comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occeanũ influit. Cęsax cũ ab hoste non amplius pas¬
uti ad eos equites qui agniẽ antecessissent. pręmitẽt
cosq pugna prohiberet sibiq potestatẽ facer& in ubios
legatos mittendi. Quoꝵ si principes ac senatus sibi
iure uirando fide fecisser ea conditone que acesare fer¬
retur se usuros ostendebant. Ad has res conficiendas
sibi tridui spatiu daret. Hęc omĩa Cęsar eodem illo
ꝑtinere arbitrabat. ut tridui mora interpõita: eꝗ tes
eoꝵ qui abessent reuerterent᷑. tamẽ se se non longuis
milibus passuu quatuor aquacionis causa ꝓcessuꝵ eo
die dixit. Huc postero die ꝗͣ frequẽtissimi cõueirent.
ut de eoꝵ postulatis cognoscerer. Interim ad prȩfectos
qui cũ om̃i equitatu antecesserãt mittit: qui nũciare
ne hostes prelio latesserẽt. Et si ipĩ lacesserẽtꝰ sustinere:
quoad ip̃e cũ ex̃titu propins accessisset. At hostes ubi

Expanded text:
Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius pasOceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius pasuti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cui ad Cesare reuersuros. Interea ne propius se cast̃
moueret pecierũt. ne id quide Cęsar abse impetrare
dixit. Cognouerat eĩ magnã ꝑte equitatus ab his
aliqͦt diebus prędandi frumẽtandiq cã ad ambiuaritos
trans Mosam missam. Hos expectari equites. atq eius
rei causa morã interponi arbitrabat᷑. Mosa profluit
ex monte uasego qui est infinibus liugonũ. & parte
quada ex rheno recepta. quȩ appellat᷑ uu alus. Insulã¬
q efficit batan̾oꝵ in occeanũ in fluit. neq longius
ab occeano milibus passuu. Lxxx. in rhenũ influit
Rhenus aũt orit ex lesponti his qui alpes incolũt & logo¬
diomatricũ: tribucoꝵ. treueroꝵ. citatus fertur. Et ubi
Occeano appropinquauit. in plures defluit partes. mul
barbarisq nationibus incolit᷑. Ex quibus sut qui piscib
atq auium ouis uiuẽ existimãt᷑ multisq capitibus in

Expanded text:
tium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra tium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontidiomatricum atque Trevirorum citatus fertur. Et ubi Oceano appropinquat, in plures defluit partes, multbarbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ bellu infert᷑. resistere uelint. neq deprecari. Hec en
dicere uenisse inuitos. eicctos domo. Si suã graz romai
uelint: posse his utiles esse amicos uel sibi agros aitribuat.
uel paciantꝰ eos tenere quos armis possederet᷑. Se se himis
Sueius concedere: quibus ne dii quide immortales pa¬
res esse possint. Qeliquũ quide interris esse neĩe que h
non suꝑare possint. Ad hec quę uisu ẽ Cęsar respõdit.
ed exitus orõns: sibi nullã cũ his amicitia esse posse si in
gallia remanerẽt. neq ueꝵ esse qui suos fines tueri nõ
potuerĩt. alienos occupare: neq ullos ingallia uatare agros
qui dari tantę preserti multitudini sine inuria possit.
Sed licerere si uelint in ubioꝵ finibus considere: quoꝵ
sint legati apud se. & de Sueuoꝵ iniuriis q̃rant᷑ &¬
a se auxiliu petant. hoc sucuis imꝑatuꝵ. legati hoc se
ad suos relaturos dixerũt: Qre deliberatai post diẽ ter¬

Expanded text:
ue bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem ter
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ante impauerat duplicauit. eosq in cõtinẽt ẽ
adduci uissit. Quod propinqua die equinoctii infirmis
nauibus hiemis nauigatione non subicienda nõ ex¬
istimabat. Ip̃e idonẽã nactus tempestate: paulo
post media nocte naues soluit. quę om̃es in colu¬
mes ad cõtinẽte ꝑuenerũt. Sed exhis onerariȩ
duȩ cosdem quos reliqui portus Capere non potuert̃
& paulo infra delatę sũt. Quibus exnauibus cum
essent ex poĩti milites circiter trecentoͥs. atq in cas¬
tra contenderẽt. Morini quos cęsar in britania
proficiscens patatos reliquerat. spe pixde adducti
Eo duȩ om̃io ciuitates ex britania obsides miserũt
primo nõ ita magno suoꝵ nuio circũsteterũt. ac si sẽ se
interfici nollent: arma ponẽ iusserũt. Cu illi orbe facto
se se defenderẽt celeriter ad clamorẽ hoiũ. circiter mi¬
lia sex cõuenerũt. Qua re nũciata Cęsar ome ex¬

Expanded text:
quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt,primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar om
Abbreviated transcription (Latin):
citate q nr̃oꝵ militũ suis predicauerũt. Et ꝗͣta
prede fatiendȩ atq in ꝑpetuu subliberandi facultas
daretꝰ. si romanos castris expulissent demõstraue¬
rant His rebus celeriter magna multitudine pedita¬
tus equitatusq caacta ad castra uenerũt. Cęsar &¬
si ide quod supiorib diebiis acciderat ifore uidebat.
&si essent hostes pulsi celeritate piculu effugerẽt.
tñ nactus equites circiter .xxx. quos Comius atrebas.
de quo ante dictũ est secu transportauerat: legiones
in acie pro castris constituit. Comisso prgho dintius
nr̃oꝵ militũ impetũ hostes ferre nõ potuerũt ac ter
ga uerterũt quos tanto spacio insecuti: ꝗͣtu cursu &
uiribiis efficere potuerũt. Complures exhis occider̃t
Deinde omibus longe lateq edificiis incensis se in castra
receperũt. Codem die legati ab hostibus missi ad cę¬
sarem de pace uenerũt. His Cęsar mim obsidum

Expanded text:
citatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta citatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac ter cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum
Abbreviated transcription (Latin):
Eta mobilitate equicũ stabilitate peditu in preliis pre¬
stant ac tantu usu quotidiano & ex̾citatoẽ effici¬
unt. uti in de diui ac precipiti loco incitatos equos
sustinere i E breui moderari. ac flectere & per
temone ꝑcurre̾: & in uigo insistere. & se inde in
currus citissime recipe cõsuerint. Quibus rehus
ꝑ curbatis nostris nouitate pugnę tpr̃e opportiũssio
cesar auxiliu tulit. Namq euis aduẽtu hostes cõ¬
stiterũt. urĩ se extimore receperũt. Ouo facto ad
lacessendu & ad cõmutendũ preliu alienu esse ip̃us
arbitratus. suos ecloco cõtinuit & breui tpre inemis¬
so in castia legiones reduxit. Du hec gerũt᷑ nr̃is
om̃ib occupatis qui erant in agris. reliqui discessert
ecute sunt cõtinuos cõplures dies tempestates. quȩ e
nr̃os in castris cõtinerẽt. & hostes apugna prohiberẽt
nterim barbari nũtios in omẽs ꝑtes dimiserũt pau

Expanded text:
Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praeIta mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. Cu paulo longns a castris processisset  suos
ah hostib premi atq egre sustinere & conferta le¬
gione ex om̃ibus ꝑtibus tela coniici aĩaduertit. Nã
qͥ omĩ exreliquis ꝑtibus demesso frumẽto pars una
erat reliqua. suspicati hostes huc nostros esse uẽturos:
noctu in silius delituerant. Tuc̃ dispersos dispõitis ar¬
mis in metendo ⁊occupatos subito adorti. paucis in¬
terfectis: reliquos in cextis ordinibis ꝑturbauerunt.
simul equitatu atq essedis cixcũdauerũt. Senus
hoc ẽ essedis pugnę̧ i primo ꝑ om̃s ꝑtes ꝑequitant
& tela coniicĩt. atq ip̃o terrore equoꝵ & strepitu
rotaꝵ ordines plerũq ꝑturbãt & cũ se inter eꝗtũ
curmas in sinuauerĩt. Er essedis desiluit & pedibus
preliant᷑. Aurige interim paulatim. exprelio ex¬
ceduĩt. atq ita cũrrus collocant: ut si illi amultitu¬
diẽ hostiu p̃mant᷑. Expelitu ad suos receptũ hẽant

Expanded text:
iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant.
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat & quę grauissime afflctę erant naues
caꝵ materia atq ere ad reliquas reficiendas ucebat
&quę ad eas res erant uisui ex cõtinẽti cõportai
iubebat. Icaq cũ sũmo studio a militibus adminis¬
traret .xii. nauibus amissis. reliquis ut nauigari cõ
mode posset effecit. Dum ea gerũt᷑. legione ex
cõsuetudine una frumc̃tatu missa quę appellabat᷑¬
septima: neq ulla ad id tp̃ns telli suspitiõe int̾põita cũ
pars hoiu in agris remaneret pars & in castra uen¬
citaret. Qui pro portis castroꝵ in statione erant qr¬
sari nũciauerũt puluere maiore ꝗͣ consuetudo ferẽt
in ea ꝑte uideri : quã in ꝑtem legio iter fecisset. Cȩsar¬
id quod erat suspicatus aliquid noui a barbaris initũ
consilii. cohortes quȩ in stationibus erant secũ in eã
ꝑte proficisci. ex reliquis duas in stationẽ cohortes¬
succedere. reliquas armari. & confestim se se subseꝗ

Expanded text:
ferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, ferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi
Abbreviated transcription (Latin):
principes ẜritaniȩ. qui post pręliui ad cęsarẽ
cõuenerãt inter se collocuti. Cum equites & na¬
ues & frumẽtu romanis de esse intelligeret et
paucitate militu ex castroꝵ exiguitate cogs¬
cerẽt. quę hoc erãt d̃e angustiora quod sine impe¬
dimẽtis Cȩsar legiones transportauerat optimũ
factũ esse duxerũti rebellione facta frumẽto cõme¬
atuq nrõs prohibere & rem in hieme producere.
quod his suꝑatis aut reditu int̾dusis. neminem
postea belli inferendi cã in britiania transituꝵ.
confidebat. Itaq rursus cõuiratione facta. paulati
ex castris discedere el  suos dam ex agris deducẽ
ceperĩt. At Cęsar & si non dũ eoꝵ consilui cog¬
nouerat tñ ex euẽtu nauiu suaꝵ. & exeo quod
obsides dare int̾miserãt. fore id q accidit suspi¬
cabat. Itaq ad oñes casus subsidia conferebat
Nam & fcumẽtu ex agris quottidie in castra con¬

Expanded text:
principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra con
Abbreviated transcription (Latin):
inferiore ꝑte insule. quȩ ẽ propuis solis occa¬
su. magno cũ piculo deiiterent᷑. Quę m̃ an¬
choris iactis cũ fluctibus complerentur: neces¬
sario aduersa nocte in altũ pronecte: cõtinẽ¬
te petierũt. Eade nocte actidit ut esset luã
plena: qui dies maritimos estus maxios i occe¬
ano efficere cõsueuit nostrisq ied erat ĩ cogͥtu
ta uno tempore & longas naues quib Cesar
ex̾utu trãsportandũ curauerat: quasq in ari¬
dũ subduxerat estus compleuerat: et onerari¬
as quę ad anchoras erãt deligate: tempestas
afflicrabat neq ulla nr̃is facultas aut adnmistrã¬
qle necesse erat accidere tocius excitus ꝑturbacio
faia est. Neq .n. naues erat̃ aliȩ quibus repor¬
tari possent & omĩa de erant quę ad reficiendas
naues erant usui & quod om̃ibus constabat ã gal
lia hyemare oportere: frumẽtum inhis locis in
hyeme prouisu non erar. Quibis tebus caginius

Expanded text:
inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administranquod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis,
Abbreviated transcription (Latin):
regiones partesq peter&. non maiore equitum
presidio ꝗͣ quatuor. quibus solis uitã sua cõmitẽ
audebat. Tali modo uastatis regionib. ex̃citu
cesar duar cohortiu dapno duro cohortoꝵ i
remoꝵ reducit. Concilioq in eu locũ gallie
indicto de conuiratõe Senonũ & carnutũ q̃stio¬
nem hr̃e instituit. Et de accone qui princeps
eius consilii fuerat grauiore sentencia ꝓnũciat. ac
amore maiorũ suppliciũ sumpsit. Non nulli
iudiciu ueriti profugerũt. Qiubus cũ aqua at
ignũ interdixissa. duas legiones ad fines treuẽoꝵ¬
duas in lingonib. & reliquas in senonũ finibus adyx¬
dus i nhibernis collocauit. frumẽtoq ex̃citui ꝓuiso
ut instituerat ⁊ Italiam ad cõuentus agendos
profectus est :¬

Expanded text:
regiones partesque peteret non maiore equitum regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorduas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
esar rursus ad uexandos hostes profectus. magno
coacto nuõ exfinitimis ciuitatib. in om̃eiꝰ ꝑtes
dimitit. Omes uiciomĩa edificia que quisq con¬
spexerat incendebant᷑. preda ex om̃ib locis agebat̃.
rumẽta non solum tanta multitudiẽ iumẽtorũ
atq hoũi consumebant᷑. sed ẽ anni tprͣe atq ym¬
bribus procuerat. ut si qui & inp̃sentia se occul¬
tassent. tñ his deducto ex̃citu. reꝵ õiu inopia
percundũ uideret᷑. Ac sepe in eũ locũ uentũ est
tanto in om̃ibus ꝑtibus duuso equitatu: ut non¬
mõ iusum abse. Ambiorigem in fuga circũspicer̃s
captiuis nͤ plane & abisse ex conspestu contendere
ut spe consequendi illata atq infinito labore sus¬
cepto: qui se suma ab cesare gr̃a mituros puta¬
rent/ pene naturã studio uinterẽt. semꝑq paulu ad
suma felicitate defuisse uideret᷑. atq ille larebris
aut saltibus se eriperet. & noctu occultatus alias

Expanded text:
Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias
Abbreviated transcription (Latin):
nocte cũ sauis uolusenus missus cũ equitatu ad
pastra uenisset fidem non faceret: adesse cũ inco¬
lumi tes are ex̾citu. Sic oĩo aĩos timor poccupa¬
uerat ut pene alienata mẽte. deletis om̃ibus copus
equitatũ se fuga recepisse dicer& neq incolunis
ortitu gͥmano castra oppugnãturos fuisse cõtende¬
rent quẽ timorẽ cesaris aduentus sustulit
seuersus ille euentus belli nõ ignorans. unũ quod
cohortes en stacione & presidio essent emisse
questus: ne mmĩo quiđ casu locũ relinqui deba¬
illec multũ fortunã in repentino hostiu adũetu
potuisse iudicauit. Multo &ia ampluis quod pene
ab ĩpo uallo portisq castroꝵ barbaros auertissent
Quaꝵ oiũ reꝵ mazc̃ie admirandu uidebat.
ꝙ germani qui eo consilio rhenũ transierãt. ut
ambiorigis fines depopularent᷑ ad castra rom̃ãoꝵ
delati: optatissimũ ambiorigi bñficiu optulerũt

Expanded text:
nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uant᷑. At hii qui in ugo constiterãt nullo &ia
nũc usu rei militaris precepto neq in eo quod ante¬
ꝓbauerãt consilio ꝑmanere: ut se loco suꝑiore de¬
fenderent. neq eam quã prodesse aliis ium ce¬
leritate q uiderãt imitari potuerãt. sed se in castͣ
reciꝑe conati in iniquũ locũ dimiserũt tenturio¬
nes quoꝵ non nulli ex inferiorib ordinibus reli¬
quaꝵ legionũ uirtutis causa in supiores erãt or¬
dines huius legionis traducti. ne ante partã res
militaris laudem amitterẽt fortisime pũgnantes
ronciderũt Militũ pars hoꝵ urtute sũ motis
hostibus preter spem in columis in castris ꝓ uenit
pats abarbaris cirtũueta periit. Germanu de¬
sperata expugnatõe castroꝵ. quod nostros iam
onstitisse in munitionibus uidebãt cũ ea preda
quã in siluis deposuerãt trans rhenũ se se recepert
A tantus fuit & post discessũ hostũ terror ut ea

Expanded text:
vantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam vantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
uitate ꝑturbet᷑. Barbari signa procul cõspicati
oppugnacõe desistunt. redisse primo legiones cre¬
dunt. quas longius discessisse ex captiuis cõgue¬
rant. Postea despecta paucitate. ex õmibus
ꝑtibus impetũ facũt. calones in prõxiu sitium
procurrũt. Hinc celeritꝰ deiecti se in signa maĩ¬
pulosq conituit. eo magis timidos ꝑ terrẽt mili¬
tes. Alii cũ eo facto ut celeriter ꝑrũpant. cẽsẽ
qͣm̃ tam propinqua sint castra & si pars aliqua
circũ uenta cetiderit at reliquos seruari confidũt.
lii in iuigo ut consistant. atq eunde om̃es ferãt¬
casum. Hoc ueteres non probant milites. quos
sub uexillo una profectos docuimus. Itaq inter se
cohortan duce Qaio Trebonio cquite romano. qui
eis erat prepositus ꝑmedios hostes ꝑrũpũt incolumes¬
ꝙͣ ad unũ om̃es in castra ꝑuẽuint. Hos sub secuti
Salones cquitesq codem impetu militũ uirtute ser¬

Expanded text:
vitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati vitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes feracasum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute ser
Abbreviated transcription (Latin):
tibo caruerat. Hic disfisus sue ac õiu salutis in¬
ermis ex tab̾naculo prodit. uid& inminere hostes
atq in sũmo esse rem discrimĩe. Capit arma
a proximis atq in porta consistit. Consequũt
hũc centuriones eius cohortis que in statione eãt
paulisper una preliu sustinẽt. Relinquit ãiuis
Seoctium grauibus acceptis uulneribus: egre per
manus tractus seruatur. Hoc spatio int̾ posito
reliqui se se confirmãt tm̃ ut in munitionibus
consistere possint uł audeant. speciẽq defensoꝵ
prebeant. Interim confecta frumẽtatõe milites
nr̃i clamorẽ exauduĩt. precurrũt equites. ꝗͣ co
res sit in ꝑiculo cognostũt. Hic uero nulla mu¬
nicio est que ꝑ territos recipiat. Modo cõscripti
atq usus militaris impẽditi ad tribunũ militum
centurionesq ora cõuertũt. quid abhis precipi¬
atur expectant. Nemo  ẽ ita fortis quin rei no¬

Expanded text:
cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti incibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei no
Abbreviated transcription (Latin):
hostes partib. si quẽ aditũ reꝑire possent. egre
portat tuent᷑. reliquos aditus locus ip̃e ꝑ se muni¬
tioq defendit: Totis crepidatũ castris atq alius
ex alio causam tumultus q̃rit. neq quo signa
ferant᷑. neq quã in ꝑte quisq cõueĩat prouidã
Aluis ia castra capta pronũtiat. Alius deleto
ex̾citu atq imꝑatore. uictores barbaros uẽisse
contendit. pleriq nouas sibi ex loco religiones
fingũt. Cotteq & titurii calamitate. qui in
eodem occiderĩt castello. ante oculos ponũt. Ta¬
si timore om̃ibus ꝑ terricis confirmat᷑s opinio
barbaris ut ex captiuo audierant nullũ esse psidiũ
intus ꝑ rumpere nitunt᷑. seq ip̃i adhortantur ne
tantum fortunã ex maĩb dimiitant. Erat eger
cũ presidio relictus publuis sextius batulus. qui
primũ pilum ad cesarẽ adduxerat. cuius mẽtio¬
nẽ suꝑioribus preliis fecimus. ac diẽ iã quintu

Expanded text:
hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum
Abbreviated transcription (Latin):
pene delecis hostib in milibus passuu tribus of¬
fendi poss& quinq cohortes frumẽtatu ĩ proxĩas
segetes mitit. Quas inter ꝗ castra unus oĩo
collis inter erat. Complures erãt ex legionib
egri relicti. ex quib qui hoc spacio dieꝵ conua¬
suerũt circiter trecenti sub uexillo uno mittũt᷑.
Magna preterea multitudo calonũ magna uis
uimẽtoꝵ. que in castris subsederãt. fac̾ta potes¬
tate sub sequit᷑. Hoc ĩp̃o tempore & casu g̾mani
equites int̾ueiuit᷑. protinusq eodem illo quo ue¬
nerãt cursu ab decumana porta in castra irrũ¬
pere conãt᷑. Nec prus sũt usi obiectis abea
ꝑte siluis ꝙ castris appropinquarẽt usq eo
ut qui sub ualle tenderẽt mercatores recipiẽdi
sui facultate nõ hrent. In opinãtes nr̃i re no¬
ua ꝑturbant᷑. ac uix primũ impetũ cohors
in stacione sustin&. Circũ fundũtur ex relis.

Expanded text:
paene deletis hostibus in milibus passuum tribus ofpaene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis: quid uos inquit hanc miseram ac tenuem
sectamini predam. quib ĩa licet esse fortunatis¬
simis tribus horis aduatucã uenire potestis. huc
om̃es suas fortunas ex̃citus romanoꝵ cõtulit.
Presidii tm̃ est. ut nũs quidẽ cingi possit. neq
quisꝗͣ egredi extra munitiones audeat. Oblata
spe germani quã natti erãt predam in occulto
relinquũt. Ip̃i aduatucã contendũt. usi eodem
duce cuius hec indicio cognouerãt. Cicero qui
omẽs suꝑiores dies p̃ceptis cesaris cũ sum ma
diligentia milites in castris continuiss&. ac ne ca¬
lonem quid̃ quẽꝗͣ extra munitionẽ egredi pas¬
sus esso septimo die diffidens de nuõ dieꝵ cesarẽ¬
fidem seruatuꝵ. qđ Iongis progressĩ audiebat.
neq ulla de reditu eius fama afferebatur. simus
coꝵ ꝑͥmotus uocibus qui illius patientiã pene̾ ob¬
sessionẽ appellabant. si quide ex castris egredi nõ

Expanded text:
tivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem tivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarefidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝗͣtos afferat casus. cognosci potuit. dissipatis ac
ꝑterritis hostibus ut demõstrauimꝰ. manus erat
nulla que paruã mõ causa timoris afferr&. tr̃as
rhenũ ad g̾manos ꝑueĩt fama diripi eburones. at
ultro om̃es ad predã euocari. cogũt. equitũ duo
milia gͥugambri qui sũt proximi rheno: a quib
receptos ex fuga tenecus theros atq usipetes supra
docuimus transeundi rhenũ nauib ratib q .xxx
milibus passuũ infra eũ locũ ubi pons exat ꝑfec¬
tus. presidiũq ab cesare relictũ. Plurimos eburo¬
nũ fines adeunt. multos ex fuga dispersos excipi¬
ũt. magno pecoris nuo cuius sũt cupidissimi bar¬
bari potiunt. Inuitati preda longius procedũt:
non hos palus in bello latrociniisq natos: non
silue morant. Quibus in locis sit cesar ex cap¬
tiuis q̃rũt profectũ longuis reꝑiunt. om̃eq ex̃¬
citũ discessisse cognoscũt. ad que unus ex cap¬

Expanded text:
et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex cap
Abbreviated transcription (Latin):
signa manipulos uellent: ut instituta ratio & cõ¬
suetudo excitiis romani postulabat. locus ipẽ erat
presidio barbaris: nec ex occulto insidiandi & dis¬
persos circũueniendi singuł de erit audacia. et
in euismõi difficultatibus quãtũ diligentia ꝓuideiͣ
poterat prouidebat᷑. ut pocius in nocendo aliquid
p̾termiteret᷑. & si õũ animi adolescentũ arde¬
bant : q̃ cum aliquo militũ detrimẽto noceret
Dimutit ad finitimas ciuitates nũcios Cesar. oẽs
ad se uocat spe prede ad diripiendos ehurones
it pocius in silius galloꝵ uita ꝗͣ legionarius ⁊¬
miles periditet᷑ simul ut magna multitudĩe cu¬
cũfula pro tali facinore stirps ac nom̃e ciuitatis
tollat᷑. Magnus undiq nũs celeriter cõuenit.
Iec in om̃ib eburonũ finib gerebant᷑. diesq appete¬
bat septimꝰ quẽ ad die cesar ad impedimẽta legi
onẽq constituerat. Hic ꝗͣtu ĩ bello fortuna possit

Expanded text:
signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consigna manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit
Abbreviated transcription (Latin):
exploratisq hostui rõĩbus. aliud iniciu belli caꝑo
possent. Erat ut supͣ demõstrauimꝰ manus
certa nulla. nõ opidũ nõ preͥdiu quod se armis
defendere: sed in om̃es ꝑtes disꝑsa multitudo:
ubicũq aut uallis abdita: aut locus siluestris aut
palus impedita spem presidii aut salutis aliquã
offerebat consederat. Hec loca inciuitatib erãt
nota: magnãq res diligẽtia requirebat. nõ in
suma ex̾citus tuenda. Nullũ ei poterat uni¬
uersis ꝑterritis ac dispersis ꝑioł accidere sa in
singilu milicib conseruandis: que tñ ex ꝑte
res ad salutẽ ex̾citus ꝑtinebat. Nam & prede
cupiditas multos longuis exuocabat. & silue in¬
certis occultisq itineribus confectos adire pro¬
hibebant. Si negociũ confici stirpemq hõiũ
sceleratoꝵ interfici uellent dimittende plures ma¬
nus deducendiq er̃at milites. Si continere ad

Expanded text:
exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ut militũ laborẽ subleuar& presidio impe¬
dimẽtis legionẽ quarta decimã reliquit: unã ex
his tribus: quas proxĩe conscriptas exitalia tra¬
duxerat. ei legioni castrisq oiuntũ tulliũ Cice¬
ronem p̃fecit: ducentosq equites attribuit. Partito
ex̾citu: titũ labienũ cũ legionibus tribus ad occe¬
anũ uersus in eas ꝑtes que menapios attingũt
proficisci iubex. Taium treboniu cũ pari le¬
gionũ nuo ad eam regionẽ que ad aduatucos ad¬
iacet. depopulandam mittit. Ip̃e cũ reliquis tri¬
bus ad flumẽ scaldem quod influit in Mosam
extremasq arduenne ꝑtes ire conscituit. quo cũ
paucis equitibus profectũ ambiorigẽ audiebat¬
C escendens post diem septimũ. se se reuersurum
confirmat quã ad diem ei legioni que in presi¬
dio relinq̃batur. deberi frumẽtu sciebat. labienũ
ad eu diem reuertant᷑: ut rursus coĩtato cõsilio

Expanded text:
bant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio
Abbreviated transcription (Latin):
fuge ferre non posser. om̃ibus precibus detestatus
ambiorigẽ: qui eius consilii auctor fuisser taxo
cuuis magna in gallia germania q copia est. se
exanimauit. Segni. condrusiq exgente & nuoͣ
germanoꝵ qui sũt inter eburones treuerosq le¬
gatos ad cesarẽ miserũt: oratũ ne se in hostru
nuo duceret. ne ue dĩu germanoꝵ qui essent
citra rhenũ una esse causam iudicaret. nichil se
de bello cogicauisse. nulla ambiorigi auxilia mi¬
sisse. Cesar explorata re questione captiuoꝵ
si qui ad cos eburones exfuga cõueĩssent: ad se
ut reducerent᷑ imꝑauit. Si ita fecissent fines coꝵ
se iuolaturs negauit. Tunc copiis in tres ꝑtes dis¬
tributis impedim̃ta oiu legionũ aduatucã cõtulit.
Id cascelli nomẽ est. hoc fere est in mediis eburonũ
finibus ubi titurius aurunculeius hiemandi causa
consederãt. hũc cũ reliquis rebus locũ probarat.
unc qđ suꝑioris anni munitiones integre mane¬

Expanded text:
fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae mane
Abbreviated transcription (Latin):
cilia galloꝵ. qui uitandi estus causa ꝑleꝵq siluaꝵ
atq fluminũ petunt propinquitates. comites fa¬
miliaresq eius angusto in loco paulisper nr̃oꝵ
texerũt: Sic ad subeundu ꝑiculu. & ad uitã¬
dum uultũ fortuna ualuit. Ambiorix copias
suas ibdicio ne non conduxerit quod prelio dimi¬
tanclu non existimarit: an tpre ex clusus & re¬
pentino aduẽtu equitũ prohibitus: cũ reliquũ ex fi¬
titũ subsequi creder&. dubiu est. Sed certe di¬
missis ꝑ agros nũtis sibi quẽq consulere uissit
ouoꝵ pars in arduennã siluã. pars in cõtinẽtes
paludes profugit. Qui proximi occeano fuerũt
hi in silius se se occultauerũt quas estus efficẽ
consuerũt. Multi exsuis finib egressi. se suaq oĩa
alie nissimis crediderũt. Catimoleus rex dimidic
partis eburonũ: quia una cũ Ambiorigie cõsiliũ
mierat. etate ia confectus. cũ laborẽ belli aut

Expanded text:
cilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum cilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitutexerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut
Abbreviated transcription (Latin):
silium cũ om̃i equicatu premitit.si quid celeri¬
tate itineris atq oportunitate temporis profite̾
posse. Mon& ut ignes in castris fieri ꝓhibeat
ne qua eus aduentus procul sigͥficatio fiat se¬
se confestim subsequi dicit. Basilius ut imꝑatũ
est facit. celeriter q contͣ q oiu opinione cõfecto
itinere: multos in agris inopinantes deprehendit
coꝵ iudicio ad ip̃m ambiorigẽ contendit. quo
in loco cũ pancis equitib esse dicebat᷑. Multu
cũ in om̃ib rebus: tũ in re militari põt fortũa
Nam  magno accidit casu: ut ͫ ip̃m incautũ &iã
atq imparatũ incider&. priusꝗͣ euis aduentus
ab hom̃ib uideret᷑: ꝗͣ fama aut nũcius afferret᷑.
Sic magne fuit fortune oi militari instrumẽto
qđ circũ se habebat erepto. redis equisq depre¬
hensis ip̃m effuge̾ mortem. Sed hoc quoq fc̃m̃
est quod edificio circũdato silua. ut sut domi fere¬

Expanded text:
silum cum omni equitatu praemittit, si quid celerisilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam paratum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domi