comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impetu pulsos dixerã: cu se in castra reciꝑent
aduersis hostib occurrebãt: ac rursus alia ĩ ꝑte
fugã petebãt. Et calones qui ab decumana por¬
ta ac sũmo iugo collis: nr̃os iuctores flumẽ tñsisxͥ¬
conspexerat. prȩdandi tã egressi: cu respexissent
&hostes in nr̃is castris uersari iudiss&̃. p̃cipites
fuge se sẽ mãdabant. Simul eoꝵ qui cũ impe¬
dimentis ueiẽbant clamior fremitusq oriebatur :
aliiq alia inꝑte ꝑ territi ferebtntur. Quibus
om̃ib rebus ꝑ moti equites treueri: quoꝵ inter
gallos uirtutis opĩo est singularis: qui auxilii cã
& pene circũuentas teneri calones. eqͥuites: fun¬
dicores. numidas diuersos dissipatosq in omẽs ꝑtes
fuge᷑ uidiss&. desꝑatis nr̃is rebus domũ cõtende¬
runt. Romanos pulsos suꝑatosq: castrisq e¬
impedimẽtisq eoꝵ hostes potitos Cuutati renũ¬

Expanded text:
impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transconspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causet paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renun
Abbreviated transcription (Latin):
ex aĩatos uulneribq confectos atrebates. na his ca
pars obuenerat. celerit̾ ex loco suꝑiore ĩ flumẽ cõ¬
pulerũt. Et transire conantes insecuti. gladiis mag¬
nã ꝑte eoꝵ impeditã. interfecerũt. ip̃ĩ transire flu¬
mẽ non dubitauerũt. Et in locũ iniquũ progressi:
Rursus regressos ac resistentes hostes redintegrato
prelio infugã cõieterũt. Item alia inꝑte diuersȩ
mandius ꝗbus cũ erãt congressi: ex loco suꝑiore ĩ
a sinistra ꝑte nudatis castris: que in dextro cornu
legio duodeciã & nõ magno abea int̾uallo septiã
constitiss&. Omẽs neruuiꝰ cũ fortissimo agmine
duce beduonagdo. qui suma imꝑii tenebat: ad
eu locũ contenderiit. Quoꝵ pars aꝑto latere le¬
giones circũueire pars sumu castroꝵ locũ petere
cepit. Eodem tp̃re equites nr̃i leuisq armature
pedites. quiq cũ his una fuerat̃ quos primo hostiũ

Expanded text:
exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae manduis, quibuscum erant congressae, exa sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium
Abbreviated transcription (Latin):
ad dimicandu aius: ut nõ mõ ad insignia cõmo¬
danda: sed & ad galeas induendas. scutisq tegi¬
menta detrahenda tempus defuerit. Quam
quisq ab oꝑe in ꝑte caũ deueit queq prima sigͣ
conspexit : ad hȩc constitit ne inq̃rendis sius pug¬
nancli tp̃us dimitter&. Instructo ex̃citu magis
ut loci natura deiectus est collis. & necessitas tpris.
ꝗͣ ut rei militaris racio atq ordo postulabat cũ di¬
uersis legioĩb aliş alia ĩ ꝑte hostib resister&: sȩpib¬
q densissimis ut ante demonstrauimꝰ interiectis
prospectus impediret᷑. neq certa subsidia collocari:
neq quid inquaq ꝑte opus ess& ꝓuideri. neq ab
uno oiã imꝑia administrari poterãt. Itaq in tãta
reꝵ iniquitate fortune q euentus uarii seq̃bant.
Legionis none & decime milites: ut in situstra
ꝑte aciei constiterãt. pilis emissis. cursu ac lassitudiẽ

Expanded text:
ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommoad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis am ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine
Abbreviated transcription (Latin):
mis cõmode ipĩ sibi p̃scribere ꝗͣ ab aliis doceri poterãt.
Et qđ ab oꝑe singulisq legionib singulos legatos
cesar discedere: nisi munitis castris. uetuerat. Hi
propter propinquitate & celeritate hostiu: nihil
iam cesaris impiu expectabant: s pse quę uidebãt᷑
ad ininistrabat. Cęsar necessariis rebus impatis. ad
cohortandos milites. quã inꝑte sors optulit decu¬
currit & ad decimã lẽgione ꝑueĩt. Milites non
longiore orõne ẽ cohortatus. ꝗͣ uti suȩ pristine uis¬
tutis memoriã retinerẽ. non ꝑ turbarent᷑ aĩo. hos¬
tiuq impetu fortiter sustiner&̃. Quoel nõ lon¬
gus hostes ab erãt qͣ quo telu adiici posser. p̃lu
cõmittendi signũ dedit: atq in alterã ꝑte itẽ co¬
hortandi cã profectus : pugnãtib occurit. Tem¬
poris tanta fuit exiguitas. hostiusq ta paratus

Expanded text:
nus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, nus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae s memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus
Abbreviated transcription (Latin):
eos cõmittendi prȩlii cõuenerat: ita ut intra siluas
aciem ordinesq ita cõstituerãt. atq ipĩ se se cõfirmaue¬
rũt. subito om̃ib copiis ꝓuolauerũt. impetũq ĩ nr̃õs
equites dederũtc. his fatile pulsis acq ꝑturbatis. incre¬
dibili celeritate ad flume de cucurrerũt. ut pene uno
castra atq eos qui in oꝑe occupati erãt contẽderũt
Cęlari omiã uno ipr̃e erat̃ agenda. Gexillus propo¬
nendu ꝗd erat insigne cũ ad arma concurti opor¬
teret signũ tuba dandu. ab oꝑe milites reuocandi: qui
paulo longuis aggeris petendi cã processerãt accersen¬
di. Acies instruenda. milites cohortandi. signũ dandũ.
Quaꝵ reꝵ magnã ꝑtem temporis breuitas & suc¬
cessus & incursus hostu impediebat. His difficulta¬
tibus duȩ res erãt subsidio. scientia atq usus militũ.¬
Qđ suꝑiorib ꝑliis ex̾citati. quod fieri oporte̾t᷑ nõ mi¬

Expanded text:
eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militu superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non mi
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar eꝗtatu p̃nusso subsequebat᷑ oĩb copiis S racio
ordoq agmiiius aliter se habebat: ac belge ad ner¬
uios detulerãt. Na que ad hostes appropin quabat
consuetudiẽ sua Cȩsar sex legiones expeditas ducebat
post eas tocius ex̾titus impeclim̃ta collocabat. Inde
duc legiones. quȩ proxiẽ conscripte erat totũ agmen
claudebant presidioq impedimĩtis erãt. Equites nr̃i cũ
Funditoribus sagutariisq flumẽ transgressi: cũ hostiu
equitatu prȩliu cõmiserũt. Cu se illi identidemĩ siluas
ad suos reciperẽt: ac xiisus exsilua in nr̃os impetũ face¬
rẽt/ neq nr̃i longius quiꝗͣ adfine porrecta ac loca apta
ꝑtinebãt cedentes in sequi auderet. Interim legiones
sex quę primȩ ueneyał. oꝑe dimẽso castra munire
cęperũt. Ubi prima impedim̃ta nr̃i excitus abhis qͥ
in silua abditi latebat̃. uisa sũt̃: quod tempiis inter

Expanded text:
Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter
Abbreviated transcription (Latin):
equitatu si prȩdandi causa ad eos uenisset᷑ impedir&̃
teneris arboribus incisis atq inflexis crebrisq in
I1
latitudic ramis enatis & rubis sentibusq int̾iectis
effecerãt: ut instar muri hee sepes munimẽtis p̃be¬
rent: quo nõ modo non intrari. s ne ꝑspici quide
poss&. His rebus cũ inter agminis nrĩ impedirẽt᷑
non omittendu sibi consilui neruii existi mauerũt
Loci natura erat hȩc: quẽ nr̃i castris delegerat. Col¬
lis a sumo ȩqualiter deliuis & ad flumẽ sabim qͥ
sup̃ noiauimꝰ uergebat. Ab eo fliue pari acdiui¬
tate collis nascebatur: aduersus hiuic & contrarius.
passib circiter ducentis imfimꝰ aꝑtus. Asupiore ꝑte
siluestris ut non facile introrsus ꝑspici possit. Intra
eas siluas hostes in occulto se se cõtinebat. In aptoi
loco setudu flumẽ pauce staciones equitũ udebãt̃
Fluminis erat altitudo pedum circiter triu.

Expanded text:
equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium.
Abbreviated transcription (Latin):
res quiq ꝑ ętate ad pugnã mutiles esse uiderẽt
in eu locũ coĩetisse: quo ꝑp paludes excitiua aditꝰ
non ess&. His rebus cognitis. exploratores cẽturi¬
Cũ ex dediticiis belgis reliquisq gallis cũ plures
cęsare secuti una iter facerẽti: quida exhis ut
postea ex captiuis cognitu ẽ eoꝵ dieꝵ cõsuetudiẽ
itineris nr̃ĩ excitus ꝑspecta: nocte ad neriuos pue¬
nerũt: atq his demonstrarũt inter singulas legi¬
ones impedimtoꝵ maguu numeꝵ intercedere.
neq esse quicꝗͣ negocii. cũ prima legio in castra ue¬
niss&: reliquȩq segiones magnũ sp̾ati ab essẽt.
hanc sub sarcinis adoriti: Oua pulsa impedimẽ
tisq diceptis. futmꝵ ut reliquę cõntra cõsistere nõ
auder&̃. Aduiuabat & eoꝵ cõsiliu qui rem defe¬
rebat. qđ neruui antiquitus cũ equitatu nichil poss&:
Neq eĩ ad hoc tempus euis rei studẽt. s quic quiel
possũt pedestrib ualet̃ copiis. quo fatilius finitimoꝵ

Expanded text:
utiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centuriCum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua ptisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum
Abbreviated transcription (Latin):
ire cõtendit. Ibi ceutrones & graioceli & caturiges.
locis suꝑiorib occupatis. Itinere ex̾citu prohibẽ cõnãt.
die uii. ꝑueĩt. Inde in Allobrogũ fines. ab. Allobrogib
in Sebusianos ex̾citu ducit. Hi sut̃ exͣ prouĩcia trãs
chodanu primi. Heluecii ia per angustias & fines

Expanded text:
ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per ang
Abbreviated transcription (Latin):
& largicione apud sequanos plurimũ poterat. & helue¬
ciis erat amicus. qđ ex ea ciuitate Orgentorigis filiã
in matrimoĩu duxerat. & cupiditate regni adductꝰ
nouis reb studebat. & ꝗͣ plurimas ciuitates suo bñfi¬
cio hrẽ obstrictas uolebat. Itaq rem suscipit & a se¬
quanis impetrat. ut per fines suos heluecios ire paciãt᷑.
obsidesq uti inter se dent ꝑfecit. Sequani ne itinẽ hel¬
uecios prohibeant. Heluecii ut sine maleficio & ĩiuria
transeant. Cęsari renũciat᷑ helueciis esse in aĩo per
agꝵ sequãoꝵ. & heduoꝵ iter in scornum fines facere:
qui nõ lõge a tolosatiu finib absũt. Que ciuitas est ĩ
patentib maxĩeq frumẽtariis finit. mos hrẽt. Ob
eas cãs ei municoĩ quã fecerat.TLabienu legatu
p̃fecit. Ipẽ in Italia magnis itineub contendit. duas¬
q ibi legiones conscribit. Et terciã quę circũ Aꝗleia

Expanded text:
et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helveet largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam
Abbreviated transcription (Latin):
sequanoꝵ ab helueciis diuidit. milia passiui .x. & nouẽ.
murum in altitudie pedũ seẜdeci. fossaq perducit
Eo opere ꝑfecto presidia disponit. Castella cõmunit:
quo faciluis si se inuito transire conarent᷑ prohibere
possit. Ubi ca dies. quã cõstituerat cũ legatis: uenit:
& legati ad eu reuerterũt: negat se more & exem¬
prohibituꝵ ostendit. heluecii ea spe deiecti: nauib
iunctis: ratibq cõplurib factis: alii uadis rhodaĩ
qua minima altitudo fluĩs erat. nõ nũꝗͣ interdui sepiꝰ
noctu. si ꝑrumpe possent conati. oꝑis municoẽ. & mi¬
litu cõcursu. & telis repulsi hoc conatu destiterunt.
Relinq̃batꝰ una ꝑ sequanos uia. qua sequatis inuitis ꝑꝑ
angustias ire nõ poterãt. His cũ sua sp̃ote psuadere nõ
possẽt. Legatos ad donnorige heduui mittũt: ut eo
deprecatore a sequanis impetrarẽt. donorix grã

Expanded text:
Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemprohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ad eu mittũt nobilissimos ciuitatis. Cuius legaciõis
Namerus esseram: & uerculeius principũ locũ op¬
tinuebãt. qui dicerẽt sibi esse in aĩo sine ullo maleficio
aluid rogare ut eius uolũtate id sibi facẽ liceat. Cę¬
sar qui meõria tenebat. L. Cassium cõsulẽ occisum
ex̾citũq eius ab helueciis pulsũ: & sub iugũ missu:
concedendũ non putabat. neq hoĩes inimico aiõ da¬
ta facultate per prouĩcia itineris faciendi temꝑa¬
turos ab iniuria & maleficio existimabat. tamẽ ut
spaciu int̾cedere posset du milites quos impetraue¬
rat cõueĩrent. legatis respond&: diẽ se ad delibe¬
xandũ sũptuꝵ. Sĩ quid uellet̃ ad idus aprilis reuerte¬
rent. Interea ea legione quã secu hẽbat militibq
qui ex proiuncia cõuenerãt. a lacu lemanno qui in
flumẽ rhodanu influit. ad mõte Iuram qui fines

Expanded text:
ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio berent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines
Abbreviated transcription (Latin):
se socios sibi adsciscunt. Erãt oĩo itinera duo. ꝗb
itinerib domo exire possent. Unũ ꝑ sequanos angus¬
tum & difficile. inter montẽ Iuram & flumẽ rho¬
ꝙ inter fines heluecioꝵ & Allobrogũ: qui nuꝑ patati
erãt. rhodanus fluit. Isq nõ nullis locis uado trãsit᷑.
Extremũ Illobrogu ẽ: proximũq heluecioꝵ finibus
genua. Ex eo oppido: pons ad heluecios ꝑtin&: Allobro¬
cos ire paterent᷑. Omib reb ad profectioẽ cõꝑatis:
diem dicũt qua die ad ripam rhodani os cõueĩat.
Is dies erat ad u. kł. aprił. L pisone Aulo gabinio cõsu¬
libus. Cesari cũ id nũciatu ess& cos ꝑ prouicia nñm
iter facere conari. maturat aburbe proficisci. & ꝗͣ i
maxĩs pt̃ itinerib in galliã ulteriorẽ cõtendit et
una Ponte qui erat ad genuã iubet rescindi. Uhi
de eius aduẽtu heluecii cerciores facti sũt. legatos

Expanded text:
se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhoterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobroeos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et auna, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos
Abbreviated transcription (Latin):
ex agris magistratus cogerẽt: Orgentorix mortuus ẽ:
neq ab est suspicio: ut heluecii arbitrant᷑. qn ipẽ sibi
mortẽ cõsciuerit. Post eius mortẽ nichiloĩꝰ heluetii
id qđ cõstituerãt fatere conant᷑: ut e finibus sius ex¬
eant. Ubi se iã ad eã ꝑte rem paratos essẽ arbitrati
sũt: oppicla sua omĩa nũo ad .xii. uicos ad quadrin¬
gentos reliqua priuata ȩdificia incendũt. frumẽtu
omẽ prȩter qd secũ portaturi erãt comburũt ut do¬
mũ redicionis spe sublata. ꝑaciores ad oĩa ꝑicula sub¬
cunda essent. Triu mensiui molita cibaria sibi unum¬
quẽq domo efferre iubet. Persuadet xauraciis: & tu¬
lingius. & larobitis finitimis: uti code usi cõsilio:
oppidis suis: uicisq exustis: una cũ his proficiscant᷑
Boiosq qui transrhenu incoluerat & in agrum nori¬
cũ transierãt: norcramq oppugnarant receptos ad

Expanded text:
ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad
Abbreviated transcription (Latin):
exfacile factũ esse illis probat conata ꝑficere : & ꝓpꝰ
esse dubiu. quin tocius gallie plurimũ heluecii poss&
se sius copiis suoq ex̾citũ illis regna conciliatuꝵ con¬
firmat. Hac orõne adlucti inter se fide & ius
uiraudu dant. Et regno occupato: per tres poten¬
tissimos ac firmissimos populos tocius galliȩ: se se
potiri posse sperãt. Ea res ẽ & helueciis ꝑ indicui
enũciata morib suis Orgẽtorigem ex uindis cãm
dicere coegerũt. dampnatũ pe̾na sequi oportebat:
ut igne cremaret᷑. die constituta causȩ clictionis
Orgentoꝵ ad uidiciũ ome suã familiã ad hoñi decẽ¬
milia undiq coegit. & omẽs lientes oberratosq suos.
quoꝵ maguũ num hẽbat: codẽ cõduxit. per eos ne
causa dicẽt se eripuit. Cu cuutas ob eã re uicitata
armis ius suu exequi conaret᷑: multitudic̃q hoĩu

Expanded text:
Perfacile factu esse illis probat conata perficere, proptPerfacile factu esse illis probat conata perficere, proptesse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum
Abbreviated transcription (Latin):
gitudiẽ milia passiui .cc .xl. in latitudiẽ .C.lxxx. pa¬
tebant. His rebus adducti & auctoritate Orgẽtorigis
ꝑmoti: cõstituerũt ea quę̧ ad proficiscendũ ꝑtinerẽt
Semẽtes ꝗ maximas facere: ut in itinẽ copia frum̃ti
suppeteret: cũ proximis cuutatib pacẽ & amicicia
confirmare. Ad eas res cõficiendas bienniu sibi satis
esse duxerũt. In terciu annu profectionẽ lege cõfir¬
mant. Ad eas res conficiendas. Orgentorix deligitur:
Is igit
legacionẽ ad ciuitates suscepit. In eo itinere persuad&
castico cat᷑amanta ledis filio sequano: cuius pater regnũ
amicus appellatus erat: ut regnũ in cuutate sua occu¬
par&. quod pater ante huẽrat. Itemq donnorigi
heduo fratri diuitiaci: qui eo tpr̃e prĩcipatũ ĩ cui¬
tate optinebat: ac maxĩe plebi acceptꝰ erat: ut ide
conaret᷑ ꝑ suad& eiq filia sua in matrimoiu dat

Expanded text:
gitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX pagitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum mani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin&. Spectat inter cecasu solis. & septentriones:
Apud heluecios. longe nobilissimus fuit .. ditissimus
Orgentorix. Is.M. messalla & p̃m. Pisone cõsulibo:
regni cupiditate inductus. coniuracionẽ nobilitatis
fecit. & ciuitati persuasit : ut de suis finib cũ oĩb
copiis exirent. Perfacile e̾ẽ: cũ uirtute onũb pre¬
starẽt: tocius galliȩ imꝑio potiri. Id hoc faciluis eis
ꝑsuasit: quod undiq loci natura tuti heluecii cõtinẽt᷑
ałtissimo: qui ẽ inter sequanos & heluecios. Tercia
lacu lemano. & fliuẽ rhodano: qui prouicia nr̃a ab
helueciis duudit. His reb fiebat ut & minus late uaga¬
rent᷑. & minus facle finitimis bellu inferre possent.
qua ex cã hoĩes bellandi cupidi magno dolore afficie¬
bant᷑. Promultitudine aũt hoũi & pro głia belli atq
fortitudinis angustos se fines hr̃e arbitrabant᷑. qui ĩ lon¬

Expanded text:
pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in lon
Abbreviated transcription (Latin):
los ab Aquitanis garunna flumẽ. Abelgis matrona et
minimeq ad eos mercatores sepe cõmeant: atq ea quȩ
ad effemi nãdos aĩos ꝑtinẽt important. Proximiq st̃
germanis. qui trans rhenu incolũt. cu quib cõtinẽt.
bellu gerũt. Qua de causa. heluecũ q reliqͦ gallos
uirtute pręcedunt: quod fere quottidianis prȩluis cũ germanis
contendũt. Cu aut sius finib eos ꝓhibẽt. aut ip̃i ĩ
coꝵ finibus bellũ gerũt. Eoꝵ una pars quã gallos op
tinere dictu est. iniciu capit afliue rhodano. cõtinet᷑q
garũna fluie. Occeanu fines belgaꝵ attingit. & ab se¬
quanis & heluecis flumẽ rhenũ uergit ad septen¬
trione. belge ab extremis galliȩ funb oriunt᷑: ꝑtinẽt
ad inferiorẽ ꝑte fluĩs rheni. spectãt inseptentrionẽ
& orientẽ solem. Aquitania a garũna flumĩe ad py¬
renos montes & ad eã ꝑte occeani: quȩ ad hyspaĩa

Expanded text:
los Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sGermanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fei e quotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent, aut ipsi in corum finibus bellum gerunt. etc tinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam
Abbreviated transcription (Latin):
tentos abse & inuincula coniectos: pro magnitudiẽ pidi
bellu parare. & maxĩe quȩ ad usum nauiu ꝑtinẽt.
prouidere institiunt. Hoc maiore spe: quod multu
natura loci confidebant. Pedestria esse itinera conci¬
sicͣiã locoꝵ paucitateq portium sciebant. neq nostros
excitus ꝑꝑ frumẽti in opia duicus apud se morari
posse confidebant: ac ia ut omia contͣ opione acci¬
derẽt . tñ se plurimu nauibus posse ꝗͣ romanos. neq
ulla facultate hr̃e nauiu / neq eoꝵ locoꝵ ubi bellui¬
gesturi essent. uada portus insulas nouisse. ac longe

Expanded text:
tentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi tentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera conciscientiam locorum paucitatemque portuum scier inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellugesturi essent vada, po
Abbreviated transcription (Latin):
esse laturos reliquasq ciuitates sollicitãt. ut in ea liber¬
tate quã amaioribus acceꝑant ꝑmanere: ꝗͣ romanoru
seruitute ꝑferre mallẽt. Omĩ ora maritima celerit̾
ad sua sententia ꝑducta. coẽ legatione ad Publiu
Crassu mutũt: si uelit suos recipere: obsides sibi remittat
uibus de rebus Cęsar ab Crasso tertior factus: quod ipẽ
ab erat longius naues interi longas edificari in fluẽ
ligeri quod influit in occeanu: remiges ex prouĩcia
institui. nautas: gubnatoresq comꝑari iubet. His reb
celeriter administratis. ipẽ cũ primũ ꝑ anni tpũs potuit:
ad ex̾citu contendit. Ueneti reliquęq ciuitates cog¬
nito Cȩsaris aduẽtu. certiores facti simul quode quãtu
in se facinus ad misissent intelligebãt. legatos qđ nomẽ
ad om̃es nationes scł̃m inuiolatũq semper fuissent. re¬

Expanded text:
esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea liberesse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, re
Abbreviated transcription (Latin):
tum complures infinitimas ciuitatis frumẽti causa di¬
misit. Quo in nũo est Titus terrasidius missus in esubios:
Marcus tribius gallus in curiosolitas quintus uelanius
cu tito sillio in uenetos. Huius est ciuitatis longe am¬
plissima auctoritas omĩs ore maritime regionũ eaꝵ:
quod & naues habet̃ ueneti plurimasi quib in britania
liquos antecedũt: & in magno impetu maris atq aperto:
paucis portibus int̾iectis quos tenẽt . ipĩ omẽs fere qui ĩ eo
mari uti consuerũt. habent uectigales. Abhis fit̾ mitiu
retinendi Syllii atq Uellanii qđ per eos suos se obsides. qͦ
Crasso dedissent recuꝑaturos existimabãt. Hoꝵ autoritate
finitimi adducti ut sũt galloꝵ subita & repentina consilia
Eadem de causa trębium terrasidiu q retinẽt. & cełit
missis legatis per suos principes inter se cõuirant: nichil
nisi coĩ consilio acturos: eunde omĩs fortunȩ exitum

Expanded text:
tum complures in finitimas civitates frumenti causa ditum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam arum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum
Abbreviated transcription (Latin):
fortunã Salba temptare nolebat: atq alio se se in hiber¬
na consilio uenisse meminerat. aliis occurrisse rebus
uderat. maxiẽ frumẽti cõmeatusq in opia ꝑmotus. postõ
die om̃ibus eius uicis ę̧dificiisq incensis: in prouintia
reuerti contendit: aut nullo hoste prohibente aut iter
demorante. in columẽ legionẽ in nantuatos: inde in
allobroges ꝑduxit. ibiq hiemauit. His rebus gestis cu
omib de causis Cęsar pacatam galliã existimaret:
suꝑatis belgis. expulsis: uictis in alpibus sedunis. atq
ita mita hieme in Illiricu profectus esset. quod eas
quoq nationes adire & regiones cognoscere uolebat: sub¬
itum bellu in gallia cohortu est. Euis belli causa hȩc
fuit. publuis crassus adolescens cũ legione septima ꝓximꝰ
mare Occeanu: qui in andibus hiemauerat. his quod
in locis in opia frumẽti erat. pręfectos tribunosq mili¬

Expanded text:
fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberfortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque mili
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter milites certiores facit. paulisper int̾mitterẽt prȩ¬
liui. ac tĩmõ tela missa exciperẽt. seq ex labore refice¬
rent. Post dato signo ex castris erũperẽt atq ome spem
salutis in uirtute ponerẽt. Quod uissi sunt faciũt. ac
subito oñib portis eruptione facta: neq cognoscendi
quid fieret. neq sui colligendi hostibus facultate relinquũt.
taq cõmutata fortuna eos qui in spem potiendoꝵ castroꝵ
uenerãt: undiq circũuentos int̾ficiũt. & ex hoiu milib
amplius triginta. que nũm barbaroꝵ ad castra uenisse cõ¬
stabat: plus tercia ꝑte interfecta. reliquos ꝑterritos ĩ fuga
coniiciuit: ac ne in locis quide suꝑiorib consistere patiuntꝰ.
Sic om̃ib copiis hostiu fusis. armisq exutis se in castra
munitionesq suas recipiũt. Quo prelio facto. quod sępus

Expanded text:
celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proeceleriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius
Abbreviated transcription (Latin):
quod diuturnitate pugnȩ hostes defessi prelio excedebãt
alii integris uirib succedebant. Quaꝵ reru anostris
ꝑꝑ paucitate nili ͥfieri poterat. an non modo defesso
ex pugna excedendii sed ne saucio quide eius loci ubi
constiterat relinquẽdi ac sui recipiendi fatultas dabatͦ.
um ia amplius horis sex continent̾ pugnaret᷑. ac nõ
solu iures s & tela nr̃is deficerent atq hostes acruis in¬
starent. languidioribq nr̃is: uallu stindere & fossas
complere cępissent. resq eẽt ia ad extremũ ꝑducta
discrimen. Casum publius sextius baculus primi pili cẽ¬
turio: quẽ neruico prelio compluribus confectũ uulnib
diximus: Qitem Saius uolusenus tribunus militu
uir & consilii magui & uirtutis. ad Salbam accurr̃t
atq unã esse spem salutis docẽt. si eruptione facta ex¬
tremũ anxiliu expirent̃. Itaq conuocatis centuriõib.

Expanded text:
quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus
Abbreviated transcription (Latin):
accidisset. ac iã omĩa fere suꝑiora loca multitudine ar¬
matoꝵ completa conspicerent᷑: neq subsidio ueniri:
neq cõmeatus supportari interclusis itinerib possent
prope iam desꝑata salute. nõ nullȩ huiusmoĩ sententiȩ
dicebant᷑. ut impedimẽtis relictis cruptiõe facta. isle
itineribus quib eo ꝑuenissẽt. ad salute contenderẽt.
Maiori tñ parti placuit. hoc reẜuato ad extremũ cõsilio
interim rei euentu exꝑiri & castra defendere. breui
spatio in t̾iecto: uix ut his rebus quas constitussẽt collo¬
candis atq ministrandis epũs daret᷑. Hostes ex om̃ibus
ꝑtibus signo dato decurrere in pędes. lapides telaq in a¬
uallũ coniicere. Hostri primo integris uiribus fortiter
repugnare: neq ullu frustra telum ex loco suꝑiore mit¬
tere: utquȩq pars castroꝵ nudata defensoribus prȩmi
iudebat᷑: co occurrẽ & auxiliu ferre. Sed hoc suꝑari

Expanded text:
accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine araccidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari
Abbreviated transcription (Latin):
caperẽt. Primũ quod legione neq tam plenissima
decractis cohortibus duabiis & tu pluribus sigillati: qui
cõmeatus petendi cã missi erat. ab sentib ꝑꝑ paucitatẽ
tibus in uallem decucurrerẽt & tela coniicerẽt: ne primũ
quidem posse impetũ suu sustinere ex istimabãt. Acce¬
debatꝰ ꝙ suos liberos abstractos obsidiu noĩe dolebant¬
& romanos non solu itineꝵ causa: sed ẽt perpetue
possessionis culmina alpiu octupare conari. & ea loca
finitimȩ prouintiȩ adiũgere sibi persuasu hebant.
His nuntiis acceptis Salba. cũ neq opus hibernioꝵ muni¬
tionesq plene esset̃ ꝑfectę. neq de frumẽto reliquoq¬
cõmeatu satis ess& prousum: quod deditione facta ob¬
sidibq acceptis: nichil de bello timendu existimauat
concilio celeriter cõuocato. sententias ex ꝗrere cȩpit. Quo
in concilio cũ in tantu repentini picłi prȩter opĩone

Expanded text:
caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem  tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoqcommeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum undiq legatis. obsidibq datis & pace facta: cõ¬
stituit cohortes duas in nantuatib collocare: & ipẽ cũ
reliquis eius legionis cohortibq in uico ueragroꝵ qui
appellatꝰ octodorus hiemare. Qui uicus põĩtis ĩ ualle
nõ magna adiecta planicie: altissimis montib undiq
continetꝰ. Cu hic induas ꝑtes fluẽ duuderet᷑. alterã
partem eius uici gallis ad hiemandũ concessit: alteram
uacua ab illis relicta cohorti aitribuit. eũq locũ uallo
fossaq muniuit. Cu dies hibernoꝵ complures trans¬
issent. int frumẽtũq eo comportari iussisser: subito
per exploratores cercior factus est exea ꝑte uici quam
gallis concesserar: omẽs noctu discessisse: montesq: qui
impenderãt a maxĩa multitudine sedunoꝵ Quera¬
groꝵ teneri. Id aliquot de causis acciderat. ut subi¬
to galli belli renouãdi legiõisq opprimendȩ consilium

Expanded text:
ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, conad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium
Abbreviated transcription (Latin):
ras imꝑata facturas pollicerent᷑. Quas legationes sesir
quod in italia illiricũq proꝑabat: inita proxima estate
ad se reuerti iussit. Ipẽ in Caru̾otes. andes turonesq. quȩ
Ciuitates propinquę his locis erant. ubi bellu gesserat. le¬
gionibus in hiberna deductis: in Italia profectus est. Eb
beasq res ex luteris Cęsaris dies quindecim supplicatio de¬
creta est quod ante id tempus accidit nulli
Um in Italiam proficisceret᷑ Cȩsar: Ser¬
gum galba cũ legione .xii. & ꝑte equitatꝰ¬
in nantuates. uer agros. sedunosq misit.
qui ab finibus allobrogum & lacu lemanno. & flumiẽ
rhodano ad sũmas alpes ꝑtinẽt. Causa mittendi fuit
quod iter per alpesi quo magno cũ ꝑiculo magnisq com
portoriis mercatores ire consueuerãt. patefieri uolebat.
Huic ꝑmisit si opus esse arbitraretꝰ: uti in his locis legio¬
nem hyemandi cã collocaret. Galba secundis aliquot
pliis factis. castellisq comphirib eoꝵ expugnatis: missis

Expanded text:
ras, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatin Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis