comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedib. popłos ur̃os t̾rasq recipite.
Cum hec diceret. increpatus ab eis
erroris sp̃s effugatur: & puella
sana una cum parentib suis ia¬
habitum destruerent. & eccłiam
confestim edificarent. Nec ad deli¬
berandũ spatio temporis eguerunt
quib fidem rerum fecerant᷑ Nori
uerba sed uirtiss. Sed hoc cum fu¬
isset alexandriȩ nuntiatũ: ueritꝰ
lucius ne forte etiam suoꝵ in eum
odia iusta consurgerent ꝰquia
aꝑte iam bellum non hominib
sed deo indiceret: occulte eos re¬
Uni hec in egypto geruntur.
une in aliis quidem locis ꝑ¬
lium popłoꝵ ÷. thome apostoli
reliquiis decorata. Ubi cumim
in campo habere conuenticulum.
tanta dicit᷑ iracundia accensus.
ut prefectum suũ pugno ꝑcute¬
ret : cur non fuissent inde
q̃q sicut iusserat decurbati. At
ille licet esset paganus. & iniuruꝰ
ab imꝑatore fuisset affectus: tam̃
consideratione humanitatis. alte¬
ra die ad uastandum popłm pro¬

Expanded text:
sedibus, populos vestros terrasque recipite. sedibus, populos vestros terrasque recipite. Cum haec diceret, increpatus ab eis erroris spiritus effugatur. Et puella sana una cum parentibus suis jahabitum destruerent, et Ecclesiam confestim aedificarent. Nec ad deliberandum spatio temporis eguerunt, quibus fidem rerum fecerant, non verba, sed virtus. Sed hoc cum fuisset Alexandriae nunciatum, veritus Lucius, ne forte etiam suorum in eum odia justa consurgerent, 274 qui aperte jam bellum non hominibus, sed Deo indiceret, occulte eos rehaec in Aegypto geruntur, ne in aliis quidem locis plium populorum est, Thomae Apostoli Reliquiis decorata. Ubi cum peiis ejectos in campo habere conventiculum, tanta dicitur iracundia accensus, ut praefectum suum pugno percuteret, cur non fuissent inde quoque, sicut jusserat, deturbati. At ille licet esset Paganus, et injuriis ab Imperatore fuisset affectus, tamen consideratione humanitatis, altera die ad vastandum populum pro
Abbreviated transcription (Latin):
absq consuecis actib uiuerenit.
Senes gͥ duob solis pedissequis
noctu ad insulam deducuntur.
In qua erat templũ qͦddam. sũ ma
ueneratione a loci incolis obser¬
uatũ. Cumq primũ nauicula
senum orã soli illiꝰ contigisiet :
ere subico sit edots templi illius
uirgo filia correpta sp̃u. cũ ingen¬
ti uociferatione & clamorib usq
ad celsi cdatis ꝑ medios agi popłos
cepit. & crebros ducens rotacus.
stridens huc acꝙ illuc rabida ora
uibrare. Qumq ad spectaculum
tam uigentis menstri. maxime
dum esfet sacerclocis filia: qui in
honore ꝓrecipuo apud illos erat.
popłi donuenissent. ꝑ auras eam
r aptani sequentes. ꝑueniunt usq
a nauiculam senum. Ibi uͦ ꝓiecta
coꝵ pedib & ꝓstrata. clamare cepit.
Quid uenistis huc o serui sũmi dei.
antiquis nos & ueternosis eu oluere.
domicilus: In hoc loco depulsi un¬
diq latebamis. Q uomͦ uos neqͥ qͣm
latere potiumus: Geclimꝰ antiquiᷤᷤ

Expanded text:
absque consuetis actibus viverent. absque consuetis actibus viverent. Senes noctu ad insulam deducuntur, in qua erat templum quoddam summa veneratione a loci incolis observatum. Cumque, primum navicula senum oram soli illius contigisset, ecce subito sacerdotis templi illius virgo filia correpta spiritu, cum ingenti vociferatione et clamoribus usque ad caelum datis, agi per medios populos coepit, et crebros ducens rotatus, stridens huc atque illuc rabida ora vibrare. Cumque ad spectaculum tam ingentis monstri, maxime quod esset sacerdotis filia qui in honore praecipuo apud illos erat populi convenissent, per auras eam raptam sequentes, perveniunt usque ad naviculam senum. Ibi vero projecta eorum pedibus et prostrata clamare coepit: Quid venistis huc, o servi Dei summi, antiquis nos et veternosis evolvere domiciliis? In hoc loco depulsi undique latebamus, quomodo vos nequaquam latere potuimus? Cedimus antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
lepsos illos ageret. quos a se cura¬
tos in eungeliis ingratos dñs
notat : cum omĩ domo sua re
Ideni ipss macharius leene spe¬
luncam habuit cellule sue mci¬
nam. & quadam dię catulos suoᷤᷤ
ance pedes point. At ille cum
incellecisset ꝑcecitate catuloꝵ
bestiam supylicare : rogauit
dnm ut eis redderet uiꝰsũ. Quo
recope matrem sequentes redȩ¬
¶ ad speluncam. & paulopͦt
bilninlatas psurimas ueti
muniss ꝓspscepta gr̃a ad senemꝰ
refert i ꝓsu oris euectas: & ante
fores eiis depositis abscedit. Uerũ
si singłoꝵ mirabilium gesta ꝓse¬
qui uelimus excludemur a ꝓposi¬
ta breuitate: maxime cum hec
mereantur. Sed in his omĩb luciꝰ
non erubuit. nec aliqđ reueren¬
die uirtutũ mirabilibus deculit.
iun immo iubet patres ipsos abla¬
tos a grege suo. immo clam raptoᷤᷤ
in insulam quandã egypti palu.¬
dium deportari: in qua cõꝑe¬
rat neminem prsus esse xp̃ianũ.
quo ꝑ hȩc uel absq solatiis. uel

Expanded text:
leprosos illos ageret, quos a se curaleprosos illos ageret, quos a se curatos in Evangeliis ingratos Dominus notat, cum omni domo sua regIdem ipse Macarius leenae speluncam habuit cellulae vicinam. Et quadam die catulos suos ante pedes ejus ponit. At ille cum intellexisset pro caecitate catulorum bestiam supplicare, rogavit Dominum ut eis redderet visum. Quo recepto, matrem sequentes redeunt ad speluncam. Et paulo post natas plurimas, velut munus pro suscepta gratia ad senem defert, morsu oris evectas, et ante fores ejus depositis, abscedit. Verum si singulorum mirabilium gesta prosequi velimus, excludimur a proposita brevitate, maxime cum haec mereantur. Sed in his omnibus Lucius non erubuit, nec aliquid reverentiae virtutum mirabilibus detulit; quinimo jubet patres ipsos ablatos a grege suo 273 imo clam raptos, in insulam quandam Aegypti paludium deportari, in qua compererat neminem prorsus esse Christianum, quo per hoc vel absque solatiis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequit᷑ surgẽ & sta in pedib tuiꝰ.
& redi ad domũ tuam: continuo
exurgens & exiliens benedicebat
dm̃. ostendens qͥa uere erat iri
cis deus. Ante aliquantulumu̾
temporis cecus quidam deducise.
rogauit adcellulam macharii.
qui trat in deserto itinere trilimꝰ
lirum. Quo postta quã cecus
sinacharium notperu domi.
Contristatus ualde. qul us
mitigare tristiciam poterat: sani¬
catis solatio carens. Tum il feruore
ad eos qui eum deduxerant. ap¬
plicate me ad illam̃ partem pa.¬
rietis. ubi cubare senior solet.
Ecum fuisset ad motus. parũ luci
aridi unde paries oblitus uideba¬
tur assumens: palmȩ suȩ super
posuit. Rogat etiam ut aquam
de puteo ex quo bibere solebat
haurirent. Quo humore resol¬
uens glebulam. eodemq luco
ocłos suos suꝑunguens. & la¬
uans de aquã quȩͦ hausta fue¬
rat. repente recepit uisum: ita
ut nullo indigens adminiculo
rediret ad sua. Sed ne secundũ

Expanded text:
persequitur, surge, et sta in pedibus tuis, persequitur, surge, et sta in pedibus tuis, et redi in domum tuam, continuo exsurgens et exiliens, benedicebat Deum, ostendens quia vere erat in eis Deus. Ante aliquantulum vero temporis caecus quidam rogabat deduci se ad cellulam Macarii, quae 272 erat in deserto, itinere trium dierum. Quo posteaquam caecus , Macarium non reperit domi. Contristatus valde, nullatenus mitigare moestitiam poterat, sanitatis solatio carens. Tum  Al. Cum ad eos qui deduxerant, applicate me ad illam partem parietis, ubi cubare senior solet. Et cum fuisset admotus, parum luti aridi, unde paries oblitus videbatur, assumens, palmae suae superposuit  Al. supposuit. Rogat etiam ut aquam de puteo, ex quo bibere solebat, haurirent. Quo humore resolvens glebulam, eodemque luto oculos suos superungens, et lavans de aqua, quae hausta fuerat, repente recepit visum, ita ut nullo indigens adminiculo rediret ad sua. Sed ne secundum
Abbreviated transcription (Latin):
manũ. Tribunos. ppositos. & belloꝵ
duces. tanquã aduersum barbaroᷤᷤ
pugnaturus elegit. Quicum ue¬
Nłssent: nouam belli speciem
uident. hostes suos gladiis obiec¬
tare ceriuces: & nichil aliud di¬
Macharius & ysidorus. Aliusq
macharius: atq heraclides & pam¬
bus anthonii discipłi. ꝑ ȩgẏptum
& maxime in nitrie deserti par¬
tib habitabant: turi qͥ consortiũ
uite & actuũ non cum cęteris mor¬
talib. s cum suꝑnis angłis habe¬
re credebantur. Que presenis
uidi loquor. & eoꝵ gesta refero.
quoꝵ in passionib socius esse pro¬
merui. Hi ducebant exercitum
dñi. non mortalib telis. sed fide
religionis armatum : exercitum
ꝑectarent interfectores suos : de¬
latus : ad eos homo olim mẽbris
om̃ib & p̃cipue pedib aridus
S ed cum abeis in nomine dñi oleo
fuisset punctus: stati confirmatȩ
sunt plante eius. & dicendib en
in nomine iħi xp̃i quem lucius

Expanded text:
manum: Tribunos, Praepositos, et bellorum manum: Tribunos, Praepositos, et bellorum duces, tanquam adversum Barbaros pugnaturus elegit. Qui cum venissent, novam belli speciem vident, hostes suos gladiis objectare cervices, et nihil aliud diMacarius et Isidorus, aliusque Macarius, atque Heraclides, et Pambus Antonii discipuli per Aegyptum, et maxime in Nitriae deserti partibus habebantur viri, qui consortium vitae et actuum, non cum caeteris mortalibus, sed cum supernis angelis habere credebantur. Quae praesens vidi loquor: et eorum gesta refero, quorum in passionibus socius esse promerui. Hi ducebant exercitum Domini, non mortalibus telis, sed fide religionis armatum, exercitum pectarent interfectores suos, delatus est ad eos homo olim membris omnibus, et praecipue pedibus, aridus. Sed cum ab eis in nomine Domini oleo fuisset petunctus, statim confirmatae sunt plantae ejus. Et dicentibus eis, in nomine Jesu Christi, quem Lucius
Abbreviated transcription (Latin):
multasꝙ patientiȩ maxime coro¬
nas quieuisset in pace: sciscitatus
de successore. petrũ tribulationũ
suarum participem & sociũ delegit.
Sed lucius arrianȩ partis ep̃s. con¬
tinuo tanquã ad ouem aduolat
lupus. S petrus qͥdem nauẽ ꝓtinꝰ
conscendens. ad urbem romam
ꝓfugit. Tucius uͦ tanquã mate.¬
ria sibi crudelitatis ablata. seui¬
or erga cȩteros efficiebat᷑. Q ita
ibat m sanguinem. ut ne speciẽ
quidem aliqm religionis serua.¬
re uderetur. Quiꝰ primo ingres¬
su. tanta & tam turpia in uirgi¬
nes et continentes eccłie gesta it:
quȩ nec in ꝑsecutionib gentiliũ
memorantur. Inde pꝰt fugas ciui¬
um & exilia. post cedes & torm̃ta
flãmasq quib innumeros confe
arma conuercit. Uastat heremũ.
& bella quiescentib indicit. Tria
milia simul & eo amplius uiros
ꝑ cotam heremum secreta &
solitaria habitatione dispsos. op.¬
pugnare pariter aggreditur:
Mittit armatam equitum & peditũ

Expanded text:
multasque patientiae coromultasque patientiae coronas quievisset in pace, sciscitatus de successore, Petrum tribulationum suarum participem et socium delegit. Sed Lucius Arianae partis Episcopus, continuo tanquam 270 ad ovem advolat lupus. Et Petrus quidem navem protinus conscendens, ad urbem Romam profugit. Lucius vero tanquam materia sibi crudelitatis oblata, saevior erga caeteros efficiebatur. Et ita ibat in sanguinem, ut ne speciem quidem aliquam religionis servare videretur, cujus primo ingressu tanta et tam turpia in virgines et continentes Ecclesiae gesta sunt, quae nec in persecutionibus Gentilium memorantur. Inde post fugas civium et exilia, post caedes et tormenta, flammasque quibus innumeros confecarma convertit. Vastat eremum, et bella quiescentibus indicit. Tria millia simul, aut eo amplius, viros per totam eremum secreta 271 et solitaria habitatione dispersos oppugnare pariter aggreditur. Mittit armatam equitum ac peditum
Abbreviated transcription (Latin):
tam ptim lȩta principia. mor
ĩmacuri cerrupit. Post octo et¬
enim sesortus sui: apudci¬
liciam diem obiit. Ii De ortu
ualentiniaNi & ualentis.
ost hunc ualentinianꝰ
imꝑiũ suscepit: qͥ ꝑ fide nr̃a
a iuliano militia fuerat expulsuᷤ.
Et compleuit in illo dñs quod
ꝓmisit. plus etiã quã centuplũ
in p̃senti scło resticuens ei. Nam
qͥa militiã ꝓxp̃o reliquerat: re
gni assumit frẽm ualentem: &
sibi quidem occiduas partes de¬
legit. illi autem orientales reliqͥt.
Sed ualens fauendo hereticis: abiit
egit in exiliũ. & prb̃ros & diaco.¬
nos. & monachos tatiano alexan¬
driȩ p̃sidente usq ad tormenta
deduxit. & ignib tradidit: mul¬
taq nefanda & crudelia iN
suꝑstite uelut diuina qua dam
uirtute ꝓhibitus. de bachareaus
in cȩctros: in illum nichil ausus:
triste cominittereii.
e dormidone athanasii. &t p¬
serutionib luci heretieiͥ.
bitꝰ ea tempestate cił audragesi¬
mo & serto sacerdotii sui
athanasnis post multos agones.

Expanded text:
t tam laeta principia mors immatura corrupit. Post octo etenim menses ortus sui apud Ciliciam diem obit. CAPUT II. De ortu Valentiniani et Valentis. Post hunc Valentinianus imperium suscepit, qui pro fide nostra a Juliano militia fuerat expulsus. Sed complevit in illo Dominus quod promisit, plus etiam quam centupla in praesenti seculo restituens ei. Nam quia militiam pro Christo reliquerat, recgni assumsit fratrem Valentem, et sibi quidem Occiduas partes delegit, illi autem Orientales reliquit. Sed Valens favendo haereticis, abiit egit in exilium, et Presbyteros, ac Diaconos, et Monachos Tatiano Alexandriae praesidente usque ad tormenta deduxit, et ignibus tradidit. Multaque nefanda et crudelia in superstite, velut divina quadam virtute prohibitus, cum debaccharetur in caeteros, in illum nihil ausus est triste committere.rmitione Athanasii, et persecutionibus Lucii haeretici. Igitur ea tempestate, cum quadragesimo et sexto anno sacerdotii sui Athanasius, post multos agones
Abbreviated transcription (Latin):
relaIxiliis. ac ee metal¬
lis emonachos iubet. Ipse
tamens ab hostib circumuentus
in presidio quo ex bello trepidu
confugerat. impietatis suȩ penas
igni exustus dedit: annis imperio
cum fr̃e primo. & post cum fr̃is
filiis quatuorclecim pariter ex¬
actis. Quȩ pugna initiũ mali
romano imperio tunc &e deincepᷤ
fuit. Igit᷑ gratianus cum fratre
aclmodum paruulo. post patrui
necem orientis qͦq suscepit ĩꝑiũ.
I s pietate & religione om̃s pene qͥ
ante se fuerant principes suꝑa¬
bat. Usii armoꝵ strenuus. uelox
corpore. & ingenio bonus erat.
Sed iuuenili exultatione plus fere
lȩtus quam sufficiebat: & plus ue¬
recundus quam rei publice int̾erat.

Expanded text:
re exiliis, ac de metallis resolvi monachos jubet. Ipse tamen ab hostibus circumventus in praedio, quo ex bello trepidus confugerat, impietatis suae poenas igni exustus dedit, annis in Imperio cum fratre primo, et post cum filiis fratris, quatuordecim pariter exactis. Quae pugna initium mali Romano Imperio tunc et deinceps fuit. Igitur Gratianus cum fratre admodum parvulo, post patrui necem Orientis quoque suscepit Imperium. Is pietate et religione omnes pene, qui ante fuerant principes, superabat. Usu armorum strenuus, velox corpore, et ingenio bonus erat, sed juvenili exultatione plus fere laetus, quam sufficiebat, et plus verecundus, quam Reipublicae intererat.
Abbreviated transcription (Latin):
regine frustrari uideret᷑: celsior
ei honor ꝓmittit᷑. si impleret iN¬
iuncta. Ille qui nobilior in fide esse
quam in honorib cuperet. quid
mͥ ait ꝓ impietatis mercede altio¬
rem ꝓmititis gradum: Hunc
iositi crem habn tolliti. tinta
michi conscientia fidei duret Abesa
Hec dicens ante. pedesimpia yciger iũ
cingulil iecit. Ambrosiuis uͭ aduersũ
regins̨ furorem nonse manu defen¬
debat aut celo. s ieumus continua¬
tisq uigilis sub altar positus. per
obsecrationes defensorem sibi atd
eccłie m parabat. Cumbec in longi
diuersis machinis le oppugnationibꝯ
requsquã iustina molitur maxim

Expanded text:
reginae frustrari videretur, celsior reginae frustrari videretur, celsior ei honor promittitur, si impleret injuncta. Illo qui nobilior in fide esse quam in honoribus cuperet: Quid mihi, ait, pro impietatis mercede altiorem promittitis gradum? Hunc ipsum, quem habeo tollite: tantum mihi conscientia fidei duret illaesa. Haec dicens, ante pedes impia praecipientium cingulum jecit. Ambrosius vero adversum Reginae furorem, non se manu defensabat, aut telo, sed jejuniis continuatisque vigiliis sub altari positus: per obsecrationes defensorem sibi atque Ecclesiae Deum parabat. Dumque haec in longum diversis machinis et oppugnationibus nequam Justina molir
Abbreviated transcription (Latin):
lia. nisi ariminensis concilii decre¬
ta quib fides patrum temerata fi¬
erat reuocarent. Quo bello ecclesiȩ
murum & turrem ualidissimam
genere fatigans: primũ sibi aditũ
debellande rimabat᷑ excłie. Sed quan¬
uis illa ie zabel spiritu pugnaret
armata: resistebat. tam̃ ambrosuis
hese tartute repletus & gra. Ipsa
autem in ȩccłiis garrirẽ strepere.
anmatoꝵ globum adȩccłia mittis.
confringi ianuas. oppugnare saueta
Sacerdotem ꝑtrahi. atqͦ in exilium
agi ꝓtinus iubet. Sed tanta fuit ꝑle¬
uerantia fidelium popłoꝵ. ut ani¬
mas prius amittere. quam episco¬
pum mallett A ui.
e beniuoli magistri memoriȩ
fideli constantia.
Nterim dictanda aduersum fidem
patrum imꝑialia decreta mandant᷑:
beniuolo tunc memoriȩ scriniis resi¬
denti. Sed ille cui ab incunabulis sa¬
era fides & uenerabilis fuit. abnegat
se impia posse uerba ꝓferre : & cori¬
tra dm̃ loqui: Tum uͦ ne inceptum

Expanded text:
lia, nisi Ariminensis concilii decrelia, nisi Ariminensis concilii decreta, quibus fides patrum temerata fuerat, revocarent. Quo bello Ecclesiae murum et turrim validissimam genere fatigans, primum sibi aditum debellandae rimabatur Ecclesiae. Sed quamvis illa Jezabel spiritu pugnaret armata, resistebat tamen Ambrosius, Eliae virtute repletus et gratia. Ipsa autem in Ecclesiis garrire, strepere, armatorum globum ad Ecclesiam mittit: confringi januas, oppugnari sancta, Sacerdotem pertrahi, atque in exilium agi, protinus jubet. Sed tanta fuit perseverantia fidelium populorum, ut animas prius amittere, quam Episcopum mallent. CAPUT XVI. De Benevoli Magistri memoriae fideli constantia. 287 Interim dictanda adversum fidem patrum Imperialia decreta mandantur Benevolo, tunc memoriae scriniis praesidenti. Sed ille cui ab incunabulis sacra fides, et venerabilis fuit, abnegat se impia verba posse proferre, et contra Deum loqui. Tum vero ne incoeptum
Abbreviated transcription (Latin):
ł post multa religiole ac fortiter
cesta coaximi tranni insidii
succubuerio.
diq uidens utile uirum
annis maturũ in tanti ᷤᷤ regni
curs habero participem. & quia
ut sermo diuinus monet meluis
luo quam unus: consortem asciuit
theodosium. erq. orientis ꝓcurati¬
one ꝑmissa. Hartes sibi ac fr̃i occidu¬
as reseruauit. Uerum is postquam
multa religiose ac fortiter gessit
Amaximo tyranno apud britanniã
exorto. ꝑ andragatiũ ducem lug¬
duni. suoꝵ magis ꝓditione quã ui
hostium ꝑemptus est. XU
De ualentiniano puero atq ma¬
arrianam defendens. ecclesias
ꝑturbare conata sit.
t ualentinianus in italia degens
fr̃is nece. atq hostis metu ꝑter¬
ritus: simulatione oblatam pacem
a maximo. simulans ipse qͦq liben¬
ter amplectit᷑. Cum interim ui¬
stina mater eiusdem arriatiȩ
hereseos alumna. impietatis suȩ
uenena quȩ uiuente uiro suppres¬
serat: filio facile decepto fidenter
cõminari sacerdotib depulsionis ex¬

Expanded text:
et post multa religiose et fortiter gesta Maximi tyranni insidiis succubuerit. Quique videns utile, virum annis maturum in tantis regni curis habere participem, et quia, ut sermo divinus monet: Melius duo, quam unus , consortem adsciscit Theodosium, eique Orientis procuratione permissa, partes sibi ac fratri Occiduas reservavit. Verum is postquam multa religiose ac fortiter gessit, a Maximo tyranno apud Britannias exorto, per Andragathium ducem, Lugduni, suorum magis proditione, quam vi hostium, peremptus est. CAPUT XV. De Valentiniano puero. Utque ma defendens, Ecclesias perturbare conata sit. 286 At Valentinianus in Italia degens, fratris nece, atque hostis metu perterritus, simulatione oblatam pacem a Maximo, simulans ipse quoque libenter amplectitur. Cum interim Justina mater ejusdem, Arianae haereseos alumna, impietatis suae venena, quae, vivente viro, suppresserat, filio facile decepto fidenter comminari sacerdotibus depulsiones, exi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis principis obidiret. interitũ
sibi iamiãq sꝑaret impendere.
Tum ille intrepidus & absq ulla
animi ꝑturbatione. hec sibi minitanti
prefecto respondisse fertur Utinam
aliud mͥ elssec digni muneril
qͥd offerrem huic. qni maturut
basilium de nodo follonis huuiꝰ
Alueret. Cum q daretur ei
nox quȩ erat malii ad spaciũ
Aed erandi respondisse denuo
ꝑbis go crastino ipse ero qui
nuno. tuc̾e utinam non mutareᷤ.
E ala quidem nocte uxor imꝑato¬
ris uelut tortorib tradita emici

Expanded text:
praeceptis principis obediret, interitum praeceptis principis obediret, interitum sibi lamiamque speraret impendere. Tunc ille intrepidus et absque ulla animi perturbatione haec sibi minitanti praefecto respondisse fertur: Atque utinam aliquid mihi esset digni muneris quod offerrem huic, qui maturius Basilium de nodo follis hujus absolveret. Cumque daretur ei nox, quae erat media, ad spatium deliberandi: respondisse denuo perhibetur: Ego crastino ipse ero qui nunc, tu te utinam non mutares. Et illa quidem nocte uxor imperatoris velut tortoribus tradita cruci
Abbreviated transcription (Latin):
autinter saxa disꝑgere: s bonã
cerram cordis sui uigꝰ cultu & exer¬
eitiis indesinencib excolebat. E
multo amplius hic in semet ipso
quam. ile in cȩceris ꝓficietapso
Suscipo illa que renunti anteis scło
deferebant ad pedes suos. & duui¬
dere ut quisq eguisset curam
gerebat. Iste nichil haberadi &
omia possidendi contentus sacra¬
mento. erga solas sapientiȩ diuitiã
auarus & multum cupidus milsete¬
bat Ille coire plures in unu
tiqmiem docebat: hic stn exsplo
sitis. Sed tanquam sen Xp̃ hoc
Ille delinquentib misericor diter
reuocare: hic ꝑ diuini eloquii grãm
delinquendi incitamenta p̃uenire.
nec sinere labi eum qͥ difficulter.
erigeret᷑ elisus. Ille in fide puru:
arrogantes contemptii: hic rati¬
one uincebat. Sic in utroq diui¬
na gr̃a unum opus ꝑfectioris
explebat. Igit᷑ basilius non multo
post cesaree capadociȩ ep̃s. cum
terrorib ut illi moris ÷ potestati¬
& minis maximis agi cepit: & nisi

Expanded text:
aut inter saxa dispergere, sed bonam aut inter saxa dispergere, sed bonam terram cordis sui jugi cultu et exercitiis indesinentibus excolebat. Et multo amplius hic in semetipso, quam ille in caeteris proficiebat. Suscipere ille, quae renuntiantes seculo deferebant ad pedes suos, et dividere ut quisque eguisset, curam gerebat. Iste nihil habendi, et omnia possidendi contentus sacramento, erga solas sapientiae divitias avarus et multum cupidus inhaerebat. Ille coire plures in unumcitudinem docebat. Hic sui exemplositis, sed tanquam servi Christi, hoc Ille delinquentibus misericorditer evocare: hic per divini eloquii gratiam delinquendi incitamenta praevenire, nec sinere labi eum, qui difficulter erigeretur elisus. Ille in fide purus, arrogantes contemtu, hic ratione vincebat. Sic in utroque diversa gratia unum opus perfectionis explebat. Igitur Basilius non multo post Caesareae Cappadociae Episcopus, cum terroribet minis maximis agi coepit: et nisi
Abbreviated transcription (Latin):
entie reconditos in uasis fictilibus
ꝑquirebant. Perum cam iam ipsi
ufficienter instructi diuina dis¬
pensatione ad imbuendos popłos
uocarentur. gealuis alio itinere ad
idem tamen oꝑlis purq traherent᷑:
basilius ponti urbes & rura circũ¬
iens. desides gentis illuis ani
& parum de spe futura sollicites
stiulare uerbis & p̃dication le
succendere. callumq ab his longe
negligentiȩ cepit abolere : subitoq
abiectis inanium rerũ & scłariũ
curis suimet noticiam reciꝑe. in
unum coire. monasteria construe¬
re. psalmis & ymnis & orationib
docuit uacare. pauꝑum curam
gerere. eisq habitacula honesta
& quȩ ad uictum necessaria st̃
prebere. uirgines instituere.pudi¬
cam castam q uitam omĩb pene
desiderabilem facere. Ita breui ꝑ¬
mutata ÷ totius ꝓuintiȩ facies: ut
in arido & squalenti cãpo uideret᷑
seges fecunda ac lȩta uinea surre¬
grisse. Gregorius uͦ bonum semen
non patiebat᷑ aut suꝑ spinas iacere.

Expanded text:
reconditos in vasis fictilibus perquirebant. 280 Verum cum jam ipsi sufficienter instructi Divina dispensatione ad imbuendos populos vocarentur, et alius alio itinere, ad idem tamen opus uterque traheretur, Basilius Ponti urbes et rura circumiens, desides gentis illius animos et parum de spe futura sollicitos stimulare verbis, et praedicatione succendere, callumque ab his longae negligentiae caepit abolere, subegitque, abjectis inanium rerum et secularium curis, suimet notitiam recipere, in unum coire, monasteria construere, psalmis, et hymnis, et orationibus docuit vacare, pauperum coram gerere, eisque habitacula honesta, et quae ad victum necessaria sunt, praebere, virgines instituere, pudicam castamque vitam omnibus pene desiderabilem facere. Ita brevi permutata est totius provinciae facies, ut in arido et squalenti campo videretur seges foecunda, ac laeta vinea surrexisse. Gregorius vero bonum semen non patiebatur, aut super spinas jacere,
Abbreviated transcription (Latin):
gregorius uͦ magnificentius con¬
temnebat. Quiq cum se totum
dĩ seruitio mancipasset. tantum
de college amore presumpsit:
ut sedentem basilium de doctori
cathedra deponeret. ac secum ad
monasterium manu iniecta ꝑdu¬
ceret. Ibiq ꝑ annos ut aiuitt
tredecim omib grecoꝵ scłarium
libris remotis. solis diuine scͥpturs
uoluminib oꝑam dabant: earũq
intelligentiam non ex ꝓpria prȩ¬
sumptione. s ex maioꝵ scriptis &
auctoritate sequebantur. Quos &

Expanded text:
Gregorius vero magnificentius conGregorius vero magnificentius contemnebat. Quique cum se totum Dei servitio mancipasset, tantum de collegae amore praesumsit, ut sedentem Basilium, de doctoris cathedra deponeret, ac secum ad monasterium manu injecta perduceret, ibique per annos ut aiunt tredecim, omnibus Graecorum saecularium libris remotis, solis divinae Scripturae voluminibus operam dabant, earumque intelligentiam, non ex propria praesumtione, sed ex majorum scriptis et auctoritate sequebantur: qu
Abbreviated transcription (Latin):
n qui ꝑ uastã heremũ
simplicitate uite & cordis sincerita¬
te faciebant. Ex quib interim qͦs
ipsi uidimus. & quoꝵ benedici ma¬
nib meruimus. hi sunt. Machariꝰ
de suꝑiori heremo. alius machari
de interiori: isidorus in scithiis.
pambus in cellis. moyses & benia¬
min in nitria. scirion & helias
& paulus in apeliote. alius paulus
in focis. pemen & ioseph in pispiri
qui appellabatur mons anconii.
Sed & alios quã plures huuis modi
uiros in egypti partib habitare
fideli comperimus auditu: ut uere
compleretur apłi dictum. quia ubi
etiam mesopotamia uiros nobiles
eisdem studiis pollentes: quorum
docia fuit. inmo aliquid lȩtius
gregorium cum basilio germina¬
sinis assistentes dextera leua q
minarium refulgebant. Unde di¬
gnum puto de his pauca supra re¬
petere. Ambo nobiles. ambo atheni
eruditi. ambo college. ambo de au¬
ditorio digressi. ad ꝓfitendã retho¬
ricam rogabantur. Qđ opꝰ magni¬
fice quidem implebat basilius :

Expanded text:
 super vastam eremum simplicitate vitae, et cordis sinceritate faciebant. Ex quibus interim quos ipsi vidimus et quorum benedici manibus meruimus, hi sunt, Macarius de superiori eremo, alius Macarius de inferiori, Isidorus in Scyti, Pambus in Cellulis, Moyses et Beniamin in Nitria, Scyrion et Helias et Paulus in Apeliote, alius Paulus in Focis, Poemen et Joseph 279 in Pispiri, qui appellabatur mons Antonii. Sed et alios quamplures hujuscemodi viros in Aegypti partibus habitare, fideli comperimus auditu, ut vere compleretur Apostoli dictum: Quia ubi  idem tempus etiam Mesopotamia viros nobiles, iisdem studiis pollentes. Quorum docia fuit, imo aliquid laetius Gregorium nobis cum Basilio germinadinis, assistentes dextera laevaque minarium refulgebant. Unde dignum puto de his pauca supra repetere. Ambo nobiles, ambo Athenis eruditi, ambo collegae, ambo de auditorio digressi ad profitendam Rhetoricam rogabantur. Quod opus magnifice quidem implebat Basilius,
Abbreviated transcription (Latin):
necẽ sahbem
ciuile nobis ioui
niam reparatur
imperium. As
nanq sub ilt o
eodtmq tempore imꝑator & ed
fessor a male illatilextitit is
consilium trahentes iouinian io
calculum clarent. eumq appre¬
hensus ad suscipiendi imperii
traheret᷑ insignia: ad exercitũ
sacrilegiis uiliani ꝓfanatũ dicit᷑
ꝓclamasse. non posse impare
eis: quia esset xp̃ianus. Tum
onĩs pari eademq uoce respon¬
disse ꝑhibent᷑ & nos xp̃iani sumꝰ.
nec prius quã hanc uõcem audiret
tia: contraq omnẽ spem cum
clausi undiq hostib tenerentur.
nec euadenli facultas ulla suppe¬
teret: subito emissos a barbaris ora¬
cores adesse uident. pacemq de¬
poscere: exercitui qͦq inedia con¬
sumpto cibos cȩteraq uecessaria
in mercimoniis polliceri. om̃iq
humanitate nr̃oꝵ temeritatem
emendare. Sed ubi in uiginti a
nouem annos pace composit a
A comanti regressus est solum.
dariorq lux nr̃o se orbi ex ori
publicam quasi post nimias ꝓd

Expanded text:
necem tandem civile nobis Jovi niani reparatur Imperium. Is namque sub uno eodemque tempore Imperator, et Confessor, et male illati extitit depconsilium trahentes, Joviniano calculum dederunt. Cumque apprehensus ad suscipienda Imperii traheretur insignia, ad exercitum Juliani sacrilegiis prophanatum, dicitur proclamasse: Non se posse imperare eis, quia esset Christianus. Tum omnes pari eademque voce respondisse perhibentur: Et nos Christiani sumus: nec priusquam hanc vocem audiret, ntia, contraque omnem spem, cum clausi undique hostibus tenerentur, nec evadendi facultas ulla suppeteret, subito emissos a Barbaris oratores adesse vident, pacemque deposcere: exercitui quoque inedia consumto, cibos caeteraque necessaria in mercimoniis polliceri, omnique humanitate nostrorum temeritatem emendare. Sed ubi in viginti et novem annos pace composita, ad Romanum regressus est solum, 268 clariorque lux nostro se orbi ex Oriepublicam quasi post nimias pro
Abbreviated transcription (Latin):
aonorosius sibi dareiriamrsst
Oouortante illo &e ꝑ lur mmer ⁊ psten¬
dei ad imꝑatorem relatum penũ
desiderium. omi maturitate in¬
betur impleri. Dei enim ait esse
qͣđ discordantem popłi fidem &
animos dissidentes. conuersio sn.¬
bita in unum consensum atq unã
sententiam reuocaret. Mor̃ di diͥ¬
eram consecutus. & mniciatꝰ sacriꝰ
& sacerdos effectus est
Nterea cum ad bellũ sarmaticũ
ualentinianus de gallie partib
uenisset illiricum: ibi uix nondũ
cepto bello egritudine subita op¬
pressus diem obiit. relictis beredib
in imꝑio filiis. gratiano augusto:
ualentiniano admodũ pariulo: &
nondũ regiis insignib iniciat indi
Quem tamen necessitas eoꝵ qͥ canqͥ¬

Expanded text:
Ambrosius sibi daretur sacerdos. Obluctante illo et plurimum resistente, ad Imperatorem relatum populi desiderium, omni maturitate jubetur impleri. Dei enim, ait, esse, quod discordantem populi fidem, et animos dissidentes conversio subita in unum consensum atque in unam sententiam revocaret. Moxque Dei gratiam consecutus, et initiatus sacris, et sacerdos effectus est.niani fine. Interea cum ad bellum Sarmaticum Valentinianus de Galliae partibus venisset Illyricum, ibi vixdum coepto bello, aegritudine subita oppressus diem obiit, relictis haeredibus in Imperio filiis, Gratiano Augusto, Valentinianoque admodum parvulo, et nondum regiis insignibus initiato. Quem tamen necessitas eorum, q
Abbreviated transcription (Latin):
uocem sonans. in illis magis ser¬
monib qui de ore ipsius profe¬
rebantur agnouimus. Hunic
etiam beatus antonius cum fi¬
dei athanasii testimoniũ lacurũ
aduersum arrianos de thebaide
alex andriam descendisset: inagnifierꝰ
consolitus ÷ uerbis. Nichil te inquit
offendat o didimer qͦd carnalib
ocłis uideris orbatus. Desunt enĩ tibi
ocłi illi quos mures & musce & lacer¬
te habent. Sed letare. quia habes
gcłos quos angłi habent. E quib
deus uidetur. & ꝑ quos tͥ magnũ

Expanded text:
vocem sonans, in illis magis servocem sonans, in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius proferebantur, agnovimus. Hunc etiam beatus Antonius cum fidei Athanasii testimonium laturus, adversum Arianos de Thebaide Alexandriam descendisset, magnificis consolatus est verbis: Nihil te, inquit, offendat, o Didyme, quod carnalibus oculis videris orbatus. Desunt enim tibi oculi illi, quos mures, et muscae, et lacertae habent. Sed laetare, quia habes oculos quos Angeli habent, et quibus Deus vide
Abbreviated transcription (Latin):
sisse ea mentis sue paguiis uide¬
retur. Ita breui deo dõcente in
tantam diumnarũ humanarũ q
rerum eruditionẽ ac scientian
uenit: ut scole eccłiasticȩ doctor
existeret. ab athanasio ep̃o eete¬
risq sapientib in ȩccłia dei un
ris admodum ꝓbatus. Sed& in
ceteris siue dialectice. seu geome¬
trie. astrononiie qͦq. uł arithine¬
cice disciplinis ita esset piratiis.
ut nullus pincra ꝑlino sophoꝵ
aliqua ex his an sponins. ob¬
tinere eum uel coneludere qui¬
uerit. Sed statim ut responsioneᷤ
eus acciperet: magistrum eum
etiam illius de qua ꝓposusset
crederet disciplinȩ. Huiꝰ aliqͥnti
dicta uel cõmuniter disputata
uel ꝓponentib responsa. adbibitiᷤ
notariis descripsere: quȩ etiam
nunc in magna admiratiorie
habentur. Nos tamen qui & uiue
uocis eiis ex parte aliqua fuimꝰ
auditores. & ea quȩ a non nulliꝰ
dicente eo descripta legimus:
longe maiorem gr̃am & diuinũ
nescio quid ac supra humanam

Expanded text:
sisse ea mentis suae paginis videsisse ea mentis suae paginis videretur. Ita brevi, Deo docente, in tantam divinarum humanarumque rerum eruditionem ac scientiam venit, ut scholae Ecclesiasticae Doctor existeret, Athanasio Episcopo, caeterisque sapientibus in Ecclesia viris Dei admodum probatus: sed et in caeteris, sive Dialecticae, sive Geometriae, Astronomiae quoque, vel Arithmeticae disciplinis ita esset paratus, ut nullus unquam philosophorum aliqua ex his artibus proponens, obtinere eum, vel concludere quiverit, sed statim ut responsiones ejus acciperet, 278 magistrum eum etiam illius de qua proposuisset, crederet disciplinae. Hujus aliquanti dicta, vel communiter disputata, vel proponentibus responsa, adhibitis notariis descripsere: quae etiam nunc in magna admiratione habentur. Nos tamen qui et vivae vocis ejus ex parte aliqua fuimus auditores, et ea quae a nonnullis dicente eo descripta legimus, longe majorem gratiam et divinum nescio quid, ac supra humanam
Abbreviated transcription (Latin):
ignoraret elementa luminibuᷤ
ueri luminis inflãmat᷑. Nec de¬
sꝑationẽ cupita adipiscendi ꝑaᷤ¬
sus est: cum audisset̃ scriptuso
in eungłio. qm̃ qͦd apud homi¬
nes impossibile ÷. possibile ÷ apd̃
dm̃. Hac igit᷑ diuina pollicita¬
tione confisus: in desinenter
dm̃ dep̃cabat᷑. non ut oculorũ
carnalium uisum : s ut illumi¬
nationẽ cordis acciꝑet. Misce¬
bat tam̃ p̃cib studia ac laborẽ.
&e iuges continuasq uigilias
non ad legendum s ad audien¬
dum adhibebat: ut qͦd aliis
uisiis. hoc illi conferret auditꝰ.
um uͦ post lucubrationis laborẽ
sominis ut fieri solet legentibus
aduenisset : didimus silentium
illud non ad quietem uł ociũ
datum ducens. tanquã mun¬
dum animal ruminans. cibũ
quem acceperat ex integro re¬
uocabat: & ea que dudum ꝑcur¬
rentib aliis ex libroꝵ lectior ie
cognouerat. memoria & animo
redexebat: ut non tam Audisse¬
que lecta fuerant. quã descrip¬

Expanded text:
ignoraret elementa, luminibusignoraret elementa, luminibusae veri luminis inflammatur: nec desperationem cupita adipiscendi passus est, cum audisset scriptum in Evangelio: Quod apud homines impossibile est, possibile est apud Deum . Hac igitur divina pollicitatione confisus indesinenter Dominum deprecabatur, non ut oculorum carnalium visum, sed ut illuminationem cordis acciperet. Miscebat tamen precibus studia ac laborem, et juges continuatasque vigilias, non ad legendum, sed ad audiendum adhibebat, ut quod aliis visus, hoc illi conferret auditus. Cum vero post lucubrationis laborem somnus ut fieri solet legentibus advenisset, Didymus silentium illud non ad quietem, vel ocium datum ducens, tanquam mundum animal ruminans cibum quem caeperat, ex integro revocabat, et ea quae dudum, percurrentibus aliis, ex librorum lectione cognoverat, memoria et animo retexebat, ut non tam audissequae lecta fuerant, quam descrip
Abbreviated transcription (Latin):
lasis ti me qͦq imaginib agg¬
gredi. Bene michi nota ÷ fides
aua. quam ꝓtestant᷑ serui dei
ꝑ metalla damnati: ep̃i in exi¬
lium trusi. presbiteri. diaconi.
extra xp̃iani nominis habitacu¬
la relegati: alii bestiis. alii etiã
ignib traditi. Nunqͥd potest
uerior esse fides que aurib capit᷑
quã quȩ ocłis ꝑuidet᷑: Apud
me certum ÷ quod qͥ xp̃o recte
creclunt. ista non faciunt. E tta
maiore dedecore deformatus.
qm ꝑurgebat necessitaᷤᷤ rei pu¬
blice consulendi: compulsus est
adquiescere ut ab ep̃is quos iN
exiliũ truserat sacerdotiũ sume¬
ret. Quo suscepto: & gentis feri¬
cissimȩ pacem tenuit᷑. & fidei
catholicȩ custodiuit intemera
erum cum apud alexandriã
popłos & urbem nebulosi do¬
ctoris tetra ꝑfidiȩ caligo suffun¬
deret: uelut lampada quandã
diuina luce fulgentem. dilimũ
in transeursu necessario tam̃
cõmemoranda nobis pauea ui¬
dentur. Is nanq in parua etate.
cum ad huc etiã pͥma litterarũ

Expanded text:
que imaginibus adgredi. Bene mihi nota est fides tua, quam protestantur servi Dei per metalla damuati, Episcopi in exilium trusi, Presbyteri, diaconi extra Christiani nominis habitacula relegati, bestiis alii, alii etiam ignibus traditi. Nunquid potest verior esse fides quae auribus capitur, quam quae oculis pervidetur? Apud me certum est, quod qui Christo recte credunt, ista non faciunt. Et ita majore dedecore deformatus quoniam perurgebat necessitas Reipublicae consulendi compulsus est adquiescere, ut ab Episcopis quos in exilium truserat, sacerdotium sumeret. Quo suscepto, et gentis ferocissimae pacem tenuit, et fidei catholicae custodivit intemeratidente. Verum cum apud Alexandriam populos et urbem nebulosi doctoris tetra perfidiae caligo suffunderet, velut lampadem quandam divina luce fulgentem 277 Didymum in transcursu, necessario tamen commemoranda nobis pauca videntur. Is namque in parva aetate, cum adhuc etiam prima litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
terrẽ dñm testor. quod lucius
sc̃oꝵ sianguino pollutas & cruen¬
tas suꝑ me non iniciet manus.
Cumq lucius tam graui nota in¬
ustum se nideret mn ocłis plurimo¬
rum: quare inꝗt o moyses tam
facile condeminas euni. cuiꝰ fidẽ
ignoras: Aut si tibi aliqͥs de me
aliter indicauit: audi fidẽ meã.
tibi ipsi magis qͥuã allis crede.

Expanded text:
terrae Dominum testor, quod Lucius terrae Dominum testor, quod Lucius Sanctorum sanguine pollutas et cruentas super me non injiciet manus. Cumque Lucius tam gravi nota inustum se videret in oculis plurimorum: Quare, inquit, Moyses, tam facile condemnas eum, cujus fidem ignoras? Aut si tibi aliquis de me aliter indicavit, audi fidem meam, et tibi ipse magis quam aliis crede.
Abbreviated transcription (Latin):
Ue dum luciuus oint
arrogantia & seuitia ageret:
mauia sarracenoꝵ gentis regina
uehemͣti bello palestin & arabici
limitis oppida atq urbes quate.¬
re. sucinasq simul uastare ꝓ¬
uncias cepit. Cumq frequeri¬
tib bellis romanũ actriuisset
Sepitum & plurimis ꝑempts
reluosuentis set inp̾ugam. ora
tam  e nont aliter se ample
partib suis ꝓpinqua uitam soli¬
tariam ducens. meritis & uirtu.¬
tib ac signis quȩ faciebat ds̃ per
illum magnifice innotuerat.
Petitio eius pꝰrincipi indicata ro¬
mano: sine ulla dilatione iu¬
betur impleri a ducib nr̃is. qͥ
ibi infeliciter pugnauerat it.
Captus moyses ad sacerdotium
suscipiendum. alexandriam
ex more ducit᷑. Adest lucius.
cui orcdinandi deferebat᷑ officiũ.
Q uo uiso moyses: p̃sentib ducib
qui ꝑ urgebant & populis ait.
Ego quidem me non esse dignũ
tanto sacerdotio iudico. Uerun¬
tamen si aliqua in me licet in¬
digno diuina dispensatio puta¬
tur explenda : dm̃ nr̃m cęli ac

Expanded text:
e dum Lucius omni arrogantia et saevitia gereret, Mauvia Sarracenorum gentis Regina, vehementi bello Palaestini et Arabici limitis oppida atque urbes quatere, vicinasque simul vastare provincias coepit. Cumque frequentibus bellis Romanum attrivisset exercitum, et plurimis peremptis, reliquos vertisset in fugam, orata pacem, non aliter se amplexpartibus suis propinqua vitam solitariam ducens, meritis et virtutibus ac signis quae faciebat Deus per illum, magnifice innotuerat. Petitio ejus Principi indicata Romano, sine ulla dilatione jubetur impleri a ducibus nostris, qui ibi infoeliciter 276 pugnaverant. Captus Moyses ad sacerdotium suscipiendum, Alexandriam ex more deducitur. Adest Lucius, cui ordinandi deferebatur officium. Quo viso, Moyses praesentibus ducibus qui perurgebant, et populis, ait: Ego quidem me, non esse dignum tanto sacerdotio judico: verumtamen si aliqua in me, licet indigno, divina dispensatio putatur explenda, Deum nostrum caeli ac
Abbreviated transcription (Latin):
dem ȩgelesie diacenus. in tancam
nt : legib & ordine & cradicrone
puersus. Quo ex facto tanta seditio
immno uͦ canta bella coorta sur t
alterutrum defendentib poplis:
ut replerent᷑ humano sanguine.
orationũ loca. Quȩ res factione
tormenta duceretur. Sed assertor
in nocentiȩ ds̃ affuit. & in caput
eoꝵ qͥ intenderant dolum peria
Sterea defuncto apud mediolanũ
auxentio hereticoꝵ ep̃o: utriꝰq
partis popłi diuersis studiis fe¬
rebantur. Dissensio grauis & peri¬
culosa seditio urbi ꝓprie matu¬
rum parabat exitium : si pars
utraq cum diuersum uellet. ne¬
quaquã qͦd ꝓposuerat obtineret

Expanded text:
dem Ecclesiae diaconus intantum dem Ecclesiae diaconus intantum eret legibus et ordine et traditione perversis. Quo ex facto tanta seditio, imo vero tanta bella coorta sunt, alterutrum defendentibus populis, ut replerentur humano sanguine orationum loca. Quae res factione tormenta deduceretur. Sed assertor innocentiae Deus affuit, et in caput eorum qui intenderant dolum, poenaiscopo. Interea defuncto apud Mediolanum Auxentio haereticorum Episcopo, utriusque partis populi diversis studiis ferebantur. Dissensio gravis et periculosa seditio urbi propriae maturum parabat exitium, si pars utraque cum diversum vellet, nequaquam quod proposuerat, obtineret.
Abbreviated transcription (Latin):
cesnpestas: tollite me & mittite
inmare. & desinet a uobis quas¬
satio. Tum regressus in ȩccłesiã
exegit. Et qͣm̃ fessa iam ȩtate &
corpore inualidus erat: successorẽ
sibi ipse delegit. Quo ȩccłiam gu¬
bernante. debilitatis & senectuti
otio fruitur. Extant qͦq utriꝰq
ingenti monimenta magnifica
tractatus quos ex temporeꝰ it
eccłiis declamabant. Ex quib nos
denas ferme singłoꝵ oratiuncula
transfudimus itS latinum: basili
tuerimus & dei fauor adiuuerit
eoꝵ plura trans ferre. Fuerutu
preterea duo fratres basilio. gris¬
pis & petrus. Quoꝵ alter in u̾ers
doctrine. alter in oꝑib fidei fres
ita exequabat: ut uterq uel bal¬
lium uel gregorium redderet
Eatant etiam ipsius gregorii ius¬
ris aliquot opuscula luculenta
S ed de his satis dictũ. In occidis
partib ualentiniani fide religioiꝰ
illesus. uetere. romam imꝑircensu
successionem sacerdotium
sibi non sis ursintis qͥdam eius¬

Expanded text:
tempestas, tollite me, et mittite me tempestas, tollite me, et mittite me in mare, et desinet a vobis quassatio. Tum regressus, in Ecclesia sexegit. Et quoniam jam fessa aetate, et corpore invalidus erat, successorem sibi ipse delegit, quo Ecclesiam gubernante, debilitatis et senectutis otio frueretur. Exstant quoque utriusque ingenii monimenta magnifica Tractatuum, quos ex tempore in Ecclesiis declamabant. Ex quibus nos denas ferme singulorum Oratiunculas transfudimus in Latinum. Basiliiterimus, et Dei favor adjuverit, eorum plura transferre. Fuerunt praeterea fratres duo Basilio, Gregorius et Petrus. Quorum alter in verbo doctrinae, alter in operibus fidei fratrem ita exaequabat, ut uterque vel Basilium, vel Gregorium redderet. Exstant etiam ipsius Gregorii junioris aliqua Opuscula luculenta. Sed de his satis dictum. In Occiduis vero partibus Valentinianus fide religionis illaesus, veteri Romani imperii censursuccessionem sacerdotiumsibi non ferens Ursinus quidam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
similiter interirent. Sic accidit.
ut cum om̃s catholicos expelleret
intemerato cõmunionis sacramͣto
in eccłia ꝑduraret. Gregoruis uͦ
apud nazanzo opidumꝰ in locũ
patris ep̃s subrogatus: hereticoꝵ
turbinem fideliter tulit. Reddi¬
ta uͦ pace constantinopolĩ ad eccle¬
siam docendam uenire exoratuᷤ:
non abnuit. Ubi breui tempore
tantum ad emendandũ popłm
uetustis hereticoꝵ infectum ue¬
nenis ꝓfecit: ut tunc pͥmũ xp̃ia¬
ni ibi fieri uiderent᷑. & nouellam
lucem ueritatis aspicere: cum reli¬
gionis doctor multa quidẽ uerbiᷤᷤ.
plura tamen doceret exemplis: nec
underent ab eo discipłi aliquid
imꝑari. qͦd non pri ipie tecissec.
Sedd ubi gloria. subsecuta muidia
est: obniti quidam & ꝓscriptionib
minus sanis uti cepere. ut ipso ad
ꝓpria renicante. alius ordinaret᷑
ep̃s. Quod ille susurrari tantum
& suli dente senticus numinari:
sa aliqua simultas in adersacer¬
dotib eriat᷑. Si ꝓpter me ÷ ista

Expanded text:
similiter interirent. Sic accidit, ut cum omnes catholicos expulerit intemerato communionis sacramento in Ecclesia perduraret. Gregorius vero apud Nazianzon oppidum in locum patris Episcopus subrogatus haereticorum turbinem fideliter tulit. Reddita vero pace, Constantinopolim ad Ecclesiam docendam venire exoratus, non abnuit. Ubi brevi tempore tantum ad emendandum populum vetustis haereticorum infectum venenis proficit, ut tunc primum Christiani sibi fieri viderentur, et novellam lucem veritatis aspicere, cum religionis doctor multa 282 quidem verbis, plura tamen doceret exemplis: nec viderent ab eo discipulis aliquid imperari, quod non prius ipse fecisset. Sed ubi gloriam subsecuta invidia est, obniti quidam, et proscriptionibus minus sanis uti coepere, ut ipso ad propria remeante, alius ordinaretur Episcopus. Quod ille susurrari tantum, et sub dente sentiens ruminari, t, ut mei caussa aliqua simultas in Dei sacerdotibus oriatur. Si propter me est ista
Abbreviated transcription (Latin):
ceptumfidem dei imꝑi q
tatuta catholicȩ eccłie subru &
inter hȩc apꝓpinquare ialiam
cepit. Quo iustina comꝑto poste
simul acq impietatis conscientia
ꝑurgente. in fugam uersa cũ flo.
exiiia quȩ dei sacerdotib parabat.
prima sortitur euitu
U tͦ heodosiꝰ necẽ Gratiani ultus de
maximo triumphauerit.

Expanded text:
eptum, fidem Dei impugnari, et statuta catholicae Ecclesiae subrui, et inter haec appropinquare Italiae coepit. Quo Justina comperto, hoste simul atque impietatis conscientia perurgente, in fugam versa cum filio, exilia quae Dei sacerdotibus praeparabat, prima sortitur. CAPUT XVII. Ut Theodosius necem Gratiani ultus, de Maximo triumphaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
militia st̃ tantum gentilium ꝑsteu¬
cione pulsari. Sed cum nullus ex hoe
dementis eius incellectus popłisredu¬
deretur. quin potius uelut ignoran¬
tes adm̃ absq diuna ꝓuidentia resagi
dicerent. & ꝑ hoc magis eo ꝑsisterent
in malis suis. atq ipsi qui duces popłi
uidebant᷑ & principes. diuni man¬
dati immemores effecti. aduersum
se inuicem concentionib. Telo. liuo¬
re. suꝑbia. inimicitiis atq odiom
flãmarent᷑. ita ut tyrannidẽ potuᷤᷤ
quam sacerdotium tenere se crede.¬
rent. xp̃iane humilitatis & sinceri¬
tatis obliti. sacra misteria ꝓfaniᷤ men¬
tib celebrarent: tunc demũ scdm
uocem ieremiȩ ꝓpħȩ obscurauit
dñs in ira filiȩ syon & deiecit de cȩ
Io głam isrł: nec rememoratus est
scabellum pedum suoꝵ in die irȩ
suȩ. Et sicut iterum dicit. sũmer¬
sit dñs omnem decorem isrł: & om̃s
macerias eius destruxit. Et rursũ¬
testamentum serui sui. polluit iN

Expanded text:
militia tantum gentilium persecumilitia tantum gentilium persecutione pulsari. Sed cum nullus ex hoc clementiae ejus intellectus populis redderetur, quin potius, velut ignorantes Deum, absque divina Providentia res agi ducerent, et per hoc eo magis persisterent in malis suis, atque ipsi, qui duces populi videbantur, et principes divini mandati immemores effecti, adversus se invicem contentionibus, zelo, livore, superbia, inimicitiis, atque odiis inflammarentur, ita ut tyrannidem potius quam sacerdotium tenere se crederent, Christianae humilitatis et sinceritatis obliti, sacra mysteria profanis mentibus celebrarent, tunc demum, secundum vocem Jeremiae prophetae , obscuravit Dominus in ira filiam Sion; et dejecit de coelo gloriam Israel, nec rememoratus est scabelli pedum suorum in die irae suae. Et sicut iterum dicit, submersit Dominus omnem decorem Israel, et omnes macerias ejus destruxit, everestamentum servi su