comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam exfundo sup̃scripto quo eitius ꝑremẽ
oꝑam. ligaret᷑ sccum ad duxit. quesitum ẽ
an eamancipia fideicõmisso celant. cũq̃dã
exbis rusticis officiis ad tẽp̾ peregrinatiois
ad ducta sunt. relictis. filiabꝰ suis ⁊ filus¬

Expanded text:
dam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem dam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conseruabus et fil
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ leganimcẽt. excepto petore pastores
oliuioͥnes oluiliquoq legato ꝯtineri.
offilius ñrecte putat.
tra adiecta est. ⁊ inhis uiricliaria põĩta
eclium ẽẽ labeo ⁊ irelutius putam  Ita
ituerum puto suta illigata sint edibuis
ut ibiꝑpctuo poitasini ñolas manua¬
rias quitem suppellectilis ium̃tarias at
instrum̃ti eẽ offilus artlabeo cassellĩ
tretatius neutras suppellectilis s̃. ponus
runt ⁊ om̃i instrum̃to. ⁊ fructib ꝙibi
erunt. ⁊ reliquis colonorum nutritor.i
suo legauit. Quesitum ẽ anẜui piscato¬
res quisolebant ĩministerio testatoris ẽe.
⁊ ubicumq eum sequi urbicis rationib
fungebantur. nec mortis testatoris tp̃r
inp̃dus legatis dẽp̃hensifuerint legatiẽe
tos. ¶astini suo int̃tetera italegauit
fundum cornelianũ titio itaut est iust¬
ructus cumomĩb reb ⁊ mancipiis. ⁊ reli¬
quis colonorum dariuolo hec testatrix ro¬
me litis cã ex affica ueniens mancipia q̃¬

Expanded text:
e legatum esset excepto pecore, pastores ouiliones, ouilia quoque legato contineri Ofilius non recte putat. terra adgesta est, et in his uiridiaria posita aedium esse Labeo Trebatius putant. ita id verum puto, si ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint. Molas manuarias quidem suppellectilis, iumentarias autem instrumenti esse Ofilius ait. Labeo Cascellius Trebatius neutras suppellectilis, sed potiurunt et omni instrumento et fructibus qui ibi erunt et reliquis colonorum nutritori suo legavit. quaesitum est, an servi piscatores, qui solebant in ministerio testatoris esse et ubicumque eum sequi et urbicis rationibus expungebantur nec mortis testatoris tempore in praediis legatis deprehensi fuerant, legati esse tos.Adfini suo ita legauit: 'fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quae
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. E E unto legato utͥoptimus ma¬
ximusq ẽ rena. apratia. ⁊ cetera uenatio
parte inuenatione ꝯsistit. ¶ furndo lega¬
to c̃mancipiis. ⁊ pecorib ⁊ om̃i instrum̃¬
to rustico. ⁊ urbano petuliũ actoris ante
testatorem tefuncti. Siexeodem sundo fue¬
is. magis placet. ad legatarium ꝑtinere.

Expanded text:
arum.Fundo legato 'ut optimus maximusque est' retia apraria et cetera uenationparte in uenationibus consistat.Fundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris ante testatorem defuncti, si ex eodem fundo fuerit, magis placet ad legatarium pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
abeo. Tundi instum̃to legato. io pe¬
tus cedere putabat tubo qd is sundu
sustinere potuisset. labeo. cẽ Ꝙ d eñi fict
inquit. sicumille oues functus sustinere
potuisset duo milia ouium meo fundo
fuerint. quas oues potissimũ legato ces¬
suras existimauimus: nec q̃renctũ eẽ qͥd̾
debuisset. parepetoris instrum̃ti fimoi

Expanded text:
abeonis.Fundi instrumento legato id pecus cedere putabat Tubero, quod is fundus sustinere potuisset: Labeo contra. quid enim fiet, inquit, si, cum mille oues fundus sustinere potuisset, duo milia ouium in eo fundo fuerint? quas oues potissimum legato cessuras existimabimus? nec quaerendum esse, quid debuisset parari pecoris instrumenti fundi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uñturum simprudentiã. minꝰ solu¬
tum eẽt. ħ ita accipienda ait. si qñ isꝙ
rationes reddere iussus ẽ ꝑaliquẽ erro¬
rem sincdolo malo itarationes reti¬
dit. uitdns quoꝙ cirea ꝯputatõe errar.¬
ar. N alsademonstratio neq legataĩo
neꝙ fidei cõmissario nocet. neꝙ beredi ĩ¬
stinto uelutisifrem dixit᷑. l sororem ene¬
potem ł quolib tale. ⁊ hoc ita iuriscini¬
lis rationes ⁊ ꝯstitutionib diuoꝵ semã.

Expanded text:
 per inprudentiam minus solutum esset. haec ita accipienda ait, si quando is, qui rationes reddere iussus sit, per aliquem errorem sine dolo malo ita rationes ediderit, ut dominus quoque circa computationem errar Falsa demonstratio neque legatario neque fideicommissario nocet neque heredi instituto, veluti si fratrem dixerit vel sororem vel nepotem vel quodlibet aliud: et hoc ita iuris civilis ratione et constitutionibus divorum Severi
Abbreviated transcription (Latin):
illiquid legatumsit ita debetur. Srichi¬
chi aũt portio iutilis fiebat cum imi
legatumtum sit ita titio siseiã uxorẽ
duxĩt. heres ñs c. tuto si quid̾ seiamori¬
atur tefectus ꝯditione intelligit. atsup̃e¬

Expanded text:
illi quidem legatum deberetur, Stichi autem portio inutilis fiebat. nam cum uni ita legatum sit: 'Titio, si Seiam uxorem duxerit, heres meus centum dato', si quidem Seia moriatur, defectus condicione intellegitu
Abbreviated transcription (Latin):
et ad crcipiendas acrdes. ¶ si ẜuum
mrditirium hñs qui coactus adierit ius¬
siss adire ur̃ditatẽ ab alio hĩte suore¬
lictam et tunchĩditatem quam suspec¬
tam fibi ẽẽ dixit reititui̾t. an ⁊ eam hitli
tatem q ꝑẜuum acquisita eẽt restitueri
debent. Quesitum eit opxi nõ magidh̃c
hĩlitatẽ inreititinioe̾ inuenire. Q qd
ẜuus hrclitarius post actitam hĩcta¬
tem stiplatus fuiss aut ꝑ trachtioẽm
accepiss aut fructus qui exreb hiclita¬
nis gcepti fiussent utiq si nulla mo¬
ra ficei cõmisso factã fiuis Is sicuid
añ aclitam hictitatem siiis stipłatus
fuiss aut ꝑtraditidem accepiss. idreti

Expanded text:
et ad excipiendas actiones.Si seruum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem seruo relictam et tunc hereditatem, quam suspectam sibi esse dixerestituere deberet, quaesitum est. dixi non magis hanc hereditatem in restitutionem uenire, quam quod seruus hereditarius post aditam hereditatem stipulatus fuisset ‹aut› per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus hereditariis percepti fuissent, utique si nulla mora fideicommisso facta fuisset. sed si quid ante aditam hereditatem seruus stipulatus fuisset aut per traditionem accepisset, id resti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ad matrem pottei aũ ꝗͣdies fidei cõmis¬
si ceisit sic cecessit. ad bĩdem ꝑueri fldeico¬
nuissum ꝑ tin̾e.. ¶ set anea uoluntas fu¬
it patus . Fi. ut si añ restitutũ fideicomis¬
sum puer cecessiss. matri potiꝰquã hr̃cli.e
pr̾aretur. p̾tor estimabit ex ꝑsc̃a̾ matris.
Set teitatoris uoluntati congruũ at. qñ¬
cumq puer decesfit. siũ añꝗͣ dies ficei¬
cõmisłi cedat. siũ postea ad matit̾ tratis¬
ferri fĩdeicõ missum. siñiam puerhor ac¬
cepit ec q ur̃ utimur. ¶ si suohĩte
scripto dñs rogatus ẽ eidems uorestitũe
eit. ¶ Siquis filium fuũ ee asse uĩdem
decess it hirlitatẽ suam sorori sue resti¬
tueret. et filum cum scret quod incoli

Expanded text:
dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. sed an ea voluntas fuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris sed testatoris voluntati congruum est, quandocumque puer decesserit, sive antequam dies fideicommissi cedit sive postea, ad matrem transferri fideicommissum, si non iam puer hoc acceperit, eoque iure utimur. Si servo herede scripto dominus rogatus est eidem servo restituere est.Si quis filium suum ex asse heredem decesserit, hereditatem suam sorori suae restitueret, et filius cum sciret
Abbreviated transcription (Latin):
dam data. ita subiecit. Siquis exheredib
cet̃sq amicis quoꝵ testam̃to ẜmtionẽ¬
tutionem mͥ inpernuit. abimꝑatore.⁊ an
decessero quam eigrãs agerem uolo dari
ci qui it egerit aceteris herelib. aureos
tot. Unus ex hisquos hereles scripserat in¬
petrauit ei restitutioem ⁊ anqua it sciret
deressit cum defidei ꝯmisso q̃reritur. adb¬
l legatarius. S alius examicis curauit
eum restitui.⁊ cifideiꝯmissum pstari ¶ Si
tibi ⁊ postumo suo lalieno hereclitatem
restituere quis rogau̾it.¬

Expanded text:
dam data ita subiecit: 'si quis ex heredibus ceterisue amicis, quorum hoc testamento mentionetutionem mihi impetrauerit ab imperatore et ante decessero, quam ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aureos tot'. unus ex his, quos heredes scripserat, impetrauit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommisso quaeruel legatarius, sed alius ex amicis curauit eum restitui, et ei fideicommissum praestari. Si tibi et postumo suo uel alieno hereditatem restituere quis rogauerit
Abbreviated transcription (Latin):
sissi partem sialiquã pecuniam dediss :
si quidem equas partes iussi fucrĩt dure
queniens uideri ẽe ⁊̃ exfidei ꝯmissoequas
partes ei restitui oporte̾ Suicro dispãres ĩ
ea pecuia distribuenda significauit te¬
stator ut uidamtur herectitariis portiõib
congruere. ꝯsentaneum ẽe ⁊̃ fideicõmissũ
ꝓberelitarus partib enmrestitui debere.¬

Expanded text:
sisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conueniens uideri esse etiam ex fideicommisso aequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consentaneum esse etiam fideicommissum pro hereditariis partibus e
Abbreviated transcription (Latin):
tuere. S cuipotius restituat płimũ eͥ
int̃est utrum inpotestate ei ꝙ̃testatõ
obligari cogitat faciat siuelit dare. an
post necessitatem damdi solius erdistri¬
buendi liberum arburium ꝯcelat.¬
Q̃ situmẽ sicoherecles exdisparib pactib¬
partes restitu cre singulis debeant. anꝓ
portionib hr̃clitaruis exquib hĩdes scꝑ¬
ti sunt E platuit sitestator ita restitu ĩ¬

Expanded text:
tuere, sed cui potius restituat: plurimum enim interest, utrum in potestate eius, quem testator obligari cogitat, faciat, si uelit dare, an post necessitatem dandi solius distribuendi liberum arbitrium concedat.Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibpartes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit, si testator ita restitui
Abbreviated transcription (Latin):
sciamus p̃torem ñ recte partib suis func¬
tum. debuit a ip̃estatuere. ⁊ eligẽre. utrũ
magis obligare. anuencdere ꝑmittat. ¶ Si
obligauerit rem tutor sinedecreto quãuis¬
obligatio ñualeat. est tam̃ exceptioni lo
cus doli. S. tunc cum tutor acceptam mu¬
tuam petuniam eisoluĩt. qui subpignore
acceperit nͨ grauiorib usuris uallẽ obliga¬
Ttionem. ut uis prioris creclitoris. adsequen¬
tem transeat.
neꝙ curatores. s ꝓtutore negotia gerunt:
pcuratore. eos ñposse distraere res pupilloꝵ
ł aclolescentium nullactubitatio est. ¶Sr¬
et sicurator sit furiosi. ł cuiꝰ alterius ñadole

Expanded text:
sciamus praetorem non recte partibus suis funcsciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an vendere permittat. Si obligaobligatio non ualeat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam pecuniam ei solverit, qui sub pignore acceperit nec gravioribus usuris, valere obligationem, ut ius prioris creditoris ad sequentem transeat. neque curatores, sed pro tutore negotia gerunt vel pro curatore, eos non posse distrahere res pupillorum vel adulescentium nulla dubitatio est. Sed si curator sit furiosi vel cuius alterius non adule
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾o. Ouihbebat flaccũ fullonẽ ⁊ ful¬
lonicum pistorem uxori flaccum pisto
tor legare sensiss qd̾ si ñapparet pͥmũ
qui nõitus eẽt. tãz sim artificio erratũ
eẽt. ISmnaũt ignotanomina ẜuorum
eeñt. p̃istorem legatum uideri. ꝑiñ ac
sinom ei adiectum nẽẽt.

Expanded text:
abeonis Qui habebat Flaccum fullonem et Philonicum pistorem, uxori Flaccum pistortor legare sensisset. quod si non appareret, primum qui nominatus esset, tametsi in artificio erratum esset. sin autem ignota nomina seruorum essent, pistorem legatum uideri perinde ac si nomen ei adiectum n
Abbreviated transcription (Latin):
accusationẽ coclicillos fecit. nec ademit
titio pͥuĩgnolegatum. ⁊ anfinẽ accusati¬
oĩs decessit. Actactiusa ꝓnũtianũẽ pa¬
rrem titu scele seic ñĩnt̃ceptũl q̃ro cũco¬
dicillis legatum qd testo titio dederat ñ

Expanded text:
accusationem codicillos confecit nec ademit Titio privigno legatum et ante finem accusationis decessit: acta causa pronuntiatum est patrem Titii scelere Seiae non interceptum. quaero, cum codicillis legatum, quod testament
Abbreviated transcription (Latin):
filiequam inpotestate habebat int̃ceter
legauit petulium Ĩ dẽ post testam̃tũ fco¬
pecuniam adebitore filie eregit. ⁊ insuã
rationem ꝯuertit. q̃ro anfilia eonomine
cumherectib parris agere possitirdi. si¬

Expanded text:
Filiae, quam in potestate habebat, inter cetera legavit peculium: idem post factum testamentum pecuniam a debitore filiae exegit et in suam rationem convertit: quaero, an filia eo nomine cum heredibus patris agere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
el. Derrabere legatis l adimere sinich
p̃t̃. peciũam numeratã legatũsit ꝓmp¬
tum ẽ scumres uõ corporales int̃uenient
stͥptura difficilior sit. ⁊ obscuraportio.¬
¶Cumlibitis adimatur. legata stͣus relicta
nichil attinz adimi. dereb dubuis
ui.⁊Lundũ meiuanũ aut seianũ
tno legauit cũuniũsa possessio plunũ
p̃cliorum subappellatione funti meuia¬
ni nitionib demõstraretur. di m̃uideri
cetem p̃cliai legato uoluisse defunctum
cedere. si funt seiani p̃tium a fundi me¬
uiani p̃tio. ñ magna pecunia distingue

Expanded text:
.Detrahere legatis uel adicere, si nihil pr‹ae›ter pecuniam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et scriptura difficilior fit et obscura portio.Cum libertas adimitur, legata seruis relicta nihil attinet adimi. DE REBUS DUBIISum.Fundum Maeuianum aut Seianum Titio legauerat, cum uniuersa possessio plurium praediorum sub appellatione fundi Maeuiani rationibus demonstraretur. respondi non uideri cetera praedia legato uoluisse defunctum cedere, si fundi Seiani pretium a fundi Maeuiani pretio non magna pecunia distinguer
Abbreviated transcription (Latin):
tianus putat ñ auas cogẽndum ctere q̃¬
si idõnee caueatur ei. S ego ꝓcliuior sum
ut putem cauticẽm nexigendam ¶ Sifuõ
aueno militia relinq̃tur. andño q̃rat lega¬
oẽm deberi. aut ignorauit. ⁊ in ħ denegarĩ

Expanded text:
ianus putat non alias cogendum credere, quam idonee ei caveatur: sed ego proclivior sum, ut putem cautionem non exigendam. Si servo alieno militia relinquatur, an domino quaeratur legaonem deberi: aut ignoravit, et denegari
Abbreviated transcription (Latin):
dederit decesserit. heres ip̃ius p̃stat. S ⁊ sifi
deicõmissarius añ quã hr es ꝯstituat. de¬
cesserit. ad beredem suum nichil trastulis¬
se ur̃. Conclitionale enĩ ẽe legatũ nemi¬
nidubium ẽ pendente condinone legati¬

Expanded text:
dededeicommissarius, antequam heres constituat, decesserit, ad heredem suum nihil transtulisse uidetur: condicionale enim esse legatum nemini dubium est e
Abbreviated transcription (Latin):
alurd uoluntatemsuã fideiꝯ mitentis
ab heredib posse ẜ utrum siuolet. p̃cipiet
restituetq portionẽ. anuero. ⁊ sinolu̾̃t co¬
gatur accepta cͥtaꝗͣntate portionẽ restiꝰ¬
tuere. ꝓp̾e est delib̾atoĩs ⁊ sane cũquis roga¬
tur accepta certaquãtitate portionẽ resti¬
tuere cduplex ẽsidei ꝯmissum Unũ inpossit
petẽ ꝗͣtitatem. ꝑatis portionem cedere hurd̃
ut ⁊ siñpetat mñcogatur fidei ꝯmissario
restituere. ꝑato p̃stare. qͣtitatẽ. ¶ Siqui
itascͥpserit suffitiunt tibi uinee ł sund
ẽẽ. arbittamur ꝯtentus esto illare. ¶ Sic
fideiꝯ missum relictum ẽ. nisi heres m̃i no¬
luĩt. illi .x. dari nolo q̃i ꝯlitic̃ale fideicõ¬
missum ẽ ⁊ pͥmã uoluntatẽ exigit ideoq
p̃pͥmãi uoluntatẽ. ñ erit arbitriũ hr̃clis
dicencli senoluisse. hoc aũt legatum cũ
uoluit rractumhãt. quactui uiuat is aqͦ
fidei ꝯmissum relictum ẽ⁊eꝵ siañquã

Expanded text:
aliud uoluntatem suam fideicommittentis ab herede posse. sed utrum, si volet, praecipiet restituetque portionem, an vero et si noluerit, cogatur accepta quantitate portionem restituere, propriae est deliberationis. et sane cum quis rogatur accepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissum, unum, ut possit petere quantitatem paratus portione cedere, aliud, ut et si non petet, tamen cogatur fideicommissario restituere parato praestare quantitatem. Si quis ita scripserit: 'sufficiunt tibi uineae uel fuesse arbitramur: 'contentus esto illa re'. Sic fideicommissum relictum: 'nisi heres meus noluerit, illi decem dari uolo' quasi condicionale fideicommissum est et primam uoluntatem exigit: ideoque post primam uoluntatem non erit arbitrium heredis dicendi noluisse. Hoc autem 'cum uoluerit' tractum habet, quamdiu uiuat is, a quo fideicommissum relictum est: uerum si antequam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ diuisitioem ñ admĩttunt. Id diius mã¬
cus rescripait. ¶ Siquis opus facere isꝰ
paratus sit. petuniam dare rei p. ut ip̃a fa
alens. S tichus libesto. ⁊ ut cum heres ar¬
tificium deceat unse tueri posfit. peto pegas
imitile fidciꝰ missum ẽẽ aitꝰ. ꝙ genus arti¬
fitii adiectum ñeẽt S. p̃tor ut arbiter cxuo¬
luntate defuncti ⁊ etate. ⁊ ꝯclitioe ⁊ nanura
ingenioq eius cui relutum erit. statuet qd
potissimum artificium heres tocere eum
illis fudum cãt̾o seio rec amplius .x. no
ẽẽ clubitandum ꝗnseius. funtipartem

Expanded text:
 diuisionem non recipiunt, idem diuus Marcus rescripsit.Si quis opus facere iussus paratus sit pecuniam dare rei publicae, . 'Stichus liber esto: et ut eum heres artificium doceat, unde se tueri possit, peto.' Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset: sed praetor aut arbiter ex uoluntate defuncti et aetate et condicione et natura ingenioque eius, cui relictum erit, statuet, quod ‹po›tissimum artificium heres docere eum illi fundum dato: Seio hoc amplius decem', non erit dubitandum, quin Seius et fundi partem
Abbreviated transcription (Latin):
ificeicomissis pcipue spectanda fuandeq sĩt
testatoris uolunta. ¶etumq eueniet. u̾ml¬
toꝵ int̃ eẽt itq relinquitur ucrum testa¬
torem um ueluisse honoreml. unũ ⁊ ẽ hec
sña marcelli uẽtissima Hic euenit ut int̾¬
tumsi plarib testator ronorẽ hre uoluit :
deplurib sensit quauis unum legatũ sit
tñ adꝑsecutioem ei plures aomntunt᷑ ut
puta si .x. fuerunt cidem tei stipisiantĩ.
irres ⁊ fideiꝯmissarius rogius ẽ. ux ens solue¬
ret hic enim sioĩum intest ut deom̃b sen¬
sit testator. fi teicõiissum relictum om̃s pe¬
tere poterunt S utrum inparte agant a
insolictum uideam ⁊ credo ꝓut cuiꝰq ĩter¬
est. conseq̃tur. Unus igitur qui octupat a

Expanded text:
sit testatoris uoluntas. Plerumque euenit multorum interesse id quod relinquitur, uerum testatorem uni uoluisse honorem habitum, et est haec sententia Marcelli uerissima. Sic euenit, ut interdum si pluribus testator honorem habere uoluit et de pluribus sensit, quamuis unum legatum sitad persecutionem eius plures admittantur. ut puta si decem fuerunt eiusdem rei stipulandi et heres uel fideicommissarius rogatus est, ut eis solueret: hic enim si omnium interest et de omnibus sensit testator, fideicommissum relictum omnes petere potuerunt. sed utrum in partem agent an in solidum, uideamus: et credo, prout cuiusque interest, conseq
Abbreviated transcription (Latin):
siauenatasit tũtñquidam nom̃ debitoris
exsgiss ⁊ ꝓdeporto pecuniam habuiss. puta¬
uit fideio missi petitionẽ suꝑ ẽẽ maximeq
m̃ p̃e exẽgerat s debitor uirro pecuniam
cbiulerat. quamofferente ip̃o ñpotuit ñ
accipere paulaum igit̃ omitem ⁊ sighac
cxegẽit. ut sidei ꝯmissarium pͥuaret fideio¬
misso posse atihuc fideicomissi penitioẽm sr̃¬
ẽẽ. ¶ Siquis illicite etlificasset .i. hoc qo
cditui ꝯ stitutiones uib̾ent anfideiꝯ missuo
relinq̃re exeoquis possit uideam  putop̃¬
sse cumeni dicu necessest nuua dubita¬
tio ẽ qui s senͣ atus ꝯ fultũ ipetłumto nsit.¬
¶Siheres rogatus sit ctam sumã usuris cer¬
tis fenori dare utile ẽ fidei missum s me

Expanded text:
si alienata sit. cum tamen quidam nomen debitoris exegisset et pro deposito pecuniam habuisset, putavi fideicommissi petitionem superesse, maxime quia non ipse exegerat, sed debitor ultro pecuniam optulerat, quam offerente ipso non potuit non accipere. paulatim igitur admittemus, etsi ex exegit, ut fideicommissarium priuaret fideicommisso, posse adhuc fideicommissi petitionem superesse.Si quis illicite aedificasset, id est hoc quod dirui constitutiones iubent, an fideicommissum relinquere ex eo quid possit, uideamus. et puto posse: cum enim dirui necesse sit, nulla dubitatio est, quin senatus consultum impedimento non sit.Si heres rogatus sit certam summam usuris certis faenori dare, utile est fideicommissum: se
Abbreviated transcription (Latin):
suam testator legaurͣt. eamq necessitate
urguente auenauĩt fideiꝯ missum petip̃¬
se. Inisipderur admĩe ei testatorem uoluisse
ꝓlutionem aũt mutate uolũtatis abhr̃¬
dib exgendam. ergo ⁊ sinom̃quis debitori

Expanded text:
suam testator legaverit eamque necessitate suam testator legaverit eamque necessitate urguente alienaverit, fideicommissum peti posse, nisi probetur adimere ei testatorem voluisse: probationem autem mutatae voluntatis ab heredibus exigendam. Ergo et si nomen quis debitoris
Abbreviated transcription (Latin):
meritum qĩap bonũ uirũ collocare fideiꝯ¬
missarius potuit. ⁊ siitasit. site ñ offendĩt
eq̃ tebebitur. nec ponͣt heres causari ñeẽme ̃¬
ritum sialius uir honus. ⁊ ñ infestus meritũ
aq̃adte ꝑue̾m̾t᷑. ꝓ tuadiligentia diligas ⁊ cu¬
ram eoꝵ agas. urtpossint. rofilios tuos ꝑue¬
nire lic ñsatis expͥmũt fideiꝯmissũ.s. ma¬
s̃. ꝯsilium quam necessitatẽ relĩq̃ti tñcap̃
missi uidentur: tinẽ Gmlio a pirre herecle
instituto stide̾io missu relictum fui̾t ⁊ͦ siũbis
ñsit itar᷑ elictum cũpat mortret᷑ s ĩtelligi
hoc possit. putaq sic relictum ẽ. urrelinqͥt᷑̃
filio ł uolo eum hubere. l uolo adeum ꝑti¬
nere defertur inidtẽp fidei missũ renitũ
quosui uitis filius efficitur. ¶ Sici ita fu¬
crit si deiomissum relictum simorte parris
su uiris fui̾t effertus ⁊ emãcipatione sui
S. ⁊ cũmors patris. tingat. qiͣ extante cõdii¬
one adfideio missum admittet᷑. ¶ Si rẽ

Expanded text:
meritum quasi apud virum bonum collocare fideicommissarius potuit: et si ita sit "si te non offenderit", aeque debebitur: nec poterit heres causari non esse meritum, si alius vir bonus et non infestus meritum curam eorum agas, ut possint ad filios tuos peruenire', licet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium quam necessitatem relinquendi, tamenmissi uidentur continere.Si filio a patre herede instituto fideicommissum relictum fuerit, etsi uerbis non sit ita relictum 'cum pater moreretur', sed intellegi hoc possit, puta quia sic relictum est 'ut relinquat filio' uel 'uolo eum habere' uel 'uolo ad eum pertinere', defendetur in id tempus fideicommissum relictum, quo sui iuris filius efficitur.Si cui ita fuerit fideicommissum relictum: 'si morte patris sui iuris fuerit effectus' et emancipatione sui sed et cum mors patri contingat, quasi exstante condicione ad fideicommissum admittetur.Si rem
Abbreviated transcription (Latin):
fensum. iri adũsus ceteros fidei ꝯmissaĩos
eumqui soluit suĩ sccusint siue ñ. ¶ Iñt¬
dum alterius nom̃scribitur. intesto alti
uero fideicõmissi pentio ⁊ legati ꝯpetitix
putai si fidei herelis cõmittitur. ut ipe pũ¬
blicano ꝑtitio p̃stet sideicõmissum hoc ł
legatum ñpublicanus petit. lic eisit ascͥp¬
tums ip̃epetere potĩt ꝓquo legatum reli¬
ctum est. Imultum aũt int̃ ẽẽ arbitor cͥ
uoluit ꝓspectum cͥq contemplatiõe testa¬
tor fecerit plerumq aũt intelligenctum ẽ
pͥuaticauia hoc fecisse lic emolum̃tum
publicanq̃rat. ¶ Sinioꝑe ciuitatis faci¬
endo aliquit relictumsit. unũꝗq hecedũ
insolictum teneri cluius marcus. ⁊ lutius
uerus ꝓcule rescripsetunt ip̃s tam̃cohere¬
di p̃sfiterunt. intraꝙ mĩtat᷑ adop̾ faci

Expanded text:
fideicommissarios eum qui soluit, siue socii sunt siue non.Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri uero fideicommissi petitio uel legati competit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum pro Titio praestet, fideicommissum hoc uel legatum non publicanus petit, licet ei sit adscriptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum est. multum autem interesse arbitror, cui uoluit prospectum cuiusque contemplatione testator fecerit. plerumque autem intellegendum est priuati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur.Si in opere ciuitatis faciendo aliquid relictum sit, unumquemque heredem in solidum teneri diuus Marcus et Lucius Uerus Proculae rescrips‹er›unt: tempus tamen cohered
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ꝑcliderit restituere ẽi tm̃dem debeat Si
ut ꝑficeicõmissum posterius eiꝰ cluplicata
legata uideantur. nec amplius atꝑiculũ
heretlis ꝑtineat. Si quid pͥais cõsũꝑserit. ex¬
soluto eiposteriore fidciꝯmisso. ¶Itliqui

Expanded text:
is perdiderit, restituere ei tantumdem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius videantur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpsit exsoluto ei posteri
Abbreviated transcription (Latin):
Etasi ido maritus exdote ex¬
pẽdit.ut alatromb itdim̾et
necessarias mulieripsonas uelut
mulier dem̃culis indicet deue¬
cessariissius. aliquẽ reputatur
ei idq expensum ẽ siue pars do¬
tis sit proca ꝑtesmetota dos sit ac¬
tõ docis enanescit. et multo mag̾
idẽ dicẽdũ ẽ sisoceragat dedote
debercrationẽ haber enis qdin
ipsu inpensũ c̃ sinc ip̃e maritꝰ
luc fecit sine filie.ut faciat dedit. s
⁊ si nõ pat̾ expernetur. s post iortẽ

Expanded text:
et si ideo maritus ex dote expendit, ut a latronibus redimeret necessarias mulieri personas uel ut mulier uinculis uindicet de necessaris suis aliquem, reputatur ei id quod expensum est siue pars dotis sit, pro ea parte, siue tota dos sit, actio dotis euanescit. et multo magis idem dicendum est, si socer agat de dote, debere rationem haberi eius quod in ipsum impensum est, siue ipse maritus hoc fecit siue filiae ut faciat dedit: sed et si non pater experiretur, sed post morte
Abbreviated transcription (Latin):
eius filia sola de dote. ag̾et idem crit
dicẽdũcum eñ doli exceptio insit
de dote actõi ut ĩcͣctis boc̃ fid̾i iudi¬
siexuoluntate filie factum sit.

Expanded text:
eius filia sola de dote ageret, idem erit dicendum: cum enim doli exceptio insit de dote actioni ut in ceteris bonae fidei iudisi ex uoluntate filiae factus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
amorte testatoris legatus sit. ⁊ ꝑheredẽ
steterit. quominus eum mͥdaret. p̃nͣtobi¬
ennio nichominꝰ nich tenetur q̃ admo¬
dum teneretur. sires legata. irerum
natura eẽ clectiss. quamquis debẽt mo¬
raiusq eẽt. indanda eaut petiquidẽ iam
usus .f. quilegatus sit. ñ possit. qr aliꝰ fu¬
tus sit quamquilegatus fuĩt. s extima¬
beant. utrum ex quo pent cas legatari
petitionis eas cecdere qͥre sipost petitas
eger fuus ceperit. legatario ꝑibunt.
Siusus f. municipib legatus
erit. q̃ritur quousq meo usumfructum
tuentusint. namsiquis cos ꝓpenuic tuctur.
ficleicõmissum relictum fuit. lic ususf.¬

Expanded text:
a morte testatoris legatus sit et per heredem steterit, quo minus eum mihi daret, praeterito biennio nihilo minus tenetur quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desisset, quam quis deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam usus fructus qui legatus sit non possit, quia alius futurus sit quam qui legatus fuerit, sed aestimabeant, utrum ex quo petit eas legatarius to ex die petitionis eas cedere: quare si post petitas aeger esse seruus coeperit, legatario peribunt.fructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usu fructu tuendi sint: nam si quis eos perpetuo tuetur, fideicommissum fuerit relictum, licet usus
Abbreviated transcription (Latin):
functus. ⁊ nͭ hr̃s. et ubi tpẽ domiciliũ hãt.
Opo̾teritaq ibi fideicomissatiũ cõueniri.
ubi uł comiciliũ ht̃. uł maior pars restitute
postea mic̾ eam restitui uelim. nec honis
me inmisce̾. roc fieri cebet. iii qͦuoctaue¬
no nõ inelegãt᷑ uidebatur apretore ꝑm̃
actioe̾s iinedent. acsi hĩditatem accepis¬
sẽ quod eit untꝰ. ⁊̃ eo tpr̃ quoclitoꝵ frau¬

Expanded text:
functus et ubi heres et ubi ipse domicilium habeat. oportet itaque ibi fideicommissarium conueniri, ubi uel domicilium habet uel maior pars restitutaepostea e‹a›m mihi restitui uelim nec bonis me immiscere, hoc fieri debet, ut quod Octaueno non ineleganter uidebatur a praetore perinde actiones in me dentur, ac si hereditatem recepissem, quod est iust
Abbreviated transcription (Latin):
cend̾ est. ut hr̃i qui suspectam clicat nõ
sit cõpellu̾dꝰ acdire. Simc̾tum sit air mã¬
dauit. quãnis ei caueatur ꝑꝑ sragilitatẽ
cautionis. Quod sisponte aclient hr̃cli¬
tatem nõ magna captio ẽ. s actioẽs sin̾
mandauit. tnsbunt eo tp̃r quoratũ bui̾t.
Si dãpmini insno hu̾hitano datum sit. li¬

Expanded text:
 non sit compellendus adire, si incertum sit, an mandauerit, quamuis ei caueatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandauit, transibunt eo tempore, quo ratum habuerit. Si damnum in seruo hereditario datum sit, li
Abbreviated transcription (Latin):
trebelliano.s .c. locus futur̾ sĩt. neq pupiliꝰ
ip̃e cesidare poisit. cufari nõ possit quocd
aliqͣtemis cca mutos expecliri potet. Nam
si auditus capaces sunt. uł int̾rogatinu:¬
tu possunt significare se uelle ꝑiculo
suo hr̃clitatem acdire. qũo absũtes ꝑnũc¬
tium.¶Set ⁊ infanti nõ clubito om̃imodo
subueniend̾ eẽ. icł̾q exsimilitudine ui¬
riscuuł. ułhonaorarii constituend̾ est.
Siũ emm hĩs institutus eẽt nõ dubie ꝓ
hĩce tutore. auctore gerere posse uidetur
et mutus quinch̾ intelligere pot̾. ꝑtura¬
torem adiuuatur. ¶ Sisingule res ab
hĩre tradite sunt. uuissumeo ei cui easuẽ¬
diderim nonclubitamus mͥ intlligi fac¬
tamrestitutiõem Idem erit et sĩ nissu m¬
eo tradant᷑. cui ego ex fideicõmisso aliaue
qiua cã eas pr̾are debuerim. uł increclitũ¬

Expanded text:
nsulto locus sit futurus neque pupillus ipse id ‹desi›derare possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt uel interrogati nutu possint signif‹ica›re uelle se periculo suo hereditatem adire, quomodo absentes per nuntium. sed et infanti non dubito omnimodo subueniendum idque ex similitudine iuris ciuilis uel honorarii constituendum est: siue enim heres institutus esset, non dubie pro herede tutor‹e› auctore gerere posse uidetur,et mutus, qui nihil intellegere potest, per curatorem adiuuatur. Si singulae res ab herede traditae sunt iussu meo ei cui eas uendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si iussu meo tradantur, cui ego ex fideicommisso aliaue qua causa eas praestar‹e› debuerim uel in creditu
Abbreviated transcription (Latin):
lum acciꝑe nos opo̾tet eiꝰ. quialieãuit. non
eiuis cui alic̾itum eit ati euen̾. ut qui fra¬
udis uł colimali cõsci nõ fuit carere deb̾at
re. insraudẽ patͦni aliẽati.⁊ si ꝑutiũ inge̾m¬
t̾no. qui. ccͣ t .b .p. omisit. Fun an i no̾cõpit.

Expanded text:
lum accipere nos oportet eius qui alienauit, non eius cui alienatum est: et ita euenit, ut qui fraudis uel doli conscius non fuit, carere debeat re in fraudem patroni alienata, etsi putauit ingenut
Abbreviated transcription (Latin):
tenisserendis loquatur que nir cuuli te¬
reed. et in h̃ĩrem cõpetunt tñ honoratie
actiones transeunt. Nulla enĩ seꝑatio eĩ
netur: uũm hoc uir utim. ut et fuccessõ
hitus recte extrebelliano s o. reitituat.
ueluti hr̃s boꝵuę possessor uł pat̾ dñsue
quib acquisita ẽ hiclitas. om̃s enĩquos

Expanded text:
transferendis loquatur, quae iure ciuil‹i› heredi et in heredem competunt, tamen honorariae actiones transeunt: nulla enim separatio esnetur: uerum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat, ueluti heres bonorumue possessor, uel pater dominusue, quibus adquisita est hereditas: omnes enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
litatum sit. sublata naturali obligatio̾e.
atqui suĩ possidet cͥclitõ idemq hr̃s rem su̾¬
sum nõ potficet uidamꝰ tñ de esfectu rei.
et si possidet᷑ nulla actige̾ a fideicõmissario
ria est acuqn fidei cõmusum qĩminus re¬
itrtũit recte peretur. qd̾ eueniret si nullũ
pignis int̾cessiss possidet eium eam rẽ
cũ creditor. set et fidei cõmilłariꝰre reti¬
neat et hic ẜ̃ uiãna accõe tenebit᷑ um̾ ẽ
enim nõ eẽ solutam pecciãm. qiuẽad mo¬
dum dicimus cum admissaest actio ꝑꝑ
except̾ioẽm  Igitur nõ tm̃ ret̃tio set eti¬
am petinio pignoris nõe cõpetit et solutũ

Expanded text:
rali obligatione. atquin siue possidet creditor actor idemque heres rem siue non possidet, uideamus de effectu rei. et si possidet, nulla actione a fideicommissario ria est actio, neque fideicommissum, quasi minus restituerit, recte petetur: quod eueniret, si nullum pignus intercessisset: possidet enim eam rem quasi creditor. sed et si fideicommissarius rem teneat, et hic Seruiana actio tenebit: uerum est enim non esse solutam pecuniam, quemadmodum dicimus, cum amissa est actio propter exceptionem. igitur non tantum retentio, sed etiam petitio pignoris nomine competit et solutum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.P.Nites mei quicquid ad eos exhĩdi¬
tate bontsue meis ꝑuenĩt id õe post mor¬
tensuam rentituant patrie mee colonie
bñuentanoꝵ uich̾ defiũctib pendente
coclitioe ꝓceptis. petium uideri constitit
¶Tum ita fuerit scriptum fidei filioꝵ in¬
orum cõmito: ut fiquis eoꝵ sm̃lib̾is p̾
diem suum obierit. parte suam suꝑstiti
fri reitituat qd̾ si utq siñ libens cliem.
suum obierit oĩn sĩtlitatẽ ad nepten
meam claudiam ꝑuenire uolo. defu̾cto
alto suꝑitite filio. nonissimo aut sin̾li
letts neptis prima quid̾̃ facie ꝑꝑ colitioĩs
u̾la nõ admuti indebat᷑ s. cũm fidei cõmis¬
si nolm̃t̾ates spectari cõueniat absudum
ẽẽ R̾ cessante pmmna substitungẽ partis.
neptis petitioem denegañ. ꝗ totum huab̾e
sincepiss. ¶ peto dete uxõ carissima ũt᷑
cum moricris. hr̃ditatẽ meã restituas fili
cõ. fcãm iuderi ensa nepotes añ et ceteris
cogͣtos facultarem̃ eligncliꝰ datami excet̾is

Expanded text:
des mei quidquid ad eos ex hereditate bonisue meis peruenerit, id omne post mortem suam restituant patriae meae coloniae Beneuenta‹no›rum': nihil de fructibus pendente condicione perceptis petitum uideri constitit. Cum ita fuerat scriptum: 'fidei filiorum meorum committo, ut, si quis eorum sine liberis prior diem suum obierit, partem suam superstiti fratri restituat: quod si uterque sine liberis diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam peruenire uolo': defuncto altero superstite filio, nouissimo autem sine liberis neptis prima quidem facie propter condicionis verba non admitti videbatur: sed cum in fideicommissis voluntatem spectari conveniat, absurdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti petitionem denegari, quam totum habere suscepisset. "Peto de te, uxor carissima, uti cum morieris hereditatem meam restituas filiictam uideri, circa nepotes autem ‹et› ceteros cognatos facultatem eligendi datam: ex ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
is. iuiras adebitorib hĩclitatiis ꝑceptas qͣꝵ
dies poit mo̾tem c̾clitons cessit renituere.
nõ cogitur. quib nõ exactis. omiu usu¬
raꝵ actio. nam hylitaria stipsatio fuit
ex trebelliano tranfertur. ⁊ido nec indebi¬

Expanded text:
s›uras a debitoribus hereditariis perceptas, quarum dies post mortem creditoris cessit, restituere non cogitur: quibus non exactis omnium usurarum actio nam hereditaria stipulatio fuit ex Trebelliano transferetur, et ideo nec indebi
Abbreviated transcription (Latin):
unde ꝑmuind̾ eit. icsi retituta mditate
tpondeas inrecte senser S Raxita
eit filia eraise hr̃i resitue bitutatis ꝑte
dinudimn deluctis legatis minimis et
ere ilieo nõ isiãgno ut legifalciclie locus
nonsit. mora fata nõ eit restitutioĩ ficei¬
cõmissi scesscero u̾botenus iichi recitm l¬
ditatemut extrebelliano seuatus cõ a¬
comagsiticͥi eo copet̾ntib actionil̃ ettam uiu¬
ras orbitas ex motisore intp̃s resitutionis
ti frucar nullos petitoss illa desiderat
refundere me uit cõcoderr ei actiori usu¬
enoratium et pensioni ¶ton possum ꝑmad̾e
i bilitatis apellatioe quata togata erat
m restiniere ⁊̾ hanc stipłationẽ usurrru

Expanded text:
ndum est, ac si restituta hereditate espondeas, an recte senserim. rogata est filia ex asse heres restituere hereditatis partem dimidiam deductis legatis minimis ‹e›t aere alieno non magno, ut legi Falcidiae locus non sit: mora facta non est restitutioni fideicommissi. desidero uerbo tenus mihi restitui hereditatem, ut ex Trebelliano senatus consulto agenti et ex eo competentibus actionibus etiam usuras debitas ex mortis de fructus nullos peto, sed illa desiderat refundere me aut concedere ei actiones usurarum et pensionum: non possum persuadere hereditatis appellatione, quam rogata erat mihi restituere, etiam hanc stipulationem usurarum
Abbreviated transcription (Latin):
remansciit. nec amplius quiquam.
mn et ab aiiquib legata soluta sunt
tepeteu quid eeliu et qntum. Item
qro siquid ab his exstipłatiã ꝑcerto. et
tem remans̾at nõ eitici t partem. limi¬
diam i relitatis. an ei incremto et tructi¬

Expanded text:
ec amplius quicquam? an et ab aliis, quibus legata soluta sunt, repetere quid debeam et quantum? item quaero, si quod ab his ex stipulatione percepero et tem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructi
Abbreviated transcription (Latin):
ce ẽur ienim nõ ud̾itur indignur ut qui
acsti  supp̾mas defimcti p̾cescomoqͣtur a¬
liquid eeuoluntate.¶ qũco fotũns ꝓbabitur
si poit inpletam cõditioem coactiis ẽ adire.
nam sipendente coditioe. dinument id̾ ꝓbãe
cũm et̃ falcidiam pẽnit̾ndo potuit induc̾e.
nec igro posse dici nullo modo fideicõmusi
pẽtitioem denegandam ei qui uira sepulcło¬
rum acqun insequut Iadeo sẽat᷑ nich̾ apd̾
eũm exea parte quã dereliquit uoluit relĩ¬
quere. ut nec falcicliãm exccde p̃oisit. nec
p̃cept̾io aput eum irlinquat᷑. nec subitituti¬

Expanded text:
tur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex uoluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui. iura sepulchr‹o›rum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum ex ea parte, quam derelinquit, uoluit relinquere, ut nec Falcidiam exercere possit nec praeceptio apud eum relinquatur nec substituti
Abbreviated transcription (Latin):
cum fideicomularia hr̃clitate cognoideret.
his u̾bis. quicđ ex hr̃clitate mea srꝰ fuit. ro.¬
goreitituas. et uinri bomarbittiũ mẽe crr¬
didit. Iudicauit enim errogatioẽs que ex
hĩditate fc̃ẽ cdiccbantur. nõ ad solam fidei¬
cõmissi climinutioem ꝑtin̾e. s prata por

Expanded text:
de fideicommissaria hereditate cognosceret, his uerbis: 'quidquid ex hereditate mea superfuerit, rog‹o› restituas' et uiri boni arbitrium inesse credidit: iudicauit enim erogationes, quae ‹ex› hereditate factae dicebantur, non ad solam fideicommissi deminutionem
Abbreviated transcription (Latin):
s. co. restituti ẽ. meiuanã hr̃ditatẽ quan
titus defunctus ex trebelliano semꝑnio re¬
stitue̾ debuit et ip̃e i̾estitu̾e̾ potuit sic̾ut
uami solent eẽ encta hiclitate ab eo. qui
ꝯtest ͣ i pogettas enĩ cuictionis: tollit intel¬
lectumieititutionis incebito fidei. coꝰ al¬

Expanded text:
sulto restituta est, Maeuianam hereditatem, quam Titius defunctus ex Trebelliano Sempronio restituere debuit, et ipse restituere poterit sic ut liani solent esse evicta hereditate ab eo, qui,contestata: potestas enim evictionis tollit intellectum restitutionis indebito fideico
Abbreviated transcription (Latin):
belliano cum suspectauidenr totamtecẽ¬
perit. sup̾ẽ q̾ rogatus sit alureititu̾e totum
reitituẽ cogetur et erit inbac qͦ tentitutiõe
trebelliano lociis. Quartam enim falcictie
rem ꝑtin. quod nis pͥmoͦ ut aucdietur he

Expanded text:
belliano, cum suspecta diceretur, totam recepit, si ipse quoque rogatus sit alii restituere, totum restituere cogetur. et erit in hac quoque restitutione Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae rem pertinet, quod, nisi prior, ut adiretur he
Abbreviated transcription (Latin):
ne hr̃s initiuis rogatusq hr̃ditatẽ resti¬
tue̾ nõmlt cõclitioni patere. eadire
hr̃elitatem. si facti est cołitio debit pa¬
ien.et. ictire et restitue suł sinidando.
ñt offerente fideicõmissario. Recusan¬
te aut̃ hide stm adimple lictitia dabr̃
fideicõnussario scłm imitatioem da¬
tionis fcm impłe et tumne necc̾itas in¬
ponitur hĩcli aclire hĩclitatem. te cõ¬
litioes que no̾ sunt in potestate hi̾dis
Atttuit trebeilianun s cauit colome
philipensium siũ sm̃ lib̾is moreretur

Expanded text:
ne heres institutus rogatusque hereditatem restituere non uult condicioni parere et adire hereditatem, si facti est condicio, debet parere et adire et restituere uel, si in dando sit, offerente fideicommissario. recusante autem herede factum adimplere licentia dabitur fideicommissario secundum imitationem dationis factum implere, et tunc necessitas imponitur ‹heredi adire› hereditatem. ceterae condiciones, quae non sunt in potestate heredis,stituit ita: 'Rebellianus si cauerit coloniae Philippensium, si sine liberis morietur,
Abbreviated transcription (Latin):
re łitsitatem ab eo cui libtas alegitatioq ẜ¬
hr̃clitas ab hr̃de relicta eit lum status roĩs
enegato pendeat et nemo secgatur aittm¬
enim si int̾ moras nõ manumitñte lega¬
tatio suus decessit.. ¶ Siaut̃ uiuo testa¬

Expanded text:
re hereditatem ab eo, cui libertas a legatario, hereditas a‹b› herede relicta est, cum status hominis ex legato pendeat et nemo se cogatur adstrenim, si inter moras non manumittente legata
Abbreviated transcription (Latin):
uu hrditatem dix̾ii cogite non opõtere eam
aclires quod si meuius te rogauĩt eam et su¬
amhrditaitem et titi anam retiũe tuq spõ¬
te acdiens hr̃ditatem uteris legis falcid̾ cõ¬
modo. et qr̃tam partẽ meuiane hĩditati
retinebit. dimidiam. et q̃rtam exfideicom¬
missim restinesnec interit eidem utrñq
hr̃ditatem. an alũ meuianam aliititia¬
nam iegatus fuis reititue S̾ si suspectam
acdire et reitituẽ ei cin regatus fuis. ¶ Is

Expanded text:
 hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire. Quod si Maevius te rogaverit et suam hereditatem et Titianam restituere tuque sponte adieris hereditatem, uteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maevianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam, alii Titianam rogatus fueris restituere. sed si suspectam adire et restit
Abbreviated transcription (Latin):
pler el debam clumtarit. ne partẽ cli¬
nudiam hrditat qntitas que reuitu¬
eretur eicedat sin uero sieut publius
ei i ausit. adiecta fructib quritatĩ ꝑatis¬
cbimidic heditatis qui mo̾tis ip̃r fuit nõ

Expanded text:
plere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an vero, sicut Publius remansit, si adiectis fructibus quantitatem padimidiae hereditatis, quae mortis
Abbreviated transcription (Latin):
cõnt᷑ tabulas bõꝵ possessioem acciꝑe possit.
Gi patronus erꝑte cebita pr̃s iatitut᷑ ioga¬
tus icititu̾e. u̾rditatem sinpectam fibi eẽ
dicat. puto rectius facturum p̾tore sieo¬
gerit eum adire hrclitatem et reitituq ꝗͣ
ius possit mutata uoluntate eampartem
br̃ditatii retinẽ. ¶ Six̾ceptis quibdam
rebus hĩs iogatus sit reititue̾ uidit. itẽ. et co¬

Expanded text:
ccipere possit. Si patronus ex parte debita heres institutus et rogatus restituere hereditatem suspectam sibi esse dicat, puto rectius facturum praetorem, si coegerit eum adire hereditatem et restituere, quamuis possit mutata uoluntate eam partem hereditatis retinere. Si praeceptis quibusdam rebus heres rogatus sit restituere heredit
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ possessioẽ. ¶ Qui xxtrebelliano se¬
natus. cõ. hr̃clitatem restituit. siũ petat
adebitorib hiditaris ũue ab eo petatur.¬
aut exceꝑtioe reitituit. hr̃clitatii. ad iu¬
rariul summoueri pot. ¶acnones
aut ficei cõmissario cõpetunt quas
huit hr̾s eo q tpr̃ quo fidei cõmiis. ati
o rctituetat Ourccilus set eas quiq di
actioes que sub cõclitioẽ craut et quaꝵ
cdies eo tp̃r nõ cesserat fidei cõmissario cõ¬
petere placet. s añquã tutitueret᷑ be¬
reditas exceptioe̾ aliqͣ hr̾s ad uancdus non
est leum hor miuus exc̃a ficeiconussi iciti
nur sit. ¶ tretellianum seãtusn cõiliss

Expanded text:
sione. Qui ex Trebelliano senatus consulto hereditatem restituit, siue petat a debitoribus hereditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cess‹e›r‹a›t, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua heres adiuuandus non est: cum hoc minus ex causa fideicommissi ‹sit› restituturus. Trebellianum
Abbreviated transcription (Latin):
tumest. quidꝗo auri argentiq relictũ
sit. legato continr siue factũ suĩ infec¬
tum pecuniam aũt signatam placeteo
auri sit legatuum. ł argenti maguqͣti¬
tas legatauidetur. nec exuasis taget.

Expanded text:
tum est, quidquid auri argentique relictum sit, legato continetur siue factum siue infectum: pecuniam autem signatam placet eoauri sit legatum uel argenti, magis quantitas legata uidetur, nec ex uasis tanget.
Abbreviated transcription (Latin):
eĩt. Namhmoĩ ꝯditiones sinauis exasia
uenĩtisititius ꝯsul factus fiu̾t. ꝗͣuis ĩplete
ẽẽnt. inpecliet᷑ heretlem circa a deundam
hereditatem q̃ du ignorirẽt eas inpletas
ẽẽ Queuero exiure uenirent. inhis nieͥ
amplius exgendũẽ. quautmplere eent
Uelutisiquis sefiliumf. existirat. cũsit
pãt. f. poterit acquirere herelitatẽ. qͣre
⁊ exparte heres scriptus quiignort anta¬
tur siñnupserit.⁊ et demfitei ꝯmissũsit.
ut titio restituat sinubat. cõmode statuit᷑
⁊ sinpserit legatum eãpetẽposse. ⁊ ñ eẽ co¬
gertum fideiꝯmissũ prestare.

Expanded text:
i condiciones 'si nauis ex Asia uenerit' 'si Titius consul factus erit', quamuis impletae essent, impedient heredem circa adeundam hereditatem, quamdiu ignoraret eas impletas esse: quae uero ex iure uenient, in his nihil amplius exigendum, quam ut impletae sint. ueluti si quis se filium familias existimat, cum sit as, poterit adquirere hereditatem: quare et ex parte heres scriptus, qui ignorat, an tatur "si non nupserit" et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio restituat, si nubat, commode statuitur et si nupserit, legatum eam petere posse et non esse cogendam fideicommissum praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ maritum reclierit. ñ intellignr ex¬
pleta ꝯclitio qd̾ testatorem uerisimile
nest dehis libis sensisse. quiseuiuo exa¬
lio snscepti fuisset.

Expanded text:
rem maritum redierit, non intellegitur expleta condicio, quod testatorem uerisimile non est de his liberis sensisse, qui se uiuo ex alio suscepti fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
tutor esto. quid enim dicemus sintius ꝯ¬
stituere nolit. utri exfilus tutor ẽẽ uelit.¬
tutor aũt itarecte tubitur titius siuol

Expanded text:
tutor esto'; quid enim dicemus, si Titius constituere nolit, utri ex filiis tutor esse uelit?Ita autem recte tutor dabitur: 'Titius si uol
Abbreviated transcription (Latin):
subiecti. ut sicui maior pars tutoꝵ decer¬
nat. uͦ grat. quẽ maior pars. eligat. quam¬
uis u̾erba ħi cͤncti ad testam̃tarios ꝑti ue¬
neant. ¶ ⁊eĩtam̃to datus postumo tu aͣn¬
tor ñdum est tutor nisi postumus eclat᷑. e
datur tam̃ adu̾sus cirm subsituto pup¬
ilii negotiorum gestoꝵ actioss ⁊ si partus
eclitus fuerit. deinde hic tutor pͣrius qua

Expanded text:
subiecti, ut, si cui maior pars tutorum decernat, is gerat quem maior pars eligat, quamvis verba edicti ad testamentarios pertineant. Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi postumus edatur: datur tamen adversus eum substituto pupilli negotiorum gestorum actio. sed si partus editus