comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
norib castris romanoꝵ aquatores trans flu¬
men mittit. Quam inconditam turbam ꝗͣ cũ
uix dum in ripa egressi clamore ac tumul¬
tu fugassent: stationem quoq ꝓuallo loca¬
tam. atq ipsas ꝓpe portas euecti sunt. Id u̾o
indignum uisum: abtumultuario auxilio
iam etiam castra romana terreri. ea mͦ una
causa ne extimplo transirent flum̃ dirige¬
rentq aciem tenuerit romanos: qd̃ summa
imꝑii eo die penes paulũ fũit. Itaq uarro po¬
stero die cui sors enis diei imꝑii erat. nichil
consulto collega. lignumꝓposuit. instructas¬
q copias flum̃ traduxit sequente paulo qͥa
magis ñ ꝓbare qͣm ñ adiuuare consiliũ pote¬
rat. Transgressi flum̃ eas qͦ quas in castris mi¬
norib quas habuerant copias su as ad iungẽ.
atq ita instructa acie in dexiro cornu id erat
flumini ꝓpius romanos equites locant. Dem̃
pedites leuum cornu extremi equites socioꝵ

Expanded text:
noribus castris Romanorum aquatores trans flunoribus castris Romanorum aquatores trans flumen mittit. quam inconditam turbam cum uixdum in ripam egressi clamore ac tumultu fugassent, in stationem quoque pro uallo locatam atque ipsas prope portas euecti sunt. id uero indignum uisum ab tumultuario auxilio iam etiam castra Romana terreri, ut ea modo una causa ne extemplo transirent flumen dirigerentque aciem tenuerit Romanos quod summa imperii eo die penes Paulum fuerit. itaque postero die Uarro, cui sors eius diei imperii erat, nihil consulto collega signum proposuit instructasque copias flumen traduxit, sequente Paulo quia magis non probare quam non adiuuare consilium poterat. transgressi flumen eas quoque quas in castris minoribus habuerant copias suis adiungunt atque ita instructa acie in dextro cornu—id erat flumini propius—Romanos equites locant, deinde pedites: laeuum cornu extremi equites sociorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sules dirigit aciem. lacessitq numidarum
ꝓcussatione hosteᷤ. Inde rursus sollicitan se¬
ditione militari ac discordia consulũ roma¬
nacastra cum paulus semproniri flaminii¬
⁊ temeritatem uarronis. uarro speciosum timi¬
dis ac segnib ducib exemplum fabium obi¬
ceret. testareturq deos hominesq hic nullã
penes seculpam eẽ. quod hannibal iam uł u
su cepisset italiam se constrictum a collegate¬
neri. ferrum atq arma iratis ⁊ pugnare cu¬
piantib adimi militib. Illesiquidem ꝓiectiᷤ
ac proditis ad consul tam atq imꝑuidam
pugnam legionib accideret: se omnis culpe
exortem. omns euentus participem foret di¬
ceret. uid̾et ut quib lingua prompta ac te-¬
meraria: eque impugna uigerent manus.
Dum altercationib magis qͣm consiliis tempꝰ
terit᷑ hannibal exacie quam ad multũ diei
tenuerat instructam cum in castra ceterasre-¬
ciꝑet copias. numidas ad inuadendos ex mi¬

Expanded text:
sules, dirigit aciem lacessitque Numidarum sules, dirigit aciem lacessitque Numidarum procursatione hostes. inde rursus sollicitari seditione militari ac discordia consulum Romana castra, cum Paulus Sempronique et Flamini temeritatem Uarroni Uarro speciosum timidis ac segnibus ducibus exemplum Fabium obiceret testareturque deos hominesque hic nullam penes se culpam esse, quod Hannibal iam uel<ut> usu cepisset Italiam; se constrictum a collega teneri; ferrum atque arma iratis et pugnare cupientibus adimi militibus; ille, si quid proiectis ac proditis ad inconsultam atque improuidam pugnam legionibus accideret, se omnis culpae exsortem, omnis euentus participem fore diceret; uideret ut quibus lingua prompta ac temeraria, aeque in pugna uigerent manus. dum altercationibus magis quam consiliis tempus teritur, Hannibal ex acie, quam ad multum diei tenuerat instructam, cum in castra ceteras reciperet copias, Numidas ad inuadendos ex mi
Abbreviated transcription (Latin):
facto ꝓfectisunt. Prope eum uicum hanni¬
bal castra posuerat auersa auolturno uento
qui campis torridis siccitate nubes pulueril
uehit. Idcum ip̃is castris ꝑcõmodum fuit:
tum salutare precipue futurum erat. tum
aciem dirigerent. ip̃i adu̾si terga tm̃ adflã¬
te uento in occecatum puluere effuso hostẽ.
pugnaturi. Consules satis exploratis itinerib
sequente penum. ut uentum ad cannas est
ut in conspectu penum habebant. bina cal᷑
cõmuniunt. eodem ferme interuallo quo
ad gerioniũ sicut añ copiis diuisis. Aufidus
amnis utriusq castris adiluens. aditum a qͣto¬
rib ex sua cuiꝰq opportunitate haud sine cer¬
tamine dabał. Ex minorib tam̃ castris que
posita trans aufidum erant lib̾ius aquaban¬
tur romani quã ripa ultĩor nullũ habebat
hostium p̃sidium. hannibal spẽ nauctus a
ad equestrem pugnam. qua parte uirium
inuictus erat frituros copiam pugnandi con¬

Expanded text:
fato profecti sunt. prope eum uicum Hannifato profecti sunt. prope eum uicum Hannibal castra posuerat auersa a Uolturno uento, qui campis torridis siccitate nubes pulueris uehit. id cum ipsis castris percommodum fuit, tum salutare praecipue futurum erat cum aciem dirigerent, ipsi auersi terga tantum adflante uento in occaecatum puluere offuso hostem pugnaturi. consules satis exploratis itineribus sequentes Poenum, ut uentum ad Cannas est et in conspectu Poenum habebant, bina castra communiunt, eodem ferme interuallo quo ad Gereonium sicut ante copiis diuisis. Aufidus amnis, utrisque castris adfluens, aditum aquatoribus ex sua cuiusque opportunitate haud sine certamine dabat; ex minoribus tamen castris, quae posita trans Aufidum erant, liberius aquabantur Romani, quia ripa ulterior nullum habebat hostium praesidium. Hannibal spem nanctus locis natis ad equestrem pugnam, qua parte uirium inuictus erat, facturos copiam pugnandi con
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ip̃e etiam int̾dum hannibal defuga in
galliam dicit᷑ agitasse. ita ut relicto pedita¬
tu omni cum equitib se proriperet. Cum ħ
consilia atq hic habitus animoꝵ ẽẽt in ca¬
stris: mouere iñstatuit in calidiora atq eo
matuiora messib apulie loca simul quod lon-¬
guis ab hoste recessisset tranffugia inpediciora
leuib ingeniis eẽnt. Profectus ẽ nocte ignib si¬
militer factis. tab̾nacułq paucis in spẽm relic¬
tis. ut insidiarum parpͥori metus contineret
romanos. S ꝑ eundem lucanũ statilium oĩb
ultra castra transq motẽ exploratis: cum rela¬
tum ẽẽt. uisum procul hostium agmen: tum
die sequenti eo consilia agitari cepta. sum u¬
triusq consuł eadẽ q̃ añ semꝑfuisset sen¬
tentia ceterum uarrom ferre omnes paulone¬
mo p̾t̾. GN. seruilium pͥorisanni consulem
ad sentiretur maioris partis sententia ad no¬
ua littandas clade romana cannas urgente

Expanded text:
esset, ipse etiam interdum Hannibal de fuga in esset, ipse etiam interdum Hannibal de fuga in Galliam dicitur agitasse ita ut relicto peditatu omni cum equitibus se proriperet. cum haec consilia atque hic habitus animorum esset in castris, mouere inde statuit in calidiora atque eo maturiora messibus Apuliae loca, simul ut, quo longius ab hoste recessisset, eo transfugia impeditiora leuibus ingeniis essent. profectus est nocte ignibus similiter factis tabernaculisque paucis in speciem relictis, ut insidiarum par priori metus contineret Romanos. sed per eundem Lucanum Statilium omnibus ultra castra transque montes exploratis, cum relatum esset uisum procul hostium agmen, tum de insequendo eo consilia agitari coepta. cum utriusque consulis eadem quae ante semper fuisset sententia, ceterum Uarroni fere omnes, Paulo nemo praeter Seruilium, prioris anni consulem, adsentiretur, <ex> maioris partis sententia ad nobilitandas clade Romana Cannas urgente
Abbreviated transcription (Latin):
dicini equitis qui seruilio atq atilio. cõns. int̾
pabulatores excepti anumidis fuerant ꝓfuge¬
tnt eo die ad dños. Deductiq ad consules.
nuntiant omnẽ exercitum hannibalis trans
ꝓximos mõtes secde ĩ insidiihorum opportunꝰ
aduentus consules imꝑii potentes fecit. cum
ambitio alterius suam pͥmũ apud eos pͣuã
ĩdulgentiam maiestate soluisset. hannibal
postqͣm motos magis inconsulte romanos
qͣm ad ultimũ temere euectos uidit. ne qui-¬
quam detecta fraude in castra rediit. Ibi płẽs
dies ꝓpter inopiam frum̃ti manere nequit.
Nouaq consilia in dies ñ apud milttes so¬
lum mixtos ex conluiuone omniũ gentiũ
s etiam apud ducem ip̃m oriebant᷑. Nam
cum initio fremitus deinde aꝑta uociferatio
fuisset. exposcentium stipendiũ debitum.
querentiumq annonam primo. postremo
fañri merrennarios milites maxime hispa¬
nigeneris detraditione cepisse consiliũ fama

Expanded text:
dicini equitis, qui Seruilio atque Atilio consulibus inter dicini equitis, qui Seruilio atque Atilio consulibus inter pabulatores excepti a Numidis fuerant, profugerent eo die ad dominos; deductique ad consules nuntiant omnem exercitum Hannibalis trans proximos montes sedere in insidiis. horum opportunus aduentus consules imperii potentes fecit, cum ambitio alterius suam primum apud eos praua indulgentia maiestatem soluisset. Hannibal postquam motos magis inconsulte Romanos quam ad ultimum temere euectos uidit, nequiquam detecta fraude in castra rediit. ibi plures dies propter inopiam frumenti manere nequit, nouaque consilia in dies non apud milites solum mixtos ex conluuione omnium gentium sed etiam apud ducem ipsum oriebantur. nam cum initio fremitus, deinde aperta uociferatio fuisset exposcentium stipendium debitum querentiumque annonam primo, postremo famem, et mercennarios milites, maxime Hispani generis, de transitione cepisse consilium fama
Abbreviated transcription (Latin):
as ꝓfecto eẽ. ignes in parte castroꝵ que u̾gant
in hostem relictos. tab̾nacła aꝑta. ⁊ omnia ca¬
ra in promptu relicta. argentum quibdã
locis temere ꝑuias uł obiectum ad p̃dam iu¬
oisse. Que ad detinendos acupiditate animoᷤ
nuntiata erant: ea accenderunt. Et clamo¬
re orto amilitib nisignũ detur. sine ducib¬
ituros. haud quaqͣm defuit nam extimplo
uarro signum dedit ꝓficiscendi. Paulus c̃ei
sua sponte cunctanti. pulliqͦ auspitia ñ ad¬
duxissent nuntiare iam offerenti porta sig¬
na college uissit. Quod qͣm uarro egre ẽ passuᷤ
slamimꝰ tam̃ recens casus cdaudiq consulis
pͥmo punico bello memorata naualis cladeᷤᷤ
religione ammos incussit. Diꝓpe ip̃i eodie
magis distulere qͣm ꝓhibuere iminentẽ pe-¬
stem romanis. Nam forte ita euenit. ut cum
referri signa in castra iubenti consuli milites
ñ parerent: serui duo formiam unusalter si¬

Expanded text:
as profecto esse: ignes in parte castrorum quae uergat as profecto esse: ignes in parte castrorum quae uergat in hostem relictos; tabernacula aperta et omnia cara in promptu relicta; argentum quibusdam locis temere per uias uel<ut> obiectum ad praedam uidisse. quae ad deterrendos a cupiditate animos nuntiata erant, ea accenderunt, et clamore orto a militibus, ni signum detur, sine ducibituros, haudquaquam dux defuit; nam extemplo Uarro signum dedit proficiscendi. Paulus, cum ei sua sponte cunctanti pulli quoque auspicio non addixissent, nuntiari iam efferenti porta signa collegae iussit. quod quamquam Uarro aegre est passus, Flamini tamen recens casus Claudique consulis primo Punico bello memorata naualis clades religionem animo incussit. di prope ipsi eo die magis distulere quam prohibuere imminentem pestem Romanis; nam forte ita euenit ut, cum referri signa in castra iubenti consuli milites non parerent, serui duo Formiani unus, alter Si
Abbreviated transcription (Latin):
te pͥmo stationes. deiñ ꝓpiuᷤᷤ ad euntib insoli¬
tum silentium admirationẽ fecit. tam satis
comꝑta solitudine in castris concursus fit ad
p̃toria consulum nunciantiũ fugam hostiũ.
adeo trepidam: ut tab̃nadis stantib castra re-¬
linquerint. Quõq fuga obscurior ẽẽt: crebros
etiam relictos ignes. Clamor iñ ortus ut signa
ꝓferri iuberent. ducerentq ad ꝑsequendos
hostes ac ꝓtinus castra diripienda. Et consul
alter uelut umis turbe militaris erat. Paulꝰ
etiam atq etiam dicere ꝓuidendũ p̃cauen¬
dum q eẽ postremo cũ alit̃ neq seditionẽ
neq ducem seditionis sustine̾ posset. mari-¬
um statiliũ p̃fectũ cum turma lucana explo¬
ratum mittit. Qui ubi adequitauit portis
subsistere extra munim̃ta ceteris iussil: ipse
cum duob equitib uallum intrauit. Spe¬
clatusq omina cum cura renuntiant insidi¬

Expanded text:
tae primo stationes, deinde propius adeuntibus insolitae primo stationes, deinde propius adeuntibus insolitum silentium admirationem fecit. tum satis comperta solitudine in castris concursus fit ad praetoria consulum nuntiantium fugam hostium adeo trepidam ut tabernaculis stantibus castra reliquerint, quoque fuga obscurior esset, crebros etiam relictos ignes. clamor inde ortus ut signa proferri iuberent ducerentque ad persequendos hostes ac protinus castra diripienda et consul alter uelut unus turbae militaris erat: Paulus etiam atque etiam dicere prouidendum praecauendumque esse; postremo, cum aliter neque seditionem neque ducem seditionis sustinere posset, Marium Statilium praefectum cum turma Lucana exploratum mittit. qui ubi adequitauit portis, subsistere extra munimenta ceteris iussis ipse cum duobus equitibus uallum intrauit speculatusque omnia cum cura renuntiat insidi
Abbreviated transcription (Latin):
tum foret potuisse. Hannibal id dampnũ
haud egerrime patiquin potius credere ue¬
lut in esca tam temeritatẽ ferocioris consuliᷤᷤ.
ac nouoꝵ maxime militũ eẽ:⁊ omnia ei ho¬
stiũ haud secus qͣm sua nota erant. dissimi¬
les discordesq imꝑitare. duas ꝓpe partes tiro¬
num militũ inexereitu ẽẽ. Itaq locunri tẽpꝰ
inlidiis aptum se habe ratus nocte prima
nicħ p̃ter arma ferentes secum milites castra
plena omnis fortune publice pͥuateq relĩqͥt
transq ꝓximos monta leua pedites instruc¬
tos condit. dextra equites. impedim̃ta ꝑ cornu¬
in mediũ aginẽ traducit ut diripiendis uelut
desertis fuga dñoꝵ castris occupatum impe-¬
ditumq hostem oppͥmeret. Crebri relicti in
castris ignes ut fides fieret. dum ip̃e longuis
spacium fuga p̃ciperet. falsa imagine castroꝵ.
sicut fabium priore anno frustratus eẽt tene¬
re in locis consules uoluisse. Ubi inluxit subduc¬

Expanded text:
tum foret potuisse. Hannibal id damnum tum foret potuisse. Hannibal id damnum haud aegerrime pati; quin potius credere uelut inescatam temeritatem ferocioris consulis ac nouorum maxime militum esse. et omnia ei hostium haud secus quam sua nota erant: dissimiles discordesque imperitare, duas prope partes tironum militum in exercitu esse. itaque locum et tempus insidiis aptum se habere ratus, nocte proxima nihil praeter arma ferente secum milite castra plena omnis fortunae publicae priuataeque relinquit, transque proximos montes laeua pedites instructos condit, dextra equites, impedimenta per conuallem mediam traducit, ut diripiendis uelut desertis fuga dominorum castris occupatum impeditumque hostem opprimeret. crebri relicti in castris ignes, ut fides fieret dum ipse longius spatium fuga praeciperet falsa imagine castrorum, sicut Fabium priore anno frustratus esset, tenere in locis consules uoluisse. ubi inluxit, subduc
Abbreviated transcription (Latin):
lum eñi nichil ex raptis in diem cõmeatib suꝑe¬
rabat. S ne unde raperet quidem quicquam
reliquerat. omnib undiq frum̃to postquã a¬
ger parum tutus erat in urbes munitas con¬
uecͦtu: ut uix decem dierum qđ̃ comꝑtum
postea ẽ frum̃tum suꝑẽẽt. hispanoꝵq ob in¬
opiam transitio ꝑata fũit: simaturitas tem¬
poꝵ expectata foret. Ceterum temeritat consu¬
lis ac prospo ingenio. mati̾am etiam fortuna
dedit. quod in ꝓhibendis predatorib tumul¬
tuario plio acꝓcursum magis militũ qͣmex
p̃parato aut inuissu imꝑatoꝵ orto. haud¬
quaqͣm parpenis dimicatio fuit. Ad. m̃. ⁊
do .cc. cesi. Non plus centum romanoꝵ socioꝵ¬
q occisis. Ceterum uictorib effuse sequentib.
metu insidiarum abstitit paulus consul. cꝰ
eo die nam alternis imꝑitabant imꝑium e¬
rat. Uarronem indignantẽ ac uociferantem
emissum hostẽ emanib. debellariq nicessa¬

Expanded text:
lum enim nihil ex raptis in diem commeatibus supelum enim nihil ex raptis in diem commeatibus superabat sed ne unde raperet quidem quicquam reliqui erat, omni undique frumento, postquam ager parum tutus erat, in urbes munitas conuecto, ut uix decem dierum, quod compertum postea est, frumentum superesset Hispanorumque ob inopiam transitio parata fuerit, si maturitas temporum exspectata foret. ceterum temeritati consulis ac praepropero ingenio materiam etiam fortuna dedit, quod in prohibendis praedatoribus tumultuario proelio ac procursu magis militum quam ex praeparato aut iussu imperatorum orto haudquaquam par Poenis dimicatio fuit. ad mille et septingenti caesi, non plus centum Romanorum sociorumque occisis. ceterum uictoribus effuse sequentibus metu insidiarum obstitit Paulus consul, cuius eo die—nam alternis imperitabant—imperium erat, Uarrone indignante ac uociferante emissum hostem e manibus debellarique ni cessa
Abbreviated transcription (Latin):
equitum intolerabilẽ fuisse. Quid consilii
adu̾sus collegam seditiosum ac temerariũ
uirum. atq actoritatis fore: Se ppłare mcẽ¬
dium pͥore consulatu semiustũ effugisse
optare ut omnia ꝓspere uenirent. Et siqus
adu̾si caperet. hostium setelis potius quam
susfragiisiratoꝵ ciuium caput obiec̾turum.
Ab hoc sermone ꝓfectum paulum tradunt
ꝓ sequentib pͥmorib patrum. plebeium cõ¬
sulem sua plebe prosecuta turba conspec¬
tior cum dignitates decẽnt Ibe in castra uene¬
runt: ꝑmixto nouo exercitu ac uetere. castris
bifariam factis ut noua minora eẽnt ꝓprius
hannibali in uet̾ib maior pars ⁊ omne robur
lium etatem excusantem romam miserunt.
geminum seruilium in minorib castris legio¬
ni romane. ⁊ sotium peditum equitumq du¬
ob milib p̃ficiunt. hannibal qͣmqͣm parte
dimidia actas hostium copias cernebat: tam̃
aduentum consulum mire gaudere. Non so¬

Expanded text:
equitum intolerabilem fuisse; quid consuli equitum intolerabilem fuisse; quid consuli aduersus collegam seditiosum ac temerarium uirium atque auctoritatis fore? se populare incendium priore consulatu semustum effugisse; optare ut omnia prospere euenirent; sed si quid aduersi caderet, hostium se telis potius quam suffragiis iratorum ciuium caput obiecturum. ab hoc sermone profectum Paulum tradunt prosequentibus primoribus patrum: plebeium consulem sua plebes prosecuta, turba conspectior cum dignitates deessent. ut in castra uenerunt, permixto nouo exercitu ac uetere, castris bifariam factis, ut noua minora essent propius Hannibalem, in ueteribus maior pars et omne robur lium , aetatem excusantem, Romam miserunt, Geminum Seruilium in minoribus castris legioni Romanae et socium peditum equitumque duobus milibus praeficiunt. Hannibal quamquam parte dimidia auctas hostium copias cernebat, tamen aduentu consulum mire gaudere. non so
Abbreviated transcription (Latin):
cuies sibi qͣm magis hostes facient. Idem i
tui qd̾ hostium milites uolent. idem uarro
consul romanus qd̾ hannibal penus impera¬
tor cupiet. duob ducib imus resistas opor¬
tet. Resistes aũt si adu̾sus famã rumoresq ho¬
minum. satis firmus steterissite neq college
laborare nimis issepe aunt. extingui nũ¬
qͣm głam qͣm qui sp̃uerit. ueram habebit
Siue timidum ꝓcauto. tardum ꝓ consid̾ato.
imbellem ꝓperito belliuocẽt Malo te sapiens
hostis metuat. quam stulti ciues laudent.
Omnia audentẽ contẽpnet hannibal. Ni¬
chil temere agentẽ: metuet. Nec ego ut nicħ
Tue potestatis semꝑtuaq omnia sint. Arma¬
tus intentusq sis: neq occasioni tue desis.
neq suãm occasionẽ hostides. Omnia ñ
ꝓpanti clara certaq erunt. fẽstinatio imyo-¬
uida ẽ ⁊ ceca. Adu̾sus ea or̃oꝯsulis haud sar
leta fuit. magis ditentis ea que diceret ue¬
ram qͣm facilia factu eẽnt. Dictatori mag̃.

Expanded text:
ciues tibi magis quam hostes facient. idem enim ciues tibi magis quam hostes facient. idem enim tui quod hostium milites uolent; idem Uarro consul Romanus quod Hannibal Poenus imperator cupiet. duobus ducibus unus resistas oportet. resistes autem, aduersus famam rumoresque hominum si satis firmus steteris, si te neque colllaborare nimis saepe aiunt, exstingui nunquam. gloriam qui spreuerit, ueram habebit. sine timidum pro cauto, tardum pro considerato, imbellem pro perito belli uocent. malo te sapiens hostis metuat quam stulti ciues laudent. omnia audentem contemnet Hannibal, nihil temere agentem metuet. nec ego ut nihiltuae potestatis semper tu tuaque omnia sint; armatus intentusque sis; neque occasioni tuae desis neque suam occasionem hosti des. omnia non properanti clara certaque erunt; festinatio improuida est et caeca.' aduersus ea consulis oratio haud sane laeta fuit, magis fatentis ea quae diceret uera quam facilia factu esse; dictatori magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuabunt q. Idiam fidei docum̃tum adũ¬
sis reb nr̃is dederunt. Meliores prudentiores.
constantiores nos. tempꝰ diesq facit. hanni-¬
bal contra: in aliena in hostiliẽ terra. inter
omnia inimica. infestaq procul ab domo
ab patͥa. Neq illi. tersa neq mariẽ pax. Nul¬
le eum urbes accipiunt. nulla menia. nicħ
usqͣm sui uident. In diem capto uiuit. Par¬
trem uix tertiam exercitus eiꝰ habet. quem
hiberum amnem traiecit. Plures fame qͣm
ferro absumpsit. Nechis paucis iam uictum
suppeditat. Dubitas gͦ quin sedendo. suꝑaturi
sumus eũ qui se nesciat in dies. ñ cõmeatus
ñ supplem̃tũ ñ pecuniã habeat. qͣmdui ꝓg̃e
onii castelli apulie mopis tanqͣm ꝓ carchagi¬
nis menib s ne adu̾sus te quidẽ ego głabor¬
P. seruilus. atq atilius ꝓximi consules uide
quemadmodũ eũ laudificati fiit. Hec una
salutis ẽ uia .l. paule qͣm difficilem infestãq

Expanded text:
iuuabuntque,—id iam fidei documentum in adueiuuabuntque,—id iam fidei documentum in aduersis rebus nostris dederunt; meliores, prudentiores, constantiores nos tempus diesque facit. Hannibal contra in aliena, in hostili est terra inter omnia inimica infestaque, procul ab domo, ab patria; neque illi terra neque mari est pax; nullae eum urbes accipiunt, nulla moenia; nihil usquam sui uidet, in diem rapto uiuit; partem uix tertiam exercitus eius habet quem Hiberum amnem traiecit; plures fame quam ferro absumpti; nec his paucis iam uictus suppeditat. dubitas ergo quin sedendo superaturi simus eum qui senescat in dies, non commeatus, non supplementum, non pecuniam habeat? quamdiu pro oni, castelli Apuliae inopis, tamquam pro Carthaginis moenibus sedet? ne aduersus te quidem de me gloriabor: Seruilius atque Atilius, proximi consules, uide quemadmodum eum ludificati sint. haec una salutis est uia, L. Paule , quam difficilem infestamque
Abbreviated transcription (Latin):
sulatu. nunc qͦ consul pͥusqͣm castra uideat.¬
⁊ ad ex̾citum ueniat aut hostem: insanit. Et
quia tantas iam nunc ꝓcellas. prelia atq ac¬
es. iactando intertogatosciet: quid inter ar-¬
matam uiuentutem censses facturum.⁊ uͥ
extimplo resu̾ba sequit᷑ : at quisi qd̃ factur̃
se denuntiat. extimplo pugnauĩt: ego rem
militarem. belli hoc genus. hostem hunc ig¬
noro: aut nobilior alius trasymeno locus. no¬
stris cladib erit. Ne głandi tempꝰ ad uersus
unum ẽ. ut ego contempnendo potiusqͣm
appetendo głam mod excesserim: s ita res
se h̃t̃. una ratio belli gerendi adũsus hanni¬
balẽ ẽqua ego gessi: nec euentus mͦ hoc docet:¬
stultoꝵ iste magister est. s eadem ratio que
fuit. futuraq donec reseedem manebunt:
ĩmutabił ẽ. In italia bellum gerimus. in sede
ac solo nr̃o. Omnia circa plena cuuũ ac socioꝵ
sunt. Armis uiris equis. cõmeatib uiuant.

Expanded text:
sulatu, nunc quoque consul, priusquam castra uisulatu, nunc quoque consul, priusquam castra uideat aut hostem, insanit. et qui tantas iam nunc procellas proelia atque acies iactando inter togatos ciet, quid inter armatam iuuentutem censes facturum et ubi extemplo res uerba sequitur? atqui si hic, quod facturum se denuntiat, extemplo pugnauerit, aut ego rem militarem, belli hoc genus, hostem hunc ignoro, aut nobilior alius Trasumenno locus nostris cladibus erit. nec gloriandi tempus aduersus unum est, et ego contemnendo potius quam appetendo gloriam modum excesserim; sed ita res se habet: una ratio belli gerendi aduersus Hannibalem est qua ego gessi. nec euentus modo hoc docet—stultorum iste magister est—sed eadem ratio, quae fuit futuraque donec res eaedem manebunt, immutabilis est. in Italia bellum gerimus, in sede ac solo nostro; omnia circa plena ciuium ac sociorum sunt; armis, uiris, equis, commeatibus iuuant
Abbreviated transcription (Latin):
consules etiam mẽ indigentes omnia .e. re p.
fide ur̃a faceretis: ⁊ mallem. nec mea uerba
aurib ur̃is nec consilia animis acciperetis.
Nunc ⁊ collegam tuĩri te talem uirum
intuentimͥ tecum omins or̃o ẽ quẽ uideo ne¬
quicqͣmr⁊ uirum bonuri ciuẽ fore. si altera
parteclaudicet. res .p. mał consiliis idẽ acboniᷤ
iuris i potestatierit. Erras eñi .l. paule. si tibi
minus certaminis. cum .c. terrentio qͣm cum
hanmbale futurum censes. Nescio an infesti¬
or hic adu̾sarius qͣm ille hostismaneat. Et¬
cum illo in acie tm̃. cum hoc ad omnib lociᷤ
ac temporib certaturus es. Ad u̾sus hanni-¬
balem legionesq eius. tuis equitib ac pediti-¬
b pugnandum t sit Yarro dux tiis militi¬
byte sit opugnaturus. Ominisetiam t̃ causa
ad sit .c. flaminiꝰ memoria. Tam̃ ille consul de¬
mum ⁊ inꝓuincia ⁊ ad ex̾citum cepit furere.
hic pͥusqͣm peteret. cõns. dem̃ inpetendo con¬

Expanded text:
consules, etiam me indicente, omnia e re publica consules, etiam me indicente, omnia e re publica fide uestra faceretis, et mali nec mea uerba auribus uestris nec consilia animis acciperetis. nunc et collegam tuum et te talem uirum intuenti mihi tecum omnis oratio est, quem uideo nequiquam et uirum bonum et ciuem fore, si altera parte claudente re publica malis consiliis idem ac bonis iuris et potestatis erit. erras enim, L. Paule , si tibi minus certaminis cum C. Terentio quam cum Hannibale futurum censes; nescio an infestior hic aduersarius quam ille hostis maneat; cum illo in acie tantum, cum hoc omnibus locis ac temporibus certaturus es; aduersus Hannibalem legionesque eius tuis equitibus ac peditibus pugnandum tibi est, Uarro dux tuis militite est oppugnaturus. ominis etiam tibi causa absit C. Flamini memoria. tamen ille consul demum et in prouincia et ad exercitum coepit furere: hic, priusquam peteret consulatum, deinde in petendo con
Abbreviated transcription (Latin):
College eius pauli unam pͥdie quam ex urbe
ꝑficisceret᷑ contio fuit. uerior qͣm gratior ppꝰ
quanicħ inclem̃ter inuarronẽ dictum nisi
id mͦ mirari se qd̃ nequi dux pͥusqͣm aut suũ
aut hostium exercitum locoꝵ situm naturã
regionis nosset: iam nunc locatus in urbe.
sciret. que sibi agenda armato forent ⁊ diẽ qͦ
dimicaturus. Se que consilia magis resdent
hominib. qm homines reb. ea ante tempꝰ
ĩmatura ñ p̃cepturum. Optaret. ut que cau¬
te et consulta ea gesta cẽ sãtis prospere. eueni-¬
rent. Temeritatẽ. p̾ter qͣm quod stulta sit. in¬
felicem etiam ad id locoꝵ suisse. id sua sponte
apparebat. tuta celeriorib ꝯsiliis p̃positurũ.
⁊ quod id constantiꝰ ꝑseneraret .Q. fabuis. ma¬
ximus sic eum proficiscentẽ allocutus fertur.
Si aut collegam id quod mallem tui similẽ
.l emili haberes. aut tn college tui ẽẽs similis:
suꝑ uacanca eẽt or̃o mea. Nanri duo boni

Expanded text:
collegae eius Pauli una, pridie quam ex urbe collegae eius Pauli una, pridie quam ex urbe proficisceretur, contio fuit, uerior quam gratior populo, qua nihil inclementer in Uarronem dictum nisi id modo mirari se quidni qui dux priusquam aut suum aut hostium exercitum locorum situm naturam regionis nosset, iam nunc togatus in urbe sciret quae sibi agenda armato forent, et diem dimicaturus: se, quae consilia magis res dent hominibus quam homines rebus, ea ante tempus immatura non praecepturum; optare ut quae caute ac consulte gesta essent satis prospere euenirent; temeritatem, praeterquam quod stulta sit, infelicem etiam ad id locorum fuisse. et sua sponte apparebat tuta celeribus consiliis praepositurum, et, quo id constantius perseueraret, Q. Fabius Maximus sic eum proficiscentem adlocutus fertur. 'si aut collegam, id quod mallem, tui similem, L. Aemili , haberes aut tu collegae tui esses similis, superuacanea esset oratio mea; nam et duo boni
Abbreviated transcription (Latin):
sicilia erant .u. ⁊ .xx. addite ꝑmissumq est.
ut si .e.r .p. censeret eẽ in affricam traieceret.
Delectu ꝑfecto consules paucos morati dies. dũ
sociis ab nomine latino uenirent milites. tũ
quod nũqͣm antea factum erat iureiuran¬
consulum conuenturos. neq in nissui abi¬
fuerat. Et ubi ad decuriatum aut centuri¬
atum conuenissent: sua uoluntate ipsi int̃
sese decuriati equites centurlati pedites con-¬
uirabant. sese fuge atq formidinis gͦ ñ habi¬
turos neq exordine recessuros nͥ teli sum̃di
aut petendi.⁊ aut hostis feriendi aut ciuis
seruandi causa id ex uoluntario inter ipsos
federe ad tribunos ad legntimã iurisiuirandi
ad actionẽ translatũ. Contiones pͥusqͣm ab
urbe signa mou̾ent᷑ consuł uarronis multe
ac feroces fuere. denunciantes bellũ arcessitũ
in italiam ab nobilib mansurumq in uis¬
cerib reipuiblice si plures fabiosimpatores
haberet. se quo die hostem uidisser ꝑfecturum.

Expanded text:
et uiginti additae, permissumque est ut, si e re publica censeret esse, in Africam traiceret. dilectu perfecto consules paucos morati dies dum ab sociis ac nomine Latino uenirent milites. tum, quod nunquam antea factum erat, iure iuranconsulum conuenturos neque iniussu abiet ubi ad decuriandum aut centuriandum conuenissent, sua uoluntate ipsi inter sese decuriati equites, centuriati pedites coniurabant sese fugae atque formidinis ergo non abituros neque ex ordine recessuros nisi teli sumendi aut petendi et aut hostis feriendi aut ciuis seruandi causa. id ex uoluntario inter ipsos foedere ad tribunos ac legitimam iuris iurandi adactionem translatum. contiones, priusquam ab urbe signa mouerentur, consulis Uarronis multae ac feroces fuere denuntiantis bellum arcessitum in Italiam ab nobilibus mansurumque in uisceribus rei publicae, si plures Fabios imperatores haberet, se quo die hostem uidisset perfecturum.
Abbreviated transcription (Latin):
tot clades etiam nouum cum stupore ac mira¬
culo torpidos defixisset. ⁊ qui aderant consiliũ
aduocandum de eo censerent: negat consilii
remȩsse scipio uiuenis. fatał dux huiꝰce belli.
audendum atq agendum ñ consusandum
ait intanto malo eẽ scipio. Irent secum extim¬
plo armati qui rẽ .p. saluam uellent. nullo
uerius quam ubi ea cogitent᷑ hostium castra:
eẽ Pgit ire sequentib paucis in hospicium me¬
telli. Et cum conciliũ ibi uiuenũ de quib ad¬
latum erat inuenisset. strictos suꝑ capita con¬
sultantium gladios. ex mei animi sententia

Expanded text:
tot clades etiam nouum, cum stupore ac miratot clades etiam nouum, cum stupore ac miraculo torpidos defixisset qui aderant et consilium aduocandum de eo censerent, negat consilii rem esse Scipio iuuenis, fatalis dux huiusce belli: audendum atque agendum, non consultandum ait in tanto malo esse. irent secum extemplo armati qui rem publicam saluam uellent; nulla uerius quam ubi ea cogitentur hostium castra esse. pergit ire sequentibus paucis in hospitium Metelli et, cum concilium ibi iuuenum de quibus allatum erat inuenisset, stricto super capita consultantium gladio, 'ex mei animi sententia
Abbreviated transcription (Latin):
conferri i unũ corpora suoꝵ uissit. ad. uiii
suisse dicunt᷑ fortissimoꝵ uiroꝵ. Consulem
qͦ romanũ conqͥisitum sepultum q quilũ
auctores sunt. Fos qui canusiũ ꝑfugeran
mulier paulanomine busa genere clara as
oiuitiis menib tm̃ tectisq acanusmis acep¬
tos. frum̃to ueste iuatico etiam iuuit. Pro
qua ei munificentia postea bello ꝑfecto ab
pat̾ pͥore anno dictator fuerat.⁊ de legio ne
scda .l. publicuis. bibulus. ⁊ .p̃. corneliꝰ scipioz
d̾ legione tercia ap̃p. cdauduis. pulcher. qͥ ꝑxime
edił fuerat. omnium consensu ad publiũ sci¬
sũma rerum nuntiat .p. furuis philus consu¬
laris iuiri filius nequicqͣm eos ꝑditam spem:
fouere desperatam comploratamq rem eẽ
publicam nobiles uiuenes quosdam quoꝵ pͥn¬
cipem .L. cecilium metallum mare ac naues
spectare: ut deserta italia ad regum aliquem
transfugiãt. Quod malum p̃terqͣm atrox super

Expanded text:
conferri in unum corpora suorum iussit; ad octo milia conferri in unum corpora suorum iussit; ad octo milia fuisse dicuntur fortissimorum uirorum. consulem quoque Romanum conquisitum sepultumque quidam auctores sunt. eos qui Canusium perfugerant mulier Apula nomine Busa, genere clara ac diuitiis, moenibus tantum tectisque a Canusinis acceptos, frumento, ueste, uiatico etiam iuuit, pro qua ei munificentia postea bello perfecto ab pater priore anno dictator fuerat, et de legione secunda L. Publicius Bibulus et P. Cornelius Scipio et de legione tertia Ap. Claudius Pulcher, qui proxime aedilis fuerat, omnium consensu ad P. Scisumma rerum nuntiat P. Furius Philus , consularis uiri filius, nequiquam eos perditam spem fouere; desperatam comploratamque rem esse publicam; nobiles iuuenes quosdam, quorum principem L. Caecilium Metellum , mare ac naues spectare, ut deserta Italia ad regum aliquem transfugiant. quod malum, praeterquam atrox, super
Abbreviated transcription (Latin):
ab omnib labore iugiliis uulnerib etiam
fessis. maturior ip̃iꝰ spe deditio est facta. pacti
ut arma atq eq uos traderent. Incapita ro¬
mana tricenis nũmis quadrigatis. In socios
oucenis. In seruoscentenis. Et ut eo pretio ꝑ¬
soluto cum singłis abirent uestim̃tis. in ca¬
stra hostis acceꝑunt. Traditiq in custodiam
om̃s sunt sẽeoꝵ cuies sociiq : dum ibi tempꝰ
teritur. interea cum ex maiorib castris qͥb
satis uirium ut nimis fuit ad .iiiiͬ. mił ho¬
minũ ⁊ ducenti equites. alii agmine alii pa¬
lati passim ꝑ agͦs qd̾ haud minus tutum erat.
canusium ꝑfugissent castra ipsa ałautiis t¬
midisq eadem conditione qua altã tradsa
hosti. Preda ingens parata ẽ. Et preter equos
uirosq ⁊ siquid argenti qd̃ płimũ in phale¬
ris equoꝵ erat. nam ad uescendũ facto ꝑeri¬
guo utiq militantes utebant᷑ omnis cetera
p̃da diripienda data ẽ tum sepeliendi causa.

Expanded text:
m omnibus labore, uigiliis, uolneribus etiam m omnibus labore, uigiliis, uolneribus etiam fessis maturior ipsius spe deditio est facta. pacti ut arma atque equos traderent, in capita Romana trecenis nummis quadrigatis, in socios ducenis, in seruos centenis et ut eo pretio persoluto cum singulis abirent uestimentis, in castra hostes acceperunt traditique in custodiam omnes sunt, seorsum ciues sociique. dum ibi tempus teritur, interea cum ex maioribus castris, quibus satis uirium aut animi fuit, ad quattuor milia hominum et ducenti equites, alii agmine, alii palati passim per agros, quod haud minus tutum erat, Canusium perfugissent, castra ipsa ab sauciis timidisque eadem condicione qua altera tradita hosti. praeda ingens parta est, et praeter equos uirosque et si quid argenti quod plurimum in phaleris equorum erat; nam ad uescendum facto perexiguo, utique militantes, utebantur omnis cetera praeda diripienda data est. tum sepeliendi causa
Abbreviated transcription (Latin):
genda fedamq etiam hostib spectandã in¬
stragem insistunt. Iacebant tot romanoꝵ
milia pedites passim equites. ut quem cuiq
fors aut pugna uinxerant. aut suga ad sur¬
genteᷤᷤ quidam extrage media cruenti quoᷤᷤ
stricta matutino frigore excitauerant uul¬
uulnera ab hoste oppressi sunt. quosdam et
iacentis uiuos succisis feminib poplitibq
inuenerunt nudante ᷤᷤ ceruicẽ iugulumq
⁊ reliquũ sanguinẽ libantes haurire inuen¬
ti quidam sunt mersis mesfossam terram
capitib quod sup̃os fecisse foucas obruen¬
tisq ora suꝑiecta humo interclusisse sꝑi¬
tum apparebat. Precipue conu̾̃tit om̃s subtͣc¬
tus numuide mortuos suꝑ incubanti romanꝯ
uuuiꝰ naso auribq laceratis cum manib
ad capiendum telum inutilib in rabiem
irau̾sus laniando dentib hostem exspirasse.
Spoliis ad multũ delectis hannibal ad mino¬
ra ducit castra oppugnanda ⁊ omniũ pͥmum

Expanded text:
genda foedamque etiam hostibus spectandam genda foedamque etiam hostibus spectandam stragem insistunt. iacebant tot Romanorum milia, pedites passim equitesque, ut quem cuique fors aut pugna iunxerat aut fuga; adsurgentes quidam ex strage media cruenti, quos stricta matutino frigore excitauerant uolnera, ab hoste oppressi sunt; quosdam et iacentes uiuos succisis feminibus poplitibusque inuenerunt nudantes ceruicem iugulumque et reliquum sanguinem iubentes haurire; inuenti quidam sunt mersis in effossam terram capitibus quos sibi ipsos fecisse foueas obruentesque ora superiecta humo interclusisse spiritum apparebat. praecipue conuertit omnes subtractus Numida mortuo superincubanti Romano uiuus naso auribusque laceratis, cum manibus ad capiendum telum inutilibus, in rabiem ira uersa laniando dentibus hostem exspirasset. spoliis ad multum diei lectis, Hannibal ad minora ducit castra oppugnanda et omnium primum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ cuiq aut fors dabat. qͣm ex consilio ip̃oꝵ
aut imꝑio cuiꝰqͣm agebant᷑. Hannibali uic¬
tori cum ceteri circumfusi gratularent᷑ sua¬
dẽnt q ut tanto ꝑfunctus bello diei qd̃ re¬
liquũ eẽt noctisq insequentis quietem et
ip̃e sibi sumẽt. ⁊ feslis daret militib. mahar¬
bal p̾fectus equitum minime cessandum ra-¬
tus. immo ut quid hac pugna sit actũscias.
die quinto inquit uictor in capitolio epula¬
beris. sequere cum equite ut pͥus uenisse qͣm
uenturum sciant Precedant hannibalãnim¬
ciletales. ⁊ uia maior que qͣm uͣt eam statim
capere animo possint itaq uoluntatẽ se
laudare maharbał ait. ad consilium pensan¬
dum temporis opus eẽ. Tum maharbal non
omnia nimirũ eidem indede: uincere scis
hannibal uictoria uti nescis. mora eius diei
satis credit᷑ saluti fuisse urbi. atq imperio.
Postero die ubi pͥmum inluxit. ad spolia le¬

Expanded text:
suum cuique aut fors dabat, quam ex consilio ipsorum suum cuique aut fors dabat, quam ex consilio ipsorum aut imperio cuiusquam agebatur. Hannibali uictori cum ceteri circumfusi gratularentur suaderentque ut, tanto perfunctus bello, diei quod reliquum esset noctisque insequentis quietem et ipse sibi sumeret et fessis daret militibus, Maharbal praefectus equitum, minime cessandum ratus, 'immo ut quid hac pugna sit actum scias, die quinto' inquit, 'uictor in Capitolio epulaberis. sequere; cum equite, ut prius uenisse quam uenturum sciant, praecedam.' Hannibali nimis laeta res est uisa maiorque quam ut eam statim capere animo posset. itaque uoluntatem se laudare Maharbalis ait; ad consilium pensandum temporis opus esse. tum Maharbal: 'non omnia nimirum eidem di dedere. uincere scis, Hannibal; uictoria uti nescis.' mora eius diei satis creditur saluti fuisse urbi atque imperio. postero die ubi primum inluxit, ad spolia le
Abbreviated transcription (Latin):
simo ⁊ crudelissimo hoste estimariq capita
ur̃a ⁊ exquiri p̃tia ab interrogantib romanꝰ
ciis sis: an latinus socuis ut ex tua contume¬
liar i miseria alteri honos querat᷑. Nontu si
quidem .l. emiliiconsuł qui sebene mori qͣm
turpiter uiue̾ maluit. ⁊ tot fortissimoꝵ uiroꝵ
qui cirta eum cumulati iacent: ciues estis. S
añqm oppͥmit lux. maioraq hostiũ agmi¬
na obsepiunt iter. ꝑ hos qui mordinati atq
incompositi obstrepunt port is erumpamꝰ.
ferro atq audatia fit qͣmuis ꝑ confertos hosteͤ
cuneo quidẽ hoc laxum atq solutũ agm̃
dida dedit stringit gladium. cuneoq facto
ꝑ medios uadit hostes. Et cum ĩ latus dextrũ
qd̃ patebat. numide iacłarent᷑: translatis in
dextrum secutis in maiora castra ad. dc. euase¬
runt. atq inde ꝓtinus alio magno agmine
ad iuncto canuniũ incolumet ꝑueniunt.
hec apud uic̾tos mag̃ ĩpetuaĩoꝵ qd̾ ingenũ

Expanded text:
simo et crudelissimo hoste aestimarique capita simo et crudelissimo hoste aestimarique capita uestra et exquiri pretia ab interrogantibus Romanus ciuis sis an Latinus socius, et ex tua contumelia et miseria alteri honos quaeratur? non tu, si quidem L. Aemili consulis, qui se bene mori quam turpiter uiuere maluit, et tot fortissimorum uirorum qui circa eum cumulati iacent ciues estis. sed antequam opprimit lux maioraque hostium agmina obsaepiunt iter, per hos, qui inordinati atque incompositi obstrepunt portis, erumpamus. ferro atque audacia uia fit quamuis per confertos hostes. cuneo quidem hoc laxum atque solutum agmeoltis'. haec ubi dicta dedit, stringit gladium cuneoque facto per medios uadit hostes et, cum in latus dextrum quod patebat Numidae iacularentur, translatis in dextrum scutis in maiora castra ad sescenti euaserunt atque inde protinus alio magno agmine adiuncto Canusium incolumes perueniunt. haec apud uictos magis impetu animorum, quos ingenium
Abbreviated transcription (Latin):
sissent unde in senatum legideberent cum
sua uoluntate milites in legionib facti ẽent:
capta eo prelio tria milia peditum ⁊ equites
accidere leuiora quia ab hoste ẽ ceissatum sic
strage exercitus grauior fediorq fuga. namq
ad ałiam sicut urbem ꝓdidit ita exercitum
seruauit ad cannas fugientem consulem uix
i. secutisunt. alt̾ius inorientis ꝓpe totuss exer-¬
citus fiut binis in castriscum multitudo si¬
ne armis sine ducib eẽt. nuntium qui ĩma¬
iorib erant mittunt. dum p̾liom dem̃ ex le¬
titiꝰ epulis fatigatos quies noctũna hostes p̃¬
meret ut ad se transirent. uno agmine can¬
nusium abitos ẽẽ. Fam sententiam alii to-¬
tam asꝑnari. Eur eñi illos qui se arcessant.
ip̃os ñ uenire cum eque coniũgi possent.
Quia udelicet plena hostium omnia in me¬
oio ẽẽnt. ⁊ alioꝵ qͣm sua corpora tanto ꝑicło
mallent obicere. Aliis ñ tam sententia ẽ dis¬
plicere qͣm animus deẽẽ .P. semproniꝰ tudita

Expanded text:
sissent unde in senatum legi deberent cum sua uoluntate milites in legionibus facti essent. capta eo proelio tria milia peditum et equitesaccidere leuior, quia ab hoste est cessatum, sic strage exercitus grauior foediorque. fuga namque ad Alliam sicut urbem prodidit, ita exercitum seruauit: ad Cannas fugientem consulem uix quinquaginta secuti sunt, alterius morientis prope totus exercitus fuit. binis in castris cum multitudo semiermis sine ducibus esset, nuntium qui in maioribus erant mittunt, dum proelio, deinde ex laetitia epulis fatigatos quies nocturna hostes premeret ut ad se transirent: uno agmine Canusium abituros esse. eam sententiam alii totam aspernari; cur enim illos, qui se arcessant, ipsos non uenire, cum aeque coniungi possent? quia uidelicet plena hostium omnia in medio essent, et aliorum quam sua corpora tanto periculo mallent obicere. aliis non tam sententia displicere quam animus deesse: P. Sempronius Tuditan
Abbreviated transcription (Latin):
q acciꝑe. sedemq ei se diue dare dicare. capi¬
tolium templum iouisoptimimaximi in ea
arte urbis romane sacratã uolentẽ ꝓpiciãq
sirmam ac stabilẽ fore. prͣ. funditores sagita¬
riosq i frumtũ traditum consulib .u reme ᷤᷤ¬

Expanded text:
que accipere sedemque ei se diuae dare dicare Capitolium, templum Iouis optimi maximi, in ea arce urbis Romanae sacratam uolentem propitiamque, firmam ac stabilem fore populo Romano. funditores sagittariique et frumentum traditum consulibus.
Abbreviated transcription (Latin):
um quod ex aduerso erat. conspexit. abtergo
ac suꝑ caput decepteinsidie. Penus ubi id ꝙ
petierat clausum lacu montib ⁊ cirrum fu-¬
sum sins copiis habuit hostem. signũ omĩb
dat simul inuadendi. Qui ubi quaq ꝓrimy
montib densior sederat. agminaq hostiũ
ex płib uallib ip̃a inter se satis. conspecta.
eoq magis pariter decururrent. Romanuᷤ
decucurrerunt. Eo magis romanis subita atq inꝑ¬
uisa res fuit.¬

Expanded text:
um quod ex aduerso erat conspexit: ab tergo um quod ex aduerso erat conspexit: ab tergo ac super caput deceptae insidiae. Poenus ubi, id quod petierat, clausum lacu ac montibus et circumfusum suis copiis habuit hostem, signum omnibus dat simul inuadendi. qui ubi, qua cuique montibus densior sederat agminaque hostium ex pluribus collibus ipsa inter se satis conspecta eoque magis pariter decucurrerant. Romanus decucurrerunt, eo magis Romanis subita atque improuisa res fuit
Abbreviated transcription (Latin):
inuulgus leto ferotia dulcis cum spem magiᷤᷤ
ip̃am qͣm causam spei intueret᷑. Hannibalꝙ
agriẽ inter concordanam urbem trans ymen¬
numq lacum omni clade belliꝑuastat. qua
magis irã hosti adindicãdaᷤ sotioꝵ inuirias a¬
cuat. Etiam ꝑuenerant ad loca. nata insidiis.
ubi maxime montes cortonenses intra symẽ
sum de industria relicto spaciodem̃ paulo la¬
tior patescit campus inde colles adinsurgũt.
Ibi castrai aꝑato locat. ubi ip̃e cum afris mͦ
hispanis q considet. Balrares ceteramq leuẽ
armaturam post montes circumducit. equi¬
tes ad ip̃as fauces saltus tumulis apte tegenti¬
b locat ut ubintrassent. romani obiecto e¬
quitatu clausa omnia lacu acmontib ẽẽnt.
flaminius cum pͥdie solis occasu ad lacum ꝑ¬
ueniss inexplorato. postero die uixdum satiᷤ
certa luce angustiis suꝑatis. pꝰqͣm inpatenti¬
orem campum pandi agm̃ cepit. id tm̃ hosti¬

Expanded text:
in uolgus laeto ferocia ducis, cum spem magis in uolgus laeto ferocia ducis, cum spem magis ipsam quam causam spei intueretur. Hannibal quod agri est inter Cortonam urbem Trasumennumque lacum omni clade belli peruastat, quo magis iram hosti ad uindicandas sociorum iniurias acuat; et iam peruenerant ad loca nata insidiis, ubi maxime montes Cortonenses in Trasumennsum de industria relicto spatio; deinde paulo latior patescit campus; inde colles adsurgunt. ibi castra in aperto locat, ubi ipse cum Afris modo Hispanisque consideret; Baliares ceteramque leuem armaturam post montes circumducit; equites ad ipsas fauces saltus tumulis apte tegentibus locat, ut, ubi intrassent Romani, obiecto equitatu clausa omnia lacu ac montibus essent. Flaminius cum pridie solis occasu ad lacum peruenisset, inexplorato postero die uixdum satis certa luce angustiis superatis, postquam in patentiorem campum pandi agmen coepit, id tantum hosti
Abbreviated transcription (Latin):
exconsilio proripuit. signũq simul itineris
mus inquit. hic enim patͥa ⁊ penatessunt.
hannibal emissus emanib. ꝑ ppłetur. italiã.
uastandoq ⁊ urendo omnia ad romana me¬
ma ꝑueniat. nec ante nos hinc mouerimꝰ.
quam sicut olim camillũ abueioͥs. oflami¬
nium ab arretio patres acciu̾int. hec simulin¬
crepans cum ocius signa conuelli iub̾et ⁊ ip̃e
in equũ insiluiss: equus repente corruit con¬
sulemq lapsũ suꝑ caput esfudit. Territis oĩb
qui cirta erant uelut fedo omine incipiend̾
rei insuꝑ nunciat᷑ signum omni ui molien¬
te signifero conuelli nequire conu̾sus ad nũ¬
tium. nũ luteras qͦ inquit ab senatu affers.
que merem gerere uetant: Abinuntia effo-¬
diant signum. si ad conuellendum manus
p̃metu obtorpuerit. Incedere iñ agm̃cepit.
Primorib suꝑquam quod dissenserant ab
consilio territis etiam dupplici ꝓdigio. milite

Expanded text:
ex consilio proripuit, signumque simul itineris ex consilio proripuit, signumque simul itineris mus' inquit, 'hic enim patria et penates sunt. Hannibal emissus e manibus perpopuletur Italiam uastandoque et urendo omnia ad Romana moenia perueniat, nec ante nos hinc mouerimus quam, sicut olim Camillum ab Ueiis, C. Flaminium ab Arretio patres acciuerint'. haec simul increpans cum ocius signa conuelli iuberet et ipse in equum insiluisset, equus repente corruit consulemque lapsum super caput effudit. territis omnibus qui circa erant uelut foedo omine incipiendae rei, insuper nuntiatur signum omni ui moliente signifero conuelli nequire. conuersus ad nuntium 'num litteras quoque' inquit 'ab senatu adfers quae me rem gerere uetant? abi, nuntia, effodiant signum, si ad conuellendum manus prae metu obtorpuerit'. incedere inde agmen coepit primoribus, superquam quod dissenserant ab consilio, territis etiam duplici prodigio, milite
Abbreviated transcription (Latin):
tuna ꝓsꝑo ciuilib bellicisq reb successuꝰ lue¬
rat. Itaq satis apparebat. nec deos nec hõiescõ¬
sulentem ferocit omnia ac p̃ppe acturum:
Quoq pronior eẽt inuitia sua: agitare eum
atq irritare penus parat. Et leua relicto hoste
fesulas petens medio etrurie agro predatum
ꝓfectus quantam maximã uastitatẽ potest
cedib incendiisq consuli procul ostendit. flã¬
miniꝰ qui nec quieto quidem hoste ip̃e quietur
erat. tum uͦ postqm res sotioꝵ ante ocłos ꝓpe
suos ferri agiq uidit suũid dedecus ratuis ꝑ
mediam iam italiam uagari penum. atq
obsistente nullo. ad ip̃a romana menia ire
oppugnanda. ceteris omnib in consilio salu¬
tariꝰ qͣuam speciosa suadentib collegam ex¬
pectandum. ut coniunctis exercitib ꝯmum
animo consilioq rem gererent. interim equi¬
tatu auxiliisq leuium armoꝵ ab effusa pre¬
dandi licentia hostem cohibendum ratusse

Expanded text:
tuna prospero ciuilibus bellicisque rebus successu aluetuna prospero ciuilibus bellicisque rebus successu aluerat. itaque satis apparebat nec deos nec homines consulentem ferociter omnia ac praepropere acturum; quoque pronior esset in uitia sua, agitare eum atque inritare Poenus parat, et laeua relicto hoste Faesulas praeteriens medio Etruriae agro praedatum profectus, quantam maximam uastitatem potest caedibus incendiisque consuli procul ostendit. Flaminius, qui ne quieto quidem hoste ipse quieturus erat, tum uero, postquam res sociorum ante oculos prope suos ferri agique uidit, suum id dedecus ratus per mediam iam Italiam uagari Poenum atque obsistente nullo ad ipsa Romana moenia ire oppugnanda, ceteris omnibus in consilio salutaria magis quam speciosa suadentibus: collegam exspectandum, ut coniunctis exercitibus communi animo consilioque rem gererent, interim equitatu auxiliisque leuium armorum ab effusa praedandi licentia hostem cohibendum,—iratus se