comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut illatum defendit aut infert magistratus qui ei
bello presint ut uita necisq habeant potestatem deli¬
guntur In pace nullus est communis magistratus.
sa principes regionum atq pagorum inter suos ius di¬
ant controuersiasq minuunt. latrocina. nullam ht̃
infamiam quae extra fines cuiusq ciuitatis fiunt: atq
ca iuuentutis exercendae ac desidiae minuendae causa
feri predicant. Atq ubi quis ex principibus in concilio
edix ducem fore qui sequi uelint profiteantur. con¬
sirgunt hi qui & causam & hominem probant : suum¬
quixilium pollicentur atq ab multitudine collaudan¬
tir. Qui ex his secuti non sunt in desertorum ac prodi¬
torum numero dicuntur: omniumq rerum his postea
sides derogatur. Nospitem uiolare fas non putant Qui
quaq de causa ad eos uenerunt abiniuria prohibent.
sinctos habent. hisq omnium domus patent: uictusq
ommunicatur. Ac fuit antea tempus cũ germanos galli

Expanded text:
aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli
Abbreviated transcription (Latin):
cipes in annos singulos gentibus cognationibus ꝗ homi¬
num qui cum una coierunt quantum ei quo loco uisu
est agri attribuunt: atq anno post alio transire cogunis
Eius rei multas afferunt causas ne assidua consuetud¬
ne capti studium belli gerendi agricultura cõmutea
ne latos fines parare studeant potentiores humiliores
possessionibus expellant / ne ac curatius ad frigora atꝙ
estus uitandos edificent neq oriatur pecuniae cupidi¬
ris qua ex re factiones diuisionesq nascuntur ut ani¬
mi equitate plebem contineant Icum suas quisq opes
cum potentissimis. equari posse uideat. ciuitatibus
maxima laus est ꝗͣ latissime circum se uastatis finibus
solitudines habere. hoc propͥum uirtutis excistimant ex¬
pulsos agris finitimos cedere: neq quenꝗͣ prope audere
consistere. simul hoc se fore tutiores arbitrantur repen¬
une incursionis timore sublato. Cum bellum ciuitas

Expanded text:
cipes in annos singulos gentibus cognationibusque homicipes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas
Abbreviated transcription (Latin):
multum ab hac consuetudine differunt. nam neq drui¬
des habent qui rebus diuinis presint neq sacrificiis stu¬
dent. Deorum numero eos solos dicunt quos cernunt:
& quorum opibus aperte iuuantur solem & uulcanũ
& lunam. Reliquos ne fama quidem accoepunt. Uita
omnis in uenationibus atq in studiis rei militaris con¬
sistit. ab paruulis labori ac duritiei student. Qui diu¬
tissime impuberes permanserunt maximam inter suo
ferunt laudem/ hoc alii staturam alii uires neruosq
confirmari putant. intra annum uͦ uicessimum femi¬
nae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus. Cu¬
ius rei nulla est occultatio: quod & promiscue in flu¬
minibus perluuntur. & pellibus aut paruis renonun
tegumentis utuntur magna corporis parte nuda. Agi¬
culturae non student. maiorq pars uictus eorum in la¬
cte caseo carne consistit. neq quisꝗͣ agri modum cer¬
tum aut fines hab& proprios. sed magistratus ac prin¬

Expanded text:
multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druimultum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac prin
Abbreviated transcription (Latin):
de uxoribus in seruilem modum quaestiorem habent &
i compertum est igni atq omnibus tormentis excruci¬
atas interficiunt. funera sunt pro cultu gallorum magͥ¬
sica & sumptuosa Omnia quaeq uiuis cordi fuisse arbi¬
rrantur in ignem inferunt etiam animalia. Ac paulo su¬
pra hanc memoriam serui & clientes quos abhis dilectos
esse constabat iustis funeribus confectis una cremabantu
uem ciuitates commodius suam rem .p. administrare exi¬
sumantur habent legibus sanctum. Si quid de re.p. a fi
ntimis rumore aut fama accoeperit uti ad magistratum
deferat neue cum alio communic& quod saepe homines
temerarios atq impeditos falsis rumoribus terreri & ad
facinus impelli & de summis rebus consilium capere co¬
gnitum est. magistratus quae uisia sunt occultant. que
esse ex usu iudicauerint multitudini produnt. de
re .p. nisi per consilium loqui non conceditur germani

Expanded text:
de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani
Abbreviated transcription (Latin):
constitutum est. Ob eam causam spatia omnis temporis
non numero dicrum sed noctium finiunt. dies natales
& mensuum & annorum in itia sic obseruant ut noctem
dies subsequatur in reliquis uitae institutis hoc fere ab re¬
iquis differunt. quosd suos liberos nisi cum adoleuerint
ut munus militiae substinere possint palam ad se adire no
pinuntur: filiumqii puerili etate in publico in conspe.¬
au patris assistere turpe ducunt. Uiri quantas pecunias
ib uxoribus dotis nomine accoeperunt tantas ex suis bo¬
nis extimatione facta cum doctibis communicant.: Nuius
omnis pecuniae coniunet im ratio habetur. frustuisq serua¬
nir. Uter corum uita suparit ad eum pars utriusq cum
fructibus superiorum temporum puenit.Uri in uxo¬
rs sicuti in liberos utae necisq habent potestatem & cum
pater famili&e illustriore loco natus decessit eius propin¬
qui conueniunt. & de morte si res in suspicionem uenit

Expanded text:
constitutum est. constitutum est. non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad in nocentium supplicia descendunt. Deum mari¬
me mercurium colunt. huius sunt plurima simulacͥ
hunc omnium inuentorem artium ferunt.: huc uiar
atq itinerum ducem hunc ad questus pecunie mera¬
turasq habere um maximam arbitrantur. Post hunc
apollinem & martem & iouem & mineruam. de his en¬
dem fere quam reliquae gentes habent opinionem apd¬
linem morbos depellere. mineruam opum atq artificio¬
rum initia tradere iouem impium caelestium tenere.
martem bella geritere. hiuc si prolio dimicare consti¬
tuerunt ea quae bello coeperunt plerunq deuouent.
qua superauerint animalia capta imolant. reliquasq
res in unum locum conferunt. Multis in ciuitatibus
harum rerum extructos tumulos locis consecratis con¬
spicari lic&/ nequt sepe accidit ut neglecta quipiam
religione aut capta apud se occultare aut posita tolle¬
re au̾der&. grauissimumꝗ rei supplicium cum cruciatũ

Expanded text:
ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxiad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu
Abbreviated transcription (Latin):
omnes in bello uersantur. Iatq eorum ut quisq est gene¬
re copusq amplissimus ita plurimos circum se ambactoᷤ
dientesq hab&. hanc unam gratiam potentiamq no¬
uerunt. Natio est omnium gallorum admodum dedita
relig ionibus. atq ob eam causam qui sunt affedti grano¬
ribus morbis quiq i proelus periculisquersantur autp
uictimis homines iolant aut se imolaturos uouent u¬
ministrisq ad ea sacrificia druidibus utuntur quols
uita hominis nisi uita hominis reddaturi non posse des
immortalium numen placari arbitrabantur publices
eiusdem generis habent instituta sacrificia alii unmi¬
ni magnitudine simulatra habent. quoꝵ contexta ui¬
minibus membra uiuis hominibus complent : quibus
succensis arcunuenti flamma exanimantur homines
supplicia eorum qui in latrocinio aut in furto aut aliqͥ¬
noxa sint deprehensi gratiora diis immortalibus essẽ
arbitrantur. Sed cum eius generis copia deficit etiam

Expanded text:
omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est geneomnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent ministrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqnoxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
stimant ea litteris mandare. cum in reliquis fere reb
publicis priuatisq rationibus grecis litteris utantur.
Id mihi duabus de causis instituisse uidentur: quod
neq inuulgum disciplinam afferri uelint. neq cos
qui discunt litteris confisos minus memoriae studere:
quod fere plerisq accidit ut presidio litterarum dili¬
gentiam inꝑdiscendo ac memoriam remittant. In pͥs
oc uolunt persuadere non interire animas:sed ab
liis post mortem transire ad alios. atq hoc maxime
id uirtutem excitari putant metu mortis neglecto.
multa preterea de sideribus atq eorum motibus: de
mundi ac terrarum magnitidine: de rerum natura
de deorum immortalium ui ac potestate disputant
& iuuentuti tradunt. Alterum genus est equitum. hi
cum est usus atq aliquod bellum incidit quod fere
ante Casaris aduentum quotannis accidere solebat
uti aut ipsi iniurias inferrunt aut illatas propulsar&

Expanded text:
stimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, stimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent,
Abbreviated transcription (Latin):
excellit dignitate succedit. aut si sunt plures pares sif¬
fragio druidum non nunꝗͣ etiam de principatu armis¬
contendunt. Hi certo anni tempore in finibus carnu¬
tum quae regio totius gilliae media habetur considuns
in loco consecrato. hunc omnes undiq ꝗ controuersias
habent conueniunt: eorumq uidiciis decretisq parent
Disciplina inbritannia reperta atqinde in galliam tral¬
lata esse existimatur. Et nunc qui diligentius ea ren
cognoscere uolunt plerunqillo discendi causa profis¬
scuntur: Druides a bello abesse consuerunt. neq. tribu¬
ta una cum reliquis pendunt. militiae uacationem om¬
niumq rerum habent immunitatem. Tantis excitati
proemis sua sponte multi in disciplinam conueniunt
& a propinquis parentibusq mutuntur. Magnum ibi
numerum uersuum ediscere dicuntur Itaq nõ nulli¬
mnos uiginti in disciplina permanentIneq fas esse exi Me¬

Expanded text:
excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, sufexcellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse exi
Abbreviated transcription (Latin):
bus diuinis intersunt: sacrificia publica ac priuata po¬
curant. religiones interpretantur. Ad hos magnus ado¬
lescentium numerus discipline causa concurrit: magnoq
hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controut¬
siis publicis priuatisq constituunt. & si quod est admis¬
sum facinus si cędes facta. si de hereditate de finibus
controuersia est udem discernunt. proemia poenasq
constitiuint. Si qui aut priuatus aut publicus eorum de¬
creto non stetit sacrificiis interdicunt. Haec poena apud
eos est grauissima quibus ita est interdictum. hi nume¬
ro impiorum ac sceleratorum habentur. his omnes de¬
cedunt. aditum sermonemq defuguint: nequid ex co¬
gitatione in commodi accipiant. neꝗ his petentibus uis
redditur. neq honos ullus communicatur: His autem
omnibus driudibus preest unus qui summam inter
eos hab& autoritatem. hoc mortuo aut siqui ex reliqs

Expanded text:
bus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata probus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulehii erant apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituebant, et si quod facinus admissum, si caedes facta, si de hereditcontroversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis rebus eorum gratia dignitateq amplificata ssequa¬
n pͥncipatum demiserant in eorum. locum remi successe¬
rint. Quos quod adaxquare apud Caesarem gratia intellige¬
utur hi qui propter ueteres inimicitias nullo modo cum
ledius coniungi poterant se remis in dientelam dederant.
nos illi diligenter tuebantur. ita & nouam & repente col¬
lestam autoritatem tenebant. Eo tum statu res erat ut
longe pͥncipes haberentur hedui. secundum locum digni¬
ntis remi obtinerent. in omni gillia eorum hominum q
aliquo sunt numero atq honore genera sunt duo. Nam
nlebs pene seruorum habetur loco. quae nihil hab& perse:
nullo adhibetur consilio. Pleriq cum aut aere alieno. aut
ragnitucline tributorum aut iniuria potentioꝵ p̃mũtur
sese in seruitutem dicant nobilibus. In hos cadem omnua
sunt iura quae dominis in seruos. Sed de his duorum g¬
neribus alterum est druidum alterum equitum illire¬

Expanded text:
reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequareliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi re
Abbreviated transcription (Latin):
magnaeq eorum erant clientela. germanos atq ariouistũ
sibi aduinxerant eosq ad se magnis iacturis pollicitatio¬
nibusq perduxerant. Prodiis uͦ compluribus factis se¬
cundis atq omni nobilitate heduorum interfecta tantũ
potentia antecesserat: ut magnam partem clientium ab
heduis ad se transducerent: obsidesq ab his pͥncipu
filios acciperent: & publice iurare cogerent nihil se cotra
sequanos consilii inituros & partem finitimi agri pium
occupatam possiderent. galliaeꝗ totius pͥncipatum obtine¬
rent. Qua necessitate adductus diuitiacus auxilii petendi
causa romam ad senatum profectus imperfecta re redierat.
Aduentu Casaris facta cominutatione rerum obsidibus he¬
duis redditis. ueteribus clientelis restitutis nouis per casare
omparatis ꝗd hi qui se ad eorum amicitiam aggregauerant
neliore conditione atq aequiore impcrio se uti uidebant

Expanded text:
magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est non alienum esse uidetur de gillie germaniaeq
moribus & quo differant hae nationes inter se proponere.
In gallia non solum omnibus ciuitatibus atq in omnib
pagis partibusq sed pene etiam singulis domibus ficti¬
ones sunt. earumq factionum principes sunt qui sum¬
mam autoritatem eorum uidicio habere existimantur.
quorum ad arbitrium iudiciumq sumina omniu rer
consiliorumq redeat. Itaq eius rei causa antiquitus in¬
stitutum uidetur ne quis ex plebe contra potentiorem
auxilii eger&. Suos enim opprimi quisq & circunueniti
non patitur. neq aliter si faciat uallam inter suos hab&
autoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius gal¬
lue. Namq omnes ciuitates in partes diuise sunt duas.
cum Exsar in galliam uenit alterius factionis pͥncipes
erant hedui asterius sequani. Ni cum per se minus ua¬
lerent quad summa autoritas antiquitus erat in heduil.

Expanded text:
tum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque tum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potauxilii egeret. Suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur. Neque enim aliter si faciant, ullam inter suos habent auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis
Abbreviated transcription (Latin):
Nis cognitis rebus rem frumentariam prouid&. castͥs
idoneum locum deligit. Ubiis imperat ut pecora de¬
ducant. suaq omnia ex agris in oppida conferant.
perins barbaros atq unperitos homines ĩopia cibario¬
rum adductos ad iniquam pugnandi conditionem posse
deduci. Mandat ut crebros exploratores in sueuos mitts
quaeq apud eos gerantur cognoscant. illi inperata facuit
& paucis diebuis intermissis referunt sueuos omnes po¬
steaqͥ certiores nuntii de exercitu romanorum uenerat
cum omnibus suis sociorumq copiis quas coegissent pe¬
nitus ad extremos fines sese recoepisse. siluam esse ibi in¬
finita magnitudine que appellatur bacenis ac longe in¬
trorsus pertinere & pronatiuo muro obiectam. cherusco
a sueuis sueuosq ab cheruscis iniuriis incursionibusqꝓ
hibere. ad eius initium silue sueuos aduentum romanor
expectare constituisse. Quoniam ad hunc locum peruen¬

Expanded text:
His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perven
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. Nota atq instituta ratione magno militum
studio paucis diebus opus efficitur. firmo in treuiris ad
pontem presidio relicto nequis ab his subito motus oriy¬
etur reliquas copias equitatumq traducit. Ubi qui an¬
te obsides dederant atq in deditionem uenerant pur¬
gandi sui causa ad eum legatos mittunt.: qui doceant
neq ex sua ciuitate auxilia in treuiros missa neq ab se
fidem lesam. petunt atq orant ut sibi parcat: ne com¬
muni odio germanorum in nocentes pro nocentibus
poenas pendant. si amplius obsidum uell& dare polli¬
centur. Cognita Caesar causa repit a sueuis auxilia mis¬
si esse. Ubi horum satisfactionem accoepit aditus uias¬
ꝗ in sueuos perquirit. Interim paucis post diebus fit
ab ubiis certior sueuos omnes in unum locum copias
cogere. atq his nationibus qui sub eorum sunt imꝑio
denuntiare ut auxilia peditatus equitatusq mittant.

Expanded text:
instituit. Nota atque instituta ratione magno militum instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant.
Abbreviated transcription (Latin):
conuerti aciemq dirigi iub& & paucis turmis presi¬
dio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad la¬
tera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila
in hostes imittunt. Illi ubi preter spem quos fugere
credebant infestis signis ad se ire uiderunt impetũ
modo ferre non potuerunt ac pͥmo concursu in fu¬
gam coniecti proximas siluas petiuerunt: Quosla¬
bienus equitatu consectatus magno numero interfe¬
cto compluribus captis paucis post diebus ciuitatem
recoepit. Nam germani qui auxilio ueniebant pre¬
coepta treuirorum fuga se domum percoeꝑunt: Ci
his propinqui induciomari qui defectionis auctores
fuerant comitati eos ex ciuitate excesserant. Cingentori
pus in treuiros uenit duabus de causis rhenum transi¬
re constituit. quarum una erat quod auxilia contra se
ireuiris miserant altera ne ambiorix ad eos recoeptũ
haber&. His constitutis rebus paulum supra eum lo¬
cum quo antea exercitum traduxerat facere pontem

Expanded text:
converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesiconverti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis precepit. Nam Germani qui auxilio venerant, percepta Trebirorum fuga, sese domum contulerunt. Cum hiis Induciomari propinqui, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetoripiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem
Abbreviated transcription (Latin):
tores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad
hostes deferuntur. Uix agmen nouissimum extra muni¬
tiones processerat cum galli cohortati inter se ne spera¬
tam predam ex manibus dimitterent. longum esse
perterritis romanis germanorum auxilium expestã
neq suam pati dignit᷑atem ut tantis copus tam exigu¬
am manum presertim fugientem atq impeditam ado¬
riri non audeant: flumen transire & iniquo loco proe
lium committere non dubitant. Quae fore suspicat
labienus ut omnes citra flumen elicer& eadem usus
simulatione itineris placide progrediebatur. Tum p
missis paulum impedimentis atq in tumulo quodi
collocatis habetis inquit milites quam petistis facul¬
tatem: hostem impedito atq iniquo loco tenetis. pre¬
state eandem nobis ducibus uirtutem quam saepe
numero impetatori prestitistis.: atq illum ad esse &
haec coram cernere existimate. Simul signa ad hoste

Expanded text:
tores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad tores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atqriri non audeant. Flumen transire et in loco iniquo bellum committere non dubitant. Quod fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris, placide progredmissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem
Abbreviated transcription (Latin):
stituunt. labienus hostium cognito consilio sperans teme¬
ritate Neorum fore aliquam dimicandi facultate
scitur & mille passuum intermisso spatio castra comiu¬
nit Frat inter labienum atq hostem difficili transitu flu¬
men ripisq preruptis. hoc neq ipse transire habebat in a
nimo. neꝗ hostes transituros existimabat: Augebatur au
niam germani appropinquare dicantur sese suas exerci
tusq fortunas in dubium non deuocaturum. & postero
die pͥma luce castra moturum. Celeriter ad hostes defe¬
tuntur ut ex magno gallorum equitum numero non¬
nullos gallos gallicis rebus fauere natura cogebat.: labie¬
nus noctu tribunis militum pͥmisq ordinibis conuoca¬
tis quid siu consilii sit proponit. & quo facilius hostib
timoris d& suspicionem maiore strepitu & tumultu q̃
prfert consuetudo castra moueri iub&. his rebus fu¬
ge similem profectionem fect. Haec quoq per explora¬

Expanded text:
stituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temestituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicandi facultatemscitur, et mille passuum relicto spatio castra communit. Erat inter eos et Labienum difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire in animo habebat, neque Trebiros transituros existimabat. Augebatur auxniam Germani appropitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore strepitu et tumultu, quam populi Romani fert consuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per explora
Abbreviated transcription (Latin):
ti in siluas paludesq confugiunt. suaq codem conferunt
Caesar partitis copiis cum.c. fabio legato &.M. crasso que¬
store celeriterq effectis pontibus adiit tripartito exera¬
tu aedificia uicosq incendit. magno pecoris atq homini
numero potitur. Quibus rebus coacti menapii legatos ad
cum pacis petenda causa mittunt. Ille obsidibus aceo¬
ptis hostium se habiturum numero confirmat si aut an¬
biorigem aut eius legatos finibus sius recoepissen. Ni
confirmatis rebus comium atrebatem cum equitatu. custo¬
dis loco in menapios relinquit: ipse in treuiros proficisa¬
nr. Dum haec a Coesare geruntur treuiri magnis coactis¬
peditatus equitatusq copiis labienum cum una legione
que in eorum finibus hiemauerat adoriri parabant. lam
ꝗab eo non longius bidui uia aberant / cum duas uenis¬
se legiones missũ caesaris cognoscunt: Positis castris a mi¬
libus passuum.xu. auxilia germanoriun expectare con¬

Expanded text:
ti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. ti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Trepeditatus equitatusque copiis, Labienum cum una legione, qui in eorum finibus hiemabat, adoriri parabant; jamque ab eo non longius via bidui aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare con
Abbreviated transcription (Latin):
Cauarinum cum equitatu senonum secum proficisci iu¬
b&. nequis aut ex huius iracundia aut ex eo quod me¬
ruerat odio ciutatis motus existat. His rebus constituns
quod pro explorato habebat ambiorigem proelio non ese
concertaturum reliqua eius consilia. animo circunspiciebit
Frat menapii propinqui eburonum finibus perpetuis pali¬
dibus siliisq muniti. qui uni ex gallia de pace ad Carsa¬
rem legatos nunqͣ miserant. Cum his esse hospitium ambio¬
rigi sciebat. item per treuiros uenisse germanos in amiati¬
am cognouerat. Haec prius illi. detrahenda auxilia existi¬
mabat qͦ ipsum bello lacesser&: ne desperata salute aut sc̃i
menapios abder&. aut cum transrhenanis congredi coge¬
retur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad
labienum in treuiros mittit. duasq legiones ad eum prosi¬
cisci ub&. ipse cum legionibus expeditis quinq in meni¬
pios proficiscitur. illi nulla coacta manu loci presidio fre¬

Expanded text:
Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iuCavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio fre
Abbreviated transcription (Latin):
stimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem
die cum legionibus in senones proficiscitur. magnisq
itineribus eo peruenit: Cognito eius aduentu acico qui
pͥnceps eius consilu fuerat᷑ iub& in oppida multitudine
conuenire. Conantibus priusꝗͣ id effiai poss& adesse ro¬
manos nuntiatur. necessario sententia desistunt. legatos¬
 deprecandi causa ad caesarem mittunt. ad eum per
heduos quorum antiquitus erat in fide ciuitas. libenter
casar petentibus hedius dat ueniam: excusationemꝗ ac¬
cipit. quod estiuo tempore instante belli non questiõis
esse arbitratur. obsidibus imperatis.c. hos heduis custo¬
diendos tradit. Eodem carnutes legatos obsidesq mit¬
tunt usi deprecatoribus remis quorum erant in clientela
adem ferunt responsa. Peragit concilium Casar. equites
imperat ciuitatibus. Hac parte galliae pacata totus & me¬
te & animo in bellum treuirorum & ambiorigis insistit

Expanded text:
stimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem stimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mitunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit.
Abbreviated transcription (Latin):
imperatum non uenire. & cum carnutibus finitimisq ci¬
uitatibus consilia communicare. a treuiris germanos
crebris legationibus solicitari: maturius sibi de bello co¬
gitandum putauit. Itaq nondum hieme confecta proxi¬
mis quattuor legionibus coactis de improuiso in fines
neruiorum contendit. & pͥus ꝗͣ illi aut conuenire aut
profugere possent magno pecoris atq hominum numero
cipto atq ea preda militibus concessa uastatisq agris in
deditionem uenire atq obsides sibi dare coegit. Eo celeri¬
ter confecto negocio rursus legiones in hiberna reduxit.
Concilio galliae p̾mo uere ut instituerat in dicto cum reli¬
qui preter senones carnutes treuirosq uenissent initi¬
um belli ac defectionis hoc esse arbitratus ut omnia post¬
ponere uideretur concilium in lutetiam parisiorum tras¬
fert. Confines erant hi senonibus: ciuitatemq patrum
memora coniunxerant. sed ab hoc consilio ab fuisse exi¬

Expanded text:
imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque ciimperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse exi
Abbreviated transcription (Latin):
interesse etiam in reliquum tempus ad opinionẽ gallie
exustumans tantas uideri italiae facultates ut si quid
esset in bello detrimenti accoeptum non modo id breui
tempore resarcri sed etiam maioribus augeri copiis po¬
celeriter confecto per suos delestu tribus ante exactam
hiemem & constitutis & adductis legionibus. duplicat¬
Q earum cohortium numero quas cum. Qtiturio am¬
atq opes possent. Interfecto induciomaro ut docui mus
ad eius propinquos a treuiris imperium defertur. illi
finitimos germanos solicitare & pecunia policeri non
desistunt. Cum ab proxuis impetrare non possent ul¬
teriores temptant. Inuentis non nullis ciuitates inter¬
se iurciurando confirmant: obsidibusq de pecunia ca¬
uent. ambiorigem sibi societate & foedere adiunguis
Quibus rebus cognitis cxsar cum undiq bellum parit
uider& neruios aduatucos ac menapios adiunctis as¬
rhenanis omnibus germanis esse in armis. senones ad

Expanded text:
interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis poceleriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amsciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad
Abbreviated transcription (Latin):
stibus atq in fugam coniectis quod fore sic̃ accidit uidebat
omnes unum peterent induciomarum: neu quis quenqͣ pͥ¬
us uulner& ꝗͣ illum interfectum uider&: quod mora reli¬
quorum illum spatium nactum effugere nolebat. magna
proponit his qui occiderint proemia. summittit cohortes
equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna.
& cum unum omnes peterent in ipso fluminis uado depre¬
hensus induciomarus interficitur: caputq eius refertur in
castra. Redeuntes equites quos possunt consectantur atq oc¬
cidunt. Hac re cognita omnes eburonum & neruiorum q
conuenerant copi& discedunt. pauloq habuit post id fac¬
tum Caesar quietiorem galliam.
expestans per. M. syllanum .c. antistium n¬
ginum .t. sextium legatos dilectum haber
instituit. Simul ab. cri. pompeio proro con¬
sule petit. quoniam ipse ad urbem cum imperio rei .p.ci
maner& quos ex cisalpina gallia consulis satramento i

Expanded text:
stibus atque in fugam coniectis quod fore, sicut accidit, videbat stibus atque in fugam coniectis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam. exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento ro
Abbreviated transcription (Latin):
batur. alias ut situm castrorum cognoscer&. alias collo¬
quendi aut territandi causa. equites plerunq om̃nes tẽ¬
la intra uallum coniciebant. Labienus suos intra muni¬
tionem continebat. timorisq opinionem quibuscunq po¬
terat rebus augebat. Cum maiore in dies contemptione ĩ¬
duciomarus ad castra acceder&. nocte una intromissis eꝗ¬
tbus omnium finitimarum ciuitatum qͦs accersendos cu¬
rauerat. tanta diligentia omnes osuos intra castra conti¬
nut custodus ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad
treuiros perferri poss&. interim ex consuetudine quotidi¬
ana induciomarus ad castra accedit. atq ibi magnam par¬
tem dici consumit. equites tela coniciunt. & magna con
tumelia uerborum nostros ad pugnam euocant. Nullo ab
nostris dato responso ubi uisum est sub uesperum disper¬
s ac dissipati discedunt. Subito labienus duabus portis om¬
nem equitatum emittit. precipit atq interdĩc perterritis ho¬

Expanded text:
batur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias collobatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit; praecipit atque interdicit, proterritis ho
Abbreviated transcription (Latin):
In eo concilio cingecorigem alterius principem factionis
generum suum quem supra demonstrauimus Casaris se¬
cutum fidem ab eo non discessisse hostem iudicat. bonaq
cius publicat. His rebus confectis in concilio pronuntut
accersitum sea senonibus & carnutibus aliisq compluri¬
bus gallia ciuitatibus: huc iturum per fines remorum. eo¬
rumq agros populaturum/ ac priusꝗͣ id faciat castra la¬
bient oppugnaturum. quaeq fieri uelit precoepit. Labi¬
enus cum & loci natura & manu munitissimis castris se¬
se tener& de suo ac legionis periculo nihil timebat nequa
occasionem rei bene gerende dimitter& cogitabat: itaq
a cingentorige atq enuus propinquis oratione inducio¬
mari cognita quam in concilio habuerat nuntios mittit
ad finitimas ciuitates: equitesq undiq euocat. Nis cer¬
tum diem conueniendi dicit. Interim prope quotidie
cum omni equitatu induiciomarus sub castris eius uas¬

Expanded text:
In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vaga