comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiae summam imperii seueritatem addit. Magͥ¬
tudine supplicii dubitantes cogit. nam maiore cõmi¬
so delicto igne atq omnibus tormentis necat. leuion
de causa auribus deseptis aut singulis effossis oculis
domum remittit: ut sint reliquis documento: & ma¬
gnitudine penae perterreant. Nis suppliciis celerite
coacto exercitu lusterium cadurcum summae homis¬
nem audaciae cum parte copiarum in ruthenos mit¬
tit. ipse in bituriges proficisatur. Eius aduentu bi¬
turiges ad heduos quorum erant in fide legatos mi¬
tuntꝰ subsidium rogatum: quo facilius hostium co¬
pias substinere possint. Hedui de consilio legatoru
quos Caesar ad exercitum reliquerat copias equita¬
tusq peditatus subsidio biturigibus mitunt. Qui
cum ad flumen ligerim uenissent quod bituriges
heduis diuidit paucos dies ibi morati neq flumeo
transire ausi domum reuertuntur: legatisq nostrise¬
nuntiant se biturigum perfidiam ueritos reuertisst

Expanded text:
ligentiae summam imperi severitatem addit; magnligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse,
Abbreviated transcription (Latin):
one patruo suo reliquisq pͥncipibus qui hanc tentada
frtunam existimabant. Expellitur ex oppido gergo¬
ba. Non tamen desistit. atq in agris hab& delectum
egentium ac perditorum. hac coacta manu quoscunq
adit ex ciuitate in suam sententiam perduc. hortatur
ut communis libertatis causa arma capiant. magnisq
coactis copiis aduersarios suos a quibus paulo ante erit
ciectus expellit ex ciuitate. rex ab suis appellatur. dimit¬
tit quoquouersus legationes. obtestatur ut in fide mane¬
unt. Celeriter sibi senones. parisios. pictones. cadurcos. tu¬
ronos. aulercos. lemouices. andos. reliquosq omnes qu
occeanum attingunt adiungit. Omnium consensua
cum defertur imperium. Qua oblata potestate om¬
nibus his ciuitatibus obsides imperat. certum nume¬
rum militum celeriter ad se adduci iussit. armorun
quantuncunq ciuitas domi quodq ante tempus efti¬
ciat constituit. in pͥmis equitatiu stud&. sum ma di¬

Expanded text:
one, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam one, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae di
Abbreviated transcription (Latin):
mo dato concurrunt. ciuesq romanos qui negociandi ca
ibi constiterant in his.C. fusium coctam honestum equite
romanum cum rei frumentariae ussu Cxsaris preerat
interficiunt: bonaq eorum diripiunt. Celeriter ad omes
caillię ciuitates fama perfertur. Nam ubi maior atq il¬
lustrior incidit res clamores per agros regionesq signifi¬
cant. Hanc alii deinceps excipiunt & proximis tradunt
ut tunc accidit. nam quae genabi oriente sole gesta es¬
sent ante primam confectam uigiliam in finibus aruer¬
norum audita sunt. quod spacium est milium passuu
circiter. clx. Simili ratione ibi uercingentoris celtilli fi¬
lius aruernus summae potentiae adolescens cuius pater
principatum galliae totius obtinuerat & ob eam causam
quod regnum appetebat ab ciuitate erat interfectus con¬
uocatis suis clientibus facile eos incendit. cognito eius
consilio ad arma concurrunt. Prohibetur ab gobanniti¬

Expanded text:
gno dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa gno dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobanniti
Abbreviated transcription (Latin):
cludatur. id esse facile quod neq legiones absente impe¬
ratore audeant ex hibernis egredi. neꝗ imperator sine
predio ad legiones peruenire poss&. postremo in acie
prestare interfici qͥ non ueterem belli gloriam liberti¬
temq quam a maioribus accoeperant recuperare His
rebus agitatis profitentur carnutes se nullum piculum
communis saluti causa recusare: pͥncipes seq ex omni¬
hus bellum facturos pollicentur. & quoniam in pntia¬
de obsidibus cauere inter se non possent ne res efferat
ut iurciurando ac fide sanciatur. petunt collafis mil¬
taribus signis quod more eorum grauissima cerino¬
nia continetur. ne facto initio belli ab reliquis desen¬
tur. Tunc collaudatis carnutibus dato iureiurando dd
omnibus qui aderant tempore eius rei constituto a
lio disceditur. ubi ea dies uenit carnutes cotuato & co¬
conetedumo ducibus desperatis hominibus genebit si¬

