comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edituũ transmisit. sed interĩ ostiũ sponte reserat᷑.
Ille ad angelicas exccubias reuerent᷑ ingressus diui¬
nã uisitatione ilico agnouit. Claritas quã a foris
rege anno duodecimo regnante. beatus eufronius
qui int̾ uirtutes consenescens tanta gr̃a donatꝰ ẽ.
ut ei ꝓphetę sp̃ẽ ineẽ uisus ẽ. adpositꝰ ẽ adpares
suos. Tempusq uenerat. ut gregoriꝰ a more beati man¬
tini dudũ flagrans & ad pastoralis officii ministeriũ
idoneus excistens. cathedrã eiꝰ uice sua regendã susciꝑe
debuiss&. Cũ gͥ beatꝰ eufronius obisset. turonici de
euis successore tractaturi conueniunt. Sed facili dis¬
crimine suasũ ẽ. cunctis gregoriũ inelectione pre¬
ferendum. ꝑ sonã ut loco frequentissimũ iã olim
sciebant. pluraq eius gesta uiro digna eognoueront
ũ uͦ cunctis in consona uoce coeuntib. cerneres dec
sententia clamant gregoriũ decernendũ. eũ clarũ

Expanded text:
aedituum transmisit, sed interim ostium sponte reseratur; aedituum transmisit, sed interim ostium sponte reseratur; ille ad angelicas excubias reverenter ingressus divinam visitationem illico agnovit: claritas, quam a foris rege anno duodecimo regnante, beatus Eufronius, qui inter virtutes consenescens tanta gratia donatus est, ut ei prophetiae spiritus inesse visus sit, appositus est ad patres suos, tempusque advenerat, ut Gregorius amore beati Martini dudum flagrans, et ad pastoralis officii ministerium idoneus existens, cathedram ejus vice sua regendam suscipere debuisset. Cum igitur beatus Eufronius obiisset, Turonici de ejus successore tractaturi conveniunt, sed facili discrimine suasum est cunctis Gregorium in electione praeferendum. Personam huic loco frequentissimam jam olim sciebant, pluraque ejus gesta viro digna cognoverant. Tunc vero, cunctis in consona voce coeuntibus, cerneres Deo sententia clamant Gregorium decernendum, eum claris
Abbreviated transcription (Latin):
assurgere posset. Causãq rune intellegens saus
deinceps cauit nese uane glȩ stimulis qualibet sub
occasione deiceret. Seͦquoties ꝑ eũ aliquid diuina
uirtus egisset. nonsuis mertus asscriberet sed uirtuti
reliquiarum. quas ut diximus ꝑ inde ferebat. Qđ
factũ sidecreueris. mirabiliꝰ ẽ suꝑbiã correxisse.
quã nube diuisisse. Erat aut̃ in orationib assuetꝰ.
p̃sertĩ quietis horis. Sollempnitas heatę alarię
uirginis aduenerat. si quide apud aruerna in uilla
marciacensi cius reliquię continentur. Iũ forte
gregoriꝰ int̾erat. qui cęc̾is alto sopore dep̃ssis. ad
secretã orationẽ suo more ꝓcessit. Conspicatusq
eminus. uidet oratoriũ ingenti claritate fulgere.
Credit gͥ aliquos deuotoꝵ iã se ad celebranddas iugi¬
lias ꝓcessisse. Uisione tam̃ luminis atonitus
illo ꝑtendit. cuncta silennio data dep̃hendit. Ad

Expanded text:
rm. concussus vix assurgere posset: causamque ruinae intelligens, satis rm. concussus vix assurgere posset: causamque ruinae intelligens, satis deinceps cavit, ne se vanae gloriae stimulis qualibet sub occasione dejiceret: sed quotiens per eum aliquid divina virtus egisset, non suis meritis ascriberet, sed virtuti reliquiarum, quas, ut diximus, perinde ferebat. Quod factum si decreveris, mirabilius est superbiam correxisse quam nubem divisisse. X. Erat autem in orationibus assuetus, praesertim quietis horis. Solemnitas beatae Mariae Virginis advenerat, siquidem apud Arvernem in villa Marciacensi ejus reliquiae continentur. Tunc forte Gregorius intererat, qui caeteris alto sopore depressis, ad secretam orationem suo more processit, conspicatusque eminus videt oratorium ingenti claritate fulgere. Credit igitur aliquos devotorum jam se ad celebrandas vigilias praecessisse, visione tamen luminis attonitus illo pertendit, cuncta silentio data deprehendit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓse quã ꝓ illo gras. amore martini exsanatus uel
potius magis succensus. ad patriã redut. Aliquando
uero cum iter de burgundia ad aruernã ageret.
magna contra se tempestas excoritur. Densus aer
in nubib colligitur. crebrisignib cȩlũ micare. ualidisq
tonitruoꝵ cepit frigorib resonare. onis pallescere.
imminensq ꝑiculũ pauitare. Sed gregoruis ani¬
mequior scõu reliquias. has enĩ indesinenter collo
ferebat. desinu ꝓtrahit. & minacib constant̃ nubib
opponit. Quȩ ꝓtinus diuisȩ deatra leuaq preter¬
euntes. illesum iter gradientib p̃buerunt. At suꝑbia
quȩ plerũq uirtutib nutrit:. iuuenili animo ꝓtinꝰ
irrepsit. Priuatĩ gaudet siuisq meritis prestitum
arrogat. Sed qͥ tã uicinũ suꝑhię quã casus:
Nã equus cu insederat ilico lapsus hunc ad terra
grauit᷑ elisit. ita ut omni corpore contusus iua

Expanded text:
pro se quam pro illo gratias, amore Martini exsatiatus, vel pro se quam pro illo gratias, amore Martini exsatiatus, vel potius magis succensus, ad patriam rediit. IX. Aliquando vero cum iter de Burgundia ad Arvernem faceret, magna contra se tempestas exoritur, densus aer in nubibus cogitur, crebris ignibus coelum micare, validisque tonitruorum coepit fragoribus resonare, omnes pallescere, imminensque periculum pavitare. Sed Gregorius animaequior, sanctorum reliquias has enim indesinenter collo ferebat de sinu protrahit, et minacibus constanter nubibus opponit: quae protinus divisae, dextra laevaque praetereuntes, illaesum iter gradientibus praebuerunt. At superbia, quae plerumque virtutibus nutritur, juvenili animo protinus irrepsit; privatim gaudet, suisque meritis praestitum arrogat. Sed quid tam vicinum superbiae quam casus: nam equus cui insederat illico lapsus, hunc ad terram graviter elisit, ita ut omni corpore contusus  Ge
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ huus uitȩ spẽ amiserit. Unũ tam̃ super¬
erat. qđ eiꝰ fiducia martino innixa nullatenus
uacillabat. Quin immo feruentius flagrans tanto
eiꝰdẽ martini desiderio succensus ẽ. ut cũ mors
pene caput illi merserit. aduisendũ tamen euis
sepulchrũ iter arripere non dubitauerit. nec
eũ sui dehortari possent cũ obnixe restiterint.
quia corporis illa febris febre uncebat᷑ amoris.
Equidẽ actis duab uł trib mansionib trneris
occasione trdẽ languor inualuit. Sednee tẽ
omnino cogi potuit. quin ad ꝓpositã martini
fiduciã festinaret. nomine diuinȩ maiestatis
dehortatores obtestans. ut uel uiuũ uł forte
defunctũ se ante sepulchrũ eius ex ponerent.
Quid plura: ꝑ uenit ut cũq. Probata fides.
fꝑate cõpos salutis effecta ẽ. Et non solũ ille. sed etar¬
mentarius quidã exenis clerieis qui sensi penius ca¬
ruerat. merito p̃dictȩ fidei sanatiis ẽ. Agens itaq tã

Expanded text:
omnem vitae hujus spem amiserit. Unum tamen superomnem vitae hujus spem amiserit. Unum tamen supererat quod ejus fiducia Martino innixa nullatenus vacillabat. Quinimmo ferventius flagrans, tanto ejusdem Martini desiderio succensus est, ut cum mors pene caput illi emerserit, ad visendum tamen ejus sepulcrum iter arripere non dubitaverit, nec eum sui dehortari possent, cum obnixe restiterit, quia corporis illa febris febre vincebatur amoris. Et quidem actis duabus vel tribus mansionibus, itineris occasione itidem languor invaluit. Sed nec tunc omnino cogi potuit quin ad propositam Martini fiduciam festinaret, nomine divinae majestatis dehortatores obtestans, ut vel vivum, vel certe Al. forte defunctum se ante ejus sepulcrum exponerent. Quid plura? pervenit utcumque, probata fides speratae salutis compos effecta est. Et non solum ille, sed et Armentarius quidam ex ejus clericis, qui sensu penitus caruerat, merito praedictae fidei sanatus est. Agens itaque tam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ forte de erat mutua caritate p̃staret. Nimirum
in his xp̃m colebat. & ueluti solis iubar inuertice
ñ potest. xp̃m respiciebat. adhuc animũ intendens.
bat. domnũ & gloriosum martinũ dep̃henderat.
qui reliquos uelut quidã olimpus excedit. et lu¬
culentius ut pote etheri uicinior fulgoris ipsa
astra reuerberat. In cuiꝰ utiq ueneratione totus
orbis merito iã olim conuirat. in huus desiderio
gregorius ex asse inferbuit. huiꝰc semꝑ incorde.
hunc in ore gerens laudẽ eiꝰ ubiq spargebat. Dũ
caro eiꝰ aꝓpriis uirib lasescebat. Ita qͥpƿe mos ẽ.
Hinc ẽ qđ danihel postquã angelice uisionis con¬
templacione leuatus ẽ. acarnis uirtute deficiens
ꝑ multos dies egrotauit. Hic itaq uirtiutib ꝓ¬
ficiens sed uirib corporis intabescens. aliquando
ualitudinẽ cũ febre et pustulis incurrerat. Qua
tandẽ ita confectus ẽ ut usu cibi potũq negato.

Expanded text:
quod forte deerat mutua charitate praestaret. Nimirum quod forte deerat mutua charitate praestaret. Nimirum in iis Christum colebat, et veluti solis jubar in vertice nimum intendens, bat, domnum et gloriosum Martinum deprehenderat, qui reliquos velut quidam Olympus excedit, et luculentius ut pote aetheri vicinior fulgoribus ipsa astra reverberat, in cujus utique veneratione totus orbis merito jam olim conjurat, in hujus desiderio Gregorius exardens inferbuit. Hunc semper in corde, hunc in ore gerens, laudem ejus ubique spargebat. Dum caro ejus a propriis viribus lacessebat, ita quippe mos est. Hinc est quod Daniel postquam angelicae visionis contemplatione levatus est, a carnis virtute deficiens per multos dies aegrotavit. Hic itaque virtutibus proficiens, sed viribus corporis intabescens, aliquando valetudinem cum febre et pustulis incurrerat: qua tandem ita confectus est, ut usu cibi potusque negato,
Abbreviated transcription (Latin):
pore p̃stituto. diaconus ordinatꝰ ẽ. Ea tempestate
quidã uir aruernicus lignũ de sacro scõ beati mar
um detulerat. Sed cũ ligni reuerentiã incautus neg¬
legertt. om̃is eiꝰ familia grauit̃ egrotare cȩpit. C ũ
subinde languor in griuesceret. & ille causã ꝓcussio¬
nisignorans minus se emendaret uidit in somiio
psonã terribilẽ. cur secũ ita ageret᷑ ꝑcunctantem.
E ies̃ se nescire dicere. lignũ inquit d electulo a ommi
martun tulisti. n glegentꝰ hoc retmes a ia cohȩc
in curristi. Sed uade nc̃. defer illud gregoris di¬
acono. Dignus iam ut reor isdẽ leuita figurabat᷑.
cui domnus iste martinus p̃ciosa quȩq sui gregis
eẽt commendaturꝰ Tunc temporis apud aruernã
pleriq in habttu religionis uiri fulgebant. quos
idẽ uiuenis nẽ cũ beato auito nc̃ semotĩ inuisebat.
quatenꝰ uł abeis exempla pietatis assumeret. uł ipsis

Expanded text:
pore praestituto diaconus ordinatus est. Ea tempestate pore praestituto diaconus ordinatus est. Ea tempestate erat quidam vir Arvernicus, qui lignum de sacrosancto beati Mar detulerat, sed cum ligni reverentiam incautus negligeret, omnis ejus familia graviter aegrotare coepit. Cum subinde languor ingravesceret, et ille causam percussionis ignorans minus se emendaret, vidit in somnio personam terribilem, cur secum ita ageretur percunctantem. Qui cum se nescire diceret: Lignum, inquit, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter hic retines, et ideo haec incurristi; sed vade nunc, defer illud Gregorio diacono. Dignus jam, ut reor, idem Levita figurabatur, cui domnus iste Martinus pretiosa quaeque sui gregis esset commendaturus. Tunc temporis apud Arvernum plerique in habitu religionis viri fulgebant, quos idem juvenis nunc cum beato Avito, nunc semotim invisebat, quatenus ab eis vel exempla pietatis assumeret, vel ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ ꝓuexcit. Hȩc inuita heati ellidii reperies. Por¬
ro aut̃ indiscendis litterarum studiis ea se discretio¬
ne exercuit. ut uiraq nimietate careret. nec poetarũ
nemas extoto horreret. nec tam̃ utplerisq mos est
his indetentius herens earũ lenocinio mente ancil¬
laret᷑. Eecit enĩ qđ sufficit. Aciẽ cordis ueluti ad
quandã cotĩ exacuit. & ita quasi ab egyptiis uasa
deret demigrans. in ꝑscrutandis diuinarũ scriptu¬
rarum potentatib intrauit. Qđ ipse dese loquens.
ostendit dicens. Non ego saturni fugã. nͥ uinonis
irã. ñ iouis stupra commemoro. et cȩtera monstra.
quȩ illic sequunis ad nectit. usq dũ diceret. Hȩc
omĩa tãquã ruitura despiciens. ad diuina potuis &
euangelica miracula reuertar. Non enĩ uel uinci
cupio meis retib uel inuolui. In quo se ostendit
hec scisse quidẽ. sed seniori iudicio respuisse. Tem¬

Expanded text:
tiae provexit. Haec in Vita praefati Illidii reperies. Portiae provexit. Haec in Vita praefati Illidii reperies. Porro autem in discendis litterarum studiis ea se discretione exercuit, ut utraque nimietate careret: nec poetarum naenias ex toto horreret, nec tamen, ut plerisque mos est, iis indecentius haerens, earum lenocinio mente ancillaretur. Fecit enim quod suffecit, aciem cordis veluti ad quamdam cotem exacuit, et ita quasi ab Aegyptiis vasaderet demigrans, in perscrutandis divinarum Scripturarum potentatibus intravit. Quod ipse de se loquens ostendit dicens: Non ego Saturni fugam, non Junonis iram, non Jovis stupra commemoro, et caetera monstra, quae illic secutus adnectit usque dum diceret: Haec omnia tanquam cito ruitura despiciens, ad divina potius et evangelica revertar; non enim vel vinciri cupio meis retibus vel involvi. In quo se ostendit haec scisse quidem, sed saniori judicio respuisse. VII. Tem
Abbreviated transcription (Latin):
tormentari. ut putaret᷑ adexitũ urgeri. Uexatio tan¬
dẽ fecit causa intellegi. Consolabat᷑ eos. qui se flebant
dicens. Ad sepulchrũ beati ellidii me semel adhuc
deferte. fides mea ẽ quod et mͥ sospitatẽ et uobis moce
p̃stabit lȩtitiã. Tum uero illic deportatus. uoce
qua poterat orationẽ fudit. spondens quia si hoc
contagio liberaret᷑. clericatus habitum suscipere
nec ꝓrsus moraret᷑. Dixerat. et senserat ꝓtinus
discedere febrẽ. Et anarib eius copia sanguinis
defluente. sic omnis illa iualitudo disparuit ac si
legatus quidam re ꝓqua uenerat obtenta discede¬
re festinaret. Ita comã deposuit. & se diuinis ob¬
sequiis extoto mancipanit. Cũ uͦ sc̃s gallus ad eme¬
ritã beate uitȩ coronã uocaretur. uir dñi aumis
adolescentẽ suscepit. Qui cum eius ingenium
morũq habitudinẽ explorasset. magistroꝵ dili¬
gentiã adhibuit. et quanta uel ipsius industria
uel eoꝵ sedulitas uelocitate poterat. ad arcẽ sapien¬

Expanded text:
tormentari, ut putaretur ad exitum urgeri. Vexatio tandem fecit causam intelligi, consolatur eos qui se flebant, dicens: Ad sepulcrum beati Illidii me semel adhuc deferte; fides mea est, quod et mihi sospitatem et vobis mox praestabit laetitiam. Tunc vero illic deportatus, voce qua poterat orationem fudit, spondens quia si ab hoc contagio liberaretur, clericatus habitum suscipere nec prorsus moraretur. Dixerat, et sensit protinus discedere febrem, et a naribus ejus copia sanguinis defluente, sic omnis illa valetudo disparuit, ac si legatus quidam re pro qua venerat obtenta, discedere festinaret: ita comam deposuit, et se divinis obsequiis ex toto mancipavit. VI. Cum vero sanctus Gallus ad emeritam beatae vitae coronam vocaretur, vir Domini Avitus adolescentem suscepit, qui cum ejus ingenium morumque habitudinem exploravisset, magistrorum diligentiam adhibuit, e quanta vel ipsius industria, vel eorum sedulitas velocitate poterat, ad arcem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
hostẽ eiciunt atq repellunt. ltaq li.ata chtent
a antistis ciuatate. artila fugant. Qui mauriacũ c¬
pũ adiens. sep̃eingit̾ adbellũ. Qđ audiertt se com¬
urilit̾ ỹparant. Pis dieb. romã senus adnt egeciũ in
madimo discrimine int̃ falangas hottui labente qus
cabatur. Quȩ cũ die noctiq hȩc ager̃et.qi ac
nocte homo pauꝑculus crapulat auino in angnlo
basilice beati petri apłi obdormiuit. Claussaut
more ostiis acustodib ñ ẽ nactus. De nocte uͦ con¬
surgens relucentib ꝑtota edis spacia lucernis. pauer
deret querit. Uerũ ubi pͥmi atq alteriꝰ osti clau
pulsauit. et obserata cuncta cognoscit. solo decii
trepidus p̃stolans locũ ut uenientib ad mati¬
liymmnos pepulis. hic liber abscederet. Int̾ea uia
duas ꝑsonasse inuicẽ uenerabilit̃ salutantes
tos desuis eẽ ꝓspitatib. Iunc qui erat sene
petit enĩ assidue ut uirũ suũ degalliis reducã incolomẽ.

Expanded text:
hostem eieciunt repelluntque. Itaque liberatam obtentu beati antestites civitatem, Attilanem fugant. Qui Mauriacum campum adiens, se praecingit ad bellum. Quod hi audientes, se coriliter praeparant. His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter falangas hostium laborare. Quo cabatur. Quae cum die noctuque haec ageret, quadam nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in angulo basilicae beati Petri apostoli obdormivit. Clausis autem ex more ostiis, a custodibus non est ejectus: de nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychnis, pavore evaderit, quaerit. Verum ubi primi atque alterius ustei claustra pulsat et obserata cuncta cognoscit, solo decubuit, trepidus praestolans locum, ut, convenientibus ad matutinis hymnis populis, hic liber abscederit. Interea vidit duas personas se invicem venerabiliter salutantess esse prosperetatibus. Tunc qui erat senioPetit enim assiduae, ut virum suum de Galliis reducam incolomem,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ diuinũ in eo cõmentatus. uissit hunc adse. iace¬
bat enĩ in lecto leuari. ac uelut paradysi colonus
conciuẽ sibi futurũ p̃sagans. ulnis astrictũ cępit
confoueri. Cum quidẽ qđ reticendũ non ẽ. ita se¬
colobio totũ conteait. ut nec summis dignis puerũ
innudo contingeret. Hoc sane castitatis exxemplum
isdẽ puer adultus. auditorib suis frequent᷑ infere¬
bat. ex hac ꝑfecti hominis cautela suadens eos celli¬
uitare. Benedixit gͦ puerũ. et imp̃catus illi ꝓspera
suis remisit eum. Biennio uͦ post miraculũ quod
dixeramus ferme excacto. iam memoratꝰ florentiꝰ
rediuiuo languore captatus accenditur febris.
intumescunt pedes. dolor pessimus pedes intorqu&
Perendinata pestis hominẽ contriuerat. iam pene
conclamatus iacebat. Interea puer uidit iterũ
in somnio ꝑsonã. sese utrũ ne librũ tobie cogni

Expanded text:
quid divinum in eo commentatus, jussit hunc ad se, jacequid divinum in eo commentatus, jussit hunc ad se, jacebat enim in lectulo, levari: ac velut paradisi colonus concivem sibi futurum praesagiens, ulnis astrictum coepit confovere, cum quidem, quod reticendum non est, ita collobio se totum contexit, ut nec summis digitis puerum in nudo contingeret. Hoc sane castitatis exemplum isdem puer adultus auditoribus suis frequenter ingerebat, ex hac perfecti hominis cautela suadens eos collictus vitare. Benedixit ergo puerum, et imprecatus illi prospera suis remisit eum. IV. Biennio vero post miraculum quod diximus ferme exacto, jam memoratus Florentius recidivo languore captatur: accenditur febris, intumescunt pedes, dolor pessimus pedes intorquet; perendinata pestis hominem contriverat, jam pene conclavatus jacebat. Interea puer vidit iterum in somno personam sese utr
Abbreviated transcription (Latin):
litterarũ p̃ter notas attendo. quarũ nc̃ exercitio
constrictus affligor. Nã hic liber sisit. prorsus
ignoro. Et ille. uade inquit fac hastula ex ligno.
que possit hoc recipere nomen. scriptumq eoc
atramento sub paterni capitis fulchro collocabis.
Qđ si feceris. erit ei p̃sidiũ. Mane facto. matri quȩ
uiderat indicauit. Senserat nimirũ sc̃i puer in¬
genii. non suo sed matris iuditiorẽ eẽ gerendam.
Tum illa iubet uisionẽ implere. Factũ ẽ. et pater
de momento conualuit. Quid sane racionabilius.
quã nom̃ ilłũ uł lignũ ad p̃parandã sospitatem
congrueret: Parentes eiꝰ ut re uera nobiles erant.
& inburgundia diffusi lati fundi possessores. Sẽs
uͦ nicetius uir torius religionis qui iugdunensi p̃¬
erat ciuitati. cũ p̃dicti parentes ei uicinarentur.
puerũ gregoruĩ sibi iubet acciri. Quẽ sc̃s uir
corã positũ aliquantisꝑ contemplatus. & nescio

Expanded text:
litterarum praeter notas attendo, quarum nunc exercitio litterarum praeter notas attendo, quarum nunc exercitio constrictus affligor. Nam hic liber si sit penitus ignoro. Et ille: Vade, inquit, fac hastulam ex ligno quae possit hoc recipere nomen, scriptumque ex atramento sub paterni capitis fulcro collocabis: quod si feceris, erit ei praesidium. Mane facto, matri quod viderat indicavit; senserat nimirum sancti puer ingenii non suo, sed matris judicio, rem esse gerendam. Tunc illa jubet visionem implere. Factum est, et pater de momento convaluit. Quid sane rationabilius quam nomen Jesu vel lignum ad reparandam sospitatem congrueret? III. Parentes ejus, ut revera nobiles erant, et in Burgundia diffusi latifundii possessores. Sanctus vero Nicetius, vir totius religionis, qui Lugdunensi praeerat civitati, cum praedicti parentes eum vicinarent, puerum Gregorium sibi jubet acciri. Quem sanctus vir coram positum aliquantisper contemplatus, et nescio
Abbreviated transcription (Latin):
gregorius competenti p̾sagio nominatur. Sic enĩ
grecus uigilantẽ appellat. Hic deniq non solum
tertiã uigiliã. sed qđ maius ẽ scđam. quodq raris¬
sime uideas obseruauit et prima. Et quia iugũ
ab adolescentia portauit. sedebit solus ut ait hie¬
remias. uł certe ꝓpe martinũ. Ut aut̃ etatulȩ robur
admisit. litterarũ studus mancipatur: Inquib eqͥdẽ
studiis primitus subgallo ep̃o sui uidelicet patruo
sensus illius teneritudo coacuit. Cumgͦ iã indiscen¬
dis notarũ carecterib ageretur. hunc diuina dispo¬
sitio uirtutũ auspiciis initiauit. scamq eiꝰ infantiam
signoꝵ exctensione nobilitauit. Nam pater eiꝰ
nimia inualitudine comp̃ hensus. lectulo decubabat.
intimis ossib ardor furere. podagricus humor
foris intumescere. uapor aridus ora ꝑ urguere.
Cũ quidã puero uir ꝑ uisionẽ apparens. legisti ait
librũ iesu naue : Eui ille. nichil inquit aliud

Expanded text:
Gregorius competenti praesagio nominatur. Sic enim Gregorius competenti praesagio nominatur. Sic enim Graecus vigilantem appellat, hic denique non solum tertiam vigiliam, sed quod majus est secundam, quodque rarissime videas, observavit et primam: et quia jugum Domini ab adolescentia portavit, sedebat  Al. sedebit solus, ut ait Hieremias, vel certe prope Martinum. Ut autem aetatulae robur admisit, litterarum studiis mancipatur, in quibus equidem studiis primitus sub Gallo episcopo, suo videlicet patruo, sensus illius teneritudo coaluit. II. Cum ergo jam in discendis notarum characteribus ageretur, hunc divina dispositio virtutum auspiciis initiavit, sanctamque ejus infantiam signorum ostensione nobilitavit. Nam pater ejus nimia valetudine comprehensus lectulo decubabat, intimis ossibus ardor furere, podagricus humor foris intumescere, vapor aridus ora perurgere coepit, cum quidam puero vir per visionem apparens diceret: Legisti, ait, librum Jesu Nave? cui ille: Nihil, inquit, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃polleret. ab his gregorii parentela ꝓfluxcerat.
Hȩc senatores. hȩc iudices. et qͥcqͥd de ordine pͥmarioꝵ
dicerĩ ꝓferebat. Id sane deparentib dictũ sit. ut qͥa
dñs ingeneratione iusta ẽ. ad laudẽ gregori ꝓficiat.
qđ ei sua ꝓgenies titulo sc̃ĩtatis colluminata uideatꝰ
Huius genus et patriã fortumnatꝰ cõmemorans. forte
inquit decus generis turonicensis apex. alpib aruer¬
nis ueniens mons altior ipsis. Ad matrẽ quoq ciꝰ.
Felia bis meritis sibi machabea uel orbi. quẽ septem
palmas celo transinisit ab alto. Iu quoq ꝓle potens
recte armentaria felide. fetu clara tuo geniti circũ¬
data fructu. Est tͥ gregoriꝰ palma corona nouus.
Ita nobili ftirpe nobilissima ꝓles emergens. ut rosa
quedã suo stirpe gratior. decus generositatis auctũ
inparentes refudit. Et quauis iam misterii maiestas
in nominib nonqueratur. tam̃ hic ut reb assertũ ẽ.

Expanded text:
 It. Roma praepolleret: ab his Gregorii parentela profluxerat,  It. Roma praepolleret: ab his Gregorii parentela profluxerat, haec senatores, haec judices et quidquid de ordine primariorum dixerim proferebat. Id sane de parentibus dictum sit, ut quia Dominus in generatione justa est, ad laudem Gregorii proficiat, quod ei sua progenies titulo sanctitatis columna videatur. Hujus genus et patriam Fortunatus commemorans , Forte  inquit  decus generis, Turonicensis apex Alpibus Arvernis veniens mons altior ipsis. Ad matrem quoque ejus , Felix bis meritis sibi Macchabaea vel orbi, Quae septem palmas coelo transmisit ab alvo: Tu quoque prole potens recte Armentaria felix, Fetu clara tuo geniti circumdata fructu, Est tibi Gregorius palma corona novus. Ita nobili stirpe nobilissima proles emergens, ut rosa quaedam suo stipite gratior, decus generositatis auctum in parentes refudit. Et quamvis jam mysterii majestas in nominibus non quaeratur, tamen hic, ut rebus assertum est,
Abbreviated transcription (Latin):
rentio. matre armentaria ꝓcreatus. Et siqͥd diuinę
generositat terrena conducit nobilitas. parentes eius
cũ reb locupletes tũ qͦq natalib fulserunt illustres.
Sed qđ pluris ẽ mũnus diuinȩ seruitutis. quad ã peculiari
deuotione ita uidebant᷑ ad nixi. ut qͥsqͥs ex his in reli¬
giosus existeret. iure degener notaret᷑: Ad qđ asstru¬
endum. qͥddã deꝓpinquiorib inseramus. Itaq georgiꝰ
quidã senator leocadiã direit uacorẽ. Hȩc de ftrpe
uetiipagati descenderat. quẽ eusebius in quinto histo¬
riarũ libro lugduno passũ. ac int̃reliqͦs tunc
temporis narrat gloriosius agonihatũ. Quȩ leo ca¬
florentiũ huius pueri genitorẽ. De hoc aut̃ florentio
iudelicet & iustina beatȩ radegundis discipula. libri
miraculoꝵ talia referunt. ꝑ quȩ fides illoꝵ et merita
quȩ puero genialis humus fuit. uehement̃ olim
caput exctulerat. ita ut senatorib uelut urbs tarpeia

Expanded text:
rentio, matre Armentaria procreatus. Et si quid divinae rentio, matre Armentaria procreatus. Et si quid divinae generositati terrena conducit nobilitas, parentes ejus cum rebus locupletes, tum quoque natalibus fulserunt illustres. Sed quod pluris est, muniis divinae servitutis quadam peculiari devotione ita videbantur annexi, ut quisquis ex his irreligiosus existeret, jure degener notaretur, ad quod astruendum quiddam de propinquioribus inseramus. Itaque Georgius quondam senator Leocadiam duxit uxorem; haec de stirpe Vectii Epagati descenderat, quem Eusebius in quinto Historiarum libro Lugduni passum, ac inter reliquos tunc temporis narrat gloriosius agonizatum. Quae LeocaFlorentium hujus pueri genitorem. De hoc autem Florentio, videlicet, et Justina beatae Radegundis discipula, libri miraculorum talia referunt, per quae fides illorum et merita is  Ed. Arvernia, quae puero genialis humus fuit, vehementer olim caput extulerat, ita ut senatoribus velut urbs Tarpeia
Abbreviated transcription (Latin):
mnũ quidẽ scõꝵ iure memoria uenerat. sed eos fidelẽ
quã pͥmũ honorificant. quiuel doctr ina uł exẽplo
cgas clarisꝰ effulsere. Porro unũ echis beatũ gregoriũ
turonice urbis archiepm fuise. eũqi hac gemina dore
resplenduusse ñ parua docum̃ta ꝓdunt. Cui nimirian
gesia ual pertĩ necesario describunt᷑ nefama tanti uiri
hubit in exceso sed tam̃ ahic nefas ẽ iliꝰ laude tacere.
qui tot sco studut landes ꝯpalare. Quȩ sclicet
quedã quȩ ealibris apꝓbantur attingimus. Qđ si qͥs
iudaico more signa requirens sc̃oꝵ quẽ libet signoꝵ
quantitate mentitur. quid debeata di genuorice uel
depcursore iohe censeatur. sanius itaq discernat qđ
intrem̃do die multis qui signa fecerunt ręꝓbatis.
hi qͥ oꝑa iustitiȩ sectati sunt addextorã superni
deerunt. sed qđ mitis et humilis ex de xxpm imitat
R E GORIUS celnco galliarũ tractu fuit
exortus. aruerniȩ regionis indigena. patre flo¬

Expanded text:
mnium quidem sanctorum jure memoria veneratur, sed eos primum fideles honorificant, qui vel doctrina, vel exemplo caeteris clarius effulsere. Porro unum ex his beatum Gregorium Turonicae sedis archiepiscopum fuisse, eumque hac gemina dote resplenduisse non parva documenta produnt. Cujus nimirum gesta vel partim necessario describuntur, ne fama tanti viri habet in excelso, sed tamen et hic nefas est illius laudes tacere, qui tot sanctorum studuit laudes propalare. Quae scilicet quaedam quae ex libris ejus approbantur attingimus. Quod si quis Judaico more signa requirens sanctum quemlibet signorum quantitate metitur, quid de beata Dei Genitrice, vel de praecursore Joanne censebit? Sanius itaque discernat quod in tremendo die multis qui signa fecerunt reprobatis, hi qui opera justitiae sectati sunt ad dexteram superni deerunt, sed quod mitis et humilis corde Christum imitatus Gregorius Celtico Galliarum tractu fuit exortus, Arvernicae regionis indigena, patre Flo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficere. Quẽ patruis gallus frequent̃ iusttabat
genitriax uͦ ut mat̾ lamentis cũ assiduobat. Ded
cũ iã de humano augilio desperaret᷑. cȩlitus ado les¬
centi suggestũ ẽ. quo se ad diuinũ conferret. Ro¬
gat gͥ ut ad sepulchrũ beati ellidii. erat enim
uiata portari deberet. Sed parũ ei ꝓ fuit. quia
causa differebatur quȩ ꝑ illud in commodũ quere¬
bot᷑. Domi reportatus ita cepit post paubulum

Expanded text:
proficere. Quem patruus Gallus frequenter visitabat, proficere. Quem patruus Gallus frequenter visitabat, genitrix vero ut mater eum lamentis assiduabat. Sed cum jam de humano auxilio desperaretur, coelitus adolescenti suggestum est quod se ad divinum conferret. Rogat igitur ut ad sepulcrum S. Illidii, erat enim juxta, portari deberet. Sed ei parum profuit, quia causa differebatur quae per illud incommodum quaerebatur. Domi reportatus ita coepit post paululum
Abbreviated transcription (Latin):
piscis angło comitante curatum: Tu gͥfac similit.
et saluabitur genitor tiuis. Hec ille matri retulit.
Que confestim pueros ad amnẽ direorit. Piscis capit᷑.
que de exxtis iussa fuerant prunis imponuntur.
Nonfefellit uirtutis euentus. Ut enĩ primo fumus
ille tumor dolorq discessit. Si magnũ ẽ os za¬
chariȩ ioħis merito fuisse reseratũ. nec modicũ
utiq ẽ florentiũ non semel sed bis ꝑfiliũ eẽ curatũ.
Senserant exhoc idẽ parentes qđ deatro pedi po¬
tissime for& inmxcurus. nec ignorare poterant
quin illũ diuina disposino dexeteriorib officus
aptauissent. Quẽ tam̃ non continuo totonderĩ.
ipsius ut reor assensum insuscipiendo clericatu
p̃stolantes. Luterarũ tamen studiis. instantius ap¬
plicatur. Adhuc itaq laicus tam sensu quã corpore
adoleuerat. cum subito nimia ui febriũ ac stomam
pituita comp̃hensus. cepit grauit egrotare. languo
ꝑdies ingrauescere. medicinalis industria niehil

Expanded text:
piscis angelo comitante curatum: tu igitur fac similiter, et salvabitur genitor tuus. Haec ille matri retulit: quae confestim pueros ad amnem direxit: piscis capitur, quae de ejus extis jussa fuerant prunis imponuntur. Non fefellit virtutis eventus, ut enim primo fumus ille tumor dolorque discessit. Si magnum est os Zachariae Joannis merito fuisse reseratum, nec modicum utique est Florentium non semel, sed bis per filium esse curatum. Senserant ex hoc iidem parentes quod dextro pedi potissime foret innixurus; nec ignorare poterant quin illum divina dispositio dexterioribus officiis aptavisset. Quem tamen non continuo totonderunt, ipsius, ut reor, assensum in suscipiendo clericatu praestolantes, litterarum tamen studiis instantius applicabatur. V. Adhuc itaque laicus, tam sensu quam corpore adoleverat, cum subito vi nimia febrium ac stomachi pituita comprehensus, coepit graviter aegrotare, languor per dies ingravescere, medicinalis industria nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s. plebẽ suã orationib uerbisq specialiꝰ confor¬
tabat. Iunc ciuitatẽ cum paucis egredr. et ad
tentorium crudelissimi attile indubitam̃ ꝑrexit.
rogans ut ne ouiũ suarũ sanguinis eẽt effusio. Tẽ
impiissimus attila dixit. Ut te & senectutẽ
aspicio. potes ahhuc nr̃ę ꝓuiniȩ custos eẽ ouiũ.
Beatissimꝰ anianus respondit. Om̃s cogitationes
hominũ in omni potentis dĩ uirtute consistunt.
in qui hoc ouile mͥ tradidit custodiendũ. ipse
me cum ouib meis a foueis chunoꝵ eripere potest.¬
unc dolore animȩ repletꝰ amarit᷑ fleuit. lico
rcũ sus in cuitatẽ cõmonebat ppłm ne metuerem.
sed c̃fident᷑ dnm dep̃carent᷑. ut eos liberaret depo¬
testate aitilȩ. Itaq beatissimꝰ anianꝰ ep̃s cellula seclus
ex orans. ut arapacib feris cauli suo circũeunibus
gregẽ suũ custodire dignaret᷑ ille sũ. Iunc celitꝰ in¬
spiratꝰ insputu ses anianꝰ imbrẽ ualidissimũ emisr

Expanded text:
pus plebem suam orationibus verbisque specialius confortabat. Tunc e civitatem cum paucis egreditur et ad tentoria crudelissimi Attilanis se ferri iussit, rogans, ut ne ovium suarum sanguis esset effusio. Tum impius Attila dixit: 'Ut te senectuti tuae aspitio, potes adhuc nostrae provintiae custus esse ovium'. Beatissimus Anianus respondit: 'Omnes cogitationes hominum in omnipotentis Dei virtute consistunt, et qui hunc ovilem mini tradidit custodiendum, ipse mecum ovibus meis a foveis Chunorum eripere potest'. Tunc dolore animi repletus, amariter flevit. Illico reversus est civitati, commonebat populum, ne metuerent, sed confidenter Dominum deprecarent, qui eos liberaret de potestate Attilanis. Itaque beatissimus episcopus cellula seclusuexorans, ut a rapacibus feris, cauli suo circumeuntibus, gregem suum custodire dignaretur inlesum. Tum caelitus inspiratus in sputum sanctus Anianus, imbre
Abbreviated transcription (Latin):
intulisset. omnis turba ciuiũ congaudebat. quod
defensorẽ suu ꝑquẽ salui ẽẽ consueuerant in colo¬
mẽ recepissent. Int̾ea seuissimus attila immanior
anus portarũ repagula iussit firmare. et cȩtera
quę̧q oportebat ad repellendas uersutias diaboli.
sollicite parare monebat. illud omnino p̃dicans
ut spẽ orando indm̃ ponerent. qui poterat ipsos
quẽ ad modu ciuitatẽ neci traderent. Continuo
arietes aptarunt. et crebrounp ulsti certatĩ menia
feriunt. alii in ciuitatẽ exeirinsetus cum flammis tela
iactabant. At uero sc̃s anianus noniaculantium
tela ueritis. suꝑ ambulatorium muri ciunchoris
ps allemiã placichis canorib modulatiq uocibus¬

Expanded text:
intullisset, omnis turba civium congaudebat, quod intullisset, omnis turba civium congaudebat, quod defensorem suum, per quem salvi esse consueverant, incolumem recepissent. Interea sevissimus Attila et inmanior anus portarum repagula iussit offirmari et cetera, quaeque oportebat, ad repeilen das versutias diaboli sollicite parare monebat, illud omnino praedicans, ut spem orando in Deum ponerent, qui poterat ipsos quemadmodum civitatem neci traderent funditus. Continuo arietibus aptant et crebrum inpulsum certatim moenia feriunt. Alii civitatem intrinsecus cum flammis tela iactabant; at vero sanctus Anianus non iaculantium tela verebatur, sed per amblatorium muri cum choris psallentium placetis canoribus Deo modulabat. Tunc qui
Abbreviated transcription (Latin):
peretis. auxiliante dõ. quia si hoc qđ petimus
apud uos fuerit impetratum. urã erit in omnib
memoranda uictoria. Hȩc cum dixisset. lacrimis
subito obortis diffuse faciẽ umectabat. et cum
posset obtinere. Tunc piis ac salubrib egecrꝰ
pairricus beatissimi aniani ꝑ motus p̃cib. dan¬
dũ solatiũ reꝑmisit. & sedixxit ubiq suis sug¬
gestionib seũ iuuere seu mori. in utrũq p̃stitũ
eẽ. Tunc interrogat beatum anianũ ep̃m. quo
tempore uel inqua die ei occurreret. Sc̃s anianꝰ
dioxit. Quia dõ inspirante meis suggestionib te
nec in gressu te illa in parte mob̾ere conaris. qͥa
sic ẽ decretũ apud crudelissimũ attilã qđ miscđia
Sin alit̃ ñ possũ. tam̃ me illa die ut potuero
ur̃is obtutib p̃sentabo. Hȩc audiens scs̃ anianꝰ.
gr̃as egit dõ qđ reperierat quȩ mente optabat.
Et continuo data oranone ualedixit egecio patricio.

Expanded text:
peretis, auxiliante Deo. Quod haec a me, quae peretis, auxiliante Deo. Quod haec a me, quae vobis oro, fuerit inpetratum, vestra erit evo in omnibus memoranda victoria'. Haec cum dixisset, lacrimis subito obortis, diffuse vultum umectabat et cum poscerat, obtinebat. Piis ac salubribus Agetius patricius beatissimi preces permotus, dandum solatium repromisit et se dixit ubique suis suggessionibus, seu vivi seu mori, in utrumque prestum esse. Tum interrogans beatissimo Aniano episcopo, quo tempore vel in qua die ei occurreret, sanctus Anianus dixit: 'Quia, Deo imperante, meis suggessionibus te nec ingressum te illa in parte movere coneris, – quia sic est decretum apud crudelissimum Attilanem, quod caesin aliter non possum, tamen me illa in die, ut puterim, vestris obtutibus presentabo'. Haec ut audiens sanctus Anianus, gratias agit Deo, quod reppererat, quid mente obtabat; et continuo, data oratione, vale dixit Egitio patricio
Abbreviated transcription (Latin):
bit manifeste se celoxe non poterat d aluto¬
nãq egecio patricio. et eo honore scõ excepto
quo erat p̃ditus sc̃itate. in confabulando cũ ser¬
mo ꝓ longaret. int̾rogat. scm̃ anianũ quã obcau¬
sã tanta ad eum spacia regionis adueniss eto saltĩ
quid dicere uellet exprimeret. At ille quendã
ioeularẽ sermonẽ emisit pium ac scm̃. p̃sertim
necessitatẽ ꝓpriã implorar&. Tũ egectꝰ patrierꝰ¬
insuã p̃sentiã ep̃os uenire p̃cepit. quos ei sc̃s
anianus ibidẽ eẽ innotuerat. et qđ cũq penerunt
abeo statĩ consequuti sunt. Tunc deinceps beatus
anianus ep̃s egecio patricio lacrimis indicat. qdđ
petebat dicens. Innumerabili chunoꝵ excercitu
omnẽ ꝓuintiã a partib orientis crudeli cede uas¬
tatã. & multas excellentes urbes eoꝵ uirtute
multarũ urbiũ obsidione tenentur. quas omp̃s
tempestate plebs mea cadat. potentiã głe tuę
exposco. ut ad defensandam gallia cum omnib

Expanded text:
bat se manifestandum, celare non poterat. Salutnamque Agetio patricio, et eo honorem exceptum quo erat preditus sanctitatis, tum in confabulando, cum sermo prolongaret, interrogans sancto Aniano, quam ob causam tante regionis ad eum venisset, saltim, quid dicere vellit, expremeret. Ad ille quendam iocularem sermonem emisit pium ac sanctum, – presertim necessitatem inploraret. Tunc Egitius patricius sua presentia episcopus venire precepit, quos ei sanctus Anianus ibidem esse innotuerat, et quodcumque petierunt ab eo, statim sunt consecuti. Tum deinceps beatissimus Anianus episcopus Egitio patritio lacrimans indicat quod petebat. Ait: 'Innumerabilem Chunorum exercitum omnem provinciam a partibus Orientis crudeli caede vastatam et multas excellentes urbes eorum virtute multarum urbium obsidione detenentur, quas omnipotempestatem plebs mea cadat, potentiam gloriae vestrae exposco, ut ad defensandam Galliam post Deum
Abbreviated transcription (Latin):
quidã qui reliquis artificib p̃eẽ uidebatur
dũ ꝓ tegmina curreret. pede lapso ita corruit.
ut nullis potuisset uirib resopiri. Sẽs̃ uero
anianus uidens aduersa quȩ acciderant. ad eũi

Expanded text:
quidam, qui reliquis artificibus preesse videbatur, quidam, qui reliquis artificibus preesse videbatur, dum per tignis currerit, pede delapso, ita conruit, ut nullus potuisset viribus resopire. Sanctus vero Anianus videns adversa quae cesserant, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut causa orationis admonasteriũ nomine arnaino
diuertera. ubi magnoꝵ acbeatissimoꝵ adueniente
scõ aniano monachoꝵ turba occurrit. et cũ sũma
ueneratione ae reuerentia sibi dari petut benedic¬
tionẽ. Et rite data oratione. om̃s laudẽ deder̃
deo. Lociuͦ illius bonȩ conuersationis rector idẽq
fuerat cęcitate ꝑcussus. ita ut oculoꝵ acie palpe¬
brarũ obductione conglutinata assidiuis doloribꝰ
grauẽ toleraret erunma. Nã et ille fide ñ
dubius. celeri alacritate sermonũ. tali ẽ scm̃ ep̃m
uoce affatus. Scio te inquit sc̃e ac beatissime
aniane episcope. conuersatione ac uita p̃stantis¬
standũ non dubito. Quo circa me domine peto.
ut lum̃ oculoꝵ meoꝵ quod din casu accidente
amisi. ur̃a mͥ oratio pristinũ reddi attribuat.
domine scẽ. Ses̃ anianus apud semet ipsũ fre¬
muit spũ. eleuatisq oculis adeeiũ dixit. Dnẽ
circũ stantis adesto familiȩ tuȩ p̃cib ad głam

Expanded text:
 causam orationis ad monasterium nomine Arnaino devertisset, ubi magnorum ac beatissimorum, adveniente sancto Aniano, monachorum turba occurrit et cum summa veneratione ac reverentia se dari petunt benedictionem. Ex rite celebrata oratione, omnes una laudem dedere Deum. Ita illius loci bone conversationis rector idemque nis, grave fuerat cecitate percussus, ait ipsum, oculorum aciae palpebrarum obductione conglutinato, adsiduae doloribus gravem toleraret aerumnam. Nam et illi fide aut dubius celeri alacritate sermonum tali est sancto episcopo voce adfatus: Scio te', inquid, 'sancte ac beatissime Aniane episcope, conversatione ac vita prestantisstandum non dubito. Quocirca, mi domne sanctae, peto, ut lumen oculorum meorum, quod ex diu, casu accedente, amisi, vestra oratio pristinum lumen reddi adtribuat'.domne sanctae'. Sanctus Anianus apud semet ipsum fremuit spiritu, elevatis oculis ad celum, dixit: 'Domine circumstanti adesto familiae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstratus. beati martini auxilium precabatur.
Qui subito nimia febrȩ circũdatus. tamquã in
eculeo torquebatur extensus. Int̾ hȩc scã sollemp¬
nia gerebantur. Cumq sẽs̃ pontifex fleab insisters
beati maram p̃stolaret᷑ aduentũ. diuino mistero
palla iã ex more cooꝑto. languidus ad pleni
restitint᷑ sanitati. Quare gregoriꝰ ad modum
gauisus. omp̃ti dõ grãs agit. oc ulisq lacrimirũ
imbre suffusis. in hac adppłm uoce prorupa.
beatus confessor in habitat. Nec om̃mo eredite
diabolo. quia abinitio menda& ẽ. et inueritate
nonstetit. Cũq hęc & alia uerba consclatoria
astantib inferret. omniũ luctus lacxant᷑ ingaudiũ.
multoq alac̾res quã uenerant ad sua ꝑ martinũ
atq gregoriũ rediert̃. Quia uͦ natalis dñi men¬
tionẽ fecimꝰ qͥd aliquando in hac die ponificinrs

Expanded text:
prostratus beati Martini auxilium precabatur, prostratus beati Martini auxilium precabatur, qui subito nimia febre circumdatus tanquam in equuleo torquebatur extensus. Inter haec sancta solemnia gerebantur, cumque sanctus pontifex fletibus insistens beati Martini praestolaretur adventum, divino mysterio palla jam ex more cooperto, languidus ad plenum restituitur sanitati. Quare Gregorius admodum gavisus omnipotenti Deo gratias agit, oculisque lacrymarum imbre suffusis, in hac ad populum voce prorupit: beatus confessor inhabitat, nec omnino credite diabolo, qui ab initio mendax est et in veritate non stetit. Cum haec et alia verba consolatoria astantibus inferret, omnium luctus laxantur in gaudium, multoque alacriores quam venerant ad sua per Martinum atque Gregorium redierunt. XX. Quia vero Natalis Domini mentionem fecimus, quid aliquando in hac die pontifici nos
Abbreviated transcription (Latin):
modico dolore tor quebatur. Unde factũ ẽ. ut uĩ
suȩ malignitatis non sustinens. uel pastoris uł gregis
fiduciã aꝑtis uocib dem̃tare conaret᷑. Ipsa nãq
natalis dnĩ die cum gregorius principale festũ
cepit nimiũ debachari. Et sequentib uł obuiantib
turbis quȩ gregorium sepserant se obuiũ inge¬
rens frustra inquir martini limina perits. casso
eiꝰ edẽ aditis. quia nos ꝓpter multa crimina dere¬
liquit. Ecce uos abhorrens. romȩ mirabilia facit.
Hec & alia plura cunctis ut erant constipati populis.
uerba diabolus insinuabat. Ad quã uocẽ ñ solum
rusticoꝵ corda excturbantur. sed & clerus. quin &
ipse gregoriꝰ pauore concutitur. Ingredientes
aut̃ cum fletu magno basilicã om̃s pauimento ꝓste¬
nuntur. orantes ut scĩ uiri p̃sentiã mererentur.
Quidã uͦ cui ante tres annos ambe manis cum inio
pede contraxerant. ante scm̃ altare cum reliquis

Expanded text:
modico dolore torquebatur: unde factum est, ut vim modico dolore torquebatur: unde factum est, ut vim suae malignitatis ferre non sustinens, vel pastoris, vel gregis fiduciam apertis vocibus dementare conaretur. Ipsa namque Natalis Domini die cum Gregorius pontificale festum coepit nimium debacchari, et sequentibus vel obviantibus turbis, quae Gregorium sepserant, se obvium ingerens: Frustra, inquit, Martini limina petitis, incassum ejus aedem aditis, quia vos propter multa crimina dereliquit: ecce vos abhorrens Romae mirabilia facit. Haec et alia plura cunctis, ut erant constipati, populis verba diabolus insibilabat; ad quam vocem non solum rusticorum corda exturbantur, sed et clerus, quin et ipse Gregorius pavore concutitur. Ingredientes autem cum fletu magno basilicam, omnes pavimento prosternuntur, orantes ut sancti viri praesentiam mererentur. Quidam vero, cui ante tres annos ambae manus cum uno pede contraxerant, ante sanctum altare cum reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
tempore factũ ẽ ut ad uenerabilẽ matrẽ suam in
burgundia ꝓperarit. Insilius uͦ abiegnis quȩ
trans berberĩ fluuiũ sitę sunt. latrones incurrit
qui cũ tanto impetu suꝑ comitatũ eiꝰ irruere
uisi sunt. ut ñ modo eos exx spoliare sed & occidere
uelle putaremt᷑. Quoꝵ assaltu gregoriꝰ terreri
ñ potuit. qui p̃sidio martini circum septus incede¬
bat. Cuiꝰ mox auxiliũ flagitans ita sibi ad esse
exeptus ẽ. ut latrones uelocius quã emerserint
fugã inirent. At gregorius usu consuetȩ pietatis
nec in ꝑturbatione turbato. fugientes reuocat. ad
cibũ & potũ inimicos inuitat. Sed crederes eos fus¬
tib agi. et inuitos equos contͣ possibilitatẽ calcarib
urgueri. ut nec reuocantẽ audire possint. Ita gre¬
gorius suꝑnis aurib ostensus ẽ uicinis. et operib
caritatis intentus. Fides & deuotio ppłi ualde
ꝑ gregoriũ succrescebat. ac malignus hostis non

Expanded text:
tempore factum est, ut ad venerabilem matrem suam in tempore factum est, ut ad venerabilem matrem suam in Burgundiam properaret. In sylvis vero abiegnis, quae trans Verberim fluvium sitae sunt, latrones incurrit, qui tanto impetu super comitatum ejus irruere nisi sunt, ut non modo eos exspoliare, sed et occidere velle putarentur. Quorum assultu Gregorius terreri non potuit, qui praesidio Martini circumseptus incedebat; cujus mox auxilium flagitans ita sibi adesse expertus est, ut latrones velocius quam emerserant fugam inirent. At Gregorius usus consueta pietate, nec in perturbatione turbatus, fugientes revocat, ad cibum et potum inimicos invitat. Sed crederes eos fustibus agi, et invitos equos contra possibilitatem calcaribus urgeri, ut nec revocantem audire possent. Ita Gregorius supernis auribus ostensus est vicinus, et operibus charitatis intentus. XIX. Fides et devotio populi valde per Gregorium succrescebat; at malignus hostis non
Abbreviated transcription (Latin):
pontifice humanitus fuisset exceptus. ibidẽ noctu
quieuit. In crastinũ uero illucescente dominica.
ad eccłam ep̃o colloquuturꝰ aduenit. Cum eius
aduentũ ins ecretario p̃stolaret᷑. nolebat enim
in ȩccła loqui.sigoferendarius quondã sigibti
ad eũ accessit. Quẽ ille osculatũ sedere uixta
se fecit. Dum aliquantisꝑ secũ sermocinaretur.
& ille de ore gregorii penderet. subito auris etꝰ
rata ẽ. Ille cępit grãs agere. et qͥd ei ꝑgregoriũ
p̃stitũ sit manifestare. Sed uir dñi consuetȩ non
immemor humilitatis. homine ab hac estimatione
subducere nitens. noli ait dulcissime fili mͥ aliqͥd
głȩ referre. sed beato martino ꝑ cuiꝰ reliquias
licet in dignus quas defero tibi auditus surditas
depulsa. Uirtus namq caritatis in illo p̃minebat.
adõ ut ipsis immicis affectũ dilectionis impende¬
rit. ut sequenti patebit exemplo. Quodã enim

Expanded text:
pontifice humanitus fuisset exceptus, ibidem noctu pontifice humanitus fuisset exceptus, ibidem noctu quievit, in crastinum vero illucescente Dominica ad ecclesiam episcopo collocuturus venit. Cum ejus adventum in secretario praestolaretur, nolebat enim in ecclesia loqui, Sygo referendarius quondam Sigiberti regis ad eum accessit, quem ille osculatum sedere juxta se fecit. Dum aliquantisper secum sermocinarentur, et ille de ore Gregorii penderet, subito auris ejus, rata est. Ille gratias coepit agere, et quid ei per Gregorium praestitum sit manifestare. Sed vir Domini, consuetae non immemor humilitatis, hominem ab hac aestimatione subducere nitens: Noli, ait, dulcissime fili, mihi aliquid gratiae referre, sed beato Martino per cujus reliquias, licet indignus, quas defero, tibi auditus est redditus et surditas depulsa. XVIII. Virtus namque charitatis in illo praeeminebat adeo ut ipsis inimicis affectum dilectionis impenderet, ut sequenti patebit exemplo. Quodam enim