comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Marcellus tulit et quod iam sibi
nõ poterat propinꝗs sis studio
conquisitis ut extineti nom̃ hono¬
rificu atq utile eẽt effecit. sibi uͦ
quod unicu fieri potuit funeris
ac sepulcri curam exbibuit. Idq
post longum tẽpus agens Cice¬
ro se dum insicilia questor esset
inuenisse et cub disieesus et uepͥ¬
bus obsitu gloriatũns iusq ad
eum diem ignotũ einib ostẽdis¬
se. ¶Ad hunc modũ captis sira¬
cusis ita se cõponendis rebr ĩsule
compescendisq siculoru motib
Mareellus gessit. ut suamigloriã
uehem̃t̾ attollert et Romanino¬
minis maiestater. Duo niroo qa¬
am superant huic tante ictorie
ostrepentes Siraeusanus quida
esul Epicides. et penoruz unus du¬
cum hanno hanibali eõsanguini¬
tate coniũctus. Is et tercius ab ip̃o
hanibale trauismisfus otsub eo
omne belli genus õdoctus acces¬
serat. Numida quida mutines
nomine uir audax atq impig
qui cũ multis in sicilia strenuege¬

Expanded text:
Marcellus tulit et, quod iam sibi Marcellus tulit et, quod iam sibi non poterat, propinquis suis studio conquisitis, ut extincti nomen honorificum atque utile esset effecit; sibi vero, quod unicum fieri potuit, funeris ac sepulcri curam exhibuit. Idque post longum tempus Marcus Cicero se, dum in Sicilia questor esset, invenisse et evo disiectum et vepribus obsitum gloriatur, suisque ad eum diem ignotum civibus ostendisse. 56 Ad hunc modum captis Siracusis ita se componendis rebus insule compescendisque Siculorum motibus Marcellus gessit, ut et suam gloriam vehementer attolleret et romani nominis maiestatem. 57 Duo nunc etiam supererant, huic tante victorie obstrepentes: Siracusanus quidam exul Epycides, et Penorum unus ducum Hanno, Hanibali consanguinitate coniunctus. His et tertius, ab ipso Hanibale transmissus et sub eo omne belli genus edoctus, accesserat Numida quidam, Mutines nomine, vir audax atque impiger qui, cum multis in Sicilia strenue ge
Abbreviated transcription (Latin):
gens et mechanicus fuerit reper¬
torq et fabricator egregius opeꝵ
particulan Romani ducis edicto
frustra tam̃ periculo iuolente mõ¬
tis exemptus. In illo eniz publico
tumultu. et tanto hinc feruore
hostium hinc ciuiuz merore apre¬
senti rerum statu alienatus multo
alias incuras et nichil omnium
sentiens que erga suam patriam
agerent᷑ Astrologicas forte uł geo¬
metricas formas inpuluere desi¬
gnabat totus in illas oculis ac m̃¬
te conuersus. Militi ad predãdu
ingresso querentiq stricto supra
caput aclinis interra gladio ꝗs¬
nam eẽt nimia distractus inten¬
tione nomen suum nequiuit ex¬
promere. S hoc unu oro ait ne hc̃
michi puluerez confundas Quo
ille cu uictoris imperium sperni
ratus occidit. quod si ita est ut ua¬
lerius refert namq alii aliter nar¬
rant uerum est profecto quod se¬
quitur. studiu sibi uita dedisse
studiu abstulisse. Certe hũc errorẽ
et hanc mortem egre ad modu

Expanded text:
gens et mechanicus fuerit, repergens et mechanicus fuerit, repertorque et fabricator egregius operuparticulari romani ducis edicto, frustra tamen periculo violente mortis exemptus. In illo enim publico tumultu et tanto hinc fervore hostium hinc civium merore, a presenti rerum statu alienatus multo alias in curas et nichil omnium sentiens, que erga suam patriam agerentur, astrologicas forte vel geometricas formas in pulvere designabat; totus in illas oculis ac mente conversus, militi ad predandum ingresso querentique stricto supra caput acclinis in terram gladio quisnam esset, nimia distractus intentione nomen suum nequivit exprimere, sed hoc unum ‘Oro’ ait ‘ne hunc michi pulverem confundas’. 54 Quo ille eum, victoris imperium sperni ratus, occidit. Quod, si ita est ut Valerius refert, namque alii aliter narrant, verum est profecto quod sequitur: studium sibi vitam dedisse, studium abstulisse. 55 Certe hunc errorem et hanc mortem egre admodum
Abbreviated transcription (Latin):
uult tale est. Si quidem cũ in extre¬
mo positis siracusanoru rebus ꝑ
legatos miseri postulassent. seu nẽ¬
rius precati eẽnt hoc unuzne ĩ cos
ferro aut igne seuiret Annuissq
Marcellus iustis precibus de consi¬
lii sentencia edixit militib ut liuiꝰ
ait ne quis liberum corpus uiola¬
q nisi uitam sibi et filiis suis poscen¬
tes grauit̾ increpitos ad misericoͣ¬
diam petita conditõne recepit e¬
dicto ut diximus nequis liber ui¬
olaretur. Addit ualerius ubi lectũ
nescio edixisse eu nominati ut
Archimẽdis capiti parceretur. ꝙͣꝙͣ
illius ingenio atq ope multis et
noius Machinis ercogitatis adtu¬
tellam patrie di Romanor iucto¬
ria retardata eẽt. Fuit hic uir ꝗde
insignis astrologus et si cum Iuliꝰ
firmicus et ip̃e siculus nescio an
in uidia que inter pares precipue
ac uicinos regnat an quia sic opi¬
naretur mechanieu suum dicat.
Cum utrũq uere et astrologus in¬

Expanded text:
vult tale est: siquidem, cum in extrevult tale est: siquidem, cum in extremo positis Siracusanorum rebus per legatos miseri postulassent seu verius precati essent hoc unum, ne in eos ferro aut igne seviretur, annuissetque Marcellus iustis precibus, de consilii sententia «edixit militibus», ut Livius ait, «nequis liberum corpus violailque nisi vitam sibi et filiis suis poscentes, graviter increpitos ad misericordiam petita conditione recepit, edicto ut diximus nequis liber violaretur. 51 Addit Valerius, ubi lectum nescio, edixisse eum nominatim ut Archimedis capiti parceretur, quanquam illius ingenio atque opera multis et novis machinis excogitatis ad tutelam patrie diu Romanorum victoria retardata esset. 52 Fuit hic vir quidem insignis astrologus, etsi eum Iulius Firmicus et ipse siculus, nescio an invidia que inter pares precipue ac vicinos regnat an quia sic opinaretur, mechanicum summum dicat, cum utrunque vere et astrologus in
Abbreviated transcription (Latin):
breui uerboru ambitu consilium
fuit. S cũ plurima pertransire duo
quidem haudquaꝙͣ digna silentio
iusa sunt. Primu nempe Marcelł
ex minentib locis ingressus cum
urbem ornatissima sub oculis ha¬
busset fudisse lacrimas fertur. par¬
tim letas ut creditur partim pias
Nam et prosperis ceptoru suor ga¬
udebat euentib et fortuna mneli¬
te urbis miserabatur. ubi nõ solu
reguen nobilis insule fuerat sed
tocius grecie fata pependerant tot
illic classib tot exercitib tot duci¬
bus amissis urbis que tociens cũ
ip̃a carthagine ancipiti marte pu¬
gnauerat. tot claros reges habuer̾
tot tiramnos. ante alios hieronez
cuius multoꝵ ĩ populum Romaũ
atq ingentium meritoꝵ memoia
recens cẽt. hec omnia memorãtez
simulq animo prouidente fore
illico ut tot congesta seculis dies
unus euerteret.uiruz Egregiuz hu¬
manitas quedam ad lacrimas in¬
uitabat. Alterur quod taceri non

Expanded text:
brevi verborum ambitu consilium brevi verborum ambitu consilium fuit. 48 Sed cum plurima pertransirem, duo quidem haudquaquam digna silentio visa sunt. Primum nempe Marcellus ex eminentioribus locis ingressus cum urbem ornatissimam sub oculis habuisset, fudisse lacrimas fertur partim letas, ut creditur, partim pias, nam et prosperis ceptorum suorum gaudebat eventibus et fortunam inclite urbis miserabatur, ubi non solum regimen nobilis insule fuerat sed totius Grecie fata pependerant tot illic classibus tot exercitibus tot ducibus amissis, urbis que totiens cum ipsa Carthagine ancipiti Marte pugnaverat, tot claros reges habuerat tot tyrannos, ante alios Hieronem, cuius multorum in populum romanum atque ingentium meritorum memoria recens esset; hec omnia memorantem simulque animo providentem fore illico ut tot congesta seculis dies unus everteret, virum egregium humanitas quedam ad lacrimas invitabat. 49 Alterum quod taceri non
Abbreviated transcription (Latin):
cusanos imprimis pauefaceret ut
interi punice classis aduentuque
cum ingentibus copiis in sicilia
traiccerant aut omniu etiam ob¬
sessoru animis siracusani relictis
in urbe custodibus Magno equitũ
peditũq agmine ad uersus cõsu¬
lem egressi cum ex in sperato cum
obuium habuissent prelio uicti st̃.
ut deniq post longam nempe tri¬
ennii obsidionem ui simul et cõ¬
silio marceli urbs omĩu pene illa
etate opulentissima atq pulceriã
capta est non sine crebris interim
emptionib ⁊ labore multiplici at¬
q ingentitantũq ex eaprede re¬
dactum ꝙͣ tum uix capta carthagi¬
ne redigi potuisset. Cum qua tot
ꝑ annos alternãtib casib de impe¬
rio certabatur. hec omĩa ex pressu
excqui longum erat.tam multa
sunt cĩ et tam uaria ut mir nõ
sit si fatigauerint bellatores cum et
scriptores factigauerint et lectores
ad huc hodie fatigent quem laborẽ
et michi pariter et lectori demere

Expanded text:
cusanos in primis pavefaceret; 46 ut cusanos in primis pavefaceret; 46 ut interim, punice classis adventu que cum ingentibus copiis in Siciliam traiecerat auctis omnium etiam obsessorum animis, Siracusani relictis in urbe custodibus magno equitum peditumque agmine adversus consulem egressi, cum ex insperato eum obvium habuissent, prelio victi sunt; ut denique, post longam nempe triennii obsidionem, vi simul et consilio Marcelli urbs omnium pene illa etate opulentissima atque pulcerrima capta est, non sine crebris interim eruptionibus et labore multiplici atque ingenti, tantumque ex ea prede redactum quantum vix capta Carthagine redigi potuisset, cum qua tot per annos alternantibus casibus de imperio certabatur; hec omnia expressim exequi longum erat. 47 Tam multa sunt enim et tam varia, ut mirum non sit si fatigaverint bellatores, cum et scriptores fatigaverint et lectores adhuc hodie fatigent. Quem laborem et michi pariter et lectori demere
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ip̃e quidem expedito pro quo
uenerat Nolam repetiit ubi adu̾¬
sa correptus ualitudine ꝯtra suu
uotum aliquot otiosos egit dies.
Dum interea senatus ꝙ morte
Regis primu mox tirani pueri
ut sup̃ dc̃m est multi motus insi¬
cilia et graue bellum oriret eam
prouĩciam Marcello consuli cõpe¬
scendam dedit Ad quam ut uẽtur
est quenã sibi consilia ꝙͣ uaria ꝙ̃¬
q ad uersa qui motus que ue legi¬
tiones. quibusue inter hec artibus
Marcellus sese gesserit qualiterue
leontinos qui concordie ostabant
aggressus expugnauerit transfugi
omnib. Erant autem duomilia nir¬
gis cesis securibq percussis. qualr
demu siracusanos qui primum
pro Romanis senserant falsis ru¬
morib circũuentos ac tumultua¬
rie rebellantes obsederit. qualiter
inter obsidionez herbesum ac po¬
lorum urbes siculas uoluntaria ci¬
uium deditione receperit. Megañi
ex pugnatum direptũq subuerte¬
rit Quo exemplo scilicet alios sira¬

Expanded text:
est. 44 Ipse quidem, expedito pro quo est. 44 Ipse quidem, expedito pro quo venerat, Nolam repetiit, ubi adversa correptus valetudine contra suum votum aliquot otiosos egit dies; dum interea senatus, quod morte regis primum mox tyranni pueri, ut supra dictum est, multi motus in Sicilia et grave bellum oriretur, eam provinciam Marcello consuli compescendam dedit. 45 Ad quam ut ventum est, quenam ibi consilia, quam varia quamque adversa; qui motus, que ve legationes, quibus ve inter hec artibus Marcellus se se gesserit, qualiter ve Leontinos qui concordie obstabant aggressus expugnaverit, transfugis omnibus – erant autem duo milia – virgis cesis securibusque percussis; qualiter demum Siracusanos, qui primum pro Romanis senserant, falsis rumoribus circumventos ac tumultuarie rebellantes obsederit; qualiter inter obsidionem Herbesum ac Pelorum urbes siculas voluntaria civium deditione receperit, Megarum expugnatum direptumque subverterit, quo exemplo scilicet alios Sira
Abbreviated transcription (Latin):
ruzmiliũ armatorum presidio ẽ
reliquis copiis ad fabium prope¬
rauit. Cuiꝰ metu campanor mot̾
ille compressus est. Ceterũ cũ du¬
ob ducib totidemq exertib op¬
pidum illud oppugnaretur. et mł¬
ta quotidie uulnera Romani mi¬
lites uultis ac pectorib aduersis
exciperent et opinione segnius
cepta procederent. Fabius qui se
nior eẽt et grauior absistendu
conatu censebat mutili et rez par¬
uam s periculosam ac difficilem
omittenda. Multis undiq mag̾s
urgentib Marcello aliter uideba¬
tur futurum fortassis utilius non
cepisse cepta deserere indecor pror¬
sus et in utile. Esse enim in fama
magna rerum et minime spernẽ¬
da claris ducib momenta. hec su¬
adendo ostendendoq ꝙͣtu fame
detrimentu esset allaturum cepi¬
sse rem temere quam pauide de¬
stituerent euicit ut improposito
perstaretur. Itaq tametsi casiliu
recuperasse fabio tribuat̾ rite oĩa
extimanti Marcelli potius opus

Expanded text:
rum milium armatorum presidio, cum rum milium armatorum presidio, cum reliquis copiis ad Fabium properavit. 42 Cuius metu Campanorum motus ille compressus est. Ceterum, cum duobus ducibus totidemque exercitibus oppidum illud oppugnaretur et multa quotidie vulnera romani milites vultibus ac pectoribus adversis exciperent et opinione segnius cepta procederent, Fabius, qui et senior esset et gravior, absistendum conatu censebat inutili et rem parvam sed periculosam ac difficilem omittendam, multis undique magnis urgentibus. 43 Marcello aliter videbatur: futurum fortassis utilius non cepisse, cepta deserere indecorum prorsus et inutile; esse enim in fama magna rerum et minime spernenda claris ducibus momenta. Hec suadendo ostendendoque quantum fame detrimentum esset allaturum cepisse rem temere, quam pavide destituerent, evicit ut in proposito perstaretur. Itaque, tametsi Casilinum recuperasse Fabio tribuatur, rite omnia extimanti Marcelli potius opus
Abbreviated transcription (Latin):
plus ꝙͣ duomilia. Romanoꝵ Minꝰ
quadringentis. Die proximo Mar¬
celus uictor aciem campis expli¬
cuit. hanibal se uictum insilentio
confessus intra uallum se contimu¬
it. At die demu tercio silenti agmi¬
ne fusca nocte discessit omni capi¬
ende nole penitus spe proiecta rei
sepe quidem s semꝑer infeliciter
retentate. ¶Dumad nolam hec
gerntur casilinum Fabius maxi¬
mus obsidebat quod non armis
s fame ab hanibale expugnatu
Campano simul ac punico presi¬
dio tenebatur ad quod oppugnã¬
dum cum ad uersus Campanos
qui oppugnatione et obsidionẽ
impedire meditabant᷑ auxilio ege¬
ret seripxit college ut si tuto pos¬
set nec digressu eius amittende
Nole periculuz timeretur ad se ue¬
niret. ut comunicatis uirib cep¬
to simul insisterent. Alioquim se
aliunde subsidiu petituru. Adħ
marcellus rerum gerendanĩ cupi¬
dissimus nil aliud respondit. s
confestim relicto Nole nõ nͥ duo¬

Expanded text:
plus quam duo milia, Romanorum minus plus quam duo milia, Romanorum minus quadringentis. 39 Die proximo Marcellus victor aciem campis explicuit; Hanibal se victum in silentio confessus intra vallum se continuit, ac die demum tertio silenti agmine fusca nocte discessit, omni capiende Nole penitus spe proiecta, rei sepe quidem sed semper infeliciter retentate. 40 Dum ad Nolam hec geruntur, Casilinum Fabius Maximus obsidebat, quod non armis sed fame ab Hanibale expugnatum campano simul ac punico presidio tenebatur. Ad quod oppugnandum cum adversus Campanos qui oppugnationem et obsidionem impedire meditabantur auxilio egeret, scripsit college ut, si tuto posset nec digressu eius amittende Nole periculum timeretur, ad se veniret ut comunicatis viribus cepto simul insisterent: alioquin se aliunde subsidium petiturum. 41 Ad hec Marcellus rerum gerendarum cupidissimus nil aliud respondit, sed confestim, relicto Nole nonnisi duo
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ꝙ portis egrederetur Cla¬
udiu Neronem cũ electissimo
equitatu remotissima urbis por¬
ta per tenebras noctis emisera
iussum tacite cireuire agmen
hanibalis ut adeẽt in tempore
et conserto prelio terga hostis
inuaderet. Quđ cõsulis precep¬
tum claudius an errore an impe¬
dimento aliquo nam ignauiam
intanto uiro suspicari fas nõ est¬
et implere nequiuerit in dubio
fuit. Id quod constat illo absente
pugnatum est et uictoria Roma¬
noꝵr fuit. Que ne plena cõtingẽt
equitum fecit ab sentia sine ꝗb
insequi cedentem Marcellus hani¬
balem ueritus suos medio pugne
ardore continuit cecinitq receptui.
Certe cum finito prelio frustra uin
equisq lassatis. neq hoste conspec¬
to Claudius ad uesperam rediisset
a Consule amarissimis uerbis in¬
crepitus hoc inter cetera meruit
audire perte claudi Nero stetit
ne accepta olim clades ad camnas
hosti hodie redderetur. Cesa sunt ta¬
men hoc prelio in expleto hostui

Expanded text:
tamen quam portis egrederetur, Clatamen quam portis egrederetur, Claudium Neronem cum electissimo equitatu remotissima urbis porta per tenebras noctis emiserat, iussum tacite circumire agmen Hanibalis, ut adesset in tempore et conserto prelio terga hostis invaderet. 37 Quod consulis preceptum Claudius an errore an impedimento aliquo, nam ignaviam in tanto viro suspicari fas non est, implere nequiverit in dubio fuit. Id quod constat, illo absente pugnatum est; et victoria Romanorum fuit. Que ne plena contingeret equitum fecit absentia, sine quibus insequi cedentem Marcellus Hanibalem veritus, suos medio pugne ardore continuit cecinitque receptui. 38 Certe cum finito prelio, frustra viris equisque lassatis neque hoste conspecto, Claudius ad vesperam rediisset, a consule amarissimis verbis increpitus hoc inter cetera meruit audire: ‘Per te, Claudi Nero, stetit ne accepta olim clades ad Cannas hosti hodie redderetur’. Cesa sunt tamen hoc prelio inexpleto hostium
Abbreviated transcription (Latin):
hispania assignatus est. ¶Per id
tempus insicilia morte hieronis
siracusi regis qui amicitia cum
Romanis Quinquegĩta annis
sũma fide seruerat moriensq regͦ¬
uerat ut pari fide ĩꝑpetuum serua¬
retur. translato ad nepotem eius
pueru regno eoq asus illicet
interfecto mutatus tocius insule
status erat. propt̾ hoc igit̾ simul
et bello turbidu Italie Itatu cũ
sũmis ducibus egere tẽpora ui¬
derentur cũ fabio ereatus cõsul
tercio marcellus et aprincipib
Nolanis accitus ut conatib rur¬
sus insanientis plebis occurre¬
ret nolam rediit atq hanibalẽ
qui neapolitanis et Cumanis
finib uastatis ad capienda diu
optata urbem uocatus aplebe
ueniebat in p̃o in eam firmo ꝓ¬
posito impediuit. processit tamͣ
nichilominꝰ hanibal. Cui appro¬
pinquanti egressus obuia Mã¬
celus nõ erup̾tionib ut pride
s instructa acie pugnaturus aꝑ¬
tam sui copiam hosti fecit. Ante

Expanded text:
Hispania, assignatus est. 34 Per id Hispania, assignatus est. 34 Per id tempus in Sicilia morte Hieronis siracusii regis, qui amicitiam cum Romanis quinquaginta annis summa fide servaverat moriensque rogaverat ut pari fide in perpetuum servaretur, translato ad nepotem eius puerum regno eoque a suis ilicet interfecto, mutatus totius insule status erat. 35 Propter hoc igitur simul et bello turbidum Italie statum, cum summis ducibus egere tempora viderentur, cum Fabio creatus consul tertio Marcellus et a principibus nolanis accitus, ut conatibus rursus insanientis plebis occurreret, Nolam rediit atque Hanibalem, qui neapolitanis et cumanis finibus vastatis ad capiendam diu optatam urbem vocatus a plebe veniebat, immisso in eam firmo presidio impedivit. Processit tamen nichilominus Hanibal. 36 Cui appropinquanti egressus obviam Marcellus, non eruptionibus ut pridem sed instructa acie pugnaturus, apertam sui copiam hosti fecit. Ante
Abbreviated transcription (Latin):
hinc inde frenauerat iuxta acie
decertatu est acerrimis ducum
adhortationib utroq exercitu
iritato uictus ad extremũ ha¬
nibal et in dignans incastra se
retulit que oppugnare molien¬
tes Romanos dux Marcellus ⁊
satis in presens acturatus inhi¬
buit et in urbem compulit. Ma¬
gna nõmͦ nobilium s nolane ⁊̃
plebis exultacione que hactenꝰ
aliena cum primu Romane fa¬
uere cepit in dustrie breuilicet
hoc improposito duratura. Cesa
et capta penor decẽmilia. Roma¬
nor Mille aut minus hac acie pe¬
riere. hec uictoria nõ tm̃ in urbe
amica mutatione animoꝵ fecit
ut diximꝰ s hostium etiã in castris.
Itaq teitiu post diem de exercitu
hanibalis. Mille ducentis septu¬
aginta duo Numide simul hispa¬
niq equites ad Marcellu tr̃asfu¬
gerũt quor fideli et egregia opera
eo in bello usa est res publici. Quo
merito post belli finem ager utris¬
q. Numidis in africa hispanis in

Expanded text:
hinc inde frenaverat, iusta acie hinc inde frenaverat, iusta acie decertatum est. Acerrimis ducum adhortationibus utroque exercitu irritato, victus ad extremum Hanibal et indignans in castra se retulit. 32 Que oppugnare molientes Romanos dux Marcellus, satis in presens actum ratus, inhibuit et in urbem compulit magna non modo nobilium sed nolane etiam plebis exultatione, que hactenus aliena tum primum romane favere cepit industrie, brevi licet hoc in proposito duratura. Cesa et capta Penorum decem milia, Romanorum mille aut minus hac acie periere. 33 Hec victoria non tantum in urbe amica mutationem animorum fecit ut diximus, sed hostium etiam in castris. Itaque tertium post diem de exercitu Hanibalis mille ducenti septuaginta duo Numide simul Hispanique equites ad Marcellum transfugerunt; quorum fideli et egregia opera eo in bello usa est respublica. Quo merito post belli finem ager utrisque, Numidis in Africa Hispanis in
Abbreviated transcription (Latin):
quen et seru auxiliũ prope fle¬
biliter nec sine uirgiis ĩplorare.
Aquo cũ querelis parcere iussi
promissa ope redussent consecu¬
tus hanibal nolam uenit.simul
cũ supplem̃to erercitus tunc for¬
te carthagine destinato. Ibi Ca¬
lus eadem qua prius ritione rẽ
gessit intra urbem se cõtinuit.
Muroru custodia prĩcipibus
nolanis credidit Quib nõ ut
plebi s usq adeo fidebat ut eis
eu hoste colloqui ꝑmitteret. Qi¬
bus colloquiis effectum est. ut
hanibal cognita ad Romanum
imperium illor fide atq ideospe
proditionis amissa aperta urbe
u inuaderet. Quod marcellus ĩ¬
telligens portis subito pate factis
erupit. Et ni imber uolentissimꝰ
flãmantes animos diremisset
pugna insignis illo die cepta e¬
rat. trux procella Romanos ĩtra
urbem penos in castra cõpulit
penor pauci Romanoꝵ nullus
eo die periit. Tertia de hinc luce
nã mediu tempus uigis imber
occupauerat ⁊ pugne auidos x¬

Expanded text:
queri et serum auxilium prope flequeri et serum auxilium prope flebiliter nec sine iurgiis implorare. 28 A quo cum querelis parcere iussi promissa ope rediissent, consecutus Hanibal Nolam venit simul cum supplemento exercitus tunc forte Carthagine destinato. Ibi calus eadem qua prius ratione rem gessit: intra urbem se continuit, murorum custodiam principibus nolanis credidit, quibus non ut plebi sed usque adeo fidebat ut eis cum hoste colloqui permitteret. Quibus colloquiis effectum est ut Hanibal, cognita ad romanum imperium illorum fide atque ideo spe proditionis amissa, aperta urbem vi invaderet. 30 Quod Marcellus intelligens, portis subito patefactis erupit et, nisi imber violentissimus flammantes animos diremisset, pugna insignis illo die cepta erat. Trux procella Romanos intra urbem, Penos in castra compulit; Penorum pauci, Romanorum nullus eo die periit. 31 Tertia dehinc luce, nam medium tempus iugis imber occupaverat et pugne avidos
Abbreviated transcription (Latin):
uicisse tantũ s etiam pertulisse ⁊
ab eo iunci desiisse quid nͥ uicto¬
ria ingens eẽt. hanibale inde
digresso Marcellus portis clau¬
sis et custodibus nequis egredi
posset adhibitis oor in foro de
proditorib questione habita se¬
ptuaginta ⁊ eo amplius clande¬
stini cum hoste colloquii cõuic¬
tos damnatosq proditionis se¬
curi percuti ussit et bona omĩu
publicari Inde cum hanibal Ca¬
silinum dura uigeret obsidione
optabat marcellus egentib atq
orantib opem ferre. S hinc uul¬
turnus amrus supra solitu me¬
dio tumens retardabat. hinc no¬
lani et Acerrani ne digressu suo
campanor illos in cursib expo¬
neret multis cum precib detine¬
bant. Nole autem nõ otiosame¬
git moram. s quotidie hyrpiõr
atq samnitiu peruastatis finibꝰ
eo calamitatum duos prepoten¬
tes populos redegit et memini¬
sse illos ueter cogeret e rumnar
et legatis ad hanibalez se destos

Expanded text:
vicisse tantum, sed etiam pertulisse et vicisse tantum, sed etiam pertulisse et ab eo vinci desiisse, quid nisi victoria ingens esset? 25 Hanibale inde digresso Marcellus, portis clausis et custodibus nequis egredi posset adhibitis, mox in foro de proditoribus questione habita, septuaginta et eo amplius clandestini cum hoste colloquii convictos damnatosque proditionis securi percuti iussit, et bona omnium publicari. 26 Inde cum Hanibal Casilinum dura urgeret obsidione, optabat Marcellus egentibus atque orantibus opem ferre, sed hinc Vulturnus amnis supra solitum medio tumens retardabat, hinc Nolani et Acerrani, ne digressu suo Campanorum illos incursibus exponeret, multis eum precibus detinebant. 27 Nole autem non otiosam egit moram, sed quotidie Hirpinorum atque Samnitium pervastatis finibus, eo calamitatum duos prepotentes populos redegit, ut et meminisse illos veterum cogeret erumnarum, et legatis ad Hanibalem se desertos
Abbreviated transcription (Latin):
nam contempneret᷑ paucitate.
Appropinquãte igitur muris ha¬
nibale media ingenti strepitu a¬
perta marcellus ip̃e equitũ pedi¬
tumq acie magno impetu ⁊ cla¬
more in aciem hostis in uehitur.
turbauitq eam subitus tumultꝰ.
s ubi dextra leuaq portas ȧbas
aperiri pariq unpetu legatos in¬
structis aciebus in se ruere seq
undiq peti uidit hanibal non
diu passus impressione mctus
in castra se retulit duob milib
ac trecentis suor hoc congressu
amissis. Quidam scriptoru net̾¬
um affirmant nõ nisi unũ ex Ro¬
manis periisse. Quod pugnante
in asia Alexandro forsitam cre di
posset. Pugnante aute in italia
hanibale prorsus ueri faciem nõ
habet Ego igitur hec in medio re¬
linquens issud assero quod est
certum et auͤtor probatissimum
uisum est quonia silicet hec quã¬
tũcũq uctoria maior multo ꝙͣ
pro numero cesor fuit Nam hani¬
balem semꝑ uincere solitum nõ

Expanded text:
nam contemnerent paucitatem. nam contemnerent paucitatem. 23 Appropinquante igitur muris Hanibale, media ingenti strepitu aperta, Marcellus ipse equitum peditumque acie magno impetu et clamore in aciem hostis invehitur. Turbavitque eam subitus tumultus; sed ubi dextra levaque portas ambas aperiri parique impetu legatos instructis aciebus in se ruere seque undique peti vidit Hanibal, non diu passus impressionem, victus in castra se retulit, duobus milibus ac trecentis suorum hoc congressu amissis. 24 Quidam scriptorum veterum affirmant nonnisi unum ex Romanis periisse; quod pugnante in Asia Alexandro forsitan credi posset, pugnante autem in Italia Hanibale prorsus veri faciem non habet. Ego igitur hoc in medio relinquens, illud assero quod et certum et auctorum probatissimis visum est, quoniam scilicet hec quantacunque victoria maior multo quam pro numero cesorum fuit. Nam Hanibalem semper vincere solitum non
Abbreviated transcription (Latin):
uitq modis oĩb fortunã prelii
tentare. Itaq cũ quotidie hanib¬
bal suos in aciem sub signis edu¬
ceret/ nec quisꝙͣ se aut importis
aut in muris ostenderet suspi¬
catus colloquia cũ nolanis habi¬
ta e rupisse et operepretiu ratus
urbem aggredi ut quicqd id eẽt
quod eum latebat emergẽt ferri
scalas et machinas et apta oppu¬
gnadis urbibus instrumenta aꝑ¬
plicariq muris imperat. Marcellꝰ
ad omnia intentus illud prouid¬
it imprimis nequis Nolanus põ¬
tas muros ue urbis attingeret. Ip̃e
tribus portis que in castra hostiuui
uerse erant tres instruxit acies ɨ
mediam que directius obuersa
erat anibali ip̃e cũ omĩ robore ⁊
Romano obtinuit equitatu. ad
alias duas sub duobus legatis ti¬
rones sotiosq equites et leuem
distribuit armatura. lixis et Ca¬
lonibus sequi uissis ut in utilis
turba puluere et clamore magni
spetiem preberet exercitus. Sciens
ꝙ hostes nichil magis ꝙ̃ Roma¬

Expanded text:
vitque modis omnibus fortunam prelii vitque modis omnibus fortunam prelii tentare. 21 Itaque, cum quotidie Hanibal suos in aciem sub signis educeret nec quisquam se aut in portis aut in muris ostenderet, suspicatus colloquia cum Nolanis habita erupisse et opereprecium ratus urbem aggredi ut quicquid id esset quod eum latebat emergeret, ferri scalas et machinas et apta oppugnandis urbibus instrumenta applicarique muris imperat. 22 Marcellus ad omnia intentus illud providit in primis, nequis nolanus portas murosve urbis attingeret; ipse tribus portis que in castra hostium verse erant tres instruxit acies: mediam, que directius obversa erat Hanibali, ipse cum omni robore et romano obtinuit equitatu, ad alias duas sub duobus legatis tirones sotiosque equites et levem distribuit armaturam, lixis et calonibus sequi iussis, ut inutilis turba pulvere et clamore magni speciem preberet exercitus, sciens quod hostes nichil magis quam roma
Abbreviated transcription (Latin):
nullus Romanis ducib fidelior
militarit. Nemo magis adnisus
sit Romanũ nomen attollere. Ne
q ideo plebeius furor demptolic
capite quieuit. quin hanibale No¬
lam post euersam nuceriam rede¬
unte plebs ad deditione rursus
intenderet.interq eos ac Cartha¬
ginenses nocturcia colloquia sere¬
rentur. et conuentu eẽt ut Mar¬
cello qui suos magis metuens ꝙͣ
hostes sub ad uentu hanibalis ĩ¬
tra urbem se receperat mnaciem e¬
gresso. Ip̃i suis Nobilib interfectis
et direptis Romanoꝵ sarcinis mu¬
ros urbis inuaderent. et clausas
Marcello portas hanibali aperirẽt.
Que ubi marcello aprincipib nũ¬
tiata sunt laudauit quidem eorũ
diligentiam. ip̃e uõ iustam ĩpro¬
ditores iram distulit ueritus neꝗ
motus orrirent᷑. In eo rerũ statuti
aduersa plebe tam propinquo ho¬
ste periculosi demu omĩa cireu¬
spectans ad id animu intendit
quod naturaliter appetebat decre¬

Expanded text:
nullus romanis ducibus fidelior nullus romanis ducibus fidelior militarit, nemo magis adnisus sit romanum nomen attollere. 19 Neque ideo plebeius furor, dempto licet capite, quievit quin, Hanibale Nolam post eversam Nuceriam redeunte, plebs ad defectionem rursus intenderet, interque eos atque Carthaginenses nocturna colloquia sererentur et conventum esset ut, Marcello qui suos magis metuens quam hostes sub adventum Hanibalis intra urbem se receperat in aciem egresso, ipsi suis nobilibus interfectis et direptis Romanorum sarcinis muros urbis invaderent et clausas Marcello portas Hanibali aperirent. 20 Que ubi Marcello a principibus nuntiata sunt, laudavit quidem eorum diligentiam; ipse vero iustam in proditores iram distulit, veritus nequi motus orirentur in eo rerum statu, tam adversa plebe tam propinquo hoste, periculosi; demum omnia circumspectans, ad id animum intendit quod naturaliter appetebat, decre
Abbreviated transcription (Latin):
prius prelio illo cruentissimo et
tius actis abstitisse ꝙͣ te nõ unus
alterue hostium cuneus.S hoĩu
atqequor et tocius nostri exercitꝰ
ruina subrueret. Digne ig̾ amici¬
tia bonor. et imprimis Romaõr
pro quibus hec egens ego te ma
micis uelim quod tuo fiet cum
honore tuoq cum c uomodo. Ne¬
q tua uirtus apud me aut glo¬
ria carebit aut premio. Quoq fa¬
miliarius mecu crebriusq cõ
uersaueris eo michi eris accepti¬
or. his tamen suauib uerbis ac
promissis dona addidit. Equin
de sius oblectissimu et bigatos
nummos aurcos quingentos qͦs
illi iussus questor numerauit de¬
inde adlictores uersus uidete m¬
quid ut quotiens hic egregius
uir ad me uenire uoluerit sibi. ad¬
tus liber sit. hac tanta reꝵ ⁊ uerbor
lenitate letissimu dimisit. et hac
noua mansuctudine sic ueterem
hanibalis benignitatem obruit
sic durum acerrimi iuuenis am¬
mu deliniuit ut ex eo die sotior

Expanded text:
prius prelio illo cruentissimo et prius prelio illo cruentissimo et tuis actis insignibus abstitisse, quam te non unus alter ve hostium cuneus sed hominum atque equorum et totius nostri exercitus ruina subrueret. 16 Digne igitur amicitia bonorum et in primis Romanorum pro quibus hec egeris, ego te in amicis velim. Quod tuo fiet cum honore tuoque cum commodo, neque tua virtus apud me aut gloria carebit aut premio; quoque familiarius mecum crebriusque versaberis eo michi eris acceptior’. 17 His tam suavibus verbis ac promissis dona addidit: equum de suis electissimum et bigatos nummos aureos quingentos, quos illi iussus questor numeravit. Deinde ad lictores versus: ‘videte’ inquit ‘ut quotiens hic egregius vir ad me venire voluerit sibi aditus liber sit’. 18 Hac tanta rerum et verborum lenitate letissimum dimisit, et hac nova mansuetudine sic veterem illam Hanibalis benignitatem obruit, sic durum acerrimi iuvenis animum delinivit, ut ex eo die sotiorum
Abbreviated transcription (Latin):
publica ẜ uitute pensare. Id ne¬
quicꝙͣ seꝑe experto stimulus al¬
ter accesserat Romani merituᷤᷤ
ducis pauor his perplessus an¬
gustiis festinabat uł implere⁊
quod optabat uł euadere quod
horrebat. Itaq toto animo uel
proditione uł transfugiu cogi¬
tabat. sic affectum cõtemplatus
pretor et intelligens tallis uiri ꝓ¬
positum non spernendu.s qua¬
primũ illum uł supplitio perdẽdu
uel beneficio acquirendu. Ultiũ
hoc elegit utilius ratus ademptũ
hosti uirum sibitam strenuũ que¬
siuisse quam hosti dum taxat abstu¬
lisse. Itaq se uocatum sic aloquitur
Suspicor te amice multos ut moᷤᷤ
est tua impatria in uidos hr̃e qd̃
nemo tuor me detus uirtutib
certiorem fecent s quoniam qui
romanis in Castris militasti igno¬
tus esse non potes didici ego ex
cõmilitonibus tuis quot ⁊ quã¬
ta pro Romani nominis honore
sepe gesseris nominatiz Camnẽsi
acie nec labore uictum nec tenidre

Expanded text:
publica servitute pensare. Id nepublica servitute pensare. Id nequicquam sepe experto stimulus alter accesserat: romani meritus ducis pavor. His perplexus angustiis, festinabat vel implere quod optabat vel evadere quod horrebat; itaque toto animo vel proditionem vel transfugium cogitabat. 14 Sic affectum contemplatus pretor, et intelligens viri talis propositum non spernendum sed quamprimum illum vel supplicio perdendum vel beneficio acquirendum, ultimum hoc elegit, utilius ratus ademptum hosti virum sibi tam strenuum quesivisse quam hosti duntaxat abstulisse. 15 Itaque sevocatum sic alloquitur: ‘Suspicor te, amice, multos ut mos est tua in patria invidos habere, quod nemo tuorum me de tuis virtutibus certiorem fecerit; sed quoniam, qui romanis in castris militasti, ignotus esse non potes, didici ego ex commilitonibus tuis quot et quanta pro romani nominis honore sepe gesseris, nominatim cannensi acie nec labore victum nec terrore
Abbreviated transcription (Latin):
fame expugnatam ciuib qui sa¬
lutem pacti erant dimissis mer¬
mibus diripuit et incendit. ⁊
¶hec inter Marcellus nolam ob¬
tinebat non magis suor uiriu
respectu que sane illi imp̃sentia
haud quaꝙͣ magne erant quã
fide principu urbis illius una¬
nimi ad Romanum nom̃ plebs
autẽ contra ad hanibalem pro¬
na et suspecta Romanis et inui¬
sa erat. Nemo tamen intota ple¬
be suspectior ꝙͣ l.Bantius quidã
egregius bello iur et monini tũc
sotior equitatu factis animoq
clarissimus. S hanibali benesi¬
cus astrictus ingentib quem
scilicet ad camnas pro romaĩs
militante uulnerib multis af¬
fectum e cesoru cumulo semi¬
animez eductu hanibal et cura¬
ri benignissime fecerat et cura¬
tum ornatũq munerib insue¬
ta pietate remiserat. Huius ille
memor officii liberalitate hos¬
tis optabat quãdo alit̾ nõ poss
patrie deditione suamq propͥã
libertatem ac priuatu munus

Expanded text:
fame expugnatam, civibus qui safame expugnatam, civibus qui salutem pacti erant dimissis inermibus, diripuit et incendit. 11 Hec inter Marcellus Nolam obtinebat non magis suarum virium respectu, que sane illi in presentia haudquaquam magne erant, quam fide principum urbis illius unanimi ad romanum nomen. 12 Plebs autem contra ad Hanibalem prona et suspecta Romanis et invisa erat; nemo tamen in tota plebe suspectior quam L. Bantius quidam, egregius bello vir et in omni tunc sotiorum equitatu factis animoque clarissimus, sed Hanibali beneficiis obstrictus ingentibus; quem scilicet ad Cannas pro Romanis militantem, vulneribus multis affectum, e cesorum cumulo semianimem eductum Hanibal et curari benignissime fecerat et curatum ornatumque muneribus insueta pietate remiserat. 13 Huius ille memor officii liberalitatem hostis optabat, quando aliter non posset, patrie deditione suamque propriam libertatem ac privatum munus
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ eẽt festinare solitus. In¬
de eum cum exercitu Casilini cu¬
stodie intentu quod uariis per
id tempus modis ab hanibale
retentum est legatio uolani Se¬
natus adiit nuntiãs Nolanam
plebem totam c̃ẽ hanibalis. Se
autem Romanor numero ĩpa¬
res s simulato consensu rem
ineum diem ingenio distulis¬
sent. sub obtentu ex plorãdi quaᷤᷤ
cũ peno conditiones amicitie
habituri sint. Iam nolanũ agrũ
hostis ẽẽ mox futura urbe nisi
celeri remedio suecurrat. Cõmẽ¬
data fide nobiliu cum certa spe
propinqui auxilii remissa lega¬
tio precib additis ut quib arti¬
bus rem trassissent ad huc pau¬
lulu extraherẽt. Ip̃e paucis post
dieb consecutus nolam uenit
Quo comperto hanibal nolanis
finib digressus Neapolim petiit
uanaspe illectus nobilem urbẽ
litoriam capiendi Quam cũ et
Cuuum consensu et Romano⁊
presidio defensam egregie reppe¬
risset Nucerium se cõnuertit. ꝙͣ

Expanded text:
plurimum esset festinare solitus. 8 Inplurimum esset festinare solitus. 8 Inde eum cum exercitu Casilini custodie intentum, quod variis per id tempus modis ab Hanibale retentatum est, legatio nolani senatus adiit nuntians nolanam plebem totam esse Hanibalis, se autem Romanorum, numero impares sed qui simulato consensu rem in eum diem ingenio distulissent sub obtentu explorandi quas cum Peno conditiones amicitie habituri sint: iam nolanum agrum hostis esse, mox futuram urbem nisi celeri remedio succurratur. 9 Commendata fide nobilium, cum certa spe propinqui auxilii remissa legatio, precibus additis ut quibus artibus rem traxissent adhuc paululum extraherent; ipse paucis post diebus consecutus Nolam venit. 10 Quo comperto Hanibal nolanis finibus digressus Neapolim petiit, vana spe illectus nobilem urbem litoream capiendi, quam cum et civium consensu et romano presidio defensam egregie repperisset, Nuceriam se convertit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nec salus speraretur nec mͦ nicto¬
riam insignem sed opima etiã
spolia cesi Regis tercius a Romu¬
lo Ioui feretrio reportauit. hac
uictoria confirmatis et nil iam
mnͤtuentib animis transgressus
padum multa in subrium oppi¬
da atq int̾ cetera mediolanum
urbem iam tũc florentissimã ex¬
pugnauit. His peractis merito
Romam rediens triumpho. ¶Re¬
liqua in id tempus excedũt quo
belli punici tempestas ꝑ italiam
se uiebat. Igit post camnensez cla¬
dempretor Marcellus cum apd̃
hostiam eẽt nauigaturus in sicili¬
am q̃ illi prouintia obuenerat cõ¬
festim infelici rumore accepto ⁊¬
mlites quos in classem scripxe¬
rat Romam urbis presidiũ desti¬
nauit et terciam legione classi
deputatam sub tribuno militu
cũ theanum premisisset. Ip̃e cu
expeditis classe college credita sa¬
nusiu quo infausti exercitus re¬
liquie quo ue etia consul p̃ceps
et totius mali causa confugerat
festinauit. Eo semp ubi periculi

Expanded text:
nec salus speraretur, non modo victonec salus speraretur, non modo victoriam insignem sed opima etiam spolia cesi regis tertius a Romulo Iovi Feretrio reportavit. Hac victoria confirmatis et nil iam metuentibus animis, transgressus Padum multa Insubrium oppida atque inter cetera Mediolanum, urbem iam tunc florentissimam, expugnavit, his peractis merito Romam rediens triumpho. 7 Reliqua in id tempus excedunt quo belli punici tempestas per Italiam seviebat. Igitur post cannensem cladem pretor Marcellus, cum apud Hostiam esset, navigaturus in Siciliam, que illi provincia obvenerat, confestim infelici rumore accepto milites, quos in classem scripserat, Romam ad urbis presidium destinavit; et tertiam legionem classi deputatam sub tribuno militum cum Theanum premisisset, ipse cum expeditis, classe college credita, Canusium, quo infausti exercitus reliquie quove etiam consul preceps et totius mali causa confugerat, festinavit, eo semper ubi periculi
Abbreviated transcription (Latin):
terribilis hostiu multitudo atq
improuisus occursus cõst̾natis
atq actonitis omnibꝰ ꝙ nulla
se cuiꝙͣ uł defensionis uł fuge
saltem facultas ostenderet. Ipe
ut erat imꝑt̾ritus animi rẽ est
ausus cui nescio an simile aliqo
usꝙͣ seriptum sit. multi enĩ in cõ¬
sulto sese morti ac temerarie ob¬
iecerunt. Huic uero et cõsilum
subitum repentina necessitas
et constantia agendiq fidutiã
presentissima uirtus dedit cum
nõ eẽt alia spes salutis. Itaq regẽ
ip̃m ex habitu cognitu cõspica¬
tus cogitansq qd̾ accidit quia
si illum sterneret omĩu uictor
euaderet in opino et horrendo
impetu hostilem aciem in uectꝰ
in eum minime detrectantem
fulmineum ruit in morem Eqͦ
detractum dicto citius obtrũcat.
Quatam meredibili audacia suc¬
cessu comprobata tam prospero
et erepti Romani equites intul¬
lerũt signa et exterriti hostes ter¬
ga uerterunt. Ip̃e ex eo prelio uñ

Expanded text:
terribilis hostium multitudo atque terribilis hostium multitudo atque improvisus occursus, consternatis atque attonitis omnibus quod nulla se cuiquam vel defensionis vel fuge saltem facultas ostenderet, ipse, ut erat imperterritus animi, rem est ausus cui nescio an simile aliquid usquam scriptum sit. 4 Multi enim inconsulto se se morti ac temerarie obiecerunt; huic vero et consilium subitum repentina necessitas, et constantiam agendique fiduciam presentissima virtus dedit, cum non esset alia spes salutis. 5 Itaque regem ipsum, ex habitu cognitum, conspicatus cogitansque quod accidit, quia si illum sterneret omnium victor evaderet, inopino raptim et horrendo impetu hostilem aciem invectus, in eum minime detrectantem fulmineum ruit in morem, equoque detractum dicto citius obtruncat. Qua tam incredibili audacia successu comprobata tam prospero, et erecti romani equites intulerunt signa et exterriti hostes terga verterunt. 6 Ipse ex eo prelio, unde
Abbreviated transcription (Latin):
Arcus claudiꝰ mar¬
cellus Ingentis ar¬
dentis q aĩmi uir
fuit bellator acerri¬
mus et ab eo quez
p̃missimus diuer¬
sus. Ille enim cautior hic promp¬
tior deniq unus ex paucis inque
omni clarus hystoria. s impͥmis
uirgiliano carmine nobilis. Sic
eniz de hoc loquens ait. Aspice ut
insignis sposiis Marcellus opimiᷤᷤ
ingreditur. uictorq uiros suꝑe¬
minet omnes plura quidez uri
huiꝰ inlaudem dici poterant. płꝰ
nequaꝙͣ. Quid ẽ eni hominiet
quid eẽ põt amplius ꝙ omnes
excellere. Quanꝙͣ illud uirgilius
non tam ueri studio dixerit᷑ ꝙͣ la¬
udandi illu alterum qui hunc
ibi sequit marcellum. Iste enim
multos. S omnes haud dubie
non excellit. Hic igitur marcellꝰ
inter finem belli punici primi ⁊
principium secundi Consul ad¬
uersus rebellantes gallos. cum
ad padi ripam prop̾e clastidiu
oppidum iuridomiaru regem
gentis illius exercitu maximo
sub nixum et insperato obiiu
habuisset eẽtq sue pancitati ure

Expanded text:
arcus Claudius Marcellus ingentis ardentisque animi vir fuit, bellator acerrimus et ab eo quem premisimus diversus ille enim cautior hic promptior, denique unus ex paucis inque omni clarus historia sed in primis virgiliano carmine nobilis. Sic enim, de hoc loquens, ait: Aspice ut insignis spoliis Marcellus opimis Ingreditur, victorque viros supereminet omnes. 2 Plura quidem viri huius in laudem dici poterat, plus nequaquam: quid est enim homini et quid esse potest amplius quam omnes excellere? Quanquam id Virgilius non tam veri studio dixerit quam laudandi illum alterum, qui hunc ibi sequitur, Marcellum; iste enim multos sed omnes hauddubie non excellit. 3 Hic igitur Marcellus, inter finem belli punici primi et principium secundi consul adversus rebellantes Gallos, cum ad Padi ripam, prope Clastidium oppidum, Viridomarum regem gentis illius exercitu maximo subnixum ex insperato obvium habuisset, essetque sue paucitati iure
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ut Reduci Iuuenũ nullus oc¬
curreret. Et sue hec siue alia ẽ ca¬
usa uictorias uiri lego. triũphu
et Gallicum bellum isset. et forte
cum aliis equestri exercitio exper¬
riretur cursu precipiti prolapsus
post triduum expirauit. Ita sepe
in opini uiroꝵ illustrium casus
sunt.
De marco ualerio Coruino.

Expanded text:
sic ut reduci iuvenum nullus ocsic ut reduci iuvenum nullus occurreret; et sive hec sive alia est causa, victorias viri lego, triumphum et gallicum bellum isset et forte cum aliis equestri exercitio experiretur, cursu precipiti prolapsus post triduum expiravit. Ita sepe inopini virorum illustrium casus sunt. DE MARCO VALERIO CORVO.
Abbreviated transcription (Latin):
dedit obinsigne urtutis. Tantũ
deniq momenti in hoc duello fuit
ut nocte proxima clam Gallor ex¬
citus ab scenderet uirhic magnꝰ
imprimis ut ait cicero et qui ꝑ ĩ¬
dulgens ĩ patrem idem acerbe se¬
uerus in filium fuit quẽ quia cõ¬
tra Consulum e dictũ prouocatus
cum hoste pugnasset ꝙͣ uis uicto¬
rem ussit interfici. Bello latmno
quod eius t̾ͥcio cõsulatu ad ueserĩ
gestum est quo fusi cesiq adeo
latim fuere ut ingentis exercitus
uir pars quarta ꝑfuerit. Atq ubi
ea cõsulis fuit ut constet quac̃q
ĩ parte dux fuisset eo in clinat᷑a
fuisse iuctoria. ¶His peractis cũ
post dies paucos latini stultis cõ¬
siliis instigati in aciem rediissẽt
Idem consul manlius ad triffaũ
illis obui tanta eos strage deleuit
ut latini omnes et Camꝑani exẽ¬
plum secuti sese dederent. Ip̃e ge¬
mina clarus uictoria domũ redi¬
it apprime patrib carus. Iuuen¬
tuti aute et tũc et semꝑ inuisus.

Expanded text:
dedit ob insigne virtutis. Tantum dedit ob insigne virtutis. Tantum denique momenti in hoc duello fuit, ut nocte proxima clam Gallorum exercitus abscederet. 6 Vir hic «magnus in primis», ut ait Cicero, «et qui perindulgens in patrem, idem acerbe severus in filium» fuit; quem, quia contra consulum edictum provocatus cum hoste pugnasset, quamvis victorem, iussit interfici bello latino, quod eius tertio consulatu ad Veserim gestum est; quo fusi cesique adeo Latini fuere, ut ingentis exercitus vix pars quarta superfuerit, atque ubi ea consulis virtus fuit, ut constet quacunque in parte dux fuisset eo inclinaturam fuisse victoriam. 7 His peractis, cum post dies paucos Latini stultis consiliis instigati in aciem rediissent, idem consul Manlius ad Trifanum illis obvius tanta eos strage delevit, ut Latini omnes et Campani, exemplum secuti, se se dederent. 8 Ipse gemina clarus victoria domum rediit, apprime patribus carus, inventuti autem et tunc et semper invisus,
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudine in solita ponte occupa¬
to prouocaret ad prelium singu¬
lare siꝗs cẽt Romanoꝵ fortis ⁊¬
uir Esitantib aliis dictatorem
tor tuo in iussu extra ordinez pu¬
gnare ausi Non si michi uictoria
certa sit S si tu permiseris osten¬
dam egͦ illi belue me ex illa stirpe
natur cẽ que Gallos tarpeia de ru¬
pe de iccerit. Imo nõ inqt dicta¬
tor .i. felix bene iuuãtib diis Egre¬
gie adolescens et ĩ patrez ⁊ ĩpa¬
triam uota pictate memorabilis.
hac obtenta licentia hostem exul¬
tante more gentis et armis au¬
reis gloriante fortis ip̃e magis
ꝙͣ ornatus miles et utilib mag̃
ꝙͣ fulgentib armis instructꝰ Re¬
petito uulnere confixu strauit.
Cui exanimi nichil amplius in¬
tulit ludibru S torquez unu au¬
reu dum taxat illi creptu collo
suo ut erat cruentus aptauit. hĩc
militari suor gaudio ac fauore
ortum torquati nomen.Coronã
pret̾ hec aurea dictator illi dono

Expanded text:
gnitudine insolita ponte occupagnitudine insolita ponte occupato provocaret ad prelium singulare, siquis esset Romanorum fortis vir, hesitantibus aliis, dictatorem tor, tuo iniussu extra ordinem pugnare ausim, non si michi victoria certa sit; sed, si tu permiseris, ostendam ego illi belue me ex illa stirpe natum esse, que Gallos Tarpeia de rupe deiecerit’. ‘Imo vero’ inquit dictator ‘i felix bene iuvantibus diis, egregie adolescens et in patrem et in patriam nota pietate memorabilis’. 4 Hac obtenta licentia, hostem exultantem more gentis et armis aureis gloriantem, fortis ipse magis quam ornatus miles et utilibus magis quam fulgentibus armis instructus, repetito vulnere confixum stravit. 5 Cui exanimi nichil amplius intulit ludibrii, sed torquem unum aureum duntaxat illi ereptum collo suo, ut erat cruentus, aptavit; hinc militari suorum gaudio ac favore ortum Torquati nomen. Coronam preter hec auream dictator illi dono