comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolurtatemanimi: aua circa natuẽ
infirmitatem uidentur ꝯsistere. Est
pterea dictum ẽ. ut hac diffinitione
uolens anolente discerneretur.
xuolimtate itaq peccata ꝓcedunt q̃
ua ẽ animi. alia carnis. Infirmitas aĩ
ẽ ignorintia. carnis in frrmitas. eeiꝰ
concupiscentia. Exutraq autẽ infirm¬
itate q̃ procedunt. et imputant᷑ adre¬
ram. et̾i Dequibuslam ignorãtib di¬
ctum est. Siꝗs ignorat ignorabr. tales
tate ꝓceclunt. q̃nature langore fiunt
Que nisi imputarentur adpenam. ne¬
quaquã apłs lege carnis grauatus di¬
ceret. Infelix ego homo.ꝗs me libabĩ
decorꝑe mortis huius:⁊ cet. Siue ergo
penes uoluntatem. siue penes infir¬
mitatem reccata ꝯsistant. semꝑ ĩputã¬
tur adpenam. cui sententis illud au¬
gusti. de uera religione ꝯtrarium ee ui¬
detur. usq adeo peccatum uoluntario¬

Expanded text:
voluntatem animi, alia circa naturae voluntatem animi, alia circa naturae infirmitatem videntur consistere. Est pterea dictum est, ut hac definitione volens a nolente discerneretur. § 1. Ex voluntate itaque peccata procedunt, quae lia est animi, alia carnis. Infirmitas animi est ignorantia; carnis infirmitas est concupiscentia. Ex utraque autem infirmitate quae procedunt imputantur ad poenam. Unde de quibusdam ignorantibus dictum esttate procedunt quae naturae languore fiunt, quae, nisi imputarentur ad poenam, nequaquam Apostolus lege carnis gravatus diceret: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? etc. Sive ergo penes voluntatem, sive penes infirmitatem peccato consistant, semper imputantur ad poenam. § 3. Cui sententiae illud Augustini de vera religione c. 14. contrarium videtur: Usq
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicitur. Episcopus autem die do¬
minico causam examinat.sacerdos in¬
ficiatur crimensibi iliatum. quorũdã
clicorum sibi patrocinia querit. Iuiuõ¬
ñsine pretio patrocinantur.Iandẽ
demum solus ep̃s. absq synodali aucli¬
entia illum sententia ferit. Querit̃:
autem primo.aneaque mente aliena¬
ta fũnt sint imputanda. Secundo.
an inpensis patrocinus. liecat cũcis
munera exigere.ertio: an exmuli¬
eris confessione.iste sit condempnã¬
dus. Quarto: an die dominico.eius
sit causa uentilanda. Quinto: ans
neganti: purgatio sit deferenda Se¬
xtoꝰ. aneius ꝯfessio: cruciatibus sit ex¬
torquenda. Septimo: an absq syno¬
cdali aucdientia: ep̃s ualeat sacerdotẽ
dampnare. Otauo: sisponte confe¬
sus. aut abaliis conuictus fuerit. qd̃
an orclinationem peccauĩnt. ansusce¬
ꝑtiorinis officium exequi sibi liceđ.
ñsint imputanda. facile uid̾tur pꝰ¬
se probari peccata namq: alia peneᷤ

Expanded text:
esse dicitur. Episcopus autem die Doesse dicitur. Episcopus autem die Dominico causam examinat. Sacerdos inficiatur crimen sibi illatum; quorundam clericorum sibi patrocinia quaerit; illi vero non sine pretio sibi patrocinantur; tandem demum solus et absque synodali audientia illum sententia ferit. Quaeritur autem an ea, quae mente alienata fiunt, sint imputanda? Secundo, an pro impensis patrociniis liceat clericis munera exigere? Tertio, an ex mulieris confessione iste sit condemnandus? Quarto, an die dominico ejus causa sit ventilanda? Quinto, an sibi neganti purgatio sit deferenda? Sexto, an ejus confessio cruciatibus sit extorquenda? Septimo, an absque synodali audientia episcopus valeat sacerdotem damnare? Octavo, si sponte confessus aut ab aliis convictus fuerit, quod ante ordinationem peccaverit, an suscepti ordinis officium exsequi sibi liceat?non sint imputanda, facile videtur posse probari. Peccata namque alia penes
Abbreviated transcription (Latin):
intercedat non eos temere defendat.
u qui infurtis publicis implicatis: ano¬
bis ñuideantur iniuste defendi. ne
opinione male egentium. ex indiscre¬
te defensionis ausu. innos ullo mõ t̃n¬
feramus. siquantum dec⁊ eccłam am
monendo.uerbum intcessiois adhibẽ¬
do: quibus ualetis succurrite. ut et ali
inquantitate rei. quam mnaffectu fu
ĩmaioribus si s̃ inminoribus iudicatur¬
tur. ñ enim quod furto ablatum ẽ. sed
mens furantis attenditur. Quomõ in
fornicatione. ñ idcͥco diu̾sa sit fornicati¬
o. simulier pulchra. aut deformis an¬
euia. aut ingenua. paupera. aut opu¬
ienta. s qualiscumq ilia fuĩt. una est
fornicatio. ita infurto quantũcumq
quisq abstulit. furti erimen in currit:
crimine carnis lapsus eẽ ꝑhibetur. antẽ
quam sacerdotalem beneictionemꝯse¬
queretur. Postquam uõ sacerdotiũ
adeptus est. infurorem uersus q̃ndam
interfecit. N ecuꝑata uõsanitate. ap̃
ep̃m accusatur ab ea cum qua lapsus

Expanded text:
intercedat, non eos temerario ausu defendat. Hi, qui in furtis publicis implicati sunt, a nobis non videantur injuste defendi, ne opinionem male agentium ex indiscretae defensionis ausu in nos ullo modo transferamus; sed, quantum decet Ecclesiam admonendo et verbum intercessionis adhibendo quibus valetis succurrite, ut et ilin quantitate rei quam in affectu furmajoribus, sed et in minoribus etiam judicatur. Non enim quod furto ablatum est, sed mens furantis attenditur, quomodo in fornicatione, non idcirco diversa sit fornicatio, si mulier pulchra aut deformis, ancilla, aut ingenua, pauper aut opulenta; sed qualiscunque illa fuerit, una est fornicatio. Ita in furto quantumcunque quis abstulerit, furti crimen incurrit. crimen carnis lapsus esse perhibetur ante quam sacerdotalem benedictionem consequeretur. Postquam vero sacerdotium adeptus est, in furorem versus quendam interfecit. Recuperata vero sanitate apud episcopum accusatur ab ea, cum qua lapsus
Abbreviated transcription (Latin):
ortatibus probatur. Quarum prima
est illa scẽ nicene sy nodi qua dicitur
Monachorum conuersatio abomnb
monachorum conuersatio: ⁊uita se¬
cundum ethimologiam nois aboĩb di¬
screpet. Monachus enim grece. latine
firmiter. ⁊ indissolubiliter om̃s p̃cipi¬
mus. ut aliquis monachus penitentia
nemini tribuat nisi inuicem ut iusti
est. Mortuum non sepeluat nisi inmo¬
nastio monachum secum commorantẽ
uł si fortuitu quemquam aduenien¬
tium fratrum ibi mori contingit.¬
Astrictionẽ et ecclasticum mistium qli
clasticis obsequuis defurre. et ĩ potest¬
monachica regula ordinate ꝑsistere
ut ip̃e distrittionem monastu teneat
qui cotidie inministio eccłastico. cogit̾

Expanded text:
oritatibus probatur, quarum prima oritatibus probatur, quarum prima est illa sanctae Nicaenae Synodi, qua dicitur : C. I. Monachorum conversatio ab omnibmonachorum conversatio et vita secundum etymologiam nominis ab omnibus discrepet. Monachus enim graece, latine firmiter et insolubiliter omnes praecipimus, ut aliquis monachus poenitentiam nemini tribuat, nisi sibi invicem, ut justum est; mortuum non sepeliat, nisi monachum in monasterio secum commorantem, vel si fortuito quemquam advenientium fratrum ibi mori contigdistrictionem et ecclesiasticum ministerium quiasticis obsequiis deservire, et in monachica regula ordinate persistere, ut ipse districtionem monasterii teneat, qui cotidie in ministerio ecclesiastico cogitur
Abbreviated transcription (Latin):
habebat parrochitanam ecclam instituit i¬
batem mouctur aclicis baptismalis ec¬
cle incuius diocesi parrochiana ilia ec¬
cła consistebat. Hic primum qr̃. utrĩ
monachis liceat officia ppłis celebrare
penitentiam dare. et baptizare. S ccło:
si contigit eos capellam habere epãli
beneficio. anabeis sint instruende. An
abepis. Tertio aniura eccłarum p̃scͥo¬
tione tollantur. Quarto: sieccła adũsꝰ
ecclam prescribat. an⁊ monastium ad¬
uersus eccłam prescribere possit. Qum¬
tor si capeliam in suo territorio edifica¬
tam. iure territorus sibi uendicare ua¬
pelilam illam irrepserit ancadat acau¬
sa. ut eccła cui p̃sid. ñultra hat̃ iis re¬
spondendi qsuus pastor illicite usur¬
paurt. Septimo. queritur: si laici capel
lam tenebant ut quibusclam moris est
inmanibus abbatis eam refutauĩnt. et
adordiandam tradiderunt an cons¬
ensu eporum. ⁊ cłicorum abbas possit
a ꝓplis celebtare ñ possint. młtis auet¬

Expanded text:
habebat parochialem ecclesiam; instituit ibatem movetur a clericis baptismalis ecclesiae, in cujus dioecesi prochiana ecclesia illa consistebat. Hic primum quaeritur, utrum monachis liceat populis officia celebrare, poenitentiam dare et baptizare? Secundo, si contigerit eos capellas habere episcopali beneficio, an ab eis sint instituendae, an ab episcopis? Tertio, an jura ecclesiarum praescriptione tollantur? Quarto, si ecclesia adversus ecclesiam praescribat, an etiam monasterium adversus ecclesiam praescribere possit? Quinto, si capellam in suo territorio aedificatam jure territorii sibi vendicare vapellam illam irrepserit, an cadat a causa, ut ecclesia, cui praesidet, non ultra habeat jus reposcendi quod suus pastor illicite usurpavit? Septimo quaeritur, si laici capellam illam tenebant ut quibusdam moris est et in manibus abbatis eam refutaverint, et ordinandam tradiderint, an consensu episcopi et clericorum abbas possit a populis celebrare non possint, multis auct
Abbreviated transcription (Latin):
um multe suꝑinnocentiam ordinis cłi¬
corum actenus emanauer̃ sententie
patrum. ⁊ nullatenus ip̃orum firmari
quiuerit correctio morum usq adeo
sententiam iudicantium protraxer
comissaculparũ. at ñ tm̃ feretur ⁊̃ ultio ĩ
actores scelerum. uerum ⁊ in progenie
cilia. uel exingenue detestando conu¬
biomnhonore constitui filios procreaue¬
rint: illi quidem ex quibus geniti pro¬
bantur: canonica censura dampnentur
proles autem aliena pollutione rata
ñ solum hereditatem nunquam accipi
sunt uaire ꝑhenni manebunt. tem ex¬
conc̃ martini p̃. Qui confitetur se añ
orcdinationem peccasse ñ sacrific conui¬

Expanded text:
Cum multae super incontinentia ordinis clericorum hactenus emanaverint sententiae Patrum, et nullatenus ipsorum formari quiverit correctio morum, usque adeo sententiam judicantium protractavere commissa culparum, ut non tantum ferretur ultio in auctoribus scelerum, verum et in progenie  ex ancillae, vel ex ingenuae detestando connubio in honore constituti filios procrearent, illi quidem ex quibus geniti probantur canonica censura damnentur. Proles autem aliena pollutione non non solum hereditatem nunquam accipiesunt, jure perenni manebunt. C. IV. Qui confitetur se ante ordinationem peccasse non sacrificet; con
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ autem pb̃ri. uel diaconi fuĩnt ac dem.¬
ep̃s. legitimo numero collegarũ: quos
ab eodem accusati petieruit.i. una secũ
epõrum causas discutiant eadem dicri
dilatione.⁊ acoĩone remotionũ⁊ discus¬
sione causarum. int̃ accusatores ⁊ eos ꝗac¬
cus antur forma seruata. Reliquoꝵ uo
elicorum causas ⁊̃ solus ep̃s loci agno
sionem aliorum epõrum ñ suorũ clicoꝵ
dicitur. sine quorum p̃sentia eius sen¬
tentia irrita erit. Unde in cart̾ conẽ.¬
ulliuss causam episcopus audiat.
ipiscopus nullius causam audiat absꝙ p̃¬
sentia suorum clicorum. Alioquin irrita e¬
rit sententia ep̃i. nis. p̃sentia clicorum fir¬
sy nodo canonice uocati sacerdotes dam
ac ministris solus nonorem dare pot̃.s¬
solus auferre ñ pot̃. Si enim hi qui in sło
adominis suis honorem lib̾tatis adẽpti
blice Ap̃pretores ac presides tribunali fo
erint accusiti: quantomagis huꝗdiuini:
altaribus conseerati honore eccłastico de¬
corantur: Qui profecto abuno dampnai

Expanded text:
i autem presbyteri vel diaconi fuerint acrius episcopus legitimo numero collegarum, quos ab eodem accusati petierint, id est una secum ipsorum causas discutiat eadem dierum et dilationum et a communione remotionum, et discussione personarum, inter accusatores et eos, qui accusantur, forma servata. Reliquorum autem clericorum causas etiam solus episcopus loci agnossionem aliorum episcoporum, non suorum clericorum dicitur, sine quorum praesentia ejus sententia erit irrita. Unde in Conullius casam episcopus audiat. Episcopus nullius causam audiat absque praesentia suorum clericorum; alioquin irrita erit sententia episcopi, nisi clericorum prsynodo canonice c ministris solus honorem dare potest, auferre non potest. Si enim hi, qui in saeculo a dominis suis honorem libertatis adepti blice apud proceres tribunali foro fuerint accusati, quanto magis hi qui divinis altaribus consecrati honore ecclesiastico decorantur? Qui profecto nec ab uno damnari,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ uuncit hnc mundum. ⁊ quia ñ dantis
sed accipientis fit dicente beato ier̃ ⁊ bãto¬
augustmo adcredendum oĩum anime
baptismus est ꝑfectus. ⁊ in omni sacerdo
pture concordans ait. priusquam audia ᷤ
ne iudicaueris quemquam. atq añ ꝓba¬
tionem accusationis illate. neminem a
tua coĩone suspendas. quia ñ statim qui
accusatur reus est. sed qui conuincitun¬

Expanded text:
que vincit hunc mundum. Et quia non dantis, que vincit hunc mundum. Et quia non dantis, sed accipientis sit, docente sancto Hieronimo, ad credendum in omni anima baptismum esse perfectum, et in omni sacerdotipturę concordans ait: Priusquam audias, ne iudicaveris quemquam, atque ante probationem accusationis illate neminem a tua comunione suspendas, quia non statim qui accusatur reus est, sed qui convincitu
Abbreviated transcription (Latin):
si tm̃ proreligione nomen pbri porti.
Si autem ñ ip̃e confessus fuĩt s et aba¬
uo publice conuictus. nec hoc ip̃m ha¬
beat. ut nomen pb̃ri portet. Similit̃:
dediaconibus obsuandum ẽ. ut si ip̃i
confessi fuerint ordinem diaconi ac¬
cerdotis qui ab eccłe tolleratur licite¬
inadulterio. siue dehoc fama sola re¬
sꝑsus ẽ. debeatis coĩonem susciꝑe nec¬
ne respondemus ñpotest aliquis quã¬
tumcumq pollutus sit sacram̃ta diui¬
na polluere que purgatoria cuncta¬
rum contagionum existunt. qualiscũq
enim sacerdos sit q̃ sancta sunt coinqnati¬
non possunt. idcirco abeo usquequo e¬
piscoporum iudicio reprobetur: coĩo ꝑ¬
cum recipienda est. qm̃ malibona mini¬
strando se tm̃mõ ledunt. Et cerea¬
accensa fax accensa sibi quidem detͥm̃t̃
prãt. uõ aliis lumen intenebris minist¬
trant. ⁊ uñ aliis comodum exhibr iñ si¬
bi dispendium prebet. Sumite ergo ab
omni sacerdote intrepide xp̃i mistia qm̃

Expanded text:
m pro religione nomen presbyteri portet. Si autem non ipse confessus, sed ab alio publice convictus; nec hoc ipsum habeat, ut nomen presbyteri portet. Similiter et de diaconibus observandum est: ut si ipse confessus fuerit, ordinem subdiaconi recerdotis, qui ab ecclesia toleratur, licitein adulterio, sive de hoc sola fama respersus est, debeatis communionem recipere necne, respondemus: Non potest aliquis quantumcunque pollutus sit, sacramenta divina polluere, quae purgatoria cunctarum contagionum existunt. Qualiscunque enim sacerdos sit, non possunt. Idcirco ab eo, usquequo episcoporum judicio reprobatur, communio percipienda est, quoniam mali bona ministrando se tantummodo laedunt; et cerea fax accensa sibi quidem detrimentum praestat, aliis vero lumen in tenebris subministrat, et unde aliis commodum exhibet, inde sibi dispendium praebet. Sumite ergo ab omni sacerdote intrepide Christi mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
ui admiserit corꝑale peccatum offerat.
peccata censuerunt plurim. ⁊ orinatio¬
nem priuari. Quod si dehis ñsuit conffes
nere fuerit inuolutus sese aminisfio co¬
tes altario si carnis fragilitate delique¬
rint episcopi arbitrio subiacebunt.
i qui altario dei ẜuiunt. si subito ĩfle¬
da carrus fragilitate corruerunt. ⁊ dõre
spiciente digne penituer. itaut mortifi¬
cato corpore cordis contritio sacrifi¬
crum deo offerant. maneant inpote¬
state pontificis. uł ueracit᷑ afflictos ñ
diu suspenđe. uel desidiosos prolixiori
tempore abeccle corpore segregare i
ta tñut sic officiorum loca recipiant.
nepossint adaltiora officia ulterius
ꝓmoueri. Quod siterato uelut canes
aduomitum reuersi fuint ñ solumdi¬
nem. nisi inexitu non ꝑcipiant. Item

Expanded text:
ui admiserit corporale peccatum, et peccata censuerunt plurimi etiam ordinatione privare. Quod si de his non fuerit confessnere fuerit involutus, sese a ministerio cotes altario si carnis fragilitate deliquerint, episcopi arbitrio subjaceant. qui altario serviunt, si subito carnis fragilitate corruerint, et Domino respiciente digne poenituerint, ita ut mortificato corpore cordis contriti sacrificium Deo offerant, maneant in potestate pontificis, vel veraciter afflictos non diu suspendere, vel desidiosos prolixiori tempore ab Ecclesiae corpore segregare: ita tamen, ut sic officiorum loca recipiant, ne possint ad altiora officia ulterius promoveri. Quod si iterato velut canes ad vomitum reversi fuerint, non solum di communionem, nisi in exitu non percipiant. Item
Abbreviated transcription (Latin):
non nullos grãfauoris sublimant. ita
quosdam odio inuidiaq: numiliant
rum crimen ñapprobant. Eps enim sa¬
c̃dotib ac ministris solus honorem da¬
re potest.Solus auferre ñ potest. Si enĩ
hii qui insclo adominis suis honorẽ liber¬
tatis ademptisunt infuitutis nexum
ñrei soluuntur. uusi publice apptore t¬
inagis hu quidiuinis altaribus consecti

Expanded text:
nonnullos gratiae favore sublimant, ita nonnullos gratiae favore sublimant, ita quosdam odio invidiaque permoti horum crimina non approbant. Episcopus enim sacerdotibus ac ministris solus honorem dare potest, auferre non potest. Si enim hi, qui in saeculo a dominis suis honorem libertatis adepti sunt, in servitutis nexum non revolvuntur, nisi publice apud proceres tmagis hi qui divinis al
Abbreviated transcription (Latin):
cum milites absoluit aumculo iuram̃¬
ti quod factum ẽ his cpis qui aplicaa
uctoritate apontificali gradu depo¬
do sanctorum predecessorum nrore
sttuta tenentes eos qui excoi catis fi¬
delitate. aut sacram̃to ꝯstricti sunt a¬
postolica auctoritate a sacram̃to ab
uapicerisi. Ante quam reconcuentur
fudelatat ẽ excoicatis nullus sercare co
ip̃i quam dui excoĩcatus est. ẜ uiant ꝓ¬
hibemus qui si sacram̃ta pretendint
moneantur. oportere iagis deo ser¬
ure quam hominib ficieutattm eniã¬
xpiano principi iurauerunt deo cuiq
sanctis aduersantibus eorum p̾cepta c¬
calcanti: nulla cohibentur auctoritate
tia sacerddotem dampnari inspalensi cõ¬
odeiectum ⁊ innocentem exilio condẽp¬
natum. que in ordine suo rursus restitu¬
urãm decreiimus. ut iuxta scõrum putrũ
synodalem sententiam. nllum rirm sine
tis qui indiscussos potestate trrannica
ñ auctoritate canonica dampnant. sic̃

Expanded text:
cum milites absolvit a vinculo juramencum milites absolvit a vinculo juramenti quod factum est his episcopis, qui apostolica auctoritate a pontificali gradu depoNos, sanctorum praedecessorum nostrorum statuta tenentes, eos, qui excommunicatis fidelitate aut sacramento constricti sunt, apostolica auctoritate a sacramento abV. Ante quam reconcilientur, fidelitatem excommunicatis nullus servare cogipsi, quamdiu excommunicatus est, serviant, prohibeto. Qui si sacramenta praetenderint, moneantur, oportere Deo magis servire quam hominibus. Fidelitatem eniiano principi jurarunt, Deo ejusque sanctis adversanti, et eorum praecepta calcanti, nulla cohibentur auctoritate tia sacerdotem damnari, in Hispalensi Cono dejectum, et innocentem exsilio condemnatum. Quem rursus ordini suo restituram decrevimus, ut juxta priscorum Patrum synodalem sententiam nullus virorum sine ti sunt qui indiscussos potestate tyrannica, non auctoritate canonica, damnant; et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quibus illis se coacti uiolentias impioꝵ
obligauerant canonice absolmus et
ne ilia fuentur uetuimus. tam prefatũ
archiepm treuerensem quam eius p̃posi¬
tum ⁊ om̃s quitunc temporis captise il¬
lis quoquo modo obligauerãt. neq ul¬
iam eos prom̃ infamiam. uł calũpni¬
propham dominus dicit clissolue colui¬
gationes impietatis ⁊ cet̾. Quĩ⁊ prefato¬
Fratrinrd. filiisq treuerensis eccłe. illiꝰ¬
q defensorib hec inmandatis lamus
t fpũali simul ⁊ materiali gladio. tam¬
diumalignos pittus eorumq fautoẽs
Asoluit. cum aliquos asiuis dignitati¬
bus deponit. Unde gelasius anastasio
imꝑatori. Pontificalis auctoritas auiti
mento fidelitatis non nullos ab soluito
uus item romanus pontifex.⁊acharias
s. regem francorum. ñtam prosuis no¬
quitatib quam proeo quocl tante po¬
testatierat inutilis aregno deposuit
cius loco substituit. omnesq francige
nas aiuram̃to fidelitatis absoluit qd
q̃ exfrequerti auctoritate agit sca eccla

Expanded text:
quibus illi sese, coacti violentia impiorum, obligaverunt, absolvimus; et ne illa serventur, vetuimus, tam praefatum archiepiscopum Trevirensem, quam ejus praepositum, et omnes qui tunc temporis capti, se illis quoquo modo obligaverunt, neque ullam eos proinde infamiam, aut calumniprophetam Dominus dicit: Dissolve colligationes impietatis. Quin fratri nostro, filiisque Treverensis ecclesiae, illiusque defensoribus haec in mandatis damus, ut spirituali simul et materiali gladio tamdiu malignos illos eorumque fautores absolvit, quum aliquos a sua dignitate deponit. Unde Gregorius Papa : C. III. Pontificalis auctoritas a mento fidelitatis nonnullos absolvit. Alius item Romanus Pontifex, Zacharias scilicet, regem Francorum non tam pro suis iniquitatibus quam pro eo, quod tantae potestati erat inutilis, a regno deposuit, et ejus locum substituit, omnesque Frnas a juramento fidelitatis absolvit: quod etiam ex frequenti auctoritate agit sancta Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
iacita scłaria dominicis diebus u̾t ali
p̃cipuis festis. seu̃ inhis dieto inquib
legitima ieiunia celebrantur. sccm ca
nonicam constitutionem miname fieri
ut nulia iudiciaria potestas. licentiã
habeat sua auctoritate xp̃ianos adp¬
lacitum bannire insupradictis dieb
undieccłam orationibusq uacandiu
berus habeatur facuitas. Item adri
ecrimine sibi illato diaconus tuus ue¬
rissime fatebatur se immunem. uerũ¬
tñ si supplicio habeatur. ⁊ accusatores
idonei repꝑiuntur. ⁊testes quales sac̾
canones sanctiunt. accito tecum cer¬
to epõrum numero: accusatores ueni
ant uocetur ⁊ p̃e aldricus diaconus
⁊ si negauerit uentiletur causa canoni¬
ce ⁊ si uł sponte confessus: ut legitimis
testib fucrit approbatus: canonicafe¬
riatur sententia. Quod si nec sponte ꝯ¬
pubuco examine.s coram te ⁊ aliquã¬
tispereuerentissimis ꝓbris.⁊ diaconib
tue eccłe. secreto iram̃to se purificr. et
deinceps bon testimonii eum annun¬

Expanded text:
acita saecularia dominicis diebus, vel aliis praecipuis festis, seu etiam in his diebus, in quibus legitima jejunia celebrantur, secundum nonicam constitutionem minime  fierut nulla judiciaria potestas licentiam habeat sua auctoritate Christianos ad placitum bannire in supradictis diebusundi ecclesiam orationibusque vacandi liberius habeatur facultas. C. III. Decrimine sibi illato diaconus tuus verissime se fatebatur immunem. Verumtamen si suspicio habetur, et accusatores idonei reperiuntur, et testes quales sacri canones sanciunt, adscito tecum certo episcoporum numero veniant accusatores, vocetur et ipse Aldericus diaconus, et si negaverit, ventiletur causa canonice; et si vel sponte confessus, vel legitimis testibus fuerit approbatus, canonica feriatur sententia. Quod si nec sponte cpubtis reverendissimis presbyteris et diaconis tuae ecclesiae secreto juramento se purificet. Et tu deinceps boni testimonii eum annun
Abbreviated transcription (Latin):
ibericerte si sola obstinatione ab eccłastico
corpore sunt scissi. inreatina sicut petisti in¬
sula ut exulentur p̃dicto defensori duximꝰ
inuingendũ. Item leo pp̃. Nullus mona¬
chus preter dominisacerdotes audiat

Expanded text:
iberi. Certe si sola obstinatione ab ecclesiastico iberi. Certe si sola obstinatione ab ecclesiastico corpore sunt scissi, in Reatina sicut petisti insula ut exsulent, praedicto defensori duximus injungendum. C. XIX. Nullus monachus praeter Domini sacerdotes audeat
Abbreviated transcription (Latin):
sinus. nepie defuctorum uoluntates tia
quod absit remissione cassertur. Itemge
lasius. Testatoris arbitrium seruãri opo
postulat ex iusta dispensatione testatois
fuandum arbittium. Item exc̃. triburicsi.
upicumq facultas rerum⁊ oportunitas
tẽporum suppetit. ⁊cet̃. Sicut in cod capło su¬
nastium sepulturam eligere uoluit lib̾e
amonachis potest sepellmnꝰ. Vñ liquido col¬
ugitire ꝓhibitionem illam nicene synodi
ꝓpͦter improbitatem circumuagantiũ fa
chi qu sinelicentia ep̃iuagantur. ad
uidãmo ꝓpria loca redire cogantuꝵ
utati eccłastice inferuntur. ⁊ diuersorurdo¬
mos corrumpunt. Statuit ergo hec scãs¬
nodus hos primum comoneri. ut exeant
deregia ciuitate. demum eos inuitos dcici.
solitaro. Monachi circumuagantes ꝑde¬
robinum fensorem sunt compellendi.
pscudo monachos. iohi defensori p̃cipimus
ut eas debeant detinere. quatinus siquam
desidant sue contentionis rationem cogno¬
scere adnos ut informentur debeant exh¬

