comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑior quidem species conditionis admitti in uo
filio nepotes ad hr̃ditatem. qui si neminem fu¬
bstitutum hab̾et. dum moritur legitimus pa¬
tri hr̃s extiterit. argum̃toq ẽ qđ apud .ẜ. uĩu
quoq relatumẽ. quedam enĩ refertitahr̃dẽ
institutũ. si incapitoliũ ascendit qđ si non as¬
cendisset legatum ei datum eumq antequã¬
ascendet. mortem obisset. de quo .i. uerius¬
conditionem morte defecisse: idõq moriente eo¬
legatidiem cessisse altera uero species condi¬
tionis uiuo filio non admitit. nepotes adhr̃di
fatisse. Post cuius mortẽ patris testam̃tum desti
tuitur: quẽ adniodũ si exhr̃dato eodem filione¬
potes cum filius moreretur instituti fuissent

Expanded text:
idem species condicionis admittit vivo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exstiterit, argumentoque est, quod apud Servium quoque relatum est: quendam enim refert ita heredem institutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequaascenderet mortem obisse: de quo responditlegati diem cessisse. altera uero species condicionis uiuo filio non admittit nepotes ad heredistitisse, post cuius mortem patris testamentum desttuitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dem futurum: scilicet si ñ minus ualent
umee quam alim̃torum estimatio. Illam
aũt adiectionem. ut habeant unde se pas¬
cant: magis ad causam p̃legandi quam ad
ce aductum necessaria ei pr̃are cogenduses.¬
paulus. cum plenius est gͦ alm̃torum legatum
ubi dictum ẽ ⁊ uestiarium ⁊ habitatione conti¬
neri. immo ambo exequenda sut
De auro. argento. mundo. ornamentis. unguen

Expanded text:
heredem futurum, scilicet si non minus ualent heredem futurum, scilicet si non minus ualent uineae quam alimentorum aestimatio. illam autem adiectionem 'ut habeant unde se pascant' magis ad causam praelegandi quam ad ces: ad uictum necessaria ei praestare cogendus es.Paulus: cur plenius est alimentorum legatum, ubi dictum est et uestiarium et habitationem contineri? immo ambo exaequanda sunt. DE AURO ARGENTO MUNDO ORNAMENTIS UNGUEN
Abbreviated transcription (Latin):
s⁊ nec ab hr̃de legauit. nisi id testatrix manife¬
ste. ꝓbetur uoluisse. etiam finito usum .f. pr̃ari:
pamp̃hilo seruo dedit. eidem cibariorum no¬
Smine legauit quinos aureos. i uestiarii noĩe¬
in singlos annos quinquagenos. si cum filio
eius moraretur. Quero filio defuncto an alim̃ta
deb̾entur.R. si conditioni paruisset deberi ⁊
non adiecta quantitate ante om̃ia inspicien¬
dumn est. que defunctus solitus fuerat ei pr̃a¬
re: denide quid cet̃is eiusdem ordinis reliquit.
Si non utrũ apparuerit. tunc ex facultatibus
defuncti: icaritate eius cui fidei .c. datum
erit. modus statui debebit.¬
Coĩ fr̃is sui libtis alim̃ta dedat. is testo uine¬
sas cum hac adiectionẽ reliquerat. ut habe¬
ant unde se pascant. Si ꝓ alim̃tis uineas re¬
liquisset non aliter eis ex fidĩ. cõ. causa eas
pr̃ari debi quam si testam̃ti obligatione hr̃e¬
des libassent. aut si id omissum fuisset ⁊ postea
ex testam̃to agerent dolimali exceptionẽ tuũ

Expanded text:
ator manifeste probetur uoluisse etiam finito usu fructu praestari, Pamphilo seruo dedit: eidem cibariorum nomine legauit quinos aureos et uestiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio eius moretur: quaero, filio defuncto an alimenta debentur. respondit, si condicioni paruisset, deberi enon adiecta quantitate, ante omnia inspiciendum est, quae defunctus solitus fuerat ei praestare, deinde quid ceteris eiusdem ordinis reliquerit: si neutrum apparuerit, tum ex facultatibus defuncti et caritate eius, cui fideicommissum datum erit, modus statui debebit.Qui fratris sui libertis alimenta debebat, his testamento uineas cum hac adiectione reliquerat 'ut habeant, unde se pascant'. si pro alimentis uineas reliquisset, non aliter eis ex fideicommissi causa eas praestari debere, quam si testamenti obligatione heredes liberassent: aut, si id omissum fuisset et postea ex testamento agerent, doli mali exceptione tutum
Abbreviated transcription (Latin):
pulchium morari uoluĩt: an alimñta prãnda sint.
queq alia pr̃abam: ab hr̃dib meis pr̃ari uolo unꝰ
ex libtis ex uoluntate patroni negociis suis grã qua¬
driennio. ante diem mortis abfuit. ex hac causa ci¬
baria que ante arceꝑat mortis tempore ñ accepit.
cui tam̃ lib̾to eodem testam̃to patronus. sicut et
aliis quos uunis manumiserat. legatum .u. dedeat.
quesitum ẽ an isti quoq cibaria ireliqua que ce¬
teris libtis legata sunt debeant᷑.R.c. non.
tichiis nutricis mee nepos liber esto
Icui.x. aurẽos annuos dari uolo. qui deiñ int̾pon.¬
itis nominib eidem sticho contubnalem eius:⁊
libos legauit. Is quoq uiuus pr̃abat. deinde alio
capite. libtis om̃ib que uiuus pr̃abat dari uissit.
Item cum almm̃ta libtis utriusq sexus reliquit are
.p. et ex p̃diis que ei legnuit dari uoluisset. quero
stichi contubnali et libis utrum ab hr̃de institu¬

Expanded text:
pulchrum morari uoluerit, an alimenta praestanda sint. pulchrum morari uoluerit, an alimenta praestanda sint. quaeque alia praestabam ab heredibus meis praestari uolo': unus ex libertis ex uoluntate patroni negotii sui gratia quadriennio ante diem mortis afuit: ex hac causa cibaria, quae ante acceperat, mortis tempore non accepit: cui tamen liberto eodem testamento patronus, sicut et aliis, quos uiuus manumiserat, legatum quinque dederat. quaesitum est, an isti quoque cibaria et reliqua, quae ceteris libertis legata sunt, debeatichus nutricis meae nepos liber esto: cui decem aureos annuos dari volo". qui deinde interpositis nominibus eidem Sticho contubernalem eius et liberos legavit hisque, quae vivus praestabat: deinde alio capite libertis omnibus quae vivus praestabat dari iussit. Item cum alimenta libertis utriusque sexus reliquerit a re publica et ex praediis, quae ei legavit, dari voluisset, quaero, Stichi contubernali et liberis utrum ab herede institu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ tabulis facta pupillari substitutione in pubi¬
biis libtis quib aparentib lib̾tates dedit. eo ampliꝰ
cibaria ⁊ uestiaria dari uoluit. Iuesitum ẽ cum
suꝑuixisset filia testõ aꝑto ⁊ codicilł. postea autem
decesserit. ⁊ fidei .c. datum ei de restituenda t̾eia
parte ad hredes suos transmiserat. anetiam cibai̾a¬
orum ⁊ uestiariorum tercie partes ei ꝑfidĩ.c. data eẽ
altum tantum a substitutione legatum deducta ter¬
cia parte quantitatis. legatorum testõ datorum cõ¬
putari debeat. ut dne partes quantitatis debeantur.
p̃ter codicillos quib terciam partem: codicilł lega¬
torum ad filiam suam ꝑtinere uoluit: ex integrum
ex tabulis substitutionis debi.
fuerit. ibi eos morari uideo. ut ꝑ absentiam filiarũ
mearum ad sarcofagum meum. memoriã meam
quot annis celebrent. quesitum ẽ uni ex libtis qui
a die mortis. neq ad heredes accesserint. neq ad se¬

Expanded text:
autem tabulis facta pupillari substitutione impubeautem tabulis facta pupillari substitutione impuberibus libertis, quibus a parentibus libertates dedit, eo amplius cibaria et uestiaria dari uoluit. quaesitum est, cum superuixisset filia testamento aperto et codicillis, postea autem decesserit et fideicommissum datum ei de restituenda parte tertia ad heredes suos transmiserat, an etiam cibariorum et uestiariorum tertiae partes ei per fideicommissum idem quaesiit, an alterum tantum a substitutione legatum deducta tertia parte quantitatis legatorum testamento datorum computari debeat, ut duae partes quantitatis debeantur, praeter codicillos, quibus tertiam partem codicillis legatorum ad filiam suam pertinere uoluit. respondit integrum ex tabulis substitutionis deberifuerit, ibi eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum mearum ad sarcofagum meum memoriam meam quotannis celebrent'. quaesitum est, uni ex libertis, qui a die mortis neque ad heredes accesserit neque ad se
Abbreviated transcription (Latin):
R. si condiuo extitisset: et nichil ꝓpoĩ c̃non possit.¬
ẜ heredib stichum manumitti uoluit: eiq
si cũm seio moraretur cibaria et uestiaria pr̃ari
a seio. deinde hȩc uerba adiecit. Te autem sei
tiam ei compares. si tam̃ te ante non reliquit:
Quesitum ẽ sticho statim lib̃tatem consecuto. pͥus
aut̃ defuncto seio quam ad annum uicesimum.
quintum ꝑueniet. an his ad quos ad bona seiz ꝑ¬
uenerint. militia sticho debet comꝑari et si placce
deb̾i utrum statim militia comꝑanda sit. an eo
non ante debi quam id tẽpus cessisset. Eł ostumiꝰ
hr̃dib institutis. sed a patre ⁊ matreꝰ substitutione
facta actores manumisit. ⁊ pecłia eis legauit.⁊
annua.i cetis libis suis. legata ꝯ aliis ex cet̾is plu¬
ra. deinde post testam̃tum factum nata filia co¬
dicilł ita cauit. Si quid in testõ quod ante hoc
opus feci legaui cui dare uolui. peto ab his uteri
terciam partem petine filie mee reddant. Scđis

Expanded text:
 si condicio exstitisset, nihil proponi, cur non possent.Ab heredibus Stichum manumitti uoluit eique, si cum Seio mor‹a›retur, cibaria et uestiaria praestari a Seio: deinde haec uerba adiecit: 'te autem, Sei, tiam ei compares, si tamen te ante non reliquerit'. quaesitum est, Sticho statim libertatem consecuto, prius autem defuncto Seio quam ad annum uicesimum quintum perueniret, an ab his, ad quos bona Seii peruenerunt, militia Sticho comparari debet? et si placet deberi, utrum statim militia comparanda sit an eo omparandam, non ante deberi, quam id tempus cessisset. Postumis heredibus institutis et patre et matre, et substitutione facta actores manumisit et peculia eis legauit et annua et certis libertis suis legata et aliis extra: deinde post testamentum factum nata filia codicillis ita cauit: 'si quid testamento, quod ante hoc tempus feci, legaui cui dari uolui, peto ab his, uti tertiam partem Petinae filiae meae reddant': secundis
Abbreviated transcription (Latin):
generalit̾ om̃ib lib̾tis menstruos.uiii: ⁊ anmi¬
os uestiaris nomine denos legauit: Quesitum
est: an ⁊ ex testõ ⁊ ex codicilł lib̾tis fidĩ.c. here¬
des pr̃are debeant: Re: nichil ꝓoĩ cũ non ea que
codicilł data ꝓponerentur: pr̃ari deb̾ent. Nã
ab his que testõ cibarioꝵ nomine legata eẽnt
recessũ est: ꝓpt̃ ea que codicilł relicta sunt.
anumssis testõ cibaria annua si cum matre
nio suꝑuixit. neq cibaria neq uestiaria ei p̃stitit.:
cum in petitionẽ fidĩ .c. lib̃ti cessarent. s et filia
situm ẽ: anpost mortẽ filie a nouissimo herede pe¬
tere possint. ⁊ tam prẽciti temporis quam futuri

Expanded text:
generaliter omnibus libertis menstruos septem et annuos uestiarii nomine denos legauit: quaesitum est, an et ex testamento et ex codicillis libertis fidei, cur non ea, quae codicillis data proponerentur, praestari deberent: nam ab his, quae testamento cibariorum nomine legata essent, recessum est propter ea, quae codicillis relicta sunt. Manumissis testamento cibaria annua, si cum matre nio superuixit neque cibaria neque uestiaria eis praestitit, cum in petitione fideicommissi liberti cessarent: sed et filia situm est, an post mortem filiae a nouissimo herede petere possint et tam praeteriti temporis q
Abbreviated transcription (Latin):
que prãbam: auesitum ẽ an et qui eotẽ¬
pore quo societas niter eos ꝑmansit manu¬
missi ab utrisq. ⁊ coheredes lib̾ti facti sunt:
ea que a uiuentes ꝑcipiebant. solida ex fidĩ¬
cõmisso petere possint R. non amplius ꝗͣ
quod uir ꝓsua parte pr̃abat deberi.
Seruos ad custodiam templi relique¬
rat. ⁊ his abhered̃ legauerat his uerbis peto
fidĩq tue cõmitto. ut des: pr̃es in memoriã
meam pedisequis meis quos ad curã templi
reliqui singłis m̃strua cibaria. ⁊ annua ue¬
extructum ex die mortis. anuero ex eo tp̃r
quo tẽplum explicitum fuerit ꝑciꝑe scđm¬
uidebat᷑ legatum: R. officio uidicis hr̃dem
compellendum. ẜuis relicta pr̃are: donec tẽ

Expanded text:
quae praestabam'. quaesitum est, an et qui eo temquae praestabam'. quaesitum est, an et qui eo tempore, quo societas inter eos permansit, manumissi ab utrisque et communes liberti facti sunt, ea quae a uiuente percipiebant solida ex fideicommisso petere possint. respondit non amplius, quam quod uir pro sua parte praestabat, deberi. Seruos ad custodiam templi reliquerat et his ab herede legauerat his uerbis: 'peto fideique tuae committo, ut des praestes in memoriam meam pedisequis meis, quos ad curam templi reliqui, singulis menstrua cibaria et annua ueextructum, ex die mortis an uero ex eo tempore, quo templum explicitum fuerit, percipere serui debeant legatum. respondit officio iudicis heredem compellendum seruis relicta praestare, don
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł ue manumiserat. aluñta commodaq̃
uiuus prãbat: dari uisserat. Item om̃ib lib̾tis.
lib̃tabusq fundos. Quesitum ẽ an ad ea legata
admitterentur. lib̃ti paterni lib̃tus cui scribe
tatis unde oruinda erit petierat. uti publice
quod medicus erat salaria ei prãrentur. ma¬
nifestando litteris siuis eum suum ẽẽ lib̾tum
dem uiua ea.⁊ei pr̃ãbat. nichilminus ad
fidei .c. admitteretur. aliter uero non.
asilice lib̾te .x. dedit. quam apud epicte
cib restituerentur. ita ut ex usuris aleretur ꝓ¬
ut etatem ampliauerit: Quesitum est an ex
alio capite. quo generaliter lib̾tis lib̾tabusq
cibaria et uestiaria ⁊ habitatione reliquit
baretur. Claudius quia destinauerat alimentĩ
eius usuras pecunie quas specialit̃ ei p̃legau̾at.
Iui societatem. om̃i. bõ. suorum cum uxo¬
re sua. ꝑ annos amplitis .xl. habuerit. testõ¬
item lib̃tis meis quos uuns manu misi. ea

Expanded text:
codicillisue manumiserat, alimenta commoda, quae codicillisue manumiserat, alimenta commoda, quae uiua praestabat, dari iusserat: item omnibus libertis libertabusque fundos: quaesitum est, an ad ea legata admitteretur liberti paterni libertus, cui scribetatis, unde oriunda erat, pquod medicus erat salaria ei praestarentur, manifestando litteris suis eum suum esse libertumdem viva ea et ei praestabat, nihilo minus ad fideicommissum admitteretur, aliter vero non. Basilice libertae decem dedit, quam apud Epictetcibus restituerentur ita, ut ex usuris aleretur, prout aetatem ampliaverit: quaesitum est, an ex alio capite, quo generaliter libertis libertabusque cibaria et vestiaria et habitationem reliquit, oque ei datum probaretur. Claudius: quia destinaverat alimentis eius usuras pecuniae, quas specialiter ei praelegaverat. Qui societatem omnium bonorum suorum cum uxore sua per annos amplius quadraginta habuit, testam'item libertis meis, quos uiuus manumisi, ea
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ messis ⁊ arearum cibaria ⁊ concubine ꝓ
si eodem modo quo apud testato ẽ fuerint et
apud concubinam futura legauit. non debe¬
buntur eius tẽporis de quo quesitum ẽ ciba¬
ria. Uerum si uelit in ministeriũ urbanum
ab his traneferentur: debebuntur.
itia decedens testõ ita cauit. om̃ib lib̾tis
libtabusq meis cibaria ⁊ uestiaria que uiua¬
pr̃abam dari pr̃ari uolo. quesitum est cum
tribus solis eo tempore quo ea uixit. sicut ra-¬
tionibus continebatur cibaria ⁊ uestiaria p̃sti¬
terit. an heres eius ceteris quoq lib̾tis conue¬
niri possit. anuero trib sit obnoxius quara¬
tionib ipsius cibaria ⁊ uestiaria accepisse reꝑi-¬
lim̃ta ⁊ uestiaria libtis suis dedit.
auesitum est: an quia nominatim a mođa-¬
to uno ex heredib dari uissit testator. solũ
modatus debeat. non etiam post mortem mod̾¬
ati heredes eius.ox.⁊ hr̃des teneri.¬
Libtis lib̾tabusq meis. itẽ quosquasq testõ

Expanded text:
id est messis et arearum, et cibaria concubinae pro si eodem modo, quo apud testatorem fuerunt, et apud concubinam futura legauit, non debebantur eius temporis, de quo quaesitum est, cibaria: verum si velut in ministerium urbanum ab his transferentur, debebuntur. Titia decedens testamento ita cavit: "omnibus libertis libertabusque meis cibaria et vestiaria, quae praestabam, dari praestarique uolo': quaesitum est, cum tribus solis eo tempore, quo ea uixit, sicut rationibus continebatur, cibaria et uestiaria praestiterit, an heres eius a ceteris quoque libertis conueniri possit, an uero tribus tantum sit obnoxius, qui rationibus ipsius cibaria et uestiaria accepisse reperlimenta et uestiaria libertis suis dedit: quaesitum est, an, quia nominatim a Moderato uno ex heredibus dari iussit testator, solus Moderatus debeat, non etiam post mortem Moderati heredes eius. rLibertis libertabusque, item quos quasque testamento
Abbreviated transcription (Latin):
iuus pus celio ꝓculo
rescͥpsit eũ cui. ẜ uoꝵ legata
sit electio tres pͦsse eligere.
optab qm̃ uelit. ł ⁊ homine gn̾alit̾ legato arbitͥum
eligendi quẽ acciꝑet ad legataiũ ꝑtinet. data igit᷑
optione. siquis optaũit alienũ .s. uũ. ł hominẽ li¬
bum uidñdum ẽ. an c̃suꝑserit optione ⁊ puto ñ
ꝯsumi. Eum cui .c. amphoraꝵ electio data
sit acetũ eligente᷑ ñ ꝯsum̃e optionẽ. si id acetũ
.d̾.ł. Scił si ante exhibitionẽ hoc ẽ ante de
om̃ib sciphis exhibitis legatariꝰ elegisset. integrã
ei optionẽ mañe placet. nͥ exhis dũ taxat elig̃e
uoluisset. ⁊ cũ sciret ⁊ alios eẽ.

Expanded text:
iuus Pius Caecilio Proculo rescripsit eum, cui seruorum legata sit electio, tres posse eligere. optabit quem uelit: Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet.Data igitur optione si quis optauerit alienum seruum uel hominem liberum, uidendum est, an consumpserit optionem: et puto non consumi.Eum, cui centum amphorarum electio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum cet si ante exhibitionem, hoc est ante degomnibus scyphis exhibitis legatarius elegisset, integram ei optionem manere placet nisi ex his dumtaxat eligere voluisset, cum sciret
Abbreviated transcription (Latin):
Sec solũ si fraude hr̃dis. s ⁊̃ si alia
quelibet causa id euenerit.
uenditio qͣndoq eligente legataĩo int̾pelletur de¬
cerñe debet p̃tor. nisi intͣ tp̃s ab ipso p̃finitũ
nonne p̃tor eoꝵ tuebit᷑ lib̾tatẽ gͦ totiens acto

Expanded text:
ec solum si fraude heredis, sed etiam si alia qualibet causa id euenerit. uenditio, quandoque eligente legatario, interpelletur, decernere debet praetor, nisi intra tempus ab ipso praefinitum nonne praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio
Abbreviated transcription (Latin):
pamphilũ non elegĩt. eidem titio pamphilum si
stichũ non eleg̃it. simile ẽ atq si ita legatũ fuisset.
⁊itiostichũ aut pãphilũ utrũ eoꝵ uolet. do lego. Que¬
sitũ ÷ sistichus sub ꝯditione lib ẽẽuissus sit. ⁊ micħ
optio serui data ẽẽt. ł seriuis gn̾alit̾ legatus ẽẽt.
ꝗͥ uiris eẽt dixi comodiꝰ ꝯstitui eũ ꝗ sub ꝯditione li¬
b̾tatẽ stichodet ex optione ẜuoꝵ ñ cogitare de sti¬
cho sic̃ ꝯstat ñ cogitare eũ de eocui p̃sentẽ lib̾tatem

Expanded text:
si Stichum non elegerit›', simile est, atque si ita legatum fuisset: 'Titio Stichum aut Pamphilum, utrum eorum uolet, do lego'.Quaesitum est, si Stichus sub condicione liber esse iussus sit et mihi optio serui data esset uel seruus generaliter legatus esset, quid iuris esset. dixi commodius constitui eum, qui sub condicione libertatem Sticho det et optionem servorum, non cogitare de Sticho, sicuti constat non cogitare eum de eo, cui praesentem libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
Saulꝰ .ł. Immo i si quosdã seruos degͣxit.
quosdã retinuit. ñ ÷ audiendꝰ legatarius. siue¬
lit optare exrecentis ab hr̃de. ecũ iã disposuerit
familiã heres.
itibi electio serui.i mͥ reliqui
legati sint. decernendũ ÷ a p̃tore. nisi int̾cer¬
tum tp̃s optaũis petitionẽ tibi ñ dat᷑ iri.
Si ex qͣtuor uinclis due qͣs elegissẽ mͥ legate
sint. siue due sole relicte sint. siue ab inicio
due sole fuĩnt ualet legatum. U nius hoĩs
m̃ ⁊ tͥ optio data est. cũ gͥ cũ optassem si non

Expanded text:
um Immo et si quosdam servos distraxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si velit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuerit familiam heres. i tibi electio servi et mihi reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaveris, petitionem tibi non datu iri. Si ex quattuor viriolis duae, quas elegissem, mihi legsint, siue duae solae relictae sint siue ab initio duae solae fuerint, ualet legatum.Unius hominis mihi et tibi optio data est: cum ego optassem, si non
Abbreviated transcription (Latin):
are .b.p. uideamꝰ. ⁊ mag̃ ẽ ne possit.S
ille ex auctoritate tutoris repudiare pot̃.
furiosi curator nequa ꝗͣ pot̾it repudia¬
re.qr uecdũ delata ẽ ꝗ semel noluit. b.

Expanded text:
onem, uideamus. et magis est, ne possit: sed ille ex auctoritate tutoris repudiare potest. Furiosi curator nequaquam poterit repudiare, quia necdum delata est. Qui semel noluit bono
Abbreviated transcription (Latin):
uẽtũ conditionis fidei comiissum restituẽ
rogatus erat manumisit. quero fidei cõmis¬
sum ei p̃stare debeat. Herẽmus modestinꝰ.R.
bus relictum ei debet ita pr̃are cogitur. si cor¬
ditione impleta eẽt p̾stabit. aut ꝑeum stecit
quominus impleatur.

Expanded text:
uentum condicionis fideicommissum restituere rogatus erat, manumisit: quaero, an fideicommissum ei praestare debeat.Herennius Modestinus rebus relictum ei debet, ita praestare cogitur, si condiciones impletas esse praestabit aut per eum stetit, quo minus impleantur.
Abbreviated transcription (Latin):
onditionum quedã sunt.
que quandoq impleri possunt. ⁊̃ uiuo
testatore. ut puta si nauis ex asia uenerit.
dec̾it. si capitoliũ ascendit. Nam ut paruisse
quis conditioni uideatur etiã scire debetan ꝯ¬
ditionẽ insertam. nã si facto fec̃it: nonuide
testam̃to ad scptas ꝓnulł habendas
i his legatũ est quib patro¬
nus legata pr̃at. tẽꝑare debet p̃tor conditi¬
onẽ. ut ⁊i patͦno ⁊ hr̃dib scͥptis ꝓporcione
dentur. conditionis explende grã.Si ita
scͥptum est. si in qͥnquennio ꝓximo titiofi

Expanded text:
ondicionum quaedam sunt, quae quandoque impleri possunt etiam vivo testatore, ut puta "si navis ex Asia venerit",dederit" "si Capitolium ascenderit": nam ut paruisse quis condicioni videatur, etiam scire debet hanc condicionem insertam: nam si fato fecerit, non videttestamento adscriptas pro nullis habendas.i his legatum est, quibus patronus legata praestat, temperare debet praetor condicionem, ut et patrono et heredibus scriptis pro portione dentur condicionis explendae gratia. Si ita scriptum sit: "si in quinquennio proximo Titio fi
Abbreviated transcription (Latin):
erentius. E. Hoc modo legatum dato si
lutio titio non nups int non eẽ lege locum uili¬
anus agebat. quod si ita scͥptum eẽt si autie
non nupserĩt int̾eẽ anfraus legi facta ẽẽt. nã
si ea eẽt que alicubi nuptias non facile possit
inuenire int̾pretandum ipso uie rescindi qđ
fraudand& legis gr̃a eẽt ad scͥptum. legẽ enim
si heres a quo sub conditione legatumẽ pen¬
dente conditione moriatur. hẽdem suum ob¬
ligatum reliquit.

Expanded text:
iam.Hoc modo legato dato 'si Lucio Titio non nubserit' non esse legi locum Iulianus aiebat.Quod si ita scriptum esset 'si Ariciae non nubserit', interesse, an fraus legi facta esset: nam si ea esset, quae aliubi nuptias non facile possit inuenire, interpretandum ipso iure rescindi, quod fraudandae legis gratia esset adscriptum: legem enim si heres, a quo sub condicione legatum est, pendente condicione moriatur, heredem suum obligatum relinquit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum sub hac conditione
latum eẽt legatarnis de non libando satic¬
dedit ⁊ legatum accepit ⁊ postea libauit q̃o
erit. si seruum non manumiserit satis da¬
tione int̃posita acciꝑe ab herede legatum
poterit. ⁊ si postea seruũ manumiserit com¬
missa stipulatione heredi: uł fundum uł
quanti ea res est restituet eo quo casu hẽs
ei cui ex seq̃nti conchitione legatum debu¬
erit restituet.
i ita legatum eẽt cum nupserit
si nupta fuerit ⁊ hoc testator scisset alteꝵ
matͥmonium erit expectandũ. nichilq
int̾erit. utrum uiuo testatore an post mor¬
tem meam iterum nupserit.
auis .ł. Siita exp̃ssum erit titio si
uoluerit dolego: apud labeonem ꝓculus
notat non aliter adheredem legatarii ꝑti¬
nere quam si ipse legataruis uoluerit ad se
ꝑtinere. quia conditio ꝑsone inuincta ui¬
detur.

Expanded text:
Cum sub hac condicione latum esset, legatarius de non liberando satisdedit et legatum accepit et postea liberauit: quaero, erit 'si seruum non manumiserit', satisdatione interposita accipere ab herede legatum poterit et, si postea seruum manumiserit, commissa stipulatione heredi uel fundum uel quanti ea res est restituet eoque casu heres ei, cui ex sequenti condicione legatum debuerit, restituet.i ita legatum esset 'cum nubserit', si nupta fuerit et hoc testator scisset, alterum matrimonium erit exspectandum nihilque intererit, utrum uiuo testatore an post mortem ea iterum nubserit.Papiam.Si ita expressum erit: 'Titio, uoluerit, do lego', apud Labeonem Proculus notat non aliter ad heredem legatarii pertinere, quam si ipse legatarius uoluerit ad se pertinere, quia condicio personae iniuncta uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
magis placuit ciuilib eoꝵ si mipserit amissurã
legatũ. nec uidi tali conditione uiduntatẽ in¬
iunctam. cũ ali ctulibet satis cõmode possit
nub̾e. uideamus ⁊ si ita legatũ sit. si titio nupse¬
rit. ⁊ quid si honeste titio possit. nube dubiũ¬
non erit. quin nisi paruerit conditioni exclu¬
datur alegato. si uero indignus sit nuptiis
enis iste titius dicendũ est posse eam beneficio
legis cuilibet nube. que enĩ titio nub̃e iubetur.
cet̾is om̃ib nube ꝓhibetur. Itaq si titius indig¬
nus sit. tale est quale si gn̾aliter scͥptum eẽt. siñ
nupserit. immno si uerum amamus durior harc
conditio ẽ qͣm illa si non nupserit. Nam ⁊ cetis
om̃ib nube ꝓhibetur: et titio cũ honeste nup

Expanded text:
magis placuit, cuilibet eorum si nubserit, amissuram legatum, nec videri tali condicione viduitatem iniunctam, cum alii cuilibet satis commode possit nubere. Videamus et si ita legatum sit "si Titio nubserit". et quidnon erit, quin, nisi paruerit condicioni, excludatur a legato: si uero indignus sit nuptiis eius iste Titius, dicendum est posse eam beneficio legis cuilibet nubere. quae enim Titio nubere iubetur, ceteris omnibus nubere prohibetur: itaque si Titius indignus sit, tale est, quale si generaliter scriptum esset 'si non nubserit'. immo si uerum amamus, durior haec condicio est quam illa 'si non nubserit': nam et ceteris omnibus nubere prohibetur et Titio, cui inhoneste nu
Abbreviated transcription (Latin):
MMarcianꝰ .ł. Falsa demonstratio neq
legatario. neq fidicõmissario nocet neq hr̃di
instituto. uluti. si sr oỹ dicerit. uł sororẽ ł nepotẽ.
uł qalibet aluid .i hocita iuris cunlis iatione
constitutionib diuoꝵ seueri ⁊ antonim cui¬
tam ẽ. s si controtisia sit de noĩe int̃ plures ꝙi
ꝓbauit sensisset eẽ defunctũ ille admittetur.¬
s sicui quasi lib̾to id iit̃ lib̾tos legatũ fuerit.
ñ idcuto legatũ admittit. quia postea anulos
ab imꝑatore acceꝑit. nã honor eiꝰ actus ẽ non
conditio mutata. ⁊ ita duus seuerus ⁊ antoni¬
nus rescͥpser. Siquis legau̾it rem ita si mor¬
tis tp̃r eius erit. nec tunc eius inuenit᷑. nec esti¬
matio eiꝰ legari uidebit᷑. Quid gͦ si quis ita scͥp¬
sit stichũ ⁊ pamphilum. titio do lego. si mei er̃
cũ moriar. et unũ ex his alienaũit anuł alter
possit alegatario uindicari placet uindicari
nã hunc sermonẽ licet pluralis sit ꝓ eo opor¬

Expanded text:
ionum.Falsa demonstratio neque legatario neque fideicommissario nocet neque heredi instituto, ueluti si fratrem dixerit uel sororem uel nepotem uel quodlibet aliud: et hoc ita iuris ciuilis ratione et constitutionibus diuorum Seueri et Antonini cautum est.Sed si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, ille admittetur.Sed si cui quasi liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore acceperit: nam honor eius auctus est, non condicio mutata: et ita diui Seuerus et Antoninus rescribse runt.Si quis legauerit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius inuenitur, nec aestimatio eius legari uidebitur.Quid ergo, si quis ita scribserit: 'Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar' et unum ex his alienauerit, an uel alter possit a legatario uindicari? placet uindicari, nam hunc sermonem, licet pluralis sit, pro eo opor
Abbreviated transcription (Latin):
tum labeonis responsũ ꝓbo. Sdñs seruo au¬
reos .u. sic legauerat. hẽs m̃s sticho seruo mõ
quẽ testam̃to lib̾um ẽẽ uissi aureos eẽ .u. quoᷤᷤ
in tabulis debeo: dato. Nichil seruo legatũ eẽ.
nã usa seruũ respondisse scribit. quia dñs ser¬
uo nichil debe potuisset. Ego puto sedm m̃tem
testatoris naturalẽ agis. qͣm ciuile debitum
spectandũ eẽ eo uire utim᷑ qui dotalẽ fundũ
nullũ habebat: ita legaũ̾at fundũ corneli¬
anũ quẽ illa m doti dedit ei hr̃es dato labeo
ofilius ⁊ trebatuis respond̾unt fundũ nichil¬
ominus legatũ eẽ. quia cũ fundũ cornelia¬
nus in rerũ natura sit demonstratio falsa
legatũ non ꝑemit. S thermis minor. quoꝵ
arbitratu monum̃tũ sibi fieri uellet testa¬
m̃to scͥpserat. dem̃ ita legauerat ticus lu¬
ciis publiis cornelizs ad monum̃tũ ieum
dissent se ita id monũtũ ex ea pecuma fa¬
cturos. Labeo trebati sentñtiam ꝓbat. qi

Expanded text:
tum.Labeonis responsum probo.Dominus seruo autum.Labeonis responsum probo.Dominus seruo aureos quinque eius legauerat: 'heres meus Sticho seruo meo, quem testamento liberum esse iussi, aureos quinque, quos in tabulis debeo, dato'. nihil seruo legatum esse Namusa Seruium respondisse scribit, quia dominus seruo nihil debere potuisset: ego puto secundum mentem testatoris naturale magis quam ciuile debitum spectandum esse, et eo iure utimur.Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legauerat: 'fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato'.Labeo Ofilius Trebatius responderunt fundum nihilo minus legatum esse, quia, cum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non peremit.Thermus minor quorum arbitratu monumentum sibi fieri uellet testamento scribserat, deinde ita legauerat: 'Luciis Publiis Corneliis ad monumentum meumdissent se ita id monumentum ex ea pecunia facturos.Labeo Trebatii sententiam probat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tum hres m̃s publio cornelio fundũ seianum
dato. cascellius agebat: ⁊̃ p̃cium fundi dari
deb̾e ofiliꝰ impense ũbo negat p̃cium signifi¬
cari. sed eos dũ taxat sũptus quos meũ postea¬
qͣm emptus eẽt fecit. iđ̾: cũ ascribit adiec-¬
to eo qđ non deductis fructib impensarum
ratio habi debeat. ⁊ hoc magis uerum puto.¬
Iuidã titio centũ legauerat: dem̃ infra ita
iusserat. quas pecumas cuiq legaui eas hẽs
m̃s simat̃ mea morit᷑ dato mortuo patre famili¬
as titus uixerat. ⁊ uiua matre. familias deces¬
senait meitua matre hẽdib titis legatũ deb̾i
sed ante legatũ pure demñ dies soluendi ad¬
iecta uideamꝰ inquit lab̾one id falsum sit.
quia nichil int̃ sit. utrũ ita scribat᷑. quas pe¬
cunas euiq legaui eas hr̃s m̃s si mat̾ morit᷑.
dato anita ñ mat̃ mea morit᷑ nedato utrobiq
⁊ sub conditione uł datũ uł adẽptũ eẽ lega¬

Expanded text:
tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato'.Cascellius aiebat etiam pretium fundi dari debere, Ofilius impensae uerbo negat pretium significari, sed eos dumtaxat sumptus, quos in eum posteaquam emptus esset fecit. idem Cinna scribit adiecto eo, quod non deductis fructibus impensarum ratio haberi debeat: et hoc magis uerum puto.Quidam Titio centum legauerat, deinde infra ita iusserat: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato': mortuo patre familias Titius uixerat et uiua matre familias decesserat. mortua matre heredibus Titii legatum deberi sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato' an ita: 'nisi mater mea moritur, ne dato': utrubique enim sub condicione uel datum uel ademptum esse lega
Abbreviated transcription (Latin):
Si ita scͥpser qͣntum codicillꝰ tuo legau̾o.
licet codicilł legatũ explicetur: tm̃ ex testam̃to sola q̃
qͣntitas in codicillo delata ẽ. Nam ⁊ apd̃ ueteres
tum ex illa actione detraxero hrẽs dato.
non adcertas ⁊ notas ꝑsonas ꝑtineat eã existima¬
mus tottus ẽẽ testam̃ti ⁊ ad om̃s hr̃des institutõ
ꝑtinere atq conditio ad certas psonas accõmo¬
data fuerit eã referre debemus. ad eum dum¬
taxat gradũ ꝑsone quo hẽ ꝑsone institute fuer.¬
labeo ait si ñ appareat qđ mortuus senserat in
etus municipii foro faciendũ. in quo his qui te¬
stam̃tũ fecerit domiciliũ habuerit quam serq¬
tentiam ego q̃q̃ probo.
Uib dieb uitinꝰ tuꝰ te uia publica cũ
ad parendũ conditioni ire uelle si reꝓhibuerit.
nec ꝑte staret quominꝰ agendo obcalũpnias eũ
submoueas hi dies conditioni ñ imputabuntur¬
Quidã ita legauerat si publius cornelius impe¬
nsam qͣm infundũ seianũ se ei ħeĩ eomͦ dedit.

Expanded text:
Si ita scribsero: 'quantum codicillis Titio legauero', licet codicillis legatum explicetur, tamen ex testamento ualet solaque quantitas in codicillo delata est. nam et apud ueteres tum ex illa actione detraxero, heres dato'non ad certas et notas personas pertineat, eam existimamus totius esse testamenti et ad omnes heredes institutos pertinere: at quae condicio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt.Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habuerit: quam sententiam ego quoque probo.uibus diebus uicinus tuus te uia publica, cum ad parendum condicioni ire uelles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoueas, hi dies condicioni non imputabuntur.Quidam ita legauerat: 'si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit,
Abbreviated transcription (Latin):
parte conditione ꝑere ⁊ legatũ cape possunt.
Nam qͣmuis sũma uniũsae conditionis ad
scͥpia enum̾atione ꝑsonarũ potest uideri
ẽẽ diuisa. In eo uero qđ uni subconditione
legatũ ẽ scindi ex accidenti conditio none
debet. ⁊ om̃is numerus eoꝵ qui in locũ eiu̾
substituuntur. ꝓ singłari ꝑsona ẽ habendꝰ.¬
õp.ł. Quesitũ est an si uissus fuerit
seruus .u. oꝑas extraneo dare ut libͥ sit
conditio talis sit recipienda ut quem ad¬
modũ eura pecunie dationẽ dicitur. ita ⁊
cirea p̃stationẽ oꝑarũ dicamus. sed ħ uire
uamur: ut quẽ admodũ dictum ẽ si pecum¬
am ex peculio suo det extraneo admnti eum
ad lib̾tatem. ita ⁊ si oꝑam p̃stitit nocesse sit
eũ admitti ad lib̾tatem. Itaq ⁊ impposito
sapient̃ faciet hes si impedierit eũ quominꝰ
p̃stet ⁊ oꝑas. hac uirationes seruus ꝑueniet
quidͥ adlibtatem. sed oꝑis eiꝰ extraneꝰ ñ utet᷑.

Expanded text:
parte et condicioni parere et legatum capere possunt: parte et condicioni parere et legatum capere possunt: nam quamuis summa uniuerse condicionis sit adscripta, enumeratione personarum potest uideri esse diuisa. in eo uero, quod uni sub condicione legatum est, scindi ex accidenti condicio non debet, et omnis numerus eorum, qui in locum eius substituuntur, pro singulari persona est habend.Quaesitum est, an, si iussus fuerit s quinque operas extraneo dare, ut liber sit, condicio talis sit recipienda, ut, quemadmodum circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa praestationem operarum dicamus. sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex peculio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et, si operam praestiterit, necesse sit eum admitti ad libertatem. itaque et in proposito sapienter faciet heres, si impedierit eum, quo minus praest‹et› operas: hac enim ratione seruus perueniet quidem ad libertatem, sed operis eius extraneus non u
Abbreviated transcription (Latin):
q pubtatis ht̃ aliqͣm temporis demonstra¬
donem. s̃ duob ead res siħedi. centũ dedisset̃
legata ẽ. si alt̃ ex his quinqͣgnita dedit partẽ
legati consequet᷑. ⁊ pars eiuis qui non dederit
macho cũm quo testam̃ti factionẽ non habe¬
bat ducenta dedisset. conditiom parere de¬
bet. ⁊ ducenta dare. ut ad eũ legatũ fundus
ꝑtineat. licet nũmos non faciat accipientis.
quidenĩ int̾ est utrũ tali ꝑsone dare iubeat᷑.
in aliquo loco ponere uł in mare deicere.
neq enĩ illud quod ad talem ꝑsonam ꝑuen¬
turũ est testam̃ti noĩe s mortis cã capitur.
d .t. NUi fundus legatus ẽ. si decẽ dedit
partẽ fundi consequi non potest. msi totam
pecuniam numerasset dissimilis ẽ causa cũ
duob eadẽ res sub conditione legata ẽ. iti
hao enĩ questione statim a testam̃to quo plu¬
rib conditio apposita ẽ. diuisa quoq it
singłas ꝑsonas indi potest.⁊ idõ singł̃i ꝓ sua

Expanded text:
que pubertatis habet aliquam temporis demonstraque pubertatis habet aliquam temporis demonstrationem.Duobus eadem res, si heredi centum dedissent, legata est: si alter ex his quinquaginta dederit, partem legati consequetur et pars eius, qui non dederit,macho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere vel in mare deicere? neque enim illud, quod ad talem personam perventurum est, testamenti nomine, sed mortis causa capitur..Cui fundus legatus est, si decem dederit, partem fundi consequi non potest, nisi totam pecuniam numerasset. dissimilis est causa, cum duobus eadem res sub condicione legata est: in hac enim quaestione statim a testamento, quo pluribus condicio adposita est, diuisa quoque in singulas personas uideri potest, et ideo singuli pro sua
Abbreviated transcription (Latin):
meuius capitoliũ ascendit. Nam quãuis in arbi¬
trio meiu sit ancapitolium ascendat. i uelit
efficere. ut titiolegatũ debeatur. non tm̃ pote¬
rit aliis uerbis utilit̾ legari. Si meuius uolu¬
erit. titio .x. do: nam in alienã uoluntatẽ con¬
ferri legatũ non potest. m̃dictũ ẽ exp̃ssa no¬
cent. non exp̃ssa non nocent.
.d̾.ł. Si quis seruũ lib̾um ẽẽ uisserit. si hr̃e¬
di rationes reddisset. posteaq eĩ nitiones redde
uetuerit .x. quasi punĩ facturus lib̾tatẽ cõpe¬
posita ñ eẽt am̃nua brma trimadie dariuĩ¬
sit. ⁊ alicui cũ pubes eẽt pecuniã legauit.
id q̃q legatũ annuabuna trima die post pia¬
b̾tatem p̃standum eẽ in comiñtariis gai 
scͥptum ẽ. quia magis conditio quã dies lega¬
to adiecta eẽt. ccͣ ego sentio. quia fere dies
ponitur ad ꝓroganda ea que ad p̃sens tem¬
pus nonetiã que in fucurũ legata sunt dies¬

Expanded text:
Maeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbiMaeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbitrio Maeuii sit, an Capitolium ascendat et uelit efficere, ut Titio legatum debeatur, non tamen poterit aliis uerbis utiliter legari: 'si Maeuius uoluerit, Titio decem do': nam in alienam uoluntatem conferri legatum non potest. inde dictum est: expressa nocent, non expressa non nocentesse iusserit, si heredi rationes reddidisset, posteaque eum rationes reddere uetuerit quasi puram facturus libertatem, compeposita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legauit, id quoque legatum annua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, quae ad praesens tempus, non etiam quae in futurum legata sunt, dies
Abbreviated transcription (Latin):
Celsus.ł. Si mannos decem
hes dare d ãp̃natus aut quis lib̾ eẽ uissus ẽ no¬
uisimo eiꝰ ꝓpr̃is die legatũ debebitur. ⁊ lib̾tas
obtingit
Si cui libtas data sit directo sub hac
conditione si rationes reddisset arbitrũ a con¬
sulib duus pius dari ꝑmisit. his uerbis diti
a uobis amplissimi consules arbitrũ dabunt
qui excussis rationib non tantũ que reliquaᷤᷤ
epaphroditi constituent. uerum ĩ quas ratiões.
q̃q instrum̃ta trade aut exhib̾e dñis sius de¬
beat cuius sententia cũ fuerit satis factũ non
impedietur epaphroditi lib̾tas.
eligere potest. que sibi leuior ẽẽ uidebitur. le¬
gato uero eo mͦ relicto. legatariũ nouissimae
conditioni parere oportet hẽdi .x. dare iussus
⁊lib eẽ ⁊ hedis hedi dãdo ꝑueniet ad libtatem
qđ non similit̃ in legatari ꝑsona custo diri pu
bicus scribit.
tante intelligi potussent nec eẽnt offutã: qđ
euenit. Si alicii ita legatur titio .x. dolego. si

Expanded text:
um.Si in annos decem res dare damnatus aut quis liber esse iussus est, nouissimo eius temporis die legatum debebitur et libertas optingitSi cui libertas data sit directo sub hac condicione 'si rationes reddidisset', arbitrum a consulibus diuus Pius dari permisit his uerbis: 'aditi a uobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus non tantum quae reliqua sunt Epaphroditi constituent, uerum etiam quas rationes quaeque instrumenta tradere aut exhibere dominis suis debeat: cuius sententiae cum fuerit satisfactum, non impedietur Epaphroditi libertas'eligere potest, quae sibi leuior esse uidebitur: legato uero eo modo relicto legatarium nouissimae condicioni parere oportet.Heredi decem dare iussus  et heredis heredi dando perveniet ad libertatem: quod non similiter in legatarii persona custodiri Publicius scribit. tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si
Abbreviated transcription (Latin):
partes conditiom ꝑ eĩ quidã aunit . s: semd
dandã pecuniã. sed ego cc̃puto. si pars ros
legate usu capta sit.ati in solidum paren¬
dum sit dubito. ⁊ potest diei ꝓarte parendũ
ex sententia testatoris. Plautius uni ex hr̃e¬
dib fundum legauit si centũ hr̃dib dedĩ¬
set deducet suã partẽ hr̃ditariam ⁊ rdin¬
quam sũmam hr̃ib ꝓ porcione eoꝵ dab̃.

Expanded text:
i quidam aiunt, sed semel dandam pecuniam: sed ego contra puto.Si pars rei legatae usucapta sit, an in solidum parendum sit, dubito. et potest dici pro parte parendum ex sententia testatoris.Plautius.Uni ex heredibus fundum legaui, si centum heredibus dedisset: deducet suam partem hereditariam et reliquam s
Abbreviated transcription (Latin):
egata sub conditione relicta
non statim sed cũ conditio extitit debi in¬
capiunt. ideo que int̾im delegari ñ potues:
mansisset. magis patri legatũ uidi ait et
patrẽ suo nomine legatũ petere idẽ iuris
eẽ ⁊ si seruo similit̾ legetur argum̃tũ reiẽ.
tͥo testatore. ut ꝑceptis sibi decẽ totã hr̃di¬
tatẽ reuendent. postea patronus defune¬
ti bonoꝵ possessionẽ contra tabulas pe¬
tierat: ⁊ partẽ hĩditatis que debebat᷑ abstu¬
lerat. ꝓculus cassius. fidĩ cõmissariũ prata
q soluit repetere deb̾e aint. paulus h
iure utim᷑. Nãquemad modum p̃statio

Expanded text:
egata sub condicione relicta non statim, sed cum condicio exstiterit deberi incipiunt, ideoque interim delegari non potuerumansisset": magis patri legatum videri ait et patrem suo nomine legatum petere. idem iuris esse et si servo similiter legetur: argumentum rei est, rto testatore, ut perceptis sibi decem totam hereditatem reuenderet: postea patronus defuncti bonorum possessionem contra tabulas petierat et partem hereditatis, quae debebatur, abstulerat.Proculus Cassius fideicommissarium pro rata quod soluit repetere debere aiunt.Paulus. hoc iure utimur: nam quemadmodum praestatio
Abbreviated transcription (Latin):
quã his existeret quẽ oportet acciꝑe. Et
hoc inoĩb qui hr̃di dare. uissi sunt dicen¬
dum ẽ. Igitur et legatario ex adita hr̃dita¬
te ad parendũ conditioni tẽpus compu
erit lib̃ esto. legatũ uł hẽditatẽ sine conditi¬
one ei dedit. deinde eũ alienauit. debebit᷑
dño eius legatũ uł hr̃ditas. ⁊ ussu euis
adiri pot̾it. Nam id exp̃ssit. si m̃s erit in li¬
b̾tate danda quo futurum erat. ut impedi¬
retur. lib̾tas ⁊̃ si exp̃ssum ñ eẽt. Sepe numero
tñ mutatur rei effectus quamqͣm id exp̃sseĩt
testator qđ ⁊ si ñ fecisset. ineẽt tm̃.
misienise: cum sȩccũ decumũ annũ ingrte
fuiset eui enit relctũ. cum id ad annũ sextũ

Expanded text:
existeret, quem oportet accipere. et hoc in omnibus, qui heredi dare iussi sunt, dicendum est: igitur et legatario ex adita hereditate ad parendum condicioni tempus computerit, liber esto': legatum uel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienauit. debebitur domino eius legatum uel hereditas et iussu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in libertate danda, quo futurum erat ut impediretur libertas, etiamsi expressum non esset. saepenumero tamen mutatur rei effectus, quamquam id expresserit testator, quod et si non fecisset, inesset tamemissi uenisse, cum sextum decimum annum ingressus fuisset, cui erat relictum, cum ad annum sextum
Abbreviated transcription (Latin):
.d.ł.ulianus ait. Si hr̃di legatarius
eui sub conditione legatũ erat. si hr̃di decẽ
dedit. id qđ ei deb̾et hẽs accepto tulisset.
non quidẽ uidĩ conditioni paruisse. quasi
dedit. sed quasi ꝑhr̃dem stet quo minus
pareat posse petere legatũ quas extit̃it
imꝑatum ẽ statu lib̃o. ut pocuniã solueret.
neq micium tẽporis eiꝰ qđ futurum eẽtad

Expanded text:
us ait, si heredi legatarius, cui sub condicione legatum erat 'si heredi decem dederit' id, quod ei deberet heres, accepto tulisset, non quidem uideri condicioni paruisse, quasi dederit: sed quasi per heredem stet, quo minus pareat, posse petere legatum, quasi exstiterimperatum est statulibero, ut pecuniam solueret, neque initium temporis eius quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
ublius meuuis destam̃to
suo ita cauit. quisquis mͥ heres hredesue ert̃.
do lego fidĩq eoꝵ cõmitto uti dent gaio seio
sororis mee filio in honorẽ consulatus quadrĩ¬
genta uiuo meuio seio consul designatus ẽ. et
munꝰ edidit. dem̃ ex balendis ianuarus consula¬
tum ingressus ẽ. atq ita meuius decessit. quero
an quadraginta seio debeant᷑. Marcellꝰ .R. de
liomeo cũ annoꝵ sedecim eẽt eadem p̃dia resti¬
tueres: qđ si filius m̃s. sedecĩ annos ñ impleuerit
peto uti reddas ea restituas. publio meuio ⁊ gaio
cornelio: quero cũ septitia decesserit dem̃ filius .u.
decimũ annũ agens defunctus sit. an rep̃sentet᷑

Expanded text:
ublius Maevius testamento suo ita cavit: "quisquis mihi heres heredesve erunt, do lego fideique eorum committo, uti dent Gaio Seio sororis meae filio in honorem consulatus quadringenta": vivo Maevio Seius consul designatus est et munus edidit: deinde ex calendis Ianuariis consulatum ingressus est atque ita Maevius decessit: quaero, an quadringenta Seio debeantur. Marcellus respondit lio meo, cum annorum sedecim esset, eadem praedia restitueres: quod si filius meus sedecim annos non impleverit, peto uti reddas ea restituas Publio Maevio et Gaio Cornelio". quaero, cum Septicia decesserit, deinde filius quintum decimum annum agens defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
lutio titio amꝑdemonstrationẽ corporis uł arti¬
ficii uł officiz. uł necessitudinis uł affimitatis. ni¬
chil int̃ est. Nam demonstratio plerũq uicenoĩs
fungit᷑. Nec int̾ est falsa an uera sit si certũ sit
quẽ testator demonstraũit. int̾ dem onstratio¬
nem ⁊ conditionẽ hoc int̾ est qđ demonstratio

Expanded text:
demonstrationem corporis uel artificii uel officii uel necessitudinis uel adfinitatis, nihil interest: nam demonstratio plerumque uice nominis fungitur. nec interest, falsa an uera sit, si certum sit, quem testator demonstrauerit.Inter demonstrationem et condicionem hoc interest,
Abbreviated transcription (Latin):
psiuis ad susitnttos ꝑienuati quã ad puerũ ꝓuenite
uł a septitia uł ab ħegtib potuisset  uerba quiđ
uident᷑ rep̃sentane fidĩcõmissũ. Et si nom ẽ ueri¬
simisse uit maturiꝰ uolũt testatoix. ad substicuros
id t̾neferre. Nec quicꝗͣ nuitat qđ septiua ante
decessit. nã ⁊ si puer uiueret non pͥus septtie hĩ.¬
des quã septitia possent conueniri
ttere non pot̾it legau̾it ita ut eũ legatariꝰ mami¬
mitieret ⁊ si alegato non repellatur. uere est
compellendus ut ⁊i maniumitat. qm̃ totiens
scd̾m uoluntatẽ testatoris fac̃e compellitur.
quotiens cent lege nichil sit futurũ idq nera¬
tuis sc̃psit. ⁊ tm̃ alegato non eẽ eum repelsen¬
dum. Qm̃ magis legatariũ aliꝗd cõmodũ tusta¬
tor in hoc seruo ꝗͣ hrde hab̾e uoluisset.

Expanded text:
plius ad substitutos perueniat, quam ad puerum peruenire uel a Septicia uel ab heredibus potuisset. et uerba quidem uidentur repraesentare fideicommissum, sed non est uerisimile, ut maturius uoluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer viveret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent conveniri.ttere non poterat, legaverit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur, non est compellendus, ut manumittat, quoniam totiens secundum voluntatem testatoris facere compellitur, quotiens contra legem nitius scribsit, et tamen a legato non esse eum repellendum, quoniam magis legatarium aliquid commodum testator in hoc seruo quam heredem habere uoluisset.