comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litates natur ae suae ꝓprias. quȩ nũquã. ab ea recedunt. Sed
si necessit eam anaturasua declinare aliquatenus & ignescere.
suscipiat certe rursum igneas qualitates. humecta & ignea.
Contrariae sibi sunt. Quippe alterius. humor. & frigus. Pro¬
priasunt. alterius siccitas & calor. haec ergo inquit diuersa
sibi a repugnantia nonpatient̃ alterius sinceram expͥmiquali¬
tatem. cumcalor quidem frigus impugnet. siccitas demum int̾¬
imat humorem. delut alio utamͣ exemplo. sisit aliquid candidũ
ut phisimilum deile hoc oporteat transferri in aliũ colo¬
rem. uel diuersum. ut ruborem. siue pallorem. uł contrariũ
ut atrum tunc candor non patiet᷑ introeuntes colores since¬
ros perseuerare. sed ꝑmixtione suifaciat inter polos. Quid
igitur sibi uult dicet aliquis ista diuisio diuersorũ colorum.
& itẽ contrariorũ : quia contraria sunt ea quae ase plurimũ

Expanded text:
litates naturae suae proprias, quae numquam ab ea recedent sed, litates naturae suae proprias, quae numquam ab ea recedent sed, si necesse sit eam a natura sua declinare aliquatenus et ignescere, suscipiet certe rursum igneas qualitates. Humecta et ignea contrariae sibi sunt, quippe alterius humor et frigus propria sunt, alterius siccitas et calor. Haec ergo, inquit, diuersa sibi et repugnantia non patientur alterius sinceram exprimi qualitatem, cum calor quidem frigus impugnet, siccitas demum interimat humorem, uel, ut alio utamur exemplo, si sit aliquid candidum ut psimithium, deinde hoc oporteat transferri in alium colorem uel diuersum ut ruborem siue pallorem, uel contrarium ut atrum, tunc candor non patietur introeuntes colores sinceros perseuerare sed permixtione sui faciet interpolatos. Quid igitur sibi uult, dicet aliquis, ista diuisio diuersorum colorum et item contrariorum? Quia contraria sunt ea quae a se plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
recipit figuras. om̃s quoq colores & c&erus qͣt sunt qualitates.
nihilaut̃ horũ habet ipsa exnatura sua. iure eam modo inform̃.
modominime figuratam. interdum sine qualitate cognominat:
non quoh abuerit haec unquã & amiserit. sedut que potuerit
habere. ut pote natura p̃dita splendoris. atq ornatus capax¬
sit quemammodũ appellatur informe saxum: cuinon dum
accesserit exartificio forma formari tamen possit. & conclu.¬
dit asserens. omne quod bene atq affabre recepturum erit
formas in forme. ẽẽ. debere. purumq abhis omibi quȩ erit
recepturum. hoc est sine figura & sine colore. Odore etiam.
&c&eris quae corporis naturam secuntur & ẽnĩ sierit inqͥt
alicuiꝰ corum que inse recipit simile receptaculum. cum quid ob
lamq ex primet similitudinem. qđ dicit tale est. sia quasit uniuer¬
sae rei silue siue substantia. ut t̾alescenset. habebit certe qua¬

Expanded text:
recipit figuras, omnes quoque colores et ceteras quot sunt qualitates, recipit figuras, omnes quoque colores et ceteras quot sunt qualitates, nihil autem horum habet ipsa ex natura sua, iure eam modo «informem», modo «minime figuratam», interdum «sine qualitate» cognominat, non quo habuerit haec umquam et amiserit, sed ut quae potuerit habere, utpote natura praedita splendoris atque ornatus capacitate; quem ad modum appellatur informe saxum, cui nondum accesserit ex artificio forma, formari tamen possit. Et concludit asserens omne quod bene atque affabre recepturum erit formas informe esse debere purumque ab his omnibus quae erit recepturum, hoc est sine figura et sine colore, odore etiam et ceteris quae corporis naturam sequuntur. «Etenim si erit, inquit, alicuius eorum quae in se rlamque exprimet similitudinem. Ex sae rei silua siue substantia, ut Thales censet, habebit certe qua
Abbreviated transcription (Latin):
uersicorporis undiq ora demonstret. nisi subiecto prius iN¬
formi aliquo corporum gremio. Perinde: ut que inpicturis
substernitur infectio decolor ad colorũ lumina subuchen¬
da. Nunc prestat causas: curnecesse fuerit siluam eẽ. in opẽ
qualitatis. & enĩ sierit aliquodopus futurum cuinihil desit
ad ꝑfec tam atqi i tegram puliritudinem preditum eẽ. de¬
bet exemplum: iuxta quodfit. nec opifex optimus & prestan¬
tissimus. sed & lam ipsa silua atqi materies exqua illud opus
fieri necesse .ẽ. Erit porro materia idonea. si habebit oportu¬
nitatẽ facilitatẽq formabilem. Habebit aut̃. sierit plur a
& qualitate omĩ carens. quippe sihabebit ꝓpriam qualitatem.
Erit impedimento c&eris qualitatib genuina qualitas: maxi
me sierunt uariae multiplicesq insigniendȩ. Nec multipli¬
cos modo sedoms &e lam formȩ acfigurȩ. lgitur quia omissilua

Expanded text:
ue corporis undique ora demonstret, nisi subiecto prius inue corporis undique ora demonstret, nisi subiecto prius informi aliquo corporum gremio, perinde ut quae in picturis substernitur infectio decolor ad colorum lumina subuda». Nunc praestat causas cur necesse fuerit siluam esse inopem qualitatis. Etenim si erit aliquod opus futurum cui nihil desit ad perfectam atque integram pulchritudinem, praebitum esse debet exemplum iuxta quod fit, nec tantum opifex optimus et praestantissimus, sed etiam ipsa silua atque materies ex qua illud opus fieri necesse est. Erit porro materia idonea si habebit opportunitatem facilitatemque formabilem. Habebit autem, si erit pura et qualitate omni carens; quippe si habebit propriam qualitatem, erit impedimento ceteris qualitatibus genuina qualitas, maxime igitur si erunt uariae multiplicesque insigniendae, nec multiplices modo sed omnes etiam formae ac figurae. Igitur quia omnes silua
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qđ int̾ has duas naturas positum est: uere existens non t. Cũ
oñi sit imago: uere existentis reiuidertur. ẽe. aliquatenus. quia
uero nonuere ꝑseuerat. patit᷑q immutationẽ sui. non ⁊ exis¬
tens uere. ut sunt exempla illa. Quippe exemplarata & im¬
mutabili constantia uigent. erunt igitur triahaec qđ semꝑest:
itẽ quod semꝑ nonest. Deinde quod non semꝑ est. Nec uero moue¬
riquẽ quã oportet. siexempla exemplis nonus quequaq similia
uidebuntur. cõparatio enĩ iuxta similitudinem instituit᷑. quȩ
similitudo parilitatis disparilitatisq concretio est. Quare
siquid in huiꝰ modi rebus ꝑfunc toriam similitudinẽ habere in¬
uenietur. amplectinos illud oportet intellectus manifestati¬
onisq causa. deinde ait fieri non posse. ut una existat facief.
quȩ om̃s rerum omniũ formas uultusqi contineat. uariaq ut u¬

Expanded text:
Ergo quod inter has duas naturas positum est uere existens non est. Cum Ergo quod inter has duas naturas positum est uere existens non est. Cum enim sit imago uere existentis rei, uidetur esse aliquatenus, quia uero non perseuerat patiturque immutationem sui, non est existens uere, ut sunt exempla; illa quippe exempla rata et immutabili constantia uigent. Erunt igitur tria haec: quod semper est, item quod semper non est, deinde quod non semper est. Nec uero moueri quemquam oportet, si exempla exemplis non usque quaque similia uidebuntur; comparatio enim iuxta similitudinem instituitur, quae similitudo parilitatis disparilitatisque concretio est. Quare si quid in huius modi rebus perfunctoriam similitudinem habere inuenietur, amplecti nos oportet intellectus manifestationisque causa. Deinde ait «fieri nquae omnes rerum omnium formas uultusque contineat uariaq
Abbreviated transcription (Latin):
lertium prȩter ea ex quo similitu dinem trahit mutuatur que
quoa gignitur. idea scilicet quȩ exemplũ ẽ rerũ om̃iũ quas natu¬
ra ꝓ genuit. hoc ẽ. eoꝵ quȩ siluae quasi quodã gremio continen¬
tur. exẽploꝵs imaginis. eẽ. dicunt᷑. Deinde euidenti quadã com¬
paratione. atq exemplo: quȩstiones reuelat. cõparat eni quod
ꝑcipit inse species matri uide licet siluae. Hlaec enĩ. recipitana¬
tura ꝑditaspecies. Iuud uero exquo similitudo cõmeat. patr
hoc e. deae fluiꝰ enĩ similitudinẽ memoratȩ species mutuant᷑
qđuero exhis duob est: ꝓligeneratȩ scilicet speciei Est enum
haecposita int̾ naturam uere existentẽ. constantẽ. eandemꝙ
semꝑ nimirũ idaeam: quȩ intellec tus dĩ ẽ. aet̾nus. aet̾ni. & int̾
eam naturam quȩ ẽ. quidem. sednoneãdem semꝑ: idest siluam.
eiippe hȩc natura sua nibilest eorũ quȩ sunt. cũsit aet̃ria

Expanded text:
—, tertium praeterea ex quo similitudinem trahit mutuaturque —, tertium praeterea ex quo similitudinem trahit mutuaturque quod gignitur — idea scilicet quae exemplum est rerum omnium quas natura progenuit, hoc est eorum quae siluae quasi quodam gremio continentur exemplorumque imagines esse dicuntur. Deinde euidenti quadam comparatione atque exemplo quaestionem reuelat. Comparat enim quod percipit in se species matri, uidelicet siluae — haec enim recipit a natura proditas species —, illud uero ex quo similitudo commeat patri, hoc est ideae — huius enim similitudinem memoratae species mutuantur —, quod uero ex his duobus est proli, generatae scilicet speciei — est enim haec posita inter naturam uere existentem, constantem eandemque semper, nimirum idean, quae intellectus dei aeterni est aeternus, et inter eam naturam quae est quidem, sed non eadem semper, id est siluam; quippe haec natura sua nihil est eorum quae sunt, cum sit aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
abis len miro quodamodo iuxta memorati ndelcetaeꝵ eneꝓbli
con sidni tuon mocino du t modio ꝓpt ea qi dificile at qrane pli¬
cobsle aa contiper e mesite. quatenus exidearun sinceritate i ia¬
cauis uero reb similitudo ꝓueniat. utrumꝑinde ut mollib ma¬
tersis signacuia sicut pͥ dictũ ÷: anut cũ de exemplo liniamenta
inmaterias trac tabiles trans ferunt᷑. qdđinpictoria & itẽ fisto¬
malicrt uidemus Quare differt add prȩsens tractũ menes aoi
rescrua loco as epori ac distinguit intellectum amperatani¬
ni conc done tali uttria genera nobis occurrant. generanunc
inpprie appellans. neq eni silua. nec uero exemplũ genera suntu
irdut ap peslatio generũ. significet primas substantias. lia ual qiui
uasubsistit osibidem ddissoluitur. Itẽ aliud in quogignitur: inquo:
ipsa silua in hac quippe species dissolubiles substantiam sortiuntur

Expanded text:
ab isdem miro quodam modo, iuxta memorati uidelicet exempli ab isdem miro quodam modo, iuxta memorati uidelicet exempli consignationem. Miro autem modo propterea quod difficile atque inexplicabile est concipere mente quatenus ex idearum sinceritate natiuis uera rebus similitudo proueniat, utrum perinde ut mollibus materiis signacula sicut supra dictum est an ut cum de exemplo liniamenta in materias tractabiles transferuntur, quod in pictoria et item fictoria fieri uidemus. Quare differt ad praesens tractatum hunc suo reseruans loco ac tempori, ac distinguit intellectum imperata animi conceptione tali ut «tria genera» nobis occurrant, «genera» nunc improprie appellans — neque enim silua nec uero exemplum genera sunt — sed ut appellatio generum significet primas substantias. Illud quidem,ua subsistit et ibidem dissoluitur —, item aliud in quo gignitur — in quo est ipsa silua, in hac quippe species dissolubiles substantiam sortiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tali for tuna &e condicione semꝑ: arache typum quoq exẽplũ
manet in substantia propria. idea scilicet. cuiusq existentis rei
nat᷑ȩ. Similiter ĩ opifex ꝑeuum manet. sed arche typoꝵ exem¬
plorũ simulacra quȩ silue ob ueniunt non ꝑmanent.
ne. obin excusabilẽ natu¬
rae cuiusdã necesfitatem. Quam obrem dicta est aplatorie
silua posita eẽ ad recipiendarerum signacula. Prȩclare pos¬
ta. Quia cumsit natura immobilis ingredientium for manti¬
umq eamspecierũ cõmeatu mouetur. &easdem inuicem mouet spe¬
ues ut ꝓgrediens docebit. Recte itaq cumeademsit semꝑ & im mu¬
tabilis. uidetur tam inquit obspecierũ multiformium c&um dispari¬
les induere formas.: Atuero que obuenunt siluȩ species oe inea
soluuntur acpereunt aeter narũ atq immortalium speciet ũ
simolaera sunt. earum udelicet quasideas uocamuf. formant d

Expanded text:
tali fortuna et condicione semper, archetypum quoque exemplum tali fortuna et condicione semper, archetypum quoque exemplum manet in substantia propria, idea scilicet cuiusque existens rei natae; similiter deus opifex per aeuum manet, sed archetyporum exemplorum simulacra, quae siluae obueniunt, non permanent, inexcusabilem naturae cuiusdam necessitatem. Quam ob rem dicta est a Platone silua posita esse ad recipienda rerum signacula. Praeclare posita quia, cum sit natura immobilis, ingredientium formantiumque eam specierum commeatu mouetur et easdem inuicem mouet species, ut progrediens docebit. Recte itaque, cum eadem sit semper et immutabilis, uidetur tamen, inquit, ob specierum multiformium coetum dispariles induere formas; at uero quae obueniunt siluae species et in ea dissoluuntur ac pereunt, aeternarum atque immortalium specierum simulacra sunt, earum uidelicet quas ideas uocamus, formanturque
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ in animo cerȩ illa similitudo. quã homerum dicit certe
cognominasse. fluxior solutiorq erit: facile quidem discunt
sed cito amittunt. obsoletis obnimiam remissionẽ cere signa¬
culis. Contra ingenii mentisq durior cerauix recipit for mas
quae imprimuntur. sed si umquã receꝑit diu conseruat operose
impressas figuras ut pote stabili materiae locatas. tertia diuinȩ
felicitatis concretio. cũ cere similitudosic solidaest. ut neq res
puati formas. nec renitat᷑ ad uersum imprȩssionẽ signaculorum.
inec ita fluxa recipiat sede. ut incertȩ minimeq uisibiles impressi¬
onessint. Nunc qm̃ in formẽ esse acsine qualitate siluã manifes¬
tauerat. immobilem quoq curat ostendere: asserens moueri
eam confirmariq ab intro euntib multimodis. cumipsa ita
ut formae:. sic motus quoq sit expers. sedaspeciebus formã ha¬
bentibus motamuarie diuersȩq formari. Manet ergo hec in

Expanded text:
quorum in animo cerae illa similitudo, quam Homerum dicit ψυχῆς κέαρ quorum in animo cerae illa similitudo, quam Homerum dicit ψυχῆς κέαρ cognominasse, fluxior solutiorque erit, facile quidem discunt, sed cito amittunt obsoletis ob nimiam remissionem cerae signaculis. Contra ingenii mentisque durior cera uix recipit formas quae imprimuntur, sed si umquam receperit, diu conseruat operose impressas figuras, utpote stabili materia locatas. Tertia diuinae felicitatis concretio, cum cerae similitudo sic solida est ut neque puat formas nec renitatur aduersum impressionem signaculorum nec ita fluxa recipiat sede ut incertae minimeque uisibiles impressiones sint. Nunc, quoniam informem esse ac sine qualitate siluam manifestauerat, immobilem quoque curat ostendere asserens «moueri» eam «conformarique ab introeuntibus» multimodis, cum ipsa ita ut formae sic motus quoque sit expers, sed a speciebus formam habentibus motam uarie diuerseque formari. Manet ergo haec in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa informis manet. ẽ.q
usus eius similis molli. ceden¬
tiq materiae in qua ini¬
primunt᷑ uaria signacula.
Per spicuum est aliquaesse mollia corpora quȩtedentia
imposita signacuba. Ut siceram quis. uel plũbum. uł argentũ
consignet. undiq erit tunc insiluae uicem cera informis. & habe¬
bit innumeras formas ñsuas. sed aliunde adhibitas sibi. Ratione igit¬
& recte usui siluae corporeae quae consignata est undiq corporum
formis. Natura mollis cedentisq materia cõparat᷑. Seddecera qͥdẽ
& iam intheateto locutus est. cũ diuersȩ hominũ memoriae tena¬
tioris & labidecausas exꝓmeret. Ait eẽ. in hominũ in gerius
uim quandam cerȩ simillimam quȩ faciat & acutos ad intelligen¬
dum & celeres adediscendum. & cosdem subinde obliuiosos
It alios quidem addiscendum: uerum iugit̃ memores. Quofdam
ita ingeniatos. ut & cito discant & diumemoria uigeant. Nam

Expanded text:
— «ipsa informis manet estque — «ipsa informis manet estque usus eius similis molli cedentique materiae, in qua imprimuntur uaria signacula». Perspicuum est aliqua esse mollia corpora, quae cedentia imposita signacula, ut si ceram quis uel plumbum uel argentum consignet undique. Erit tunc in siluae uicem cera informis et habebit innumeras formas non suas, sed aliunde adhibitas sibi. Ratione igitur et recte usui siluae corporeae, quae consignata est undique corporum formis, natura mollis cedentisque materiae comparatur. Sed de cera quidem etiam in Theaeteto locutus est, cum diuersae hominum memoriae, tenacioris et labidae, causas exprimeret. Ait esse in hominum ingeniis uim quandam cerae simillimam, quae faciat et acutos ad intellegendum et celeres ad ediscendum, et eosdem subinde obliuiosos; item alios quidem tardos ad discendum, uerum iugiter memores; quosdam ita ingeniatos ut et cito discant et diu memoria uigeant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
responsionis migrante: quisic responderit mentiatur. Fodem
igit᷑ mͦ nec ignẽ quiẽ pyramoides ignẽ. eẽ. respondebimus. sed
uelignitã siluȩ partẽ. ueligneam qu alitatẽ. Nec octae drum.
sed spirabilem siluã. Nec hycosa edrũ. nec cibum sed hu mecꝰ tam
hanc terrenã. illam siluȩ soliditatẽ. Nec uero putandum est
agere Nunc platonẽ denominũ ꝓprietate. quinpotius dare
oꝑam ut assuescamus sinceram siluam. quȩ concursu uariorum
corp orũ tegit᷑. ab eorundẽ corporũ ꝑmixtione solertia m̃tis
cunctas recipit corpoꝵ formas reperitur. Haec quippe mi¬
nime recedit excondicione ꝓpria recipit enĩcuncꝰta. Nec
ullam deisdem formã trahit. Ergo formata quidem sunt cor¬
pora. Silua: sine forma. Cũq intra gremium eiꝰ formentur
inquit quȩ recipiunt᷑ : consequent̃ sup̃ dictis quȩ recipiuntur.
om̃ium quippe eã corporũ
appellauerat receptaculum.

Expanded text:
responsionis migrante qui sic responderit mentiatur. Eodem responsionis migrante qui sic responderit mentiatur. Eodem igitur modo nec ignem, qui est pyramoides, ignem esse respondebimus, sed uel ignitam siluae partem uel igneam qualitatem, nec octahedrum, sed spirabilem siluam, nec icosahedrum nec cubum, sed humectam hanc, terrenam illam siluae soliditatem. Nec uero putandum est agere nunc Platonem de nominum proprietate, quin potius dare operam ut assuescamus sinceram siluam, quae concursu uariorum corporum tegitur, ab eorundem corporum permixtione sollertia mentis in ea natura, quae cunctas recipit corporum formas, reperitur. Haec quippe minime recedit ex condicione propria; recipit enim cuncta nec ullam de isdem formam trahit». Ergo formata quidem sunt corpora; silua sine forma. «Cumque intra gremium eius formentur, inquit, quae recipiuntur», — consequenter supra dictis «quae recipiuntur», omnium quippe eam corporum appellauerat «receptaculum»
Abbreviated transcription (Latin):
eusitiaq adalias transire formas: siluã scilicet solum illud ap¬
pellandum puto certo pronomine. recteq deeo diciposse hoc
udillud Mcrito. Solaenĩ haec ut cuiꝰ nulla qualitassit nullaq
forma nec in contrarias qualitates. nec indiuersas formas pati¬
tur conuersionẽ. & quia semꝑ eadem manet. certo nomine ap¬
pellari firmẽ potest. atꝙ utomne nubilum raturalis discite¬
ret cbscuritatis adhibito splendore illustris exempli ibet
concipere animo & inf ingere cogitatione opificemae nuario
codeq auro innumeras sine int̾missione formantẽ figura sni
pyramiaus ar ex camoꝵ oc taedri dictoq cituis icosa hedidi it
cybi species cee̾ras. itẽ triangulorũ quadratoꝵs hõ miclell udsi¬
culi cuncsiquis electa qualibet figura. quaerat quidilluedsit
aurum esse responderi oportere censet. nesi pyramidẽ idem
esse responsumisit. illa in aliã figurã mox & inter ipsa uerba

Expanded text:
euntiaque ad alias ... transire formas», siluam scilicet, «solum illud apeuntiaque ad alias ... transire formas», siluam scilicet, «solum illud appellandum puto certo pronomine recteque de eo dici posse "hoc" uel "illud"». Merito; sola enim haec, ut cuius nulla qualitas sit nullaque forma, nec in contrarias qualitates nec in diuersas formas patitur conuersionem, et quia semper eadem manet, certo nomine appellari firme potest. Atque ut omne nubilum naturalis discuteret obscuritatis adhibito splendore illustris exempli, iubet concipere animo et infingere cogitatione opificem «ex uno eodemque auro innumeras sine intermissione formantem figuras», modo pyramidis et ex ea mox octahedri dictoque citius icosahedri et item cubi species, ceteras item triangulorum, quadratorum, hemicycli, circuli: tunc, «si quis electa qualibet figura quaerat», quid illud sit, aurum esse responderi oportere censet ne, si pyramidem esse responsum sit, illa in aliam figuram mox et inter ipsa uerba
Abbreviated transcription (Latin):
sitas & contrarietas inuenitur. Eadem ratio est c&erorũ quoq
elem̃toꝵ: quippe nihilhorũ habet essentiam ꝓpriam. & nospre¬
sumimus ex consuetudine. uti demonstratione ꝓ nominũ eorum
quaesunt essentiae. cũ qualitate accõmodatis ꝓnominib uten¬
dũ potiussit. Semꝑenĩ & sine int̾missione ullius tẽporis fluunt
haec quat tuor corpora. łruisq ex conuersione mutant᷑ quã erunt
cognominata. more torrentis in refrenabili quodã impetu pro¬
ruentis. Itaq inquit ignis istȩ qui uelut exudans in aerias au¬
ras dissoluitur. cũ in stabilis. mutabilisq sit. nechabeat ꝑp&uã
ꝓprictatẽ. non ẽ ignis censendus sedigneum quiddam. Nec que
exalatis uaporib in auras aqua uertitur humor. ẽ. nuncupan¬
da sedhumidũ quid. similit̃ caera. Et exequitur. Iat uero id
in quo fieri cuncta haec sigillatim uident᷑. & demũ dissolui. per¬

Expanded text:
sitas et contrarietas inuenitur. Eadem ratio est ceterorum quoque sitas et contrarietas inuenitur. Eadem ratio est ceterorum quoque elementorum, quippe nihil eorum habet essentiam propriam, et nos praesumimus ex consuetudine uti demonstratione pronominum eorum quae sunt essentiae, cum qualitati accommodatis pronominibus utendum potius sit; semper enim et sine intermissione ullius temporis fluunt haec quattuor corpora priusque ex conuersione mutantur quam erunt cognominata, more torrentis inrefrenabili quodam impetu proruentis. Itaque, inquit, ignis iste qui uelut exudans in aereas auras dissoluitur, cum instabilis mutabilisque sit nec habeat perpetuam proprietatem, non est ignis censendus, sed igneum quiddam, nec quae exhalatis uaporibus in auras aqua uertitur humor est nuncupanda sed humidum quid; similiter cetera. Et exequitur: «At uero id in quo fieri cuncta haec singillatim uidentur et demum dissolui per
Abbreviated transcription (Latin):
habentib contingit acꝓuenit. Siobseruemꝰ ut semꝑ quotiens
natura istam penitus introspicimꝰ. partẽq aliqua eius uidem
deficere ase. & inaliam materiã migrare utputa ignom non
ut constans aliquid &r semꝑidem certa ꝓnominis appellatione
monstr emus dicentes. hoc ẽ uel illua. Haec quippe ꝓ nominasunt
essentiae signa: sedillo magis utamur in demonstratione qđ ẽ
propriũ qualitatis. dicamusq non hoc. sed potius tale. nec illud
sed potius illius modi. uel huiꝰ modi. Neq enĩ ignis quã patit᷑
inmutationẽ iactura ÷ essentiae sed qualitatis. cum ignis
fit aer. & transit indiuersam contrariamue materiam. cer¬
tum est si quidẽ essentiã nihil insȩ sibi habere contrariũ sed po¬
tius circa eandẽ essentiam resu ai contrarias Itaq con¬
uersio. cõniutatioq fit. non essentiae sedqualitatis. inqua&e diuer¬

Expanded text:
habentibus contingit ac prouenit. Si obseruemus, ut semper, quotiens habentibus contingit ac prouenit. Si obseruemus, ut semper, quotiens naturam istam penitus introspicimus partemque aliam eius uidemus deficere a se et in aliam materiam migrare, ut puta ignem, non ut constans aliquid et semper idem certa pronominis appellatione monstremus dicentes «hoc» uel «illud» — haec quippe pronomina sunt essentiae signa —, sed illo magis utamur in demonstratione quod est proprium qualitatis dicamusque non «hoc» sed potius «tale», nec «illud» sed potius «illius modi» uel «huius modi». Neque enim ignis quam patitur immutationem iactura est essentiae, sed qualitatis. Cum ignis fit aer, transit in diuersam contrariamue materiam, certum est siquidem essentiam nihil in se sibi habere contrarium, sed potius circa eandem essentiam res uersari contrarias; itaque conuersio commutatioque fit non essentiae, sed qualitatis, in qua et diuer
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑfectius tractaret demutua elementorũ exalio in aliud
conuersione. Ait enĩ. atq ita circuitu quodam uires fomentaq
generationis corporib inuicem sibi mutuantib nec inuna eadẽ¬
que forma ꝑseuerantib quȩ tandem erit certaeoꝵs & acuncta¬
tione semota cõprehensio: Nulla certe: merito. Fingamꝰ enim
esse hunc ignem sincerum. & sine ullius materiae ꝑmixtione
ut putat heraclitus. uel aquã ut thales. uelaera ut anaximenes.¬
haet inquit sisemꝑ eadem immutabilia censeamus. multos & inex¬
tricabiles incurremꝰ errores. Quare ñ oportet facile dehuscemo¬
di paturis ac commodare consensum. Nec siueri simile qͥd uide¬
bitur statĩ habe ꝓcerto Quidẽ igit᷑ qđerrorenos liberet ÷
Qmĩ d̃ essentia. est o iã qualitas. & haec diuersa sunt. Nã essentia
quidẽ alicuius rei substantiat̃. qualitas aut̃ quȩreb substanti am

Expanded text:
quo perfectius tractaret de mutua elementorum ex alio in aliud quo perfectius tractaret de mutua elementorum ex alio in aliud conuersione. Ait enim: «Atque itgenerationis corporibus inuicem sibi mutuantibus nec in una eademque forma perseuerantibus quae tandem erit certa eorum et a cunctatione semota comprehensio? Nesse hunc ignem sincerum et sine ullius materiae permixtione, ut putat Heraclitus, uel aquam, ut Thales, uel aera, ut Anaximeneshaec, inquit, si semper eadem immutabilia censeamus, multos et inextricabiles incurremus errores». Quare non oportet facile de huiusce modi naturis accommodare consensum nec, si ueri simile quid uidebitur, statim habere pro certo. Quid est igitur quod errore nos liberet? Quoniam est essentia, est etiam qualitas, et haec diuersa sunt, nam essentia quidem alicuius rei substantia est, qualitas autem quae rebus substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
drxerat hanc eandem aquã demum tenuatã inuapores aeria
misceri subtilitati docet. rursumq ambustum aera conuemea
mignẽ. demde giris anfractib geniturameorũ conuersioriend
procedere addmonet. cũignis apropria subtilitate discetle ns cordi¬
cionem atris accipit. qui densetur primo quidem in nebulas nubesq
opimatur. Posi soluta & lique facta sagina. in pluuias defluit.
Exaqua rursum terrena soliditas. & saxa subsistunt. Igitur
secundumhanc orbitam rationẽq cir cumitus. terraqͥq uidetur
inalia elementa mutari. Sienĩ sola non conuertit᷑. ad postre mum
omiã terra fient. si quidem c& era in ipsam conuertent᷑. ipsa aut̃
innihilum eorum habebit conuersionem. Sed quia ꝓbatio consis¬
tit inuisu. & nũquã uisa est terra inaquã aliam ue materiam
conuerti. id circo abstinuit ac refugit terrenae immutationis
assertionẽ. nepugnare aduersum sensus uideret᷑. Sumpsit tam̃

Expanded text:
dixerat, hanc eandem aquam demum tenuatam in uapores aereae dixerat, hanc eandem aquam demum tenuatam in uapores aereae misceri subtilitati docet rursumque ambustum aera conuerti in ignem. Deinde gyris et anfractibus genituram eorum conuersionemque procedere admonet, cum ignis a propria subtilitate discedens condicionem aeris accipit, qui densatus primo quidem in nebulas nubesque opimatur, post soluta et liquefacta sagina in pluuias diffluit; ex aqua rursum soliditas et saxa subsistunt. Igitur secundum hanc orbitam rationemque circuitus terra quoque uidetur in alia elementa mutari. Si enim sola non conuertitur, ad postremum omnia terra fient, siquidem cetera in ipsam conuertentur, ipsa autem in nihil eorum habebit conuersionem. Sed quia probatio consistit in uisu et numquam uisa est terra in aquam aliamue quam materiam conuerti, idcirco abstinuit ac refugit terrenae immutationis assertionem, ne pugnare aduersum sensus uideretur. Sumpsit tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
ut deaqua cuius modo inquit fecimus mentionẽ ordiamurł cum as¬
stringitur inglatiem certe saxum terrenȩq soliditatis corpiss.
minimeq fusile apparet. acrit̾ & nimiũ uigilant̃ appareta
quippe ñ insua ꝓpria natura ꝑseuerans a quasolidatur & fitt̾ian
Siquidem est umida. sed qd̾ea quȩ subiacet udelicet silua sonie¬
trari am uaturam hoc est siccitatẽ suscipiens. fit ex coruer sone
terra mutato repente habitu. mutataq condicione axaatus
quocinonerat. Sedaquã in saxum solidari dicit. quia is latiolibi
uiecenidis locis aqua diu constricta nutatur in saxuam aode n astal¬
lus uocatur ab alpins gentib montium reticorũ. Estquoq ui nico
ciuitas tripolis aquis immensũ calentibus uaporata. quecũ missa
infornulas diuersas obriguerit. format᷑ inuuarũ pomorũq:
alloriui figuras quo modo hȩx fiant de inceps dicturus gearr ao
exequit qđ aggressus est. & quia conuersamaquã fieri terran

Expanded text:
ut de aqua, cuius modo fecimus mentionem, ordiamur: cum astringitur in glaciem, certe saxum terrenaeque soliditatis corpus et minimeque fusile apparet». Acriter et nimium uigilanter «apparet»; quippe non in sua propria natura perseuerans aqua solidatur et fit terra, siquidem est humida, sed quod ea quae subiacet, uidelicet silua, contrariam naturam, hoc est siccitatem, suscipiens fit ex conuersione terra, mutato repente habitu mutataque condicione apparens quod non erat. Sed aquam in saxum solidari dicit, quia in glacialibus et gelidis locis aqua diu constricta mutatur in saxum, quod crystallus uocatur ab Alpinis gentibus montium Raeticorum. Est quoque in Asia ciuitas Tripolis aquis immensum calentibus uaporata, quae, cum missa in formulas diuersas obriguerit, formatur in uuarum pomorumque aliorum figuras. Idem, quo modo haec fiant, deinceps dicturus erit. Nunc exequitur quod aggressus est et quia conuersam aquam fieri terram
Abbreviated transcription (Latin):
accommodata: nonotiose praeter eunda est. Prius tamen expo¬
nendus udetur phẏsicorum ueterum syllogismus. qui asserit
nihileorũ quae sunt. mec generatum esse nec periturũ fore.
formula syllogismi talise. Si quia ft ⁊idnecesse aeuit eh ecesbue:i
quo duan erat uel exeo quod non est la et sueq ut mpossibile
aceristerte quideos quli quodiã dudurdt ero aonore sons uot

Expanded text:
accommodata, non otiose praetereunda est; prius tamen expoaccommodata, non otiose praetereunda est; prius tamen exponendus uidetur physicorum ueterum syllogismus, qui asserit nihil eorum quae sunt generatum esse nec periturum fore. Formula syllogismi talis est: si quid fit, id necesse est uel ex eo fieri quod iam erat uel ex eo quod non est. Vtrumque autem impossibile, de existente quidem quia quod iam dudum est fieri ad praesens non
Abbreviated transcription (Latin):
damesse siluam docet. quat tuor diuersis sustentatũ radicibus.
Ignis. aquae. aeris. terrae. atq exhis fieri corporũ modo con¬
cretionẽ. modo discretionẽ. Idemq concretionẽ quidẽ uocat
amicitiam. discretionẽ uͦ discordiam. hisunt opinor. qui for¬
matã discretamq qualitatibus & corpus siluam. eẽ. ꝓnuntiant.
at uero quidetrahunt eiqualitates. informẽq constituunt.
& sine consortio corporũ. solã ꝑ semet ipsam mente intuentur.
Aristo teles quidem tria initia constituit corporeae rei:
siluam. speciem. carentiã. eaq singula sine duum residuorũ
conexione considerat. licet ꝓfiteatur alteram sine alteris. ẽẽ. ñ
posse. Idẽ sine genitura. & sine in teritu. dicit mundũ. eẽ. diui¬
na ꝓuidentia ꝑpetuitati ꝓpagatum. Cuiꝰ sententia cũ sit prȩ¬
clara &e nobilis. & ad platonici dogiatis considerationẽ satis

Expanded text:
dam esse siluam docet quattuor diuersis sustentatum radicibus dam esse siluam docet quattuor diuersis sustentatum radicibus ignis, aquae, aeris, terrae atque ex his fieri corporum modo concretionem, modo discretionem; idemque concretionem quidem uocat amicitiam, discretionem uero discordiam. Hi sunt, opinor, qui formatam descriptamque qualitatibus et corpus siluam esse pronuntiant. At uero qui detrahunt ei qualitates informemque constituunt et sine consortio corporum solam per semet ipsam mente intuentur, Aristoteles quidem tria initia constituit corporeae rei, siluam, speciem, carentiam, eaque singula sine duum residuorum conexione considerat, licet profiteatur altera sine alteris esse non posse. Idem sine genitura et sine interitu dicit mundum esse diuina prouidentia perpetuitati propagatum. Cuius sententia cum sit praeclara et nobilis et ad Platonici dogmatis considerationem satis
Abbreviated transcription (Latin):
tum uideret. inque eadem sententia omerus. eẽ. inuenit᷑. et̃
oceanum & te thyn dicat. parentes cẽ. geniturae. Cũq iusiuran¬
dim deorũ constituat aquã. quã idem ipse appellat stygerra
antiquitati tribuens reuerentiã & iure iurando nihil cons¬
teuens reuerentius. at uͦ anaximenes: aera uidicans initium
rerumn. itum qq corpoꝵꝰ caeroꝵ. & ipsius aquae conseritit
heraclito. caput rerum ignẽ putanti. Onĩs ergo hiqui uel
aquae uel aeri ueligni tribuunt principatũ. in motũ positã
nerũ originẽ censuerunt. Sunt tamen qui im mobilem fortta
aefenlant. & eandem ex om̃ib atomis in unã molem reclactã.
unũ omĩa. cẽ. censentes im mobile sinc ortũ & sino interitu
ut x eno fanes. melissus. par menides. Sedparmenides qͥdem :¬
unũ omẽ ꝑfecꝰ tũ & definitũ ꝓnuntiat. Melissus infinitum:
& inde terminatũ. Enpedo cles. uarium & multi forme quid¬

Expanded text:
tum uideret; inque eadem sententia Homerus esse inuenitur, cum tum uideret; inque eadem sententia Homerus esse inuenitur, cum Oceanum et Tethyn dicat parentes esse geniturae cumque iusiurandum deorum constituat aquam, quam quidem ipse appellat Stygem, antiquitati tribuens reuerentiam et iureiurando nihil constituens reuerentius. At uero Anaximenes aera iudicans initium rerum, initium quoque corporum ceterorum et ipsius aquae, non consentit Heraclito caput rerum ignem putanti. Omnes ergo hi qui uel aquae uel aeri uel igni tribuunt principatum in motu positam rerum originem censuerunt. Sunt tamen qui immobilem fore defendant et eandem ex omnibus in unam molem redactam, unum omnia esse censentes immobile sine ortu et sine interitu, ut Xenophanes, Melissus, Parmenides; sed Parmenides quidem unum omne perfectum et definitum pronuntiat, Melissus infinitum et indeterminatum. Empedocles uarium et multiforme quid
Abbreviated transcription (Latin):
hic omium materiarũ naturã ꝓpͥetatẽq insingulis materus
congestam esse censet. Alii propt̾ exiguitataem indiuiduorũ
corporum. quorũ numerus in nullo finesit. subtilitatẽ siluae
con conexi putant. ut diodorus & non nulli stoici. quor uinsit
fortuitus. tamco& us quã segregatio. quasopiniones cumsint
om̃ino sine fine pretereo. Quitam̃ ꝓuidentiae opus siluae
qq̃ constitutionẽ. ẽẽ. ꝓnuntiauerunt. censent eam una quadã
ab ex ordio usq adfinem continuatione porrectã. Nec tam̃
om̃s: eodem modo. Aliter enĩ pythagoras. & itẽ aliter plato.
diuersoq aristoteles modo. & cũ aliquanta differentia sto¬
ici.Sedhu quidem om̃s informem eam & sine ulla qualitat e
constituunt. Aliiformã dederunt. ut thales. quẽ fer̃ ante om̃s
naturalia secreta. eẽ. rimatũ. cũ ininitiumrerũ a quã ẽe. dicat
opinor ideo. quod omnẽ uictũ quo utunt᷑ quae uiuunt humee¬

Expanded text:
hic omnium materiarum naturam proprietatemque in singulis materiis hic omnium materiarum naturam proprietatemque in singulis materiis congestam esse censet; alii propter exiguitatem indiuiduorum corporum, quorum numerus in nullo fine sit, subtilitatem siluae contexi putant, ut Diodorus et non nulli Stoicorum, quorum sit fortuitus tam coetus quam segregatio. Quas opiniones, cum sint omnino sine fine, praetereo. Qui tamen prouidentiae opus siluae quoque constitutionem esse pronuntiauerunt censent eam una quadam ab exordio usque ad finem continuatione porrectam, nec tamen omnes eodem modo; aliter enim Pythagoras et item aliter Plato diuersoque Aristoteles modo et cum aliquanta differentia Stoici. Sed hi quidem omnes informem eam et sine ulla qualitate constituunt, alii formam dederunt, ut Thales, quem ferunt ante omnes naturalia esse secreta rimatum, cum initium rerum aquam esse dicat, opinor ideo quod omnem uictum quo utuntur quae uiuunt humec
Abbreviated transcription (Latin):
candum ino porei qꝗ̃ generis fore intelligibilem uiluã quȩ
carlinoini ne fit n un cũpata. factã uero & rta fasstã aut aro
quae nontuer st sicꝓ bant. quo dopificibus mortalibr ap papre.
abae nont nficibus suua praebeatur hisq. ipsis naturii suppe¬
ditlus opifaturae d do ne mo apparauerit. quia nubil deosit
antiquius. Ipse gitur siluestres impensas mundi fabresa sues¬
sicionus ittlesq constituit. Multasq alias probationes affer̃.
quassigillatim ꝑsequi longum est. ẜestat nunc: ut eorũ quoq
quigeneratã ẽẽ. corpoream siluam negant. sententias exequa¬
iur: quorũ aeq diuersȩ oppinionessunt. Sunt enĩ quitextũ
eius & quasi continuatione quandã corp̾culis. quae intelligan¬
tur potius quã sentiantur conexis sibi inuicẽ assignent inali¬
quo moddo positis & aliquatenus figuratis ut democrito et
epa cioo placet. A adunt alii qualitatẽ: ut an axagoras. Sed

Expanded text:
randum incorporei quoque generis fore intellegibilem siluam, quae randum incorporei quoque generis fore intellegibilem siluam, quae caeli nomine sit nuncupata; factam uero et ita factam ut sit quae non fuerit, sic probant, quod opificibus mortalibus apparata ab aliis opificibus silua praebeatur hisque ipsis natura suppeditet, naturae deus, deo nemo apparauerit, quia nihil deo sit antiquius; ipse igitur siluestres impensas mundi fabricae sufficientes utilesque constituit. Multasque alias probationes afferunt quas singillatim persequi longum est. Restat nunc ut eorum quoque qui generatam esse corpoream siluam negant sententias exequamur; quorum aeque diuersae opiniones omnino sunt. Sunt enim qui textum eius et quasi continuationem quandam corpusculis, quae intellegantur potius quam sentiantur, conexis sibi inuicem assignent in aliquo modo positis et aliquatenus figuratis, ut Democrito et Epicuro placet. Addunt alii qualitatem, ut Anaxagoras, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quae substantia ẽ. corporũ. quã greci hilen uocant. Adstipulant᷑.
his quae sequunt᷑. Terra aut̃ erat inuisibilis & in formis. hoc ẽ.
silua corporea. uetus mundi substantia. prius quã effictad ei
opificis sollertia sumeret formas. & iam tunt decolor & om̃i
carens qualitate. Quod uero tale. ẽ. in uisibile certeẽ. & iri
forme. In anis porro & nibil propt̃ ea dicta : quia cũ sit omĩ¬
um qualitatũ receptrix. propriam nullam habet exnatura.
Silua ergo ut quȩ cuncta quȩ accidunt recipiat inse in anis
appellata. & ut quȩ cõpleri umquã posse uideatur. Porro¬
quiast expersonĩum: nibil dicta. Otiosauero uauedi estio
ano dueris aent oportunttatẽ suscipiendi or dinis abex or¬
du dioiem q acciarat : Siquidem opificis & aucꝰ toris suimaesti¬
tudimna stuperet. & dsi facꝰ taest adeo silua eserponra. uospe¬
duam infoinis. quã scriptura terrã uocat nonestopinor despe¬

Expanded text:
quae substantia est corporum quam Graeci ὕλην uocant. Astipulantur quae substantia est corporum quam Graeci ὕλην uocant. Astipulantur his ea quae sequuntur, «terra autem erat inuisibilis et informis», hoc est silua corporea, uetus mundi substantia prius quam efficta dei opificis sollertia sumeret formas, etiam tunc decolor et omni carens qualitate. Quod uero tale est inuisibile certe habetur et informe; «inanis» porro et «nihil» propterea dicta quia, cum sit omnium qualitatum receptrix, propriam nullam habet ex natura. Silua ergo, ut quae cuncta quae accidunt recipiat in se, «inanis» appellata est, ut quae compleri numquam posse uideatur; porrosit expers omnium, «nihil» dicta. «Otiosa» uero et «indigesta» quod uero habeat opportunitatem suscipiendi ordinis ab exortudinemque declarat, siquidem opificis et auctoris sui maiestate capta stuperet. Quod si facta est a deo silua corporea quondam informis, quam Scriptura terram uocat, non est, opinor, despe
Abbreviated transcription (Latin):
caelum cognitum nobis. neq hanc inquasumus terrã ab exordio
factã: sedalia esse antiquiora. intellectu potius quã sensib
auriendo. Aliud ergo uerũ caelum & aliud quidđa essẽ solilai¬
tatem scriptura testat᷑. Eodemq modo aliua terrã : aitẽ aliua
siccam. Ergo illud caelum ꝙ prius quã ceera ds condidit terram¬
q philophus carentes corpore atq in telligibiles essentias fore
censet ideas. & exemplaria tamsiceae istius terrae. quã solidita¬
tis. deniq & iã hominẽ prius intelliglittere xeplũ arche¬
typum generis humani. tunc dęmũ corporeum factum ad eo
esse dicit. aliinonita sed scientẽ ꝓpłuam duascẽ species rerũ om̃i¬
um. alterã intelligibilem. alteram sensibilem. eas uirtates quae
utramq naturã circũ plexae contineant caelũ & terrã cog¬
nominasse. Caelum quidem: incorpoream Naturam. Terramu:

Expanded text:
caelum cognitum nobis neque hanc in qua sumus terram ab exordio caelum cognitum nobis neque hanc in qua sumus terram ab exordio facta, sed alia esse antiquiora, intellectu potius quam sensibus haurienda. Aliud ergo uerum caelum et aliud quiddam esse soliditatem Scriptura testatur eodemque modo aliud terram et item aliud siccam. Quod ergo illud caelum prius quam cetera deus condidit quamue terram? Philo carentes corpore atque intellegibiles essentias fore censet, ideas et exemplaria tam siccae istius terrae quam soliditatis; denique etiam hominem prius intellegibilem et exemplum archetypum generis humani, tunc demum corporeum factum a deo esse dicit. Alii non ita, sed scientem prophetam duas esse species rerum omnium, alteram intellegibilem, alteram sensibilem, eas uirtutes quae utramque naturam circumplexae contineant caelum et terram cognominasse, caelum quidem incorpoream naturam, terram uero
Abbreviated transcription (Latin):
facta candemq diuinã sapientiam fore uniuersitatis primor¬
dium. Ex quo apparet sapientiã factã quidem adeo. sednon
aliquo intepore. Nieq enĩ fuerit tẽpus ullum. quo dĩ fuerit
sine sapientia. quodq dm̃ ꝑcipi cogitationibus hominũ ante quã
sapientianeius sit necesse obeminentiam naturae. quia prius
cuius res est. tunc dȩmum res ipsa dinoscitur. & deinitioqdẽ
sic habendum. Quod aut̃ caelum quã u̾e terrã scriptur aloqua¬
tur intelligendum. qui tumultuario contentisunt intellex¬
tu. caelum hoc quod uidemus & terrã qua sub uehimur dici
putant. Porro qui altius indagant᷑ negant hoc caelum abinitio
factum. sed secundo die. Namq abinitio factũ lumen idq diẽ
ẽẽ. cognominatũ. hoc uero caelum postea quod ds appellaue¬
rit soliditatẽ: Tertio deinceps die. remotis aquis. apparut
sicca eique terrae nomen impositum. ut sit euidens neq hoc

Expanded text:
facta eandemque diuinam sapientiam fore uniuersitatis primorfacta eandemque diuinam sapientiam fore uniuersitatis primordium. Ex quo apparet sapientiam factam quidem a deo, sed non aliquo in tempore — neque enim fuerit tempus ullum quo deus fuerit sine sapientia — quodque deum percipi cogitationibus hominum ante quam sapientiam eius sit necesse ob eminentiam naturae, quia prius cuius res est, tunc demum ipsa res noscitur. Et de initio quidem sic habendum. Quod autem caelum quamue terram Scriptura loquatur, intellegendum. Qui tumultuario contenti sunt intellectu caelum hoc quod uidemus et terram qua subuehimur dici putant. Porro qui altius indagantur negant hoc caelum ab initio factum, sed secundo die — namque ab initio factum lumen idque diem esse cognominatum, hoc uero caelum postea quod deus appellauerit «soliditatem»; tertio deinceps die, remotis aquis apparuit «sicca» eique terrae nomen impositum, ut sit euidens neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsossic inter p̃tantur. initium minime tẽporariũ dici. Neq
eni tempus ullum fuisse ante mundi exornationẽ. diciq &
noctur nas uites quib eẽporis spatia dimensa sunt tum initui
multas esse significationes. Ut initiũ sapientiae timorẽ dei
fore salomon ait ltẽ initiũ sapientiae timor cultus dĩ nihil¬
que mitius initiũ uitae optimȩ iustus actus. atq & iã in p̃co¬
Nio sapientiae caelestis auctor.initiũ uitae panis & aqua.
&e tunica in quit domus idonea uelandis pudendis. quippe in his
non una initi sed diuersa & multiplex habetur significatio
Est tamen unũ rerũ omi um initium. dequo salomon inꝓuerbus.
creauit meds̃ inquit ꝓgressionis suae semitam. cuinitens effi¬
ceret opera diuina. constituitq ante ortũ mundi terraeq
&e ꝓfundi fundationẽ. ante tractus fontiũ. aggestionssq mon¬
tanas aꝑte indicans prȩ eunte diuina sapientia caelũ terrãq

Expanded text:
ipsos sic interpretantur: initium minime temporarium dici — neque ipsos sic interpretantur: initium minime temporarium dici — neque enim tempus ullum fuisse ante mundi exornationem dieique et nocturnas uices quibus temporis spatia dimensa sunt —, tum initii multas esse significationes, ut «initium sapientiae timorem domini» fore Salomon ait, item: «Initium sapientiae cultus dei» nihiloque minus: «Initium uiae optimae iustus actus»; atque etiam in praeconio sapientiae caelestis auctor: «Initium uitae panis et aqua et tunica, inquit, et domus idonea uelandis pudendis», quippe in his non una initii sed diuersa et multiplex habetur significatio. Est tamen unum rerum omnium initium, de quo Salomon in Prouerbiis: «Creauit me, inquit, deus progressionis suae semitam, cui nitens efficeret opera diuina constituitque ante ortum mundi terraeque et profundi fundationem, ante tractus fontium aggestionesque montanas», aperte indicans praeeunte diuina sapientia caelum terramque
Abbreviated transcription (Latin):
carum quacibidem confimant᷑. & om̃ium quae isdem accidunt
carun pulua ꝑueniant. an ex alio potiore numine ac cõmodent.
uuo n brcatter pruestringent᷑ opinones. Haebrei siluam
teneratamae censent quorũ sapientisinus mõses nonhunatia
farundia sedei uina ut ferunt inspiratione uegetatus uretu
libmoqui degenitura mundi censetur. ab exordio sic ẽ ꝓfatus
librea int p retationẽ septuaginta prudentium Initio deus
porro inanis erat & nibil Uelut symmachus abexor dio condidit
&s caelun a terrã. terra porro fuit otiosum quid. confusumq &
mordinatum. Sedori genes asseuerat itasibi abhaebreiscẽ. per¬
suasum qđ inaliquantũ sit auera proprietate deriuata int̾ptatio
fuasireni inexemplari : terra aut̃ stupida quadam erat ad muira¬
tione dͥmoramea haet inunum aiunt concurrere . ut & gene¬
ratasit ea quae subiec taest uniuerso corpori silua sermonesq

Expanded text:
eorum quae ibidem conformantur et omnium quae isdem accidunt, eorum quae ibidem conformantur et omnium quae isdem accidunt, utrum ex silua proueniant an ex alio potiore numine accommodentur. Quorum breuiter perstringentur opiniones. Hebraei siluam generatam esse censent. Quorum sapientissimus Moyses non humana facundia sed diuina, ut ferunt, inspiratione uegetatus, in eo libro qui De genitura mundi censetur, ab exordio sic est profatus, iuxta interpretationem septuaginta prudentium: «Initio deus porro inanis erat et nihil», uel ut Symmachus: «Ab exordio condidit deus caelum et terram, terra porro fuit otiosum quid confusumque et inordinatum». Sed Origenes asseuerat ita sibi ab Hebraeis esse persuasum quod in aliquantum sit a uera proprietate deriuata interpretatio; fuisse enim in exemplari: «Terra autem stupida quadam erat admiratione». Omnia tamen haec in unum aiunt concurrere ut et generata sit ea quae subiecta est uniuerso corpori silua sermonesque
Abbreviated transcription (Latin):
cõpararentur existentibus possit nec ex p̃cedentiratione aliqua
intimari. Nihil quippe origine antiquius. sed obscura quadã
lumius prȩsumptione. nonut quidĩt explices. sed contra sublatis
quesunt singulis qdsõ lum remanet ipsum ẽẽ. qđ querit᷑ intel¬
iugendum relinquas. hoc ẽ. ut uniuersis corporib que utraare¬
mium suluae uariae uariaformant᷑. mutua exalio in aliud re¬
solutione sigilatim ademptis. solum ipsum uacuũ sinũ speculais¬
tione mentis inagineris: Quaratione factum. ut cum iullus
caomuenerũ aubitet. c̃ẽ. ueruntamen facta ancorrations õu
samnliscepeter uorũq ipsorũ quiinfee tã sine generatione posu¬
er unt pteriꝗ continuã & iugem. aluuero diuisam putent
rursumq eorũ quidiuiduã ee ceriserit partim sine qualiuate
Q in formẽ partim formatã ẽẽ. ꝓnuntient: Hiuero qui iugerna
continuataaq posuer. disceptent interse dequalitatib formaq

Expanded text:
comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione aliqua comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione aliqua intimari — nihil quippe origine antiquius —, sed obscura quadam luminis praesumptione, non ut quid sit explices, sed contra sublatis quae sunt singulis quod solum remanet ipsum esse quod quaeritur intellegendum relinquas, hoc est ut uniuersis corporibus, quae intra gremium siluae uarie uaria formantur mutua ex alio in aliud resolutione, singillatim ademptis solum ipsum uacuum sinum speculatione mentis imagineris. Qua ratione factum ut, cum nullus eam ueterum dubitet esse, utrum tamen facta an contra infecta sit disceptetur eorumque ipsorum qui infectam sine generatione posuerunt, plerique continuam et iugem, alii uero diuisam putent rursumque eorum qui diuiduam esse censent, partim sine qualitate et informem, partim formatam esse pronuntient, hi uero qui iugem continuatamque posuerunt disceptent inter se de qualitatibus formaque