comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gio remis incitato p̃rumpebãt᷑. Quibus abscisis antennę neces¬
sario cõcicdebãt: ut cũ om̃is gallicis nauub spes ĩ uelis arnua¬
Reliquu erat certam̃ positu ĩ uirtute. qua nr̃i militas facile
suꝑabãt. Atꝙ eo magis qđ̃ ĩ cõspectu caesaris atꝙ oĩs excitł
res gerebat᷑ / ut nullu tortiui paulo factu late posser. Oẽs
cĩ colles ac loca suꝑiora unde erat ꝓpĩquus despectus ĩ mare
ab ex̾citu tenebãtur. Disiectis ut diximus antẽnus cu sing¬
ulas binȩ ac ternȩ naues circũsteterãt milites sum̃a ui trãs¬
cẽdere ĩ hostiu naues cõtẽdebãt. Quod postꝗͣ barbari furi

Expanded text:
gio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necesgio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armaReliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Q
Abbreviated transcription (Latin):
dedissẽt & tẽpestatẽ ferrẽt facilius & ĩ uadis cõfisterẽt
tutius: & ab estu dereliete nihil saxa & cautes timerẽt.
cor paratissimȩ atꝙ õi gñe armort ornatissime ꝓteete
ex portu nr̃is adusȩ cõstiterũt. neꝙ satis Bruto ꝗ classi
perat uel tribunis militu cẽturiõib ꝙ ꝗb singule naues
er̃t attrbute cõstabat quid agerẽt sqͣua rõe pugnę insisterẽt.
Rostro ẽĩ nocẽ nõ posse cognouerãt turrib aũt excitatis iñ has
altitudo pupiu ex barbaris naub sũꝑabat. ut neꝙ ex interiõe
locol cõmode tela adici possẽt & mussa ab gallis grauiui acciderẽt.¬
Una crat magna usui rei preparata a nr̃i falces p̃acutȩ insertȩ¬
affixeq loguris nõ ab simili torma muraliu falciu. sis cu funes
qui antẽnas ad malos distinebãt comp̃hẽsi adduotiq erãt naui¬

Expanded text:
dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent.Una erat magno usui res praeparata a nrma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navi
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ ite pupes ad magrtudiẽ fluetuu tempestatuũꝙ
accõmodate. nauesꝙ totȩ facte ex robore ad quãius ium
& cõtumelia ꝑferẽda. trãstra pedalib ĩ altitudiẽ trabibus
cõtixa claius ferreis digiti pallicis crassitudiẽ. ancore ꝓ fũ¬
nib fereis cathenis reuicte. pelles ꝓ uelis saluteꝙ tenuit᷑¬
faciebãt cõtecte. Heelsiue ꝑꝑ lini inopia atq eius usus insciẽtia.
siue eo qd est magis uiriimile ꝙ tãtas tẽpestates occe¬
ani tantoiq impetus uẽtor sustinere. ac tãta oꝑa nauiu
regi uelis nõ sãtis cõmode posse arbitrabãt᷑. Cu us nauibus
re classi eiusmodi cõgressus erat tut una celeru
pulsu remoꝵ p̾staret. reliqua ꝓ loci n᷑ã: ꝓ ui tẽpestatum
illis eẽnt aptiora e accõmodatiora. Neꝙ eĩ ui nr̃e rostro
facile telu adiciebãt: & eade de cã minus cõmode scopulis
tinebãt᷑. Acceclebat ut cũ seuire uẽtui cepisl& s

Expanded text:
atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro tudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepi
Abbreviated transcription (Latin):
nꝑiret᷑ auxiliu fuga salute peteꝰ cõtẽderũt. Ac iai cõuersis
ĩ ea p̃te nauib quo uẽtus terebat. tãta subito ĩnalatia ae
trãꝗllitas extitit ut se ex loco cõmoue̾ nõ possent. Quȩ ꝗdem
res ad negotiu cõsiciẽdu maxĩe fuit opportũa. Na singulas
nr̃i cõsectati  expugnauerũt: ut perpaucȩ̨ ex om̃i nũo noctis
interuẽtu ad terra ꝑuenerũt. ci ab hora fere quãta usq ad
solis octasu prignaretur. Quo p̃lio billu uenetoꝵ totiusꝙ orre

Expanded text:
tenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio
Abbreviated transcription (Latin):
accidit semꝑ haraꝵ.xiiͫ. spatio: neꝙ nauib ꝙ rursus minue̾
estu naues ĩ uadis afflictarẽt᷑. Ita urraq re oppidor oppug¬
ruso mari aggere ac molib atꝙ us oppidi menib adȩquatis
sius fortunis desꝑare ceꝑãt: magno nauiu nũo apulso cus
rei sum̃a facultate hẽbãt deportabãt oĩa seꝙ ĩ ꝓxĩa oppi
da recipiebãt. Ibi se rursus uide oportunitatib loci defẽdebãt.
ec eo facilius magna pͣte ęstatis faciebat. qd nr̃ȩ¬

Expanded text:
accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei sda recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod n
Abbreviated transcription (Latin):
tiõe ad. P. Crassu mittũt si uelit suos reciꝑe. obsides sibi
remittat. Quib de reb Cesar a Crasso certior tactus
ꝙ ip̃e aberat longius naues interi lõgas edificãi ĩ fluĩe
ligere quod influit ĩ occeanu remiges ex ꝓiũtia ĩstitui.
is gubernatoresq comparaͬi iub&. lis reb celerit᷑ a¬
nistratis ip̃e cũ pͥmu ꝑ añi tp̃e potuit ad ex̾citu cõtẽdit.
Ueneti reliquȩq ite cuutates Cognito Celaris aduẽtu certi¬
ores facti simul qđ quãtu ĩ se facinꝰ admisissẽt intelligebãt
legatos quod nom̃ ad oẽs natiões sanctu iniuolatũq semꝑ
siuis& retẽtos a se & ĩ iuẽla cõiectoi ꝓ magnitudĩẽ ꝑiculi
bellũ parare. & maxĩe ea q̃ ad usu nauiu ꝑtinẽt ꝓudere
instituũt. hoc maiore spe ꝙ młtu ña loci cõsidebãt. Pedes¬
tria esse itinera cõscia. estuaria nauigatiõe impeditam

Expanded text:
gationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam
Abbreviated transcription (Latin):
tãti belli timore: cu hostui nuii capitu. cccexxx. miliu fu-¬
iss& se ĩ castra receꝑut. Cosirus quos ĩ castris retinuerat
discedẽdi potestatr fecit. Illi supplitia crutiatusq galloꝵ uẽiti
qͦꝵ agras uexauerãt. remanere se apuid eu uelle dixerunt.
Iil Ceiar libertate cõcestit. Germanito bello tõtecto multis de

Expanded text:
tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium futanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de
Abbreviated transcription (Latin):
salute petere p̃staret: quoꝵ ti mor cũ tremitu
et cõcursu significaret᷑ milites nr̃i pͥstini dici
ꝑfidia incitatiĩ castra irruꝑũt. Quo ĩ loco q
celerit᷑ arma capere poturrũt paulisꝑ nostris
restiterũt atꝙ int̾ carros impedim̃taeꝵ p̃liu
cõmisserũt. At reliqua młtitudo puxrerum
mulierũꝙ na cũ õib sius domo excesserant
mhenũꝙ trãsierãt: passi fuge̾ cepit: ad quos cõiectĩ dos Caesar
eꝗtatu misit. Germani post tergu clamore aulito cũ suoi int¬
erfici uidderẽt armi abiectis signisq militarib relietis se ex
cistris eicerũt. & cu ad cõtiuente male & rheni ꝑuenutẽt
reliqua fatigata desꝑata magno nũo intertecto reliꝗse ĩ fium̃
perpitauerĩt. atto an timore. iaiiitudi. & ui fluminii op̃p̃sti
perierũt. Nostri ad uñũ sẽs in columes ꝑpaucis uolueratii ex

Expanded text:
salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant nt passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqupraecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
sum̃ cemũtge c̃a uidicabat. Et cognita galloru
infirmitate ꝗͣtu. ia apu eos hostes uno p̃lio eent
nihil spatii dãdu existimabat. lis cõstitutis rebus
& cõsilio cũ legatis et q̃store cõmunitato / ne que
die pugne intermitteret oportunissiẽ res accidit
ꝙ ostruilie eiui dici mane eade & ꝑfidia et simu¬
satioe uii germãi trequẽtib õib pͥncipib maierb¬
usq natu adhibitis ad eũ ĩ castra uenerũt: iimul ut
dicebat᷑ iui purgãdi cã ꝙ cõtra atq ẽẽt diotũ & ip̃i
petisẽt. p̃liu pridie cõmisissentt simulut si qđ
possẽt de indutus fallẽdo impetrarẽt. Quos sibi
tuta: & calerit octo milue itinere cõfrato pͥus
ad hostui castra ꝑur̃it. ꝗ quid ageret᷑ germãi
ientire postent Qui c̃ib reb fubito ꝑterriti
et celeritate adiẽtus nr̃i:et discrisu suoꝵ: neq
sẽsili hẽndi. neq arma capiẽdi spatio dato ꝑturꝰ.¬

Expanded text:
summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio aucnihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi tuta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato pertur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ legati coꝵ paulo añ a coesare discesserãt atꝙ is clies
indutus dictus erat ab iii petitui impetu facto celerit᷑
nr̃os ꝑturbarũt. Rursus resistẽtib nr̃it cõsuetudĩe
sua ad pedes disilierũt. Susfossis eꝗs cõplurib ꝙ nr̃is
deiectis reliquos ĩ fuga cõieterũt: atꝙ ita ꝑterritos ege¬
rũt: ut nõ pͥus fuga desisterẽt ꝗͣ ĩ cõspectu agminios
nr̃i uenirẽt. In eo p̃lio ex eꝗtib nr̃is interficiũt᷑. uiIi.
et .lxx. ĩ us iur fortissimus liso aꝗtanus amplissiõ
gn̾ẽ natus cuiꝰ auus ĩ cuutate sua regnu obtinue̾at
amicui ab senatu nr̃o appellatus. Hic cu trĩ int̾e luso
tit. Cũ circuuã tui młtis uulnerib acceptis cecidisset
tato equo sese hostib obtuit atq int̾tuetus est. Hoc
facto p̃lio catiar naꝙ ia sibi legatos audiẽdos neq
cõditioẽs accipiãdas arbitrabat: ab is ꝗ ꝑ dolu atq
insidias uatita pace ultro bellu: intulissẽt. Ex pectic

Expanded text:
 legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset tato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare
Abbreviated transcription (Latin):
quas ex pectonib. & santonis reliꝗsq pacatis regiõib cõueire
iusserat p̃fecit. & cu pͥmũ possit ĩ uenetos ꝓsicisci iub&.
Ipse eo pedestrib cõtẽdit copus. Erãt huiꝰmodi fere situs oppi¬
doꝵ: ut posita ĩ extremis lingulis promũtorusq neq pedib
aditu hr̃ent cu ex alto se estus incitauissee: quod bis

Expanded text:
quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis
Abbreviated transcription (Latin):
tot cuutatũ ꝯiuratio: ĩ pͥmis ne hac pͣte negiaeta: reliq̃
natiões ide sibi lice̾ arbitrarẽt᷑. Itaꝙ cũ intelligiͣ& oẽs fere
gallos nouis reb studã & ad bellu mobilit̾ cęlerit᷑q excitari.
oẽs aũt hõies na᷑ libertati studere & cõditioẽ seruitutis odisse:
pusꝗͣ plures ciuitates cõspirarẽt partiẽdũ sibi ac latiꝰ distribu-
reliquosq helgas adeat . atꝙ ĩ offcio cõtineat. germanosq qui
auxilio a belgii accersiti dicẽbãt᷑ si ꝑ ue nauib flum̃ tr̃as¬
ire conẽt᷑ ꝓhibeat. P. Crassu cu cahortib legionarus
duodeci & magno nũo eꝗtatus ĩ aꝗtania ꝓficisci iub&
ne ex iis natiõib auxilia ĩ gallia mittat᷑ ac tãtꝵ natiuẽs
cõuĩgãt᷑. Ꝙ Tituriu sabinu legatu a legiõib tribus
ĩ unellos coriosolites iexobiosq mittit. ꝗ ea manu destinẽ
curet.. Decimũ Brutu adolescẽte classi gallicisꝙ n

Expanded text:
 primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuereliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his naticoniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus,
Abbreviated transcription (Latin):
eos suos se obsides quos crasso dedissẽt recuꝑatuͬos existimabat.
Hoꝵ auetoritate finitimi adducti ut sũt galloꝵ subita & repẽ¬
tina cõsilia eade de cã Trebiũ Terrasidiuꝙ retien

Expanded text:
d per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. d per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retin
Abbreviated transcription (Latin):
reb iuderet maxĩe frum̃ti cõmeatusq inopia ꝑmotꝰ pos¬
tero die oĩb eius uici gditicuis incẽsis ĩ ꝓiũtia reu̾ti con¬
ẽcdit . ac nullo hoste ꝓhibẽte aut iter demorãte inco
legioẽ ĩ antuates: inde ĩ allobroges ꝑduxit ibiꝙ hiema uit.
lis reb gestis cu õib de causis Casar pacata gallia existi¬
mar& suꝑatis belgis. expulsĩ germanis. iuetis ĩ alpib sedu¬
ortu ẽ. eius belli hec fuit cã .P. Crassus adolescens cũ legĩe
UII. ꝓximꝰ mari occeano ĩ andib hiemauerat. Is ꝙ ĩ us locis
in opia frum̃ti erat p̃fectos tribrnosq militu cõpłres ĩfini¬
timas ciuitates frum̃ti cã dimiserat. Quo ĩ nũo ẽ .I. Ter¬
rasidius missus ĩ esubios. M. Trebius Gallus ĩ curiosolitas
.Q uelanius cũ .t. filio ĩ uenetos. huius ẽ amplissimȩ aui¬
& ĩ magno impetu maris atꝙ aꝑto paucii portib int̾iectis
quos tenẽt iỹi oẽs fere ꝗ eo mare uti cõsuerũt hñt uecti

Expanded text:
commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedu Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civiet in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectig
Abbreviated transcription (Latin):
mu ꝑducta casu.P. Sextius baculus pͥmipili cẽturio quẽ
neruico p̃lio płrib cõfectu uolnerib diximus: & ite .C.
Uolusenus tri. militu iuri & cõsilu magni & uirtutis ad
Galha accurerũt. atꝙ una esse spe salutis docẽt si eruptioẽ
facta extremu auxiliu exꝑirẽt᷑. itaꝙ cõuacatis cẽturĩoib
celerit᷑ milites certiores facit: paulisꝑ int̾mitterẽt p̃liu
ac tantum modo tela missa exciꝑẽt seꝙ ex laboẽ reficerẽt.
Post signo dato ex castris erũꝑẽt atꝙ õe spe salutis ĩ uirtute
ponerãt. Quod usi sũt facuĩt ac subito oĩb portis eruptiõe
tacta. neꝙ tognoscẽdi quid tier& neꝙ sui colligẽdi hostibue
facultate relinquũt. Ita cõmutata fortua eos ꝗ ĩ spe potiũdoꝵ

Expanded text:
mum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem mum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem re
Abbreviated transcription (Latin):
Cuix ut iii reblcõstituissent collocãdis atꝙ administrãdis tp̃s daẽt᷑:¬
hostes ex õib pͣtib signo dato decurrere. lapides gesaq ĩ uallu
icere nr̃i pͥmo integris uirib fortitꝰ repugnare: neꝙ u
frustra telu ex loco suꝑiore mittere: ut quęꝙ pars castroru
nudata defensorib p̃mi iudebat᷑ eo occurrere & auxiliu fere.
sed hoc suꝑari ꝙ duiturnitate pugnę hostes detessi p̃lio exte¬
paucitate fieri nih il poterat. ac nõ m̃o detesso ex pugna
excedẽdi. sed ne sauno ꝗde eius loci ubi cõstiterat relĩquẽdi
ac sui recipiẽdi facultas dabat᷑. Cu ia amplius horis seꝵ cõ¬
tinẽt̾ pugnaret᷑ ac nõ solu iures sed ẽt tela nr̃is deti¬
cerẽt. atꝙ hostes acrius instarẽt. lãguidiorib ꝙ nr̃is uallu
scindere & fossas cõplere cepissent. resq ess& ia ad extre¬

Expanded text:
vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretvix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus darethostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio exceris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
& ea loca finitimȩ ꝓiũtie adiũgere sibi persuasu hẽbant.
eent ꝑfecte neꝙ de frum̃to reliquoꝙ cõmeatu satis ess&
ꝓiusu ꝙ deditione facta obsielib acceptis nihil de bello
timẽdu existimauerat: cõsilio celerit cõuocato sententias
exꝗrere epit. Quo ĩ cõsilio cu tantu repẽtini periculi
preter opiniõe accidisi&: ac ia oĩa fere suꝑiora loca młtitudiẽ
armoꝵ cõpleta cõspicerẽtur. neꝙ subsidio ueniri neq cõmeatus
supportari int̾elusis itinerib possent prope ia desꝑata salute
nõnullȩ huiꝰmodi siũe dicebãt᷑. ut impedim̃tii relietis grup¬
iõe ficta uide itinerib ꝗb eo ꝑuenissẽt ad salutẽ cõti¬
Maio̾i tñ parti placuit hoc reseruato ad extremu cõsilic ĩt̾i
rei euẽtu exꝑiri & castra detendere. Breui spatio int̾iecto

Expanded text:
et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant.et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant.essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto,
Abbreviated transcription (Latin):
muniuit. Cui dies hibernoꝵt complures trãsissõe. trum̃tũq
co cõparari uississ&e. subito ꝑ exploratores certior factus ẽ
ex ea parte uici qua gallis cõcesserat om̃es noctu discessilse:
mõtesꝙ ꝙ impẽderẽt a maxĩa multitudie seclunoꝵ et
ueragroꝵ teneri. la aliquot de caĩs acciderat ut subito galli b
renouãdi legiõisq repͥmẽde cõsilui caꝑẽt. Primu ꝙ legiõe
neꝙ ta plenissima detractis cohortib duab & cõplurib singil¬
lati ꝗ cõmeatus petẽdi cã missi er̃at absentib ꝑꝑ paucitatem
le decurrerẽt & tela conicerẽt. ne pͥmu ꝗ poile impetu
suu sustinere existinabãt. Accedebat ꝙ suos ab se liberos
abstractos obsidu nõie dolebãt & romãnos nõ solu itineris
cãs sed ẽt ꝑpetue possessioĩs culmiã alpiu occupare conari

Expanded text:
munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem em decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari
Abbreviated transcription (Latin):
parte eꝗtatus ĩ nãu̾iates sedunos ueragrosq mi¬
sit ꝗ ab sinib allobrogu & lacu lemanno & t
umine rhodano ad sum̃as alpes ꝑtinẽt. Cau¬
sa mittendi fuit ꝙ iter ꝑ alpes quo magno
cib ꝑaulo magnisq c̃ portoris mercatores ire cõsuer
fieri uolebat. huic ꝑmisit si opus esse arbitraret᷑. uti ĩ us lo-¬
cis legiõe hiemãdi cã collocar&. Galba se cũdis aliquot p̃liis
factis castellisq cõplurib eoꝵ expugnatis missis ad eio undiq
.s. ob sidibusq datis & pace facta cõstituit cohortes di
ĩ nãtuatib collocare. & ipse cu reliquis eius legiõis cohortib
ĩ uico ueragroꝵ ꝗ appellat᷑ octodorus hiemare. ꝗ uicus
pesitus ĩ ualle nõ magna adiecta planitie altissimis mõtib
undiꝙ cõtinet. Cu hac ĩ duas partes flum̃ diuideretur.
altera parte eius uici gallis ad hiemãdu cõcessit altera
uacua ab iis relicta cohortib attribuit. eũ locũ uallo fossaꝙ

Expanded text:
parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque
Abbreviated transcription (Latin):
I QUE SECUTA EST HIEME QUI FUIT
anus .CN. Rompeio . M. Crarto conss. usipa¬
tui germani & ite tencatheri magna cu
multitudĩe hoiu flum̃ rhenũ trãsierũt
no õge a mari quo rhenui influit. Cau¬
ia trã siũdi fuit ꝙ a sueuis complurus
xagitan uello p̃mebãt᷑ & agricultura ꝓhibebãt
Sueuoꝵ ⁊̃ geni loge maxima a bellicosissima gremãoꝵ oiu
Fi cẽtu pagos hr̃e dicũr ex ꝗb quot annis singula milia
arinatoꝵ bellãdi cã ex inib educũt: reliꝗ ꝗ domi ma¬
serĩt te atꝙ illes alũt. Li rursus inuice año post ĩ ar
sut : illi domo remanẽt: Sic neꝙ agricultura ne
atꝙ usus belli intermittit᷑ Sed yͥuati atꝙ seꝑati agri ap̃
coi nihil ẽ. Nor iõgiui año remanere uno ĩ loco ĩco¬
lẽdi cã lic&. Neꝙ młti frum̃to: sed maxia parte lacte
ac pecore uiuũt. multũq sũt ĩ uenatiõib. Que res et
cibi genere: & quotidiana excitatioe. & libertate uite

Expanded text:
 quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
lio nũciato. cursu incitato ĩ sumo colle ab hostib cõspiciebãt.
Et .T. Labienus castris hostiu potitus ex loco suꝑiore: quȩ
res ĩ nr̃is castris gereret᷑ cõspicatus decima legiõe subsidio
nr̃is immisit. Qui cu ex equitatu & calonu tuga quo ĩ loco
res ess&. quãtoq ĩ ꝑriculo & castra & legiões. & imꝑator
uersaret cognouissent: nihil ad celeritate sibi reliqui fecerũt.
nei ꝑterritos hostes cõspicati ẽt mermes armatis occurerunt.
Eꝗtes u̾õ ut turpitudĩe fuge uirtute delerẽt oĩb ĩ locis pugn¬
abat quo se legionarus militib p̃ferrẽt. At hostes ẽt ĩ extre¬
ma spe salutus tãta uirtute p̃stiterũt: ut cu pͥmi eoꝵ ce

Expanded text:
oelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, oelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. nes perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe sal
Abbreviated transcription (Latin):
ex interiore loco subeũtes intermittere & ab utroꝙ latere
to ꝙ ip̃e eo sine scute uenerat ĩ pͥma acie ꝓcessit: cẽtu¬
rionib ꝙ noĩati appellatis. reliquos cohortatus militel sig¬
na interre & manipulos laxare iussit quo facilius gla¬
dus uti possae. Ciius aduẽtu sp̃e illata militib ac redi¬
tegrato aĩo. cũ ꝓ se ꝗsꝙ ĩ cõspectu imꝑatoris & extre-¬
mis siui reb oꝑa nauare cuꝑet paulu hostur impetus
tardatus ẽ. Calar cie septima legiõe quę iuxta cõsti¬
terat iteru urgeri ab hoste uidiss& tribunos militu
mouit ut paulati sese legioẽt cõiugerẽt & cõuersa signa
ĩ hostes interrẽt. Quo facto cie alius alu subsidiu ferr&
neꝙ timerẽt ne adusi ab hoste arcũuenirẽt audacius resi-¬
stere & fortius pugnare ceꝑũt. Interi milites legionu
duaꝵ quȩ ĩ nouissio agm̃ĩe p̃sicdio impedim̃tis fuer̃at p̃¬

Expanded text:
ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque lateex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque lateto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etrebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, pr
Abbreviated transcription (Latin):
titudiẽ hostir castra nr̃a cõpleri. nr̃as legiõẽs premi
et pene circũuẽtas teneri. calones. eꝗtes: tunditeres: nu-¬
midas: diu̾sos dissipatosꝙ ĩ oẽs p̾tes fugere uidisent. desꝑ¬
atis nr̃ĩs reb domũ cõtẽderũt: romanos pulsos suꝑatosq
castris impedim̃tisꝙ eoꝵ hostes potitos ciuitati nũciauerũt
Casar ab decime legioĩs cohortatiõe ad dextert cornu ꝓtect.
ubi suos urgeri signisq ĩ unũ locũ collatis duodecimȩ legiois
milites cõtrectos sibi ip̃os ad pugna impedim̃to ẽẽ iudit
quarte cohortis oĩb cẽturiõib occilis: signiterosꝙ ĩtertectoi
signo amisso reliquaꝵ cohortiu oib fere cẽturiõib aut uol¬
eratis aut occisis ĩ ui pͥmi pili .P. Sex. baculo forti
iuro młtis grauib uelnerib cõtecto ut ia se sustinere nõ
poss& reliquos esse tardiores & nõ nullos ab nouissimis
desertos plio excedere ac tela uitare. hostes neꝙ a torte

Expanded text:
titudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis ripis p̃liabat᷑. Actonitis fere a frote &e ab sini¬
stra parte nudatis cu ĩ dextro cornu legio duodecima
et nõ magno ab ea interuallo septima cõstitus&. omes
nerui cõfartissimo agmĩe duce boduognato ꝗ sũm̃am
petere capit. Eode tp̃re eꝗtes nr̃i leuisꝙ armature pe¬
dites ꝗ cio us una fuerãt: quos pͥmo hostiu impetu

Expanded text:
fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinꝗtate ot celeritate hostue nihil ia: Crsaris imꝑun
expectabãt: sed ꝑ se quę uidebãt᷑ administrabãt. Cesar
necessariis reb imꝑatis ad cohortãdos militei qua ĩ p
sors obtulit decucurrit. & ad legiõe decimꝰ deuẽit.
Milites nõ logiore erc̃e cohortatussꝙͣ ut sũȩ pͥstinę iurtutis

Expanded text:
t celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
Instrueto ecitu magis ut loci nã deiectusꝙ colui & neces¬
sitas tyrii: ꝗͣ ut rei militarii rõ atq ordo postulabat: cũ
diu̾si legiõib alię alix ĩ parte hostib resisterẽt. sepib
dẽsissimis ut añ demõstrauimus interiectis ꝓspeetue
impedirẽt: neꝙ certa subsidia collotaĩ: neq ꝗd ĩ quaꝙ
parte opus esi& ꝓiuderi neꝙ ab uno aĩa imꝑia adminis-¬
trari poterãt. Itaꝙ ĩ tãta rerp iniꝗtate fortunȩ quoꝙ euẽ-¬
tus uaru sequebãtur. Legiõii non e & decimae milites ut
ĩ sinistra parta aciei cõstiterãt pilis emissis cursu ac
lassitudĩe exanimatos uol neribꝗtõtectos atrebates : na
iii ea pari obuenerat celerit᷑ ex loco suꝑiore ĩ flum̃
cõpulerũt. & trãsire conãtes insecuti gladiis magna par¬
tes eor impedita interfecerũt. Ipsi trãsire flum̃ nõ cu-¬
bitauerũt & ĩ locu iniquu ꝓgressi rursus resistẽtes ho-¬

Expanded text:
ecessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
rii existimauerũt. loci natura erat het que
sabim quod supra nominaiumus uergebat. Ab eo flũe
pari accliuitate collis nascebat᷑ adu̾sus huic et cõtrarius
passus circit᷑ ducc̃tos insimus aꝑtus: ab suꝑiori pͣte siluestris
ut nõ facile facil introspici poss&. Intra eas siluas hostes
ĩ occulto sese cõtinebãt ĩ aꝑto loco secũdi flum̃ pauce
statiões uidebant᷑ eꝗtu. flunũs erat alti tudo pedu cir¬
cit̾ triu. Cesar equitatu p̃misso subsequebat õib copis.
Sed rõ oydoq agminis aut ie hẽbat. ac belge ad ne̾uuos
detulerãt. Na quo hostii appropinquabat cr̃suetudiẽ
sua Casar tex legioẽs expecditas ducebat. Post eas totius
excitus imyecuim̃ta collocarat: inde due legiões quȩ
ꝓxĩȩ cõscripte er̃at: totu agm̃ elaudebãt. p̃sidioꝙ ĩmp¬
diutis erãt. Equites nr̃i cu funditorib sagutarusꝙ

Expanded text:
Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, queNervii existimaverunt. Loci natura erat haec, queSabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equi
Abbreviated transcription (Latin):
Iis reb cognitis exploratores cẽturionesq p̃mittit ꝗ locu
idoneu castris deligant. Cũꝙ ex dedititus belgis reliꝗsqꝙ
gallis complureis Cxsare secuti una itar facerẽt ꝗda ex
eis ut postea ex captiuis cognitu ẽ eoꝵ dieꝵ cõsuetudĩe
mõstrauerũt int̾ singulas legioẽs impedim̃toꝵ magnu numeꝵ
sarcinis adoriri : qua pulsa: impedimẽtisꝙ di reptis futuꝵ ut
relique cõtra cõsistere nõ auderẽt. Adiuuabãt ẽt eoꝵ cõsi¬
liui ꝗ re deferebãt. ꝙ neruu antiꝗtus eꝗtatu nihil posset
Neꝙ eñi ad hoc tp̃us ei rei student. seed quicquid possũt pede¬
nissent impedirẽt. teneris arborib incisis atq ui
iectis effecerãt ut instar muri he sepes munim̃ta p̃ber&.
quo nõ mo intrari sed ne ꝑspici ꝗde possit. lis reb cu
iter agminis nr̃i impediretur: nõ omittẽdu cõsilium

Expanded text:
His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine monstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nerneque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedendi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque iniectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium
Abbreviated transcription (Latin):
neriui attingebãt: qͦꝵ de nã & morib Cesar cũ q̃rer&
pati uini reliquaꝵꝙ reꝵ ad luxuria ꝑtinẽtiu inferi: ꝙ
ui reb elanguescere aĩõs eorꝑ & remitti iurtute existi¬
mar&. esse hõĩes feros magnęq uirtutis: increpitare
ros: neꝙ ulla tõditioe pacis accepturos. Cu ꝑ eoꝵ fines¬
iter triduu fecisl& inueniebat ex captiuis sabrm flum
a castris sius nõ amplius milia passu dece abẽẽ. trans
io flum̃ oẽs neruios cõsedisse aduẽtũꝙ ibi romanoru
expectare una cũ attrebatis & ueromãdius finitimis siui:
na iis utrisꝙ ꝑsuaserãt ut eãde belli tortuna exꝑirẽt.
expectari ẽt ab uis aduatucoꝵ copias: atꝙ esse ĩ iti nere.
mulieres quiq ꝑ xtate ad pugna inutiles puiderẽt᷑ ĩ eur
locu cõiecisse quo ꝓpt̾ paludes exercitiu aditui nõ ess&

Expanded text:
Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare ros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nerviorebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
cõtendere. Ite cu ad oppidu accesiss& castraꝙ ibi po¬
ner& pueri mulieresq ex muro  pãssĩs manib suo
more pace ab romanis petierũt. Pro us eluutiacuo:
na post belgaꝵ discessu dimissis heduoꝵ copiis ad eu
ꝗ dicerẽt heduos a Casare ĩ seriutute redactos om̃es
indignitates cõtumeliasꝙ ꝑferre: & ab hedius defecisse.¬
& .p.i. bellu intulisse: qui eius cõsilii pͥncipes fiussoe
ꝙ intelligerẽt quãta calamitate cuutati intuliss&̃
eos utatur. qdfecerit heduoꝵ auetoritatẽ apud om̃es
belgas ampliticatuꝵ qͦꝵ caixilus atꝙ opib. si qua bella
inciderĩt: sustentare cõsuerit. Casar honoris diuitiaci
atꝙ heduoꝵ causa sese eos ĩ side receptuꝵ & cõser¬
uatuꝵ dixit. sed ꝙ erat cuitas magna & ĩt᷑ belgas
auetoritate ac hõiu młtitulĩe p̃stabat. sexcẽtos obsi¬
des poposcit. Ius traditis õĩbusꝙ armis ex oppido col¬
suaꝙ om̃ia sine mora dediderũt. Eorum fines

Expanded text:
contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissenteos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conqui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines
Abbreviated transcription (Latin):
lu adici possẽt. plu cõmittẽdi signu deciit: atqi
altera parte cohortãdi c̃ã ꝓtectus pugnãtib occurit
Temporis tanta fuit exigiutas: hostiũq ta paratus ad dimi¬
candi aĩus: ut nõ moco ad insignia accõmodãda: sea ẽt
ad galeas inciuẽdas sartii tugmẽta detrudẽda tp̃s ddefuẽit.

Expanded text:
telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut cõseruarẽt impetrãt. Cesar obsidib acceptis pͥmis ci¬
uitatis: atꝙ ipsius Galbȩ regis duob filus armisꝙ oĩb ex
opprdo traditis ĩ deditiõe suessiones accepit excitũꝙ ĩ
bellouacos ducit: ꝗ cu sẽ sũaꝙ oĩa ĩ oppidu bratus pantiũ
cõtulisi& atꝙ ab eo oppido Celar cũ excitu circit᷑ milia
passuui ꝗnꝙ abess& om̃es maiores natu ex oppido egre

Expanded text:
ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis ciut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu
Abbreviated transcription (Latin):
titudiẽ interfecerũt: quãtiu fuit diei spati sub occa¬
Nͥ su q tõlis destiterũt: seꝙ ĩ castra ut erat imꝑatu recẽꝑut¬
Postridie cius dici cxsar pͥus ꝗͣ se hostes ex terrõe ac fu¬
ga recipent ⁊̃ fines suessionu ꝗ ꝓ̃x̃ĩ remis erãt ex̾citũ
duxit & magno itinere cõfecto ad oppidus noruodunũ¬
audiebat ꝑꝑ latitudiẽ fossȩ muriꝙ altitudiẽ paucis dete¬
ndẽtib expugnare nõ potuit. Castris munitis iuneas
agere: qux̧ꝙ ad oppugnãdu usiu erãt cõparare cepit
Interi oĩs ex fuga suesionu młtitudo ĩ oppidu ꝓria nocte
cõuenit. Celerit̾ uineis ad oppidu actis aggere iacto
turribusꝙ cõstitutis: magnitudĩẽ oꝑu quȩ neq uderãt
ante galli neꝙ audierãt &̾ celeritate romãor ꝑ moti le¬
gatos ad Casare de deditione mittũt & petentib remis

Expanded text:
titudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occatitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, recepePostridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunuaudiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis