comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓcinctu milttum quedã de scõ
paulino tulit. de palatio etiam.
distribuit. Berencastel quondam adel¬
beronis a p̾donib defensum destriẽ.
alud quoq castellum adelb̃ti cuiꝰ¬
dam tyranni qui dicebatur siura
ad terram deiecit. Qui uidelicet ad¬
elb̃tus castellum trebis quondam
in honorem sc̃e crucis constructum
possidebat. unde frequenter cum mł¬
titudine militum erumpens ad
curiam ep̃i quicquid ibi ad eius¬
obsidium obsequium parabatur.
molenter auferens abducebat. Cuuꝰ
rei ignominia confusꝰ ep̃s. iudelici
qui hostem cotidianum sibi tam
ꝓximum obmunitionem castelli
ñ poffet debellare multis ad ami¬
cos suos habitis querimoniis ad
huiuscemodi infamiã depellendã
consilium & aucilium cepit inqui¬
rere. Erat meius exercttu uir potẽs
siko qui ꝓmisit se temptaturum
tulante. egreditur ille cupiens que
spoponderat attemptare. Quadam
die ꝑgit ad portam castelli pulsans¬

Expanded text:
et procinctu militum, quaedam de Sancto et procinctu militum, quaedam de Sancto Paulino tulit , de palatio etiam 6eneficium distribuit, Berencastel quondam Adelberonis praedonibus defensum destruxit, aliud quoque castellum Adelberti cujusdam tyranni, quod dicebatur Sckiva ad terram dejecit. Qui videlicet Adelbertus castellum Treberis quondam in honore sanctae crucis constructum possidebat. Inde frequenter cum multitudine militum erumpens ad curiam episcopi, quidquid ibi ad ejus obsequium parabatur violenter auferens abducebat. Cujus rei ignominia confusus episcopus, videlicet quod hostem cottidianum sibi tam proximum ob munitionem castelli non posse debellare, multis ad amicos suos habitis querimoniis, ad hujuscemodi infamiam depellendam consilium et auxilium coepit inquirere. Erat in exercitu ejus vir potens Sicko, qui promisit se temptaturum,tulante, egreditur ille cupiens quae spoponderat adtemptare. Quadam die pergit ad portam castelli, pulsans
Abbreviated transcription (Latin):
domoꝵ urbanarum machinas cir¬
ca palatium. usq ad parces p̾cepit
erigi. quo facilius poffet palatinos
ex ĩp̃a machinarum equa palatio
altitudine arigustare. He quoq pala¬
ꝓfectus est pontem deici uissit. qͣm
custodie adelberonis obtinuerant. ⁊
memgaudo epãtum confirmauit. qͥ
usq ad finem uite sue in castello cõ¬
confluentia ep̃atum amministrauit.
adelberone supͣdicto inuasore maxi¬
mam episcopii familiam retinente
dit. s palatium retinuit. Obeunte
meingaudo henricus imꝑator pop¬
ponem in Rabenberg educatum ad
offinsam adelberonis p̾sulem insti¬
tuit.tta dicens. Talem uirum de¬
beo dirigere. quitue uesanie suffi¬
ciat resistere. Igitur adelbero tan¬
dem sera penitũtia tactas. nec ualẽs
iures popponis sufferre. supplex esdẽ
factus. palatium ⁊ sua castella ⁊ oĩ¬
a sua contradidit. ⁊ demde ĩmona¬
satiffaciendum sc̃o Petro direxit.
Hic sepus occupatus in expeditione

Expanded text:
domorum urbanarum machinas cirdomorum urbanarum machinas circa palatium usque ad arces praecepit erigi, quo facilius posset palatinos ex ipsa machinarum aequa palatio altitudine angustare. Hae quoque, palaprofectus, pontem dejici jussit, quem custodiae Adelberonis optinuerant, et Megingaudo episcopatum confirmavit. Qui usque ad finem vitae suae in castello Confluentia episcopatum administravit. Adelberone supradicto invasore maximam episcopii familiam retinente. dit, sed palatium sibi retinuit.--Obeunte Megingaudo , Heinricus imperator Popponem in Babenberch educatum ad offensam Adelberonis praesulem constituit, ita dicens: Talem virum debeo dirigere, qui tuae vesaniae sufficiat resistere. Igitur Adelbero tandem sera poenitentia tactus, nec valens vires Popponis sufferre, suplex eidem factus, palatium et sua castella et omnia sua contradidit, et deinde in monasatisfaciendum Sancto Petro direxit. Hic saepius occupatus in expeditione
Abbreviated transcription (Latin):
b scĩ martini Rauengeo de madel¬
berg. udelb̃to de stale in beneficiũ
nit.⁊ palatium obsedita dominica
post albas usq ad kł̃as septembͥs. Q ͭ
obsidione ñ solum regio in circuitu
urbis undiq uastata ẽ. s ⁊ ip̃a ci¬
uitas que post uastationem normã¬
nicam edib exornata ⁊ aliqͣtenus
fuerat in habttata. in pͥstinam so¬
litudinem ẽ redacta. Non solum
deniq obsessores. s ⁊ ip̃i palatini
obsessi frequentib eruptionib ip¬
sos obsessores. ⁊ finitima palatii po¬
pulabantur. Una die de u̾tice uira¬
ni montis multitudo boum ⁊ ouiũ
ad seruitium imꝑatoris adducta
cum p̾sidio militum descendit. Qd̃
pulerunt. Quos cesariani milttes
ꝑsecuti. aꝑtis portis fimul cum ip̃is
palatium irruꝑunt. Nec mora pa¬
latini ex abdito portas clauserunt
om̃s ꝙ qui irruꝑant. missis ab ar¬
ce lapidib alios occiderunt. alios
grauiter sauciauerunt reliquos
susceꝑunt. Tunc imꝑator ex mat̾ia

Expanded text:
bus Sancti Martini Ravengero de Madelbus Sancti Martini Ravengero de Madelberch et Udelberto de Stalle in beneficium nit et palatium obsedit a Dominica post Albas usque ad Kal. Septembris . Qua obsidione non solum regio in circuitu urbis undique vastata est set  ipsa uae jam post vastationem Nortmannicam aedibus exornata et aliquatenus fuerat inhabitata, in pristinam solitudinem est redacta. Non solum denique obsessores, set et ipsi palatini obsessi frequentibus eruptionibus ipsos obsessores et finitima palatii populabantur. Una die de vertice Jurani montis multitudo boum et ovium ad servitium imperatoris adducta cum praesidio militum descendit. Quod pulerunt. Quos Caesariani milites persecuti, apertis portis simul cum illis palatium irruperunt. Nec mora, palatini ex abdito portas clauserunt,, omnesque qui irruperant, missis ex arce lapidibus, alios occiderunt, alios graviter sauciaverunt, reliquos ceperunt. Tunc imperator ex materia
Abbreviated transcription (Latin):
monastium ꝑrexit. Cimnq post
expleta missarum sollemnia a fr̃ib
obnixe peteretur. cibi potusq carita¬
tem sumere ne eis onerosum fortasse
existeret. si tanta comitatus ambiti¬
one ibidem reficeretur. cepit a fr̃ib
suum in urbem maturare. Cimq ne¬
nisset ad fluuium oleuiam. cepit ĩ¬
firmitatem gͣui dificere. Necmora
ad suam sedem ueniens diem clau¬
sit extremum. Sepultꝰ ẽ ibidẽ ĩpar¬
ua eccłia qͣm ip̃e construxerat in ho¬
nore scĩ andree apłĩ. Huic successit lu¬
idolfus. Eo pontificante p̾fuit in
adelbero de lucelenburch ortꝰ. uir po¬
tens ⁊ diues habens castra hec. sa¬
renburch. berencastell&e ritiche. Qͥ
batib sc̃i martini subiacebat. partĩ
dolor sibi consentiente. ⁊ deinceps eã
tum inuasit. milites in sua sacram̃¬
ta iurare coegit. Palatium quod sitũ
ẽ in eadem urbe occupauit. Pontem
quoq moselle turrib muniuit. Hn¬
beronis resistere .lxxx. mansos dere¬

Expanded text:
monasterium perrexit. Cumque post monasterium perrexit. Cumque post expleta missarum sollempnia a fratribus obnixe peteretur cibi potusque karitatem sumere, ne eis onerosum fortasse existeret si tanta comitatus ambitione ibidem reficeretur, coepit oblatam et reditum suum in urbem maturare. Cumque venisset ad fluvium Oleviam, coepit infirmitate gravi deficere, nec mora ad suam sedem veniens, diem clausit extremum. Sepultus est ibidem in parva ecclesia, quam ipse construxerat in honore sancti Andreae . 30. Huic successit Liudolfus . Eo pontificante, praefuit in Adelbero, de Lucelenburch ortus, vir potens et dives, habens castella haec: Sarburch, Berencastel et Rutiche ; qubatibus sancti Martini subjacebat, partim dolor! sibi consentiente, et deinceps eam tum invasit, milites in sua sacramenta jurare coegit, palatium quod situm est in eadem urbe occupavit, pontem quoque Mosellae turribus munivit. Heinberonis resistere, 80 mansos de re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinuerit. Henricꝰ ep̃c in italia obi¬
it cum theodicus successit. qui cor¬
pꝰ decessoris sui treberim relatum mn
cimtt̾io maioris eccłe sepeliuit pͥui¬
rome cellam nuͣ coronatoꝵ cum oĩ¬
b appendicuis suis sibi siuisq sue
Sub eo regulares canonici in eccłia
scĩ petri eẽ desierunt. sepultus ẽ in ci
tute insignis. Hic eccłiam suam pa
nitam largissima liberalitate dita¬
uit aureis ⁊ argenteis trucib. pla¬
netis. casulis. dalmaticis. tunicis.
pallus. cappis. uelis. cortinis. ⁊ pos¬
sessionib auxit. monaft̾ia urbis.
rapina comꝓuincialium p̃dus
exhausta recollectis ubiq manu
nib reꝑauit. abbatiam scĩ serua¬
tii dono scd̃i otthonis recepit. Ie¬
iunium in sua parrochia tercia pꝰ
pascha epͣthomada fieri p̾cepit.
Corpus sc̃ĩ celsi confessoris in cuntt̃i¬
o sc̃i eucharii reꝑit. Adueniente qͦn¬
dam festo sc̃i eucharii. ip̃e ꝓ celebnͣ¬
do ibidem diuino officio ad eius

Expanded text:
pertinuerit. Heinricus episcopus in Italia obipertinuerit. Heinricus episcopus in Italia obiit .--Cui Theodericus successit; qui corpus decessoris sui Treberim relatum in cimiterio majoris ecclesiae sepelivit; priviRomae cellam quatuor Coronatorum cum omnibus appendiciis suis sibi suisque succt . Sub eo regulares canonici in ecclesia sancti Petri esse desierunt. Sepultus est in cit virtute insignis. Hic ecclesiam suam, panitam, largissima liberalitate ditavit, aureis et argenteis crucibus, plenariis, casulis, dalmaticis, tunicis, palliis, cappis, velis cortinisque et possessionibus auxit; monasteria urbis, rapina comprovincialium praediis exaustas, recollectis ubique manu nibus, reparavit; abbatiam sancti Servatii dono secundi Ottonis recepit. Jejunium in sua parrochia tercia post pascha ebdomada fieri praecepit, corpus sancti Celsi confessoris in cimiterio sancti Eucharii repperit . Adveniente quondam festivitate sancti Eucharii, ipse pro celebrando ibidem divino officio ad ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m consecrauit. hic acquisuit ab¬
batiam sci seruatii. que dicitur ma¬
setreh ab arnulfo imꝑatore. Deinde
a ludouico imꝑatore hec castella ob¬
tinuut. sericum. ⁊ orceshinuelt. cum
iullis sibi adiacentib. Deinde ruͦ¬
lia transtulit. quod ꝑ moselle flumi¬
nis alueum diuino famlante nau¬
clero transuectum in loco qui hatto¬
nis portus dicitur appulit. uͥ a frĩ¬
b de monast̾io scĩ martini de pago
nomine megine susceptꝰ. ⁊ in eodem
monaft̾io honorifice conditꝰ ẽ. Post
rob̃tum henricus eccłie p̾fuit. qui
Regłares officinas. ⁊ claustrum circa
maiorem eccł̃iam construxit. ⁊ rigo¬
rem regłaris conuersationes ibidem
decreuit ixerceri. forum in loco quo
nunc ẽẽ iudetur instituit. Affuit
rome cum otthone indampnando
magum ñ papam ioħ̃em. Idem octo.
abbatiam supͣdictam potestate de
hac eccl̃ia tulit. ⁊ aliam que dicitur
horrea qͣiͣ sua eẽt ꝓ masethre. huic
eccl̃ie delegauit. cum ad eum nichil

Expanded text:
it abbatiam sancti Servatii quae dicitur Mastreth ab Arnolfo imperatore, deinde etiam a Ludowico imperatore haec castella obtinuit, Sericum et Orkesvels cum villis sibi subjacentibus. 29. Deinde Rutlia transtulit, quod per Mosellae fluminis alveum, divino famulante nauclero, transvectum, in loco qui Hattonis portus dicitur appulit, ubi a fratribus a monasterio sancti Martini de pago nomine Megine susceptus et in eodem monasterio honorifice conditus est.--Post Rutpertum Heinricus ecclesiae praefuit ; qui regulares officinas et claustrum circa majorem ecclesiam construxit, et vigorem regularis conversationis ibidem exercere decrevit, forum in loco quo nunc esse videtur instituit. Affuit Romae cum Ottone in damnando magum, non papam Johannem. Item Otto abbatiam supradictam potestate de hac ecclesia tulit, et aliam quae dicitur Horrea, quasi sua, esset, pro Mastreth huic ecclesiae delegavit, cum ad eum nichil
Abbreviated transcription (Latin):
dep̾ssum subsedit. m̃ sine undicta ĩ
eos tranffusa. Quicunq enim huic
sacrilegio manib deseriuerunt sin¬
głas infirmitatum plagas suscepe¬
runt. Igitur normanm ciuitate oĩ
exusta ⁊ desolata mettim ꝓꝑare dis¬
ponunt. Q uod cum comꝑisset eius
urbis antistes .w alo adiuncto sibi
bertholfo ep̃o. treberis.⁊ adalardo co¬
mite ad Renuche ułtro illis obuiã
ad pugnam ꝓcedunt. Inito certami¬
ne normanm uuicerunt. W alo ep̃c
ibi cecidit. bertholfus cum ceteris
fugit. Eodem anno bertholfus archi¬
ep̃c migrauit ad dñm. Cui succedit

Expanded text:
depressum subsedit, non sine vindicta in depressum subsedit, non sine vindicta in eos transfusa. Quicumque enim huic sacrilegio manibus deservierunt, singulas infirmitatum plagas susceperunt. Igitur Nortmanni, civitate omni exusta et desolata, Mettim properare disponunt. Quod cum comperisset ejusdem urbis antistes Walo, adjuncto sibi Bertolfo episcopo Treberensi et Adalardo comite, ad Remiche ultro illis obviam ad pugnam procedit. Inito certamine, Nortmanni vicerunt, Walo episcopus ibi cecidit, Bertolfus cum ceteris fugit. Eodem anno 883 Bertolfus archiepiscopus migravit ad Dominum.--Cui successit
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem sepultoꝵ. altius terre infõde¬
runt. Idem fecerunt de aliis circa
urbem sepultis. Anno dominice iu¬
carnationis dcc̃e lxxͦx defuncto lu¬
douico imꝑatore normanni audita
eius morte cum om̃ib uirib exeun¬
tes urbem treberoꝵ nonas aprił. die
sacratisima cene domini occupauer̃t.
bertholfo ep̃o cũ quibꝰdã ciuib fuga
lapso. In qua usq ad diem scõꝯ pas¬
che fessa ab itinere corpora recreantes.
om̃e territoꝵ urbis circumquaq
usq ad solum demoliti sunt. om̃s
q quos intra ⁊ extra urbem reꝑerũt
gladio occiderunt. ip̃amq urbem
⁊ monasteria om̃ia igne succenderũt
nem multociens iniecissent. s dui¬
nitus extingueret᷑. catenas ferreas qͥ¬
b sarcophagꝰ euis pendebat. confrege¬
runt. s tñ sarcofagus catenis con¬
fractis nequaqͣm altius terre insedit.
s in aere pendens remansit. donec pot
multos annos a quibdam infidelib

Expanded text:
ibidem sepultorum altius terrae infodeibidem sepultorum altius terrae infoderunt. Idem fecerunt de aliis circa urbem sepultis. 28. Anno Dominicae incarnationis 880 882 defuncto Ludowico imperatore, Nortmanni , audita ejus morte, cum omnibus viribus exeuntes, urbem Trebirorum Non. Aprilis, die sacratissimo coenae Domini, occupaverunt, Bertolfo episcopo cum quibusdam civibus fuga lapso. In qua usque an sanctum diem Paschae fessa ab itinere corpora recreantes, omne territorium urbis circumquaque usque ad solum demoliti sunt, omnes quoque quos intra et extra urbem reperierunt gladio occiderunt, ipsamque urbem et monasteria omnia igne succenderunt nem multotiens injecissent, sed divinitus extingueretur, catenas ferreas quibus sarcophagum ejus pendebat confregerunt; set tamen sarcophagum catenis confractis nequaquam altius terrae insedit, set in aere pendens remansit, donec post multos annos a quibusdam infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
quid in cuiitate eccłiastici census ł
ornatus fuerat in subt̾raneis oc¬
culunt. spectib. sarcofaga etiã scõꝵ
altius t̾re immergunt. ne reliquie
lim cripta. u̾bi circa ip̃ius scĩ sarco¬
fagum ferreis. catenis suspensũ in¬
aqua iacebant .xii. corpora martyrũ
quoꝵ nomina aureis litteris in eiꝰ¬
dem cripte parietib erant descͥpta.
Religiosi gͥ qui tunc erant xp̃iam
timentes ne ꝑhuius scͥpture indiciũ
ludibͥo ut dictum est fierent hostib
sarcofaga uł ip̃a ossa martyrum. salu¬
bre miere consilium. ut scilicet abla¬
tis de parietib litteris nomina eoꝵ
plumbea scͥberetur tabula. ubi qͣn¬
doq possent inueniri. ⁊ hoꝵ nõiũ
traslationis causa ⁊ martyrũ nomi¬
na ⁊ m̃tta. Caliter autẽ scripserunt
in plumbea tabula. In hac cripta
iacent corpora sc̃oꝵ. quoꝵ nomina
hec sunt. Palmatius. Maxentius.
da. papirius. constans. louianus.¬
Corpus quoq scĩ eucharii. ⁊ reliqͦꝵ

Expanded text:
cquid in civitate ecclesiastici census vel cquid in civitate ecclesiastici census vel ornatus fuerat, in subterraneis occulunt specubus, sarcophaga etiam sanctorum altius terrae immergunt, ne sanctorumi Paulini cripta, ubi circa ipsius sancti sarcophagum ferreis catenis suspensum 13 jacebant corpora martirum, quorum nomina aureis litteris in ejusdem criptae parietibus erant descripta. Religiosi igitur qui tunc erant Christiani, timentes, ne per hujus scripturae indicium ludibrio, ut dictum est, fierent hostibus sarcophaga vel ipsa ossa martirum, salubre iniere consilium, ut scilicet ablatis de parietibus litteris nomina eoruplumbea scriberetur tabula, ubi quandoque possent inveniri, et horum nominum translationis causam et martirum nomina et merita. Taliter autem scripserunt in tabula plumbea: In hac cripta jacent corpora sanctorum quorum nomina haec sunt, Palmacius, da, Papirius, Constans, JoCorpus quoque sancti Eucharii et reliquorum
Abbreviated transcription (Latin):
waloni transinisit. sap̃ie ac sani cõ¬
silii sale conditam. ꝑ qͣm eum ad
metropolitani sui instruxit obedi¬
entiã. ⁊ sic restituit corcordiã. fuit
iste bertholfus multum acer ⁊ mm¬
patiens in talib suffraganeoꝵ suoꝵ
p̃̾sumptionib ⁊ sue eccłie pͥmlegiũ ñ
passus ẽ in aliquo temerari. Nam
litteras romani pontificis ꝓ eadem
nensis contra suam uoluntatem
Anno ep̃atus eius xii. celestis uin¬
dicta uenit suꝑ lotharingiam reg¬
num lotharii supͣdicti regis adnl̃ti
⁊ excominuncati. Deniq normanni
qui ante complures annos exierãt
⁊ cuittatẽ. Namnetis succenderant
ep̃m eius sabbato scõ pasche odum fõ¬
tes benediceret. cum clero suo truci¬
dauerant. andegauis. turonis ꝑicta¬
tus. leodiũ. Eraiectum. tungrim. co¬
loniam. bunnam. tulpaicum. Iu
Neomagum regum castrum igne ⁊
ferro ad nichilauerunt. Treberici gͦ
intto cum sapientiorib consilio qͥe¬

Expanded text:
Waloni transmisit sapientiae ac sani conWaloni transmisit sapientiae ac sani consilii sale conditam, per quam eum ad metropolitani sui instruxit obedientiam, et sic restituit concordiam. Fuit enim iste Bertolfus multum acer et inpatiens in talibus suffraganeorum suorum praesumptionibus, et suae ecclesiae privilegium non passus est in aliquo temerari. Nam litteras Romani pontificis pro eadem nensis contra suam voluntatem --Anno episcopatus ejus 12 coelestis vindicta venit super Lotharingiam, regnum Lotharii supradicti regis adulteri et excommunicati. Denique Nortmanni, qui ante complure annos exierant et civitatem Namnetis combusserante ejus sabbato sancto paschae, dum fontes benediceret, cum clero suo trucidaverant, Andegavis, Turonis, Pictavis, Leodium, Trajectum, Tungrim, Coloniam, Bunnam, Tulpiacum, JulNumago, regium castrum, igne et ferro adnichilaverunt. Treberici ergo inito cum sapientioribus consilio, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lo lecto in aurib om̃ium. qui ade¬
rant quod sͥ apapa tͣnsmissum fu¬
erat de usu pallii pͥuilegium. asse¬
ruit ñ se pͥmum sed quintum fuisse
quem apłica sedes hoc honore digna¬
ta sit sublimare. salua tam̃ in om̃i¬
b metropolitani subiectione pͥmũ
urbiciũ. scdm pipini regis ex sorore
nepotem crodegangum. t̾cium an¬
geltamnum. quartum drugonem
karoli imꝑatoris filium. Bertholfꝰ
canonum lecto quo asserttur. nulli
suffraganeoꝵ nouũ ⁊ quod ñ ab oĩ¬
b in eccłia sua p̾decessorib habebat᷑
absq metropolitani sui consilio &
licentia p̾sumendum int̾dixit ei
ꝑ scãm quã in om̃ib eccł̃iasticis ne¬
gocus sibi deberet obedientiam ne
ult̾ius nisi ab eo. petita ⁊ concessa
licentia pallio uteretur. Cimq wa
fenderet. grandes utͥnq conflate ft̃
inmicitie. Hincinarꝰ gͥ reuerentissi¬
mus remoꝵ archiep̃c. ⁊ eloqͤntia
clarus audiens dissidentiã. epłam

Expanded text:
lo lecto in auribus omnium qui adelo lecto in auribus omnium qui aderant quod sibi a papa transmissum fuerit de usu pallii privilegium, asseruit, non se primum set quintum fuisse, quem apostolica sedes hoc honore dignata sit sublimare, salva tamen in omnibus metropolitano subjectione, primum Urbitium, secundum Pipini regis ex sorore nepotem Crodegangum tertium Angelramnum, quartum Druogonem, Karoli Magni imperatoris filium. Bertolfus canonum lecto, quo asseritur nulli suffraganeorum novum et quod non ab omnibus in ecclesia sua praedecessoribus non habebatur, absque metropolitani sui consilio et licentia praesumendum, interdixit ei, per sanctam quam in omnibus ecclesiasticis negotiis sibi deberet obedientiam, ne ulterius, nisi ab eo petita et concessa licentia, pallio uteretur. Cumque Wafenderet, grandis utrimque conflata est inimicitia. Hincmarus igitur reverentissimus Remorum archiepiscopus et eloquentia clarus, audiens dissidentiam hanc, epistolam
Abbreviated transcription (Latin):
it. Castellum etiam lotharii ñ lon¬
ge a treberis suꝑ saroam. ex illo tem¬
pore desertum: Anno ui tietgaudi
diolacensis fit ep̃e treberis consangͥ¬
neus aduentii tunc temporis metẽ¬
sis ep̃i. Qui aduentius cum lotha¬
rtum regem placentie mortuum cog¬
nouisset karolum frẽm eius qui ĩ
ꝓuntia regnabait. E eitis euoratũ
adiuncto sͥ cũ aliis ep̃is hinc maro
rem̃si archiep̃o regem lotharingie.
⁊ ꝓuintie consecrauit. cognatoq fu¬
o bertholfo ut daret archiep̃atum
obtinuit. Hic uillam que ddicttur: marcie
de mani iegia comparauit. Atino
quinto bertholfi. moritur aduentius
metensis ep̃c. Walo ei substitutt᷑ cui
ordinatõnis sue anno scło. transmis¬
sum ẽ paulum a ioħe papa. cum lit¬
teris docentib quib hoc festis foret
usurus. Bertholfus uero metropoli¬
tanus. audiens walonem in sccd̃o di¬
e pasche cum pallio ꝓcedere. missis
re cum pallio fu̾it concessum. Wa¬

Expanded text:
it. Castellum etiam Lotharii non lonit. Castellum etiam Lotharii non longe a Treberis super Saroam ex illo tempore desertum est. Anno 6o Tietgaudi diolacensis fit episcopus Treberis consanguineus Adventu, tunc temporis Mettensis episcopi. Qui Adventius cum Lotharium regem in Placentia mortuum cognovisset, Karolum fratrem ejus, qui in Provincia regnabat, Mettis evocatum, adjuncto sibi cum aliis episcopis Hincmaro Remensi archiepiscopo, regem Lotharingiae et Provinciae consecravit cognatoque suo Bertolfo ut daret archiepiscopatum obtinuit. Hic villam quae Martia dicitur de manu regia comparavit. Anno 5 Bertolfi moritur Adventius Mettensis episcopus. Walo ei substituitur; cui ordinationis suae anno 2 transmissum est pallium a Johanne papa cum litteris docentibus quibus hoc festis foret usurus. Bertolfus vero metropolitanus audiens Walonem in die sancto paschae cum pallio procedere, missis re cum pallio sibi fuerit concessum. Wa
Abbreviated transcription (Latin):
postolicam restitutionis grã adissent.
⁊ ñ ꝓfecissent. nouissime nicholao de¬
functo adriamis successit cuius lib̃ali¬
tate tietgaudꝰ in monast̾io scĩ gͥgorii
mansionem suscepit.Eui sc̃s ggorĩ
⁊ iterum ut recederet ⁊ mansionẽ
scĩ ñ ꝑturbaret. quod qͣm illicitum
eẽt ip̃e gregorius exposuit ut desine¬
ret. Et cum hoc facere tietgaudꝰ dis¬
simularet. t̾cio ẽ correptus de mobedi¬
entia ⁊ de fatigatione aplica. Appa
apostolo. ⁊ responsum accepit. quod
a moñitanea morte liberaretur. sed
pata cum suis om̃ib pͥuaretur. Qd̾
cum om̃ib quib potuit reuelaret ⁊
aliud hospitium. a pontifice impetͣ᷑re
ñ potuisset. apud sabinos concedens
eodem anno cum gunthero. ⁊ siuis õi¬
b uita pͥuatus ẽ. Lotharius quoq¬
imꝑator apud placentiam diuim¬
tꝰ ꝑcussus moritur. cum quo parit̃
totum regnum quod ex eus nomi¬
ne lotharingium appellatur corru¬

Expanded text:
postolicam restitutionis gratia adissent postolicam restitutionis gratia adissent et non profecissent , novissime Nicolao papa defuncto, Adrianus successit, cujus liberalitate Tietgaudus in monasterio sancti Gregorii mansionem suscepit. Cui sanctus Gregorius et iterum, ut recederet et mansionem sancti perturbare, quod illicitum esse ipse Gregorius disposuit, desineret; et cum hoc facere Tietgaudus dissimularet, tertio correptus de inobedientia et de fatigatione apostolica--apparapostolus--responsum accepit, quod a momentanea quidem morte liberaretur, set patria cum suis omnibus privaretur. Quod cum omnibus quibus potuit revelaret, et aliud ospitium a pontifice inpetrare non potuisset, apud Sabinos concedens , eodem anno cum Guntero et suis omnibus vita privatus est. Lotharius imperator apud Placentiam divinitus percussus moritur . Cum quo pariter totum regnum, quod ex ejus nomine Lotharium appellatur, corru
Abbreviated transcription (Latin):
xxx. annos sui sacerdotii obut. ⁊ se¬
pultus ẽ in monasti̾o scĩ eucharii añ
altare scĩ ioħis baptiste in abside re¬
aquilonari ad cuius dexteram m al¬
tera abside requiescit magni g̾minis
nobilitate clarus uir nomine rotga¬
dus. Anno dñice incarnationis decͦe¬
ħ. cathedram heiti tiergaudꝰ obtinu¬
it. Hic simplex seductus ẽ a lothario
impatore adultero. ⁊ G̃unthero colo¬
mensi archiep̃o. ⁊ consensit in deiec¬
tione tietb̃ge uxoris eiusdem lotha¬
rii falso accusate. immo diffiniuit ĩ
synodo quod scilicet ip̃a fuisset con¬
fessa semetipãm g̾mani frĩs incestuo¬
so pollitam fuisse concubitu. Hanc
enim falsam infamiam lotharius ẽ
his ep̃is composuerat. cupiens hoc
indicio ep̃oꝵ adeptus fuisset. tiergau¬
dus ⁊ guntherꝰ a papa nicholao ꝓ his
causis romam euocati sunt. ibiq oĩ
eccłiastica dignitate pͥuati depositi
sunt. Cumq iterum ⁊t̃cio sedem a¬

Expanded text:
30 annos sui sacerdotii obiit, et se30 annos sui sacerdotii obiit, et sepultus est in monasterio sancti Eucharii ante altare sancti Johannis baptistae in absida aquilonali; ad cujus dexteram in altera absida requiescit vir magne in germinis nobilitate clarus, nomine Ruotgaudus . 26. Anno dominicae incarnationis 851 847 cathedram Hetti Tietgaudus obtinuit. Hic simplex seductus est a Lothario imperatore et adultero et Guntero Coloniensi archiepiscopo, et consensit in dejectione Tietbergae uxoris ejusdem Lotharii falso accusatae ; immo definivit in sinodo, quod scilicet ipsa fuisset confessa semetipsam fratris germani incestuoso pollutam fuisse concubitu. Hanc enim falsam infamiam Lotharius cum his episcopis composuerat, cupiens hoc iscoporum adeptus fuisset, Tietgaudus et Gunterus a papa Nicolao Romam pro his causis evocati sunt, ibique omni ecclesiastica dignitate privati depositi sunt. Cumque iterum atque tertio sedem a
Abbreviated transcription (Latin):
rolo quoq magno pipini filio. Quod
qui scire uoluerit. muenire poterit.¬
Eo mortuo richbodꝰ ordinatur ep̃e.
deinde wizo post quem amularius
fortunatus. cardinalis romanus qͥ
librum officioꝵ composuit. Hic mis¬
sus ẽ a karolo magno constantino¬
polim ꝓpter pacem cum imꝑatore
Michahele firmandam. Qui karo¬
lus multum marmor. ⁊ museum
płimum de treberis ad palatium
aquis uexit. ⁊ beato petro ad uicissi¬
tudinem munera dedit. Post for
a scõ mat̾no in xxͦiii. anno ludouici
imꝑatoris asportauit corpus sc̃i ca¬
storis de loco qui dicitur cardena
ad confluentiam ad monast̾ium
quod ip̃e constiuxerat ⁊ ii. idꝰ decembͥs
consecrauit. in honore sc̃i castoris ⁊ õĩũ
confessoꝵ. ⁊ post consecrationem sc̃m̃
corpus in eccłia recondidit. ibiq ludo¬
uicus imꝑator multa dona p̾senta¬
uit. Dicunt eum quidã res eccl̃iarũ
scĩ eucharii ⁊ sc̃i luttuni pͥncipib
sius in beneficium tradidisse. Post

Expanded text:
rolo Magno, Pipini filio; quod rolo Magno, Pipini filio; quod qui scire voluerit invenire poterit.--Eo mortuo Richbodus ordinatur episcopus; deinde Wazzo ; post quem Hamularius Fortunatus cardinalis Romanus , qui librum officiorum conscripsit . Hic missus est a Karolo Magno Constantinopolim propter pacem cum Michahele imperatore firmandam. Qui etiam Karolus multum marmor et museum plurimum de Treberi ad Aquis palacium vexit, et beato Petro ad vicissitudinem munera dedit .--Post Foa sancto Materno, in 23o anno Ludowici imperatoris asportavit corpus sancti Castoris de loco qui vocatur Cardena ad Confluentiam ad monasterium quod ipse construxerat, et 5 Idus Decembris consecravit in honore sancti Castoris et omnium confessorum, et post consecrationem sanctum corpus in ecclesia recondidit, ibique Ludowicus imperator multa dona praesentavit. Dicunt eum aliqui res ecclesiarum sancti Eucharii et sancti Liutwini principibus suis in beneficium tradidisse. Post
Abbreviated transcription (Latin):
tum. in regensburch aũ enutritum
de cella scĩ eucharii transtulit cum
aliis. ccc martyrum corporib a ric¬
tiouaro passoꝵ. Quem locũ ⁊ sua
suppellectile ⁊ fundis ditatum ⁊ ce¬
nobiis repletum centenum numerũ
monachoꝵ constituit. Que uidelici
cella in fundo scĩ petri constructa e¬
piscopoꝵ treberensium multo tempo¬
re uiri subiacuit. donec unus eoꝵ ad¬
ulteratione damnabili cuidã regi¬
ne ad nuptias eandem cellam cum
castello quod dicitur sericum dedit
dono.⁊ sic deinceps a regib detenta
e. Hic deniq post aliquot annos ep̃a¬
tum suum relinquens in saltu uaso¬
gi cellam sibi construxit in qua ⁊ re¬
quiescit. Cui successit wiemadꝰ. Hic
cellam scĩ goaris ad uis sci petri trans¬
ferre conatus ẽ. s iuolentia pippini
conatus eus impeditꝰ est. Preceptum
tñ regie auctoritatis ab eodem p̾ippi¬
no suꝑ cellam scĩ maximini ⁊ altis
reb eccłie. treberensis obtinuit. a ka¬

Expanded text:
tum, in Regenesburch autem enutritum,tum, in Regenesburch autem enutritum,de cella sancti Eucharii transtulit cum aliis 300 martirum corporibus a Rictiovaro passorum. Quem locum et sua suppelectile et fundis ditatum et coenobitis repletum centenum numerum monachorum constituit. Quae videlicet cella in fundo sancti Petri constructa, episcoporum Treberensium multo tempore juri subjacuit, donec unus eorum adulatione damnabili cuidam reginae ad nuptias eandem cellam, cum castello quod dicitur Sericum, dono dedit, et sic deinceps a regibus detenta est. Hic itaque post aliquod annos episcopatum suum relinquens, in saltu Vosagi cellam sibi construxit, in qua et requievit.--Cui successit Wiomadus. Hic cellam sancti Goaris ad jus sancti Petri transferre conatus est , set violentia Pipini regis conatus ejus inpeditus est. Praeceptum tamen regiae auctoritatis ab eodem Pipino super cellam sancti Maximini et aliis rebus ecclesiae Treberensis obtinuit, et a Ka
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina ⁊ oꝑatione clarum tre¬
berensi. ⁊ rem̃si eccłie uisitatorem ⁊
spũaliũ negocioꝵ ꝓuisorem constitu¬
it. cum milo tyranius res utrarumq
teneret. Interea karolus eccl̃iarum
destructor moritur. De quo nocte
quadam reuelatum ẽ scõ eucherio
aurelianensi ep̃o. quia eẽt in inf̾no
inferiori. Qui accito domino bone¬
facio Romane sedis uicario aliisq
boni testimonii uiris karoli sepul¬
chrum aꝑuit. Sublato autem lapi¬
de serpens mire magnitudinis exuit
de sarcofago. corpus autem karoli
ñẽ ibi iuentum. In his dieb dñs
⁊acharias papa audiens fidem ⁊
doctnam dñi bonefacii constituit e¬
um archiep̃m moguntine eccłie. Nã
autea moguntini ep̃i ⁊ colonienses
ctis uenationi in seruiens ab apro
ꝑcussus moritur in uilla que dicit᷑
iranc. pͥmo a treberi miliario uͥ ⁊ se¬
pultꝰ e̾ post .xl. annos sue tyranni¬
ce inuasionis. Pippinus uero rex
suggestione cleri ⁊ plebis treberice
hildolfum claro neruioꝵ genere or¬

Expanded text:
doctrina et operatione clarum, Treberensi et Remensi ecclesiis visitatorem et spiritualium negotiorum provisorem constituit , cum Milo tirannus res utrarumque teneret. Interea Karolus ecclesiarum destructor moritur . De quo nocte quadam revelatum est sancto Eucherio Aurelianensi episcopo, quia esset in inferno inferiori. Qui accito domno Bonifacio, Romanae sedis vicario, aliisque boni testimonii viris, sepulchrum Karoli aperuit. Sublato autem lapide, serpens mirae magnitudinis exivit de sarcophago, corpus autem Karoli non est illi inventum. In his diebus domnus Zacharias papa audiens fidem et doctrinam domni Bonifacii, constituit eum archiepiscopum Mogontinae ecclesiae. Nam antea Mogontini episcopi et Colonienses actis, venationi inserviens, ab apro percussus moritur in villa quae dicitur Arno primo a Treberi miliario, ubi et sepelitur post 40 annos suae tirannicae invasionis.--Pipinus vero rex suggestione cleri et plebis Trebericae Hildolfum, claro Nerviorum genere or
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃m. cumiam focasper indi¬
tionem octauam anno
regnar& secundo: Cuius in locũ
adapostolatus offitium sauinianꝰ
est ordinatus. Fuit aut̃ tunc
hiems frigidanimis: & mor tuae
sunt uites pene in omnib locis. Ales¬
ses quoq partimuastata sunit amu¬
recedente tanto doctore. animas
hominũ spũalis alimoniae penuria
in serere. ut possit liquidius agnosci
quã humilis iste uir fuerit. quantȩq
in nocentiae & scĩtatis: Hic deniq
cũ accusatus apud mauritiũ augus¬
tum & eius filiũ fuiss&. qđ malcũ
quendã episcopum incustodia ꝓso¬
lidis occidiss&. scribens ꝓhac re
epłam sauiniano suo apochrisario
quierat apud constantinopolim.
iiter c&era sic ait. Unum est quod
breuiter suggeras sere nissimis do
in mor tẽ langobardorũ me miscere
uoluis sem. hodie lango bardoꝵ gens.
nec regem nec duces. nec comites
haber& atq in sum ma confusione

Expanded text:
ad Christum, cum iam Focas per indiad Christum, cum iam Focas per indictionem octavam anno regnaret secundo. Cuius in locum ad apostolatus officium Savinianus est ordinatus. Fuit autem tunc hiems frigida nimis, et mortuae sunt vites pene in omnibus locis. Messes quoque partim vastatae sunt a mudecedente tanto doctore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria inserere, ut possit liquidius agnosci, quam humilis iste vir fuerit, quantaeque innocentiae, et sanctitatis. Hic denique cum accusatus apud Mauritium Augustum, ejusque filios fuisset, quod Malcum quemdam episcopum in custodia pro solidis occidisset, scribens pro hac re epistolam Sabiniano suo apocrisiario, qui erat apud Constantinopolim, inter caetera sic ait: « Ubreviter suggeras serenissimis domiin morte vel Langobardorum me miscere voluissem, hodie Langobardorum gens nec regem, nec duces, nec comites haberet, atque in summa confusione
Abbreviated transcription (Latin):
i his dieb: adhuc discordia lango¬
bardis cũ romanis ꝓpt̃ captiuitate
filicaertgis. quadecausa rexagiluls
egressus me dio lanio mensenlisla
osedit ciuntate eremonensem eusela¬
uis quoseicacanius rex auarorum
insolatium miserat. & cepit eatris
auo decimo die balendas septẽbr is.
& ad solum usqi destruxit: Pari&iden.
modo expugnauit mantuam. & inter¬
ruptis muriseius cũ arietibus dansuiã
militib quiinea erant reuertendira¬
uennans reuersusq est in eam die
iduum septembrium. Milites uõ
effugerunt: his itapatratis. reddi¬
ta est filiaregis smaracdo patricio
cũ uiro & filiis acreb cunctis. fac¬
taq est pax mense nono usq bł̃ aprił
mox arauenna par ma edut. & ob
difficulta tem partus periclitata
statim de functa est. hoc anno theu¬
debtus & theudericus reges francoꝵ
aduersus lo tharium patruũ suum
dimicarunt: In quo certamine.
exutraq parte multa milia cecider̃¬
beatus papa gregorius migrauit

Expanded text:
m his diebus adhuc discordia Langom his diebus adhuc discordia Langobardis cum Romanis propter captivitatem filiae regis. Qua de causa rex Agilulf egressus Mediolanio mense Iulio, obsedit civitatem Cremonensem cum Sclavis, quos ei cacanus rex Avarorum in solacium miserat, et cepit eam duodecimo Kalendas Septembris et ad solum usque dmodo expugnavit etiam Mantuam, et interruptis muris eius cum arietibus, dans veniam militibus qui in ea erant revertendi Ravennam, ingressusque est in eam die Iduum Septembrium. Tunc s, fugierunt. His ita patratis, reddita est filia regis a Smaracdo patricio cum viro ac filiis ac rebus cunctis; factaque est pax mense nono usque Kalendas mox a Ravenna Parmam rediit; ob difficultatem partus periclitata, statim defuncta est. Hoc anno Teudepertus et Theudericus reges Francorum adversus Clotharium patruum suum dimicarunt. In quo certamine ex utraque parte multa milia ceciderbeatus papa Gregorius migravit
Abbreviated transcription (Latin):
de thendelinda regina in modicise
paletio qui ad alo ald est appellat
Srquenti tpr̃ langobardi castrũ montis
rt eluse aptaltauiennĩ galuicino redit
smaracdus qui prusfuerat rauennae
patricius
gitur mauritius augustus postqua
uno & uiginti annis rexit imperiuncĩ
fiuet heudosio & tiberio & constantto.
a foca qui fuit strator priscipatricii
oceiditur. Fuit aut̃ utilis reipablice
xn sepe contra hostem dimicans iue t¬
riam obtinuit: huni quoq: quia a
uares appellantur. eius uir tute
deuicti sunt.XXXII
Noc anno gaido al dubdua de greden¬
tino. &gisulfus deforo iuli cũanter
aregis agiulfi sociȩ tate discordarem
ab eo in pace susceptisunt: Tunc giã
baptizatus est p̃nominatus puer:
ad aloald filius agilulfiregis
in scõ iohantes in moditia. & suscep¬
tus defonte est a secundo seruoxp̃i
de tridento cuius sepae fecimusmen¬
tionem: fuit aut̃ festipa scalisdies
eotem pore septimo idus aprilis
Frat aut̃¬

Expanded text:
de Theudelinda regina in Modiciae de Theudelinda regina in Modiciae palatio, qui Adaloald est appellatus. Sequenti tempore Langobardi castrum Montis repulso apud Ravennam Gallicino, rediit Smaracdus, qui prius fuerat Ravennae patricius. 26. Igitur Mauritius augustus, postquam uno et viginti annis rexit imperium, cum filiis Theudosio et Tiberio et Constantino a Focate, qui fuit strator Prisci patricii, occiditur. Fuit autem utilis rei publicae; nam saepe contra hostes dimicans victoriam obtenuit. Hunni quoque, qui et Avares appellantur, eius virtute devicti sunt. 27. Hoc anno Gaidoaldus dux de Tridento et Gisulfus de Foroiuli, cum antea a regis Agilulfi societate discordarent, ab eo in pace recepti sunt. Tunc etiam baptizatus est praenominatus puer Adaloald, filius Agilulfi regis, in Sancto Iohanne in Modicia, et susceptus de fonte est a Secundo servo Christi de Tridento, cuius saepe fecimus mentionem. Fuit autem festi pascalis dies eo tempore septimo Idus Aprilis. 28. Erat aute
Abbreviated transcription (Latin):
stitis latoribus uario colore contextis
Calcei uõ eiserant usq ad summum pollicẽ
pene aperti. & alternatim laqueis cor¬
rigiarum retenti. Posteauõ coeperunt
osis uti suꝑquas equitantes tubrugos
brrreos mit tebant. Sed hoc deromanor
consuetudine traxerant: XXIII
ISq ad haec tempora patauium cuuitas
fortissime militibus repugnantibus
langobardis rebellauit: Sed tandem
in iecto igni tota flãmis uorantib con¬
cremata est & iussu regis agiulfiad
solũ usq destructa est Milites tamen
qui in ea fuerant. rauennã reme are
per missi sunt
Ac tempestate legati agilulfi regressi
cacano pacẽ ꝓp&uam factã cũ a urib
nuntiarunt. Legatus quoq cacani
cũ eis ad ueniens ad gallias perrexit
denuntians francorũ regib ut si cui
cum a uarib: ita pacẽ habeant cum
langobardis. Interhaec langobardi
ũ auarib & sclauis histriorũ fines
ingressi. uniuersa ignibus& rapinis
gilulfo quoq regitunc nascitur filius

Expanded text:
nstitis latioribus vario colore contextis. nstitis latioribus vario colore contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti et alternatim laqueis corrigiarum retenti. Postea vero cocperunt osis uti, super quas cquitantes tubrugos birreos mittebant. Sed hoc de Romanorum consuetudine traxerant. 23. Usque ad haec tempora Patavium civitas, fortissime militibus repugnantibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi sunt. 24. Hac tempestate legati Agilulfi regressi a cacano, pacem perpetuam factam cum Avaribus nuntiarunt. Legatus quoque cacani cum eis adveniens, ad Gallias perrexit, denuntians Francorum regibus, ut, sicut cum Avaribus, ita pacem habeant cum Langobardis. Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis Agilulfo quoque regi tunc nascitur filius
Abbreviated transcription (Latin):
regina basilicã beati iohannis baptis¬
tae quã in modicia constriȩcerat qui
locus suprame diolanũ duodecĩmilib
ab ẽ. dedicauit. multisq ornamentis
auri. argentiq decorauit. p̃edusq suf¬
ficienter ditauit. Quo in loco &iam
hieudericus quondã gohorũ rex pala¬
tium construxit: ꝓeo qđ estiuo tẽpr̃
locus ipse ut pote uicinus alpib tem¬
perat᷑ ac salubris existit.  XII¬
bi etiam p̃fota regina suum palatiũ
condidit. in quo aliquid delangobar¬
dortimi gestis depingifecit: Inqua
pictura manifeste ostenditur quo¬
modo langobar di eo tempore comã
capitis tondebant. uel qualis
illis uestitus qualisue habitus erat:
Si quidem ceruicẽ usq ad occipium ra¬
dentes nudabant. Capillos afacie
usq ados dimissos habentes. quos inrꝰ¬
traq parte in frontis discrimine di¬
uidebant msestimenta uero eiserant
laxa &mtiuelinea qualia angli¬
saiurges halier solent. or nacant¬

Expanded text:
regina basilicam beati Iohannis baptisregina basilicam beati Iohannis baptistae, quam in Modicia construxerat, qui locus supra Mediolanum duodecim milibus abest, dedicavit multisque ornamentis auri argentique decoravit praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco etiam Theudericus quondam Gothorum rex palatium construxit, pro eo quod aestivo tempore locus ipse, utpote vicinus Alpibus, temperatus ac salubris existit. 22. Ibi etiam praefata regina sibi palatium condidit, in quo aliquit et de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura manifeste ostenditur, quomodo Langobardi eo tempore comam capitis tondebant, vel qualis illis vestitus qualisve Habitus erat. Siquidem cervicem usque ad occipitium radentes nudabant, capillos a facie usque ad os dimissos habentes, quos in utramque partem in frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa et maxime linea, qualia Anglisaxones- habere solent, hornata i
Abbreviated transcription (Latin):
cessarias eẽ. & ideo sabino subdiacono
nr̃o in iunximus departib britiorũ
aliquantas incidere. & ut usq ad mare
in locũ aptũ trahere debeat. Et quia
trans mittere solatium debeant. qua¬
tenus uobis concurrentib melius qđ ei
in iunximus possit perficere: Nos eñĩ
ꝓmittimus quia dum res ꝑfecta fuerit
dignũ uob̾ exenium qđ non sit in iuriosũ
transmit temus. Nã scimus nosconside¬
rare & filiis nr̃is quibonã nob uoluntat̃
exhibent. respondere : Undeiterum
p&imus gloriose fili. ut ita facere de¬
beatis. ut & nos uob possimus eẽ ꝓprȩstito
beneficio debitores. & uos merce dem
cũ uirosuo godescal cõnoment. frciuitare
parmensi. ab exercitu gallicini patricn.
& a durbẽ rauennatiũ sunt deducti
Hoc quoq tpr̃ misit agilulf̃rex cacano
regi auarũ artifices ad facienda sna¬
ues. cũ quib isdẽ cacanus insulã quandã
inthracia expugna uit.
Ner idem quoq tempus theudelinda

Expanded text:
cessarias esse, et ideo Sabino subdiacono cessarias esse, et ideo Sabino subdiacono nostro injunximus, de partibus Briccorum aliquantas incidere, et ut usque ad mare in locum aptum trahere debeat. Et quia  suis in ejus transmittere solatium debeant, quatinus vobis concurrentibus, melius quod ei injunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia dum res perfecta fuerit, dignum vobis xenium, quod non sit injuriosum, transmittemus. Nam scimus nos considerare, et filiis nostris, qui bonam nobis voluntatem exhibent, responpetimus, gloriose fili, ut ita facere debeatis, ut et nos vobis possimus esse pro praestito beneficio debitores, et vos mercedem cum viro suo Gudescalco nomine de civitate Parmensi ab exercitu Gallicini patricii, et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam quandam in Thracia expugnavit. 21. Per idem quoque tempus Theudelinda
Abbreviated transcription (Latin):
chi. romã petierunt. secũq codicẽ
scae regulae quã p̃fatus pat̃ conposu¬
erat. & quaȩdã alia scripta. nec non
pondus panis. & mensura uini. &
quicquid ex supellectili subripere
poterant. deferentes. Si quidem
post beatum bene dictũ constantinꝰ.
posthunc simplicius. post quẽ uitał.
ad extremũ bonitus congregationẽ
ipsam rexit. sub quo hat destructio
facta est: XUIII
arege agilulfo missus. successit.
quis ortus in foro iulii fuer̾at. &¬
gi sulfi foro iulani ducis filios edu¬
carat. eidemq gisulfo consangui¬
neus erat: Ad hunc arigis extat
epła beati pape gregoru in hune :¬
modum directa.UIII
ur̃a. sicut reuera de filionr̃o confidimꝰ
Preterea uob aliqua fiducialit̃ ꝓuocam̃
arbi trantes qđ minime nospatiamini
contristari. maxime intalire unde
urã anima multũ poterit ad iuuari:
Indicamꝰ aut̃ ꝓpt̃ aeccłas beatorũ p&ri
ac pauli aliquantas nobis trabesne¬

Expanded text:
chi Romam petierunt, secum codicem chi Romam petierunt, secum codicem sanctae regulae, quam praefatus Pater composuerat, et quaedam alia scripta, nec non pondus panis, et mensuram vini, et quidquid ex supellectili subripere poterant, deferentes. Caeterum post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit, sub quo haec destructio facta est. CAPUT a rege Agilulfo missus successit, qui ortus in Forojulii fuerat, et Gisulfi Forojuliani ducis filios educarat, eidemque Gisulfo consanguineus erat. Ad hunc Arigis exstat epistola beati Gregorii papae in hunc modum directa. CAPUvestra, sicut revera de filio nostro confidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitrantes, quod minime nos patiamini contristare, maxime in tali re, unde vestra anima multum poterit adjuvari. Indicamus autem propter ecclesias beatorum Petri ac Pauli, aliquantas nobis trabes ne
Abbreviated transcription (Latin):
basilicã conspecturus introiuit
Tunc aliis orantibus. ipsepicturas
eiusdem basilicae nuirari coe̾pit:¬
Qui cũ figurã beati sauinimar trris
depicta conspexiss&. mox cũ tura¬
mento ad firmauit dicens. talent
omnino eum uirũ quise inbello ꝓ.¬
texerit formã habitũq habuisse
Tunc in tollectũ ẽbeatũ mar tyrẽ
sauinũ eidẽ inp̃lio aduetorium
contulis se: Igitur mortto arialsa
duo filii faro ald superiorisducis
interse: ꝓpt̃ ducatũ dedertantes
unus ex ipsis quiuictoriam adep¬
nusest nomine theudelapiis. ducatũ
suscepit.
ir ca haec tempora coenobium beati
benedictipatris qđ in castrocassino
situm est alangobardis noctuinua¬
ditur: Quicũ uniuersa diripientes
ne unum quidem demona chis tenere
potuerunt ut ꝓphetia uenerabilis
benedicti patris quã longe ante p̃¬
uiderat conpleretur. qua dixit:
U Ix Apud dm̃ optinere potui ut
ex hoc loco mili animae concederent᷑
Fugientes quoq ex eodem loco mona¬

Expanded text:
basilicam conspecturus intravit. basilicam conspecturus intravit. Tunc aliis orantibus, ipse picturas eiusdem basilicae Qui cum figuram beati martyris Sabini depictam conspexisset, mox cum juramento affirmavit dicens, talem omnino eum virum qui se in bello protexerat formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est beatum martyrem Sabinum eidem in praelio adjutorium contulisse. Igitur, mortuo Ariulfo, duo filii Faroaldi superioris ducis inter se propter ducatum decertantes, unus ex ipsis qui cum victoriam adeptus esset, nomine Theudelapius, ducatum suscepit.irca haec tempora coenobium beati Benedicti Patris, quod in castro Cassino situm est, a Langobardis noctu invaditur. Qui universa diripientes, ne unum quidem de monachis tenere potuerunt, ut prophetia venerabilis Benedicti Patris, quam longe ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Deum obtinere potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes quoque ex eodem loco mona
Abbreviated transcription (Latin):
siss& uictoriamq patrass&: requi¬
rere asuis hominib coepit quisuir
ille fuerit quẽ ipse in illobello qđ
gesserat tamstrenue pugnantem
uidisset: Cui cũ sui uiri respon¬
derent. se ibi nullum aliquem
fortius facientem quã ipsũ ducẽ
uidisse: illeait: Certe multum
& ꝑ om̃a meliorẽ ibi alium udi
qui quotiens ine aduerse partis
Aliquis percutere uoluit. ille uir
strenuus mesemꝑ suo clipeo ꝓtexit
Cumq dux ipse ꝓpespol&iũ ubibasilica
beati martyris sauini ep̃i sita ẽ inqua
eiusdem uenerabilecorpus qui escit
aduenisset: interrogauit cuius hec
tã ampladomus ess& Responsum
ẽ ei auiris fidelib: sauinũ ibi marty¬
rem requi escere. quẽ xp̃iani quo¬
tiens in bellũ contra hostes irent.
solitũ haberent in suum auxilium
inuocare. Ariulfus uero cum adhuc
ess& gentilis: itarespondit. Et po¬
test fieri ut homomortuus. aliqđ
uiuenti auxilium prȩstet: Quicũ
hoc dĩss& equo dissiliens eandẽ

Expanded text:
sisset victoriamque patrasset, requisisset victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit, quis vir ille fuerit, quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum sui viri responderent, se ibi nullum aliquem fortius facientem quam ipsum ducem vidisse, ille ait: "Certe multum et per omnia me meliorem ibi alium vidi, qui, quotiens me adversae partis aliquis percutere voluit, ille vir strenuus me semper suo clyppeo protexit". Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Savini episcopi sita est, in qua eiusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, interrogavit, cuius haec tam ampla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus, Savinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens in bellum contra hostes irent, solitum haberent in suum auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita respondit: "Et potest fieri, ut homo mortuus aliquot viventi auxilium praestet?". Qui cum hoc dixisset, equo desiliens eandem