comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sĩt. deinde reres hunc eundem fuum cum
lib̾tate reredem reliquisset: q̃situm ẽ. anne¬
cessarius fiat heres. et humanius ẽẽt. et
magis equitatis cationisubnisum. ñ fieri
netessarium. qui enimetiam inuito defũt¬
to poterat lib̾tatem extorquere. is lib̾ uissꝰ
non magnum uitetur benefitium acefuc¬
to comsequi inmo nicħ commoti sũsisse.
S magis debitamsibi accepisse lib̾tatem.¬
Item ꝓbunctumerit. ⁊̃ in illo fuo quemtesta¬
tor ealege emerat. ut manumiteret. si hr̃s
fucrit institutus. Nam hic scpõito bñficio
testatoris ꝓpͥo uire potĩt ad lib̾tatem ꝑueĩre
ex constitutione. d uumarci ¶item⁊ in eo qui
ꝓpͥasua datapẽtunia empns est abaliquo.
Namhic poterit. ab ip̃otestatore. libtatem ex̃¬
torq̃re

Expanded text:
sit libertas, heres hunc eundem seruum cum libertate heredem reliquisset, quaesitum est, an necessarius fiat heres. et humanius est et magis aequitatis ratione subnixum non fieri necessarium: qui enim etiam inuito defuncto poterat libertatem extorquere, is liber esse iussus non magnum uidetur beneficium a defuncto consequi, immo nihil commodi sensisse, sed magis debitam sibi accepisse libertatem.Idem probandum erit et in illo seruo, quem testator ea lege emerat, ut manumitteret, si heres fuerit institutus: nam et hic seposito beneficio testatoris proprio iure poterit ad libertatem peruenire ex constitutione diui Marci.Idem et in eo, qui propria sua data pecunia emptus est ab aliquo: nam et hic poterit ab ipso testatore libertatem extorque
Abbreviated transcription (Latin):
A senatus consultũm. aut ⁊̃ constitio s¬
in libtatem inpecdiat. is necessarius fi nõ
tor quicum moritur soluñdo ñfuit. dno¬
b. plurib ne lib̾tatem dederit. eisq. hr̃cli¬
tatem. restitui iusserit. ⁊ institutus hrs
suspectamꝰ hĩcditatem dxxerit. ut.itire eã

Expanded text:
 senatus consultum aut etiam constitutio serui libertatem impediat, is necessarius fieri ntor, qui cum moritur soluendo non fuit, duobus pluribusu‹e› libertatem dederit eisque hereditatem restitui iusserit et institutus heres suspectam sibi hereditatem dixerit, ut adire eam
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Quod sinonsit reliquifacta intiõ
tantumdẽ inastero asse habebit. meuiꝰ qñ
rat. ut sisibifilius natus finsset. heres eẽt si
duo filioi. exequis partib beredes eẽnt. Si
due fiue. similit. Sifilius ⁊ filia. filio duas

Expanded text:
m.Quod si non sit reliqui facta mentio, tantundem in altero asse habebit Maeuius quarat, ut, si sibi filius natus fuisset, heres esset, si duo filii, ex aequis partibus heredes essent, si duae filiae, similiter: si filius et filia, filio duas
Abbreviated transcription (Latin):
tum retitassem. exeapurte sempniꝰ mͥhr̃s
esto. nonẽ captatoria instrtutio. planeni¬
llo recitato testam̃to abip̃o testatore. ĩa¬
nis ur̃ instrutio. ⁊̃ remõtasuspitione cap¬
tatorie insritutionis.

Expanded text:
tum recitassem, ex ea parte Sempronius mihi heres esto', non est captatoria institutio: plane nullo recitato testamento ab ipso testatore inanis uidebitur institutio remota suspicione captatoriae institutionis.
Abbreviated transcription (Latin):
partes. filie ĩtiã dederat. Duob frlus ⁊
filia natis querelinur. quẽad moctum in
ꝓpoĩta specie partes faciamus. cuanfilu de
tet. ut exhis binas masculi. umam femina
accipiat. ¶Sutascripserit testator quã¬
ta exparte ame tinum herecdem institu

Expanded text:
partes, filiae tertiam dederat. duobus filiis et filia natis quaerebatur, quemadmodum in proposita specie partes faciemus, cum filii detet, ut ex his binas masculi, unam femina accipi‹a›t.Si ita scripserit testator: 'Quanta ex parte me a Titio heredem institu
Abbreviated transcription (Latin):
adem patre tm̃inuice conferent. ¶ Cum̃
cos confertur. impenisatum necessarium
fit derractio cctaꝵ non ¶auoo siiam fc̾m di¬
uõtium est. et maritus nõ ũt solunco: nõ
debebit integͣ cos cõputari mulieri. s ideꝑ
admulier̾e̾ pot̾ ꝑuenire. hoc est qd̾ facere
maritus pot̾. ¶ Si sub coctiticẽ pat̾. ułextͣ¬
neus dotem ꝓmifit. cautioẽ opus erit: ut
tuc cõferat a tem mulier. cum cotata ee̾
ccꝑit.. ¶ fliam que ab intertato patri
hr̃s ñt. conferre quidẽ dotem opõtet cõse

Expanded text:
dem patre, tantum inuicem conferent. Cum dos confertur, impensarum necessariarum fit detractio, ceterarum non. Quod si iam factum diuortium est et maritus non sit soluendo, non debebit integra dos computari mulieri, sed id quod ad mulierem potest peruenire, hoc est quod facere maritus potest. Si sub condicione pater uel extraneus dotem promiserit, cautione opus erit, ut tunc conferat mulier dotem, cum dotata esse coeperit. Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferr
Abbreviated transcription (Latin):
rip̃ł Iurenr̃e tutela cõium liberoꝵ
pnatri testam̃to patris. frustra mandatũ.
nec siꝓuintie p̃ses. imperitia lapsus. patͥs
uoluntatem seqñtlam decreuĩt. successoꝵ
cius snãm quam leges nr̃e ñ amittũt. ree¬
te sequetur ¶ hois cau̾sa tutor tutus ñ
ur̃ quempãter accteris tutorib quibus
negotia gerenda mandauit ratões accipere
uoluit. ¶ ꝓpt litem inoffĩciosi testam̃ti
ortiinantam. crhedato filio. cui tutorẽ pa¬
ter dedit eundem ap̃tore confirmari opõ¬
tet. seuñtus uidicãterei declarabit. urrum
extestam̃to parris anexdecreto pretoris
auctoritatem acceperit.
xiphon lidemfiet. ⁊ sim tentatum deceᷤᷤ¬
sisse parrem. pupilli nomine defendatur
falsumue testam̃tũ noĩe pupilli dicatur
⁊ sipatruus cxstet legĩtimus tutor futur
ab intestato. ꝗa tutorem hñti tutor dari
ñpõt. mamcdmnodius ip̃e quiscriptura a¬
tinctur ap̃tore clabitur. ut sine ullo
pre uid̾icio ustus tutor auctor pupillo

Expanded text:
re nostro tutela communium liberorum matri testamento patris frustra mandatur, nec, si prouinciae praeses imperitia lapsus patris uoluntatem sequendam decreuerit, successor eius sententiam, quam leges nostrae non admittunt, recte sequetur.Honoris causa tutor datus non uidetur, quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere uoluit.Propter litem inofficiosi testamenti ordinandam exheredato filio, cui tutorem pater dedit, eundem a praetore confirmari oportet: euentus iudicatae rei declarabit, utrum ex testamento patris an ex decreto praetoris auctoritatem acceperit.ionum.Idem fiet, si intestatum decessisse patrem pupilli nomine defendatur falsumue testamentum nomine pupilli dicatur et si patruus exstet legitimus tutor futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor dari non potest. nam commodius ipse, qui scriptura continetur, a praetore dabitur, ut sine ullo litis praeiudicio iustus tutor auctor pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
abolen. lIutorib ita tatis. lutiũ titiũ
tutorem to. sus ñuiuit. tẽ gauim plati¬
tum tutoremdo. titis uirerat. ⁊uitelã
gesserat. deinte mortuus erat. tretuti
negat. aoplumam ꝑtinẽ tutelam. la

Expanded text:
abeonis.Tutoribus ita datis: 'Lucium Titium tutorem do. si is non uiuit, tum Gaium Plautium tutorem do' Titius uixerat et tutelam gesserat, deinde mortuus erat.Trebatius negat ad Plautium pertinere tutelam, La
Abbreviated transcription (Latin):
R. ¶uuer libetis ñcecte testam̃to
tutdrem dat ẜ si declerit decreto p̃toris.i
ꝓconsulis. ex inquisitione confirmabit᷑.
nec satistabit pupillo rems aluam facẽ
S sicurator amatre testam̃to datus sit
filius tecreto euis confirmatur exinꝗsiti
tione.
aut ñiusto testam̃to. aut ñ. ut lege
p̃cipiebutur. confirmandus est. adtu¬
telam gerentam. ꝑ inde. ac si extestam̃¬
to tutor eẽt. idest ut satis datio ei rerit

Expanded text:
to tutorem dat: sed si dederit, decreto praetoris uel proconsulis ex inquisitione confirmabitur nec satisdabit pupillo rem saluam fore.Sed et si curator a matre testamento datus sit filiis eius, decreto confirmatur ex inquisitione. aut non iusto testamento aut non ut lege praecipiebatur, confirmandus est ad tutelam gerendam perinde ac si ex testamento tutor esset, id est ut satisdatio ei remit
Abbreviated transcription (Latin):
lam uocat᷑. ¶ Inpubi libto patronus
frustra tutorem dabitĩs uoluntatemei
cum aũt patris uoluntas ħ ip̃m manuse
fua declarantis ambigua noncẽt quãuiᷤᷤ
giec ut suspectum remoueri.
ceuola .L. Eipater exhrclate filie tutoreᷤᷤ
dedit.⁊ testamtumenis ruptum dicatura¬
tatur nato postumo. ꝯmodissimũ est eos¬
dem tutores pupille dar adpetendam in
teros tutores quieodem test̾otatisũt ¶ La¬
tius titius hr̃des insiituit. filios suos pu¬
pinaris etatis. eisque tutores his ũbis dedii
filuis meis tutores sũpto gai meiꝰ. ⁊ lutius
s ros. cuił roti lib̾tatem nondedit. fuit

Expanded text:
lam vocatur. Impuberi liberto patronus frustra tutorem dabit, sed voluntatem eius, cum autem patris uoluntas hoc ipsum manu sua declarantis ambigua non esset, eum, qse uidebatur, nec ut suspectum remoueri. um.Si pater exheredatae filiae tutores dederit et testamentum eius ruptum dicatur nato postumo, commodissimum est eosdem tutores pupillae dari ad petendam intteros tutores, qui eodem testamento dati sunt.Lucius Titius heredes instituit filios suos pupillaris aetatis eisque tutores his uerbis dedit: 'filiis meis tutores sunto Gaius Maeuius et Lucius Eros', cui Eroti libertatem non dedit: fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tionis uire suscipere noluit. abisquoq le¬
gatũ sub mouñdus erit: que filiis eĩ relic¬
tasunt. smo silegata filii non affectionen
ppͥas. in honorem parris meruerũnt. u¬
Cumbfideiomissi manumissus. ñuire tu¬
tor testam̃to dutur. post libtatem itaqi
recdditam exuoluntate testatoris at tute

Expanded text:
tionis iure suscipere noluit, ab his quoque legatis summouendus erit, quae filiis eius relicta sunt, modo si legata filii non affectione propria, sed in honorem patris meruerunt.Uerbis fideicommissi manumissus non iure tutor testamento datur: post libertatem itaque redditam ex uoluntate testatoris ad tute
Abbreviated transcription (Latin):
nsngulis leredib rationẽ legis
falcitne cõponendã eẽ ñdubitat. ⁊ iõ siti¬
tiõ seio herectib institutis semis hr̃clita¬
tistitu ex austus ẽ. Seio aũt qͣdrans tot¬
oꝵ bonoꝵ relictus sit. ꝯpetit titio bene fi¬
cium legis falcroie.

Expanded text:
gulis heredibus rationem legis Falcidiae componendam esse non dubitatur. et ideo si Titio et Seio heredibus institutis semis hereditatis Titii exhaustus est, Seio autem quadrans totorum bonorum relictus sit, competit Titio beneficium legis Falcidiae.
Abbreviated transcription (Latin):
datur. in .ẜ. ñmputat᷑ quia mortis cã
capitur sane Siastatu libero peculi¬
ares nũmos accipiat. ꝓ suaparte qua¬
dranti imputare eos deb/ quia ꝓcapã¬
te ñmortis cã capere s hereclitario ui¬
re cos habere intelligitur quarõe pla¬

Expanded text:
a non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputare debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intell
Abbreviated transcription (Latin):
sit. acfistañ abinio is solus heres insti¬
tut̾ eẽt ansinglaꝵ portionum seꝑatim
cãẽ spectaude sunt ⁊ placet sicĩpars leg¬
atis exanstasit quiheres extint. ad uma¬
ri legataĩos ꝑdeficientẽ partemq ea nõ
tem remanent efficiunt. ut ceteris lega¬
tis. ut nichil. aut minꝰ detrabat. Suõ
defecta pars fuĩt exausta. ꝑ m̃ meaponẽ

Expanded text:
sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectandae sunt? et placet, si eius pars legatis exhausta sit, qui heres exstiterit, adiuvari legatadem remanent efficiunt, ut ceteris legatariis aut nihil aut minus detrahatur: si vero defecta pars fuerit exhausta, pe
Abbreviated transcription (Latin):
tori. itputa aparre pupilli siquid debi¬
tum fuit. q̃ritur. ¶⁊ magis puto cum inte¬
grasit at̃tio iutori. ñc̃e incontrariũ uidi¬
tium telucendum. quid tam̃sudeo expe¬
ctanit. qr tutor erat. ⁊ ĩõ non exegit : i

Expanded text:
tori, ut puta a patre pupilli si quid debitori, ut puta a patre pupilli si quid debitum fuit, quaeritur. et magis puto, cum integra sit actio tutori, non esse in contrarium iudicium deducendum. Quid tamen si ideo exspectavit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
di fuerũit tutores. ut ꝓmtius tesuo ali¬
quid ꝓpupillis inpentunt. duinscirent se
recepturos itꝙ. inpenderint. ¶Hactiõ
ñ solum tutori. uerũ etiam ei quiꝓtuto¬
re negoti a gessit competere t̾ebS ⁊ si
curator sit. ł pupilli. ł adolescentis. uł
dandum udicium Idem incuratore
quo uñiris pbuncdum est/ q̃ sententia
sabini fuit. extimantis ceteris quo cura¬
torib exeisdem causis dandum ccͣrium
iudiciuns sumto.. aũt offitiolũc
attionem competere dicimus intoriice¬
terum quã diudanit: ñdum ꝯpetit s
⁊ siꝓtutore negotia gessit. ł ⁊̃ cura am¬
ministraut. sccus eeitꝰ uidicio ⁊̃ statur.
qr hoc casu inip̃mquo statim actio.
perit p̃terea situtele iuctitio quiscon¬
uenienir. reputare põt. idꝙ irre pupilli ĩ¬
penlit. sic erit eius arbitru uirum com¬
pensare. anpetere uelit sumptus quids
euit. nondeb urdex cͣcrio iudicio id sã¬
uerum ⁊̃ ea quo que debeliur alias tu¬

Expanded text:
di fuerant tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod impenderint. Haec actio non solum tutori, verum etiam ei, qui pro tutore negotia gessit, competere debet. Sed et si curator sit vel pupilli vel adulescentis vel arium dandum. idem in curatore quoque ventris probandum est. quae sententia Sabini fuit existimantis ceteris quoque curatoribus ex isdem causis dandum contrarium iudicium. Finito autem officio hanc actionem competere dicemus tutori: ceterum quamdiu durattore negotia gessit uel etiam curam administrauit, locus erit iudicio etiam statim, quia hoc casu in ipsum quoque statim actio competit.Praeterea si tutelae iudicio quis conuenietur, reputare potest id quod in rem pupilli impendit: sic erit arbitrii eius, utrum compensare an petere uelit sumptus. quid euit, non debet iudex contrario iudicio id saruerum etiam ea quoque, quae debe
Abbreviated transcription (Latin):
tutela remons. eoleco habiͣ
debet. quo eẽt finta iutela s⁊ sic̃ attioneᷤᷤ
panitur ꝑinde ac sipupillus pubes factꝰ
eẽt nta contrario uidicio siquidei aberit.
ꝑsequi debẽbit. nich enimꝓhib suspettũ
tutorem eẽ. quamius cõplura inrem pu
uĩt inquam̾ obligati pupilli fu̾i̾t. actic̃e
ccridm adusus cos hr̃. posse respondi.
ht̃ conirariam actiõem antequam soluat.

Expanded text:
tutela remotus eo loco haberi debet, quo esset finita tutela, et sicut actiones patitur perinde ac si pupillus pubes factus esset, ita contrario iudicio, si quid ei aberit, persequi debebit: nihil enim prohibet suspectum tutorem esse, quamvis complura in rem puverit, in quam obligati pupilli fuerunt, actionem contrariam adversus eos habere posse respondi. habet contrariam actionem et antequam soluat.
Abbreviated transcription (Latin):
usuras consequitur. nec pupillo p̃stabi̾t
q̃r et si inusus suos conu̾tit. deitealiq̃
inpenlit urem pupillarem. quom ĩpetĩ¬
dit desinit᷑ ũtisse ⁊ exinte usuras ñ pr̃abu
siante inpendit inrem pupillarẽ mox
inusus suos comitit. nõuidebitur ñtisse
quantitatem. q̃ concurrit. cumqͣritate
sibi debita. ut eius sũme ñpr̃et usuras.¬
Usims uirum tam diu consequetur iu
qd tor est ant̃post finitum tutelam. uid̾am̃.¬
uͣt anexinora tm̃. ⁊ mag̃ ẽ utquo adei reddus¬
nur pecunia: consequetur. nec enĩdebet.
eisterilis ẽẽ pecimia sim̃ fuit insuba puͣ
pilli. ũconsequetur. dicenlum ẽ. ñ opõ¬
tere eum usutas apupillo exigẽ ¶Od
gͦ. sidere pupillari nonponut sibi sol¬
uere. q erat deposita adp̃dioꝵ comꝑatio¬
nem: siquidem nõ postulauit. ap̃tore ũ
ꝑ matur petunia. Uł. hoc minus depo¬
natur. sibi inputet. Niuero hoc desro̾¬
rauit. nempetr᷑nũt. dicendum ẽ. ñdepite

Expanded text:
usuras consequitur nec pupillo praestabit. usuras consequitur nec pupillo praestabit. Quare et si in usus suos convertit, deinde aliquid impendit in rem pupillarem, quam impendit desinit vertisse et exinde usurassi ante impendit in rem pupillarem, mox in usus suos uertit, non uidebitur uertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita, ut eius summae non praestet usuras.Usuras utrum tamdiu consequetur tututor est, an etiam post finitam tutelam, uideamus, an ex mora tantum. et magis est, ut, quoad ei reddatur pecunia, consequatur: nec enim debet ei sterilis esse pecunia.Si tamen fuit in substantia pupilli unde consequetur, dicendum est non oportere eum usuras a pupillo exigere.Quid ergo, si de re pupillari non potuit sibi soluere, quia erat deposita ad praediorum comparationem? si quidem non postulauit a praetore, ut promatur pecunia uel hoc minus deponatur, sibi imputet: si uero hoc desiderauit nec impetrauit, dicendum est non deperire
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.l. Quid ergo siplus meum ĩpendit
q̃ est intatultatib. uitumus ampossit ħ
consequi ⁊ labeo scripsit posse. Sic tamen
accipiencdum est. si expedit pupillo itatu¬
telam aministrari ecterum siñexpetint di¬
tenclum est absolui pupillum oportere.
neqi enim inboc administrantur tutele
umergantur pupilli. Fudex igitur qui
cẽrio iudicio cognoscit utilitatem pupi¬
lli spectabit.⁊ antutor exoffitio sũptus
fetĩt. ¶ contrarium uidicium. anad
hoc quo competat. utquis apupillo cxi¬
gat. libationemꝰ uitendum ẽ. ⁊ nemodi¬
tit inhoc incdicio agẽ: quem ccͣrio pos¬
se. Ut tutele iudicio liberetur. Set
tantum dehis que ꝓpter tutelam abst̃
consequitur autem pecuni am si quam
desuoͣ consumpsit. etiam cum usuris¶ẜ
łhis quib mutuatus ẽ. Sinecesse habuit
mutuari Utꝓpupillo exiusta causa ꝓ¬
rogaret. ł his aquib pupillum lib̾aui tł
quib caruit tutor sinmium ꝓfuit pu¬
pilio pecumam eẽ solutam. splañsi forte

Expanded text:
.Quid ergo si plus in eum impendit, quam est in facultatibus? uideamus an possit hoc consequi. et Labeo scripsit posse. sic tamen accipiendum est, si expedit pupillo ita tutelam administrari: ceterum si non expedit, dicendum est absolui pupillum oportere: neque enim in hoc administrantur tutelae, mergantur pupilli. iudex igitur, qui contrario iudicio cognoscit, utilitatem pupilli spectabit et an tutor ex officio sumptus fecerit. Contrarium iudicium an ad hoc quoque competat, ut quis a pupillo exigat liberationem, videndum est. et nemo dixit in hoc agere quem contrario posse, ut tutelae iudicio liberetur, sed tantum de his, quae ei propter tutelam absunt. consequitur autem pecuniam, si quam de suo consumpsit, etiam cum usuris, svel his quibus mutuatus est, si necesse habuit mutuari, ut pupillo ex iusta causa prorogaret, vel his a quibus pupillum liberavit, vel quibus caruit tutor, si nimium profuit pupillo pecuniam esse exsolutam. Plane si forte
Abbreviated transcription (Latin):
Int sunserututempupinius recligat᷑¬
⁊ utiq finitur tutela astus quo modis de¬
ꝑ sinent eẽ tutores. Siforte quis a bostibus
remotus desinit ec tutor. ¶ S ⁊ siad certam
conlitionem datus sit. ẽque euenit. ut de¬
sinat eẽ tutor existente ꝯlitione.
tẽ .i. Siquis tutor ñsit captus abostib.
s missus adeos qͣsi letanus. ant. ⁊ recepͥtus

Expanded text:
in seruitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibusremotus, desinit esse tutor.Sed et si ad certam condicionem datus sit, aeque euenit, ut desinat esse tutor exsistente condicione.i quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus
Abbreviated transcription (Latin):
auius .ł. Cumplũra senatus ꝯsulta.
factasunt. ut ⁊ in locumfuriosi.⁊ mutiz
surcli tutoris alii tutores tertur.
iliorum tutelam sp̃aliter postulent.
libertis suis. siue masculi fiue feminei¬
ni sexus simo inpotestate sint tutores
intestam̃to dare itemscire debemus ⁊̃ po¬
stumis filus uł nepõtib ł ceteris liberis li
meacausa sint. ut suuuo eo nati fuerĩt.
inpotestate enis finuri sint. neq testam̃tũ
rupturi. ¶ Item ingͦrantum ñẽ. en ꝗai
lium inpotestãte ⁊ exed nepotem eq̃ inpo¬
testate habebit. sinepoti tutorem dedit i¬
ta ricte tedisse uideri. sinepos p̾morteo
eius inpatris sui potestatem recasurus ñ
sit. ꝙ euenit siuiuo testatore filuis ẽẽ desi¬
lp̃ .ł.. Nec militem liberis recasuris ĩ
potestatem tutorem tare posse adiuis f¬
fratribus rescripium est.

Expanded text:
abinum.Complura senatus consulta facta sunt, ut in locum furiosi et muti et surdi tutoris alii tutores dentur. filiorum tutelam specialiter postulent. liberis suis siue feminini siue masculini sexus, si modo in potestate sint, tutores testamento dare.Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis lic modo in ea causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi.Item ignorandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore filiusSabinum.Nec militem liberis recasuris in potestatem tutorem dare posse a diuis fratribus rescriptum est.
Abbreviated transcription (Latin):
destinue .i. Pater herecli instrato fili
inrem potius quã inꝑscũm tutorem daẽ ei¬
iudeatur frmquiri ineum ꝗ matris in¬
tesium̃to datus ẽ iutor oportebit cum
apatre titus. quauis minus uire datus
sit: tam̃sine inquisitione consicmetur
nisi causa ꝓp̃t quamdatus uidchatur. ĩ
effectus sit.

Expanded text:
entiarum.Pater hered‹i› instituto filio in rem potius quam in personam tutorem dare uideatur. sed et inquiri in eum, qui matris testamento datus est tutor, oportebit, cum a patre datus, quamuis minus iure datus sit, tamen sine inquisitione confirmatur, nisi si causa, propter quam datus uidebatur, in effectus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
telam. ¶ uante cum quidam filio scripsifset
ut diligenter tutelam gereret. cumsciat
inquit periculum ad nos ꝑtineredpi
hunc quo ucleri agnouisse Ipla uo. ne
si solũ mon̾uit filum ñ iudetur agͥta.

Expanded text:
telam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, 'cum scias', inquit, 'periculum ad nos pertinere', dixi hunc quoque uideri adgnouisse: plane si solum monuit
Abbreviated transcription (Latin):
scentib datur. amiero. ⁊ adũsario. et scien᷑
dunt᷑ siue agant. siue conueniantur turihe
curatorem possesS nonalias quam sup̃e pe¬
tat cuiatoͣe dari oportet ¶ temiq cassius .l
lanti p̃señti itarntanti nonpõt dar¶i dem
cassius ait. Sipupillus curatorem posgere
nomuilt. quominus cumeo agatur. cõgi eũ
aptore tebere ¶quolib loco. ⁊ tempore. hũc

Expanded text:
scentibus datur an uero et aduersario? et sciendum scentibus datur an uero et aduersario? et sciendum est, siue agant siue conueniantur, dari hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. denique Cassilanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse.Quolibet loco et tempore hunc
Abbreviated transcription (Latin):
omponius .ł. Ponest exigendum
apupillo. ut sibi tutorem petat. adito¬
rem suum proficatur.
ut intutela nicħominus ourent q̃sñten¬
tia quinti quo iraitii fuit. ⁊ aiuliano ꝓ¬
batur. eoq uire utimur. ut cesset cura fi
tutele̾ etas inligeat.quare situres habẽt
qui ꝑfurorem incuram non religentur.
siue non habeant.⁊ furor eis accesserit. nieħ¬
ominus tutores. accipere poruerunt. qr lex
xii. tabularum ita accepta est. ut adpupil¬
los uł pupillas non ꝑtineat Quod autẽpͦ
inperscũ pupillorum adgnatos curatores
ei non ut furioso S utudoliscenti tare qͣsi
etatis eẽt. inpeclim̃tum¶ ⁊ uti desimemus ei
quem etas cure .ł.t. subicit. nonẽe necẽe qͣ
si tem̃ti queri curatorem. ⁊ ita imperator ñ¬
antoninus augustus rescripsit. cum magis
etati quam dementie tanͣtisꝑ. sit. ꝯsulendũ¬
¶Sipupillus pupillaue cumustõ tutore
turatoreue: cumquo eorum litem agere
uult. ⁊ curator in eam rem petitur: ip̃is po¬

Expanded text:
Sabinum.Non est exigendum a pupillo, ut sibi tutorem petat aut ut ad tutorem suum proficiscatuut in tutela nihilo minus durent: quae sententia Quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae aestas indigeat. quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur, siue non habent et furor eis accesserit, nihilo minus tutores accipere poterunt: quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos uel pupillas non pertineat.Quia autem in pupillorum persona adgnatos curatores ei non ut furioso, sed ut adulescenti dari, quasi aetatis esset impedimentum. et ita definiemus ei, quem aetas curae vel asi dementi quaeri curatorem, et ita imperator Antoninus Augustus rescripsit, cum magis aetati quam dementiae tantisper sit consulendum.Si pupillus pupillaue cum iusto tutore tutorue cum eorum quo litem agere uult et curator in eam rem petitur, utrum ipsis po
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Set siconcłmdnidies sit adiect̃
ditioni substrautus possit atmitti filio
lege uellea instituri. non rumpunt testã¬
subonũ ꝯctitione instituipossũt. ⁊ sirecli¬
gantur adsilii conlinonem. ¶Solem
dicere metlia  ip̃i. ñ nocere. Urputa ciuis
romanus hr̃s scripius. uiuo testatore fac¬
tus ꝑegrinus. mox adcinitatẽ romanã
ꝑũenit mectia tempora ñnocent. ¶S¬
uus alienus subconchnone heres script̾.
rraditus est suo hr̃ditario mox usucap¬
tus ab extraneo. ñest uitiata insinuno.
¶Si duum cõem cumlibtãte dñs hr̃dẽ scͥp¬
serit.⁊ eum reclemerit. necessarius effici¬
etur S si substtutus sit impubi. ⁊ partẽ
reclemit inpubes. necessarius ñeffitietur
S sisit cumlibtate istitutus. aneilib̾ta¬
tis datio cocdiullis adimipossit. apuil q̃
sarius fieret. a demptionem ñualere nͣ
asemẽtipso adiimatur libitis. ¶ Suus
enim heres institutus asemetipso lib̾ta
⁊ lib̾tatis adire hereditatempõt. Item

Expanded text:
um. Sed si condicioni dies sit adiectusondicioni, substitutus possit admitti filio lege Uellea instituti non rumpunt testaione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio. Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi et partem redemerit impubes, necessarius non efficieturSed si sit cum libertate institutus, an ei libertatis datio codicillis adimi possit, apud Iulsarius fieret, ademptionem non valere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: seruus enim heres institutus a semet ipso libertntariae libertatis adire hereditatem potest. Item
Abbreviated transcription (Latin):
pattem f. apparet eoꝙ si demonstran᷑di cã
ħ ratio poneretur itaconcepta eẽt. Sti¬
ditio talis accipiteb. quatinus m̃s erit
ut fitotum alien auit legatum extin¬
guatur si partem ꝓeaparte tebeatur q̃
testaioris moriis tempore fuerit..¬

Expanded text:
ias apparet eo quod, si demonstrandi causa haec oratio poneretur, ita concepta esset " Stidicio talis accipi debet "quatenus "meus erit", ut, si totum alienaverit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris mortis tempore fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
unus exclom̃inis. ñ compareat q̃tendũ
est cdecasu euis ꝑsuos quos cõmumes ba¬
buerunt Magis enim tesalute. aut ulti
onechñi. ñ comparentis quam incaput p̃¬
sentis torq̃buntur. ¶ Siãppentu
nec occisus dominus nĩchil senatus . ful¬
to cauetur ip̃e enim infamiliam fuam
põt amma diuerteŗe
tem. Senatus consurto ꝑnoniano
cauetur. ut sipenẽ obnoxius suus uenis¬
tor p̃numpstaret. ne emptori iniuiriam̃
fecisse uideaitur. sena̾tus. ¶ Sifilius f.¬
stur qui incastrensi petuuo testatus est. occi¬
rde sus fit om̃imõ itdefendeq clum ẽ are
⁊ ponꝵ at rereties quideliq̃runt. ĩ atenimdo ⁊ fimi¬
qlib ultiue nonsunt.

Expanded text:
unus ex dominis non compareat, quaerendum est de casu eius per servos, quos communes habuerunt: magis enim deone domini non comparentis quam in caput praesentis torquebuntur.Si appetitus sit nec occisus dominus, nihil senatus consulto cauetur: ipse enim in familiam suam potest animaduertere tum.Senatus consulto Pisoniano cauetur, ut, si poenae obnoxius seruus uenistor pretium praestaret, ne emptori iniuriam fecisse uideatur senatus.Si filius familias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omnimodo id defendendum est, ut, uam ad heredes, qui del‹i›querunt in adeundo et similibus ultiue non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Sẽui electio est legata semel
dimtaxat optare possuimus. ¶ladeo
art cumcertares. aut perscã legatrar ita
Qui meus erit cũmoriar heres dato. ⁊ coĩs
umuõ respondisse partem tederi cassui

Expanded text:
um Servi electione legata semel dumtaxat optare possumus. Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: "qui meus erit cum moriar, heres dato" et communis um vero respondisse p
Abbreviated transcription (Latin):
stem. Hecũbu testatoris. qiuisquis mex
sup̃scriptis heres ẽtit aut siberes erit seiꝰ.
ui si bereclitatem ad̾ierit. subieitum le
uit et cornelianum ꝓ semꝑmõ nomina
uellet le uestemlegare suppellectilem
aftripserit. dumputat suppellectił ap¬
pellatione uestem ꝯtineri. pomponius
scripsit uestem ñte̾bi Quem admodũ
uestis appellationem ⁊̃ argentum ꝯtimĩ.
Rerum enim uõcabula inmutabiliast
hominum mutabiliasũt. ¶Siquis
heredes instituĩt. ⁊ ntilegauerit & insꝗs

Expanded text:
uerba testatoris: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit' aut 'si heres erit Seius' uel 'si hereditatem adierit' subiectum leguit et Cornelianum pro Semproniano nominauuellet uestem legare, suppellectilem adscribsit, dum putat suppellectilis appellatione uestem contineri, Pomponius scribsit uestem non deberi, quemadmodum uestis appellatione etiam argentum contineri. rerum enim uocabula immutabilia sunt, hominum mutabilia.Si quis heredes instituerit et ita legauerit: 'quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
elfus. Plonana celso suo salutem¬
ritius tĩtius his ũbis itãcauit. Siquid
salutem. inhũbasiquid ad hoc testam̃e
cum eoclicillos ad eum scripsiss ⁊. decessit
intestatus herecle relicto ẽo aquẽpostea
ꝓcreauit sagnatione siuheredis. nemo
dixerit codicillos euañuisse sigitur. simi¬
chil tñt̾postumus sꝑauit ⁊ coticilli nõ
euanescunt. ⁊ q̃relictasunt. ꝓpirte oimĩ
dia fuius atquem cochicisꝰ facius est.
soluere ꝯ pellitur ñ enampostumuiss sice¬
dicillos reliquiss duob suꝑstitib faus de¬
cecdens cumputaret. cumputaret alteꝵ
exhis pͥus decessisse similimodo dicipot.
om̃ia ꝑide detẽ filium atquen scripti s̃
coticilli atꝙ sisolus heres exitasset. patri

Expanded text:
torum.Plotiana Celso suo salutem.Lucius Titius his uerbis ita cauit: 'si quid salutem.Haec uerba: 'si quid ad hoc testamentcum codicillos ad eum scripsisset, decessit intestatus herede eo et quem postea procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si nihil tum de postumis sperauit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimius est, solvere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitibus filiis decedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset pa
Abbreviated transcription (Latin):
igitũr quod post obitum hr̃dis coclicillis
legatum. ł atemptum ẽ nullus mom̃ti ẽ
q heres atquem sionem ꝯferat. in rebus
humanis nõ est. eaq ademptio ł tatio nẽ
uana esficie̾tur tẽt in eo reretle qui exasse
instrtũtus erit tũto sibi substituto. itaut
abistitut᷑o codicilli confirmarentur ꝙ̃u
fiduo instituri sũt. substitũtis tatis unus¬
q eorum decesserit utilia ũnr legatass:
circa coheredem erit iractatus nũquit tõ¬
tum legatum debeat. Siquisquis mberes
erit legatum erit anuero  qr ñsit substitu¬
tus heres. qui par̾tem faciat. licet ip̃e ñde
rsmmuitoq magis solum coheredem totũ
t̾ebere puto. qris̃ adunctus sit ⁊̃ ninc cũ
lis. relicta ⁊̃ posteanatus intestari successe
gebebit. Quicumq enim abintestato su¬
Rlo cesserit locum habent coclicilli. namũnu¬
iłs canis ẽ nec intest. qui succedit. oum ĩte¬
eu  star̃to succeclat. cotestam̃tum aũt. ꝙ qͦ¬

Expanded text:
igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institu‹tu›s erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur.Quod si duo instituti sint substitutis datis unusque eorum decesserit, utilia videntur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si "quisquis mihi heres erit" legatum erit, an vero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet ipse non di. multoque magis solum coheredem totum debere puto, quia is adiunctus sit, qui llis relicta etiam postea natus intestati successor debebit: quicumque enim ab intestato successerit, locum habent codicilli: nam unus casus est nec interest qui succedit dum intestato succedat. ad testamentum autem q
Abbreviated transcription (Latin):
cos fecit. quo testam̃ti factionem ñ habũ¬
crit / nec similis est inurto quirecte codi¬
cillos confirmauĩt licet enumis test̾m.
facere nonpossit᷑. tam̃testam̃tũ q ante
fecerat. in eodẽ statu ẽ aũt testam̃tum
testaturi Slicemus modo coclicillos
ualere /Nam ⁊ sipostumus natus ruperit
testam̃tum. ⁊ decesserit. nichilominus co¬
dicilli ualent. ¶ Similes testam̃tuõ.
quidem añmilitiam S: cocticillos ĩmĩ¬
lia fecerit. aniure militari ualeant
atnetĩt ¶certe coclicilli militie ip̃r facti
noncdebent referri adtestm̃ s uire mili¬

Expanded text:
eos fecit, quo testamenti factionem non habueos fecit, quo testamenti factionem non habuit. nec similis est muto, qui recte codicillos confirmaverit: licet enim is testamentum facere non possit, tamen testamentum quod ante fecerat in eodem stestatur. sed dicemus codicillos ualere: nam et si postumus natus ruperit testamentum et decesserit, nihilo minus codicilli ualent.Si miles testamentum quidem ante militiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari ualeant adiecerit. certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, s
Abbreviated transcription (Latin):
niris s factifunt. non est ꝑ ide nabendũ
quor codicillis scribitur. atq subi confir¬
matio scripta funissa ueluti sita incocticil¬
lis scriptumerit. Uestemq̃mea ẽ codicill¬
oꝵ tempus spectandum n quo confirmãt̃
moctis aut enim infuturum ꝯfirmantur
aut inp̃titumᷤᷤ aut ꝑfideiomissum testofa¬
ctosant sinetestamto S ideo fideiꝯmissa
dari possunt ab intestato suctelñtibꝰ qm̃
gnimam hr̃clitatem. ¶ codiculi totiẽs
ualent quotiens quis testm quoq facẽpos¬
sit ñ tam̃ħita intelligius. ut exigamꝰ
potuisse eum co tp̃r quoscribit eos coclicil¬
los testam̃tum facere. qui d enim sifuffiti¬
entium testium faccultatem n habuit
S uite festam̃ti factionem habuit. ¶ Si
post factum testm̃ cocti cillos quis ꝯfima¬
uerit. deinde ad arrogandum sep̃bueit
⁊ ibi coclicillos fecĩt atq ita emancipat᷑
decesserit qrmur an excodicillis. Iegata de¬
beanturnam. testamtũm ual sieo tẽporẽ

Expanded text:
um quod codicillis scribitur, atque si ubi confirmatio scriptum fuisset: ueluti si ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum, non quo confirmantur: modis: aut enim in futurum confirmantur aut in praeteritum aut per fid‹e›icommissum testamento facto aut sine testamento. Sed ideo fideicommissa dari possunt ab intestato succedentibus, qugitimam hereditatem. Codicilli totiens ualent, quotiens quis testamentum quoque facere possit. non tamen hoc ita intellegemus, ut exigamus potuisse eum eo tempore, quo scribit eos codicillos, testamentum facere: quid enim, si sufficientium testium facultatem non habuit? sed si iure testamenti factionem habuit. Si post factum testamentum codicillos quis confirmauerit, deinde adrogandum se praebuerit et ibi codicillos fecerit atque ita emancipatus decesserit, qbeantur: nam et testamentum valet, sed eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
l atemptĩo. ⁊ loc tempore cõcłicills facta
ualeat. ac sitestam̃to factã eeñt ¶ quod sabi¬
num ⁊ cassium respondisse aiui ꝓ itulo
dissentiente niimium aũt sabini ⁊ cassi
collectio quam᷑ ĩpĩrecidunt illa ẽ ꝙ todi¬
cilli. ꝓparte testamti habentur obsuatic̃e.
⁊ legem uiris inde irachitam suent ẽgoãt

Expanded text:
 hoc tempore codicillis facta valeat ac si testamento facta esset. quod Sabinum et Cassium respondisse aiunt Proculo dissentiente. nimirum autem Sabini et Cassii collectio, quam et ipsi reddunt illa est, quod codicilli pro parte testamenti habentur observationemque et legem iuris inde traditam servent. ego aut
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis cũ testm̃ nullum
hubebat. coclicilluis fidei cõmissa hoc mͦ
declit. quisquis inheres erit. bonorum¬
ue possessor eius fi deicomitto fidei ꝯmissa
beri debr. ac siom̃s hereles eius eẽnt. at
quos legitima hereditas ei. i bonorump̾¬
sessio ꝑuntura eẽt. ¶S ⁊ sip̾codicillo
factos. natus quis ẽẽt ꝓrimus ag̃tus
I suus heres fidei ꝯ missum pr̃ari debebit. ĩ¬
tellignur enim isqueq heres scriptus. ⁊ iõ
ꝑ inde lubenteus est. ac sinõrupiss hos co

Expanded text:
Si quis cum testamentum nullum habebat, codicillis fideicommissa hoc modo dedit: 'quisquis mihi heres erit bonorumue possessor, eius fidei committo', fideicommissa bequos legitima eius hereditas vel bonorum possessio perventura esset. Sed et si post codicillos factos natus quis esset proximus adgnatus vel suus heres, fideicommissum praestari debebit: intellegitur enim is quoque heres scriptus et ideo non perinde habendus est a
Abbreviated transcription (Latin):
dumqm̃ illi ñfuit filio. ablaturus. nisi
solum putaret successorem siba faturum.
Regata autem intabuł collatafuerit.
uilianus ait tabulas testam̃ti ñintelligi
quib heres scriptus nest. magis coticilli
quamtestm̃ existimandesunt.⁊ ħ puta rec¬

Expanded text:
m illi non fuerit filio ablaturus, nisi solum putaret successorem sibi futurum. legata autem in tabulis collata fuerint, Iulianus ait tabulas testamenti non intellegi, quibus heres scriptus non est, et magis codicilli quam testamentum existimandae sint: et hoc puto rec
Abbreviated transcription (Latin):
erat ⁊ mulciscentu morte cessauerat di¬
uus senerus ⁊ antonius rescripserunt tã
hr̃litatis portionem. quã legatum ei aufe¬
renlum hrclib aũt qui multiscenda mõ
te cessauerant. tefuncti. tamtesto. quam
abintestato auferuntur bõa forte ⁊ siqͣsi
so ẜuus coĩs. netem eius tetexit fauore
lib̾tatis libquidemfierideb p̃tii autem
partem sibi contingentem socium ꝯsequi
⁊ siconfsteatur. tunc in t̾rogetur quomã¬
tante flagiꝑum ad missumsit.

Expanded text:
ulciscenda morte cessauerat, diui Seuerus et Antoninus rescripserunt tam hereditatis portionem quam legatum ei auferendum.Heredibus autem, qui in ulciscenda morte defuncti cessauerant, tam testamento quam ab intestato auferuntur bona: forte et si quasi so seruus communis necem eius detexit: fauore libertatis liber quidem fieri debet, pretii autem partem sibi contingentem socium consequet, si confiteatur, tunc interrogetur, quo mandante flagitium admissum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñfuit exstipulatu actio mnexstimaticẽ
Iui utilis erit crectitori ¶ unttũautẽ
is solus uinclicasse uideatur. ⁊ atguisse
qui athoc ꝓsiluit ultro. an etiamquicũ¬
⁊ magis est. ut ille roc primo dignus sitͥ
utiro. ad accusationem ꝓsiluit ¶ huqũ¬
q qui nonpotuerunt. alias atd lib̾tate:
ꝑ uenire utputa sihac lege distracius erat

Expanded text:
n fuit, ex stipulatu actio in aestimatione servi utilis erit creditori. Vtrum autem is solus videatur indicasse vel arguisse, qui ad hoc prosilit ultro, an etiam i magis est, ut ille hoc praemio dignus sit, qui ultro ad accusationem prosilit. Hi quoque, qui non potuerunt alias ad libertatem pervenire, ut puta si hac lege distractus erat
Abbreviated transcription (Latin):
o Quigram utero uxorem ẽẽ ignon¬
but. coditillis adfilĩum scriptis lib̾tates
tedit. natapost mortem parris fina cum
dea nichil parrem sensisse constitisss pla¬
nichil. pat̃ petierit. et uire suo heres ex¬
mteriti mactari solz deeo quicum tabuial
testam̃ti ñfeciss⁊ coclicillis. itascripsit ti¬
tium heredem ẽẽuolo. S multum int ẽ
uirum fidei comissariã. hr̃litatem. ale¬
gitimo ꝑhunc scriptuam. quam coclici¬
uoꝵ instar hobere uolũit. relinq̃rit ã
uero testĩifacere se extimauit. Namł
casu nichil alegitimo peti ponĩt. uolũ¬
tanis ap̃tq̃stio. exeo scripto plerumq d̾¬
clartibitur namsitͥtio forte legata re¬
liquit substitutum ascripsit heres sinõ

Expanded text:
 Qui gravi utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, planihil pater petierit et iure suo heres exstiterit. Tractari solet de eo, qui, cum tabulas testamenti non fecisset, codicillis ita scripsit: "Titium heredem esse volo". sed multum interest, utrum fideicommissariam hereditatem a legitimo per hanc scripturam, quam codicillorum instar habere voluit, reliquerit an vero testamentum facere se existimaverit: nam hoc casu nihil a legitimo peti poterit. voluntatis autem quaestio ex eo scripto plerumque declarabitur: nam si forte a Titio legata reliquit, substitutum adscripsit, heres si non
Abbreviated transcription (Latin):
nitio constitiͣt legatum. ¶Siquis c̾ti
genĩs. cochicillos confirmauit. puta quos
nouissimos fecero. ñutiq statum q̃ colicilt̃
dantur. consistere uidebuntur quãdi a¬
lu quoq ficri possunt. s⁊ sceo sipostea alii fi¬
ant. legata inpriorib. datañualebuñt
artianus. Aristo neganit ualere co¬
dicillos abeo fãctos quipat .er.f. nec ne es¬
set ignorasset ulpianus notat. nisiue¬
teranus fuit tunc enim ⁊ testam̃tum ua¬

Expanded text:
nitio constiterit legatum.Si quis certi generis codicillos confirmauerit, puta 'quos nouissimos fecero', non utique statim quae codicillis dantur consistere uidebuntur, quamdiu alii quoque fieri possint, et ideo si alii postea fiant, legata in prioribus data non ualebunrum.Aristo negauit ualere codicillos ab eo factos, qui pater familias nec ne esset, ignorasset.Ulpianus notat: nisi ueteranus fuit: tunc enim et testamentum ua
Abbreviated transcription (Latin):
sillaniano inpuberes ẜuis trebati antẽ
germanus leganis ⁊̃ dempubẽ sumi ĩ¬
sit supplicium ⁊ tamñsine ratioe. Nami
is puer nomultum apub̾tate aberat ͤ ope¬
des tomini cubuerat. cumocciderenr. nec
postea ceclem eyꝰꝓdiderat: ut eñi ferre eũ euĩ
npotuisse constabat. itasilentiũ p̃stitisse
⁊̃ postea cẽtumerat. ⁊ his clumtaxat ĩpu¬
berib senatus ꝯsulto parcidebẽ. quitãtũ re¬
subeodemtecto fuissent. Quero ministri
possent. his ĩnagis incecle dñi quãnul¬
la alia cansaparti oportere.
fuerit necem testatoris. anprĩor hrchias
ad illum pranferaturᷤ ait pãp. neẽ hoc.¬

Expanded text:
Silaniano impuberes servi. Trebius autem Germanus legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium et tamen non sine ratione: nam is puer nec multum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum occideretur nec postea caedem eius prodiderat. ut enim opem ferre eum non potuisse constabat, ita silentium praestitisse etiam postea certum erat, et his dumtaxat impuberibus senatus consulto parci credebat, qui tantum sub eodem tecto fuissent: qui vero ministpossent, his non magis in caede domini quam in ulla alia causa parci oportere. fuerit necem testatoris, an priore hereditas ad illum transferatur? et ait Papin
Abbreviated transcription (Latin):
ui sccreto om̃is enim aꝑtura. ꝓhibita est.
Siquis ignorans cõcessum ãperuerit. ñteb
hoc elicto teneti ⁊ sisciens nontanͣtum dolo
aperuerit. eq ñtenebitur si forte ꝑiperiti¬
am ł ꝑ rusticitatem igͣrus ecticti p̃toris. uł
senctus consulti aꝑuit. ¶ Siquis tabulas
quidem ñ aperuit. naturalit linum. autẽ
inciderit. excusatus. erit q dolo caret qui
ip̃as tabulas ñaperuit. ¶ Siaut ñtotũ
testam̃tum s pars eiꝰ aꝑtatt dicencdum ẽ
aneclictum inciclisse eum qui aꝑuit par¬
ui eram refert utrum totum: anparsa¬
periatur. ¶ Siquis codicillos aperuit.
test̾m uero ñaperuit. ineclictum incictit.
ẜuandasunt ⁊ dehis q̃ ad causam substitu¬
tionis ꝑtinent. sipupiuus pupillaue. oe¬
cisus gtisaue ẽẽ clicentur. ¶Sialuis a¬
peruit. alius recitauit. alus tescripsit oĩs
inecdictum incidere quisingula eoꝵ fecerĩ
Nontantum extestam̃to. S ⁊̃ ab intesta¬

Expanded text:
vel secreto: omnis enim apertura prohibita est. vel secreto: omnis enim apertura prohibita est. Si quis ignorans occisum aperuerit, non debet hoc edicto teneri. Et si sciens, non tamen dolo aperuit, aeque non tenebitur, si forte per imperitiam vel per rusticitatem ignarus edicti praetoris vel senatus consulti aperuit. Si quis tabulas quidem non aperuit naturaliter, linum autem inciderit, excusatus erit, quia dolo caret, qui ipsas tabulas non aperuit. Si autem non totum testamentum, sed pars eius aperta sit, dicendum est in edictum incidisse eum qui aperuit: parvi enim refert, utrum totum an pars aperiatur. Si quis codicillos aperuerit, testamentum non aperuerit, in edictum incidit: servantur et de his, quae ad causam substitutionis pertinent, si pupillus pupillave occisus occisave esse dicetur. Si alius aperuit, alius recitavit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt. Non tantum ex testamento, sed etiam ab intesta
Abbreviated transcription (Latin):
quis. nemanumittetur poterunt ꝓpter
roc ꝙ incõmune utile ẽ ad lib̾tatem ꝑueĩ¬
re. ¶Dehisquoq suis quitestam̃to mañ¬
missisunt. ꝑinde atq desuis supplicum su¬
m̃clum ẽ. ¶ Tehis qui añquam testam̃tũ
octisi occiseue aꝑiretur ꝓfin̾ssent posteaq
testam̃to aꝑto libiscripti. inuenirentur ꝑ¬
inde ac si desius q̃stio harenta ẽ supplicium¬
qi sum̃clum est. ¶ Nam est equissimuꝙ
tominoꝵ ultioni non obstare indiuigenã
ip̃oꝵ quamquisq pleniorẽ eẽt exꝑtus c̃og̃¬
uorem sceleri sui penam metebitur. ¶uod
attausam testiꝑtinens relictum erit. abeo
qui octisus cẽ cdicenir id nequis sciẽs dolo
malo aperiendum ẽ retgandum destribẽ¬
dumq curet eclicto cauctur priusquam
c̾eafamilia qõ exsenatus consulto ritasu¬
ppliciumq denoxiis sumptum fuĩt. ¶ A¬
perire autem hic ille ur. quinaturalit᷑ ape¬
tm̃ naturaliter clause. ¶ aperĩte acciꝑe
debemus ꝓhibitos nos ł palam ⁊ publice

Expanded text:
quis, ne manumitteretur, poterunt propter hoc, quod in commune utile est, ad libertatem peruenire.De his quoque seruis, qui testamento manumissi sunt, perinde atque seruis supplicium sumendum est.De his, qui antequam testamentum occisi occisaeue aperiretur profugissent posteaque aperto testamento liberi scripti inuenirentur, perinde ac si de seruis quaestio habenda suppliciumque sumendum est: nam est aequissimum ultioni dominorum non obstare indulgentiam ipsorum, quam quisque pleniorem esset expertusaviorem sceleri suo poenam merebitur. Quod ad causam testamenti pertinens relictum erit ab eo qui occisus esse dicetur, id ne quis sciens dolo malo aperiendum recitandum describendumque curet, edicto cavetur, priusquam de ea familia quaestio ex senatus consulto habita suppliciumque de noxiis sumptum fuerit. Aperire autem hic ille videtur qui naturaliter ape, sed tantum naturaliter clausae. Aperire accipere debemus prohibitos nos vel palam publice
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Net cum eatestatoris uolun¬
tas fui̾t. ut deuniusa hr̃ctitate legata ero¬
garentur. dicenclum scriptis herelibus ꝓ¬
futuram doli exceptionem si ampliusquã
ycrechgaria portio petatur.

Expanded text:
um Sed cum ea testatoris voluntas fuerit, ut ex universa hereditate legata erogarentur, dicendum scriptis heredibus profuturam doli exceptionem, si amplius quam hereditaria portio petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
auenus eẽt. cochicilloꝵ tp̃r testatoris inͦ¬
tellignur alieno suo libtas cata f⁊ ideo li¬
cet. directe libtates desigiunt. at tam̃ at
fidei ꝯmissarias eundum ẽ ¶ furiolꝰ
mintelligitur cocticilios faceteoꝵ nec
aliut quiquam agere intelligitur cũ
utiliter᷑ data. npõt colicillis quasi rere¬
ditas confirmarss exfideicõmisso petim̃.
saluatam̃ ratione legis falcidie. .¬

Expanded text:
alienus esset, codicillorum tempore testatoris, intellegitur alieno servo libertas data. et ideo licet directae libertates deficiunt, attamen ad fideicommissarias eundum est. Furiosus non intellegitur codicillos facere, quia nec aliud quicquam agere intellegitur, cumento inutiliter data non potest codicillis quasi hereditas confirmari, sed ex fideicommisso petitur salva ratione legis Falcidiae.