comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes emittũt qui explorẽt hostiũ con¬
silia simul et ad mare ꝓgressi e naui-¬
bus exeũtes arceant. hi dũ sero nim¬
is ad ĩpediendũ iam egressos ꝑgerẽt
ĩ equitatũ scipioĩs inciderũt cõmis¬
so p̃lio. uictoria romanoꝵ fuit. ĩ eo
cõgressu hanno ꝗdã nobilis cartha¬
ginẽsiũ adolescens equitũ p̃fectꝰ occi¬
ditur. hũc successũ quasi futurorũ
arrã tenẽs scipio et litoreis ꝑuasta¬
tis agris iamq urbe una hostium
capta et in ea ocromilibꝰ hõiu. lõge
lateq metũ sparserat. eosq cũ preda
multiplici ibidẽ ĩuenta ne grauaret
ex̾citũ ĩ siciliã remiserat¶ hec agenti
Scipioni ꝑ opoͣtune massinissa suꝑue¬
nit. quẽ ĩ pͥmoͬdio maxĩe gerendaꝵ
reꝵ ⁊ dux ipse romanꝰ et uniu̾sus
ex̾citꝰ iocũdissime uidit. eoq magis
ꝙ ĩ oĩ penoꝵ equitatu sẽꝑ orassinis¬
sam audendi pͥncipẽ ⁊ belloꝵ caput

Expanded text:
uites emittunt qui explorent hostium conuites emittunt qui explorent hostium concilia simul et ad mare progressi e navibus exeuntes arceant. 13 Hi dum sero nimis ad impediendum iam egressos pergerent, in equitatum Scipionis inciderunt; commisso prelio, victoria Romanorum fuit. In eo congressu Hanno quidam nobilis Carthaginensium adolescens, equitum prefectus, occiditur. 14 Hunc successum quasi futurorum arram tenens Scipio, et litoreis pervastatis agris iamque urbe una hostium capta et in ea octo milibus hominum, longe lateque metum sparserat; eosque cum preda multiplici ibidem inventa, ne gravaret exercitum, in Siciliam remiserat. 15 Hec agenti Scipioni peroportune Massinissa supervenit. Quem in primordio maxime gerendarum rerum et dux ipse romanus et universus exercitus iocundissime vidit, eoque magis quod in omni Penorum equitatu semper Massinissam audendi principem et bellorum caput
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ. hanibal et mago eĩ fratres
ĩ italia diuisis ex̾citibꝰ pugnabãt. Re¬
liqui fere oẽs aut capti pͥdẽ aur occisi
erant. hũc ip̃m hasdrubalẽ quẽ unũ
ad defensionẽ patͥe fata seruabant. et¬
si claꝵ ducẽ crederẽt ab eodẽ tñ scipi-¬
one uictũ ĩ hispania fugatũq memi¬
nerant. Sic cũta uoluentibꝰ p̃sidii in
armis paꝵ spei ꝓxime minimũ resta¬
bat. tota deniq spes salutis ĩ eo ma-¬
xime u̾tebat᷑ ut hanibal omisso bel¬
lo italico ĩ africã remearet. ⁊ hic ꝗdẽ
carthaginis statꝰ erat. Scipio mox
ut terrã attigit. nõ ꝓcul a litore sta¬
tioĩbꝰ militũ dispositis ꝑ hostiles agroᷤᷤ
quosdã populatores effudent. Car¬
thaginẽses uͦ cũ diem pͥmũ et noctẽ
ĩsequentẽ pauidi obsessoꝵ ĩ morem
inter custodias ac uigilias cõsũpsis¬
sent secũdo die residentibꝰ parũꝑ e
tanta fluctuatione aĩs qngentos eq¬

Expanded text:
neminem; Hanibal et Mago enim fratres neminem; Hanibal et Mago enim fratres in Italia divisis exercitibus pugnabant, reliqui fere omnes aut capti pridem aut occisi erant. Hunc ipsum Hasdrubalem, quem unum ad defensionem patrie fata servabant, etsi clarum ducem crederent, ab eodem tamen Scipione victum in Hispania fugatumque meminerant. 11 Sic cunta volventibus presidii in armis parum, spei proxime minimum restabat, tota denique spes salutis eo maxime vertebatur, ut Hanibal omisso bello italico in Africam remearet. Et hic quidem Carthaginis status erat. 12 Scipio mox ut terram attigit, non procul a litore stationibus militum dispositis, per hostiles agros quosdam populatores effuderat. Carthaginenses vero, cum diem primum et noctem insequentem pavidi obsessorum in morem inter custodias ac vigilias consumpsissent, secundo die, residentibus parumper e tanta fluctuatione animis, quingentos eq
Abbreviated transcription (Latin):
tur. statiões quoq disponerẽt᷑ et aͣma.¬
toꝵ uigilũ ꝑ muros excubie. nõ aliter
ꝙͣ si eodẽ tẽporis momẽto a nauibꝰ ĩ ip¬
sas arces eẽt ĩpetũ facturꝰ. expimento
nẽpe cõptũ est repentinis et ĩpuisis ca-¬
sibus consternari maxime aĩos moͬta¬
liu. atꝗ carthaginẽsibꝰ noua et ĩsue¬
ta oĩa. qui quotidie ꝓsperos de italia
rumores acciꝑe ĩ consuetudinẽ addr¬
xerant. u̾sã subito fortunã atq ĩtra
suos fines bellũ et letos nũtios para¬
ri de se hostibꝰ ꝓuidebant: quiq per
annos iam curit ꝗnquagĩta romano¬
rũ ĩ africa nͥ tumultuaria arma non
uiderant. nũc castra aꝑtisq aciem
cãpis et classem punicis ĩ festã fre¬
mentẽq litoribꝰ et quẽ p̃ oĩbꝰ metue¬
bant scipionẽ ducẽ añ oculos cerne¬
bant. cui quẽ ex oĩbꝰ suis ducibꝰ obice.¬
rent p̃t̾ hasdrubalẽ gisgoĩs habebãt

Expanded text:
tur, stationes quoque disponerentur et armatur, stationes quoque disponerentur et armatorum vigilum per muros excubie, non aliter quam si eodem temporis momento a navibus in ipsas arces esset impetum facturus. 9 Experimento nempe compertum est repentinis et improvisis casibus consternari maxime animos mortalium; atque Carthaginensibus nova et insueta omnia: qui quotidie prosperos de Italia rumores accipere in consuetudinem adduxerant, versam subito fortunam atque intra suos fines bellum et letos nuntios parari de se hostibus providebant; quique per annos iam circiter quinquaginta Romanorum in Africa nisi tumultuaria arma non viderant, nunc castra apertisque aciem campis et classem punicis infestam frementemque litoribus et, quem pre omnibus metuebant, Scipionem ducem ante oculos cernebant. 10 Cui quem ex omnibus suis ducibus obicerent preter Hasdrubalem Gisgonis habebant
Abbreviated transcription (Latin):
de cecidisset turbatis oĩbꝰ fedũq om¬
en horrentibꝰ ip̃e ut erat ĩuicti ⁊ n¬
chil oĩno metuentis aĩ s oĩa ĩpartez
optimã detorquẽtis/. lete u̾sus ad suos
audite ait o milites affricã opp̃ssi. Sic
egressus ĩ terrã cũ ex̾citu hauddubie
ingenti ꝙͣꝙͣ de numero sit scͥptoribus
indecisa lis. ꝓximis ĩ collibꝰ castra po¬
suit. qui cũ pͥus anthei regna dicerẽt᷑
ꝙ trux ibi regnass atq occubiuiss an¬
theus opp̃ssus ab hercule ex tũc nouũ
aliud nom̃ et clariꝰ nacti castra corne¬
lia dicti sunt.pͥmo statĩ scipioĩs ad.¬
uentu africa tota contremuit hominũ
et petoꝵ fuga ex agris ĩ urbes pleno
se se agmune recipientiũ. uicinis ciui¬
tatibꝰ p̃cipueq carthagini tm̃ trepida¬
tioĩs atq tumultuũ attulit ut ad ar¬
ma subito subito cõclamatũ fuerit et
porte urbis lĩphatico pauore clauderẽ¬

Expanded text:
ce cecidisset, turbatis omnibus fedumque omce cecidisset, turbatis omnibus fedumque omen horrentibus, ipse ut erat invicti et nichil omnino metuentis animi sed omnia in partem optimam detorquentis, lete versus ad suos: ‘Audite,’ ait ‘o milites, Africam oppressi’. 7 Sic egressus in terram cum exercitu hauddubie ingenti, quanquam de numero sit scriptoribus indecisa lis, proximis in collibus castra posuit, qui cum prius Anthei regna dicerentur, quod trux ibi regnasset atque occubuisset Antheus oppressus ab Hercule, ex tunc novum aliud nomen et clarius nacti Castra Cornelia dicti sunt. 8 Primo statim Scipionis adventu Africa tota contremuit; hominum et pecorum fuga ex agris in urbes se se pleno agmine recipientium vicinis civitatibus precipueque Carthagini tantum trepidationis atque tumultuum attulit, ut ad arma subito conclamatum fuerit, et porte urbis limphatico pavore clauderen
Abbreviated transcription (Latin):
in alto fuit. die aũt postero ĩ cõspectu
africe stetit. haud ꝓcul a m̾curii qd̾ uo¬
cant ꝓmõtoriũ. qd̾ ꝓspiciens scipio
ut sibi sueq rei publice felicit̾ africã
cerneret p̃catꝰ flecti cursũ ĩꝑat.⁊ cõ¬
modiorẽ aliũ descensũ peti. Int̾q cu
cadẽtibꝰ uentis surgens pͥmũ nebula
noxq deinde suꝑueniens cõspectũ lito¬
ris abstulissent iactis anchoris illa
quoq nox ĩ fluctibꝰ acta est. die tãdẽ
tertio cũ discusis late nebulis cũta ciͣ¬
cũ litora patescerent mõtis qui pxi¬
mior extabat nom̃ scipio q̃siuit. re-¬
sponsũq fuit pulcrũ ꝓmõtoriũ uoca¬
ri. pulcri eĩ nom̃ apd̾ liuiũ est. apud
alios candidũ ꝓmõtoriũ ĩuenio. quo¬
cũq aũt nã uicina sũt noĩa uocatũ
audierit u̾sis eo cõfestĩ ꝓris. illic et
loci situ ⁊ noĩs omine delectatꝰ appli-¬
cuit. cũq ĩ ip̃o nauis exitu offenso pe¬

Expanded text:
in alto fuit; die autem postero in conspectu in alto fuit; die autem postero in conspectu Africe stetit, haud procul a Mercurii quod vocant promontorium. Quod prospiciens Scipio, ut sibi sueque reipublice feliciter Africam cerneret precatus, flecti cursum imperat et commodiorem alium descensum peti. 5 Inter que, cum cadentibus ventis surgens primum nebula noxque deinde superveniens conspectum litoris abstulissent, iactis anchoris illa quoque nox in fluctibus acta est; die tandem tertio, cum discussis late nebulis cunta circum litora patescerent, montis qui proximior extabat nomen Scipio quesivit, responsumque fuit Pulcrum promontorium vocari. Pulcri enim nomen apud Livium est, apud alios Candidum promontorium invenio. 6 Quocunque autem – nam vicina sunt nomina – vocatum audierit, versis eo confestim proris, illic et loci situ et nominis omine delectatus applicuit; cumque in ipso navis exitu offenso pe
Abbreviated transcription (Latin):
et inter tot tantasq difficultates reꝵ
ingens uniꝰ iuuenis ac speciosa fiducia.
rara quoq et ĩsignis uirtꝰ ac gloria⁊ at¬
q ad eu diẽ ĩ cõcussa felicitas. deq his
oriens spes ciuũ metꝰq hostiũ gẽtiũ¬
q oĩu opinio. his fame stimulis cõci¬
te urbes totis cũ populis quãto nũꝙͣ
alias studio cõuenerant. oẽs p̃terea ⁊¬
iussu ducis cũtis ex naualibꝰ cõtracte
tã onerarie ꝙͣ rostrate naues pars ad
spectaculũ pars ad obsequiũ ꝓficiscẽtis
exͥcitꝰ ut uix turbis litora uix classibꝰ
maria uix uocibꝰ aer celũq sufficeret.
tanta eĩ alacritate discessũ est eoq mi¬
litũ ardore ut nõ ad ambiguũ bellũ
ire s ad certa uictorie p̃mia uiderẽt᷑.
Inde igꝰ ut ferme oẽs greti latiniq sũt
auctores trñquillo ut ceciliꝰ solus ait
ꝓcelloso mari ⁊ ingentibꝰ celi pelagiq
ꝑiculis ꝓfecta classis diẽ unũ noctẽq

Expanded text:
et inter tot tantasque difficultates rerum et inter tot tantasque difficultates rerum ingens unius iuvenis ac speciosa fiducia, rara quoque et insignis virtus ac gloria, atque ad eum diem inconcussa felicitas, deque his oriens spes civium metusque hostium gentiumque omnium opinio. 3 His fame stimulis excite urbes totis cum populis quanto nunquam alias studio convenerant; omnes preterea iussu ducis cuntis ex navalibus contracte tam onerarie quam rostrate naves, pars ad spectaculum pars ad obsequium proficiscentis exercitus, ut vix turbis litora vix classibus maria vix vocibus aer celumque sufficeret; tanta enim alacritate discessum est eoque militum ardore, ut non ad ambiguum bellum ire sed ad certa victorie premia viderentur. 4 Inde igitur ut ferme omnes greci latinique sunt auctores tranquillo, ut Cecilius solus ait procelloso mari et ingentibus celi pelagique periculis profecta classis diem unum noctemque
Abbreviated transcription (Latin):
ta qnq dieꝵ cibariis ĩ naues ĩpositis fu-¬
nẽ soluit a lilibeo pactis ex more sacris
et ĩuocato celitũ fauore dignis moibꝰ
dei uniꝰ auxilio. soluit aũt nõ habitato¬
ribꝰ loci tm̃ s legioĩbꝰ que ad tutellã ĩsule
restabant et legatioĩb̾ cũtis e sicilia us¬
q ad litus maris cũ marco põponio p̃¬
tore ꝓseq̃ntibꝰ. ad hec ĩ extimabili ꝓrsus
oĩs generis hominũ freq̃ntia ad ĩsigne
spectaculũ cõfluente. nũꝙͣ alias aut il¬
lo aut pͥore bello punico par cõcũsus
fuerat. neq id aut ducũ numerꝰ facie¬
bat aut nauiu aut militũ multitudo.
nẽpe ꝓ uno qui nũc ibat duce duo cõ¬
sules ierant pͥore bello. duoq exͥcitꝰ cõ¬
sulares et longe numerosior classis. s
alie quedã erant cause piculi magni¬
tudo uł p̃teriti uł instantis tot accepte
clades totiẽs ad extrema puentũ. ad¬
huc p̃sens hostis ĩ italia et quĩtũdeci¬
mũ iã ꝑ annũ ĩminẽs ce̾iucibꝰ hanibal.

Expanded text:
ta quinque dierum cibariis in naves impositis funem solvit a Lilibeo, peractis ex more sacris et invocato celitum favore, dignis moribus dei unius auxilio. Solvit autem non habitatoribus foci tantum sed legionibus, que ad tutelam insule restabant, et legationibus cuntis a Sicilia usque ad litus maris cum Marco Pomponio pretore prosequentibus, ad hec inextimabili prorsus omnis generis hominum frequentia ad insigne spectaculum confluente. 2 Nunquam alias aut illo aut priore bello punico par concursus fuerat; neque id aut ducum numerus faciebat aut navium aut militum multitudo – nempe pro uno qui nunc ibat duce duo consules ierant priore bello duoque exercitus consulares et longe numerosior classis –, sed alie quedam erant cause: periculi magnitudo vel preferiti vel instantis, tot accepte clades, totiens ad extrema perventum, adhuc presens hostis in Italia et quintum decimum iam per annum imminens cervicibus Hanibal,
Abbreviated transcription (Latin):
uiri fortes ꝑitiq militie seruili habitu
transmitti. nũc hi nũc his redeũtibꝰ
alii quo scil et statꝰ hostiũ et castro¬
rũ situs pluriũ oculis subiectꝰ notior
eẽt ĩ tempore dũq legati studiose ꝓ.¬
trahunt sermonẽ. atq ut fit u̾ba ex
u̾bis eliciũt. illi ꝑ castroꝵ ambitũ si-¬
mulata leuitate discurrere hac uagã.¬
tes ⁊ illac atq ubiq singula excõmo¬
do contemplantes. inuenio apud nõ¬
nullos auttores duxisse eos aliquãdo
etiã inquietũ equũ quẽ de industria
solutũ et castͥs errantẽ dũ sequũtur
oĩa liberius ꝑspexisse nullo nedũ ꝓ¬
hibente s ne suspicante quidẽ. quis
castroꝵ introitꝰ quis exitꝰ qui uigilũ
qui militũ mores/ quid int̾ regẽ et
hasdrubalẽ int̾stitii eẽt qd̾ agende¬

Expanded text:
viri fortes peritique militie servili habitu viri fortes peritique militie servili habitu transmitti, nunc hi nunc his redeuntibus alii, quo scilicet et status hostium et castrorum situs plurium oculis subiectus notior esset in tempore; dumque legati studiose protrahunt sermonem atque ut fit verba ex verbis eliciunt, illi per castrorum ambitum simulata levitate discurrere hac vagantes et illac atque ubique singula ex commodo contemplantes. 10 Invenio apud nonnullos auctores duxisse eos aliquando etiam inquietum equum, quem de industria solutum et castris errantem dum sequuntur, omnia liberius perspexisse nullo nedum prohibente sed ne auspicante quidem: quis castrorum introitus quis exitus, qui vigilum qui militum mores, quid inter regem et Hasdrubalem interstitii e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pace dimitterent se seq̃strũ potĩ ꝙͣ du
rante bello uł romaĩs auxilio futuꝵ uł
carthaginẽsibus defutuꝵ offerebat. qd̾¬
set. nõ tã pacem ꝙͣ uictoriã meditãtis us¬
q adeo ut sermoni regio pͥmũ aures ⁊¬
ux p̃beret indignãs ꝙ de sua requisitꝰ
de aliena pace tractaret. postea tñ attẽ.¬
tius secũ ip̃e recogitans ĩtellexit felicit̾
rem gerendi oblatã sibi his uerbis occa¬
sionẽ. Iam uͦ ⁊ hiems abierat et bella
redierant. Iam utice obsidio repetita
iamq ibi oĩa ĩtentissime gerebant᷑. iã
uiciniora castris romanis castra hosti¬
u erant. ut nõ nͥ septẽ milia passuu
interẽẽnt. nec iam ampliꝰ instãtis ho.¬
ra ccͣtamĩs trahi posse uidebat᷑. p̃bere
aũt scipio aures u̾bis quibꝰ c̾te aĩum
nõ p̃bebat/. ⁊ conditiões a rege delatas
nõ respuere / ꝓq hac re ire nũtii ac re¬
dire. Multi quoq cũ legatis ad regem

Expanded text:
in pace dimitterent, se sequestrum potius quam in pace dimitterent, se sequestrum potius quam rante bello vel Romanis auxilio futurum vel Carthaginensibus defuturum offerebat. set non tam pacem quam victoriam meditantis, usque adeo ut sermoni regio primum aures vix preberet, indignans quod de sua requisitus de aliena pace tractaret, postea tamen attentius secum ipse recogitans intellexit feliciter rem gerendi oblatam sibi his verbis occasionem. 8 Iam vero et hiems abierat et bella redierant, iam Utice obsidio repetita iamque ibi omnia intentissime gerebantur, iam viciniora castris romanis castra hostium erant, ut nonnisi septem milia passuum interessent, nec iam amplius instantis hora certaminis trahi posse videbatur. 9 Prebere autem Scipio aurem verbis, quibus certe animum non prebebat, et conditiones a rege delatas non respuere, proque hac re ire nuntii ac redire, multi quoque cum legatis ad regem
Abbreviated transcription (Latin):
tendebãt. illiꝰ nutũ obseruabant: non
alit̾ de africa soliciti suspensiq aĩs roma
gebat. qui p̃cipue ĩ his locis ĩq huiꝰ uiri
maĩbꝰ u̾tebat᷑. hinc ip̃a uiri ueneratio
ĩ quẽ sic res publica oĩs incubuerat cui
cũ pͥus ĩ annũ ut mos fuit nũc nõ tp̃ris
s belli spatio ut ĩ finẽ scil a senatu ꝓro-¬
gatũ erat ĩꝑiũ. Int̾ multas quidẽ et ua-¬
rias curas que ꝑ hiemẽ totã aui scipi¬
onis ex̾cuerãt fuit illa nõ ultima ut si¬
quo modo fieri poss abruptã siphacis
amicitiã repararet. ipsu ergo ⁊ secũ ⁊
cũ suis cõtracte cõfiacteq amicitie clã ꝑ
nũtios admonebat. si qua forte uerecũ¬
dia si qua memoria tanti amici eousq
uolubilẽ aĩu inclinaret ut uoluptatib̾
satiato tandẽ iam libidine porior fides eẽt.
ille aũt eque int̾ penos romanos q cõcor¬
die ut utriq suã ĩpatͥa redeũtes alienã

Expanded text:
tendebant, illius nutum observabant, non tendebant, illius nutum observabant, non aliter de Africa soliciti suspensique animis rogebat, qui precipue in his locis inque viri huius manibus vertebatur, hinc ipsa viri veneratio, in quem sic respublica omnis incubuerat, cui, cum prius in annum ut mos fuit, nunc non temporis sed belli spatio, usque in finem scilicet, a senatu prorogatum erat imperium. 5 Inter multas quidem et varias curas, que per hiemem totam animum Scipionis exercuerant, fuit illa non ultima ut, siquo modo fieri posset, abruptam Siphacis amicitiam repararet. Ipsum ergo et secum et cum suis contracte confracteque simul amicitie clam per nuntios admonebat, siqua forte verecundia, siqua memoria tanti amici eousque volubilem animum inclinaret ut voluptatibus satiato tandem iam libidine potior fides esset. 6 Ille autem eque inter Penos Romanosque concordie, ut utrique suam in patriam redeuntes alienam
Abbreviated transcription (Latin):
castris duob̾ haud multũ ab ĩuicẽ distã¬
tibus ĩ locis castrametati sunt. et siue
hoꝵ aduẽtu siue hiemis uicinitate effec¬
tũ est ut dux romanꝰ obsidionẽ ualide
urbis intermitteret.: tutoq ĩ colle lito.¬
reo ferme undiq mari cincto sic castra
disponeret ut tuta simul in statiõe et
classis et exͥcitꝰ hibernarent. Illic sane
nõ segnis s oꝑosa ac solicita hiems acta.
nullus dies otiosus trãsiit. nichil unꝙͣ
de ardentissima ducis ĩtentiõe remissu.
arma et equi ⁊naues et õe opꝰ bellicuz
sũma uigilantia curabãt᷑. ad hec p̃t̾ ua¬
ria et opimã africe p̃dã frumẽtũ uesti-¬
menta cibi militares et õe genꝰ cõmea¬
tuũ e sicilia/ Sardimaq et hispania
totoq ut sic dixerĩ orbe cõuehebantur.
consules p̃toresq romani/ ⁊ qui ĩ italia
et qui ĩ prouĩciis erant pene suoꝵ obliti
muneꝵ unũ aĩs u̾si oes ĩ scipiõe illi ĩ¬

Expanded text:
castris duobus haud multum ab invicem distancastris duobus haud multum ab invicem distantibus in locis castrametati sunt; et sive horum adventu sive hiemis vicinitate effectum est ut dux romanus obsidionem valide urbis intermitteret, tutoque in colle litoreo ferme undique mari cincto sic castra disponeret, ut tuta simul in statione et classis et exercitus hibernarent. Illic sane non segnis sed operosa ac solicita hiems acta: nullus dies otiosus transiit, nichil unquam de ardentissima ducis intentione remissum, arma et equi et naves et omne opus bellicum summa vigilantia curabantur. 3 Ad hec, preter variam et opimam Africe predam, frumentum vestimenta cibi militares et omne genus commeatuum e Sicilia Sardiniaque et Hispania totoque ut sic dixerim orbe convehebantur; cons erant, pene quorum obliti munerum, unum animis versi omnes in Scipionem, illi in
Abbreviated transcription (Latin):
uertit᷑. ⁊ forteita accidit ut eo ip̃o die
quo pugnatũ erat naues ille que cũ pͥo¬
re p̃da in siciliã ierant redirent. cõme¬
atũ ex̾citui ferenteᷤ : et qiͣ p̃sagiente̾ ad
setũdã se p̃dã festinare. Illas cũ uicto re¬
diẽs ĩueniss scipio rursus hostiũ re¬
fertas exuuiis ĩ siciliã remittit. Ipse
oĩbus aliis curis liber/ ĩp̃sens ad utica
oppugnãdã sũmis uiribus totaq mẽte
conu̾tit᷑. si cepta succederẽt idoneã bello
sedẽ habiturꝰ.iam tormẽta et machi¬
nas erexerat positis iam supͣ uicinu
collẽ castris. ⁊ in circuitu classe diffusa
litoree urbis undiq pulsabat obsidio. t
Iam hasdrubal exactissimo dilectu tria
equitũ triginta peditũ milia armauerat.
nec scipionitñ appĩquare ẽ ausus añꝙͣ
Si phax accederet. z amet ille cũ ꝗnqua¬
ginta peditũ decẽ milibꝰ equitũ aderat.
et uͦ tũc cõiũctis uiribꝰ carthagine digreᷤᷤ¬
si uticã petũt. Ibi nõ procul a romanis

Expanded text:
. 29 Et forte ita accidit ut eo ipso die quo pugnatum erat naves ire, que cum priore preda in Siciliam ierant, redirent commeatum exercitui ferentes et quasi presagientes ad secundam se predam festinare. Illas cum victor rediens invenisset Scipio, rursus hostium refertas exuviis in Siciliam remittit. 30 Ipse, omnibus aliis curis liber in presens, ad Uticam oppugnandam summis viribus totaque mente convertitur, si cepta succederent ydoneam bello sedem habiturus. Iam tormenta et machinas erexerat; positis iam supra vicinum collem castris et in circuitu classe diffusa, litoree urbis muros undique pulsabat obsidio. 6 1 Iam Hasdrubal exactissimo dilectu tria equitum triginta peditum milia armaverat, nec Scipioni tamen appropinquare est ausus antequam Siphax accederet. Iam et ille cum quinquaginta peditum decem milibus equitum aderat; enimvero tunc coniunctis viribus Carthagine digressi Uticam petunt. 2 Ibi non procul a romanis
Abbreviated transcription (Latin):
ualde und̾ hec illi cũ uiroꝵ optimo fa¬
miliaritas his moribꝰ quos odisse quis
mediocrit̾ bonꝰ poss. nisi ꝙ aĩs alta uol¬
uentibꝰ sepe ĩcuriositas et cõtẽptꝰ est ui¬
liũ: ut qui maxima strenue admini¬
strent facile fallant᷑ in minimis. c̾te
pleminiꝰ hic digresso duce cõfestĩ ĩ õe
genꝰ sceleꝵ ꝓlapsus ita se gessit nec solꝰ
ip̃e s tͥbuni et milites sic certatĩ et ĩ ci

Expanded text:
valde unde hec illi cum virorum optimo favalde unde hec illi cum virorum optimo familiaritas his moribus, quos odisse quivis mediocriter bonus posset, nisi quod animis alta volventibus sepe incuriositas et contemptus est vilium, ut qui maxima strenue administrent facile fallantur in minimis. 82 Certe Pleminius hic, digresso duce, confestim in omne genus scelerum prolapsus ita se gessit, nec solus ipse sed tribuni et milites sic cert
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ suos ciues ĩ cõmodis affecerat. sic ro¬
manis p̃sertĩ arbitris p̃mio dignos et ho¬
natũ mittere legatos sup publicis eoꝵ re¬
bus ⁊ fortune uiteq modũ quẽ ille decer¬
neret habituris. qualecũq tñ hauddubie
meliorẽ sub offensis romaĩs ꝙͣ sub p̃latis
carthaginẽ sibus habuissẽt. ip̃e nich nisi
africã suspirans ne qua eũ netessitas ĩ ita¬
lia detineret ꝙͣ pͥmũ cũ eo quẽ aduexe¬
rat exͥcitu messanã repetit. p̃sidio ac tͥ¬
bunis militũ locris quo ad eã urbẽ capi-¬
endã paulo añ p̃missi erant ad eñdẽ tu¬
endã nũc dimissis sub pleminio legato.
deus bone ꝙͣtũ sepe maximoꝵ quoq ho-¬
minũ iudicia exorbitãt ac fallũt᷑: ꝑdi¬
tissima belua. ⁊ qua nulla ferotior fĩgi
potest auaricie ac uoraginis ĩ explete
intolerande suꝑbie ĩhumane ire. et si
moꝵ similitudo amicitias parit mirũ

Expanded text:
apud suos cives incommodis affecerat, sic Roapud suos cives incommodis affecerat, sic Romanis presertim arbitris premio dignos et honatum mittere legatos super publicis eorum rebus et fortune viteque modum quem ille decerneret habituris – qualemcunque tamen hauddubie meliorem sub offensis Romanis, quam sub prelatis Carthaginensibus habuissent –, ipse nichil nisi Africam suspirans, nequa eum necessitas in Italia detineret, quam primum cum eo quem advexerat exercitu Messanam repetit, presidio ac tribunis militum Locris, quo ad eam urbem capiendam paulo ante premissi erant, ad eandem tuendam nunc dimissis sub Pleminio legato Deus bone, quantum sepe maximorum quoque hominum iudicia exorbitant ac falluntur!, perditissima belua et qua nulla ferocior fingi potest: avaritie ac voraginis inexplete, intolerande superbie, inhumane ire; et, si morum similitudo amicitias parit, mirum
Abbreviated transcription (Latin):
mũ hanibal ubi ad eẽ consulem ĩtellexit
omissa spe et recupande urbis et arcis
retinende se ĩ castra recipiens manda
sublatis castris abscessit. siue ille p̃senti¬
am tanti hostis nõ ferens siue ut urba¬
niꝰ tãto de duce suspicer retentiuulne¬
re se p̃lio iudicans ĩ habilem siue ita for¬
sitã dispensãte fortuna ut cũ supp̃me ui¬
res utͥusq partis unũ ĩ locũ cõuenissent
tãtũq generosi sanguinis tot ꝑ annoᷤᷤ in
italie cãpis et hispanie fluxiss aliquid
fundendũ ĩ africa suꝑeẽt. Scipio hani¬
balem abiisse ut uidit simul aitẽ ab ho¬
ste desertã incensãq nichil iam sibi nego¬
tii locris eẽ considerans cõuocatis pͥmu¬
÷ ciuibꝰ atq oĩbꝰ increpitis de solis defectio¬
nis autoribꝰ suppliciũ sũpsisse cõtẽtꝰ bona
eoꝵ ad illos transtulit quos susperta ẽga
populũ romanũ fides ut exilio et młtis

Expanded text:
mum Hanibal, ubi adesse consulem intellexit, mum Hanibal, ubi adesse consulem intellexit, omissa spe et recuperande urbis et arcis retinende, se in castra recipiens mandavsublatis castris abscessit, sive ille presentiam tanti hostis non ferens, sive, ut urbanius tanto de duce suspicer, recenti vulnere se prelio iudicans inhabilem, sive ita forsitan dispensante fortuna ut, cum supreme vires utriusque partis unum in locum convenissent tantumque generosi sanguinis tot per annos in Italie campis et Hispanie fluxisset, aliquid fundendum in Africa superesset. 80 Scipio Hanibalem abiisse ut vidit simul arcem ab hoste desertam incensamque, nichil iam sibi negotii Locris esse considerans, convocatis primum civibus atque omnibus increpitis, de solis defectionis auctoribus supplicium sumpsisse contentus, bona eorum ad illos transtulit quos spectata erga populum romanum fides, ut exilio et multis
Abbreviated transcription (Latin):
serat cui receptꝰ haud sane facilis eẽt. an¬
ticipandũ ratꝰ a messana quo ut uicinior
rebus foret iam añ ꝓcesserat secũdo illiꝰ
ꝓcellosi maris estu cõmissa pͥus fratͥ pro¬
iuncia funẽ soluit. lociosq ꝑueniens
depositis ĩ terrã siuis oĩbꝰ urbem ip̃a ante
finẽ lucis ĩtrauit. hanibal dũ rei nescius
dato siuis qui ĩ arce erant signo ĩ choãdi
certaminis. ut aĩs oĩu eo conu̾sis ip̃e ad¬
uersã partẽ ĩ defense urbis ĩ uaderet / ui¬
surꝰ unde id oportunꝰ inciꝑet muris ob¬
equitans sagitta ietꝰ retrocessit. et extra
teli iactũ castra posuit. inde iteꝵ ad oppu¬
gnandũ muros dũ se hanibal accingit
pugna itidem intra urbẽ a penis custodi¬
bus arcis ĩcepta et iam scalis ad muros
admotis aꝑta repentino ĩpetu ianua e¬
rupentibꝰ romanis ducenti penoꝵ pͥmi
obuii cesi sunt. quo spectaculo ꝑmot̾ꝰ pri¬

Expanded text:
serat, cui receptus haud sane facilis esset, anserat, cui receptus haud sane facilis esset, anticipandum ratus, a Messana, quo ut vicinior rebus foret iam ante processerat, secundo illius procellosi maris estu, commissa prius fratri provincia, funem solvit, Locrosque perveniens, depositis in terram suis omnibus, urbem ipsam ante finem lucis intravit. 77 Hanibal rei nescius, dato suis qui in arce erant signo inchoandi certaminis ut, animis omnium eo conversis, ipse adversam partem indefense urbis invaderet, visurus unde id oportunius inciperet muris obequitans, sagitta ictus retrocessit et extra teli iactum castra posuit. 78 Inde iterum ad oppugnandum muros dum se Hanibal accingit, pugna itidem intra urbem a Penis custodibus arcis incepta et iam scalis ad muros admotis, aperta repentino impetu ianua erumpentibus Romanis, ducenti Penorum primi obvii cesi sunt. Quo spectaculo permotus pri
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ omissa defensione confugere ĩ arcem
alterã coegiss. Sic ꝓmissa romanis aire
tradita altera uͦ ab hostibꝰ retenta/ ĩ du¬
bio nũc maxime res pendebant. hinc at¬
q hinc cõmunitis arcibꝰ atq urbe ĩ medio
otiosa. ĩ qua crebris potiꝰ ꝙͣ magnis ĩsultibꝰ
int̾ partes sepe pugnatũ erat. ciuibꝰ ali¬
quãdiu neutrã ĩ partẽ inclinãtibꝰ s cõsilii
egenis atq attonitis ad euentũ fortune
cuiꝰ fierent p̃da uictoris expectãtibꝰ. pote¬
rantq romani ĩ discͥmen ĩcidere cũ p̃ẜtĩ
qui tũc ĩ brutiis ad famã rei excitꝰ hanibal
ꝓpĩquaret nͥ ciuitas ip̃a sceleꝵ memoͣ et
penoꝵ ĩiuriis fatigata setũq p̃terita cu
futuris conferens ad romanos tandẽ sũp¬
to consilio rediiss. tota quidẽ p̃t̾ arcẽ illa
quã adhuc peni habebant. Sed et scipio ⁊
audito reꝵ apud locros statu et haniba¬¬
lis aduentu metuensq p̃sidio qd̾ illuc mi¬

Expanded text:
esse, omissa defensione confugere in arcem esse, omissa defensione confugere in arcem alteram coegisset. 74 Sic promissa Romanis arce tradita, altera vero ab hostibus retenta, in dubio nunc maxime res pendebant, hinc atque hinc communitis arcibus atque urbe in medio otiosa, in qua crebris potius quam magnis insultibus inter partes sepe pugnatum erat, civibus aliquandiu neutram in partem inclinantibus, sed consilii egenis atque attonitis ad eventum fortune, cuius fierent preda victoria expectantibus. 75 Poterantque Romani in disc Hanibal propinquaret, nisi civitas ipsa, scelerum memor et Penorum iniuriis fatigata secumque preterita cum futuris conferens, ad Romanos tandem sumpto consilio rediisset, tota quidem preter arcem illam quam adhuc Peni habebant. 76 Sed et Scipio, audito rerum apud Locros statu et Hanibalis adventu, metuensque presidio quod illuc mi
Abbreviated transcription (Latin):
litũ tͥbuni iussiq a regio triamilia aͣma¬
toꝵ ad agendã rem deducere dũ ducis ĩ¬
perio paruissent. locrosq cũ scalis noctẽ
media ꝑuenissent signo qd̾ cũ fabris cõue¬
nerãt ꝓcul edito illi ad ꝓmissa soliciti si¬
gnũ reddidere atq ita hinc scalis ab eisdẽ
ĩpigre p̃paratis ex muro demissis inde a¬
liis que aduecte erant ad mensurã artis
ip̃iꝰ ad muꝵ applicitis romanoꝵ multi in
artem recepti custodes quos ꝑ menia securoᷤᷤ
⁊ nichil minꝰ ꝙͣ talia somniantes alt̾ sopor
opp̃sserat aut p̃cipitant aut obtrũcant.
erat tñ res adhuc ambigui exitꝰ. excitatis
hostibꝰ admorientiũ eiulatꝰ atq undiq ad
arma clamantibꝰ. cũ romani illis cõpati
nũc etiã numero pauci ẽent nͥ clamor in-¬
gens int̾ tenebras eoꝵ oĩu qui extrarese¬
derant penos errore parit̾ ac terrore cir¬
cũ uentos credentesq iamoẽs intra muroᷤᷤ

Expanded text:
litum tribuni iussique a Regio tria milia armalitum tribuni iussique a Regio tria milia armatorum ad agendam rem deducere, dum ducis imperio paruissent Locrosque cum scalis nocte media pervenissent, signo quod cum fabris convenerant procul edito, illi ad promissa soliciti signum reddidere; atque ita, hinc scalis ab eisdem impigre preparatis ex muro demissis, inde aliis que advecte erant ad mensuram arcis ipsius ad murum applicitis, Romanorum multi in arcem recepti custodes, quos per menia securos et nichil minus quam talia somniantes altus sopor oppresserat, aut precipitant aut obtruncant. 73 Erat tamen res adhuc ambigui exitus, excitatis hostibus ad morientium eiulatus atque undique ad arma clamantibus, cum Romani illis comparati nunc etiam numero pauci essent, nisi clamor ingens inter tenebras eorum omnium qui extra resederant Penos, errore pariter ac terrore circumventos credentesque iam omnes intra muros
Abbreviated transcription (Latin):
gnarios fabros quosdã qui dũ ab excũsori¬
bus romanoꝵ cũ aliis dep̾hensi et ĩ capti¬
uitate regiũ deducti forte ab exulibꝰ locrẽ¬
siu qui patͥa pulsi ad romanos cõfugerãt
ibi de gentibus recogniti longũ cũ his ut
post longã fieri solet absentiã de ip̃iꝰ patͥe
statu singulisq de rebꝰ colloquiũ habuissẽt
inter multa ꝓmiserant se si domũ remit¬
terent᷑ arciũ dicte urbis due eĩ erãt al¬
terã ꝓdituros illã scilicet ĩ qua ⁊ morari
ẽẽnt soliti ⁊ oꝑari. ab his ergo qui ⁊ pa-¬
trie desiderio atq amore/ ⁊ adu̾se q̃ acce̾¬
sito olum hanibale eos urbe pepulerat fac¬
tionis odio tenebant᷑ redẽpti illico/ ⁊ remiᷤᷤ¬
si sunt. eoꝵq ꝓmissio sicut fidẽ repperit
sic et fidẽ p̾stitit. Si quidẽ re ut erat ab
ip̃is exulibꝰ siracusas ad scipione̾ plata ip¬
se rei aurẽ nõ negauit. missiq cũ eis mi¬

Expanded text:
gnarios fabros quosdam qui, dum ab excursorignarios fabros quosdam qui, dum ab excursoribus Romanorum cum aliis deprehensi et in captivitate Regium deducti, forte ab exulibus Locrensium qui patria pulsi ad Romanos confugerant ibi degentibus recogniti, longum cum his, ut post longam fieri solet absentiam, de ipsius patrie statu singulisque de rebus colloquium habuissent, inter multa promiserant se, si domum remitterentur, arcium dicte urbis due enim erant alteram prodituros, illam scilicet in qua et morari essent soliti et operari. 71 Ab his ergo, qui et patrie desiderio atque amore et adverse, que accersito olim Hanibale eos urbe pepulerat, factionis odio tenebantur, redempti illico et remissi sunt; eorumque promissio sicut fidem repperit, sic et fidem prestitit. 72 Siquidem, re ut erat ab ipsis exulibus Siracusas ad Scipionem perlata, ipse rei aurem non negavit; missique cum eis mi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ ex africa discederet. opinari eĩ se pu¬
nicã classem portu carthaginis iã digressã.
cũ qua solũ sine suo duce congredi eẽt am¬
biguũ. dimissorege lelius luce ꝓxima cõ-¬
silio paruit classe ab hippone regio solu¬
ta ĩ siciliã reu̾sus. et mandata ꝑtulit. et
uboꝵ stimulos addidit festinãti aio. Sci¬
pionẽ quidẽ tanti amici monitꝰ et q̃rele
tangebant. at ex̾citũ nichil magis ꝙͣ cõ.¬
specta plenis dũ ex nauibꝰ egerit᷑ p̃da ho¬
stilis accenderat: ut cõfestĩ trãsuehi optã¬
tibꝰ mora oĩs ĩuisa eẽt. atq ĩt̾ damnanu¬
meraret᷑. ad hunc modũ uarie quide
et ducis et militũ irritatis ad transitu
aĩs noua cura in t̾ueniens differre pa¬
rũꝑ qd̾ maxime cupiebant atq alio spec¬
tare cõpulit. locros urbem italam que ad
penos feruẽte illoꝵ ꝓsꝑitate defeterat ex ho¬
stibus retupandi subita spes affulsit. ꝑ li¬

Expanded text:
primum ex Africa discederet: opinari enim se puprimum ex Africa discederet: opinari enim se punicam classem portu Carthaginis iam digressam, cum qua solum sine suo duce congredi esset ambiguum. Dimisso rege, Lelius luce proxima consilio paruit; 69 classe ab Hippone Regio soluta in Siciliam reversus, et mandata pertulit et verborum stimulos addidit festinanti animo. Scipionem quidem tanti amici monitus et querele tangebant; at exercitum nichil magis quam conspecta, plenis dum ex navibus egeritur, preda hostilis accenderat, ut confestim transvehi optantibus mora omnis invisa esset atque inter damna numeraretur. 70 Ad hunc modum varie quidem et ducis et militum irritatis ad transitum animis, nova cura interveniens differre parumper quod maxime cupiebant atque alio spectare compulit. Locros urbem italam, que ad Penos fervente illorum prosperitate defecerat, ex hostibus recuperandi subita spes affulsit per li
Abbreviated transcription (Latin):
horrebant ab aggressu africe au̾terẽt ad
italie tutelã. Contra aũt massinissa cuiꝰ
desiderio oĩs celeritas tarda erat leliuiz
afris litoribꝰ uolitantẽ et ꝓxima populã¬
tem. cũ exiguo equitatu adiit belliq mo¬
ras ĩcrepuit territis ac turbatis hostibꝰ
instandũ nullũ fessis respirandi tp̃s re-¬
linquendũ. Carthagine terroꝵ plena
oĩa. Siphacẽ sus in p̃sens bellis ĩplici¬
tũ unde si emerserit fidũ nichil sperandũ
sit romanis. occupandũ itaq dũ net eis no¬
cere net ꝓdesse hostibꝰ possit. quid ig̾ cãe
ẽẽ cur nõ Scipio ipse cũ ex̾citu iam dudũ
in africã transierit: nodos oẽs abrũpat
ac ꝓperet. sese tẽpore plena et constãti fi.¬
de et ꝙͣuis regno exutũ nõ sꝑuendo tam̃
auxilio aduentuꝵ. nichil magnis pͥnci¬
piis cũtatiõe funestiꝰ. hec ad Scipionẽ siuis
uerbis ferri iubet. sibi uͦ cõsuluit ut ꝙͣ

Expanded text:
horrebant, ab aggressu Africe averterent ad horrebant, ab aggressu Africe averterent ad Italie tutelam. 67 Contra autem Massinissa, cuius desiderio omnis celeritas tarda erat, Lelium afris litoribus volitantem et proxima populantem cum exiguo equitatu adiit bellique moras increpuit: territis ac turbatis hostibus instandum, nullum fessis respirandi tempus relinquendum; Carthagine terrorum plena omnia; Siphacem suis in presens bellis implicitum, unde si emerserit fidum nichil sperandum sit, Romanis occupandum itaque dum nec eis nocere nec prodesse hostibus possit. Quid igitur cause esse cur non Scipio ipse cum exercitu iandudum in Africam transierit? Nodos omnes abrumpat ac properet se se in tempore; plena et constanti fide et quamvis regno exutum non spernendo tamen auxilio adventurum; nichil magnis principiis cuntatione funestius. 68 Hec ad Scipionem suis verbis ferri iubet, sibi vero consuluit ut quam
Abbreviated transcription (Latin):
africã p̃misso. ut uidelicer uno tẽpore
ꝑ se ipsu afflicte urbi sotie subueniret.
quãtũ ĩ p̃teritis prouidentie ius est. et ne
amplioribꝰ saltẽ uexaret᷑ iniuriis. ꝑ le-¬
gatũ uͦ quieti hostiũ ĩ sultaret. cuiꝰ ad a-¬
fricã appulsu tãtꝰ repente carthagini
penoꝵq urbibꝰ terror ĩiectꝰ est tantũq ⁊
meroris ex ĩsperata mutatione fortune ut
finitimos et longĩquos reges ac populos ad
amicitiã in eũdã seu firmandã nõiatĩ phili-¬
ppũ macedonie magnis ꝓmissis ac p̃cibꝰ
ĩuitarent qͦ in italiã aut ĩ siciliã trasiret.
quin et ĩꝑatoribꝰ suis ĩ terra italica bella
gerentibus auxilia peditũ atq equitu
elephantoꝵq et nauiu ac pecunie ma¬
gna transmitterent: nichil oĩno tãtis
motibꝰ intendentes aliud ꝙͣ ut undiq cõ¬
quisitis minis et uariareꝵ ostentata for-¬
midine scipionẽ quẽ ut fatale fulmen

Expanded text:
Africam premisso, ut videlicet uno tempore Africam premisso, ut videlicet uno tempore per se ipsum afflicte urbi sotie subveniret, quantum in preteritis providentie ius est, et ne amplioribus saltem vexaretur iniuriis, per legatum vero quieti hostium insultaret. 66 Cuius ad Africam appulsu tantus repente Carthagini Penorumque urbibus terror iniectus est tantumque meroris ex insperata mutatione fortune, ut finitimos et longinquos reges ac populos ad amicitiam ineundam seu firmandam, nominatim Philippum Macedonie magnis promissis ac precibus invitarent quo in Italiam aut in Siciliam transiret, quin et imperatoribus suis in terra italica bella gerentibus auxilia peditum atque equitum elephantorumque et navium ac pecunie magna transmitterent, nichil omnino tantis motibus intendentes aliud, quam ut undique conquisitis minis et varia rerum ostentata formidine Scipionem, quem ut fatale fulmen
Abbreviated transcription (Latin):
ire. tũ Scipio qñ palã mͥ loqueris ego
tibi uicariũ inquit dabo qui ꝓ te munꝰ
hoc subeat qd̾ cũ ille letꝰ amplecteretur
uni ex romanis ĩermibꝰ ĩ mediũ plato
arma et equũ tradit a dolescens siculus.
id exẽplũ setuti oẽs quibꝰ quies eẽt ca-¬
rior ꝙͣ gloria/ cũ bona gratia iubẽtis ⁊¬
exemptũ ĩiũcto labori equitẽ uidentes
cupide ac certatĩ eãdẽ conditionẽ detrec¬
tande militie susceꝑunt. sic nolentibus
et querulis remissa necessitas militãdi.
equi et arma uolentibus ⁊ grãs agẽtibꝰ
allati. qbꝰ armati trecenti illi iuuenes
ĩstructiq sunt. armoꝵq pitia et exͥcitio
firmandi exꝑtioribꝰ traditi et natura ad¬
iuta studio iuiros fortes ac strenuos et
illo ꝯ aliis multis bellis ĩpio utiles exti¬
tisse fama fuit.ꝑ hos dies nauibꝰ ad pa¬
noͣmũ hibernãtibꝰ scipio siracusas sese
contulit lelio cũ haud magna classe in

Expanded text:
ire’. Tum Scipio: ‘Quando palam michi loqueris, ego ire’. Tum Scipio: ‘Quando palam michi loqueris, ego tibi vicarium’ inquit ‘dabo, qui pro te munus hoc subeat’. Quod cum ille letus amplecteretur, uni ex Romanis inermibus in medium prolato arma et equum tradit adolescens siculus. Id exemplum secuti omnes quibus quies esset carior quam gloria, cum bona gratia iubentis exemptum iniuncto labori equitem videntes, cupide ac certatim eandem conditionem detrectande militie susceperunt. 64 Sic nolentibus et querulis remissa necessitas militandi, equi et arma volentibus et gratias agentibus ablati; quibus armati trecenti illi iuvenes instructique sunt, armorumque peritia et exercitio firmandi expertioribus traditi, et, natura adiuta studio, viros fortes ac strenuos et illo et aliis multis bellis imperio utiles extitisse fama fuit. 65 Per hos dies navibus ad Panormum hibernantibus, Scipio Siracusas se se contulit, Lelio cum haud magna classe in
Abbreviated transcription (Latin):
traiecturi ad certũ diẽ conuenirẽt. qd̾
p̃ceptũ cũ illi nõ sine merore et tacitis
querelis exeq̃rẽt᷑ p̃fixa dies aduenit. ⁊
Scipio eos ut iussi erãt cõuenisse ĩtuẽs
et iam ante p̾sagiens qd̾ erat ĩ uitoᷤ il¬
los ĩ longĩꝙͣ militiam ituros ꝓpĩquosq
⁊ affines eoꝵ haud sane letis oculis pro-¬
fectionẽ suoꝵ tã ambiguã uisuroᷤᷤ. sic
trãquilla eos fronte et mitibꝰ u̾bis alloꝗ¬
accepisse pinde dicite intrepidi absq ul-¬
lo metu offensiois mee dicite ĩꝙͣͣ dũ reme¬
dii tp̃s est ⁊ pͥusꝙͣ ĩ discͥminauentũ sit
quid cuiq est animi. Ad hec unꝰ ex eo
numero natura ꝓmptior fortasse quãdo
ait cũ bona uenia loꝗ sinis metũq tue
indignatioĩs oẽm p̃ripis ꝓ me ip̃e ꝓfiteor
malim equidẽ si mei fiat arbitrii mili.¬
tiã detrectare et int̾ netessarios meos
domi quietã ĩ pace uitã agere ꝙͣ ĩ bellũ

Expanded text:
traiecturi ad certum diem convenirent. Quod traiecturi ad certum diem convenirent. Quod preceptum cum illi non sine merore et tacitis querelis exequerentur, prefixa dies advenit. 62 Scipio eos ut iussi erant convenisse intuens et iam ante presagiens quod erat, invitos illos in longinquam militiam ituros propinquosque et affines eorum haud sane letis oculis profectionem suorum tam ambiguam visuros, sic tranquilla eos fronte et mitibus verbis alloquieccepisse; proinde dicite intrepidi absque ullo metu offensionis mee, dicite, inquam, dum remedii tempus est et priusquam in discrimina ventum sit, quid cuique est animi’. 63 Ad hec unus ex eo numero, natura promptior fortasse, ‘Quando’ ait ‘cum bona venia loqui sinis metumque tue indignationis omnem preripis, pro me ipse profiteor, malim equidem, si mei fiat arbitrii, militiam detrectare et inter necessarios meos domi quietam in pace vitam agere quam in bellum
Abbreviated transcription (Latin):
uerecũdia ĩ felicis pugne ituros ꝓmtius
in õe discͥmen cogitabat. nec parsuros
trẽdos existimãs singulos circũspexit ⁊¬
ut relictis ĩutilibꝰ et ĩ locũ eoꝵ subroga¬
tis aliis ex his quos ĩ insulã aduexerat
legioes duas expleret militũ canẽsium.
frant p̃terea circa latus consulis tretẽ¬
ti iuuenes romani oẽs ⁊ etate florẽtes
et uiribꝰ p̾stantes quibꝰ p̃t̾ arma ⁊ eqͦs
nil ad strenue rem gerẽdã deforet. hos
iampͥ̾dẽ scipio cõtẽplatꝰ fuerat uissuq
eiꝰ ĩ excitu otiosi u̾sabant᷑ cõsilioꝵ ducis
ignari et mirãtes quid ita ĩermes ar-¬
matis ĩmixti tenerent᷑. nec uꝰ arma et
equi quibꝰ instruerẽt᷑ in ꝓmptu erant.
nec fatigato erario atq exhausto faci-¬
lis cõquisitio. consilio ergo subueniẽs
egestati tretentis siculis iuuenibꝰ eꝗti¬
bus qui ex oĩbꝰ genere ac diuiciis p̃cipue
florebãt p̃cepit ut armati secũ ĩ africã

Expanded text:
verecundia infelicis pugne, ituros promptius verecundia infelicis pugne, ituros promptius in omne discrimen cogitabat nec parsuros ttendos existimans, singulos circumspexit ut, relictis inutilibus et in locum eorum subrogatis aliis ex his quos in insulam advexerat, legiones duas expleret militum cannensium. 60 Erant preterea circa latus consulis trecenti iuvenes romani, omnes et etate florentes et viribus prestantes quibusque preter arma et equos nil ad strenue rem gerendam deforet; hos iampridem Scipio contemplatus fuerat, iussuque eius in exercitu otiosi versabantur, consiliorum ducis ignari et mirantes quid ita inermes armatis immixti tenerentur; nec vero arma et equi quibus instruerentur in promptu erant, nec fatigato erario atque exhausto facilis conquisitio. 61 Consilio ergo subveniens egestati, trecentis siculis iuvenibus equitibus, qui ex omnibus genere ac divitiis precipue florebant, precipit ut armati secum in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
tus uouerat ꝑegit. moxq ĩ siciliã traie¬
cit. Eo ubi ꝑuentũ est õe illi ordinãdi
ex̾citꝰ atq itineris maturandi studium
fuit. et primũ quidẽ ad hoc aĩu ĩtendit
ut exꝑtos et multis stipendiis ꝓbatos
milites eligeret: maxime illos qui sub
marcello militauerãt ꝙ eos sub tali
duce cũ oĩs discipline militaris tum
expugnãdaꝵ urbiu arte doctissimos
speniret. quoꝵ opera nullic iam curis
mediocribus ĩhians se usuꝵ ĩ oppug¬
nanda carthagine ꝓuidebat animo.
Milites quoq ꝗ canensi suꝑfuerãt excidiͦ
auidos sub nouo duce ueterẽ ignomini¬
am purgare nequaꝙͣ spreuit: ꝙͣuis a
Senatu ducibꝰq aliis spretos et multa
notatos ĩfamia. Sciebat eĩ cdadẽ illam
nõ ignauia militũ acceptã s temerita¬
te consulis etsq et cãpestribꝰ p̃liis et si¬
milit̾ urbibꝰ inuadendis exꝑtos. longis¬
simaq militia duratos stimulãte ĩ suꝑ

Expanded text:
tus voverat, peregit; moxque in Siciliam traietus voverat, peregit; moxque in Siciliam traiecit. 57 Eo ubi perventum est, omne illi ordinandi exercitus atque itineris maturandi studium fuit; et primum quidem ad hoc animum intendit, ut expertos et multis stipendiis probatos milites eligeret, maximeque illos qui sub Marcello militaverant, quod eos sub tali duce cum omnis discipline militaris tum expugnandarum urbium arte doctissimos speraret, quorum opera, nullis iam curis mediocribus inhians, se usurum in oppugnanda Carthagine providebat animo. 58 Milites quoque qui cannensi superfuerant excidio, avidos sub novo duce veterem ignominiam purgare, nequaquam sprevit, quamvis a senatu ducibusque aliis spretos et multa notatos infamia. Sciebat enim cladem illam non ignavia militum acceptam sed temeritate consulis, eosque, et campestribus preliis et similiter urbibus invadendis expertos longissimaque militia duratos, stimulante insuper
Abbreviated transcription (Latin):
seuꝰ aliquãto faciliꝰ ĩ italia uinci hanibal
poss uinci tñ honestiꝰ in africa. et ma¬
gnificentiꝰ a se illũ ĩ africã trahi ꝙͣ se
ab illo ĩ italia detineri. nichil ũꝙͣ agẽtẽ
semꝑ pati ⁊ agentibꝰ obluctari miseꝵ
agendũ potiꝰ audendũq qͦ cepta dele¬
atur ĩfamia ne uulget᷑ in finẽ gentiũ¬
q et regũ mẽtibꝰ hereat fuisse cartha¬
ginensibꝰ unũ uiꝵ qui sit ausus quod
romanoꝵ ꝓceꝵ nullus auderet. deĩq
nõ uictorie tm̃ s et fame studio ĩ afri¬
cã trãseundũ.his atq aliis obtinuit
ad extremũ scipio ut liceret ei qd̾ expe.¬
diens reͥ publice uidicass. tũc etrurie
atq umbrie populis et ĩ bellũ ⁊ p̃cipue
ĩ nouã dassem ultro certatĩ auxilia of¬
ferẽtibus p̃bentibꝰq mira classis cele¬
ritate cõfecta est. interĩ etiã uͦ ludos
quos in hispania tẽpore militaris tuml.¬

Expanded text:
seu etiam aliquanto facilius in Italia vinci Hanibal seu etiam aliquanto facilius in Italia vinci Hanibal posset, vinci tamen honestius in Africa, et magnificentius a se illum in Africam trahi quam se ab illo in Italia detineri; nichil unquam agentem semper pati et agentibus obluctari miserum; agendum potius audendumque, quo cepta deleatur infamia, ne vulgetur in finem gentiumque et regum mentibus hereat fuisse Carthaginensibus unum virum, qui sit ausus quod romanorum procerum nullus auderet: denique non victorie tantum sed et fame studio in Africam transeundum. 56 His atque aliis obtinuit ad extremum Scipio ut liceret ei quod expediens reipublice iudicasset. Tunc Etrurie atque Umbrie populis et in bellum et precipue in novam classem ultro certatim auxilia offerentibus prebentibusque, mira classis celeritate confecta est. Interim vero ludos, quos in Hispania tempore militaris tumul