comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuder. ñ hu̾it salua manet peticio nͦ
n. rei iudicate exceptio obici pot̃ aluo
dicam si repbauit compensationem
niãi ũ. existente debito. t̾ẽ n. rei iudi¬
cate mͥ nocebit exceptio.
aiꝰ .ł. In compensationẽ ⁊̃ id dedu¬
cit᷑ quo nomie cum actore liscon¬
destata est ne diligentior quisq deti¬
oris conditionis hãt᷑ si compensatio
ei denegetur.
uł pat̾ solidum ꝑ compñsationẽ ser¬
uauiꝰ. quamuis si ag̾emꝰ dumtarat de
peculio p̃staret᷑. ⁊ si cum filio fam. a
gat᷑ an ꝙ pat̾ debeat᷑ fuiꝰ compensare
possit q̃rit ⁊ mag̾ est admutendum

Expanded text:
iudex non habuerit, salva manet petitio: nec enim rei iudicatae exceptio obici potest. aliud dicam, si reprobavit pensationem quasi non existente debito: tunc enim rei iudicatae mihi nocebit exceptio.ale.In compensationem etiam id deducitur, quo nomine cum actore lis contestata est, ne diligentior quisque deterioris condicionis habeatur, si compensatio ei denegetur. uel pater, solidum per compensationem seruamus, quamuis, si ageremus, dumtaxat de peculio praestaretur.Sed si cum filio familias agatur, an quae patri debeantur filius compensare p
Abbreviated transcription (Latin):
delegatã : ut ꝓmisit s utec exceptiõe
s si pecuniam ꝓmisit ne deleget᷑ int̃¬
ceisisse uid̾r. ¶ Si senatus confulti
bñficiũ int̾uenit utrum statim cum
mulier int̃cesserit actio in p̾orem debi¬
tocem competit ansi mislier solutũ
coudicat putostatim ⁊ ñ expetantã
solutionem¶ Sipeo qui tempali ac¬
tione cenet mier int̾cesit̃ tempali
acio restituet᷑ sic cr̃ ut ex p̾cedenti¬

Expanded text:
delegata est promisit: non utetur exceptione. Sed si pecuniam promisit, ne delegetur, intercessisse uidetur. Si senatus consulti beneficium interuenit, utrum statim cum mulier intercesserit actio in priorem debitorem competit, an si mulier solutum condicat? puto statim, et non exspectandam solutionem. Si pro eo, qui temporali actione teneretur, mulier intercesserit, temporalis actio restituetur, sic tamen, ut ex praece
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris iconthendo secut᷑ ob a
q̃ int̾ unũ ⁊ iuorem accepea pecinua
gestasunt exceptione senatꝰ consiat
ñ submouet.¶Cum serui ad nego.¬
tiationem p̃positi cum alio cont̾hentẽ
ꝑsonã mulleris ut ydonee sequnt᷑
exceptio senatꝰ consulti dñm submo

Expanded text:
mulieris in contrahendo secutus ob ea, quae inter virum et uxorem accepta pecunia gesta sunt, exceptione senatus consulti non summovetur. Cum servi ad negotiationem praepositi cum alio contrahentes personam mulieris ut idoneae sequuntur, exceptione senatus consulti
Abbreviated transcription (Latin):
gate sunt. ¶ Daulus. s̾dit. ea q̃ ĩ frau¬
dem senatꝰ consulti ꝙ de int̾cessionib
feminarũ fẽm ÷ excogitata ꝓbari pos
animo uł cum sciret se ñ ten̾i nui¬
lier pro aliqͦ int̾cessĩt exceptio ei senat᷑
consulti ei ñ dat᷑. actionem .n. q̃ in do¬
lum mulieris competit amplissimus
ordo ñ excludit. ¶Procuratoe si mã¬
dato mulieris pro alio itcessit. ⁊ excep¬
tionem senatꝰ consulti uelleiani adui¬
uat᷑ ne alias actio int̾cidut
d̾̃.li .i. ad neratium. Si mulier ꝙ
ex int̾cessione soluit nolit repetẽ¬
s mandati agere ⁊ caue̾ uelit de indẽp¬
nitate reo audienda ÷.¬

Expanded text:
aulus respondit ea, quae in fraudem senatus consulti, quod de intercessione feminarum factum est, excogitata probari possanimo uel cum sciret se non teneri mulier pro aliquo intercesseconsulti non datur: actionem enim, quae in dolum mulieris competit, amplissimus ordo non excludit. Procurator si mandatu mulieris pro alio intercesserit, exceptione senatus consulti Velleiani adiuuatur, ne alias actio intercidatimo ad Neratium.Paulus: si mulier quod ex intercessione soluit nolit repetersed mandati agere et cauere uelit de indemnitate reo, audienda
Abbreviated transcription (Latin):
lieri id soluissem ⁊ ab ea ticuis eqra
pecuniam pec̾et exceptio h senatꝰ con¬
eam ꝑiclitari ne eam pecumã ꝑdat
cum iam eam hãt. Si ab ea milie¬
re q̃ contͣ senatꝰ consultum int̾ celliss
sideuilsorem accepissem gaiꝰ callꝰ art¬

Expanded text:
 ab ea Titius eam pecuniam peteret, exceptio huius senatus coneam periclitari, ne eam pecuniam perdat, cum iam eam habeat.Si ab ea muliere, quae contra senatus consultum intercessisset, fideiussorem accepissem, Gaius Ca
Abbreviated transcription (Latin):
nissu actio meos dat᷑. ¶ S i pupillus
dñs uissit utiq ñ tenet᷑ nͥ tutore actore
uissit̾ ¶ Siusufructuarii erit cũ ser¬
uo contͣctum. Item eius cui bona fide
serint marcellus putat qd̾ ussu dã¬
dam in eos actionem quamsnĩam ⁊
ego ꝓbo ¶S i curatore adholescentis
ut furiosi ist prodigi iubente cum ser¬
uo contͣctum sit putat labeo. dandam
quo uissu actionem in eos quoꝵ suus
fũt. Iem ⁊ in uero ꝓcuratore S si uerꝰ¬
ꝓcurator ñ sit in ip̃m potius dandam oc¬
honem. idem labeo ait.
uo pipilli c̃ditumsit. putosi ex utili¬
tate pupilli fu̾t c̃ditum inpupillũ eẽ
dandam actionem qd̾ iussit tutoeSi
iissu dm̃ ancille ut uissu patͥs filie ẽdi¬
tum sit danda est meos qd̾ iussu actio¬
¶Si ussu meo cum alieno seruo con¬
tractum fiũit eumq pꝰea redemero qd̃
nissu ñ denebor actione ne actio q̃ ab
mitio mutais fu̾it ex euentu consir¬
metur
missib usuris seruo suo pecuniam
mutuam c̃di hactemis tem̃ quatinus

Expanded text:
ssu actio in eos datur. Si pu pillus dominus iusserit, utique non tenetur, nisi tutore auctore iussit. Si iussu fructuarii erit cum seruo contractum, item eius cui bona fid‹e› seruit, Marcellus putat quod iussu dandam in eos actionem: quam sententiam et ego probo. Si curatore adulescentis uel furiosi uel prodigi iubente cum seruo contractum sit, putat Labeo dandam quod ifuerit: idem et in vero procuratore. sed si procurator verus non sit, in ipsum potius dandam actionem idem Labeo ait.uo pupilli creditum sit, puto, si ex utilitate pupilli fuerit creditum, in pupillum esse dandam actionem 'quod iussit tutor'.Si iussu domini ancillae uel iussu patris filiae creditum sit, danda est in eos quod iussu actio.Si iussu meo cum alieno seruo contractum fuerit eumque postea redemero, quod iussu non tenebor, ne actio, quae ab initio inutilis fuerit, euentu confirmeturmissibus usuris seruo suo pecuniam mutuam credi, hactenus teneri quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
estusuros nec mnultum facere cid pro de¬
feniore fidenisserut cum contemplati¬
one mantantis matres int̾uenerunt
plane inquit si quis accep̃ eos fideuiso¬
res matrem enis mandasse ignorauit
exceptionem senatꝰ consulti replicatiõe
doli repellendam
oꝵ gestoꝵ actionem in defensorem. qr
mandati causa ꝑsenatus consultumꝯ
stitiu̾t irrita ⁊ pecinia fide iussoris li
b̾atur.
datio int̾cessionem faciat. tñ iulianꝰ
si coitx mulier pem quam pignori acce¬
ꝑat debitori liba̾u̾it ñ ẽẽ int̾cessionem¬
Simulier int̾uem̃t ap̃ tutores filii
sui ne p̃dia eius distͣherent᷑ ⁊ indemp¬
nitatem eis repromiserit.
eam int̾cessisse. nullam . i. obligõnẽ
alienam recepisse neq uet̾em neq no¬
uam ħ ipãm fecisse obligonem. ¶ Si

Expanded text:
eos usuros: nec multum facere, quod pro defensore fideiusserunt, cum contemplatione mandati matr‹i›s interuenerunt. plane, inquit, si qui accepit eos fideiussores, matrem eis mandasse ignorauit, exceptionem senatus consulti replicatione doli repellendam.orum gestorum actionem in defensorem, quia mandati causa per senatus consultum constituitur irrita et pecunia fideiussoris liberatur. datio intercessionem faciat, tamen Iuliansi creditrix mulier rem, quam pignori acceperat, debitori liberauerit, non esse intercessionem.Si mulier interuenerit apud tutores filii sui, ne hi praedia eius distraherent, et indemnitatem eis repromiserit, eam intercessisse: nullam enim obligationem alienam recepisse neque ueterem neque nouam, sed ipsam fecisse hanc o
Abbreviated transcription (Latin):
usul sos pecimĩam accoꝑit alii cor¬
tura ũ eł locus senatꝰ consulto. alioffa
nemo eum femmis contͣhet. qr ignoea¬
rip̃ quid acture sint.
dem .li. breuiũ  mino tunc locus
est senadus consulto cumscit c̃̾ditor
eam int̾eẽdere.
alienam obligonem suscipiat muli¬
et. ñ adumat᷑ ħ senatꝰ consulto qd̃ tun
accdit cum pͥma facie quid̃ alienam
reuera au̾̃t suam obligonem suscipiat
ut. ade sĩ oncilla ob pantionẽ lib̾tatis
ex promillore dato pꝰ manialio nem
io ip̃m suscipiat qd̾ expromissoe debue¬
int aut si heditatem emuit i esalienu¬
heditarium in se tͣnscbit. aut si pro fi¬
deuilldre suo inccecat. ¶e pignoril
pͥoris debitoris ñ est c̃ditori noua achioẽ
opus cum qua si seruiana que ypote¬
ticina uocat᷑ inhis utiis sit. qr um ÷
conuenisse de pignoril nec solutam ẽẽ
pecuniam ¶Si sub conditione it in
qd̾. ii. bonum est expectare conditionẽ
ul diem cumn mea cnnsa sit ꝓoe ite de

Expanded text:
usus suos pecuniam acceperit alii creditura, non est locus senatus consulto: alioquin nemo cum feminis contrahet, quia ignorari potest, quid acturae sint.exto breuium.Immo tunc locus est senatus consulto, cum scit creditor eam intercedere. alienam obligationem suscipiat mulier, non adiuuatur hoc senatus consulto: quod tum accidit, cum prima facie quidem alienam, re uera autem suam obligationem suscipiat. ut ecce si ancilla ob pactionem libertatis expromissore dato post manumissionem id ipsum suscipiat quod expromissor debeat, aut si hereditatem emerit et aes alienreditarium in se transcribat, aut si pro fideiussore suo intercedat.De pignoribus prioris debitoris non est creditori noua actione opus, cum quasi Seruiana quae et hypothecaria uocatur in his utilis sit: quia uerum est conuenisse de pignoribus nec solutam esse pecuniam.Si sub condicione uel in quo enim bonum est exspectare condicionem uel diem, cum in ea causa sit prior iste de
Abbreviated transcription (Latin):
pea maritꝰ decedens ñ soluendo infrandẽ
creditoris canit testam̾to soeam pecumã
iniu̾sam deb̾e. querit᷑ an int̾cessisse mu
obligauit sempronio ob conditionem
mor mulier anumerio sua side nutuã
pecuniam acceptam sub oblig̾one eius¬
dem fundi soluit statim sempronio ꝓ
marito suo. q̃situm ÷ an adu̾sus senatꝰ
consultum obligata sit. respondi si nu¬
merus scisset eam int̾ced̾e fore soenatꝰ

Expanded text:
dens non soluendo in fraudem creditoris cauit testamento se eam pecuniam uniuersam debere: quaeritur, an intercessisse mulobligauit Sempronio ob conductionem: mox mulier a Numerio sua fide mutuam pecuniam acceptam sub obligatione eiusdem fundi soluit statim Sempronio pro marito suo: quaesitum est, an aduersus senatus consultum obligata sit. respondi, si Numerius scisset eam intercedere, fore senatus
Abbreviated transcription (Latin):
locum ẽẽ qñ iussid ut aliqua apud
euns ꝓ eo ip̃o int̾cessisse intelligipꝰ¬
sit nec dissimilem huic ꝓpostaoni ex
fc̃o agitatam cõnem cum quidã uir
p̃tornis decessiss duob filiis suꝑstitib¬
⁊ quoꝵ alt inpubes eẽt ⁊ alt̾ legitti¬
mus tutor frat᷑ ẽẽt ut eum pat̾nam
hereditatem abstin̾e uellet manda¬
to uxoris defuncti q̃ mat̾ pupillo eẽt
abstento pupillo solum se ħeditati
miseniss ubi sumiłr respondisse
ulianꝰ ait. Si ex ea causa agente
pupillo dampũ eo nom̃e passus
ẽet ñ impediri sonatꝰ consulto quo
sita spe ⁊ illud tͣctandum ⁊ an ił qui

Expanded text:
locum esse, quando uix sit, ut aliqua apud locum esse, quando uix sit, ut aliqua apud eundem pro eo ipso intercessisse intellegi possit.Nec dissimilem huic propositioni ex facto agitatam. cum quidam uir praetorius decessisset duobus filiis superstitibus, quorum alter impubes esset et alter legitimus tutor fratri esset et eum paterna hereditate abstinere uellet, mandatu uxoris defuncti, quae mater pupillo esset, abstento pupillo solum se hereditati miscuisse: ubi similiter se respondisse Iulianus ait, si ex ea causa agente pupillo damnum eo nomine passus esset, non impediri eum senatus consulto, quo sita
Abbreviated transcription (Latin):
cumiam ei deb̃i. ¶Mulier ⁊ ticius
cum in rem cõmunem mutuarent᷑
do mulierem pro ꝑte socii uid̾i int̾ces¬
sisse dicebat. nam si ob eam cãm mu¬
tuati fuerit ex qua si c̾ditoe pecui¬
am ñ dediss manis dampñ mulier
passura fuerat ueluti qd̃ cõmuis ĩ¬
sula fulta ñ e̾et. uł qd̾ sundꝰ cõmunĩ
inpublicũ cõmitt̾etur potnis õẽ ut
senatꝰ consulto locus ñ sit. at si in ali¬
quam emptionem pecinua mutua
sit accepta tunc ꝓ ꝑte in int̾cessionẽ
fcãm uidi ⁊ ĩo creditorem ꝑdem dum¬
taxat pecume a muliere pet̾e posse
int̾cesserint.
pilli decesserat herede inlliduto ti¬
tio cum ad eund̾ he̾ditatem dubitaret
qr̃ male gesta tutela exillimaret᷑
ꝑsuadente matre pupilli ut suo ꝑicu¬
io adiret adiit stipulatꝰ q de ea causa¬
est indempnem se eo nomine p̾stari
si ex ea causa ticuis pupillo aliquid
p̃stitass is q matrem p̾conuemiset
negauit exceptionis senatꝰ consulti

Expanded text:
cuniam ei deberi.Mulier et Titius, cuniam ei deberi.Mulier et Titius, cum in rem communem mutuarentur, do mulierem pro parte socii uideri intercessisse dicebat. nam si ob eam causam mutuati fuerint, ex qua, si creditor pecuniam non dedisset, maius damnum mulier passura fuerat, ueluti quod communis insula fulta non esset uel quod fundus communis in publicum committeretur, potius esse, ut senatus consulto locus non sit. at si in aliquam emptionem mutua pecunia sit accepta, tunc pro parte intercessionem factam videri et ideo creditorem partem dumtaxat pecuniae a muliere petere posse: intercesserint. pilli decesserat herede instituto Titio: cum de adeunda hereditate dubitaret, quoniam male gesta tutela existimaretur, persuadente matre pupilli, ut suo periculo adiret, adiit stipulatusque de ea est indemnem se eo nomine praestari. si ex ea causa Titius pupillo aliquid tisset isque matrem conueniret, negauit exce‹p›tioni senatus consulti
Abbreviated transcription (Latin):
donationis causa rem uiliori p̃tio
adoid̾it ⁊ in id ptium c̃ditori suo dele¬
gauerat respondit uenditioue mialles
mom̃ti eõ ⁊ si c̾ditor pecuniam a mui¬
ere pet̾et exceptionem utilem fore ꝙͣ¬
uis creditor existimam̃t mulierẽ debi¬
tͥcem mariti suisse. nec id contͣrnm
uid̾i deb̾e ei ꝙ placeat si qñ i ħ mu¬
lier mutuata est ut marito cred̾et
ñ obstaturam exceptionem si e̾ditoe
ignorauerat in qua cã mulier mirtu¬
aret᷑ qm̃ quid̃ plurimũ int̾sit utr̃
cũ muliere quis ab mitio contͣhat
an alienam obligõnem in ea tͣnsferat
tunc .n. diligentiorem ẽẽ deb̾e. ¶Si
mulier drxisset sibi rem dotis nomi¬
ne obligatam ⁊ c̾ditoe curass ei pecu¬
niam docis solui qui id̾ pignus acci¬
ꝑet mulieri etiam pecuna credita
deberet᷑ si possessor creditor adu̾sus eã
sermana agentom exciꝑet si ñ uolu¬
cate enis pignꝰ datum eẽt replicatio¬
nem mulieri senatꝰ consuta ñ ꝓfu¬
turam nͥ c̾ditor scils etiam aliam pe¬

Expanded text:
donationis causa rem uiliori pretio addixerat et in id pretium creditori suo delegauerat. respondit uenditionem nullius momenti esse et, si creditor pecuniam a muliere peteret, exceptionem utilem fore, quamuis creditor existimauerit mulierem debitricem mariti fuisse: nec id contrarium uideri debere ei, quod placeat, si quando in hoc mulier mutuata est, ut marito crederet, non obstaturam exceptionem, si creditor ignorauerit in quam causam mulier mutuaretur, quoniam quidem plurimum intersit, utrum cum muliere quis ab initio contrahat an alienam obligationem in eam transferat: tunc enim diligentiorem esse debere.Si mulier dixisset sibi rem dotis nomine obligatam et creditor curasset ei pecuniam dotis solui, qui idem pignus acciperet, mulieri etiam pecunia credita deberetur: si possessor ‹c›reditor aduersus eam Seruiana agentem exciperet 'si non uoluntate eius pignus datum esset', replicationem mulieri senatus consulti non profuturam, nisi creditor scisset etiam aliam pe
Abbreviated transcription (Latin):
mutuaret᷑ atq ite numerarem
me tͥ uissit dom̃ ergo qui ad manũ
nũmos ñ habebam stipulanti tͥ pro¬
misi quesitum ⁊ si eam pecuniam
a mulere petat an exceptio sonatꝰ ei ꝓ
sit. respondit uidendimine ñ sñ ioneꝰ
dicat eiis locum qui ꝓ muliere fide
uissit habi me deb̾e ut quemad modũ
illi quannus ignorauin̾t mulierom¬
int̾ ced̾e exceptio adu̾sus c̃ditorem det᷑
ut in mulierem mandati actio compe¬
tit ita mͥ ꝙͦ adu̾sus te utiis exceptio de¬
tur mͥ q̃ mimiberem actio denegedur¬
erñ hec oblig̾̃o ꝑiculo muneris fuura
sit ⁊ hec paulo expeditus dicenda si pͣ
quam ego tͥ pecunam soluerim eõ¬
pererm eam int̾cessisse. cet̾msi ante
solitim uidend̾ utrum ne nichominꝰ

Expanded text:
mutuaretur atque ita numerare mutuaretur atque ita numerare me tibi iussit: deinde ego, quia ad manum nummos non habebam, stipulanti tibi promisi: quaesitum est, si eam pecuniam a muliere petam, an exceptio senatuubitaret Titius, quod parum idonea nomina debitorum uiderentur, mulier hoc ipsum repromisit, ut, quanto minus a quoquo eorum seruari posset, ipsa praestaret? prope est, ut sit intercessio.Cum haberes Titium debitorem et pro ne in mulierem mandati actio competat, ita mihi quoque aduersus te utilis exceptio dereris, petit a me mulier mutuam pequando haec actio periculo mulieris futura sit. et haec paulo expeditius dicenda, si prius, quam ego tibi pecuniam soluerim, compererim eam intercessisse: ceterum si ante soluerim, uidendum, utrumne nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
he̾ditarii ñ fuerint senatꝰ consulto
locus sit quasi quodam mͦ eoꝵ ob¬
ligõnes mulier susceꝑit mag̃ aũt
est ut no ob hanc quid̃ cam̃ senatꝰ
consultum locum hãt qñ ñ ea m̃te
sũit ut ꝓ his int̾ced̾et. s tutoris adũ¬
sus pupillũ ⁊ cet̾os forte creditores
mulierem in emptionem ħeditatis
eo nomine dampñ pati qd̃ debitores
ħeditarii soluendo ñ sint nulla pu¬
to dubitatio erit qr insenatꝰ consul¬
do locus ñ sit etiam si maxime c̃di¬
torib aliqn̾tũ p̃stit̾it. quid gͦ si p̃ꝑea¬
de adeunda he̾ditate dubitaret᷑ ticiꝰ
qd̾ parum idonea nomina debitoꝵ
uderet᷑ mulior ħ ip̃m repmisit ut
qn̾tonimꝰ a quoqͦ eoꝵr seruari possit
ip̃a p̃staret ꝓpe est ut sit int̾cessio ¶¬
Cum haberes ticium debitorẽ ⁊ ꝓ
eo mulier int̾red̾ẽ uellet nec tu mu¬
lieris nom̃ pp seuatus consultũ seq̃¬
reris petit a me mulier mutuã pe¬
cuniam soluturam tͥ ⁊ stipulanti
mnͥ ꝓmisit ignoranti in quam rem

Expanded text:
endo non fuerint, senatus consulto locus sit, quasi quodammodo eorum obligationes mulier susceperit. magis autem est, ut ne ob hanc quidem causam senatus consultum locum habeat, quando non ea mente fuerit, ut pro his intercederet, sed tutoris aduersus pupillum et ceteros forte creditores ue si ponamus mulierem in emptionem hereditatis eo nomine damnum pati, quod debitores hereditarii soluendo non sint, nulla puto dubitatio erit, quin senatus consulto locus non sit, etiamsi maxime creditoribus aliquantum praestiterit.Quid ergo side adeunda hereditate dubitaret Titius, quod parum idonea nomina debitorum uiderentur, mulier hoc ipsum repromisit, ut, quanto minus a quoquo eorum seruari posset, ipsa praestaret? prope est, ut sit intercessio.Cum haberes Titium debitorem et pro eo mulier intercedere uellet nec tu mulieris nomen propter senatus consultum sequereris, petit a me mulier mutuam pecuniam solutura tibi et stipulanti mihi promisit ignoranti, in quam rem
Abbreviated transcription (Latin):
deuissiones ⁊ mutuidationes ꝓ alus
abhis petĩonem ue meas actioder̃
cia eas uirilib olficiis sungi. ⁊ enis
grĩis oblig̃onib obitringi ñ sit e quo
arbitrari. senatꝰ recte ad que ordine
facturos ad quos de ea re mure aoe¬
cum erit si ded̾int oꝑam ut iueare
senatus uoluntas seruet᷑ ¶erbaita¬
ꝙ senatus consulti excutiamꝰ pͥuspu¬
dentia amplissimi cedmis laudata ꝙ
opem tulit mulierib ꝓpt̾ serus mnbes¬
litatem multis huiꝰcemodi casib sub¬
positis ad que obiectis. s ita demũ eis
subuenit si ñ callide sint u̾sade ħ enĩ
diuus pius ⁊ seuerus resc̃pserunt Nã
deceptis ñ docipientib opitulat᷑ ⁊ ẽ rec¬

Expanded text:
deiussores et mutui dationes pro aliis, deiussores et mutui dationes pro aliis, ab his petitio neue in eas actio detur, cum eas uirilibus officis fungi et eius generis obligationibus obstringi non sit aequum, arbitrari senatum recte atque ordine facturos ad quos de ea re in iure aditum erit, si dederint operam, ut in ea senatus uoluntas seruetur'.Uerba itaque senatus consulti excutiamus prius prouidentia amplissimi ordinis laudata, quia opem tulit mulieribus propter sexus inbecillitatem multis huiuscemodi casibus suppositis atque obiectis.Sed ita demum eis subuenit, si non callide sint uersatae: hoc enim diuus Pius et Seuerus rescripserunt. nam deceptis, non decipientibus opitulatur et e
Abbreviated transcription (Latin):
mo ħ cãu de uilsu actio nõ competit
¶umis ex serui diñs uissit cont᷑¬
hi cum eo is solus tenebit᷑ S si duo
Cenatus cõsulto pleni¬
sime comp̃hensum ÷
ne pro ullo femme ĩ¬
t᷑ced̾ent nam si cum
moris: ciuulia ofticia adempta sunt se¬
minis ⁊ płaq ip̃o uie ñ dlent rta ne¬
comag̾ adimendum eis fuite it otr
in cuio ñ sola oꝑa muidu q iistiu
earum ũsaret᷑ s etiam ꝑiculum reifa¬
miliaris ecium aũt uiłum ÷ ita mu¬
ueri suocurri ut in uecerem debitorẽ
aut meum qui prose constitius ni
lierem ioam actio daret᷑. mag̾ n. ille
qͣ editor mulierem decepit
eoꝵ erit nt̾dc̃m ne femme prouiris
sius int̾ced̾ent pꝰea fem est senatur e¬
sultum quo plenusime femnus oies
subuentum est cuiꝰ senatus consilt
uba hec sunt. ¶Q uod marens sila¬
mis ⁊ uellenus cutor consules ũbas
cerunt. de obligonib femniarũ que
peo alũs reefierent. quid de ea re fieri
op deeare ita consulerunt. qõ ad si¬

Expanded text:
mo hoc casu de iussu actio non competit.Si unus ex serui dominis iussit contrahi cum eo, is solus tenebitur: sed si dSENATUS CONSULTUM UEssime comprehensum est, ne pro ullo feminae intercederent. Nam sicut moribus civilia officia adempta sunt feminis et pleraque ipso iure non valent, ita multo magis adimendum eis fuit id officium, in quo non sola opera nudumque ministerium earum versaretur, sed etiam periculum rei familiaris. Aequum autem visum est ita mulieri succurri, ut in veterem debitorem aut in eum, qui pro se constituisset mulierem ream, actio daretur: magis enim ille quam creditor mulierem decepit.eorum erat interdictum, ne feminae pro viris suis intercederent. Postea factum est senatus consultum, quo plenissime feminis omnibus subventum est. cuius senatus consulti verba haec sunt: "Quod Marcus Silanus et Velleus tutor consules verba fecerunt de obligationibus feminarum, quae pro aliis reae fierent, quid de ea re fieri oportet, de ea re ita censuere: quod ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
consuldum cessare. S ⁊ sibi donatam
c̃ottorituo nimimos numĩauũt ñ itce¬
Iori. senadus .i. obligare iislieri succur
se mulier obligat quam alicuidonit
ubt rem suam insolucum dt nam ⁊
si uendit rem suam. sui p̃ cumaccepͥt
pro alio soluit sii emptorem delega¬
femore absentis fali ex euis ra¬

Expanded text:
et si tibi donatura creditori tuo nummos numerauerit, non intercedit: senatus enim obligatae mulieri succurr facilius se mulier obligat quam alicui donatlibet suam rem in solutum det: nam et si uendiderit rem suam, siue pretium acceptum pro alio soluit siue emptorem delegafensore absentis filii ex manda
Abbreviated transcription (Latin):
testatus sit cid̾ uoles cumstichoseruo
meo negotium gere ꝑiculo meo ñ uid̾i
ad omĩa uississe nisi certalex aliud ꝓ¬
hib⁊. ⁊ ego q̃ro an reuocare ħ uissum
añ quam credat᷑ possit ⁊ putoposset
q̃ admot̾ si mandass ⁊ pꝰea añ contͣtũ
contͣria uoluntate mandatũ reuocals

Expanded text:
testatus sit: 'Quod uoles cum Sticho seruo meo negotium ge‹re› periculo meo', uidetur ad omnia iussisse, nisi certa lex aliquid prohibet.Sed ego quaero, an reuocare hoc iussum antequam credatur possit: et puto posse, quemadmodum si mandasset et postea ante contractum contra
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł. n rem suam ꝓcurator datꝰ
pꝰ litis contestationem si inuicem
cõueniat᷑ eqͥtate compñsationis utet᷑¬
reditor compñsare ñ c̃oit᷑ ꝙ alii
quam debitoei suo deb⁊. quãuis c̾̃ditoe
eiꝰ ꝓ eo qui conuenit᷑ obeditu debitũ
soluit quib debitum recte solui po¬
tuit obligõ pͥstina manebit s dabit᷑
ei compñsatio peculii s̃ui ꝙ suus pu.¬

Expanded text:
rem suam procurator datus post litis contestationem, si uice mutua conueniatur, aequitate compensationis utetur.Creditor compensare non cogitur quod alii quam debitori suo debet, quamuis creditor eius pro eo, qui conuenitur ob debitum soluit, quibus debitum recte solui potuit: obligatio pristina manebit, sed dabitur ei compensatio peculii fini, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rographo subscͥpsĩt dñi tenet᷑ quod iꝰ¬
su quid gͦ si fidenssĩt pro seruo mar¬
cellus ait ñ tem̃ qd̾ iussu quasi extra¬
neus enim int̾uenit neq ħ dicit iõ ꝙ
tenet᷑ ex causa fideuissionis. S qr aliud

Expanded text:
rographo subscripserit dominus, tenetur quod iussu.Quid ergo si fideiusserit pro seruo? ait Marcellus non teneri quod iussu: quasi extraneus enim interuenit: neque hoc dicit ideo, quod tenetur ex causa fideiussionis, sed quia aliud
Abbreviated transcription (Latin):
mos dedit cum uste putaret patͤm eiꝰ
ministraturũ tm̃ salariũ qnͣtum dare
filie sue instituerat eos nũmos. illa ĩ
usus neccĩos sibi ⁊ in seruos quos secũ
habebat consimipsit aliqnͣtum ut cũ
ei res familiaris credita eẽt ex pecunia¬
mariti in easd̾ causas com̾tit. deide
pͥusquam pat̾ salarium expleret mo¬
rit᷑ filia. pat̾ inpensam recusat maritꝰ
res mulieris retinet q̃ro an de inrem
ũso adu̾sus patrem actio competat. Rx¬
dit. si ad ea id qd̃ c̃ditum est erogatũ
eẽt sñ qnib aut se tueri aũ seruo pa¬
ternos exibere ñ posse dandã deĩ rem

Expanded text:
mmos dedit, cum iuste putaret patrem eius mmos dedit, cum iuste putaret patrem eius ministraturum tantum salarium, quantum dare filiae suae instituerat: eos nummos illa in usus necessarios sibi et in servos quos secum habebat consumpsit, aliquantum et cum ei res familiarmariti in easdem causas conuertit: deinde priusquam pater salarium expleret, moritur filia: pater impensam recusat: maritus res mulieris retinet: quaero, an de in rem uerso aduersus patrem actio competat. respondit, si ad ea id quod creditum est erogatum esset, sine quibus aut se tueri aut seruos paternos exhibere non posset, danda
Abbreviated transcription (Latin):
eulii quamius res ñ extet ut etiamde
pecutio posset comueniri in quam ac¬
tionem uenit. ⁊ qd̾ inrem u̾ sum est
q̃ tñ adiectio tunc cum neccĩa est cũ
anus pꝰ mordem filii excessit
tem ꝓmisit ⁊ comienit ut ip̃e fili¬
am aleret ñ p̾stante patͤ filia a uiro
mutuam pecuniã accep̃ ⁊ mortua ÷
in matͥmonio. Respondi si ab ea id qd̃
ẽditum est erogatum ẽet sũ quib aũ
se tueri aũ seruos pat̾nos exhibere ñ
posset dandã de inrem u̾so utilem ac¬
tionem ¶S erius absentis rei puͤ
causa pupilli serus pecuniam credidit
subsc̃bente tutore stipulationem in ꝑ¬
sonam cutoris tͣullatam quesitum ẽ
an adũsus pupillũ competat actio res¬
pondit si cum inrem pupilli daret᷑ id
in rem eiꝰ ũsum est ⁊ quo mag̃ actus
seruoꝵ confirmaret᷑ tutor spopondit
posse nichominꝰ dici de inrem u̾so cum
pupillo actionem fore.
conuenit int̾ om̃s ꝑsonas uti ea pater
aũ ip̃a se tueret᷑. maritꝰ ei mutnos mi¬

Expanded text:
culii, quamuis res non exstet, ut etiam de peculio possit conueniri, in quam actionem uenit et quod in rem uersum est: quae tamen adiectio tunc necessaria est, cum annus post mortem filii excessittem promisit et conuenit, ut ipse filiam aleret: non praestante patre filia a uiro mutuam pecuniam accepit et mortua est in matrimonio. respondi, si a‹d› ea id quod creditum est erogatum esset, sine quibus aut se tueri aut seruos paternos exhibere non posset, dandam de in rem uerso utilem actionem.Seruus absentis rei publicae causa pupilli seruis pecuniam credidit subscribente tutore stipulatione in personam tutoris translata: quaesitum est, an adversus pupillum competat actio. respondi, si, cum in rem pupilli daretur, id in rem eius versum est et, quo magis actus servorum confirmaretur, tutor spopondit, posse nihilo minus dici de in rem verso cum pupillo actionem fore. convenit inter omnes personas, uti eam pater aut ipsa se tueretur: maritus ei mutuos nu
Abbreviated transcription (Latin):
onius omĩio obligo senat᷑ consuttoue¬
leiano comphendis siũ u̾bis siu re
quocumꝙ alio contͣcti int̾ cesserir¬
ed ⁊ si mulier defensor alieuꝰ
ertitit peocul dubio int̃cedit. suscip̃
emm in se alienam obligõneni. qui¬
pe eua er hac re subeat condemp¬
nationem ꝓmide neq maritace
filium necͥ pẽem ꝑmittit᷑ mulieri
defend̾e
fencittꝰ qͣui dampnatꝰ reglłur ad
eam hãt ueluti cum uenditore he¬
ditats sibi uendite ut fideiulso: en
abiere ab mitio ontͣrerun cum igno¬
rarem cui ħ fcm uellet ñ dubito senat
consultum cessare ⁊ ita diuus piis ⁊
ipatae nr̃ rescͥpserunt peo nide si dũ
uut ticio donare accep̃ ame nuituã

Expanded text:
nis omnino obligatio senatus consulto Uelleiano comprehenditur, siue uerbis siue re siue quocumque alio contractu intercesserint.Sed et si mulier defensor alicuius exstiterit, procul dubio intercedit: suscipit enim in se alienam obligationem, quippe cum ex hac re subeat condemnationem. proinde neque maritum neque filium neque patrem permittitur mulieri defenderefendat, qui damnatus regressum ad eam habeat, ueluti cum uenditorem hereditatis sibi uenditae uel fideiussorem liere ab initio contraxerim, cum ignorarem cui haec factum uellet, non dubito senatus consultum cessare: et ita diuus Pius et imperator noster rescripserunt.Proinde si, dum uult Titio donatum, acce
Abbreviated transcription (Latin):
plus iuris hr̃e eos qui possõnem dum¬
usuf. logatus ÷ ticio ⁊ eiusd̃ fundi u¬
susf. sempronio sub conditione dixi int̾m
cum ꝓpͥetate usunf. ẽẽ licet placeat cum
detͣcto usuf. fundꝰ legͣat᷑ ap̃ h̾edem usũ
fructũ ẽẽ. eꝑ pat̾ familias cum detͣcto
usuf. fund̾ legat ⁊ alii usurat᷑. sub cõdi¬
tione ñ ħagit ut ap̃ hẽdem ususfructus
remaneat.

Expanded text:
plus iuris habere ‹eos›, qui possessionem dumplus iuris habere ‹eos›, qui possessionem dumusu fructu legatus est Titio et eiusdem fundi usus fructus Sempronio sub condicione: dixi interim cum proprietate usum fructum esse, licet placeat, cum detracto usu fructu fundus legatur, apud heredem usum fructum esse: quia pater familias cum detracto usu fructu fundum legat et alii usum fructum sub condicione, non hoc agit, ut apud heredem usus fructus remaneat.
Abbreviated transcription (Latin):
ita ne here cogat᷑ uiam p̾stare. muti¬
lit̾ ħ adiectum uideat᷑. ¶tem si usuf
legato it̃ ademptum sit mutił ÷ adẽp
legatꝰ ad quem aditꝰ ñ ⁊̃ ꝑ heditariũ
fundũ ex testam̃to utiq agendo fructu¬
aruis consequet᷑. ut cum aditu sibi p̃ste
pomp̃. li .u. dubitat. ⁊ recte putat pro¬
ut ususf. ꝑceptio desid̾at ħ ei p̃standũ
s an ⁊ alias utilitates ⁊ seruitutes ei
heres p̾stare debeat. puta luminũ ⁊ aqͣ¬
rimi. an uero ñ. ex puto eas solas p̃stare
compellendum. sñ quib ꝯm̃io uti ñ pͭ. s
si cum aliquo incõmodo utatur nõ eẽ
p̃standam.
bores deiessiss aut edificiu demollitꝰ eẽt
aut aliquo mͦ det̾iorem usunif. feciss aut
seruitutes imponendo aut iucmoꝵ p̃dia
lib̾ando ad uidicis religionem ꝑtinet ut
inspitiat qualis añ uiditium acceptum
funtꝰ suit. ut usufructuario ħ qd̾ int̾ ÷¬
ab eo seruet᷑.
canto tp̃r qnͣto si legittime eius fc̃i eẽt
omissurus enm fu̾it actionem ad resti

Expanded text:
ita, ne heres cogatur uiam praestare, inutiliter hoc adiectum uideatur: item si usu fructu legato iter ademptum sit, inutilis legatus, ad quem aditus non est per hereditarium fundum, ex testamento utique agendo fructuarius consequetur, ut cum aditu sibi praesto quinto dubitat: et recte putat, prout usus fructus perceptio desiderat, hoc ei praestandum. Sed an et alias utilitates et seruitutes ei heres praestare debeat, puta luminum et aquarum, an uero non? et puto eas solas praestare compellendum, sine quibus omnino uti non potest: sed si cum aliquo incommodo utatur, non essaestandas. bores deiecisset aut aedificium demolitus esset aut aliquo modo deteriorem usum fructum fecisset aut seruitutes imponendo aut uicinorum praedia liberando, ad iudicis religionem pertinet, ut inspiciat, qualis ante iudicium acceptum fundus fuerit, ut usufructuario hoc quod interest ab eo seruetur.tanto tempore, quanto, si legitime eius factus esset, amissurus eum fuerit, actionem ad restit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aut marito aut mulieri. si marito
p̃ illic habitare ñ solus. uerum c̃ fa
hospitem qͦ reciꝑe. Nam itali .xuiii.¬
dig̃. scͥpsit. quam siñam ⁊ tubero ꝓ¬
bat᷑. s anetiam inquilmũ reciꝑe pꝰsit
ap̃. labeonem memini tͣctatum. li.
posteroꝵ. ⁊ ait labeo eum qui ip̃e ha¬
bitat inquiliũ posse reciꝑe idest.¬
⁊ hospites ⁊ liberatos sues.¬

Expanded text:
 aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum fahospitem quoque recipere, nam ita li scripsit, quam sententiam et Tubero probat. sed an etiam inquilinum recipere possit, apud Labeonem memini tractatum libro posteriorum, et ait Labeo eum, qui ipse habitat, inquilinum posse recipere: idem et hospites et libertos suos
Abbreviated transcription (Latin):
ait usum ẽẽ ñ et̾iam fructum relictũ
S si sic relictus sit illi domꝰ ususf. ha¬
bitandi cã utrum habidationẽ solã
an uero ⁊ usumf. habeat uidendum
⁊ pͥscus ⁊ neratius putant solam ha¬
bitationem legatam. qd̃ ÷ uerũ. pla¬
ne si dixisse cestator usum habitandi
causa ñ dubitaremꝰ quin aleret.U¬
rum aũt uiꝰ ani sit habitatio an usq¬
ad uitam ap̃ netẽs q̃situm ÷ ⁊ rutilius
ẽẽ qmͣ fructꝰ longẽ q nemo dubitat
s quid in ea causa sit uidendum. ⁊ la¬
beo ait habitare eum in fundo posse.
ñ ꝓhibit᷑m nec familiamscilicet ea q̃
agri colendi causa illic sit. cet̾m si urba¬
nam familiam illo nuttat qua r̃one
ip̃e ꝓhibet᷑ ⁊ familiam ꝓhibendam eiꝰ¬
dem rõnis ⁊. Idem labeo ait ⁊ cella ui¬
naria ⁊ olearia eum solum usurũ. do
rari licet ut neq dño fundi molestus
sit neq his ꝑ quos oꝑa rustica fiunt ĩ

Expanded text:
ait usum esse, non etiam fructum relictum. Sed si sic relictus sit: 'illi domus usus fructus habitandi causa', utrum habitationem solam an uero et usum fructum habeat, uidendum. et pr‹ocul›us et Neratius putant solam habitationem legatam, quod est uerum. plane si dixisset testator 'usum habitandi causa', non dubitaremus, quin ualeret. Utrum autem unius anni sit habitatio an usqad uitam, apud ueteres quaesitum est: et Rutilius esse quam fructum longeque nemo dubitat. sed quid in ea causa sit, uidendum. et Labeo ait habitare eum in fundo posse dnon prohibiturum nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit: ceterum si urbanam familiam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et cella uinaria et olearia eum solum usurum, domrari licet, ut neque domino fundi molestus sit neque his, per quos opera rustica fiunt, i
Abbreviated transcription (Latin):
tuus fũt fructuarius he̾de̾ enis acti¬
onem p̃teritoꝵ dumtaxat srucluum
dandam.
omp̃ . li. quadragesimo sebit. Hruc¬
tuario qui uicit om̃is cã reslituenda
ex re fructuarii. uł exoꝑis suis conse¬
cutꝰ ÷ possessor debebit restituere. s ⁊
si forte tempore usust. amissus ÷. alio
epud̃ possidente. alio aũt lidis se offerẽ¬
de ñ susficit eum usumf. itm renouare
uerum cau̾e qͦ eum de euictione usus
fructus oꝑͣ. quid enim si sernum aut
fundum is qui possidebat pignori de¬
dit. is q ab eo qui pignora accep̃ iure
uti ꝓhibet᷑. debebit itaq hr̃e cautum.
sĩcut frucluario rem confessoriã agẽ¬
ti fructus p̾standi sint. Ita ⁊ ꝓpͥetatis
dño si negatoria actione utat᷑. s m oĩb
ita demũ si ñ sit possessor qui agat.
Nam ⁊ possessori competunt. qd̾ si pꝰ¬
sident nicħ fructus nomine conseq̃¬
tur. Q uid gͦ offm̃ erit iudicis quã ħ
ut securus consequat᷑ fructuarius fͣ¬

Expanded text:
arius, heredi eius actionem praeteritorum dumtaxat fructuum dandam Pomponius libro quadragensimo scribit. Fructuario qui uicit omnis causa restituendex re fructuarii uel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere. Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetur? debebit itaque habere cautum. Sicut fructuario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria actione utatur: sed in omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et poss‹ess›ori competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fr
Abbreviated transcription (Latin):
uiliam ⁊ papiam Oꝑis serui legatis
seruus sit. uł quis aliꝰ cuiꝰ nulla oꝑa ẽẽ
ap̃ dominũ potuit nilla estimatio fiet
item uoluntatis uł alfectionis ex istima¬
tioñ habebit᷑ ueluti si dilexerit eum
dñs aut indeliciis habu̾it. set̾m dedu¬
ctis necc̃iis impensis fiet estimatio.

Expanded text:
Iuliam et Papiam. Operis serui legatis servus sit vel quis alius, cuius nulla opera esse apud dominum potuit, nulla aestimatio fiet. Item voluptatis vel affectionis aestimatio non habebitur, veluti si dilexerit eum dominus aut in deliciis habuerit. Ceterum deductis necessariis impensis fiet aestimatio.
Abbreviated transcription (Latin):
stionum ꝓbant posse eam cum uiro
⁊ postea nubentem habitare. ħ ãpliꝰ
pomp̃. ait ⁊ cũ socero habitat᷑am.
una sit.
ip̃. li .xuii. ad sabmũ. Ton solũ aũ
cum marito s ⁊ cum lib̾is lib̃cis q
habitare ⁊ cum parentib pot̾it. ita et
reciꝑe mulieres possint.
qͥ honeste c̃ ea q̃ usũ ht̃ habitat᷑s sit.
cabunt seorsum. neq concedunt hi¬
tationem sũ se. nec uendent usimi.
Ded si usus edium mulieri legatus¬
ita sit ea conditione si a uiro diuortis¬
set remittendam ei conditionem ⁊ ẽ

Expanded text:
stionum probat, posse eam cum uiro et postea nubentem habitare. hoc. amplius Pomponius ait et cum socero habitaturam.una sit.imo ad Sabinum. Non solum autem cum marito, sed et cum liberis libertisque habitare et cum parentibus poterit: et ita et recipere et mulieres possint. qui honeste cum ea quae usum habeat habitaturus sit.cabunt seorsum neque concedent habitationem sine se nec uendent usum. Sed si usus aedium mulieri legatus sit ea condicione 'si a uiro diuortisset', remittendam ei condicionem et cum
Abbreviated transcription (Latin):
suns fundꝰ seruire. de suo enim ñ de ali
actio negatiua dño competat ad u̾sus
fructuarium mag̃ cñ de suo iure agẽ
iud̾r. quam alieno. cum inuitose negat
uis ẽẽ utendi fructuario ut sibi uis eẽ
ꝓhibendi. qd̾ si forde qui agit dñs ꝓpͥe¬
tatis ñ sit quãnis fructuariꝰ uis utendi¬

Expanded text:
suus fundus seruire: de suo enim, non de aluam enim actio negatiua domino competat aduersus fructuarium, magis tamen de suo iure agere uidetur quam alieno, cum inuito se negat ius esse utendi fructuario uel sibi ius esse prohibendi. quod si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuariu
Abbreviated transcription (Latin):
terum sñ eo nec hos quid̾ habitare
posse ꝓculus aũt de inquilmo notat
ñ uelle inquilinũ dici qui cum eo
habitat ⁊ scõm hec dispensionem
ꝑcipiat dum ip̃e qͦ inhabitat ñ erit
ei inuidendũ quid .n. si tam spatiose
domꝰ usus sit relictus homini mediotͥ
bit licet lib̾i sint. uł serui aliem.
ulieri aũt si usus relictus sit pꝰse
eam ⁊ cum marito habitare qͥntus
mutius pͥmꝰ admisit ne ei matͥmo¬
nio suo carendum foret cum uti uult
domo. Nam ꝑ contͣrium qui uxoe cũ ma¬
rido possit habitare. nec fuit dubitatũ
erud gͦ si uidue legatꝰ sit an nuptiis cõ¬
tͣctis post constitutum usum mulierhi¬
tare cum marito possit.⁊ ÷ uerum u̾¬

Expanded text:
terum sine eo ne hos quidem habitare posse. Proculus autem de inquilino notat non belle inquilinum dici, qui cum eo habitet. secundum haec et si pensionem percipiat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei inuidendum: quid en‹i›m si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, bit, licet liberi sint uel serui alieni. Mulieri autem si usus relictus sit, posse eam et cum marito habitare Quintus Mucius primus admisit, ne ei matrimonio carendum foret, cum uti uult domo. nam per contrarium quin uxor cum marito possit habitare, nec fuit dubitatum. quid ergo si uiduae legatus sit, an nuptiis contractis post constitutum usum mulier habitare cum marito possit? et est u
Abbreviated transcription (Latin):
fructus pure ꝓpͥetas aũt sub conditiõe
ticio legau̾it pendente conditione domi¬
nium ꝓpͥetatis adquisieris dem̃ ꝯditio
extit̾it pleno iure fundum titiꝰ habebit
ditario añ aditam ħeditatem le
usumf. ad te tͣnssire nec int̾rre qͣi mu¬
tato dominio. e nec dies añ celłi̾t quã
cu heres extit̾is
tione amittit᷑.¬
lit nichominꝰ ⁊ frui uid̾r si uero igno¬
cat᷑ ciuitas ẽẽ desmnit. ut passa ÷ carta¬
mare ꝓfecta sit ⁊ constituto tp̃r ad a¬
mittend̾ usum ałiũt. maritꝰ uero domo
bsus fuit retinet᷑ nicħ ommꝰ usus quẽ¬
admod̾ si familiam suam in domo reli¬

Expanded text:
fructus pure, proprietas autem sub condicione Titio legata fuerit, pendente condicione dominium proprietatis adquisieris, deinde condicio extiterit, pleno iure fundum Titius habebitditario ante editam hereditatem legusum fructum ad te transire nec interire quasi mutato dominio, quia nec dies ante cesserit, quam tu heres extiteristione amittitlit, nihilo minus et frui uidetur: si uero ignocatur, ciuitas esse desinit, ut passa est Carthamare profecta sit et constituto tempore ad amittendum usum afuerit, maritus uero domo usus fuerit, retinetur nihilo minus usus, quemadmodum si familiam suam in domu reli
Abbreviated transcription (Latin):
si finidꝰ ulle fuit accessio uide¬
amꝰ ne etiam si fundi usult̃. exting¬
uat᷑ ⁊ idem dicendum ÷ ut ñ extin¬
guat᷑.¶ Non tm̃ si edes ad aream
redacte sut usust. extinguit᷑ uer̃
etiam si de molitis edib testator ali¬
as̃ nouas restitu̾t. plane si ꝑ ꝑtes re¬
fitiat licet om̃is noua fc̃a sit aliud
erit nob̾ dicendum.A gri ut loci
ususf legatꝰ. si fũit. Inundatꝰ ut stãg¬
num iam sit aut palus ꝓcul dubio
extinguet᷑. s si stãgni ususf. legetur
exaruerit sicut ager sit fc̃s muitata
re ususf. extinguit᷑. ñ tñ si aree ususf¬
leget᷑ ⁊ ibi unẽe sint posite uł contͣ
puto extingui c̃te si silue usuf. legato
si silua cesa illic sationes fum̾t fc̃e sñ
contͣ cassius ap̃ urseium scͥbit interi¬
re usumfructum quam siũam puto
auit tͣ nlsiguratum extinguit usũf.
S dissoluta sit licet isdem tabuł nulla p̃¬
t̾ea adiecta restaurata sit usumf ex¬
tinctum quã siũam puto u̾i̾orem. nã

Expanded text:
sio? uideamus, ne etiam fundi usus fructus extinguatur: et idem dicendum est, ut non extinguatur. Non tantum si aedes ad aream redactae sint, usus fructus extinguitur, uerum etiam si demolitis aedibus testator alias nouas restituerit: plane si per partes reficiat, licet omnis noua facta sit, aliud erit nobis dicendum. Agri uel loci usus fructus legatus, si fuerit inundatus, ut stagnum iam sit aut palus, procul dubio extinguetur. Sed et si stagni usus fructus legetur et exaruerit sic, ut ager sit factus, mutata re usus fructus extinguitur. Non tamen, si arui ususlegetur et ibi uineae sint positae uel contra, puto extingui. certe siluae usu fructu legato si silua caesa illic sationes fuerint factae,contra, Cassius apud Urseium scribit interire usum fructum: quam sententiam puto aut transfiguratum extinguit usum fre: si autem dissoluta sit, licet isdem tabulis nulla praeterea adiecta restaurata sit, usum fructum extinctum: quam sententiam puto ueriorem. nam
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. li .xuii. ad sabmũ. Si cui balner
usust. legatus sit ⁊ testator habita¬
cionem ħ fec̾it uł si tab̾ne ⁊ dietam fe
ad aliũ mimst̾ium tͣnstułit extinctũ
auł. li .iii. ad sabmũ. Si fructuariꝰ
messemfecit ⁊ decessit stipulam q̃
euis in messem iacet ħedis euis ẽẽ lab̾o
ait spicam q̃ t̾ra deneat᷑ dñi fundi ẽẽ
fructum e ꝑcipi spica aut feno ceso aũ
uua adempta aut excussa olea quã¬
uis ũdum cͥtum frum̃tum aut oleum
fcm̃ ÷ ut uindenna coacta sint. s ut
uerum ÷ qd̃ de oliua excusa scͥpsit
ita alit̾ obseruand̾ de ea oliua q̃ ꝑ se
decid̾it. uilianꝰ ait fructuarii fructꝰ
tunc fieri cum eos ꝑceꝑit. bone fidei
rati sunt.
pitis minutione ut morte relique
usust fu̾it cam du legatus quam du
manumittat᷑ nam incipiente ꝓpͥetario
manimutt̾e extinguit᷑ ulusf.

Expanded text:
ptimo decimo ad Sabinum. Si cui balinei usus fructus legatus sit et testator habitationem hoc fecerit, uel si tabernae et diaetam fecad aliud ministerium transtulerit, extinctum  tertio ad Sabinum. Si fructuarius messem fecit et decessit, stipulam, quae in messe iacet, heredis eius esse Labeo ait, spicam, quae terra teneatur, domini fundi esse fructumque percipi spica aut faeno caeso aut uua adempta aut excussa olea, quamuis nondum tritum frumentum aut oleum factum uel uindemia coacta sit. sed ut uerum est, quod de olea excussa scripsit, ita aliter obseruandum de ea olea, quae per se deciderit, Iulianus ait: fructuarii fructus tunc fieri, cum eos perceperit, bonae fidei rati sint. pitis minutione uel morte reliquae usus fructus fuerit tamdiu legatus, quamdiu manumittatur: nam incipiente proprietario man
Abbreviated transcription (Latin):
pecume usus alit̾ amuitti ñ p̃ quã
his casib. i usus tm̃ pecunie legatꝰ
÷ qr in hac sp̃e usus appellatione etiam
fructum contim̾ mag̾ accipiend̃ ÷ sti¬
pulatio ista erit int̾ponenda. ⁊ quidã
aurat. ñ añ hanc int̾ponis stipulationẽ
quam data fui̾t peccunia. ego aũt puto
siue aña siũ postea ea peccua data sit
denẽ stipulationem.
Edem. li .xuiii. ad sabinum. Si lane
alicui legatus sit usust̃. ut odorum
ut aromatum nullus iud̾r ususf. in istĩ
uire constitutis s ad senatꝰ consulcum
erit descendend̾ ꝙ de cautiõe eoꝵ loqͥt᷑
artianus li .uii. institutionũ. Dum
peccunia erit relicta ticio. ita ut pꝰ
mortem legatarii ad meniũ rediret ꝙͣ
quam  ad scͥptum sit ⁊ usum eius ticiꝰ

Expanded text:
pecuniae usus aliter amitti non potest quam his casibus. Si usus tantum pecuniae legatus sit, quia in hac specie usus appellatione etiam fructum contineri magis accipiendum est, stipulatio ista erit interponenda. et quidam aiunt non ante hanc interponi stipulationem, quam data fuerit pecunia: ego autem puto, siue antea siue post‹ea› pecunia data sit, tenere stipulationem.decimo ad Sabinum Si lanae alicui legatus sit usus fructus vel odorum vel aromatum, nullus videtur usus fructus in istis iure constitutus, sed ad senatus consultum erit descendendum, quod de cautione eorum loquitur. Marcianus libro septimo institutionum Cum pecunia erat relicta Titio ita, ut post mortem legatarii ad Maevium rediret, quamquam adscriptum sit, ut usum eius Titius
Abbreviated transcription (Latin):
ad sabinũ. enatus censuit ut om̾um
rerũ q̃ in cuiꝰq pat̾monio ẽẽ constaret u¬
susf. legari possit quo senatꝰ consulto in¬
ductum uideat᷑ ut earum reꝵ q̃ issu tol¬
lunt᷑ ut minuut᷑ possit ususf. legari.
recte cau̾i op̃. his a quib eius pecume
cõmutari potuit. s remedio intͦ ducto ce¬
pit quasi usust̃. haberi.¬
Dum rerum usust̃. legaripot̾it an et
nominũ nerua negauit. S ⁊ uerus qd̾
calsius ⁊ ꝓculus existimant. posse legari
idem tñ uerua ip̃i qͦ debitori posse usũf.
legari sebit ⁊ remittendas eis usura.

Expanded text:
ad Sabinum. Senatus censuit, ut omnium rerum, quas in cuiusque patrimonio esse constaret, usus fructus legari possit: quo senatus consulto inductum uidetur, ut earum rerum, quae usu tolluntur uel minuuntur, possit usus fructus legari.recte caueri oportet his, a quibus eius pecuniae commutari potuit, sed remedio introducto coepit quasi usus um rerum usus fructus legari poterit. an et nominum? Nerua negauit: sed est uerius, quod Cassius et Proculus existimant, posse legari. idem tamen Nerua ipsi quoque debitori posse usum fructum legari scribit et remittendas ei usuras.