Expanded text:
cludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente impecludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum si
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi cognoscit de clodii caede. senatusq c̃o¬
sulto certior factus ut omnes italiae iunio¬
tẽ coniurarent delectu tota prouincia habẽ instituut.
Hea res in galliam transalpinam celeriter perferuntur
Addunt ipsi & affingunt rumoribus galli quod res i¬
poscere uidebantur. retineri urbano motii Casarem. nea
in tantis dissensionibus ad exercitum uenire possesHac
impulsi occasione qui iam ante se populi.r. imperio sub¬
ditos dolerent liberius atq audacius de bello inire consi¬
lia incipiunt. Indictis inter se pͥncipes gailliae consilus
siluestribus ac remotis locis queruntur de acconis mort
posse hunc casum recidere ad ipsos de monstrant. Mis¬
rantur communem galliae fortunam: omnibus pollic¬
tationibus ac proemus deposcunt qui belli initia fia
ant: & sui capitis periculo galliam in libertatem uindi¬
cent. In pͥmis rationem habendam dicunt pͥus qͣ corum
claudestina consilia efferantur ut Exsar ab exercitu intt¬

Expanded text:
Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque conIbi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. ae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu inter
Abbreviated transcription (Latin):
perqͥ paulum ad summam felicitatem defiusse uideret᷑.
itꝗ ulle latebris aut saltibus se eriper& & noctu occultare
alias partes regionesq petere non maiore equitum presi¬
dio q̃ quattuor quibus solis uitam suam committere au¬
debat Tali modo uastatis regionibus exercitum Caesar
duarum cohortium dannodurocortorum remoꝵ redu¬
cit. concilioq in eum locum galliae indicto de coniurati¬
one senonum & e carnutum quaestionem habere in¬
stituit. & de accone qui pͥnceps eius consilii fuerat gra¬
uiore sententia pronuntiat. ac more maiorum supplici¬
um sumpsit. Non nulli iudicium ueriti profugerunt.
quibus cum aqua atq igni interd iociss& duas legioes
ad fines treuirorum duas in lingonibus & reliquas in
senonum finibus addixit. & in hibernis collocauit. Eru¬
nentoq exercitui prouiso. ut instituerat in italiam ad
UETA gallia Cesar ut constituerat in itali¬
am ad conuentus agendo proficiscitur.

Expanded text:
perque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, perque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam adMMENTARIUS SEPTIMUS Quieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
popularentur ad castra romanorum delati optatissi¬
mumq ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar ad
uexandos rursus hostes profectus magno coacto nune¬
ro ex finitimis ciuitatibus in omnes partes dimittit.
Omnes uici atq omnia aedificia quae quisq conspexe¬
rat incendebantur. preda ex omnibus locis agebatur.
frumenta non solum tanta multitudine iumentorũ
atq hominum consumebantur. sed etiam anni tempo¬
re atq imbribus procubuerant. ut si qui etiam in pre¬
sentia se occultassent tam his deducto exercitu rerum
omnium in opia pereundum uideretur. ac saepe in en
locum uentum est tanto in omnes partes diuis o es¬
tatu & non modo uisum ab se ambiorigem in fugi circu¬
spicerent captiui sed nec plane etiam labore suscepto abis¬
Cex conspectu contenderent. ut spe consequendi illata atq
infinito labore suscepto qui se summam a Caesare gratiam
inituros putarent: pene naturam studio uincerent: sem¬

Expanded text:
popularentur, ad castra Romanorum delati optatissipopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, sem
Abbreviated transcription (Latin):
trans thenum se recoeperunt. At tantus fuit etiam post¬
discessum hostium terror ut ea nocte cum .c. uolusenus
missus cum equitatu ad castra ueniss&. fidem non fa¬
cer& adesse cum incolumi Casarem exercitu. Sic om¬
nino animos timor preoccupauerat. ut pene alienata
mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga r¬
coepiss&e dicerent: neq in columi exercitu germanos
castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timo¬
rem Caesaris aduentus substulit. Reuersus ile euen¬
tus belli non ignarus unum quod cohortes ex statiõe
& presidio essent emissae questus ne minimo quidem
casu locum relinqui debuisse multum fortunam in re¬
pentino hostium aduentu potuisse iudicauit: multo
etiam amplius quod pene ab ipso uallo portisq castro¬
rum barbaros auertiss&. Quarum rerum omnium ma¬
xime ammirandum uidebatur quod germani qui eo
consiolio rhenum transierant ut ambiorigis fines de¬

Expanded text:
trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam posttrans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam postdiscessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗad unum omnes in castra perueniunt. hos subsecuti ca¬
lones equitesq eodem impetu militum uirtute. seruan¬
tur. At ii qui in ugo constiterant nullo etiam nunc usu
rei militaris percoepto. neq in eo quod. probauerant co¬
silio permanere ut se loco supiore defenderent. neꝗ eam
quam prodesse aliis uim celeritatemq uiderant imitari
poterant. sed se in castra recipere conati in iniquum locu
demiserunt. Centuriones quorum non nulli ex inferiorib
ordinibus reliquarum legionum causa uirtutis in superio¬
res erant ordines huius legionis traducti ne ante partam
rei militaris laudem amuterent fortissime pugnantes co¬
ciderunt. militum pars horum uirtute summotis hostib
preter spem incolumis in castra peruenit. pars a barbaris
circunuenta perut. Germani desperata expugnatione
castrorum quod nostros iam constitisse in munitionibus
uidebant. cum ea preda quam in siluis deposuerant

Expanded text:
ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti caad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant
Abbreviated transcription (Latin):
pti atq usus militaris imperiti ad tribunum militum
centurionesq ora conuertunt. quid abhis precipiatur en¬
pectant. Nemo est fortis quin rei nouitate perturbetur.
Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistuat
redisse primo legiones credunt quas longuis discesilse
ex captiuis cognouerant. Postea despecta paucitate ex omnib
partibus impetum faciunt. calones in proximum tumulu
procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosq
coniciunt. eo magis timidos pterrent milites. Alii cunco
facto ut celeriter prumperent censent. quoniam tam propin¬
qua sunt castra. & si pars aliqua circunuenta ceciderit. at
reliquos seruari posse confidunt. Alii ut iugo consistant.
atq omnes cundem ferant casum. Hoc ueteres non probat
milites quos sub uexillo una profectos documus. Itaq
inter se cohortati duce.c. trebonio equite romano qui eis
erat prepositus per medios hostes perrumpunt. incolumes

Expanded text:
ipti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum ipti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque
Abbreviated transcription (Latin):
conantur. seq ipsi adhortantur ne tantam fortunam ex mo¬
nibus dimittant. Erat eger cum presidio relictus .P. sextius
baculus qui primum pilum ad Casarem duxerat cuius menti¬
onem superioribus prceluis fecimus. ad diem quintum cibo
caruerat. Hic diffisus suae ac omnium saluti inermis ex
tabernaculo prodit. Uid& iminere hostes atq in summo
esse rem discrimine. Capit arma a proximis atq in porta co¬
sistit. Consequitur hunc centurio eius cohortis quae in statice
erat. paulisper una proelium sustinent. Relinqui denege
sextium grauibus accoeptis uulneribus egre per manus te¬
ctus seruatur. Noc spatio interposito relinqui sese confir¬
mant tantum ut in munitionibus consistere audeant. sp¬
ciemq defensorum prebeant. Interim confecta frumenti¬
tione milites non clamorem exaudiunt. precurrunt e¬
quites. quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic uero
nulla munitio est quae perterritos recipiat. Modo consen¬

Expanded text:
nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscr
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uisi obiectis ab ea parte siluis qͣ castris propinqua¬
rent: usq eo ut qui sub ualle tenderent mercatores reci¬
uendi sui non haberent facultatem. Inopinantes no¬
sri re noua perturbantur: ac uix primum impetum
cobors in statione substin&. Circunfunduntur ex reli¬
quis hostes partibus si quem aditum repire possent. egre
nostri portas tuentur. Reliquos aditus locus ipse ꝑse
munitioq defendit. Totis trepidatur castris: atq alius
ex alio causam turultus quaerit. neq quo signa ferat᷑¬
neq quam in partem quisq conueniat prouident.: Alius u
capta castra pronuntiat. alius deleto exercitu atq unperat¬
re uictores barbaros uenisse contendit: Pleriq nouas sibi ex
loco religiones fingunt. cocteq & titurii calamitatem qui
in codem occiderut castello ante oculos ponunt. Tali timõe
omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris ut ex
captiuo audierant nullum esse intus presidium. prumpere

Expanded text:
sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquasunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantneque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
numero dierum fidem seruaturum quod longius pro¬
gressum audiebat. neq ulla de eius reditu fama affere¬
bitur. simul eorum permotus uocibus qui illius pati¬
entiam pene obsessionem appellabant. siquidem ex ca¬
stris egredi non licer& nullam eiusmodi causam ex¬
pestans quo nouem oppositis legionibus maximoq e¬
quitatu dispersis ac pene deletis hostibus in milibus
passuum tribus offendi poss& quinq cohortes frumẽ¬
tatum in proximas segetes mutit: quas inter & castra
unus omnino collis intererat. Complures erant ex le¬
gionibis egri relicti. ex quibus hoc spatio dierum con¬
ualuerant circiter.cec. sub uexillo una mutuntur. Ma¬
gna preterea multitudo calonum. magna uis uimen¬
torum quae in castris subsederant facta potestate seq¬
ur. Hoc ipso tempore & casu germani equites interue¬
nunt. proptinus eodem illo quo uenerant cursu ab de¬
umana porta in castra irrumpere conantur.Nec prius

Expanded text:
numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius pronumero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius
Abbreviated transcription (Latin):
mero cuius sunt cupidissimi barbari potiuntur. inuita¬
ti preda longius procedunt. Non hos palus in bello latro¬
cinusq natos non siluae morantur. Quibus in locis sit sa¬
sar ex captiuis quaerunt. profectum longius reperiunt
omnemq exercitum discessisse cognoscunt. Atq unus
ex captiuis quid uos inquit hanc miseram ac tenuem
sectamini predam quibus iam lic& esse fortunatissimdꝰ
Tribus horis aduatucam uenire potestis. Huc omnes suaᷤ
fortunas exercitus romanorum contulit. presidii tantu
est ut numerus quidem cingi possit: neq quisꝗͣ egredi
extra munitiones audeat. Obiecta spe germani quam
nacti erant predam in occulto relinquunt. ipsi aduati¬
cam contendunt usi eodem cuius haec indicio cognoue¬
rant. Cicero qui omnes superiores dies precoeptis Cxsi¬
ris cum summa diligentia milites ĩ castris cõtinussa
ac ne calonem quidem quenquam extra munitionem
egredi passus ess&. septimo die diffidens casarem de

Expanded text:
mero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitamero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de
Abbreviated transcription (Latin):
cunfusa pro tali facinore stirps ac nomen ciuitatis tolla¬
tur. magnus undiq numerus celeriter conuenit. Haec
n omnibus cburonum partibus gerebantur: diesq appe¬
tebat septimus. quem ad diem Caȩsar impedimenta le¬
gionemq reuerti constituerat: Nic quantum in bello fo¬
tuna possit & quantos afferat casus cognosci potuit. Dis¬
sipatis ac perterritis hostibus ut demonstrauimus mans
erat nulla quae paruam modo causam timoris afferr&.
transrhenos ad germanos peruenit fama diripi eburones
atq ultro omnes ad predam euocari. Cogunt equitum duo
milia sicambri qui sunt proximi rheno a quibus recoe¬
ptos ex fuga tenetheros atq usipetesssupra docuimus tran¬
seuntes rhenum nauibus ratibusq triginta milibus pas¬
suum infra eum locum ubi pons erat imperfectus pres¬
diumq a Caesare relictum pͥmos eburonum fines adeunt.
multos ex fuga dispersos excipiunt. magno pecorum nu¬

Expanded text:
cumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollacumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris nu
Abbreviated transcription (Latin):
atus pertinebat. nam & predae cupiditas multos longuis
euocibat & siluae incertis ocultisq utineribus conferetos adi¬
⁊ prohibebant. Si negocium confici stirpemq hominum
seleratorum interfici uellent dimittende plures manus
deducendiq erant milites si continere ad signa manipu¬
los uellent ut instituta ratio & consuetudo exercitus ro¬
mani postulabat. locus ipse erat presidio barbaris. neq
ex occulto insidiandi & dispersos circunueniendi singu¬
lis deerat audacia. & in eiusmodi difficultatibus quan¬
tum diligentia prouideri poterat prouidebatur: ut po¬
nus in nocendo aliquid pretermuteretur: & si omnium
animi ad ulciscendum ardebant. q̃ cum aliquo detrime
to militum noceretur. Dimittit ad finitimas ciuitates
nuntios Exesar. omnes ad se uocat spe predae ad diripien¬
dos eburones ut potiusin silius gallorum uita qͣ legiona¬
rius miles periclitetur. simul ut magna multitudine cir¬

Expanded text:
citus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius citus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine cir
Abbreviated transcription (Latin):
extremasq arduennae partesire constituit. quo cum paual
equitibus profectum ambiorigem audiebat. Discedens
post diem septimum sese reuersurum confirmat. quan
ad diem ei legioni quae in presidio relinquebatur deben
frumentum sciebat. labienum Treboniumq hortatur sira
rursus communicato consilio exploratisq hostium ratio¬
nibus aliud iuitium beli cupere possent. Erat ut sups
demonstrauimus manuis certa nulla. non presidium. no
opidum quod se armis defender&. sed in omnes partes dis¬
pesa multitudo ubicunq aut uallis abdita aut locus sil¬
uestris aut palus impedita spem presidii aut salutis aliq̃
offerebat consederat. Haec loca uicinitatibus erant nota.:
mignamq res diligentiam requirebat. non in summa ex.¬
ercitus tuenda. nullum enim poterat uniuersis perterri¬
as ac dispersis periculum accidere. sed in singulis militib
onseruandis. Qua tamen ex parte res ad salutem exer¬

Expanded text:
extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rrursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exer
Abbreviated transcription (Latin):
uorum si qui ad eos eburones ex fuga conuenissent ad se
ut reducerent imperauit. si ita fecissent fines eorum se ii¬
olaturum negiuit. Tum copiis in tres partes distributis in¬
pedimenta omnium legionum aduatucam contulit. id
castelli nomen est. hoc fere est in medus eburonum firib
ubi titurius atq aurunculeius hiemandi causa consedent
Hunc cum reliquis rebus locum probar& tum quod sue¬
rioris anni munitiones integre manebant ut militum labo¬
rem subleuar&. Presidio impedimentis legionem quatuor¬
decimam reliquit. unam ex his tribus quas proxime con¬
scriptas ex italia traduxerat. ci legioni castrisq Q. tul. cice
ronem preficit: ducentosq equites attribuit. Partito exer¬
citu.T. labienum cum legionibus tribus ad occeanum ut¬
sus in eas partes quae menapios attingunt proficisci iub&
C.Trebonium cum pari legionum numero ad eam regio¬
nem quem aduatucos adiac& depopulandam mittit. sp

Expanded text:
vorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se vorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ips
Abbreviated transcription (Latin):
e dimissis peragros nuntiis sibi quenq consulere ius¬
st. Quorum pars in arduennam siluam. pars in con¬
nnentes ꝑ audes profugit. qui occeano fuerunt hi
in silius sese occultauerunt quas estus efficere consu¬
eunt. Multi ex suis finibus egressi se suaq omnia. a¬
linissimis crediderunt. Catauolcus rex dimidie par¬
is ehuronum qui una cum ambiorige consilium ini¬
erat etate iam confectis cum laborem belli aut fugae
fere non poss&. omnibus precibus detestatus ambio¬
tigem qui eius consilii autor fuiss& taxo cuius ma¬
gna in gallia germaniaq copia est se exanimauit. Se¬
onicondrusi ex gente & numero germanorum qui
sunt inter eburones treuirosq legatos ad casarem mise¬
tunt oratum ne se in hostium numero ducer&: ne ue
omnium germanorum qui essent citra rhenum causam
esse unam iudicar&. nibil se de bello cogitasse nulla ambi¬
origi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione capti¬

Expanded text:
e dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iuse dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione capti
Abbreviated transcription (Latin):
cum in omnibus tum in re militari fortuna potest. Nan
magno accidit usu ut in ipsum incautum etiam atqi
paratum incider&. pͥusq eius aduentus ab hominibus
uideretur q̃ fama ac nuntiis afferretur. Sic magnas
sur fortunae omni militari instrumento quod cirtum se
habebat erepto: redis equisq comprehensis ipsum effugere
nortem. Sed hoc quoq factum est. quod aedificio circũdato
silua ut sunt fere domicilia gallorum qui uitandi estus
ciusa plerunq siluarum atꝗ fluminum petunt propin¬
qutates. Comites familiaresꝗ eius angusto in loco equi
antibus illum in equum quidam ex suis intulit. fugi¬
entem siliae texerunt. sic & ad subeundum ꝑiculum
& id uitandum multum fortuna ualuit. Ambioriae¬
in copias suas iudicio ne conduxerit quod prelio di¬
micandum non extimauit an tempore exclusus &
rpentino equitum aduentu prohibitus cum reliqu¬
um exercitum subsequi creder& dubium est. sed cer¬

Expanded text:
cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco pauliantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed cert
Abbreviated transcription (Latin):
presidiumq cohortum duodecim pontis tuendi causa p¬
nit. magnisq eum locum munitionibus firmat. Fi lo¬
co presidioq c. Uulcatium tullium adolescentem prefe¬
cit. Ipse cum maturescere frumenta inciꝑent ad bellu
ambiorigis profectus per arduẽnam siluam quae estto¬
tius galliae maxima atq ab ripis rheni finibusq treui¬
rorum ad neruios pertin& milibusq amplius quinge¬
tis in longitudinem pat&.L.minucium basilium cũ
omni equitatu premitit: siquid celeritate itineris atq
oportunitate temporis proficere possit. Mon& ut ignes¬
fieri in castris prohibeat. nequa eius aduentus procul si¬
gnificatio fiat. sese confestim subsequi dĩc. Basilius ut in¬
peratum est facit celeriter: Contra omnium opionioem
confecto itinere multos in agris in opinantes de prehen¬
dit. Eorum iudicio ad ipsum ambiorigem contendit
quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Mulu

Expanded text:
praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa popraesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum
Abbreviated transcription (Latin):
adoloscentes. atꝗ hoc genere uenationis exercent. & qui
plurimos ex his interfecerunt relatis in publicum cornib
que sint testimonio magnam ferunt laudem. Sed assue¬
sere ad homines & mansueti fieri ne paruuli quidem
excoepti possunt. Amplitudo cornuum & figura & speci¬
e multum nostrorum boum cornibus differt. Haec studi¬
ose conquisita ab labris argento circuncdudunt: atq in am¬
aissimis epulis pro poculo iituntur. Cesir postq̃ pubios
exploratores comꝑt sueuos sese in siluas recoepisse inopui
frumenti ueritus quod ut supra demonstrauimus min¬
me omnes germani agriculture student. constituit nõ
progredi longius. Sed ne omnino metum reditus sui ba¬
baris toller&. atq ut eorum auxilia tardar& reducto eret¬
citu partem ultimam pontis quae ripas ubiorum continge¬
bat in longitudinem pedum ducentorum rescindit: atqui
extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constitur

Expanded text:
adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit
Abbreviated transcription (Latin):
consimilis capris figura & uarietas pellium. sed magnitu¬
dine paulo antecedunt: mutileq sunt cornibus. & crura
sine nodis articulisq habent. neq quietis causa procum¬
bunt. neq si quo afflictae casu conciderunt erigere sese
aut subltuare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad e¬
asse applicant. atq ita paulum modo reclinate quietem ca¬
piunt. quarum ex uestigiis cum est animaduersum a uena¬
toribus quo se recipere consueunt. omnes eo loco subruut¬
uut incidunt ab radicibus arbores tantum ut summa spe¬
ues earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudie
rclinauerint infirmas arhores pondere affligunt.atq una
ise concidunt. Tertium est genus eorum qui uri appella¬
tir. Ni sunt magnitudine paulo intra elefantos specie &
colore & figura tauri. Magna uis eorum & magna uelo¬
atas. Neq homini neq fere quam conspexerunt parcunt
is studiose foueis captos interficiunt. hoc se labore durat

Expanded text:
consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnituconsimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant
Abbreviated transcription (Latin):
itinerum nouerunt. Oritur ab heluetiorum & nemetiu
& tauriacorum finibus. rectaq fluminis danubii rego¬
ne pertin& ad fines dacorum & anartium. Hinc se fleste
sinistrorsus diuersis ab flumine regionibus. multarum
gentium fines propter magnitudinem attingit. Neq qui¬
q̃ est huius germaniae qui se aut audisse aut adisse auti¬
nitium cius silua dicat. cum dierum iter.Lx. processeit
uit quo ex loco oriatur accoeꝑit. Multaq in ea gener
ferarum nasci constat quae reliquis in locis uisa non sint
ex quibus quae maxime differant ab coeteris & memo¬
riae tradenda uideantur hac sunt. Est bos cerui figura
cuius a media fronte interaures unum cornu exislit
excelsius magnisq directum his quae nobis nota sunt corni¬
bus. ab eius summo sicut palme ramiq late diffunduntur.
fadem est feminae marisq natura: eadem forma magnitu¬
doq cornuum. Sunt item quae appellantur altes. Harum est

Expanded text:
itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaqne pertinet ad fines Dacorum et Anartium; hinc se flectit sinistrorsus diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est
Abbreviated transcription (Latin):
superarent uirtute ut ultro bella inferrent propter homi¬
num multitudinem agriq inopiam trans rhenum coloni¬
as muterent. ltaq ea qua fertilissima sunt germanae loca
circum hercinam siluam quam erostoteni & quibusdam
grecis fama notam esse uideo quam illi orciniam appel¬
lant. uulgo tectu sages occuperunt. atqibi consederunt.
quae gens ad hoc tempis his sedibus sese contin&. sum¬
mamq hab& iustitiae & bellica laudis opinionem: Nunc
quod in eadem in opia egestate. patientia qua germani
permanent eodem uictu & cultu corporis utuntur. Gi¬
lis autem proiunciarum propinquitas & trans marinar
rerum notitia multa ad copiam atq usus largit᷑. paulati¬
assuefacti superari multisq uicti proeliis ne se quidem ip
cum illis uirtute comparant. Nuius hercinae siluae que
supra demonstrata est latitudo nouem dierum iter expe¬
dito pat&. Non enim aliter finiri potest. neq mensuris

Expanded text:
superarent, ultro bella inferrent, propter homisuperarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atqassuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras