comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adolescente uenũdati si racio¬
inbꝰ eius nõ ꝓfuit nec quicꝙͣ
de eo uidicante dem in tegrui
restitutõe statutum est empto¬
rem frustra postulare. Item. R.
sũptib nobuntatis causaab
emptore factis adolescentem
honerandum nõ ẽẽ. qui tñ ab
codem edificio ita aufferri pos¬
sunt.ut infacie pristina .i. q̃
fuit an uendicionem edificiũ
eẽ possit. emptori aufferre ꝑm¬
iti oport̾e. ¶Lucius ticius co¬
hr̃s et curator sorori suecum
ẽẽt. Ex cuntate inqua nsitat᷑.
erat ip̃os dños p̃dioꝵ nõ con¬
ductores hoña an nonarumi
et contribucionum tempora¬
lium sustin̾e. morem hunc ei
confuetudinẽ scmꝑ obyuatã
segutꝰ et ip̃e ꝓcõmuniet indi¬
utous br̃dit᷑ate annonas p̃s¬
titit quero an in racionib dã¬
dis oppomi curatori possit ꝗ
inpensas fecerat. ood.pr. In
putare excã dequa quenitur.¬

Expanded text:
adulescente uenumdati, si rationibus eius non profuit nec quicquam de eo ‹a› iudicante de in integrum restitutione statutum est, emptorem frustra postulare. Item respondit sumptibus uoluptatis causa ab emptore factis adulescentem onerandum non esse: qui tamen ab eodem aedificio ita auferri possunt, ut in facie pristina, id est quae fuit ante uenditionem, aedificium esse possit, emptori auferre permitti oportere. Lucius Titius coheres et curator sororis suae, cum esset ex ciuitate, in qua usitatum erat ipsos dominos praediorum, non conductores onera annonarum et contributionum temporari‹ar›um sustinere, morem hunc et consuetudinem semper obseruatam secutus et ipse pro communi et indiuidua hereditate annonas praestitit: quaero, an in rationibus dandis opponi curatori possit, qimpensas fecerat. Modestinus eputare ex causa de qua quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
inisticutionibus ac legatis
incidere solent ut hec condi¬
tio ticie si mͥ nupẜit nõ du¬
bie nisi uiuente testatore
illa aũt siad excequias fu¬
ueris m ei uenerit. nisi post
mortem impleri non possit

Expanded text:
institutionibus ac legatis incidere solent: ut haec condicio 'Titiae, si mihi nubserit' non dubie nisi uiuente test‹at›ore, illa autem 'si ad exsequias funeris mei uenerit' nisi post mortem impleri non possit
Abbreviated transcription (Latin):
Ui heres cogatur de¬
bitorem suum libare de
eotamencogitatum indetur
ꝙ mobligatione manserit
Itaq siquid añ tabułas fint¬
solutim ad cansam ficcicõ¬
missi non ꝓtinebit. Qdat
post tabulas apertas anter
aditam hrditatem ab eo ꝙ
noluntatem defimcti non
ignorant fuenit exactum:
dolo proyinumerit ideoq

Expanded text:
um heres rogatur debitorem suum liberare, de eo tantum cogitatum uidetur, quod in obligatione manserit: itaque si quid ante tabulas solutum, ad causam fideicommissi non pertinebit. quod autem post tabulas apertas ante aditam hereditatem ab eo, qui uoluntatem defuncti non ignorauit, fuerit exactum, dolo proximum erit ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsule pupillo potint et spat
redire. et idonmꝯ sit titornoc
expediat aliũ adiungi et pu¬
pillꝯ alim̃ta dere sua postulet
recte ꝯstituet᷑ ad ħ solũ. utex
re pupilli aum̾̃ta erpediat.

Expanded text:
sulere pupillo potuerit et speratur redire et idoneus sit tutor nec expediat alium adiungi et pupillus alimenta de re sua postulet: recte constituetur ad hoc solum, ut ex re pupilli alimenta expediat.
Abbreviated transcription (Latin):
rori sue ducenta legati ca sol¬
uit quesitũ ẽ an tutcle iidi¬
cio ꝯsequi possit ꝙ in alimen¬
ca pupille et m̃oedos atuto¬
existimo et si crit magistratu¬
um decretu tutor sororẽ pup¬
illi sui alu̾it ⁊ lib̃alibo institũ¬

Expanded text:
enta legati causa soluit. quaesitum est, an tutelae iudicio consequi possit, quod in alimenta pupillae et mercedes a tutoexistimo, etsi citra magistratuum decretum tutor sororem pupilli sui aluerit et liberalibus artibu
Abbreviated transcription (Latin):
Idisceptetur uui moran uel
ubi educan puꝑillu oporte¬
at cãcognta id p̾sidem statũ¬
e oportebit incause cognicio¬
ne eitandi sũt qui pudicici
cĩpubi pssũt ĩ sidian. n phꝰ.¬
iabsens siͥtutor ⁊ alim̃ta pu¬
pillis desid̾et. si quid̾ negligẽ¬
tia et nimia cessacio ĩ ammĩs¬
tracione tutoris obiciaturq̃
etia exhoc arguat. ꝙ pabsen¬
ciam ciꝰ dec̾ta derelicta ques̃
pupilli negocla euocatis af¬
anid acq amissis tutoris p̃¬
tor edicto ꝓposito cã cognita
etia absente tutore uł remo¬
uend̾ eu qui dignꝰ tali notͣ
uidebitur dec̾net. uł aduin

Expanded text:
disceptetur, ubi morari uel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id praesidem statuere oportebit. in causae cognitione euitandi sunt, qui pudicitiae impuberi possunt insidiari. 6 absens sit tutor et alimenta pupillus desideret, si quidem neglegentia et nimia cessatio in administratione tutoris obiciatur, quae etiam ex hoc arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, euocatis adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum eum, qui dignus tali nota uidebi
Abbreviated transcription (Latin):
et dolum ꝯtra senato cõsul¬
ti aucͣcẽ. et fidem cutoris co¬
missam. depͥendisse succes¬
soren estimabit quatem tã
callidum cõmẽtu in exemp¬
lum coħrcere debeat. ¶dem

Expanded text:
et dolum contra senatus consulti auctoritatem et fidem tutori commissam deprehendisset successor eius, aestimabit, quatenus tam callidum commentum etiam in exemplum coercere debeat. 10 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
esse ĩiitue ĩstitucionẽ. S ita õf
ficio iudicis familiertiscũde co¬
gnoscentis ꝯtineat᷑ ut nicħ am¬
pliꝯ isqui exre institutꝰ est ꝙͣ
rẽs exqua hrs scriptꝰ ẽ ꝯsequa¬
tu. Ita igitur res accipietur.
u̾bi gr̾a pone duos eẽ hr̃dos ĩsti¬
tutos. unu exfundo limboni¬
ano. alt̾uz exfundo corneliano

Expanded text:
 institutionem, sed ita, ut officio iudicis familiae herciscundae cognoscentis contineatur nihil amplius eum, qui ex re institutus est, quam rem, ex qua heres scriptus est, consequi. ita igitur res accipietur. uerbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex fundo Corneliano, alterum ex fundo Liuiano,
Abbreviated transcription (Latin):
lla ĩstitutõ. quosticius no¬
it iõ uiciosa est ꝙ aueno arbi¬
trio ꝑmissaẽ. Ra satis ꝯstan¬
ter. uetes decreuerĩt. testorũ
uira ip̃a ꝑse firma eẽ oport᷑e
ex alieno arbitrio. pend̃e. ¶Is
qui apud hostes est rrcte yr̃s
ĩstituitur. qr uire post inim
i oiã iura ciuitatis ĩꝑsona eiꝰ
ĩsuspenso retinẽtur. nõ abrũ¬
puntur. Itaq si reu̾sꝯ fãit. ab
rostibꝰ adire pr̃ditatẽ pot̾it.
Sertius quoq en recte hr̃s isti¬
tuitur. et si reu̾so fit ab hostibo

Expanded text:
lla institutio 'quos Titius uoluerit' ideo uitiosa est, quod alieno arbitrio permissa est: nam satis constanter ueteres decreuerunt testamentorum iura ipsa per se firma esse oportere, non ex alieno arbitrio pendere. Is qui apud hostes est recte heres instituitur, quia iure postliminii omnia iura ciuitatis in personam eius in suspenso retinentur, non abrumpuntur: itaque si reuersus fuerit ab hostibus, adire hereditatem poterit. seruus quoque eius recte heres instituitur et
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendos. qr si forte tm̃sit
es alnu ut nich detracto suꝑ¬
eẽ possit. ꝯscq̃nt̾ dicem ĩstitu¬
ciones istas ex ie fcãs nusliꝯ eẽ
monĩt et si forte falcidia ĩ ter¬
ueniens recisionẽ eẽt legatoꝵ¬
factura. hic officio iudisis reci¬
dit p̃ceptiones istas.ut nõ plꝰ¬
legatu accepiss. uł aliud.ułi

Expanded text:
si forte tantum es alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia interueniens recisionem esset legatofactur‹a, s›ic officio iudicis recpraeceptiones istas, ut non plulegatum acce
Abbreviated transcription (Latin):
cebit ab eo. qui ut potesta¬
te est. ut existere condictiõe
defendatur ꝓ ea ꝑte qͣm cõ¬
tulit. ¶De illis sine culp̃
filui emancipati post mortẽ
pr̃is perierunt. queritur
ad cuius detrimentum ea
pertin̾e debeant. Et pleri¬
q putant ea que siue cul¬
ex hoc ex illis uerb̾ intellig¬
endum est quibus pretor
uiri boni arbitratu iubet
conferri bona .x ir autez
bonus non sit arbitratur.
conferrend̾ id qd̃ nec ħt. nͨ
dolo nec culpa desut lore.
Id quoq ꝙ sub condictioe
ex stipulatu debetur eman¬
cipato conferri debet diuer¬
sum est in legato condicti

Expanded text:
ebit ab eo qui in potestate est, ut existente condicione defendatur pro ea parte quam contulit.De illis, quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad cuius detrimentum ea pertinere debeant. et plerique putant ea, quae sine doltinere: et hoc ex illis verbis intellegendum est, quibus praetor viri boni arbitratu iubet conferri bona: vir autem bonus non sit arbitraturus conferendum id, quod nec habet nec dolo nec culpa desiit habere. Id quoque, quod sub condicione ex stipulatu debetur emancipato, conferri debet. diversum est in legato condici
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃o quidem. set non ex
matrimonio edictus.
¶Sus qui status con¬
trouersiam filio faciebͣt
et solum filium se dice¬
bat. decesserit. et mater
ei hr̃s extiterit. si quidez

Expanded text:
ex ipso quidem, sed non ex matrimonio editus.Si is, qui status controuersiam filio faciebat et solum se filium dicebat, decesserit et mater ei heres extiterit, si quide
Abbreviated transcription (Latin):
ẜit uł cam peccumam ꝙͣ trtor
scipulatus fu̾it exeg̾it tutele in¬
dicio cum tem̃ suo noĩe nam:
cum ꝑmittatur adu̾s hrdem er
aprio dolo iuran inlite. apparet
eum iudicio tutele tcm̃. Ex dolo
ꝓprio necgligentia planc ꝓpria
pr̃di nõ inputabiturusuras qͦr¬
pectume ꝙͣ pupillare agitauit
aũt. et cim tp̃ris nsuras pr̃art de¬
beat. exbono et equo cõstiti ab
idice oporteat. ¶Fidemssores
atutorib noĩati si p̃sentes fuc¬
runt et nõ cõtradixerunt et no¬
mina sua ꝑferri macta .p. pas¬
siure legitimo scipło int̾pon¬
ta fuiss cadem cã uidet̾ affirma¬
torum qui scił cum idoncos
ẽẽ tutores affirmau̾it fidenis¬
sorum uicem sustinẽt. Dauł.¬

Expanded text:
tor stipulatus fuerat exegerit, tutelae iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur aduersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio. Neglegentia plane propria heredi non imputabitur. Usuras qm pupillarem agitauit,autem et cuius temporis usuras praestare debeat, ex bono et aequo constitui ab iudice oportet. Fideiussores a tutoribus nominati si praesentes fuerunt et non contradixerunt et nomina sua referri in acta publica pasiure legitimo stipulatio interposita fuisset. eadem causa uidetur adfirmatorum, qui scilicet cum idoneos esse tutores adfirmauerint, fideiussorum uicem sustinent.
Abbreviated transcription (Latin):
ex supͣscriptis sb̃stituit. ticius
omisit hrditate meniꝰ adut.
mortuo deinde filio putãt. ma¬
gis ei soli ex sb̃stitutoe defferri
pupili þr̃ditatera prĩs quo¬
q hr̃ditatem adiert.¶Etiar¬
sit sõstitucio tñ pupillaris de¬
betualet et legata omĩbꝰ pͥs¬
tanda sũt.q̃ asustitucione da¬

Expanded text:
ex supra scriptis, substituit: Titius omisit hereditatem, Maevius adiit. mortuo deinde filio putat magis ei soli ex substitutione deferri pupilli hereditatem, qui patris quoque hereditatem adierit. Etiamsit, substitutio tamen pupillaris valet, et legata omnibus praestanda sunt, quae a substitutione da
Abbreviated transcription (Latin):
sit ucrim ne h̃rdis quo casu
legatarii ueluti su ntempꝰ p¬
ub̾tatis ei qui in pubes sit fi¬
dei comissum relictum sit tũc
cm̃ fructus prandos et añcedẽ¬
tis tpris et ħ ita intelligenda
sunt si nõ nomĩatun ad iect̃
est. ut cum incremento prs
fidel comissu pr̃et.si ita scrip¬

Expanded text:
mne heredis, quo casu legatarii, ueluti si in tempus pubertatis ei qui impubes sit fideicommissum relictum sit, tunc enim fructus praestandos et antecedentis temporis. et haec ita intellegenda sunt, si non nominatim adiectum est, ut cum incremento heres fideicommissum praestet. Si ita scrip
Abbreviated transcription (Latin):
co ita publus menius br̃s m¬
cus sticho .u. auiros dampna
esto dair nsi ticio ostendit id
adimencli cã apublio iegatũ
ce relictum qui nos auitos ab

Expanded text:
s meus Tithaso quinque aureos damnas esto dare', nisi Titius ostenderit adimendi causa a Publio legatum esse relictum, quinos aureos ab
Abbreviated transcription (Latin):
tantum sticho h̃rdos meos du¬
re uolo minor ꝑs crit accip¬
ienda que ucint in legato.
¶pegasus solitus fũat distin¬
gere si indiem fidei comissin
ielictum sit. ucluiti post ãnos

Expanded text:
tantum Tithaso heredes meos dare uolo', minor pars erit accipienda, quae uenit in legato. Pegasus solitus fuerat distinguere, si in diem fideicommissum relictum sit, ueluti post annos
Abbreviated transcription (Latin):
dun lananilimm et auas
legaint et adiecit ꝓprietate
autem eorum que sup̃scrip¬
ta sunt reuerti nolo ad filias
Quesitum ẽ.utrum usus .f.
an pprietas carum rerum da¬

Expanded text:
 lanam linum et alias res legavit et adiecit: "proprietatem autem eorum, quae supra scripta sunt, reverti volo ad filias quaesitum est, utrum usus fructus an proprietas earum rerum da
Abbreviated transcription (Latin):
Ifilie pat̾ dote arbitratu tu¬
toris dari uississ tubo pinde
hoc hñdu ait ac si uiri bom
arbitratu legatu sit. Tabeo
q̃rit quẽ admodu apparet
exfacultatibꝰ exnumo lib̾or
cestam̃tum facientis exstimã¬

Expanded text:
filiae pater dotem arbitratu tutorum dari iussisset, Tubero perinde hoc habendum ait ac si uiri boni arbitratu legatum sit.Labeo quaerit, quemadmodum apparet, ex facultatibus, ex numero liberorum testamentum facientis aestima
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃tu nascatur uino patre
suodemde exeo ꝯcipiaturisa
niuo pr̃e deinde ano nascat᷑
an nõ potu̾it hr̃s institui qr
pat̾ ip̃i nõ recte ĩstituto ẽẽt.
qd minime ẽ ex pauescendũ
hic eñ suus hr̃s nascitur et si¬
pꝰ mortẽ nasçitur ergo et si ꝓ¬
nepos admitt̾etur qui natoi
erit exncpote p cauiuo filio
atq siex co nato cẽt ad opta¬
liqua ꝑte sit hrs institutꝯ.
Qamfrustra exbr̃dabitur po
morter sua ꝙ nõ est necesse
ico filio qui ap̃ hostes ẽ. sii
decedat. et in nepote cte et ꝓne¬
pote quoꝵ si libi br̃des insti
tuantur institutc̃em nũquã
delege uellcia uideamꝰ nolu¬
it mius nob nato simiłr ñ
rumpe testm̃ et iudetur pͥmũ
capit adcos spectare qui cum
nasccretur suib: dos futuri es¬
sent. erogo si filium hãs ⁊̃nepe¬
tem nõ dum natum tñ ex eo
hr̃dem instituas. filius deced¬
at mox iuo te nepos nasca¬
tur er ũbdicend̃ ẽ nõ m̃pi tes¬
cam̃tũait nõ solu illd̃ primo

Expanded text:
tum nascatur uiuo patre suo, deinde ex eo concipiatur, isque uiuo patre deinde auo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim suus heres nascitur et post mortem nascitur.Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptaliqua parte sit heres institutus: nam frustra exheredabitur post mortem suam: quod non esse necessario in eo filio, qui apud hostes est, si ibi decedat et in nepote certe et pronepote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam de lege Uellea uideamus. uoluit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum.Et uidetur primum caput eos spectare, qui, cum nascerentur, sui heredes futuri essent. et rogo, si filium habeas et nepotem nondum natum tantum ex eo heredem instituas, filius decedat, mox uiuo te nepos nascatur? ex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo
Abbreviated transcription (Latin):
cũq natus fint sit institutꝰ si
suus nasceretur. ¶Si ci qui fi¬
numhẽbat et nepotẽ exeo ĩsti¬
tuat nunuis pͥgnãs abhostibo
uo pariat mox ille nepos post
morit prĩs atq amiredeat. ił¬
trum hic caẜ ad legẽ uelley̾a
respiciat an ad ius antiqum
si iam mortuo filio nepotem
instituat hr̃dem redeatq mo¬
tuo s cũ testm̃ ab co nõ rũpit

Expanded text:
it" sit institutus, si suus nasceretur. Si eius, qui filium habeat et nepotem ex eo instituat, nurus praegnas ab hostibus o pariat, mox ille post mortem patris atque avi redeat, utrum hic casus ad legem Vellaeam respiciat an ad ius antiquum um est, si iam mortuo filio pronepotem instituat redeatque mortuo. sed cum testamentum ab eo non rumpit
Abbreviated transcription (Latin):
libri credinit᷑ deberiquod tñ cas¬
siamis demembrams puris
scripsit uerum est namnec cã¬
te pure debentur libris legatis
nec cartis legitis libri debebint
insi forte ⁊ his nos uisserit uo¬
luntas ut puta siquis forte cã¬
tis sic reliquerit cartas meas
liberos habebat studiosus. stn
dioso. nemo emm dubitabͭ
libros debere. nam ⁊ musu
plim ꝙ libros cartas appella
eruod ergosi quis cartas lega¬
uerat pura membrane nõ ꝯti¬
nebuntur nec cetere adscri¬
ti sunt. an ꝯtineantur. nõdu
prescripti et non puto ꝯtinen
non magis quam uestis appel
ps scripti libri nondum ma¬
leati ur ornati continebuntur
pm̃. et nondum cogniti natia
emendati ꝯtinebuntur. CCar¬
cntas paratum.neq carte nõ¬
dum ꝑfecte ꝯtinebuntur¶s
sibi bibliothecam leganent.
utrum annanium solum uł
armaria ꝯtmnebuntur. an u̾o
testator senserit. nam ⁊ locu
significan bibliothecam ⁊ ał
armari insicuti dicimus ebõi¬

Expanded text:
libri conduntur, deberi. Quod tamen Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas libros dioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros chartas appellant. quid ergo, si quis chartas legauerit puras? membranae non continebuntur neque ceterae ad scriti sint, an contineantur nondum perscripti. et non puto contineri, non magis quam uestis appellur. sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel emendati continebuntur: chartas paratum neque chartae nondum perfectae continebuntur. Sed si bibliothecam legaverit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero testator senserit: nam et locum significari bibliothecam eo: alias armarium, sicuti dicimus 'ebore
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑ omina uerum ẽ. nam ĩ¬
int̾dum armaria q̃q debentͦ
que ꝑlurq bibliothecas appel¬
lint. plane si michi ꝓponas i¬
ria uł affrxa sine dubio non de¬
bebunt᷑ cum edificu pars sut¬
ꝙ ibibliotheca legata tractat ⁊¬
ait anulos queq ꝯtineri non
solum techa. q̃ annullor enisa
parata sit. ħ aute ex eo ꝯiectatur.¬
ꝙ ita ponitur quis legasset dac¬
tilio thecam meni ⁊ si quos p̃¬
fea annullos habebo et ita lateo¬
nem quoq eristimasse ait. sut̃
tamenquedam que ommo le¬
gatum secuntur ut lectum le¬
gatum ꝯtineat et fulc̃. ⁊ arma¬

Expanded text:
non per omnia verum est: nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant. plane si mihi proponas aria vel adfixa, sine dubio non debebuntliotheca legata tractat: et ait anulos quoque contineri, non solum thecam, quae anulorum causa parata sit: hoc autem ex eo coniectat, quod ita proponitur quis legasse: "dactyliothecam meam et si quos praeterea anulos habeo" et ita Labeonem quoque existimasse ait. Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum contineat et fulctra et arma
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiendum nõ intelligi¬
uset oculis ꝑspici que sũt scrip¬
Ta. cet̾um si extrinseco intel¬
liguntur nõ uidebuntur legi
posse sufficit añt si legibilia.
fũt inꝯsulto deleta.siue ab
ip̃o siue ab alio s uolentibꝯ ĩ
inducta accipiend̾ẽ. et si ꝑdu¬
cta sint. Ꝙ igitur in caute fem̃
est. ꝓ nõ fco esti si legi potuit.⁊.
Iido et si nouissime ut sol testã¬
m̃tu fu̾it ascriptu litt̾as ĩ duc¬
iciones suꝑductões ip̃e feci nõ
idebr refferriad ea que ma¬
suito cõtigerũt ꝓmde et sim
cõfuito suꝑ sccipsit ĩ duxisse
semaneblit.⁊ si ademit nõ
Serunt adempta. s si legi non
possũt que in ꝯsulto delatas
dicend̾ est nõ deb̾i. s ħita de¬
tum ẽ. s ꝯsulto quid̃ del itaex¬
ceptõe petentes reppestuntur.
ĩꝯsito u̾o nõ repellũtur suĩ
legipossũt. siue nõ possũt. Q¬
Qu si totum testm̃ nõ extet.
ꝯstat uale omĩa q̃ ineoscͥ̾pta
sũt. si quide illud concidit tes¬

Expanded text:
sic accipiendum non intellegsed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint.Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: "lituras inductiones superductiones ipse feci", non videbitur referri ad ea quae inconsulto contigerunt. proinde et si inconsulto superscripsit induxisse se, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto delata sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita detum est. Sed consulto quidem delceptione petentes repelluntur, inconsulto uero non repelluntur, siue legi possunt siue non possunt, quoniam, si totum testamentum non exstet, constat ualere omnia quae in eo scripta sunt. et si quidem illud concidit tes
Abbreviated transcription (Latin):
et aliam cam esse eus qui ex
uarus portionib hr̃s scri¬
beretur. Ibi enim legatoꝵ
cõ fundi rõnem non inuius
qͣm si semel fuiss nũcupat.

Expanded text:
et aliam causam esse eius, qui ex uariis portionibus heres scriberetur: ibi enim legatorum confundi rationem non minus, quam si semel fuisset nuncupat
Abbreviated transcription (Latin):
legata ꝑtinent quib diesñ
ir legatum ẽ exhac adiciono
ꝓrogabitur. Qd si forte cent
iegata sunt pͥsentia utrum
annua die dabuntur anuo
psentia et ait. Scucnis et ab
copͥsens debi. Quamius is¬
tur suꝑuacua sit ħ ad iectio
quantum adium et affectũ
iegati ptinet tñ adrec ꝓficit
ut᷑ psentidie legatum debra¬
turs: ⁊si mannos singulo
at in singulos mẽses ¶t le¬
gatum reuctu cessabit lccip¬

Expanded text:
legata pertinet, quibus dies non re legatum est, ex hac adiectione prorogabitur. Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an uero praesentia? et ait Seruius et Labeo praesens deberi. quamuis igitur superuacua sit haec adiectio, quantum ad uim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scrip
Abbreviated transcription (Latin):
I crelitori meo tutus adu̾s
eum erceptione idqd cideo
legem utile legatum ẽqr re¬
missa ei excepto udet sic̾are¬
michi tebetur si legetur mn

Expanded text:
i creditori meo, tutus aduersus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exceptio uidetur, sicut Arimihi debetur si legetur
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ¶Sic̾tum corp hr̃s dare
dãpnatus sit nec fec̾it quom
m ibi ubi id eet tradet. si id
postea sine dolo ⁊ culpa prdi
penent. detior sit iegatani cõ¬
aicio. ¶Cum uonorur ꝓꝑte le¬
gata dubium sit utium ieꝵ
ptes anertimacio debxatur.
Sabinus quidẽ et casans er¬
istimacionem. ꝓculus et ner¬
ua rerum ꝑtes eẽ legatas cr¬
stimauerunt. s oportet hxir¬
cdlisuccurri ut ip̃e cligat sine
rerim ꝑtes siuc exstimaticiõe
dare maliut. inhis tñ reb p¬
tem dare heredicõcelitur que

Expanded text:
et. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio. Cum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres concedi
Abbreviated transcription (Latin):
id circo legatum amittit
quia postea amiulos ab
imperatore acceperit. Nã
honor eius auctus est non
conditio mutata.⁊ ita durꝰ
seu. et aute rescripserunt
¶Si quis legauerit iem ita
Si mortis tp̃r euis erit. nec
tume eius inuenitur. nec esti¬
matio eius legata uidebit᷑.
quid ergo si quid ita scripse¬
rit. stichum et panpbilum
ticio do lego. Si mei erunt cũ
moriar. et unum ex his ali¬
enauerit au ul alter possit
alegatario uendicarl. et¬
placet uendicarl. Nani
hunc ẜmonez licet plu¬
ralis sit pro eo oportet ac

Expanded text:
idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore acceperit: nam honor eius auctus est, non condicio mutata: et ita divi Severus et Antoninus rescribserunt. Si quis legaverit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius invenitur, nec aestimatio eius legari videbitur. Quid ergo, si quis ita scribserit: "Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar" et unum ex his alienaverit, an vel alter possit a legatario vindicari? placet vindicari, nam hunc sermonem, licet pluralis sit, pro eo oportet ac
Abbreviated transcription (Latin):
e ope quas lib̾tus ꝓmit¬
tit multũ distãt a fabriliba
uł pictoriis opis. deinde si
lib̾tꝰ fab̾. aut pictor fu̾it qͣ¬
diu id artificium ex̾cebit hã
oꝑas patrono p̾stare cogit̾
qͣre sĩc fabriles opas quis
potest sibi aut tito stipłari.
ita patronus alib̾to operaᷤ
sibi aut sempnio recte stipu¬
latur.⁊ lib̾tus obligat᷑oe sol
uetur. si tales oꝑas extͣneo
ded̾it quales pãtrono p̾stan¬
do lib̾atur. ¶Si pr̃om płes
consulto in du̾sas regionẽ
discesẜit. ⁊ lib̾to simul opas
indixint. potest dici diem o¬
portere cedere. S lib̾tum no
obligari qr nõ ꝑeum s per
patronos stare quominꝰ oꝑe
dentur. sic̃ accidis cum egro¬
tanti lib̾to opere indicunt.
nisint et in sua quisq mo¬
retur consentire debent in
opis ab eo accipiendis.¶du¬
libare potest .x. diclo opan¬
do sinul oꝑis indictis si in
accipiendis nõ consenciãt
compelli ad prestam alteri

Expanded text:
e, quas libertus promittit, multum distant a fabrilibus vel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas patrono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione suetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur.Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non obligari, quia non per eum, sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur. ni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab eo accipiendis: duliberare potest decem diebus operando, simul operis indictis, si in accipiendis non consentiant, compelli ad praestandam alteri
Abbreviated transcription (Latin):
ita legatum e septicie soro¬
n mee fudi patem meiẽt
seiam partem dati uolo
ita ut indiem molt̾is fue¬
su prascriptis ageros et p̃¬
la aposita parataq ut an¬
muterentur edifticio it
instrumentumurbanũ
et nisticum cimmi manci¬
pus que findicansa crãt
ad legatanos partineant¬

Expanded text:
a legatum est: 'Septiciae sorori meae fundi paterni mei Seiani partem dari uolo ita, ut in diem mortis fuesupra scriptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immitt‹a›ntur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad legatarios pertineant
Abbreviated transcription (Latin):
moritur.ecceptis quos
manumisero. Quesitum
est cumtestator in cofun¬
doaliquantulimium in
et partem tertim precu
pro eo acceperat aninm
indolus remanens ad ub¬
tum ex causa precepciõi

Expanded text:
moratur, exceptis quos manumisero". quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquantum vini in et partem tertiam pretii pro eo acceperat, an vinum in doliis remanens ad libertum ex causa praeceptionis
Abbreviated transcription (Latin):
fundos meos ut instructieᷤᷤ
cissianum nominirincu
sins sallictis et silius. Eĩ¬
sicum ẽ. cumuine et silic¬
ta non infundis sup̃sco

Expanded text:
fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et silvis". quaesitum est, cum silvae et salicta non in fundis sup
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet auius ẜuo meo dona¬
iut manebit ad huc michi¬
ertesto agc̃oet maxime si ĩgno¬
sequens erit. ut etiam si tuir̃
ẜuo meo cãdonau̾is inuito

Expanded text:
quilibet alius seruo meo donit, manebit adhuc mihtamento actio et maxime, si ignosequens erit, ut etiam, si tu eam donaueris, inuito
Abbreviated transcription (Latin):
tur et p̾stare. in potestate eoꝵ ꝙ
b sit legatum deb̾e eẽ ait. ut¬
rumne asinguł h̾rdib petert
uelint an abeo qui ꝑcipe possi¬
t iusso Itaq cum qui ꝑcipe iu¬
sus ẽ cauere deb̾e cop̃rclib in¬
dempnes eos prari.Siquis

Expanded text:
tur et praestare, in potestate eorum, quibus sit legatum, debere esse ait, utrumne a singulis heredibus petere velint an ab eo, qui praecipere sit iussus: itaque eum qui praecipere iussus est cavere debere coheredibus indemnes eos praes
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dia auenare seu pignori
gatis fidei comiẜat. filuis p̃¬
dia que pat obligata relique¬
rat dimisso urditario c̃dito

Expanded text:
dia alienare seu pignori gnatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario credito
Abbreviated transcription (Latin):
gessit teneatur et recte actem te¬
nebitur si alius gesto fu̾it. S si
cognito ꝙ tutor nõ fuit abstinu¬
it seãmĩstratõem uideam ante¬
neatur. sinecessarios pupul nõ
cerorauit ut ei tutore peterẽt
futore negocia gerebat cũ tutor
nõeet rem pupisli uendidit. noc
ea nsu capta ẽ. petet eam pupilłꝰ
ꝙͣ qua ei cautu ẽ nõ em̃ cadem
huiq tutoris ẽ rerũ pupilli ã¬

Expanded text:
gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, uideamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, ut ei tutorem peterenttutore negotia gerebat, cum tutor non esset, rem pupilli uendidit nec ea usucapta est, petet eam pupillus, quamquam ei cautum est: non enim eadem huius quae tutoris est rerum pupilli ad
Abbreviated transcription (Latin):
tutelamandend̾. an ꝓtrtore tene¬
atur et magis est ut quamuis ꝯ¬
nno tutoris gessit cum turor nõ
eet at icte curator nõ qͣi tutor. s qͣi
curator gessit. Inꝓtutele iudia¬

Expanded text:
utelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis cimo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit.In protutelae iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. pãphilꝰ aũt putanit
redd̾e oport̾e nõ adincremẽ¬
tu negociatõis. s ad ꝯputa¬
lo diphili. pampbib quay
rõem redde debeat .R. deb̾e cla¬

Expanded text:
tulit, Pamphilus autem putavit reddere oportere non ad incrementum negotiationis, sed ad computalo diphili Pamphilus quoque rationem reddere debeat. re
Abbreviated transcription (Latin):
oinegotiationẽ ꝑpãphilu
Et diphilum pri ẜuos post¬
ea libertos ex ercebat suotes¬
⁊ cauit ut negocium eodem
modo exercerct᷑. quo se uiuo
exercebatur. hii qui tutela
ãmĩstrauerunt. nõ tm̃ cũ mn¬
pubes patromi filius fuiss.
i ctiam post pub̾tatem ciꝰ.

Expanded text:
negotiationem per Pamphilum et diphilum prius servos, postea libertos exercebat, suo test cauit, ut negotium eodem more exerceretur, quo se uiuo exercebatur: hique tutelam administrauerunt non tantum, cum impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem
Abbreviated transcription (Latin):
didis id qd̃ tectõ relictuzẽ. et
rursus eu reli q̃rit querebatur
an seques fidei co. ualcat uel
an exig̾e hr̃s debeat cauciõni¬
siam salua fore .x. ne cogatur
adp̃statẽem. Et an si sepnis
pdidiss sepius ei sartiatur
fidei comissũ diuus pn rep¬
sit neq caucionẽ exigenda
et nõ amplius ꝙͣ semei pr ꝙ¬

Expanded text:
didisset id quod testamento relictum est, rursus ei reliquerit, quaerebatur, an sequens fideicommissum ualeat uel an exigere heres debeat cautionem salua fore decem, ne cogatur ad praestationem, et an, si saepius perdidisset, saepius ei sarciretur fideicommissum. diuus Pius rescripsit neque cautionem exigendam et non amplius quam semel,
Abbreviated transcription (Latin):
si ydonee ei cauerat. S egoꝑ
cliior sũ ut putem causone
nõ exigendam.Siẜuo alieno
muliciã relinquetur.andño q̃¬
ratur iegatum. qͣr etaut scit̃
uant ignorauit et denegani
fidei comissi ꝑsecucio d qr si scis¬

Expanded text:
idonee ei caveatur: sed ego proclivior sum, ut putem cautionem non exigendam. Si servo alieno militia relinquatur, an domino quaeratur legatum, quaeritur. et aut scit aut ignoravit, et denegari fideicommissi persecutio debet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quasi tutor an quasi ꝓturore
negocia gessit teneatur. iedi.
nõ puto teñ qͣiͣtutorem qr sci¬
re quoq se rutorẽ ẽẽ deb̾et. ut eo
affectu negocia gerat quo tu¬
tor gerere debeat. Domp̃.¬

Expanded text:
quasi pro tutore negotia gesserit, teneatur. respondit: non puto teneri quasi tutorem, quia scire quoque se tutorem esse debet, ut eo affectu negotia gerat, quo tutor gerere debeat. 4 P
Abbreviated transcription (Latin):
ita demum erit accipiendũ.
s ħ qui mutero esse dicitur.
uiuo eo de cuius.bo.po. agr̃
mortem nec obstabit alii u

Expanded text:
ita demum erit accipiendum, si hic qui in utero esse dicitur uiuo eo de cuius bonorum possmortem, neque obstabit alii
Abbreviated transcription (Latin):
accepit ꝓ secutio. ex qua spe
statim fisco defertur: anis
comodat qui uł id qd̾ re¬
lmquituruł aliudtacite p¬
uittit restitutunim sepiso¬
ne que legibus extestamto
capere ꝓhibetin sinecoros¬
unda pouicitatione ꝑ misit¬
¶ Siquis ei quicapere possit
iregatus fuent restituere
et is mortis tempore ꝓ hibeᷤ¬
s legibus capere. nonduoi
milla fraus eiis int̾uenisse
indetiminsi infuturũ cas¬
um didemaccomodaint.R
ut licet cape legibus ꝓbibi
cepent restituat. Rectedin
ẽ. si pat̾ filii quem im potãte
febat tacitam fidem mpos¬
uerit non cebereid fiuo ncde
ꝯma pendi nc̃citatem hint¬

Expanded text:
accepit persecutio: ex qua specie statim fisco deferetur. 10 Gccommodat, qui uel id quod relinquitur uel aliud tacite promittit restituturum se personae quae legibus ex testamento capere prohibetur, siue chirognuda pollicitatione repromiserit.Si quis ei qui capere possit rogatus fuerit restituere et is mortis tempore prohibetur legibus hoc capere, non dubinulla fraus eius interuenisse uidetur, nisi si in futurum casum fidem accommodauit, id est ut, licet capere legibus prohiberi coeperit, restituat.Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam fidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia parendi necessitatem h
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite fuerat ex acta. nõ
de suo prestabit heres s
quia nichil pot̾ ei obici. sa¬
tis erit actionem prestari. si

Expanded text:
sollicite fuerat exacta, non de suo praestabit heres, sed quia nihil ei potest obici, satis erit actiones praestari. si
Abbreviated transcription (Latin):
¶si pater in potestate
manens uł ex brdatus
uł institutus sit nepotẽ
ex eo fiue un potestate ma¬
nentem. siue emancipa¬
tum ad bona aui. nec uo¬
cari nec uocandum esse¬
ue. sceu̾. ait tociens enim
nepoti consulendum est
quociens inpotestate retẽ¬
tus est. patre emancipa¬
to. liberos igitur infami¬
lia esse oportet. ut huie
edicto iocus sit. eius .s. fa¬
milie. cuius bonoꝵ possõ
petitur. S et si posthum
natus sit ex emancipͣto

Expanded text:
Si pater in potestate manens exheredatus vel institutus sit, nepotem ex eo sive in potestate manentem sive emancipatum ad bona avi neque vocari neque vocandum esse Scaevola ait: totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato
Abbreviated transcription (Latin):
er. Cum ita datur liber¬
tas siticio qui non est. bereᷤ
. dederit certa ꝑsona demõ¬
stratur. ac ꝓpt̾ ea inpersona
eius tantum conditio imple¬
ri pot̾. Sane. si cum cesserit dies
peccͬam condiciomi comp̾hen
sam. statu liber habuerit
uue coustituto nulli dando
consequitur libertatem. Di¬
u̾sa cansa est. legatarii. in
cuius persona placuit con¬
ditionem deficere.Si anteqmͣ
dederit legatarius peccu̾iam¬
u̾bis. si hr̃di uł si heredi ticio

Expanded text:
tur libertas: "si Titio" qui non est heres "decem dederit", certa persona demonstratur ac propterea in personam eius tantum condicio impleri potest. sane si cum cesserit dies pecuniam condicioni compresam statuliber habuerit, iure constituto nulli dando consequitur libertatem. diuersa causa est legatarii, in cuius persona placuit. condicionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniamuerbis 'si heredi' uel 'si heredi Titio
Abbreviated transcription (Latin):
stitit legatum expost fõo nõ
conualescet quẽ ad moclum
nec ies mea legata miche . si
ta qrires ab inicio legatp
nohut. ¶S et si subcondi¬
cione legetur potit legatum
uase sicristentis cõdiciomo

Expanded text:
stitit legatum, ex post facto non conualescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si pota, quia uires ab initio legatum non habuit. sed si sub condicione legetur, poterit legatum ualere, si exsistentis c
Abbreviated transcription (Latin):
ut u̾rditas sua ut restituatur.
¶Qui in distrabendis conẜ¬
uandis ue rebus b̾rditariis sũp¬
fuerit legatum relictum et is
uxore pregnante decesserit ad

Expanded text:
ut hereditas sua restituatur. Qui in distrahendis conseruandisue rebus hereditariis sumpfuerit legatum relictum et is uxore praegnate decesserit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
gis .f. atq si ad eum ip̃m ꝑ¬
tinet a quo defecta fieret.
tam̃tis siue de prĩmonio q̃¬
ramus ea sola substantia
ex pectat᷑ quam pr̃cum mo¬
raretur ab uerit nec ad rez
pertinet si post mortem pͣ¬
tris filius uł acquisierit ali¬
quid uł diminuerit. sine de
legatis queramus tam ea
que in pͥmis quam que ĩ se¬
cundis tabulis reliet.a sũt
ĩunum contribiutur cã¬
quam si ea que a filio hrde
reliquiss testator a suo fili¬
ob̃rde sub alia condietioe

Expanded text:
iae, atque si ad eum ipsum pertineret, a quo defecta fieret. tamentis sive de patrimonio quaeramus, ea sola substantia spectatur, quam pater cum moreretur habuerit, nec ad rem pertinet, si post mortem patris filius vel adquisierit aliquid vel deminuerit: sive de legatis quaeramus, tam ea quae in primis quam ea quae in secundis tabulis relicta sunt in unum contribuuntur, tamquam si et ea, quae a filii herede reliquisset testator, a suo herede sub alia condicione
Abbreviated transcription (Latin):
gata sit ei ci insolofũit licet
is dñs soli sit. ⁊am que cõ seq̃¬
tur ut hac ẜłtũte libetur et sr̃¬
uit hr̃di ꝓꝑte instituto ietin¬
uit hr̃di ꝓꝑte instituto lega¬
tum qucͦq reliquid durissim̃
smna est exstimanciur de negã¬
dam ei legati peticionem si pa¬
tris abstinuit ũrditate nõ eĩ
inpugnatur iudicii abeo
ꝗ iustis rõmibꝯ nolint negoci¬
is hr̃ditars inplican. Larc̃.

Expanded text:
gata sit ei, cuius in solo fuerit, licet is dominus soli sit: nam consequetur, ut hac seruitute liberetur et superuit, heredi pro parte instituto lete instituto legatum quoque relinquit. durissima sententia est existimantium denegandum ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate: non enim impugnatur iudicium ab eo, qui iustis rationibus noluit negotiis hereditariis implicari.
Abbreviated transcription (Latin):
penso est. Ramsi legatarius
re pulit a se legatum. nũqͣm
enis fuisse indebitur. si nõ re¬
pulit exdie adite hrdicatis le¬
dout hanc regulam et deuir̃¬
eoꝵ qur ꝑtradicionẽ ẜuusi
accepit aut scipulatus fu̾it
deniq dehis quelegata aut
donata fu̾int statueturutł
p̃rdis uł legatanii ẜuus sin¬
gula geti ssr estimetur.Si f¬
fund ab omĩb brdibo leg̃a¬
cus sit qui uinus br̃dis ec̃t᷑ is

Expanded text:
penso est. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse uidebitur: si non reppulerit, ex die aditae hereditatis edum hanc regulam et de ie per traditionem seruus acceperit aut stipulatus fuerit, deque his, quae legata ei uel donata fuerunt, statuetur, ut uel heredis uel legatarii seruus singula gessisse existimetur. Si fundus ab omnibus heredibus legatus sit, qui unius heredis esset, is
Abbreviated transcription (Latin):
mutante. conditionem
ae nepotem ex altero here¬
des instituisset. a nepote
petut ut si intra amium.
patruo suo restitueret. ne¬
pos liberis relictis intra e

Expanded text:
mutante condicionem ac nepotem ex altero filio heredes instituisset, a nepote petit, ut, si intra annum patruo suo restitueret: nepos liberis relictis intra
Abbreviated transcription (Latin):
condempnato p̃stitit uł ex con¬
muni gestu nec cimãdate nit
accionc̃s. cõstitutum ẽ adiuo.
pio. et abimꝑatore nr̃o etadi¬
uo patre ciutiem accionẽ tu¬
tori aonsus cõtutorem dandũ.
plane siex dold co ĩ cõuentus
pstitit tutorn mãdande sunt

Expanded text:
condemnatus praestiterit vel ex communi gestu nec ei mandatae sunt actiones, constitutum est a divo Pio et ab imperatore nostro et divo patre eius utilem actionem tutori adversus contutorem dandam. Plane si ex dolo communi conventus praestiterit tutor, neque mandandae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui mne tutores sũt gerũt tuti¬
la cosid̾and̃ ẽ in hac actione
utrũ p̃cium rei tm̃ duplicetur
añ ⁊̃ ꝙ pupilli int̾ sit et mag̾
cẽ arbitror in hac accione ꝙ ni
t̾ est nõ uenire. s rei tm̃ estima

Expanded text:
qui iure tutores sunt et gerunt tutelam. Considerandum est in hac actione, utrum pretium rei tantum duplicetur an etiam quod pupilli intersit. et magis esse arbitror in hac actione quod interest non uenire, sed rei tantum
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ inunatutela exima ob¬
ostat. nõ siue tutele fu̾it accũ
deromibo  distrahendis agino
pot. siue ꝯͣria tutele acẽo qͥ ad
spẽm istam ꝑ emptaẽ. ¶Hũc
tñ tucorem quiq in t̾cepit pet¬
cumam pupillare et furtite
n pãpait. ꝙ eci.am si furti te¬
neatur hac actione ꝯuento:
furti acctione. nõ lib̾atur. nec
em̃ ead̾ est obligõ furti ac tu¬
tele ut quis dicat płos eẽ ac¬
ciones endez ft̃i. s plos obliga¬
cionos. nam et tutele et fuiti
obligatur. ¶Hanc accione
sciendꝰ est ꝓpetua: ec̃ ⁊ hrdi silĩ¬
pupilo capturẽ. ¶S inhrdes
cetosq suocessor es nõ dabitur.
qr penał ẽ. ¶ Hec acc̃o tunc cõ¬
petit cum et tutele acc̃õ ẽ ħest
finita demũ tutela. Pauł .i.
dis nemo tenetur. nisi qui in
tutela gerenda.ie exbonis pu¬
pilli abcturit. ꝙ si furãdi a ĩo
fecitetiam furti trnctur. utra¬
q aut̃ accione obligatur.⁊ al¬

Expanded text:
ionem. In tutela ex una obet ideo, siue tutelae fuerit actum, de rationibus distrahendis agi non potest, siue contra, tutelae actio quod ad speciem istam perempta est. Hunc tamen tutorem, qui intercepit pec etsi furti teneatur, hac actione conuentus furti actione non liberatur: nec enim eadem est obligatio furti ac tutelae, ut quis dicat plures esse actiones eiusdem facti, sed plures obligationes: nam et tutelae et furti obligatur. Hanc actionem sciendum est perpetuam esse et heredi similpupillo captum est: sed in heredem ceterosque successores non dabitur, quia poenalis est. Haec actio tunc competit, cum et tutelae actio est, hoc est finita demum tutela. 2 Paulus dis nemo tenetur, nisi qui in tutela gerenda rem ex bonis pupilli abstulerit. Quod si furandi animo fecit, etiam furti tenetur. utraque autem actione obligatur e
Abbreviated transcription (Latin):
q sepissime. ixptu est quam¬
d̾ixi uł un extutoribo idone
usẽ nõ posse ad magistratoq
dedunt nenmi sic eriͦt accipiẽ¬
dum sine ꝯtutor ob hõc cõue¬
matur ꝙ suspectum fac̾e. uel
satis exige noluit. hanc accõ¬
ne ctiar mhrdes tutoris cõ pe

Expanded text:
 saepissime rescriptum est, quamdiu uel unus ex tutoribus idoneus est, non posse ad magistratus qui dederunt ueniri, sic erit accipiendum, si non contutor ob hoc conueniatur, quod suspectum facere uel satis exigere noluit. Hanc actionem etiam in heredem tutoris compe
Abbreviated transcription (Latin):
Riphonus. Iutuenit il¬
La questio. qñ nuͣ liborum
ee debeat.is cui legatum da¬
tum est ut id ferre possit afi

Expanded text:
ionum Intervenit illa quaestio, quando numero liberorum esse debeat is cui legatum datum est, ut id ferre possit a fi
Abbreviated transcription (Latin):
n cum h̾ret uuorem et erca
fiuam emancipatam codici¬
lis hec ũiba inẜuit. ꝑtineat
aut̾ bn cocticuli aduxorem
et filiam.primũ aũt rogo¬
ut sic int̾ uõs agatis ut me
mo egistis itaq rogo ut qc¬
quid aut ego relinqͦnero aut
ob sit.Eilia in testati patris
aliqua ps pr̃ditatis luch tici¬

Expanded text:
ret uxorem et ex ea filiam emancipatam, codicillis haec verba inseruit: "pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. primum autem rogo, sic inter vos agatis, ut me vivo egistis itaque rogo, ut quidquid aut ego reliquero aut vobis sit". filia intestati patris aliqua p
Abbreviated transcription (Latin):
in exhr̃dib uencuidit. qͣritur
an cum uuste filius ex ca emp¬
cionis ea possideat fr̃ib et cos¬
redib fidei comissi peticio et
uimusa scquenti c̾clitori obli¬

Expanded text:
i ex heredibus vendidit: quaeritur, an, cum iste filius ex causa emptionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset universa sequenti credito
Abbreviated transcription (Latin):
accipiatis hiic testamento
quiq̾nnio sup uixit. et ha¬
bunde patrimonium irliqd
rentes mille aiuros fidei cõ.
ut uniũsadatis mille auix¬
is restituentur s cestimacio¬
ms quemortis tp̃r m iebꝰ s̃
uat obligacione deb̾c fi.¶Se

Expanded text:
accipiatis': huic testamento quinquennio superuixit et abunde patrimonium reliquirentes mille aureos fideicommisut uniuersa datis millenis aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat, oblationem deb
Abbreviated transcription (Latin):
it posse insulam lib̾tis utirꝰ¬
q serus legauit.itauterred¬
ditu eo mascuuim dupiũ fe¬
minc simplum ꝑcipiant cã¬
qr alin. an uetuit. ex cõsensu
omium abhrde uenundata
est. Quero an exprecio misule
dupium manes simpium fe¬
minc carerent. ¶Rndiooy
cium nullam fidei comissip¬
secutioem ee msi ca mente uẽ¬
diciomi consensunt ut siłr
ex pcio mares quiter duplũ
¶Instituto fiuo hr̃de erereo
ncpotibꝰ emançipatis itsta

Expanded text:
etere posse.Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum feminae caperent. respondi ob pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente venditioni consenserunt, ut similiter ex pretio mares quidem duplum, Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testa
Abbreviated transcription (Latin):
ut quiquid nob legam cõten¬
tisitis inuentes ut pruos fi¬
uis meis restituatis defuncta
situm est an aditabrditate ꝑa¬
trone filꝰ abço prde suo ꝓnis

Expanded text:
ut quidquid vobis legavi, contenti sitis viventes, ut post vos filiis meis restituatis". defuncta situm est, an adita hereditate patronae filius a coherede suo
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Lex ad legẽ falcidia
Falcidia. lata est que pͥmo
capite liberam legandi fa¬
cultatem dedit usq ad
dodrantem his uerbis. Q
ciues romani sunt. qui e¬
orum post hanc legem ro¬
gatam testamentu face
uolet. ut eam peceuĩam e¬
asq res quibus dare lega¬
re uolet

Expanded text:
ari ad legem Falcidiam. Lex Falcidia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare uolet
Abbreviated transcription (Latin):
re uolet. ius potestasqi
esto. ut hac lege sequenti
licebit. Sedo capite modũ
legatorum constituit his
uerbis. Quicumq ciuis
romanus post hanc legez

Expanded text:
re uolet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit'. secundo capite modum legatorum constituit his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc lege
Abbreviated transcription (Latin):
Saquo si sine lib̾is decessiss. qͥ¬
cquid ad eum exbonis pueni¬
set sorori fi dei comissũ irlictu
crat. decessit postuma hr̾de ĩsti¬
tuta et sb̃stitutis alus que sit̾
est cum uxor de functi p̃gnan¬
tem sedicat an sorori ꝓcurato¬
ri ne en scd̃m forma edictiuc̃¬
tiem inspice et partũ. custodi¬
ix ꝑmictendum sit. R. meius

Expanded text:
a quo, si sine liberis decessisset, quidquid ad eum ex bonis peruenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratoriue eius secundum formam edicti uentrem inspicere et partum custodire permittendum sit. re
Abbreviated transcription (Latin):
segatis que
reliquntur
aut dies in¬
Lcertus: aut
condio adscribitur.
aut si niehil horum fac¬
tum sit p̾sentia sunt nisi
ip̃a conditio insit. Cũ
dies certus ad scriptus
est. quamuis dies non¬
dum uenerit. solui cñ
possunt qui a certum est
ea deberl. dies aũt in cer¬
tus est. cum ita scribitur

Expanded text:
Legatis quae relinquuntur aut dies incertus aut condicio adscribitur aut, si nihil horum factum sit, praesentia sunt, nisi si vi ipsa condicio insit. Cum dies certus adscriptus est, quamvis dies nondum venerit, solvi tamen possunt, quia certum est ea debitu iri. Dies autem incertus est, cum ita scribitur