comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ripho.  ideatnus sicitumquo depetu¬
lio acno erit. liberatio testo legatasit.
aasiche quolegata cedere solr nichil in
peculio sit. legatarii loco habeatur at¬
qui ñclum debitor fuit. nec ꝓcedit. ut e¬
mor̾ium̃tum aliꝙ exlegatõ ad eum ꝑue¬
mat. nisꝓpt̃ spẽm fuñ petulii. nũꝗd ergo
impendentisit. anlegatarius fuĩt. ꝑ inde
atq siqua aliacausa spẽm legan tubiã
cex̃. a  urehus syphronius fideusse¬
rat ꝓtutor equẽclam ⁊ decederis eiꝰdem pu¬
lo singulis alim̃toꝵ nomine m̃sruos de¬
narios senos. et uestiarii nomine ãnu

Expanded text:
. Uideamus, si ei, cum quo de peculio actio erit, liberatio testamento legata sit, an, si die, quo legata cedere solent, nihil in peculio sit, legatarii loco habetur? atquin nondum debitor fuit, nec procedit, ut emolumentum aliquid ex legato ad eum perueniat nisi propter spem futuri peculii. numquid ergo in pendenti sit, an legatarius fuerit, perinde atque si qua alia causa spem legati dubiam . Aurelius Symphorus fideiusserat pro tutore quodam et decedens eisdem pulo singulis alimentorum nomine menstruos denarios senos et uestiarii nomine annu
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .l. Qui filium et filiam baretat. te¬
stam̃tum fecit. et ita de filia sua cauerat. int¬
gͣgͣ. et ꝓmnctiauit imp̃r fideicomissum
sset eam testari petus. ut fr̾em suum hĩdẽ
fac̾et. sic enim accipiendam eam scͥpturam:
ac sihr̃ditatem suam rogasset eamrestituẽ.¬
sabmus antoninꝰ impub̾em filium suum¬
antonium ⁊ filiam hoe̾ratam relincm̃s ex¬
hrdatis bis matrem eorum uiliam u̾aleriã
filie reliquit. reliqͣm oẽmhiclitatẽ filioanto¬
.nio. cumadannũ uicessimũ etatis ꝑueniss.
uoluit restitui. ꝙ usi añ amñi uicessunum
decessiss filius. eam br̃clitatem nidrate restitii
p̃cepit. mat inteitata decessit. utrisq filuis ie¬
gitimis hr̃dibus relictis. postea filisa anniũ
agens plenminom̃ĩ decimũ et ingreisuis ui¬
cessimun nec dumm̃ eo expleto cecessit ali¬
a bĩte fauia ualeriana sua relicta. laqua a
hr̃clitatis petebat. et apd̾ p̾sidem obtinnerat
tutores ualeriane fille antonine egeitatẽ

Expanded text:
um.Qui filium et filiam habebat, testamentum fecit et ita de filia sua cauerat: . pronuntiauit imperator fideicommissum sset eam testari, petisset, ut fratrem suum heredem faceret: sic enim accipiendam eam scripturam, ac si hereditatem suam rogasset eam restituere.Fab‹iu›s Antoninus impuberem filium Antoninum et filiam Honoratam relinquens exheredatis his matrem eorum Iuniam Ualerianamfiliae reliquit, reliquam omnem hereditatem filio Antonino, cum ad annum uicensimum aetatis peruenisset, uoluit restitui: quod si ante annum uicensimum decessisset filius, eam hereditatem Honoratae restitui praecepit. mater intestata decessit utrisque liberis legitimis heredibus relictis. postea filius annum agens plenum nonum decimum et ingressus uicensimum necdum tamen eo exple‹t›o decessit filia herede Fabia Ualeriana sua relicta, a qua amionem hereditatis petebat: et apud praesidem optinuerat. tutores Ualerianae filiae Antonini egestatem
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ. Siquilib heres excuĩq testam̃¬
to tatite rogatus fui̾t. utqͣorantem
quãlegis fatidie bñficio retinũt nõ
capienti restituat. eq̃ locus ert se. ꝯsul¬
to. neꝙ eñi muitũ. interit. inĩtale fi¬

Expanded text:
i quilibet heres ex cuiuscumque testamento tacite rogatus fuerit, ut quadrantem, quem legis Falcidiae beneficio retinuit, non capienti restituat, aeque locus erit senatus consulto: neque enim multum intererit inter tale fi
Abbreviated transcription (Latin):
legapitat. tp̃are deb p̃tor ꝯditionẽ. ut
⁊ parrono.⁊ heredib. scriptis ꝓportione
ptumsit si inquĩqũnio titio ꝑximo fili
natus ñerit. tẽ x. seie heres datosimius
ant mortuus sit. ñstatĩscie. ⁊ deben quia

Expanded text:
estat, temperare debet praetor condicionem, ut et patrono et heredibus scriptis pro portione ptum sit: "si in quinquennio proximo Titio filius natus non erit, tum decem Seiae heres dato", si Titius ante mortuus sit, non statim Seiae decem
Abbreviated transcription (Latin):
snegatarius añ decesserit ad heredẽ eiꝰleg¬
atum ñ fitraniit. q ñcessit dies uiuo eo
quamuis certum fui̾t. morituꝵ heredeo.
mus ꝙ exarethusa natumfiũt heresdato
ant frucrus quiexeo fundo ꝑcepti fuerĩt¬
heres dato airucius snũque alii ñlega¬
uero seiodaro.¬
mmpletipossunt ⁊ uiuo testatore utputa
sincuuuis trasia uenerit. namqñcq uene¬
it nauis ꝯditioni paritum uidẽt. q̃dam
sunt. q̃ñnisi post mortem testatoris. uelu¬
n si .x. doclenit si capitoliũ ascenderitnã
ut pariussequis ꝯdinoni uideatur ⁊̃ sci

Expanded text:
si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies vivo ea, quamvis certum fuerit moriturum heredemmus: "quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato" aut "frucheres dato' aut 'seruum, quem alii non legauero, Seio datoimpleri possunt etiam uiuo testatore, ut puta 'si nauis ex Asia uenerit', nam quandoque uenerit nauis, condicioni paritum uidetur: quaedam, quae non nisi post mortem testatoris 'si decem dederit' 'si Capitolium ascenderit': nam ut paruisse quis condicioni uide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum eẽt. nec ea q̃ fidei cõmissoꝵ ũba ha¬
fent petposse. ¶ exhuĩ uerbis q̃scriptu
adhibentur ꝓprio cirogr̃afo ad notare ꝯ¬
uenit. quis ⁊ cuius testm̃ signauerit.
del Euis bona quise imꝑatorem fuc¬
turum hr̃clem ẽẽ iactauerat afisco oc¬
cupari nompossunt. delibis p̾tumis hẽ¬
dib ĩstituendis. ⁊ exhr̃dandis. uł pͥt̾iti¬

Expanded text:
perfectum esset, nec ea, quae fideicommissorum uerba habent peti posse. Ex his uerbis, quae scripturadhibentur, proprio chirographo adnotare conuenit, quis et cuius testamentum signauerit. Eius bona, qui se imperatorem facturum heredem esse iactauerat, a fisco occupari non possunt. DE LIBERIS ET POSTUMIS HEREDIBUS INSTITUENDIS UEL EXHEREDANDIS 1 Ulpi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ itauidetut. filius m̃s exberes esto. ⁊ sinec
nomeneius exp̃ssimisit. simodo unicus
sit. namsiplures sunt fun benigna in¬
ip̃tatione potius aplerisq respondetur
nullu̾m exhr̃datum eẽ.

Expanded text:
t ita uidetur 'filius meus exheres esto', si nec nomen eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque respondetur nullum exheredatum e
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝑtinet. nec eius testimõĩum recipia¬
tur q⁊ eo ampliuns. ut quidam putant. ne
quero antestium nũo habendus sit isqui ⁊̃
rogatus est. adtestam̃tum seribencũ. idẽ
quo cumtabulas scripsisset signauĩt.
pubentius celsus labeoni suo salutẽ. aut¬
non intelligo qurosit dequo me consuł.
aut ualte stulta est. consultatio tua plus
enimquam ricliculosum est dubitare an
testatoris. testam̃tum scribere ñ ꝓbibetur.

Expanded text:
ertinet, ne eius testimonium recipiatur et eo amplius, ut quidam putant, neuQuaero, an testium numero habendus sit is, qui, cum rogatus est ad testamentum scribendum, idem quoque cum tabulas scripsisset, signauerit. Iuuentius Celsus Labeoni suo salutem. Non intellego quid sit, de quo me consul‹u›eris, aut ualide stulta est consultatio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an testatoris testamentum scribere non prohibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab intestatohat̾: nõpr̾abit. lid̾is ⁊ parẽtib
legata. Emancipatus uõ mimꝗd nec ip̃e
prat. quieirem anterret qui pratur̾ n̾erat.
sisolus eet. ueriꝰ eit. uł bunc saltim debere
libens ⁊ parentib prãre iegataᷤ ꝓm̃ siccͣ .t. ñ¬

Expanded text:
estato habeat, non praestabit liberis et parentibus legata. emancipatus uero numquid nec ipse praestat, quia ei rem auferret, qui praestaturus non erat, si solus esset? sed uerius est uel hunc saltem debere liberis et parentibus praestare legata. proinde si
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃: nlłum legatum cebebatur. licet sub p̃te
instituto. subhac conclitio̾e excepte ꝑsone
legatum sit. si hr̃di .x. cecłit. italegatoꝵ eiac¬
tio dabr. Si eiqnice᷑.t .b.p̃. accepit. decli̾t
non si hrdimitituto. q absudumẽ illum.
cõmoda hr̃ditaria hr̃e. alium ro̾cia substi¬
nere. inprando legato / Set ⁊ iltitio iussus
fuit daxe nõ illi. s filio dare debet

Expanded text:
t, nullum legatum debebitur, licet sub prae instituto sub hac condicione exceptae personae legatum sit, si heredi decem dederit, ita ei lega accepit, dederit, non si heredi instituto, quia absurdum est illum commoda hereditatis habere, alium onera sustinere in praestando legato. sed et si Titio iussus fuerit dare, non illi, sed filio dare debet
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ. pꝰ. nepoc legato contẽp̃tus eit ¶scundam in¬
cum solum qui euis potestate eẽt. legatiacti¬
cẽm nepoti dandam responder̾. q einicͥ anferat᷑.¬
tẽ ⁊ ema̾cipatus parte̾ filii fui occupet in qua ho¬
nus iegatoꝵ non consuteret s rectiꝰ diceturet¬
inemancipatum solum dandam eẽ actioe̾m
nepoti.⁊ quid̃ nõ ultra quadrantem
nepotis. int̾eum ⁊ patre̾ eius cliuid̾ent᷑¬

Expanded text:
onem: nepos legato contentus est. quidam inm solum, qui in potestate esset, legati actionem nepoti dandam responderunt, quia ei nihil auferaet emancipatus partem filii sui occupet, in qua onus legatorum non consisteret. sed rectius diceturemancipatum solum dandam esse actionem nepoti, et quidem non ultra quadrantem,nep‹o›tis inter eum et patrem eius diuideret
Abbreviated transcription (Latin):
mitte inpͥores tabule ualeret. quit uiris
eẽt Sicelum militi lic̾e̾t pturatestam̃ta fã¬
cere s. sinc semel fecerit suie separatim uti¬
qi ualebunt sihoc spetialiter cxpsserit nefu¬
peruis ꝑ inferius rumperetur. cum et expar
los ante fecerit. pon̾t. eos ⁊ ꝑtestam̃tum seq̃s¬
ĩ cauendo inpotestatem institunoĩs redigere
⁊ efficere clirectam instruticẽm q̃ erat p̃caĩa
miles utualeret prius factum testam̃tur
it quod caͣuit. uale oportet. acꝑ hoc effici ut
duo testam̃tamsint s. in ppõito cumberectis
fidei comitarur. ut ualeat pͥus testam̃tum.
apparet eum non ip̃o uire uałe uoluisse

Expanded text:
mittere, ut priores tabulae ualerent, quid iuris esset. dicebam: militi licet plura testamenta facere, sed siue sim‹u›l fecerit siue separatim, utique ualebunt, si hoc specialiter expresserit, nec superius per inferius rumpetur, cum et ex parlos ante fecerat, poterit eos per testamentum sequens cauendo in potestatem institutionis redigere et efficere directam institutionem, quae erat precaria. miles, ut ualeret prius factum testamentum, id quod cauit ualere oportere ac per hoc effici, ut duo testamenta sint. sed in proposito cum fide‹i› heredis committatur, ut ualeat prius testamentum, apparet eum non ipso iure ualere uoluisse,
Abbreviated transcription (Latin):
art̃. Miles filusf. sicapite mimitus fue¬
nt. l emancipitus. ł ĩacoptionem tut apat
suo. testam̃tum eius natz qͣli exnouauolũtãte
sededetit. Siuo missus. ĩahoc fecerãt. ñte

Expanded text:
te minutus fuerit vel emancipatus vel in adoptionem datus a patre suo, testamentum eius valet quasi ex nova voluntate.se dederit: si vero missus iam hoc fecerat, n
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Fribimus militum suñt dies ceito¬
postquam successor ens incastra uenerat ma¬
nes incastris codicillos fẽcit. ⁊ ibrtecesseritͥqm̃
desinit militis loco huberi. postquam succes¬
sor eius incastrauenit. ideo comuni uire ci¬
uium romanorum codicilli eius existiman¬
disunt. ¶Cumaliquis facto militare
ne temporum fcõ: ueluti sitabulas inc̃ideĩt
et legerit testm̃ acrursus suo signo signau̾¬
erit. amplius. et siatiquid intleuctit. ꝑtlirx̃¬
rit aoiec̾it em̃dauit : quod sinichil horum
stam̃t̃ militie tempore factum ⁊̃ intͣ ãnũ
postmissionem ualeret quantum adũlu
enis adeos dumtaxat quimitti solent. hoc
beneficium ꝑtin̾e existimauit smꝙ neq ꝑ¬

Expanded text:
certos, quam successor eius in castra venerat, manens in castris codicillos fecerit et ibi decesserit, quoniam desinit militis loco haberi, postquam successor eius in castra venit, ideo communi iure civium Romanorum codicilli eius aestimandi sunt. Cum aliquis facto testamenttiae tempore factum, veluti si tabulas inciderit et legerit testamentum ac rursus suo signo signaverit, amplius si et aliquid interleverit perduxerit adiecerit emendaverit: quod si nihil bonorum stamentum militiae tempore factum etiam intra annum post missionem valeret, quantum ad verba eius ad eos dumtaxat qui mitti solent id beneficium pertinere existimavit: secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ant hereditat̃i. uł partem eius conuenir
execlicto poterunt. sutiq sinõ exalia ccauͥ¬
sa possideant ut puta siquis omiserit ꝗd̾e
hereclitatem. s excausa fidei ꝯmissi possi¬
d missus inpossessionem fidei ꝯmissor ẜ
uenisse inp̾oẽm nam ħ exhac causa lega¬
tarius respont̾e cogitur. ¶totiens igit᷑
edictum p̃toris locum habebit quotiens
antquasi heres legitimus possidr. autqr bõ
te quasip̃do possideat. hr̃clitatem fingẽs
aliquet mulum sibi abintestato põnis
quocumq enim mõ hubetl̃litatem lucri¬
i facturus quissit legata p̃stabit. Sane. in¬
t̃ueniente cautione euicta hrctitate lega¬
ta rectoi. ¶ et sinonpossideat quis hr̃dita¬
tem dolo autem malo fecerit. quominuᷤᷤ
possideat. eueniet. ut ꝑ inde teneat᷑. atq
siherectitatem adiss. ¶ dolõ autẽma¬
lo fecisse uiderur. quomin possideatqͥ ad
alium transtulit possessionem. ꝑfraidem
ut legataru ceteriq qui quido intestam̃to
acceperunt careant hisq̃ sibi relicta sũt

Expanded text:
ant hereditatem uel partem eius, conueniri ex edicto poterunt, utique si non ex alia causa possideant: ut puta si quis omisit quidem hereditatem, sed ex causa fideicommissi possidet missus in possessionem fideicommissorum essionem: nam nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quotiens aut quasi heres legitimus possidet aut quia bte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis: quocumque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'. Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possideat, eueniet, ut perinde teneatur atque si hereditatem adisset. Dolo autem malo fecisse uidetur quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraudem, ut legatarii ceterique qui quid in testamento acceperunt careant his quae sibi relicta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. legataris actio dubitari põt. ꝑ ꝑuto
sup̃e quõq p̃t̃miserit. ⁊ quot lege adse redi¬
ret. possidebit herectitatem. murumq

Expanded text:
sit legatariis actio, dubitari potest. et puto, si ipse quoque praetermiserit et, quod lege ad se rediret, possidebit hereditatem, in utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ꝑtimitẽ aũt cam testam̃ti uidetur. quin
cumpossit iubere noluit id facere quid
gͦ sifuus eius cum iuberetur adire heredi¬
tatem dito audiens ñfuerit. S com̃¬
pellendus. est fuus hoc facere. iteoq dominꝰ
abintestato ueniens. incicdit meclictum
Sinautem nec c̾tioranis ẽ dominus ascrũo

Expanded text:
 autem causam testamenti uidetur, qui, cum posset iubere, noluit id facere. Quid ergo si seruus eius cum iuberetur adire hereditatem, dicto audiens non fuit? sed compellendus est seruus hoc facere ideoque dominus ab intestato ueniens incidit in edictum. Sin autem nec certioratus est dominus a seruo
Abbreviated transcription (Latin):
tum¶uisubconditionem heres institutuᷤᷤ
potuit parere conclitioni necparuit cum
conclitio tal sit ut marbitriosit heredis
instituti deinde abintestato possideat here¬
ditatem. debebit edicto teni qr eĩmoĩ con¬
ditio ꝓpura deb haberi. ¶ Noq̃rimus
quip̃termissa causa testamti. abintestato
hr̃ditatem possideant. uirum uire legitio
possideant. annon Inamquoqͦ uire possid¬

Expanded text:
tum. Qui sub condicione institutus heres potuit parere condicioni nec paruit, cum condicio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti, deinde ab intestato possideat hereditatem, debebit edicto teneri, quia eiusmodi condicio pro pura debet haberi. Non quaerimus, qui praetermissa causa testamenti ab intestato hereditatem possideant, utrum iure legitimo possideant an non: nam quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ditio fuit infilium potestate. Conficetemuᷤ
nũqͥd inĩsit q̃ conditio fuerit adscriptasu¬
rrum qmoriẽrer fitio impleri ñ potuit.
ueluti sialexandriãm ierit filius heres esto
dedeit filius heres esto ãconditio nõine fi
inꝑaliũm impleripot sam supo: quitem
spes conclitionis. aomꝑtit uiuo filio nẽpo¬
tes adhereditatem quisineminem substini¬
tum hrẽt. dũmoritur. legͣitimprri heres exa¬
latum est. q̃tlam enim refert᷑. itabereiem
institutum suncapitolium ascenderit.ꝙ
sinascendiss. legatum ei tatum eum unte¬
quam ascenderit mortem obisse dequo R
moriente eolegati diem cessisse. alta u̾ospẽ¬
nes concuitionis uiuo filio ñ admnttit ne¬
potes rorereditatem quisi substrtuti ñ ceñt.
ambo ib intestato heredes existerent Meq̃
enĩfilius nideretur obstitisse post eimotẽ
parris testaitum destitutur guẽ at m̃o¬
dum si exhereclato eodẽ filio nepotes cum
filius morerenir heredes infiussent ĩstiai¬

Expanded text:
t in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto'dederit, filius heres esto', quae condicio nomine filii per alium impleri potest. nam superior quidem species condicionis admittit uiuo filio nepotes ad hereditatem, qui si neminem substitutum haberet, dum moritur, legitimus patri heres exslatum est: quendam enim refer‹t› itainstitutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: de quo moriente eo legati diem cessisse. altera vero species condicionis vivo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato avo heredes existerent: neque enim filius videretur obstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent insti
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Herectiquifalsos codicillos eẽ
dixit. nec optinuit hereditas ñ aufer¬
tur. S itam̃ aliquid acoherede cocdicil¬
lis acceperit eius actio denegabitur.
Itaq sibõꝵ int̾heredes diuisionẽ defũc¬
tus coclicilł feterit: partesnquis heredi¬
tariam. in quib legatum ꝯsistere nõ
utetur. Situ̾m ĩ amissis portionibus
erit. qd̾ falcidiam equitate cõpẽsati
uitabulis scd̾is pãt inpub̾i
fiuo fris filios cohereclib tutis substi¬
tuisset. ac substitutifrĩs filii post mor¬
tem pueri matrem eiꝰq partus subiec¬
ti ream postulassr̃. ut hereclitatẽ patru¬
i legitimam optinerent uictis aufe¬
randam ẽẽ partem hereclitatis excau
q̃se non patroni cõcubinã ẽẽ patitur eĩ
quiꝯcubinam habui̾t qd testam̃to re¬
lictum ẽ. actio ñdenegabitur idq in
testam̃to coccei cassiani uuti clarissi
mi quirafinam ĩgenuam honore pre

Expanded text:
m. Heredi, qui falsos codicillos esse dixit neque optinuit, hereditas non aufertur: si tamen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes diuisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non utetur, si tantum in amissis portionibus erit, quod Falcidiam aequitate compensatitabulis secundis pater impuberi filio fratris filios coheredibus datis substituisset ac substituti fratris filii post mortem pueri matrem eius partus subiecti ream postulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: uictis auferendam esse partem hereditatis ex cauquae se non patroni concubinam esse patitur, eius, qui concubinam habuit, quo‹d› testamento relictum est, actio non denegabitur. idque in testamento Coccei Cassiani clarissimi uiri, qui Rufinam ingenuam honore ple
Abbreviated transcription (Latin):
de sobolis cupidine tenta c̃. licẽ¬
cia erit compoti uietis ꝑsõe furẽ¬
ti nuntiũ mttere. nt ullius
culpa uid̾atur ẽẽ m̃ũ dissolu¬
tumi neq nndampnum alt̾utra
pars icidat. ¶Sinaut insems¬
simo furore muiliere costituf

Expanded text:
e subolis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat.Sin autem in saeuissimo furore muli
Abbreviated transcription (Latin):
relinquerat. itasubstituit. siambo mortu¬
i em̃t᷑ deinte pueri post mortem parris simł
ꝑierunt. due hereclitates substituto s defe¬
runtur. S sicliũsis temporib uita tecelat.
inhereclitatem nouissimi pueri eius frĩs

Expanded text:
reliquerat, ita substituit, si ambo mortureliquerat, ita substituit, si ambo mortui essent: deinde pueri post mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate noui
Abbreviated transcription (Latin):
conditione. partem alteram accepiss.asnõ idẽ
ẜuabitur alio substitũto. Namille falcie rati¬
onem induceret. quasiplan̾e subconliniõe
primis tabulis. heres institutustamet sima¬
time coheretlis filio tatus quadrantẽ ĩtegũ
optinẽt Namet cũmlegatum pͥmis tabuł
titiodatur sccłis autem tabuł eadẽres sẽꝑ¬
nio. semꝓnius quamdoq ntio concurrit.
¶Cumpater impubi filie q̃ nouissima diem
suum obisset. tabulas scdas feciss et inpu¬
bes filia suꝑstite sorore pube uita decessifs
irritam ẽe factam substitutionem placuit¬
pleuit. ¶ Nomterẽ cumintio factã fub¬
stitutionem his ũb placuit. ille filius m̃s
siqd̾ abominor intra pub̾tatis annos deces¬
serit. tuninlocum partẽ. ue eius titius hete¬
des esto nonmagis quamsipost demõstratã
conlinionem siheredem substitutum mis¬
sisset. Nam̃⁊ quicerte reiheres instriuitur co¬
Sherede nõcdato. bonoꝵ oĩum hĩditatem:
dem. ¶Quiduos inpuberes fiuios hr̃des.

Expanded text:
condicione partem alteram accepisset. non idem servabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optineret. nam et cum legatum primis tabulis Titio datur, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque Titio concurrit. Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam eomplevit. Non videri cum vitio factam substitutionem his verbis placuit: "ille filius meus si quod abominor intra pubertatis annos decesserit, tunc in locum partemve eius Titius heres esto", non magis quam si post demonstratam condicionem sibi heredem esse substitutum iussisset: nam et qui certae rei heres instituitur coherem. Qui duos impuberes filios heredes
Abbreviated transcription (Latin):
cta. licet enimherectitatem ex instititiõe
amisit: tam̃ ex substitutione istãpoẽtionẽ
quantã aminisit ꝑcepturum.
dẽ. Expupillari testam̃to suꝑnis pͥnci¬
rum naturalem hexedem. instituit. eosq̃m
uicem substituit titianus legitimꝰ filiusq̃
pater aniculum relinquit. post partis mor¬
tem inpubes decessit. suꝑstite marre. ⁊ frarre
naturali. quem ⁊̃ cohereclem habelut q̃roã
heclitas enis adrtiumnaturalem frẽm ex
substitutionem deq̃queritur ꝑtine̾. nadse¬
q̃ntem. si quispostecieoꝵ decessisset. int̃pub¬
tate. cum innaturalis filuꝑscã duplex sub¬

Expanded text:
cta: licet enim hereditatem ex institutione cta: licet enim hereditatem ex institutione amisit, tamen ex substitutione istam portionem, quantum amisit, percepturum.. Ex pupillari testamento superius princirum naturalem heredes instituit eosque inuicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem esubstitutionem de qua quaeritur pertinere, non ad sequentem, si quis eorum postea decessisset intra pubertatem, cum in naturalis fil
Abbreviated transcription (Latin):
institutio ualeat. utrum quia abeo filius
exbereclatus est. anq filius substitutus ẽ.
Iulianus longiuspat̃. cosquos sibi here¬
des instituerat filio itasubstituit quisquiᷤ
sibi heres eẽt. sunus exheredib institutis ꝗ
tacitam sidem accommotauerat. ut nõ
capiẽnti partem exeo ꝙ acceꝑat daret. ad
substitutionẽ impubis admissus utrum
en quamccꝑit. itaangeanur enis pars ñsub:¬
stitutionen ꝵdi qui in fraudem legum
fidem accõmodat. adeundo hr̃s efficitur nͦ
desinit heres ẽe. licet resquerta relicte sunt
anferantur ũet exsetundis tabulis ĩ tm̃
heres tẽpõt. in quantumscriptus eẽt. Satis
enim ꝑunĩtus est. ineoquod fecit contra
leges nĩmo ⁊ si desineret heres eẽ id dĩcerẽ
quem. idmodum intelligenctum ẽ. in eoꝗ
cumscriptus eẽt reres postquam. adisset hr̃¬
ditatem insunutem reclactus est. ⁊ postea
lib̾tatem donatus ciuꝑmissum ẽ adsubsti¬
tunonem uenite. q̃ eiitestamtifuerat. reli¬

Expanded text:
institutio ualeat, utrum quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est. Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabuleres esse potest, in quantum scriptus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges. quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus esset heres, postquam adisset hereditatem in seruitutem redactus est et postea libertat‹e› donatus. cui permissum est ad substitutionem uenire, quae ei in testamento fuerat reli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nascitur ei filius quero anrumpatur te
ip̃ipͥncipes solent ur̃p̃tari uerum uotũta¬
tempͥncipis. inspĩcientib. põt dicieatenus
ideum tribuere uoluisse. quatenus filius
cuis mentẽ ualnudine ꝑseuerasset. utquẽ¬
admoctum iure ciuili pubtate finitur pu¬
pillare testam̃tum itapͥnceps ĩmitatusfit
ius in eo quiꝓpt̃ infirmitatem ñpõt testaĩ.
Nam⁊sifurioso filio substitusset. dicerimꝰ¬
desinere ualere testam̃tum. cum resipuissz.
qr lamposs. sibitestam̃tum facere ⁊ em̃i iniꝗ¬
quũ incipit fieri benefitium pͥncipis. si ad¬
huic idualere dicamus auferret eñĩ testam̃¬
nifactionem homini sanem̃tis igitur. ⁊ agͣno¬
nem sui berelis dicendum ẽ rumpisubstitu¬
ip̃e filius postea. aniure ceꝑit hubere suum
heredem Inec enim aut patrem. aut pͥncipẽ
tehoc casucogitasse uerisimile ẽ. ut eumꝙ p̃
a nascerenur. ex hr̃daret. Nec mnt̃ est quem¬
admoctum benefictum principale iñcede

Expanded text:
 nascitur ei filius: quaero, an rumpatur teipsi principes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. namdesinere valere testamentum, cum resipuisset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id valere dicamus: auferret enim testamenti factionem homini sanae mentis. igitur etiam adgnatione sui heredis dicendum est rumpi substituipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Coherẽdisubstitutus pͥusquam
hr̃clitatem a dirẽt. aut conclitio substitutio¬
nis existeret. uita tẽtessit ad substitum eĩ
siũ ante substitutionem siũpa subsirit.
sit. ut̃q portło ꝑtinebit nec interit pͥor sub¬
stitunus post instit᷑um anañ decedat. ¶ E¬
hisũbis eosq inuicem substituo. ñ adeuñ¬
tis portio scriptis heredib ꝓmodo sibiͣ uel
aui q̃site portionis deferitur. ¶Cumfilie
uel nepoti. quilocum fili teñuit. autpost
testam̃tumcep tenẽ parens substitur si quis
bis mortis quoq tempore ñfĩunt᷑ intemu¬
sbscutio ꝑupillaris fit irpita Quos sihe
siium obierit ntiohrthitatem suam restĩtu¬
ere legitimum heredem filii salna talcidia
cogenclumparris hereditatem. ut abmpu¬
bere fideiꝯmisso postmortem eiusdãto restiu¬
ere placuit: nec aluid suandum cum substi¬
tutionis conditio puberem etatem uẽbis p̃¬
cariis egreclitu᷑t. Quemita locum lubebũt. si
puit s testrm̃tum iuxe uoluit. auioqu sinõ

Expanded text:
heredi substitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex verbis "eosque invicem substituo" non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi vel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiuel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit institutio pupillaris fit irrita. Quod si hsuum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum heredem filii salva Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud servandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem verbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure valuit: alioquin si non
Abbreviated transcription (Latin):
nec fideiꝯmisso ꝓpͥe faccuitates filu teneb̾ũt᷑
et id̾eo siꝑãt filium exheredauĩt. ut einicħ
relinq̃rit. nullum fidei cõmissum eiͣt alioqn
silegata ł fideiꝯmissa filius accepit. intra
moctum eoꝵ fidei ꝯmissum hereditatis afi¬
lio datum eĩt falciclic ratoẽm debebĩtur.
Odiscẽtas portiones comiunctis pluribus
seꝑatim declit. ac post om̃em instrutionis
ordinem itascripsit. quos heredes meos mui¬
cemsubstituo conuictos pͥmo loco uice num¬
a substituere iuclet᷑ quib institutionũ par¬
tes. nõ agnoscentib cetos om̃s coheredes ad¬
mitti. ¶ Ꝙ patrem ⁊ filiumꝓparte here¬
des instrtuerat. et inuicem substituerat. re

Expanded text:
fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo loco uice mutua substituere uidetur: quibus institutionum partes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti. Qui patrem et filium pro parte heredes instituerat et inuicem substituerat, re
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ut exnsuris eius sũme lib̾tis cibaria
⁊ nestiaria p̃staret q̃staituerat. Cocticil¬
lis autem eandem sũmã ueruit tari
gaio seio. s taripublio meno uoluit.
Q̃ro anlib̾tis fidei ꝯmissum debeat meuĩ¬

Expanded text:
uit, ut ex usuris eius summae libertis cibaria et uestiaria praestaret, quae statuerat: codicillis autem eandem summam uetuit dari Gaio Seio, sed dari Publio Maeuio uoluit: quaero, an libertis fideicommissum debeat Maeui
Abbreviated transcription (Latin):
doceat sibi atestatore inũctũ. inderi ẜo
uoluntatem testatoris recepisse ea ho¬
nã quascripta erant eisumme q̃ meum
ad cumelauelio iusto morati essent his
alm̃ta ⁊ uestiaria legatasrat. trĩbanc
fuisse cdefuncte cogitatõem intptor
ut ⁊ postmortem rusti eatemuobis p̾sta

Expanded text:
doceat sibi a testatore iniunctum, uideri secundum uoluntatem testatoris recepisse ea onera, quae adscripta erant ei summae, quae in eum ad cum Claudio Iusto morati essetis, alimenta et uestiarium legata sint, tamen hanc fuisse defunctae cogitationem interpretor, ut et post
Abbreviated transcription (Latin):
etatis eẽ obfuanclum ñ est inciuile.¬
S ⁊ lialimta q̃uiuus p̃stabt celiq̃rit
eademũ p̃stabuntur. q̃mortis tp̃i p̃sta¬
re solitus erat. Quareuforte uarie p̃su¬
terit. eius tantum ip̃is p̃statio spectabi¬
tur qõ ꝓrimum eiꝰ mortis tp̃r fuerit.
Axo ecgo sicum testaretur minus p̃stabat
płus mortis tempore. ł ec̾ ad huc erit di¬
cenclum eam p̃statignem segñdam que
nomissim̃a fuit. ¶ Qtam libtis suis

Expanded text:
inciuile.Sed si alimenta, quae uiuus praestabat, reliquerit, ea demum praestabuntur, quae mortis tempore praestare solitus erat: quare si forte uarie praestiterit, eius tamen temporis praestatio spectabitur, quod proximum mortis eius fuit. quid ergo, si, cum testaretur, minus praestabat, plus mortis tempore, uel contra? adhuc erit dicendum eam praestationem sequendam, quae nouissima
Abbreviated transcription (Latin):
q̃uina p̃stabam turip̃stariq uoloQue¬
situm est cumirib solis eo tempore quo
ip̃a uixit sicut ratiõnib ꝯtinebatur
cibaria etuestiaria p̾stiãt anheres eiꝰ
aceteris quoq lib̾tis ꝯueniri possit san
uero trib tm̃sit obnoxius qui rõibus

Expanded text:
uiua praestabam, dari praestarique uolo': quaesitum est, cum tribus solis eo tempore, quo ea uixit, sicut rationibus continebatur, cibaria et uestiaria praestiterit, an heres eius a ceteris quoque libertis conueniri possit, an uero tribus tantum sit ob
Abbreviated transcription (Latin):
os
inea regione affrice ł forte egyptyres
ag̃iꝓponebatur. ubi aquauenalis ẽ. dice¬
bamigitur emolum̃ tun fideiꝯmissi siue
quis habens cisternam ioreliq̃rit. suĩnt
ñsit infideiꝯmisso quãto quis aquams
eẽt. comꝑaturus. niec uideri utile eẽ fi¬
deiꝯmissumqi s uitute p̃du nõ possessorĩ
uicine p̾onis relicta. Nam ⁊ siaustus aq̃
utpecoris atiiquam appulsus ẽ furtus ꝑ̃¬
sone tam̃ eiquiuicinus nõ ẽ mutilit᷑ reli¬
quuntur: meadem cũ erunt gestandi. A
intuo uuas p̃m̃tu. ł aree tue adfrum̃ta
cetemq leguminas expͥm̃ta utentushec

Expanded text:
o. ea regione Africae uel forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua uenalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, siue quis habens cisternas id relinquerit siue non, ut sit in fideicommisso, quanto quis aquam sibi esset comparaturus. nec uideri inutile esse fideicommissum quasi seruitute praedii non possessori uicinae possessionis relicta: nam et haustus aquae ut pecoris ad aquam adpulsus est seruitus personae, tamen ei, qui uicinus non est, inutiliter relinquitur: in eadem causa erunt gestandi uel in tuo uuas premendi uel areae tuae ad frumenta ce
Abbreviated transcription (Latin):
Dela ait sipuero. ł puelle alim̃¬
tarelinquantur. usq adpub̾tatẽm de¬
beri. S hoc uerum ñ ẽ tamdiu eñi debe¬
uitur tonet testator uoluit. aut sinõ
appareat quid sentiat ꝑ totum tp̃s iũ
teclebũit᷑. Certesiusq ad pubtatem ali¬
inta relinquantur. Siquis a texemplũ
alim̃toꝵ q̃ cdulum pueris ⁊ pueluisda¬
uantur Uelit sequisciat. adrianũ ꝯstĩ¬
mam abatriano tatamobsuandam
ẽẽ. inꝑator nr̃ rescripsit. S ⁊ sigenera¬
ut̃ pubtas ñsic diffinitur tampietatis

Expanded text:
ela ait, si puero uel puellae alimenta relinquantur, usque ad pubertatem deberi. sed hoc uerum non est: tamdiu enim debebitur, donec testator uoluit, aut, si non paret quid sentiat, per totum tempus uitae debebuntur.Certe si usque ad pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis dabantur, uelit sequi, sciat Hadrianum constimam ab Hadriano datam obseruandam esse imperator noster rescripsit. sed etsi generaliter pubertas non sic definitur, ta
Abbreviated transcription (Latin):
te seia. suscipias. ⁊ usuras eiquĩcuntes
inannum usq aduicessimũ etatis p̃stes
eumq suscipias ⁊ tue̾rissq̃situm ẽ. anseia
postquam legatum suum accepit. sinolit
petuniam alĩpno relictam susciꝑe.ł in
fuscipienda ea cessaiĩt honus alim̃itoꝵ
exdie mortis testatoris conpellendasit a
dam pr̃are cumfideicẽmissumsit.¶ Idẽq̃fut
anberes quoq seie mannos .xx. alim̃ta
p̃stare debeat. Rm detere. ¶ Testator
concubine mancipiarusticamõ octo
legauit. ⁊ his cibari ap̃stari uisfit. inhec
u̾br eisq mancipiis qͣ fupͣ legaui cibari¬
inomine abherectib meis p̃stariuolo q̃
meuio accipiehant ¶ Quesitum ẽ cũumo
testatore semꝑ mancipia rustica tẽpore
messium. ⁊ arearum delegata fuerint. ⁊¬
exeo tp̃r cibaria exratione tm̃isui nũq̃
acceperit. extepto custode p̃dioꝵ anhe¬
dem modo quo ap̃testatorẽ fuerunt. ⁊
aput concubinam futuutim legauit. ñ
debebuntur enuis tp̃is dequo q̃situm ẽ ciba¬

Expanded text:
te, Seia, suscipias et usuras ei quincunces in annum usque uicesimum aetatis praestes eumque suscipias et tuearis'. quaesitum est, an Seia, postquam legatum suum acceperit, si nolit pecuniam alumno relictam suscipere uel in suscipienda ea cessauerit, onus alimentorum ex die mortis testatoris compellenda sit adam praestare, cum fideicommissum sit. idem quaesiit, an heres quoque Seiae in annos uiginti alimenta praestare debeat. respondit debere.Testator concubinae mancipia rustica numero octo legauit et his cibaria praestari iussit in haec uerba: 'eisque mancipiis, quae supra legaui, cibarii nomine ab heredibus meis praestari uolo, quae me uiuo accipiebant'. quaesitum est, cum uiuo testatore semper mancipia rustica tempore messium et arearum delegata fuerint, et eo tempore cibaria ex ratione domini sui numquam acceperint excepto custode praedii, an hedem modo, quo apud testatorem fuerunt, et apud concubinam futura legavit, non debebantur eius temporis, de quo quaesitum est, ciba
Abbreviated transcription (Latin):
ap . Mortempecunie alim̃tis libtoꝵ
destinãtam unum exterelib scdo nolũ¬
tatem defuncti p̃cipĩentem cauẽ nee co¬
gendum exꝑsõi deficientium partes co¬
heredib restitui placet. obeam igitir spe¬
ciem past mortem õĩum libtoꝵ indebiti
ñ conpent actio. nec utilis dabitur omisa
causa est. enis cui legatoꝵ diuisio mã¬
datur. Nameares p̃sñtem. ac motaĩã
curam inuigit᷑ islim̃toꝵ nõ p̃tendorũ

Expanded text:
ae sortem alimentis libertorum destinatam unum ex heredibus secundum uoluntatem defuncti praecipientem cauere non esse cogendum ex persona deficientium partes coheredibus restitui placuit: ob eam igitur speciem post mortem omnium libertorum indebiti non competit actio nec utilis dabitur. diuersa causa est eius, cui legatorum diuisio mandatur: nam ea res praesentem a‹c› momentariam cura
Abbreviated transcription (Latin):
ut exreciditũ eoꝵ alim̃ta supͣscriptaꝑ
cipiant. Quesitum est. ansiqͣnto mino¬
res recdclitus ꝑuenerint. quã ẽ quãtitas
cibarioꝵ ⁊ uestiaxioꝵ hereles ad supplẽ¬
dam fam honerari ñdebeant. ł sialio
anno acesserit. aͥ supplendumsit qd
suꝑiote anno minus ꝑceperunt ᷑ pau¬
lus nꝵ. cibaria ⁊ nestiaria lib̾tis defum¬

Expanded text:
 alimenta supra scripta percipiant'. quaesitum est, an, si quan‹d›o minores reditus peruenerint, quam est quantitas cibariorum et uestiariorum, heredes ad supplendam eam onerari non debeant, uel, si alio anno excesserint, an supplendum sit, quod superiore anno minus perceperint.Paulus respondit cibaria et uestiaria lib
Abbreviated transcription (Latin):
libtatifecerit t̃unc em̃ explorari morã
ipsis fideiꝯmissis. ¶ Aliritis bom uiri
arbitratufilie relictis ab herede fino pro
modo legate totis quamsolumpat᷑ exhĩ¬
tate fili enubenti darinoluit ator ꝑmc̃

Expanded text:
libertati fecerit: tunc enim explorari moram ipsis fideicommissis.Alimentis uiri boni arbitratu filiae relictis ab herede filio pro modo legatae dotis, quam solam pater exheredatae filiae nubenti dari uoluit, at
Abbreviated transcription (Latin):
dem. alio heretie instituto itascrip¬
roclegeris. illis alumpnis mcis des singur
tenos aureos. Eandemuo̾ sum ampenes
te ẽẽ uolo. cuius exincrem̃to eos aiere no
lo. teliquum restitues numero collibto
nis relittam petuniam. ut ẜuet. ac xestitu¬
at. intrafalcidiam recte periturum qd̾ de
suꝑfluo ꝓbarionpõt. eumquo libtum
inter eos quib ciburia. Itemuestiaria pat¬
na q̃uiua p̃stabat reliquid recte fideiꝯmis¬
sum petiturum existimauit. ꝗ annuos
xx. iii. aureos. ⁊ m̃struum frum̃tum atꝙ᷑
uinum acceptauit.

Expanded text:
m Alio herede instituto ita scripditate mea redegeris, illis alumnis meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse volo, cuius ex incremento eos alere te volo: reliquum restitues Numerio conlibernis relictam pecuniam ut servet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod de superfluo probari non potest. Eum quoque libertum inter eos, quibus cibrona, quae uiua praestabat, reliquit, recte fideicommissum petiturum existimaui, qui annuos uiginti aureos et menstruum frumentum atque uinum acceptauit.
Abbreviated transcription (Latin):
rere. ¶ꝓ herede gessisse ⁊ eumplaciit
quimoriens comꝑtõ mat̾rẽ suam in
testato uita detessisse. codicillis petit ab
d̾ Eumbonis pat̾ns se inmisce̾ cõ¬
uenit. quiremoto familie uinculo ꝓ
herede gerere uidetur ⁊ ideo quĩfiliꝰ tam¬
ꝗͣ ex bonis matris cunis herecditatem su¬
scepit agiu̾ad hereditatem pairis ꝑtinẽ¬
tem ut imat̃num ignorans possedit
abstinentti consilium quod inconispa¬
tris tenuit ãmississe nonuitetur ¶ pi¬
pillis quos placuit honerib. retelita

Expanded text:
quaerere. Pro herede gessisse filium placuit, quaerere. Pro herede gessisse filium placuit, qtestato vita decessisse codicillis petit ab  Eum bonis patris se miscere conuenit, qui remoto familiae uinculo pro herede gerere uidetur. et ideo filiquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenuit, amississe non videtur. Pupillis, quos placuit oneribus heredita
Abbreviated transcription (Latin):
men delatesint. ¶ Itemsisuucm̃s expã¬
te heres institutus sit pure exparte sub
conditione dato .s. coherẽde ⁊ iufsumeo
adierit. deinde eomanumisso conclitio
alteriũs portioĩs exurerit ut uerius est
m̃nichi acquisitam. illamportionem s
ip̃m comĩtari omĩa enim paria ꝑmaniẽ
debr̃. ĩ idtempiũ. quo alterius portionis.
conditio extet. ut acquinnur ẽĩtui por¬
tio acquisit᷑a ẽ egoquidemputo᷑. ⁊ siad

Expanded text:
men delatae sint. Item si seruus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub condicione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso condicio alterius portionis exstiterit, uerius est non mihi esse adquisitam illam portionem, sed ipsum comitari: omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis condicio exstet, ut adquiratur ei, cui prio
Abbreviated transcription (Latin):
sĩt. deinde reres hunc eundem fuum cum
lib̾tate reredem reliquisset: q̃situm ẽ. anne¬
cessarius fiat heres. et humanius ẽẽt. et
magis equitatis cationisubnisum. ñ fieri
netessarium. qui enimetiam inuito defũt¬
to poterat lib̾tatem extorquere. is lib̾ uissꝰ
non magnum uitetur benefitium acefuc¬
to comsequi inmo nicħ commoti sũsisse.
S magis debitamsibi accepisse lib̾tatem.
Item ꝓbunctumerit. ⁊̃ in illo fuo quemtesta¬
tor ealege emerat. ut manumiteret. si hr̃s
fucrit institutus. Nam hic scpõito bñficio
testatoris ꝓpͥo uire potĩt ad lib̾tatem ꝑueĩre
ex constitutione. d uumarci ¶item⁊ in eo qui
ꝓpͥasua datapẽtunia empns est abaliquo.
Namhic poterit. ab ip̃otestatore. libtatem ex̃¬
torq̃re

Expanded text:
sit libertas, heres hunc eundem seruum cum libertate heredem reliquisset, quaesitum est, an necessarius fiat heres. et humanius est et magis aequitatis ratione subnixum non fieri necessarium: qui enim etiam inuito defuncto poterat libertatem extorquere, is liber esse iussus non magnum uidetur beneficium a defuncto consequi, immo nihil commodi sensisse, sed magis debitam sibi accepisse libertatem. Idem probandum erit et in illo seruo, quem testator ea lege emerat, ut manumitteret, si heres fuerit institutus: nam et hic seposito beneficio testatoris proprio iure poterit ad libertatem peruenire ex constitutione diui Marci. Idem et in eo, qui propria sua data pecunia emptus est ab aliquo: nam et hic poterit ab ipso testatore libertatem extorque
Abbreviated transcription (Latin):
tris filio ꝓcluab untus. unum assem ĩtõs
iuideri factum placuit ⁊ exeo .x. untias fili¬
os accẽpͣissestũc enim eratõ asse portionẽm
intestigi relictam. cumase nominatĩ tato. ł
xii. uncus. distributis. residuaportio nõm̃¬
uenit᷑. ¶ Nicħ autem int̃ est. quo loco
sineportione. quis heres instituatur. quo
magis assis residuum accepisse uideatur.¬
¶ Seuis meuium exparte. quamꝑ legem ca¬
perepossit. heredem instituit. exreliqua tĩ¬
tium. Simenius solictum caꝑe poterit. tinꝰ
adieitus aut substitutus heres nonerĩt.

Expanded text:
tris filio pro duabus unciis unum assem inter omnes videri factum placuit et ex eo decem uncias filios accepisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nominatim dato vel duodecim unciis distributis residua portio non invenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis assis residuum accepisse videatur. Seius Maevium ex parte, quam per leges capere possit, heredem instituit, ex reliqua Titium. si Maevius solidum capere poterit, Titius adiectus aut substitutus heres non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
adierit. ⁊ liberos adite hr̃clitatis tempore
ñ hubuerit. anstichus. ⁊ panfilus. exsubsti¬
tutione. libi ⁊ heredes ẽẽpossint. ¶Itemq̃¬
ro siex substitutione. neq libi. neq heredes
iberet fratri que maꝑte exasse heredem in¬
stiruisset Igitur sifrat̃ adisset. stichus ⁊ pã¬
filuss heretdes. ñerunt quos eo ampliũ
noluit. heredes eẽ Sifrater priusquam hr̃¬
ditatem adiret decessisset. libis relictis. Nã

Expanded text:
adierit et liberos aditae hereditatis tempore non habuerit, an Stichus et Pamphilus ex substitutione liberi et heredes esse possint. item quaero, si ex substitutione neque liberi neque heredes iberet fratri, quem aperte ex asse heredem instituisset: igitur si frater adiit, Stichus et Pamphilus heredes non erunt: quos eo amplius noluit heredes esse, si frater prius quam hereditatem adiret decessisset liberis relictis. na
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ab hominor ꝑrius morietur. quãmeam
hereditatem adierit. aut filium filiamue &x
scnatum natamue nõ hubebit. tc̃ stichus et
panfilus suimei. lib̃i.lereties michi equis ꝑ¬
tibus sumpto¶ Quero cumtitius hẽclitatẽ

Expanded text:
quod abominor prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamue ex se natum natamue non habebit, tunc Stichus et Pamphilus serui mei liberi et heredes mihi aequis partibus sunto'. quaero, cum Titius hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
loco scriptus fuerit. eiq hereditas restita¬
missum lib̾tas tata fuerit Ignur sipͥmõ
loco scriptus desiderrẽt. a dire hereclitatem
nulla difficultas erit. Namsiposteriores qͦs
liberos se ẽẽclicerent. ⁊ restitui icrectitatem
desiderent. ansoluento sitherectitas. ⁊ om̃ib
facris liberis restrrui ceberet aput p̃torem

Expanded text:
co scriptus fuerit, eique hereditas restituaommissum libertas data fuerit. igitur si primo loco scriptus desideraret adire hereditatem, nulla difficultas erit. nam si posteriores quoque liberos se esse dicent et restitui hereditatem desiderent, an soluendo sit hereditas et omnibus liberis factis restitui deberet, apud praetorem
Abbreviated transcription (Latin):
attipimus. quisunt pleno iure testantis
int̾ouos fructũarii ñ continebũnturs. ꝙ
boãfide testatori suiunt suoꝵ appellatioẽ
magis ẽ. ut contineant᷑ simõ ẜuoꝵ appel¬
latione eos quos suoꝵ nũo babuit. uoluit
ꝯtinĩ eos uõquos quis pignori ypotheceue
teclit. smñlubio iñsuos legassẽ uitebitur
debitor. creclitor. neq̃quam ꝓinsiquis ẜ¬
uos habuit ꝓpͥos. S quorum oꝑas lccalut.
ł pistorias. ł ystrionitas ⁊ siquas alias fimi¬
les. ansuoꝵ appellatione ⁊̃ hos legasse u¬
deatur. qt ⁊ p̃sirmi oportet. nisi conpparia
uoluntas testatoris. appareat. ¶ eũquẽ
nalitiariam uitam ex̃cebut. puto suoꝵ
nuõ facile ñcontineri. ł eĩmoĩ mancĩpĩa
nisi euidens uoluntas fui̾t. ⁊̃ dese his sen¬
tientis namquosquis iõ c̃perauit. ut illi¬
cocdistraleret meitis magis loco quã suoꝵ
habuissc redelencus est Pitarios aũt fuos

Expanded text:
accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori serviunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellcontineri.Eos uero, qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur debitor: creditor nequaquam.Proinde si quis sed quorum operas locabat uel pistorias uel histrionicas uel alias similes, an seruorum appellatione etiam hos legasse uideatur? quod et praesumi oportet, nisi contraria uoluntas testatoris appareat. Eum, qui uenaliciariam uitam exercebat, puto suorum numero non facile contineri uelle eiusmodi mancipia, nisi euidens uoluntas fuit etiam de his sentientis: nam quos quis ideo comparauit, ut ilico distraheret, mercis magis loco quam suorum habuisse credendus est. Uicarios autem s