comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nomine repetantur. In toto enĩ tpr̃ multidies
ueniunt p̃teritis similes. nullus autẽ idem re¬
rentib: illi in ipsis rerũ conditionib manrant.
insp̃e reiquȩ creata est. noctẽq eiꝰ inpriuatiõe.
reb terrenis ac mortalib Uesꝑa uͦ in omnib
ꝑ fecte conditionis quasi quidam terminus
sit. mane autẽ incipientis exordium. Oninis .il.
creata nata᷑ certis suis intiis ⁊ finb continetur.¬

Expanded text:
nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem rerentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel rebus terrenis atque mortalibus: vespera vero in omnibus perfectae conditionis quasi quidam terminus sit: mane autem incipientis exordium; omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur
Abbreviated transcription (Latin):
lucis cũ ipsũ firmam̃tũ ñ inu̾bo dei sic̃ ante:
s in ipsa eiꝰ natura cognoscit. que cognitio qm̃
quam fit mane quo concluditur dies scd̃s:
huiꝰ ad laudandum dm̃ qđ oꝑatꝰ sit firmam̃tũ.
i ad ꝑcipiendam de uerbo cognitionem crea¬
turȩ quę condenda est pꝰ firmamentum.
uesꝑam .Ur dier. Multũ quippe inter est
int̾ cognitionem reicuiꝰq in uerbo dĩ ⁊ cog¬
nitionẽ eiꝰ innatura eius ut illud merits
addiẽ ꝑtineat : hoc ad uesꝑam. In comꝑa¬
tione e̾nĩ lucisilliꝰ quȩ in uerbo conspicit᷑:
omnis cognitio qua creaturam quamlib& in
se ipsa nouimus. ñ in merito nox clici pot̃.¬

Expanded text:
lucis, cum ipsum firmamentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam quam fit mane, quo concluditur secundus dies huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici pot
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ nr̃o bono. s in ipso beati sumꝰ. In se autem
uerum sequit ꝑ fectionẽ. A ꝑfectis enĩ reqͥes¬
cit qui nec ꝑfectis eget. quo beatior ẽẽ poss&
sit. & apud illũ quidẽ quieti eiꝰ nec mane̾
nec uesꝑa est. qr nec aꝑit ᷑ initio. nec claudi¬
tur fine. ꝑ fectis aũ oꝑib eius mane hab& :¬

Expanded text:
que ad sed ipso benedicti sumus. In se autem earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet e
Abbreviated transcription (Latin):
tioni inchoat᷑. ⁊ ht̃ in eo mane qđ ab ipso ꝑfi¬
citꝰ is: in suo gene tanꝗ̃ uesꝑa terminatur.
illa ꝑfectione ꝑfectiꝰ. In ilł autẽ dieb quib
omĩa cregbantun uesꝑam. terminum. condi
est conditȩ .U. die creature. manȩ autẽ q đ
pꝰ ipsam uresꝑam factũ ÷: initiũ est condende.
restabat: ita pꝰ illã uesꝑam mane factum est.
ut ñ eet initium condendȩ attiꝰ creaturȩ :¬
s inttium quietis umuse creatt̃ int equie erea¬

Expanded text:
tioni inchoatur, et habet in eo mane quod ab ipso perficitur: sed in suo genere tanquam vespera terminatur, illa perfectione perfectius.. In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditaest conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae restiterat, ita post illam vesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis universae creaturae in requie Crea
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ decantare. Pot᷑ ⁊̃ altiꝰ intelligi requre¬
uissẽ dm̃ ab omnib oꝑib suis .i. ñ eum opus
habuisse illis oꝑib suis in quib requies¬
c&: Quippe cuius requies in sepso sine
initio ac termino semꝑ uera est. s sola boni¬
tatis suȩ causa fecisse oꝑa quȩ in ipso reqͥ es¬
c̾ent. Qd̃ acontrario faciliꝰ intelligitur. cũ
meminerimus humanam indigentiam:
ꝑ ħ maxime laborib cotidianis insistere
ut in oꝑib suis requiẽ ꝑciꝑe possit. dicẽ¬
autẽ qui ante creationẽ mundi eternaliter
inse ipso ꝑ fectã habebat requiem: ipse ñ
turis requiesc̾e suis. quin potiꝰ ereaturis
rationalib ipse requiẽ p̃stans. cũ inseip¬
o ꝑ fecte semꝑ requiescit. eoq bono beatꝰ
sit qđ ipse sibi est.I Et benedix̃ .d.uii .ii.

Expanded text:
e dicere. Potest vero altius intelligi requievisse Deum ab omnibus operibus suis, non eum opus habuisse illis operibus suis, in quibus requisceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper est vera, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera quae in ipso requiescerent. Quod e contrario facilius intelligitur, cum meminerimus humanam indigentiam pro hoc maxime laboribus quotidianis insistere, ut in operibus suis requiem percipere possit, dicenautem qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso perfectam habebat requiem, ipse etiam turis requiescere sui, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiescat, eoque bono beatus sit, quod ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ requiesc̾e cũ eiꝰ munere requitscimꝰ. Cũ enĩ¬
uolens ⁊̃ ħ modo p̾̃nunciare ab oꝑib suis in septi¬
mo die requieuit. deinceps oꝑaturꝰ ordinẽ scłoꝵ.¬
Pot̃ ̃ intelligi dm̃ requieuisse a condendis grne̾¬
rib creaturȩ. qui ultra iã ñ condidit aliqua
ñ ut ipso saltẽ die .uii. potentia eiꝰ a cli .⁊ .t. om
niumq rerum quas condidat. gubnatione
cessar&. alio quin continuo dilab̾ent᷑. Creatoris¬

Expanded text:
itur requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quiuolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem setiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua non ut ipso saltem die septimo potentia ejus coeli et terrae, omniumque rerum quas condiderat, gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur
Abbreviated transcription (Latin):
omnem ereaturam quam condidit.⁊:
ista expositio ꝑ ordinẽ dierũ sic indicat.
tanquam historiam rerũ factaꝵ ut ꝑdicatio¬
mas denis generationib asutimꝰ explicari.
nꝑuericiam. corporis sensib in herire qͥ
sensu x. poris .u. sunt. uigus. Auditꝰ. olfac̾¬
tgł & tactꝰ. Quinariꝰ aũ numerus du¬
tlicatꝰ quom duplex est sexꝰ humanus.
uñ generationes tales existunt mascłs
rium numerũ fac̃. Iam uͦ ab adolescentia.
deincepsũ iam ratio incipit in homine pre¬
ualere: accidit .U. sensib cognitio ⁊ actio
quib uita łegit᷑. ad ministratur. ut iam sep¬
tenariꝰ numerꝰ ẽe̾ incipiat. qui similiter
duplicatꝰ ꝓ ꝑter duplicem serum in.Xiiii.¬
generationib emin&. & appar&e. quas ha¬
bet tres etates ꝯseq̃ntes. tanꝗͣ ad olescentis.
⁊iuuenis. ⁊ senioris. Senectutis uͦ etas sic̃ ĩ
nob nullo statuto annoꝵ. tp̃r diffunitur.
s pꝰ .u. illas etates quantũ quisq uix̾it : se¬

Expanded text:
omnem creaturam quam condidit: sed ista expositio per ordinem dierum sic indicat tanquam historiam rerum factarum, ut praedicatiomas denis generationibus advertimus explicari, et pueritiam, corporis sensibus inhaerere. Qui sensus corporis quinque sunt, visus, auditus, olfact tactus: quinarius autem numerus duplicatus, quoniam duplex est sexus humanus, unde generationes tales existunt, masculrium numerum facit. Jamvero ab adolescentia et deinceps, ubi ratio jam incipit in homine praevalere, accedit quinque sensibus cognitio et actio, quibus vita regitur et administratur, ut jam septenarius numerus incipiat esse: qui similiter duplicatus, propter duplicem sexum, ingenerationibus eminet et apparet, quas habent tres aetates consequentes, tanquam adolescentis, et juvenis, et senioris. Senectutis vero aetas sicut in nobis nullo statuto annorum tempore definitur, sed post quinque illas aetates quantum quisque vixerit, se
Abbreviated transcription (Latin):
to benedictio & sc̃ificatio di ei .Un. in typũ
maioris benedic̾tionis ac scĩficationis facta
sanguis dñcȩ passionis. qui semel erat ꝑro
salute mundi effundendus signabatur:
rum semꝑ celebrari solebat: p̃figurabatur magnꝰ
nle dies sabbati ĩ quo dñs semel in sepulchro erat
requieturꝰ completis ac ꝑfectis indie .ui. omnib
qui recolens oꝑis: aꝑto sermone declarauit
saluationẽ seiam mundi ꝑfecesse. Cũ enĩ acce¬
piss& accetum: dix̃ consũmatum est. ⁊ indina
diei. n requies illa diei pꝰ oꝑa sua ualde bona. de¬
signauit. ꝙ nos singuli pꝰ oꝑa bona que in nob̾
ipse opat᷑ & uelle & ꝑ ficere. ad requiẽ tendimꝰ
ute celestis in qua eterna eiꝰ scĩficatiõe. ac bene¬

Expanded text:
to benedictio et sanctificatio diei septimi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; rum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabbati, in quo Dominus semel in sepulcro erat requieturus, completis ac perfectis in die sexto omnibqui recolens operis, aperto sermone declaravit salvationem se jam mundi perfecisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est, et inclinadiei, et requies in illa Dei post opera sua valde bona designavit quod nos singuli post opera bona quae in nobis ipse operatur et velle et perficere, ad requiem tendimus vitae coelestis, in qua aeterna ejus sanctificatione et bene
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ creauĩt ñ uidemꝰ. In ipso quippe die ñfecit
aliquid: ĩmo ab eis q̃ sex dieb fecerat in eodem
Uii. requieuit. Quomodo requieuit in die qui
n epeauit: Aut quomͦ eũ pꝰ ui. dies continuo ere¬
uit. cũ .ui. die consũmauit omnia que creauit
nec aliqͥd. Uii. die creaui̾t. s in eo pociꝰ ab omnib¬
crearet. q uliꝰ quẽ creauerat sẽptima repecicio
hẽ itͣaqi faciebat. lucem quippe de quaseriptũ
pellit scđ̾m diem. deinde tercium. ⁊usq ad
diei pͥmitꝰ creati seꝑtima repeticio: septimi¬

Expanded text:
s creauerit, non uidemus. in ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquicrearet, quia illius quem creaverat, septima repetitio hunc utique faciebat? Lucem quippe de qua scriptumpellat secundum diem, deinde tertium, et usque ad diei primitus creati septima repetitio
Abbreviated transcription (Latin):
homini si nun quã peccar&. Non enĩ ħ ei ad es
cam. s herbȩ solũ & arboꝵ fructꝰ in pͥma cõ¬
ditiõe sunt concessa. S forte dicendum ÷ qr
peccaturum sciebat d̃s hominẽ ⁊ mortalem
peccando futurum. quẽ in mortalẽ ipse crea¬
uerat. iõ ea illi solatia p̾mordialiter institu¬
it. quib suam fragilitatem mortał poss& tueri :¬

Expanded text:
homini, si nunquam peccaret, cui sicut sfructus in prima conditione concessa. Nisi forte dicendum est quia peccaturum praesciebat Deus hominem, et mortalem peccando futurum, quem immortalem ipse creavit. Ideoque ea illi solatia primordialiter instituit, quibus suam fragilitatem mortalis posset tueri
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑam fiet mane. cũ ipse dñs inclarita¬
te uenturus est. Tunc requioscent eꝗx
ꝑfecti sic̃ pater nt̃ qui in celes est. Tale senĩ
faciunt oꝑabona ualde Post enim taua
oꝑa: sꝑanda ÷ requies indiei quutes

Expanded text:
eram fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die s
Abbreviated transcription (Latin):
ment᷑ atritũ ÷ qͣndo ⁊ tẽplũ dĩ deiectũ ẽ. & sa¬
crificia illa cessarunt ⁊ nunc ea gens quantũ
ad regni uires attinet: quasi extremam uitã
trabit. Inista tũ etate tanꝗͣ insenedtute uet̾is
hominis: homo nouus nascitur. quiiam sp̃ua¬
am .i. die dictũ erat ꝓducant aq̃ ñ aĩam uiuã.
s. reptilia animarũ .ii. Quomͦ enĩ corpora st̃ rep¬
tuia: sic adhuc corporali circoncisione ⁊ sicrifi¬
ciis tanquam inmari gentiũ popłs ipse seru¬
ebat. Istam uͦ animã uiuã dic̃ qua uita iaminci¬
piunt eterna desicłari. Serpentes gͦ & pecco¬
ra quȩ terra ꝑducit. gt̃s significant iamstabi¬
lit in euangesio credituras. de quib dr̃ inil¬
louase qđ petro demonstratũ ÷ in actib apłore¬

Expanded text:
menter attritum est, quando et templum dejectum est, et sacrificia ipsa cessaverunt; et nunc ea gens quantum ad regni sui vires attinet, quasi extremam vitam trahit. In ista tamen aetate tanquam in senectute veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam spirituaducant aquae, non animam vivam, sed reptilia animarum vivarum; quoniam corpora sunt reptilia, et adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tanquam in mari Gentium populus ille serviebat Legi. Istam vero animam vivam dicit, qua vita jam incipiunt aeterna desiderari. Serpentes ergo et pecora quae terra producit, gentes significant jam stabiliter Evangelio credituras. De quibus dicitur in illo vase quod Petro demonstratum est in Actibus Apo
Abbreviated transcription (Latin):
ista etate xp̃c & eccłia. n p̃ponitur homo
in illa die peccorib & serpentib ⁊ uolatilt¬
b celi. sic̃ in ista etate xp̃c regit animas ob¬
temꝑantes sibi. quȩ ad eccłiam ciꝰ partun oe
grnerib partim de popło iudõꝵ: urnerunt.
ut ab eo domarentur atq mansuesc̾&e homi¬
nes. ł carnali concupiscentie dediti sic̃ pec¬
cora. ł te nebrosa curiositate obscuratiqͣ si
serpentes. ł elati suꝑbia quasi aues. nsic̃ in il¬
lodie pascit᷑ homo ⁊ ammalia quȩ cũ ipso sũt
herb seminalib & lignis fructisme quicũ ꝙ̃
romus mist ⁊p̃i ⁊ cũbene quarerm potest¬
imitatur cũ ipso popło sp̃ualiter pascrant
scuru seripturaꝵ alim̃tis qlege diuino parti
ad concipiscendam fecunditatẽ rationum
atti sermouum tanqͣm herb seminaliba pap¬
tim ad utilitatẽ moꝵ conu̾sationis humanȩ
tan a quam lignis fructiferis. partim ad ui¬
gorem fidei. speiq & caritatis inuitam xt̾¬

Expanded text:
istus et Ecclesia. Et praeponitur homo in illo die pecoribus et serpentibus et volatilibus coeli, sicut in ista aetate Christus regit animas obtemperantes sibi, quae ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Judaeorum venerunt; ut ab eo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum ipso sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis et sti, cum ipso populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege divina ad concupiscendam fecunditatem rationum atque sermonum, tamquam herbis seminalibus: partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tamquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aete
Abbreviated transcription (Latin):
ificandam mandauit hebreo popło unum¬
gr̃e ablata ÷. ab obseruatiõt fidelium. In ea qͥp
Deniq ipse nec cũ creauit defessus. nec ducessau̾
refectꝰ ÷. S nos uoluit ꝑ scripturam suam ad
qͥ ctis exhortari desideriũ intimando nob̾ eñ
diẽ se sc̃ificasse. inquo qui eũmib omnib oꝑib
suis. Nam nullũ . ui. dierũ quib creata st̃ oĩa
legit᷑ aliqͥd sc̃ificasse. s̃: diẽ in quo requieuit¬

Expanded text:
ificandam mandavit Hebraeo populo unumr, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quipDenique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse.
Abbreviated transcription (Latin):
dabo tibi ꝑ oꝑe quo seruituriis
es mich ⁊ .Uii. annis aliis. Aqqͥe¬
uit placito & ebdomada trans¬
acta rachel duxit uxorem. cui
pater seruam balam dederat.¬

Expanded text:
dabo tibi pro opere quo serviturus es mihi septem annis aliis. Acquievit placito, et hebdomada transacta, Rachel duxit uxorem; cui pater servam Balam dederat
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊ sperata pulcherrim dilectatiõe doetͥne.
ꝑ tẽptatio ẽs uarias. quasi ꝑ huiꝰ scłi noctẽ
tolleraittia adheserit. uelut ꝑ rachel lia ĩ
ꝑ̃ceptis. Ac si dicat᷑ ei. Srrui alios.uii. an¬
nos pp̃ rachel. ut sit pauꝑspũ mitis. lugẽs.
esuriens.siciens. qr iusticiã. misericorꝰ. mũ¬
li cordis pacificus. Uell&ꝵ enĩ hõ si fieri pos¬
s sine ulla tolerantia laboris. q̃ in agondo
paciendoq amplectenda ÷ stati adpulcre¬
ñ pot̾ untt̃ra morientiũ. hoc enĩ uidr̃ sig̾c̃a¬
re ꝙ dictũ ÷ adiacob. Honẽ moris in loco ur̃o
u̾minor nubat ꝓꝰ qͣm maior qr ñ ab surde

Expanded text:
ta et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut aeceptis, ac si ei dicatur: Servi alios septem annos pro Rachel, ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens et sitiens justitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. Vellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris quae in agendo patiendoque est amplectenda, statim ad pulchrnon potest in terra morientium. Hoc namqu dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde
Abbreviated transcription (Latin):
Estitisse: quo corpꝰ hominis sanitate stabili tn.¬
maretur. ñ sic̃ ex alio cibo sed aliq inspiratioe
balubritatis occutta. Profecto enĩ lic& usitit᷑
panis aliquid tam̃ ampli habuit. cuiꝰ una coli¬
ride hominẽ ds̃ ab indigentia famisdierũ
arborẽ ñ fuisse cibo uoxiam. Neq enĩ qͥ fȩcerat
omnia bona ualde. in paradiso instituerat
aliqͥd malis malum funse homini transgssioẽ
ẜcepti. Op ortebat autẽ ut homo sub domino
deo positus alitunde ꝓhib̾etur. ut ei ꝓmeren
ddnm suuti uirtu̾s cet obedientia ipsa. quã
possũ urrissime dicere solam ẽe uirtutem oni
creature rationabili degenti. sub di potestate.
pͥmumq ẽẽ & maximum uicium tumoris ad
rumam. sua potestate uelle uti. Cuiꝰ uici no¬
men est in obedientia. Nuͦn est gͦ unde se hõ
dñm habere cogitar& atꝙ sentir&. nisi ei ali¬
uid uibetur: Arbdioscendi b onum& aila

Expanded text:
praestitisse, quo corpus hominis sanitate stabili firmaretur, non sicut ex alio cibo, sed nonnulla inspiratione salubritatis occulta. profecto enim licet usitatus panis aliquid tamen amplius habuit, cuius una collyride hominem deus ab indigentia famis dierumillam non fuisse cibo noxiam: neque enim qui fecerat omnia boaliquid mali - sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem, ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerisscreaturae rationabili agenti sub Dei potestate; primumque esse et maximum vitium tumoris ad ruinam, sua potestate velle uti, cui summum vitii nomen est inobedientia. Non est ergo unde se homo Dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid juberetur. Arbo
Abbreviated transcription (Latin):
In quoꝵ alto homini signũ obedientię quiã
dede̾bat. in alto̾ sacramentũ uite ȩterne qͣ
ꝑ ipsan obedientiam mereretur in erat. Et
quidẽ lignum uitȩ inde dictũ ꝙr hanc uirtu¬
tem ut diximꝰ diuinitꝰ acceꝑit. ut qui ex eo
mmanducae. cor pꝰ eiꝰ stabili sanitati fumar et
neqr ueꝗuiam uua infirmitate. ł etate. indeti¬

Expanded text:
in quorum uno homini signum obedientiae quam debebat, in altero sacramentum vitae aeternae, quam per ipsam obedientiam mereretur, inerat. Et quidem lignum vitae inde dictum, quia hanc virtutem, ut diximus, divinitus acceperit, ut qui ex eo manducaret, corpus ejus stabili sanitate firmaretur, neque unquam ulla infirmitate vel aetate in det
Abbreviated transcription (Latin):
qiuitas qua isla sigcaretur condita . ẽ. et sara.
& igar quamius duo testam̃ta sigcarent: erant
passiõẽ fluente sp̃uali nos irrig&: erat tam̃
& petra quę aquã sicienti ppolo ligno ꝑcussa:
manat᷑urt. Uñ. petra autẽ erat xp̃c. alius quã
erat. illa omnia significauer̃t: s tam̃ etiã ip¬
sacorporalit̾ fuert. & quando a narrante &̃¬
coninemorata st̃. ñ erat illa figurata locu¬
riis rerum sp̾ualium corporalitet p̃sentatis :¬
uoluit hominem ds̃ inꝑailisio uiuere. Erat
ergo ei in lignis cetrris alimentũ. in illo aũ
latur in paschã. cũ ⁊ illud ñ tant̃ dicendo fi¬
gurabatur: s ⁊̃ faciendo Neq enĩ ouisu
la ñerat ouis. Plane ouiserat: & occide¬
batur ⁊ manducabat᷑. ⁊ romen couero fac̾¬
to aliud ⁊̃ quiddam figurabatur: ñ sic̃ ille
uitulus sagmatꝰ qui minimo filio reittenti
in epłas cesus est. Ibi quippe ipsaratio figã¬
rumꝰ ÷. ñ rerũ figurata sigͥtõ gestarum. Nõ

Expanded text:
civitas qua illa significaretur, condita est; et Sara et Agar quamvis duo Testamenta significarent, erant passionem fluento spirituali nos irriget, erat tamen et petra, quae aquam sitienti populo ligno percussa tur: petra autem erat Christus. aliud quam erant illa omnia significauerunt, sed tamen etiam ipsa corporaliter fuerunt. et quando a narrante commemorata sunt, non erat illa figurata locuriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis uoluit hominem deus in paradiso uiuere. erat ergo ei in lignis ceteris alimentum, in illo autem latur in Pascha; tamen et illud non tantum dicendo figurabatur, sed etiam faciendo. Neque enim ovis illa non erat ovis; plane ovis erat, et occidebatur, et manducabatur : et tamen eo vero facto, aliud etiam quiddam figurabatur. Non sicut ille vitulus saginatus, qui minori filio revertenti in epulas caesus est . Ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatio gestarum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
radiso spuali quo misit de cruce latronem
Creatũ ÷ autẽ qd eam sigͥcar& lignum uite i
minẽ corporalit factum ⁊ in corporo iuuent
ibi constitutum ẽẽ narrauit. ł Si uo quisquan
putat animas cũ corpore excesserint locis corr¬
raltẽ uisibilib ꝯtineri cũ sint sine corpore. asis¬
rat sententiam suam. Nõ deerunt qui sic fauer
ut illum ñ diuitẽ sicientem in loco utiq corti¬
ralifuisse contendant. ipsamq animam omni¬
no ẽẽ corpoream. ꝓpter arentem linguam ⁊ sta¬
lam aquę de latari digito concupitam ꝓnuncu¬
re nondubitent. Cum quib ego de tam magra
questione nulla temeritate confligo. Melius
est enim dubitare de occudtis: quam litigare.
incertis. Illt̃ qͥppe diuttẽ in ardore penarũ
uillũ pauꝑẽ in refrigerio gaudioꝵ intelii¬
gendos ee ñ dubito .S quomͦ intelligenda sit
ila flãma ignisinferm. ille sinꝰ abrahȩ. ⁊c̃¬
uir fortasse a mansuete querentib a contentios

Expanded text:
aradiso spiritali, quo misit de cruce latronem. Creatum est autem quod eam significaret lignum vitae etiam minem corporaliter factum et in corpore uiuentem ibi constitutum esse narrauit. aut si quisquam putat animas, cum corpore excesserint, locis corporaliter uisibilibus contineri, cum sint sine corpore, adserat sententiam suam; non deerunt, qui sic faueant, ut illum etiam diuitem sitientem in loco utique corporali fuisse contendant ipsamque animam omnino esse corpoream propter arentem linguam et stillam aquae de Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intellegendos esse non dubito. sed quomodo intellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, uix fortasse a mansuete quaerentibus, a contentiose
Abbreviated transcription (Latin):
dere i indm & posteriora obliuiscedse
am deserto deo conuersa fuert. ee suaipe¬
demia sine dõ frui uoluerit. ⁊ hoc peccatum
eiis pena fuerit consecuta. exꝑiendo diseti
quo cecidit. ⁊ hoc erit ei gustasie de ligno sei¬
eatie bom & mali

Expanded text:
Deum, ei posteriora oblivisci, ad se ipsam, deserto Deo, conversa fuerit, et sua potentia sine Deo frui voluerit, et hoc peccatum ejus poena fuerit consecuta; mox experiendo discet quo cecidit; et hoc erit ei gustasse de ligno scientiae boni et mali
Abbreviated transcription (Latin):
⁊f .f .e. Quo modo ergo iam homine in ꝑadiso
ꝯstituto mulier ei facta est : s forsitan ħ p̃t̃mis¬
sum scriptaᷤ recoluit. Nam scd̾m ħ .Ui. ulo du
&̃ paradisus plantatꝰ est. & ibi homo collocatꝰ.
⁊ soporatꝰ. ⁊ eua formarrt᷑. n ea formata eiugila¬
uit. eiq nomen imposuit. s u̾ba hominis łcũ¬

Expanded text:
. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nis
Abbreviated transcription (Latin):
egła ur̃a nullas hab uires nec hab̾e potest.
qm̃ nec ab ortodoxis ep̃is ħ ꝯcilium actũ
est. nͨͦ toma ne eccłe legatio int̾fuit. cano
quł eius ñ fuerit fultũ auctoritate. Itẽ dlama¬
aut ꝯcẽptor iudicari. Itẽ ꝯg̃.¬

Expanded text:
quae nullas habet vires, nec habere poterit, quoniam nec ab orthodoxis episcopis hoc concilium actum est, nec Romanae Ecclesiae legatio interfuit, canonquod ejus non fuerit fultum auctoritate. Igitut contemptor judicari. It
Abbreviated transcription (Latin):
scĩpatres apd̃ calcedonẽ derestatist̾. ut dios¬
choꝵ alexandrinũ antistite̾ int̾ cet̾a idcirco
potissimu̾ sn ulla restitutione dãpnauerit᷑.
ꝑ inporiens in celum os suñ lingua eiꝰ tͣuse¬
cunte suꝑ t̾rara ex cõmunicationẽ ĩ scm̃

Expanded text:
patres apud Calcedoniam detestati sint, ut Dioscorum Alexandrinum antistitem inter cetera, iccirco potissimum sine ulla restitutione dampnaverint, quia ponens in celum os suum, lingua eius transeunte super terram excommunicationem in secundum
Abbreviated transcription (Latin):
enim sumus. Ecce uniu̾sa
terra coram te est. rece¬
de ame obsechro: Siue
ad sinistram ieris ego dex¬
teram tenebo Si tudex¬
teram elegeris. ego ad sinis¬
tram ꝑgam. E leuatis itaꝙ
ioth oculis uidit omnẽ
circa regionem. iordanis.
que uniu̾sa irrigabatur.
antequam subuerteret
dominus sodomam & go¬
morrã. sicut paradisus
dni & sicut egyptus ue¬
nientibus in segor. Elegit q
sibi loth regionem etrca
iorclanem. & recessit ab
oiente. Diuisiq sunt al¬
terutrum a fr̃e suo. Abrã
habitauit interra chanaan¬

Expanded text:
enim sumus. Ecce universa terra coram te est: recede a me, obsecro: si tu ad sinistram ieris, ego ad dexteram tenebo: si tu ad dexteram elegeris, ego ad sinistram pergam. Elevatis itaque Lot oculis, vidit omnem circa regionem Jordanis, quae universa irrigabatur, antequam subverteret Dominus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Domini, et sicut Aegyptus venientibus in Segor. Elegitque sibi Lot regionem circa Jordanem, et recessit ab Oriente, divisique sunt alterutrum a fratre suo. Abram habitavit in terra Chanaa
Abbreviated transcription (Latin):
at uieni in terram quam
monstrabo tibi. faciamꝙ¬
te ingentem magnam. Et
magnificabo nomen tuũ.
crisq benedictus: Bene¬

Expanded text:
et veni in terram quam monstrabo tibi, faciamte in gentem magnam, et magnificabo nomen tuum erisque benedictus». Din
Abbreviated transcription (Latin):
se cognationes terrȩ. Eegl¬
sus est itaq abran sieut
p̃ceꝑat ei dominus. & iuit
cum eo loth Septuagin¬
ta .u. annoꝵ erat abran
cũ egrederetur de aran.
T ulit q saray uxorem suã
& loth filium fr̃ĩs suumi¬
uersamq subam quam pos¬
sederãt. & aminas quas.

Expanded text:
sae cognationes terrae. Egressus est itaque Abram, sicut praeceperat ei Dominus, et ivit cum eo Loth: septuaginta quinque annorum erat Abram, cum egrederetur de Aran. Tulitque Sarai uxorem suam, et Loth filium fratris sui, universamque substantiam quam possederant, et animas quas
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sex mensib ungebant᷑ oleo mir¬
tis potuit gͦ fien ut ꝑ has inducias
longi tẽpris sani manserit incorrup¬
ta zint̾im bñ usi sunt abram
egyptii donec adõ pharao flagella¬
retur. ⁊ cognito qͦuxor eiꝰ eẽt restitu¬
crt̃ eã illibatam̃.
ẽẽt abran egy ꝑtum. uide¬
runt egyptu mulierem
quod ẽẽt pulchra nimis.
&e nunciauerunt prin¬
cipespharahoni. & lauda¬
uerunt eam apud illum.
& sublata est inbilierin
domum pharahonis. abrã.
uõ bene usi st̃ ꝓpten illã.in.¬

Expanded text:
 sex mensibus ungebantur oleo myrtis . Potuit ergo fieri ut per has inducias longi temporis Sara manserit incorrupta, et interim bene usi sunt Abraham Aegyptii, donec a Deo flagellaretur et, cognitam quod uxor ejus esset, restitueret eam illibatam.et Abraham Aegyptum, viderunt Aegyptii mulierem, quod esset pulchra nimis, et nuntiaverunt principes Pharaoni, et laudaverunt eam apud illum, et sublata est mulier in domum Pharaonis. Abraham vero bene usi sunt propter illam.
Abbreviated transcription (Latin):
famib ȩ & cameli. Flagel¬
lauit autem dominus
pharaonem plagis maxi¬
mis & domum eius ꝓpt̾
saray urorem abran. Uoca¬
uit q pharao abram. &
dixxit ei. Quidnam est
quod fecisti michi.Qua¬
re non indicasti mrichi
quod uxor tua ẽẽt: Quã
ob causam dixisti ẽẽ soro¬
rem tuã. ut tollerem eã
u̾ inuxorem: slunc gͥ eece
conunx tua accipe eam
& uade. Precepit q pha¬
raho suꝑ abram uiris. &¬

Expanded text:
ae, et cameli. Flagellavit autem Dominus Pharaonem plagis maximis, et domum ejus, propter Sarai uxorem Abram. Vocavitque Pharao Abram, et dixit ei: Quidnam est, quod fecisti mihi? quare non indicasti quod uxor tua esset? Quam ob causam, dixisti esse sororem tuam, ut tollerem eam mihi in uxorem? Nunc igitur ecce conjux tua, accipe eam, et vade. Praecepitque Pharao super Abram viris:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ut irent in t̾rãchana¬
an: Cumq uenissent in eã:
ꝑtransiuit terram usq
ad locum sichem: usq ad
conuallem illustrem. Cha¬
naneus autem tunc erat
in terra. Apparuitq dñs
abran &e dixit ei Semini
tuo clabo terram hanc.

Expanded text:
sunt ut irent in terram Chanaan. Cumque venissent in eam, pertransivit Abram terram usque ad locum Sichem, usque ad convallem illustrem: Chananeus autem tunc erat in terra. Apparuitque Deus Abram, et dixit ei: Semini tuo dabo terram hanc.
Abbreviated transcription (Latin):
rare. semen quoq tuum
numerare poterit. Sur
ge & ꝑambula terram in
longitudine ̃ & in astitu¬
dine n suam qr tibi datu¬
russum eam: Mouens gͥ
abran tab̾naculum suũ
urenit & habitauit uixta
conuallem mambre qtł
est in ebrom Edificauit qͥ¬

Expanded text:
rae, semen quoque tuum numerare poterit. Surge ergo, perambula terram in longitudine, et in latitudine sua: quia tibi daturus sum eam. Movens igitur Abram tabernaculum suum, venit et habitavit juxta convallem Mambre, quae est in Hebron: aedificavitq
Abbreviated transcription (Latin):
abran saray. & nomen uxo¬
ris nachor melcha. filia
aran. patris melchȩ. & pa¬
tris iesche. Erat autem sa¬
ray sterilis. nec habebat
rumsuam. ux orem abrã
filui sui. & edurit eos de¬

Expanded text:
Abram, Sarai, et nomen uxoris Nahor, Melcha, filia Aran, patris Melchae et patris Ieschae. Erat autem Sarai sterilis, nec habebat rum suam, uxorem Abram filii sui, et edu
Abbreviated transcription (Latin):
&e loth moratus est inopi¬
dis que erant circa iorda¬
mis. homines autem sodo¬
mite pessimi erant &
peccatores coram domino
bram postquam diuisus
est loth ab eo. Leua ocłos
duos& uide aloco inquo

Expanded text:
 Loth moratus est in oppidis quae erant circa Iordamis homines autem Sodomitae pessimi erant et eccatores coram Domino bram, postquam divisus est Lot ab eo: Leva oculos tuos, et vide a loco, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & loth qui erat cum
abran fuerunt gregeso¬
uium & armenta & tab̾¬
nacula. Nec poterat eosca¬
ꝑe terra. ut habitarent
simul. Erat quippe sub̃a eoꝵ
eiusmulta. & ñ quibãt
habitare communiter.
Unde & facta est rexa in¬
ter pastores gregum abrã
&e loth Eo autem tempore
chananeus& ferezeus ha¬
bitabant iilla terra. di¬
xit gͦ abram ad loth. Ne
queso sit uirgium int̃
me & te & inter pastores
meos & pastores tuos. fr̃s¬

Expanded text:
sed et Loth qui erat cum Abram fuerunt greges ovium et armenta et tabernacula nec poterat eos capere terra ut habitarent simul erat quippe substantia eorum multa et non quibant habitare communiter unde et facta est rixa inter pastores gregum Abram et Loth eo autem tempore Chananeus et Ferezeus habitabant in illa terra dixit ergo Abram ad Loth ne quaeso sit iurgium inter me et te et inter pastores meos et pastores tuos fr
Abbreviated transcription (Latin):
amigdalus uocabat᷑. Ay uͦ ciui¬
tas in tribu iuda ÷ cͥstituta bethel
int̾pr̃ domꝰ dĩ. que postea betha
tendens ad t̾rã reꝓmissionis teten¬
dit tabernacłm int̾ bethel ⁊ hay
quia sic om̃s fonte baptismatis
regen̾ati. ⁊ cursũ huiꝰ uitȩ eircũ spec

Expanded text:
amygdalus vocabatur. Hai civitas in tribu Juda est constituta. Bethel interpretatur domus Dei quae postea Bethavtendens ad terram promissionis tetendit tabernaculum inter Bethel et Hai quia sancti omnes fonte baptismatis regenerati, et cursum hujus vitae circumsp
Abbreviated transcription (Latin):
perunt edificare curitatẽ:¬
Et iccirco uocatum est no¬
men enus babel. qr ibi con¬
fusum est labium uniu̾¬
sȩ terrȩ: Et inde disꝑsit
eos dominus suꝑ faciem
cunctarum regionum:
hȩ generationes sem Sem
do genuit arphaxat h
biennio post diluiuum
Uixit q sem postquam
genuit arphaxath.d.
xat postquam genuit

Expanded text:
erunt aedificare civitateEt idcirco vocatum est nomen ejus Babel, quia ibi confusum est labium universae terrae - et inde dispersit eos Dominus super faciem cunctarum regionum. Hae sunt generationes Sem: Sem do genuit Arphaxat, biennio post diluvium. Vixitque Sem postquam genuit Arphaxat, quixat postquam genuit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatib recesset᷑ abluti fonte
baptismatis cursũ p̃sentis uitȩ
caute ⁊ c̃sidãte ducentes hostiã lau¬
disachono oꝑm in altari tecte
fidi dõ ex hbentes. ad domũ .i.

Expanded text:
voluptatibus recesserint, abluti fonte sacri baptismatis, cursum praesentis vitae caute et considerate ducentes, hostiam laudis ac bonorum operum in altari rectae fidei Deo exhibendo, ad domum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Thare genuit abram.
aran genuit loth. Mor¬
tuusq est aran ante tha¬
re patrem suũ in terra
natiuitatis suȩ. in ur
caldeoꝵ: di̾xerunt au¬
tem abran ⁊ nachor uro¬
res. Nomen autem uroris
ꝯnachor: Isduas filias genuit
malchã.⁊ sarai. ꝗ cognom̃to ies¬
quib melchã accepit urorẽ. nꝙ¬
chor ⁊ sarai a brahã. nec dũ quippe
int̃ patruos ⁊ frm̃ filias nuptie
fuerant lege ꝓhibite. que in pͥmis

Expanded text:
re Thare genuit Abram Aran genuit Loth mortuusque est Aran ante Thare patrem suum in terra nativitatis suae in Ur Chaldeorum duxerunt autem Abram et Nahor uxores nomen autem uxoris et Nachor, duas filias genuit, Melcham, et Sarai cognomento Jesquibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abraham: necdum quippe inter patruos, et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis
Abbreviated transcription (Latin):
men nr̃m antequam cliui¬
damur inuniuersas terrã.
Descendit autẽ dominus
ut iuder& ciuitatem &
turrem quam edificabãt
filui adam: & dirit. Ecce
unus est popłs & unũ
labium omnibus: Ceper̃t¬
q hoc facere nec desistẽt
a cogitationib suis do¬
nec eas oꝑe compleant.¬

Expanded text:
men nostrum antequam dividamur in universas terras descendit autem Dominus ut videret civitatem et turrem quam aedificabant filii Adam et dixit ecce unus est populus et unum labium omnibus coeperuntque hoc facere nec desistent a cogitationibus suis donec eas ope
Abbreviated transcription (Latin):
interficient.me. & Teao
reseruabunt. Dieg obrsecro¬
te quod soror mea sif ut
bene sit michi ꝓpter te. qł¬
& uiuat anima mea ob
gr̃am tui. Cum itaq ingss¬

Expanded text:
interficient me, et te reservabunt. Dic erte, quod soror mea sis: ut bene sit mihi propter te, et vivet anima mea ob gratiam tui. Cum itaque ing
Abbreviated transcription (Latin):
inde transgrediens ad
montem qui erat contra
orientem betel. tetendit
ibi tabernaculum suum̃.
ab occidente habens be¬
tel. & ab oriente ay ẜ di¬
ficauit quoq ibi altare
clomino & inuocauit
nomeneuis. ꝑxexit q

Expanded text:
inde transgrediens ad montem qui erat contra orientem Bethel, tetendit ibi tabernaculum suum, ab occidente habens Bethel et ab oriente Ai. Aedificavit quoque altare ibi Domino et invocavit nomen ejus
Abbreviated transcription (Latin):
imylnrrat tempore eit¬
cimcisionis sue: Fadem die
circuncisus est abrahan. &e
ismahel filius euis. & om̃s
uiri domus illius. tam uer¬
naculi quam empticii &
alienigene pariter circum¬

Expanded text:
impleverat tempore circumcisionis suae. Eadem die circumcisus est Abraham et Ismahel filius ejus, et omnes viri domus illius, tam vernaculi quam emptitii et alienigenae pariter circum
Abbreviated transcription (Latin):
quiescite sub arbore: Ponã ꝙ¬
bucellam panis. & conforta¬
tetur cor ur̃m. postea tran¬
sibutis: Ic circo enim decdi
dixerunt. facut locutus

Expanded text:
quiescite sub arbore; ponam buccellam panis, et confortate cor vestrum, postea transibitis; idcirco enim declinerunt, Fac ut locutus
Abbreviated transcription (Latin):
gesturus sum. cũ futurus
sit ingentem magnam.
ac robustisimam. &t bene¬
dicende sint in eo o nues¬
quoel prrecepturus sit fili

Expanded text:
gesturus sum, cum futurus sit in gentem magnam ac robustissimam, et benedicendae sint in eo omnesquod praecepturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
gauit sara dicens. ñ risiti¬
more ꝓeerrita: dñs n est
inquit ita sed risisti. cũ
gͦ surrerissent intle uiri¬
direxerunt oculos contͣ¬

Expanded text:
dicens, Non risimore perterrita. Dominus inquit, ita; sed risisti. Cum ergo surrexissent inde virdirexerunt oculos cont
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum quom pisces lateant: ncm nunqͣm
egredi suꝑ terras solent. maxime cũ fetant.⁊
nutriunt pullos. ¶ Mistice. fit mane trans
migratio inbabiloniam. cũ ea captiuitate po¬
płs leniter in ꝑegrino ocio couoeatꝰ est n por¬
rigit᷑. ħ etas usqͥ ad adirentum dñi nũi iħuxͥ.¬
.i. quinta etas .s. declinatio de uiuentu ad
srnectutem. ñ dum senectꝰ. s iam ñ uiu etitꝰ.
qr senioris ȩtas est. quam g̾ci p̃sbiten uocant.
reuera sic ista etas a regni robore inclinata.
⁊ frac̾ta est inpopło uideoꝵ. quẽ ad modũ ho¬
moa iuuentute fit senior. ⁊ bene comꝑatur
quam in mari uiuere ceperunt. ⁊ habe incer
dñari fluctib scłi ꝗͣ seriure in illa captiuita¬
te potuerunt. ñ enĩ ad cultum idoloꝵ in ali¬
quo terrore dep̃uati sunt. uͥ sane aĩadu̾tendũ
÷. qđ bñdixit ds̃ illa animalia dicens crescitt¬

Expanded text:
aquarum, quomodo pisces, lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullos. CAPUT VII. migratio in Babyloniam, cum in ea captivitate populus leniter in peregrino otio collocatus est. Et porrigitur haec aetas usque ad adventum Domini  quinta aetas, scilicet declinatio a juventute ad senectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quae senioris aetas est, quem Graeci πρεσβύτην vocant. itur. Et revera sic ista aetas a regni robore inclinata et fracta est in populo Judaeorum, quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene comparatur quam in mari, vivere coeperunt, et habere incertdominari fluctibus saeculi, quam servire in illa captivitate potuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo terrore depravati sunt. Ubi sane animadvertendum est quod benedixit Deus illa animalia, dicens, Crescit
Abbreviated transcription (Latin):
rima concarum genera. crescite ꝓ mra
animantium de aquis factoꝵ ħ nad pisces ꝑti¬
net ⁊ adaues. qr sic̃ pisces om̃s ñ nisi inaqͥuis
uuere possunt. ita sunt plereq aues quę &
si mirtris. Niqͣndo quiescunt. fetusq ꝓpa¬
gant: ñ tmñ de terra. s de mariurseũntur.
marinisq sedib libentiꝰ utunt᷑ quam terres¬
trib Q d̾ uo̾ subuingit. auesq inuitiplicent᷑ su¬
ꝑ t̾ram : ad utrũq genꝰ auium ħ ÷ & eaꝵ q̃ues

Expanded text:
rima concharum genera. Quod aanimantium de aquis factum, hoc est ad pisces pertinet et ad aves, quia sicut pisces omnes non nisi in aquis vivere possunt, ita sunt pleraeque aves, quae et si in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tamen de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius utuntur quam terrestribus. Quod vero subjungit: Avesque multiplicentur super terram, ad utrumque genus avium, hoc est et
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum. & pac̾tum meum¬
tecum erisq pater multa¬
rum gentium: Nec ultra¬
uocabit᷑ nomen tuum abrã.
epat muctarũ .g.¬

Expanded text:
Ego sum et pactum meutecum, erisque pater multarum gentium, nec ultrvocabitur nomen tuum Abram, patrem multarum g
Abbreviated transcription (Latin):
opido: ut du̾iterent ad eum:
Ingressisq domum illius fe¬
& comederunt. Prius autẽ
quam irent cubatumuni
iusiꝰ mum apuero usq ad senem.
om̃is popłs simul. Uocaue¬
runtq loth. & dixerunt

Expanded text:
pido ut diverterent ad eum: ingressisque domum illius feet comederunt. Prius autem quam irent cubitum, mum a puero usque ad senem, omnis populus simul. Vocaveruntque Lot, et dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
autem abrahan. sanautgͥa ᷤᷤ¬
bimelech .⁊ uxorem. ancillas¬
q eiuis. & pepererunt: Con¬
cluserat enĩ deus omnem
uuluam domus abimelech
ꝓpt̃ saram uxorem abrahan.

Expanded text:
autem Abraham, sanavit bimelech, et uxorem ancillasque ejus, et pepererunt: concluserat enim Dominus omnem vulvam domus Abimelech propter Saram uxorem Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
grande: Que ñ debusti fa¬
cere. fecisti nobis Rur susq
ex postulansait. Quid ui¬
difti it hoc taceres: Res¬
pondit abrahan: Cogitaui
mecum dicens: Forsitan ñ
est timor dĩ in isto loco.⁊¬
itepficient me ꝑꝑter uxo

Expanded text:
grande? Quae non debuisti facere fecisti nobis. Rursusque expostulans ait: Quid vidisti ut hoc faceres? Respondit Abraham: Cogitavi mecum dicens: Forsitan non est timor Dei in loco interficient me propter uxo
Abbreviated transcription (Latin):
& decdit abrahan Reddithit¬
q illi saram uxorem suam
& ait Terra coram uobis
est. ubicumq tibi placuerit
habita Sarȩ autem dixit:
Ecce mille argenteos dedi frĩ
tuo: Hocerit tibi inuelam̃
oculoꝵ ad om̃s qui tecũ sũt.
& quocumq ꝑrexeris mem̃

Expanded text:
 dedit Abraham: reddiditque illi Saram uxorem suam, et ait: Terra coram vobis est, ubicumque tibi placuerit, habita. Sarae autem dixit: Ecce mille argenteos dedi fratri tuo: hoc erit tibi in velamen oculorum ad omnes qui tecum sunt, et quocumque perrexeri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte. & uiues Si autem no¬
lueris reddere scito quod¬
quȩ tua sunt: Statimq¬
de nocte consurgens abime¬
suos &e locutus est uiuer¬
sa uerba hȩc in aurib eoꝵ

Expanded text:
pro te, et vives: si autem nolueris reddere, scito quodquae tua sunt. Statimqde nocte consurgens Abimes, et locutus est universa verba haec
Abbreviated transcription (Latin):
re soror mea filia est patris
mei. & ñ filia matr is mee.
& duxi eam uxorem: Post¬
quam autem edixit me
ds de domo patris mei di¬
xi ad eam. hanc miscđiam
facies metum. in omĩ loco
ad quẽ ingredimmir dices
quod frater tuussim: Iu¬
lit gͥ ab imel ech oues &
boues ser uose anallas

Expanded text:
re soror mea est filia patris mei et non filia matris meae et duxi eam uxorem postquam autem eduxit me Deus de domo patris mei dixi ad eam hanc misericordiam facies mecum in omni loco ad quem ingrediemur dices quod frater tuus sim tulit igitur Abimelech oves et boves et servos et ancillas
Abbreviated transcription (Latin):
q maioraclminorem: Pat̃
nr̃ senex est. ⁊ nullus uiuo¬
rum remansit in terra.
qui possit ingredi ad nos
uixta morem uiuerse
terrȩ. Ueni in ebriemus
eum uino. dormiamusq
cumeo ut seruare possi¬
mus ex patre nr̃o semen.
Sederunt itaq patri suo
bibere uinum nocte illa.¬
ningressa est maior dor¬
miuit q cũ patre: At il¬
le ñ sensit. nec quando
accubͣit filia. nec quando
surrexit: Altera quoq
die dixit maior ad mi¬
norem. Ecce clor miui he¬
ri cũ patre meo. demus
ei bib̾e uinum. etiam hac
nocte. & dormies cũ eͥo ᷤ. t
saluemus semen de patre
nr̃o dederuntq n illa noc¬
te patri uinum: Ingressaq¬
minor filia. dormuit cũ eo
& nec tunc quidẽ sensit. qñ
concubtierit. uel quando il¬
la surrexit. Conceꝑunt gͦ
duȩ filiȩ loth. de patre
suo. peꝑitq maior filium.¬
ipse÷ pater moabitarum.
usq in p̃sentem diem Mi¬
nor quoq peꝑit filiũ. & uo¬
cauit nomen eius ammon.
idest faius popłi mei. Ipse
est pater ammonitarum

Expanded text:
 major ad minorem, Pater noster senex est, nullusque virorum remansit in terra qui possit ingredi ad nos juxta morem universae terrae; veni, inebriemus eum vino dormiamusque cum eo, ut servare possimus ex patre nostro semen. Dederuntque patri suo bibere Et ingressa est major, dormivitque cum patre: at ille non sensit, nec quando accubuit filia, nec quando surrexit. Altera quoque die dixit major ad minorem: Ecce dormivi heri cum patre meo, demus ei bibere vinum etiam hac nocte, et dormies cum eo, ut salvemus semen de patre nostro. Dederunt et illa nocte patri minor filia dormivit cum eo et nec tunc quidem sensit quando concubuerit vel quando illa surrexerit conceperunt ergo duae filiae Loth de patre suo peperitque maior filiumipse est pater Moabitarum usque in praesentem diem minor quoque peperit filium et vocavit nomen eius Ammon id est filius populi mei ipse est pater Ammanitarum
Abbreviated transcription (Latin):
Uenitꝰ quttem deus acl abime¬
iech ꝑ sonnium nocte. & ait
ali: En morieris ꝓpt̾ mulie¬
rem quam tulisti: Habet enĩ
uirum: Abimelech uero noli
tengerat eam. & ait: Dnẽ nũ
gentem ignorantem. inistã
interficies: Nonne ipse di¬
xit michi soror mear. riꝑ
saatt. frater meus est: In
simpsicitate corcis mei.i¬

Expanded text:
enit autem Deus ad Abimelech per somnium nocte, et dixit ei: En moriere propter mulierem quam tulisti; habet enim virum. Abimelech vero non tetigerat eam. Et ait: Domine, num gentem ignorantem et justam interficies? Nonne ipse dixit mihi: Soror mea est; et ipsa ait: Frater meus est? In simplicitate cordis mei
Abbreviated transcription (Latin):
q loth ad eos Queso dnẽ
mi. qr inuenit seruus tu¬
us gr̃am coram te. ⁊ mag¬
nificasti misccłiam tuam qͣ
fecisti mecum. ut saluares¬
animam meam. nec possũ
in monte saluari. ne forte¬
apprehendat me malum¬

Expanded text:
ad eos: Quaeso, Domine mi, quia invenit servus tuus gratiam coram te, et magnificasti misericordiam tuam quam fecisti mecum, ut salvaresanimam meam, nec possum in monte salvari, ne forapprehendat me malum
Abbreviated transcription (Latin):
ei ubi sunt uiri qui intro¬
ierunst adte nocte : ẽduc
illos huc ut cognoscami. cugci
eos fgressus adeos loth pͦt
ait. Nolte queso fr̃es mei
nolite malum hoc facere.
habeo duas filias quȩ nͦ¬
dum cognouerunt uirũ.
educam eas aduos. & abiti¬
mini eis sicut uobis placue

Expanded text:
t viri qui intrierunt ad te nocte? Educ illos huc, ut cognoscamus eos. Egressus ad eos Loth, post lite, quaeso, fratres mei, nolite malum hoc facere; habeo duas filias, quae necdum cognoverunt virum; educam eas ad vos, et abutimini eis, sicut placue
Abbreviated transcription (Latin):
loch uehementissime: Iam¬
fores. Et ecce miserunt
runt q ostium & eos qui
for̾is erant ꝑcusserunt ce¬
citate a minimo usꝙ ad

Expanded text:
ehementissime fafores. Et ecce, inquit Sruntque ostium, et eos, qui foris erant percusserunt caecitate a minimo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
maximum. itas ut hostiũ¬
imuentre non possent..
Direrint autẽ ad ioch ha¬
bes hic quem piam gene¬
Omnes qui tui sunt edue
de urbe hac: Delebimir
enim locum istum. eodat¬
domino. qui misit nos. ut
rossuos qui accepturi erant
filias eius. & dixit: Surgi¬
te. & egredimini de loco
isto qr delebit dominus ci¬
uitatem hanc. Et uisus ẽ

Expanded text:
maximum, ita ut ostiuvenire non possent. Dixerunt autem ad Lot: Habes hic tuorum quempiam? geneomnes, qui tui sunt, educ de urbe hac: delebimus enim locum istum, eo quDomino, qui misit nos ut pros suos, qui accepturi erant filias ejus, et dixit: Surgite, egredimini de loco isto: quia delebit Dominus civitatem hanc. Et visus est
Abbreviated transcription (Latin):
lit. Ac sic cũ ea tussa ꝑ angłoꝵ obedientiam
de suꝑ ministrantur: ꝑuenit iussio dĩ ñ solũ
ad homines. nec solũ ad aues ⁊ peccora: ue¬
rum ⁊̃ ad ea quȩ sub aquis latent. sic̃ ad cxtũ
que glitunt ionam. uec solũ ad ista maiora.

Expanded text:
tis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei non solum ad homines nec solum ad aues et pecora, uerum etiam ad ea, quae sub aquis latent — sicut ad cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse genĩ humano hebream: uidet ex eotg
nommia cunsta que usq ad diuisioe linguaꝵ
ingenesi legimus. illiꝰ constat ẽe loquesȩ
eni sicut indagrant atq adigunt uendntes
aut aucuxantes. ad retia quecũq aĩalia capiũt.
ita hoc factũ ee credendum :. aut uoxaliqua
eñ ħ accepunt ut possint intelligere bestiȩ¬

Expanded text:
fuisse generi humano Hebraea videtur, ex eo quod nomina cuncta quae usque ad divisionem linguarum in Genesi legimus, illius constat esse loquelae. enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua enim hoc acceperunt ut possint bestiae ue