comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
assume: Quõd si lllius legis manna quod legitur pluit illis manna
ut ederent. hoc unicuiq sapiebat quod desideriis concupisset: aliud
erat quod sumebatur aliud quod uidebatur. inuisbiliter sapor ille
in singulorũ sensib formabatur: At ergo illud legis manna celi¬
tus illapsum : ꝑmultimodas suauitatẽs naturę suȩ meritũ. &
generis. sui excedebat intuitũ: Et cũ crexturã suã chspensatio largitoris
multiplici diuersitate condiret: p̃bebat gustus quod ignorabat aspectus
luxta ꝑcipientis desideriũ: escȩ illi nouitas & dignitas nascebatur: Unũquenq:
&alienis saporib reficiebat mellifluum pluuiȩ illius donũ: & multiplex sicci
ymbris obsequiũ : Quȩ cũ ita sint: quod illic auiditas faciebat. hic fides
faciat. Et si incorpore cibis sapiat. inpectore ds̃ credulitate proficiat:
sicut legimiis. Accedit homo & cor altũ: & exaltabitur ds̃. Ideo quod ibi

Expanded text:
assume. Quod si illud legis manna, de quo legitur, pluit illis manna, assume. Quod si illud legis manna, de quo legitur, pluit illis manna, ut ederent , hoc unicuique sapiebat quod desiderium concupisceret; aliud erat quod sumebatur, aliud quod videbatur, invisibiliter sapor ille in singulorum sensibus formabatur. At vero illud legis manna coelitus illapsum, per multimodas suavitates, naturae meritum et generis sui excedebat intuitum. Et cum creaturam suam dispensatio largitoris multiplici diversitate condiret, praebebat gustus quod ignorabat aspectus. Juxta percipientis desiderium escae illius novitas et dignitas nascebatur. Unumquemque variis et alienis saporibus reficiebat mellifluum pluviae illius donum, et multiplex sicci imbris obsequium. Quae cum ita sint, quod illic aviditas faciebat, hic fides faciat. Quod si in corpore cibus sapiat, in pectore Deus credulitate proficiat, sicut legimus: Accedat homo ad cor altum, et exaltabitur Deus . Ideo quod ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tripsiĩ qua iã inxp̃o es regeneratus in terroga: Dudũ alienus auita.
peregrinus amiscdia: a salutis uia intrinsẽcus mortuus exulabas. subi¬
to initiatus xp̃i legib &salutarib mẏsteriis innouatus. incorpus eccłȩ
non uidendo sed credendo transisti. & defilio ꝑditionis adoptiuus di
idem esses: multo autẽ fidei processibus extrasti: Inexteriore nuchil
additũ cs ł: oattii nintenor mutatũ ẽ: Ac sic homo xp̃ifilus effectus.
& xp̃s in hominis mente formatusest: Sisut ergo sine corporali sensu
p̃terta uilitate deposita. subito nouã infutus es dignitatẽ. & sicut hoc
quod inte ds̃ lesum curauit. infecta diluit. maculata detersit. non ocu¬
lis sed sensib tuis sunt credita: ita &cũ reueendũ altare cibis satiandus
ascendis. sacrũ dĩ tui corpus & sanguinẽ fide respice. honore mirare.
mente continge. cordis manu suscipe: &mxxime haustu interioris

Expanded text:
teipsum qui jam in Christo es regeneratus, interroga. Dudum alienus a vita, teipsum qui jam in Christo es regeneratus, interroga. Dudum alienus a vita, peregrinus a misto initiatus Christi legibus, et salutaribus mysteriis innovatus, in corpus Ecclesiae, non videndo, sed credendo transisti, et de filio perditionis adoptivus Dei idem esses, multo altius 317 fidei processibus exstitisti. In exteriori nihil additum est, et totum in interiore mutatum est. Ac sic homo Christi filius effectus, et Christus in hominis mente formatus est. Sicut ergo sine corporali sensu, praetenta utilitate deposita, subito novam indutus es dignitatem, et sicut hoc quod in te Deus laesa curavit, infecta diluit, maculata detersit, non oculis sed sensibus tuis sunt credita, et ita cum reverendum altare cibis satiandus ascendis, sacrum Dei tui corpus et sanguinem fide respice, honore mirare, mente continge, cordis manu suscipe, et maxime haustu interiori
Abbreviated transcription (Latin):
phominũ salute redemptio. ꝑpetua essit etiã redemptionis oblatio:
& pennis illa uictima uiueret in memoria. & semꝑ p̾sens esset ingra:
Utre unica & ꝑfecta hostia. fide estimanda non specie: nec exterioris
censenda uisi. sed interioris affectu: Unde merito cęlestis confirmat
auc toritas : quia caro mea uere est cibus. & sanguis meus uere es
potus : Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum: quando qͥdem
qui auctor est muneris. ipse etiã testis est ueritatis: Nã in uisibi¬
us sacerdos uisibiles creaturas in substantia corporis & sanguinis
nichilo substiterunt excelsa cęłorũ. ꝓfunda fluctuũ uasta ter¬
rarũ : Pari potentia inspiritalib sacramentis uerbi p̃cipit iurtusa rer
seruit effectus: Quanta itaq & quã cebranda beneficia uis diuines
benedictionis operetur. & quomodo tibi nouũ &impossibile eẽ non
deheat quod inxp̃i substantiã terrena & mortalia commutantur.

Expanded text:
pro hominum salute redemptio, perpetua esset etiam redemptionis oblatio. pro hominum salute redemptio, perpetua esset etiam redemptionis oblatio. Et perennis illa victima viveret in memoria, ut semper praesens esset in gratia. Vere unica et perfecta hostia fide aestimanda, non specie. Nec exteriori censenda visu, sed interiori affectu. 3. Unde merito coelestis confirmat auctoritas quia caro Christi vere est cibus, et sanguis ejus vere est potus. Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum, quandoquidem qui auctor est muneris ipse etiam testis est veritatis. Nam invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguininihilo substiterunt excelsa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum, servit effectus. Quanta itaque celebranda beneficia vis divinae benedictionis operetur, quomodo tibi novum et impossibile esse non debeat, quod in Christi substantiam terrena et mortalia commutantur,
Abbreviated transcription (Latin):
agnitudo cȩlestiũ beneficiorũ : angustias humanȩ
mentis excedit : Et propterea ita ordinauit diuina ꝓuidentia: ut quod
capere in nobis ratio rerũ mole uicta non poterat. fides deuota con¬
ciperet: & intellectũ credulitas robusta nutriret: Cũ ergo ꝑprimã trans¬
gressionẽ adam. origini & morti teneremur obnoxii. prospiciens exalto
ds̃ in quo essemus genero debitores: uixta qualitatẽ captiuitatis repara¬
uit munus redemptionis. id est ut ꝓdebita morte offerret in debitam.
quia nec nos habebamus unde uiueremus. nec ille unde moreretur:
Materiã denr̃a mortalitate suscepit : ut desua immortalitate collata. mori
posse uita ꝓmaitins: Et ideo quia corpus assumptũ ablaturus erat ȩx
oculis nr̃is. & siderib illaturus : necessariũ erat ut nobis in hac die sacramentũ
corporis & sanguinas consecraret. ut coleretur iugiter ꝑmisteriũ quod
semel offerbatur in preciũ: ut quia quotidiana & indefessa currebat

Expanded text:
agnitudo coelestium beneficiorum angustias humanae mentis excedit. Et propterea ita ordinavit divina Providentia, ut quod capere in nobis ratio, rerum mole victa, non poterat, fides devota conciperet, et intellectum credulitas robusta nutriret. Cum ergo per primam transgressionem per Adam origini et morti teneremur obnoxii, prospiciens ex alto Dominus, in quo essemus generi debitores, juxta qualitatem captivitatis reparavit munus redemptionis. Id est, ut pro debita morte offerret indebitam, quia nec nos habebamus unde viveremus, nec ille unde moreretur. 2. Materiam de nostra mortalitate suscepit, ut de suo immortalitate collata mori posset vita pro mortuis. Et ideo quia corpus assumptum ablaturus erat ex oculis nostris, et sideribus illaturus, necessarium erat ut nobis in hac die sacramentum corporis et sanguinis sui consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in pretium. Ut quia quotidiana et indefessa currebat
Abbreviated transcription (Latin):
nũ labori. eibo potuq eos refici uissit: atq in columes ad ꝓpria
remeare : in t̃dicens nequando ad talia audenda prumperent.
dante iniquitate refrigescet caritas multoꝵ : discidio gentis fran¬
coꝵ accidit multifariã rem plubicã eiusdẽ: egni affligi. Nanq pra¬
uoꝵ hominũ consiliis dũ consultatio rei plubicȩ in suꝑbiã domnau¬
tũq: se transmutauit. primorib q magis sibi inuicẽ uidere obloqui
quam regni utilitati consulere placuĩt. cȩpere regib boni quiq:
suspectiores existere. quib: ut ait crispis semꝑ aliena uirtus formid¬
losa . ẽ. atq in primis genti contraria sentire. Qua dere actũ e
ut dũ imꝑator nobilitatẽ ueteranoꝵ deponendo insequit᷑ deset
memores pristinȩ uirtutis defensare libertatẽ nituntur defec¬
tionis ab imꝑatore regniq magnũ pararint exitiũ. Sedamo¬

Expanded text:
num labori, cibo potuque refici jussit, atque incolumes ad propria num labori, cibo potuque refici jussit, atque incolumes ad propria remeare, interdicens nequando ad talia audenda prorumperent. dante iniquitate refrigesceret charitas multorum , dissidio gentis Francorum accidit multifariam rempublicam ejusdem regni affligi. Namque pravorum hominum consiliis, dum consultatio reipublicae in superbiam dominatumque se transformavit, primoribusque magis sibi invicem invidere et obloqui, quam regni utilitati consulere placuit; coepere regibus boni quique suspectiores exsistere, quibus ut ait Crispus semper aliena virtus formidolosa est; atque inprimis genti contraria sentire. Qua de re actum est, ut dum imperator nobilitatem veteranorum desponendo insequitur, ac hi memores pristinae virtutis, defensare libertatem nituntur defectionis ab imperatore, regnique magnum pararint exitium. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Requisiti aut̃ quomͦ tantũ scelus nudis patrarent ma
p̃sertĩ cũ neq subulas maiores. neq: malleos marculos.
quid officinę fabrilis secũ haberent. quo tam fabre
destruerent opus : cultros ex manicis ꝓtulerunt:
tatus ab eisquid ex armillis quas furto abstulerant. egissent.
responsũ accepit eas reconditas secũ haberi. Qrauit̃ itaq redargu¬
ens. acrit̃q in eos inuectus quare tantũ nefas aggredi ausi fuissent:
quod dõ hominibq execrabile foret: porro leges humane absq
ullo miscłiȩ respectu uita eos carere suspendio iuberent. Postremo
helisei ꝓpħe exemplo qui regis sẏriȩ latrunculos quos adse int̃fi¬
ciendum direxerat captos õculis in mediũ deduxit samariȩ: atq:
rege isrł requirente aꝓpħa utrũ ne eos gladio ꝑcuteret. ꝓhibuit.
quin potius pane refocilatos & aqua suũ remisit : misertus latro¬

Expanded text:
Requisiti autem quomodo tantum scelus nudis patrarent manibus, Requisiti autem quomodo tantum scelus nudis patrarent manibus, praesertim cum neque subulas majores, neque malleos margulos, nec aliquid officinae fabrilis secum haberent, quo tam fabrefactam destruerent opus, cultros ex manicis protulerunttatus ab eis quid ex armillis quas furto abstulerant egissent, responsum accepit, eas reconditas secum haberi. Graviter itaque redarguens acriterque in eos invectus, quare tantum nefas aggredi ausi fuissent, quod Deo hominibusque exsecrabile foret: porro leges humanae absque ullo misericordiae respectu vita eos carere, suspendio juberent; postremo Elisaei prophetae exemplo qui regis Syriae latrunculos, quos ad se interficiendum direxerat, captos oculis, in medium deduxit Samariae, atque rege Israel requirente a propheta, utrumne eos gladio percuteret, prohibuit, quin potius pane et aqua refocillatos suis remisit: misertus latro
Abbreviated transcription (Latin):
tua tã negligent᷑ ꝓuides: ut qđ tibi in honorẽ oꝑando confero. tu
latronib furto subducere ꝑmittas Gerte mͥnon . ẽ. cre si etiã
brachas t auferant : qui armillas non defendisti. Erede mͥ si armil¬
multa in hunc cõminans modũ simulq baculo petrã ante sepul¬
chrã positã ꝑcutiens: tristis abscessit. Led om̃ps d̃ĩ nequaquã
diutiuf contristari passus . ẽ. seruũ suũ: quinpotius meritis &
int̾uentu beati patris cũ quo fiducialius conqueri solitus erat. celer¬
rime mestitia releuxtũ gaudio competenti repleuit. Siquidẽ prȩ
latrones scelus semel attemptatũ iterato repetentes. foram̃
parietis quod pridẽ tellure oppleuerant. paueñ dieb inter
expetunt egestaq humo ingressũ moliunt᷑. Confestĩ uͦ
eccłam ea hora ingressos: ut om̃e aurũ atq agentũ
gemmis a sc̃i patris benedicti lecto extrahentes aufer

Expanded text:
tuam tam negligenter provides, ut quod in honorem operando confero, tu tuam tam negligenter provides, ut quod in honorem operando confero, tu latronibus furto subducere permittas? Certe mihi non est curae si etiam tibi braccas auferant, qui armillas non defendisti. Crede mihi si armilmulta in hunc comminans modum, simulque baculo petram ante sepulcrum positam percutiens, tristis abscessit; sed omnipotens Deus nequaquam diutius contristari passus est servum suum, quin potius meritis et interventu beati Patris, cum quo fiducialius conqueri solitus erat, celerrime moestitia relevatum, gaudio competenti replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attentatum iterato repetentes, foramen parietis quod pridem tellure oppleverant, paucis diebus interjectis expetunt: egestaque humo ingressum moliuntur. Confestim veid ecclesiam ea hora ingressos, ut omne aurum atque argentum cum gemmis a S. Benedicti lecto extrahentes auferrent.
Abbreviated transcription (Latin):
plentes : ȩccłam ingressi armillas cũ calamis eis fabre adiunctis expor¬
tant : eodẽq foramine egrediunt᷑: oppilantes humo aditũ folse
Tantoq silentio id a furib est patratũ : ut nemo excubantis per¬
sentiscere quiuerit. quonã pacto tale completũ fuerit facinꝰ hora
p̃tea surgendi adueniente: cũ tantũ scelus ꝑactũ uenerando custo¬
di xp̃iano in notuisset : qui dolor pectori eiꝰ urepserta. quȩ oculis la¬
orime ꝓfluxerint. fateor non facile dictu. Cũq hiuꝰ modi lam̃tis
solito ꝑueniens ad tumbã: acrit̃ causari ac conqueri cepit : curla¬
tronib se spoliandũ tradiderit. Et qr fiduciã sese a bexto benedicto
audiendi cũ simplicitate nimia cȩperat: etiã peregrino sermone
rusticitatẽ causandi exsequebat᷑ : hã natura germanus erat: ita in¬
quiens. O sc̃e benedicte: ut quid pigrescendo dormitas Quã obrem

Expanded text:
plentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exporplentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exportant, eodemque foramine egrediuntur, oppilantes humo aditum fossae: tantoque silentio id a furibus patratum, ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam pacto tale completum fuerit facinus. Hora praeterea surgendi adveniente, cum tantum scelus venerando custodi Christiano innotuisset, qui dolor pectori ejus irrepserit, quae oculis lacrymae profluxerint, fateor non facile dictu. Cumque hujusmodi lamentis solito perveniens ad tumbam, acriter causari ac conqueri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et quia fiduciam sese a B. Benedicto audiendi cum simplicitate nimia ceperat, etiam peregrino sermone rusticitatem causandi exsequebatur nam natura Germanus erat, ita inquiens: S. Benedicte, ut quid pigrescendo dormitas? quamobrem domum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ decenti honore seruat᷑: om̃i religionȩ atq honestate pslantem
tisextiterit: luce his clarius eminet. qui eiꝰ uttã sincerãq nouere
in nocentiã. Huic solitũ erat sũma fiducia facrũ adire gumalũ acq
scm causari benedictũ. Ea utiq utens confidentia: qua sciebdn se
haud quaquã ab illo uelle contemni: quod &. in hoc quod soribimus
setis liquebit oꝑe. In eadẽ basilica ob honorẽ simulq utilite e inpbius
celatorio ex ere deformatȩ armillȩ atq adpͥme deaunee funibus
dependebant : quib: campane scđm morẽ statutis horis eelebrandiso
officu pulsabant᷑. Quadã uͦ diȩ mixti popło eccłam ingressi latro¬
nes conspiciunt armillas funib pendere. Putantesq: auri optimi
pondus : cupiditate sibi familiari pessimũ facinꝰ meditantes: cõmuni
decreto suffonionẽ parietis moliunt᷑. Qđ noctu ut degeuerant ex¬

Expanded text:
decenti honore servatur: omni religione atqdecenti honore servatur: omni religione atqtis exstiterit, luce his clarius eminet, qui ejus vitam sinceramque novere innocentiam. Huic solitum erat summa fiducia sacrum adire tumulum, atque ret, adversus sanctum causari Benedictum, ea utique utens confidentia, qua sciebat se haudquaquam ab illo velle contemni. Quod et in hoc quod scribimus satis liquebit opere. In eadem basilica ob honorem, simulque utilitatem, opere caelatorio ex aere deformato armillae atque apprime deauratae funibus dependebant, quibus campanae secundum morem statutis horis celebrandi officii pulsabantur. Quadam vero die immisti populo ecclesiam ingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, putantesque auri optimi pondus, cupiditate sibi familiari, pessimum facinus meditantes, communi decreto suffossionem parietis moliuntur. Quod noctu ut decreverant ex
Abbreviated transcription (Latin):
lingue officio. Cognoscentes aut̃ familiares eiꝰ qui iniblade confesse¬
ritatẽ rei geste : deduxerunt eũ ad monasteriũ sai benedint consesso
nuiitib quib poterat auxiliũ deposcens egregi petas. Dendo eli quli¬
tulas anitae consecutus ad sua regredit : nunquã tam̃ donec adui¬
Nt impetrare ualuit. ut nom̃ sc̃ benedicti lingua ꝓpria exprĩ mererporila¬
x cibitoꝵ officiis sagis templũ dieatã non modo modernis temporibi
constat ÷ uerũ prisca ȩtate subbeato moyse a dño leginiꝰ aberna cu¬
lũ saoatũ a. leuitarũ genere custodũ munia subrogata. Qiue ꝓcesire
por snore pobis nõtq religioni ut ita dixero gessese E quidẽ ueiupli
sed magis puritate uite moꝵq ꝓbitate officiales adoantte pene
deniq iaca consuetudine passim suma celebritate uigente. p̃sentis
nu dõ dicata: in qua uenerabile etiã corpus scissimi benedicti huma¬

Expanded text:
linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant velinguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monasteriunutibus quibus poterat auxilium deposcens egregii patris. Denique aliquantulam sanitatem consecutus, ad sua regreditur: nunquam tamen donec advixit, impetrare valuit ut nomen sancti lingua propria exprimerexcubitorum officium sacris templis dicatum non modo modernis temporibus constat, verum prisca aetate sub B. Moyse a Domino legimus tabernaculo sacrato ex Levitarum genere, custodum munia subrogata: quae processuta, morem nobis nostraeque religioni, ut ita dixero, suggessere. Et quidem sed magis puritate vitae morumque probitate officiales admittit. Hac denique sacra consuetudine passim summa celebritate vigente, praesentis Christi virginum Deo dicata, in qua venerabile etiam corpus sanctissimi Benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ id iustũ rectũq uisũ fuisset om̃ib quidã ex uastinensis regionis
ex parte aduocati sc̃i dyonisii munere corruptus aduenerat. uerens ne
si duo int̃ se decertarent testis eoꝵ repbus inueniret᷑: iudiciũ ꝓrulit
non. eẽ. rectũ ut bellũ ꝓpt̃ res eccłastic̃as testes decernerent. unim uc
magis int̃ se mancipia aduocati partirent᷑. Cuiꝰ sententiȩ genesius uice¬
comes fauens. xectius dixit. eẽ. mancipia diuidi quã testes bello decer¬
nere : in eãq sententiã conciliũ om̃e deflexit. At uͦ sc̃s benedictus ne¬
quaquã iudicis illius &. legis latoris oblitus.ẽ. qui pͥmꝰ sententiã diuiden¬
di mancipia uersute iuxta nom̃ suũ ac bestialit̃ ꝓtulit. Hanq conti¬
nuo ut eadẽ in duas diuisa sunt partes mancipia. ille iusto uidicio dĩ¬
ita ꝑcussus .ẽ. ut nuleo modo aliqͥd loqui posset. euacuato totiuis

Expanded text:
Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis at, quique ex parte S. Dionysii, munere corruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius
Abbreviated transcription (Latin):
tib plurimi legũ magistri & iudices : qui ꝓpartib decertarent. Prȩterea
aderant in eodẽ placito missi elatere regis. ionas ep̃s aurelianensis .&. do¬
nactiis comes milidunensiũ. Sed cũ litẽ in eodẽ placito finire nequirent.
eo quod salicȩ legis iudices ȩccłasticas res sub romana constitutas lege dis¬
cernere ꝑfecte non possent : uisũ .ẽ. missis dominicis. placitũ aurelianis
mutare. Uenientes itaq ad condictũ locũ legũ magistri & iudices utraq
ex parte acerrime decertabant. Aderant nanq legũ doctores tam ex
aurelianensi quã ex uastinensi ꝓuincia Enĩuero longiuscule litẽ iu¬
dicib ꝑtrahentib eo qđ nec hi cȩdere illis. nec illi assensũ aliis p̃bere
uellent : tandẽ adiudicatũ .ẽ. ut ab utraq parte testes exirent. qui post
sacram̃ti fidẽ scutis ac baculis decertantes. finẽ controuersiȩ imponerent.

Expanded text:
tibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea tibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium. Sed cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent.
Abbreviated transcription (Latin):
obsegans quatinꝰ iustitie & rectitudini fauens officiali nullomͦ officeret
nr̃o. At ilde alterius iã dono corruptus. monachos sꝑnenis. dona respuens
suꝑbia tumidus equũ conscendit: seruisq dĩ dixit. Rece dite omonachi
cũ uasculis ur̃is ad monasteriũ: de quo huc ꝓꝑastis. Flunc testor ensep
nullus ab hodierna die ex his mancipiis sco famulabit᷑ benedicto Hhis
dictis: impulso calcarib equo celerrime incedere cępte. Necdũ ꝓcul a
domo recesserat ꝓpria: &. ecce equi cui insederat pes lapsus sessorenuee
dorso ꝓiat. Qui comuens in terrã fracto humero totoq pene corpore
contrito obsequentiũ manib: ad domũ refert᷑ ꝓpͥam. Dein ingrauesce¬
te dolore die ab hinc tertia uitȩ excepit t̃minũ. Aduocatus uͦ sc̃ibe¬
nedicti castellũ nandonis ꝑueniens. quȩrelã apud iudices deponens ac
legali eoꝵ iudicio mancipia recipiens ad ꝓpria remeat.

Expanded text:
obsecrans quatinus justitiae et rectitudini favens, officiali nullomodo officeret obsecrans quatinus justitiae et rectitudini favens, officiali nullomodo officeret nostro. At ille alterius jam dono corruptus monachos spernens, dona respuens, superbia tumidus, equum conscendit, servisque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis vestris, ad monasterium de quo huc properastis. Hunc testor ensem, nullus ab hodierna die ex his mancipiis sancto famulabitur Benedicto. His dictis, impulso calcaribus equo, celerrime incedere coepit. Necdum procul a domo recesserat propria, et ecce equi cui insederat pes lapsus, sessorem a dorso projicit. Qui corruens in terram, fracto humero, totoque pene corpore contrito, obsequentium manibus ad domum refertur propriam. Dein gravescente dolore, die abhinc tertia vitae excepit terminum. Advocatus vero S. Benedicti castellum Nandonis perveniens, querelam apud judices deponens, ac legali eorum judicio mancipia recipiens, ad propria remea
Abbreviated transcription (Latin):
alaudib om̃ipotentis cesfare ñ poterant: quinpotius eo sempore ag̃o iceun¬
danodin: mnis exultationis uberius ad gauderent. quo se canto donatos
munere cognoscerent.
or beso abbas cenobii huiꝰ regim̃ ex regulari electione sus cipiers non is¬
nobilit᷑ dis poneret: contentio maxima int̃ aduocatũ p̃sentis eccle epca¬
giũ nomine Nec non aduocatũ alterius cuiꝰdã saci loci. ob mancipioꝵ quere¬
lam non parui numer. Teodoinus dicebat᷑ uocabulo uicanus mauriacen¬
sis: cuiꝰ in officio eorundẽ concretio atq cohabitatio a ꝓgenttoribi excite¬
mt. Aa quẽ se aduocatus illius alterius loci conferensꝰ datoq munere
corrum pens e ab equitatis iure deflexit. Ianq: instabat dies qua lis emo
forte minꝰ cautus eẽ uideret᷑ ad p̃fatũ uicariũ duos muttte monachesi
es̃q: loco muneris duo uascula mittit agentea ñ contemnendi porceris

Expanded text:
a laudibus Omnipotentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucuna laudibus Omnipotentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucundare in hymnis exsultationis uberius adgaudebant, quo se donatos munere cognoscebant. Boso abbas coenobii hujus regimen ex regulari electione suscipiens non ignobiliter disponeret, contentio maxima inter advocatum praesentis ecclesiae Epitagium nomine, necnon advocatum alterius cujusdam sacri loci oboritur ob mancipiorum querelam, non parvi numeri. Theodoinus dicebatur vocabulo vicarius Mariacensis, cujus in officio eorumdem concretio atque cohabitatio a progenitoribus exstiterat: ad quem se advocatus illius alterius loci conferens, datoque munere corrumpens, ab aequitatis jure deflexit: jamque instabat dies qua lis emotforte minus cautus esse videretur, ad praefatum vicarium duos mittit monachos, eique loco muneris duo vascula mittit argentea non contemnendi ponderis,
Abbreviated transcription (Latin):
pinde in domo pauꝑum hoseitio depitteta: ibiq sufficier tẽ sibi agape cũ
acuisessus dudũ hac illacq diuanicantes rectius incedere discunt. Poftremo
residentib cunctis fr̃ib in unũ hora diei tertia. post lectionẽ capituli regu
dus sacro se p̃sentare conuentui: atq ob dubietatẽ a quoꝵdã cordibus
auferendã putantiũ necdũ eũ plenã sosꝑitatẽ recepisse. situlã plenam
aquȩ deferre. Qđ confestĩ impletũ ẽ. Erat gͥspectare miraculũ. Uidese
aftare stabili firmoq gressu dudũ terrȩ genũtenins in hȩrentẽ. ac celeri di¬
rectoq calle quoquo discurrere: qui nuꝑ nutanti crure uix baculo sustantie
quolibet ꝓgredi ualebat. Ait mortaliũ corda quid tunc gaudii quid exulta¬
tionis habere poterant : patronũ tanti gres is tantiq p̃sulẽ loci exhibitione
opũ sui p̃sentuã cernentes ostendere: Sed m̃tes celesti desiderio flagrantes

Expanded text:
proinde in domo pauperum hospitio deputata, ibique sufficientem sibi agapem, cum proinde in domo pauperum hospitio deputata, ibique sufficientem sibi agapem, cum ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius incedere discunt. Postremo residentibus fratribus, hora diei tertia, post lectionem capituli reguldus sacro se praesentare conventui, atque ob dubietatem a quorumdam cordibus auferendam, putantium necdum eum plenam sospitatem recepisse, situlam plenam aquae deferre. Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculum, videres astare stabili firmoque gressu dudum terrae genutenus inhaerentem, ac celeri directoque calle quoquo discurrere, qui nuper nutanti crure vix baculo sustentante quolibet progredi valebat. At mortalium corda quid tunc gaudii, quid exsultationis habere poterant, patronum tanti gregis, tantique praesulem loci, exhibitione operum, sui praesentiam cernentes ostendere? Sed mentes coelesti desiderio flagrantes,
Abbreviated transcription (Latin):
pere undecunq monasteriũ petere : quatinꝰ optabilis sosphͥtatis compotes. eẽ
ualerent. Int̾ea cũ reliquis quidã utroq debilis gressu. cui nunquã pedib
concessũ fuerat it̃ carꝑe. sed magis seamelloꝵ uuamine geniculis se ꝑ terrã
nouerat trahere : hic diu in basilica sc̃ȩ dĩ genitricis ꝑpetuęq urginis marię
apiid saoos cineres ex cubans. tandẽ respectu diuinȩ pietatis atq int̾uentu
dilecti dñi benedicti sanitati : edditus. gras dño simulq int̾cessori suo pro
modulo scientiȩ sibi collacę referre non distulit. Sane qi insuetini dolor
laborq: non modiciis in extensione diucius contractoꝵ neruoꝵ grauitar
debilẽ afflixerat : nequaquã: epentina celeritate ignotũ pgere it̃ uale¬
bat. donec titubantia genua dolore ꝓcul semoto firmius stabilient᷑. Serunt

Expanded text:
pere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse pere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse valerent. Interea cum reliquis quidam utroque debilis gressu, cui nunquam pedibus concessum fuerat iter capere, sed magis scamellorum juvamine, geniculis se per terram noverat trahere, astitit. Hic diu in basilica sanctae Dei genitricis perpetuaeque virginis Mariae apud sacros cineres excubans, tandem respectu divinae pietatis atque interventu dilecti Domini Benedicti sanitati redditus, gratias Domino simulque intercessori suo pro modulo scientiae sibi collatae referre non distulit. Sane quia insuetus dolor, laborque non modicus in extensione diutius contractorum nervorum graviter debilem afflixerat, nequaquam repentina celeritate ignotum pergere iter valebat, donec titubantia genua, dolore procul semoto, firmius stabilirentur. Servatur
Abbreviated transcription (Latin):
pisces ignota uͦ sed reuerendi habitus ꝑsona sũmũ ptenderet benedictũ RC¬
boratis hac uisione animis fr̃m. certatĩ retib: paratis currit᷑ ad fluuiũ. pan¬
sisq hinc inde cassib squamigeri gregis copia exuberant᷑ abstrahit᷑ equore
Tantaq fuit captoꝵ pisciũ coabundantia: ut eoꝵ euectio uehiculo egere
At qui nouerat beatus pat̃tyrones suos his ac talib: infatigabilit̃ dñi inhȩren¬
tes p̃ceptis releuare beneficiis: qui mortali grauatus ad huc sarcina discipulis
penuria panis laborantib opẽ fene ualuit ducentoꝵ modioꝵ farine colla¬
tione. Si gͥ corpora alim̃to tantoꝑe solatur t̾renoꝵ : quanto putamꝰ eũ uiua¬
mine animarũ saliti insistere. qualit̾ et̃nȩ felicitatis gaudia bonoꝵ actuũ
enusti fructib: mereant᷑ intrare letantes.¬
in cõmoditate corporea laborantib ad limina confessoris xp̃i benedicti. cȩ¬

Expanded text:
pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Ropisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis, curritur ad flumen, pansisque hinc inde cassibus, squamigeri gregis copia exuberanter abstrahitur aequore, tantaque fuit captorum piscium abundantia, ut eorum evectio vehiculo egeret. Atqui noverat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter Domini inhaerentes praeceptis, elevare beneficiis, qui mortali gravatus adhuc sarcina, discipulis penuria panis laborantibus opem ferre valuit ducentorum modiorum farinae collatione. Si igitur corpora alimento tantopere solatur terreno, quanto putamus eum juvamine animarum saluti insistere, qualiter aeternae felicitatis gaudia honorum actuum onusti fructibus, mereantur intrare laetantesincommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coe
Abbreviated transcription (Latin):
su amnẽ ligerĩ sese transpositũ : atq in loco quo fluuolus uulgari dictus uo¬
cabulo obla. ligeri immegit᷑: supͣ eiusdẽ fluiuoli se astare marginẽ. Ex alia
si ripa p̃fati fluminis quendã ignotȩ sibi quidẽ formȩ : sed tam̃ ueneran di
uiultus astare clericũ. Qui baculo quẽ gestabat inciruo more ueterum
antistitũ maximũ gregẽ suilli pecoris aꝓfundo eiciens aquȩ. eam uerlus
partẽ qua p̃dictus monachus stare uidebat᷑ cũ magno impellebat strepitus
Pxꝑgefactus fr̃ post expletionẽ officii nocturni euocato secretius monasti¬
i de cano somniũ refert: hortat᷑q ut cũ fr̃ib fluuiũ piscandi auidita re
expetat. ꝓcerto se scire qri xp̃i dilectus miles cõmilitonib sius abundantissimne
Cargiturus erit pisciũ predã. Noc deniq: significare uisũ : cũ ꝓcul dubio sues

Expanded text:
su amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vosu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae sibi quidem formae, sed tamen venerandi vultus astare clericum  id est monachum, qui baculo quod gestabat incurvo more veterum antistitum, maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare visum, cum procul dubio sues
Abbreviated transcription (Latin):
ollemne festũ impendebat sc̃i confessoris xp̃i benedicti. quod ex ueteri con¬
occupauit tẽpestatẽ liberalitatis gra post sp̃italis refectionis abundatisfinũ
donũ. corpora quoq terreno accuratissime reficere cibo. Sel cũ diuersamõ
apparatus copiarũ huic rei congruentiũ hinc inde ꝓflueret: pisciũ om̃imo¬
dis deeraet affluentia quȩ tantȩ celebritati aliquantulã prestaretu qu¬
uram. Anxius ualde abbas. sed & fr̃s hiuc ꝓcurando suffecti officio quaqua¬
uersũ dirigunt : si quomͦ cuiꝰlibet adminiculo a tanta releuari possent pis¬
ciũ penuria. Verũ humana deficiente industria. cũ iã desꝑati om̃s deiectis ani¬
mis nil qđ sꝑarent haberent : meritis & int̾uentu clarissimi uereq benedictiu
atanto meroris suscitant᷑ somno. Instante enĩ uigilia p̃dictȩ festiuitatis quidã
fr̃ uixta morẽ nocturno tempore cũ fr̃ib ꝓprio recubans lecto. uidit in ui¬

Expanded text:
olemne festum impendebat S. confessoris Christi Benedicti, quod ex veteri conoccupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia, quae tantae celebritati aliquantulam praestaret gratiam. Anxius valde abbas, sed et fratres huic procurando suffecti officio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent haberent, meritis et interventu clarissimi vereque Benedicti a tanto moeroris suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in vi
Abbreviated transcription (Latin):
mannus post aliquantũ temporis excursũ. regni quã ad regendũ suscepat
partẽ fr̃i relinquens: amore succensus fpeculatiuȩ conuersationis ronã
se in otiũ contulit. Si quidẽ hortante beato eucerio aurelianoꝵ ep̃oqui
a patre illius nułla existente culpȩ offensa pulsui sede ꝓpria atq in his¬
pania apud scm trudonẽ in exiliũ religatus fuerat. nec non scobondsioo
erisionũ ep̃o. qui ambo pactris eius apud inferos damnationẽ etiã corporeis
ipsi ostendere uisib: operosa temporalis regni dignitatẽ toro eorehanen surcis

Expanded text:
mannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat mannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat partem fratri relinquens, amore succensus speculativae conversationis, Romam se in otium contulit. Siquidem hortante B. Eucherio Aurelianorum episcopo, qui a patre illius nulla exsistente culpae offensa pulsus sede propria, atque in Hasbaniam apud S. Trudonem in exsilium relegatus fuerat; necnon S. Bonifacio Fresionum episcopo, qui ambo patris ejus apud inferos damnationem, etiam corporeis ipsi ostendere visibus: operosam temporalis regni dignitatem toto contempens mentis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liis uno in aquitania apud pictauiũ ciurtatẽ. altero aut̃ apud narbonã
iuxta birrã flum̃ ita deuicit : ut hispaniã eos edire compelleret. Quã¬
obsẽ cũ aduersantib nullatenꝰ cedere scret. nulliq parcers diũũ: a poste¬
is tudites ab actu rerũ scilicet agnom̃ indeptits .ẽ. Tudites enĩ alletũ
dicunt᷑ fabroꝵ : quoꝵ ictib cuncta at terit᷑ duricies. Pepigi bic fedus cũ
&đ ille gratantissime complens : multis ditatũ munerib genitori natũ
remisit. Qua dere contigit ut legationẽ sacratissimi p̃sulis gregorii
adse directã. absecrantis quatinꝰ sc̃am romanã ȩccłam a lango bardoꝵ
tyrannide libaret. terrena cȩlestib: p̃ponderans floccipenderer uosł li
itaq: humanis eo post diutinã regni administmiat matcoduo dliquet
annis subh ildrico nominetenꝰ :ege ad gubnandũ suscipiuret. Podũ suscepat¬

Expanded text:
praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem apud Narbonam, praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut in Hispaniam eos redire compelleret. Quamobrem cum adversantibus nullatenus cedere sciret, nullique parcere, diu a posteris Tudites, ab actu rerum scilicet agnomen indeptus est. Tudites enim mallei dicuntur fabrorum, quorum ictibus cuncta atteritur durities. Pepigit hic foedus cum Quod ille gratantissremisit . Qua de re contigit, ut legationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obsecrantis quatenus S. Romanam Ecclesiam a Langobardorum tyrannide liberaret, terrena coelestibus praeponderans, floccipenderet. Rebus itaque humanis eo post diutinam regni administrationem exempto, duo annis sub Childrico nominetenus rege, ad gubernandum suscipiunt. Porro Carlo
Abbreviated transcription (Latin):
tione uiuere ceꝑunt. Hoc itaq ordine instatũ qui nunc cernit᷑ scĩssimũ illud
cafiniense cenobiũ reꝑatũ. ẽ. cũ iã fere centũ & decẽ annoꝵ cunricula euolitta
essent. ex quo occulto dĩ nutu locis ille habitatione carere cȩpit humana.
Pinde sequenti tempore huic uenerabili uiro petronaci. dilectus dñi pontifex
tacharias plurimũ aucilii contulit: libos scilicet sc̃ȩ scripturȩ. nec non &: alia
quȩ ad utilitatẽ mon asterii ꝑtinere poterant. insuꝑ & regulã quã ipse egre¬
gius pat̃ sc̃issimis conscripsit manib: patna liberalitate concessitu a ob
uitã : Rarolus filius pippini totius gentis francoꝵ magistracũ quanqltu bett
francia dominatũ sibi uindicantes oppressit. Ob qiã s plurima iurieceles¬
astico detahens pdia. fisco associauit : ac deinde militib ꝓpriis distribu¬
ere studurt Prec̃ea sarra cenos galliã occupare tẽptantes duob magrlesa

Expanded text:
issimum illud Cassinense coenobium reparatum est, cum jam fere centum et decem annorum curricula evoluta essent, ex quo occulto Dei nutu locus ille habitatione carere coeperat humana. Proinde sequenti tempore, huic venerabili viro Petronaci dilectus Domini pontifex Zacharias plurimum auxilii contulit, libros scilicet sanctae Scripturae, necnon et alia quae ad utilitatem monasterii pertinere poterant: insuper et regulam quam ipse egregius Pater sanctissimis conscripsit manibus, paterna libertate concessit. CAPUT vitam Carolus filius Pippini, totius gentis Francorum magistratum, quanquam post Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, ob eamque rem plurima juri Ecclesiastico detrahens praedia fisco associavit, ac deinde militibus propriis distribuere studuit. Praeterea Saracenos Galliam occupare tentantes duobus magnis
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ humane affectu nature seruoꝵ dĩ corda pio dolore concinsa sunt. me¬
moria recolentes quid anime ꝑseuerantes extrema sub luce in malis apud
ruit. Quã obrẽ diuini p̃cepti memores dicentis orate ꝓ ꝑsequentib& calipono¬
tib uos ut sitis filii patris ur̃i qui incęlis. ẽ. qui solẽ suũ oriri facit suꝑ bonos

Expanded text:
tamen humanae affectu naturae, servorum Dei corda prae dolore concussa sunt, metamen humanae affectu naturae, servorum Dei corda prae dolore concussa sunt, memoria recolentes quid animae perseverantes extrema sub luce in malis apud ruit. Quamobrem praecepti divini memores, dicentis: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est: qui solem suum faci
Abbreviated transcription (Latin):
les a ex ce ex acie castrensi quidã clericus fuga lapsus cui nom̃ hierardo post¬
tridie belli exausti hora fere diei octaua monasteriũ ꝑuentt. diroq nuntio
cendbiũ om̃e ꝑculit: Nuntiat nanq cruentissimã cȩdẽ nr̃oꝵ aduersarioꝵ uic¬
tricẽ insiftere manũ : copias om̃s cũ auxilis hnc inde contractis hac illacql fagn
subsidio dilapsas. ductores belli odonẽ fr̃emq illius Willelmũ comitẽ blesen¬
siũ. teutonẽ deniq abbatẽ sc̃i martina: Qauidonẽ comitẽ cȩnomannensẽ eum
multis aliis amplȩ opinionis uirs morte oppetiisse. Quo nuntio grauit̃ affucti
frs: addñm exorandũ ꝓtanta xp̃iani popłi cȩde se intentissime conferaupio
Licet enĩ quidã illoꝵ qui tanto int̃fuere discrimini nimid graui infortimio
res eccłȩ iuri subditas non dicã p̃merent: immo penitus gentili more auferent

Expanded text:
les, et ecce ex acie castrensi quidam clericus fuga lapsus, cui nomen Herrardus, posles, et ecce ex acie castrensi quidam clericus fuga lapsus, cui nomen Herrardus, postridie belli exacti hora fere diei octava monasterium pervenit, diroque nuntio coenobium omne perculit. Nuntiat namque cruentissimam caedem nostrorum, adversariorum victricem insistere manum, copias omnes cum auxiliis hinc inde contractis hac illacque fugae subsidio dilapsas, ductores belli Odonem, fratremque illius Guillelmum comitem Blesensium, Teutonem denique abbatem S. Martini, Guidonem comitem Cenomanensem cum multis aliis amplae opinionis viris mortem oppetiisse. Quo nuntio graviter afflicti fratres, ad Dominum exorandum pro tanta Christiani populi caede se intentissime conferunt. Licet enim quidam illorum, qui tanto interfuere discrimini, nimium gravi infortunio res Ecclesiae juri subditas, non dicam premerent, imo penitus gentili more auferrent;
Abbreviated transcription (Latin):
qui aderant uidentib ab eodẽ sese lectulo brachiis extentis ꝓtrabore
Aesi uestigia eiꝰ quẽ cornobat astantẽ tenere posset: simulq uoces
cuiusdã murmuris emittere anxius. quas nullatenꝰ astantes intelligere po¬
terast Tande exꝑgefactus hac illacq obtutũ uertendo discurrens: suppli¬
c ac pene lacrimabili uoce semel & bis ingeminat dicens. Quorsũ dominus
mns sc̃s paet̃ benedictus abiit: Cognitorẽ om̃iũ occultoꝵ dm̃ testor: modo hic
eũ inspecie corporea ame uisũ michiq locutũ. Nec mora ipse quoq prbt
monasteriũ ueniens : patrib eiusdẽ loci cuncta quȩ uisu cognouerat. monita
deniq pissimi patris nec non adhortationẽ eiꝰ sedule referg. Qua relatione
mesti :eleuati fr̃s. semet inuicẽ ad agendas dõ gr̃as hortabant᷑ : qui auxilio de¬
sertos humano solito tuebat᷑ munimine. Necdo ꝓmissi cursũ expleuerant so¬

Expanded text:
qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, ac si vestigia ejus quem cernebat astantem tenere posset: simulque voces cujusdam murmuris emittere anxius, quas nullatenus astantes intelligere poterant. Tandem expergefactus, hac illacque obtutum vertendo discurrens, supplici ac pene lacrymabili voce semel et bis ingeminat dicens: Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium occultorum Dominum testor, modo hic eum in specie corporea a me visum, mihique locutum. Nec mora, ipse quoque presbyter monasterium veniens, Patribus ejusdem loci cuncta quae visu cognoverat, monita denique piissimi Patris, necnon adhortationem ejus sedule refert. Qua relatione moesti relevati fratres, semet invicem ad agendas Deo gratias hortabantur, qui auxilio desertos humano, solito tuebatur munimine. Necdum promissi cursum expleverant so
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nequit. Si enĩ p̃ceptis om̃ipotentis cuã adhibueritis obȩ diene uientis¬
le quoq ꝑme adõ uobis collatȩ mandata exsecuti haud segnit̃ fuerttis.
cuncta aduersa fient psꝑa. Inimia amii efficient᷑. gramq suã fasitor
om̃iũ bonoꝵ in nullo negabit. De hac uͦ quȩ nunc. ẽ. in iuria ur̃a. scitote
iã clem̃tissimi conditoris om̃iũ sententiã ꝓpitiã erga uos effecta. eũ q:
qui tyrannidis aduersũ ȩccłam arma indigne comipuit. septiũ nequaꝗ
transigere solẽ. donec huiꝰ rei incurrat penitudinẽ. Habete xͦ in dño fiduciã
.&. in illo confortamini. Bũ hȩc senior delectabilib ederet uerbis: prbit
quib poterat nutib puerũ sciscitabat᷑ quȩ. eẽt. ueneraedioti ꝑsoer de tus
taq prbt cũ rescisset beatissimũ patrẽ secũ in uisu colloqui . cępto cunctis

Expanded text:
fieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulfieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulae quoque per me a Deo vobis traditae mandata exsecuti haud segniter fueritis, cuncta adversa fient prospera, inimici amici efficientur, gratiamque suam fautor omnium bonorum in nullo negabit. De hac vero quae nunc est injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam erga vos effectam, eumque qui tyrannidis adversum Ecclesiam indigne arma corripuit, septimum nequaquam transigere solem, donec hujus rei incurrat poenitudinem. Habete ergo in Domino fiduciam, et in illo confortamini. Dum haec senior delectabilibus ederet verbis, presbyter quibus poterat nutibus puerum sciscitabatur, quae esset tantae venerationis itaque presbyter cum rescisset beatissimum Patrem secum in visu colloqui, coepit cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝑsonã sub monachico habitu baculũ mani gestantẽ. quẽ sequebat̃ puer
Quid ẽ. fr̃io Surmͦ hic talit̃ iaces  Qui ille uenerandi uultus intuenis e¬
ꝑsonã ÷ domine inquit uobis cunctisq: notũ ẽ quantũ nobis ac familie n
odo comes necnon popłs ei fauens inferat mali : ideoq inuinctũ ꝓcepto ab¬
bacis officiũ cura ꝑuigili certatĩ puideo. quatinꝰ nauali effugio familia nr̃a
seruare a raptorib ualeat suppellectilẽ suã. Grauatus somno in hoc
me stramine ꝓieci. At senioꝵ uerbis fauens prbi : talia resert. Nori
uera ẽẽ. quȩ dicis. Sed antequã his quȩ dolendo quȩreris uerissima saccisfa¬
dẽ ꝓmissione : causari aliquantulũ libet. Mirũ ualde .ẽ. quã obrẽ fĩs nỹi
cuspã in me redarguunt ignauiȩ: acsiego nullã uexationis illoꝵ cura
habeã. uelutq letargo oppressus. in eoꝵ releuatione dormiã. Quod ꝓcerto

Expanded text:
sibi personam sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer sibi personam sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer Quid est, frater, cur modo hic taliter jaces? Cui ille venerandi vultus intuens personam: Domine, inquit, vobis cunctisque notum est, quantum nobis ac familiae nostrae Odo comes necnon populus ei favens inferat mali, ideoque injunctum praecepto abbatis officium cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia nostra servare a raptoribus valeat supellectilem suam, gravatus somno in hoc me stramine projeci. At senior verbis favens presbyteri, talia refert: Novi vera esse quae dicis, sed antequam his quae dolendo quereris, verissima satisfaciam promissione, causari aliquantulum libet. Mirum valde est, quamobrem fratres nostri culpam in me redarguant ignaviae, ac si ego nullam vexationis illorum curam habeam, velutque lethargo oppressus, in eorum revelatione dormiam: quod pro certo
Abbreviated transcription (Latin):
rebus nauib exceptã. amnẽ ultra transferrent. Si aut̃ ulteriorẽ uiã pate io
uersa uice id̃ ipsũ ex supradictis agerent reb. transuehendo scilicet cũncta in
hanc aluei partẽ . Prȩficit᷑ hinuscemodi negocio ercamboldus prbt bone uete
a nominis. qui & in hoc eodẽ cȩnobio uitã tenuit regulare eaque sonb esee
ꝓposui uiua uoce sub at testatione ueritatis cunctis ꝓfitebat᷑ certiisimo seu
cbgnouisse uisu. Pũ enĩ ꝑtriduũ ꝓfectio ꝑduraret exeritus. labor ñ diesi nau¬
tarũ uerũ etiã ipsoꝵ ex oeuit nimius animaliũ: itẽq ex ꝑiugilo lassituolio¬
ꝑualida Fessus continuatione uigilianũ prbt. ara gepusculũ i cetiꝰ s onoetis
domũ ꝓꝑaes acq in feamine cuiusdã lectuli impatientiaiuictut sontem
sopicit . Poxq ut quippiã somni carꝑe potuit: conspicit in usu aeo t eni

Expanded text:
rebus, navibus exceptam, amnem ultra transferrent. Si autem ulteriorem viam pergeret, rebus, navibus exceptam, amnem ultra transferrent. Si autem ulteriorem viam pergeret, versa vice idipsum ex supradictis agerent rebus, transvehendo scilicet cuncta in hanc alvei partem. Praeficitur hujusmodi negotio Hercambaldus presbyter bonae vitae et nominis, qui in hoc eodem coenobio vitam tenuit regularem, eaque quae scribere proposui, viva voce sub attestatione veritatis, cunctis profitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profectio perduraret exercitus, labor non dicam nautarum, verum ipsorum excrevit nimius animalium, itemque ex pervigilio lassitudo praevalida. Fessus continuatione vigiliarum presbyter, circa crepusculum tertiae noctis domum properat, atque in stramine cujusdam lecti impatientia victus somni se projicit, moxque ut quippiam somni capere potuit, conspicit in visu astantem