comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pudicitie faustum nomen/ Quid domitiani coniugem domitiam / Quid
beiculanlam clandii/ seu quando hic adulteraium fortu natus co nugũ
princeps fuit eiurdem mesalinam sumum impeui probrum loquar quest¬
cordem uirum/ ac cesareum deseiens cubile noctu lup anaria circuibat illai
faciens que ieferri eciam pudor piohibent/ Quid has ego/. quid ue alis
stringam/ seu quis fornix augͣistis meretricibus non augustus sit / quas
cõ me moratio fateor nec ho nesta est nec ulla exparte ad ulcerii crimenle¬
uat quin pocius grauat/ ht̃ tamen baud spernendam consolationis efi¬
catiam similitudo conspecta mi seue/ ac paritas eruminarum/ non ꝙ ale¬
no quisq nisi maliuolus dellectetur malo sed̾ ꝙ humilioris fortunebs¬
minem indignanter pati/ que tociens mudi dominos passos nouit uis
non feienda molities uel supoibia iudeatur tolleranda cuiq sua. soio

Expanded text:
pudicitie faustum nomen. Quid Domitiani coniugem Domitiam? Quid pudicitie faustum nomen. Quid Domitiani coniugem Domitiam? Quid Herculanillam Claudii, seu quando hic adulterarum fortunatus coniugum princeps fuit?, eiusdem Messalinam, summum imperii probrum, loquar, que socordem virum ac cesareum deferens cubile, noctu lupanaria circuibat, illa faciens que referri etiam pudor prohibet? Quid has ego, quidve alias stringam, seu quis tam fornix augustis meretricibus non angustus sit? Quarum commemoratio, fateor, nec honesta est, nec ulla ex parte adulterii crimen levat, quin potius gravat. Habet tamen haud spernendam consolationis efficaciam, similitudo conspecta miserie ac paritas erumnarum, non quod alieno quisquam, nisi malivolus delectetur malo, sed quod humilioris fortune hominem indignanter pati que totiens mundi dominos passos novit, vel non ferenda mollities, vel superbia videatur. Toleranda cuique sua sors,
Abbreviated transcription (Latin):
u illa quidem nunqͦ q non auribus mo sed occulis quocunq teuarum pere¬
iris de futura /. Ac maioribus maior inest consolatio. Reges cogita quos ui¬
disti ac t̾rarum dominos/ dehinc scriptos famaq cognitos recordare Respice
et arthuri fabulamꝑet historias teliquorum Inmeutem redeat olimpias phi¬
lipi/ Cleopata tholomei/ agamenonis clite mestra / M enelay helena pasife
orinoys/ Fedra thesei Ne ue ip̃am urbem romamolim quoq dum qddam
quasi puditicie templum esset mali huius exꝑtem cudas/ Reddeat ad me¬
moriam metela uxor sille illlus qui si eius noscet adulreua / non tantum ro¬
me perq omnem italiam uulgata: sed que athenis iam ac ꝑ greciam can¬
cabantur mini me ut arbitror felicis nomen sibi prorsus indebitum isurp¬
sset post hanc uilia agrippe quam hinc aflagitio uiri uirtus hinc ma¬
gestas patris absteeruisse debuerat simulq huius filia et noieat s lasci¬

Expanded text:
ra illa quidem, nunquamque non auribus modo, sed oculis quocunque terrarum perrera illa quidem, nunquamque non auribus modo, sed oculis quocunque terrarum perrexeris defutura; at maioribus maior inest consolatio. Reges cogita quos vidisti ac terrarum dominos; dehinc scriptis famaque cognitos recordare; respice et Arthuri fabulam, et historias reliquorum, in mentem redeat Olympias Philippi, Cleopatra Ptolemei, Agamemnonis Clytemnestra, Menelai Helena, Pasyphe Minois, Phedra Thesei, neve ipsam urbem Romam, olim quoque dum quoddam quasi pudicitie templum esset, mali huius expertem credas. Redeat ad memoriam Metella, uxor Sille, illius qui si eius noscet adulteria, non tantum Rome, perque omnem Italiam vulgata, sed que Athenis etiam per Greciam cantabantur, minime, ut arbitror, “felicis” nomen sibi prorsus indebitum usurpasset. Post hanc Iulia Agrippe, quam hinc a flagitio viri virtus, hinc maiestas patris absterruisse debuerat; simulque huius filia, et nomine et lasci
Abbreviated transcription (Latin):
iuis ad ulterio mestus sum. Rõ. usitatus dolori uetus in uiria / nec minus cre¬
la/. uix crebuor coniugii qͣ adulterii usus est / deniq hoc quod ut ait quid am
nec ꝑmitti nec prohiberi potest/ quia scilicet alterum honestas. libido alterum
sieu uerat/. Tunc tibi ergo feminam unam tuam. cotam atq integram uolui¬
sos̃ quod nec ferocissimis tyramnoum / nec regum maximis tua potuit etate
ontingere nec puore potuerat micto recentia nequos forte piesentiu
effendam / Eutius est herculem ferire q iulicum / Nec uero cuneta neterum
artingam / formi datissimorum summoꝵ q hommum fame paicam/ nosti
autem his q uel in silentio gemitum tuum fiena Alio quin urbem lustra se¬
utare uiciuiam / dextra leuaq aderunt qui neglectum genium calcatamq
hori fidem lugeant uel ignari soli. uulgo noti dedecoris ridcantur Crebrio¬

Expanded text:
iugis adulterio mestus sum. Usitatus dolor, vetus iniuria, nec minus creiugis adulterio mestus sum. Usitatus dolor, vetus iniuria, nec minus crebra: vix crebrior coniugii quam adulterii usus est. Denique hoc est, quod ut ait quidam, nec permitti, nec prohiberi potest, quia scilicet alterum honestas, libido alterum fieri vetat. Tu ne tibi ergo feminam unam, tuam totam atque integram voluisses, quod nec ferocissimis tyrannorum, nec regum maximis potuit tua etate contingere, nec priore potuerat? Mitto recentia, ne quos forte presentium offendam: tutius est Herculem ferire quam villicum. Nec vero cuncta veterum attingam: formidatissimorum summorumque hominum fame parcam. Nosti autem, hisque vel in silentio gemitum tuum frena; alioquin urbem lustra, scrutare viciniam: dextera levaque aderunt, qui vel neglectum genium calcatamque thori fidem lugeant, vel ignari soli vulgo noti dedecoris rideantur. Crebrio
Abbreviated transcription (Latin):
cuneta sibi cum permiserint/ cuneta aliis negent / iniquissimi iudices
qui de pudicitia uidicent impudici / impune passim agunt onnia et
inflexerit ad ulteui rea fit quasi ueio domini non mauti ip̃i quidem ille
autem non uxores diuine ac humane domus socie sed capte exhostibus atq emp¬
ce precio suit aucilleꝰ cum etsi obsequii plusculum/ fidei nichil plus tua tibi
coniuux debeat q̃ cu sibi por debitum/ equus amor mutua conugii frdes est
non excuso uxoiee uios arguo primam q illis culpe ꝑtem tribuo/. peiseps eni
urou dux arq exemplum lasçiuie uir fuit/ et inde mali processit initium uiii
iemedium debrbatur quãuis autem pudor femine proprius/ uio quoq prud¬
entia atq constantia sua esse debet Itaq omnis in uiro q̃ in muliere demẽ
manimi q leuitas eo est fedior quo uiro debita magis est grauitas /.d. Con¬

