comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uingitur. ¶ libertum liber¬
tineqo inter se affines comu̾¬
optionem datus esse autem
emancipatus quascunq cog¬
nationes affinitatisꝙ hint
retinet agnationis ira p¬
didit. s meam̃ familiam ad
quam per aꝑ ad ptionem ue¬
uit. nemo est illi cognatus p̾t̾
patiem eos nequibus agua¬
scitur affinis aũt ei nemo oĩo¬

Expanded text:
bertini libertinaeque inter se adfines optionem datus aut emancipatus quascumque cognationes adfinitatesque habuit, retinet, adgnationis iura perdit. sed in eam familiam, ad quam per adoptionem venit, nemo est illi cognatus praeter patrem eosve, quibus adgnascitur: adfinis autem ei omni
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si pater filium eniã¬
ci pauerit nepotem retin¬
uerit deinde filus de cesse¬
rit et rei equitas. et causa

Expanded text:
.Si pater filium emancipauerit, nepotem retinuerit, deinde filius decesserit: et rei aequitas et causa
Abbreviated transcription (Latin):
deducta sit. dos si quidem ip¬
sa mulier stipulata sit uł
ip̃i negocium gestum eq̃
ferre cogetur. Si uero alii
quarta est stipulatio. dicẽ¬
dum est cessare collationez
¶Et si tantum ꝓmissa sit
dos couatio eius fiet.¶Si
sit nepos et neptis ex eodem
filio et dotata neptis sit ⁊ fi¬
lius. non pr̃ eorum nepti
omnem dotem soli fratri col¬
latura est. E mancipata
aũt neptis dotem et bona
sua soli nepoti non etiam
patruo conferret. S si sit
neptis sola. non etiam ne¬
pos ex eodem. tunc confert
patruo. Itemq nepoti uł ne¬
pti ex alio. S et si due nep¬
tes sint ex duĩsis filiis cõ¬
ferret ⁊ inuicem ⁊ patruo¬
earum. Si ex eodem patre
tm̃ inuicem conferrent.
¶Cum dos confertur. in

Expanded text:
deducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit uel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si uero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessare collationem. etsi tantum promissa sit dos, collatio eius fiet.Si sit nepos et neptis ex eodem filio et dotata sit neptis, sit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti vel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex diversis filiis, conferent et invicem et patruo, si ex eodem patre, tantum invicem conferent. Cum dos confertur, i
Abbreviated transcription (Latin):
placẽt mͥ extraneo brdei¬
stituto fieri hr̃ditatem ad¬
itõe eius. nam cum apud
patiem manet uis pristi¬
uum durat et peccului ẽ

Expanded text:
placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium e
Abbreviated transcription (Latin):
et mag̾est ut si quid̾ omĩb fe¬
rre potiut ꝙͣ uis ꝗbodã tulit.
supplicio afficiend̃. ¶Si uo si¬
mul oĩbꝰ nõ potuit ex cusand
duru ẽ dice sicũ duosꝯ auxi¬
liui ferre nõ possit elegit auxi

Expanded text:
si quidem omnibus ferre potuit, quamuis quibusdam tulit, supplicio adficiendum: si uero simul omnibus non potuit, excusandum, durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit a
Abbreviated transcription (Latin):
bit ex sup̃ma uolu̾tate. et ido
eum miles ĩduxiss testm̃ suũ
mora nullo suo signass qui
suꝑ ea recognitumꝯ erit ꝯfid̾a¬
bit quo ꝓposito id fecit. nã si
mucate uoluntatis eum pe¬
nituisse ꝓbabit renouatur
testmñ ĩtelligetur.¶Qdsi ideo
nec ea que scripta fuant legi
possĩt cãnrita facti indicupo¬
cior exstimabr̃. ¶Testm̃ ante
miliciam fcm̃ amilite si ĩ mi¬
licia decesẜit uux militan ua¬
le similicis uoluntas ꝯͣria nõ
sit diuus piꝰ rescripsit. uiꝙ
sescribat hr̃de ĩ testõ militis
nõ remictitur ei seatꝯ ꝯfulti
pena. ¶Miles ⁊ad tp̃s hrdem
face pot̾: et aliũ pr tp̃s uł ex
ꝯdicione. Item tam sibi ꝙͣ fili
uitra ip̃ra edicto det̾minata. nͨ
multis posse agnosc̃e pãp.ł .xiiii.¬

Expanded text:
bit ex supr‹em›a uoluntate. et ideo cum miles induxisset testamentum suum, mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit: nam si mutatae uoluntatis eum paenitu‹i›sse probabitur, renouatum testamentum intellegetur: quod si ideo, ne ea quae scripta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur.Testamentum ante militiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari valere, si militis voluntas contraria non sit, divus Pius rescripsit. Si quis se scribat heredem in testamento militis, non remittitur ei senatus consulti poena. Miles ad tempus heredem facere potest et alium post tempus vel ex condicione ultra tempora edicto determinata nec militis posse adgnosci Papini
Abbreviated transcription (Latin):
quadrans cuus. ⁊ semis. at
ꝗita. ꝓ dodrante ratio pon̾¬
da est cum hus quib ate
pure hr̃de legatum est respõ¬
debimus misceri duas ꝑtes
Qui filium suum impube

Expanded text:
quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pure herede legatum est, respondebimus misceri duas partes. Qui filium suum impube
Abbreviated transcription (Latin):
nutti. S et si patruus eo¬
rum qui erãt in potesta¬
tus. debent nepotes ad in¬
tti uam ex brdatus pat
eorum pro mortuo hẽt᷑

Expanded text:
tti. Sed et si patruus eorum, qui erat in potestatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro mortuo h
Abbreviated transcription (Latin):
publicata sit in id ꝙ fac̾e pot̾
fisco maritus ꝯ dempnand
est. ne inꝑniciem maritimu¬
llier punita sit. Ap̃.

Expanded text:
publicata sit, in id quod facere potest fisco maritus condemnandus est, ne in perniciem mariti mulier punita sit.
Abbreviated transcription (Latin):
siũ repudiau̾it quamuis filiꝰ
ĩpubes decesẜ̾it. a substi tuto
uendicar nõ pot̾it.¶ Hoc eñi
qd̾ nirsum a substituto lega¬
tur pinde hñdum est. ac si re
a filio legato sub condicione
a substituto icgatum fu̾it.p¬
inde omĩa ẜuabuntur ac si
tm̃ afilio iegatum fuiss ecõt
aũt si afilio sub cõdicione a
substituto puix legatum fuc¬
rit. et pupilh pendente cõcli¬
cione decefẜit. ersubstitucione
sola legatum ualebit. ¶his
ubis hcio et ticio coꝵ uc cui
fundum do lcgo utilit iega¬
tur et si uterq uixernt utriq

Expanded text:
 quamuis filius impubes decesserit, a substituto uindicare non poterit. hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est ac si repa filio, sub condicione a substituto legatum fuerit, perinde omnia seruabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum ualebit. His uerbis 'Lucio et Titio eorumue cui fundum do lego' utiliter legatur et, si utrique uixerint, utrique,
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝓp̾ uiri bom arbitrum¬
hrditatem uł qnͣtitatem ul
emolum̃tum prestitit is qui
hac stipulatione sibi prospͤ¬
xerat dicendum est ibi ꝯmi¬
tti eam si mõ culpa ab est.⁊
ab eo qui stipulatus est qͣr¬
tum est an sepius comittat᷑.
et placet etiam sepius eã¬
eam conitti si ꝑꝑtes ablatͣ
est hr̃ditas ¶ Silegatum
fu̾it prestitum aute int̾poĩ¬
tam hanc stipłonem au cõ¬
dici possit ut cautio ista in

Expanded text:
nem propter uiri boni arbitriumhereditatem uel quantitatem uel emolumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ‹i›bi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est.Quaesitum est, an saepius committatur. et placet etiam saepius eam committi, si per partes ablata est hereditas.Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista in
Abbreviated transcription (Latin):
testõ pompeie crispine pr̃one
tue relictos ꝓponis atq fuit
alimentorum. et uestiarii lib¬
tis relictoꝵ quibus ꝓpt̾ ea ca¬
utõnis homis remittendũ
existimauimus. ¶Itẽ scien¬
dum est fiscum hanc cautio¬
nem non pati. s per inde con¬
ueniri posse. ac si cauiss. cete¬
ros autem cuius cumq digͥ¬
tatis sint. licet iam etiam le
gata ꝑceꝑint. compelli debẽ
ad cauendum. diuus pius
rescribit. ex quo rescripto illꝰ
accipiamnus quod etiam post
soluta legata uoluit stipula¬
tõm interponi. ¶Si legata¬
rius. hrdi qui controu̾siam
hr̃ditatis patitur iam uł spe¬
rat. de restituendo legato sibi
prestito cauerit et euieta hr̃¬

Expanded text:
ento Pompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et uestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iaerint, compelli debere ad cauendum diuus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata uoluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta h
Abbreviated transcription (Latin):
On solum tutele pͥuilegiũ dat.
m bonis tutoris s etla en qui
ꝓtutela negocium gessit uł ex
curacione pupilli pͥupille ue
furiosi furiose ue debebitur si
eo noĩe cautum nõ fit. ¶Lp̃ .ł.

Expanded text:
on solum tutelae priuilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela negotium gessit: uel ex curatione pupilli pupillaeue furiosi furiosaeue debebitur, si eo nomine cautum non sit. DE
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti possiderent he¬
reditatem. non ꝑtinet lex
falcidia sed per edictum
pretoris inducitur pote¬
stas legis. idemq est si ui¬
ris uirandi condicio re¬
mussa sit. sed et si ẜuo su

Expanded text:
testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si servo su
Abbreviated transcription (Latin):
¶It nilianus scribit ei cui
quadrans sub condictõe
et dodrans pure legatꝰ
est cauere debere. qͣnto ã¬
plius qͣm per legem fal¬
cidiam liceat ceperit rẽd¬
di. hec stipło ideo locũ ħt

Expanded text:
Iulianus scribit eum, cui quadrans sub condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'. Haec stipulatio ideo locum
Abbreviated transcription (Latin):
ofidius quidam insticu¬
ta filia uelenana ħrde acoĩ
suo anthicco datalib̾tate p̾du
certa et peculium et reliqu
leganerat tam ꝗsinim qua
colonorum legatarius p̾fe¬
rebat manum pacris fanł
relinquorum et tam suo qͣ
colonorum nõe. Item in cade̾
scriptura adiectum in hunc
modum. ⁊tem eorum rõnem
habuerant pat̾ famił. frumẽ¬
ti uini. et eacerta an rerumi
que et ip̃a libertis petebat et
rex reliquis ẽẽ dicebat et ap̃
presidem optimierat ex diu̾so
cumdiceretur reliqua colo¬
norum ab eo non peti nec ꝓ¬
pria diu̾sam antem ciusa eor¬

Expanded text:
osidius quidam instituta filia Ualeriana herede actori suo Antiocho data libertate praedia certa et peculium et reliqua relegauerat tam sua quam colonorum: legatarius proferebat manu patris familiae reliquatum et tam suo quam colonorum nomine: item in eadem scriptura adiectum in hunc modum: 'item quorum rationem habuerat pater familias frumenti uini et ceterarum rerum: quae et ipsa libertus petebat et ex reliquis esse dicebat: et apud praesidem optinuerat. ex diuerso cum diceretur reliqua colonorum ab eo non peti nec propria, diuersam autem causam e
Abbreviated transcription (Latin):
con. locum ẽẽ et ne duplicit᷑.
fidei ꝯmissarius hoeretur cu
h̾es es.alienum .l. legatum de¬
ducit et cum conueniretur.
acredicoribus: ł legatarius:
restituta sibi extrebelliano hr¬
ditate debere aut deductionẽ
eum non pati. ab brde aut ca¬
uere illi u̾rdem defensum in eũ
aduersus legatarios cetosq.
¶Si quis urs institutus roga¬
tus fuerit b̾rditatem. non to¬
tam: s ꝑtem restituere. ł si duo¬
bus resticuere sit rogatus et
alcer exbis uelit sibi restiti

Expanded text:
o ‹lo›cum esse et, ne dupliciter fideicommissarius oneretur, et cum heres aes alienum uel legatum deducit et cum conuenitur a creditoribus et legatariis, restituta sibi ex Trebelliano hereditate debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri eum aduersus legatarios ceterosque. Si quis heres institutus rogatus fuerit hereditatem non totam, sed partem restituere, uel si duobus restituere sit rogatus et alter ex his uelit sibi restit
Abbreviated transcription (Latin):
um mulier dedõtis repeticione
p solutum matiimoniũ agit
cau̾e᷑ deb̾et manto qui eduir
nominc dapni infecti cauit
siuelit cam recipe ut ꝑiculum
manti amoueatur. ¶Dem.¬
Si quis sic scipulctur im̃anto
si quo casuticia npta eet desi¬
ent docer dabit. hac gen̾ali do¬
memoracione etab hostitibo
capta cx comittetur stipło hac¬
enim oceptionos cẽs hucasir
ꝯtinentur. planc quantum
ueniat incipulaçione utrur
qi mortua sit.anqͣi diuo: cii

Expanded text:
um mulier de dotis repetitione post solutum matrimonium agit, cauere debet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam recipere, ut periculum mariti amoueat. 56 IdemSi quis sic stipuletur a marito: 'si quo casu Titia tibi nupta esse desierit, dotem dabis?' hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipulaenim conceptione omnes hi casus continentur. plane quantum ueniat in stipulatione, utrum quasi mortua sit an quasi diuorti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdem̾pnand est. Inteliigitur
aut poculio temꝰ fac̾e posse ꝙ
habet rri iudicande tempore.
at quin si cum patir agant
deducetur ex pecunio ꝙ patri
ur subiectis ci ꝑsonis fily de¬
uet at si cum ipo filio agatur
aln̾us debiti nõ fit detractacio
ĩ cõputacione: quantur facere
possit filia. Oauł.

Expanded text:
gitur autem peculio tenus facere posse, quod habet rei iudicandae tempore. atquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri uel subiectis ei personis filius debet: at si cum ipso filio agatur, alterius debiti non fiet detractio in computatione quantum facere possit filius.
Abbreviated transcription (Latin):
ercusan debeat. cãdem excusacõ¬
ĩpetrasset. Imp̃r nr cum diuo se¬
u̾o pre suo ixpsit. ergo sipupi¬
uo lib̃tino hntuus anulor da¬
tꝯ sit ingenuus cucor uł cura¬
tor cõsequens est ut excusato
ey obhanc cõdiciomi duier¬
sitate nõ h̾at accipiat si añ¬
qua pupilh ur pͥubes minorã
nuus excusatꝰ fu̾it post ĩpet᷑¬
cum beneficiũ denuo eide tut

Expanded text:
 eandem excusatioimpetrasset, imperator noster cum diuo Seuero patre suo rescripsit.Ergo si pupillo libertino habenti ius anulorum datus sit ingenuus tutor uel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum diuersitatem non debeat accipi.At si antequam pupillus uel pubes minor annuus excusatus fuit, post impetratum beneficium denuo eidem tut
Abbreviated transcription (Latin):
n plures habebat ubtos¬
testamento suo dicit se
poste designauent quero an
omnes admicti debeant u.
si patronus quise designatu¬
rum. personas libtorum pol¬
ucitus est. millum poster de¬
signanerit legatum habitati¬

Expanded text:
i plures habebattestamento suo dixit se postea designaverit, quaero, an omnes admitti debeant. respondit, si patronus, qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designavit, legatum habitati
Abbreviated transcription (Latin):
im mo et inusufructu si
queratur quantum hic ca¬
piat cui usufr̾. datus est
qnͣtum ad ceterorum lega¬
torum estimationem aut
etiam huius ip̃ius. ne do¬
drantem excedat legatum
necessario ad ueterum sen¬
tenciam reuertendum est.
Siquis creditori suo qd̾
deberet legauerit. aut inu¬
tile legatum erit si millu
comodum in eo uersabitur
aut si ꝓpt̾ representationis
puta comodum. utile erit
lex quoq falcidia in eo co¬
modo in locum hebit. Si le¬
gatarius possessionem na¬
ctus est et non pot̾ auocari
ei res. quia uolutate hrdi
errantis nactus est possessi¬
onem.dabitur actio hrdi
ut io quod supra dodrãtem
est offeratur. ¶ Interdum
omnimodo necessarium ẽ

Expanded text:
immo et in usu fructu si quaeratur, quantum hic capiat, cui usus fructus datus est, quantum ad ceterorum legatorum aestimationem aut etiam huius ipsius, ne dodrantem excedat legatum, necessario ad ueterum sententiam reuertendum est. Si quis creditori suo quod debet legauerit, aut inutile legatum erit, si nullum commodum in eo uersabitur, aut si propter repraesentationis puta commodum utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non poei res, quia uoluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur.Interdum omnimodo necessarium e
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens seri elccio uł¬
optio datur legatarus
optabit quem uelit. Sed
hommne generalit̾ legatoar¬
bitrium eligendi quem ac¬
data igitur optione siquis
uel hominem liberum in¬
dendum ẽ. anconsumbs¬
it optionem. et puto nom
consumã. Eum curc.am
phorarum electio data sit a¬
cetum eligentẽ non consu¬
mere optionem. sud acetũ
elegent quod in nuimero.
pat. Ra. non habut. demi

Expanded text:
uotiens servi electio optio datur, legatarius optabit quem velit: Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acData igitur optione si quis vel hominem liberum, videndum est, an consumpserit optionem: et puto non consumi. Eum, cui centum amphorarum electio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum elegerit, quod vini numero pater familias non habuit: Idem
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Leuetur famana
actionem tam is qui accep
quam ip̾e qui uissit alii dare
id qd̾ ip̃i donabat᷑ ¶ In ac¬
tione fauiana si res non res¬
tituatur tanti condempna¬
bitur reus qnͣti actor in li¬
tem uirauerit.

Expanded text:
.Tenetur Fabiana actione tam is qui accepit ipse, quam qui iussit alii dari id quod ipsi donabatur.In actione Fauiana si res non restituatur, tanti damnabitur reus, quanti actor in litem iurauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾ca patres cõscripti ĩt̾dẽar
tutoril et curatorilꝰ ne pͥoia
nistica uł sub orbana distrab¬
ant nisi ut id fieret parentes
testõ uł codicilł cau̾int. ꝙ si for¬
te es alienũ tantum erit. ut ex
reho c̾tis nõ possit ex solui tũc
ad catur qui ꝓsua religioncer
stim que possũt alienan ob¬
ligari ue debeat. Manẽte pupi¬
uo accione si postea potint ꝓ
ban obreptum ẽẽ p̾tori¶Siꝯ
munis reserit et sociꝰ ad diui¬
sione ꝓuocet. aut si creditor
qui pignori agru aparẽte:
pupilliꝰ acceꝑit us. exeq̃nar
nicħ̾ nonãdu çenseo.Si de¬
functo dum uiu̾et res uena¬
ut distrahantur abstinẽdur
erit uendicione. nd eñ utiqr
qui ip̃e noluit uend̾e ide eliã
postea distrahenda puxauit.
mui quesitu ẽ mĩori cepit ñ
posse obligari.auł¬

Expanded text:
rea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo'. Si defunctus dum uiueret res uenauti distraherentur, abstinendum erit venditione: non enim utique qui ipse voluerit vendere, idem etiam postea distrahenda putavit. inium quaesitum est minori, coepit non posse obligari.
Abbreviated transcription (Latin):
i cui libertas data
directo. sub hac conditione
sirationes reddidisset. arbi¬
trum a consulibus diuus
pius dari permisit. his u

Expanded text:
i cui libertas data sit directo sub hac condicione 'si rationes reddidisset', arbitrum a consulibus diuus Pius dari permisit his u
Abbreviated transcription (Latin):
bis aditia uobis amplissimi
consules arbicrum dabũt
qui excussis rationibus nõ
tantum que reliqua sunt e¬
pa froditi constituent u̾m

Expanded text:
bis: 'aditi a uobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus non tantum quae reliqua sunt Epaphroditi constituent, u
Abbreviated transcription (Latin):
Artis legatis nemo dicet
scripturas ⁊ libros iam fac
ta repetantur. lib̾tates ecia
ꝯtinentur Paulus

Expanded text:
artis legatis nemo dicet scriptas et libros iam factta repetuntur, libertates etiam continentur. 78 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
beantur patrimonii ires su¬
fficunt ut ꝙ de ducto here
alieno. Item deductis p̾cus
eorum qui lib̾tatem intestam̃¬
to uł directam uł fidei comis¬
sariam acceꝑunt. s ex lega¬
tario cauendum est a quo fi¬
dei comissum relinquitur.
¶Intdum nou legis falci¬
die s etiam alt̾ius legis ĩsti¬
pulatione hac ratio facien¬
da est ut puta si pr̃omis ex

Expanded text:
enus patrimonii vires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento vel directam vel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cavendum est, a quo fideicommissum relinquitur. Interdum non legis Falcidiae, sed etiam alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si
Abbreviated transcription (Latin):
pos quis non dicat.⁊ si ad¬
optatus est. sit et quasi furꝰ
nichi lominus fino siio eũ
non obstare. qui a quasi firꝰ
ad optatus est inpotestate

Expanded text:
pos, quis non dicat, etsi adoptatus sit et quasi filius, nihilo minus filio suo eum non obstare, quia quasi filius adoptivus est in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
nis cucelam mag̾ hrdi fiducia¬
rio ꝑuenisset quam incertum
debint. aliquis soluerit ei cui
fidei cõmissa. hr̃ditas relicta
sit id reddendum.

Expanded text:
nis tutelam magis heredi fiduciario permississe, quam incertum debuerit, aliquis soluerit, ei, cui fideicommissa hereditas relicta sit, id reddendum.
Abbreviated transcription (Latin):
et usitatum fere c̃ sic legare i¬
lucio ticio tot et roc amsplius
nrori et lib̃is eius tot.Sici
cui nich̾ legatum ẽ cum nac
adiectio est hoc ampu aliqi
iegetur minĩc dubitandũ
qu̾in id q ita icgarum debe

Expanded text:
et usitatum fere est sic legare: "Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot". Si ei cui nihil legatum est cum hac adiectione "hoc amplius" aliquid legetur, minime dubitandum est, quin id q
Abbreviated transcription (Latin):
erat filie ꝑfidei comissu centũ
cum infamilia nub̾e̾t legauit
et adiecit ita fideitue filia co¬
mucto ut cum infamilia eo¬
hãs quociens cũq nubes pa¬
cianis exdote tua quardap p
tem dumdiam stiplarfrem
tuum et seiam matrẽ tar ꝓp
nullo filio filia necreo relic¬
ni collocauit en noiẽ dotem
dedit et pdiuorciũ candem
accepit.et alii in m̾m cũ dote
hr des exstiterant filiꝰ et uxor
postea marito defuncto pue¬
la dote iecepta nupcit al p̃¬
sentibꝰ et ꝯsentientibꝯ fr̃e et
matre que ctia dotẽ en auxit
ex cã fidei comissi fũ defuncte

Expanded text:
erat, filiae per fideicommissum centum, cum in familia nuberet, legavit et adiecit ita: " fidei tuae, filia, committo, ut, cum in familia nubas et quotienscumque nubes, patiaris ex dote tua, quam dabis, partem dimidiam stipulari fratrem tuum et Seiam matrem tuam prnullo filio filiave ex eo relictum collocavit eiusque nomine dotem dedit et post divortium eandem recepit et alii in matrimonium cum dote heredes exstiterunt filius et uxor: postea marito defuncto puella dote recepta nupsit alii praesentibus et consentientibus fratre et matre, quae etiam dotem eius auxit,ex causa fideicommissi fratri defunct
Abbreviated transcription (Latin):
Ranslatio legati fit.iiii.
alius det aut cũ res pro redatͤ
ut pro fundo.aurei .x.ant qd̃
pure datum ẽ transfertur sb̾
condicione. S sud quodati¬
tio dedi amemo deiii. quam¬
ius soleant eẽ duo enudem
rei debitores tũ ueris ẽ. hoc
can ademptum cẽ legatum.
nam cumdico qd̾ ciciũ dare
dam puam sesus dompuas
esto dare uideor dicere ne ⁊ ti¬
cuis det. Itẽ si ꝑ fuudum le¬
gentur .x. quidam putant ñ
eẽad emptum legatum pͥus¬
nonissima enin uolinitas
ditione quod alii pure
datund ẽ non plene reces

Expanded text:
ranslatio legati fit quattuor alius det: aut cum res pro re datur, ut pro fundo decem aurei: aut quod pure datum est, transfertur sub condicione.Sed si id, quod a Titio dedi, a Maeuio dem, quamuis soleant esse duo eiusdem rei debitores, tamen uerius est hoc casu ademptum esse legatum: nam cum dico: 'quod Titium dare damnaui, Seius damnas esto dare', uideor dicere, ne Titius det.Item si pro fundo decem legentur, quidam putant non esse ademptum prius legatum: snovissima enim voluntas sdicione, quod alii pure datum est, non plene reces
Abbreviated transcription (Latin):
fal. non eius sũme ĩ qͣm le¬
gatarius iurauit hr̃id.
qd̾ petitum est. Nam id qd̾
pene cã accreuit. in leg̾ fal.
non icidit

Expanded text:
ae non eius summae, in quam legatarius iurauit, haberi quod petitum est: nam id quod poenae causa adcreuit in legem Falcidiam non incidit
Abbreviated transcription (Latin):
coñmodissime isqui nõdũ
nato ẽ ita hr̃s ĩstitiuntur siñ
iuuo me fiue mortuo mena¬
tus fũit pr̃s esto. aut etiam
pure ne umoq tpris hĩta mẽ¬
tione. sialtut casus omissus
fuit eo cau qui omissus sit.

Expanded text:
Commodissime is qui nondum natus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omissus sit
Abbreviated transcription (Latin):
enim heredem morituru
certum sit tamen incer¬
tum est an legatario uiuo
dies legati non sit cedit.⁊
non est certum ad eum le¬
gatum peruenturute oq̃
post mutiauam cautionẽ
interposita i legatum ac¬
ce pit. Si contra cautionẽ
aliquid fecerit stipulatio¬
ne comissa. etiam fruct
heredi restitueret. hoc enim
legatarius et inexordio
cauere cogitur. ¶ Qmͣuis
usuffructus cum morietur
legatarius. inutiliter lege¬
tur. tamen cautionis muti¬
ane remedium. usu fructu
quoq sub conditione alic̾
non faciendi legato. locum
ht ¶Quod in fraudem le¬
gis ad impediendas uupti
uo famił. Si pater eius uro¬
rem non duxerit. heres dato

Expanded text:
enim heredem moriturum certum sit, tamen incertum est, an legatario uiuo. dies legati non cedit et non est certum ad eum legatum peruenturum. Qui post Mucianam cautionem interpositam legatum accepit, si contra cautionem aliquid fecerit, stipulatione commissa etiam fructus heredi restituet: hoc enim legatarius et in exordio cauere cogitur. Quamuis usus fructus, cum morietur legatarius, inutiliter legetur, tamen cautionis Mucianae quoque sub condicionem alicuius non faciendi legato locum habet.Quod in fraudem legis ad impediendas nuptialio familias, si pater eius uxorem non duxerit, heres dato
Abbreviated transcription (Latin):
tibi data tota intelligitur co¬
br̃s cuus ampluis petende bo¬
noꝵ põnis fatultatem non Roe¬
bit. ¶ filius non solum sitã
filium manumisiss pater qͣm¬
iuis ut manumissor bonorum
posẜonem accipiat. tñ ad bono¬
rum posẜonem accipiendam au¬
nuum spatium h̃t̃.

Expanded text:
sessionem, tibi data tota intellegitur, coheres tuus amplius petendae bonorum possessionis facultatem non habebit. Filius non solum si tamfilium manumisisset, quamuis ut manumissor bonorum possessionem accipiat, tamen ad bonorum possessionem accipiendam annuum spatium h
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sunt corpora s peccimia.
sam in peccuma rõ admittit
timata corpora indotem data
sint ip̃o iuie dos dimimet
ꝓpt̾ inpensas nocessarias hec
dehus in pensis dicturẽ que
in docem ip̃am fc̃c sunt. sci¬
inueiit dotem. S in pensis
necessariis muir satisfec̾it
utrum dos crescat anu̾o di¬
aimꝰ exintegro und̾i dotem.
ego ubi pectimia ẽ nõ dubi¬
to dotem uidi c̾uisse. ¶Sidos
tota soluta sit nõ hita r̃ce in¬
pensarũ undendum ẽ ancodi¬
a possit id & ꝓin pensis neccͣu¬

Expanded text:
non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit timata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: cetinuent dotem. Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse. Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis nec
Abbreviated transcription (Latin):
tates furiosi inpediantur. p̃tor
um eoꝵ curattem decernet. Ra¬
tumq habebit ꝙ peu sincdo¬
lo malo gestu ẽ. Si parcris
pat qui m̾inpotastate h̃t destiã¬
u̾t testõ quis tutorur tutcla
gerat. illu debe gerere p̾tor pn
tauit mertoq parentis statur
us quos parens destinauit tes

Expanded text:
tates furiosi impediantur, praetor uni eorum curationem decernet ratumque habebit, quod per eum sine dolo malo gestum est. Si parens vel pater qui in potestate habet destinaverit testamento, quis tutorum tutelam gerat, illum detauit, meritoque parentis statur is, quos parens destinauit tes
Abbreviated transcription (Latin):
si distrahendum arbitrabit᷑
nõ ꝓpt̾ mocdicum es alienum
possessio mag̾ distrahatu Sr
si fit alia possõ mmor uł mimꝰ
utilior pupillo pocius cam
iube cligtrahiquam maiorez
et uciliore. In primis gͥ quo¬
ciens desid̾atur ab eo ut p̾mit¬
tat distrahiexquirere d cuz
qui se instruat defortuns pu¬
pilli nec nmium tutorim ł
curatorib crede qui ñ nũquã
lucri sin gr̃a asseũare p̃tori so¬
lent. nẽcoc ẽ distrahi posscem
uł obligan requirat ergo ne¬
cessarios pupilli. uł parentes
urlib̃tos. anquos fideles. ułq̃
aluim qui noticiam renir pu¬
pulanum ht̃ aut sincmo mã¬

Expanded text:
bitrabitur, ne propter modicum aes alienum magna possessio distrahatur, sed si sit alia possessio minor vel minus utilior pupillo, magis eam iubere distrahi quam maiorem et utiliorem. In primis igitur quotiens desideratur ab eo, ut remittat distrahi, requirere debet qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimium tutoribus uel curatoribus credere, qui nonnumquam lucri sui gratia adseuerare praetori solent necesse esse distrahi possessiones uel obligari. requirat ergo necessarios pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo
Abbreviated transcription (Latin):
publico dare legare uolet
ius potestasq esto. dum
ita detur legatum ne mi¬
nus quam partem quar¬
tam hereditatis eo testam¬
to heredes capiant eis quib:
quid datum legatumue ei̾t
eam peccumi. a sine fraud
sua capere l isq heres qui
eam pecciũam dare iussus
dampnatus erit eam peocu¬
uiam debeto dare. quam dã¬
puatus est. ¶lex falcidia
etiam ad eos qui apud ho¬
stes morumtur ꝓpter legez
corneliam ꝑtinere uidetur
quod ea lex per un eorum te¬
stamenta confirmat. atq
si in cuutate decessissent.

Expanded text:
publico dare legare uolet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumue erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est'.Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere uidetur, quod ea lex perinde eorum testamenta confirmat, atque si in ciuitate decessissent
Abbreviated transcription (Latin):
exigatur sine dubio per hi
uerba non interponende
quidem cautionis conditõ
ui debitur ascripta ratioi
uero non exigende modus
dolus remissus intelligat
Idq in eus persona qui
negocia gessit cuiq rõnis
reddende necessitas fuerit
testam̃to remissa. rescriptũ
est. ¶ Si arbitratu ticii se¬
ia nupserit heres meus
ei flnidum dato iuuo ticio
etiam sine arbitrio ticu ⁊̃
eam nubentem legatum
accipere respondendum est

Expanded text:
exigatur". sine dubio per huiusmodi verba non interponendae quidem cautionis condicio videbitur adscripta, rationi vero non exigendae modus , non etiam dolus remissus intellegatur: idque in eius persona, qui negotia gessit cuique rationis reddendae necessitas fuerat testamento remissa, rescriptum est. "Si arbitratu Titii Seia nubserit, heres meus ei fundum dato". vivo Titio eeam nubentem legatum accipere respondendum est
Abbreviated transcription (Latin):
der uide ac statu liberi fieri
debet. S et si hr̃s ẜuum ali¬
enum rogatus est manumi¬
tere placuit ut etiam hurꝰ
p̾cium extimatõne br̃dita

Expanded text:
perinde ac statuliberi fieri debet.Sed et si heres seruum alienum rogatus est manumittere, placuit, ut etiam huius pretium ex aestimatione heredita
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃e emãcipato qui ꝯͣtabulas
acciꝑe possde potuit ut ĩtestii
patris possc̃e acceꝑint legata
omĩbꝯ p̃stabũt. ¶ Rec filia dotẽ
suã fr̃i ꝙ̃ ferret. cum ut scripta
uideat᷑ hrditatem þr̃e. Pauł.

Expanded text:
re emancipato, qui contra tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati patris possessionem acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scripta uideatur hereditatem habere.
Abbreviated transcription (Latin):
pntẽ pectume dedent ⁊ an̾
quam residinm dederit do¬
minus decesserit libenim¬
q eẽ testamento uisserit c̃.
fectulio legitoan quod do¬
mino dederit in pecculio :¬
sit inputandum. et ait
iabro de pecculio decerere. pla
ne si nondum dederat . s do¬
nec totum traderet ꝓdeposi¬
to apud eum fuerit id ingꝰ¬
culio eẽ placint / Item ũ fuo
pecculium sit legatin ẽe
a debitore eius pectulian hĩs
netitus sit petere uerum
ẽ hoc minus ẽẽ inlegato pͦ¬
culio ħ ẽ detrabendum id
quod debitori legatum est¬
interoimet si non sit le¬
non insilegtum deberi.ꝟ
prescriptis parint ẜuus
cestatorẽ uolinsse eum re¬
tinere pectulimn interp̃¬
tatur indelicet et ex eo qd̾
erpectriho eum uisserat .c.
infferre ¶Utrum autemid
denum pectulium accipi¬
mus quod mortis temye
funit an uero et quod post¬
mus uł quod decessit detra
spectandum qd dies legati
cedit si uero extraneo mõ¬
tis tempus. Sictam uut
ingementa exrebus pec¬
culiaribus adeum ꝑueĩ¬

Expanded text:
 ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedene si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit.Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est.Interdum etsi non sit lenon nisi legatum deberi: praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum iusserat centum inferre.Utrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tempore fuit, an uero et quod postmus uel quod decessit detrahspectandum, quo dies legati cedit: si uero extraneo, mortis tempus, sic tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum perueni
Abbreviated transcription (Latin):
matorium eo tem pore quo
testamentum faciebat de¬
beri.Uxori sue testamento
ita legatu m ẽ semprome
dñe mee ħ amplius argẽ¬
tum balneare. Queñtum
ẽ aneciam idargentumq
diebus festims in balnco
Mulier decedens ornamen¬
ta legau̾at.ita scic amicemee
ornamentanminsa danuo¬
lo et infem mchiquecũq
sepulturemeecausa feram
lineis dias ermargantis
et uirolas exsmaragdis.
S neq hr̃s neq maritus cũ
hin corpus dorent ea or¬
namenta que corporinisu
erant adici dederunt. Que¬

Expanded text:
uiatorium eo tempore cum testamentum faciebat, deberi.Uxori suae testamento ita legatum est: 'Semproniae dominae meae hoc amplius argentum balneare': quaesitum est, an etiam id argentum, qu‹o› diebus festis in balineo m uideri.Mulier decedens ornamenta legauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa daet inferri mihi quaecumque sepulturae meae causa feram lineas duas ex margaritis et viriolas ex smaragdis": sed neque heredes neque maritus, cum humi corpus daret, ea ornamenta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: qu
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat que ita solet. Nã
si bona a patre relicta et
emancipatoꝵ in mediũ
conferantur. et ita uiriles
ꝑtes sumantur. eueniet

Expanded text:
oporteat, quaeri solet: nam si bona a patre relicta et emancipatorum in medium conferantur et ita uiriles partes sumantur, eueniet
Abbreviated transcription (Latin):
Mꝯseiꝯ cũ languscet q̃sto ẽ se
ueneno occidi aẜuo suo ⁊ sic ex¬
pirauit cui hr̃s exstitit lucia
ticia soror et mortẽ ei exequi
nglexit ⁊ ip̃a p ãnũ decimũ de¬
cessit. exstitit qui bõa nõ ciaret
gau sciiq̃ro an morte ticie ex¬

Expanded text:
Seius cum languesceret, questus est se ueneno occidi a seruo suo et sic exspirauit: cui heres exstitit Lucia Titia soror et mortem eius exsequi neglexit et ipsa post annum decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: quaero, an morte Titiae ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ege cornelia cauet de preGai¬
uno accusatoris qreqsiuit et
re nũcianit cos ẜuos qexca fa¬
milia añ q̃stionẽ fug̾it ut ĩsĩ¬
gulos ẜuos quos ꝯ uĩgent qn¬
q aupeos exhoĩs occisi aut su
u recligica ꝙͣtitas nõ possit ex
publico accipiat. Qd p̾mium

Expanded text:
ege Cornelia cauetur de praemio accusatoris, qui requisiuit et renuntiauit eos seruos, qui ex ea familia ante quaestionem fugerint, ut in singulos seruos quos conuicerit quinque aureos ex bonis occisi aut, si inde redigi ea quantitas non possit, ex publico accipiat. quod praemium
Abbreviated transcription (Latin):
to loco ue fũint s ĩ eos solos qui
ced̾admisissẽt accusatori trib¬
it᷑. ¶ p̾terea cauet᷑ ut dehis q añ¬

Expanded text:
to locoue fuerint, sed in eos solos, qui caedem admisissent, accusatori tribuitur. Praeterea cauetur, ut de his,
Abbreviated transcription (Latin):
neus nõ auit̾ possũt hr̃ditatẽ
q̃rere ꝙͣ si nõ eẽ pͥgnante sciãt
¶Ergo si uentre pleno sit m¬
uuerͦ nõne iniquũ enit dicetẽ
defunctu filiũ hrdi suo reu̾q̃¬
re nich̾ int̃ est et ideo dec̾to fili¬

Expanded text:
er non aliter possunt hereditatem quaerere, quam si non esse praegnatem sciant. ergo si ventre pleno sit mulier, nonne iniquum erit interea defunctum filium heredi suo relinquere nihil? et ideo decreto fili
Abbreviated transcription (Latin):
ecitor ul possessor dam¬
pnauit brdem suum.
necentum uirale iudiciũ
eyceat de efectu legati.que¬
ritur et diccum ita demn
utileiderilegatum eẽ simͣ¬
lã cansã adusarius testato¬
molumentum. s et suptus
brs legatario prestarecogitur
nam si bona cmsa nicħ indeᷤ
ee ilegato nec pp̃ sũptus.¬

Expanded text:
etitor uel possessor damnauit heredem suum, ne centumuirale iudicium exerceat: de effectu legati quaeritur. et dictum ita demum utile uideri legatum esse, si malam causam aduersarius testatomolumentum, sed etiam sumptus heres legatario praestarnam in bona causa nihil videtur esse in legato nec propter sumptus
Abbreviated transcription (Latin):
quib legrut ptium loco illo
rum .cc.quos po legaũat in¬
rostea meiuns uolente tes¬
tatore litt̾as emisit adcas se¬
cundum uoluntatẽ testator¬
is restituturu. post ca testator
secit coticillos quib et hec p̃¬
cepit ut p̾ter hos codicilos si
quid auud ulatu cet nona¬
dricenta accepit qr mutauit

Expanded text:
praeterea mater cepisset. Qui testamento heredem scripserat, Maepostea Maeuius uolente testatore litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos codicillos si quid aliud prolatum esset, non uaducenta accepit, quia mutauit
Abbreviated transcription (Latin):
uelle me liberum esse
lib̾ esto. cuiut dare dampn¬
as sit. ħrs meus dixero ei
ḣrs meus dore damynas es¬
to. testatoris noluntas sic
busdam argumentis appare¬
bit dequo dixit adimplẽda

Expanded text:
uelle me liberum esse, liber esto. cui ut dare damnas sit heres meus, dixero, ei heres meus dare damnas esto.' testatoris uoluntas, si quibusdam argumentis apparebit, de quo dixit, adimplenda
Abbreviated transcription (Latin):
Dost ea¬
quam p̃tor
locutus est
de bonorum
possõne eius qui testa¬
tus est. transitum fecit
ad intestatos. Eum secu
it euim ordinarium an¬
te de uidicus testancuiz
deinde sic desuccessione ab
intestato loqui. S succe

Expanded text:
osteaquam praetor locutus est de bonorum possessione eius qui testatus est, transitum fecit ad intestatos, eum ordinit enim ordinarium ante de iudiciis testantium, dein sic de successione ab intestato loqui. Sed succe
Abbreviated transcription (Latin):
quis fac̾e pot̾ et ip̃m manu¬
n scribi nsignan necte est.¬
¶licet in ꝯfirmacione codicil¬
loꝵ pat familias adiec̾it ur¬
nõ ał uale uelit ꝙͣsua manu
signatos et sõscriptos tñ uał¬
ent fc̃ abeo codicilli licet nca¬
abeo signati neq manuer¬
scripti fu̾nt. Na eaque prea
gerunt᷑ prioribꝯ derogat .m.¬

Expanded text:
quis facere potest et ipsius manu scribi neque signari necesLicet in confirmatione codicilm pater familias adieceralias ualere uelit quam sua signatos et subscriptos, taent facti ab eo codicilli, licet ab eo signati neque manuscripti fuerint: nam ea quae geruntur prioribus derogant.
Abbreviated transcription (Latin):
testm̃ fcm mortuo codicilłqs
legauit licet testõ cõfirmatis
ꝓ no scripto legatum fit. Ipõ.
captiuitatt̃ ꝗs codicillos cõfir¬
mai̾̾t. et ĩ captiuitate quis co¬
dicillos scribat nõ an̾uałe. Io
est si aliquo modo iuscen fici¬
endi desient hr̃e. ¶ ꝓͥtea iulł¬

Expanded text:
tum factum mortuo codicillis quis legaverit licet testamento confirmatis, pro non scripto legatum fit. Idem captiuitatem quis codicillos confirmauerit et in captiuitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit habere. Praeterea i
Abbreviated transcription (Latin):
per contumatiam non ca¬
ueat totiuis crientis ei de¬
negandas actiones nec eĩ
uidetur cauisse qui non oĩ¬
bus cauit. Qd̾ si ꝓptͥ in opi¬
am. sextantis tm̃ denegan¬
das sic tam̃ ut possit supłe

Expanded text:
per contumaciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones nec enim uidetur cauisse, qui non omnibus cauit: quod si per inopiam, sextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit sup
Abbreviated transcription (Latin):
siue post delatam capite mi¬
nuatur. ad legittimam brdi¬
tatem admittecur. insi mag¬
na capitis diminutio inter¬
uemat que uł cuntatem adi¬
mit ut puta si deportetur. ¶ Si
nemo filioꝵ eorum ue quibus
simul legutima br̃ditas d̾fer¬
tur uolet adse cam br̃ditatez
ꝑtin̾e ius antiquũ est hoc it̾o
dicitur. ut quam dui uł nnꝰ
filius uult legittimam lr̾di¬
tatem adse ꝑtinere uis uetus
locum non h̃at. Itaq si exduo¬
uus alter adierit alter repu¬
diauerit prditatem ei portio
accressit et si forte sit fulius et
patronus repudiante filio
patrono defertur. ¶Siqͥs
anius antiquum possit locũ
ad se inquid eam brditatem
pertinere nam et bic nõ uult

Expanded text:
e delatam capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interveniat, quae vel civitatem adimit, ut puta si deportetur. "Si nemo filiorum eorumve, quibus simul legitima hereditas defertur, volet ad se eam hereditatem pertinere, ius antiquum esto". hoc ideo dicitur, ut, quamdiu vel unus filius vult legitimam hereditatem ad se pertinere, ius vetus locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter repudiaverit hereditatem, ei portio adcrescet. et spatronus, repudiante filio patrono defertur.Si quis an ius antiquum possit locum ad se', inquit, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult
Abbreviated transcription (Latin):
sit debebitur legatano nsi tel¬
tator mutauit uoluntatem.¬
Cum qui cirographu debit᷑
legat legair nõsolum tabu¬
las argumento est uenditio.
na et cum cirographum ue¬
neunt nomen uenisse uiderꝰ¬
s et sinomen legetur benig¬
ne. id ꝙ debetur accipienduẽ
ut acciones ad u̾s debitorer.
cedantur.¶ Si ide ẜuus ⁊ leg¬
tus et lib̾ẽẽ uiss sit int̾clum
ꝓcedere solum legatum pot¬
it ut puta si infraude cͥditor¬
is data eẽt libtas ułsiis sit:
ẜuus qui inꝑꝑetuam ẜuitũ¬
tem uener id idem erit uł si
ẜuus sit forte pignori dato.¬
⁊ statu libum hr̃s legau̾it ex¬
pediet hr̃di ip̃m statu liom
p̾stare magis ꝙͣ exstimacic̾e
bit ip̃m uero sidederit existẽ¬
te conditc̃e nullum sentut dã¬
pnum. iam em̃ exemacio i¬
rrrum postea nõ petitur.ab
eo hominis ubi. ¶ Si fundos
duos hñs testator altio mie¬
hiusum fuictu altum ticio
leget aditum michi legarm̾

Expanded text:
sit, debebitur legatario, nisi testator mutauit uoluntatem.Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas argumento est uenditio: nam cum chirographa ueneunt, nomen uenisse uidetur.Sed et si nomen legetur, benigne id quod debetur accipiendum est, ut actiones aduersus debitorem cedantur.Si idem seruus et legatus et liber esse iussus sit, interdum procedere solum legatum poterit, ut puta si in fraudem creditoris data erit libertas: uel si is sit seruus, qui in perpetuam seruitutem uenierit, idem erit: uel si seruus sit forte pignori datus.Si statuliberum heres legaverit, expediet heredi ipsum statuliberum praestare magis quam aestimationem. bit: ipsum vero si dederit, exsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postea non petitur ab eo hominis liberi. Si duos fundos habens testator alterius mihi usum fructum, alterum Titio leget, aditum mihi lega
Abbreviated transcription (Latin):
uano.se .ꝯ. restituitur. si res ur¬
geat. et metus erit. ne per ab¬
sentiam forte fidei commissarii.
dies actioins exeat. heres ui¬
dicium suscipere cogitur. sumi¬
liq modo filio: de p᷑one contra
ta. deliberante: scriptus hr̃s
ac credicoribus hr̃ditariis ꝯ¬

Expanded text:
consulto restituitur, si res urgueat et metus erit, ne per absentiam forte fideicommissarii dies actionis exe‹a›t, heres iudicium susc‹i›p‹e›re cogitur. Similique modo filio de possessione contra tabulas deliberante scriptus heres a creditoribus hereditariis
Abbreviated transcription (Latin):
deni.¶mpr adrianus cũm
iul. cere̾ar filio suo inuio sin¬
moĩdi: simpotestate sua es¬
se desuss hrditatem restitue¬
re rogacus esset ac multa ĩ
fraudem fidei .s.fieri proba¬
rentur. resticui hrditatem
filio uissit: ita. ne quid in¬
ea peccuma. quam diu fili¬
us eius inuẽt iuris. habet
nam qui a cautiones non
poterant interponi. conser¬
uata patria potest᷑ dampnũ
condictionis propter. frau¬
dem in flixit. ¶ Post dẽti
autem auctoritacem in ea
horditate fllio militi compa¬
rire debuit si res apͦoribus pe¬
ti uł etiam cum debitoribus
Iagi oportuerit. ¶ Si pat̾ne
reuerentie congruum est.
egenti forte patri offõ iudicis

Expanded text:
erator Hadrianus, cum Ui‹ui›us Cerealis filio suo Uiuio Simonid‹i›, si in potestate sua esse desisset, hereditatem restituere rogatus esset ac multa in fraudem fideicommissi fieri probaretur, restitui hereditatem filio iussit ita, ne quid ea pecunia, quamdiu filius eius uiueret, iuris habnam quia cautiones non poterant interponi conseruata patria potestate, damnum condicionis propter fraudem inflixit. post decreti autem auctoritatem in ea hereditate filio militi comparari debuit, si res a possessoribus ‹p›eti uel etiam cum debitoribus agi oporteret. sed paternae reuerentiae congruum est egenti forte patri
Abbreviated transcription (Latin):
Enacus ꝯsultum
noscendis duas spẽs
agnoscunt alt̾am eoꝵ beitis
qui falsum ꝑtum sb̾icuũt.R¬
¶ permittit᷑ igitur mulerie
parentiue nicimꝰ potestate.
est ur eicui madatum abei
est. si putet p̾gnante denun¬
orcium cõnuniandos ip̃im¬
arito uł parentumcun potes¬
tate ẽ ant addomũ demuĩcia¬
re si nullius eoꝵ copiam hãt.¬
¶ Domu accipe debem hospi¬
cium si inciuitate maneat.
ꝙ si nõ sit. s inuilla uł ĩmu¬
incipio illic ubi larem ma¬
trimonio collocarent.¶den
hoc denũciat ut mittat custo¬
des mantꝰ. sufficit enĩ mulri
hoc notum face ꝙ sit p̃gnãs.
¶Manti estiam. aut mittere
custodes aut ei denũciare ꝙ
nõ fit ex se p̾gnans. hoc aũt̃
uił ip̃i marito uł aliinomĩe ei¬
ip̃i fac̾e ꝑmittitur. Ipena ãr¬

Expanded text:
enatus consultum, noscendis, duas species agnoscunt, aliam e‹a›rum quae falsum partum subiciunt.Permittit igitur mulieri parentiue in cuius potestate est uel ei cui mandatum ab eis est, si ‹se› putet praegnatem, denunortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat.Domum accipere debemus hospitium, si in ciuitate maneat: quod si non sit, sed in uilla uel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent: Denuhoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas. mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur.