comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e proculoubio sit corue parith floruerit siꝗde
una etas et appellem et pyrgotiłe et lisipu
Habuit. qd̾ hinc patet quia os simul ex oĩb
alexandri magni tumor maximus delegit
quoꝵ pͥmus eũ pingeret. ẜs stalperet. Tertius
fingeret atq instatuã excuderet edicto uetitis
uniu̾sis qualibt ingenis artisq fiducia facie
regis actingere. Nec minor ideo fuxoꝵ hic ꝙͣ
reliqui/ Imo u̾o omĩs morbus eo E funestior
quo stabiliore materia sub nixuo. G. At mie
statue delectant. R̾. Ne te solum aut plebe¬
is comitib exxantẽ putes q̃ta olim dignitas
statuarum qͣtũ ue ap̃d antiquos larissimosq
hoĩu scudium desideriũq rey huiꝰ fuerit et
augusti et uespatrani ac reliquoꝵ dequib
et reꝑtarum cultus et custodia et consecratio
inditio sunt. Iccedit artificũ fama ingens
nõ uulgo aut mutis dum taxat operib set
late sonantib stͥptorũ licteris celebrata que

Expanded text:
ipse procul dubio sint coeve pariterque floruerint, si quidem ipse procul dubio sint coeve pariterque floruerint, si quidem una etas et Apellem et Pyrgotelem et Lysippum habuit; quod hinc patet, quia hos simul ex omnibus Alexandri magni tumor maximus delegit, quorum primus cum pingeret, secundus scalperet, tertius fingeret atque in statuam excuderet, edicto vetitis universis qualibet ingenii artisque fiducia faciem regis attingere. Nec minor hic ideo furor quam reliqui, immo vero omnis morbus eo funestior, quo stabiliore materia subnixus. At me statue delectant. Non te solum aut plebeis comitibus errantem putes; quanta olim dignitas statuarum quantumve apud antiquos clarissimosque hominum studium desideriumque rei huius fuerit, et Augusti et Vespasiani ac reliquorum, de quibus et repertarum cultus et custodia et consecratio indicio sunt. Accedit artificum fama ingens, non vulgo aut mutis duntaxat operibus, sed late sonantibus scriptorum literis celebrata, que
Abbreviated transcription (Latin):
Tu aũt si hec ficta et adhumbrata fugis inti¬
nibus usq adeo delectãt at tolle oculos ad illu
qui os humatiũ sensib aĩam intellectu cełu
astus florib tram pinxit spernes quos iira¬
baris artifices.
Tdelector statuis. Ratio. Artes ua¬
finis diu̾sa mat̾ia. G. Delectant statue¬
R̾. Accedut hee ꝗdem ad naturã ꝓpius ꝙͣ pic¬
fure. Ille ci uident̃ ñ. he au̾t et tangunt᷑
integrũq ac solidũ eoq ꝑenius corpus hñt
Qua ob cam picture ueterũ nlle usq cũad¬
huc innum̾abiles suꝑsint stat̾ue. Uñ hec
etas ut in multis ẽrconea ꝑicture inuntax
uult uideri siũ ꝙ ĩuentioni proximũ elegan¬
tissima consũmatrix lunatrixq cũ ĩgn̾e qͦlibt
stulture cũq in oĩb signis ac statius longs
inparem se negare temeraĩa qͣ uis inpudena
nios audent cu prea pene ary una ul sipliues
unius lit dix̧imiꝰ fons aetium graphidẽ dico atq

Expanded text:
Tu autem si hec ficta et adumbrata fucis inaTu autem si hec ficta et adumbrata fucis inanibus usque adeo delectant, attolle oculos ad illum, qui os humanum sensibus, animam intellectu, celum us terram pinxit: spernes quos mirabaris artifices. t delector statuis. Artes vafinis, diversa materia. Delectant statue. Accedunt hec quidem ad naturam propius quam picture: ille enim videntur tantum, he autem et tanguntur integrumque ac solidum eoque perennius corpus habent, quam ob causam picture veterum nulle usquam, cum adhuc innumerabiles supersint statue; unde hec etas in multis erronea picture inventrix vult videri, sive quod inventioni proximum elegantissima consummatrix limatrixque, cum in genere quolibet sculpture cumque in omnibus signis ac statuis longe imparem se negare temeraria quamvis impudensque non audeat, cum preterea pene ars una vel, si plures, unus, ut diximus, fons artium, graphidem dico, atque
Abbreviated transcription (Latin):
lamix inq publicis phateis ac porticibus c̃õ¬
secrarũt. Neq id satis ñ ip̃i huic arti d̾xtras ałq
linimos maiori exercitio debitos applicarẽt qd
ram an̾ nobilissimi phoru grecie fecerant
uñ effectũ ut pictura din quidem ap̃d uos ut
nature ⁊ coniuctior an̾ om̃es mechanicas
mpretio ẽẽt apõ graios no siquid plinio credis
inprimo gradu liberaliu haberetur. Mictoł
qm̃ et intante breuitati et presenti proposito qͦ
um pollicebar alere et ⁊eꝵ claritas stupentis
amentia excusare s tam dixi iuchil euori de¬
trahit errantium magnitudo/. Imo hec ꝗde
ideo attingerim. ut liqueret małi huiꝰ quanta
uis esset ad quam tot tantisq sit ĩgeniis cõ¬
spiratum cui et uulgus exrorũ pͥnceps et cõ¬
suetudinũ genitrix longa dies tumulusq ĩ¬
gena om̃iu maloꝵ semꝑ auctoritas acte¬
seunt ut uoluptas stuporq aios abaltiore
furtim comtemplatione dimoueat distrahata

Expanded text:
lamis inque publicis plateis ac porticibus conlamis inque publicis plateis ac porticibus consecrarunt. Neque id satis nisi ipsi huic arti dextras atque animos maiori exercitio debitos applicarent, quod iam ante nobilissimi philosophorum Grecie fecerant; unde effectum ut pictura diu quidem apud vos, ut nature coniunctior, ante omnes mechanicas in pretio esset, apud Graios vero, si quid Plinio creditis, in primo gradu liberalium haberetur. Mitto hec quoniam et intente brevitati et presenti proposito quoum pollicebar alere et rerum claritas stupentis amentiam excusare. Sed iam dixi: nichil errori detrahit errantium magnitudo; immo hec quidem ideo attigerim, ut liqueret mali huius quanta vis esset, ad quam tot tantisque sit ingeniis conspiratum, cui et vulgus errorum princeps et consuetudinum genitrix longa dies cumulusque ingens omnium malorum semper auctoritas accesserint, ut voluptas stuporque animos ab altiore furtim contemplatione dimoveat distrahatque.
Abbreviated transcription (Latin):
Solio  at lune tanta cũ uoluptate tenuissimas
picturas aspicitis atꝙ uñ transitus eratlad
alta dispositis illic mẽta fingitis. intellectus¬
G. PDictis rabulis delecto unice . Rx. Wenia¬
llo et colonbus delectaus in qb et pretium et
ars placet at uarietas et curiosa dispersio. Sic
exanguiũ uiui gestus atq inmobiliũm mot̾
ymaginũ et postibus erumpentes effigies ac
uultuũ spirantiũ liniamenta suspendũt. ut
hĩc erupturas palominꝰ prescoleris uoces et
est hac in re pericułũ. ꝙ his magnũ maxime
capiutur ingenia. Uta ubi igrsstis. leto ⁊ breui
stupore ps pretereat illic ingeniosus suspi¬
rans ac uenabundus inhereat. Operosu sa¬
ne neq tñ huiꝰ ẽ operis. ab initio artis origi¬
nem atq increme̾ta retex̾e et miracula oꝑu
et artificũ industrias et pͥncipũ insanins̃ etͣ
enormia pretia quibus hec teans maria mich¬
tati rome intemplis deoꝵ aut Cesari intha¬

Expanded text:
solis ac lune tanta cum voluptate tenuissimas solis ac lune tanta cum voluptate tenuissimas picturas aspicitis atque unde transitus erat ad alta despicitis, illic metam figitis intellectus. Pictis tabulis delector unice. Penicello et coloribus delectaris, in quibus et pretium et ars placet ac varietas et curiosa dispersio. Sic exanguium vivi gestus atque immobilium motus imaginum et postibus erumpentes effigies ac vultuum spirantium liniamenta suspendunt, ut hinc erupturas paulominus prestoleris voces; et est hac in re periculum, quod iis magna maxime capiuntur ingenia, itaque ubi agrestis leto et brevi stupore pretereat, illic ingeniosus suspirans ac venerandus inhereat. Operosum sane neque tamen huius est operis, ab initio artis originem atque incrementa retexere et miracula operum et artificum industrias et principum insanias et enormia pretia, quibus hec trans maria mercati Rome in templis deorum aut Cesarum in tha
Abbreviated transcription (Latin):
Ictis tabulis delector. Ratio. Inanis
Selectatio nec minor uanitas q̃ ma¬
rabilior ꝙ antiqua. siquidem om̃e maba
oxempsu tuc fit pessimum qnͣ illi ułaucoꝵ
pondua adiungit uł annoꝵ. And̾ cũq orte
co suetudinis robur ingens cũ senuent emenit
bona in meliua sic mala inpeis c̾tas ꝓuehit
d o utinam qui maiores uestros uanis in
rebus facile uintitis cosd̃ inserus equaretenu
tutenq cũ illis et gloriã miraremini cũ abus
pietas tabulas siñ fine miramini ⁊ Si adalde
utiq tabulas pictas miror. R̾. Omirus hu¬
mani furor animi oĩa mirantis insĩ sequori¬
tcunta nõ solum artis s nature oꝑa nulłu mi¬
rabilius. E Picte delectãt tabule. Rx. Quid
dͥ hoc sontiam ex iam dictis intelligere potui¬
sti dmĩs qde Rrena delectatio si ꝯsilio regore
adamorẽ celestis erigoret/ et originis admone¬
iet. Nam qs umq queso riui appetens fentẽ
odit. Nt uos graues humi açelines affixiq
colum suspicõ nõ audetis et obliti opifice illu

Expanded text:
ictis tabulis delector. Inanis delectatio! Nec minor vanitas quod marabilior quod antiqua, si quidem omne malum exemplum tunc sit pessimum, quando illi vel auctorum pondus adiungitur vel annorum, undecumque orte consuetudinis robur ingens cum senuerit, et ut bona in melius, sic mala in peius etas provehit. Sed o utinam qui maiores vestros vanis in rebus facile vincitis, eosdem in seriis equaretis virtutemque cum illis et gloriam miraremini cum quibus pictas tabulas sine fine miramini! Valde utique pictas tabulas miror. O mirus humani furor animi omnia mirantis nisi se, quo inter cuncta non solum artis sed nature opera nullum mirabilius! Picte delectant tabule. Quid de hoc sentiam ex iam dictis intelligere potuisti; omnis quidem terrena delectatio si consilio regeretur ad amorem celestis erigeret et originis admoneret. Nam quis unquam, queso, rivi appetens fontem odit? At vos graves, humi acclives affixique celum suspicere non audetis et obliti opificem illum
Abbreviated transcription (Latin):
ut euertit Alexander macedo qd̾ mireris
ad suggestum scorti unius. Magne urbis
tenuis fortuna. Troiam euertit agamenõ
saguntum anibal. Carraginem atq nu¬
mantiã sffricanus minor. Serosolimam T¬
tus. Aliasq alii. Romam nullus intotum
diruit. s Senectus actriuit ciurilib ad iut
discordiis et quid refert quis euertit quã
costet eu̾sam. Ruine mediohanensis recẽ¬
tior fama est sub federico imꝑatore barba¬
ro et in manu. Quid tu ergo tuam pararam
rebaris exepram imꝑio forrane cui urbes
muxime atq Umꝑia subesset. An usq adec
te fefellit amor ut urbem una̾ ꝙ tu ibi
natus esses tibi fingeres inmortalem cũ
sit mundus ip̃e mortalis/ Celum xuet ac
terra montes et maria mouebuntur et
ceata de nichilo inichilum redigentur to¬

Expanded text:
ut, evertit Alexander Macedo, quod mireris, ut, evertit Alexander Macedo, quod mireris, ad suggestum scorti unius. Magne urbis tenuis fortuna est: Troiam evertit Agamemnon, Saguntum Hannibal, Carthaginem atque Numantiam Africanus minor, Hierosolymam Titus, aliasque alii. Romam nullus in totum diruit; sed senectus attrivit, civilibus adiuta discordiis. Et quid refert quis everterit, quam constet eversam? Ruine Mediolanensis recentior fama est, sub Federico imperatore barbaro et immani. Quid tu ergo? Tuam patriam rebaris exemptam imperio fortune, cui urbes maxime atque imperia subessent? An usque adeo te fefellit amor, ut urbem unam, quod tu ibi natus esses, fingeres immortalem, cum sit mundus ipse mortalis? Celum ruet ac terra, montes et maria movebuntur, et creata de nichilo in nichilum redigentur: t
Abbreviated transcription (Latin):
Ello uinci menio. R. Paçem quere¬
q u. Ualde uinci metuo. R. Timor
modestus cautionem. uehemẽs uõ despe¬
rationem paut. quarũ altera nil inbello meli
altera peius nichil in rebus omib. M ESa¬
gno prelii quanor terrore. R. Quid bella¬
tium timor mali ferat/ atq extimore oriens me¬
sutia flaminius adtransimenũ crassus ap̃d car¬
ras pompeius in chesalia exꝑtus ẽ/ quibus in
locis ⁊ sepe alibi uerum ꝑtencum illd̾ apparuit
pessimus indubii angu timor. M Eerũ
pugne nimis horieo. R. Differdncens
dum spes rediti male ꝑgitur un abstinendũ
mens terrorq denũtiant. solet in esse ainimis
presaga quedam ius cui obstare fortassis niõ
sit usq quaque consilium. Non est exẽploꝵ
numerus seu ueterum seu nouoꝵ darissimus
rubus uti satrs habui. M Sistantis pͥugne
Ratio An non fortunas quarũdam
exhis quas paulo añ noĩabam et si¬
miles aliaꝵ in nũabilium audiuisti Tyrum
et Thebas et persepolim persici regni cap¬

Expanded text:
ello vinci metuo. Pacem quere. Valde vinci metuo. Timor modestus cautionem, vehemens vero desperationem parit, quarum altera nil in bello melius, altera peius nil in rebus omnibus. Magno prelii quatior terrore. Quid bellantium timor mali ferat atque ex timore oriens mestitia, Flaminius ad Thrasumenum, Crassus apud Carras, Pompeius in Thessalia expertus est, quibus in locis, et sepe alibi verum Poeticum illud apparuerit: Pessimus in dubiis augur timor. Eventum pugne nimis horreo. Differ interim dum spes redit. Male pergitur, unde abstinendum mens terrorque denuntiant. Solet inesse animis presaga quedam vis, cui obstare fortassis non sit usquequaque consilium. Non est exemplorum numerus, seu veterum seu novorum, clarissimis tribus uti satis habui. Instantis pugne a? An non fortunas quarundam, ex his quas paulo ante nominabam, et similes aliarum innumerabilium audivisti? Tyrum et Thebas et Persepolim, Persici regni cap
Abbreviated transcription (Latin):
casum metuo. R. Execute res cuas quas te
melius nemo est qui nouĩt. uide ne non rei
natura uł uiriu defectus.s presagium sibi fi¬
ngat ignauia cui nichil usquã non formido¬
losum ac difficile est hec silitertati igitur siglie
si saluti tue officit u̾tutis auxilio conprimen¬
da est excitandusq aĩus ⁊ monstrandũ illise¬
pe pauciora ẽẽ ac leuiora ꝑicula ꝙͣ pauores ob¬
u̾sari sepe oculis falsas imagines rerum t̾ibili¬
um quib consternati quidam sine ferro pa¬
ratam sibi uictorram tradidere hosti. non est
eĩ falsus atq inanis metus uero lentior. s
eo sepe uehementior quo pauentem maiora
omĩa sibi fingens errzor quoq precipitat atq
ita qd̾ ꝑceta idem ait male cunta ministrat/ in¬
petus/. Si nec his actollere iacentẽ animũ potes
ritur sic affectus in atiem si descendas tecũ eĩt
qui contra te dimictet tui eĩ ip̃ĩus adu̾sus
te melior pars rebellet malus semꝑ hospes
animi pessimus inbellum comes metus.

Expanded text:
casum metuo. Excute res tuas, quas te melius nemo est qui noverit. Vide ne non rei natura, vel virium defectus, sed presagium sibi fingat ignavia: cui nichil usquam non formidolosum ac difficile est. Hec si libertati igitur, si glorie, si saluti tue officit, virtutis auxilio comprimenda est, excitandusque animus, et monstrandum illi, sepe pauciora esse et leviora pericula quam pavores; obversari sepe oculis falsas imagines rerum terribilium, quibus consternati quidam, sine ferro paratam sibi victoriam tradidere hosti. Non est enim falsus atque inanis metus vero lentior sed eo sepe vehementior, quo paventem maiora omnia sibi fingens error quoque precipitat. Atque itaque Poeta idem ait: Male cuncta ministrat impetus. Si nec his attollere iacentem animum potes,ritur. Sic affectus, in aciem si descendas, tecum erit qui contra te dimicet: tui enim ipsius adversus te melior pars rebellat. Malus semper hospes, animi pessimus in bellum comes, metus.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ miror ac defuntũq stupeo. A. Quid
deme post obitũ dicetEt qd putas nͥ qd
mereberis bonũ malũ multũ paꝵ nichil
inꝗbusdã mendax s inplurib uerax fam̃
ẽ Alioqn longa utiq nõ ẽ diuturntatis
fundam̃tũ ueritas riumosũ atq inbecille
mendatiũ. M Qualis mͥ post exitũ fama
erit. La. Qualis an̾ exitũ fuit uita nec
minᷤꝰ in exitu d̾ hoc gͦ tp̃s oẽ p̃t̾itã s ĩpͥmis
censeri ꝯꝑpe cũ młtos ꝑ õeuitã ĩ glorios et
obscuros sola dictu mirabile mors illustreti.
De moriẽte sine filiis . d.

Expanded text:
non miror; at defunctum stupeo. Quid non miror; at defunctum stupeo. Quid de me post obitum dicetur? Et quid putas, nisi quod mereberis bonum, malum, multum, parum, nichil. In quibusdam mendax, sed in pluribus verax fama est; alioquin longa utique non est: diuturnitatis fundamentum veritas, ruinosum atque imbecille mendacium. Qualis michi post exitum fama erit? Qualis ante exitum fuit vita, nec minus in exitu. De hoc ergo, censeri; quippe cum multos per omnem vitam inglorios et obscuros, sola dictu mirabile! mors illustret. 131 DE MORIENTE SINE FILIIS
Abbreviated transcription (Latin):
nnum ac notoꝵ oppĩces ac u̾ba ꝯtẽpseris. N¬
Que m fama erit extincto. R. Facile melior
qͣ iuuẽti cũ siluerit liuor rars̃ eĩ inte hoñ
supstes iidia ẽ ut aut uirtus radix est
głie sic deceprix inuidia utq liuidus pellex
pñs inpedit sic amotus ue̾ laudis restituit
incremẽtũ itaq busti multis limẽ ĩuidie
ĩ accessum magne głie uescibulu fuit M. Qͣ
me longa manet fama. R. Longa forsita
ut uos longu dicitis u̾e aũt ap̾ nos nichil
ẽ longu ut uͦ non mͦ longa sint oĩa szet̾na
sola uirtus efficẽ potens ẽ p̾cipueq iunstina
de qua stͥptũ ẽ in memorra et̾na eait ustus
qd̾ ut ponrit pocta ur̃i exp̃ssit ubi ait s
famã extendẽ factis hoc u̾tutis opus ẽ det¬
Quali post obitũ fama ero. R. Quid refert
quale sit qd mox nescies ulnescies ulcon¬
tepnes ꝗd adte hominũ flatus dũ tu flatu
caritur sis/ spirantẽ uesa delectariq auris

Expanded text:
ntium ac notorum opiniones ac verba contempseris. ntium ac notorum opiniones ac verba contempseris. Que michi fama erit extincto? Facile melior quam viventi, cum siluerit livor. Raro enim vite hominum superstes invidia est, ut autem virtus radix est glorie, sic decerptrix invidia; utque lividus pollex presens impedit, sic amotus vere laudis restituit incrementum; itaque multis busti limen, invidie inaccessum, magne glorie vestibulum fuit. Quantum me longa manet fama? Longa forsitan, ut vos longum dicitis; vere autem apud vos nichil est longum; ut vero non modo longa sint omnia sed eterna, sola vide qua scriptum est: “In memoria eterna erit iustus”; quod, ut potuit, poeta vester expressit, ubi ait: sed famam extendere factis hoc virtutis opus. Quali post obitum fama ero? Quid refert quale sit, quod mox vel nescies vel contemnes? quid ad te hominum flatus, dum tu flatu cariturus sis? Spirantem vesci delectarique auris
Abbreviated transcription (Latin):
Encempestiua soliatudo. hoc aiuuentute proui¬
sum eẽ debuit qualis fere uita hoĩ calis
est fama. MQuid deme loqueret. R Qͥd
respondeã nͥ illd̾ doctissimi atq oium eloquẽ¬
tissimi ciconis Qud dete alii loquant᷑ ip̃i ui¬
derint s loquent᷑ tñ ẜmo aut oĩs ille Angu¬
stiis cingit᷑ his regionĩ quas uides nec uqͣ
de ullo pemnis fuit ⁊ obruit᷑ hõĩu interitu
et obiuiuoe posteritatis extimguit᷑. M Quid
dedicent hoĩes q posiue nastentur R Dicẽ
alr ista qr cicero simelius dici posse rederẽ
Quid aũt inꝗt intest abhis ꝗ pterea nasce̾t᷑
sermone̾ fore de te ca abhis nullus fuĩt qañ
tabile forsam falsum nuc certissimũ et absq
ulla prorsus hesitatione uerissimũ ẽ ꝗ nec pa¬
uciores mꝗt et certe meliores fuerũt iuri
Nan ꝗs ẽ oro iam ꝗdubitet nũq quales fu¬
erint futurds Homines ita inpeius inclina
ta oĩa xuineq proxima Cura gͦ mirabilis
ignotoꝵ arq inpariũ dicła metuere cũ excelle¬

Expanded text:
ntempestiva sollicitudo: hoc a iuventute provisum esse debuit. Qualis fere vita hominum, talis est fama. Quid de me loquentur? Quid respondeam, nisi illud doctissimi atque omnium eloquentissimi Ciceronis. “Quid de te alii loquantur, ipsi viderint, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum quas vides, nec unquam de ullo perennis fuit, et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur.” Quid de me dicent homines, qui post me nascentur? Dicerem aliter ista quam Cice“Quid autem, inquit, interest ab iis qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, quitabile, forsan falsum, nunc certissimum et absque ulla prorsus hesitatione verissimum est: “qui nec pauciores, inquit, et certe meliores fuerunt viri.” Nam quis est, oro, iam qui dubitet nunquam quales fuerint futuros homines? ita in peius inclinata sunt omnia ruineque proxima; cura ergo mirabilis, ignotorum atque imparium dicta metuere, cum excelle
Abbreviated transcription (Latin):
cupere deniq nõ inepti re nõ furer. qd̾ añ q asse¬
quamini pudeat sepessime idem uobis audien¬
dum nec audisse sat ẽ / sepissime ⁊ uidenduz
et expiendũ dicam proprie ut discatis aliꝗd
sepissime uapulandum est. S. Sellum pax
sequatur. la melius precessisset bello it̾
obstructura nicħ insanius q sepe remedii ultro
uulneri se se offerre auxilium nõ cãm dant
fomenta uulnerib. ego salutem optare naͣ est
sano egritudinẽ spe salutis insania/. G. Pax
futura est.R. Solet pax ũbibus mutatio¬
nem rerum afferre pestiferam. optima ꝗde
ip̃a. s pessimis arcunualbata comitib. iniꝗs
legibus fluxis moribo occultis odiis aꝑtaty¬
rannide. recordare ꝗd ciuili olim bello presa¬
gus ille dixit. nec fefelliti superbos ꝗd pro¬
dest postere pacem. cũ domino pax ista ueĩt
melior est autẽ bellicosa libertas uiris fortib
ꝙ̃ͣ pacifica seruitus/. P. dacem hateo. Re¬

Expanded text:
cupere, denique non ineptire, non furere; quod antequam assecupere, denique non ineptire, non furere; quod antequam assequamini pudeat. Sepissime idem vobis audiendum; nec audisse sat est, sepissime videndum et experiendum; dicam proprie: ut discatis aliquid, sepissime vapulandum est. Bellum pax sequetur. Melius precessisset bello iter obstructura: nichil insanius quam spe remedii ultro vulneri sese offerre. Auxilium, non causam dant fomenta vulneribus: egro salutem optare natura est, sano egritudinem spe salutis insania. Pax futura est. Solet pax urbibus mutationem rerum afferre pestiferam: optima quidem ipsa, sed pessimis circumvallata comitibus, iniquis legibus, fluxis moribus, occultis odiis, aperta tyrannide. Recordare quid civili olim bello presagus ille dixit, nec fefellit: Superos quid prodest poscere finem? Cum domino pax ista venit. Melior est autem bellicosa libertas viris fortibus quam pacifica servitus. Pacem habeo. I
Abbreviated transcription (Latin):
positam sepe turbauit pace̾. ip̃i tractatus pacifi¬
ciq sermones ferro sepe frangunt᷑ animosq a¬
cuit bellumq asperat pacis spes / sic amicitie
mentionẽ irritam quasi cotem dixeris odiorũ.¬
ss. De pace agitꝰ pax erit. Ri depace crebro
ne ꝗcqͣ agitur nomiq uͦ periculose depace
agebant atq egebãt et galloꝵ ⁊ penoꝵ duces
qñ illos camillus oppressit hos scipio/. S ꝓost
belli finem pax firmabitur . R. Quanto fir¬
mata e̾et utilius añbelli principium / quot da¬
mnis ac mortibus temestiua pace esset occũ¬
sum. s uos pueri contumaces ac distoli siñ
uerberib nõ sapitis in pace bellum inbello p¬
acem queritis. neq umq nͥ bello afflicti pa¬
cem uł nocere incipitis ułamare/. eamq ut
predicam fletis sic mox redditã pari leuitate ꝯ¬
temnitis / donec uos iterum atq iterum ami¬
ssa perdoceat bona ur̃a nõ spernere mala ur̃a nõ

Expanded text:
positam sepe turbavit pacem; ipsi tractatus pacifipositam sepe turbavit pacem; ipsi tractatus pacificique sermones ferro sepe franguntur animosque acuit bellumque asperat pacis spes. Sic amicitie mentionem irritam quasi cotem dixeris odiorum. De pace agitur, pax erit. De pace crebro nequicquam agitur, nonnunquam vero periculose; de pace agebant atque egerant et Gallorum et Penorum duces, quando illos Camillus oppressit, hoc Scipio. Post belli finem pax firmabitur. Quanto firmata esset utilius ante belli principium! Quot damnis ac mortibus tempestiva pace esset occursum! Sed vos pueri contumaces ac discoli sine verberibus non sapitis; in pace bellum, in bello pacem queritis neque unquam nisi bello afflicti pacem vel noscere incipitis vel amare eamque ut perditam fletis, sic mox redditam pari levitate contemnitis, donec vos iterum atque iterum amissa perdoceat bona vestra non spernere, mala vestra non
Abbreviated transcription (Latin):
pero pacem. R. adelios est pacem
seruare q̃ sperare stulti est fastidire res
çertas/ ambiguas spes amplecti.. S. Pa¬
cem opero. .R.. Tenuisses eam aretius nec abi¬
re sineres qͣ sperares/. quid eĩ si ad hanc spem in¬
patientia te perduxit tua. ut sperando angi eli¬
geres quo gaudendo uti pot̾as. S. Pacem spero.¬
R. Opes pacis multos perdidit. sperateq pa¬
cis succedens usperata calamitas incautos orbu¬
it sopitosq. quos expertos inueniẽs nõ lesisset¬
⁊s. Opero pacem. R̾. Quid tam diu speras.
qd̾ mox assequi.in tua sitũ manu ẽ. rari sũt
qui pacem non inueniãt si bona fide uelle cep¬
erint. s hii ip̃i quib dulce nomen pacis pax a¬
mara est. pacem itaq petentes paci obstant.
quattuor uobiscum habitant pacis hostes R¬
uaritia Unuidia. Ura. Ruꝑbia. has eternum
in exilium pellite/. pax ecterna erit/. sS. OSpes
pacis haud dubia ẽ.Rant̾ spem pacis ac pa¬
cem multa madunt leue u̾bum gestus facilis cõ¬

Expanded text:
pero pacem. Melius est pacem servare quam sperare; stulti enim est fastidire res certas, ambiguas spes amplecti. Pacem spero. Tenuisses eam artius nec abire sineres quam sperares; quid enim si ad hanc spem impatientia te duxit tua ut sperando angi eligeres, quo gaudendo uti poteras? Pacem spero. Spes pacis multos perdidit sperateque paci succedens insperata calamitas incautos obruit sopitosque, quos experrectos inveniens non lesisset. Spero pacem. Quid tamdiu speras quod mox assequi in tua situm manu est? Rari sunt qui pacem non inveniant, si bona fide velle ceperint. Sed hi ipsi quibus dulce nomen pacis, pax amara est; pacem itaque petentes paci obstant. Quattuor vobiscum habitant pacis hostes: avaritia, invidia, ira, superbia; has eternum in exilium pellite, pax eterna erit. Spes pacis haud dubia est. Inter spem pacis et pacem multa incidunt: lene verbum, gestus facilis com
Abbreviated transcription (Latin):
çitia u̾a est. U̾nde et illd ap̾ eumdẽ poetam
et legimus et laudamus pallas euander
in ip̃is omia sũt oculis et Cicero ipe in epła
quadam balbum amicũ suũ ingalliis sub
cesare militantẽ nõ solum in aĩo habere s ĩ
oculis ferre se dicit. D. Amnicus abest me¬
us Rynterdum nõ cognostitur amicus nͥ
abesse cepent sicut cuntis in rebus sic ma¬
micitiis copia ingens gustum hebetat penu¬
ria acuit ꝙ si mag᷑ amorũ int̾ missione a¬
mantibis utilẽ dicit / quibus oib in pntia ẽ
uoluptas / cur non eadem unlis sit amiçis quoꝵ
inuirtate iocunditas tota est/. que absentie tu¬
llum sentit incomodũ cũ ẜ ubilibt presens sit
Moli ergo desiderio succũbere s amicũ mente
complectere quẽ tibi nec distessus eripiat nec
mors ip̃a. D Amici dulas absentiam ama¬
re fero. R pberfer modo ermollieres partes
animi presenti utute consolida Amarius ã
hec qua defles. ab sentia forsam intpre cario¬

Expanded text:
citia vera est. Unde et illud apud eundem Poetam citia vera est. Unde et illud apud eundem Poetam et legimus et laudamus, ubi de Evandrin ipsis omnia sunt oculis. Et Cicero ipse in epystola quadam, Balbum amicum suum in Gallis sub Cesarem militantem, non solum in animo habere, sed in oculis ferre, se dicit. Amicus abest meus. Interdum non cognoscitur amicus, nisi abesse ceperit, sicut cunctis in rebus, sic in amicitiis, copia ingens gustum hebetat, penuria acuit. Quod si magister amorum intermissionem amantibus utilem dici, quibus omnibus in presentia est voluptas, cur non eadem utilis sit amicis, quorum in virtute iucunditas tota est, que absentie nullum sentit incommodum, cum ubilibet presens sit? Noli ergo desiderio succumbere, sed amicum mente complectere, quem tibi nec discessus eripiat, nec mors ipsa. Amici dulcis absentiam amare fero Perfer modo, et molliores partes animi presenti virtute consolida; amariuscula enim hec quam defles absentia, forsan in tempore cario
Abbreviated transcription (Latin):
Nome quidẽ erat aarcus cicero dum ad ꝗa¬
tum ciceronẽ frem suũ prcconsulatũ asye ad¬
ministrantẽ scͥbens. Cum tua inꝗt lego te
audire cũ ad te sc̾to tecũ loꝗuideor et mox eũ
ad glie excellentia exortans. efficacissimum
ad iodicit in dictis factisq suis om̃ib frat̾nã
sibi animo finxisse presentiã Restio ana¬
thenis An ubi esset epycurus duni amico
scribens. Sic fac inquit omĩa tamꝙ spec¬
tet epyturus Certe incampanea erat don¬
neus dum lucillum suũ insicilia degente
brĩs alloques ut secũ student secum cenet
secum ambulet hortatur q̃ face̾ ille nõ posset
ñ aiõ fierent et nõ oculoru neq auriũ nõ¬
manuũ neq pedum ministerio indigerent. D¬
Oculi mei absentẽ amicũ anxie requirunt
RNon possunt negare ꝗn oculis aliquidy
absentiam detrahantu animo aũt nichil imo
nec oculis quodam mͦ ut predixi sitam̃ ami¬

Expanded text:
Rome quidem erat Marcus Cicero dum ad QuinRome quidem erat Marcus Cicero dum ad Quintum Ciceronem fratrem suum proconsulatum Asie administrantem scribens: “Cum tua, inquit, lego te audire, cum ad te scribo tecum loqui videor”, et mox eum ad glorie excellentiam exhortans. Efficacissimum id dicit, in dictis factisque suis omnibus fraternam sibi animo definxisse presentiam. Nescio an Athenis an ubi esset Epicurus dum amico scribens, “Sic fac, inquit, omnia tamquam spectet Epicurus”. Certe in Campania erat Anneus, dum Lucilium suum in Sicilia degentem literis alloquens, ut secum studeat, secum cenet, secum ambulet hortatur; que facere ille non posset, nisi animo fierent, et non oculorum neque aurium, nomanuum, neque pedum ministerio indigerent. Oculi mei absentem amicum anxie requirunt. Non possum negare quin oculis aliquid per absentiam detrahatur, animo autem nichil, immo, nec oculis quodammodo, ut predixi, si tamen ami
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ntiam uehement̾ optaueris nõ amicos mͦ
sfies aut filios ꝙ forte solitudinis studio uł
octupatiõib tuis obstent abesse non nũꝙͣ ma¬
lis un absentia nil amarũ nuilꝙ ꝙ pungat pret̾
desideriũ qd̾ dulce tñ ne tu ip̾e quide negas.⁊
dilecti absentia me affligit. R. Estid farco
coe mulierũ atq om̃iu muliebrit̾ amãtiũ quo¬
rum delectatio om̃is insensibus est. Rithilo¬
minꝰ de his ip̃is poeta loquebatur ut ait ab
sente absens aiudirq uidetq. So suta ẽ curn
amicus absente quoq amicũ audiet et uidebit
nͥ forte purgatiores ad huᷤmõi uisionem la¬
sciuie sũt cculi ꝙͣ urtuti aut plus aliꝗddi¬
gnitanis insano ꝙ casto tribuit᷑ amori cui pt
hpnestos ac uolucres cogitatus quos prolibuto
iragari et esse ubi uelint nulla distantia nlla
ius prohibet epistolari quoq remedio cõ¬
sultũ est quo nestio an pñtia ulla sir gratior

Expanded text:
presentiam vehementer optavepresentiam vehementer optavees aut filios, quod forte sollicitudinis studio, vel occupationibus tuis obstent, abesse nonnumquam malis. In absentia nil amarum, nil quod pungat preter desiderium, quod dulce tamen, ne tu ipse quidem negas. Dilecti absentia me affligit. Est id, fateor, commune mulierum, atque omnium muliebriter amantium, quorum delectatio omnis in sensibus est: nichilominus de iis ipsis Poeta loquebatur ubi ait: illum absens absentem auditque videtque. Id si ita est, cur non amicus absentem quoque amicum audiet et videbit? nisi forte purgatiores ad huiusmodi visionem lascivie sunt oculi, quam virtuti, aut plus aliquid dignitatis insano quam casto tribuitur amori, cui preter honestos ac volucres cogitatus, quos pro libito vagari, et esse ubi velint, nulla distantia, nulla vis prohibet. Epistolari quoque remedio consultum est, quo nescio an presentia ulla sit gratior.
Abbreviated transcription (Latin):
presentiã exhibet amicorũ quantũ cure ꝙͣtũ
morbi occupãt ꝙͣtum sopor uoluptas ꝙͣtũ
quoq pegrinantiũ discursus solicitudinũa¬
chil tñ nõ ferendum uiro dicerem non redibũt
et nia nbi restituetus intogritas. D. Abest a¬
micus dimidia mei pars. R. Dimidiũ animͤ
fue U̾irgilium uccat oratius qd̾ amultis postea
isurpatũ iam pridem in prou̾biũ uenit s si
amicitie nocet absentia quo minꝰ recu ubicũq
sit amicus sedeat ambulet coloquat᷑ uł iccosa
uͣl seria et qd presens forte non faceret abses
faciat. Nam si nil aliud uideretis nͥ que sut
añ gulos et sola uos pñtia delectaret breuis
ad modũ uisio et angusta delectatio uestra fo¬
ret. D. Rmiçi absentis dulçi desiderio labo¬
rõ R. Et qui amaris soliti estis laborare
non dulcibus. Uccipe iꝰ nũc qd̾ uulgi aures
presentia sit interdum ⁊ amicorũ sepe paruis
offenditur ut quos ualde dilexeris quoꝵ ue

Expanded text:
presentiam exhibet amicorum, quantum cure, quantum presentiam exhibet amicorum, quantum cure, quantum morbi occupant, quantum sopor ac voluptas, quantum quoque peregrinantium discursus, sollicitudinumqchil tamen non ferendum viro dicerem, nunc redibunt, et tua tibi restituentur integritas. Abest amicus dimidia mei pars. Dimidium anime fuit Virgilium vocat Horatius, quod a multis postea usurpatum, iampridem in proverbium venit. Sed si sidetur, quid amicitie nocet absentia, quominus tecum ubicunque sit amicus, sedeat, ambulet, colloquatur vel iocosa, vel seria? Et quod presens forte non faceret, absens faciat. Nam si nil aliud videritis, nisi que sunt ante oculos, et sola vos presentia delectarent, brevis admodum visio, et angusta delectatio vestra foret. Amici absentis dulci desiderio laboro. Atqui amaris soliti estis laborare non dulcibus. Accipe vero nunc, quod vulgi aures astidiens presentia sit interdum etiam amicorum; sepe parvis offenditur, ut quos valde dilexeris, quorumve
Abbreviated transcription (Latin):
Solet id quidem euenire. s qui a¬
mici mortẽ ferre didicerit aliꝙͣto
facilius feret absentiam nec franget abitus
quem nõ frangerit obitus. D Abest mͥ
optatissim amicus dexita manꝰ dexteq alus
adisi amicum. R siut debes ina¬
mico uͥtutem amasti illa certe non ꝑdit᷑
nec moritur ĩo ueras amici in mor¬
tales dicunt ꝙ nec ullo umꝙͣ distidio ami¬
corum. nec ip̃a demũ morte soliũtur. sic distor¬
diam uitiũq om̃e uincit uirtus. ip̃a uͦ nulla
reuincitur. do. Anicum amisi. R Cetera
cum amiseris non habes amicos caros ue
omes tum maxime habeas du uideantur am¬
ssi presentra ei delicata ne dicam fastidiosa
itidem ac suꝑba minimis rebus offenditur.
Amicorũ recordatio suauis ac iccunda ẽ. nil
amaru retines nildulce non retinẽs.dA¬
micum optimũ morte amisi. Rꝗi cõmo¬
ditates ꝑditas quereris utilitatis mͥ tu calai¬
lum non amicitie quidẽ ponis. Si conuictũ
cogita ꝙ parua pars tpr̃is iuuentiũ quoq

Expanded text:
Solet id quidem evenire: sed qui amici mortem ferre didicerit, aliquanto facilius ferret absentiam nec franget abitus, quem non fregerit obitus. Abest michi optatissimus amicus, dextra manus dexterque oculus Amisi amicum. Si ut debes, in amico virtutem amasti, illa certe non perditur, nec moritur. Ideo veras amicitias immortales dicunt, quod nullo unquam dissidio amicorum, nec ipsa demum morte solvuntur. Sic discordiam vitiumque omne vincit virtus, ipsa vero nulla re vincitur. Amicum amisi. Cetera cum amiseris non habes; amicos carosve omnes, tum maxime habeas, dum videantur amissi: presentia enim delicata, ne dicam fastidiosa itidem ac superba, minimis rebus offenditur amicorum, recordatio iucunda et suavis est, nil amarum retinens, nil dulce non retinens. Amicum optimum morte amisi. Si commoditates perditas quereris, utilitatis tu michi calculum, non amicitie quidem ponis, si convictum, cogita, quam parva pars temporis viventium quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis constant abstineat cum et adriano ꝑ¬
ncipi et quo nil altius nilmitius augusto sa
bina illi huic stribonia utͣq coniumxit dura
ac puersã moribusq aspis digna repudio et ca¬
roni censorio tam rigidi tamq inuicti uiro ani
mi paula quedã uinolenta uxor ac superba cõ¬
tingerit. qd̾ mireris humili etiã orta progenie.
ne quis hominũ speret ignobilicate uł inopia
fugisse molestias. s quas fuga non euaserit
patientia ꝑferendas scias nec luctando et cali¬
ciutianto se rorqueat ac iugum sponte susceptũ
iactabundus exasꝑet. d Nmportunã prorsus
et indomita fero uyorem. R Uene agio fe¬
rendum est et enĩ qd̾ doponi nequit et si pie¬
mus .d. Molestissimã habeo uxorẽ R. hga¬
bes unde patientie laudem. queras unde dustas
requiem optare uñ ꝑeganari ames ⁊ editunq
oderis. ubi utem exerconis ac baculum xꝰ.
¶ De raptu coniugis dolor.

Expanded text:
nuptiis constanter abstineat? Cum et Hadriano prinuptiis constanter abstineat? Cum et Hadriano principi, et quo nbina illi, huic Scribonia, utraque coniunx dura ac perversa, moribusque asperis digna repudio. Et Catoni Censorio tam rigidi tamque invicti viro animi, cum Paula quedam violenta uxor ac superba contigerit, quod mireris, humili etiam orta progenie, ne quis hominum speret ignobilitate, vel inopifugisse molestias. Sed quas fuga non evaserit, patientia perferendas sciat; nec luctando nec calcitrando se torqueat, ac iugum sponte susceptum, iactabundus exasperet. Importunam prorsus et indomitam fero uxorem. Bene agis: ferendum est etenim, quod deponi nequit, etsi premat. Molestissimam habeo uxorem. Habes unde patientie laudem queras, unde discas requiem optare, unde peregrinari ames, reditumque oderis, ubi vocem exerceas ac bacillum. 20 DE RAPTU CONIUGIS Uxor
Abbreviated transcription (Latin):
Erunt qui suadeant ut castiges et prauos mo¬
res ad rectum reuotes totum te huic uni ne¬
gotio inpendias Ego au̾t quid castigandam
uxorem si castigando profitias non nego. si
id frustra ẽ sola restat patientia hac amare
qdq inuitus faceres uolens fac. ẽ uaronis
satyra. menippeam uocant de offitio mariti. ibi
de hac re illius docti uiri consilium breue. s
efficaꝵ his u̾bis exp̾ssum leges. Uicium uxois
affertur qui tollit uitium inquit uxorẽ cõ¬
modiorẽ prestat. quifert sese meliorem fa¬
cit Qd̾ dictum est stͥptores. alii sic int̾pe¬
trati sunt eiusmodi uitium uxoris si corrigi
non possit ferendum esse qdͬ ferri auiro sal¬
ua nossit honestate ꝙ uitia nempe flagiti¬
is leuiora. sint camq non aliam snĩam fui¬
sse uaronis/. d. Procar ⁊ morosa ẽ upor.¬
R. Fer mores si mutari nequeunt et quali foris
uiuas domi diste cum socrate et si ille duas sa¬

Expanded text:
Erunt qui suadeant ut castiges, et pravos moErunt qui suadeant ut castiges, et pravos mores ad rectum revoces, totum te huic uni negotio impendas. Ego autem quid? castigandam uxorem, si castigando quid proficias, non nego; si id frustra est, sola restat patientia; hac amare, quodque invitus faceres, volens fac. Est Varronis Satyra, Menippeam vocant, de officio mariti. Ibi de hac re illius docti viri consilium breve, sed efficax, his verbis expressum leges: Vitium uxoris affertur: qui tollit vitium — inquit — uxorem commodiorem prestat, qui fert, sese meliorem facit. Quod dictum scriptores alii sic interpretati sunt: “eiusmodi vitium uxoris, si corrigi non possit, ferendum esse, quod ferri a viro salva possit honestate, quod vitia nempe flagitiis leviora sint”; eamque, non aliam sententiam fuisse Varronis. Procax et morosa est uxor. Fer mores, si immutari nequeunt, et, qualiter foris vivas, domi disce cum Socrate; et si ille duas si
Abbreviated transcription (Latin):
De inportuna uxore dolor.¬
xorem patior molestam. R. Feli¬
tius amisisses. At qui mͦ ꝑditam que¬
rebare.D. Uxorem patior inꝗetam.
R. Primo labori uenia. forsam aut miẜatio
ẜo non nͥ odium deberuar et que̾ una uxor nõ ca¬
stigat dignus est pluribus. D. ynfestam pa¬
tior uxorem. R. U̾naliis ut cũq fortunã cul¬
pes. inuxore aũti et presertim altera nõ alium
qͣ te ip̃m hoc tibi malu tu fecisti. dd. Uxorem
patior procacem. R. Udas succende paleas
tegulas frange dereliquo prouisum tibi est Iea
uͦ cumulate que te domo pellant aderunt. fu¬
mus stillicidiũ ⁊ uxor. D. Perfidam patior
uxorem. ⁊ Ryam ꝑiculo res non uocat. Uxor
Agamenonem. Uxor Affricanum morti dedit
ut Amphiaraum ut deiphebum ut Sanso¬
nem. sileam. aliosq quos num̾are longum
est illi qui deprõsus innum̾abiles quos uxores
nec mori cogũt nec uiue̾ patiunt᷑ͫ.D. Ma¬
la mͥ notissima explicas remediũ quero. R¬

Expanded text:
DE IMPORTUNA UXORE UDE IMPORTUNA UXORE Uxorem patior molestam. Felicius amisisses! Atqui modo perditam querebare. Uxorem patior inquietam. R: Primo labori venia forsan aut miseratio, secundo non nisi odium debetur; et quem una uxor non castigat, dignus est pluribus. Infestam patior uxorem. In aliis utcunque fortunam culpes, in uxore autem, et presertim altera, non alium quam te ipsum: i hoc tibi malum tu fecisti. Uxorem patior procacem. Udas succende paleas, tegulas frange, de reliquo tibi provisum est: ita vero cumulate que te domo pellant aderunt, fumus, stillicidium, atque uxor. Perfidam patior uxorem. Iam periculo res non vacat. Uxor Agamemnonem, uxor Africanum morti dedit; ut Amphiareum, ut Deiphobum, ut Sansonem sileam, aliosque, quos numerare longum est. Illi quidem prorsus innumerabiles, quos uxores nec mori cogunt, nec vivere patiuntur. Mala michi novissima explicas: remedium quero.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes matrimonia condẽpnãt et ut est inprou̾¬
de coniugio queri solitos audiui nͥ qui sarcina
coniugii pertulissent. D. Coniugem amisi
optimam. R. Et que optime queq uiroru
amatissime uidentur çelo ac suspitioib aliquã¬
to cet̾is acrius in ardestunt qͦ incendio cõflagaͬ¬
re paçem domesticam est neçesse quorũ igitur
querele perdidisti uxorem. inuenisti uxorẽ li¬
bertatem/ celibatum pacem. somnũ requiem
iamtranq̃lla sine litigio noctem agens. Do.¬
Sine uxore sum. R. Et sine adu̾sario ia
tui rerumq dnũs tuaꝵ esse incipis. Añ lucẽ
Lectulo matutinꝰ domo egredi uesptinꝰ ⁊egredi.¬
solus aut cumquibo uoles totos dies agere nullo
rerum exactore ꝑmicteris. D. Uxorem ꝑdidi. R¬
Perdita dudum ac repudiata requies incubicu¬
lum reuocanda erit illa tibi uxore qualibet uti¬
Lior comes/. D. Axorem bonam ac decorẽ ꝑ¬
didi. Re ꝓtulti conpedes c̃ suas q̃ uis aureas
amare. S.9

Expanded text:
pertes, matrimonia condemnant.” Et, ut est in provepertes, matrimonia condemnant.” Et, ut est in provede coniugio queri solitos audivi, nisi qui sarcinam coniugii pertulissent. Coniugem amisi optimam. Et que optime, queque virorum amantissime videntur, zelo ac suspitionibus aliquanto ceteris acrius inardescunt, quo incendio conflagrare pacem domesticam est necesse. Quorsum igitur querele? Perdidisti uxorem: invenisti libertatem, celibatum, pacem, somnum, requiem. Iam tranquillam sine litigio noctem ages. Sine uxore sum. Et sine adversario, iam, tui rerumque dominus tuarum esse incipis; ante lucem lectulo matutinus domo egredi, vespertisolus aut cum quibus voles, totos dies agere, nullo rationum exactore, permitteris. Uxorem perdidi. Perdita dudum ac repudiata requies, in cubiculum revocanda erit: illa tibi uxore qualibet utilior comes. Uxorem bonam ac decoram perdidi. Stulti est compedes suas, quamvis aureas, amare. 19
Abbreviated transcription (Latin):
tiq senectutis pondus ac fastidium declinasti
grauem iuuenib coniugii iugum senibus
grauissimum durum inportabile. D. Amisi
iuuenẽ uxorem. R. Seu proles exconiugio
queritur seu uoluptas. quorum alterum mariti
est alterum adulti adutrumlib̾t aptior iuuentus
siue is aũt abuxore ꝑceptis siue horum alt̾o eo
illam peruenire optabas ubi in habilis ad uitrũq
esset sia ad hec natura inhabilem senio fieri po¬
sse habilem. sperabas. quid nͥ uotum suꝑ uacuũ
spes insulsa est. D. Amissa dulci coniuge
solus sum. R. yniudiosa uͦ solitudo ẽ malis
caruisse comitibus.uacuo nichil est mollius
cubili/. Nichil durius occupato animis dul¬
des somnos et uigilias honestas animantibus
hpnestumq aliquid altumq u̾santib nil eg̾giis
ceptis infestius muliebri consortio. Aec me fu¬
git. Quid aduersus hec dici soleat abhis quos
miserie delectãt sue matrimoniorũ inquiunt ex¬

Expanded text:
tique senectutis pondus ac fastidium, declinasti. tique senectutis pondus ac fastidium, declinasti. Grave iuvenibus coniugii iugum, senibus gravissimum, durum, importabile. Amisi iuvenem uxorem. Seu proles ex coniugio queritur, seu voluptas, quorum alterum mariti est, alterum adulteri. Ad utrumlibet aptior iuventus. Sive his autem ab uxore preceptis, sive horum altero, eo illam pervenire optabas, ubi inhabilis ad utrunque esset? Sive ad hec natura inhabilem senio fieri posse habilem sperabas, quid nisi votum supervacuum, spes insulsa, est? Amissa dulci coniuge solus sum. Invidiosa vero solitudo est: malis caruisse comitibus. Vacuo nichil mollius est cubili, nil durius occupato, animis dulces somnos et vigilias honestas amantibus, honestumque aliquid altumque versantibus. Nichil egregiis ceptis infestius muliebri consortio, nec me fugit, quid adversus hec dici soleat, ab his quos miserie delectant sue: “matrimoniorum, inquiunt, ex
Abbreviated transcription (Latin):
li te rursus. innectere cogita qͣ optabilis ꝙͣq
in compabilis sĩt libeitas et cosiliã cicerõ̃ẜ am¬
plectere qui uxorem uiuacissimã et ad u̾susꝙͣ
frustra mortis auxilium expectandũ esset du
repudio dimisisset hortantibamicis ut aliam
duceret non posse simul se uxori et sapientie
studio dare operam respondit. D. Bxorem
bonam perdidi. R. Quid si hot etiam non
iactura s lucrum et magni fuga pericłi est.
ut eĩ sit bonam reperire. cõstãtem ubi queri¬
mus notũ ilłd sũmi natis uarium et mutabi¬
le semꝑ femina/. D. Uxorem bonam achuue¬
nili euo floridam amisi. R Parum ne
igitur uoti feminei mores sũt q̃ multas pu¬
diçissimas adolesçetulas inpudicas ac lasciuas
hamis uidimus/. Wedor nempe libidinis quotiẽs
uetule ossibus incubuit qĩ ignis in ligno arido
uiolentius estuat uł instantẽ ergo uite muta¬
nonẽ uł ut inde ꝑiculum non esset uenture/ u¬

Expanded text:
lite rursus innectere! Cogita quam optabilis, quanque lite rursus innectere! Cogita quam optabilis, quanque incomparabilis sit libertas, et consilium Ciceronis amplectere, qui uxorem vivacissimam, et adversus quam frustra mortis auxilium expectandum esset, dum repudio dimisisset, hortantibus amicis ut aliam duceret, non posse simul se uxori et sapientie studio dare operam respondit. Uxorem bonam perdidi. Quid, si hoc etiam non iactura sed lucrum, et magni fuga periculi est? ut enim sit bonam reperire, constantem ubi querimus. Notum illud summi vatis: varium et mutabile semper femina. Uxorem bonam ac iuvenili evo floridam amisi. Parum ne igitur noti feminei mores sunt? Quam multas pudicissimas adolescentulas, impudicas ac lascivas anus vidimus? Ardor nempe libidinis, quotiens vetule ossibus incubuit, quas ignis in ligno arido vinolentius estuat? Vel instantem ergo vite mutationem, vel ut inde periculum non esset, venture u
Abbreviated transcription (Latin):
interris iutande iñ alt̾catioĩs ean ꝑ misterim
uxorem tibi qualem dicis amissam. Neq ideo
respondebo qd̾ olim dum hec eadem quesctio age¬
retur apud senecam respondi posse te aliam
bonam si uł feceras facere/ uł si mueneras in¬
uenire muto snĩam nolo te sepius rem ꝑiculo¬
sissimam retemtare/ ꝙ et sisemel bene cesserit
stulte repetitur. Cinus centũ sui simileẜ mu¬
Lier mala qͣ unam bona reꝑiet. ꝙobrem qui
malam habuit simiłe timeat at qui bonam
similłe ne speret. s utq pariter ille adu̾sitatem
cumulare hic prosperitatẽ suam de formare ca¬
ueat/. Sic in ome casum scdo coniugio asti¬
nendum. Tu nũc ergo si ut ais bonam coniuge z
amisisti pret̾ico potius gratulare q̃ funͣ spem cõ¬
cipias. neq ꝙ puppe integra litus attingeris cre¬
bro nauicłam uentis credas. D. Coniugii
uncułu quo tenebar mors dissoluit. R. No¬

Expanded text:
in terris, vitande tamen altercationis causa, permiserim in terris, vitande tamen altercationis causa, permiserim uxorem tibi qualem dicis amissam. Neque ideo respondebo quod olim, dum hec eadem questio ageretur apud Senecam, respondi: posse te aliam bonam, vel si feceras facere, vel si inveneras invenire. Muto sententiam: nolo te sepius rem periculosissimam retentare, quod, etsi semel bene cesserit, stulte repetitur. Citius centum sui similes mulier mala, quam unam bonam reperiet. Quam ob rem, qui malam habuit, similem timeat, at qui bonam, similem ne speret; sed uterque pariter, ille adversitatem cumulare, hic prosperitatem suam deformare caveat; sic, in omnem casum, secundo coniugio abstinendum. Tu nunc ergo, si, ut ais, bonam coniugem amisisti, preterito potius gratulare, quam futuri spem conspicias, neque quod puppe integra litus attigeris, crebro naviculam ventis credas. Coniugii vinculum quo tenebar, mors dissolvit. No