comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat custodire eius mandata. S quia a¬
bona uoluntate semꝑ discordat malicia
et antiquus serpens inuidus semꝑ inue¬
nit ꝑ quos serpens scandalũ seminet. ali¬
qui honorati spũalia nescientes s potius
potentiam scłarem timentes. uiden tes hũc
uirum inflexibilem ꝑ iusticie culmen exi¬
stere. inuido ceꝑunt luore torqueri. et sta¬
tuunt si sit aditus eius obuiare ꝓfectibus.
Erat enim in illis temꝑib hebromus ut
dicinus maior domꝰ. qui sub rege clotario
tunc regebat palatium. Iam regina quã
supͣdiximus in monasterio qd̾ sibi antea p̃¬
parauerat residebat ꝓpterea memorati in¬
uidi adeunt ebromũ. et contra dei uirum
eius in furore suscitant animũ. et dũ ue¬
ritatis accusationẽ non inuenerunt. men¬
datium falsitatis confingunt. quasi dum
causam tantũ baberent qui pliso
nam deruelisseet. Puq ali casx¬
genti ꝙ replessent. ꝓecunia quorame
nimi ob huius causam ex spolis dooi

Expanded text:
rat custodire mandata. Sed quia rat custodire mandata. Sed quia bona voluntate semper discordat malitia et antiquus serpens invidus semper invenit, per quos scandalum seminet, aliquid honorati spiritalia nescientes, sed potius potentiam secularem timentes, videntes hunc virum inflexibilem per iustitiae culmen existere, invido coeperunt livore torquere et statuunt, si sit aditus eius obviare profectibus. 4. Erat enim in illis temporibus Ebroinus, ut dicimus, maiordomus, qui sub rege Chlothario tunc regebat palatium; nam regina, quam supra diximus, iam in monasterio, quod sibi antea praeparaverat, resedebat. Praeterea memorati invidi adeunt Ebroinum et contra Dei virum eius in furore suscitant animum, et dum veritatis accussationem non invenerunt, mendatium falsitatis confingunt, quasi dum am eo iustam causam tantum haberent, qui plus pecuniam detulissent. Cumque alimensa replessent pecunia, quorundam animi ob huius causam expolii dolore
Abbreviated transcription (Latin):
phoriani martyris sepultura. seu transla¬
tio sc̃i coporis głoia. Preterea mnuunt ei
incdustriam eccł̃ie pauimenta uł laquea¬
ria aurea et atri constructio noua et mu¬
roꝵ urbis restauratio et domoꝵ reꝑatio et
que erant nimia uetustate consũpta ꝑ se
a. Sufficiant hec in primis pauca de
plurimis. Ad illd̃ tempus conuertamꝰ elo¬
quiũ quo athleta xp̃i contra diabolũ dimi¬
candi sumit exordium. Sc̃s itaq ponti¬
fex leodegarius dum in augustudunensi
urbe felix in pace conu̾satus est ep̃c post¬
quam om̃ia que diruta fuerant in nouas¬
set. et diuinis officiis clerũ erudisset p̃di¬
cationeq assiduus celestia alimenta po¬
tate foueret. et in dei custodiendis man¬
datis eius animꝰ eẽt totus intentus. ita fu¬
isset efficax illius uoluntas in om̃ib ut
queq implere decreuisset ei a dño abso
difficultate tribueretur effectus. Nec e¬
nim in merito suam omp̃s illi contulit
grãm. quia prius ip̃e se totum deuoue¬

Expanded text:
seu translatio sancti corporis gloriosa. Praeterea innuunt eius industriam ecclesiae pavimenta velaque aurea et atrii constructio nova, murorum urbis restauratio, domorum reparatio, et quae erant nimia vetustate consumpta per se a. Suffitiant haec inprimis pauca de plurimis. Ad illud tempus convertamus eloquio, quo adleta Christi contra diabolum dimicandi sumpsit exordium. 3. Sanctus itaque pontifex Leodegarius dum in Agustidunense urbe felix in pace conversavit episcopus, postquam omnia quae deruta fuerant innovassit et in divinis offitiis clericos erudisset praedicationemque assiduus caelestia popue pauperes refoveret et in Dei custodiendis mandatis eius animus esset totus intentus, ita fuit efficax illius voluntas in omnibus, ut quaeque implere decrevisset, ei a Domino absque difficultate tribueretur effectus. Nec enim inmerito suam omnipotens Deus illi contulerat gratiam, quia prius ipsi se totum devove
Abbreviated transcription (Latin):
a hunis antea diruta et affucta futes
succedentes ceperunt. In illo tenipe mdi
partib circa rhenum usq ligerim fie¬
um habitabant romani quoꝵ pͥngi
erat egidius. Ultra ligerim autna¬
minabantur gothi: quoꝵ princerd et
alaricus. Burgundiones quoq arie
et gothi habitabant uixta rodanũ fa¬
uium usq ad ciuitatem lugdunĩ ea
confines urbes quoꝵ princeps erat gi¬
debaunus. Eo tempore mortuus erat
egidius. et successit in principatũ rone¬
noꝵ qui habitabant in galliis filuse
siagrius. Mortuo autẽ childerito que
relianis et andegauis ciuitates tumb
exercitu francico occu pauit atq ualt¬
uit. glodoueus filius eius sagacite fei¬
coꝵ regnũ suscepit anno quinto peus¬
o regnante. si agrius filius egatli lux ũ¬
manoꝵ qui in galliis habitalit in le¬
essionis ciuitate quam pater eul tus¬
rat residebat. suꝑ quẽ glodouus al de¬
te aduenit atq deuicit. qũq ibals

Expanded text:
a Hunis antea diruta et afflicta fuerat, a Hunis antea diruta et afflicta fuerat, succendentes ceperunt. In illo tempore in his partibus circa Rhenum usque Ligerim fluvium habitabant Romani, quorum princeps erat Egidius; ultra Ligerim autemAlaricus. Burgundiones quoque Ariani, ut et Gothi habitabant juxta Rhodanum fluvium usque ad civitatem Lugdunum, et ei confines urbes, quorum princeps erat Gundebaldus. Eo tempore mortuus est Aegidius, et successit in principatum Romanorum, qui habitabant in Galliis, filius ejus Syagrius. Mortuo autem Childerico, qui Aurelianum et Andegavos civitates cum suo exercitu Francico occupavit atque vastavit, Clodoveus filius ejus sagaciter Francorum regnum suscepit. Anno quinto Clodoveo regnante, Syagrius filius Aegidii dux Romanorum qui in Galliis habitabant, in Suessionis civitate, quam pater ejus tenuerat, residebat: super quem Clodoveus cum hoste adven
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ aduenientes edificauert̃. quam
ob suam memoriã sicambriam uocauert̃.
in qua multis annis habitauerunt et in
gentem magnã usq ad tempora ualentini¬
ani imꝑatoris creuerunt. Et ita sub prin¬
cipib crinitis iuxta morẽ gentis sub inde
succedentib ꝑturingiam regionẽ germa¬
nie. a castello dispargo in quo diu habitaue¬
runt. ad belgice ꝓuincie tornacũ atq ea¬
meracũ ciuitates aggressi sirat. indeq us¬
q ad sumnã fluuium partẽ belgice ꝓuin¬
cie occupauerunt. ubi plurimis tẽporib
degerunt. sub chlodione et meroueo rege
utili. a cuius celeberrimo nomine franci
uocati sunt mero uingi. sicut a ualentini¬
ano impatore attica lingua uocips
franei bos est feroces. Cui menus
principatũ suecessit childeritus e
sissimus atꝙ egregius. In illis teps
ceperiuit fuanci agrupinã eiuitats
ꝑ rbenum quam coloniam uocius
et treueris ciuitatem suꝑ mosellã qui

Expanded text:
civitatem advenientes aedificaverunt, quam civitatem advenientes aedificaverunt, quam ob suam memoriam Sicambriam vocaverunt; in qua multis annis habitaverunt et in gentem magnam usque ad tempora Valentiniani imperatoris creverunt. Et ita sub principibus crinitis iuxta morem gentis subinde succedentibus per Toringiam regionem Germaniae a castello Dispargo, in quo diu habitaverunt, ad Belgicae provinciae Tornacum atque Camaracum civitate s aggressi sunt. Indeque usque ad Sumnam fluvium partem Belgicae provinciae occupaverunt, ubi plurimis temporibus deguerunt sub Chlodione et Meroveo rege utili, a cuius celeberrimo nomine Franci vocati sunt Merovingi; sicut a Valentiniano imperatore Attica lingua vocati sunt Franci, hoc est feroces. Cui Meroveo in principatum successit Childericus, qui de sissimus atque egregius. In illis temporibus ceperunt Franci Agrippinam civitatem super Rhenum, quam Coloniam vocaverunt, et Treveris civitatem super Mosellam, que
Abbreviated transcription (Latin):
in noĩe meo dabit uobis. ad confirmandã
fidem neophiti credentis obsequio famu¬
li fui ostenderet. Certum est qm̃ qui in ex¬
orclio creationis creaturis singulis bene
dixit. et ẽas semꝑ ip̃a benedictione in usus
hominũ crescere et multiplicari facit. et
de creaturis panis ac uini aque mixti.
s et olei sccłm tralitionẽ suã ad inuoca¬
tionem sacerdotis semꝑ bona creat. nõ fa¬
ciendo qd̃ iam erant. s sacro scã mysteria
faciendo existere qd̾ nondum erant. corpꝰ
scilicet et sanguinem suũ et crisma salu¬
tis eterne. isdem ampullas singulas oleo
repleuit. et ad inuocationẽ. sacerdotis sui
scificationis benedictionẽ singillatim in¬
fudit. Cum gentis francoꝵ ut hystorie
ꝓclunt de troia ciuitate impugnantib
et expugnantib grecis pars cum enea in
ytaliam ꝑrexit. pars eoꝵ uidelicet duode¬
cim nulia infinitimas pannonie partes
secus meotidas paludes ꝑuenerunt. ibiq

Expanded text:
in nomine meo, dabit vobis , ad confirmandam in nomine meo, dabit vobis , ad confirmandam fidem neophyti credentis obsequio famuli sui, ostenderet. Certum est, quoniam qui in exordio creationis, crdixit et eas semper ipsa benedictione in usus hominum crescere et multiplicari fecit et de creaturis panis ac vini aquae mixti, sed et olei secundum suam traditionem in vocationem sacerdotis semper bona creat, non faciendo quod iam erant, sed sacrosancta mysteria faciendo existere quod nondum erant, corpus scilicet et sanguinem suum et chrisma salutis aeternae, isdem ampullas singulas oleo replevit et ad invocationem sacerdotis sui sanctificationis benedictionem singillatim infudit. Ͻ 11. Cum gentis Francorum, ut historiae produnt, de Troia civitate, impugnantibus et expugnantibus Grecis, pars cum Aenea in Italiam perrexit, pars eorum, videlicet duodecim milia, in finitimas Pannoniae partes secus Meotidas paludes pervenerunt, ibique
Abbreviated transcription (Latin):
tus est sc̃ificare ydrias uacuas aqua im¬
pleri p̃cepit. et eandem aquã nutu suo in
uinum conuertit. et quidem dñs potuit
implere uacuas hydrias uino. qui in ex¬
ordio mundane creationis cuncta creanit
ex nichilo. S maluit de aqua ydrias
impleri. et de ip̃a aqua facere uinũ. et mi¬
nistroꝵ obsequio ydrie aqua replerentur.
et benedictionis sue nutu aqua uerteret᷑
in uinum. ut patent̾ ostenderet. quia sicut
om̃ia fecit ex nichilo. ita et naturas rerũ
sc̃ĩficatione sua mutat ut ip̃e uolet. Et
beatus remigius sernus et amicus sponsi
eccłie credentẽ ꝑ diuina mysteria socians
eidem corꝑi eius uerbis sollẽpnib poterat
simplex oleum exorcizare. et scm̃ crisma
sieut et fontem sacrare. s maluit ut dñs
singillatim de sacramentis sc̃ificatis am¬
pullas in quib fuerant benedictionis sue
potentia repleret. et se fidelem in uerbis su¬
is quib dixerat. siquid petieritis patrẽ

Expanded text:
tus est significare, hydrias vacuas aqua imtus est significare, hydrias vacuas aqua impleri praecepit, et eamdem aquam nutu suo in vinum convertit? Et quidem Dominus potuit implere vacuas hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo: sed maluit de aqua hydrias impleri, et de ipsa aqua facere vinum: ut ministrorum obsequio hydriae aqua replerentur, et benedictionis suae nutu aqua verteretur in vinum: ut patenter ostenderet, quia sicut omnia fecit ex nihilo, ita et naturas rerum sanctificatione sua mutat, ut ipse volet. Et beatus Remigius servus et amicus sponsi Ecclesiae, credentem per divina mysteria, socians eidem corpori ejus verbis solemnibus poterat simplex oleum exorcizare, et sanctum Chrisma, sicut et fontem sacrare: sed maluit, ut Dominus singulatim de sacramentis sanctificatis ampullas, in quibus fuerant, benedictionis suae potentiam repleret, et se fidelem in verbis suis, quibus dixerat: Si quid petieritis Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
positus credere se fateretur et baptizari de¬
posceret. egroto abrenuntiante et beneclic¬
to fonte. sc̃s remigius a p̾sbitero loci illius
exorcizatum oleum et crisma quesiuit. Q
simplex oleum se habere. S oleũ exorcizatũ
et crisma in ampullis in quib fuerant.
penitus iam defecisse respondit. Sẽs au¬
tem remigius ip̃as ampullas sibi afferri
p̃cepit. quas uacuas suꝑ altare misit. et
se in orationẽ ꝓstrauit. Surgens autẽ ab
oratione. ampullam in qua breuis habebat᷑
Sicq infirmũ qui ante abrenuntiaue¬
rat. post abrenuntiationẽ oleo exorcizato
ꝑunxit. demũq baptizatum. scd̾m tradi¬
tionem eccłiasticam crismate sacro lituuit.
Qui mox sanitate anime recepta. etiã cor¬
poris incolumitatẽ ꝓmeruit. Quem fra¬
tres carissimi quẽ imitatũ atq sequutũ
in hoc miraculo beatum remigiũ debe¬
mus aduertere. nisi eum qui in nuptiis
ad quas uenire et eas sua p̾sentia digna¬

Expanded text:
positus, credere se fateretur et baptizari depositus, credere se fateretur et baptizari deposceret, aegroto abrenuntiante et benedicto fonte, sanctus Remigius a presbitero loci illius exorcizatum oleum et chrisma quesivit. Qui simplex oleum se habere, sed oleum exorcizatum et chrisma in ampullis in quibus fuerant penitus iam defecisse respondit. Sanctus autem Remigius ipsapraecepit: quas vacuas super altare misit, et se in orationem prostravit. Surgens autem ab oratione ampullam, in qua brevis habebaturSicque infirmum, qui ante abrenuntiaverat, post abrenuntiationem oleo exorcizato perunxit: demumque baptizatum, secundum traditionem ecclesiasticam, chrismate sacro linivit. Qui mox animae sanitate recepta, etiam corporis incolumitatem promeruit. Quem, fratres charissimi, quem imitatum atque secutum in hoc miraculo beatum Remigium debemus advertere, nisi eum, qui in nuptiis, ad quas venire, et eas sua praesentia digna
Abbreviated transcription (Latin):
tum illis ueniat qd̃ ad augmentũ salu¬
ns poterat ꝓuenire. si adhuc in corꝑe ui¬
uentes se a peceatis conuerterent. et illa
penitentie confessionib expurgarent. la¬
cimis lauarent. et bonis oꝑib tergerẽt.
quatinus hoc qd̃ ꝑ magistrum gentium
dicitur implerent. exhibentes corꝑa sua
hostiam uiuentem. scãm dõ placentem.
Sostia quippe occiditur ut offeratur.
Si hostia uiuens est: corpꝰ ꝓ dño afflic¬
tum. Qd̾ et hostia dicitur et uiuens. qui
auuit in uirtutib: et est occisum a ui¬
¶. Hostia uidelicet quia iam huic
nundo est a praus actib mortuum.
uiuens autem quia cuncta que p̃ualet
na oꝑatur. C̃ ales ergo clum possumus
os pparemus. quales illius adiutorio
di miscl̃ia digni simus et nunc et quã¬
dopari ue quibimus. Deniq cũ qui¬
dum grotos familie non ignobilis nec¬
lum laptatuis se a sc̃o remigio insita¬
ri postularet. et iam uelut in ultimo spũ

Expanded text:
tum illis veniat, quod ad augmentum salutum illis veniat, quod ad augmentum salutis poterat provenire, si adhuc in corpore viventes se a peccatis converterent et illa penitentiae confessionibus expurgarent, lacrimis lavarent et bonis operibus tergerent, quatinus hoc quod per magistrum gentium dicitur implerent, exibentes corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. Hostia quippe occiditur, ut offeratur, sed hostia vivens est corpus pro Domino afflictum. Quod et hostia dicitur et vivens, quia vivit in virtutibus et est occisum a viciis: hostia videlicet, quia iam huic mundo est a pravis actibus mortuum; vivens autem, quia cuncta quae prevalet bona operatur. Tales ergo, dum possumus, nos preparemus, quales illius adiutorio Dei misericordia digni simus et nunc et quando operari nequibimus. 10. Denique cum quidam egrotus familiae non ignobilis necdum baptizatus se a sancto Remigio visitari postularet et iam, velut in ultimo spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
culum peccatoꝵ requiescamꝰ. Qd uil¬
ens ait scriptura. ante mortẽ ne laude
quẽquã. Et nos sequentes parti ne
in uita fidem et conuersationẽ. psar¬
mus de misccłia dei et intenresionso
istuis patris et ꝓtectoris nr̃i. qutal
sepesiri corpora nr̃a secus corpus llls
utit qd̾ illum latere non potest. qm̃
eo tanitoris sui claritatem uidet. niebil
autatura agitur qd̃ uidere non possit.
undo iam laborare nequibimꝰ. sc̃ã illiꝰ
mtntessio ꝓ nobis misccłiter interueniet.
Siautem qd̾ absit usq ad mortẽ nos in
paratis nr̃is ꝑsistere uiderit. iusticie dĩ
sui concors ꝓ nobis non exorabit. quia
stustra orare iusto. deo inherens nec de¬
bet nec poterit. Unde timendum est
ne qui usq ad mortem in peccatis ꝑsis¬
tentes. corꝑa sua peccatis fetida secus cor¬
pus illius qui semꝑ xp̃i bonus odor extat.
it excitit expetunt sepeltri ad detrimen¬

Expanded text:
ericulum peccatorum, requiescamus, quod intuericulum peccatorum, requiescamus, quod intuens ait scriptura: Ante mortem ne laudes quemquam. Et nos sequentes patrum nostrorum in vita fidem et conversationem, presumamus de misericordia Dei et intercessionibus istius patris et protectoris nostri queramus sepeliri corpora nostra secus corpus illius, noverit, – quod illum latere non potest, quoniam qui Creatoris sui claritatem videt, nichil in creatura agitur, quod videre non possit, – quando iam laborare nequibimus, sancta illius intercessio pro nobis misericorditer interveniet. Si autem, quod absit, usque ad mortem nos in peccatis nostris persistere viderit, iustitiae Dei sui concors pro nobis non exorabit, quia frustra orare iusto Deo inherens nec debet nec poterit. Unde timendum est, ne qui usque ad mortem in peccatis persistentes corpora sua peccatis fetida secus corpus illius, qui semper Christi bonus odor extat et extitit, expetunt sepeliri, ad detrimen
Abbreviated transcription (Latin):
Mortui enim estis: eruita ur̃a abscondi¬
ta est cum xp̃o in deo. Uiuentes enx
nis opib in actiua enta mortui en
cato. et quasi iam sepulti et̾ue uim e
b idest odoramentis sicut mos iudrs
scilicet uere ip̃ius confessorib et saepse
qd̾ ip̃e laudauit in fenima idest mins
queq fideli anima. que ante mort̃ n¬
poris eius p̃uenit eum odore fraglant
ungento ungere. Et paulus dicit
bonus odor sumus deo in om̃i loco s
igitur bona oꝑa usq ad finem uite i¬
mus. quib opinionis bone odore atł̃¬
am que corpus est xp̃i ad nos imitanni
resꝑgimus. cum aromatib sepelim in
sepulchris patrũ nr̃oꝵ. ut non sicut ile
diues de quo in euuangłio legitur. qux
ter carnis uoluptates atq tenaciã. qi
et se a peccatis non cohibuit et ea tũ pri¬
it elemosinis non redemit in inferno si¬
peliam᷑. S sicut lazarus penitentes t
patientes significans. in sinu abrihe
ti id estadiuncti. quando nulla ianl
manebit sollicitudo temptatiom̃ etp¬

Expanded text:
estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Viventes enim bonis operibus in activa vita mortui erant peccato et quasi iam sepulti aeternae vitae tibus, id est odoramentis, sicut mos Iudaeis, scilicet vere ipsius confessoribus, est seped ipse laudavit in femina, id est in unaquaque fideli anima, que ante mortem corporis eius pervenit eum odore fraglante unguento ungere, et Paulus dicit: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco. Si igitur bona opera usque ad finem vitae agimus, quibus opinionis bonae odore aecclesiam, quae corpus est Christi, ad nos imitandum respergimus, cum aromatibus sepelimur in sepulchris patrum nostrorum: ut non, sicut ille dives, de quo in euangelio legitur, qui propter carnis voluptates atque tenaciam, quia et se a peccatis non cohibuit et ea, cum potuit, elemosinis non redemit, in inferno sepeliamur; sed, sicut Lazarus, penitentes et patientes significans, in sinu Abrahe, ti, id est adiuncti, quando nulla iam remanebit sollicitudo temptationum et p
Abbreviated transcription (Latin):
rare ꝑ singula. S nobis ita tacentib eius
testantur oꝑa. uel matricula que ab eodem
instituta residet ad eccłie ianuam. uel spe¬
cierum pulchritudo que aureo fulgore ru¬
tilant in eccłie ministerio. nec non et bap¬
tisterii ornam̃ta miris oꝑib fabricata.
Quantũ quoq in amore martyrũ eius

Expanded text:
s ista tacentibus eius testantur opera vel matricola, quae ab eodem instituta residet ad ecclesiae ianuam, vel specierum pulchritudo , quae aureo fulgore rutilant in ecclesiae ministerio, necnon et baptisteri ornamenta miris operibus fabricata. Quantumque in amore
Abbreviated transcription (Latin):
dono baptismatis consetrasti. saluis pri¬
iulegiis que metropolitanis decreuit an¬
nquitas p̃senti auctoritate cõmittimꝰ. au¬
rentes stuclii huius participatione myste¬
ei dignitatẽ. reltuantes nras eiusdẽ re¬
medio dispensationis excubias. Et licet
de singulis non indigeas edoceri. a quo iã
pbauimꝰ acutius uniuersa seruari. gratiꝰ
ramen eẽ solet si ituris trames ostendit᷑
e laboraturis inuicti oꝑis forma monstra¬
tr. Paternas igitur regulas et decreta
scissimis diffinita conciliis ab om̃ib ser¬
uanda mandamꝰ. In his uigilantiã tuã
inhis curã frat̾ne monita exortationis
ostendimꝰ. Sis ea quanta dignũ est re¬
utrentia eustoditis. nullũ relinquit cuł
ilcum sc̃e obseruationis obstaculum.
uifas nefasq p̃scriptum est. ibi ꝓhibi¬
tin ad qd̾ nullus audeat aspirare. ibi cõ¬
sum quid debeat mens dco placitura
Sumere. Quociens uiniu̾sale poscit reli¬
is causa concilium: te cuncti fratres

Expanded text:
dono baptismatis consecrasti, salvis pridono baptismatis consecrasti, salvis privilegiis, quae metropolitanis decrevit antiquitas, presenti auctoritate committimus, augentes studii huius participatione ministerii dignitatem, relevantes nostras eiusdem remedio dispensationis excubias. Et licet de singulis non indigeas edoceri, a quo iam probavimus acutius universa servari, gratius tamen esse solet, si ituris trames ostenditur et laboraturis iniuncti operis forma monstratur. Paternas igitur regulas et decreta sanctissimis diffinita conciliis ab omnibus servanda mandamus. In his vigilantiam tuam, in his curam, fraternae, monita exortationis ostendimus. His ea quanta dignum est reverentia custoditis, nullum relinquit culpae locum sanctae observationis obstaculum. Ibi fas nefasque prescriptum est, ibi prohibitum, ad quod nullus audeat adspirare, ibi concessum, quid debeat mens Deo placitura presumere. Quotiens universale poscit religionis causa concilium, te cuncti fratres
Abbreviated transcription (Latin):
tates et totidem epõs eisdem p̾sidentes.
uices suas in regno glodouei nuꝑ cumii¬
tegra gente ad fidem conu̾si per scãmt
ius p̃dicationẽ dño cooꝑante et serno¬
nem confirmante sequentib signis. u¬
misit hoc modo. Dilectissimo fri reni¬
gio ormisda. Suscipientes plena fal¬
nitatis tue congratulatione colloqula.
quib nos germane salutis tut setfica¬
uit inclitio corporali cũ spũalib osfus
incolumitate subnixa: congriũ ẽ pt¬
speximꝰ hanc ip̃am quã mente germi l̃¬
bis aꝑire leticiam. Agis enĩ sĩmi docł̃¬
menta pontificis. dum et p̃dicana e¬
tis. et ea insmuare uon differs. Pmes
tis tanta longinquitate disiũc
estus adhibere custodiam. Uices itaq
ap̃is ꝑom̃e regnum dilecti et spũalis filii
m̃ glodouei. quẽ nuꝑ ad miniculante
iuiperandis signoꝵ miraculis p̃licati¬
onem salutiferam comitantib ad fidẽ
ium gente integra conuertisti. et sacri

Expanded text:
tates et totidem episcopos eisdem presidentes, tates et totidem episcopos eisdem presidentes, vices suas in regno Hludowici, nuper cum Integra gente ad fidem conversi per sanctam eius predicationem, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis, misit hoc modo: LIV. Dilectissimo fratri Remigio Hormisda. Suscipientes plena fraternitatis tuae congratulatione colloquia, quibus nos germanae salutis tuae letificavit indicio, corporali cum spiritalibus officiis incolomitate subnixa, congruum esse perspeximus, hanc ipsam quam mente gerimus verbis aperire laetitiam. Agis enim summi documenta pontificis, dum et predicanda facis et ea insinuare non differs. Praerut in provinciis tanta longinquitate disiunctstudeas adhibere custodiam. Vices itaque nostras per omne regnum dilecti et spiritalis filii nostri Hludowici, quem nuper, adminiculante mporibus aequiperandis signorum miraculis predicationem salutiferam comitantibus, ad fidem cum gente integra convertisti et sacri
Abbreviated transcription (Latin):
corruerunt. interfectis gothis amuu
qui ibi erant. cũ gloriosa uictoria dex
tis ciuitatib ad ꝓpria rediit. Conftros
fr̃s his que in hystoria ueteri lagmꝰ e
que in bystoria huius patroni nr̃ re¬
uoluimꝰ. Illic nãq scriptũ est. Idͥnasi¬
rine non defecit. et lechitus olei non et
imminutus. donec dedit dñs pluuiar
suꝑ terrã iuxta uerbum dñi qd̃ locutis
est in manu belye. et flascones uini nõ
defecerunt usq quo deo cooꝑante. patra¬
tis uictoris rex reuersus fuit ad ꝓpna
iuxta uerbum dñi qd̃ locutus est in ma¬
nu remigii. Pidem tempꝰ ab anastasio
imꝑatore codicellos glodoueus rex ꝓem
sulatu accepit. Cum quib codicellis ca¬
am illi anastasius coronã aurea cũ gem¬
mis et tunicam blatteam misit. et ab ca
die consul et augustus est appellatus.
S et ormisda romane sedis pontifex.
scõ remigio antiq metropolis ep̃o que tũ
temporis habebat sub se duodetim ciui¬

Expanded text:
corruerunt, interfectis Gothis Arrianis, corruerunt, interfectis Gothis Arrianis, qui ibi erant, cum gloriosa victoria de multis civitatibus ad propria rediit. Conferamus, fratres, his quae in historia veteri legimus ea quae in historia huius patroni nostri revolvimus. Illic namque scriptum est: Idria farine non defecit, et lechitus olei non est imminutus, donec dedit Dominus pluviam super terram, iuxta verbum Domini, quod locutus est in manu Heliae; et flascones vini non defecerunt, usque quo, Deo cooperante, patratis victoriis, rex reversus fuit ad propria, iuxta verbum Domini quod locutus est in manu Remigii. 20. Per idem tempus ab Anastasio imperatore codicellos Hludowicus rex pro consulatu accepit; cum quibus codicellis etiam illi Anastasius coronam auream cum gemmis et tunicam blatteam misit, et ab ea die consul et augustus est appellatus. Sed et Ormisda Romanae sedis pontifex sancto Remigio antique metropolis episcopo, quae tunc temporis habebat sub se duodecim civi
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ suũ depopło francoꝵ uersus
pictauis ciuitatem. ubi enim tũc alari¬
cus rex gothoꝵ cõmorabatur. et sic ꝑ pa¬
gum turonicum ꝑgens et reuerentiam
beato marcino atq sco hylario exhibens
sicut locis suis lector inueniet. cum ala¬
rico rege gothoꝵ in campo mogotense
suꝑ fluuiũ glinno. miliario decimo ab
urbe pictauis bellum conseruit. Illisq
inter se ꝓpugnantib. gothi cũ rege suo
nimis collisi terga uerterunt. G lodoueus
sicut solebat uictor extitit. Cũq alaricũ
interficeret. duo gothi cũ contis eũ in la¬
tera feriunt ex aduerso. S ꝓpter loricam
qua inclutus erat ledere nequiuerunt.
Magis autem dñs lorita fidei indutum
ꝑ orationẽ sci remigii patris et patroni
sui: adiuuit eũ. Patrata siquidẽ uic¬
toria et multis ciuitatib sue ditioni sub¬
iugatis. usq tolosam ꝑrexit. et cheso¬
ros alariei accipiens. ꝑ equolisina fou¬
tatem euius murl ante consprta m

Expanded text:
exercitum suum de populo Francorum versus exercitum suum de populo Francorum versus Pictavis civitatem, – ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur, – et sic per pagum Turonicum pergens et reverentiam beato Martin o atque sancto Hilario exibens, sicut locis suis lector inveniet, cum Alarico rege Gothorum in campo Moglotinse super fluvium Glinno miliario decimo ab urbe Pictavis bellum conseruit. Illisque inter se compugnantibus , Gothi cum rege suo nimis collisi, terga verterunt. Hludowicus, sicut solebat, victor extitit. Cumque Alaricum interficeret, duo Gothi cum contis eum ex adverso in latera feriunt, sed propter loricam qua indutus erat ledere nequiverunt; magis autem Dominus lorica fidei indutum per orationem sancti Remigii patris et patronis sui adiuvit eum. Patrata siquidem victoria et multis civitatibus suae ditioni subiugatis, usque Tolosam perrexit, et thesauros Alarici accipiens, per Equolisinam civitatem, cuius muri ante conspectum eius
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam in honore apłoꝵ petri et pauli
in parisius ciuitate. et ꝑ consiliũ beati
remigii in aurelianis ciuitate ep̃oꝵ sẏno¬
dum fecit conuocauit. in quo conuen¬
tu multa utilia constituta fuere. Rex
quoq deuotissimꝰ ꝑgens contra a laricũ
arrianum benedictionem petiit a sc̃o
remigio. Cui et benedictionem declit.
et uictoriam in uerbo xp̃i spopondit.
Deditq illi plenum uas qd̾ uulgaris
consuetudo flasconem appellat de uino
qd̃ benedixit. sicut etiam fecerat quan¬
do post baptismũ contra gundebaudũ
ꝑrexerat. p̃cipiens illi ut tam longe ad
bellum ꝓcederet. quam diu illi et suis
quib inde dare uellet illud uinum de
p̃dicto flascone nõ deficeret. Bibit er¬
go inde rex ac regalis familia et nume¬
rosa turba popłi et ex inde uberrime sa¬
tiantur. et uas uini decrim̃tum non pa¬
titur. sed benedictione dei ꝑ scm̃ remigi¬
um indita. more fontis mundatione
repletur. Mouit autem rex cunctum

Expanded text:
aecclesiam in honore apostolorum Petri et Pauli aecclesiam in honore apostolorum Petri et Pauli in Parisius civitate et per consilium beati Remigii in Aurelianis civitate episcoporum synodum convocavit, in quo conventu multa utilia constituta fuere. Rex quoque devotissimus pergens contra Alaricum Arrianum benedictionem petiit a sancto Remigio, cui et benedictionem dedit et victoriam in verbo Christi spopondit. Deditque illi plenum vas, quod vulgaris consuetudo flasconem appellat, de vino quod benedixit, – sicut etiam fecerat, quando post baptismum contra Gundebaudum perrexerat, – precipiens illi, ut tam longe ad bellum procederet, quandiu illi et suis, quibus inde dare vellet, illud vinum de predicto flascone non deficeret. Bibit ergo inde rex ac regalis familia et numerosa turba populi, et exinde uberrime satiantur; et vas vini detrimentum non patitur, sed benedictione Dei per sanctum Remigium indita more fontis inundatione repletur. Movit autem rex cunctum
Abbreviated transcription (Latin):
doueo expeciit. Glodoueus uero ablatis
thesauris cum p̃da maxima et francoꝵ
exercitu ad ꝓpria est reuersus. Et mit¬
tens legatum nomine paternũ uirum
industriũ ad alaricũ regem gothoꝵ de a¬
micicie inter eos conditionem manda¬
uit. U laricus uero cũ ꝑ paternũ uellet
glodoueum deciꝑe. a paterno exploratis
que circa eum erant et thesauris eius ĩ¬
genio subarratis illusus est. In dieb il¬
lis rex glodoueus cum uenisset parisius
ciuitatem ubi sedem suã constituit. ait
ad reginam et ad popłm suũ. Satis mͥ mo¬
lestum est qd̃ gothi arrian partẽ opti¬
mã galliarũ tenent. Eamus cum dei
auxilio et eiciamꝰ eos de ip̃a terra nr̃isq
ditionib quia ualde bona est eam subi¬
ciamus. Habentes iusticiam aduersus
alaricum ad quẽ ꝓ amicitie conditione
legatum direximus ꝑ quem nos deciꝑe
uoluit. Placuit hoc consiliũ ꝓcerib frã¬
coꝵ. Tunc ꝑ consilium regine sue fecit

Expanded text:
dowico expetiit. Hludowicus vero, ablatis dowico expetiit. Hludowicus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima et Francorum exercitu ad propria est reversus. Et mittens legatum nomine Paternum virum industrium ad Alaricum regem Gothorum, de amicitiae inter eos conditione mandavit. Alaricus vero cum per Paternum vellet Hludowicum decipere, a Paterno, exploratis quae circa eum erant et thesauris eius ingenio subarratis, illusus est. 19. In diebus illis rex Hludowicus cum venisset Parisius civitatem, ubi sedem suam constituit, ait ad reginam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum est, quod Gothi Arriani partem obtimam Galliarum tenent. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra nostrisque ditionibus, quia valde bona est, eam subiciamus, habentes iustitiam adversus Alaricum, ad quem pro amicitiae conditione legatum direximus, per quem nos decipere voluit'. Placuit hoc consilium proceribus Francorum. Tunc per consilium reginae suae fecit
Abbreviated transcription (Latin):
pllcantis rigat. Unde rectorem neces¬
sest ut interiora possit infundere. co¬
statione innoxia etiam ext̾iora ꝓuide
Hanc pastoꝵ sollicitudinẽ paulus
difat dicens. Qui suoꝵ et maxime do¬
alior turam non habet. fidem nega¬
de it est infideli deterior. Quebeati
igi solicitudo quantũ dño plaeue¬
i huritulo ostenso in eum qui eius bo
p̃securus. et in mandatis accipiens ut tã¬
adiu ad dimicandum ꝑgeret. quã dui il¬
li benedictum uinum sibi ab eo datum
in cotidiano usu potatũ sufficeret. iter
arripuit contra gundebandum et gode¬
gislum frẽm eius cõmoto exercitu maxi¬
mo. et burgundiones cũ ingenti multitu.¬
dine uenerunt contra eos suꝑ oscharã
fluuiũ secus castrum qd̾ diuion dicit᷑.
ibiq inter se atrociter confligentes. gun¬
debaulus et godegislus cũ burgundio¬
nib terga uerterunt: et uix fuga lap
gundebaudus se in auione reclusit. et ꝑ
aredium consiliarium sirũ pacem a glo¬

Expanded text:
predicantis rigat. Unde rectorem necespredicantis rigat. Unde rectorem necesse est, ut interiora possit infundere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Hanc pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior. Quae beati Remigii sollicitudo quantum Domino placuerit, miraculo ostenso in eum qui eius bonpredicta securus et in mandatis accipiens, ut tandiu ad dimicandum pergeret, quandiu – illi benedictum vinum, sibi ab eo datum, in cotidiano usu potatum sufficeret, iter arripuit contra Gundebaudum et Godegislum, fratrem eius, commoto exercitu maximo. Et Burgundiones cum ingenti multitudine venerunt contra eum super Oscharam fluvium, secus castrum quod Divion dicitur, ibique inter se atrociter confligentes, Gundebaudus et Godegislus cum Burgundionibus terga verterunt et vix fuga lapsGundebaudus se in Avione reclusit et per Aredium consiliarium suum pacem a Hlu
Abbreviated transcription (Latin):
fimã sc̃i remigii extinguere uoluit:
undis uenerationẽ adauxit. In hac sol¬
hatudine quã sc̃s remigius de pice lo¬
s religiosis remensis eccłie suo uł succes¬
sor suoꝵ temꝑe consulendis sat egit.
nctorib eccł̃ie patenter ostendit quia
internoꝵ sollicitudinẽ non relinq̃ñtes
eeterioꝵ ꝓuidentiam non debent minu¬
tre. ne aut exteriorib dediti ab intimis
arruant. aut solis interiorib occupati
que foris debent ꝓximis nõ impendãt.
s sic sibimet ad spũalia uacent. ut ex¬
terioꝵ administrationẽ non relinquãt.
ne cum curare corporalia funditus ne¬
gligunt. subditorũ necessitatib mini¬
me concurrant. et si eis necessaria p̃sen¬
tis uite non tribuunt. neq libenter au¬
diuntur. Egentes et enim mentẽ doctri¬
ne sermo non petietrat. si hunc apd̾ eiꝰ
inimũ manus misccłie non cõmendat.
Tune autem uerbi semen facile germi¬
i. quando in audientis pectore pietas

Expanded text:
famam sancti Remigii extinguere voluit, famam sancti Remigii extinguere voluit, laudis venerationem adauxit. In hac sollicitudine, quam sanctus Remigius de pice locis religiosis Remensis aecclesiae suo vel successorum suorum tempore consulendis sategit, rectoribus aecclesiae patenter ostendit, quia internorum sollicitudinem non relinquentes, exteriorum providentiam non debent minuere, ne aut exterioribus dediti, ab intimis corruant, aut solis interioribus occupati, quae foris debent, proximis non impendant; sed sic sibimet ad spiritalia vacent, ut exteriorum administrationem non relinquant, ne cum curare corporalia funditus neglegunt, subditorum necessitatibus minime concurrant, et si eis necessaria praesentis vitae non tribuunt, neque libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrinae sermo non penetrat, si hunc apud eius animam manus misericordiae non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando in audientis pectore pietas
Abbreviated transcription (Latin):
na episcopii uilla que berna dicitur
francis sibi data manere disposuit. itt
picem annuatim religiosis locis ecclien
mensis amini nistrarent. quib ut pn¬
sam dedit que usq hoclie ab incolis p̃¬
rum locoꝵ habetur cũ qua debitũ sum̃
ex soluunt. Ip̃ius q comꝑationis sue fi¬
nes ꝑ gyrum adeo exterminanit. ur et
om̃ib uidentib pateat ip̃a extermina¬
tio et aꝓgenie inꝓgenies hactenuis ip̃e
exterminationes ab eo facte nominete¬
nus uocitentur. ac designent᷑. In quib
exterminationib quodam loco in filt
cauo manu sua petrã misit. quã omnsͤ
qui uolunt manũ in cauerna in qual
petra posita est ponere possunt. it ipan
petram uoluere. et eam a cauerna uil¬
lo ingenio ualent extrahere. Pol sus
ne tenebant. manu ip̃am pe
cauerna extrahere uoluit. Qd̃
ens. securi ip̃m ꝑtusum ampli
mptauit. et eleuans securim ut
tm ꝑeuteret. dextera illius manus
curuis. et oculoꝵ lumen amisit. et qͥ

Expanded text:
na episcopii villa que Berna dicitur na episcopii villa que Berna dicitur a Francis sibi data manere disposuit, ut picem annuatim religiosis locis aecclesiae Remensis administrarent, quibus et pensam dedit, quae usque hodie ab incolis ipsoruexsolvunt. Ipsius quoque comparationis suae fines per gyrum adeo exterminavit, ut et omnibus videntibus pateat ipsa exterminatio, et a progenie in progenies hactenus ipsae exterminationes, ab eo factae, nomine tenus vocitentur ac designentur. In quibus exterminationibus quodam loco in fuste cavo manu sua petram misit, quam omnes qui volunt manum in caverna, in qua petra posita est, ponere, possunt et ipsam petram volvere, et eam a caverna nullo ingenio valent extrahere. Post quane tenebant, manu ipsam petram de caverna extrahere voluit. Quod non valens, securi ipsum pertusum ampliare temptavit, et elevans securim, ut fustem percuteret, dextera manus illius exaruit, et oculorum lumen amisit; et qui
Abbreviated transcription (Latin):
tributione non faciant. S uixta uocẽ do¬
minicã gratis accepistis gratis date. qd̃
dei grã id est gratis data acceꝑunt gra¬
tis etiam id est sine retributione tẽꝑali
preimis larg iuntur. Unde bene cigi¬
rum iustum describeret ꝓpħa ai.
as a munere tantum. S adiuxi a
om̃i. quia aliud est munus ab obsmi¬
o. aliud munus amanu. aliud mus
a lingua. Munus quippe ab obsequis
est. subiectio indebite impensa. Onn
amanu. pecunia. Munus a lingra.
fauor. Qui ergo sacros ordines tnbi¬
it. uł qd̃ cũq bonum unde retributions̃
a deo sibi in futuro scło reddi cupit. tũe
ab om̃i munere manus excutit. quan¬
do in diuinis reb non solum ullã pe¬
cuniam. s etiam grãm non requirit.
Partem etiam maximã silue in uosagi
p̃cio comꝑauit. et mansioniles ibidem
constituit. qui ab aquis suꝑ quib con¬
stituti sunt cosla et gleni uocantur ho¬
minesq in eisoem mansionib de nuci¬

Expanded text:
tributione non faciant; sed iuxta vocem dotributione non faciant; sed iuxta vocem dominicam: Gratis accepistis, gratis date, quod Dei gratia, id est gratis data, acceperunt, gratis etiam, id est sine retributione temporali, proximis largiantur. Unde bene, cum virum iustum describeret propheta,suas a munere tantum, sed adiunxit: ab omni, quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa, munus a manu pecunia, munus a lingua favor. Qui ergo sacros ordines tribuit vel quodcumque bonum, unde retributionem a Deo sibi in futuro seculo reddi cupit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam gratiam non requirit. Partem etiam maximam silvae in Vosago pretio comparavit et mansioniles ibidem constituit, qui ab aquis super quibus constituti sunt Cosla et Gleni vocantur; hominesque in eisdem mansionilibus de vici
Abbreviated transcription (Latin):
nem temꝑalem ꝓ intercessionis sue bene¬
ficio recipere noluit. S qm̃ idem eulogi¬
us uerecundie confusione addictus. quia
contra natales suos uita donari ꝑ alteriꝰ
indulgentiam meruit. in scłari habitu
stare non uoluit. sc̃s remigius ei dixit. ut
si ꝑfectus ẽẽ uellet. uenderet om̃ia sua et
daret pauꝑib et sequeretur xp̃m. Et sic
de thesauro eccł̃iastico taxatum p̃cium
quinq scilicet milia libras argenti eulo¬
gio dedit. et eandem uillam in possessio¬
nem eccłie comꝑauit. bonum exemplũ om¬
nib ep̃is tam suo temꝑe in carne uiuenti¬
b quam post eum in ordine succedentib
derelinquens ut pauꝑib aut uiduis uel
pupillis uł ꝓhis qui ad misccłiam eccłie
confugiunt. qui in iuriam patiuntur. aut
qui peccantes in exilio uel in insulis dãp¬
nantur. aut certe quãtunq sententiã sus¬
cipiunt iuxta sacros canones subueniẽ.¬
tes. uł quecũq agentes bona ꝓtemꝑali re¬

Expanded text:
nem temporalem pro intercessionis suae benenem temporalem pro intercessionis suae beneficio recipere noluit. Sed quoniam idem Eulogius verecundiae confusione addictus, quia contra natales suos vita donari per alterius mdulgentiam meruit, in saeculari habitu stare non voluit, sanctus Remigius ei dixit, ut, si perfectus esse vellet, venderet omnia sua et daret pauperibus et sequeretur Christum. Et sic de thesauro aecclesiastico taxatum pretium, quinque scilicet milia libras argenti, Eulogio dedit et eandem villam in possessionem aecclesiae comparavit: bonum exemplum omnibus episcopis, tam suo tempore in carne viventibus, quam post eum in ordine succedentibus, derelinquens, ut pauperibus aut viduis vel pupillis vel pro his qui ad misericordiam aecclesiae confugiunt, qui iniuriam patiuntur, aut qui peccantes in exilio vel in insulis damnantur, aut certe quamcumque sententiam suscipiunt, iuxta sacros canones subvenientes, vel quaecumque agentes bona pro temporali re
Abbreviated transcription (Latin):
circuitionis illius continuit. ei p̃cepto
sue auctoritatis rex donauit. que usq ho¬
die remensis eccłia quarũ rerũ capita st̃
luciacus et codiciacus iure quieto possidet.
Legimus in sacra et antiqua hystoria sc̃m
dauid montes gelboe maledixisse. ut nec
ros nec pluuia ueniret suꝑ eos. neq eeñt
agri primitiarũ. H abemus scm̃ remigi¬
um ore ꝓphetico maledixisse insensibilib
creaturis. ut possessores earum sterilitatis
dampno in uindicta retributionis feri¬
rentur. Eulognus quidam uir p̃potens.
conuictus apd̃ regem glodoueũ de crimi¬
ne regie maiestatis. cum se purgare non
posset. ad eccłiam sc̃e marie: et ad int̾ces¬
sionem sci remigii confugium fecit. Cui
sc̃s remigius et uitam et rerũ suarũ pos¬
sessionẽ apd̾ regem obtinuit. Isdem au¬
tem recompensationis grã sco remigio
sparnacũ uillam suã in ꝓprietatẽ dare
uoluit. Sc̃s autem remigus retributio¬

Expanded text:
circuitionis illius continuit ei precepto circuitionis illius continuit ei precepto suae auctoritatis rex donavit. Que usque hodie Remensis aecclesia, – quarum rerum capita sunt Luliacus et Codiciacus, – iure quieto possidet. Legimus in sacra et antiqua historia, sanctum David montes Gelboe maledixisse, ut nec ros nec pluvia veniret super eos, neque essent agri primiciarum. Habemus sanctum Remigium ore prophetico maledixisse insensibilibus creaturis, ut possessores earum sterilitatis dampno in vindicta retributionis ferirentur. Eulogius quidam vir prepotens convictus apud regem Hludowicum de crimine regiae maiestatis, cnm se purgare non posset, ad aecclesiam sanctae Mariae et ad intercessionem beati Remigii confugium fecit. Cui sanctus Remigius et vitam et rerum suarum possessionem apud regem obtinuit. Isdem autem recompensationis gratia sancto Remigio Sparnacum villam suam in proprietatem dare voluit; sanctus autem Remigius retributio
Abbreviated transcription (Latin):
et usq in ꝑpetuũ molendinus ẽẽ ibi non
possit. Et quia repulsus est a quibdã ho¬
minib ne siluulam quandã intra termi¬
nos suos concluderet. dixit ut nec folia un¬
quam de ip̃a silua intra terminos suos
cum eent contigua euolarent. nec fustis
inde uersus illos terminos caderet. Qd
et obseruatũ est quã dui illa silua man¬
sit. Ub inde quoq ꝓcedens: uenit ad uil¬
lam nomine caumniacũ. Quam conclude¬
re intra illos fines uolens. ab hominib
eiusdem uille reiectus fuit. Tunc ille uul¬
tu hylari modo reiectus modo reppinquãs
signa ꝑ suũ iter misit. sicut loca demon¬
strant ꝑ que reiectus et ꝑque re appropĩ¬
quans ꝑrexit. Tandem repulsus dixit il¬
lis. Semꝑ laborate et egestatem sustinete
sicut hodieq manetis sententie uerboꝵ
illius uirtus ostendit. Surgente intere¬
a rege a sumpno meridiano. reuersus est
ad eum sc̃s remigius et omĩa que ambitꝰ

Expanded text:
et usque in perpetuum molendinus ibi esse non et usque in perpetuum molendinus ibi esse non possit. Et quia repulsus est a quibusdam hominibus, ne silvulam quandam intra terminos' suos concluderet, dixit, ut nec folia umquam de ipsa silva intra terminos suos, cum esset contigua, evolarent, nec fustis inde versus illos terminos caderet; quod et observatum est, quandiu illa silva mansit. Abinde quoque procedens, venit ad villam nomine Caviniacum; quam concludere intra illos fines volens, ab hominibus eiusdem villae reiectus fuit. Tunc ille vultu hilari, modo reiectus, modo repropinquans, signa per suum iter misit, sicut loca demonstrant, per que reiectus et per quae reappropinquans perrexit. Tandem repulsus, dixit illis: 'Semper laborate et egestatem sustinete'; sicut hodieque manentis sententiae verborum illius virtus ostendit. Surgente interea rege a somno meridiano, reversus est ad eum sanctus Remigius, et omnia que ambitus
Abbreviated transcription (Latin):
eilis dei donauerat. non habebat inui¬
intate ipsius ciuitatis suessoꝵ nisi u¬
un uillulam que sc̃o nichasio data fue
Unde suadente religiosissima regina
erentib locoꝵ incolis qui multiplici
enis erant grauati. ut qd regi debe¬
dit uelie remensi ꝑsoluerent. rex scõ
asi toncessit ut quantũ cireuiret
dimn iỹe neridie quiescet: totum illi do
itineris misit. In quo fine quidam homo
habens molendinũ. repulit scm̃ remigi¬
um ne intra illos fines ip̃m molendinũ
concluderet. Quem beatus remiguis blã¬
de alloquens dixit. Amice non sit tibi du¬
rum: ut simul habeamus hunc molen¬
dinum. Ip̃e autẽ reiecit eum. Et statim
rota molendini uerti inuersum cepit.
isdem autẽ homo clamauit post beatũ re¬
migiũ dicens. Serue dei ueni et habeamꝰ
insimul hunc molendinum. Cui sc̃s re¬
migius. Nec mͥ nec tibi. Et sic talis fossa
in eodem loco deuenit. ut ex tunc et minc

Expanded text:
casis Dei donaverat, non habebat in vicasis Dei donaverat, non habebat in vicinitate ipsius civitatis Suessorum nisi unam villulam, quae sancto Nicasio data fuerat. Unde, suadente religiosissima regina et petentibus locorum incolis, qui multiplicibus exeniis erant gravati, ut quod regi debebant aecclesiae Remensi persolverent, rex sancto Remigio concessit, ut, quantum circuiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donitineris misit. In quo fine quidam homo habens molendinum reppulit sanctum Remigium, ne intra illos fines ipsum molendinum concluderet. Quem beatus Remigius blande alloquens, dixit: 'Amice, non sit tibi durum, ut simul habeamus hunc molendinum'. Ille autem reiecit eum, et statim rota molendini verti in inversum cepit. Isdem autem homo clamavit post beatum Remigium, dicens: 'Serve Dei, veni, et habeamus insimul hunc molendinum'; cui sanctus Remigius: 'Nec mihi nec tibi. Et sic talis fossa in eodem loco devenit, ut ex tunc et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
perit. hos iam a timore ꝑpetu
atis suꝑbe ageret penitentiã. seue¬
sims placuit. ut post actam de crimine
ampnabili penitentiã nemo sit clericus.
t acperatione temꝑalis altitudinis me¬
dlama maior et uerior eẽt humilitatis.
sum et sẽs dauid de criminib mortiferis
gr penitentiã: et tamen in honore suo ꝑ¬
sitic. Erbeatum petrum quando ama¬
issime lacrimas fudit. utiq dñm negas¬
e penituit. et tamen apłs mansit. S ñ
ico suꝑuacua putanda est posterioꝵ di
igintia qui ubi saluti nichil detrahebat᷑
iumilitati aliquid addiderunt. quo sa¬
lus tutius muniretur. exꝑti aliquoꝵ fic¬
tas penitentias ꝑ affcctatas honoꝵ poten¬
nas. Cogunt enim multas inuenire
medicinas multoꝵ exꝑimenta morboꝵ.
nutate unde siagrium expulerat cõsti¬
miens. delectabatur p̃sentia et colloquio
bati remigii. S quia uillas quas sibi
te er franti in pagis suessionico uideli¬
it ac laudunense dederunt. ut supͣdic¬
ain est episcopio laudunensi et aliis

Expanded text:
erit, hos iam a timore perpetuae mescens superbe ageret paenitentiam, severissime placuit, ut post actam de crimine dampnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse paenituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. Cogunt enim multas invenire medicinas multorum experimenta morborumessionis civitate, unde Siagrium expulerat, constituens, delectabatur presentia et colloquio beati Remigii. Sed quia villas, quas sibi rex et Franci in pagis Suessonico videlicet ac Laudunense dederunt, ut supra dictum est, episcopio Laudunensi et aliis