comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cui sepissime ipsi quoq romani opi¬
lentissima dona miserunt. At si
apollo iste phitius paulati desinꝰ¬
de experientia contemptus. relictus
atq abolitus ẽ. quid uiuum de mor¬
tua pecude. quid uero de amente
muliercula sperari potest. quid pi¬
stremo inflauit. cum pinguis ebur
tirrenus adaras expositis opime pe¬
cudis intestinis ñ fingit esuriensꝰ
Sicut ipsi fatentur: uel obscura. us
falsa. dicendo ipse apollo seducit.
Quam obrem equo ammo ferant
&e̾ si immitari interim nolunt in
quod potuerunt maiores eorum il
exxperiendo contempnere. Interea
apuo dirachium multi de or̾enten
ges ad pompeium cum auocilis qͥ¬
uenerunt. Quo cum cesar uenisset:
pompeium obsidione frustra cim:
ipse terram quindecim milib pal¬
suum fossa prestruens cum ilur
ria paterent. Pompeuis castellius
quoddam propinqum mari quo
marcellinus tuebatur euertit: p̾sidi¬
aq cȩsaris que ibidem morabantur
occidit. Cesar torquatum legionemq

Expanded text:
cui saepissime ipsi quoque Romani opucui saepissime ipsi quoque Romani opulentissima dona miserunt. at si Apollo iste Pythius paulatim discernente experientia contemptus relictus atque abolitus est, quid uiuum de mortua pecude, quid uerum de amente muliercula sperari potest ? quid postremo, lnflauit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, expositis opimae pecudis intestinis, non finget esuriens, si, ut ipsi fatentur, uel obscura uel falsa dicendo ipse Apollo seducit ? quamobrem aequo animo ferant, etsi imitari interim nolunt, nos quod potuerunt maiores eorum uel experiendo contemnere. Interea apud Dyrrachium multi Orientis reges ad Pompeium cum auxiliis conuenerunt. quo cum Caesar uenisset, Pompeium obsidione frustra cinxit, ipse terram quindecim m. p. fossa praestruens, cum illi maria paterent. Pompeius castellum quoddam propinquum mari, quod Marcellinus tuebatur, euertit praesidiaque Caesaris, quae ibidem morabantur, occidit. Caesar Torquatum legionemque
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt: ñ uitantur. Cur gͦ longe an¬
te imperium cȩsaris. natiuitatemq
xp̃i. ut ipsorum auctores attestant᷑
abolita fuerat poetici oraculi fides:
Abolita autẽ: ideo quia contempta
Porro autẽ quate contempta: nͥ qͥa
uel falsa. uel uana uel dubia:IInde
prudenter poeta p̾monuit. Inconsui¬
ti abeunt sedemq odere sibille. Et
ne forte id paruipendant. quod con¬
temptu abolitum atq antiquatum
fuit. hoc ẽ aut numem aut sedem:
apollo ille fithius erat quem ferunt
magno illo phitone serpente inter¬
fecto tocius uaticinationis auctore
&e pͥncipe. heredem &̾ sedis. & diui¬
nationis & nominis eoctitisse ibiq
eum reddere elegisse responsa uͥ orta
cum auctore ipsa diuinatio uideba¬
tur: p̾terea quem ꝑ alias quoq ter¬
rarum partes spumantib buccis. in¬
bidoq discursu omnis furiatorum
ructat insania. adquem plurimit̾¬
rarum reges. quasi ad uiuam uo¬
cem consulti nominis cucurrerum

Expanded text:
ueunt, non uitantur. cur ergo longe anueunt, non uitantur. cur ergo longe ante imperium Caesaris natiuitatemque Christi, sicut ipsorum auctores adtestantur, abolita fuerat Pythici oraculi fides? abolita autem ideo, quia contempta. porro autem quare contempta, nisi quia uel falsa uel uana uel dubia ? unde prudenter poeta praemonuit: Inconsulti abeunt sedemque odere Sibyllae. Et ne forte parui id pendant, quod contemptu abolitum atque antiquatum fuit, hoc est aut numen aut sedem: Apollo ille Pythius erat, -quem ferunt magno illo Pythone serpente interfecto, totius uaticinationis auctore et principe, heredem et sedis et diuinationis et numinis exstitisse ibique eum reddere elegisse responsa, ubi orta cum auctore ipsa diuinatio uidebatur, praeterea quem per alias quoque terrarum partee spumantibus buccis rabidoque discursu omnis furiatorum ructat insania, ad quem plurimi terrarum reges quasi ad uiuam uocem consulti numinis cucurrerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nare conatus: omnes pene copias qͣs
duerat amisit. Cecilius desuut ace¬
sare: ac se miloni exuli iunxit. Cũq
ambo seruorum manu capuam oꝑ¬
pugnare molirentur: occisi sunt.
Bibulus apud chortiam pudore uic¬
tus: quod custodiȩ eius quam pelago
& oppido p̾tendebat hostis illuserat:
in edia sese uigiliisq confecit. Appius.
Claudius. Censorinus. qui iussu pom¬
peii gretiam tuebantur. iam abolitã
poetici oraculi fidem uoluit experi¬
ri: quippe ab eo adacta uates descen¬
dere inspecum respondisse fertur de
bello consulenti. Nichil adte hoc ro¬
mane bellum ꝑtinet: euboee coela ob¬
tinebis. Coela autem uocant eubo¬
ricum sinum. Ita appius ꝑplexca in¬
certus sorte discessit. Ammonet nos
aliquid ab obtrectarib nr̃is consul¬
tor iste consulere. Queruntur iitiq
fide xp̃ianorum sibi sacra interdic¬
ta. cerimoniasq sublatas: & hoc ideo
marcime quod extis uaticiniisq ces¬
santib future clades quia sciri nes¬

Expanded text:
nare conatus, omnes paene copias quas nare conatus, omnes paene copias quas duxit amisit. Caelius desciuit a Caesare ac se Miloni exuli iunxit; cumque ambo seruorum manu Capuam oppugnare molirentur, occisi sunt. Bibulus apud Corcyram pudore uictus, quod custodiae eius, quam pelago et oppido praetendebat, hostis inluserat, inedia sese uigiliisque confecit. Appius Claudius Censorinus, qui iussu Pompei Graeciam tuebatur, iam abolitam Pythici oraculi fidem uoluit experiri: quippe ab eo adacta uates descendere in specum respondisse fertur de bello consulenti : Nihil ad te hoc Romane bellum pertinet, Euboeae coela obtinebis. coela autem uocant Euboicum sinum. ita Appius perplexa incertus sorte discessit. Admonet nos aliquid ab obtrectatoribus nostris consultor iste consulere. queruntur utique fide Christianorum sibi sacra interdicta caerimoniasque sublatas et ob hoc ideo maxime, quod extis uaticiniisque cessantibus futurae clades, quia sciri neq
Abbreviated transcription (Latin):
superatos: composita pactione dimi¬
sit. In ulteriore uero hispania duces le¬
gionum a marco uarrone suscepit:
similiter &e duces eius hoc ẽ curionem¬
& castronem sicilia expulit. Ualerus
cottam sardinia: taberonem affrica uar¬
rus eiecit. Cesar massiliam rediens
obsidione domitam: uita tantum &
libertate concessa: cȩteris reb abrasit.
At uͦ dolobella partium cȩsaris inu
lirico ꝑ octauium & libionem uictus
copiisq exutus: ad antonium confu¬
git. Basilluᷤ &e salustius cum singulis
legionib quib p̾erant similiter &̃
antonius. hortensius quoq ab infi¬
mo mari cum casse concurrens:
omnes pariter aduersus octauium
& libionem profecti & uicti sunt. An¬
tonius cum se octauio cum quinde¬
cun cohortib dedisset: omnes ad pom¬
peium a libione deducti sunt. Curio
ex sicilia in affricam cum exercitu
transgressus ẽ: quem uiba rexc conti¬
nuo exceptum cum omnib copiis
trucidauit. Octauius salonas expug¬

Expanded text:
superatos conposita pactione dimisuperatos conposita pactione dimisit. in ulteriore uero Hispania duas legiones a M. Varrone suscepit. similiter et duces eius, hoc est Curio Catonem Sicilia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tuberonem Africa Varus eiecit. Caesar Massiliam rediens, obsidione domitam uita tantum et libertate concessa ceteris rebus abrasit. At uero Dolabella partium Caesaris in Illyrico per Octauium et Libonem uictus copiisque exutus ad Antonium fugit. Basilus et Sallustius cum singulis legionibus, quibus praeerant, similiter et Antonius, Hortensius quoque ab infimo mari cum classe concurrens, omnesque pariter aduersus Octauium et Libonem profecti et uicti sunt. Antonius cum se Octauio cum quindecim cohortibus dedisset, omnes ad Pompeium a Libone deducti sunt. Curio ex Sicilia in Africam cum exercitu transgressus est: quem Iuba rex continuo exceptum cum omnibus copiis trucidauit. Octauius Salonas oppug
Abbreviated transcription (Latin):
edocuit: deplorans inuirias suas cau¬
sam belli ciuilis pro restituendis impa¬
triam tribunis ẽẽ testatus ẽ. Inde ꝑan¬
tonium septem cohortes que apud sui¬
monem morabantur alucretio recepit.
tres legiones que cum domitio apudcar¬
nificium morabantur ad suas partes tͣns¬
duxit. Pompeius atq omnis senatus.
crescentib cesaris uirib trepidi tanquã
italia pulsi: ingretiam transuecti di¬
rachium gerendi bellum sedem delege¬
runt. Cesar romam uenit. negatamq
silbi ex erario pecuniam fractis forib
inuasit. protulitq ex eo auri pondo
pondo prope nonaginta milia. Inde
digressus ariminum ad legiones. max
alpes transuectus massiliam uenit.
ioquam oppugnandam cum recep¬
tus ñ ẽt. trebonium cum trib le¬
gionib relinquens ad hispanias con¬
tendit: quas lucuis affranius & mar
cus petreius. & marcus uarro pompe¬
iani duces cum legionib optinebant.
Ibi multis p̾liis petreium affraniumq

Expanded text:
edocuit. deplorans iniurias suas, cauedocuit. deplorans iniurias suas, causam belli ciuilis, pro restituendis in patriam tribunis, esse testatus est inde per Antonium septem cohortes, quae apud Sulmonem morabantur, a Lucretio recepit, tres legiones quae cum Domitio apud Corfinium morabantur, ad suas partes traduxit. Pompeius atque omnis senatus, crescentibus Caesaris uiribus trepidi, tamquam Italia pulsi in Graeciam transuecti, Dyrrachium gerendi belli sedem delegerunt. Caesar Romam uenit negatamque sibi ex aerario pecuniam. fractis foribus inuasit protulitque ex eo auri pondo pondo prope nongenta milia. inde digressus Ariminum ad legiones, mox Alpes transuectus Massiliam uenit, ad quam oppugnandam, cur receptus non esset, Trebonium cum tribus legionibus relinquens, ad Hispanias contendit, quas L. Afranius et M. Petreius et M. Varro Pompeiani duces cum legionibus obtinebant. ibi multis proeliis Petreium Afraniumque
Abbreviated transcription (Latin):
nno siquidem ab urbe condit¬
antea tanto incendio correptam atti
uastatam ciuitatem ferunt. Namqͥ¬
tuordecim uicos eius cum uico uigar
consumptos fuisse: memorie traditũ
Hinc lam bellum cuule cõmittitur
quod iamdudum dissensionib acn
litionib parabatur. Nam rediens
cesar uictor ex gallia: decerni sibi d¬
senti alterum consulatum poposs
Contradictum ẽ a marcello consule
adnitente pompeio. Deinde decirs¬
ẽ a senatu. ut in urbem cȩsar non nisi
li consulis auctoritate ad legiones que
apud luceriam erant pompeius cum
excercitu missus ẽ. Cȩsar rauennam se¬
se contulit. Marcus antonius & publiꝰ
cassius tribuni plebis pro cȩsare inter¬
cedentes. interdicente leuntio consule
curia foroq prohibiti ad cȩsarem ꝓfec¬
ti sunt: curione simui cęlioq comitan¬
tib Cesar rubicone flumine transinea¬
to: mox ut ariminum uenit.quinq
cohortes quas cunc solas habebat. cũ
quib totum ut ait liuius orbem ter
rarum adortus ẽ: quid facto opiis eẽt

Expanded text:
nno ab Urbe condi. Neque unquam antea tanto incendio correptam atque vastatam civitatem ferunt. Nam quatuordecim vicos cum vico jugario consumptos fuisse memoriae proditum est. Hinc jam bellum civile committitur, quod magnis jam dudum dissensionibus ac molitionibus parabatur. Nam Caesar rediens victor ex Gallia, decerni sibi absenti alterum coContradictum est a Marcello consule, annitente Pompeio. Deinde decretest a senatu ut in Urbem Caesar non nisi li consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est. Caesar Ravennam sese contulit. Marcus Antonius et P. Cassius, tribuni plebis, pro Caesare intercedentes, interdicente Lentulo consule, curia foroque prohibiti ad Caesarem profecti sunt, Curione simul Coelioque comitantibus. Caesar, Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum venit, quinque cohortes, quas tunc solas habebat, cum quibus ut ait Livius orbem trarum adortus est, quid facto opus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ singularem altitudinẽ longe
ẽ supra om̃ia. &. ꝑ naturalẽ ꝓprie¬
tatem ualde ẽ extra om̃ia. Sic igͥ
illa natura &. ineffabił ẽ. quia ꝑ
uerba sicutiẽ nullatenus ualet in¬
timari: &. falsum non ẽ. siquid de
illa racione docente ꝑ aliud uelut
in enigmate ualeat estimari: Ixui.

Expanded text:
quod per singularem altitudinem longe quod per singularem altitudinem longe est supra omnia, et per naturalem proprietatem valde est extra omnia. Sic ergo illa natura et ineffabilis est; quia per verba, sicuti est nullatenus valet intimari: et falsum non est, si quid de illa, ratione docente, per aliud velut in aenigmate potest aestimari.
Abbreviated transcription (Latin):
ne nichil ꝓhibet & uerum ẽẽ quod
disputatum ẽ hactenus de summa
natura. & ipsam tamen nichilomi¬
nus in effabilem ꝑsistere: si nequaꝗͣ
illa putetur ꝑ ẽẽntie sue ꝓprietatem
expressa. s uitumq ꝑ aliud designa¬
ta. Nam quecumq nomina de illa
natura dici posse uidentur: non tã
mͥ eam ostendunt ꝑ ꝓprietatem. ꝗͣ
ꝑ aliam innuunt similitudinem.
Etenim cum earu̾dem uocum sig¬
nificationes cogito: familiariꝰ conci¬
pio mente. qd̾ in reb factis conspicio:
quam id qđ omnem humanum
intellectum transcendere intelligo.
Nam ualde minus aliquid immo
longe aliud in mente mea sua sig¬
nificatione constituunt: quam sit᷑
illud ad qđ intelligendum ꝑ hanc
tenuem significationem mens ipsa
mea conatur ꝑficere. Nam nec no¬
men sapientie mͥ sufficit ostendere
illud ꝑ qd om̃ia facta sunt de nichi¬
lo. &. seruantur anichilo: nec no¬
m̾ ẽẽntiȩ michi ualet expͥmere illd̾

Expanded text:
ne nihil prohibet et verum esse quod ne nihil prohibet et verum esse quod disputatum est hactenus de summa natura; et ipsam tamen nihilominus ineffabilem persistere: si nequaquam illa putetur per essentiae suae proprietatem expressa; sed utcunque per aliud designata. Nam, quaecunque nomina de illa natura dici posse videntur, non tam mihi eam ostendunt per proprietatem quam per aliquam innuunt similitudinem. Etenim cum earumdem vocum significationes cogito, familiarius concipio mente quod in rebus factis conspicio, quam id quod omnem humanum intellectum transcendere intelligo: nam valde minus aliquid, imo longe aliud in mente mea sua significatione constituunt, quam sit illud ad quod intelligendum per hanc tenuem significationem mens ipsa mea conatur proficere. Nam, nec nomen sapientiae mihi sufficit ostendere illud, per quod omnia facta sunt de nihilo, et servantur a nihilo; nec nomen essentiae mihi valet exprimere illud,
Abbreviated transcription (Latin):
bis que cogitaui intellexi. nͥ cõmu¬
nem & usitatum: Si ergo usitatus
sensus u̾borum alienus ẽ ab illa: qͥc¬
quid raciocinatus sum. ñ ꝑtinet ad
illam. Quom igitur uerum ẽ. inuen¬
tum ẽẽ aliquid de summa essentia:
si qd̃ ẽ inuentum longe diu̾sum ẽ
ab illa: Quid ergo: An quodamm in¬
uentum ẽ aliquid de incomprehen¬
sibili re. & quodammͦ nichil ꝑspectũ
ẽ de eaꝰ Sepe namq multa dicimꝰ
que ꝓprie sicut sunt non expͥmimꝰ.
s ꝑ aliud significamus id qđ ꝓprie
aut nolumus aut ñ possumus deꝑ¬
mere: ut cum ꝑ enigmata loquim᷑.
Et sepe uidemus aliquid ñ ꝓprie
quemadmodum res ipsa ẽ. s ꝑ aliꝗͣ
similitudinẽ aut imaginem: ut
cum uultum alicuius consid̾amꝰ
in speculo. Sic quippe unam eandẽ¬
ꝙ rem dicimus. & ñ dicimus. uide¬
mus & non uidemus. Bicimus & ui¬
demus ꝑ aliud: ñ dicimꝰ ⁊ non uidemꝰ
ꝑ suam ꝓprietatem. Hac itaq racio¬

Expanded text:
rbis, quae cogitavi, intellexi nisi commurbis, quae cogitavi, intellexi nisi communem et usitatum? Si ergo usitatus sensus verborum alienus est ab illa ; quidquid ratiocinatus sum, non pertinet ad illam. Quomodo igitur verum est inventum esse aliquid de summa essentia; si quod est inventum, longe diversum est ab illa? Quid ergo? An quodammodo inventum est aliquid de incomprehensibili re; et quodammodo nihil perspectum est de ea? Saepe namque multa dicimus, quae proprie sicut sunt non exprimimus; sed per aliud significamus id quod proprie aut nolumus, aut non possumus depromere, ut cum per aenigmata loquimur. Et saepe videmus aliquid, non proprie quemadmodum res ipsa est; sed per aliquam similitudinem aut imaginem, ut cum vultum alicujus consideramus in speculo. Sic quippe unam eamdemque rem dicimus et non dicimus; videmus et non videmus: dicimus et videmus per aliud; non dicimus et non videmus per suam proprietatem. Hac itaque ratio
Abbreviated transcription (Latin):
comprehensibile ẽẽ quomͦ eadem sũ¬
ma sapientia sciat ea que fecit. de
quib tam multa nos scire necesse ẽ.
quis explicet quom sciat aut dicat
seipsam. de qua aut nichil aut uix
aliquid ab homine sciri possibile ẽ:
Ergo si in eo qđ seipsam dicit. gen̾at
pater & generatur filius: gen̾ationi
eius quis en arrabit: lxu.
 rursum suta se racio in effab¬
litatis illius habet. immo q sice
nem disputatum ẽ: Nam si uera
illud racione explicitum ẽ. qualit̾ ẽ
tenus de illa potuit explicari: &. ideo
nichil ꝓhibet ẽẽ uerum. qđ disputa¬
tum est. s quia penitus ñ potuit cõ¬
prehendi. iccirco ẽ ineffabilis: S ad
illud quid responderi poterit. quod
iam supra in hac ipsa disputatione
constitit: quia sic ẽ summa ẽentia
supͣ & extra omnẽ aliam naturam
ut si quando de illa dicitur aliquid
uerbisque communia sunt aliis na¬
turis. sensus nullatenus sit comuniͤ
Quem enim sensum in om̃ib his u̾¬

Expanded text:
comprehensibile esse, quomodo eadem sumcomprehensibile esse, quomodo eadem summa sapientia sciat ea quae fecit, de quibus tam multa nos scire necesse est: quis explicet quomodo sciat aut dicat seipsam, de qua aut nihil, aut vix aliquid ab homine sciri possibile est? Ergo si non eo quod seipsam dicit, generat Pater, et generatur Filius: Generationem ejus quis enar rursum, si ita se ratio ineffabilitatis illius habet, imo quia sic nem disputatum est? Nam si vera illud ratione explicitum est, qualiter est tenus de illa potuit explicari: et ideo nihil prohibet esse verum quod disputatum est. Sed quia penitus non potuit comprehendi, idcirco est ineffabilis. Sed ad illud quid responderi poterit, quod jam supra in hac ipsa disputatione constitit; quia sic est summa essentia supra et extra omnem aliam naturam, ut si quando de illa dicitur aliquid verbis, quae communia sunt aliis naturis, sensus nullatenus sit communis? Quem enim sensum in omnibus his ve
Abbreviated transcription (Latin):
idetur mͥ huius tam Lx iiii.¬
sublimis reisecretum transcen¬
dere omnem intellectus aciẽ huma¬
ni: & iccuro conatum explicandi. qͣlit
hoc sit. continendum puto. Suffic̃e
namq debere existimo rẽ incomp̃hen¬
sibilem indaganti. si ad hoc raciocinã¬
do ꝑueñit. ut eam certissime ẽe cog¬
noscat: etiam si penetrare nequeat.
intellectu quomͦ ita sit. nec iccirco mi¬
nus his adhibendam fidei certitudinẽ
quȩ ꝓbationib necessariis. nulla alia
repugnante racione asseruntur. si
sue naturał altitudinis incomp̃hen¬
sibilitate explicari non patiantur.
Quid autem tam incomprehensibile
tam ineffabile: quam id qđ suꝑ om¬
nia ẽ: Quappt̾ si ea que de summa
eẽntia hactenus disputata sunt. ne¬
cessariis sunt racionib asserta. quã¬
ius sic intellectu penetrari ñ possint.
ut & uerbis ualeant explicari: nul¬
latenus tamen certitudinis eorũ nu¬
tat soliditas. Nam si suꝑior conside¬
ratio racionabilit̃ comprehendit in¬

Expanded text:
idetur mihi hujus tam sublimis rei secretum transcendere omnem intellectus aciem humani: et idcirco conatum explicandi qualiter hoc sit, continendum puto. Sufficere namque debere existimo rem incomprehensibilem indaganti, si ad hoc ratiocinando pervenerit ut eam certissime esse cognoscat; etiamsi penetrare nequeat intellectu, quomodo ita sit: nec idcirco minus his adhibendam fidei certitudinem, quae probationibus necessariis, nulla alia repugnante ratione asseruntur; si suae naturalis altitudinis incomprehensibilitate explicari non patiantur. Quid autem tam incomprehensibile, tam ineffabile, quam id quod supra omnia est? Quapropter si ea, quae de summa essentia hactenus disputata sunt, necessariis rationibus sunt asserta, quamvis sic intellectu penetrari non possint, ut et verbis valeant explicari; nullatenus tamen certitudinis eorum nutat soliditas. Nam, si superior consideratio rationabiliter comprehendit in
Abbreviated transcription (Latin):
probus tricesunus pͥmus ab
lias iamdudum a barbaris occupo¬
tas ꝑmulta ce grauia p̾lia deletis
tandem hostib ad ꝑfectum liberaui
Bella deinde ciuilia equidem plu¬
rimo sanguine duo gessit: unums
in oriente quo saturninum tiran¬
nide subnixum opp̃ssit ce cepit
aliud quod ꝓculum ce bonosum
apud agrippinam mnagnis p̾liis
suꝑatos interfecit. Ipse autem ap̃
sirmum inturre ferrata milita

Expanded text:
Probus tricesimus primus relias iam dudum a barbaris occupatas per multa et grauia proelia deletis tandem hostibus ad perfectum liberauiBella deinde civilia, et quidem plurimo sanguine, duo gessit: unum in Oriente, quo Saturninum tyrannum subactum et oppressit et cepit; aliud quo Proculum et Bonosum apud Agrippinam magnis praeliis superatos interfecit; ipse autem apud Sirmium turre ferrata milita
Abbreviated transcription (Latin):
lare & erit falsum: aut quia non
me docuit aliquid uolare. qđ erit
uerum. Prior itaq sensus ẽ. quẽ
sequitur supra tractata inconuen¬
entia. & omimoda racione ꝓ falso
repellitur: alt̾ uero ẽ qui suꝑiorib
ꝑfecta coheret conuenientia. & to¬
ta illorum contextione uerius esse
compellitur. Quare cum dicitur
quia nichil fuit ante illam. scđm
posteriorem intellectum accipien¬
dum ẽ: nec sic ẽ exponendum ut
intelligat᷑ aliquando fuisse q̃n il¬
la non erat. &. nichil erat. s ita
ut intelligatur quia ante illã non
fuit aliquid. Eadem racio ẽ duplicis
intellectus: si dicatur nicħ post illã
ẽẽ futurum. Si hec ergo int̾pretatio
que facta est de nichilo. diligenter
discernit᷑. uerissime nec aliquid nec
nichil summam eẽntiam aut p̾ces¬
sisse. aut subsecuturum ẽẽ. &. nicħ
fuisse ante. uł post illam secuturũ¬
ẽẽ concluditur: & tam̃ nulla iam
constitutorum soliditas. nichili in

Expanded text:
lare; et erit falsum: aut quia non lare; et erit falsum: aut quia non me docuit aliquid volare, quod est verum. Prior itaque sensus est, quem sequitur supra tractata inconvenientia, et omnimoda ratione pro falso repellitur. Alter vero est, qui superioribus perfecta cohaeret convenientia et tota illorum contexione verus esse compellitur. Quare cum dicitur quia nihil fuit ante illam, secundum posteriorem intellectum accipiendum est; nec sic est exponendum, ut intelligatur aliquando fuisse, quando illa non erat, et nihil erat; sed ita ut intelligatur quia ante illam non fuit aliquid. Eadem ratio est duplicis intellectus si nihil dicatur post illam esse futurum. Si ergo haec interpretatio, quae facta est de nihilo, diligenter discernitur, verissime nec aliquid nec nihil summam essentiam aut praecessisse aut subsecuturum esse, et nihil fuisse ante vel post illam esse secuturum concluditur, et tamen nulla jam co
Abbreviated transcription (Latin):
lo & precedenti suocedat. & subseq̃n¬
ti decedat: quicquid supra statuit
uerum necesse. destituit᷑ ꝑinane ni¬
chilum. An potius repugnandũ ẽ
nichilo. ne tot structure necessarie
suminũ bonum qđ lucerna ueri¬
tatis quesitum & inuentum ẽ anis¬
tatur ꝓ nichilo: Potius asseratur
si fieri potest. quia nichilum ñ fuit
ante summã ẽẽntiam. nec erit post
illam. quam dum locus datur ante
uł post illam nichilo: ꝑ nichilum
reducatur ad nicħ illud ẽẽ. quod
ꝑ seipsum condurit id qđ erat nich¬
ad eẽ. Duplicem nãq una ꝓnunti¬
atio. gerit sententiam: cum dicit᷑
quia nichil fuit ante summã ẽẽn¬
tiam. Unus enim ẽ eius sensus. qr
priusquã summa ẽentia ẽẽt. fuit
cum erat nichil: alt̾ uero eius est
intellectus. quia ante summã ẽen¬
tiam ñ fuit aliquid. Ueluti si dicã
nichil me docuit uolare. hoc aut
sic exponam. quia ipsum nichilqd
significat ñ aliquid. docuit me uo¬

Expanded text:
lo et praecedenti succedat, et subsequenlo et praecedenti succedat, et subsequenti decedat quidquid supra statuit verum, necesse destituitur per inane nihilum. An potius repugnandum est nihilo, ne tot structurae necessariae summum bonum, quod lucerna veritatis quaesitum et inventum est, amittatur pro nihilo. Potius igitur asseratur, si fieri potest, quia nihil non fuit ante summam essentiam, nec erit post illam; quam, cum locus datur ante vel post illam nihilo, per nihilum reducatur ad nihilum illud esse, quod per seipsum conduxit id quod erat nihil, esse. Duplicem namque una pronuntiatio gerit sententiam, cum dicitur quia nihil fuit ante summam essentiam. Unus enim est ejus sensus, quia, priusquam summa essentia esset, fuit, cum erat nihil. Alter vero ejus est intellectus, quia ante summam essentiam non fuit aliquid, veluti si dicam, nihil docuit me volare: aut hoc sic exponam, quia ipsum nihil, quod significat non aliquid, docuit me vo
Abbreviated transcription (Latin):
ed ecce iterum insurgit nichil. et
quecumq hactenus racio ueri¬
tate & necessitate concordit̾ attestan¬
tib disseruit: asserit ẽẽ nicħ. Si enĩ
ea que supra digesta sunt. necessa¬
riȩ ueritatis munimine firmata
sunt: ñ fuit aliquid ante summã
ẽẽntiam. nec erit aliquid post eam.
Quare nichil fuit ante eam: & ni¬
chil erit post eam. Nam aut aliqͥd
aut nichil. necesse ẽ precessisse. uel
subsequuturũ ẽẽ. Qui aut̃ dicit
quia nichil fuit ante ipsam. et
nichil erit post ipsam: id pnuntia¬
re uidetur quia fuit ante ipsam q̃n
nichil erat. & erit post ipsam qͣndo
nichilerit. Quando ergo nichil erat
illa ñ erat: &. qͣndo nichil erit. illa
nonerit. Quomodo ergo ñ incepit
ex nichilo. aut quomodo ñ deueni¬
et ad nichilum. si illa nondũ erat
non erit. cum adhucerit nichil:
Quid igitur molita ẽ tanta moles
argumentorum: si tam facile demo¬
lit᷑ nichilum molimina eoꝵs Sinã¬
q constituit᷑ ut suminũ ẽẽ. nichi¬

Expanded text:
ed ecce iterum insurgit nihil, et quaecunque hactenus ratio veritate et necessitate concorditer attestantibus, disseruit, asserit esset nihil. Si enim ea, quae supra digesta sunt, necessariae veritatis munimine firmata sunt, non fuit aliquid ante summam essentiam, nec erit aliquid post eam: quare nihil fuit ante eam, et nihil erit post eam. Nam aut aliquid, aut nihil necesse est praecessisse, vel subsecuturum esse. Qui autem dicit quia nihil fuit ante ipsam, et nihil erit post ipsam, id pronuntiare videtur. Quia fuit ante ipsam, quando nihil erat; et erit post ipsam, quando nihil erit. Quando ergo nihil erat, illa non erat; et quando nihil erit, illa non erit. Quomodo ergo non incoepit ex nihilo, aut quomodo non deveniet ad nihilum: si illa nondum erat,et eadem jam non erit, cum adhuc erit nihil? Quid ergo molita est tanta moles argumentorum, si tam facile demolitur nihilum molimina eorum? Si namque constituitur ut summum esse nihi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in aliquo loco uł tempore. ibi et
tunc tantum. ubi & quando ipsa
ẽ. potest aliquid ẽẽ: ubi uero & qñ
ipsa non est. ibi & tunc penitus nul¬
la ẽ ẽẽntia. quia sine ea nichilẽ. Un¬
de consequetur. ut sit aliquis locꝰ.
& aliquod tempus: ubi & quando

Expanded text:
est in aliquo loco vel tempore; ibi et est in aliquo loco vel tempore; ibi et tunc tantum, ubi et quando ipsa est, potest aliquid esse. Ubi vero et quando ipsa non est, ibi et tunc penitus nulla est essentia, quia sine ea nihil est: unde consequetur ut sit aliquis locus et aliquod tempus, ubi et quando
Abbreviated transcription (Latin):
uamquã aut̃ supra conclusum
sit. quia creatrix hec natura uͥ¬
nec incepit. nec desinet ẽẽ. consequa¬
tur quia semꝑ fuit & est & erit: sen¬
tio tamen quiddam contradictioĩs
sũmurmurare. qđ me cogit diligen¬
tius ubi &. quando illa sit indagare.
Itaq summa ẽentia aut ubiq &
semꝑ est. autitantum alicubi et
aliquando. alit nusquã & nunꝗͣ.
Qđd dico aut in omni loco uł tẽꝑe.
aut det̾minate in aliquo. aut it
nullo. S quid uidetur repugnan¬
tꝰ. quam ut quod uerissime & sũ¬
me ẽ. id nusquam & nunquam sit:
falsum ẽ igitur nusquã uł nun¬
quam illã eẽ. Beinde qm̃ nullum
bonũ. nec penitus aliquid ẽ sine
ea: si ipsa nusquam uł nunquã
ẽ. nusquam uł nunquã aliquod
bonum ẽ. & nusqua uł nunquã
om̃ino aliquid est. Qđ quam fal¬
sum sit: nec dicere opus est Falsũ
igitur ẽ &. illud: qđ illa nusquam
& nunquam sit. Aut ẽ ergo det̃¬
minate alicubi & aliquando: aut
ubiq & semꝑ. Aut si det̾minate

Expanded text:
uanquam autem supra conclusum sit, quia creatrix haec natura ubnec incoepit, nec desinet esse consequatur quia semper fuit, et est, et erit, sentio tamen quiddam contradictionis submurmurare ; quod me cogit diligentius, ubi et quando illa sit, indagare. Itaque summa essentia, aut ubique et semper est, aut tantum alicubi et aliquando, aut nusquam et nunquam: quod dico, aut in omni loco et tempore; aut determinate in aliquo, vel in nullo. Sed quid videtur repugnantius, quam ut quod verissime et summe est, id nusquam et nunquam sit. Falsum est igitur nusquam vel nunquam illam esse. Deinde, quoniam nullum bonum, nec penitus aliquid est sine ea: si ipsa nusquam vel nunquam est, nusquam vel nunquam aliquod bonum est, et nusquam vel nunquam omnino aliquid est. Quod quam falsum sit, nec dicere opus est: falsum igitur est et illud, quod illa nusquam aut nunquam sit. Aut est ergo determinate alicubi et aliquando; aut ubique et semper. At si determinate
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsa ꝑ se alicubi & aliquando ẽ.
s ꝑ potentiam suam ẽ ubicumq
uł quandocumq aliquid ẽ: ñ est
uerum. Qm̃ enim potentiam eius
nicħ aliud quam ipsam ẽẽ mani¬
festum ẽ: nullomͦ potentia eiꝰ sine
ipsa ẽ. Cum ergo ñ sit alicubi uł
aliquando det̾minate: necesse
ẽ ut sit ubiq. & semꝑt id ẽ in
om̃i loco. uł tempore. xxi.

Expanded text:
e alicubi et aliquando est; sed per potentiam suam est ubicunque, vel quandocunque aliquid est; non est verum: quoniam enim potentiam ejus nihil aliud quam ipsam esse manifestum est; nullo modo potentia ejus sine ipsa est. Cum ergo non sit alicubi vel aliquando determinate, necesse est ut sit ubique et semper, id est in omni loco et tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsos adtuitionẽ romani regni
offerunt. quos solos inuicta regna ti¬
inuerunt. & tam̃ ceca gentilitas cum
hec romana uirtute gesta ñ uideat.
fide. xp̃ianoꝵ impetrata ñ credit: nec
acqͥescit cum intelligat confiteri be¬
neficio. xp̃iane religionis. quȩ cognita
ꝑ om̃s popłos fidem iungit. eos uiros
sine prelio sibi esse subiectos. quoꝵ fe¬
mine maiorem t̾rarum partẽ immen¬
sis ceclib deleuerunt:

Expanded text:
semet ipsos ad tuitionem Romani regni semet ipsos ad tuitionem Romani regni offerunt, quos solos inuicta regna timuerunt. et tamen caeca gentilitas cum haec Romana uirtute gesta non uideat, fide Romanorum inpetrata non credit nec adquiescit, cum intellegat, confiteri, beneficio Christianae religionis - quae cognatam per omnes populos fidem iungit - eius uiros sine proelio sibi esse subiectos, quorum feminae maiorem terrarum partem inmensis caedibus deleuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
silea regno potita ẽ: cuius troiano bel¬
lo clarissima inter uiros docum̃tauir¬
tutis accepimus. Prodolor. pudet erro¬
ris humani. Mulieres patria ꝓfuge.
europpam acq asiam. id est plurimaᷤᷤ
fortissimasq mundi partes intraue¬
runt. ꝑ uagate sunt. deleuerunt. cen¬
tum pene annis euertendo urbes
plurimas. atq alias consti tuendo
tenuerunt: nec tam̃ mise rie homi¬
num pressura tempoꝵ deputata ẽ.
Modo aut̃ gece illi qui ce nunc go¬
thi. quos alexander eucandos ꝓnun¬
tiauit. pyrrus exhorruit. cesar etiam
cleclinauit. relictis uacue factisq sedib
siuis. totisiuribus tot romanas ingressi
ꝓuintias. simulq ad terrores diu osten¬
tati. sotietatem romani federis precib
sꝑant. quã armis uendicare potuis¬
sent: exigue habitationis sedem ñ ex
sua electione. s ex ñr̃o iudicio rogant.
quib subiecta & patente uniu̾sa terra
presumere quia eẽt libitũ lib̾um fuit:

Expanded text:
silea regno potita est, cuius Troiano belsilea regno potita est, cuius Troiano bello clarissima inter uiros documenta uirtutis accepimus. Pro dolor, pudet erroris humani. mulieres patria profugae Europam atque Asiam id est plurimas fortissimasque mundi partes intrauerunt peruagatae sunt deleuerunt, centum paene annis euertendo urbes plurimas atque alias constituendo tenuerunt: nec tamen miseriae hominum pressura temporum deputata est. modo autem Getae illi qui et nunc Gothi, quos Alexander euitandos pronuntiauit, Pyrrhus exhorruit, Caesar etiam declinauit, relictis uacuefactisque sedibus suis ac totis uiribus toti Romanas ingressi prouincias simulque ad terrorem diu ostentati societatem Romani foederis precibus sperant, quam armis uindicare potuissent; exiguae habitationis sedem non ex sua electione sed ex nostro iudicio rogant, quibus subiecta et patente uniuersa terra praesumere, quam esset libitum, liberum fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
lique ad tuendum asie imꝑium re¬
licte. cum marsepia regina. concursu
filia capessit: que singularẽ uirtutis
głam ꝑpetua uirginitate cumulauit.
hac fama scytas gentes tanta ad miratio
& formido inuaserat. ut hercules qͦq
cum iussus fuisset a dño suo exhibere
arma regine. quasi ad in euitabile ꝑi¬
culum destinatus. uniu̾sam gretie
lectam ac nobilem iuuentutem contra
xerit. nouem longas naues preꝑarit:
nec tam̃ contentus examine urium
ex in ꝓuiso aggredi. & insꝑatas circũ¬
uenire maluerit. Due tunc sorores regno
p̃erant: anthiope ⁊ horichia. Hercu¬
les mari ad uectus in cautas inermes¬
q & pacis incuria desides oppressit:¬
et inter cesas. captasq quã plurimas
due sorores antiope & menalippe ab
hercule hẏppolite a theseo retente. S
theseus hyppoliten matrimonio assci¬
uit: hercules menalippen sorori red¬
didit. & arma regine precio redemp¬
tionis accepit. Post orithyam pente¬

Expanded text:
liquae, ad tuendum Asiae imperium reliquae, ad tuendum Asiae imperium relictae cum Marpesia regina, concursu filia, quae singularem virtutis gloriam perpetua virginitate cumulavit. Hac fama excitas gentes tanta admiratio et formido invaserat, ut Hercules quoque, cum jussus fuisset a domino suo exhibere arma reginae, quasi ad inevitabile periculum destinatus, universam Graeciae 67 lectam ac nobilem juventutem contxerit, nouem longas naues praepararit, nec tamen contentus examine uirium ex inprouiso adgredi et insperatas circumuenire maluerit. duae tunc sorores regno praeerant, Antiope et Orithyia. Hercules mari aduectus incautas inermesque et pacis incuria desides oppressit. inter caesas captasque complurimas duae sorores Antiopae, Melanippe ab Hercule, Hippolyte a Theseo retentae. sed Theseus Hippolyten matrimonio adsciuit, Hercules Melanippen sorori reddidit et arma reginae pretio redemptionis accepit. post Orithyiam Penthe
Abbreviated transcription (Latin):
chiriissibi subiectis: ubi diu ꝓxima
queq popłati. conspiratione finiti¬
moꝵ ꝑ insidias trucidantur. horũ
uxores exilio ac uidiutate ꝑmote ar¬
ma sumunt. & ut om̃ibus par ex si¬
mili conditione animus fieret. uiro ᷤᷤ
qui suꝑ fuerant interficiunt: atq
accense in hostem sanguine suo ulti¬
onẽ cesoꝵ coniugũ. finitimoꝵ exci¬
dio consequuntur. Tunc pace armiᷤᷤ
quesita ext̾nos concubitus in hiant.
editos mares mox enecant. feminas
studiose nutriunt: in ustis infantũ
dext̾iorib mamillis. ne sagittarum
iactus impedirentur. Unde amaro¬
ues dicte. Harum due fuere regine
marsepia & iampeto: que agmine
diuiso induas partes uicissim curã
belli. & domus custo diã sortiebant᷑.
Igit᷑ cum europam marima parte
domuissent. asie uͦ aliquantis ciuita¬
tibus c aptis. ipse autẽ ephesum alias¬
qura bescondidissent: precipu¬
am exercitus sui partẽ onustam opu
lentissima p̃da domũ reuocant re¬

Expanded text:
oyriis sibi subiectis; ubi diu proxima oyriis sibi subiectis; ubi diu proxima quaeque populati conspiratione finitimorum per insidias trucidantur. horum uxores exilio ac uiduitate permotae arma sumunt et, ut omnibus par ex simili condicione animus fieret, uiros qui superfuerant interficiunt atque accensae in hostem sanguine suo ultionem caesorum coniugum finitimorum excidio consequuntur. tunc pace armis quaesita externos concubitus ineunt, editos mares mox enecant, feminas studiose nutriunt inustis infantium dexterioribus mammillis, ne sagittarum iactus impedirentur; unde Amazones dictae. harum duae fuere reginae, Marpesia et Lampeto, quae agmine diuiso in duas partes uicissim curam belli et domus custodiam sortiebantur. igitur cum Europam maxima e parte domuissent, Asiae uero aliquantis ciuitatibus captis, ipsae autem Ephesum aliasque urbes condidissent, praecipuam exercitus sui partem lentissima praeda, domum revocant: re
Abbreviated transcription (Latin):
legatis respondunt stolide opulentissi¬
mũ regẽ ad uersus in opes sumpsisse
bellum: qͦd timendum ipsi magisuer¬
sa uice fuerit ꝓpter incertosbelli euen¬
tus. Nulla p̃mia & damna manifesta
Porro sibi non expectandum ut ad se
ueniatur: sed ultro prede obuiam itu¬
ros. Nec mora. Nam dicta factis inse¬
cuntur. Primo ipsum uezosem terri¬
tum refugere in regnũ cogunt. desti¬
tutum uͦ exercitum inuadunt: omnẽ¬
q belli apparatum capessunt. uniu̾¬
sam quoq egyptum popłauissent nͥ
nili paludibus impediti repellerent᷑.
Inde continuo reuersi. ꝑdomitam in¬
finitis cedib asiam uectigalem fecẽ
ubi ꝑ .xu. annos sine pace immorati.
tandem urorum flagitatione reuo¬
cant᷑. denuntiantiũ nisi redeant so¬
iuuenes plynus & scolopesius ꝑ fac¬
tionem obcimatũ domo pulsi. in¬
gentẽ iuuentutẽ secum traxere. &
incapadotiȩ ponticȩ ora. iurta amnẽ
t̾modontẽ consełunt. campis themis¬

Expanded text:
legatis respondent, stolide opulentissilegatis respondent, stolide opulentissimum regem aduersus inopes sumpsisse bellum, quod timendum ipsi magis uersa uice fuerit propter incertos belli euentus nulla praemia et damna manifesta. porro sibi non exspectandum, dum ad se ueniatur, sed ultro praedae obuiam ituros. nec mora, nam dicta factis insequuntur. primum ipsum Vesozen territum refugere in regnum cogunt, destitutum uero exercitum inuadunt omnemque belli apparatum capessunt, uniuersam quoque Aegyptum populauissent, ni paludibus inpediti repellerentur. inde continuo reuersi finitis caedibus Asiam, vectigalem fecere: ubi per XV annos sine pace immorati, tandem uxorum flagitatione revocantur, denuntiantium, ni redeant, soiuuenes Plynos et Scolopetius. per factionem optimatium domo pulsi, ingentem iuuentutem secum traxere et in Cappadociae Ponticae ora iuxta amnem Thermodontem consederunt campis Themis
Abbreviated transcription (Latin):
nno ante urbem conditã.dlx.¬
anno atrocissimũ inter cretenses
atq athenienses certam̃ fuit. ubi po¬
pulis utrinq infelicit̾ ꝓfligatis cru¬
entiorem uictoriã crechenses exereu¬
erunt: qui nobilium atheniensium fi¬
lios minotauro. utrũ fero homini an in¬
humane bestie aptius dicam nescio de¬
uorandos crudelit̾ addicebant. atq in¬
forme ꝓdigium effossis gretiȩ luminib¬
Disdem diebus saginabant:
laphite & thessalifamosis nimium
certauere conflictibus. S thessalos palefa¬
tus in libro pͥmo incredibilium ꝓdit ip¬
sos alaphicis creditos dictosq fuisse cen¬
tauros: eo qͦd discurrentes in bello eqͥtes.
ueluti unũ corpus equoꝵ & hominum
uiderentur.
nno ante urbem conlitam. cocc lux
ueroses rex egypti meridiem & sep¬
tem̃trionẽ diuisas pene toto celo ac pela¬
go plagas aut miscere bello. aut regno
iungere studens. scytis bellum pͥmus in¬
dixit: missis pͥus legatis qui hostibus
parendi sibi leges dic̾ent. Ad que scyte

Expanded text:
nno ante Vrbem conditam DLX atrocissimum inter Cretenses atque Athenienses certamen fuit, ubi populis utrimque infeliciter profligatis cruentiorem uictoriam Cretenses exercurunt; qui nobilium Atheniensium filios Minotauro, utrum fero homini an humanae bestiae aptius dicam nescio, deuorandos crudeliter addicebant atque informe prodigium effossis Graeciae luminibus saginabant. Lapithae et Thessali famosis nimium certauere conflictibus. sed Thessalos Palefatus in libro primo Incredibilium prodit ipsos a Lapithis creditos dictosque fuisse Centauros eo, quod discurrentes in bello equites ueluti unum corpus equorum et hominum uiderentur. Anno ante Vrbem conditam CCCCLXXX Vesozes rex Aegypti meridiem et septentrionem, diuisas paene toto caelo ac pelago plagas, aut miscere bello aut regno iungere studens, Scythis bellum primus indixit missis prius legatis, qui hostibus parendi leges dicerent. ad quae Scythae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exerticia & doctrinam naturalem sen¬
sum excolendi. Nam sunt pleriq qui ne¬
gociis huius scłi &e curis suꝑ quam necẽẽ
sit impliciti. aut uicusde uoluptatib cor¬
poris dediti. talentum deiobruunt. &
ereo nec fructum sapientie. nec usuram
bonioꝑis querunt. qui ꝓfecto ualde deces¬
tabiles sunt. fursus aliis reifamiliaris
inopia. & tenuis census discendi faculta¬
temminuit. quos tamen ꝑ hoc plene ex¬
cusatiminime posse credimus. cum ple¬
rosq fame. siti. nuditate laborantes ad
scientie fructum ꝑtingere uideamus. &
tamen aliudẽ cum ñpossis aut ut ueruis
dicam ñ facile possis dicere. atq aliud pos¬
se & nolle scire. Sicut enim głosius est.
cum nulle suppetant facultates. sola uir¬
tute sapientiam app̃hend̾e: sic ꝓfecto tur¬
pius ẽ uigere ingenio diuiciis affluere
et torpere ocio: lo¬

Expanded text:
per exercitia et doctrinam naturalem senper exercitia et doctrinam naturalem sensum excolendi. Nam sunt plerique qui negotiis hujus saeculi et curis supra quam necesse sit impliciti aut vitiis et voluptatibus corporis dediti, talentum Dei terra obruunt, et ex eo nec fructum sapientiae, nec usuram boni operis quaerunt, quae profecto valde detestabiles sunt. Rursus aliis rei familiaris inopia et tenuis census discendi facultatem minuit. Quos tamen plene per hoc excusari minime posse credimus, cum plerosque fame, siti, nuditate laborantes, ad scientiae fructum pertingere videamus. Et tamen aliud est cum non possis, aut ut verius dicam, non facile possis discere, atque aliud posse et nolle scire. Sicut enim gloriosius est, cum nullae suppetant facultates, sola virtute sapientiam apprehendere, sic profecto turpius est vigere ingenio, divitiis affluere, et torpere otio.
Abbreviated transcription (Latin):
genio destitucos reliqͥt. ut ea etiã q̃ fa¬
cilia st̃ intellectu uix caꝑe possint. & hoꝵ
duogen̾a mͥẽẽ uident᷑. Nam sunt quidam
qui licet suam hebicudinẽ ñ ignorent. eo
tñ quoualent conamine ad scientiam an¬
helant. & indesinent̾ studio inslidantes
qd̾ minus habent effectu oꝑis. obtinere
merentur affectu cuoluntatis. Ast alii
qm̃ summa se comp̃hend̾e reqͣquam pos¬
se sentiunt. minima etiam negligunt.
& qͦsi insuotorpore securi quiescentes.
eo amplus in maximis lumen uerita¬
tis ꝑdunt. qͦ minima q̃ intellig̾e possẽt
discere cupiunt. Unde psalmista. No¬
luer̃t inqͥt intllig̾e ut bene ag̾ent. lõ¬
ge enim aluid ẽ nescire. atq aliud nol¬
lescire. Nescire siquidem infirmitatis ẽ
scientiam uero detestari pͣue uoluntatis.
Est aliud hominũ genus quos admodum
natura ingenio ditauit. & facilem ad
ueritatem ueniendi aditum. p̃sticit. quib
& si par sit ualitudo ingenii. non eadem
tamen omnib uirtus aut uoluntas est

Expanded text:
t, ut ea etiam quae facilia sunt, intellectu vix capere possint, et horum duo genera esse videntur. Nam sunt quidam, qui licet suam hebetudinem non ignorent, eo tamen quo valent conamine ad scientiam anhelant; et indesinenter studio insudantes, quod minus habent effectu operis, obtinere videntur affectu voluntatis. Ast alii quoniam summa se comprehendere nequaquam posse sentiunt, minima etiam negligunt; et quasi in suo torpore securi quiescentes eo amplius in maximis lumen veritatis perdunt, quo minima quae intelligere possent, discere fugiunt. Unde Psalmista: Noluerunt, inquit, intelligere ut bene agerent . Longe enim aliud est nescire atque aliud nolle scire. Nescire siquidem infirmitatis est; scientiam vero detestari, pravae voluntatis. Est aliud genus hominum, quos admodum natura ingenio ditavit, et facilem ad veritatem veniendi aditum praestitit; quibus, etsi par sit valetudo ingenii, non eadem tamen omnibus virtus aut voluntas est
Abbreviated transcription (Latin):
punias: Iustum quippe ẽ te sic ẽẽ
iustum: ut iustior nequeas cogita¬
ri. Quod nequaquam eẽs: si tantũ
bonis bona. &. ñ mał mala redderes.
Iustior enim ẽ qui & bonis & mał.
quã qui bonis tantum merita retri¬
buit. Iustum igitur ẽ. scđm de iuste
& benigne ds : & cum punis. & cũ
pugnantia: quia quos uis punire
ñ ẽ iustum saluari: &. quib uis par¬
cere. ñ ẽ iustũ dampnari. Nam id
solum iustũ ẽ qđ uis: &. ñ iustum
qđ non uis. Sic ergo nascitur de uiᷤᷤ¬
ticia tua mĩa tua: quia iustum ẽ
te sic ẽẽ bonum. ut &. parcendo sis bo¬
nus. Et hoc est forsitan cur summe
iustus potest uelle bona malis.S si
utcumq capi pot̾. cur malos potes
uelle saluare: illud certe nulla racio¬
ne comprehendi potest. cur de similz¬
b malis hos magis salues quam illos
ꝑ summam bonitatẽ. &. illos magis
dampnes quã istos ꝑsummã iusti¬
ciam. Sic ergo uere es sensibił omp̃s.

Expanded text:
punias? Justum quippe est, te sic esse punias? Justum quippe est, te sic esse justum, ut justior nequeas cogitari: quod nequaquam esses, si tantum bonis bona, et non malis mala redderes. Justior enim est qui et bonis et malis, quam qui bonis tantum merita retribuit. Justum igitur est secundum te, juste et benigne Deus, et cum punis, et cum pugnantia; quia quos vis punire, non est justum salvari; et quibus vis parcere, non est justum damnari. Nam id solum justum est, quod vis; et non justum, quod non vis. Sic ergo nascitur de justitia tua misericordia tua; quia justum est te sic esse bonum, ut et parcendo sis bonus: et hoc forsitan est, cur summe justus potest velle bona malis? Sed si utcunque capi potest cur malos potes velle salvare: illud certe nulla ratione comprehendi potest, cur de similibus malis hos magis salves, quam illos, per summam bonitatem; et illos magis damnes, quam istos, per summam justitiam? Sic ergo vere es sensibilis, omnipotens,
Abbreviated transcription (Latin):
non debes misereri. iniuste misereris.
Quod si nefas ẽ dicere: fasẽ credere te
iuste misereri mał: x.
Quid namq iustius quam ut bo¬
ni bona. & mali mala recipiant:
Quomͦ ergo & iustum ẽ ut malos pu¬
nias: & iustum ẽ ut malis parcas:
An alio mͦ iuste punis malos: &. alio
mͦ iuste parcis malis: Cum enim pu¬
nis malos iustumẽ. quia illorum
meritis conuenit: cum uero parcis
malis. iustumẽ. ñ quia illorum me¬
ritis. s quia bonitati tue condecens ẽ.
Nam parcendo malisita iustus es scdm
te. &. ñ scd̾m nos: sic̃ misericors es se¬
cundum nos &. ñ scđm te. Qm̃ sal
uando nos quos iuste ꝑderes. sicut
misericors es. ñ quia tu sentias af¬
fectum. s quia nos sentimus effec¬
tum: ita ustus es. ñ quia nob reddas
debitum: s quia facis qđ decet te
summe bonũ. Sic itaq sine repug¬
nantia iuste punis & iuste parcis.
ed nunquid etiam ñ ẽ xi.
Nustum scđm te dñe. ut malos

Expanded text:
non debes misereri, iniuste misereris. non debes misereri, iniuste misereris. Quod si nefas est dicere, fas est credere te iuste misereri malis. CQuid namque iustius, quam ut boni bona et mali mala recipiant? Quomodo ergo et iustum est ut malos punias, et iustum est ut malis parcas? An alio modo iuste punis malos, et alio modo iuste parcis malis? Cum enim punis malos, iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, iustum est, non quia illorum meritis, sed quia bonitati tuae condecens est. Nam parcendo malis ita iustus es secundum te et non secundum nos, sicut misericors es secundum nos et non secundum te. Quoniam salvando nos quos iuste perderes, sicut misericors es non quia tu sentias affectum, sed quia nos sentimus effectum: ita iustus es non quia nobis reddas debitum, sed quia facis quod decet te summe bonum. Sic itaque sine repugnantia iuste punis et iuste parcis. ed nunquid etiam non est justum secundum te, Domine, ut malos