comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xcusare se possunt ut cdi¬
uus marcus rescripsit. s
acẽptam tutelam desere¬
re non possunt ¶Ite mͤ¬
ꝓpt̾ litem quam cũ pu¬
pillo ul adulto tutor ulc¬
urator habet excusare se
nemo potest nisi forte d¬
e omiubus bonis uł del
creoitate controuersia
nera tutele non affec ta¬
te ut cure prestant nac¬
rium pupilloꝵ ture la
ul cura eoꝵ dem bonoꝵ
uluti fratrum peo una
computetur. ¶ Sec et ꝓpr̾
pacpertatem excusatio¬
nenũtribui tamdiui fratr¬
es ꝙͣ per se diuus marcus
rescͥpsi ¶ Siquis imparẽ
se honeri in iucto possĩt
docere ¶ Iten propt̾ ad¬
uersam ualitudinem pro¬
pter quam nec suis quidẽ¬

Expanded text:
excusare se possunt, ut diexcusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia nera tutelae non affectatae vel curae praestant vacrium pupillorum tutela vel cura eorundem bonorum, veluti fratrum, pro una computetur. Sed et propter paupertatem excusationem tribui tam divi fratres quam per se divus Marcus rescripsit, si quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter adversam valetudinem, propter quam nec suis quide
Abbreviated transcription (Latin):
et tutelam ul curam pl¬
acuit publicum mnunu¬
s eẽ ¶Set adoptatĩ liberi
non prosunt. madoptio¬
nem aũt datiinaturali
patri prosunt. Atem ne¬
pores exfilio prosunt ut
in locum patris succeda¬
nt. Exfilia non prosut
filii aũt suꝑstites tantũ
ad tutele uł cure mune¬
ris excusationem prosu¬
nt. definicti non prosũt
Set si inbello amissi sc̃
quesitum est an prosũt
ẽt costat eos solos ꝓdes¬
c se quĩ macie amirunt᷑.
publicam ceciderunt in
ere intelliguntur ¶¬
ten cliuus marcus inse¬
mestribus rescripsit eũ
¶Item qui rei public¬
e causa absunt atutela
ul cura excusantur Set
⁊ si fuerint tutores ul cu¬
ratores deinde rei publi¬
ce causa ab ẽẽ ceperunt
atutela et cura excũsan¬
tur quatenus rei publi¬
ce causa absunt. et ĩter¬
ea curator loco eoꝵ dat᷑.
Qui si reuersi fuerutr
ecipiunt honus tucele s¬
ain nec anni heant uac¬
rescripsit. Nam hoc spac¬
num h̾eant adnouas tute¬
las uocati ¶ Et qui pote¬
starem hent aliquam e

Expanded text:
et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: ex filia non prosunt. filii autem superstites tantum ad tutelae vel curae muneris excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: publica ceciderunt, in ere intelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum,Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacto scripsit: nam hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent,
Abbreviated transcription (Latin):
itratibus qͣuib ⁊ tutores.
¶set curator testam̃to nõ
datur s datus ꝯfirmat᷑
decreto pretoris ul presi¬
dis ¶Item inuiti adole¬
scentes curatores nõ acͦci¬
piunt preter ꝙͣ mͣlitem
curãtor eĩ ⁊ ad certam c¬
ausam dari potest ¶fu¬
riosi quoq ⁊ ꝓdigi licet
maiores iuguiti quinq:
annis sint tamẽ incura¬
tione sunt agnatoꝵ exl¬
ege cluodecim tabulaꝵ
¶Set solent rome p̃fecri
urbis uł pretor ⁊mpum¬
cia presides exusq̃uisitio¬
ne eis dare tutores.¶Set
⁊ mente captis ⁊ surdis ⁊
mutis ⁊ qui morbo perpe¬
tuo laborant qr rebus su¬
is supee nõ possunt eura¬
tores dalidi sunt ¶ Ante¬
rolm aũt ⁊ pupilli cur¬
atores accipiunt. ut pu¬
ta si legitimus tutor nõ
sit idoneus.qr habenti tu¬
corem tutor dari nõ po¬
test ¶Item si testam̃to da¬
tus tutor ul apretore ul
apreside idoneus nõ sit
curator adiuugi ¶Item
in locum tutoꝵ qui non

Expanded text:
tratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodigi, licet maiores viginti quinque annis sint, tamen in curatione sunt adgnatorum ex lege duodecim tabularum. sed solent Romae praefectus urbis vel praetor is praesides ex inquisitione eis dare curatores. Sed et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit curator adiungi. item in locum tutorum qui non
Abbreviated transcription (Latin):
uit ꝙ infeminis antiquis
impulicum ẽẽ uisum est
.i. inspectionem habitudi¬
nis corporis ho̾c ⁊ inmasc¬
ulis extendere. Et ideo
sancta ꝯstĩfutione ꝓmul¬
gata pub̾tatẽ inmasculis
post quartũ decimũ ãnũ
completum ilico imicium
accipere disposiuinus an¬
tiquitatis normam infẽĩ¬
uinis ꝑsonis bñ positam
suo ordine relinquentes ut
post cluodecimũ annũ cõ¬
pletum uiri ꝑotentes esse
credantur. ¶ Item finit᷑
tutela si adrogati sunt ad¬
huc imꝑub̾es ul depor ta¬
ti ¶ Item siinẜ uitutem
¶Ser et si usq adcertam
conclitionem datus sit tu¬
tor testamento eque eue

Expanded text:
uod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: et ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in masculis post quartum decimum annum completum illico initium accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post duodecimum annum completum viripotentes esse credantur. Item finitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque eve
Abbreviated transcription (Latin):
gula ꝯprobata est ut
a ẽẽ desinunt ⁊ fiuat o¬
ccupantium. Reuertẽ¬
reuertendi ꝯsuetudinẽ
deseruerunt ¶ Gallina¬
rum ⁊ anserum nõ est
fera natura /idq exeo ꝑ¬
ossumus intelligere ꝙ
alis sunt gallme quãs
feras uocamus. Item ali
res tui aut galline tue
aliquo casu turbati tu
rbate ue euolauerint l

Expanded text:
gula comprobata est, uta esse desinunt, et sunt occupantium. Revertenrevertendi consuetudinem deseruerunt. Gallinarum et anserum non est fera natura; idque ex eo possumus intelligere quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. item aliires tui, aut tuae gallinae alique casu turbati, turbataeve evolaverint, l
Abbreviated transcription (Latin):
mili modo finitur tute
titur omͦnis tutela perit
¶Munna aũt capitis d¬
iminutione tutoris ulu¬
ti si sese mͦadoptionẽ ded¬
erit legĩtuꝑa tantũ tu¬
tela ꝑit cetere aũt non
ꝑeunt ¶ Sec pupilli et
pupille capitis diniuuc¬
io licet nuama sit om̃s
tutelas tollit.¶Preterea qͥ
adcertum tp̃s testam̃to
dalłtur tutores finito eo¬
tp̃ee deponunt tutelain
luri potentes usq ad uis¬
cesimum qͥntum annũ
completum curatores a¬
ccipiunt. quia licet pu¬
beres sint adhuc tam̾e
huius etatis sunt ut ne¬
gocia suã tueri non pos¬
sunt ¶Dantur aũt cu¬
ratores abhisdem magi

Expanded text:
mili modo finitur tutelttitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. viripotentes usque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magi
Abbreviated transcription (Latin):
iorem uero non aliter
ꝙͣ tutoris auetoritare. Uñ
in hu causis ex quib: mu¬
tue obligationes nascun¬
tionib locatiomb cond¬
uetionib mandatis dep¬
osiui si turoris auctoritas
non iuterueniat. Ip̃i qͥdẽ¬
hi qui cum his ꝯtrhauur
obligantur ad inuc̃ẽ pu¬
pilli non obligantur ¶N¬
cꝙr tamen hereditatẽ ad¬
ire neqr bõnoꝵ possession¬
es petere nq ħeditatẽ e¬
x fidei comisso suscipere
aliter possunt insi aucto¬
sa sit nẽ ullum dampnũ
h̾eant ¶Sutor aũr sta¬
tim in ip̃o negono pres¬
ens debet auctor fieri si
hoc pupillo ꝓdesse existi¬
ut ꝑepistolam interposi¬
tam auctoritas nichil a¬
git ¶Si inter tutorẽ pu¬
pillunue iudicium agẽ¬
dum sit. quia ip̃e tutor
irem inam auctor eẽ
non potest. noui pretorio
rug ut olim ꝯstitutur
setcurator in locum eius
darur quo interuemen¬
it iudicium ꝑagitur. et
eo ꝑacto curator eẽ desiñ¬

Expanded text:
iorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his causis ex quibus mutuae obligationes nascuntionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas non interveniat, ipsi quidem qui cum his contrahunt obligantur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existiut per epistulam interposita auctoritas nihil agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse desin
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Set s̃ exindulgentia prĩ¬
cipali restituti fuerint per
omnia. pristinum statũ re¬
cipiunt ¶ Relegati aũt ꝑ
atres inisulam impotesta¬
te sua liberos retinent. Et
econtrario liberi relegati ĩ
potestate parentum renia¬
nent ¶ pene ẜuiis effectus
filios imꝑotestate habere
desmin¶ Serm aũt pene efi¬
cumtur qui in metallum
dampnantur ⁊ qui bestus
subicuuntur ¶ Filius fami¬
as si militauerit uł senat¬
or ul consul fuerit factus.
num non liberir ¶ Set exꝯ:¬
stitutione nr̃a summa patͥ¬
ciatus digniras ilico imper¬
ialibus codicillis prestitis a
patria potestate liberat.Q¬
uis eñi patiatur patrem qͥ¬
dem posse ꝑ emancipatioĩs
modum sue potestatis nexi¬
bus filium relaxare imꝑa¬
toriam celcitudinem nõ u¬
alere eum quem sibi pair̃e
elegit ab aliena exmniere pͣ¬
hostium fiat tamen pend
ius lib̾orum ꝓpter ius post

Expanded text:
 sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in postestate parentum remanent. Poenae servus effectus filios in potestate habere desinit. servi autem poenae efficiuntur, qui in metallum damnantur et qui bestiis subiciuntur. Filius familias si militaverit, vel si senator vel consul fuerit factus, lium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere phostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter ius post
Abbreviated transcription (Latin):
gentos solidos ualeant d¬
e fensores enitatũ una c¬
um eiusdem ciuitatis re¬
ligiosissimo antistite ut
aliam publicam ꝑsonã¬
id est magistiritus ul iu¬
ridicum alẽxanoriũ ciui¬
tatis rurores uł curatore¬
s creare legitimã caute
qui eam accipiunt ¶Inͦ¬
puberes aũt in tutela ẽẽ
natierali iuri ꝯͣueniens
est ut is qui ꝑfecte etati¬
s non sit alterius tutela
reguatur Cum igitur᷑
pupilloꝵ pupillaꝵq tu¬
tores negocia gerunt ꝑ¬
ost pub̾tatem tutele ĩił
busdam causis necessata
pupiliis est. inquib d̾a
nõ est necessaria. ut ec¬
ce siquid dari stipuseni¬
r non est necessaria ru¬
toris auctoritas ¶ Quod
si aluis pupilli ꝓmitunt
necessaria est alamq in

Expanded text:
gentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautelaqui eam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudibusdam causis necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
usq ita demum paren¬
tes possunt testamento
tutores dare. si post mor¬
tem eoꝵ inpr̃is sun potes¬
rate non sunt recasuris
taq si filiũs tuus mortis
tue tp̃re impotestare tu¬
a sit. nepotes ex eo non ꝑ¬
oterunt testamẽto tuot¬
ate tua fuerunt. scilicet
ia mortuo te impatr
uro iam natis ha

Expanded text:
usque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tate tua fuerint; scilicet quia mortuo te in patrpro iam natis hab
Abbreviated transcription (Latin):
his le̾g̃ib tutor petebat᷑
qui desinebat ẽẽ tutor si
is qui captus erat inciui¬
tarem reuersus fuerat
Nam reuersus recipieba:
tutelam uire postlimin¬
n ¶ Set his legibr pupil
i postea ꝙͣ pͦrĩmo ꝯsules pu¬
pillis utrnsq sexus tuto¬
res exiͦquisitione dare
ceperunt. deinde pretor¬
es exꝯstitunonib Nams¬
upra spͥctis legib neq de
cautione a tutorib exigẽ¬
da rem saluam pupillis
fodẽ. neq de coͣmpelle n¬
dis tutorib ad tutele ami¬
nistrationem quicqͣn
cauebatur ¶Set hoc
ure utͣiur ut rome qͥ¬
dem prẽ fectus urbis nel
pretor ẜm suam mͣridi¬
ctionem In prouintus
aũt presides exinquisiri¬
one tutores crearent ul
magistratus  ussu presi¬
dum si non sint magn̾e
pupilli facultates ¶os a¬
urem ꝑ ꝯstitutionem no¬
stram i huiusmodi dific¬
ultates hominum resec¬
antes. nec expectata us¬
sione presidum disposu¬
imus si facultates pupil¬
li ul adulti usq ad quin

Expanded text:
his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis , posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurisdictionem, in provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quin
Abbreviated transcription (Latin):
ero retinetur. Quod a¬
ceicdit ei cui aqua ⁊ igni¬
s interclictus fuerit. uł
et qui ininisulam depor¬
tatus est ¶Mimina ca
pitis climinuitio est. cum
iciuitas ⁊ libertas retine¬
tur. ⁊ status homnus co¬
mutatur Q uod accilit
nhis qui cum sui uris
fueruit. ceperunt alien¬
o iiri subiecni esse. uł cõ¬
issus non capite cdiminu¬
itur. qz nullum caput
habuit ¶Qmbus aũt
dignitas magis ꝙͣ status
ꝑmutatur capite nõ mi¬
nuuntur et ideo senatu
motum capite non mi¬
nui cõstat ¶Quod at
dictum est manere cõ¬
gnationis ius ⁊ post ca¬
ritis climinutione in hoc

Expanded text:
ero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel conissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
que fiduciaria apellatur
Nam si parens filium ul
filiam nepotem ułneptẽ
ułde inceps ĩpuberes
manuiuerit legitimã
nancilltur eoꝵ rute lam
¶Quo de fincto ni lib̾ri
uirilis sexus eiꝰ extant fi¬
duciarii tutores filioꝵ su¬
oꝵ ul fr̃is ul sororis ⁊ cete¬
roꝵ efficinntur ¶ at qͣui
patrono legitimo tutore
mortuo lib̾i quoq enis ie¬
gitimu siut tutorei Quo¬
mam filius quidem de fu¬
ncti si non eẽt emancipa¬
tum eius sui iuiris effice

Expanded text:
quae fiduciaria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patum eius sui iuris effice
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quod aũt lex abintes¬
tato uocat ad tutelam a¬
gnatos non hauc habet
signiticatione i si ctri¬
mo non fecerit te̾star.¬
tum is qui poterat cuto¬
rem dare Set si quantũ
ad tutelam ꝑtinet uite¬
status de cesserit ¶Set
omnib modis capitisd¬
minutione plerumq
ꝑuitur llam agnatio
onis uero ius non omnib¬
us modis conitatur qr
cuulis ratio ciuilia quid̃
iura corrumpere potest
naturalia uero non utiq
status comutatio. Eaq t¬
ribus modis accidit. Naui
aut maxima est capitis di¬
minutio aut minor quam
quidam medsam uocant.
aut minima ¶ oraxima ẽ
capitis dimmutio cum a¬
liquis simul ⁊ cruitatẽ et
lib̾tadem amirit. Q uod ac¬
cidit inhis qui ẜ̃mi pene e¬
ficiuntur atrocitate sente¬
ntie. uł libertis uł ingrati¬
s circa patronos ꝯdempna¬
tis uł qui se ad precumi pa¬
rticipandum uenuindari

Expanded text:
Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio onis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia quidem iura corrumpere potest, naturalia vero non utiquestatus commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari
Abbreviated transcription (Latin):
aũt magistratus adcꝑtar¬
potestate parentũ sũt siue
pͥmũ gͣdum lib̾oꝵ optinea¬
nt. qualis est filius filia sui¬
e instriorem. qualis est ue
natunli extranee ꝑsone in
ad optionẽ datur nim potes
atrem adoptiuũ transit uͤ
impotestate euis est. licet
ab intestato iuira successiõis
ei a nobis tributa sĩt ¶ Si uͦ
pat̾ naturalis nõ extraneo.
s auo filii sui matͬerno uł si
ip̃e pat̾ narͣtilis fuerit emã¬
cipatus etiam auo paterno
uł ꝓauo simili mõdo pareru
Oul mat̾no filiũ suũ dederit
in adoptionẽ in hoc casu qr
inunam ꝑsonam ꝯcũrrũt
et natiralia ⁊ ad optionis i¬
ur̃a. manet stabile ius pr̃es
adoptiui ⁊ naturali uincło
copulatum ⁊ legitimo ado¬
ꝑtionis modo ꝯstͥrͥtum ut ĩ
fanulia ⁊ impotestate hũio
patris ad opriui fir ¶ Cũ ãt
impubes ꝑpͥncuule rescͥptũ

Expanded text:
magistratus adoptapotestate parentium sunt, sive primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualis est nepnaturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potesadoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam paterno, vel proavo simili modo paterno vel materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris adoptivi sit. Cum autem impubes p
Abbreviated transcription (Latin):
ei quinq annis factus
sen excerͣto rp̃re uł sub
ꝯclitione uł ante heredi¬
c institurionem posse da¬
ri tucorẽm non clubita¬
tur ¶ Certe aũt rei uel
cause tutor dari potest.
qinia ꝑsone non cause uł
is dederit etiam pesthu¬
dedisse. quia filu uł filie
apellatione et posthumꝰ
⁊ posthuma ꝯtinentur :¬
ut ip̃is quoq dati urd̃ an¬
tur si modo liberos dixit.
eẽterͥum si filios non ꝯti¬
nebuntur aliter em̃i filu
aliter nepotes apellant᷑.
testamento tutor ⁊ tutela
datus non sit. bis ex le ge
ti sunt tutores qui uecañ¬
tur legitum ¶ Sunt aũt
agnati cogñati ꝑ uirilis
sexus ꝑ fonas cognationẽ
ꝯuincti quasi apatre cog¬
nati uluti frater eod̾e̾ pa¬
tre natus fratris filius ne¬
posue exeo Item patruus
⁊ patrui filius ne poi̾ue ex
eo. at qui ꝑfemuuim sex¬
us ꝑsonas cognatione iu¬
neguntur. non sunt agͣn¬
ati set alias naturali iure
cognati Ĩtaq amite tue
filius non est tibi agna¬
nus. ser cognatus ⁊ inui

Expanded text:
annis fuerit vel ex certo tempore vel sub condicione vel ante heredis institutionem posse dari tutorem non dubitatur. Certae autem rei vel causae tutor dari non potest, quia personae, non causae vel dederit, etiam postudedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continenturut ipsis quoque dati uideantur, si modo liberos dixit: ceterum si filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellanturtestamento quidem tutor datus non sit, iis ex lege ti sunt tutores, qui uocantur 'legitimi'. Sunt autem agnati per uirilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cognati, utre natus, fratris filius neposve ex eo, item patruus et patrui filius neposve ex eo. at qui per feminini sexus personas cognatione iunguntur non sunt adgnati, sed alias naturali iure cognati. itaque amitae tuae filius non est tibi adgnatus, sed cognatus
Abbreviated transcription (Latin):
cum libertate recte tur
lib̾tatem direcr̃am acce¬
pise uideri. et ꝑhoc rec¬
te tucorem esseplane il
ꝑ errorem quasi libert¬
utor datus sit aliud dic¬
endum est ¶Seruus a¬
utem alienus pure inu¬
tiliter testamento dat᷑¬
tutor. Set ĩta cum libe¬
r erit. utiłr datui ¶ Propͥ¬
us aũt ẜuus inutilit̾ da¬

Expanded text:
cum libertate recte tutolibertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutilit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptͥ diuersas rariones mui¬
in libris digestoꝵ sen pari¬
dectaꝵ exuet̾i iure collec¬
est ¶S si aduersus ea q̃
diximus aliqui cõierint.
nes uir nec uxor nec nup¬
ue nec mat̾ias ai̾ nec do¬
s inteiligitur lraq hii qͥ
ex eo coitu nascuntur in
potestato pr̃is nõ sumit s
tales sũt qͣntũ abpẽriã
potestatẽ ꝑtinet quala
sunt bn quos mat᷑ unlgro
rem intelligunt᷑ here c̃
is etiam meertus ẽ unde
solent filu spurii apella¬
ri uł agreca noce qͣsi spa¬
radon concẽpti ul qͣsi sine
patre filii. Sequitur gͦ
ut dissoluto tali coitu nͤ¬

Expanded text:
propter diversas rationes nupropter diversas rationes nuin libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collecisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos mater vulgo habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi σπορἀδην concepti vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu n
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ita accipi dehears
am si adhuc nur s:.. sia
intione uxorem ducere nõ
possis qr eadem duob in.p¬
ta eẽ non potest. Itẽ si adh¬
uc pͥuigna tua ẽ .i. si mater
eius tibi mpta ideo eam u¬
xorem ducere nõ poteris qͥ¬
a duas uxores eodem tp̃re
tri tuo nupta ẽ comuni iu¬
re impeditur tibi nubere qͥ¬
a eadem duob nupta ẽẽ nõ
potest tẽ si adhuc socrus ẽ
.i. si adhuc filia ens tͥ nupta
est. ideo impediuntur nup
ito uł conͣtra matrĩonum
recte ꝯtͣhunt li hẽ antͤ fra¬
trẽ sororẽmue ex matrĩoni¬
o postea Ꝯẗcto natos¶Ser
si uxor tũa post diuortium̃
ex alio filiam ꝓcreau̾it ħ¬
uis abstinere debere aut.
Naui nec sponsam filii n¬
urum ẽẽ. nec pr̃is sponsã
uouerram ẽẽ. rectius tñ
⁊ iurx sacturos eos qͥ hũi
nupeus se abstinueruir.
¶Anud certũ est uuilei᷑
qua cognationes impe¬
dimento eẽ impcus. si for¬
te pat̾ ⁊ filia aut fr̾ ⁊ sor¬
or manĩnussi fuexunt.
¶gunt ⁊ alie ꝑsone que

Expanded text:
 ita accipi debet, si am si adhuc nurus est, idratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore tri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaveritis abstinere debere ait: nam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerint. Sunt et aliae personae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑpetuum s ad tp̃s tu¬
tela excusantur solent cu¬
ratores dari¶Quod si tutor
aduersa ualitudine ulalia
aduersitate impeditur quo
minus negotia pupilli a¬
ministrare possit. ⁊ pupillꝰ
ul absit ul infans sit queni
ruet. De satistatõe tutoꝵ. et¬
pilloꝵ pupillaꝵue ⁊ eoꝵ
qui queue incuratione st̃
negotia a tutorib curator¬
ibusue consumant᷑ aut di¬
nunuantur ẽurat pretor
ut tutores ⁊ curatores eo
nomne satisdent s hoc
non est ꝑpetuum. Nam
tutores testamento dati
satisdare non coguntur.
¶Item ex inquisitione
utores ułcuratores dati sa¬
tisdatione non honeran¬
tur qr idonei d ͣti sunt:
inquisitione duo plures¬
ue dati fueruit ꝓotest u¬
nus offere satu de iudem¬
pmrate pupilli uł adole¬
scentis ⁊ contutori ul con¬
curatori preferri utͣ sola¬

Expanded text:
petuum sed ad tempus a tutela excusantur solent cratores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem tuet. TIT. 24 DE SATISDATIONE TUTORUpillorum pupillaramve et eorum qui quaeve in curatione sunt negotia a tutoribus curatoribusve consumantur vel deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ut sol
Abbreviated transcription (Latin):
limmum Quia hn qui ab
hostibus captisunt si reu̾¬
si fuerunt omnia pristina
uira recipiunt Idcirco re¬
uersus ⁊ liberos habebit
impotestatesq̃r post lumi¬
num fingit eum qui c̃¬
aptus est semꝑ incuntare
fuisse ¶Si uero ibi dece sẜit
ex quo captus est pater fi¬
luis sui nris fuisse uidet᷑.
¶Ap̃e quoq filius nepos¬
ue si ab bostibus captus
fuerit similiter dicim¬
us ꝓpter ius post linm¬
iIus quoq potestatis p¬
arentis insuspenso  esse
¶Dictum est aũt postli¬
minium a limine et post¬
nit postlimimo reuersũ
recte dicimus Nlam lumi¬
na sicut indomibus finẽ
q̃udam faciunt. sic ⁊ imꝑ¬
eru finem limen eẽ uete¬
res uoluerunt. huic lune¬
s est dictus quasi finis qͥ¬
dam ⁊ t̾minus ab eo post¬
luminum dietum ẽ. qui¬
ab eodem limine reuerte
nuo redusse existimatur

Expanded text:
i: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis in suspenso esse. dictum est autem postliminium a limine et postnit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebinio rediisse existimatur
Abbreviated transcription (Latin):
ritur cansa adoptionis an
honeita bonane sit. expedia¬
tq pupillo s cum quibusdã
ꝯitionibus ad rogatio fit .i.
ur caueat adrogator ꝑsone
publice boc est tabulario si
infra pub̾tatem pupillus de¬
cesserit restituturum se bo¬
na ilłis qui si adoptatio fac¬
ta non esset ad successionẽ
eius uenturi essent ¶Atẽ
non alias e mancipare pot
est eos adrogator nisi cogn¬
ita causa digni e mancipa¬
tione fuerunt ⁊ tunc eis bo¬
na sua redat S ⁊ si deceoen¬
s pater eum exheredauerit
uł inus sine iusta causa e¬
um emancipauerit ĩubet᷑
quartam partem ei suoꝵ
bonoꝵ relinquere uidelic¬
et preter bona que ad patr¬
em adoptiuum transtulit.
⁊ quoꝵ com̃odum ei adqui¬
siuit postea ¶omorẽ na¬
tu non posse maiorem ad¬
optare placet. ad optio em̃
natinum imitatur et pro
mostro est ut maior sit fi¬
lus qͣm pater. Debet itaq¬
is qui sibi ꝑ adrogationem
uł adoprionem filium fac¬
it plena pub̾tate .i.x. iuiii
annis precedere ¶Licet ãt¬

Expanded text:
ritur causa adrogationis, an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius qis, qui sibi per arrogationem vel optionem filium facit, plena pubertate, id est XVIII annis, precedere. Iust
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Nec infratrum po¬
restate recideret id̾oq n¬
ec intutelam ¶lib̾rus a¬
utem si ẜuus mancisset
utiq eodem iure apud li¬
b̾os domini post mortẽ e¬
nis futurus eẽt itã tam̃
hu ad tutelam uocantur
si ꝑfecte̾ etatis sunt ꝙ no¬
stra ꝯstitutio generalit᷑
in omnibus tucelis ⁊ cura¬
tionib obseruari preciꝑ
it. De atiliano tutore. ul eo q
omnino tutor fuerarbat᷑
ei dabatur murbe quidẽ
romana apretore urban¬
o ⁊ maiore parte tribun¬
oꝵ plebis tutor ex lege a¬
tilia In peouincus uero a
presicdib ꝓuinciaꝵ ex lege
iulia et ticia ¶ Sẽt si tes¬
tam̃to tutor sub ꝯditione
aut clie certa datus fuer¬
at ꝙͣ dii ꝯditio aut clies
pend̾bat. ex hisdem legib¬
alius tutor dari p̃oterat.
¶Item si pure datus fuera:
ꝙͣdu nemo extestamento
heres existat tamdui ex
hisde in legib turor petẽ¬
lus erat qui desmebat tu¬
tor ẽẽ si cõnͦclitio exist̾er
aut clies ueniret aut he¬
res existeret ¶ abhostib¬

Expanded text:
retur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis sint. quod nostra constitutio generaliter in omnibus tutelis et curationibus observari praecepit. TIT. 20 DE ATILIANO TUTORE VEL EO QUomnino tutor fuerat, ei dabatur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostib
Abbreviated transcription (Latin):
possunt qr nec naturales
lib̾os impotestate sua ha¬
bent set Ex indulgentia pͥ¬
ncipis ad solatium lib̾oꝵ a
musloꝵ ad optare possunt
¶Anud ꝓprium est illius
adoptionis quẽ ꝑ sacrumi
dracłm fit ꝙ is qui liberos
impotestate̾ habet si se ad¬
rogandum dederit non so¬
lum ip̃e impotestate adro¬
gatoris subicitur set etiam
tea tiberum adoptauit ꝙͣ
germancum adoptauit.
ut protiuus ad optione fac¬
ta incipiat gerinanicus a¬
ugusti nepos esse ¶ Apud c¬
atonemi bene seriptum re¬
fert antiquitas sui si a do¬
minis adoptan sunt ex hoc
ip̃o posse liberur. ¶Unde ⁊
nos er̾uditi in nr̃a ꝯstituti¬
one eriam eui ẜuum quẽ
dominus actis interuenien¬
tibus filium sium nomin¬
auerit. lib̾um esse costĩtu¬
imus licet hoc ad ius filu a¬
ccipiendum ei non suffic
modis hn qui alieno iuri
subiecti sunt eo iure liber¬
antur Et quidem hui quẽ¬
admodum potestate liber

Expanded text:
possunt, quia nec naturales liberos in potestate sua habent: sed ex indulgentia principis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam te Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nominaverit liberum esse constituimus, licet hoc ad ius filii accipiendum ei non sufficimodis ii qui alieno iuri subiecti sunt eo iure liberantur. et quidem servi quemadmodum potestate liber
Abbreviated transcription (Latin):
ad optare quamius filuẽ
quis non hẽat Fitam fi¬
lium quis alienum in lo¬
cum nepons ꝑotest ad op¬
tare qͣm nepotem in locũ
filui. ¶ Set siquis ne potis
loco adoptet uł quasi ex
co filio quem habet iã ad¬
optatum uł quasi ex illo
quem natiualem insua
potestare habet ineo cas¬
u ⁊ filius consentire debr
ne ei iniͣto suus heres aͥ¬
gͥnoscatui S: econtrario
si auus exfilio ne potem
dat inadoptionem nõ ẽ
necesse filium consentire
¶Amplurinus aũt caus¬
is assimłatur is qui adop¬
tatus uł ad rogatus est. ei
qui ex legitimo matrimo
tranẽum ad optauerit p¬
ocest eundem ali inado¬
ꝑtionem daresset illud
utriusq adoptionis comu¬
ne est ꝙ ⁊ hii qui gene ra¬
re non possunt quales su¬
ut spadones adoptare po¬
tare non possunt ¶Fera

Expanded text:
adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimontraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare potare non possunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
onibus ꝯtiuẽntur ¶ Aliq¬
uãndo euenit ur liberi qͥ
statim ut nat. sũt impo¬
testate parentũ nõ fiant
postea aũt redigantur ĩ
potestate parentũ qualis
est is qui dum naͣturalis
fuerat postea cũrie datus
potestat pr̃is subicit᷑. Nec
nonͣ is qui amliere lib̾a pr¬
ocreatus cnuis matͥmoniũ
numme legib interdictũ
t̾uerat ad quam̃ pat̾ ꝯsuet¬
udinem habuerat postea
ex nr̃a ꝯstitutõe dõtalibus ĩ¬
strumentis ꝯpositis impo¬
restate pr̃is efficitur Quod
trimenio si fuerint. ꝓcrea¬
ci similit̾ nr̃a constirutio
prebuit. De adoptionibus
on solum aũt naturales li¬
beri scõm ea que diximus
im potestate nr̃a sunt. uer¬
um exiam hu quos adopta¬
miuis ¶ ad opnio aũt duob
modis fit. aut pͥncipali re¬
scrip̃to aut imꝑio magis¬
tr̃aͦtu ¶mꝑatoris auctorite¬
easie qui quene fui iuris
sunt. que sp̃e : adoptiores

Expanded text:
onibus continentur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod trimonio non fuerint procreati, similiter nostra constitutio praebuit. TIT. 11 DE ADOPTIONIBUS Non solum tamen naturales liberi, secundum ea quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritaeasve, qui quaeve sui iuris sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eodem pr̃e eademq matre na¬
u finrint siue exaltͥutro eo¬
rini S siqua ꝑ ad optionen
soror tibi esse ceperit ꝙͣ diu
quidem ꝯstar adoptio. sane
intar te et eam amupcie cõcis¬
tere non possant. ¶Cum uero
peremancipationẽ ad optiod¬
issoluta sit poteri eam uxor¬
em ducere. S si enancipa¬
rus fueris mehil est imped¬
imento nuꝑciis.Iet ideo cos¬
tat si qiis grenerum adop¬
tare uelit debere eum anora
filiam suami e mancipare fi
si quis uelit nurũ ad optare
debere eum antea filium e¬
mancipare ¶Fintris uero uł¬
sororis filiam uxorem duce¬
re non licetaset nec neptẽ
fr̃is uł sororis urorẽ ducere
u sint. ciuus em̃ filiam ux¬
orem ducere non licet enis
neq neptem permititui ¶ E¬
ius uero młieris quam pat̾
tuius adoptauit filiam nõn
uideris imꝑediri uxorem t
ratione uerum est magnã
quoq amitam ⁊ mãter ter¬
am magnam ꝓhiberi uro¬
rem ducere ¶affimtati
quap ueneratione qͣꝵ dam¬

Expanded text:
eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducereu sit. Cujus enim filiam uxorem ducere non licet, ejus neque neptem permittitur. Ejus vero mulieris quam pater tuus adoptavit, filiam, non videris impediri uxorem duratione verum est magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Affinitatis quoque veneratione a
Abbreviated transcription (Latin):
uis quoq cognationis ꝑ¬
erit. ut puta ħuitute a¬
licuius cognati. et nec
quidẽ si manumissus fu¬
erit recipit cognatiõne̾
Set si iuiilulam de por¬
tatus quis sit cognatio
soluitur ¶ euin aũtas
agnatos tutela ptineat
non simul ad omnes ꝑ¬
tinet. set ad eos tantum
qui ꝓxiiori gͣradu st̃.
set si eiuldem gradus¬
plu̾res sunt ad omnes p

Expanded text:
us quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu sunt, vel, si eiusdem gradus sint, ad omnes.
Abbreviated transcription (Latin):
tum ius est. lex. plebisita. se¬
narus consulta. principũpla¬
cua magistratuum edicta.
responsa prudentum ¶ Aex
est ꝙ populus romanus sen¬
atore magistratu interrog¬
ante ueluti consule constitu¬
ebat ¶ ꝓlebisitum est. quod
pll ꝑlebeio magistrato
¶am appellationo populi u¬
inuersi eiuei ugnificantur

Expanded text:
tum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu nam appellatione populi universi cives significantur
Abbreviated transcription (Latin):
oo uero naturalis iatio. ing̾
ourues homimes ꝯstiruet. iã
aput omnes populas pereq
Que singula sunt suis locis
uti atenientium. Nam siqͥs
uelit salonis uł draconis le
manus utitur ius enuile ro¬
nanoꝵ appellamus. uł ius
quiritum quo quirites utũ¬
tur romani uers aquiriuo
quirites appellantur. Se qͦci
camus. sicuti cum peerã di¬
cimus. nec adrimus nomen
subauditur apus grecos e¬
gregius homerui. apudn¬
os uirgilius ¶ Aus auͣt gen¬
nium ommi hum̃anio gen̾i
comune est. Nam usu exi.¬
gente ⁊ humanis necessita¬
humane quedam sibi costi¬
tuerunt. bella et eñĩ orta s¬
unt. et captiuitates secute.
ẜuitutes que sunt iuri nata᷑
ucentrarieglure em̃i natura¬
li obnutio omnes homines li¬
beri nascebantur. Ex hoc ui¬
re genturti. omnes pene con¬
rractus introdueti sunt. uUt

Expanded text:
od uero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque quae singula qualia sint, suis locis uti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis legmanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotcamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitahumanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat. insiis testamente
marumiteuos. quam qͣsi
d̃ censuimus. Sum satis fu¬
erat inhumanũ nuuos qͥd̾
licentiam hẽre. totam suã
familiam lib̾cati donare. uiũ
alia can̾sa impediat lib̾iatẽ

Expanded text:
amento manumittendis. quem quasi esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati,
Abbreviated transcription (Latin):
raciaaut ancillam marri¬
monu hẽndi causa dũ tamẽ
intra sex menses uxor duca¬
tui emel aũt causa aprob¬
ata siue uera sit s̃iue falsa ñ
Petractatur ¶ Cum gͦ cer¬
tus modus manumitendi
minozibus iuginti auis.
dominis per legemi helias
entiam ꝯstitũtus sit. euenie¬
bat ut qui quatuordecim an¬
nos eratis impleuerit licer
testamentũ facere possit ⁊ ĩ
eo heredem sibi instituere le¬
gataq relinquere poisit itã¬
mẽ si ad huc minor sit amuis
uiginti. lib̾tatẽ ẜuo dare nõ
potat. ꝙ nõ erat ferendum
si is cui totoz bonor intesta¬
mento dispositio dara erat
uni ẜuo lib̾tatem dare non
ꝑmitebatur Quare nõ simili

Expanded text:
ratia, aut ancillam matriratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur. Semel autem causa adprobata, sive vera sive falsa sit, non retractatur. Cum ergo certus modus manumittendi minoribus viginti annis dominis per legem Aeliam Sentiam constitutus sit, eveniebat ut qui quattuordecim annos aetatis expleverit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non poterat. quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos simili
Abbreviated transcription (Latin):
stra ꝯstitũcio non solum in
sa scrip̃ura institutõis etiã
lib̾tas ⁊ compere uideat᷑ / Cũs
nõ ẽ ieri simile eum quẽ ħe¬
deri sibi elegit si pret̾miẜit
ib̾ tatis dationẽ ẜuũ rema¬
nere uoluisse ⁊ neminẽ sibr
heredem fore ¶ Infraude at
creditoꝵ manumit̾e uidetur
qui uriam eo tpre quo man¬
umitit soluẽndo nõ ẽ.uł qui
datis lib̾taribus desiturus ẽ
soluendo essẽ ¶preualuisse tnͣ
uidet . nisi animũ quoq fui¬
udandi manumissor habu¬
it non im̃pediri libertatẽ
quaniuis bona eius creditor
homines. Itaq tunc in telli¬
gimus iipediri ħeditateni
cum utroq modo fraudant᷑
creditores. id ẽ exconsilio ma¬
numitentis ⁊ ip̃a re eo quod
bona suffectura nõ sunt cre¬
ditoribus ¶Eadem lege he¬
liasentia. domnno minoriᷤ a¬
nuis uiginti aiõ ałr manu¬
mitere ꝑm̃ititur qͣm si inn¬
dic̃iuꝰ apud concilium uista
causa manumissionis apro
acrem aut matreur aut fili¬
num ꝓcuratoris hab noi gͥ¬

Expanded text:
stra constitutio non solum in sa scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditorihomines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumissionis adproatrem aut matrem aut filiprocuratoris habendi g
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Nlam ñs istud non solũ¬
bumano generi propriũ ẽ
set omnium animalium q̃
incelo que interra que ĩm̃a¬
ri nascuntur. hinc tescendir̾
maris atq femine coniuga¬
tio. quã nos marrimonium
appellãmus. hinc liberorũ
ꝓcreatio et educãtio. uide ni
uset em̃i cetera quoqi atiim¬
alia istius iuris ꝑicra cenie¬
um ita diuiditur. Onnes ꝑ¬
opuliqui legibus ⁊ m̃oribui
reguutur. partim suo prop¬
rio. partim cõmuna orim¬
um hominurer iuire utunt¬
ur. siam ꝙ quisq populus
ip̃o scbi nis costituit ĩã ip̃iꝰ

Expanded text:
nam ius istud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeum ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi ius c
Abbreviated transcription (Latin):
entrmmi ẽ fsam omnes pereq
gentes animaduerte possumꝰ
domim sinẜuis uite ⁊ necis
potestatem eisse. et quoxũq ꝑ
dominoꝵ eiusdem principis
ostituono ecercetur. Nam̾
asultus aquibusdam prouĩ.¬

Expanded text:
omnes peraeque gentes animaduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem esse; et quodcumque per dominorum per eiusdem principis constitutionem coercetur, nam consultus a quibusdam praesi
Abbreviated transcription (Latin):
mabilis sit. ⁊ ꝓpt̾ hoc an te
uicesiniũ eratis annum au¬
tiquitas ub̾ tatẽ dare seruo
proibebat. ⁊ deo nos mediama
quodam moro uiani elgens¬
tes aiõ ałr minori riginiti
eptimum ⁊ decimũ annum
implẽuerit ⁊ octauũ decim¬
etiam sui iudicu stabilitas i¬
ta eos adiuuare credatur ut
ad lib̾tates anoas ẜuis suis ̃¬
possint peruenire De lege
ege fusiafusia canina sb̃lata¬

Expanded text:
mabilis est et propter hoc ante vicesimum aetatis annum antiquitas libertatem servo dari prohibebat: ideo nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti eptimum et decimum annum impleverit et octavum decimetiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates dandas servis suis possint pervenire. TIT. 7 DE LEGE FUFIA CANIN