comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
haberet sub tempus estiuoꝵ nullum summam bellum posse conflari.E tre¬
bonium cum duabus legionibus quas secum habebat ĩ ibernis genabi collo¬
cauit. Ip̃e cum crebris legationibus remoꝵ certior fieret bellouagos qui
belli gioria gallos omnes belgasq pr̃abant finitimas q his ciuitates duce
corbeo bellouaģo & cono atrebate exercitus compare atq ĩ unum lo¬
cum cogere ut omni multitudine in fines suessonum qui remis erant act.¬
buti facerent impressionem: ꝑtinere autem nõ tantum ad dignitatem
sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem sotios optime
de re .p. meritos accipere legionem ex ybernis euocat rursus undetimã
Lesteras autem ad .c. fabium mittit ut ĩfines suessonum legiones duas
quas habehat adduceret. alteramq ex duabus a lutio labieno accersit.
ta quantum ibernoꝵ oppoͬtuntas belliq ratio postulabat ꝑpetuo suo

Expanded text:
haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trehaberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo
Abbreviated transcription (Latin):
guis ad necessitatem edifitiis ĩ colebant. Nuꝑ enim deuicti complura oppi-¬
da dimiserant. disꝑsi profugiunt. Cesar erũpentes eo maxime tempore a-¬
cerrimas tẽpestates cum subire milites nollet. ĩ oppidum carnutum genabo
rioꝵ integendoꝵ gratia erant. hęficata. milites cõtegit. E quites tñ &
auxiliarios pedites ĩ omnes ꝑtes mittit. quascũq petisse dicebantur hostes.
N ec frustra. Nam plerũq magna pręda potiti nostri reuertũtũ. Oppres¬
si carnutes iͥemis difficultate terrore ꝑiculi cũ tectis expulsi nullo loco diu¬
tius consisteret auderent nec siluaꝵ presidio tempestilibus durissimis tegi
possent. dispers magna ꝑte amissa sioꝵ dissipãtur ifinitimas eiuitat᷑s
Cȩsar tempore anni dificillimo cum fatis duceret conuenientes manis dissipa¬
re ne qđ initium belli nasceretur quantumq ĩ ratione esset exploratum

Expanded text:
guis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo riorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum
Abbreviated transcription (Latin):
q ciuitates sine ulla pena dedisse obsides atq ĩfidem receptas esse idẽ
fecerunt. Cesar militibus pro tanto labore ac patientia. qui brumalib
diebus itineribus difficillimis frigoribus ĩtollenindis studiosissime ꝑ mãserant.
ĩ labore. ducenos sep̾tios centurionibus. tot miliã nũmum predȩ nomine
condonanda pollicetur. Legionibusq in iberna remissis ip̃e se recepit
dies .xxx. bibractȩ Ibi cum ius dicẽt bituriges ad eum mitunt lega¬
tos. auxilium petunt contra carnutes. quos ĩtulisse bellum sibi q̃rebantur:
collocatas explicandȩ rei frumentariȩ causi suꝑiore cõmentario de mostra-¬
tum est. Ita cum duabus legionibus ad ꝑsequendos carnutes proficisitur. Cũ
fama exercitus ad hostes esset ꝑlata. calamitate cȩteroꝵ ducti carnutes
desertis uicis oppidisq quȩ tollerandȩ biemis constitutis causi repente exi-¬

Expanded text:
que civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem que civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cum latos fines & complura oppida haberent unius legionis iͥbernis
non potuerunt contineri quin bellum ꝑarent. cõiurationesq facerent.
ut sine timore ullo: colentes rura prius ab equitatu opprimerentur ꝗͣ
fuge̾ in oppida possent. Namq & illud uulgare ĩ cursionis hostiũ signũ
q̃ incendiis edificioꝵ ĩ telligi consueuit. Cesaris erat ĩt̾dc̃o sublatum ne
aut copia pabuli frumentiq silongius progredi uellet deficẽt aut hostes
ĩ cendis terrerentur. Multis milibus hominum captis ꝑterriti bicuriges¬
qui primum aduentum potuerant effugere romanoꝵ ĩ fimtimas cuui¬
tares. aut priuatis hospitiis confisi ciue societate confilioꝵ confugerane
frustra. Flam cesar magnis itineribus omnibus locis occurrit. nec dac
ones pacis adducebat. Tali condictione proposita bituriges cum sibi uide¬
rent ad clementiam cȩsaris reditum patere ĩ eius amicitiam finitimas¬

Expanded text:
qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Biturigesqui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat uones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimas
Abbreviated transcription (Latin):
Sconsiliã numptiabantur conuirationes q facere.
Cuius rei uerisimilis causa afferrebatur. ꝗgallis omnibus cognitum esset
neq ulla multitudine. ĩ unum locum coacta resisti posse romanis. nec
si diuersa bella complures eodem tempore ĩtulissent ciuitates. satis au-¬
xilii. aut spatii. aut copiaꝵ habiturum. exercitum populi .i. ad oĩa
ꝑsequenda. Non esse autem alicui ciuitati sortem ĩ commodi recusãdo
si tali mora. reliquȩ se possent uendicare ĩ libertatem. Quȩ ne oppinio
galloꝵ confirmaretur. Cesar Marcum antonium questorem suis prȩ¬
fecit ibernis ipẽ equitum presidio pridie Rał ianuarias ab oppidobi¬
bractȩ proficiscitur ad legionem duodecimam quam nõ longe a finib
eduoꝵ collocauerit ĩ finibus biturigum eiq ad iungit legionem unde¬
cimam quȩ proxima fuerat binis cohortibus ad impedim̃ta tuenda re-¬
lictis. Reliquum exercitum ĩ copiosissimos agros biturigum ĩducit.

Expanded text:
consilia nuntiabantur coniurationesque facere. consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit,
Abbreviated transcription (Latin):
admiratio. Ceteri enim ꝗͣ bene atq emendate nos etiam ꝗͣ facile ac ee
leriter eos ꝑfecerit scimus. Erat autem ĩ cęsare tũ facultas atq elegãtia
summa seribendi. tum uerissima scientia suoꝵ consilioꝵ explicandoꝵ
Mihi ne illud quidem accidit ut alexandrino atq affricano bello ĩ tessem.
Que bella ꝗꝗͣ ex ꝑte nobis cesaris sermane sint nota. tamen aliter audi¬
nus ea quȩ rerum nouitatt aut admiratione nos capiunt alit quȩ pro
testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum dum omnis ex cusatio¬
nis causas colligo ne cum .C. conferar. hoc ip̃m crimen arrogantiȩ
subeo. qd me iudicio cuiusꝗͣ existimem posse cum cęsare cõparari.
MNI gaillia deuicta cesar cum a supiore estate
nullum bellandi tempus intermisisset militesq ĩbẽ¬
noꝵ quiete reficere a tantis laboribus uellet.
complures eodem tempore ciuitates: renouare belli

Expanded text:
admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli
Abbreviated transcription (Latin):
OACTUS tuis assiduis uoribus balbe cum coti¬
diana mea. recusatio. non difficultatis excusati¬
onem sed inhertię uideret᷑ deprecationem hr̃e
difficilimam rem suscepi Cesaris nostri commẽ¬
tarios reꝵ gestaꝵ gallie non comꝑantib su¬
ꝑioribus atq insequentibus cꝰ scriptis contexuis nouissim̃ q imꝑfectum a re¬
bus gestis alexandriȩ confeci usq ad exitum non quidem ciuilis dissensionis
cuius finem nullum uidemus sed uite cȩsaris. Quos utinam qui legerint
seire possint ꝗͣ inuitus susceꝑim seribendos quo facilius caream stultitiȩ at¬
q arrogantie crimine qui me medis ĩ terposuerim Cesaris seriptis. Constat
enim inter omnes nibil tam opose ab aliis esse ꝑfectum q̃ nõ hoꝵ elegã¬
tia commentarioꝵ suꝑetur. qui sunt editi ne scientia tantaꝵ reꝵ scrip-¬
toribus desit. adeoq probantur omnium iudicio ut prepta nõ prebita fa-¬
cultas scriptoribus uideatur. Cuius tamen rei: maior nostra ꝗͣ reliquoꝵ ẽ

Expanded text:
oactus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est
Abbreviated transcription (Latin):
non amplius milia passuum decem abesse. trans id flumen
omnes neruios consedisse aduentumq ibi romanorum ex¬
pectare una cum atrebatis & ueromaduis finitimis siuis.
nam his utrisq persuaserant ut eandem belli fortunim ex¬
perirentur. expectari etiam ab his aduatucoꝵ copias. atq

Expanded text:
non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atq
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post mediam noctem naues soluit qua omnes in¬
columes ad continentẽ ꝑuenerunt. Sed ex his onerariae
duae eodem quos reliquae portus cape non potuerunt: &
paulo infra delatae sunt. quibus ex nauibus cum essent
expositi milites circiter.ccc. atq in castra contenderent
morini quos Caesar in britanniam proficiscens pacatos re¬
liquerat spe predae adducti pͥmo non ita magno suorum
numero circunsteterunt. ac si sese interfici nollent arma
ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent¬
celeriter ad clamorem hominum circiter milia sex conuenerut.
Qua re nuntiata. Caesar omnem ex castris equitatum suis auxi¬
lio misit. interim nostri milites impetum hostium sustinue¬
runt. atq amplius horas quattuor fortissime pugnauerunt &
paucis uulneribus accoeptis complures ex his occiderunt. Postea
uͦ q̃ equitatus noster in conspectum uenit hostes abiectis armis
tergi uerterunt magnusq eorum numerus est occisus. Cesar

Expanded text:
paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes inpaulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderentceleriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
bus celeriter magna multitudine peditatus equitatusq
coacta ad castra u̾enerunt. Cesar & si idem quod supio¬
ribus diebus acciderat fore uidebat & si essent hostes
pulsi celeritate ꝑiculum effugerent tamen nactus eq¬
tes airciter triginta quos cõmius attrebas de quo ante di¬
ctum est secum transportauerat legiones in acie pro castͥs
constituit. Cõmisso proelio diutius nostroꝵ militũ impe¬
tum hostes ferre non potuerunt: ac terga uerterunt. gos
tanto spatio secuti quantum cursu & uiribus efficere po¬
tuerunt. complures ex his occiderunt. deinde omnibus
longe lateq aedificiis incensis se in castra reccepunt. Eodẽ
die legati ab hostibus missi ad caesarem de pace uencrut.
Nis caesar numerum obsidum quemante imꝑauerat du¬
plicauit. eosq in continentẽ adduci iussit. quod propĩ qua
die eꝗnoctii infirmis nauibus hiemis nauigationẽ sube¬
undam non existimabat. ipse idoneam tempestatẽ nactus

Expanded text:
bus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque bus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus
Abbreviated transcription (Latin):
ac flectere & per temonem percurrere & in iugo insiste
& se inde in currus citissime recipe consuerint.Q uibus
rebus perturbatis nostris nouitate pugnae tempore opo¬
tunissimo Caesar auxilium tulit. namq eius aduentu ho¬
stes constiterunt. nostri se ex timore recoeperunt. qͦ fa¬
cto ad lacessendum & ad committendum proelium ali¬
enum esse tempus arbitratus suo se loco continuit: &
breui tempore intermisso in castra legiones reduxit.
Dum haec geruntur nostris omnibus occupatis ꝗ erant
in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuo com¬
plures dies tempestates quae & nostros in castris conti¬
nerent & hostem a pugna prohiberent. Interim barba¬
ri nuntios in omnes partes dimiserunt. paucitatemq
nostrorum militum sius predicauerunt. & quanta predae
faciendae atq in perpetuum sui liberandi facultas daretũ
si romanos castris expulissent demonstrauerunt. His re¬

Expanded text:
ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His re
Abbreviated transcription (Latin):
ex rliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqͥ¬
suspicati hostes huc nostros esse uenturos noctu in siluis
delituerant. Tum dispersos dispositis armis in metendo oc¬
cupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis
ordinibus perturbauerant. simul equitatu atq essedis cir¬
cundederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. pͥmo perom¬
nes partes perequitant: & tela coniciunt. atꝗ ipso terrore
equorum & strepitii rotarum ordines plerunq pertur¬
bant. & cum se inter equitum turmas insinuauerint ex
essedis desiliunt & pedibus preliantur. Aurige interi
paulatim ex proelio excedunt: atq ita currus collocant.
ut si illi a multitudine hostium premantur expeditũ
ad suos recoeptum habeant. Ita mobilitatem equitum
stabilitatem peditum in proeliis prestant. ac tantu usu
quotidiano & exercitatione efficiunt uti in decliui acp¬
cipiti loco incitatos equos substinere & breui moderari

Expanded text:
ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliquex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqususpicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari
Abbreviated transcription (Latin):
itaq cum id summo studio a militibus administraretur .xii.
nauibus amissis reliquis ut nauigari commode poss& efficit.
Dum ea geruntur legione ex consuetudine una frumenta¬
tum missa qua appellabatur septima neq ulla ad id tempus
belli suspicione interposita. cum pars hominum in agris rema¬
ner& pars etiam in castras uentitar& hi qui pro portis castroꝵ
instatione erant Casari nuntiauerunt puluerem maiorem
qͥ consuetudo ferr& in ea parte uideri quam in partem legio
nterfeciss&. Caesar id quod erat suspicatus aliquid noui abar¬
baris initum consilii cohortes quaȩ in stationibus erant secu
in eam partem proficisci ex reliquis duas instationem succe¬
dere cohortes reliquas armari & confestim sesc subsequi
uissit. Cum paulo longius a castris processiss& & suos ab ho¬
stibus premi atqegre substinere & confercta legione ex om¬
nibus partibus tela conia animaduertit. nam quod omni

Expanded text:
Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni
Abbreviated transcription (Latin):
& naues & frumentum romanis deesse intelligerent & pau¬
citatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent q̃
hoc erant etiam angustiora. quod sinc impedimentis Cae¬
sar legiones cransportauerat optimum facti esse duoerat
rebellione ficta frumento commeatuq nostros prohibere. & re
in hicmen producere. qd his supatis aut reditu interclusis ne¬
minem postea belli inferendi causa in britanniam transituꝵ
confidebant. Itaꝗ rursus coniuratione facta paulatim ex ca¬
stris discedere aut suos clam ex agris deducere coeperunt.
At caesar & si nondum corum consilia cognouerat tamen
& ex euentu nauium suarum & ex eo quod obsides dare
intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. itaq ad
omnes casus consilia comparabat. nam & frumentum ex agͥs
naues carum materia atq ere ad reliquas reficiendas utrbat᷑
& qua ad cas res erant usui ex continenti comportari iubebat.

Expanded text:
et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et pauet naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agrisnt naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat.
Abbreviated transcription (Latin):
maritimos estus maximos in occeano efficere consueuit: no¬
strisq id erat in cognitum. Ita uno tempore & longis naues
quibus Caesar exeraitum transportandum curauerat quasq
in aridum subduxerat estus compleuerat. & onerarias quae
ad anchoras erant deligate tempestas afflictabat: neq ulla
nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatũ.
Compluribus nauibus fractis reliquae cum essent funibus
anchoris reliquisq armamentis amissis ad nauigandum in¬
utiles magna id quod necesserat accidere totius exercitus ꝓ¬
turbatio facta est Neq enun naues crant aliae quibus repor¬
tari possent & omnia deerant quae ad reficiendas naues
erant usui & quod omnibus constabat hiemare in gallia
oportere. frumentum his in locis in hiemem prouisum no
erat. Quibus rebus cognitis pͥncpes britanniae qui post proe¬
lium ad sasarem conuenerant inter se collocuti cum equites

Expanded text:
maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nomaritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites
Abbreviated transcription (Latin):
dentia dix: obsidesq imperauit. Quorum illi partem
statim dederunt: partem ex longinꝗoribus locis accer¬
sitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos
remigrare in agros iusserunt. pͥncipesq undiq conueni¬
re & se ciuitatesq suas Caesari commendare coeperunt.
Nis rebus pace confirmata post diem quartum qͣ est
in britanniam uentum naues.xuiii. de quibus supra
de monstritum est quaȩ equites substulerant ex superiore portu
leni uento soluerunt. quae cum appropinquarent britanniae & ce
castris uiderentur tanta tempestas subito cohorta est ut nulla
carum cursum tenere poss&. sed aliae eodem unde erant pro¬
fectae reuerterentur: alie ad inferiorem partem insulae quae
est propius solus occasum magno sui cum periculo deiceren¬
tur. quae tamen anchoris iactis cum fluctibus complerentur
necessario aduersa nocte in altum proueste continente pe¬
tierunt. Fadem nocte accidit ut ess& luna plena. qui dies

Expanded text:
dentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem dentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies
Abbreviated transcription (Latin):
simul in arido constiterunt suis omnibus consecutis in
hostes impetum fecerunt atq eos in fugam dederunt. ne¬
q longius proseq potuerunt. quod eꝗtes cursum tenere
atq insulam capere non potuerunt. Hoc unum ad pri¬
stinam fortunam Cesari defuit. Hostes proelio superati
simulatq se ex fuga recoepunt statim ad Caesarem lega¬
tos de pace miserunt. obsides daturos: quaeq imperass&
facturos esse polliciti sunt. Una cum his legatis cõmius
atrebas uenit: quem supra demonstraueram a Caesare
in britanniam premissum.Hunc illi e naui egressum
cum ad eos oratoris modo caesaris mandata deferr&
comprehenderant atq in uincula coniecerant. Tunc proe¬
lio ficto remiserunt. in petenda pace eius rei culpam
in multitudinem coniecerunt. & propter impruden¬
tiam ut ignosceretur petiuerunt. Caesar questus quod
cum ultro in continentem legatis missis pacem a se pe¬
tissent bellum sine causa intulissent ignoscere impru¬

Expanded text:
simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se impru
Abbreviated transcription (Latin):
uoce dixiss& se ex naui proiecit atq in hostes aquilam
ferre coepit. Tum nostri cohortan inter se ne tantum de¬
decus ad mitteretur uniuersi ex naui desiluerunt. Nos
item nostri ex proximis pͥmis nauibus cum consperiss&̃
subsetuti hostibus appropinquarunt. pugnatum est ab
utrisq acriter. Nostri tamem quod neq tamen ordines
seruare neꝗ firmiter insistere neq signa subsequi po¬
terant:atq alius alia ex naui quibuscunq signis occur¬
rerat se aggregabat magnope perturbabantur. Hostes uͦ
notis omnibus uadis ubi ex litore aliquos singulares
ex naui egredientes conspexerant incitatis equis impe¬
ditos adoribantur. plures paucos carcunsistebant. ali ab
latere aperto in uniuersos tela coniciebant.Quod cum
animaduertiss& Caesar scaphas longarum nauium item
speculatoria nauigia militibus compleri iussit. & quos
laborantes conspexerat his subsidia summittebat. Nostri

Expanded text:
magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri,
Abbreviated transcription (Latin):
perterriti atq huius omnino generis pugnae impediti no
eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proclus
consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animaduertit
naues longas quarum & speties barbaris inusitatior &
motus ad usum expeditior paulum remouei ab onerarus
nauibus & remis inatari & ad latus apertum hostium
constitui atq inde constitui fundis sagitis tormentis ho¬
stes propelli ac summoueri iussit. quaę res magno usui no¬
stris fuit. nam & nauium figura & remor motu in u¬
sitato genere tormentoꝵ ꝑmoti barbari constiterunt. ac
paululum modo pedem retulerunt: atq nostris militib
cuntantibus maxime propter altitudinem maris qui
decimȩ legionis aquilam ferebat contestatiis deos in ea
res legioniꝰ feliciter euenir& desilite inꝗt milites nisi
uultis aquilam hostibus prodere. ego certe meum rei.p.
atq imperatõi officium prestitero. Hoc cum magna

Expanded text:
perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝗͣ celerem atq instabilem motum haberent ad nutum &
ad tempus omnes res ab his administrarentur. His dimissis
& uentum & estum uno tempore nactus secundum dato
signo & sublatis anchoris circiter milia passuum septem ab
coloco progressuis ac planolitore naues constituit. At barba¬
ri consilio romanoꝵ cognito premisso equitatu & essedaruis
quo plerunq genere in proeliis uti consuerunt reliquis co¬
piis subsecuti nostros egredi nauibus prohibebant. Erat ob
has causas summa difficultas quod naues propter magni¬
tudinem nisi in alto constitui non poterant. Militibus au¬
tem ignotis locis impeditis manibus magno & graui onere
armorum oppressis simul & de nauibus desiliendum & in
fluctibus consistendum & cum hostibus erat pugnandum.
cum illi aut ex arido aut paululum in aquam progressi om¬
nibus membris expediti notissimis locis audacter tela con¬
uerent & equos insuefactos incitar&. Quibus rebus nostri¬

Expanded text:
ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
cum legiti non uenerant ducendum dedit .E. sulpicium
rufum legatum cum eo presidio quod satis esse arbitrabatũ
portum tenere iussit. Nis constitutis rebus nactus idonea
ad nauigindam tempestatem tertia fere ingilia soluit.
equitesq in ulteriorem portum progredi & naues conscendẽ
&. se sequi iussit. a quibus cum pauso tardius ess& admini¬
stratum ipse hora circiter diei quarta cum pͥmis nauibus bri¬
tanniam attigit. atq ibi in omnibus collibus expositas hosti¬
um turmas armatas conspexit.Cuius loci haec erat natura.
atq ita montibus angustis mare continebatur uti ex locis su¬
perioribus in litus telum adici poss&. Hunc ad egrediendu
nequaqͣ idoneum arbitratus locum dum reliquae naues eo
conuenirent ad horam nonam in anchoris expectauit. Interi
legitis tribunisq militum conuocatis & quae ex uoli seno
militaris ratio est maxime ut res maritimae postularent

Expanded text:
eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent,
Abbreviated transcription (Latin):
.r. fecissent. seq ea quae imperass& facturos pollicentur. Hocsi¬
bi caesar satis oportune accidisse arbitratus quod neq post ter¬
gum hostem relinquere uolebat neq belli gerendi propter
anni tempus facultatem habebat.: neq has tantarum rerum
occupationes britanni.e anteponendas udicabat magnum
his numerum obsidum impat. quibus adductis eos in fidem
recoepit. Nauibus arciter octingentis lxxx. oneraruis coac¬
tis contractisq quod satis ess& ad duas legiones transportan
das extimabat quod preterea nauium longarum habebat
quaestori legatis prefecisq constituit distribuit. Reliquum¬
Nuc accedebant.xuiii. onerariae naues qua ex eo loco ab mili¬
tibus passuum octo uento tenebantur quo minus in eundem
portum peruenire possent. has equitibus distribuit. Reli¬
quum exercitum.Q. titurio sabino & .l. aurunculeo coctae
legatis in menapios atq in eo pagos morinoꝵ a quibus ad

Expanded text:
Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc siRomano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
dare atq imperio populi .r. obtempare. Quibus auditis libe¬
raliter pollicitus hortatusq uti in ea sententia pmaner&
eos domum remisit: & cum his una commium quem ipse
atrebatibus supatis regem ibi constituerat cuius & u̾itute
& consilium probabat. & quem sibi fidelem esse arbitra¬
bitur cuiusq autoritas in his regionib magna habebatur¬
mittit. Nuic imperat quas possit adeat ciuitates. horteturꝙ po
puli .r. fidem sequantur. seq ederiter eouenturum nunti&.
Uolusenus perspectis regionibus omnibus quantum & ficultiꝰ
dari potint qui naui egredi ac sebarbaris committere nõ aude¬
r& quinto dic ad cesarem reuertitur. quaeq ibi perspexiss& re¬
nuntiat. Dum in his locis caesar nauium parandarum causa
moratur ex magna parte morinorum legiti ad eum uenerut
qui se de supioris temporis consilio excusarent: quod homi¬
nes barbari & nostrae consuetudinis imperiti bellum populo

Expanded text:
dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, libedare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebaturmittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo
Abbreviated transcription (Latin):
eas regiones quae sunt contra gallias notum est. Itaq con
uocatis ad sc undiq mercatorib neq quanta ess& insula
magnitudo neq quae aut quanta nationes incolerent neq
quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur
neq qui essent ad maiorum nauium multitudinem idonei
portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda priusqͣ pericu¬
lum facer& idoneum esse arbitratus .C. Uolusenum cum
naui longa premittit. huic mandat ut exploratis omnib
rebus qͣ pͥmum ad se reuertatur. ipse cum omnibus copiis
in moritos proficiscitur. quod inde erat breuissimus in bri¬
tanniam trarectus. Huc naues undiq ex finitunis regioni¬
bus & quam supiore estate ad ueneticum bellum effecerit
dassem iub& conuenire. Interim consilio eius cognito &
per mercatores plato adbritannos a compluribus insulae
ciuitatibus ad eum legati ueniunt qui polliceantur obsides

Expanded text:
eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides
Abbreviated transcription (Latin):
decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit om¬
nibus his rebus confectis quarum rerum causa tradu
cere exercitum constituerat ut germanis metum ini¬
cer& ut si cambros ulcisceretur. ut ubios obsidione
liberar& diebus omnino.xuiii.trans rhenum cõsum¬
ptis satis & ad laudem & ad utilitatem profectum arbi¬
tratus se in galliam recoepit:pontemq rescidit. Exi¬
gua parte aestatis reliqua cesar & si in his locis quod om¬
nis gallia ad septentrionem uergit mature sunt hieme
tam in britanniam proficisa contendit quod omnibus
fere gallicis bellis hostibus nostris inde summa ministra¬
ta auxilia intelligebat & si tempus anni ad bellum geren¬
dum deficer& tamen magno sibi usui fore arbitrabatur
si modo insulam adiss& & genus hominum ꝓspexiss&.
loca portus aditus cognouiss&. quae omnia fere gallis erat
in cognita. Neq enim temere preter mercatoͬes illo adiit
quisqͣ. neꝗ his ipsis quicꝗͣ preter oram maritimam atq

Expanded text:
decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omdecertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque
Abbreviated transcription (Latin):
petentibus liberaliter respondit: obsidesq ad se ad duc
iub&. Sicambri ex eo tempore quo pons institui coep¬
tus est fuga comparata hortantibus his quos ex tenca¬
theris atq usipetib apud se habebant finibus suis ex¬
cesserant. suaq omnia exportauerant. seq in solitudi¬
nem ac siluas abdiderant. Cesar paucos dies in eorum
finibus moratus omnibus uicis aedificiisq incensis frum¬
tis succensis se in fines ubioꝵ recoepit. atq his auxilium
suum pollicitus si ab sueuis premerentur haec ab his cogͦ¬
uit. Sueuos postꝗͣ per exploratões pontem fieri compe¬
rissent more suo concilio habito nuntios in omnes par¬
tes dimississe uti de oppidis demigrarent. liberos uxoͬes
suaq omnia in siluas deponerent:atq omnes ꝗ arma
ferre possent unum in locum conuenir&. Nunc esse
delectum medium ferre regionum earum quas sueui
obtinerent.hic romanoꝵ aduentum expectare atq ibi

Expanded text:
petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi