comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debant: crebręq uotes militum in uigiliis colloquiisq audie¬
bantur. prius se cortiae ex arboribus uicturos ꝗͣ sompeium e manib
dimissuros. Libenter etiam ex perfugis cognoscebant eqͦs
eorum tolerari: reliqua uero iumenta interiisse. Uti autem
ipsos ualitudine non bona: cum angustiis loci & odore tetro
ex multitudine cadauerum & quotidianis laboribus insue¬
tos operum tum aquę summa inopia affectos. omnia enim
flumina atq omnes riuos qui ad mare pertinebant. cȩsar
aut auerterat: aut magnis operibus obstruxerat. atq ut
erant loca montuosa. & ad specus angustiȩ uallum: has subli¬
cis in terram dimissis prȩsepserat. terramq aggesserat ut aquã
contineret.Ita illi necessario loca sequi demissa ac palustria
& puteos fodere cogebantur: atq hunc laborem quotidiana¬
ad opera addebant. Qui tamen fontes ab quibusdam prȩ¬
sidiis aberant longius: & celeriter ȩstibus exarescebant. At

Expanded text:
debant. crebraeque voces militum in vigiliis colloquiisque audiedebant. crebraeque voces militum in vigiliis colloquiisque audiebantur prius se cortice ex arboribus victuros, quam Pompeium e manibus dimissuros. libenter etiam ex perfugis cognoscebant equos eorum tolerari, reliqua vero iumenta interisse; uti autem ipsos valetudine non bona cum angustiis loci et odore taetro ex multitudine cadaverum et cotidianis laboribus, insuetos operum, tum aquae summa inopia adfectos. omnia enim flumina atque omnes rivos, qui ad mare pertinebant, Caesar aut averterat aut magnis operibus obstruxerat, atque ut erant loca montuosa et ad specus angustiae vallium, has sublicis in terram demissis praesepserat terramque adgesserat, ut aquam continerent. ita illi necessario loca sequi demissa ac palustria et puteos fodere cogebantur atque hunc laborem ad cotidiana opera addebant; qui tamen fontes a quibusdam praesidiis aberant longius et celeriter aestibus exarescebant. at
Abbreviated transcription (Latin):
frumentis. summis erat in angustiis. sed tamen singulari pati¬
entia hec milites ferebant. Recordabantur enim eadem se su¬
periori anno in hispania perpessos: labore & patientia maximũ
bellum confecisse. Meminerant ad alexiam maximã se inopi¬
am perpessos: multo etiam maiora ad auaricum: maximarum
se gentium uictores discessisse. Non illis ordeum cum daretur
non legumina recusabant. Pecus uero cuius rei summa erat
ex epiro copia magno in honore habebant. Est etiam genus
radicis inuentum ab his. qui fuerant cum Ualerio: quod ap¬
pellatur carha: quod admixtum lacte multum inopiam le¬
uabat. Id similitudinem panis efficiebat: eius erat magna co¬
pia. Eix hoc effectos panes cum in colloquiis pompeiani famẽ
nostris obiectarent. uulgo in eos iaciebant: ut spem eorum
minuerent. lamq frumenta maturescȩre incipiebant: atq ip̃a
spes inopiam sustentabat. qđ celeriter se habituros copiam confi¬

Expanded text:
frumentis summis erat in angustiis. sed tamen haec singulari patifrumentis summis erat in angustiis. sed tamen haec singulari patientia milites ferebant. recordabantur enim eadem se superiore anno in Hispania perpessos labore et patientia maximum bellum confecisse; meminerant ad Alesiam magnam se inopiam perpessos, multo etiam maiorem ad Avaricum, maximarum se gentium victores discessisse. non illis hordeum cum daretur, non legumina recusabant; pecus vero, cuius rei summa erat ex Epiro copia, magno in honore habebant. Est etiam genus radicis inventum ab iis qui fuerant ab alebribus, quod appellatur chara, quod admixtum lacte multum inopiam levabat. id ad similitudinem panis efficiebant. eius erat magna copia. ex hoc effectos panes. cum in colloquiis Pompeiani famem nostris obiectarent, vulgo in eos iaciebant, ut spem eorum minuerent. Iamque frumenta maturescere incipiebant atque ipsa spes inopiam sustentabat, quod celeriter se habituros copiam confi
Abbreviated transcription (Latin):
suorum amissis quietissime se receperunt: pauloq circa eum lo¬
cum morati aliis comprehensis collibus munitiones perfeterũt.
Erat noua & inusitata belli ratio cum tot castellorum numero
tantoq spatio & tantis munitionibus. & tanto obsidionis
genere: tum & reliquis rebus. Nam quicunq alterum obside¬
re conati sunt. perculsos atq infirmos hostes adorti:aut pre¬
lio superatos. aut aliqua offensione permotos continuerunt:
cum ipsi militum numero equitũq prȩstarent. Causa aut̃
obsidionis hec fere esse consueuit: ut frumento hostes prohi¬
beantur. At contra integras incolumesq copias Cȩsar infe-¬
riore militum numero continebat.: cum illi omnium rerum
copia abundarent. Quo tidie enim magnus undiq nauiu
numerus conueniebat. quȩ comineatum supportarent. neq
ullus flare uentus poterat: quin aliqua ex parte secundum
cursum haberẽt. Ipse autem consumptis omnibus longe latrq

Expanded text:
suorum amissis quietissime receperunt, pauloque citra eum losuorum amissis quietissime receperunt, pauloque citra eum locum aliis comprehensis collibus munitiones perfecerunt. Erat nova et inusitata belli ratio cum tot castellorum numero tantoque spatio et tantis munitionibus et toto obsidionis genere, tum etiam reliquis rebus. nam quicumque alterum obsidere conati sunt, perculsos atque infirmos hostes adorti aut proelio superatos aut aliqua offensione permotos continuerunt, cum ipsi numero equitum militumque praestarent; causa autem obsidionis haec fere esse consuevit, ut frumento hostes prohiberent. at tum integras atque incolumes copias Caesar inferiore militum numero continebat, cum illi omnium rerum copia abundarent; cotidie enim magnus undique navium numerus conveniebat, quae commeatum supportarent, neque ullus flare ventus poterat quin aliqua ex parte secundum cursum haberent. ipse autem consumptis omnibus longe lateque
Abbreviated transcription (Latin):
in omnes partes ꝗͣ maxime impediri. ipse idoners lotis funditores
instruxit: ut presidio nostris se recipientibus essent. Nis rebus
completis legiones reduci iussit. Pompeiani hoc insolentius atq
audacius. premere & instare ceperunt: cratesq pro munitioe
obiectas propulerunt ut fossas transcenderent. Quod cum ani¬
maduertiss& Cȩsar. ueritus ne non reducti sed deiecti uiderent᷑.
maiusq detrimentum caperetur. a medio fere spacio suos per
Antonium qui ei legioni preerat cohortatus. tuba signum dari
atq in hostes impetum fieri iussit. Milites legionis nonȩ subi¬
to conspicati pila conieterunt & ex inferiori loco aduersu in
citati cursu precipites pompeianos egerunt. quibus ad recipiẽ¬
dum crate directȩ: longuriiq obiecti & institutę fossȩ ma¬
gno impedimento fuerunt. Nostri uero qui satis habebãt
sine detrimento discedere com pluribus interfectis: quinq oĩo

Expanded text:
in omnis partes quam maxime impediri. ipse idoneis locis funditores in omnis partes quam maxime impediri. ipse idoneis locis funditores instruxit, ut praesidio nostris se recipientibus essent. his rebus conpletis legionem reduci iussit. Pompeiani hoc insolentius atque audacius nostros premere et instare coeperunt, cratesque pro munitione obiectas propulerunt, ut fossas transcenderent. quod cum animadvertisset Caesar, veritus, ne non reducti, sed deiecti viderentur maiusque detrimentum caperetur, a medio fere spatio suos per Antonium, qui ei legioni praeerat, cohortatus tuba signum dari atque in hostes impetum fieri iussit. milites legiones viiii subto conspirati pila coniecerunt et ex inferiore loco adversus clivum incitati cursu praecipites Pompeianos egerunt et terga vertere coegerunt; quibus ad recipiendum crates derectae longuriique obiecti et institutae fossae magno impedimento fuerunt. nostri vero, qui satis habebant sine detrimento discedere, compluribus interfectis, v omnino
Abbreviated transcription (Latin):
opere prohibere cepit. Et cum una ex parte prope ȩquũ adi¬
tum haber& primum sagittariis funditoribusq circũiectis.
postea leuis armaturȩ magna multitudine missa. tormen¬
tisq prolatis munitiones impediebat. Neq erat facile no¬
stris uno tempore propugnare & munire. Cȩsar cum suo ᷤᷤ
ex omnibus partibus uulnerari uideret. recipere se statut
& loco excedere. Frat perdecliue reteptus. Illi autem atri¬
us instabant: neq regredi nostros patiebantur. qđ timore
adducti locum relinquere uidebantur. Dicitur eo tempore
glorians apud suos pompeius dixisse. non recusare se quin nul¬
lius usus imperator extimaretur si sine maximo detrimento
legiones cȩsaris se se recepissent inde quo temere essent pro¬
gresse. Cȩsar receptui suorum timens: crates ad extremum
tumulum contra hostem ꝑferri & aduersas locari. inter has
mediocri latitudine fossam tectis militibus obduci iussit. locũq

Expanded text:
opere prohibere coepit, et cum una ex parte prope aequum adiopere prohibere coepit, et cum una ex parte prope aequum aditum haberet, primum sagittariis funditoribusque circumiectis, postea levis armaturae magna multitudine missa tormentisque prolatis munitiones impediebat. neque erat facile nostris uno tempore propugnare et munire. Caesar cum suos ex omnibus partibus vulnerari videret, recipere se iussit et loco excedere. erat per declive receptus. illi autem hoc acrius instabant neque regredi nostros patiebantur, quod timore adducti locum relinquere videbantur. dicitur eo tempore glorians apud suos Pompeius dixisse, non recusare se, quin nullius usus imperator existimaretur, si sine maximo detrimento legiones Caesaris sese recepissent inde, quo temere essent progressae. Caesar receptui suorum timens crates ad extremum tumulum contra hostem proferri et adversas locari, intra has mediocri latitudine fossam tectis militibus obduci iussit, locumque
Abbreviated transcription (Latin):
atq ipsos a tergo cirtunuenire possent. Sed illi ꝯperibus
Uincebant & qđ numero militum prestabant: & intenore
spatio minorem circuitum habebant. Quȩ tum erant loca
cȩsari capienda. & si prohihere fompeius totis copiis: & dimi-¬
care non constituerat. tamen suis locis sagittarios fundito¬
resq mittebat. quorum magnum habebat numerum: multiq
ex nostris uulnerabantur. magnusq incesserat timor sagitaꝵ
Atq omnes fere milites aut ex xoactis aut ex centonibus aut
ex coris tunicas aut tegmenta fecerant: quibus tela uitarẽt.
in occupandis presidus magnaq ui uterq utebatur. Cȩsar
ut ꝗͣ angustissime pompeium contineret. Pompeius ut qͣ plu¬
rimos colles qͣ maximo circuitu occupar&. crebraa ob eam
causam prelia fiebant. In his cum legio cęsaris nona pręsi¬
dium quoddam occupauisset. & munire cepiss&.  loco pro¬
pinquum. & contrarium collem Pompeius occupauit: nr̃osq

Expanded text:
atque ipsos a tergo circumvenire possent. sed illi operibus atque ipsos a tergo circumvenire possent. sed illi operibus vincebant, quod et numero militum praestabant et interiore spatio minorem circuitum habebant. quae cum erant loca Caesari capienda, etsi prohibere Pompeius totis copiis et dimicare non constituerat, tamen suis locis sagittarios funditoresque mittebat, quorum magnum habebat numerum, multique ex nostris vulnerabantur, magnusque incesserat timor sagittarum, atque omnes fere milites aut ex coactis aut ex centonibus aut ex coriis tunicas aut tegimenta fecerant, quibus tela vitarent. In occupandis praesidiis magna vi uterque nitebatur: Caesar, ut quam angustissime Pompeium contineret, Pompeius, ut quam plurimos colles quam maximo circuitu occuparet; crebraque ob eam causam proelia fiebant. in his cum legio Caesaris nona praesidium quoddam occupavisset et munire coepisset, huic loco propinquum et contrarium collem Pompeius occupavit nostrosque
Abbreviated transcription (Latin):
nationes uti uidebatur minuer&. cum fama per orbem terra¬
rum percrebruiss& illum a Cęsare obsideri: neq auderet pre¬
lio dimicare. Pompeius neq a mari dirachioq discedere uo¬
lebat. qđ omnem apparatum belli tela. arma tormenta ibi
collocauerat: frumentumq exercitui nauibus supportabat.
neq munitiones Cȩsaris prohibere poterat. nisi prelio decer¬
tare uell&. quodq eo tempore statuerat non esse faciendum.
Relinquebatur ergo ut extremam rationem belli sequens ꝗͣ pluri-¬
mos colles accupar&: Et ꝗͣ latissimas regiones presidus te¬
neret: Cȩfarioꝰ copias ꝗͣ maxime poss& distiner&. idq acci¬
dit. castellis.ti. xxiiii. effectis. XU. mił. passuu ĩ circuitu am¬
plexus hoc spatio pahulabatur. Multaq erant intra eum lo-¬
cum manufacta quibus interĩ iumenta pascerẽt᷑. Atq ut nr̃i
perpetuas munitiones efficiebant. ne quo loco nostri intrare ⁊

Expanded text:
nationes niti videbatur, minueret, cum fama per orbem terranationes niti videbatur, minueret, cum fama per orbem terrarum percrebruisset illum a Caesare obsideri neque audere proelio dimicare. Pompeius neque a mari Dyrrachioque discedere volebat, quod omnem adparatum belli, tela arma tormenta ibi collocaverat frumentumque exercitui navibus subportabat, neque munitiones Caesaris prohibere poterat, nisi proelio decertare vellet; quod eo tempore statuerat faciendum non esse. relinquebatur, ut extremam rationem belli sequens quam plurimos colles occuparet et quam latissimas regiones praesidiis teneret Caesarisque copias quam maxime posset distineret; idque accidit. castellis enim xxiv effectis xv milia passuum circuitu amplexus hoc spatio pabulabatur; multaque erant intra eum locum manu sata, quibus interim iumenta pasceret. atque ut nostri perpetuas mu
Abbreviated transcription (Latin):
erat perexiguum cum ipsorum agrorum natura ꝗd sunt
asperi & uentosi. ac plerunq frumento utunt᷑ importato. to¬
tum quod pompeius hoc prouidebat & superioribus diebus
prede loco parthinos habuerat. frumentumq omne conquisi¬
tum: spoliatis effossisq eorum domibus per ęquites compor
loci natura. Erant enim circum castra pompeii permulti
aediti atq asperi colles. hos primum pręsidiis tenuit. ca¬¬
stellaq ihi communit. inde ut loci tuiusq natura ferebat.
ex castello in castellum perducta munitione circunuallare
ompeium instituit. Hȩc expectans qđ angusta re frumenta¬
ria utebatur. qđq Pompeius multitudine equitum ualebat:
quo minore periculo undiq frumentum commeatumq exer¬
citui supportare poss&: simul uti pabulatione pompeium
prohiber&. ęquitatumq eius ad rem gerendam inutilem ef¬
ficer&. tertio ut auctoritatem qua ille maxime apud exteraᷤᷤ¬

Expanded text:
erat perexiguum cum ipsius agri natura, quod sunt erat perexiguum cum ipsius agri natura, quod sunt loca aspera ac montuosa ac plerumque frumento utuntur inportato, tum quod Pompeius haec providerat et superioribus diebus praedae loco Parthinos habuerat frumentumque omne conquisitum spoliatis effossisque eorum domibus per equites in Petraloci natura. erant enim circum castra Pompei permulti editi atque asperi colles. hos primum praesidiis tenuit castellaque ibi communiit. inde, ut loci cuiusque natura ferebat, ex castello in castellum perducta munitione circumvallare Pompeium instituit. haec spectans, quod angusta re frumentaria utebatur, quodque Pompeius multitudine equitum valebat, quo minore periculo undique frumentum commeatumque exercitui supportare posset, simul uti pabulatione Pompeium prohiberet equitatumque eius ad rem gerendam inutilem efficeret, tertio ut auctoritatem, qua ille maxime apud extera
Abbreviated transcription (Latin):
retur. tum ibi castra posuit. sompeius interclusus dirachio: ubi
propositum tenere non potuit: secundo usus consilio. ȩdito loco:
qui appellatur petra aditumq habet nauibus mediocrem: atq
eas a quibusdam protegit uentis castra communit. eo partem
nauium longarum conuenire. frumentum commeatumq ab asia
atq omnibus regionibus: quas tenebat comportari imperat.
esar longius bellum ductum iri existimans & de italicis com¬
meatibus desperans. ꝗd tanta diligentia omnia lutora a som¬
peianis tenebantur. classesq ipsius: quas hieme in sicilia. gallia¬
& italia fecerat: morabantur: in epirum rei frumentariȩ caula
Q uintilium. &. L. Camuleium legatum misit. Qđq hȩ regiones
aberant longius: Locis certis orrea cõstituit. uecturasq fru¬
menti finitimis ciuitatibus descripsit. Item lisso parthinisq
& omnibus castellis: quod esset frumenti conquiri iussit. Id

Expanded text:
retur, atque ibi castra posuit. Pompeius interclusus Dyrrachio, ubi retur, atque ibi castra posuit. Pompeius interclusus Dyrrachio, ubi propositum tenere non potuit, secundo usus consilio edito loco, qui appellatur Petra aditumque habet navibus mediocrem atque eas a quibusdam protegit ventis, castra communit. eo partem navium longarum convenire, frumentum commeatumque ab Asia atque omnibus regionibus, quas tenebat, conportari imperat. Caesar longius bellum ductum iri existimans et de Italicis commeatibus desperans, quod tanta diligentia omnia litora a Pompeianis tenebantur classesque ipsius, quas hieme in Sicilia Gallia Italia fecerat, morabantur, in Epirum rei frumentariae causa Q. Tillium et L. Canuleium legatos misit, quodque hae regiones aberant longius, locis certis horrea constituit vecturasque frumenti finitimis civitatibus discripsit. item Lisso Parthinisque et omnibus castellis, quod esset frumenti, conquiri iussit. id
Abbreviated transcription (Latin):
copiis i& acie instructa decernendi potestatem pompeio dedit.
Ubi illum siuis locis tenere se animaduertit. redcto in castra exerci¬
tu aliud sibi consilium capiundum existimauit. Itaq postero
die omnibus copiis: magno circuitu: difficili angustoq itinere ⁊¬
dirachium profectus est. sperans sompeium aut dirachium cõ¬
pelli. aut ab eo intercludi posse: qd omnem commeatum totusq is
helli apparatum eo contuliss&. ut accidit. Pompeius enim pri¬
mo ignorans eius consilium qđ diuerso ab ea regione itinere ꝓ¬
fectum uidebat. angustis rei frumentariȩ compulsum discessisse
existimabat. Postta per exploratores certior factus. postero die ta¬
stra mouit. breuiore itinere se occurrere ei posse sperans. Quod
fore suspicatus Cęsar: militesq adhortatus ut ȩquo animo la¬
borem ferrent. parua parte noctis itinere intermisso: mane di¬
rachium uenit. Et cum primum agmen pompeii procul cerne¬

Expanded text:
copiis acie instructa decernendi potestatem Pompeio fecit. copiis acie instructa decernendi potestatem Pompeio fecit. ubi illum suis locis se tenere animum advertit, reducto in castra exercitu aliud sibi consilium capiendum existimavit. itaque postero die omnibus copiis magno circuitu difficili angustoque itinere Dyrrachium profectus est sperans Pompeium aut Dyrrachium compelli aut ab eo intercludi posse, quod omnem commeatum totiusque belli adparatum eo contulisset: ut accidit. Pompeius enim primo ignorans eius consilium, quod diverso ab ea regione itinere profectum videbat, angustiis rei frumentariae compulsum discessisse existimabat; postea per exploratores certior factus postero die castra movit breviore itinere se occurrere ei posse sperans. quod fore suspicatus Caesar militesque adhortatus, ut aequo animo laborem ferrent, parva parte noctis itinere intermisso mane Dyrrachium venit, cum primum agmen Pompei procul cerne
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Ita ^ ex utraq parte naues longas aggrederetur. quȩ erãt
deligate ad terram: atq naues quatuor ex iis adbduxit: re¬
liquas incendit. Hoc confecto negocio. D. Lelium ab asiati¬
ca classe adductum reliquit: qui commeatus biblide atq
mantinea importari in oppidum prohibebat. Ipse lissum
profectus naues onerarias. xxx. a. Mar. antonio relictas. intra
portum aggressus: omnes incendit. Lissum expugnare conatꝰ
defendentibus ciuibus romanis: qui eius conuentus erant mi¬
litibusq quos presidii causa miserat cęsar triduum moratus pau¬
cis in oppugnatione amissis re infecta inde discessit. Cȩsar postꝗͣ
Pompeium ad asparagum esse cognouit: eodem tum exercitu ꝓ¬
fectus. & expugnatoutinere oppido partinorum: in quo som¬
peius prȩsidium habebat. tertio ditͥ macedoniam ad pompriũ
peruenit. iuxtaq eum castra posuit. & postridie eductis omnibꝰ

Expanded text:
xit. ita ex utraque parte naves longas adgressus, quae erant xit. ita ex utraque parte naves longas adgressus, quae erant deligatae ad terram atque inanes, iiii ex his abduxit, reliquas incendit. hoc confecto negotio D. Laelium ab Asiatica classe abductum reliquit, qui commeatus Byllide atque Amantia inportari in oppidum prohiberet. ipse Lissum profectus naves onerarias xxx a M. Antonio relictas intra portum adgressus omnes incendit; Lissum expugnare conatus, defendentibus civibus Romanis, qui eius conventus erant, militibusque, quos praesidii causa miserat Caesar, triduum moratus paucis in oppugnatione amissis re infecta inde discessit. Caesar postquam Pompeium ad Asparagium esse cognovit, eodem cum exercitu profectus expugnato in itinere oppido Parthinorum, in quo Pompeius praesidium habebat, tertio die Macedoniam ad Pompeium pervenit iuxtaque eum castra posuit et postridie eductis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
posuit: & militibus compleuit. tuendamq ad omnes repen¬
tinos casus tradidit. Quibus cognitio rebus CN. Pompeĩ¬
filius qui classi egiptie preerat ad oricum uenit. sub mersamq
nauim remulco multisq tolligans funibus abduxit: atq al¬
teram nauim quę erat ad custodiam ab Actilio posita pluribꝰ
aggressus nauibus: quibus ad libram fecerat turres. ut ex supe¬
riori pugnans loco.: integrosq semper defatigatis submittens.
& reliquis partibus simul ex terra scalis & classe menia oppidi
temptans uti aduersariorum manus deduceret labore & mul¬
titudine telorum nostros uicit. Defectisq defensoribus qui oẽc
scaphis excepti refugerant etiam nauim expugnauit. Codemq
tempore & altera parte molem tenuit naturalem obiectam q̃
pene in sulam contra oppidum effecerat. quatuor biremes sub¬
iectis scutulis: impulsas uectibus: in interiorem partem transdu¬

Expanded text:
posuit et militibus conplevit tuendamque ad omnis repenposuit et militibus conplevit tuendamque ad omnis repentinos casus tradidit. Quibus cognitis rebus Cn. Pompeifilius, qui classi Aegyptiae praeerat, ad Oricum venit submersamque navem remulco multisque contendens funibus abduxit atque alteram navem, quae erat ad custodiam ab Acilio posita, pluribus adgressus navibus, in quibus ad libram fecerat turres, ut ex superiori pugnans loco integrosque semper defatigatis submittens et reliquis partibus simul ex terra scalis et classe moenia oppidi temptans, uti adversariorum manus diduceret, labore et multitudine telorum nostros vicit deiectisque defensoribus, qui omnes scaphis excepti refugerunt, eam navem expugnavit. eodemque tempore ex altera parte molem tenuit naturalem obiectam, quae paene insulam oppidum effecerat, iiii biremes subiectis scutulis inpulsas vectibus in interiorem portum transdu
Abbreviated transcription (Latin):
collocauit. Scipio ad sequendum paratus ȩquitatum ma¬
gnamq partem leuis  ad explorandum iter domitu & cogno¬
scendum premisit. Qui cum essent progressi. primȩq turmȩ in¬
sidias intrauissent. ex fremitu ȩquorum illata suspitione ad su¬
os se recipere ceperunt. Quiq hos sequebantur telerem eorũ
receptum conspicati restiterunt. Nostri cognitis hostium insi¬
dus: ne frustra reliquos expectarent duas nacti turmas ex¬
earum turmarum aut interfecerunt aut captos ad Domitium
deduxerunt. Deductis orȩ maritimȩ prȩsidiis Cęsar ut supra
demonstratum est: tres cohortes orici oppidi tuendi causa re¬
liquit uisdemq custodiam nauium longarum tradidit. quae
ex italia traduxerat. Huic officio oppidoq preerat Caniniuᷤ
reduxit: & ad terram deligauit. fauribusq portus nauem
onerariam submersam obiecit. & huic alteram coniunxit.
super quas turrim effectam ad ipsum introitum portus op¬

Expanded text:
collocavit. Scipio ad sequendum paratus equitatus macollocavit. Scipio ad sequendum paratus equitatus magnam partem ad explorandum iter Domiti et cognoscendum praemisit. qui cum essent progressi primaeque turmae insidias intravissent, ex fremitu equorum inlata suspicione ad suos se recipere coeperunt, quique hos sequebantur, celerem eorum receptum conspicati restiterunt. nostri cognitis hostium insidiis, ne frustra reliquos expectarent, duas nacti turmas exearum turmarum aut interfecerunt aut captos ad Domitium deduxerunt. Deductis orae maritimae Caesar praesidiis, ut supra demonstratum est, iii cohortes Orici oppidi tuendi causa reliquit isdemque custodiam navium longarum tradidit, quas ex Italia traduxerat. huic officio oppidoque M'. Acilius legareduxit et ad terram deligavit faucibusque portus navem onerariam submersam obiecit et huic alteram coniunxit; super quam turrim effectam ad ipsum introitum portus op
Abbreviated transcription (Latin):
uasis flumen transit: atq in eandem partem ex qua uenerat
redit. Ibiq prope flumen ȩdito natura loco castra posuit.
paucis diebus interpositis noctu insidias ȩquitum colloca.¬
uit. quo in loco superioribus fere diebus nostri pabulari cõ¬
sueuerant. Et cum quotidiana consuetudine. Q. Uarus prȩ¬
fectus ȩquitum domitii uenisset subito illi ex insidus consurre¬
xerunt: sed nostri impetum eorum fortiter tulerunt: celeriterq
ad suos quisq ordines rediit. atq ultro conuersi in hostes impe¬
tum fecerunt. Ex his circiter. Lxxx. interfectis. reliquis
in fugam coniectis duobus amissis in castra se receperunt.
His rebus gestis Domitius sperans scipionem elici posse. si¬
mulauit se se angustus rei frumentariȩ adductum castra mo¬
uere: uasisq more militari conclamatis ꝓgressus milia pas¬
suum tria idoneo loco & occulto omnem exercitum eꝗtatũq

Expanded text:
vasis flumen transit atque in eandem partem, ex qua venerat, vasis flumen transit atque in eandem partem, ex qua venerat, redit, ibique prope flumen edito natura loco castra posuit. paucis diebus interpositis noctu insidias equitum collocavit, quo in loco superioribus fere diebus nostri pabulari consueverant; et cum cotidiana consuetudine Q. Varus, praefectus equitum Domiti, venisset, subito illi ex insidiis consurrexerunt. sed nostri fortiter impetum eorum tulerunt, celeriterque ad suos quisque ordines redit, atque ultro universi in hostes impetum fecerunt. ex his circiter lxxx interfectis, reliquis in fugam coniectis, duobus amissis in castra se receperunt. His rebus gestis Domitius sperans Scipionem ad pugnam elici posse simulavit sese angustiis rei frumentariae adductum castra movere vasisque militari more conclamatis progressus milia passuum iii loco idoneo et occulto omnem exercitum equitatumque
Abbreviated transcription (Latin):
quod inter eum & Domitii castra fluebat: alisicam: tertia die
prima luce exercitum uado traducit: & castris positis po¬¬
stero die mane copias ante frontem castrorum instruit. Do¬¬
mitius tum quoq sibi dubitandum non putauit: quin ꝓductis
legionibus prelio decertar&. Sed cum esset inter bina castra
campus circiter mił passuum sex. Domitius castris Scipio¬
nis aciem suam subietit. Ille uero a uallo non discedere per-¬
seuerauit. Attamen egre retentis Domitianis militibus est
factum ne prelio contenderetur: & maxime qđ riuus diffi¬
cilibus rippis subiectus castris scipionis progressus nostroꝵ
impediebat. Quorum studia alatritatemq pugnandi cum
cognouisset Scipio suspicatus fore ut postero die aut inui-¬
tus dimicare cogeretur: aut magna cum infamia castris sese
continer&. qui magna expectatione uenisset. temere pro¬
gressus turpem habuit exitum: & noctu neq conclamatis qđ

Expanded text:
quod inter eum et Domiti castra fluebat, Haliacmonem, tertio die quod inter eum et Domiti castra fluebat, Haliacmonem, tertio die prima luce exercitum vado traducit et castris positis postero die mane copias ante frontem castrorum struit. Domitius tum quoque sibi dubitandum non putavit quin productis legionibus proelio decertaret. sed cum esset inter bina castra campus circiter milium passuum iii, Domitius castris Scipionis aciem suam subiecit, ille a vallo non discedere perseveravit. ac tamen aegre retentis Domitianis militibus est factum, ne proelio contenderetur, et maxime quod rivus difficilibus ripis subiectus castris Scipionis progressus nostrorum impediebat. quorum studium alacritatemque pugnandi cum cognovisset Scipio, suspicatus fore ut postero die aut invitus dimicare cogeretur, aut magna cum infamia castris se contineret, qui magna exspectatione venisset, temere progressus turpem habuit exitum et noctu ne conclamatis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dem tempore ȩquitatus regis coati ad castra Cassu aduolauit
qui circum thesaliam esse consueuerat. Tunc timore perter¬
ritus Cassius cognito scipionis aduentu: uisisq equitibus qͦs
Scipionis esse arbitrabatur ad montes se conuertit: qui thesa¬
liam tingunt: atq ex uis lotis ambrachiam uersus iter facere
cepit. At scipionem properantem sequi literȩ sunt conse¬
cutȩ a. Mar. fauonio: Domitium cum legionibus adesse. neq
se presidium ubi constitutus ess& sine auxilio scipionis tenere
posse. Quibus litteris acceptis consilium Scipio iterq cõmu-¬
tat. Cassium sequi desistit. Fauonio auxilium ferre contendit
Itaq die ac nocte continuato itinere ad eum peruenit: tam
opportuno tempore ut simul domitiani exercitus puluis
cerneretur: & primi antecursores scipionis uiderentur. Ita
Cassio industria Domitii. fauonio scipionis celeritas salutẽ
attulit. Scipio biduum: castris statiuis moratus ad flumen

Expanded text:
dem tempore equitatus regis Coti ad castra Cassi advolavit, dem tempore equitatus regis Coti ad castra Cassi advolavit, qui circum Thessaliam esse consueverat. tum timore perterritus Cassius cognito Scipionis adventu visisque equitibus, quos Scipionis esse arbitrabatur, ad montes se convertit, qui Thessaliam cingunt, atque ex his locis Ambraciam versus iter facere coepit. at Scipionem properantem sequi litterae sunt consecutae a M. Favonio, Domitium cum legionibus adesse, neque se praesidium, ubi constitutus esset, sine auxilio Scipionis tenere posse. quibus litteris acceptis consilium Scipio iterque commutat; Cassium sequi desistit, Favonio auxilium ferre contendit. itaque die ac nocte continuato itinere ad eum pervenit, tam opportuno tempore, ut simul Domitiani exercitus pulvis cerneretur et primi antecursores Scipionis viderentur. ita Cassio industria Domiti, Favonio Scipionis celeritas salutem adtulit. Scipio biduum castris stativis moratus ad flumen,
Abbreviated transcription (Latin):
saliam cum legione peruenit. Hic cum essent factiones duȩ
uaria uoluntate in tebatur. haegesartus ueteris homo potentiȩ põ¬
peianis rebus studebat. Preteus summȩ nobilitatis adolescens
suis ac suorum opibus Cȩsarem enixe iuuabat. Eodemq tem¬
pore Domitius in macedoniam uenit: & cum ad eum frequen¬
tes ciuitatum legationes conuenire cepissent: nuntiatum est
adesse Scipionem cum legione magna & opinione & fama omni¬
um. Nam plerunq in nouitate fama antecedit. hic nullo in¬
loco maredoniȩ moratus magno impetu tendit ad Domitiu.
Et cum ab eo milibus passium . xx. abfuisset. subito se ad cas-¬
sium longinum in thesaliam conuertit. hoc ideo celeriter fe¬¬
cit ut simul adẽe & uenire nuntiaretur: & quo iter expedi-¬
tius facer&. Mar. fauonium ad flumen almonem: quod mace¬
doniam a thesalia diuidit: tum cohortibus octo presidio impe-¬
dimentis legionis reliquit: castellumq ibi muniri iussit. Ro¬¬

Expanded text:
saliam cum legione pervenit. hic cum essent factiones duae, saliam cum legione pervenit. hic cum essent factiones duae, varia voluntate civitatium utebatur: Hegesaretos, veteris homo potentiae, Pompeianis rebus studebat; Petraeus, summae nobilitatis adulescens, suis ac suorum opibus Caesarem enixe iuvabat. Eodemque tempore Domitius in Macedoniam venit; et cum ad eum frequentes civitatium legationes convenire coepissent, nuntiatum est adesse Scipionem cum legionibus, magna opinione et fama omnium; nam plerumque in novitate fama antecedit. hic nullo inloco Macedoniae moratus magno impetu tetendit ad Domitium, et cum ab eo milia passuum xx afuisset, subito se ad Cassium Longinum in Thessaliam convertit. hoc adeo celeriter fecit ut simul adesse et venire nuntiaretur, et quo iter expeditius faceret, M. Favonium ad flumen Haliacmonem, quod Macedoniam a Thessalia dividit, cum cohortibus viii praesidio impedimentis legionum reliquit castellumque ibi muniri iussit. eo
Abbreviated transcription (Latin):
dendum existimabat. Et cum ad eum ex thesalia etholiaq
legati uenissent. qui presidio misso pollicerentur earum gentiũ
ciuitates imperata facturas. L. Cassium longinum cum legione
tironum quȩ appellatur . XXuiiͦ. atq ȩquitibus. ccͣ. in thesa¬
liam : Eͤ. Caluisium sabinum tum cohortibus quinq paucisq
equitibus in ȩtholiam misit. maximeq eo qđ erant propinquȩ
regiones de re frumentaria ut prouiderent hortatus est: cn.
Domitium caluinum cum legionibus duabus. xiͣ. & .xiͣ. & eq¬
tibus. dͫ in macedoniam proficisci iussit. Cuius prouinciȩ ab ea
parte quȩ libera appellabatur Menedemus princeps earum re¬
gionum missus legatus omnium suorum excellens studium pro-¬
fitebatur. Ex his Caluisius primo aduentu summa omniu
etholorum receptus uoluntate. presidus aduersariorum calido¬
ne & naupacto relictis omni etholia potitus est. Cassius inthe¬

Expanded text:
dendum existimabat et, cum ad eum ex Thessalia Aetoliaque dendum existimabat et, cum ad eum ex Thessalia Aetoliaque legati venissent, qui praesidio misso pollicerentur earum gentium civitates imperata facturas, L. Cassium Longinum cum legione tironum, quae appellabatur xxvii, atque equitibus cc in Thessaliam, item C. Calvisium Sabinum cum cohortibus v paucisque equitibus in Aetoliam misit; maxime eos, quod erant propinquae regiones, de re frumentaria ut providerent, hortatus est. Cn. Domitium Calvinum cum legionibus duabus, xi et xii, et equitibus d in Macedoniam proficisci iussit; cuius provinciae ab ea parte, quae libera appellabatur, Menedemus, princeps earum regionum, missus legatus omnium suorum excellens studium profitebatur. Ex his Calvisius primo adventu summa omnium Aetolorum receptus voluntate praesidiis adversariorum Calydone et Naupacto deiectis omni Aetolia potitus est. Cassius in Thes
Abbreviated transcription (Latin):
dici donationem esse dicehant. Itaq es alienum prouinciȩ
co hiennio multiplicatum est: neq minus ob eam causam ciui¬
bus romanis eius prouincie. sed in singulos conuentus certe
tabant a publicanis uti in sorte fecerant insequentis anni ue-¬
ctigal pro mutuo. Prȩterea ephesi a fano dianȩ depositae
antiquitus pecunias scipio tolli iubebat. ceterasq eius deȩ sta¬
tuas. Cum in fanum uentum ess& adhibitis compluribus or¬
dinis senatorii: quos aduocauerat Scipio. litterȩ ei reddun-¬
tur a Pompeio: mare transisse cum legionibus Cȩsarem. prope¬
rar& ad se cum exercitu uenire omnibusq quȩ haber&. His
litteris acceptis quos aduocauerat dimittit: ipse iter in matedo¬
niam parare incipit. paucisq post diebus est profectus. Hȩc
res ephesiae pecuniȩ salutem attulit. Cȩsar Antonii exercitu cõ¬
iuncto deducta orico legione quam tuendȩ orȩ maritimȩ
causa posuerat. temptandas sibi prouintias longiusq proce¬

Expanded text:
diei donationem esse dicebant. itaque aes alienum provinciae eo biennio multiplicatum est. neque minus ob eam causam civibus Romanis eius provinciae, sed in singulos conventus singulctitabant; publicanis, ut ii sortem fecerant, insequentis anni vectigal promutuum. Praeterea Ephesi a fano Dianae depositas antiquitus pecunias Scipio tolli iubebat. certaque eius rei die constituta cum in fanum ventum esset adhibitis compluribus ordinis senatorii, quos advocaverat Scipio, litterae ei redduntur a Pompeio, mare transisse cum legionibus Caesarem; properaret ad se cum exercitu venire omniaque post ea quae haberet. his litteris acceptis, quos advocaverat, dimittit; ipse iter in Macedoniam parare incipit paucisque post diebus est profectus. haec res Ephesiae pecuniae salutem adtulit. Caesar Antoni exercitu coniuncto deducta Orico legione, quam tuendae orae maritimae causa posuerat, temptandas sibi provincias longiusque proce
Abbreviated transcription (Latin):
disse. suo item in consulati absentem. quę potuiss& cõmoda
prouinciȩ tribuisse: eorum omnium cõmodorum esse imemo¬
res. & ingratos eos in se & in populum. ro. hoc bello & p̃¬
terito tempore cognouisse uos iure gentium ciuiũq roͬ in
foro nefarie interficere uolustis: Uos ita pacem semper odi¬
uos bñficia pro maleficiis hentur. Ita neq in ocio concordiã:
neq in bello uirtutem ullo tp̃r retinere potuistis. Priuatus ex
fuga . CN. Pompeius adolescens a uobis receptus. fasces impiũq
sibi arripuit. Multis interfectis ciuibus auxilia contra .po.ro.
comꝑauit: agros prouinciamq ur̃o impulsu depopulatus. in qͦ
uos iuctores existimabatis. An me deleto non aĩaduertebatis¬
.x. hr̃e lectas qđ legiones populum .ro. quae non solum uobis ob¬
sistere. sed & celum diruere possent: Quatum laudibus &
uirtute

Expanded text:
disse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda disse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romforo nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odivos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos victores exstabatis? An me deleto non animum advertebatis habere legiones populum Romanum, quae non solum vobis obsistere sed etiam caelum diruere possent? Quarum laudibus et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
iumento oppidanis. Tum p̃terea accedebat ut agger materiesq
tur. At pompeius ut ad oppidum oppuguationem tutiorem
efficeret: omnem materiam circũ oppidum succisam intro cõ¬
gessit. Ita necessario deducebantur nr̃i: ut a munda quã
proxime ceꝑant: materiã illo deportarent. Dum hȩc ad
mundam. geruntur: & ursaonẽ: cȩsar ad hispalim cum a¬
gadibus se recepisset: insequenti die contione aduocata cõ-¬
memorat initio quȩsturȩ suȩ eam ꝓuinciam ex omnibus ꝓ¬
uinciis petuliarem sibi cõstituisse: & quȩ potuisset eo tempo¬
te bñficia largitum esse. Insequenti tp̃r p̾etura ampliato
hor̃e uectigalia quȩ metellus imposuiss& a senatu petisse:
& eis pecuniis ꝓuintiam se liberasse: simulq patrocinio su¬
scepto multis legatiõib a se in senatum inductis. simul publi¬
cis priuatisq causis multorum inimicicus susceptis. defen¬¬

Expanded text:
iumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . maiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . matur: ac Pompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defen
Abbreviated transcription (Latin):
magna cum uirtute cum compluribus interficitur. Nõ nulliq
ea pugna scaphas quȩ ad littus fuerant occupãt. Item complu¬
res nando ad naues. quȩ in salo fuerant se recipiunt: an-¬
chorisq sublatis pelagus remis petere ceperunt: quȩ res eorũ
uitae subsidio fuit. Lusitani p̃da potiuntur. Cesar a gadibꝰ
rursus hispalim recurrit. Fabius maximus: quem ipse ad p̃si¬
dium oppugnandum reliquerat operibus assiduis: hostesq cir
faciunt. Nostri ad oppidum recuꝑandum occasionem nõ
pretermittunt. & reliquos uiros capiunt. xiiii. mił. ac deinde¬
ursaonem ꝓficiscuntur. Quod oppidum magna munitione cõ¬
tinebatur. siͥut ipse locus non solum oꝑe sed & natura editꝰ
ad oppugnandum hostem appeter&. Hoc acciderat qđ aqua
preterꝗͣ in ipso oppido non etat. Nam circũ tirca riuus nuñqͣ
reperiebatur propius.uiii.mił. passuum: quȩ res magno erat ad¬

Expanded text:
magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Mundam praesidium oppugnandum reliquerat, operibus assiduis diurnis nocturfaciunt.125 Nostri ad oppidum reciperandum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam in ipso oppido unam circumcirca nusquam reperiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat ad
Abbreviated transcription (Latin):
spectu. Interfecto . CN. Pompeio adolescente. Didius quẽ
supra demonstrauimus: illa affectus lȩtitia proximo se rece¬
pit castello. non nullasq naues ad reficiendum. subduxit
& bene magna manu comꝑata ad Didium se reportant.
Huic & si non aberat diligentia ad naues tuendas. tamẽ
non nunꝗͣ ex castello ꝑꝑ eorum crebras excursiones eicie-¬
bantur: & sic prope quotidianis pugnis insidias ponũt.
& tripartito signa distribuunt. Firant parati qui naueᷤ
incenderent: incensisq qui subsidium repeterent. Hi
sic dispositi erant: ut a nullo conspectu omnium ad pu¬
gnam contenderent. Ita cum ex castello Didius ad ꝓ-¬
pellendum processiss& cum copiis signum a lusitanis tollit᷑.
naues succenduntur. Simulq qui in castello ad pugnam pro¬
cesserant eodem signo fugientes latrones dum ꝑsequuntur:
a tergo insidiae clamore sublato tircunueniuntur. Didius

Expanded text:
spectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem spectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non nullasque navis ad reficiendum subduxit eet bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conspectu omnium ad pugnam contendunt. Ita cum ex castello Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus tedentibus cupidius insequebantur aduersarii: & cõ-¬
festim tardabant ab accessu. hoc sȩpius facto: aduertebat᷑
nr̃o magno id fieri ꝑiculo. Opere circũmunire instituit: pari
aũt & celeri festinatione cirtũ munitiones in iugo dirigũt:
ut aequo pedr cum aduersariis comprehendi possent. A qbꝰ
tum aĩaduersum esset. fuga sibi p̃sidium capiunt. Pompe¬
ius ut supra demonstrauimus saucius & intorto talo id circo
tardabatur ad fugiendum. Item ꝑꝑ loci difficultatem neq
ȩquo: neq uehiculo saluti suȩ parare presidium poterat.
Cȩdes a nr̃is undiq administrabatur. exelusa munitione
amissisq auxiliis ad tonuallem atq ex telsum lotum : ut¬
in speluntami Pompeius se occultare cepit. ut a nostris
non fatile inueniretur nisi captiuorum indicio: ita ibi
interficitur. Cum cȩsar gadibus fuisset: hispalĩ pridie
idus aprilis caput allatum & populo datum est in con¬

Expanded text:
Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et conQuibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in con
Abbreviated transcription (Latin):
partim pedibus: partim ad ȩꝗtibus ad ꝑsequendum celerit᷑
iter faciens. Item . iiiiͦ. die naiuigatione confecta insequunt᷑:
qui imꝑati a cratela ꝓfecti sine aqua fuissent. ad terram ap¬
plicant. Dum aquãtur. Didius classe octurrit: nauesq intẽ¬
dit: non nullas capit. Pompeius cum paucis profugit. &¬
locum quendam munitum nã occupat. Equites & cohor¬
tes qui ad ꝑsequendum missi essent speculatoribus ante mis-¬
sis certiores fiunt: & diem & noctem iter fatiunt. Pompeiꝰ
humero & sinistro crure uehementer erat saucius. huc acce¬¬
debat ut ẽt̃ talum intorsisset. quȩ res maxime impediebat.
÷ ta letita a turre in qua esset allatus in ea ferebatur. Lusita.¬
eleriter equitatu cohortibus tircundat᷑. Erat accessus loci
Quem uix magna multitudine deducti hoĩes ex suꝑiore loco
defendere possent. subeunt in aduentu nr̃i: depellunt᷑ telis.

Expanded text:
Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant itimparati a Carteia profecti sine aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. Lusitaceleriter equitatu cohortibusque circumcluditur. Erat accessus loci quamvis magna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis.
Abbreviated transcription (Latin):
bus conciduntur. Quo facto: oppido recupato: hastam
iter facere cepit. ex qua ciuitate legati ad deditionẽ
uenerunt. Mundenses qui ex p̃lio in oppidum confu¬¬
gerant. tum diu tircun siderentur. bñ multi deditione
faciunt. Et cum essent in legione udistributi. coniuiãt
inter se se ut noctu signo dato: qui in oppido fuissent
eruptionem facerent. illi cedem in castris administra¬
rent. Hac re cognita: in sequenti nocte uigilia tertia tes-¬
sera data: extra uallum omnes sunt conrisi mundenses
duces. Cȩsar in itinere rliqua oppida oppugnat: quae¬
pꝑ sompeium dissentire ceꝑant. Pars erat quȩ legatos
ad tesarem miferat: pars erat que pompeianarum partiũ
fautores erant. Seditione contitata partes occupant.
Cȩdes fit magna. saucius pompeius naues .xxx. occupat
longas & ꝓfugit. Didius. qui gadis classi prefuisset:¬
ad quem simul nuntius allatus est confestim sequi cepit

Expanded text:
bus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam bus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnes sunt concisi. § 37 Carteienses, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit;