comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siue dilatione reuetditur dledr EN
Si martiris ap̃i alii ꝑfrustra laberati.
alii cesi capitr. non nulli xt̾iã ignib
sunt cremati: nuñ usq ad finem
for diter ꝓfidii tolerar̃. cur ego pacaen.¬
tiar p̃mia parius cȩdens doloribus
impacient̾ abiciã. & desidio uicao
presentis afflctiones mom̾itaneas in anit̾
ex pauescã : Prniq suadentib ad quieui
cybos insolitos sumere: qui mͥ dolores
auxerunt pota potius. qua ulla reqͥem
prestittrunt. Reccurrã gͥ ad prisca re.¬
media. & continentie subsidia non ri.¬
ob amorem ap̃i hiscertare ꝓposui. Sic itaq
uiriliter agens. intra mensem dierum ualido
langore consuptus ẽ. Ad quem pachomius
ueniens fouebat eũ ut patrem: de osculans
pedes eius atq complectens. Et ueluti uale¬
faciens. sic ei uidebatur effari. Uenerabilis
autẽ senex omĩ uirtutum grã cumulatus.
et plenus dierum sicut scriptũ est: quieuit
inpace. Tunc sc̃s pachomiꝰ. corpꝰ eiꝰ sẽpeliuit.

Expanded text:
sine dilatione revertitur, dicens: sine dilatione revertitur, dicens: Si martyres Christi alii per frusta lacerati, alii capite caesi, nonnulli etiam ignibus sunt cremati, et tamen usque ad finem fortiter pro fide toleraverunt, cur ego patientiae praemia, parvis cedens doloribus, impatienter abjiciam, et desiderio vitae praesentis afflictiones momentaneas inaniter expavescam? Denique suadentibus acquievi cibos insolitos sumere, qui mihi dolores auxerunt potius quam ullam requiem praestiterunt. Recurram igitur ad prisca remedia, et continentiae subsidia non reob amorem Christi his certare diposui. Sic itaque viriliter agens, intra mensem dierum valido languore consumptus est. Ad quem Pachomius veniens, fovebat eum ut patrem, deosculans pedes ejus, atque complectens; et veluti valefaciens, sic eum videbatur affari. Venerabilis autem senex, omni virtutum gratia cumulatus, et plenus dierum, sicut scriptum est, quievit in pace . Tunc sanctus Pachomius corpus ejus sepelivit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisionũ eiꝰ brnefitia. p̾stolante S.
ost aliquantũ uͦ tĩporis: ait.
palrmon ad pachomiũ. Qm̃ cerdo
gr̃am tibi adeo eͥxͥ. collatũ. & drinceps
istic ꝑmanere disponis: ueni statuamuꝰ
int nos pactũ. ut non diuidamur
abinuicem: s quãdiu in hac lucȩ uer.¬
samur. uisitacione nos consolem ad in.¬
uicem. Utrisq placet hic pactio.
ua om̃i tẽpore uitar suę. tambeatꝰ. sente
plenuł. qui exninua contmentia ille
puentrat : toto corport̃ graui cepit egri¬
tudinis incõmodo laborare. Nam su¬
niebat escami: potu sepius abstilien s.
erm solũm᷑ bibrbat: nichil cybi perti:¬
piens. Rogatꝰ gͥ ab aliquib frĩbus
qui adeum gr̃a iuisicacionis adurnir ¶.
ne penicus corpꝰ dt̾bila frangeret: se
ei quantũ cũq solatii. patrret᷑ impindi:
tandem cessit drantib ut uicti con.¬
gruo attenuata m̃bra rifouerit.. Sel
non hoc diutiuꝰ ꝑtulit. Nam grarennhe s
solito dolores lenis exꝑtus. relastu
cyboꝵ insolintia  ad anticũ uictũ

Expanded text:
missionum ejus beneficia praestolantes. Post aliquantum vero temporis ait Palaemon ad Pachomium: Quoniam cerno gratiam a Deo tibi collatam, et deinceps istic permanere disponis, veni, statuamus inter nos pactum, ut non dividamur ab invicem, sed quandiu in hac luce versamur, visitatione nos consolemur assidua. Utrisque placuit haec pactio, quam omni tempore vitae suae tam beatus senex plenis, qui ex nimia continentia illi provenerat, toto corpore gravi coepit aegritudinis incommodo laborare. Nam sumebat escam, potu saepius abstinens; item solummodo bibebat, nihil cibi percipiens. Rogatus igitur ab aliquibus fratribus, qui ad eum gratia visitationis advenerant, ne penitus corpus debile frangeret, sed ei aliquantulum solatii pateretur impendi, tandem cessit orantibus, ut victu congruo attenuata membra refoveret. Sed non hoc diutius pertulit. Nam graviores solito dolores splenis expertus, relicta ciborum insolentia, ad antiquum victum
Abbreviated transcription (Latin):
forte resoluerent: et inuenirent unde
illi exꝓbrare uidentur. Quoꝵ pachonius
inpudentia cernens ingemuit. atq ad
parebant illi in habitũ pulcherrimarũ
mulierum specię differentiũ. Et ꝓcaci
ac feda nuditate conspicue eidem add¬
stare uidebantur: et ex appositis uelle
contingere. Sed ahleta fortissimus
quã uis ñsentiret ex hoc ipso molestiam:
tam̃ ex teriores oculos claudens. et inte¬
riores ad dñm reserans: eorũ molimini
ꝓterebat. Aderat enĩ ei misericors
dñs: qui etiã nunc contritis ac rectis
corde cunctis ad eẽ dignat᷑. ac dicit.
olite timere: ecce ego uob̾cum sũ om̃ib
diebus usq ad consumationẽ scłi. Suumq

Expanded text:
forte resolverent, et invenirent unde forte resolverent, et invenirent unde illi exprobrarent. Quorum Pachomius impudentiam cernens, ingemuit; atque adparebant illi in habitu pulcherrimarum mulierum, specie differentium, et procaci ac foeda nuditate conspicuae, eidem astare videbantur, et ex appositis velle contingere. Sed athleta fortissimus, quamvis sentiret ex hoc ipso molestiam, tamen exteriores oculos claudens, et interiores ad Dominum reserans, eorum molimina proterebat. Aderat enim misericors Dominus, qui etiam nunc contritis ac rectis corde cunctis adesse dignatur, et dicit: Nolite timere, ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
couisus ẽ inimicus: crebras iterans
uoces: et clamores in conditos excitans
tinde insiliens incũ. sins uelut ungnbus
se dilacerauit. Qui signo crucis fronte
sitãmuniens ex sufflauit in eũ inorq
fugatus ẽ. Intelligebat enim cunttis:
inimici uersutias : et timore diuino p̾̃ditꝰ.
illusiones eiꝰ pronichilo cõputabt. Unde
frequenter ab eo lacessitus innullo lasses¬
cere poterat: sed tamquã turris in expug¬
n abilis pacientissimꝰ ad omĩa certamina¬
I I.  ꝑdurabat.
URSUS alio tempore cohortes
demonum tali genere fantasmatis
s c̃m dĩ famulum temptare moliuntur.
lures enim inunum conuenientes. arboriᷤᷤ
foliũ coram eo magnis funib colligare
uidebantur. et sũmo conamine trahere
dextra leuaq ductis ordinibus. Ac se
mutuo cohortantes. sic insistere uidebant᷑.
ac si magni lapidis mouerent pondus
inm̃sum . Hoc autẽ nequissimi sp̃s idcirco
faciebant. ut mentẽ eiꝰ sipossent in risũ

Expanded text:
eo visus est inimicus, crebras iterans eo visus est inimicus, crebras iterans voces, et clamores inconditos excitans; deinde insiliens in eum, suis velut unguibus foede laceravit. Qui signo crucis frontem suam muniens, exsufflavit in eum, moxque fugatus est. Intelligebat enim cunctas inimici versutias; et timore divino praeditus, illusiones ejus pro nihilo computabat. Unde frequenter ab eo lacessitus, in nullo lacessere poterat; sed tanquam turris inexpugnabilis, patientissimus ad omnia certamina perdurabat. Rursus alio tempore cohortes daemonum, tali genere phantasmatis sanctum Dei famulum tentare moliuntur. Plures enim convenientes in unum, arboris folium coram eo magnis funibus colligare videbantur, et summo conamine trahere, dextra laevaque ductis ordinibus; ac sese mutuo cohortantes, sic insistere nitebantur, ac si magni lapidis moverent pondus immensum. Hoc autem nequissimi spiritus idcirco faciebant, ut mentem ejus, si possent, in risum
Abbreviated transcription (Latin):
auit̃ sp̃e xp̃i redẽptoris armat᷑. sperne¬
bat eorum ridiculosa figmenta: et
quasi canum latratus ieptissimos de¬
puttibat. Qui magnã uiri considerantes
constantiam. qđ innullo prorsus tantis
luctaminib frangeretur: irruun suꝑ
eum muno cunẽo conglobati. Etar¬
cumdantes tͥuis habitaculũ. iisi sunt
illud afundamento conuellere: ita ut
putareo sc̃s locum penitꝰ fuisse collapsũ
ui manens intrepidus: consuetã citharã
speritalis pleari modulattone pulsabat
inrgenti uoce decantans. Ds̃ nr̃ refagui
et uiitusi. eduitor intribulationibus
que inuenert nos nimis: ꝓptea non
timebimus adunturbabitur terra. Quo
psallente ꝓtinꝰ est facta ttanquillitas
et impetus inimicorũ uelut fumꝰ euanut.
aululum quidem recedentes ut canes qui
cũ fatigati fuerint ad p̃sens uidentus abs¬
cedere. sed impudentiores pꝰtea reuertun
opus solitam consedisset: inffirgalli
gallinatii nimie magnitudinis coram

Expanded text:
autem spe Christi Redemptoris armatus, sperneautem spe Christi Redemptoris armatus, spernebat eorum ridiculosa figmenta, et ac si canum latratus ineptissimos deputabat. Qui magnam viri considerantes instantiam, quod in nullo prorsus tantis luctaminibus frangeretur, irruunt super eum magno cuneo conglobati; et circumdantes ejus habitaculum, visi sunt illud a fundamento convellere, ita ut putaret sanctus locum penitus fuisse collapsum. Qui manens intrepidus, consuetam citharam spiritalis plectri modulatione pulsabat, ingenti voce decantans: Deus noster refugium et virtus, adjutor in tribulationibus, quae invenerunt nos nimis; propterea non timebimus dum turbabitur terra . Quo psallente, protinus est facta tranquillitas, et impetus inimicorum velut fumus evanuit; paululum quidem recedentes, ut canes, qui cum fatigati fuerint, ad praesens videntur abscedere, sed impudentiores postea revertuntopus solitum consedisset, instar galli gallinacei nimiae magnitudinis coram
Abbreviated transcription (Latin):
densq suꝑeum dentibus uelutr singularis
struf tẽptitiones ci uarias excitabat: si
forsita aduersus cũ fnuidis suc reperint
igrossum. Sedhic scuto fidei cõmunitꝰ.
tugiltinter inimici declinabãt insidias
suls scripturas memoria retinens atque
irare. ante conspectũ eius demonũ pres¬
tigiis. lacus apparuit. Mliꝰ cemb nãq
figuras in anes. atei fuꝑfluas. hostes hu¬
mãni generis semꝑ exbibe festinant ut
aliquã sub repuone uel fraude mens oran¬
tis a propria intentione diftrae̾ta. p̃ces
dõ purissimas offenre ñpossit. Pachomiꝰ
et  demonũ machinas xp̃o rtulante:
ea guescens pariterq. despiciens: maxima
q icapiebat iugmenta. hos quidem
nter arguens. dm̃ uero solita gr̃arũ
remotiora discedere. Qui cũ ex inde re¬
uertretur. in mundi sp̃s illudentes fre¬
quenter cum. facto uelut ordine p̾cede¬
bant: exhorcantes alter alterũ quasi
ante uidicen direcais agminib ac dicen¬
tes. Date locum homini dĩ. Pachomius

Expanded text:
densque super eum dentibus, veluti singularis ferus, tentationes ei varias excitabat, si forsan adversus eum fraudis suae reperisset ingressum. Sed hic scuto fidei communitus, vigilanter inimici declinabat insidias, sanctas Scripturas memoria retinens atque vare, ante conspectum ejus daemonum praestigiis lacus apparuit. Hujuscemodi namque figuras inanes atque superfluas, hostis humani generis semper exhibere festinabat, ut aliqua subreptione vel fraude mens orantis a propria intentione distracta, preces Domino purissimas offerre non posset. Pachomius ergo daemonum machinas, Christo revelante cognoscens, pariterque despiciens, maxima fidei capiebat augmenta; hos quidem constanter arguens, Deum vero solita gratiaruremotiora descendere. Qui cum exinde reverteretur, immundi spiritus illudentes, frequenter eum facto velut ordine praecedebant, exhortantes alter alterum, quasi ante judicem directis agminibus, ac dicentes: Date locum homini Dei. Pachomius
Abbreviated transcription (Latin):
continet: magnũ consequetur a dño
p̃miũ. Ab ea uͦ recuiꝰ utendi licentiã
ñ habet : quadã noscit᷑ necessitate cohi¬
beri. Et ideo ꝓpt̾ abstinentiã coactã
atq inutilem: frustra uidetur expec¬
tare mercedem. Denq cũ plures
aescȩ appositȩ fuerint si fr̃s partius
his utunt᷑ ꝓpt̃ dm̃n : tunc apđ dñm sibi
maximam spẽ reponunt. De cibis autẽ
quos ñ uident nec eis ad ꝑcipiendum
facultas ulla tribuitur. quomͦ pro
parsimonia p̃mia concedent᷑: Ideaq
ꝓpt̾ exiguos sũptꝰ. tanta fratrũ non

Expanded text:
continet, magnum consequitur a Domino continet, magnum consequitur a Domino praemium. Ab ea vero re, cujus utendi licentiam non habet, quadam noscitur necessitate cohiberi; et ideo propter abstinentiam coactam atque inutilem frustra videtur exspectare mercedem. Denique cum plures escae appositae fuerint, si fratres parcius his utuntur propter Deum, tunc apud Deum sibi maximam spem reponunt. De cibis autem quos non vident, nec eis ad percipiendum facultas ulla tribuitur, quomodo pro parcimonia praemium conceditur? Ideoque propter exiguos sumptus tanta fratrum non
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: sed quia quicqͥd coquebã non con¬
sumebat᷑ afr̃ib quia om̃s abstinent.
soli quippe pueri aliquid cocturae
ꝑcipiunt. ne tanto labore paratȩ
ꝓicerentur expense: ꝓpt̾ea pulm̃ta
ñ coxi. Ac ne ociosus eẽm. psiatos
elegi cũ fr̃ib texere: sciens unũ de
his qui mͥ deputati sunt ad opus huiꝰ¬
cemodi posse: sufficere. ut paruas
escas id est oliuas et herbulas ad re¬
fectionem frĩb apparet. Haet pa¬
psiati. quas te fecisse dixisti: Qui
respondit. Quingente. & ille. De¬
ferto inquit huc̃ om̃s: ut uideam.
Quȩ cumfuissent allatȩ: ꝓtinꝰ eas igne
supposito iussit ex uri. Tunc ait illis.
Sic̃ uos traditã uob̾ erga dispensationẽ
fratrũ regulã despexistis: sic ego pas¬
sim labores urõs incendio concremaui.
Quatinꝰ cognoscatis. quã ꝑnitiosũ sit
patrũ constituta conuellere. quȩ pro
animarũ salute ꝓuisa sunt An igno
ẽ potestate diuina consideratione se

Expanded text:
meum; sed quia quidquid coquebam, non conmeum; sed quia quidquid coquebam, non consumebatur a fratribus, quia omnes abstinent soli quippe pueri aliquid cocturae percipiunt, ne tanto labore paratae projicerentur expensae, propterea pulmentum non coxi. At ne otiosus essem, psiathos elegi cum fratribus texere, sciens unum de his qui mihi deputati sunt ad opus hujusmodi posse sufficere, ut parvas escas, id est, olivas et herbulas ad refectionem fratribus pararet. Haec apsiathi, quos te fecisse dixisti? Qui respondit: Quingenti. Et ille. Defer, inquit, huc omnes, ut videam. Qui cum fuissent allati, protinus eos igne supposito jussit exuri. Tunc ait illis: Sicut vos traditam vobis erga dispensationem fratrum regulam despexistis, sic ego passim labores vestros incendio concremavi, quatenus cognoscatis quam perniciosum sit Patrum instituta convellere, quae pro animarum salute provisa sunt. An ignorest potestate divina consideratione se
Abbreviated transcription (Latin):
Ro inde pachomius. XxX.¬
in eisdẽ monasteriis nuꝑ extractiꝰᷤ
diebus plurimis immoratꝰ. exinde pro¬
fectus est.: atq ad aliud monasterlũ
qđ sub eiꝰ erat ditione ꝑuenit. Q uem
cum fr̃s om̃s inoccursum eius ꝓperantes
summa ueneratione susciꝑent: inftintulus
quidã de ipsa congregatione qui inter
alios occurrerat clamare cępit ac di¬
cere. Uere pater ex quo. hinc ambu¬
lasti: nullus nob̾ nec olera nec legum̃
aliquod coxit. Ad quẽ scs̃ placida
m̃te respondit. Non contristeris fili
mi : ego iam coquã. Et ingressus in
monasterium : post orationem uenit
ad coquinã. Et inueniens fratrẽ qui
coquinȩ p̃erat psiatos id ẽ tegetes ope¬
rantẽ. quas mattas uulgus appellat:
ait ad eum. Dic michi frat̃. quantũ
temporis habes:. ex quo ñ coxisti
fr̃ib olera uel legumina. Qui resp̃.
facere. ut tanta fratrum neglegeretur
utilitas : Qui subhumili satis factione
respondit. Optauerã quidem uenera¬
bilis pater implere cotidie ministeriũ

Expanded text:
roinde Pachomius in iisdem monasteriis nuper exstructis, diebus plurimis immoratus est. Exinde profectus est, atque ad aliud monasterium, quod sub ejus erat ditione, pervenit. Quem cum fratres omnes, in occursum ejus properantes, summa veneratione susciperent, infantulus quidam de ipsa congregatione, qui inter alios occurrerat; clamare coepit ac dicere: Vere, Pater, ex quo hinc ambulasti, nullus nobis olera nec legumen aliquod coxit. Ad quem sanctus grata mente respondit: Non contristeris, fili mi, ego jam coquam. Ingressusque monasterium, post orationem venit ad coquinam; et inveniens fratrem qui coquinae praeerat, psiathos id est, tegetes operantem, quas mattas vulgus appellat, ait ad eum: Dic mihi, frater, quantum temporis habes, ex quo non coxisti fratribus olera vel legumina? Qui respondit: voluisti, ut tanta fratrum negligeretur utilitas? Qui sub humili satisfactione respondit: Optaveram quidem, venerabilis Pater, quotidie implere ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nam singulis electis. singula
tribuuntur dona. In sp̃u scõ. omĩs
grã donorum consistit: ipse enim
p̃ ut uult grãm donorum largitus.
aliis dans sermonem sapientię. aliis
scientiȩ. aliis fidem. atq ita unicuiq
uirtute scĩ sp̃s diuisio grãrũ tribuit᷑.
Et in omibus idem unꝰ habetur. ipse
enim etiã in effabilia docet: quae
ꝓferre. humanus sermo non potest. Ante
aduentum dñi. tantum ꝓpħȩ et pauci
et om̃i popło iustidonum sp̃s scĩ mere¬
bantur. P ost aduentum autẽ dñi sc̃s

Expanded text:
est. Nam singulis electis singula dona est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, et pauci ex omni populo justi, donum sancti Spiritus merebantur; pos
Abbreviated transcription (Latin):
sed dextera patris betititudo ẽ. sicut
pater et uerbum. Testante
er insperaculum omp̃s. iuificauit
inde u̾t̃ setit. pat̃ et filius . cruia
nacbuł habeti picter qł n habeat filiꝰ
Non enim res una. et duorum consub¬
stantialis poterit semel habeis pro¬
cedere : et simul in eẽ nisi unũ fue¬
rint a quib ꝓcedit. Sp̃m scm̃ pignꝰ¬
accepit aeccłia : ut ꝑ t̾um unum
corpore unum fierent credentes.
ꝑquẽ pat̾ et filius. unum essentialit᷑
sunt. Ipso salucitore ad patrẽ dicen¬
scõ se missum testatur. Dicente pro¬
pheta. Accedite ad me: et audite.
Non aprincipio in abscondito locutꝰ
sum et extemprẽ antequã fieret
sit parciclitus nuncupatur. Nam
latine paraclisis consolatio dicitur.
Et reuera dũ dona sacram̃torũ distri¬
buit: consolationẽ animȩ prebet.
Credo equidem qđ magnã leticiã
dequo ita legitur plenus grã et uir¬
tute. In xp̃o ꝙͦ om̃is plenitudo gr̃arũ

Expanded text:
sed dextera Patris beatitudo est, sicut sed dextera Patris beatitudo est, sicut Pater et Verbum, testante et spiraculum omnipotentis vivificavit inde unum sunt Pater et Filius, quia nihil habet Pater, quod non habeat Filius. Non enim res una, et duorum consubstantialis poterit semel  Forte, simul ab eis procedere, et simul inesse, nisi unum fuerint, a quibus procedit. » Sanaccepit Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicen sancto 153 se missum testatur, dicente propheta: Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, antequam fieret, sit, Paracletus nuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit dĩ. Id circo dñs in infernũ descen¬
dit : ut his qui abeo ñpenaliter deti¬
nebantur: unam aꝑiret reuertendi
ad cęlos. scđm testimonium. isaiae¬
ꝓphȩ dicentis. Posiusti ꝓfundum
maris uiam. ut transirent liberati.
Uiam quippe xp̃s in ꝑfundum maris
posuit quando mninfernum descen-¬
dens scs̃ iter ad cęlos reuertendi mon¬
strauit. Sicut ex temprẽ resurrecti¬
onis xp̃i statim ut decorpore exeiis
mox ad cȩlestem habittitionẽ ascen¬
dunt qđ antiquis patrib nondabatir
Nam ante aduentũ salucitoris quamꝗͣ
sine pęna supplicii : tam̃ non incelo.
sed in inferno scõrum animȩ teneban¬
tur. Proquib absoluendis dñs in infer¬
num descendit. Xp̃s in caelum ascen¬
dens discesnt quidem carne: sed p̃sens
ẽ maiestate. Scđm illud qđ ait. E cce
ego uob̾cũ sũ usq ad consũmationẽ
scłi. Sed et xp̃s ad dexteram patris.
ñ ut dexteram corporeã habeat pat̃.

Expanded text:
fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descenfuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum descendit. 17. Christus in coelum ascendens discessit quidem carne, 152 sed praesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consumma. Sedet Christus ad dexteram Patris, non ut dexteram corpoream habeat Pater;
Abbreviated transcription (Latin):
X p̃s sicut pecicitum qđ pęna dignum ẽ
non admisit: ita pęnam peccati nr̃i
suscepit. ut ꝑ indebitam pęnam suam
debitam ablueret culpam nr̃am. ut
ꝑ hoc amitteret dicibolus quos reos
tenebat. dum unum inteyficit: qui
nichił precati admiserat. Ideoq quos
iuste tenuit amisit. quia iniuste redep.¬
torem nr̃m occidit. Illusus ẽ diaboluᷤ
morte dni quasi auis. Nam ostensa
xp̃s suȩ carnis mortalitate. quã inte.¬
rimendam ille appetebat abscondit di¬
uimttitem ut laqueum quo eũ uelud
auem in ꝑuidam prudenti in retiret
deciptila. Nam si innox. xp̃s nõccide¬
bolus dum in xp̃o carnẽ humanitatiᷤᷤ
inpecit quę patebat quasi hamo. di¬
incctas eius captus ẽ qui latebat
Est dum inxp̃o ł amus diuinitas. Esca
autẽtaro. Linea genealogia quae
ex eucngelio recititur. Teriens ergo
generationis. xp̃i. ab imis ad summa
contexens: inchoat a iosepb. et consu¬
mat indm̃ dum dicit qui fuit heli.
Et ꝑficiens lineam generis. dicit qui

Expanded text:
 sicut peccatum, quod poena dignum est, non admisit; ita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occidebolus dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi homo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur. Tenens vero hgenerationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uicissim heretici mutuo sȩ lacerent:
quando alter utrum sese in ꝓprias
sectas inducunt. Sic tamen in uicẽ
sese collidunt. ut contra ecclesiam
paries roris spũ decertentur. Et qui
ecłiȩ simul existant uni. eis quipeo
qđ tantũ ualeant hereses : uidentur
hab̾e ueritaitẽ hoc respondendum ẽ.¬
num ideo salu ꝓponendi sunt mor¬
bi: quia plerumq ita generalites
mundum occupant. ut parũ saluti

Expanded text:
vicissim haeretici mutuo se lacerant, vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui Ecclesiae simul existunt uni; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum eNum ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parvum locum
Abbreviated transcription (Latin):
aut in aliquẽ angulum mundi aut
in unam gentẽ inueniant̃ ir uersari.
Eccłia uͦ catholica sicut ꝑtotũ mun¬
dũ extenditur. ita et omĩum genda¬
um societaite construitur. Qlu̾sunt
hereses. nisi quirelicta dĩ eccłia: pri¬
uatas elegerunt societates: Dequib
dñs dicit. Duo male fecit populus
meus. me dereliquerunt fontẽ aque
uiuę: et foderunt sibi cisternas dissi¬
patas quȩ continere non ualent aqu̾as.
ausa heresis obquã rem sit: idẽ ad
exercitationem fidei. Uis uero ꝑquã
sit obscurittis ẽ diuincirũ scriptura¬
rum inqua caligantes heretici: ali.¬
ud quã se res habet intelligunt. nec
esse possunt hereses. quia ipsum qđ
existunt hereses iam nonsunt. Male
enim sentiendo essentiã non ad quirius.
ad nichilum enim tendunt. Heretici
ingenti studio mendacia sua discunt.
et labore uehementi ne adunitatem
linguã suã. Ioqui mendac̾iũ: et ut
iniq agerent laborauerunt. dum

Expanded text:
autem in aliquo angulo mundi, aut autem in aliquo angulo mundi, aut in una gente 157 inveniuntur versari. Ecclesia vero catholica, sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentilium societate construitur. 7. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates? De quibus Dominus dicit: Duo mala fecit populus meus, me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae continere non valent » Causa haeresis ob quam rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haeretici, aliud quam se res habet intelligunt. Nec esse possunt haereses, quia ipsum quod existunt haereses, jam non sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
tulit in martirib siue quas abhereti¬
cis ꝓfert indiuersis concertationib:
utrosq autẽ ꝑgrãm dĩ exsuꝑat. partĩ
ferendo: partim resistendo. Scã ȩcda
pacienter tolerat: ita male credentes
ase repellit. Scã ecłia contra genti.
lium atq hȩreticorum ꝑ uicatiam
sũmoꝑe sapientiam et pacientiã stu-¬
dec. sed exercetur sapientia cũ tẽpta¬
tur uerbis: exercetur pacientia cũ
tẽp̃tatur gladiis. Eausa prauitatis
Nam antea simplici tantũdẽ fide uige¬
bat. Hereticorũ igitur occcisionȩ ꝓ¬
pagatisunt doctores infide et ꝑ acu.¬
men hȩresum. eccłiȩ magistri creue¬
runt. Nam tunc clarius manifestat᷑
ueritatis assertio: quando patuerit
quȩ libet dissensio. Scã ȩccłia. ideo
dicitur catholica. ꝓeo qđ uniuersali¬
ter ꝑ omẽmi sit mundũ diffusa. Nã
hertucoũ eccłiȩ: in partib mundi
coartuntui. Haec uͦ in toto orbe
diffusa expainditur. Paulo attestan¬

Expanded text:
tulit in martyribus, sive quas ab haeretitulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus. Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Epatienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gelium atque haereticorum pervicaciam, summopere sapientiae et patientiae studet. Sed exercetur sapientia cum tentatur verbis; exercetur patientia cum tentatur gladiis. Causa pravitatis Nam antea simplici tantumdem fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide et per acumen haeresium Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio quando patuerit quaelibet dissensio. Sancta Ecclesia ideo dicitur catholica pro eo, quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam hereticorum ecclesia in partibus mundi coartatur. Hec vero in toto orbe diffusa expa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ propħam dñs loquitur dñs diceas.
Et erit innouissimis diebus effundam
sauli data est ꝓphetia. et balaam.
Unde et multi infine dicturisunt dño.
uirtutes in tuo nomine fecimnus. Quib
dicturus ẽ dñs nescio uos unde estis.
Xp̃i aduentum ñ tantum pleb̾ iudeae scĩ
ꝓphetantes expectauerunt. sed fuisse
etiam innationib plerosq scõs uiros
ꝓphetiȩ donum habentes: quib ꝑspm
expectabatur aduentus: sicut iob. sic̃
balaã qui xp̃i utiq p̃dictiuerunt ad¬
uentum. Conuersio gentum ueteri
popło latebat. sed tamen inconsilio dĩ
erat ut fieret et tunc̾ astũs ꝓpħis occul¬
Sicut dicit ꝓpħa. Cum adppinqͦuerint
anni cognosceris : dum aduenerit tem¬
pus ostenderis Nunc uͦ reuelatum
patet : qđ tunc carnalib latebat.
Spirittilib uͦ. notum erat. Nondum
tam̃. manifeste dicebatur: eo qđ tẽpꝰ
bene uiuendo consequit᷑: altera ꝑquã
illuc et retributione glorificcibitur.
existunt. id ẽ siue quas apagtinis per¬

Expanded text:
 prophetam Dominus loquitur, dicens: 154 Et erit in novissimis diebus, effundamSauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judeae sancti prophetantes exspectaverunt, sed fuisse etiam in nationibus plerosque sanctos viros prophetiae donum habentes, quibus per exspectabatur adventus, sicut Job, sicut Balaam, qui Christi utique praedicaverunt adventum. 155 10. Conversio gentium veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat ut fieret; et tunc a sanctis sicut dicit propheta: Cum appropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus bene vivendo consequitur; altera, per quam illic ex retributione glorificabitur. 2bulationes existunt, id est, sive quas a paganis per
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ae liberationis nescierit diabolus sci¬
uit tamen qđ ꝓsaluatione hominum
xp̃s aduenit. sed quod sua idem nos
morte redimeret ignorauit. Unde
et eum occidit. Nam si ille xp̃m
ꝑmortem redimere humanum genus
scisset: non eum utiq ꝑ emisset. Qđ
nouerit diabolus. ꝓsalute humani ge.¬
neris xp̃m uenisse. euangelii testimo¬
mo docetur: quẽ ut uidit cognoscen

Expanded text:
nostrae liberationis nescierit diabolus, scinostrae liberationis nescierit diabolus, scivit tamen quod pro salutatione hominum Christus advenit, sed quod sua idem nos morte redimeret ignoravit; unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio doce
Abbreviated transcription (Latin):
nem : fortioresq effecti cibum solidũ
idẽ uerbũ dm̃cũ patre sempiternum
contemplundo ut angłi saciemur.
Prima dĩdona eẽ quibus nos. nobreos
ec̃ ostendit ũ quidum iaceremꝰ sub
reatu culpe iustos nos eẽ credebamus.
C enit medicus pate fecit uulnus: comu¬
posuit semetipsum. et desua morte ap¬
tauit nobis medicinam : ut non eẽt
ostensor tantum uulneris sed sanator.
ait. Nonsum missus. nisi ad ouesquę
ꝑierunt domus isrł. Ad popłm enĩ
ifrł primum uenit sed qđ non eẽ
credituri. Propħa non tacuit dicens.
rimus adñoꝵ dicet ecceadsum: et
hierłm euangłistam dabo. & uidi.
et non erat Neq extitit quisquam
qui in iret consilium. et interrogatus
responderet uerbum : sed quia adgro¬
tes transiuit. Sequitur. Ecce seriuᷤᷤ
meus suscipiam eum. electus meus
complacuit sibi ut illo anima mea.
D edi sp̃mmeum suꝑ eum: iudicium
gentibus ꝓfert. Quam uis ordinem

Expanded text:
nem, fortioresque effecti, cibum solidum, nem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanator. 9. ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ad populum enim Israel prius venit, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea; dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. 10. Quamvis ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
ralis ex matre. Ip̃se qui fecit: ipse qui
factus ẽ. Ipse depatre sine matre:
ipse dematre sine patre. Ipse condito.¬
ris templum: ipse conditor templi.
pse auctor oꝑis: ipse opus auctoris.
Nariens unus de utroq et inutraque
natura ec natunarũ copulatior¬
ne confusus. nec natutarũ distine¬
tione geminatus. Ideo ds̃ in bomine
uenit: quia ꝑseipsum ab homiib.
cognosci potuit. sed unde nob̾ confuluit
inde despectionẽ tulit. quia infirmitatẽ
quã ꝓnob̾ suscepit: homo suꝑb despexit.
bhoc infirma et stulta mundi elegit. ut
fortiora et sapientiora ꝑqua non cognoᷤ¬
cebatur confunderet: sicut cibũ fortẽ
inualidus infans capere non potest. nisi
a matre prius editum in lactis succum
uertatur: ut qđ incibo non potuit uti.
suggendo potetur inlcicte ꝑcarnem.
ta et nos dum eẽmus infirmm. ad cans¬
piciendam uerbi ȩternitatem. Factũ ẽ
ipsum uerbum caro ut enutriti ꝑcar¬

Expanded text:
ralis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui ralis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per car
Abbreviated transcription (Latin):
humanam ad sumptionem: ñ iuxta di¬
uinitratm xp̃s et informa serui seruuᷤᷤ.
et informa serui non seruus. Informa
ꝓpter conceptionis excellentiam dñs ẽ
hominum: quã et si suscepit carnem
non tamen excarnis libidinosa con¬
tagione. Medicitor dĩ atq homi¬
num homo xp̃s iħs. nequaquã alter
inhumanitute alter indeitute ẽ: sed
inutraq natura id ẽ unus ẽ. Nec pu¬
rus homo conceptus ẽ. nec purꝰ homo
editus ẽ: nec postea meritũ ut ds̃ eẽt
accepit: Sed ds̃ uerbũ. manente in cõ¬
mutabili essentia quȩ illi cum patre
et spũ scõ est coȩterna: assupsit car¬
nem ꝓsalute humana. inqua et in¬
passibilis pati: et inmortalis mori.
et ȩternus ante scła: temporalis pos¬
sit ostendi. Mediator dĩ atq homi¬
num homo xp̃s iħs: quã uis aliud.
sit expatre. aliud ex uirgine. non
tamen alius expatre. alius ex uirgine:
S ed ipse aeternus expatre. ĩpse tempo¬

Expanded text:
humanam assumptionem, non juxta dihumanam assumptionem, non juxta divinitatem. Christus et in forma servi servus, et in forma servi non servus. In forma forma servi propter conceptionis excellentiam Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contagione. 4. Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus nequaquam alter in humanitate, alter in deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, quae illi cum Patre, et Spiritu sancto, est coaeterna, assumpsit carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset ostendi. 5. Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, quamvis aliud sit ex Patre, aliud ex Virgine; non tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse tempo
Abbreviated transcription (Latin):
costis reb inuenus: ipsa cogitatio.
Dequa adliquidum difficile ẽ aliquẽ
disputtire. quia grandis etus ꝑplexi¬
tas ẽ: et animus ipsa est. Imago asen¬
sibus corporis remota suę speciei simi¬
litudinem relinquid inmemoria. Si¬
militudinem autem. non ꝑimagines
sicut cetera sed sicut guudium sine
imagine reminiscimus. Dũ obliuionẽ.
memoramur. ñ ꝑscipsam ad est. Qđ
si ꝑscipsam ad eẽt: utiq obliuiscere¬
mur. Communẽ hominis animaliũ¬
qr eẽ memoriam. Nullũ autẽ anina¬
libus inrationabilib intellectũ in est.
nisi homini tantum p̃peditorationi.
Ceteris enim in ipsa qualite consideratio.¬
nis suȩ sensus ccrnis: ñ intelligentia
mentis est.de.x po
cȩpit eẽ. nec desiit: nec p̃teri¬
tas sit si desit. et nein ꝑfecta si ad
huc sit: sed sit ęt̾na sit et perfecta.
quatinus in ea natiunttite ȩternitas
et ꝑfectio habetitur. Ex utero uirginiᷤ:
minor dicitur patre xp̃s. scilieet iuxta

Expanded text:
custos rebus inventis, ipsa cogitatis; custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si per seipsam adesset, utique non oblivisceremur. 148 9. Communem hominis animaliumque esse memoriam, nullum autem animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carnis, non intelligentia mentis est. CAPUT coepit esse, nec desiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor dicitur Patre Christus, videlicet jux
Abbreviated transcription (Latin):
Alium enim rerum origines
nes et mugnitudines p̃spicit. dese
teid ̃nta uen ignorantia inficitur
ut u sotib nichil certius contẽ¬
pletur. O homo qui miniris siderũ
altitudinem. et maris ꝓfunditatem:
mnimi tui abyssum intra et mirare
si potes. Multa cogittintes sine sensu
camus. et sine imaginibus uiuis ani¬
mo tantũ cernentes intuemur : me¬
moriaq mente sibi eas fingente tee¬
mus. ATulta quoq intelligimus
sensu: quȩ lingua explere nonpossumꝰ.
In noxios eõ infantes oꝑe. ñ cẽ innorioᷤ
cogitutione quia metum quẽ geruis
mente. ntbum possunt explore in¬
opere. Aopen hoc in illis acdas ẽ in¬
becilla: non animus idccũ enim
uoluntãtis nondum. obecperat illis
fragilitas corporis: nec alet opere
nocere possunt. sicut cogimes
mouentur. Ex causa uocalulũ. soru¬
ta ẽ cogitatio. Cogdido enĩ animũ
reminiscere qđ memorie cõmendatũ
est: dicitur cogitutio. Rerũ om̃iũ
thesaurus: memaria ẽ. Prȩ ẽ enim

Expanded text:
Aliarum enim rerum origines, Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim
Abbreviated transcription (Latin):
De sensibus carnis.
Ox iurtute. ñsensu corporis.
iscł intone mentis excellimus. animali¬
bus. ceteriss prebus corporeis ut endis
sufserre seasuł ccirnis: non spiritalib
capiendis. Inlecti autem homines usu
corporearum rerum. nichil putat ł
aliter eẽ p̃ter quam carnis sensu con¬
cipuit: sicut p̃cellent sibi corporei.
sensus diuersietite locorum. ita sibimet
uirtute sentiendi p̃cellunt: Nã p̃stantior
ẽ odoratus sapori: et positione lociet
sentiendi longinquitate. Sic aures.
odoratui. longius enim audiuimus
quam odoramus. Sic oculi auribus
longius enim uidemus. quã audiuimꝰ.
A minus autem et loco et merito. his
uniuersis sensibus suꝑfertur. In arce
io pitis constitutus. qđ illicor¬
polilto ñ ad tingunt: iste intellec¬
ahir contuentur. Amplius excellit
culorum sensus: ceteris sensibus. qͣn¬
loquidem quȩ ad alios ꝑtinent sensus.
unide dicamus. Ueluti cum dicimus.
uide quomͦ sonat : uide quomͦ sapit.
ub animus: cedera uidet sese ñ intue

Expanded text:
De sensibus carnis. 1. Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad ali'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' et animus caetera videt, sese non intuetur.
Abbreviated transcription (Latin):
b simeatum mutauit. neb pedes
lquit. anoc aescuen fectatus t̃ mneliorẽ.
Oculonum quoq aciem et numeruonl¬
ertmuimi. Lceo paulalum. abuecates.
cessum. totius etiam corporis fimnrgatẽ
ipi contra naturam meritorum. gratia

Expanded text:
vestimentum mutavit, nec pedes lavit, nec escam sectatus est molliorem; oculorum quoque aciem, et numerum dentium, licet paululum ob aetatem cessum, totius etiam corporis firmitatem, ita contra jura naturae meritorum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
trimento et cepisse eẽ qđ ñ erat. et mansis¬
se qđ fuerat. cũ ipsi animam decelestibur
dum soleatis seriuire corporibus : xpĩana
credulitas ꝓsalute mundi dm̃ suĩ uenisse
testatur: uos uero innatã animã p̃dicantẽ
ultro citroq transfertis. Ap̃iana fides
quȩ omĩpotentiã dĩ clementiamq ueneris
consequenter incairnationem dicit dõ fuisse
possibilem. Ita tamen ut ñ euacuaret dis¬
natio dignittitem: uos qui animã ex
splendidisimo dĩ fonte manantem turpit
decidisse iactatis. qui mutabilem et co¬
uertibilem eã pꝰsui diminutionẽ aude
asserere. Iam illam quoq naturi de¬
minam seculorũ ꝑ animȩ centuo bnis
impia lingua temeratis  mago enim
scnet auctoris. cui uma est ex quo
l. fit eademq substattia. humilitatt᷑
frrusaet inuirias consequent̃ ad suam
eriginet remittiti. Igitur anĩaduerti¬
te fentindias animarum ad patrem

Expanded text:
trimento, et coepisse esse quod non erat, et mansistrimento, et coepisse esse quod non erat, et mansisse quod fuerat; cum ipsi animam de coelestibudum soleatis sepelire corporibus? Christiana credulitas pro salute mundi Deum suum venisse testatur; vos vero innatam animam praedicantes, ultro citroque transfertis. Christiana fides, quae omnipotentiam Dei clementiamque veneratur, consequenter incarnationem dicit Deo fuisse possibilem, ita tamen, ut non evacuaverit dignatio dignitatem; vos qui animam ex splendidissimo Dei fonte manentem turpiter decidisse jactatis, qui mutabilem et convertibilem eam post sui diminutionem audetis asserere, jam illam quoque naturam dominam saeculorum per animae contumelias impia lingua temeratis. Imago enimsui retinet auctoris, cui una est ex quo defluxit eademque substantia, humilitates proprias et injurias consequenter ad suam originem remittit. Igitur animadvertite, contumelias animarum, ad patrem
Abbreviated transcription (Latin):
matum interrogatione de duma eruce atiꝰ
illudere intra silentium paululum uoce com¬
pressa. primũ eorũ miseratꝰ etroas ẽ. Deinde
ꝑ interp̃tem qui eiꝰ uerba diligentissime uos
grecum solebat expͥmere sermonẽ ata ex¬
orsus ẽ dicens. Quid pulchrius ẽ⁊ qͥd ae
ħ onestius crucem colere an adulteria s̃ pas¬
ricidium uel incestum. his adsignare quos
colitis. cũ in altero contẽptus mortis in signe
uirtutum sit. in altero turpis religio sit¬
obscenitatis magistra: Quid melius est
dicere qđ dĩ uerbũ manens ut erat. ob salu¬
tem nram humanũ corpus ad sumpserit.
ut societatẽ mortalitatis nos ueheret adee¬
lum. participesq naturȩ cęlestis efficeret
an ut ipsi ad seritis diuinȩ mentis haustũ
ad cerrena ueneranda submitterc et pecucbũ
atq serpentũm formis celeste nom̃ ineludẽ¬
Et quo ore xp̃ianorũ credulitatẽ audetis
irridere dicentiũ. xp̃m filiũ dĩ sine sui de¬

Expanded text:
matum interrogatione de divina cruce eum matum interrogatione de divina cruce eum illudere, in silentium paululum voce compressa, primum eorum miseratus errorem est; deinde per interpretem, qui ejus verba diligentissime in Graecum solebat exprimere sermonem, ita exorsus est, dicens: Quid pulchrius est, quidve honestius, crucem colere, an adulteria, parricidium, vel incestum his assignare quos colitis; cum in altero sit contemptus mortis insigne virtutum, in altero turpis religio obscenitatis magistra? Quid melius est dicere quod Dei Verbum, manens ut erat, ob salutem nostram humanum corpus assumpserit, ut societate mortalitatis nos eveheret ad coelum, participesque naturae coelestis efficeret; an, ut ipsi asseritis, divinae mentis haustum, ad terrena veneranda caput submittere, et pecudum atque serpentum formis coeleste nomen includere? Quo ore Christianorum credulitatem audetis irridere, dicentium Christum Filium Dei sine sui de
Abbreviated transcription (Latin):
eso aduos uenissem: uos imitarer
quia uos adme quasi ad sapientem
tes ft a cumen ingenii: et demonũ
aispitatione conligauit dicens. Res¬
pondises michi qͥo pͥus ẽ sensus anlict̃e:
uid cuius exordium ẽ. sensus ex litt̾is.
anlitere oriuntur ex sensu: llis ad¬
serentibus. qucisi sensus ẽẽt auctor. atꝙ
muentor litterarũ: ait iterũ. Cuiꝰ sens
in columis ẽ: hic litt̾as ñ requirit. Quis
p̃sentiũ pꝰ hanc collationem ñ exclama.
uerit. cum obstupuerint et ipsi qͥ uicti
sunt: tanta imꝑito litt̾arum sagaci.¬
tatem animi admirantes. Neq enim
ut in solitudinem et montib uersatur.
atq omẽm ibidem exigens uitam.
agrestis et rigidus erat: sed iocundus
conditum sale sermonẽ ꝓferebat: ita
ut et inuidiã careret. et amore om̃iũ
potiretur. INTER haec quasi
paruum eẽtbis gentilitatem fuisse
aestimatione doctissimi. Hi cũ ratio¬
ne ab eo ageremar fidei quã inxp̃o
habemus. et niterentur arguta sophis.¬

Expanded text:
ego ad vos venissem, vos imitarer; ego ad vos venissem, vos imitarer; sed quia vos ad me quasi ad sapientem tes, et acumen ingenii, et daemonumdisputatione colligavit, dicens: Respondete mihi, quid prius, sensus an litterae? et quid cujus exordium? Sensus ex litteris, an litterae oriuntur ex sensu? Illis asserentibus quia sensus esset auctor atque inventor litterarum, ait: Igitur si cui sensus incolumis est, hic litteras non requirit. Quis praesentium post hanc colluctationem non exclama verit, cum obstupuerint et ipsi qui victi sunt, tantam in imperito litterarum sagacitatem animi admirantes? Neque enim, ut in solitudine et montibus versatus, atque omnem ibidem exigens vitam, agrestis et rigidus erat, sed jucundus conditum sale proferebat, ita ut invidia careret, et amore omnium potiretur. CAP. XLVI.--Inter haec, quasi parum esset bis gentilitatem fuisse aestimatione doctissimi. Hi cum rationem ab eo exigerent fidei, quam in Christo habemus, et niterentur arguta sophis