comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transfugit. postero die ex legione uernacula milites sunt capti
abequitibus nostris tres qui dixerũt se yuos ẽe tum uenirẽt co¬
gniti sunt amilitibus qui antea cum Bobio et pedio fuerant et
a trebonio transfugerant. eis ad dignoscendum nlla facultas est
data:. et a militibus nostris interfecti sunt. Eodem tp̃r capti tabellari ꝗ
dcordubam ad pompeium missi erant. properamq ad cast̃ nostra
ꝑ uenerant precisis manibus missi sunt fc̃i pari consuetudine. Uigilia
scdã ex oppido ignem multum: teloꝵ q multitudinem iactando pe¬
ne magnum tempus consumpserunt. complures q uulnerib asfecerũt.
preterito noctis tempore eruptionem ad legioem .uii. fecerunt cum ĩ
ope nr̃i distenti essent: acriterq pugnare cceperunt: quos uis repressa
ant̃is militibus. et si oppidanis suꝑiore loco defendebant᷑ . L. cũ erup¬
noẽm facere coepissent: tamen uĩtute militum nr̃oꝵ qui etsi ĩferioe

Expanded text:
transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore
Abbreviated transcription (Latin):
ioribus q castris Cesari nuntius esset allatus cum tubus legionib:
ãmis exuti fugerunt: quoꝵ scuta relata sunt.Lxxx. Inseq̃nti luce
argutius exytalia cum equitatu uenit. Is signa saguntinoꝵ retult
U. que aboppidanis coepit suo loco perteritus est ꝙ equites exytalia
cumasꝑnate adcesarem uenissent.ea nocte castra sua pompeius
incendit et adcordubam uersus iter facere toepit.Rex nomine
indo: qui cum equitatu suas copias adduxerat dum cupidiuo ag¬
men aduersariorum insequit auernaculis legionariis exceptꝰ est
et interfectus. Postero die equites nr̃i longius ad cõdubã uersus
profecti sunt eos qui ꝯmeatus ad castra pompeiĩ exoppido põtabãt
q. Mãcius Trib̾ milł: qui fuisset pompeii ad nos transfugit et noc
tis.℥. ugilia in oppido pugnatum est accẽrime ignem q multu
terito tp̃r.C. fundanius eqs. R ex castus aduẽsarioꝵ adnr̃os

Expanded text:
ioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum III legionibus ioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum III legionibus  praeterea armis exuti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis legionariis exceptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Q. Marcius, tribunus militum qui fuit Pompei, ad nos transfugit; et noctis tertia vigilia in oppido acerrime pugnatum est, ignemque multum terito tempore C. Fundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
capiant᷑ id quod in hoc contigit bello: Nam tum iter ateguam
a uecubum que oppida sup̃ sunt scripta. pompeius tũc habuit
cast᷑ constituta inconspectu duoꝵ oppidoꝵ asuis castris cĩciter
millia passuum uiii. Stimus est ex celsus nã ꝙ a ppellat᷑ castra
postumiana: ibi presidii causa castellum huit Cesar constitutum
quod pompeius eodem iuigo tegebat᷑ loci nã: et remotum erat aca¬
stris cesaris: animaduertebat loci dificultatem: et qr flumine Sal¬
sone intercludebat non esse cõmissum cesarem ut intanta loci di¬
ficultate ad subsidium cõmictendum se micteret.Ita fren oppiniõe
.3 uigilia prefectus castellum oppugnare cepit: ut laborantib suoc¬
uẽt. Nostri cum appropinquassent clamore repentino teloꝵq mul¬
titudine iactus facere coeperunt uti magnam ꝑtem hominũ uul ne¬
tibus afficerent quo ꝑacto cum ex castello repugnare coepissent ma¬

Expanded text:
capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a castris Caesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profectus castellum oppugnare coepit. Cum appropinqut. Cum appropinquassent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent ma
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ãtrebonio transfugerant: et una facta excoloniis que fue¬
runt inhis regionibus: quarta fuit affrania et affricatia quam
secum duxerat. relique exfugitiuis auxiliares consistebãt. riã
et leui armatura et equitatu longe et uĩtute et nũo nostri erãt
suꝑiores. Accedebat huc ut longius bellum ducẽt pompeius
ꝙ loca sunt edita et ad castroꝵ munitiones non paꝵ ydonea. nã
fere totius ulterioris hispanie regio ꝑꝑ tẽre fecunditatem ĩqẽ¬
ab oppidis remota tũribus et munitionibus retinent̃ sicut in
affrica rudem non tegidis tegunt᷑: simulq inhis sunt specule ce
ꝑꝑ altitudinem longe late q prospitiunt. Item oppidoꝵ magna
ꝑs eius prouintię montibus fere munita & nã excelentib locis
est constituta ut simul aditus ascensus q heãt dificiles. lta ab
oppugnationibus nã loci distinent᷑ ut ciuitates hispanie abhoste

Expanded text:
quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuequae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioris Hispaniae regio propter terrae ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste
Abbreviated transcription (Latin):
plura multos q lanistas retraxit et adcõdubã se recepit. Cesar mu¬
nitioẽs antiquas oppugnare brachia c̃ĩcum ducere coepit: cui de
pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficiscit᷑: cuiꝰ ĩ aduẽ¬
tu presidii causa. Cesar complura castella occupauit: ꝑtim subeꝗtatu
ẽe possent. Hlec inaduentu Cesar pompeio incidit ut in matutiõ
tempore nebula esset crassissima. Itaq in illa obscuratione cũ aliqͦt
cohõtibus et equitum tũmis cĩcumeludũt Cesaris equites et
concidunt sic ut uix in ea cede pauci efugerent: insequenti nocte
castra sua incendit. Pompeius tnsflumen salsim per cõualles fal¬
so flumine proxima tamen adteguam flumen sic ciciter passꝰ
duo milliã ex ea regione oppidi ĩmõtibus castia hũit posita põ¬
peius inconspectu utrorum q oppidorum neq suis ausus est
subsidio uenire. aquilas et signa hũit.xiii.legionum exꝗb

Expanded text:
plura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar muplura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equesse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis so flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed e
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum aboppido cõmeatu q ex cluderet: brachium ad pontẽ du¬
cere coepit. pari inde conditione pompeius facit. Hic intẽ duces
duos fit contentio uter prius pontem occuparet: ex qua contẽtiõe
quoitidiana prcelia fiebant ut mõ hi nõ nunq̃ illi suꝑiões discede¬
rent. Que res cum admaiorem contentioẽm uenisset abutrisq co¬
minus pugna iniqua dum cupidius locum student tenere prot̾
pontem coangustabant᷑ fluminis ripas ap propinquantes coangusta¬
ti precipitabant. Hic alterutrius non solum morti mõtem exagera¬
bant: Sed tumulos tumulis exequabant. ita diebus compłribus
cupiebat Cesar siqua conditione possit aduẽsarios in equũ locũ
deducere. pͥmo quoq tp̃r debello decẽnere. Id cum animaduẽ
deduceret. Copiis flumen traductis noctu iubet ignes fieri ma¬
gnos ita firmissimum eius p̃sidiũ ateguam proficiscit᷑. Id cũ põ¬

Expanded text:
ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem duut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadvertn aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pom
Abbreviated transcription (Latin):
poterat anĩaduerti appropinquantibus exoppido bñ magna mulsitu¬
ad ad equitatum concidendum cum exiss loricati ut supͣ scripsimꝰ
ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt sic ut ex ĩ finita
hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. hoc timore
addiuctus s extꝰ pompenuis lũo fatri misit ut celeriter sibi subsidio
ueniret ne prius Cesar cordubam peteret qͣ ip̃e illo uenisset. Ita que
CII. pompeius ulla prope. capta kĩs fr̃is excitus cum copiis ad cõdubã
iter facere coepit.Cesarcum ad flumen betim uenisset: neq ꝑꝑ altitu¬
dinem fluminis transire posset lapidibus corbes plenos dimisit. Ita in
suꝑ ponte facto copias ad cast̃ tripãtito traduxit. Tenebant ad uersu
oppidum eregione pontis trabes ut scripsimus biꝑtite. Eo cum põpeiꝰ
cum suis copiis uenisset exaduerso pari rõne tastra ponit. Cesar

Expanded text:
poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitupoterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis plenos demisit: insuper ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qui cum ad cRi. pompeii presidia uenisset incidit idem tempoĩs ut
tem pestate aduersa uehementiq uento afflictaret᷑ ut uix proximũ cogno
ad eum uenerunt iubet binos equites incedere: et recta ꝑ aduersario& pre¬
accedere ut oppidum capiant. et ꝑtim tempestate ĩ pediti uigiles nõ poterãt
diligentiam prestare. ꝑtim illo responso deterebant᷑ cum ad põtam appro¬
pinquassent signo dato ab oppidanis sunt recepti pedites equitesq nocte¬
aduersariorum castra fecerunt. Sic illud fetm̃ cum inscientibus accidis¬
set eristimabat prope magna ꝑs hominum qui inhis castis fuissent se
prope capto esse. Hoc.ii. misso ad ullam presidio cȩsar ut pompeium
ab ea oppugnatione deduceret. ac cordubã contendit: exquo ui nere lo¬
ricatos uiros fortes cum equitatu ante p̃misit: qui simul in cõspectu op¬
pidi se dederunt cum equis recipiunt᷑. Hoc a codubensibus nequaq̃

Expanded text:
cum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut cum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempesad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praeaccedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et pedites adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
uintie potitus esset: Simulq ꝙ tabellarii a. CN. pompeio dispositi
omnibus locis essent qui certiorem cri pompeium decesaĩs aduẽtu
quos legatas ante exeritui prefecerat. q pedium .&. q fabiũ maxiꝰ
desuo aduentu facit certiões: ut quem sibi equitatũ expuĩt᷑ fecissent
p̃sidio mictẽnt. ad quos celerius q̃ ip̃i opinati sunt appropĩ quauit
atq ut ip̃e uoluit. equitatum sibi presidio hũit. Erat ꝑ idem tempus. Sex
pompeius frater qui cum presidio cordubam tenebat: quod eius prouĩtiae
caput ẽẽ existimabat. Ip̃e autem. CN. pompeius adolescens ullam oppi¬
dum oppugnabat: et fere iam aliquot mensibus detinebat ibi. quo exop¬
pido cognito cesaris aduentii legati dam preter presidia. CNi. pomperi cesaẽ
cum audissent petere cceperunt uti sibi pͥmo qͦ tempore subsidium mitteret
prefecit hominem ei prouintiȩ notum et non paꝵ scĩentem. L. iuniũ patiẽ¬

Expanded text:
vinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi vinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris adventquos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit que, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciae
Abbreviated transcription (Latin):
cepta qui ex his prceliis cum adolescente .cn.
pompeio profugissent. cum et ulterioris hispa¬
nie potitus esset dum Cesar munerib dãdis
in ytalia detineretur: quo facilius presidiã
.ꝯ. compararet. pompeius infidem uniꝰcuiꝰq
ciuitatis confugere coepit.Itaq ꝑtim p̃cib
ꝑtim in bene compata manu prouintiam uastare ccepit.Quibus ĩ reb
non nulle ciuitates sua sponte auxilia mictebant. Item non nulle por̾tas
.ꝯ̃. claudebant. ex quibus si qua oppida ui coepat cum aliquis ex ea ciui¬
tate optime de CN. pompeio meritus ciuis esset ꝑꝑ pecunie magnitu¬
dinem aliqua qͦ ei inferebat᷑ causa ut demedio sublato exeius peciua
latronum largitio fieret. itaq paucis comodis hoste õtato maioes auge¬
bant̃ copie. Itaq crebris nuntiis inytaliã missis ciuitates ꝯ̃riȩ põpeio
auxilia sibi depostulabant. Cesar dictatõ tertio designatus dictatõ
tũno tempore capi posse quod nec oppinantibus aduersariis eiꝰ pro¬

Expanded text:
cepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator pidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius pro
Abbreviated transcription (Latin):
strata: auaticisq concitatis postero die innẽuios ꝑuenit:hortat᷑q ne
sui inppͣ liberandi atq ulciscendi romanos prohis: quas acceꝑit iniu¬
riis occasionem dimictant. Interfectos ẽẽ legatos duos magnam q ꝑtem
exercitus interisse demonstrat. nł ẽẽ negotii subito oppressam legiõem
que cum Cicerone hyemet interfidem eandem rem profitet᷑ aduitorẽ.
facile hac orõne neruiis persuadet. Itaq confestim dimissis nũptiis
adedutiones gerudios. leuacos. pleumoxios. Gordũnos: qui omnes
subeodem imperio sunt ꝗ̃ maximas manus possunt cogunt. Et deim

Expanded text:
strata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne strata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de im
Abbreviated transcription (Latin):
biorigȩ instituitur sermo paulatim circumuentꝰ interficit᷑. tum uõ
suo more uictoriam conclamant. atq ullulatum tollunt: impetuꝙ:
in nr̃os fc̃o ordines perturbant. Ibi ł cocta pugnans interficit᷑ cũ magͥ
ꝑte militum. Reliqui se se incastra receperunt uñ erant egressi. Ex qb
ł. petrosidius aquilifer cum magna multitudine hostium premeretur
aquilam intra uallum proiecit. ip̃e procastris fortissime pugnãs occidr̃.
Alii egre ad noctem expugnationem substinent noctu adunũ omnes
desꝑata salute se ip̃i interfitiunt. pauci ex prcelio lapsi incertis itinẽib
ꝑsiluas ad .i. labienum legatum inhiberna ꝑueniunt:atq eum dereb
gestis certiorem faciunt. Hac uictoria sublatus ambiorix statĩ omni
equitatu in auatucos qui erant eius regno finitimi proficiscit᷑: neq natẽ
neq diem intermictit: peditatumq sese subsequi iuibet. Re demon¬

Expanded text:
biorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero biorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demon
Abbreviated transcription (Latin):
os funda uulnerat᷑. His rebus ꝑmotus.q tituriꝰ cum procul ambio¬
rigem suos cohortantem conspexisset interpretem suum.CN. põpe¬
ium adeum mictit rogatum: ut sibi militibus q ꝑcat. Ille appllatus
respondit.Si uellit secum colloqui licẽ sperare amultitudine impe¬
trari posse quod admilitum salutem ꝑtineat.Ip̃i uõ nł nocitum iri
inq eamrem se suamq fidem interponere.Ille cum cocta saucio cõ¬
m̃icat si uideatur pugna ut excedant: &e cum ambiorige una collo¬
queretur sperare abeo desua ac militum salute impettan posse¬
Cocta se ad armatum hostem iturum negat atq in eo ꝑseuerat. Sabinꝰ
quos in presentia tribunosmilitum circum se habebat ce pͥmorum or¬
dinum centuriones se sequi iubet. Et cum propius ambiorigem acces¬
sisset iussit arma abiicere imꝑatum facit suisq ut idem faciant imꝑat.
Interim dum deconditiõibus interse agunt: longiorq consulto abam¬

Expanded text:
os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambioos funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posseCotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Am
Abbreviated transcription (Latin):
leuitate armorum: &e quouidiana exercitatioe nł his nocẽ posse.
Rursus est adsigna recipientes insequẽnt᷑ quo precepto abhis di¬
ligentissime seruato cum quempiam prima cohors ex orbe accesẜat
atq impetum fecerat hostes uelocissime refugiebant. Interim eã ꝑtez
nudari necesse erat & ablatere apꝑto thela recipi.Rursus cum ĩ eum
locum unde erant egressi reuerti ceperant. Et abhis qui cesserant ce
abhis qui proximi steterant circumueniebant᷑.Sin aũt locũ tenere
uellent:. ne uirtuti locus relinquebatur.neq abtanta multitudiẽ
coniecta thela confercti uitare poterant.Tamen tot incõmodis con¬
flictati multis uulneribus acceptis resistebant:& magna ꝑte diei ꝯ¬
sumpta cum aprima luce adhoram octauam pugnaret nihil quod
fortissime pugnans dum circumuento filio subuenit interficitur.
L. cocta legatus omnes ordines: cohõtesq adhortans in aduersum

Expanded text:
levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum
Abbreviated transcription (Latin):
non sine summo timore et desꝑatione id fctm̃ uidebat᷑. Preterea
accidit quod fieri necesse erat ut uulgo milites absignis disceden̾t
queq quisq eorum carissiã hr̃et ab impedimentis petere atq
arripere proꝑaret clamore et fletu oĩa complerentur. At bãbais
consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronũptiare
iusserunt nequis ab loco discederet. Illorum esse predam atq illis
reseruari quecumq romani reliquissent. Prom̃ oĩa ĩ uictõĩa
posita existimarent. Erant et uirtute et nũo pugnandi pares nr̃i
tam et si abduce &e afortuna deferebantur:tamen omnẽ spem
salutis in uirtute ponebant & quotiensqueq cohors ꝑcurrerat ab
ea ꝑte magnus hostium numerus cadebat. Qua re animaduersa
ambiorix pronumꝓtiari iubet ut procul thela coĩciant: neu pro¬
pius accedant: ce quam inꝑtem romani impetum fecerĩt cedant

Expanded text:
non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant
Abbreviated transcription (Latin):
circiter duobus romanorum aduentum ex pectabant. Et cum se iã¬
maior ꝑs agminis in magnam conuallem demisisset. ex utraq ꝑte
eius uallis subito se ostenderunt: nouissi mosq premere: &e primos
prohibere ascensu atq iniquissimo nostrorum loco prcelium cõmic¬
tere coeperunt. Tum demum titurius qui nł anteprouidisset trepi¬
dare & consursare cohortesq disponere.Hȩc tm̃ ip̃e timide atq
cãm profectionis auctor non fuisset nulla in re comuni saluti de¬
erat &e in appellandis cohortandisq militibus imꝑatoris. ce ĩ pug̃
militis offitia prestabat. Cumq ꝑꝑ longitudinem agminis minꝰ
non possent iusserunt pronuntiari ut impedimenta relinquent
atq in orbem consisterent. quod consilium et si in eiusmodi casu
comprehendendum non est tñ in cõmode accidit: Nam ce nr̃is mili¬
tibus spem minuit & hostes adpugnandum alacriores efficit. quod

Expanded text:
circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minusprovidere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dunt utrumq ce orant ne sua discensione et ꝑtinatia rem insuum peri¬
culum deducant facilem esse rem seumaneant seu proficiscant᷑ si mõ
unum omnes sentiant ac probẽt contra indiscensione nullã salutẽ pros¬
picere.Res indisputationem admediam noctem deducit᷑. Tandem dat¬
ituros. consumitur uigiliis reliqua ꝑs noctis cum sua quisq miles cir¬
cumspiceret quid secum põtare posset. quid ex istro hibernorũ relinquẽ
cogeretur. omnia excogitant qr̃ nec sine periculo maneatur: ce lango¬
re militum et uigiliis periculum augeatur.prima luce sic etastris
proficiscuntur: ut quibus esset persauasum non ab hoste sed abho¬
mine amicissimo ambiorige consilium datum longissimo agmine
maximis q impedimentis incedunt. At hostes postꝗͣ ex noctur no
fremitu uigiliis q deprofectione eorum senserunt collatis insidiis
bi partito insiluas oppõtuno atq occulto loco amillibus passuum

Expanded text:
dunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum peridunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum
Abbreviated transcription (Latin):
isse capturos. Neq eburones si ille adesset tanta contentione nostri ad
castra uenturos esse non hostem auctorem: sed rem ex pectare subesse the¬
num magno esse germanis dolori ariouisti mortem: & suꝑiores nostras
uictorias ardere galliam tot contumeliis acceptis sub populi.ro.imperio
redactam superiore gliã rei militaris extincta. postremo quis hoc sibi ꝑ¬
suaderet sine certa re ambiorigem adeius modi consilium descendisse
suam sententiam in utraq ꝑte esse tutam. Si nihil esset durius nullo
cum periculo ad proximam legionem peruenturos si gallia omnis cu
si presens periculum non sit at certe longinqua obsidione fames eẽt timẽ¬
da.Hac inutraq ꝑte disputatione hĩta cum cocta pͥmisq ordinibus a¬
criter resisteretur. Uincite inquit si ita uultis.Sabinus et id clariore uo¬
ce ut magna ꝑs militum exaudiret consurgitur exconsilio comp̃hen¬

Expanded text:
isse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad isse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ad consilium rem defferunt: magna q intereos existit cõtro¬
uersia.L. aruunculeius compluresq tribuni militum ad pͥmorũ
ordinum centuriones nł temere agendum neq ex hibernis iussu
cessaris discedendum existimabant. quantas uis magnas etiam¬
copias germanorum substineri posse munitis hibernis dicebant.Rem ẽẽ
testimonio ꝙ primum hostium impetum multis ultro uulneribus illatis
fortissime substinuerint re frumentaria non premi. Interea et ex proxi¬
mis hibernis ac acesare conuentura subsidia. postremo quid esset leuius
aut turpius q auctore hoste desummis rebus capere consilium. Contra
ea titurius sero facturos clamabat cum maiores manus hostium adiunctis
germanis conuenissent et cum aliquid calamitatis in proximis hibernis
esset captum breuem consulendi esse occasionem.Cesarem arbitrari profec¬
fectum inintaliam. Neq ałr carmites interficiendi tasgetii consilium fu-¬

Expanded text:
Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controItaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copiaetiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fu
Abbreviated transcription (Latin):
offitii probenefituis caesaris monere orare titurium prohospitio ut
suo ac militum saluti consulat magnam manum germanoꝵ cõduc¬
tam rhenum transisse. Hanc adfore biduo ip̃oꝵ ẽẽ consilium uelit¬
ut p̾usq̃ finitimi sentiant eductos exhiberȩnis milites ut ad ciceroe:
ãt ad labienum deducerent: quorum alter millia passuum circitẽ
quinꝙͣ ginta: alter paulo amplius arabhis absit. Illud se polliceri
et uire uarando confirmare tutum iter ꝑfines daturum quod cum
faciat &e ciuitati se se consulere ꝙ hibernis leuet ae cesari pro eiꝰ meri¬
tis grãm referre. Hac or̃one hĩta discedi ambiorix. Arpineiꝰ. et iunius
que ãdierant adlegatos defferunt. Illi repentina re ꝑturbati: & si ab
hoste ea dicebantur tñ non negligenda existimabant. maxime q:
ac re ꝑmouebantur ꝙ ciuitatem ignobilem atq humilem eburonũ
sua sponte populo romano bellum facere ausam: uix erat credendũ.

Expanded text:
offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum.
Abbreviated transcription (Latin):
et filius: et fr̃is filius ab cesare remissi essent quos aduatuci obsidũ
nũo missuros apud se inseruitute et chathenis tenuissent. Neq id
quod fecerit de oppugnatione castroꝵ: aut iuditio aut uolũptate
sua fecisset. sed coactu ciuitatis suaq ẽe eiusmodi imꝑia ut ñ minus
hrẽt iuris in se multitudo ꝗͣ ip̃e inmultitudine. ciuitati põro hãc fuse¬
cãm belli ꝙ repentine galloꝵ cõurationi resistere non potũit. Id se fa¬
cile et humilitate sua probare posse ꝙ non adeo sit inperitus rerum
ut suis copus populum.Ro. suꝑari posse confidat. Sed ẽe gallie cõe
consilium omnibus hibernis cesar oppugnandis. Hunc ẽẽ dct̃m diẽ
nequa legio alteri legioni subsidio ueniri posset.Non facile gallos gal¬
lis negare potuisse presertim cum derecuꝑanda cõi libertate consiliu
initum uideretur: quibus qm̃ propietate satisfecerit hr̃e se nc̃ rõem

Expanded text:
et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiis populum Romanum superari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem
Abbreviated transcription (Latin):
frumentum q inhiberna compõtauissent indutionari et treuẽi
nuntiis impulsi suos concitarunt. subito q oppressis lignatorib
magna manu adcastra oppugnatum uenerunt. Cum celeriter
ãma nr̃i coepissent uallumq ascendissent:atq una exꝑte hispaĩs
equitibus emissis equestri prcelio superiores fuissent. despata re
hostes suos abexpugnatione reduxerunt.tunc suo more cõcla¬
marunt uti aliqui ex nostris colloquium prodirent hr̃e sese qua
dere conuindicere uellent:quibus rebus controuersias minui
posse sperarent. Nictitur ad eos colloquendi causa .C. cãpineiꝰ
qui iam ante uissu cessaris adambiorigem uentitare consueue¬
rat: apud quos ambiorix adhunc modum loquutus est. sese ꝓ
cesaris in se benefitiis plurimum ei conferti debere ꝙ opa stipedio
liberatus esset ꝙ aduaticis finitimis suis uendere consuescit: ꝙq ei

Expanded text:
frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei
Abbreviated transcription (Latin):
gnum obtinuerant. huic cesar proeius uirtute atq inse beniuolẽ¬
tia: ꝙ in omnibus bellis singulari eius oꝑa usus fuerat maiorem
locum constituerat. tertium iam hunc annum regnantem inm¬
micis iam palam exciuitate ex his auctoribus eum interfecerunt.
Defferitur ea res adcesarem. Ille ueritus ꝙ ad plures ꝑtinebat ne
ciuitas eorum impulsi deficeret.E. plancumcum legione exbelgio
celeriter incarmites proficisci iubet ibiq hyemare: quorum q oꝑa
cognouerat tasgetium interfectum hos comprehensos adse mictẽ.
Interim ab omnibus legatis questonbusq quibus legiones tradide¬
rat certior factus est inhiberna ꝑuentum locum q inhibernis esse
munitum diebus circiter xu. quibus inhiberna uentum est ini¬
tium repentini tumultus ac defectionis ortum est abambiorige.
&e catuuleo: qui cum ad fines tegni sui sabino cocteq presto fuissẽt

Expanded text:
gnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolengnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
ios.Q. ciceroni. Tertiam mesuos.L. Rosero. quartam in remis cũ
t.labieno inconfinio treueroꝵ hiemare iussit. tres inbelgis colloca¬
legatos prefecit.Unam legionem quam proxime transpadũ. con¬
scripserat. et cohortes quinq: in eburones:quor ꝑs maxima int
mossam etrhenum qui sub imperio ambiorigis et catudici erant
misit. his militibus.&. titurium sabinum: & .ł. aruunculeiũ coña
legatos preesse iussit. Adhunc modum distributis legionibus facl¬
lime inopie frumentarie sese mederi posse existimauit.atq hai
tamen omnium legionum hiberna preter eam quam.L. rosero¬
in pacatissimam et quietissimam ꝑtem ducendam dederat millib
passuum .C. continebantur. Ip̃e preterea quo adlegiones collocatas
munita q haberna cognouisset ingallia motari constituit. Erat incã¬
natibus summo loco natus tasgetius. huiꝰ maiores in sua ciuitate re¬

Expanded text:
vios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum vios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocalegatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscioin pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate re
Abbreviated transcription (Latin):
omnino nauis que milites portaret desideraretur.At exhis quȩ ĩ¬
anes incontinenti adeum remicterentur &e prioris cõmeatus exposi¬
tis militibus: & quas sup̃ labienus faciendas curauerat nũo.xl. ꝓpa¬
uce locum caperent. relique fere omnes reficerent᷑ quas cum aliq̃¬
diu cesar frustra expetisset ne cum temꝑe nauigatione excludẽt
et equinoctium suberat necessario angustius milites collocauit.
At summa tranquillitate consecuta secunda inita cum soluisset
uigilia prima luce terram aitigit:omnesq incolumes nauesꝓ
duxerat. Subductis nauibus concilio atq galloꝵ sama robrinȩ
ꝑacto ꝙ eo anno frumentum ingalliam ꝑꝑ siccitates angustius
prenenerat coactus est ał̃r ac suꝑioribus annis exercitum in hybẽ¬
nis collocare.legionesq inplures ciuitates distribuere exquibus
unam in morinos ducendam.C. fabiolegato dedit. alteram ĩ nẽ¬

Expanded text:
omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inomnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Ner
Abbreviated transcription (Latin):
columes reduxerunt. Cassiuellanus hoc prcelio nunciato tot detrim̃-¬
tis acceptis uastis finibus maxime ẽt ꝑmotꝰ defectione ciuitatũ legatos
ꝑ atrebatem commium dedictione adcesarẽ mictit.Cesar cum con¬
stituiss hic mare incontinenti ꝑꝑ repentinos galliae motus ne quid
multum estatis superesset. atq id facile extrahi posse intelligeret ob¬
sides imperat et quot inannos singulos uectigalis populo.Ro.brita¬
nia penderet constituit. Interdicit atq imꝑat casiuellano ne mãdu¬
hratio neu timobatibus noceat. Obsidibus acceptis exercitũ reducit
admare naues inuenit refectas. His deductis ꝙ &e captiuoꝵ magnũ
numerum habui et nonnulle tempestate deperierant naues:duab:
cõmeatibus exercitum reportare instituit. ac sic accidit uti extanto
nauium numero tot nauigationibus n hoc neq suꝑiore anno nlla

Expanded text:
columes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimencolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla