comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Deos in quit ĩmortales milites uros publicos me¬
osq aburbe proficiscens adoraui ita ueniamq supplex poposci ut mͥ deuobis
concordie ꝑte gloriam non uictoriam darent. satis fuit eritq unde belli de¬
cus pariat᷑ hinc pax petenda est ꝙ deos ĩmortales int̾ nuncũpanda uota
expoposci eius me compotem uoti uos fat̾ẽ potestis si meminisse uultis nõ
ins annio nec in uolscis sed in romano solo castra hr̃e. si illos colles. qui
ternitis priẽ ur̃e ẽe̾ si hunc ex̾citum ciuium ur̃orũ si me consulẽ urum cu¬
uis ductu auspitioq pͥore ãno bis legiones sannitiũ fudistis. bis castra ui ce¬
is. Ego sum M Ualerius coruus milites cuius uos nobilitatem benefitii
erga uos non in iuriis sensistis nullius supbe muos legis nullius crudelis se¬
natus consulti auctor in omnib meis imꝑiis ĩme seuerior q̃ mnos. ac si cui
genus si cui sua uirtus si cui etiam maiestas si cui honores subdẽ spũs potu¬

Expanded text:
deos' inquit 'immortales, milites, uestros publicos meosque ab urbe proficiscens ita adoraui ueniamque supplex poposci ut mihi de uobis concordiae partae gloriam non uictoriam darent. satis fuit eritque unde belli decus pariatur: hinc pax petenda est. quod deos immortales inter nuncupanda uota expoposci, eius me compotem uoti uos facere potestis, si meminisse uoltis non uos in Samnio nec in Uolscis sed in Romano solo castra habere, si illos colles quos cernitis patriae uestrae esse, si hunc exercitum ciuium uestrorum, si me consulem uestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra ui cepistis. ego sum M. Ualerius Coruus , milites, cuius uos nobilitatem beneficiis erga uos non iniuriis sensistis, nullius superbae in uos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis imperiis in me seuerior quam in uos. ac si cui genus, si cui sua uirtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potu
Abbreviated transcription (Latin):
lictis uix qđ satis ee̾t ad castrorum profitiendum. Et apud romanos tantũ
uulnerum fuit ut plures post p̃lium sautii decesserint. ꝗͣ ceciderant in atie
us insequenti anni consul bellum ad sutrium excepit. Collega fabio C
Martio rutilius datus est. Ceterum & fabius supplementum abroma adduxit
& nouus ex̾citus accitus etruscis uenit

Expanded text:
lictis, uix quod satis esset ad castrorum praesidium, et apud Romanos tantum lictis, uix quod satis esset ad castrorum praesidium, et apud Romanos tantum uolnerum fuit ut plures post proelium saucii decesserint quam ceciderant in acie. Q. Fabius , insequentis anni consul, bellum ad Sutrium excepit; collega Fabio C. Marcius Rutulus datus est; ceterum et Fabius supplementum ab Roma adduxit et nouus exercitus domo accitus Etruscis uenit.
Abbreviated transcription (Latin):
fecta re abiret᷑ clamor ab etruscis oritur concinuntq tube & signa in ferũ¬
tur nec segnius abromanis pugna initur. Concurrũt infensis aĩs numero
ostis uirtute romanus suꝑat. Anceps prelium multos utrinq & for¬
mum quẽq absumit nec prius inclinata res est ꝗͣ serenda aties romana
ad prima signa integri fessis suctesserunt. etrusci quia nullis recentibus sub¬
is fulta pͥma aties fuit ante signa circaq omnes ceciderunt. Nullo i
ꝗ plio fuge minus nec plus cedis fuisset. ni obstinatos mori custos nox texis¬
set. ita ut uictores priusꝗ̃ uicti pugnandi finem facerent. Post occasum soł
signum receptui datum est. nocte abutroq incastra redditum. nec deinde
quicꝙͣ eo anno rei memoria digne apud sutrium gestũ est quia & ex hosti
ex̾citu pͥma tota aties deleta uno p̃lio fuerat. subsidiariis modo re¬

Expanded text:
infecta re abiretur, clamor ab Etruscis oritur concinuntque tubae et signa inferuninfecta re abiretur, clamor ab Etruscis oritur concinuntque tubae et signa inferuntur. nec segnius a Romanis pugna initur. concurrunt infensis animis; numero hostis, uirtute Romanus superat; anceps proelium multos utrimque et fortissimum quemque absumit nec prius inclinata res est quam secunda acies Romana ad prima signa, integri fessis, successerunt, Etrusci, quia nullis recentibus subsidiis fulta prima acies fuit, ante signa circaque omnes ceciderunt. nullo unquam proelio fugae minus nec plus caedis fuisset, ni obstinatos mori Tuscos nox texisset, ita ut uictores priusquam uicti pugnandi finem facerent. post occasum solis signum receptui datum est; nocte ab utroque in castra reditum. nec deinde quicquam eo anno rei memoria dignae apud Sutrium gestum est, quia et ex hostium exercitu prima tota acies deleta uno proelio fuerat subsidiariis modo re
Abbreviated transcription (Latin):
Dum hec gerunt᷑ insannio iam omnes etrurie populi p̃ter¬
matos arretinos ad arma ierant. Ab oppugnando sutrio que urbs soti
romanis uelut claustra etrurie erat ingens orsi bellum. Eo alter consulum
Ennlius cum ex̾citu ad liberandos obsidione sotios uenit. & aduenientibus
romanis sutrini comeatus benigne in castra ante urbem posita aduex
Etrusci diem pͥmum consultando traherent ne bellum traduxerunt. Postero
die ubi teleriora ꝗ̃ tutiora consilia magis placuere ducibus sole orto signũ
me ꝓpositũ est armatiq inatiem procedunt. Quod postꝗ̃ consuli nuntia
extemplo tessaram cdari uissit. ut prandeat miles: firmatisq cibo uiribus
arma capiat dicto paret᷑. Consul ubi armatosq uidit ext signa extra ual¬
lum proferri iussit & haud ꝓcul hoste instruxit atiem. Aliquãdiu intenti utqͥ
steterunt expectantes ut ab aduersariis clamor & pugna inciperet. & pͥus
ol meridie se inclmauit: ꝗ̃ telum hinc aut illinc emissum ẽ. Inde ne

Expanded text:
dum haec geruntur in Samnio, iam omnes Etruriae populi praeter Arretinos ad arma ierant, ab oppugnando Sutrio, quae urbs socia Romanis uelut claustra Etruriae erat, ingens orsi bellum. eo alter consulum Aemilius cum exercitu ad liberandos obsidione socios uenit. aduenientibus Romanis Sutrini commeatus benigne in castra ante urbem posita aduexere. Etrusci diem primum consultando maturarent traherentne bellum traduxerunt: postero die, ubi celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus, sole orto signum pugnae propositum est armatique in aciem procedunt. quod postquam consuli nuntiatum est, extemplo tesseram dari iubet ut prandeat miles firmatisque cibo uiribus arma capiat. dicto paretur. consul ubi armatos paratosque uidit, signa extra uallum proferri iussit et haud procul hoste instruxit aciem. aliquamdiu intenti utrimque steterunt exspectantes ut ab aduersariis clamor et pugna inciperet, et prius sol meridie se inclinauit quam telum hinc aut illinc emissum est: inde, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Hec cum subipõ
uallo portisq streperent haud egre consules ea uidebantur pati sed imꝑite
nultitudinis minc indignatio nunc pudor pectorauersare & ab in tes
au̾tere malis nolle inultos hostes nolle successum non patribus. non cõsuli¬
nus externa & domestica odia certare inanimis tandem suꝑant exte
adeo suꝑbe & in solenter hostis eludebat frequentes inpretorium conueniut
poscunt pugnam postulant ut signum detur. Consules uelut deliberabundi
nita conferunt dui colloquiuntur pugnare expiebant sed retro reuocꝰ
& addenda cupiditas erat ut aduersando rem morandoq incitato semel militi
adderent impetum redditur responsum in maturam rẽ agi nondum tpũs pu¬
gne ẽẽ castris se tegerent. edicunt inde ut abstineant pugna siquis in iussꝰ
pugnauerit ut in hostem animadusuros. Ita dimissis qpͥminus consules uelle
credunt. crescit ardor pugnandi.

Expanded text:
ec cum sub ipso uallo portisque streperent, haud aegre consules pati; at imperitae multitudini nunc indignatio, nunc pudor pectora uersare et ab intestinis auertere malis; nolle inultos hostes, nolle successum non patribus, non consulibus; externa et domestica odia certare in animis. tandem superant externa; adeo superbe insolenterque hostis eludebat. frequentes in praetorium conueniunt; poscunt pugnam, postulant ut signum detur. consules uelut deliberabundi capita conferunt, diu conloquuntur. pugnare cupiebant, sed retro reuocanda et abdenda cupiditas erat, ut aduersando remorandoque incitato semel militi adderent impetum. redditur responsum immaturam rem agi; nondum tempus pugnae esse; castris se tenerent. edicunt inde ut abstineant pugna; si quis iniussu pugnauerit, ut in hostem animaduersuros. ita dimissis, quo minus consules uelle credunt, crescit ardor pugnandi.
Abbreviated transcription (Latin):
is desꝑato imꝑuiso tumultu qñ imꝑatum semel discrimine euasura ẽe
res: & ip̃i atie iusta maluerunt concurrere. Itaq & inequum descendunt
ac fortune se. maiore animo ꝗͣ spe cõmittant.
cum sammitibus

Expanded text:
nites desperato improuiso tumultu, quando in apertum semel discrimen euasura esset nites desperato improuiso tumultu, quando in apertum semel discrimen euasura esset res, et ipsi acie iusta maluerunt concurrere. itaque in aequum descendunt ac fortunae se maiore animo quam spe committunt; um Samnitiu
Abbreviated transcription (Latin):
Consules noui e fabius maxi¬
mus quarto. & ꝑ Decius mus t̾tio cum interse agitarẽt uti alter samnites
hostes alter truscos deligeret ꝗͣteq in hanc aut in illam prouintiã copie
atis & uter ad utrum bellum dux idoneus magis eẽt: Absutrio & ne
& faleris legati auctores concilia etrurie populorum depetenda pace
eri:. totam belli molem ins annium ad u̾terunt profecti consules quo expi¬
ditiores comeatus eẽnt & in certior hostis qua uentarum bellum foret Fabius
ꝑsoranum. decius ꝑsidionum agrum insamnium legiones ducunt ubi inho-¬
ium fines uentum est uterq ppłabiuidus effuso agmine incedit. explor an
tñ latius ꝗ̃ pop̃ulatur. Igitar non fefellere. ad tifernum hostes in occalta ual¬
le instructi ꝙ ingressos romanos supiore ex loco adoriri ꝑabant. Fabius
edimentis in locum tutum remotis presidioq imposito p̃monitis milit
ad ẽẽ certamen quadrato agmine ad predictas hostium latebras succedit Sam¬

Expanded text:
consules noui, Q. Fabius Maximus quartum et P. Decius Mus tertium, cum inter se agitarent uti alter Samnites hostes, alter Etruscos deligeret, quantaeque in hanc aut in illam prouinciam copiae satis et uter ad utrum bellum dux idoneus magis esset, ab Sutrio et Nepete et Faleriis legati, auctores concilii Etruriae populorum de petenda pace eri†, totam belli molem in Samnium auerterunt. profecti consules, quo expeditiores commeatus essent et incertior hostis qua uenturum bellum foret, Fabius per Soranum, Decius per Sidicinum agrum in Samnium legiones ducunt. ubi in hostium fines uentum est, uterque populabundus effuso agmine incedit. explorant tamen latius quam populantur; igitur non fefellere ad Tifernum hostes in occulta ualle instructi, quam ingressos Romanos superiore ex loco adoriri parabant. Fabius impedimentis in locum tutum remotis praesidioque modico imposito praemonitis militibus adesse certamen, quadrato agmine ad praedictas hostium latebras succedit. Sam
Abbreviated transcription (Latin):
Saritium Legiones cum ꝑtem appius
c̃ laudius p̃tor ꝑtem. L Uolumnius ꝓconsul sequ̾entur in agrã stellantem
cõuenerunt. & ibi samnitii oinnes considunt. & appius uolumniusq castꝰ
cõiungunt. Fuguatum infestissimis animis hinc ira stimulante adu̾sas
rebelsantes totiens illinc adultimam iam dimicantib spem. Cesa ergo sam
lentia grauis prodigiisq sollicitus. Nam &x terram multifariam oluisse
& in excitu appi claudis plerosq fulminib ictos nuintiatũ ẽ. libriq ex
hoc additi. Et aimo quintus fabius gurges consulis filius aliquot matronas
apopulum stupri damonatas pecunia multauit. ex quo multatitio ere ueneis
eddem que prope circumest fatiendam curauit.¬

Expanded text:
Samnitium legiones, cum partem Ap. Claudius praetor, partem L. Uolumnius pro consule sequeretur, in agrum Stellatem conuenerunt; ibi ad Caiatiam omnes considunt et Appius Uolumniusque castra coniungunt. pugnatum infestissimis animis, hinc ira stimulante aduersus rebellantes totiens, illinc ab ultima iam dimicantibus spe. caesa ergo Samnlentia grauis prodigiisque sollicitus; nam et terram multifariam pluuisse et in exercitu Ap. Claudi plerosque fulminibus ictos nuntiatum est; librique ob haec aditi.ad populum stupri damnatas pecunia multavit; ex quo multaticio aere Veneris aedem quae prope circum est faciendam curavit.
Abbreviated transcription (Latin):
lius deinde reus spurius seruilius ut consulatu abiit .C. Martio &¬
rio consulibus. Initio statim anni ab lutio ceditio & T statio tribunis die dc̃a
n ut menenius precibus suis aut patrum sed tum multa fidutia in nocer
gratieq tribunitios impetus talit. Et huic prelium cum tuscis ad ianiculum
erat crimini. sed feruidi animi uirut inpublico ꝑiculo ante sic tamen insuo
non tribunos modo sed plebem oratione feroci refutando exprobrando.
menenii dannationem mortemq cuius patris mune̾ restituta quondam plebs
eos ip̃os quibus tamen se iuret magistratus eas leges haberet ꝑiculum audatia
cussit. Inuit & uirginius collega testis productus participando laudes mag
tamen quia menenianum adeo mutauerant animum profuit uiditium Gellũ¬

Expanded text:
lius deinde reus, Sp. Seruilius , ut consulatu abiit, C. Nario consulibus, initio statim anni ab L. Caedicio et T. Statio tribunis die dicta, non ut Menenius, precibus suis aut patrum sed cum multa fiducia innocentiae gratiaeque tribunicios impetus tulit. et huic proelium cum Tuscis ad Ianiculum erat crimini. sed feruidi animi uir ut in publico periculo ante, sic tum in suo, non tribunos modo sed plebem oratione feroci refutando exprobrandoque T. Meneni damnationem mortemque, cuius patris munere restituta quondam plebs eos ipsos quibus tum saeuiret magistratus, eas leges haberet, periculum audacia discussit. iuuit et Uerginius collega testis productus, participando laudes; magis tamen Menenianum—adeo mutauerant animum— profuit iudicium. ce
Abbreviated transcription (Latin):
n regis campo martio & insula. Consules ad deprehendendos legatos
coniuratosq profecti domo sine tumultu rem omnem oppressere. litteraꝵ
primis habita cura ne intertiderent. proditoribus extemplo inuincul
coniectis delegatis paululam ad dubitatum ẽ. Et ꝗͣꝗ̃ uisi sint cõmisisse ut
hostium loco eeñt. ius tamen gentium ualuit. de bonis que reddi ante cen¬
preda spem inperpetuum cum hĩs pacis amitteret. ager tarquiniorum qui
inter urbem ac tyberim fuit consecratus marti marcius de inde campus fuĩt
forte tum ib seges farris dicitur fuisse mature messi quem campi fructũ
quia irreligiosum erat consumere desectam cum stramento segetem magꝰ
uis hominum simul inmissa corbibus fudere intyberim tenui fluentem
aqua ut medis caloribus solet. ita in uadis hesitantes frumenti acteruios
edisse illitos limo insulam inde paulatim & aliis que fert temere fł
eodem inuectis factam. postea credo additas molles manuiq ad uitum ut

Expanded text:
 rem ad consules detulit. consules ad deprehendendos legatos coniuratosque profecti domo sine tumultu rem omnem oppressere; litterarum in primis habita cura ne interciderent. proditoribus extemplo in uincla coniectis, de legatis paululum addubitatum est; et quamquam uisi sunt commisisse ut hostium loco essent, ius tamen gentium ualuit. de bonis regiis, quae reddi ante censpraeda spem in perpetuum cum iis pacis amitteret. ager Tarquiniorum qui inter urbem ac Tiberim fuit, consecratus Marti, Martius deinde campus fuit. forte ibi tum seges farris dicitur fuisse matura messi. quem campi fructum quia religiosum erat consumere, desectam cum stramento segetem magna uis hominum simul immissa corbibus fudere in Tiberim tenui fluentem aqua, ut mediis caloribus solet. ita in uadis haesitantes frumenti aceruos sedisse inlitos limo; insulam inde paulatim, et aliis quae fert temere flumen eodem inuectis, factam; postea credo additas moles manuque adiutum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Uetigal quoq eis campanus pplus uissus pendere in singulis quot anis. Fuere
autem mille & sextenti denarii. numi quadrigeni quinquagenis. Ita bello
esto p̃miispenaq ꝓcuiusq m̃ito ꝑsolutis T. Manlius romã rediit Cui uer
seniores enim obuiam exisse cõstat. Iuuentutẽ & tũc in omi uita deiñ au̾satã
cum execratamq¬

Expanded text:
uectigal quoque eis Campanus populos iussus pendere in singulos quotannis—fuere uectigal quoque eis Campanus populos iussus pendere in singulos quotannis—fuere autem mille et sexcenti—denarios nummos quadringenos quinquagenos. ita bello gesto, praemiis poenaque pro cuiusque merito persolutis T. Manlius Romam rediit; cui uenienti seniores tantum obuiam exisse constat, iuuentutem et tunc et omni uita deinde auersatam eum exsecratamq
Abbreviated transcription (Latin):
Huic agmini torquatus consul ad triphanum inter sinuessam Mintuenasq is
lotus est. occurrit. priusꝗ̃ castris locus caperet᷑ sarcinis utrinq in aceruũ cõiedis
pugnatum debellatum est. Adeo enim abscise res sunt ut consali uictorem
xcitum ad depopulandos agros eorum ducenti dederent se omes lita lat
deditionemq eã campani sequerent᷑. Latini capuaq agro mulctati. Latinus
ager priuernati additus agro & falernus. qui ppłi campani fuerat usq ad uul¬
urnum flumẽ. plebi romane diuidit᷑. bina in latinosiugera ita ut qu¬
drantem expͥuernati cõplerent. data t̾tia infalemo quadrantib a prolon¬
ginquitate adiectis. Extra penam fuere latinorũ laurentesq campanorũ
quites quia non desciuerant. Cum laurentib renouari fedus uissum. re¬
nat᷑q exeo quot annis post diem decimum latinarũ. Equitib campanis ci¬
utas data. monumẽto ut ee̾t. Eneam tabulam inede castoris rome fixi

Expanded text:
huic agmini Torquatus consul ad Trifanum—inter Sinuessam Minturnasque is locus est—occurrit. priusquam castris locus caperetur, sarcinis utrimque in aceruum coniectis pugnatum debellatumque est; adeo enim accisae res sunt ut consuli uictorem exercitum ad depopulandos agros eorum ducenti dederent se omnes Latini deditionemque eam Campani sequerentur. Latium Capuaque agro multati. Latinus ager Priuernati addito agro et Falernus, qui populi Campani fuerat, usque ad Uolturnum flumen plebi Romanae diuiditur. bina in Latino iugera ita ut dodrante ex Priuernati complerent data, terna in Falerno quadrantibus etiam pro longinquitate adiectis. extra poenam fuere Latinorum Laurentes Campanorumque equites, quia non desciuerant; cum Laurentibus renouari foedus iussum renouaturque ex eo quotannis post diem decimum Latinarum. equitibus Campanis ciuitas Romana data, monumentoque ut esset, aeneam tabulam in aede Castoris Romae fixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prorumꝑe eadem qua transirent possunt. ubi maxime confertis hostib qua
fuerat nusꝗ̃ uiderent ne totꝰ fortissimos uiros interclusos oppͥmeret hostis
tendunt inquemcũq casum du̾si uolsci: hinc consulem ac legiones sustinẽ
altera fronte instare tempanio atq equitib: qui cum sepe conati nequissẽt
prorumpere ad suos tumulo quodam occupato in orbem se tutabant᷑ nequa¬

Expanded text:
perrumpere eadem qua transierant posse, ibi maxime confertis hostibus qua perrumpere eadem qua transierant posse, ibi maxime confertis hostibus qua  omnis exercitus fuerat nusquam uiderent, ne tot fortissimos uiros interclusos opprimeret hostis, tendunt in quemcumque casum. diuersi Uolsci hinc consulem ac legiones sustinere, altera fronte instare Tempanio atque equitibus; qui cum saepe conati nequissent perrumpere ad suos, tumulo quodam occupato in orbem se tutabantur, nequa
Abbreviated transcription (Latin):
magna uoce exclamasset ut equites qui saluam rem p. uellent ẽẽ: ex equis de¬
silirent omnium tarmarum equitib uelut ad consulis impiũ motis insi hec
in quit armata cohors sistit impetũ hostiũ. actum de impio ẽ Sequimini pro
uexillo cuspidem meam oñdite romanis uolscisq neq exequitib uobis ullosq
equites nec pedites ẽẽ. peditib pares. cum clamore cõpbata ad hortatio esset
uadit alte cuspidem gerens: quacũq incedunt ui uam fatiunt. eo se inferũt¬
obiectis ꝑmisẜ ubi suorum plurimum laborem iudent. restituit᷑ omnib locis
pugnam quo eos impetus tulit. nec dubiũ erat quin si pauci simul obire oĩã
possent terga daturi hostes fuerint. Et cum iam ꝑte nulla sustiuerẽt dat
ĩgnum uolscus imꝑator: ut parmatis noue cohorti hostium locus det do
impetu illati absuis excludantur. Quod ubi ẽ factum in terclusi equites nec

Expanded text:
magna uoce exclamasset ut equites, qui saluam rem publicam uellent esse, ex equis demagna uoce exclamasset ut equites, qui saluam rem publicam uellent esse, ex equis desilirent, omnium turmarum equitibus uelut ad consulis imperium motis, 'nisi haec' inquit, 'parmata cohors sistit impetum hostium, actum de imperio est. sequimini pro uexillo cuspidem meam; ostendite Romanis Uolscisque neque equitibus uobis ullos equites nec peditibus esse pedites pares'. cum clamore comprobata adhortatio esset, uadit alte cuspidem gerens. quacumque incedunt, ui uiam faciunt; eo se inferuntobiectis parmis, ubi suorum plurimum laborem uident. restituitur omnibus locis pugna, in quae eos impetus tulit; nec dubium erat quin, si tam pauci simul obire omnia possent, terga daturi hostes fuerint. et cum iam parte nulla sustinerentur, dat signum Uolscus imperator, ut parmatis, nouae cohorti hostium, locus detur donec impetu inlati ab suis excludantur. quod ubi est factum, interclusi equites nec
Abbreviated transcription (Latin):
Clamore inditiũ pͥmum fuit ꝗͣ res inclinatura e̾e̾t: excitatior crebriorq ab hoste
us a romanis dissonus impar segnius sepe iteratus incerto clamõe prodi¬
dit pauorẽ aĩorum eo ferotior illatiis hostis urg̾e̾ scutis micare gladiis altẽa
exꝑte micant circũspectantib galeȩ etiam in certi trepidant applicant se tur¬
be. Signa nunc resistentia deserunt᷑ ab añsigͣnis nunc inter suos manipulos
recipunit᷑. nondum fuga certa nondum uictoria erat. tegi magis romanus ꝗͣ
ugnare: uolscos inferre signa urgere atiem. plus cedis hostiũ uidẽ ꝗͣ fug̨
amꝰ omnibus locis ceditur. nequicꝗ̃ Sempronio consule obiurgãte atq hortan¬
te nihil nec impium nec maiestas ualebat Dataq mox terga hostib forent
sex Tempanius decurio equitum labente iam re pñti aĩo subuenisset. ꝗ ci

Expanded text:
clamor indicium primum fuit qua res inclinatura esset, excitatior crebriorque ab hoste clamor indicium primum fuit qua res inclinatura esset, excitatior crebriorque ab hoste sublatus: ab Romanis dissonus, impar, segnius saepe iteratus incerto clamore prodidit pauorem animorum. eo ferocior inlatus hostis urgere scutis, micare gladiis. altera ex parte nutant circumspectantibus galeae, et incerti trepidant applicantque se turbae; signa nunc resistentia deseruntur ab antesignanis, nunc inter suos manipulos recipiuntur. nondum fuga certa, nondum uictoria erat; tegi magis Romanus quam pugnare; Uolscus inferre signa, urgere aciem, plus caedis hostium uidere quam fugae. iam omnibus locis ceditur, nequiquam Sempronio consule obiurgante atque hortante. nihil nec imperium nec maiestas ualebat, dataque mox terga hostibus forent, ni Sex. Tempanius , decurio equitum, labante iam re praesenti animo subuenisset. qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
His rebus actis Consules quos diximus idibis decembris
magrãtum accepere iam non solum qui ad id missi erant retulerũt ĩ minẽ
un bellum sed legati quoq ablatinis & hernicis nuntiabant non ante
unꝗ̃ uolscos nec ducibus legendis nec ex̾citu scribendo intentiores fuisse uul
frem̃e aut inꝑpetuũ arma bellumq obliuioni danda iugumq accipiendi
aut his cui quibus dempio tertet᷑ nec uirtute nec patientia nec disciplina rei
militaris cedendum ẽẽ. haud uanã attulere. Sed nec ꝑinde prẽs moti sunt &
empronius cui ea piutia sorte euenit tanꝗͣ constantissime rei fortuna fri¬
ꝙ ex̾citus uictoris ppłi adu̾sus uictos duxisset omnia tem̾ẽ ac negligenter egit
adeo ut discipline romane plus in uolsco ex̾citu ꝗ̃ in romano eẽt. Ergo fortua
at sepe alias uirtutẽ secuta pͥmo plio quod a sempronio incaute in consu
cõmissum ẽ non subsidiis firmata atie non equite apte locato cõcursum est

Expanded text:
his rebus actis, consules ii, quos diximus, idibus Decembribus magistratum occepere. iam non solum qui ad id missi erant rettulerant imminere Uolscum bellum, sed legati quoque ab Latinis et Hernicis nuntiabant non ante unquam Uolscos nec ducibus legendis nec exercitui scribendo intentiores fuisse; uolgo fremere aut in perpetuum arma bellumque obliuioni danda iugumque accipiendum, aut iis cum quibus de imperio certetur, nec uirtute nec patientia nec disciplina rei militaris cedendum esse. haud uana attulere; sed nec perinde patres moti sunt, et C. Sempronius cui ea prouincia sorti euenit tamquam constantissimae rei fortunae fretus, quod uictoris populi aduersus uictos dux esset omnia temere ac neglegenter egit, adeo ut disciplinae Romanae plus in Uolsco exercitu quam in Romano esset. ergo fortuna, ut saepe alias, uirtutem est secuta. primo proelio, quod ab Sempronio incaute inconsulteque commissum est, non subsidiis firmata acie, non equite apte locato concursum est.
Abbreviated transcription (Latin):
dita sunt Controu̾siam iñ fuit utrum ppłi ussu indiceret bellum. an satis
ẽẽt senatus consulto. Peruicere tribum denuntiando impedituros se delectũ
ut consul debello ad ppłm ferret omnes centurie iussere. In eoqͦ plebs suꝑior
M. postumius A. Cornelius cossus. Ex his cossus prefuit urbi. Tres delectu hĩto pro¬
fecti sunt ueios. Documentoq fuere ꝗͣ plurimũ imꝑium bello inutile fuisset
ndendo ad sua quisq consilia cum aliud alii uideret᷑. apperuerunt ac
casionem locum hosti Incertam namq atiem signum aliis dari. rereptui a¬
liis cani iubentibus: inuasere opportune ueientes. castra propinqua turbatos
ac terga dantes accepere. Plus itaq ignominie ꝗ̃ cladis ẽ acceptum.

Expanded text:
sunt audita. controuersia inde fuit utrum populi iussu indiceretur bellum an satis sunt audita. controuersia inde fuit utrum populi iussu indiceretur bellum an satis esset senatus consultum. peruicere tribuni, denuntiando impedituros se dilectum, ut Quinctius consul de bello ad populum ferret. omnes centuriae iussere. in eo quoque plebs superior M. Postumius A. Cornelius Cossus . ex his Cossus praefuit urbi, tres dilectu habito profecti sunt Ueios, documentoque fuere quam plurium imperium bello inutile esset. tendendo ad sua quisque consilia, cum aliud alii uideretur, aperuerunt ad occasionem locum hosti; incertam namque aciem, signum aliis dari, receptui aliis cani iubentibus, inuasere opportune Ueientes. castra propinqua turbatos ac terga dantes accepere; plus itaque ignominiae quam cladis est acceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
bus hec torpora modo affecta tabe. sed aĩos quoq multiplex religio
& pleraq ext̾na inuasit. nouos ritus sacrificandi uaticinando inferentibus
indomos quibus questui sunt capti suꝑstitione atumi donec pu ͭ ͥ ᷤ. iam pudor
ad pͥmores ciuitatis ꝑuenit. Cremẽtes inomnibus uicis sacellisq pegrir
insolita piacula pacis. deum exposcende. datum negotium inde edilib ut
nimaduterent: ne qui nͥ romani dii neu quo alio more ꝗ̃ prĩo collerent᷑:
adusus ueientes insequentem annum ꝑ Gaium Seruilium halam.L. papirium
mugilanum consulem delate sunt: tunc quoq ne confestim bellum indiceret:
eue ex̾citus mitterent᷑ religio obstitit. Feciales prius mittendos adres repei
censuere: cum ueientibus mper atie dimicatum adnumentũ & fidenas fuerat¬
Indutieq in non pax facta. quarum & dies exierat & ante diem rebellauerant
assi tamen fetiales. nec eorum cum more patrum iurati repeterent res ub

Expanded text:
 nec corpora modo adfecta tabo, sed animos quoque multiplex religio et pleraque externa inuasit, nouos ritus sacrificandi uaticinando inferentiin domos, quibus quaestui sunt capti superstitione animi, donec publicus iam pudor ad primores civitatis pervenit cernentes in omnibus vicis sacellisque peregrina atque insolita piacula pacis deum exposcendae. datum inde negotium aedilibus ut animadverterent ne qui nisi Romani di neu quo alio more quam patrio colerentur. irae adversus Veientes in insequentem annum, C. Servilium Ahalam L. Papirium Mugillanum consules, dilatae sunt. nihil tune quoque ne confestim bellum indiceretur neve exercitus mitterentur religio obstitit; fetiales prius mittendos ad res repetendas censuere. cum Veientibus nuper acie dimicatum ad Nomentum indutiaeque inde, non pax facta, quarum et dies exierat, et ante diem rebellauerant; missi tamen fetiales; nec eorum, cum more patrum iurati repeterent res, uerba
Abbreviated transcription (Latin):
ad quam uocem exanimi stante p̃nestinorum age dum lictor excide ra¬
dicem hanc inquit ĩcomodam ambulantib ꝑfusumq ultimi supplitii
metu multa dicta dimisit. Haud dubie illa etate qua nulla uirtutum
ferocior fuit nemo unus erat uir quo innixa magis res romana staret
um parem destinant animis magno alexandro ducem: si arma asia
ꝑdomita in europam u̾tisset.¬

Expanded text:
ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide raad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ad triũ¬
phum decessisse romani paparium cursorem scribunt qui eo duce luceriam
reteptam sannitesq sub ugum missos auctores sunt. Et fuit uir haud du-¬
bie dignus oumi bellica laude non animi solum uigore. sed etiam corporis
ribus excellens. precipua pedum ꝑnicitas in erat que cognomẽ etiã dec
uictorẽq cursu omnium etatis sue fuisse ferunt. & seu uirum ui seu ex̾¬
citatione multa cibi uiniq cundem capacissimum nec eum ullo aspe¬
riorẽ quia ip̃e inuicti ad laborem corporis eẽt. fuisse militiam pedu
riter equitiq. equites etiam aliquãdo ausos ab eo petere. ut sibi bene ꝓ
gesta laxaret aliquid laboris. quib ille ne nihil remissum dicatis re-
itto inquit ne utiq dorsum demulctatis cum exequis descenderitis.
uis erat in eo iuro imꝑii ingens pariter insotios ciuesq. Prenestinus p̃tor
ꝑtimorem segnius ex subsidiis suis duxerat inpͥmam atiem. que cam ambu¬
lans ante tabernaculum uorari ussisset. lictorem expedire securem iussit

Expanded text:
inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit vir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum vigore sed etiam corporis viribus excellens. praecipua pedum pernicitas inerat, quae cognomen etiam dedit; victoremque cursu omnium aetatis suae fuisse ferunt, seu crurum vi seu exercitatione multa; cibi vinique eundem capacissimum; nec cum ullo asperiorem, quia ipse invicti ad laborem corporis esset, fuisse militiam pediti pariter equitique; equites etiam aliquando ausos ab eo petere ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquitto' inquit, 'ne utique dorsum demulceatis cum ex equis descendetis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens pariter in socios ciuesque. Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
nulta ageret cum milites uulgo adirent timens sciscitari. uter porsenna e
ne ignorando regem semetip̃e aperiret. quis eẽt quo temere traxit fortuna
facinus scribam pro rege obtruncat. Uadentem inde qua per trepidam turbã
ruento mucrone sibi ipe fecerat uiam. cum concursu ad clamorem fac
prehensum. regii satellites retraxissent ante tribunal regis destitutus. tum
quoq intertantas fortune minas metuendus magis ꝗͣ metuens. romanus¬
um inquit ciuis Gaium mutium uocant. hostis hostem octidere uolui.
ad mortem minus animi est ꝗͣ fuit. ad cedem & facere & pati fortia ro¬
num est. Nec unus inte ego hos aĩõs gessi: longus post me ordo est. Id
petentium decus. proinde in haec discrimina si uiuatꝰ accingere. ut insingulas
horas capite dimices tuo ferrum: hostemq inuestibulo habeas regie. Nos tibi iu¬

Expanded text:
multa ageret eum<que> milites uolgo adirent, timens sciscitari uter Porsinna esset, multa ageret eum<que> milites uolgo adirent, timens sciscitari uter Porsinna esset, ne ignorando regem semet ipse aperiret quis esset, quo temere traxit fortuna facinus, scribam pro rege obtruncat. uadentem inde qua per trepidam turbam cruento mucrone sibi ipse fecerat uiam, cum concursu ad clamorem facto comprehensum regii satellites retraxissent, ante tribunal regis destitutus, tum quoque inter tantas fortunae minas metuendus magis quam metuens, 'Romanus sum' inquit, 'ciuis; C. Mucium uocant. hostis hostem occidere uolui, nec ad mortem minus animi est, quam fuit ad caedem; et facere et pati fortia Romanum est. nec unus in te ego hos animos gessi; longus post me ordo est idem petentium decus. proinde in hoc discrimen, si iuuat, accingere, ut in singulas horas capite dimices tuo, ferrum hostemque in uestibulo habeas regiae. hoc tibi iu
Abbreviated transcription (Latin):
Obsidio erat nihilominus. & frumenti cum summa
tate iopia. Sedendoq expugnaturum se urbem spem porsenna hẽbat
tum Q mutius adolescens nobilis cui indignum uidebatur ppłm romanum ser¬
uientem cum sub regibus eẽt. nullo bello nec abhostibus ullis obsessum esse
Itaq magno audaciq aliquo facinore eam indignitatem. uindicandam ratus
primo sua sponte penetrare in hostium castra constituat. deinde metuens ne
si consulum Inuissa & ignaris omnibus iret. forte deprehensus a custotibus
romans retraheretur. ut transfuga fortuna tum urbis crimen affirmante
mnatum adiit. Transire tyberim inquit patres & intrare si possum hos
castra uolo non predo non populationum inuicem ultor magis. si dii iuiuãt¬
est inanimo facinus. approbant patres. abdito intrauestem ferro pro ficiscit:
bi eo uenit. incõfertissima turba prope regium tribunal constitit. Ibi ca
stipendium militibus forte daretur & scriba cum rege sedens pari fere ornatu

Expanded text:
obsidio erat nihilo minus, et frumenti cum summa caritate inopia, sedendoque expugnaturum se urbem spem Porsinna habebat, cum C. Mucius, adulescens nobilis, cui indignum videbatur populum Romanum servientem cum sub regibus esset nullo bello nec ab hostibus ullis obsessum esse, derit,—itaque magno audacique aliquo facinore eam indignitatem vindicandam ratus, primo sua sponte penetrare in hostium castra constituit; dein metuens ne, si consulum iniussu et ignaris omnibus iret, forte deprehensus a custodibus Romanis retraheretur ut transfuga, fortuna tum urbis crimen adfirmante, senatum adit. transire Tiberim, inquit, patres, et intrare, si possim, castra hoin animo est facinus.' adprobant patres; abdito intra uestem ferro proficiscitur. ubi eo uenit, in confertissima turba prope regium tribunal constitit. ibi cum stipendium militibus forte daretur et scriba cum rege sedens pari fere ornatu
Abbreviated transcription (Latin):
ite tempestati cum se consules obtulissent facile exꝑti sunt parum tuta
maiestatem sine uiribus ẽẽ. uiolatis lictoribus. fascibus fractis e foro ĩ curiã
compelluntꝰ/ incerti quatenus uolero exerceret iictoriam conticiscente de¬
inde tumultu cum senatum uocari uississent querunt᷑ iniurias suas ium ple¬
his uoleronis audatiam. Multis ferociter dictis sententus uice̾ seniores qb
ira prũm adu̾sus temerĩtatem plebis certare non placuit. Uolerone
plexa fauore plebs ꝓximis comitiis treat plebis tribunum

Expanded text:
tantae tempestati cum se consules obtulissent, facile experti sunt parum tutam tantae tempestati cum se consules obtulissent, facile experti sunt parum tutam maiestatem sine uiribus esse. uiolatis lictoribus, fascibus fractis, e foro in curiam compelluntur, incerti quatenus Uolero exerceret uictoriam. conticescente deinde tumultu cum in senatum uocari iussissent, queruntur iniurias suas, uim plebis, Uoleronis audaciam. multis ferociter dictis sententiis, uicere seniores quibus ira patrum aduersus temeritatem plebis certari non placuit. Uoleronem amplexa fauore plebs proximis comitiis tribunum
Abbreviated transcription (Latin):
Is uocibus alii alios cumin¬
citassent. aduoleronem publium deplebe hominem quia ordines duxisset
iegaret se militem fieri ctebere lictor missus est a consulib. Uolero as¬
latꝰ tribunos. cum auxilio nemo eẽt consules spoliari hominem & uirgas
expediri iubent. prouoco inquit ad ppłm uolero quoniam tribuni ciuem
romanum in conspectu suo uirgis cedi malunt q̃ ip̃i in lecto suo auobis tru¬
cidari. Quo ferotius clamitabat eo infestius circuns cidere & spoliare
or. Tum uolero & preualens ip̃e & adiuuantibus aduocatis repulsolit
ubi indignantium prose acerrimus erat clamor eo se in turbam confertis-¬
sunam recegit: clamitans prouoco & fidem plebis imploro. ad este ciues ad¬
ste cõmilitones. nihil est qđ expectetis tribunos quibus ip̃is ur̃o au
opus est. Concitati homines uelut ad prelium se ex pedut. appebatq om̃e
discrimen ad eẽ mhil cuiꝗ̃ sanctum non publici fore non priuati uiris. Huic

Expanded text:
is uocibus alii alios cum incitassent, ad Uoleronem Publilium de plebe hominem quia, quod ordines duxisset, negaret se militem fieri debere, lictor missus est a consulibus. Uolero appellat tribunos. cum auxilio nemo esset, consules spoliari hominem et uirgas expediri iubent. 'prouoco' inquit, 'ad populum' Uolero, 'quoniam tribuni ciuem Romanum in conspectu suo uirgis caedi malunt quam ipsi in lecto suo a uobis trucidari.' quo ferocius clamitabat, eo infestius circumscindere et spoliare lictor. tum Uolero et praeualens ipse et adiuuantibus aduocatis repulso lictore, ubi indignantium pro se acerrimus erat clamor, eo se in turbam confertissimam recipit clamitans: 'prouoco et fidem plebis imploro. adeste, ciues; adeste, commilitones; nihil est quod expectetis tribunos quibus ipsis uestro auxilio opus est.' concitati homines ueluti ad proelium se expediunt, apparebatque omne discrimen adesse; nihil cuiquam sanctum, non publici fore, non priuati iuris. huic
Abbreviated transcription (Latin):
militieq & partiun & auctum imꝑium sit: Labente deinde discipli
paulatim uelut discidentes pͥmo mores sequat᷑ aio. deinde ut magis magis
cognitione rerum salubre ac frugiferum: omnis te exempli documẽta ĩ illu¬
stri posita monimento intueri. Inde tibi tueq rei publice quod ĩmitari cupias
nde fedum ĩ ceptu fedum exitu quod uites. Cȩterum aut me amor negotii
suscepti fallit: aut nulla unꝗ̃ res publica nec maior nec sanctior: nec boĩs
exemplis dictior fuit. nec inquam ciuitatem tam sero auaritia luxũiaq in¬
migrauerit. nec ubi tantus ac tam du pauꝑtati ac ꝑsimoie honos fuerit: adeo
quanto rerum minus cupiditatis erat. Nuper diuitiȩ auaritiam & abun

Expanded text:
militiaeque et partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim militiaeque et partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim disciplina uelut desidentes primo mores sequatur animo, deinde ut magis magisqcognitione rerum salubre ac frugiferum. omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento intueri; inde tibi tuaeque rei publicae quod imitere capias, inde foedum inceptu foedum exitu quod uites. ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla unquam res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis ditior fuit, nec in quam ciuitatem tam serae auaritia luxuriaque immigrauerint, nec ubi tantus ac tam diu paupertati ac parsimoniae honos fuerit. adeo quanto rerum minus, tanto minus cupiditatis erat: nuper diuitiae auaritiam et abun
Abbreviated transcription (Latin):
repeto au̾tam: omnis expers cure quę scribentis animum et si non flectere a
ro solicitum tñ efficere possit: Que ante conditam condendam ue urbe
poeticis magis decora fabulis q̃ incorruptis rerum gestarum monimentis
tradũt  ea nec affirmare nec reflere in aio est, Patur hec uenia antiquitati
ut miscendo hũana diuinis: pͥmordia urbium augustiora fatiat. & si cui po¬
pulo licere oportet consecrare origines suas & ad deos reffere auctores ea bel¬
u gloria est populo romano: ut cum suum conditorisq su parentem in
potissimum ferat tam & hoc gentes humane patiantur equo aio ꝗ̃ imperi¬
um patiuntur. Sed hȩc & his similia: ut cumq aĩaduersa aut existimata ert
ad in magno equidem ponam discrimine. Ad illa prose quisq acritex
tendat aninum: quȩ uita: qui mores fuerint per quos uiros quibusq artib

Expanded text:
repeto, auertam, omnis expers curae quae scribentis animum, etsi non flectere a repeto, auertam, omnis expers curae quae scribentis animum, etsi non flectere a uero, sollicitum tamen efficere posset. quae ante conditam condendamue urbem poeticis magis decora fabulis quam incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec adfirmare nec refellere in animo est. datur haec uenia antiquitati ut miscendo humana diuinis primordia urbium augustiora faciat; et si cui populo licere oportet consecrare origines suas et ad deos referre auctores, ea belli gloria est populo Romano ut cum suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes humanae patiantur aequo animo quam imperium patiuntur. sed haec et his similia utcumque animaduersa aut existimata erunt haud in magno equidem ponam discrimine: ad illa mihi pro se quisque acriter intendat animum, quae uita, qui mores fuerint, per quos uiros quibusque artibus domi
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e̾ uideam: dum noui semper scriptores aut ĩ
rebus certius aliquid allaturos se aut scribedi
arte rudem uetustatem suꝑaturos credũti ut¬
cunq erit Iuuabit tamen rerum gestarum me¬
moriȩ principis terrarum populi p̾rouirili ꝑte¬
R me ipsum consulisse. Et si intanta scriptorii
turba meã fama in obscuro sit nobilitate ac
magnitudine corum qui nomini offitient meo¬
me consoler. Res est preterea & in mensi operis
ut quę supra septingentesimum annium repeta¬
tur: & quȩ ab exiguu profecta miciis eo creuerit
ut᷑ iam magnitudine laboret sua. & plerisq legentium haud dubito qi
prime origines proximaq origmibus minus prebitura uoluptatis sint: festinã¬
tibus ad hec noua quibus iam pridem preualentibus populi uires se ip̃ẽ c̃ofi¬
ciunt. Ego contra hoc quoq premium laboris petam ut me a cospectu maloꝵ
quȩ nostra tot per annos uidit ȩtas tantisper certe dum pͥsca illa tota mẽte

Expanded text:
rem uideam, dum noui semper scriptores aut in rebus certius aliquid allaturos se aut scribendi arte rudem uetustatem superaturos credunt. utcumque erit, iuuabit tamen rerum gestarum memoriae principis terrarum populi pro uirili parte et ipsum consuluisse; et si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum me qui nomini officient meo consoler. res est praeterea et immensi operis, ut quae supra septingentesimum annum repetatur et quae ab exiguis profecta initiis eo creuerit ut iam magnitudine laboret sua; et legentium plerisque haud dubito quin primae origines proximaque originibus minus praebitura uoluptatis sint, festinantibus ad haec noua quibus iam pridem praeualentis populi uires se ipsae conficiunt: ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut me a conspectu malorum quae nostra tot per annos uidit aetas, tantisper certe dum prisca tota illa mente
Abbreviated transcription (Latin):
n transisset ꝑtim suos inimicos ꝑtim college amicos ad solatium
equate repulse sibi quoq negari triumphum. Non ita inquit patres
conscripti ur̃e maiestatis meminero ut me consulem ẽẽ ob liuiscas¬
Eodem iure imꝑii quo bella gessi bellis feliciter gestis s amnio atq etruria
subactis uictoria & pace parta triumphabo ita senatum reliquit. Inde ĩter
ibrinos plebis contentio orta. pars intertessuros ne nouo exemplo triũ¬
ret aĩebat: pars auxilio se adu̾sus collegas triumphanti futuros. iactata res
ad ppłm est. uocatusq eo consul. & cum Lhoratũ A Ualeriũ consules. Ca¬
um martium ruptilium nuꝑ prẽm euis. qui tunc censor ee̾t non ex aui¬
ritate senatus sed iussu ppłi triumphasse diceret aditiebat se quoq latu¬
rum fuisse ad polm ni sciret mancipia nobilium tribunos plebis legem im¬
edituros uoluntatem sibi ac fauorem ppłi consentientis pro omnib ussis

Expanded text:
riam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium riam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum, 'non ita' inquit, 'patres conscripti, uestrae maiestatis meminero ut me consulem esse obliuiscaeodem iure imperii quo bella gessi, bellis feliciter gestis, Samnio atque Etruria subactis, uictoria et pace parta triumphabo.' ita senatum reliquit. inde inter tribunos plebis contentio orta; pars intercessuros ne nouo exemplo triumpharet aiebat, pars auxilio se aduersus collegas triumphanti futuros. iactata res ad populum est uocatusque eo consul cum M. Horatium L. Ualerium consules, C. Marcium Rutulum nuper, patrem eius qui tunc censor esset, non ex auctoritate senatus sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancipia nobilium, tribunos plebis, legem impedituros; uoluntatem sibi ac fauorem consentientis populi pro omnibus iussis
Abbreviated transcription (Latin):
triumpho Consul alter postumius quia in sanmitib materia belli de erat
iam transducto ex̾citu pͥmum peruastauerat uolsinensem agrum
de inde cum ingressis ad tuendos fines haud procul menib ip̃orũ depugͣt¬
ros ꝓpinquitas urbis tutata erat. In rosellanum agrum excitus traductꝰ
Ibi non agri tm̃ uastati sed oppidum etiam expugnatum. Capta amplius
uo milia hominum minus duo milia circa muros cesa. Pax tñ clar
maiorq ꝗ̃ bellum in etruria eo anno fuerat parta est. tres ualidissime
urbes etrurie capte. Uulscinum perusia aretium pacem petiere: &uestimẽ¬
smilitam fromentoq pacti cum consule ut mitti romam oratores
ceret indutias in xl annos impetrauerunt mulcta pñs quingentũ miliũ
eris singulis ciuitatibus imposita. Ob hasce res gestas consul cum trium
absenatu moris magis causa ꝗͣ spe impetrandi petisset uideretq
alios ꝙ tardius exurbe exisset alios ꝙ iniussu senatus ex samnio in etru¬

Expanded text:
t. consul alter Postumius, quia in Samnitibus materia belli deerat, <in> Etruriam transducto exercitu, primum peruastauerat Uolsiniensem agrum; dein cum egressis ad tuendos fines haud procul moenibus ipsorum depugros propinquitas urbis tutata est. in Rusellanum agrum exercitus traductus; ibi non agri tantum uastati sed oppidum etiam expugnatum; capta amplius duo milia hominum, minus duo milia circa muros caesa. pax tamen clarior maiorque quam bellum in Etruria eo anno fuerat parta est. tres ualidissimae urbes, Etruriae capita, Uolsinii, Perusia, Arretium, pacem petiere; et uestimentis militum frumentoque pacti cum consule, ut mitti Romam oratores liceret, indutias in quadraginta annos impetrauerunt. multa praesens quingentum milium aeris in singulas ciuitates imposita. ob hasce res gestas consul cum triumphum ab senatu moris magis causa quam spe impetrandi petisset uideretque alios quod tardius ab urbe exisset, alios quod iniussu senatus ex Samnio in Etru
Abbreviated transcription (Latin):
Hec uirginio uociferanti
succlamabat multitudo nec illius dolori nec sue libertatiꝰ se defuturos. & in¬
mixti turbe militum togati eadem illa querendo docendoq qͣto uisa q̃ audica
indigniora potuerint uideri simul profligatam iam rem nuntiando rome ẽẽ
insecutosq qui appium ꝓpe intẽmptum inexilium abiisse dicerent ppulerune
ut ad arma conclamaretur uellerentq signa & romam proficis cerentur. Decẽ¬
uiri simul his que uidebant iisq que acta rome audierent ꝑturbati aliis
naliam partem castrorum ad sedendos motus discurrunt. A leniter age
responsam non redditur. Imꝑium siquis in hiberet a uiros & armatos se ẽẽ
respondet᷑. eunt agmine adurbem & aduentinum insidunt ut quisq occur-¬
rerat plebem ad repetendam libertatem creandosq tribunos plebis a¬
tes. alia uox nulla iuolenta audita ẽ¬

Expanded text:
ec Uerginio uociferanti succlamabat multitudo nec illius dolori nec suae libertati se defuturos. et immixti turbae militum togati, eadem illa querendo docendoque quanto uisa quam audita indigniora potuerint uideri, simul profligatam iam rem nuntiando Romae esse, insecutis qui Appium prope interemptum in exsilium abisse dicerent, perpulerunt ut ad arma conclamaretur uellerentque signa et Romam proficiscerentur. decemuiri simul iis quae uidebant iisque quae acta Romae audierant perturbati, alius in aliam partem castrorum ad sedandos motus discurrunt. et leniter agentibus responsum non redditur: imperium si quis inhiberet, et uiros et armatos se esse respondetur. eunt agmine ad urbem et Auentinum insidunt, ut quisque occurrerat plebem ad repetendam libertatem creandosque tribunos plebis adhortantes. alia uox nulla uiolenta audita