Expanded text:
cuncta sibi permiserint, cuncta negent iniquissimi iudices; cuncta sibi permiserint, cuncta negent iniquissimi iudices; qui de pudicitia iudicent impudici, impune passim agunt omnia, et per inflexerit, adulterii rea fit, quasi vero domini, non mariti, ipsi quidem, ille autem non uxores, divine atque humane domus socie, sed capte ex hostibus aut empte pretio sint ancille; cum etsi obsequii plusculum, fidei, nichil plus tua tibi coniunx debeat, quam tu sibi. Par debitum, equus amor, mutua coniugii fides est. Non excuso uxores: viros arguo, primamque illius culpe partem tribuo. Persepe enim uxori dux atque exemplum lascivie vir fuit, et inde mali processit initium, unde remedium debebatur, quamvis autem pudor femine proprius, viro certe prudentia atque constantia sua esse debet. Itaque omnis in viro, quam in muliere, dementia animique levitas, eo est fedior, quo viro debita magis est gravitas. Con
Abbreviated transcription (Latin):
pati quod fecerit indignantis. et ab alio expectare quod alteri feceus
lex moralis iubet et facere aliis quod tibi ab aliis fieri uelis sanctĩ
adeo dogna est ut illud profani eciam cogente sententie grauicate
arq equitate laudauerint Sed̾ mortalis pettulantie licentia legum salu¬
brium ab rogatrix omne fas nefasq confundit/ itaq passim adulte¬
ri ge occursant/ qui cum thalamos uicinorum coniugia q fedauerent
suas inteum coniuges uel in publico ceeni nolit et siquis in illas oce¬
ulum deflexit in saniant/ Sic seuerus aliis / sic sibi indulgens sic iniquus
rerum arbiter quisq est/.d. Coniugalis michi fides frangitur/. Rõ. Uide
ne tu hanc aliis non maritis cm̃ sed upori me fregeris nam sũt ꝗ ab ux¬
ore exigunt quod non piostaut qui lasciuiam suam titulo urbanitanis
excusont alienam ut grauissi mum scelus seueussime punientes qui

Expanded text:
pati quod fecerit indignantis; et ab alio expectare, alteri quod feceris, pati quod fecerit indignantis; et ab alio expectare, alteri quod feceris, lex moralis iubet, et facere aliis quod tibi ab aliis fieri velis, sanctum adeo dogma est, ut illud prophani etiam cogente sententie gravitate atque equitate laudaverint. Sed mortalis petulantie licentia, legum salubrium abrogatrix, omne fas nefasque confundit. Itaque passim adulteri occursant, qui cum thalamos vicinorum coniugiaque fedaverint, suas interim coniuges, vel in publico cerni nolint, et si quis in illas oculum deflexit insaniant: sic severus aliis, sic indulgens sibi, sic iniquus rerum arbiter quisque est. Coniugalis michi fides frangitur. Vide ne tu hanc aliis, non maritis tantum sed uxori tue fregeris. Nam sunt qui ab uxore exigunt quod non prestant; qui lasciviam suam titulo urbanitatis excusent, alienam ut gravissimum scelus severissime punientes; qui
Abbreviated transcription (Latin):
rerum mortalium contenitore in numerabiles sũt bo minũ mi¬
soue quibus omnibus una uirtus obicitur. D. Impudita michi est uxoi¬
Rõ. pudicitia insignis imperiosas offitit matro nas/ ni chil metuit quesili
nichil est conscia/ huic malo igitur. hoc saltem boni most esse iam molesti
minus incipiet minus q in solens Es lesa enum conscientia femineum
pirmit animi tumorem/ et sepe obsequentior in reliquis uiro uiro estiq̃
se meminit impudicam .d. lasciua est uxor/. liõ. Non mirandum si
formosa/ non curandum si deformis/ .d. uxor impudita est /. Rõ. pa¬
cra dum limen uxor subit subire animum debet illud satiri Rara est
adeo concordia forme atq pudicitie nam si cuipis insaniat piope gal¬
dum est/ causam a desse diuortii/. d. adulcera est uxor. Rõ. sadulteia
sepe quidem equo ardencius expetiti coniugii/ sepe unum alterius ad us
fieri ab alio nunc dignum. sit Iniusta enim atq impudens est q uerela

Expanded text:
rerum mortalium contemptores; innumerabiles sunt hominum mirerum mortalium contemptores; innumerabiles sunt hominum miserie, quibus una virtus obicitur. Impudica est michi uxor. Pudicitia insignis, imperiosas efficit matronas, nichil metuit que sibi nichil est conscia. Huic malo igitur, hoc saltem boni inest: esse iam molesta minus incipiet, minusque insolens. Lesa enim conscientia, femineum premit animi tumorem, et sepe obsequentior in reliquis viro est, que se meminit impudicam. Lasciva est uxor. Non mirandum si formosa, non curandum si deformis. Uxor impudica est. Pulchra dum limen uxor subit, subire debet animum illud Satyrici: Rara est adeo concordia forme, atque pudicitie. Nam si turpis insaniat, prope gaudendum est: causam adesse divortii. Adultera uxor est. Adulterium sepe quidem equo ardentius expetiti coniugii, sepe unum alterius adulte hoc tibi fieri nunc ab alio dignum sit. Iniusta enim atque impudens est querela
Abbreviated transcription (Latin):
lex tibi queritur uĩ ndicta/ nam et adulcera suum ad tortorem abiit/ et
ille cuum uirus suam transtulit in domum qualem enim mecho speret/
que talis fuerit marito/ .d. uxor cum iaptore libens abiit. Rõ. sinepa¬
ululum. alceri quidem alcerius fastidium/ non longadies attulerit/ Siañ
flagitium cogitarent homines non eousq. precipites ad peccandum es¬
sent/ nunc feruieus appetitus sera damnat penitentia nil nisi post fac¬
tum cernitis arergo occulos haberis. coca frons est/ .d. ħaptu estruxor
nichi. Rõ. hoc genus in urie noc roges euadere potuerunt/ et si faci ma¬
ssi naͥssa et pbilipo herodes suam abstulit . D. Rapta michi est conu̾y.¬
Rõ. Quod semel tibi bis accidit menelao. ⁊¬
inpudica uxor domi est michi. Rõ. mallem rapta esset aur¬
d eciam importuna. moribus q asperis pocius q̃ lasciuis ac turpi¬
bus ferenda tamen omnia ingenti nixu ingentiq auimo et

Expanded text:
lex tibi queritur vindicta. Nam et adultera suum ad raptorem abiit, et lex tibi queritur vindicta. Nam et adultera suum ad raptorem abiit, et ille, tuum virus, suam transtulit in domum. Qualem enim mecho speret, que talis fuerit marito? Uxor cum raptore libens abiit. Sine paululum: alteri quidem alterius fastidium non longa dies attulerit. Si ante flagitium cogitarent homines, non eo usque precipites ad peccandum essent. Nunc fervidos appetitus, sera damnat penitentia. Nichil nisi post factum cernitis, a tergo oculos habetis, ceca frons est. Rapta est uxor michi. Hoc genus iniurium nec reges evadere potuere. Et Syfaci Masinissa, et Philippo Herodes suam abstulit. Rapta est michi coniunx. Quod semel tibi, bis accidit Menelao. Impudica uxor domi est michi. Mallem rapta esset, aut etiam importuna moribusque asperis, potius quam lascivis ac turpibus. Ferenda tamen omnia ingenti nisu ingentique animo, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ror michi preripitur. Rõ. uiolentum omne molestum pa¬
⁊ cienti fateor at res ipa si ꝑ se illam extimes/ quam queso
tante molostie causam habet᷑ cum profecto si importuna ẽ
uxor / eius amissio magni oueris sit leuamen/ .d. Rapta
qr coniuux . Rõ. ĩ comodum corporis curanti premium debetur ꝗd
non leuanti animi angores ac molestias debeatur Si quis tibi medicꝰ
mcianam abstulisset febrem/ et graciam illi haberes et premium dares
quid ninic facias̃ conti nuam auferenti: .d. kapta est uxor. Rõ.¬
lescis quid raptori debeas cura ingens/ indecisum q litigium/ una cũ
coniuge forsitan et graue ꝑiculum/ tue domus limen excesẜit/ mul¬
ti peuerunt qui uixissent si uel raptu uel alitor coniugibus carui¬
ssent Inter uite mala nichil peius q̃ intestina discriminas. d. Rap¬
ta uyor ab iit/. Rõ. Si coacta uut ignoscito/ at si uolens uno actu dup¬

Expanded text:
Uxor michi preripitur. Violentum omne molestum paUxor michi preripitur. Violentum omne molestum patienti, fateor, at res ipsa, si per te illam extimes, quam, queso, tante molestie causam habet, cum profecto si importuna est uxor, eius amissio magni oneris sit levamen? Rapta est coniunx. Si, incommodum corporis curanti, premium debetur, quid non levanti animi angores ac molestias debeatur? Si quis tibi medicus tertianam febrem abstulisset, et gratiam illi haberes et pretium dares, quid nunc facies continuam auferenti? Rapta est uxor. Nescis quid raptori debeas! Cura ingens indecisumque litigium, una cum coniuge, forsitan et grave periculum tue domus, limen excesserit. Multi perierunt qui vixissent si vel rapto vel aliter coniugibus caruissent. Inter vite mala nichil peius quam intestina discrimina. Rapta uxor abiit. Si coacta ivit, ignoscito; at si volens, uno actu dup
Abbreviated transcription (Latin):
constanter abstineat. Cum et aduiano principi/ et quo nil alcius nil
mitius Iugusto/ Sabina illi huic stribonia utraq coniunx dura ac
peruersa moribus q asperis/ Digna repudio et catoni cesorio tã rigi
ram q inuicti ulro animi/ p aula quedam molenta uxor ac superba cõ¬
iingeut quod mireris humili eciam. oita progenie/ ne quis bominũ
speier ignobilitate uel mopia/ uel omĩno aliter q̃ celibatu. perpetuo con¬
iigii sub terfugisse molestias sed quas fuga non euaserit pacientia
ꝑferendas sciar nec luctando et calcitrando se torqueat ac iugum spote
susceptum iactabundus exasperet. d. Importunam prorsus et indomitam
suo uxoiem/. Rõ. Bene agis/ ferendum est et enim quod deponi nequit
esi pieniat/. D. Molestissimam habio uxorem. Rõ. habes unde pacientie
ludem queras. unde discasi requiem optare / unde peregrinari ames reditũ¬
q odeus ubi uocem exeiceas ac baculum¬

Expanded text:
constanter abstineat? Cum et Hadriano principi, et quo nichil altius, nichil constanter abstineat? Cum et Hadriano principi, et quo nichil altius, nichil mitius, Augusto, Sabina illi, huic Scribonia, utraque coniunx dura ac perversa, moribusque asperis digna repudio. Et Catoni Censorio tam rigidi tamque invicti viro animi, cum Paula quedam violenta uxor ac superba contigerit, quod mireris, humili etiam orta progenie, ne quis hominum speret ignobilitate, vel inopia, vel omnino aliter quam perpetuo celibatu coniugii subterfugisse molestias. Sed quas fuga non evaserit, patientia perferendas sciat; nec luctando nec calcitrando se torqueat, ac iugum sponte susceptum, iactabundus exasperet. Importunam prorsus et indomitam fero uxorem. Bene agis: ferendum est etenim, quod deponi nequit, etsi premat. Molestissimam habeo uxorem. Habes unde patientie laudem queras, unde discas requiem optare, unde peregrinari ames, reditumque oderis, ubi vocem exerceas ac bacillum
Abbreviated transcription (Latin):
remedium quero. Rõ. Eiunt qui suadeant ut castiges/ et prauos
mores ad rectum reuoces totum tehuic uni negocio impendas ego
autem quid castigandam uxorem si castigando proficias non nogo
Si id frustra est/ sola restat pacientia hac armare quod q ĩ uitus
faceres. uolens fac/ Est uarronis satira m enippram uocant de offi¬
cio mariti. ibr de h ac re illius docti uiri consilium bieue/ sed efficax
his uerbis expiessum leges. uitium uxoris aut tollendum idest coru
hec affertur Eui collit uitium inquit uxorem comodiorem prest¬
at. qui fert sese meliorem facit quod dictum scriptores alii
sic interpetiati sunt eiusonodi uicium uxoris : si corugi non pos¬
sit ferendum esse quod ferri a uiro salua possit honestate ꝙ
uarronis/. D procax et morosa est uxor/ ¶õ. Fer mores si mu¬
tari nequeunt et qualiter foris uiuas domi disce cum socrate
et si ille duas simul ꝑtulit alii plures tu uni ne sub cumbas sarci

Expanded text:
remedium quero. Erunt qui suadeant ut castiges, et pravos remedium quero. Erunt qui suadeant ut castiges, et pravos mores ad rectum revoces, totum te huic uni negotio impendas. Ego autem quid? castigandam uxorem, si castigando quid proficias, non nego; si id frustra est, sola restat patientia; hac amare, quodque invitus faceres, volens fac. Est Varronis Satyra, Menippeam vocant, de officio mariti. Ibi de hac re illius docti viri consilium breve, sed efficax, his verbis expressum leges: Vitium uxoris aut tollendum, aut ferendhec affertur: qui tollit vitium — inquit — uxorem commodiorem prestat, qui fert, sese meliorem facit. Quod dictum scriptores alii sic interpretati sunt: “eiusmodi vitium uxoris, si corrigi non possit, ferendum esse, quod ferri a viro salva possit honestate, quod m fuisse Varronis. Procax et morosa est uxor. Fer mores, si immutari nequeunt, et, qualiter foris vivas, domi disce cum Socrate; et si ille duas simul pertulit, alii plures, uni ne succumbas sarcin
Abbreviated transcription (Latin):
de importuna uxore. dolor.¬
xorem patior molestam/. Rõ. Felicius amisisses Ata
modo perditam querebare .d. Bxoiem patior ĩ quietã
Rõ. primo labori uenia forsan aut miseratio/ secundo
non nisi odium debetur et quem una uxor non cast¬
gat dignus est pluribus/.d. Infestam patior uxorem/. Rõ. In alis
ut cunꝙ forrunam culpes in uxore autem et preẜtim altera noͣ alium
q̃ te ĩp̃m hoc tibi malum tu fecisti .D. Uxorem. patior ꝓ cacem.¬
Rõ. Udas succende paleas/ tegulas frange de reliquo ꝓ uisum tibi
est/. Ita uero cumulate que te domo pellant aderimt fumus stillicidiu
atq uxor. d. ꝑfidam patior uxorem. Rõ. Iam ꝑiculo res nõ ua¬
oat/. uxor aga menonem. uxor affricarum morti dedit/ ut ampli¬
raum ut deiphebum ut sansõnem sileam/. aliosq quos numeiau
longum est / Illi quidem piorsus in numerabiles quos uxores nec mei
cogunt nec uiuere patiuntur. D. Mala michi notissi ma explicas

Expanded text:
DE IMPORTUNA UXORE UDE IMPORTUNA UXORE Uxorem patior molestam. Felicius amisisses! Atqui modo perditam querebare. Uxorem patior inquietam. R: Primo labori venia forsan aut miseratio, secundo non nisi odium debetur; et quem una uxor non castigat, dignus est pluribus. Infestam patior uxorem. In aliis utcunque fortunam culpes, in uxore autem, et presertim altera, non alium quam te ipsum: i hoc tibi malum tu fecisti. Uxorem patior procacem. Udas succende paleas, tegulas frange, de reliquo tibi provisum est: ita vero cumulate que te domo pellant aderunt, fumus, stillicidium, atque uxor. Perfidam patior uxorem. Iam periculo res non vacat. Uxor Agamemnonem, uxor Africanum morti dedit; ut Amphiareum, ut Deiphobum, ut Sansonem sileam, aliosque, quos numerare longum est. Illi quidem prorsus innumerabiles, quos uxores nec mori cogunt, nec vivere patiuntur. Mala michi novissima explicas:
Abbreviated transcription (Latin):
qui non haber. Ego contra nullos de coniugio queri solitos audiui/ nsi
qui sarcinam coniugii petrulissent.d. Coniugem amilsi optimam/. hiõ.¬
et que optime / queq uirorum amantissime iudentur zelo ac suspitioni¬
bus aliquando ceteris acrius in aidescunt quo incendio conflagaie pa¬
cem do mosticam est necesse quorsum igitur querele/ perdidisti uxoiem
in uenisti libertatem / celibatum pacem sumnum requiem Iam trãquil¬
lam sme litigio noctem ages/.d. Sine uxore sum. sRs. Et sine ad¬
uers aris iam tui i erum q dominus tuarum esse incipis an lucem lec¬
tulo matutinus domo egredi uespertinus regredi solus aut cum ꝗbi
uoles totos dies agere nullo rationum exactore ꝑ miteus ⁊ Di Uxdiem
perdidi. Rõ. perdira dudum ac repudiara tb̃quies in cubiculum reuo¬
canda eut Illa tibi uxore qualibet utilior comes. d. uxorem bonan
ac decoram perdidi. Rõ. Stulti est compedes suas quaniuis au¬
reas amareint

Expanded text:
qui non habet.” Ego contra nullos de coniugio queri solitos audivi, nisi qui non habet.” Ego contra nullos de coniugio queri solitos audivi, nisi qui sarcinam coniugii pertulissent. Coniugem amisi optimam. Et que optime, queque virorum amantissime videntur, zelo ac suspitionibus aliquanto ceteris acrius inardescunt, quo incendio conflagrare pacem domesticam est necesse. Quorsum igitur querele? Perdidisti uxorem: invenisti libertatem, celibatum, pacem, somnum, requiem. Iam tranquillam sine litigio noctem ages. Sine uxore sum. Et sine adversario, iam, tui rerumque dominus tuarum esse incipis; ante lucem lectulo matutinus domo egredi, vespertinus regredi, solus aut cum quibus voles, totos dies agere, nullo rationum exactore, permitteris. Uxorem perdidi. Perdita dudum ac repudiata requies, in cubiculum revocanda erit: illa tibi uxore qualibet utilior comes. Uxorem bonam ac decoram perdidi. Stulti est compedes suas, quamvis aureas, amare. 19
Abbreviated transcription (Latin):
iigii iugum sembus grauissimum/ durum importabile.d. Amisi uiue¬
om neorem / ⁊Rõi Seu pioles ex comugio queritur seu uoluptas qͦꝵ
alreium mariti est alteium ad ultert ad utrumlibe̾t aptior iuuentus
siue his autem ab uxore perceptis siue horum alteio eo illam p̃euieni¬
ie optabat ubi in abilis ad utruqi osset siue ad hoc nãtuia in abilem
senis fieri posse ahabilem sperabas q uid nisi uotum superuacuum spes
n sulsa est/.D. Amissa dulci coniuge solus sum/. Ro. Inuidiosa noͣ
solitudo est malis caruisse comitibus: uatuo nichilest molius cubili ni
uil duuus occupato/ sinimis dulces somnos/ et uigilias ho nostas aman¬
nus honestim q aliquidꝰ alcum q uersantibus: nil egregiis ceptis in fe¬
sius muliebri consorcio nec me fugit quid aduersus bec dici soleat᷑ ab his
quos miseue dellectant sue m atrimonioium inquiunt in experres ma¬
tri monia coiidep̾nant et ut est in ꝓuerbio uulgari uxoiem uerbeiat

Expanded text:
iugii iugum, senibus gravissimum, durum, importabile. Amisi iuiugii iugum, senibus gravissimum, durum, importabile. Amisi iuvenem uxorem. Seu proles ex coniugio queritur, seu voluptas, quorum alterum mariti est, alterum adulteri. Ad utrumlibet aptior iuventus. Sive his autem ab uxore preceptis, sive horum altero, eo illam pervenire optabas, ubi inhabilis ad utrunque esset? Sive ad hec natura inhabilem senio fieri posse habilem sperabas, quid nisi votum supervacuum, spes insulsa, est? Amissa dulci coniuge solus sum. Invidiosa vero solitudo est: malis caruisse comitibus. Vacuo nichil mollius est cubili, nil durius occupato, animis dulces somnos et vigilias honestas amantibus, honestumque aliquid altumque versantibus. Nichil egregiis ceptis infestius muliebri consortio, nec me fugit, quid adversus hec dici soleat, ab his quos miserie delectant sue: “matrimoniorum, inquiunt, expertes, matrimonia condemnant.” Et, ut est in proverbio vulgari: “uxorem verberat,
Abbreviated transcription (Latin):
liberras et consilium ciceionis amplectere qui uxoiem uiuacissi mani
et ad ueisus quam feustia moris auxilium expectandum esset/ dam epi¬
sio dimisisset hortantibus amicis ut aliam duceret / non posse simul
apori ot sapientie studio operam dare respondit/. D. uxorem bonam
pididi. Rõ. Quid si hec eciam non iactura sed lucrum et magni
fuga periculi est ut enim fit bonam reperire constantem ubi queri¬
mus nõtum illud sumiuatis  uarium ⁊ et mutabile semꝑ femina¬
.u. uxorem bonam ac Iuuenili euo floridam amisiꝰ.Ris. parum ne
igitur noti feminei mores sunt q multas pudicissimas adoloscentu¬
his impudicas ac lasciuas anus iudimus/. Aidor nempe libidinis quocies
uetule ossibus incubuit quasi ignis in lig̃no arido uolentius estuat uel
instantem eigo uite mutationem/ uel ut inde periculum non esset uen¬
cire uriq senecturis pondus ac fastidium declinasti graue iuuenibus cõ¬

Expanded text:
libertas, et consilium Ciceronis amplectere, qui uxorem vivacissimam, libertas, et consilium Ciceronis amplectere, qui uxorem vivacissimam, et adversus quam frustra mortis auxilium expectandum esset, dum repudio dimisisset, hortantibus amicis ut aliam duceret, non posse simul se uxori et sapientie studio dare operam respondit. Uxorem bonam perdidi. Quid, si hoc etiam non iactura sed lucrum, et magni fuga periculi est? ut enim sit bonam reperire, constantem ubi querimus. Notum illud summi vatis: varium et mutabile semper femina. Uxorem bonam ac iuvenili evo floridam amisi. Parum ne igitur noti feminei mores sunt? Quam multas pudicissimas adolescentulas, impudicas ac lascivas anus vidimus? Ardor nempe libidinis, quotiens vetule ossibus incubuit, quas ignis in ligno arido vinolentius estuat? Vel instantem ergo vite mutationem, vel ut inde periculum non esset, venture utique senectutis pondus ac fastidium, declinasti. Grave iuvenibus con
Abbreviated transcription (Latin):
cionis causa ⁊ permisẜim tibi uxorem qualem dicis amissam/ neq.
ideo respondebo quod olim dum hec eadem questio ageretur apud sen¬
ecam rospondi posse te aliam bonam uel si feceras facere uel si iue¬
nire muto sentenciam / nolo te sepius rem ꝑiculo sissi mam retemptãe
ꝙ at si semel bene cesẜit stulte reperitur Cicius centum sui similes
mulier mala q̃ unam bona reperiet/ q ob rem qui malam babu̾it simi¬
lem timeat at qui bonam similem non speret s ed uteiq paritet illead¬
uersitatem cumulare/ hic prospeutatem.suam deformare timeat sic
in omnem casum / secundo coniugio abstinendum. Eu nunc ergo si
ut ais bo nam co niugem amifisti/ preterto potius gratulare q futĩ
spem concipias neq ꝙ pupe inregia litus attigeris crebio nauuiculq
uentis credas/.d. conugii uinculum quo tenebar mors dissoluit Roi
Noli te usus in nectere cogita qͣ sit optabilis ꝙ̃ q comperabili sit

Expanded text:
tionis causa, permiserim uxorem tibi qualem dicis amissam. Neque tionis causa, permiserim uxorem tibi qualem dicis amissam. Neque ideo respondebo quod olim, dum hec eadem questio ageretur apud Senecam, respondi: posse te aliam bonam, vel si feceras facere, vel si inveneras invenire. Muto sententiam: nolo te sepius rem periculosissimam retentare, quod, etsi semel bene cesserit, stulte repetitur. Citius centum sui similes mulier mala, quam unam bonam reperiet. Quam ob rem, qui malam habuit, similem timeat, at qui bonam, similem ne speret; sed uterque pariter, ille adversitatem cumulare, hic prosperitatem suam deformare caveat; sic, in omnem casum, secundo coniugio abstinendum. Tu nunc ergo, si, ut ais, bonam coniugem amisisti, preterito potius gratulare, quam futuri spem conspicias, neque quod puppe integra litus attigeris, crebro naviculam ventis credas. Coniugii vinculum quo tenebar, mors dissolvit. Nolite rursus innectere! Cogita quam optabilis, quanque incomparabilis sit
Abbreviated transcription (Latin):
de una muliere certantibus qui mulierem habet is peididit qui uict
is est uictus: qui mu̾citur is est uctor ac liberꝵ
de uxoris amissione. dolor.¬
Rorem heu perdidi. Rõ. o preposteium ingenium scupen¬
dum q hominem qui uxoris in funere lugeat saltet ĩ nuꝑ¬
riis. d. uxorem perdidi/ . Rõ. O demens bimencum ca¬
neie nine est tempus coronatum iudimus/ dignioribus
iam ẜtis accingere/ magno prelio uicisti et longa obsidione liberatus
es di uxoiem perdidi. Rõ. Sic dicisi perdidi quasi qui febrem
perdidit / aut scabiem inteidum lucri sprcies est perdeie/. d. uxorem
perdidi. Rõ. Nunq tibi fortasis opuniotem questum una lux actu¬
ut/ quantis compedibus clapsus es quanto naufiagio enatasçi/.
Sed uxorem bonam perdidi/. Rõ. Sollent id quidem omnes dicer
et qui contrarium sciunt/ ego autem et si bona uxor uel omnino muli¬
erbona rarum mirumq animal sit in cerrs iutande tamen alterca¬

Expanded text:
de una muliere certantibus, qui mulierem habet, is perdidit; qui vicit, de una muliere certantibus, qui mulierem habet, is perdidit; qui vicit, is est victus; qui vincitur, is est victor ac liber. 18 DE UXORIS AMISSIONE Uxorem, heu, perdidi! O preposterum ingenium stupendumque hominem, qui uxoris in funere lugeat, saltet in nuptiis. Uxorem perdidi. O demens! Himeneum cane: nunc tempus. Coronatum, vinctum vidimus dignioribus iam sertis accingere; magno prelio vicisti, et longa obsidione liberatus es. Uxorem perdidi. Sic dicis perdidi, quasi qui febrem perdit aut scabiem: interdum lucri species est perdere. Uxorem perdidi. Nunquam tibi fortassis opimiorem questum una lux attulit: quantis compedibus elapsus es, quanto naufragio enatasti? Sed uxorem bonam perdidi. Solent id quidem omnes dicere, et qui contrarium sciunt. Ego autem, etsi bona uxor, vel omnino mulier bona, rarum mirumque animal sit in terris, vitande tamen alterca
Abbreviated transcription (Latin):
lum uoti sic enim ait coniugium optatis partum q uxoris At non
semꝑ placitura sed profutura dant superi ⁊ enes apud apuleum ma¬
durensem ut lationum lapsa in manus misella illa irguncula mnã
riui in partem ubi percali plurimum loio flectit eum cui in sederat
isllum ille in ad uersum nititur qua securum iter eiat et in cautam
puelam in sua damna tendentem tacitus arguit quibus ita luctantib
larones quos euasisse uidebantur in terueniunt aquibus in captiuitatis
niscu as iigo in suam ꝓnitiem stud iosa retrahitiur haud̃ ab simił inter
diuinam ꝓuidentiam echumanam stulticiam de itituere uite buius est qͥo
ila futuri presçia eo uos agit ubi dulcia et secura sunt omnia hec ol¬
nititur ceca quidem et nuseriis suis fauens/ inter moras sepe que uitau
poterant/ obsequendo et credendo noxia uos mala corripiunt.d. Subta¬
bui in iuditio et amisi sponsam / .Rio. Digus es uicisse nam d̾uobus

Expanded text:
lium voti; sic enim ait, coniugium optatis, partumque uxoris. At non lium voti; sic enim ait, coniugium optatis, partumque uxoris. At non semper placitura, sed profutura dant superi. Tenes apud Apuleium Madaurensem, ut latronum lapsa in manus misella illa virguncula, unam trivii in partem, ubi periculi plurimum, loro flectit eum, cui insederaat asellum, ille in adversum nititur, qua securum iter erat, et incautam puellam, in sua damna tendentem, tacitus arguit. Quibus ita luctantibus, latrones quos evasisse videbantur interveniunt, a quibus in captivitatis miserias virgo, in suam perniciem studiosa, retrahitur. Haud absimilis, inter divinam providentiam et humanam stultitiam, de itinere vite huius est questio: illa, futuri prescia, eo vos agit, ubi dulcia et secura sunt omnia, hec obnititur, ceca quidem, et miseriis suis favens. Inter moras sepe, que vitari poterant obsequendo et credendo, inopina vos mala corripiunt. Succubui in iudicio et amisi sponsam. Dignus es vicisse. Nam duobus
Abbreviated transcription (Latin):
mi mors/ tibi spoñsa pordita salua est uita/ .d. Iudey me pri¬
uuit sponsa. Rõ. Ndulter aut raptor forsitan te priuasset/ leuius
est sponsam amisisse q̃ coniugem / In illa enim spes perditur ĩhac
ies minor est autem sperate q possesse rei sue ut aliter idem di¬
cam leuior est spei aactura q̃ rei/ .D. ⁊misi sponsam in uditio.¬
is. non amisisti/ sed tuam non esse didicisti. D. /⁊misi sponsam¬
⁊ iudirio.Rõ. Qui amittit coniugem multiplici egritud ine liberatur
a milnus q̃ in flicto uulneri remedium in uenisse sed uos animoꝵ
mpulsu ut satiricus ait et magna cecaq cupidine ductico niugium
ꝙtaris quod ad epti perpetuis tediis et. immoitalibus agitetis q̃ueri¬
moniis et tamen facti peniteat cum non factum esse non potost cũ¬
q in efficax penitentia ot in anis est. d. Sponsam et spem prolis amist¬
lio noli lamenta miscere Illa enim pars est alieia. precipitis morta¬

Expanded text:
tum mors. Tibi sponsa perdita, salva est vita. Iudex me pritum mors. Tibi sponsa perdita, salva est vita. Iudex me privavit sponsa. Adulter aut raptor forsitan te privasset. Levius est sponsam amisisse quam coniugem: in illa enim spes perditur, in hac res. Minor est autem sperate, quam possesse rei sive, ut aliter idem dicam, levior spei iactura quam rei. Amisi sponsam in iudicio. Non amisisti, sed tuam non esse didicisti. Amisi sponsam. Qui amittit coniugem, multiplici egritudine liberatur, ti vulnus, quam inflicto vulneri remedium invenisse? Sed vos animorum impulsu — ut Satyricus ait — et magna cecaque cupidine ducti, coniugium optatis, quod adepti perpetuis tediis et immortalibus agitetis querimoniis, et tum facti peniteat, cum non factum esse non potest, cunque inefficax penitentia et inanis est. Sponsam et spem prolis amisi. Noli lamenta miscere: illa enim pars est altera precipitis morta
Abbreviated transcription (Latin):
aiist. Rõ. Quidam dolis ferio alii quidam quod fe¬
dissi mum genus auro ip̃as coniuges amisere nichil proprium
est homins h inc furta er insidie hmc rapine h inc preces hie
piecia h inc ultima ierum mors  ꝑ hanc rotam temporalium bo¬
norum dominia uoluuntur quod q est unius fit alterius mox
ad alium transiturum quoᵈ si in rebus utilibus ferendum ⁊ dãp¬
nosis ac grauibus plaudendum est / quid miri autem nolui huma¬
no homo ipẽ uoluitur et non stat. sed ut scriptum est quas
los egreditur et conteritur/ et fugit uelur umbra et nũq in eodẽ
qan permaner tu sponsam quereris amisisse qui fugiendo et
nhoras deciescendo assidue te amittis/..d. Sponsam en iuditio
misi/. Rẽ. In campo alii tutius est uire congredi q̃ bello legib
Raeitare q̃ gladiis  legisti apud uirgilium int̾ illos lauinis com¬
prtoies quanta lis/ ot quis belli finis uictorem sponsa sequitur uie¬

Expanded text:
amisi. Quidam dolis, ferro alii, quidam, quod feamisi. Quidam dolis, ferro alii, quidam, quod fedissimum genus, auro ipsas coniuges amisere. Nil proprium est homini, hinc furta et insidie, hinc rapine, hinc preces, hinc pretia, hinc ultima rerum, mors. Per hanc rotam temporalium bonorum, dominia volvuntur, quodque est unius fit alterius, mox ad alios transiturum. Quod, si in rebus utilibus ferendum, in damnosis ac gravibus plaudendum est. Quid miri autem volvi humana? Homo ipse volvitur et non stat, sed ut scriptum est, “quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet.” Tu sponsam quereris amisisse, qui fugiendo et in horas decrescendo, assidue te amittis? Sponsam in iudicio amisi. In campo alii! Tutius est iure congredi quam bello, legibus decertare quam gladiis. Legisti apud Virgilium, inter illos Lavinie competitores, quanta lis et quis belli finis? Victorem sponsa sequitur, vic
Abbreviated transcription (Latin):
Axilloui in ludo perdidi/ . Rõ. Nõ ne tibi dixeiam dum¬
uinceres / femus id esse non lucrum / .d. ludo exhaustus
sum . Rõ. hic est ludo illi mos qui medicis pro exigno ĩ¬
gesto plurimum exhauiue. Crede autem michi nunc
potius gandendum qͣ dum falso gaudio ex ultabas m elior est acris
castigatio q̃ blanda fallacia . Illuiꝰ te lucellum ad ludi uoraginem uotar
hoc te damnum inde reciahet satius est tupi fieno rectum iter ageie
q̃ habenis auieĩs in pre̾ps deuium agi/ d. Amisi in ludo taxiloꝵ¬
.NG̃. uicisti in lueb morum siquid egeris profundius atendisti. Nlio¬
ꝓn moibo in sanabili frustra remedia congerunt᷑ Si ab hoe baiaio
nec te damnum reuoeat nec pudor / ubi rebus iul proficitur necꝗch
uerbis aggrediaren
de sponsa alteriꝰ ad iudicata. dolor.¬
ponsam michi sontentia iudicialis eupuit/. Rõ. Aralis
fraus/ Aliis uis apertai . D. Iudiciali sententia sponstn

Expanded text:
Taxillorum in ludo perdidi. Nonne tibi dixeram, dumTaxillorum in ludo perdidi. Nonne tibi dixeram, dumvinceres, fenus id esse non lucrum? Ludo exhaustus sum. Hic est ludo illi mos, qui medicis: perexiguo ingesto plurimum exhaurire. Crede autem michi: nunc potius gaudendum, quam dum falso gaudio exultabas. Melior est acris castigatio, quam blanda fallacia. Illud te lucellum ad ludi voraginem vocabat, hoc te damnum inde retrahet. Satius est turpi freno rectum iter agere, quam habenis aureis preceps in devium agi. Amisi in ludo taxillorum. Vicisti in ludo morum, si quid egeris profundius attendisti; alioquin morbo insanabili frustra remedia cogerentur, si ab hoc baratro nec te damnum revocat nec pudor. Ubi rebus nichil proficitur, nec quicquam verbis aggrediare. 17 DE SPONSA ALTERI ADIUDICATA Sponsam michi sententia iudicialis eripuit. Ast aliis fraus, aliis vis aperta. Iudiciali sententia sponsam
Abbreviated transcription (Latin):
tempus certe non perditur nec scio an alibi usq mimus / que profecto
et in dolum regula et in thaurum phalaridis intioire possunt et in cruide
theodori cirenenssis ascendere sic quocunq te uerteris / in te unum ami¬
ssi temporis culpa reflectitur At uos ex more naturam accusantes que
uolubile tempus fecit cum hic non esset eternitas in omnibus uosme
ipõs absoluitis cum rei omnium soli sitis/ omne enim fere tempus pei¬
ditis imo prohicitis et quasi rem uilem abiectam q contemnitis quod
utinam in uirtute saltem autgloria poneretur/ non in sũma semꝑ infa¬
mia/ in expiabiliq dedecore ꝙiq uere quidquid non in eos usus. uertitur
in quos dacum ost ꝑ ditum dici possit ad hoc nasci hominem ad hcc
ei dari rempus constat/ ut creatoiem suum collat amet cogittet quido
hinc excidit perditur haud dubie uidẽte igitur quãtum perditis temp̾¬
ris quãtum q non ꝑditis

Expanded text:
tempus certe non perditur, nec scio an alibi usquam minus. Que profecto tempus certe non perditur, nec scio an alibi usquam minus. Que profecto et in dolium Reguli, et in taurum Phalaridis introire possunt, et in crucem Theodori Cyrenensis ascendere. Sic quocunque verteris, in te unum omissi temporis culpa reflectitur. At vos ex more naturam accusantes, que volubile tempus fecit, cum hic non esset eternitas, in omnibus vosmet ipsos absolvitis, cum rei omnium soli sitis. Omne enim fere tempus perditis imo proicitis, et quasi rem vilem abiectamque contemnitis, quod utinam in virtute saltem aut gloriam poneretis, non in summa semper infamia, inexpiabilique dedecore; quamquam vere, quicquid non in eos usus queritur in quos datum est, perditum dici possit. Ad hoc sane nasci hominem, ad hoc tempus dari constat, ut creatorem suum colat, amet, cogitet. Quicquid hinc excidit, perditur haud dubie. Videte igitur, quantum perditi temporis, quantumque non perditi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmutatione tam prospera usus est/. d. prorsus alia michi ꝑ dendi tem¬
pous causa est/. Rõ. Non intelligo quam tu michi causam dicas / naz
si piopter iram / proptei mestiriam/ piopt̾ amorem seu propt̾ aliam ani¬
ni passionem cogi credis faleus omnium eadem est rõ quam auaritie
dixi mus onis uoluntarie nulla est uiolentai quod et sano paret in te¬
llectui. et a ciceione multis in locis dispucatum et creberume ropetitum est/
qi mil hioum ost in causa q̃ uud̃ aliud est q torpr et ingnauia sic ad id
reuerti mur quod ait seneca/. Eiuipissi ma est iactura que ꝑ negligen¬
tiam fit .D. Ut amittam tempus mesta necessitas me cogit/.Ro̾.
Nundum capio quid rei sit nam si tehostis in uinculis babeat si mori
instet possunt fateor actus bonos impedire/ sed non pios sanctos q cogi¬
tatus. qui maxime eo in statu eminent atq effulgent quibus in curis

Expanded text:
permutatione tam prospera usus est? Prorsus alia michi perdendi tempermutatione tam prospera usus est? Prorsus alia michi perdendi temporis causa est. Non intelligo quam tu michi causam dicas. Nam si propter iram, propter mestitiam, propter amorem seu aliam animi passionem cogi credis, falleris: omnium eadem est ratio quam avaritie diximus; omnes voluntarie, nulla est violenta. Quod et sano patet intellectui, et a Cicerone multis in locis disputatum, et creberrime repetitum est. Si nil horum in causa, quod aliud est quam torpor et ignavia? Sic ad id revertimur quod ait Seneca: “turpissima est iactura que per negligentiam venit”. Ut amittam tempus, mesta necessitas me cogit. Nondum capio quid rei sit. Nam si te hostis in vinculis habeat, si mors instet, possunt, fateor, actus bonos impedire, sed non pios sanctosque cogitatus, qui maxime in eo statu eminent atque effulgent; quibus enim curis
Abbreviated transcription (Latin):
non solum tempus sed libertatem uitam q ip̃am non sencientibus eupit
Q si forte nec tuis nec alienis cupiditatibus / sed curis honestioribus tue
iri publice tempus impenditur non hec temporis amissio sed lauda¬
bilis est impensa rem caram rei omnium carissime que in cerris sũt
laigitus / et uiri boni et ciuis egregii functus officio es/ quãuis non
ignorem homines quidquid preter auaritie studium agitur/ nulgo
umpus perditum uocare cum id demum uere maximeq sit ꝑdicum
quod illi studio tribuitur et quid scimus/ an tu quoq populariter per¬
ditum tenpus uoces quod si crederem obmissa in curabili morbi cura
non iam tempus sed te ip̃m male peiditum faterer. Nam si tempus
quod maluerim/ deo tuo non d̾icam donas sed restituis quod sine
uera non geritur pietare/ in gens atq in extimabile lucrum scito ꝓ
parui enim temporis impe ndio eternitatem queus quis unqͣ meicator

Expanded text:
non solum tempus, sed libertatem vitamque ipsam non sentientibus eripit. non solum tempus, sed libertatem vitamque ipsam non sentientibus eripit. Quod si forte nec tuis nec alienis cupiditatibus, sed curis honestioribus, tue Reipublice, tempus impenditur, non hec temporis amissio, sed laudabilis est impensa, rem caram rei omnium carissime que in terris sunt largitus, et viri boni et civis egregii functus officio es; quamvis non ignorem homines, quicquid preter avaritie studium agitur, vulgo tempus perditum vocare, cum id demum maxime vereque sit perditum, quod illi studio tribuitur. Et, quid scimus, an tu quoque populariter perditum tempus voces? Quod si crederem, omissa incurabilis morbi cura, non iam tempus, sed te ipsum male perditum faterer. Nam si tempus quod maluerim Deo tuo non dicam donas sed restituis, quod sine vera non geritur pietate, ingens atque inextimabile lucrum scito. Pro parvo enim temporis impendio, eternitatem queris. Quis unquam mercator
Abbreviated transcription (Latin):
cupi/ et iusta esse suꝑpreciosissime rei amissio ne querimonia .d.
Non michi cupiditas tempus extorquet sed̾ necessitas. Rõ. Quena
queso necessitas ista est que tibi eupiat quod tuum ex omnibus unũ
est ita dico d iuitias honores potentiam clentelas imperia et quest̃
cu̾modi suo iure dat atq eupit fortuna/ Tempus in uito non eripitre
sed ip̃m per se sensum defluir/ non utenti paulatimq consumitur nͨ
ante perpenditis qͣ consumptum est tum querele sonant sere et in utiles
plerr temporis amissio sed siletur culpa/ .d. Me necessitas sola cogit
aempus amittere. Rõ. Quero iterum quenam hec tam iuolenta nece¬
ssictas nisi forte d̾o minoꝵ negociis implicitus tua negligis quasi uoͣ
non adꝰ hoc te sola cupidiras in explebilis lucri spes impellat pone cupi¬
dirates proprias/ dominorum cupiditatibus non parebis sed hoc uirus
in medicabile uenis in fusum et pererians uiscera/ sensum hebetat et

Expanded text:
eripi, et iusta esset super pretiosissime rei amissione querimonia. eripi, et iusta esset super pretiosissime rei amissione querimonia. Non michi cupiditas tempus extorquet sed necessitas. Quenam, queso, necessitas ista est, que tibi preripiat quod, unum ex omnibus, tuum est? Ita dico: divitias, honores, potentiam, clientelas, imperia, et que sunt huiusmodi, suo iure dat atque eripit fortuna; tempus invito non eripitur, sed ipsum per se sensim defluit, non utenti paulatimque consumitur, nec ante perpenditis quam consumptum est. Tum querele sonent sere et inutiles, fletur temporis amissio, sed siletur culpa. Me necessitas sola cogit tempus amittere. Quero iterum: quenam hec tam violenta necessitas? Nisi forte, dominorum negotiis implicitus, tua negligis, quasi vero non ad hec te sola cupiditas et inexplebilis lucri spes impellat. Pone cupiditates proprias: dominorum cupiditatibus non parebis. Sed hoc virus immedicabile venis infusum et pererrans viscera, sensum hebetat, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec necessaria ad bene uiuendum est peccunia/ et amissare¬
stamrari porest tempus et necessarium prorsus et iuepeiab¬
ille est nisi qr nolenti peccunia uolenti tempus eupitur quãuis illudꝰ
fatear/ grauioia damna esse/ que culpa pacientis ex agerar/ iustam tñ
querelle causam nego ubi qui patitur uolens pantue/  d Nollens
ogo tempus amicto. Rõ. Quis nolentem cogit nisi cupiditas occupa¬
tionum mater  Solum hoc unum uicium ait comitus affert senoctus
hominibus attentioies omnes adiem sumus q sat est/ senes hic qui¬
dem notat/ omnes uero iam senes/ in bas attençione facri sunt omes
etatem omnem statum omnem sexum in uasit auaritia/ hoc tempus
miseus et respectum ute bienis homi nibus eupit in hanc unã ren
solliciti / euum omne consumitis / uestri et uestrarum iam ĩ memores
uoluptatum que pestis si nolentes in uaderet posset ot nolenti repus

Expanded text:
nec necessaria ad bene vivendum est pecunia, et amissa renec necessaria ad bene vivendum est pecunia, et amissa restaurari potest, tempus et necessarium et prorsus irreparabile est, nisi quia nolenti pecunia, volenti autem tempus eripitur; quamvis illud fatear, graviora damna esse que culpa patientis exaggerat, iustam tamen querele causam nego, ubi, qui patitur, volens patitur. Nolens ego tempus amitto. Quis nolentem cogit, nisi cupiditas, occupationum mater?Solum hoc unum vitium— ait Comicus —affert senectus hominibus: attentiores sumus ad rem omnes quam sat est. Senes hic quidem notat: omnes vero iam senes, in hac attentiores, facti sunt: omnem etatem, omnem statum, omnem sexum invasit avaritia. Hec tempus miseris et respectum vite brevis hominibus eripit. In hanc unam rem solliciti, evum omne consumitis, vestri et vestrarum pene iam immemores voluptatum; que pestis si nolentes invaderet, posset et nolenti tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ie documentum uadimonio adesse noxam et quid de hoc ille sapiẽs¬
uir dixerit / quod memorasse non mutile credideum quodq in latinũ
uersum ab auso nio ad hunc modum sonat Sponde inquit noxa tibipre¬
sto est per mile possem curiere exempla ut piobem p̃des uadesq peni¬
tudi nis reos/ Sed nolo nominatim queniq̃ dicere/ sibi quisq uerũ
dicat et secum puteti spondere quantis damno fuerit et malo/. d. Me¬
meripm sponte obligans eriaui. Rõ. Euor hic purgatorio igne posi
obitum non egebit ubi ad missus est purgabitur de illorum enim gene
est que suum suplicium secum ferunt.d. P romissione me astrina¬
.Rõ. s olutione te libera/ et lingua que i uinclis in nexuit manus solue
pioderit uinctum fuisse cum euaseris/ laqueos semper horibis
Emporis amissionem fleo. Rõ. Esset hec eo iustior q̃ suꝑ¬
ior querella quo leuior est peccunie iactura q̃ temporis ꝙ¬

Expanded text:
re documentum: vadimonio adesse noxam, et quid de hoc ille vir sapiensre documentum: vadimonio adesse noxam, et quid de hoc ille vir sapiens dixerit, quod memorasse non inutile crediderim, quodque in latinum versum ab Ausonio, ad hunc modum sonat: sponde inquit, noxa presto tibi est. Per mille possem currere exempla, ut probem predes vadesque penitudinis reos, sed nolo nominatim quenquam dicere; sibi quisque verum dicat et secum putet, spondere quantis damno fuerit et malo. Memet ipsum sponte obligans erravi. Error hic purgatorio igne post obitum non egebit: ubi admissus est purgabitur; de illorum enim genere est, que suum supplicium secum ferunt. Promissione me obstrinxi. Solutione te libera, et quem lingua vinculis innexuit, manus solvat. Proderit vinctum fuisse cum evaseris: laqueos semper horrebis. 15 emporis amissionem fleo. Esset hec eo iustior quam superior querela, quo levior est pecunie iactura quam temporis, q