comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uehem̃t̃ cesi non nulli capti. plurimi etiã ꝑfugã elapsi
uix ad patriã reuertunt᷑. Tantaq ibi strages facta ÷
de francoꝵ exercitu quanta nusquã alibi memoratur.
Mirandũ sane ẽ cur scđs qui aliqua de lango bardoꝵ
gestis scripsit hanc eoꝵ tantã uictoriã p̃terierit. cũ hȩc
quȩ p̃misimꝰ defrancoꝵ interitũ in heoꝵ historia isdẽ
ipsis pene uerbis ex arata legantur
qui garibaldi eoꝵ regis filiã sibi inmatrimonium
peterent. Quos ille benigne suscipiens. theo delindã
filiã suã autharico se daturũ ꝓmoit. Qui legati reuer¬
tentes cũ hec autharico nuntiassent. ille ꝑsemetipsum
sponsa uide cupiens paucis secũ sed expeditis langobar
dis adhibitis: unũq sibi fidelissimũ &̃ quasi seniorẽ secũ
ducens sine mora adbaicariã ꝑrexit. Qui cũ in conspec¬
tu gariboldi regis uta morẽ legatoꝵ introducti eẽnt

Expanded text:
vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi vix ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Francorum exercitu, quanta usquam alibi non memoratur. Mirandum sane est, cur Secundus, qui aliqua de Langobardorum gestis scripsit, hanc tantam eorum victoriam praeterierit, cum haec quae praemisimus de Francorum interitum in eorum historia hisdem ipsis pene verbis exarata legantur.qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne suscipiens, Theudelindam suam filiam Authari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semet ipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum sed expeditis ex Langodis adhibitis, unumque sibi fidelissimum, et quasi seniorem secum ducens, sine mora ad Bajoariam perrexit. Qui cum in conspectu Garibaldi regis, juxta morem legatorum, introducti essent,
Abbreviated transcription (Latin):
militũ qui adhuc de narsetis parte fuerat etiã se
ꝑ ixx. annos continuerat obsidebant. Qui francio pꝰ
sex m̃ses obsidionis suȩ. langobardis eandẽ insulam
tradidit. Ipse uͦ ut optauerat dimissus a rege cũ sua
petens eiꝰ germanã suo matrimonio sociari. Cũq
childeb̾tꝰ acceptis mimerib a langobardoꝵ legatis. suã
germanã eoꝵ regi se daturũ ꝓmississet: aduenientib
tam̃ gothoꝵ de hispania legatis. eandẽ suã germanã
eo qđ̃ gentẽ illã ad fidẽ catholicã conuersã fiusse cogno¬
uerat repromisĩt.
Nt̃ hec legationẽ ad imꝑatorẽ maximũ direxit. mandans
ei ut qđ priꝰ nonfecerat. nunc contra langobardoꝵ gentẽ
bellũ susciꝑet. atq cũ eiꝰ consilio eos abitalia remouoret
non segnit̃ obuiã ꝑgunt. ꝓq lib̵tatis statu fortit̃ confli¬
gunt. In ea pugna langobardi uictoriã capiunt. franci

Expanded text:
militum, qui adhuc de Narsetis parte fuerat et iam se militum, qui adhuc de Narsetis parte fuerat et iam se per viginti annos continuerat, obsidebant. Qui Francio post sex menses obsidionis suae Langobardis eandem insulam tradidit, ipse vero, ut obtaverat, dimissus a rege, cum sua petens eius germanam suo matrimonio sociari. Cumque Childepertus, acceptis muneribus a Langobardorum legatis, suam germanam eorum regi se daturum promisisset, advenientibus tamen Gothorum de Hispania legatis, eandem suam germanam, eo quod gentem illam ad fidem catholicam conversam fuisse cognoverat, repromisit. 29. Inter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, mandans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra Langobardorum gentem bellum susciperet atque cum eius consilio eos ab Italia removeret. non segniter obviam pergunt proque libertatis statu fortiter confligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt; Franci
Abbreviated transcription (Latin):
demonio non iniuste correptꝰ. successorẽ romanũ patrici¬
ũ accipiens constantinopolĩ remeauit. Post hȩc facta ÷
sinod decẽ ep̃oꝵ in mariano. ubi receper̃ seuerũ patriar¬
chã aquileiensẽ dantẽ libellũ erroris sui. quia trium
capituloꝵ dãpnatorib cõmunicarat rauenne. Nomina
de altino. clarissimꝰ ingenumnꝰ de sabione. Agnellus tri¬
dentinꝰ. lunior ueronensis. orontiꝰ. Uincentmꝰ. rusticus
de taruisio fronteus feltrinꝰ Agnellus de acilo. lau¬
rentiꝰbullumensis: Cũ patriarcha aut̃. cõmunicauer̃
isti ep̃i. Seuerus. parentinꝰ ioħs patricius. uindemus
& iohannes
ac tẽpestatẽ rex autharicus. ad histriã exercitũ
misit. Cui exercitui eium dux tridentinꝰ prefuit.
qui post p̃das & incendia facta. pace in annũ unũ¬
facta magnã peccimiã regi detuler̃. Alu qͦq lango¬
bardi minsula ama cinã francionẽ magistrum

Expanded text:
demonio non iniuste correptus, successorem Romanum patricidemonio non iniuste correptus, successorem Romanum patricium accipiens, Constantinopolym remeavit. Post hec facta est synodus decem episcoporum in Mariano, ubi receperunt Severum patriarcham Aquilegensem, dantem libellum erroris sui, quia trium capitulorum dampnatoribus communicarat Ravenne. Nomina de Altino, Clarissimus, Ingenuinus de Sabione, Agnellus Tridentinus, Iunior Veronensis, Horontius Vicentinus, Rusticus de Tarvisio, Fonteius Feltrinus, Agnellus de Acilo, Laurentius Bellunensis. Cum paisti episcopi: Severus, Parentinus Iohannes, Patricius, Vindemius et Iohannes. 27. Hac tempestate rex Authari ad Histriam exercitum misit; cui exercitui Euin dux Tridentinus praefuit. Qui post praedas et incendia, facta pace in annum unum, magnam pecuniam regi detulerunt. Alii quoque Langobardi in insula Amacina Francionem magistrum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant uxta tenuitatis nr̃ȩ uires uniuersa descrip
litũ. & ioħem cũ aliis plurib monachis. dm̃ tim̃tib¬
in britamnã misit : eorũq p̃dicatione ad xp̃m anglos
conuertit.
is dieb defuncto helia aquilenensi patriarcha¬
& post quã .xu. annos sac̃dotiũ gesserat seuerus
huic succedens. regendã suscepit eccłiam. Quesma¬
ragdus patricius ueniens de rauenna in gradus
psemetipsũ abasilica extrahens. rauennã cũ inuriadu¬
xit cũ aliis trib ex histria ep̃is. id ÷ ioħe. parentino. seue¬
ro. atq uindemio nec non etiã antonio. iãsene eccłe de
fensore. Quib cõminans exilia. atq uiolentiã inferens
cõmuni care cõpulit ioħi rauennati ep̃o triũ capituloꝵ
dãpnatori. qͥ tẽpore iugilu pape uł pelagu. a romane
eccłȩ desciuerat societate. Exempto uͦ anno. a rauenna
in gradus ꝓprios reuersi sunt. Quib nec plebs cõmuni

Expanded text:
fuerant, juxta tenuitatis nostrae vires, universa descripsfuerant, juxta tenuitatis nostrae vires, universa descripslitum, et Joannem, cum aliis pluribus monachis timentibin Brittaniam misit eorumque praedicatione ad Christum Anglos convertit. 26. His diebus defuncto Helia Aquilegensi patriarcha, .postquam quindecim annos sacerdotium gesserat, Severus huic succedens regendam suscepit ecclesiam. Quem Smaracdus patricius veniens de Ravenna in Gradus, per semet ipsum e basilica extrahens, Ravennam cum iniuria duxit cum aliis tribus ex Histria episcopis, id est Iohanne Parentino et Severo atque Vindemio, necnon etiam Antonio iam sene ecclesiae defensore. Quibus comminans exilia atque violentiams inferens, communicare conpulit Iohanni Ravennati episcopo, trium capitulorum damnatori, qui a tempecclesie desciverat societate. Exempto vero anno, e Ravenna ad Grados reversi sunt. Quibus nec plebs communic
Abbreviated transcription (Latin):
Que tanta strage popłm deuastauit: ut de in estimabili
multitudine uix pauci remanerent. Primũq pelagiũ
papã uirũ uenerabilẽ ꝓculit. & sine mora extinxit
demde pastore ꝑempto: se in popłos extendit. In hac tan
ta tribulatione beatisimꝰ s̃i regoriꝰ qui tunc leuitaerat.
acunctis generalit̾ papa electꝰ ÷. Qui cũ septifermẽ leta¬
runt. Septi formis aut̃ letania idõ dicta ẽ quia om̃is
popłs urb̃ ab eato gregorio inseptẽpartib dep̃carent᷑
dnm ẽ diusus. in primo nãq choro fuit om̃is clerus
Inscđo om̃s abates cũ monachis suis. Int̾cio om̃s abatis¬
sȩ cũ congregationib suis. In quarto om̃s infantes.
in quinto om̃s laici. Insexto uniuersȩ̃ uiduȩ. Inseptimo
om̃s mulieres coniugate. Idõ aut̃ de beato & regorio
plura dicere omittimꝰ. quia iã ante annos aliquot eiꝰ
uitã dõ auxiliante texuimꝰ. In qua quecũq dicenda

Expanded text:
Que tanta strage populi devastavit, ut de inestimabili Que tanta strage populi devastavit, ut de inestimabili multitudine vix pauci remanerent. Primumque Pelagium papam, virum venerabilem, perculit et sine mora extinxit; deinde, pastore interempto, sese per populos extendit. Ita tribulatione beatissimus Gregorius qui tunc levita erat, a cunctis generaliter papa electus est. Qui dum septiformem litarunt. Septiformis autem litania ideo dicta est, quia omnis urbis populus a beato Gregorio in septem partes deprecaturus Dominum est divisus. In primo namque choro, fuit omnis clerus; in secundo, omnes abbates cum monachis suis; in tertio omnes abbatissae cum congregationibus suis; in quarto omnes infantes; in quinto omnes laici; in sexto universae viduae; in septimo omnes mulieres conjugatae. Ideo autem de beato Gregorio plura dicere omittimus, quia jam ante aliquot annos ejus Vitam, Deo auxiliante, texuimus, in qua quaecunque dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
fluuns excreuit ut circa basilicã beati te nonis mr̃is
quȩ extra ueronensis urb muros sita ẽ. usq ad suꝑiores¬
fenestras aqua ꝑtingeret. Licet sicut beatus fregoriꝰ
papa scripsit. in eadẽ basilica aqua minime introierit
Urbis qͦq eiusdẽ ueronensis muri exparte aliqua eadẽ
sunt inundatione subruti. Facta ẽ aut̃ hȩc inundatio
quante fieri uix estiuo tẽpore solent. Post duos qͦq men¬
ses eadẽ urbs ueronensiũ. magna expar̃e incendio con¬
cremata est
N hac diluiii effusione intantũ apud urbẽ romã fluuiꝰ
tiberis excreuit. ut aquȩ eiꝰ suꝑmuros urb̾ influereat¬
&maximas in eas regiones occuparent. Iunc ꝑ alueum
eiusdẽ fluminis cũ multa serpentiũ multitudine dra¬
co etiã mire magnitudinds̃ ꝓurbẽ transiens. usq ad
mare descendit: Subsecuta statĩ ẽ hanc inundationẽ
grauissima pestilentia quã ingumariã appellant.

Expanded text:
fluvius excrevit, ut circa bassilicam Beati Zenonis, fluvius excrevit, ut circa bassilicam Beati Zenonis, que extra Veronensis urbfenestras aqua pertingeret, licet, sicut beatus Gregorius postea papa scripsit, in eamdem basilicam aqua minime introivit. Urbis quoque ejusdem Veronensis muri ex parte aliqua eadem sunt inundatione subruti. Facta est autem haec inundatio squantae fieri vix aestivo tempore solent. Post duos quoque menses eadem urbs Veronensium magna ex parte incendio concremata est. In hac diluvii effusione in tantum apud urbem Romam fluvius Tiberis excremaximas in ea regiones occuparent. Tunc per alveum eiusdem fluminis cum multa serpentium multitudine draco etiam mire magnitudinis per urbem transiens, usque ad mare trascendit. Subsecuta est statim hanc inundationem gravissima pestilentia, quam inguinariam appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
capta. atq insiciliã ducta ẽ ibiq diẽ clausit extremũ
ursum mauricius augustus legatos
Achildeb̾tũ mittens. eũ ut contra langobardos in
italiã exercitũ dirigeret ꝑsũasit. Childeb̾tꝰ existi¬
mans suã ad huc germanã apđ constantmopolim
uiuere. legatis mauricii ad quescens ut suã posset sororẽ
recipe iterũ aduersu langobardos francoꝵ exercitũ ad
italiã direxit. Contradũ langobardoꝵ acies ꝓparent.
franci & alamannui dissensionẽ int̃ se habentes. sine ulliꝰ
lucri conqͥsitione ad patriã sunt reuersi
o tẽpore fuit aquȩ diluuũ infinib uenetiarũ. & li¬
guriȩ. seucetis regionib italiȩ quale pꝰ noe tẽpora
credit᷑ non fuisse Factȩ sunt lauinȩ possesone seu uil¬
larũ hominũq parit̃ & animantiũ magnꝰ interitꝰ. Des¬
tructa sunt itinera dissipate uiȩ tantũq tunc athesis

Expanded text:
capta, atque in Siciliam deducta est, ibique diem clausit extremum. capta, atque in Siciliam deducta est, ibique diem clausit extremum. ursum Mauricius Augustus legatos ad Childepertum mittens, eum ut contra Longobardos in Italiam exercitum dirigeret persuasit. Childepertus existimans suam adhuc germanam apud Constantinopolim vivere, legatis Mauricii acquiescens, ut suam posset sororem recipere, iterum adversus Longobardos Francorum exercitum ad Italiam direxit. Contra quos dum Longobardorum acies properarent, Franci et Alamanni dissensionem habentes, sine ullius lucri conquisitione, ad patriam sunt reversi. Eo tegurie seu cunctis regionibus Ytalie, quale post Noe tempora creditur non fuisse. facte sunt lavine possessionum seu villarum, hominumque pariter et animantium magnus interitus. destructa sunt itinera et vie dissipate. tunc Athesis
Abbreviated transcription (Latin):
eniq post benedictũ papã pelagius romanȩ ecclae
romã ꝑcircuitũ obsiderent: nec posset quisquã a roma
ꝓgredi. hic pelagius helie aquileiensi ep̃o nolenti tria
cãpitula calcedonensi sẏnodi susciꝑe epłam satis utilem
misit. quã beatꝰ s̃ regoriꝰ cũ. cẽt. ad huc diaconꝰ conscripsit
Nterea childeb̾tꝰ rex francoꝵ bellũ aduersus
hispanos gerens eos acͤie uicit. Causa aut̃ huiꝰ certami¬
nis ista fuit. Childeb̾tus hingundẽ sororẽ suã her¬
minigildo leuuigildi hispanoꝵ regis filio inconiugũ
tradidit. Qui herminigildus p̃dicatione leandri ep̃i
hispalensis atq adortatione suȩ conugis ab arriana
heresi qua pat̾ suus languebat ad catbolicã fidẽ con¬
uersus fuerat. Quẽ pat̾ impius. in ipso sacrato pasca¬
li die. securi ꝑculsũ int̾emerat. hingundis uͦ post
maria & martyris fumus dehispaniis fugiens dũgal¬
lias repedare uellet in manus militũ incidens. qui inli

Expanded text:
enique post Benedictum papam Pelagius Romanae ecclesiRomam per circuitum obsiderent, nec posset quisquam a Roma progredi. Hic Pelagius Heliae Aquileiensi episcopo, nolenti tria capitula Calchidonensis synodi suscipere, epistolam satis utilem misit, quam beatus Gregorius, cum esset adhuc diaconus, conscripsit. 21. Interea Childepertus rex Francorum bellum adversum Hispanos gerens, eosdem acie superavit. Causa autem huius certaminis ista fuit. Childepertus rex Ingundem sororem suam Herminigildo, Levigildi Hispanorum regis filio, in coniugium tradiderat. Qui Herminigildus praedicatione Leandri episcopi Hispalensis atque adhortatione suae coniugis ab Arriana heresi, qua pater suus languebat, ad catholicam fidem conversus fuerat, quem pater impius, in ipso sacrato paschali Dei securi percussum interemerat. Ingundis vero post mariti et martyris funus, de Hispaniis fugiens, dum Gallias repedare vellet, in manus militum incidens, qui in li
Abbreviated transcription (Latin):
gallias. a qͥb accepta huni peccunia. reuertunt᷑ ad ꝓpria
Mortuus qͦq ÷ grantrannꝰ rex francoꝵ. regnũq illuis
brunichildis regina suscepit cũ nepotib ad huc paruuł
filiis childeberti
Der idẽ tẽpꝰ cacanꝰ rex himoꝵ legatos ad agilulfũ me¬
diolanũ mittens. pacẽ cũ eo fecit. Romanꝰ qͦqͥpatri¬
ciꝰ morit᷑. Cui gallus successit & cũ agilulfo rege pacis
concordiam miit
oc etiã tẽpore. agilulfus cũ theoderico francoꝵ regi
pacẽ ꝑpetuã fecit. Post hȩc ago rex rebellantẽ sibi
tangrulsũ ueronensiũ ducẽ extmnexit. E aidulfũ

Expanded text:
Gallias, a quibus accepta Hunni pecunia revertuntur ad propria. Gallias, a quibus accepta Hunni pecunia revertuntur ad propria. Mortuus quoque est Gunthramnus rex Francorum, regnumque illius Brunichildis regina suscepit cum nepotibus adhuc parvulis, filiis Childeperti. 12. Per idem tempus cacanus rex Hunnorum legatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Romanus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum Agilulfo rege pacis concordiam iniit. 13. Hoc etiam tempore Agilulf cum Theuderico Francorum rege pacem perpetuam fecit. Post haec Ago rex rebellantem sibi Zangrulfum Veronensium ducem extinxit. Gaidulfum
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ promissũ ÷ pure custodiant. & occasionẽ sibi aliquã non
querant. unde aut contentio quȩdã aut in gratitudo nas¬
cat᷑. quatinꝰ uoluntati ur̃ȩ agere gr̃as ualeamꝰ latores
p̃sentiũ litterarũ sic̃ reuera homines ur̃os in eo qͦ debur
affectu siscepimꝰ. quia dignũ fuit ut uiros sapientes & qui
pacẽ factã dõ ꝓpitio nuntiarunt cũ caritate susciꝑe & di
Nt̃ hȩc sequenti m̃se ianuario. apparuit stella comeaes mane
intridentinũ mortuo datꝰ ÷ eidẽ locodux gaido alđ iur
int̃ficiunt᷑. Iunc pͥmũ caballi siluatici & bubali initaliã
delati. italiȩ miracula fuerunt.
cũ uxorȩ ꝓpria sic̃ fert᷑ ui uenem extingint᷑. huniqͦq
qͥ & auares dicunt᷑ ap annonia inturingã ingressi bella
gauossima cũ francis gesserunt. Brunichildis timc regina
cũ nepotib ad huc pueruł theodeb̾to & teoderico regebat

Expanded text:
sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus voluntati vestrae agere gratias valeamus. Latores vero praesentium litterarum, sicut revera hominesaffectu suscepimus, quia iustum fuit, ut viros sapientes et qui pacem factam Deo propitio nuntiarunt cum caritate et suscipere beremus". 10. Inter haec sequenti mense Ianuario paruit stella cometes mane in Tridento mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus vir interficiuntur. Tunc primum caballi silvatici, et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt. cum uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Turingam ingressi, bella gravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus adhuc puerulis Theudeperto et Theuderico regebat
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ amiciciã conferre uoluerit. Uos gͦ more ur̃o que ad grãm
partiũ ꝑtinent semꝑstudete. atq ubi causã mercedis etdidit
elaborate ut bona ur̃a amplius ante om̃ĩpotentis dĩ oculos
commendetis
ur̃e refero. quia petitionẽ nr̃am aucdientes. pacẽ quã utrisq
eẽ. partib credimꝰ ꝓfuturã sic̃ de uob confidentiã habuom̃
ordinatis. Ex quare excellentiȩ ur̃ȩ prudentiã & bonitatẽ
u alde laudamus. quia pacẽ diligendo. dm̃ uos qͥ auctor
ipsius ÷ amare monstratis. Nas̃i quod absit facta fuisset
quid agi habuit: nisi ut cũ peccato & ꝑxculo partiũ miseroꝵ
rusticoꝵ sangius. quoꝵ labor utrisq proficit funderetur:
Sed ut ꝓdẽe. nob̃ eadẽ pacẽ quẽ ad modũ auob̃ facta÷ sen¬
tiamꝰ. paterna caritate salutantes petimꝰ. ut quotiens
occasio se dederit ducib ur̃s ꝑdiuersa loca & maxime in

Expanded text:
ejus amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam ejus amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam partium pertinent semper studete, atque ubi causa mercedis se dederit, elaborate, ut bona vestra amplius ante omnipotentis Dei oculos commendetis.vestrae refero, quia petitionem nostram audientes, pacem, quam utrisque esse partibus credebamus profuturam, sicut de vobis confidentiam habordinastis. Ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor ipsius est, amare, monstratis. Nam si, quod absit, facta non fuisset, quid agi habuit, nisi ut cum peccato et periculo partium miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur? Sed ut prodesset nobis eandem pacem, quemadmodum a vobis facta est, sentiamus, paterna caritate salutantes petimus, ut, quotiens occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca et maxime in
Abbreviated transcription (Latin):
linda regma sua comuge sic̃ eã beatꝰ sregoriꝰ papa monuit.¬
cũ romanis pacẽ firmissimã pepigit. eidẽq reginȩ idem
uenerabilis s regoriꝰ ꝓ gr̃ãrũ actione hanc epłam direxit.
GRESORIUS theodelindȩ regmȩ langobardoꝵ
Quia excellentia ur̃a ad faciendã pacẽ studiosius & benigne
se sic̃ solet impendit. renuntiante filio nr̃o probo abate cog¬
nouimꝰ. Nec enĩ alit̾ dexp̃ianitate ur̃a confidendũ fuit. nisi
quia in causa pacis laborẽ & bonitatẽ ur̃am om̃ib monstra¬
retis. Unde omipotenti dõ grãs agimꝰ: quia ita cor ur̃m sua
pietate regit. ut sic̃ fidẽ rectã tribuit. ita qͦq placita sibi
uos semper oꝑare concedit. Non enĩ excellentisima filia
pat̾na dilectione hortam᷑. ut apud excellentisimũ coniugẽ
urm illa agatis quatmꝰ xp̃ianȩ reipubllce societatẽ nonre¬
nuat. Nã sic & uos scire credimꝰ. multimodis ÷ utile. sise ad

Expanded text:
linda regina sua coniuge, sicut eam beatus papa linda regina sua coniuge, sicut eam beatus papa que Romanis pacem firmissimam pepigit. Eidemque reginae idem venerabilis sacerdos pro gratiarum actione hanc epistulam direxit: 9. Gregorius Theudelindae reginae Langobardorum. « Quia excellentia vestra ad faciendam pacem studiosius, et benigne se sicut solet impenderit, renuntiante filio nostro Probo abbate, cognovimus. Nec enim aliter de Christianitate vestra confidendum fuit, nisi quia in causa pacis laborem et bonitatem vestram omnibus monstraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut fidem rectam tribuit, ita quoque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, excellentissima filia, paterna dilectione, hortamur ut apud excellentissimum conjugem vestrum illa agatis, quatinus Christianae reipublicae societatem non renuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad
Abbreviated transcription (Latin):
ac etiã tẽpestate legati agilulfi regressi acacano. pacẽ
ppetuã factã cũ auarib nuntiarunt. Legatꝰ qͦq cacani
cũ eis adueniens ad gallias ꝑrexit. denuntians francoꝵ regi¬
bus ut sic̃ cũ auarib ita pacẽ habeant cũ langobardis
Int̾ hȩc langobardi cũ auarib & sclauis hist̾roꝵ fines
ingressi. uniuersa ignib & rapinis uastauerunt.
Agilũlfo qͦq regi tunc nascit᷑ filiꝰ de thcodelinda regina
mmodicie palacio qͥ ad alo ald̾ ÷ appellatꝰ. Sequenti tẽpore

Expanded text:
24. Hac tempestate legati Agilulfi regressi a cacano, pacem 24. Hac tempestate legati Agilulfi regressi a cacano, pacem perpetuam factam cum Avaribus nuntiarunt. Legatus quoque cacani cum eis adveniens, ad Gallias perrexit, denuntians Francorum regibus, ut, sicut cum Avaribus, ita pacem habeant cum Langobardis. Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis vastavere. 25. Agilulfo quoque regi tunc nascitur filius de Theudelinda regina in Modiciae palatio, qui Adaloald est appellatus. Sequenti tempore
Abbreviated transcription (Latin):
de langobardor gestis de pingi fecit Inqua pietura
manfeste ostendit᷑ qͦmͦ langobardi eo tẽpore com̃a capi¬
tis tondebant. uł quał illis uestitꝰ qualisue habitꝰ erat p
Si qͥdẽ ceruicẽ usq ad occipitiũ radentes nucdabant. capu¬
los a faciẽ usq ados dimissos habentes quos in utrãq pas¬
tẽ infrontis decrimine diuidebant. Vestim̃ta uͦ eis eran
laxa. & maxime linea qualia angli saxones habere so¬
lent . ornata institis latiorib uario colore contextis
Calcei uͦ eis erant usq ad sũmũ pollicẽ pene apti. & alt̃¬
natĩ laqueis corrigiarũ retenti. Postea uͦ ceperunt osis
uti suꝑ aquas equitantes. tubugros brrreos mittebant
repugnantib langobardis rebellauit. Sed tandẽ iniecto
igni tota flamiis uorantib comcremata. ẽ & iussu regis
agilulfi ad solũ usq destructa ẽ alilites tam̃ qui in ea
fuerunt. rauennã redire ꝑmissĩ sunt

Expanded text:
de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura manifeste ostenditur, quomodo Langobardi eo tempore comam capitis tondebant, vel qualis illis vestitus qualisve habitus erat. Siquidem cervicem usque ad occipitium radentes nudabant, capillos a facie usque ad os dimissos habentes, quos in utramque partem in frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa et maxime linea, qualia Anglisaxones habere solent, hornata institis latioribus vario colore contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti et alternatim laqueis corrigiarum retenti. Postea vero coeperunt osis uti, super quas equitantes tubrugos birreos mittebant.repugnantibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aromart in locũ aptũ trahere debeat Etquia inbae
solacus indiget salutantes głam uram patna cartate
petimꝰ ut actionaris ur̃is qui mallo loco Aot depuolas
tiũ debeant. quatinꝰ uob currentib melꝰ qđ ei iniuxinꝰ
dosst perficere Hosenĩ ꝓmatimus qua dũres ꝓseotae
Nã scimꝰ nos considerare ut filus niris qui bonã nob uolu¬
tate exhibe debeanꝰ respondẽ. Unde terũ petimꝰ głose fili
Inomine de ciuitate parm̃si. ab exercitu gallinici patricis
& adurbẽ rauennantiũ sunt deducti. Hoc quoq tẽpore mist
agilulsus rex cacano regiauaroꝵ artifices ad faciendas naues
cũ quib isdẽ cacanꝰ insulã quandã intracia expugnauit.
Der idẽ qͦq tẽpꝰ theodelinda regina basilicã beati iohis
baptiste quã inmodicia construxerat. qui locus supͣ mediola¬
nũ duodecĩ milib ab ẽ. dedicauit. multisq ornam̃tis auri
argentiq decorauit. p̃dusq sufficient̃ ditauit. Quo in loco

Expanded text:
ad mare in locum aptum trahere debeat. Et quia in hac re solatiis indiget, salutantes gloriam vestram, paterna charitate petimus, ut actionariis vestris, qui in loco sunt deputetis, tium debeant, quatinus vobis concurrentibus, melius quod ei injunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia dum res perfecta Nam scimus nos considerare et filiis nostris, qui bonam nobis voluntatem exhibent, respondere. Unde iterum petimus, gloriose fili, nomine de civitate Parmensi ab exercitu Gallicini patricii, et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam quandam in Thracia expugnavit. 21. Per idem quoque tempus Theudelinda regina basilicam beati Iohannis baptistae, quam in Modicia construxerat, qui locus supra Mediolanum duodecim milibus abest, dedicavit multisque ornamentis auri argentique decoravit praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ inuocare. Ariulfus cũ adhuc. eẽt. gentils. ita
responđ̾. Et potest fieri ut homo mortiun uiuenti aliqđ
auxiliũ p̃stet: Quicũ hoc dixisset. equo dissiliens eandem
basilic̃a conspecturus introuut. Tunc alis orantibus
ipse picturis eiusdẽ ecłẽ mirari cepit. Qui cũ figira bee
mare pris saumi depictã consfpexisset. mox cũ uramente
affirmaut dicens. Talẽ om̃mo eũ urũ qui se mbello pra¬
mart formã habitũq habusse. Tunc intelletũ ÷ beati
marturẽ saunũ eidẽ inp̃lio auxiliũ contulissẽ. Igt᷑ morti
aruilso duo filu faro aldo suꝑioris ducis intse decertantes¬

Expanded text:
auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita respondit: 'Et potest fieri, ut homo mortuus aliquot viventi auxilium praestet?' Qui cum hoc dixisset, equo dissiliens eandem basilicam conspecturus intravit. Tunc aliis orantibus, ipse picturas eiusdem basilicae mirari coepit. Qui cum figuram beati martyris Savini depictam conspexisset, mox cum iuramento affirmavit dicens, talem omnino eum virum qui se in bello protexerat formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est, beatum martyrem Savinum eidem in proelio adiutorium contulisse. Igitur mortuo Ariulfo, duo filii Faroald superioris ducis inter se propte
Abbreviated transcription (Latin):
haste sangumer. & lux clarissima ꝑtotã noctẽ. Leodebtnes
tr firanco eo tẽpore cũ lothario patruele suio bellũ gerens
eiꝰ exexercitũ uehementer afflixit.
equenti anno. ariuilfus dux qui faroaldo apđ spoletiuã
Ssuccesserat morit᷑ hic ariulfus cũ bellũ contranoma¬
nos incamerino gessiset. uictoriãq patrasset requuirere
asuis homimib cepit. quis uir ille fuerit quẽ ipse mulle
belio que gesserat: tã strenue pugnantẽ iudissẽt Cuucũ
aliũ uidi. qͥ quotiens me aduersȩ partis aliqͥs ꝑcutere
oluit. ille uir strenuus me sẽꝑ suo clipeo ꝓtexit. Cũꝙ dux
pse ꝓpe spoletiũ ubi basilica beati mr̃is saumi ep̃i sitare
inqua eiuisdẽ uenerabile corpꝰ quiescit aduenisset int̾ro
gauit cuiꝰ hec tã ampla domꝰ eẽt. Responsũꝙ ẽ ei aurris
fidelib sauinũ ibi martyrẽ requiescere. quẽ xp̃iani que¬
iens inbellũ contra hostes irent. solitũ haberent in suũ

Expanded text:
hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehementer adflixit. 16. Sequenti anno Ariulfus dux, qui Farualdo aput Spoletium successerat, moritur. Hic Ariulfus cum bello contra Romanos in Camerino gessisset victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit, quis vir ille fuerit, quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum alium vidi, qui, quotiens me adversae partis aliquis percutere voluit, ille vir strenuus me semper suo clyppeo protexit". Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Savini episcopi sita est, in qua eiusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, inpla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus, Savinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens in bellum contra hostes irent, solitum haberent in suum
Abbreviated transcription (Latin):
potui ut ex hoc loco michi añmȩ ccederentur. Fugientes
qͥr ereodẽ loco monachi romã petierunt secũ codicẽ scẽ¬
nonle quiẽ pfatus pat̃ cõposuerat. & quedã alia scrpta nec¬
ron pond̃ panis & m̃surã ium. & quicquid ex supellectili sub¬
mipe poterant deferentes. Siquidẽ post beatũ Benedictum
constantuꝰ post hunc simplicꝰ postquẽ uitalis Adextrem̃
bonitus congregationẽ ipsam rexit. sub quo hȩc destructio
facta est
Iortuo gͥ ⁊ottone beneuentanorũ duce arichis in loco ip¬
Nsus arege agilulfo missus successit. Qui ortus in forouilis
fuerat. & gisulfi ducis foro ulani filios educarat: eiusdẽ q
gisulfi comsangumeus erat. Adhunc arichis exstat eptabea
Apapȩ a regorii in hunc modũ directa

Expanded text:
potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes quoque ex eodem loco monachi Romam petierunt, secum codicem s praefatus pater conposuerat, et quaedam alia scripta necnon pondus panis et mensuram vini et quidquid ex supellectili subripere poterant deferentes. Siquidem post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit; sub quo haec distructio facta est. 18. Mortuo igitur Zottone Beneventanorum duce, Arigis in loco ipsius a rege Agilulfo missus successit; qui ortus in Foroiulii fuerat et Gisulfi Foroiulani ducis filios educarat eidemque Gisulfo consanguineus erat. Ad hunc Arigis extat epistula beati papae Gregorii in hunc modum directa: 19.
Abbreviated transcription (Latin):
sanniũ. aqua tota ꝓuntia nomiat᷑. & ipsa harũ ꝓumdiarũ
caput ditissima beneuentus. Porro sanmites nom̃ acciꝑe
olim ab hastis quas ferre solebant. quasq greci samia appel¬
lant. Quintadetima ꝓumtiarũ. ẽ. apulia consociata sibi cala¬
bria. intra quã .ẽ. regio salentina. Hec ab occidente uł a frico
habet samniũ. uł lucaniã a solis uͦ ortu adriatico pelago
finit᷑. Hȩc habet urbes satis opulentas. luceriã. sepontũ
canusiũ. agerentiũ. brundisiũ. & talentũ. & insinistro italiȩ
cornu qđ qͥnqͣgnta milib extendit᷑: aptã mercimonus ydron¬
tũ. Apudia aut̃ aꝑditione nominat᷑. Citiꝰ enĩ ibi soł feruo

Expanded text:
Samnium, a qua tota provincia nominatur, et ipsa, harum provinciarum Samnium, a qua tota provincia nominatur, et ipsa, harum provinciarum caput, ditissima Beneventus. Porro Samnites nomen accepere olim ab hastis quas ferre solebant, quas Greci saynia appellant. Quinta decima provinciarum est Apulia, cumsociata sibi Calabria, intra quam est regio Salentina. Hec ab occidente vel africo habet Samnium et Lucaniam, a solis vero ortu Hadriatico pelago finitur. Hec habet urbes satis opulentas: Luceriam, Sepontum, Canusium, Agerentiam, Brundusium et Tarentum et in sinistro Italie cornu, quod L milibus extenditur, aptam mercimoniis Ydrontum. Apulia autem a perditione nominatur: citius e
Abbreviated transcription (Latin):
hac de causa picenꝰ nom̃ accepit. Porro t̃c ia decima ualeria
cui ẽ. nursia adnexa it̾ umbriã & cãpaniã picenũq con¬
sifcit que ab oriente samnitũ regionẽ ad tingit. huiꝰ pari
occidua quȩ aburbe roma imtiũ capit. oli ab etruscoꝵ popl
& ruria dicta ẽ. Hȩc habet urbes. tiburũ. carsilis. reate.
furionã & amitnũ. regionẽq marsoꝵ & eoꝵ lacũ qͥ fucinꝰ
appellat᷑. Marsoꝵ qͦq regionẽ. idõ int̃ ualeriã prouitiam
estimo cõputari. quia incatalogo ꝓumtiarũ italiȩ. minime
abantiquuis descripta. ẽ. Siquis aut̃ hanc ꝑse proumntiam
eẽ. uera ratione cõpbauerit. huiꝰ rationabił sententia modis
om̃ib ẽ. tenenda. Quartadecina samniũ int̾ cãpanã & ma¬
re adriaticũ apuliãq apiscaria incipiens habet᷑. In hac sunt
urbes theate aufidena. histernia & antiquitate consũpta

Expanded text:
hac de causa Picenus nomen accepit. Porro tertia decima Valeria, hac de causa Picenus nomen accepit. Porro tertia decima Valeria, cui est Nursia annexa, inter Umbriam et Campaniam Picenumque consistit, que ab oriente Samnitum regionem attingit. Huius pars occidua, que ab urbe Roma initium capit, olim ab Etruscorum populo Etruria dicta est. Hec habet urbes Tiburim, Cassiolim, Reate, Furconem et Amiternum regionemque Marsorum et eorum lacum qui Fucinus appellatur. Marsorum quoque regionem ideo intra Valeriam provinciam extimo computari, quia in catalogo provinciarum Italie minime ab antiquis descripta est. Si quis autem hanc per se provinciam esse vera ratione comprobaverit, huius rationabiliserit omnibus tenenda. Quarta decima Samnium, intra Campaniam, et mare Adriaticum, Apuliamque a Piscaria incipiens habetur. In hac sunt urbes, Theate, Aufidena, Hisernia, et antiquitate consumpta
Abbreviated transcription (Latin):
das pre uña eẽ puntiuã appellat: Decima porro emilia
adguria uicipiens it̃ appermonas alpes pidi ficentia
uerss rauennã ꝑgit. hec locupletib urbib detorate pla¬
centa filrcet parma. regiaq & bononia corneluq forũ
Srenon ꝓocest. qua int̃ emiliã & ualeriã nursãq : tuscia
& umbria sunt constitutae
Rbinc undecona puntiarũ ẽ flãminia que int̃ appenni¬
uras ales es mare ẽ adriaticũ posta inqui nobabpona
uoeabulo pertapolis appellant᷑ Constao aut aureum
emuliãq & Lamonã a constratis uis quȩ ab urbe noma
uenunt. & ab coꝵ uocabut̃. aqͥb sunt constratȩ tailib nom̃ib
apxellar. Post flamiã duo decima picenꝰ occurrt haoenu
abauftro appemimos montes exatterau parte actriataber
mare. Hec uoq ad fluuiũ piscariã ꝑtendit inqua sunt
ria. quȩ adriatico pelago nom̃ dedit. huiꝰ habitatores cũ a
sabinis illuc ꝓꝑarent. in eoꝵ uexillo picus consedit. atq

Expanded text:
tias per se provinciam appellat. Decima porro Emilia a Liguria incipiens, inter Appenninas Alpes et Padi fluenta versus Ravennam pergit. Hec locupletibus urbibus decoratur: Placentia scilicet Parmaque, Regio et Bononia Corneliique Foro, stare non potest, quia inter Emiliam et Valeriam Nursiamque Tuscia et Umbria sunt constitute. Dehinc undecima provinciarum est Flaminia, que inter Appenninas Alpes et mare est Hadriaticum posita; in qua nobilissima vocabulo Pentapolim appellantur. Constat autem Aureliam Emiliamque et Flaminiam a constratis viis, que ab urbe Roma veniunt et ab eorum vocabulis a quibus sunt constrate, talibus nominibus appellari. Post Flaminiam duodecima Picenus occurrit, habens ab austro Appenninos montes, ex altera vero parte Hadriaticum mare. Hec usque ad fluvium Piscariam pertendit; in qua sunria, que Hadriatico pelago nomen dedit. Huius habitatores, cum a Savinis illuc properarent, in eorum vexillo Picus consedit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
de siculiq ꝓpri ducis nomine nuncupat᷑. Septima deci¬
ma corsica. octauadecima sarcdmia ponit᷑ que utrȩq
trenis fluctib ambiunt᷑ Porro corsica aduce suo corso
inde ẽ qđ donatꝰ grãmaticus in ex positione uirgilii
legitur. ariminũ ingallia constitutũ. Siqͥdẽ antiqͥs¬
simo tẽpore brennius gallorũ rex qͥ apđ senones regna¬
bat¬
at cũ trecentis milib galloꝵ senonũ aditaliã uenit eãq

Expanded text:
is proprio nomine nuncupatur. Septima decima Corsica; octava decima Sardinia ponitur. Quae utraeque Tyrrenis fluctibus ambiuntur. Porro Corsica a duce suo Corso,Inde est, quod Donatus grammaticus in expositione Virgilii legitur Ariminum in Gallia constitutum. Siquidem antiquissimo tempore Brennus rex Gallorum, qui aput Senonas urbem regnabat, cum trecentis
Abbreviated transcription (Latin):
liã cũ uxorib & pariuilis aduenisse. ut in ea habitare debe¬
reit Sed quantũ datur intelligi. noluerunt langobar¬
doꝵ impiis subiacere. Sed neqeis a langobardis ꝑmnastiũ
ẽ impropii uire subsistere idõq estimant᷑ ad suã patriã
repedasei higallias ingressuri. duos exse cuneos faciunt
łt unus quidẽ cimeus ꝑniceã urbẽ alt̃ uͦ ꝑ ebredunũ
ingressus.ẽ. illa reuert̾ens uia quã anno supiore tenu
erat. hi quia tẽpꝰ messuĩ erat. colligentes ac triturantes
frum̃ta comedebant. ac suis animantib adesũ p̃bebant.
Dep̃dabant᷑ peccora. sed nec abincendiis abstinebant.
Quicũ ad rodanũ anmẽ ꝑuenissent. ut transmeato
eo regno se sigeb̾ti conferrent. occurrit eis mũmolus
cũ ualida multitudine. Tunc illi ualde uiso eo trñtes
datis pro redẽptione sua multis auri nomsmatibus
rodanũ transire ꝑmissĩ sunt. Quidũ ad sigebtũ regẽ

Expanded text:
liam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare debeliam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent; sed quantum datur intellegi, noluerunt Langobardorum imperiis subiacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio iure subsistere, ideoque aestimantur ad suam patriam repedasse. Hi Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt; et unus quidem cuneus per Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam anerat. Hi quia tempus messium erat, colligentes, ac triturantes frumenta comedebant, ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rhodanum amnem pervenissent, ut transmeato eo regno se Sigisberto, conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi viso eo valde timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rhodanum transire permissi sunt. Qui dum ad Sigisbertum regem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uitȩ suȩ in dei seruitio ꝑmansit. Beatus uero
hospitius dũ lango bardis uerbũ di loqueret᷑. duo duces
quieũ uenebilit̃ audier̃ in columes patriȩ redditi sunt
biliter perierunt.
diur deuafantib: langobards gallias. amatus patricius
lpiunte qui guntranno regi francoꝵ parebat contra eos
exercitũ digxit. Comissoq bello t̃ga uerait ibiq ext inctꝰ:
lantã  tunc stragẽ lango bardi deburgimndionib fecer̃
ut non possit colligi numerus occisoꝵ. ditatiq in estimabib
p̃da. aditaliã reuertunt᷑
uib discedentib ennius & qͥ& mũ molus accersitꝰ arege
patriciatꝰ honorẽ emerut irruentib tterũ langobardis
mglbias. & uosq ad mutias calmes accedentib: qͥ locus ebre¬
drimensi adiacet cuntati. mĩmolus exerttũ moueus Ecui
birgundionib illic ꝓficicit᷑ Circũdatis langobardis cũ¬
enercitu . factis etiã concisis ꝑdeuia siluarũ irruit suꝑ eos

Expanded text:
nem vitae suae in Dei servitio permansit. Beatus vero nem vitae suae in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolomes patriae redditi sunt;biliter perierunt. 3. Igitur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus est. Tantamque tunc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discendentibus, Eunius, qui et Mummulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. Inruentibus autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adiacet civitati, Mummulus exercitum movit et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisncisis per devia silvarum, irruit super eos,
Abbreviated transcription (Latin):
extmxerat. & post annũ quẽ diximꝰ fuise ub̾tatis. fames ni¬
mia ingruens. imiuersam italiã deuafabat. Certũ ẽ aũ
timc albomũ multo secũ exdiuersis quas uł alii reges
uł̃ ipsẽ coꝑat gentib aditaliã ꝑduxisẽ. Unde usq hodie
eoꝵ inquib habitant. uicos gepidos bulgares sarmatos
paionios sueuos noricos siue aliis huiuscemodi nomi
obsidionẽ ꝑferens. tandẽ se albomo & lango bardis ob
aborientali urb parte introiret equuis eiꝰ in porte medio
corruens quãus calcarib stimulatꝰ. quãius hinc inde
hatarũ uerb̃ib cesus non poterat eleuri : Tuncimꝰ ereis¬
dẽ langobardis talit̃ regẽ allocutꝰ ẽ dicens. Mem̃to dñe
rex quale uotũ uouisti F range tã durũ uotũ & ingredi¬
eris urbẽ. Uere & enĩ xp̃ianus ẽ popłs in hac cuntat
gladio extingueret. Qui post quã tale uocũ disrĩpens ciui

Expanded text:
extincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames niextincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames nimia ingruens universam Italiam devastabat. Certum eat autem, tunc Alboin multos secum ex diversis, quas vel alivel ipse ceperat, gentibus ad Italiam adduxisse, unde usque hodie eorum in quibus habitant vicos, Gepidos, Bulgares, Sarmatas, Pannonios, Suavos, Noricos, sive aliis hujuscemodi nominobsidionem perferens, tandem se Alboin et Langobardis obsancti Joannis, ab Orientali urbis parte introiret, equus ejus in portae medio concidens, quamvis calcaribus stimulatus, quamvis hinc inde hastarum verberibus caesus, non poterat elevari. Tunc unus ex eisdem Langobardis taliter regem adlocutus est dicens: 'Memento, domine rex, qualem votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredieris urbem. Vere etenim christianus est populus in hac civitate'. gladio extingueret. Qui postquam talem votum disrumpens civibus
Abbreviated transcription (Latin):
ocis de aque diliuno. & miraculo qđ factũ ÷ inbasiliea sc̃i renonis
III de pontificatu beati s regorii. & clade que
tic rome facta. ẽ
Q uomodo beatus si regorius anglos conuertit.
DU De morte heliȩ patriarche. & sacerdotio seueri & eius
xxUiͥ Quomodo franci in italiam introierint
& a langobardis de uicti sunt¬
xxuiii e uom̃ rexautharicꝰ in baicariã uit. ut suã sponsã uideret

Expanded text:
 De aquae diluvio et miraculo quod factum est in basilica sancti Zenonis. 24. De pontificatu beati Gregorii, et de clade quae tunc Romae facta est. 25. Quomodo beatus Gregorius Anglos convertit. 26. De morte Heliae patriarchae et sacerdotio Severi et eius 29. Quomodo Franci in Italiam introierunt et a Langobardis devicti sunt30. Quomodo rex Authari in Baioariam, ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
deuictus ad gepidos confugit ibiq profugus adiutȩ
iẽ usq pmansit Quã obcausam. gepidi cũ langobar
etime mimicicias contraxere. Eodẽq tẽpore pa¬
o suꝑ sueuos irruit. eosq suo dominio subiugauit.
c siquis m̃datiũ & non rei ex istimat ueritatẽ. relegat
ogũ edicti quẽ rex rotharit de longobardoꝵ legib
posut. & pene inom̃ib hoc codicib sic̃ nos in hac his¬
riola inserumꝰ. scriptũ reppe. iet. habuit aut̃ pacho
pores tres. hoc ÷ pͥmã ranicundã filiã regis turingoꝵ
cinde duxit austrigosam filiã regis gepidoꝵ. de qua
Abuit duas filias: nom̃ uni pisegarda quã tradidit
imatrimoniũ theudebto regi francoꝵ. scd̃a aut̃¬

Expanded text:
devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae fine usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis extunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Waccho super Suavos inruit eosque suo dominio subiugavit. Hoc si quis mendacium et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rothari de Langobardorum legibus conposuit, et pene in omnibriola inseruimus, scriptum reperiet. Habuit autem Wacho uxores tres, hoc est, primam Ranicundam filiam regis Turingorum. Deinde duxit Austrigosam filiam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas. Nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theodeberto regi Francorum. Secunda aut
Abbreviated transcription (Latin):
rent qui licet sero tandẽ inuocẽ erũpens: uetͥ inquia
misera herolia quȩ cęlestis dĩ plecteris ira. Adhȩc cõ
Nsiqͥuid inquit hoc ego. sed tu rex ipse dixisti Tumnc ui
intalib fieri assolet rex ipse & om̃s turbati. dũquid ag¬
rent hesitarent. suꝑuenientib langobardis grauit̃ cedi¬
tur. Rex qͦq ipse ne quicquã fortit̃ faciens extinctus
suꝑ eoscȩlitꝰ irã respexit. ut uiridantia cãpoꝵ lina ceri
feriabant᷑ gladiis. Tunc langobardi patrata uictor
iec exilo tẽpor ita om̃is heraloꝵ uirt concidit. ut
suꝑ se regẽ om̃i modo non haberent. la hinc lango¬
d audatiores effecti. aucto de diuersis gentib quas
pauerant exercitu. ultroceꝑunt bella ex petere
rruit nãq suꝑ eũ uuacho filius germani siu ruchi¬
nis & eũ abhac luce pͥuauit. Conflixit qͦq aduersus.
chonẽ hchildechis filiꝰ tatonis. Sed suꝑante pacho

Expanded text:
rent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, rent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, 'misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira'. Ad haec ve'Non', inquit, 'hoc ego, sed tu rex ipse dixisti'. Tunc, ut in talibus fieri adsolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent haesitarent, supervenientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinctussuper eos caelitus ira respexit, ut viridantia camporum lina cerferiebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere eInruit namque super eum Waccho, filius germani sui Zuchilonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wacchonem Hildechis, filius Tatonis; sed superante Wacchone
Abbreviated transcription (Latin):
ferme annos regnassẽt hildehoc filiũ qui quartꝰ innumero
ut. regni successorẽ reliquit. Hoc qͦq defuncto: quintus
dehoc regnum suscepit
& feletheũ qui & seua dictꝰ ÷ rugoꝵ regẽ magnarũ inimici¬
ciarũ fomes exarsit. Qui feletheus illis dieb ulteriorẽ dani¬
bi ripã incolebat. quã arrianicis finib idẽ darubius se¬
parat. In his noricoꝵ finib beati tunc erat seuerini ceno¬
biũ qui om̃i abstinentiȩ sc̃ĩtate p̃ditꝰ. multis iã erat uir¬
tutib clarus Quicũ idẽ in locis aduitȩ usq metas habi¬
tasset. niic tam̃ eiꝰ corpusculũ neapolis retinet. Hic se¬
piꝰ hunc de qͦ diximꝰ feletheũ eiusq coniugẽ cui uocabul
gisa fuit ut abimquitate quiescerent uerbis cȩlestib mo¬
nuit. Quiꝰ pia uerba spnantib hoc qđ eis post modũ conti
git longe ante futurũ p̃dxit. Adimatis gͥ odoacar gentib

Expanded text:
ferme annos regnasset, Hildehoc filium, qui quartus in numero ferme annos regnasset, Hildehoc filium, qui quartus in numero fuit, regni successorem reliquit. Hoc quoque defuncto, quintus Godehoc regnum suscepit.et Feletheum, qui et Feva dictus est, Rugorum regem, magnarum inimicitiarum fomes exarsit. Qui Feletheus illis diebus ulteriorem Danubii ripam incolebat, quam a Norici finibus idem Danubius separat. In his Noricorum finibus beati tunc erat Severini coenobium. Qui omni abstinentiae sanctitate praeditus, multis iam erat virtutibus clarus. Qui cum hisdem in locis ad vitae usque metas habitasset, nunc tamen eius corpusculum Neapolim retinet. Hic saepius hunc de quo diximus Feletheum eiusque coniugem, cui vocabulum Gisa fuit, ut ab iniquitate quiescerent, verbis coelestibus monuit. Quibus pia verba spernentibus, hoc quod eis postmodum git, longe antea futurum praedixit. Adunatis igitur Odoacar gentibus