comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nichi rõnem reddas oz. qͣre hedi
uocentur. Si autem quod cõmo¬
dissimũ est. conuen̾it unt nos.
ne alter alt̾um iut̾roget quod dͭ
illum respondere non posse. satis
ent de re ipã quere ꝙͣ uuran. quid
ita anstotiles globum ignus ap¬
pellau̾it caprã. Calis eium fuit
forma eius qui bellum adu̾sus
ꝑsen paulo gente luuan magni¬
tudine appuit. uidunus quidem
non semel. flãmau iugentis pile
spẽ. que tamen in ip̃o cursu suo dis¬
sipata est. ¶ Uidimus c̾ta diui.
augusti excessum s̾mule ꝓdigiũ
uidimus eo tempore auod de sey¬
auo actum est nec g̾mauici mors
sine adnũciacione tali fuit. Di¬
oes nchi ergo tu in tantis enorib
ut existimes deos mortiũ signa
maguum ẽẽ quod pur mũdus
sciat Ent aluid istius rei tẽpꝰ
uidebimus anrerum oĩm certus
ordo ducatur ⁊ alia aliis ita im¬
plera suit ut quod autecedit a̾
causa sit sequenaum aut signu
uidebunus au dus humaua cu¬

Expanded text:
mihi rationem reddas oportet, quare haedi mihi rationem reddas oportet, quare haedi uocentur; si autem, quod commodissimum est, conuenerit inter nos, ne alter alterum interroget, quod scit illum respondere non posse, satius erit de re ipsa quaerere quam mirari, quid ita Aristoteles globum ignis appellauerit capram. Talis enim fuit forma eius, qui bellum aduersus Persen Paulo gerente a lunari magnitudine apparuit. Vidimus nos quoque non semel flammam ingentis pilae specie, quae tamen in ipso cursu suo dissipata est. Vidimus circa diui Augusti excessum simile prodigium, uidimus eo tempore, quo de Seiano actum est; nec Germanici mors sine denuntiatione tali fuit. Dices mihi: «Ergo tu in tantis erroribus es, ut existimes deos mortium signa magnum, quod perire mundus sciat?». Erit aliud istius rei tempus: uidebimus an rerum omnium certus ordo ducatur et alia aliis ita implexa sint, ut quod antecedit aut causa sit sequentium aut signum; uidebimus an diis humana cu
Abbreviated transcription (Latin):
et quid̃ ꝓuidum dispensantem sin
uatura nesciente quid faciat. qͣ¬
ti estumas ista cognoscere ⁊ reb
t̾iunos ponere. quantum deus
possit matiami ip̃e sibi formet
audata utatur utrum rõ sit pͥus.
Os quitquid uult efficiat an mł
tis reb illum tractanda destituãt
et a maguo artifice praue młta¬
formentur. non quia cessat ars
s quia id in quo ex̾cetur se pe
inobsequens artiest ħ iuspicere
ħ disc̾e his incubare nonne tnͣsi¬
lire est mortalitatem suam et in
icliorem transcubi sortem. Quid
tibi inquid ista ꝓd̾unt si uil aliud
ħ certe sciam omma angusta ẽẽ
tum opus ueniami. Audi quid
de ignib senciam. quos aer tnͣs¬
ueros agit. Magua illos ui ex¬
cuti argum̃tum est quod obliqui
feruntur Et pre rapida celi̾tate
app illos nou ire s ꝓiaĩginum
multe uarie q facies sunt Ansto ᷝ ͤ
quod dauigenus horum caprã uo¬
cat. Si me int̾rogaũis quare pͥor

Expanded text:
et quidem prouidum ac dispensantem singet quidem prouidum ac dispensantem singnatura nesciente quid faciat. Quanti aestimas ista cognoscere, et rebus terminos ponere? quantum Deus possit? materiam ipse sibi formet, an data utatur? utrum idea materiae deus quidquid uult efficiat, an in multis rebus illum tractanda destituant: et a magno artifice praue formentur multa, non quia cessat ars, sed quia id in quo exercetur, saepe inobsequens arti est? Haec inspicere, haec discere, his incubare, nonne transilire est mortalitatem suam, et in meliorem transcribi sortem? Quid tibi, inquis, ista proderunt? Si nihil aliud, hoc certe sciam, omnia angusta esse, tum opus ueniam, audi, quid de ignibus sentiam, quos aer transuersos agit. Magna illos ui excuti argumentum est, quod obliqui feruntur et praerapida celeritate: apparet illos non ire sed proici. Ignium multae uariaeque facies sunt. Aristoteles quoddam genus horum capram uocat: si me interrogaueris quare, prior
Abbreviated transcription (Latin):
stella primum terris lum̃ osten¬
sit quoulz descendat Cunosus
spectator excutit singula. et q̃rit
Quid inquirat Scit illa ad se
ꝑtinere Tunc contempuit donu¬
cilumm prioris augustias Quͣ¬
tum est euui ꝙ ab ultinus litto¬
nb hispanic usq ad in dos iacet.
paucissimorum dierum spacium
si nauem suus ferat uentus at
uelocissimo sidĩ uiami prãt. nusꝙͣ
resistenti. s equaliter cito illic
demũ discit. quod dui quesunt
illic incipit deum nosse Quid est
d̃s m̃s umũsi. Quid est ds̃ qui d
uides totum. et quid̃ non uides
Cum uit̾ii tantus eiror mortalia
teuet ut ħ quo neq formosius
est quitꝙͣ nec duposicius. nec in
ꝓpoĩto constancius Eeistiment bo¬
nuines fortuitum ⁊ casu uolubile
Ideoq tumultuoẜ inter fuliuma
nubes tempestatis ⁊ cet̾a quib t̾re
ac t̾ris uicma pulsantur Nec li
int̾ uulgum demencia est s sapi¬
cuciam quoq ꝓfessos contungit
Sunt qui putent ipis aĩm esse

Expanded text:
stella primum terris lumen ostenstella primum terris lumen ostensit, quousque descendat. Curiosus spectator excutit singula, et quaerit. Quidni quaerat? scit illa ad se pertinere. Tunc contemnit domicilii prioris angustias. Quantum enim est, quod ab ultimis littoribus Hispaniae usque ad Indos iacet? Paucissimorum dierum spatium, si nauem suus uentus impleuit. At uelocissimo sideri uiam praestat, nusquam resistenti, sed aequaliter cito. Illic demum discit, quod diu quaesiuit: illic incipit Deum nosse. Quid est Deus? Mens uniuersi. Quid est Deus? Quod uides totum, et quod non uides Cum interim tantus error mortalia teneat, ut hoc, quo neque formosius est quidquam, nec dispositius, nec in proposito constantius, existiment homines fortuitum et casu uolubile, ideoque tumultuosum inter fulmina, nubes, tempestates, et cetera quibus terrae ac terris uicina pulsantur. Nec haec intra uulgum dementia est, sapientiam quoque professas contigit. Sunt qui patent, sibi ipsis animum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
unã aream in multas ꝓuĩcias
diuidunt Cuui te in illa uere
magna sustułi̾s. quociens ui¬
debis ex̾citus subrectis ire ue¬
xillis ⁊ quasimagnũ aliquid
agatur Equitem m̃o ultĩora ex¬
plomutem. modo alatib affusũ
libebit dicere. id iugꝵ campis agr
formicarum iste discursus est in
angusto laboraucium. Quid ill
et nob̃ int̾est. nsi cxigui m̃sura
corpusculi Pmctum est istud
in quo nauigatur. in quo bellatis
ni quo reguatis. ponitis eciam
nũna cum illis utimiq occeauꝰ
.occuit. Sur sum iugencia spa¬
cia sunt. In quorum posẜonem
aunus aduratitur et ita si ses¬
mĩmũ ex corpore tulit. si sordidũ
ẽẽ det̾sit Et expeditus leius q
At coutentus modico enucuit cũ
illa tetigit alic̾ crescit at uelud uĩ¬
culis liberatus moriginem redit
Et hoc h argum̃tum duunita¬
tis suc. Ꝙ illum diuina delectãt
Secure spectat ocrasus sid̾uu
atq ortus et tau diu̾sas concor¬
dancim uias obẜuat ubi queq

Expanded text:
unam aream in multas prouincias unam aream in multas prouincias diuident? Cum te in illa uere magna sustuleris; quoties uidebis exercitus subrectis ire uexillis et quasi magnum aliquid agatur, equitem modo ulteriora explorantem, modo a lateribus affusum, libebit dicere: "It nigrum campis agmen": formicarum iste discursus est, in angusto laborantium. Quid illis et nobis interest, nisi exigui mensura corpusculi? Punctum est istud in quo nauigatis, in quo bellatis, in quo regna disponitis: minima, etiam cum illis utrimque Oceanus occurrit. Sursum ingentia spatia sunt, in quorum possessionem animus admittitur: at ita si minimum secum ex corpore tulit, si sordidum omne detersit, et expeditus leuisque ac contentus modico emicuit. Cum illa tetigit, alitur, crescit, ac uelut uinculis liberatus, in originem redit; et hoc habet argumentum diuinitatis suae, quod illum diuina delectant:secure spectat occasus siderum atque ortus, et tam diuersas concordantium uias. Obseruat, ubi quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
q sortis humanie. Cum calcato
om̃i malo petit altum ⁊ in uitĩo¬
rem nature simũuenit. Q̃uic n¬
uat int̾ ipã sidera uagantem di¬
uitum pannũta ridere. ⁊ totan
cum auro suo t̾ram Non illo trũ
dico quod egessit ⁊ siguãdum¬
mouete dedit. s illo quid in oc¬
culto ẜuat postorum auancie.
Non pt̃ autem contempuere por¬
ticus ⁊ lacunana cbore fulgẽcia
et tousiles siluas ⁊ duiuata in
domos flumina ꝙͣ totum cucuit
mũdum ⁊ t̾raꝵ orbeu supue des¬
piciens ⁊ augustum ⁊ maxima
ex pte oꝑtumi mari. ecilm ea q̃
extat late stalidum et aut ustũ
illud punctum quod inter tot
gentes ferro et igne diuiditur
O qͣ rdiculosi sunt mortaliũ
Impium hemo traces includat
pthis obstet eufrates damibiꝰ
sarmatica ac romana discͥum
kenus g̾manie modum faciat
Pirene̾us medium iit᷑ galli¬
as ⁊ hispanias iugum extosiat
Iuter egyptum et cthyopas
hareuaꝵ incultauastitas iace¬
at. SSiquis formicis dat intel¬
lectum homĩs. nonie et ille

Expanded text:
 sortis humane, cum calcato omni malo petit altum et in interiorem nature sinum venit; tunc iuvat inter ipsa sidera vagantem divitum pavimenta ridere et totam cum auro suo terram, non illo tantum dico quod egessit, smonetae dedit, sed et illo, quod in occulto seruat posterorum auaritiae. Non potest ante contemnere porticus, et lacunaria ebore fulgentia, et tonsiles siluas, et deriuata in domos flumina, quam totum circumeat mundum, et terrarum orbem superne despiciens angustum, et magna ex parte opertum mari, etiam qua exstat, late squalidum, et aut ustum illud punctum quod inter tot gentes ferro et igni diuiditur? O quam ridiculi sunt mortalium : Strymo Thracas includat: Parthis obstet Euphrates: Danubius Sarmatica ac Romana disterminet: Rhenus Germaniae modum faciat: Pyrenaeus medium inter Gallias et Hispanias iugum extollat: inter Aegyptum et Aethiopias arenarum inculta uastitas iaceat! Si quis formicis det intellectum hominis, nonne et illae
Abbreviated transcription (Latin):
ex tingueretur cito sicut corone q̃
solem luuam neciugunt. iutra b̃¬
uissimũ spacium exolescunt. Nec
aitus quid̾ dui psenerat. si quid
esset tale medium quo iuter duaͤ
stellas spacium coufindẽtur eque
acito dilaberetur utiqz non itiũ
maneret quantum moran solent
c̾tiuuest illis tempus quo appeaut

Expanded text:
extingueretur cito, sicut coronae quae extingueretur cito, sicut coronae quae solem lunamue cingunt intra breuissimum spatium exolescunt; ne arcus quidem diu perseuerat: si quid esset tale quo medium inter duas stellas spatium confunderetur, aeque cito dilaberetur; utique non in tantum maneret quantum morari cometacertum est illis tempus quo appa
Abbreviated transcription (Latin):
cepunt liberari. Quanto celenor
d ẽẽ uł fĩ in stellis disgressio tan¬
to minorib at qui cometes sems
mensib mauent Quod non acci¬
dent. si duaruum stellarum conuẽ¬
tu gign̾entur Ille enui dui cohe¬
rere non possunt ⁊ ncc̃e est ꝙ illas
lex celi̾tatis sue separet. Preterea
ista nob̃ uicina uidentur Cet̾um i¬
teruallis ingentib dissident Quo¬
modo ergo potest alta stella usq
ad alteram ignem uuttere. ita ut
utraq nucta idesitur cuui suit
ingenti regione diducte. steslaꝵ
iquit duarum lumen iuiscetur
admodunfit iubicunda uubes so¬
lis incursu. quemadmodum uesp¬
tina aut matutina flauescunt
Quemadmodum arcus alterne
soluisitur. liͨ omnia primũ ui effi¬
cnuitur. solemm est qui ista sucreu¬
dit. stellaru non est eadem poten¬
cia. deuide nicħ horum uisi infra lu¬
uami int̾iirum uicuua nascitur
Supiora pura et sincera sunt ⁊¬
coloris sui semp. p̾terea si quidta¬
le acrideret non hr̃et moran sed

Expanded text:
coeperunt, liberari: quanto celerior coeperunt, liberari: quanto celerior debet fieri in stellis digressio tanto minoribus? Atqui cometae senis mensibus manent, quod non accideret, si duarum stellarum conuentu gignerentur: illae enim diu cohaerere non possunt et necesse est illas lex celeritatis suae separet. Praeterea ista nobis uicina uidentur, ceterum interuallis ingentibus dissident: quomodo ergo potest altera stella usque ad alteram stellam ignem mittere, ita ut utraque iuncta uideatur, cum sint ingenti regione diductae? Stellarum, inquit, duarum lumen miscetur admodum rubicunda fit nubes solis incursu, quemadmodum uespertina aut matutina flauescunt, quemadmodum arcus alterue sol uisitur. Haec omnia primum magna ui efficiuntur; sol enim est qui ista succendit: stellarum non est eadem potentia. Deinde nihil horum nisi infra lunam in terrarum uicinia nascitur; superiora pura et sincera sunt et coloris sui semper. Praeterea si quid tale accideret, non haberet moram sed
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ex stellis eirantib alnĩ se ai¬
t̾a applicuit confuso in unum du¬
arumluĩe facies longior sidis
redditur. Dec ħ tunc tĩi euenit
cum stella stellan actigit sed ⁊̃
cum aꝓpinquauit. int̾uallum enĩ
quid inter duas est illustratur
ab utraq inflammaturq et lon¬
gum iguen effict hiis illud respõ¬
debunus cͥtum esse nũm stellarum
mobilium Solem autem eodem
tempore ⁊ his appere et cometem
stella subalcioris stelle uestigium
ueuit ⁊ saturnus aliquando supͣ
iouem est. ⁊ mars uenerem autẽ
⁊ m̾curium rectaliuea despiat Nec
tamen ꝓpter hunc illorum conaus
Cum alter alt̾um subdit cometes
fit alioquin anuis ommibz fieret
Omnibz enui alique stelle in cod̾
signo simul sunt si cometem fac̾et
stella stelle supueniens. momento
esse desmueret. sũma eim uelocitaꝰ
deffectio breuis est. quia cito illas
idem cursus qui amouerat abstra¬
hit. uidemus solem et lunam intra
exigium tempus cum obscuran

Expanded text:
cum ex stellis errantibus altera se alcum ex stellis errantibus altera se alteri applicuit, confuso in unum duarum lumine facies longioris sideris redditur; nec hoc tunc tantum euenit, cum stella stellam attigit, sed etiam cum appropinquauit: interuallum enim quod inter duas est illustratur ab utraque inflammaturque et longum ignem efficit. His illud respondebimus: certum esse numerum stellarum mobilium, solere autem eodem tempore et has apparere et cometen, stella sub altioris stellae uestigium uenit: et Saturnus aliquando supra Iouem est et Mars Uenerem aut Mercurium recta linea despicit, nec tamen propter hunc illorum concursum, cum alter alterum subit, cometes fit; alioquin annis omnibus fieret omnibus enim aliquae stellae in eodem signo simul sunt. Si cometen faceret stella stellae superueniens, momento esse desineret. Summa enim uelocitas fectio siderum breuis est, quia cito illa idem cursus qui admouerat abstrahit; uidemus solem et lunam intra exiguum tempus, cum obscurari
Abbreviated transcription (Latin):
pĩgenem reluquamus
⁊ alior nu opuones ꝓ¬
sequamur quas auteqͣ
ceponere incipiam illud in p̾ms
p̾sumendum est cometas non
in una pte celi aspici uec in sig¬
fero tantum orde. s tam in ortu qͣ
rẽ barbe flamina dependet. eorum
qui uudiqz ccͣ se uelut comain
spargunt ⁊ eorum quibz fusus
quidꝰ est ignis s in u̾ticem tendẽs
Tanien isti omĩs eiusd̃ note sunt
comete q recte dicuntur. Quor
cumpost longum tempus appeãt
forme iiter se eos compare diffi¬
cile est Illo ip̃o tempore quo appẽt
uit̾ spenctaut de hĩtu illorum nõ
conueuit. s ꝓut cuiq accior aai¬
es aut hebecior. ista ait. aut lu¬
cidiorenieẽ. aut rubicundiorem.
⁊ cͥues aut in int̾iora deductos ã
iu latã demisios. s siue sunt aliq̃
differencie corum. sine non sunt
cadem fiant iõne ncͣce est comete.
Illud unum coustare d. p̃ter so¬
lic̃ aspia nouam sidi̾s faciem. ccͣ
se dissipatum ignem trahent qui¬
b d̾ autiquorum hͨ placet racio.

Expanded text:
pigenem relinquamus et aliorum opiniones persequamur. Quas antequam exponere incipiam, illud imprimis praesumendum est, cometas non in una parte caeli aspici nec in sigfero tantum orbe sed tam in ortu quam rem barbae flamma dependet, et eorum qui undique circa se uelut comam spargunt, et eorum quibus fusus quidem est ignis sed in uerticem tendens, tamen omnes isti eiusdem notae sunt cometaeque recte dicuntur. Quorum cum post longum tempus appareant formae, inter se eos comparare difficile est: illo ipso tempore quo apparent, inter spectantes de habitu illorum non conuenit sed, prout cuique acrior acies aut hebetior est, ita ait aut lucidiorem esse aut rubicundiorem et crines aut in interiora reductos aut in latera demissos. Sed siue sunt aliquae differentiae illorum siue non sunt, eadem fiant ratione necesse est cometae; illud unum constare debet: praeter solitum aspici nouam sideris faciem circa se dissipatum ignem trahentis. Quibusdam antiquorum haec placet ratio:
Abbreviated transcription (Latin):
E⁊tur anreolus li¬
ber theophrasti de mip¬
ciis in quo quent an
uir. sapieus ducat
uxoreiũ. ⁊ cum defiuisset / cum
pulcra esset. sibũ monginata
si houestis pentib orta. si insup
sana ac diues. sic sapiente i
sapienti. Nrimũ eiũ impedin
studia phĩe. nec posse queniq̃
aurum gẽme sumptus ancille
d aurate. Dennde ꝑ totas noctes
picior in conuentu feminaru
ens quid actulistis non amicum
hr̃e possumus./ non sodalemão¬

Expanded text:
ertur Aureolus Theophrasti liber de Nuptiis, in quo quaerit, an vir sapiens ducat uxorem. Et cum definisset, si pulchra esset, si bene morata, si honestis parentibus, si ipse sanus ac dives, sic sapientem asapienti. Primum enim impediri studia aurum gemme, sumptus ancille, deaurata; deinde per totas noctes picior: cuens quid attulisti? » Non amicum habere possumus, non sodalem
Abbreviated transcription (Latin):
rentinum stabiamm¬
q lictus ab altera h̾cu¬
lauense couuennunt
Et mare ex aptoredictum amieno
suui cugit contidicse tenr motu ue¬
uatis quecumq adiacebant regio¬
ib lucilli uiror um optime andiu¬
mus Et quid̃ hib̃ius dieb quos
uacare atali piallo maiores nostn
solebant prounttere. Nouis febnar
hic fuit motus. regulo et u̾geno
consulib qui campaniam numqͣ
securani huius mali indempuem
tamen et tociens deffinctamietu
magna strage uastauit Nam et h̾¬
culaneus opidi pd ruit dubieq stãt
ecam que relicta sunt. ⁊ iutermor
colonia ut sine clade ita non sine q̃re¬
la est. Neapolis quid̾ pͥuatim mr¬
ta pu ͨ ͤ nichil auusit. leuiter iugẽti
malo pstricta. uille u̾ꝗꝓrupte pas¬
sim sine muna tremuerte adiaunt᷑
a uiũ gregeui ex animatum ⁊ diui¬
sas statuas mote post hec mentis. Ali¬
quos atq npotentes sui euisse quo¬
rum sicausas excuciamus ⁊ ppositiope¬
ns contertus erigit et ip̃e in hoc tẽ

Expanded text:
rentinum Stabianumque litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno sinu cingunt, consedisse terrae motu uexatis quaecumque adiacebant regionibus, Lucili, uirorum optime, audiuimus, et quidem hibernis diebus, quos uacare a tali periculo maiores nostri solebant promittere. Nonis Februariis hic fuit motus Regulo et Uerginio consulibus, qui Campaniam, numquam securam huius mali, indemnem tamen et totiens defunctam metu, magna strage uastauit: nam et Herculanensis oppidi pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia ut sine clade ita non sine querela est; Neapolis quoque priuatim multa, publice nihil amisit leuiter ingenti malo perstricta: uillae uero prorutae, passim sine iniuria tremuere. Adiciuntur um ouium gregem exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos atque impotentes sui errasse. Quorum ut causas excutiamus, et propositi operis contextus exigit et ipse in hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
uichilest Scire non possumus
et iuirannur. siquos igniculos
pum nomimꝰ Cum maximaps
mundi deus lateat. ꝙͣ multa a¬
imalia hoc primũ cognonimꝰ
sclo ꝙͣ multa negocia n ͨ quid h.
Multa uementis eui ppłs iguo

Expanded text:
ihil est, scire non possumus: et miramur si quos igniculos parum nouimus, cum maxima pars mundi, deus, lateat! Quam multa animalia hoc primum cognouimus saeculo, quam multa negotia ne hoc quidem! Multa uenientis aeui populus igno
Abbreviated transcription (Latin):
t̾natis ultroatroq estatib in
unam pteui semp pronus et
hiis quod cuiq de est redde̾tur
Q̾ͥ cuiꝙͣ supest euutteretur
Iam aut sura essent omnia
aut mundata. interrogare dyo¬
mus Cuncta et inuicem cõme¬
ant non ounubz locis Estatẽ¬
u̾o maiorem sunt flummna.
Egiptum sol magis ꝑ coquit
Ita ilus magis crescit. s in ce¬
tĩs. quid tenis aliqua flum̃b
fiat adiectio. Deinde quare
ulla ps terre sine humore.
cum ounis adse ex aliis t̾ris
trahat eo quid magis quo¬
calidior est Deinde quare mlꝰ
dulcis est. si hoc illi cum mari
unda est. nec enim ulli flum̃
dulcior gustus

Expanded text:
ternatis ultro citro aestibus in ternatis ultro citro aestibus in unam partem semper promus et ibus quod cuique deest redderetur, quod cuique superest emit, teretur, iam aut sicca essent omnia aut inundata". Interrogare Dioint cuncta et inuicem commeant, non omnibus locis aestate maiora sint flumina. "Aegyptum sol magis percoquit: itaque Nilus magis crescit. Sed in ceteris quoque terris aliqua fluminibus fiat adiectio." Deinde quare ulla pars terrae sine umore est, cum omnis ad se ex aliis regionibus trahat, eo quidcalidior est? Deinde quare Nilus dulcis est, si haec illi e mari unda est? Nec enim ulli flumini mini dulcior gustus
Abbreviated transcription (Latin):
n aliis terris augent fluuma
bre adiuuetur tenuari. demũ cr¬
scere p estatem quo tempore fr¬
gent intĩora teuaꝵ. ⁊ redit ngor
fontib. quod si uerum esset esta¬
te falsa crescunt omes putei.
non recipiunt. ita non caloreni
hũt sed frigus ercludunt Ex
eadem causa est aer frigidus qr
ab illo remotos seductos q ca¬
lefactus non puenit Dyogenes
appolliuaris ait sol humorem
ad serapit. hunc assicata teliꝰ
ce mari ducit Cum ex ceteris
aquis fi añ non potest aut ma
sicca sic tellus alia habundet
Sunt enmi pforata ouinia ⁊ ĩ¬
uceu pua ⁊ sicra ab humidis
suminrga aliquando unisi aliquid
terra ius acciperet Exarruiss
p̾uunt maxime hec udiana
sunt t̾ra cum exaunt plus hu
ut ui lucius oleum illo fluit u̾¬
exoritur. sic aqua illo meumbit
quo uis caloris ⁊ terre estimatis
accessit uude ergo trahit ex ill
onales exindant Ob hoc potit
i inferiiu mare assidue fluit
mpidus ut non cetã maria al¬

Expanded text:
in aliis terris augeri imbribuin aliis terris augeri imbribubre adiuuetur, tenuari; deinde crescere per aestatem, quo tempore fripent interiora terrarum et redit rigor fontibus. Quod si uerum esset, aestate flumina crescerent omnia, putei non recipiunt: ita non calorem habent, sed frigus excludunt. Ex eadem causa aestate refrigescunt, quia ad illos remotos seductosque calefactus non peruertit. Diogenes Apolloniates ait: "Sol umorem ad se rapit: hunc adsiccata tellus ex mari ducit, tum ex ceteris aquis. Fieri autem non potest, ut alia sicca sit tellus, alia abundet; sunt enim perforata omnia et inuicem peruia, et sicca ab umidis sumunt. Alioquin, nisi aliquid terra acciperet, exaruisset. premit maxime; haec meridiana sunt. Terra cum exaruit, plus ad lucernis oleum illo fluit uexuritur, sic aqua illo incumbit quo uis caloris et terrae aestuantis arcessit. Unde ergo trahit? Ex illonales exundant. Ob hoc Pontus in infernum mare assidue fluit rapidus non ut cetera maria al
Abbreviated transcription (Latin):
uere uehemencius nec renutti¬
tur uicitatus q pro ut illis u¬
petus fuit quod fieret si illor
nilus descendit inde uenturus
unde illis origo ab illis esset
Pretͬca ex mari purus et ceru¬
leus affluere non ut nunc tur¬
bidus uenit Age quod cestimo¬
uium esus testium turba coar¬
guitur. tunc erat mendacio locꝰ
cum ignota essẽt externa. libe¬
bat illis fabulas mitt̾e. iniuc
u̾o tota exti mans hora m̃cato¬
rim nouinub striugitur. quoꝵ
nenio narrat iicim uili. aut
mare saporis alterius quam
natura credit. uetatq dulassi¬
mum quod cumq et leuissimũ
sol trahit / preterea quare hieme
non crescunt ⁊ tuuc potest uẽtis
concitan mare aliquando quid̾
maiorib. nam ethesie tempati
sunt quod sie mari fertur atha¬
lantico semp oppleret egiptimi
At nunc ꝑ gradus crescit oeuo¬
pidechiꝰ ait . hieme calo reu sb̃
tenis contin̾i iõ ⁊ specus sauosoᷤ
esse ⁊ trepidiorem putes ꝙͣ aqͣ
uenas iu teruo calore sicrari. s

Expanded text:
uere uehementius, nec remittiuere uehementius, nec remittitur incitaturque prout illis impetus fuit: quod fieret, si illorNilus descendit, inde uenturus unde illi, si origo ab illis esset? Praeterea ex mari purus et caeruleus efllueret, non ut nunc turbidus ueniret. Adice quod testimonium eius testium turba coarguitur. Tunc erat mendacio locus; cum ignota essent externa, licebat illis fabulas mittere; nunc uero tota exteri maris ora mercatorum nauibus stringitur, quorum nemo narrat initium Nili aut mare saporis alterius: quod natura credi uetat, quia dulcissimum quodque et leuissimum sol trahit. Praeterea quare hieme non crescit? Et tunc potest uentis concitari mare aliquanto quidem maioribus: nam etesiae temperati sunt. Quod si e mari ferretur Atlantico, semel oppleret Aegyptum: at nunc per gradus crescit. Oenopides Chius ait hieme calorem sub terris contineri: ideo et specus calidos esse et tepidiorem puteis aquam, itaque uenas interno calore siccari. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluit nec rems nec rodanꝰ
m tempe ⁊ horistenes crescerent
estatem magna ꝓducere: p̃tr̾a
si hec causa attolleret ilin
estate prima plenissimus flũet
Tmic enim maxime integre ad¬
hec mues ex molessissimo que
quatuor liquitur ⁊ ałi qualis
accessio est. Si taleti credis ⁊ esie
desceucente ilo resistunt ⁊ cursu
eius acto contra hoctia maris
sustinent Imeu̾beratus in se re¬
cunt nec crescit. s exitu ꝓhibitꝰ
resistit ⁊ quacumq mox potuit
i coucessus erumpit Enchime¬
nes massilieũ testimonium dicit
Naigaui inquit athalancinui
mare unde uulus fluit maior ꝙͣ¬
du esie tempus obẜuant. tunc
enn eiatur. mare iustantibus
uentis cum resedit pelagus ꝯqui¬
esat imorq descendent uidemꝰ
ilo est Ceterum dulcs mari sa¬
por est ⁊ similes in loticis belue
Quare ergo si iulum ethisie ꝓ¬
uocant aute illos incepit increm¬
tum eius. ⁊ post eos durat pre¬
terea uon fit maior quo illifa¬

Expanded text:
dissipat. Nec Rhenus nec Rhodanus dissipat. Nec Rhenus nec Rhodanus idem tempus et Borysthenes crescerent,estatem magna producere. Praeterea si haec causa attolleret Nilum, aestate prima plenissimus flueret; tunc enim maxime integrae adhuc niues ex mollissimoque quattuor liquitur et illi aequalis accessio est. Si Thaleti credis, etesiae descendenti Nilo resistunt et cursum eius acto contra ostia mari sustinent: ita reuerberatus in se recurrit nec crescit, sed exitu prohibitus resistit et quacumque mox potuit ui congestus erumpit. Euthymenes Massiliensis testimonium dicit: "Nauigaui, inquit, Atlanticum mare: inde Nilus fluit, maior, quamdiu etesiae tempus obseruant; tunc enim eicitur mare instantibus uentis. Cum resederunt, et pelagus conquiescit minorque descendenti inde uis Nilo est. Ceterum dulcis mari sapor est et similes Niloticis beluae". Quare ergo, si Nilum etesiae prouocant, et ante illos incipit incrementum eius et post eos durat? Praeterea non fit maior quo illi fla
Abbreviated transcription (Latin):
p. primum ethiopiam fer¬
uentissimam esse iudicat ho¬
minũ adustus color. ⁊ trago¬
dice quib subteiranee domus
sunt. Saxa uelut igni ferus¬
scunt. non tantum medio s
niclinato quid die. ardens pul¬
us nec humaui uestigii paci¬
eus argentum replumbatur
signorum coagmenta soluũt
nullum matĩe sup adornate
manet opimentum aust̃ quid
qui ex illo tractu uenit uentꝰ
calidissimus est Nullum ex hii
ammalibz que latent bruma
uuꝙ recouditur eciam ꝑ hie¬
mes. in sũmo et apto serpens e.
dicis calorib posita est iues
non cadunt. supiora pluia
carent Quemadmnodum ergo
regno tantis subiecta feruorib
duraturas ꝑ totam estatem in¬
ues recepit quas sane aliqui
montes illic quoq excipiant
Numꝙͦ magis ꝙͣ alpes ꝙͣ tracie
iuga aut caucasus at qui hor
moncim flinuma u̾e ⁊ prima¬
estate intinnescunt Deinde hib̃¬
nis iiuora sunt Quippe u̾nis
tempib ymbres inueui dilunt
Reliquias eius primus calor

Expanded text:
patet. Primo Aethiopiam ferpatet. Primo Aethiopiam feruentissimam esse indicat hominum adustus color et Trogodytae, quibus subterraneae domus sunt. Saxa uelut igni feruescunt non tantum medio sed inclinato quoque die; ardens pulis nec humani uestigii patiens; argentum replumbatur; signorum coagmenta soluuntur; nullum materiae superadornatae manet operimentum. Auster quoque, qui ex illo tractu uenit, uentorum calidissimus est. Nullum ex his animalibus quae latent bruma umquam reconditur, etiam per hiemes in summo et aperto serpens estdicis caloribus posita est, niues non cadunt; superiora pluuia carent. Quemadmodum ergo regio tantis subiecta feruoribus duraturas per totam aestatem niues recipit? Quas sane aliqui montes illic quoque excipiant: numquid magis quam Alpes, quam Thraciae iuga aut Caucasus? Atqui horum montium flumina uere et prima aestate intumescunt, deinde hibernis minora sunt: quippe uernis temporibus imbres niuem diluunt, reliquias eius primus calor
Abbreviated transcription (Latin):
tes gerunt subi̾si nuluabant
et in adiisum emisi diuidebant
rescisis ħmodo pluib cetĩ uelud
acie u̾sa refuger fugax animal
audaci. audacissimũ timido. n ͨ illo ᷤ
aut sangunus ꝓprietate supunt.
S contemptu et ten̾utate ultro
gientes q miecto trahunt laq̃o
mus ad ꝑsequendum fuit Nilũ
aliquando marinam aquaide¬
tulisse Theo phrastus est auctor
Bienmo contrauo regnante
cleopata non ascendisse Decimo¬
et regui anno ⁊ undecimo cõstat
significatam aunit duob reꝵ
pocicutib deffectõmi autonii enĩ
cleopatre qz deffecit impumi p
noneu annos non ascendisse.
nilimi supiorib seculis Calima¬
chꝰ est auctor s nunc ad inspici¬
endas causas ꝓpter quas estate
uilus crescat accedam ⁊ ab an¬
tiq uissimis incipiam. Anaxa¬
goras ait ex ethiopie uigis
solutas nues ad iulum usq
deciurere In eadem opinione
omnis uetustas fuit. ħ eschilꝰ
sophocles eimpedes tindunt
S flmi ẽẽ argmũtis plurib

Expanded text:
tes gerunt, submersi uulnerabant tes gerunt, submersi uulnerabant et in aduersum enisi diuidebant; rescissis hoc modo pluribus ceteri uelut acie uersa refugerunt: fugax animal audaci, audacissimum timido! Nec illos aut sanguinis proprietate superant, sed contemptu et temeritate. Ultro gientesque iniecto trahunt laqueo: imus ad persequendum fuit. Nilum aliquando marinam aquam detulisse Theophrastus est’ auctor. Biennio continuo regnante Cleopatra non ascendisse, decimo regni anno et undecimo, constat. Significatam aiunt duobus rerum potientibus defectionem: Antonii enim Cleopatraeque defecit imperium. Per nouem annos non ascendisse Nilum superioribus saeculis Callimachus est auctor. Sed nunc ad inspiciendas causas, propter quas aestate Nilus crescat, accedam et ab antiquissimis incipiam. Anaxagoras ait ex Aethiopiae iugis solutas niues ad Nilum usque decurrere. In eadem opinione omnis uetustas fuit: hoc Aeschylus, Sophocles, Euripides tradunt. Sed falsum esse argumentis pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
a gentib quo iuius terrarum
suarum uident. Sic quoq cũ
se rippis continet iulus ꝑ se pte¬
na hostia in mare emittitur.
Quod cumq elegi̾s ex ip̃is ma¬
re est Multos nichil omiꝰ igno¬
biles ramos in aliud aque litͦ
pornigit Cet̾um beluas marinis
uł maguitudine uel noxa. pes
educat ⁊ ex eo quantus sit esti¬
man potest quod ingencia aui¬
malia ⁊ pabulo sufficienti ⁊ ad
nagandum loco continet Ba¬
billus unorum optimus ꝑfectꝰ¬
q ini ouni lrarum geuere rans¬
suni auctor est cum ip̃e p̾fectus
optiueret egiptum heradiotico
ostio nili. quod est maruum¬
ex spectatulo sͥ fuisse dalphinoꝵ
amari concurrencium ⁊ cocodul¬
lorum a flume ad uͥsmu ignẽ
agnien agencium uelud ꝓ ꝑti¬
b p̾lium cocodullos ab aunua¬
lib placdis morsuq in noxiis
nictos. his supe ͦ pes corporis
dura ⁊ impenetrabilis est. eciã
maiorum animalium deutib
at inferior mollis ac ten̾a hãc
del phim spinis quas dorso eminẽ¬

Expanded text:
tia gentibus quo minus terrarum tia gentibus quo minus terrarum suarum uident. Sic quoque, cum se ripis continet Nilus, per septena ostia in mare emittitur: quodcumque ex his elegeris, mare est. Multos nihilominus ignobiles ramos in aliud atque aliud litus porrigit. Ceterum beluas marinis uel magnitudine uel noxa pares educat, et ex eo quantus sit aestimari potest quod ingentia animalia et pabulo sufficienti et ad uagandum loco continet. Balbillus, uirorum optimus perfectusque in omni litterarum genere rarissime, auctor est, cum ipse praefectus obtineret Aegyptum, Heracleotico ostio Nili, quod est maximum, spectaculo sibi fuisse delphinorum a mari occurrentium et crocodillorum a flumine aduersum agmen agentium uelut pro partibus proelium; crocodillos ab animalibus placidis morsuque innoxiis uictos. His superior pars corporis dura et impenetrabilis est etiam maiorum animalium dentibus, at inferior mollis ac tenera. Hanc delphini spinis, quas dorso emine
Abbreviated transcription (Latin):
Nmm̃is respondet quaui fertilẽ
facit inlus. Is areuoso ac sicie¬
ti solo. ⁊ aquam inducit ⁊ t̾ram.
Nam cum turbulentus fiat om¬
neui insictis atq hiantib lo¬
nb secem relinquit ⁊ quitquid
pingne secum tulit arentibus
locis alunt. muatq agros du¬
nb ex causis ⁊ quod mundat i
quod obliuat Itaq quitquid
nõ admunt stenle ac stalidum
racet Sicrenit sup debitum no¬
cuit Mira itaq natura fliũis
sꝙ cum cetĩ amues abluant tͤ¬
is ⁊ eiuscerent nlus tanto ce¬
tĩs maior adeo nichil excedit nͨ
abradit ut coutra adiciat ires
muinumq in eo sit quod solũ
tempat Illato enim luno hare¬
nas saturat ac iungit debetq
illi egiptus non tantum ferti¬
litatem terrarimu s ipãs. illa fa¬
cies pulch̾rima est. cum iauise
p agros iulus ingessit. latent
campi opteq ualles opida insu¬
larum modo extant. nullum in¬
medit̾raneis nisi ꝑ nauigia cõ¬
mercium est araiorq est leti¬

Expanded text:
fluminis terra respondet, quam fertilem fluminis terra respondet, quam fertilem facit Nilus. Is harenoso ac sitienti solo et aquam inducit et terram: nam cum turbulentus fluat, omnem in siccis atque hiantibus locis faecem relinquit et, quicquid pingue secum tulit, arentibus locis allinit iuuatque agros duabus ex causis, et quod inundat et quod oblimat. Itaque quicquid non adiuit, sterile ac squalidum iacet; si creuit super debitum, nocuit. Mira itaque natura fluminis quod, cum ceteri amnes abluant terras et euiscerent, Nilus, tanto ceteris maior, adeo nihil exedit nec abradit, ut contra adiciat uires minimumque in eo sit, quod solum temperat: illato enim limo harenas saturat ac iungit, debetque illi Aegyptus non tantum fertilitatem terrarum, sed ipsas. Illa facies pulcherrima est cum iam se in agros Nilus ingessit: latent campi opertaeque sunt ualles, oppida insularum modo exstant, nullum mediterraneis nisi per nauigia commercium est maiorque est laeti
Abbreviated transcription (Latin):
guo obhoc spacio petradiuidit᷑
dibaton greci uocant. Nec illam
ulli uisi autistites calcant. illapͥ¬
niũ saxa auctum flumims sen¬
ciint pꝰ magnum deuide spas¬
cium duo eimẽt scopuli Nili ue¬
uas uocant. incole. ex quibus
magna us funditur non tam̃
quanta opire possit egiptum
Iu hec omstipen sacendtes ⁊ au¬
ira doua p̾fecti. cum sollempne
ueuit sacrum iaciunt. hinc iam
maifestus nouarum iurium
uilus alto ac ꝓfundo alueo fert
ne in altitudinem excedat. abiec¬
tu mouciuu p̾ssus cc̃ menphin
demũ lib̃ ⁊ ꝑ campest̾a uagus in
plura scinditur flumina manu¬
q canalib factis. ut sit modus
indiriuancium potestate. ꝑ totã
disciunt egiptum Inicio dedua¬
tur deuide coutinus aquis ni
faciem lati ac turbidi maris sta¬
guat cursum illi molenciam qz
enpit latitudo regionum in qͣs
exteuditur dextra leuaq totam
complexus egiptum. Quantũ
nũ est. Nec computacio fallit
agncolam adeo ad mensuram

Expanded text:
guo ab hac spatio petra diuiditur guo ab hac spatio petra diuiditur Abaton Graeci uocant, nec illam ulli nisi antistites calcant; illa primum saxa auctum fluminis sentiunt. Post magnum deinde spatium duo eminent scopuli Nili uenas uocant incolae ex quibus magna uis funditur, non tamen quanta operire possit Aegyptum. In haec ora stipem sacerdotes et aurea dona praefecti, cum sollemne uenit sacrum, iaciunt. Hinc iam manifestus nouarum uirium Nilus alto ac profundo alueo fertur, ne in latitudinem excedat, obiectu montium pressus. Circa Memphim demum liber et per campestria uagus in plura scinditur flumina manuque canalibus factis, ut sit modus in deriuantium potestate, per totam discurrit Aegyptum. Initio diducitur, deinde continuatis aquis in faciem lati ac turbidi maris stagnat: cursum illi uiolentiamque eripit latitudo regionum in quas extenditur dextra laeuaque totam amplexus Aegyptum. Quantum num est; nec computatio fallit agricolam, adeo ad mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
sua. s ex iniuria loci color est
tamd̾q eluctatus obstancia in
uastam altitudinem subito de¬
stitutus cadit. Cum ingenti ar¬
ciumacenci regionum strepi¬
tu Quem ꝑfeur gens ibi apsis
collocata non potuit obtuf assi¬
duo fingore aurib ⁊ ob hoc sedib
ad quieciora. trauslatis. int̾ m¬
racula flũus icredibilem inco¬
larum audaciam accepi bun pu¬
la uaingia couscendunt quoꝵ
alter nauem regit. alter exhau¬
rit Deide multum int̾ rapidam
iuisamam uili ⁊ reaꝓcos fluctus
uolutati tandem temussimos ca¬
uales tenz. ꝑ quos angusta ni¬
pum effugiunt et cum toto
flumine effusi nauigui rueus
mai tempant magnoq spec¬
tancium metu in cap̃ iuissi cum
iaui ad ploraius m̾sos q atq
obrutos tanta mole credid̃is
longe abeo iuquem cecid̾unt
loco nauigant tormenti modo
nussi. nͨ mergit illos cadens ũda.
S plaiis aquis tradit. p̾mũ
increm̃t uili cͣc iusulam quam
modo retuli philas nascitur exi¬

Expanded text:
sua sed ex iniuria loci color est, sua sed ex iniuria loci color est, tandemque eluctatus obstantia in uastam altitudinem subito destitutus cadit cum ingenti circumiacentium regionum strepitu. Quem perferre gens ibi a Persis collocata non potuit obtusis assiduo fragore auribus et ob hoc sedibus ad quietiora translatis. Inter miracula fluminis incredibilem incolarum audaciam accepi: bini paruula nauigia conscendunt, quorum alter nauem regit, alter exhaurit; deinde multum inter rapidam insaniam Nili et reciprocos fluctus uolutati tandem tenuissimos canales tenent, per quos angusta rupium effugiunt et, cum toto flumine effusi, nauigium ruens manu temperant magnoque spectantium metu in caput missi, cum iam adploraueris mersosque atque obrutos tanta mole credideris, longe ab eo, in quem cediderunt, loco nauigant tormenti modo missi; nec mergit illos cadens unda sed planis aquis tradit. Primum incrementum Nili circa insulam, quam modo rettuli Philas uisitur: exi
Abbreviated transcription (Latin):
go qui ait. nec plumo supplicat
h̾ba iom. unde crescere mapiat si
comprehendi possz. cause quoqz
inciem̃ti iuemrentur Nunc u̾o
magnas solitudines puagatus
colligitur. phile insula est aspera
⁊ undiq p̾rupta. duob in unum
corturis ãnib ciagitur qui iulo
mutantur et eis nomen ferunt
urbem totam complectitur ab hc
mlus magnus magis quam uio¬
lentus egressus ethiopiam hare¬
uas q ꝑ quas iter ad cõm̾cia i¬
dici maris est. p̾labitur Excipiũt
autem catharacte. nobilis in signo
spectaculo locus. ibi ꝑ arduas ex¬
cisas que plurib locis ruppes mł
insugit ⁊ iures suas conctat frã¬
gitur enim ocrurrentib saris ⁊ p
angusta eluctatus. ubicumq uin¬
cit aut uincitur fluctuat. ⁊ illic
excitatis primum aquis. quas
siue tumultu leui alueo dux̾at
uiolentus et torrens ꝑ magnos
transilitus ꝓsilit dissimilis sibi
Quippe ad id lutosus et turbidus
u̾berauit spumat ⁊ isli non ex nã

Expanded text:
go, qui ait "nec Pluuio supplicat go, qui ait "nec Pluuio supplicat herba Ioui"? Unde crescere incipiat si comprehendi posset, causae quoque incrementi inuenirentur: nunc uero magnas solitudines peruagatus colligitur. Philae insula est aspera et undique prearupta; duobus in unum coituris amnibus bus cingitur, qui Nilo mutantur et eius nomen ferunt; urbem totam complectitur. Ab hac Nilus magnus magis quam uiolentus egressus, Aethiopiam harenasque, per quas iter ad commercia Indici maris est, praelabitur. Excipiunt eum Cataractae, nobilis insigni spectaculo locus: ibi per arduas excisasque pluribus locis rupes Nilus insurgit et uires suas concitat. Frangitur enim occurrentibus saxis et per angusta eluctatus, ubicumque uincit aut uincitur, fluctuat et illic excitatis primum aquis, quas sine tumultu leni alueo duxerat, uiolentus et torrens per malignos transitus prosilit dissimilis sibi, quippe ad id lutosus et turbidus autium uerberauit, spumat, et illi non ex natura
Abbreviated transcription (Latin):
et capud euis in g̾mania ẽẽ com¬
punus ⁊ estate quid inapit cresce
S adhuc maneute iutra mensu¬
ram suami iulo. primis calorib
cum sol uchemencior intra extre¬
ma uens mues mollit quas añ
consiuut ꝙͣ tumescere ulus in¬
cipiat Reliquo u̾o estatis unum¬
tur ⁊ ad hib̾nam maguitudinẽ
redit atq exea duititur. At
iulus ãte ortus canicule auge¬
tur mediis estib ultra equiuos¬
tium. hunc nobilissimũ aumũ
natura eetulit aute humani ge¬
u̾is oculos. ⁊ ita disposuit ut eo
tempe mundaret egiptum quo
maxime usta fẽrrorib terra undaᷤ
alcis traheret tantum usura ꝙͣ¬
tum surati aumnue sufficere possit¬
Nam in ea ꝑte qua in ethyopiã
u̾git aut nulli mbres sunt aut
rari ⁊ qui iusuetam aquis celesti¬
bus terrami non adiuuent. Unam
ut scis egiptus in ħ spemsuam hi
ꝓuide aut stilis auius aut fertil
est. ꝓut ille magnus influxit. a
pcior nemo arato: uni aspicit ce¬
lum. Quare non cum poeta meo
iocor ⁊ illi ouidium suum impin¬

Expanded text:
us in Germania esse comperimus, et aestate quidem incipit crescere sed, adhuc manente intra mensuram suam Nilo, primis caloribus, cum sol uehementior intra extrema ueris niues mollit, quas ante consumit quam tumescere Nilus incipiat; reliquo uero aestatis minuitur et ad hibernam magnitudinem redit atque ex ea demittitur. At Nilus ante exortum Caniculae augetur mediis aestibus ultra aequinoctium. CAPUT 2 Hunc nobilissimum amnium natura extulit ante humani generis oculos et ita disposuit, ut eo tempore inundaret Aegyptum quo maxime usta feruoribus terra undas altius traheret, tantum usura quantum siccitati annuae sufficere possitNam in ea parte, quae in Aethiopiam uergit, aut nulli imbres sunt aut rari et qui insuetam aquis caelestibus terrain non adiuuent. Unam, ut scis, Aegyptus in hoc spem suam habet: proinde aut sterilis annus aut fertilis est, prout ille magnus influxit aut parcior; "nemo aratorum respicit caelum". Quare non cum poeta meo iocor et illi Ouidium a suum impin
Abbreviated transcription (Latin):
maximarum urbium ex̾citus
⁊ sustinuit ⁊ fregit Cum it̾
cartagineu ⁊ romam ingẽtis
belli p̾ciumi iacuit. cuui quatu¬
or romanorum principum .i.
tocius impii uires cutractas
in unum locum uidt Aliudqz
pompen fortuam rexit cesans
fatigauit lepidi traustulit om̃i
cepit. que illi ingenti spectaculo
interfuit ex quo liq̃re mortalib
poss ꝙͣ uelox foret ad imũ lapsꝰ
e sũmo. ꝙͣ q diu̾sa uia magnã
potenciam fortuna destrueret. uno
enu tempore uidit pompenim
lepidumq ex maximuo fastigio
Aliter ad extrena deiectos cumpõ¬
peiis alienum excitum fugeret
lepidus suum Itaq ut totum
inde ͭ ͤ ab ducam quamuis mul¬
ta h̃eat sicilia in se c̾ca q se mi¬
rabilia Oiũs int̾im ꝓuinae tue
q̃ones p̾teribo. ⁊ in diuersis co¬
gitaciones tuas abstraham. Qrã
enm tecum id quideu libro supi¬
ore distuli. quid ita ilus estiuis
meusib hũndat. cui dambiũ sumi

Expanded text:
maximarum urbium exercitus maximarum urbium exercitus et sustinuit et fregit, cum inter Carthaginem et Romam ingentis belli pretium iacuit; quae quattuor Romanorum principum, id est totius imperii, uires contractas in unum locum uidit aluitque, Pompeii fortunam flexit, Caesaris fatigauit, Lepidi transtulit, omnium cepit; quae illi ingenti spectaculo interfuit, ex quo liquere mortalibus posset quam uelox foret ad imum lapsus e summo, quamque diuersa uia magnam potentiam fortuna destrueret: uno enim tempore uidit Pompeium Lepidumque ex maximo fastigio aliter ad extrema deiectos, cum Pompeius alienum exercitum fugeret, Lepidus suum". Itaque, ut totum inde te abducam, quamuis multa habeat Sicilia in se circaque se mirabilia, omnes interim prouinciae tuae quaestiones praeteribo et in diuersum cogitatienim tecum id quod libro superiore distuli, quid ita Nilus aestiuis mensibus abundet. Cui Danuuium simi
Abbreviated transcription (Latin):
tuu̾e ame. incipe uirgillianũ illud
excludi Nusꝙ̃ tuta fides. aut
oiidianum. qua tena pz. fera
regnat cuius. infacinus iurasse
putes. Nut illud menandri. qͥs
enim non in hoc magnitudinẽ
cum seuẜ humaui gem̾s tenden¬
tis ad uicia. Sm̃s ait malos
uiuere ⁊ inscenam uelud rusticꝰ
poeta ꝓsiluit Non senem excip̃
non puerum. non feminam nõ
uirum.⁊ adicit in singulis pec¬
care non paucos sz iam scellus
esse contextum. fugiendium gͦ
⁊ iuse recedendum est ymo eciã
a se recedendum. ħ tibi et si dim¬
dimur mari pr̃are temptabo
ut subinide me miecta maini ad
meliora pducam. ⁊ ne solitudi¬
nem sencias. huic tecum nusce¬
bo sermoues. Ernuis una qua
ꝑte optum sumus. Dabimus
nuncem consilia ⁊ ex nultu au¬
dientis pendencia. longe te ab
ista ꝓuincia abducam ne forte
magnam historiis eẽ fidem ire¬
dam. ⁊ placere tibi inapias
quociens cogitan̾is. hauc ego
heo sub meo iure ꝓunciam q̃

Expanded text:
timere a me incipe. Vergilianum illud timere a me incipe. Vergilianum illud exaudi "nusquam tuta fides", aut Ouidianum "qua terra patet, fera regnat Erinys: in facinus iurasse putes", aut illud Menandri quis enim non in hoc magnitudinem consensum humani generis tendentis ad uitia?: omnes ait malos uiuere et in scaenam uelut rusticus poeta prosiluit; non senem excipit, non puerum, non feminam, non uirum, et adicit non singulos peccare nec paucos, sed iam scelus esse contextum. Fugiendum ergo et in se recedendum est; immo etiam a se recedendum. Hoc tibi, etsi diuidimur mari, praestare temptabo, ut subinde te iniecta manu ad meliora perducam, et, ne solitudinem sentias, hinc tecum miscebo sermones: erimus una, qua parte optimi sumus; dabimus inuicem consilia non ex uultu audientis pendentia; longe te ab ista prouincia abducam, ne forte magnam historiis esse fidem credas et placere tibi incipias, quotiens cogitaueris: "Hanc ego habeo sub meo iure prouinciam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uiro feci. piculis meis maior
patus ire in ea que iumabant᷑
egi gr̃as fortune. quod expin uo¬
luisset. quanti existimarem fidẽ
Nondebebat michi puo res tauto
constare Ne exauuuaint quidẽ¬
me dui. neqz enmi pia pende¬
bant utrum satis esset me pire
ꝓ fide An fidem ꝓ me. nou prec¬
piti impetu in ultimum consi¬
lumi quo me eriperem furori
nusi. uidebam apud gaum tor¬
menta. uidebam ignes. Sciebã
oluu sub illo in eum sratum res
ferro incubui nec in mare apto
ore dissilui ne inderer ꝓ fide tm̃i
mon posse Adice nunc imuctũ
ium̾b auimũ ⁊ in tanto aua
ricie cͥtamine. nũꝙͣ suppositam
manũ lucro adice nunc uictus
p symoniam ẜinonis modestiã
adu̾sus iinores humauitatem
adu̾sus maiores reu̾enciam pꝰ
hec ip̃e te consule u̾a ne an fal¬
sa memoranm si u̾a sunt corã
magnoteste laudatus es. S i fal¬
sa sine teste derrisus es. possimi
⁊ ip̃e nunc uidĩ ate. aut captare
aut cxpni. utrimulib trede ⁊ õs

Expanded text:
uiro feci. Periculis meis maior, uiro feci. Periculis meis maior, paratus ire in ea quae minabantur, egi gratias fortunae, quod experiri uoluisset quanti aestimarem fidem non debebat mihi paruo res tanta constare; ne examinaui quidem diu neque enim paria pendebant, utrum satius esset me perire pro fide an fidem pro me; non praecipiti impetu in ultimum consilium, quo me eriperem furori potentium, misi. Uidebam apud Gaium tormenta, uidebam ignes, sciebam olim sub illo in eum statum res ferro incubui nec in mare aperto ore desilui, ne uiderer pro fide tantum mori posse. Adice inuictum muneribus animum et in tanto auaiae certamme numquam suppositam manum lucro; adice uictus parsimoniam, sermonis modestiam se, aduersus minores humanitatem, aduersus maiores reuerentiam. Post haec ipse te consule, uerane an falsa memoraueris: si uera surit, coram magno teste laudatus es; si falsa, sine teste derisus es. Possum et ipse nunc uideri te aut captare aut experiri: utrumlibet crede et omnes