comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendus ũõ est si pare exencitus uicerit et pas fugerit minime desperã¬
du cu in eiusmodi necessitate ducis constantia tota sibi possit rundicare uic¬
toria . Innumeribilibus hoc accidit bellis et supexiores sunt habiti qui minime
desperarunt. Na insimili conditione fortior crediturr que aduensa non frangũt.
et bucinis exultare iuideatur. Hec fiducia pexteriebit inimicosita suis fidu
uit quasi iuctor ex omni pante discessexit. Quod si alique
in acie fundatiur exexcitus pexniciose cladis tamen reparationis multic for
i de fuit et medicina quexenda est.Dux ergo prouidus:
publico deb et marte confligere ut si quid pro uarietãte belloru uel conditionis
humane secus acciderit aliquisq graui detrimento liberet iuctoeo .Na si

Expanded text:
ciendum vero est, si pars exercitus vicerit et pars fugerit, minime desperandum, cum in eiusmodi necessitate ducis constantia totam sibi possit vindicare victoriam. Innumerabilibus hoc accidit bellis, et pro superioribus sunt habiti qui minime desperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. or clamore ac bucinis exultare videatur. Hac fiducia ita perterrebit inimicos, ita suis fiduciam geminabit, quasi victor ex omni parte discesserit. Quod si aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
Natio ẽ oiu galloꝵ admodu ceclita religiõib: atꝙ ob ea c̃ã
aut ꝓ uictimu hoĩes ĩmolãt: aut se ĩmolaturos uouent
artitrabãt᷑. publiceq eiuide gñis hẽnt instituta sacrificia.
alu immani magnitucue simulacra hẽnt . qrt cõtexta uimi¬
nib mẽbra uiuis hõib cõpłet: ꝗb succẽsis circunuẽti flama
noxa sũt dep̃hẽsi. gratiora diis immõtalib ẽe arbitrãtur.
Sed cũ eiꝰ giũs copia deficit. et ad ĩnocẽtiu supplicia descẽdut
Deir maxĩe saercuriu colũt. hiuiꝰ sũt plurima simulatra.

Expanded text:
Natio est omnis Gallorum admoduNatio est omnis Gallorum admoduaut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventinoxa forent comprehensi gratiora diis immortalibus esse arbitrabantur. Set cum ejus generis copia deficeret, etiam ad innocentium supplicia descendebant. Deum maxime Mercurium colebant. Hujus erant plurima simulacra.
Abbreviated transcription (Latin):
anõs iuiginti ĩ disciplina ꝑmanẽt. neq fas esse existi mãt
ea lr̃ĩs mãdare. cũ ĩ reliꝗs fere reb publicis pͥuatisq ra-¬
discũt lr̃ĩs cõfisbs minus memoriȩ studere: quod fere ple¬
risq accidit ut p̾sidio lraꝵ diligẽtia ĩ ꝑdiscẽdo ac memo¬
ri remittãt. Impͥmis hoc uolũt ꝑsuadere nõ interire aĩas
sed ab us post moͬte trãsire ad alios: atꝙ hoc maxĩe ad ui¬
rtute excitari putãt metu moͬtis negleeto. Multa p̃terea
de siderib atꝙ eora motib: de mũdi ac terraꝵ magnitu¬¬
diẽ: de reꝵ natura. de deoꝵe immoͬtaliu iu ac potestate
disputãt & uuiẽtuti tradũt. Alteꝵ genus est eꝗtu. li
cu ẽ uiui atꝙ aliquod bellu incidit: qđ fere añ Cesaris
aduẽtu quot m̃is accidere solebat. uti aut ip̃i iniurias inte¬

Expanded text:
vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque ratdiscunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias infe
Abbreviated transcription (Latin):
uiatus aut publicus eoꝵ decreto nõ steterit sacrificus interdicũt.
Hec pena apiu eos grauissima ꝗb ita ẽ int̾elictu: i nuõ
mpioꝵ ac sceleratoꝵ hẽnt᷑ iis oẽs decedũt. adit
monẽꝙ defugiũt: neꝗex cõtagiõe incõmodi accipiant.
neꝙ ui petẽtib ius reddit᷑. neq honos ullus cõmunicatur.
Iis aũt oĩb druidib pest unus ꝗ sũma int̾ eos ht̃ aut-¬
toritate. hoc mortuo: aut si quis ex reliꝗs excellit digni-¬
ate succedit. aut si sũt plures pares suffragio dru
nõ nũꝗͣ et̃ de pͥncipatu armis cõtẽdũt. li certo añi tp̃r
ĩ sinib carnutu. quȩ regio totius galliȩ media habet᷑
cõsulũt ĩ loco cõsecrato. Huc oẽs undiꝙ ꝗ cõtrou̾sias heñt
Et nũc ꝗ diligẽtius ea re cognoscere uolũt plerũꝙ illo
discẽdi cã proficiscũtur. Oruides a uello abesse cõsuerũt
neꝙ tributa una cũ reliꝗs pẽdũt. militie uatatiões  oui ꝙ

Expanded text:
tetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio dru armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, t nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque
Abbreviated transcription (Latin):
e quari possẽ uideat. Ciuitatib maxĩa laus est qͣlatissiẽ
circũ se uastis finib solitudiẽs hr̃e. Hoc ꝓpriũ uirtutis
existimãt expulsos agris sinitimos cedere: neꝙ quẽ ꝗͣ
xpe audere cõsistere. simul hoc iẽ fore tutiores arbitrãt.
repẽtine incursious timore sublato. Cũ bellib ciuitas aut¬
aut illati defendit : aut infert. magistratus ꝗ ei bello p̃sit
ut uite necisꝙ hẽant potestate ^deligũt᷑. In pate nullus ẽ
cõmunis magistratus: sed pͥncipes regiõũ atꝙ pagoꝵ int̾
suus ius dicũt. cõtrou̾siasꝙ minuũt. Latrocinia nulla
hẽãt intamu quȩ̨ extra sines cuꝰꝙ aiuitatis fuĩt : atꝙ ea
uiuẽtutis ex̾cẽde ac desidiȩ minuẽde cã fieri predicãt.

Expanded text:
maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae mi
Abbreviated transcription (Latin):
rei nulla ẽ occultatio ꝙ et ꝓmiscue : fluminib ꝑluuntur
& pellib aut parius renonu: tegm̃tis utũt᷑ magna cõpiris
p̃te nuda. Agriculture nẽ studẽt: maiorꝙ pars iuctus eoꝵ
i laeste. caseo: carne cõsistit: neꝙ ꝗsꝗͣ agri modu certus
aut fines ht̃ ꝓpͥos: sed magistratus ac pͥncipes ĩ años singulos
gẽtib cognatiõib ꝙ hõui ꝗ cũ una coierũt ꝗͣtu ei quo loco uesu¬
eagri attribuũt: atꝙ año post alio trãsire cogũt. Cius ru mł¬
tas afferũt iãs: ne assidua cõsurtudie capti stutliu belli ge¬
rẽdi agricultura cõmutẽt: ne latos fines parare studeat᷑
potẽtiores humiliores possessiõib expellat. ne accuratius
ad frigura atꝙ estus uitãdos edificãt. neꝙ oriat᷑ pecuniȩ̨
cupiditas: qua ex re factioẽs: diuisioẽsꝙ nascũt᷑ ut aĩ¬

Expanded text:
od et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetudine capti, studium belligerandi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut a
Abbreviated transcription (Latin):
ũt auelune et Marte et ioue & Mineruas. d
eãde fere quã reliquȩ gẽtes heñt opiniõe: Aposline mor¬
bos depellere. Minerua oꝑu atꝙ artisiciort initia traheꝰ.
Ioue imꝑiu elestu tenere. Martem bella gerere.
Nuic si p̃li climitare cõstituerũt. ea q̃ bello ceꝑĩt plerũq
deuouẽt. quȩ̨ suꝑauerĩt aĩalia capta immolãt. reliquasꝙ res
ĩ uñũ locũ cõferũt. Multis ciuitatib haꝵ rerp extruetos
tu mulos locis cõsecratis cõspicari licet. neꝙ ut iꝑpe accidit
ut neglecta quipia religioe. aut capta apud se ocultare
aut posita tollere auder&: grauissimũꝙ rei supe

Expanded text:
linem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei re
Abbreviated transcription (Latin):
quis ex plebe cõtra potẽtiore auxilii eger&: Suos eñi opprimi
habet auetoritate. Hec eade rõ ẽ ĩ sum̃a totius galliȩ. Nãꝙ
õẽs cuutates ĩ partes diuisȩ sũt duas. Cu Casar ĩ gallia uẽĩt:
alterius factiõis pͥncipes erãt hedui: alterius sequani. li cũ
ꝑ se minus ualerẽt. ꝙ sum̃a auctoritas antiꝗtus erat ĩ hedius.
magnęco eoꝵ erãt eliẽtele. germanos atꝙ Ario iustu sibi ad¬
iuinxerãt: eosq ad se magnis iacturii pollicitatiõib ꝙ ꝑduxerr̃t
p̃liis uͦ cõplurib tactis secũdii atꝙ om̃i nobilitate heduoꝵ int̾te¬

Expanded text:
plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum int
Abbreviated transcription (Latin):
ferrẽt ac stati tenga uerterẽt. Quos impeditos in tegris ui¬
rib milites nr̃i cõsecuti magnu numeꝵ eoꝵ occiderũt. reli¬
quos eꝗtes cõsectati paucos ꝗ ex fuga euaserãt reliquerũt.
Dic uno tp̃re & de nauali pugna Sabi nꝰ & de Sabini
iuetoria Cesar certior tactus est. Cutatesꝙ ões se stati liturio
dediderũt. Na ut ad bella suscipiẽda galloꝵꝵ alacar ac ꝓntꝰ
eauis: sic mollis ac minime resistĩs ad calamutates ꝑterẽdas
mẽs eoꝵ. ẽ. fode tere tyr̃e. P. Crassus cio ĩ aꝗtania ꝑue
usl& q̃ pars ut añ dictu⁊̃ & regiou latitudiẽ e
titudĩe hõui ex tertia parte galliꝵ ẽ extimãda cũ intiali¬
geret ex ui locis sibi belũ gerẽdu ubi yaucis añ añis .L
Ualerius preconiui legatus eycitu pulso int̾taatꝰ essoe: ata
unde .I. Malliui ꝓtõs impedimãtis amissis ꝓtũgiss&. nõ
ocre sibi diligẽtiꝵ adhibẽda intilligebat Itaco re¬

Expanded text:
impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam peregionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uire faciẽdo fide fecissent ea cõditiõe quę a Caesire
ferret᷑ se usuros ostẽdebãt. ad hai res cõficiẽdas sibi tridiu
spatiu dar&. hec oĩa Cresar eode illo ꝑtine̾ arbitrabatur
ut tridui mora int̾posita eꝗtes coꝵ ꝗ aberãt reu̾terẽt᷑.
tam̃ sese nõ lõgius milib passuu qͣtuor aquatioĩs causa
ꝓcessur eo die dixit. huc postero die ꝗͣfrequẽtissimi
cõuenirẽt ut de eort postulatis cognoscera. Interi ad
p̃fectos ꝗ cũ oĩ eꝗtatu ꝓcesserãt mittit ꝙ nũciarãt. ne
hostes p̃lio lacesserẽt & si ip̃i lacesserẽt sustinerẽt quoad
ip̃e cũ excitu ꝓpius accessi si&. At hostes ubi pͥmu nr̃os
eꝗtes cõspexerũt : quoꝵ erat ꝗnꝙ miliu numerus cu

Expanded text:
sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
siue iniuriaitioisint ses licere si uellẽt ĩ ubioꝵ finib
cõsidere: quor sint legati apud se. & de sueuor iniu¬
riis quer̃ãt᷑. et a se auxiliu petãt. hoc surius imperatur.
Legati hec se ad suos relaturos dixerũt: & deliberata re post
petierũt. Ne id ꝗde c&sar ab se impetrari posse dixit.
nib lingonũ & parte quada ex rheno recepta quȩ appelat᷑ uulgo¬
ne dr uallis insulãꝙ efficit bitauor ĩ occeaũ influit: neꝙ lõgiꝰ¬
inis ab octeano milib passuu .lxcccx. ĩ rhenũ ĩ fluit. Rhenus
aũt orit᷑ ex lepontiis. ꝗ alpes incolũt: & lõgo spatio ꝑ nines
nantuantiu. heluetiort. sequanor. mediomatricũ: tribu¬
coꝵ. treuirort citatus fert᷑ : & ubi occeano appropĩquat in
plures defluit partas młtis ingẽtibꝙ insulii estectis qͣꝵ
pars magna a teris barbarisq natĩoibus incolit᷑. ex ꝗbus

Expanded text:
sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. inibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quib
Abbreviated transcription (Latin):
exastima uit. eoꝵq aĩs ꝑmulsis & cãfirmatis. eꝗtatu imꝑ¬
ato bellu cũ germanis gerere cõstituit. Re frum̃taria
comꝑata. egtibusq deleotis itar ĩ es loca facere cxpit: ꝗb
ĩ locis ẽẽ germanus audiebit. a ꝗb cũ paucoꝵ dieꝵ iter
abesfet. lugati ab ui uenerũt. quoru hec fuit oratio.
si lacessant ꝗn armis cõtẽdat ꝙ germanoꝵ cõsuetudo
shec sit a mattrib tradita quicũꝙ bellũ ĩferãt resistere
aeꝙ dep̾cari. hec tñ dicere uenisse iniutos eiretos domo
Si sua: gr̃a romani uelint posse is esse utiles amitos. uel
sib agres attribuãt uel paeiãt᷑ cos tenere quos armis
posfigerĩt. sese unis surius cãcedere: quib ne du quide
immortales pares esse possintł Ad hia quȩ uisu est
amicitia esse posse si ĩ gallia remanerẽt. neꝙ ueru
esse ꝗ suos sines tueri nõ potuerĩt aliẽos occupare neq
ullos÷ gallioutare agros ꝗ dari tãtȩ p̃serti młtitudini

Expanded text:
existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ: cũ incertis morib ẜiuãt & pleriꝙ ad uolũta¬
te eoꝵ ticta respõdeãt. Qua cõsuetudiẽ cognita Casar
ne grauiori ballo occurrer& maturius ꝗͣ cõsueuerat ad
ex̾citu ꝓficiscit᷑. Eo cũ uenisser ea quȩ tõre suspicatus
erat. facta cognouit. missas legationes ab nõ nullis aui.¬
tatib ad germanos. inuitatosꝙiͤut ab rheno discederẽt.
om̃a queꝙ postulassent ab le fore parata. Qua spe
adducti germãi latius uagabãt᷑: et ĩ fines eburonu et
cõdrusenu ꝗ sũt triueroꝵ eliẽtes ꝑuenerãt. Prĩcipib

Expanded text:
iant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Princi
Abbreviated transcription (Latin):
pidamunũit trum̃ta ex agris ĩ oppida cr̃portãt. naues ĩ
uenetia ubi caxsare pͥmu bellu ẽe gestuꝵ cõstabat ꝗͣ pluri¬
mai possũt cogũt. Socios sibi ad io bellu osisinos: lexobios:
nnetes ambiliatos: marinos: diablintees: menapu
scũt. Auxilia ex britania quȩ cõtra eas regibes posita ẽ
accersũt. Frãt difficultates belli gerẽdi qͣs supͣ ostendimus:
sẽ młta tñ Cesare ad ia bellu incitabãt iniurie retr̾toꝵ¬

Expanded text:
portant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retento
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ hoc itinere una nocte acrecto eꝗtatu inscios inopi¬
nãtesꝙ menapios oppresserũt: ꝗ de germanoꝵ discesu
ꝑ exploratores certiores taeti sine metu tr̃as rhenu
ĩ suos uicos demigrauerãt. Fis interteetii nauib eoꝵ
occupatis pͥus ꝗͣ ea pars mera piort quę citra rhenu

Expanded text:
 hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ propĩꝗtate ꝙ gallicis uit morib atsuetaeti. hos cu
fecerũt: ac młto humiliorei infirmioresq redegerunt.
In eade cã fuerũt usipetei & tencatheri qͥi sup diximui.
ꝗ cũ plures m̃os sueuore iu sustinuerĩt ad extremũ tam̃
agris expulsi & muitu locii germaniȩ trienniu uagati
ad rhenu ꝑuenerũt. quas regibẽs menapu ĩcolebant.
& ad utr̃aq ripa fluminis agros. ędititia: uicos habebant¬

Expanded text:
 propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicos
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗ ꝑꝑ exiguitate magna ẽ corporis aꝑta pars: et
lauãtur ĩ fluminib. Mercatorib ẽ ad eos aditus ma¬
gis eo ut quȩ bello acceꝑint ꝗbus uẽdãt hẽant ꝗͣ quo
ulla re ad se importari desiderẽt. Qun ẽt iumẽtos
ꝗb maxĩe galli delectãt᷑ quȩꝙ impẽts parãt p̃tio germãi
importatis ut nõ utũt᷑: se quȩ̨ sũt apud eos nata par¬
ua atꝙ deformia. hec quotidiana excitatiõe summi ut sit
laboris efficiũt. equestrib p̃lus sepe ex eꝗs desiliũt. ac
pedib p̃liant᷑. equosq eode remanere uestigio assue :¬
fecerũt. ad quos se celerit̾ cũ usus ẽ recipiũt neꝙ
eoꝵ morib turpius quicꝗͣ aut inertuis hẽt᷑ ꝗͣ ephrpus
ari arbitrãt᷑. Publice maxiã putãt laude e̾e ꝗͣ latissime
a siuis tinib uacare agros. hac re significare in
numeꝵ cuutatu sum iu sustinere nõ posse. Itaq une
ex parte a sueiui circiter milia passcui sexcẽta agri ua¬

Expanded text:
er exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis ari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri va
Abbreviated transcription (Latin):
gnare debuit. Cu ĩ una uirtute oĩs spes salutis cõsister&
occisis ad hõiur milia quatuor reliꝗ ĩ oppido reieoti sunt.
Postridie eius diei retractis portis cu ia detenderet captu¬
du nemo atꝙ intromissis militib nr̃is sectiõe eiꝰ o
uniusa Corsar uẽdidit. Ab us ꝗ emer̃at capitu nũs ad eu
relatus ẽ miliu ꝗriqͣgĩtatrui. Eode tp̃re .a.P. Crasso que
cũ legiõe una miserat ad uenetos: unellos: osisinos: curio¬
solitas. sesuuios: aulercos : thedones quȩ sũt maritimȩ ci¬
uitates occemũꝙ attingũt certior factus est. oẽs eas cuuta
cus gallia pacata. tanta hiuus belli ad barbaros opinio ꝑlata ẽ
a facturas pollicerentur. Quas legatiões Cȩsar ꝙii¬
am illyricũq properabat inita ꝓxima gstate ad su reue¬
hiberna deductis: in italiam profectus est. Ob easꝙ res
eris Caesaris dies .xu. supplicatio concessa est: quod

Expanded text:
gnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. gnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingomni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata ea facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se revehiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub uesꝑu Cesar poͬ¬
tas claudi militesq ex oppido exire iussit: ne qua noctu
oppidani a militib inuirix acciꝑẽt. Illi añ inito ut intellectũ
ẽ cõsilio qđ deditiõe facta nr̃os p̾sidia deducturos: aut deĩq
indiligẽtius seruaturos crediderat: parti cio uii quȩ̨ retinue¬
rãt & celauerĩt armis parti scutis ex cortice factis aut ui¬
minimus intextis: quȩ̨ subito ut temporis exiguitas postu¬
labat peslib ineluserãt: tertia uigilia qua minĩe arduui ad
nr̃as munitiões ascẽsus uidebat᷑ oĩb copiis repẽte ex oppido
eruptiõe fucerũt. Calerit̾ ut añ cesar imꝑarat ignibus
significatiõe facta ex ꝓximis castellis eo cõcursu ẽ. pugna¬
tũꝙ ab hostib ita acrit ẽ ut a iuris fortib ĩ extrema spe
salutis iniquo loco ꝗ eos ꝗ ex uallo turrib tela iacerẽt pu¬

Expanded text:
portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar porportis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pu
Abbreviated transcription (Latin):
noua & iniueta specie cõmoti legatos ad Calare de pate mi-¬
serũt: ꝗ ad hũc modũ locuti. Non se exstimare romãos sine
ope duuna bellu gerere. ꝗ tãte altitudinis machinatioẽs
suaꝙ oĩa eoꝵ potestati ꝑmittere dixerũt. Unu petere ac
de p̃cari si forte ꝓ sua elem̃tia ac mãsuetudiẽ qua ip̃i ab
aliis audissent statuiss& atuatucos ẽẽ cõserũãdos. ne se ar¬
mis dispoliaret. sibi oẽs fere finitimos ẽẽ inimicos ac sue
urtuti in uidere. a ꝗb se defendere traditis armis
Ad hec Caesar respõdit se magis cõsuetudĩe sua ꝗͣ meito eoꝵ ci¬
uitate cõẜuatuꝵ. si pͥus ꝗͣ murt aries attigiss&̾ dedisset se.¬
ed deditiõis nulla ẽe cõditioe nisiꝰ armis traditis: sed io
neruiis feciss& factuꝵ. finitimisq imꝑaturt ne quã dedititus
face̾ dixerũt. Armort magna młtitudiẽ ĩ tosia de muo

Expanded text:
nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace minova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armisonsuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset fafacere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam,
Abbreviated transcription (Latin):
a sinitimis exagitati: cu alias bellu inferrẽt. alias illatu defẽde-¬
rẽt. cõsensu eoꝵ oĩu pace tacta hũc sibi domicilio locũ dele¬
gerũt. Ac pͥmo aduẽtu excitus nr̃i crebras ex oppido excurii-¬
ones faciebãt: paruulisq p̃lus cũ nr̃is cõtẽdebãt. Postea ual¬
lo pedu ĩ circiutu ꝗdei milui oe crebrisq castellis circũmu¬
niti oppido sese cõtinebãt. Ubi uineis actis aggere extrueto
turri cõstitui ꝓcul uiderũt. pͥmu irridere ex mũo atꝙ in c̾pi¬
tare uocib ꝙ tanta machinatio ab tãto spatio instrueretur.
Quib na manib aut ꝗb urib p̃serti hoĩes tantule stature
na plerũq õib gallis prȩ magnitudĩe corpoꝵ suoꝵ breui
tas nr̃a cõtemptiu ẽ tanti oneris turri ĩ muros sese collocae̾
cõtiderẽt. Ubi uͦ moueri & apꝓpinquara mẽĩb uiderũt

Expanded text:
a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defendea finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam pleurrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uti uissit: & sinitimis imꝑauit ut ab inutria & maleticio
auxilio neruus uenirẽt. hac pugna nũciata ex itine᷑ domũ
reu̾terũt cũctis oppidis castellisq desertii sua oĩa ĩ unu
oppidu egregie natura munitu cõtulerũt. Quod cio ex oĩb¬
partib ĩ circuitu altissimas ruꝑes haberet : una ex parte
leniter aceluus aditus ĩ altitudĩe nõ amplius ducẽtoꝵ pedũ
relĩquebatur: quẽ locũ duplici altissimo muro munierãt. Tum
magni põderis saxa & prȩacutas trabes ĩ muro collocabant.
ł psi erãt ex cymbris theutonisꝙ ꝓgnati: ꝗ cũ iter ĩ ꝓiũtia nr̃a
atꝙ italia facerẽt us impedim̃tis quȩ secũ age̾ ac portare nõ
poterãt citra flum̃ rhenu depositis custodia ex sius ac p̃sidiũ
sex milia hõiũ una reliquerũt. Ii post eoꝵ obitu młtos años

Expanded text:
uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio  omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos
Abbreviated transcription (Latin):
tumulo tela ĩ nr̃oi cõicerẽt & pila intercepta remitterẽt ut
nõ neꝗcꝗͣ tãte uirtutis hoĩes uielicari deberẽt ausos sese trãt¬
ire latissimu flum ascendere altissimas ripas ac subire iniꝗ¬
ssimu locu: quȩ̨ facilia ex difficillimis aĩ magnitudo rede¬
gerat. hoc p̃lio facto & ꝓpe ad internitiõe gẽtis ac noĩe
neriuoꝵ redacto maiores natu quos una cu pueris mu¬
lieribꝙ ĩ estuaria ac paludes collectos dixeramus hac pu¬
gna nunciata eu iuietorib nihil impeditu: uictis nihil tutũ
arbitrarẽtur: oĩu ꝗ suꝑerãt cõsensu legatos ad Casare mi¬
erũt seꝙ ei dediderũt & ĩ cõmemorãda ciuitatis cã¬
tate ex sexcẽtus ad tres senatores:. ex hoiu milib sexagĩta
ad ꝗngẽtos ꝗ arma terre possent sele redactos esse dixe¬
rũt. Quos Cesar ut ĩ miseros ac supplices usus miseritodia
iuderet᷑ diligẽtissime cõseruauit. siusꝙ finib atq oppidis

Expanded text:
tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis
Abbreviated transcription (Latin):
esset disꝑsis ĩ opere nr̃is subito ex oĩb partib silue euolauerũt
et ĩ nr̃os impetu fecerũt. Nostri celerit̾ arma coꝑũt eosq p̃
siluas repulerũt: et cõplurib interfoctis lõgius impeditiõib
locis secuti paucos de sius ꝑdiderũt. Reliquis deincepi diebus
C&sar siluã cedere instituit & ne quis mermib imprudentib q
militib ab latere impetus fieri posset / om̃e ea materia quȩ
erat çesa cõuersa ad hoste collocabat & ꝓ uallo ad utrunq
latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis
dieb cõfecsto : cũ ia pecus atꝙ extrema impecdim̃ta ab nr̃is
tenerẽt ipsi dẽsiores siluas petȩrũt. Qiusmodi sũt tempe¬
states cõsecute uti opus necessario intermitteret᷑ & cõtini¬
atiõe imbriu diutius sub pellib milites cõtineri nõ possec̃
Itaꝙ uastatis oĩb eoꝵ agris: uicis. edificisq incẽsis Caesar

Expanded text:
 partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
garnni. subut zates: cocosates. Paucę ultim natiões añi tpre
cõfise: ꝙ hiems suberat hoc face̾ neglexerũt. fode fere tp̃re
Cesar & si ꝓpe exacta ia estas erat: tñ ꝙ om̃i gallia pacata ms
misissent arbitratus id bellũ celerit̾ cõfici posse eo ex̾citu abduxit
ꝗ lõge alia rõe ac reliꝗ galli hellu gerere ceꝑũt. Na ꝙ intelli¬

Expanded text:
Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morm legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere c
Abbreviated transcription (Latin):
sset oĩu oculis mẽtibusq ad pugno intẽtis celerit̾ ad eas quas
diximus muratiões ꝑuenerũt. atꝙ us ꝓruptis pͥus ĩ hostiu
castris cõstiterũt. ꝗͣ plane ab usde uideri aut quid rui gereret᷑
cognosei posset. Tu uͦ clamore ab ea parte audito. nr̃i redĩtes¬
ratis uirib quod plerũq ĩ spe iuctorie accideꝰ cõsueuit acrius
impugnare ceꝑũt. Hostes undiq circũuẽti desꝑatis õib reb se
ꝑ munitiões deiecere & tuga salute petere intẽderũt. Quos eꝗtatꝰ
aꝑtissimis cãpis insectatus oꝵ miliu ꝗnqͣgĩta nũo. q̃ ex aꝗtania
tabrisq uenisse cõstabat uix quartã parte relicta multa
se ĩ castra recepit. Hac audita pugna maxia part aꝗtaniȩ sele
Crasso dedidit: obsidesq ultro misit: quo ĩ nũo fuerũt tarbelli: bi¬
gerriones: p̃ciani: uocates tarusates: flustates. garites. ausci:

Expanded text:
ssent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas ssent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Qtissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiẽtib ad hostiu castra cõtẽdit. Ibi cũ alii tossas cõplerẽt: alu
mulus telis cõiectis defeniores uallo munitiõitꝙ depallerent
auxiliaresq ꝗb ad pugna nõ multu Crassus cõtidebat: lapiclib
telisq subministrãdis: et ad aggere cespitib cõportãdis specie atꝙp
opinioẽ pugnãtur p̃lerẽt. cuite ab hostib cõstãt̾ ac nõ ti mide
pugnaret᷑. telaꝙ ex suꝑiore loco missa nõ frustra aceederẽt.
rꝗtis circiutis hostue castris Crasso renũciauerũt nõ eadem
diligẽtia ab decumana porta castra munita. tacilẽꝙ aditũ hr̃e.
Crassus eꝗtu p̃fectos cohortatus ut magnis ỹmus policitatioib ꝙ
suos excitarẽt. ꝗd fie̾i uell& ostẽdit. Illi ut e̾ãt imꝑatu eductis
us cohortib q̃ p̃sidio castris relictę interrite ab labore erãt
et longiore itinere circũductis ne ex hostiu castris circũspici po¬

Expanded text:
cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici po
Abbreviated transcription (Latin):
pidũ & nã loci et mãũ munitu paucis dicb ꝗb eo uẽtu eãt expu¬
gnatu cognouerãt. legatos quaquauersũ: dimittere cõiurare obsĩdes
dare ĩt̾ sẽ copias parare eꝑũt. Mittũt᷑ ẽt ad eas cuuttes legati
q̃ sũt citerioris hupaniȩ sraitimȩ aꝗtaniȩ inde auxilia ducesq
accersũt᷑. Quort aduẽtu magna auetoͬitate et magna hõ¬

Expanded text:
ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna
Abbreviated transcription (Latin):
legiõib adolescẽtulo duce estice̾ posie ꝑspici cuperẽt. tñ cõ¬
fecti uolnerib hostes targa uertere. Quort magno nuũ
⁊ tecto Crassus ex itinere oppidu sontiatu: orpugn
lexerũt: legatos ad crassu mittũt seq ĩ deditioe ut recipia
petũt. Quã re impetrata arma tradere iussi faciĩt. atꝙ ĩ ea
re oũi nr̃oꝵ intẽtis aũs alia ex parte oppidi adiatorinus
ꝗ sũma imꝑu tenebat: cũ sexc̃eti deuotis quos illi soldurioi
appellãt: quoꝵ hȩc ẽ cõditio ut õib ĩ uita cẽmodis una
cu ui fruant᷑ quor se amicitię decuderũt. si ꝗd ut ꝑ ui:
accidat aut eũde casu una terĩt aut sibi mõͬte cõseiscant.

Expanded text:
legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnsse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant;
Abbreviated transcription (Latin):
In cõsurtudĩẽ .p.x. loca caꝑe. castra mũire. cõmeatib nr̃os int̾el¬
udere instituũt. Quod ubi Crassus aĩadu̾tit suas copias ꝑp exigu¬
itate ñõ facile deduci: hoste & uagai & uias obside̾. &¬
p̃sidu reliquere: ob ea cã minus cõmode frum̃tũ cõmeatũq sibi
supportari: ĩ dies hostuu numeri augeri nõ cũctãdu existimauit
ꝗn pugna decertar&. hac re ad cõsilui delata ubi oẽs ide sentie᷑
intellexit postert die pugnę cõstituit. Prima luce ꝓduetis õib
paucitatẽꝙ nr̃oꝵt se tuto dimicatu̾õs existĩabãt. tñ tutiꝰ e̾e̾ arbi¬
trabãt᷑ obsessis uuii cõmeatu ĩteluso sine ullo uolnẽ iuctoia potiri.
& si in inopia rei frum̃tariȩ romani sese reciꝑe cepissẽt impe¬
ditos ĩ agñe et sub sarcinis infirmiore aĩo adoriri cogitabãt.
Doc cõsilio ꝓbato ab ducib ꝓduetis romãoꝵ copus sese castris tenebãt.

Expanded text:
ine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere sidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant.
Abbreviated transcription (Latin):
cessu arma uti capĩãt & ad castra cõtẽdãt. Qua re cõcessa
lxti ut explorata istoria sarmtis uirgultusꝙ collectis ꝗbus
tostas romaore cĩuleñt ae castra ꝑgut. Locus erat castror
editus. & paulati ab uno accluus ircit̾ yassus. mille. huc
subito duab portis eruptioe fieri uibet. factu ẽ opor tu¬
nitate loci hostiue in scia ac detatigatio uirtute militum

Expanded text:
cessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa cessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum
Abbreviated transcription (Latin):
hostii pserte eo aionte ꝗ sum̃s imꝑu taner&: nisi ȩ̨quo
loco aut oporturtate aliqua data legato dimicãdũ nõ existĩabat.
Hac cõfirmata opĩoe timoris. iac neu: quẽda hõĩe & callidũ
delegit gallu. ex ui quis auxili tã secu hẽbat. Huic mag
rniis pollicitatiõibꝙ ꝑsualet uti ad hoste trasea
quid fieri uelit rooc&. Qui ubi ꝓ ꝑfuga ad eos uẽĩt ti mõe
rimãoꝵ pripoit. ꝗu angustiis ip̃e Cesir a uenetis p̃matur
docet. neꝙ longius abesse: ꝗu ꝓxĩa nocte sabinus clim
ex cuitris ex̾citu eclucat. & ac Caelare auxilu ferẽdi cã
ꝑficiicat᷑. Quid ubi auditu ẽ cõclamãt õẽs occasioẽ nego¬
cu bene gerẽdi araittẽcia: nĩ ẽe: ad castra iri oportere. Mul¬
t& res ad hoc cõsiliu gallos hortabãt᷑. suꝑioꝵt dieꝵ Sabi¬
heres ed quos uolũt creoũt. lii reb adducti no pͥus iuro¬
dorucez reliquesꝙ cͥuces ex tõcilio dimittũt ꝗͣ a us sit cõ¬

Expanded text:
hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabihomines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit con
Abbreviated transcription (Latin):
di studiũq bellãdi ab agricultura &̾ qͦridião labore reuocabat
abinui idoneo õib reb loco castris sese tenebat. Cu uiridouir
cõtra eũ diũi miliu spatio cõsedusde: quoli dieꝙ ꝓauctis copus
pugnãdi potestate fater&: ut ia nõ solu hostib ĩ cõtentiõem

Expanded text:
di studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. di studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potes
Abbreviated transcription (Latin):
quod ubiꝙ fuerat ĩ unu locũ coegerãt. Quib amussu reliqui
neꝙ quo se reciꝑẽt. neꝙ quẽ admodu oppida detẽderẽ hẽbãt
Itaꝙ se suaꝙ oĩa casari dediderũt. In quos eo grauiui Caesar
uẽdicãdu statuit: quo diligẽtius ĩ reliquu tp̃s a barbaris ius
legator cõseruaret᷑. itaꝙ om̃i senatu necato reliquos sub corona
ẽdidit. Du hec ĩ uenetis gerũt᷑ .&. Titurius sabinꝰ cũ us copus
qͣs a Caiare acceperat ĩ sinei unelloꝵ ꝑuẽĩt. lis p̃erat iuridoiuꝵ.
ac sum̃a ĩꝑu tenebat. eart oĩũ ciuitatuo quę defecerãt ex ꝗb exci¬
tu magnasq copias coegerat. atꝙ iis paucis dieb aulerci: eubonices:
lexouq senatu suo int̾tecto ꝙ auetores belli ẽẽ nolebãt portas
clauserũt seꝙ cũ uiridouce cõiũxerũt. Magnaꝙ p̃terea ntlte¬
tudo
undiq ex gallia ꝑditoꝵ hõiu latronũq cõuenerat quos spes pdĩ¬

Expanded text:
amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo ndique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedan