comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiui. et dĩ timorenl ĩcor¬
dẽ p̃ciꝑe et sequi eos qui
tus et pescilencie fiunt
et ꝑꝑea ad monemꝰ ab¬
stmne ab hꝰ modi p̃dcĩs illi

Expanded text:
tinere et dei timorem in corde percipere et sequi eos qui tus et pestilentiae fiunt, et propterea admonemus abstinere ab huiusmodi praedictis illi
Abbreviated transcription (Latin):
lumus scema Trebͦ nãq
ꝓferẽs quidam cuiꝰdam
manus docum e̾cum ex ex
ea faciens aut cõuentõnẽ
uellet fier exqanbi ipse.
adũs anus illud optuła ͨ
ille utebatur lege quia o¬
porter expublice confes¬
tis documentis fieri comꝓ¬
atõnẽ ermõ ex alus quea
mus si qñ tale aliquid cõ
tig̾it et quispiam uolure

Expanded text:
lumus schema. Crebro namque proferens quidam cuiusdam manus documentum et ex ea faciens aut conventionem vellet fieri ex quibus ipse adversarius illud optulerat, ille utebatur lege quia oporteret ex publice confectis documentis fieri comparationem et non ex aliis quae a mus, si quando aliquid tale contigerit et quispia
Abbreviated transcription (Latin):
et ex quo suas affirmat al¬
legatõnes hoc nõ acuset
accusand n ꝓhib̾at com¬
pacõnẽ litt̾arum adeu
fieĩ lices contingat esse
am expublicis archiis
ꝓferatur carta ułuti de¬
suscepto. mense głos ssi¬
morum p̃feccoꝵ nouim
enĩ eciam asiquid tale ta¬
le quesitum et qd̾ exyu¬
blicis ꝓfertui et public̾
he restimoiũ ⁊ hoc suscep¬
tibile ee̾ adcollardes man¬
siratis pecatum odio hũ¬
tes et ius iurand̾ ħ p̾be dis¬
cutientes erimentes uct̾aᷤᷤ¬

Expanded text:
et ex quo suas affirmat allegationes, hoc non accuset accusandum neque prohibeat comparationem litterarum ad eum fieri, licet contingat esse am ex publicis archivis proferatur charta, veluti desusceptum mensae gloriosissimorum praefectorum novimus enim etiam aliquid tale quaesitum, et quod ex publicis profertur et publicum habet testimonium etiam hoc susceptibile esse ad collationes mansitatis peccatum odio habentes et iusiurandum praebere discutientes eximentes lit
Abbreviated transcription (Latin):
tib et inspacus cempoꝵ
et in aliis hãc enĩ legez
spalr sr̃ huis qui post ĩ¬
gͥssum fatalis fcm̃ de¬
ẜuir ponimus nichil
aliarum legum̃ aut tẽ¬
porum appelłatiuoꝵ n
firmas igitur eas eciam
ꝑ hac ponentes legem

Expanded text:
tibus et in spatiis temporum et in aliis. Hanc enim legem specialiter super his qui post ingressum fatalis factum deserunt ponimus, nihil aliarum legum aut temporum appellativorum nfirmas igitur eas etiam per hanc ponentes legem
Abbreviated transcription (Latin):
acco nõ dum desc̾to fir¬
mante eciam iste eand
m̃eatur examinatõnẽ
et ita ponãtur uictores
tis publice celebratis ui¬

Expanded text:
acto, nondum decreto firmatae, etiam istae eandem mereantur examinationem, et ita potiantur victores ntis publice celebratis, vi
Abbreviated transcription (Latin):
tissime sedi celestes aꝑices inti¬
mate debebit. ¶Condempnati¬
p̾ne contra illum qui p̾ces mo¬
deratorib insinuate conatur
quinquaginga libraꝵ auri et
contra uinu̾sos administratore ᷤᷤ
qui &ptum ꝑ sb̾reptõm elicitũ
suscipere monunitur ꝓponenda.¬
¶ Apparitorib nichominꝰ eoꝵdẽ
uiroꝵ clarissimoꝵ ꝓuincie mod̾a¬
toꝵ aĩadu̾sionib ꝓuigore tui
culminis sb̾ugandis. ¶ Et am¬
plissima tua sẽde dispositura
quid impublicis therimis: quid
inempheis ꝓhabundancia ciui¬
um ꝯuenit deputari. quidhis

Expanded text:
tissimae sedi caelestes apices intimare debebit: condemnatione contra illum qui preces moderatoribus insinuare conatur quinquaginta librarum auri et contra universos administratores qui rescriptum per subreptionem elicitum suscipere moliuntur proponenda, apparitoribus nihilo minus eorundem virorum clarissimorum provinciae moderatorum animadversionibus pro vigore tui culminis subiugandis: et amplissima tua sede dispositura, quid in publicis thermis, quid in Nymphaeis pro abundantia civium convenit deputari, quid his
Abbreviated transcription (Latin):
Mionos nulla ratione adui¬
qum ꝙͣuis hummoris mulicie
iocum sinimus admnti. ¶ Sec̃
nec apparitores magist̾ie potes¬
tatis censib ascriptos ꝓbañ cõ¬
cedimꝰ quia in hac parte et dñoꝰ¬
itib im̃ponentes celitatem
ditionis contra dños terre de c̃ot̃e¬
clarauu̾int. super hoc ip̃o dubi a  ͤ¬
tantes utris t̾re dñs est nec ͣł¬
ditimus qui nõ ex iongo ꝓlixo qu
terata reddituũ susceptionem
sufficientem hñt cautelam sustiã
in quib casib nec cͣcͣdicendi
quidem licentia colonis relĩ¬
quatur longi tp̃ris p̾scͥptione
uel reddituũ frequentissima

Expanded text:
onos nulla ratione ad ullum quamvis humilioris militiae locum sinimus admitti : sed nec apparitores magisteriae potestatis censibus adscriptos probari concedimus, quia in hac parte et dominitibus imponentes celeritatem ondicionis contra dominos terrae declamaverint super hoc ipso dubitantes, utrum is terrae dominus est nec dicimus, qui non ex longo prolixoque terata redituum susceptione sufficientem habent cautelam, in quibus casibus ne contradicendi quidem licentia colonis relinquitur, longi temporis praescriptione vel redituum frequentissima
Abbreviated transcription (Latin):
det̾ritus unusquisq reũ q̃m
incognitum hu̾it a se ceꝑit
ꝓpulsare uoluntas fugiendi
seruiis non erit.nemo enmi
dñm suũ deẜit sciens nũꝙꝙͣ
sibi latendi locum ẽẽ derelit¬
tum. T̃ aut cognitũ sibi in¬
genuũ imusquisq suscipiet
aut eum qui se lib̾m ẽẽ simu¬
lau̾it a se sb̾mouebit metuẽs
eis que statuta sunt obnoꝵiꝰ
tĩ. ¶ Si quis gͥ ex memoratis
co nr̃o inferat detentator / ip̃i
aũt cuiꝰ fuit p̾t̾ eundẽ fugiti¬
uum alt̾m ⁊̃ eiusdem estima¬
linos colonos ne quoꝵ qͣntũ
adoriginem pertinet uendican¬
in noĩe suscepti lib̾i uel utroq¬
uł neutro ꝑente censito statũ
pat̾ne condictionis agnoscãt.
¶Lud etiam seruandũ est¬
ut si qñ utͥusq fundi idem
dñs depossessione repleta culto¬
rib ad eam colonos que laborat
tenuitate transtuli̾t idemq¬
fundi ad diu̾soꝵ iura dñoꝵ qͣ¬
lib forte transierũt maneat
quid̾ facta tͣnslatio s ita ut
p̾dii eius dñs aquo coloni pro¬

Expanded text:
deterritus unusquisque eum quem incognitum habuerit coeperit propulsare, voluntas fugiendi servis non erit: nemo enim dominum suum deserit sciens nusquam sibi latendi locum esse derelictum. Sed aut cognitum sibi ingenuum unusquisque suscipiet, aut eum qui se liberum esse simulaverit a se submovebit metuens his quae statuta sunt obnoxius fieri. Si quis igitur ex memoratis co nostro inferat detentator, ipsi autem cuius fuit praeter eundem fugitivum alterum etiam eiusdem aestimalinos colonosve, quorum quantum ad originem pertinet vindicanin nomine, suscepti liberi vel utroqel neutro parente censito statum ae condicionis agnoscant. Illud etiam servandum estut, si quando utriusque fundi idem dominus de possessione referta cultoribus ad eam colonos quae laborabat tenuitate transtulerit, idemqfundi ad diversorum iura dominorum qualibet sorte transierint, maneat quidem facta translatio, sed ita, ut praedii eius dominus, a quo coloni pro
Abbreviated transcription (Latin):
uerint et aut excolentes t̾ras ꝑ¬
tem fructuũ pro solo debitam p̾
peris impensis m̾cedem placitã
consecuti funt ab ip̃is ꝓfugis
quetunq debentur exigantur
nam manifestum est priuatũ
iam ẽẽ contractũ. ¶ Si quis ũo
stitutis uidex ab obnoxiis quod
debetur exposcat. Idem.¬
tio ⁊ capitatio libris publicis
⁊ ciuitatum ac ꝓuinciaꝵ cͥncau¬
tanis sine aliqua ꝓbatione stẽ
penes st̾nentes erepte infunt¬
tionem pͥstinam redeant. Idẽ.¬
um antea persingulos in dos
peł. binas ũomulieres capitis
norma sit tensa nunc binis ac
t̾nis uiris mulierib aut quatꝰ¬
nis unius pendendi capitis
attributũ est q̃uo cirta sb̾limi
scd̾e amesanoꝵ elenoponti ⁊
tionis modũ mumimentis pu¬
blicis iubebit amitti. I mp̃.

Expanded text:
erunt aut excolentes terras partem fructuum pro solo debitam domperis impensis mercedem placitam consecuti sunt, ab ipsis profugis quaecumque debentur exigantur: nam manifestum est privatum iam esse contractum. Si qui vero stitutis iudex ab obnoxiis quod debetur exposcat. Imtio vel capitatio libris publicis et civitatum ac provinciarum encautariis sine aliqua probatione factae penes fruentes ereptae in functionem pristinam redeant. um antea per singulos viros, per binas vero mulieres capitis norma sit censa, nunc binis ac ternis viris, mulieribus autem quaternis unius pendendi capitis attributum est. Quocirca sublimitsecundae, Amasenorum Helenoponti ettionis modum monumentis publicis iubebit adnecti. D.
Abbreviated transcription (Latin):
in originarius sepe agitatũ ẽ.
ut ꝓua portione t̾ra empto¬
ri tradita om̃is integri fundi
cultura adimatur. ¶ S cum
solliditas fudoꝵ. uł c̾ca porti¬
o adimũquẽq ꝑueniat tan¬
ti quo serui ⁊ origiarii tͣn¬
et possores. uel solliditate. uel
in parte manserunt. ¶Et em¬
ptor p̾cium quod ded̾it amif¬
ditori ad repetendos seruos cum
agnatione eoꝵ uendicatione
ꝯcessa. ¶Et si aliqua deniq
ex causa dissimulau̾it legisu¬
surpare tenesicisi atoi iste sp̾
hac tacitumitate decesserit
⁊ h̾rdib eius contra h̾rdes emp¬
toris uendicationem damus
longi temꝑoris p̾scͥptione sũ¬
mota. ¶Malefid̾i namq pos¬
sõrem ẽẽ nullus ambiget qui
anquid contra legum int̾dc̃a mꝰ¬

Expanded text:
in originariis saepe actitatum est, ut parva portione terrae emptori tradita omnis integri fundi cultura adimatur. Sed cum soliditas fundorum vel certa portio ad unumquemque perveniat, tanti quoque servi et originarii tet possessores vel in soliditate vel in parte manserunt: et emptor pretium quod dederit amisditori ad repetendos servos cum agnatione eorum vindicatione concessa. Et si aliqua denique ex causa dissimulaverit legis usurpare beneficium atque iste sub hac taciturnitate decesserit, et heredibus eius et contra heredes emptoris vindicationem damus longi temporis praescriptione submota: mala fide namque possessorem esse nullus ambiget, qui aliquid contra legum interdicta m
Abbreviated transcription (Latin):
nes om̃io fugituos as¬
riputios colonos uel inquili¬
nos sũ ullo sexu num̃i ꝯditio¬
nis ne discͥmine ad antiquos
penates ubi censiti atq educa¬
ti natiq sunt ꝓuincus p̾sidẽ¬
tes redire compellant᷑. Idem.
terra ita rusticos censitosq ser¬
uos uendi omĩ fariam nõ lice¬
bit. ¶Neq uo̾ cõmento fraudiᷤ
id usurpent legis illusio quod

Expanded text:
nes omnino fugitivos adscripticios colonos vel inquilinos sine ullo sexus muneris condicionisque discrimine ad antiquos penates, ubi censiti atque educati natique sunt, provinciis praesidentes redire compellant. a. 366terra, ita rusticos censitosque servos vendi omnifariam non licet. Neque vero commento fraudis id usurpet legis illusio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓ hiis colonis originalib
quos in locis hudem censitos
esse constabit uel per se uel ꝑ¬
actores ꝓprios recepta compulsi¬
onis sollicitudine implenda¬
munia functionis agnoscant.¬
¶ Sane quib terraꝵ erit qͣnta¬
cunq possessio qui in suis con¬
scriptis iocis ꝓprio nõie libris
diocͥtati annonarias fudiões
subsolito exactore cognosce Idẽ¬

Expanded text:
sunt, pro his colonis originalibus, quos in locis isdem censitos e constabit, vel per se vel actores proprios recepta compulsonis sollicitudine implendamunia functionis agnoscant.Sane quibus terrarum erit quacumque possessio, qui in suis conscripti locis proprio nomine libris diocritati annonarias functiones sub solito exactore cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
ductus ad ani siue domoꝵ siue
possonũ siue suburlanoꝵ siue
balneoꝵ uel per diuinos alpha¬
tus intimatos in quolibet iudi¬
cio. uł ꝑ usurꝑationẽ imꝑitos
penitus exꝓbecur malumus
⁊ enim p̾dictam aque ductũ
nr̃i palatii publicaꝵ t̾rinaꝵ
ac nỹmpheoꝵ ꝯmoditatib in¬
modis om̃ib in posti̾m ẜuari.
¶Nemini ucencia tribuenoi
ab codem aque ductu p̾cib obla¬
tis usum aque pet̾e. uel eũ au¬
dere perforare ¶Scientibz hiis
ciui qualib ratione putauint
tsi ausus fu̾it instruere. uł ii¬
nis instructis p̾cib parere cẽ¬
tena pondo auri muicte noĩe
fiscalib rõnib se esse illatu¬
ros. ¶Super hiis sc̃imꝰ sultũ
publicaꝵ aquaꝵ nullis intra.
x. dies arborib coartari./sed
ex utroq lat̾e decem pedale
spaciũ in tegrũ illibatũq ser¬
uari. ¶ Pret̾ea de plũbeis fis¬
tuiis ducentib acherinas q̃
achiles nũcupantur quas ꝓ¬
uidencia tue magnificentie
factas fuisse ꝯgnouimꝰ eandẽ

Expanded text:
ductus Hadriani sive domorum sive possessionum sive suburbanorum sive balneorum vel per divinos adfatus intimatos in quolibet iudicio vel per usurpationem impertitos penitus exprobretur: maluimus etenim praedictum aquaeductum nostri palatii publicarum thermarum ac Nymphaeorum commoditatibus inmodis omnibus in posterum servari, nemini licentia tribuenda ab eodem aquaeductu precibus oblatis usum aquae petere vel eum audere perforare: scientibus his, qui qualibet ratione putaverint si ausum fuerit instruere vel minus instructis precibus parere, centena pondo auri multae nomine fiscalibus rationibus se esse illaturos. Super his sancimus sulcum publicum aquarum nullis intra decem pedes arboribus coartari, sed ex utroque latere decempedale spatium integrum illibatumque servari. Praeterea de plumbeis fistulis ducentibus ad thermas, quae Achillis nuncupantur, quas providentia tuae magnificentiae factas esse cognovimus, eandem
Abbreviated transcription (Latin):
q moĩe debitoꝵ ullius exactoris¬
piuset intentio q̃uos ita glebeis¬
inberere p̾cipimꝰ. ut nec pundo¬
quidem temporis debeant am¬
moni. Idem.
¶olier q̃ue fusse origmana do
cebitur si cuiuscũq nb̾i homĩs
secuta consortiũ murbib. uel ĩ
quibzeũq locis uictura constin̾t¬
eius om̃em sobolem scd̾m uete¬
ra constituta ꝯueniet reuocari.

Expanded text:
mine debitorum ullius exactorispulset intentio: quos ita glebisnhaerere praecipimus, ut ne punquidem temporis debeant amri. Idem AA. Mulier, quae fuisse originaria cebitur, si cuiuscumque liberi hominis secuta consortium in urbibus vel in que locis victura constiteius omnem subolem secundum vetera constituta conveniet revocari.
Abbreviated transcription (Latin):
nib eoꝵ felicinoĩe nr̃e pietatis
auellantur. uł angariaꝵ. uel
oꝑaꝵ noie teneantur. ¶Qd̾
si quem ex husdem aquariis mo¬
ri ꝯtingerit: eum nichominꝰ
ati excubiis aq̃ custodiende in¬
cessant̾ młieant. nec mumib¬
aliis occupentur. Imp̃r.
dosio super hus qui aquam si¬
bi de publicis atq ductib seu
fontib p̾beri desid̾ant ꝓmul¬
gatam hac ⁊̃ lege in sua fir¬
mitate durare sc̃imus. ¶Qua¬
tenus nemo uł in hac sacratis¬
sima ciuitate uł in ꝓuĩciis
dis ⁊ iudicio tue celsitudinis
uel aliis quoꝵ int̾ est ĩtima¬
tis uł nnmandis aquã de pu¬
blico aque ductu seu fonte
trahere ꝓmutatur. ¶Hus
seu uiolare ꝯcesserint denaꝵ
ubraꝵ auri condempnatione
aliaq grauissima idigna¬
tione ferendis. De gladiatorib¬
Iaxp̃i. penitꝰ tollendis.R.¬

Expanded text:
nibus eorum felici nomine nostrae pietatis avellantur vel angariarum vel operarum nomine teneantur. Quod si quem ex isdem aquariis mori contigerit, eum nihilo minus ati excubiis aquae custodiendae incessanter inhaereant nec maliis occupentur. Imp. Andosio super his, qui aquam sibi de publicis aquaeductibus seu fontibus praeberi desiderant, promulgatam hac etiam lege in sua firmitate durare sancimus, quatenus nemo vel in hac sacratissima civitate vel in provinciis dis et iudicio tuae celsitudinis vel aliis quorum interest intimatis vel intimandis aquam de publico aquaeductu seu fonte trahere permittatur: his, seu violari concesserint, denarum librarum auri condemnatione aliaque gravissima indignatione feriendis. DE GLADIATORIBVS PENITVS TOLLENDIS.
Abbreviated transcription (Latin):
publicũ fu̾it aliqũ minime
sit puatum s ad ꝯmimes n¬
sus recurrat sacris oratur. uł
pgmatitis sãxionib adũsus
ꝯmoditatẽ u̾b̾ quibdam im¬
ꝑtitis uirecassandis nec longi
cunq persona qualibet digni¬
tate p̾dita p̾tendat contra
mimuscularios aque ductus.
uel forteᷤᷤ publica qui ad aque¬
dudus confluunt ꝑtẽptetur.
E ⁊ si cuus clam ⁊ palam aucte
c̾onfisus de hiisdem paralogi¬
is uł fontib aquã transdux̾it.
uł clamdestinis insidiis forte
Dripu̾it publicis aque ductib
cam restituere compellatur.
¶Loc etiam p̾cipimus ne ĩ
post̾im a quolibet uixta eosdẽ
aqueductus plantati quales¬
cũq arbores possint ne extir¬
pib labe factentur. parietes
aque ductuũ quod antiquis
etiam constitutoib int̾dc̃m
ad cuiꝰ usum aqua publica fu¬
erit d̾iuata /uł si quid ex hiis
iuixta aque ductũ poĩtũ ad
eum ꝑtinet qui plantauit
arbores aque ductib uoxias
ad quẽcũq ꝑtineat locum uł

Expanded text:
publicum fuerit aliquando, minime sit privatum, sed ad communes usus recurrat: sacris oraculis vel pragmaticis sanctionibus adversus commoditatem urbis quibusdam impertitis iure cassandis nec longi cumque persona qualibet dignitate praedita contra munuscularios aquaeductus vel fontes publicos qui ad aquaeductus confluunt pertemptetur. Sed et si quis clam vel palam auctoritate confisus de isdem paragogiis vel fontibus aquam transduxerit vel clandestinis insidiis forte subripuerit, publicis aquaeductibus eam restituere compellatur. Hoc etiam praecipimus, ne in posterum a quolibet iuxta eosdem aquaeductus plantari qualescumque arbores possint, ne ex stirpibus labefactentur parietes aquaeductuum, quod antiquis etiam constitutionibus interdictum ad cuius usum aqua publica fuerit derivata, vel si quid ex his iuxta aquaeductum positum ad eum pertinet, qui plantavit arbores aquaeductibus noxias, ad quemcumque pertineat locum vel
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis calculis huiꝰ inclite nrb̾¬
ad refectionem eiusdem aque¬
ductus proced̾e. ¶Illo indenc¬
obseruando ut nemo eoꝵ qui iꝰ¬
aque possident qͣntũq descrip¬
tionem sustineat snam execra

Expanded text:
sis scalis huius inclitae urbiad refectionem eiusdem aquductus procedere: illo videobservando, ut nemo eorum qui iuaquae possident quamcumque descriptionem sustineat: nam exsecra
Abbreviated transcription (Latin):
extruend̾. uł curand̾ putau̾it ꝯ¬
u̾tendũ de suffacultatib eandẽ¬
sĩnã aque ductus titulo repen¬
sare cogatur. ¶ Seꝑatus u̾o ar¬
charius hauriũ aque ductus
suscipiat głosissimoꝵ consulũ
lib̾alitate. uł ex aliis titiis ad
aquas publicas ꝑtinentib col¬
lectum. uel postea colligendũ qs
mus qui publici ab micio fon
tes pͥuati post qͣm publicum
usum p̾bu̾nt ad pͥuatoꝵ usũ
conu̾si sunt sine satris apicib
ꝑ sb̾reptionem impetratis ac
multo amplius si auctoritate
illicita. nec appetito colore sacͥ

Expanded text:
extruendum vel curandum putaverit convertendum, de suis facultatibus eandesummam aquaeductus titulo repensare cogatur. Separatus vero arcarius aurum aquaeductus suscipiat gloriosissimorum consulum liberalitate vel ex aliis titulis ad aquas publicas pertinentibus collectum vel postea colligendum. Idmus, qui publici ab initio fonti, postquam publice usum praebuerunt, ad privatorum usum conversi sunt, sive sacris apicibus per subreptionem impetratis, ac multo amplius si auctoritate illicita nec appetito colore sacri
Abbreviated transcription (Latin):
fubur bana balnea ad requiren¬
dũ ne qua deceptio. uł supp̃ssio.
uel insidie contra publicam u¬
tilitatem aquo quam penitꝰ¬
altemptetur. Idem.

Expanded text:
uburbana balnea ad requiredum, ne qua deceptio vel suppressio vel insidiae contra publicam tilitatem a quoquam penittemptetur. a.
Abbreviated transcription (Latin):
Usum aque uecerem longoq
dominio constitut᷑. singulis ci¬
uib man̾e censemus nec ulla
nouatione turbari ¶Itatñ
ut qͣntitatem singuu qͣm ues¬
teris litencie percipiũt more us¬
q inp̾sentem diem ꝑdurante

Expanded text:
sum aquae veterem longoque dominio constitutum singulis civibus manere censemus, nec ulla novatione turbari; ita tamen, ut quantitatem singuli, quam vetere licentia percipiunt, more usque in praesentem diem perdurante
Abbreviated transcription (Latin):
tationib ad integram t̾re ꝓfes
sionem ex qua udelicet serui¬
manare uidentur. habeatur¬
obnoxius. ¶ Idetiam cuta eos¬
obseruari uolumꝰ qui exhiꝰ fũ¬

Expanded text:
tationibus ad integram terrae sionem, ex qua videlicet sermanere videntur, habeaturobnoxius. Id etiam circa eosobservari volumus, qui ex hu
Abbreviated transcription (Latin):
li ⁊ domestica quiete non pla
cadendoꝵ loonum cunctis
facimus potestatem noq¬
in aliquam si inmus q̃mꝙͣ
calũpniam formidare. ¶bes¬
tias aũt que ad comitatũ ab
omĩb libitum ducib tnͣsut¬
tuntur ñ plusꝙͣ septẽ dieb in¬
tra singulas ciuitates retm̾i

Expanded text:
li et domestica quiete non placcidendorum leonum cunctis facimus potestatem neque aliquam sinimus quemquam calumniam formidare. Bestias autem, quae ad comitatum ab omnibus limitum ducibus transmittuntur, non plus quam septem diebus intra singul
Abbreviated transcription (Latin):
uncꝙͣ sanctionib uł colli¬
gendis frugib in sistens
agricola ad exordinana hoña
trahatur.cũ ꝓuidencie sit oꝑ¬
tuno tp̃r hiis ncc̃itatib eos sa¬
Si quis p̾diũ uend̾e̾ uolu̾it.
uel donare retiñe sibi tnffetẽ¬
dos .ad alia loca colonos pͥuata
pactione non possit. ¶ Qi ͥ¬
enim colonos utiles credunt
cum p̾diiis eos ten̾e debent.
aut ꝓfuturos a liii relinque¬
re.si ip̃i sibi p̾dium ꝓdesse de

Expanded text:
uam sationibus vel colligendis frugibus insistens agricola ad extraordinaria onera trahatur, cum providentiae sit opportuno tempore his necessitatibus saSi quis praedium vendere voluerit vel donare, retinere sibi transferendos ad alia loca colonos privata pactione non possit. Qui enim colonos utiles credunt, aut cum praediis eos tenere debent aut profuturos aliis derelinquere, si ipsi sibi praedium prodesse de
Abbreviated transcription (Latin):
EEs qui aque copiam uel olimi
in nunc per nr̃a indulta merue¬
runt usum. aut ex castelł aut
ex ip̃is formis iubemus eligere.
noq eaꝵ fistulaꝵ quas matriceᷤᷤ
uocant cursum ac solliditatẽ
attemptate. uel ab ip̃o atq duc¬
tu trabe̾re quod si quis alit̾ fec̾it
nõ solũ id quod prius iure bene

Expanded text:
Eos, qui aquae copiam vel olim vel nunc per nostra indulta meruerunt, usum aut ex castellis aut ex ipsis formis iubemus elicere neque earum fistularum quas matrices vocant cursum ac soliditatem attemptare vel ab ipso aquaeductu trahere. Quod si quis aliter fecerit, non solum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
cibꝰ datumẽ tam ex auecorit¬
ace dun augusti. ꝙ̃ nerue nec
nõ optimi imꝑatoris traian.
postea uo subscriptõne diui

Expanded text:
tibus datum est tam ex auctoritate divi Augusti quam Nervae nec non optimi imperatoris Traiani; postea vero subscriptione divi
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽ ꝙ ad exemplũ castrensis
peculii tam anceriores leges qͣ
principales consticutõnes qͥ¬
busdam quasi castresia addi¬
derunt peculia ⁊ quorũ quibꝰ¬
dam ꝑmissum erat. ⁊ in poc̃a¬
ce d̾gencibꝰ cestari. q nr̃a cõ¬
stitutõ lacius exͣnde̾s ꝑmisit õi¬
bꝰ in hiie tinmodo peculiis ces¬
cari quid s ⁊ iure comuni co
ꝯstitutõnis teriore prospecto
licencia ẽ nͥ eorum q̃ ad p̃fatũ
iuis ꝑtinẽt ignorare. quibꝰ no
cim enim hii qui alie incum.¬
no uiri subiectisunt: cestam̃¬
rint nicħo mag̾ uire cestari
possunt exceptis hus quosã¬
cea numerauimꝰ ⁊ pcipue
milicibꝰ qui in potace parẽ¬

Expanded text:
t, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, atque eorum quibusdam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constitutio latius extendens, permisit omnibus in his tantummodo peculiis testari quidem, sed iure communi : cuius constitutionis tenore perspecto, licentia est nihil eorum quae ad praefatum ius pertinent ignorare. TIT. 12 tim enim hi qui alieno iuri subiecti sunt testamerint, nihilo magis iure testari possint: exceptis his quos antea enumeravimus, et praecipue militibus qui in pote
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̃e itaq rite causa
putab̾t et singule dã¬
cur clare et nõ incantũr
Inhus em̃ que rato fiũt
miraculum estsħ it .i.¬
fimta est anob̾ et circa
illarum expensaꝵ mẽ

Expanded text:
Sufficere itaque rite causa putabitur, et singulae dantur clare et non in tantum,in his enim quae raro fiunt miraculum est. Haec itfinita est a nobis et circa illam expensarum
Abbreviated transcription (Latin):
rum nomine erogatis hrs q̃rtã
ꝑcem hrditacis hicurꝰ sit. S nẽ¬
cesse ẽ ut nichiloꝰ quarta ꝑs le¬
gatis dtrahatur. ¶E x diu̾so
si sepcuaginta quinq legau̾it
⁊ an additam brditatem in cm̃¬
bona dcreuerint. incendiis for¬
ce aut naufragus aut morte ser
Nec ea res ẽ dampnosa ħ̾rdi cui
lbum ẽ non adire hrditatem.
que res eff̾icit ut necẽe sit lega
ci. ¶Cum autem rõ legis fal¬
cidie ponitur an deducitures
alienum. Item fuñis impensa
⁊ p̃cia ẜuorũ manumissorũ cũc
d̾inum in reliquo ita ir̃ hetur
ut ex eo quarta pars ap̃ h̾rdes re¬
maneat. Tres u̾o ꝑtes int̾ lega

Expanded text:
ine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragiis aut morte servnec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legaci. Cum autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa et pretia servorum manumissorum, tunc deinde in reliquo ita ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud heredes remaneat, tres vero partes inter lega
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tor proxunis cognatis pollicet.
fuat bonorũ possõ tum qua ex
familia ⁊ octauo un libi patro¬
ni patroneq ⁊ parentes eorum

Expanded text:
tor proximis cognatis polliceturfuerat bonorum possessio, tanquam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeque et parentes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cur furioso s ip̃o ure. ¶Incd
autemucet in poc̾atẽ ꝓortes
ficitur. uiuti si ab hostilꝰ captꝰ
rensus fint pꝯ mortem patris
Der contrarium autẽ eue¬
nit ut licet quisin familia de¬
functi sit mortis cemꝑe cñ suus
heres non fiat. ułuti si ꝑo mortẽ
suam pat̾ iudicatus fiit reus
crimine ꝑduellionis ac ꝑ ħ̾ me¬
moria eius dampnata fuit. su¬
um enum h̾rdem here non pot̃
cum fiscꝯ ei succedat. s poc̃ dici
ip̃o uire ee suum h̾rd̃m. s dsine.¬
¶ Cum filius fiuaue ⁊ ex alto
filio nepos neptisue extat pa¬
ric ad hrditatem uocantur. nͦ
qui gradu prorimior ẽ ult̾io¬
rem excludit equum eĩ ẽẽ iu¬
decur nepotes nepcesue ĩ patͥͣ
sui locum succede. Pari rone
⁊ si nepos nepcisue sit ex filio ⁊
ex nepote pronepos ꝓneptisue
simul uocantur. Et quia placu¬
it nepotes nepcesq icem ꝓne¬
potes proneptesq in parẽtis
sui locum succede ꝯueniẽs ẽẽ
uisum ẽ nõ in capita s ĩ stipes

Expanded text:
ur furioso, sed ipso iure. Interdum autem, licet in potestate mortis ficitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris Per contrarium evenit ut, licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem habere non potest, cum fiscus ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed desinere. Cum filius filiave et ex altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. et quia placuit, nepotes neptesque, item pronepotes proneptesque in parentis sui locum succedere, conveniens esse visum est, non in capita, sed in stirpes
Abbreviated transcription (Latin):
mus. restitium. em̃ na¬
ture ĩgemutorte dignos
nõ sunt singulos decec̃o s
oñs deinceps qui lib̾tatẽ
adñis meruert ut hãc ma¬
gna quãdam et gn̾alem lar¬
gitatẽ nr̃is subiectis a dici¬
amꝰ. E igitur ꝓsubiector
in dulgencia placuerunt
nr̃e clemencie ꝑ hanc legẽ
hoc tua celsitudo cognoscẽs
nr̃is sub iectis faciat mam¬
nr̃orꝰ subiectoꝵ curã hab̾mꝰ
ea que ꝓ ucilreite eorũ sunc
sãccientes ualebic ãit hec
iex in sub seꝙ̃ tib om̃ib et
eis qui post eam emerserit
cisib. Q em̃ recessit non

Expanded text:
mus. Restituimus enim naturae ingenuitate dignos non per singulos de cetero, sed omnes deinceps qui libertatem a dominis meruerunt, ut et hanc magnam quandam et generalem largitatem nostris subiectis adiciamus. Quae igitur pro subiectorum indulgentia placuerunt nostrae clementiae per hanc legem, haec tua celsitudo cognoscens nostris subiectis faciat mancuram habemus ea quae pro utilitate eorum sunt sancientes. Valebit autem lex haec in subsequentibus omnibus et eis qui post eam emerserint casibus; quod enim recessit non
Abbreviated transcription (Latin):
queritur ⁊ constat pure muci¬
lit̾ iegari nec quicquã ꝓfic̾e
si inuo cestatore d̾ pot̾ate hrdis
exierit quia qd inucile foret le

Expanded text:
quaeritur. et constat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret le
Abbreviated transcription (Latin):
litas aut quelib necc̃itis¬
aut etas faculratẽ eis non
dat adinuentarii p̃senciã
si uero ab sunt aliqui int̾¬
esse testes in ip̃a ciuitate fid̾
digͦs et possidentes sub̾am ⁊
optime opimͦs existentes
non mimus trestabulariis
enim solis. quantum adħ
competit non c̾dimus corã
quib conuenit fieri ĩuen¬
tarium ita non supuemiẽ¬
tib legatarin et querenti¬
b forsam surreptum aͥd
rerum aut non maiifest¬
atum licencia sit nõ solũ
perseruorum examinacõ

Expanded text:
tas aut quaelibet necessitas facultatem eis non dat ad inventarii praesentiam. Si vero absunt aliqui, interesse testes in ipsa civitate fide dignos et possidentes substantiam et optimae opinionis existentes non minus tres tabulariis enim solis, quantum ad hoc competit, non credimus, coram quibus convenit fieri inventarium, ita ut supervenientibus legatariis et querentibus forsan subreptum aliquid rerum aut non manifestatum licentia sit non solum per servorum examina
Abbreviated transcription (Latin):
ordinemut detur licenci¬
a adicõns priori ꝑumũ¬
sitatem frdi comissano
ap̃ nos qui crebelliano
sdo doginati dedimus
intalib fidi cõmissis
locum. pegasiam cir̃ cuiti¬
ones odio hñtes et expel¬
lenteᷤᷤ ¶si u̾o aut non.
sitatem honoratus aut
noluĩt ag̃e quodiussũ
est. ad eos qui maiorib
ꝓpiis legatis aut fid̃i cõ¬
missis honorati sunt hꝰ¬
modi uenire fiduciam.
sic quo seruis dari cemp̃
qui lib̾tate honorati st̃
et adire et lib̾is cautuz
esse et res ꝑciꝑe et comple¬
re que ssunt iussa sunt
cum p̾dicta dudum ca¬
utiones suiero millus
fũit legatariorum ul
fiõi comissoriorum per
umuersitatẽ aut ꝑ sp̃e
maiori ꝑteaut mͦ legato
honoratus. s omnes eqͣ¬
lem hũint fortunam
tunc p̾pom quidem eciã
sic pumuersitatẽ frd̃i

Expanded text:
ordinem, ut detur licentia aditionis priori per universitatem fideicommissario, apud nos, qui Trebelliano solo dogmati dedimus in talibus fideicommissis locum. Pegasiani circuitiones odio habentes et expellentes. Si vero aut non sitatem honoratus aut noluerit agere quod iussum est, ad eos, qui maioribus propriis legatis aut fideicommissis honorati sunt, huiusmodi venire fiduciam. Sic quoque servis dari tempus, qui libertate honorati sunt, et adire, et liberis cautum esse, et res percipere, et complere quae iussa sunt, cum praedicta dudum utione. Si vero nullus fuerit legatariorum vel fideicommissariorum per universitatem aut per speciem maiori parte aut in legato honoratus, sed omnes aequalem habuerint fortunam, tunc praeponi quidem etiam sic per universitatem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
timꝰ igͥeos quid̃ qui accenꝰ
sunt in ead scĩssima maio¬
re eccͣ et reliquas om̃s uen̾a¬
biles domos reuentissimoᷤ
cłicos et mulieres diaconi¬
ssas et ostarios man̾e ĩ quo
sunt scemate nõ em̃ qd̃ est

Expanded text:
imus igitur eos quidem, qui hactenus sunt in eadem sanctissima maiore ecclesia et per reliquas omnes venerabiles domos reverentissimos clericos et mulieres diaconissas et ostiarios manere in quo sunt schemate non enim quod est
Abbreviated transcription (Latin):
dulitatẽ iam causes alie¬
nacõnes cum neccessitate.
et concra leges. eccause in¬
decentes. et neq ꝓpͥam dig¬
nitatem cempare ut ex hac
et pignorib neꝙ credico¬
res ꝓp hoc ĩ uenirentur set
ad inopiam descendent᷑
nouissimã et nec ip̃is mi¬
instris emolumentum da¬
redare sufficent s ad uiam
hõium infelicissimam cã
descend̾et. qua cens teruz
oĩum credicorib cedet qd
eciam dic̾e piget nos. et q̃
dit quomodo nõ dehus
nob̾ est cogitand. nd̃ enĩ
oportz ad inensurã expensa

Expanded text:
ienationes cum necessitate et contra leges, et causae indecentes et neque propria dignitate temperatae: ut ex hac et pignoribus, neque creditores propter hoc invenirentur, sed ad inopiam descenderent novissimam et nec ipsis ministris emolumentum dare sufficerent, sed ad viam omnium infelicissimam causa descenderet, quatenus rerum omnium creditoribus cederet. Quod etiam dicere piget nos et, quedit, quomodo non de his nobis est cogitandum? Non enim oportet ad mensuram expensa
Abbreviated transcription (Latin):
legatum. ¶Sires legata si¬
ne fc̃o hrdis perierit legatariꝰde¬
cedit. s si ẜuus alienꝯ legatus
sñ fr̃o s̾rdis manumissꝰ fu̾it
non tenerur hrs Siu̾o h̾rdis ẜ¬
uus legatus fũit. ⁊ ip̃e eummͣ¬
numiser tem eum uilianus
scripsit nec intẽe si scier an
ignorauit a se legatum essẽ.
cindonatusẽ eum manum¬
iserit. cenetur hrs. quamuis

Expanded text:
legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum esse. cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
dare spondes.S. si quedam fieri
quedã non fĩ una cadmq cõ¬
deptione stipulecur. clausula
crit huiꝯmodi adicienda si ad¬
uersꝯ ea fr̾um er̃ sine ꝙ ita ft̃m
non er cunc pene nomine .x.
aureos dare spondes. De duob̾¬

Expanded text:
dare spondes? ’ sed si quaedam fieri, dare spondes? ’ sed si quaedam fieri, quaedam non fieri una eademque conceptione stipuletur, clausula erit huiusmodi adicienda: ‘ si adversus ea factum erit sive quid ita factum non erit, tunc poenae nomine decem aureos dare spondes? ’
Abbreviated transcription (Latin):
soiendueluti cartagine dares
spond euc stipulatio lic puit
fieri uidatur. cam̃ re ip̃a cemp¬
h inuectum quo ꝓmissor uta¬
turad recumam cartagine dã¬
dam ⁊ ita siquis ita rome stip¬
uietur. hodie cartagine dare
spondes. inucil erit stipulatio
cum impossibil sit reꝓmissio¬
¶ Conditones que ad pcitum
ui ad presens cempo referunt᷑
ant stacim infirmant obligo̾¬
nem. Aut opi̾no non differut.
non sunc. n ual: stipulacio. sin
autem ita se heant statim ual.¬
naturam c̃ca sunt non morã¬
cur obligõm licet apud nos in¬
c̾ta sint. ¶ Non solum aut̃¬
res instipuiatu d̾duci possunc
s ⁊ fcaut si stipulemur fĩ aliqͥ.
ul non fist in hiiꝯmodi stipla¬
combꝯ optimum er penã subi¬
cere ne quanticas stipulonis:
inc̾to sit ac necẽe sit actori ꝓb¬
are ꝙ cius intͣsit Itaq siquisut
fiat aliquid stipulatur ita ad¬
ici pena d si ita fc̃um non erit
tunc pene nomine .x. aureos

Expanded text:
solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis sit repromissio. Condiciones, quae ad praeteritum vel ad praesens tempus referuntur, aut statim infirmant obligationem aut omnino non differunt:non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se habent, statim valnaturam certa sunt non morantur obligationem, licet apud nos incerta sint. Non solum res in stipulatum deduci possunt, sed etiam facta: ut si stipulemur fieri aliquid vel non fieri. et in huiusmodi stipulationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit, tum poenae nomine decem aureos
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ ei in cuco sit creditũ pla¬
cuit suffice̾ ꝙ ad cam rem cus¬
codiendam eractam diligẽciã
securum ee nec impediri cditũ
ex qua due ꝓficiscuntur actõ¬
nes. tam condicto si c̾ta sit sti¬
puiato qua excipuiatu si mẽ¬
ca sit que ħ nomine in utitur
qr stipłm apud uet̾es firmi
appeuabatur forte a stipite di¬
cradita fuerunt Sponds. spon¬
cis fidi ꝓmito fidiures fid̾iuło
dabis dabo facies faciansa
autemiatina ul grecaul qcq
aua uingua stipulato ꝯcipiat

Expanded text:
magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere quod ad eam rem custodiendam, exactam diligentiam securum esse nex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite detradita fuerunt: spondes? spontis? fidepromitto, fideiubes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia lingua stipulatio concipiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
conditom d̾cesser postea eente
conditone heres euis agere pot̾.
ħanno aut ħ m̃se daristipłatꝰ
ui m̃sis non recte petit. ¶ Si
fundum dari stipuleris ul ho¬
t minẽ nõ poc̾is ꝯtinuo age nͥ cm̃n

Expanded text:
cesserit, postea existente condicione heres eius agere potest. hoc anno aut hoc mense dari stipulatus is anni vel mensis non recte petet. Si fundum dari stipuleris vel hominem, non poteris continuo agere, n
Abbreviated transcription (Latin):
unt uir̃ ita nob̾ p̃sens
lex disponatur. et sanctĩ¬
atur.ergo nec ẽe est filio
moriẽte sine masculo sũ
feminea smetestatus mo¬
riatur sine eciam sine ħ.
int̾im ergo ea que extes¬
tamẽto sunt dicentes ita
ad ordinẽ et qd̾ ab ĩtes¬
gitime fuiꝰ testatus fũ¬
it et reliquid matͥ s̾ã
illam accipiat ꝑ scͥptu¬
ram qru̾q custodire
moriẽcium uoluntus
cebat relin quere alicii
ertraneoꝵ et nicł hẽ dẽ
scde mułis nocebant
npuienita et matͥ dere

Expanded text:
unt virum, ita nobis praesens lex disponatur et sanciatur. Ergo necesse est filio moriente sive masculo sive femina, sive testatus moriatur sive etiam sine hoc: interim ergo ea quae ex testamento sunt dicentes ita ad ordinem qui ab inteslegitime filius testatus fuerit et relinquat matri illa accipiat per scripturam, quia ubique custodire morientium volumus cebat relinquere alicui extraneorum et nihil heredem secundae mulieris nocebant nuptiae, ita et matri dere
Abbreviated transcription (Latin):
ei efficietur. s iide intur
cũq uero compeo eĩt ei
addisputand̾ de eis lice¬
bit has ut solũmodo ꝙ
uidentur ẽc̃ exuua ꝑte¬

Expanded text:
ei efficietur, sed videantur aecumque vero competierint ei ad disputandum de his, licebit his uti, solummodo quod videntur esse ex una
Abbreviated transcription (Latin):
babebunt. n mat̾ua
ar̃tam quippe partem q̃
ad fiscũ de fer. sue pocesta¬
tis effecti. et patrem ma¬
nente ecaliam ei p̃bẽces
sufficientẽ s anctionẽ sic
p̃diximꝰ dote eciam hiꝰ¬
Hic in ceste cͥiugiᷤᷤ sub fis¬
co facienda siu̾o filu no
sint expͥorib inculpabi¬
ati tunc cocius eius sub̾e
postea mibentib incestẽ
sanctim sub ea equa¬
litate ꝑ om̃ia ponenteᷤᷤ
eũ qui nõ eũ diittt
int̃ p̃diccum a nob̾ tps
incestã cͥuigẽ. cũ eo qͥ

Expanded text:
a post quartam quippe partem, quae ad fiscum defertur, suae potestatis effecti et patrem alentes et aliam ei praebentes sufficientem sanationem, sicut praediximus; dote etiam hic incestae coniugis sub fisco facienda. Si vero filii non sint ex prioribus inculpabireati, tunc totius eius substapostea nubentibus inceste sancivimus, sub ea aequalitate per omnia ponentes eum, qui non dimittit intra praedictum a nobis tempus incestam
Abbreviated transcription (Latin):
de fensatores scõ circulum
sicuc dc̃m est. ¶et dc̃ta fĩ
coĩacum uir iurando ĩ eis
habito ẽt describ̾e p̃dcm
cͥculum. et ica ꝑ biennu
subincrare curam eos
qui subsequũtur et si
cecidit quispiam exeis

Expanded text:
defensores secundum circulum, sicut dictum est, et decreta fieri communia cum iureiurando in eis habito, et describere praedictum circulum, et ita per biennium subintrare curam eos qui subsecuntur, et si ceciderit quispiam ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ extendente suos effe¬
ctus. et dance uł ꝑim̃te
querel misconte̾statõnẽ
solil. sepe em̃ ĩ dignatoie
aut alt̾iꝰ incidens oc

Expanded text:
mus, ostendente suos effectus et dante vel perimente querelam. Contestationem solam saepe enim indignationis au
Abbreviated transcription (Latin):
comꝰ aut ꝓ cotro fus aut or¬
fanotrofꝰ. aũ gerõcoconnus
de suo ei qui dedit saluabit
icarum reꝵ alienacõne posi¬
ta sit lex. leoms quid pie

Expanded text:
comus, aut ptochotrophus, aut orphanotrophus, aut gerontocomus, de suo ei qui dedit salvabit icarum rerum alienatione posita sit lex, Leonis quide
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in tmncem in quantũ ualere
bona hrditatis ꝯtingit. ut ex h¬
auxilium eis fiat necessariuo
nr̃e ꝯstitutonis ⁊ dliberandum
extimauerint. ⁊ sese ueti graũ¬
mini additõnis subpone malu¬
erint. ¶It̃ excraneꝯ hrs testõ
institutꝰ. aut ab incestato ad
legitimam hrditatẽ uocatus.
pot̾ aut pro hrde gerendo. uł ex
nuda uoluntate suscipiende
hrditatis hrs fieri. ꝓ ħ̾rde augẽ
quam heres utatur. ul uẽdendo
res hrditarias aut predia colẽ¬
do locandoue ul quoquo mo¬
do si uoluntatẽ suam d̾claret
uł re uł ũbis d̾ adeunda h̾rdit¬
domino gerere/ ueteres ei hrd̾s

Expanded text:
 teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hauxilium eis fiat necessarium, constitutionis et deliberandum existimaverint et sese veteri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro herede gerendo vel etiam nuda voluntate suscipiendae hereditatis heres fquam heres utatur vel vendendo res hereditarias aut praedia colendo locandove et quoquo modo, si voluntatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditdomino gerere: veteres enim here
Abbreviated transcription (Latin):
dem meum fatoaut tibi boñ
ẽ quam ip̃orum quibꝰ priuilgi¬
unidatu ẽ eiꝰmodi exemplũ nõ
admicti. alioquin nõ difficult̃

Expanded text:
dem facio", aut "tibi bona rest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin no
Abbreviated transcription (Latin):
uł insuis dromibꝰ degũt. mime
.aduẽdicandũ tale priuilegium
adiuuantur.: s cestari quid̃. et si
duntur iure tñ comuni ead̾ ob¬
ẜuatone. ⁊ in eorũ cestam̃tis ad¬
hibenda quam intestam̃tis pa¬
ganorũ ꝓxime ex posuimꝰ. ¶ꝑ¬
iane d̾ militũ testam̃tis diuus
traianꝯ staciliose uerdita rescͥp¬
sit. Id primlegiũ ꝙ militibꝰ datũ
ẽ ut quoquo modo facta ab huc
cestam̃tarata sint. sic incelligi
dłet. ut utiq prius constare db̃at
cestam̃tum fc̃um ẽẽ ꝙ ⁊ sine sc¬
riptura a nõ militãcibꝰ quoꝙłi
pot̾ Is ergo miles d̾ cuiꝯ bonie ap
ut uoluntatẽ sua cestaret᷑ ita
locutꝯ ẽ ut d̾claret quẽ uellz gͥ¬

Expanded text:
 in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si duntur, iure tamen communi ea observatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum factum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut d
Abbreviated transcription (Latin):
corẽ qui d̾siderat auc exibi au¬
resticui. Reusis ẽ a quod̾sid̾at¬
ut restituat aut exibeat. phi¬
alia simplicia sunt alia dup¬
ucia. Simplicia sũt uluticũ
phib pͥcor in loco sacro ul ĩ fl
umine publico ripaue eius
quiẽ ne quid fiat. Reꝯ ẽ qͥ aliqͥ¬
face conatur. Duplicia sũt luci
uti possid̾cis incerdelm. ⁊ utrobi.
Io autẽ duplicia uocantur. qr
Par utruisq litigatoris in hisᷤ
condito ẽ. Nec quisqua pcipue

Expanded text:
i desiderat aut exhirestitui reus is a quo desideratut restituat aut exhibeat. prohialia simplicia sunt, alia dupsimplicia sunt, veluti cum praetor in loco sacro vel in flflumine publico ripaue eius t, ne quid fiat, reus is, qui aliqfacere conatur. Duplicia sunt uelut VTI POSSIDETIS interdictum et VTRVBI. ideo autem 'duplicia' uocantur, quod par utriusque litigatoris in his condicio est, nec quisquam praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
tacis ro ⁊̃ in eo casũ ĩntuenie¬
bat. ¶Introducit ⁊ aliã
accom precor que cributor¬
ia uocatur. Namq si ẜuꝯ in
peculiari incẽ sciente drio ne¬
gocietur. ⁊ quid cum eo eiꝯ rei
ca cctum erit ita p̾tor ius dicit
minũ siquid ei debetur.⁊ cet̾os
creditores ꝓ rata portone

Expanded text:
tatis ratio etiam eo casu interveniebat. Introduxit et aliam actionem praetor, quae tributoria vocatur. namque si servus in peculiari merce, sciente domino, negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit minum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum adhibuit. s t̾m con¬
silium dedit atq hortatꝯ ẽ ad
furtum faciendũ. nõ cenetur
furti. ¶ Hii qui in potate

Expanded text:
faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tenetur furti. 12 13. Hi, qui in pare
Abbreviated transcription (Latin):
em uetustatẽ qͥnquagĩta
cõmorar dies .pu. apparẽ¬
tem in ꝓuinciam in quã
ad mi̾nistrauenis gesta
e ut sit palam siue fiduciã
lĩas in suis actib. siue eciã
nõ. ¶siquis au̾tadnum

Expanded text:
m vetustatem quinquaginta commorari dies publice apparentem in provincia in qua administravit, gesta nit provinciae, ut sit palam sive fiduciam habet in suis actibus sive etiam non. Si quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
discingerentur. p̃ sumer¬
ent descinq̃re ꝓuincias et ad
hãc ad uenire felicissunã
ciuitatẽ timore a segestoꝵ
⁊ ne iusta ꝑ ferrent hoꝵ qͥ¬

Expanded text:
discingerentur, praesumerent derelinquere provincias et ad hanc venire felicissimam civitatem, timore a se gestorum et ne iusta perferrent horum qu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ obetur nec ip̃a nec extim̃tõ
opinione. S si legatarii putau¬
erĩt ualere constat. qr exitum
uoluntas d̾ functi pot̃ here. ¶ Si
rem suã legaiit cestator poxaq
eam alienau̾it celsꝯ er istimat
si nõ adim̃di aĩo uendid̾it nõ¬

Expanded text:
non debetur nec ipsa nec aestimatio opinione. sed et si legatarii putavit, valere constat, quia exitum voluntas defuncti potest habere. Si rem suam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, n
Abbreviated transcription (Latin):
nõ em̃ si quis ab aliquo
iusurãdum acceꝑit qr
occidet forsan aut adul
iurand̾. ut pote c̃ fit ita
ipac̾pe et illicitum et ad

Expanded text:
Non enim si quis ab aliquo iusiurandum acceperit, quia occidet forsan aut adultiurandum, utpote cum sit ita turpe et illicitum et ad
Abbreviated transcription (Latin):
iones int̾poriebantur. camꝙͣ
int ꝑriarium legacarium ⁊
hrdem. Si uero cotam hrditatẽ
restitint empte ⁊ uendice hr¬
ditatis stipulones int̾poneba¬
cur. ¶ S si recus scriptꝰ ħrs
a dire hrditatem obid qd̾ dicat
eam suspectam ee q̃i dapnosã
cauetur pegasiano senato cõ¬
sulto ut d̾sid̾ance eo cui resti¬
tuere rogatus ẽ iussu p̃coris ad¬
ac ⁊ restituat ħ̾rdicatem. Per¬
inq ei ⁊ in eum resticu̾e qui
recip̃ hrdicatem actõnes dent᷑
ac si uiris ẽ ex crebelliano seratꝰ
tuit securitas datur. ⁊ actoes
hrdicarie ei ⁊ mneum trasfer¬
uncur qui recipit hrditatem
utroq senato ꝯsulto in hac

Expanded text:
ntur tamquam inter partiarium legatarium et heredem: si vero totam hereditatem restituerit, emptae et venditae hereditatis stipulationes interponebantur. sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatus consulto ut, desiderante eo cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditatem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatus tuit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus consulto in hac