comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tusculanum. auenent ã dc̃ famiu¬
a nõis mei exeat r̃ nolunitatem
eos quo muntatos intciugendis. ꝯ ̃¬
est quibus erneib̾des fidicomis¬
simubertatem redoitenũt ffiditue

Expanded text:
Tusculanum alienent et ne de familia nominis mei exeat.' secundum uoluntatem eos quoque inuitatos intellegendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
fiuie datur. ¶ Non iure tuto¬
n dato mat̾ legauit si ꝯsentiat
ut decreto p̾toris ꝯfirmetur ⁊ pre¬
tor non idoneum cristimet. actõ
legati nõ denegabitur qui mu¬
tianam cautom.alicuius non
faciendi causa int̾posuit si post¬
ea fec̾it fructus quorlegator quos¬
in principio ꝑmitti nõce est resti¬
tuẽ debet. ¶Uaris actõio le¬
gatoꝵ simullegatanus uti nõ
põt. qr legatũ datũ in partes di¬
legatanus pluribus actõmib¬
est datum uti s ut iarior eis a¬
gendi facutas sit eruna int̾ur
que fuit electa legatũ pete repe¬
tendoꝵ legator facultas ereote¬
sc̃o souitor danda est ꝙ nritum
eẽ post de functi memoriam dãp¬
natam apparũit. si iam mõ oĩbr
solutis crimen ꝑdueluonis il
filia ut acceptis erurditate mea
in portõm tuam .c. aureis ⁊ pdio
tusculano ꝑtemhrditatis restitu
tem de parte sua retenturã. ¶Eor
quib mortis cã donatum est fide¬
icomitti quo tp̃r potest qd fidio.¬

Expanded text:
filiae datum.Non iure tutori dato mater legauit: si consentiat, ut decreto praetoris confirmetur, et praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur.Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum quos principio promitti necesse est restituere debet.Uariis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes dilegatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illfilia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem hereditatis restituatem de parte sua retenturam. Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoquo tempore potest: quod fid
Abbreviated transcription (Latin):
oitione exstipulatu debet᷑
emancipato confri debet di¬
u̾sum est i legito condiciõa¬
li qr et si ĩpotestate fuisset
et post mortem pr̃is conoi¬
tio. extitiss ip̃e hret hacti¬
oncm. ¶E mancipatus fili¬
us si iniuzurum hab accõ¬
nem. uicħ conferre ocbet .n.
magis lunoicte quam ꝑse¬
si furti habet acc̃om cõferre
cebebit. ¶Sitres emancipa¬
ti ouo ĩpotestate sint gauis¬
se cissus. libro septimo iu¬
ris cuulis t̾cias confẽndas
putit ut emancipati. quia
inuicem. non conferunt
unius loco sint nec roigna¬
ri cos oportẽ. si plus confe¬
rant et minus accipiant
quia ĩ potestate fuit corum

Expanded text:
ipulatu debetur emancipato, conferri debet. diuersum est in legato condicionali, quia et si in potestate fuisset et post mortem patris condicio extitisset, ipse haberet actionem. Emancipatus filius si iniuriarum habet actionem, nihil conferre debet: magis enim uindictae quam pesi furti habeat actionem conferre debebit. Si tres emancipati, duo in potestate sint, Gaius Cassius libro septimo iuris ciuilis tertias conferendas putat, ut emancipati, quia inuicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in potestate eorum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
pupillaris ualee et iegatioi¬
pus prandai sunt que ab sub¬
stitutione data sunt. ¶dem
apupilo bonorum possõ in
substitutum tñ actionem ic¬
non debue̾ĩt sic et cresce̾ asub¬
stituto data legita si bonoru
possonem plus ad fuium ꝑ¬
ueniss quem admodum et
ip̃c filius sit plus exceptis¬
debet. hus consequens esse
stitutus ĩptem legati uoĩe

Expanded text:
pupillaris ualet, et legata omnibus praestanda sunt, quae a substitutione data sunt. 35 Ida pupillo bonorum possessio, in substitutum tamen eius actionem lenon debuerit. sic et crescere a substituto data legata, si per bonorum possessionem plus ad filium peruenisset, quemadmodum et ipse filius deberet. his consequens esse stitutus in partem legati nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tantem ita diuidi oportet. ũ
uius alterum quuncucem
habeant. MAuriã.
incus ĩpussimus malc oe
me mitus ħrs esto pure hr̃s
.N. institiutur cum male di

Expanded text:
tantem ita dividi oportet, ut vius alterum quincuncem habeant. Marcianusmeus inpiissimus male de me meritus heres esto": pure enim heres instituitur cum maledict
Abbreviated transcription (Latin):
xouitu accusatum non iu¬
re test̾o manumissum añ
rea fu̾at ciusdem criminis
postulata rõnis est/ qͣr sequi¬
lata istitutio mom̃ti habeit
Si in pre uł pria ui alra si¬
mili asumptione fłm scri¬
ptum est. dum de co qui te¬
monstratus sit constet ins¬
titutio uaict. Alor.

Expanded text:
i accusatum non iure testamento manumissum ante rea fuerit eiusdem criminis postulata, rationis est". quare sequilata institutio nihil momenti habeat. Si in patre vel patria vel alia simili adsumptione falsum scriptum est, dum de eo qui demonstratus sit constet, institutio valet. Flor
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃r płibus fi pimaꝰ.¬
ius syroibr scriptis ouobus
p̃ceptionem bonor auie pͥt
bus coħ̾rouin uirues ħ̾itu¬
ros icgatirios placuit. ¶ do¬
ces p̾dior que greco uacab¬
ulo. grece appellantur cum
non ĩstructa. legantur. lega

Expanded text:
um pater pluribus filiis heredibus scriptis duobus praeceptionem bonorum auiae praeter bus coheredum uiriles habituros legatarios placuit. Dotes praediorum, quae Graeco uocabulo ἐνθῆκαι appellantur, cum non instructa legantur, lega
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet que alii sibi nuptias nõ faci¬
le possit ĩuenire ĩterpͥtandũ ip̃o
uire rescindi quod frairoende
legis grã c̾et ascriptum legem
dam interp̾tationẽ. Eulus.¬

Expanded text:
esset, quae aliubi nuptias non facile possit invenire, interpretandum ipso iure rescindi, quod fraudandae legis gratia esset adscriptum: legem ndam interpretatione. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
non c̾e ã mulier possit iniuriar
ritus desidiiut. ceterum si non
ĩuiric faciende animo sq iuste
credroct uł nimio uoto liboru
suscipiendor ductus est.us ip̃a e¬
m̃mm̾io hoc fingebit equissim ũ
crit ignosci marito. ¶ Meminis¬
se aucem oportet tempus nõ eẽ
p̾stitum rescripto quamiusi sce¬
natus.con.oc liḃis agnoscendis
uox .d̃. pͥstituantur mulicri quid
ergo semp dicemus marito lic̾e
uxorem ad prctorem cuocare. ã
u̾o et ip̃i .xcx. dies. p̾stituimus
et puto pretorem causa cognita
debere maritum eciam post. uoc
dies audire. de inspiciendo uen¬
tre custodiendoq ꝑtu sic pretoe
aic. ¶ Si mulic: mortuo mari¬
to pregnantem se c̾e dicat ĩ hie
ad quos ea res ꝑtinebit procuri¬
tori ue corum bis ĩ mense deñ¬
ciarroum curet ut mittant si ue¬
iciant. mittintur aũt mulieres

Expanded text:
iaruritus desiderauit: ceterum si non iniuriae faciendae animo, sed quia iuste credidit uel nimio uoto liberorum suscipiendorum ductus est uel ipsa ematrimonio hoc fingebat, aequissimum erit ignosci marito. Meminisse autem oportet tempus non esse praestitutum rescripto, quamuis in senatus consultis de liberis agnoscendis praestituantur mulieri. quid ergo? semper dicemus marito licere uxorem ad praetorem euocare, an uero et ipsi triginta dies praestituimus? et putem praetorem causa cogndebere maritum et post triginta dies audire. De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic praetor ait: "Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratorive eorum bis in mense denuntiandum curet, ut mittant, si veici
Abbreviated transcription (Latin):
egoconstituam. ¶Mulier a¬
ce dics .xxx. quam pituram se
putat denunciet hus ad quos
ea res ꝑtinet procuratoribus

Expanded text:
ego constituam. mulier ante dies triginta, quam parituram se putat, denuntiet his ad quos ea res pertinet procuratoribus
Abbreviated transcription (Latin):
sime . uił.ł. xxiii. oig̃. scribit
exceptionem cum submoue¬
oum contemptus ẽe oebet
ac p̾rogatiua ꝙ possõrem eũ
p̾tor tantis ꝑ constituit. Si ig̾
uult. hroitatem aut singłis
res perẽ. petat in quit durecta
actione quasi brs ut ci peticio¬
ne uroicari possit. an quasi ex
lib̾is ħrs sit. nc presumptio

Expanded text:
t exceptione eum summovendum: contentus enim esse debet hac praerogativa, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur vult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
Hidam reiegatus fc̃o testo post he¬
redis institutionem et post legata
qllibdam dataita ita subiecit. siqͥs
ex ħrdib cetis ue amicis quor.t.
restitutionem michi ĩpetrau̾t a
ab imꝑatore et añ occesẜo quam ei
gracias age̾m uolo dari ei qui ro
cg̾it a cet̾is hr̃dib aurcos tot. unꝰ
ex hus quos hr̃oes scripsat ĩpecta¬
uit ei restitucom et añquam rosci¬
ret decessit. cum de frocicomisso q̃¬
quereretur an debetur cõsultus. i
uił.R. debi. s eciam si nõ hes uel
legatarius. S alius ex amicis cu
brditatem restitue quis potuit.¬
postumũ hr̃des instituiss legatũ¬
tus non est minime ꝑtem cum
faci̾ s totum ad te ꝓtin̾e quasi ab ĩ¬
itio tibi soltoo relicto. Sin autem
ratus fu̾it utrosq accipe quancũ
cuiq relictum est. ut uno nator
ꝑs ci dimidia debcatur ouobus
natis f̾cia cum debebatur tribus
natis. qr t̃ gemini quo nascũt᷑
quarta debeatur ⁊̃ nr̃a quidem e¬
ctate saripias alexandrina mułr

Expanded text:
idam relegatus facto testamento post heredis institutionem et post legata quibusdam data ita subiecit: 'si quis ex heredibus ceterisue amicis, quorum restitutionem mihi impetrauerit ab imperatore et ante decessero, quam ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aureos tot'. unus ex his, quos heredes scripserat, impetrauit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommisso quaereretur, an deberetur, consultus Iit deberi: sed etiam si non heres uel legatarius, sed alius ex amicis curhereditatem restituere quis ropostumum heredem instituisset legatumtus non est, minime eum partem facere, sed totum ad te pertinere, quasi ab initio tibi solido relicto: sin autem natus fuerit, utrosque accipere quantum cuique relictum est, ut uno nato pars tibi dimidia debeatur, duobus natis tertia tibi debeatur, tribus natis, quia trigemini quoque nascuntur, quarta debeatur. et nostra quidem aetate Serapias Alexandrina mulier
Abbreviated transcription (Latin):
exħrdatus est paciatur uałe
s si a primo gͣdu p̾t̾itus sce¬
do exbroatus sit. si in eo tem¬
porc nascatur postumus quo
aliquis exinstituti s uixit
totum test̾m ruptum ẽ. ñ
tollendo primum gͣdũ sibi
pregnante relicta decessit

Expanded text:
datus est, patiatur ualere. sed si a primo gradu praeteritus, a secundo exheredatus sit, si eo tempore nascatur postumus, quo aliquis ex institutis uixit, totum testamentum ruptum est: nam tollendo primum gradum, sibpraegnate relicta decess
Abbreviated transcription (Latin):
gͣdu scriptis ħroibus. qui
uo gͣdu scripti sunt siroes o¬
ptinere srclitatem nom pos¬
sunt graou enim rupto et
infirmato amplius Brditas
institutus quis aquo postu¬
mus non est exħrortus tnͣi
pendente corrocõne rumpit
gͣdus ut et uii scͥpsit. ¶ Sei
et si sit ei substitutus quis.
oeficiente condcõne primi
gͣdus non aomitretur substi¬
tutus a quo scilz postumus
exhroatus non est puto igi
cxistente quidem condcone
primi gradus postumo poci¬
us locum fore post defectur
aut cordictionis nacus pot᷑¬
Fumus graoum pon rum

Expanded text:
du scriptis heredibus qui secundo gradu scripti sunt heredes optinere hereditatem non possunt: gradu enim rupto et infirmato amplius hereditainstitutus quis, a quo postumus non est exheredatus, tamen pendente condicione rumpitur gradus, ut et Iulianus scripsit: sed et si sit ei substitutus quis, etiam deficiente condicione primi gradus non admittetur substitutus, a quo scilicet postumus exheredatus non est. puto igitur existente quidem condicione primi gradus postumo potius locum fore: post defectum autem condicionis natus postumus gradum non rum
Abbreviated transcription (Latin):
rit hroitatem que ao cum exsti¬
tutione puen̾it ticio restitu̾e
cogerous non est niuio pup¬
illo pr̃is ħrditatem adire. pri¬
mum qr sub corrocõne fidĩcõ¬
missum datum est. dcm̃ qr ñ
probe de hroitate uinentis pu¬
cri age̾t. mortuo aũt pupilo
compelli oebet hroitatem pr̃iᷤ
tuti fu̾int. et uł utrius froicũ¬
missũ sit ut exħroati filii ħ̾roi
tatem restitũent sacis erit uel
unũ cogi adire ħ .ni. fc̃o eciami
is qui pris hr̃oitatem non adit
filii ħrditatem adire et resticu¬
dam b̾roitatem et sicut n lega¬
ta n froĩcõmissu cetera pͥstare
cogitur.ita nec ad restõm quiõ
h̾rditatis compelli ocbrsmarcei¬
lus plane non est compeuend̾¬

Expanded text:
itatem, quae ad eum ex substitutione pervenerit, Titio restituere, cogendus non est vivo pupillo patris hereditatem adire, primum quia sub condicione fideicommissum datum est, deinde quia non probe de hereditate viventis pueri aget: mortuo autem pupillo compelli debet hereditatem patris tuti fuerint et utriusque fidei commissum state‹m› restituerent, satis eri‹t› uel unum cogi adire: hoc enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restitudam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet.Marcellus: plane non est compellend
Abbreviated transcription (Latin):
ṗccpto qd dicimus sui inspici pso
⁊ qd̾ ei debet᷑ ẜuocius pure legari
possit ꝙ us dno eius nõ point ñ

Expanded text:
aecepto, quod dicimus serui inspici perset quod ei debetur seruo eius pure legari possit, quamuis domino eius non possen
Abbreviated transcription (Latin):
uatus est datum sit aliquid ħ
lex locum hẽbit. ¶ Ad muici¬
pium quolegata. łeciam ea que
deo relĩquntur. lex falerora ptinz¬
Nonsolum autem ad res ꝓprras
testatoris legatas. s et alienas
lex ꝑtinet. ⁊ om̃e qd̃ ex bonis de¬
functi er rogatur refertur ad hãc
iegem sinc in corpore constet c̃
penum dato si non dedit .x. dato
quidam ꝓutant oimodo in leg̃¬
to .x. cẽ penum aut mortis causa
capi nec infalcroiam ĩ putare ro
hrdem posse ego aũt drdici si in
continenti hr̃s penum solu̾it

Expanded text:
atus est datum sit aliquid, haec lex locum habebit.Ad municipum quoque legata uel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet.Non solum autem ad res proprias testatoris legatas, sed et alienas lex pertinet.Et omne quod ex bonis defuncti erogatur refertur ad hanc legem, siue in corpore constet cerpenum dato: si non dederit, decem dato', quidam putant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penum soluerit
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc pr̃e rumpet ꝙ nouus il¬
le nunc primus srs agnasci¬
tur.ita tñ ut nunquam possit
duorum simł testm̃ rumpe¬
Ire et aui et pr̃is. Pap̃.¬

Expanded text:
adhuc patre, rumpet, quod nouus illi nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam possit duorum simul testamenta rumpere et aui et patris.
Abbreviated transcription (Latin):
bit.Sr in hoc rescripto . roiec¬
tum est iolere uł xotem¬
pus ł ĩppetuum excusari ꝑ¬
ut nalitiroo qͣ affic itur. ¶fũ¬
ror auit non ĩ totum excusx
s efficit ut curator ĩt̾im de

Expanded text:
bit: sed in hoc rescripto adiectum est solere vel ad tempus vel in perpetuum excusari, prout valetudo, qua adficitur. furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator interim de
Abbreviated transcription (Latin):
cerc. Quodcumq dolo ¶Dem¬
M. lib̾ti alienatum est fauiana
actione reuocatur ⁊ si plures pa¬
troni sint. om̃s unam ꝑtem ha¬
bebunt. S si iuriles non pet̾et¬
poeciones porcio ceteris acescet
qd̃ in pr̃onis dixi et in lib̾is pr̃o¬
nis orficientib. Nulus.

Expanded text:
ctum. Quodcumque dolo malo liberti alienatum est, Fauiana actione reuocatur. Etsi plures patroni sint, omnes unam partem habebunt: sed si uiriles non petent, portio ceteris adcrescet. quod in patronis dixi, et in liberis patronis deficientibus.
Abbreviated transcription (Latin):
non qr quas uire legati capit uł¬
frocicõmissi us implende conoi¬
tionis. causa accepit. nam ħ in
qrͣtam non imputantur. ¶Srĩ
fidĩcomissana ħrditate restituen¬
dai. siue legatum uł fro̾icomissũ
catum sit ħrdi. siuc ꝓcipe uł de

Expanded text:
non quas iure legati vel fideicommissi vel inplendae condicionis causa accipit: nam haec in quartam non imputantur. sed in fideicommissaria hereditate restituenda sive legatum vel fideicommissum datum sit heredi
Abbreviated transcription (Latin):
tempus pub̾tatis res differn
solet. pupilloꝵ causafit. ne
oc staitu sic ꝑiclitentur añqua
se tucri possint. ceterũ si ydone¬
os hãnt a quib defententur.
et tam expcoitam causam ut
ip̃orum int̾sit miture oe ea in¬
dicari. et tutores corum iurdi¬
cio expediri uolunt nõ debe¬
adu̾sus pupillos obsurri ꝙ ꝓ
stitus corum cum iam possit
nr̃oubitatus eẽ. ¶ Si mater i¬
pubis subicctiptus reapostu

Expanded text:
tempus pubertatis res differri solet, pupillorum causa fit, ne de statu periclitentur, antequam se tueri possint. ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio expeaduersus pupillos obseruari, qustatus eorum, cum iam possit indubitatus esse'.Si mater impuberis subiecti partus rea postu
Abbreviated transcription (Latin):
tit recte pctionem ĩstituta
cucludere non pot̾it. ¶Qtu
torib remunante froi causa
testõ parentis reuinqũtur
post excusationem ab Brdi¬
bus extrancis quor retinea
placuit. ꝙ non Rebit locum
in psona filii quem p̃r ĩpubi
fri coherede̾ et rutorem ded̾
cum iudicium p̃ris ut filus
non ut tutor prom̾unt tũ
torem ad tempus exulare
iussum excusari oportest. s
ꝑ tempus exilii curator in
locum ip̃ius deb dari.
cusare si imppetuum datꝰ
sit facilius aut exulis igno¬
rancia qui cum tutorem so¬
pectum fice̾ non potuit ue¬
nam habebit. Pap̃ .ł.¬

Expanded text:
t, recte petitionem institutam excludere non poterit. Quae tutoribus remunerandae fidei causa testamento parentis relinquuntur, post excusationem ab heredibus extrariis quoque retineri placuit. quod non habebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem dedit, cum iudicium patris ut filius, non ut tutortorem ad tempus exulare iussum excusari non oportet, sed per tempus exilii curator in locum ipsius debet dari.cusare, si in perpetuum datus est. Facilius autem exulis ignorantia, qui contutorem suspectum facere non potuerit, veniam habebit. Papinian
Abbreviated transcription (Latin):
da dote que cois est pris et fiue
utrius uoluntas exquint
a uiro exegiss et candem aui
uiro ciusõ finie nõie dediss
et mortuo pr̃e filia cum pri¬
ore uiro age̾t doli mali crcc

Expanded text:
da dote, quae communis est patris et filiae, utriusque uoluntas exquiritur a uiro exegisset et eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre filia cum priore uiro ageret, doli mali
Abbreviated transcription (Latin):
non poss. nicħ co nomine tu¬
tele uroicio pupillo aut sõ¬
rari uł ubi coucari pupillũ
oporteat causa cognita ro p̾si¬
dem statue oportebit ĩ cause
cognitione euitaroi sunt qͥ

Expanded text:
non possent, nihil eo nomine tutelae iudicio pupillo aut subrari uel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id praesidem statuere oportebit. in causae cognitione euitandi sunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
catorem legato contini. eͧm̃
duram sepationem ĩiunxis¬
se credendum est si aliqua ꝑ¬
te anni ĩ fundo pascuntur
peccora auqua ꝑte hus pabu¬
lum coroucitur. uł ẜui si a¬
liquam ꝑte anni ꝑ cos ager
colitur auqua pte ĩmercedẽ
mitticuntur nichominus ĩ¬
striũto continentur. cella¬
rium quo. ro est io ppositũ
ut rõnes salue sint. item ho¬
stiarium mulionem quoq
ĩstriuñti ẽẽ constat et mulaᷤ
et machinas fenum stipłas
machinarium machinami
frumentariam. ¶Nam enc¬
umi ĩ quo sasipia conqueret᷑
et defructum fiat et aqua
et paiustra quibus st̾cus eu¬
eatur. ¶Sa uo que solo con¬
tinentur ĩstrum̃ti fundi nõ
c̃ẽ cassius scribit ueluti arũ¬
dincta et salicta antequam
cesa sunt qr fuirõ furroi in¬
strum̃tum eẽ non põt. s et si
cesa sint ro puto contun. qr
querendo fructui deẜiuit.
Si inagro uenacões sint pr¬
to uenatores quoz et uesti¬
gares et canes et cetera que
ad uenationes sunt ncc̃ia ĩ

Expanded text:
atorem legato contineri: neque enim duram separationem iniunxisse credendus est. Si aliqua parte an‹ni› in fundo pascantur pecora, aliqua parte his pabulum conducitur, uel serui, si aliqua parte anni per eos ager colitur, aliqua parte in mercedem mittuntur, nihilo minus instrumento continentur. Cellararium quoque, id est ideo praepositum, ut rationes saluae sint, item ostiarium mulionemque instrumenti esse constat. Et molas et machinas, fenum stipulas, asinum machinarium, machinam frumentariam, uas aeneum, in quo sapa coqueretur et defrutum fiat et aqua et plaustra quibus stercus euehatur. Ea uero, quae solo continentur, instrumenti fundi non esse Cassius scribit, ueluti harundineta et salicta, antequam caesa sint, quia fundus fundi instrumentum esse non potest: sed si caesa sint, puto contineri, quia quaerendo fructui deseruiunt. Si in agro uenationes sint, puto uenatores quoque et uestigatores et canes et cetera quae ad uenationem sunt necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
um autem lateo qurdem ꝑ¬
putit eum demum contiñi
qui fructuum ẜuandorum
gr̃a patus sit cum non qui
finium custodendor causa
et ħ uire utimur ut om̃s sa¬
ituaru contincantur treba¬
cius amplius eciam pisto
rem et tonsorem qui fami¬
uc rustice cĩ pati sunt puta
contini. UItem frabrum qͥ
uille reficien de causa patꝰ
sit et mulieres. que pancm
coquant queq uillam ẜuc¬
nt. Item molutores si adu¬
sum rusticum pati sunt. ⁊t̃
focina et uillicam si modo
aliquo officio uir adiuuc̃t
NItem unificas que familiã
rusticam uestiunt et que
pumentaria rusticis coqnͣt
s an istrum̃ti istrumtum
legato ĩstrumento contine¬
antur queriturħ enim q̃i
rusticor causa parantur la¬
nifice et lane et consores⁊
fuliones et fociric non ag̾¬
sunt sunt ĩstriũtum s in¬
strum̃ti puto igitur cciam
fociriam contineri s⁊ et lan¬
ificas et cetos qui supra e¬
num̾ati sunt et ita responoi
referunt. uxores quor et ĩ¬
fantes cor qui supͣ enum̾a¬

Expanded text:
um autem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum seruandorum gratia paratus sit, eum non, qui finium custodiendorum causa:  iure utimur, ut omnes saltuarii contineantur. Trebatius amplius etiam pisto rem et tonsorem, qui familiae rusticae causa parati sunt, putat contineri, item fabrum, qui uillae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant. Sed an instrumenti instrumentum legato instrumento continetur, quaeritur: haec enim, quae rusticorum causa parantur, lanificae et lanae et tonsores et fullones et focariae non agri sunt instrumentum, sed instrumenti. puto igitur etiam focariam contineri: sed et lanificas et ceteros, qui supra enumerati sunt: et ita Seruium referunt. Uxores quoque et infantes eorum, qui supra enumera
Abbreviated transcription (Latin):
sum est. sic ip̃e mrrtus ħ fec̾
siue filic ut facut dedit. si et si
non pr expitur. si post mortẽ
cius sola filia de dote age̾t. tõ
ert dicendum cum enim. do¬
li exceptio ĩsit de uote actioni
ut ĩ cetis bone frdĩ udiciis p̾¬
um uel in mortem dicendẽ
in cum casum in quen pepi¬
munẽ dotem consumat pri

Expanded text:
ipse maritus hoc fecit siue filiae ut faciat dedit: sed et si non pater experiretur, sed post mortem eius filia sola de dote ageret, idem erit dicendum: cum enim doli exceptio insit de dote actioni ut in ceteris bonae fidei iudiciis, pum uel in mortem, dicendum est in eum casum, in quem non pepiommunem dotem consumat, p
Abbreviated transcription (Latin):
ligatum forc ex sua admim¬
strone. quamqiam eĩ sñtu¬
toris aũcte pupilli non ob¬
ligentir. nec in rem siam
tutor obligare pupillum
possit at bĩ receptum est
int tritori suo puipuiꝰ sinctu¬
exadiuinistrone scilset emi
prouocandi fsint tutores ut
promptͥus de aliquid pro.
pupulis impendant. dum
sciunt se recepturos. id qd ĩ¬
tutori u̾m cciam ei : quip
tutore. negõa gessit compe¬
tere d s et si cirator sit. ui
pupilli uł aoolescentis ui
funosi. uł prodigi oiceron

Expanded text:
ligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tuex administratione scilicet. etenim prouocandi fuerant tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod imtutori, uerum etiam ei, qui pro tutore negotia gessit, competere debet.Sed et si curator sit uel pupilli uel adulescentis uel furiosi uel prodigi, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
sit. possint eciam plures here¬
des ei existẽ nzautem ꝑ om̃s
ro negocium axoministrari
exped̾iat aut quicquam dici
possit cur unus aliquis ex
hiis potissimum hon̾anoͦ si¬
ferre posse ad aliq̾m. qr ĩ bo¬
nis non hñt cũ cis dimin¬
Iutio sit interoicta. IDem.¬
urator furiosi rem quro suã
qͣi furiosi trad̾e põt et om̃ũ
transferre potest rem u̾o fu¬

Expanded text:
sit, possint etiam plures heredes ei existere neque aut per omnes id negotium administrari expediat aut quicquam dici possit, cur unus aliquis ex his potissimum onerandferre posse ad aliquem, quia in bonis non habeant, cum eis deminutio sit interdicta. Curator furiosi rem quidem suam quasi furiosi tradere poterit et dominium transferre: rem uero fu
Abbreviated transcription (Latin):
cipitionem conceptus rõ erit
dicendum libos autem nõ õs
simul notat p̾tor. S gͣoatim
cos qui sunt infĩoris graous

Expanded text:
cipationem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed gradatim, eos qui sunt inferioris gradus
Abbreviated transcription (Latin):
sempronius ħrs esto/ filioad¬
cumte iussu pris substicut᷑
excliroitur. ¶Si filius pri¬
usqm̃ sciret se nccium exci¬
tisse pr̃i hr̃dem decesẜit relic¬
to filio ncc̃io ꝑmittendrim
est nepoti. abstinere seͣ. liui ħ¬
dicate. qr et pri cius rõ tribu¬
cͥtur. ¶In omi successõne. qui
ci ħrs exsticit qui ticio ħrs fuit

Expanded text:
Sempronius heres esto" filio adeunte iussu patris substitutus excluditur. Si filius prius quam sciret se necessarium exstitisse patri heredem decesserit relicto filio necessario, permittendum est nepoti abstinere se avi hereditate, quia et patri eius idem tribueretur. In omni successione qui ei heres exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾as operas ab eis exige̾ ħ est
ut quiesc̾e cos mroiano tempo¬
re et ualitirois et honestatis
sue rõm hr̃e sineret. ite rocmi
rogii si has operas dare lib̾ti

Expanded text:
liberas operas ab eis exigeret, hoc est ut adquiescere eos meridiano tempore et ualetudinis et honestatis suae rationem habere sineret. Item rogavi, si has operas liberti dare
Abbreviated transcription (Latin):
cianum incum et agellum sẽ¬
pronianum cum instr̃o. ⁊ hus
que in eodem erunt cum mori¬
ar familia queq ĩ eodem fundo
moratur exceptis quos manui

Expanded text:
eum Titianum et agellum Sempronianum cum instrumento et his, quae in eodem erunt cum moriar, familiaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manu
Abbreviated transcription (Latin):
urdie mortis coacti manserũt
froicõ cedant cum plenissima
testatricis erga affinem uolũtis
ab ca quor manifestetur quod
reliqua colonorũ ciusõ possõs
ad eum ꝑtinere uolu̾it. Rnoũ

Expanded text:
in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possessionis ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpon̾entur non cẽ legitos. ¶ affi¬
ii suo ita legauit fundum corn¬
clianum ticio itaut est ĩstructus
cum õibus rebus ⁊ mancipiis
et reliquis coionor dari uolo ħ
testitrix rome litis causa ex affri¬
ca ueniens mancipia que dam
ex furroo supras cripto quo ticiꝰ
p hyemem opam elige̾t secum
ib duxit. quesitum est an ca in

Expanded text:
ponerentur non esse legatos.Adfini suo ita legauit: 'fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum e
Abbreviated transcription (Latin):
alius qui hr̃s institutus est bo¬
norum possõm contra tabulaᷤ
aomitt̾e potest. quĩ iniquin c̃
n q̃i scriptum posse pete̾ b̃or
las quamdu non nascituiz
postumus ut si ante moriat
bonor possõis bñficium ad he

Expanded text:
s qui heres institutus est bonorum possessionem contra tabulas admittere potest, quia iniquum est neque quasi scriptum posse petere bonolas, quamdiu non nascitur praeteritus: ut et si ante moriatur, bonorum possessionis beneficium ad he
Abbreviated transcription (Latin):
Et non dantir pupilo o
tutor tutelam gerit quam¬
iis crum morte cutoris in¬
t̾e attũ pupillus cum hr¬
de crꝰ actionem ħt. qr sibi
soluerc debuit. ¶Ip .s.¬

Expanded text:
ed non dantur pupillo, dum tutor tutelam gerit: quamvis enim morte tutoris intereant, tamen pupillus cum herede eius actionem habet, quia sibi solvere debuit. Vlp
Abbreviated transcription (Latin):
N tempus cipienoum ẜroi¬
tatis institui ħroem posse be¬
inuolencie est. ueluci ticirs
lucius cum cape poterit hrs
esto. ioxm et in legato. ¶gͦ¬
ciens no appet quis hrs isti¬
tutus sit institutio non ual
quupe cuenire potest si testi¬
tor płes amicos codem no¬
minc hãs. et ad designatio¬
nem nominis singulari no¬
mine utatur nisi ex alus ap¬
tissimis probationib fuer
rxuclatum pro qua ꝑsona

Expanded text:
n tempus capiendae hereditatis institui heredem posse benevolentiae est, veluti "Lucius Titius cum capere potuerit, heres esto": idem et in legato. Quotiens non apparet, quis heres institutus sit, institutio non valet  quippe evenire potest, si testator complures amicos eodem nomine habeat et ad designationem singulari nomine utatur: nisi ex aliis apertissimis probationibus fuerit revelatum, pro qua persona
Abbreviated transcription (Latin):
post cmancipationem ĩ so¬
lroum cum pre u̾o dumita¬
xat de pcculio mane crum
rou̾sus eum ⁊ post puber¬
tatem de peculio actione
quam tutcla fu̾uit finiti.

Expanded text:
post emancipationem, in solidum, cum patre vero dumtaxat de peculio: manere enim adversus eum etiam post pubertatem de peculio actionem:quam tutela fuerit finita.
Abbreviated transcription (Latin):
ne potes succcount i locum pa¬
rentum. ¶ Int̾oum licet pens
alicunis ĩpocestate c̾ẽ nõ desie¬
rit. s nec cepit. tñ dicimus suc¬
ceoentes ci lib̾os suos existẽ. ut
puta arrogaui cum cuius filiꝰ

Expanded text:
nepotes succedent in locum parentium. Interdum licet parens alicuius in potestate esse non desierit, sed nec coeperit, tamen dicimus succedentes ei liberos suos existere: ut puta adrogavi eum, cuius fili
Abbreviated transcription (Latin):
quo is qui ẜuum sempro¬
nio legatum cumroem p̃
mortem sempronu exꝑte
ħroem ĩstituit. ¶ Suus te¬
stam̃to ħrs pure scriptus
lis̾ autem iussus c̃ esse m

Expanded text:
quo is, qui seruum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit.Seruus testamento heres pure scriptus, liber autem iussus esse
Abbreviated transcription (Latin):
legiucrit.ẽ. que ĩ archa ħeo
auc que ille apiro me deposu¬
it si nulla sint nichil deberie
stat qr nuua corpora sũt. ¶Si
quis uxori fu̾dũ ticianum
oemonstrãde rei aoicitur saty
de monstrare frustrac. Up.¬
socer nurui dotem ple̾gunt
quid ius actionis de dote uo¬
uut p̾legare nuuius mom̾ti
c̃e legitum. quippe nupta est.
s si uouut eam accipe dotale
pecunum ĩquid utue drit ic¬
gitum. si tñ ẜ dotem recepit
go puto qm̃i non ħ uoluit. so
tocm debebit cauere adu̾sus
mulierem de fensũm iri si pͥor
agit. ¶ꝓcontrarium apiro¬

Expanded text:
habeo' aut 'quae ille apud me deposuit', si nulla sint, nihil deberi constat, quia nulla corpora sint.Si quis uxori fundum Titianum demonstratae rei additur satis demonstratae, frustra est.socer nurui dotem relegauit, si quidem ius actionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, go puto, quoniam non hoc uoluit socidem debebit cauere aduersus mulierem defensu iri, si prior agat.Per contrarium ap
Abbreviated transcription (Latin):
pure hrde legatum est. Renocbi¬
mus misc̾i ouas ꝑtes. ¶ Qui fi¬
lium suum ĩpubem et ciciu
cquis ꝑtib hroes institu̾ita fili¬
o totum scmissem legau̾at a ti¬
cio nichil ⁊ ticium filio substicu¬
erat. quesitum an ticius ex sub¬
stitutione adiss et ĩyube filio.¬

Expanded text:
pure herede legatum est, respondebimus misceri duas partes. Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legauerat, a Titio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et i
Abbreviated transcription (Latin):
sifilius añquam p̃r hr̃s extiti̾t
fu̾it. non ampliora legata deb
substitutus qmͣ quib pupillus
obligatus fũat.qr non suo nõie
obligatus erat. S defuncti pu¬
pilli qui nicħ amplius quam
semissis dodrantem pr̃are nc̃ce
mis legatus fu̾at is pupillo a qͦ

Expanded text:
si filius antequam patri heres exsisteret fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse tus legatus fuerit isque pupillo, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
sessio datur ac si nulla de ei
re controuisia c̃ct. et irdici¬
um itempus pub̾tatis eã
cognita differcur. ¶ Eum
qui controu̾siam facit si
pupillo satis ci non detur
culi s femine ex uirili se¬
xu descendentes carbonia¬
ni cõmodum hebunt.⁊ ge¬
neralit᷑ dicimus hus dein
cuboninũ competẽ quib

Expanded text:
ssio datur ac si nulla de ea re controuersia esset et iudicium in tempus pubertatis causa cognita differtur. Eum qui controuersiam facit, si pro pupillo satis ei non detur,culi, sed et feminae ex uirili sexu descendentes Carboniani commodum habebunt. Et generaliter dicimus his demum Carbonianum competere, quib
Abbreviated transcription (Latin):
Eneficio .i. fal. indignus ẽẽ ui¬
Poctur qui ro egĩt ut fideicõmis¬
sum ĩtercrort preterea. qr non
capienti rogatus est resticuere
conceditur qͣrtam retin̾e. s ea qͣr¬
ta quam non retinuit ad fiscũ
ꝓtinet ex resc̾pto oiui pii. ¶Ab̾¬
Um pr ĩpubi filie ħrdem substi¬
cuit ro q ei legatoꝵ noĩe a pre
tito cum ĩ litem iura non est rõ
legis falcidie. fil. non cius sum¬
me in quam legatarius uirai
fuit quod petitũ. est. nam ioꝙ

Expanded text:
eficio legis Falcidiae indignus esse uidetur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat. Praeterea qui non capienti rogatus est restituere conceditur quartam retinere: sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex rescripto diui Pii. um pater impuberi filiae heredem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre tito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iurauifuit quod petitum est: nam i
Abbreviated transcription (Latin):
mod̾ sicibi utrũq legass. ¶Se¬
pius euemet nec emolum̃tuz
eius .l. hr̃s consequatur. Nam
dodrantẽ legau̾it nicħ alud
sub occassione .l. fal. ĩterueni¬
re potest. qr unius uroetur here
futuro prouroere. ¶Dem.
gau̾at ut uxori restituatur non
an płis qr ita obẜuatur ut omis¬
sa int̾posita capientis psona spe

Expanded text:
modum si tibi utrumque legasset. Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: nam dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae interuenire potest, quia uiuus uidetur heredi futuro prouidere. 57 gaverit, ut uxori restituatur, nonin plerisque ita observatur, ut omissa interpositi capientis persona spe
Abbreviated transcription (Latin):
ne ticius statim ex semissei
nam duo ħrdes ĩstituti sunt.
Sr ticius autem: aut exsemis¬
se.aut exbesseitaq sextans
utiq erit ipendenti et si condi¬
ctio extitit. Ex besse y̾rs erit
si non extitit tue sertans me¬
uio acc̾scit. Sr et si occesẜit ti

Expanded text:
ne Titius statim ex semisse am duo heredes instituti sunt, sed Titius aut ex semisse aut ex besse: ita sextans utique erit in pendenti et, si condicio exstiterit, ex besse heres erit, si non exstiterit, ille sextans Maeuio adcrescet. sed si deces
Abbreviated transcription (Latin):
marci ingenuus libtino cu¬
tordatus excusari debeat eã¬
dem excãtionem competere
pulo libtino hñtiius anu¬
lorum datus sit ingenuus
tutor uł curator conscq̃ns
est ut excusatio çius ob h̃c
cordc̃onum diu̾sitate non
debeit accipiat tñ añquar
pupulus us pubes minor
tus ut ingenuus excãtus
fuit post impctratum bñfi¬
cium denuo cidem tutor
lo co qd̃ placuit et rescrip¬
tum est. cum qui tempore
quod int̾ͣ.innum crat. ex q ͤ
rei .pu. causa abẽe oesicrat
excusatus fuit co p̾t̾ito ips¬
n suo loco dari posse ⁊ qmͣ¬
uis lib̾tinus qui senatori
prono procurit excusatiõe
ab aliorum tutcla r̾nt. iste
tri qui ius anulor ĩpetra

Expanded text:
Marci ingenuus libertino tutor datus excusari debeat, eandem excusationem competere pillo libertino habenti ius anulorum datus sit ingenuus tutor vel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum diversitatem non debeat accipi. At si antequam pupillus vel pubes minor tus ut ingenuus excusatus fuit, post impetratum beneficium denuo eidem tutor lo eo, quo placuit et rescriptum est eum, qui tempore, quod intra annum erat ex quo rei publicae causa abesse desierat, excusatus fuit, praeterito eo ipsum suo loco dari posse. Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, qui ius anulorum impetra
Abbreviated transcription (Latin):
ua familia uxore reoucta fili¬
um sustulit cum post mortẽ
pris adoptiui cmancipatum
hab nepotem contra tabulaᷤ
o et emancipato arrogandũ

Expanded text:
va familia uxore ducta filium sustulit eumque post mortem patris adoptivi emancipavit: hunc nepotem contra tabulas o et emancipato adrogandu
Abbreviated transcription (Latin):
gaui quibꝰ dies apoĩtus non ẽ
brs meus. a eas annuabima tͥ¬
madiedato ad corpora legata
non ꝑtinet sz ad eaque ponde
numo mensura ꝯtinentur et
ad eatin legata pertinent quibo
dies no est. apoĩtus ꝓindesipu¬
adiectõne progabitꝰ ꝙ si forte .c.

Expanded text:
gavi, quibus dies adpositus non est, eas heres meus annua bima trima die dato", ad corpora legata non pertinet, sed ad ea quae pondere numero mensura continentur. Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si fadiec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp res donatas a filiouł amota ᷤ
pͥstandum sit mulieri q est in
pcculio qr adhuc sit ꝙ uxori de¬
beitur. ¶maritum in redocit᷑¬
da dote dolo.malo et culpa cau¬
erc oportet. ꝙ si oolo .in. quoi:¬

Expanded text:
opter res donatas a filio uel amotas praestandum mulieri quod est in peculio, quia adhuc sit quod uxori debeatur. Maritum in reddenda dote de dolo malo et culpa cauere oportet. quod si dolo malo
Abbreviated transcription (Latin):
auo quandoqoefuncto ad
bona cius simui cum fr̃e po¬
sit uenire l .n. in pat  oopti¬
uo ratio reodi non põt ⁊ tñ
et ibiocm oicemus si sine do¬
lo .m. cmancipauit. ¶ Stpulo
aũt colonis. tunc cõmictit
cum interpeliatus ab Ałiquo
spatio quo ⁊fr̃e potuit. nõ fac̃
nuxime cum boni uiri arbi¬
tratu colłom ficri edicto p̾to¬
ris ĩ sertum est. siue igitur ĩ
totum colło fc̃a non est. Siue
ĩptem fc̃a locum habebit ħ
stipulo. et siic quis non cõ¬
ferat ex hac stipulatione siue
tolo fecit quominus cõfera
quanti cares cat intantam
pecuniam cõdemprabitur.

Expanded text:
auo quandoque defuncto ad bona eius simul cum fratre possit uenire'. haec in patre adoptiuo ratio reddi non potest et tamen et ibi idem dicemus, si sine dolo malo emancipauerit. Stipulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus cum aliquo spatio, quo conferre potuit, non facit, maxime cum boni uiri arbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est. Siue ergo in totum collatio facta non est siue in partem facta, locum habebit haec stipulatio: et siue quis non conferat ex hac stipulatione siue dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea res erit, in tantam pecuniam condemnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
possũt nãcires copͣtinetutituto¬
it uti poisĩt eampecum ã sinc pi¬
culo dare pomp̃. intestamtis qͥdã
scribũt᷑ q̃. id auctoritatẽdũtarit
scriẽtis refenit᷑ noc oblonẽ p¬

Expanded text:
possit: nam ea res eo pertinet, uti tutoit, uti possint eam pecuniam sine periculo dare. Pomponius. In testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritatem dumtaxat scribentis referuntur nec obl
Abbreviated transcription (Latin):
nã site solũ cũpauoutimonum¬
tũ facias coyrs tuus agr̾tecum
pot̾it familie haiscũdẽ utifacias
tis l̃ face̾ muice actõm hebitiss ĩ

Expanded text:
nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti faciastis hoc facere, inuicem actionem habebitis.
Abbreviated transcription (Latin):
Onsolum tutele priuisim
datur in bonis tutoris s eci¬
ameius qui pro negocium
gessit. uł ex curatione pupi¬
uli pupille nc furiosi furio¬
se ue oebebitur si eo nomine
cautum non sit. de cõtraru

Expanded text:
Non solum tutelae priuilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: uel ex curatione pupilli pupillaeue furiosi furiosaeue debebitur, si eo nomine cautum non sit. DE CONTRARIA
Abbreviated transcription (Latin):
nouum ut emancipatus p̃¬
teritus ps iuris scriptis ħro¬
ib pr̃is sui tribuit quam hĩ¬
turi eẽnt si soli fuissent. qui
cupat. qui si emancipatum

Expanded text:
nouum, ut emancipatus prae‹te›ritus plus iuris scriptis heredibus fratribus suis tribuat, quam habituri essent, si soli fuissent: quipcupat, qui, si emancipatum
Abbreviated transcription (Latin):
ti peticiõi facit. piñ sinc pure
institutus tardius adeat sũ
condc̃one ꝑ condcõm ĩpedia¬
cur legatarius securus est. S
et si nondum nacus sit hr̃s
institutus aut apud hostes
sic siłiter legatario non noce¬
bit co qõ dies legati cesẜit. ĩ¬
oc dicimus et si ab substitu¬
to legatum sit relictũ quam¬
oiu institutus delibat defũc¬
co legatirio non nocebit. Si
post ea ħrs insticutus repudi¬
auit. nam ad hr dem suum
transtulit peticionem tm̾̃õ
est. si ab impubib substitu¬
to legetur nam ad ẜ̾rdem su¬
um legatum transfert tracta¬
ritm̃ potest. si ĩpubi substi¬
tutus dampnatus sic supra
pub̾titis filius decesẜit scio .s.
dare an uiuo pupillo defũct᷑
seius ad ħrdem transferat q̃i
ca condc̃o sit exp̾ssa que ĩerat
et magis est ao yrdem legaci¬
ru transire. ¶Interoum cõ

Expanded text:
iei non facit. Proinde sive pure institutus tardius adeat sive sub condicione per condicionem impediatur, legatarius securus est. Sed et si nondum natus sit heres institutus aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postea heres institutus repudiauit: nam ad heredem suum transtulit petitionem. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transfert. Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio centum dare, an uiuo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quae inerat. et magis est ad heredem legatarii transire. Interdum
Abbreviated transcription (Latin):
Emo dubitit recte ita hrocir
nuncupari posse. hic michi
ħrs esto cum sit coram eo qui
cum nõie suo sub applłone f¬
fr̃is ħrs instituitur. Celsus.

Expanded text:
emo dubitat recte ita heredem nuncupari posse 'hic mihi heres esto', cum sit coram, qui oscum nomine suo sub appellatione fratris heres instituitur. 60 Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
debeantur. ¶Si euus alienus
uber ee uissus ⁊ legatus sit petien
er legato posseait nam cũ ubtas
nullius momti st absurdum es
sc ꝑeam legatũ infirmari quo
alioqui uaiet ⁊ sisolũ datu
fuisset. ¶ Qui .u. in archa hẽbat¬

Expanded text:
debeantur. Si seruus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin ualeret, et si solum datum fuisset. Qui qu
Abbreviated transcription (Latin):
menta. podia ext̾gantur. se¬
ale que ad lacunariamao¬
moucantur ĩstrũti sunt
qr iniurdiorem domum re
fixe instr̃o domus non cõ¬
tinentur. s domus portio
sunt. que u̾o non sunt affi¬
xa instro non continentur
iquro suplectili enim anu¬
mandumtur exccpto horo¬
iogio enco qd̃ non est affir¬
um. nam et ħ instr̃o domꝰ
putat contin̾i sicut ꝓthirũ

Expanded text:
menta podia extergantur, scalae, quae ad lacunaria admoveantur, instrumenti sunt, quia mundiorem domum reddfixae instrumento domus non continentur, sed domus portio sunt: quae vero non sunt adfixa, instrumento non continentur, inquit: suppellectili enim adnumerantur, excepto horologio aereo, quod non est adfixum: nam et hoc instrumento domus putat contineri, si
Abbreviated transcription (Latin):
ptem si contingentem sociuz
Nconsequi oportet. Modest̃.ł.
et si conficeatur tunc ĩterroge¬
tur quo mandante flagicium
ammissum sit. ¶Dem.

Expanded text:
tem sibi contingentem socium consequi oportet. Modestinus et, si confiteatur, tunc interrogetur, quo mandante flagitium admissum sit. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmm̃. stet̾it uindemie fructus
⁊ quarta portio m̾cedis ĩstantis
anni confundi debebit ut ex
ca pecunia. Etia portio uiro re¬
delinquatur. ¶Econtrano
Num si mulier ꝑcepta uinde¬
mia statim uiro fundum in

Expanded text:
ium steterit, vindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio viro relinquatur. E contrario nam si mulier percepta vindemia statim fundum viro in
Abbreviated transcription (Latin):
Emel mora fcãsi ẜuũ dotaler
postea offẽnte marico mulic
accipe noliunt si ita is decesse¬
rit non debebit precium cius:
maritus.uł ħes cius ne dam¬
pnum sencut quod post ca of¬
fe̾nte co mulier accipe noluit
⁊ post diuorcium moe Quit.¬
cua nuliere ħrs cius cũm ui¬
ro pente ue euis agat cademi
urcentur de restituenda dote
ĩteruenire que ip̃a mulierea
us mandato eius p̾stitit. cete¬
rum si non dum ei abest.ut
puta sub condcõne est obligi¬
tus nõdum uidetur face̾ p̾se.
transf: si ex continenti stipu¬
letur. Ecterum si ĩter posito tẽ¬
pore stipulari uelit non nisi cõ¬
senciente filia potit quamui
ĩ potestate sit. quia det̾iorem
non põt nisi consenciat filia.

Expanded text:
emel mora facta si seruum dotalem postea offerente marito mulier accipere noluerit et ita is decesserit, non debebit pretium eius maritus uel heres eius, ne damnum sentiat, quod postea offerente eo mulier accipere noluit post diuortium mortua muliere heres eius cum uiro parenteue eius agat, eadem uidentur de restituenda dote interuenire, quae ipsa muliere auel mandato eius praestitit: ceterum si nondum ei abest, ut puta sub condicione est obligatus, nondum uidetur facere posse.transfert, si ex continenti stipuletur: ceterum si interposito tempore stipulari uelit, non nisi consentiente filia poterit, quamuis in potestate sit, quia deteriorem non potest nisi consentiat. pla
Abbreviated transcription (Latin):
annũ dinorcium ĩtucũit. sab̾
uit. non alus fundum mulie¬
ri redli oporte̾ quam si cauerit
si quid̃ pret̾ unius anni loca¬
cioncm maritus dampnatus
sit. io se presentaturum irl. s
et mulieri ciuendum quicqd
post primum. innum ex loca

Expanded text:
annum diuortium interuenerit, Sabinus ait non alias fundum mulieri reddi oportere, quam si cauerit, si quid praet‹e›r unius anni locationem maritus damnatus sit, id se praestatum iri: sed et mulieri cauendum, quidquid praeter primum annum ex loca
Abbreviated transcription (Latin):
qr us.xxu. annum curato¬
rem constituit. q̃ro cum li¬
ceat igroio acuratione eci¬
xam citra appllom se excusa¬
re ex qua die tp̃ra que ĩ ex¬
cusationibus obẜuanda di¬
uus marcus costituit com¬
putanda sunt utrũ ex dic
apti testi an ex quo ad nego¬
cia ge̾nda uocatur. ¶Io est̃

Expanded text:
quintum annum curatorem constituit: quaero, cum liceat Nigidio a curatione etiam citra appellationem se excusare, ex qua die tempora, quae in excusationibus obseruanda diuus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex quo ad negotia gerenda uocatur, id est