comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat ᷤ uehiculum eo graui sopore depͥmitꝰ
ut omni ꝓtinus eundi facultate ꝓscriptꝰ
sempnistẽ suũ beatũ Berchariũ in clamar&.
omnẽq illũ equestrẽ qui tunc forte se
comitabatur ordinẽ stare loco perciperet.
& quib ad soporẽ urgeret᷑ stimulis. patentiꝰ
indicaret. Ecce inquit irruente soporis im¬
manitate secus solito concucior. ita ut hinc
gressum ꝓmouere impotẽ me eẽ omnino con¬
siderem. ꝓ curet᷑ gͦ fessis arbus inter hȩc
iurecta amenitas pau lulum diuertendi
ut redeuntib ꝑ soporẽ iurib coeptũ reddat᷑
facultas iter ꝑ agendi. Inter late patentia
nemora. diffusis frondib uirentib foluis.
instanti rei grata fagus eligitur. Hec alid
inter tantum. caput excculit al nos. quantĩ
lenta solent inter iuburna cupressi. Huic
itaq arbort ocius sese subter iniciunt. grã
quiescendi. Ita indiuidui sui comites heati
bercharii folo decumbentis. festinans composit

Expanded text:
ferebatur vehiculum eo gravi sopore deprimitur, ferebatur vehiculum eo gravi sopore deprimitur, ut omni protinus eundi facultate proscriptus, symmystem suum B. Bercharium inclamaret, omnemque illum equestrem qui tunc forte se comitabatur ordinem stare loco praeciperet, et quibus ad soporem urgeretur stimulis patentius indicaret. Ecce, inquit, irruente soporis immanitate secus solito concutior, ita ut hinc gressum promovere, impotem me esse omnino confiderem. Procuretur ergo fessis artubus inter haec virecta amoenitas paululum divertendi, ut redeuntibus per soporem viribus coeptum reddatur facultas iter peragendi. Inter late patentia nemora diffusis frondibus, virentibus foliis instanti rei grata fagus eligitur Haec alias inter tantum caput extulit alnos, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Huic itaque arbori ocius se subter injiciunt gratia quiescendi. Ita individui sui comitis B. Bercharii solo decumbentis festinans composito
Abbreviated transcription (Latin):
ens. non tantum ꝓpriȩ causas agebat uti¬
litatis. quã cunctis se affabilẽ quoq exc¬
hibens. salutẽ subiectoꝵ sedulus impende¬
bat. Cumq dies ac noctes aedificandi
rali quoq emolumento pollebat. cenobium
ut sepe solebat domestico beato serchario
causa extrnt qua p̃fatũ uicũ expetere pro
more cogitare. Huius ꝓ cessu itineris quo
adeundem uicũ maternȩ fluminis littorib
continuũ tendit᷑. quidã sui uiris locus erat
gratssimus. qui paululũ reducto sinu in mon¬
tis latere amȩnissimã herbis uirentibus
aquarumq ruiuilis ex sublimi uertice lenit̃
effluentib arboribq ac uneis in decliui
circũ quaq. constipata. intuentiũ oculis
oblectamenta prestabat.
ẽs̃ gͥ pontifexe hoc iter aggressus. cũ iã
eas partes ꝑcliuũ montis aitigisset. qua
de contra illa loci gradientis uisib se amȩ¬
nitas ꝓpius obiecisset. suꝑ equestre quo

Expanded text:
ens, non tam propriae causas agebat utiens, non tam propriae causas agebat utilitatis, quam cunctis se affabilem quoque exhibens, salutem subjectorum sedulus impendebat. Cumque dies ac noctes aedificandi rali quoque emolumento pollebat, desideriiut saepe solebat, domestico beato Berchario, causa exstitit, qua praefatum vicum expetere pro more cogitaret. Hujus processu itineris, quo ad eumdem vicum Maternae fluminis littoribus contiguum tenditur, quidam sui juris locus erat gratissimus, qui paululum reducto sinu in montis latere amoenissimo herbis virentibus aquarumque rivulis ex sublimi vertice leniter effluentibus, arboribusque ac vineis in declivi circumquaque constipatus, intuentium oculis oblectamenta praestabat. pontifex hoc iter aggressus, cum jam eas partes per clivum montis attigisset, qua de contra illa loci gradientis visibus se amoenitas propius objecisset, super equestre quo
Abbreviated transcription (Latin):
discit p̃cipuũ. eui consona auetoritate
&e merito. futurȩ fabricȩ curã deponeret.¬
& sani dispositione consilii. omni illi strue¬
turȩ specialit̃ ꝑ ficiendum decerneret.
rediũ ẽ publicũ in pago remensi octo
milib ab urbe disparatum. cui udelicet
aeuo p̃cedenti sparnacus nomen fuisse
constat impositum. Qđ olim quidem
tempore scilicet clodouei francoꝵ magni
principis. quẽ beatus remigius apostolica.
auctoritate et p̃ditus et ꝓbatus. do etrina &
uirtutib magnificis cum suo exxercitu ut
ingestis eius legit᷑ angelico ministerio.
sacro crismate aquȩ regenerantis inlinierat.
idem pater mirificus ñ modicȩ quantita¬
tis p̃tio ad quisierat. ac rhemensẽ a eccłam
cui auctore dõ p̃sideat. heredẽ c̃stituerat.
Deniq gloriosissimus dĩ pontifex Niuardꝰ
pastoralis sollerciȩ condigne amminiftrans
offitium. cum ad alia suȩ diocesis loca inuisen¬
da. tum quoq ad hunc sepe uicum egredi¬

Expanded text:
ciscit praecipuum, cui consona auctoritate ciscit praecipuum, cui consona auctoritate et merito futurae fabricae curam deponeret, et sani dispositione, consilii omni illi structurae specialiter praeficiendum decerneret. Praedium est publicum in pago Remensi octo millibus ab urbe disparatum, cui videlicet aevo praecedenti Sparnacus  Epernay  nomen fuisse constat impositum, quod olim quidem, tempore scilicet Chlodovei Francorum magni principis, quem beatus Remigius apostolica auctoritate et praeditus et probatus, doctrina et virtutibus magnificus, cum suo exercitu, ut in gestis ejus legitur, angelico ministerio sacro chrismate aquae regenerantis illinierat, idem pater mirificus non modicae quantitatis pretio acquisierat, ac Remensem Ecclesiam, cui auctore Deo praesidebat, haeredem constituerat. Denique gloriosissimus Dei pontifex Nivardus pastoralis solertiae condigne administrans officium, tum ad alia suae dioecesis loca invisenda, tum quoque ad hunc saepe vicum egredi
Abbreviated transcription (Latin):
inspirationis instinctu hic ardor sensibus
inerat. uti in quo libet suȩ diocesis contuber¬
nio. eo loci ad seruiendum dõ uiuenti domũ
instrueret. ubi rerũ competentia aptiora
duinȩ seruitutis commoda p̃tuliss&. Illa
erat in hac liberatione morarũ causa per¬
madeima. qm̃ de eẽt ꝑsona uoti ad id
agendum socia. quȩ & desideriũ supplera&e
pontificis. & strenua indĩ reb in ueniret᷑
instantia suscipiendȩ tante collaboratio¬
nis. Sed diu indiuina suspensus animus
neq uaquã frustrari potuit sp̃e iã pͥdem
conceptȩ intentionis. Berchariũ naq eripit.
uoto applicat. consultu p̃ligit. uirum
quidẽ in dĩ reb idoneũ religione p̃ditũ.
animo efficacẽ. exxteriorẽ exxperienta .¬
ñ minus agile quã prudentẽ. Cũ q ꝑid
temporis urbs illa ut diximꝰ. & multorũ
Floreret ingenio. & in ammiratione rei¬
publice diuinoꝵ operũ in signis haberet᷑
commertio. hunc tam solũ. hunc sibi as¬

Expanded text:
inspirationis instinctu hic ardor sensibus inspirationis instinctu hic ardor sensibus inerat; uti in quolibet suae dioecesis contubernio eo loci ad serviendum Deo viventi domum construeret, ubi rerum competentia aptiora divinae servitutis commoda praetulisset. Illa erat in hac deliberatione morarum causa permaxima, quoniam deesset persona voti ad id agendum socia, quae et desiderium suppleret pontificis, et strenua in Dei rebus inveniretur instantia suscipiendae tantae collaborationis. Sed diu in dubio suspensus animus nequaquam frustrari potuit spe jampridem conceptae intentionis. Bercharium itaque praeripit, voto applicat, consultu praeeligit, virum quidem in Dei rebus idoneum, religione praeditum, animo efficacem, exteriorum experientia non minus agilem quam prudentem. Cumque per id temporis urbs illa, ut diximus, et multorum floreret ingenio, et in admiratione reipublicae, divinorum operum insignis haberetur commercio, hunc tamen solum, hunc sibi ads
Abbreviated transcription (Latin):
absq litorib iordanis fluenta in sublime
tolli. ut liquido patesceret. quanta eẽt uirtꝰ
obȩdientiȩ. cuius fructus nullomodo possit
in terrã deperire. At uero ille ñ sine abba¬
tis ammiratione reuersus. factum stupuit.
qđ prius potuisset ase fieri omnino non
presumpsit. Tamen ille uir sc̃s hoc quod
acciderat non suo. sed totũ abbatis sui me¬
rito deputauit.
ta uͦ cũ iã eẽt regularib ad primȩ discipli¬
Inis edoctus. diuiinȩ militiȩ inutrãq partẽ
armis p̃munitus. ut uidelicet ꝑhȩc quȩ lon¬
gd eccercitio didicisset. in lueri dominici
dispensationẽ iam plurimoꝵ saluti consulere.
potuisset. in ꝓuntiã rhemoꝵ ad scm̃ Nuiar¬
dum pontificẽ reuertit᷑. qui tam uirtuntibꝰ
quã rebꝰ ut diacimus supra gregis sui custo¬
diam uigil ans hostis insidias relidebat. atq
aecclesiasticã dignitatẽ ꝓ fusis successib am¬
pliabat. Cuiq olim uoluentib annis diuine

Expanded text:
absque littoribus Jordanis fluenta in sublime absque littoribus Jordanis fluenta in sublime tolli; ut liquido patesceret quanta esset virtus obedientiae, cujus fructus nullomodo possit in terram deperire. At vero ille non sine abbatis admiratione reversus, factum stupuit, quod prius potuisse a se fieri omnino non praesumpsit: tamen vir ille sanctus hoc quod acciderat non suo, sed totum abbatis sui merito deputavit.ta vero cum jam esset regularibus apprime disciplinis edoctus, divinae militiae in utramque partem armis praemunitus, ut videlicet per haec quae longo exercitio didicisset, in lucri Dominici dispensationem jam plurimorum saluti consulere potuisset; in provinciam Remorum ad S. Nivardum pontificem revertitur, qui tam virtutibus quam rebus, ut diximus, supra gregis sui custodiam vigilans, hostis insidias relidebat, atque ecclesiasticam dignitatem profusis successibus ampliabat: cuique olim volventibus annis divinae
Abbreviated transcription (Latin):
meo loco. factũ aliquando ministrũ acali¬
cuus incuram ꝓmptuarii. rectoris nutu
uicib successisse. Cumq ille hanc officinã
corporũ dispensandã acciperet. quippe
quẽ strenuum adomnia scã obȩdientia
fecerat. quȩ cõmissa fuerant prudent᷑ in¬
ferebat. Quadã uero die dum talib te¬
neret᷑ implicitus. iussu patris ẽ subito uocat.
orte ille tunc ꝓmptuariũ ingressus. ante
uas steterat. & sudẽ quẽ uulgo duciculũ
apotu scilicet educendo dicitꝰ in manu te¬
mine. relictis quȩ habebat p̃manib con¬
ertus eucurrit oblitus ardore obȩdientiȩ
& masis obseruantiã & amphorȩ cautelã
imei uocetꝰ ad staret ante abbaris pre¬
senaã unterim potus ille in uasculũ non
cessans def luere subter positũ: postqsuã
ad supsiciẽ uasis ꝑuenerat Inmodum
eolimnȩ suꝑne constipatũ. ingirũ coro¬
liquaminis qđ uis eleusftris contineni
ualeat. ut quondã dĩ transeunte populo

Expanded text:
in eo loco factum aliquando ministrum a caliin eo loco factum aliquando ministrum a caliculis, in curam promptuarii, rectoris nutu, vicibus successisse. Cumque ille hanc officinam corporum dispensandam acciperet, quippe quem strenuum ad omnia sancta obedientia fecerat, quae commissa fuerant prudenter inferebat. Quadam vero die dum talibus tenetur implicitus, jussu patris est subito vocatus. Forte ille tunc promptuarium ingressus, ante vas steterat, et sudem quae vulgo ducidulum a potu scilicet educendo dicitur in manu temine, relictis quae habebat prae manibus concitus cucurrit, oblitus ardore obedientiae et vasis observantiam et amphorae cautelam. Cumque vocatus astaret ante abbatis praesentiam, interim potus ille in vasculum non cessans defluere subter positum, postquam ad superficiem vasis pervenerat, in modum columnae superne constipatum in gyrum coroliquaminis, quo vix claustris contineri valeat, ut quondam Dei transeunte populo
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti eum cerneres monasticȩ districtionis
tunc primũ rudimenta suscepisse. Se ipso
semꝑ ualidior. & grã suꝑnę illustrationis.
utȩ p̃cedentis qͥualitate iocundior. Iam
uero stili ñ patitur oꝑa. quanta in iuro
dĩ fuerit humilitas. quanta uirtꝰ obędien¬
tiȩ. quanta modestiȩ grauitas. quanta ca¬
ritas. quanta benignitas. quanta mansue¬
tudo. quanta etiã paciennȩ fortitudo.
Obcedientiȩ sibi iniunetȩ negotiũ. ita iuben¬
tis ꝑ currit imperio. ut mentẽ in sublime
dirigens. nec laudis humane compendia
quereret. & suȩ p̃mium głȩ rei pereuntis
pretio nullo compensaret. Studebat etiam
alioꝵ consideratione se ipsũ despicere. et
cũ apud se cunctis uidicaret᷑ inferior. in
humilitatis culmine certabat omnib inueniri
sublimior. mestissimũ reuoluens si quilibet
in illo sc̃o collegio aliqua fortia attrectareq̃.
quȩ ille fauente dĩ grã segnius attigisset.

Expanded text:
veluti eum cerneres monasticae districtionis veluti eum cerneres monasticae districtionis tunc primum rudimenta suscepisse, seipso semper validior, et gratia supernae illustrationis vitae praecedentis qualitate jocundior. Jam vero styli non patitur opera, quanta in viro Dei fuerit humilitas, quanta virtus obedientiae, quanta modestiae gravitas, quanta charitas, quanta benignitas, quanta mansuetudo, quanta etiam patientiae fortitudo. Obedientiae sibi injunctae negotium ita jubentis percurrit imperio, ut mentem in sublime dirigens, nec laudis humanae compendia quaereret, et suae praemium gloriae, rei pereuntis pretio nullo compensaret. Studebat etiam aliorum consideratione seipsum despicere, et cum apud se cunctis judicaretur inferior, in humilitatis tamen culmine certabat omnibus inveniri sublimior: moestissimum revolvens si quis in illo sancto collegio aliqua fortia attrectaret, quae ille favente Dei gratia segnius attigisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ducentes ꝑmaximũ. si uel post longeuam
ꝓbantis in uiriȩ tolerantia: quodã modo
adduci mereant᷑ in congregationẽ. Iam
uero quis locus uel ciuitas ñ gaudeꝰ at
ex beati uiri disciplina rectorẽ ha bere
pontificẽ uel abbatẽ. cum constet ex huiꝰ
uirtute magisterii pene totũ francorum
orbẽ decretis regularib fuisse primum
decenter illustratũ : Berchariꝰ itaq dĩ
famulus ad altioris uite semꝑ instituta con¬
scendere desiderans. pontificis sui auctori¬
tate & gratia celeri gressu ad locũ hunc
ꝓuoto ꝓperat. p̃fati patris alacritate con¬
dignus apꝓbatͦ: scẽ monachoꝵ cohorti. ñ
tam corpore qua mente & actu sotiatur.
aggressusq denuo tamquã athleta
recentissimus. militie gymnasiũ cęlestis p̃¬
teritoꝵ in memor certaminũ. & quasi qͥ
uirtutũ inscammate positus. ad ꝑfectionẽ
pugnȩ nichil plene ante ꝑ egisset. cȩpil
rursus diuinis operibꝰ sp̃m cohercerẽ.

Expanded text:
ducentes permaximum, si vel post longaevam ducentes permaximum, si vel post longaevam probantis injuriae tolerantiam, quodammodo admitti mereantur in congregationem. Jam vero quis locus vel civitas non gaudeat, ex beati viri disciplina rectorem habere pontificem vel abbatem, cum constet ex hujus virtute magisterii pene totum Francorum orbem decretis regularibus fuisse primum decenter illustratum? Bercharius itaque famulus Christi ad altioris vitae semper instituta conscendere desiderans, pontificis sui auctoritate et gratia, celeri gressu ad locum hunc pro voto properat: praefati Patris alacritate condignus approbatur sanctae monachorum cohorti, non tam corpore quam mente et actu sociatur. aggressusque denuo tanquam athleta recentissimus militiae gymnasium coelestis, praeteritorum immemor certaminum, et quasi qui virtutum in scammate positus, ad perfectionem pugnae nihil plene ante peregisset, coepit rursus divinis operibus spiritum coercere,
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ loco claruit. donec brunichildis
regina impissima eo qđ duos filios suos
quos ad ulterio theoderici nefandi regis
filii uidelicet regis sigiberti conuigio sus¬
ceperat. suo colloquio & benedictione in¬
dignos uidicasset. ab eo loco instinctu dia¬
bolico ꝓturbauit. Qui non sine magno me¬
rore & luctu omniũ recesserunt inde. Fusta¬
siũ uirũ eque sanctissimũ dignitate gene¬
ris & uita illustrissimũ quẽ ipse pago
oriundũ lingonico apuero instituerat fra
expetens. bobiense cenobiũ. non minus de¬
centi opere statuit. in quo consummatus
uirtutib beato fine quieuit. Sc̃s uͦ eustasꝰ
loco patrris residens. nõminimã monachoꝵ
multitudinẽ in dnĩ seruitute uerbis & ex¬
emplis p̃muniens. nominis et meriti magis¬
tri heres exctiit. Audita gͥ fama tanta
nominis uiri religiosi illuc unde cũq con¬
fluunt se suosq liberos plurimi certatĩ
imbuendos offerunt. illud ante omnia

Expanded text:
in eodem loco claruit, donec Brunechildis in eodem loco claruit, donec Brunechildis regina impiissima, eo quod duos filios suos quos ex adulterino Theoderici nefandi regis, filii videlicet regis Sigeberti, conjugio susceperat, suo colloquio et benedictione indignos judicasset, ab eo loco instinctu diabolico proturbavit. Qui non sine magno moerore et luctu omnium recessurus inde, Eustasium virum aeque sanctissimum dignitate generis et vita illustrissimum, quem ipse pago oriundum Lingonico a puero instituerat, eidexpetens, Bobiense coenobium non minus decenti opere statuit, in quo consummatus virtutibus, beato fine quievit. Sanctus vero Eustasius loco Patris residens, non minimam monachorum multitudinem in Domini servitute verbis et exemplis praemuniens, nominis et meriti magistri haeres exstitit. Audita igitur fama tanti nominis, viri religiosi illuc undecunque confluunt, se suosque liberos plurimi certatim imbuendos offerunt, illud ante omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cens p̃er aliqđ tempꝰ magisterio frueret᷑.
& celestis ꝓuirib p̃libasset haustũ sapientiȩ.
luxo uiense monasteriũ accepto tulit ex¬
petere. qm̃ beati columbani districtis cõ¬
mendata regulis. ad se ꝑlata fuerat fama
religionis. Erat enĩ eo tempore in cunctis
galliarũ partib. hoc cęnobiũ cũ inmulti¬
modis rerũ possessionib tũ eniã diuinȩ
uenerationis culub nomen singulare ha¬
bens. qđ illic et districtior institutio. & studiũ
sapientiȩ pleniꝰ haberet᷑. Quẽ uidelicet mirȩ
spectationis locũ. idem heatꝰ columbanus
pat̾ inuasta uosagi heremo afundamentis
construx erat. inuentis antiquissimi operis
ȩdificiis. cũ aquis natura feruentib e terre
uenis ultro ꝓdeuntib. Ubi & ipse post¬
modũ aggregato fideliũ numero. sexcen¬
toꝵ ferme monachoꝵ rector extrat. lon¬
goq tempore eidẽ monasterio nobilissi¬
me p̃fuit. multisq miraculorũ signis

Expanded text:
cens per aliquod tempus magisterio frueretur, cens per aliquod tempus magisterio frueretur, et coelestis pro viribus praelibasset haustum sapientiae, Luxoviense monasterium accepto tulit expetere, quoniam B. Columbani districtis commendata regulis, ad se perlata fuerat fama religionis. Erat enim eo tempore in cunctis Galliarum partibus hoc coenobium cum in multimodis rerum possessionibus, tum etiam divinae venerationis cultibus nomen singulare habens, quod illic et districtior institutio, et studium sapientiae plenius haberetur; quem videlicet mirae spectationis locum idem B. Columbanus Pater in vasta Vosagi eremo a fundamentis construxerat, inventis antiquissimi operis aedificiis cum aquis natura ferventibus e terrae venis ultro prodeuntibus, ubi et ipse postmodum aggregato fidelium numero sexcentorum ferme monachorum rector exstitit, longoque tempore eidem monasterio nobilissime praefuit, multisque miraculorum signis
Abbreviated transcription (Latin):
ut uidelicet plurimoꝵ instituente aucto¬
ritate disceret. qđ post modũ plurimis
ministraret. Inter quos tunc temporis
in regis francoꝵ aula p̃pole̾ntis heatissimi
Remacli ꝓcuratoris quidẽ sacri scrinii palatii
prudentie & scĩtatis titulis cõmendata ubiq
excreuerat opinio ueneranda. Qui scilic&
uir inclitus confessor post modũ dñi głosus.
multis signoꝵ uirtutib apꝓbatus. placidus
cunctis. benignus uniuersis. in ꝓsperitate
modestus. in ad uersitate patientissimꝰ. uita
laudabilis. eloquio affabilis. sic tempora¬
lia cautꝰ exxhibebat. ut ęterna semꝑ ab
oculis non amiteret. Huiꝰ talis ac tanti
uiri sacris institutionib rore suꝑni necta¬
ris illustrandum. beatus Bercharrꝰ nutu
p̃dicti pontificis se maluit ꝓtempore
morũ in becillitati consulens. ñ tantũ scien¬
tȩ̨ quã scẽ puritatis commertia reporta
ret. Interea cũ beati uiri iustus adoles¬

Expanded text:
ut videlicet plurimorum instituentium auctout videlicet plurimorum instituentium auctoritate disceret, quod postmodum plurimis ministraret. Inter quos tunc temporis in regis Francorum aula praepollentis beatissimi Remacli procuratoris quidem sacri scrinii palatii prudentiae et sanctitatis titulis commendata ubique excreverat opinio veneranda: qui scilicet vir inclytus, confessor postmodum Domini gloriosus, multis signorum virtutibus approbatus, placidus cunctis, benignus universis, in prosperitate modestus, in adversis patientissimus, vita laudabilis, eloquio affabilis, sic temporalia cautus exhibebat, ut aeterna semper ab oculis non averteret. Hujus talis ac tanti viri sacris institutionibus rore superni nectaris illustrandum, B. Bercharius nutu praedicti pontificis se maluit pro tempore morum imbecillitati consulens, non tam scientiae quam sanctae puritatis . Interea cum beati viri justus adoles
Abbreviated transcription (Latin):
remensis a eccłȩ in augmentũ uidelicet opera¬
tionis diuinȩ quã dñi omnipotentia redemp¬
toris. in lucrandis fideliũ animarũ questib ꝑ
hos duos sinergos felicissimos p̃ ordinauerat
ad implere. Sic gͥbeatꝰ pontifea ut semper
optauerat tali ac tanto suppare adepto. qm̃
ipse eocteriorib traetandȩ rei publicȩ fuerat
negotus implicatus. regiȩ dispositionis con¬
silus & actib frequent᷑ int̾ eẽ pontificalis
ꝓuidentiȩ pondus uolens nolensue cȩlesti
ordinatione ꝑferre. ministeriũ sib inuinctũ
tũ publice tum priuatim. in crepando.
arguendo obsecrando. ut ꝑfectus agricola
sedulus exercere gaudio replebat᷑ ñ modico.
familiari potitus ad uitore. atq in diuinis
cupiens eũ undecũq ꝑfectius erudiri.
sanetiorib ac religiosiorib diuinȩ scientiȩ
uiris quos sibi undiq collocata familiari¬
tate indiderat. copulandũ ẽẽ constituit.

Expanded text:
Remensis Ecclesiae, in augmentum videlicet operaRemensis Ecclesiae, in augmentum videlicet operationis divinae, quam Domini omnipotentia Redemptoris, in lucrandis fidelium animarum quaestibus per hos duos synergos felicissimos praeordinaverat adimplere. Hic igitur beatus pontifex ut semper optaverat, tali ac tanto suppare adepto, quoniam ipse exterioribus tractandae reipublicae fuerat negotiis implicatus, regiae dispositionis consiliis et actibus frequenter interesse, pontificalis providentiae pondus volens nolensve coelesti ordinatione perferre, ministerium sibi injunctum tum publice tum privatim increpando, arguendo, obsecrando, ut perfectus agricola sedulus exercere, gaudio replebatur non modico, familiari potitus adjutore atque in divinis cupiens eum undecunque perfectius erudiri, sanctioribus ac religiosioribus divinae scientiae viris, quos sibi undique collata familiaritate addiderat, copulandum esse constituit,
Abbreviated transcription (Latin):
institutionis p̃rogatiua suffultꝰ. nobilitatis
honore clarissimus. uariis uirtutũ generib
ad ornatꝰ int̾ francoꝵ ꝓceres pͥmus. in aula re¬
gis uita & conuersatione dignissimꝰ. Fulge¬
bat ꝑ id temporis ea ciuitas scõꝵ stipata co¬
hortib & licet int̃ militares alas sub pͥncipe
suo childerico. capiti tam̃ suo consona diui¬
ni amore cultus urbs populosa spirauerat.
Huiꝰ itaq tantȩ opinionis grã ꝓuocat᷑ feliae ad¬
olescens Berchariꝰ ȩcclesiasticis saeramentis. fide
habitu. & actu aptissimus. cũ illo beato sene
cui iam pͥdem dictũ adnõ fuerat egredere
de t̾ra & de cognatione tua et ueni int̾ram
quã monstrauero tibi. et faciã te crescere
ingentẽ magnã. fidẽ participans & meritũ.
cognationẽ relinquens & patriã post longi
laboris excursum fines ingreditur frantie.
futurus cũ sc̃o Nuardo pontifice ciuis felicissimꝰ
ut patulo se insequentib dep̃hendere scẽ

Expanded text:
institutionis praerogativa suffultus, nobilitatis institutionis praerogativa suffultus, nobilitatis honore clarissimus, variis virtutum generibus adornatus, inter Francorum proceres primus in aula regis, vita et conversatione dignissimus fulgebat. Per id temporis ea civitas sanctorum stipata cohortibus, et licet inter militares alas sub principe suo Childerico, capiti tamen suo consona, divini amore cultus urbs populosa spirabat. Hujus itaque tantae opinionis gratia provocatus felix adolescens Bercharius, ecclesiasticis sacramentis, fide, habitu et actu aptissimus, cum illo beato sene, cui jampridem dictum a Domino fuerat: Egredere de terra et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi, et faciam te crescere in gentem magnam , fidem participans et meritum, cognationem relinquens et patriam, post longi laboris excursum, fines ingreditur Franciae, futurus cum S. Nivardo pontifice cives felicissimus ut patulum est in sequentibus deprehendere sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
uirture animi cocuos suos breui p̃cedere atq
paulatĩ bonȩ intentionis primordis atq cȩ¬
lestis milmȩ ꝑfectiꝰ tir ociniũ decreuisset in¬
tendere. suꝑnȩ uitȩ estuantis animi desiderio.
cepti aliiꝰ aspirare. Terrenarũ rerũ contentu
sufficiens atq ea quȩ ad uirtutũ inerem̃ta
respieiunt ꝑhennis intuitu glȩ totis nisibꝰ
attemptans. aet̾na p̃oculis in defessa consti¬
tu ert. peritura manentib cõpensare. diuer¬
ne affuctionũ generib affectionũ carnaliũ
molimina coartare. atq a doleseontȩ gresus
diuini amoris uirtute roborare. Spretis
deinde ꝓpinquoꝵ & patriȩ retinaculis dili¬
gent̃ replicans. qͥa qͥ nouȩ conuersationis ru¬
cũimenta suscipiunt tam quã ꝑ egrinos & ad¬
uenas ñ ciues suos mundus aspiciat. p̃fatum
scĩssimũ Niuardum rhemoꝵ pontificẽ fla¬
grat ardore exxpetendi. Qui si c̃ diximꝰ apłice

Expanded text:
virtute animi coaevos suos brevi praecederet, atque virtute animi coaevos suos brevi praecederet, atque paulatim bonae intentionis primordiis ad coelestis militiae perfectius tirocinium decrevisset intendere; supernae vitae aestuantis animi desiderio coepit altius aspirare, terrenarum rerum contemptu sufficiens atque ea quae ad virtutum incrementa respiciunt perennis intuitu gloriae totis nisibus attentans, aeterna prae oculis indefessa constituere, peritura manentibus compensare, diversis afflictionum generibus affectionum carnalium molimina coarctare, atque adolescentiae gressus, divini amoris virtute roborare. Spretis deinde propinquorum et patriae retinaculis, diligenter replicans, quia qui novae conversationis rudimenta suscipiunt, tanquam peregrinos et advenas non cives suos mundus aspiciat, praefatum sanctissimum Nivardum Remorum pontificem flagrat ardore expetendi. Qui, sicut diximus, apostolicae
Abbreviated transcription (Latin):
in fra teneros annos ex actȩ infantiȩ temporis
oportunitatẽ nacti. litteratorie ꝓfessionis sa¬
lutarib disciplinis. mo mancipandũ ẽẽ de¬
cernunt. In quo p̃eunte suꝑnȩ illustrationis
munere. cumsacrȩ institutionis instantia. spĩ¬
taliũ etia donoꝵ fulserunt incrementa. Qui
scilicet ñ ociose passus. illa delucidissimo litte¬
rarũ fonte cõmertia. sub ȩtatis tenere crepun¬
duis ardentiꝰ aggregare. quib postea in uirile
robur assurgens. & sibi & aliis ad mensuram
dominicȩ dispensationis potuisset ꝓdeẽ. Ita
iam puerilis in constantiȩ motus quib illa
sepeetas labilis & fluxa resoluitur. rigore
uirtutis ingenitȩ. & iusti moderaminis com¬
ponens honestate. ut p̃ter hȩc quib ad dietꝰ
fuerat litterarum conamina. nil inse aliud
residere pateret᷑ nisi forte dũ aut opera
pietatis ageret. aut certe ꝓut natura c̃ cesserit
sacris orationũ exercitiis deuotiꝰ insudaret.

Expanded text:
infra teneros annos exactae infantiae, temporis infra teneros annos exactae infantiae, temporis opportunitatem nacti, litteratoriae professionis salutaribus disciplinis mox mancipandum esse decernunt, in quo praeeunte supernae illustrationis munere, cum sacrae institutionis instantia spiritalium etiam donorum fulserunt incrementa. Qui scilicet non otiose passus illa de lucidissimo litterarum fonte commercia sub aetatis tenerae crepundiis ardentius aggregare, quibus postea in virile robur assurgens, et sibi et aliis ad mensuram Dominicae dispensationis potuisset prodesse. Ita jam tunc puerilis inconstantiae motus, quibus saepe illa aetas labilis et fluxa resolvitur, rigore virtutis ingenitae et moderaminis justi componens honestate, ut praeter haec quibus addictus fuerat litterarum conamina nil in se aliud residere pateretur, nisi forte dum aut opera pietatis ageret, aut certe, prout natura concesserit, sacris orationum exercitiis devotius insudaret.
Abbreviated transcription (Latin):
siquis diligent᷑ uelit imꝓmtu ẽ agnoscere.
cũ pene usq adhȩc nr̃a tempora. eius iuris
uillas & p̃dia. tam ultra ligerim ubi diseias
dicit᷑. quã etiã intra fines aquitaniȩ consti¬
tuta. hi qui sibi in monasterii sui regimine
ꝓbant᷑ successisse. ꝑ longa tempoꝵ carncus
iure quieto uisi st̃ possedisse. sed ingruentium
causa maloꝵ partim neglegentia torpentiũ.
parũ etiã crudeli ꝑuersarum infestatione
gentium uidentur amissa. quȩ quondã mona¬
choꝵ fuerant usib attributa. Sed ut ad id
qđ cepimus ex equendum redeamus. cũ p̃ dictꝰ
pontifec ses a uiri di parentib debitȩ uenera¬
tionis liberalitate ut par erat officiosissime
susceptus. quendam futurȩ habitudinis spe
miraretur inpuero boni operis candidatum
diuino instinetu sacris mysteriis cũ applican¬
dum eet̃ p̃censuit. Hac itaq scĩssimi pontificis
auctoritate animati deuotissimi genitores.

Expanded text:
si quis diligenter velit, in promptu est agnoscere, si quis diligenter velit, in promptu est agnoscere, cum pene usque ad haec nostra tempora ejus juris villas et praedia tam ultra Ligerim, ubi Diseias dicitur, quam etiam intra fines Aquitaniae constituta, hi qui sibi in monasterii sui regimine probantur successisse, per longa temporum curricula jure quieto visi sint possedisse. Sed ingruentium causa malorum, partim negligentia torpentium, partim etiam crudeli perversarum infestatione gentium videntur amissa, quae quondam monachorum fuerant usibus attributa. Sed, ut ad id quod coepimus exsequendum redeamus, cum praedictus pontifex sanctus, a viri Dei parentibus debitae venerationis liberalitate, ut par erat, officiosissime susceptus, quamdam futurae habitudinis speciem miraretur in puero boni operis candidato, divino instinctu sacris mysteriis eum applicandum esse praecensuit. Hac itaque sanctissimi pontificis auctoritate animati devotissimi genitores,
Abbreviated transcription (Latin):
ris in luce ꝓdeunti. more aquitanico Bererũ
tam quã abipso iã nascendi ex ordio bone
hereditatis herum.
felicissime disponente. iuro quidẽ rebus
bellicis potentissimo. circa aeccłarũ aut̃ dĩ
cultũ deuotissimo. beatus pontifex Nui ardus
scĩtatis ac religionis magnitudine toto france
orbe famosissimꝰ. apłica auctoritate cȩlestẽ
in t̾ris. uitã agens. scẽ rhemoꝵ p̃sidebat aecclłe
teret᷑ qͦq diuersas t̾rarũ uł nationũ tam
ꝓ uitȩ merito. quã etiã doctrinȩ affluentis
eloquio partes in uisere. fines aquitanie aliqͥndo
contigit expetsse. atq ad illud usq p̃dium
traditur ꝑuenisse. in quo uiri di parentes
uidebantur ꝓpria statione resedisse. Nlã int̾
cętera quȩ exedote suꝑnȩ dispensationis hic
uir sẽs acceperat nor mediocrib quoq pa¬
ternȩ hereditatis titulis. aꝓgenitorib tempo¬
ralit̾ etiã certus ẽ floruisse. Qđ uidelicet

Expanded text:
ris in luce prodeunti, more Aquitanico Bererum ris in luce prodeunti, more Aquitanico Bererum tanquam ab ipso jam nascendi exordio bonae haereditatis herum. felicissime disponente, viro quidem rebus bellicis potentissimo, circa Ecclesiarum autem Dei cultum devotissimo, B. pontifex Nivardus sanctitatis ac religionis magnitudine toto Francorum orbe famosissimus, apostolica auctoritate coelestem in terris vitam agens, sanctae Remorum praesidebat Eccleteretur quoque diversas terrarum vel nationum tam pro vitae merito quam etiam doctrinae affluentis eloquio partes invisere, fines Aquitaniae aliquando contigit expetisse, atque ad illud usque praedium traditur pervenisse, in quo viri Dei parentes videbantur propria statione resedisse. Nam inter caetera quae ex dote supernae dispensationis hic vir sanctus acceperat, non mediocribus quoque paternae haereditatis titulis a progenitoribus temporaliter etiam certum est floruisse, quod videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
nicũ. ortus eiꝰ tradidere ac generis fuis¬
se excordiũ. Parentes eiꝰ uita uenerabiles &
ualde relgiosi muita sua. E nterio aflu¬
entia rerũ ñ mediocrit̃ decusati. et quod lon¬
ge ẽ excellentiꝰ. qͦdã singularis innocentiȩ
ac int̾ suos feliciũ ꝓuentuũ prulegio insigniti
Qui cũ conuigalis pudicitiȩ uira fidei integritate
seruarent. cõmodis temporib p̃cellentes. diuinoꝵ
tam̃ operum pia intentione studio ꝑflagran¬
tes suꝑnȩ dispositione clementiȩ tantã ac tale
meruerunt sobolẽ accipere. cuiꝰ institutione
et meritis. incȩlestib castris niueas militantiũ
innumerabilis multitudo bonoꝵ fructuum
ƿalmas ꝑferret. & multiplex antiqui decepto¬
ris uersutia. abbatis fideliũ animarũ spolus
deperiret. Qđ facile ẽ dep̃hendere siquis
altiorib abstinens. hec pauca in consequentib
dignetur ad uertere. Cui uidelicet exmatris
utero. cum diuini iam tunc scificatione mune¬

Expanded text:
nicum ortus ejus tradidere ac generis fuisnicum ortus ejus tradidere ac generis fuisse exordium. Parentes ejus vita venerabiles et valde religiosi in vita sua, exteriore affluentia rerum non mediocriter decorati, et quod longe est excellentius quodam singularis innocentiae ac inter suos felicium proventuum privilegio insigniti; qui cum conjugalis pudicitiae jura fidei integritate servarent commodis temporalibus praecellentes, divinorum tamen operum pia intentione studio perflagrantes, supernae dispositione clementiae tantam ac talem meruerunt sobolem accipere, cujus institutione et meritis in coelestibus castris niveas militantium innumerabilis multitudo bonorum fructuum palmas perferret, et multiplex antiqui deceptoris versutia ablatis fidelium animarum spoliis deperiret. Quod facile est deprehendere, si quis altioribus abstinens, haec pauca in consequentibus dignetur advertere. Cui videlicet ex matris utero cum divini jam tunc sanctificatione mune
Abbreviated transcription (Latin):
competentis obsequii functionib sollempnit᷑
ꝑ soluat. passim mat̾ aeccła cath oliꝰa nos quoq
ꝑinfructuosi ignaua silentii multandos fore
arburor. si gesta eiꝰ lateant cuiꝰ specialit̃ apud
nos et uirtutum exxuberat copia. et sanctȩ
institutionis refulgenti in crementa. p̃cipue
cũ facta p̃cedentium salutis sit materies. ad
memoriã relata posterorũ. Actus gͥ ac laboꝵ
certamina beati Bercharii abbatis & marty¬
ris gloriosi. summatĩ ꝑstringere cupientes.
tanto difficilius hanc narrandi materiam
sumimus. quanto ad explicandã huius operis
magnitudinẽ. nos impares eẽ sentimus. Sed
ñ ẽ illi difficile elinguẽ in uerba resoluere.
que constat muta etiã elementa consonis uocibꝰ
sollempnit᷑ p̃ dicare. Ea itaq ꝓseqͥ intendimus.
quȩ uel ab ipso domestico scissimoq eiꝰ collegio
notata claruerunt. uł postea diuino beneficio.
ipsius compensata meritis. ȩtati nr̃ȩ p̃ferri
potuerunt.

Expanded text:
competentis obsequii functionibus solemniter persolvat passim mater Ecclesia catholica, nos quoque pro infructuosi ignavia silentii multandos fore arbitror, si gesta ejus lateant, cujus specialiter apud nos et virtutum exuberat copia, et sanctae institutionis refulgent incrementa, praecipue cum facta praecedentium, salutis sit materies ad memoriam relata posterorum. Actus igitur ac laborum certamina B, Bercharii abbatis et martyris gloriosi summatim perstringere cupientes, tanto difficilius hanc narrandi materiam sumimus, quanto ad explicandam hujus operis magnitudinem nos impares esse sentimus; sed non est illi difficile elinguem in verba resolvere, quem constat muta etiam elementa consonis vocibus solemniter praedicare. Ea itaque prosequi intendimus, quae vel ab ipso domestico sanctissimoque ejus collegio notata claruerunt, vel postea divino beneficio ipsius compensata meritis, aetati nostrae perferri potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
meditatione continuus temporalẽ tamen ñ
auspicatus ẽ głam. sed mentis puritate iugit̃
concupunt aeternã. Nec leui felicitati
inclinari. nec in ani uoluit laude resolui.
am uͦ consummata omni sacri illiꝰ templi
structura. his duob scĩssimis uiris. quanta
fuerit inmensitas exultationis. quã grata
societas unanimis affectionis. quantus diui¬
nitatis amor. quantus uitȩ cȩlestis ardor.
nec sermo capere nec lingua ullomodo ual&
quã gloriosi tenerentur inserti. sc̃e ex hor¬
tationis glam ꝑ populos infundentes. &
ad eternitatis głam quãquã uersũ animos
fidelium incitantes cũ iam suꝑna clem̃tia
antistitis sui niuardi. uitã laudabilẽ ꝑpetue
lendarũ septembriũ die mortis nexib ab¬
solutꝰ migrauit ad dnm̃. beate immortali¬
tatis stolam consequutꝰ. Angeloꝵ agminibꝰ
coheres. illius in saciabilit̾ aspectu fruit᷑.
cuiꝰ amor ab eiꝰ pectore numquã recessisse

Expanded text:
meditatione continuus, temporalem tamen non meditatione continuus, temporalem tamen non auspicatus est gloriam, sed mentis puritate jugiter concupivit aeternam, nec levi felicitati inclinari nec inani voluit laude resolvi. Jam vero consummata omni sacri illius templi structura, his duobus sanctissimis viris quanta fuerit immensitas exsultationis, quam grata societas unanimis affectionis, quantus divinitatis amor, quantus vitae coelestis ardor, nec sermo capere, nec lingua ullo modo valet quam gloriose tenerentur inserti, sanctae exhortationis gratiam per populos infundentes et ad aeternitatis gloriam quaquaversum animos fidelium incitantes, cum jam superna clementia antistitis sui Nivardi vitam laudabilem perpetuae lendarum Septembrium die, mortis nexibus absolutus migravit ad Dominum, beatae immortalitatis stolam consecutus, angelorum agminibcohaeres, illius insatiabiliter aspectu fruitur, cujus amor ab ejus pectore nunquam recessisse
Abbreviated transcription (Latin):
nomine decreuit h onorandã. Septa etiã
monasterii & uniuersas competentis ordi¬
nis officinas. ad sectandã uite regularis
ob seruantiã prudentissime composuit.
monasticȩ conuersationis uiros religiosos re¬
ligiosos aggregauit. & cuncta quȩ huie or¬
dini commoda iudicabant᷑ diligent̃ impleuit
quȩ sui uiris eẽ uidebant᷑. quãq etiã beato
interueniente berchario. ab ipsis francoꝵ
priorib obtineri poterant. in necessarios
seruoꝵ dĩ delegauit usus. ut uidelicet in eodẽ
cenobio & merito & numero populus deo
seruiens. utriꝰq laborib augeretur.
aec sunt igit᷑ huius beati patris nr̃i ber¬
charii magnoꝵ operum scã principia. sed as¬
huc restant ad diuinȩ obsequiũ maiestatis.
pioꝵ laboꝵ maioꝵ certamina. quȩ in hoc
post modũ monstrabit opere rerum conse¬
quentia. Qui uidelicet cum eẽt inspiritalis
exercitii sublimitate ꝑfectus indiuinȩ legis

Expanded text:
nomine decrevit honorandam. Septa etiam nomine decrevit honorandam. Septa etiam monasterii et universas competentes ordinis officinas, ad sectandam vitae regularis observantiam prudentissime composuit, monasticae conversationis viros religiosos aggregavit, et cuncta quae huic ordini commoda judicabantur, diligenter implevit.quae sui juris esse videbantur, quam quae etiam beato interveniente Berchario ab ipsis Francorum primoribus obtineri poterant, in necessarios servorum Dei delegavit usus, ut videlicet in eodem coenobio et merito et numero populus Deo serviens utriusque laboribus augeretur. Haec sunt igitur hujus B. Patris nostri Bercharii magnorum operum sancta principia: sed adhuc restant ad divinae obsequium majestatis piorum laborum majora certamina, quae in hoc postmodum monstrabit opere rerum consequentia. Qui videlicet cum esset in spiritalis exercitii sublimitate perfectus, in divinae legis
Abbreviated transcription (Latin):
columbȩ in aere ꝑmeantis suspecta ꝑmen¬
sione metat᷑. Nec ante diuini cultoris
oꝑa destitit. donec suꝑna annuente pro¬
uidentia chelderici etiã francoꝵ regis
ac sacri antistitis opitulante clementia.
opus qđ ad laudẽ di susceperat. optata ꝑ
quondã opulentissima fagus steterat. in qͣ
columba cęlitus emissa pridẽ resederat. ac
suo giro sitũ monasterii uolando expres¬
serat. habita deliberatione succidit᷑. & col¬
latis in cõmune omniũ uotis. in loco cui affica
fuerat. arã inueneratione beati petri apłoꝵ
principis statuit. Ad consecrationẽ uero
basilicȩ cum sco Nuiardo metropolitano
pontifice. alii etiã epĩ conueniunt. clerus
omnis. & numerose plebes utriusq sexus
irruunt. ꝓceres quoq francoꝵ non minori
uoto concurrunt. & ꝑ beati uiri bercharii
opus laudabile indĩ laudib pari omnes
magnitudine iocunditatis exultant. In
australi uero etꝰde montis latere. aliam

Expanded text:
columbae in aere permeantis suspecta permencolumbae in aere permeantis suspecta permensione metatur. Nec ante divini cultoris opera destitit, donec superna annuente providentia, Childerici etiam regis Francorum ac sacri antitistis opitulante clementia, opus quod ad laudem Dei susceperat optata perquondam opulentissima fagus steterat, in qua columba coelitus emissa pridem resederat, ac suo gyro situm monasterii volando expresserat, habita deliberatione succiditur, et collatis in commune omnium votis, in loco cui affixa fuerat, aram in veneratione B. Petri apostolorum principis statuit. Ad consecrationem vero basilicae cum S. Nivardo metropolitano pontifice, alii etiam episcopi conveniunt, clerus omnis et numerosae plebes utriusque sexus irruunt, proceres quoque Francorum non minori voto concurrunt, et per B. viri Bercharii opus laudabile in Dei laudibus pari omnes magnitudine jucunditatis exsultant. In australi vero ejusdem montis latere, aliam
Abbreviated transcription (Latin):
pbrequoq diligens lector suo loco patent̃
poterit inuenire si ea quȩ diuersis tem¬
moinb: icegie marestans ac francoꝵ pͥncipũ
munificentia sibi concessa fuerint recen¬
sere uoluerit benefitia. Quoꝵ uidelicet
fultus auetoritate & grã. iã maturiꝰ com¬
ponendȩ fabricȩ negonis accingit᷑ copias
sumptuum p̃parat. & uniuersa quȩ tanto
operi necessaria uidebant᷑ sedulus operator
assignat.
taq insupͣ dicti p̃dio loci qđ ꝓeo quod
in decliui montis. latere ut diximus situm.
redueto ꝓfusius sinu. pulcherrimã blandi¬
entis amenitatis planiciẽ reddat. atq inspec¬
tu suo subi acentia mat̾ni fluminis longe
lateq lntora circũ despici mulcenti qͦsdam
usionis uoluptate compellat. ab antiquo
altũ uillare nomen acceperat. angelicȩ de¬
signationis spaciũ ut celitꝰ ostensũ fuerat.
muroꝵ ambitu iactis fundamentis cõplec¬
tit᷑. om̃sq illiꝰ parietes aedificii ad modũ

Expanded text:
tibus quoque diligens lector suo loco patenter tibus quoque diligens lector suo loco patenter poterit invenire, si ea quae diversis temporibus regiae majestatis ac Francorum principum munificentia sibi concessa fuerint, recensere voluerit beneficia. Quorum videlicet fultus auctoritate et gratia, jam maturius componendae fabricae negotiis accingitur, copias sumptuum praeparat, et universa quae tanto operi necessaria videbantur sedulus operator assignat. Itaque in supradicti praedio loci quod in declivi montis latere ut diximus situm, reducto profusius sinu pulcherrimam blandientis amoenitatis planitiem reddit, atque in prospectu suo subjacentia Maternae fluminis longe lateque littora circumdespicit, mulcenti quadam visionis voluptate compellat, ab antiquo Altumvillare nomen acceperat, angelicae designationis spatium ut coelitus ostensum fuerat, murorum ambitu jactis fundamentis complectitur, omnesque illius parietes aedificii ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
sanctitate ꝑ fectum eẽ non dubitẽ. pͥncipem
quoq in constructione cȩlestis fabricȩ te
iure consciscã. Quod uir dñi ardens ut erat
totis affluens in dnm̃ uscerib. cui in imica
ꝓfecto omnis fuerat ociositas. amica uero
in deffessa laboris efficacitas. libent suscipi¬
ens tanto amplectitur desiderio. quanta
ineo suꝑna grã meritoꝵ ex creuerat mag¬
nitudo. Et qm̃ se ipsũ iam ante spc̃ scĩ
templum urtuns effecerat. ipse quoq t̾rene
molis pulchritudine templũ dnõ etiam
spectabile fundare excoptabat. Confisus
uidelicet undiq tam diuino. quã scĩ pon¬
tificis incunctis auacilio. Nam & uniuersis
sui temporis francoꝵ regib episcopis quoq
ac regię dignitatis ꝓcerib tam gratum
acceptabilẽq eum certum eẽ eoctitisse. ut
siquid in diuinis cultib seu etiam terrene
commoditatis oportunitatib cordi esset.
abeis facile obtineret. Quod in consequen¬

Expanded text:
sanctitate perfectum esse non dubitem, principem sanctitate perfectum esse non dubitem, principem quoque in constructione coelestis fabricae te jure consciscam. Quod vir Domini, ardens ut erat, totis affluens in Dominum visceribus, cui inimica profecto omnis ignavia, amica vero indefessa laboris efficacitas, libenter suscipiens, tanto amplectitur desiderio, quanta in eo superna gratia meritorum excreverat magnitudo. Et quoniam seipsum jam ante Spiritus sancti templum virtutis effecerat, ipse quoque terrenae molis pulchritudine templum Domino oculis etiam spectabile fundare exoptabat, confisus videlicet undique tam divino quam summi pontificis in cunctis auxilio. Nam et universis sui temporis Francorum regibus, episcopis quoque ac regiae dignitatis proceribus tam gratum acceptabilemque eum certum est exstitisse, ut si quid in divinis cultibus seu etiam terrenae commoditatis opportunitatibus cordi esset, ab eis facile obtineret: quod in consequen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ insomnis sensort altero uero qđ oculis
corporeis aspexxerat. res in ꝓspectũ deducit᷑.
locũ illũ angelica ꝑ lustratione signatum.
ad agendum diuinę seruitutis obsequium.
mira dispositione adõ eẽ quã dignit electũ.
ta uero ꝑcepta tantȩ reuelationis deceles¬
Itib simul & consolationis grã. cerciores utriq
facti. et quod ambiguũ loci designatione
specialit̃ edocti. inde ambo consurgunt. ac
sic oculos antistes heatissimus incelũ dirigens.
illũ ꝓtinus tota cordis intentione collaudans
gras egit. inquẽ ab ȩterni patris secreto
spc̃ sc̃s corporali specie in columba descen¬
dit. ac fluenta iordanis saeri corporis
tinctione. in nr̃oꝵ ablutione scelerũ celo
patente beauit. Precedente itaq in condi¬
cionẽ aeterni tabernaculi tanto ac tali
auspitio. tibi inquit adbeatũ Berchariũ
p̃sul excimius tuȩ industriȩ hoc scm̃ opus
dispono. commitere. ut quẽ prudentia &

Expanded text:
quod in somnis senserat, altero vero quod oculis quod in somnis senserat, altero vero quod oculis corporeis aspexerat, res in prospectum deducitur locum illum angelica perlustratione signatum, ad agendum divinae servitutis obsequium mira dispositione a Deo esse quam dignanter electum. Ita vero percepta tantae revelationis de coelestibus simul et consolationis gratia certiores utrique facti, et quod erat ambiguum loci designatione specialiter edocti, inde ambo consurgunt, ac sic oculos antistes beatissimus in coelum dirigens, illum protinus tota cordis intentione collaudans, gratias egit in quem ab aeterni Patris secreto Spiritus sanctus corporali specie in columba descendit, ac fluenta Jordanis sacri corporis tinctione in nostrorum ablutionem scelerum coelo patente beavit. Praecedente itaque in conditionem aeterni tabernaculi tanto ac tali auspicio: Tibi, inquit ad B. Bercharium praesul eximius, tuaeque industriae hoc sanctum opus dispono committere, ut quem prudentia et
Abbreviated transcription (Latin):
ut felicissimo illi quondã antiquo patriar¬
che & portã cęli michi indigno xp̃i dnĩ fa¬
mulo diuinitus ostensam. Nam mooe sum¬
missis artub subito hic sopore p̃reptus cum
uixe in utram libet partẽ uis nature quiescen¬
tem impelleret. uidere mͥ uideor asupernis
instar niuei candoris specie adeẽ colum bȩ.
Quȩ post huius arboris sessum non in certa
quo tenderet. locum hunc p̃peti cursu
uolando p̃eingit.trinoq giro eque ꝑ acto
celi cacumen tendit. Credo equidẽ hoc
spei conceptȩ ꝓficuum adõ portentum
ut quod erat uoto susceptum. iam celo
pmonente sit celerius excequendum. Sc̃o
ec pontifice ꝑ orante. me inquã heatissi
maes percharius qui scõ urro gremii sui
rcelinater fecerat. quicquid pat̃ scĩssime
celesti ꝓdigio iniusione sp̃e duinitus tibi
iestaris ulatum manifesta cli uirtute no¬
ueris etiã corporaliter fuisse conspicatum
Hisgi asterms ita conseronib s altere tie

Expanded text:
ut felicissimo quondam antiquo patriarut felicissimo quondam antiquo patriarchae, et portam coeli mihi indigno Christi Domini famulo divinitus ostensam. Nam mox submissis artubus, subito hic sopore praereptus, cum vix in utramlibet partem vis naturae quiescentem impelleret, videre mihi videor a supernis instar nivei candoris speciem adesse columbae, quae post hujus arboris sessum, non incerta quo tenderet, locum hunc praepeti cursu volando praecingit, trinoque gyro aeque peracto coeli cacumen tendit. Credo equidem hoc spei conceptae proficuum a Deo portentum, ut quod erat voto susceptum, jam coelo praemonente sit celerius exsequendum. Sancto haec pontifice perorante: Me, inquit B. Bercharius qui sancto viro gremii sui reclinatorium fecerat, quidquid, pater sanctissime, coelesti prodigio in visione spiritus divinitus tibi testaris illatum, manifesta Dei virtute noveris etiam corporaliter fuisse conspicatumitur alternis ita conserentibus, altero quidem