comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cohortib ⁊ equitũ turmis citcũludũt Cesaris equites ⁊ ꝯcidu̾t sic ut uixĩea cede pau¬
ci effugerẽt. ¶ In seq̃nti nocte castra sua ĩcendit põpeiꝰ ⁊ trasflum̾ salsu ꝑcoualles castra
int̾duo oppida ategua ⁊ uicubĩ in mõte cõstituit. Cesar ĩmunitoib cet̾iq q̃ aboppidũ¬
dita adrẽ nulitatẽ q̃ planitie diuidunt᷑ salso flumĩe ꝓxiiio adateguã. id flum̃ fir cir¬
cit᷑ pas. duo nuł ex regione oppidi ĩ mõtib castrahiũt poĩta. Popeiꝰ ĩꝯspectu utroꝵq
oppidoꝵ neq sius ausus ẽ sb̾sidio uenire. Aquilas ⁊ signa huĩt poĩta .xiii. legionu. s
ex quib aliqo firmam̃ti se existimabat hr̃e. due fuerut u̾nacule q̃ atreboĩo trãsfuge¬
rãt. una fc̃a ex colonuis qui fuerũt ĩhiis regioĩb. qͣtta fuit afraniana exaftica ꝙ̃ socu

Expanded text:
cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede paucohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munitionibudita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam
Abbreviated transcription (Latin):
ne popei. Hic itra duces duos fit ꝯtentio ut pͥus pontẽ occuparet. ex qua ꝯtẽtio¬
ne condiana mimta p̾lia fiebãt. ut mͦ hi. no nũꝙͣ illi suꝑiores discede̾nt. Que
uł altuttũ uł alter utrĩ nõ solu morti morte exagerabãt. s trimłos tumuł exequabãt
xetat. ut ĩequũ deducẽt copiis flumĩe traductis. noctu iubet ignes fieri magnos. ita
firmissimũ eĩ p̾sidiũ ategua ꝓficiscit᷑. Idcu põpeĩ ex ꝑfugis rescisset quadie faculta
munitoĩb añ ꝙͣ oppũgnaret brachia cucũducẽ cepit. Cui de põpeio cu nunti ẽẽt ab¬
latus eodie ꝓficiscit᷑. Eius ĩ aduẽtu p̾sroi cã Cesar ꝯplura castella occupasset. ꝑti sb̾
equitatu. ptĩibi pedestris copie ĩstatões ĩ excubitu castus p̾sidio ẽe possẽt. Hoc ĩ ad¬
uentu Põpen ĩcidit. ut matutmo tp̃e nubilla ẽẽnt dep̾sissima illa obscuratõe cu aliqͦt

Expanded text:
 facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. xerat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pompeius ex perfugis rescisset, qua die facultatmunitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtconẽq tepudiasse̾t. postea capti int̾fectiq sũt. oñs ĩde ꝓgressi. agros oronaq ue¬
uarr nõ desistit. Q ub reb ꝯgtio iuba cũ iam nõ longe abscipione atq eĩ dricib ab¬
e̾et capit ꝯsiũ satiꝰ ẽe sibi suoq regno sb̾sidio ire ꝙͣ du alios ad iuturus ꝓ ficiscẽtur. ip̃e
suo regno expulsus forsitan utraq reexpelleret᷑. Itaqs turius. rele e sy aofeilias da
ab scipione abduxit. sibi siusq reb trmẽs. elephantisꝙ .xxx. relictis suis finbꝰop¬

Expanded text:
condicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vecondicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vexare non destitit. Quibus rebus cognitis Iuba cum iam non longe ab Scipione atque eius ducibus abesset, capit consilium satius esse sibi suoque regno subsidio ire quam, dum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno expulsus forsitan utraque re expelleretur. Itaque rursus recipere atque auxilia etiam ab Scipione abduxit sibi suisque rebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus op
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtine̾. Q uare cesariani graui ãnona sũt cõflictati. ideo ꝙ nõdu noq absicilia neq ab
satonna cõmeat᷑ supportatus erat. noc ꝑanni tp̃s ĩmariclasses sin̾ piculo uagari pote
necessitate coacti uetãm milites equitesq qui mlta t̾ra mariq bella cõfecissẽt. ꝗ piculis
ĩopiaq tali sepe c̾ent ꝯflictati. Alga clitore collecta. ⁊aqua dulci eluta iuñitis efuriẽtibꝰ
copiaꝵq paucitate nõ esł insu dar spatiũ ꝯualescẽdi. agendoꝵq eĩ oꝑu. Itaq ꝯpa¬
tis equitũ magins peditũq copiis sy̾sidiosius egͥssus eregno ire ꝯtẽdit. P.sibi ĩtera no
rex bochus ꝯuĩctis sus copiis ꝯgnito regis iule egͥssu ꝓpͣus eĩ regnũ copias suas adino¬
uere circãq oppidu opuilẽtissimũ eĩ regni adortus paucis diebꝰ pũgnado capit: a pre

Expanded text:
continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab Sardinia commeatus supportatus erat neque per anni tempus in mari classes sine periculo vagari poternecessitate coacti veterani milites equitesque, qui multa terra marique bella confecissent et periculis inopiaque tali saepe essent conflictati, alga e litore collecta et aqua dulci eluta et ita iumentis esuricopiarumque paucitate — non est visum dari spatium convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum magnis peditumque copiis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. Sittius interim et rex Bochus coniunctis suis copiis cognito regis Iubae egressu propius eius regnum copias suas admovere, Cirtamque, oppidum opulentissimum eius regni, adortus paucis diebus pugnando capit et pra
Abbreviated transcription (Latin):
ĩermẽ ꝑtẽ armãtã hũerat. ad oppioum ascuru accedẽ cepit. Inꝯppido p̾sidiũ funt regium
Põ peio adueniẽte oppidani usq eo passi ꝓpͥus accrdẽ donec adip̃as ꝑtes ac murũ appui¬
quarẽt. subito eruptioẽ fc̃a ꝓstratos ꝑte̾ritosq põ peianos ĩmare nanesq passi̾ ꝯ pulerũt.
Itaremalegesta. Gn. põpeiꝰ filius nanes inde au̾tit neq postea litus actigit. classeq ad
ĩ sulas baleares u̾sus ꝯn̾tit. ¶ Scipio ĩteñ cu hiis copiis quas paulo añ demostrauim
utice grãdi p̾sidio relicto ꝓfectus pͥmũ adrum̃ti castra ponit. Deĩde ibi paricos dies con¬
inorãtus noctuitinẽ fcõ culabiem ⁊ pettei copus ꝯiũgit. Atq mus castris fcĩs .iiiͦ. pas.
longe ꝯsidũt. Equitatꝰ interĩ eoꝵ cittũcesaris mumtões uagari: atq eos qui pabu¬
landi aut aquãdigr̃a ex̃ uallũ progcessie̾ent excipẽ. ita om̃es adu̾sarios ĩtra munitões

Expanded text:
armatam, ad oppidum Ascurum accedere coepit; in quo oppido praesidium fuit regnum. Pompeio adveniente oppidani, usque eo passi propius accedere donec ad ipsas portas ac murum appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare navisque passim compulerunt. Ita re male gesta Cn. Pompeius filius navis inde avertit neque postea litus attigit classemque ad insulas Balearis versus convertit. § 24 Scipio interim cum eis copiis quas paulo ante demonstravimus Uticae grandi praesidio relicto profectus primum Hadrumeti castra ponit, deinde ibi paucos dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei copiis coniungit, atque unis castris factis III milia passuum longe considunt. Equitataquandi gratia extra vallum progressi essent excipere: ita omnis adversarios intra munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ n magna multitirome dedueti homines ex supiore loco refercere posũt
subent. in ad uentu nt̃i depellat᷑ telis. qb cedentib cupioiꝰ ĩsequebatur
ad uersarii et confestim tarclabant ab accessu. Hoc sepius fc̾o aĩadũtebat̃
circũ municiones igo dirigunt ut equo pede cum ao uersaruis congredi po¬
strauimus sancio et intorto talo id circo tardabatur ad fugiendum. It q pp
loci difficultatẽ. neq equo neq uehitulo salutis suc p̾sroiũ ꝑare potat. Ce¬
des anris uirdiq ad ministrabatur exclusa municõe ammissis q auxiliis at
conuale ex se sũma q locum ĩ speluncam põpciꝰ se occultare cepit. ut anris non
ficile ĩ ueniretur nisi captiuoꝵ indicio. ita ibi incerficit᷑. ¶ Cum cesar gadibus
fuisset hispalim pͥdie rous ap̾lis capud allatũ ⁊ ppło datũ ẽ. incons pectu. QInt̾
st̃o. G ñ. popeio adolescente. dioius quẽ s̃ demostrauimꝰ illa affẽs leticia ꝓxim

Expanded text:
o defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advercircummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi poupra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente
Abbreviated transcription (Latin):
q ac bñ mẽnti ꝓsuggestu tribuit ac statĩ inde disgͥssus rebilo ꝓcoñs .iii. ad thapsũ¬

Expanded text:
que ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus Rebilo pro consule cum III ad Thapsuque ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus Rebilo pro consule cum III ad Thapsu
Abbreviated transcription (Latin):
castris potitꝰ occisisq hostiũ .x. milib fugatis q ꝯpłib se recipit .l. militib amis¬
sis paucis sautiis ĩcasira ac statĩ exitirere añ oppidũ tapsu ꝯstitit elephãtosq.
lxnitiͦ. ornatos arinatos cũ turrib ornamẽtisq capit captosq añ oppidu ĩstue¬
tos cõstituit. id hoc ꝯsilio ut poss uirgiliꝰ quiq cuz eo ob sidebant᷑ uei male geste su¬
oꝵ iuditio a ꝑtinatia deduci. Deĩde ip̃e uirgiliũ appellauit ĩuitauitq addeditioe
suãq leuitatẽ aclem̾̃tia cõmemorauit. Quez postꝙͣ aĩadu̾tit respõsu sibi nõ da¬
reaboppido discessit. ¶ Postero die diuina re fc̃a ꝯtione aduocata ĩ ꝯspectu opp¬
d auoꝵ milites collaudat. totuq ex̾citu uet̾anoꝵ donanit. Pmia fortissimo cui¬

Expanded text:
castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amiscastris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cui
Abbreviated transcription (Latin):
scipionis copiis ꝓstratis passiq toto cãpo fugieritib ꝯfestĩ Cesaris legiones
ꝯsequi spatiũq se nõ dare colligẽdi. qui postꝙͣ ad ea castra q̃ petebãt ꝑ fugerunt.
armis abiectis ĩregia castra fugẽ ꝯtendũt. Quo postꝙͣ ꝑuenerũt ea quoq aiuli¬
anis teneri uidẽt. despata salute ĩ quoda colleꝯsistũt atq armis dimissis salute
rani ira ⁊dolore ĩcensi nõmo ut ꝑcẽnt hosti nõ poterãt adduci s ⁊̃ exsuo ex̾citu illu¬
stres urbanos quos auctores appellabãt ꝯpłes aut uulneranerũt aut int̾fecerũt.
Ro. Senatoresq ꝑt̾riti ex p̾lio se receperũt/ nemilitib qui extãta uictoria licentia
int̾ficẽrit᷑. Ita hii oñs scipionis milites cũ fide Cesaris ĩplorarẽt. ĩspectãte ip̃o Ce¬

Expanded text:
Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus confestim Caesaris legiones Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus confestim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare colligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, armis abiectis in regia castra fugere contendunt. Quo postquam pervenerunt, ea quoque ab Iulianis teneri vident. Desperata salute in quodam colle consistunt atque armis demissis salutatrani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt;  senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiaminterficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, i
Abbreviated transcription (Latin):
potuit pati qn se armatꝰ bestie offerret. Quez postꝙͣ elephas adse telo ĩ festo ueni¬
re aĩad u̾cit relicto cadauere milite ꝓbostide cutũdat atq ĩ sblime extollit. Atma
tu qui ĩ eĩmodi ꝑiculo ꝯstant̾ agendu sibi uidẽt: gladio ꝓbostide quo erat ciicũ¬
datus cedẽ ꝙ̃tu uitib poterat nõ destitit. Quodolore adduct᷑ elephas milite ab¬
iecto maximo cu stridore cursuq ꝯu̾sus ad reliquas bestias se recipit. ¶ Int̾im ta¬
pso quierãt p̾sidio ex oppido erũptõne porta maitima fatiũt. ⁊ sie ut suis sb¬
sidio occurrẽnt. fiue nt oppido deẜto fuga salutẽ sibi parẽt eg̾diunt᷑ atq ita per
manẽ u̾bilicił u̾bilicũ usq ĩgressi t̾ra petebãt quiꝰ ẜnis puerisq qui ĩcastris e¬
rãt lapidib piłq ꝓhibiti t̾ra attĩgere rursus se inoppidu receperũt. ¶ Interĩ

Expanded text:
potuit pati quin se armatus bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venipotuit pati quin se armatus bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animadvertit, reliquo cadavere militem proboscide circumdat atque in sublime extollit. Atanter agendum sibi videret, gladio proboscidem qua erat circumdatus caedere quantum viribus poterat non destitit. Quo dolore adductus elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuque conversus ad reliquas bestias se recepit. § 85 Interim Thapso qui erant praesidio ex oppido eruptionem porta maritima faciunt et, sive ut suis subsidio occurrerent, sive ut oppido deserto fugingressi terram petebant. Qui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohibiti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
rerẽt nͨ ꝗꝙͣ ꝓficerẽt. O.d̾ postꝙͣ cesar ĩtellexit ĩcitatis militũ aĩms resisti nullo
nĩo posse signo felicitatis dato equo admisso ĩ hoste ꝯ̃t pͥncipe ire ꝯtendit. Adextro
interĩ cornu funditores sagictariiq ꝯcita tela inelephãtos freq̃nt̾ initĩt quo
patosq ꝓterẽ ⁊ ĩporta ualli semifactas ruerẽ ꝯtendũt. Ide mauri equites qui
ĩeode cornuꝰ elephãtis erãt p̾sidio deẜti pͥncipes figuit ita cełit̾ bestiis cirruitis
legiones nallo hostiu sũt potite. ⁊ paucis acritꝰ reꝑugnãtib int̾fcĩs q. ueliqui ꝯci¬
te militis uet̾ani .u. leg̃. Na cu sinistro cormi elephas uulnẽ ictus ⁊dolore ꝯcita¬
tus inlixã in hermẽ impetu fecisset eu̾q sbpede subitũ de ĩgenu ĩnixꝰ pondere
suo ꝓhostide erecta mubrãtiq stridore maxino p̾meret atq enetaret: milex hic ñ

Expanded text:
erent. § 83 Quod postquam Caesar intellexit incitatis militum animis resisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes iniciunt. Quo patosque proterere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt potitae, et paucis acriter repugnantibus interfectisque reliqui concite militis veterani V. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas vulnere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecisset eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboscide erecta vibrantique stridore maximo premeret atque enecaret, miles hic non
Abbreviated transcription (Latin):
tu smlite ab oꝑe deducto castris p̃sidio asꝑnãte ꝓcõsule cu legionib .ii. telicto ip̃e cu
expedita copia ĩ eũ locũ citatĩ ꝯtẽdit. classisq ꝑte adthapsu relicta. reliquas naues
iubet post hostiũ tẽgu ꝙͣ maxime adlitus ad pelli signũq suũ obẜuare. Quo signo
dato subito clamore fcõ ex ĩꝓiuso hostib adu̾sis ĩcutexẽt terrorẽ ut ꝑtẽriti ac ꝑtiurba¬
ti despicẽ post t̾ga coge̾̃nt᷑. Quo postꝙͣ cesar ꝑuenit ⁊ aĩadu̾tit acies ꝓuallo scipioi̾s

Expanded text:
tum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum tum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respicere post terga co
Abbreviated transcription (Latin):
despicere se ĩtellexit. pͥdie noñ ap̃lis t̾tia uigilia egressus aggar .xui. mił. nocte ꝓ¬
gressus adtapsu uͥ uirgiliꝰ cu grãdi p̾sidio p̾erat᷑ castra ponit. oppidũq eodie cͥai¬
munire cepit. loçaq ydonea oportunaq cõplura p̾sidiis occupare. hostes ne ĩtra¬
re aut. loca int̾iora capẽ possẽt. Scipio ĩteñ cogͥtis Cesaris ꝯsilis ad necessitatẽ de¬
ductus dimicãdi: ne ꝑsũmũ dedecus fidissimos s̾uis reb thapsianos ⁊ uirgiliu ãmc¬
teret. cõfestĩ Cesarẽ ꝑ suꝑiora loca ꝯsecut᷑. nuł. pas .uiii. abthapso binis castris ꝯsedit.
matis castris thapsu oꝑib circũmunuiut. Scipio interĩ exclusus ab ĩcepto itinẽ sup̃
stagnũ postero die ⁊ nocte ꝯfc̃o celo albẽte nõ longe acastris p̾sidioq qd̃ supͣ ꝯmiemorauim
M.d. passib admare usus ꝯsedit ⁊ castra munire cepit. ¶Dd̃ postꝙͣ cesari nũtia¬

Expanded text:
tertia vigilia egressus ab Aggar XVI milia nocte progressus ad Thapsum, ubi Vergilius cum grandi praesidio praeerat, castra ponit oppidumque eo die circummunire coepit locaque idonea opportunaque complura praesidiis occupare, hostes ne intrare ad se ac loca interiora capere possent. Scipio interim cognitis Caesaris consiliis ad necessitatem adductus dimicandi, ne per summum dedecus fidissimos suis rebus Thapsitanos et Vergilium amitteret, confestim Caesarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso binis castris consedit. § is lunatis castris Thapsum operibus circummunivit. Scipio interim exclusus ab incepto, itinere supra stagnum postero die et nocte confecto, caelo albente non longe a castris praesidioque quod supra commemoravi MD passibus ad mare versus consedit et castra munire coepit. Quod postquam Caesari nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
cuocato cornelio scipionis qui ibi p̾erat atq amultituoĩe circũuẽto int̾stoq oppido p¬
titurut q ibi fcim̃ito ee̾titi dato. Posteco die oppidu thisorã ꝑuenit. ĩ quo ꝯsiduis
pio tp̃s fuerat cũgrãdi p̾sidio cohorteq suagladiatoꝵ. Cesar oppidi nã ꝑspocta atꝙ
mopia aboppu̾gn̾atõe eiꝰ dete̾ritus ꝓtinꝰ ꝓfectus arcit̾ mił pas .iiii. Ad qua fac̾ castra
atip ĩde quãta dĩe eg̾ssus tuͣsus redit adea castra q̃ aggã hũerat. Idẽ fac̃ scipio atq in¬

Expanded text:
ionis, qui ibi praeerat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vi
Abbreviated transcription (Latin):
piou satsura ubisçipio nunudaꝵ hũedat p̃sioĩ frumẽtũq ꝯportauerat ire ꝯten¬
dit. Did̃ ubi Labien̾ aĩadu̾tit cu equitatu leuiq armatura agmenei ext̾iũ cã¬
pere cepit. atꝙ italixaꝵ meiratoꝵq qui plaustris m̾ces portabãt int̾ceptis sar¬
cuiis addito aĩo ꝓpĩ audatiꝰ q acredit. adlegiones ꝙ existimabãt milites sħonere ac
sbsantnis defatigatos pũgnate nõ posse. Que res Cesare nõ fefellerat. Namq i
ex peditos ex singlis legionib ttenos ituilites ẽe iusserat. Itaq eos ĩequitatũ labieni
ĩ itussos turinis suoꝵ suppetias mictit. Gumi labieñ ꝯn̾sis equis signoꝵ ꝯspectu ꝑtẽ¬
ritus turpissime fuge̾ ꝯtendit. Multis eiꝰ occisis ꝯpłib uulneratis milites legiona¬
riy si sua se recipiũt signa.atq it̾ inceptũ ux ceperũt. L abienꝰ ꝑiugũ sũmũ colłis uex¬

Expanded text:
pidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contenpidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equitatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum conspectu perterritus turpissime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dex
Abbreviated transcription (Latin):
existimabat. atq postdie t̾tu ꝓductas accuratiꝰ suas copias sic instruxerat ppe
hoistiu castra pͥt gressus equo soco ĩuitat abdimicaon. Postꝙͣ aborrẽ cos indes re
ducitsbuesꝑin legiones ĩcastra. ¶ Legati ĩterĩ exoppido uaga qd funtiũ fuit zeie
cni cesare potitu c̾e demostranimiꝰ uenuit petũt obsecrat ut sibi p̾sidiuĩ mictat se
Cesare trãsfuga suos ciues facit cẽtiores iubam rege celerit̾ cu copiis sus añ ꝙͣ ce¬
saus p̾sidiũ eõ puenitetado ꝓpton accucũrisse atq adueniẽte młtitudĩe cutũdata
eo potitũ om̃ibq eĩ oꝑpidi ĩ colis adiũ intfcĩs dedisse oppidu diipiẽdu delen¬
diq nulitib. ¶ Sesarĩter̃ iustrato ex̾citu. ad .xii. Rł. apͥl. Postero die ꝑductis
uniu̾sis copiis ꝑcessus absins castris. mił pas .u. ascipione crcit duũ milu c̃cu
sedere pũgne aĩadu̾tit. redicit copias. ¶ Postero die castra monet atq it̃ ad op¬

Expanded text:
existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequofinitimum fuit Zetae, cuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accucurrisse atque advenientem multitudine circumdata eo potitum omnibusque eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum diripiendum delendumque militibus. § 75 Caesar interim lustrato exercitum a. d. XII. Kal. April. postero die productis universis copiis progressus ab suis castris milia passuum V, a Scipionis circiter duum milium ersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque die castra movet atque iter ad op
Abbreviated transcription (Latin):
ni eiꝰ exmo se offerũt atq excollib pͥmi existũt. Qd̃ postꝙͣ cesar aĩadu̾tit equiti¬
bo suis hostiũ ui oppoĩtis satrinas legionaĩos ĩ acẽriũ iubet ꝯportare. atq celit sigͣ
hostib ĩ ferre. Qd̾ postꝙ̃ ceptũ est fieri pͥmo impetu legionu equitat᷑ ileuis atͣ¬
matura hostiũ nullo negõ loco pulsa ⁊ deiecta ẽ decolle. ¶ Tumia cesar exstimas¬
set hostes pulsos det̾ritos q finẽ lacescẽdi facturos ⁊ ite⁊ ĩ egiptu ꝑge̾ cepisset. iteꝵ ce¬
lerit᷑ ex ꝓximis collibo erũpũt. atq eade rõne qua an̾̃dixi ĩ cesaris legionaĩos impetũ
nimude lemarmatura mirabli uelocitate p̾diti qui int̾ equites pugnabãt. ⁊ una
parit̾q cũ equitib accurrẽ ac refuge̾ ꝯ suenerãt. Cu hoc sepĩ face̾nt a ꝓficiscentes

Expanded text:
ni eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitini eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius fac
Abbreviated transcription (Latin):
ex fuga cõgnouit castris excãpo ĩcolle ac tuciora locacollatis atq ibi p̾sidio relicto ip̃e
qrͣta uigilia egressus p̾t̾ hostiũ castra ꝓficiscit᷑ cu copiis aoppioo potit᷑. legiones sc¬
pionis ꝯꝑit lõgniꝰ ĩ agris frm̃tatu iri. ⁊cu eo ꝯtendẽ curaret᷑ aĩadu̾tit copias ho¬
stiu hiis legionib accurre suppetias. Que res eĩ impetũ retãdauit. Itaq capto .c.
bioctio regino eque. p. u̾o scipionis familianssimo qui ei oppido p̾erat ⁊patͥo equi. Rõ¬
de ꝯuẽtu uticẽsi. ⁊cameł .xxii. regis addutis p̾sidio ibi cũ oppido legato relicto ip̃e se
recipẽ ceꝑit ad castra. Cu iam nõ longea castris scipioĩs ab ẽet quetu necesse erat
pt̃gredi labien afraniꝰq cu om̃ equitatu leuiq arinatura exĩsidiis adorti agmi¬

Expanded text:
ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppiipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmi
Abbreviated transcription (Latin):
atq p̾sidio lepti tuspine achille uelicto cispo aquileq classe tradita ut alt̾ adrumẽtu
altita psum mari obsiderẽt ip̃e castris ĩcensis qrͣta noctis uigilia acie ĩstructa ĩpedim̃tie
pugnat᷑ sũmaq ui ꝑ ip̃os oppidanos erat defensu. Ibi ĩcampo castris poĩtis ip̃e fru¬
mẽtu curũ uillas cu ꝑte excitus ꝓfectꝰ magno ĩuẽto ordei olei uini fici nũo pauco tri¬
citi atq recato ex̾citu redit ĩ castra. ¶Scipio ĩteñ ꝯgͥto Cesaris discessu cu umuẽ
stris disꝑtitis copiis cõsedit. ¶ Oppidum erat zeta qd̃ ab erat ascipione milł. pas.
x. ad eiꝰ regionẽ ⁊ ꝑte castroꝵ collocatu. a cesare añt diu̾su ac remotũ qd̃ eratabeo lõ¬
ge nuł. pas .xuiii. Huc scipio legiones duas frum̾itãdi gr̃a misit. Qd̃ postꝙͣ Cesar

Expanded text:
atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis pugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum univerrinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
cẽtior fc̃s paucos dies ibi ꝯmoratus. du hostes cotidiano ĩstituto sepe ide fatiendo in
negligẽtia adducẽnt᷑ subito mane imꝑat porta decunana legiones se octo uetera¬
nas cu ꝑte equitat᷑ sequi atq equitib p̾missis neq oppinãtes ĩsidiatores subito
ĩ cõuallib latẽtes leuiarmatura ꝯcidit. circit̾. d̾. reliquos ĩfugã turpissimã ꝯiecit.¬
¶ Intim labienꝰ cu uniu̾so equitatu fugiẽtib suis suppetias occurrit. cuiꝰui multi¬
tudĩe cu equites panci cesariani ia sustinẽ nõ possẽt. Cesar ĩstructas legiones hosti¬
ui copiis ostenoit. Quofco ꝑterrito labieno ac retardato suos equites receꝑit ĩco¬
lũmes. ¶Postero die iuba numidas eos loco ãmisisse fuga se recepant ĩeastra ĩccu¬
ceon̾is suffixit. ¶ Cesar ĩterĩ qm̃ ĩopia frum̃ti p̃mebat᷑ copias ot̃s ĩcastra ꝯcludit.

Expanded text:
certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. § 67 Caesar interim, quoniam inopia frumenti premebatur, copias omnis in castra conducit
Abbreviated transcription (Latin):
Que ob ꝑuitiũ ꝑ fidiãq cesar iussit niecari. Postremo aũit ꝙ eiꝰ frater Nome pecu¬
ma ĩ ꝑata numerauerat. ⁊ qo̾ ip̃e suãc̾a ꝓbauerat Cesanis ea nasidi classe capdr
cu aduece duceret bñfitio uan ec̃ ẜuatu. postea sibi facultate rulla dataz ignouit
¶Est ĩ aftica cosuetudo incolaꝵ ut ĩagris et ĩomũb fere uillis sb̾t̾ra specus fru¬
mictit ab castris siuis. milł. pas .x. atq ĩde magnonũo frum̾ti honustos recepit ĩ
caistra. ¶ Quib reb cogͥtis labienus ꝓgressus absius castris milł. pas .uii. ꝑ
iugu ꝯtolle ꝑ quẽ cesar p̾die int̾fecerat ibi castra duaꝵ legionũ facit atq ip̃e coti¬
die existimãs cesarẽ eadẽ sepe frum̃tãdi gr̃a cõmeatuꝵ cu iagno equitatu leuiq
armatura ĩ sydiatutꝰ locis ydoneis ꝯsedit. Cesar ĩteri de ĩ sidiis labieni ex ꝑfugis

Expanded text:
 autem, quod eius frater Romae pecuniam imperatam numeraverat et quod ipse suam causam probaverat Caesari, se a Nasidi classe captum, cum ad necem duceretur, beneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis
Abbreviated transcription (Latin):
suacesaris inteñno ampliꝰ . iii. aut .iiii. milites uetam si seꝯu̾tisse̾t apila iurhus
ꝯtorta ĩnuinidas ĩfestos ꝯiecissẽt amplĩ duũ miliũ nũmeꝵ adimũ t̾ga n̾tebãt. ac
dursus adacie passim ꝯu̾sis equis secolligebat atq ĩspatio ꝯ seq̃bant̾. n acula ile¬
gionaĩos coiciebãt. Ita Cesar mõ ꝓcede̾do mo̾ resistẽdo tardĩ itine̾ ꝯft̾o noctis hora
p̾ma om̃s suos adunũ ĩcastris ĩ colũmes sautiis .x. factis reduxit. Labienꝰ ciciter
ecc. amissis młtis uulneratis ac defessis ĩstando uł ĩstatõnib om̃ib adsuos rece
pit fitos. Scipio inteñ legiones ꝓductas cu elephãtis ꝗuos an̾ castra ĩ acietẽtoris
pias suas nõ impator excitu netanu uictorẽq maximis reb gestios. ẜ. lanista
tocones s ladiatores ꝯdocet facẽ ꝙqͣ pede se reciperẽt ab hoste: ⁊ꝙadm obu̾si adusa:¬

Expanded text:
la viribus contorta in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima omnis suos ad unum in castra incolumis sauciis X factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris pias suas non ut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores condoce
Abbreviated transcription (Latin):
de au̾t orpido addextrũ latus eĩ cornuerat appositu. uerebat᷑q ne si p̃tgressus c̃et ex opi¬
do qõc ruptiõ fc̃a ablatẽ eu adorti ꝯciderẽt. Ptẽa ħ quoq eu cã tardauit qd erat locus

Expanded text:
idem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppiidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppido eruptione facta ab lat
Abbreviated transcription (Latin):
mulia dignitaate honorib p̃stantẽ. Llamq cu scipio sagulo putpumo aĩ rogis⁊
nduentũ uti solitus c̾et. dicit᷑ iuba cu eo egisse nõ ꝯporterx illu code uestitu atq ip̃e
nteret᷑. Itaq ftũ ut scipio. adalbum se uestitu trãsferet ⁊ iube honũ supbissimo ĩ er¬
tissimoq obtẽparet. Postero die uniu̾sas hoi̾ copias decastris omĩb deducũt.
et suꝑciliũ qd̾da excelsum nactiniõ longe acesaris castus acie ꝯstituũt atq ibi cõsi¬
stũt. Cesar ibem ꝓducit copias celeriterq hiis ĩstructis autesuas munitoes q̃ erãt
ĩcampo ꝯstituit sine dubio existimãs ultoo adu̾sarios cutã magrus copiis auxiliis¬
ꝑ regis ẽent p̾diti. ꝓmptĩq ꝓsiluissẽt añ se ꝯtiesuros eqͣuo cutuuẽtus legiones q cõ¬

Expanded text:
milia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis milia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die universas omnium copias de castris omnibus educunt et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Caesar item producit copias celeriterque eis instructis ante suas munitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimans ultro adversarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praediti promptiusque prosiluissent an
Abbreviated transcription (Latin):
locata quos postꝙ̃ scipio quiq tu coerãt cõgnonerũt cu cõmoti extali ĩ ꝯmodoe̾ent fere
pid tp̃o. in. aquiniũ. cũ .c. sascrna colloq̾nte uderũt. Scipio nictit adaquinũ nichil
Atmere en cu adu̾sarus colloquicu nicħominꝰ eiꝰ ẜmonẽ nũtius ad se referrẽt s re¬
stare ut reliqua que si uellet ꝑ agẽt iator p̃te̾a adiuba adeũ est missus qui diceret
ardientes sasna uetat iex colloqui. Q uonũtio ꝑterritꝰ discessit. adicto audic̃s fuit
tuia fortunis q onũb iulx barbato potĩ obedic̾te fuisse ꝙͣ aut scipionis obtempassẽ
nuntio aut cesans ei̾de ꝑtis citib incolumẽ renti malle. atq etiã isupbĩ ube fas¬
tuz ño ĩ .in. Aquiniũ hoĩe nouez nouu ꝑnuq senatore. s ĩ scipione hoĩe illa fa¬

Expanded text:
locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum nihilo minus eius sermonem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit et dicto audiens fuit tria fortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etiam et superbius Iubae factum non in M. Aquinum, hominem novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa fa
Abbreviated transcription (Latin):
Bicino posset castra munit balistis scorpionib telli s ꝙante froritẽ castioꝵ.otra ꝙ oꝑ¬
uioii collocatis defensores muri detẽrere nõ inłimictit. eoq quĩꝙ legion es exsino¬
nb astris dedudi. qua facultate oblata illustciores notissimiq ꝯspectã amicoꝵ poi̾¬
quoꝵq efflagitabãt. atq int̾ se colloquebant. N. ue res ꝗdutilitatis br̃et sesarez
no fallebat. Namq getuli ex equitatu tegio nobiliores equitũq pfectiquoꝵ ꝓã¬
tres cũ suauio anmeruerãt eiꝰq bñfitio agns finibq domati post solle uctoria sb̾
Myxniialis reogis erat dati potestate occone actepta nocte iam lumib accẽ sis cũ equꝰ
caloniboq suis circit̾.l. ꝑfugiũt ĩ Cesatis castra. que erãt in campo ꝓxime locũ uricte

Expanded text:
digi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra opdigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legiones ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum propinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittae
Abbreviated transcription (Latin):
tiita uos gesseritis nt neꝙ bello fortes neꝙ pacebomi ant utiles fantio amagro i se¬
titis studiosiores ĩ dignos uos arbitror ꝙ mo excitu ordines ducatis iiussosq fatio
nqͣtii pot abee erafrica uubeo. Itaq tradit eos centunoĩb ⁊singło nõ ampliꝰ sĩgros
adtitos ẜuos ĩnane ĩ ponẽdos seꝑati curauit. ¶ Getuli ĩteñ ꝑ fuge quos es lictero
madatis ꝙ ã cesare missos sup̃docuiiꝰ adsuos cines ꝑuenuĩt: quoꝵ auc̃te facile ard¬
duati ⁊esatis qꝙ noĩe ꝑsuasi arege iuba de sciscũt celeritꝙ cu̾cti arna capiu̾t. ꝯtraq reg̃
facere no dubitat. O uib rebꝰ cognitis iuba distẽtus tirplici bello nocessitate coactirod̾
suis copiis quas ꝯtra cesare adduxerãt sex cohortes ĩfines regni sui mictit ꝯ̃ eent pre¬
sidio ꝯtragetulos. ¶ Cesar brachiis ꝑfectis ꝓ motis ꝙ usq eo quo telu exopido a¬

Expanded text:
 in seritis studiosiores, indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem imponendos separatim curavit. § 55 Gaetuli interim perfugae, quos cum litteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido a
Abbreviated transcription (Latin):
lecticã qua ĩ oppidũ deffẽti possit. lict̾is missis põpeĩ cartela defert᷑ qui illaꝵ ꝑtiũ fau¬
tores ẽẽnt. Coueniũt ĩ donũ quo erat dilat̾. qui arbitam sũt clãculu uenisse. ut ab
ita pũgnate ceperũt depõte. Cesar flumen trãsiecit ⁊ castra possirit ¶Scapula to¬
tius seditoĩs familie ⁊ libtinioꝵ capd̃ exp̃lio corouhã cu uenisset familias ⁊ libos ꝯuo¬
cauit pirã sibi eetiussit. cena afferii quã optimã imꝑauit. Itẽ optims ĩ st̾nenom¬

Expanded text:
 Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Scapula, totius seditionis, familiae ac libertinorum caput, ex proelio Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis inst
Abbreviated transcription (Latin):
erat inissus aiuba adstipendiũ accipiendũ. castraq ĩde Cesar egcessus it̾ face̾ ceꝑat
occupãt ⁊eiꝰ agñ extremũ ĩ sequi ceperũt. Que res cu aĩadusaẽet subito legiona
ricõsistũt. ⁊ e̾quites ꝙͣꝙͣ erãt panci. tam̃ ꝯtra tantã młtitudĩe audacissime ꝯcur¬
rũt. Accidit res ĩccedibił. ut equites min̾.xxx. galli mauroꝵ equitũ duo milia
lcco pollerẽt refugẽntq ĩ oppidu. Postꝙ̃ repulsi ⁊ ꝯiectierãt ĩtra mimnitões. Ce

Expanded text:
erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi rii consistunt et equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra muni
Abbreviated transcription (Latin):
ħ tp̃e .p̃.r. de ĩde ĩ ꝯspectu suo statĩ captiuu int̾fici iubet. lict̾asq nõdu ꝑlectas sic̃
erat sigte dat honũ certo ad scipione ꝑferendas. ¶ Postꝙͣ una noctẽ adie adoppi¬
dum ꝯsũpta noq resp̾õsu ullu acõsidio dabat᷑. neq ei relique copie succurrebãt. ne¬
q equitat᷑ habundabat. ⁊ adoppidũ oppugnãdũ nõ satis copiaꝵ hebat ⁊ eastironu
neq pͥmo aduentu ꝯuuluerari ex̾citu uolebat ⁊oppidi eg̾gia munitõ ⁊difficiles ad
oppũgnãdu erãt ascensus ⁊nũtiabant᷑ auxilia magna equitatus oppidanis suppe¬
tias uenire. nõ est usa rõ adoppũgnãdu opprou ꝯmemorãdi. nec du ĩeare cesar
c̃ẽt occupatꝰ ciccũ uentꝰ atͥgo abequitatu hostiũ laboraret. Itaq castra cu mouere uel¬
let subito exoppido erupit młtitudo atq equitat᷑ sb̾sidio uno tp̃e eis casusuecurnt qui

Expanded text:
 Romani'; deinde in conspectu suo statim captivum interfici iubet litterasque nondum perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nitorbo adiuabat᷑. Sinistrũ au̾t equitat᷑ hostuĩ młtituoini uti resisti posset laborar
sote ꝙ sunm om̃e equitatũ ꝯtulerat. ⁊ qd̾ ei par̃ cõfidebat p̾sidi. his equitib logio¬
iuibo .U. p̃miẜat. leueq armiaturã int̾ equites int̾ posuerat. sagictanos uanĩe p assi¬
q locis certis maxime ĩ collib collocauerat. Sic utroꝵq ex̾citus ĩsttucti nõ plus pas.
ccc. int̾iecto spatio qd̃ forsitan añ id tp̃s accioerit. numꝙͣ qn dinucaret᷑ amane usq ad ho¬
ram .x. diei ꝑstiterũt. Iaq Cesar du ex̾citu ĩtra munitoes suas reducẽ cepisset subi¬
to uniu̾sus equitatus ult̾ior numidaꝵ getuloꝵq sinc frenis ad dext̾a ꝑtez se mouere
ꝓpĩq cesaris castas que erãt incolle se ꝯferre cepit. Euenati au̾t labiem equites ĩ loco
ꝑnianiẽ. legionesq distinẽ. tñ subito ꝑs equitatus cu leuiatinatura ꝯͣt getulos ĩ iussu

Expanded text:
nitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat. Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus passuum CCC interiecto spatio, quod forsitan ante id tempus acciderit numquam quin dimicaretur, a mane usque ad horam X. diei perstiterunt. Iamque Caesar dum exercitum intra munitiones suas reducere coepisset, subito universus equitatus ulterior Numidarum Gaetulorumque sine frenis ad dextram partem se movere propiusque Caesaris castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars eq
Abbreviated transcription (Latin):
equitib sius auxiliũ tulit. Equites au̾t aduentu legionũ aĩo addito ꝯu̾sis eques ⁊ͥ
numdas cupide ĩ seq̃ntes disꝑsosq impetũ fecerũt. atq eos ꝯuulueratos usq icosten
regia repulenĩt. mltos q exhiis occiderũt. Odri ĩ nocte p̃liu ẽet ꝯicctũ pulurs q uen

Expanded text:
equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos convulneratos usque in castra regia reppulerunt multosq
Abbreviated transcription (Latin):
pidi ꝯueniret.L. ⁊ hac põne opus ĩstruebat. ut cu ꝓpi oppidu copias admonisset:
oppugnadeq cepisset tecta lata sius munitoĩb hõet ne ab equitat młtitudĩe cieu¬
uentus ab oppũgnatõe detertẽtur. Ptẽa quo facilĩ colloꝗa fien possẽt: ⁊ siqui ꝑ fugẽ
uellent io ꝙ antea sepe accioebat magnocu eo ꝑiculo tu facilea stñ ꝑiculo fieret. Do¬
luit etiã experiri cu ꝓpͥi hoste accessisset hr̃et ne ĩ aĩo dimicare. Accedebat q̃ adreli¬
quas cãs ꝙ is locus de p̾ssus erat. puteiq ibi nõ nulli fien cõplures aquatõne eĩz lon¬
ga ⁊angusta utebant᷑. Du h oꝑa que añ dixi fiebãt alegione. ĩteri ꝑs atieiañ opꝰ
instructa sb̾hoste stabat. Equites barban leuisq annature p̃liis munitis du¬
cabat cõmiinꝰ. Eesar abeo oꝑe cu iani sb̾uesꝑni copias ĩ castra reducẽt magno in¬

Expanded text:
pidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset pidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat puteique ibi non nulli fieri poterant: aquatione enim longa et angusta utebatur. Dum haec opera quae ante dixi fiebant a legione, interim pars acie ante opus instructa sub hoste stabat; equites barbari levisque armatura proeliis minutis cabant. § 52 Caesar ab eo opere cum iam sub vesperum copias in castra reduceret, magno in