comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo genuit filium noĩe arnald̾um. Arnaldꝰ
genuit arnulfum. qui pꝰ ea delicto scł̃s. factꝰ
ẽ ep̃s metis ciuitate. Ar nulfus anteqͣ. esset
clericiis. habuit uxorem noĩe begam filiã
pipini maigris domus. et genuit ex ea an¬
segisilum. Ausegisilus genuit pipinum
uetulum breuem. qui fuit abaiuis dõni ha¬
roli regis. Pipinus uetulus dux francoꝵ.
genuit łarolum martellum. Rarolus mar¬
tellus genuit pipinum piũ. quid̃e illa li¬
uea gen̾ationis eleuatus pͥmus a francis in
regem. euacuauit liuea de gen̾e faramũ¬
di Pipinus pius genuit domirũ regem
augustum imꝑatorẽ Rarolum. Domnꝰ
haroliis. genuit domnũ ludoicum ĩꝑato¬
ren. Ludoicus geniit k̾arolũ caluũ.
ex iudit regina. S reu̾tatr ad ordinem
regium. Post clotarium regñ dagob̾tꝰ
filuis euis. quo t̃pore sc̃s elegius ep̃s cla¬
ruit. Cui dagob̾to fuit pipinus ma¬
ior domus uir egregnus cuius pipini fi¬
liam noĩe accepit in uxorem

Expanded text:
quo genuit filium nomine Arnaldum. Arnaldus quo genuit filium nomine Arnaldum. Arnaldus genuit Arnulfum, qui postea, derelicto seculo, factus est episcopus Metis civitatis. Arnulfus, antequam esset clericus, habuit uxorem nomine Begam, filiam Pipini majoris domus, et genuit ex ea Ansegisilium. Ansegisilus genuit Pipinum Vetulum Brevem, qui fuit abavus domni Karoli regis. Pipinus Vetulus dux Francorum genuit Karolum Martellum. Karolus Martellus genuit Pipinum Pium, qui de illa linea generationis elevatus est primus a Francis in regem, evacuata omnino linea de genere Faramundi. Pipinus Pius genuit domnum regem Augustum imperatorem Karolum Domnus Karolus genuit domnum Ludoicum imperatorem. Ludoicus genuit Carolum Calvum ex Judit regina. Sed revertar ad ordinem regum. Post Clotarium regnavit Dagobertus filius ejus, quo tempore sanctus Elegius episcopus claruit. Cui Dagoberto fuit Pipinus major domus vir egregius, cujus Pipini filiam nomine Begam accepit in uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
Post clodoueum reguauit childebtut filiꝰ
euis cum trib fr̃ib suis. theod̾ico clodomi¬
re. ⁊ clotario. Qͦ t̃pore sc̃s eparchius iego¬
lisma cuntate uirtutib claruit. et ip̃o chil¬
de b̾to regnante pꝰ septuagesimũ annũe¬
tatis sue in pace ad dñm inigrauit. quo
t̃pore anastasius imꝑator augustus lꝑi
infulas tenebat. Quo t̃pore regnauit cum
childe berto theodeb̾tus neposeuis. filiꝰ theo¬
d̾ici. Qͦ t̃pore. claruer̃ sc̃t Eregorius papa
Post chilc̃eb̾tum regũ clochrrius et̃ euis.
qui scãm radegundem in matmonio habu¬
it. Post clotariũ regnauit chilꝑicus filius
enuis cim trib fr̃ib suis. carib̾to guntrãno.
isigebto qui habuit brimichildem in ma¬
teimonio. Post chilꝑicum regñ clotaruis filiꝰ
euis. Notarius iste genuit dagob̾tum et
fut genatio domni karoli. Nam baltidis
soror dagob̾ti reges habuit uirum in ꝯiugi¬
s nobilem int̾ francos noĩe ansb̾tum. de

Expanded text:
Post Clodoveum regnavit Childebertus filius Post Clodoveum regnavit Childebertus filius ejus cum tribus fratribus suis, Theoderico, Clodomire et Clotario. Quo tempore sanctus Eparchius in Egolisma virtutibus claruit, et, ipso Childeberto regnante, post septuagesimum annum aetatis suae in pace ad Dominum migravit. Quo tempore Anastasius imperator Augustus imperii infulas tenebat. Quo tempore regnabat cum Childeberto Theodebertus nepos ejus, filius Theoderici. Quo tempore claruerunt sanctus Gregorius papa Post Childebertum regnavit Clotarius frater ejus, qui sanctam Radegundem in matrimonio habuit. Post Clotarium regnavit Chilpericus filius ejus cum tribus fratribus suis, Cariberto, Guntramno et Sigeberto, qui habuit Brunichildem in matrimonio. Post Chilpericum regnavit Clotarius filius ejus. Clotharius iste genuit Dagobertum et fuit generatio domni Caroli. Nam ista Blitildis, soror Dagoberti regis, habuit virum in conjugio nobilem inter Francos nomine Ansbertum, de
Abbreviated transcription (Latin):
Rmo rege francoꝵ dicemus ꝓsapiam
domni pcelsi regis Karoli magni quẽ
deus ꝯmauit ⁊ exaltauit. et magnum
principẽ & amabilẽ a cinicto ppło ip̃ino
ꝑ uniu̾sum mundũ fecit. Igit᷑ in t̾pore no¬
lentini impr̃is qui septimus augustus
futt a ꝯustantino magno diuo auguso
queni sc̃s papa siluest̾ batizauit. sub qͦ
tempore sc̃s hieronimꝰ claruit. franci adhuc
pagani pͥmum reges hab̾e ceꝑunt de semet
ipsis. Primus ttaq rex francoꝵ fuit noĩe fã¬
ramundꝰ filius martomiris euisdẽ gentis
in lustris uiri. Post faramundũ. regnauit
clodio filuis eiꝰ. Post clodionem regnauit me¬
roueus filius eius. Post meroueum. regna¬
uit childicus filius euis. Quo t̃pore expetus
ẽ beatus eparchius ex ciuitate petrugorica
patre felice aureolo comite euisd̃em ciuita¬
tis. Post childicum regnauit clodoueus tuiꝰ
eius. qui primus de regib francoꝵ cedidit
in xp̃m. et batizatus est ascõ remigio ep̃o
cum õi ex̾citu suo ⁊ uniu̾so ppło fraucoꝵ

Expanded text:
mo rege Francorum dicemus prosapiam domni precelsi regis Magni Karoli, quem Deus amavit et exaltavit et magnum principem et amabilem a cuncto populo universum mundum fecit. Igitur in tempore Valentiniani imperatoris, qui septimus Augustus fuit a Constantino Magno divo Augusto, quem sanctus papa Silvester baptizavit, sub quo tempore sanctus Hieronimus claruit, Franci adhuc pagam primum reges habere coeperunt de semet ipsis. Primus itaque rex Francorum fuit nomine Faramundus, filius Marcomiris ejusdem gentis inlustris viri. Post Faramundum regnavit Clodio filius ejus. Post Clodionem regnavit Meroveus filius ejus. Post Meroveum regnavit Childericus filius ejus. Quo tempore exortus est beatus Eparchius ex civitate Petrugorica, patre Felice Aureolo, comite ejusdem civitatis. Post Childericum regnavit Clodoveus filius ejus, qui primus de regibus Francorum credidit in Christum, et baptizatus est a sancto Remigio episcopo cum omni exercitu suo et universo populo Francorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uicas ꝯtulit scõ marciali bannũ aureum
qd̾ ceꝑat inp̃lio waiferii. simulq d̃onauit
uillam d̃e scõ ualerico canonicis sc̃i marciał.
Et canonis scĩ stephani decłit uillã q̃ dr᷑ salã¬
niacensis & remeauit infranciã. ⁊ celebra

Expanded text:
vicas contulit sancto Marciali bannum aureum quod coeperat in proelio Waiferii, simulque donavit villam de sancto Valerico canonicis sancti Marcialis. Et canonicis sancti Stephani dedit villam que dicitur Solanniacensis, et remeavit in Franc
Abbreviated transcription (Latin):
Wisora uͥ ꝯffuit Warana. ⁊ ꝑpt̾ nimias ĩ¬
undatões aquar̃ reu̾sus est iuarerbur¬
gum. & uxorem suã domnam fastradã
reginã una c̃ filiis ⁊ fillab suis ad se ueni¬
re uissit. Ibi cota hieme resed̃it. ⁊ ibi paᷤ¬

Expanded text:
Wisora,ubi confluit Waharma . Et propter nimias inundationes aquarum inde reversus est Aeresburgum: uxorem suam domnam Fastradanem reginam una cum filiis et filiabus suis ad se venire iussit. Ibi tota hieme resedens, et ibi pas
Abbreviated transcription (Latin):
desicserium regem c̃ uyore ⁊ fiaia et cũ õĩb
ommes langobardi de cunctis ciuitatib itali¬
e. ⁊ subdid̾unt se dominio clõni gloriosire¬
gis caroli. Ndalgis ũ filius desid̾ii regis fu
ga lapsꝰ mare intͦiuit. et ꝯnstantinopoli
ita lia subiugata. orclinata custodia fran¬
uante cum uxore sua ⁊ reliqͥs francis re

Expanded text:
Desiderium regem cum uxore et filia, vel cum omni omnes Langobardi de cunctis civitatibus Italiae, subdiderunt se in dominio domni gloriosi Caroli regis et Fga lapsus mare introit, et Constantinopolim Italia subiugata et ordinata, custodia Frantens, cum uxore et reliquis Francis De
Abbreviated transcription (Latin):
sinodũ habuit ad ualentianas. et
ipło anno carlomanuus rex fr̃ de functꝰ
÷ in tulla salmontiaco. Et domnus rex¬
folradꝰ capellanus c̃ aliis epĩs ac sac̾dotib
Warinus ⁊ adalarclus comites c̃ aliis pͥ
ni c̃ paucis francis partes ttalie ꝑ rex̃.¬
natł diũi inuilla attiniaco. et pascha in a¬
Fuitq siccitas magna. ita ut aqͣ de fice̾t. ĩ
supͣdicto loco ubi ermensul stabat. Et dũ

Expanded text:
sinodum habuit ad Valentianas; et eodem anno Carlomannus rex defunctus est in villa Salmontiaco II. Non. DeFolradus capellani cum aliis episcopis et sacerdotibus, Werinus et Adalhardus comites cum aliis prni cum perpaucis Francis partibus Italiae perrexitDomini in Adtiniaco et pascha in HEt fuit siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supradicto loco, ubi Ermensul stabat; et dum
Abbreviated transcription (Latin):
guit᷑e uoces pocius qͣm expͥmentes. Maiꝰ
aut̾ magist̾ium cantandi ui metis cuut̃ re¬
mansit. qͣntumq magist̾iũ romanũ mẽte
se in arte cantilene. tanto suꝑat metensis
cantilena cet̾as scolas gallor. Similit̾ eru¬
dier̃ romani cantores supͣ dicti. cantores
francoꝵ in arte organandi. Et domnꝰ rer
ł. it̾um aroma artis gramatice ⁊ ꝯputato¬
rie magistros secum ad dux̃ infranciã. et
ubiq sfuduum littar̃ expand̾e iussit. Ante
ipm̃ enimi domnũ regem łi ingailia uili¬

Expanded text:
gutture voces pocius quam exprimentes. Majus gutture voces pocius quam exprimentes. Majus autem magisterium cantandi in Metis civitate remansit; quantumque magisterium Romanum superat Metense in arte cantilenae, tanto superat Metensis cantilena ceteras scolas Gallorum. Similiter erudierunt Romani cantores supradicti cantores Francorum in arte organandi. Et domnus rex Karolus iterum a Roma artis grammaticae et computatoriae magistros secum adduxit in Franciam, et ubique studium litterarum expandere jussit. Ante ipsum enim domnum regem Ka
Abbreviated transcription (Latin):
uos ad fontem scĩ siregorii. qr m anifeste
corrupistis cantilenã eccłiasticam. Nor
peciit doninus rex łi ab adriano papacã¬
tores qui totam franciam corrigerent de
cautu. At ille dedit ei theodoꝵ ⁊ benedic¬
tum romane eccł̃ie doctissimos cantores
qͥ ascõ Gregorio eruditi fuerant. tribuitq
antiphonarios scĩ gregorii quos ip̃e nota¬
u̾at nota romana. Domnus uͦ rex ħ re
u̾tens in franciam. misit unũ cantorẽ
in metis ciuitate alt̾um in suessionis ci¬
uitate. p̃cipiens de oĩb ciuitatib franci¬
e magistros scole antiphonarios eis ad corri¬
gendum tcłe. ⁊ ab eis disc̾e cantare. Cor¬
repti st̃ gͦ antiphonarii francoꝵ qͦs unꝰ qͥs
dicer̃ notan romanã. qͣm uc̃ uocant no¬
tã franciscam. Excepto qd̾ tremulas ut
iunnolas siue collisibiles uel secabiles uoces
iicantu non pot̾ant ꝑfecte expͥmere frã¬
ci. naturali uoce barbarica frangentes in

Expanded text:
vos ad fontem sancti Gregorii, quia manifeste vos ad fontem sancti Gregorii, quia manifeste corrupistis cantilenam aecclesiasticam. Mox petiit domnus rex Karolus ab Adriano papa cantores, qui Franciam corrigerent de cantu. At ille dedit ei Theodorum et Benedictum Romae aecclesiae doctissimos cantores, qui a sancto Gregorio eruditi fuerant, tribuitque antiphonarios sancti Gregorii, quos ipse notaverat nota Romana. Domnus vero rex Karolus, revertens in Franciam, misit unum cantorem in Metis civitate, alterum in Suessionis civitate; praecipiens, de omnibus civitatibus Franciae magistros scolae antiphonarios eis ad corrigendum tradere, et ab eis discere cantare. Correcti sunt ergo antiphonarii Francorum, quos unusdicerunt notam Romanam, quam nunc vocant notam Franciscam, excepto quod tremulas vel vinnolas sive collisibiles vel secabiles voces in cantu non poterant perfecte exprimere Franci, naturali voce barbarica frangentes in
Abbreviated transcription (Latin):
no regi ħ. Et reu̾sus ẽ piissimus rex ł. et
celebrauit rome pascha ẽ dõno apłico. Ecre
orta ẽ ꝯtentio ꝑ dies festos pasche int̾ canto¬
res romauoꝵ ⁊ gallor̃. dicebant se galli me¬
se romani doctissime cantilenas etcłiasticaˢ
ꝓf̾re sic̃ docti fuerant ascõ Gregorio papa.
gallos corrupte cantare. sanã destruendo
dilac̾are. Eꝯtentio ante dõnum regem ł
ni uͦ ꝓpt̾ austoritatem magne doctrine eos
stult̾os ⁊ rusticos et in doctos uelud bruta aĩa¬
ua adfirmabant. & doctrinam scĩ Gregorii
p̃ferebant rusticitate eoꝵ. Et cum alt̾ca¬
tio de utͣq parte fieret. ait domnus piissimꝰ
rex ħ ad suos cantores. Dicite palam quis
purior est ⁊ qͥs melior aut fons uiuus aut
riuuli eius longe decͦren tes: responder̃
om̃s una uoce fontem ueludc apud ⁊ ou¬
ginem puriorem eẽ. riuulos autꝰ eius qͣn¬
to longius afonte recesserint. tauto tur¬
bulentos ⁊ sordib et inmundiciis corrup¬
tos. Et ait domnus rex łi. Reu̾timini

Expanded text:
. Et reversus est piissimus rex Karolus et caelebravit Romae pascha cum domno apostolico. Ecce orta est contentio per dies festos paschae inter cantores Romanorum et Gallorum. Dicebant se Galli mese Romani doctissime cantilenas aecclesiasticas proferre, sicut docti fuerant a sancto Gregorio papa; Gallos corrupte cantare, et cantilenam destruendo dilacerare. Quae contentio ante domnum regem Kani vero propter auctoritatem magnae doctrinae eos stultos et rusticos et indoctos velud bruta animalia adfirmabant, et doctrinam sancti Gregorii praeferebant rusticitate eorum. Et cum altercatio de utraque parte finiret, ait domnus piissimus rex Karolus ad suos cantores: Dicite palam, quis purior est et quis melior, aut fons vivus aut rivuli ejus longe decurrentes? Responderunt omnes una voce fontem velud capud et originem puriorem esse, rivulos autem ejus, quanto longius a fonte recesserint, tanto turbulentos et sordibus ac immundiciis corruptos. Et ait domnus rex Karolus: Revertimini
Abbreviated transcription (Latin):
ne adu̾sus eandem basilicã c̾tare quẽ ad¬
modũ eam qͦlib⁊ ingenio igne cremare
potuissent. Dum ħ ag̾entur apparuerũt¬
tu duo iuuenes in albis. basilicam ab ig¬
ne ꝓtegebant. Et ꝓpt̾ea ibidem nõ potu¬
ert neq int̾ius neq ext̾ius ignẽ accend̾e.
nͦ aliqͦd damnũ inferre basilice. s nutu
diuine maiestatis pauore ꝑt̾riti in fu¬
gam ꝯu̾si st̃ nemine ꝑseq̃nte. Inuentꝰ ẽ
aut̃ pꝰea unus ex isdem saxonib mortuus
iuxta ip̃am basilicam genib curuis ad¬
cluꝰ supͣ pedes. habens ignem ⁊ ligna ĩ
manib uelud ore flando eandẽ basilicam

Expanded text:
e adversus eandem basilicam, quemadmodum eam per quodlibet ingenium igne cremare potuissent. Et dum haetu, duo iuvenes in albis, qui ipsam basilicam ab igne protegebant; et propterea ibidem non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere nec aliquod dampnum eidem inferre basilicae, sed nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus est autem postea unus ex isdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, genibus curvis adclinus supra pedes, habens ignem et ligna in manibus, velut ore flando eandem basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
audirent: dix̃ uir ad socirim suũ. Nõne hester¬
na die ĩ illo loco et in illo loco cãpestria erãt. qͣm¬
Certe ĩ ebriatus fuisti uiͦdo deliras. Nõ audis
tintinnabula eqͦr̃ nr̃oꝵ iuxta ip̃am siluam
um daret. irruert̃ franci cum strepitu rislar᷑
super austͣsios & burgundiones dormentes
cũ fredegunde. uł clothario paruulo inͥfe¬
cert̃ q maximam partẽ de hoste illa. ⁊ ĩnim̃i¬
bilis multitudo marimꝰ ualde ex̾citus arãit.
a maiore usq ad minorẽ. Euncdo aldꝰ q̃q et

Expanded text:
des, dixit vir ad socium suum: 'Nonne crastina die in illo et illo loco campestria erant, quom 'Certe inebriatus fuisti, modo deleras. Non audis tintinnabula equorum nostrorum iuxta ipsam silvam um daret, inrueruntque Franci cum strepitu tubarum super Austrasiis et Burgundiones dormientibus A. cum Fredegunde vel Chlothario parvolo interfeceruntque maxima parte de hoste illo, innumerabilis multitudo, maximus valde exercitus, a maiore usque ad minorem. Gundoald
Abbreviated transcription (Latin):
ad noc fuit pͥma etas. et habint annos
mille ⁊ sertentenos. &. lui. Scd̾a etas ad
noe uisq ab abraam. habuit annos. cc. xc iͦi.
Tercia etas de abraham usq ad dd. habu¬
ti anni triũ etatum. fiunt cluo milia
octingenti undetim. Quartaetas ad̃dd
usq ad captiuitatem babilonie. habuit
annos quadringentos. lxiii. Quinta e¬
tas a restauratõe t̃pli usq ad aduentũ
tate dni usq ad transitum sc̃i Martini
lt᷑ anni qͣdringenti. xlo. Atͣnsitu sci¬

Expanded text:
ad Noc fuit prima aetas, et habuit annos mille et sexcentos et 56. Secunda aetas a Noe usque ad Abraham habuit annos ducentos 92. Tercia aetas de Abraham usque ad David habuti anni trium aetatum fiunt duo milia octingenti undecim. Quarta aetas a David usque ad captivitatem in Babilone habuit annos quadringentos 63. Quinta aetas a restructione templi usque ad adventum tate Domini usque ad transitum sancti Martini sunt anni quadringenti 45. A transitu s
Abbreviated transcription (Latin):
etus andegisili. decedentib regibus dñabant᷑
in austria. donͦ tandem aliquando hi duces in
odiũ u̾si ꝯtra ebroinum excitu plurimo austra¬
sioꝵ ꝯmoto: ꝯtra theod̾icum regem & ebroinũ
aciem dirigc̃. Cont᷑ quos theodicus ⁊ ebromus cũ

Expanded text:
uondam, decedentibus regibus, dominabantur in Austria, donec tandem aliquando hü duces in odium versi contra Ebroinum, exercitum plurimum Austrasiorum commotum, contra Theudericum regem et Ebroinum aciem dirigunt. Contra quos Theudericu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ papa ꝯfirmauit pipinum unctione
sc̃a in regem. ⁊ cum eo inunxit duos fi¬
lomannũ in reges. Et donnus bonefa
apłicam inuitationẽ in italiam ꝑrex.
q̃rendo iusticiam beati petri apłi. Aistul

Expanded text:
us confirmavit Pippinum unctione sancta in regem et cum eo inunxit duos filomannum in regibus anapostolicam invitationem in Italiam iter peragens, iustitiam beati Petri apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
papa reductus ẽ ad sc̃am sedem ꝑmissos dõ
nuitate. iusticiam sc̃o petro pollicitus ẽ le
iomannus aut̾ monachꝰ uienna ciuitate re¬
mansit una cum b̾trada regina ĩ firmus.
uam. papiã obsedit ⁊ aistulfum iuclusit.⁊
magis magisq de iusticiis sc̃i petri ꝯfirma¬
suꝑ rauennã ⁊ pentapolum &. sem exar¬
chatum ꝯquisitiit. ⁊ scõpetro tͣdidit. Et

Expanded text:
papa reductus est a sancta sede, per missos domni civitate, justitia sancti Petri pollicitus est lomagno autem monachus Bienna civitatem remansit, una cum Berta domna regine; infirmus liam, Papiam obsedit, Haistulfum inclusit, magis magisque de iustitiis sancti Petri confirmasuper Ravennam cum Pentapolim et omni Exarcatu conquisivit et sancto Petro tradidit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
pipino germanosuo qd̃ uoluiss secłm relĩ¬
quere. et in eodẽ anno nullũ fecer̃t ex̾cinũ
s p̃parauerunt se ut̾q carlomannus aditũ
suũ. ⁊ pipinis. qͦmͦ germanũ suũ honorifice
naffium edificauit ĩ honore sci siluestri.

Expanded text:
Pippino germano suo, quod voluisset saeculum relinquere; et in eodem anno nullum fecerunt exercitum, sed praeparaverunt se uterque, Carlomannus ad iter suum, et Pippinus quomodo germanum suum honorifice nasterium aedificavit in honore sancti Silvestri .
Abbreviated transcription (Latin):
isera. Gunc mortuus est theod̾icus rex
filius dagoberti uinioris. et Rarolꝰ martellꝰ
in ipsa infirmitate sua iuissit eleuare in
regem child̾icum fr̃em theod̾ici. Qͥ uecors
erqt sic̃ ⁊ fr̃ eiuis fuerat. s melioren illo nõ

Expanded text:
 Tunc mortuus est Theodericus rex, filius Dagoberti minoris, et Karolus Martellus in ipsa infirmitate sui jussit elevare in regem Hildericum fratrem Theoderici. Qui vecors erat, sicut et frater ejus fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut recid̾et. Budo chilꝑicum ei reddidit cum
multis mun̾ib. et k̾ arolus martellus chi¬
ꝑico recepto regem eum ꝯnstitutt: oblicus
cunctoꝵ q̃ ei fecerat maloꝵ. s cum raen¬
fredo amicicias fat̾e noluit. Rex chil¬
ꝑicus urbe noiio ueniens:. morbo obi¬
it et regnauit annis .ui. Franci uͦ the¬
odericum filium dagob̾ti iunioris in
monast̾io cala enutritum. suꝑ se regẽ
statuunt: ꝯsensu Raroli martelli. Ra¬
rolus uͦ pͥnceps. raenfredum insecutꝰ.
andegauis ciuitatem obsedit: ⁊ uasta¬
ta regione eadem ẽ plurunit spoliis re¬
usus ẽ. et maior domus effectus est
ipse ħarolus martellus inregno fran¬
coꝵ. Seq̃nti anno andegauis ciuitatẽ
fortissune debellans cepit. ⁊ raenfredo
int̾fecto reuersus est.
er idem tepus rebellauer̃t saxo¬
to agminum multitudine karolꝰ mar
tellus hrenim tͣnsiit. alamanniã et
baugarenses occupauit. Et subacta re
eudo dur a iure fedis tece ssit. Quo ꝯpto
ꝑ intnuncios Rarolus princeps ꝯmoto

Expanded text:
unxit: Eudo Chilpericum ei reddidit cum multis muneribus; et Karolus Martellus, Chilperico recepto, regem eum constituit, oblitus cunctorum quae in eo fecerat malorum, sed cum Raenfredo amicitias facere noluit. Rex Chilpericus, urbe Noviomo veniens, morbo obiit, et regnavit annis sex. Franci vero Theodericum, filium Dagoberti junioris, in monasterio Cala enutritum, super se regem statuunt, consensu Karoli Martelli. Karolus vero princeps Raenfredum insecutus, Andegavis civitatem obsedit, et vastata regione eadem, cum plurimis spoliis reversus est, et major domus effectus est ipse Karolus Martellus in regno Francorum. Sequenti anno Andegavis civitatem fortissime debellans coepit, et, Raenfredo interfecto, reversus est.er idem tempus rebellantibus Saxounata agminum multitudine, Rhenum thnum fluvium transiit, Alamanniam lusBaugEudone duce a jure foederis recedente, quo comperto per internuntios, Carlus princeps, commoto
Abbreviated transcription (Latin):
haria. Inisq mutuo ꝯfligentib. Carraceni
un int̾fectum. infugam lapsi t̾ga u̾terunt.
unt. et suffocatos ui aquis interiniunt. Sicq
francoꝵ truimphantes de hostib: p̃dam mag
nam & spolia capiit. et capta multitudiue
cam depopłat ⁊ cuuitates famosissimas nar¬
bonam et nemausũ. agatẽ ⁊ beteris funditꝰ¬

Expanded text:
rit. Illisque mutuo confligentibus, Sarracini rum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt; luunt, suffocantesque in aquis, interimunt. Sicque Franam et spolia capiunt; capta multitudine cam depopulantur: urbes famosissimas 680 Nemausum, Agatem, ac Biterris fundi
Abbreviated transcription (Latin):
Illi ħ audientes. gr̃am ⁊ uitam solũm obtã¬
tes hab̾e adeptam: cupiebant sibi sufficere
rio parentes. quoꝵ fr̃ fuit regnemiris noĩe
apd̃ cin nomannis ciuitatẽ. qͥ iubente lodo¬
ueo rege int̾fectus est. Quib ꝑemptis. om̃e

Expanded text:
Illi haec audientes, gratiam et vitam solomodo optanIlli haec audientes, gratiam et vitam solomodo optantes habere adeptam cupiebant, sibi sufficere rio parentes; quorum frater Rignemiris nomine apud Cinnomannis civitate, iubente Chlodoveo rege, interfectus est. Quibus mortuis ve
Abbreviated transcription (Latin):
g regnacariꝰ speculatores ad cõnos cendũ in¬
ariõ. Uenientib aut̃ clodoueo & regnacaris
ad pugnã. fortit̾ q int̾se p̃liantib. reguacatiꝰ
cesũ cernens ex̾citum suũ fug̾e intit᷑. d ad ip¬
sis tͣditorib conp̃hensus ligatis atͥgo manib
una c̃ ricario fre suo clodoueo p̃sentat᷑. Cui dir̃
clodoueꝰ. Cur humiliasti gentẽ nr̃am. ut te iũ¬
c̃e ꝑmitteres: nõne melius tibi fuerat mori
s eleuata bipenne ĩ capd̾ eiꝰ eam defixit: et mor¬
tuus est. Et conu̾sus ad frẽm eius ait. Si cu sola¬
tium fr̃ĩ tuo p̃buisses: ille ligatus nõ fuissẽt.
Simiłr et ip̃m ĩ capite ꝑcussũ: int̾fecit ⁊ mor¬
tuus est. Post mortem coꝵ ꝯnoscentes tͣotteres
eoꝵ aurũ qd̾ a clodoueo acciꝑant ẽẽ uiciatũ
dixunt hoc regi. R ex aut̃ respondens: dix̃ eis
¶erito tale aurũ debet acciꝑe. qͥdñm suũ ad
mortẽ tͣoit. Sufficiat uob̾ uitam tãtum mͦ
hab̾e ꝯcessam: ue uit̾ tormenta deficiatis.

Expanded text:
 Ragnacharius speculatores ad cognoscendum, inario. Venientes autem Chlodoveus et Ragnacharius ad pugnam, fortiterque inter se praeliantes, Ragnacharius caesum cernens exercitum suum, fugere nititur. Sed ab ipsis traditoribus comprehensus, ligatis a tergo manibus, una cum Richario fratre suo Chlodoveo praesentatur. Cui dixit Chlodoveus: Cur humiliasti gentem nostram, ut te vinciri permitteres? Nonne melius tibi fuerit mori? Et elevata bipenne, in caput ejus defixit, et mortuus est. Conversusque ad fratrem ejus, ait: Si tu solatium fratri tuo praebuisses, ille ligatus non fuisset. Similiter et ipsum in capite percussum interfecit, et mortuus est. Post mortem eorum, cognoscentes traditores eorum aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse vitiatum, dixerunt hoc regi. Rex autem respondens, dixit eis: Merito tale aurum debet accipere, qui dominum suum ad mortem tradit. Sufficiat vobis vitam tantomodo habere concessam, ne inter tormenta deficiatis'.
Abbreviated transcription (Latin):
li amiticias feriunt. Tc̃ plectrudis uxor pipi¬
ii uetuli. cepit ꝑ ingenium Rarolum mar¬
cellum filiũ pipini supͣdicti de alia urore cal¬
plade. qui d̃um sub custodia teneret᷑. auxili¬
ante deo uix euasit.
eq̃nti t̃pore dagobertus rex egrotaus mor¬
tuus est. regnauitq annis .u. Franci
ũdamelem q̃ndam clericum cesarie capitis

Expanded text:
le amicicias feriunt. le amicicias feriunt. ni Vetuli, coepit per ingenium Karolum Martellum, filium Pipini supradicti de alia uxore Calpiade, qui, dum sub custodia teneretur, auxiliante Domino, vix evasit. Eo tempore Dagobertus rex aegrotans, mortuus est anno 6 regni sui. Franci vero Danielem quondam clericum, caesarie capitis
Abbreviated transcription (Latin):
co monast̾io. inbasilica sc̃i stepħi ꝓrthom̃r.
regnauit q dagob̾tus filius eiusꝓes. habe¬
bat gͦ grim alcꝰ urorem in matrimdio no
tilis. Eratq ip̃e grimaldus maior d̃omus
o gentile filio belial. Theotbaldum uͦ iubẽte
auo. in aula regis in honore patris sede sublini¬
o t̃pore pipinus breuis statur.¬
supradictus. pat̾ drogonis ⁊ grimala̾i
et Raroli martelli. correptus febre ualida
mortuus ẽ. obtinuitq pͥncipatum subsupra¬
scriptis regib annis. xxuii & dunidio. Hlec¬
trudis qͦq cum nepotib suis uel rege cuncta
mortiuis est supͣdictus pipinus ueculus uel
breuis. qui fuit ꝓ auiis domni karoli imp̃rs
magni. franci infrancos inuicem irruunt ĩ
cosia silua: et sese mutuo durissima cede ꝓ¬
doaldus aut ꝑfugam lapsus ereptus ẽ. et
ragenfredum inpͥncipati maioeẽ palatiel¬
puero cd̃agob̾to carbonariam siluam tͣnseuntes
usq mosã fluuium terras illas uastauerunt.¬
et succenderunt. & cum ratbodo duce genti¬

Expanded text:
co monasterio in basilica sancti Stephani martyris. Regnavitque Dagobertus filius ejus pro eo. Habebat tum Grimoaldus uxorem in matrimonio, ntilis. Eratque ipse Grimoaldus major domus o gentile, filio Belia. Theudoaldum vero, iubentes avo, in aula regis honorem patris sedem sublio tempore Pipinus Brevis supradictus, pater Drogonis et Grimaldi et Caroli Martelli, correptus febre valida, mortuus est obtenuitque principatum sub suprascriptos reges annis 27 et dimidio. Plectrudis quoque cum nepotibus suis vel rege cuncta mortuus est supradictus Pipinus Vetulus vel Brevis, qui fuit proavus domni Karoli imperatoris magni, Franci in Francos invicem irruunt in os irruerunt, ac sese mutuo durissima caede pm per fugam lapsus ereptus estmaiorum palacii elxercitu, Carbonaria silva transeuntes, usque Mosam fluvium terras illas vastantes succenderunt; cum Radbode duce genti
Abbreviated transcription (Latin):
contra chilꝑicum ⁊ ragenfredum sut¬
gĩ. Contra quem illi hostem collig̃t. bellũ
postulat. Illis ꝯtradicentib: egressi sunt ad
iis quic̃em fortit᷑ bellantib chuꝑicus ree cum
ragenfredo t̃ga uͥtit. et łarolus martellus iuc¬
tor extitit. ⁊ regionib illis uastatis et captura¬
reu̾sus coloniam ciuitatem cepit. & cum plat¬
ceptaiit. et thesauros patris sui recepit.
regemq sibi statuit clotharium ꝯsangui¬
dagob̾ti. Chiꝑicus itaq et ragenfredus.
eudonem ducẽ aquitanie expetunt in au¬

Expanded text:
contra Chilpericum et Raganfredum consurgens, contra quem illi hostem colligunt, bellum postulat: illisque contradicentibus, ad Illisque fortiter bellantibus, Chilpericus cum Ragenfredo terga vertit. Carolus victor exstitit. Regionibusque illis vastatis atque captivareversus, Coloniam civitatem venit, ibique sediceptavit, et thesauros patris sui sagaciter recepit, regemque sibi statuit Chlotarium nomiricus itaque et Ragenfredus Eudonem ducem expetunt in au
Abbreviated transcription (Latin):
rediit. et extunc om̃s ceꝑunt eum cogno¬
minare martellum. qr sic̃ martellus cunc¬
tum ferrum subigit. sic ipse dño adiuuã¬
te cuncta p̃lia frangebat.
sagacit̾ penetrauit. Fines regni illius
leudib suis ꝓbatissimis uiris in lustrib
ad ꝯterendas gentes rebelles infide statu¬
it o pace patrata: ludunũ ciuitatem su¬
is fidelib tradidit. Et firmatis fed̾ib iu¬
dicariis. reu̾sus ẽ uictor fiducialit̾ agens.
In illis quippe dieb eudo dux mortuus ẽ.¬
siit usq garonnam et burdegalam ciui¬
tor cum pace remeauit. Deinde ad¬

Expanded text:
rediit add.: et extunc omnes coeperunt eum cognominare Martellum, quia sicut martellus cunctum ferrum subigit, sic ipse Deo adjuvante cuncta praelia frangebat.sagaciter penetravit, fines regni illius leudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est victor fiducialiter agens. 15. In illis quippe diebsiit, usque Garonnam vel urbem Burdtor cum pace remeavit, opitula
Abbreviated transcription (Latin):
ani. et in tpore theodosii uinioris diui augugi
impr̃is. Uixit ꝑ t̃pora. theodosii. martioni.le¬
impr̃is. et t̃pore childeb̾ti regis francoꝵ. Ub¬
it octogesimo anno etatis sue. fnatiurtate
xp̃i usq ad pͥmum regni annt̃m caroli. st
anni septingenti sexagintaocto. Inno igt᷑
ab incarnatione dñi. dcc .lxuiii. ipso atmo
qͦ rex pipinus pius obiit. duo filiieuis dõ¬
nus carolꝰ ⁊ carlomannus. eleuati sunt ĩ
regnum uno die simul. id septimo ic̃ꝰ

Expanded text:
ani, et in tempore Theodosii junioris divi Augusti imperatoris. Vixit per tempora Theodosii, Marciani, Les et Childeberti regis Francorum, octogesimo anno aetatis suae. A nativitate Christi usque ad primum regni annum Caroli sunt anni septingenti sexaginta octo. 2. Anno igitur ab incarnatione Domini 768, ipso anno quo rex Pipinus Pius obiit, duo filii ejus domnus Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum uno die simul, id est 7 Idus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ei ꝯsilium daret. At ille ꝑ int̾ numcios. hoc
solum scriptũ direxit ei. De fredegunde tibi
subueniat in memoriã. At ille ingeniosus ut
erat itellexit. Q de nocte ꝯsurgens ꝯmoto ex̃¬
citu usq isera fluiiũ ueniens. int̾fectis custo¬
dib ad scãm maxenciã tͣnsiit. ⁊ ibi quos rep¬
ꝑit de insidiatorib sius occidit. Leuderus
una c̃ theoderico rege et sociis qͣ. plurimis
ꝑfugam euasit. et ebromus eos ꝑsecutus ba
ciuo uilla uenit: ⁊ thesauros regales adp̃hen
recepit: ⁊ leudesium data fide subdolo ad se
uenire mandauit. Quo fc̃o leudesium uit̾fe¬
cit. & pͥncipatum sagatit̾ recepit. sc̃mq leodega¬
riũ epm̃ diu̾sis penis dãpnatum gladio ferire ius¬
sit. gerinũq frẽm eius dira pena dãpnauit. Reli¬
qui uͦ francii eoꝵ socii. ꝑ fugam uir euasert. non¬

Expanded text:
quid ei consilio daret. At ille A per internuntios hoc quid ei consilio daret. At ille A per internuntios hoc solum, scripta dirigens, ait: 'De Fredegunde tibi subveniat in memoriam'. At ille, ingeniosus ut erat, intellexit. De nocte consurgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens, interfectis custodibus, ad Sanctam Maxenciam Isra transiit; ibi quos repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una cum Theuderico rege et sociis quam plurimis per fugam evasit; Ebroinus eos persequutus est. Bacivo villa veniens, thesauros regales adprehenrecepit. Leudesium, data fide, sub dolo ad se venire mandavit. Quo facto, Leudesium interficit; ipse principatum sagaciter recepit. Sanctum Leudegarium episcopum diversis poenis caesum gladio ferire iussit; Gaerinum, fratrem eius, dira poena damnavit. Reliqui vero Franci eorum socii per fugam vix evaserunt; non
Abbreviated transcription (Latin):
o t̃pore detuncto ercanaldo maiore domꝰ.
franci in ĩcertum uacillantes. p̃frnito cõ¬
sidio ebroinũ huiꝰ honoris altitudine maiorem
domꝰ inaula regis statuunt. His dieb clothariꝰ
rex puer obiit. regnauit q annis .iiii. ⁊ theod̾i¬
tus fr̃ eius eleuatus est rex francoꝵ. Chilcl̾icũ
itaq aliũ fr̃em eius. inaustros una c̃ ulfoaldo
ebroinum insidias p̃ꝑant. ⁊ suꝑ theod̾icum in¬
surgt̃. et eum de regno eiciunt. crinesq capi¬
coꝵ eleuatus ẽ. Erat uͦ ip̃e child̾itus niiis lemᷤ.¬
unũ fran eum noĩe bocdilonẽ ad stipitẽ tensum.
cedi ualãe sine p̃cepit. Qd̾ uidentes franci. in
ira magna ꝯmoti ingob̾tus uidelicet atq amal¬
b̾tus. ⁊ reliqui maiores natu françoꝵ sedicio¬
intfecit. una c̃ regitia eius pregnante quod
cere sinens congregatis in auxiliũ sociis. hostili¬
t̃ aluxouio ce nobio egͦssus. infranciã reu̾titur ẽ
armoꝵ apparatis. Ad beatum uͦ audoenũ dirext.

Expanded text:
Eo tempore, defuncto Erconaldo maiore domus, Franci in incertum vacillantes, praefinito consilio, Ebroinum huius honoris altitudine maiorem domus inrex puer obiit regnavitque annis 4. Theudericus , frater eius, elevatus est rex Francorum. Childericum itaque, alium fratrem eius, in Auster una cum Vulfoaldo Ebroinum insidias preparant, super Theudericum consurgunt eumque de regno deiciunt, crinesque capicorum elevatus est. Erat enim ipse Childericus levis nimiuno Franco nomine Bodilone ad stipitemi tensum cedere valde sine lege precepit. Haec videntes Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus et reliqui maiores natu Francorum, sediciointerficit una cum regina eius pregnante, quod cere sinens, congregatis in auxilium sociis, hostiliter a Luxovio coenobio egressus in Franciam revertitur cum armorum apparatu. Ad beatum vero Audoinum direxit,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ in regno statuit. Eranci itaq hoc ualde indig¬
nintes. grunaldo uisidias p̃ꝑarant. cũ capientes
d ꝯdẽpuandum regi francoꝵ dodoueo deferunt.
o t̃pore clodoueus rex brachium sc̃i diomi¬
sii martiris diabolo instigante ab scidit.
et ꝑidem t̾pus regnum francoꝵ casib pestiferis¬
ꝯcidit. Fuit aut̾ ip̃ẽ clodoueꝰ omni spurcicie de¬
ditus. fornicarius et inlusor feminar. gule ⁊ ebri¬
etati contentus. Nuiꝰ morte & fine nichil dignũ¬

Expanded text:
 hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant, eumque exementes, ad condempnandum rege Francorum Chlodoveo deferunt. Eo tempore Chlodoveus brachium beati Dionisii martyris abscidit, instigante didit regnum Francorum casibus pestiferis. Fuit namque rex Clodoveus omni spurcicia deditus, fornicarius et illusor feminarum, gula et ebrietate contentus. De morte huius et fine nichil
Abbreviated transcription (Latin):
niam. ubi postulante launo ep̃o. fec̃ m
monast̾io sci eparchii auctoritatẽ p̾cep¬
ti d̃etis q̃ ibi sine ꝯcentione exmt. Q¬
p̃ceptuni bartolomeus cancellariꝰ eius scͥp¬
ut. et ip̃e domnus rex manu sua firmauit
⁊ de anulo sigillauit. Erat eo t̃pore in ipso
monast̾io sc̃i eparchii. canonialis habitus.
Inde gloriosus rex carolus reu̾sus ẽ in fran

Expanded text:
sman, ubi postulante Launo episcopo fecit in monasterio sancti Eparchii auctoritatem praecepti de terris quae ibi sine contentione erant, ceptum Bartolomeus cancellarius ejus scripsit, et ipse domnus rex manu sua firmavit et de annulo suo sigillavit. Erat eo tempore in ipso monasterio sancti Eparchii canonicalis habitus. Inde gloriosus rex Carolus reversus est in Fran
Abbreviated transcription (Latin):
annis .xluiii. Clodoueũ filium eiꝰ franci suꝑ
se regẽ staruunt. Accepitq uõrẽꝙ umiemde
gen̾e saxonoꝵ noĩe battildẽ. pulchrã om̃iq
ingenio strenuã. Post ħ aut̃ sigebtus rex
auster pipino defuncto. grumnaldum filium eiꝰ

Expanded text:
odovechmn, filium eius, Franci super odovechmn, filium eius, Franci super se regem statuunt; accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Balthilde, pulchra omnique ingenio strenua. Post haec autem Sighibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. filio ei
Abbreviated transcription (Latin):
tor in terram suam.
ue cedente uero t̃pore. mortuus est co¬
tharius rex senex. reguauit aut amis
.xi. iiii.Regnum eiꝰ. dagob̾tiis filius eiꝰ in mo¬
narchia iuni totis trib regnis sagatit accept.
fuit ꝙ. ip̃e dagob̾tus rex fortissimꝰ nttrtosti
euncto regno suo statuit. ⁊ ĩ multis gentibus
rumor eius ꝑsonuit. Timorem ꝙ metũ mini
sa lomon quietus regnũ obtinuit francoꝵ. Tc̃
crucem dñi de fano crosdroe qd̾ erat in ꝑide
uictor detulit in iherłm. ⁊ exaltatio scẽ crucis
insuam ciuitatẽ tt̃ fcã ẽ. Eo t̃pore piissimus
imp̃r eraduis dagob̾to mun̾a misit. et riga¬
uit ut batizare ꝯpelleret om̃s uideos qui eĩt
gundolando maiore c̃omus ĩclito. dagobtis
rex ercanaldũ uirum illustrẽ maiorẽ ãoniꝰ
statuit. Habebat gr̃a p̃dictus rex dde reginasi¬
a nantille degen̾e saxonoꝵ fitios duos sigeo¬
suũ ĩ austris una c̃ pipino d̃uce drce t̃uris¬
xer̃t̃q eum franci dieb multis. regnauitq¬

Expanded text:
victor in terra sua. 42. Succedente vero tempore mortuus est Chlotharius rex senex regnavitque annis 44, regnumque eius Dagobertus rex, filius eius, ins monarchiam in totis tribus regnis sagaciter accepit. Fuitque ipse Dagobertus rex fortissimus, enutrito Pacem in cuncto regno suo statuit. In multis gentibus rumor eius personuit. Timorem et metum in uSalomon, quietus regnum obtenuit Francorum. crucem Domini de fano Cosdroe, quod erat in Perside, victor detulit in Hierusalem, et exaltatio sanctae crucis in suam civitatem tunc facta est. Eo tempore piissimus imperator Eraclius Dagoberto munera misit, et rogavit ut baptizare compelleret omnes Judeos qui erant Gundolando maiorum domo inclito, Dagobertus rex Erchonoldo viro inlustre in maiorum domato statuit. Habebat igitur predictus rex ex regina sua Nanthilde de genere Saxonorum filios duos Sighibersuum, in Auster una cum Pippino duce direxit iluxeruntque eum Franci diebus multis. Regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
ingͦssus. c̃ equo uelocissimo transnatauit. et
fero ut erat corde bertaldum ꝑsẽqbat᷑. francoꝵ¬
q ex̾citus seq̃ntes regem natnido uir fluiu¬
um eum qagob̾to transibant ꝑgurgites inmẽ¬
sos. Rex itaq clotharius ꝑsecutus u̾taldum.
certabat ualde cum eo. Dixitq b̾taldus. Rece
eris adu̾sum me. sic om̃s homines dicẽt quod
seruum tuũ b̾taldum gentilem ꝑemistidi
aut̾ ego int̾fecero te. tc̃ rumor magnus ĩ cunc¬
tis gentib audiet᷑. qd̾ fortissimus francoꝵ rex
a seruo fit int̾fectus. Rex aut̾ nec qͣquam ad¬
quieut dicdis eiꝰ. ẜ magis consur gebat supet
euii ẜ quest itaq resis. longe setutus. regie

Expanded text:
ingressus, cum equo velocissimo transnatavit atque, ferus ut erat corde, Bertoldum persequebatur, Francorumque exercitus sequentes regem, natando vix fluvium cum Dagoberto transiebant per gurgites inmensos. Rex itaque Clotharius persecutus Bertoaldum, certabatueris ad versus me, sic omnes homines dicent, quod servum tuum Bertoaldum gentilem peremisti; si autem ego interfieero te, tunc rumor magnus in cunctis gentibus audietur, quod fortissimus rex Francorum a servo sit interfectus'. Rex autem nequaquam adquievit dictis eius, sed magis consurgebat super eum. Equester itaque regis a longe sequutus rege,
Abbreviated transcription (Latin):
austr os regnat᷑um direxit. Nustrasii uͦ ⁊ suꝑiores
franci ꝯgregati inunim dagob̾tum suꝑse re¬
gẽ staruunt. In illis quoq dieb. sarones rebel¬
les nuis. ꝯmouer̃t excitum genciũ pluximar̃:
ꝯtra dagob̾tum regẽ. uel clotharium. Bagob̾t
uͦ collecto hoste pluruma hrenim tͣnsiit. et ꝯt᷑
sarones ad pugnam tre nõ dubitaitit. Iuis q
ualide pugnantib: dagob̾tus suꝑ galam ca¬
pitis fui ꝑcussus ẽ. & abscisa est particula deca¬
pillis eius. quam aret᷑ stans armiger eiuis colle¬
git. At ille lesum cernens ppłm suũ: dix̃ acdpue¬
rum suũ. ꝑ ge uelocit̾ festinus cum crine capiiᷤ
nc̃ ad patrẽ meum. succ̾ratq nob̾ aute qͣm cũc¬
tus ex̾citus corruat. D. ui uelocit̾ cucurrit. et¬
nit. Cũq sumul ꝯiuncti in unũ hẏlari cordema¬
nib plaud̾ent. suꝑ ius era fluuiũ tententes si¬
xer̃t tentoria. Bertaldus dux saxonoꝵ ex alia

Expanded text:
Auster regnaturum direxit.Auster regnaturum direxit.congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque valide pugnantibus, Dagobertus super galea capitis sui percussus, abscisa particola de capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit ad ipsum puerum: 'Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, succurratque nobis, antequam cunctus exercitus corruat'. Qui cucurrit nit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fixerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia
Abbreviated transcription (Latin):
agͥ̾c debeas. qr crastina die ad torm̃ta ualida exi¬
bebim᷑. Et ait landricꝰ contrito spũ. cõmotus la¬
cͥnus. Tam inala hora te ud̾unt ocłi mer. Ig¬
uoro eñĩ quid ag̾e clebeam. quia coup̾mũt me
undiq angustie. Et illa dix̃ er Noli tim̾e au¬
di consiliũ meum. et faciamus hãc rem et nõ
moriem᷑. Cum rex de uenatione clauso iã die ad
noctẽ uen̾it. mittamus qͥ eum int̾ficiat. & ꝓclament
ꝓchilde bͥtus rex aust̾ insidiatus ei est. Illo q mor¬
tuo. nos cũ filio meo clothario regnemꝰ. Cumq
nox aduenisset. reu̾tente chilꝑico rege de uena¬
tione. missi st̃ homicide inebͥati uino a fredegũ¬
de. Q. dũ rex de equo destendet. euntib reliqͥs
ꝑ sonis. ad mansiones suas ip̃i gladiatores ꝑcus¬
ser̃t̃ regem inuentrẽ suum duob scrã saxis.
At ille uociferans mortiuisẽ. Adclamauert̃
aut̾ insidiatores: qͦs regima miserat. Insidie in¬

Expanded text:
agere debeas: quia crastina die ad tormenta valida exiagere debeas: quia crastina die ad tormenta valida exibimus. Et ait Landericus contristatus cens: 'Tam mala hora te viderunt oculi mei! Ignoro enim, quid agere debeam, quia conpremunt me undique angustiae'. Et illa dixit ei: 'Noli timere, audi consilium meum, et faciamus hanc rem, et non moriemur. Cum autem rex de venatione, clauso iam die, ad noctem advenerit, mittamus qui eum interficiat, et proclament, quod Childebertus rex Auster insidiatus ei fuisset. Illoque roortuo, nos cum filio meo Chlothario regnemus'. Cumque nox advenisset, revertente Chilperico rege de venatione, emissae homicidae inebriati a vino a Fredegunde, dum rex de equo discenderet, euntibus reliquis personis ad mansiones suas, ipsi gladiatores percusserunt regem in ventrem suum duobus scramsaxis. At ille vociferans, mortuus est. Adclamaverunt autem insidiatores, quos regina miserat: 'Insidiae, in
Abbreviated transcription (Latin):
sibi subiuigauit. grifonẽ secum ad duxit ⁊
tatꝰ. Inde it̾um grifo fugiens uuasconiam
petiit. ⁊ ad uuaiferiũ ducem aqͥtanoꝵ ꝑ
bant prudentẽ regẽ. s: ꝑ multos iã aunos
sustiierant. de regali ꝓle insipientes uixo
uoluer̃t eleuare in regem pipinũ puien uro
uoluit ad quiesc̾e. s adimatis cunctis ꝓͥmoridus
francoꝵ. ex parte eoꝵ misttrome burtardum¬

Expanded text:
ibi subiugavit, Grifonem secum adduxit, tatos. Inde iterum Grifo fugiens Wasconiam petiit et ad Waifarium ducem Aquitaniorum bant prudentem regem, sed jam per multos annos sustinuerant de regali prole insipientes viros, voluerunt elevare in regem Pipinum Pium. Qui nolit adquiescere, sed, adunatis cunctis primoribus Francorum, ex parte eorum misit Rom
Abbreviated transcription (Latin):
eam suscipia mͦ: tu ipsa suscipe eam. Illa uͦ
ħ audiens. eam de sacͦ fonte suscepit. Heniẽci
autem regi uictori. exiit fredegundis obuã
cepit de adu̾sariis suis. Nata q est tibi filia.
cum qͣ dñs meus rex dormiet. hac nocte. quia
dũa mea regina cũ mat̾ tua est de filia tira
childesinta. . ille ait. Si cum illa dormire
neq̃o. dormiã tecum. Cumq intͦisset rex ĩ
aulam suam. occͣrit ei regina cum ipsa puel¬
la et ait. Nefandam rẽ fecisti ꝑsimplicitatẽ

Expanded text:
eam suscipiat? Modo tumet ipsa suscipe eam. Illa vero eam suscipiat? Modo tumet ipsa suscipe eam. Illa vero haec audiens, de sacro fonte eam suscepit. Veniens autem rex victor, exiit Fredegundis obviam cepit de adversariis suis, nataque est tibi filia. Cum qua dominus meus rex dormiet hac nocte, quia domina mea regina conmater tua est de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum illa dormire non queo, dormiam tecum'. Cumque introisset rex in aulam suam, occurrit ei regina cum ipsa puella, et ait ei rex: 'Nefanda rem fecisti per simplicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
noedem in sfͣtu suo fͣnsgulauit. Post cuiꝰ
obitum ob eius m̾itum uirtus a deo ostensa
ẽ. Dͦ fc̃o fr̃s chilꝑici hoc indignantes. eium de
regno eic̾e uoluerunt. Habebat tc̃ chilꝑicus
tres filios de audouera regina sua. idest cheo¬
deb̾cum. Meroueum. et clodoueum. Nuuc
aut̾ ad cepta redeanius. qualit̾ fredegiuidis
dũam suam audouerã reginam deceꝑit.Nã
ip̃a fredeguundis ex familia infima fuit. Eũ
autem chilꝑicus rex. in hoste cũ sigeb̾to fr̃e
suo ꝯtͣ saxones ambulass. audouera regina
gͣuida remansit: que peꝑit filiam. Fredegũ¬
dis uͦ ꝑ malum ingenum. ꝯsilium dedit
ei dicens. Donuina mea. ecce dñs meus rex
uictor reu̾titur. Quomͦ potest filiam suam
na. baptist̾ium p̃parari p̃cepit. Uocauitq
ep̃m. ut eam batizare deb̾et. Cumq ep̃s ad¬
fuisset. non erat matrona ad p̃sens que pu¬
ellam susciꝑe deb̾et. Et ait fredeguudis.
Numqͥd similem tui inuenire pot̾imus. qui

Expanded text:
noctem in strato suo strangulavit. Post cuius noctem in strato suo strangulavit. Post cuius obitum ob eius meritum virtus a Deo ostensa est. Quo facto, fratres Chilperici hoc indignantes, eum de regno eiecere voluerunt. Habebat tunc Chilpericus tres filios de Audovera regina sua, id est Theudobertum, Merovechum et Chlodovechum. Nunc autem ad coepta redeamus, qualiter Fredegundis dominam suam Audoveram reginam decepit. Nam ipsa Fredegundis ex familia infima fuit. Cum autem Chilpericus rex in hostem cum Sigiberto fratre suo contra Saxones ambulasset, Audovera regina gravida remansit, quae peperit filiam. Fredegundis vero per ingenium consilium dedit ei, dicens: Domina mea, ecce Dominus rex victor revertitur: quomodo potest filiam suam na, baptisterium parare praecepit, vocavitque episcopum, qui eam baptisare deberet. Cumque episcopus adfuisset, non erat matrona ad praesens, quae puellam suscipere deberet. Et ait Fredegundis: Nunquid similem tui invenire poterimus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus blauia castello. ⁊ in basilica
ancillas ad coniugium copularent. legationẽ
i ispaniam mittit. ⁊ cũ multis mun̾ib bru¬
nichildẽ atanagildi regis filiam pecisi. Erat
direr̃. Ille cum magno apparatu & in m̃so
gaudio eam accepit uxorem. Et qr arriana
lege subiecta erat. eã sigib̾tus rex in nomine
sce tͥaitatis batizari p̃cepit. Hec uidens chil¬
ꝑicus rex cum iã plures hab̾et uxores. sororẽ
drimichildis noĩe galsi untã expeciit. ꝓ mittẽs
per legationẽ se alias uxores dimitte. Pat uͦ
cũ multis thesauris ei tͣnsmisit. Lara ipsa
galliunta. senior etate erat de brunichilde.
Chilꝑicus enim cum magno gaudio. eam
autͥ fridegundis ualde pessime: gͣnde scanda
galsiunte iniurias suffre non posse. et ꝓpt̾
ipsã inimicam fredegundẽ peciit. ut relic¬
tis thesauris qͦs secũ ab hispania detułat:
libͥa eam limitt̾et redire ad patrẽ suum.
ille eã mollib u̾bis blandiebat᷑. Post ħ¬
ꝑꝯsiliũ pessimum fredegundis. eam per

Expanded text:
t in Blavia castello in basilica ancillas ad conjugium copularent, legationem in Spaniam misit, et cum multis muneribus Brunchildem Athanigildi regis filiam petiit. Erat lle quoque cum magno apparatu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arriana lege subiecta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptizare precepit. Haec videns Chilpericus rex, cum iam plures haberet uxores, sororem Brunchildis nomine Galsuintam expetiit, promittens per legationem alias uxores dimittere. Patercum multis thesauris ei transmisit. Nam ipsa Galsuinta senior aetate erat de Brunchilde. Cbilpericus enim cum magno gaudio eam iautem Fredegundis valde pessime ortum est iuteGalsuinta tantas iniurias sufferre non posse propter ipsam inimicam Fredegundem; petiit, ut, relictis tbesauris, quos secum ab Hispania adtulerat, libera eam redire permitteret ad patrem suum. Sed ille easilium pessimum Fredegundis eam per
Abbreviated transcription (Latin):
burgundie erat pulcher et stre muis ac cal¬
loꝰ nimis. ħ ꝑ ꝯsilium airie sue brumchidis
hostem maximũ in burgundiã cot gregaus.
qt᷑ clotarium patruelẽ suum dirẽx. Eiothariꝰ
N audiens. ꝯmoto francoꝵ ex̾citii: ꝯtra eum fes¬
tunus ꝑrex̃. Conuenientib q simul c̃ hostib
in pag̾o senonico suꝑ fluurium aroanãe &e pug¬

Expanded text:
diae erat pulcher et strenuus atque callidus nimis. Qui per consilium aviae suae Brunhildae hostem maximum ex Burgundia congregans, contra Chlotharium patruelem suum direxit. Chlotharius haec audiens, commoto Francorum exercitu, contra eum festinus perrexit. Convenientesque simul cum hostibus in pago Senonico super fluvium Aroanna