comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repellit ⁊ discutit ¶Forte ipe diebus dum hec ge¬
runtur Afonsus regius primigenius uix adolescen¬
tiam ingressus cum isset uenatum nactus est ex¬
nua magnitudine aprum quem ut uelocissimo
e quo uehebatur prȩcipue urgebat. cupiens aut solus
occidere aut primus ferre. Nec proculaberat iberas
longe maximũ hispanię flumen Cęsaraugustę mu¬
ros pręter fluens. hucaper seu casu seu uti inlocum
iam sibi antea notum cursum intendit. perꝗ ripas
atq iniua se demittens. aquas ingreditur. Alfonsus
a tergo instans ac iamiam feriens eadem ripa & se¬
mita consequitur. ac ne tam insignem predam soc
est tam insignem cum laude ruuctoria quam in ma¬
nibus habebat amutteret. et ipse ad acco equo flu-¬
men inbrat numemor g̃tum periculiadiret. na¬
tantemq feram natanti equo infesta urget hasta.
quasi illam posset in tam rapido fluuio capere.:
Hoc spetaculo Bernardus Centellia eius cure com¬

Expanded text:
repellit et discutit. 8 Forte iis diebus dum hec gerepellit et discutit. 8 Forte iis diebus dum hec geruntur, Alfonsus regis primigenius, vix adolescentiam ingressus, cum isset venatum, nactus est eximia magnitudine aprum, quem, ut velocissimo equo vehebatur, precipue urgebat, cupiens aut solus occidere aut primus ferire. Nec procul aberat Hiberus longe maximum Hispanie flumen, Cesarauguste muros preterfluens. Huc aper seu casu, seu uti in locum iam sibi antea notum, cursum intendit perque ripas atque invia se demittens, aquas ingreditur. 9 Alfonsus, a tergo instans ac iam iam feriens, eadem ripa et semita consequitur; ac ne tam insignem predam – hoc est tam insignem cum laude victoriam, quam in manibus habebat – amitteret, et ipse adacto equo, flumen intrat, immemor quantum periculi adiret, natantemque feram natanti equo infesta urget hasta, quasi illam posset in tam rapido fluvio capere. 10 Hoc spectaculo Bernardus Centellia eius cure com
Abbreviated transcription (Latin):
clientes esse. ⁊ quibus ipse prius infensus fuisset: post
regium nomen. patronum tutorem patrem esse de¬
bere nec preterita sed sequentia deluta cognostere
his inconcordiam reuocatis idem de ualentinis qui ibi¬
dem aderant gsi nõ nulli saluum sibi ius esse quo semꝑ
illa nacio usa est inter se belligerandi postulabant:
effecit Nemo enmmgerere tnimicitias equũ siticen¬
sebat cum iuderet regem suas deposuisse ⁊an neu-¬
tros se propensiorem ostendere. paratum &passos
Sinferentes inuiriãs ulcisci. Est quidem hu aprid il¬
liui gentis proceres mos siue equa siue mniqua ratio¬
ne introductus impiine interse certamina conse¬
rendi quo pugnaciores reddantur si belli terror a
duobus potentissimis regibus ingruat. utrũꝗ̃ latus
prementibus francię atꝗ castellę Sed regis pote¬
statis falgor quo tiens audet ac iusta cansasubest:
gliscentia lee simultatum certamia quasi nubila

Expanded text:
clientes esse, et quibus ipse prius infensus fuisset, post clientes esse, et quibus ipse prius infensus fuisset, post regium nomen, patronum, tutorem, patrem esse debere, nec preterita sed sequentia delicta cognoscere. 6 His in concordiam revocatis, idem de Valentinis, qui ibidem aderant, et si nonnulli salvum sibi ius esse, quo semper illa natio usa est, inter se belligerandi postulabant, effecit. Nemo enim gerere inimicicias equum sibi censebat, cum videret regem suas deposuisse et in neutros se propensiorem ostendere, paratum et passos iniuriam et inferentes ulcisci. 7 Est quidem hic apud illius gentis proceres mos, sive equa, sive iniqua ratione introductus, impune inter se certamina conserendi, quo pugnaciores reddantur si belli terror a duobus potentissimis regibus ingruat utrunque latus prementibus, Francie atque Castelle. Sed regie potestatis fulgor quotiens audet ac iusta causa subest, gliscentia hec simultatum certamina quasi nubila
Abbreviated transcription (Latin):
putarunt nõ egredi malienum: sed ex solo patrio
regem in possessionem Regni amutere. neꝗ de¬
scendere ab eqius nouo exemplo quod superioribus
regibus sciebant nõ fuisse factitatum. Sunnt eum
uarii mores hominum. uariȩq sententię. suis quȩꝗ
defensoribus tute atq honeste. Rex tamen horil
nulli manum porrexit sed humero sinistro ad¬
mouit preterq̃ francisco clementi episcopo Bar¬
celonensi: qui fuerat patriarcha Hierosolymia¬
tanus . quem quianouerat suȩ partis cuprolissiũ
fusse. sauiatus est. Atq ita cõmuniter legati cũ
ingenti exominibus regnus manu procerã Calataubiũ
mox cęsaraugustam deduxerunt. QUbi nõ multos
dies est cõmoratus dum pacificaret intenposita sua
auttoritate dissidentes. Neq regis epistimauit munus
esse maeminisse inurriarũ quas priuatus accepisset. 4
odiorum quę aduersus se nõ nulli gessissent. Nam
qui priuato hostes extitissent postea regi nõ hostes se

Expanded text:
putarunt non egredi in alienum, sed ex solo patrio putarunt non egredi in alienum, sed ex solo patrio regem in possessionem regni admittere, neque descendere ab equis novo exemplo, quod superioribus regibus sciebant non fuisse factitatum. Sunt enim varii mores hominum varieque sententie, suis queque defensoribus tute atque honeste. 4 Rex tamen horum nulli manum porrexit, sed humero sinistro admovit, preterquam Francisco Clementi episcopo Barcelonensi qui fuerat patriarcha Hierosolymitanus, quem, quia noverat sue partis cupidissimum fuisse, saviatus est. Atque ita communiter legati cum ingenti ex omnibus regnis manu procerum Calatavibium mox Cesaraugustam deduxerunt. 5 Ubi non multos dies est commoratus, dum pacificaret interposita sua auctoritate dissidentes; neque enim regis existimavit munus esse meminisse iniuriarum quas privatus accepisset et odiorum que adversus se nonnulli gessissent. Nam qui privato hostes extitissent, postea regi non hostes sed
Abbreviated transcription (Latin):
tot diebus celebrarunt. ut iubendi fuerint ꝑ magi¬
stratum omissis feriis ad opera reuerti Eferdinandus
primum ꝑ puolicas luteras certior factus se regem decla¬
ratum deindelegatos ad excipiendum ingredientẽ
regnum suum delectos ⁊ ad se iter habentes aragoniã
uersiuu contendit. Cumq ad sines Regni aduenrtaret:
legati Aragoniȩ ualentiȩꝗ introgressi non nibal ca¬
stellam obuam Regi ex equs delapsi sunt ac manũ
deosculati. Catalonię uero intra fines substiterunt
neꝗ ingrediente aragoniam Rege exequs descende¬
runt. Quorum ego neutros neq reprehendere neꝗ
alteris prȩponere ausim. Nam priores illi officiosum
existrmarunt nõ excipere regem suum uelut ex li¬
mine domus sead prodire muiam ⁊ obuiam progres¬
sos introducere. habito maiore honore q̃ qui pari¬
bus haberi solet. Pares enim ex equis sibi dextras
porrigunt posteriores uero magis consentantum

Expanded text:
tot diebus celebrarunt, ut iubendi fuerint per magitot diebus celebrarunt, ut iubendi fuerint per magistratum, omissis feriis, ad opera reverti. XII 1 Ferdinandus primum per publicas literas certior factus se regem declaratum, deinde legatos ad excipiendum ingredientem regnum suum delectos et ad se iter habentes, Aragoniam versus contendit. 2 Cumque ad fines regni adventaret, legati Aragonie Valentieque, introgressi nonnihil Castellam obviam regi, ex equis delapsi sunt ac manum deosculati; Catalonie vero intra fines substiterunt, neque ingrediente Aragoniam rege ex equis descenderunt. Quorum ego neutros neque reprehendere neque alteris preponere ausim. 3 Nam priores illi officiosum existimarunt non excipere regem suum velut ex limine domus, sed prodire in viam et obviam progressos introducere, habito maiore honore quam qui paribus haberi solet; pares enim ex equis sibi dextras porrigunt. Posteriores vero magis consentaneum
Abbreviated transcription (Latin):
lombardum illum patre Rege exeadem natione
qua reges aragonie dignitate uultus ac conporis tan¬
ta ut sit nulli secundus & quasi ad Regnanddum na¬
tus. Animo aũt ac uirtute siue inter suos siue in-¬
ter hostes. ut si morem prudentuĩ quorundam popu-¬
lorum sequi liceret: non minus eligendus ad regnũ
fuerit q̃ periudicium successionis declarandus. Buy
laus ne quaq̃ ulla ex parte incomite agnosceretur
Quare nõ modo equo sed etiã libenti animo Regem
sibi diuinitus datum expectarent atq exaperent
et alia in hanc sententiam plura. Que tamen nsi¬
tos atq impressos oliu affectus. ⁊ abiis natam opmnio.¬
uem nõ potuerunt omnmno excutere. ¶ Per i¬
uersas tamen urbes tam libentibus auribus nuncius
declarati Regis exceptus est ut om̃i fere sibi hũc
inter competitores regem optatum speratumꝗ fiucse
uideri uellent. Ualentiȩ quo iuixbene obdutis c¬
catricibus uniuersi elansis tabernus officiuꝗ letitia

Expanded text:
Lombardum, illum patre rege ex eadem natione Lombardum, illum patre rege ex eadem natione qua reges Aragonie, dignitate vultus ac corporis tanta, ut sit nulli secundus et quasi ad regnandum natus. 14 Animo autem ac virtute, sive inter suos, sive inter hostes, ut, si morem prudentium quorundam populorum sequi liceret, non minus eligendus ad regnum fuerit, quam per iudicium successionis declarandus; que laus nequaquam ulla ex parte in comite agnosceretur. Quare non modo equo, sed etiam libenti animo regem sibi divinitus datum expectarent atque exciperent. Et alia in hanc sententiam plura, que tamen insitos atque impressos diu affectus et ab iis natam opinionem non potuerunt omnino excutere. 15 Per universas tamen urbes tam libentibus auribus nuntius declarati regis exceptus est, ut omnes fere sibi hunc inter competitores regem optatum speratumque fuisse videri vellent. Valentiequoque vix bene obductis cicatricibus, universi clausis tabernis officinisque letitiam
Abbreviated transcription (Latin):
cii cim luteris quȩ rem doccrent missi sunt. adca¬
lataiubium ad Tregeriam. dertusamꝗ. Qui simul uo
rem cognouerunt. Ferdmandum se regem accipere
dixerunt. lutterasq passim ꝑ urbem dimisere. lega¬
tosꝗ adexcipiendum Regem castella aragoniam
igressurum delegere ¶ postridie ꝙ̃ Rex declaratus¬
est cum audiret uincentius ad eumꝗ referrentur uoces
nõ nullorum causantium non indigenam regem qualis
comes urgelli futurus erat. sed alienigenam factum eo¬
dem in loco orationem habuit dicens ubi de iure succes¬
sionis quęsitum sit: ibi nõ esse causam cur de persona
mentio haberetur. Nam comes urgelli cuius uitem nõ¬
nulli dolerent tantum abesse ut comꝑandus fuerit cũ
terdmando ut iureiurando interposito ⁊teste consci¬
entia collegarum iudicatus sit a duce Gandie in sui¬
cedendo suꝑari. Quod aut̃ ad personam pertinet.
esse ferdinandum matre catalanum. comitem U rgelli

Expanded text:
tii cum literis, que rem docerent, missi sunt, ad Catii cum literis, que rem docerent, missi sunt, ad Calatavibium, ad Tregeriam Dertusamque. Qui simul ubi rem cognoverunt, Ferdinandum se regem accipere dixerunt, literasque passim per urbes dimisere legatosque ad excipiendum regem e Castella Aragoniam ingressurum delegere. 12 Postridie quam rex declaratusst, cum audiret Vincentius ad eumque referrentur voces nonnullorum causantium non indigenam regem, qualis comes Urgelli futurus erat, sed alienigenam factum, eodem in loco orationem habuit, dicens, ubi de iure successionis quesitum sit, ibi non esse causam cur de persona mentio haberetur. Nam comes Urgelli, cuius vicem nonnulli dolerent, tantum abesse ut comparandus fuerit cum Ferdinando, ut iureiurando interposito et teste conscientia collegarum iudicatus sit a duce Gandie in succedendo superari. 13 Quod autem ad personam pertinet, esse Ferdinandum matre Catalanum, comitem Urgelli
Abbreviated transcription (Latin):
moriam tanta causa in iudiciis uersata fuerat. Nemo
nõ illuc suos affectus tulerat. ninil sane quisꝙ̃ suspita¬
batur . nihil de futuro diuinare poterat. omnia pro-¬
spera cupiditas. ominia inprospera trmnor subiiciebat
Iꝓse queꝗ pronunciator cum partem primam serten¬
tie recitasset ⁊ ad nomen regis aduentaret: subinde
magis expectationem hominum suspendebat interlo-¬
quens s quem putatis iam regem uestrum esse: quo
maxime gaudebitis : Qui maxime optandus est. Et
cum aliquotiens interfatus ardentem attentionem
magis incendisset: infantem castellę Ferdinandũ
recitauit Regem declaratum. Ad quod nomen tan.¬
tus exultantis turbę clamor epcitatus est plerisꝙ
assurgentibus ac discursantibus ut reuqua recitatio¬
nis pars nõ fuerit exaudita pręsertim militarious
unoliꝗ uo cibus tubisꝗ ac cõrubus : prȩterea combardis
obstrepentibus ¶uta sententia aotres conuentus nun¬

Expanded text:
moriam tanta causa in iudiciis versata fuerat. Nemo moriam tanta causa in iudiciis versata fuerat. Nemo non illuc suos affectus tulerat, nihil sane quisquam suspicabatur, nihil de futuro divinare poterat, omnia prospera cupiditas, omnia improspera timor subiiciebat. 9 Ipsequoque pronuntiator, cum partem primam sententie recitasset et ad nomen regis adventaret, subinde magis expectationem hominum suspendebat, interloquens: «Et quem putatis iam regem vestrum esse? quo maxime gaudebitis, qui maxime optandus est.», 10 Et cum aliquotiens interfatus ardentem attentionem magis incendisset, Infantem Castelle Ferdinandum recitavit regem declaratum. Ad quod nomen tantus exultantis turbe clamor excitatus est plerisque assurgentibus ac discursantibus, ut reliqua recitationis pars non fuerit exaudita, presertim militaribus undique vocibus tubisque ac cornibus, preterea bombardis obstrepentibus. 11 Dicta sententia, ad tres conventus nun
Abbreviated transcription (Latin):
aun sciamus quid ꝓropalã declaratum est. Cctauo
die q̃ se concluserunt qui fuit profestus diei qui cele¬
bratur inhonorem principis a postolorum mense ui-¬
nio conuocatis partibus ad sententiam audiendam
iudices in loco ędito ante ualuas templi consederũt᷑.
ac tecta omnia unde prospici uidicirm poterat.
orus ȩ̨tas sexusꝗ repleuerat. e lausis ꝙ portis ar-¬
mati muros ac uicos nequid turbs̨ fieret tuebant
Tum Uincentius e cetu collegarum surrexit. sug¬
gestumq pro gradibus positum & ad populos obuersu
conscendit atꝙ oraturculam habuit: qua dignitatẽ
quandam sententiȩ comparars tum instrumentum
in quo scripta erat sententia capit aperitꝗ. Pendebant
ab uno omnium ora mentesq inter spem metũq solicitę
Non sic ad expectationem pugnȩ suspensi sunt animi
eorum qui de turribus domibusꝗ populares suos cumho¬¬
sabus decertantes prospettant i Nunq̃ post hominũ me¬

Expanded text:
cum sciamus quid propalam declaratum est. 4 Octavo cum sciamus quid propalam declaratum est. 4 Octavo die quam se concluserunt, qui fuit profestus diei qui celebratur in honorem principis apostolorum, mense iunio, convocatis partibus ad sententiam audiendam, iudices in loco edito ante valvas templi consederunt. ac tecta omnia, unde prospici iudicium poterat, omnis etas sexusque repleverat, clausisque portis armati muros ac vicos, nequid turbe fieret, tuebantur. 6 Tum Vincentius e cetu collegarum surrexit suggestumque pro gradibus positum et ad populos obversum conscendit atque oratiunculam habuit, qua dignitatem quandam sententie compararet, tum instrumentum in quo scripta erat sententia capit aperitque. 7 Pendebant ab uno omnium ora mentesque inter spem metumque solicite: non sic ad expectationem pugne suspensi sunt animi eorum, qui de turribus domibusque populares suos cum hostibus decertantes prospectant. 8 Nunquam post hominum me
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteraq inscriptis probationum gña seorsum singula acci-¬
piebant Reliquam diei partem in consultando soli
consumebant. Postea uero ꝙ̃ nilal cuiq̃ libitum est uer¬
borum ac scriptorum proferre conclusi sunt inop¬
pili arce bac lege ut illinc prodire fas non esset
nisi rege declarato. Qui sermones ab iis inter se habiti
uel anteq̃ includerentur uel ubi inclusi sunt an mul¬
tum an parum nihilue dubitatũ dissensumꝗ sit
in compertum mihi est. quia nec aliquis depręhen¬
dit. Cipsi nilul intercessisse dissensionis significaue¬
runt . siue ꝙ ita fuerit. siue ꝙ suę grauitãtis censue¬
rint esse consiliorum arcana reticere. siue ꝙ morẽ
hispanum custodaerint quo nefas habetur post euie¬
tam insenatu sententiam mentionem deii facere :
qui ab ea sententia quę suꝑata est steterint. Et niinlo¬
minus parui interest scire quid intus quęsitum sit :

Expanded text:
ceteraque in scriptis probationum genera seorsum singula acciceteraque in scriptis probationum genera seorsum singula accipiebant. Reliquam diei partem in consultando soli consumebant. 2 Postea vero quam nihil cuiquam libitum est verborum aut scriptorum proferre, conclusi sunt in oppidi arce, hac lege, ut illinc prodire fas non esset, nisi rege declarato. 3 Qui sermones ab iis inter se habiti, vel antequam includerentur, vel ubi inclusi sunt, an multum an parum nihil ve dubitatum dissensumque sit, incompertum mihi est. Quia nec aliquis deprehendit, et ipsi nihil intercessisse dissensionis significaverunt, sive quia ita fuerit, sive quia sue gravitatis censuerint esse consiliorum arcana reticere, sive quia morem hispanum custodierint, quo nefas habetur post evictam in senatu sententiam mentionem de iis facere, qui ab ea sententia, que superata est, steterint. Et nihilominus parvi interest scire quid intus quesitum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
sis arcinepũs cum doctus sane in cruili ac pontisicio
iure. tum uero ita facundus. ut ei primȩ partes
in eloquentia tribuerentur & qui non minora or-¬
namenta naturȩ ad facunde pronunciandũ q̃
epũs conseranensis cum incontentionem uenissẽt
iudicatus est. Bernandus uallis sicce quem non
tanti faciebant quod iniure ciuile nulli suorum
foret secundus & indicendo sane adnidum ualeret.
q̃ti ꝙ plerasq causas grati. defensitabat. neꝗ expa
captabat. Quillelmus guaspes uir ut in lnspania
lutteris satis eruditus ac cultus Atq ex omini barce¬
lona cum prudentissimus tum sincerissimus uidi-¬
catus ¶Fli uidices quo primum die ingressuri
iudic ium erant: corpus domini inspectante popło
cõmuniter acceperunt. Dende continuos triginta
dies piyterfenatos partium aduocatos audierũt
quotiens  q̃ diu cuiꝗ libuit dicere libellos disputationes

Expanded text:
sis archiepiscopus, cum doctus sane in civili ac pontificio sis archiepiscopus, cum doctus sane in civili ac pontificio iure, tum vero ita facundus, ut ei prime partes in eloquentia tribuerentur, et qui non minora ornamenta nature ad facunde pronuntiandum quam episcopus Conseranensis, cum in contentionem venissent, iudicatus est. 12 Bernardus Vallissicce, quem non tanti faciebant, quia in iure civili nulli suorum foret secundus et in dicendo sane admodum valeret, quanti quia plerasque causas gratis defensitabat; neque ex captabat. 13 Guillelmus Guaspes, vir, ut in Hispania, literis satis eruditus ac cultus atque ex omni Barcelona cum prudentissimus tum sincerissimus iudicatus. XI 1 Hi iudices quo primum die ingressuri iudicium erant, corpus Domini inspectante populo communiter acceperunt. Deinde continuos triginta dies, preter feriatos, partium advocatos audierunt quotiens et quandiu cuique libuit dicere. Libellos, disputationes
Abbreviated transcription (Latin):
dico exiguoꝗ contentus foret. Ideoꝗ libertatis mirę
ac nemini obnoxius erat. Berengarius bardessit¬
nus quo neminem neꝗ illius neꝗ hiuus temporis
iuris consultum in hispaniasenes memmerunt ma¬
ioris auctoritatis fuisse &perinde ad tantas opes
peruenisse ¶ EUalentia uero .I. Feprarius domnus
Cartusiȩ non tam scientia. erat enim iniure ciui-¬
li perdotus ꝙ̃ conscientia optima prudentiaꝗ ac
grauitate singulari insignis. Uincentius Ferrarius
eius frater ordinis predicatorum cuius admirabilis
in contionando laus ad exteras usꝗ nationes est per¬
uagata princeps haud dubie sui temporis oratorum
dũtaxat illicterate loquentium. ⁊si uera memoran¬
tur miracunis clarus gante s post obitam mortem.
Petrus Berrardus uinis ita peritus. ut ualentiȩ ne¬
mini post ferretur uita quog casta sintegra ¶Ex
catalonia auit franciscus ÷ agarriga Terraconen¬

Expanded text:
dico exiguoque contentus foret. Ideoque libertatis mire dico exiguoque contentus foret. Ideoque libertatis mire ac nemini obnoxius erat. 7 Berengerius Bardessinus, quo neminem neque illius neque huius temporis iurisconsultum in Hispania senes meminerunt maioris auctoritatis fuisse et perinde ad tantas opes pervenisse. 8 Ex Valentia vero G. Ferrarius dominus Cartusie, non tam scientia erat enim in iure civili perdoctus, quam conscientia optima prudentiaque ac gravitate singulari insignis. 9 Vincentius Ferrarius eius frater, ordinis predicatorum, cuius admirabilis in concionando laus ad exteras usque nationes est pervagata, princeps haud dubie sui temporis oratorum dumtaxat illiterate loquentium et, si vera memorantur, miraculis clarus et ante et post obitam mortem. 10 Petrus Bertrandus, iuris ita peritus, ut Valentie nemini postferretur, vitaquoque casta et integra. 11 Ex Catalonia autem Franciscus Zagarriga, Terraconen
Abbreviated transcription (Latin):
postea Tlerdensem ad extremum archiepũm Terra-¬
conensem eundemg cardmalem seimus nuꝑ diem
suum obisse post om̃s collegas illius iudicii inquo ipse
sederat primus. de cuius scientia: uita. auctoritate
ditere parum actinet. cum iudicia hominum. hoc est
honores habiti testimonium dicant. Francistus aran¬
da uestitu ac barda horridiore. ꝙ uidelicet renuncia¬
set rebus humanis alioqum ita accõmodatus ad do¬
mos principum quibus diu pręfuerat. moderandas
ut nusꝙ̃ non sinconsultandis & administrandus
rebus ac maturandis primas obtinuerit partes: idꝙ
sola nature bonitate atq ingenii dotibus citra ullã
scientiam ac citra ullas prope modum litteras. Ut
appareat ephomine natuus bonis excellenti infor¬
mari potius prȩcepta sapientię ⁊ q̃ ex prȩceptis sa¬
pentis fotmarihominem excellentem. In quoue¬
lud prȩcipue ad mirabantur: ꝯ cum quasi pateres¬
set aut quasi tutor potentissimi cuiusꝗ tam mo¬

Expanded text:
postea Ilerdensem, ad extremum archiepiscopum Terrapostea Ilerdensem, ad extremum archiepiscopum Terraconensem eundemque cardinalem, scimus nuper diem suum obisse post omnes collegas illius iudicii in quo ipse sederat primus; de cuius scientia, vita, auctoritate dicere parum attinet, cum iudicia hominum, hoc est honores habiti, testimonium dicant. 5 Franciscus Aranda, vestitu ac barba horridiore, quia, videlicet renuntiasset rebus humanis, alioquin ita accommodatus ad domos principum, quibus diu prefuerat moderandas, ut nusquam non et in consultandis et in administrandis rebus ac maturandis primas optinuerit partes, idque sola nature bonitate atque ingenii dotibus, citra ullam scientiam ac citra ullas propemodum literas: ut appareat ex homine nativis bonis excellenti formari potius precepta sapientie, quam ex preceptis sapientie formari hominem excellentem. 6 In quo illud precipue admirabantur, cum quasi pater esset aut quasi tutor potentissimi cuiusque, tam mo
Abbreviated transcription (Latin):
bellis prouincig uexarentur GDelecti itaꝗ sunt no-¬
uem iuolices ex singulis prouinciis terni Imparem
enim numerũ adfiniendas uel lites uet consulta-¬
tiones aspani multo cõmodiorem epistimant.
ia temporis nõ poterat sententia pro aliquo compe¬
titorum ferri nisi a sesqui altera parte iudicũ im¬
mo singularum prouinciarũ. quippe cum necesse
esset duos ex singulis prouinciis uidices conuenire
Prouincias appello parum pnoprie quę sunt tantũ
gentes a populo romano uitę. sed ego usitatrim
iiugo morem sequor quia tria regna. ut mallem¬
dicere nõ possum. propter catalonam quȩ regnum nõ
est par tamen duobus regnis ¶Non abre fuerit a
nomina uidicum & qualitates refeyre: ut posteritas
sciat quos iuros tantę rei preficiendos ee suo quodꝗ cor¬
pore consilia tanta ex istim auerint ¶ Ex aragonia qui¬
dem delecti sunt dominicus ramus ep̃ius oscensis quẽ

Expanded text:
bellis provincie vexarentur. X 1  Delecti itaque sunt nobellis provincie vexarentur. X 1  Delecti itaque sunt novem iudices, ex singulis provinciis terni. Imparem enim numerum ad finiendas vel lites vel consultationes Hispani multo commodiorem existimant, et id temporis non poterat sententia pro aliquo competitorum ferri nisi a sesquialtera parte iudicum, immo singularum provinciarum, quippe cum necesse esset duos ex singulis provinciis iudices convenire. 2 Provincias appello parum proprie que sunt tantum gentes a populo Romano victe, sed ego usitatum vulgo morem sequor, quia tria regna, ut mallemdicere non possum propter Cataloniam, que regnum non est, par tamen duobus regnis. 3 Non ab re fuerit et nomina iudicum et qualitates referre, ut posteritas sciat, quos viros tante rei preficiendos ex suoquoque corpore concilia tanta existimaverint. 4 Ex Aragonia quidem delecti sunt Dominicus Ramus episcopus Oscensis, quem
Abbreviated transcription (Latin):
creant: remꝗ publicam ad se omnem tranfferunt. mox
castellanos accersumt. ire ad ciuitatem ut suspicabat᷑
rratam formidantes. Sed ii ciues necesse habebant
aliis ueniam dare: qui sibi ipsis ab eisdem iuttoribus ue¬
niam precarentur¶Raymundus audita pugna fert᷑
dixisse se agrioscere fortunam comitis. cuius ducum
alteriustardum ac eiidum consilium in aragonia
fuisset alterius repentinũ s pręferox ualentiȩ. Nam
sidiem horamꝗ certaminis cum Raymundo pixses c̃õ¬
municasset: in eam cladem uentum non esset. Sed
uidelicet nimia fiducia quȩ frequenter potentiores
partes euertit. pręsidem inriunam impulit &pri-¬
uatam s ꝓublicam Etaꝗ Raymundus unũ pręsiee
meusans ac detestans infecto negotio rediit GPor-¬
ro iuitto ria hȩȩ longe plurimum non dico momẽti
sed auctoritatis contulit cause ferdinandi coegitꝙ
iudicia maturari anteꝙ omni exparte intestinis

Expanded text:
creant remque publicam ad se omnem transferunt; mox creant remque publicam ad se omnem transferunt; mox Castellanos accersunt ire ad civitatem, ut suspicabantur, iratam formidantes. Sed ii cives necesse habebant aliis veniam dare, qui sibi ipsis ab eisdem victoribus veniam precarentur. 18 Raimundus audita pugna fertur dixisse se agnoscere fortunam comitis, cuius ducum alterius tardum ac timidum consilium in Aragonia fuisset, alterius repentinum et preferox Valentie. Nam si diem horamque certaminis cum Raimundo preses communicasset, in eam cladem ventum non esset. Sed videlicet nimia fiducia, que frequenter potentiores partes evertit, presidem in ruinam impulit et privatam et publicam. Itaque Raimundus unum presidem incusans ac detestans infecto negocio rediit. 19 Porro victoria hec longe plurimum non dico momenti, sed auctoritatis contulit cause Ferdinandi coegitque iudicia maturari, antequam omni ex parte intestinis
Abbreviated transcription (Latin):
tanta ciuitas ac tam frequens a tantulis copiis di-¬
repta fiusset acq euersa. Eoq missis in urbem Ber¬
nardus aliquot exsio numero principibus amicorp
ipse saguntum se recepit cum paucis captius diuer¬
⁊ factionio CCȩterum neꝗ hanc humanitatẽ inci-¬
ues suos meq superiorem plignȩ deprecationem tan¬
te laudi tribuo bernardo: ꝗto dedecori illam mima¬
nitatem atq sȩuiciam: ꝙ reuertens uissit amputari
caput prȩsidia ac prefixum hastę craoli filio puero
quem ceperat murbem usꝗ gestandum ut in altissi¬
ma post modum trabe suffixum pro tropheo statuera
Neꝗ enim sic ccudelitas mimici ulaiscenda est ut ccu¬
delior ipse iudiceris. Adeo minus immane futurũ
ferat / filium suꝑ paternum ceuorem iuguilasse
q̃ religiosum illud patris ac fiii pignus polluisse ac
luolibrio habiusse ¶In sequentibus diedus a populo
ualentino ac citi Centelliȩ magistratus ex corpore suo

Expanded text:
tanta civitas ac tam frequens a tantulis copiis ditanta civitas ac tam frequens a tantulis copiis direpta fuisset atque eversa. Eoque missis in urbem Bernardus aliquot ex suo numero principibus amicorum, ipse Saguntum se recepit cum non paucis captivis diverse factionis. 16 Ceterum neque hanc humanitatem in cives suos, neque superiorem pugne deprecationem tante laudi tribuo Bernardo, quanto dedecori illam immanitatem atque sevitiam, quia revertens iussit amputari caput presidis ac prefixum haste tradi filio puero, quem ceperat, in urbem usque gestandum, ut in altissima postmodum trabe suffixum pro tropheo statueret. Neque enim sic crudelitas inimici ulciscenda est, ut crudelior ipse iudiceris. Adeo minus immane futurum fuerat filium super paternum cruorem iugulasse, quam religiosum illud patris ac filii pignus polluisse ac ludibrio habuisse. 17 In sequentibus diebus a populo Valentino acciti, Centellie magistratus ex corpore suo
Abbreviated transcription (Latin):
tes &dum cutiora ab accessu equorum petunt in
uoragines ac depressa labentes inte fere prȩarmoris
pondere emergentes. Noua ubiq facies insolitus
tumultus ac clamor. eodem tempore terrestre
prelium tam angusto in loco gerebatur ac cedes
fiebat mari palude ac interieta inter hȩc terra tri-¬
bus diuersu locis continenter cruore imbutis. Nec
omnes gladio mors ab sumebat sed etram a qua multos
Autros genere ¶Quõo nisi Bernardus & ferrandis in¬
tercessissent limc ferrum suorum compescentes: lme
ualentinis iter fugamꝙ patefacientes ac pręcuntes.
insignis inter paucas calanitas eo die Ualentinis ac¬
cepta esset perierunt tamen ex iis illo prelo spo-¬
stea ex uulneribus ad quatuor milia uirorum. Cȩteri
quos neꝗ mare neꝙ palus neq gladuis hausie. fuga
se in urbem receperunt Sni duo ii quos dixi costi¬
tissent ueriti urbem direptum iri uictores cũ uictis
in portas irrupissent & quod mccedibile iuideatur

Expanded text:
tes, et dum tutiora ab accessu equorum petunt, in tes, et dum tutiora ab accessu equorum petunt, in voragines ac depressa labentes, nec fere pre armorum pondere emergentes. Nova ubique facies, insolitus tumultus ac clamor eodem tempore terrestre prelium tam angusto in loco gerebatur ac cedes fiebat mari, palude et interiecta inter hec terra, tribus diversis locis continenter cruore imbutis. 14 Nec omnes gladio mors absumebat, sed etiam aqua multos et utroque genere. Quod nisi Bernardus et Ferrandis intercessissent, hinc ferrum suorum compescentes, hinc Valentinis iter fugamque patefacientes ac preeuntes, insignis inter paucas calamitas eo die Valentinis accepta esset. 15 Perierunt tamen ex iis illo prelio et postea ex vulneribus ad quatuor milia virorum. Ceteri, quos neque mare, neque palus, neque gladius hausit, fuga se in urbem receperunt; et ni duo ii quos dixi obstitissent, veriti urbem direptum iri, victores cum victis in portas irrupissent et, quod incredibile videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nebantur. aligtum suostinuere certamen sed mi-¬
nus acri animo ꝙ multos sociorum nõ periculo sed
spectaculo adesse cernebant. quasi pugnandi eis ꝓpr¬
ter angustias eopia non esset. At uti ducem cum
multis os truncatum eeteros ꝗ equites fugiente cogno¬
uerunt: Sapsi in fugam uertuntur. miscenturꝗ cũ
aliis qui manus non conseruerant. Sed castellani qui
Centellianos & uillaraglitos nõ inter nosterent. ut
inquẽꝗ meidebant. promiscue sine discrinime
feriebant. Illi qui cum sociis stante acie ferrũ nõ
strinxerãt. nime profligatis sociis stringere coge¬
bantur. Sed quis aut uincentium ferociam aut
fugientium ignauiam reprimer potest. Cadunt
igitur ualentini ex ommi genere ac sternuntur
uensuꝗ infugam omnibus terga ceduntur. nec fuga
saluti erat cum equitatum herentem tergis e¬
tare nõ possent. Uideres itaꝗ hos inaltum mare:
illos in limosam paludem uelut in castra penetran¬

Expanded text:
nebantur – aliquantum sustinuere certamen sed minebantur – aliquantum sustinuere certamen sed minus acri animo, quia multos sociorum non periculo, sed spectaculo adesse cernebant, quasi pugnandi eis propter angustias copia non esset. 11 At ubi ducem cum multis optruncatum ceterosque equites fugientes cognoverunt, et ipsi in fugam vertuntur miscenturque cum aliis qui manus non conserverant. Sed Castellani, qui Centellianos et Villaraguteos non internoscerent, ut in quenque incidebant, promiscue sine discrimine feriebant. 12 Illi qui cum sociis stante acie ferrum non strinxerant, nunc profligatis sociis stringere cogebantur. Sed quis aut vincentium ferociam, aut fugientium ignaviam reprimere potest? Cadunt igitur Valentini ex omni genere ac sternuntur, versisque in fugam omnibus terga ceduntur, nec fuga eis saluti erat, cum equitatum herentem tergis evitare non possent. 13 Videres itaque hos in altum mare, illos in limosam paludem velut in castra penetran
Abbreviated transcription (Latin):
pro ut factum est sed ipsorã malo. Ego sicut ololi ra¬
certus sum. ita illud certum habeo sacerdo tum te¬
stimonio Bernardum maluisse. Qamicis consultũ
esse ⁊patriȩ q̃ dimicatũ. EPost hȩc uerba ad suos re¬
gressus renunciat quid ultro citroꝗ ditum sit. So
tii concepta ira atq spe uenientibus occurrũt
⁊qua in parte uolitare presidem cernunt: cum
robore equitum impressionem faciunt. locus an¬
gustus pauciores adiuuat aliq̃ dui acerrime. ⁊ prę¬
tipue inter equites dimicatur ibi duo exprimo¬
ribus castellanora equitum cadunt cum aliquot
sotiorum sed eo acrius cęteri ingriunt & pręsidem
ob regalia uestis insignia conspicuum circinsistunt
atq obtruncant. plurimosꝗ comitum adiiciunt cete¬
ri infugam uetuntur. pedites quoꝗ qui circa ducem
pugnabant quia hostem a tergo adoriri nõ poterant
Lab alia eqiuitum manu conferctis ꝗ peditibus desti¬

Expanded text:
prout factum est, sed ipsorum malo. Ego sicut doli inprout factum est, sed ipsorum malo. Ego sicut doli incertus sum, ita illud certum habeo sacerdotum testimonio, Bernardum maluisse et amicis consultum esse et patrie quam dimicatum. 8 Post hec verba ad suos regressus, renuntiat quid ultro citroque dictum sit. 9 Socii concepta ira atque spe venientibus occurrunt, et qua in parte volitare presidem cernunt, cum robore equitum impressionem faciunt; locus angustus pauciores adiuvat aliquandiu acerrime et precipue inter equites dimicatur. 10 Ibi duo ex primoribus Castellanorum equitum cadunt cum aliquot sociorum, sed eo acrius ceteri ingruunt et presidem, ob regalia vestis insignia conspicuum, circumsistunt atque optruncant plurimosque comitum adiiciunt, ceteri in fugam vertuntur; peditesquoque qui circa ducem pugnabant – quia hostem a tergo adoriri non poterant et ab alia equitum manu conferctisque peditibus disti
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus exule ⁊ patriȩ proditores sed gladiis se regẽ
esse quo ad regni controuersia est. pro ine aut̾se
ꝙ mittant ei qui pro rege est. aut pugnam capessant.
Ille tum magna uoce exclamat. ne interpretarent
se diffidentia iuriũ illa loqui sed patrię caritate.
prouiderent priusꝙ̃ gladii scrinperentur ne tristem
eum diem ⁊ifaustum patris̨ redderent. Scum
nõ nulli a magistratu iussi obstreperent ac conui¬
carentur tanq̃ tempus terenti : Deum inquit qui ex
alto intuetur testor Quos hommes qui adestis e te ta¬
bellio ut muni publicus testis sis inuitum me ac coacta
ad pugnandum descender cum ciuibus meis. Uos tñ
amiciꝰ quos istie mihi plurimos esse scio. quęso ne cõ¬
muttatis ut amici uestri aut uos feriant aut feri¬
antur a uotis. Sunt qui opmentur illum dolo ad
colloquiũ uenisses ut sereret inter hostes discordiã
plirimiꝗ a pugna se uel abstnerent uel subducerẽt

Expanded text:
adversus exules et patrie proditores, sed gladiis. Se regem adversus exules et patrie proditores, sed gladiis. Se regem esse, quoad regni controversia est, proinde, aut se permittant ei qui pro rege est, aut pugnam capessant. 5 Ille tum magna voce exclamat, ne interpretarentur se diffidentia virium illa loqui, sed patrie caritate, providerent prius quam gladii stringerentur, ne tristem eum diem et infaustum patrie redderent. 6 Et cum nonnulli a magistratu iussi obstreperent ac convitiarentur tanquam tempus terenti: «Deum», inquit, «qui ex alto intuetur, testor, et vos homines qui adestis et te, tabellio, ut mihi publicus testis sis, invitum me ac coactum ad pugnandum descendere cum civibus meis. Vos tamen amici, quos istic mihi plurimos esse scio, queso ne committatis, ut amici vestri aut vos feriant aut feriantur a vobis». 7 Sunt qui opinentur illum dolo ad colloquium venisse, ut sereret inter hostes discordiam plurimique a pugna se vel abstinerent vel subducerent,
Abbreviated transcription (Latin):
iniurias esst Ssi nõ satis pro dignitate ultum. ultu¬
rumq si mimici iniurias facere pergant: colber
uim nõ afferre uelle rogare illos ut aledendo tem¬
perent satis habentes ꝙ ciuitatem arbitrio suo mode¬
rentur. parumper expectent dum rex declaretur:
nolint esse ciuilis bellicausa in quo urrauis pars uin¬
at utrisq si patriam amant esse dolitur  se agno¬
stere ciues sursi amicos propinquos deniꝗ cogitara
preses non tam hostili animo omnes qui secum essent
pugnaturos contra nomen. centellianum ꝙ̃ castellanos
atꝗ Aragonenses contra bellerranũ. se quidem cũ
paucis domesturi esse. ut socii qui plures sunt ac pu¬¬
gnacissri ecede reuocare nõ possit. illum uero
cum multis etiam inuitis quibus bello cõmisso ut pui-¬
gnent imꝑare nequeat ¶Hȩc ubi magistratus au-¬
dierei signura timioris interpretati suñt ob iolq fe¬
rocioresq effecti nõ pactionibus agendum esse respondẽt

Expanded text:
iniurias esse, et si non satis pro indignitate ultum ultuiniurias esse, et si non satis pro indignitate ultum ulturumque si inimici iniurias facere pergant, cohibere vim non afferre, velle rogare illos, ut a ledendo temperent: satis habentes quia civitatem arbitrio suo moderentur, parumper expectent dum rex declaretur, nolint esse civilis belli causa, in quo utravis pars vincat utrisque, si patriam amant, esse doliturum, se agnoscere cives suos, amicos, propinquos. 3 Denique cogitaret preses non tam hostili animo omnes qui secum essent pugnaturos contra nomen Centellianum, quam Castellanos atque Aragonenses contra Bellerianum; se quidem cum paucis domesticis esse ut sociis, qui plures sunt ac pugnacissimi, a cede revocare non possit, illum vero cum multis etiam invitis quibus bello commisso, ut pugnent imperare nequeat. 4 Hec ubi magistratus audiere, signum timoris interpretati sunt, ob idque ferociores effecti. Non pactionibus agendum esse respondent
Abbreviated transcription (Latin):
rent. animaduersurus in contumaces. nam capita¬
le gdixerat siquis eorum nõ adesset tum ne uroe
diuersȩ factionis hominibus relinqueret. si tantũ
suos eduxisset. hȩc est conditio tyranorura aut ty.¬
dnis samilium ut sius curibus nec absentibus nec
prȩsentitus satis confidant &si confidere necesse habẽt
idcoꝗ pleuinꝗ cum res inpericulũ uocatur. ab alterutris
cladem accipiunt. ut nume uidemus contigisse: ¶Nã
cum is copiis gubernator subsignis ubi ad angustias ue¬
nit: uidet procul instrutos epaduerso hostes. magis
illos quidem ad intercludendũ iter paratos q̃ ad mua-¬
dendum Frant enim pauci ac pene nulli ad tantã
multitudinem. sed spes seditionis hostilis afiducia equi¬
tatus & uittorię precium excitabat animos CBernar-¬
dus iussis subsistere suuis progressus inmedium iubet
aliquos e diuerso in colloquium muti
rere ideo nulla dum arma intalisse ultum priuatas

Expanded text:
rent, animadversurus in contumaces – nam capitarent, animadversurus in contumaces – nam capitale edixerat siquis eorum non adesset –, tum ne urbem diverse factionis hominibus relinqueret, si tantum suos eduxisset. 19 Hec est conditio tyrannorum aut tyrannis similium, ut suis civibus nec absentibus nec presentibus satis confidant, et si confidere necesse habent. Ideoque plerunque cum res in periculum vocatur, ab alterutris cladem accipiunt, ut nunc videmus contigisse. Nam cum his copiis gubernator sub signis ubi ad angustias venit, videt procul instructos ex adverso hostes, magis illos quidem ad intercludendum iter paratos quam invadendum. 20 Erant enim pauci ac pene nulli ad tantam multitudinem, sed spes seditionis hostilis, et fiducia equitatus, et victorie pretium excitabat animos. IX 1 Bernardus, iussis subsistere suis, progressus in medium, iubet aliquos e diverso in colloquium mittirere. Ideo nulla dum arma intulisse ultum privatas
Abbreviated transcription (Latin):
uersiuus alterum gubernatorem ꝑ contemptum arma
msisset. Tot igitur irritatui causis iubet in poster
diem omnes qui per ȩ̨tatem ualitudinemꝙ possent: qui
arma haberent pręsto sibi esseat inforo armati ut
primum socios ad Gastellionem reciperent: deinde
uicos ac prȩdia tentelliarũ atq sociorũ igni ferroq
uastarent ¶Fadem note ad Ioannem Ferrandis atꝗ
castellanos qui cum eo erant equites citatissimo crrsu
suꝑuenit comes castri cum cohorte fortissimorũ iuue¬
num a ferdinando missus nequid factio atq arma
comitis Urgellensis in ualentie finibus perturbarent:
Qbi illuxit populus ualentinus sub armis ad duo de ui-¬
ginti milia peditum ac ducentos equites ad locum prę¬
sto fuit maxna ex parte inuitus ꝙ a bellum cuule
detestaret: ⁊ ꝙ centellianȩ̨ factionis pleriꝗ studiosi
essent quos prȩses prȩcipue arma sumere imꝑaue¬
rat tum ut experiretur q̃ obedienter imyata face¬

Expanded text:
versus alterum gubernatorem per contemptum arma versus alterum gubernatorem per contemptum arma misisset. 16 Tot igitur irritatus causis, iubet in posterum diem omnes qui per etatem valitudinemque possent, qui arma haberent, presto sibi essent in foro armati, ut primum socios ad Castellionem reciperent, deinde vicos ac predia Centelliarum atque sociorum igni ferroque vastarent. 17 Eadem nocte ad Ioannem Ferrandis atque Castellanos qui cum eo erant equites, citatissimo cursu supervenit comes Castri cum cohorte fortissimorum iuvenum a Ferdinando missus, nequid factio atque arma comitis Urgellensis in Valentie finibus perturbarent. 18 Ubi illuxit, populus Valentinus sub armis ad duodeviginti milia peditum ac ducentos equites ad locum presto fuit, maxima ex parte invitus, quia et bellum civile detestaretur, et quia Centelliane factionis plerique studiosi essent, quos preses precipue arma sumere imperaverat, tum ut experiretur quam obedienter imperata face
Abbreviated transcription (Latin):
Castellionem atꝙ yalentiam. hinc quatuor. illinc
sex leugis distantem atq utrinꝙ transitu ꝓhibentẽ.
Iam a dextro latere perpetiu montes ad mediter¬
raneam inspaniam porrecti nisi plurium dierum
circiitu ualentiam ire uetant a sinistro oppidũ
pateoli ⁊ alia loca natura atꝗ opere munita fa¬
cile transitum intersepiunt. Ad hȩc inter saguntũ
ualentiamq interietę paludes utiꝗ hybernis auo¬
tibus laxiores ut tum erant uix tenuem inter-¬
capedinem litoris ad transitum relinquebant
Quas anguistias maris ac paludis obsidere aduersus
Ualentmos transituros ut colligi coniectura poterat
constituerant ¶Etorum utrorumꝗ aduentu ꝑcepto
preses ualentinus fremere ac furere. ꝙ auxilia ho-¬
stibus uerussent sua ꝑuenir̃ nõ pessent.  ꝙ mimuicis
nõ modo impune esset lȩsisse: sed etram adulerio¬
rem inuiriam animus facultasq ac cessisset ⁊ ꝙ
gubeenator aragonię in alienam prouinciam ad¬

Expanded text:
Castellionem atque Valentiam: hinc quatuor, illinc Castellionem atque Valentiam: hinc quatuor, illinc sex leugis distantem atque utrinque transitu prohibentem; nam a dextro latere perpetui montes ad mediterraneam Hispaniam porrecti, nisi plurium dierum circuitu, Valentiam ire vetant; a sinistro oppidum Puteoli et alia loca natura atque opere munita facile transitum intersepiunt. 14 Ad hec inter Saguntum Valentiamque interiecte paludes, utique hibernis auctibus laxiores, ut tum erant, vix tenuem intercapedinem litoris ad transitum relinquebant. Quas angustias maris ac paludis obsidere adversus Valentinos transituros, ut colligi coniectura poterat, constituerant. 15 Horum utrorunque adventu percepto, preses Valentinus fremere ac furere, quia auxilia hostibus venissent, sua pervenire non possent, et quia inimicis non modo impune esset lesisse, sed etiam ad ulteriorem iniuriam animus facultasque accessisset, et quia gubernator Aragonie in alienam provinciam ad
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ad Ferdmandum itemq ad urreas nuncip
qui auxilia implorent. ilbertus Centellia Bernardi
frater cumbene magna elientum manu in agrum
ualentinum incursionem facit. ⁊ adsex milium
capitum promisciu pecoris quȩ erant Ioannis uillara¬
guti sub gubernatoris abigit. ditens illum per corray¬
telam iudiciorum cum ex aliis tum uero ex centel¬
lianis uicis eum pecorum questum fcisse ¶Ad ininc
coercendum ualentini magistratus tum publico tũ
priuato noiẽ: Equitatum quo ipsi nõ multo utebant
a comite accersunt Ille confestim quadingentos
equites uasconum mittit. Raymundo perelioso
poefecto inter primos catalanorum procerũ forti
ac strenuo. Sed hi fere subidem tempus applicuerũt
ad oppidum cui nomen est Castellioni ad flumen
borriana quo lo annes Ferrandis applicuit: cum
septingentis equitibus saguntum quod nune uocãt
miurum ueterem. Quam iubem Centellię suȩ fac¬
tionis studiosam tenebant pene mediam nter

Expanded text:
itaque ad Ferdinandum itemque ad Urreas nuntiis itaque ad Ferdinandum itemque ad Urreas nuntiis qui auxilia implorent, Gilbertus Centellia, Bernardi frater, cum bene magna clientum manu in agrum Valentinum incursionem facit, et ad sex milia capitum promiscui pecoris, que erant Ioannis Villaraguti subgubernatoris, abigit, dicens illum per corruptelam iudiciorum, cum ex aliis tum vero ex Centellianis vicis, eum pecorum questum fecisse. 12 Ad hunc coercendum Valentini magistratus, tum publico tum privato nomine, equitatum, quo ipsi non multo utebantur, a comite accersunt. Ille confestim quadrigentos equites Vasconum mittit, Raymundo Perelioso prefecto, inter primos Catalanorum procerum forti ac strenuo. 13 Sed ii fere sub idem tempus applicuerunt ad oppidum, cui nomen est Castellioni, ad flumen Borrianam, quo Ioannes Ferrandis applicuit cum septingentis equitibus Saguntum, quod nunc vocant Murum Veterem. Quam urbem Centellie sue factionis studiosam tenebant, pene mediam inter
Abbreviated transcription (Latin):
Seo amplius constat honestos homines perfas perꝗ ne¬
fas uel suspendisse uel securi percussisse Ad hec uitos
oppidag centelliarum asperitate uidiciorum exgau-¬
nenda curauerat. Flȩe cum ad conuitem deferra
Bernardus centellia qui princeps familię erat. quo-¬
tidieq complorar&. ille negligentius lentusꝗ fer-¬
re uidebatur. nec curare ssi iuderi uolebat in-¬
iuriam propulsandam uiolelicet ꝙ uereretur prȩ¬
sidem cui addicta plebs erat offendere. Atꝙ eo re¬
missius agebat: ꝙ uillaragiti lunis 4 aentellię. Ur-¬
reis in aragonia respondent ¶ Sic expressa ne¬
cessitas centelliis ab eodem implorare auxilium
aquo implorasse atq impetrasse urreas uidebant
Eo facilius ꝙ regina Margarita contiliatrix fauo¬
ris aliena a comite erat uel os contumeliã accep-¬
tam uel ob suspitionem regis extincti: simulq in
dignum ducebant cum de iure competitorum am¬
biguum esset: comiti contra alios ad esse ¶Missi

Expanded text:
et eo amplius constat honestos homines per fas perque neet eo amplius constat honestos homines per fas perque nefas vel suspendisse vel securi percussisse. Ad hec vicos oppidaque Centelliarum asperitate iudiciorum exhaurienda curaverat. 9 Hec cum ad comitem deferret Bernardus Centellia, qui princeps familie erat quotidieque comploraret, ille negligentius lentiusque ferre videbatur, nec curare, et si videri volebat, iniuriam propulsandam, videlicet quia vereretur presidem, cui addicta plebs erat, offendere. Atque eo remissius agebat, quia Villaraguti Lunis et Centellie Urreis in Aragonia respondent. 10 Sic expressa necessitas Centelliis, ab eodem implorare auxilium a quo implorasse atque impetrasse Urreas videbant: eo facilius quia regina Margarita, conciliatrix favoris, aliena a comite erat, vel ob contumeliam acceptam, vel ob suspitionem regis extincti, simulque quia indignum ducebant, cum de iure competitorum ambiguum esset, comiti contra alios adesse. 11 Missis