comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t. hoc iustum esse. Item simulier ex ꝓmiᷤ¬
sione. conueniat᷑. magis placuit. defendẽ¬
dam. cãm ꝑ excepcionem. Idem iproculus
ait. sicuti cusocia fuit dabitur. eiex cepcio ꝗ̃¬
uis iure ciuili sit obligatata Si in uid¬
icio tlotis iudex ingnorancia iuris lap¬
sus condẽp̃nauerit. maritum insolidũ
neratius. sabinus doli exceptione uti
cum oport̃t aiunt: eaq tutum fore.¬
Nõp̃ .ł. Etiam filios mulieris qui pa:¬
tri hr̃des extit̾unt. in idꝙ facere possunt
condepnamdos. labeo ait. ¶ Lect in fo¬
dotalib rebus non solum dolum. set ĩcuł¬
ꝑam maritus prẽts cum tñqueritur ini¬
udicio. de dote anfacere possit. dolus dũ:¬
taxat conp̃henditur. Quia inrerum ips¬
sius amministracionẽ. non erat ab eo cul¬
ꝑa exigendaquamquan eum dum ta¬
xat. dolum ei nocere putem. sipossit. nõ:
face quem ꝓpter uxorem adbibuit. neei
ssolidum solueret. nonꝓp quẽlibet alium
offilius autem aiebat. si dolomariti resda

Expanded text:
t hoc iustum esse. Item si mulier ex promissione conveniatur, magis placuit defendendam eam per exceptionem: idem et Proculus ait: sicuti cum socia fuit, dabitur ei exceptio, quamuis iure ciuili sit obligata. Si in iudicio dotis iudex ignorantia iuris lapsus condemnauerit maritum in solidum, Neratius Sabinus doli exceptione eum uti oportere aiunt eaque tutum fore.num Etiam filios mulieris, qui patri heredes exstiterunt, in id quod facere possunt condemnandos Labeo ait. Licet in dotalibus rebus non solum dolum, sed et culpam maritus praestet, cum tamen quaeritur in iudicio de dote an facere possit, dolus dumtaxat comprehenditur, quia in rerum ipsius administratione non erat ab eo culpa exigenda. Quamquam eum dumtaxat dolum ei nocere putem, si facere non possit, quem propter uxorem adhibuit, ne ei solidum solveret, non propter quemlibet alium. Ofili
Abbreviated transcription (Latin):
denecesĩarus suis aliaqum reputãturꝰ ei id¬
s quod expensum est. siue pars dotis sit. aoci¬
odotis eranesit ꝓcaparte siue totados sit

Expanded text:
de necessaris suis aliquem, reputatur ei id quod expensum est siue pars dotis sit, pro ea parte, siue tota dos sit
Abbreviated transcription (Latin):
heredos nõ sint par enĩutilitas ẽ ¶I
possessionem missus legatoꝵ cã si litem¬
de possõne debr: quam eiplice fuit eaunĩ¬
¶ oisus inpossõnem slñ. admiitatur. ht̃
edictum ppositum. ⁊ aut ꝑuiatorem. aut
ꝑofficialem ꝑoffiqalep̃fectum. aut ꝑ
magisttus in troducendusẽ. inpossõnẽ.
¶Missio aũt locum balrbit. nõ canitum sios
io ip̃mquod legitum est⁊ rogatus sit. um̃
etiam si quis uł ex coul ꝓeo restituere fũĩt
rogitus. ¶ Siritio pure logitum fũit.⁊ elꝰ¬

Expanded text:
heredes non sint: par enim utilitas est. In heredes non sint: par enim utilitas est. In possessionem missus legat‹o›rum ser debet, quam ei pro lite fuerit cautum. Missus in possessionem si non admittatur, habet interdictum propositum: aut per uiatorem aut per officialem praefecti aut per magistratus introducendus est in possessionem. Missio autem locum habebit no‹n› tantum, si quis id ipsum, quod legatum e‹s›t, rogatus sit, uerum etiam si quid uel ex eo uel pro eo restituere fuerit rogatus. Si Titio pure legatum fuerit e
Abbreviated transcription (Latin):
debebit ⁊ ratio quidem ẽ heredem cose. agrs
ac posse fructus recduig̾e. s custodire logata¬
num fructus oportebit. nec ab berete con¬
sumãtimr. ꝙ si heros fructus nolit cogere
remutendum erit logatano cog̾e fructus.
et coaetos ẜuare. qui immo si talos sint
fructus. quos pͥmo quoꝙ tp̃r uenire ecpe¬
diat. u endẽ quocꝙ legatario ꝑmutendum
ẽ. ⁊ p̃tiumsuare Inoct̃is quoq reb heredi¬
tariis missi in possõnem. hocerit oficum.
ut unniũsas ros hereditarias colligat. ⁊ ibiob¬
stodiat ubidomicilium desunctus habuit.
et si nulla comus sit habitationem cõdueit.
ur orreumquidemin quores couectacta cu¬
stodiretur. ⁊ puto ita legaitanum custodi¬
re ros heradiranas dełe. ut neq hereti aufe¬
rantur: neq deꝑdeant. cet̾iore suefiant qõ
garano.¶Sans fieri uoluntatide fũcc
sic accipitur quo. ad uolunt añde fũctiuel
ex fructib: uł aliunde satis flat. Consticu¬
uałr fideicõmissum relictumẽ quamui

Expanded text:
debebit. et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitatione‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant. Quogatario. Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat. Constitur fideicommissum relictum ‹est›, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ip̃s demedio detrahendumẽ. ¶Que¬
ri ponit an niuioemusurarum hi fruetusi
roclant que in fideicõmissis debentur. ⁊ cũ
siquid sup flum ẽ. in sortem debet impu¬
tari. ¶ Quinĩmmo ⁊ si amplius quãs
debetur. p̃cepit legatarius. exemplo pigͦra¬

Expanded text:
hoc tempus de medio detrahendum est. Quaehoc tempus de medio detrahendum est. Quaeri poterit, an in vicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum si quid superfluum est, in sortem debet imputari: quin immo et si amplius quam sibi debetur perceperit legatarius, exemplo pignera
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. s alt̾ius nominis suocessor. dicendum
e. ut edicto locus sit. ⁊ dolus eius sir estimã¬
dus. S ⁊ si heredis heros sit quidolo fecit. e¬
que nocere debebit. dolum accipe derenꝰ
causis. ⁊̃ in ꝑpͥa bõi heredis legataros enã
fidei cõmissarios eẽ mutencos.: ¶ Sipost
sexmenses cum adin ꝓtribunasi fuerint.
hii quoꝵ de ea re notio ẽ. nec satis factũ ẽ¬
in de frucrus recepturos quo ad uolũratis¬
deflinctorum satisfiat.q. remedium ser¬
uatur ⁊̃ adu̾sus eosqui ex c̃a fidei cõmissi
moram faciunt.: ¶Satis factioĩs u̾bum
ueriatius. pateat m̃ ad ex soluendum legi¬
tum refertur pince ⁊ si remissa slt satudu¬
tio rescriptum locumihabebit. qi mora sit
solutioni. ¶Sex aũmensium putocõ¬
tinuum tp̃s nõ ut possõnum computã¬
dum cessatum nõ accipimus. ¶ Si pũ¬
pillus tutorem nõ hãt. nee euratõrem fo¬
nosus uł ad olescens. nam frustratio nõ
fense. Certe si hereditas ira c̾rit. aliquo tp̃r

Expanded text:
minis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dol‹us› eius sit aestimandus. Sed et si heredis heres sit, qui dolo fecit, aeque nocere debebit. Dolum accipere debemus causis etiam in propria bona heredis legatarios et fideicommissarios esse mittendos, si post sex menses, qu‹a›m aditi pro tribunali fuerint hi quorum de ea re notio est, in satisfactioneinde fructus percepturos, quoad voluntdefunctorum satisfiat. quod remedium servaretur et adversus eos, qui ex qua causa fideicommisso moram faciunt. Satisfactionis verbum licet latius patet, tamen ad exsolvendum legatum refertur. Proinde et si remissa sit satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutioni. Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum computandum. Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus vel adulescens: nam frustratio non fensae. certe si hereditas iacuerit aliquo tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ oi cẽpõsita res apuo de funetum fiũt uel¬
tem eius missio locum utq hr̃e deor.
eussi itaq legatarii impeddient etiameũ
qui satis dedit. rei administrationẽ. qͣre
ministratio eiuisimpediatur ¶ Si abim¬
pubis substitutio legati sint relicta. ⁊ mi¬
pubos decesẜit. missionõ solum in eaboa
que restatoris fuer̃. um̾ ad eaquoq q̃ mi¬
pubos ad quisunt locum halebit. namħ̾
quoꝙ hereditarias. ¶ uiuoaũ impu¬
b̾t. neq misslo. neq satis datioiorum ht̃.¬

Expanded text:
 Si deposita res apud defunctum fuetem eius missio l‹o›cum utique habere debet. missi itaque legatarii impedient etiam eum, qui satisdedit, rei administratione: quare sdet, ne administratio eius impediatur. Si ab impuberis substituto legata sint relicta et impubes decesserit, missio non solum in ea bona, quae testatoris fuerunt, uerum ad ea quoque, quae impubes adqu‹i›siit, locum habebit: nam haec quoque hereditaria sunt: uiuo autem impubere neque missio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ emmoporter ꝑ singła momentaoñ ꝗł¬
Q si fideiussor decessit. aut ⁊̃ om̃em rem faz¬
dnlieuem inopinate fortune impeuui a s¬
D. misit. equumerit pr̃ari cautionem. Edir
rum nomine nõ cauetur. missus inpossõ:¬
̃ nemnumquam ꝓ domino eẽ incipit. nec
tam possõ rerum eiqmͣ custodiadatur ne¬
qr enĩ expellendiheredem ius ħt̃. s simul
clmieo possidẽ iubetur. ut saitem teclio ꝑͥ¬
petue custodie extorqueat heredi cautio¬
nem. ¶ Si alu dampni infecti nõe d
missus sit inpossessioẽm. alius legatoꝵ.
suandorum cã mposiõnem missusẽ. ⁊o

Expanded text:
enim oportet per singula momenta onquod fideiussor decesserit aut etiam rem familiarem inopinato fortunae impetu amiserit, aequum erit praestari cautionem. 5 Ulp›rum nomine non cauetur missus in possessionem nunquam pro domino esse incipit. nec tam possessio rerum ei quam custodia datur: neque enim expellendi heredem ius habet, sed simul cum eo possidere iubetur, ut s‹a›ltem taedio perpetuae custodiae extorqueat heredi cautionem. Si alius damni infecti nomine missus sit in possessionem, alius legatorum seruandorum caus
Abbreviated transcription (Latin):
hereditanam maneant. Earum aũ que
mcã hereclitaria nõ er̃ non ałrmutitur
eẽ desierit. nec semꝑ s c̃ã cognita. ¶ Bo¬
norum aũ appellatione res comphẽse
uidebuntur. quarum ꝓͥetas ad heredemꝑ
tinz. S ⁊ si uetigales agri sunt.⁊ siqua
pignora testatoridata meorum mitet᷑¬

Expanded text:
hereditaria manent: earum autem, quae in causa hereditaria non erunt, non alias ‹esse› desieri‹n›t, nec semper, sed causa cognita. 'Bonorum' autem appellatione hae res compraehensae uidebuntur, quarum ‹pro›prietas ad heredem pertinet. Sed et si uectigales agri sunt et si qua pignora testatori data, in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
intłłigit᷑. Ille aũt utiq non᷑ solebat ẜue
suo ostendeti reliquas rõnes subiscbere.
s ita ut lege̾nt examinaret᷑ exciꝑet: staꝙ
cum ẜuo sub conditiõe testõ lib̾tas datur
sirõnes reddid̾it. ñ hanc solam ht̃ signi¬
fitatioẽm si cautioẽs instrum̃taq omĩa ac¬
Itus siui exhibiĩt hrdi. s ⁊ si reliqua soluit¬

Expanded text:
intellegitur: ille autem utique non sic solebat seruo intellegitur: ille autem utique non sic solebat seruo suo ostendenti reliqua rationes subscribere, sed ita, ut legeret examinaret exciperet. itaque cum servo sub hac condicione testamento libertas datur "si rationes reddiderit", non hanc solam habet significationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhibuerit heredi, sed et si reliqua solve
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd qdam recte putant᷑ simulcum ubta¬
te dies qͦ legati utilit cedit quidgͦ ꝯtiꝰ¬
netur his ubis siroẽs reddidit. ꝗdam ħ ai¬
untͣ sireliqua reddid̾it. qiͣ nicħ int̃sit u¬
fͣum subhac conditione sireliqua. uł subl¬
ñ hac sir̃ones reddidit. s nos neqͦ ꝯditioẽm
meram putamꝰ eẽ q̃ indatione cõsistit. n
smeram cõditioẽm q̃ infcõ sit. s ea conditi¬
o ẽ q̃ exmpxtura q̃dam consistit namũ
utiq su lle infolle reliqua obͥtułit liber
ẽrit. non enĩ testator hoc sensit. s illud
ut rõnes redclat quõ ẜuus redd̾e solet .i.
legendas offerre rõnes pͥmũ. dm̃ ꝯputanꝰ¬
das ut explorari possĩt imputões ꝓbe an
imꝓbe referantur. accepta relata annore¬
cte. ⁊ taenĩ incipitꝰ quide ies afactore. ꝓue¬
nit aut adpeciam Ine hisubis ⁊ hrdes
nonitia instrui rõnum ut sciant quid in
quaq rõnescͥptum sit. nam quod ipe ui¬
Tuus facturus erat. ab ħrlib ss̃ fieriusise

Expanded text:
sit, quod quidam recte putant, simul cum libertate dies quoque legati utiliter cedit. quid ergo continetur his verbis "si rationes reddiderit?" quidam hoc aiunt "si reliqua reddiderit", quasi nihil intersit, utrum sub hac condicione "si reliqua" vel hac "si rationes reddiderit". sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae in datione exsistit, neque meram condicionem, quae in facto sit, sed eam condicionem, quae ex mixtura quadam consistit. nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo servus reddere solet, id est legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim incipit quidem res a facto, pervenit autem ad pecuniam. inest his verbisnotitia instrui rationum, ut sciant, quid in quaque ratione scriptum sit. nam quod ipse uiuus facturus erat, ab heredibus suis fieri iussisse
Abbreviated transcription (Latin):
hec conditio titie simͥ pupsit. ñ dubiese
nͥ uiuente testatore. illa aut᷑ si ad exeq¬
as funi̾s mei ueni̾t. nͥ pꝰ mortẽ impleri
hon possit illa uoͣ sifilio meo nuꝑfit
uł iuuente uł mortro testatore ĩplei
p̃sit᷑. ⁊p̃mã quid accia ex relatis ꝯditi¬
onib infinitum tp̃s bñt. qñq enĩ i¬
ic ꝰ nupẜit impletur condicio scdaꝰ ad
certum cp̃s adscͥpta est qu og¬
lp̃. Siciũ segatum fuit relictum n¬
isq rogatus sit lib̾os suos emancipa¬
ie. ancogi debeat manumute. ⁊ reti¬
neo me clixisse defici eos apetitioe fid̾i¬
comissi neq enĩ p̃tor fid̾icomissarius
ees ad lib̾tatem tuetur ut ẜuos. paꝑi
emancipare filios suos arbitror tñ ex¬
tra ordinẽ debere ꝯstitui eum qui agͦũ
mancipare. neq enĩ debet cͥcũeniri te¬
stantiũ uolũtas. Sic dem̃ hoc accipiẽ¬
dum q̃ admod̃ si sub conditione lib̾oꝵ
emancipandoꝵ eis fuiss legatum. ⁊

Expanded text:
ec condicio 'Titiae, si mihi nubserit' non dubie nisi uiuente test‹at›ore, illa autem 'si ad exsequias funeris mei uenerit' nisi post mortem impleri non possit, illa uero 'si filio meo nubserit' uel uiuente uel mortuo testatore impleri possit. et prima quidem ac tertia ex relatis condicionibus infinitum tempus habent: quandoque enim nubserit, impletur condicio: secunda ad certum tempus adscripta est. 92 U Si cui legatum fuerit relictum isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideicommissi: neque enim praetor fideicommissarius eos ad libertatem tuetur ut servos. Papemancipare filios suos. arbitror tamen extra ordinem debere constitui eum qui adgnovmancipare: neque enim debet circumveniri testantium voluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset l
Abbreviated transcription (Latin):
runt eam recte cauẽ. qr uł mortuis lib̾iꝰ
legati conditio possit exist̾e. s cdispli¬
cuit sña. nõ enim uoto matris oponitã
ominosa ñ int̾ponẽdae cautionis intp̃tatõ
debuit. ⁊ cupatronꝰ ubto c̃tam pecĩam le¬
gafset si alib̃is eus n difsceͣss ꝑmisit ĩꝑa

Expanded text:
runt eam recte cauere, quia uel mortuis liberis runt eam recte cauere, quia uel mortuis liberis legati condicio possit exsistere. sed displicuit sententia: non enim uoto matris opponi tam ominosa non interponendae cautionis interpretatio debuit.Et cum patronus liberto certam pecuniam legas
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dotem hĩe incip̃ ꝑtinebit. s quia nõ tm̃
mulieri s titio ꝙͦ cui peciam legauit ⁊ sul¬
tum uidetur. ꝓpe ẽ ut ip̃e legatarius intł¬
ligͥatur. ⁊ segatum pet̃e debeat. Si pꝰdiuor
te s̃oluitur hoc enꝰim ⁊ mulieris intest.
neq dotis fieri uelit. ñ dubie doli submo
uebitur exceptione. añ nupnas uõ titio
uł muliere de fũctis legatum apħrdem
smanet. ꝙ si nolit eam uxorẽ ducere cãle
gati qd̃ admulieis ꝑsoãm aitinet satisfa¬
ctumꝰ intiligetur s titiolegatum petenti
nocebit exceptio doli Sabiniꝰ aũt existima¬
bat nupta muliere titio sine cautione n¬
ecum añ nuptias qr puꝵ legatum ẽ petipͣ.
cautio mulieri pecĩam reddi necĩaerit ꝙ
do sit. nũquid adusus hrdem mulieriꝑ
q̃ nicħ deliquid succurri deb̾at obeam ÷
pecĩam q̃ doti fuãt destinata. s qm̃ anͥ
bo legan peticioẽm habuer̃. saluam ha¬
beb̾it nõ soluta pecunia iuro mulierac
lictum titie. si alibis ñ discefẜit. negauẽ¬

Expanded text:
quae dotem habere incipit, pertinebit, sed quia non tantum mulieri, sed Titio quoque, cui pecuniam legauit, consultum uidetur, prope est, ut ipse legatarius intellegatur et legatum petere debeat. si post diute soluetur: hoc enim et mulieris interest, neque dotis fieri uelit, vebitur exceptione. ante nuptias vero Titio vel muliere defunctis legatum apud heredem manet. quod si nolit eam uxorem ducere, causa legati, quod ad mulieris personam attinet, satisfactum intellegetur, sed Titio legatum petenti nocebit exceptio doli. Sabinus autem existimabat nupta muliere Titio sine cautione cum ante nuptias, quia purum legatum est, peti potest, cautio 'mulieri pecuniam reddi' necessaria edo sit, numquid aduersus heredem mulieri, quae nihil deliquit, succurri debeat ob eadoti fuerat destinata? sed quoniam ambo legati petitionem habuerunt, saluam habebit, non soluta pecunia uiro, mulier alictum Titiae 'si a liberis non discesserit', negaue
Abbreviated transcription (Latin):
rei ꝯseqns ẽ quod duiꝰ seũs rescͥpsit.
nam cumꝰ qdam mũlier re potes suõ
filiis suis dediss. eosq mnuicẽ substi¬
tiuss rogass ꝙ filium ut filios emrã¬
ciparet. ñ aũt rog̾ass ut heditatem
eis restitueret. ex auctoritate diuise¬
ueri emanciꝑare eos ꝯpulsus ẽ. hisq
¶restituere helitatẽ. ⁊ adiectum ẽ ut si
tardiꝰ faceret qiͣ exmorausuãs p̾ssatu¬
nim. uidi enim eum qui morã facer⁊
emancipationi. moram restitutioni
fidicomissi eam facere.
as suas emanciparet utaut curat᷑oes gt
ap̃tore acciꝑent. filuĩ uidi fid̾iꝯmissiꝰ.¬
ꝯͣ se placuit. uͭ eaͣs sui uiris ꝯstitutas ad.
õs hedidater anie ꝑuenire patetur. nn¬

Expanded text:
us Seuerus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate diui Seueri emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum est, ut, si tardius id faceret, quasi ex mora usuras praestaturum: videri enim eum, qui moram faceret emancipationi, moram restitutioni fideicommissi eam facere. as suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii videri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem aviae pervenire pateretur, n
Abbreviated transcription (Latin):
ilege inuitari. ¶ ticiõ .c. relicta s̃ ita ut
qmonum̃to meo ñ recedat. ułti in illa ci¬
uitate domiciliũ hãt. põt clici non eẽ lo¬
tum cautioni ꝑq̃m ius lib̾tatis infringͥ
S indefuncti libtis alio iuire utł muo

Expanded text:
lege inuitari.Titio centum relicta sunt ita, ut lege inuitari.Titio centum relicta sunt ita, ut a monumento meo non recedat uel uti in illa ciuitate domicilium habeat. potest dici non esse locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur. sed in defuncti libertis alio
Abbreviated transcription (Latin):
d: Sinta legatum eẽt cum rupẜit siͥ
nupta fuit: hoc testator scisset. alt̾m
do lego. ap̃ lab̾oẽm ꝓculus notat nõalit̃
adhicem legatarri ꝑtinere qͣm sip̃e lega¬
tarius uoluit ad se ꝑtinere quia condi
emancipationis expartib ħides insti¬
tuit. eisq płium reꝵ p̃ceptioẽs pure dedit:
t̃ hroitatem abierunt patrem alegatoꝵ
comodo illa qͦ rõ deb submouere ꝙemã¬
mat legatas̃. ñ eẽ cogendum titium ca¬
uere sextus cecilius existimat q̃m ad ip̃m
dumtaxat emolum̃tum legati rediret.
s si filio fr̃i alĩno minꝰ inclustrio ꝓspe¬
ctum ẽẽ uoluit. inteẽ ħrdis credend̾ẽ
atq iõ cautioẽm inĩponedam. ut ⁊ fũdꝰ
compareturac p̾ea ñ alienareturticio
relicta s̃. ita ut meuiam uxorẽ q̃ui qͥ¬
dua ẽ ducat. condicio ñ remittetur: nõ
nec cautio remittenda ẽ. huic sñe ñ re¬
fragatur. ꝙ siquis pecĩam ꝓm̃ittat. sime
uiam uxorẽ ñ clucat. p̃toractioẽm dene¬

Expanded text:
 ita legatum esset 'cum nubserit', si nupta fuerit et hoc testator scisset, alterudo lego', apud Labeonem Proculus notat non aliter ad heredem legatarii pertinere, quam si ipse legatarius uoluerit ad se pertinere, quia condiemancipationis ex partibus heredes instituit eisque plurium rerum praeceptiones pure dedit: hereditatem adierunt. patrem a legatorum commodo illa quoque ratio debet summoueremat, legata sunt: non esse cogendum Titium cauere Sextus Caecilius existimat, quoniam ad ipsum dumtaxat emolumentum legati rediret. sed si filio fratri alumno minus industrio prospectum esse uoluit, interesse heredis credendum est atque ideo cautionem interponendam, ut et fundus comparetur ac postea non alienaretur. Titio centum relicta sunt ita, ut Maeviam uxorem quae vidua est ducat: condicio non remittetur et ideo nec cautio remittenda est. huic sententiae non refragatur, quod, si quis pecuniam promittatuiam uxorem non ducat, praetor actionem dene
Abbreviated transcription (Latin):
Illis lib̾tis alim̃toꝵ noĩe si cum
filio meomorati fiunͣt. mstruos denan¬
os centenos. ⁊ uestiariũ dari uolo. libti
in obsequio fuer̃ qnͣdiu adolescens adm̃¬
litiam ꝓueħetur. qua cã effectum ẽ utꝗ
b dam rome relictis ꝓficiscetur: ⁊ ap̃ ca¬

Expanded text:
Illis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo morati fuerint, menstruos denarios centenos et vestiaria dari volo". liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adulescens ad militiam promoveretur: qua causa effectum est, ut quibusdam Romae relictis proficiscer
Abbreviated transcription (Latin):
cio impleri põt: Sane sicum cefẜit cdies
pecĩam conditioni ꝯp̃hensam statulibha:
bͣuiͣt. uire ꝯstituto nulli dando conseꝗ̃r
lib̾tatem: diu̾sa causa ẽ legatarii ineuiꝰ:¬

Expanded text:
cio impleri potest. sane si cum cesserit dies pecuniam condicioni comprehensam statuliber habuerit, iure constituto nulli dando consequitur libertatem. diversa causa est legatarii, in cuiu
Abbreviated transcription (Latin):
osꝰ ꝯditioem ronii reddendaꝵ. ut iissus ui¬
buntur. sip̾aditam ħiditatem decessit
ꝯpetente libtate ⁊ segatum eoꝵ secutũ:¬
eadem conditiõe. ⁊ ꝯtub̾nał eius lib̾tatẽ
accepisse uidetur. defecta uidebitur ꝯ di¬
tione. s ñ inelegant illud dicetur stichũ
quidẽ sub conditiõe manumissum. ꝯ
ñ ad coniũgendam ꝯd̾itioem s ad neci¬
tudinẽ demonstñdam ꝑtinere. tẽ demũ
t ꝓ impleta habetur ꝯdicio cum ꝑeum stat

Expanded text:
ondicionem rationum reddendarum, ut iussus vibuntur: et si post aditam hereditatem decessit, competente libertate etiam legatum eos secutueadem condicione et contubernalis eius libertatem accepisse uidetur et defecta uidebitur condicione. sed non ineleganter illud dicetur Stichum quidem sub condicione manumissum, conon ad coniungendam condicionem, sed ad necessitudinem demonstrandam pertinere.Tunc demum pro implet
Abbreviated transcription (Latin):
aiũt. nichoiĩ eam ad legatum a dmu̾ti.
¶cuidam ñ solidum capienti amplius
legi ꝯcesse porcionis relicta ẽ si ħrdi aliqͥ
dediss q̃ritur an id qd ꝯditionis implẽ¬
de cã ded̾at consequi ex cã legati p̾sit qiͣ
ñ capiat id quod deroget. anuo̾ id ext̃
sit nec iõ mag̃ ex bonis testatoris ampli

Expanded text:
ilo minus eam ad legatum admitti. ilo minus eam ad legatum admitti. Cuidam non solidum capienti amplius lege concessae portionis relicta est, si heredi aliquid dedisset: quaeritur, an id, quod condicionis implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit quasi non capiat id quod eroget an vero id extra sit nec ideo magis ex bonis testatoris ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Siancille aliene cum ea nupsiss: le¬
gatumsit. ꝓcuł ait utile legatum eẽ ꝙr
possit manumissa nube.
sit cui legatum ẽ sub conditione. ꝗd gͦ
si nõ deceffit s ineiuitate ẽẽ desierit: pu¬
ta alicui legatum  si consul fui̾t. ⁊ ism
ĩsulam deportatꝰ ẽ. nũquid nõ int̃m ext̃igͥ
ꝓͥbabilius ee arhtror. non idem ent diced
siea pera in eum statuta fuiͣt q̃ irr̃ogat
suitutem quia suitus morti assimilat.
sionẽ ũꝗ detur ut quid fiat. ut ꝗd obũ iͦ.¬
gat. uł retroꝰ. ne detur. nefiat. neobtĩgatꝰ
ex his dandi fatiendiq conditioẽs in ꝑsõã
nẽtur. ¶fiscus sicut isdem conditioni.¬
ĩib parere deb quib ꝑsona aliqua ad ip¬
sum qd̃ relictum ẽ ꝑuenit. sic ⁊̃ cum suo
cdubitari põt. an dehis dũtaxat filus sẽ¬
sifs testator qui pꝰ mortẽ eius nati fuifrĩ
an dehis qui uiuo eo ab eo suscepti fu
marito siue pmortem nascantur.
stator. ⁊̃ siexalio pꝰ mortẽ suam lib̾os ꝓc̾¬

Expanded text:
 Si ancillae alienae, cum ea nubsisset, legatum sit, Proculus ait utile legatum esse, quia possit manumissa nubereerit, cui legatum est sub condicione. Quid ergo, si non decesserit, sed in civitate esse desierit? puta alicui legatum "si consul fuerit" et is in insulam deportatus est: numquid non interim probabilius esse arbitror. non idem erit dicendum, si ea poena in eum statuta fuerit, quae irrogat seruitutem, quia seruitus morti adsimulatursionem, ut quid detur, ut quid fiat, ut quid optingat, uel retro ne detur, ne fiat, ne optingat. ex his dandi faciendique condiciones in personas netur.Fiscus iisdem condicionibus parere debet, quibus persona, a qua ad ipsum quod relictum est peruenit, sicut etiam cum suo dubitari potest, an de his dumtaxat filiis sensisset testator qui post mortem eius nati fuissent an et de his, qui uiuo eo ab eo suscepti fuimarito siue post mortem nascatur. 6stator, etiamsi ex alio post mortem suam liberos
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Fidiꝯmissum afilus relictum
siquis ex his sinelib̾is diem suũ obie¬
rit. adoptionis com̃to nõ excluditur
d: Nuia q nepotem sub conclitione
emancipationis ꝓpartehrdem institue¬
tat. ita pꝰea codicisł scͥpsit. hoc amplius
nepoti meo qm ꝙ̃ eum ħrdem institiu
lego pdia illa conditioẽm emancipati¬
pnis repetitam uidi placet. qmuis auiꝑ
amillã in legatis ut inbrditate substiᷤ¬
tutioẽmꝰ feciss ñam ⁊ cum ẜius pureq̾¬

Expanded text:
deicommissum a filiis relictum "si quis ex his sine liberis diem suum obierit" adoptionis commento non excluditurae nepotem sub condicione emancipationis pro parte heredem instituerat, ita postea codicillis scribsit: "hoc amplius nepoti meo, quam quod eum heredem institui, lego praedia illa". condicionem emancipationis repetitam videri placet, quamvis avia nullam in legatis, ut in hereditate, substitutionem fecisset. nam et cum servus pure
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bense fuint: mag̃ placuit cuilibr eoꝵ a
sinupsit amissuãm legatum. nec uis¬
oi tali conditione uidutaͣm muictã
cum alii cuilib satis comode possit n¬
ubere . Uidamꝰ uita legatum sit. sititio
nupsit.⁊ quid̃ si honeste titio p̾sit nube
sit nuptiis eius iste ticius. dicendum
ẽ posse eam bñfitio legis cuilib nub̾e.
Queenmtitio nub̾e uibetur. cetis õĩb
nube ꝓmbetur. Iitãq sititius indignus
sit tale ẽ qͣle signalit scͥptum eẽt simipsit
ĩmo sil̾ũt amamꝰ. durior hec conditio
ẽ qm illa si nõ nupsit. nam ⁊ cet̾is omĩb
nub̃ eꝓhibetur. ⁊ ticiocui honeste nup
int̃p̃tandum ip̃ouire rescindi ꝙ frau¬
dãde legis grã eẽt asscͥptum. legem enĩ ͥ¬
latam adiuuandem int̃p̃tonẽ¬

Expanded text:
ensae fuerint, magis placuit, cuilibet eorum si nubserit, amissuram legatum, nec uideri tali condicione uiduitatem iniunctam, cum alii cuilibet satis commode possit nubere.Uideamus et si ita legatum sit 'si Titio nubserit'. et quidem si honeste Titio possit nubere, sit nuptiis eius iste Titius, dicendum est posse eam beneficio legis cuilibet nubere. quae enim Titio nubere iubetur, ceteris omnibus nubere prohibetur: itaque si Titius indignus sit, tale est, quale si generaliter scriptum essetimmo si verum amamus, durior haec condicio est quam illa "si non nubserit": nam et ceteris omnibus nubere prohibetur et Titio, cui inhoneste nuptinterpretandum ipso iure rescindi, quod fraudandae legis gratia esset adsclatam, adiuuandam inte
Abbreviated transcription (Latin):
lii fid̾icomissusti rem eius uniu̾sam¬
Si restitueret filiis eius lib̾isue eoꝵ cũ ip̃:
uupetisset sine ulla iuris  Illa rõneq̃ro
aanhis u̾bis cum illi ate petierint. ꝯditi¬
o fid̾icomirio asscͥpta uidat̃. R. ñ iudi

Expanded text:
lii fidei commisit, uti rem eius universam restitueret filiis eius liberisve eorum, cum ipsi petissent, sine ulla iuris cavillatione: quaero, an his verbis "cum illi a te petierint" condicio fideicommisso adscripta videatur. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
tas: fuĩt test̾o remissa rescͥptumẽssi arꝰoi¬
tͣtu tici seia nupsit hr̃s m̃s ei fundũ dato
iuiuo ⁊ sinearbito titii eam nubentem le
feratur. s sititus uiuo testatore decedatͥ
licet conditio defic̃ qr tñ suspensa qͦ: ꝓni
chilo forte muliei̾ succẽtur᷑. ¶ Meuiẽ sinõꝰ
nupsit fundũ cum morietur lego. pͭ ł
dici ⁊ sinupsit eam confestim ad legat
admitti. ñ idẽ ꝓbatur sic̾tus dies inct᷑ne ⁊
alius legatõ suit asscͥptꝰ salsam̃ legato n¬
obẽe uerius ẽ. qr r̃ legandi legato c̃ober
dicioẽm cafliꝰ ⁊ cellius. sabinꝰ impꝰsibilẽ
ẽẽ clixer̃. iti panphilus siqd titio debeo.
soluit lib̾ esto. si modo nig ticio fuit de
ex soluit defecifse conditioem inailigi¬
functi uolutate. quia ñ aiõ legandi s di¬
minuendi legatum qd̃ falso datum ex
uere demonsttum fuiss.¬

Expanded text:
tas fuerat testamento remissa, rescriptum est. "Siatu Titii Seiaiam sine arbitrio Titii eam nubentem legferatur. sed si Titius vivo testatore decedat, licet condicio deficit, quia tamen suspensa quoque pro nihilo foret, mulieri succurretur. "Maeviae, si non nubserit, fundum cum morietur lego". potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti. non idem probatur, si certus dies incertusve alius legato fuerit adscriptusobesse uerius est, quia ratio legandi legato non cohadicionem Cassius et Caelius Sabinus impossibilem esse dixerunt, ueluti: 'Pamphilus, si quod Titio debeo soluerit, liber esto', si modo nihil Titio fuit debexsoluit, defecisse condicionem intellegi.functi uoluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum exiuere demonstratum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
eritid restit̾uere rogatus ẽ sinuꝑsit mu a¬
lier. die seqat᷑i cedente fidi missũ petet ⁊
Remotoaũt fidicomisso. legatariꝰ exem¬
plum mutiane cautionis ñ habebit. ¶pã¬
ter exh̾rdate filie tutores declit. eos q si

Expanded text:
Titius restituere rogatus est. si nubserit mulier die legati cedente, fideicommissum petet: remoto autem fideicommisso legatarius exemplum Mucianae cautionis non habebit.Pater exheredatae filiae tutores dedit eosque, si
Abbreviated transcription (Latin):
d: Num pupillus aut tutor euuis ꝯdierꝙ¬
tioem inꝑsõam pupilli collatam impe¬
dit. tam legati qͣm libtatis iure cõi ꝯ ddo¬
ditioimpleta eẽuidetur. ¶ Disuictiuomͦ e¬
i conditionib asscͥptis alt̾am defecisse ñ

Expanded text:
 Cum pupillus aut tutor eius condicionem in personam pupilli collatam impedit, tam legati quam libertatis iure communi condicio impleta esse videtur. Disiunctivo modo condicionibus ads
Abbreviated transcription (Latin):
conditionib qmorte legatarioꝵ finiũt¬
s receptume ut mutiani cautio int̃ponaĩ
hũs cautioẽm aticio accepit. ⁊̃ fundum
sequipõt. utili actione p̃stare cogͥiẽ fica¬
utio medio tꝑe defecĩt q̃ sollicite fuãt ex¬
acta. nͨ de suo p̃stabit hĩs. s qr nicħ põt¬
gͣatum accipiat decefsit. Heredi eili debe¬
tur quod defunctus petere potuit.

Expanded text:
 morte legatariorum finiuntur, receptum est, ut Muciana cautio interponatur, heres cautionem a Titio accepit et fundum onsequi potest, utili actione praestare cogituutio medio tempore defecerit, quae sollicite fuerat exacta, non de suo praestabit heres, sed quia nihigatum accipiat, decesserit, heredi eius deberetur, quod defunctus petere potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł cum ꝯditio extit̾it abhrde pẽti possit.
eis n ꝯͣmemcaticẽ suꝑioris legͥati p̾tius scͥptũ
o fuĩt uł ut stichum quẽ illi legaui. hr̃s¬
ett mͣs seio su illud factum erit dato. tc̃ enĩ¬
e mreuocandi aĩõ p̃sens legatum ⁊ sub:¬
e conditiõẽ dadi ita scͥpsisse uid̾bitur:. ⁊¬

Expanded text:
vel, cum condicio exstiterit, ab herede peti possit, nisi commemoratione superioris legati posterius scriptum fuerit, velut: "Stichum, quem illi legavi, heres meus ei, si illud factum erit, dato": tunc enim revocandi animo praesens legatum et sub condicione dandi ita scribsisse videbitur:
Abbreviated transcription (Latin):
sit sub conlitione dandi ñ possepparto
condicioni pareri quidam aiunt᷑ .s:. se x¬
mel dapidam pecĩam s ego contͣ puto.
Sipens ixri legate usucapta sit aninsolid ꝙ
parendum sit dubito. ⁊ põt dici ꝓ parte pa¬
rendum exsnã testatoĩs. ¶ plautiꝰ uni
s. ded̾ucet᷑ suam partẽ ħiditariã ⁊ reliꝗͣ
sũmã hidib ꝓportioẽ eoꝵ dabit. ãt si hr̃s
exparte ita institltꝰ eẽt. si ħrdib .x. dedis.
nõ alit̃ eẽt hĩs qͣm sitota x. cohrdib dedis¬

Expanded text:
sit sub condicione dandi, non posse per partes condicioni pareri quidam aiunt, sed semel dandam pecuniam: sed ego contra puto. Si pars rei legatae usucapta sit, an in solidum parendum sit, dubito. et potest dici pro parte parendum ex sententia testatoris. Plautius. uni set: deducet suam partem hereditariam et reliquam summam heredibus pro portione eorum dabit. at si heres ex parte ita institutus esset, si heredibus decem dedisset, non aliter esset heres, quam si tota decem coheredi
Abbreviated transcription (Latin):
relictus ẽ simulier nupnt. qnͣctui fiN¬
tius ⁊ uiuit ⁊ in eodem staͣtuerit. pãtẽ
usus.f. habebit. tantũ enĩ bñfitiolegis
exlegato concessum eẽ mulieri intiłigẽ¬
sec sitici qui condicione defectus ẽ se

Expanded text:
relictus est. si mulier nubserit, quamdiu Titius et vivit et in eodem statu erit, partem usus fructus habebit: tantum enim beneficio legis ex legato concessum esse mulieri intellegennec si Titius, qui condicione defectus
Abbreviated transcription (Latin):
plius legiconcesse portionis ad eum su¬
bsĩdet. ¶ Cum̃iur uxori sialibis ne¬
e nupsit mannos singłos aliquid lega¬
Frem nub̾e ⁊ legatumꝰ caꝑe. ꝙ si ita scͥptũ ut¬
eẽt. si alib̾is impubib nenupẜit. le¬
gem locum nͣhre. quia mag̃eux a lib̾oꝵ
qͣm uiduitas inũgẽtur

Expanded text:
plius leg‹e› concessae portionis ad eum subsideret. Cum uir uxori 'si a liberis ne nubserit' in annos singulos aliquid legarem nubere et legatum capere. quod si ita scriptum esset 'si a liberis impuberibus ne nubserit', legem locum non habere, quia magis cura liberorum quam uiduitas iniungeretur
Abbreviated transcription (Latin):
patroni lib̾is eoꝵd mortẽ expectare ¶ti¬
cius hrdem institutũ rogauit pꝰ mortẽ
suã ħrditatem restituere. Si fidicomissi.
cantio nõ fuiss petita mutiane cautio¬
nis exemplum ante constnutiõem remi¬
se cautionis locum hr̃e ñ potuit. qniui
uo eo cuirelictum ẽ impleri conlicio po¬
rtuit. quid gͦ suta scͥptum sit peto pꝰ mõ¬
tem tuam rescituas hiditatẽ. ita ne satis
fid̾iꝯmissi petatur. neue roexigatur. sin.d

Expanded text:
patroni liberis eorundem mortem exspectare. Titius heredem institutum rogavit post mortem suam hereditatem restituere, si fideicommissi cautio non fuisset petita. Mucianae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam vivo eo, cui relictum est, impleri condicio potuit. Quid ergo, si ita scriptum sit: "peto, post mortem tuam restituas hereditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neve ratio exigatur". sine
Abbreviated transcription (Latin):
Seius qui ñ ded̾it. alti cum sua conditioẽ dep
mãcho cum quo testi factionem non hã¬
bebat cducenta dediss. condicioni pare-¬
Ere debet.⁊. cc. dare. utad eum legatꝰ fũdus
pͣtineat. licet nũmos ñ faciat accipientis.
quid enĩ intest utrum taliꝑsone dare ui¬
ibatur. an aliquo loco ponere.uł in mare
deicere. neq enĩ illud quod ad talem ꝑsoã
ꝑuenturũ ẽ test̾i nomine. s mortis cã ca

Expanded text:
s eius, qui non dederit, alteri cum sua condicione adcrmacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere vel in mare deicere? neque enim illud, quod ad talem personam perventurum est, testamenti nomine, sed mortis causa
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Nonnuqͣm ⁊ ting̃ ut q̃dam noĩatim᷑
exp̃ssa offitiant qmius omissa tacite in¬
tłłigi potuissent. nec eẽnt obfutura. qd eue¬
nit si alicui ita legatur. titio .x. do lego. si
meuiꝰ capitolium ascend̾it. nam qmnis
in arbitrio meuii sit an capitolium ascen
dat ⁊ uelit deficere. ut ticio legatum debe¬
atur. ñ tñ pot̾italiis u̾bis utilif legari.
dsimeuius uoluiͣt titio .x. do.lam in alĩ

Expanded text:
 Nonnumquam contingit, ut quaedam nominatim expressa officiant, quamvis omissa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod evenit, si alicui ita legatur: "Titio decem do lego, si Maevius Capitolium ascenderit". nam quamvis in arbitrio Mdat et uelit efficere, ut Titio legatum debeatur, non tamen poterit aliis uerbis utiliter legari: 'si Maeuius uoluerit, Titio decem
Abbreviated transcription (Latin):
redoidisset. p̾eaq eum rõnes redõe uetui̾t.
eẽt annua bima tͥma die daruussit. ⁊ alicui
cum pubes eẽt pecĩam legauit. idqͦ legatũ¬
annua. b.t. die pꝰ pub̾tatem p̃standum eẽ
incom̃tariis gaii scͥptum est. quia magis ⁊¬
ditio qͣmdios legato adiecta ẽ. cc̃ ego sentio
quia fere dies ponitur adꝓtegenda ea q̃ ad¬

Expanded text:
reddidisset, posteaque eum rationes reddere vetuerit esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecannua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tatem ita dedit. ille siñs eit lib̾ esto. le¬
gatum ut̃ ħrditatem sine conditioẽ eide¬
dit. deĩ eum alienauit. debebit̃ dnõ eiꝰ
legatum uł ħ̾rditas. ⁊ iussuei a diripotĩt
nam id̾ exp̃ssit smis eitͣ inlib̾tate danda
qͦ futm erat ut impediret lib̾tas ⁊̃ si exp̃i¬
sum ñ eẽt. sepenuõ tm̃ mutatur rei effẽ¬
ctus. ꝗͣqm idexp̃ssit cestator ꝙ si nõ fecis

Expanded text:
tatem ita dedit: "ille, si meus erit, liber esto": legatum vel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienavit. debebitur domino eius legatum vel hereditas et iussu eius adiri poterit: nam id expressit "si meus erit" in libertate danda, quo futurum erat ut impediretur libertas, etiamsi expressum non esset. saepenumero tamen mutatur rei effectus, quamquam id expresserit test
Abbreviated transcription (Latin):
tis mulieri dandumest de sollutione Ẽ¬
dotis post certum tp̃s. si maritus satisoa¬
re non possit. tunc deducto comodo tpĩs
condepnacio res dI representatur. S si
c̃ũaritus satis dare poss nollet in sol¬
idum eum condepnamdum. mela ait.
non habita ratione comodi tp̃ris. Iudici
igitur offitio ꝯuenit. ut aut̃ satis datioe

Expanded text:
tisdandum est de solutione tisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit, tunc deducto commodo temporis condemnatio residui repraesentatur: sed si, cum maritus satisdare posset, nollet, in solidum eum condemnandum Mela ait non habita ratione commodi temporis. Iudicis igitur officio convenit, ut aut satisdatio
Abbreviated transcription (Latin):
uficit aũt ad id dampnam dum quodest
in peculio. uł siquid inrem patris uersũ
est. Sinaut̃ socero clotem dederit. cum
marito non poterit exꝑiri insi pat̾ri h¬
eres cristerit ¶Simulier incondicio¬
ne mariti errauerit. putaueritq eẽ lib¬
rum cum seruus eẽt. concelioportet:
quasi pruilegium inbonis uũ mulie.¬
ris uidelicet ut sisint ⁊ alu creditores:
hec preferatur circade pecculio accion¬
em et siforte anõ. aliquid clehead seriuiᷤ
non preferatur mulier nisi inbis tm̃re¬
bus que e indotem date sunt uł exdo¬
te᷑ conꝑate sunt. quasribee dotales sint
aulus.Et siquid. in earndotem in¬
pensumẽ. nec amuliere reddatur. ꝑ doli
exactionẽ dotis inicium acteꝑe ponam̃:¬
⁊ si constat ex inde dotis actionem conpe¬
tere. ex quo euidentissime apparuit marit
facultate̾m. addotis exaccionem non fus¬
t̃ficere ¶Si ex ere dato muilieragat ma¬
gis ẽ ut exdie addite patris hereditatis
incipiat eidotis exactio. ¶Quotiẽs sa¬

Expanded text:
 ad id damnandum quod est in peculio uel si quid in rem patris uer‹s›um est. sin autem socero dotem dederit, cum marito non poterit experiri, nisi patri heres exstiterit.Si mulier in condicione mariti errauerit putaueritque esse liberum, cum seruus esset, concedi oportet quasi priuilegium in bonis uiri mulieri, uidelicet ut, si sint et alii creditores, haec praeferatur circa de peculio actionem et, si forte domino aliquid debeat seruus, non praeferatur mulier nisi in his tantum rebus, quae uel in dote datae sunt uel ex dote comparatae, quasi et hae dotales sintum.Et si quid in eam dotem impensum est nec a muliere reddetur, per doli exactionem dotis initium accipere ponamus? et constat exinde dotis exactionem competere, ex quo euidentissime apparuerit mariti facultates ad dotis exactionem non sufficere.Si exheredato marito mulier agat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio.Quotie
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.ł. H cres percepto funto rogatus fuerat
hereditatem restituere fundus alienus. erat¬
anstoaiebat uidendum utrum eumomini¬
moco penos heredem fundum eẽ uoluir tes¬
otator. anita demum sup̃ius ẽ. s sibi suꝑus
placere. ideoq estimatio eius retinenta ẽ.¬
op̃ .i.¶lheres pecuniam heretitariamẽ¬
diderit. ⁊ meamc̃am pignora acceꝑit acc̃oẽs
non competunt ei cui restituta fuent herȩ¬
ditas adu̾sus: ipã pignora s aliqua dubitõ
remanebit. si meum contracium quiexde¬
functo fiuit int̾positus heros antequam res¬
stitueret hereclitatem pignus acceꝑit. s nec
sic quidem ip̃e adm̃ut̾etur. ex ficei cõmisso.
tamenꝰ adũsus heredem acc̃onem ut eicedat
ꝓpignoris cõminodo accõnem. ¶ cumex
trebeiliano senatusꝯ. restituitur hereoitas
seruitutes quas mutuo p̃dia heredis ⁊ testa¬
toris hñt nicħominus uabent.
Nauł .r. Qui suium ⁊ finam habebat te¬

Expanded text:
tus erat tus erat hereditatem restituere: fundus alienus erat.Aristo aiebat uidendum, utrum omnimodo penes heredem fundum esse uoluit testator an ita demum, ‹si› ipsius est: sed sibi superius placere: ideoque aestimatio eius retinenda eorum.Si heres pecuniam hereditariam crediderit et in eam causam pignora acceperit, actiones non competunt ei, cui restituta fuerit hereditas, aduersus ipsa pignora. sed aliqua dubitatio remanebit, si in eum contractum, qui ex defuncto fuerit, interpositus heres, antequam restitueret hereditatem, pignus acceperit. sed nec sic quidem ipse admitteretur: ex fideicommisso tamen habet aduersus heredem actionem, ut ei cedat pro pignoris commodo actionem.Cum ex Trebelliano senatus consulto restituitur hereditas, seruitutes, quas mutuo praedia heredis et testatoris habent, nihilo minus ualent.um.Qui filium et filiam habebat, te
Abbreviated transcription (Latin):
post tempus sufficiunt directe accõnes here¬
¶Ssiheros antequam fidei cõmissam
hereditatem restitueret. ⁊ alienau̾it quidex
herẽditatẽ. aut suum hereditarium manu¬
miserit aut ruꝑit. uł quid uł fregĩtuł u
sus erit non competit in eumulla cuulis:
accõ restituta postea heretlitate ex trebellia
quod deꝑierit psequendum. sinuero post
restituram herectiratem hoꝵ quid ãmisit
heres dicendum ẽ lege aquilia cum eo ãg¬
aut uulneru̾it aut occid̾̃it. ¶ Si tp̃alis
accõ inhereditate relicta flu̾t. tp̃s quorus he¬
res expiri ante restirutam hereditatem potu¬
erit: imputabitur ei cui restituta fu̾it.
desidante eo qui suo ꝑ icło uelitadĩ ^erectitatẽ
cogitur adire s nõ statim restituere. s ut eo¬
tp̃r impleto deliberationis si expedire sibi cõ¬
perennt hereditatem: sentiant commnodũ
testam̃tiẽo iuire quo spõte adissent. s̃ inuero
cc̃honeros anicrediderit restituta ea exhone¬
rentur accõnib hereditariis.

Expanded text:
ficiunt directae actiones heredi.Si heres antequam fideicommissam hereditatem restitueret, alienauerit quid ex hereditate aut seruum hereditarium manumiserit aut ruperit quid uel fregerit uel usserit, non competit in eum ulla ciuilis actio restituta postea hereditate ex Trebellianquod deperierit persequendum. sin uero post restitutam hereditatem horum quid admiserit heres, dicendum est lege Aquilia cum eo agaut uulnerauerit aut occiderit.Si temporalis actio in hereditate relicta fuerit, tempus, quo heres experiri ante restitutam hereditatem potuit, imputabitur ei cui restituta fuerit.desiderante eo, qui suo periculo uelit adiri hereditate‹m›, coguntur adire, sed non statim restituere, sed ut c‹o›mpleto tempore deliberationis, ‹si› expedire sibi compererint hereditatem, sentiant commodum testamenti eo iure, quo si sponte adissent, sin uero contra onerosam crediderint, restituta ea exonerentur actionibus hereditariis.
Abbreviated transcription (Latin):
emancipau̾at in locum filii ad optaũit p̃t̾it̾o
demde emancipato decessit eqͥuius erit nepo¬
ii.quimlocum filiiuer̾ut succurri. ⁊ intres
partos herditatem decluci. ut unam hãt.
quim potestate remansit. alt̾am neposad
optatus in locum filii. t̾ciamemancipatus
cum filio suo qui in nepotis loco fũit.s ⁊ si
mortuo fiuo alt̾ ex nepotib̾ inlocum filiiad¬
optatus siũ. tres patrto in bonis fient. cum
sit equius eum quim locum filii adoptatus

Expanded text:
emancipaverat, in locum filii adoptaverit, praeterito deinde emancipato decesserit, aequius erit nepoti, qui in locum filii venerit, succurri et in tres partes hereditatem diduci, ut unam habeat qui in potestaoptatus in locum filii, tertiam emancipatus cum filio suo, qui nepotis loco fuerit. sed etsi mortuo filio alter ex nepotibus in locum filii adoptatus fuerit, tres partes in bonis fient, cum sit aequius eum, qui in locum filii adoptatus
Abbreviated transcription (Latin):
cum faciat conditionem ĩ releganda dote
uisimallet uxormancipia queindo ttͣm
dechit. quam pecuniam numeratam rei¬
pere. sica mamcipia uror malit. num quid
⁊̃ eamancipia quẽ postea crhis mancipus
anatas untuxor debebimtur.quero. proculũ¬
st locuste suosalt. siuxormalli mancipia
esquam ootenucciꝑe.ipsa mancipia quee
stimataindotem dedit. nonꝰpartus man¬
aͣpiorum eioebebuntur. ¶Bonorumpoᷤ¬
sesione dementis curatori data a curatore
qui furiosamd̾fendit. pctipotuent s
auł .ł. Moituo boue quilegatus est. nͦe¬
ꝙ coruum neq caro debetur. ¶Sititio
frumentaria tessera legata sit is deces¬
sit. quidam putant. extingui legatum.¬
n set hoc non estuerum. ¶ nam dutesscl¬
ni cͤ militia legata sit. ertimatio uidetur. lega.¬
ta. Pabeo refert agrum cuius comie¬
tium non habes legari tibi posse. tẽbati¬
um. R̾ disse quod merito pris cus. fulci¬
mus falsum ẽẽ aiebat. s iꝓculus ait. si
quis hrdem suum eum furreundum cu¬

Expanded text:
Cum faciat condicionem in releganda dote, ut, si mallet uxor mancipia quae in dotem dederit quam pecuniam numeratam, recipere, si ea mancipia uxor malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero.Proculus Lucustae suo salutem.Si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur.Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt: sed apiam. Mortuo boue qui legatus est neque corium neque caro debetur. Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata. Labeo refert agrum, cuius commercium non habes, legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat. Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ampliorem sub̾.am frituo relinquenm. ꝙ̃
scis magnahoneta substentaturum ⁊ legata
que suprafeci pr̃aturum. Quero anerłs ert᷑¬
mis uerbis quibus cum filia sua intestam̃to
pater locutus est effectum uid̾ aturutħrdita¬
riis accionibus .i. om̃ibus honeribus filiũ
suũ solum honerau̾it. anucro iam solump

Expanded text:
ampliorem substantiam fratri tuo reliquerim, quem ampliorem substantiam fratri tuo reliquerim, quem scis magna onera sustentaturum et legata quae supra feci praestaturum'. quaero, an ex his extremis uerbis, quibus cum filia sua in testamento pater locutus est, effectum uideatur, ut hereditariis actionibus id est omnibus filium suum onerauerit, an uero