comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
test: inuente sũt erã hiꝰ stipulatõ¬
quod sua nter eit ceterum si quis
tetur mebil inter est stipuiatoris.
¶plane siquis uelit hoc facere pe¬
nam stipulatͥi ꝯueniet. ut nisi ita
fcm sit ut ꝯprebensim est. omu¬
tetur pene stipulatõ. ⁊̃ ei cuio nicħ¬
il inter est. penam enĩ cum stipu¬
latur quis nõ illus inspicitur ꝙͥ¬

Expanded text:
test: inventae sunt enim huiusmotest: inventae sunt enim huiusmoquod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita factum sit, ut comprehensum esset, committetur poenae stipulatio etiam ei cuius nihil interest: poenam enim cum stipulatur quis, non illud inspicitur
Abbreviated transcription (Latin):
utius erͣit stipuatõ quia p̃postẽ
concepta est ¶S: cum leo melice
recordatõib indotib eandem sti¬
pulatõnem que p̃posta nũcupat᷑
nõ eẽ reiciendam existimauit ub
placuit ⁊ huic ꝑfectum robur
acomodare. ut uolum. nõ solum
concepta stipulatõ ueluti siticio
dicat cum moriar dare spondes.i
cum morieris et ap̾ ueteres ual
erat ot nũc ualet ¶ltem post mor¬
tem alt̾ us recce stipulanuir. Sl
scriptum fuerit instrumto ꝓmisi¬
si aliqͥ ꝑnte habetur. atq si uite¬
rrogatoe p̾ccdente responsum sit.¬
¶ Quocies plures res sub unatõne¬
Ei pulatõne ꝯprebenduntur. siqͥdẽ
ꝓmissor ⁊ simpliciter responde at
dare spondeo pp om̃s tenetur. Si
uero unam ex his ul quasdam
danturum se spoponderit oblig̃¬
tio in his ꝓ quib spopondetit con¬
crabitur ex plurib eĩ stipiulatõnub
una ul quedam identur eẽ ꝑfar
¶Singulas enĩres stipulan ⁊ ad
singulas respontere debeme ¶At
stipulati ut sup̃dem̃ eit nemo po¬

Expanded text:
utilis erat stipulatio, quia praepostere concepta est. sed cum Leo inclytae recordationis in dotibus eandem stipulationem, quae praepostera nuncupatur non esse reiciendam existimavit, nobis placuit et huic perfectum robur accommodare, ut non solum concepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, dare spondes? ’ vel ‘ cum morieris ’, et apud veteres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius recte stipulamur. Si scriptum fuerit in instrumento promisisse aliquem, perinde habetur, atque si interrogatione praecedente responsum sit. Quotiens plures res una stipulatione comprehenduntur, si quidem promissor simpliciter respondeat ‘ dare spondeo ’, propter omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex pluribus enim stipulationibus una vel quaedam videntur esse perfectae: singulas enim res stipulari et ad singulas respondere debemus. Alteri stipulari, ut supra dictum est, nemo po
Abbreviated transcription (Latin):
cristimans qr utiuq ꝑsonain
bominu ꝓcreatõe. similit uat¬
ure offito fungitur ⁊ lege anti¬
quã .xii. tabular. omnes si mi¬
liter ad successionẽ ab ĩ testato
ac simle is ⁊ i filiis ⁊ fllial us.
et moctis descendentib ꝑ miri¬
lem serũ ꝑsonis nõ solũ natio¬

Expanded text:
sona in hominum procreatione similiter naturae officio fungitur et lege antiqua duodecim tabularum omnes similiter ad successiones ab intestato vac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum nati
Abbreviated transcription (Latin):
et eio qͥ in ure est. suo recte he¬
ies instituit᷑ ¶ Seruo pluriũ
cũ quibi testar̃ti facto ost. ab
litatẽ ¶ẽt unũ remine̾.⁊ plutos.
pereros face̾ uelit. hereditas

Expanded text:
et eius qui in utero est servus recte heres instituitur. Servus plurium, cum quibus testamenti factio est, ab ditatem. Et unum hominem et plures heredes facere licet. Here
Abbreviated transcription (Latin):
des institunt᷑. aut nominatim
cirea testam̾ta pentũ suoꝵ ĩ fir¬
manda ⁊ beditatẽ auferendam
qua fun sui ui emantipan ha¬
reant. sũ iã nati sit̾. siu̾ ad rue
in uto astituti postea nan sunt. ũ¬
¶Cirea ad oꝑtiuos aũt certã ĩ¬
durims diuisionẽ q̃ in istitutõ¬
continer ¶Set si in expeaigõe
occupatꝰ nlles testam̾tũ faciati
et lib̾os suos iã natos. uł postu¬
mos nominati nõ ex hedaũit.
set silencio p̾tierit. nõ ignorãs
an habeat lib̾os. suenciu̾eiꝰ ꝓex
cionib pͥncipũ cautu est. ¶ Mat̾
⁊ anus materno. necc̾e nõ hare¬
ut lib̃os suos. aut h̾edes instini¬
ere aut h er h̾edare s possut eos
omitte isllencio ¶ Nam silentiũ
matris aut aui mat̾ni. cetorq
ꝑ matrem ascendentiũ tantum
facit quãtũ ex hedatõ patris.

