comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pondit: Quicũ accepto exercitu
ad locũ cuiforinus nom̃ ẽ adueniss&.
ibiq castra posuiss&: grimo ald qui
ĩã bene uentũ aduenerat haec audi¬
ens. contra eũ ꝓficisci uoluit: Cuil
filius romo ald. non opus inquit. seb
tantũ partẽ nob̾ de exercitu ur̃o
tribuite. egodõ fauente cũ eopugnabo:
Et cũ uicero maior utiq gła urae po¬
tentiae ad scribetur factumq ẽ :
Et accepta aliqua parte depatris
exercitu. parit̃q cũ suis he
contra saburrũ nficiscitis
prius quã bellũ cũ eo in ir & aquattuor
partib tubas insonare p̃cepit: moxq
suꝑ eos audent̃ inrupit. Cũq utraqacies
fortiintentione pugnarent. tunc unus
deregis exercitu nomine amalongus.
quiregiũ contũ ferre erat solitus. quen¬
dã greculũ eodẽ contulo utrisq manib:
fortit̃ ꝑcutiens. desella suꝑ qua e quitabat
sustulit eũq in aera suꝑcaput suũ leuauit :
Quod cernens grecoꝵ exercitus mox in¬

Expanded text:
pondit. Qui cum accepto exercitu pondit. Qui cum accepto exercitu ad locum, cui Forinus nomen est, advenisset, ibi castra posuisset. Grimoald, qui iam Beneventum advenerat, hec audiens, contra eum proficisci voluit. Cui filius Romoald: "Non est opus", inquid, "sed tantum partem nobis de exercitu vestro tribuite. Ego, Deo favente, cum eo pugnabo, et cum vicero maior utique gloria vestre potentie adscribetur". Factumque est, et accepta aliqua parte de patris exercitu pariterque cum suis hominibus contra Saburrum proficiscitur. Qui priusquam bellum cum eo iniret, a quatuor partibus tubas insonare precepit moxque super eos audenter inrupit. Cumque utreque acies forti intentione pugnarent, tunc unus de regis exercitu nomine Amalongus, qui regium contum ferre erat solitus, quendam Greculum eodem conto utrisque manibus fortiter percutiens, de sella super quam equitabat sustulit eumque in aera super caput suum levavit. Quod cernens Grecorum exercitus, mox in
Abbreviated transcription (Latin):
tiã noli turbari quiatuus genitor
citius tibi auxiliũ ꝑ̃biturus aderit:
Nã scias eũ hac nocte. iuxtasan grum
fluuiũ cũ ualido exercitumanere:
mantũ obsecro. ut miscđam exhibeas
ea uxore & filiis quia gensista
A me uiuere nonsinent: Cumq:
hoc dixiss&. iussu imperatoris caput eiꝰ
abscisum atq cũbellima china quã
pe trariam uocant in urbẽ ꝓiectum est :
Q uod caput romo ald sibi deferriiussit.
idq lacrimans osculatus ẽ. dignoq in
loculo tumulari p̃cepit:
Ne tuens igit᷑ imperator subitogri¬
mo aldiregis aduentũ. dimissa bene¬
uenti obsidione neapolim ꝓficiscitur:
Cuius tam̃ exercitũ mitola capuanus
comes. iuxta fluenta caloris fluminis
in loco quiusq hodie pugna dr̃. uehe¬
menter attriuit :
ost quã uõ imperator nea polĩ ꝑue¬
nit. unus ex eiꝰ optimatib cuinomen
sabur rus erat ab augusto ut fertur
uigintimilia militũ expetiit. seq cũ
romo aldo pugnaturũ. uictorẽq spo¬

Expanded text:
ciam noli turbari, quia tuus genitor ciam noli turbari, quia tuus genitor citius tibi auxilium prebiturus aderit. Nam scias eum hac nocte iuxta Sangrum fluvium cum valido exercitu manere. Tantum obsecro, ut misericordiam exhibeas cum mea uxore et filiis, quia gens ista perfida me vivere non sinebit". Cumque hoc dixisset, iussu imperatoris caput eius abscisum atque cum belli machina, quam petrariam vocant, in urbem proiectum est. Quod caput Romoald sibi deferri iussit ‹idque› lacrimans osculatus est dignoque in loculo tumulari precepit. 33. Metuens igitur imperator subitum Grimoaldi regis adventum, dimissa Beneventi obsidione, Neapolym profiscitur. Cuius tamen exercitum Mitola Capuanus comes iuxta fluenta Caloris fluminis, in loco qui usque hodie Pugna dicitur, vehementer adtrivit. 34. Postquam vero imperator Neapolym pervenit, unus ex eius optimatibus, cui nomen Saburrus erat, ab augusto, ut fertur, viginti milia militum expetiit seque cum Romoaldo pugnaturum victoremque spo
Abbreviated transcription (Latin):
clades: Cũ grimoald eiꝰpat̾ iã: ꝓpe¬
rar & eundẽ nutriciũ eiꝰ de qͦ p̃misimus
ad filiũ misit quiei suũ aduentũ ñtiar&:
Quicũ ꝓpebeneuentũ ueniss&. a grecis
captus imperatori delatus est: Quiab
eo unde ad uenir& requirens. illese a
grimo aldo rege ueniredix̃ eundẽq
regẽ citius aduentare nuntiauit:
St̃atimq imperator ex t̾rit̾. consiliũ
cũ suis inut. quatinus cũ romo aldo
pacisceret᷑ ut neapolim possitreũti:
Acceptaq obside. UIII.¬
romo aldi sorore cui nomengisa fuit.
cũ eodẽ pacẽ fecit: Eius uõ nutricium
seso aldũ ad muros ducip̃cepit morẽ
eidẽ minatus sialiquid romoaldo aut
ciuib degrimo aldi aduentu nuntiar&.
sed potius asseuerar& eundẽ uenire mi¬
nime posse. Quod ille itase facturum
ut ei p̃cipiebat᷑ ꝓmisit: Sed cũ ꝓpe
muros adueniss&. uellese romoaldũ
uidere dix̃. qͦ cũ romo aldcitius ad¬
ueniss&. sic ad eũ locutus ẽ. Constans
esto domine romo ald. & habensfidu¬

Expanded text:
clades. Cumque Grimoald eius pater iamque properaret, eundem nutricium eius de quo premisimus ad filium misit, qui ei suum adventum nunciaret. Qui cum prope Beneventum venisset, a Grecis captus, imperatori delatus est, qui ab eo unde advenire requirens, ille se a Grimoaldo rege venire dixit eundemque regem citius adventare nunciavit. Statimque imperator exterritus, consilium cum suis iniit, quatenus cum Romoaldo pacisceretur ut Neapolym possit reverti. 32. Acceptaque obside Romoaldi sororem cui nomen Gisa fuit, cum eodem pacem fecit. Eius vero nutricium Sesualdum ad muros duci precepit, mortem eidem minatus, si aliquid Romoaldo aut civibus de Grimoaldi adventum nuntiaret, sed potius asseveraret eundem venire minime posse. Quod ille ita se facturum ut ei precipiebatur promisit. Sed cum prope muros advenisset, velle se Romoaldum videre dixit. Qui cum Romoald citius advenisset, sic ad eum locutus est: "Constans esto, domine Romoald, et habens fidu
Abbreviated transcription (Latin):
ratis ꝓstrauit Scđa uõ die iã aliquan¬
tis esuis uulneratis & mortuis parimodo
multos ex auarib extincx. Tertia uõ
die iã plurib ex suis sauciatis siue per¬
ep̃tis. nihi lominus magnũ cacaniex¬
ercitũ deleuit p̃dãq copiosamuasit:
At uõ die quarto tantã suꝑse multitudi¬
nẽ. conspexer̃ uenientẽ: ut uixꝑ fugã
euadere possint. XX
biitaq lupo duce ꝑ ep̃to. reliqui quire¬
manserant sese ꝑ castella cõmuniut:
Auares uõ ꝑ om̃s eoꝵ fines discurrentes:

Expanded text:
ratis, prostravit; Secunda vero die, iam aliquanratis, prostravit; Secunda vero die, iam aliquantis e suis vulneratis et mortuis, pari modo multos ex Avaribus extincxit. Tertia vero die, iam pluribus ex suis sauciatis sive peremptis, nihilominus magnum cacani exercitum delevit praedamque copiosam invasit. At vero die quarto tantam super se multitudinem conspexerunt venientem, ut vix per fugam evadere possint. 20. Ibi itaque Lupo duce perempto, reliqui qui remanserant sese per castella communiunt. Avares vero per omnes eorum fines discurrentes,
Abbreviated transcription (Latin):
leia ẽ cũ equestri exercitu. pstratã
quȩ antiquitus ꝑ mare facta fuerat
introiuit. &dep̃data ipsa ciuitate.
aquileiensis aeccłae thesauros exinde
auferens repor tauit. huic lupo quoi¬
lo grimo ald beneuentũ ꝑrex. suũ
palatium commendauit:.XXIII
ilupus dũ rege absente multa enso¬
denter apudticinũ egiss& quippequia¬
eũ reuersurũ non estimabat
gesserat displicere. forũ iuli pxens con¬
tra eundẽ regẽ suȩ nequitiae conscius
rebella uit:
unc grimo ald nolens ciuilebellũ int̃
langobardos excitare. regia uarorũ
cocanomandauit. ut inforũ iulii
contra lupũ ducẽ cũ exercitu uenir &
eũq bello pterer&: Qd̾ & factũ ẽ. Nam
ueniente cacano cũ magno exercitu
in loco qui fluuiusdr̃. sicut nobretuler̃
seniores uiri qui in ipsobello fuer. per
tres dies lupusdux cũ foro iulanis aduers
cacani exercitũ conflix̃. Et prima qdẽ
die. ualidũ eiꝰ exercitũ paucissuis uulne¬

Expanded text:
leia est, cum equestri exercitu per stratam leia est, cum equestri exercitu per stratam quae antiquitus per mare facta fuerat introivit, et depraedata ipsa civitate, Aquileiensis ecclesiae thesauros exinde auferens, reportavit. Huic Lupo, quando Grimuald Beneventum perrexit, suum palatium commendavit. 18. Qui Lupus dum rege absente multa insolenter aput Ticinum egisset, quippe quem reversurum non aestimaret: gesserat displicere, Forumiuli petens, contra eundem regem suae nequitiae conscius rebellavit. 19. Tum Grimuald, nolens civile bellum inter Langobardos excitare, regi Avarum cacano mandavit, ut in Forumiuli contra Lupum ducem cum exercitu veniret eumque bello protereret. Quod et factum est. Nam veniente cacano cum magno exercitu, in loco qui Flovius dicitur, sicut nobis retulerunt seniores viri qui in ipso bello fuerunt, per tres dies Lupus dux cum Foroiulanis adversus cacani exercitum conflixit. Et prima quidem die validum eius exercitum, paucis suis vulne
Abbreviated transcription (Latin):
obsidis nominegisa sublatã diximus
siciliã ueniens. diem clausit extremũ
Hoc tpr̃ tantae pluuia e
tantaq tonitruc. fuerunt. quanta
Mante nullus meminerat hominũ
Dut innumera homirũ & animon
Amilia fulm. aib essent pepta:
Eo anno legumina qu&e ꝓpt̃ pluuiascol¬
ligl ne quiuer̃. Ilterũnata & adma¬
turitatẽ usq perducta sunt:
& grecor ꝓumtiis agrecis. ad palatium
suũ apud ticinũ repedare disponens.
trhasemundũ quidudũ capuȩ comes
fuerat. & eiad ꝑcipiendũ regnũstre¬
nuissime paruerat. data ei inmatrimo¬
niũ suã filiã. romo aldi alterã sororẽ
eũ post tatonẽ dequo superius dixim
apud spoletiũ ductorẽ fecit. XUII.¬
foro iula noꝵ duce defuncto. succersor
ei inducatu ago datus. decuius nomi¬
ne usq hodie dom quȩdã intraforo¬
uili constituta. domꝰ agonis appellat᷑:
Quo a gone mortuo. foro iulanorum
ductor lupus efficitur. hic lupus in
grados in sulã quȩ non longe abaqui¬

Expanded text:
obsidis nomine sublatam diximus, obsidis nomine sublatam diximus, Siciliam veniens, diem clausit extremum. 15. Hoc tempore tantae pluviae tantaque tonitrua fuerunt, quanta ante nullus meminerat hominum, ita ut innumera hominum et animantium milia fulminibus essent perempta. Eo anno legumina, quae propter pluvias colligi nequiverunt, iterum renata et ad maturitatem usque perducta sunt. et eorum provinciis a Grecis, ad palatium suum aput Ticinum repedare disponens, Transamundum, qui dudum Capuae comes fuerat et ei ad percipiendum regnum strenuissime paruerat, data ei in matrimonium sua filia, Romualdi altera sorore, eum post Attonem, de quo superius diximus, aput Spoletium ductorem effecit, indeqForoiulanorum duce defuncto, successor ei in ducatu Ago datus, de cuius nomine usque hodie domus quaedam intra Foroiuli constituta domus Agonis appellatur. Quo Agone mortuo, Foroiulanorum ductor Lupus efficitur. Hic Lupus in Grados insulam, quae non longe ab Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia sub lata sunt. Mansit aut̃
impr̃ insicilia ab indictione septima
ine cetius insicilia regnũ arripuit.
sed absq orientalis exercitus uolun¬
tate. Contraquẽ itali& milites
alii ꝑ histriam. alii ꝑpartes cãpaniȩ
alii uõ apartib: africȩ & sardiniȩ. ue¬
uita priuarunt: Multi exiudicib eiꝰ
de truncati. multiq constantinopolĩ
ꝑductisunt: cũ quib parit̃ & falsi
imperatoris caput ẽ deportatum:
Daec audiens gens I+¬
sarracenoꝵ quȩ alexandriã & egrp̃¬
tũ ꝑuaserat. subito cũ multis nauib
uenientes. siciliã inuadunt. siracusas
in grediuntur multãq stragẽ faciunt
populoꝵ̃. uix paucis euadentib: qui
ꝑmunitissima castra & iuga confu¬
gerant montiũ. Auferentes qͦq p̃dã
nimiã. & om̃e illud qđ constansaugus¬
tus aroma abstulerat ornatũ inere
& diuersis specieb sicq alexandriã
reuersisunt:
Sorroregis filia quã debeneuentano

Expanded text:
avaritia sublata sunt. Mansit autem avaritia sublata sunt. Mansit autem imperator in Sicilia ab indictioMecetius in Sicilia regnum arripuit, sed absque orientalis exercitus voluntate. Contra quem Italiae milites alii per Histriam, alii per partes Campaniae, alii vero a partibtis Africae et Sardiniae vevita privarunt. Multique ex iudicibus eius detruncati Constantinopolim perducti sunt; cum quibus pariter et falsi imperatoris caput est dcportatum. 13. Haec audiens gens Sarracenorum, quae iam Alexandriam et Aegyptum pervaserat, subito cum multis navibus venientes, Siciliam invadunt, Siracusas ingrediuntur multamque stragem faciunt populorum, vix paucis evadentibus, qui per munitissima castra et iuga confugerant montium, auferentes quoque praedam nimiam et omne illud quod Constans augustus a Roma abstulerat ornatum in aere et diversis speciebus; sicque Alexandriam reversi sunt. 14. Porro regis filiam, quam de Benevento
Abbreviated transcription (Latin):
apud romanos dieb duodecĩ. om̃a quae
fuerant antiquitus instituta exere
in or namentũ ciuitatis deposuit. In tan¬
tũ. ut etiãba silicãbeatȩ mariae quae
aliquando pantheon uocabat᷑ & condi¬
tũ fuerat in honore om̃iũ deoꝵ & iam
ibi ꝑ concessionẽ superioꝵ principũ
locus erat om̃iũ martyrũ discop¬
perir&. tegulasq aereas ex inde au¬
ferr& easq simulcũ aliis om̃ib orna¬
mentis constantinopolim transmitte¬
ret: Deinde reuersus imperator nea¬
polim itinere terreno ꝑrex̃. ciuitat̃
ciuiũ. in gressusq siciliã ꝑ indictionẽ
septimã. habitauit insiracusa & ta¬
les afflictiones in posuit populo. seu
habitatorib ł possessorib: calabriae.
siciliae. africe. atq sardiniae. quales
anteanũ quã auditae sunt. It autxiã
uxores amaritis. ł filii aparentib:
separarentur. Sed & alia multa
& in audita illarũ regionũ populi
sunt ꝑpesst. ita ut alicui spesuitae ñ
dĩ eccłar̃ imperiali uissu & grecorũ

Expanded text:
apud Romanos diebus duodecim, omnia quae fuerant antiquitus instituta ex aere in ornamentum civitatis deposuit, in tantum, ut etiam basilicam beatae Mariae, quae aliquando Pantheon vocabatur, et conditum fuerat in honorem omnium deorum, et jam ibi per concessionem superiorum principum, locus erat omnium martyrum, discooperiret, tegulasque aereas exinde auferret, easque simul cum aliis omnibus ornamentis Constantinopolim transmitteret. Deinde reversus imperator Neapolim, itinere terreno perrexit in civitatem Regium. Ingressusque Siciliam per indictionem septimam, habitavit in Syracusa, et tales afflictiones inposuit populo seu habitatoribus vel possessoribus Calabriae, Siciliae, Africae atque Sardiniae, quales antea numquam auditae sunt, ita ut etiam uxores a maritis vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia multa et inaudita harum regionum populi sunt perpessi ita ut alicui spes vitae non i ecclesiarum imperiali iussu et Grecorum
Abbreviated transcription (Latin):
bene uentoꝵ fines inuasit. om̃sq pene
ꝑ quas uenerat langobardoꝵ ciuitates
coepit: Luceriã quoq opulenta. apu¬
liae ciuitat̃ expugnatã fortius inuadens
diruit. & ad solum usq ꝓstrauit. Arẽ¬
tia sane ꝓpt̃ munitissimã locipositionẽ.
capere minime potuit De inde cũom̃i
suo exercitu beneuentũ circumdedit.
& eã uehȩm̃ter expugnarecepit. ubi
romo ald grimo aldifilius adhuc iu
uenulus ducatũ tenebat. Quistatim
ut imperatoris aduentũ cognouit. nu¬
tricium suũ nomine sessu aldũ ad patr̃ẽ
grimo aldũ transpadũ direx̃. obsecrans
ut quantotius uenir&. filioq suo acbene¬
uentanis quos ipsenutrierat potenter
succurrer&. Ogrimo aldrex audiens
statim cũ exercitu filio laturus auxiliũ
bene uentũ ꝑgerecepit. Quẽ plures ex
langobardis initinere relinquentes. ad
ꝓpriare mearunt. dicentes quia expo¬
liass & palatiũ &iã non reuersurus
rep& er& beneuentũ. Interim impera¬
toris exercitus beneuentũ diuersisma¬

Expanded text:
Beneventanorum fines invasit, omnesque poene per quas venerat Langobardorum civitates coepit. Luceriam quoque, opulentam Apuliae civitatem, expugnatam fortius invadens diruit, ad solum usque prostravit. Acerentia sane propter munitissimam loci positionem capere minime potuit. Deinde cum omni suo exercitu Beneventum circumdedit et eam vehementer expugnare coepit; ubi tunc Romoald, Grimoaldi filius adhuc iuvenulus, ducatum tenebat. Qui statim ut imperatoris adventum cognovit, nutricium suum nomine Sensualdum ad patrem Grimoaldum trans Padum direxit, obsecrans, ut quantotius veniret, filioque suo ac Beneventanis, quos ipse nutriverat, potenter succurreret. Quod Grimoald rex audiens, statim cum exercitu, filio laturus auxilium, Beneventum pergere cepit. Quem plures ex Langobardis itinere relinquentes ad propria remearunt, dicentes, quia expoliasset palatium, et iam non reversurus repeteret Beneventum. Interim imperatoris exercitus Beneventum diversis ma
Abbreviated transcription (Latin):
sui domini in iuriam insignit̃ ultus ẽ:
reuersus ẽ & iterũ in franciã fugit
Declem̃tia grimo al diregis in unulfo
Bellũ grimo ald adũ sũ francos & uictoriaci¬
Quomͦ constans augustus it aliã ueniens

Expanded text:
sui domini iniuriam insigniter ultus estreversus est et iterum in Francia fugit 3. De clementia Grimualdi regis in Unulfo 5. Bellum Grimualdi adversum Francos et victoriaQuomodo Constans augustus Italiam veniens,
Abbreviated transcription (Latin):
despectui. & tunc gensipsa peribit.
Id nos ita factũ eẽ ꝓbauimus. quiante
lan gobardoꝵ ꝑditionẽ. eandẽ beatuo
hannis basilicã quȩ utiq in loco qui
moditia dr̃ ẽ constituta. ꝑ uiles ꝑsonas
ordinari conspeximꝰ. itaut indignis
& adulteris non ꝓiutȩ merito. sed ꝓ¬

Expanded text:
despectui, et tunc gens ipsa peribit. despectui, et tunc gens ipsa peribit. Quod nos ita factum esse probavimus, quia ante Langobardorum perditionem, eamdem beati Joannis basilicam, quae utique in loco qui Modicia dicitur est constituta, per viles personas ordinari conspeximus, ita ut indignis, et adulteris, non pro vitae merito, sed
Abbreviated transcription (Latin):
moald suꝑ eos post noc tis medium
irruens. tanta eos cede ꝓstrauit. ut
uix panci exeis elapsi patriã ualue¬
rint repedare. Ouilocus ubi hoc
gestũ ẽ p̃liũ. francor̃ usq hodie
riuus appellatur. neclono
ab astensis ciuitatula¬
qui & constans eappellatꝰ. it aliã alangolus¬
doꝵ̃manu eruere cupiens. constantino¬
polĩ egressus ꝑlitoralia iter habens. a¬
thenas uenit. indeq mare trans gressus
tarentũ applicuit. Qui tam̃ prius so
utrũ gent̃ langobardoꝵ q̃ initalia habi¬
tabat superare & optinere poss&. A quo
cũ seruusdĩ spatiũ unius noctis expetiss&.
ita eidẽ augustorespondit. Gens lango¬
bardoꝵ superari mõdo ab aliqͦ ñpotest.
quia regina quȩdã exalia ꝓuintia ue¬
niens basilicã beatiiohannis baptista
in langobardoꝵ finib: construx. & ꝓpt̃
hoc ipsebeatꝰ iohannes plangobardor̃
tente continue intercedit Uem& aut̃
tempus quando ipsũ oraculũ habebitur

Expanded text:
moaldus super eos post noctis medium moaldus super eos post noctis medium irruens, tanta eos caede prostravit, ut vix pauci ex eis elapsi ad patriam valuerunt repedare. Qui locus ubi hoc gestum est praelium Francorum, usque hodie Rivus appellatur, nec longe distat ab Astensis civitatqui et Constans est appellatus, Italiam de Langobardorum manu eruere cupiens, Constantinopoli egressus, per littoralia iter habens Athenas venit, indeque mare transgressus Tarentum applicuit. Qui tamen prius adutrum gentem Langobardorum, quae in Italia habitabat, superare et obtinere posset. A quo cum servus Dei spatium unius noctis expetisset,ita eidem Augusto respondit: Gens Langobardorum superari modo ab aliquo non potest, quia regina quaedam ex alia provincia veniens, basilicam beati Joannis Baptistae in Langobardorum finibus construxit, et propter hoc ipse beatus Joannes pro Langobardorum gente continue intercedit. Veniet autem tempus quando ipsum oraculum habebitur
Abbreviated transcription (Latin):
ions eorũꝙ fidẽ conlaudans
p̃cepit unulfo ut quicquid uellet de
domosua toller&. puerosscilic& & equos
& diuersam supellec tilem & adꝑtarit
in laesus ꝓperar&. Parietiã modo & uesti¬
arium illum ab soluit. qui om̃a sua secũ
benignitateregis sufficienter tollentes.
cũ eiusdẽ regis adiutorio. francoꝵ pa
ac tempestate
francorũ exercitus deꝓuintia egrediens.
initaliã introiuit: Contra quos grimo¬
ald cũ langobardis ꝓgressus. hac eosar¬
te decepit: Fugere quippe se eorũ im¬
petũ simulans. castra sua simulcũten¬
torus & diuersis pariter refertabonis
p̃cipueq uinioptimi copia. hominibus
omnino uacua reliquid. Quo cũ fran¬
coꝵ acies aduenissent. existimantes
grimo aldũ cũ langobardis pauore de¬
territos castra inte grareliquisse. mox
laeti effecti. certatim cuncta inuadt̃
cenãq affluentissimã instruunt:
Duidum diuersis epulis multoq degra¬
uatiuino. somnoq quie uissent egri¬

Expanded text:
suscipiens eorumque fidem conlaudans, suscipiens eorumque fidem conlaudans, praecepit Unulfo, ut quicquid vellet de domo sua tolleret, pueros scilicet et equos et diversam supellectilem, et ad Perctarit inlaesus properaret. Pari etiam modo et vestiarium illum absolvit. Qui omnia sua secundum benignitatem regis sufficienter tollentes, cum eiusdem regis adiutorio Francorum in ac tempestate Francorum exercitus de provincia egrediens, in Italiam introivit: contra quos Grimoaldus cum Langobardis progressus, hac eos arte decepit. Fugere quippe se eorum impetum simulans, castra sua simul cum tentoriis et diversis pariter referta bonis, praecipueque vini optimi copia, abductis hominibus, omnino vacua reliquit. Quo dum Francorum acies advenissent, existimantes Grimoaldum cum Langobardis pavore deterritos castra integra reliquisse, mox laeti effecti certatim cuncta invadunt, coenamque affluentissimam instruunt. Qui dum diversis epulis, multoque degravati vino somnoque quievissent, Gri
Abbreviated transcription (Latin):
eũq mex inter suos uestiarios eẽ p̃cep̃.
Ammonens eũ ut sibi eandẽ fidẽ quã
erga ꝑ tarit habuerat seruar& mul¬
ta se ei cõmoda largiturũ ꝓmittens.
Cũq rex requirer& quid de unulfofac¬
tũ fuiss&. nuntiatũ ẽ ei. qđ inbrati
ar changelimichaelis basilicã confu¬
giũ fecisset: Quimox adeũ misit.
sponte ꝓmittens. qđ nihil patere t᷑
nulfus uõ regis uestigia ꝓuolutus.
interrogatus ab eo ẽ quomodo aut
qualiter ꝑtarit euaderepotuiss&:
tille cũ ei cuncta exordinere tulis¬
s& rex eiꝰ fidem & prudentiã con¬
laudans. om̃s faculta tes ei & quic ꝗd
habere poterat eidẽ clem̃ t̃ concessit
umq post
aliquod tempus rex unulfum inqͥrer&.
utrũ uell& ipsis dieb cũ ꝑtarit esse.
ille iure iurando Ait Cumꝑ tarit
in sum mis delitus uiuere i tunc rex
uestiarium illũ requisunt dicens. utrũ
melius ess& ei secũ inpalatio manere.
ancũ ꝑtarit inpere grinatione de¬

Expanded text:
Eumque mox inter suos vestiarios esse praecepit, Eumque mox inter suos vestiarios esse praecepit, admonens eum ut sibi eamdem fidem quam erga Bertaridum habuerat servaret, multa se ei commoda largiturum promittens. Cum rex requireret quid de Hunulfo factum fuisset, nuntiatum est ei quod in beati archangeli Michaelis basilicam confugium fecisset. Qui mox ad eum misit, sponte promittens quod nihil pateretur atque ad regis vestigia provolutus, interrogatus ab eo est, quomodo aut qualiter Perctarit evadere potuisset. At ille cum ei cuncta ex ordine retulisset, rex eius fidem et prudentiam conlaudans, omnes eius facultates et quicquid habere poterat eidem clementer concessit. 4. Cumque post aliquot tempus rex Unulfum inquireret, utrum vellet ipsis diebus cum Perctarit esse, ille iureiurando ait, prius se vin summis deliciis vivere. Tunc rex etiam vestiarium illum requisivit dicens, utrum melius ei esset secum in palatium manere, an cum Perctarit in peregrinatione de
Abbreviated transcription (Latin):
ebriosũ illũ qui euisse. mox calcib eidẽ
cubili hostium confringunt: In gressiq¬
sunt. ꝑ tarit inlectulo requirunt: Quẽ
cũ non inuenissent. ad requisita eũ na¬
turȩ residere suspicati sunt Quem
cũ nec ibi repperissent. uestiariũ illã
in terrogant quid deꝑtarit factũ fuisse:
Quib ille fugisse eum respondit Quem
statim capillis adp̃hensum furentes
eũq uerberantes ad palatium ꝑtrahunt
eũq inregisp̾sentiã ꝑducentes. fugae
ꝑtarit hunc eẽ conscium. ldeoq morte
dignissimũ dicunt: Quẽ dimit tirexp̃¬
cepit. eũq ꝑ ordinẽ qualit̃ ꝑtarit effu¬
giss& inquisiuit: Illeregi uniuersa
sicut acta fuerant retulit: Tunc
rex acircũ stantib requisiuit dicens.
Q uid uob̾ de homine isto uidetur qui
talit̃ ꝑpetrauit : Tyueons un auoce
responder dit ẽ
ꝑcii
homo iste bene habere. quise ꝓfide
dominisui mor titradere non recusaũ.

Expanded text:
ebriosum illum quievisse, mox calcibus eodem ebriosum illum quievisse, mox calcibus eodem cubiculi ostium confringunt, ingressique Perctarit in lectulo requirunt. Quem cum non invenissent, ad requisita eum naturae residere suspicati sunt. Quem cum nec ibi repperissent, vestiarium illum interrogant, quid de Perctarit factum fuisset. Quibus ille, fugisse eum, respondit. Quem statim capillis adprehensum, furentes eumque verberantes, ad palatium pertrahunt. Eumque in regis praesentiam perducentes, fugae Perctarit hunc esse conscium ideoque morte dignissimum dicunt. Quem rex dimitti praecepit, eumque per ordinem, qualiter Bertaridus effugisset, inquisivit. Ille regi universa sicut acta fuerant retulit. Tunc rex a circumstantibus requisivit dicens: Quid vobis de homine isto videtur, qui taliter perpetravit? Tunc omnes una voce responderunt, eum iciihomo iste bene habere, qui se pro fide sui domini morti tradere non recusavit.
Abbreviated transcription (Latin):
eripuit. & regẽ ex animobona
dũ ꝑtarit in hospiciosuo quiescere
putar&. ab eodẽ hospicio usq ad
palatiũ suum acies hominũ hinc
& inde adstare fecit ut ꝑeor um.
medium ꝑtarit deduceretur. qua¬
tinus effugere minime posset:
Cũq are ge missi uenissent qui per¬
tarit ad palatium euocarent.
& ad hospitium quo eũ qui escere
putabant pulsassent. uestiarius
ille quu introrsuserat. rogabat eos
dicens. Mi scđam cum eofacite.
eũq paululum qui escere sinite. qr
Adhuc deitmere lassus. grauissimo
somno de primi tur: Suod cum illi
ad quie ꝑ esent. hoc ipsum reginin
ut adhuc uigilare non possit: Quibus
tamen p̃cepit. ut mox excitatũ eionad
palatium deducerent: Tuiuenientes
adianuam cubilis in quoꝑtarit spera¬
bant quiescere. coeperunt acriuspul¬
sare. Tunc uestiarius ille rursum cos
rogare coepit ut quasi eundẽ ꝑtarit
aliquantulũ adhuc dor mire ꝑmitte¬
rent: Iuuirati uociferantes iamsatis

Expanded text:
eripuit et regem ex animo bona eripuit et regem ex animo bona  dum Perctarit in hospitio suo quiescere putaret, ab eodem hospitio usque ad palatium suum acies hominum hinc et inde adstare fecit, ut per eorum medio Perctarit deduceretur, quatenus effugere minime possit. Cumque a rege missi venissent, qui Perctarit ad palatium evocarent, et ad ostium, quo eum quiescere putabant, pulsassent, vestiarius ille qui introrsus erat rogabat eos dicens: 'Misericordiam cum eo facite eumque paululum quiescere sinite, quia adhuc de itinere lassus gravissimo somno deprimitur'. Quod cum illi adquievissent, hoc ipsum regi nut adhuc vigilare non possit?". Quibus tamen praecepit, ut mox eum excitatum ad palatium deducerent. Qui venientes ad ianuam cubiculi, in quo Perctarit sperabant quiescere, coeperunt acrius pulsare. Tunc vestiarius ille rursum eos rogare coepit, ut quasi eundem Perctarit aliquantulum adhuc dormire permitterent. Qui irati vociferantes, iam satis
Abbreviated transcription (Latin):
satellites qui ad custo diã positierant
requirerent quidhoc e&̃ seruusiste
in quit nequã. lectũ mihi incubicu¬
lo ebruistius ꝑtarit statuit. quimi
tantũ uinoplenus ẽ. ut qua simortuus
ita cubat. Sedsatis est qd ei nuncusꝙ
amentiã secutussũ. iãde inceps inuita
domini regis indomoꝓprianianebo:
haec illi audientes & uera quae audie¬
rant credentes. lati effectisunt
& oũ parit᷑q ꝑtarit quẽ ꝑutadenet
seriumi. & quia optũ ne o nosceret
habebat caput. locũ illis dantes abi
reꝑmniserunt: Illis aut̃ ab euntib
uestiarius ille fidelissimus obseratu
diligenterhostio. remansit inerin¬
secussolus. Unulfu
quos in pastii inuenerant equis. erdẽ
nocte ail astensem ꝓperant ciuitatẽ.
in qua ꝑtarit amici manebant: De
urbẽ p&ens. ac post claustra italiȩ
trans gressus. francorũ ad patriam
ꝑuenit: Sicq ds̃ onĩps dispositi¬
onẽ miscđae. & in nocentẽ a morte

Expanded text:
satellites, qui ad custodiam positi erant, satellites, qui ad custodiam positi erant, requirerent, quid hoc esset: "Servus iste", inquit, "nequam lectum mihi in cubiculo ebriosi istius Perctarit statuit, qui in tantum vino plenus est, ut quasi mortuus ita cubet. Sed satis est, quod eius nunc usque amentiam secutus sum, iam deinceps in vita domni regis in domo propria manebo". Haec illi audientes et vera quae audierant esse credentes, laeti effecti sunt, et eum pariterque Perctarit, quem putabant servum et qui opertum, ne agnosceretur, habebat caput, locum illis dantes, abire permiserunt. Illis autem abeuntibus, vestiarius ille fidelissimus, obserato diligenter ostio, remansit intrinsecus solus. Unulfusquos in pastu invenerant equis, eadem nocte ad Astensem properant civitatem, in qua Perctarit amici manebant et qurbem petens, ac post claustra Italiae transgressus, Francorum ad patriam pervenit. Sicque Deus omnipotens dispositione misericordiae et innocentem a morte
Abbreviated transcription (Latin):
te ei regis consilium nuntiauit: Qui
stauim a Id omũ suã puerũ misit ut
sibi lestis ternia afferr& lectũq: sibi¬
uxta stratũ ꝑtari fieri p̾cepit: Nec
mora rex grimo ald suosso tellites di
alquomꝰ effugere poss&. custo direde¬
berent Cũq cenafinita eq̃. & egressi som̃i
*ꝑtarit: antũ & unisꝰacuestiarius
P remansissent. quieiutiq satiserant
srqies. consiliũ ei aperuer. & bsecrant
ut cũ ꝑ tarit fuger&. ipse eũ quandui
poss& intraidẽ cubiculũ quiesceresi¬
mular&. Cũq ille sehoc facturũ spo¬
pondiss& unul fuspannossuos lecta¬
rios &culcitã ursinãq pellẽ supra
dorsum acceruicẽ pertarit in posuit.
eũq exconsilio quasi rusticanũ seruũ
extra ianuam in pelle cðepit: Multasq
ei in iurias faciens. fuste eũ ꝑcutere
desuꝑ & urguere noncessabat. ltaut
inpulsus atq ictus sepius ad terran
corruer&. Cũq eundẽ uiuil furegi

Expanded text:
te ei regis consilium nuntiavit. Qui te ei regis consilium nuntiavit. Qui statim ad domum suam puerum misit, ut sibi lectisternia deferret, lectumque sibi iuxta stratum Perctarit fieri praecepit. Nec mora, rex Grimuald suos satellites diraliquo modo effugere possit, custodire deberent. Cumque coena finita esset, et egressis omnibus Perctarit tantum ed Unulfus ac vestiarius t remansissent, qui utique eidem satis erant fideles, consilium ei aperiunt et obsecrant eum, ut, cum Perctarit fugeret, ipse eum s quamdiu possit intra eodem cubiculum quiescere simularet. Cumque se ille hoc facturum spopondisset, Unulfus, pannos suos lectaricios et culcitram ursinamque pellem sudorsum ac cervicem Perctarit inposuit, eumque ex consilio quasi rusticanum servum extra ianuam inpellere coepit, multasque ei iniurias faciens, fuste eum insuper percutere desuper et urguere non cessabat, ita ut inpulsus atque ictus saepius ad terram corrueret. Cumque eundem Unulfum regii
Abbreviated transcription (Latin):
ã hora tardior erat. incrastinũ inta
priua ret Cuidiniq aduespert̃¬
eadẽ nocte potationere solutus uinoq
sepultus. desua nichil salute cogitareua¬
ler&. Tunc unus quide eius patris obse¬
quio fuerat. cũ eidẽ ꝑtarit poculũ regiũ
attuliss& quasi eũ salutaturus subm̃sa
caput mit tens eidẽ secrete. quia rexeũ
occidere disponeret nuntiauit: ꝑtarit
uõ statim suo pincernȩ p̃cepit ut sibi
infiala argentea non aliquid quã ali¬
quantulũ aquae ꝓpinar&. Cũ q hi qui
diuersigeneris potiones ei arege defe¬
rebant deuerboregis eũ rogarent ut
totã fialã biber& ille in honorẽ regis
setotã bibere ꝓmittens. parũ aquae
libabat de ari ceocalice Quicũ ministri
haec reginuntiarent qđ ille aui dissime
biber&. rexlaetus respondit: Bibat
ebriosus ille: cras enĩ parit̃ eadẽ uina
mixta cũ sanguine refund&. ꝑtarit
uc̃ unulfũ citius ad se ad scitũ desuamor¬

Expanded text:
iam hora tardior erat, in crastino vita iam hora tardior erat, in crastino vita privaret. Cui denique ad vespereadem nocte potatione resolutus vinoque sepultus, de sua nihil salute cogitare valeret. Tunc unus qui de eius patris obsequio fuerat, cum eidem Perctarit ferculum regium adtulisset, quasi eum salutaturus sub mensam caput mittens, eidem secrete, quia rex eum occidere disponeret, nuntiavit. Perctarit vero statim suo pincernae praecepit, ut sibi in fiala argentea non aliud quam aliquantulum aquae propinaret. Cumque hi qui diversi generis potiones ei a rege deferebant de verbo regis eum rogarent, ut totam fialam biberet, ille in honorem regis se totam bibere promittens, parum aquae libabat de argenteo calice. Qui ministri dum haec regi nuntiarent, quod ille avidissime biberet, rex laetus respondit: "Bibat ebriosus ille; cras enim pariter eadem vina mixta cum sanguine refundet". Perctarit vero Unulfum citius ad se adscitum, de sua mor
Abbreviated transcription (Latin):
quã in meã fidẽ ad me uenisti. nichil
in aliquo malipatieris. sed itate or di¬
nabo ut decenter uiuere possis. Tunc
euinspatiosa domo hospiciũ p̃bens. eũ
post ei laborẽ habere requiẽ iussit:
Precipiens eidẽ expublico uictũ & quȩq
essent necessaria largius ministrari:
Pertarit uõ cũ adhospiciũ sibi arege
p̃paratũ ueniss&. mox ad eũ ticinen¬
sium ciuiũ coeperunt tur mae concur¬
rere. ut eũ ł uiderent ł pristina noti¬
tia cognitũ salutarent: Uerũ quid
ñ mala lingua in rũpere potest. :Nox
nãq uenientes adregẽ quidã malig¬
ii adulatores regidenuntiant. quia
nisi otarit citius uita priuaretur. ipse
regnũ ꝓtinus cũ uita ꝑder&. ad se¬
uerantes obhoc ad eũ totã concurrere
ciitatẽ: his auditis grimo aldnimiũ
credulus effectus. & qđ ꝓmiserat oblitꝰ
ininnocentis ꝑ tarit statim necẽ accen¬
ditur. consiliũq inut qualit̃ eũ quia

Expanded text:
quam in meam fidem ad me venisti, nihil quam in meam fidem ad me venisti, nihil in aliquo mali patieris, sed ita te ordinabo, ut decenter vivere possis'. Tunc ei in spaciosa domo hospitium praebens, eum post viae laborem habere requiem iussit; praecipiens, eidem ex publico victum et quaeque essent necessaria largius ministrari. Perctarit vero cum ad hospitium sibi a rege praeparatum venisset, mox ad eum Ticinensium civium coeperunt turmae concurrere, ut eum vel viderent vel pristina notitia cognitum salutarent. Verum quid non mala lingua inrumpere potest? Mox namque venientes ad regem quidam maligni adolatores, regi denuntiant, quia, nisi Perctarit citius vita privaret, ipse regnum protinus cum vita perderet; adseverantes, ob hoc ad eum totam concurrere civitatem. His auditis Grimuald nimium credulus effectus, et quod promiserat oblitus, in innocentis Perctarit statim necem accenditur, consiliumque iniiti, qualiter eum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ munerib remisit adꝓpria. Aliquantos
tam̃ exeis secũ habitaturos retinuit.
argissimas eis tribuens possessiones¬
conperit pertarit. ꝓfugum scithiam
appecisse & apud cacanũ demorari
eidem cacano auarorũ regiplegatos
mandauit. ut si ꝑtarit in suo regno
letiner& cũ lango bardis & secum
pacẽ quã hac tenus habuerat de in¬
ceps habere non possit : haec auaroꝵ
contraherent: Pertarit uõ haec au¬
diens: it aliam ad grimo aldũ reuer¬
sus repetut: Audierat enĩ. eũ clem̃¬
tissimũ eẽ. Igit᷑ cũ adlaudẽsẽ ciuitat᷑̃
ueniss&. misit antese ad grimo aldũ
regẽ. unulfũ sibi fidelissimũ uirum
quisuum ei aduentũ nuntiar&
U nulfus ad regem uremens. pertarit
in eĩ fide aduentarenuntia uit: Hac
ille audiens. fidenter ꝓmisit insua
eũ fide uenientẽ nichil mali passurũ
fore: Inter haec ꝑ tarit adueniens ad
g̾rimo aldũ ingressus. cũ eiꝰ seuestigiis
cũ possim interpaganos uiuere fretus
de tua clementia ad tua uestigia ueni

Expanded text:
um muneribus remisit ad propria. Aliquantos tamen ex eis secum habitaturos retenuit, largissimas eis tribuens possessionesconperit Perctarit profugum Scithiam appetisse et aput cacanum demorari, eidem cacano Avarum regi per legatos mandavit, ut, si Perctarit in suo regno detineret, cum Langobardis et secum pacem, quam hactenus habuerat, deinceps habere non posset. Haec Avarum contraherent. Bertaridus vero, haec audiens, Italiam ad Grimoaldum revertens repetiit, audierat enim eum clementissimum esse. Igitur cum ad Laudensem civitatem venisset, misit ante se ad Grimoaldum regem Hunulfum sibi fidelissimum virum, qui suum ei adventum nuntiaret. Unulfus vero ad regem veniens, Perctarit in eius fide adventare nuntiavit. Haec ille audiens, fidenter promisit, in sua eum fide venientem nihil mali passurum fore. Inter haec Perctarit adveniens, ad Grimualdum ingressus, cum eius se vestigiiscum possim inter paganos vivere, fretus de tua clementia ad tua vestigia veni'.
Abbreviated transcription (Latin):
dicuis. Habebat autem int̾ eos iu¬
deum. quendã iosue nomine phi¬
sice artis eruditissimum. ⁊ totius¬
compotistam. ꝑoptimum hebrai¬
carum litterarũ ⁊ tocius iudaismi
scientia ꝑfectissimum. quem circũ¬
dabat milttaris habitus. Hunc
maiori p̃ tct̾is familiaritate ⁊ dile¬
ctione Bruno idem sibi annectebat
satagens. ut quomͦ ille ipm̃m car¬
naliter medicaretur ita ip̃r ille sa¬
lutem anime oꝑaretur. Cum hoc
sepissime de diuinis dispitabat
uoluminib. semꝑ illum ad con¬
ũsionem dep̾cans ⁊ exhortans ĩ
quo tandem dño laigiente opta¬
tum tenuit effectum. Nam consilus
eius acquienit. ⁊ ab ip̃o baptiratꝰ ẽ.

Expanded text:
dicos. Habebat autem inter eos Judaeum quendam Josuae nomine, phisicae artis eruditissimum, compotistam peroptimum, Hebraicarum litterarum et totius judaismi scientia perfectissimum, quem circumdabat militaris habitus. Hunc majori prae ceteris familiaritate et dilectione idem Bruno sibi annectebat, satagens ut, quomodo ille ipsum carnaliter medicaretur, ita ipse illi salutem animae operaretur. Cum hoc saepissime de divinis disputabat voluminibus, semper illum ad conversionem deprecans et exhortans; in quo tandem, Domino largiente, optatum tenuit effectum. Nam consiliis ejus acquievit et ab ipso baptizatus e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc maledictum euadere potestis si
in ipsum firmo corde credidttis ⁊ de
peccatis uris ip̃m uob̃ fieri ꝓpicium
postulaueritis. Qui post passionẽ suã
effracto inferno.⁊ his qui in aduentu
eius crediderunt. inde erutis. de t̾cia
uerus ds ⁊ uerꝰ homo refurgens a
uidentib his qui digni exant ascen

Expanded text:
hoc maledictum evadere potestis, si in ipsum firmo corde credideritis et de peccatis vestris ipsum vobis propicium fieri rogaveritis ; qui post passionem suam effracto inferno, et his qui in adventu ejus crediderunt inde erutis, die tercia Deus verus et homo resurgens a videntibus qui dign
Abbreviated transcription (Latin):
pauit. ⁊ abdicatum heresim maiori
quam antea ꝑtinatia roborauit. ñ
recolens quod cum sit ds uidex ui¬
stus. fortis.⁊ patiens tanto delinquen¬
tium culpas districtꝰ uidicat. qͣntoe¬
quanimiuis portat. Contigit ergo
ut de uicio. in uiciũ corrueret sicut
scͥptum ẽ. Qni in sordib ẽ sordescat
adhuc. ⁊ sp̃ũ fornicationis seductus.
ñ multo post in adult̾io dep̃hensꝰ ẽ.
⁊ digna iniquitatis sue morte ꝑemptꝰ.
Sepedictus etiam pontifex crebris
infirmitatib nunc pedum dolore
quod podagram greci uocant. nũc
uentris fluxii. quod Ciliacã nuncu¬

Expanded text:
pavit, et abdicatam heresim majori pavit, et abdicatam heresim majori quam antea pertinacia roboravit, non recolens quod, cum sit Deus judex justus fortis et paciens, tanto delinquentium culpas districtius judicat, quanto aequanimiter portat. Contigit ergo, ut de vicio in vicium corrueret, sicut scriptum est: Qui sordidus est, sordescat adhuc , et spiritu fornicationis seductus, non multo post in adulterio deprehensus est et digna iniquitatis suae morte peremptus 21. Saepedictus etiam pontifex crebris infirmitatibus, nunc pedum dolore quod podagram Graeci vocant, nunc ventris fluxu quod cyliacam nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ortera excelsa uoce. decantare
ut qui miftio p̃ciosi corporis ⁊ san¬
guinis xp̃i p̾sumpsisset detrahere ip¬
sius ꝓbaretur uirtute. Missattaq de¬
cursa. ubi ad cominuncandũ ꝑuen¬
tum ẽ. ep̃c u̾ba imp̃cationis huusce¬
modis intulit dicens. Si uiuificum
hoc salutis nr̃e sacram̃tum. quodma¬
nib tenes ñ uere corpus xp̃i ⁊ sangͥ¬
nem ẽẽ. ausus ẽ impio ore garrire. c̃
ip̃ius misterii contestatione int̾dico
nequo modo p̃sumas acciꝑe. si uero
ũ ita s catholice ꝓfiteris. accipe. Et
accepit. uerumtñ qualit̾ idem redẽp¬
tionis munus ad damnationẽ sui
i os eius intͣuerit. referre suꝑua¬
cuum ñ uidicaui. Cumem̃ eẽt ĩ exa¬
minationis anxietate constitutus.
om̃ipotenti dõ de admissis penitenti¬
am de fitturis custodiam pollicens.
corde contͥto supplicauit. ⁊ obtinuit
ab instanti confusionẽ liberari. Iñ
uͥ in sua reduit. pollicita fallere ñ ex¬

Expanded text:
sicut cetera excelsa voce decantare, sicut cetera excelsa voce decantare, ut qui misterio preciosi corporis et sanguinis Christi praesumpsisset detrahere, ipsius probaretur virtute. Missa itaque decursa, ubi ad communicandum perventum est, episcopus verba inprecationis hujusmodi intulit dicens: Si vivificum hoc salutis nostrae sacramentum, quod manibus tenes, non vere corpus Christi et sanguinem esse ausus es impio ore garrire, cum ipsius misterii contestatione interdico ne quomodo praesumas accipere; si vero non ita sed catholice profiteris, accipe; et accepit. Verumptamen qualiter idem redemptionis munus ad dampnationem sui in os ejus intraverit, referre supervacuum non judicavi. Cum enim esset in examinationis anxietate constitutus, omnipotenti Deo de admissis penitentiam, de futuris custodiam pollicens, corde contrito supplicavit, et obtinuit ab instanti confusione liberari. Inde vero ubi in sua rediit, pollicita fallere non ex
Abbreviated transcription (Latin):
Gradu moueatur. atq damnetur
Quod ut fieret omnib acclaman¬
tib ille nacta fugiendi. oportuntta¬
te se int̾ astantes subduxit. si co ẽ¬
uasit. Proinde cum requisitus ñ eẽt.
reinuentus uixta canonum sanctioes.
qui noluerit ad audientiam uenire
uocatus. Eadem patiatur absens. ut
breuit̾ comp̃hendam damnatꝰ e̾. In¬
quisitus autem. ⁊ alter ille uidelicet
qͥui ob huius nequicie infamiã obũ¬
brandam duob uocabat᷑ nominib
an ⁊ ⁊ ip̃e publicate heresis assertor exi¬
steret testificatus ẽ nunqͣm se ꝓfessũ
ẽẽ uł ꝓfiteri uelle. delatorib econtra
affirmantib ⁊ dicentib se quadam
uice insꝑato conuenticulis eoꝵdem
hereticoꝵ suꝑuenisse. ipsumq illis
nore. respondit᷑ ob huius suspicionis
notam abolendam libent̾ uelle sum¬
me examinationis subire setentiã
Quod dictum cum placiusset om̃ib
uissus ẽ missam celebrare.⁊ sacrum
canonem qui secreta uł actio dicitur.

Expanded text:
Gradu moveatur atque dampnetur. Gradu moveatur atque dampnetur. Quod ut fieret omnibus accurantibus, ille nacta fugiendi oportunitate se inter astantes subduxit, sicque evasit. Proinde cum requisitus non esset inventus, juxta canonum sanctiones, qui noluerit ad audientiam venire vocatus, eadem paciatur absens, ut breviter comprehendam, dampnatus est. Inquisitus autem et alter, ille videlicet qui ob hujus nequiciae infamiam obumbrandam duobus vocabatur nominibus, an et ipse praelibatae heresis assertor existeret, testificatus est numquam se professum esse vel profiteri velle; delatoribus econtra affirmantibus et dicentibus, se quadam vice insperato conventiculis eorumdem hereticorum supervenisse, ipsumque illis nore, respondit, se ob hujus suspicionis culpam abolendam libenter velle summae examinationis subire sententiam. Quod dictum cum placuisset omnibus, jussus est missam celebrare et sacrum canonem, qui secreta vel actio dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sanguinem consecratõe sp̃e sc̃ĩ potñ¬
tialiter creari. ⁊ cotidie ꝓ mundi uita
mistice immolari. ut sicut de uirgi
abatur. ita ꝑ eundẽ ex substantia pa¬
nis ⁊ iuni mistice idem xp̃i corpꝰ conse¬
cretur. In epła quoq de fide catholi¬
ca item beatus augustinus dicit. fir¬
missime tene ⁊nullatenus dubites
paruulos qui nec ꝓpͥa uoluntate cͥ¬
dere. nͨ penitentiã ꝓ peccato quod ori¬
ginaltier trahunit. ag̾e possunt. sac¬
baptisma qͣm dui rationis eoꝵ etas
capax eẽ ñ potest sufficere ad salutẽ
atq aliis hinuscemodi scripture sa¬
cre elogii siir medium ꝓlatis. cumab
astantib fidelib. nunc singłarit̃ ñc
commoͣnit̾ increpatꝰ. atq ad xp̃ianã
u̾itatem mneitatus nollet acquiescere
s magis in infidelitate destinassetob¬
stinata m̃te ꝑsistere. acclamabat᷑ ab
om̃ib dominice uocis sententia qm̃
cus ⁊ publicanus. Adieceruntq.

Expanded text:
et sanguinem consecratione Spiritus sancti potenet sanguinem consecratione Spiritus sancti potentialiter creari et cottidie pro mundi vita mistice immolari, ut sicut de virginabatur, ita per eundem ex substancia panis et vini mistice idem Christi corpus consecretur. » In epistola quoque de fide catholica item beatus Augustinus dicit: « Firmissime tene et nullatenus dubites, parvulos, qui nec propria voluntate credere nec penitentiam pro peccato, quod originaliter trahunt, agere possunt, sacbaptisma, quamdiu rationis eorum aetas capax esse non potest, sufficere ad salutem. » atque aliis hujuscemodi scripturae sacrae eulogiis in medium prolatis, cumque ab astantibus fidelibus nunc singulariter nunc communiter increpatus atque ad christianam veritatem incitatus nollet aquiescere, sed magis in infidelitate delegisset obstinata mente persistere, acclamabatur ab omnibus dominicae vocis sententia: Quocus et publicanus , adjeceruntque:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. in corpꝰ xp̃i ⁊ sanguinẽ uera¬
citer transmutari negabant. nͨ bap¬
tisim sacram̃tum pariuslis ad salua¬
tradere nefas duxi. De his. quatuor
oblati sunt ei quoꝵ duo p̾bri. reli¬
qui uero duo erant laici. Presbiteroꝵ
unus fredicus. alt̃ duob uocabatur
nominib dñicꝰ. euilelmꝰ. laicoꝵ uero
alt̾ durandꝰ. alt̾ dicebat᷑ amelricus.
Quos dum discuteret. ⁊ regła xp̃iani
doginatis imbueret. hamelricus fu¬
ga lapsus ẽ. durandꝰ uͦ. hactenus qͥ¬
dem se sceleris huius assentatorem
ẽẽ ultro confessus ẽ. S deinceps in ea afsẽ
ruit. Cui Bruno ep̃c ait. Oportebat ut
tu qui doctor fideltum eẽ debiusti sa¬
nam doctͥnam cunctis eungłirantes
omittens infidelitatis assertiones in
quib m̃tiri te cunctis fidelib luce
clarius patet. cum beatus augꝰtinus
dicat. Qm̃ xp̃m ñ ẽ fas uorari derti
b uoluit ip̃e xp̃c hunc panem ⁊ hoc
unum. in myffio carnem uere suã

Expanded text:
dicitur, in corpus Christi et sanguinem veradicitur, in corpus Christi et sanguinem veraciter transmutari negabant, nec baptismi sacramentum parvulis ad salvatradere nefas duxi. De his quattuor oblati sunt ei, quorum duo presbiteri, reliqui vero duo erant laici. Presbiterorum unus Fredericus, alter duobus vocabatur nominibus Dominicus Guillelmus, laicorum vero alter Durandus, alter dicebatur Hamelricus. Quos dum discuteret et regula christiani dogmatis imbueret, Hamelricus fuga lapsus est, Durandus vero hactenus quidem se sceleris hujus assentatorem esse ultro confessus est, sed deinceps in ea assentruit. Cui Bruno episcopus ait: Oportebat, ut tu, qui doctor fidelium esse debuisti, sanam doctrinam cunctis evangelizares, omittens infidelitatis asserciones, in quibus mentiri te cunctis credentibus luce clarius constat, cum beatus Augustinus d voluit ipse Christus hunc panem et hoc vinum in misterio carnem vere suam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm iste bruno inquã. fidem sacien¬
do nunqͣm illum regi nociturum.
ꝓ ip̃o se obsidem regie custodie ded̾.
Quid multis moror᷑. Deniq cũ rea
tanta solercia ac sapientia ab ip̃o
res acta ẽ. ut cum imlieb illis de
urnalitate sc̃ẽ eccł̃ie. scilicet de contͣ¬
dictione uenditionis ep̃atuum ab¬
batiarũ. ⁊ aliarum quarũcũq
eccłiasticarũ dignitatũ. int̾ regñ
⁊ sacerdotiũ. sicut suꝑiori sermo¬
neq itacesarianoꝵ communione
tori apłico obtemꝑaret. ⁊ deinceps
desierent ẽẽ discordes. Quod ut
facere ñ omtiteret. q̃m om̃ib suꝑe¬
minebat auctoritate. multoꝵ ep̃oꝵ
exhortatorie ad ipsum directe sunt
epłe. nunc autem suꝑẽ. ut gestoꝵ
eus quoddã memorabile cui me ꝯ¬
tigit interfusse debeam declara
re. Iuodii quod treuerice diocesis
appendicium ẽ. fuerunt eo tempore
heretici. qui substantiã panis ⁊ ui¬
ni que in altari ꝑ sacerdotes bene¬

Expanded text:
quam iste, Bruno inquam, fidem facienquam iste, Bruno inquam, fidem faciendo, numquam illum regi nociturum, pro ipso se obsidem regiae custodiae dedit. Quid multis moror? Denique cum tanta sollercia ac sapientia ab ipso res acta est, ut cum in diebus illis de venalitate sanctae ecclesiae, scilicet de contradictione vendicionis episcopatuum abbaciarum et aliarum quarumcumque ecclesiasticarum dignitatum, inter regnum et sacerdotium, sicut superiori sermoneque ita se caesarianorum communione tor apostolico obtemperaret, et deinceps desinerent esse discordes. Quod ut facere non omitteret, quoniam omnibus praeminebat auctoritate, multorum episcoporum exhortatoriae ad ipsum directae sunt epistolae. Nunc autem superest ut gestorum ejus quoddam memorabile, cui me contigit interesse, debeam declarare. 20. Ivodii, quod Trevericae diocesis appendicium est, fuerunt eo tempore heretici, qui substanciam panis et vini, quae in altari per sacerdotes bene