comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IHic pͥmꝰ imꝑatorũ om̃iu̾ xxpianꝰ fuit. ac pꝰ
t̃ciũ imꝑis eiꝰ aniũ. mullesimꝰ a conditione
annꝰ rome cõpletꝰ est: ita magnificis lu¬
dis augustissimꝰ omiũ p̃teritoꝵ hic na¬
talis annꝰ: a depͣiano imꝑatore celebratꝰ
est. Nec dubiũ ẽ quin philippꝰ huiꝰ
sũ fuisse incapitoliũ: ĩmolatasq ex itiore
hostias millꝰ aue tor ostendit. Ambo tam̃
qͣm uis diu̾sis locis. tumultu militari ce
decii fraude int̾fectist̾.
NNo ab urbe condita. millesimo qͦr¬
Iro: deciꝰ cuulis belli incentor & re¬
inuasit imꝑuini. tenuttq annis tribꝰ.
Idem continuo in qͦ se eccam ob hoc phi¬
lippũ int̾fecisse docuit. ad ꝑsequen¬
dos int̾ficiendosq xpͣanos septimus pꝰ
neronem feralia disꝑsit edicta. pluri¬
mosq sc̃oꝵ ad corotias xpͥi liuersis cru¬
ciatibꝰ misit. Udemq filiũ sitũ cesarem
legit: cũ quo simul concinuo in mecdio
barbaroꝵ sinu int̾fectꝰ est.
NINo aburbe condita millesimo .uiiͦ.

Expanded text:
torum omnium Christianus fuit ac post tertium imperii eius annum millesimus a conditione Romae annus impletus est. ita magnificis ludis augustissimus omnium praeteritorum hic natalis annus a Christiano imperatore celebratos est. nec dubium est, quin Philippus huiusum fuisse in Capitolium immolatasque ex more hostias nullus auctor ostendit. ambo tamen quamuis diuersis locis tumultu militari et Decii fraude interfecti sunt. Anno ab Vrbe condita millesimo quarto Decius, ciuilis belli incentor et reinuasit imperium tenuitque annis tribus. idem continuo, in quo se etiam ob hoc Philippos interfecisse docuit, ad persequendos interficiendosque Christianos septimus post Neronem feralia dispersit edicta plurimosque sanctorum ad coronas Christi de suis crucibus misit. idemque filium suum Caesarem legit: cum quo simul continuo in medio barbarorum sinu interfectus est. Anno ab Vrbe condita millesimo septimo
Abbreviated transcription (Latin):
ipso uespasiano pꝰ annũ aꝑtas: corneliꝰ ta¬
citꝰ ꝓdat. Igicur gordianꝰ ingentibꝰ pꝰ¬
liis aduersum parthos ꝓsꝑe gestis. suoꝵ
fraude haudlonge acircesso suꝑ eufra¬
ten int̾fectꝰ ẽ.
NNo aburbe condita. dccce .xc.uiͦi.
philippꝰ uicesimꝰ qͥrtꝰ. ab augꝰto imꝑa

Expanded text:
ipso Vespasiano post annum apertas Cornelius Taipso Vespasiano post annum apertas Cornelius Tacitus prodat. igitur Gordianus ingentibus proeliis aduersum Parthos prospere gestis suorum fraude haud longe a Circesso super Euphraten interfectus est. Anno ab Vrbe condita DCCCCLXLVU Philippus uicensimus quartus ab Augusto im
Abbreviated transcription (Latin):
nulla senatꝰ uoluntate ĩꝑator ab exereitu
pꝰ qͣm bellum in germatua psꝑe gesserat
creatꝰ. ꝑsecutionẽ in xepͥranos sentꝰ a nero¬
ne exercuit. S continuo hoc ẽ tͣcio qͣm
regnabat anno : apupeieno aqͥleiȩ int̾fectꝰ
& ꝑsecutionis & uite finem fecit. Qui
maoeime ꝓpt̃ ⁊epͥiana alexandri cui successer¬
meȩ mat̾ris eiꝰ familiã: ꝑsecutione̾ in sa so mi¬
cerdotes & clericos idest doctores. uł p̃ci¬
pue ꝓpt̾ origenem presbiterũ miserat.
gordianꝰ. x xxꝰ. t̾ciꝰ ab augꝰto. ĩꝑator cre
atꝰ. ẽ: mansitq in eo antus sex. Nã pupei¬
enꝰ int̾fector marcimini. & fr̃ eiꝰ albinꝰ qui
usurpauerant imꝑiũ: in palacio more int̾¬
fecti st̃. G oclianus adinodũ puer inori¬
ente ad bellũ parthicũ ꝓfecturꝰ. sic̃ eutro¬
piꝰ seribit. iani portas aꝑuit. Quas utrũ
pꝰ uespasianũ & titũ aliquis clauserit. n̾e¬
mnem seripsisse memuini. cũ tam̃ eas ab

Expanded text:
nulla senatus voluntate imperator ab exercitu, postquam bellum in Germania prospere gesserat, creatus, persecutionem in Christianos, sextus a Nerone, exercuit. Sed continuo, hoc est tertio quam regnabat anno, a Pupieno Aquileiae interfectus, et persecutionis et vitae finem fecit. Qui maxime propter Christianam Alexandri, cui successeraeae matris ejus familiam, persecutionem in sacerdotes et clericos, id est, doctores, vel praecipue propter Origenem presbyterum, miserat. Gordatus est mansitque in eo annis sex. nam Pupienus, interfector Maximini, et frater eius Balbinus, qui usurpauerant imperium, in Palatio mox interfecti sunt. Gordianus admodum puer in Orientem ad bellum Parthicum profecturus, sicut Eutropius scribit, Iani portas aperuit: quas utrum post Vespasianum et Titum aliquis clauserit, neminem scripsisse memini, cum tamen eas ab
Abbreviated transcription (Latin):
riturã ditisisso: secũ traxerit occideti¬
dos. Inter hec multa & nuserabiliora mor¬
tis genera : reguli quoq duo. strictis in
se gladiis concurrisse referunt᷑. Mugꝰ
titudine quȩ se suosq paruulos femineo
furore. ui aũ uirili necauer̃. Igit᷑ calẽ
marii triũ phũ roittanãq uictoriã. in¬
er edibile facinꝰ & nũquã antea romanis
cognitũ. rome subito ꝑpetratũ. uersa
in horrorem ac merorem tota urbefus¬
cauit. I ubliꝰ siqͥdem malleolus. seruis ad¬
uitentibꝰ matre̾ suã int̾fecit. Pampnatꝰ
parricidii: insutqꝰ inculleũ. & in mare
piectꝰ ẽ. impleuerq romani &e facinꝰ &
penã. Uude & solon atheniensis decer¬
nere ñ aus fuerat. tdũ fieri posse ñ credit.
Et romaui qͥ se orcos a romulo scirent. etia

Expanded text:
rituram dimisisset, secum traxerit occidenrituram dimisisset, secum traxerit occidendos. inter haec multa ac miserabilia mortis genera reguli quoque dus strictis in se gladiis concurrisse referuntur. Lugititudine, quae se suosque paruulos femineo furore, ui autem uirili necauerunt. igitur talem Marii triumphum Romanamque uictoriam incredibile facinus et numquam antea Romanis cognitum Romae subito perpetratum uersa. in horrorem ac maerorem tota Vrbe fuscauit. Publicius siquidem Malleolus seruis adnitentibus matrem suam interfecit; damnatus parricidii insutusque in culleum et in mare proiectus est; inpleueruntque Romani et facinus et poenam, unde et Solon Atheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credit, et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etia
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ clade. sua aũ ulcua int̾nerione cede::¬
lia capta licunt᷑. M ulieres grauiorem
pene excuere pugnã. que plaustris in
mo dũ castroꝵ cir cũ instructis. ipse aute̾
desuꝑ ꝓpugnautes. diui reppulere roma¬
nos. e cũ abhis nouo cedis genere ter¬
rerentur: ab sciseᷤᷤ enĩ cũ crine uerticibꝰ.
inhonesto satis uulnere turpes relinque¬
bantur. ferrũ qđ inih ostes sũ pserant.
in se suosq uerter̃. Mãq alie concursu
mutuo iugulate. alie app̾hensis inuice̾
faucibꝰ stransgulate. alie funibꝰ ꝑ equoꝵ
crura consertis. ipsisq continiuo equis sti¬
mulatis. pꝰ quã suas isdem funibꝰ quibꝰ eqͦꝵ
crura nexuerant indidere ceruiees. ꝑtrae¬
te atq exanimate st̃: alie laqueo de sub¬
rectis plaustroꝵ temonibꝰ pepender̃.
Inuenta est etiã quedam: que duos filios trauc̃¬
tis ꝑ colla coꝵ laqueis ad suos pedes uinxe¬
rit occidendos. Ꝙ cũse ipsã suspendio mo¬

Expanded text:
norum clade, sua autem ultima internecione caedenorum clade, sua autem ultima internecione caedelia capta dicuntur. mulieres grauiorem paene excitauere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. sed cum ab his nouo caedis genere terrerentur — abscisis enim cum crine uerticibus inhonesto satis uulnere turpes relinquebantur — ferrum, quod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis inuicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis ipsisque continuo equis exstimulatis, postquam suas isdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere coruices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pependerunt. inuenta est etiam quaedam, quae duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad suos pedes uinxerit et, cum se ipsam suspendio mo
Abbreviated transcription (Latin):
lem: ut si inuiolata casticate uirgnubꝰ sacͥs
ac diis seruiendũ eẽt. uitã greseruarent.
taq cũ petita ñ impecrauissent. paruulis
suis ad saxa collisis. ea uicde sese ferro acsus¬
peudio penier. Iħ ed de tigurinis & ambro¬
nibꝰ gesta st̃. T̃elttones aũ &e cĩbri in tegris
copiis alpiũ niues eu̾isi: italie plana ꝑ uase¬
rant. Ibiq cũ rigidũ genus dui blandio¬
ribꝰ auris pauculis cibis ac lauaeris emolliret᷑.
mariꝰ quinto consul: & catulus aduersutti
eos missi. die adpugnã & campo dato han¬
iubalis secuti ingeniũ. innebula disposuere
pugnã. insole pugnat᷑. PPruua si quideni
ꝑturbatio galloꝵ fuit: qđ romanã aciẽ prius
totãq multicudineni in disposite adhuc adi¬
uentante conturbarent: & sol cũ uento ortꝰ ex
aduerso emicuiss&: uisus eoꝵ pulius oppleuit.
& splendor hebetauit. Ita factũ est. ut tan¬
ta ac tã t̾ribilis multitudo minina r oma¬

Expanded text:
lem, ut, si inviolata castitate virginibus sacris lem, ut, si inviolata castitate virginibus sacris ac diis serviendum esset, vitam sibi reservarent. Itaque cum petita non impetravissent, parvulis suis ad saxa collisis, cunctae sese ferro ac suspendio peremerunt. Haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri, integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserant: ibique cum 330 rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emolliretur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aciem prius totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum vento ortus ex adverso emicuisset, visus eorum pulvis opplevit et splendor hebetavit, ita factum est, ut tanta ac tam terribilis multitudo, minima Roma
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ digressum hostiũ castra mouit. & collem oc¬
cupauit. qui campo &e fliuuo ubi hostessese dis¬
fuderant. iniminebat. Eũq excercitui eius
aqua ad potandũ de e̾e̾t. querelisq onͣuum
coare ueretũt. aquã quidem in conspectu ẽẽ
respondit: s eã ferro uendicandã. IPrimis
itaq calotubꝰ cũ clamore inpuguã ruentibꝰ.
subsecutꝰ excercitꝰ. moxe iusto certamine cõ¬
positis or ditubꝰ bellũ gestũ est. & uicere ro¬
mani. Quarto die rurs ꝑducte utrĩq
acies ui cãpo: usq admeridiem pene pari
pugnauere discriminẽ. IP ost ubr in caleseen¬
⁊ sole fluora galloꝵ corpora immodũ niuuiũ
distabuer̃. usq innocteni cedes potius quam
pugna peracta est. Nuccitta milia armatoꝵ
meo bello int̾fecta st̃. locxx. miliacapta.
ta milia fugisse referunt᷑. Pux quoq eoꝵ
cheo domꝰ occisus est. Mulieres eoꝵ constanti¬
oe animo quã si uicissent consuluere consu¬

Expanded text:
post digressum hostium castra mouit et collem ocpost digressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad potandum deesset, querellisque omnium coargueretur, aquam quidem in conspectu esse respondit, sed eam ferro uindicandam. primis itaque calonibus cum clamore in pugnam ruentibus subsecutus exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani. quarto die rursus productae utrimque in campum acies usque ad meridiem paene pari pugnauere discrimine. post ubi incalescente sole fluxa Gallorum. corpora in modum niuium distabuerunt, usque in nopugna protracta est. Ducenta millia armatorum in eo bello interfecta sunt, octoginta millia capta, vix tria fugisse referuntur. Dux quoque eorum Teutobodus occisus est. Mulieres eorum, constantiore animo quam si vicissent, consuluere consu
Abbreviated transcription (Latin):
phalere equoꝵ disꝑdite. equi ipsi gurgi
tibꝰ immersi. homines laqueis collo unditis ex
arboribꝰ suspensi st̃. ita ut nichil p̃de uic̃¬
tor. nichil misede uictꝰ agnoscera. Ma¬
ximꝰ t̾c rome ñ solu̾lustꝰ. uerũ etiã metꝰ
fuit. ne confestĩ cĩbri alpes transgredent᷑.
italiãq delerent. Iisdem tẽpibꝰ. quintꝰ fa¬
biꝰ marcunꝰ filiu̾ suũ adolente᷑ in rus religatũ
cũ duobꝰ serius parricidii ministris intfecit.
ipsisq continuo seruis in p̃ciu̾ sceleris manũ¬
misit. Peiscdigta: gneo p ompeio accusan¬
te.: dampuatꝰ est. Ugit᷑ mariꝰ quarto
consul cũ iuxta isare rodaniq flumina
uͥ iisese confluunt. castra posuissoe: teuto¬
nes. cimbri & tigurini & ambrones. post¬
quã continuo triduo circa romaneꝵ castra
pugnar̃. si quo pacto eos exuiterent ual¬
lo. atq inequos refundent campos. tribꝰ
agmunibꝰ italiã petere destinauer̃. Marius

Expanded text:
phalerae equorum disperditphalerae equorum disperdittibus immersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt ita, ut nihil praedae victor, nihil misericordiae victus agnosceret. Maximus tunc Romae non solum luctus, verumetiam metus fuit, ne confestim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Iisdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adolescentem, rus relegatum, cum duobus servis parricidii ministris interfecit, ipsosque continuo servos in pretium sceleris manumisit. Die dicta, Cn. Pompeio accusante, damnatus est. Igitur Marius quartum consul, cum juxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones, Cimbri, et Tigurini et Ambrones, postquam continuo triduo circa Romanorum castra pugnarunt, si quo pacto eos exlo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius,
Abbreviated transcription (Latin):
Iman liꝰ consul. & quintꝰ cepio ꝓconsul: ad¬
uersus cibros & teutonas & tigurinos & am¬
hronas galloꝵ germanorũq gentes. quȩ
tt̃ ut impui romatiũ exetinguerent. cons¬
pirauerant missi: ꝓuuitias cͥ rhodano flu¬
mine medio diuiserunt. Wbi dũ int̾ se gra¬
uissima inuidia & contentione decertant.
eũ magna ignominia & perieulo nominis
romansi uictist̾. Siquidem in ea pugna mareꝰ¬
emiliꝰ consularis captꝰ. atq int̾fectꝰ est. Duo
filii consularis cesi: .xecͣcx. nulia romanoꝵ
socioꝵq ea tempestate trucidata. xͥl. mi¬
lia calonũ atq sixcarũ int̾fecta: anthias
scribit. ¶ta ex om̃i penitꝰ exxercitu. te
tantum homunes qui miserũ nuntiũ ad au¬
gendas miserias reportarent. suꝑ fuisse re¬
ferunt᷑. IH ostes buus castris atq ingenti p̃¬
da pocia. noua quadam atq inoninata exce¬
cratione cuncta que ceꝑant pessũdeder̃.
Uestis discissa & piecda est: aurũ argentũq
influm ab iectũ. lorice uiroꝵ concise.

Expanded text:
Manlius consul et Q. Caepio proconsule aduersus Cimbros et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorum gentes, quae tunc ut imperium Romanum extinguerent conspirauerant, missi prouincias sibi Rhodano flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima inuidia et contentione disceptant, cum magna ignominia et periculo Romani nominis uicti sunt. siquidem in ea pugna M. Aemilius consularis captus atque interfectus est, duo filii consulis caesi; LXXX milia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, XL milia calonum atque lixarum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. hostes binis castris atque ingenti praeda potiti noua quadam atque insolita exsecratione cuncta quae ceperant pessum dederunt; uestis discissa et proiecta est, aurum argentumque in flumen abiectum, loricae uirorum concisae,
Abbreviated transcription (Latin):
emilia ad participationem incesti sollici¬
tatas: contubnalibꝰ sui corruptoris exepo¬
suit ac tradidit. Inditio ꝑseruũ facto:
suppliciũ de om̃ibꝰ sũptũ est. Isdem p̾ce¬
rea iugurchini belli temꝑib. luciꝰ cassiꝰ
consul ingallia tigurios usq ad oceanũ
ꝑsecutꝰ. rursusq ab hisdem insidiis circũ¬
uentꝰ. occisus est. I ueiꝰ quoq ipse uircon¬
fularis legatꝰ cassii consulis int̾fectꝰ. gaiꝰ¬
publiꝰ alt̾ legatꝰ. ne residua excercitꝰ por¬
tio que in castris confugerat deleretur.
obsides & dimidiã parte reru tiguriis¬
om̃iũ. turpissimo fede dedit. Qui romã
reu̾sꝰ. a celio tribuno plebis die dicta: eo
qđ tigurias obsides dederat. in excilium
ꝓfugit. Eepio pconsul captaurbe gal¬
łoꝵ cui nom̃i est tolosa: centũ milia pondĩs
auri & argenti centũ. deͣ. milia. etemplo
apollinis sustulit. Mđ cũ ad massiliã ami¬
cã popło romano urbẽ. cũ p̃sidiis misissoe.
int̾fectis clã sicit quidã contestantur.

Expanded text:
Aemilia ad participationem incesti sollicitatas, contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. Indicio per servum facto, supplicium de omnibus sumptum est. Iisdem praeterea Jugurthini belli temporibus L. Cassius consul, in Gallia Tigurinos, usque Oceanum persecutus, rursumque ab eisdem insidiis circumventus, occisus est. Lucius quoque Piso, vir consularis, legatus Cassii consulis, interfectus. C. Popillius, alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit, qui Romam reversus, a Coelio tribuno plebis die dicta, eo quod Tigurinis obsides dederat, in exsilium profugit, Caepio proconsule, capta urbe Gallorum; cui nomen est Tolosae, centum mille pondo auri, et argenti centum et decem mille, e templo Apollinis sustulit: quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam sicut quidam contestantur
Abbreviated transcription (Latin):
uxore & filia de poma inapuiliã rediens:
tẽpestate correptꝰ. cũ filiã conff̾natã uicłe.
ut ciciꝰ ppioribꝰ tectis succedent. relictis
uehiculis arreptisq equis. filiã uirgineni
eguo insidentem. in mediũ agnien accepit.
D uella uͦ. continuo ictufulminis exanima¬
ta est.  & om̃ibꝰ sine seissura aliqua
uestim̃tis ademptis. Ac pectoris pedũq
uinculis dissolutis. monilibꝰ anulisq dis¬
cussis. ipso quoq corpore illeso. nisi quod
obscetiũ ĩ modũ nuda. & luigua paululũ
exerta iacuit. E quus quoq ipse quo
lis passĩ ac dispsis. exeanunis ꝓcul iacute :

Expanded text:
ia, de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus, cum filiam consternatam videret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis vehiculis arreptisque equis, filiam virginem, equo insidentem, in medium agmen accepit. Puella continuo ictu fulminis exanimata est. Sed omnibus sine scissura aliqua vestimentis ademptis, ac pectoris pedumque vinculis dissolutis, monilibus etiam annulisque discussis, ipso quoque corpore illaeso, nisi quod obscenum in modum nuda, et lingua paululum exserta jacuit, equus quoque ipse, quo tis passim ac dispersis, exanimis procul
Abbreviated transcription (Latin):
cesar augustꝰ ab oriente inoccidentẽ. asep¬
tentrione in meridie̾. ac ꝑtotu oceani cir¬
culũ eunctis gentibꝰ una pace cõpositis.
iani portas t̾cio ipse elausit. Quas excet
ꝑ duodeci fere annos quietissi mo semp
obseratas ocio. ipsa etiã rubigo signauit.
ec priꝰ usquã nͥ sub exetrema senectute
rem publicã quã bello q̃siuerat. pace enu¬
tͥre atq amplificare studens leges pluri¬
mas statuit. ꝑ quas humanũ genꝰ lib̾a
reuerentia discipline more̾ gerera.
Dñi appellationen ut homo declinauit:
Mlaͣ cũ eodem spectante ludos. pnunitiatũ
eẽt in nuimo: O dñm equił & honił. uni¬
u̾siq quasi de ipso dictũ e̾e̾t. exultan¬
tes ad pbauissent. stati quidem manu uul¬
tuq indecoras adulationes repressit. &e
insequenti die grauissimo corripiit ediẽ¬
to: dominũq se pꝰ hoc appellari. nec a

Expanded text:
esar Augustus ab Oriente in Occidentem, a Septentrione in Meridiem, ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace compositis, Jani portas tertio ipse tunc clausit. Quas ex eo per duodecim ferme annos quietissimo semper obseratas otio, ipsa etiam rubigo consignavit: nec prius unquam nisi sub extrema senectute rempublicam quam bello quaesierat, pace nutrire atque amplificare studens, leges plurimas statuit, reuerentia disciplinae morem gereret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a
Abbreviated transcription (Latin):
omiu̾ ocłis signarentur. atq iise solos
pe qͦs pͥstina ulciscende crassianȩ cedis cons¬
cientia mordebat. ultro signa quȩ crasso int̾¬
fecto ab stulerant. ad cesarem remiser. regi¬
isq obsidibꝰ traditis. firniũ fedꝰ fideli suppli¬
catione meruer̾.¬

Expanded text:
omnium oculis signarentur, atque in se solos omnium oculis signarentur, atque in se solos pe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt; regiisque obsidibus traditis, firmum foedus fideli supplicatione meruer
Abbreviated transcription (Latin):
pisso aduersum uendelicos missus est. Quibꝰ¬
subactis: uictor ad cesarẽ lugdunũ ue¬
nit. Pannotuios nouo intumescentes motu.¬
tx bertiꝰ priuignus cęsaris cruentissinta
cȩde deleuit. I deiiq contitiuo germia¬
nos bello arripuit. equibꝰ. del. milia cap¬
tiuoꝵ uictor adduocit. Quod reuera bel
lũ maiꝰ bellũ sic̃ suetouiꝰ attestatur.
pꝰ punicum fuit. Sub  eodem temꝑe.
quintiliꝰ uarꝰ cuͣ tribꝰ legionibꝰ ager¬
manis rebellantibꝰ mira I suꝑbiam atq
auaritiaͣ in subiectos ageus. funditꝰ de¬
letꝰ est. Quã rei publice cladẽ cefar au¬
gustꝰ adeo grauit̃ tulit: ut sepe ꝑ uĩ doloris.
caput parie̾ collidens. clamaroe. Quintili
uare: redde legiones. ꝑ osphoranosuero.
agrippa suꝑauit & signis romanis quȩ il¬
li quondã sub mitridate sustulerant bello
recuꝑatis. uictos ad deditionẽ coegit. Parthi
quasi toto t̾rarũ orbe uł domito uł pacato.

Expanded text:
Piso adversum Vindelicos missus est. QuibPiso adversum Vindelicos missus est. Quibsubactis uictor ad Caesarem Lugdunum uenit. Pannonios nouo motu intumescentes Tiberius priuignus Caesaris cruentissima caede deleuit. idemque continuo Germanos bello arripuit, e quibus quadratiuorum uictor abduxit. quod reuera belllum maius bellum, sicut Suetonius adtestatur, post Punicum fuit. Sub eodem uero tempore Quintilius Varus cum tribus legionibus a Germanis rebellantibus, mira superbia atque auaritia in subiectos agens , funditus deletus eat. quam reipublicae cladem Caesar Augustus adeo grauiter tulit, ut saepe per uim dcaput parieti collidens, clamaret: Quinctili Vare, redde legiones. Bosporanos vero Agrippa superavit, et signis Romanis quae illi quondam sub Mithridate sustulerant bello recuperatis, victos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe vel domito vel pacato,
Abbreviated transcription (Latin):
dari uirtꝰ ac feritas pot̾est. qͦd mulieres
stra sua concludebantur. deficientibꝰ telis
qualib& re qua uelut telo uti furor pos¬
s&. paruos filios collisos humi. in hosti
ora ia ciebant. in singulis filioꝵ necibꝰ bis
parricidȩ.Iunc etiã in affrica mu¬
solanos & getulos latiꝰuagantes. coss
dir cesaris artatis finibꝰ coercuit. atq
N terea cesarem apud tarraconem eite¬
rioris hispanie urbem. legati indoꝵ &e
scx thapũ toto orbe transmisso: taudẽ
ibi itiuener̃. ultra qͦ dia querere non
possent. Refuder̾q incefarem alexean¬
dii magni głam. quẽ sic hispanorũ
ita hc apud hispaniã inoccidentis ultimo
supplex cuͣ ingenti munere eous. indus
& seytha boreus orauit. C antabrico bello
ꝑ quinq annos acto. eque hispania in et̾uã
pace̾ cũ quadã respiratione lassitudinis re¬
clinata ac reposita. cęsar roitiã rediit.
legatos bella gessit. Naͣ inter cęceros. &

Expanded text:
derari virtus ac feritas potest, quod mulieres derari virtus ac feritas potest, quod mulieres stra sua concludebantur, deficientibus telis, vel qualibet re, qua velut telo uti furor possit, parvos filios collisos humi in hostium ora jaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae. Tunc etiam in Africa Musolanos et Getulos latius vagantes Cossus, dux Caesaris, arctatis finibus coercuit, atqueulit. Interea Caesarem apud Tarraconem citerioris Hispaniae urbem legati Indorum et Scytharum toto orbe transmisso, tandem ibi invenerunt, ultra quod jam quaerere non possent, refuderuntque in Caesarem Alexandri Magni gloriam: quem sicut Hispanorum ita hunc apud Hispaniam in Occidentis ultimo supplex cum gentilitio munere Eous Indus et Scytha Boreus oravit. Cantabrico bello per quinque annos acto, totaque Hispania in aeternam pacem, cum quadam respiratione lassitudinis reclinata ac reposita, Caesar Romam rediit. r duces et legatos bella gessit. Nam inter caeteros, et
Abbreviated transcription (Latin):
saren. qͣrto pꝰ urbẽ condita claus est ianꝰ.
ost hoc claudiꝰ drus priugnꝰ cesaris gal¬
liã gretiãq sortitꝰ. maxcinias fortissi¬
masq gentes germanie arnuis subegit.¬
Nã tẽ ueluti acl constititũ pacis diem festi¬
narent. ita oms ad exꝑientiã belli decisi¬
onem ue fedis. undati gentes cõmouebant᷑.
aut suscepturȩ conditiones pacis si uince¬
pent᷑. aut usure qͥeta lib̾tate siuincereÑ.
Norici. illyrii. panuonii. dalmate. mesii. tra¬
ces. & dacis: sarmate. pluruniq & maxi¬
mi germanie popłi. ꝑdiuersos duces ił su¬
ꝑati uł repressi: uł etiã obiectu maximo¬
rũ fluminũ reni damubiiq seclusist̾.
Drusꝰ ingermanta pͥmo susipetes. deuide cho¬
neteros & cothtos ꝑ domuit. martomannoᷤᷤ
pene alint̾nitionem cicidit. Postea fortis¬
simas nationes. quibꝰ natura uires. consue¬
tudo exꝑientiã uirũ dabat. cheruscos.
sueuos. & sitambros parit̾ unobello. s
etiã sius asꝑo suꝑauit. q uoꝵ ex eo consi¬

Expanded text:
sarem, quarto post Urbem conditam clausus est Janus. Post hoc Claudius Drusus, privignus Caesaris Galliam, Rhaetiamque sortitus, maximas fortissimasque gentes Germaniae arNam tunc, veluti ad 446 constitutum pacis diem festinarent, ita omnes ad experientiam belli decisionemve foederis undatim gentes commovebantur: aut suscepturae conditiones pacis, si vincerentur, aut usurae quieta libertate si vincerent. Norici, Illyrii, Pannonii, Dalmatae, Moesi, Thraces, Daci, Sarmatae, plurimique et maximi Germaniae populi, per diversos duces, vel superati, vel repressi, vel etiam objectu maximorum fluminum, Rheni, Danubiique, seclusi sunt. Drusus in Germania primo Usipetes, deinde Tencteros et Cattos perdomuit. Marcomannos pene ad internecionem caecidit. Postea fortissimas nationes, et quibus natura vires, consuetudo experientiam virium dabat, Cheruscos, Suevos et Sicambros pariter uno bello, sed etiam suis aspero, superavit. Quorum ex eo consi
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ ac militũ uoluntate ĩꝑator creatꝰ.¬
qͣ tuordecĩ annis digno eqͥtatis p̾conio p̃fuit:
audire curauit. Nã statim expeditione
in ꝑsas facta: serxen regem eoꝵ maxino
bello uictor oppressit. Ulpiano us assesso¬
re. sũmã sui modationẽ rei publice exhibu¬
it: s militari tumultu apud maronciacũ

Expanded text:
senatus ao militum uoluntate imperator creatus tredecim annis digno aequitatis praeconio fuit: audire curauit: nam statim expeditione in Persas facta Xerxen regem eorum maximo bello nictor oppressit. Vlpiano usus adsessore summam sui moderationem reipublicae exhibuit; sed militari tumultu apud Mogontiacum
Abbreviated transcription (Latin):
cõteͥptũ ipsius abutant᷑. Unde & merito ss
uł ingratos uł in credulos uł etiã cõtumaces
uariis correptionuibꝰ arguit. qđ semꝑ utiq¬
qd fatendũ est. tunc tamen p̃cipue quando
adhuc ꝑ uniuersũ mundũ nusla erat eccła.
q̃ int̾uentu fideliuii pͥcũ meritas mundi
penas iustũq uditũ dĩ exxorati ipsiꝰ clem¬

Expanded text:
contemptum ipsius abutantur, unde et merito Deus contemptum ipsius abutantur, unde et merito Deus vel ingratos, vel incredulos, vel etiam contumaces variis correptionibus arguit: quod semper utique fatendum est, 369 tunc tamen praecipue, quando adhuc per universum mundum nulla erat ecclesia, quae interventu fidelium precum meritas mundi poenas justumq
Abbreviated transcription (Latin):
uisser̃: atq ideo excessere omns. aditis.
arisq relictis dii. quibꝰ iꝑiti hoc stete¬
rat. O quanta ce quã inosfensa lux ueri¬
tatis est. si non aduersus eã ultro sese ost¬
ferentẽ. iub ecilli infelicit᷑ oculi claude¬
tent᷑. Es i xpͥtana fides ꝑ multa retro
tẽpora seuienttibꝰ undiq aduersũ se gen¬
tibꝰ. regibꝰ. legibꝰ. cedibꝰ erucibꝰ. ac morcibꝰ. re¬
prum nullom᷑ potuit. immo ut dixi int hec
& ꝑ hec creutt. cultꝰ au idoleꝵ ĩa quodãmodo
exse deficiens acs erubescens. adunã clemꝰ¬
tissiã iussione̾ sine ullo penali t̾rore cessauit.
cui dubiu̾ est hoc ꝑ istius inttellig entiȩ de¬
monstrationem de ereatore suo tandem in¬
notuisse creature. qđ ille eatenꝰ ꝑuarias ra¬
ciotinationes mentis uttente quãlib& aliis
obfuscata quesiertt. ac ꝑ hoe statim amori eiꝰ
qͣm etiã ignorans dilexerat in hesisse: Non
ductoꝵ assiduefacti. patientia diii sui ad

Expanded text:
iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimet per haec crevit, cultus autem idolorum jam quodammodo ex se deficiens, ac sibi erubescens, ad unam clementissimam jussionem sine ullo poenali terrore cessavit; cui dubium est, hoc per istius intelligentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per varias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis obfuscata quaesierit, ac per hoc statim amori ejus, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? Nec ductorum assuefacti, patientia domini sui ad
Abbreviated transcription (Latin):
ocinatione̾ transtulerit ad credendi fidem.
Uerũtam breuit̃ discutio. Pii isti quos
tantos fer̃. ut romaua rem publica & ꝓpi¬
tii ꝓuerisse: & aduersi afflixisse uicleati¬
tut. eo certe tepore: qđ palã coustat quo
nasci xpͥs uoluit. & adnuntiari gen¬
tibꝰ cepit. deuotissime atq intentissi¬
me colebantur. ita illi consulentes & sͥ &e
cultoribꝰ suis ñ potuer̾ uł repͥmere uł repel¬
lere suꝑslicionem eiꝰ. ꝓpt̾ quã sꝑuendõ se
cultoresq suos destituendos uiderent. qͥmqͣm
si ab inuitis danda uenia. nec deserendi fu¬
er̃. si a uoluntariis seruanda p̾scientia. nec
priꝰ fuerant adiuuandi. Hoc factũ est in qͥ
ges. disposuimꝰ udices. p̾parauimꝰ penas
do possce ab radi. I oc eatenꝰ factuͣ est. do¬
nec scda credulitas usq int̾ tornͣtai ac
ꝑtornͣta pfłcerit. quã diu ipsu regiui
culmeu qd̾ solũ ꝓ hiberi potuerat occupa¬
r&. Ꝙ quid postea consecutũ est. Imꝑa

Expanded text:
ocinationem transtulerit ad credendi fidem. ocinationem transtulerit ad credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse uideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt; si a uoluntariis, seruanda praescientia nec prius fuerant adiuuandi. hoc factum est, inquiges, disposuimus iudices, praeparauimus poenas do posset abradi. hoc eatenus factum est, donec fecunda crudelitas eo usque inter tormenta ac per tormenta proficeret, quamdiu ipsum regium culmen, per quod solum prohiberi potuerat, occuparet. et quid postea consecutum est ? impe
Abbreviated transcription (Latin):
sciebane. futuros custorre cultores. Uerũ
p̃̾scii st̃. Si p̾scii st̃. cur hoc imꝑiũ ut ter
tot annoꝵ scła eo potissimũ tẽpore ad sum¬
ma potentie arce ꝑduocer̃. qͦ ille nasci in¬
ter homines atq agnosci ut homo uoluit.
pꝰ cuiꝰ nom & ipsi ꝑ nichilo contẽpcist̾. &
cũ uniuerso mundo enaͣ illi qͦs ipsi puexe¬
uant cucurrer̃. : S hunulit᷑ obrepsit in¬
quunt. & latent᷑ intrauit. H atentis et
humilis unde tã celebris fama. tã in dudi¬
tata fides. tã manisesta potenta Sis¬
minũ suꝑsticione sollicitas cepit & tenuit.
Ndhȩe si homo pocuit: dii mragis posse debuer̃
Anquia ille hanc potentiã apatre sibi tracdi¬
tã p̾dicabat. ꝑuentũ est aliquando adintelli¬
gentiã illiꝰ noti ce ignoti dei. quã app̃hende
ut dixi nemo tsi ꝑ ipsũ pot̾. Nec quisqͣm
pot̾. nisi qui toto se ꝑspecto ac despecto. con¬
uersus adsapienttã di. om̃em querendi rati¬

Expanded text:
sciebant, futuros custodiere cultores. ergo sciebant, futuros custodiere cultores. ergo praescii sunt. si praescii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad summam potentiae arcem perduxerunt, quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? sigminum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at haec si homo potuit, di magis posse debuerunt. an quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, peruentum est aliquando ad intellegentiam illius noti et ignoti Dei, quam adprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaerendi rati
Abbreviated transcription (Latin):
lucidissimã rationem irriti putant. suisq
diis potiꝰ assignant. qͦs prunũ prudentia
elegerut. deuide p̾cipuo cultu inuitarint.
ut qͥ ꝑ eos amplissimu̾ hoc pulcherrimũq
imꝑiũ conderet᷑. sic enĩ tactitant. qr ipsi op¬
timo genere sacroꝵ emerͣmt p̃cipuũ deoꝵ
fauerem : quibꝰ ademptis uł p̃ternussis : dis¬
cesseruit. oñis adetis arisq relictis dii qͥbꝰ
imꝑiũ hoc steterat. Unde quã uis reueren¬
tia scicatis tue multa fortissime uerissimeq
disseruerit: tam̃ & mͥ locꝰ exigit ut pauca
subitiã. Si romani colendo deos emeru¬
er̃ fauorem deoꝵ: & non colendo amtiser̃.
ut ipse romuliis parens rong inter tot ma¬
la ab ipso ortu suo ingruentia saluus ẽẽt
colendo quis meruit: n amuliꝰ auusqͥ
exposuit ad neceni. an patłqͥ uicertꝰ fuit les
an rea mat̾ stuprirea. analb̾ani parentes
ipsa quoq abiuitio romani nominis germiꝰ¬
Non inquiunt. s dii ipsi qͥa se colencios

Expanded text:
luoidissimam rationem inritam putant, suisque luoidissimam rationem inritam putant, suisque dis potius adsignant, quos primum prudentia elegerint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut sibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emeruerint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subiciam. si Romani colendo deos emeruerunt fauorem deorum et non colendo amiserunt: ut ipse Romulus, parens Romae, inter tot mala ab ipso ortu suo ingruentia saluus esset, colendo quis meruit ? an Amulius auns, qui exposuit ad necem? an pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri rea? an Albani parentes, ipsa quoque ab initio Romani nominis germinon, inquiunt, sed di ipsi, quia se colendos
Abbreviated transcription (Latin):
tore quem om̃s fere amore & tiunore cõmiato
iuste hotiorarent. U s̃ aũ uerꝰ qui suꝑstitione
sollicita ab iguorantibꝰ colebat᷑. magnũ illã
intelligentiȩ sue fontẽ aꝑuit. ꝓmptiꝰq ꝑ
homine docturꝰ homines. filiũ siũ misit
oꝑ antẽ uirtites. quȩ p̃cellerett homineni.
coarguentẽq demones qͦs aliqͥ deos putauisseñ.
ut qui tpsi tamquã homini non eredidissent.
oꝑibꝰ taqͣm dõ credent. Deinde ut in magno
silentio ac pace latissuna in offense & celertrer
notu nominis gła. & adnuntiatȩ salutis uelox
fama ꝑ currerae. uł etia ut discipłis eiꝰ ꝑdiuer¬
sas gentes euntibꝰ. ultroq ꝑ cunctos salutis
dona offerentibꝰ. ab eundi ac disserendi quippe
romanis euubꝰ int̾ ciuies romanos eẽt cuta lib̾¬
tas. dideo cõmemorandũ putaui. ꝗa hic
sexxtꝰ libellꝰ usq ad cesarem augustũ de quo
hec dicunt᷑ execłuditur. Qd̃ si aliqui hanc

Expanded text:
tore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto tore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto iuste honorarent, Deus uerus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intellegentiae suae fontem aperuit promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnuntiatae salutis uelox fama percurreret uel etiam ut discipulis eius per diuersas gentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo commemorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de quo haec dicuntur, extenditur. quodsi aliqui hanc
Abbreviated transcription (Latin):
serntanturq om̃ia: unũ dm̃ auctorem om̃ui
repꝑer̃: ad quem unũ om̃a referunt᷑. Un¬
de etiã pagani nẽ quosuã declarata ueritas
tͦ. non se plures deos seqti. s sub uno dõ nag¬
no plures mitistros uenerari facent᷑. I estit
igit᷑ de intelligentta ueri di ꝑmultas intelli¬
gendi suspitiones confusa dissensio. qr de ino
do. omͣiũ pene una opinio est. Iħ ucusq hu¬
mana scrutatio & sicũ labore deli̾are potuit.
at ubi ratioti natio defecit : fides sub uente:
Nisi entꝰ credidimꝰ: non intelligemꝰ. Ab ipso
audias. ipsi do credas. qđ uerũ uelisscire de
currit: mutans regna &e disponens tepora.
peccata quoq puniens. quȩ infirma sc̃ muti¬
di elegit. ut confuudat forcia: Romanũq mi¬
ꝑiũ asũpto pauꝑrmi statu pastoris. fundauit.¬
africe. atq euro pe p oticũ est. a duiũ imꝑa¬
torem eundemq fortissi mu & clem̃tissimũ.
cunct a sui orcdlinatione concessit sub hoc imꝑa¬

Expanded text:
mnia, unum Deum auctorem omnium reppererunt, ad quem unum omnia referrentur; unde etiam nunc pagani, quos iam declarata ueritas tur, non se plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore, potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum uelis scire decurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpto pauperriAfricae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione congessit sub hoc impera
Abbreviated transcription (Latin):
me illa cane febris exe sangrii reddidit. ac
frigidam fecit. ut etiã hec que onis pene ꝑ¬
struiaeit. feruefacere uł cõmouere neqͥuerto
atq ita me romani inclinauer̾. ut nec ad
gothos surgam sipa quidem roma clades
quas intulit euttauit. B dercite duatq¬
acte sunt ꝑ totos mundi cardines potencie
ducũ uiresq legionil que insese concurren¬
tes eus clampno uincerent. cuiꝰ ꝑiculo uince¬
rent᷑. Nam uictorem cesar eu degallia re¬
uersũ: ciuuilia bella comttata st̃. aliaq gra¬
iussima mala int̾fecti apud parthoꝰ crassi.
&& crucidati exercitꝰ p̾cesserunt.

Expanded text:
me illa tunc febris exsanguem reddidit ac me illa tunc febris exsanguem reddidit ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes paene perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese concurrentes eius damno uincerent, cuius periculo uincerentur. nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exercitus. praecesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
forcior lues: que tanto grauius accendit᷑.
quanto impacientiꝰ tolerat᷑. E iciebac
misera cum instante gladio pfiterispon¬
sionem seruititas et ne auulsis insuꝑ obsi¬
dibꝰ cogeret᷑. siciebat ut dixi notͣ illam
om̃ibꝰq suauissimã. uelut aque gelide:
dulcedine̾ lib̾tatis. Quantoq eã magic
sub trahi intelligebat. tanto auidiꝰ desida¬
bat. Iinc illa tã frequens contra uitata
p̾sũptioinuadebatur ꝓ defendenda
libtate inoporcutia lib̾tas. p̃reptaq insa¬
tr ilit̃ pociundi licentia. qđ male concep
ꝑuitiem restinguere udebat᷑ auge¬
bat. H inc romanꝰ aute pugnã insidia¬
tor argucior. hinc in pugna hoslis in¬
seslica hinic pꝰpugnã uictor imintcior
Bine orna ad domandã impatientiã cru¬
descentia. hinc ĩã nec remediis credebat᷑.
Itaq si utt̾rogare possem hanc dequa loqͥmͣ.
nationem. quid
nebat. de il¬
lis tẽporibꝰ iudicaro
respondo ut
arbitror diceus. E ie

Expanded text:
fortior lues, quae tanto grauius accenditur, fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidibus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius desiderabat. hinc illa tam frequens contra uetita praesumptio: inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid nebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt etiã posteris pena im ꝓborum.  ultũ¬
enĩ ad coercendam au  dat¬
rum ualoe ꝓpositũ pui nitiotus exẽ¬
plum. cum̃ ipsa muiserie p̾sens forma uiuen¬
tis. & ad recordationẽ amiion& conscios.
& ad sciscitationem cogit ignaros. E x haus¬
tis gallis atq edomitis. securꝰ cesar cũ legio¬
nibꝰ inttaliam rediit. nullos post galloꝵ
motꝰ ptimescens. certo sesciens minune ali¬
quos qui uł moueri audeant. uł si mouean¬
cur cimendi sint reliquisse. Constitui
tuanc aute oculos uelim exsanguen defes¬
tnͣq g alliã. pꝰillas ardentissimas
sebres. int̾nosq estꝰ utcaliũ meliora tor¬
rentes ut sese habeat. quanta maciȩ. qͣntoq
pollore quã dimissa. qͣm resoluta iaceat.
qͣm ipsos qͦq necessari officii motꝰ. ne eum¬
dem incursum maloꝵ reuocent ꝑtunes¬
cat. I rruit enim ineã repentitio impe¬
cu romanꝰ exereitꝰ. ueliti fortissimo corꝑi

Expanded text:
esset etiam posteris poena improborum. Multuesset etiam posteris poena improborum. Multuenim ad coercendam audaciam valet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma viventis, et ad recordationem admonet conscios, et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis itaque atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens, minime aliquos, qui vel moveri audeant, vel, si moveantur, timendi sint, relinunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoque pallore sit, quam demissa ac resoluta iaceat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eundem incursum malorum reuocent, pertimescat. inruit enim in eam repentino impetu Romanus exercitus ueluti fortissimo corpori
Abbreviated transcription (Latin):
succederent. cõplures tam̃trucidantur. Igic̃
desuꝑ saxcoꝵ uolumina ñ tuneant. Oppicla¬
ni aute uͥ exanintari siti non solũ peccora sia.
uerũ etiã infirmiores hominu̾ etaces tudent:
cuppas pices e ᷤ scuidulis repletas. ac deuide
immisso igne in ꝑna p̃cipitant. easq ipsi toto
oppido effusi subsecuntur. Axdentibꝰ machi¬
nis cũ graue pliu̾ suis cęsar acꝑiculosũ uideror.
cohortes in circuitũ oppidi ire uelocit̃ ꝑ occul¬
tũ inꝑat. atq undiq subito uastũ clamorem
attollere. Quo facto: oppidani consternati.
dũ recurrere ad muniendũ oppidũ uolunt.
ab oppugnatione turris uł demolitione ag¬
geris recesser̃. Illi tam̃ qͥ ad incidendas fon¬
tis uenas sub optentu aggeris tuti cuniculos
ꝑfodiebant: reꝑtos in abstrusos aquarũ me¬
atꝰ. ꝑ multa diuidendo. tenuari insemor ip¬
sis consumiq fecer̃. Oppidani fonte siccato.
ultina desꝑatione correpti. deditionem fe

Expanded text:
succederent, complures tamen trucidabantur. Igitur succederent, complures tamen trucidabantur. Igitur desuper saxorum volumina non timeri. Oppidani autem ubi exanimari siti non solum pecora sua, verum etiam infirmiores hominum aetates vident, cuppas pice soevo et scindulis replent. Ac deinde immiso igne in prona praecipitant, easque ipsi toto oppido effusi sequuntur. Ardentibus machinis, cum grave proelium suis Caesar ac periculosum videret, cohortes in circuitu oppidi ire velociter imperat atque undique subito vastum clamorem attollere. Quo facto consternati oppidani, dum recurrere ad muniendum oppidum volunt, ab oppugnatione turris et demolitione aggeris recesserunt. Illi tamen qui ad incidendas fontis venas sub obtentu aggeris tuti cuniculos fodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa dividendo tenuari in semetipsis consumique fecerunt. Oppidani, fonte siccato, ultima desperatione correpti, deditionem sui
Abbreviated transcription (Latin):
curũ. plirimaq introrsũ copia frumenti
totos irritos ꝑeul discursꝰ hostii despiciebat.
¶ aniniꝰ qđ solũ romana ꝓuisione potuit. ambos
duces cũ parte.uuiu copiarũ plurima in cãpũ
euocatos maxi sa rei mo p̃lio suꝑauit. Nã uio
eduobꝰ intfecto. alt̃ cũ paucissimis fugit. Nullꝰ
in oppidũ rediit.s adid oppugitandũ cesare
opꝰ fuit. Itaq ꝑͥnuntios ce̾rtiorfactꝰ. cesar oc¬
currit. cir eũspectisq omibꝰ. uido si expugna¬
re ui moliat᷑. ludo & spectaculo hostiũ. delen¬
dũ ȩe excercitũ suu̾. Unũ solũ ẽẽ p̃sidii. si qͦ¬
qͦmͦ hostes aqua arceant᷑. S oe & hoc quoq
nisi cȩsar ñ potussoe. E iqͥ dems quo ad potum
utebantur. medio deueri moritis latere funde¬
bat᷑. Cesar adpximũ montis ad moueri copi¬
cursꝰ. ex oppido. Qiubꝰ sine ꝑiculo pͥliantibꝰ.
romani quã uis ꝑtinacit̾ obsisterent. crebriꝰq

Expanded text:
curum, plurimaque introrsum copia frumenti curum, plurimaque introrsum copia frumenti tutum, irritos procul discursus hostium despiciebat: Caninius, quod solum Romana provisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campum evocatos, maximo praelio superavit. Nam uno e ducibus interfecto, alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum rediit, sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. Itaque certior per nuntios factus Caesar currit, circumspectisque omnibus, videt, si expugnare vi moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solummodo esse praesidii, si quoquomodo hostes aqua arceantur. Sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset. Siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio devexi montis latere fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoveri vinecursus magnus ex oppido. Quibus sine periculo proeliantibus Romanis, quamvis pertinaciter obsisterent crebriusque
Abbreviated transcription (Latin):
nantes hostes oppͥmit. magnisq stragibꝰ factis:
plurias p̃das agit. Meinde cũ canimo signu̾
aduentꝰ sui dedissoe: canimiꝰ totis castris su¬
bito exiliuit. seseq inuecit hosti. ¶ ta fauio
ex alia parte catunio ex altera insistente.
marcuno & diuturno bello innumere galloꝵ
copiȩ trucidate st̃. ¶nde fauiꝰ in carnotes p¬
fectꝰ est. Seiebat enĩ domnachũ duceni
antiquissimũ rebellionis tociꝰ incentorem.
ab hoc bello elapsum: si armoricis gentibꝰ
adiunctꝰ ee̾t maxeimos iterũ ingallia tumtl¬
tꝰ ẽẽ moturũ. S: eas adhuc ipsa nouitate
trepidantes: mira uirctite & celeritate ꝑdo
cũ ad ẽẽ canimiu̾ & legiones infinibꝰ suis ue¬
glent. undiq collectis copiis oppidũ uelut¬
unũ occupant. Ioc oppidũ in editissima ar¬
ce montis pendebat. duabꝰq partibꝰ ꝑ ab¬
rupta latera ñ paruo flumine cingebat᷑.
MMedio leuide descensu largissimo fonte se¬

Expanded text:
nantes hostes opprimit, magnisque stragibus factis, nantes hostes opprimit, magnisque stragibus factis, plurimas praedas agit. Deinde cum Caninio signum adventus sui dedisset, Caninius totius castris subito insiluit, seseque injecit hosti. Ita Fabio ex una parte, et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. Inde Fabius in Carnutes profectus est. Sciebat enim Dumnacum, ducem antiquissimum, rebellionis totius incentorem, ab hoc bello elapsum, si Armoricis gentibus adjunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum: sed eas adhuc ipsa novitate trepidantes, mira virtute et celeritate perdcum adesse Caninium et legiones in finibus suis viderent, undique collectis copiis, oppidum Uxellodunum occupant. Hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabusque partibus per abrupta latera non parvo flumine cingebatur: medio deinde descensu largissimo fonte se