Expanded text:
ut nominatim circa testamenta parentum suorum infirmanda et hereditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive iam nati sunt sive adhuc in utero constituti postea nati sunt. circa adoptivos autem certam induximus divisionem, quae constitutiocontinetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro tionibus principum cautum est. Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. nam silentium matris aut avi materni ceterorumque per matrem ascendentium tantum facit quantum exheredatio patris.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit ostitutõ que aptissime ditã¬
muit. tue̾ soł ficri nouatõnem que¬
ciens hoc ip̃m inter ꝯtrabentes ex¬
pressum fuerit.ꝙ. ꝓpter nouatẽ nẽ
prioris obligatõnis. conuenunt.
auoquit man̾e ⁊ pristinam obliga¬
tionem ⁊ ł̾am ei accedere ut mane¬

Expanded text:
ssit constitutio, quae apertissime definivit, tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expressum fuerit quod propter novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut mane
Abbreviated transcription (Latin):
centuni aureoꝵ de inde re nõ du̾
secuta id est neq pretõ soluto
neq fundo tradito. placuerit int̾
eos ut discederetur ab ea emptõe
et uenditõne. inuicem lib̾antur.
idem est ⁊ in condutõne ⁊ in loca¬
sensu descendunt siẽ iam dietũ

Expanded text:
centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in conductione et locansensu descendunt, sicut iam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ns quo cãures amittitur us na̾ et
prior cebitor libatur. ⁊ ꝑosterior obli¬
gacio nulla est. ¶ Non igemuitis est
si aruo quis stipulato fuetit. nam
tunc prior pnide obligato manet
ac si postea nullo stipulato fuisset¬
¶ Qr sĩ catem ꝑsona sit a qua post¬
ca scipuleris ita cemide nouatio fit
si quis in posteriore stipulatõ noui
sit. forte si aditio aut dios aut aldrio¬
ssor adiciatur ant de trabatur ¶O̾
autem dirimio si conditõ adiciatur
neuatõne fieri sic intelligi oportit
ut ita dicanio f̾cãm nouatenem si
cendicõ eratenit alioquin si def̾tre¬
rit turat prior obligatõ set cũbes
quideu interueteres costabet. tc̃
fieti nouatõnenr cum nouandi. uio

Expanded text:
 quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo
Abbreviated transcription (Latin):
.al es acteptumq tuli ¶ ꝑreteita no¬
uatõne tollitur obligatõ. uluti si id
qs tu seio tebdas atitio dari stipula¬
tus st ¶ Nam interuentu noue
persone noua nascitur ob ligatio⁊
prima tolli tur nanslata in posten¬
orem. ad eo ut interdũ liect postẽi¬
or stipulatõ mnutilis sit tñ prima
nouatõnis uire tollitur. ueluti sud¬

Expanded text:
‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea no‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligatio. veluti si id quod tu Seio debeas, a Titio dari stipulatus sit. nam interventu novae personae nova nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti
Abbreviated transcription (Latin):
Dedua et ꝑtraccepti latõ nem
dusoru ¶ Sic̃ autem qd̾ de betur
ꝓpaite recte soluitur.ita in partẽ
tobiti acceptilanio fieri potesit.¬
¶ Ett antem prodita stipulatõ. que
mugi aquiliana apellatur. px
quam stipulatõnem contingit
uit omnium ier obligatõ inscipu¬
latum teducat᷑. et ea per accepti¬
lationem dollatur. ¶. Sxpulatio
enim aquiliana renouat omnec
obligatõnes: a ganle aquilio itas
posltum est. qui& te micbi er qua¬
cumq ea dare facere oportet ¶Qpor¬
ne quar cũq rerum michi tecum
actio est queq absq re petitie est.i
adusum te persecutõ est. erit qr p̾
tu mecum babes tenes. ꝑ ssitos poe¬
siceres ne dolo ue malo fecisti quo
mino possicctis quanti quoq rex
carum res erit tantam pecuniam
care stipulato est ¶ aulus angerio
spopondit nim̃no ue gredio. Item
er diuerso numeria ingredia int᷑¬
rogauit aulum augerium. quie qͥ
tibi bodierno die.ꝑ aquiliam stipu¬
latõnem spogondr. id omne hatro ne
acceptum ¶Respondit aulo augera

Expanded text:
deduci et per acceptilationem dissolvi. sicut autem quod debetur pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est: ‘ quidquid te mihi ex quacumque causa dare facere oportet opor quarumque rerum mihi tecum actio quaeque abs te petitio vel adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo minus possideas: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Nogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius:
Abbreviated transcription (Latin):
hec ei facere iussit ut suipra dictũ
est. Qͥbus modis obligͣtõ tollitur
cione eio ꝙ debetur ul slquis con¬
senciente creditore aliud ꝓ alio soi¬
uerit. noc tũ inter est quis soluat
utrum ip̃e qui deb an auo ꝓ co
lib̾atur enira et ano soluente siue
sciente debicore siue ignorante ui
inuito solutẽ t̾ĩat. ¶Item si ieus

Expanded text:
hoc ei facere iussit, ut supra dictum est. TIT. 29 QUIBUS MODIS OBLIGATIO TOLLITUR tione eius quod debetur, vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si reus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ acceptilatõnem soluitur obligͣ¬
tio est auttm accepti iatõ. ymãgi¬
nana solutõ. q enĩ er ũboꝵ obli¬
gatõne ticio debetur id siuent ci¬
cio remict̾e ¶ potent ũit fien. ut
paciatur hec uerba debitorẽ dice̾
quod ego tibi ꝓmisl hales neac¬
s ⁊ grece potest acceptum ficndũ¬
meto sic fiat. ut latinis ubis sol

Expanded text:
m tollitur obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dicere: ‘ quod ego tibi promisi habesne acsed et Graece potest acceptum fieri, dummodo sic fiat, ut Latinis verbis sol
Abbreviated transcription (Latin):
pliciast̾. aua duplicia. ISimplicia
sunt ueluri cum ꝓhib p̃tor ruoco
sacro. us in flimine publico npa¬
ue. ois auꝙ fieri. nam actor qui
dessterat neꝙͥ fĩat reo qui anquid
tͤacere conatur ¶ Duplicia sunt
ueniti uti possicetis inrerdem⁊
utrobi ¶ Ideo aũt dubplicia uoci¬
tur qr par utrioq litigatoris uus

Expanded text:
duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autem duplicia vocantur quia par utriusque litigat
Abbreviated transcription (Latin):
quos aliquis pot. so uibro erposiumꝰ
nec uila dubitatõ est qͥn aĩo solo
posso̾ne. adipisci nemo pot̾. ¶ Recuᵗ.¬
perande possomis cã sol int̾dia. si
quis ex possõne fundi uł ediũde ioc¬
to fũit. nam ei ꝓpoi̾tur interse̾̃m
ei restituere possonem. lic: ins as

Expanded text:
quos aliquis potest, secundo libro exposuimus. nec ulla dubitatio est quin animo solo possessionem adipisci nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum ei
Abbreviated transcription (Latin):
ii expułat aut clam arripuerat
alienam possõnem. aut p̾canio
rogau̾at aliꝙ̃ ut sibi possid̾e liceret
¶utrobi uero incerdcõ his uĩcebat
qui maiore ꝑte eio anni. nec ui nec
clam. uec p̾eario ab adu̾sario possi¬
tebat ¶ hodie tũ alit̾ obt̾uatur nã
ucrioq: interdc̃i potestas q̃ntũ ad
possessionẽ ꝑtin er eq̃ta est ut ille

Expanded text:
i expulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto is vincebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interdicti potestas, quantum ad possessionem pertinet, exaequata est, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
rum bonor ¶ Eio qr io ue potestas.
hec est ut ꝙer bis bonis quiidr quo¬
rũ possesslo. acuidati est. ꝓb̾erede.
aut possessore possideat. id ei cuilo¬
nor possessio data est restituere de¬
beit. ¶ ꝑro rerede. aut̃ possidere ui¬
detur qui putit se heredemec ¶ꝓ
possessore is possidet qui niulo iure
rem hereditanam uł ⁊ totã here¬
citatem scie̾s d se nõ pañe non

Expanded text:
estas haec est, ut, quod ex his bonis quisque quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertin
Abbreviated transcription (Latin):
nocent ⁊ tpris dilatonem tribuñt
qual est pacti ꝯuenti cũ conuenit ne
inter certũ ep̃c ageretur ueluti intͣ
quinqͥnnum. ¶ Iam finito eo tp̾re
nõ inpeditur actoͬ rem cridqui ergo
hir quib inter certũ tp̃s age uolẽ¬
quin si intra tp̃s egerit obioctaq
sit erceptõ. neq oo iuditõ quicquã
conseqͥntur ꝓpter erceptõnem. nec
post tp̃s olmi agere poterit᷑ cũ uł te¬
⁊m̃e rem in udicium deducebant. et¬
ĩ consumebant qua ratõe iem admite¬
uãnt. ¶ Hodie aũt no̾ ita striere hec
ꝓcedere uolumo s. eũ qui ante tp̃s
pactionis uł obligͣtõis uitem inf̾ene¬

Expanded text:
ribuunt: qualis est pacti conventi, cum convenerit, ne intra certum tempus ageretur, veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volenquin, si intra tempus egerint obiectaque sit exceptio, neque eo iudicio quidquam consequerentur propter exceptionem nec post tempus olim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem infe
Abbreviated transcription (Latin):
tam rei q̃ actoris ꝑtem sustru ¶dẽ
ordine ⁊ ueter exitu intardictor.
sup uacuũ est hodie dicere. nã
quocies ertra ordinem io dicitur
qͣlia st̾̃ hodie oĩa uidicia rõ est ne¬
xsss reddi interdẽm s ꝑ rñ indi¬
catur ai nõ interdicascis arq si

Expanded text:
tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si
Abbreviated transcription (Latin):
płis ꝙ simpuest actõ. ueluti furai
manifesti. quadrupli uee nes ma¬
nifesti dupli. nam et bis caĩs et
alus quibadam. siue quis neget
siue ꝯfiteatur płis ꝙͣ simplie̾stie¬
cio. ¶ Item actoris quoq eanp̃ma

Expanded text:
pli est actio veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque ca
Abbreviated transcription (Latin):
possider. ¶ Iteo adipiscende possõis
uocatur interdictũ quia eitantum
unle est qui nũe pͥmũ conatur adipi¬
a rei possõuem. itiq siquis adepto
possonem admis̾it eam. hoc inter¬
dc̃m ei inu̾cile est ¶ Interdc̃m qͣ¬
mino fundi de iebz coloni. quas ꝑ
mercedib funidi pignori futuris¬
pepigiss. ¶ Betinende possoĩs cã
comꝑata sunt interde̾a. uti possidẽ¬
tis et utrobicum ab utraq ꝑte de
ꝓprietate. aliciio rei controuersia
sit. et ante queritur uter exutigͣ¬
toribi possidere et ut̾ petẽ debent.
namq nisi ante exploratũ fu̾it
utriusq eoꝵ possessio sit nõ potest
tuent sũa eẽ ꝓbare. remianet suo
possidens de fundi uł ediũ possesside
contendicur ¶ utrobiq uero inter¬
dicta de reꝵ mobiliũ possiõs. quoꝵ
io ⁊ potestas płimam interse diffe¬
rentiam ap̃ uet̾es habebat. Nãuti
possidens interdicto io uincebat q
interdien tp̾re possicebat. si modo is
uines ela. nec precatio nacto fue¬

Expanded text:
possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile est qui nunc primum conatur adipisci rei possessionem: itaque si quis adeptus possessionem amiserit eam, hoc interdictum ei inutile est. interdictum qminus fundi de rebus coloni, quas is pro mercedibus funpepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt interdicta uti possidetis et utrubi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controversia sit et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat. namque nisi ante exploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest tuerit suam esse probare, remanet suo  possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. quorum vis et potestas plurimam inter se differentiam apud veteres habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fue
Abbreviated transcription (Latin):
am egisse eos qui iura sustinebant.
ne facile homines ad litigandum
ꝓcederent. ꝙ ⁊ nb studio est. ¶s ldq
eo marime fieri pot̾. ꝙ tem̃itas tam
agentium ꝙͣ eori cum dͥb agotur
modo pecuniana pena modo iuns¬
israndi reugio est. moco infamie co¬
nercetur¶ Eox enĩ io uirandũ oib
tans se bona instantia uti. ad pra¬
dicendum puenit. ¶ Adñio inficiẽ¬
tes erqͥbadum cais dupli ni mpli actõ
constitiitar ueluti si dampui inui

Expanded text:
am egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent: quod et nobis studio est. idque eo maxime fieri potest, quod temeritas tam agentium quam eorum cum quibus agitur, modo pecuniaria poena, modo iurisiurandi religione, modo metu infamiae coercetur. Ecce enim iusiurandum omnibus t, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni ini
Abbreviated transcription (Latin):
f̾acie uusta iudeatin. set ꝓoter aliq̃m
riononua ops est. qua actor adiuet
grsor uolumine. facue est cognos¬
tor tefenditur. plumq acomodan
soient ⁊ fi deuisserib eis ⁊ recte. quia
ꝙ ab his penitur id ab ipõ debitore
peti uidetur. quia mandati uidicõ
pacto quis cum iee fuerit. placinit
ꝑ mee succurendũ ẽe ꝑ exceptõnem
ab ois ea pecunia potertur.¶Sane
quedam et crptões nẽ solent his a¬
domodan. ecce eni debiter si bonis
s̾ms ce̾it et cũ es creditor exꝑiat᷑.
deffenditur ꝑ eeceptõnem si boms
cessit. S bec erceptõ fidciossorib
nõ datur. saucet ideo qr qui auos ͤ¬
ꝓ debicoere obligat bec marĩe ꝓs¬
piait. ut cum facultatib lapso fiĩt T
sebiter possit ab his quos ꝓ eo obli¬

Expanded text:
facie iusta videatur, sed propter aliquam tione alia opus est, qua actor adiuvetgestorum volumine facile est cognostor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio pactus quis cum reo fuerit, placuit, proinde succurrendum esse per exceptionem ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per exceptionec exceptio fideiussoribus non datur, scilicet ideo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obli
Abbreviated transcription (Latin):
i̾a dicipline possunt. ¶ Eꝯs uero et¬
coptões que olim ꝓcuratorib ꝓpter
nni famiam ui dantis. us ip̃io ꝓcura¬
toris opponebantur cum miudicus
conquiescere sanetma ne dum de
his. altercatur ipio negocii tecep¬
ntei dumeuent ut eecepto que pͥ¬
ma facie iusta iiceatur mm̃miq
noceat ꝙ cum actidit ai i aueaat¬
ne opo est. idumuandi actoris gra
que replicatõ uocatur ꝑ ꝑeam re¬
plicatur. atq ie ioluitur ius erceptõ¬
nis. ueluti cũ pacto est aliquis cũ
de bitore suo. ne ab eo pocuniã de mde
potar: postea in contrarium pacti st
ut petere creditori liceat. si agat cre¬
ditor ⁊ eicipiat dbitor ut ita demũ
condempnetur si nõ auenit. ne eq̃
pecuniam creditor petat noceat ei q¬
mino hec u̾r um mani. licet postel
in contrariũ pacti sunt .s: quia ini¬
quin est creditorem cidue replicatõ
ei dabitur ex postenore pacto quẽto
¶Burso interdũ aduenit. ut repui¬
catõ que prima facie iusta s̾it. mique

Expanded text:
ciplinae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in iudiciis conquiescere sancimus, ne, dum de his altercatur, ipsius negotii disceput exceptio quae prima facie iusta videatur, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei eminus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ue cor q quiei bis ꝓgenantur
in conueruient̾ patrui. at mitt.
auũcu. mattere. ¶ Et sugior qͥdẽ
et inferior ignate̾ a primo gradu
incipit. at ea que ex transuso un¬
meratur .a.so. ¶ ꝑrimo gradu est
suꝑͣ. pater. mater. infra filio filia¬

Expanded text:
erantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia
Abbreviated transcription (Latin):
tionis uira batẽtib intestato qͥs¬
ul intestata moriatur in capita
distribuat᷑ eio ł editas. ¶ Set ꝙ̃¬
admodũ nos matrib ꝓsperimo
Ita eas oporret sue soboli ꝯsulere
Scituris eis ꝙ si tutores ubis nõ
pecierit ui in locũ remotũ ul crcu¬
sati intra annũ pet̾e negler̾int ab
eor ĩ ꝑubum morientui successide
merito repellent᷑. ¶ Licet autem
uulgo qͥsito sit filio tilia ue potes
ad houa eio matei ercculiano sen¬
atus ꝯsulto admitti. de senata cõ¬

Expanded text:
tionis iura habentibus intestatusl intestata moriatur, in capita distribuatur eius hereditas. Sed quemadmodum nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione merito repellentur. Licet autem vulgo quaesitus sit filius filiave, potest ad bona eius mater ex Tertulliano senatus
Abbreviated transcription (Latin):
bereditas legitia ⁊ si alieno uin
subieen sũt ⁊ efferũtur ⁊ ꝯsangui¬
neis ⁊ agnatis defuere matrs.
¶ Si cum et hoc senato ⁊suito ne¬
potes ad ame successione iegitio
iire nõ uꝗͣcabant᷑. postea hoc ꝯsti¬
tutioib pͥncipalib emĩdatum ast
ut ad similitudine̾ filioꝵ fĩliaꝵ ue

Expanded text:
hereditas, etiamsi alieno iuri subiecti sunt: et praeferuntur et consanguineis et adgnatis defunctae matris. Sed cum ex hoc senatus consulto nepotes ad aviae successionem legitimo iure non vocabantur, postea hoc constitutionibus principalibus emendatum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Qd̾ si tutor. ũsa ualitudine
ui alia necessitate mreditur.
quomino negocia pupili. ad¬
innistrare possit. et pupillus
uł ab sit ut irifans sit. que ue¬
tor ul qui ꝓuncie prefit decre¬
to constituet de satis datione¬

Expanded text:
. Quodsi tutor adversa valetudine . Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem veaetor, vel qui provinciae praeerit, decreto constituet. TIT. 24 DE SATISDATION
Abbreviated transcription (Latin):
gistratib: aquib et initores
¶Scurator cestamiento non
datur.s. datiꝰ ofirmat᷑o decretõ
pretoris ul p̃sidis ¶ Item ĩ ui¬
ti adoloscentes curatores nen
ceipuit. p̃ter ꝙͣ ĩ litẽ eurator
et ad certam cãm danpotest.
furiosi quoq ⁊ ꝓdigi lic ma¬
ior es. xxti .u. annis sint tñ in
curatee sunt agnecoꝵ er aggi
.eui. tal mlaruss solent rome ꝑ¬
p̾sides et ex inquisitõe dait cu ͤ¬
tores ¶ Siermentͤ captis et
surdis. et mutis. ⁊ qui morbe
ppetuo laborant. quia reb siue
sup ẽẽ nõ possut. curatores da¬
uai sunt. ¶Inteũ. autẽ ⁊ pupi¬
li curatores accipiũt. ut puta
silegitimo tutor nõ sit ydones
quia h̾nti tutorẽ tutor dari nõ ̃¬
potest ¶Icem si in cestamente
dato tutor ul a p̾tore ula p̾side
ĩ donea riosit ad administt̃õoe
nec tñ fraudulent negoxia. ad¬
ministret. sol ei curator ponĩ¬
gi¶Item in locũ tutoꝵ qui ñ
in ppetuũ s ad tempo. a tutela
excusant᷑ solent curatores dari¬

Expanded text:
gistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodigi, licet maiores viginti quinque annis sint, tamen in curatione sunt adgnatorum ex lege duodecim tabularum. sed solent Romae praesides ex inquisitione eis dare curatores. Sed et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari
Abbreviated transcription (Latin):
minuitur. nam eb in pensae
i ros degles factas a ma¬
nto sic̃ retentẽ ꝯcessa est qr
tos minuitur siẽ er latiorib
digestoꝵ libris cognoide reli¬
cet ¶ S ⁊siquis cum parẽ¬
te sue. patreno ue agat ¶Iẽ
ũ socio cum sotio udicio secie¬
tatis agat. non plo actoro¬
perest ¶Nem est siquis in
tenatos sua conueniatur.

Expanded text:
b impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente suo patronove agat, item si socius cum socio iudicio societatis agat, non plus actor copotest. idem est, si quis ex donatione sua conveniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
prestare oportet. in reliqũ eũ
cum quo actum est. condemip
uare sĩc iam dietum est ¶ Eũ
queq qui credicorie siuis bõis
cessit si postea. aliqͥ. ad quisient.
quod idoneuñi emolumentũ
bareat ex integro mid ꝙ facẽ
potest creditores cum eo ei ꝑi¬
uutur. ¶ In humanum enĩ
erat spoliatum fortinus sius
in solidumꝰ dampnan quic̾eo¬

Expanded text:
liquum eum cum quo actum est condemnare licet, sicut iam dictum est. Eum quoque, qui creditoribus suis bonis cessit, si postea aliquid adquisierit, quod ideoneum emolumentum habeat, ex integro in id quod facere potest creditores cum eo experiuntur: inhumanum enim erat spoliatum fortunis suis in solidum damnari
Abbreviated transcription (Latin):
.cadem incellecruri de libis qͦq
et pentib: quoꝵ in potestate. ¶.
snam siqͥ in bis ꝓprie obłatur
sepatim ostendemo ¶Siergo
iussu domini cum f̾uo negociũ
gestum eut. inidudum p̾tor.as¬
uerso dñm accione pollicetur.
s: quia qui ita itrabit fidem᷑

Expanded text:
m intellecturi de liberis quoque et parentibus, quorum in potestate sunt. nam si quid in his proprie observetur, separatim ostendemus. Si igitur iussu domini cum servo negotium gestum erit, in solidum praeus dominum actionem pollicetur, scilicet quia qui ita contrahit fidem
Abbreviated transcription (Latin):
condempnat iuuder qͣtenꝰ
in peculio sit q̃uem. Imo¬
dum autem peculium in¬
telligi debeat suo ordiue ꝓ¬
ponemus ¶Item u̾de dete
nacteno maritum ꝯdemp¬
uari deb̾e. quateno facere

Expanded text:
condemnat iudex quatenus in peculio sit. quemadmodum autem peculium intellegi debeat, suo ordine proponemus. Item si de dote eatenus maritum condemnari debere quatenus facere
Abbreviated transcription (Latin):
quas scipra dirimosi ab ipis pͥn¬
⁊ palib pionis fuerit atestater
meredib dantin ⁊ õ beretos tran¬
seunt. ¶ Suꝑ est ut ad moncamꝰ
ꝙ si ante rem iudicatam is cũ quo
actum est sanifaciat actori offi¬
ao iudias ꝯuenit eum absolu̾e
licet udien accipiendi tꝑre inea
eã fiuissi ut dampnan debeat ⁊ boc
est ꝙ ante uulgo dicebatur oia
dispiciamo ¶iuente sunt aut̃
licet ip̃a persecutõ qua actor erꝑi¬
tur iusta sit. tñ miq̃ sit adu̾sus
eum cũ quo agitur. ubi gra si
metu coactii. aut dolo induete. aut
errore lapso. stipulanti ticio pro¬
missisti ꝙ nõ debueras. ꝓmitte.
paiam est iuire cumi te oblig̾tũ
de̾. ⁊ acto q̃ intenditur dare te opor¬
tere efficar est. s iuiqu̾ est te cõ¬
tempnari sideoq datur tli excep¬
cio meto ẽa. aut doli maui. aut in
fr̃m ꝯpoita ad inpugnandã actoẽ
¶Item uins est. si qͥnis qͣi credẽdi
cã pecuniam stipulato filit neq
num̃ailit ua eam pocumã a te pos¬

Expanded text:
si ab ipsis principalibus personis fuerint contestatae, et heredibus dantur et contra heredes transeunt. Superest ut admoneamus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat actori, officio iudicis convenit eum absolvere, licet iudicii accipiendi tempore in ea causa fuisset, ut damnari debeat: et hoc est, quod ante vulgo dicebatdispiciamus. comparatae sunt autem licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te pet
Abbreviated transcription (Latin):
actiones que ex lege. senato ue
censinto. siue ex sacris ꝯstitutõib
Actõib cecetos fincs dederunt.¬
¶ Eas uero que ex ꝓpua p̃tens
iuridictoe pendent. plerumq in¬
finem ꝯstitutoib introduerũ. Qͣ¬
les sunt hee quas tonoꝵ possessori
cetenisq qui beredis loco simis. a¬
comodat. Furti quoq manifesti
acto q̃ uis ex ip̃io p̾toris iundie¬
cione ꝓficiseatur. tñ ꝑpetuo datur
ad surdũ ei ee̾ extimaiit ãno cam
terminari ¶Non omnes anten
acto̾nes que in auiꝙͥ. aut ip̃o iur̾
conpetunt. aut a p̾tore dantur er¬
in ueredem eque ꝯpetunt aut dan
soient. ¶ Est enim certill m̃um
uius rel reguia ex maleficus noca¬
rales actões. in herecem rei non¬

Expanded text:
actiones quae ex lege senatusve consulto sive ex sacris constitutionibus actionibus certos fines dederunt: eas vero quae ex propria praetoris iurisdictione pendent, plerumque infinem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum enim esse existimavit anno eam terminari. Non omnes autem actiones, quae in aliquem aut ipso iure competunt aut a pin heredem aeque conpetunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula ex maleficiis poenales actiones in heredem nec
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est ꝯstitutõne nra coartauimꝰ¬
¶ preterea debitor si pacto fĩt cũ
conditore ne a se pet̾enir mehilomi¬
no obligͣto mant qr pacto conuen¬
to obligatões nõ omni modo dissol¬
nũti ¶erua de cã ed eficarest adu¬
sis eũ actõ. quam auetor intendit
si paret eu dare oportẽ. S quia ni¬
quin est eum cotra paetõnem con
tempnari defenditur ꝑ ei ceptõnẽ
pacti ꝯuenti. ¶ Eque si debitor de¬
ferente creditore. iurauit se mebiͥ
Adare oportere ad huc obligͣto pina¬
net: s: quia iniqui est de ꝑuirio
queri. defenditur ꝑ exceptõem ui¬
ris urandi. ¶ In uis. autẽ actõibo
quib in remagitur. eque neceaie
sunt actoes erceptões. uelutia pe¬
titore deferente possi ssor iurauent
eani rem slam esse. ⁊ niehllomns
eandem rem peticor uendicet. licer
nari. ¶Item si inindito ticũ actẽ
fuit. siue in rem ssue in ꝑsonam̃
ip̃o iure postra de eatem re adu̾sdte

Expanded text:
scriptum est, constitutione nostra coartavimus. Praeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, ne a se peteretur, nihilo minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra pactionem eum damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet nari. Item si iudicio tecum actum fuerit sive in rem sive in personam, ipso iu
Abbreviated transcription (Latin):
finales furato est. aut arbores t̾ĩna¬
les cecidit. ¶ Contuaatie quoq no¬
mine quisq uoc iuditõ ꝯdempnat᷑
ueluti quis iubente udice meti
agros passo ne̾ f̾uit. ¶ e aut̃ bis
indiais alicui adiudicatum sit. id

Expanded text:
finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id
Abbreviated transcription (Latin):
cam auqͥ mouti sunt. suũ iugorem et¬
tendit hiuo legis pena aĩe. amissione
sustin. et memorꝰ iei ⁊ post mortem
dampnatur. ¶ Icem ler uilia de. aoult¬
ns cobercendis que nõ solũ tem̾aters
ces qui cum masculis int̾ano. ami libi¬
dinem eĩcere. audent. ¶ S eate lege
uilia a strupi flagiciumi pimitur cũ
quis s̾ie ii. uł uirginem uł indu am¬
uł bonests iuentem strupauit. prĩ
aũt cadem ler ixrogit. pecatorib⁊ site¬
nesti sunt publicatõnẽ partis dimidie
coꝵ bonor sĩ bumiles corperis corer¬
cionem cũ legitõe. ¶Item ler corne¬
ua deslenus que hemuadas ultore fer¬
ro psequitur uł cos qui bomine̾ ocadẽ¬
di eã cum teio ambulint ¶ Teii. iut

Expanded text:
uid moliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non solum temeratores eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audent. sed eadem lege Iulia etiam stupri flagitium punitur, cum quis sine vi vel virginem vel viduam honesautem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidie bonorum eorum si humiles corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ultore ferro persequitur, vel eos qui causa hominem occidendi cum telo ambulant. Telum aut
Abbreviated transcription (Latin):
alren cunca pecunia ꝯdempnando¬
est ¶ Si fimum irguncoꝵ actũ fue¬
ut dispic̾e deb uider an necessaria
slt ad iudicatõ que sane uno casu
necessana est. N euentioris⁊ t̃ib
distingu agros comodis sit. quã
olim fuissent distineti snam tũc ne¬
cesse est ex aiceno agro ꝑtẽ. anqua̾
ait̾io agri domino aduidican. quo
casli ꝯucuicus est ut si ait̾i certa
pecunia debeit ꝯdempnar. ¶ Eo qͦt
noĩe ꝯtempnando est quisq hoc iu

Expanded text:
nandus. Si finium regundorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnan
Abbreviated transcription (Latin):
dati actionem. ¶adoo. quidem ut
sabino ⁊ cassiuo. placuent ⁊ si usq
ad centum aureos cum eo ag̾e uelie

Expanded text:
dati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit, etiam si usque ad centum aureos cum eo agere veli
Abbreviated transcription (Latin):
diderit simulq elaues horrei
tradident emptori. transfert ꝓpͥ¬
etatem merciũ ad emptorẽm
hoc amplio incerdũ ⁊ ĩ incertã

Expanded text:
diderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incerta
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾ea si in pubes sit filius ul
fili.i. u ceteri ip̃e parens ex ma¬
numissione tutelam eio nã¬
cicitur ¶ amouendi. autem
sumus ei lib̾um ẽẽ arbitriur
ei qui filium. et er eo nepotẽ
ul neptem in potestate habeb¬
it. fulium quidem de potestate

Expanded text:
praeterea si impubes sit filius vel praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate
Abbreviated transcription (Latin):
teres uoluerunt. uine eciam
li mes dictus est. quasi finis qͥ¬
dam et termino ab eo post li¬
minum dictum. qr eodẽ limi¬
ne reuertebat᷑ quo ad missus
fuerat ¶ S et qui nictis hostib
recuꝑatur captꝰ post linuio
redisse eristimatur. ¶ pret̾ea e¬
mancipatõne quoq desinuit
lib̾i in potestate pentum esse
set ea emancipatõ antea qui¬
dem. ui per antiq̃s legis obser¬
natõnems ꝓcedebat. que per
imaginarias uenclitõnes in
tercedentes manumissionee
celebrabantur ul ex inpiau re¬
scripto ¶ Nra autem ꝓuiden¬
da etiam hoc in melius ꝑcõ¬
stitutõnem reformauit fictõe
pristina ex ꝑlosarecta uia ap̃ a¬
petentes iudices ul magistra¬
tus parentes intrent ⁊ fllios
mos ⁊ filias. nepotes ul neptr
ac deinceps a sua manu dimi¬
ttant et tunc ex edicto preto¬
ris in huio fili ul filie. nepotis
ul neptis. bonis qui uil que a
pparente manumisso ul ma¬
numissa fuerat. eadem nira
p̃stantur penti que tribuunt
ꝑatrono in bonis uł ¶ Et

Expanded text:
teres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus erat. sed et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem providentia et hoc in melius per constitutionem reformavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ¶ Dictum est aũt post is¬
num alimine ⁊ post unde e¬
um qui ab hostib captõ in fi¬
nes nõs postr. puenit. post¬
liminio reuersim. recte dici¬
mus ¶Nam limina sieut in
domib finem q̃ dam faciunt.
sie ⁊ iꝑio finem limen ee ne

Expanded text:
esse. dictum est autem postlimesse. dictum est autem postliminium a limine et post, et eum qui ab hostibus captus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse
Abbreviated transcription (Latin):
in patris potestate. anlcia eĩ
ul osularas dignitas de potest¬
ate patris filium non lib̾ant¬
¶ Set ex confatutõe nr̃a sũma
paiciat dignitas ilico inpia¬
libus codicillis. prestitis apat¬
ria potestate liberat /quis enĩ
patiatur patrem quidem posse
ꝑ emancipatõnis modum sue
potestatis nexib filium relara¬
re. inperatoriam autẽ celsitudi¬
nem. nõ ualere eum que sibi pa¬
trem elegit ab aliena ⁊ ertraña
potestate ¶ Si ab hostib capto
fuent parens quaius ẜuus hoc¬
tium fiat. tñ pendet ius lib̾orũ
hostib capti sunt si reuersi fue¬
nĩt. omnia pristina iura reapi¬
unt. Id circo reu̾so ⁊ lib̾os hate¬
bit in potestate. qr potest limi¬
num fingit eum qui captus
est semꝑ in eiuitati fuisse ¶Si
uero ibi decesserit ex inde ⁊ er
quo capto est pater filio sin iu¬
ris fuisse uidetur lp̃e quoq
filio nepos ue. si ab hostibus ca¬
ꝑtus fuerit siminter dicinue
Pp̾ ius post lumini ius quoq
potestatis parentis in suspenso

Expanded text:
in patris potestate. militia enim vel consularia dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis in suspenso
Abbreviated transcription (Latin):
comodatis aliter uterentur quam
utendas accepuit. ita furtũ comi¬
te si s̃e intelligant id inuito dom̃io
sane distic̾tõne qr furtum sine affee¬
tu fraudi nõ comititur. ¶ S ⁊ sicu¬
dat aliquis ininito domino remd
mo datam sibi contractate domino
autem uolente id f̾iad dicitur furtũ
nõ ficri ¶ Uyde id̾ quesitũ est cum
ut quasdam ues demino s̃ubripiat
dam res ad eum ferre utrũ furti an
ẽm corrupti iudicõ teneatur ticius¬
an neutro. ⁊ cu nb sup bac dubitat¬
ne subiestum est ⁊ antiquoꝵ prude¬
cium suꝑ hoc altercatones perspe¬
corruꝑti actõnem p̾stantib quib¬
dam farti tantum. nos huis modi
calliditati obiuam euntes ꝑ nr̃am
diffimtõnem santimo nõ solũ fur¬
n actionem s ⁊̃ i̾ui corrupti. contͣ
eum dan ucet enĩ bis ẜuo deterior
a sollicitatore minime ft̃s est et
ides nõ currunt regule que ẜui
corrupti accionem introdudent m̾
cons̃nium corruptoris ad puiciem
ꝓbitatis serm introduetũ est ut sit

Expanded text:
commodatis aliter uterentur, quam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant id invito domino sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis invito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur furtum non fieri. unde illud quaesitum est, cum ut quasdam res domino subriperet dam res ad eum perferre, utrum furti an serui corrupti iudicio teneatur Tian neutro? et cum nobis super hac dubitatione suggestum est et antiquorum prudentium super hoc altercationes perspecorrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummocalliditati obviam euntes, per nostram decisionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servi corrupti contra eum dari. Licet enim is servus deterior a sollicitatore minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti actionem introducant, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
poĩta est ea re utatr. siue his qui
rem utendam accepit in aliũ usũ
cam transferat quã cuio gr̾a eida¬
ta est furtum comictit. Ueluti siqͥs
argentum᷑ phifum utendũ acceꝑit
quasi amicos adcenam inuitaturo
et id pegre secũ tusit. aut si quis
equi gestandi cã comodatũ sibi
iongio aliquo dur̾it ꝙ uet̾es scrip¬
r̾unt d eo qui maciem eqũ ꝑdu

Expanded text:
posita est ea re utatur, sive is qui posita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxerit, quod veteres scripserunt de eo qui in aciem equu
Abbreviated transcription (Latin):
est actõ que.apllatur. iblatiseit ⁊
proribiti furti actõ. adĩsus eũ qui
furtum querere testib ꝑ̃sentibus
nolentem ꝓhibuerit ¶ ꝑterea pe¬
na costituitur e dicto ptoris per
actonem furti nõ ex hibiti adu̾so
eum qui furtiuam rem apu̾se
quesitam ⁊ inuentam nõ exbibu¬
it. ¶ S hec actõnes id est concep.¬
ti et oblati. ⁊ furti ꝓhibiti noc non
furti nõ erhibiti in desuetudinem
abierũt. c̃um eium requisitõ rei fur¬
ciue hodie ẜm ueterem obsationẽ
nõ fit m̾ito ex consequentia ⁊ pͥfate
accõnes ab usli comuni recesf̾unt¬
¶ Tĩrm manifestissimũ est quin
omnes qui scientes rem furti nã
suscepint et celau̾int furti nec mͣ¬
int̾esti obnoru f̾iunt. ¶ pena ma¬
nifesti furti quadrupli est uec ma
nifesti dupli ¶ furtum autem fit
no solum cum quis intercipiendi
cã rem alienam ad moui si gen̾a¬
liter cũ quis alienam rem in uito
domino contractat. Itaq ilue at¬
dicor pignore si his apud ꝙͥ ros de¬

Expanded text:
est actio, quae appellatur ablati. est etiam prohibiti furti actio adversus eum qui furtum quaerere testibus praesentibus volentem prohibuerit. praeterea poena constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum qui furtivam rem apud se quaesitam et inventam non exhibuit. sed hae actiones, id est concepti et oblati et furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abierunt. cum enim requisitio rei furtivae hodie secundum veterem observationem non fit: merito ex consequentia etiam praefatae actiones ab usu communi recesserunt, cum manifestissimum est quod omnes qui scientes rem furtivam susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam nifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis alienam rem invito domino contrectat. itaque sive creditor pignore, sive is apud quem res de