comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis famule habitu suta cibũ
apponeret. poculũ puirigeret.
aquã manib infunderet. & regina
orbis ac mater imꝑii famularũ
xp̃i se famulã deputaret. Hec qͥdẽ
ierosolimis gesta. Interea cot¬
stantinus pietate fretus. sarmata.
gothos. aliasq barbaras nationeᷤ.
nisi que uel amiciciis. uł dediciõe
sui pacẽ p̃uenͤ̾rͣnt : in solo ꝓprio
armis edomuit. Et quanto magiᷤᷤ
religiosius & humilius deo se¬
subiecerat. tanto amplus ei deuᷤᷤ
uniuersa subdebat. Adantoniũ
qͦq primũ heremi habitatorem
uelut ad unũ ex ꝓpħis litteras
supplicit᷑ mittit. ut ꝓse ac liberiᷤᷤ¬
suis dño supplicaret. Ita non
solũ meritis suis ac religiot ie
matris. s & int̾cessione sc̃or
cõmendabilem se deo fieri gestiebat.
Sane qm̃ tanti uiri antonu fecimꝰ
mentionem: de uirtutib eiꝰ atq
institutis. & sobrietate mer itis
at insalitidine tutam deger s.
usus slũmodo consortio fuerit
bestiartum & de demonib cre¬
bros agens triumphos placuerit

Expanded text:
suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione sanctorum commendabilem se Deo fieri gestiebat. Sane quoniam tanti viri Antonii fecimus mentionem, de virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate mentis, ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit
Abbreviated transcription (Latin):
minicam głam. uel qͦ extiuriss
ad seruile suppliciũ: ut hec mu¬
lier que semiuiua decumbit.
statim ut eam lignũ salutare
contigerit: a mortis ianuis reuo¬
ceturꝰ ad uitam. Et cum hec
dixisset. adhibuit pͥmo unam
ex trib : & nichil ꝑfecit. Adhi¬
buit scdam: nec sic qͥdẽ aliquid
actum ÷.St uͦ admouit t̾ciam.
consurrexit : & stabilitate uiriũ
recepta. alacrior multo quã cũ
sana fuerat tota domo discurrere.
na uoti compos effecta. tẽplu̾m
mirificum in eo loco in qͦ crucẽ
repꝑerat regia ambitione con¬
struxit. Clauos qͦq qͥb corpus
dñicum fuerat affixum portat
ad filium. ex quib ille frerios
& ex aliis galeam nichilominus
lelli usib aptã fertꝰ armasse.
Ligni uͦ ipsius salutaris partem
detulit filio. partem uͦ checis
argenteis conditam dereliquit
iN Iloco: quȩ etiam nunc ad
memoriã sollicita ueneratione
seruat᷑. Feliquit etiã hoc indiciũ
religiosi animi regna uenerabiliꝰ
ougͦines quas ibi reppie dõ sacra¬

Expanded text:
minicam gloriam, vel quae extiterit ad servile supplicium, ut haec mulier, quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam ex tribus, et nihil profecit. Adhibuit secundam, et ne sic quidem aliquid actum est. Ut vero admovit tertiam, consurrexit, et stabilitate virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurrere ena voti compos effecta, templum mirificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium. Ex quibus ille frenos : et ex Al. tac. ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacra
Abbreviated transcription (Latin):
talem. in quo sit
cum dñi gr̃a unde uenerat uibet.
Quiq cum ep̃s ꝑrexisset ad indiã.
tanta ei data esse a deo uirtutum
gr̃a dicit᷑: ut signa ꝑ eum apłica
fierent. & infinitus numerus bar¬
baroꝵ conuerterentur ad fidem.
opinione uulgi. s ipso efidis tyri
presbitero postmodũ facto. qui
frumentii comes prius fuerat

Expanded text:
talem, in quo sit mini gratia, unde venerat, jubet. Quique cum Episcopus perrexisset ad Indiam, tanta ei data esse a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
De helena constantim
femina incomparabilis fide. re¬
ligione animi. ac magnificen¬
tiã singłari. cuius uere̾ constan¬
tinus &e esset filius & crederet᷑:
diuinis ad monita uisionibus
ierosolimã petit. atq ibi locũ
in quo sacrosc̾m corpus xp̃i
patibulo affixum pependerat.
ab incolis ꝑquirit. Qui iccirco
ad iueniendum difficilis erat
quoclabanqquis ꝑsecucor bers
Inul a cdiri in eoueneris fuerat

Expanded text:
De Helena Constantinifemina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus Hierosolymam petit, atque ibi locum, in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, ab incolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
ni paalocum celesti sibi
ngnatũ: cuncta ex
egꝑfana & polluta deturban.
in altum purgatis ruderibus
tres confuso ordine repꝑit cruce.
Sed obturbabat reꝑti muneris
lȩticiam. uniuscuiusq crucis
indiscreta ꝓprietas. Aderat
quidem & titulus ille qͥ grecis
& latinis atq hebraicis literis
a pylato fuerat conscriptus. s
nec ipse satis euidenter domi¬
nici ꝓclebat signa patibuli.
Hic iam humat ie ambiguitatis
incertum: diuinũ flagitat de¬
stimoniũ. Accidit in eadẽ urbe
primariam quandã loci illius
feminam graui egritudine
confectamꝰ. semitͦ iecẽ iacere.
Macharius ꝑ idem tempus ecclesie¬
illius ep̃s erat. Is ubi cunctante
quȩ reꝑte sunt cruces. & que
nobis adapiet deus. Et ingress
cum regina pariter. & popłis
ad eam que decũbebat. defixis
genib huiuscemodi ad deum
uingenitum filium tuũ salutẽ
gener⁊ humano ꝑ passionẽ cruciᷤ

Expanded text:
 locum coelesti judicio designatum, cuncta ex eo profana et polluta deturbans in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine reperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conscriptus; sed ne ipse quidem satis evidenter Dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam in humanae ambiguitatis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem quae repertae sunt cruces, et quanobis adaperiet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum unigenitum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis
Abbreviated transcription (Latin):
claustris: replent subito stadium
circundant ęccłiam martyrum in
medio sitam. circũeunt sepiꝰ & oblus¬
trant: & diuine uirtutis adesse eis
custodiam sentientes. ꝓcul abeor

Expanded text:
claustris, replent subito stadium, circumdant ecclesiam martyrum in medio sitam, circumeunt saepius et oblustrant; ac divinae virtutis adesse eis custodiam sentientes, procul ab eor
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq cum assistentes ministri inter¬
rogarent. singłos si forte sacrificaturi
uelient dimicti: tam uiri quã mulie.¬
res ne int̾rogari se quidẽ patiebant᷑.
s ultro uel flãmis irruere. uł ceden¬
tib gladiis certatim obiͤctare ceruiceᷤ.
Cumq iam illis ipsis expectatorib ni¬
mietas crudelitatis horresceret: mi¬
nistri scelerum partem popłi nauiculiᷤᷤ
iniectam. in medium pelagus abduct̃:
ibiq insententia fidĩ ꝑsistentes. p̃cipi¬
tant in ꝓfundum. In tantũ uͦ apud¬
eos rabies crudelitatis exarsit: ut re¬
gios ꝓueros martyres effectos cum
sccłm humanitatis ordinem fuissent
sepulture mandati effoderent denuo.
& corpora eoꝵ ꝓicerent in mare: hoc¬
dicentes. ne foͬrte diĩ efficiant᷑ xp̃ia¬

Expanded text:
Denique cum assistentes ministri rogarent singulos, si forte sacrificaturi vellent dimitti, tam viri quam mulieres ne interrogari se quidem patiebantur, sed ultro vel flammis irruere, vel caedentibus gladiis certatim objectare cervices. Cumque jam illis ipsis spectatoribus nimietas crudelitatis horresceret, ministri scelerum partem populi naviculis injectam in medium pelagus abducunt, ibique in sententia fidei persistentes praecipitant in profundum. In tantum vero rabies crudelitatis apud eos exarsit, ut regios pueros martyres effectos, cum secundum humanitatis ordinem fuissent sepulturae mandati, effoderent denuo, et corpora eorum projicerent in mare, dicentes: Ne forte efficiantur di
Abbreviated transcription (Latin):
re. Gladiis igit᷑ ꝑagunt: qͦd bestir
nequiuerant. Et utͦ in omnib se
ostenderent beluis esse nequioreᷤᷤ.
ꝓhibebant etiã caclauera mancla¬
ri t̾re. s iubebant fluctib dari.

Expanded text:
 gladiis ergo peragunt quod bestiis nequiverunt, et ut in omnibus ostenderent se belluis esse nequiores, prohibebant etiam cadavera mandari terrae, sed jubebant fluctibus dari.
Abbreviated transcription (Latin):
inncimnerabiles alii non inferiori
gła camiuri quam femine s &
pͥueri acsenes ꝓfide dñi nr̃i ħu¬
tes sicure głe bentteudinem quesi¬
uere. Quidam ex iyss posta
post ungulas. post flagella
flãmis traditi sunt. Alii in mars
cesi: ita ut sponte ceruices suas se¬
curib darent. non nulli inedia¬
consumpti: alii patibulis affixi. in
te deorsum presso. & pedib iN
sublime sublatis

Expanded text:
innumerabiles alii non inferiori gloria tam viri quam feminae, sed et pueri ac senes, pro fide Domini notes, futurae gloriae beatitudinem quaesiere. Quidam ex ipsis post verbera, post ungulas, post flagella,flammis traditi sunt, alii in mare caesi, ita ut sponte cervices suas securibus darent; consumpti, alii patibulis affixi, nonte deorsum presso, et pedibus in sublime sublatis
Abbreviated transcription (Latin):
pomne corpus dĩ martyͦ res carpe¬
bant᷑. Post hec tradebantur ad besti¬
as adhibebant᷑ leones. ursi. pardi.
atq omne ferarum genus. apri qͦq.
sed& tauri: quib ferro & igni feritaᷤᷤ

Expanded text:
omne corpus martyres Dei carpebantur, post haec tradebantur ad bestias, adhibebantur leones, ursi, pardi, atque omne ferarum genus; apri quoque, sed et tauri, quibus ferro et igni feritas
Abbreviated transcription (Latin):
tene que homicidis. adulteriᷤ. uene¬
nariis. & sepulchroꝵ uiolatorib
suerant fabricatȩ. nunc ep̃oꝵ.
colla constringunt: ita ut crimi¬
nosis nec uincula suꝑessent. nec

Expanded text:
 quae homicidis, adulteris, venenariis, ac sepulcrorum violatoribus fuerant fabricata, nunc episcoporum, colla constringunt; ita ut criminosis nec vincula superessent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
l scel n hinc modocor
eo elicere se pore consensum: il le
firmus in fide & ouans in spe: con¬
suptist in igno cuolutis carnib¬
in officiis que intra palatium exhi¬
bebant᷑ dorotheus erat. cubiculore¬
gis preposidis: habens secũ officio.
fide. & magnanimitate parem gor¬
gonium: quoꝵ institutionib opti¬
mis om̃s pene cubiculi ministri in
fide dĩ uigilant̾ & lib̾e ꝑsistebant.

Expanded text:
 scelerum, hinc modo coreo elicere se posse consensum, ille firmus in fide, et quasi in spe consumptis jam et igne resolutis carnibin officiis quae intra palatium exhibebantur, erat cubiculi regii praepositus, habens secum officio, fide, et magnanimitate parem Gorgonium. Quorum institutionibus optimis omnes pene cubiculi ministri in fide Dei vigilanter et libere persistebant.
Abbreviated transcription (Latin):
eris supplicus liberius causaret᷑:¬
immolare compellit᷑. Abnuens
imꝑat᷑ appendi. & flagris coco
corpore laniari: uidesicet ut do¬
loris necessitate faceret. qͦd p̾cipie¬
ebat᷑ inuitus. At ille cum maneret
immobilis. uiscerib iam pelle nu¬
datis: uibet᷑ aceto & sale ꝑfundi.
Cumq etiam hoc tormentum con¬
stanter ac fortiter tolerasset: crat

Expanded text:
mine suppliciis liberius causaretimmolare compellitur. Abnuens, imperatur appendi et flagris toto corpore laniari: videlicet ut doloris necessitate faceret, quod praecipiebatur invitus. At ille cum maneret immobilis, visceribus jam pelle nudatis, jubetur aceto et sale perfundi. Cumque etiam id tormenti genus constant
Abbreviated transcription (Latin):
quidam de nobilib honore &e
dignitate scłi illustrissimus. ut
uidit aduersum cultores dĩ it
foro crudelia eclicta pendere. ca¬
lore nimio fidĩ ignitus. publice
popło inspectante iniecta manu
librum inique legis detrahit. ac
in eademurbe simit n cesate¬

Expanded text:
Qui de nobilibus ortus honore et dignitate illustris, ut vidit adversus cultores Dei in foro crudelia edicta pendere, calore nimis fidei ignitus, publice populo inspectante injecta manu, librum iniquae legis detraxit, ac in eadem urbe simul c
Abbreviated transcription (Latin):
tam crudelib uiderent atq imma¬
nib suppliciis cruciari: constanter
& libere aiunt. Cur imꝑator puniᷤᷤ
in petro mentissententiam. que in
nobis omĩb uget: Utquid in illo
crimen ducit᷑. quod a nob̾ omnibus
confitetur: Hec nobis fides. Hic cul¬
tus. & unanimis eademq sententia.
Quos ille cum in mediũ nichilominꝰ
uenire ussisset: similib pene ut pͥo¬
res suppliciis affectos. adultimum
laqueo appensos necari uissit. Tunc
& anthimus ipsius urbis ep̃s in dñi
martỹrii głam capitiᷤ obtruncatiõe
suscepit. Hunc autem tanquã uere
bonum pastoremuiam martyrii p̾¬
euntem. simiuersa pene gregii siu
inuititudo ꝓsequit᷑ Acciclit nãq

Expanded text:
m crudelibus atque immanibus suppliciis cruciari, constanter i aiunt: Cur imperator punis in Petro mentis sententiam, quae in nobis omnibus viget? Ut quid in illo crimen ducitur, quod a nobis omnibus confitetur? Haec nobis fides, hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos ille cum in medio nihilominus venire jussisset, similibus poenae, ut priores, suppliciis affectos, ad ultimam laqueo appensos necari jussit. Tunc et Anthymus ipsius urbis episcopus, inmartyrii gloriam capitis obtruncatione suscepit. Hunc autem tanquam vere bonum pastorem, viam martyrii praeeuntem, universa pene gregis sui multitudo prosequitur. I
Abbreviated transcription (Latin):
ex septuaginta discipłis ad edissenã
ciuitatem euangłistã & p̃dicatorẽ
uerbi dĩ emittit: simul & quȩ a
dño ꝓmissa fuerant impleturum
Hȩc in archiuis publicis edissenȩ co¬
uitatis in qua tunc sup̃dictꝰ abgarꝰ
regnauit ita descripta repꝑimus.
in his cartis quȩ gesta regis abgari
seruata antiquitꝰ continebant.
Q ut euidens dictoꝵ ueritas fiat
ipsarũ exemplaria epłarum ex¬

Expanded text:
ex 70 discipulis, ad Edessenam civitatem evangelistam et praedicatorem verbi Dei mittit, simul et quae a Domino promissa fuerant impleturum. Haec in archivo publico Edessenae civitatis, in qua tunc supradictus Abgarus regnavit, ita descripta reperimus, in his chartis quae gesta regis Abgari servata antiquitus continebant. Et ut evidens dictorum veritas fiat, ipsarum exemplaria epistolarum
Abbreviated transcription (Latin):
scipłos saluatoris inuenies. si obser¬
ues ea quȩ paulus indicat. dicens
post resurrectionem apparuisse
illis undecĩ. Et post hoc amplius
quã qͥngentis frĩb simul ex qͥb

Expanded text:
scipulos invenies, si observes ea quae Paulus indicat, dicens: Post resurrectionem quidem aliis undecim, et post hos amplius quam quing
Abbreviated transcription (Latin):
uiuent. De eo aũt qͦd scripsisti
mͥut ueniam ad te: oportet me
om̃ia ꝓpter quȩ missus sum hic
explere. & postea quã cõpleuero
recipi me ad eum a qͦ missus sum
C ũ gͥ fuero assũptus: mittam tibi
aliquem ex discipłis meis
ut curet egritudinem tuam: &
uitã tͥ atq his qͥ tecũ st̃ prestet.

Expanded text:
vivent. De eo autem, quod scripsisti vivent. De eo autem, quod scripsisti michi, ut veniam ad te: oportet me omnia, propter que missus sum, hic explere, et posteaquam complevero, recipi me ad eum, a quo missus sum. Cum ergo fuero assumptus, mittam tibi aliquem ex discipulis meis, ut curet egritudinem tuam et vitam tibi atque hiis qui tecum sunt prestet
Abbreviated transcription (Latin):
iħu saluatori bono qͥ apparuit.
in locis ierosolimoꝵ salutem.
Auditũ mͥ ÷ & de te & de sanitatib
quas facis. qͦd sine medicam̃tis aut
herbis fiant ista ꝑ te: & qͦd uerbo
tantũ cȩcos facis uidere. claudos
ambulare. & lepsos mundas. & im¬
mundos sp̃s et demones eicis: & eos
qͥ longis egritudinib affliguntur
curas & sanas. mortuos qͦq suscitas.
Quib om̃ib audicis de te: statui in
animo meo unũ eẽ e duob. Aut
qͥa tu sis ds̃. & descenderis de cęlo
ut hȩc facias : aut qͦd filiꝰ dĩ sis qui
hȩc facis. Propterea gͦ scribens roga¬
uerim te: ut digneris usq ad me
satigari. & egritudinẽ: meam qua
lamꝰ diu laboro curare. Nam &¬
illud comꝑi qđ iudei miq murant
adu̾sum ce. & uolunt tͥ sidiari
honesta: quȩ sufficiat utrisq
Exemplum rescripti ab iħu par
garum toparcham.
me: cũ me ipse ñ uideris
criptũ⁊ enĩ de me: ꝗͥa hi
qui me uident n credent in me
& qͥ ñ uiden me ipsi credent &

Expanded text:
esu salvatori bono, qui apparuit in locis Iherosolimorum, salutem. Auditum michi est de te et de sanitatibus, quas facis, quod sine medicamentis aut herbis fiant ista per te, et quod verbis tantum facis cecos videre, claudos ambulare et leprosos mundas et inmundos spiritus ac demones eicis et eos qui longis egritudinibus afflictantur curas et sanas, mortuos quoque suscitas. Quibus omnibus auditis de te, statui in animo meo unum esse e duobus: aut quia tu sis deus et descenderis de celo, ut hec facias; aut quod filius dei sis, qui hec facis. Propterea ergo scribens rogavi te, ut digneris usque ad me fatigari et egritudinem meam, qua iam diu laboro, curare. Nam illud comperi, quod Iudei murmurant adversum te et volunt tibi insidiari.va, sed honesta, que sufficiat utrisque. Exemplar rescripti ab Iesu Chrgarum toparcham, me, cum me ipse non videris. Scriptum est enim de me, quia hii qui vident me non credent in me, et qui non vident me ipsi credent et
Abbreviated transcription (Latin):
nominare fas:. Erat enĩ mi¬
rabilium oꝑum effector: doctorq
hominũ eoꝵ qui libent̃ quȩ uera
sunc audiunt. Et multos quidem
uideoꝵ. multos etiã ex gentib sibi
adiunxit. Ap̃c hic erat. Hunc ac¬
cusatione pͥmoꝵ nr̃ȩ gentis uiroꝵ
cũ pilatus incrucem agendum eẽ
decreuisset: non deseruerunt hi
qͥ ab initio eũ dilexerant. Apparuit
alia de eo innumera miracula fu
st̃ & nom̃ ꝑseuerat & genus. Hȩc¬

Expanded text:
are fas est. Erat enim mirabilium operum effector, doctorque hominum eorum, qui libenter quae vera sunt audiunt, et multos quidem Judaeorum, multos etiam ex gentibus sibi adjunxit. » Christus hic erat. Hunc accusatione primorum nostrae gentis virorum, cum Pilatus in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt eum hi, qui ab initio eum dilexerant. Apparuit alia de eo innumera msunt, et nomen perseverat et genus.
Abbreviated transcription (Latin):
ille grãs inqͥt ago. qͦd me neqͥssimis
dominis absolutum: ad bonum &
optimũ patrem & regem om̃ium
dm̃ remittis. S & t̾cius qͥdã pari mͦ
libertate uiul: pari qͦ lententia punitꝰ

Expanded text:
Ille, gratias, inquit, ago, quod me nequissimis Ille, gratias, inquit, ago, quod me nequissimis dominis absolutum ad bonum et optimum Patrem, et Regem omnium Dominum remittis. Sed et tertius quidam, pari modo libertate usus, pari quoque sententia punitus
Abbreviated transcription (Latin):
meus tanquã amator ueritatis.
cultans. ꝑcunctanti xp̃ianum se eẽ
confessus ÷. Hunc continuo cento
in uincla coniecit: & multo dem¬
pore squalore carceris maceratum.
ad ultimũ urbicio iudici obtulit.
boni sibi conscius: diuinã religionẽ
pre se tulit. & de ap̃i magisterio
ic totiꝰ boni institutionib publica
fessonem: ab urbicio duci iubetur
ur qͥdam. uidens tam temere. latã
satentiam: ait ad urbiciũ. Quid
iuęso causȩ ÷. quod neq adulterũ.
neq corruptorem. aut homicidã
aut latronem. raptoremq aut alteri
cuilibet᷑ reum. s tantũ ꝓ nomine
xpͣiani qͦd hoc se uocabulo c̃fessus:
nuncupari. ad mortem hominem
duci p̾cepisti: Non sunt hȩc digna pio
imꝑatore. nec sapientissimo puero
filio eiꝰ. neq sacro senatu quȩ agis¬
o urbici. At ille nichil aliud inqui¬
rens. ait ad luciũ. Uiderismͥ & tu
xp̃ianus eẽ. Cũq lucius respondisset
hoc plane sum: etiam ipsum urbici¬
duci pariter iussit ad mortem. At¬

Expanded text:
tor veritatis, cultans, percontanti Christianum se esse confessus est. Hunc continuo centurio in vincula conjecit, et multo tempore squalore carceris maceratum ad ultimum Urbicio judici obtulit. boni sibi conscius, divinam religionem prae se tulit, et de Christi magisterio ac totius boni institutionibus publicafessionem ab Urbicio duci jubetur.s vir, videns tam temere latam sententiam, ait ad Urbicium: Quid, quaeso, causae est, quod neque adulterum, neque corruptorem, aut homicidam, vel latronem, raptoremve, aut altericinoris reum, sed tantum pro nomine Christiano, quod hoc se vocabulo confessus est nuncupari, ad mortem hominem duci praecepisti? Non sunt haec digna pio imperatore, nec sapientissimo puero filio ejus, neque sacro senatu quae agis, Urbici. At ille nihil aliud inquirens, ait ad Lucium: Videris mihi et tu Christianus esse. Cumque Lucius respondisset: Hoc plane sum, etiam ipsum duci jussit ad mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
MRem acter ignorataabreuised
sti radione. satisq illis respomia
uideo eẽ: qui aliter aliquateñ de
terrȩ sentiunt diuisione .l. Eex¬
pleto cłĩ nutu p̃senti sermone:
ad ꝓpositũ libet redire .m. Di
esse asserunt sex partib t̾minato.
affirmantes hoc danielis testimo¬
nio qͥ ait. Cũ egrederer: ecce prin¬
ceps grecoꝵ ingressus ẽ. Concipiui
ubi introitus ẽ. & exitus. Ud si ita
ẽ. patet gͦ. quia in loco consistat
sex partib t̾minato. Siuͦ termi¬
nato circunscribit᷑ loco: tc aliqͥs
locus uacuus ẽ. adõ. Uͦdsiẽ: quom
scit qͥd sit in alio ubi ipse ñ est loco.
spericam. Oñc autiꝰ eotisi dũ prin¬
eipio cait. ae fine. Ded ubicunq
pncipium queris uł cerminum:
ibidem ꝓculddubio inuenies&e me¬
dium .ł. Consideragͥ aren in ta¬
li loco sperȩ terrestris cẽ. ut ab
aquinali &e ab australi ꝑolo ȩqua¬
liter distt utroq & ꝑmediũ eius

Expanded text:
Rem hactenus ignoratam brevi, asti ratione, satisque illis responsum esse video, qui aliter aliquatenus de terrae sentiunt divisione. PETRUS. Expleto Dei nutu praesenti sermone, ad propositum libet redire. MOYSESesse asserunt sex partibus terminato, affirmantes testimonio hoc Danielis qui ait: Cum egrederer ecce princeps Graecorum ingressus est . Concipiunt ubi introitus sit et exitus. Quod si ita est, patet ergo quia in loco consistat sex partibus terminato. Si vero terminato circumscribitur loco, tunc aliquis locus vacuus est a Deo. Quod si est, quomodo scit quid fit in alio loco ubi ipse non eericam. Omne autem rotundum principio caret ac fine, sed ubicunque principium quaeris vel terminum, ibidem procul dubio invenies et medium. PETRUS. Considera igitur Aren in tali loco sphaerae terrestris esse, ut et ab aquilonali et ab australi aequaliter polo distet utroque, e
Abbreviated transcription (Latin):
bitabilẽ esse: Potius totũ terre ha¬
bitabile spaciũ ex istit continuũ:
a p̾dicto loco usq ad septentriona¬
lem globũ. qͦd antiqui inseptẽ diui¬
serunt ꝑ artes: qͥs septem climata uo¬
cauerunt. scđm numerũ septẽ pla¬
netarũ. Primũ ex illisẽ. in media
linea. ubiaren ciuitas ẽ. condita.
Deptimũ autem: septentr ion alis
orbis tenet extremũ. Reliqua uͦ:
mediũ continent spaciũ. nullusq
est in habitabilis locus: nͥ ubi uel
aqua modica. uł montiũ asꝑitas
aratri ñ patitur ꝯnera. Hȩc autẽ

Expanded text:
bitabilem esse? Potius totum terrae habitabilem esse? Potius totum terrae habitabile spatium existit continuum a praedicto loco usque ad septentrionalem globum, quod antiqui in septem diviserunt partes, quas septem climata vocaverunt, secundum numerum septem planetarum. Primum ex illis est in media linea, ubi Aren civitas est condita, septimum autem septentrionalis orbis tenet extremum, reliqua vero medium continent spacium. Nullus est inhabitabilis locus, nisi ubi vel aqua modica, vel montium asperitas aratri non patitur onera. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
medio derrȩ ad partem
septentrionis. M. Geometrica fi¬
gura hoc mͥ monstrari uisibilit᷑
cupio. qm̃ de hac re diu̾sas gentes
ex librorũ scrutis diuersa sensisse
non dubito. Quinq etenimzona¬
rum parcitione diuidunt terrã
quarũ mediam solis calore pus¬
tam: & idõ in habitabilẽ dicuđ
Duas quoq extremas asole remo¬
tissimas: p̃frigoris ĩmensitate
similiter inhabitabiles ꝓbant.
Duas autẽ medias illiꝰ calore &
illarũ frigore temꝑatas: solas
habitabiles ꝑhibent eẽ .ł. Opi¬
nio ista uisus obstat effectui.
Disuenĩ ꝓbamꝰ aren in medio
terrȩ sitã. & initiũ arietis et
aecoutirit: estatis. autuimi
et luemis semꝑibi fere cẽpus sic
equale. ibi aromatice specie
pulchri coloris & melliflui nas¬
euntur saporis. Corpora quoq
hormũ ñm acilenta ibist atmi
reddit & peccora: qͥa
Lhili pollent sapientia. et
iali iusticia. Quomodogͥ
Quisquã dicere p̾sumat. locum
suꝑ quẽ sol recta p̾terit linea inha¬

Expanded text:
medio terrae ad partem septentrionis. MOYSES. Geometrica figura hoc mihi monstrari visibiliter cupio quoniam de hac re diversas gentes ex librorum scriptis diversa sensisse non dubito. Quinque etiam zonarum partitione dividunt terram, quarum mediam solis calore perustam, et ideo inhabitabilem dicunt, duas quoque extremas a sole remotissimas prae frigoris immensitate similiter inhabitabiles probant, duas autem medias illius calore et illarum frigore temperatas, solas habitabiles perhibent esse. PETRUS. Opinio ista visus obstat effectui. Visu enim probamus Aren in medio terrae sitam, et initium Arietis et adeo ut veris, aestatis, autumni, et hiemis, semper ibi fere tempus sit aequale, ibi aromaticae species pulchri coloris et melliflui nascuntur saporis. Corpora quoque hominum non macilenta ibi sunt nimis reddit, et pecora, quia ineffabili pollent sapientia et naturali justitia. Quomodo igitur quisquam dicere praesumat locum super quem sol recta praeterit linea inha
Abbreviated transcription (Latin):
ipse seitatem incorrupti corporit
constat illud quod in medium
aplor ꝓrelotipiȩ suspicione. ꝓdux̃
uxorem. ex c̃temptu uiti uel libi¬
dinis gestũ: quo ꝑ hec c̃tinentem
se ostendet cius tei quam nimie.
putabat᷑ expetere. c̃temnendam¬

Expanded text:
itate incorrupti corporis constat illud, quod in medium apostolorum pro zelotipiae suspicione produxit uxorem, ex contemptu vicii vel libidinis gestum, quo per hoc continentem se ostenderet eius rei, quam nimie putabatur expetere. Increpa
Abbreviated transcription (Latin):
lemens sane hic cuius uoces
annotauimus scribens adusũ
eos qui nuptias sꝑnunt: int̃
etera etiam hȩc dicit. An aas
philippus & uxores habue ant̃
& flis eciam uiris nupt Aeder̃¬

Expanded text:
lemens hic sane, cujus voces annotavimus, scribens adversum eos qui nuptias spernunt, inter caetera etiam haec dicit: An et aPhilippus uxores habuerunt, et filias etiam viris nuptum deder
Abbreviated transcription (Latin):
adipisci. Ignes. eruces bestiȩ disꝑsio¬
nes ossuum. discerpsionesq men¬
broꝵ. ac totius corporis pene&
omia in mȩ unũ supplicia diabdla
arte quesita conflentur: dum mͦ¬

Expanded text:
ipulus; ignes, cruces, bestiae, dispersiones ossium, discerptiones membrorum, totius corporis poenae, et omnia in me unum supplicia, diaboli arte quaesita, compleantur, dumm
Abbreviated transcription (Latin):
des suꝑ omĩa mala quę gesserat: &
conclusit ioħm in carceren. Qua
inquã ab hiĩ hec indebant᷑ oqussa
iohis saluatoris gesta conscriheret.
Eadeo dicit in euangłio suo. ħoc
fecit initium signoꝵ iħc. Et it̾m
i alio loco indicat dicens. Nondũ
enĩ ioħs missus erat in carcerem.
Ex quib constat. qͦd ea quȩ anteql̃a
ioħs traderetur ab iħui fuerant
gesta describit. E ideo siquis hen¬
diligentius consideret : euidenter
inueniet ñ sibi euangłia dissonare
s alterius temporis gesta eẽ quę
describit ioħs: alterius uͦ quȩ cȩteri.
nde qͥa natiuitatem scđm carnem
scripserant: reticuit hȩc ioħs. &
a theologia atq ab ipsa eiꝰ diui¬
nitate supsit exordium. Que
pars sine dubio ipsi uelut exi¬

Expanded text:
des super omnia mala quae gesserat et conclusit Joannem in carcere. Quia, inquam, ab his haec videbantur omissa,Joannis Salvatoris gesta conscriberet, et ideo dicit in Evangelio suo: Hoc fecit initium signorum Jesus. Et iterum in alio loco indicat, dicens: Nondum enim Joannes erat missus in carcerem. Ex quibus constat quod ea antequam Joannes traderetur quae a Jesu fuerant gesta describit; et ideo si quis diligentius haec consideret, evidenter inveniet non sibi Evangelia dissonare, sed alterius temporis gesta esse quae scribit Joannes, alterius vero quae caeteri. Unde quia nativitatem secundum carnem scripserant, reticuit haec Joannes et a theologia atque ab ipsa ejus divinitate sumpsit exordium: quae pars sine dubio ipsi velut exi
Abbreviated transcription (Latin):
obitu ipsius: consonis uocib memorat
fuer̃ philippi filiȩ: cuius sepulchrũ
extat apud ierapolim asiȩ urbem
una cum filiab suis. De his aut̃ &¬
lucas in actib apłoꝵ meminit: cũ
adhuc apud cȩsaream degerent. Dicit
gͦ ita. Uenimus inqͥt cęsaream. &
ingressi domum philippi euangłistȩ
qͥ erat ex septem: mansimus apud
eum. Huic aut̃ erant uirgines filiȩ¬

Expanded text:
obitu ipsius consonis vocibus memorat, obitu ipsius consonis vocibus memorat, fuerunt Philippi filiae, cujus sepulcrum exstat apud Hierapolin, Asiae urbem, una cum filiabus suis. De his autem et Lucas in Actibus apostolorum meminit, cum adhuc apud Caesaream degerent; dicit ergo ita: Venimus, inquit, Caesaream et ingressi in domum Philippi evangelistae, qui erat ex septem, mansimus apud eum. Huic autem erant quatuor fili
Abbreviated transcription (Latin):
gidur qͥa de uita & exit u petri
& pauli iam in suꝑiorib expla¬
nauimꝰ s & tempus ioh̃is quo
uita excessit ex parte iã diximꝰ¬
nunc etiam de loco quietil eiꝰ scđm
fidem policratis ephesi ep̃i docere
conueniens puto. Hic & enĩ policra¬
tes uictom ep̃o urbis romȩ scribens.
& ipsitis & philippi apłi acfiliarũerꝰ
pariter meminit : dicens sictit iam
suꝑius inseruimꝰ: quod magna lu¬
que restscitabit dñs in nouissimo
die aduentꝰ sui cum ueniet in gła
& requiret om̃s scõs suos. Dico aũt
de philippo inqͥt. qui fuit unꝰ ex
& alia eiꝰ filia spũ scõ repleta per¬
mansit apud ephesum. & ioħs ille
qui supra pectus dñi recumbebat¬
qͥ fuit sacerdos dĩ pontificale. petalũ
gestans. & martyr & doctor optimꝰ:
apud ephesum dormiuit. Hȩc etiam
de locis in quib requiescunt in sõno
pacis. adiecisse sufficiat. S & garis
cuius ante m̃tio facta ÷: in dialogo
suo quem cum ꝓculo disputat is
scribit. de filiab philippi simul &

Expanded text:
gitur quia de vita et exitu Petri vel Pauli in superioribus explanavimus, sed et tempus Joannis, quo vita excessit, ex parte jam diximununc etiam de loco quietus ejus secundum fidem Polycratis, Ephesii episcopi, edocere conveniens puto. Hic enim Polycrates Victori, episcopo urbis Romae, scribens et ipsius Philippi apostoli ac filiarum ejus pariter meminit, dicens: Sicut jam superius inseruimus, quod magna luquae suscitabit Dominus in novissimo die adventus sui, cum veniet in gloria et requiret omnes sanctos suos. Dico autem de Philippo, inquit, qui fuit unus exet alia ejus filia Spiritu sancto repleta permansit apud Ephesum. Et Joannes ille, qui supra pectus Domini recumbebat, qui sacerdos Dei fuit, pontificale petalum gestans, et martyr et doctor optimus, apud Ephesum dormivit. Haec etiam de locis, in quibus requiescunt in somno pacis, adjecisse sufficiat. Sed et Gaius, cujus ante mentio haec facta est in Dialogo suo, quem cum Proculo disputans scribit, de filiabus Philippi simul et
Abbreviated transcription (Latin):
multo tẽpore suppliciis fuissec¬
affectus. martyrio consuminatꝰ :
om̃ib qui aderant & ipso iudice
mirantib. ut centum uiginti an¬
noꝵ senex. crucis supplicium ꝑ¬

Expanded text:
multo tempore suppliciis affectus, martyrio consummatus est. Omnibus qui aderant et ipso judice mirantibus, ut centum viginti annorum senex crucis supplicium p
Abbreviated transcription (Latin):
ploꝵ chortis d om̃is illa etad
quꝑ a dr̃o fusceꝑat inuȩ tiocis
auitum de hac luce discessit.
tom uelut inuacuam domum
sals doctrinȩ impiꝰ se error u¬
mersit: & tanquam ubi nullus
lm diuini census defensor existe¬
ret. nudato ut diunt capite. cor¬
ripientes arma m̃dacu. oppugna¬
re apłicam ueritatem nituatur:
S istud beslum intrinsecus ggeat᷑.
psecutionũ uͦ extrinsecus pondus
urgelut eccłam. & tamimmensȩ
caterue martẏrũ cotidie iugpla¬
bantur: ut plinuis seđs qui tdꝑnc
piunciam administrabat multicu¬
aine int̾emptoꝵ ꝑmotus. referret
ad mpatorem. quod innumera
hominũ milia cotidie obtrunca¬
rentur: in quib nichil omnino
sceleris dep̃henderetur admissũ. aut
aliqͥd contrarium romanis legib
gestum: nͥ solum qd ante lucanũ
ymnos xp̃o cuidam cãnerent dõ.
Adulteria uͦ uł cȩtera hrrius modi
crimina apud eos & illicita hab̃i.
& penitꝰ arceri: cętera uͦ scđm leges
eos agere commiines. Ut traianus

Expanded text:
 chorus et omnis illa aetas, quae a Domino susceperat vivae vocis auditum, de hac luce discessit, tum velut in vacuam domum falsae doctrinae impius se error immersit, et tanquam ubi nullus jam divini census defensor existeret, nudato, ut aiunt, capite, corripientes arma mendacii, oppugnare apostolicam veritatem nituntur. Sed istud bellum intrinsecus gerebatur, secutionum vero extrinsecus pondus urgebat Ecclesiam, et tam immensae catervae martyrum quotidie jugulabantur, ut Plinius secundus, qui tunc provinciam administrabat, multitudine interemptorum permotus, referret ad imperatorem, quod innumera hominum millia quotidie obtruncarentur, in quibus nihil omnino sceleris deprehenderetur admissum, aut aliquid contrarium humanis legibus gestum, nisi hoc solum, quod antelucanos hymnos Christo cuidam canerent Deo: adulteria vero, vel caetera hujusmodi crimina apud eos ut illicita haberi, et penitus arceri; caetera vero secundum leges eos agere communes. Ad quae tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tempore etiam symeon cleopȩ
carnis uinculis resolutus:. Horũ
astipulator ipse ÷ egesippus: quẽ¬
Is gͦ refert. qͦd a quibusdam here¬
ticis accusatus sit supradictꝰ uir
tanquã xp̃ianꝰ. & multis suppliciis
afflictus ꝑ multos dies. ita ut etiã
uidex ipse cum amicis suis de eiꝰ
patientia miraretur: & ad ultimẽ
iuberet simili eum quam dñs
ꝑtulit passione uitam finire. S &¬

Expanded text:
tempore etiam Simeon Cleophaecarnis vinculis resolutus est. Horum astipulator ipse ille est Egesippus, queIs ergo refert quod a quibusdam haereticis accusatus sit supradictus vir tanquam Christianus, et multis suppliciis afflictatus per multos dies, ita ut etiam judex ipse cum amicis suis de ejus patientia miraretur, et ad ultimum juberet simili eum quam Dominus pertulit passione vitam finire,
Abbreviated transcription (Latin):
romam usq cum bestis terra ma¬
riq depugno. die ac nocte conexꝰ
& colligatus decem leopardis. mili¬
tib dico ad custodiam datis: qui
exbeneficiis nr̃is seuiores fiunt.
ego eoꝵ nequitiis magis erudior:
nec tam̃ in hoc iustificatus sum.
salutares bestias quȩ p̃parant᷑ mͥ.
quando uenient: Quando emit¬
tentur: Quando eis frui licebit
carnib meis : Quas & ego opto¬
acriores parari. & inuitabo ad
deuorationem mei: & deprecabor
ne torte ut in muli feceruntꝰ
ant contingere corpus meum Sun¬
ammo & si cunctabuntur. ego oii
faciam ego me ingeram. Date queso
ueniam. Ego noui quid expediadm̃.

Expanded text:
Romam cum bestiis terra marique depugno die ac nocte, connexus et colligatus decem leopardis, militibus dico ad custodiam datis, qui et beneficiis nostris saeviores fiunt. Sed ego eorum nequitiis magis erudior, nec tamen in hoc justificatus sum. O salutares bestias quae praeparantur mihi, quando venient? quando emittentur? quando eis frui licebit carnibacriores parari, et invitabo ad devorationem mei, et deprecabor ne forte, ut in nonnullis fecerunt, timeant contingere corpus meum; quinimo, et si cunctabuntur, ego vim faciam, ego me ingeram. Date, quaeso, veniam: ego quippe novi quid expediat mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit. Quib temporib apud asiã
suꝑerat. adhuc & florebat. ex apłoꝵ
discipłis policarpus smyrneoꝵ ȩccłȩ
sacdotium gerens. AXUI.
ad urbem romam transmissum: &¬

Expanded text:
ur. His temporibus apud Asiam supererat adhuc et florebat ex apostolorum discipulis Policarpus Smirneorum aecclesacerdotium gerens. Anni ad urbem Romam transmi
Abbreviated transcription (Latin):
carnem pugnandum: & in nullo¬
ꝓrsus uoluntati eius ac libidini
concedendum. animam uero
alendam sapientiȩ pastib. &r sci¬
entiȩ cibis in maius semꝑaugendã¬

Expanded text:
carnem agonizarent, ut in nullo voluptati ejus ac libidini concedentes; animam vero alendam sapientiae pastibus, et scientiae cibis in majus semper a
Abbreviated transcription (Latin):
beatum petrum cum uidisset
uxorem suam duci ad passionem
gauisum eẽ electionis grã & regres¬
sionis ad ꝓpriam domum. & ex¬
clamasse post eam cum duceret᷑:
ac ꝓprio nomine cõpellantem di¬
xisse. O coniunx mem̃to dñi. Talta
erant scõꝵ coniugia tam ꝑfecta
fuit affectio beatoꝵ.A¬

Expanded text:
beatum Petrum, cum vidisset uxorem suam duci ad passionem suam, gavisum esse electionis gratiam ac regressionis ad propriam domum, et exclamasse post eam, cum duceretur, ac proprio nomine appellantem dixisse: O conjux, memento Domini. Talia sanctorum conjugia, tam perfecta fuit affectio beato
Abbreviated transcription (Latin):
trium euangłioꝵ etiam ad ipsũ
fidem & ueritatem diccoꝵ. deesse
tam̃ uidit aliqua: & ea maxime
quȩ pͥmo p̃dicationis suȩ tẽpore
dñs gesserat. Cercum ÷ enim ꝗͦd
in suꝑiorib trib euanglus hȩc
uidentur sola contineriꝰ. quȩ mn eo
gesta sunt anno qͦ ioħs baptista
uł inclusus ÷ in carcerẽ uł punitꝰ
Deniq si obserues stati mnintiso
narrationis postea quam refert

Expanded text:
Evangeliorum etiam ad ipsum fidem et veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maxime quae primo praedicationis suae tempore Dominus gesserat. Certum est enim quod in superioribus tribus evangelistis haec videntur sola contineri, quae in eo gesta sunt anno quo Joannes Baptista, vel inclusus est in carcere vel punitus. Denique si observes statim in initiis narrationis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib puritate uitȩ & animi uir¬
tutib clari. ñ magnipendebant
sermonis ornatũ: qͥppe in quib
confidentes. ñ in suasoriis humanȩ
sapientiȩ uerbis sũmã p̃dicationis
dͥnicȩ collocabant: s in ostensione
sp̃s & uirtute. Per quã mirabilib
consummatis & uerboꝵ suoꝵ fide.
facta. uniu̾so orbi regni cȩlorum
scientiã tradidunt: paruiducentes
plures libros condere. qͦd huiꝰcemo¬
di p̃dicationis assertio ñ argum̃to
humani sermonis. s astipulatione
diuinȩ uirtutis indigeat. Beniq¬
tior etiam in uerbis uidetur: &

Expanded text:
omnibus puritate vitae et animi virtutibus clari, non magni pendebant sermonis ornatum, quippe in quibus confidentes, non in suasoriis humanae sapientiae verbis summam praedicationis Dominicae collocabant: sed in ostensione Spiritus et virtute, per quam mirabilibus consummatis, et verborum suorum fide facta, universo orbi regni caelorum scientiam tradiderunt: parvi ducentes plures libros condere, quod huiusce modi praedicationis assertio non argumento humani sermonis, sed adstipulatione divinae virtutis indigeat. Haec Euaior et
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ compositũ. Corpꝰ autẽ
humiũ qd om̃ib infertus
qͥ quia sube nichil est ad
qͥd s splũdicatur: ex toto
no cratusa id÷ animaiet
apr omino cõposito. Per
ram aq ignotã luculento et
satis acceptoser mone demon.¬
strasti. Iamq de cuis uerbis
ei potuerit in pͥncipio libri
geneseos scđm philosophiam
aꝑte intelligo. Ait enĩ. In pͥn¬
cipio creauit ds̃ celũ & terrã.
id ÷ animã uniuersalẽ atq
materiã. Gradatimq om̃s
enumerauit creaturas. donec
ꝑuenit ad hominẽ qͥ ꝑdierũ suc¬
cessionẽ sexto tandẽ die ÷ creatꝰ.
Ded in hoc alia quibusdam deum
mundi ereatore minime creden¬
tibus questio orit᷑. quȩ talis est.
di omia inqͥunt mundanañ ꝑse
suit ereata. sed alius : errator q¬

Expanded text:
dicitur compositum. Corpus autem humanum quod omnibus inferius est eo quod sub eo nihil est ad quod simplum dicatur, ex toto no creatura, idem anima et corpore omnino composito. Perfram atque ignotam, luculento et satis aperto sermone demonstrasti, jamque de tuis verbis gnificare in principio libri Geneseos secundum philosophiam aperte intelligo. Ait enim: In principio creavit Deus coelum et terram , idem animam universalem atque materiam. Gradatimque omnes enumeravit creaturas, donec pervenit ad hominem, qui per dierum successionem sexto tandem die est creatus. Sed in hoc alia quibusdam Deum mundi Creatorem esse minime credentibus, quaestio oritur, quae talis est: Si omnia, inquiunt, mundana non per se sunt creata, sed alius est Creator q
Abbreviated transcription (Latin):
tione tantũ cognoscit᷑. aliud qͦd
ꝑ aliarũ rerum similitudinẽ
inuenit᷑. Illud quidẽ qͦ aliquo
sensu ꝑcipitur. nullo  argum̃to
comꝓbari potest. ut aliqͥsa na¬
tiuitate cecus nullo aliomͦ nisi
solo auditu coloꝵ uarietates dis¬
tinguere potest. auditusq ñ ex
toto satisfacit animo eiꝰ: ce sic de
cȩceris sensib corporeis. Quod uͦ
necessaria cognoscit᷑ ratione: ta¬
le ẽ. uelut cũ dicimꝰ. aliqͦd corpꝰ
eodem mom̃to moueri & stare ñ
raciter p̾dicari posse. Illud autẽ
qͦd ꝑsimilitudinẽ ꝑcipitur: ta¬
Le est ut sicubi uoc̃e audieris. ibi
aliquid uocale ẽẽ. intelligis qͣnuss
minime uideris. uł cũ ub ilibe
fumum canspereris: illicignem
et si ñ uideas et̃. aognoscis. Itidẽ
si uas aliquod factã conspicimꝰ
factorem eꝰ aliquẽ ꝓcercofuisse

Expanded text:
antum cognoscitur, aliud quod per aliarum rerum similitudinem invenitur. Illud quod aliquo sensu percipitur, nullo alio argumento comprobari potest, ut aliquis a nativitate caecus nullo alio modo nisi solo auditu colorum varietates distinguere potest, auditusque non ex toto satisfacit animo ejus, et sic de caeteris sensibus corporeis. Quod vero necessaria cognoscitur ratione, tale est velut cum dicimus aliquod corpus eodem momento moveri, et stare non aciter praedicare posse. Illud autem quod per similitudinem percipitur, tale est ut sicubi vocem audieris, ibi aliquid vocale esse intelligis, quamvis minime videas, vel cum ubilibet fumum conspexeris, illic ignem et si non videas esse cognoscis. Itidem si vas aliquod factum conspicimus, factorem ejus aliquem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uere quidẽ compositũ sed ta¬
donẽ nosse desidero. quomͦ
oui corpus longitudim lati.¬
dicis. Ine & alticudine constans:
comꝑosstũ sit .P. Om̃e corpus
tinꝰ natura in aliquã partem
est mobilis: ñ mouetur in
eandẽ partẽ nͥ ꝑ naturã suam
Notũ est autẽ quia pars ad quã
mouetur ꝑnaturã : illa ẽ. eiꝰ
naturalis locus. Cũq ita sit:
impossibile ÷ ut ullã dimen¬
si onẽ habeat ad aliã parcem
quȩ sit contraria naturali lo¬
co. Quodsi inuentũ fuerit ad
aliam parcẽ aliqͣm habere di¬
mensionẽ. aliqͥd hoꝵ duorũ
est causa quare id fiat. scili.¬
cet uł quia intr insecus est
compositũ. ut parie sex suꝑ¬
positione lapidũ iunctꝰ uel
intrinsecꝰ ut arboris partes ab
intimo ꝓdeuntes. sese hac il¬
laeq diffundunt: & aliquã
dimensionẽ recipiunt. horũ¬
quicqͥd aliquã habet dimensio¬
nem ad aliã partem quȩ natu¬
rali suimotꝰ part contraria est :

Expanded text:
vere quidem est compositum. MOvere quidem est compositum. MOionem nosse desidero, quomodo omne corpus longitudine, latitudine et altitudine constans compositum sit. PETRUS. Omne corpus cujus natura in aliquam partem est mobilis, non movetur in eamdem partem nisi per naturam suam. Notum est autem quod pars illa ad aliquam movetur per naturam, illa est ejus naturalis locus. Cumque ita sit, impossibile est ut ullam dimensionem habeat ad aliam partem, quae sit contraria naturali ejus loco. Quod si inventum fuerit ad aliam partem aliquam habere dimensionem, aliquid horum duorum est causa quare id faciat, scilicet vel quia extrinsecus est compositum, ut paries ex superpositione lapidum junctus, vel intrinsecus, ut arboris partes ab intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam dimensionem recipiunt. His dquidquid aliquam habet dimensionem, ad aliam partem, quae naturali sui motus parti contraria est,
Abbreviated transcription (Latin):
sit substantia dicat᷑ compositũ.
P. Om̃e corpus ⁊ compositũ. om̃e
autẽ compositũ: aut ẽ. substan¬
tiale aut partiale. Substantia¬
le: ueluti cũ una substantia
alii iungit᷑. Partiale. cũ uniꝰ
substantiȩ partes coniungun¬
iungit᷑. ut caput ex ossib car¬
ne & uenis insimul iunctis cõ¬
ponitur. lanua ex ligno &
ferro cõposita. Ddic om̃e qͦd di¬
uersarũ substantiarũ conum¬
ccione ꝑficit᷑ : substantiale
compositũ dicitur. Partialis
autẽ compositi subtilior est
compositio. Qd patet ꝑhoc:
quia om̃e corpus qͦd songitu¬
dinem. lacitudinẽ. & altitudinẽ
habens diuersoñ iungitur cor¬
pori. soliꝰ suȩ substantiȩ com¬
ponitur partib ut argentipar.¬
des multe iungunt᷑: donec ali.¬
quid ponderosũ ac solidũ red.¬
dant. Hoc autẽ compositum:
suꝑiori simplicius ẽ. Illuduͦ
ex coto dicit᷑ simplũ: qͦd huius
utriusq cõpositionis ẽ. expers.
Et qm firmamentũ ÷ corpus
tribus constans dimensionibꝰ

Expanded text:
sit substantia, dicatur compositum. PETRUS. Omne corpus est compositum, omne autem compositum aut est substantiale aut partitiale: substantiale, veluti cum una substantia alii jungitur; partitiale, cum unius substantiae partes conjungunjungitur, ut caput ex ossibus, carne et venis insimul junctis componitur, velut janua ex ligno et ferro composita. Sic omne quod diversarum substantiarum conjunctione perficitur, substantiale compositum dicitur. Partitialis autem compositi subtilior est compositio. Quod patet per hoc quia omne corpus, quod longitudinem, latitudinem et altitudinem habens, diverso non jungitur corpori, solius suae substantiae componitur partibus, ut si argenti partes multae junguntur, donec aliquid ponderosum ac solidum reddant. Hoc autem compositum superiori simplicius est. Illud vero ex toto dicitur simplum, quod hujus utriusque compositionis est expers. Et quoniam firmamentum est corpus, tribus constans dimensionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃to recessit: radice qͣsi
ꝓcul existente uigorẽ amisit.
et idõ natura frigida ꝑsticit.
et facta ẽ. liquida ac ponderosa.
Et qm̃ adhuc longius quã erat
afirmam̃to recessit. ipsa frigi.¬
ditatis natura ꝓpter nimiã r̾e¬
motionẽ reddita ẽ. fortior. sꝑis¬
sior. congelatior. & durior. fa.

Expanded text:
radice quasi procul existente vigorem amisit, et ideo natura frigida perstitit, et facta est liquida et ponderosa. Et quoniam longius adhuc quam erat a firmamento recessit, ipsa frigiditatis natura propter nimiam remotionem reddita est fortior, spissior, congelatior, et duri
Abbreviated transcription (Latin):
mentorũ & rationis undiq ful¬
cit ꝓbatio. Sedur̃i doctores
dũ in quib ꝑcmm acit̃ nobis ob¬
sistere conant᷑. ipsi etiam uisin
contrarii inueniunt᷑. M. dchi
uelim si placet ostendi. qͥsuã
error iste sit. P. dicunt enĩ qͦd
ds̃ cũ firmamentũ constituit.
ꝑficere penitꝰ nolens cuiusdã
in agniforaminis spatiũ in sep¬
tenti ionali parte imꝑfectũ reli¬
quit. Qͥd obhoc uidelicet eũ fe¬
cisse asseuerant: ut siqͥs aliqͥn¬
do exurgens & ei ȩqualẽ se faci.¬
ens dm̃ eẽ. se diceret. ipse d̃s illiꝰ
spacii ꝑfectionẽ ei opponeret
dicens. Sidses ut ego. locũ illũ
claude si potes quẽ aꝑtũ reliqͥ
ego. Hoc autẽ quã patens men¬
daciũ sit: nulliꝰ oculi aciẽ latet.
eptentr ion alis ecenĩ poli axem
altissimũ semꝑsuꝑnos. nec un¬
quam occultari conspicimꝰ. ip
iste manifestuseM. Perpendo
quidẽ & hunc sermone om̃ira¬
cionis uigore destitutũ eẽ. cogno¬

Expanded text:
mentorum et rationis undique fulmentorum et rationis undique fulcit probatio. Sed vestri doctores, dum in quibusdam pertinaciter nobis obsistere conantur, ipsi etiam sibi contrarii inveniuntur. MOYSES. Mihi velim, si placet, ostendi quisnam error iste sit PETRUS. Dicunt enim quod Deus, cum firmamentum constituit, perficere penitus nolens cujusdam magni foraminis spatium in septentrionali parte imperfectum reliquit. Quod ob hoc videlicet eum fecisse asseverant, ut si quis aliquando exsurgens et ei aequalem se faciens Deum esse se diceret, ipse Deus illius spatii perfectionem ei opponeret dicens: « Si Deus es ut ego, locum illum claude si potes, quem apertum reliqui ego. » Hoc autem quam patens mendacium sit, nullius oculi aciem latet. Septentrionalis etenim poli axem altissimum semper super nos, nec unquam occultari conspicimus, ipiste? MOYSES. Perpendo quidem, et hunc sermonem omni rationis vigore destitutum cogno