comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interdiu statioẽs ponebãt᷑. nequa subito eruptio fieret. Hec ea¬
de: noctu excubitorib ac firmis p̃sidus tenebãt᷑. Oꝑe insti¬
tuto fit equestre p̃luꝵ ĩ ea planitie qua int̾missa collib .iiiͭ. pas¬
suũ patere supͣ demõstrarumus. Sum̃a ui ab utrisꝙ cõtendit᷑.
Laborãtib nr̃is Casar germanos summittit: legioesq ꝓ castris cõ¬
stituit. nequa subito iruptio ab hostiu peditatu fiat. presidio leg¬
ionu addito nr̃is aĩus auget᷑. Hostes ĩ fuga cõiecti se ipsi mu¬
ltitudiẽ impediũt. atꝙ angustiorib portis relictis coaceruant᷑.¬
Tu germani acrius usꝙ ad munitiõe sequũt᷑. Fit magna cedes.
nõ nulli relictis eꝗs fossam trãsire & materia trãscẽdere conãt
Paulu legiões Cxsar quas ꝓ uallo cõstituerat ꝓmoueri iubet. Nõ
minus qui intra munitiones erãt ꝑturbant᷑. Galli uenire ad se

Expanded text:
interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eainterdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se
Abbreviated transcription (Latin):
interfectis : altero die ad alexia castra fecit. Perspedo
urbis siturperterritisq hostib qđ egtatu quo mãxia parte et¬
us cõfidebat er̃ãt pulsi: adhortatus ad labore milites a¬
iam circũuallare instituit. Ipsu erat oppidu ĩ colle summo
admodu edito loco: ut nisi obsidiõe expugnari nõ posse
uideretux. cuuis collis radices duo duab ex partib flumĩa
subluebãt. Ante id oppidu planities arciter milia passuũ
tria ĩ logitudie patebat. reliꝗs ex om̃ib partib colles: me¬
diocri interiecto spatio. pari altitudinis fastigio oppidum
cingebant sub muro quę pars collis ad oriente spectabat¬
sole:. Hũc õẽ locu copię galloꝵ impleuerãt: fossamq et ma-¬
teria sex ĩ altitudĩe pedu produxerat. Euis munitionis quȩ
b romanis instituebat᷑ circuitus . Si.passuũ tenebat. Ca

Expanded text:
interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra
Abbreviated transcription (Latin):
rat ꝑsequũt compluresq int̾ficũt. Qua re aĩadu̾sa reli¬
qua ne circũuenirẽt᷑ ueriti se fuge mãdabãt. Omnib
locis fit cedes. tres nobilissimi hedui capti ad Caesare
ꝑducũt᷑. Colis p̃fectus eꝗtu qui cõtrouersia cũ Con-¬
iuetolitabi comituis habuerat. et Cauarillus qui post
artẽctioẽ Litauicci pedestrib copus p̃suerat: et Epo¬
rodorix : quo duce añ aduẽtu Casaris hedui cu sequa¬
nis bello cõtẽderãt. fugato om̃i eꝗtatu uercigrtorix
copias quas ut ꝓ castris collocauerat reduxit: ꝓtinusq
alexias quod ẽ oppidu mandubioꝵ iter facere cepit
celeritꝙ impedimẽta ex castris educi & se seꝗ uissit
Cesar impedimẽtis ĩ ꝓximu colle eductis duãb les¬
ionib p̃sidio relictis : secutus ꝗͣtu diei tẽ pus est pa¬
ssu circit᷑ trib milib hõiu ex nouissimo agnune

Expanded text:
rat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa relirat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitdefectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ castris habitur: & tẽrori hostib futur. Conclamãt eꝗtes
sanctissimo iureiurãdo cõfirmari oportere: ne tecto recipi¬
ant᷑ ne ad liberos: ne ad parẽtes: ad uxore aditu hẽat: ꝗ
reiurãdo adactis: postera die ĩ tres partes distributo eꝗ¬
tatu: duȩ se acies ab duob laterib ostẽdũt. Una pͥmo
agmĩe iter impedire cxpit. Qua re nũciata Casar suui
quoꝙ eꝗtatu tripartito diuisu cõtra hoste ire iub&. Puen¬
atur una ĩ oĩb partib cosistit agmen: impedim̃ta int̾ le¬
giões recipiũt᷑. Si qua ĩ parte nr̃i laborare aut grauiuto
p̃mi udebãt᷑ : eo signa inferri Cesar aciẽꝙ cõstĩtiu iube¬
bat quȩres & hostes ad insequendi tardabat: et nostros
spe auxilii cõfirmabat: tande germani ex dextro latere
sumũ uigu nacti. hostes loco depellũt: fugientes usq
ad flumen ubi uercingentorix cũ pedestrib copul cõ seie¬

Expanded text:
pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qreiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consede
Abbreviated transcription (Latin):
copie ex aruernis eꝗtesꝙ ꝗ toti gallix erãt imꝑati cõuẽiũt
agno eoꝵ coacto nũo: cũ casir ĩ sequanos ꝑ extremos ligonũ
fines iter faceret quo facilius subsidiu ꝓiũtiꝵ fiei᷑ possẽt
circitꝰ milia passuu .x. ab romãis trinis castris Uertĩgetorix
cõsedit. Conuocatisꝙ ad cõciliũ p̾tectis eꝗtu ⁊uenisse tẽpus
iuctorię demõstrat. fugere ĩ ꝓiũtia romanos galliaq exce-¬
copus reusuros neq fine bellandi facturos: ꝓinde agñe
impeditos adorĩãt᷑ si peditib siuis auxiliu ferãt: atꝙ ĩ eo
morẽt᷑ iter facere nõ posse: si io quod magis futuꝵ cõfide¬
bat. relictis impedim̃tis sũe saluti cõsulãt: & usa reꝵ ne¬
cessariart & dignitate spoliatu iri. Na de eꝗgtib hostiu ꝗa
nemo eor ꝓgredi modo extra agmen audeat: & ip̃ol ꝗde
nõ debere dubitare. Id ꝗ̃đ maiore faciãt aĩo copras se oẽs

Expanded text:
rvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excecopiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes
Abbreviated transcription (Latin):
statu ciuitatis cognouissent. Litauiccũ bibareti ab hedius
receptu. quod ẽ oppidu apud eos maximȩ auctoritatis: cõ-¬
uctolitaueni magiitratu magnãꝙ parte senatus aed eu cõ¬
uenisse. legatus ad uercingetrrige de pace & amicitia tõ¬
ciliãda publice muies: nõ p̃t̾mitendu tãtu cõmodu existi

Expanded text:
statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum com
Abbreviated transcription (Latin):
existinabat tñ retinẽdos eos nõ cõstituit. ne aut inferre ini¬
uria uideret᷑: aut dare timoris aliquã suspiciõe. Discedẽtib
sut & cõpulsos ĩ oppida: muletatos agris: oib creptis copus impo¬
sito stipẽdio obsidib sum̃a cũ cõtumelia extortis: & quã ĩ for¬
tuã quãꝙ ĩ amplitudiẽ deduxiss&: ut nõ solu ĩ pͥstinu statũ
redissẽt. sed oĩui tẽpoꝵ dignitate et gratia antecessisse uderẽt᷑.
lis datis mãdatis eos ab se dimisit. Nouiodunũ erat oppidu
heduoꝵ ad ripas ligeris opportuno loco positu. huc cxsar oẽr
obiides gallię. frum̃tu pecunĩa publica suoꝵ atq ex̾citus
impedim̃toꝵ magna pͥte cõtulerat. Huc magnu numeru
equoꝵ hiuius belli tausa ĩ italia atꝙ hispania coemptoru
Eo cu e poredorix uiridomarusq uenuient: et clo

Expanded text:
existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniexistimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus set, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremu orõe cõfirmatis militib: ne ob hãc cauias
uõ ꝑmouerẽt: neu quod iniꝗtas loci attulisset uirtuti
uirtuti hostiu tribuerẽt. eade de ꝓfectiõe cogitĩs quȩ ante
senserat: legiones ex castris eduxit. aciẽq idoneo loco cõstiluit
Cu Uercingentorix nihilominus ĩ ȩquũ locũ destender&. leiũ
facto equestri p̃lio atꝙ secũdo ĩ castra ex̾citu reduxit. Cu hoc
ide postero die fecisset. satis ad gallica ostẽtatiõe minuenda
milituꝙ aĩos cõfirmãdos factu existimãs ĩ heduos castra mo
uit. ne tu ꝗde ĩsecutii haitib. Tertio die ad flum̃ elauer
pontes reficit: atꝙ excitu traducit. Ibi a uiridomaro atꝙ
Eporo dorrige hecduis appellatus discit cu õi eꝗtatu litauictũ
ad solicitandos heduas ꝓtectu opus esse ip̃os prętedere ad
ctu hẽbat. atꝙ hort discessu admaturari defectiõe cruitatis

Expanded text:
ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad ctam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tingẽti desiderati. Postero die Caesar cõtiõe aduocata: teme¬
ritate: cupiditateq militu rep̃hẽdit: ꝙ sibi ipsi iudicauis¬
sent. quo procedẽdu aut quid agẽdu uideret᷑ neq signo
recipiẽdi dato cõstitissent.neq a tr militu legatisꝙ reti¬
neri potiussint. exposuit quid iniꝗtas loci posset: quio
ipse ad auaricu sensisset. cu sine duce. et sine eꝗtatu
de p̃hẽsus hostib explorata uicteria dimisisset. ne parũã
modo detrim̃tu ĩ cõtemptiõe ꝑꝑ iniꝗtate loci accideret
munitiões ño altitudo mõtis: nõ murus oppidi tardare potii
tantoꝑe licẽtia arogãtia rep̃hẽdere. ꝙ plus se ꝗͣ imꝑa¬
tore de uictoria atꝙ exitu reꝵ sentire existimarẽt: nec
minus se a milite modestia & cõtinẽtia ꝗͣ uirtute atꝙ
animi magnitudine desiderare. Hac habita cõtiõe et

Expanded text:
septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeseptingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret.munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuientiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et
Abbreviated transcription (Latin):
pacatu ẽẽ cõsũerat tñ id ipsu su fallẽdi cã milites ab hostib
nius eiusde legiõis cẽturio: cu portas excidere conatus eẽt
a młtitudine op pssus ac sui despãs multis ia uolnerib acceptis
cupiditate gloriȩ adductus ĩ ꝑiculu deduxi uos data fa¬
aux iliari sius frustra inꝗt mex iute subuentre conamini
que ia sangius iuresꝙ deficiũt. ꝓ ĩde hĩc abite du est
facultas uosꝙ ad legiõẽ recipite̾. Ita pugnãs post paulu
cõcidt: ac sius saluti fuit. Nr̃i cũ undrq p̃merẽt᷑. xlui.
&ẽ turioib amissis deiecti sũt loco. Sed intolerãtius gallos
insequẽtes legio decima tradauit: quȩ ꝓ p̃sidio paulo eꝗoͬe
loco cõstiterat. Hãc rursus .xiii. legiõis cohortes exceꝑũt
hostes signis cõstiterũt. Uercingẽ torix ab radicib collis suos
ĩtra munitiões reduxit. Eo die milites sũt paulom

Expanded text:
pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibuspactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibusnius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data faauxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunhostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus
Abbreviated transcription (Latin):
cõspectu proferre ceꝑũt. Frat romanis neꝙ nũo neꝙ
loco xqua cõtẽtio simul & cursu & spatio pugnȩ defatigati
nõ facile recẽtes atꝙ integros sustinebant. Cesar cũ iniquo
loto pugnari. hostiũq augeri copias iudissẽt: p̃metuẽs siui ad
.I.Sextiu legatu. que minorib castris p̃sidio reliquerat mnittit
cohortes ex castris celerit̾ educeret: & sub insimo coll
dextero latere hostiu cõstitueret: ut si nr̃os depulsos loco uidis¬
set qͦminus libere hostes insequerẽtur terreret. Ipse paulu
.Cu acerrime cõminus pugnaret᷑. hostes loco et mi
nr̃i uirtute cõsiderẽt. subito sũt hediu iusi ab latere nostris
aꝑto. quos Caesar ab dextera pͣte alio ascẽsu: manus distinẽde
cauia miserat. Ii simulitudine armoꝵ uehem̃ter nr̃os ꝑterruerũt:¬
ac tam&si dextris humeris exertis aĩadu̾tebãt : quod insigne

Expanded text:
conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumqTitum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum pectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne
Abbreviated transcription (Latin):
rici fecissent. ne a mulierib ꝗde atq intantib abstinerent.
Nõnullȩ de muris ꝑ manus dimisse sese militib tradebant.
Fabius cẽturio legiõis octaue quẽ int̾ suos eo die cdixisse cõsta¬
muri ascenderet. tres suos nactus manipulares atꝙ ab iis sub¬
leuatus muꝵ ascẽdit. hos ip̃e rursus singulos excoptãs ĩ muꝵ
extulit. Interi ii ꝗ ad altera pͣte oppidi ut supͣ de mõstra uinꝰ
munitiois cã cõuenerãt pͥmo exaudito clamore: inde etiam
crebris nũcis incitati oppidu ab romanis tene̾i. p̃missis eꝗtib
magno cõcursũ eo cõtenderũt. Eoꝵ ut quisq pͥmus uenerat eo¬
cõtẽdebat. sub muro cõsistebat. suoꝵ pugnãti numeꝵ au¬
gebat. Quori cũ magna multitudo cõuenisiẽt matrestami¬
lie quȩ paulo añ romanis de muro inxnus tẽdebãt iuos
obtestari et more gallico passa capiller ostẽtare: liberosq ĩ

Expanded text:
rici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: rici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse consta quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in
Abbreviated transcription (Latin):
trinis castris potiũt᷑. Ac tãta fuit ĩ castris capiẽdis cele¬
ritas ut notomatus rex nitiobrigi subito ĩ tabernaculo
opp̃sus ut meridie cõꝗeuerat. suꝑiore corporis pͣte
satis magna uallis int̾cedebat in a tribunis militu leg
ut erat a Caesare p̃ceptu rebinebãt. Sed elati spe celeris uit¬
toriȩ & hostiu fuga & suꝑioꝵ tp̃ru secũdis p̃lus nihil ardiũ
adeo sibi ẽẽ existimauerũt. quod nõ iurtute cõseꝗ possent.
Neq pͥus fine sequẽdi tẽcerũt ꝗͣ muro oppidi portisꝙ appro¬
pinquarẽt. Tu uͦ ex õib urbis partib orto clamere qui lõgi
aberãt repẽtino tumultu ꝑterriti: cu hoste intra portas esse
existimarẽt. sese ex oppido eiecerũt. Matrestamiliȩ de
muro ueste argẽtũꝙ iactabãt. & pectore nudo ꝓminẽtes
passis mãib obtestabãt᷑ romanos ut sibi parcerẽt. nõ sicut aua¬

Expanded text:
trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celetrinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Ava
Abbreviated transcription (Latin):
catus: tectis insignib suoꝵ occultatisq signis militaribus
raros milites ꝗ ex oppido aĩadu̾terẽtur ex maiorib castris
ne studio pugnãdi aut spe p̃dę lõguis ꝓgredĩat᷑. Quio
iniꝗtas locihẽit incõmodi ꝓponit hoc una celeritate
posse mutari. occasiois esse ye nõ p̃lii. Lis reb expositu
signu dat. et ab extera pͬͣte alio ascensu rode tempõe
ad heeluos mittit. Oppidi murus ab planitiȩ atꝙ mitio
ascensus: recta regiõe si nllus antractus int̾tederet.M.¬
CC. passus aberat. Quicꝗd huic circuctus ad moliẽdu eli¬
uu accesserat. id spatiu inneris angebat. A medio fere
colle ĩ lõgitudiẽ ut nã mõtis ferebat ex grãdib saxis sex
atꝙ inferiore oi spatio uacuo relicto. suꝑiore parte collis
usq ad muꝵ oppidi densissimis castris cõpleuerãt. Milites
signo dato celerit̾ ad munitioẽs ꝑueniũt. eãꝙ trãsgressi

Expanded text:
catus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus catus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi
Abbreviated transcription (Latin):
sed hũc siluestre et angustu qua ẽẽt aditus ad altera partem
oppidi. uehem̃t᷑ huic illos loco timere. nec ia alit̾ sentire uno
colle ab romanis occupato: si alteꝵ amisissent ꝗn pene ͦ circu¬
nuallati atꝙ õĩ exitu & pabulatiõe introclusi iuderẽt᷑: ad hũc
nuniẽdu õẽs a uercĩgetorige aduocatos. Hac re cog
mittit complures eꝗtue turmas. Fisde media nocte imꝑat
ut paulo tumultuosius oĩb ĩ locis uagarẽt᷑. Prima lute
magnu numeꝵ impedim̃toꝵ ex castris detrahi. mulionesq
cũ cassidib eꝗtu spene ac simulatioẽ collib circũuehi iu-
lis paucos nodit eꝗtes ꝗ latius ostẽtatioii cã uagar
longo circuitu easde ões iubet petere regiões. hec ꝓcul
ex oppido udebantur ut erat a gergouia despectus ĩ castra:
neꝙ tanto spatio certi quid ẽẽt explorari poterat. legione

Expanded text:
sed hused huo vehementer illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam
Abbreviated transcription (Latin):
ligebat. tam̃ ꝗͣmitissime potest legãtos appellat: nihil
se ꝑꝑ insciẽtia leuitatẽq uolgi grauiui de cuutate iuditau:¬
neꝙ de sua ĩ heduos beniuolentia diminuere. Ip̃e maiõe
gallie motu expectãs ne ab oĩb cuutatib circũsisteretur
cõsilia inibat quẽ admodu a gergonia distederet: at ruriu¬
õe ex̾citu cõtraheret. ne ꝓfectio nata atimore defectiõis
similis fuge iuderet᷑. Hȩc cogitãti accidere iusa ẽ facultas
bene rei gerẽdȩ. Na cũ minora ĩ castra oꝑis ꝑspiciẽdi cã
ueĩsset. aĩadu̾tit colle ꝗ ab hostib tenebat᷑ nudatu hominib.
qui iuꝑiorib clieb iux prae młtitudĩe cerni poterat. Aomi¬
ratus q̃rit ex ꝓfugis cauia qͦꝵ magnus ad eu quotidie nu¬
merus cõfluebat. Constabat int̾ omnes qđ ia ip̃e Casar
ꝑ explonatores cognouerat dorsur ẽẽ eius iugi ꝓpe ȩquu.

Expanded text:
legebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil legebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudiue de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursumnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum,
Abbreviated transcription (Latin):
abstrahũt. Adiuuat re: proelinata Coniuctolitauis: plebẽq
ad turore impellit. ut facinore admisio ad sanitate reuerti
puddeat. M. Aristium.tr. militu iter ad legiõe faciẽte tide
data ex oppido cauillono educũt. ide facere cogũt eos ꝙ
Multis utrĩꝙ int̾tectis: maiore młtitudĩe armatoꝵ cõcitãt.
Interi nũcio allato õẽs eoꝵ milites ĩ potestate Cxsaris
teneri. cõcurrũt ad Aristium nihil publico factu consilio
demõstrãt: q̃stiõe de bonis direptis decernũt. Litauici tra¬
ũꝙ bona public̾ãt legatos ad Casare iui purgãd
mittũt. Hec faciũt recuꝑandoꝵ suoꝵ cã sed cõtaminati facinore a capti
cõpẽdio ex direptis bonis ꝙ ea res ad młtos ꝑtinebat timoͬe
pene exteriti cõsilia elam de bello inire incipiũt. cuuta¬
testo reliquas legatiõib solicitat. Quȩ tam&si Corsar intel¬

Expanded text:
abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qmultis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intel
Abbreviated transcription (Latin):
es a fabio missi ꝗͣto res ĩꝑiculo fuerit exponũt: su
copiis castra oppugnata demõstrãt. cu crebro integri defessi
suitederẽt nostrosꝙ assiduo labore defatigarẽt. ꝗb ꝑꝑ magni
młtitudiẽ sagittaꝵ atꝙ õis gñis teloꝵ młtos uolneratos: ad
hec sustinẽda magno usiu torm̃ta. Fabiu discessu &oꝵ du-¬
abus relictis portis: obstruere ceteras: pluteosq uallo addere:
& se ĩ posteꝵ die similẽq casu apparare. lii reb cognitis
Cesar sum̃o studio militu añ ortu solis ĩ castra ꝑuenit.
Du hȩt ad gergoiua gerũt᷑ hedui pͥmis nũtus a Litauito
acceptis nullu sibi ad cognostẽdu spatiu relĩquũt impel¬
lit alios auaritia: alios iracũdia & temeritas quȩ̨ maxime
illi hõiu generi ẽ innata ut leue auditioẽ hẽant ꝓ re
comꝑta bona ciuiu .x. dimipiuĩt. cedes faciũt : ĩ seruitute

Expanded text:
equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus proptemultitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem
Abbreviated transcription (Latin):
hostes fugisse. Adhortatus milites ne necessario tp̃re iti neris
labore ꝑmoueant᷑. cupidissimis oĩb ꝓgressus. milia passuũ .xXU.
agmen heduoꝵ cõspitatus immisso eꝗtatu iter eoꝵ morat᷑ atꝙ
impedit: interdicit õib ne quẽꝗͣ int̾ficiãt. Eporidorigem et
Uiridomaꝵ: quos illi int̾fectos existimabãt int̾ eꝗtes u̾sari suosq
appellare iub&. Iis cognitis et Litauici fraude ꝑspecta hecliu
manus tẽdere deditiõe significare & ꝓiectis armi morte dep̃¬
cari incipiũt. Litauictus cie sius cliẽtib ꝗb nefas mo
ẽ etia ĩ extrema tortuna deserere patronos gorgonia ꝓfugit.
Cesar nũcus ad cuutate heduoꝵ musis ꝗ suo bñticio cõseruatos
docerẽt: quos iure belli int̾ficere potiuss&. tribꝙ horis noctis
ex̾citiu ad ꝗete cdatis castra ad gergotua morut. Me dio fere ibi ne

Expanded text:
hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari inst etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere
Abbreviated transcription (Latin):
em Cxsar ab diuitiaco traditu: ex humili loco ad sum̃a
dignitate ꝑcluxerat et ^cꝗtu nuo cõuenerat nõĩati
ab eo euocãti. lis erat int̾ se de pͥncipatu cõtentio¬
et ĩ illa magistratuũ cõtrou̾sia: alter ꝓ cõiuetolitaue
altꝰ ꝓ coco sum̃is uirib opib pugnauerãt. Ex
iis eporedorix cognito li tauicci cõsilio. media fen
nocto re ad Cxsare defert: orat ne patiat᷑ ciuuitate prais adb¬
lescenti cõsilus ab amicitia .p.r. defitere: quid futuꝵ ꝓuideat
ne tot hõiu milia se cũ hoste cõiunxerĩt. quoꝵ salute neq
ꝓpinqui negligere: neq cuutas leui mom̃to extimare poisẽt.
Magna affectus sollicitudine hoc nũcio Cesir ꝙ semꝑ heduoru
cuutati indulserat. nulla int̾posita dubitatione legiones expe¬
ditas quatuor eꝗtatũꝙ om̃ẽ ex castris educit: nec fuit spa
fratres Litauicti tu comp̃hendi iusus& pauloante reꝑit ad

Expanded text:
uem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam uem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de pgistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideate tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatFratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ ex media cxde ꝓfugisse. Conclamãt hedui & Litauicrũ
obiecrãt ut sibi cõsulat. Quasi uͦ inꝗt ille cõsilu sit res:
ac nõ necesse sit nobis gergouia cõtendere et cũ aruernis
nosmet cõiũgere. An dubitamus ꝗn nefario facinore admi
romani una ad nos int̾ficiẽdos cõcurr̃at. Proĩde si quid
ĩ nobii aĩ ẽ ꝑiequamur eoꝵ mõte qui indignissime inte¬
rierũt. atꝙ hos latrones intersiciamus. Ostẽdit ciues ro¬
manos: qui eius presidi fidutia una er̃ãt. Magnũ numer
frum̃ti cõmeatusq diripit: ipsos crudelit̾ excruciatos inth¬
cit. Nũnios tota cuutate heduoꝵ dimittit: eode mẽdato
de exde eꝗtu & pͥncipu ꝑmonet. hortat᷑ ut simili ne
atq ip̃e fecerit suas inuixias ꝑsequãt᷑. Epore dorix heduis
sum̃o loco natus adolescẽs et sum̃e domi potẽtie: et un
uiridomarus parietate et gr̃a sed genere diipari q¬

Expanded text:
atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, q
Abbreviated transcription (Latin):
Pacuit ut Litauicus dece illis milib q̃ Cesari ad bellu mitterẽt᷑
p̃ficeret᷑: atꝙ ad ea ducẽda curaret. fratresꝙ eius a Castre ꝑcur-¬
rerẽt reliqua qua rõe agi placeat cõstituũt. Litauicus accepto
ex̾citu cu milia passui cireit᷑. xxx. ab gergorua abesla. cõuo¬
catis subito muilitib lacrimãs. quo ꝓticiscimur inꝗt milites:
Om̃is noster eꝗtatus. nobilitas om̃is interiit. Principes cuutatis
Eporedorix et uiridomarus insimulati ꝓditiõis ab romanis indicta
re interfecti sũt. Hec ab ip̃is cognoscite ꝗ ex ipsa cede fugerũt.
gesta sũt ꝓnũtiare. Producũt᷑ i quos ille edocuerat quȩ dici
uellet: atꝙ eade quę Litauiceui ꝓnũciauerat multitudini expo¬
nũt. multos eꝗtei heduoꝵ intertectos. ꝙ collocuti cũ aruer
cerent᷑. ipsos se inter multitudĩe militu occultass.

Expanded text:
Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvercerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse
Abbreviated transcription (Latin):
ab aruernis pecunia cũ ꝗbusda adolescẽtib colloꝗt᷑ quoꝵ erat
pͥnceps Litauicus atq eius frẽs amplissima familia nati adolescẽtes
Cu ui p̃miu cõmunitat. hortaturꝙ ut se liberos et imꝑio natos
meminerit. Unã ẽẽ heduoꝵ ciuitate quȩ tertisima gallie uic¬
toria distineat. eius auetoritate reliquas cõtinei: qua traducta
locu cõsistẽdi ĩ gallia nõ fore: esse nõ nullo se Cesaris bñficio
affecti: sic tñ ut iustisiã apuo eu tã obtinuerit. sed plus cõ-¬
muni libertati tribuere. Cur eĩs potius hediui de suo iure et de le¬
gib ad Caesare desceptaturi ꝗͣ romani ad heduos uenĩat :
Celerit̾ adolescẽtib et orõe magistratus & p̃mio deduetis : cũ
uel pͥncipes eius cõsilu fore profiterẽt᷑: ratio ꝑficiẽdi q̃rebat᷑ ꝙ
ciuitate teme̾ ad suscipiẽdu bellic adduci posse nõ cõfidebant.

Expanded text:
s pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant.
Abbreviated transcription (Latin):
aruernũ unũ ex.iiii. ducib ꝓpinquũ ueraĩgetorigis p̃ficiunt.
Ille ex castris pͥma ugilia egressus ꝓpe cõfecto sub luce iti nere post
mõte se occultauit : militesꝙ ex nocturno labore sese resicere
uissit. Cu ia meridies appropĩquare iuderet᷑ ad ea castra q̃ supͣ
demõstraui cõtẽdit. Fode tpr̃e eꝗtatus ad campestres munitio ẽs
accedẽꝰ et reliq̃ copie ꝓ castris sese ostẽde̾ ceꝑũt. Uercigetorix ex
arce alexie suos cõspicatus ex arce egredit᷑: castrii lõgurios muscu¬
los falces reliquaq quȩ eruptioĩs cã parauẽrat. ꝓferũt. Pugnat᷑
uno tp̃re oĩb locis : atꝙ oĩa temptãtur: quȩ minime iusa pari fir¬
ma ẽ. huc cõcurritur. romanoꝵ manus tãtis munitiõib desti¬
net᷑ nͨ fãcile plurib locii occurrit. Multu as tarredos nostros
ualet clamor ꝗ post terg̃ũ pugnãtib extitit: q̃d suũ ꝑiculu ĩ aliẽa

Expanded text:
unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena
Abbreviated transcription (Latin):
pugnȩ ꝓuẽtu expectibãt. Galli ĩt̾ eꝗtes raros sagittarios expeditos q̃
leuis armature int̾icerũt: ꝙ sius cedẽtib auxilio succu̾rerẽt. et nr̃oꝵ
eꝗtu impetus sustinerẽt: ab ui cõplures ualnerati de imꝑiuso p̃lio¬

Expanded text:
pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vul
Abbreviated transcription (Latin):
educto õẽ ea planitie quã ĩ lõgitudiẽ. uũ. passiue pate̾ de mõstraui
cõplẽt. pedestresq copias paulu ab eo loco abditas. ĩ locis suꝑioribus
cõstituũt. Erat ex oppido alexia despectus ĩ camp̃ũ. cõcuͣrũt us auxi¬
lus usis: fit gratulatio ĩt̾ eos atꝙ õiu aĩ ad letitia excitãt᷑ itaꝙ ꝓductis
piis añ oppidũ cõsidũt & ꝓxĩa fossa cratib integũt: atq¬
explẽt: seq ad eruptiõe atꝙ ões casus cõparãt. Casar oĩ ex̾citu ad
utrãꝙ pͣte munitiõis disposito: ut si usus uẽiat suũ ꝗsꝙ lucũ teneat
& nouerit eꝗtatu ex castris educi et p̃liu cõmitti iubet. Frat ex oĩb
castris q̃ sum̃u undiq uigu tenebãt despectꝰ.atꝙ oẽs milites intẽti

Expanded text:
o omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, o omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat um undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti
Abbreviated transcription (Latin):
Neꝙ eĩ ulla alia cõditĩõe bella gesserũt. Ꝙsi ea quę ĩ lõgĩꝗs natio¬
nib gerũt᷑ ignoratis respicite finitima gallia quę ĩ ꝓiũtia re¬
gnati snĩa discedãt. Illo tñ tp̃re potius utẽdũ cõsilio si res cogat atꝙ
auxilia morẽt᷑. ꝗͣ aut deditiõis aut pacis subeũda cõditiõe Mãdubii
cos oppido receꝑãt cũ liberis atꝙ uxorib exire cogũt᷑. li c
munitiõẽs romãoꝵ aceessissẽt flentas õib p̃cib orãt ut se ĩ serui¬
tutẽ receptos cibo iuuirẽt. At Casar dispositis ĩ uallo custodib recipi
ꝓhibebat. Interea Cõmius reliꝗq duces ꝗb sumã imꝑii p̃missa erat
cũ oĩb copus ad alexiã ꝑueniũt. & colle ext̾iore occupato nõ lõge
le passib a nr̃is munitiõib cõsidũt. Postera die eꝗtatu ex¬

Expanded text:
Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis natioNeque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam regnati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitio
Abbreviated transcription (Latin):
sine causa quotidie exerteri putatis : Si illoꝵ nũcus cõfirmari
nõ potestis om̃i aditu p̃septo: lis utimini testib appropinquare
eoꝵ aduẽtu cuius rei timore exterriti diẽ noctẽꝙ ĩ oꝑe uersant᷑.
Diud ergo mei cõsilu ẽ. facere quod nr̃i maiores ne quaꝗͣ pari bel¬
lo cymbrori teutonuq fecerũt. qui ĩ oppida compulsi ac simili
inopia subacti eoꝵ corporib qui etate ad bellu in utiles uide¬
bant᷑ uita tolerauerũt. neq se hostib tradiderũt: cuius re
exempli si nõ haberemus tamen libertatis caula institui et
posteris prodi pulcherrimu iudicare. Na quid illi simile fuit.
Depopulata gallia ymbri magnaq illata calamitate finib ꝗde
nr̃is aliq̃ñ excesserũt atꝙ alias terras petierũt: ura: leges: agros.
ĩ agris cuutatibq cõsidere atꝙ us eterna iniũgere seruitute

Expanded text:
animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, itutem?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbãt: qͦꝵ ĩ cõsilio õĩũ uestꝵ cõsensũ pͥstine residere urtutis
memoria uidet᷑. animi ẽ ista mollities nõ uirtus pauliꝑ ino¬
pia ferre nõ posse. qui se ultro morti offerãt facilius reꝑiãt
apud me dignitas potest. si nulla p̃t̾ ꝗͣ uitx nostre iactura
fieri iudere. Sed ĩ cõsilio capiẽdo gallia respiciamus: qua
ad nostit auxiliu cõcitauimus. Quid hõiũ milib octuagĩta
uno laco int̾fectus ꝓpinꝗs cõsangiuneisq nr̃is animi fore existi¬
matis: si pene ĩ ipsis cadauerib p̃lio decertare coge̾t᷑: No¬
lite hos uestro auxilio expoliare : qui uestra salutis cã suu
ꝑiculu neglexerũt: nec stultitia ac temeritate ur̃a: aut ani-¬
mi imbecillitate. om̃e gallia ꝓsternere. & perpetue serui¬
tuti subicere. An ꝙ ad die nõ uenerũt de eoꝵ fide cõstãtiaꝙ
dubitatis : Quid ergo romanoꝵ aĩos ĩ illis ulteririb munitiõib

Expanded text:
bant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiunprobarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Rebilu ruthenos cũ singulis legiõib mittit. Q. Tullium
icerone & .P. Sulpiciu cabilloni & marisconẽ ĩ hedius
ad aari rei frum̃tarie causa collocat. Ipse bibarcti hiemaẽ
constituit. lis luteris cognitis romȩ dieꝵ .xx. supplicatio
reddituꝵ COYMENTARIORUNI BEI¬

Expanded text:
mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur. COMMENTARIUS