comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem: In insulam patre deportato quido¬
tem ꝓfilia dedit. accio dotis ad filiamꝑtin
post diuortium quoꝙ patre dapnãto qulii
consenciente filia non pecierat. eque dotiᷤᷤ
accio mulieris est. Nfructus expredus que
in dotem data uid̾bantur. boã fide perceptoᷤ
⁊ mulieris honerib añ causam liberalem
ab sup̃tos. quamuis seruam fuisse: postea
constit̾it. peti non posse placuit. Sũptus
uõ necessarios. ⁊ utiles inpredia que docta¬
lia uidrbantur factos. ꝯpensantis fructi¬
bus perseptis ad finem suꝑfiui seruare c̃o¬
uenit. Osuras numerate dotis exstipsat
pater in matrimonio defune̾ta filia spc̃e¬
tat᷑. qui residue dotis ꝓmisse fenus stipła¬
tus c̃. ita demum ad finem uice mutua
debite quantatis conpensacionem opponẽ
iuste᷑ uidctur. siꝓprus sumtibus uxorem
suam exibuit. alioquin si patris sũptibus
exbibita sit inanis usurarum stiplacio con¬
pensacioni non proderit. ad uirũ uxore posto
diuorcium: reuersa iudicium acceptumcx

Expanded text:
m.In insulam patre deportato, qui dotem pro filia dedit, actio dotis ad filiam pertinet. post diuortium quoque patre damnato, ‹cuiconsentiente filia ‹c›onpetierat, aeque dotis actio mulieris est.Fructus ex praediis, quae in dotem data uidebantur, bona fide perceptos et mulieris oneribus ante causam liberalem absumptos, quamuis seruam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. sumptus uero necessarios et utiles in praedia quae dotalia uidebantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui seruari conuenit. Usuras numeratae dotis ex stipulatu pater in matrimonio defuncta filia si petat, gener, qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensationem opponere iuste uidetur, si propriis sumptibus uxorem suam exhibuit: alioquin si patris sumptibus exhibita sit, inanis usurarum stipulatio compensationi non proderit. Ad uirum uxore post diuor tium reuersa iudicium acceptum ex
Abbreviated transcription (Latin):
nepti. que erat inpotestate patris. certam
peccunie quantitatem dotis nomine. lu¬
tio titio marito dedit. ⁊ in strum̃to dotali
huius mõi pactum. ⁊ stipłationem comple¬
xiis ẽ. si int̾lucium titium maritum⁊ se¬
iam diuorcium sine culpa mulieris fac¬
tum eẽt. dos omnis seie uxori uł gaio se¬
io auo mat̾no redo̾etur. restituereturꝙ. q̃¬
ro. cum scius auus mat̾nus. statim uita
defunctus sit. ⁊ seia postea sine culpa sua di¬
uert̾it uiuo patre suo incuius potestate ẽ.
ban ⁊ cui accio ex hoc pacto ⁊ stiplacioẽ

Expanded text:
potestate, certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucio titio marito dedit et instrumento dotali huiusmodi pactum et stipulationem complexus est: 'si inter Lucium Titium maritum et Seiam diuortium sine culpa mulieris factum esset, dos omnis Seiae uxor‹i› uel Gaio Seio auo materno redderetur restituereturque'. quaero, cum Seius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia postea sine culpa sua diuorterit uiuo patre suo, in cuius potestate est, an et cui a
Abbreviated transcription (Latin):
paulus: Si socer agn̾oheres institutus a¬
dͥerit heditatem. qñdoq mo̾tuo patre cum
hẽditate eiꝰ filiam de dote acturam. nerua.
ci cato. responderunt. ut ẽ relatum aput sex¬
tũ ponpoĩum digestoꝵ ad aristonem libro
U. ibidem aristo consentit. ẽrgo dicerem. et
si emancipasset pater filiam. ipͣm quoque
conueniri : pos se . ¶Licius ticius filie su¬
e nomine.c. doti ꝓmisit. gaioscio. ⁊interga¬
ium seium ⁊ lutium ticium patr̃cmulieris
conuenit. ne dos aiuro uiuolucio ticio .i. pa¬
tre mulieris. peteretur. postea culpa mariti
diuorcio facto. solutũ ẽ matrimonium. ⁊ pa¬
ter mulieris. decedens alios heredes institu¬
it. filia ex hr̃editata. Quero ab heredib so¬
ceri maritus maritus exigeẽ dot̃ẽ pot̃. cũc
ammulieri redditurus est .R. Cum filia aui¬
is apatre hr̃ib institutis actionem detlote
sua recuꝑanda hẽ ceꝑit necesse habebit ma¬
ritus. aut exactam dotem. aut acciones
ei pr̃are nec ullam excepcionem habebunt

Expanded text:
um Si socer a genero heres institutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote acturam Nerva et Cato responderunt, ut est relatum apud Sextum Pomponium digestorum ab Aristone libroquinto: ibidem Aristoni consensit. ergo dicerem et si emancipasset pater filiam, ipsum quoque conueniri posse.Lucius Titius filiae suae nomine centum doti promisit Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuortio facto solutum est matrimonium et pater mulieris decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri redditurus est. Respondi: cum filia aliis a patre heredibus institutis actionem de dote sua reciperanda habere coeperit, necesse habebit maritus aut exactam dotem aut actiones ei praestare: nec ullam exceptionem habebunt
Abbreviated transcription (Latin):
o conpetere uidetur. S dicendum ẽ seie
dotem posse solui. quamuis accio ei diree¬
to non cõpetat. ac si sibi ᷑ ut illi dari auus sti¬
płatus eẽt. S ꝑmittendum est nepti ex ha¬
cauita conuentioẽ necomodo dotis defraui¬
det̃ utilem ac̾cionem. fauore enim nupcia¬
rum ⁊ maxẽ ꝓp̃affecionem ꝑsonarum adħ
ac decurrendum est:
xoricidẽ testam̃to quedam legauerat.
Lita tñ nedotem ab hrib peteret. eaque leg¬
ata erãt. uxor cãꝑe nonpotũerat Redi. do¬
tis accionẽ mulieri ad uerso h̾rdes ñ eẽ d̾ neg¬
andam.
enĩ inꝓbet maritus mores. quos ipe auo
tañ corrupit. aut postea approbauit. si
tñ exmente legis sumet quis ut necaccu¬
surr possit. quilecumĩuxori p̃bui̾t. aridi¬
endus est.
trat᷑: Sidotal instrum̃to itastis¬
placio interposit᷑a. sit. ut liperorũ nomi¬
ne dos apud maritum resideat. nepotum:
ꝙħq nomine dos retinebitũr

Expanded text:
o competere uidetur. sed dicendum est Seiae posse dotem solui quamuis actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permittendum est nepti ex hac auita conuentione, ne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter affectionem personarum ad hoc decurrendum est. eidem testamento quaedam legaverat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret: ea quae legata erant, uxor capere non potuerat. Respondi dotis actionem mulieri adversus heredes non esse denegandam. enim improbet maritus mores, quos ipse aut ante corrupit aut postea probavit? Si tamen ex mente legis sumet quis, ut nec accusare possit, qui lenocinium uxori praebuerit, audiendus est.tionum.Si dotali instrumento ita stipulatio interposita sit, ut liberorum nomine dos apud maritum resideat, nepotum quoque nomine dos retinebitur
Abbreviated transcription (Latin):
betur culpa mulieris matrimonium diꝰ¬
solutum. an possit maritus Eulpã mulie¬
ris dotem retinere. Marcellus.R. eciã¬
si ut heres institutus apatre ticius conue¬
niretur. tñ sisponsalibus non consẽssis¬
res in uteem accusantib. causamreuuidii
dedisse utrumq pronumcitumͭ. Id ita
accipi deberet. ut ealege quars ambo cõ¬
cẽpserunt. ne uter uindicetur. paria enĩ
stipulacionis inpieatur. ⁊ postea filiasine
lberis decesserit. non erit inpediendus pa¬
ter quominus exstppłatu agat. Uiua aũt
filia si agere uult excepcione sumouendus

Expanded text:
probetur culpa mulieris matrimonium disprobetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an possit maritus propter culpam mulieris dotem retinere. Marcellus resi ut heres institutus a patre Titius conveniretur, tamen, si sponsalibus non consensisres invicem accusantibus causam repudii dedisse utrumque pronuntiatum est. Id ita accipi debetempserunt, neuter uindicetur: paria enim stipulationis impleatur et postea filia sine liberis decesserit, non erit impediendus pater, quo minus ex stipulatu agat: uiua autem filia si agere uult, exceptione summouendus
Abbreviated transcription (Latin):
hancxitius insua potestate ẽẽ dicit. ⁊ dotẽ
sibi reddi postulat. Ip̃a sematrem famili¬
as. clicit. ⁊ d̾dote agere uult. Quesi tum est
que partes iudicissint. respondi. patri nisi
ꝓbet filiam non solum insuã potestatẽ
cẽ set eciam consentire. sibi denegandam
accionem. sicuti denegaretur. eciamsicon¬
troni disessit. dedote cũeo age pot̃ quã¬
Dauius : S imaritus inmũnus facere
potꝰ ͥ dos pblicata sit in id quod facere po¬
test. fisco maritus condepnamdus est. ne
in perniciem mariti mulierpunitasit
patrem recepisse. cum causas contradicen¬
di ei filia non ħeret. maxẽ cum ab eo post¬
ea in pri ore sũma dotata sit.
uiam duxit. ⁊ dotem pater accepit. meuia
ticio repudium misit: p̾ea pater repudia¬
to absente filio sponsalia cum cadem noĩe
filii sui fecit.. Meiua de inde repudiums¬
ponsalib misit. atq ita aliinupsit. quero¬
an si meuia aget. cum lucio ticio. quondam
marito. ⁊ apatre. hede relicto dedote. ⁊ꝓ

Expanded text:
hanc Titius in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matrem familias dicit et de dote agere uult: quaesitum est, quae partes iudicis sint. respondi patri, nisi probet filiam non solum in sua potestate esse, sed etiam consentire sibi, denegandam actionem, sicuti denegaretur, etiamsi controni discessit, de dote cum eo agere potest quateriis.Si maritus minus facere potest et dos publicata sit, in id quod facere potest fisco maritus condemnandus est, ne in perniciem mariti mulier punita sipatrem recepisse, cum causas contradicendi ei filia non haberet, maxime cum ab eo postea ampliore summa dotata sit. uiam duxit et dotem pater accepit: Maeuia Titio repudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maevia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. Quaero, si Maevia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et
Abbreviated transcription (Latin):
rẽratã pupillũ habitioꝵr. quiarẽ ĩ iudin¬
ũ deduc̃. ꝗd tñ sidubitetur. antutorsit.
ł andurettutor. ł angestus illi ꝯmissus
auł. Dec̾to ptõĩs auctor ꝯstrtu ꝑiculoͥ
tutois solẽt. quotienscũq aut̃ diffusane¬
gotiasĩt. aut dignitas łetas. aũualitudo
tutõis. id postul ⁊ sitñ nõdũ fari pupillis
pot. utpciuatore facẽ pꝰsit. aut̾ aseñs sit. te
auctõ necẽtio ꝯstituendusẽ. ¶Si duob si¬
mul tutelagerenda pmisse. iaparente.

Expanded text:
rem pupillum habiturum, quia rem in iudicium deducit. quid tamen si dubitetur, an tutor sit uel an duret tutor uel an gestus illi commissus um.Decreto praetoris actor constitui periculo tutoris solet, quotiensque aut diffusa negotia sint aut dignitas uel aetas aut ualetudo tutoris id postulet: si tamen nondum fari pupillus potest, ut procuratorem facere possit, aut absens sit, tunc actor necessario constituendus est.Si duobus simu
Abbreviated transcription (Latin):
as sistentib curnorib ⁊pupillus obhoc
egĩt. cũ curatorib ⁊ei sĩt. ꝯtẽpnati. in id̾
ꝗ sua int̾eãt mino̾i̾s tutores culpaeoꝵ
ꝯoẽpnatos nõẽe. anrestitutio ad u̾sus tu
nõdũ iudicatũ fec. posseꝓuocantes ꝑexcepꝰ aͣ¬
cionẽ doli ꝯseꝗ. ut eis mãdẽ fͤ adu̾sus tutões

Expanded text:
adsistentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio aduersus tutnondum iudicatum fecerunt, posse prouocantes per exceptionem doli consequi, ut eis
Abbreviated transcription (Latin):
cum placeat illud ꝙ pãp.ait. extrebellia¬
anotransire acc̃onos dici pot̾it. sisuspecta
dicatur hereditas cogendum heredem in¬
stitutum adire. ⁊ restituere heredutatem.
totamꝙ hereditatẽ ad eum cui restitint᷑¬
heredem instituere pot̾. accionesꝙ ei da¬
buntur: pari ratione etiam extrebellia¬
no transibunt accõnes. ⁊ quimuspla¬
ceat. cum quis ht̃ hereditatem bõãq q̃ ĩ
sibi ab aliquo ob uener̃. uł qua aliqua regi
transeãt acc̾onos t̃n sederidebere inmilitiᷤ
testõ ait. Niam sicut concessum ẽ inquit
militib circa institutionem separare se¬
parãre speties bonoꝵ. ita ⁊ si ꝑfid̾icõmis¬
sum ab instituns heredib idfec̾it mid
admittentur trebelliamĩsenatus .ꝯ. ¶Cũ¬

Expanded text:
cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebellicum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspecta dicatur hereditas, cogendum heredem institutum adire et restituere hereditatem totamque hereditatem ad eum cui restituitheredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt uel quae in aliqua regideri in militis testamento ait: nam sicuti concessum est, inquit, militibus circa institutionem separare species bonorum, ita et, si per fideicommissum ab institutis heredibus id fecerit, admitteretur Trebellianum senatus consu
Abbreviated transcription (Latin):
rant: pestituantur. non quidem aqͥuo¬
heredib nõ honeremur. s ab eocui restit¬
uta fuit herediras. Nam sicut explende
fideigrã cogendus ẽ adire hereditatẽ. ita
obid ip̃mdampno afficinõdebebit.
heres exasseerat instituta consobria
plegem leg falc̃ licet cepiss. rectitum
iri. s i ceu segata solida ãccepant. i simiłr
derestituendo ꝙ amplius ꝑcepissent. eaue¬
runt: mortua consobrinaniea publius
meuius desid̾at sibi alt̾am partem here¬
diraus cum frucub restitui. quero itãq
quantum eirestuuere debram uir quod
supraquadrantem bonorum penor con¬
sobrinam meamemanserat. nec ampli
quicquam: an etabaliis quib legataso¬
luta sunt. repete quid ab his debram. etͣ
quantum. Itt̃ quero. si quid abhis exs
stipulatione ꝓcero⁊ quod apd̾ consobri¬
nam meam supraquadrantem remã¬
serat. nõ efficiet partemdimidiam pere¬
ditatis. anexicremento ⁊ fruetib cuis
sũme. que supraquadi antem bonorũ
penes consobͥlinam meam remansit. su¬

Expanded text:
t, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non de‹beb›it. Heres ex asse erat instituta consobrinaper legem Falcidiam liceret cepisset, redditu iri: sed et ceteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remanserat nec amplius quicquam? an et ab aliis, quibus legata soluta sunt, repetere quid debeam et quantum? item quaero, si quod ab his ex stipulatione percepero et quod apud consobrinam meam supra quadrantem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructibus eius summae, quae supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remansit, su
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.ł. H cres percepto funto rogatus fuerat
hereditatem restituere fundus alienus. erat
anstoaiebat uidendum utrum eumomini¬
moco penos heredem fundum eẽ uoluir tes¬
otator. anita demum sup̃ius ẽ. s sibi suꝑus
placere. ideoq estimatio eius retinenta ẽ.¬
op̃ .i.¶lheres pecuniam heretitariamẽ¬
diderit. ⁊ meamc̃am pignora acceꝑit acc̃oẽs
non competunt ei cui restituta fuent herȩ¬
ditas adu̾sus: ipã pignora s aliqua dubitõ
remanebit. si meum contracium quiexde¬
functo fiuit int̾positus heros antequam res¬
stitueret hereclitatem pignus acceꝑit. s nec
sic quidem ip̃e adm̃ut̾etur. ex ficei cõmisso.
tamenꝰ adũsus heredem acc̃onem ut eicedat
ꝓpignoris cõminodo accõnem. ¶ cumex
trebeiliano senatusꝯ. restituitur hereoitas
seruitutes quas mutuo p̃dia heredis ⁊ testa¬
toris hñt nicħominus uabent.
Nauł .r. Qui suium ⁊ finam habebat te¬

Expanded text:
tus erat tus erat hereditatem restituere: fundus alienus erat. Aristo aiebat uidendum, utrum omnimodo penes heredem fundum esse uoluit testator an ita demum, ‹si› ipsius est: sed sibi superius placere: ideoque aestimatio eius retinenda e Si heres pecuniam hereditariam crediderit et in eam causam pignora acceperit, actiones non competunt ei, cui restituta fuerit hereditas, aduersus ipsa pignora. sed aliqua dubitatio remanebit, si in eum contractum, qui ex defuncto fuerit, interpositus heres, antequam restitueret hereditatem, pignus acceperit. sed nec sic quidem ipse admitteretur: ex fideicommisso tamen habet aduersus heredem actionem, ut ei cedat pro pignoris commodo actionem. Cum ex Trebelliano senatus consulto restituitur hereditas, seruitutes, quas mutuo praedia heredis et testatoris habent, nihilo minus ualent.um. Qui filium et filiam habebat, te
Abbreviated transcription (Latin):
et soror. It̾. ftĩs patruelis. ⁊iororis patro.¬
elis filius filia. ⁊ similit̾. ꝯ sobͥm ꝯsobͥne.
Item amitini amitine. filius fllia ꝓpior
sobrinus ꝓp̾ior sobrna. Isti sunt patiu¬
i magni amite magne. auunculi ma¬
gni mat̾tere magne filius filia
hp̃.ł. Hoc ẽ patris eius decuius cogna¬
tione quenconidbrinus consobrina
rauus trirauia. Infra trinepos trinepti.
extransũso frĩs ⁊ sororis ab nepos abne¬
ptis. ⁊ conuenient̾ apatruus ab amita
.i. ab aui frat̾ ⁊ soror. abauuncłus ab¬
mai̾tera .i. ab aiue frat̾ ⁊ soror. Itẽ pa¬
trui magni amite magne. auunculi

Expanded text:
et soror: item fratris patruelis sororis patruelis filius filia, et similiter consobrini consobrinae, item amitini amitinae filius filia: propior sobrino propior sobrina isti sunt patrui magni amitae magnae, auunculi magni materterae magnae filius filia. hoc est patris eius, de cuius cognatione quaeritur, consobrinus consobrina auus triauia. infra trinepos trineptis. ex transuerso fratris et sororis abnepos abneptis: et conuenienter abpatruus abamita id est abaui frater et soror, abauunculus abmatertera id est abauiae frater et soror: item patrui magni amitae magnae, auunculi
Abbreviated transcription (Latin):
uł bonorum possõne queramus nõ semꝑ
cos qui euusd̾ gradus sunt concurne. p̾¬
mogradu sunt sup̃: pat̾ mat᷑. In fra. si¬
nus filia. ¶ Rodo gradu sunt supra. auꝰ
auia. Infra. ñepos nepotis. Extransu̾so:
fr̃ soror. ¶Tercio gradu sunt supra: ꝓ¬
auus ꝓauia. Infra: ꝓnepos ꝓnepos pros¬
neptis extransuerso. fr̃is sororisq filius
filia ⁊ conuenient̃: ꝑatruus amita. au¬
unculus mat̾t̾a. ¶Quarto gradu sũt
supra: abauus abꝯuia. Infra: ab nepoᷤ
abneptis. ẽxtransu̾̃so. frĩs sororisq ne¬
pos neptis ⁊ conuenient̾ patruus magnꝰ.
frat̃ ⁊ soror. Item fr̃s patrueles. sororesq
patrueles .i. quique ue ex duob fr̃ĩb ꝓ
niconsobrineq: i. quiqueꝙ ue exduabꝰ¬
sororib nascuntur. qĩ consobrmi. Ĩtem
amitini. amitine .i. quiqueue ex fr̃ẽ so¬
rore ꝓpagantur. S fere uulgus om̃s isto
cõmuni appellatioẽ consobimos uocat.¬
¶ Quintogradi sunt supra. attauusat¬
tauurs. Infra. ab nepos ab neptis. ẽxt̃ns¬

Expanded text:
 bonorum possessione quaeramus, non semper eos, qui eiusdem gradus sint, concurrere. Primo gradu sunt supra pater mater. infra filius filia. Secundo gradu sunt supra auus auia. infra nepos neptis. ex transuerso frater soror. Tertio gradu sunt supra proauus proauia. infra pronepos proneptis. ex transuerso fratris sororisque filius filia: et conuenienter patruus amita, auunculus matertera. Quarto gradu sunt supra abauus abauia. infra abnepos abneptis. ex transuerso fratris sororisque nepos neptis: et conuenienfrater et soror: item fratres patrueles sorores patrueles id est qui quaeue ex duobus fratribus ini consobrinaeque id est qui quaeue ex duabsororibus nascuntur, quasi consororini, item amitinae id est qui quaeue ex fratre et sorore propagantur. sed fere uulgus omnes istos communi appellatione consobrinos uocant. Quinto gradu sunt supra atauus atauia. infra a‹d›nepos a‹d›neptis. ex trans
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tm̃c̾tatur legatum: quantum effic̃ estima¬
tio ut ꝓmõ eius ex omib legatis staum legis
falc̃. rõ habctur. ¶ Quotiens futurumẽ ut
palam sit. ⁊ an̾ diem uenientẽ iam falcidiã:
locum hr̃e totiens computatio euis sit. nam
siconditio inmoraẽ. ex pectabimus ꝯditic̃ẽ
quo ad existat. si aũ die suꝑ ẽ. iam hic int̾ea¬

Expanded text:
r esse legatum, quan‹tum› efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem uenientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies su
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ip̃ .s. Pnidolo ip̃ius aliquid factum sit. ttĩe
enim etiam ex doliclaus ulaque mista stipło¬
nȩ continetur. tenebitur. ⁊ replicatioẽ repelli¬
spa pot̾it. ¶ Hec cautio que ꝓpt̃ legẽ falẽ. int̾õit᷑.¬
pecuma legata ẽ. cumc̾tum sit legem falc. loc¬

Expanded text:
i si dolo ipsius aliquid factum sit: tunc enim etiam ex doli clausula, quae in ista stipulatione continetur, tenebitur et replicatione repelli poterit. Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interpopecunia legata e
Abbreviated transcription (Latin):
sic defaicidia disputabimus. ⁊ cõmitti scipula¬
tionem dicemus. ¶Quamuis autemomĩs
iegatarii. ⁊ fidei cominissarii necẽe hãnt. hac
stipulatione cau̾e. tñ quib dam remuti diui
frs̃ rescripser̃. ut putahis quib minuta ali¬
tibi tescam̃to ponpeie crispine patrone tue re

Expanded text:
cidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam remitti diui fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alitibi testamento Pompeiae Crispianae patronae tuae re
Abbreviated transcription (Latin):
euenit. ut emergente debitoul conditiõe eris
aliemexistente. totumꝗ legatum ẽ: ex hau¬
riatin:.s ⁊ lib̾tatum conditio int̾lictum exi¬
stens efficiet legatum õmo nõ deb̃i. quiꝓpeẽ
ne habita lib̾tatum ⁊ deductis p̃ciis eoꝵ tune
demũ legatoꝵ mnerat rõ. ¶Inquib dam
autem test̾is falcidia quid̃ bocum nõht̃. ue¬
runtam̃ ita obsuatur. ut lie quadrantem he¬
res nõ retincat: tñ hactenus legara debeantur.
quatinus patrimoniiiures sufficiunt. utiq
declucto ere alieno. Intͬ deductis p̃tus eoꝵ qui
ub̾tatem intestõ. uł directam uł sidĩ cõmissa¬
riam acceꝑunt. ¶S ⁊ legatario cauendum
c̃. aquofidicõmissum relinquatur. ¶ Inter̃
nero facienda ẽ. ut puta si patronus exasse: le¬
ros institutus sit. ⁊ purequm cunx legatus
sit ⁊ sub conditione aliquid supradebitam pa¬
trono partem. nam in hc̃ casum rõ factaẽ il¬
lius legis que patronos uocat nõ legis falẽ.

Expanded text:
euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omninone libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non habet uerumtamen ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cauendum est, a quo fideicommissum relinquitur. Interdum ne ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est illius legis, quae patronos uocat, non legis Falcidiae.
Abbreviated transcription (Latin):
libertis relictorum quib ꝓptea cautionis o¬
nus remittendum existimabimus: ¶Itẽ
sciendum fiscum hane cautionem non paci
s puide conueniri posse: ac si cauisset cetos

Expanded text:
libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł .i.. Quamus senatus dehis a cõnb
transferendis loquatur. que iure ciuili he
recum heredem competunt: tam̃ honoranie
accõnes transeunt. Nuilla enin ẜatio est.
imimo ⁊ cã naturaliumobligationum to s.¬
sit.¶Persona autem heredis institutiex
trebelliano continetur. um̃ hoc iure utim᷑.
ut et successor heredis recte extrebelliano.s.¬
.ꝯ. restituat. ulugheres bonorumue possẽ¬
sor. uł pat᷑ cominus ue quib acquisita est
hereditas. om̃s enim qui uiris hñt extretei¬

Expanded text:
um. Quamuis senatus de his actionibus transferendis loquatur, quae iure ciuil‹i› heredi et in heredem competunt, tamen honorariae actiones transeunt: nulla enim separatio est: immo et causa naturalium obligationum transit. Persona autem heredis institu‹ti› Trebelliano continetur: uerum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat, ueluti heres bonorumue possessor, uel pater dominusue, quibus adquisita est hereditas: omnes enim quod iuris habent, ex Trebel
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .x̾. Papmianus tractat. Siquis heres
mstitũtus ex semise rogatis restituere he¬
reditatem et eam suspectam dicens com
pus sit eialia acc̃one. ⁊ ait sccurum eũ
aneiopussit noua restitutione postea q̃

Expanded text:
ictum. Papinianus tractat, si quis heres institutus ex ‹s›emisse rogatus ‹sit› restituere hereditatem et ‹e›am suspectam dicens compus sit ei alia actione. et ait securum esse eum an ei opus sit noua restitutione, posteaq
Abbreviated transcription (Latin):
transibunt accõnes S ⁊ si uerbo dixit se
tuat᷑. audietur: Item si alius uissu mcore
stituit. uł ratam hur restitutionem tran¬
sisse accones uidentur. ¶ Pupillus aũt
ip̃e debet restitue tutorᷤauctore. non tutor:¬
sine pupillo: insimfans sit. Quia nec ÷¬
mandare accõnes tutor pupilli sui pot̾.
nec sequidem auctore pupillum sͥ restitu¬
ere potuisse hereditatem. duius seuerus in
ꝑsc̃a artii bonorati pupilli decreuit. quia¬
prior antonmo patruo ⁊ tition suo resti¬

Expanded text:
erit dicendum. sed et si uerbo dixit se tuat, audietur. stituit vel ratam habui restitutionem, transisse actiones videntur. Pupillus autem ipse debet restituere tutorsine pupillo, nisi infans est, quia nec mandare actiones tutor pupilli sui potest. ne se quidem auctore pupillum restituere potuisse hereditatem diuus Seuerus in persona Arri Honorati pupilli decreuit, qui A‹r›rio Antonino patruo et tutori suo resti
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis capitis diminutio ꝑedicium⁊
nulli obstet: quando etiam hiquoq quim
potestate numquam fluͣnt. nec sui ħrdis
locumobtinũnt. uocantur ad bonorum po.
parentum. Niam si filus emancipatus re¬
liquent inpotestate aui nepotem dabitura
quimpotestate relictus sit patrisemancipa¬
tibonorum possõ ⁊ si post emancipacionẽ

Expanded text:
quamuis capitis deminutio per edictum quamuis capitis deminutio per edictum nulli obstet. quin etiam hi quoque, qui in potestate numquam fuerunt nec sui heredis locum optinuerunt, uocantur ad bonorum possessionem parentium. nam si filius emancipatus reliquerit in potestate aui nepotem, dabitur ei, qui in potestate relictus sit, patris emancipati bonorum possessio: et si post emancipationem
Abbreviated transcription (Latin):
scripti hrles adixrint ħrditatem suaculpa
pretor eum tuetur. ut bonorum possõnem
accipiat. uñ lib̃i. Nam ⁊ patronum p̃t̾itũ¬
ciuñ legatimi uocantur. nõ solet tueri p̃tor
adu̾sus scriptos heredos. at nõ edin
sicertum sit tabulas nõ exstare septem testi
rentum. nisi si ad optiui fuint. hienm ⁊
libo̾rum nomen amittunt post emancip¬
acionem s si naturales emancipati adop¬
tuuiitum emancipati sunt ius hñt natu
Up̃ .ł. Uquis ex his quibonorum possõ¬
nem p̾tor pollicetur inpotestateparentis
decuius bonis agitur. cum is moritur non
fuit. eilibisq quos meiusd familia habe¬
bit. si ad eos hereditas suo nomine ꝑtinebit.
neq nominatim ex heredos scriptierunt.
bonorum possõ eius partis datur que ad eũ
ꝑtiñet simpotestate pꝰmansisi. Itaut ex
ea partem dumdiam᷑ hat reliquum eius
libi. ĩs quidum taxat bõa sua conferat. S
⁊ fisilium ex eo nepotem pat̾ emanripaũ¬
it. filius solus ueniet ad bonorum. possd̃m

Expanded text:
scripti heredes adierint hereditatem, sua culpaeum praetor tuetur, ut bonorum possessionem accipiat unde liberi. nam et patronum pti, unde legitimi uocantur, non solet tueri praetor aduersus scriptos heredes. 3 Ulpianus lsi certum sit tabulas non extare septem testiurentium, nisi si adoptiui fuerint: hi enim et liberorum nomen amittunt post emancipationem. sed si naturales emancipati et adoptati iterum emancipati sint, habent ius um. Si quis ex his, quibus bonorum possessionem praetor pollicetur, in potestate parentis, de cuius bonis agitur, cum is moritur, non fuerit, ei liberisque, quos in eiusdem familia habebit, si ad eos hereditas suo nomine pertinebit neque nominatim exheredes scripti erunt, bonorum possessio eius partis datur, quae ad eum pertineret, si in potestate permansisset, ita, ut ex ea parte, hisque dumtaxat bona sua conferat. Sed et si filium et nepotem ex eo pater emancipauerit, filius solus ueniet ad bonorum possessionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ad bonorum possõm nõ inuitantur. qr ad
ad optioĩs uira dissoluta sunt emancipati¬
one. ¶ Siquis fllium suum emancipatũ
in locum ne potis ad optauit. ⁊emancipaũ
cum hr̃et in potestate nepotem exco. Quesi¬
Dtum ẽ apd̾ marcellum. an ad optio rescis¬
sa impediat nepotem. S cum soleat emã¬

Expanded text:
ad bonorum possessionem non inuitantur, quia ad bonorum possessionem non inuitantur, quia adoptionis iura dissoluta sunt emancipatione. Si quis filium suum emancipatum in locum nepotis adoptauit et emancipauit, cum haberet et nepotem ex eo, quaesitum est apud Marcellum, an adoptio rescissa impediat nepotem. sed cum soleat ema
Abbreviated transcription (Latin):
locutus ẽ debonorum possõne eius ꝗ
testatus ẽ. transitam fecit ad intestato
it gradus uarios. pͥmum lib̾orum socłm legi¬
timorum. t̾cium cognatorum dem̃ uiriet᷑
uxoris. ¶Ita autem ab intestato pot̾ cõ¬
repudiataẽ bonorum po. dicendum erit
ab intestato bonorum possõm. iam inciꝑ
Cum enimquis repudiauit bo .p. pet̾e nõ¬
testato posse petimcipiat.S ⁊ si excarboni¬
ano edicto bonoꝵ po. data sit. magisẽ ut di¬
cẽmus debeamus ab intestato nicħominu
posse repeti. Ut enim suoloco ostendimus
nõ impeclit bonorum possõm edita lẽ car¬
bomana bonorum possõ. ¶Rectẽ autẽ
p̃tor alibis initium fecit ab intestato suc¬
cessõib. ut sicuti cc̃ tab. ip̃is defert. ita ⁊ab
intestato ipõs uocet libos autemacciꝑe de¬
bemus quos ad ccͣ̃tab̾. bonorum possõnem
admittendos dm̃s tam naturales quã ad¬
optiuos. S adoptiuos hactenus admitim
si funt inpotestate. Cet̾m si sui uiris fuint

Expanded text:
ocutus est de bonorum possessione eius qui testatus est, transitum fecit ad intestatos,  gradus varios, primum liberorum, secundum legitimorum, tertium cognatorum, deinde viri et uxoris. Ita autem ab intestato potest corepudiata est bonorum possessio, dicendum erit ab intestato bonorum possessionem iam incipere: cum enim is qui repudiauit petere botestato posse peti incipiat. Sed et si ex Carboniano edicto bonorum possessio data sit, magis est, ut dicere debeamus ab intest‹at›o nihilo minus posse peti: ut enim suo loco ostendimus, non impedit bonorum possessionem edictalem Carboniana bonorum possessio. Recte autem praetor a liberis initium fecit ab intestato successionis, ut, sicuti contra tabulas ipsis defert, ita et ab intestato ipsos uocet. Liberos autem accipere debemus quos ad contra tabulas bonorum possessionem admittendos diximus, tam naturales quam adoptiuos. sed adoptiuos hactenus admittimus, si fuerint in potestate: ceterum si sui iuris fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
institutus non bãt uoluntatem. ui qr inci¬
se sunt tabule. uł qi cancelate. uł quia a¬
la ratione uoluntatem testator mutauit.
uoluitq intestato decet̾ẽ. dicendum ẽ ab ĩte¬
stato rem habituros eos qui bonorum poᷤ¬
sõm acceꝑunt. ¶ Siemancipatus filus
exħrs fuĩt. Is autem qui in potestate su¬
a fuat pret̾uus. emancipatum petentẽ
abintestato bonorum possõm. unde lib̾i

Expanded text:
uoluntatem, uel quia incisae sunt tabulae uel quia cancellatae uel quia alia ratione uoluntatem testator mutauit uoluitque intestato decedere, dicendum est ab intestato rem habituros eos, qui bonorum possessionem acceperunt. Si emancipatus filius exheres fuerit, is autem qui in potestate fuerat praeteritus, emancipatum petentem ab in
Abbreviated transcription (Latin):
rn uoꝵ. qualitatẽ. aniecte fec̃ ⁊̃ puto ⁊̃ qui¬
adẽẽ. debr. ut testam̃tũ fiat. alt̾ius reicã fort
trogatos. ad testã dũ nõ eẽ idõeos placet qd̾ sic
accipiẽdũ e. utlicet ad aliãrẽ sĩtrogati łcol¬
ecti. sitñ añtestimomũ cerciorẽt᷑. ad testa¬
mtũ seẽẽ adibitos. pꝰse eos testimorim̃ suũ
portet. ẽ aũt imno ꝯtextu nullũ actũ aliemiꝰ

Expanded text:
rum qualitatem, an recte fecerit? et puto etiam quaadesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati vel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum portet. est autem uno contextu nullum actum alienum
Abbreviated transcription (Latin):
iurandum defret. Iurare aut̃ iurtã quã
uxor cogitur. pateraũt amouentis uirare
nõ cogitur. cũm miqum sit. cde alieno facto
auum iurire. Is ergo cogitur iutire qui al¬
mouisse dicitur. ⁊ id circo nec hr̃s ciusqui
que ue amouisse dicitur. iurare cogetur.¬
¶ Siquis dctatum sibii nirandum referre
uolu̾it. non iudetur prctor ꝑmasisse

Expanded text:
iurandum defert. Iurare autem tam vir quam iurandum defert. Iurare autem tam vir quam uxor cogetur. Pater autem amoventis inon cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse dicitur. et idcirco nec heres eius, qui quaeue amouisse dicetur, iurare cogetur.Si quis delatum sibi iusiurandum referre uelit, non uidetur praetor permisisse
Abbreviated transcription (Latin):
accõne cas consequi poterit. Aristo⁊ condi¬
ci ci posserecte putat. quia ex in iustacã
apud cam c̾c̃tꝰꝘ simõtuo iuro amoueit
non facit furtum quia rebñtarie nõdũ
possesse nonfit᷑ furtum. Iaqp autͣ uendica¬
ri upreeꝵ poterunt. aut̃ hr̃itatis petitio
ip̃. ¶ulier bẽbit rerum amotaruma¬
ccõne aduers uirum ⁊ conpensare pot̃ mu¬
uer cũ accõne qua maritus agereuult
aut satis dotis ficretdictum nõ eẽt actiimi¬
ri. rerum amotarum nĩchil ominus agi
potest. Nami com dos nulla sit. eadem accõ
aetur. ¶Sab̃. aitᷤ. si mulier res quas aoͦ¬
uerit. non redꝯat. exstimari deb̾e. quantũ
litem uir iuraset
suo precio res suas uendere.
Marcellus scribit siuie uir uxoremsi.¬
ue uxor uirum domo expulit. ⁊resamo¬
uerit. rerum amotarum temͣ. ¶Qrerũ
amotarum instituit accõnẽ. siuelitma¬
gis iusuirandum deferre. cogitur adue¬
sarius iurare nichil diuorcu causa a mot᷑
eẽ. dumprius decalum niauiret. qui ius¬

Expanded text:
actione eas consequi poterit.Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent.Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut uindicari poterunt aut in hereditatis peti.Mulier habebit rerum amotarum actionem aduersus uirum et compensare potest mulier cum actione, qua maritus agere uultaut satis doti fieret, dictum non esset actum iri rerum amotarum, nihilo minus agi potest: nam et cum dos nulla sit, eadem actio d‹a›tur.Sabinus ait, si mulier res quas amouerit non reddat, aestimari debere quanti in litem uir iurassetsuo pretio res suas uendere torum scribit, sive vir uxorem sive uxor virum domo expulit et res amoverunt, rerum amotarum teneri. Qui rerum amotarum instituit actionem si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui ius
Abbreviated transcription (Latin):
res diuortii aausa amõtas finti agere nõ¬
Etem cumitrum amotarum eciam inui¬
rum aaur iudicium si fuius .ẜ. maritus
sit. utrum depeculio. an in ipĩm accõdaĩ.
debeat᷑. eadem rxpetemus que defiliaf.
diximus ¶Si post diuõcium maritus de¬
cesserit hẽs eĩ rerum amotoꝵ iudicio ut
pot̃. ¶Item hẽs mulicris ex hac causa te

Expanded text:
res diuortii causa amotas furti agere ntem cum rerum amotarum etiam in uirum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias diximus. Si post diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest. Item heres mulieris ex hac cau
Abbreviated transcription (Latin):
as: sinon infraucẽ sit factum id: liberare
auł .i. Debitor subpignore creditorẽ
heredem instuuit. eumq rogauit restitu:¬
ere herecditatem filie suc .i. testatoriscum a¬
nolet adireut suspectam: ooactus uissu p̃¬
toris adit. instiuit. cumemptorem pigris
non inueniret. desid̾abat remittisibi iure
hereditatis consusa obligatio ẽ. uideamus
aut ne ⁊pignuf liberatum sit. sublata na¬
ꝙ heres rem siue nõ possidet. iudeamus de
effecturei ⁊ si possidet: nulla accõne afidei¬
cõmissario conueniri pot̾. neq pignor¬
atitia. qm̃ hereditaria est accõ neq fideic̃o¬
missum quasiminus restuaũt. recte pete
ris nomine competit. ⁊ solutum non repe¬
tetur remanet gͦ ꝓpt̾ pignus naturalis:
obligatio. In reautem integra nõ pura

Expanded text:
as, si non in fraudem id factum sit, liberareas, si non in fraudem id factum sit, liberareum. Debitor sub pignore creditorem heredem instituit eumque rogauit restituere hereditatem filiae suae, id est testatoris: cum nollet adire ut suspectam, coactus iussu praetoris adit et restituit: cum emptorem pignoris non inueniret, desiderabat pehereditatis confusa obligatio est: videamus autem, ne et pignus liberatum sit sublata naque heres rem siue non possidet, uideamus de effectu rei. et si possidet, nulla actione a fideicommissario conueniri potest, neque pigneraticia, quoniam hereditaria est actio, neque fideicommissum, quasi minus restituerit, recte peteoris nomine competit et solutum non repetetur. remanet ergo propter pignus naturalis obligatio. in re autem integra non puta
Abbreviated transcription (Latin):
nec fetͣus pecorum qui summissigregẽ
retinent. ¶Ante cdiem fideicõmissi ce¬
dentem fructus. ⁊ usure quas debitores he¬
reditariicuni postea.⁊cessiss dios solu̾̃.
Item mercedos p̃dioꝵ ab herede ꝑcepte por¬
tiomquadrantis imputabuntur. Cum
autem post mortem suam rogatus heredi¬
tatem restituere. res hereditarias distrałx
non cogatur heres. sortium que de p̾tus eaꝵ
redigi potuerint usure ꝓpt̾usum medii ip̃us
⁊. ꝓꝓcepte non uidebuntur. Demq nec ꝑi¬
culum mancipiorum aut urbanoꝵ p̃di¬
orum pr̃are cogiur. s nichilominus usliᷤ
⁊ casũs eoꝵ quadrantem quoq deminint:
¶Quod exhereditate sua suꝑ fuisset quicũ
moreretur restituere rogatus fructus super¬
fluos restituere non uidetur rog̾atusscum
ea ũba quidem diminutionem hereditatiᷤ
admittunt. Fructuum autem additam̃¬
tum non ꝑcipiant. ¶heros eius qui bõꝵ
suꝑsiuum post mortem suam restiture fi¬
erat rogatus pignori ros hereditarias dat¬

Expanded text:
nec fetus pecorum, qui summissi gregem retinent. Ante diem fideicommissi cedentem fructus et usurae, quas debitores hereditarii cum postea accesset dies soluerunt, item mercedes praediorum a‹b› herede perceptae portioni quadrantis imputabuntur. Cum autem post mortem suam rogatus hereditatem restituere res hereditarias distrahere non cogatur heres, sortium, quae de pretiis earum redigi potuerunt, usurae propter usum medii temporis perceptae non uidebuntur: denique nec periculum mancipiorum aut urbanorum praediorum praestare cogitur: sed nihilo minus usus et casus eorum quadrantem quoque deminuit. Quod ex hereditate superfuisset, cum mor‹e›retur, restituere rogatus fructus superfluos restituere non uidetur rogatus, cum ea uerba deminutionem quidem hereditatis admitt‹a›nt, fructu‹u›m autem additamentum non recipiant. Heres eius, qui bonorum superfluum post mortem suam restituere fuerat rogatus, pignori res hereditarias dat
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus ad ebitore exegent. Idem¬
q est ⁊ si pupillus non exegent.
s solum modolitem sit ꝯtestatus¬
ir¶ Potest heres dãpnari ut ad c̃tũ
sitps non petat adebitore si si nͣnur¬
bio nec uberar eum intra id ip̃s co¬
ͦ gitur: si debitor decesserit ab herede eiꝰ
imtra id tp̃s peti non poter̃t. Illud
iudenlum est an eius tpĩs intra qͦu
petere heres uetitus sit xus uras.
tpenas petere possit. ⁊priscus nera¬
u cuis existimabant ꝯmittere eum si¬
transit s nichil uiuo lucio tino adp̾
lum quotiens enĩ coher ꝑsone id
ꝙͦ legatur ueluti ꝑsona ł ẜuitus ad
herecem eiusnon transit si non co
in rem sint coliata ꝓ eoesse quas
heres ab eodebitore heredeq eius.
reliquian reodat non editis rõm¬
b̃ ¶Si heres necitus sit agere
cum eosq negocia defimcti gessu¬
non uidetur obligatio ei p̃legata
que do lo rexfraude eius ꝗ nego¬
tia gessent ꝯmissa sit ut cestator
uideatur id sensisse. Ideo siheres

Expanded text:
pupillus a debitore exegerit. Idemque est et si pupillus non exegerit, sed solummodo litem sit contestatus Potest heres damnari, ut ad certum tempus non petat a debitore: sed sine dubio nec liberare eum intra id tempus debebit, et, si debitor decintra id tempus peti non poterit.Illud uidendum est, an eius temporis, intra quod petere heres uetitus sit, uel usuras uel poenas petere possit. et Priscus Neratius existimabat committere eum transit, si nihil uiuo Lucio Titio aduesum: quotiens enim cohaeret personae id quod legatur, ueluti personalis seruitus, ad heredem eius non transit, si non coonis in rem sint collata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius reliquum reddat non editis rationibus.Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gessenon uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo vel ex fraude eius qui negotia gesserit commissa sit, et testator id videtur sensisse. ideo si heres
Abbreviated transcription (Latin):
Idem uił scripsit. nchilominus esse
ferantur. ⁊ ix. liberabitur. Sisi du¬
ob heredib instinitis alterum ex
his dãpnauerat creditori soluere ua¬
l logatum ꝑꝑ coheredem eumꝙ exte¬
statõ acturum ut creditor soluat᷑.¬
Liberatio aut̃ oebiton legata. ita dem̃
effectuni ht̃ si non fuent adebitore

Expanded text:
igesimo tertio nihilo minus esse ferantur, in decem liberabitur.Sed si duobus heredibus institutis alterum ex his damnauerit creditori soluere, ualet legatum propter coheredem eumque ex testamento acturum, ut creditori soluatur.Liberatio autem debitori legata ita demum effectum habet, si non fuerit e
Abbreviated transcription (Latin):
lia nisimanifestum eric. decote quoq ie¬
sticuenda testatorem sensisse. atq si sensis¬
sit eum hoc fuerit approlutum ira etiam
cius quoq petitionem fore stñ minus in
quamitare que falcidie noiẽ remanerti
foret qm inquantitare dotis. ¶ Nogatꝰ
herecutatem resticuere septitio. Questiũ¬
fundos quosde fũtus pignori acceperat
uendidir. ⁊ꝓptẽa pignoratitio iudicio ade¬
birore conuentus dicessit herede relictosẽ¬
pno. ⁊ iuditio nondum finico restituit

Expanded text:
lias, nisi manifestum esset de dote quoque relias, nisi manifestum esset de dote quoque restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rogatus hereditatem restituere Septicio, cum erfundos, quos defunctus pignori acceperat, uendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conuentus decessit herede relicto Sempronio et iudicio nondum finito restituit
Abbreviated transcription (Latin):
b herẽub instuuus in quibꝰ: liłexis trib
ex dodrante eiusdem fundos ꝑceptionem
cetlit.⁊ ab his petiir neeos alienarent et
ur qui uira supass solidos eosdem fũtos
obtineret deinde uini exlibertis his oetali¬
cii ficeicomisie utiquicquid ad eumex
hereclitare bonisue ꝑuenisset deducto ꝓ ea
purte here. alieno.⁊ legaus sibi .xx. aure¬
is restituat ticio. Quesitumẽ. anetiam pi¬
rem t̾ciam fundorum p̃legatoꝵ cumqͦli¬
bernis idem detucere deberet.R. ẜeaque p¬
pou̾entur non dełe resticuere p̃ceptionem.
cum ip̃e cestator et legata excipẽ uoluisset.
Maritus uxore instituta herede ex parte ter¬
cia. ⁊ plurib ei fideicõmissis datis datisdo¬
tem quoq p̃legauit: hisu̾b̾. Scie uxorim¬
misit. ut partem hereniratis. ⁊ quecum¬
cu eulegass post mortem suam titio filiocõ¬
mum restitueret: Quesitum ẽ an sũmam
quoq dotis inter ceren logata ex cã fideiẽ¬
miss i fuo suorestitueredereat.R. nõ a

Expanded text:
us institutis, in quibus et libertis tribus ex dodrante, eisdem fundos per praeceptionem dedit et ab his petit, ne eos alienarent et ut, qui vita superasset, solidos eosdem fundos optineret: deinde unius ex his libertis Otacilii fidei commisit, uti quidquid ad eum ex hereditate bonisve pervenisset, deducto pro ea parte aere alieno et legatis et sibi viginti aureis restituat Titio: quaesitum est, an etiam partes tertias fundorum, praelegatorum cum conlibertis eidem, deducere deberet. ponerentur non debere restituere praeceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset. Maritus uxore instituta herede ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori ms fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam Titio filio communi restitueret. quaesitum est, an summam quoque dotis inter cetera legata ex causa fideicommissi filio s
Abbreviated transcription (Latin):
satis detur. ⁊ nisi satis dabiturmposses¬
sionem suandorum legatorum causa
mutitur. Siam hec quoꝙ mutitur p̃¬
tor ꝑinde salua eẽ uult: atꝙy ea que uirr
cuuili debentur. Iõ anstom plae.
siue ius aliqd̾̃ relictumẽ. ¶diuus qͦꝙ
pius rescripsit. quouens euidens recẽ.
ut certum sit nullo mõ ficei cõmissoloc̃
eẽ ꝑquam iniquumeẽ suꝑuãeua cau̾¬
none onerari heredem.

Expanded text:
 nisi satisdabitur, in possessione‹m› legatorum seruandorum causa mittitur: nam haec quoque praetor per‹in›de salua esse uult atque ea quae iure ciuil‹i› debentur. idem Aristo‹n›i placet.siue ius aliquod relictum est.Diuus quoque Pius rescripsit, quotiens euidens res e‹s›t, ut certum sit nullo modo fideicommisso locum esse, perquam iniquum esse superuacua cautione onerari heredem.
Abbreviated transcription (Latin):
manunusit. sinc dubio miscuisse pat̾tie: :÷
hetlitati uidebitur ¶adnebatur filius a
patre de castrẽsi petulio ẜuos cõtusse. eos¬
q apatre manumitt̾e rogatus c̾et. cũh̾e¬
c̃et abco institutus. quereratur sise absti¬
nuisĩ patna ħeclitate eoꝵq manurissis¬

Expanded text:
manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati uidebitur.Proponebatur filius a patre de castrensi peculio seruos comparasse eosque a patre manumittere rogatus, cum heres esset ab eo institutus: quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate eosq
Abbreviated transcription (Latin):
abstmunsser. de mn̾ ei aliquis res extitiss.
ñ eẽ cũ cõpellẽclũ creditorib pat̃nis respõd̾e
nisi substitutus ei fu f. Inclinat crũ in ħutꝰ pͥn
tet substitutũ ⁊ pat̾s onera subiturũ. que
stĩa a marcello recte notata ẽ. Inpugnat eñi
utilitatẽ pupilli. qui ip̃e saltẽ põt habe suc¬
cessorẽ. Metuctũ hotioꝵ patris timidius
testato possitebit Reditatẽ. ⁊ quidͣ mnpune
nec enĩuidetur uoluisse fraudare elictum
qui sibi ꝓspicit nehonerib patͥs pupilli
ħeditasmplicaretur. s quod infr̾e scͥpscit.
credo ita intellige̾tiũ  siñ inpub̾is frat̾ fixꝰ¬
cessarius ħes existet. ¶ Si ĩ inocictate
quã uiuo patre inchoauãt filius poit
miortẽ patris ꝑseuerauerit. uił recte distĩ¬
guit int̾ eẽ. utrũ rẽ ceptã sub patre ꝑfcc̾¬
annou  inchoauit. Nã siquid nouũ ĩ
societate inchoauit. n̾uid̾i miscuise hecu¬
tati patris scͥpscit. ¶ siẜuũ pat̾nĩ filius

Expanded text:
abstinuisset, deinde ei aliquis heres exstitisset, non esse eum compellendum creditoribus paternis respondere, nisi substitutus ei fuit: inclinat enim in hoc, ut putet substitutum etiam patris onera subiturum. quae sententia a Marcello recte notata est: impugnat enim utilitatem pupilli, qui ipse saltem potest habere successorem: metu enim onerum patris timidius testato possidebit hereditatem et quidem impune: nec enim uidetur uoluisse fraudare edictum, qui sibi prospicit, ne oneribus patris pupilli hereditas implicaretur. sed quod in fratre scripsit, credo ita intellegendum, si non impuberis frater fucessarius heres existet. Si in societat‹e›, quam uiuo patre inchoauerat, filius post mortem patris perseuerauerit, Iulianus recte distinguit interesse, utrum rem coeptam sub patre an nouam inchoauit: nam si quid nouum in societat‹e› inchoauit, non uideri miscuisse hereditati patris scripsit.Si seruum paternum filius