comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eundẽ locum ꝑducta eẽt. & stephanus
supradictus tterato suꝑ eam exorcismum
recitasset. animal paruulũ inmodũ bruci
nigerrimũ ab eius ore ꝓlapsũ ẽ. Hoc uiso.
cum idem fr̃ attentius adiurationi insiste¬
ret. trib uicib singuloꝵ similitudo brucoꝵ
ore excidit feminȩ. Quȩ animalia dum
astantes manu capere niterent᷑. subito dis¬
paruerunt. Puella aut̃ eadẽ hora surrexit
ostendere euidenti miraculo. quomͦ uir sc̃s
quosdã inseruitio suo depenuria rerũ tre¬
pidantes corripuerit. & modicȩ fidei pusil¬
lanimitatẽ confortaret. A eccłe eius custos
dũ quodã tempore olei copiã adluminaria
instruenda non haberet. lumen qđ incripta
omnib ardere noctib solebat. quad am
nocte extinxit. quia lumen quod ante
superus altare & tumbã ardebat. per
quendã fenestrã radios suos ad altare in¬
fra criptã positum dirigebat. & sufficere
utroq loco eredebat᷑. In eadẽ aut̃ lampade

Expanded text:
ad eundem locum perducta esset, et Stephanus ad eundem locum perducta esset, et Stephanus supra dictus iterato super eam exorcismum recitasset, animal parvulum in modum bruci nigerrimum ab eius ore prolapsum est. Hoc viso, cum idem frater attentius adiurationi insisteret, tribus vicibus singulorum similitudo brucorum ore excidit feminae. Quae animalia dum asstantes manu capere niterentur, subito disparuerunt. Puella autem eadem hora surrexit ostendere evidenti miraculo, quomodo vir sanctus quosdam in servitio suo de penuria rerum trepidantes corripuerit et modicae fidei pusillanimitatem confortarit. Ecclesiae eius custos dum quodam tempore olei copiam ad luminaria instruenda non haberet, lumen, quod in cripta omnibus ardere noctibus solebat, quadam nocte extinxit, quia lumen, quod ante superius altare et tumbam ardebat, per quandam fenestram radios suos ad altare infra criptam positum dirigebat et sufficere utrique loco credebatur. In eadem autem lampade
Abbreviated transcription (Latin):
curationem commemorare uelimus. fastidio¬
sis lectorib occasionẽ murmurandi tribu¬
amus. Unum gͦ eplurib replicamus. ne
hoc uirtutum genus uiro scõ de fuisse pu¬
tet᷑. Puella quȩdã seuissima hostis antiqͥ
uexatione detenta. & non ignobiliũ labo¬
re parentũ ad monasteriũ ꝑ ducta. cum
oratorium beati galli confessoris intrass&.
statĩ horribili dȩmonis infestatione agi¬
tata. ad terrã concidi. & miserabiliter
se discerpens. horrendo clamore. spurcis¬
sima uerba cęꝑit effundere. Qua causa
unus efr̃ib stephanus nomine. miseriȩ
illius cõpassus tã diu suꝑ eã excorcismũ
recitauit. quo adusq eadẽ uexatio finiret᷑.
Resipiscenti aut̃ puellȩ. modos penitentiȩ
indioxit. seseq ꝓilla in orationib ac ieuinus
exercere cȩpit᷑. At misera femina ut de
ꝓhibutis escis quid libet usurpauit. tam
acriter eam continuo dȩmon inuasit. ut
uix amultis teneri potuisset. Cũq identidẽ

Expanded text:
curationem commemorare velimus, fastidiocurationem commemorare velimus, fastidiosis lectoribus occasionem murmurandi tribuamus. Unum ergo e pluribus replicamus, ne hoc virtutum genus viro sancto defuisse putetur. Puella quaedam saevissima hostis antiqui vexatione detenta et non ignobilium labore parentum ad monasterium perducta, cum oratorium beati Galli confessoris intrasset, statim horribili daemonis infestatione agitata, ad terram concidit, et miserabiliter se discerpens, horrendo clamore spurcissima verba coepit effundere. Qua causa unus e fratribus Stephanus nomine, miseriae illius compassus, tam diu super eam exorcismum recitavit, quoadusque eadem vexatio finiretur. Resipiscenti autem puellae modos paenitentiae indixit seseque pro illa in orationibus ac ieiuniis exercere coepit. At misera femina, ut de prohibitis escis quidlibet usurpavit, tam acriter eam continuo daemon invasit, ut vix a multis teneri potuisset. Cumque identidem
Abbreviated transcription (Latin):
nitus. cũ ob dormisset infidus custos sponsi¬
onis in memor. sumptis armis soporatũ qͦsi
ꝑ empturus aggreditur. Decollo uestem
subtrahit. quo facilius uno ictu ꝑ imat
dormientẽ. Sed cũ gladiũ inietum uell&
deponere. artub rigore stupefactis. inflecti
brachia nequiuerunt. Interea dormienti
quidã astitit. & in somno dixxit. Quid som¬
no deprimeris. quẽ ab imminenti int̾fectio¬
ne modo tutatus sum: At ille euigilans.
& fidelẽ socium nudato cernens capiti im¬
minere. exilit. & comp̃hensũ qua ꝓ causa
hoc scelus uellet amittere ꝑ cunctatur.
Qui cũ ꝓspoliis ipsius accipiendisse id facere
uoluisse fateret᷑: continuo brachia quȩ di¬
uina obriguerant iussione deposuit. Per¬
pendens itaq alt̃ se diuina miscđia ꝑmerita
bean galli anece seruatum. pacẽ cum illo
fecit. & illesum abire ꝑmisit. Preter ea
tam multi a furore doemonũm ꝑ eiꝰdem
scĩ patris merita sunt liberati. ut si omniũ

Expanded text:
nitus, cum obdormisset, infidus custos sponsinitus, cum obdormisset, infidus custos sponsionis immemor, sumptis armis, soporatum quasi perempturus aggreditur, de collo vestem subtrahit, quo facilius uno ictu perimat dormientem. Sed cum gladium in ictum vellet deponere, artubus rigore stupefactis, inflecti brachia nequiverunt. Interea dormienti quidam asstitit et in somnio dixit: 'Quid somno deprimeris, quem ab imminenti interfectione modo tutatus sum?' At ille evigilans et fidelem socium nudato gladio cernens capiti imminere, exilit et comprehensum, qua pro causa hoc scelus vellet admittere, percontatur. Qui cum pro spoliis ipsius accipiendis se id facere voluisse fateretur, continuo brachia, quae divina obriguerant iussione, deposuit. Perpendens itaque alter, se divina misericordia per merita beati Galli a nece servatum, pacem cum illo fecit et inlaesum abire permisit. 23. Praeterea tam multi a furore daemonum per eiusdem sancti patris merita sunt liberati, ut, si omnium
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio cũ rubore discessit. Non longe
aut̃ inde positũ. subito eum dirus oculoꝵ
dolor inuasit. ac deinde ꝑmomenta singula
decrescente uisu. cȩcitatis horrore damp¬
natum. materiali funditus luce priuauit:
nuocatus enã uenerabilis oallus: quam
ꝓmptum impendat auocilium. sequenti
liquebit eocemplo. Q uidã uir dũ ꝑsiluã
quandã iter ageret. ac circums pectȩ in¬
cuorsus latronũ. qui in ea solebant com¬
morari multisq nocere festinandõ deuita¬
ie iaonaretur. tantus eum subito sopor
iuasu met uix incedere potuisset ũq
piculi metu suspectos haberet iinerio
casus. & dormiendi causa panlisꝑ diuerte¬
re uellet. rusticum quendam obuium ha¬
buit. eumq rogare cȩpit ut interĩ custos
sui existeret. donec importunitatẽ somni
parumꝑ quiescendo depelleret. At ille
pacẽ simulans. fidẽ spopondit. Itaq modi
uerbis implorat. Scẽ oalle. tua me ꝓtectio¬
ne custodi. Signaculo crucis deinde mu¬

Expanded text:
monasterio cum rubore decessit. Non longe monasterio cum rubore decessit. Non longe autem inde positum subito eum dirus oculorum dolor invasit ac deinde, per momenta singula decrescente visu, caecitatis horrore damnatum materiali funditus luce privavit. 22. Invocatus etiam venerabilis Gallus quam promptum impendat auxilium, sequenti liquebit exemplo. Quidam vir dum per silvam quandam iter ageret ac circumspecte incursus latronum, qui in ea solebant commorari multisque nocere, festinando devitare conaretur, tantus eum subito sopor invasit, ut vix incedere potuisset. Cumque periculi metu suspectos haberet itineris casus et dormiendi causa paulisper divertere vellet, rusticum quendam obvium habuit eumque rogare coepit, ut interim custos sui existeret, donec importunitatem somni parumper quiescendo depelleret. At ille pacem simulans fidem spopondit. Itaque modiverbis implorat: 'Sancte Galle, tua me protectione custodi!' Signaculo crucis deinde mu
Abbreviated transcription (Latin):
multo tempore ibi ꝑmansit. inuasprib ec¬
clesiasticarum rerum grande timoris pon¬
dus incutiens.
Aquadã eiusdẽ monasterii ancillas duas ui
abstulit. & suȩ seruituti subiecit. Is ab ad¬
uocato ꝓeisdem feminis sepius inter pellatꝰ
tandẽ censura uditiũ coactus ẽ. ut eas uel
monasterio redderet. uel suo uiri cũ sacra¬
mento in altari beati oalli ꝑ acto firmar&.
taq auaritia impellente iuramentũ parui¬
fuerat audacter ꝑ egit. Sed ꝓ contemptu
scĩ dĩ. ultio ad eum festina ꝑuenit. Nã
iuramento exꝑleto. ad ꝓpria iturus. basili¬
ca egressus ẽ. imentoq adducto. cum suꝑ
ilud saliendo uellet ascendere: mente captꝰ.
factẽ suã add posteriora equi insidendo
conuertit. Estimans traq id ꝑ famuloꝵ
contigisse neglectum. iratus resilt. & cabal
lum regirari citius uissit. Cumq scđđa ac t̃ria
uiee ascendere cupiens pari iuderet᷑ errore.
nnaet celientiũ ad miniculo equo suꝑ posit

Expanded text:
multo tempore ibi permansit, invasoribus ecmulto tempore ibi permansit, invasoribus ecclesiasticarum rerum grande timoris pondus incutiens. quadam ejusdem monasterii ancillas duas vi abstulit, et suae servituti subjecit. Is ab advocato pro eisdem feminis saepius interpellatus, tandem censura judicum coactus est ut eas vel monasterio redderet, vel suo juri cum sacramento in altari sancti Galli peracto firmaret. Itaque avaritia impellente juramentum parvidijudicatum fuerat, audacter peregit. Sed pro contemptu sancti ultio Dei eum festina praevenit. Nam juramento expleto ad propria iturus basilicam egressus est, jumentoque adducto, cum super illud saliendo vellet ascendere, mente captus, faciem suam ad posteriora equi insidendo convertit. Aestimans itaque id per famulorum contigisse neglectum, iratus vallum regirari citius iussit. Cumque secunda ac tertia vice ascendere cupiens pari luderetur errore, tandem clientium adininiculo equo superpositus,
Abbreviated transcription (Latin):
cognare eoepit nichil obeẽ. si ligna quȩ
peiderat domũ referret. ñ aut̃ ꝓ dẽẽ si
putrefacta perirent. Subiunctis gͦ hobus
carpento ad siluã remeat. & precisa in unũ
portat. Quȩ cum uehiculo uellet impone¬
re dolore quodã p̃ualido ceustimulis ur¬
guerttur. in posteriorib: attactus ẽ. Quo
cũ sine mora manũ ꝓtenderet gladium
pne coram altari dimiserat. fortuitu re¬
cepoest bligins aut̃ manubrni constringens
ete testabise munus tam ualide retinuige
rer articuloꝵ uneture inuicẽ laxari puta¬
rentu um miser dolore compuli s uto
aecesam recurit ibiq ꝓstratis u cnians
ꝓcõmisso & ab solutionẽ manus deposcit. Cũ q
diu in oratione ꝑ sisteret & gladium neqͣ¬
quã dimitere potuisset. uiramento tandem
ac uoto ꝓmisit. numquam deinceps se damp¬
num beati galli reb illaturũ. Mox mansꝰ
aꝑta. gladium deposuit. Qui obtestimo.¬
nium miraculi in eodem loco suspensus.

Expanded text:
cogitare coepit nihil obesse si ligna quae cogitare coepit nihil obesse si ligna quae praeciderat domum deferret, non autem prodesse si putrefacta perirent. Subjunctis ergo bobus carpento, ad silvam remeat, et praecisa in unum comportat. Quae cum vehiculo vellet imponere, dolore quodam praevalido ceu stimulis urgeretur, in posterioribus attactus est. Quo cum sine mora manum protenderet, gladium quem coram altari dimiserat, fortuito recepit. Digitis autem manubrium constringens, detestabile munus tam valide retinuit, ut articulorum juncturae invicem laxari putarentur. Tum miser dolore compulsus, ad ecclesiam recurrit, ibique prostratus, veniam pro commisso et absolutionem manus deposcit. Cumque diu in oratione persisteret, et gladium nequaquam dimittere potuisset, juramento tandem ac voto promisit nunquam deinceps se damnum beati Galli rebus illaturum. Mox manus aperta gladium deposuit. Qui ob testimonium miraculi in eodem loco suspensus,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. ultroq diuinum ꝑ hore̾scens uiditiũ.
delictum confessus ẽ. duosq boues ꝓ debito
obtulit. ac se uoto constrinxit. qđ dein¬
ceps numquã reb scĩ galli dampnũ infer¬
ret. Frat̃ aut̃ idem penitudine eiꝰ agnoscens.
boues non suscepit. sed abire eum cum suis
ad sua ꝑmisit. In possessione quadã eiusdẽ
monasterii quȩdã filiula obporcoꝵ pastũ
custodiebatur. ne passim amultis consumeret᷑
incisa. Hanc pauꝑ quidam occulte sole¬
bat adire. & furtim multa inibi p̃cidendo.¬
grande dampnum inferre. łtaq die qͣdã
cum uixta morem suum latenter intraret.
& pauea succideret arbusta. gladius quẽ
tenebat tam ualide manui euis adhesit.
ut illum deponere nullatenus pͥotuisset. Agnos¬
cens gͥ eriꝰ rei causa multatus sit: acibasilica
in honore beati Galli constructã festinauit.
diuq orationib incumbens. manu resoluta
gladiũ ante. altare dimisit. Egressus uero

Expanded text:
venit ultroque, divinum perhorrescens iudicium, venit ultroque, divinum perhorrescens iudicium, delictum confessus est duosque boves pro debito optulit ac se voto constrinxit, quod deinceps numquam rebus sancti Galli damnum inferret. Frater autem idem, paenitudinem eius agnoscens, boves non suscepit, sed abire eum cum suis ad sua permisit. 20. In possessione quadam eiusdem monasterii quaedam silvula ob porcorum pastum custodiebatur, ne passim a multis consumeretur incisa. Hanc pauper quidam occulte solebat adire et furtim multa inibi pgrande damnum inferre. Itaque die quadam, cum juxta morem suum latenter intraret, et pauca succideret arbusta, gladius quem tenebat, tam valide manui ejus adhaesit, ut illum deponere nullatenus potuisset. Agnoscens igitur cujus rei causa mulctatus sit, ad basilicam in honore beati Galli constructam festinavit, diuque orationibus incumbens, manu resoluta gladium ante altare dimisit. Egressus vero
Abbreviated transcription (Latin):
illic quã plurimũ fęni recondidit. Ouo
itaq homines diabolica instigati ꝑsuasione
eadẽ repositoria cum omnib quȩ inibi con¬
gesta erant. noctu igni apposito succender
Seddũ iã pene toto anno huius auctores
facti laterent. unus eoꝵ arreptus demonio
cȩpit ꝑuicina discurrere loca. publice
clamans. Stabula pecoꝵ beati galli succen¬
di. & ideo uersa uice ab ipso inuisibiliter
incendor. Cum itaq diuinũ in eo ẽtinuatis
iuditium patesceret. pluresq inportunis ola
morib concitati ꝑ loca singula ad hoc mise¬
rabile spectaculum conuenirent. rogauit om̃s.
ut cius incendia restinguerent. Illis aut̃ certa¬
tim in eum aquam mitentib pęna duunitus
illata. humanis uirib etetinguĩ non potuit.:
Non paucis deinde dieb exxactis. in hoc mise¬
rabili genere tormentoꝵ in sanus uitã finiuit.
Alter uͦ cum sui sceleris sotium tali cruciatu
uidisset dampnatum. ad p̃positum supͣdictũ

Expanded text:
illic quam plurimum foeni recondit. Duo illic quam plurimum foeni recondit. Duo itaque homines, diabolica instigati persuasione, eadem repositoria cum omnibus quae inibi congesta erant noctu, igni apposito, succenderunt. Sed dum iam paene toto anno huius auctores facti laterent, unus eorum arreptus daemonio, coepit per vicina discurrere loca, publice proclamans: 'Stabula pecorum beati Galli succendi et ideo versa vice ab ipso invisibiliter incendor'. Cum itaque divinum in eo continuatim iudicium patesceret, pluresque importunis eius clamoribus concitati, per loca singula ad hoc miserabile spectaculum convenirent, rogavit omnes, ut eius incendia restinguerent. Illis autem certatim in eum aquam mittentibus, poena divinitus inlata humanis viribus extingui non potuit. Non paucis deinde diebus exactis, in hoc miserabili genere tormentorum insanus vitam finivit. Alter vero, cum sui sceleris socium tali cruciatu vidisset damnatum, ad praepositum supradictum
Abbreviated transcription (Latin):
uictitans. donec grex tuus affatĩ carnib gra¬
uaret᷑ obesis. Itaq domum redire cupiens.
coepit anaie cogitare quo ingenio ignotũ
tter aggredi potuisset. Nocte gͥ uidit in
somnio senẽ quendã reuerendi habitus. &
uultus canicie uenerabilẽ. dicentẽ sibi. quia
ut uideo porci quos sequeris ubertim sunt
saginati. iam redire parato. Qui dũ respon¬
deret se uiam nescire. dixit illi. Serofam
quã totus grex quasi duetricẽ sequi solet
cedito. & quo cumq illa p̃cesserit. tendito
gressum. Quod dum ille faceret. & p̃eunte
diligent̃ sequeret᷑. sine errore ad monaste¬
rium cunctis aliud suspicantib exinopina¬
to ꝑ uenit. Quid aliud deniq quã beati
galli merita claruerunt. Nam dũ adusus
sibi famulantiũ ignotũ animantib pastum
ostendit. et ea rursus mirabili ordine ad
propria reuocauit. Frat̃ quidã eiusdẽ
monasterii. possessiones quasdã sub sua
cura habens. in quodam remotiori loco ob
nutrimenta pecoꝵ stabula construxit. &

Expanded text:
ictitans, donec grex totus affatim carnibus gravaretu obesis. Itaque domum redire cupiens, coepit anxie cogitare quo ingenio ignotum iter aggredi potuisset. Nocte igitur quamdam vidit in somnio senem quemdam reverendi habitus et vultus, canitie venerabilem, dicentem sibi: Quia, ut video, porci quos sequeris, ubertim sunt saginati, jam redire parato. Qui dum responderet se viam nescire dixit illi: Scrofam quam totus grex quasi ductricem sequi solet, caedito, et quocunque illa praecesserit, tendito gressum. Quod dum ille faceret, et praeeuntem diligenter sequeretur, sine errore ad monasterium, cunctis aliud suspicantibus, ex opinato pervenit. Qua in re quid aliud quam beati Galli merita claruerunt, dum sibi famulantium ignotum animantibus pastum ostendit et ea rursus mirabili ordine ad propria revocavit? 19. Frater quidam eiusdem monasterii, possessiones quasdam sub sua cura habens, in quodam remotiori loco ob nutrimenta pecorum stabula construxit et
Abbreviated transcription (Latin):
turã illius ueridica ratione  ꝑducat sequens
mirabilia quȩ post modũ ꝓmeritis eiꝰ dns̃
ostendit. primo uidelicet ea quȩ priorũ
ad nos scripto ꝑ lata sunt retexam. deinde
quȩ aꝓbatissimis testib indicata. nr̃a ȩtate
ago berto Rem̃o frẽ litteris st̃ mandata
subnectã. neqđ particulatĩ seriptũ ẽ laciniosa
duisione disiungant᷑ sed potius qđ uinctũ ẽ
parilitate factoꝵ sit etiã copulatũ cõp̃hen¬
sione dictoꝵ atq hic prioris libelli finis
fit prsa sunt terminet. et sequenti quȩ
restant sne pͥuditio cõphendenda reseruet.
Explicit uita.

Expanded text:
turam illius veridica relatione perducat; sequens, mirabilia quae postmodum pro meritis ejus Dominus ostendit: primo videlicet ea quae priorum ad nos scripto perlata sunt retexat; deinde quae a probatissimis testibus indicata nostra aetate a Gozberto carissimo fratre litteris sunt mandata subnectat; ne quod particulatim scriptum est, laciniosa divisione disiungatur, sed potius quod iunctum est parilitate factorum, sit etiam copulatum comprehensione dictorum. Atque hic prioris libelli finis quae praemissa sunt terminet et sequenti quae restant sine praeiudicio comprehendenda reservet. EXPLICIT
Abbreviated transcription (Latin):
gesta in notuere mundo neq potuere celari
sed innumerabilia eẽ dicuntur. Quȩ dum
iactantiam uitat occultauit. neq in hominũ
noticiã passus ẽ ꝑuenire. Quippe qͥ humanõ
substantiã suꝑ gressus uirtutis suȩ consci¬
entiã mundi głam calcans cȩlo teste frueret.
Qđ uerũ eẽ uel eahis quȩ comperta nobis st̃.
nec latere potuerunt. possumus estimare.
Si quidẽ ante epis copatũ duos mortuos uitę
restituerit. qđ liber tuus plenius ẽ loquitꝰ.
nepiscopatu uero qđ p̃termisisse te miror
unũ tantum modo suscitarit. Cuius rer
testis ego sum. si tamen de me minus ido¬
neo teste dubitatis. id ipsũ aut̃ uobis
pariter gestum sit explicabo. Fuerat causa
nescio qua carnotũ oppidum petebamus.
nterea dum uicum quendã habitantium
multitudine frequentissimum pretimus.
obuium nobis inmanis turba ꝓcessit. quę
erat. tota gentilium. Nam nemo in illo

Expanded text:
gesta innotuere mundo neque potuere celari, gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo
Abbreviated transcription (Latin):
sola conscientia dedisse poenarũ. satisq
intellexisse quã eosdẽ ipsos uiuos absorbe¬
re terra potuisset. uel ipsi potius amissis
sensib in immobilẽ saxoꝵ naturã rigesce¬
re debuissent. sicut affixca locis quibus
steterant uimenta uidissent. Orare se¬
atq obsecrare ut indulgeret sceleri ueniã
& copiã p̃staret abeundi. Senserat etiam
prius quã accurrerent uir beatus illos te¬
neri. nobisq id ante iam dixerat. Ueniam
tam̃ ante indulsit. eosdemq abire ꝑmisit.
animalib restitutis.
llud aut̃ anim aduerti sepe sulpici martinũ
tibi dicere solitũ. nequaquã sibi in episcopati
eã uirtutũ grãm suppetisse quã prius se
habuisse meminisset. Qđ si uerũ ẽ immo
quia uerum ẽ. conicere possumus quanta
fuerunt illa quȩ monachus operatus ẽ. et
que teste nullo solus excercuit. cũ tanta
illũ inepiscopatu signa fecisse sub oculis
omniũ uiderimus. M ulta quidẽ illius priꝰ

Expanded text:
sola conscientia dedisse poenarum satisque sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare seadque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius
Abbreviated transcription (Latin):
consumit gallicas mularũ poena mastigias
tota rapitur. silua deꝓximo. trabib ium̃ta
tunduntur. Sed nichil penitus seuȩ manus
agebant. uno atq eodẽq in loco stabant
fixa simulachra. quid agerent infelices ho¬
mines nesciebant. Nec iã ultra dissimula¬
re poterant quin quã libet brutis pectoribꝰ
agnoscerent diuino munere se teneri: Tandẽ
gͦ inse regressi. cȩperunt querere quis
ille eẽt que in eodẽ loco ante paululum
cecidissent. Cum ꝑcunctantes cognoscunt
ex uiantib martinum ase tam crudeliter
uerberatum. Tum uͦ apparere omnib eaus
manifesta. nec ignorare iam poterant.
quin ob illius uiri inuriã tenerentu&.
git᷑ om̃s rapidis nos passib consequuntur.
conscio facti ac meriti pudore confusi flen¬
tes. & puluere quo se ipsi fȩdauerant ca¬
put atq ora conspersi. ante martini se
genua ꝓuoluunt. ueniã p̃cantes et ut eos
audire sineret postulantes satis uel se

Expanded text:
consumit Gallicas mularum poena mastigias. consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel
Abbreviated transcription (Latin):
tr ie in siblime contendens longiuis collun
uicderimus pora tantũ de uirginib: et unusoe
de prbiar Pres tantũ uudert de mona cius
De in martinum flagris ac fustib urguere ce¬
perunt. Cum quidam ille mutus & incredi¬
bili pacientia prebens terga cedentib maiorẽ
insaniam infelicib commoueret. magis ex hoc
furentes. quod ille quasi non sentiens uerbera
illata contempneret. Nos ilico consequuti.
fede cruentum atq uniuersa corporis par¬
te laniato. Cum ex animis interra ꝓcubuis¬
set. inuenimus statimq eum asello suo im¬
posuimus ac locum cedis illius ex secrantes
raptim abire ꝓperauimus. Interea illi re¬
gressi ad redam suã furore saciato. agi qđ
re ceperant iumenta ꝑcipiunt. Quȩ cũ om̃a
solo fixa ac si enea riguissent. Tollentib
altius uocẽ magistris flagris hinc atq inde
resonantib nichil penitus mouebatur. Con¬
surgunt deinde omnes pariter in uerbera.

Expanded text:
ta ut in sublime contendens longum admodum cta ut in sublime contendens longum admodum cuiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de mondehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera:
Abbreviated transcription (Latin):
urus ftillasse cum sanguine. ut solet excuberibꝰ
caprarum aut ouium pastoꝵ manu pressis
longa linea copiosi lactis effluere. Puer sur¬
rexit in colomis. nos obstupefacti tantȩ rei
miraculo id quod ipsa cogebat ueritas fa¬
tebamur non eẽ subcelo qui martinum possit
imitari.
onsequenti iadem tempore iter cum eodẽ
Num dioceses uisitat agebamus nobis nescio
qua necessitate remorantib aliquantulum
ille ꝓcesserat. Interim ꝑ aggerem publicũ
plena militantib uiris fiscalis reda ueniebat
sed ubi martinum inueste ispida. nigro &
pendulo pallio circum tectum contigua de
latere iumenta uiderunt poululũ in partẽ
alterã pauefacta heserunt. Dein funibus
implicatie ꝓtentos illos quib ut sepe uidistis
misera illa animalia conglobantur ordines
mis cuerunt. Dumq egre ex pediuntur morã
facere ꝓperantib qua ꝑmoti iniuiria mili¬
tantes p̃cipitatis interrã saltib se dederuis¬

Expanded text:
uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederun
Abbreviated transcription (Latin):
occupatus. tam̃ ad modum xxp̃ianus grauissi¬
ma egritudine extremo mortis ꝑiculo cȩpiss&
urgeri. martinũ euocauit. Nec cunctatus ille
ꝓperauit. prius tam̃ quã medium uiȩ spaciũ
uir beatus euolueret. uirtutẽ ad uenientis sen¬
sit egrotus. Receptaq continuo sanitate. ue¬
nientib nobis obuiã ipse ꝓcessit. Altera die
interim unum efamilia puerum letali ietu
serpens ꝑculit. quo iam eganimum ui ueneni
ipse euancius suis humeris illatum ante pedes
sẽĩ uiri nichil illi impossibile confisus ex posuit.
amq se malum serpentis ꝑ omnia membra
diffuderat. cerneres omnib uenis inflatam
cutem & adutris instar tensa uitalia. Marti¬
nus porrecta manu uniuersa pueri membra
ꝑtractans. digitum ꝓpe ipsum uulnulculum
quo bestia uirus infuderat fixit. Tum uero
mira dicturus sum. uidimus uenenum ex omni
parte reuocatũ ad martni digitum cucurrisse.
Deinde ꝑillud ulceris foramen ecigium ita

Expanded text:
occupatus admodum Christianus, grauissioccupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita
Abbreviated transcription (Latin):
causatur. Mihi inquit uestis quȩ p̃parata ẽ
aeferatur. pauꝑ non de erit uestiendus. Artatꝰ
denũ clericus necessitate compulsus. iamq
felle commoto e ꝓximis tabernis nigerrimam
uestẽ breuẽq atq hispidã quinq comparatã
argentes rapit. atq ante martini pedes iratꝰ
exponit. En inquit uestẽ. sed pauꝑ hic ñ ẽ.
lle nichil motus. uibet eũ paululũ stare pro
forib. secreto utiq ꝓcurans. dum sibi uestẽ¬
nudus imponeret. toris uirib elaborans. ut
possit occultũ eẽ qđ fecerat. Sed quando in
scĩs uris latent ista querentib uelint nolint
cuncta ꝓduntur.
lum hac g̃ obleturus saerificiũ dõ ueste pro¬
Redit. qđ quidẽ die mira dicturus sum. Cũ
abarium sicut ẽ sollempne benediceret
globũ igrus de capite illius uidimus emicare
citeri car non uderit non potest et uri
iudicii¬
cridem fere tempus cum
euancius auunculus ms uir licet scłi negotiis

Expanded text:
causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utiqnudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta produntur. II. Cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturus sum cum jam altarium, sicut est solemne, benediceret; globum ignis de capite illius vidimus emicare,ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudiciiidem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis
Abbreviated transcription (Latin):
illũ sedere conspecit. Sicut quendã nuꝑ teftor
dm̃ nonsine meo pudore ut uidi sublimi solio
quasi regio tribunali celsa sede residentem.
Sedebat aut̃ martinus insellula rusticana. ut ẽ
uos scolastici. aut certe tu qui degrecia uenis
tripodas uocatis. Ergo hoc secrtũ beati uiri
paper ille captatũ. Cum ei archidia conus dare
tuncã distulisset irrupit dissimulatũ se aderico
querens algere deplorans. Nec mora scs pau¬
pere non uidente intra amphibalũ sibi tunicã
ment eduxit. pauꝑemq contectũ discedere
usit. Deu paulo post archidiaconus ingressus
mionet: ꝓ consuetudine excspectare in ȩccła
opulũ illũ ad agenda sollempnia debere ꝓ¬
cediere. Cui ille respondens ait. pauperẽ prius
de se aui dicebat oportere uestiri. se ad ȩccłam
non posse ꝓeedere. nisi uestem pauꝑ acciꝑa.
aconus uͦ nichil intellegens. quia eatrinsecus
indutũ amphibalo ueste nudum interius ñ
uocrat. Postremo pauperẽ non cõparere

Expanded text:
illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus uos scholastici aut certe tu, qui de Graecia uenis, tripodas nuncupatis –: hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere
Abbreviated transcription (Latin):
sis scolasticus hoc ipsum quasi scolasticus arti¬
ficiose facis. ut excuses impericiã quia exuberas
eloquentia. Sed neq monachum tã astutum
neq gallum decet ẽẽ tã callidum. Herũ ag¬
gredere potius. et quod te manet explica.
Nimiũ enĩ dudum alias res agentes consumimus.
Tempus etiã solis occidui umbra ꝓlixior monet
non multum deuicina nocte suꝑ eẽ. Deinde cũ
paululum omnes coiaicussemus. gallus ita cepit.
Cauendũ mͥ in primis eẽ arbitror ne ea de mar¬
tini uirtutib repetam. quȩ in libro suo sulpiciꝰ
iste inemoruit. Unde prima illiꝰ interim
militando gesta p̃tereo. Neq ea attingam
quę laicus egit aut monachus. Nec uero
audita abalus potius quã quȩ uidi ipse
dicturus sum. EXPT IC̃ DIALOGUSSE

Expanded text:
sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artisis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum. DIALOGUS SE
Abbreviated transcription (Latin):
Quie ut dicci & nobis debet loquendi uicem
& marano suo eredo p̃stabit ut ñ grauate
iliꝰ facta comimnemoret.
go plane inquit gallus. Licet impar sim tanto
oneri. tamen relatis superus apostumiano obȩ¬
dientiȩ cogor exemplis. ut munus istud quod un¬
ponitis non recusem. Sed dum cogito me homi¬
nem gallum inter aquitanos uerba facturum.
Uereor ne offendat nimium uras urbanas aures.
sermo rusticior. Audienis me tamen ut gurdonicũ
hominẽ nichil cum fuco aut coturno loquen¬
tẽ. Nam si mͥ tribuitis martini me ẽẽ disci¬
pulum. illud etiã concedite ut michi liceat
excemplo illius in anes sermonum faleras et
uerboꝵ oneramenta contempnere. Tu uero
inquit postumianus uel celtice uelsi mauis
gallice loquere. dum modo iam martinum
loquaris. Ego aut̃ ꝓfiteor quia etiã si mutus
esses non defutura tibi uerba quib martinum
facundo ore loquereris. Sicut Zacharie in
iohis nomine lingua resoluta ẽ. Ceterũ cum

Expanded text:
quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum
Abbreviated transcription (Latin):
uox ista. sed diaboli. Nec martino in hac
parte detrahitur. sed fidei eugłii derogatur.
ã cũ dns ipse testatus sit istius modi opera.
que martinus impleuit ab hominib fidelib
ẽẽ facienda. qui martinum non eredit ista
fecisse. non credit xpm̃ ista dixisse. Sed infe¬
lices degeneres somnolenti quȩ ipsi facere ñ
possunt᷑ facta ab illo erubescunt. Et malunt
Nuis negare uirtutes. quã suã inerciã ẽfiter.
erũ nobis ad alia ꝓperantib.
omnis istoꝵ memoria relinquatur. Tu potius
ut iam dudum desidero residua martini
oꝑa contere. At ego inquã arbitror rectius
istud agallo eẽ poscendum. Quppe qͥ plura
nouerit. neq enim ignorare potuit magistri
facta discipulus. Et qͦui ñ in merito istam
uicẽ non solum martino. sed etiã nob̃ debeat
ut qͥ ego im librum ednuĩ actu haetenus
orientalium gesta memorasti. istã demum
necessarii sermonis hystoriã gallus euoluat.

Expanded text:
uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Messe facienda; qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. Sed infelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt: et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat,
Abbreviated transcription (Latin):
ogenen uequa ee hoc uanitas atq inflacio
obripeno n oluiset E rgo fateris neesle ceio
iuma tino onnium illoꝵ quos enumerasti
mecũ quasi non eande tecum senciã semper¬
que senserim
go uero quo aduiuã semꝑ et sapiã egypti
monachos p̃dicabo. laudabo anachoritas. mi¬
rabor heremitas. martinũ semꝑ excipiam. Non
illi ego quequã audebo monachoꝵ certe non
epoꝵ quempiam comparare. Hoc egyptus fa¬
tetur. hoc syria. hoc ethiops comperit. hoc
indus audiuit. hoc partus & persa nouerunt.
Nec ignorat armenia bosforus exclusa cognouit.
Et postremo siquis aut fortunatas insulas aut
glacialem frequentat occeanum quo miserior
habuerit nosse non meruit. Nec tam̃ huic
erimini miscebo populares. soli illum clerici
soli nesciunt sacerdotes. Nec inmerito nosse
illum inuidi noluerunt. quia si uirtutes ulius
nossent. sua uicia cognouissent. Horreo dicere
qd nuꝑ audiu. infelicẽ diccisse. nescio quẽ te
in illo libro tuo plura mentitũ. non e hominis

Expanded text:
ex hoc vanitas atque inflatio obreperet, noluisse. Ergo fatearis necesse est, in Martino omnium illorum quos enumerasti,mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim. Ego vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut foglacialem frequentat oceanum. quo miserior habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis
Abbreviated transcription (Latin):
uo primo gͥ tempore relietis scolis heno
me uiro iunxxi. paucos post dies ernten
ad ȩccłam sequebamur. interim es
nudus hibernis mensib pauꝑ occurrit. er
sibi uestimentũ dari. Tunc ille acersito archi¬
diacono ussit algentẽ sine dilatione uef
Deinde secretarium ingressus. cum solus ut era¬
illi consuetido resideret. hanc enĩ sibi etiam
in eccła solitudinẽ ꝑmissa. aclericis libertar
prestabat. cũ quidẽ in alia secretario prbie
derent uł salutationib uac antes. uł d¬
dis negotus occupati. Martinum uero
in eã hora qua sollempnia ppło agi con¬
suetudo deposceret sua solitudo cohibebat
llud non p̃teribo qđ insecritario sedens iims
cathedra usus ẽ. Nã in ȩccła nemo umqua

Expanded text:
uo primo igitur tempore relictis scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uestimentum dari. tunc ille arcessito archidiacono iussit algentem sine dilatione uestiri: dein secretarium ingressus, cum solus, ut erat consuetudo, resideret — hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat, cum quidem in alio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umqua
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatis neminẽ fortius repugnasse. Parua
quidẽ sed non p̃ter eunda dicturus sum. qͥuia
& ille laudandus ẽ qui summa p̃ditus potes¬
tate. tam religosam ad reuerentiã beati uiri
ostenderit uoluntatẽ. nemini uincentiũ pre¬
fectũ iurũ egregium. & quod nullus sit int̾
gullias onniũ urtutũ genere prestantior
uo turonis p̾̃teriret amartino sepius popos¬
onstiu  ei conuuuum in suo monasterio qare¬
ysrres quidẽ exemplum beati ambrosi ep̃i

Expanded text:
uanitatis neminem fortius repugnasse. parua uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi epi
Abbreviated transcription (Latin):
immirandum ẽ quod illum egyptum flãma
ñ atugit. hic quoq sepius imperauit incendus
si reuoluas quod anacoritis feritas bestiarũ
uicta succubuit. hic familiarit᷑ & rabiẽ bestia¬
rum & serpentium uenena compescuit. Qđ¬
si illum conferas qui inmundis spiritib obses¬
sos uerbi imperio aut etiã fimbriarũ uirtute
curabat. ne in hac quid ẽ parte inferiorem
fuisse martinum multa documenta sunt. Si
etiã ad illum recurras qui setis suis proueste
contectus putatur ab angelis uisitari. cum isto
aingeli cotiolie loquebantur. Iam uͦ aduersus
uanitatem atq iactantiã ita inuictum spm̃
gessit. ut illa uitia fortius nemo contempsit᷑.
Cum quidem in mundis spiritib afflatus absens
plerumq curauerit. nec solum comitib aut
prefecus sed ipsis etiã regib imperaret. minimũ
id quidẽ in illis uirtutib sed credas uelim non
solum uanitati sed causis etiã atq occasionib

Expanded text:
admirandum est, quod illum Aegyptium flamma admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus
Abbreviated transcription (Latin):
uel etiã anachoritis conditione conferri illi
enim ab omni impedimento liberi cęlo tantũ
atq angelis testib plane ad mirabilia docent
operari. Iste in medio cętu et conuersatione
populoꝵ int̾ clericos dissidentes. inter ep̃os
seuientes cum fere cotidianis scandalis hinc
atq inde p̃meret᷑. in expugnabili tamen
ad uersus omnia uirtute fundatus stetit.
Et tanta operatus ẽ quanta ne illi quidẽ
quos ante audiuimus eẽ inheremo uł fuisse
fecerunt. Ac si illi. paria fecissent. quis
uidex tam eẽt in iustus. ut non istũ eẽ pocios
merito uidicaret: Puta enim istum fuisse
militem qui pugnauerit in iniquo loco. et
tamen uictor euaserit. Illos autẽ ȩque cõpone
militib. sed qui exęquo loco aut etiã de su¬
periore certauerint. Quid et si omniũ una
p̃clara retuleris a nemine retulisti mortium
suscitatum. Quo uno utiq te necesse ẽ consi¬
teri martmo neminẽ conferendum. Nã si

Expanded text:
uel etiam anachoretis condicione conferri. illi uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omniumgloria. tamen cum praeclara retuleris, a nemine retulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si
Abbreviated transcription (Latin):
ac tota memphitica regna transunt. Hunc
gͦ in heremo aquodã sene legi uidi. Cui cũ
me familiare tuũ ẽẽ dixissem. et ab illo et
amultis fr̃ib hȩc mͥ inuincta legatio ẽ. ut
si umquã terras istas te incolomi contigisse
et ate supplere compellerẽ. quȩ in illo tuo
libro deuirtutib beati uiri professus es p̃terisse
sufficiunt. Illa quȩ tũ uł ꝓpter legentium
ut credo fastidium p̃teristi multis id una
mecũ ate poscentib explicentur E quidẽ
postumiane umquã. Cum te iam dudum
descõꝵ u̾irtutib intentus audirẽ tacitis ad
martinum meum cogitationib recurrebam.
Merito ꝑspiciens omnia illa quȩ singuli diũsa
fecissent. ꝑ unũ istũ facile completa. Nam
cũ excelsa retuleris qđ mͥ dixcisse liceat pace
eẽt inferior.
ed sicut nullius umquã cũ illiꝰ uiri meritis
ꝓfiteor conferendã eẽ uirtutẽ. ita et illud
anim aduerti decet. inqua illũ cũ heremitis

Expanded text:
ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse.sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Postumiane, inquam, cum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace esset inferior. sed sicut nullius umquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis