comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex litt̾as eciã gentiscot¬
toꝵ. quos in obseruatione scĩ pas
paucitatẽ suã in extremis terre
finib constitutã: sapientiorẽ an¬
tiquis siue modernis que ꝑ orbẽ
erant rp̃i eccliis estimarent. neue
contra plaschales cõputos & dec̾ta
sinodaliũ tociꝰ orbis pontificum.
aliud pascha celebrarent. Sed &
electꝰ inpontificatũ. ꝓ eodẽ erro¬
re corrigendo litt̾as ei magna an¬
ctortate atq eruditione plenas
direxit. euicdent̾ astruens qͥa dñi¬
cum pasche diem a .xuͦ. luna us¬
batum ÷ oportet inqͥri. Necnon
& ꝓ pelagiana heresi qm apud
eõs reuiuiscere didicerat cauenda
ac repellenda in eadẽ illos epła ad
mis tomiano. colũbano. cronano.
giano pb̃ris. sarano ceterisq doc¬
torib seu abbatib scottis: hyla¬
riuis arthipbr & seruans locum

Expanded text:
pontifex litteras etiam genti Scottorum, quos in observatione sancti Papaucitatem suam in extremis terrae finibus constitutam, sapientiorem antiquis sive modernis quae per orbem erant Christi Ecclesiis aestimarent; neve contra Paschales computos, et decreta synodalium totius orbis pontificum, aliud Pascha celebrarent. DCXL.electus in pontificatum, pro eodem errore corrigendo litteras eis magna auctoritate atque eruditione plenas direxit, evidenter adstruens, quia dominicum Paschae diem a quinta robatum est, oportet inquiri. Necnon et pro Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat, cavenda ac repellenda, in eadem illos epistola admmis Tgiano presbyteris, Sarano caeterisque doctoribus seu abbatibus Scotis, Hilarius archipresbyter, et servans locum
Abbreviated transcription (Latin):
luscitet inceementa. ut fide ꝙ oꝑe
intimore d̾i & karitate: adqͥsitio¬
poris erordium pullulat: cõualesc̃t¬
do ampliꝰ extendat᷑. ut ip̃a uos dñici
eloquii ꝓmissa in futuro respitiant.
uosq uox ista ad et̾nã festiuitatẽ
euocet. Uenite. ad me om̃s qͥ labo¬
ratis & onerati estis: & ego nos refi

Expanded text:
suscitet incrementa, ut fide et opere suscitet incrementa, ut fide et opere in timore Dei et charitate vestgorii exordium pullulat, convalescendo amplius extendatur; ut ipsa vos Dominici eloquii promissa in futuro respiciant, vosque vox illa ad aeternam festivitatem evocet: « Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati est
Abbreviated transcription (Latin):
cernit hoc ip̃m quod ĩ epła ad ed¬
uuinũ regem missa decreuerat᷑.
salicet ut cũ dorouernensis nel e¬
boracensis antistes de hac uta tn¬
sierit. is qui suꝑ᷑ consors eiꝰclẽ gra¬
duis habeat potestatẽ alterũ ordinã¬
di in loco eiꝰ qui tnͣsierat sacdotem.
ne sit nȩcesse ad romanã usq ciui¬
tatẽ ꝑ tã plixa t̾rarũ & maris spa¬
ua ꝓ ordinando archiep̃o seꝑ fati¬
gari. Quarũ etiã textum litt̃ar
in nr̃a hac hystoria ponere cõmo
redẽptoris nr̃i miscdia suis famłis
dignatur bonoꝵ munera prero¬
pre: illud eciã clementer collata
sue pietatis munificentia tͥbuit.
quociens ꝑ frat̾nos affecꝰ unani¬
nẽ dilectionẽ quadã cõtẽplatiõe
alt̾nis aspectib rep̾sentat. Pro
qb maiestati eiꝰ grãs indelinent᷑
ersoluimꝰ. eñq uotis supplicibus
eroramꝰ: ut ur̃am dilectionẽ in
predicatione enͣnglii elaborantem
ꝑpeti stabilitate confirmet: at ad
augmentũ eccl̃ie sue potiora ꝑ uos

Expanded text:
it hoc ipsum, quod in epistola ad Aeduinum regem missa decreverat: scilicet ut cum Doruvernensis vel Eburacensis antistes de hac vita transierit, is qui superest consors ejusdem gradus, habeat potestatem alterum ordinandi, in loco ejus qui transierat, sacerdotem; ne sit necesse ad Romanam usque civitatem per tam prolixa terrarum et maris spatia pro ordinando archiepiscopo semper fatigari. Quarum etiam textum literarum in nostra hac Historia ponere commodRedemptoris nostri misericordia suis famulis dignatur bonorum munera praerogare, illud etiam clementer collata suae pietatis munificentia tribuit, quoties per fraternos affatus unanimem dilectionem quadam contemplatione alternis aspectibus repraesentat, pro quibus majestati ejus gratias indesinenter exsolvimus; eumque votis supplicibus exoramus, ut vestram dilectionem in praedicatione Evangelii elaborantem perpeti stabilitate confirmet. Et ad augmentum Ecclesiae suae potiora per vos
Abbreviated transcription (Latin):
etate fuit usq ad suu̾ tepus ꝑ du¬
rasse. & se in puericia uidisse testa¬
batur. Erat autc̃ prefatꝰ rex.
reduuald natu nobilis quam¬
libe ͭ actu ignobilis filiꝰ tytili
cuiꝰ pat̾ fuit Wffa: a quo reges
orientaliũ angloꝵ wffingas
appellant. Uerũ eorpuuald ñ
multo postqm fidem accepit te
bus annis ꝓuincia in errore u̾¬
sata est: Donec accepit regnum
frater eiꝰdẽ eorpuualdi sigbent
exularet in gallia fidei sacramẽ¬
tis imbutꝰ est: quoꝵ participẽ
mox ubi regnare cepit totã suã
ꝓuincia m facere curauit. Cuiꝰ
studiis głosissime fauit felix ep̃s:
ad honoriũ archiep̃m. eiq indi¬
casset clesideriũ suum: misit euͦ
ad preditandũ u̾bũ uite prefate
nationi angloꝵ. Nec uota ipliꝰ
incassũ cecidere: quin pocius
fructũ. in ea multiplicem crede¬
cium p̃opłoꝵ piꝰ agri sp̃ualis
cultor inuenit. Siquidem totã
illam ꝓuintiam iuxta nominis¬
sii sacramentũ a longa iniquitate
atq infelicitate liberatã. ad fidem

Expanded text:
etate fuit, usque ad suum tempus perdurasse, et se in pueritia vidisse testabatur. Erat autem praefatus rex Reduald natu nobilis quamlibet actu ignobilis, filius Tytili, cujus pater fuit Vuffa, a quo reges Orientalium Anglorum Vuffingas appellant. Verum Eorpuald non multo postquam fidem accepit tembus annis provincia in errore versata est, donec accepit regnum frater ejusdem Eorpualdi Sigberctexsularet in Gallia, fidei sacramentis imbutus est, quorum participem, mox ubi regnare coepit, totam suam provinciam facere curavit. Cujus studiis gloriosissime favit Felix episcopus, ad Honorium archiepiscopum, eique indicasset desiderium suum, misit eum ad praedicandum verbum vitae praefatae nationi Anglorum. Nec vota ipsius in cassum cecidere; quin potius fructum in ea multiplicem credentium populorum pius agri spiritalis cultor invenit. Siquidem totam illam provinciam juxta sui nominis sacramentum, a longa iniquitate atque infelicitate liberatam, ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
antũ autẽ deuotionis
ed iminꝰ erga cultũ u̾itatis.
habuit. ut eciam regi orientali
pater eiu̾s reduualdus: iã dulũ
in cantia sacramentis xp̃iane
fidei imbutꝰ est. Et frustra. Nã
rediens donũ ab urore sua & qͥb¬
dam aliis ꝑu̾sis doctorib seductꝰ
est: atq a sinceritate fidei cdepra

Expanded text:
antum autem devotionis Aeduini erga cultum veritatis habuit, ut etiam regi Orientaliupater ejus Reduald jamdudum in Cantia sacramentis Christianae fidei imbutus est, sed frustra: nam rediens domum, ab uxore sua et quibusdam perversis doctoribus seductus est, at
Abbreviated transcription (Latin):
aabat᷑ triginta sex diebus ibidẽ cum
eis cathecizandi & baptizandi officio
deditꝰ moraretur: qͥb dieb cũctis a
mane ułq ad uesperã nichil aliud
ageret qͣm confluentẽ eo de cunttis
iitulis ac locis plebem xp̃i uerbo
salutis instruere: atq instructani
influiuo gleni qͥ proximꝰ erat laua¬
chro remissionis abluert. Hec uil¬
la tẽpore sequentiũ regũ deserta:
& alia ꝓ illa ÷ facta ĩ loco qͥ maelmin
uocatur. Hec qͥd ẽ in ꝓuintia berni¬
sepiꝰ manere cum rege solebat. bap¬
foria uel baptisteria ĩ ip̃o exordio
nascentis ibi eccłie poterant edi¬
ficari. At tũ ĩ cãpo dono ubi tẽ
eciã uilla regia erat bãsilicam¬
fecit: qmͣ postmodũ pagani a qͥb
ed uuinꝰ rer occisus est: cũ tota ea¬

Expanded text:
, triginta sex diebus ibidem cum eis catechizandi et baptizandi officio deditus moraretur: quibus diebus cunctis a mane usque ad vesperam nil aliud ageret quam confluentem eo de cunctis viculis ac locis plebem Christi verbo salutis instruere, atque instructam in fluvio Gleni, qui proximus erat, lavacro remissionis abluere. Haec villa tempore sequentium regum deserta, et alia pro illa est facta in loco qui vocatur saepius manere cum rege solebat, baptoria vel baptisteria in ipso exordio nascentis ibi Ecclesiae poterant aedificari. Attamen in Campodono, ubi tunc etiam villa regia erat, fecit basilicam, quam postmodum pagani a quibus Aeduini rex occisus
Abbreviated transcription (Latin):
immo fidẽ suã que om̃ib ornamen¬
tis p̃ciosior ÷ amore pecunie ꝑdere.
Quid plura fecit rex ut dictum:
Nec solũ exulem nunciis hostilibus
non tradidit: s eciã eñ ut ĩ regnũ
ꝑueniret ad inuit. Nã mox redun¬
exercitũ ad debellandũ a delfridũ
colligit copiosũ. eũq sibi occurren¬
tem cũ exercitu multũ impari: nͦ
enĩ dederat illi spaciũ qͦ totũ suum
congregaret atq ad unaret exercl¬
tũ. occidit in finib gentis mertioꝵ
ad orientalẽ plagam amnis qui
filiꝰ reduualdi uocabulo regnhe¬
re occisus ÷. Ac sic eduuinꝰ iuxta

Expanded text:
immo fidem suam, quae omnibus ornamenimmo fidem suam, quae omnibus ornamentis pretiosior est, amore pecuniae perdere. » Quid plura? Fecit rex ut dictum est: nec solum exulem nunciis hostilibus  Al., hostibus non tradidit, sed etiam eum ut in regnum perveniret, adjuvit. Nam mox redeunexercitum ad debellandum Aedilfridum collegit copiosum, eumque sibi occurrentem cum exercitu multum impari, non enim dederat illi spatium quo totum suum congregaret atque adunaret exercitum, occidit in finibus gentis Merciorum ad orientalem plagam amnis qui filius Redualdi, vocabulo Raegenheri, occisus est: ac sic Aeduinus jux
Abbreviated transcription (Latin):
ostendete potuerit: m̃ ei optẽpare
& monita eiꝰ salutaria suscipere con¬
sentisͦ Nec distulit eduuinꝰ qͥn ꝯ¬
tinuo polliceret᷑ in om̃ib se secutu¬
rum doctrinã illiꝰ: qui se tot ac tan¬
tis calamitatib ereptũ ad reg̾ni api¬
cem ꝓueheret. Quo accepto respõso:
cõfestim is qui loquebatur cũ eo ĩm
mento huiꝰ tẽporis ac loquele nr̃e.
& ea que ñc ꝓmittis ad implere ne
differas. Et hil dictis ut ferunt re¬
pente disparuit: ut intellig̾et ñ
hominẽ eẽ qui sibi apparuisset sed
iuuenis solus adhuc ibidem
secderet : gauisus qͥdem de collata
ac mente sedula cogitans: qͥs eẽt
queretur. uenit ad eũ prefatꝰ amicꝰ
illiꝰ: letoq uultũ salutans eũ ait.
curaꝵ anxietatibus. quieti mẽbra
facere: s fidẽ pociꝰ pollicitã serua¬
re disponit. Postquam enĩ cogita¬
tionẽ suam de qua tibi antedixi
tanto regi amicũ. suũ optimum ĩ
necessitate positũ auro uendere:

Expanded text:
ostendere potuerit, num ei obtemperare, ostendere potuerit, num ei obtemperare, et monita ejus salutaria suscipere consentis? » Nec distulit Aeduin quin continuo polliceretur in omnibus se secuturum doctrinam illius, qui se tot ac tantis calamitatibus ereptum, ad regni apicem proveheret. Quo accepto responso, confestim is qui loquebatur cum eo, impmento hujus temporis, ac loquelae nostrae, et ea quae nunc promittis adimplere ne differas. » Et his dictis, ut ferunt, repente disparuit, ut intelligeret non hominem esse qui sibi apparuisset, sedm regius juvenis solus adhuc ibidem sederet, gavisus quidem de collata ac mente sedula cogitans quis essetqueretur, venit ad eum praefatus amicus illius, laetoque vultu salutans eum: « Sucurarum anxietatibus, quieti membra facere, sed fidem potius pollicitam servare disponit: postquam enim cogitationem suam, de qua tibi ante dixitanto regi amicum suum optimum in necessitate positum auro vendere,
Abbreviated transcription (Latin):
solitarie. sessionis caulã nescire.
Scio enĩ certissimẽ qui es . &. qͣre
meres. & que uentura tibi ĩ ꝑxi¬
mo mala formidas. S dicit᷑o m
tibi aliqͥd mali facrat. nec tuiste
hostibus perimendũ tradat. Q
cũ se oĩa que p̾osset huic tali ꝑ
mertede benefitũ claturũ ẽe rei¬
sponderet: adiecit ille. Quid sii
eciã regẽ te futurũ ertinctis ho¬
stibus inueritate ꝓmiteat : ita ut nr
solũ om̃s tuos ꝓgentores. s & om̃s
qui ante te reges in. gente angłoꝵ
fuerunt potestate transcendas: At
ediuinꝰ constantior interrogando
factꝰ. ñ dubitauit ꝓmttere qͥn ei
qui tanta sibi beneficia donaret̃:
dignis ip̃e gr̃aꝵ accĩonib respõd̾et.
Lñ ille tertio. Si autẽ in qͥt is qui
tibi tanta taliaq dona ueraciter
aduentura predirerit: eciam tibi¬
consiliũ tue. salutis acuite melius
atq utiliꝰ. qͣm aliqͥs detius parente¬
bus aut cognatis inqmͣ audiuit

Expanded text:
solitariae sessionis causam nescire: solitariae sessionis causam nescire: scio enim certissime qui es, et quare moeres, et quae ventura tibi in proximo mala formidas. Sed dicito mitibi aliquid mali faciat, nec tuis te hostibus perimendum tradat. » Qui cum se omnia quae posset, huic tali pro mercede beneficii daturum esse responderet, adjecit ille: « Quid si etiam regem te futurum exstinctis hostibus in veritate promittat, ita ut non solum omnes tuos progenitores, sed et omnes qui ante te reges in gente Anglorum fuerant, potestate transcendas? » At Aeduin constantior interrogando factus, non dubitavit promittere, quin ei qui tanta sibi beneficia donaret, dignis ipse gratiarum actionibus responderet. Tum ille tertio: « Si autem, inquit, is qui tibi tanta taliaque dona veraciter adventura praedixerit, etiam consilium tibi tuae salutis ac vitae melius atque utilius quam aliquis de tuis parentibus aut cognatis unquam audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
imoriturus sũ: ille me magis qmͣ
ignobilior quis morti trãdat. Quo
enĩ nunt fugiam. qui ꝑ om̃s britan¬
turriculis uagabundꝰ hostiũ uitabã
insidias ͦ Abeunte gͥ amico reman¬
sit eduuinꝰ solus foris. residensq
mestꝰ ante palaciũ multis cepit co¬
gitationũ estib affici: qͥd ageret
quoue pedem uerteret. nesciꝰ. Cũq
diu tacitis mentis angoribꝰ & ceco
sarperet igni: inlit subito ĩ tem¬
peste noctis silentio appropin qͣn-¬
im sibi hominẽ uultꝰ habitꝰq in¬
sogniti. Qũẽ uidens: ut ignotum
siopinatũ nõ parũ expauit. At
ille accedens salutauit eũ. & ĩ terro¬
hanit quare illa hora ceteris qͥescẽ¬
tibus & alto sopore pressis. solus ip̃e
mestus in lapide ꝑuigil sederetiat.
ille uicissim sciscitabatũr: qͥd ad
eũ ꝑtineret utrĩ ip̃e intꝰ anfor¬
ris noctẽ transig̾et. Qui respon¬
densait. No me esti mes anefficie
tue & ansomnoꝵ & forisece ac

Expanded text:
si moriturus sum, ille me magis quam si moriturus sum, ille me magis quam ignobilior quisquam me morti tradat. Quo enim nunc fugiam, qui per omnes Brittancurriculis vagabundus, hostium vitabam insidias? » Abeunte igitur amico remansit Aeduin solus foris, residensque moestus ante palatium, multis coepit cogitationum aestibus affici, quid ageret, quove pedem verteret nescius. Cumque diu tacitis mentis angoribus et caeco carperetur igni, vidit subito intempestae noctis silentio adpropinquantem sibi hominem vultus habitusque incogniti: quem videns, ut ignotum et inopinatum, non parum expavit. At ille accedens salutavit eum, et interrogavit, quare illa hora, caeteris quiescentibus et alto sopore pressis, solus ipse moestus in lapide pervigil sederet. At ille vicissim sciscitabatur quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris noctem transigeret. Qui respondens ait: « Ne t insomniorum, et forinsecae et
Abbreviated transcription (Latin):
is tutando seruaret. Qui libent̾ eu
regem illiꝰ familiariter cũ sociis ha¬
bitare agnouit: misit nuncios qui¬
offerrent. neq aliquid ꝓfecit. Misit
si cõtẽpneret᷑ indicens. Qui uel mi¬
nis fractus uel corruptꝰ muneribus
cessit deprecanti: & siue occiderese
ad uuinum seu legatariis tradere ꝓ¬
milit. Quod ubi fidissimꝰ quĩdam
amicꝰ illiꝰ animad uerteret: intra¬
uit cubiculũ quo dormire clispo¬
nebat. Erat autẽ prima hora noc¬
tis. Et euocatũ foras: qͥd erga eũ agͥe
rer ꝓmisisset edociit. & insuꝑ aclie¬
nt. Si gͦ uis hac ip̃a hora educam
te de hac ꝓuincia: & ea in loca in¬
troducã. ubi nunqmͣ te uel redis¬
ualdꝰ uel edelfridus inuenire uale¬
ant. Qui ait. Gr̃as quidẽ ago beni¬
uolentie tue. non tñ hoc faterẽ pos¬
sũ qͦd suggeris: ut pactũ qͦd cũ tan¬
torege inii ip̃e pͥmus irritũ faciã.
cũ ille mͥ nil mali fecerit. nil adhuc
inmiciciaꝵ intulerit. Quin pociꝰ

Expanded text:
is tutando servaret: qui libenter euis tutando servaret: qui libenter euregem illius familiariter cum sociis habitare cognovit, misit nuncios, quio nece ejus offerrent: neque aliquid profecit. Misit si contemneretur, indicens. Qui vel minis fractus, vel corruptus muneribus, cessit deprecanti, ut sive occidere se Aeduinum, seu legatariis tradere promisit. Quod ubi fidissimus quidam amicus illius animadvertit, intravit cubiculum quo dormire disponebat; erat enim prima hora noctis, et evocatum foras; quid erga eum agere rex promisisset, edocuit et insuper adjecit: Si ergo vis, hac ipsa hora educam te de hac provincia, et ea in loca introducam, ubi nunquam te vel Redualdus vel Aedilfridus invenire valeant. Qui ait: « Gratias quidem ago benevolentiae tuae; non tamen hoc facere possum quod suggeris, ut pactum quod cum tanto rege inii, ipse primus irritum faciam, cum ille mihi nil mali fecerit, nil adhuc inimicitiarum intulerit. Quin potius,
Abbreviated transcription (Latin):
ec quidẽ memoratꝰ papa bo¬
infaciꝰ de salute regis aduui¬
ni ac gentis ipsiꝰ litteris agebat.
Sed & oraculũ celeste qͦd illi qͦndã
erulanti aput reduualdũ regem
angloꝵ pietas diuina reuesare
clignata e̾ñ minimũ ad susci¬
pienda uel intelligenda doctͥne
monita salutaris. sensũ iuuit
illiꝰ. Cũ gͦ uideret paulinꝰ difficul¬
ter posse lullimitatem anuni re¬
galis ad humilitatem uie saluta¬
ris. & suscipiendũ misteriũ uiuifice
trucis inelinari: ac ꝓ salute illius
simul & gentis cuĩ preerat & uerbo
ret. tandẽ ut ueri simile uidetur di
regi qͦndã celitꝰ ostensũ. Net ex inde
cliftulit qͥn continuo regẽ ad mone¬
ret explere uotũ. qͦd in oratulo sibi
erhibito se facturum ꝓmiserat. si
tẽporis illiꝰ erũpnis exemptꝰ ad regni
fastigia perueniret.
rat autẽ oraculũ huiꝰ modi.
Cũ ꝑsequente illũ edelfrido
qui ante eũ regnauit. ꝑ diuersa ot¬
cultꝰ loca uel regna multo annoꝵ
tẽport ꝓfugꝰ uagaretur: tandem

Expanded text:
ec quidem memoratus papa Bonifacius de salute regis Aeduini ac gentis ipsius, literis agebat. Sed et oraculum caeleste quod illi quondam exulanti apud Redualdum regem Anglorum pietas divina revelare dignata est, non minimum ad suscipienda vel intelligenda doctrinae monita salutaris sensum juvit illius. Cum ergo videret Paulinus difficulter posse sublimitatem animi regalis, ad humilitatem viae salutaris, et suscipiendum mysterium vivificae crucis inclinari, ac pro salute illius, simul et gentis cui praeerat, et verbo ret; tandem, ut verisimile videtur, didregi quondam caelitus ostensum. Nec exinde distulit quin continuo regem ammoneret explere votum, quod in oraculo sibi exhibito se facturum promiserat, si temporis illius aerumnis exemptus, ad regni fastigia perveniret. Erat autem oraculum hujusmodi: Cum persequente illum Aedilfrido, qui ante eum regnavit, per diversa occultus loca vel regna, multo annorum tempore profugus vagaretur; tandem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ septis quibus erant cirtunda ta
pͥmꝰ prophanare deberet. ille resp̃o¬
dit. Ego. Quis enĩ ea que ꝑ stulticiã
colui. nc̃ ad eremplũ om̃iũ aptiꝰ qͣm
donatã. Statĩq abiecta suꝑstitiõe
uanitatis: rõgauit sibi regem. ar.
equitare. Actinctꝰ gͦ gladio: actepit
lanceã ĩ manus Et ascendens emissa¬
riũ regisiꝑgebat ad ydola. Quod
aspiciens uulgus: estimabat eñ ĩsani¬
in colantea quam tenebat. multũꝙ
ga uisus de agnitione ueri deiꝰ cultil.
russit so cus destruere ac succendere
phanũ cũ om̃ib septis suis. Ostendit᷑
autẽ locꝰ ille qͦndã ỹdoloꝵ nõ lõge¬
gitur accepit̾ rex aduuinꝰ cu cũctis
gentis sue nobilib ac plebe ꝑ pluri.¬
ma. fidẽ & lauachr̃u sc̃e regeneratio¬
nis anno regni sut undẽ crmo: qͥ est
annꝰ dñice incarnationis sextentel mꝰ
uicesimꝰ septimꝰ. ab ad uentu uͦ anglo¬

Expanded text:
cum septis quibus erant circumdata, cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam am? » Statimque abjecta superstitione vanitatis, rogavit sibi regem arma equitare. Accinctus ergo gladio accepit lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat ad idola. Quod aspiciens vulgus, aestimabat eum insaniin eo lancea quam tenebat: multumque gavisus de agnitione veri Dei cultus, jussit sociis destruere ac succendere fanum cum omnibus septis suis. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non logitur accepit rex Aeduini cum cunctis gentis suae nobilibus, ac plebe perplurima fidem et lavacrum sanctae regenerationis, anno regni sui undecimo, qui est annus dominicae Incarnationis sexcentesimus vicesimus septimus, ab adventu
Abbreviated transcription (Latin):
qui cuͣ ꝑ unũ hostiũ ingrediens mor
in hiȩmem regrediens tuis oculis
elabitur : ita hec uita hominum
ad modicum apparet. qͥd autem
sequatur qͥd ue precessent prorsus.
sequenda uidetur. His similia &
ceteri maiores natu ac regil cõsili¬
arii diuinitꝰ ad moniti ꝓseque ban¬
tur. Coifi autẽ acdiecit: qͥa uellet
ip̃m pauliũ dibegentiꝰ audir̃e de
deo quem preditabat u̾bũ facientẽ.
Quod cũ iubente rege faceret : au
cens. Ia olim intellexerã nichil ẽẽ
qͦd colebamꝰ: qͥa uidelicet qͣnto stu¬
dioliꝰ in eo cultu ueritate querebã.
tanto minꝰ inuenaebam. Nũc au¬
tẽ aꝑte ꝓfiteor. qͥa ĩ hac predica¬
tione neritas claret illa: que no¬
bis uite. salutis. & beatitudinis ẽ¬
terne dona ualet tribuere. Un¬
de suggero rex: ut tẽpla & altaria
que sine fructu utilitatis sacraui
rex. & abrenuntiata ydolatria fidẽ
se ap̃i susciꝑe ꝓfessus est. Cũqi a p̾¬
fato pontifite sacroꝵ suoꝵ qͣuere¬
ret: quis aras & phana ydoloꝵ

Expanded text:
qui cum per unum ostium ingrediens, mox in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus isequenda videtur. » His similia et caeteri majores natu ac regis consiliarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo quem praedicabat, verbum facientem. Quod cum jubente rege faceret, exclcens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudinis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria quae sine fructu utilitatis sacravimrex, et abrenunciata idolatria, fidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. Ego autẽ tibi uerissime
Id certũ didici ꝓfiteor. qͥa nichil
om̃ino uͥtutil habet. nichil utili¬
le subdidit. & nichilominꝰ multi
lunt qui ampliora ate beneficia
qͣm ego & maiores atcipiunt dig¬
nitates. magisq ꝓsperant᷑ ĩ om̃ib
que agenda uel al quirenda dis¬
ponunt. Si autẽ dii aliqͥd uale¬
rent: me potiꝰ iuuare uellent. qͥ
illis impensiꝰ seruire curaui. Und
restat. ut si ea que nũc noua nob̾
p̃dicantur meliora ẽẽ ꝙ fortiora¬
natione ꝑspereris: absq ullo cũc¬
tamine suscͥipere illa festinemus.
fui suasioni uerbisq prudẽ¬
tib aliꝰ optimatũ regis assen¬
Talis inquid mͥ uidetur orer uita
hominũ presens an t̾ris ad cõparati¬
onem eiꝰ qͦd nobis incertũ ÷ tẽporis:
quale cũ te xesidente ad cenã cum
ducib ac mi nistris tuis tẽpore bru¬
mali. accenso qͥdẽ foco in medio &
calido effecto cenaculo: furentib

Expanded text:
 autem tibi verissime quod certum didici, profiteor, quia nihil omnino virtutis habet, nihil utilise subdidit; et nihilominus multi sunt qui ampliora a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire curavi. Unde restat, ut si ea quae nunc nobis nova praedicantur, meliora esse et fortnatione, perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuen« Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ octogesimꝰ. Baptitatꝰ est autẽ
eborachidie sc̃o pasche pͥdie iduĩ
apliũ in eccłia sanctĩ petri apłi qu
ibidem ip̃e de ligno cͦũ catecizaretur
ip̃i doctori antistiti suo paulino se¬
dem ẽp̃atꝰ d̾ onauit. Mox autem ut
basilicã. ĩ cuiꝰ medio ip̃m qͦd pͥus fecat
oratoriũ includeret᷑. Preparatis ergo
fundamentis in giro prioris oratorir:
ꝑ quadrũ cepit edificare basilitam. S
priꝰqm altitudo parietis eẽt cõsu̾mata:
ier ip̃e impia nete occisus idẽ opꝰ suc¬
cessori suo osuualdo ꝑficiendũ reliquit.
Paulinꝰ autẽ ex eo tempore aunis cõti¬
nus sex id ⁊ ad finẽ usq imꝑii regis
iliꝰ t̾bũ dĩ annu̾ente ac fauente ip̃o
ĩca ꝑuncia predicabat. Gredebant uͦ
abaptitabantur qͦtqͦt erant p̃ ordina¬
n ad uitã et̾nã. ⁊ ñ qͥbus trant offrid
se ead frid filii regis edimini qui
carli regis mertioꝵ. nat̾i sunt. Bap¬
irati sunt tẽpore sequenti & alis lt¬

Expanded text:
tus est autem Eburaci die sancto Paschae, pridie Iduum Aprilium, in ecclesia sancti Petri apostoli, quam ibidem ipse de ligno cum catechizaretur ipse doctori atque antistiti suo Paulino sedem episcopatus donavit. Mox autem ut basilicam, in cujus medio ipsum quod prius fecerat, oratorium includeretur. Praeparatis ergo fundamentis in gyro prioris oratorii per quadrum coepit aedificare basilicam. Sed priusquam altitudo parietis esset consummata, rex ipse impia nece occisus opus idem successori suo Osualdo perficiendum reliquit. Paulinus autem ex eo tempore sex annis continuis, id est, ad finem usque imperii regis illius, verbum Dei, adnuente t: credebantque et baptizabantur quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam: in quibus erant Osfrid et Eadfrid filii regis Aeduini, quiCearli regis Merciorum. Baptizati sunt tempore sequente et alii li
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ẽẽ dicebat. ut si & illi eadẽ cũ eo
sentire uellent. om̃s pariter ĩ fonte
uite xp̃o consecrarentur. Et annuen¬
te paulino: fecit ut clirerat. Habito
enim cũ sapientib consilio. sciscitaba¬
tur singulatim ab̃ om̃ib qualis sibi
lloctrina hec eatenꝰ inauditã. & nouꝰ
liuinitatis qͥ predicabat᷑ cultꝰ uide

Expanded text:
rum esse dicebat, ut si et illi eadem cum illo sentire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur. Et annuente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis qui praedicabatur c
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sibi eẽt. que religio sequenda
sedulus secũ ip̃e scrutari consuesser
ingrediens ad eũ quadã die idem¬
uir dei imposuit dexteram caprti
eiꝰ & an hoc signum agnosceret re¬
quisiuit. Qui cũ tremens ad pedes
eiꝰ ꝓcidere uellet. leuauit eum:
ꝙ quasi familiari uoce affatus ait.
dño donante euasisti: ecce regnũ qͣd
desiderasti ip̃o largiente ꝑcepisti. Me¬
mento ut terciũ quod ꝓmisisti facerẽ
ne disferas suscipiendo fidem eiꝰ & pre¬
cepta seruando. qͥ te & a tẽporalib adu̾¬
sis eripiens tẽporalis regni honore sul¬
limauit. & si deinceps uoluntati eiꝰ ꝗͣ
ꝑme tibi p̾dicat obsecundare uolueris.
etiã aꝑpetuis maloꝵ tormentis te libe¬
rans. eterni secũ regniñ celis faciet ẽe

Expanded text:
dd. et, quae religio sequenda sedulus secum ipse scrutari consuesset, ingrediens ad eum quadam die vir Dei, imposuit dexteram capiti ejus, et an hoc signum agnosceret requisivit. Qui cum tremens ad pedes ejus procidere vellet, levavit eum, et quasi familiari voce affatus: « Ecno donante, evasisti; ecce, regnum quod desiderasti, ipso largiente percepisti. Memento ut tertium quod promisisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus, et praecepta servando, qui te et a temporalibus adversis eripiens, temporalis regni honore sublimavit; et si deinceps voluntati ejus, quam per me tibi praedicat, obsecundare volueris, etiam a perpetuis malorum tormentis te liberans, aeterni secum regni in caelis faciet esse
Abbreviated transcription (Latin):
tandam xp̃ianã fidem incessabiliter
non desistat oꝑam cõmodare. Cũq
de głoso coniuge ur̃o pat̾na karitas
sollicite ꝑquisisset: cognouimꝰ qͦd ea¬
tenꝰ ab ominandis ydolis seruiens. ad
mocdica nobis amaritudo congesta ẽ:
abeo qͦd pars corporis ur̃i ab agnitõe
sume & indiuidue trinitatis reman¬
sit extͣnea. Unde pat̾nis officiis nr̃e

Expanded text:
tandam Christianam fidem incessabiliter tandam Christianam fidem incessabiliter non desistat operam commodare. Cumque de glorioso conjuge vestro paterna charitas sollicite perquisisset, cognovimus quod eatenus abominandis idolis serviens ad sre non modica nobis amaritudo congesta est, ab eo quod pars corporis vestri ab agnitione summae et individuae Trinitatis remansit extranea. Unde paternis officiis ve
Abbreviated transcription (Latin):
a dilberge regine. bonifaciꝰ ep̃s
seruus seruoꝵ dei. Redẽptoris
nr̃i benignitas humano generi
quod p̾ciosi sanguinis sui effu¬
sione a uinculis diabolice capti
diu̾so mͦ gentib ĩnotescens. creato¬
rẽ suũ suscepto xp̃iane fidei agno¬
scerent sacramento. Quod eqͥdem
in ur̃e głe sensibus celesti collatũ
munere: mystica regen̾atioĩs uĩt
purgatio patenter innint. Mag¬
no ergo largitatis dñice benefics
mens nr̃a gaudio exultauit. quod
ex qua re non solũ głosi cõiugis
ur̃i immo totiꝰ gentis supposite
uobis intelligentiã: in amore su
faciliꝰ inflammaret. Didicimꝰ nãq
referentib his qui ad nos głosi filii
nr̃i eadbaldi regis laudabilem conu̾¬
rabili sacramento. piis & deo benepla¬
ctis iugit᷑ oꝑib enitescat. ab ydoloꝵ
euiã cułtu seu fanoꝵ augurioꝵq ille¬
cebris se diligent̾ abstineat: & ita in
amore redẽptoris sui ĩmutilata cdeuo¬
tione ꝑsistens iniugilet. ut ad dila¬

Expanded text:
Edelburgae reginae, Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Redemptoris nostri benignitas humano generi, quod pretiosi sanguinis sui effusione a vinculis diabolicae captidiverso modo gentibus innotescens, creatorem suum suscepto Christianae fidei agnoscerent sacramento: quod quidem vestrae gloriae sensibus coelesti collatum munere mystica regeneratio vestrae purgationis patenter innuit. Magno ergo largitatis Dominicae beneficio mens nostra gaudio exsultavit, quod Ex qua re non solum gloriosi conjugis vestri, imo totius gentis suppositae vobis intelligentiam in amorem sui facilius inflammaret. Didicimus namque, referentibus his qui ad nos gloriosi filii nostri Audubaldi regis laudabilem converrabili sacramento, piis et Deo placitis jugiter operibus enitescat. Ab idolorum etiam cultu, seu fanorum auguriorumque illecebris se diligenter abstineat, et ita in amore Redemptoris sui immutata devotione persistens invigilet, ut ad dila
Abbreviated transcription (Latin):
ciosissimi cultꝰ. diuine fidei calor eiꝰ
intelligentiam tuaꝵ adhortationũ
frequentatione succendat: ut ꝓfecto
uabitur iur infidelis ꝑ mulierem
fidelem. Ad hoc enĩ miscdĩam dñice
pietatis consecuta es: ut fructũ fidi¬
& creditoꝵ tibi beneficioꝵ redẽptori
tuo multiplicem resignares. Quod
equidẽ suffragante presidio benig¬
nitatis ip̃iꝰ ut explere ualeas: assi
re. His gͦ premissis paterne uobis
dilectionis erhibentes officia horta¬
mur: ut nos reꝑta portitoris oe¬
casione. de his que ꝑ uos diuna
potentia mirabilit̾ in com̾lione
conugis uri sũmisseq uobis gen¬
tis dignata fuerit oꝑari: ꝓsperis
qͣntociꝰ nunciis relcuetis. Quatinꝰ¬
reserant̾ expẽctat. nobis nuncian
diuine ꝓpitiationis in uõbis dif¬
fusam opulentiꝰ agnoscentes. hi¬
lari confessionẽ largitori omni¬
um boñoꝵ deo & beato petro a¬
płoꝵ pͥncipi uberes merito gr̃as
exoluamꝰ. Pret̾ea bñdictionẽ pro¬

Expanded text:
ciosissimi cultus, divinae fidei calore jus ciosissimi cultus, divinae fidei calore jus intelligentiam tuarum exhortationum frequentatione succendat; ut perfectvabitur vir infidelis per mulierem fidelem . Ad hoc enim misericordiam Dominicae pietatis consecuta es, ut fructum fidei creditorumque tibi beneficiorum Redemptori tuo multiplicem resignares. Quod equidem, suffragante praesidio benignitatis ipsius, ut explere valeas, assidre. His ergo praemissis, paternae vobis dilectionis exhibentes officia, hortamur ut nos reperta portitoris occasione de his quae per vos superna potentia mirabiliter in conversione conjugis vestri submissaeque vobis gentis dignatus fuerit operari, prosperis quantocideranter exspectat, vobis nunciantdivinae propitiationis in vobis diffusam opulentius agnoscentes, hilari confessione largitori omnium bonorum Deo et beato Petro apostolorum principi uberes merito gratias exsolvamus. « Praeterea benedictionem pro
Abbreviated transcription (Latin):
tia. xp̃ianoꝵ numero copuletur. ut
pinde intemerato societatis fecdere:
ura teneas maritalis consortii. Scͥp¬
su nanq est. Erunt duo ĩ carne una.
inesse dici poterit. si a ur̃e fidĩ splen¬
dore: int̾positis detestabilis erroris
tenebris ille remanserit alienus. Un
nimitate celestis clementie. illumina¬
tionis ip̃iꝰ beneficia impetrare ñ dsinas.
Ut uidelicet quos copulatio carnalis
affectꝰ uñ qͦdã mͦ corpꝰ exhibuisse mõ¬
stratur: hos qͦq unitas fidei eciam
post huiꝰ uite transitũ ĩperpetua soci¬
etate conseruet. Insiste gͦ głosa filia.
& sũmis conatib duriciam cordis ip̃iꝰ
religiosa diuinoꝵ p̾ceptoꝵ insimi¬
atione mollire. sũmoꝑe de matura
infundens sensib eiꝰ qntũ sit precla¬
rum qͦd creclendo suscepisti misteriũ
qͣntũ ue sit admirabile qͦd̾ renata p̾¬
mium consequi meriusti. Frigidita¬
tẽ cordis ip̃iꝰ sc̃i sp̃s annuntiatione
succende. qͣtinꝰ amoto torpore perni¬

Expanded text:
tia Christianorum numero copuletur; ut perinde intemerato societatis foedere jura teneas maritalis consortii. Scriptum namque est: Erunt duo in carne una .inesse dici poterit, si a vestrae fidei splendore interpositis detestabilis erroris tenebris ille remanserit alienus. « Unimitate caelestis clementiae illuminationis ipsius beneficia impetrare non desinas: ut videlicet quos copulatio carnalis affectus unum quodammodo corpus exhibuisse monstratur, hos quoque unitas fidei etiam post hujus vitae transitum in perpetua societate conservet. Insiste ergo, gloriosa filia, et summis conatibus duritiam cordis ipsius religiosa divinorum praeceptorum insinuatione mollire summopere dematura: infundens sensibus ejus, quantum sit praeclarum quod credendo suscepisti mysterium, quantumve sit admirabile quod renata praemium consequi meruisti. Frigiditatem cordis ipsius sancti Spiritus adnunciatione succende; quatenus amoto torpore perni
Abbreviated transcription (Latin):
tas. ab ortu solis usq ad octasũhi¬
manũ genꝰ: qͥppe ut creatorẽ om̃
atq factorẽ suum salutifera eõ fess¬
one fidei uen̾atur & colit. Eui etia
sũmitates imꝑii rerũq potestatesi¬

Expanded text:
tas, ab ortu solis usque ad occasum humanum genus, quippe ut creatorem omnium atque factorem suum, salutifera confessione fidei veneratur et colit. Cui etiam summitates im
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a redẽptione filiũ suñ unige¬
nitum misit. ut uos ab origina¬
li peccato eriperet: & ereptos de
potestate nequitie diabolice pra¬
uitatis celestib premiis remu¬
neraret. Suscipite gͦ predicatoꝵ¬
annuntiant. quatinꝰ crecdentes
sicut sepiꝰ dictũ ÷ in dm pr̃em
trinitatem. fugatis demonioꝵ
sensib expulsaq auobis sollici¬
tatione uenenoli & deceptibilis
hostis ꝑ aquam & sp̃m sanctũ
renati. ei cui credid̾itis in splen¬
clore głe sempit̾ne cohabitare eiꝰ
opitulante munificentia ualeatis
Pret̾ea benedictionẽ ꝓtectoris ur̃i
beati petri apłoꝵ pͥncipis uobis
direxims. id ÷ camisia cũ orua¬
tura in auro una. & lena anciri¬
ana una. Quod petimꝰ ut eo be¬
nignitatis aĩo gła ur̃a suscipiat.
qͦ a nobis noscitur destinatũ.

Expanded text:
vestra redemptione Filium suum unigenitum misit, ut vos ab originali peccato eriperet et ereptos de potestate diabolicae nequitiae coelestibus praemiis muneraret. Suscipite verba praedicatorannuntiant, quatenus credentes, sicut saepius dictum est, in Deum Patrem Trinitatem; fugatis daemoniorum sensibus, expulsaque a vobis sollicitatione venenosi et deceptibilis hostis, per aquam et Spiritum sanctum renati, ei cui credideritis, in splendore gloriae sempiternae cohabitare, ejus opitulante munificentia, valeatis « Praeterea benedictionem protectoris vestri beati Petri apostolorum principis vobis direximus, id est, camisiam cum ornatura in auro una, et laena Anciriana una, quod petimus ut eo benignitatis animo gloria vestra suscipiat, quo a nobis noscitur destinatum.
Abbreviated transcription (Latin):
auferatur. Hã qͣliter ip̃a qͦq execran¬
cda heresis dãnata ẽ: latere uos nͭ d̾bet
quia ñ solũ ꝑ istos ducentos annos ab¬
olita est: s & cotidie a nobis ꝑpetuo
anathemate sepulta cdamnatur. Et
hortamur ne quoꝵ arma cõbusta st̃
apud uos eoꝵ cineres suscitent᷑. Nã qͥl
non erecretur suꝑbũ eoꝵ conamen &
impiũ. dicentium posse sine peccato
hominẽ eristere ex ꝓpͥa uoluntate &
non ex gr̃a dei . Et primũ qͥdẽ blasphe¬
mie stultiloqͥũ est dicere homiuẽ sine
pectato. qͦd omnino nõ pͭ nisi unꝰ medi
pectato ⁊̃ ꝯceptꝰ & partus. Nã ceteri ho¬
mines cũ peccato originali nascentes.
testimoniũ preuaritationis ade eciã
sine actuali peccato existentes. porta¬
re noscuntur scd̃m ꝓpħam dicentem.
Eite enĩ ĩ iniqͥtatib conceptꝰ sũ: ꝙ ĩpec¬
catis peperit me matex mea.
genti angloꝵ simul & britonũ
głosissime preesset. e qͥb ser eciã ipse
ut diximꝰ xp̃i regno militauit: cedu

Expanded text:
uferatur. Nam qualiter ipsa quoque exsecranda haeresis damnata est, latere vos non debet: quia non solum per istos ducentos annos abolita est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur: et hortamur ne quorum arma combusta sunt, apud vos eorum cineres suscitentur. Nam quis non exsecretur superbum eorum conamen et impium, dicentium posse sine peccato hominem existere ex propria voluntate, et non ex gratia Dei? Et primum quidem blasphemia et stultiloquium est dicere esse hominem sine peccato, quod omnino non potest, nisi unus medpeccato est conceptus et partus. Nam caeteri homines cum peccato originali nascentes testimonium praevaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare noscuntur, secundum Prophetam dicentem: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis concepitgenti Anglorum simul et Brittonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebel
Abbreviated transcription (Latin):
te contineret: & aliquos si forte pꝰ¬
set de paganis ad fidei grãm p̃dicã¬
do conuerteret. Sed sicut apli ait.
qũauis multo tẽpore illo laborante
in uerbo: d̾s scl̃i huiꝰ excecauit men¬
tes infideliuͦ: ne eis fulgeret illumi
lium saronũ nõie quichelmo: spe¬
rans se regem eduuinũ regno simł
& uita priuaturũ. Qui habebat
licã bicipitẽ toxicatã. ut si ferri uul¬
nus ad mortem regis minus suffi

Expanded text:
te, contineret, et aliquos, si forte posset, de paganis ad fidei gratiam praedicando converteret. Sed sicut Apostolus ait, quamvis multo tempore illo laborante in verbo, deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ne eis fulgeret illuminlium Saxonum, nomine Cuichelmo, sperans se regem Aeduinum regno simul et vita privaturum: qui habebat sicam bicipitem toxicatam; ut si ferri vulnus
Abbreviated transcription (Latin):
laurentiꝰ. mox mane facto uenit ad
multũ miratus. & inquirens qͥs t̾ato
uiro tales ausus ẽẽt plagas ĩferre.
ut audiuit qͥa sue causa salutis ẽps
gasq ꝑpessus extimuit multũ. atq
auathematizato om̃i yclolatrie cul¬
tu. ab clicato conubio nõ legitimo.
suscepit fidẽ xp̃i & baptizatꝰ eccł̃ie
rebus qͣntũ ualuit in om̃ib consu¬
lere ac fauere curauit. Misit eciã
galliam & reuocauit mellitũ & iͦ¬
endas redire precepit. Qui pꝰ annũ
rediit. mellitu᷑ uͦ lundonienses ep̃m
reciꝑe noluerunt: ydolatris magis
pontificib seruire gaudentes. Nõ
enĩ tanta erat ei quanta patri ip̃iꝰ
regni potestas: ut eciã nolentibus
ac contradicentibus paganis antis¬
titem sue posset eccł̃ie reddere. Ue¬
rũptam̃ ip̃e cũ sua gente ex qͦ ad do¬
minũ cõuersus ẽ: diuinis se studuit
mancipare preceptis. Deniq & in
monasterio beatissimi apłoꝵ pͥnci¬
pis eccłiam sc̃e dei genitricis fecit:

Expanded text:
Laurentius, mox mane facto venit ad Laurentius, mox mane facto venit ad multum miratus, et inquirens quis tanto viro tales ausus esset plagas infligere: ut audivit quia suae causa salutis episcgasque perpessus, extimuit multum; atque anathematizato omni idolatriae cultu, abdicato connubio non legitimo, suscepit fidem Christi, et baptizatus, Ecclesiae rebus quantum valuit, in omnibus consulere ac favere curavit. Misit etiam Galliam, et revocavit Mellitum ac Juendas redire praecepit: qui post annum rediit, Mellitum vero Lundonienses episcopum recipere noluerunt, idolatris magis pontificibus servire gaudentes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestas, ut etiam nolentibus ac contradicentibus paganis antistitem suae posset Ecclesiae reddere. Verumtamen ipse cum sua gente, ex quo ad Dominum conversus est, divinis se studuit mancipare praeceptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolorum principis, ecclesiam sanctae Dei genitricis fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã egressi contra regẽtem geia¬
sorum in prelium: om̃s pariter cuͦ
sua milicia corruerunt. Nec licet
auctoribus perditis excitatũ ad sce¬
lera uulgus potuit corrigi: ato
um uero & laurentiꝰ melli¬
& pauli de qua frequenter ĩa dixi¬
mus stratũ parari. In qua cũ post
multas preces ac lacrimas ad dm̃
mẽbra posuisset atq obdormisset:
flagellis artiorib afficiens. scistita¬
batur apłica districtione quare gre¬
gem quem sibi ip̃e crediderat relĩ¬
queret. uel cui pastoꝵ oues xp̃i in
medio lupoꝵ positas fugieni ip̃e
dimitt̾et. An mei inqͥt oblitꝰ es exẽ¬
pli. qui ꝓ paruulis xp̃i quos ĩ indi¬
ciũ sue cdilectionis mͥ cõmẽcdauerat.
uincula. uerb̾a. carteres. afflictiões.
ip̃am postremo mortẽ: mortẽ autẽ
crucis ab infidelib & inimicis xp̃i.
ip̃e cũ xp̃o coronandus ꝑtuli: his
beati petri flagellis simul & exhor¬
tationibus animatꝰ famulus rp̃i

Expanded text:
Nam egressi contra gentem GenisNam egressi contra gentem Genissorum in praelium, omnes pariter cum sua militia corruerunt, nec, licet auctoribus perditis, excitatum ad scelera vulgus potuit recorrigi  Al.  et Laurentius Melli Pauli de qua frequenter jam diximus, stratum parari, in quo cum post multas preces ac lacrymas ad Domimembra posuisset atque obdormisset, flagellis artioribus afficiens, sciscitabatur apostolica districtione, quare gregem quem sibi ipse crediderat, relinqueret, vel cui pastorum oves Christi in medio luporum positas fugiens ipse dimitteret. « An mei, inquit, oblitus es exempli, qui pro parvulis Christi, quos mihi in indicium suae dilectionis commendaverat, vincula, verbera, carceres, adflictiones, ipsam postremo mortem, mortem autem crucis, ab infidelibus et inimicis Christi ipse cum Christo coronandus pertuli? » His beati Petri flagellis simul et exhortationibus animatus famulus Christi
Abbreviated transcription (Latin):
non clesistis: Quibus ille respon¬
salutari quo p̃r ur̃ ablutꝰ est: po¬
testis etiã panis sc̃i cui ille partici¬
pabat esse participes. Sin autem
lauachrũ uite cõtẽpnitis: nulla¬
tenꝰ ualetis panẽ uite ꝑcipere. At
illi. Holumus inquiunt fontem
illũ intrare: quia nec opͦ illo nos
habere nouimus. s tñ pane illo
refici uolumꝰ. Cũq diligenter as
sepe ab illo eẽnt admoniti neqͣs¬
ita fieri posse: ut absq purgatiõe
sacroscã quis oblationi sacrosc̃e cõ
municaret. ad ultimũ furore cõ¬
moti aiebant. Si nõ uis assentire
nobis in tã facili causa qmͣ petimꝰ
nõ poteris iã in nr̃a pronintia
cdemorari. Et expulerunt eũ: ac de
suo regno cũ suis abire iusserunt¬
tractaturus cũ laurentio & iusto
tũq ẽ cõmuni consilio. qͥa saciꝰ eẽt
ut om̃s patriã redeuntes lib̾a ibi
dño mente cleseruirent: qͣm inter
rebelles ficlei barbarol sine frue¬
tu residerent. Discessere itaq pi

Expanded text:
non desistis? » Quibus ille responnon desistis? » Quibus ille responsalutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri posse ut absque purgatione sacrosancta quis oblatmunicet, ad ultimum furore commoti, aiebant: « Si non vis assentire nobis in tam facili causa, quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunttractaturus cum Laurentio et Justo tumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discessere itaque pr
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xp̃i recipere noluerat: s &
fornicatione pollutꝰ ẽ tali. qualem
nec int̾ gentes auditã apłs testat᷑.
ita ut uxorẽ patris haberet. Quo
utroq scelere occasionẽ dedit ad
priorẽ uomitũ reuertendi hĩs qͥ
sub imꝑio sui parentis uel fauore
uel timore regio fidei & castimo¬
mie uira susceꝑant. Nec suꝑne fla¬
gella clistrictionis ꝑfido regi: casti
crebra mentis uesania: & sp̃s ĩmũ¬
di inuasione premebatur.
regis orientaliũ saronũ. qui ubi
regna ꝑennia petens. tres filiossu¬
os qui pagani ꝑdurauerant reg¬
ni tẽporalis heredes reliquit. ce¬
perunt illi mox ydolatrie qm
uiuente eo aliqͥntulũ int̾misisse
uidebantur palã seruire. lubiec¬
tisq popłis liberã ydola colendi
pontificẽ celebratis in eccłia mil¬
sarũ sollenniis eucharistiã popło
dare: dicebant ut uulgo fertur
aci eũ barbara inflati stulticia.
Quare non & nobis porrigis panẽ
dabas: & popło adhuc dare ĩ eccł̃ia

Expanded text:
fidem Christi recipere noluerat, sed et fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualem nec inter gentes auditam Apostolus testatur, ita ut uxorem patris haberet. Quo utroque scelere occasionem dedit ad priorem vomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Nec supernae flagella districtionis perfido regi castigacrebra mentis vesania et spiritus immundi invasione premebatur. regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis porrigis panem dabas, et populo adhuc dare in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
terminis regnũ non nullo tẽpore
cohertens. pictoꝵ quoq atq scot¬
toꝵ gentes. que septẽtrio na les bri¬
tanme fines tenent. maxima ex
parte domuit. ac tributarias fecit.
Sed hec postmodum.
efunctus uͦ est rex edilberctꝰ
die uicesimo quarto mẽsis
frebruaru. post uiginti & unu̾
annos accepte fidei. atq inporti¬
cu sc̃i martini intro eccłiam bea¬
toꝵ apłoꝵ petri & pauli sepultus.
ubi & bercta regina condita est.
Qui inter cetera bona que genti su¬
e consulendo conferebat. eciã decre¬
ta illi iudicioꝵ iuxta exempla ro¬
manoꝵ cũ consilio sapientium co¬
stituit. que conscripta anglorum
sermone hactenꝰ habentur. & ab¬
ea obseruantur. In quibus pͥmit᷑
posuit. qualit̾ id emendare debe
gas cognoiare solent. cuiꝰ pat hen¬
gist. qui cũ filio suo oisc inuitatꝰ
t uͦ post mortẽ edilbereti cũ
filiꝰ eiꝰ eadbald regni guber¬
natula suscepisset: magno tenel¬
lis ibi acłhus eccłie crementis fuit¬
detrimento. Siquidẽ nõ lolũ

Expanded text:
terminis regnum nonnullo tempore coercens, Pictorum quoque atque Scottorum gentes, quae septemtrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tributarias fecit. Sed haec postmodum. Defunctus vero est rex Aedilberct die vigesima quarta mensis Februarii, post viginti et unum annos acceptae fidei, atque in porticu sancti Martini, intra ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli sepultus, ubi et Berctae condita est. Qui inter caetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi judiciorum, juxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Anglorum sermone hactenus habentur et observantur ab ea: in quibus primitus posuit, qualiter id emendare debergas cognominare. Cujus pater Hengist, qui cum filio suo Oisc invitatusAt vero post mortem Aedilbercti, cum filius ejus Eadbald regni gubernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem non solum