Expanded text:
aut defunctorum voluntates tua quod absit! remissione cassentur. C. XV. Testatoris arbitrium servari oportpostulat, ex justa dispositione testatoris servandum arbitrium. C. XVI.Ubicunque facultas rerum et opportunitas temporum suppetit, etc.,  sicut in eodem capite sunasterium sepulturam sibi eligere voluerit, libere a monachis potest sepeliri. Unde liquido colligitur prohibitionem illam Nicaenae synodi propter improbitatem circumvagantium esse chi, qui sine licentia episcopi vagantur, ad propria loca redire cogantur.litati ecclesiasticae inferunt, et diversorum domos corrumpunt. Statuit igitur sancta synodus hos primum commoneri, ut exeant a regia civitate; demum eos invitos dejici, XVIII. Monachi circumvagantes per defensores sunt compellendi.pseudomonachos Joanni defensori praecipimus ut eos debeat detinere, quatenus, si quam desiderant suae contentionis rationem cognoscere, ad nos ut informentur debeant exh
Abbreviated transcription (Latin):
dus. uł contumeliosus extitĩt iNosẽ
natu. uł aliquam causam habuit: atb
uicinis ep̃ĩs. sidiaconus est qui arguitil
tib audiatur. Vniuersi ep̃i dixerunt cõ¬
tundi deb ꝯtumatia.s superbia inomni¬
bus frangi. cauise uõ ꝓpersonis ab instatu¬
to numero. audiantur. Item exconcͥcar¬

Expanded text:
dus vel contumeliosus exstiterit in majorem natu vel aliquam causam habuerit, a tribus vicinis episcopis, si diaconus est qui arguitur; tibus audiatur. Universi episcopi dixerunt: Contundi debet contumacia, et superbia in omnibus frangi: causae vero pro personis ab statuto numero audiantur. XII. Ut pa
Abbreviated transcription (Latin):
tione.aut extorta ꝯ fessione. quem quã
udicari. cum magis cordis inspector sit
ano condempnari examine. quem dñs
suo refuauit iudicio. sioĩa namq in hae
so uidicanda eent. locum diuina iudi¬
scãm sedem quod pudeo dicere ñ solum
sacerdotali. si etiam oĩ xp̃iano noĩ ẽ imi¬
micum.i. quod ñnulli. ep̃os aut sacer¬
dotes. aut metu compellunt. aut uiex¬
torquent. aut fraude decipiunt aliq̃s
ꝯfessionis sue. inaltam partem qua dbe¬
at utteras scribe. &t ꝓsuarum n reꝗsi¬
tione causarum. aut quod deterius ẽ ali¬
enierroris secte scripturas facere.⁊ ꝓpris
manib roborare. ⁊ coram ppłis recitare.
atq confiteri alios dicunt carceribus. et
ergastulis retrudi. ut saltim his territi
bus ncompulsa. ẜ spontanca fieri deb
refpicit deus adcogitationes ⁊ sponta¬
neas uoluntates. quam ad actus si psurs¬
plicitatem. aut necessitatem fuerit.

Expanded text:
cione aut extorta confessione quemquam cione aut extorta confessione quemquam iudicare, cum magis inspector sit ano condemnari examine, quem dominus suo reservavit iudicio. Si omnia namque in hoc seculo iudicata essent, locum divina iudidicere, et non solum sacerdotali, sed etiam omni Christiano nomini est inimicum, quod nonnulli episcopos vel sacerdotes aut metu compellunt, aut vi extorquent, aut fraude decipiunt, aliquas confessionis suae in alteram partem, quam debeant, literas scribere, aut pro suarum non requisitione causarum, aut quod deterius est pro alieni erroris secta scripturas facere, et propriis manibus roborare, et coram populis recitare atque confiteri. Aliquos dicunt carceribus et ergastulis retrudi, ut saltem his territi ibus non compulsa, sed spontanea fieri debet, respicit Deus ad cogitationes, et spontaneas voluntates, quam ad actus, qui per simplicitatem, aut per necessitatem fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ccontra inexodo legitur quod fili isrł
exituri deegẏpto: Auicins suis acceper̃
mutuo uasa Aurea ⁊ argentea. exquibus
postea edificauer̃ tabernaculum domino.
uer aprorima sua uasa argentea. et au¬
putare debi: adexpoliandum isto modo
ꝓxintum. hoc eruim deus iussit: qui no¬
uuerit quid quemq patioporteat. nec
isrlite surtum fecerunt. s deo iuben¬
ti caiisfium prebuerunt  Item o¬
prohibita s⁊ nomine furti omnis ili¬
eita usurpatio rei aliene inteiugitur.
enale est occulte auferre: furari.
multomaioris pene est: uisibiliter e¬
ripere. Auferre ergo noienti. siue oc¬
culte siue palam: nab p̃ceptum suũ.
furticnim nomine. bene intelligias
omnis illicita usurpatio rei aliene. nõ
ueteris t ⁊̃ rapinam intelligi uoluit.
Aparte enim totum significauit. ꝗc¬

Expanded text:
Contra in Exodo legitur, quod filii Israel, exituri de Aegypto, a vicinis suis acceperunt mutuo vasa aurea et argentea, ex quibus postea aedificaverunt tabernaculum Domino. lier a proxima, vasa aurea et arputare debet eproximum. hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec ahelitae furtum fecerunt, sed deo iubenti ministerium praebuerunt: quemprohibita. Sed nomine furti omnis illicita usurpatio rei alienae intelligitur. enale est occulte auferre. Multo majoris poenae est visibiliter eripere. Auferre ergo nolenti, sive occulte, seu palam, habet praeceptum suum. Furti enim nomine bene intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienae. Non et rapinam intelligi voluit. A parte enim totum significavit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodus ẽ neutrum uiuari. quamgua¬
ri alterum.Iõq incausis pecuniariis in¬
tueniere. ñẽ sacerdotale.Inquibus nõ
potest fieri qn frequenter ledatur alt̃
ꝗuincitur qm interressoris beneficio¬
se uictum arbitratur. Sacerdotis ẽ igit̃
nulli nocere. prodeẽ uelle omnib posse
el y mosine et sacrificia. non placent¬
criptum est deo quȩ offerunt᷑ ex scełe

Expanded text:
commodius est neutrum juvari quam gravari alterum. Ideoque in causis pecuniariis intervenire non est sacerdotis, in quibus non potest fieri, quin frequenter laedatur alter, qui vinciturse victum arbitratur. Sacerdotis est igitur nulli nocere, prodesse velle omnibus; posse Eleemosynae et sacrificia non placent Deo, quae offeruntur ex scele
Abbreviated transcription (Latin):
uo septuagies. Si cecitas ignorantie sim¬
utantur. q̃ lamuo minime cecuis mamo
si debitum sue uxori se crederes recilere
aienam polluit ñ est reus aduitern
Si aute lado ut exercitatione uiruemł
uenatione iaculum rnttens aliquem
perat Quia abeo penitus hoc debnẽe a¬
uenum homicidium cius nabetur. Menͦ
uo alienata furore. cum sui corpis nõ
sit: e orumq amittit reatum ñ ꝯtrahit.
q facultatem delibanti ãnabuit. m̃
pupillo ⁊ furioso inmaleficus fubue¬
nitur ut neis imputentur ad penamõ
exmentis dcubatione ⁊ pcesser. Qdñ
solum humanis. sretiã diuris iegios a

Expanded text:
tas. Sed cecitas ignorantie simutantur, quedam vero que minime. Cecus namque, si debitum sualienam polluit, non est reus adulterii. Si autem ludo, vel exercitatione virium, vel venatione jaculum mittens aliquem perimat, quia ab eo penitus hoc debet esse alienum, homicidii reus habetur. Mens vero alienata furore, quum sui compos non sit, eorum, quae admittit, reatum non contrahit, quia facultatem deliberandi non habuit. Unde pupillo et furioso in maleficiis subvenitur, ut non eis imputentur ad poenam quae ex mentis deliberatione non processerunt. Quod non solum humanis, sed etiam divinis legibus
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊ symonie ostendatur ꝓhibita. A¬
ut premissis rationibus adhuiscemõ
accusationem adhibenda probatur.
nec quisquam distinguere queat adau¬
orum: ñ ad sacerdotum accusationem
innoccasu symonie mulieres eẽ admi¬
tendas. cum enim generalit hoc eis ꝑmi
iege hoc ꝓhibitum ostendit. eius distin¬
ctio locum ñ habebit. Uerum cum ꝯtra
generales regulas quedam spãliter eri¬
muna excepta sunt inquibus mulierib
accusare ꝑmittitur. inter q̃ fornicatio
ñ rumeratur patet quod huius accusa¬
tio dupliciter infirmatur. ⁊ ꝗa forni¬
cationis crimen intendit: ⁊ quia dum
dese confitetur suꝑ alienum crim̃eie
credi ñoportet. nde uit pp̃scribit
tur: suꝑ alienum cͦrimen ei crecdi ño
portet. s⁊ contra ea sua confessio int̾pta¬
da est. Quoduõ die domiico nec ep̃o.¬

Expanded text:
tis et simoniae ostendatur prohibita, atis et simoniae ostendatur prohibita, aut praemissis rationibus ad hujusmodi accusationem admittenda probetur. § 2. Nec quisquam distinguere quaerat, ad aliorum, non ad sacerdotum accusationem in hoc casu simoniae mulieres esse admittendas. Quum enim generaliter legibus holege hoc prohibitam ostenderit, ejus distinctio locum non habebit. Verum, quum contra generales regulas quaedam crimina specialiter excepta sint, in quibus mulieri accusare permittitur, inter quae forninicatio non numeratur, patet, quod hujus accusatio dupliciter infirmatur, et quia fornicationis crimen intendit, et quia, dum de se confitetur, super alienum crimen ei credi non oportet. Unde Julius Papa scribittur, super alienum crimen ei credi non oportet, sed contra eam sua confessio interpretanda est. QU
Abbreviated transcription (Latin):
lese muestatis accusatione proposita
agradu sacerdotis retrahatur. nec hoc
mus. ut facinus quos par coinquinat
um autem sacris canonibus accusatio¬
nes omnimõ submoueantur: quas le¬
ges scłi nassciscurtur:⁊ exdiu̾so uident᷑
tur: Uerum hoc ñnfertur. Quicumq ti
clicorum sacris canorubus nuptias con¬
trahere promibentur. et legibus imꝑa¬
torum. non autẽ ꝯsequenter omniuco¬
pulam leges admittunt. quorum cõ¬
uinctionem sacricanones ñ propibet
legibus enim solicreatores. et lectores ca¬
nonibus autemetiam uxores. acolitidi¬
cere possunt. Quamus igitur sacris ca¬
nonibus submoueant accusationes quã
leges scli n̾assciscunt ñ ideo conseqnter re¬
cip̃iuntur quascumq principum lege
admittunt. Sed sicut ccahiuus oꝑis ini¬
tium premissumẽ. totiens legib imꝑato¬
rum. ineccłasticis negotuis utendum est
quotiens sacris canonib obuiare ñ inue¬
niuntur. Vñ autẽ spauter sacris canoni¬
bus mulier abaccusatione iese maesta¬

Expanded text:
lese maiestatis accusacione proposita a gradu sacerdotis retrahatur. Nec huncmus, ut facinus quor. Gratian. Quum autem sacris canonibus accusationes omnino submoveantur, quas leges saeculi non asciscunt, e diverso videntur tur. Verum hoc non infertur. Quicunque enim clericorum sacris canonibus nuptias contrahere prohibentur, et legibus imperatorum. Non autem consequenter omnium copulam leges admittunt, quorum conjunctionem sacri canones non prohibent; legibus enim soli cantores et lectores, canonibus autem etiam acolythi uxores ducere possunt. Quamvis igitur sacris canonibus submoveantur accusationes, quas leges saeculi non asciscunt, non ideo consequenter recipiuntur quascunque principum leges admittunt. § 1. Sed sicut circa hujus operis initium praemissum est toties legibus imperatorum in ecclesiasticis negotiis utendum est, quoties sacris canonibus obviare non inveniuntur. Unde aut specialiter sacris canonibus mulier ab accusatione laesae majesta
Abbreviated transcription (Latin):
bata caro ip̃a afficitur. ⁊ tandem dis¬
soluitur. Similit̃ animi in firmitas do¬
plerest. una q̃uitium appellatur in
qua anima adeo seꝑatur. Vt est ira.
telium. ⁊ alia huiusmodi alia infirmi¬
tas anime. q̃cum ip̃a ñ sit peccatum.
Est tñpena ⁊ causa peccatiut ẽ oblui
oignorantia. Furor autem cumnsit
peccatum. Est tñ pena peccati. ut febreᷤ¬
⁊ cetẽ passiones quas ꝓprie carnis dici¬
mus ee.quarum motus .i. ilia q̃uus ꝑt̃¬

Expanded text:
rbata ipsa caro afficitur, et tandem disrbata ipsa caro afficitur, et tandem dissolvitur. § 1. Similiter animi infirmitas duplex est: una, quae vitium appellatur, qua anima a Deo separatur, ut est ira, odium, et alia hujusmodi; alia infirmitas animi, quae, quum ipsa non sit peccatum, est tamen poena, et causa peccati, ut est oblivio et ignorantia. Furor autem, quum non sit peccatum, est tamen poena peccati, ut febris ceterae passiones, quas proprie carnis dicimus esse, quarum motus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
nolentium nisinescientium qdiscer¬
Seos ꝗiniuriam patipossint. ⁊ facẽ pos¬
se. Sane sunt ꝗdam qui facere ñ posst
utputa furiosus ⁊ impubes qui dolici
pax ñẽ.Namq hupatiiniuriam sol ñ
facere. cum enim imuria ex affectum̃tis¬
cex facientis consistat ꝯsequens eritdi¬
cere hos siuc pulsent siue ꝯuitium dicant
iniuriam fecisse ñuideri Itaq patios
iniuriam ⁊ sentiat pot facere uo nemo
nqui seit se iniuriam facere⁊ sinsertt¬
at ctuifaciat. Qr siquis ꝑiocum alium¬
ꝑcutiat. Auit dum certat. inurriarũ no
tenetur. Siquis libm hommnem cecide¬
rit. dum putat fium suum. inȩacaũ¬
sa ẽ neiniuiriarum teneatur. t
dant palam est illa imputari. s carni
infirmitas dupliciter intelligit᷑. est
enim langor nature qui carnis ꝯcupi¬
scentia appellatur. q̃uius anime infir¬
mitas dicipotest. S id carnis infirmitiᷤ
dicitur quia accidit anime exconiun¬
cte carnis corruptione. Porro alia est
m̃torum. seu humorum concordia t̃¬

Expanded text:
nolentium, nisi nescientium, quae discerest, eos, qui injuriam pati possunt et facere posse. Sane sunt quidam, qui facere non possunt, utputa furiosus, et impax non est: namque hi pati iniuriam solent, non facere. cum enim iniuria ex affectu facientis consistat, consequens erit dicere hos, siue pulsent siue conuicium dic‹a›nt, iniuriam fecisse non uideri. Itaque pati quis iniuriam, qui scit se iniuriam facere, etiamsi nesciat cui faciat. Quare si quis per iocum percutiat aut dum certat, iniuriarum non tenetur. Si quis hominem liberum ceciderit, dum putat sa est, ne injuriarum teneatur. Grdant, palam est illa imputari. Sed carnis infirmitas dupliciter intelligitur. Est enim languor naturae, qui carnis concupiscentia appellatur, quae verius animae infirmitas dici potest, sed ideo carnis infirmitas dicitur, quia accidit animae ex corruptae carnis conjunctione. Porro alia est  qua elementorum seu humorum concordia tu
Abbreviated transcription (Latin):
sergu catiline uilia mulier detexit. et
marcum tullium consulem inditium eiꝰ
cusationem pubũcorum uidiciorum uelle¬
se maiestatis admittitur. eandem accusa¬
tionem symonie subire ñ prohibetur

Expanded text:
 Catilinae Fulvia mulier detexit, et M. Tullium consulem indicio suo icusationem publicorum judiciorum vel laesae majestatis admittitur, eadem accusationem simoniae subire non prohibet
Abbreviated transcription (Latin):
nullam extitisse causam ꝓqua res eoꝵ at
potiuss̃ rationabilit̾ occupari. atq eas
inconsulte ac temere consecrari. Idc̾coex¬
pientie tue p̃cipimus ut ꝗa qđ semel cõ¬
secratum ẽ. eis ñual ultra restitui stu¬

Expanded text:
nullam exstitisse causam, pro qua res Judaeorum potuissent rationabiliter occupari, atque eas esse inconsulte ac temere consecratas. Idcirco experientiae tuae praecipimus, ut, quia quod semel consecratum est eis non valet ultra restitui, stu
Abbreviated transcription (Latin):
morantes in monastiis si postea adcłi¬
catus ordines ꝑuenĩnt. starumus ñ de¬
oproposito discede ñ licet ⁊ sicut gg̃
testatur inmonastica regła deuorẽ p̾¬
sistere.⁊ mecclasticis obsequus simul
deseruire ñpossunt. patet quod par¬
rochitanis eccłus monachi ꝑficiñpoᷤᷤ¬
ouachus non doctoris sed plangentis.
s plgentis habrofficium. qui uel se
uł mundum iugeat. et domini paui¬
dus prestoletur aduertum. Item ad
ulinum. Inppian frequentia monachi
chus .i. solus quid facis in urbibus. q̃
utiq ñ sunt solorum habitacula. sec
multorum ⁊ infra. habeto simplicita¬
tem columbe. nec cuiquam machine¬
ris dolos⁊ ẜpentis astutiam. ne alioꝵ
sub pianteris insidus. Nonmuitum
cdistat inuitio: uł deciꝑe posse. uł dccipi.
xanum quem senseris tibi. aut semꝑ aut
crebro denũmis loq̃ntem. excepta elymo¬
sina.q̃ indifferenter omnib patet ĩsti¬
torem potius habeto quam monachũ
p̃ter uictum. ⁊ uest. ꝯmanifestas necessi¬

Expanded text:
morantes in monasteriis, si postea ad clericatus ordinem pervenerint, statuimus, non deo proposito eis discedere non licet, et, sicut Gregorius testatur, in monastica regula devote persistere et ecclesiasticis obsequiis simul deservire non possunt: patet, quod parochianis ecclesiis monachi praefici non posachus non doctoris habet, sed plangentis officium, qui vel se vel mundum dus praestoletur adventum. C. V. In populari frequentia monachi est solus, quid facis in urbibus, quae utique non sunt solorum habitacula, sed tum. Habeto simplicitatem columbae, ne cuiquam machineris dolos: et serpentis astutiam, ne aliorum supplanteris insidiis. NON MULTUM distat in vitio, vel decipere posse, vel decipi Christianum. Quem senseris tibi aut semper, aut crebro de numnis loquentem, excepta eleemosyna, quae indifferenter omnibus patet, institorem potius habeto, quam Monachum. Praeter victum et vestitum, et manifestas necessi
Abbreviated transcription (Latin):
dixĩm: eum qui ꝓhomine adhoc int̾uen.
nemala ablata restituat⁊ qui adse ꝯfu¬
gientem. quantũ honeste pot̃. adredden¬
dum ñ compelut. socium ẽẽ fraudis ⁊ cͥmi¬
nis. Nam mis icordius opem nrãm talib¬
subtrahimus. quam impendimus. Non
enĩ opem fert ꝗ ad peccandũ adiuuat ac
pͥm̃do. Sednunꝗd nos iõ aut exigere. aut e¬
rigendum trade uł possumus. uł debe¬
mus: agimus quantũ ep̃alis facultas
dat. ⁊ humanum ꝗdem ñunquam s
maxime ac semꝑ diuinum iudicum
cominantes. nolentes autẽ redde. qd no¬
unnus. ⁊ male Abstulisse. ⁊uñ redlant
habe arguimus. increpamus. obtesta¬
mur quosdam clam quosdam palam
sicut diũsitas ꝑsonarum diuersam
xudetur. posse uelle acciꝑe medicinam.
dems extimationem eius restituere

Expanded text:
dixerim, eum qui pro homine ad hoc intervenit, dixerim, eum qui pro homine ad hoc intervenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non compellit, socium esse fraudis et criminis. Nam missubtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac primit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium comminantes. nolentes autem reddere, quos nouimus et male abstulisse et, unde reddant, habere, arguimus, increpamus, detestamur quosdam clam, quosdam palam, sicut diuersitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam dem, sed estimationem eius restituere
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumpserunt. qm̃ multe necessarie
psone rebus humanis. uł inuitantur
puius modi cõmodis. uel tenentur str
ficiamute mutauerint : aut excelientio¬
ris conscendint scĩtatis gradum. faciui
ea que hec modo acquisier̃. tanquam su¬
a pauꝑil iargiuntur quameis aquibuo
accepta sunt. tanquam aliena restituãt
rapinis. calumpniis. oppressionibus in¬
uasionibus aliqua abstułit reddendu
potius quam donanda censemus.⁊
redlatur Testatur aug̃ inepta ad
gpter quam peccatum ẽ reddi possit
ñ remittetur peccatum nisi restitiatur
adlatum sit ut dixit restituipot. Ple¬
rumq enim qui aufert amittit suũ
patiendo malos siue ip̃e male uiuendo
nec aliud nabet uñ restituat huiccer¬
te ñ possumus dicere redde quod ab¬
stulisti nsi cum habere credimus ⁊ ne¬
gare. Ubi quidem si aliquos fuitm r
reddat ñ est iniquitas. Quia si ñẽ unde
reddat ablatam pecuniam tdum eam
aliena. Si ne frustra homo inhomine se

Expanded text:
sumpserunt, quoniam multae necessariae sumpserunt, quoniam multae necessariae personae rebus humanis uel inuitantur huius modi commodis uel tenentur. isti si uiam uitae mutauerint aut excellentioris conscenderint saea, quae hoc modo acquisierunt, tanquam sua pauperibus largiuntur, quam eis, a quibus accepta sunt, tanquam aliena restituant.umanae furtis, rapinis, calumniis, oppressionibus, invasionibus abstulerit, reddenda potius quam donanda censemus Zareddatur, testatur Au ustinus ad opter quam peccatum est, cum reddi pnon remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum: sed cum restitui potest. Plerumque enim qui aufert amittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivendo, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possumus dicere: Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinetreddat, nulla est iniquitas: quia etsi non est unde reddat ablatam pecuniam, merito taliena, sed ne frustra homo in hominem
Abbreviated transcription (Latin):
equid abinuito sumitur. in iurio¬
se aufertur. nam pleriq nec melico uo¬
lunt redd̾e honorem suum. nec opari¬
o mercedem. nec tñ hec qui abinuito
accopumt ꝑiniuriam accipiunt: q̃po
tius ꝑiniuriam ñdarentur. s ñ io de¬
or iudlex uende iustum iudicium: a¬
ut testis uerum testimonium. quia ue¬
didit. aduocatus iustum patrocinium
et urispitus uerum consilium. Iui enĩ
intutramq partem adexamen adhi¬
bentur. isti exuma parte consistunt. Cũ
autẽ iudicia ⁊ testimonia que nec iusta
nec ueri uendenda sunt. iniqua ⁊ faisa
uenduntu: mlto scclatius utiq pecu¬
nia sumitur quia scelate ⁊̃ quamuis
iudicium emit. qm̃uenale eẽ ñ debuit.
Quiuo ꝓiniquo iudicio dedit: ueli
ꝗdem repetere. nisi timẽt ut pudet emiᷤ¬
se. Suntꝯ Alie ꝑsone inferioris loci q̃ab
utraꝗ parte non in solenter accipũt
sicut officiauis. ut quia mouetur. ⁊ cuia¬
mouetur officium: abhis extorta ꝑim
re repetiuerunt. quamqui ea demore

Expanded text:
quid ab inuito sumitur, iniuriose aufertur. nam plerique nec medico uolunt reddere honorem suum nec operario mercedem, nec tamen haec qui ab inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi enim inter utramque partem ad examen adhibentur, isti ex una parte consistunt. cum autem iudicia et testimonia, quae nec iusta et uera uendenda sunt, iniqua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis iudicium emit, quoniam uenale esse non debuit; qui uero pro iniquo iudicio dedit, uellet quidem repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt sicut officialis, et a quo admouetur et cui admouetur officium; ab his extorta per te repetiuerunt, quam qui ea de more
Abbreviated transcription (Latin):
iquid inuenistiet ñ reddidisti: rapuisti
qͣntum potuisti. fecisti. quod plus ñ inu
deus cor int̃rogat: ñ manum. Itemgg̃.
Que derebus concessis et benẽ q̃sitise¬
cato putant ẽẽ: si alienum quod inue¬
nerint ñ reddant. et dicant deus dedit m̃.¬
eẽ simile rapine. siqui reminuentam ñ
ut exeorum fructibus largas elymosi¬
nas faciat: iõ rapinam iustificat. neq si
alius ruri paterno: uł iuste q̃sito. auarꝰ
incumbat. id culpanda ẽ iuris ciuilis re¬
gula qua possessor legitimus factus est
nec tirannice factionis ꝑuersitas lauda¬
bilis erit si regia clem̃tia tirannos sub¬
ditos tractet. nec uituꝑetur ordo regie
potestatis: si rex crudelitate tiranni¬
ca seuiat. Aluid ẽ namq iniusta po¬
testate uiste uelle uti: ⁊ aliud ẽ iustapo¬

Expanded text:
quod invenisti et non reddidisti, rapuisti. Quantum potuisti, fecisti: quia plus non potDeus cor interrogat, non manum. C. VII. Qui de rebus concessis et bene quaesitis ecato putant esse, si alienum quod invenerint teneant et dicunt: mihi deus dedit,um simile esse rapine, si quis inventa non ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta po
Abbreviated transcription (Latin):
erito queritur quȩ sunt peccata no¬
lentium. utrum q̃ anescientibus com¬
muttuntur. anetiam possit recte dici
peccatum eẽ nolentis. quod facere cõ¬
tanquam si puirare nolit quod tnafac̃.¬
cum uult uiuere si quisqua nisi fecit
mortem minetur. Vuit ergo facẽ. qur
uat. Quod si ita ẽ: nescio utrum possñ
ista dici peccata nolentium. qualia
hic dicuntur expianda peccata. nã si
diligenter inspiciatur. forte ip̃mpe¬
ccare̾ nemouelit. s ꝓpt̃ aliud quod

Expanded text:
erito quaeritur quae sint ipsa peccata nolentium: utrum quae a nescientibus committuntur, an etiam possit recte dici peccatum esse nolentis, quod facere contamquam si peierare nolit, et facicum uult uiuere, si quisquam, nisi fecerit, mortem minetur. uult ergo facere, quiuat. quod si ita est, nescio utrum possint dici ista peccata nolentium, qualia hic dicuntur expianda. nam si diligenter consideretur, forte ipsum peccare nemo uelit, sed propter aliud fit,
Abbreviated transcription (Latin):
supleuiticum. Non propter calpam. ẜ
propt memoriam facti pecus ceciclat¬
uuer que acces ad quod mulier acceđ
credendum ẽ uissa int̾fici: quia talifla¬
gitio contaminata indignam refsi¬
autẽ euidentissime scribit aug̃ int.¬

Expanded text:
IV. Non propter culpam, sed propter memori facti pecus occiditur, ad quod mulier accesscredendum est jussa interfici, quia tali flagitio contaminata indignam refriautem evidentissime scribit Aug