comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideat competit. de ui bouoꝵ¬
alienas rapit renetur
quidem furti
Quis enun
magis rem alieuam inuitodo¬
mino ꝯtractat qmͣ qui uua¬
pit. Ideoq rocte dicimꝰ eu¬
ꝓpriam accõm eid delicti no¬
nine p̾tor introdirxit q̃ ap¬
pellatur uibonau̾ uitom et
est intir annum quadrupli
post annum uero simpliciq̃
actio utilis est etiam siquis
unam rem l minimam rapi¬
unt. ¶Quadruplum aut
non totum pena est. et extͣ
penam est rei ꝑsecutõ. sic̃ in
actone furti manifesti diximꝰ
s in quadruplo in est. et rei
ꝑsecutio. ut peua sit triplĩ
sũ ꝯprehendatur raptor in
ip̃o delicto sũ non. Ridicu¬
lum est enim lemoris esse
ꝯditionis eum qui in rapit
lo quis rapiunt. qr qui ali¬
quo errore irductus sua rẽ¬
ẽe existimans et inprudens
iuris eo aĩo rapuerit. qͣ do¬
mino liceat rem suam etiã
est nec furti teneri enꝰ qui
tur uĩa ꝑ qmͣ raptores in¬
pune suam excerceant aua¬
riciam. melius diualib ꝯs¬

Expanded text:
sideat, competit. TIT. 2 VI BONalienas rapit, tenetur quidem etiam furti quis enim magis alienam rem invito domino contrectat quam qui vi rapit? ideoque rpropriam actionem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur ui bonorum raptorum, et est intra annum quadrupli actio, post annum simpli. quae actio utilis est, etsi quis unam rem licet minimam rapt. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit lo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprudens iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam etiam est nec furti teneri eum qui tur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus cons
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate sũ ꝯmodati acto̾
aduersus eum ꝗ rem ꝯmoda¬
tam accepit mouere desidert᷑
sũ furti aduersus eum ꝗ rem
surripuit et alt̾utra eaꝵ elec¬
ta dnmn non posse ex peniten¬
cia ad alteram uenire actõm
S si quidem furem elegerit.
illam ꝗreni utendam accepit
penitus liberari. Sin aũt com
modator ueniat aduersus eũ
qui rem utendam acceperit
ip̃i aut nullo modo ꝯpet̾e pos¬
se aduersus furem furti actõ¬
nem empti aut ꝗ pro re com¬
modata ꝯuenitur posse adu̾¬
sus furem furti hr̃e actõm.
Ita tũ si dñs sciens rem ẽẽ sur¬
reptam aduersus eum c̾ res¬
nescius et dubitans rem nõ
ti actõmi instituits postea aũt
re  pta uoluit remutt̾e ꝗdez¬

Expanded text:
modati actionem adversus eum qui rem commodatam accepit movere desiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, um qui rem utendam accepit penitus lmodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem, qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam adversus eum qui enescius et dubitans rem non ti actionem instituit , postea autem re comperta voluit remittere
Abbreviated transcription (Latin):
eam rem uon perire. cum iu¬
ditio locato a fullone au̾ sar¬
cinatore rem suam ꝑsequi
põt. s et bone fidei emptori
surrepta re quam emerit. ꝙͣ¬
uis diis non sit omnino ꝯpe¬
tit furti actio ꝙ admod̾ et cre¬
ditori. ¶Eulloni u̾o et sar¬
cinatori non alit̾ furti ꝯpet̾e
placuit qmͣ si soluendo sint.
ħ̾ est si dño rei estimationem
solu̾e possunt si soluendo nõ
sunt. tunc qr ab eis suũ dñs
osea non possit. ip̃i dno fur¬
ti actio ꝯpetit. qr ħ cãu ip̃m
interest rem saluam ee ¶Hdez
est si in ꝑtem soluendi suit
fullo aut sarcinator ¶Que
autem de fullone et sarcina¬
tore diximo eandem ad eum
cui ꝯmodara res est transfe¬
renda uet̾es existimabant.
nam ut ille fullo mercedem
accipiendo custodiam prat.¬

Expanded text:
eam rem non perisse, cum iudicio locati a fullone aut sarcinatore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem solvere possint: nam si solvendo non sunt, tunc quia ab eis suum dominus consequi non possit, ipsi domino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. 16 18. Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praes
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝗ reni utendam accepit
ꝯmodati actõm uisi dno ab
eo satisfactum est. tuuc eiuz
oĩo furem a dno ꝗdem furti
actõe liberari. suppoĩtum aũt
c̃e ei qui pro re sibi ꝯmodata
ea autem ħ ei cognito adu̾s
furem transibit omĩimodo li¬
berari eum ꝗ reni ꝯmodatã
deposita est custodiam nõ p̾s¬
tat. s rñ in co obuoxis est. si
quisd ip̃e dolo malo fec̾it qͣ
de ca sires el furrepta fuerit
qr restituende eius rei nõie
depoiti non tenetur nec ob id liꝰ
endum est quesitum ẽe an ĩ¬
pubes rem alienam ammouẽ¬
do furtum facit et ergo pla¬
cuit qz furrum ex affectu con¬
sistit. ita demũ obligari eo cti¬
mine i puberem si ꝓximus ⁊¬
pubertati sit et ob id patelli¬
gat se delinquere ¶Furti ac¬

Expanded text:
eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppositum autem esse ei qui pro re sibi commodata ea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam todiam non praestat tantumque in eo obnoxius est, si quid ipse dolo malo fecerit; qua de causa si res ei subrepta fuerit, quia restituendae eius nomine depositi non tenetur nec ob id eiusendum est quaesitum esse, an impubes rem alienam amouendo furtum faciat. plerisque placet, quia furtum ex adfectu consistit, ita demum obligari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit et ob id intellegat se delinquere. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
guł aut liberis: uel ei qui eorũ
nouissumns impubes morietur
substitui põt. Singuł ꝗdem si
neminem eoꝵ intestamentu
decedere uolu̾t nouissimo. si
ius legittimarum b̾editatemi
aũ nominatim. ułi ticis aũ gnͥ¬
ex substitutione impube̾ filio
mortuo: qui et ei seripti sunt.
hrdes extiterunt et pro qua ꝑ¬
te hr̃des scĩ sunt. Masculo igiͥ¬

Expanded text:
 autem liberis vel qui eorum novissimus impubes morietur, substitui potest. singulis quidem, si neminem eorum intestato decedere voluit: novissimo, si ius legitimarum hereditatium aut nominatim, ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo igi
Abbreviated transcription (Latin):
Deb̾ aũ appellatiõe sine patͥcius
et senatorib ceti ciues sigͥficant᷑.
¶S ⁊ pleb̾scita lege orrensia la
ẽ ppłs rõan in eum modum ut
difficile sit in unum eum duo¬
cari legis sãcciendicã. equũ uis¬
sum ẽ. senatum uice ppłi ꝯsula.
S et qd principi placuit legi
h̃t iugorem. cum lege regia: que
de impio eiͣ lara est. ppłs ei ⁊ in
cum omne suum imperiũ. ⁊ poteᷤᷤ
cognoscens decreuit. uł edicto p̾¬
cepit. legem ẽẽ ꝯstat ¶Hec sũt
que ꝯstitutiones appellant᷑ ¶ꝑ
iane ex hus quedam sunt ꝑ̃les.
que nec ad exemplũ trahuntur.
qd̃ alicui obmeritum inclisit.
uł sicui penam irrogauit. uł sicu̾
sine exemplo subuenit. psonainᷤ
non transgreditur. ¶Alie aũt cũ

Expanded text:
ebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia latest populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestacognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur
Abbreviated transcription (Latin):
a pre adoptino. nec iure ciuili n
ꝙ ad edutum pretoris attinet ĩ¬
ter uberos nominatur qua ratoe
accidit ut ex diuerso ꝙ ad naͣlẽ
pentem atrinet quam duui ꝗdem
sunt in ad optiua familia exͣne¬
orum nũo hẽantur. ut eos nec
loedes instiruere nec ex hrdare
nc̾ce sit. Cum uo emantipati fu̾¬
int ab adoptiuo pre: tunc incip

Expanded text:
atre adoptiuo neque iure ciuili neque quod ad edictum praetoris pertinet inter liberos numerantur. Qua ratione accidit, ut ex diuerso, quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneorum numero hheredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incip
Abbreviated transcription (Latin):
prouisumi est in qua simul ex h̃r¬
datois modus ad similitudine
postuhumorũ demonstratur ¶E¬
mantipatos liberos iure ciuili nͦ
hetes instituere nec hr ex hrdare
tuantur ex b̾rdari iuib. uirilise¬
xus nominatim. fenum uo int̾

Expanded text:
provisum est, in qua simul exherprovisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure ciuili neque heredes instituere neque exheredare tuantur, exheredari iubet, uirilis sexus nominatim, feminini
Abbreviated transcription (Latin):
fenuuini qd sexus ꝑsone uel noĩ¬
natim uł int̾ cetos ex b̃rdari sole¬
bant. dum tamenᷤ inter cetos ex¬
Idantur aliꝗd eis legetur. ne ui
te ex hrdari. nisi nominatun ex
filis genitus fuerit ex hrs esto.
¶ost humorum aut locosunt
⁊ hͣn ꝗui sui hrdis locum succe¬
dendo quasi agnascendo fint ꝑ¬
entib suis hrdes. St ecte siqs
filium. et ex eonepotem neptẽ¬
ueni porestatem hat qr filis gra¬
du precedit. is solus nra sin br¬
dis h̾t quamius nepos quoq et
neptis ex eo in eadem potestates.
incipit nepos neptis ue. in eius
loco succedere ⁊ eomodo iam suoꝵ
hordum qiͣ agnatione nasciscitur.
Meq ergo quõmo rumpatureiꝰ
testamentũ sicut ip̃m filium ins
restamentum ita ⁊ nepotem ne¬
Ptem ue ex filio. ncc̾e est eiuł ħe
dem instiruere uł ex hrdare. ne:
forte eouuo. filio mortuo succe
dendo in locum eh nepotes nep¬
tes ue qͣiͣ agnatoe rumpant testa¬
mentum. Iq lege uilia uelle iã

Expanded text:
feminini quidem sexus personae vel nomifeminini quidem sexus personae vel nominatim vel inter ceteros exheredari solebant, dum tamen, si inter ceteros exheredentur, aliquid eis legetur, ne vidte exheredari, nisi nominatim exhfilius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si quis filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeat, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamvis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate suincipit nepos neptisve in eius locum succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpatur eius testamentum, sicut ipsum filium vel testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte, me uiuo filio mortuo, sucdendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant testamentum. idque lege Iunia Velleia
Abbreviated transcription (Latin):
nelia. de ex ditatoe liberorum
On tamen ut om̃imodo
ualeat testamentum. su
testate h̾t. curare d ut eum
h̾dem instituat. uł exhedem:
nominatim eum faciat. alo¬
quin si eum cum silentio pret̾¬
ierit. in utilit̾ testabitur. a deo
sz non ita de filiabꝯ uel alus ꝑ
uirilem serum descendentibꝰ¬
⁊ uberis utrius sexus. fuerat
antiqtati obẜuatum. S si ñ
fuerant ħedes scripti scripture¬
ue. uel er hẽditati ex hedateue:
testamentum qd̾ non infirma¬
batur. s us accrescendi eis ad c̾tã
portionem prestabatur. S nec
nominarim eas ꝑsonas ex loeda¬
re pentib nõce erat. s licebat et
inter ceteros. ħ facere. ¶Nomi¬
natim autem ex hedare tunc ꝗs¬
istit. ¶Post humi quoq uberi
uł hͥedes institin debent uł ex he¬
dari et in eopar om̃ium ꝯditioẽ¬
totum infirmatur. ioq si mulier
ex qua posthumis aut post humͣ
s perabatur ad ortum fecerit n¬
cħ̾ impedimento est scriptis hedi¬
bad ixditatem ad eundam ¶ S

Expanded text:
 DE EXHEREDATIONE LIBERORUM Non tamen, ut omnimodo valeat testamentum, suftestate habet, debet curare ut eum heredem instituat vel exheredem nominatim faciat: alioquin si eum silentio praeterierit, inutiliter testabitur, adeo qsed non ita de filiabus vel aliis per virilem sexum descendentibus liberis utriusque sexus fuerat antiquitati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exheredati exheredataeve, testamentum quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter ceteros hoc facere. Nominatim autem exheredari quis vtet. Postumi quoque liberi vel heredes institui debent vel exheredari. et in eo par omnium cototum infirmatur: ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ meos qui ꝯͣ imꝑatorẽ uł rẽ
publicã atiqui moliti sunt suũ
ingorẽ exñt̾ cuiꝰ pena aĩme a¬
misdem sustinet et memoria
rei et post morte ꝯtẽpnãtur. It̾
lex iulia de alutũs. cobertendum.
q̃ nõ solum temeratores alie¬
natum uuptiarũ gladio pu¬
uit. set et illos. qui ꝯmasculis
ne fandã libidinem ex̾cere aut¬
dent ¶Ret ead̾ lege Iulia et̃ stu
pn flaciũ punitur. cũqͥs siũ ui
lex urogat peccatorib si hoẽsti
sunt publicatẽcm. partis dimi¬
tie cor bonorum ¶Si huĩles cor¬
poris coh̾tõem cũ relegatõe ¶It̃
lex cornetia tesiccon q̃ tomici¬
das ultore feruo ꝑsequit᷑ nel
oos. qui homĩes cccidendi cñ ꝯce
le. ambulãt telũ aũt ut gaius

Expanded text:
 eos qui contra imperatorem vel rem publicam aliquid moliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audentium punitur, cum quis sine vi lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidiae, bonorum, si humiles, corporis coercitionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, quae homicidas ultore ferro persequitur vel eos, qui hominis occidendi causa cum telo ambulant. telum autem, ut Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
pene subitietur. soc insutusculeo
cũcane et gallo gallinatõ et
nem. propitiatur ut u̾o onũ
elem̃toiũ usu utuus carere ĩ¬
cipiat et ei celum sr̃stuł. t̾ra
mortuo aufferatur si quis ãt
nlie desiccarus subsistit. Itẽ
lex corneliga defalsis q̃ et̃ falst
testam̃taria uocatur penam ir¬
rogrit ei qui testamentũ uł
alius ĩstrum̾tũ falsum scripse¬

Expanded text:
poenae subiugetur, sed insutus culleo cum cane et gallo gallinaceo et nem proiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quis auteneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud instrumentum falsum scripse
Abbreviated transcription (Latin):
asicca . ꝙ sigraficat ferreũ cubtr̃¬
ẽ uencfici capite dampnãtur
qui artibus odiosis tam. uene¬
nis ipã sursuris magicis ho¬
dicamĩta publite uenditetũt
¶alia demde iex asperyiõcri¬
pcia deparmcio is uocatin. qͣ ta¬
uetur ut siquis parẽtibus aut
filus aut oĩc. afsertõnis eius

Expanded text:
sica, quod significat ferreum cultru venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis hodicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum cripeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius
Abbreviated transcription (Latin):
nectĩa. sit adiuditatõ q̃ sane
uno caũ necnĩa ẽ si eurdentio¬
ribus sunbus distingu agros
ꝯmodius sit qm olim funsset
distĩcti. ¶ Nam tunc uectẽ ẽ
ex altius agoo partẽ aliꝙ̃ al¬
tĩis agri domino aduidica¬
riquo caũ ꝯuemens ẽ ut is
altĩ c̾ta petin̾a. debrit ꝯdemp¬
nari ¶Ego quor nomĩe tãp¬
forte circa fines. malitõse ali¬
ꝙͥ ꝯmisit u̾br grã. qui lapides
finales furatus ẽ aũt artores
finales cecrõ. Cõtumatie qͦ no
.i. ucluti siquis iubẽte. iudice
inetiri agros passus nõ fu̾it
qd̃ auĩt istis iudicis alicui cro¬
urdicatũ ẽ to statim eius fit

Expanded text:
ia sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damforte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque ur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit
Abbreviated transcription (Latin):
capitalia sunt quod nõ capi¬
talia. Capitalia dicimus que
ultimo supplicio affitiũt bornies
uł aq̃ et ignis interdutoẽ.
deportatõe uł meraslo cetera. si

Expanded text:
capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur. ¶Eadem̃ ꝑlacu¬
erunt de eo quoq ꝗ cũ eqͭ
ueheretur. impetũ eius
aut p̃p̃ infirmitatẽ aut
p̃o impiciam suam retm̃¬
e non potuerit ¶ Hus ãt
płimi fu̾it illa sm̃a expri¬
mit᷑. ut siquis hominem
tuii ꝯ hodie claudus aut
luctus. aut mancus. erit
occiderit ꝗ in eo anno ĩte¬
ger aut p̾ciosus fuerit. nͥ
tanti reneatur quantus
hodie erit. s quanti ĩ eo
anno płini fu̾itQua
rõe creditu est penalẽ ẽe
huiꝰ legis actoe̾. qr nõ so¬
lum iterum quis obliga¬
tur quãtũ dapni dederit.
S aliq̾n longe płris ideoq
ꝯstat in heredẽ eã actõem
non transire que transitã
fuiss si ultra dapnũ nũꝙͣͣ
lis estimaretur ¶Illd̃ non
ex uerbis legis s ex int̾p̾ta¬
tione placuit nõn solũ pẽti
to eo corpore dampni nob̾
allatũ fuerit nłi si ẜuũ tuu̾
heredem. ab aliquo institu¬
tum antea qs occid̾it qm
sietit. Nam hereditatis qͣr
amisse rationem ẽe hnda
costat. ¶ It si ex pari mularuz

Expanded text:
eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut propter infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His autem plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempto eo corpore, damni vobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit quam iret: nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam constat. item si ex pari mularum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣꝙͣ potĩt sola rupti applło om̃is
istas cãs suffic̾e̾. Ruptũ eĩ ĩtlłi¬
gitur qd quoqͦ mͦ ruptum est.
cisa et collisa. et esusa et qͦqͦ mo¬
do pẽpta atq det̾iora fc̃a hoc uer¬
lo continentur. ¶Deniq respõ¬
sũ ẽ.si quis ĩ alienũ uinũ uel
oleũ ĩd nuscuerit quo natur¬
alis bonitas uini uł olei corr¬
umꝑetur ex hac ꝑte leg̾ eiun
teneri¶Illud palã ẽ sic̃ ex pri¬
ino capite ita demũ quisq̃ te¬
netur si dolo. aut culpa elꝯ hõ
aut quadrupes occisus occisa¬
ue fũit. ita ex ħ capite⁊ doloi
aut culpa de ceto dãpno quo¬

Expanded text:
 potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere; ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corruptum est; cissa et collisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora facta hoc verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quem
Abbreviated transcription (Latin):
plebe̾ romanã q̃ aquiuo tͥbu¬
no int̾rogante hac legẽ tulit:
ꝯtentã fuisse ꝙ pͥma ꝑte eo ue¬
rbo usa ẽ. ¶Cer̾ũ placuit ita de¬
mũ ex hac lege directã actõe
iesse. si quis p̾cipue corpe suo
dãpnũ dederit. Ideo in eũ qͥ alioi
modo dãpnũ dederit hutiles ac¬
tões dari solent ueluti si qͥs homi¬
aut fame necaretur. aut iuniet̾
ita uehement̾ eg̾it ut ruꝑetur a
aut pecꝰ inc̾tũ exagitau̾it ut p̾¬
cipitaretur. aut si quis alieno ẜ¬
uo ꝑsuaẜit ut arborẽ ascenderz

Expanded text:
 Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, utiles actiones dari solent: veluti si quis homiut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet
Abbreviated transcription (Latin):
in alio loco quam qui exer¬
citandis militib destina¬
tus est admisit. ¶Item si ã¬
putator ex arbore deiecto
ramo ẜuu̾m tuum transe¬
untem occiderit si propeui¬
am publicam aut uicinalẽ
id effcm̃n est n p̃clamauit.
ut casꝰ euitari possit culpe
reus est ¶ Si p̾clamauit n
ille curanit cauere extͣ cuł¬
ꝑam amputator ẽ  eque ex¬
et culpam ẽe intelligitur fi
scorsum a uia forte uł in
medio fundo cedebat. l nõ
p̾clamauit qr eo loco nulli
extraneo nus fuerat uersã¬
di. ¶Preterea si medito
ꝗ ẜuitm tuum cecuit de¬
resinquerit curationẽ at
obid mortuus fuerit ẜug
culpe reus est. Impia qͦ dł
si medicus ẜuuum tuum
ideo occiderit ꝗ eum male
cecint aut pperam ei me¬
dicamentũ dederit. Impe¬
tu quor mulat̾ quas muli
potuerit. Si ẜuus tuus op¬
pressus fuerit culpe reus
est mulio s ⁊ si p̃p ĩfirmmi¬
tatem retinere cas nõ po¬
tuerit. cum alius firimiꝯ
retin̾e potuiss qque cłpa
tenetur ¶Eadem placue¬

Expanded text:
in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclamavit, ut casus evitari possit, culpae reus est: si praeclamavit neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quosi medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placue
Abbreviated transcription (Latin):
pa ei intelligitur. Si aliuᷤ
tale quis admiẜit culpe reꝰ
est ¶ Idem iuris est de milite
si is in alio loco quam qui
exercitandis militib desti¬
natus est admisit ¶ Item
si amputator exarbore deĩ¬
to ramo ẜuu̾ cuu̾ transeu̾tẽ

Expanded text:
pa eius intellegitur: si alius pa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto
Abbreviated transcription (Latin):
ni in uĩre actio s¬
tituitur per legez
aquiliam in cuis
primo capite cautum est.
ut siquis hminem alienũ
alienam ue quadrupedem
nque pecudum numero sit
in iuria occiderit quanti ea reᷤ
in eo anno plurimi fuerit tã¬
Qd̾ autem non p̾scisete qua¬
drupede. s te ea tmñ que pe¬
cude numero est cauetur co
sunt equi. muli. asini
bones. oues. capre. de sui¬
gregatim pascuntur. Sic
demdq et homerus modisse
ait. sic̃ et elius marcianus
in sius institutõib refert.
telligitur qui mllo iuro
occidit ¶ Itaq latronẽ qͥ oc¬
tidit non tenetur utiq. si
alit̾ ꝑicłm effug̾e non põt.
at ne is quid lege tenetur.
qui casu occidit. si modo cł¬
pa en nulla inuenit᷑. Nam
alioquin non minus ex dto
lo quam ex culpa quis hac
lege tenetur ¶ Ita siquis:
dum iaculis ludit uel exc̃¬
citatur transeuntem ẜuur
tuu̾ tident distingͥtũt. ⁊sã
si id a milite qui incampo
eoq ubi solutus est exercita¬
ri admissum est malla cul¬

Expanded text:
ni iniuriae actio constituitur per legem Aquiliam, cuius primo capite cautum est, ut si quis hominem alienum alienamue quadrupedem, quae pecudum numero sit, iniuria occidein eo anno plurimi fuerit, tanQuod autem non praecise de quadrupede, sed de ea tantum quae pecudum numero est cavetur: eo sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprae. de suiquia et hi gregatim pascuntur: sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicut Aelius Marcianus in suis institutionibus refert tellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus quam ex dolo ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a milite quidem in Campo, locove ubi solitum est exercitari, admissum est, nulla cul
Abbreviated transcription (Latin):
que alieno uiri subdite sunt. Ma
si cognou̾unz que iste ꝑsone sũt.
tunc intelligems ꝗ sui uiris sũt
ac prius dispiciams de hus a pos
testate dñorum sunt In potes¬
tate itaq dndrum sunt ẜui que
ꝗdem potestas iuris gentium ẽ
Nam ap̃ om̃s ꝑeque gentes aĩa¬
duertere possumꝯ diũs in ẜuos

Expanded text:
quae alieno iuri subiectae sunt: nam si cognoverimus quae istae personae sint, simul intellegemus quae sui iuris sunt. ac prius dispiciamus de his qui in potestate dominorum sunt. In potestate itaque dominorum sunt servi. quae quidem potestas iuris gentium est: nam apud omnes peraeque gentes animad
Abbreviated transcription (Latin):
ad edem sacmͣ uł ad statuas prinẜ.¬
cipum ꝯfugiunt precepit ut
si intollerabiles uideatur dñorũ ẜ̃.
seuitia cogantur ẜuos bonis ꝯdi ẜ¬
publice ne ꝗs sua re male utat᷑.
cuis rescripti ad elium marcia
ẜuos suos illibatam ẽe oportet
nec cuiquam hominum ius suũ
detrahi. S dñorum inter ẽ ne
auxilium ꝯtra seuitiam. uł fa¬
mem. uł intollerabilem iniuriã
denegetur. hus qui iuste dep̾cãt᷑.
Ideoq cognosce de quereł corum
ꝗ ex familia uili sabim ad statu¬
as ꝯfugerunt. ⁊ scil durius h̃i¬
tos quam equum est uł infami ĩ
iuria affectos ẽẽ cognoueris uen¬
undari ita iuibe. ut in potestatẽ
dñi non reuertantur. ꝗ sabinz
seuerio executurum. de pasria

Expanded text:
ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condipublicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianin suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel iniuria affectos cognoueris, ueniri iube ‹i›ta, ut in potestate domini non reuertantur. qui seuerius exsecutur
Abbreviated transcription (Latin):
tus uia. aque ductus. It¬
L est ius cundi. ambulandi
hominis non ⁊ ĩuentum agẽ¬
ius eundi agendi. uel iumẽtũ
et ambulandi. nam ⁊ it ⁊ actũ
inseuia ꝯtinz. Aque ductus est
iuis aque ducende ꝑ fundum

Expanded text:
tus, via, aqueductus. Iter est ius eundi, ambulandi hominis, non etiam iumentum agenius eundi, agendi vel ducendi et ambulandi, nam et iter et actum in se via continet. Aqueductus est ius aquam ducendi per fundum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ne altiz tollat. ꝗs edes suas
ne aluminib uitini offitiat.¬
haustũ p᷑coris ad aꝙͣ appulsu.
uis pascendicaleis coquende. a¬
rene fodiende. Io auit hec ẜm
tutes p̾dioꝵ appłłantur. qm̃i sñ
p̾diis ꝯstituti non possunt.
Nemo enĩ põt ẜuitutẽ acqͥrere
urbam uł rustici predii. nisi ꝗ
h̃t p̾diũ. nec ꝗsquam debere

Expanded text:
et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini officiatuhaustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autemtutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt: nemo enim potest servitutem adquirere vel urbani vel rustici praedii, nisi qui habet praedium, nec quisquam debere
Abbreviated transcription (Latin):
per eam replicatur atq resolui¬
teͣ liceat si agat creditor si erci¬
piat debitor. ut ita de mũ ꝯtẽpnẽ
si nõ conuemĩt ne eam petin̾a
cͥditor petat nocet ei exceptio
pacti sunt. ¶ Oet quia miquũ
ẽ cretitorem ce clirdi replicatõ
ci dabitur ex postĩore pacto ꝯuẽ¬
to. ¶ sursus interdum eueĩt
ut replicatõ. q̃ pͥma fatie iusta
sit iiq uoceat. cũ actroit alia
allegatoẽ opus ẽ aonuandi rei
grã q̃ tmplicatio uocat. Et si
nirsus ea pͥma fatie insta. iui¬
accori uoceat rursus alia alle
gatoẽ opus ẽ q̃ accor ad uiuet᷑
que dr̃ triplicatio.¶Quaꝵ omĩ¬
ũ erceptõnũ uisum iuterdũ ul¬

Expanded text:
per eam replicatur atque resolui liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio;pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursus ea prima facie iusta viactori noceat, rursus allegatione alia opus est, qua actor adiuvetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium exceptionum usum interdum ul
Abbreviated transcription (Latin):
bonis quisq quoꝵ possõ alicui
data ẽ proherede aut piopossore
possid̾at id ei cui bonoꝵ possio
data ẽ restitũe debãt prohr̃de
aũt possite̾. urtetur qui puta
ssere is possitet qui nullo uir
remi hr̃ditariam uł etiam to¬
tam hrditatem sciens at señ
ꝑtine̾. possitet. ¶ Idõ autẽ
adhifricente possõnis uocat

Expanded text:
bonis, quorum possessio alicui data est, si pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat ssessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocat
Abbreviated transcription (Latin):
Accõ autem inchil
uiditio q sibi decctur. ¶ Dĩ¬
it̾ aliquos apud iudites ar¬
bitros ue deq̃cunq ie quent
sũma dunsio mouo genera
dedutitur aut enim miem
sunt aut impersona ¶ Nã¬
ꝙ agit uins quisq aut cum
eo qui obligatus ẽ uel excõ¬

Expanded text:
autem nihil udicio quod sibi debetur. Omniinter aliquos apud iudices arbitrosve de qua re quaeritur, summa divisio in duo genera deducitur: aut enim in rem sunt aut in personam. namque agit unusquisque aut cum eo qui ei obligatus est vel ex con
Abbreviated transcription (Latin):
ebarur suo hẽde relicto filio ad¬
optiuo dabatur eque pr̃ono ⁊ͣ
hunc suum R̾edem ꝑtis dimi¬
die bonoꝵ possȯ ¶Drodesseat
liberto solebant adexcludendũ
pronum naturales liberi non
alia ꝑte h̾edes scripti eeñt au̾
p̾r̾iri circa tabulas bonoꝵ pos¬
nam ex hedati uullomodo re¬
pellebant prouum. Postea le¬
ge papia adducta sunt iura.
patronoꝵ ꝗ loapletiores liboᷤᷤ
hoe̾bant. Cautum est enĩ ut ex
bonis en qui exteriorum cen¬
rum milium prĩmonium re¬
linquerat et pautõres quam
tres liberos h̾ebat sũ detestȯ
uirił ꝑs pr̃o de bebatur. Itaq cũ
unum filium filiamq hedem
relinquerit. libertas ꝑinde parᷤ
ac sus sũ ullo filio filia ue in¬
duas ue hẽdes relinquerat.ter¬
cia pars dabatur prouo sitres
repellebant patronũ. Si mr᷑a
ꝯstitutõ quam ꝓ om̃i natoe gͦ¬
ca lingua ꝯpendioso tractatu
liberta minorem cenranarus
beram. Sic eium legis papie
summam interpretati sumꝰ.
ut mille ex tercus unus aure

Expanded text:
o filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum posnam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive cum unum filium unamue filiam heredem reliquerit libertus, proinde pars ac si sine ullo filio filiaue moduasue heredes reliquerit, tertia pars debetur; si tres repellebatur patronus. Sed nostra constitutio, quam pro omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu liberta minores centenariisbstantiam sic enim legis Papiae summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureu
Abbreviated transcription (Latin):
hec de hus libertiuis hodieda¬
da sunt ꝗ in ciuitatem ro. ꝑ
uenerint. cum uo sint aluli¬
berti simił et dedicus et latini
detinebant. ¶Postea uerose¬
natus ꝯfulto largiano cautu
fu̾at ut liberi manumissoris
non uominatim exhrditi tãi
extraneis hroib eoꝵ in bonis

Expanded text:
haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ut tam pr̃oni pr̃oneq quam
uerso iacere ueniunt us adqn¬
tum gradum adsuccom libeto¬
rum uocentur. sic ex ea ꝯstitu¬
toe intellige̾dum est. ut si en¬
ur duarum. plium ue sint li¬
beri ꝗ proximior est liberti su

Expanded text:
ut tam patroni patronaeque quam verso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si eium duarum pluriumve sint liberi, qui proximior est ad liberti s
Abbreviated transcription (Latin):
bonis uideam oliru sibõr
itaq liceat liberto pr̃o¬
num suum impune p̾
nocabat prõnum si intestatꝰ
iortuus ẽet. libertus in illo
suo lorde yelicto ¶Itaq intes¬
rato quoq mortuo liberto sus
suum hoedema reliquiss nichil ĩ
bonis en prono uiris erat. Et
siꝗdem ex naturalib liberis a¬
liquem suum he̾dem reliꝗss¬
um erat. nicħ uiris pr̃ono suꝑ¬
eẽ ¶Quate cȧ postea p̾toris e¬
dco ħ̾ iuris iniquitas enninda¬
ta est. Si enĩ faciebat testin lib̾¬
tus uidebatur ita testari ut pa¬
trono ꝑtem dimidiam bouoꝵ
suoꝵ relinqueret. ⁊ si au nich
aut minz ꝑtis dimidie possõ¬

Expanded text:
bonis uideamus. Olim itaque licebat liberto patronum suum impune tesuocabat patronum, si intestatus mortuus esset libertus nullo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquerat, nihil in bonis eius patrono iuris erat; et, si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquium erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa postea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae
Abbreviated transcription (Latin):
cum ulłos liberos hr̃ent. uł hn
non possint argui in officiosa
as non dimidiam ut autea s
terciam ꝑtem bonoꝵ libertis
sequatur uł qd deest eis exds¬
tituroe nr̃a repleatur. ¶ Si qnͣ¬
libertus ut uberta eis reliq̃at.
ira su bon̾e ut nec liberis lib̾ti
liberte ue ex ea ꝑte ut legata:

Expanded text:
cum nullos liberos haberent vel habentnon possint argui inofficiosa as non dimidiam, ut ante, sed tertiam partem bonorum liberti consequantur; vel quod deest eis ex constitutione nostra repleatur, si qualibertus vel liberta eis reliquerint, ita sine onere ut nec liberis liberti libertaeve ex ea parte legata
Abbreviated transcription (Latin):
tutor testamento non solũ
p̾r familias. s ⁊ filiꝯ famili¬
as. s. ⁊ ẜuus ꝓpͥus restamento
cũ libertate recte turor daripõt.
S sciend̾ est eł o̾ sine lib̾tate tu¬
torem datum racite libertate
directa accepisse uideri ⁊ ꝑ ħ rec¬
te tutorem ẽe. plane si perroreᷤ
qiͣ liber tutor dato sit. aliud dicẽ¬
dum est ¶ Seruus aut̃ alienz
ꝑͥure nnitilit᷑ testamento tuto¬
rum. s ita cum libererist utiłr
datur. Propris aut̃ ẜuus in u¬
darus. tu̾c erit tutor cum ꝯpos
mentis aut maior .xxu. annis¬

Expanded text:
otest tutor non solum paterfamilias, sed etiam filiusfamilias. Sed et servus proprius testamento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutdatus tutor erit, cum compos mentis aut maior viginti
Abbreviated transcription (Latin):
mo uł compeoito ostituat᷑¬
¶ Set et ler cornelia q̃ teĩ¬
uirus logintur et ĩiuriar ac¬
to̾em introduxit que com¬
petit ob eaĩ rem ꝙ se pulsatũ
quis u̾beratũ. ue. domũ q̃ su
ã ĩtiditũ cẽ dicat. ¶ Domũ
aũt accipimꝰ suic nrproptia
domo quis hĩtat siue inꝯ
ducca. uel gratis siue in hos¬
pitõ receptus sit. ¶ Atrox ĩ¬
iuria estimatur ulis ex stõ
uelimn siquis abaliquo urił¬
n̾atus fu̾it uel fustib cesus

Expanded text:
compedito constituatur. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis verberatumve, domumve suam vi introitum esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis habitat sive in conducta vel gratis sive hospitio receptus sit. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ ruptũ talio erat. Propt̾os
u̾o fc̃m nũmarie pene erãt cõsti¬
tute qͣi in magna uet̾ũ paupta¬
te s pea p̾tores ꝑmittebant
ip̃is qui ĩuiria passi st̃ eã estim¬
are. ut uidex uł qͣnti tanti con¬
dẽpnet qͣnti ĩuiria passꝰ estim¬
au̾it. uł mĩoris ꝓut ei uisũ fue¬
rit ¶S pena quid ĩuirie que

Expanded text:
 propter os vero fractum nummariae poenae erant constitutae quasi in magna veterum paupertate. sed postea praetores permittebant ipsis qui iniuriam passi sunt eam aestimare, ut iudex vel tanti condemnet, quanti iniuriam passus aestimaverit, vel minoris, prout ei visum fuerit. sed poena quidem iniuriae quae
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ pr̃is qͦ et mariti noĩe. Contͣ
at̾ si inro ĩ uiria st̃a sit uxor ĩ¬
uuriaꝵ ag̾e̾. nõ pot̾. Defendir
eĩ uxores a uiris nõ uiri ab uxo¬
rib eqũ ẽ. S et socer nuru no¬
rũ age̾ pot̾. ¶Serius at̃ ip̃is qͥd̾
nulla ĩiuria fieri intlłigr̃. Set

Expanded text:
s quoque et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus norum agere potest. Servis autem ipsis quidem nulla iniuria fieri in
Abbreviated transcription (Latin):
pretoris in uiria fcã sit uł
ex ꝑsona uelun si magrãtt
ĩ uiiam tassus fũit uel si se¬
natori auili ꝑsona ĩ uitici fcã
sit aut parenti patiouo q fi¬
at alibis uel lib̾tis ¶ Aliter
emi senatoris et parentis pa¬
tromq aliter crner et humi¬
lis ꝑsone i uia crtimatur
nõ nũqm et locus uulmͣs a¬
occło quis porcussit. Pm aũt
refret utrum patri an famili

Expanded text:
a sit: vel ex persona, veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humilis personae iniuria aestimatur. nonnumquam et locus vulneris aoculo quis percussus sit. parvi autem refert, utr
Abbreviated transcription (Latin):
Dicendũ est ut ipĩs quoq dati
uideantur. si modo liberos dicit.
Cet̾m si filios non ꝯtinebunt᷑.
alit̾ ei filii aut nepotes appel

Expanded text:
is est, ut ipsis quoque dati uideantur, si modo liberos dixit: ceterum si filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appel
Abbreviated transcription (Latin):
id effici. s si is quendidit fidem
emptoris secutus est. dicendũ
est statim rem emptoris fi. Si
chil aũt int̾est utrum ipe dns
tradat alicui rem an uolũtate
tõ a dn̾o ꝑmissa fuerit. is ex huᷤ
negotus rem uendiderit ⁊ tra¬
diderit fatist eam accipientis.⁊
Interdum ⁊ sñ traditoe nuda
uoluntas sufficit dñi. ad rem
transferendam. ueluti si rem ꝙͣ
ribi aliꝗs ꝯmodanit aut loca¬
uit. aũ ap̃ te deposuerit uendi¬
derit tͥ aut donauerit quãuis
cam ex ea cã tͥ non tradiderit.
eo tñ ip̃o ꝙ parit᷑ iuam e̾e. statĩ
acꝗritur tibi ꝓprietas ꝑiude ac
si eo nõie tradita fuiss. ¶Ir̾m
atq claues horrei tradiderit tñs¬

Expanded text:
id effici. sed et si is qui vendidit fidem id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate tio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item atque claues horrei tradiderit
Abbreviated transcription (Latin):
hesauros eni quos ꝗs in suo lo
uenerit. Idemq statuit siquis
data ad ħ oꝑa s fortitudo iͣnͣue¬
nerit. dimidium dno soli cõ¬
⁊ ꝯuenient̾. ¶Siꝗs in cesariᷤᷤ
loco muen̾it. dimidium inuento¬
res. dimidium cesaris ẽẽ statu¬
it. Cui ꝯueniens est ut siꝗs in
publico loco uł fiscali in uen̾it¬
dimidium fisci uł ciuiratis. ꝑ
traditõm quoq uire naͣli. res
tis rem suam in alium trans¬
ferre. raram hr̃i. et ideo cuius
ltaq stipendiana quoq ⁊ tri¬
buraria predia eodemmꝰ alieuã¬
sunt inter que nec non italica
p̾dia ex nra ꝯstit. tdẽ nulla dif¬
ferentia est ¶Sz siqdem ex cã
donatois aut dotis aut qualib
alia excã tradantur sine dubi¬
o transferuntur. ¶uendite
u̾o res ⁊ tradite non alir emp¬
tori adꝗruntur quã sus uendi¬
tori uł pretium soluerit. uł ali¬
o modo ei satisfecerit. uelutiex¬
ꝓmiss or e aut pignore dato ꝙ
te d̃. ⁊ iure gentium .i. iure ñali

Expanded text:
hesauros, quos quis in suo lochesauros, quos quis in suo locvenerit. idemque statuit, si quis data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli conaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco vel fiscali inveneritdimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res tis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscitaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienasunt, inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod t iure gentium, id est iure naturali,
Abbreviated transcription (Latin):
mino tabule furtiactõ ¶ Siꝗs
a non dño quem dñm ee crede¬
bat bona fide fundum em̾it. uł
ex donatoe alia ue qualz iusta
cã eque bona fide acceꝑit. naͣli
rõe placuit. fructus quos eius¬
tea dns suꝑuen̾it ⁊ fundu̾ uen¬
dicet de frucrib ab eo ꝯsuptis.
agere non pot. Ei uo ꝗ ciers a¬
lienum fundum possiderit. nõ
gitur restituere ¶ Is ad quem
usus fructus fundi ꝑtinet. nõ
aliter fructuum dnis efficit᷑ quã
si eos ip̃e ꝑceꝑit. ⁊ ideo l mat̾iis
frucrib nondum tam̃ ꝑceptis
decesẜit ad hedem en non ꝑtin¬
ent s dño ꝓprietatis ad qrunt᷑.
Catem fere ⁊ decolono dicuntur.
Inpecudũ fructu ⁊ fetus est sicuri
lac ⁊ pilus ⁊ lana. Ioq agni ⁊ e¬
tim naͣli iure dñi sunt fructua¬
rii. ¶Partus uo ancille. in usu¬
fructu non est. Ideoq ad dnm
ppͥetatis ꝑtinet. absurdum eiꝰ
uidetur hõmem in usu fructu
ẽẽ. cum om̃s fructuᷤ rerũ naͣ ho¬
sb̾stituere. recte eni colered ⁊

Expanded text:
mino tabularum furti actio. Si quis a non domino, quem dominum esse crederet, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos tea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non igitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceperit. et ideo licet maturis fructibus, nondum tamen perceptis, decesserit, ad heredem eius non pertinent, sed domino proprietatis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni etim naturali iure dominii sunt fructuarii. Partus vero ancillae in fructu non est itaque ad dominum proprietatis pertinet: absurdum enim videbatur hominem in fructu esse, cum omnes fructus rerum natura hosubstituere. recte enim colere debet et
Abbreviated transcription (Latin):
te non minuuntur. ⁊ io asena¬
tu motos capite mon miniuzs¬
rat. ¶Qd autem dem̃ est man̾¬
e cognatoĩs ius. ⁊ post capitis
ma capitis diminutõ interue¬
niat. manet cognatõ. Nam si
maxi̾a capitis diminutõ incur¬
rat. lus quoq cognationis ꝑ¬
ut ut puta ẜuitute alicui⁊ cogͤ¬
nati. nec ꝗdem si manumisss
fuerit. recipit cognatõm. S si
minsulam deportatus ꝗs sit.
cognatio soluitur. ¶Cum aũt
adcognatos tutela ꝑtineat: nõ
simul ad om̃s ꝑtinet. s ad eos
tantum ꝗ proximiore gradu s̃.
uł si eiusdera gradus sint. ad

Expanded text:
te non minuuntur: et ideo senate non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis ma capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu sunt, vel, si eiusdem gradus s
Abbreviated transcription (Latin):
capitis diminutõ pͥoris sta¬
tus conuitato eaq tribꝰ mo¬
dis accidit. Nam aut maxuna
capitis diminuto. aut minor.
quam ꝗdam mediam uocant
aut minima. Maxia ẽ capi¬
tis diminuto. cum aliꝗs simł¬
⁊ ⁊ ciuitatem ⁊ libertatem amit¬
tit. quod accioit in hus ꝗ ẜui pe¬
ne efficuuitur. atrocitate sine¬
uł in libertis uł nigratiꝰ cui ea
patronos ꝯdempnatiuł ꝗ se ad
pretium partitipandum uenũ¬
dari passi sunt. omor sũ media
est capitis diminuts̃ cum ci¬
uitas ꝗs amititur. libertas u̾o
retinetur ꝙ accidit ei cui aque
⁊ igni interdem fuerit. uel ei ꝗ
uuisulam deportatus est. oi¬
nma autem capitis diunnutõ
est ⁊ cuutas ⁊ libertas retinet᷑
S status hominis ꝯinitratur.
quod accidit in hus ꝯcum suni
nir̃ fuerunt: ceperunt alieno ui¬
re subiecti ẽẽ uł contra. ¶ Ser¬
us autem ꝗ manuissus est:¬
capite non minuitur. qr nullũ
capt̾ huĩt. Qnib aut̃ dignitas
magis ꝙͣ status ꝑmitratur capi¬

Expanded text:
capitis deminutio prioris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel contra. Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capi