comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio int̾uenientib ei seruãdo ad
similitutinez dotis ⁊ ꝑp nuptias dona¬
tiõis ꝑ oĩa que suꝑhis statũta st̃. ¶ In¬
ter culpãs aũt uxoris ꝯstitutiõib enu¬
meratas: ⁊ has addimꝰ. Si forte uxor
sua ope. ł ex ĩ dustria ab ortũ fecĩt. ł
ita luxuriosa est. uł cõe lauacrũ cũ ui¬
ris libidinis cã hr̃ẽ audeat. ł dũ ẽ in
matrimoio aliũ maritũ fieri sͥ cogit¬

Expanded text:
trimonio intervenientibus eis servando ad similitudinem dotis et propter nuptias donationis per omnia, quae super his statuta sunt. Inter culpas autem uxoris constitutionibus enumeratas et has addimus, si forte uxor sua ope vel ex industria abortum fecerit, vel ita luxuriosa est, ut commune lavacrum viris libidinis causa habere audeat, vel, dum est in matrimonio, alium maritum fieri sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
donatoris. uł donatricis. sancsimꝰ si usq
at qͣntitatẽ legitimã uł eã exceclentes
nec ꝑsilentium eiꝰ qui donauit ꝯfirm᷑a¬
ri ꝯ ceclinłus sin uõ spetiałr eas ĩ supp̃ma
uoluntate donator. ł donatrpe ꝯ firma¬
uiͣt. sine ulla distictiõe rate habeburtur.
Ita tñ ut siquidẽ ultea lege finitã qͣntita
ium habebit ex quo heelẽ donatiões cõ¬
firmate sint. Sin uo̾ uł nõ amplior sit
donatio. ł cum amplior eẽt in actis in si¬
nuata sit. tc̃ ⁊ silentium conatoris uł
tonatricis. ⁊ spetiał ꝯfirmatio ad illud
tp̃c referatur. quo conatio ꝯscͥpta sit. si¬
cut ⁊ alias rati habitioes negotioꝵ. qt̾
illa recluci tp̃a oportet. ĩ quib ꝯtratta c̃.
Net in ceteꝵ subtile diuisiõem facti uł¬

Expanded text:
donatoris vel donatricis sancimus, si usque donatoris vel donatricis sancimus, si usque ad quantitatem legitimam vel eam excedentes nec per silentium eius qui donavit confirmari concedimus Sin vero specialiter eas in suprema voluntate donator vel donatrix confirmaverit , sine ulla distinctione ratae habebuntur, ita tamen ut, si quidem ultra lege finitam quantitatvim habeat, ex quo eaedem donationes confirmatae sunt. Sin vero vel non amplior sit donatio vel, cum amplior esset, in actis insinuata sit, tunc et silentium donatoris vel donatricis et specialis confirmatio ad illud tempus referatur, quo donatio conscripta sit: sicut et alias ratihabitiones negotiorum ad illa reduci tempora oportet, in quibus contracta sunt. Nec in ceterum subtilem divisio
Abbreviated transcription (Latin):
ł ẽptiõe ł ⁊ largitiõe uiri in eã añ reatũ
Nec alieni criminis infortunio astrm¬
gi uxorẽ. Cum pat̃nis. mat̃nis ue boĩt.
ac ꝓpriis: frui eã integro legũ stani re¬
ligiosum sit. ⁊ donatõ maritał an tp̃c cͥ¬
minis. ac reatus. collata iꝑ uxorẽ. qr
pudicitie premio ceslit. ob seruanda est.
tamquã si maritũ eiꝰ natura nõ peã sub¬
erit. uł de portatio illata tm̃ nõ mors ex
pena sub secata. donatões auiro in uxo¬
rem collate. ad huc ĩperiden̾ti maneãt.
Qͥa nec matͥmoniu huiꝰ moĩ casibus¬
dissolũit᷑ur. ita ut si usq ad uite tp̃c :¬
sue maritus eas nõ reuocauit ex mortẽ
eĩ ꝯ firm̃tur. Fico nrõ ad easdẽ res⁊
nullã in posteꝵ ꝯ mumiõem pabituro.¬
tuĩtũq sexus in potestate sua ꝯstitutos
ꝯ ferũt. uł uxor insuũ maritum. ⁊ ma¬
ritus in suam uxorẽ. uł alterut̃ eoꝵ ĩ
aliam ꝑsõam cui ꝯstante matͥmonio
nare nõ poterant. ita firmas ẽẽ ꝑͦsilẽtiũ

Expanded text:
eatum nec alieni criminis infortunio stringi uxorem, cum paternis maternisve ac propriis frui eam integro legum statu religiosum sit. Et donatio maritalis ante tempus criminis ac reatus collata in uxorem, quia pudicitiae praemio cessit, observanda est, tamquam si maritum eius natura, non poena suberit vel deportatio illata, non tamen mors ex poena subsecuta, donationes a viro in uxorem collatae adhuc in pendenti maneant , quia nec matrimonium huiusmodi casibudissolvitur, ita ut, si usque ad vitae suae tempus maritus eas non revocaverit, ex morte eius confirmentur: fisco nostro ad easdem res nullam in posterum communionem habituro.cuiuscumque sexus in potestate constitutos conferunt vel uxor in suum maritum vel maritus in suam uxorem vel alteruter eorum in aliam personam, cui constante matrimonio nare non poterant, ita firmas esse per silentium
Abbreviated transcription (Latin):
tratum sui̾t lenitatis none exibeãt¬
stre iudicui: memoratia nullo
nrõꝵ iudicum ꝯpellantur com¬
mitatuinrõ sui copia facere.
quin inmo intra ꝓuincia ĩ qua
litigator  testes. ł instrum̃ta
sũt exꝑiant᷑ ut pirgandi fortu¬
na. atq omĩs cautela seruetur. ne
tͣminos ꝓuinciaꝵ suaꝵ cogant᷑
excedere. ꝙͣ si pupilli ⁊ uroue:
alieq fortune in uiria miserabi¬
leo. uidicium nr̃e serenitauis o̾¬
rauerint. p̃serti cũ aliciĩ po¬
tentiam ꝑ orrescunt: cogantur
eoꝵ adu̾sarii exammi nrõ s̃ui
criminũ que legib aut extra
ordinẽ cohercentur: ubi ꝯmis¬
sae ł inchoata sũt. ł ubi reꝑiũt᷑
qui rei eõ ꝑibẽtur criminis. ꝑ¬
fici debere satis notũ ẽ.¬

Expanded text:
tratum fuerit lenitatis nostrae iudicium, memorati a nullo nostrorum iudicum compellantur comitatui nostro sui copiam facere. quin immo intra provinciam, in qua litigator et testes vel instrumenta sunt, experiantur iurgandi fortunam atque omni cautela servetur, ne terminos provinciarum suarum cogantur excedere. Quod si pupilli vel viduae aliique fortunae iniuria miserabiles iudicium nostrae serenitatis oraverint, praesertim cum alicuius potentiam perhorrescunt, cogantur eorum adversarii examini nostro sui criminum, quae legibus aut extra ordinem coercentur, ubi commissa vel inchoata sunt vel ubi reperiuntur qui rei esse perhibentur criminis, perfici debere satis notum e
Abbreviated transcription (Latin):
seu dignitatẽ aliquã p̃tendunt.
sine quatã fori p̃scriptioẽ his i¬
iudicib tã in p̾ublicis quã in pͥ¬
uatis causis obelire ꝯpelli. ad qͦꝵ
sollicitudinẽ ꝓfessioĩs seu nego¬
tiatioĩs quã p̾ter militia ut di¬
ctum est exercent. gubernatõ
uidetur respicexeᷤᷤ i ta tñ ut ip¬
si nichilominꝰ iuticib subquoꝵ
iuiris dictiõe militia seu digni¬
tas eoꝵ ꝯstituta ẽ. pculdubio re¬
spondeant. his uidelicet quicũ:
ꝯtra eĩ tenorẽ uenire tẽptauint
militie cingło sedignitatis hono¬
re ꝓtali conamine spoliandis.

Expanded text:
seu dignitatem aliquam praetendunt, sine quadam fori praescriptione his iudicibus tam in publicis quam in privatis causis oboedire compelli, ad quorum sollicitudinem professionis seu negotiationis , quam praeter militiam, ut dictum est, exercent, gubernatio videtur respicere, ita tamen, ut ipsis nihilo minus iudicibus, sub quorum iurisdictione militia seu dignitas eorum constituta est, procul dubio respondeant. His videlicet, quicumque contra eius tenorem venire temptaverint, militiae cingulo seu dignitatis honore pro tali co
Abbreviated transcription (Latin):
dice. nec exiberi posse. nec si ĩcul¬
ẽẽ ꝑspicimꝰ eos qui ꝓfessioes ali¬
quas seu negoniationes exercere
noscunt᷑. iudicu ad quos eardẽ
ꝓfessionũ seu negotiationu cu¬
ra ꝑtinet. iuris dictionẽ ⁊ p̃cep¬

Expanded text:
dice nec exhiberi posse nec, si in culesse perspicimus eos, qui professiones aliquas seu negotiationes exercere noscuntur, iudicum, ad quos earundem professionum seu negotiationum cura pertinet, iurisdictionem et prae
Abbreviated transcription (Latin):
sancnẽtib nob̾ ut lib̾ale negonũI
p̃e dissceptaror examinet sane x̃ ĩpo
tutio deferẽca ẽ ꝓbatis dũ iyar caĩs
ris dãdi seu ordinãdi curatoiͣs inp¬
ap̃ eũ quoq ad ipisci d̾beat patronoꝵ
iuditio sedula ẜuitꝰ lib̾tatẽ nec siue
debita filioꝵ uotis parrũ uota cessa¬
bt̃ ut patẽte cpia lib ros suos etirũ
porestate magis ꝓpͥis obsequiis mã

Expanded text:
sancientibus nobis, ut liberale negotium ipse disceptator examinet. sane interponi tutio deferenda est, probatis dumtaxat causis ris dandi seu ordinandi curatoris, impapud eum quoque adipisci debeat patronorum iudicio sedula servitus libertatem. nec sane debita filiorum votis patrum vota cessabunt, ut patente copia liberos suos exuant potestate, magis propriis obsequiis m
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ꝑoriẽtẽ ꝓpritores staturos officñ
tui ad alnio iuditiũ trahi minim¬
e oportebat ¶S ciat ergo illustiis m¬
agͥsicẽna tua. subte siue ciuiliter
sine crumnałr apperãtur eos litiga¬
re delere.

Expanded text:
 Orientem. Apparitores statutos officii tui ad aliud iudicium trahi minime oportebit. sciat igitur illustris magnificensive criminaliter appetuntur, eos litigare debere.
Abbreviated transcription (Latin):
suminã teneat. s in huĩmoi obseruati
one sint tam ꝯ munes quã añ nuptia
donatoẽs ¶Siquid aũt supͣ legitimã dif¬
finitioe fui̾t donatum. hoc ꝙ suꝑtͦluũ
est rm̃ modo nõ ualere. reliquã noͣ qͣnti¬
tatem. que inira legis t̃minos ꝯstituta
est insuo robore durare qĩ nuudo alio
lecto ẽẽ creclatuͣr. Exceptis donatõib tã
imꝑialib quã hisque incausas pussim¬
as ꝓceclunt quaꝵ imꝑiales quitẽ dona¬
tiões merito ĩdignari. sub obseruatoe
monum̃toꝵ fieri. tam aretro pͥncipib
quã a nob̾ sancsitum est set firmã hr̃e
pͥam maieitatem᷑. alias uõ que ad pie¬
tatem respiciunt. usꝙ ad qngentoꝵ¬
solitoꝵ summnã ⁊ sine monum̃tis ẽẽ
ualidas censemꝰ .his insuꝑ añt nupti as
donationib que ĩ ad ultas minores sui
iuris ꝯstitutas ciu̾tũq sũme ꝓceclunt.
sccsm ueteꝵ legum sita ⁊ nusi actis in t̃¬
uenientib corroborate sũt suam retinẽ

Expanded text:
summam teneat, sed in huiusmodi observatione similes sint tam communes quam ante nuptias donationes. Si quid autem supra legitimam definitionem fuerit donatum, hoc quod superfluum est tantummodo non valere reliquam vero quantitatem quae intra legis terminos constituta est in suo robore perdurare, quasi nullo lecto esse credatur. 1a . Exceptis donationibus tam imperialibus quam his, quae in causas piissimas procedunt: quarum imperiales quidem donationes merito indignari sub observatione monumentorum fieri tam a retro principibus quam a nobis sancitum est, sed firmam habere propriam maiestatem: alias vero, quae ad pietatem respiciunt, usque ad quingentorum summam et sine monumentis esse validas censemus. 1b . His insuper ante nuptias donationibus, quae in adultas minores sui iuris constitutas cuiuscumque summae procedunt, secundum veterum legum scita, et nisi actis intervenientib
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ disperitio ꝓuocatioẽm eẽ ꝯcessa¬
mp ẜ i appłłatioẽm oblatam ĩqua
uł tue amplitudĩs ł urbane p̃fectu¬
re sacrum auditoriu postulatur. in¬
dex nõ susceꝑit. ł suscepta applłatiõe
apłoꝵ copiam de negauĩt. ad depoẽn¬
tam suꝑ haic iniqnitate quetimoruã

Expanded text:
narum dispendio provocationem esse concessanarum dispendio provocationem esse concessa Si appellationem oblatam, in qua vel tuae amplitudinis vel urbanae praefecturae sacrum auditorium postulatur, iudex non susceperit vel suscepta appellatione apostulorum copiam denegaverit, ad deponendam super hac iniquitate querimoniam
Abbreviated transcription (Latin):
minali humanitatis ꝯsideratiõe si
tp̃a saffragantur. itit̾ ponende ꝓuo¬
catioĩs copiam nõ negarĩ. ut ibi dĩ¬
ligentĩ examinetur. ubi ꝯtra hoĩs
salutem ꝑ errore uł grã cognitoris
opp̃ssa putatur eẽ iustitia. ea ꝯditio¬
ne ut si ꝓ osules ł coges orientis. uł¬
augustales uicaru fuint coͣgnutoes
nõ tam̃ ad clem̃tiam nrãm. quã ad ã¬
plissimas ꝓotestates sciant ẽẽ referen¬
dum. Eoꝵ emite his plenũ uolum.
ẽẽ iudicium qui si ita res est ꝯcrim̃i
exigerit. rectĩ possint punire dãp¬
natos.
Si quis ꝓ uocanõe int̾ posita.
suspecti iuitĩcis uelit ꝓlatam uitaẽ
suĩam in hac uoce liberam hãt potesta¬
tem. nec timeat ꝯtumeliam iudicio¬
rum. cum e ab ip̃a iniuir̃ia possit :¬
facile ꝓ uõcare. maxime cum asolo
tmp̃fecto p̾tario nõ sine̾ dnpentio
cause ꝓuocari ꝑmͣissu sit. sciant gͥ
cuncti sibi ab iniuriis⁊ suspectis u¬
ditib. ⁊ ĩ capitali supplicio ac fortu¬

Expanded text:
inali humanitatis consideratione, si tempora suffragantur, interponendae provocationis copiam non negamus, ut ibi diligentius examinetur, ubi contra hominis salutem per errorem vel gratia cognitoris oppressa putatur esse iustitia: ea condicione, ut, si proconsules vel omnes Orientis, Augustalis, vicarii fuerint cognitores, non tam ad clementiam nostram quam ad amplissimas potestates sciant esse referendum. Eorum enim de his plenum volumus esse iudicium , qui, si ita res est et crimen exegerit, rectius possint punire damnatos.Si quis provocatione interposita suspecti iudicis velit prolatam evitare sententiam, in hac voce liberam habeat potestatem nec timeat contumeliam iudiciorum, cum et ab ipsa iniuria possit facile provocare, maxime cum a solo tantum praefecto praetorio non sine dispendio causae provocare permissum sit. Sciant igitur cuncti sibi ab iniuriis et suspectis iudicibus et in capitali supplicio ac fortu
Abbreviated transcription (Latin):
ustres p̃dictos uidices. ⁊ ea que ge¬
runtur excppe. scribẽ. scriptaq li¬
tigatoꝵid eclere. nrõs epłãres p̃ci¬
pimꝰ. ofticus uidełt eoꝵ cum quib
uir illustris q̃stor iudicat. exeq̃nti¬
b iudicata. ¶ hec si appłłatio fui̾t
oblata iudici qui nõ ex delegat̾ioẽ
cognoscit. eoꝵ enĩ sententus applła¬
tione suspensis qui exdelegatioe co¬
gnoscunt. necesse est eos extimare.
iuste nec ne suit applłatu qui cĩꝰ de¬
legauĩnt iudicanͣtas. ¶ huit salu¬
berrime legi. illud ⁊ ꝯsultissime
creclimꝰ mĩserendũ. ut si pͥuato nõ
illustri. uni plĩb ue ut at solet no¬
stra serenitas ad gita delegauit cãm¬

Expanded text:
ustres praedictos iudices et ea quae geruntur excipere scribere scriptaque litigatoripimus: officiis videlicet eorum, cum quibus vir illustris quaestor iudicat, exsequentibus iudicata. Haec, si appellatio fuerit oblata iudici, qui non ex delegatione cognoscit. Eorum enim sententiis appellatione suspensis, qui ex delegatione cognoscunt, necesse est eos aestimare, iuste nec ne fuerit appellatum, qui causas delegaverint iudicandas Huic salubecredidimus inserendum, ut, si privato, non illustri, uni pluribusve, ut adsolet, nostra serenitas adita delegaverit ca
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectus p̃torio qui ĩ nr̃o est ꝯmitam
cum uiro illustre q̃stiõe tẽporrali ui¬
delicet die. Rr̃i uero libellemes qͣne
apd̾ arbittos gesta sũt. suscipiant.
cognitioẽs inducant. ⁊ ea q̃ gerũt᷑
excipiant᷑. scribant. scͥpta litigatori¬
bus edant. ꝗ̃ ⁊̃ apd̾ arbitros licet
illustres sint. exdelegatiõe nr̃a co¬
gnoscentes Excpiunt. si in sacra¬
tissimo nr̃o miminis ꝯmitatu cau¬
se dicant᷑. ¶ Sane si illustrĩi ac
magnificoꝵ iudicum snĩe fuit ap¬
pellatiõe sinpense. eoꝵ uidełc. qͦ¬
snĩas licet applłatioe suspen᷑di. ꝑ
ꝯsultatioem nr̃am uolumꝰ apdien¬
tiam exspectari. litet antea piua¬
to homini .i. nõ illustrilite anob̾
delegata is postea tp̃r diffinitiõis
illustri decoratus dignitate reꝑtat᷑.
eoͣtẽ obseruando. ut si alter ei ꝯu̾ic¬
tus sit arditer qui nõ illustre menu¬
it dignitatem. quicꝗd aũt hac lege
spałr non u̾r expressum. id ueteꝵ
legum ꝯstiutiomĩꝙ regłis om̃s

Expanded text:
fectus praetorio, qui in nostro est comitatu, cum viro illustri quaestore temporali iudicet die. 4a . Nostri vero libellenses quae apud arbitros gesta sunt suscipiant, cognitiones inducant et ea quae geruntur excipiant scribant scriptaque litigatoribus edant: qui etiam apud arbitros, licet illustres sint, ex delegatione nostra cognoscentes excipiunt, si in sacratissimo nostri numinis comitatu causae dicantur. Sane si illustrium ac magnificorum iudicum sententiae fuerint appellatione suspensae, eorum videias licet appellatione suspendi, per consultationem nostram volumus audientiam expectari, licet antea privato homini, id est non illustri, lite a nobis delegata is postea tempore definitionis illustri decoratus dignitate reperiatur: eodem observando et si alter ei coniunctus sit arbiter, qui non illustrem meruit digr non videtur expressum, id veterum legum constitutionumque regulis omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Domina̾tioẽs libellis uł ecli¬
ctis facte citra ꝯsiliu publicũ non
ualenͣt de quib nec apolłãt necesse
est s sollepnitas de est.
S̾ Siquis libellos applłatoi̾os ĩ¬
gesserit. sciat se hr̃e licentĩa ⁊ arbi¬
trium ꝯ mutandi ⁊ suos libellos re¬
cuꝑandi. nec iuste penitutinis bum¬
anitas amputetur.

Expanded text:
ominationes libellis vel edictis factae citra consilium publicum non valent: de quibus nec appellare necesse est, si sollemnitas deest.Si quis libellos appellatorios ingesserit, sciat se habere licentiam arbitrium commutandi et suos libellos recuperandi, ne justae poenitudinis humanitas amputetur.
Abbreviated transcription (Latin):
llatio suscepta nõ fuit. inqua ĩ fer᷑ioꝵ
iudicum saicra tesi teratur augitio
ad ħ eade tacierita Aexꝰ mses ht litig¬
ator si uero arbiter apolłitioẽm su¬
sciꝑe. aũ reu̾elat᷑e dare ꝯtẽpserit.
quatuor m̃siuni tp̃a obseruentur.
ut his que statumꝰ actitatis. pareat
applłator ip̃ib que de applłatioĩb de¬
finitaͣ noscuntur. al. rel¬
õp̃ Precipimꝰ ex applłatioĩbr specta¬
bilium iudicum. qu̾e ꝑꝯ uultatioẽs nr̃i
numinis disceptatioẽm imͣplorãt. ñ
ntãm ulteriꝰ audientiam exspectari.
ne nrĩs octupatiõib quib ꝑ utilitatẽ
mundĩ singłoꝵ nõ umquã negotus
auocamut. aliena frautari ꝯmoda

Expanded text:
ta non fuerit, in qua inferiorum iudicum sacra desideratur auditio, ad haec eadem facienda sex menses habeat litigator. Si vero arbiter appellationem suscipere aut relationem dare contempserit, quattuor mensum tempora observentur: ut his quae statuimus actitatis pareat appellator temporibus, quae de appellationibus definita noscuntur. HONOR Praecipimus ex appellationibus spectabilium iudicum, quae per consultationes nostri numinis disceptationem implorant, non nostram ulterius audientiam expectari , ne nostris occupationibus, quibus pro utilitate mundi a singulorum nonnumquam negotiis avocamur, aliena fraudari
Abbreviated transcription (Latin):
nis eaꝙ obligauiͣt. tibi iure dñii possi¬
dere ꝑmisisse. ⁊ ĩ solutum declisse p̃¬
cib significes. dñe ꝯtractus ⁊ uolun¬
tas ad firͤmitatem tibi sufficit.
creclitores in potestatẽ habere. utrũ¬
ne ꝑsonali obligatos sibi anpigno¬
ra possidentes.iii rem actioẽm ꝯueni¬
re uelint. nõ est in certi uiris.
missum relinquentẽ. posse deteriorẽ
facere creclitoris ꝯditiõem certissim¬
um est. uñ sitibi obligatam rera
ꝓbare posse ꝯfidis. pignora ꝑseꝗ de

Expanded text:
nis ea quae obligaverat tibi iure dominii possidere permisisse et in solutum dedisse precibus significes, dominae contractus et voluntas ad firmitatem tibi sufficit. creditores in potestate habere, utrumne personali obligatos sibi, an pignora possidentes in rem actione convenire velint, non est incerti iuris.missum relinquentem posse deteriorem facere creditoris condicionem certissimum est. Unde si tibi obligatam rem probare posse confidis, pignora perse
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rule demigrauerunt in ꝓprio sũ¬
ptu eoꝵ instauratioẽm sibi met ĩ¬
telligant ꝓcurandam eoꝵ quẽ usu
publico beneficio potientes curam
reparatioĩs ad sollicitudinẽ a se ñ
ambigant ꝑtinere ita enĩ ⁊ splẽ¬
dor oꝑis ⁊ ciuitatis munitio cu
pͥuatoꝵ usu⁊ utilitate seruabit᷑.¬
oỹ. Quiꝰ ꝓlurime domꝰ cum of̃¬
ficiis suis inꝑnicib euxippi eẽ
memorintur. reclditus memora¬
toꝵ locoꝵ ꝓquantitate que placu¬
it ad p̃benda luminarie heclificia

Expanded text:
rulae demigraverint, proprio sumptu eorum instaurationem sibimet intellegant procurandam, eorumque usu publico beneficio potientes curam reparationis ac sollicitudinem ad se non ambigant pertinere. Ita enim et splendor operis et civitatis munitio cum privatorum usu et utilitate servabit. Quia plurimae domus cum officinis suis in porticibus zeuxippi esse memorantur, reditus memoratorum locorum pro quantitate, quae placuit, ad praebenda luminaria et aedificia
Abbreviated transcription (Latin):
yp Debitor qui pignorib ꝓfite¬
tur se creclitorib ceclere uichilo ma¬
gis liberabitur.
nam iuis ꝯstet᷑ spałr quedã
⁊ uniu̾sa bona gn̾ałr ad u̾sariu tup̃
pignori accepisse. Sequale. iuis ĩ oĩe¬
b hadere. iuris dictio tam reꝑati¬
da est: Ideoq sicertu ẽ posse eiimn
ex his que noͣminatĩ ei pignori obli¬
gata sũt: uͥniu̾sum rocldigere debi¬
tum. eaq̃ postea exhisdẽ benis pign¬

Expanded text:
. Debitor, qui pignoribus profitetur se creditoribus cedere, nihilo magis liberabitur.quaedam et universa bona generaliter adversarium tuum pignori accepisse et aequale ius in omnibus habere, iurisdictio tamen temperanda est. Ideoque si certum est posse eum ex his, quae nominatim ei pignori obligata sunt, universum redigere debitum, ea, quae postea ex isdem bonis pign
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Cum te pecuniam accepisse et
agros tuos obligasse fateris. nõ habes
ratioẽm ꝙ quereris u̾ite coattu pi¬
gnoritare. si igͥ reciꝑe ius renituã
solue creclitori pecuma debitam.
Mp̃ reses ꝓuincie uir clarissimꝰ
is pignoris tui Exeͣquentẽ te audi¬
et. nec tibi oberit snĩa adu̾s debi¬
torem tuu dicta. si eum colusisse᷑
cum at u̾saris tus. aut tudicũ noñ
cã cognita ẜ ꝓscriptioẽ suꝑatu eẽ¬

Expanded text:
 Cum te pecuniam accepisse et agros tuos obligasse fateris, non habet rationem, quod quereris vi te coactum pignori dare. Si igitur recipere vis rem tuam, solve creditoPraeses provinciae vir clarissimus ius pignoris tui exsequentem te audiet. Nec tibi oberit sententia adversus debitorem tuum dicta, si eum collusisse cum adversario suo aut, ut dicis, non causa cognita, sed praescriptione superatum e
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Postq tale offcm̃ depoĩtũ annũ¬
qr conpletũ aduocatoꝵ ꝯͣsortiũ ab¬
scadere. cũ comitiuã ꝯsistoriana o̾e̾q
om̃ib etiã aburbitane p̃fecture
aduoatĩe trahe̾tis.
tudinis tue. ł illuriciane. seu urb¬
icane p̾fecture. siue de his qui inꝓ
uicialib iudiciis cãrum patrocim¬
um ꝓfccet᷑. ⁊ electioĩs tue sedis re¬
gende ꝓuĩcie munus potestatẽq
susceꝑint post ꝑactam in tegre aci
sine ulla opinionis labe ami¬
nistratiõẽ. adalit offem̃¬

Expanded text:
ri postque tale officium depositum annumque completum advocatorum consortio abscedere cum comitiva consistoriana: omnequomnibus etiam ad urbicariae praefecturae advocationem trahendis. tudinis tuae vel Illyricianae seu urbicariae praefecturae sive de his, qui in provincialibus iudiciis causarum patrocinium profitentur, electione tuae sedis regendae provinciae munus potestatemque susceperit, post peractam integre ac sine ulla opinionis labe administrationem ad illud off
Abbreviated transcription (Latin):
auferentus credioit ꝑpãte posteiͣ¬
ons sublimitas pͥncipis. ut iam li¬
balitare nr̃i miminis uin clarissum
fisci patroni p̾fatã aui su̾mã sine
fraude annus singłis ꝯsequantur.
abamplisima tua sece pari lance
inursq diuidentam. Nam uniu̾¬
tib indulgetur. sacras insuꝑ epłaᷤᷤ
quib approlũtur uiri clarisimi
p̾standas ꝓspicimꝰ. siue suos fili¬
os siue quosdã alios duxiͣt illustã¬
ndos. ad ħ altiori benefirõ coditil¬
los quib illustas honoratur digͥtaᷤ
ꝯseq̃nr̃. quos unuis solũ nõe eĩdẽ
uiris facũdissimis daturos nos po¬

Expanded text:
auferendas credidit parca posterioris subtilitas principis, ut iam liberalitate nostri numinis viri clarissimi fisci patroni praefatam auri summam sine fraude annis singulis consequantur, ab amplissima tua sede pari lance in utrumque dividendam. nam univetibus indulgetur. Sacras insuper epistulas, quibus adprobantur viri clarissimi filios sive quos alios duxerint illustrandos. Ad haec altiore beneficio codicillos, quibus illustris honoratur dignitas, consequantur, quos unius solum nomine eisdem viris facundissimis daturos nos po
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio obtulerͣt litigator. ne
⁊ honoratis qui hoc putauent eli¬
gendũ. eo is liceat horare quous¬
q maluerint. uitelicrut ñ adtũ¬
pe ꝯpenoui stipemiq d̾ formẽ har
ripiatur occasio. s laudis ꝑcã aug¬
m̃ita q̃m̃tur. Nam si lucro pecuma
capiaraur. ueluri abiecti arq dege¬
neres. int̾ulissimos nua̾bũtur. q¬
quis gͥ ex his quos agere ꝑmisimuᷤ
uult ẽẽ casioicus. eam solam qͣm sũ¬

Expanded text:
arbitrio obtulerit litigator. Nemonoratis, qui hoc putaverint eligendum, eo usque liceat orare, quousque maluerint, videlicet ut non ad turpe compendium stipemque deformem haec adripiatur occasio, sed laudis per eam augmenta quaerantur. nam si lucro pecuniaque capiantur, veluti abiecti atque degeneres inter vilissimos numerabuntur. Quisquis igitur ex his, quos agere permisimus, vult esse causidicus, eam solam, quam su
Abbreviated transcription (Latin):
itidẽ uiri facudissimi. ꝯferentos co¬
dem credidem̃t honẽs binas solidoꝵ ꝓ
singłis miliria ncͥq amplius no¬
uerint dependenda uiris magnific¬
tis comitib dicatissimoꝵ domest¬
icoꝵ .i. ut equitũ quidẽ ꝓeo quim
t̃ equites meritus ẽ peditũ ant̃peo
qui urt̃ pedites inserendus ẽ. soli¬
tis iudelie statũ stipend̾is uec nõ
tetͣis solatiis idẽ tubnib depitan¬
dis sine quolib alio dispendio al
digni indicari sut hii mulrona¬
gis in anteriob qͥuoq sunt adu¬
nandi.

Expanded text:
facundissimi, cum offerendos eosdem crediderint homines, bina solidorum pro singulis millia nihilque amplius noverint dependenda viris magnificis comitibus dicatissimorum domesticorum, id est equitum quidem pro eo, qui inter equites meriturus est, peditum autem pro eo, qui inter pedites inserendus est: solitis videlicet statim stipendiis nec non ceteris solaciis isdem tironibus deputandis sine quolibet alio dispendio. Aldigni iudicati sunt, ii multo magis in anterioribus quoque sunt adiuvandi.
Abbreviated transcription (Latin):
incquid amini largira¬
te ⁊ munificẽna pn̾timus princi¬
pali togaroris ꝑ orientẽ emin̾etis¬
sime p̾fecture reuerentiã studioꝵ
id sibi p̃senti sanctione p̾stitũ ẽẽ
congnoscãt patroni cãꝵ illustits
urbicatie p̾fecture.

Expanded text:
idquid animi largitate et munificentia praestitimus principali togatis per Orientem eminentissimae praefecturae reverentia studiorum, id sibi praesenti sanctione praestitum esse cognoscant patroni causarum illustris urbicariae praefecturae.
Abbreviated transcription (Latin):
uõ monͥtus aiudice ea excusatic̃e
que nequeat ꝓbari. cuicũq ꝑtip¬
atitciniũ deneganiͣt. Cͣareaͣt foro.
se restitui. Siquis aũt exlitigato¬
rib decectus fui̾t seꝑatĩ retractas¬
se cũpłib ⁊ adu̾sano suo tali fra¬
ude subtrassisse paris defensionis
copiã. ostendit ꝓculdubio unꝗͣ
ase litem foui ⁊ auctoiͣtatõ iud¬
icis a se lusã ẽẽ exꝑiet᷑.

Expanded text:
vero monitus a iudice ea excusatione, quae nequeat comprobari, cuicumque parti patrocinium denegaverit, careat foro, piam posse restitui. Si quis autem ex litigatoribus detectus fuerit separatim tractasse cum pluribus et adversario suo tali fraude subtraxisse paris defensionis copiam, ostendet procul dubio iniquam a se litem foveri et auctoritatem iudicis a se lusam experietur.
Abbreviated transcription (Latin):
nterpositas metus causat᷑¬
sacriones. ratas ñ hab̾i. ed̾icro ꝑpe¬
tuo ꝯrinetur. Nec tnͣ quilib⁊ mẽtuᷤᷤ
adrestindenta ea que ꝯsensu t̃min¬
ata sũt. sufficit. S talẽ menĩ ꝓba¬
ri oportet. qui salutis ꝑitulũ uł cor
poris crͣuciatũ. ꝯtmeat. adiuimra¬
men ⁊ dolũ aguẽtũ qualiras cau¬
se pñcipał non sufficit. unde sinidͥ
natas. mĩe instaurari oporor. Ser
q̃ui eũ cũ qͦ te rrãssegisse ꝯmemo¬
tas. exancilla nia natũ ẜuũ mũ eẽ¬

Expanded text:
nterpositas metus causa transactiones ratas non haberi edicto perpetuo continetur. nec tamen quilibet metus ad rescindenda ea, quae consensu terminata sunt, sufficit, sed talem metum probari opporis cruciatum contineat. Ad vim tamen vel dolum arguendum qualitas causae principalis non sufficit: unde si nihil natas minime instaurari oportet. Sed quoniam eum, cum quo te transegisse commemoras, ex ancilla tua natum servum e
Abbreviated transcription (Latin):
d.⁊ ꝑ tatris tu filiis o̾ pat̾na h¬
saguinis. itẽq placiroꝵ questiõe
inferre pͥarũ ꝓbe postulas. nͦullus
⁊ enĩ erit litiu finis. si atrãsaccõĩ¬
b bona fice int̾posiris: ceꝑit facil¬
e discedi.

Expanded text:
ris tui filiis de paterna ssanguinis itemque placitorum quaestionem inferre parum probe postulas. nullus etenim erit litium finis, si a transactionibus bona fide interpositis coeperit facile discedi.
Abbreviated transcription (Latin):
deo aucue̾ solitumit. non solũ nora¬
tur infaiia. uerũ ⁊̃ acccẽ pͥisatus.
Restrtuta pena que pactis ꝓbatur.ĩ¬
p̃ta. ctreꝵ ꝓprietate careat. ⁊ emolu¬
m̃to quod expacto uł trasaccc̃e illa ꝯ¬
salutẽ pratipũ confutatiõe initaꝵ
ẽẽ uiraemͣnt pactonũ.

Expanded text:
lum inuratur infamia, verum etiam actione privatus, restituta poena quae pactis probatur inserta, et rerum proprietate careat et emolumento, quod ex pacto vel transactione illa salutem principum confirmationem initarum esse iuraverint pactionum.
Abbreviated transcription (Latin):
prĩcriminalił siue cuuł actio moueat᷑.
nec si ciuilt fui̾t actũ: criminalẽ posse
ꝯnsuitii ⁊ simiłr e ꝯtrario sic deniq ⁊
ꝑuim possessioẽ deiect̾. si de ea recuꝑan¬
da recuꝑanda int̃ dicto un ui fui̾t uiꝰ
nõ ꝓhibetur tñ ⁊̃ lege lulia deu᷑i pub¬
lico urditio inscituere accusatõe. ⁊ sũpͥ

Expanded text:
riminalis sive civilis actio moveatur, nec si civiliter fuerit actum, criminalem posse consumi, et similiter e contrario. Sic denique et per vim possessione deiectus, si de ea recuperanda interdicto unde vi erit usus, non prohibetur tamen etiam lege Iulia de vi publico iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
qua iuris diftimtõe nõ ambigͥ ⁊̃ falsi cri¬
m̃: de quo cuuͣłr iam actum ẽ: crimin¬
reb inspectis claues traditas coberecti ꝓ¬
fitearis. ⁊ cũ debis exbibendis ap̃ iudi¬
cem qͣteretur. ratoem ꝯpensatioĩs ĩ du¬
ci nõ oportnit. Exhibitis enĩ q̃ desid̃¬
raritur. siͦis irdicib directa q̃stio dere¬
linq̃nda ẽ.¬

Expanded text:
Qua iuris definitione non ambigitur etiam falsi crimen, de quo civiliter iam actum est, criminrebus inspectis claves traditas coheredi profitearis. sed cum de his exhibendis apud iudicem quaereretur, rationem compensationis induci non oportuit. exhibitis enim quae desiderantur suis iudicibus directa quaestio derelinquenda e
Abbreviated transcription (Latin):
o Sił piter tuus tui uiris tibi ꝯstituto
actioẽm adũs debitores suos mandauit.
potuit ip̃e p̃sens adu̾s eos re ĩ tegra expe¬
riri. Siquid itaq ab eo apd iudicẽ actu
est. restini nulla ratio patitur.¬
õp nam si ꝯtrariam snĩam repõta¬
uerunt qui te ad exertendas causas appel¬
latioĩs ꝓcuratorẽ ꝯstituerũt. si t̃ nichil
culpa tua scm̃ est: sũptus quos in lite pro¬
babiliratiõe fẽceras ꝯtraria mantan ac¬
tĩone petire potes:¬
de Himantus soroeis tue tͥ ꝓcuraris.
petẽre bonoꝵ possessioẽm noluit: cum
ip̃o tibi ꝯgrediendum ẽ quã querelã i ta
cum effectu hs̃ si mͣantusse te ut peteret
bonoꝵ possessio eñꝙ neglessisse arguas.
lutam peciũan ł factami ꝯ dẽpnatione
põt exercere actiõem.
d̾ Si litteras eius secutus qui pecunie
actor fugͣͣtei qui tibi litteras tratidĩt pe¬
tus es mandati actio tibi ꝯpetit.
in rẽ suam seruis eiꝰ crecleres mandauit

Expanded text:
 Si pater tuus tibi sui iuris constituto actionem adversus debitores suos mandavit, potuit ipse praesens adversus eos re integra experiri. Si quid itaque ab eo apud iudicem actum est, rescindi nulla ratio patituramsi contrariam sententiam reportaverunt, qui te ad exercendas causas appellationis procuratorem constituerunt, si tamen nihil culpa tua factum est, sumptus , quos in lite probabili ratione feceras, contraria mandati actione petere potes maritus sororis tuae tibi procurans petere bonorum possessionem noluit, cum ipso tibi congrediendum est. Quam querellam ita cum effectu habes, si mandasse te, ut peteretur bonorum possessio, eumque neglexisse arguas Alutam pecuniam vel factam condemnationem potest exercere actionem. Si litteras eius secutus, qui pecuniae auctor fuerat, ei qui tibi litteras tradidit petus es, mandati actio tibi competitin rem suam servis eius crederes, mandavit et
Abbreviated transcription (Latin):
cuniia uumerata qui suam ꝑtẽ. suscep̃.
Ne industria penas desidie soluat. Si eĩ
alĩ hr̃s tp̃a oportuna quẽ admodum
coheres eĩ obseruasset. ⁊ suũ uterq recipe
ret. seq̃nte altercanõib minime locus re¬
mp̃ Adu̾sus eum cuiꝰ negotia ge ta stͭ
de pecuĩa quã de pͥis opib ł ab aliis mu¬
tuo atcopta erogasti ea. Nõ tñi mãdati
actiõe ꝓ sorte. ⁊ u̾sũris. potes expiri. de
salario ꝙ ꝓmisitap̾p̃sidẽ ꝓuuicie cognitõ
p̃bebitur.

Expanded text:
cunia numerata qui suam partem suscepit, ne industria poenas desidiae solvat. Si enim et alius heres tempora opportuna quemadmodum coheres eius observasset, et suum uterque recipiebat et sequentibus altercationibus minime locus re. Adversus eum, cuius negotia gesta sunt, de pecunia, quam de propriis opibus vel ab aliis mutuo acceptam erogasti, mandati actione pro sorte et usuris potes experiri: de salario quod promisit a praeside provinciae cognitio praebebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
heredib institutis. urio exquĩq
altero ex septẽ unciis mu̾sueũ qex
ꝓ ea parte qua   solutu ẽ testam̃¬
tum. cum iure intestati qui op¬
tinuit succedat. nͣ legata neq
libertates ⁊ directe ꝯpetant cͦ fi¬
dĩ ꝯmissarie p̾rãri debeant.
d̾ Tum qui ĩ officiosi ⁊ usai̾em
delatã nõ tenuit. afalsi accusat¬
one nõ submoner placuit. idem
obseruatur ⁊ si eoteario falsi crim¬
ine instituto uictus postea d̾ ĩ offi¬
cioso actioẽm exercere maluit.¬

Expanded text:
heredibus institutis, uno ex quinque, altero ex septem unciis, adversus eumpro ea parte, qua resolutum est testamentum, cum iure intestati qui obtinuit succedat, neque legata neque libertates et directae competant et fideicommissariae praestari debeant.. Eum, qui inofficiosi querellam delatam non tenuit, a falsi accusatione non submoveri placuit. Idem observatur et si e contrario falsi crimine instituto victus postea de inofficioso actionem exercere malu
Abbreviated transcription (Latin):
qre ad pacẽ sũt. nõ accredantes aũe ꝑ nos
gite lumine ignis uñ ⁊ flame quã actẽ¬
oistis. seo opluratũ ẽ coreoꝵ ut siriptũ
ẽ ut nõ intelligere uellent. pͥastors u¬
ocem oues que moe nõ erãt auoite mi¬
nime ualuerunt. In quib seruantes
ea que ab ip̃oꝵ sũt starura pomifice oos
minime innĩa cõmunione recipimꝰ.
⁊ ab om̃i eccła catholiea tẽ ussimus
alienos. nisi errore ñpnatt doctimam
mrãm quã iotiui sequih ma regłati
ꝓfessicẽ sigͥnauenur. Equũ quippeẽ
ut qui nr̃is minime obeotẽtiã accomi

Expanded text:
quae ad pacem sunt. Non credentibus autem per nos flammae, quam accendistis, sed obduratum est cor eorum, ut scriptum est, ut non intellegerent, et pastoris uocem oues, quae meae non erant, audire minime uoluerunt. in quibus seruantes ea, quae ab ipsorum sunt statuta pontifice, eos minime in nostra communione recepimus et ab omni ecclesia catholica esse iussimus alienos, nisi errore damnato doctrinam nostram quantocius sequi habita regulari professione signauerint. aequum quippe est, ut, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp̃ His uerbis
titio decẽmilia ł insula rolinquo
ita ut quĩq milia exhis. ł eantẽ
tm̃ in libertate adiuo seuero hoc
ad missu ẽ. s ĩ pecuniariis causiꝰ
uoluntatis tuende ¶ grã nõ in¬
merito recipientũ ẽ  utͣ etiã ex
ad modũ respiciũt. siue atͦtãtũ
ł facientu aliꝙ. fidĩ ꝯmissi actio
oĩfaria nͨascatur. uidłc in ꝯditioĩ¬
b post exitꝰ eaꝵ; ¶ Sim uo lega¬
to aut fidĩ ꝯmisso relicto testat᷑or
legatarũ seu fidĩ ꝯmissarũ ꝓ¬
hibuerit. heredẽ sĩ ł aliu quo¬
ram debitu exigere. ht̃ debi¬
tor adu̾sus legatariu seu frtĩ cõ¬
missariu agentẽ usq ad qͣntita

Expanded text:
 his verbis: "Titio decem millia vel insulam relinquo, ita ut quinque millia ex his vel eandem tamen in libertate a divo Severo hoc admissum est. Sed in pecuniariis causis voluntatis tuendae gratia non immerito recipiendum est, ut etiam ex ad modum respiciunt, sive ad dandum vel faciendum aliquid, fideicommissi actio omnifariam nascatur, videlicet in condicionibus post exitum earum. Sin vero legato aut fideicommisso relicto testator legatarium seu fideicommissarium prohibuerit heredem suum vel alium quendam debitum exigere, habet debitor adversus legatarium seu fideicommissarium a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ S. et si ñ designata certa qͣn¬
ticate totẽ tibi legauit mari
m̃to petis. necessaria ꝓbatioe
numerate pecunie. ꝙ si qͣntitatẽ
exp̃xit. dͥebetur. ⁊ si intotẽ tia¬
tũ nõ ẽ. quasi aliũr legatũ ñ eo

Expanded text:
. Si non designata certa quantitate dotem tibi legavit maritmento petis, necessaria probatio est numeratae pecuniae. Quod si quantitatem expressit, debetur et si in dotem datum non est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspexit. actiões tã ꝑsõãles quã in
rem ⁊ ypothecarias tedimꝰ ⁊ inrẽ
missioĩs tenebrosissimꝰ error ab olitꝰ
ẽ. ⁊ ad hãc legẽ ꝑuenimꝰ. ¶ Nẽõ
itaq eaq̃ ꝑ legatum ł pure ł subtẽ¬
to die relicta sũt. ł que restitui a¬
liis disposita sũt. ł substitutioe in
posita ẜm ueterẽ dispositioẽ putet
eẽ inposteꝵ alienanda. ł pignoris ł
ypothece titulo adsignanta. ł man¬
ciꝑia maniiutenta. s sciat ꝙ hoc
ꝙ aͣlienũ ẽ nõ ei liceat ut pote sui pa¬
trimonii existens alieno iuiri appli¬
care. qr satis absurcdũ ẽ: ⁊ in ratio¬
nabile rẽ quã in suis bonis pure  pͥo¬
ssitet. eã ad alios posse trãs ferre. ł
ypothete pignorisue noĩe obliga¬

Expanded text:
spexit et actiones tam personales quam in rem et hypothecarias dedimus et in rem missionis tenebrosissimus error abolitus est, et ad hanc legem pervenimus. Nemo itaque ea, quae per legatum vel pure vel sub certo die relicta sunt vel quae restitui aliis disposita sunt vel substitutione posita, secundum veterem dispositionem putet esse in posterum alienanda vel pignoris vel hypothecae titulo adsignanda vel mancipia manumittenda, sed sciat, quod hoc quod alienum est non ei liceat utpote sui patrimonii existens alieno iuri applicare, quia satis absurdum est et inrationabile rem, quam in suis bonis pure non possidet, eam ad alios posse transferre vel hypothecae pignorisve nomine obliga
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. ns hoc noĩt ꝯuetraris.
solucite age̾ nõ dẽbes. cũ aut
soluta dote nulla suꝑsit ac̾tio.
aut ñ recddita ad u̾sus petenie
iuxta defuncti uoluntatẽ. para¬
maritus tͥ. anque ĩ strum̃to do¬
statu t. ꝗppe suꝑiore quide̾ casis
datũ ꝓbanti repeti tm̃. posterio¬
re uero nichil nocente salsa demõ¬
stratiõe significatũ in strurnto pe¬
stulari possit. R̾ de his que submo

Expanded text:
cavit, ne hoc nomine conveniaris, sollicite agere non debes, cum aut soluta dote nulla supersit actio aut non reddita adversus petentem iuxta defuncti voluntatem paramaritus tibi, an quae instrumento dostatuit, quippe superiore quidem casu datum probanti repeti tantum, posteriore vero nihil nocente falsa demonstratione significatum instrumento postulari pos
Abbreviated transcription (Latin):
litem ꝯseruando. s actor ꝯtuma
cadar omĩ modo delite si reus ab¬
soluetur. si uero aliqua ꝯdẽpn¬
atio ꝯtra reũꝑabsente actore ꝓ¬
feratur: quã forsitan nõ sufficiẽ¬
tem sibi actor putauiͣt fugitiuꝰ
nullo mͦ tautũ eand̃e litem resũ¬
scitari ꝯ cectutiꝰ. ⁊ hec quidẽ pena
actora fiat in pͥosita. ¶Sm aũ

Expanded text:
litem conservando: sed actor contumax litem conservando: sed actor contumax cadat omnimodo lite, si reus absolvetur: sin vero aliqua condemnatio contra reum pro absente actore proferatur, quam forsitan non sufficientem sibi actor putaverit fugitivus, nullo modo iterum eandem litem resuscitare concedimus. Et haec quidem poena actori fiat imposita Sin autem
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiens actitattum ẽ nichil ex
quo passit t̃mrno cause certa fi¬
eri ꝯ ⁊ ectura. nõ solum parte
fugientem᷑ ab obseruanõe uui
dicii relaxare. s etia ĩ om̃s ex¬
pẽsas que ꝯsueto modo circa lites
expendiuntur: ẽum ꝯdẽpnaẽ.
uera quantitate eaꝵ sacram̃to
fugientis manifestanta. ⁊ oĩ
cautela quã suꝑ lite reus expo¬
suit reddenta que e si remãs it
uirib u̾acuabitur. ¶Sin aũ
ex gestis apd̾ se habitis parte ac¬
toris minime inuenta. possit
inuenire uiam ex qua mani¬
festũ eiͣ fiat᷑ quid statuendũ sit¬
⁊̃ ab sente actore si eum melio¬
rem causam habe̾ ꝑspexerit. ꝓ
eo ferre sententia nõ moretur
⁊ p̃sente reu absenti actori cõ¬
dẽpnare: exponsis tm̃ mͦ litis qͣs
reus legitĩe se expendisse ĩurau¬
erit. ꝯdẽpnatiõe exͣcipiendis: qr
hãc penã aͬctori ⁊ meliorẽ causa
habenti ꝓpt̃ solam absentie ꝯtu¬
matiam mponimꝰ. Nullo
penitus ei regressu ad eandem

Expanded text:
sufficiens actitatum est, ex quo possit termino causae certa fieri coniectura, non solum partem fudicii relaxare, sed etiam in omnes expensas, quae consueto modo circa lites expenduntur, eum condemnare, vera quantitate earum sacramento fugientis manifestanda et omni cautela, quam super lite reus exposuit, reddenda: quae et si remanserit, viribus vacuabitur. Sin autem ex gestis apud se habitis parte actoris minime inventa possit invenire viam, ex qua manifestum ei fiat, quid statuendum sit, et absente actore, si eum meliorem causam habere perspexerit, pro eo ferre sententiam non moretur et praesentem reum absenti actori condemnare, expensis tantummodo litis, quas reus legitime se expendisse iuraverit, condemnatione excipiendis, quia hanc poenam actori et meliorem causam habenti propter solam absentiae contumaciam imponimus. Nullo penitus ei regressu ad eandem
Abbreviated transcription (Latin):
absentem ꝓmere ꝯdẽpnatiõe ñ
cesset. que ad effectum ꝑducatur
⁊ ꝑ res ⁊ facultates fugientes uic¬
tori satis fiat. siue ip̃e iudex ex sua
iuris dictioñ hoc facere põt: siue
ꝑ relatiõẽm ad̾ maiorẽ iudicem
solãm p̾tendenni. ꝯ ceclenda ꝯtra¬
dicendi cũ inpossessiõe ex huius¬
moĩ causa actor muttitur. nec si
reu̾sus fuiͣt ÷ uoluit fidĩ uissio¬
nẽ tare. ⁊ possessiõẽm recupera¬
re.audiatur. inhuiꝰ moĩ ⁊ eru
casib omẽm ei ꝯt᷑radictiõem excl¬
iroim ¶Cum aũt heremodiciu
uentilatur siue ꝓ actore siũ ꝓ
reo examunatõsñ ull obstaculo
celebretur. Cum enĩ t᷑ribiles
in meclio ꝓponuntur scͥpture.
litigatoris absentia. dĩ ap̃sẽtia
repleatur. Nec ꝑtimescat ucg̾x.
appellatioĩs obstaculu: cum ei
qui ꝯtumacit̃ ab eẽ noscitur. nu¬

Expanded text:
absentem promere condemnationem non cesset, quae ad effectum perducatur: et per res et facultates fugientis victori satisfiat, sive ipse iudex ex sua iurisdictione hoc facere potest, sive per relationem ad maiorem iudicem solam praetendenti concedenda contradicendi, cum in possessionem ex huiusmodi causa actor mittitur: nec si reversus fuerit et voluerit fideiussiones dare et possessionem recuperare, audiatur: in huiusmodi etenim casibus omnem ei contradictionem excludimus. Cum autem eremodicium ventilatur sive pro actore sive pro reo, examinatione sine ullo obstaculo celebretur. Cum enim terribiles in medio proponuntur scripturae, litigatoris absentia dei praesentia repletur, nec pertimescat iudex appellationis obstaculum, cum ei, qui contumacit
Abbreviated transcription (Latin):
estam̃to tutor datus. ut aboĩs pis
excusareris. que pupilli in alia ꝓuincia
quã un es ubiq moraris possident intͣ
quinqͣgesimu diem postulare debiu̾sti.
Ꝙ si facẽ tessasti: excusatõ quidẽ tpĩs
fusum parrimonium antibi ad iũgi
aliquos curatores oporteat. p̃ses ꝓmĩcie
site in sufficientẽ dep̃hendiͣt.¬

Expanded text:
Testamento tutor datus, ut a bonis his excuseris, quae pupilli tui in alia provincia quam unde es ubique moraris possident, intra quinquagesimum diem postulare debuisti. Quod si facere cessasti, excusatio quidem temporfusum patrimonium an tibi adiungi aliquos curatores oporteat, praeses provinciae, si te insufficientem deprehend
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ꝓpe finẽ triennii ꝓfe¬
ratur. ꝓͣ quo ⁊ p̃sẽnte legẽ ĩ du¬
ximꝰ. ¶ Si enuĩ anteriore tp̃r
in quo larga tp̃is ir̃ est dilatio.
spes ab senti relicta sui̾t reu̾tẽ¬
di: alterutra pars cessaui̾t. ĩ sola
expensaꝵ datiõe. ⁊ ab solutiõe for¬
sitan p̃scetur periał sententia. ñ
aũt tt̃ mors litis ⁊ ꝯdẽpratio ĩ ab¬
sentem introdutatur: que ĩhis
tm̃ mͦ casib aͥccidunt. in quib
trienniiefluentis imminet for¬
miclo. ¶ Siue aũt alterutra
te absente siue utraq parte p̾sta¬
te lis fuiͣt decisa: om̃s iudices qui
sub nr̃o imꝑio ꝯstituti sũt. sciãt
nandum. quãtu ꝓ solitis expen¬
sis litium iurauit. nõ ignoranits
ꝙ sĩ hoc p̃ter miserint ipĩ d̾ ꝓpͥo

Expanded text:
tentia prope finem triennii proferatur, pro quo et praesentem legem induximus. Si enim in anteriore tempore, in quo larga temporis superest dilatio et spes absenti relicta fuerit revertendi, alterutra pars cessaverit, in sola expensarum datione et absolutione forsitan praestetur poenalis sententia, non autem tunc mors litis et condemnatio in absentem introducatur, quae in his tantummodo casibus accidunt, in quibus triennii effluentis imminet formido Sive autem alterutra parte absente sive utraque praesente lis fuerit decisa, omnes iudices, qui sub imperio nostro constituti sunt, sciant nandum, quantum pro solitis expensis litium iuraverit, non ignorantes, quod, si hoc praetermiserint, ipsi de pro
Abbreviated transcription (Latin):
sũctioẽs: nõ ultra tͤrienmi mẽ¬
tas post litem ꝯtestatam ẽẽ ꝓtra¬
hendas. s om̃s urdices siũ inhac
alma urbe. sũi in ꝓuincia. maio¬
rem seu minorẽ ꝑ agant ãmini¬
stratioẽm. siũ inmagistratibus
ceclendum ulteriꝰ lites quã tri¬
eñiũ pai extendere. ẜoc eni iudi¬
cialis magis ẽẽ potestans nemo ẽ
qui ignoret. nã si ipĩ uolui̾nt.⁊
nullus tã aitax inuenitur. qui
possit in uito uidice litẽ ꝓcelaro.
Et si quidẽ pars actoris cessan¬
erit quatenꝰ multiplici dilatione
reus fatigetur ⁊ triennii mete
post litem ꝯtestatã iã ꝓpe finem
ueniant. ut sem̃stre tẽpꝰ tantu
eis sr̃ sit. łicentia erit uidici per
executores negotii actorẽ reꝗrere
parteq eiꝰ fugiente exuna parte
actoris ab sentiam in cusante. iu¬
dicib onũ modo suas aures huiuꝰ¬
moĩ qͥnestioni reserantib. ⁊ si ꝑ
tres uices hoc fiat subsecutũ de¬
cem dieꝵ spatio ꝑ unũquẽq in¬

Expanded text:
functiones, non ultra triennii metas post litem contestatam esse protrahendas: sed omnes iudices, sive in hac alma urbe sive in provinciis maiorem seu minorem peragunt administrationem, sive in magistratibus e eis concedendum ulterius lites quam triennii spatio extendere. Hoc etenim iudicialis magis esse potestatis nemo est qui ignoret: nam si ipsi voluerint, nullus tam audax invenitur, qui possit invito iudice litem protelare Et si quidem pars actoris cessaverit, quatenus multiplici dilatione reus fatigetur, et triennii metae post litem contestatam iam prope finem veniant, ut semenstre tempus tantum ei supersit, licentia erit iudici per exsecutores negotii actorem requirere, parte fugiente ex una parte actoris absentiam incusante et iudicibus omnimodo suas aures huiusmodi quaestioni reserantibus: et si per tres vices hoc fuerit subsecutum, decem dierum spatio per unumquemque in
Abbreviated transcription (Latin):
ne lites fiant pene in mortales
⁊ uite homiñ mod̃u excedãt
cum crumminales quidẽ causas iã
nrã lex bienmo ꝯclusit ⁊ pecu¬
niarie cause frequentiores sũt
⁊ sepe ipe materia crminibus
creare noscuntur. p̃sentẽ legem
sr̃ hn orbi traꝵ ponentã nullis
loͬcoꝵ ł tempoꝵ angnstiis cohar¬
tantam ponere. censemꝰ itaq
omĩs lites sr̃ pecuniis quãtetũ¬
cumq quantitatis. siue st̃ ꝯͣdin¬
onib. siue sr̃ iuͦre cuutatu. se¬
n priuato fuerint illareł sr̃ poss

Expanded text:
ne lites fiant paene immortales et vitae hominum modum excedant, cum criminales quidem causas iam nostra lex biennio conclusit et pecuniariae causae frequentiores sunt et saepe ipsae materiam criminibus creare noscuntur, praesentem legem super his orbi terrarum ponendam, nullis locorum vel temporum angustiis coartandam ponere. Censemus itaque omnes lites super pecuniis quantaecumque quantitatis, sive super condicionibus sive super iure civitatum seu privato fuerint i