comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riã trahens ꝙ collegã scilicet ista ñ
tangeret atq incẽsus cupiditate uĩ¬
dicte Eneũ põpeiũ magnũ tũc sena¬
tui ĩfensũ ꝙ mithridate ꝑdomito ad
ip̃ius honores se lentiꝰ habuisset oĩ
obsequio ꝓmereri studuit. utq solidior
nex̃ eet maiti crassi ⁊ põpeii amicitiam
uetusto odio int̾ruptã ex cõsulatu quẽ
sunł dissidẽtissime gesserãt resarcire n¬
sus ẽ. effecitq solicito ac solerti ingenio
ut ip̃i tres ĩ re .p. unũ eẽnt. fore ratꝰ ut
qd eis placiuss nlłs ĩfiĩgeret. nec fefel¬
lit spes. utq amicitiã cõsanguinitate
fumaret filiã sua uliã põpeio cõiugẽ
dedit ⁊ undiq sibi adminicła caac̾uãs
Ip̃e calphurniã .l. pisonis successuri
sibi ĩ cõsulatu filia ĩ matrimonium
accepit. Generiq ⁊ soceri suffragiiᷤᷤ ful¬
tus ex oĩb ꝓuĩciis gallias atq illiric¬
cũ p̃elegit. ãplissimã scilicet opũ uiã

Expanded text:
riam trahens, quod collegam ista scilicet non riam trahens, quod collegam ista scilicet non tangerent, atque incensus cupiditate vindicte Gneum Pompeium Magnum, tunc senatui infensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius honores se lentius habuisset, omni obsequio promereri studuit; utque solidior nexus esset, Marci Crassi et Pompeii amicitiam vetusto odio interruptam ex consulatu, quem simul diffidentissime gesserant, resarcire nixus est, effecitque sollicito ac solerti ingenio, ut ipsi tres in republica unum essent, fore ratus, ut, quod eis placuisset, nullus infringeret; nec fefellit spes; utque amicitiam consanguinitate firmaret, filiam suam Iuliam Pompeio coniugem dedit; et undique sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, Lucii Pisonis successuri sibi in consulatu filiam, in matrimonium accepit. Generique et soceri suffragiis fultus, ex omnibus provinciis Galliam atque Illyricum preelegit, amplissimam scilicet opum viam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cesar solus rẽ .p. gub naret. nemine
ꝓrsus obstãte. ⁊ siꝗs obstitiss nõ tm̃i
minis s factis exterrito. In quibus
Marcũ catonẽ tãte uirũ sapiẽtie ac
uirtutis actis obstrepentẽ suis ma¬
nu lictoi̾s ex tractũ curia mitti fecit
ĩ carcerẽ. Quo eũtẽ illũ senatus oĩs ꝓ
oes uiderentur. Sut qui dicãt uestem
qͦq uelut ĩ luctu publico ꝑmutasse
Qua quidẽ tãta uen̾atõẽ ac pietate ni¬
si fallor iniuria carteris cõpẽsata ẽ ut
optabile fuisse uideatur catoni sic in
carcerẽ duci uñ mox sic educeret᷑. si ꝗdẽ
hec senatus tãta cõsensio cesarem ip̃m
mouit. utq ait ualeri ⁊uuni aĩ perse¬
uerãtiã flexit. P̃ter hec cesar initio
cõsulatꝰ senties cõtra se ĩuidiã laborã¬
tẽ ⁊ cõsulib a senatu ꝓuicias nulliꝰ
la boiͬs ⁊ głrie decretas. idq ĩ se unum
fieri cogitãs ⁊ ad suã sicut erat iniu¬

Expanded text:
et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine prorsus obstante; et, si quis obstitisset, non tantum minis, sed factis exterrito. In quibus Marcum Catonem, tante virum sapientie ac virtutis, actis obstrepentem suis manu lictoris extractum curia mitti fecit in carcerem; quo euntem illum senatus omnis pomnes viderentur. Sunt qui dicant vestem quoque, velut in luctu publico, permutasse. Qua quidem tanta veneratione ac pietate, nisi fallor, iniuria carceris compensata est, ut optabile fuisse videatur Catoni sic in carcerem duci, unde mox sic educeretur. Siquidem hec senatus tanta consensio Cesarem ipsum movit, utque ait Valerius, divini animi perseverantiam flexit. Preter hec Cesar initio consulatus sentiens contra se invidiam laborantem, et consulibus a senatu provincias nullius laboris et glorie decretas, idque in se unum fieri cogitans, et ad suam, sicut erat, iniu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tãta erat uiri illustris inopia ut acre¬
ditorib ꝓfectio eiꝰ ĩpediret᷑ nisi illos datiᷤᷤ
fideuissorib ꝗctass. Reb at̃ illic gestis
cõpositaq ꝓuicia festinãter ⁊ successõe
ñ expectato ad cõsulatũ pariter ac triũ¬
phũ rediit. S cũ legib ambos simł asse¬
qui ñ liceret. omisso ĩ p̃sens triũpho/ cõ¬
sulatũ maluit. rerũ cupidus gerenda¬
rũ. Comitiis ꝗdẽ cõsularib ñ collegã
nactꝰ quẽ uolelat obstãte optimatiũ
factione cu marto bibulo fact̾ ẽ cõsul.
Quẽ exorta postmodũ q̃stione legiꝰ agra¬
rie dissentientẽ foro armis eiecit. ⁊t de
hoc ĩ senatu quen austĩ nlło se ul¬
torẽ ant faltẽ cognitorẽ inuurie
offerente. eo pauẽis ĩpegit. ur ꝗd¬
uis mallet eẽ ꝙͣ cõsul. totoq tpr̃e cõ¬
sulatus dorai metuens latitaret. ⁊ si
quid dec̾nendũ eit ꝑ edicta det̾nerer.

Expanded text:
et tanta erat viri illustris inopia, ut a creet tanta erat viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provincia festinanter, et successore non expectato, ad consulatum pariter ac triumphum rediit; sed quum legibus ambos simul assequi non liceret, omisso in presens triumpho, consulatum maluit, rerum cupidus gerendarum. Comitiis quidem consularibus non collegam nactus, quem volebat, obstante optimatium factione, cum Marco Bibulo factus est consul. Quem, exorta postmodum questione legis agrarie, dissentientem foro armis eiecit, et de hoc in senatu queri ausum, nullo se ultorem aut saltem cognitorem iniurie offerente, eo pavoris impegit, ut quidvis mallet esse, quam consul; totoque tempore consulatus domi metuens latitaret, et, si quid decernendum esset, per edicta decerneret,
Abbreviated transcription (Latin):
to cuno delatus. Cui eo plus fidei ẽẽ
uidebat᷑ qͦ cõiuratõe illã pͥmꝰ ip̃e reue¬
lasset. atq ob id dec̾iu sibi de publico
p̃mia meruiss. ⁊ hic ꝗdẽ ex catilina di¬
dicisse Alter se cyrographũ cesaris ca¬
tiline datũ ostensurũ asserebat. Contu¬
meliã hãc tantã tãq acres liuoi̾s acu¬
leos nllatenꝰ ꝑferendos ratꝰ cesar. ciconẽ
sue ĩnocẽtie testẽ fecit. seq illi tũc cõsu¬
li de ea ip̃a cõiuratoẽ quã logmͣ aliqua
denũtiasse mõstrauit. Atq ita cõfutatiᷤᷤ
adu̾saruiᷤ ut detretis p̃miis curiꝰ priua¬
ret᷑ obtinuit. uectiꝰ uͦ ut pignorib cap¬
tis direptaq supellectili graui multa
affectꝰ ꝓ rostris pene acõtione disce̾ꝑet᷑
atq ĩ carcerẽ initteret᷑. Siłiq cõstantia
⁊ noniũ ult̾ est. ꝙ qͤstor apd̾ se p̃torem
maiorẽ scilicet potestatẽ passus eẽt ac¬
cusari. ¶Adhuc p̃tor hispaniã petiit.

Expanded text:
into Curio delatus, cui eo plus fidei esse into Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de publico premia meruisset, et sic quidem de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat. Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem mitteretur; similique constantia et Nonium ultus est, quod questor apud se pretorem, maiorem scilicet potestatem, passus esset accusari. Adhuc pretor Hispaniam petiit,
Abbreviated transcription (Latin):
gistracũ gerere ⁊ uis reddere destitit do¬
nec in armis ẽẽ qui eũ ui cogerẽt pa¬
rere senatui dep̾hendit. Enĩuͦ tunc di¬
missis lictorib clã discessit. statuitq¬
tãtisꝑ ꝓ tp̃ꝵ ac rerũ qualitate ꝗesc̾e.
Cũq certatĩ młti ad eũ dieb ꝓximis
cõuenirẽt ad lacessite p̃sidiũ digͥtatiᷤᷤ
opẽ illi atq operã offerẽtes seu mode¬
stia seu diffidẽtia recusauit. atq effre¬
natiꝰ instantes sobria orõe coercuit. que
res eo gratior oĩb qͦ ab õium opĩone
remotior fuit. uñ effectũ ut senat̾ ei ꝑ
illustres uiros grates ag̾e̾t. ⁊ ĩ curiam
euocato ac uerbis honorificẽtisimis
collaudato p̃reptũ resticueret magr̃a¬
tũ. ¶ Nõ młto post grauiori nẽ etiã
suspitõe laborauit accusatus apd̾ no¬
niũ nigrũ qͧͤstorẽ a lutio uectio ꝙ fuis¬
set int̾ cõplices catiline. qua nlła ma¬
ior eẽ poss ĩ famia. in senatu at a qu¬

Expanded text:
gistratum gerere et ius reddere destitit, dogistratum gerere et ius reddere destitit, donec in armis esse, qui eum vi cogerent parere senatui, deprehenderit. Enimvero tunc, dimissis lictoribus, clam discessit, statuitqtempore ac rerum qualitate, quiescere. Quumque certatim multi ad eum, diebus proximis convenirent ad lacessite presidium dignitatis opem illi atque operam offerentes, seu modestia seu diffidentia recusavit, atque effrenatius instantes sobria oratione coercuit. Que res eo gratior omnibus, quo ab omnium opinione remotior fait. Unde effectum, ut senatus ei per illustres viros grates ageret, et in curiam evocato ac verbis honorificentissimis collaudato, prereptum ristitueret magistratum. Non multo post graviori nunc etiam suspicione laboravit, accusatus apud Nonium Nigrum questorem a Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ auxilio penã iustissime mortis
euadere nͥ martus cato uir grauis¬
simꝰ orõe cõtraria pessimã ĩ partẽ indi
natos erexisẜ. ex tat utraq orõ apd cri¬
spũ salustiũ tpr̃is illiꝰ historicũ. Neq
tũ ceptis abstinuit. donec romani eꝗ¬
tes ad p̾sidiũ senatus armati morte
sibi strictis mucronib minarent᷑. ita
ut ꝓxuni metu pene oẽs effugerent.
pauciq eũ cõplexu togeq sinu obuolu¬
tũ ꝑicło mortis eriꝑent. Quo ꝑ motꝰ nõ
mͦ ceptũ omisit s ad tp̃s ip̃am curiam
int̾misitꝰ. Nec diu tñ ualuit quiescere.
qͦminꝰ se tribunitiis ꝓcellis ingereret.
Itaq cetilio metello tũc tribuno pleb̾
noius legib ⁊ collegiũ tribunoꝵ ⁊ rem
.p. ꝑturbãti ñ fautorẽ mͦ se p̃buit s au¬
ctorẽ. nouarũ ubiq reꝵ aucupãs ma¬
teriã. donec ab admĩstratõe publica uiᷤᷤ¬
su senatꝰ utq ꝓhiberet᷑: Neq uł sic ma¬

Expanded text:
unius auxilio penam iustissime mortis unius auxilio penam iustissime mortis evadere, nisi Marcus Cato, vir gravissimus, oratione contraria pessimam in partem inclinatos animos erexisset. Extat utraque oratio apud Crispum Sallustium, temporis illius historicum. Neque tamen ceptis abstinuit, donec romani equites ad presidium senatus armati mortem sibi strictis mucronibus minarentur, ita ut proximi metu pene omnes effugerent, paucique eum complexu togeque sinu obvolutum periculo mortis eriperent. Quo permotus non modo ceptum omisit, sed ad tempus ipsam curiam intermisit. Nec diu tamen valuit quiescere, quominus se tribuniciis procellis ingereret. Itaque Cecilio Metello tunc tribuno plebis, novis legibus et collegium tribunorumperturbanti non fautorem modo se prebuit, sed auctorem, novarum ubique rerum aucupans materiam, donec ab administratione publica iussu senatus uterque prohiberetur. Neque vel sic ma
Abbreviated transcription (Latin):
se deosculãti. domũ inquit nͥ põtifex ñ re¬
uertar. Reusus est at̃ põtifex duob p̃cla¬
rissimis cõpetitorib suꝑatis. etate licer
ac dignitate p̾stãtib. Inde p̃tor factus ẽ
Quo tpre cũ catiline cõuiratio erupisser
⁊ cõplices scelerũ tenerent᷑ uiu̾so senatu
sup̃mũ ĩ eos suppliciũ dec̾nẽte solus ẽ au¬
sus suadere ii morte illos affici expediẽs
eẽ. s publicatis bonis ꝑ custodias mu¬
nicipioꝵ diuidi ac seruari. ꝑ suasissq
fortassis: tãtũ oĩb t̾roris ĩcusserrt in¬
iudieq eis ĩ posterũ ĩminẽtis si tales
ciues cõtra legẽ portiã ꝑemissẽt ut de¬
cimꝰ sillanus cõsul designat᷑ sentẽtiã
suã quã mutare pudor ꝓhibebat ĩter¬
p̃tari ñ erubesceret. atq ĩ sensũ mitio¬
rẽ fundo reflectere. deniq alii atq alii
ĩt̾ ceteros ciceronis cõsulis firit᷑ elo¬
quio capti illiꝰ in sentẽtiã ibant. po¬
terãt q sceleratissimi ciues lingue

Expanded text:
omum, inquit, nisi pontifex non revertar. Reversus est autem pontifex, duobus preclarissimis competitoribus superatis, etate licet ac dignitate prestantibus. Inde pretor factus est. Quo tempore quum Catiline coniuratio erupisset, et complices scelerum tenerentur, universo senatu supremum in eos supplicium decernente, solus est ausus suadere non morte illos affici expediens esse, sed, publicatis bonis, per custodias municipiorum dividi ac servari; persuasissetque fortassis tantum omnibus terroris incusserat invidieque eis in pocives contra legem Porciam interemissent, ut Decimus Silanus, consul designatus, sententiam suam, quam mutare pudor prohibebat, interpretari non erubesceret, atque in sensum mitiorem fando reflectere. Denique alii atque alii, inter ceteros Ciceronis consulis frater, eloquio capti illius in sententiam ibant, poterantque sceleratissimi cives lingue
Abbreviated transcription (Latin):
telo ⁊ ułtu saxo cõtusus graui. clipeo¬
q ⁊ galea ictuũ u disiectis gladio ad
exarmat̾ adhuc tñ lorica grauis dupli¬
ci se in ũdas sua oꝑa hostiũ sanguine
rubicũdas iniecit. ac reu̾sus ad suo uñ
głriã m̾ebat᷑ ueniã postulauit. nẽpe cũ
cesarẽ cõspexiss parce ĩquit optime
imperator. arma ꝑdidi. At ille sũmuᷤᷤ
extimator m̾itoꝵ cuiꝰ sub ocłis gesta
res erat ⁊ facta uiri fortia ⁊ uerla ma¬
gnifica centurionatꝰ honõe remunem¬
uit. ¶Incidit ꝑ hos dies res parua
quidẽ dictu s euẽtu magna atq ꝑicu¬
losa. Naues ĩ gallii dimisse ꝗb merat
equitatꝰ paucis post cesarẽ dieb scdo
funẽ uẽto soluerãt. cũq britanicis iã

Expanded text:
telo et vultum saxo contusus, gravi clipeotelo et vultum saxo contusus, gravi clipeoque et galea ictuum vi disiectis, gladio ad exarmatus, adhuc tamen lorica gravis duplici, se in undas, sua opera hostium sanguine rubicundas, iniecit, ac reversus ad suos, unde gloriam merebatur, veniam postulavit. Nempe quum Cesarem conspexisset: Parce, inquit, optime imperator; arma perdidi. At ille summus estimator meritorum, cuius sub oculis gesta res erat, et facta viri fortia et verba magnifica centurionatus honore remuneravit. Incidit per hos dies res parva quidem dictu, sed eventu magna atque periculosa. Naves in Galliis dimisse, quibus inerat equitatus, paucis post Cesarem diebus secundo funem vento
Abbreviated transcription (Latin):
terpugnandũ estus eqͦrei refluxu ĩter¬
stitiũ illd̾ qd̾ scopł ab ĩsula dirimebat
aquis exoneratũ trãsitũ ñ negaret atq
iõ barbaroꝵ ĩgens copia suis auxilio
adueniss reliquis quattuor iusto pa¬
uore ꝑt̾ritis ⁊ abiectis uł orãti forsan
sotio dimissis pilis solus sceua cõtra ho¬
stiũ aciẽ stetit ĩmobił. ⁊ sua ⁊ comitũ
uniꝰ quĩq militũ pila ĩ hostiũ mẽbra
ulło ĩ cassũ eũte iacłatus tatẽ oĩb
absũptis stricto obiuos mucrone
unũquẽq ut se pͥmꝰ obtulerat nũc
scuto nũc gladio excipiẽs ac ꝓster¬
nẽs diu utriq ꝑtiũ admirabile p̃¬
buit spectacłm. ⁊ tot milũ in litore
dimicãtiũ ad se unũ ĩtuendũ oculos
atq ora cõu̾tit. Cũ iã deniq nõ ur in
armatũ uirũ s ut ĩ turrĩ munitã oĩ
nisu ira pudorq hostiũ ĩ furorẽ u̾sus
ĩcuberet. iãq ⁊ femur ĩgẽti trãsfixus

Expanded text:
ter pugnandum estus equorei refluxu interter pugnandum estus equorei refluxu interstitium illud, quod scopulum ab insula dirimebat, aquis exoneratum transitum non negaret, atque ideo barbarorum ingens copia suis auxilio advenisset, reliquis quatuor iusto pavore perterritis et abiectis vel oranti forsan socio dimissis pilis, solus Sceva contra hostium aciem stetit immobilis, et sua et comitum unus quinque militum pila in hostium membra, nullo incassum eunte, iaculatus; tandem omnibus absumptis, stricto obvios mucrone, unumquemque, ut se primus obtulerat, nunc scuto nunc gladio excipiens ac prosternens, diu utrique partium admirabile prebuit spectaculum, et tot millium in litore dimicantium ad se unum intuendum oculos atque ora convertit. Quumque iam denique non ut in armatum virum, sed ut in turrim munitam omni nisu ira pudorque hostium in furorem versus incumberet; iamque femur ingenti transfixus
Abbreviated transcription (Latin):
sa edere ĩcipientẽ uĩdis astrinxerãt
Nũc solutũ remittẽtes uiolati cłpã
ĩ młtitudinẽ reflexerũt. ⁊ errori publi¬
co ueniã petierũt. Quib cesar acrit̾
ĩcrepitis ꝙ pace ꝑ legatos ultͦ expeti¬
ta ⁊ obtẽta bellũ ĩtulisset̃ hostilia in
amicos ausi ueniã tñ supplicib nõ ne¬
gauit. quã negare nec nou̾at. nec so¬
lebat. partĩ datis partĩ ꝓmissis obsi¬
dib pax cõuenta est.pͥncipes britãno¬
rũ turbas ad agͥcłturã reu̾ti usserũt
ip̃i seq suasq urbes cesari ĩsinuare oi
studio satagentes. ¶Paulominꝰ festi¬
natõ unũ mͥ uirũ abstulit. quẽ ĩ medi¬
um uirtꝰ eiꝰ ⁊ fama restituẽt. Is est mar¬
cus cesius sceua. miles cesaris. ꝗ hoc
ip̃o quẽ p̃misimꝰ ad ĩsulã appłsu scopł
litoiͣ ꝓximũ plenũ turbis hostiũ cõtu¬
tus cũ quattuor tm̃ cõmilitonib ciba
eo trã suect̾ ⁊ egregia paucitate barba¬
ricã młtitudinẽ ẽ aggressus. Cũq in¬

Expanded text:
ere incipientem vinculis astrinxerant, nunc solutum remittentes violati culpam in multitudinem reflexerunt, et errori publico veniam petierunt. Quibus Cesar acriter increpitis, quod pace per legatos ultro expetita et obtenta bellum intulissent, hostilia in amicos ausi, veniam tamen supplicibus non negavit, quam negare nec noverat nec solebat. Partim datis partim promissis obsidibus, pax conventa est. Principes Britannorum turbas ad agriculturam reverti iusserunt, ipsi seque suasque urbes Cesari insinuare omni studio satagentes. Paulominus festinatio unum michi virum abstulit, quem in medium virtus eius et fama restituent. Is est Marcus Cesius Sceva, miles Cesaris, qui hoc ipso, quem premisimus, ad insulam appulsu scopulum litori proximum plenum turbis hostium contuitus, cum quatuor tantum commilitonibus cimba eo transvectus, et egregia paucitate barbaricam multitudinem est aggressus. Quumque in
Abbreviated transcription (Latin):
hĩc in cet̾os factꝰ ẽ impet̾. ac płrimis ĩt̾¬
fectis sero reditũ ĩ castra. Re uterar ĩ
uulg̾ effusa eburones ppłiq alii qui in¬
diciomari hortatu coierãt ⁊ ĩ armis erãt
territi dilabunt. Et ex illo aliquandiu pa¬
catior gallia romanis ducibus fuit.

Expanded text:
Hinc in ceteros factus est impetus, ac, plurimis interHinc in ceteros factus est impetus, ac, plurimis interfectis, sero reditum in castra. Re, ut erat, in vulgus effusa, Eburones populique alii, qui Indiciomari hortatu coierant et in armis erant, territi dilabuntur; et ex illo aliquandiu pacatior Gallia romanis ducibus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiomar̾ ex more reu̾tit᷑. ⁊ ĩsultat castriᷤᷤ. in¬
traq uallũ tela iaciunt᷑ a suis. ⁊ cõtẽptissi¬
me romani milites altis uocib ad p̃liũ
euocant᷑. obstinato illi silẽtio se se tenẽt
tandẽ at uesperã ut solebãt stãdo fessi spar¬
sim abeũt. Quos uͥ late effusos labienꝰ uidit
subito pacefactis castroꝵ portis crũpere
eꝗtatũ iubet. p̃sagiẽsq qd̾ accidit. Nemo
inquit aliquẽ feriat. donec inditiomaruᷤᷤ in¬
t̾ fectꝰ sit. ne forte alios feriendo ille spanũ
habeat euadendi. tũ p̃mia ĩt̾ficiẽtib ꝓpo¬
nit ĩgentia. mox egressis eꝗtib electoꝵ pe¬
ditũ submitit auxilia. ut iussi erãt faci¬
unt. Inopina re ꝑculsis ac fugiẽtib hosti¬
bꝰ ex adu̾so at in unũ intentis oĩb ĩ me¬
dio fluminis aluco inditiomarꝰ cͥcũuẽtꝰ
occidit᷑. caput trũcũ labieno reportatsi est

Expanded text:
ciomarus ex more revertitur et insultat castris, inciomarus ex more revertitur et insultat castris, intraque vallum tela iaciuntur a suis, et contemptissime romani milites altis vocibus ad prelium evocantur. Obstinato illi silentio sese tenent. tandem ad vesperam, ut solebant, stando fessi sparsim abeunt. Quos ubi late effusos Labienus vidit, subito patefactis castrorum portis, erumpere equitatum iubet, presagiensque quod accidit: Nemo, inquit, aliquem feriat, donec Indiciomarus interfectus sit, ne forte alios feriendo ille spatium habeat evadendi. Tum premia interficientibus proponit ingentia; mox, egressis equitibus, electorum peditum submittit auxilia. Ut iussi erant, faciunt. Inopina re perculsis ac fugientibus hostibus, ex adverso autem in unum intentis omnibus, in medio fluminis alveo Indiciomarus circumventus occiditur; caput truncum Labieno reportatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
timis collectis gallieq oĩs exulib ac dam¬
natis ad seblanda p̃ce allectis et spe uberi p̃¬
mioꝵ ad ĩuatenda labieni castra ꝓgredit
Ille at̾ ut hoꝵ nichil ignorabat sic nil peni¬
tus oĩu metuebat. ⁊ situ ⁊ munimine lo
ci fisus. q̃rebat tsi ardẽtissimo hosti siqua
nocendi se offerret occasio. ĩ hoc unũ ĩten¬
tus cĩgetorigẽ ⁊ amicos alios nũtiis solici¬
tat ut ad c̾tũ dic̃ sibi qͣnto ualeãt eꝗtatis
adsint. parere parãt oes. Int̾e̾a inditiom̃q¬
rus nc̃ in expugnabilẽ loci sitũ ĩtuẽs nc̃
minas ⁊ nc̃ tela iacies ĩ dies ꝓpĩquius ca¬
stris obequitat. ⁊ labienꝰ ĩ castris se se cõ¬
tines maiorẽ qͦtidic metũ fingit. mag̃q¬
⁊ magis hostii crescit audacia. donec ĩtro¬
missis clãculũ eꝗtib ĩ tẽpesta nocte ⁊ re
sũmo studio supp̾ssa ut nec sciri nec ulliᷤᷤ
indiciis posset ĩtłłigi reu̾sa luce ip̃e ⁊̃ indi¬

Expanded text:
timis recollectis Gallieque omnis exulibus ac damtimis recollectis Gallieque omnis exulibus ac damnatis ad se blanda prece allectis et spe uberi premiorum, ad invadenda Labieni castra progreditur. Ille autem, ut horum nichil ignorabat, sic nil penitus omnium metuebat, et situ et munimine loci confisus; querebat tamen, ardentissimo hosti si qua nocendi se offerret occasio. In hoc unum intentus Cingetorigem et amicos alios nuntiis sollicitat, ut ad certum diem sibi, quanto valeant, equitatu adsint. Parere parant omnes. Interea Iudiciomarus nunc inexpugnabilem loci situm intuens, nunc minas, nunc tela iaciens in dies propinquius castris obequitat, et Labienus in castris sese continens maiorem quotidie metum fugit. Magis atque magis crescit hostium audacia, donec intromissis clanculum equitibus intempesta nocte et re summo studio suppressa, ut nec sciri nec ullis indiciis posset intelligi, reversa luce, ipse etiam Indi
Abbreviated transcription (Latin):
uisti ⁊ belloꝵ cũ romanis ĩfeliciter
exꝑtoꝵ. Destitutꝰ iudiciomarꝰ a ger¬
manis ad gallica se cõu̾tit aux ilia.
⁊ tãtũ ualuit audacia ut nom̃ atq
opinionẽ magnanimitatis arriꝑet.
atq iõ ad cũ legati oĩu gentiũ hĩc
iñ cõcurrerẽt. et ip̃e fretꝰ hac fidua¬
a cõciliũ indic̾e̾t qd̾ armatũ applłabãt
ad qd armati oẽs puberes cõuenirẽt.
⁊ uenisse nouissimũ capitale erat.
In eo cõcilio int̾ mlta cĩgetorige adu̾¬
nis hostẽ publicũ denũtiat. ꝙ cesare
seq̃ret. hic edicit iturũ se ad senoneᷤ
⁊ carnutes urbesq alias aquib ex¬
petitꝰ atq expectat᷑ sit. trãsiturũ uͦ ꝑ remoꝵ
fines. eosq ppłaturũ. Añ oĩa tñ oppugͣtuꝵ
castra labieni. q̃ uicina eẽnt. et ꝗd ĩ his ex¬
equendis fc̃o op̃ sit exponit. Sic cõcilio ce¬
lebrato ⁊ auxiliis hõĩu atq eqͦꝵ a fini¬

Expanded text:
visti et bellorum cum Romanis infeliciter visti et bellorum cum Romanis infeliciter expertorum. Destitutus Indiciomarus a Germanis ad gallica se convertit auxilia, et tantum valuit audacia, ut nomen atque opinionem magnanimitatis arriperet, atque ideo ad eum legati omnium gentium hinc inde concurrerent, et ipse fretus hac fiducia concilium indiceret, quod armatum appellabant, ad quod armati omnes puberes convenirent, et venisse novissimum capitale erat. In eo concilio inter multa Cingetorigem, advehostem publicum denuntiat, quod Cesarem sequeretur. Hinc edicit iturum se ad Senones et Carnutes urbesque alias, a quibus expetitus atque expectatus sit; transiturum vero per Remorum fines eosque populaturum, ante omnia tamen oppugnaturum castra Labieni, que vicina essent, et quid in eis exequendis facto opus sit exponit. Sic concilio celebrato et auxiliis hominum atque equorum a fini
Abbreviated transcription (Latin):
paruerũt. cãta oĩb cupiditas nouã¬
darũ reꝵ erat ut nichil eis ad rebellã¬
dũ p̃t̾ ducẽ defuisse uideret᷑. ꝗ uͥ affuit
mox em̾sit occłtata rebellio. sic opĩo ĩ¬
uer̾ata p̃ualuerat. qua ĩ reb bellici gal¬
li õib se gẽtib p̃ferebãt. ⁊ p̃ferẽdi esse
ab alii credebant᷑ ut romanoꝵ imperio
subesse pudendũ sibi ac miserũ iudica¬
rẽt. et oes penit̾ aut rebelles cesari fie¬
rẽt aut suspecti. p̃t̾ remos dũtaxat atq
heduos. quos ille sũmo semꝑ habuerat
ĩ honõe. Pͥncipes rebellionũ młti erãt
Int̾ quos indiciomar treu̾iq magnũ
sibi locũ singłari quadã animosita¬
te p̃sũpserãt. legatos trans rhenu
mutendo. pecunias ꝓmutẽdo. ma¬
gnã partẽ romani ex̾citꝰ ĩt̾fectã ⁊ su¬
ꝑstites metu semianues asserendo.
Neq tñ aut m̃daciis aut ꝓmissiᷤ mo¬
uere aĩos potuerũt memores ario¬

Expanded text:
paruerunt. Tanta omnibus cupiditas novanparuerunt. Tanta omnibus cupiditas novandarum rerum erat, ut nichil eis ad rebellandum preter ducem defuisse videretur; qui ubi affuit, mox emersit occulta rebellio. Sic opinio inveterata prevaluerat, qua in rebus bellicis Galli omnibus se gentibus preferebant, et preferendi esse ab aliis credebantur, ut Romanorum imperio subesse pudendum sibi ac miserum iudicarent, et omnes penitus aut rebelles Cesari fierent aut suspecti, preter Remos dumtaxat atque Eduos, quos ille semper summo habuerat in honore. Principes rebellionum multi erant, inter quos Indiciomarus Treverique magnum sibi locum singulari quadam animositate presumpserant, legatos trans Rhenum mittendo, pecunias promittendo, magnam partem romani exercitus interfectam et superstites metu semianimes asserendo. Nec tamen aut mendaciis aut promissis movere animos potuerunt, memores Ario
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad sũmã pacati pene nichil audiebat᷑.
Int̾ ceta luciꝰ rosciꝰ qui t̾tiedecume p̃erat le¬
gioni nũtiauit copias ĩgẽtes galloꝵ ad
oppugnãda eiꝰ castra ueniẽtes acceptaui¬
ctoi̾e sue fama subito fugiẽtib similes
abiisse. Quib cesar indiciis unũ erga
se aĩu galliarũ luce clariꝰ inclłiges nõ
tñ desticit euocatis ad se pͥncipib hoᷤᷤ blã¬
ditiis ⁊ hos minis qͣncũ quiuit ĩ obseqͥo
retine. idq illi cõtinuũ hicmale studiũ
fuit. Senones qͦꝵ uit̾ oes ⁊ fama ⁊ auto¬
ritas magna erat cauariũ quedã alibi
cauarinũ ĩuenio sturpis regie quẽ cesar
illis regẽ dederat publico de cõsensu occide¬
re uoluerũt. Cũq is fuge p̾sidio mortis
ꝑ id̾m euasiss ꝑ secuti suis eũ finib ex¬
pulerũt. Cũ ãt suꝑ his excusatũ lega¬
tos ad cesarẽ misissẽt atq ip̃e senatũ
ciuitatis ad se uenire p̃cepiss mĩme

Expanded text:
et ad summam pacati pene nichil audiebatur. et ad summam pacati pene nichil audiebatur. Inter cetera Lucius Roscius, qui tertiedecime preerat legioni, nuntiavit copias ingentes Gallorum ad oppugnanda eius castra venientes, accepta victorie sue fama, subito fugientibus similes abiisse. Quibus Cesar indiciis unum erga se animum Galliarum luce clarius intelligens non tamen destitit, evocatis ad se principibus, hos blanditiis et hos minis, quantum quivit, in obsequio retinere, idque illi continuum hiemale studium fuit. Senones, quorum inter omnes et fama et auctoritas magna erat, Cavarium quemdam, alibi Cavarinum invento, stirpis regie, quem Cesar illis regem dederat, publico de consensu occidere voluerunt; quumque is fuge presidio mortis periculum evasisset, persecuti suis eum finibus expulerunt; quum autem super his excusatum legatos ad Cesarem misissent, atque ipse senatum civitatis ad se venire precepisset, minime
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ aĩos solatqr. suꝑ damno fraude ho¬
stis ⁊ legati tem̾itate suscepto. ostendes
celitũ fauore ⁊ untute militũ illiꝰ ma¬
lis artib q̃site uictoi̾e haud lõgeuã fu¬
isse letitiã. cõsequẽs eẽ ut nec eis diutur¬
mor dolor sit. ¶Huiꝰ fama uictoi̾e ad
ra diei nona pugnatũ eẽt añ mediã no¬
ctẽ remi ad castroꝵ portas q̃ sexaginta
passuũ milib aberãt iubilãtes uicisse
cesarẽ nũtiarẽt. Qua re latiꝰ ułgata in¬
duciomarꝰ cui castra labieni ĩ crasti¬
nũ adorui ꝓpositũ erat cũ oĩb suis
noctu abiit. treuerĩq repetiit. Cesar ĩ
hib̾na cõcessit. nullũ tñ ĩ eis otiosũ die
agens. quin qͦtidie ⁊ legatos ⁊ explorato¬
res udiq destinaret. ꝑ quos statũ ac ꝓpo¬
sitũ ciuitatũ nosce̾t. tãti ⁊ tã crebri mot̾
galliarũ õiũ ferebant̃. ⁊ clandestina sepe
cõcilia ⁊ nocturna ⁊̃ ĩ siluis hr̃e colloꝗa

Expanded text:
suorum animos solaturque super damno fraude hosuorum animos solaturque super damno fraude hostis et legati temeritate suscepto, ostendens celitum favore et virtute militum illius malis artibus quesite victorie haud longevam fuisse letitiam; consequens esse, ut nec eis diuturnior dolor sit. Huius fama victorie ad quum hora diei nona pugnatum esset, ante mediam noctem Remi ad castrorum portas; que sexaginta passuum millibus aberant, iubilantes Cesarem vicisse nuntiarent. Qua re latius vulgata, Indiciomarus, cui castra Labieni in crastinum adoriri propositum erat, cum omnibus suis noctu abiit Treverimque repetiit. Cesar in hiberna concessit, nullum tamen in eis otiosum diem agens, quin quotidie et legatos et exploratores undique destinaret, per quos statum ac propositum civitatum nosceret: tanti et tam crebri motus Galliarum omnium ferebantur, et clandestina sepe concilia, et nocturna etiam in silvis habere colloquia,
Abbreviated transcription (Latin):
si uelĩt añ horã tertiã sine ꝑicło trausire.
post cã hora ñ lic̾e. Cesar uͥ a ĩadu̾tit sic eẽ
oĩa apd̾ hostes ut optau̾at signo dato su¬
bito castris erũpes sua cũ cõtẽptibili pau¬
citate młtitudinẽ illã ĩ solentẽ ⁊ cõfidenti¬
am obstupentẽ muncło eruptoĩs aggre¬
dit᷑. oes ĩ fugã u̾tit. occiditq ꝙͣ płrimoᷤ atq
exarmauit. mlto płres occisurꝰ nͥ ꝓfugos
ĩsequi siluis de more t̾raꝵ ac paludib ue¬
taret᷑. Cepto itaq ꝓgressus itin̾e eodẽ die
salius suis oĩb ad ciceronis hibna pue¬
nit turres quas ĩ cͥcuitu erexerãt atq opa
hostisi muritꝰ. ĩueniẽsq e militib legiois
illi uix decimũ quẽq sine ułnere quan¬
ta ibi cũ uirtute res gesta eẽt agnouit. et
ciceronẽ ⁊ legionẽ gͦ dignis laudib conce¬
lebrãs centuriones noĩatĩ ⁊ tribunos mi¬
litũ ut cuĩq unt̾ atq operatõ merebant.¬
postero die contione aduocata cõfirmat

Expanded text:
ante horam tertiam sine periculo transire, post eam horam non licere. Cesar, ubi animadvertit sic esse omnia apud hostes, ut optaverat, signo dato, subito castris erumpens sua cum contemptibili paucitate multitudinem illam insolentem, et confidentiam obstupentem miraculo eruptionis aggreditur. Omnes in fugam vertit occiditque quamplurimos atque exarmavit, multo plures occisurus, nisi profugos insequi silvis de more terrarum ac paludibus vetaretur. Cepto itaque progressus itinere, eodem die, salvis suis omnibus, ad Ciceronis hiberna pervenit. Turres, quas in circuitu erexerant, atque opera hostium miratus inveniensque e militibus legionis illius vix decimum quemque sine vulnere, quanta ibi res cum virtute gesta esset, agnovit. Et Ciceronem et legionem ergo dignis laudibus concelebrans, centuriones nominatim et tribunos militum, ut cuipostero die concione advocata, confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ ĩ hic sententiã uerba fetit. Credimꝰ
o romani uos nõ sine celesti auxilio preli¬
an qui hec hõib ĩpossibilia tã muabłi
facilitate ꝑficitis. Quãobiẽ resiste uob̾
nõ ẽ nr̃i ꝓpoĩti. s ĩ potestatẽ urãm nos ⁊
nr̃a cõmittimꝰ. unũ hoc exposcimꝰ si tãta
ẽ dem̃tia tua cesar quãtã fama loquitur
si salutẽ nob̃ tribus ut arma nõ auferaᷤᷤ
uicini eĩ nĩi oes fere nos oders̃t. nob̾q ĩ¬
buerit a uob̾ talib uiris pati ꝙ̃ supplici¬
is ad netẽ tedi ab his ꝗbꝰ ĩꝑare cõsucuimꝰ.
Ad hec cesar seruassẽ inquit uos libentiꝰ si
uos dedidissetis añ ꝙͣ muris machinas

Expanded text:
unus in hanc sententiam verba fecit: Credimus, unus in hanc sententiam verba fecit: Credimus, o Romani, vos non sine celesti auxilio preliari, qui hec hominibus impossibilia tam mirabili facilitate perficitis. Quamobrem resistere vobis non est nostri propositi, sed in potestatem vestram nos et nostra committimus. Unum hoc exposcimus, si tanta est clementia tua, Cesar, quanta fama loquitur, si salutem nobis tribuis, ut arma non auferas. Vicini enim nostri omnes fere nos oderunt nobisque inbuerit, a vobis talibus viris pati, quam suppliciis ad necem dedi ab iis, quibus imperare consuevimus. Ad hec Cesar: Servassem, inquit, vos libentius, si vos dediss
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiã ĩpetrarẽt ppł neruioꝵ a sexa¬
gĩta milib ad ꝗngẽtos. senatũ a sextentis
ad tres rediisse memorabãt. misertus est
cesar fortissime gẽtis.⁊ reliquias liberas
siuis uti legib sanxit. p̃cepitq finitimis
nequis eoꝵ calamitatib ĩ sultaret ¶A¬
duaci ꝗ ut diximꝰ opẽ neruiis ferebãt au¬
dito p̃lii huiꝰ euentu suã ĩ patriã redicre.
seq oẽs unũ forte ac munitũ ĩ oppidũ ab¬
didere. Ibi eos cesar obsidione cõclusit. qui
machinas ꝓcł intuiti uridebãt. q̃rebãtq
de muro quib illas uirib moturi. ꝗb
manib laturi eent tãtille p̾sertĩ hoĩes
stature. solẽt eĩ p̃ suoꝵ mole corpoꝵ gen¬
tes arthoe romanã sꝑn̾e mediocritate.
postꝙͣ ad mou̾i muris machinas aspexe¬
rũt ĩ sucto ⁊ nũꝙͣ ał uiso spectacło stupe¬
facti legatos ad cesarẽ destinarũt. quoꝵ

Expanded text:
misericordiam impetrarent, populum Nerviorum a sexamisericordiam impetrarent, populum Nerviorum a sexaginta millibus ad quingentos, senatum a sexcentis ad tres rediisse memorabant. Misertus est Cesar fortissime gentis, et reliquias liberas suis uti legibus sanxit precepitque finitimis, ne quis eorum calamitatibus insultaret. Aduaci, qui, ut diximus, opem Nerviis ferebant, audito prelii huius eventu, suam in patriam rediere, seque omnes unum forte ac munitum in oppidum abdidere. Ibi eos Cesar obsidione conclusit. Qui machinas procul intuiti irridebant, querebantque de muro quibus illas viribus moturi, quibus manibus laturi essent, tantille presertim homines stature. Solent enim pre suorum mole corporum gentes arctoe romanam spernere mediocritatem. Postquam admoveri muris machinas conspexerunt, insueto et numquam alias viso spectaculo stupefacti legatos ad Cesarem destinarunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ułnerib tardabant᷑: simł in hostes
ułtu atq aĩs u̾si mutatõe rerũ ado re¬
pẽtinã peperere ut uix credi poss ex̾citꝰ
illos eẽ qui paulo añ cõflixant Neruii
modo uictoͬes. uicti illico deletiq sunt
nõ inulti tñ. nec ut dictu sic ⁊ factu facile.
Nẽpe suoꝵ cadau̾ib ĩsistẽtes fcõq ex hiᷤ
cumło ut qͣsi de loco altiort pugnarent
usq ad mortẽ forte ꝓpoĩtũ tenuerunt.
fregit tñ eoꝵ ꝑtinaciã romana ꝑseuerã¬
tia. sic nutantẽ labentẽq sortunã publi¬
cã uniꝰ uiri urtꝰ felicitasq sustinuit. se¬
nes ac femine pueriq quos cũ fortuni
sius oĩb neriui ĩ p̃liũ exeũtes in palu¬
dib ꝓcł abdiderãt audita suoꝵ clade
ut nichil usꝙͣ clausũ uictis sic uctõib
nichil ĩperuiũ opinãtes coĩ õiũ suꝑstitũ
cõsilio ꝑ legatos se se ces an dediderunt.
⁊ ut publioe ꝓfessione miserie faciliꝰ uictõis

Expanded text:
qui vulneribus tardabantur, simul in hostes qui vulneribus tardabantur, simul in hostes vultu atque animis versi mutationem rerum adeo repentinam peperere, ut vix credi posset exercitus illos esse, qui paulo ante conflixerant. Nervii, modo victores, victi illico deletique sunt, non inulti tamen, nec, ut dictu, sic et factu facile; nempe suorum cadaveribus insistentes, factoque ex iis cumulo, ut quasi de loco altiore pugnarent, usque ad mortem forte propositum tenuerunt. Fregit tamen eorum pertinaciam romana perseverantia. Sic nutantem labentemque fortunam publicam unius viri virtus felicitasque sustinuit. Senes ac femine puerique, quos cum fortunis suis omnibus Nervii in prelium exeuntes in paludibus procul abdiderant, audita suorum clade, ut nichil usquam clausum victis, sic victoribus nichil impervium opinantes, communi omnium superstitum consilio per legatos sese Cesari dediderunt, et ut publice professione miserie facilius victoris
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstare ac p̃mere ⁊ nichil oiio respiraiñ¬
ti suis dare deniq ĩ extremo rẽ positũ ĩ¬
tellexit nilq iã p̃sidii suꝑesse. quo uł ꝑ¬
dita restauraret uł riune occurrerer im¬
minc̃ti auxiliũ qd̾ aliũde ñ poterat a se
ip̃o exigendũ cogitãs ꝙ ip̃e tũ forte sine
clipeo eẽt militi lentiꝰ dimicãti scutũ abstu¬
lit: ⁊ ĩ pͥmã aciẽ ꝓuectus magna uoce cẽ¬
turiones ꝓximos suo quẽq noie ĩ crepãs
atq appellans cet̾os gn̾ali exhortatõe soli¬
citãs nec p̃ire s se sequi iubẽs redĩtegra¬
re pugnã iã lãguentẽ hĩc amore ducis
hĩc pudore cõpulit. Crederes uniꝰ animi
robur atq ardorẽ ĩ oẽs subita ĩspiratõne
diffusũ. tãtũq uox ducis ⁊ exẽplũ ualu¬
it ut legionib sparsis ĩ ictu ocłi recol¬
lectis qͣsi tũc ĩciꝑent feruide oẽs fortit̾¬
q pugnarẽt.⁊ qui ĩ fugã u̾ti ceperãt ⁊

Expanded text:
instare ac premere et nichil omnino respirameninstare ac premere et nichil omnino respiramenti suis dare, denique illi extremo rem positam intellexit, nilque iam presidii superesse, quo vel perdita restauraret vel ruine occurreret imminenti, auxilium, quod aliunde non poterat, a se ipso exigendum cogitans, quod ipse tum forte sine clipeo esset, militi lentius dimicanti scutum abstulit et in primam aciem provectus magna voce centuriones proximos suo quemque nomine increpans atque appellans, ceteros generali exhortatione sollicitans nec preire, sed se sequi, iubens redintegrare pugnam iam languentem hinc amore ducis, hinc pudore compulit. Crederes unius animi robur atque ardorem in omnes subita inspiratione diffusum; tantumque vox ducis et exemplum valuit, ut, legionibus sparsis in ictu oculi recollectis, quasi tunc inciperent, fervide omnes fortiterque pugnarent; et qui in f
Abbreviated transcription (Latin):
rib fregit attrebates. octaua uͦ ⁊ undeci¬
ma uiromanduos. cũ duce suo boduo¬
gnato quodã qui sũmi apd eos locierat.
¶Cũ neruiis obstinatiꝰ certamen fuit
usq ado ut pene ĩ dubio fuerit ro¬
mana fortuna. ⁊ treueri eꝗtes opi¬
natissime uirtutis it ões gallos ꝗ
auxilio romanis aduenerast/ disper¬
sas legiones ⁊ referta hostib castra
atq oĩa circũ turbata cernẽtes actum
de romanis rati fugeret. uictosq illos
ac deletos sue patrie nũtiarẽt. Cesar cũ
ubiq semꝑ magnus tũ magnis ĩ ꝑicłis
ꝑ maximꝰ uͥ signiferos int̾fectos cẽturio¬
nes aut cesos aut saucios int̾q alios.p.
sextiũ baculũ fortissimũ uirũ mł̾tis de¬
bilitatũ ułnerib ⁊ iã pedib suis ĩsistere
si ualentẽ uidit alioꝵ quosdã segnit pu¬
gnãtes tela tm̃ hostiũ uitare. quosdã sen¬
sim cedere quosdã p̃lio excedere hostes

Expanded text:
ribus fregit Atrebates, octava vero et undeciribus fregit Atrebates, octava vero et undecima Viromanduos cum duce suo, Buduognato quodam, qui summi apud eos loci erat. Cum Nerviis obstinatius certamen fuit, usque adeo, ut pene in dubio fuerit romana fortuna; et Treveri equites, opinatissime virtutis inter omnes Gallos, qui auxilio Romanis advenerant, dispersas legiones et repleta hostibus castra atque omnia circum turbata cernentes, actum de Romanis rati fugerent, victosque illos ac deletos sue patrie nuntiarent. Cesar, cum ubique semper magnus, tum magnis periculis permaximus, ubi signiferos interfectos, centuriones aut cesos aut saucios interque alios P. Sextium Baculum, fortissimum virum, multis debilitatum vulneribus et iam pedibus suis insistere non valentem vidit, aliorum quosdam segniter pugnantes tela tantum hostium vitare, quosdam sensim cedere, quosdam prelio excedere, hostes
Abbreviated transcription (Latin):
exhortatio necessaĩo breius erat. uirtu¬
tis ut pͥstine meminissẽt. neue ĩsolita
reꝵ sp̃e turbarẽt᷑. ⁊ qm̃ differrires ãpliꝰ
ñ ualebat signũ pugne tuba dedit. ⁊ tã
nichil spatii fuit ut ne dicã cõsuete so¬
lẽnitates p̃lioꝵ omitterent᷑ s uix galcaᷤ
ĩ duendi licẽtia supess. nłłs fuit acieru
ordo. nlła ars militie. fortuna q̃ pͥmas so¬
let oẽs sibi pugne tumłtuarie ꝑtes usur¬
pau̾at. qui ab oꝑe ad p̾liũ rediliit que
casu quisq signa cõspexerat illis se confe¬
stĩ applicabat. atq illa seq̃batur. ne suũ ꝓpͥũ
inquirendo cõfusis oĩb tp̃s amitt̾et. oe
qd̾ ĩ hostes iret suũ signũ extimabat.
Ancipiti ac terribłi marte pugnatũ ẽ.
s⁊ ꝑ medias difficłtates atq ꝑicła ro¬
mana uirtꝰ erupit. ⁊ qm̃ ꝑ gẽtes diui¬
sus erat hostuĩ ex̾citꝰ nona simł ac de¬
cuna legio fessos labore uictosq ulne¬

Expanded text:
exortatio cesarea brevis erat: virtuexortatio cesarea brevis erat: virtutis ut pristine meminissent, neve insolita rerum specie turbarentur; et quoniam differri res amplius non valebat, signum pugne tuba dedit. Et tam nichil spatii fuit, ut ne dicam consuete solemnitates preliorum omitterentur, sed vix galeas induendi licentia superesset. Nullus fuit acierum ordo, nulla ars militie: fortuna, que primas solet, omnes sibi pugne tumultuarie partes usurpaverat. Qui ab opere ad prelium redibant, que casu quisque signa conspexerat, illis se confestim applicabat atque illa sequebatur, ne suum proprium inquirendo confusis omnibus tempus amitteret: omne, quod in hostes iret, suum signum estimabat. Ancipiti ac terribili Marte pugnatum est; sed per medias difficultates atque pericula romana virtus erupit. Et quoniam per gentes divisus erat hostium exercitus, nona simul ac decima legio fessos labore victosque vulne
Abbreviated transcription (Latin):
manos indiciũ inchoandi p̃lii. ad idẽ qͦq
dandũ tuba signũ. milites ab opere ca¬
stroꝵ ad opꝰ armoꝵ retrahendi. qui peten¬
di ualli cã lõgiꝰcłe abiissẽt euocãdi. ordinã¬
da acies. firmãdi orõe ducis aĩ. Quibus
nedũ oĩb s nec singłis ꝗdẽ hic tpris ã¬
gustia hĩc hostiũ ĩstãtia spatiũ dabat. Si
exꝑientia militũ romanoꝵ quib noui
nich accidere pot̾at ꝑ se ip̃ã sine ciuiꝙͣ qͦ¬
q ducis imꝑio ꝓmpta erat casib cuntis
occunere. p̃t̾ea cesar ip̃e singłis legiõib
singłos p̃fecerat legatos. uetuerat uł mi¬
nimũ digredi: qͦꝵ quisq dux magnꝰ habe¬
ret᷑ nisi sub maxuno militass. hoꝵ ⁊ du¬
cũ uirtus ⁊ militũ egregie pͥmũ hostiũ
ĩpetũ sustinuit: repulitq. Cesar qͦq
ꝓ tpr̃e nlli rei deerat. ⁊ milites hortalat̃
p̃stĩ p̃dilecte sibi legionis decue. s

Expanded text:
manos indicium incohandi prelii, ad idem quoque manos indicium incohandi prelii, ad idem quoque dandum tuba signum, milites ab opere castrorum ad opus armorum retrahendi qui petendi valli causa longiuscule abiissent evocandi, ordinande acies, firmandi oratione ducis animi; quibus nedum omnibus, sed nec singulis quidem hinc temporis angustia, hinc hostium instaientia militum romanorum, quibus novi nichil accidere poterat, per se ipsam sine cuiusquam quoque ducis imperio prompta erat casibus cunctis occurrere. Preterea Cesar ipse singulis legionibus singulos prefecerat legatos vetuerat vel minimum digredi quorum quisque dux magnus heberetur, nisi sub maximo militasset. Horum et ducum virtus et militum egregie primum hostium impetum sustinuit repulitque. Cesar quoque pro tempore nulli rei deerat et milites hortabatur, presertim predilecte sibi legionis decime. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uiis aꝑuẽt. ⁊ seu reꝵ ignorãtia seu natã¬
li cõsuetudĩe iñtiendi addendiq sẽꝑ reb
aliꝗo spem fecerat si fortiter ĩcõposito
aggrederent facile romanas a cies pos¬
se turbari. ⁊ neruii quidẽ ĩtra siluarum
latebras se tenebãt. nũc ĩ aptũ erũpẽteᷤᷤ
nc̃ uicissim se ĩ siluã retrahẽtes. romaniᷤᷤ
ꝑp ĩꝑitiã locoꝵ ĩ sequi nõ audẽtib. Iã ro¬
mani ex̾citus pars maxima ad metã¬
dũ castra p̃cesserat ꝓxuna ĩpedimẽta
mediũ de more locũ occupabãt. due le¬
giones ad eoꝵ custodiã seq̃bant: In hoᷤ
neruii oẽs ut a ꝓditõib doctierãt p̃cipi¬
ti impetu irruerũt. atq iñ p̃ter spẽ re
ci distractus uariarũ reꝵ cui pͥmũ oc¬
curreret ĩ tãta tpr̃is breuitate pene parũꝑ
hesitau̾it. uiii eĩ simł hec oĩa exeq̃nda
erãt. explicandũ uexillũ solẽne apd ro¬

Expanded text:
viis aperirent, et, seu rerum ignorantia seu naturviis aperirent, et, seu rerum ignorantia seu naturali consuetudine mentiendi addendique semper rebus aliquid, spem facerent, si fortiter incompositos aggrederentur, facile romanas acies posse turbari. Et Nervii quidem intra silvarum latebras se tenebant, nunc in apertum erumpentes, nunc vicissint se in silvam retrahentes, Romanis propter imperitiam locorum insequi non audentibus. Iam romani exercitus pars maxima ad metandum castra processerat; proxima impedimenta medium de more locum occupabant; due legiones ad eorum custodiam sequebantur. In hos Nervii omines, ut a proditoribus docti erant, precipiti impetu irruerunt, atque inde preter spem repci distractus variarum rerum, cui primum occurreret in tanta temporis brevitate, pene parumper hesitaverit. Uni enim simil hec omnia exequenda erant: explicandum vexillum, solemne apud Ro
Abbreviated transcription (Latin):
debat ac ppłi magnitudo. Iñ ambiani fi¬
nes eoꝵ ĩgresso cesari statĩ se suaq oĩa de
ueherẽt. opinione ĩsita en̾uari reb mol¬
libꝰ aĩos. ⁊ a belli studiis elãguere aclen¬
tescere uiii acres quib çeteros apatͥa
uirtute degenerãtes qui se cesari taz
facile tradidissẽt uridere magis ⁊ ar¬
guere ꝙͣ inutari mens eẽt. aut legatoᷤᷤ
mutere. aut ullã cõditõe pacis uł sũmiᷤᷤ
aurib audire. hi ꝗdẽ ⁊ cũ eis atrebateᷤ
ac ueromãdui traans fluuiũ cabin cõ¬
ĩctis copiis cesarẽ expectabãt. Aduatu¬
ci qͦq. sic eĩ scͥptũ ĩuenio. siue ut reor
aduaci ut eis se cõũgerẽt ꝓperabant.
Cesar exploratões ac deuĩ centuriones
militie ꝑ itos ad locũ castris ydoncum
occupandũ miserat. Erãt tñ in romano
ex̾titu galli quida ex deditiis ꝗ cõtra fidẽ
sacram̃ti inores ⁊ cõsilia romanoꝵ ner¬

Expanded text:
debat ac populi magnitudo. Inde Ambiani fidebat ac populi magnitudo. Inde Ambiani fines eorum ingresso Cesari statim se suaque omnia dediveherent, opinione insita, enervari rebus mollibus animos et a belli studiis elanguere et lentescere viros acres. Quibus ceteros a patria virtute degenerantes, qui se Cesari tam facile tradidissent, irridere magis et arguere, quam imitari mens esset, aut legatos mittere aut ullam conditionem pacis vel summis auribus audire. Hi quidem et cum eis Atrebates ac Viromandui trans fluvium Sabin coniunctis copiis Cesarem expectabant. Aduatici quoque sic enim scriptum invenio sive, ut reor, Aduaci, ut eis se coniungerent, properabant. Cesar exploratores ac deinde centuriones militie peritos ad locum castris idoneum occupandum miserat. Erant tamen in romano exercitu Galli quidam ex dediticiis, qui contra fidem sacramenti mores et consilia Romanorum Ner
Abbreviated transcription (Latin):
sis agitatos a sius pͥmorib ꝗ dicerẽt he¬
duos turpi seruitio p̾ssos acesare digna
⁊ indigna pati. execratos patiẽtiã amico¬
rũ romanũq recusãtes ĩꝑiũ cõsurrexis¬
se cũ cetis ⁊ furoĩ publico subscͥpsisse. tã¬
de fraude recognita ⁊ bellonacos adinise¬
ricordiã cesaris cõfuge. ⁊ ꝑfidos cõsultoͬes
recogitãtes quid mali suis ciuib inuc¬
xerit m̾itũ supplitiũ metuentes ĩ bri¬
tãniã ꝓfugisse. Orare ñ eos mͦ ꝗ erra¬
uerĩt s se qͦq suo simł atq heduoꝵ no¬
mine ut eis uidulgeat. Id eĩ ⁊ ip̃uis ce¬
saris. ⁊ heduoꝵ ad głriã ꝑtin̾e. si ⁊ eum
tã miti eẽ aĩo ⁊ apd̾ eũ heduos tãtũ pos¬
se inotuerit. Annuit cesar seq ⁊ diuiti¬
aci ⁊ heduoꝵ grã bellouacos recipe. eoq
se ĩcolumes seruaturũ bona fide ꝓfessuᷤ
ẽ. traditis tñ arus oĩb. ac sexcẽtis obsi¬
dib. qͦꝵ tãtũ numerũ ut pet̾et urb̃ sua¬

Expanded text:
is agitatos a suis primoribus, qui dicerent Eduos turpi servitio oppressos a Cesare digna et indigna pati, execratos patientiam amicorum romanumque recusantes imperium consurrexisse cum ceteris et furori publico subscripsisse; tandem, fraude recognita, et Bellovacos ad misericordiam Cesaris confugere, et perfidos consultores recogitantes, quid mali suis civibus invexerint, meritum supplicium metuentes in Britanniam profugisse; orare non eos modo, qui erraverant, sed se quoque suo simul atque Eduorum nomine, ut eis indulgeat; id enim et ipsius Cesaris et Eduorum ad gloriam pertinere, si et eum tam miti esse animo, et apud eum Eduos tantum posse innotuerit. Annuit Cesar, seque et Divitiaci et Eduorum gratia Bellovacos recipere, eosque se incolumes servaturum bona fide professus est, traditis tamen armis omnibus ac sexcentis obsidibus, quorum tantum numerum ut peteret, urbis sua