comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tientius feret istarum inquiecudi¬
nem: qͣm illarum recordationem.
Sed quaniuis apud om̃ium sensus
ꝓ captu tesmporum ita uideri que¬
ad: nunquid tamen aliquis existit
qui uł in ipsa accittate pronunti¬
et grauiores pulices ẽẽ. qm febres.
aut᷑ acerbius accipiat se uigilare
sanum. qͣm dormire ñ potuisse
moriturum.¶Que cum ita sint:
delicatis istio & querulis nr̃is utc̃q
concedo. ut hȩc quib nunc quia
sic expedit interdum admonemur
sentiendo grauia putent. Non tam̃
cohibeo: ut etiam asserant compa¬
rando grauiora¶Quemadmodum
si quis a mollissimis stratis tubi¬
culoq ꝑ cominodo matutinus egre¬
diens. nocturno gelu lacunarum
dorsa obriguisse. herbasq inca¬
nuisse prospiceret: & mopinato
uisu admonitus diceret. frigus ẽ.
hodie: hic michi nequaqͣm repre¬
hendendus uideretur. quia uel c̃o¬
munius uł proprio sensu locittus
isset. At si trepidus in cubiculum
recurrens. stratisq se apponens. uł
magis abdens clamaret tantũ om¬

Expanded text:
tientius feret istarum inquietudinem \t quam illarum recordationem. sed quamuis apud omnium sensus pro captu temporum ita uideri queat, numquid tamen aliquis exsistet, qui uel in ipsa anxietate pronuntiet grauiores pulices esse quam febres? aut acerbius accipiat se uigilare sanum quam dormire non potuisse moriturum? quae cum ita sint, delicatis istis et querulis nostris utcumque concedo, ut haec, quibus nune, quia sic expedit, interdum admonemur, sentiendo / grauia putent, non tamen coniueo, ut etiam adserant conparando grauiora. quemadmodum si quis e mollissimis stratis cubiculoque percommodo matutinus egrediens nocturno gelu lacunarum dorsa obriguisse herbasque incanuisse prospiceret et inopinato uisu admonitus diceret ‛frigus est hodie\': hic mihi nequaquam reprehendendus uideretur, quia uel communi usu uel proprio sensu locutus esset. at si trepidus in cubiculum recurrens stratisque sese adoperiens uel magis abdens clamaret, tantum om
Abbreviated transcription (Latin):
ciones deducuntur. Seleuchus
inetrio: ptholomeus lysie coniuno¬
tur. Casandro defuncto: filius p¬
lippus suc cedit. Sic quasi exinte¬
gro: noua inmacedonia bella nas¬
cuntur. Anti pater tesalonicem me¬
trem fuam casandri uxorem. quã¬
uis miserabiliter ꝑro uita precapt̃
manu sua traiierberauit. Aletan¬
der frater eius dum bellum adu¬
susꝰ fratre obaltionem matris
instruit. ademetrio cuius auxi¬
lium petierat circumuentus oci¬
ditur. lisimachus cum dori regi
tracum in festissimo bello urgere¬
tur : aduersiis demetrium pugu¬
mento gretiȩ et totius macedo¬
niȩ elatus: in asiam transue dis¬
pont. ꝑtholomeus autem et se¬
leucus lismacir experti priore
certa mine quante uirttes eem
concordie: iterum socłate pactas
adumatisq exercitibus bellum
lii europam transferunt adueri
demetrium. His se comitem et
belli sotium. phirrus rex epiri
iungit: sperans demetrium i¬
cedonia posse depelli. Nec spes:
frustrata fuit. Quippe exercitu es
correpto: ipsoq infugam acto.

Expanded text:
iones diducuntur. Seleucus Demetrio, Ptolemaeus Lysimacho jungitur. Cassandro defuncto, filius Philippus succedit. Sic quasi ex integro nova Macedoniae bella nascuntur, Antipater Thessalonicen matrem suam, Cassandri uxorem, quamvis miserabiliter pro vita precantem, manu sua transverberavit. Alexander frater ejus, dum bellum adversus fratrem ob ultionem matris instruit, a Demetrio cujus auxilium petierat, circumventus occiditur. Lysimachus, cum Doricetis regis Thracum infestissimo bello urgeretur, adversus Demetrium pugnmento Graeciae et totius Macedoniae elatus, in Asiam transire disponit. Ptolemaeus autem et Seleucus et Lysimachus, experti priore certamine, quantae vires essent concordiae, 209 iterum societate pacta adunatisque exercitibus, bellum in Europam transferunt adversus Demetrium. His se comitem et belli socium Pyrrhus rex Epiri jungit, sperans Demetrium cedonia posse depelli. nec spes frustra fuit : quippe exercitu eius corrupto ipsoque in fugam acto,
Abbreviated transcription (Latin):
tta alachis dixerunt. Quid dignaris
in ciuitate residere: Ecce om̃is qui¬
tas & uniu̾sus popłs tibi fidelis gi¬
stit. & ebriosus ille trinb̃tus ita diꝰ¬
solutus ẽ: ut iam ultra nullaᷤ pos¬
sit habere uires. Egredere & uade
in uenationẽ. & exerce te cũ uine¬
nib tuis. Nos autẽ cũ reliquis fide¬
lib tuis defendemꝰ tibihanc qiui¬
tatem. Sed & id tibi reꝓmitumꝰ at
in ꝓximo inimicituĩ cumibti cape
afferamꝰ. Qui eorũ uerbis ꝑsuasis

Expanded text:
ita Alahis dixerunt: 'Quid dignaris ita Alahis dixerunt: 'Quid dignaris in civitate residere? Ecce omnis civitas et universus populus tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunincpert ita dissolutus esit habere vires. Egredere et vade in venationem et exerce te cum iuvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita tibi repromittimus, ut in proximo inimici tui Cunincperti caput adferamus". Qui e
Abbreviated transcription (Latin):
bum execratiomi habere. Sed ñ
dntius feritas & cruda barbari¬
es ꝑuasum regnũ obtinuit.xxxix.
eniq: cum die quadam soli¬
dos suꝑ mnsam numeraret:
umus ei tremissis de eadem m̃sa
cecidit. Quẽ filius aldonis adhuc
ꝑ uerulus de t̾ra colligens: eidem
alachis reddidit. Ad quẽ alache
sꝑans puerulũ paruulum ñ me¬
ligere: ita locutus ẽsMultos ex hi
genitor tuus habet: quos m in pas¬
ximo si deus uoluerit daturusi.
Qui puer cũ uesꝑe dom̃ũ ad patr̃e
regressus ẽet: eum suus genttor re¬
quisiuit. si quid ei illo die rex lom¬
tus fuisset. Ile patri omĩa ute facta
frierant. & quid sibi rex dixerat nus¬
tiauit. Audiens hec aldo uehem̃tr
ꝑtimuit: fr̃eq sũo grausone ascin
ei omĩa que rex maligne locitt᷑ fu¬
erat nuntiaiit. Qui mox cũ amins
& his quib credere poterant cons¬
silium imierunt. qualiter alachĩ
tyrannũ regno pͥuarent: pͥusqui
ipse eis aliquã lȩsionem facere pos¬
set. Qui maturꝰ ad palatium ꝓfitic

Expanded text:
bum execrationi haberent. Sed non diutius feritas et cruda barbaries pervasum regnum optinuit. 39. Denique cum die quadam solidos super mensam numeraret, unus ei tremisses de eadem mensa cecidit, quem filius Aldonis adhuc puerulus de terra colligens, eidem Alahis reddidit. Ad quem Alahis, sperans puerulum parum intellegere, ita locutus est: 'Multos ex his genitor tuus habet, quosmihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est'. Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, eum suus genitor requisivit, siv quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omnia ut facta fucrant et quid sibi rex dixerat nuntiavit. Audiens haec Aldo vehementer pertimuit, fratremque suum Grausonem adscitum, ei omnia quae rex maligne locutus fuerat nuntiavit. Qui mox cum amicis et his quibus credere poterant consilium ineunt, qualiter Alahis tyrannum regno privarent, priusquam ipse eis aliquam laesionem facere possit. Qui maturius ad palatium profecti,
Abbreviated transcription (Latin):
contra aldonem & grausoñe furi¬
bundus & frendens cõminans. ex¬
inde egressus. ꝑ placentiam ad au¬
striam rediit: singłasq ciuitates
partim blanditiis. partim uirtu¬
tib sibi socians asciuit. Nam uin¬
tentiam ueniens. contra eũ eiꝰcineᷤ
egressi bellũ parauer̃t:s mox uic¬
uͦ. eiꝰ socii effecti sunt̃. Inde exiens.
taruisium ꝑuasit: pari mͦ etiam
& reliquas ciuitates Cũq contra eũ
cumibtus exercitum colligeret. &
forouilani in eiꝰ auxiliũ iuxta fide¬
ltratem suã uellent ꝓ ficisti: ipse
alachis ad pontem liquentiȩ flu
ab insilua quȩ capulana dicttur
latens. cal foroiula noru exerettus
sparsim ueniret. om̃s eos sicut ue¬
niebant sibi iurare compulit:
liligenter cauens ne aliquis ex
his retro reũsus. uenientib hec

Expanded text:
contra Aldonem et Grausonem furicontra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincentiam veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; sed mox victi, eius socii effecti sunt. Inde exiens, Tarvisium pervasit, pari modo etiam et reliquas civitates. Cumque contra eum Cunincpert exercitum colligeret, et Foroiulani in eius auxilium iuxta fidelitatem suam vellent proficisci: ipse Alahis ad pontem Liquentiae flumtibus, in silvam quae Capulanus dicitur latens, cum Foroiulanorum exercitus sparsim veniret, omnes eos, sicut veniebant, iurare sibi conpulit, diligenter cavens, ne aliquis ex his retro
Abbreviated transcription (Latin):
stissima siluam ꝓfectus ẽ: ibiq:s
iocis & uenatione exercere cȩpst
Aldo uͦ & grauso euntes ad latin¬
prope cõmacinam. ingressiq: I¬
quẽ uementes: eius pedib ꝓ tiol¬
ti. se contra eum nequit̃ egisseꝰ
fessi sunt: eiq quid alachis mali¬
ose contra eos locitus fuerit. ue
&inter se sacram̃ta dederunt:di¬
an stanientes in quo cumbtus ue
niris. ut ipsi ei ciiitatẽ ticinensem
conraderent. Quod & factum est.
dam die statuta cumb̾tus ticinũ
doueniens. ab eis libentissime sus¬
ceptus: palatium suũ igressus ẽ.
Tunc om̃s ciues & p̃cipue ep̃i. sacer¬
dores qͦ & clerici. iuenes & senes
certatim ad eum conturrentes. om¬
nesq eum cũ latrimis amplexan¬
tes: deo gr̃as de eiꝰ reu̾sione iesti¬
mabili gaudio repleti conclama¬
bant. Quos ille om̃s ut potuit os¬
culatus ẽ. Nuncius subito ad ala¬
chis ꝑuenit. adimplesse aldonẽ
s & totum corpus. eũ affirmans
in palatio considere. Qd̃ ille audiers
amimo consternatus ẽ: multaq:

Expanded text:
fectus est ibique se iocis et venationibus exercere coepit. Aldo vero et Grauso euntes ad lacum Comacinum ingressique nquem venientes, eius pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique, quid Alahis malitiose contra eos locutus fuerit, vel ter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes, in quo Cunincpert veniret, ut ipsi ei civitatem Ticinensem contraderent. Quod et factum est. Nam die statuto Cunincpert Ticinum adveniens, ab eis libentissime susceptus palatium suum ingressus est. Tunc omnes cives, et praecipue episcdotes quoque et clerus, iuvenes et senes, certatim ad eum concurrentes, omnesque eum cum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem sed et totum corpus, eumque adfirmans in palatio consedere. Quod ille audiens, animo consternatus est, multaque
Abbreviated transcription (Latin):
gere. Romanorum autem. xxͫ na¬
ues dem erse lutatius deinde ad de-¬
cimam ciuitatem. quam poni te¬
nebant: uenit. Ibi quȩ iͦi. milia
cartagimensium: conserta pugna
interfecit. Tunc carthagiienses p̃¬
cipiti festinatione: ad lutatium con¬
sulem. ac deinde romani mittunt.
Orant pacem. quam conditionibus
ante prepositis: illco consecuntur.
Conditiones autem erant ut sicilia
sardinia que decedderent: pro qua
im pensis bellicis pitri argenti. ni.
milia calentorum enboicorum eqͥs
pensibus ꝑ annos nͥ pependerunt
Huius pacis concditio habita est post
annum dercium et uicesimum:
exquo bellum punicum primum
fuerat inchoatum. Qus rogo dua
rum ciuitatum unun bellum pe
pressit: quot reges catbaginiensi.¬
um. quot consules ronanorum.
quot agmina exercitum. quam.¬
tum numerum nauium contran¬
rit. profligauerit. ⁊ pisserit
Et cum demum si ilł. excim
perpensa iuideantur  iꝑto¬

Expanded text:
ere; Romanorum autem duodecim naues demersae sunt. Lntatias deinde ad Erycinam ciuitatem, quam Poeni tenebant, uenit ibique duo milia Carthaginiensium. conserta pugna interfecit. Tunc Carthaginienses praecipiti festinatione ad Lutatium consulem ac deinde Romam mittunt: orant pacem, quam condicionibus ante propositis ilico consequuntur. condiciones autem erant, ut Sicilia Sardiniaque decederent proque inpensis bellicis \'puri argenti tria milia talentum Euboicorum aequis pensionibus per annos uiginti penderent. huius pacis condicio habita est post annum tertium et uicensimum, ex quo bellum Punicum primum fuerat rum civitatum unum bellum per plicet? quot reges Carthaginiensium, quot consules Romanorum, quot agmina exercituum, quantum numerum navium contraxerit, profligarit, oppresserit? et tum demum, si illa ad plenum perpensa videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
egerit. cum iam obrueretur ereptus
uibus magnisq copiis: ad siciliam
ducȩ hannone concurrunt. Hec luta¬
tius senior immo confilia penorum:
mira celeritate prtuenit. Post quam
pioxima sibi utrimq classe apud
des insulas. per totam noctem inter¬
textus prope modum anchoris con¬
stiterunt: orta luce prior lutatius
signum bello dedit. Crudescente pug¬
na uictus hannonauem auertit:
et dux fuge primus fuit. Aliquan¬
ta cum eo pars exercitus sui affri¬
cam petit: alii confugere lilibeum.

Expanded text:
egerrime, cum iam obrueretur, ereptus uibus magnisque copiis ad Siciliam duce Hannone concurrunt. nec Lutatius segnior, immo consilia Poenorum mira celeritate praeuenit postquam proxime sibi utrorumque classes apud Aegades insulas per totam noctem intertextis propemodum anchoris constiterunt, orta luce prior Lutatius signum bello dedit. crudescente pugna uictus Hanno nauem auertit et dux fugae primus fuit. aliquanta cum eo pars exercitus sui Africam petiit, alii confugere Lilybaeum;
Abbreviated transcription (Latin):
quantomagis ab estu soł
remota ẽ. & niuali frigo¬
regelida: tanto salubri¬
or corporib hominũ & ꝓpagandis
gentib coaptata. sicut e contra om¬
morbis. & educandis minus apta
mortalib¶ UInde fit. ut tantȩ popu¬
lorũ multitudines arcturo sub axe¬
oriantur. ut ñ immerito uniu̾sa
illa regio tanaitenus usq ad occi¬
duumꝰ. licet & ꝓpriis loca in ea sin¬
gula nuncupentur nominib ge¬
nerali tam̃ uocabulo germaniã¬
uocitetur. Quanuis & duas ultra
rhenum ꝓuintias romani cũ ea
loca occupassent: suꝑiorem in¬
feriorremq germaniam dixe¬
rint ¶Ab hac ergo populosa germa
nia sepe innumerabiles captiuo¬
rum turme abducte. meridianis
populis precio distrahuntur. Mul¬
te quoꝙ: exea. ꝓ eo quod tantos mor¬
talium germinat. quantos alere
uix sufficit. sepe geutes egresse st̃.
que nicħominus & partes asiȩ.

Expanded text:
quanto magis ab estu solis remota est et nivali frigore gelida, tanto salubrior corporibus hominum et propagandis gentibus coaptata; sicut econtra om habundat et educandis minus est apta mortalibus: unde fit, ut tantae populorum multitudines arctoriantur: ut non immerito universa illa regio Tanai tenus, usque ad occiduum, licet et propriis loca in ea singula nuncupentur nominibus, generali tamen vocabulo Germaniavocitetur; quamvis et duas ultra Rhenum provincias Romani, cum ea loca occupassent, superiorem, inferioremque Germaniam dixerint. Ab hac ergo populosnia sepe innumerabiles captivorum turme abducte meridianis populis pretio distrahuntur. Multe quoque ex ea, pro eo quod tantos mortalium germinat quantos alere vix sufficit, sepe gentes egresse sunt, que nichilominus et partes Asye
Abbreviated transcription (Latin):
tisset. coronamq: laboris exegis¬
set: iubet alexander eundem cet̾a
fortuna obtineret: nichil omniũ
fore quod sibi petenti rex negaret.
felicior: rei̾tuturad regem coronai¬

Expanded text:
tisset coronamque laboris exegisset, iubet Alexander cetera quoquefortuna obtineret, nihil omnium fore quod sibi petenti rex negaret. felicior foret, revertitur ad regem coronan
Abbreviated transcription (Latin):
gentes nobiles uiri & femine̾. duce¬
& pͥmates diuini amoris instinc¬
tu romã uenire consuert̃. Apud
regnũ francorũ tunc temporis
prpinꝰ obtinebat pͥncpatum
fuit autẽ mire audaciȩ. qui ho

Expanded text:
et ignobiles, viri et feminae, duceprimates, divini amoris instinctu Romam venire consueverunt. Apud regnum Francorum tunc temporis Pippinus obtinebat principatum. Fuit autem vir mirae audaciae, qui ho
Abbreviated transcription (Latin):
nib. strages magna ab utrisq
partib facta ẽ Apud ticimũ̃ qͦq
inbasilica beati petri apłi. petrus
cantor fulmine ictus est.
rex agilulfus pacem fecit cũ
s̃maragdo patricio in annũ unũ:
accipiens a romanis .xii. milia so¬
lidorũ. Ciuitates qͦ tuscie. hoc est
balneus & urbs uętus alangobar¬
dis inuase sunts Tunc etiam m̃se
aprili & maio. apparinit in celo
stella quã cometem dicunt. De hixe
agilulfus rex tterũ fecit pac̃e cũ ro

Expanded text:
na strages ab utrisque partibus facta est. Apud Ticinum quoque in basilica beati Petri apostoli, Petrus cantor fulmine ictus. CAPUrex Agilulfus pacem fecit cum Smaragdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim millia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneum regis, et urbs vetus a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili, et Maio, apparuit in coelo stella, quam cometem dicunt. Dehinc Agilulfus rex iterum fecit pacem cum Ro
Abbreviated transcription (Latin):
parricidiorum ꝑicula fugissent:
nisi parricidia ipsa uoluissert
gtur marius coloniam ostiensem
uꝰ ingressus: omĩa ibi genera libidi¬
nis. auariue & crudelitatis exercuit.
m pens fulmine
afflatuis interiit: exercitus uͦ
cius pestilentia correptus pene to¬
tus absumptus ẽ. Nam .xl. milia

Expanded text:
parricidiorum pericula refugissent, nisi parricidia ipsa uoluissenttur Marius Coloniam Ostiensem vi ingressus omnia ibi genera libidinis, avaritiae et crudelitatis exercuit. Pompeius fulmine afflatus interiit; exercitus vero ejus pestilentia correptus, pene totus absumptus est. Nam undecim millia
Abbreviated transcription (Latin):
iangobardos irrueret: eosq: de ntalia
exterminaret. Qui cũ innumera
francorũ multitudine in ttaliam
subito introibat̃. Langobardi uͦiN
auitatib se cõmumentes. int̾cur¬
rentib legatis oblatisq munerib
pacem cũm childeb̾to fecerunt. Q
cum ad gallias remeasset: cognito
imꝑator mauricius quia cũ lango¬
bardis fedus imerat. solidos quos ei
ob langõbardorũi detrm̃itum ded̾at.
repetere cepit. Sed ille suarũ uirium
potentia fretus: pro hac re nec respon¬
sum reddere uoluit.

Expanded text:
Langobardos irrueret, eosque de Italia Langobardos irrueret, eosque de Italia exterminaret. Qui cum Francorum multitudine in Italiam subito introivit. Longobardi vero in civitatibus se communientes, intercurrentibus legatis, oblatisque muneribus, pacem cum Childeperto fecerunt. Qui cum ad Gallias remeasset, cognito imbardis foedus inierat, solidos quos eidem ob Langobardorum detrimentum dederat repetere cepit; sed ille, suarum virium potentia fretus, pro hac re nec responsum reddere voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
T uero langobardi cum ꝑ annõ
dẽcem sub potestate ducũ funsent:
tandem cõmuni consilio autharich¬
dephonis filium suꝑra memorati
pͥncipis regem sibi statuer̃t. Quem
etiam ob dignitate flauium appella¬
uerunt. quo prenomine om̃s qui
postea fuerunt langobardorũ duces
feliciter usi sunt. Huiꝰ indieb. ebre¬
staurationẽ regni duces qui tunc e¬
rant omnẽ substantiarũ suarũ me¬
dietatem regalib usib tribuebaq̃.
ut ẽẽ. possetꝰ unde rex ipse siue qui
ei adhȩrerent enisq obsequiis per
diu̾sa officia dediti alerentur. Po¬
puli tam̃ aggrauati. ꝑ langobar¬
dos hospites patiuuntur Erat sane
hoc mirabile inregno langobardoꝵ
illa erat iolentia. nulle strue¬
hantur insidiȩ. Nemo inuste ali¬
quem angariabat: nemo spoliabat.
Non erant surta. ñ latrocima. Unus¬
quisq quo libebat: securus sine ti¬
igre pergebat.
childeberto regi francorum qͥn-¬
quagnita milia solidos ꝑ legatos suõ
ob hõc direxit: ut cum exerci̾tu supra

Expanded text:
t vero Langobardi, cum per annos decem sub potestate ducum fuissent, tandem communi consilio Authari Clephonis filium supra memorati principis, regem sibi statuerunt. Quem etiam ob dignitatem Flavium appellaverunt, quo praenomine omnes qui postea fuerunt Langobardorum reges feliciter usi sunt. Hujus in diebus ob restaurationem regni, duces qui tunc erant omnem substantiarum suarum medietatem regalibus usibus tribuunt, ut esse possit unde rex ipse, sive qui ei adhaererent, ejusque obsequiis per diversa officia dediti, alerentur. Populi tamen aggravati per Langobardos hospites partiuntur. Erat sane hoc mirabile in regno Langobardorum, nulla erat violentia, nullae struebantur insidiae. Nemo aliquem injuste angariabat, nemo spoliabat. Non erant furta, non latrocinia, unusquisque quo libebat securus sine timore pergebat. Childeberto regi Francorum quinquaginta millia solidos per legatos suos ob hoc direxit, ut cum exercitu super
Abbreviated transcription (Latin):
nno ante urbem conditam
dͥcͦ Lxͦ. atrocissimtm inter
crecenses atq athenenses certam
fuit. Ubi populis utrinq infeli¬
cider profligatis: cruentiorem uic¬
coriam crethenses exercuerunt. Qi
nobilium atheniensium filios mi¬
notauro utrum fero homini an
humane bestie aptius dicam nes¬
cio. deuorandos crudeliter adcli¬
cebant. atq informe prodigium
effossis greciȩ luminibus sagina¬
bant.Hisdem diebus lapiche et
thessali. fa mosis nimium certaue¬
re conflictibus. Sed thessalos pa¬
lefactus libro in primo meredibi¬
lium p rodidit ipsos alapichis
creditos dictosq fuisse ipocent¬
auros eo quod discurrentes in
bello equites uelut unum cor¬
pus equorum et hominum uide¬
rentur.
nno ante urbem conditam

Expanded text:
nno ante Vrbem conditam DLX atrocissimum inter Cretenses atque Athenienses certamen fuit, ubi populis utrimque infeliciter profligatis cruentiorem uictoriam Cretenses exercuerunt; qui nobilium Atheniensium filios Minotauro, utrum fero homini an humanae bestiae aptius dicam nescio, deuorandos crudeliter addicebant atque informe prodigium effossis Graeciae luminibus saginabant. isdem diebus Lapithae et Thessali famosis nimium certauere conflictibus. sed Thessalos Palefatus in libro primo Incredibilium prodit ipsos a Lapithis creditos dictosque fuisse Centauros eo, quod discurrentes in bello equites ueluti unum corpus equorum et hominum uiderentur. Anno ante Vrbem conditam
Abbreviated transcription (Latin):
pietas enim flagella quid̃e exercita¬
ta sentit: s a quo flagellatur obdu¬
rata ñ sentit. Ut de suꝑiorib tacẽa:
facta a decio xꝑianorum ꝑsecutio¬
ne totum romȩ imꝑium pestilen¬
tia magna uexauit. Menͣtita ẽ. ini¬
quitas sibi. prauo in ꝑniciem sũa
cirũuenta iudicio: pestilentiam cõ¬
munis casus ẽẽ. actidentis. que uł¬
ex morbis mortem nature finem ẽe
ñ penaͣm putauit. Rursus gͥ atq
in breui iram dei sceleratis actionib
ꝓnaocat excepturam plagam: cuius
aliquando minmisse cogatur. Ua
lerianus siquide mex ut arripuie
imꝑium: octauus a nerone. adigi
ꝑ tormenta xꝑianos ad idolatriam.
abnegantesq interfici iussit¶fuso
ꝑ omñe romani regni latitudine
scõrum sangume: ualerianꝰ ilico
nefarii auctor edicti. a sapore ꝑsa

Expanded text:
pietas enim flagella quidem excruciapietas enim flagella quidem excruciata sentit, sed a quo flagellatur, obdurata non sentit. ut de superioribus taceam, facta a Decio Christianorum persecutione totum Romanum imperium pestilentia magna uexauit. mentita est iniquitas sibi, prauo in perniciem suam circumuenta iudicio, pestilentiam communis casus esse accidentemque ex morbis mortem naturae finem esse non poenam. rursus igitur atque in breui iram Dei sceleratis actionibus prouocat exceptura plagam, cuius aliquandiu meminisse cogatur. Valerianus siquidem mox ut arripuit imperium octavus a Nerone, adegit per tormenta Christianos ad idololatriam abnegantesque interfici jussit, fuso per omnem Romani regni latitudinem sanctorum sanguine. Valerianus illico nefarii auctor edicti a Sapore
Abbreviated transcription (Latin):
hrdis ab augusto regnĩi adcptus.
uix auob annis cum uolusiano
filio obtinuit. Exorttur ultio uio¬
lati nominis xp̃iam: & usq quo ad
ꝓfligandas ȩccłias edicta decucur¬
rerunt. eatenus incredibiliũ morbo¬
rum pestis extenditur. Nulla fere
ꝓuintia romana. nulla ciiitas. nul¬
la domꝰ fuit: quȩ ñ illa gentili pesti¬
lentia correpta. atq uacuat᷑a sit. hac
sola ꝑnicie insignes gallus & uolusi¬
anus. dum contra emilianũ nouis
rebus studentem bellum ciuile mo¬
liuntur occisi sunt: emilianus tam̃
tercio mense inuase tyrannidis
extinctus est.
Nno ab urbe condita millesi¬
ino decimo duo imꝑatores ui¬
cesimo septimo p̾t augustũ loco
creati sunt. Ualerianus in recia ab
exercitii augustus appellatus: romȩ
autẽ a senatu galienris cȩsar creatus.
mansitq galienus in regno inteli¬
citer annis .xu. Respirante paulisꝑ
ab illa supra solitum uigi & graui
pestisertia genere humano: ꝓuocat
pęnam suam obliuiosa maliciã. Im¬

Expanded text:
s ab Augusto regnum adeptus uix duobus annis cum Volusiano filio obtinuit. exeritnr ultio uiolati nominis Christiani et usquequo ad profligandas ecclesias edicta Decii cucurrerunt, eatenus incredibilium morborum pestis extenditur: nulla fere prouincia Romana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum contra Aemilianum nonis rebus studentem bellum ciuile moliuntur, occisi sunt. Aemilianus tamen tertio mense inuasae tyrannidis extinctus est. Anno ab Vrbe condita millesimo decimo duo imperatores uicensimo septimo post Augustum loco creati sunt: Valerianus in Raetia ab exercitu Augustus appellatus, Romae autem a senatu Gallienus Caesar creatus; mansitque Gallienus in regno infeliciter annis xv, respirante paulisper ab illa supra solitum iugi et graui pestilentia genere humano. prouocat poenam suam obliuiosa malitia. im
Abbreviated transcription (Latin):
palderada. que sociata fuit theode¬
baldo alio regi francoru. quã ipse o¬
dio habens. uni ex suis qui dicebat᷑
garibald in conuigiũ tradidit. Ter¬
tiam uͦ uiiacho uxorem habuit he¬
rulorũ regis filiam. nomine salingã
Ex ipsa natus ẽ. filius quẽ Waltartih
appellauit. quiq uuachone mortuo
suꝑ langobandos iam octauus regna¬
uit. hi om̃s lithingi fuerunt. Sic &¬
enim apud eos quedam nobilis pro
gnum tenuisset. ab hac luce sub¬
tractus ẽ. Postquẽ nonꝰ audon regnũ
adeptus ẽ. qui non multo pͣt temꝑe¬

Expanded text:
est Walderada, quae sociata est Cusuest Walderada, quae sociata est Cusupald, alio regi Francorum, quam ipse odio habens, uni ex suis, qui dicebatur Garipald, in coniugium tradidit. Tertiam vero Waccho uxorem habuit Herolorum regis filiam nomine Salingam. Ex ipsa ei natus est filius, quem Waltari appellavit, quique, Wacchone mortuo, super Langobardos iam octavus regnavit. Hi omnes Lithingi fuerunt. Sic enim aput eos quaedam nobilis prosgnum tenuisset, ab hac luce subtractus est. Post quem nonus Audoin regnum adeptus est. Qui non multo p
Abbreviated transcription (Latin):
T uero t̃ãto post hec de bellitri¬
umpho ñ diulȩtatus ẽ. Irru¬
ir namꝙ: suꝑ eum uuacho filius
germani sui Tuchilonis. & eũ hac
lies priuauit. Confipxit q. adu̾sus
Uuachonẽ childechis filius tatonis . s
suꝑante uuachone deuictus ad geppi¬
dos confugit. ibiq profugͦ ad uite
finem usq ꝑmansit. Quam ob cau¬
sam geppidi cũ langobanlis ex tunc
inmicicias contraxere¶ Codemq tem¬
pore uuacho suꝑ sueuos irruit. eoq
suo dñio subiugauit̃ hoc siquis m̃¬
dacium & ñi rei existimat ueritat̃e:
relegat ꝓlogum edicti quẽ rex rotha¬
rith de langobardorũ legib compo¬
suit. & pene in om̃ib hoc codicib
sicut nos in hac hystoriola inserui¬
mus scͥptum reꝑiet. Habuit autẽ
Unacho uxores tres. Hoc ẽ. pͥmani ra¬
nicundam filiam regis turingorũ.
deinde duxit austrigosam filiam
regis geppidorum. de qua habuit
duas filias. Nom̃ uni ꝑisgarda quã
tradidit in matrimonium teode¬
berto regi francorũ. scd̃a autẽ dicta

Expanded text:
t vero Tato post haec de belli triumpho non diu laetatus est. Irruit namque super eum Wacho filius germani sui Zuchilonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wachonem, Hildechis filius Tatonis, sed superante Wachone devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae finem usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis ex tunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Wacho super Suevos irruit, eosque dominio suo subjugavit. Hoc si quis mendacium, et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rothari de Langobardorum legibus conposuit, et pene in omnibus hoc codicibus, sicut nos in hac historiola inseruimus, scriptum repperiet. Habuit autem Waccho uxores tres, hoc est primam Ranicundam, filiam regis Turingorum; deinde duxit Austrigusam, filiam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas: nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theudiperto regi Francorum; secunda autem dicta
Abbreviated transcription (Latin):
uob uicem incorpore & anima hic
& infuturo compenset. Salutantes
uos prȩt̾ea paĩna dilectione: horta¬
mur ut apud excellentissimũ con¬
iugem ur̃m illa agatis. quatinꝰ xp̃i¬
ane rei publicȩ societatem ñ renuat.
slam sicut & uos scire credimꝰ mul¬
us modis ẽ. utile: si se ad eiꝰ amici¬
cam conferre uoluerit. Nos gͦ mo

Expanded text:
vobis vicem in corpore et anima hic vobis vicem in corpore et anima hic et in futuro conpenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione hortamur, ut aput excellentissimum coniugem vestrum illa agatis, quatenus christianae rei publicae societatem non rennuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad eius amicitiam conferre voluerit. Vos ergo mo
Abbreviated transcription (Latin):
in ezechiele legitur desisteres. srat
ipseqͦ in suis omeliis refert. Re
gͥ agilulfus rebus compositis: tai¬
num repedauit. Nec multu post
suggerente maxime theudelinan
gina sua conuige.sicut eam beatis
gorio atq romanis pacem firmis¬
simam pepigit. eidemq regine
Regorius theudelinde regins
langobardorũ. Quia excellen¬
tia ur̃a ad faciendam pacem studi¬
sius & benigne se sicut soler imys¬
qerit: renuntiante filio nr̃o probo
abbate cognouimꝰ. Nec enim aliter
dospianitate ũra confidendũ fuit:
nisi quia in causa ꝑacis. laborem &
honttatẽ ur̃am om̃ib monstraretiᷤ.
Inde om̃ĩpotenti deo gr̃as agimꝰ
quia ita cor ur̃m sua pietate regit:
isicut fidem rectam tribuit. tta
q placita sibi uobis semꝑ oꝑa con¬
iedat. Non enim excellentissima
flia de sanguine qui ab utraq: par¬
eefundendiis erat: paruam te cre-¬
das adquisisse mercedem. Ex qua re
uoluntati ũꝑ gr̃as referentes. dei ñri
miscłiam dep̃camur: ut bonorum

Expanded text:
in Ezechiele legitur, desisteret, sicut ipse quoque in suis homiliis refert. Rex igitur Agilulfus rebus compositis, Ticinum repedavit. Nec multum post, suggerente maxime Theudelinda regina, sua conjuge, sicut eam beatus gorio, atque Romanis, pacem firmissimam pepigit, eidemque reginaregorius Theodelindae Langobardorum reginae. Quia excellentia vestra ad faciendam se pacem studiosius et benigne, sicut solet, impenderit, renuntiante filio nabbate cognovimus. Nec enim aliter de christianitate vestra confidendum fuit, nisi quia in causa pacis laborem et bonitatem vestram omnibus monstraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut, sicut fidem rectam tribuit, ita quoque placita sibi vos semper operari concedat. Non enim, excellentissima filia, de sanguine, qui ab utraque parte fundendus fuerat, parvam te credas adquisisse mercedem. Ex qua re voluntati vestrae gratias referentes, Dei nostri misericordiam deprecamur, ut bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
auarum cum frantis. & de transitu guntra
Quia cacanus legatos ad agilulfũ misit. a¬
de pace tum gallinico patricio.
De pace agilulfi cum francis. & de morte
De peste apud rauennã & mortalitate apul
De signo sanguineo in cęlo. & bellũ inte
De morte arnilfi ducis spoletan .i. & de
nobio sc̃i Benedicti.
De morte ⁊ otonis. & de ducatu arichis.
Epła beati gregorii pape ad eund̾e aricdis

Expanded text:
Avarorum cum Francis, et de transitu GunthraAvarorum cum Francis, et de transitu Gunthramni regis. 12. Quia cacanus legatos ad Agilulfum misit, de pace cum Gallinico patricio. 13. De pace Agilulfi cum Francis, et de morte De peste aput Ravennam et mortalitate aput Veronam. 15. De signo sanguineo in caelo et bello inter De morte Ariulfi ducis Spolitani, et de dcoenobio sancti Benedicti. 18. De morte Zottonis et ducatu Arichis. 19. Epistula beati Gregorii papae
Abbreviated transcription (Latin):
ro Moxq eum ad suũ basium e¬
rigens: ei de suis nuptiis. deq re-¬
gni dignitate aꝑuit. Quid plura:
Celebrantur cũ magna lȩticia nup¬
tiȩ. Suscepit agilulsus qui fuerat
cognatus regis autharith in coan¬
te iam m̃se nouembrio regiam di¬
gnitatem: s tam̃ congregatis in
unũ langobardis. pꝰt ea mense ma¬
io ab omnib in regnũ apud medi
olanum leuatus est. Explicit¬
Uod agilulfus rex ꝓ captiuis mi¬
Cit legatos in franciam.cusis
De siecctate quȩ eodem anno fuit. & delo
& de rebellatione gardulfi & alfari
De peste apud rauen̾uam. & de bello chil¬
deberti cum filio hilperici.¬
Qd̾ codicem dialogoru beatus gregoriꝰ the¬
udelinde regine direxit. Ydinatusẽ.
De bonis actib eiꝰdem theudelinde regine .
bardi tenebant inuasit. & quia rex agiuds
maurisionẽ duc̃e occidit. & qr cumbeato
gregorio & romanis pacem fecit.
& debaioariis. Inir
De morte childeb̾ti francorũ regis. & de belo

Expanded text:
ret. Moxque eum ad suum basium eret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laeticia nuptiae; suscepit Agilulf, qui fuerat cognatus regis Authari, incoante iam mense Novembrio, regiam dignitatem. Sed tamen, congregatis in unum Langobardis, postea mense maio ab omnibus in regnum apud Molanum levatus est. LQuod Agilulfus rex pro captivis legatos in Franciam misDe siccitate quae eodem anno fuit, et de l de rebellatione Gaidilulfi et Ulphari. 4. De peste aput Ravennam, et de bello Childeperti cum filio HilpericiQuod codicem dialocum beatus Gregorius Theudelindae reginae direxit. 6. De bonis actibus eiusdem Theudelindae reginae. 7. bardi tenebant invasit; et quia rex Agilulf Maurissionem ducem occidit, et quia cum beato Gregorio et Romanis pacem fecide Baioariis. 11. De morte Childeperti a Francorum regis, et de bello
Abbreviated transcription (Latin):
fatos legatos post aliquot dies pro¬
missa pace absoluit. Reginam uͦ
theo delindam que satis placebat
lango bardis. ꝑmiserunt eam in
regia consistere dignitate.suaden¬
tes ei ut sibi quem uoluisset ex
omnib langobardis uirũ elige¬
ret: talem scilicet qui regnũ utilit̃¬
regere posset. Illa uͭ consiliũ cum
prudentib habens: agilulfum
ducem taurinatiũ & sibi uirũ.
& langobardorũ genti regẽ elegit.
Erat enim idem uir strenuus ꝙͣ
bellicosus. & tam forma qͣm animo
ad regni gubnacula coaptatus.
Quem stãtim regina ad se uenire
mandauit. ipsaq ei obuiam ad
laumellũ oppidum proꝑauit.
Qui cum ad eam uenisset: ipsa si¬
bi pͦt aliquot u̾ba uinũ ꝓpinari
fecit. Que cum prior bibisset: resi¬
duum agilulfo ad bibendum tri¬
buit. Is cum reginȩ accepto poculo
manum honorabilit̃ osculatus
ẽet: regia cum rubore subridens.
ñ debere sibi manũ osculari ait:
quẽ osculum ad os uing̾e oporte¬

Expanded text:
fatos legatos post aliquod dies, profatos legatos post aliquod dies, promissa pace, absolvit. Regina vero Theudelinda quia satis placebat Langobardis, permiserunt eam in regia consistere dignitate, suadentes ei, ut sibi quem ipsa voluisset ex omnibus Langobardis virum eligeret, talem scilicet qui regnum regere utiliter possit. Illa vero consilium cum prudentibus habens, Agilulfum ducem Taurinatium et sibi virum et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir strenuus et bellicosus et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Cui statim regina ad se venire mandavit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui cum ad eam venisset, ipsa sibi post aliqua verba vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae, accepto poculo, manum honorabiliter osculatus esset, regina cum rubore subridens, non deberi sibi manum osculari, ait, quem osculum ad os, iungere oporte
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑti. De quo auro. ipse rex pͦt mo¬
dum ciborium solidũ mire mag¬
nitudinis & magni ponderis fecit:
multisq illud preciosissimis gẽ¬
mis decoratum. ad sepulchru añi
ierosolima transintctere uoluit.
Sed cũ minime potuisset eodem¬
transmittere : supra corpus beati
marcelli martrris qͦd in ciuitate ca¬
uillano sepultum est ubi sedes re¬
gni illius erat pomi fecit. & est ibi
usq in p̃sentem diem. Nec ẽ. usqͣm
ullum opus ex auro effectũ. quod
ei ualeat comparari ¶Sed nos his
breuiter que relatu digna erant
autharith regis in francia mora¬
rentur: rex autharith apud tici¬
num nonas septembris ueneno
ut tradunt accepto moritur. ꝓͦt¬
qͣm sex regnauerat annos. Statiq
a langobardis legatio ad childeber¬
tum regem francorum missa est:
que autharith regis mort̾e ei dem
mintiaret. & pace̾m ab eo expet̾et.
Quod ille audiens. legatos quid̃e
suscepit: ꝑacem uͦ in ꝑ osterum
se cdaturum ꝓmisit. Qui tam̃ pre¬

Expanded text:
reperti. De quo auro ipse rex postmoreperti. De quo auro ipse rex postmodum ciborium solidum mirae magnitudinis et magni ponderis fecit, multisque illud pretiosissimis gemmis decoratum ad sepulcrum Domini Hierosolymam transmittere voluit. Sed cum minime potuisset, idem supra corpus beati Marcelli martyris, quod in civitate Cavallonno sepultum est, ubi sedes regni illius erat, poni fecit, et est ibi usque in praesentem diem. Nec est usquam ullum opus ex auro effectum, quod ei valeat comparari. Sed nos his breviter quae relatu digna erant Authari regis in Francia morarentur, rex Authari apud Ticinum Nonas Septembris veneno, ut tradunt, accepto moritur, postquam sex regnaverat annos. Statimque a Langobardis legatio ad Childebertum regem Francorum missa est, quae Authari regis mortem eidem nuntiarQuod ille audiens, legatos quidem suscepit, pacem vero in posterum se daturum promisit. Qui tamen prae
Abbreviated transcription (Latin):
paruum animal in modu reꝑtił
egressum.tenuem riuulũ qͥ propt̃
discurrebat ut transire posset sa¬
tagere cȩꝑit.Tunc idem in cuius
gremio quiescebat. spatam sũa ua¬
gina exemptam. suꝑ eundem ri-¬
uislum posuit. Suꝑ quã illud rep¬
tle de quo diximꝰ. ad parte aliam
transmeante. Quod cum ñ longe
exinde in qͦddam foram̃ montis in¬
grisum fuiset. & ꝑost aliquantũ
spatii regressum suꝑ eandem spat̃a
p̃fatum riuulũ transmeasset: rur¬
sum in os guntranni de quo exie¬
rat introiuit. Guntrannꝰ p ost hȩc
de somno exꝑgefactus: mirificam¬
se uisionem uidisse narrauit. Re¬
tulit enim apparuisse sibi in som¬
nis. qͦd fluuium quendã ꝑ pontem
ferreum transisset. & sub monte qͦ¬
dam introisset. uibi mnulta auripo¬
dera aspexisset̃. Ipse uͦ in cuiꝰ gremio
caput tenuerat cũ domissetͦ: quid
de eo uiderat ei ꝑ ordinem retulit.
Quid plura: Effossus ẽ. locus ille.
& inestimabiles thesauri qui ibi¬
dem antiquitꝰ positi fuerant sunt

Expanded text:
parvum animal in modum reptilis egressum, tenuem rivulum, qui propter discurrebat, ut transire possit, satagere coepit. Tunc isdem in cuius gremio quiescebat spatham suam vagina exemptam super eundem rivulum posuit; super quam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transmeavit. Quod cum non longe exinde in quoddam foramen montis ingressum fuisset, et post aliquantum spatii regressum super eandem spatham praefatum rivulum transmeasset, rursum in os Gunthramni, de quo exierat, introivit. Gunthramnus post haec de somno exse visionem vidisse narravit. Retulit enim apparuisse sibi in somnis quod fluvium quemdam per pontem ferreum transisset, et sub monte quodam introisset, ubi multa auri pondera aspexisset. Is vero in cujus gremio caput tenuerat, cum dormisset, quid de eo viderat ei per ordinem retulit. Quid plura? Effossus est locus ille, et inaestimabiles thesauri, qui ibidem antiquitus positi fuerant, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
escriptio arq: diuisio que fac¬
ta ẽ. agloriosissimo atꝙ: piis¬
simo qͥomno karolo imꝑatore
lia.xxx.ui. imꝑii aut̃e.xiͦ. indic¬
tione.iiii. quã pia & prudenti
consid̾atione facere decreuit. &
dño annuente ꝑfecit. de thesau¬
ris suis atq pecuma quȩ in illa
die in camera eius inuenta est.
in qua illud precipue p̃ cauere
uolurt. ut ñ solum elemosmarũ
largitio quȩ solenniter apuid xp̃i¬
anos de possessionib eorũ agitur:
ꝓ se quoq de sua peccuma ordi

Expanded text:
escriptio atque divisio, quae facta est a gloriosissimo atque piissimo domno Karolo imperatore lia XXX°VIo, imperii autem XIo, indictione IIII, quam pia et prudenti consideratione facere decrevit et Domino annuente perfecit de thesauris suis atque pecunia, quae in illa die in camera eius inventa est. In qua illud praecipue praecavere voluit, ut non solum eleimosinarum largitio, quae sollemniter apud Christianos de possessionibus eorum agitur, pro se quoque de sua pecunia ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tur: thomam diaconem suũ
sapientem scilicet & religio sũ
uirũ ad eum misit. ꝑ quem eid̃e
alachis benedictionem sc̃e sue
eccłie transmisit. Nuntiatum ẽ.
Alachis thom̃a diaconẽ ante fo¬
res stare. benedictionẽq ab ep̃o
detulissesTunc alachis qui ut di¬
ximꝰ om̃s clericos odio habebat.
ite inquit ad suos. tta dicite illi.
Si munda femoralia habet. intret:
sin aliter. foris contineat pedem.
homas uͦ cum hos sermones au¬
dissec. ita respondit. Nuntiate
ei quia munda femoralia habeo.
quippe quia hodie lota indutꝰ sũ
Cui alachis ita tterato mandau̾.
Ite dicite illi. qui a ego ñ dico de
femoralibus: s dehis que intra
femoralia habentur. Ad hec tho¬
mas ita respondit. Ite dicite illi

Expanded text:
tur, Thomam diaconem suum, tur, Thomam diaconem suum, sapientem scilicet et religiosum virum, ad eum misit perque eum eidem Alahis benedictionem sanctae suae ecclesiae transmisit. Nuntiatum est Alahis, Thomam diaconem ante fores adstare benedictionemque ab episcopo detulisse. Tunc Alahis, qui, ut diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: "Ite, dicite illi, si munda femoralia habet, intret; sin autem aliter, foris contineat pedem". Thomas vero cum hos sermones audisset, ita resei quia munda femoralia habeo, quippe qui ea hodie lota indutus sum. Cui Alachis: Ite iterato, et dicite illi quia ego non dico de femoralibus, sed de iis quae intra femoralia habentur. Ad haec Thomas ita respondit. Ite, dicite illi
Abbreviated transcription (Latin):
diens ticinum ueuit. & ad se
theo dotem puellam uenire faci¬
ens: cum ea coneubuit. Quam
tam̃ postea in monast̾ium qͦd
de illius nomine intra ticinũ
appellatum est misit.
Lachis uͦiam dudũi conceptã¬
inquitatẽ parturiens. an¬
intentib aldone & grausone
brexianis ciuib s & aliisiul¬
tis ex langobardis. oblitus tan¬
torum beneficiorũ que in eũ
rex cumb̾tus impenderae. o¬
blitus etiam iuris iurandi qͦ se
ei fidelissimũ ẽẽ. spoponderat.
& palatiũ intra ieor̃i ticinum
positum inuasit. iso Qd cunibꝰ¬
tus ubi erat audiens: ad insulã
que intra lacum larium ẽ. ñ loz¬
ge a comacina confugit. ibiq se
fortiter c̃omuniuit. Facta ẽ. autẽ
magna tribulatio om̃ib qui eũ
diligebant. & maxime sacerdo¬
tib & clericis. quos om̃s alachis
exosos habebat. Erat autẽ eo te¬
beralib artib sufficient᷑ instru¬
ctus. Is cum alachis palatium
inuasisse respiceret. ne quid ab eo¬
ipse uł sua eccłia adn̾si patere¬

Expanded text:
diens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum appellatum est, misit. 38. Alahis vero iam dudum conceptainiquitatem parturiens, adnitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus, sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum beneficiorum quae in eum rex Cunincpert inpenderat, oblitus etiam iusiurandum quo ei se fidelissimum esse spoponderat, et palatium intra Ticinum positum invasit. Quod Cunincpert ubi erat audiens, statim ad insulam, quae intra lacum Larium non longe a Como est, confugit ibique se fortiter communivit. Facta est autem magna tribulatio omnibus qui eum diligebant, et maxime sacerdotibus et clericis, quos omnes Alahis exosos habebat. Erat autem eo temberalibus artibus sufficienter instructus. Is cum Alahis palatium invasisse respiceret, ne quid ab eoipse vel sua ecclesia adversi perpetere
Abbreviated transcription (Latin):
lo amplius qm duo milia passuũ
tenebat. Ex una parte murus com¬
munis ẽ. urbis & byrse imminens
mari. quod mare stagnun uocant:
q̃m obiectu protentȩ lingue stran¬
gulatur. Consules gͥ quanuiis aliqͣn¬
tam muri partem quassatam machi¬
nis diruissent: tam̃ a carthaginien¬
sib uitti ac repulsi sunt. Quos fu¬
gientes. scipio repulso intra muros
hoste defendit sCensorinus in urbem
rediit.¶Manlius omissa carthagine:
ad has drubalem arma conũttit Sci-¬
pio massinissa mortuo: inter massi¬
nisse filios tres numedie regnũ diui¬
sit IQuo cirea carthaginem reuerso:
manlius ciicam urbem expugna¬
uit atq diripuit .xl. milia ibi affro¬
rum cesa: sex milia capta suntThaᷤ¬
drubal poenorum imꝑator massiniꝰ talt¬
se nepos: subͣ selliorum fragm̃tis ii
curia a suis propt̾ suspicionem pro¬
ditionis occisus est. Iuuentinꝰ pretor
in macedonia adu̾sus pseudo philip¬
pum congressus: cum magna clade

Expanded text:
lo amplius quam duo milia passuum lo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Crediit. Manilius omissa Carthagine ad Asdrubalem arma convertit. Scipio, Massanissa mortuo, inter Massanissae filios tres Numidiae regnum divisit: quo circa Carthaginem reverso, Manilius Tezagam urbem expugnavit atque diripuit. Duodecim millia ibi Afrorum caesa, sex millia capta sunt. Asdrubal, Poenorum imperator, Massanissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Juventius praetor in Macedonia adversus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita. dc. fid̾̃o li¬
tio censorino & marco malio cn¬
sulib stercium punicũ bellum ex¬
ortum ẽ. Igitur cum senatus delen¬
dam carthaginẽ censuissec. profeca
in affricam consules: & scipio tunt
tribunus militũ prope uticam ma¬
soris affricani castra tenuer̃t. Ibie
taginiensib euocatis iussisq ut a¬
ma & naues traderent. nec morad
tanta uis armorũ repente traditã
ut facile tota ex his affrica potuist
armari. S: carthaginien ses postqũ
arma tradiderunt᷑. & relicta urbe n¬
cedere procul a mari decem milib pl¬
suum iussi sunt: dolorem ad desꝑl¬
tionem contulerunt. Aut defemu¬
pi ciuitatem. aut cum ipsa & ꝑ ipẽi
sepeuiendi: ducesꝙ sibi duos has¬
arubales creauerirt Arma pͥm̃
facere aggressi: aeris ferriq ino¬
piam. auri argentiq metallis ib¬
ꝑleuerunt. Consules oppugnati
cartaginem statuunt. cuiꝰ situs fi
ne mari cingebatur: absq: faust
quȩ trib milib passuum aꝑie¬
uantur. Is locus murum xxu

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DCII L. Censorino et M. Manilio consulibus tertium Punicum bellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fune mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta
Abbreviated transcription (Latin):
cesari parutt. Postea decius brutus
ingallia a sequans i captus & occis
ł. Basillus aut̃e eque unꝰ de ꝑcusso¬
rib: manu seruoꝵ suorũ necatus ẽ.
epido satis agente:
esar antomũ receptrin gr̃an. atq
ib fidem reconciliate gr̃eꝰ: filiam
qꝰ matrimonio sortitus est Unde
tum ad urbem acceisissent. aut
rumor de futura ꝓscriptione or-¬
tus ẽet: gaius thoranius uirpre¬
drius nichil tale metuens incursy
nilitum domui suȩ int̾fectus ẽ:
Aiiq: qͣmplures trucidati sunt.
taq ne latius atq effrenatꝰiꝰ incir

Expanded text:
esari paruit. Postea D. Brutus in Gallia a Sequanis captus et occisus est. Basillus autem, aeque unus de percussoribus, manu servorum suorum necatus est. Lepido satisagente, Caesar Antonium recepit in gratiam: atque ob fidem reconciliatae gratiae, filiam ejus matrimonio sortitus est. Inde cum ad Urbem accessissent, ac rumor de futura proscriptione ortus esset, C. Thoranius, vir praetorius, nihil tale metuens, incursu militum domi suae interfectus est, aliique complures trucidati sunt. Itaque, ne latius atque effrenatius incir