comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bactilis sterit: Nauiloqͥis nequaquã insistant. s cã
om̃ĩ deuotione et ueneratione. diuine seruitutis
opus ꝑagant. scientes angeloꝵ p̾sentiã semꝑ illic
adesse Eclaustris ħ nͥ ꝑlicentiam egrediantua:
Egressim rep̾hensilit᷑ uiuantꝰ. ut ꝙ his qͥ foris st̃
bonũ testimoriũ p̾beant. et religionẽ ac ꝓ¬
positũ suũ actib illicitis nequaquã maculent.
s potius om̃s qͥb se c̃iunxeruit. sale sapientiȩ.¬
& bonoꝵ oꝑum exẽplis condiant Contub̾nua fe¬
minarũ. nullatenꝰ appetant. Noncianiᷤ ocuł.
aut petulanti tumidoq gestu as dissolatis re¬
nib in cedant Non spec tacuł. ñ põpiᷤᷤ secularib
int̾ sint Naleȩ ñ qͥbꝰ lib uenationib inser¬
uuatit Apłi nãq instructi docum̃to qͦ ait
ñ inueste p̃ciosa. neqͦquã p̾ciosis delectent᷑ ueᷤ¬
tib Caueant sumoꝑe ne extͣ clausta moraᷤᷤ
faciant nͥ ꝓ ut sͥ a priori constitutũ fueritꝰ.¬

Expanded text:
baculis non stent. Vaniloquiis nequaquam insistant, sed cum omni devotione et veneratione divinae servitutis opus peragant, scientes angelorum praesentiam semper illic adesse. E claustris nonnisi per licentiam egrediantur. Egressi irreprehensibiliter vivant, ut ab his qui foris sunt bonum testimonium habeant, et religionem ac propositum suum actibus illicitis nequaquam maculent. Sed potius omnes quibus se conjunxerint, sale sapientiae et bonorum operum exemplis condiant. Contubernia feminarum nullatenus appetant, non vanis oculis, aut petulanti tumidoque gestu ac dissolutis renibus incedant. Non spectaculis, non pompis saecularibus intersint, non aleae, non quibuslibet venationibus serviant. Apostoli namque instructi documento, quo ait: Non in veste pretiosa , nequaquam pretiosis delectentur vestibus. Caveant summopere, ne extra claustra moras faciant, nisi prout sibi a priore constitutum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos. Et nosse qͥa inhis dniob p̾ceptis tota lex
pendeat et ꝓphece Non occidant. neq frẽm
Non conenpiscant rem alienã. n falsũ testimo¬
nui dicant. Et qͦd sͥ nolt̃ fleri. alt̾i ne faciant:
Nonseit suꝑbia tumidi ñ detͣctionib adsueti.
non ebrietati seruientes . ñ lixuria eneruati
ñ iracundiat᷑bidi ñ inqͥbꝰ libet aliis uitus substiet
Non uaniloqͥ ñ in uidi. Non sõnolenti ñ pigri.A
Non mmuratores . ñ susurrones. Non ninolerti.
ñ multũ ectaces: Fraudes et dolosuates
comessationib et ebrietatib net eubilib ee

Expanded text:
ipsos: et nosse quia in his duobus praeceptis tota lex ipsos: et nosse quia in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Non occidant, neque fratrem onon concupiscant rem alienam, non falsum testimonium dicant, et quod sibi nolunt fieri, alteri ne faciant. Non sint superbia tumidi, non detractionibus assueti, non ebrietati servientes, non luxuria enervati, non iracundia turbidi, non quibuslibet aliis vitiis substrati, non vaniloqui, non invidi, non somnolenti, non pigri, non murmuratores, non susurrones, non vinolenti, non multum edaces. Fraudes et dolositates comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et
Abbreviated transcription (Latin):
satistis sit dilucidatũ qualit eleriei uiuene
aebeant. adeo ut qͥ hȩc quȩ suꝑias ẽpbensa
st sedula meditatione ꝑlegerit. ꝑspicue urbi
reppire ualeat qualis eiꝰ debeat ee fidi deuo¬
tio actuũ morũq exornatio ae diumor eul¬
tuũ executio ꝓpt̃ plerosq tam̃ simplices
minusq capaces. hȩc strictim breuit᷑q replicanda
ꝑ necessariũ duximꝰ. ut qͥ hȩesut legere aut̃
forte ab aliis lecta plene intelligere nequiuerint.
utant᷑ hao deflorati uineula. ut pote calatbo
diuersoꝵp floꝵ u̾itanuum nectare refelto: &
discantꝰ qͥd illis agendũ qͥdue uitandũ fit. Lapa¬
lib int̾ ea instirutis. et euangłicis sãbrimis mo¬
p̾ceptis totis nisib ẽ. fauendũ. qͦntomagiᷤᷤ abhiᷤ
qͥ diminiᷤ cultib mancipati st̃. et aliis exemplo
uirtutũ c̃dim̃cũ ẽẽ debent: Proide opportos.
ut pͥmo om̃iũ dnm diũ diligant extoto corde.
tora anima. tota iirtute. Et ꝓximũ tanquã se¬

Expanded text:
satis sit dilucidatum, qualiter clerici vivere debeant, adeo ut qui haec, quae superius comprehensa sunt, sedula meditatione perlegerit, perspicue in his reperire valeat qualis ejus debeat esse fidei devotio, actuum morumque exornatio, ac divinorum cultuum exsecutio: propter plerosque tamen simplices, minusque capaces, haec strictim breviterque replicanda pernecessarium duximus: ut qui haec aut legere, aut forte ab aliis lecta plene intelligere nequiverint, utantur hac defloratiuncula, utpote calatho diversorum florum vernantium nectare referto, et discant quid illis agendum, quidve vitandum sit. Legalibus interea institutis et evangelicis saluberrimis mopraeceptis totis nisibus est favendum, quanto magis ab his qui divinis cultibus mancipati sunt et aliis exemplo virtutum condimentum esse debent. Proinde oportet, ut primo omnium Dominum Deum diligant ex toto corde, ex tota anima, tota virtute, et proximos tanquam se
Abbreviated transcription (Latin):
tat ȩcdȩ Minꝰ enĩ habebat ad p̾m um:
et afuia mutuatꝰ fuerat. hoc de sius adhuc
fructib reddit᷑ homo sũ senex. Quantꝰ
mͥi do illa possessione porest fructꝰ acceđẽ :
Nunqd ꝓ mitto mͥ tot annoᷤᷤ eẽ uiettirũ. do¬
nec sitũ p̾ciũ illa ꝑ soluat Iuod gͦuix
ani partib reddit. de ꝓximo baberẽ totũ
siacciꝑe uoluissem. Nonfeci. aliud adtendi.
Fatear enĩ uob. et ipsa suspecta mͥ ad huc
ness mnatri el boc displiceret et diceres or duacor
ame faisse adolescentẽ. at bona eꝰ paterna con¬

Expanded text:
tat Ecclesiae. Minus enim habebat ad pretium, tat Ecclesiae. Minus enim habebat ad pretium, et quia mutuatus fuerat, hoc de ejus adhuc fructibus reddit. Homo sum senex, quantus mihi de illa possessione potest fructus accedere? Numquid promitto mihi tot annos esse victurum, donec suum pretium illa persolvat? Quod ergo vix diu partibus reddit, de proximo haberem totum, si accipere voluissem. Non feci, aliud attendi. Fateor enim vobis, et ipsa suspecta mihi adhuc nes, matri ejus hoc displiceret; et diceret inductum a me fuisse adolescentem, ut bona ejus paterna con
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ ille causȩ fuerint terminatę fiat de ipsa
domo qͦđ ego uoluero. Quid aut̃ uelle potero dõ
regente. nͥ qͦd̾ iustitia iubet et pietaᷤᷤ postulat
Habet etiã in patria sua aliquoᷤ agellos. disponit
eos sic distribuere. ut etiã illic in ipso loco positę
homo pauꝑ ẽ. quid alicui conferatꝰ ñ habet.
Tam̃ delaborib suis antequã esset clericꝰ. eme¬
rat aliquos seruulos. hodicͤ illos in conspectu
oꝑa eiꝰ lucent corã oculis nt̃is. de oꝑe euis
expensam pecuniã memoriã sci martiriᷤᷤ
habemiis. De pecunia sua emit etiã possessi¬
onẽ exconsilio meo. Nã ipsam pecumam uole¬
bat̾ ꝑ manꝰ meas erogari. sicuti mͥ placeretꝰ.
Ego si pecumę auid eẽm. aut necessitares
ipsas meas quas ꝓpauperb habeo in hac
causa pluᷤ curarem: pecuniã acciperem.
Quare dicitꝰ. aliquiᷤᷤ quiã possessio illa quȩ ab illo
emptã et ȩcdiȩ. donata ẽ. ad hut nichil p̾s¬

Expanded text:
ut cum illae causae fuerint terminatae, fiat de ipsa ut cum illae causae fuerint terminatae, fiat de ipsa domo quod ego voluero. Quid autem velle potero Deo regente, nisi quod justitia jubet, et pietas postulat? Habet etiam in patria sua aliquos agellos: disponit eos sic distribuere, ut etiam illic in illo loco positae homo pauper est, quid alicui conferat, non habet: tamen de laboribus suis antequam esset clericus emerat aliquos servulos, hodie illos in conspectu opera ejus lucent coram oculis vestris. De opere ejus et expensa pecunia memoriam sancti Martyris habemus. De pecunia sua emit etiam possessionem ex consilio meo: nam ipsam pecuniam volebat per manus meas erogari, sicut mihi placeret. Ego si pecuniae avidus essem, aut necessitates meas ipsas, quas pro pauperibus habeo, in hac causa plus curarem, pecuniam acciperem. Quare, dicit aliquis? Quia possessio illa quae ab illo empta et Ecclesiae donata est, adhuc nihil praes
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ possidere sicut uiris peritiꝰ loquunt᷑
iure non corpore: reliquerat illud. et ab eiꝰ
fr̃ib tenebatur. Nũquã inde cogitauit :¬
exquo conuersus est. Nec ipse aliquid quȩ fiuitꝰ
afrib suis. nec abillo aliquid ẽ quesitum :
Modo quia cientũ ẽ ad hunc articulũ tẽporiᷤ
cũ consilio meo diuisit ipsam rem et dimidiã
donauit fr̾ib suis. dimidiã eccłȩ pauꝑi in
tam̃ ñ ꝑdidit m̃tis unã domũ hie eme¬
rat ꝓpt̾ matͬenet sororẽ sua̾ quaᷤᷤ de sua
patria huc desid̾abat̾ ad rucere. Emerat
aut̃ ñ sua pecunia quã ñ habebat. sed̾ ex
conlatione religiosorũ uiroꝵ quos mihi
querenti etiã nominanᷤᷤ in dicauit. De ipso
non possũ dicere. quid fecerit. aut̃ quid
disponit. nͥ quia totũ et ipse in mea posuit
uoluntate ut quicqͥd ipse uellem. hoc inde
fieret. Sed habet quasda causasꝰ cũ matre
sua. quarũ causarũ me uidicẽ posuit

Expanded text:
videtur possidere, sicut jurisperiti loquuntur, videtur possidere, sicut jurisperiti loquuntur, jure, non corpore reliquerat illud, et ab ejus fratribus tenebatur. Nunquam inde cogitavit ex quo conversus est, nec ipse aliquid quaesivit a fratribus suis, nec ab illo est aliquid quaesitum. Modo quia ventum est ad hunc articulum temporis, cum consilio meo divisit ipsam rem: et dimidiam donavit fratribus suis, dimidiam Ecclesiae pauperi in tamen non perdidit mentis. Unam domum hic emerat propter matrem et sororem suam, quas de sua patria huc desiderabat adducere. Emerat autem non sua pecunia, quam non habebat; sed ex collatione religiosorum virorum, quos mihi quaerenti etiam nominans indicavit. De ipsa non possum dicere quid fecerit, aut quid disponat, nisi quia totum et ipse in mea posuit voluntate, ut quidquid ipse vellem, hoc inde fieret. Sed habet quasdam causas cum matre sua, quarum causarum me judicem posuit;
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ denegat. et est infideli deteriorꝰ. Hȩc
autẽ mancipia st̃ eisimilit̾ cũ fr̃e cõiu¬
na nͣdũ diuisa. Disponit ea manu mitte¬
res. ñ potest antequam diuidant᷑. Iind enis
Adquẽ ꝑtinet. adhuc ignorat. Ad ipsam sane
quia ad maiorem ꝑtinee diuisio. et adfrem
eius electio. et ipse fr̃ eiꝰ dõ seritit. Subdi¬
ne ꝑ agendũ est ut illi serui dundantur.
manu mittant᷑. et sie detꝰ excłȩ. ut eorũ ex¬
cipiatꝰ alimentũ. Nepos aut̃ meus ex quo
conuersus ẽ. et mecũ ẽẽ cępit impediebatuꝵ
et ipse aliquid dagellulis suis agere uita usu¬
fructuario matris sue. Hoc anno defuncta ẽ.
Inter ipsũ et sorores eiꝰ st̃ quȩdã inxꝑi. ađ¬
uttorio eito finenda ut et ipse faciat. qͦđ¬
dĩ seruũ ddecet qͦd̾̃ ipsa professio et ista exi
nostis. hic de milicia scłi ad monasterium
conuersus est. Hic baptizatus. inde diaconꝰ¬
factusł ordinatus. Sed quia exiguũ ẽ quia

Expanded text:
fidem denegat, et est infideli deterior . Adhuc fidem denegat, et est infideli deterior . Adhuc autem mancipia sunt ei similiter cum fratre communia, nondum divisa. Disponit ea manumittere; non potest antequam dividantur. Quid enim ad quem pertineat, adhuc ignorat. Ad ipsum sane, quia major est, pertinet divisio; et ad fratrem ejus electio. Et ipse frater ejus Deo servit, subdine peragendum est, ut illi servuli dividantur, manumittantur, et sic det Ecclesiae, ut eorum excipiat alimentum. Nepos autem meus ex quo conversus est, et mecum esse coepit, impediebatur et ipse aliquid de agellulis suis agere invita usufructuaria matre sua, quae hoc anno defuncta est. Inter ipsum et sorores ejus sunt quaedam in Christi adjutorio cito finienda: ut et ipse faciat quod servum Dei decet, quod ipsa professio, et ista exignostis, hic de militia saeculi ad monasterium conversus est: hic baptizatus, inde diaconus ordinatus. Sed quia exiguum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
niteret : Nonne reuerentia ꝑfusus et ilius
sermonie confusis uł nob̃. uel testarori illi rua¬
lediceret : Hȩc fuit necessitas. ut ad istã diligen¬
tiam ueniremus. Nontio gͦ uob̃. unde gaudeatis.
ꝓmnes fr̃s et clericos meos qui mecũ habitant
prb̃os. diaconoᷤᷤ. subdiaconoᷤᷤ. et patͥciũ nepotẽ me¬
ñ tales inueni. qualeᷤᷤ desidaui. Sed quia de sua
quali cũq pauꝑtate qͦd̃ statuerantꝰ nondũ sicceit.
hi duo sunt ualenꝰ subdiaconis. et paulo ante dic¬
tus nepos meus subdiaconis et matris uitaim¬
pediebat quia inde inuebet. Expectabatur
in illo etiam legitime aetatis accessus. ut qͦd̃ fa¬
ceretꝰ firmissime faceret. Non dũ aut̃ fecit.
quia ipsos agelloᷤ habet cũ suo fr̃e cõmunes
et sub indiuisos possident. Si aut̃ edᷤ cupitꝰ
to sc̃ĩtatis quo usq inhac uita deguntꝰ. scrip¬
tum ẽ. enĩ et hoc apłs loquitur. Quisquiᷤ
autem suis et maxime domesticis ñ ꝓuidet̾.

Expanded text:
niteret? nonne reverentia perfusus, et illius niteret? nonne reverentia perfusus, et illius sermone confusus, vel nobis, vel testatori illi malediceret? Haec fuit necessitas, ut ad istam diligentiam veniremus. Nuntio ergo vobis unde gaudeatis. Omnes fratres et clericos meos, qui mecum habitant, ros, diaconos, subdiaconos, et Patricium nepotem meum, tales inveni, quales desideravi. Sed qui de sua qualicumque paupertate, quod statuerant, nondum fecerunt, hi duo sunt, Valens diaconus, et paulo ante dictus nepos meus subdiaconus; sed matris vita impediebat, quia inde vivebat. Exspectabatur in illo etiam legitimae aetatis accessus, ut quod faceret, firmissime faceret. Nondum autem fecit, quia ipsos agellos habet cum suo fratre communes, et sub indiviso eos possident. Si autem divisi fueto sanctitatis, quousque in hac vita degunt. Scriptum est enim, et hoc Apostolus loquitur, Qui autem suis, et maxime domesticis, non providet,
Abbreviated transcription (Latin):
u nostis prbi in nr̃a societate consitit qucili soete¬
tati ꝑlubet testimoniũ lectio. quãmodo eũ ⁊haba¬
renus dudistis. morienꝰ testam̃tã fecit: qui habu¬
n uund en saceret. Eynt qͦđ dicerer fuũ euein ea so¬
cietato iuiiueret. ubi nemini licebat dicere aliqnid
sun seal ee illis omnia cõmutua. Siquis aileclor
ot laudator nr̃ apud de tͦctorẽ nr̃m pdicaret
istam socletatem et diceret. eũ epo. augustino
sie uuurit om̃s eohabitatores eius. quo modo
seriptu ẽ: in aetib apłoꝵ. continuo ille degͥc tor
capud mouenᷤ. dentẽ ꝓmouenꝰ. diceret. Ita uͦ sic
ibi uiuit᷑ qͦmͦ dicis: Quare mentiris : Quare
falsa laude honoras indignos: Nonne ibi
modo meoꝵ societate positꝰ prb̃t testam̾tum
fecit. et qd̾ habuit quomͦ uoluit difposuit et
reliquid  Certe omnia ibi st̃ comunia. certe
nemo dicit aliquid suñ Sub hiᷤ uerbiᷤᷤ qd̾ ageret
laudator meus: Nonne os eiꝰ quasi plũbo opi¬
laret ille detractor: Nonne illũ laudasse pe¬

Expanded text:
 in nostra societate constitutus, quali societati perhibet testimonium lectio, quam modo, cum recitaremus, audistis, moriens testamentum fecit, quia habuit unde faceret. Erat quod diceret suum, cum in ea societate viveret, ubi nemini licebat dicere aliquid suum, sed essent illis omnia communia. Si quis dilector et laudator noster apud detractorem nostrum praedicaret istam societatem, et diceret, Cum episcopo Augustino sic vivunt omnes cohabitatores ejus, quomodo scriptum est icaput movens, dentem promovens, diceret: Ita vero, sic ibi vivitur quomodo dicis? Quare mentiris? quare falsa laude honoras indignos? Nonne ibi modo in eorum societate positus presbyter testamentum fecit, et quod habuit, quomodo voluit, disposuit et reliquit? Certe omnia ibi sunt communia, certe nemo dicit aliquid suum. Sub his verbis quid ageret laudator meus? Nonne os ejus quasi plumbo oppilaret ille detractor? nonne illum laudasse poe
Abbreviated transcription (Latin):
ȩecłam᷑ nͥ cũ hiᷤ indum̃tis. qͥb illo tẽpore uestiebar.
Et qͥa hoc disponebã ẽẽ in monasterio eũ fr̃ib. cognito
instituto et̃ uoluntate mea: beat᷑ mͦ morię senex ua¬
lerius. dedit mͥ ortũ illũ. inqͦ ẽ. nc̃ monasterium.
Cepi boni ꝓpositi fr̃s colligere c̃pares med̾ niebil ha
bentes. sieut nichl habebã et imitanteᷤᷤ me. ut qͦmͦ ego
se facer ent et illi qͥ mecũ c̃ẽ uoluissenti ati de cosmuri
pdii ipse aroi Per ueni ad eptscopatĩr uudi arecesse

Expanded text:
ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihilbentes, sicut nihil habebam, et imitantes me: ut quomodo ego avi, sic facerent et illi qui mecum esse voluissent, ut de communi praedium ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sed erant illis omma cõmnuitua. Quia forte aliqui ur̃m
ñ st̃ tadiligentes uitȩ nr̃ȩ serutatores. ut hoc sic noueruit
qͦmͦ uolo uos nosse: dico qͥd fit. qđ breuit̃ dixi. E go
istam ciuitatẽ multi ur̃i nouerunt. Querebã ubi
constiturẽ monasteriũ. et uiuerẽ cũ fr̃ib meis. Spem
quippe omnẽ scłi reliquerã. et qͦd ẽẽ potui nolui. Non que fiui
tam̃ qͦd. sũ. Elegi indomo adĩ abiectꝰ eẽ. magis qua habi¬
tare intab̾nacuł peccatorũ. Ab eis qͥ diligt̃ scłm segrega¬
ui me. Sed eis qͥ p̾st̾ popłis. ñ me coęquaui. Nec in con¬
uiuio dñi mei. suꝑiorẽ locũ elegi. sed inferiorẽ et ab iectũ.
Et placuit illi dicere mͥ. ascende sursũ. Usq ad eo aut̃ time¬
accederem. Cauebã hoc: et agebã quantũ poterã. ut
in loco humili saluarer. ne in alto ꝑielitarer. Sed ut
dixi dño seruus ẽtradicere ñ debet. Ueni adistã ciuita¬
tẽ ꝓpt̾ uidendũ amicũ quẽ putabã me luerari posse¬

Expanded text:
sed erant illis omnia communia . Quia forte aliqui vestrum non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo volo vos nosse; dico quid sit, quod breviter dixi. Ego, istam civitatem, ut multi vestrum noverunt. Quaerebam ubi constituerem monasterium, et viverem cum fratribus meis. Spem quippe omnem saeculi reliqueram, et quod esse potui, nolui: non quaesivi tamen quod sum. Elegi in domo Dei abjectus esse magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Ab eis qui diligunt saeculum, secrevi me: sed eis qui praesunt populis, non me coaequavi: nec in convivio Domini mei superiorem locum elegi, sed inferiorem et abjectum. Et placuit illi dicere mihi: Ascende sursum. Usque adeo autem timeaccederem. Cavebam hoc et agebam, quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Sed, ut dixi, Domino servus contradicere non debet. Veni ad istam civitatem, propter videndum amicum, quem putabam me lu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ seruiunt. Ille hortus ad ęccłam ñ ꝑtinet:
nec adipsum. Et adquẽ dixerit aliquis.
Ad illud quod ibi ẽ maͦnasteriũ  Sed qͦđ uerũ
ẽ. usq a hoc tẽpꝰ curã ꝓ illiᷤᷤ ita gerebat̾. ut
sũ ticulos quib sustentant᷑ apud se haberet.
et eis ipse ui udebatur inpenderet. Sed̃ ne
ꝓpt̃ hoc earet᷑ locꝰ hominib. suspiciones suas
rodentib. et uentr̃e ñ implentib: hoc placa¬
it et mͥ et ipsi. ut sic se illi transigant. quasi
iste iam de scło exierit. Nũguid eui eñ obuerte.¬
pse alis asspensatarus est abigurdo oalies ẽ
it uidennt illos beneuersantes regente do a
qucipla na ⁊pͥi sic iiuentes. ut de illis tarctut
ganden. ALlon eorii necefsitatib oc eupetur.
P ccunia t̃i haber quã suo dicere. possit

Expanded text:
Deo serviunt. Ille hortus ad ecclesiam non pertinet, Deo serviunt. Ille hortus ad ecclesiam non pertinet, nec ad ipsum. Et ad quem? dixerit aliquis: ad illud, quod ibi est, monasterium. Sed quod verum est, usque ad hoc tempus curam pro illis ita gerebat, ut sumpticulos, quibus sustentantur, apud se haberet, et eis ipse ut videbatur impenderet. Sed ne propter hoc daretur locus hominibus suspiciones suas rodentibus, et ventrem non implentibus, hoc placuit et mihi et ipsi, ut sic se illi transigant, quasi iste jam de saeculo exierit. Nunquid enim cum obierit ipse, illis dispensaturus est aliquid? Melius est ut videat illos bene versantes, et regente Deo, in disciplina Christi viventes, ut de illis tantummodo gaudeat, non eorum necessitatibus occupetur. Pecuniam non habet, quam suam dicere poss
Abbreviated transcription (Latin):
mundi citpiditates. uuunt nob̾cũ in societate
cõmuni. Nemo eos distinguit ab eis qui aliquid
ad eos gradatun asçendere uolui. Ctto dixe¬
rim pauperes dĩ st̃. nichil ad domũ societati
nr̃e attulert̃. nͥ ipsam qua nichil ẽ caruis ca¬
ritatem. uerũtam̃ qm̃ scio nates fuisse runlo¬
res de diuitus ipsorũ. Non ame ad aliquid c̃õ¬
pellendi. sed uob̾ meo sermone purgandi sunt .
sciunt prb̃m leporiũ quã uis scłi natalib
clarũ. et apud et clarũ apud suos honestissimo
loco natũ. tam̃ iã dõ seruientẽ cunctis quę ha¬
bebat relictis in opem suscepi. Non quia nichil
habuit. sed quia iã fecerat quod lectioista ꝑsu¬
adetꝰ. hic non fecit. sed nos seimꝰ. et ubi fecit.
i nitas xꝑi ẽ: ȩccłia unafst. Ubicũq fecit opꝰ boniũ
ꝑtinet et adnoᷤ si congaudeamus. hortus ẽunꝰ
ubi nostis. ubi monasteriũ suis constituit. quia et ipsi

Expanded text:
mundi cupiditates. Vivunt nobiscum in societate mundi cupiditates. Vivunt nobiscum in societate communi. Nemo eos distinguit ab eis qui aliquad eos gradatim ascendere volui. Cito dixerim, pauperes Dei sunt. Nihil ad domum societatis nostrae attulerunt, nisi ipsam, qua nihil charius est, charitatem. Verumtamen quoniam scio natos fuisse rumores de divitiis ipsorum: non a me ad aliquid compellendi, sed vobis meo sermone purgandi sunt. 1sciunt: presbyterum Leporium, quamvis saeculi natalibus clarum, et apud suos honestissimo loco natum, tamen jam Deo servientem, cunctis quae habebat relictis, inopem suscepi; non quia nihil habuit, sed quia jam fecerat quod lectio ista persuadet. Hic non fecit, sed nos scimus et ubi fecit. Unitas Christi et Ecclesiae una est. Ubicumque fecit opus bonum, pertinet et ad ubi nostis ibi monasterium suis constituit, quia et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
tieti conscientia mea. Enit etiam spac iueri
abista postera ȩccłȩ notũ uob̾. &t sua pecu¬
iia edificauit domũ. et hoc nostis. Ante
pauscos dies pͥusquã sermonẽ de hac re ha¬
uere uobiscĩ eã donauit ecłes. E xpectabat
F abricandi aut domũ necesscias illi nulla
erat nͥ quia cogitauit matrẽ suam Iiue
ẽe uentura. Si ante uenisset.: in oe fili sui
babitaret. Modo si uenerit. in ope filui
siuihabitabut. ł estimoniũ enĩ ꝑhibes. pao¬
per remansit. sed in caritatis possessione
ꝑmansit. Aliqui seruuli ei reliqui fue¬
rant iam quidem in monasterio uiuen¬
ti. quos tamen gestis ȩccłasticis mari¬
missurꝰ est hodie Nemo gͦ dicat diuesẽ.
nemo existimet. nemo male loquatur.
Nemo se ipsũ et animã suã suis dentibus
lamet. Pecuniã nullã habet seruatam.
utinam quam debet restituat. Ceteri
id ÷ subdiacones pauperes st̃. dõ ꝓpitio
miscđiã di expectant. Unde ipsi faciant
non habent. Nullas habentes facułtates. finierunt

Expanded text:
ficit conscientia mea. Emit etiam spatium ab ista postea ecclesia notum vobis, et sua pecunia aedificavit domum. Et hoc nostis. Ante paucos dies priusquam sermonem de hac re haberem vobiscum, eam donavit Ecclesiae. Exspectabat Fabricandi autem domum necessitas illi nulla erat, nisi quia cogitavit matrem suam huc esse venturam. Si ante venisset, in re filii sui habitaret: modo si venerit, in opere filii sui habitabit. Testimonium ei perhibeo: pauper remansit, sed in charitatis possessione permansit. Aliqui servuli ei reliqui fuerant, jam quidem in monasterio viventes, quos tamen gestis ecclesiasticis manumissurus est hodie. Nemo ergo dicat, Dives est, nemo existimet, nemo male loquatur, nemo seipsum et animam suam suis dentibus laniet. Pecuniam nullam habet servatam, utinam quam debet restituat. Caeteri, id est subdiacones, pauperes sunt; Deo propitio, misericordiam Dei exspectant. Unde ipsi faciant, non habent: nullas habentes facultates, finierunt
Abbreviated transcription (Latin):
Sic et dericꝰ duas res ꝓfessus est. et sc̃ita¬
tem et cleritatũ. Interim sanctitatem.
S quis sapiens et intelliget hȩc : Ergo ꝓfessꝰ ẽ
sc̃itatem. ꝓ fessus ẽ cõmuniter uiuendi
societatẽ. Professus ẽ. quã bonũ & quã io¬
cundũ habitane fr̃s upunũ. Si abboo ꝓposito.
cecidit. & extͣ manenꝰ . clericꝰ fuerit. dimi¬
dius et: ĩpse cecidit. Quid adine . Non
eũ iudico. Si foris seruat sc̃itatẽ. dinudiꝰ
cecidit. Sinitꝰ habuerit simalationem
totus cecidit. Nolo habeat necessitatẽ sunti¬
miniꝰ eũ tollo. nolenti mecũ iuuere cõmuinter
Habet am̃ . qui mecũ mauere uult. Si paratas
est pasci ado ꝑ ecdłam ipsius ñ hadere alĩ a bur
sed ant erogare pariꝑib aut in eõmune mittere.
mnanert: mecũ. Quihoc ñ iuilt. habeat lib̾raterne
seduident uirũ hob̾e possit felietatis ȩternitatẽ.

Expanded text:
Sic et clericus duas res professus est, et sanctitaSic et clericus duas res professus est, et sanctitatem, et clericatum; interius sanctitatem. Sed quis sapiens, et intelligit haec? Ergo professus est sanctitatem, professus est comam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum : si ab hoc proposito ceciderit, et extra manens clericus fuerit; dimidius et ipse cecidit. Quid ad me? Non eum judico. Si foris servat sanctitatem, dimidius cecidit: si vero intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simumini eum tollo nolenti mecum communiter vivere. Habet Deum, qui mecum manere vult. Si paratus est pasci a Deo per Ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare pauperibus, aut in commune mittere, maneat mecum. Qui hoc non vult, habeat libertatem: sed videat utrum habere possit felicitatis aeternitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Malũ est. Quis nesciat  Malũ ẽ cadere a ꝓpo¬
sito. sed peius est simulare ꝓpofitũ. Ecce dico.
Audi. Qui societatẽ cõmuinis iutȩ iã suscepta. quȩ
laudatur in apłorũ actibus deserit. auoto suo
cadit. Aꝑfessione scã cadit. Obseruet iuidicem.
ñ me sed dñm. Ego ei ñ aufero dericatũ.
Quantũ sit perictilũ. ante occulos eiꝰ posui.
Faciat qͦd̾ uult. Noui enim quia si aliquem
hoc facientẽ de gradare uoluero. ñ ei de tro
patroni ñ ei de ert̃ suffragotores. et hic et
apud eꝑos qui dicant. quid mali fecit:
Non potest tecũ tolerare istã uitã. Extra
debet̾ ꝑd̾e clericatũ : Ego scio quãtũ mali
sit. ꝓfiteri scm aliquid. nec implere. Noue
Si nũquã fuit in monasterio. et uirgo sacͣ
est. nub̾e illi ñ licet. esse inmonastero non
cõpellitur. Si aut̃ cepit ẽẽ in monastero
et deseruit. et tam̃ uirgo ẽ. dimidia ruit.

Expanded text:
Malum enim est, quis nesciat? malum est cadere a propoMalum enim est, quis nesciat? malum est cadere a proposito; sed pejus est simulare propositum. Ecce dico, audite: qui societatem communis vitae jam susceptam, quae laudatur in Actibus Apostolorum, deserit, a voto suo cadit, et a professione sancta cadit. Observet judicem, sed Deum, non me. Ego ei non aufero clericatum. Quantum sit periculum, ante oculos ejus posui: faciat quod vult. Novi enim quia si aliquem hoc facientem degradare voluero, non ei deerunt patroni, non ei deerunt suffragatores, et hic et apud episcopos qui dicant, Quid mali fecit? Non potest tecum tolerare istam vitam: extra debet perdere clericatum? Ego scio quantum mali sit profiteri sanctum aliquid, nec implere. Vovete, si nunquam fuerit in monasterio, et virgo sacra est; nubere illi non licet, esse in monasterio non compellitur. Si autem coepit esse in monasterio, et deseruit, et tamen virgo est, dimidia ruit.
Abbreviated transcription (Latin):
enib enas qui mecũ manent. ut quicũqo habet
Ali quid aut uendat. et ereget are e domẽ tos aco¬
mnugi illuã faciat. A eccłam habet. ꝑqtia nos deus
pascit. sit dedi ailationem usque ađ epiphaniam.
ppter eos. qui uel eũ fr̃ib fuis ñ duuiser nendu
aureserart ⁊ qͦd̃ habent apud fcs suoᷤ uel nondum
aere sua aliquia egerunt. quia ex pectabat aetas
legetima. Faciant inde qd̾ uolunt. dũ tatũ sine pau¬
peres merum. Simul expectemꝰ misediam deie
Siant nolum. qͥui forte nolunt certe ego sũ qͥstatu¬
eram sicut nostis. nullũ ordinare clericũ. uͥ qui
mecũ uellet manere. Ut si ueller discedere appo¬
sito recte illi tollerẽ dericatum. quia desereret
seg societatis ꝓmissum. cȩptũ uonsorciũ. Eece ineois¬
speetu aiꝰ et nr̃o. mito consiliura. Qui uolt᷑ ha¬
bere aliquid ꝓpͥum. quib non sufficit deus. et
eccła euis. manegt ubi uolunt. et ubi posst.
Non eis aufero dericatã: Nolo habere h poeritã.

Expanded text:
abet aliquid, aut vendat et eroget, aut donet et commune illud faciat. Ecclesiam habet, per quam nos Deus pascit. Et dedi dilationem usque ad Epiphaniam, propter eos qui vel cum fratribus suis non diviserunt, et dimiserunt quod habent apud fratres suos, vel nondum de re sua aliquid egerunt, quia exspectabatur aetas legitima. Faciant inde quod volunt: dum tamen sint pauperes mecum, simul exspectantes misericordiam Dei. Si autem nolunt, qui forte nolunt: certe ego sum qui statueram, sicut nostis, nullum ordinare clericum, nisi qui mecum vellet manere; ut si vellet discedere a proposito, recte illi tollerem clericatum, quia desereret sanctae societatis promissum coeptumque consortium. Ecce in conspectu Dei et vestro, muto consilium: qui volunt habere aliquid proprium, quibus non sufficit Deus et Ecclesia ejus, maneant ubi volunt, et ubi possunt, non eis aufero clericatum. Nolo habere hypocritas.
Abbreviated transcription (Latin):
obediant. Nec inuenturꝰ sũ aliquoᷤ hab̾e aligtad.
ħ aliqͦ necessitate religioniᷤ. ñ oc casione cupiditatis
Qued s egero pꝰ epiphaniã. caritati ur̃ȩ in diũ uo¬
lantate nuntiabo. Et quomͦ litẽ fimero int̾ ausᷤ
Nr̃e. filios pbri iantarii. ñ nob̾ tacebo. Multa lo¬
cuttꝰ sũ. date uemã loquaei senectuti. sed timidȩ
infirmitati. Egosic̃ uidetiᷤ ꝑ ȩtatẽ modo senui
ꝑ infirmitatẽ corporis olim sũ senex: Lamen
si dõ placet qͥđ dixi modo. ipse dat uires. Nonuoᷤ
desero. Orate ꝓme:̃ ut quantũ in ẽ anima in
ħ corpore. et qualescũq aires suppetunt. in
uerbo di sertuant uobis amen. Itẽ s̃ axgtini
hodie de nobiᷤᷤ ipsis ribus clericorum.

Expanded text:
obediant, nec inventurus sum aliquos habere aliquid, nisi aliqua necessitate religionis, non occasione cupiditatis. Quod ergo egero, post epiphaniam charitati vestrae in Domini voluntate nuntiabo. Et quomodo litem finiero inter duos fratres, filios presbyteri Januarii, non vobis tacebo. Multa locutus sum, date veniam loquaci senectuti, sed timidae infirmitati. Ego, sicut videtis, per aetatem modo senui: sed per infirmitatem corporis, olim senex fui, tamen si Deo placet quod dixi, modo ipse det vires, non vos desero. Orate pro me, ut quantum inest anima in hoc corpore, et qualescunque vires suppetunt, in verbo Dei serviam vobis. Amen. CAPUT CXIII. hodie de nobis ipsis sermo
Abbreviated transcription (Latin):
q̃o ꝓpitio iã uiuamꝰ. quãuiᷤ de seriptura sc̃a multi
noueritis. tam̃ ad comemorandõ uo ipsa de libro
actuũ apłorũ uob̾ lectio recitabit᷑. ut uideatis
ubi descripta sit forma quã desid̾amꝰ implere.
Dũ gͦ recitat᷑ uoᷤ intentiᷤsimiᷤ uolo. ut pꝰ eiꝰ reci¬
tationẽ qͦđ institui. loquar̾ dño donante inten

Expanded text:
opitio jam vivamus, quamvis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum Apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos volo, ut post ejus recitationem, quod instit
Abbreviated transcription (Latin):
biter ut diximus nauigium hoc
fuisset aggressus subito tempestas¬
magna exorta. fluctus tulit asi¬
dera. surgunt undarum montes.
fertur inaltum. nunc iterum di¬
mersa puppi ꝓra tollitur insub¬
limi. Turbantur nautȩ & nichil
aliud nisi sola mors in hoc perieui¬
lo prestolatur. Tunc presbiter cũ
uideret se his fluctibs obrui. & spu¬
mis ipsarum undarum graiit̃ o¬
periri. extractam collo capsurã
qua sanctorum pignora condi¬
nebantur. undis tumentib fide ob¬
iecit. ac scõꝵ p̾sidium clara mus¬
catꝰ uoce dicens. Nepereant in
his fluctibs uitutem ur̃am de¬
p̾cor martẏres gloriosi sed ꝓpoti¬
auxilium michi  dexteram

Expanded text:
byter, ut diximus, cum navigium hoc byter, ut diximus, cum navigium hoc fuisset aggressus, subito tempestas exorta fluctus tollit: ad sidera surgunt undarum montes, fertur in altum; nunc iterum, demersa puppe, prora tollitur in sublime. Turbantur nautae, et nihil aliud nisi sola mors in hoc periculo praestolatur. Tunc presbyter cum videret se his fluctibus obrui, et spumis undarum ipsarum graviter operiri, extracta a collo capsula, quae Sanctorum pignora continebat, undis tumentibus fidus objecit, ac Sanctorum praesidium clara invocat voce, dicens: Ne peream in his fluctibus, virtutem vestram deprecor, martyres gloriosi, sed potiauxilium, mihi, quaeso, dextram
Abbreviated transcription (Latin):
chis. Quo cõmoto accedit ad ecele¬
siam aliqua deuisione quam uiderat
ꝓbatura. Nichil enim p̃terit de
pollicitatione scã sed que fueram
diuinitus nuntiata: mox. cognos¬
cunturꝰ impleta. Uerum ubi acan¬
caterua suscepit monachoꝵ: auati
genitrix paruuli uocẽ cognosett.
martyris ore ꝓmissum habebatur.
ad psallentium chorum. audiret¬
huius inf̾antuli interꝰ reliqua mo¬
dulamina uocem. Cum autẽ gun¬
trannus rex ita sp̃ualibs accionubs¬
se mancipasset ut relictis scłi pompis
thesauros suos ecclesus & pauperibs
erogaret. accidit ut ꝑ quendam p̾s¬
biterum munera frĩbs qui scĩs
a gaunensihus deseruiunt᷑ ex uoto
transmitteret: p̃cipiens presbitero
ut ad eum rediens scõr sibi reliqui¬
as exiberet. Igitur dum impleta re¬
gis p̃ceptione cum his regrederet᷑
pignoribs. limanni laci alueum na¬
si stadiis qua dringentis. in lati¬
tudine uero stadus centum qua quin¬
grnta. Ueniq cum reuertens pres¬

Expanded text:
chis: quo cochis: quo cosiam, aliqua de visione quam viderat probatura. Nihil enim praeteriit de pollicitatione sancta, sed quae fuerant divinitus nuntiata mox impleta noscuntur. Verum, ubi cancaterva suscepit monachorum, audigenitrix, parvuli vocem cognoscit, Martyris ore promissum habebatur, ad psallentium, vohuius infantuli inter reliqua modolamina vocum. Cum autem Gunthramnus rex ita se spiritalibus actionibus mancipasset, ut, relictis saeculi pompis, thesauros suos eclesiis et pauperibus erogaret, accedit, ut, misso presbitero, munera fratribus, qui sanctis Agaunensibus deserviunt, ex voto transmitteret, praecipiens presbitero, ut ad eum rediens sanctorum sibi reliquias exhiberet Igitur dum, impleta regis praeceptione, cum his regrederetur pignoribus, Limanni laci, per quem Rsi stadiis quadringentis, latitudine autem stadiis centum quinquaginta 807. Denique revertens pres
Abbreviated transcription (Latin):
los dies ueniebat̃ et super sepul¬
crum nati sui emissis in altum
uocibs eiulabat. Cui tantũ appa
ait. Quid tu omulier incessant̃
obitum filii plangens nunquã
desistis aluctu: Cuiꝰ illa Dies in qͥd
uitȩ meȩ hunc planctum non ex¬
pleunt. sed dum ad uixero semꝑ
defleam unicum meum. Nec
uniquam mitigabor alacrimis.
donec occulos corporis huius
de uita mors concludat. Ciuille.
Noli ita ait. quasi mortuum flere
sed equanimiter age. scias eum
nobiscum habitare. et uitȩ
ꝑhennis consortio nobiscum ꝑ¬
frui. W ut ueraciter credas cer¬
ta esse quȩ loquor: surge crasti¬
na die ad matutinum & au¬
dies uocem eius inter choros
psallentium monachoꝵ. & non
solum die crastina sed etiam
om̃ibs diebs uitȩ tuȩ cumue¬
neris audies inter choros psal¬
lentium uocem euis. Ideoq ne fleueri:
eo qͥd gaudere te opporteat. porias
quam iugere Surgit mulier bongas
aueit suspiria. nec obdormit instratia
suo donec signum consurgendi innos¬

Expanded text:
los veniebat et super sepulchrum nati sui, emissis in altum vocibus, heiulabat. Cui tandem apparait: 'Quid tu, o mulier, incessanter filii obitum plangens, numquam desistis a luctu?' Cui illa: 'Dies', inquid, 'vitae meae hunc planctum non expleunt, sed dum advixero semper defleam unicum meum; nec umquam mitigabor a lacrimis, donec oculos corporis huius debita mors concludat'. Cui ille: 'Noli ita', ait, 'quasi mortuum flere, sed aequanimiter age! Nam scias, eum nobiscum habitare et sedes vitae perennis consortio nostro perfrui. Et ut veraciter credas, certa esse quae loquor, surge crastina die ad matutinum, et audies vocem eius inter choros psallentium monachorum. Et non solum die crastina, sed etiam omnibus diebus vitae tuae, cum veneris, audies in psallentio vocem eius; ideoque ne fleveris, eo quod gaudere te oporteat potius quam lugere'. Surgit mulier longaque ducit suspiria, nec obdormit in stratu suo, donec signum ad consurgend
Abbreviated transcription (Latin):
non apparuit os suum. Ipsi quoꝙ tan¬
quam grex dñicꝰ ouium laniari tan¬
quam abirruentib lupis passi sunt.
mitur. Lanianturq beata corpora.
et deuotas deo animas fideli mor¬
tis ꝓconfessione cõmendant. Oꝑta e.¬
terra ꝓcombentib in mortę corpo¬
ribs iustoꝵ: fluxeruntq p̾ciosi san¬
gumis riui. Quȩ unquam rabies
absq bello tantam humanoꝵ cor¬
porum stragem dedit. Quȩ feritã
exententia sua tot simul perire
uel reos iussit. Ne iusti punirent᷑
multitudo non obtinuit. cum inul¬
tum esse soleat quod multitudo
delinquid. hac gͥ crudelitate unma¬
nissimi tyranni confectus est ille
scõꝵ e populus. qui contẽpsit̾ pem
p̾sentiũ obspem futurorum. dic
interfecta est illa plane angłica le¬
qio quȩ ut credimus cum illis an¬
głorum legionibs iam collaudat
rat: ut quisquis legionis illius milit̃e
uescendum epulandumq uictrix
turba consedit. Cum interea uete¬

Expanded text:
non aperuit os suum, ipsi quoque tamnon aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruentibus lupis passi sunt. mitur . lanian| turque beata corpora . et deuotas deo animas| fidele mortis professione commendant. Perocumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae, ut credimus, cum illis angelorum legionibus iam conlaudat rat ut quisque legio| nes illius militem uescendum . aepulandumque uictrix turba| consedit. Cum interea uete
Abbreviated transcription (Latin):
tuus sed armatũ fide cathorira
pectus inueniet. Sccide i psterir i
cundiora sunt : dũ modo qui ate eũ
sacrilegiss tnis contempranꝰ. ep̃
adregna iam nine celestia. ꝓpera¬
m̃ rfragrabat enĩ iam tẽ or besu¬
tissiis uris martyrii glorio sut
lia. ostinatosq in fide xp̃i cerne¬
ret animos uiroꝵ desperans glori¬
osam eorum. constantiam posse re¬
scelere ꝑpetratum ire ꝓpere exer¬
citum uibet & circũfundi legionẽ:¬
Qui cũ missi ad beatissimamlegio¬
nem uenissent. stringunt ferrum
impium in scõs. mori ñ recus antes
uitȩ amore. Cedebant᷑ itaq pas¬
simi gladiis non reclamantes sal¬
tim aut repunantes: sed ͦ epo¬
sitis armis. ceruices ꝑsecutoribus
p̃bentes. et iugulum ꝑcussorib uel
intectum corpus offerentes. non uel
suorũ multitudine. non armbꝵ
munitione elati sunt ut corona¬
rentur asserere ustitȩ causam.
sed hoc solum reminiscentes se illum
confiteri. qui nec reclamando ad occisi¬
onem ductus est: et tanquam agnus

Expanded text:
tuos sed armatum fide catholica pec| tus inueniet. Occide prosternae aec| nobis iocundiora sunt dum modo quod te cum sacri| legiis tuis contemnius. Ad regna iam nunc caeles| tia prnt. Flagrabat enim iam tunc in beatissimis viris martyrii gloriosus obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse re. scelere perpetratum| ire propere exercitum iubet . et circumfundi impequi cum missi ad beatissimam legionem uenissent. stringunt in sanctos impium ferrum mori non recusantes uitae amore. caedebantur itaque passim gladiis non reclamantes saltim aut repugnantes, sed depositis armis ceruices persecutoribus praebentes et iugulum percussoribus uel intectum corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam agnus
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs homo qui uult de inimico suo
uindicari. ꝓuocat inse iram dei. Sed
hoc facite frs quod dicit apłs. nul¬
li malum ꝓ malo reddentes. Hoc
est enim uinci deboi malum. Quan
do uindicari uis: sine dubio uincere
uis. Uide ne dum uis hominem un¬

Expanded text:
is homo qui vult de inimico suo vindicari, provocat in se vindictam Dei. Sed hoc facite, fratres, quod dicit Apostolus, Nulli malum pro malo reddentes. Hoc est enim vinci de bono malum. Quando enim vindicari vis, sine dubio vincere vis: vide ne dum vis hominem
Abbreviated transcription (Latin):
inserenda credidi. ceterum satis
multa sunt que uel in purgatio¬
ne demonum uel instauratione
claudorum aut̾ sanitate febrium.
ceterisq infirmitatibs cotidie il
lic ꝑ seruos suos uirtus dñi ope
fidelium cordibs absq lectione
cognita esse cognoscuntur. quan
ta & qualia miracula illic ꝑ scõs
suos ad honorem & gloriam
nominis sui dnĩs operarinonde¬
sinit. Ero eo ipso die noctuq psal

Expanded text:
inserenda credidi Ceterum satis multa sunt.| Que uel in purgatione daemonum . uel in reclaudorum aut sanitate febrium ceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operfidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die
Abbreviated transcription (Latin):
factus est. Neq illud insc̃oꝵ mi¬
raculis p̃termitam. quod ꝑ eadẽ
fere loca omnibs notum est.
Mater familias quinti egregii
atq honorati uiri. cum ita pa¬
ralysi fuisset obstricta ut ei etiã
u sus pedum negaretur. auiro suo
ut illuc ꝑ multum itineris spaci¬
um deferretur poposcit. Quod eũ
ꝑuenisset. scõꝵ martyrũ basilicã
famulantium manibs illata pe¬
dibs ad diuersorͥum reduit ac sani¬
tati depmortius restituta menbri
miraculum suum ipsa circulit.
cum ad hoc monasterium addu¬
cens abbati tradidit erudiendũ
uidelicet ut factus clericus scĩs
manciparetur officus. Ueruncũ
iam spũalibs eruditus esset. in
litteris. & cum reliquis lericis
ni choro canentium psalleret mo¬
dica pulsatus febre spm̃ exala¬
uit. Currit mater ad obsequium
uit filum. attamen non susf.

Expanded text:
effectus sit. Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clarum atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum peruenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus inlata pedibus ad diuersorium rediit, ac sanitati de praemortuis. restituta membris nunc miraculum suum ipsa circumfert. cum ad hoc monasterium adducens, abbati tradidit erudiendum, videlicet ut factus clericus, sanctis manciparetur officiis . Verum cum jam spiritalibus eruditus esset in litteris, et cum reliquis clericis in choro canentium psalleret, modica pulsatus febre, spiritum exalavit. Cucurrit mater orbata ad obsequium um. Verum tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ apparuerit. nequaquan tacen¬
dum putaui. oscidit ut interꝰ reliquõ
esset faber aurifex quem ad huc
gentilem esse constaret. Hic cum
dnĩco die quo cęteri ad expectan¬
da huius diei festa abcesserant.
bat solus substitisset. in illo seereto
tur. & uisibiliter turbam mar¬
tyrum cernens. uerberatus etiam
increpatur. qͦd uel die dominico ex¬
misericordit̃ ascĩs fac tum con¬
stitit. ut aurifex ille consternatꝰ
et territus. salutare sibi nomen

Expanded text:
 apparuerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos  adesset faber quem adhuc gentilem esse constaret. hic cum dominico die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant ca solus substitisset, in illo secreto tur et uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus, quod uel die dominico ecmisericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscitur. Neq enim hoc omiten¬
dum est. quod ꝑ lungum tempt¬
ris tractum. beati innocentii.
uelauit. Iugi enim eluun in un¬
datione uicinũ inse cespitẽ uer¬
gens. religiosa quadam soli ꝑni¬
tie ad sepulturam martyris
famulatrix unda ꝑuenit. Pro¬
iatas namq reliquias leniter labens
non iaes asimi terre ꝓtulit : ut m
gurgitis sui ꝓcellam demergeret:
sed ob gloriosam deuocionem intra
ambitum basilicȩ cȩterisq marty¬
bus sepulture preceperit̾. sociaru
Cuuis translationem ascõ recorda¬
tionis domitiano geneuense. & gra¬
to augustanȩ urbis uel ꝓtasio time
temporis loci illius ep̃o celebratam
recolentes. cotidiana ueneratione
et. laudibs frequentamus. Quidmi¬

Expanded text:
tur. Neque enim hoc omitendu est quod per| longum temporis tractum beati innocenti uelauit. Iugi enim eluuii ui| cinum in se cispitem uergens relegiosa quadam soli| perniciae ad sepultura martyris famulatrix un| da peruenit prolatas namque reliquias . leniter| lambens non ideo a sino terrae protulit. Vt in gur| gitis sui procella dimergerit. Sed ob gloriosa deuotione| intra ambitum basilice ceteris martyribus se| pulturae praeceperit sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc temporis huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiana devotione et laudibus frequentamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
martyrum cõpta sunt nomina id
est beatissimoꝵ. Mauricii. Exuperii.
candidi. In nocentii. Uic toris. atq u
talis. cȩtera uero nomina nobis qͥ¬
dem in cognita. sed in libro uite. ft̃
scripta. Nam ex eadem legione fu
quos salodoro passos fama confirmat.
Salodorum uero castrum est. super
arola flumen non longe areno
dus genero suo constantino tunc
regnum tenenti. mortem molire¬
tur. dep̾henso dolo illius apud mas¬
siliam captus nec multo post stran¬
gulatus. teterrimoq supplicio affec¬
tus. impiam uitam digna morte
finiurt. At uero beatissimoꝵ mar̃
onis annos sco t̾eodoro illius loci ep̃o
reuelata traduntur. In quoꝵ ho¬
nore cum extrueretur bassilica
quȩ uaste tunc ad iuncta rupi
uno tantum latere adclinis iace

Expanded text:
martyrum conperta| sunt nomina. Id est beatissimorum. Mauricii .| exsuperii. Candedi innocenti. Victoris atque uita| lis. Cetera uero nobis quidem incognita. Sed in libro| uitae sunt scripta. Ex hac eadem legione fuiquos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno diis genero suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post strangulatus teterrimoque hoc supplicio adfectus impiam uitam digna morte finiuit. ad uero beatissimorum Agaonis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis iace
Abbreviated transcription (Latin):
ultimo contester affectu. Quod si
me ad tempus paulo ante truci¬
date legionis itineris necessitas de¬
tulisset: conuiuus uel epulis ur̃is hoꝵ
funerum consortium pretulissem.
xpĩanum me uel post ꝓfessionem
meam. transire ulterius ꝑbeata
funera non sinatis. Hȩc loquentem
subita ꝑcussoris obtruncat insania.

Expanded text:
ultimo contester| affectu . quod si ultimo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis uel epulis uestres horum funerum| consorcium praetullissem. . Vt christianum me uel post| professionem meam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris obtruncat insania.