comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Caesaris lapidibus fustibꝰq eqͥtes reppulerunt. Itaq postea ꝗͣ ca¬
stra non potuerunt capere uticam se in oppidum coniecerũt. atq ibi mł¬
tos uticenses interfecerunt. domosq eorum expugnauerunt. ac diripue¬
runt. quibus cum cato nulla ratione persuadere quiret ut secum oppi¬
dum defenderent: et caede rapinisq desisterent: et quid sibi uellent sci¬
ret. sedandae eorum importunitatis gratia singulis .c. diuisit. Idem
ylla faustus fecit. ac de sua pecunia Largitus est. unaq cum his abu¬
ca ꝓficiscitur. atq in regnum ire contendit. Complures interim ex fu-¬
ga uticam ꝑueniunt. quos omnes cato conuocatos una cum .ccc. qͥ pe¬
niam scipionis ad bellum faciendum contulerant hortatur ut serui¬
tia manumitterent. oppidumq defenderent. qͦrum cum partẽ assen¬
tire. partem animum mentemq ꝑterritam: atq infugam destinatam

Expanded text:
victoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam cavictoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticensis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac diripuerunt. Quibus cum Cato persuadere nulla ratione quiret ut secum oppidum defenderent et caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia singulis C divisit. Idem Sulla Faustus fecit ac de sua pecunia largitus est unaque cum his ab Utica proficiscitur atque in regnum ire intendit. § 88 Complures interim ex fuga Uticam perveniunt. Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum cum partem assentire, partem animum mentemque perterritam atque in fugam destinatam
Abbreviated transcription (Latin):
ad oppidum parad&e. ubi cum ab in colis non reciperent᷑. ideo
ꝙ fama de uictoria Caesaris praecurrisset. in oppido potiti ĩ me¬
dio foro lignis coaceruatis: omnibꝰq rebꝰ eorum congestis. ignem
subuciunt. atq eius oppidi incolas cuiꝰq generis. aetatisq ui¬
uos constrictosq in flammam cõiiciunt. atq ita acerbissimo af¬
ficiunt supplicio: deinde ꝓtinus uticam peruenuint. Suꝑiore
tempore. M. cato. quod uticensibus ꝑꝑ bñficium legis uiliae
parum in suis partibus praesidii esse existimauerat. plebem in¬
ermem oppido eiiecerat. et ante portam bellicam castris fos¬
saq pauula dumtaxat munierat: ibiq custodiis circundatis
habitare coegerat: senatum autem oppidi custodia tenebat. Fo-¬
tibus cȩsaris fauisse sciebant. ut eis interfectis: eoc eoꝵ ꝑnicie
dolorem suum ulciscerentur. Oticenses aĩo addito ex uictoĩa

Expanded text:
ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod fama de victoria Caesaris praecucurrisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacervatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in flammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. Superiore tempore M. Cato, quod in Uticensibus propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custodia coepetibus favisse sciebant, ut eis interfectis eorum pernicie dolorem suum ulciscerentur. Uticenses animo addito ex Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
tim ex itinere ante oppidum tapsum constitit. elephantosq
Lxiiii. ornatos. armatosq cum turribꝰ ornamentisq capit.
captos ante oppidum instructos constituit. Id hoc consilio
si posset uirgiliꝰ. quiq cum eo obsidebantur rei male ge¬
stae. suorumq indicio a ꝑtinacia deduci. Deinde ip̃e uir¬
gilium appellauit. inuitauitq ad deditionem: suamq leni¬
tatem et dementiam commemorauit. Quem postꝗͣ animaduẽ¬
tit. responsum sibi non dare: ab oppido discessit. Postero di
diuina re facta: concione aduocata in conspectu oppidano
milites collaudat: totumq exercitum ueteranoꝵ donauit.
miis fortissimo cuiq ac bñmerenti pro suo gestu tribuit. ac sta¬
dum relictis. M. messala uticam ante p̃misso cum eqͥtatu ip̃e
eodem iter facere contendit. Equites interim scipionis qui
ex prelio fugerant: cum uticam uersus iter facerent ꝑueniũt

Expanded text:
tim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque tim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac stadum relictis, M. Messalla Uticam ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
ci. sed etiam ex suo exercitu illustres urbanos quos actores
appellabant: complures. aut uulnerauerunt. aut inter fece¬
runt. in quo numero fuit Tulliꝰ rufus questoriꝰ qui pilo tra¬
iectus consulte a milite interiit. Item pompeiꝰ rufus bra¬
chium gladio ꝑcussus: nisi celeriter ad caesarem accurrisset:
interfectus esset. Quo facto complures eqͥtes ro.senatoresq
ꝑterriti ex prelio se receperunt. ne militibꝰ qui ex tanta
uictoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccãdi
impunitatis ꝑꝑ maximas res gestas ab ip̃is impune qͦ inter¬
ficerentur. Itaq omnes scipionis milites: cum fidem Cesa¬
ris implorarent inspectante ipso caesare et amilitibꝰ depre-¬
cante ut eis parcerent. ad unum sunt interfecti. Caesar tri-¬
nis castris potitus. occisisq hostium. x̃. fugatisq ꝗͣ pluribus
se recepit. L. militibꝰ amissis. paucis sauciis in castra: ac sta¬

Expanded text:
ci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores ci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, qui pilo traiectus consulto a milite interiit; item Pompeius Rufus bracchium gladio percussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac sta
Abbreviated transcription (Latin):
qui a seruis puerisq qui in castris erant. Lapidibus pilisq prohi¬
biti terram attingere: rursus se in oppidum receperunt. Inteim
Scipionis copiis prostratis. passimq toto campo fugientibꝰ confe-¬
stim Cesaris legiones conseqͥ spatiumq se non dare colligendi qͥ
postꝗͣ ad ea castra quae patebant ꝑfugerunt: ut refectis castris:
rursus se defendẽnt. ducem aliquem respici. quem respicerent.
cuius auctoi̾tate imꝑioq rem gererent. qui postꝗͣ aĩaduerterũt
eminem ibi esse presidio: protinus armis abiectis in regia castr
fugere contendunt. Quo postꝗͣ peruenerunt ea quoq ip̃i ab iuli¬
anis teneri uident desperata salute in qͦdam colle consistunt.
atq armis dimissis salutationem more militari faciũt: ꝗbus
miseris ea res paruo fuit presidio. Hanq milites ueterani ira
et dolore incensi non modo ut parcerent hosti poterant addu¬

Expanded text:
Qui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohiQui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohibiti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus confestim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare colligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, ut refecti castris rursus sese defenderent ducemque aliquem requirerent, quem respicerent, cuius auctoritate imperioque rem gererent: — qui postquam animadverterunt neminem ibi esse praesidio, protinus armis abiectis in regia castra fugere contendunt. Quo postquam pervenerunt, ea quoque ab Iulianis teneri vident. Desperata salute in quodam colle consistunt atque armis demissis salutationem more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant addu
Abbreviated transcription (Latin):
set. eumq sub pede subditum genu in nixus pondere suo promo¬
scide erecta uibrantiq stridore maximo premeret. atq enecaret
miles hic non potuit pati quin se armatus bestiae offerret. quem
postꝗͣ elephas ad se telo infesto uenire aĩaduertit: relicto cada-¬
uere militem promoscide circũdat: atq in sublime extollit.Ar¬
matus qͥn eiusmodi periculo: cum constanter agendum sibi ui¬
deret. gladio promoscidem quo erat circundatus cȩdere qͣntum
uiribus poterat non desistit. Quo dolore ad ductus elephas mi-¬
lite abiecto maximo cum stridore cursuq conuersus ad reliqͥs
bestias se recepit. Interim thapso qui erant presidio exoppido e¬
ruptionem porta maritima faciunt. et siue ut suis subsidio occur¬
rerent. siue ut oppido deserto fuga salutem sibi pararent egredi¬
untur. atq ita ꝑmare umbilici fine ingressi terram petebant

Expanded text:
set eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboset eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboscide erecta vibrantique stridore maximo premeret atque enecaret, miles hic non potuit pati quin se armatus bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animadvertit, reliquo cadavere militem proboscide circumdat atque in sublime extollit. Armatus, qui in eiusmodi periculo constanter agendum sibi videret, gladio proboscidem qua erat circumdatus caedere quantum viribus poterat non destitit. Quo dolore adductus elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuque conversus ad reliquas bestias se recepit. § 85 Interim Thapso qui erant praesidio ex oppido eruptionem porta maritima faciunt et, sive ut suis subsidio occurrerent, sive ut oppido deserto fuga salutem sibi parerent, egrediuntur atque ita per mare umbilici fine ingressi terram petebant.
Abbreviated transcription (Latin):
rerent. ne quicꝗͣ profecerunt. Quod postꝗͣ caesar intellexit
incitatis militum animis resisti nullo modo posse. signo felicita¬
tis dato equo admisso in hostem contra pͥncipes ire contendit.
Adextro interiz cornu funditores sagittariiq concita tela in ele¬
phantos frequentes iniiciunt. Quo facto bestiae stridore fun
post se freq̃ntes stipatosq ꝓterere et in portas semiualli factas
ruere contendunt. Idem mauri eqͥtes qui in eodem cornu elephãtis
erant praesidio deserti principesq fugiunt. ita celeĩter bestiis circũ¬
is. legiones uallo hostium sunt potit&e. et paucis acriter repugͣn¬
tibus. interfectisq. reliqui concitati in castra unde erant egressi
confugiunt. Non uidetur esse p̃termittendum de uirtute mi¬
litis ueterani.u. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas uul¬
nere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecis¬

Expanded text:
rerent, nec quicquam proficerent. § 83 Quod postquam Caesar intellexit rerent, nec quicquam proficerent. § 83 Quod postquam Caesar intellexit incitatis militum animis resisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes iniciunt. Quo facto bestiae stridore fundpost se frequentis stipatosque proterere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt potitae, et paucis acriter repugnantibus interfectisque reliqui concitati in castra unde pridie erant egressi confugiunt. § 84 Non videtur esse praetermittendum de virtute militis veterani V. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas vulnere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecis
Abbreviated transcription (Latin):
acie dimicassent hortabat᷑ ut ueteranoꝵ uirtutem emularent᷑:
eorumq famam nomen. locorumq uictoriam partam cupẽnt:
possidere ita circũ eundo exercitum animaduertit. hostes circa
uallum trepidare. atque ultro citroq pauidos concursare et
modo se intra portas recipere: modo in constanter ĩmoderateq
rodire. Cumq idem apluribꝰ animaduerti ceptum ẽẽt. sub¬
to legati euocatiq obsecrare Caesarem ne dubitaret signum da¬
re. uictoriam sibi propriam adiis immortalibꝰ portendi. Dubitã¬
te Caesare atq eorum studio cupiditatiq resistente. sibiq erup¬
tione pugnari non placere clamitante: et etiam atq etiam aciẽ
sustentare. subito dextro cornu iniussu caesaris tubicem militi¬
bus coactis canere cepit. Quo facto ab uniuersis cohortibꝰ signa
in hostem cepere inferri. Cum centuriones pectore aduerso re¬
sisterent: uiq continerent milites: ne iniussu imperatoris cõcur¬

Expanded text:
acie dimicassent, hortabatur ut veteranorum virtutem aemularentur acie dimicassent, hortabatur ut veteranorum virtutem aemularentur eorumque famam, locum, nomen victoria parta cuperent possidvallum trepidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra portas recipere, modo inconstanter immoderateque prodire. Cum idem a pluribus animadverti coeptum esset, subito legati evocatique obsecrare Caesarem ne dubitaret signum dare: victoriam sibi propriam a dis immortalibus portendi. Dubitante Caesare atque eorum studio cupiditatique resistente sibique eruptione pugnari non placere clamitante, etiam atque etiam aciem sustentante, subito dextro cornu iniussu Caesaris tubicen a militibus coactus canere coepit. Quo facto ab universis cohortibus signa in hostem coepere inferri, cum centuriones pectore adverso resisterent vique continerent milites, ne iniussu imperatoris concur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ maxime ad littus appelli. signumq suum obseruare: quo
signo dato subito clamore facto ex improuiso hostibꝰ aduẽ¬
sis incuteret terrorem: ut ꝑturbati ac ꝑterriti: respicere poꝰ
terga cogerentur. Quo postꝗͣ Caesar ꝑuenit. aĩaduertit aciẽ
ꝓ uallo scipionis contra elephantos dextro sinistroq cornu
collocatam: et nihilominus partem militum contra se gra¬
uiter munire. ipse acie tripliciter collocata: legione.x.iiq
dextro cornu.uiiii. et uiiii. sinistro. oppositis .u. legionibꝰ ĩ qͣrta
acie ad ipsa cornua quinis cohortibꝰ contra bestias collocatis sagit¬
tariis funditoribꝰ in utrisq cornibꝰ dispositis: leuiq armatura ĩ¬
ter eqͥtes interiecta ip̃e pedibꝰ circum milites concursans uirtu¬
tesq ueteranorum praeliaq superiora commemorans blandeq
appellans animos eorum excitabat: tirones autem qui nunꝗͣ in

Expanded text:
quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respicere post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et animadvertit aciem pro vallo Scipionis constitutam elephantis dextro sinistroque cornu collocatis, et nihilo minus partem militum castra non ignaviter munire, ipse acie triplici collocata, legione X. VII.que dextro cornu, VIII. et VIIII. sinistro oppositis, quintae legionis in quarta acie ad ipsa cornua quinis cohortibus contra bestias collocatis, sagittariis, funditoribus in utrisque cornibus dispositis levique armatura inter equites interiecta, ipse pedibus circum milites concursans virtutesque veteranorum proeliaque superiora commemorans blandeque appellans animos eorum excitabat. Tirones autem, qui numquam in
Abbreviated transcription (Latin):
sarem per suꝑiora loca consecutus. milia passuum .uiii. a thapso
binis castris consedit. Erat stagnum salinaꝵ inter qͦd et mare
angustiae quȩdam non amplius mille et.uͦ. passus intẽerant:
as scipio intrare et thapsianis auxilium ferre conabatur: qđ
futurum Caesarem non fefellerat. Nanq pridie in eo loco ca¬
is lunatis castris tapsum oꝑibꝰ circũmuniuit. Scipio interĩ
exclusus ab incepto itinere. supra stagnum. postero die. et
nocte confecta. cęlo albescente non longe a castris p̃sidioq
quod supra cominemoraui mille.u. passus ad mare uersus
consedit. et castra munire cepit. Quod postꝗͣ caesari nũtia¬
tum est milites ab opere deductos castris presidio asꝑnate.
proconsule cum legionibus duabus relicto: ipse cum expedi¬
ta copia in eum locum etiam contendit. Classisq parte ad
thapsum relicta: reliquas naues iubet post hostium tergum

Expanded text:
sarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso sarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso binis castris consedit. § 80 Erat stagnum salinarum, inter quod et mare angustiae quaedam non amplius mille et D passus intererant; quas Scipio intrare et Thapsitanis auxilium ferre conabatur. Quod futurum Caesarem non fefellerat. Namque pridie in eo loco cais lunatis castris Thapsum operibus circummunivit. Scipio interim exclusus ab incepto, itinere supra stagnum postero die et nocte confecto, caelo albente non longe a castris praesidioque quod supra commemoravi MD passibus ad mare versus consedit et castra munire coepit. Quod postquam Caesari nuntiatum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum
Abbreviated transcription (Latin):
in columibus. in quo prelio pacidius grauiter pilo per cassi¬
dem caput ictus. compluresq duces ac fortissimi quicꝗͣ
aduersarios poterat. ut in a&equum locum descenderent legi¬
onumq ꝑiculum facerent: neq ip̃e propius hostem castra
ponere. ꝑꝑ aquae penuriam se posse aĩad uerteret aduersari¬
os non uirtute eorum confidere: sed aquarum copia fretos
despicere se intellexit pridie. noñ apri .iii. uigilia egressus
ab aggar.xui. milia passuum nocte progressus ad thapsum
ubi uirgiliꝰ cum grandi presidio praeerat castra ponit. oppi¬
dumq eo die cõmunire cepit. Locaq idonea oppidaq com¬
plura presiduis occupare. hostes ne intrare ad se acloca in¬
teriora capere possent. Scipio interim cognitis caesaris consiliis
ad necessitatem adductus dimicandi: ne ꝑsummum dedecꝰ fidis¬
simos suis rebus thapsianos et uirgilium amitteret: confestim cae¬

Expanded text:
incolumibus. In quo proelio Pacideius graviter pilo per cassiincolumibus. In quo proelio Pacideius graviter pilo per cassidem caput ictus compluresque duces ac fortissimus quisquadversarios poterat ut in aequum locum descenderent legionumque periculum facerent, neque ipse propius hostem castra ponere propter aquae penuriam se posse animadvertebat, adversarios non virtute eorum confidere sed aquarum inopia fretos despicere se intellexit, II Non. Apr. tertia vigilia egressus ab Aggar XVI milia nocte progressus ad Thapsum, ubi Vergilius cum grandi praesidio praeerat, castra ponit oppidumque eo die circummunire coepit locaque idonea opportunaque complura praesidiis occupare, hostes ne intrare ad se ac loca interiora capere possent. Scipio interim cognitis Caesaris consiliis ad necessitatem adductus dimicandi, ne per summum dedecus fidissimos suis rebus Thapsitanos et Vergilium amitteret, confestim Cae
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar aĩaduertit .ccc. equos ex legionibus expeditos hr̃e consueue¬
rat ex prima legione quae pei praesidio in acie constiterat. iubet
quitatui succurrere. Labienus interim suis eqͥtibꝰ auxilia e¬
questria mittere: sauciisq ac defatigatis integros recentioribꝰq
uiribꝰ eqͥtes sumministrare. Postꝗͣ eqͥtes iuliani sum ministrare¬
.cccc. uim hostium ad iiii. numero sustinere non poterant. et a
leui armatura numidaꝵ uulnerabant᷑ minutatimq cȩdebãt᷑
Cesar alteram alam mittit. qui satagentibus celeriter occur¬
rerent. quo facto sui sublati uniuersi in hostes impressione
facta infugam aduersarios dederunt. multis occisis complu¬
ribus uulneratis insecuti. Per .iii. milia passuum usq ĩ collem
hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam .x. cõ¬
moratus sicut erat instructus. se ad sua castra recepit: omnib

Expanded text:
Caesar animadvertit, CCC, quos ex legionibus habere expeditos consueCaesar animadvertit, CCC, quos ex legionibus habere expeditos consuerat, ex legione quae proxima ei proelio in acie constiterat iubet equitatui succurrere. Labienus interim suis equitibus auxilia equestria summittere sauciisque ac defatigatis integros recentioribusque viribus equites sumministrare. Postquam equites Iuliani CCCC vim hostium ad IIII milia numero sustinere non poterant et ab levi armatura Numidarum vulnerabantur minutatimque cedebant, Caesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occurrerent. Quo facto sui sublati universi in hostis impressione facta in fugam adversarios dederunt; multis occisis, compluribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam X. commoratus, sicut erat instructus, se ad sua castra recepit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lia passuum longe constitit in campo. Erat oppidum infra castra sci¬
pionis nomine tegea ubi praesidium equestre circiter mille mili¬
tum numero: habere consuerat. Eo eqͥtatu dextra sinistraq di¬
recto: ab oppidi lateribꝰ ipse Legiones ex castris eductas: atq in
iugo inferiore instructas non Longius fere mille passus ab suis mu¬
nitionibus progressus in acie constitit. Postꝗͣ diutiꝰ in uno loco scipio
commorabatur. et tempus diei in ocio consumebatur. Caesar eqͥtum
turmas suorum iubet in hostium eqͥtatum. qui ad oppidum instatio¬
ne erat facere impressionem. Leuemq armaturam sagittarios fundito¬
resq eodem summittit. Od ubi ceptum est fieri: et equis concitatis
uiliani impetum fecissent. pacidius suos eqͥtes exporrigere cepit
in longitudinem ut haberent facultatem turmas ulianas circum¬
fundi : et nihilominus fortissime acerrimeq pugnare. Quod ubi

Expanded text:
libus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scilibus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scipionis nomine Tegea, ubi praesidium equestre circiter II milium numero habere consuerat. Eo equitatu dextra sinistra derecto ab oppidi lateribus ipse legiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemque armaturam, sagittarios funditoresque eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent, Pacideius suos equites exporrigere coepit in longitudinem, ut haberent facultatem turmas Iulianas circumfundi et nihilo minus fortissime acerrimeque pugnare. Quod ubi
Abbreviated transcription (Latin):
idem facit scipio: atq in castra antiqua copias reducit. Tabenens
interim qui sub ditione et potestate iubae esse consuessent. in extrema
eius regni regione maritima locati. interfecto regio presidio legatos
ad Caesarem mittunt: rem male gestam docent. petunt et orant ut suis
fortunis.p.r. quod bñmeriti essent auxilium ferre. Caesar eorũ con¬
silium probato. marcium crispum.iii. cum cohortibꝰ et sagittariis
tormentisq compluribꝰ presidio tabenam mittit. Eodem tempore ex
legionibꝰ omnibus milites qui aut morbo impediti: aut commeatu
dato cum signis non potuerant ante transire in africam ad milia .iiii.
eqͥtum .cccc. funditores sagittariisq . cc. uno commeatu caesari occũ¬
rerunt. Itaq cum his copiis et omnibꝰ legionibꝰ eductis: sicut erat
instructus.uiii. milia passuum absuis castris. a scipioĩs uoͣ .iiii. mi¬

Expanded text:
Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Thabenenses Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Thabenenses interim, qui sub dicione et potestate Iubae esse consuesserent in extrema eius regni regione maritima locati, interfecto regio praesidio legatos ad Caesarem mittunt, rem a se gestam docent, petunt orantque ut suis fortunis populus Romanus, quod bene meriti essent, auxilium ferret. Caesar eorum consilio probato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis tormentisque compluribus praesidio Thabenam mittit. Eodem tempore ex legionibus omnibus milites qui aut morbo impediti aut commeatu dato cum signis non potuerant ante transire in Africam ad milia IIII, equites CCCC, funditores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipionis vero II mi
Abbreviated transcription (Latin):
sime contendit fugere. multis eius occisis compluribꝰ uulneratis mi¬
lites legionarii ad sua se recipiunt signa atq iter inceptum ire cepe¬
re. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subseqͥ
non destitit. Postꝗͣ cesar ad oppidum casurram uenit: inspecta¬
tibus aduersariis: interfecto presidio Scipionis: cum suis auxili
ferre non auderent fortiter repugnante.p. cornelio euocato scipi¬
onis. qui ibi praeerat atq a multitudine circunuento: interfectoq
oppido potitur. Atque ibi frumento exercitui dato. postero die ad
oppidum thisdram peruenit. In quo considiꝰ ꝑ id tempus fuerat cũ
grandi presidio cohorteq sua gladiatoꝵ. Caesar oppidi natura ꝑspec¬
ta: atq in opia ab oppugnatione eius deterritus ꝓtinuo ꝓfectus cir¬
citer milia passuum.iiii. ad aquam facit castra. atque inde .iiii. uigilia
regressus redit rursus ad ea castra .iiii. die qu&e ad aggar habuerat.

Expanded text:
sime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis misime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subsequi non destitit. § 76 Postquam Caesar ad oppidum Sarsuram venit, inspectantibus adversariis interfecto praesidio Scipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fortiter repugnante P. Cornelio, evocato Scipionis, qui ibi praeerat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vigilia egressus redit rursus ad ea castra quae ad Aggar habuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
spatio in acie constitit. Postꝗͣ satis duiq aduersarios ase ad dimicandũ
inuitatos supersedere pugnae animaduertit reducit copias. Postero die
castra mouit: atq ad oppidum sasurram: ubi Scipio numidaꝵ habue¬
rat praesidium. frumentumq comportauerat ire contendit. Quod
ubi labienus animaduertit. cum equitatu leuiq armatura agmen
eius extremum carpere cepit. Atq ita lixarum mercatoꝵq qui plau-¬
stris merces portabant: interceptis sarcinis: addito animo. propiꝰ auda¬
ciusq accedit ad legiones quod existimabat milites sub onere ac sar¬
cinis defatigatos pugnare non posse. Quae res caesarem non fefellerat.
nanq expeditos: et singulis legionibꝰ tricenos milites ẽẽ iusserat.
taq eos in equitatum labieni immissos turmis suoꝵ suppetias mit¬
tit. Tum labienus conuersis equis signoꝵ conspectu ꝑterritꝰ turpis¬

Expanded text:
spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum invitatos supersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque die castra movet atque iter ad oppidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equitatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum conspectu perterritus turpis
Abbreviated transcription (Latin):
uitat ad dimicandum. Postꝗͣ eos abhorrere uidet reducit sub
uesperum legiones in castra. Legati interim ex oppido uacca
quod finitimum fuit Zettae. cuius caesarem potitum ẽẽ demõ¬
strauimus. ueniunt. petunt. obsecrant ut sibi praesidium mittat
se res complures quae utiles bello sint administraturos. Per id
tempus de eorum uoluntate studioq erga caesarem transfu¬
gas suos ciues facit certiores. iubam regem celeriter cum co-¬
piis suis. ante ꝗͣ caesaris praesidium eo ꝑueniret ad oppidum cu¬
currisse. atq adueĩente multitudine circundata eo potitum:
omnib̾q eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppi¬
dum diripiendum. delendumq militibꝰ. Caesar interim illustrato exerci¬
tu. ad xiiii. Rł. aprilis. postero die productis uniuersis copiis ꝓcessus ab
suis castris milia passuum .u. ascipionis circiter duum milium int̾iecto

Expanded text:
vitat ad dimicandum. Postquam eos abhorrere videt, reducit sub vitat ad dimicandum. Postquam eos abhorrere videt, reducit sub vesperum legiones in castra. § 74 Legati interim ex oppido Vaga, quod finitimum fuit Zetae, cuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se res compluris quae utiles bello sint sumministraturos. Per id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accucurrisse atque advenientem multitudine circumdata eo potitum omnibusque eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum diripiendum delendumque militibus. § 75 Caesar interim lustrato exercitum a. d. XII. Kal. April. postero die productis universis copiis progressus ab suis castris milia passuum V, a Scipionis circiter duum milium interiecto
Abbreviated transcription (Latin):
tarditatem cognoscebant. equitesq in eos pila prepilata coniici¬
bhas causas quas supra commemoraui solicitabatur caesar tar¬
diorq et consideratior erat factus expristina bellandi con¬
suetudine celeritateq excesserat. Nec mirum copias enim
habebat. in gallia bellare consuetas: locis campestribꝰ atq cõtra
gallos hoĩes apertos minimeq insidiosos: qui ꝑuirtutem nõ per
lolum dimicare consuerunt. Tum autem erat ei laborandi
ut consuefaceret milites hostium dolos. insidias: artificia co¬
gnoscerent. quid sequi: qͥd uitare conueniret. Itaq quo haec
celeriꝰ conciperent dabat oꝑam ut legiones non in uno loco con¬
tineret: sed ꝑ causam frumentandi huc illuc raptaret. ideo
quod hostium copias abse suoq uestigio non discessuras exi¬
stimabat. atq post diem tertium ꝓductas accuratiꝰ suas copi¬
as sicut instruxerat hostium castra pretergressus ȩquo loco in¬

Expanded text:
tarditatem cognoscebant, equitesque in eos pila praepilata coicitarditatem cognoscebant, equitesque in eos pila praepilata coicirat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caesar tardiorque et consideratior erat factus et ex pristina bellandi consuetudine celeritateque excesserat. Neque mirum: copias enim habebat in Gallia bellare consuetas locis campestribus et contra Gallos, homines apertos minimeque insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; tum autem erat ei laborandum ut consuefaceret milites hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid sequi, quid vitare conveniret. Itaque, quo haec celerius conciperent, dabat operam ut legiones non in uno loco contineret sed per causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessuras existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequo loco in
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥtatui leuiq armatur&e: eorum nullo modo par ẽẽ poterat. So¬
licitabant autem his rebꝰ: quod non dum hostium legiones cogno¬
uerat: et quonam modo sustinere posset. ab eorum equitatu leuiq
armatura. quae erant mirifica. si legiones quoq accessissent. Acce¬
debat etiam haec causa. quod elephantoꝵ magnitudo. multitudoq
militum aĩos detinebat interrore: cui uni rei tamen in ueneãt
remedium. Nanq elephantos in italiam transportari iusserat
quos et miles nosset speciemq et uirtutem bestiae cognosceret
et cui parti corpois eius telum facile adigi posset honoratꝰq ac
loricatus elephas cum esset: quae pars corpois eius nuda sine
tegmine relĩqueretur: ut eo tela coniicerent. praeterea ut u¬
menta bestiaꝵ odorem. stridorem. speciem consuetudine cap¬
tarum non reformidarent. obus ex rebꝰ largiter erat consecu¬
tus. Nam et milites bestias manibus ꝑtractabant: earumque

Expanded text:
equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Soequitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondum legiones hostium cognoverat, et quonam modo sustinere se posset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam haec causa, quod elephantorum magnitudo multitudoque animos militum detinebat in terrore. Cui uni rei tamen invenerat remedium: namque elephantos ex Italia transportari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus cum esset elephas, quae pars corporis eius sine tegmine nuda relinqueretur, ut eo tela coicerentur; praeterea ut iumenta bestiarum odorem, stridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutus: nam et milites bestia manibus pertrectabant earumque
Abbreviated transcription (Latin):
cauerat reducit in castra. Caesar contra eiusmodi hostiũ genera
copias suas non ut imperator. exercitum ueterinum: uictoremq ma¬
ximis rebus gestis: sed ut lanista tirones gladiatores condocet. quo
pede se reciperent. abhoste et quemadmodum obuersi aduersarios.
et in quantulo spatio resisterent. modo ꝓcurrerent. modo recedent
cõminarenturq impetum: ac prope loco: et quemadmodũ tela mit¬
terent precipit. Mirifice enim hostium leuis armatura anxium
exercitum nostrum: atq solicitum habebat. qua et eqͥtes detẽre¬
bat praelium inire propter eqͦrum interitum: qͦd eos iaculis in¬
terficiebant. et legionarium militem defatigabant ꝑꝑ uelocitatẽ.
Irauis enim armaturae miles: simulatq abiis insectatus constiterat.
in eosq impetum fecerat. illi ueloci cursu facile ꝑiculum uitabãt¬
quotiens erat cõmissum eqͥtatu suo sine legionaio milite hosi

Expanded text:
caverat, reducit in castra. § 71 Caesar contra eiusmodi hostium genera caverat, reducit in castra. § 71 Caesar contra eiusmodi hostium genera copias suas non ut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores condocefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum obversi adversariis et in quantulo spatio resisterent, modo procurrerent modo recederent comminarenturque impetum, ac prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praecipere. Mirifice enim hostium levis armatura anxium exercitum nostrum atque sollicitum habebat, quia et equites deterrebat proelium inire propter equorum interitum, quod eos iaculis interficiebat, et legionarium militem defatigabat propter velocitatem: gravis enim armaturae miles simul atque ab eis insectatus constiterat in eosque impetum fecerat, illi veloci cursu periculum fa erat commissum, equitatu suo sine legionario milite hostium
Abbreviated transcription (Latin):
modius sustinebat. Interim eqͥtatuum numidaꝵ copie dextra
sinistraq per colles currere. coronaeq in modum cingere multi¬
tudine sua caesaris copias. pars agmen extremum sequi. Caesaiͣs
interim non amplius .iii.aut iiii. milites ueterani sise cõuertissẽt:
et pila uiribus contorta in numidas infestos coniecissent. ampli
duorum milium adunum terga uertebant. ac rursus ad aciem
passim conuersis equis se colligebant: atq in spatio consequebant᷑.
et iacula in legionarios coniiciebant. Ita caesar modo ꝓcedendo. mͦ
resistendo tardius itinere confecto noctis hora pͥma omnes suos
ad unum in castris incolumes sauciis .x. factis reduxit. Labienus
circiter. ccc. amissis multis uulneratis ac defensis instando omnibꝰ
ac suos se recepit. Scipio interim legiones ꝓductas cum elephãtibꝰ
quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu caesaris collo¬

Expanded text:
modius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra modius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra sinistraque per collis praecurrere coronaeque in modum cingere multitudine sua Caesaris copias, pars agmen extremum insequi. Caesaris interim non amplius III aut IIII milites veterani si se convertissent et pila viribus contorta in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima omnis suos ad unum in castra incolumis sauciis X factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu Caesaris collo
Abbreviated transcription (Latin):
legionaĩos impetum faciunt. Numid& leuis armature mira¬
bili uel ocitate prompti qui inter eqͥtes pugnabant: et una pariterq
cum eqͥtibus accurrere et refugere consueuerant. Cum hoc saepius
facerent. et iulianos ꝓficiscentes insequerent᷑. et refugerent stãtes
propius non accederent. et singulari genere pugnae uterent᷑. eosq
iaculis cõuulnerare satis esse crederent. Caesar intellexit nihil a¬
liud illos conari nisi ut se cogerent castra in eo loco ponere. ubi
omnino aquae nihil ẽẽt: ut ecercitus eius ieiunus. quia .iiii.ui¬
lia usq ad horam .x. diei nihil gustasset: ac iumenta siti perirẽt.
Cum iam ad solis occasum ẽẽt. et non totos.c. passus in horis .iiii. eẽt
progressus equitatu suo ꝑꝑ equorum interitum extremo agmĩe
remoto. legiones inuicem ad extremum agmen euocabat. ita uim
hostium placide leniterq procedens ꝑlegionarium militem com¬

Expanded text:
legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura miralegionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad extremum agmen evocabat. Ita vim hostium placide leniterque procedens per legionarium militem com
Abbreviated transcription (Latin):
et .p. atrio equiti .r. de conuentu uticensi et camelis .xxii. regis
ad ductis presidio ibi cum oppido legato relicto: ip̃e se recipẽ cepit
ad castra. Cum iam non Longe acastris scipionis abesset. quae eũ
uecesse erat p̃tergredi labienus afraninusq cum omni eqͥtatu
uiq armatura. et ex in sidiis adorti: agmini eius ex tremo se of¬
ferunt: atq ex collibꝰ primis existunt. Quod postꝗͣ caesar aĩad
uertit. eqͥtibꝰ suis hostium in oppositis sarcinas legionarios ĩ acer¬
uum iubet cõportare. Atq celerit᷑ sigͣ hostibꝰ ãfere. ꝯͦd postquã
ceptum est fieri pͥmo impetu legionis eqͥtatus et leuis armatura
hostium nullo negocio loco pulsa et defecta est de colle. Cũ iam
caesar existimasset hostes pulsos deterritosq finem lacessendi fac¬
turos. et iter ceptum ꝑgere cepisset: iterum celeriter ex proxis
collibꝰ erumpunt. atq eadem ratione: qua ante dixi in Caesaris

Expanded text:
et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmini eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
iugum caesarem subseqͥ cepit. atq ab eius castris milia passuũ .ui. lõ¬
ge trinis castris dispartitis copiis consedit. oppidum erat Zeta qđ abe-¬
rat a scipione milia passuum .x. ad eius regionem et partem castrorũ
collocatum: a caesare autem diuersum ac remotum qđ erat ab eo longe
milia passuum .xuiii. Huc scipio legiones duas frumentandi gratia mi¬
sit. Od postꝗͣ caesar ex ꝑfugis cognouit castris ex campo in collem ac
tutiora loca collocatis atq ibi presidio relicto ipse quarta uigilia e¬
gressus praeter hostium castra ꝓficiscit᷑ cum copiis et oppido potit᷑.
Legiones Scipionis compeiͬt longius in agris frumentari: et cũ eo cõ¬
tendere conaretur aĩaduertit copias hostium iis legionibꝰ occur¬
rere suppetias. quae res eius impetum retardauit. Itaq capto .c. bi¬
otio regino equiti.r. scipionis familiarissimo: qui ei oppido perat.

Expanded text:
iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI loniugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat,
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit.
Quo facto ꝑterrito labieno ac retardato suos eqͥtes recepit in¬
columes. Postero die iuba numidas eos qui loco amissos fu-¬
ga se receperant in castra incruce omnes suffixit. Caesar intei̾m
quoniam frumenti in opia premebatur: copias omnes in ca¬¬
stra concludit. atq presidio lepte ruspine achillae relicto cispo
aquilȩq classe tradita. ut alter adrumentum alter thapsum
mari obsiderent. ipse castris incensis.iiii. noctis uigilia acie
instructa. impedim̃tis ĩ sinistra parte collocatis. ex eo loco
proficiscit᷑. et ꝑuenit ad oppidum aggar: qͦd a getulis sepe an-¬
tea oppugnatum. summaq ui per ipsos oppidanos erat defen-¬
sum ibi in campo castris unis positis. ipse frumentatũ circũ
numero: parum tritici. recreato exercitu redit in castra. Sci¬
pio interim cognito Caesaris discessu. cum uniuersis copiis per

Expanded text:
non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. § 67 Caesar interim, quoniam inopia frumenti premebatur, copias omnis in castra conducit atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per
Abbreviated transcription (Latin):
rebus cognitis labienus progressus asuis castris milia passu¬
um uii. per iugum et collem ꝑquem caesar pridie interfe¬
cerat. ibi castra duarum legionum facit. Atq ipse quotidie
existimans caesarem eadem spe frumentandi gratia cõmeatu¬
rum cum magno eqͥtatu leuiq armatura insidiaturꝰ locis i¬
doneis consedit. Caesar interim de insidis Labieni ex ꝑfugis
certior factus paucos dies ibi cõmoratus dum hostes quotidia¬
no instituto saepe idem faciendo in negligentiam ad ducerent᷑.
Subito naue imperat porta decumana legiones: se octo uetera¬
nas cum parte eqͥtatus seqͥ. atq eqͥtibꝰ p̃missis: neq opinantes insi¬
diatores subito in conuallibꝰ latentes leui armatura concidit: cir¬
citer .d. reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim labie¬
nus cum uniuerso eqͥtatu. fugientibꝰ suis suppetias occurrit.
uius uim multitudinis: cum eqͥtes pauci caesariani sustinere

Expanded text:
rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passurebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere