comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
LIot facto Rollandus cum
archuexr turꝓuir et aliis
Ens larmm et uiues
Epranos mortuos fecit
congregari qui fuerant mortu
N. preliom noti nrõch upistopus

Expanded text:
oc facto Rotolandus cum archiepiscopo Turpino et aliis Caslarium et omnes christianos mortuos fecit congregari, qui fuerant mortui in prelio; quos archiepiscopus
Abbreviated transcription (Latin):
rõs iorem faciũt unm degire
eptus theoconicus natus
In cholomas cuitate filium
cumsd nobilis/ uirt S ed
un sins factis u tendit sie
geners altiorem et uocatur
philipus. Septimus  de
egiptiaca promucias camyd
nobilis Rẽgis filiũs et uocati᷑ᷤ
Gartt olpiu ens Iuter omes
pas ciencia et bouetate no bi¬
uior et es t bouus clrritus¬
⁊ ualitẽr autẽm summis
hic audiatis. S colares eramꝰ
paris ieuses Et fumus socii
pere per quadriẽmum. Ppostẽa
Dimmia gracia inspir aute
fuit proposetum nom et
⁊ eliu sues enus onina Et
debia et trans⁊ toria  contemuxpẽ¬
za et ut paterenuro proes
quĩ pro uouis puissus ⁊t
ytum oocum per suos angs¬
aducdimus taule̾s et alias heꝵ¬
bas rgrestẽs N semmamius
et co lliginius In istis mõtibus
Secundum ꝑ ⁊ pe nobis pre
parat qui trili modo uolatilia
pastiti et omnes alias trenturas

Expanded text:
rosiorem faciunt omni rege. rosiorem faciunt omni rege. Sextus Theotonicus natus in Colonia civitate, filius cuiusdam nobilis viri, sed in suis factis ostendit se genere altiorem et vocatur Philippus. Septimus de Egipciaca provincia, cuiusdam nobilis regis filius, et vocatur Bartholomeus, inter omnes paciencia 200 et bonitate nobilior et est bonus clericus. Qualiter autem sumus hic, audiatis: Scolares eramus Parisienses et fuimus socii fere per quadriennium; postea divina gratia inspirante fuit propositum nostrum, ut relinqueremus omnia et vilia et transitoria contempnendo, et ut pateremur pro eo, qui pro nobis passus est locum istum per suos angecomedimus, caules et alias herbas agrestes, que seminamus et colligimus in istis montibus, secundum quod nobis ipse preparat, qui tali modo volatilia pascit et omnes alias creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
Am desxo ondens ait ire¬
cipir tibi In uirtute aucte¬
obedientie ut oñã michi
narres sodelicet degua
progene es tio nati et de
qua terra et qualitex.
huic uenistio. Ad Ille dixit
libenter narr abo / uobis dunã.
Stiatis ꝙ .uii. simio et nullus
est᷑ deꝑ renucas al terus. Ego
uocor ẜpuas et sm de normã dia
de uillla que uocatur Rohan
et sũm uilior om Gññ sonoꝵ
deltes fuit se lombardia de
cmitate que uocatur papia q̃
est. sita super Ruio flunis
coziti et est nobilis gentre. sed
morious ⁊ sciencia nobilior
ultra modum et uocatur Ricaodꝰ.
uercins fuit deuns aria filius
Regis Rcgni eiᵈ I Et uocatur
Iobertus bouitatem et mores
Iouda̾ essent lõngiss muum
ennarxo aue uartus de
scocia et uocatur otrmnarns
no uilis parentetla sed dilet¬
trone, Ei nobilior ut uens
mouiis et amore. Edũtus
¶E plandiens io dequod sul¬
urbio s aucti hothomeoi noie
et uotatur alayr auns ꝙ
huulitas Ipĩs et inflamatio
auioris spiritus saucti gene¬

Expanded text:
ait: «Precipio tibi in virtute obediencie, ut omnia mihi narres, videlicet de qua progenie estis nati et de qua terra et qualiter huc venistis». At ille dixit: «Libenter narrabo vobis omnia. Sciatis, quod VII sumus et nullus est de provincia alterius. Ego vocor Thomas et fui de Normandia de villa, que vocatur Roham, et sum vilior omnium sociorum. Alter fuit de Lombardia, de civitate, que vocatur Papia, que est sita super fluvio Toziti, et est nobilis genere sed moribus et sciencia nobilior ultra modum et vocatur Ricardus. Tercius fuit de Ungaria, filius regis regni eiusdem, et vocatur Robertus; bonitatem et mores ipsius esset longissimum enarrare. Quartus de Scocia et vocatur Germanus, nobilis parentela sed dilectione Dei nobilior, ut bene novimus, et amore. Quintus est Flandrensis de quodam suburbio, Sancti Octhomerii nomine, et vocatur Alayranus, quem humilitas ipsius et inflammacio amoris spiritus sancti gene
Abbreviated transcription (Latin):
puter ereatorem uñ desscendis¬
dicens ex andita est choma
tui depretatio Et tnorum. Et¬
tint Aepertis occulis cens fuit
Reddiderunt grates beate
ers coram Sis .iiii. duarros
dduudosis mouitis e

Expanded text:
Creatorem omnium descendisdicens: «Exaudita est, Thoma, tui deprecatio et tuorumnc apertis occulis cecis fuitreddiderunt grates beate uit coram eis IV denarios de diversis monetis e
Abbreviated transcription (Latin):
uet ꝑed didẽ un gracias ndo
deprecantes ꝓpm ut morte
snuli inprireutuo et ut
eos perona corouarent an¬
marussibili qui pro eig
onroriedo corouas fuit cirom̃¬
datus et spuus aeccritissius
corouatus. Et Ddunii ħxoc
gitarent. uiderunt ext̾ritu
et cto. uenderunt u q̃ ad
or bionem iux trans cicto Intra¬
nerruitĩ heuinitaculũ et inne¬
nerunt Ibi thomain et ay¬
crep̃m̃ qui thomas ounes
os tulando paritir saluta /¬
nerunt s. Quo facto
narraueriũ eis qualiler
omnes erant xꝑoram et

Expanded text:
diderunt gratias Deo deprecantes ipsum, ut morte simili morerentur et ut eos corona coronaret inmarcessibili, qui pro eis moriendo corona fuit circumdatus et spinis acutissimis coronatus. Et dum hec cogitarent, viderunt exercitum et cito venerunt usque ad Orbionem; quo transacto intraverunt heremitaculum et invenerunt ibi Thomam et archiepiscopum; qui Thomam omnes osculando pariter salutaverunt se. Quo facto narravit eis, qualiter omnes erant christ
Abbreviated transcription (Latin):
et nobis obediuut nullaꝰ
nõbis nec nos cid infuriam
Lanentes et taliter uiximus
dos s modo/. Thomas dixit
uros DueLibenter Ged
ualde tum Bunt. Qai
aluatier sunt situt alie
gfere In nemoriuus. Tunt
puls quit suas campauellas
dt fraties auditutiss sonũ
earum qui erant᷑ An Ruxoi
geraria ceperunt dscende
t dnm uoeissent a lomũ
qniuocatur cortablus an/¬
Dierunt / trepitum excercitꝰ
qui aperibat uias cum euit¬
dus et alys ferramentis
frauyendo aobores et
Romuiees ut ad ocum
H ereuitanoꝵ possent suie
Impedimente pepuerure. Et
fuerunt s cupore ꝑterriti
ciredentes tomam̃ eoꝵ frem

Expanded text:
et nobis obediunt, nullam nobis nec nos eis iniuriam acientes; et taliter viximus usque modo». «Thomas», dixit  libenter, sed valde timebunt; nam silvatici sunt sicut alie fere in nemoribus». Tunc pulsavit suas campanellas et fratres audientes sonum earum, qui erant in Rupe Geraria, ceperunt descendere. Et dum venissent ad locum, qui vocatur Cortallus, audierunt strepitum exercitus, qui aperiebat vias cum ensibus et aliis ferramentis frangendo arbores et romices, ut ad locum heremitanorum possent sine impedimento pervenire. Et tunc fuerunt stupore perterriti cr
Abbreviated transcription (French):
uactins.  Iot uidlus aliy
Uo. Reges congre gemernrt
Recerunt tubas et gnna
et cimpana pusasuem
Lougum. Et iomes flanteñ
exant dt ualle In qua erat
Inclũs no. e mumꝰ y lari toultiet
Ioritesi nper eo gilda
frarole e̾rut ex alia parie
et ꝑ be ⁊ipude camprem longniĩ
suie prelium strages et de¬
truitatior capieum et aliorum
mero ꝑ tumultus et decollatio
uroro es effus io saragius
xluaire s ngunus n adefacta

Expanded text:
is. Hoc videntes alii XV reges congregaverunt fecerunt tubas et cornua et tympana pulsari et Longum. Et comes Flandrensis exivit de valle, in qua erat inclusus, et cum ylari vultu irruit super eos. Gylda Karoli venit ex alia parte et ibi apud Campum Longum fuit prelium, strages et detruncatio capitum et aliorum membrorum, tumultus et decollatio, mors et effusio sanguinis pluvia sanguinis madefacta.
Abbreviated transcription (French):
eorum/ Et ge met krarolus
uenis did gosi apad m̾utem
iccutum pnpaudeus eio
et es dugerunt tam say¬
duo nrꝰa et s ꝯotinge og
Iufaules qn ure pibus et ad
Preceptum lraroli fuerunt omes
baptizati pero aotitpp̃m turpannũ¬

Expanded text:
Et ipsemet Karolus venit ad eos apud Montem Acutum congaudens eis et adduxerunt tam Sarduo milia et septingentos infantes in bressibus. Et ad preceptum Karoli fuerunt ibi omnes baptizati per archiepiscopum Turpinu
Abbreviated transcription (Latin):
qui h auut In socrẽtate Siea
p. abbates et plus q .xxx.
milia homnes fegit ¶u ai
cappoellam in quadai stria
Ibi prope ad hortriem sancti
dixist.  ubas maioris
de. uy. dormientibiis ferit
suam cap pellam In quoda
oto Et quo totum excercitum
poterat. uiders ad Iouorem
s aucti martun/ Abbas
¶ autt Ioh amnis de angelerro
Recit/ s nam cappellam
IIn quadam comba ad. ho¬
norem sanct Io anuus
oleandus un tus todioet.¬
snum excerritimp frecit suã
forciam apid caslarium
ret fent Ibi siyam cappellꝰ
Sonorem saucte marie
Comed dealudomas. et abbas d
sius ieꝓcercitibirs ynerunt apud
n aus am et yfecerunt il moua¬

Expanded text:
qui habuit in societate sua X abbates et plus quam XXX milia homines, fecit suam capellam in quadam serra ibi prope ad honorem Sancti Dionisii. Abbas Maioris de VII dormientibus, fecit suam capellam in quodam loco, de quo totum exercitum poterat videre, ad honorem Sancti Martini. Abbas Sancti Iohannis de Angelerio fecit suam capellam in quadam cumba ad honorem Sancti Iohannis. Rotolandus, ut custodiret exercitum, fecit suam forciam apud Caslarium et fecit ibi suam capellam ad honorem Sancte Marie. Comes de Alvernia et abbas de suis exercitibus iverunt apud Nausam et fecerunt ibi mona
Abbreviated transcription (Latin):
megiante i huphi gliam
de facto karolus mu
uii. milibus melitim
et cum archuioo tuoponir
et aypauone de bayneria
exereus ⁊ duce normandie
losaue. aundiico mrlio a pielie
Suce hochoremguit duce uer¬
gundie. p̃nt primus et Iantuit

Expanded text:
mediante triumphi gloriam oc facto Karolus cum VII milibus militum et cum archiepiscopo Turpino et Aymone de Bayveria, Agenensi, duce Normandie, Losanie, Aymerico, Milio Apulie, duce Lothoringie, duce Bergundie ivit p
Abbreviated transcription (Latin):
Uincenci. Et Marlus dedit
Iadimenca onubus baxe zatis
et uiadum aũ comendum et
Semmandum et p̃cepit
dio ut ⁊uborarent de
retero et essent, uõm xpi añ
dt ita factum fuit ut p̃rexit

Expanded text:
et Karolus dedit indumenta omnibus baptizatis et bladum ad comedendum et ad seminandum et precepit eis, ut laborarent de cetero et essent boni christiani; et ita factum fuit, ut precepit,
Abbreviated transcription (Latin):
totus excerritus extra tuuitatẽm
dastina die mane auditꝭ¬
caiit. Karolus duchores suos¬
iuereus ab eis qua uĩa posset
melius Ire uersns narbruam
pultra oca ad uenand
et habilia Et per /stam uiain
Ita beus ioez uel sielis
tulum In captione uenarũ
Et egrmet Ibo cum sue¬
natoriblus et ups cum Sgnapuo
papa et toto excerciti uenis¬
as suaiter  Egund ꝓ ura

Expanded text:
totus exercitus extra civitatem totus exercitus extra civitatem rastina die mane auditcavit Karolus ductores suosrens ab eis, qua via posset melius ire versus Narbonam.pulcra loca ad venandum et habilia et per istam viam ita bene vel melius ur aliquantulum in captione ferarum, et egomet ibo cum venatoribus, et vos cum domino papa et toto exercitu venietis suaviter, secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur tot et tauta passus sit
Nt nos uiberet aperus Iustrmn
et apotes tate  diaboli. et
preterea nobis prouictat
nõs In sua In enuarra uile
gloria collocare/ Merito ad¬
Guc debenus pat̾i pro Iprꝰ
ex altando fudẽm xpranam
et glutẽm Pagruitam don¬
Siuidendo ut deliciarum
ne glorie mereamiur.
participes fieri Ineternuum¬
miaute proponams Iutrare
y panam. Sed tamen est
hic prope quedam nobilis
nuitas que norbona mr̃¬
mpatur St alie q plures
ritra ypamiam q̃ nos
Iuses tant ꝙ pluriũ. Et
⁊ poss cumq dictam naobouã
Caperoe iutroitus ys paint
aperipetus et alie mutates¬
ira deuicta de facili uinaret᷑
⁊donum. Si autẽm Intremus
ꝑlacuerit eligatis. Tunt omẽs
erat priuir demucere et cape
narbonam et postẽa yspaniã
Iutroire. . Ins Itaq dictis
apatria rcha et abarchiepo
curpio et a dollando et
alo onũ ous no bilibus q̃sunt
cons ilium qui omes In rior
aons ilio concordaruut Hoct
facto prepar audount Is et

Expanded text:
igitur tot et tanta passus sit, igitur tot et tanta passus sit, ut nos liberaret a penis inferni et potestate dyabolica, et preterea nobis promittat nos in sua inenarrabili gloria collocare, merito adhuc debemus pati pro Christo exaltando fidem christianam et gentem paganicam confundendo, ut deliciarum sue glorie mereamur participes fieri in eternumiuvante proponimus intrare Yspaniam. Sed tamen est hic prope quedam nobilis civitas, que Narbona nuncupatur, et alie quam plures citra Yspaniam, que nos infestant quam plurimum. Et si possemus dictam Narbonam capere, introitus Yspanie aperiretur et alie civita devicta de facili vincerentDomini; sin autem, intremus placuerit, eligatis». Tunc omnes erat primo devincere et capere Narbonam et postea Yspaniam introire. His itaque dictis a patriarcha et ab archiepiscopo Turpino et a Rotolando et ab omnibus nobilibus quesivit consilium, qui omnes in superiori consilio concordarunt. Hoc facto preparaverunt se, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶ẽt Nougissauuum ennaroare
ongregatis Igitur ouũuns
arolus magquis traxit ad
partem arch cep̃m turpum
peteus alo eod̾ consilium
qualiter facerent ues usũs
quas partes ppuuo tenderent
qui. Resgondit ait Non
est congrnum ut In tanto
facto et Iuter cet nobiles
egr solus demn uobis consilum.
Sed urcctis  dũm papam
patoi archam. Cardiuales
xii. pares et alios uiror
Nobilis S alo ominbũs
Istĩs uestoum ⁊ silium implo
fuit. Conocano onmes et aboĩ¬
oũs petens consilum. Eant
oratrorem/ Coram ouĩdõns Incho¬
irt nobiles licet multa
Ip̃ms fedem cath obicam exalcan¬
Sany et gentem saor aceuam pou¬
fundeudam. Non tamen xossemus
Ipius Resxoudret. i
nos ut apotestate Siaboli
Spueret sim s Angrumem
proprium effudit suspersus
In cruce potatus aceto felle
nxto spomis porouatus pet¬
tore uulueratus pedubus et
mauibus clauellatus sputis
In facie percussus Ingeĩs
oesuo tanta et tõt supplicia
quod est nũdita terribile et
te uribilius enuarrare. Cu

Expanded text:
esset longissimum enarrare. Congregatis igitur omnibus Karolus Magnus traxit ad partem archiepiscopum Turpinum petens ab eo consilium, qualiter facerent vel versus quas partes primo irent, qui respondens ait: «Non est congruum, ut in tanto facto et inter tot nobiles ego solus dem vobis consilium; sed vocetis dominum papam, patriarcham, cardinales,XII pares et alios viros nobiles et ab omnibus istis vestrum consilium implorfuit. Convocans omnes et ab omnibus petens consilium hanc orationem coram omnibus incohi nobiles, licet multa ipsius fidem catholicam exaltandam et gentem Sarracenicam confundendam, non tamen possemus ipsius responderet; qui nos ut a potestate dyabolica erueret, suum sanguinem proprium effudit, suspensus in cruce, potatus aceto felle mixto, spinis coronatus, pectore vulneratus, pedibus et manibus clavellatus, sputus in facie, percussus in genis, passus tanta et tot supplicia, quod est auditu terribile et terribilius enarrarer. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ixrtium extimabant. / dostra
gandis feentẽs et dixerunt
. Ex quo domnnus tartum
honorem nobis erutulit ꝙ tautos
uiros huc ad duxit Iiuitẽtis
cos et de boius a deo Datis
eis demus ad comedend̾. Ent
thomas dixit cepit Ridere
et dixit. Non habemus nsr
gallum unum ad yoras
cantandas qualuer tõt et tãtis
uiris poterit habindare
Uyes dictis atq ꝑactis
ierunt ad fabitatulũ Ipe¬
met braroius et s auctisunꝰ¬

Expanded text:
bant; postea gaudio flentes dixerunt ei: «Ex quo Dominus tantum honorem nobis contulit, quod tantos viros huc adduxit, invitetis eos et de bonis nobis a Deo datis eis demus ad comedendum». Tunc Thomas cepit ridere et dixit: «Non habemus nisi gallum unum ad horas cantandas; qualiter tot et tantis viris poterit habundare?» Hiis dictis atque peractis venerunt ad habitaculum ipsemet Karolus et sanctis
Abbreviated transcription (French):
us edifficetur nroua le uiñ
De ietero. Nam dnos furuos
huibemre de calce ꝯcta lapides
ad totum morust erum faci¬
iuibus: pilaria elẽnentur.
t krarolus ait: dicenius
aute⟧ Ubi monas teonm fiat
Et Iuxta haipitaculum Dommꝰ
aymp  debau uis meusura¬
uit xx.. brachias In longum
frontis capp elle et .xii. x
conctin monastion. Abbas
sAncti ⁊ dioiusn mem nroaint
Laustrum et dict aint. Hoc
facto crarolus urcauit magrn

Expanded text:
ut hedificetur monasterium de cetero; nam IIII furnos habemus de calce cocta et lapides ad totum monasterium hediquibus pilaria eleventur». Et Karolus ait: «Dictemus ante, ubi monasterium fiat». Et iuxta habitaculum dominus Aymo de Bayveria mensuravit XX brachias in longum frontis capelle et XII per crucem monasterii. Abbas Sancti Dionisii mensuravit claustrum et dictavit. Hoc facto Karo
Abbreviated transcription (Latin):
dedut pruedictionem ¶nam
onũuirs. t harolus xãpit
tfome et herciuitis psst nussã¬
ot ecum comederent: Thomas
potuerunt Induce ñr ad
Ultimum quando dids papa
precepit cis suls pena exxo

Expanded text:
onem suam omnibus, et Karolus precepit Thome et heremitis post misssecum comederent. Thomas potuerunt induci nisi ad ultimum, quando dominus papa precepit eis sub pena exco
Abbreviated transcription (Latin):
exportet Istus foroperes in
⁊nantum poterus et operam
faciatis/ mouas tẽrium ħo¬
norabile et poulcuim ee
S onorem  uixgnns maries
et ditetis eum eiicis et
poo s p esy rombus et faciatio
Homiam abbatem et nullũ
alium hic pouatis. Et
turpuius aut. ualde coꝑgrus
et bene e ocutus Est. doꝰ
omẽs ftandrensis Et
eius consilium aꝑprobamꝰ

Expanded text:
e, opus istud properes in quantum poteris et operam faciatis monasterium honorabile et pulcrum ad honorem Virginis Marie et ditetis eum diviciis et possessionibus et faciatis Thomam abbatem et nullum alium hic ponatis». Et Turpinus ait: «Valde congrue et bene locutus est dominus comes Flandrensis et eius consiliu
Abbreviated transcription (Latin):
In p̾mitio ut benedicendo etian
dõdem siguo posssum ne uobistũ
et ⁊ der famulo Qui Rpondes
ut. frater potes Et ne tuueas
Et statim uidebis xpr̃anis¬
suuum Imperatorem cum infurita
etuue est as auctissiuꝰ leo
papa et patrrarcha Ihopolom
tingenti. Et Rollans et
omnes xni. pares duces co¬
mites et sarones ꝙ pluxum
et acn mulites perdited tii
ad Rdem xpiau am exaltandã
expporuit ¶D labon non.
mortem neqs perienlum me¬
no audito dictus heremita
cecidit ad pedes eius et
filens et facrunans peryt
alo eo ueniam suum ẜ mouem
profereus In huuc nc̃odum: Dñc

Expanded text:
itis me benedicendo eciam eodem signo, possumne vobiscum et Dei famulo?» Qui respondens ait: «Frater, potes et ne timeas; et statim videbis christianissimum imperatorem cum infinita secum est sanctissimus Leo papa et patriarcha Ierosolimtingenti et Rotolandus et XII pares, duces, comites et barones quam plurimi et alii milites et pedites, qui ad fidem christianam exaltandam exponunt se labori non mortem neque periculum meo audito dictus heremita cecidit ad pedes eius et flens et lacrimans peciit ab eo veniam, suum sermonem proferens
Abbreviated transcription (Latin):
uctres atuominn saucti Iohis
nomine et Uõnm cce picum
Ibi posint Et eum as auctis¬
mio uiro ⁊ cout papa
qui truic cemporis erat
cbi fecit In epom cousetrari
Hoc facto noluit Ibi ut̾t̾nis
Remauere. Sed enis pro¬
pogs ⁊tum modis omui bus

Expanded text:
Saturnini, Sancti Iohannis, nomine et bonum clericum ibi posuit et eum a sanctissimo viro Leone papa, qui tunc temporis erat ibi, fecit in episcopum consecrari. Hoc facto noluit ibi ulterius remanere, sed eius propositum modis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nuiso ⁊ epit ciuitatem
Sarca Iu ne In captione cuius¬
multas quala sus tnunt et
multos uiuos nobilis adiusit
et tamdiu Iui s tẽtit douẽt
Simã potes tatt Inspirãte
uidit turres uersũs exc̾citum
q gratia dei ciitatem capet
et procedente pre eaũ
repet et ꝓprãnoꝵ multitũdie
popubamt edifficant Ibi

Expanded text:
 cepit civitatem Carcassone, in cuius captione multa mala sustinuit et multos viros nobiles ibi amisit, et tamdiu ibi stetit, donec divina potencia inspirante vidit turres versus exercitum quod gratia Dei civitatem caperet. Et procedente tempore eam cepit et christianorum multitudine populavit; hedificavit ibi
Abbreviated transcription (French):
dous tronesãt uolũit ꝙ edꝑfficato
et cons eciatio morta teun bc̃ate
trisc̃son et prelia quẽfitit
In captions ⁊ arcas ponsg
Carbone oblimom Cantus
non trad erentur. Et pdlio
uo eturittois noiptorẽs noñe
filomenae precepit . ut unii
falcicate E ceuoti trtami
is Rouam In si coipt̃s Reddigerer
qui prrut: neelius ipptuit
porgue̾ptõr us obẽdiat que
ys toria untiꝑa licteratus et
rei destoucta Iylĩbror
Re prsidtoriom dochymoũascern
efuist Inuentar̃ ꝓsam ystoriam
ad fus tauciam et precum uiri
uepepat biliss̃ de gracia dom/
pni beruardi a lobatis cet
torius conuentus dict mouast ii

Expanded text:
struebat, voluit, quod hedificatio et consecratio monasterii beate Marie Crasse et prelia, que fecit in capcione Carcassone ac Narbone, oblivioni penitus non traderentur. Et ideo suo iurato scriptori, nomine Filomena, precepit, ut omni falsitate remota totam ystoriam in scriptis redigeret, qui, prout melius potuit, precepto ipsius obedivit; que ystoria antiquata litteratura et fere destructa in librorum repositorio dicti monasterii fuit inventa. Quam ystoriam ad instanciam precum z viri venerabilis Dei gratia domni aa Bernardi abbatis et tocius conven
Abbreviated transcription (Latin):
unumũ pardiu aliũ et patorar¬
cha Ihoso lomitanus et archa
et allii cleriti Infiiti Suit
ctiam fbe Rollandus olduerꝰ
Raynepus dealbospiro Ryxrꝰ
gelerous gilius es tõdus fllius
nesus / gayfẽrius boues sũ
baoba qui fuit de norurãdia
augelius deb as cõma Salomon
Sebritama. St tories tagus
foacer enis et omnes xi.
pares duces countes uoice

Expanded text:
um cardinalium et patrcha Ierosolimitanus et archieet alii clerici infiniti. Fuit etiam ibi Rotolandus, Oliverius, Raynerius de Albospino, Rogerius Gelerius, Gilius, Estoldus, filius nesus, Gayferius, Boves sine barba, qui fuit de Normandia, Engelerius de Vasconia, Salomon de Britania et Torestagnus, frater eius, et omnes XII pares, d
Abbreviated transcription (Latin):
ad qͥsierit possetiones ipͥiꝰ
aucmnetabit. ¶ posinte¬
tuam ibi duos libros unũ
ccoptum heboris ĩ queoe¬
Dit ymago crucifixi exu¬
na ꝑte sculpta ⁊ mages¬
tas supp̾mi regis ex alt̾a
et psalt̾ium hñs postes
de cip̾sso ⁊ duas cappas d̾
auro ⁊ serico mirabiliter
opatas ⁊ .xx. pannos ĩte¬
gros deserico pretiosos.
Et ĩ postili psalterii quẽ
ibi posuit erant .c.xxxu.
lapides p̾tiosissimi et mi¬
abiliter uurtuosi.
is om̃ibi ĩ altario po

Expanded text:
sierit, possessiones ipsius augmentabit. Posuit etiam ibi duos libros, unum coopertum eboris, in quo erat ymago crucifixi ex una parte sculpta et maiestas summi regis ex altera, et psalterium habens postes de cipresso et duas capas de auro et serico mirabiliter operatas et X pannos integros de serico pretiosos. Et in postibus psalterii, quem ibi posuit, erant CXXXV lapides preciosissimi et mirabiliter virtuosi. His omnibus in altario po
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et gelde õs ⁊pedites ue¬
nerũt exutraq ꝑte ⁊ par̾
illoꝵ ꝑ se quilibet app̾hẽdi
ꝓut meliꝯ potinit se apta¬
uit. ¶ Tuert uãq ibi gel¬
de siue comunie nor mau¬
britonũ. mauseloꝵ. colo¬
nientiũ. fransigenoꝵ. fli¬
drentiũ. pictauẽtiũ. pica¬

Expanded text:
Et gelde omnes et pedites venerunt ex utraque parte. Et pars illorum per se quilibet apprehendit et, prout melius potuit, se aptavit. Fuerunt namque ibi gelde sive comunie NormanBritonum, Manselorum, Coloniensium, Francigenorum, Flandrensium, Picta
Abbreviated transcription (Latin):
alii debeatis fac̾e ẜm ꝙ
¶Et ita fcm̃ fuit. ¶ Et
du õs fuerũt ggregati
sc̃s uir ille dñs leo p̃pa
suu ẜmonem taliter

Expanded text:
alii debeatis facere, secEt ita factum fuit, et dum omnes fuerunt congregati, sanctus vir ille dominus Leo papa suum sermonem taliter
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem uenit ꝯdam nũ¬
cius narr. S̾ excercita ma¬
ximus expecta ut eum
de alucrnia ⁊ burgũdia
illis ⁊ nõ sũt ausi transi¬
re stagnum donͦ uos ue¬
matis nͨ sarracem ausi ⁊¬
ad eos transire. ¶Et ha¬
rolus hoc audiẽs p̾cepit
oĩli qui ibi ꝯgregati erãt
ꝙ qñ audirẽt tubas ip̃iꝯ
dca mediam noctez ꝙ õs
surgerẽt ⁊ ad euz duz apo̾
narbonaz sequilibet p̾pa¬
rasset. ¶Et albas crasse
dixit ei. Dñe ꝑmittatis
me ire apud crassa ⁊ cras
cͥa pͥma diei ĩ uenietĩ me
apõ borriana cũ posse m̃o
uł me aliqͣntulu ibi expͤ

Expanded text:
ibidem venit quidam nuncius narrans, quod exercitus maximus expectabat eum de Alvernia et Burgundia, illis, et non sunt ausi transire stagnum, donec vos veniatis, nec Sarraceni ausi ad eos transire. Et Karolus hoc audiens precepit omnibus, qui ibi congregati erant, quod, quando audirent tubas ipsius circa mediam noctem, quod omnes surgerent et ad eundum apud Narbonam se quilibet prepararet. Et abbas Crasse dixit ei: «Domine, permitatis me ire apud Crassam, et cras circa primam diei invenietis me apud Borrianam cum posse meo vel me aliquantulum ibi exp
Abbreviated transcription (Latin):
rotłanda cũ his quilii
ei placi̾nt. trãseat mõ¬
tes ⁊ eqͥtet ꝑtotã t̾ram
usq barchinonã ⁊ gerũ¬
dam.⁊ nõ faciat ib̃i mo¬
raz maxiam ne reges
illiꝰ prie possint ꝯgregari
bellu ei publicũ faciẽdo.

Expanded text:
 hiis, quibus ei placuerit, transeat montes et equitet per totam terram usque Barchinonam et Gerundam et non faciat ibi moram maximam, ne reges illius patrie possint congregari bellum ei publicum faciendo.
Abbreviated transcription (Latin):
more roclandi aliqͣndo
crudelissime puniretur.
¶At ip̃a cũ cognouisser
cuz zelocipum ait. Dñe
de ur̃a guerra ĩ tromitatiᷤ
uos: et me ꝑmitatis di¬

Expanded text:
more Rotolandi aliquando crudelissime puniretur. At ipsa, cum cognovisset eum zelotipum, ait: «Domine, de vestra guerra intromitatis vos et me permitatis di
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝙ non iret ad p̾sens do¬
nec cũ matrando ⁊ borrel¬
lo fic̾e̾nt pͥliiz ⁊ ip̃e eẽt
in abbatez honorifice be

Expanded text:
 non iret ad presens, donec cum Matrando et Borello facerent prelium et ipse esset in abbatem honorifice be
Abbreviated transcription (Latin):
os sarraçenos.¶Conpe¬
sequent̾ rotlando urit
apud agathensez quit¬
tem ⁊cẽpit eam . ⁊ stecit
te tam iarolus quã me
ꝙͣ om̃s alii uenerunt a¬
ƿud cursanea thedifica¬
uerũt ibi mo nasteriuz
q liarolus rerunt suam
crriam.rcaueriit locũ
cisanuz. ¶Abilo lo¬
omisit karolus suos ⁊¬
nuntios matrando ut ue¬
uiret loqui cũ eo. ¶Et
matrandꝯ nũtios ⁊ eu
uilipendens noluit ueĩ¬
re. ¶Et die crastina di¬
mane rotlando cũ .xx.
milia militibꝰ ut apt̾
narbonaz pͥmꝰ. Et kare¬
lus secutꝰ fuit nũ cũ toto

Expanded text:
s Sarracenos. Consequenter Rotolandus ivit apud Agathensem civitatem et cepit eam et stetit tea tam Karolus quam ipse quam omnes alii venerunt apud Cursanum et hedificaverunt ibi monasterium quia Karolus tenuit suam curiam, vocaverunt locum Cursanum. Ab illo loco misit Karolus suos nuncios Matrando, ut veniret loqui cum eo, et Matrandus nuncios et eum vilipendens noluit venire. Et die crastina mane Rotolandus cum XX milia militibus ivit apud Narbonam primus et Karolus secutus fuit eu
Abbreviated transcription (Latin):
linum regẽ segouie ĩ t̾u
ꝓstrauit mortuũ ⁊ .uii.
nulites sarracenos añꝙͣ̃
lora traheret sigmĩ sum
fortit̾ exclamando. ¶s
girardi deuiana Et criꝰ
engeuensis Et pictaui¬
uensis. cũ .x. milibꝰ in¬
litu ĩ simul irruerũt in

Expanded text:
Segovie, in terra prostravit mortuum et VII milites Sarracenos, antequam lora traheret, signum suum fortiter exclamando. Sed Girardus de Viana et comes Engevensis et Pictaviensis cum X milibus militum insimul irruerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
pannos sericos teritoria
et oĩa occuparũt. Et fu̾nt
ibi interfecti xx̃xu̾. mila
et.aiiiͦ. centi aragonẽses
apud marciliuz ueĩentes
qłr cos occiterãt narraue¬
runt. ¶Et ip̃e ⁊alii hoc
audientes dolore faerũt
nimio angustiati. ¶ Et
fecit p̾comzari ꝑ totu ex¬
cercitũ ut armarent᷑. Et
ĩbite fuerũt armati. O¬
¶Et karolus ueĩt apo eos¬

Expanded text:
pannos sericos, tentoria et omnia occuparunt. Et fuerunt ibi interfecti XXXV milia et quatuor centi Aragonenses apud Marcilium venientes, qualiter eos occiderant, narraverunt. Et ipse et alii hoc audientes dolore fuerunt nimio angustiati. Et fecit preconizari per totum exercitum, ut armarentur, et ibidem fuerunt armati. Et Karolus venit ap
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et ip̃e hoc audiẽs exiiͤ
de excercitu ⁊ uidentibu
mortuu̾. Et ibite rotlã¬
dus ylerde regẽ. Ilug̾iꝯ
rogez culierie. Oliuerius
decapitauit regez almarie
hospinellꝯ uidẽs hoc. ꝑcu¬
ssit comitez flandrensez
et euz equuz ꝓstrauit mor

Expanded text:
oc audiens exivit de exercitu et videntibus mortuum; et ibidem Rotolandus Ylerde regem, Augerius regem Culierie, Oliverius decapitavit regem Almarie; Hospinellus videns hoc percussit comitem Flandrensem et eum et equum prostravit mor
Abbreviated transcription (Latin):
sse honorifice ꝑficiatis
ad honorẽ ip̃iꝰ ⁊ nõ ponͣ¬
tis ibi nisi nobiles hoĩe
biles aucinentabitur ⁊
meliorab̾r locus. Me tñ
faciatis sepeliri ĩ monasqͥ

Expanded text:
sse honorifice perficiatis ad honorem ipsius et non ponatis ibi nisi nobiles hominebiles augmentabitur et meliorabitur locus. Me tamen faciatis sepeliri in monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
apuo palatiu. ¶Et ti¬
maᷤᷤ audita ⁊ alii heremi
de morte ip̃ius. Et thomͣ
amore ip̃iꝯ celebrauit.
¶Postea sepelierũt corpo
in fra ecc̃iam: ⁊ dñs pͣ

Expanded text:
apud Palacium. Et Thomas et alii heremitde morte ipsius; et Thomas amore ipsius celebravit. Postea sepelierunt corpus infra ecclesiam et dominus p
Abbreviated transcription (Latin):
crassam. ¶Et comitẽ
flandrensez simiłr fec̃
tefferri apd̾ crassa ⁊ eũ
sepeliri in ecc̃ia scĩ mich¬
aelis iuxͣ altare ⁊ alios
ꝙͣ płimos secu iuxta
ecciam. ¶ Postea uẽit
karolus cu toto exc̾citu
apõ lauernaz amore ⁊

Expanded text:
Crassam; et comitem Flandrensem similiter fecit conferri apud Crassam et eum sepeliri in ecclesia Sancti Michaelis iuxta altare et alios quam plurimos secum iuxta ecclesiam. Postea venit Karolus cum toto exercitu apud Laver
Abbreviated transcription (Latin):
runt ei medici ꝙ nullo
mͦ poterat euatere. Et ip̃e¬
uen̾unt cora eo. ¶Et
dñs albas respiciens
eos ait. Dñe karule e¬
go morior: s grates e¬
go reffero creatori m̃o
de uictoria ⁊ trium pho
et qr tantũ honorẽ ip̃iꝯ¬

Expanded text:
i medici, quod nullo modo poterat evadere. Et ipsevenerunt coram eo. Et dominus abbas respiciens eos ait: «Domine Karole, ego morior, sed grates ego refero Creatori meo de victoria et trihumpho; et, quia tantum honorem b
Abbreviated transcription (Latin):
erũt ĩ eos. Et fuit ibi
tanta ꝯflicta ⁊ tãta stra¬
ges ⁊ tantꝰ clamor. ꝙ
nemo uiuẽs posset mo¬
dis aliquiba ennarrate.
¶Nam p̾liu durauit
um fuerũt deuicti om̃
sarraceni. Et fuerũt ibi
int̾fci .xui. reges. ⁊ qͥn¬
genti milia sarraceni.
¶Et karolus õs yanos
mortuos fecit agregari.
et fu̾nt .xxxuii. milia. ⁊
istoꝵ fuerũt .u. ep̃i. et
tes. ⁊ octingenti barone.
¶Et albas sci dyonisii
fuit ibi uuln̾atꝰ ad mor¬
tem. ¶Et karolꝯ fecit
eu deportari apõ sc̃ mar

Expanded text:
erunt in eos; et fuit ibi tantus conflictus et tanta strages et tantus clamor, quod nemo vivens posset modis aliquibus enarrare. Nam prelium duravit um fuerunt ibi devicti omnes Sarraceni et fuerunt ibi interfecti XVI reges et quingenta milia Sarraceni. Et Karolus omnes christianos mortuos fecit congregari et fuerunt XXXVII milia et istorum fuerunt V episcopi et tes et octingenti barones. Et abbas Sancti Dionisii fuit ibi vulneratus usque ad mortem et Karolus fecit eum deportari apud Sanctum Mar
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lur fc̃o in arcu flexo
crucis posuerũt turpinꝰ
in quodar foramine ml¬
tas reliqͥas. Uidel scẽ fi¬
dis sce baselle. sc̃e cecilie
et de aliis .xuii. posuit ti¬

Expanded text:
 facto in archu flexo crucis posuit Turpinus in quodam foramine multas reliquias, videlicet Sancte Fidis, Sancte Baselle, Sancte Cecilie et de aliis XVII. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ub dicã. Iste sc̃s ẽ et bonꝰ
lecus ⁊ dilectꝰ adeo ⁊ sẽꝑ
crit. Solũmͦ scitis casti
et mũdi. Caueatis ne reli¬
quias scõꝵ que ibi sunt
posite ne possit aliqͣ fura¬
ri. Pret̾ea p̾cipio uobis
et oñilii successoribi ur̃s

Expanded text:
 dicam. Iste sanctus est et bonus locus et dilectus a Deo et semper erit, solummodo sitis casti et mundi. Caveatis, ne reliquias sanctorum, qui ibi sunt posite, ne possit aliquis furari. Preterea precipio vobis et omnibus successoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ct unt ad monasteriuz
et respecxit opo ⁊ placiut¬
ei. Et dũmissa fuit cele¬
brata uocauit archiep̃
turpinũ ⁊ quesunt ab eo
consiluũ quẽ albem in
monasterio pon̾et. ¶D
respondẽs ait. Dñe non
est ad huc hora: s ꝑmi¬
tatis ut monasterium
ꝑficiatis aciatis ibi

Expanded text:
et ivit ad monasterium et respexit opus et ei placuit et, dum missa fuit celebrata, vocavit archiepiscopum Turpinum et quesivit ab eo consilium, quem abbatem in monasterio poneret. Qui respondens ait: «Domine, non est adhuc hora, sed permitatis, ut monasterium perficiatur. Et faciatis ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dre descotia fecit aliro al¬
sare adlynorez ip̃iꝰ scĩ an¬
drce ⁊ posunit ibi plure
lemouisensis fecit alis
ad honorẽ scĩ marcialis
et posuit ibi oꝑtimas ꝓe¬
liquias atq scãs. ¶Alr¬
chiep̃s scĩ thome de india
fecit aliud in honore sc̃ĩ
thonie ⁊ posuit ibi triuiz
sc̃oꝵ reliqͥas scas ⁊ p̾tiosaᷤ.
¶Eps carcassone misit
karulo quatuor magnͣ
campanas ⁊ ip̃e fecit eas
eleuari ĩ.iͦi. colũpnis

Expanded text:
dree de Scocia fecit aliud altare ad honorem ipsius Sancti Andree et posuit ibi plures Lemovisensis fecit aliud ad honorem Sancti Marcialis et posuit ibi optimas reliquias atque sanctas. Archiepiscopus Sancti Thome de India fecit aliud ad honorem Sancti Thome et posuit ibi trium sanctorum reliquias sanctas et pretiosas. Episcopus Carcassone misit Karolo quatuor magnas campanas et ipse fecit eas elevari in quatuor columpnis
Abbreviated transcription (Latin):
udei aũt ĩ ciuitate per¬
manẽtes in sortibus
capet auitate. et teciꝰ t̾re
que circa mare erat dñs ef¬
ficeretur. ¶Et hĩto cõsi
trandũ ⁊ dix̾unt ei. quod
qualẽcũq poss cu karuilo
cõcordiam faceret. uł sciret
ꝓcerto ꝙ ciuitate amit̾et
et ip̃emet ĩt̾fice̾tur ⁊ õs sui
fautores. ¶Et ip̃e ĩdignͣ¬
tus respondit: ꝙ hoc nłło
mͦ fac̾et. Et asseruit qo̾
tale ⁊ tani bonũ succursũ
deuinc̾et et s: ⁊ suos occi¬
deret ⁊ te hod erat cͥtus per
ppͥos nũtios almassoris.
¶At illi rnderũt ꝙ hec co¬
solatio nõ ualebat. et qd̾
derent se karulo: ⁊ eius
uolutatem ĩ oĩbꝰ ad m¬
plerent. ¶ Et ip̃e prohi¬
uint eis ne hoc fac̾ent.
bitc̃em eleg̾unt ysaac ⁊
alios .x. ⁊ cũ lxx. milia
marchas argenti cos ad
regem karulũ mmẜunt.¬
¶ Aui coram karulo ueni¬
entes salutauerũt eũ. Et
ysaac pͥmo locuta fuit di¬
cens ei. ¶Dñe rex bene
cognoscius ꝙ narbona
non pote st ult̾ius resis¬

Expanded text:
udei autem in civitate permanentes in sortibus caperet civitatem et tocius terre, que citra mare erat, dominus efficeretur. Et habito inter trandum et dixerunt ei, quod, qualemcumque posset, cum Karolo concordiam faceret vel sciret pro certo, quod civitatem amitteret et ipsemet interficeretur et omnes sui fautores. Et ipse indignatus respondit, quod hoc nullo modo faceret, et asseruit, quod tale et tam bonum succursum devinceret et se et suos occideret; et de hoc erat certus per proprios nuncios Almassoris. At illi responderunt, quod hec consolatio non valebat et quod derent se Karolo et eius voluntatem in omnibus adimplerent. Et ipse prohibuit eis, ne hoc facerent. bitionem elegerunt Ysaac et alios X et cum LXX milia marchas argenti eos ad regem Karolum miserunt. Qui coram Karolo venientes salutaverunt eum et Ysaac primo locutus fuit dicens ei: «Domine rex, bene cognoscimus, quod Narbona non potest vobis ulterius resis
Abbreviated transcription (Latin):
uiaint qui eis qͣłr ciuita¬
tem ceꝑant narrauit et
usq ad ĩꝑatorem larilũ
cos duxit ⁊ cõgaudentos
insimul. ¶ Roclando
traxit ad ꝑtem liarolure
narrãs eiqͣłr oriunda pe¬
tierat falconẽ demõtescla¬
no ĩuiru ⁊ qua te causa
noluit ĩ trare ciuitatẽm:¬
¶ Et karolus dixit eil qd̾
eu hr̃et modis oĩbꝰ. En
hiis dc̃is fuit nox ⁊ õs apa¬
latio recesẜunt.

Expanded text:
iavit, qui eis, qualiter civitatem ceperant, narravit etj usque ad imperatorem Karolum eos duxit. Et congaudentes insimul Rotolandus traxit ad partem Karolum narrans ei, qualiter Oriunda pecierat Falconem de Montesclario in virum et qua de causa noluit intrare civitatem. Et Karolus dixit ei, quod eum haberet modis omnibus. Et hiis dictis fuit nox et omnes a palatio recesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et uxͣ eam aptius ꝯmo¬
rari. ¶Sit gꝰ ita dixit
laroius. et die crastina
mane eamus apd̾ miner

Expanded text:
et iuxta eam aptius comorari». «Sit ergo ita», dixit Karolus, «et die crastina mane eamus apud Minerb
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et ꝓmisit eis rex ual¬
entie ꝙ si eũ nõ occiderẽt
daret ei .c. mulos hone¬
ratos auri ⁊ argẽti ⁊ mi¬
lle samita de auro ⁊ desẽ¬
rico. ⁊ mille sendatos.
mille equos nobłes .c.

Expanded text:
Et promisit eis rex Valentie, quod, si eum non occiderent, daret eis C mulos honeratos auri et argenti et mille samita de auro et serico et mille cendatos, mille equos nobiles, C
Abbreviated transcription (Latin):
inodis oĩbi coronari. modo
nõ oꝑtet uos longius ire
qm ecce ħ karulu qui õs
aragonẽses interfecit et
nisi p̾paretis gentẽ ur̃am
ad p̾liandũq exortetis de¬
uictus eritis ⁊ nos õs ꝓcł¬
dubio in t̾fecti.

Expanded text:
odis omnibus coronari. Modo non oportet vos longius ire, quoniam ecce hic Karolum, qui omnes Aragonenses interfecit et, nisi preparetis gentem vestram ad preliandumque exortetis, devictus eritis et nos omnes proculdubio interfecti
Abbreviated transcription (Latin):
rio similit̾ uenerũt ibi.
erunt mortui .uii. mi¬
lia sarracenoꝵ. Et tur¬
pinus ãmisit .ccc. qui
fuerũt sepulti apd̾ cas¬
lariũ. ¶Postea õs ali
sarracem derũt t̾ga fu¬
ge. alii ꝑ mõtos ali un¬
decũq pot̾ant. Seq̃la

Expanded text:
rio similiter venerunt ibi. erunt mortui VII milia Sarracenorum et Turpinus amisit CCC, qui fuerunt sepulti apud Caslarium. Postea omnes alii Sarraceni dederunt terga fuge, alii per montes, alii undecumque poterant. Sequela
Abbreviated transcription (Latin):
magna ⁊ gaudiũ mag¬
nu uen̾at᷑ in exc̾citu di¬
xit karulo. Dñe exquo
intanta socictate sum ꝯ
optet ut nom̃ ualł mu¬
tetur. Nam no ẽ deceto
uocet᷑ ¶Et karuluᷤ
ait turpino.Iustuz est
ꝙ comes dixit. Et uos
imponatis aliud nom̃

Expanded text:
magna et gaudium magnum venerat in exercitum, dixit Karolo: «Domine, ex quo in tanta sacietate sumus, oportet, ut nomen vallis mutetur; nam non est de cetero vocetur». Et Karolus ait Turpino: «Iustum est, quod comes dixit, et vos imponatis aliud nom
Abbreviated transcription (Latin):
in quo uolo unũ molẽ¬
dinũ hedificare. ¶Ubi
est dixit karolꝯ. ¶do¬
mine hic ꝓpe apõ boyse¬
dam. ¶Atbas dix ka¬
nlus detis ei. ¶Dñe
libenter plura etiaz eida¬
rem si uelletis: ¶ Po¬
stea dixit karulus. ax¬
do hedifica molendinu
tuuz. alii magr̃ĩ ad iuua¬
bũt te. Et cũ cõpleu̾is
pone ibi uxorẽ tua ⁊ pos¬
tea redibis ħ ad op istõ
yficiendũ. Et opꝰ istud
quã citius pot̾is flc qͣm
ipud narbona cris ub¬
¶Et robertus dixit. dñe
ur̃i uoluntas ad ĩ pleb̾r
nam semꝑ ero paratus
ad ĩplere.

Expanded text:
in quo volo unum molendinum hedificare». «Ubi est?», dixit Karolus. «Domine, hic prope apud Boysedam». «Abbas», dixit Karolus, «detis ei». «Domine, libenter; plura etiam ei darem, si velletis». Postea dixit ei Karolus: «Modo hedifica molendinum tuum, et alii magistri adiuvabunt te et, cum compleveris, pone ibi uxorem tuam et postea redibis hic ad opus istud perficiendum; et opus istud quam cicius poteris fac, quoniam apud Narbonam eris Et Robertus dixit: «Domine, vestri voluntas adimplebitur; nam semper ero paratus adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
et sũ sarracenꝰ: ⁊ domi¬
cilua meu ẽ apd̃ petr̃a
colobra ĩ quodã mõte
in quo marmores sũt
in finiti. ¶ Et dũ ista
quereret: urdit fumũ
inualle qͣdam añ se:
et quesiuit asarraceno

Expanded text:
et sum Sarracenus et domicilium meum est apud Petram Colobram in quodam monte, in quo marmores sunt infiniti». Et dum ista quereret, vidit fumum in valle quadam ante se et quesivit a Sarraceno
Abbreviated transcription (Latin):
se: et totꝰ ex̾citi extra cĩ¬
uitatez iaciit illa. necte.
rastina die mane
auditis ⁊ celebrit
missis. Nocauit uare¬
lus ductores suos q̃rẽs
ab eis. qua uia poss me¬
liꝯ ire uersq narbonaz.
¶Ip̃i dix̾unt: ꝙ si uell et

Expanded text:
se, et totus exercitus extra civitatem iacuit illa nocte. rastina die mane auditis et celebratis missis vocavit Karolus ductores suos querens ab eis, qua via posset melius ire versus Narbonam. Ipsi dixerunt, quod, si vellet
Abbreviated transcription (Latin):
me parti passioĩs ip̃iꝯ
rñderet. ¶Or nos ut
apotestate dyaboli
effirdit suspensꝰ in cru-¬
ce: potatꝰ aceto felle mͥ¬
ixto. Spinis coronato
pectore uulu̾atꝰ. redibꝰ
et manib clauellato.
sputis ĩ facie: ptussꝰ in
genis. Passus tanta ⁊
tot supplicia ꝙ ẽ auditu
terribile ⁊ terribiliꝰ ẽna¬
rrare. ¶Cuz gͥ tot et
tãta passꝯ sit ut nos li¬
care. Merito ad hũc te¬
delit aꝵ sue głie m̾¶mͣ
ꝓticipes fieri ĩ et̾mĩ.
ande ꝓponimꝰ ĩ trare
yspania. Sec tñ ẽ hic
ppr q̃dam nobilis ciui¬
tas q̃ narbona nũcupa¬
tur ⁊ alie ꝙͣ plures citrͣ
yspariar que nos ĩfes¬
tant ꝙͣ płimũ. ¶ Et si
possema dc̃am narbonã
cape.: in troita yspanie
ãpiret᷑. et alie ciuitate
ip̃a deuicta defacidi m̃ce¬
rent᷑. et si ꝯsulitis ut u̾¬
sus narbonã eamꝰ exꝑte
dñai: sin aũt ĩ tremꝰ yspa¬
nia: et ꝯspagis ub ⁊¬

Expanded text:
me parti passionis ipsius responderet; qui nos ut a potestate dyabolica effudit, suspensus in cruce, potatus aceto felle mixto, spinis coronatus, pectore vulneratus, pedibus et manibus clavellatus, sputus in facie, percussus in genis, passus tanta et tot supplicia, quod est auditu terribile et terribilius enarrarer. Cum igitur tot et tanta passus sit, ut nos licare, merito adhuc dedeliciarum sue glorie ms fieri in eternum. ante proponimus intrare Yspaniam. Sed tamen est hic prope quedam nobilis civitas, que Narbona nuncupatur, et alie quam plures citra Yspaniam, que nos infestant quam plurimum. Et si possemus dictam Narbonam capere, introitus Yspanie aperiretur et alie civitates ipsa devicta de facili vincerentur. Et si consulitis, ut versus Narbonam eamus, ex parte Domini; sin autem, intremus Yspaniam et
Abbreviated transcription (Latin):
rex fiancoꝵ ⁊ i
erator karolus dũ hoc
monast̾iu ꝯstruebat
noluitq ꝙ heoificatio
et ⁊secratio monasterii
bone obliuioni penipa
nõ traderet᷑. Et id̾o suo
nirato scriptori noĩe fi¬
lomena. pͥcepit ut eĩ
falsitate remotatotam
pstoria ĩ scriptis redige¬
qystoriã antiqͣta licter¬
tura et fere destructa ĩ
uibroꝵ repositorio dicti
monasterii fuit ĩ uẽta
ꝙͣ ystoriã adistantiã ⁊¬
precũ niri uen̾abilis dei
latinis u̾bis ego pardu¬
anus ꝯposui ꝓ ut mei
possibilitas fuit trans¬
latare. pͥncipiũ facl̃
ĩ ip̃o ystorie pͥmord
que capta carcassona
hedificatis ecciis ĩ coct᷑.
uando igͥ karolꝯ¬
magnꝯ cepit ciui
nobiles ibi amisit: ⁊ cã¬
diu ibi stecit doñ dium̃¬

Expanded text:
rex Francorum et imperator Karolus, dum hoc monasterium construebat, voluit, quod hedificatio et consecratio monasterii bone, oblivioni penitus non traderentur. Et ideo suo iurato scriptori, nomine Filomena, precepit, ut omni falsitate remota totam ystoriam in scriptis redigeystoria antiquata litteratura et fere destructa in librorum repositorio dicti monasterii fuit inventa. Quam ystoriam ad instanciam precum z viri venerabilis Dei latinis verbis ego Paduanus conposui, prout mei possibilitas fuit translatare, principium faciens in ipso ystorie primordio, que capta Carcassona hedificatis ecclesiis incohatur. Quando igitur KaroluMagnus cepit civitnobiles ibi amisit, et tamdiu ibi stetit, donec di
Abbreviated transcription (Latin):
pares. duces. comites.
uicecomites. barones.
proceres. et alii milites¬
ennairare.¶ogreza¬
trarit ad ꝑter alcħi ep̃m¬

Expanded text:
pares, duces, comites, vicecomites, barones, proceres et alii militesenarrare. Congregatraxit ad partem arc
Abbreviated transcription (Latin):
Ostea armnatꝰ it̾um
cxiuit ostentẽs ma¬
trando ⁊ aliis qłr cũ rot¬
lando duellu firmau̾at.
Et exiuit ciuitatẽ qͥs̃ĩuit
rotlandũ. ¶At ille ueĩ¬
ens dix ei ꝙ baptizaretur
¶Duz calia dice̾t iusteam¬
antꝯ uenit ⁊ dixit ba rel¬
pug iere ⁊ m appellaret o

Expanded text:
ostea armatus iterum exivit ostendens Matrando et aliis, qualiter cum Rotolando duellum firmaverat. Et exiens civitatem quesivit Rotolandum. At ille veniens dixit ei, quod baptizaretur. Dum talia diceret, Iusteamendus venit et dixit Borelpugnare et quod appella
Abbreviated transcription (Latin):
qͥꝙ fecerãt ẽnarrauit.
¶Et ipe ⁊ aictoria gau¬
dens dexp̃ianis mortiiᷤᷤ
doluit ꝙͣ płimũ ⁊ oos ap̃
samn felice fecit honorifi¬
ce sepeliri. ¶Et oliu̾iꝰ
dixit ei. Dñe ego halro
regẽ ualentie captũ qͥ mł¬
ta se datitrũ ꝓmittit si eũ
uolumꝯ ab solu̾e ne in

Expanded text:
 fecerant, ennarravit. Et ipse de victoria gaudens de christianis mortuis doluit quam plurimum et eos apud Sanctum Felicem fecit honorifice sepeliri. Et Oliverius dixit ei: «Domine, ego habeo regem Valencie captum, qui multa se daturum promitit, si eum volumus a
Abbreviated transcription (Latin):
noc ip̃a nos fugant ymo
amicabiłr nobiscũ inu¬
unt ĩ nemore ⁊ nb̃ hobe¬
diũt nullaz nb nec nos
eis ĩiuriã faciẽtes: ⁊ tałr
uiximus usq mͦ.¶To
atis uenire socios ur̃os.
melsũt. nã saluatici st̃

Expanded text:
nec ipsa nos fugant, immo amicabiliter nobiscum vivunt in nemore et nobis obediunt, nullam nobis nec nos eis iniuriam facientes; et taliter viximus usque modo». atis venire socios vestros». mebunt; nam silvatici s
Abbreviated transcription (Latin):
is itaq int̾ se lain¬
cilii aug̾us dane¬
sus cepit q̃ nda scutife¬
rum regine ⁊ nͥ eẽt am¬
ore ip̃iꝯ euz ĩ terfecisset.
et ad duxit euz ante ba

Expanded text:
is itaque inter se loqutibus Augerius Danesus cepit quendam scutiferum regine et, nisi esset amore ipsius, eum interfecisset; et adduxit eum ante Ka
Abbreviated transcription (Latin):
iẽ crastina cõgregata¬
curia ⁊ baronibꝰ co¬
ram oĩbꝰ karolo uocat
falconem dice̾s ei: ꝙ ori¬
unda qͦndam uxorene &¬
matrandi daret ei ĩuxorẽ
et daret ei albienser curi¬
tatem ⁊ totu comitati
si dnotholose cet holediẽs

Expanded text:
ie crastina congregatacuria et baronibus coram omnibus Karolus vocavit Falconem dicens ei, quod Oriundam, condam uxorem Matrandi, daret ei in uxorem et daret ei Albiensem civitatem et totum comitatum; sed domino Tholose esset obediens
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝙ in tam diuiti mo¬
nasterio ẽẽt albas deno¬
bili gen̾e. bonus ⁊stre¬
nuꝰ ĩ armis. qͥ sciat da¬
re expend̾e manuleuare
et baratare. et bñ se hr̃e
in litteratura ⁊ morilii
et astutia p̾munitꝰ ⁊ õs

Expanded text:
 in tam diviti monasterio esset abbas de nobili genere, bonus et strenuus in armis, qui sciat dare, expendere, manulevare et baratare et bene se habere in literatura et moribus, et astutia premunitus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ut thomã eligatis ⁊ ip̃
alłem si ei placu̾it faci¬
atis. ¶ Libent̾ dix̃ la¬
rolus solũ mͦ placeat ei.

Expanded text:
ut Thomam eligatis et ipsum abbatem, si ei placuerit, faciatis». «Libenter», dixit Karolus, «solummodo ut placeat ei
Abbreviated transcription (Latin):
chi ꝯstituti. Et cũ pulsa¬
tõc campanaꝵ ⁊cantu
maximo bñdixit eum
dñs pp̃ ⁊ alios. et posue¬
runt eũ in kathedra. te
deũ laudamꝰ unanimi¬
ter aiuendo.

Expanded text:
chi constituti; et cum pulsatione campanarum et cantu maximo benedixit eum dominus papa et alios, et posuerunt eum in cathedra ‘Te Deum laudamus’ unanimiter concinendo.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et hedifĩcauit ibi oe¬
cłiam ad honorẽ ci mi¬
chaelis. ¶Et narrauͭ
rotlando ei quicꝙͥͦ fecerat
ultra mõtes ⁊ quałr ue¬
nerat. ⁊ quilibet eoꝵ ste

Expanded text:
Et hedificavit ibi ecclesiam ad honorem Sancti Michaelis, et narravit ei Rotolandus, quicquid fecerat ultra montes et qualiter venerat, et quilibet eorum ste
Abbreviated transcription (Latin):
upra dca aregatio
sarracenoꝵ fint nũ¬
ciata rotlando ⁊ qualit̾
credebant karulu dem̃¬
cere ⁊ monast̾iz crasse
penitꝰ extupare. ¶ Et
ip̃e hoc audiẽs cũ sccieta¬
te sua tã de die ꝙͣ denoc¬
te ad sucurrẽdũ karulo
prout meliꝰ potuit ꝓpera

Expanded text:
a congregatio arracenorum fuit nunciata Rotolando, et qualiter credebant Karolum devincere et monasterium Crasse penitus extirpare. Et ipse hoc audiens cum societate sua tam de die quam de nocte ad succurrendum Karolo prout melius potuit pr