comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. exclaisula teuentre inpossessionẽ
mitento. itẽ nat᷑ scõm tabulas habet.
Simili modo ⁊ eũ qui pꝰtestam̃tũ matris
factũ. exsecto ue̾tre extc̃tus ẽ poñe quͣeri
dico. ¶ Siquit exhis ꝑsonis que ad
lucͣcessionẽ abĩtestato non admttunt᷑.
de mnosfinoso egi̾t. nemo eñĩ eũ repel¬
lit. ⁊tns obtimũt. ñ ei prosit iuctoĩa
s his qui hñt ab intestato successio nem.
nã intestatũ patrẽ familias fac̃. ¶ Si
quis instituta atͥcusatione mossiti¬
osi. decesserit. anadnr̃dem suũ q̃relam
iñs ferat. papinianꝰ respõdit. qd̾ et inꝗ¬

Expanded text:
uentre in possessionem mittendo: item natus secundum tabulas haberet. simili modo et eum, qui post testamentum matris factum exsecto uentre extractus est, posse queri dico.Si quis ex his personis, quae ad successionem ab intestato non admittuntur, de inofficioso egerit nemo enim eum repellit et casu optinuerit, non ei prosit uictoria, sed hisnam intestatum patrem familias facit.Si quis instituta accusatione inofficiosi decesserit, an ad heredem suum querellam transferat?Papinianus respondit, quod et qui
Abbreviated transcription (Latin):
de p̃ytioẽ cãeait puta siuissit liti¬
gatores ħalendis ad eẽ noridib iube¬
at. Nam mutare eũ diẽ pꝰse. cet̾um si
ꝯdep̃nauit. ł absoluit. dũ arbit̾eẽ desi¬
erit mutare sitãm nõ posse.

Expanded text:
eparatione causae: ut puta si iussit litigatores calendis adesse, mox idibus iubeat: nam mutare eum diem posse. ceterum si condemnauit uel absoluit, dum arbiter esse desierit, mutare ‹se›ntentiam non posse
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ uidendum eiͣt an mutare sentẽ¬
tiã yͦst Ealias quidẽ est agitatũ. si
arbit̾ uissit daiͣ mox uetint. ut᷑ eoꝙ
uissit. an eo qd̾ uetuit. stari debeit. q
s. ibuiꝰ quidẽ putauit. poise. Cisliꝰ sen¬
rentiã magitri sui bñ excuiłat. Et

Expanded text:
Vnde videndum erit, an mutare sententiam possit. et alias quidem est agitatum, si arbiter iussit dari, mox vetuit, utrum eo quod iussit an eo quod vetuit stari debeat. et Sabinus quidem putavit posse. Cassius sententiam magistri sui bene excusat et
Abbreviated transcription (Latin):
cet. id seiꝰ pronũtiet. quis sit cogñdus.
ciputo tale arbitriũ nõualere. in quo
lib̾a faculta arbitͥ sententie nõ est
futura. ¶S sita sit ꝯpromissum
arbitratu titu aut seufien põponiꝰ
scrib̾. qnos putamꝰ. ꝯprominsũ ualẽ.

Expanded text:
cet, id Seius pronuntiet, quis sit cogendus? et puto tale arbitrium non ualere, in quo libera facultas arbitri sententiae non est futura.Sed si ita sit compromissum arbitratu Titii aut Seii fieri, Pomponius scribit et nos putamus compromissum ualere:
Abbreviated transcription (Latin):
ccm płiq existimauerũt. simͦ int̃ iͥgͦ¬
rantes id fiat. ꝙ id̾ placet q̃ siuẽditor
sciat.emptor aũt ignoret. Ꝙ si ẽptor
scient lib̃m eẽ emĩt. nilla emptio
contrahitur.

Expanded text:
ique existimauerunt, si modo inter ignorantes id fiat. quod idem placet etiam, si uenditor sciat, emptor autem ignoret. quod si emptor sciens liberum esse emerit, nulla emptio contrahitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cła sunt ep̃tõis. ueluti ne cautio
duple p̃stet̾. aut c̃ fid̾ẽiussore ca¬
utõ duple p̃stetur S qͣ quid̾ casu
agñte emptore nõ ualet p̾act. id
uires n abeb̾ iuye exceptoĩs agẽtẽ¬

Expanded text:
cula sunt emptionis, ueluti ne cautio duplae praestetur aut ut cum fideiussore cautio duplae praestetur. sed quo casu agente emptore non ualet pactum, idem uir‹e›s habebit iure excepti
Abbreviated transcription (Latin):
Quił. Si cũ fimd̃ uẽd̾es in lege di¬
xisses. qd̾ m̾cetis nõe acõductore ex¬
ogisses. id ẽptori accessurũ ẽẽ. existi¬
malus auenditore aberit. qd̾ ⁊̃ si ad¬
iectũ nõ ent aboẽ debet. noc uidetut
abeẽ si ꝑeũ factũ est aut fiet qͦminꝰ
fũd̾ ẽp̃tor possideat. erit gͦ exempto
actõ. ñ ut uenditor uatuã possõẽ
ĩdat. cũ multis modis accidẽ pot̃t.
ne t̃dere possit. S ut siquid dolo
malo fecit aut fatiet. dolus malus

Expanded text:
um. Si, cum fundum uenderes, in lege ‹d›ixisses, quod mercedis nomine a conductore exegisses, id emptori accessurum esse, existimalus a uenditore aberit', qui etiam si adiectum non est, abesse debet. Nec uidetur abesse, si per eum factum est aut fiet, quo minus fundum emptor possideat. erit ergo ex empto actio, non ut uenditor uacuam possessionem tradat, cum multis modis accidere poterit, ne tradere possit, sed ut, si quid dolo malo fecit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ro ñ quid ⁊ decẽ pedes qt̃ ninc accesse¬
rũt sub̾. iqua sũt qr lacus creuit. an
xximi pedes .x. ab aq̃ rutile polle
lacũ q̃ emt rutilla polla uenisse.
qͣtenꝰ tc̃ fuit. ⁊ cͥca eum .x. pedes qui tc̃
fuert̃. nec obeam rẽ qd̾ laci pꝰa c̾uit
latiꝰ eũ possidere debet ꝗͣ emit.

Expanded text:
quaero, numquid et decem pedes, qui tunc accesserunt, sub aqua sint, quia l‹a›cus creuit, an proximi pedes decem ab aqua Rutiliae Pollae l‹a›cum, quem emit Rutilia Polla, uenisse, quatenus tunc fuit, et circa eum decem pedes qui tunc fuerunt, nec ob eam rem, quod lacus postea creuit, latius eum possidere debet quam emit.
Abbreviated transcription (Latin):
gris manẽtib de augñdo uł mi¬
nuendo p̃tio rursũ ꝯuenĩt. reces
siquio sac̾ri aut religiosi aut publi
to s inpat monio fisci erit. uenditẽ
eiꝰ ualenit. nec uẽoitõi ꝓd̾it excẽptõ:
q̃ nõ nuĩt locũ.
nõ pot. ¶prra m᷑atheriam sepulcroꝵ
orns uł cetũ culturis loca pura ser¬
yuatu. sinit̾ uenditor nomiãtĩ
excẽꝑit. adẽptorẽ ꝑtineãt
d̾.lanib traditit ita m̾nium
in horreis ꝯditaꝵ possõ t̃dita uitẽt.
Siclaues aput horrea tdite sint.
Quo facto ꝯfestĩ ep̃toi dñiũ ⁊posses¬
sionẽ adipiscĩt. ⁊ si ñ aꝑuerit hor¬
rea. Ꝙ siuend itois m̾ces nõ fuerĩt.
usucapio ꝯfestĩ inchoabit᷑.¬

Expanded text:
gris manentibus de augendo uel deminuendo pretio rursum conuenit, recessu'si quid sacri aut religiosi aut publicco, sed in patrimonio fisci erit, uenditio eius ualebit, nec uenditori proderit exceptio, quae non habuit locum. non potest. Intra maceriam sepulchrorum hortis uel ceteris culturis loca pura seruata, si nihil uenditor nominatim excepit, ad emptorem pertinentlauibus traditis ita mercium in horreis conditarum possessio tradita uidetur, si claues apud horrea traditae sint: quo facto confestim emptor dominium et possessionem adipiscitur, etsi non aperuerit horrea: quod si uenditoris merces non fuerunt, osucapio confestim inchoabit
Abbreviated transcription (Latin):
Inil..Dolia inhoreis defotta
si nõ sunt noĩan̾ inuenditoẽ excep¬
ra horreoꝵ uenditoĩ cessisse uideri
Eum qui in locũ. ep̃toris su̾ccessit.
id̾ defensioĩb uti posse quib uẽ¬
ł ditõ eiꝰ uti potluser S c longe po

Expanded text:
Dolia in horreis defossa si non sint nominatim in venditione excepta, horreorum venditioni cessisse videri. Eum, qui in locum emptoris successit, isdem defensionibus uti posse, quibus venditor eius uti potuisset, sed et longae po
Abbreviated transcription (Latin):
nõ suiss. eatem ratõe fideiussor
qͦ utilit̃ acceptus uidebitur. quia
uidebatur. inlitem trañslata nõ ẽ.
Seruus alienꝰ cũ bona fide ẜ uiret
mͥ. nũmos atitio mutuatus. mͥ dẽoit
ut eũ manumitterẽ canãumisi cͥdito
querebat quẽ tepeculio ꝯueniret.
dixi quãꝗͣ e̾ditot electõnẽ alias ha¬

Expanded text:
atione fideiussor quoque utiliter acceptus uidebitur, quia uidetur, in litem translata non est. Seruus alienus, cum bonae fidei seruiret mihi, nummos a Titio mutuatos mihi dedit, ut eum manumitterem, et manumissi: creditor quaerebat, quem de peculio conueniret. dixi, quamquam creditor electionem alias ha
Abbreviated transcription (Latin):
lianꝰ. qm̃ fideiussor future qͦ acti¬
onis accipi possit. sitñ sic accept̾ ẽ.
¶di c̾ditor patrẽ qui depeculio te¬
ne batur. hr̃dem instituĩt qr mor¬
tis tp̃r infalcidie ratõe specͥtatur.
illius tp̃i peculiũ ꝯsiderabitur.
¶Etiam pꝰqua dñs depeculio ꝯuẽt᷑
est. fideuissor ꝓẜuo accipi põt. ⁊
iõ qua ratõe si post actõñe dictatã
ẜuis pecuniã exsoliũt. nõ magis
repetere põt quã siuiditiũ dictatũ¬

Expanded text:
lianus, quoniam fideiussor futurae quoque actilianus, quoniam fideiussor futurae quoque actionis accipi possit, si tamen sic acceptus est. Si creditor patrem, qui de peculio tenebatur, heredem instituerit, quia mortis tempus in Falcidiae ratione spectatur, illius temporis peculium considerabitur. Etiam postquam dominus de peculio conuentus est, fideiussor pro seruo accipi potest et ideo, qua ratione, si post actionem dictatam seruus pecuniam exsoluerit, non magis repetere potest quam si iudicium dictatu
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝵ idqͦ igrante quidẽ eo acquisi¬
tum est. tñ sirẽ sciss passu̾rus erat
ẽẽ inpeculũi. ¶ Si ĩgrante me
ẜuus meus negotia mea ãmini¬
strauĩt. tãti debitor mͥ intelligĩt
ꝗͣti tenebatur silib̾ negotia mea.
amministrasset. ¶Andebitor ł¬
intelligatur. excausa cuuli ꝯpu¬
tandum est. Iõq si dñs inratões
suas referat se tebere ẜuo sue cũ
om̃ioneq mutuũ acceꝑit. neque
ulla cã p̃cesserat debendi. mida
culio nicͥ est. pat̾ latitat. ĩ bõꝵ pꝰsessoẽ
eius rei ẜ ẜ uande cã mitti non
poisũ. qui depeculio cũ eo acturus
sũ. qr nõ fraudatoĩs cã lat᷑itat. qui
si iuditium acciꝑet ab solui te¬
beret. nec adrẽ ꝑtinet. qd̾ fieri q¬
põt. ut dãpnatõ sequatur. nã ⁊ si
indiẽ uł sub ꝯditõe debeatur. fra¬
udationis cã nõ uidetur latitate
tã ⁊ si pꝰsit iudicis in iuria ꝯdẽpna¬
ri ss fidenissorem datũ eo ipr̃e qͦ
nicͥ inpeculio est. reneri putat iu¬

Expanded text:
ue, quod ignorante quidem eo adquisitum sit, tamen, si rescisset, passurus erat esse in peculio. Si ignorante me seruus meus negotia mea administrauerit, tantidem debitor mihi intellegetur, quanti tenebatur, si liber negotia mea administrasset. Ut debitor intellegatur, ex causa civili computandum est: ideoque si dominus in rationes suas referat se debere servo suo, cum omnino neque mutuum acceperit neque ulla causa praecesserat debendi, nuda culio nihil est, pater latitat: in bonorum possessionem eius rei seruandae causa mitti non possum, qui de peculio cum eo acturus sum, quia non fraudationis causa latitat qui, si iudicium acciperet, absolui deberet. nec ad rem pertinet, quod fieri potest, ut damnatio sequatur: nam et si in diem uel sub condicione debeatur, fraudationis causa non uidetur latitare, tametsi potest iudicis iniuria condemnari. sed fideiussorem datum eo tempore, quo nihil in peculio est, teneri putat Iu
Abbreviated transcription (Latin):
adctũ ueniendũ. d̾cipiẽdũue alteꝵ
adͣmbitã. labeonis diffintio uera est.
¶ A fuit at cõtẽtus p̾tor dolũ dicere s
latronẽ uequis machinẽt. ¶Ait

Expanded text:
iendum alterum adhibitam. Labeonis definito uera est. Non fuit autem contentus praetor dolum dicere, sed latronemue quis machinetur. Ait
Abbreviated transcription (Latin):
at altꝰ iublatas hĩbuerie uloon
sinis noui foc̾is. retineo ẜuituteni
firem sitigni in misi etes tuerp n¬
nite tebẽt. iego exemero tignũ ita
temu anino ius meũ situ foramen
imexep̃tũ est iignũ obturaueris.s¬

Expanded text:
as altius sublatas habueris: alioquin si nihil noui feceris, retineo seruitutem. item si tigni immissi aedes tuae stutem debent et ego exemero tignum, ita demum amitto ius meum, si tu foramen, unde exemptum est tignum, obturaueris
Abbreviated transcription (Latin):
que omocũ paries ꝓp̃t motum ta¬
turalem arboris.
coĩs est. art̾utti uicinoꝵ temolieꝵdi
eum ⁊ refitiendi coĩs est. ius nõ est qr
nõ solus tominꝰ est.

Expanded text:
quemadmodum paries, propter motum naturalem arboris. communis est, alterutri vicinorum demoliendi eum et reficiendi ius non est, quia non solus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ro anꝑ ilienas etes acceslũ us atei
tem que legatur p̃stare dem sicuti soret
q̃ri. cũ usus fiictus loci legatusẽ. n
quẽ iocũ acceoi nͥ ꝑ alenũ nõ põt m̃¬
cellus iespõdit. quibinas ees nbelm
siairas logauut. nõ dubiũ est. qn hr̃s
alias postit altiꝰ tollento obscurare lu¬
mina legataꝵ egniu̾ id̃ incentuet.a¬

Expanded text:
per alienas aedes accessum heres ad eam rem quae legatur praestare debet, sicut solet quaeri, cum usus fructus loci legatus est, ad quem locum accedi nisi per alienum non potest. Marcellus respondit: qui binas aedes habebat, si alteras legavit, non dubium est, quin heres alias possit altius tollendo obscurare lumina legatarum aedium: idem dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
ussis. legis aquilie aciõẽ ꝯpetere cel
uit uenã inseietẽ aliena inietĩs qͦ
eam inquinares. nõ solũqd̾ in aut
clam dnm̃ posse agete. uł siloccit᷑
qinfactũ agñdum ⁊ sicolonꝰeã ex̾

Expanded text:
elsaut avenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod vi aut clam dominum posse agere vel, si locatus in fact
Abbreviated transcription (Latin):
cissionẽ erũ deficit ꝯdĩcio q̾ siuiuo
testatore occisus sit. hrditatis estinta¬
tione cessare. qr retrorsũ quãti plun¬
mi fuit inspicitur. ¶ Id iulianus
scnbit estim atõnẽ hois occisi ad id tp̃
intra ãnũ quo p̾cideretur sui̾t occis
posse eum aquilia agẽ p̃tioꝙ eo eristi¬
mandũ q̃ti fuit pꝰquã arte̾ cũ pollice
iusisset. ¶ S siẜ uus qui magnas
fiaudes inmeis ratoĩb ꝯmiserat fu¬
erit occisus. dequo q̃stionẽ nrẽ desti¬
naueram. ut fraudium participes
eniẽrent᷑. rectissime labeo scribit. sta¬
ñ estimãdũ quati mea int̃ erat fra¬
udes ẜui ꝑeuni ꝯmissas deregi non
frugi ẜuus int᷑ ãnũ mutatis mori

Expanded text:
occisionem enim defecit condicio: quod si vivo testatore occisus sit, hereditatis aestimationem cessare, quia retrorsum quanti plurimi fuit inspicitur. Idem Iulianus scribit aestimationem hominis occisi ad id tempus intra annum, quo praecideretur, fuerit occisus, posse eum Aquilia agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amississet. Sed et si seruus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit occisus, de quo quaestionem habere destinaueram, ut fraudium participes eruerentur, rectissime Labeo scribit tanti aestimandum, quanti mea intererat fraudes serui per eum commissas detegi, non frugi seruus intra annum mutati
Abbreviated transcription (Latin):
tenebitur. Ꝙsiiam matinas cessat
aquilia. nulla eñ in iuria est cũ t
q̃ inpensas tonauĩt. que ĩcollectõe
hui̾odi fructuũ inpenoiñt. Set
si collecta hec int̃ceꝑit. furtitenẽt.¬
¶ Occauenꝰ ininus ad diẽ nͥ inquit
ĩterrã uuas ꝓiecit. ut effimterent᷑.
Id̾ q̃ insilua ceoua scribit. ut si in¬
maturã aquilia teneat. qd̾ simatu¬
ram inꝑp̃ceꝑit. furti teneri eũ ⁊ arboꝵ
furti cessaꝵ. ¶ Sisalictũ maturim
ita ne stir pes led̾es tulłis cessare aqui

Expanded text:
tenebitur: quod si iam maturas, cessat tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etiam impensas donauerit, quae in collectionem huiusmodi fructuum impenduntur: sed si collecta haec interceperit, furti tenetur. Octauenus in uuis adicit, nisi, inquit, in terram uuas proiecit, ut effunderentur. Idem et in silua caedua scribit, ut, si imatura, Aquilia teneatur, quod si matura interceperit, furti teneri eum et arborum furtim caesarum. Si salictum maturum ita, ne stirpes laederes, tuleris, cessare Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
in uiria datumest. Cẽt̾um si millo
ẜuũ p̃tio uilliorẽ p̃tõ d̃tiorẽue feaͣt.
taxat. aquilia eñi eas rũpriones q
tus insalutem eiꝰ ⁊ sanitatẽ facti
iõ lege aquilia agi posse. ¶ Siquis
uestim̃ta scrõ̾it uł inquinauĩt. aqui¬
lia qͣi ruꝑit tenetur. ¶ S ⁊siquis
miliũ uł frim̃tũ meũ effudent ĩ
fium̃. suffic̃ aquilie actõ. ¶ Itẽ siqͥs
frum̃to harenã uł aluit quid ĩ mi¬
scuit. ut difficilis seꝑatõ eiꝰ sit. qĩ de
corupto agi potĩt. ¶ Siqiit d̃ma
nu mͥ excussit᷑ sab̾ estimat. dãpni
in iurie eẽ actõne̾.Siita ꝑierint ne
ad aliquẽ ꝑuenirẽt. puta siinflum̃
uł inmare uł incloacam cecidenũt.
Ꝙ si ad aliquẽ ꝑuenert̃. ope ꝯscilio
is̾ ⁊̃ infactũ tari posseactõnẽ ait.
¶Si mulier pugno uł equa ictu
ate ꝑcussa ei en̾t brut᷑ant aquilia te¬
scribit. ¶ Si oliuã in manuram
decerpserit. uł segetẽ desecuĩt ĩ ma¬
turam. uł uineas crudas a quilia

Expanded text:
ceterum si nullo seruum pretio uiliorem deterioremue fecerit, taxat: Aquilia enim eas ruptiones, quatus in salutem eius et sanitatem facti ideoque lege Aquilia agi posse. Si quis uestimenta sciderit uel inquinauerit, Aquilia quasi ruperit tenetur. Sed et si quis milium uel frumentum meum effuderit in flumen, sufficit Aquiliae actio. Item si quis frumento harenam uel aliscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi poterit. Si quis de manummos excusserit, Sabinus existimat damni iniuriae esse actionem, si ita perierint, ne ad aliquem pervenirent, puta si in flumen vel in mare vel in cloacam ceciderunt: quod si ad aliquem pervenerunt, ope consilio Idem etiam in factum dari posse actionem ait. Si mulier pugno uel equa ictu a te percussa eiecerit, Brutus ait Aquilia teuianus scribit. Si oliuam inmaturam decerpserit uel segetem desecuerit inmaturam uel uineas crudas, Aquilia
Abbreviated transcription (Latin):
ruꝑit. qno celsus querit. siloliũ aut
auenam. inseietẽ alienam in iecens
quo eam inquinares. ⁊õ solum
qd̾ ui aut clam dñm posseagere. uł
si locatus fondus sit. colomĩ possea
gere. S infactum agñdũ ⁊ sicolonꝰ
cam ex̾cuit cauere eum debere. nõ¬
inquĩẽtet. Nam alia q̃dam spẽs dap̃¬
ni est ip̃m quid corrũpere ⁊mutare.
ut lex aquilia locum habeat. ałia mil¬
la ip̃iꝰ mũtatõe applicare aluit cusꝰ
molesta seꝑatio fit. cũ eo plane qͥ

Expanded text:
ruperit'. Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut ruperit'. Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut auenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod ui aut clam dominum posse agere uel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cauere eum debere inquietet: nam alia quaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit. Cum eo plan
Abbreviated transcription (Latin):
an dãpni iniuria tenearis ⁊ ait
ꝓculus aginõ posse quia nec cũ eo
qui focũ habẽt. ⁊ iõ equiꝰ puto in
factũ acrõnẽ dandam. Scilicet sipa¬
ries exustus sit. sin aut̃ mĩtũ mͥ
dãpnũ ded̃is. si ita ignẽ nabeas ut
metuã ne mͥ dãpm̃i des. dãpni in¬
fecni puto sufficere cãutõe. ¶ pro¬
culus ait cũ coloni ẜui uillã exu¬
sissent. colonũ ex locato uł exlege
aquilia tenĩ. itaut colonus possit
ẜuũ noxe det̾e ⁊ si uno iuditio res
cẽt iudicata alt̾o amplius ñ agñd̃.
S hoc ita siculpa colonꝰ careret.
Cet̃um si no̾xios ẜuoᷤ habunss dãp¬
ni eũ iniurie reneri cur talem ha¬
buit. Id̾ ẜuandum q cͥca inquilino¬
rũ insule ꝑsoc̾is scribit. que seutẽ¬
tia ht̃ rationẽ. ¶Si cũ apes moe¬
ad tuas . a duolass tueas exussis. le¬
gis aquilie acc̃onẽ ꝯpetere celsus
ait. ¶Inquit lex ruꝑit. ruꝑisse u̾¬
bum fere oẽs uetẽs. intellexerũt cor¬

Expanded text:
an damni iniuria tenearis? et ait Proculus agi non posse, quia nec cum eo qui focum haberet: et ideo aequius puto in factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mcautionem. Proculus ait, cum coloni servi villam exussissent, colonum vel ex locato vel lege Aquilia teneri, ita ut colonus possit servos noxae dedere, et si uno iudicio res esset iudicata, altero amplius non agendum. sed haec ita, si culpa colonus careret: ceterum si noxios servos habuit, damni eum iniuria teneri, cur tales habuit. idem servandum et circa inquilinorum insulae personas scribit: quae sententia habet rationem. ad tuas aduolassent, tu eas exusseris, legis Aquiliae actionem competere Celsus ait. Inquit lex 'ruperit'. rupisse uerbum fere omnes ueteres sic intellexerunt 'cor
Abbreviated transcription (Latin):
q nõ occid̾it hominẽ uł pecirdẽ
se duxĩt. fregiͣt ruꝑit sine dubio
exiit u̾bis legis agendũ eĩt ꝙinte
sifacemyuo meo obiceris ⁊ eũ ad¬
u̾sis tẽneb̾is mͥ. Itẽ si arbustũ meũ
uł uillã meã incenderis ꝯquilie ic¬
nonẽ habebo. ¶ Siquis insulã
c̃ iñquilinis tenebit obres eorum
exustas. ¶ Siformicariꝰ ẜuus co¬
loni adfornacẽ obdormiss uilla
fuĩt exusta neratiꝰ scribit exlocato
ꝯuentũ ỹstare debere. sinegligens
meligentis ninisterus fũ cetũ
si alius ign̾e subitĩt fornaci alius
negligent᷑ custodierit. an tenebit
qui subicĩt nã qui custodit nicͥ fec̃.
qui recte ign̾e subiec̃. ñ pect᷑auit.
co gͦ estꝰ puto utilẽ ꝯpetẽ actõnem
tã meũ qui adfornacẽ obbormi¬
uit quã in eũ qui negligñt cm̃st̾o¬
d̾it. nec quiquã dixit meo qui
obtormiũ rẽ eum humanã gnͣlẽ
passũ cũ deberet uł ĩgne extĩguẽ

Expanded text:
 non occiderit hominem vel pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his verbis legis agendum erit. proinde si facem servo meo obieceris et eum adusseris, teneberis mihi. Item si arbustum meum vel villam meam incenderis, Aquiliae actionem habebo. Si quis insulam inus etiam inquilinis tenebitur ob res eorum exustas. Si fornicarius servus coloni ad fornacem obdormisset et villa fuerit exusta, Neratius scribit ex locato conventum praestare debere, si neglegens in eligendis ministeriis fuit: ceterum si alius ignem subiecerit fornaci, alius neglegenter custodierit, an tenebitur qui subiecerit? nam qui custodit, nihil fecit, qui recte ignem subiecit, non peccavit: quid ergo est? puto utilem competere actionem tam in eum qui ad fornacem obdormivit quam in eum qui neglegenter custodit, nec quisquam dixerit in eo qui obdormivit rem eum humanam et naturalem passum, cum deberet vel ignem extinguere
Abbreviated transcription (Latin):
focim ħ apẽt ⁊iõ equiꝰ ꝑutoĩfactũ
ictõnẽdandã. Scilicet siparies exũ¬
stus sit. sin ał nũdũ mͥ dap̃mim
deõis sita ign̾e habeas ut metuã
ne mͥ dãpnũ des. dñpni infecti pu
suffic̾e̾ cautõnẽ ¶ proculus at cũ
colomi ẜui uilla exusissent colonũ
exlocato uł exlege aquilia teneri.

Expanded text:
factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem. Proculus ait, cum coloni servi villam exussissent, colonum vel ex locato vel lege Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
coĩs meus citiuis sit occisus aẜ uo
titii celsus scribit alt̾m exoñis ag̃¬
tem ant litis estimatõnẽ ꝯsecuturũ
ꝓparte. aut noxe degi ei insolidũ
oportere. Quia hec res diuisionẽ
nõrecipit. ¶ Seru at octidentis
nõie oñs tenetur. Isu̾o cui bõã fite
ga ht̃ teneatur noĩe eius aquilie ac¬
tiõe queritur ⁊ ait iulianꝰ tenerici
est uerissimũ cui cimarcellus don¬
sentit. ¶ hũi legis secõdũ quidẽ
capud mi indesitioinẽ habut.¬
¶ rertio at capite ait eadẽ lex aq̃uilia

Expanded text:
is meus et tuus sit occisus a seruo Titii, Celsus scribit alterum ex dominis agentem aut litis aestimationem consecuturum pro parte aut noxae dedi ei in solidum oportere, quia haec res diuisionem non recipit. Serui autem occidentis nomine dominus tenetur, is uero cui bona fide ga habet, teneatur nomine eius Aquiliae actione, quaeritur: et ait Iulianus teneri ‹et› est uerissimum: cum et Marcellus sentit. Huius legis secundum quidem capitulum in desuetudinem abiit. Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia
Abbreviated transcription (Latin):
neratus mortifere pͥa numna uł nan¬
frergio uł alio ictu maturiꝰ ꝑierst de oc¬
fimanumissĩis ĩle auenatas ex cuibile¬
ita tam uatiꝑ qiuac uerũ ẽst eñ are
occisum tẽ cũ uulnerabas. Ꝙmor
tuo eo temũ apparuit. At insupioe
nõ est yasia ruina apprere ansit oc¬
cisus. ¶ S si uulꝑi̾atum morti fere

Expanded text:
neratus mortifere postea ruina vel naufragio vel alio ictu maturius perierit, de ocsi manumissus vel alienatus ex vulita tam varie, quia verum est eum a te occisum tunc cum vulnerabas, quod mortuo eo demum apparuit: at in superiore non est passa ruina apparere an sit occisus. sed si vulneratum mortifere
Abbreviated transcription (Latin):
Prom̃ si octisus quit̃ ñ sit mo¬
nius At sit mag̃ est ut nd̃ teneatur
ĩ mortuo ucet ꝯfessus sit. ¶ Sĩprõ¬
curator. aut tutor aut curator aut
quis altus ꝯfiteatur absentẽ uulne¬
rasse ꝯfessoria meo utił actõ tada ẽ.
Notãdũ ẽ ꝙ ĩ hac actõe. q̃ adus ꝯfitẽtẽ

Expanded text:
Proinde si occisus quidem non sit, mortuus autem sit, magis est, ut non teneatur in mortuo, licet fassus sit. Si procurator aut tutor aut curator aut quivis alius confiteatur aut absentem vulnerasse, confessoria in eos utilis actio danda est. Notandum, quod in hac
Abbreviated transcription (Latin):
id hãc partẽ ꝑtinẽtia ħ sũt. que
cͥmina obiec̃it ap̃me alex᷑ander.
apro. ⁊ qr nõ ꝓ babat nec testes pro¬
ducebat. s restimonus uti uelebat
quib ap̃ me locus nõ est. nã ip̃ot
intogare soleo. quẽ remisi ad pro¬
iũtie p̃sidem ut is defide restium

Expanded text:
d hanc partem pertinentia haec sunt: 'Quod d hanc partem pertinentia haec sunt: 'Quod crimina obiecerit apud me Alexander Apro et quia non probabat nec testes producebat, sed testimoniis uti uolebat, quibus apud me locus non est nam ipsos interrogare soleo, quem remissi ad prouinciae praesidem, ut is de fide testium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cuiꝰ ex istimatoĩs sĩt. ⁊ ꝗ sĩplicit᷑ uisi
sũt dice᷑. utrũ imũ eũdemq medita¬
tũ ẜ. monẽ attułuit.. an adea que
interrogaueras extp̃r uerisimilia
responderũt. ¶ Eiudem qͦ pͥnci¬
pis exstat rescptũ adualemu uar̃d̃
excucienda fide testium inħ uͥba.
¶Que argim̃ta adqũe mod̾ ꝓbã¬
de cłiiꝰq rei suffitiant nullo c̾to cͦ
satis diffini p̾õt. sic̃ nõ sẽꝑ ita se¬
pe sine publicic monum̃tis cui̾ꝙ
rei ueritas dep̃henditut. alias nut
testiũ. alias digͣtas. ⁊ auctoritas. qli¬
as ueluti ꝯsentiẽs fama cõfirmat.
rei tqua q̃rit̾ fid̾. hoc gͦ solũ tͥ rescͥbere
p̾sũ sũmatĩ. ñ utiq adunã ꝓbatõis sp¬
etiẽ cognitionẽ statĩ alligari debẽ. s
exsentiaentia aĩ tui te existimare
oporret. ꝗd aut c̾oas aut parũ pro¬
barum tibi opinans. ¶Idẽ duiꝰ
adnanꝰ uinio rufino ꝓconsini
macedonie rescpͥsit testib se nõ
restimonus c̾dituꝵ. ¶Uba epłe¬

Expanded text:
qui simpliciter uisi sint dicere utrum unum eundemque meditatum sermonem attulerint an ad ea quae interrogaueras ex tempore uerisimilia responderint'.Eiusdem quoque principis exstat rescriptum ad Ualerium Uerum de excutienda fide testium in haec uerba: 'Quae argumenta ad quem modum probandae cuique rei sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest. sicut non semper, ita saepe sine publicis monumentis cuiusque rei ueritas ‹d›eprehenditur. alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias ueluti consentiens fama confirmat rei de qua quaeritur fidem. hoc ergo solum tibi rescribere possum summatim non utique ad unam probationis speciem cognitionem statim alligari debere, sed ex sententia animi tui te aestimare oportere, quid aut credas aut parum probatum tibi opinaris'.Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus se, non testimoniis crediturum. uerba ep
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tietur. ut testimoniũ dicat ad¬
u̾sus socerũ generũ. uictricũ pͥm¬
gnũ. sobriũ sobrinã. sobrino ue
natũ. eos ue qui pͥore gradu sint.
Itẽ nelib̾to ip̃ius lib̾oꝵ ue eius
parentũ uiri uxoris. Itẽ qut ne¬
so tẽ c̾dendũ est. cũ alia ꝓbatõ ad
uł milites. uł illi ꝗ cũ magistratu

Expanded text:
cat aduersus socerum generum, uitricum priuignum, sobrinum sobrinam, sobrino ‹sobrina› natum, eosue qui priore gradu sint, item ne liberto ipsius, liberorum eius, parentium, uiri uxoris, item so tunc credendum est, cum alia probatio ad euel milites uel qui cum magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
S c̃ inpecuniariis litib sicubi tes
postiuat. Eihn quib nõ intoicitur
testimoniũ nec ulla lege addicẽdũ
testi moũ excusant᷑. ¶ Quĩquam
quibidam leg̃ib amplissimus nũs
testiũ definitus est. tñ ex ꝯstinitoĩ¬
h pͥncipiũ ħ ucentia adsuffitientẽ
nũ restiũ coartatur. ut iudices
mod̾ntur.cieũ solũ nuͣm restium
quẽ necessariũ eẽ putaueñt. euocaĩ
patiant. ne effrenata potestate ad
uexantos hoiẽs sũꝑflua multitu
testationis uacillant audiendi ñs̃.¬
ilrat᷑ .ł. Iestiũ fides diligñter
examinãda est. iõꝙ iꝑsoni eonĩ
llissit. ⁊ anboneste. ⁊ inculpate ui¬
te. anu̾o notatus quis ⁊ rep̃hensibi¬
lis. an locuplex uł egenus sit. ut
lucri cã quid facile admittãt. ũt
anei inimicus sit adu̾sus ꝯuẽ te¬
sti moniũ fert. uł amicus ei sit pro
quo testimoniũdat. nã sicarent su¬
spitione testimoniũ uł. xpt ꝑso

Expanded text:
 in pecuniariis litibus sicubi res postulat, e‹x› his quibus non interdicitur testimonium nec ulla lege a dicendo testimonio excusantur. Quamquam quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex constitutionibus principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coartatur, ut iudices moderentur et eum solum numerum testium, quem necessarium esse putauerint, euocari patiantur, ne effrenata potestate ad uexandos homines superflua multitudtestationis uacillant, audiendi nibus.Testium fides diligenter examinanda est. ideoque in persona eorum ius sit: et an honestae et inculpatae uitae an uero notatus quis et reprehensibilis: an locuples uel egens sit, ut lucri causa quid facile admittat: uel an inimicus ei sit, aduersus quem testimonium fert, uel amicus ei sit, pro quo testimonium dat. nam si careat suspicione testimonium uel pro
Abbreviated transcription (Latin):
niũ dicere liceret. qui se abeo pa¬
rentẽ ue eius lib̾am̃t. qui ue inpͣu¬
beres erunt. quiꝙ iuditõ publico
dãpnat᷑ erit. ꝗ eori in ĩtegrũ restitut᷑
ñ erit. ꝗue ĩ uinculis custodiaue pu¬
blica erit. ꝗ uecũ bestiis ut d̾pugͣrt
selocauiãt. q̃ue p̃alã q̃stũ facẽt fecerit¬
ue. qui ue obrestimoniũ dicend̾
uł nõ dicendũ pecuniã accepisse
iuoicatus uł ꝯuictus eiͣt. Nã qui¬

Expanded text:
nium dicere liceret, qui se ab eo parenteve eius liberaverit, quive impuberes erunt, quique iudicio publico damnatus erit qui eorum in integrum restitutus non erit, quive in blica erit, quiue ad bestias ut depugnaret se locauerit, quaeue palam quaestum faciet feceritue, quiue ob testimonium dicendum uel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus uel conuictus erit. nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ minuere ñ eo ꝑtinet ut cisi
forte fundꝰ indotẽ sit. desinat ee¬
aliqua exparte dotalis eẽ. S nisi
inpensa redeatur. aut pars fũdi
aut totus tenẽitur. s sitm̃ ĩ fũdũ
tetalem inpẽsũ sit ꝑrartes q̃ti
fimtꝰ eẽt desinere eũ dotalẽ eẽ.

Expanded text:
dotem minuere, non eo pertinet, ut, si forte fundus in dote sit, desinat aliqua ex parte dotalis esse, sed, nisi impensa reddatur, aut pars fundi aut totus retineatur. sed si tantum in fundum dotalem impensum sit per partes, quanti fundus est, desinere eum dotalem e
Abbreviated transcription (Latin):
uit. dorem pecuniaꝵ minui. Q
g si mulier in ꝑȩnas marito solũit
uitũ crescat des.an cxintermo da¬
talis eẽ poruit alienari rursus q̃¬
.romod̾ potent fieri. dotalis data
recunia. anim pecĩãdotẽ ẽẽ
uidebitur ⁊ m ig̾ ut ager in cãm
dotie reu̾tatur.S ĩterim alicna¬
tio fũdi inhibeatur.
ro dotem̃ ita ꝓmisit qd̾̃ filius

Expanded text:
t dotem pecuniariam minui. quid ergo si mulier impensas marito solverit, utrum crescet dos an ex integro datalis esse, poterit alienari: rursus quemadmodum poterit fieri dotalis data pecunia? an iam pecunia in dote esse videbitur? et magis est, ut ager in causam dotis revertatur, sed interim alienatio fundi inhibeatur. ro dotem ita promiserit: "quod filius
Abbreviated transcription (Latin):
dum erit. antributorie locus sit.
⁊ est uerior lab̾onis sententia qͥt¬
buroriã locũ hr̃e alioqłi exspediat
dño negare. ¶hec actõ ⁊ ꝑpenio

Expanded text:
eberi, videndum erit, an tributoriae locus sit: et est verior Labeonis sententia tributoriam locum habere: alioquin expediet domino nega
Abbreviated transcription (Latin):
arẽ .ł. Si fundus ypothece
tatus sit. dem̃ allu uione maior
factus est totus obligabit᷑. ¶ Si
nesciente dño res eiꝰ ypothece
habrtione ad illud tp̃s quo con¬
uẽnit. Uolmitas aũt fere corũ
demũ ẜu̾abitur. qui ꝯpignon
dare possunt. ¶Sires ypothe¬
ce data postã mutata fu̾it. eque
ypothecaria actõ ꝯpẽtͣt. ueluti
dedomo data ypothece ⁊ orto fi¬
ito ctẽ si d̾locꝯ dato conuenit. ⁊¬
domus facta sit. Item si de loco
qr an rem de qua actũ est possi¬
deat. is cũquo actum est. Namsi

Expanded text:
ariam. Si fundus hypothecae datus sit, deinde alluuione maior factus est, totus obligabitur. Si nesciente domino res eius hypothecae habitionem ad illud tempus, quo conuenit. uoluntas autem fere eorum demum seruabitur, qui et pignori dare possunt. Si res hypothecae data postea mutata fuerit, aeque hypothecaria actio competit, ueluti de domo data hypothecae et horto facta: item si de loco conuenit et domus facta sit: aeritur, an rem, de qua actum est, possideat is cum quo actum est. nam si
Abbreviated transcription (Latin):
to filanano in pubcꝰ sitrebatiuᷤ
aut̃ germanꝰ legatꝰ ẽ ⁊̃ õ inpubere
sum iꝰsit spliciũ ⁊ tñ ñ sine ratõne
Nã ĩpuer nec mitum apubiẽtate
aberat ⁊ ad p edeꝰ dñi cubuerat cum
dupem ferte Nñ potin̾se ꝯstabat ita fulẽ¬
tiũ p̃stitise.⁊̃ pta.ctirerat. ⁊iᷤ. dũtaxat¬

Expanded text:
to Silaniano impuberes serui.Trebius autem Germanus legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium et tamen non sine ratione: nam is puer nec multum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum opem ferre eum non potuisse constabat, ita silentium praestitis
Abbreviated transcription (Latin):
ei ita dari sũmas reneri debeat.
¶S ci cũ fulio ꝑegre ꝓficiscens ro¬
ctass ut discipulis suis quibus
tab̾nam instractam. tradideat
ta discipulus accep̃r ⁊ fugiss

Expanded text:
ei ita dari summas, teneri debeat. Sed et cum fullo peregre proficiscens rogasset, ut discipulis suis, quibus tabernam instructam tradiderat, nta discipulus accepisset et fugisset,
Abbreviated transcription (Latin):
isq mortuũ spoliau̾it. dandã in eũ
qiͣ institoriã actõñe ꝙͣius ⁊ furti ⁊
in iuiriaꝵ aͣctõ ꝯpeteret. ¶ Idem
lab̾ꝯ ait. Si quis pistor ẜuu suuor
solitus fint inc̾tum locũ mtr̃e
ropanẽ uẽtendũ. deĩ is pecunia
accepta p̃senti ut ꝑdies singulos
oubitari nõ oportet. qn sixmisit¬

Expanded text:
isque mortuum spoliauerit, dandam in eum quasi institoriam actionem, quamuis et furti et iniuriarum actio competeret. Idem Labeo ait: si quis pistor seruum suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem uendendum, deinde is pecunia accepta praesenti, ut per dies singulos dubitari non oportet, quin, si
Abbreviated transcription (Latin):
exeo qd̃ negotia gerendo instati n
młt fac̃ tab̾ne an sit p̃põitus. ancui¬
libet alii negonat᷑iõni.
⁊ibi uendanti nec mutat cam̃ actoĩs
locũs uendendi emĩdiue cũ utro¬
q modo uerũ sit institorẽ emisse.

Expanded text:
ex eo, quod negotio gerendo instet: nec multum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiationi, Pet ibi vendant. nec mutat causam actionis locus uendendi emendiue, cum utroque modo uerum sit institorem emisse a
Abbreviated transcription (Latin):
Eres pͥsita. sił tente. ut in seq̃li. ut .i. eis.¬
fici. ⁊ pie: meum is. ẜmis. N. ꝙ cũ eo .l. fi ⁊
s̃. d̾exꝰ.l.i.s. nõ añt. ac.¬
G cũm ꝑꝯstꝗñs ad ħ p̃põituᷤᷤ sit̃. t.l. admac̃.¬
s iułis int̾clum. ał. ꝙͣ. Ut .C. d̾ exci.l.i. ac.

Expanded text:
ad emendum eum praeposuero, teneneque si ad emendum, et ille uendiderit, neque si ad uendendum, et ille emerit, debebit teneri, idque Cassius probainstitori ad emendas merces praeposi
Abbreviated transcription (Latin):
tuere eum ñ debere nec inpictatuꝵ qd̾
ñ debitũ solũ. S ⁊sires sit redi bita hͥ
utiq ⁊ nr̃ditaria ẽ. ⁊p̃tiũ nõ ueniet qd̾
refusĩ estss ⁊ si obuenditõnẽ obttĩctꝰ
sit ep̃toiͣ possessor hr̃titatis dicendũ
eĩt ꝓ spici ei cautõe. ¶ redlituere aũt
p̃tia debebit possessor ⁊ si deꝑoite st̃ res
ł dimimite. S utrũ itademũ restitu.

Expanded text:
tuere eum non debere nec imputaturum quod non debitum soluit. Sed si res sit redhibita, hic utique et hereditaria est et pretium non ueniet quod refusum est. Sed et si ob uenditionem obstrictus sit emptori possessor hereditatis, dicendum erit prospici ei cautione. Restituere autem pretia debebit possessor, etsi deperditae sunt res uel deminutae. sed utrum ita demum
Abbreviated transcription (Latin):
dubio augẽt ñditatẽ. ¶Cuꝑdixi¬
mꝰ oẽs hr̃oitarias accõnes inhr̃ ontatiᷤ
petitõẽueñre. Queritur inttũcũ sin na¬
tura ueniãt ancc. ut puta est q̃dam
acrõ q̃ inf itiatõe e̾scit. utrũcũ sui in¬
c̾m̃to. anuͦ uismplũ uenit. ut legis
noxaliuroitõ ꝯdẽpnatus sit yꝰ sessor
defimicto. ñ posse eũ dedẽtẽ noxe offõ
iuoicis lib̾ariqi tamoui quicht̃ noxe¬

Expanded text:
tatem. Cum praediximus omnes hereditarias actiones in hereditatis petitionem uenire, quaeritur, utrum cum sua natura ueniant an contra. ut puta est quaedam actio, quae infitiatione crescit: utrum cum suo incremento an uero in simplum uenit, ut legis noxali iudicio condemnatus sit possessor defuncto, non posse eum dedentem noxae officio iudicis liberari:
Abbreviated transcription (Latin):
ta repimꝰ tractataq depettoe m̃ditatiᷤ. d̾rebi
hr̃ditariis gistcͣtis ⁊ dedolo p̃t̃to q de
fructib deqi̾b cũ forma senait᷑ ꝯiuti sit
data. optimũ ẽ ip̃iꝰ senat᷑ ꝯsuiti in t̃p̃ta¬
tõnẽ façere u̾bis eiꝰ relitis. ¶ pridie
idus martias qͥnt᷑ uiliꝰ uilb apiblius
iubentiꝰ. celsus nitiꝰ eufionis. oenꝰ. senc¬
riañꝰ. ꝯsiues u̾ba fecer̃t. dehis q̃ impator
ces it traani parthici filiꝰ diui nerue
nepos diuus. aonanꝰ augustus imp̃r
Maximꝰq unceps ꝓposunt quinto nõna
martu que ꝓxime fueit libello ꝯple¬
xuis est quio fieri pligeat tequare itacẽ¬
iuerunt Gum añqua partes cad̾uce ex
bonis rustici fisco peterent᷑ hii qui se
redacte exp̃tio reꝑuenditaꝵ pecimie u¬

Expanded text:
distractis rebus hereditariis, de dolo praeterito et de fructibus. de quibus cum forma senatus consulto sit data, optimum est ipsius senatus consulti interpretationem facere uerbis eius relatis. 'Pridie idus Martias Quintus Iulius Balbus et Publius Iuuentius Celsus Titius Aufidius Oenus Seuerianus consules uerba fecerunt de his, quae imperator Caesar Traiani Parthici filius diui Neruae nepos Hadrianus Augustus imperator maximusque princeps proposuit quinto nonas Martias quae proximae fuerunt libello complexus esset, quid fieri placeat, de qua re ita censuerunt. Cum, antequam partes caducae ex bonis Rustici fisco peterentur, hi, qui se redactae ex pretio rerum uendita
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. ninmale fid̾i possessonb ãtqͥn
senat᷑ dchis locut᷑ est quise hĩdes exiifi¬
mãt nͥ forte adeas res referimꝰ. quas dist̃¬
in expedierat. que honerabant magis
hereditatẽ qua n fiu̾tͣtui erantut fit
inarbittio peritons quarem cõporta¬
tionẽ fatiat adu̾sus male ficei pones

Expanded text:
fecisse et in malae fidei possessoribus: atquin senatus de his est locutus qui se heredes existimant. nisi forte ad eas res referemus, quas distrahi expedierat, quae onerabant magis hereditatem quam fructui erant: ut in arbitrio petitoris, qualem computationem faciat
Abbreviated transcription (Latin):
sessor hͥaudiendꝰ sit. siuelit rẽ ĩdeͣlicet de¬
t̾iorẽ factã. ñ petitor s ip̃tiũ desite̾t. ꝙ ĩ
hĩditaria locupletiorsit. ⁊ io qd̃ amplius
ht̃ exp̃tio restituere debeat. uitendum.
Nãcũoratioẽ diui adriani ita ẽ dispicite
uendite. p̃tiũ eiꝰ successisse ⁊ qͣdã moto
ipm hĩ ditariũ factũ oportet. gͥposses

Expanded text:
ssessor audiendus sit, si uelit rem tradere licet deteriorem factam, non petitor, si pretium desideret, quod ia ex re hereditaria locupletior sit, et id quod amplius habet ex pretio restituere debeat, uidendum. nam et in oratione diui Hadriani ita est: 'Dispicite,uenditae pretium eius successisse et quodammodo ipsum hereditarium factum.' oportet
Abbreviated transcription (Latin):
forruitus casus incendu cansã ĩ¬
tułi̾t. nõ pr̃abitur ꝑiculũ locatori.
siũo culpa locatons quã prãre ne¬
eẽt ab actus. quẽquis ꝯduxe̾rat. na
rescͥpsit. Si capraᷤᷤ latͦnes cira man
fraudem abegͣnse ꝓbari põt. uidi¬
tio locati casum ptãre ñ cogeris.
atq tpũs qd̾ insecutum est. mer¬
cedes ut indebitas recupabis.
¶Celsus ⁊̃ imꝑiiam cͥulpe ad nu
quis uitulos pascendoc uł sarcien¬
dum quid poliendum ue ꝯduxit.
culpam eum pr̃are debere. ut qd̾
imꝑitia peccaũ cłpã eẽ. quipe ut arti¬
fex inquid ꝯduxit. ¶Si alienã
domũ mͥ locau̾s. eiq mͥ legata uł
tonata sit. nõ teneri. me tibi ex
locato obpensionẽ. s de tp̃r p̃tito
indennus siquid añlegati diem
pensionis deberẽ. puto soluẽtũ.

Expanded text:
fortuitus casus incendii causam intulerit, non praestabit periculum locator: si vero culpa locatoris, quam praestare negrex esset abactus quem quis conduxerat, ita rescripsit: "Si capras latrones citra tuam fraudem abegisse probari potest iudicio locati, casum praestare non cogeris atque temporis quod insecutum est mercedes ut indebitas reciperabis.' Celsus etiam imperitiam culpae adnumquis uitulos pascendos uel sarciendum quid poliendumue conduxit, culpam eum praestare debere et quod imperitia peccauit, culpam esse: quippe ut artifex, inquit, conduxit. Si alienam domum mihi locaueris eaque mihi legata uel donata sit, non teneri me tibi ex locato ob pensionem: sed de tempore praeterito uideamus, si quid ante legati diem pension
Abbreviated transcription (Latin):
quissmũ ¶dem q̃rit sisũpt̾ fecit in
fundũ qiͣ quin quenio fruitutus an
eius tp̃m in quo hedifitiũ eiꝰ stetit. mͥ¬
quid uimaiori accroiss noc ei pr̃are¬
tur. pacto standum est. ¶ Sicolonis pre¬
dioꝵ lege locationis. ut in nocentẽ
ignẽ hañt demũtintum sit. si quidẽ¬

Expanded text:
quissimum. idem quaerit, si sumptus fecit in quissimum. idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, aneius temporis, quo aedificium stetit, mequid ui maiori accidisset, hoc et praestaretur, pacto standum esse. Si colonis praediorum lege locationis, ut innocentem ignem habeant, denuntiatum sit, si quide
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃anta ne .i. sint. s quanti inter¬
est ꝑfrui ꝯductõe rantũ deñiq cõ¬
sequatur medius. quantũ ꝓr̃are de¬
bebat ei qui ase ꝯduxẽrit. qm̃ eme¬
lum̃tum ꝯdutnonis ad ꝯꝑtion̾ẽ
ub̃ioris mercedis aputatum. ma¬
iorem efacat ꝯdempnatior̃e. ⁊ tam̃
pͥmus locator reputatõtĩe nbibiꝰt
no ueruisset quo nre utimur.
lp̃ .ł.. Siquis tomu bona fite
emptarã uł fundum. locauerit mͥ.
pr̃etur ei frui qd̾ ꝯduxrit licere  plane
si dñs nõ patiatur ⁊ locator piratus
sit aliam habitationẽ nõ minus
ꝯmodam pr̃are. e quissimũ ẽẽ ait
frucniariꝰ locauent fundum inqũ¬
quenniũ q⁊ decesserit. hĩdes eiꝰ ĩquĩ
gis quam si insula exusta teneretur
locator ꝯduciorisd an exlocato tene¬
atur ꝯductor ut prorata tpͣu quo fr¬
uitus est. pensionẽ pr̃ẽt. Diarcellus q̃¬
rit. quẽ admodũ pr̃aret sifiuctuaru
ẜui oꝑas ꝯduxiss ui habitatĩonem.
cimagiᷤᷤ admit̾cit teneri eum qest e¬

Expanded text:
nta sint, sed quanti interest perfrui conductione, tantundemque consequatur medius, quantum praestare debeat ei, qui a se conduxit, quoniam emolumentum conductionis ad comparationem uberioris mercedis computatum maiorem efficit condemnationem. et tamen primus locator reputationem habebit qnon uetuisset: quo iure utimur.edictum. Si quis domum bona fide emptam uel fundum locauerit mihiei praestetur frui quod conduxit licere. plane si dominus non patitur et locator paratus sit aliam habitationem non minus commodam praestare, aequissimum esse ait fructuarius locauerit fundum in quinquennium et decesserit, heredem eius gis quam insula exusta teneretur locator conductori. sed an ex locato teneatur conductor, ut pro rata temporis quo fruitus est pensionem praestet, Marcellus quaerit, quemadmodum praestaret, si fructuarii servi operas conduxisset vel habitationet magis admittit teneri eum: et est ae
Abbreviated transcription (Latin):
culpam ⁊ quoscũq induxĩt pr̃are
ꝯductor debeat. ⁊ quatenuc pr̃atuꝵ.
utrũ ut ẜuos nore dedat. an uo noĩe
teneat᷑. ⁊ adu̾sus ẽos quos indu¬
xerit utrũ pr̃abit tm̃ actõnes. an qͣiͣ
ob ꝙͥam culpam tenebitur .i. mͥ ita
placet. ut culpim q̃ eoꝵ quos indu¬
si tñ cuipim ĩ ĩducendis id misit ꝙ¬

Expanded text:
are conductor debeat? et quatenus praestat, utrum ut servos noxae dedat an vero suo nomine teneatur? et adversus eos quos induxerit utrum praestabit tantum actiones an quasi ob propriam culpam tenebitur? mihi ita placet, ut culpam etiam eorum quos indusi tamen culpam in inducendis admit
Abbreviated transcription (Latin):
emit recre negm̃ gerẽ intellignt᷑¬
Sires uendita ꝑfurt̃ ꝑierit. pͥus
aĩadu̾tend̾ erit. ꝗd int̃ eos decusto¬
dia rei ꝯueniat Sinicͥ appareat ꝯ¬
uenisse. tał custodia desideranda est
auenditore. qualem bonꝰ pat̾ famił
sius reb ad hibet. ꝗͣ sip̾stit̾it. et tñ rẽ
ꝑdid̾it. securus ẽẽ debet. ut tm̃ .s. uẽ
ep̃tõi. Wonde uidebimꝰ inꝑsona eiꝰ ꝗ¬

Expanded text:
emit, recte negotium gerere intellegitur.Si r‹e›s uendita per furtum perierit, prius animaduertendum erit, quid inter eos de custodia rei conuenerat: si nihil appareat conuenisse, talis custodia desideranda est a uenditor‹e›, qualem bonus pater familias suis rebus adhibet: quam si praestiterit et tamen rem perdidit, securus esse debet, ut tamen scilicet emptori. unde uidebimus in personam ei
Abbreviated transcription (Latin):
uenditor senͣsit̃. nicͥominꝰ fũdi uẽdi¬
tõñe ualere ꝯstatid lib̾o ait eũ stichũ
debi. quẽ uenditor intellererit ¶nec
refert ꝗͣti sit accessio. siue plus mea
nt quã in ip̃a re cui accedat anminꝰ.
płaiq enĩ res aliquãdo ꝓpt̃ accessoẽs
emimꝰ. sicuti cũ domꝰ ꝓpt̃ marmoã
⁊ statuas ⁊ tabłas pingtas emitur.

Expanded text:
i uenditionem ualere constat: sed Labeo ait eum Stichum deberi quem uenditor intellexerit. nec refert, quanti sit accessio, siue plus in ea sit quam in ipsa re cui accedat an minus: plerasque enim res aliquando propter accessiones emimus, sicuti cum domus propter marmora et statuas et tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
que sña põt sano u̾a uid̾i dehus que
nullo modo adiectõe alt̾iꝰ mat̾ie u¬
sui nob̾ eẽ possũt. de hus u̾o que
mixta alus mat̾us adõ nocendi
nat᷑am depont̃. ut ex hus anͣtido¬
ta ⁊ alia quedam salu bria medicarĩ¬
ta ꝯfitiant᷑. iliud dicipõt. ¶ Siꝗs
amico ꝑegre eũti mandauit ut
fugitiũui suũ q̃rat ⁊ si inuenerit

Expanded text:
quae sententia potest sane vera videri de his quae nullo modo adiectione alterius materiae usu nobis esse possunt: de his vero quae mixta aliis materiis adeo nocendi naturam deponunt, ut ex his antidoti et alia quaedam salubria medicamenta conficiantur, aliud dici potest. Si quis amico peregre eunti mandaverit, ut fugitivum suum quaerat et si invenerit
Abbreviated transcription (Latin):
tor ⁊ uenditorstu furtiuũ ẽẽ ꝙuenit.
aeut parte obligatõ cõthit᷑ ¶i ep̃¬
tor solus scit. nõ obligabitur uẽditor.
¶rei sue ep̃tõ fe ualet. cũ abinitio id
igãt. ut pꝰsessiõe emat. quã forte uẽ¬
ditor hũit ũ ĩ uiditõ p̾seffiõis potior
eẽt. ¶Alia cã est degustandi alia
metiendi. gustus en̾i ad hoc ꝓficit
ut in probare liceat. m̃sura uo non
eo ꝓficit itaut aũ płus aut minꝰ ueneat.
s ut appareat quãtũ emãt. ¶Sĩ
ep̃tio ita facra fũit. est mͥ emptus
tichus aut panphilus. inpotestate
cst uenditõic. qͣ uelit dare. sic̃ iusti
nus e utiq ꝑiculo ẽp̃toris iuxit ¶t
dicend̾ est. q̃ si ẽptotis fuit arbittiũ.
q̃ uellet hr̃e. si modo hoc solũ arbito
t̾or rẽ pupilli eme̾ non põt. Itẽq por¬

Expanded text:
t uenditor scit furtiuum esse quod uenit, a neutra parte obligatio contrahitur: si emptor solus scit, non obligabitur uenditor Rei suae emptio tunc ualet, cum ab initio ‹id› agatur, ut possessionem emat, quam forte uenditor habuit, et in iudicio possessionis potior esset.Alia causa est degustandi, alia metiendi: gustus enim ad hoc proficit, ut improbare liceat, mensura uero non eo proficit, ut aut plus aut minus ueneat, sed ut appareat, quantum ematur.Si emptio ‹i›ta facta fuerit: 'est mihi emptus Stichus aut Pamphilus', in potestate est uenditoris, quem uelit dare, sicut in stnus enim utique periculo emptoris uixit. idem dicendum est etiam, si emptoris fuit arbitrium quem uellet habere, si modo hoc solum arbitritor rem pupilli emere non potest: idemque por
Abbreviated transcription (Latin):
ex quocumq alio contc̃tu. ¶ Debnũ
aĩ uł natura suffic̾it. s ⁊ is qui hono¬
raria actiõe nõ iure ciuili obligatus
est. ꝯstituendo tenetur. uidetur enim
debitum ⁊ qd̃ ⁊ iure honorario debet᷑.
Itõ ⁊ pater ⁊ dñs depecculio obstricti
si constituerĩt tenebuntui usꝙ ad eã
quantitatem que tũc fuit inpecculio cũ
ꝯstituebatu ceterum siplus suo nõie

Expanded text:
ex quocumque alio contractu.Debitum autem uel natura sufficit.Sed et is, qui honoraria actione, non iure ciuili obligatus est, constituendo tenetur: uidetur enim debitum et quod iure honorario debetur. et ideo et pater et dominus de peculio obstricti si constituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus
Abbreviated transcription (Latin):
cet̃iq rome magiitat. ¶ nõ at oẽs
iudices orti postũt ab his qui iudicis dã¬
di us hñt. Quidã eͥ lege inpediũt. ue
iudices sit. quidã ratum. qͥcã moribus
natura ut suiduc mutus. a ꝑpẽtuo

Expanded text:
ceterique Romae magistratus. Non autem omnes iudices dari possunt ab his qui iudicis dandi ius habent: quidam enim lege impediuntur ne iudices sint, quidam natura, quidam moribus. natura, ut surdus mutus: et perpetuo