comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinon ualuit: ea scͥptura quam testam̃tum
eẽ uoluit codicillos nonfaciet. nisi hoc ex p̃s¬
sum ẽ. nec fidĩ cominisso ꝓprie facultates fili
tenebuntur. Et idõ si pat̾ filium exhr̃dau̾it.
erit. Alioquin silegata ul fidĩ cominissa filiũ
acceꝑit. intra modum eoꝵ fidĩ cõmissum hr̃¬
ditatis afilio datum. citra falcidie rationem
debebittr.
Qui si diseretas porciones con¬
uĩctis pluribus separatim dedit. ac posł
omẽm institutionis ordinem ita scͥpsit quos
hrdes meos inuicem substituo coniunctos
pͥmo loco uice mutua substituere uidecur. Iui¬
bus institutioni partis iam non agnoscentibus
cet̃os om̃s cohr̃des admitti. Nui patrem
⁊ filium ꝓ parte hr̃des instituerat. ⁊̃ inuicem
substituerat. reliquis cohr̃dib datis. pos ⁊
completum assem ita scͥpsit. Hos om̃s inuicẽ
substituo. Uoluntãs sit questio cõmemoratione
om̃ium patrem ⁊ filium substitutioni cohr̃dũ

Expanded text:
si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit erit: alioquin, si legata vel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: "quos heredes meos invicem substituo", coniunctos primo loco vice mutua substituere videtur: quibus institutionum partes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti. Qui patrem et filium pro parte heredes instituerat et invicem substituerat, reliquis coheredibus datis post completum assem ita scripsit: 'hos omnes inuicem substituo'. uoluntatis fit quaestio, commemoratione omnium patrem et filium substitutioni coheredum
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. ł . ui responsoꝵ. Cohr̃di substitutus
pͥusquam hr̃ditatem adiret. aut conditio sub¬
stitutionis existeret: uita decessit. Ad substitu¬
tum eius siue ante substitutionem suie postea su¬
bstitutus sit: utraq porcio ꝑtinebit. Nec inter¬
cem substitutos. non ad enutis porcio scͥptis
hr̃dibus ꝓmodo sibi ul alii quesite porcionis
defercur. ¶um filie uł nepoti qui locum
filiis tenuit aut post testam̃tum cepit ten̾e.
parens substitinit: si quis ex his mortis quoq
tp̃r non fuit infamilia substitutio pupillaris
fit irrita. Quod si hr̃dem filium pater rogau̾¬
it: si inpubes diem suum obierit. titio hr̃ditatẽ
suam restituere. legitimum hr̃dem fili salua
faleidia cogendum patris hr̃ditatem ut ab im¬
pub̾e fidei commisso post mortem eius dato.
restituere placuit. nec aliud seruandũ cum
subsittutionis conditio puberem &tatem u̾bis
p̃cariis egreditur. Que ita locum habebunt:
si patris testam̃tum uire ualuit. Alio quin

Expanded text:
 sexto responsorum. Coheredi substitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, uita decessit. ad substitutum eius, siue ante substitutionem siue postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intercem substituo' non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi uel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae uel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substitutio pupillaris fit irrita. Quod si heredem filium pater rogauerit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł. ad urseum furorem. QUi cumplu¬
res hr̃des ex disparibus partib instituerat. ⁊ in
lns attitium. Si attitus non adierit: ceteros ex
hisdem partib quib instituenit. hr̃des ei sub¬
stituerat deinde si attitius non adisset ⁊ titiũ
cohẽdem: is qui substituti sunt adiecit. Que
tem attiane partis habiturum. Reliquarum
partium hr̃ditarias partes ex quib institue
rant reliquos habituros eẽ. Quasi non solum
titium. sed ⁊̃ alios adiecisset hr̃des os quidem
ules partes habeat. ułuti si cres puta partes¬

Expanded text:
m Ferocem. Qui complum Ferocem. Qui complures heredes ex disparibus partibus instituerat et in his Attium, si Attius non adierit, ceteros ex isdem partibus quibus instituerat heredes ei substituerat: deinde, si Attius non adisset, Titium coheredem eis qui substituti sunt adiecit. quaetam Attianae partis habiturum, reliquarum partium hereditarias partes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem uiriles partes habitu
Abbreviated transcription (Latin):
demum substitui. si tota hr̃ditas uacasset. idq
apparere eudent̃ exeo quod plures quam .xii.
uncias int̾ eos distribuisset. ⁊ ideirco quartam
parten hr̃ditatis dequa queritur ad quietum
filio ita facta quisquis mͥ exsupscͥptis hr̃s erit. id̾
filio hrs esto. Querit᷑ quisquis hr̃s qnq fũit
intelligatur. anquisquis hr̃s tum erit cum
filius moriatur. Placuit prudentib si qͣnq h¬
r̃e fuisset. Quãuis enim uiuopupillo hr̃s eẽ d̾¬
sisset. forte ex causa deinofficioso que ꝓparte
mota ẽ. futurũ tam̃ eum hr̃dem ex substitutio¬
ne creditumẽ. Non simili modo in hac specie
dicendumẽ. Si quis cũ duos filios hab̾et gaiũ
pub̾em. lucium inpub̾em. ita filio sustituisset.:
Silucius filius m̃s inpubes aecesserit michineq
gaius filius hr̃s erit: tunc seuis hr̃s esto. Nam
ita prudentes hoc int̾ptati sunt ut ad inpubis
mottem conditio substitutionis eẽt peferenda.

Expanded text:
demum substituerit, si tota hereditas uacasset, idque demum substituerit, si tota hereditas uacasset, idque apparere euidenter ex eo, quod plures quam duodecim uncias inter eos distribuisset, et idcirco partem quartam hereditatis de qua quaeritur ad Quietum filio ita facta: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, idem filio heres esto', quaeritur, quisquis heres quandoque fuerit intellegatur an quisquis heres tum erit, cum filius moriatur. placuit prudentibus, si quandoque heres fuisset: quamuis enim uiuo pupillo heres esse desisset, forte ex causa de inofficioso, quae pro parte mota est, futurum tamen eum heredem ex substitutione creditum est. Non simili modo in hac specie dicendum est, si quis, cum filios duos haberet, Gaium puberem, Lucium impuberem, ita filio substituisset: 'si Lucius filius meus impubes decesserit neque mihi Gaius filius heres erit, tunc Seius heres esto': nam ita prudentes hoc interpretati sunt, ut ad impuberis mortem condicio substitutionis esset referenda.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo in ciuitate patre ipse m hostium potesta¬
mum ꝑtinet. Sceuola .ł. quest᷑
Si pater captus sit ab hostibus mox filius
⁊ ibi ambo decedant. quãuis pͥor pat̾ decedat.
lex cornelia adpupilli substitutionem non ꝑti¬
nebit. nisi reũsus inciutatem in pubes decedat.
Qm̃ si i ambo inciuitate decessissent: ueniret
substitutus.
culum ex parte quarta. ⁊̃ quietum ex parte di¬
midia.i.iiii. hr̃dem instituit. Deinde qͥ eto
florum ꝓculo. sosiam hr̃des substituit. Deinde
si neq florus. neq sosia heredes eẽnt: tercio
gradu ex parte dimidia.⁊.iiii. colonia lep¬
titanoꝵ.⁊ ex quarto complures hr̃des sub¬
stituit. In plures quã tres uncias quietus hr̃¬
ditatem adiit. Proculus. ⁊ sosia uiuo testatore
decesserunt. Queritur quadrans ꝓculo datũ
ad quietum an ad substitutum t̾cio gradu ꝑ¬
tineat. R eam uidi uoluntatem patrisfami¬
lias fuisse: ut tercio gradu scriptos hr̃des ita

Expanded text:
tuo in ciuitate patre in hostium potestatuo in ciuitate patre in hostium potestamum pertinet. 29 Scaeuola libro quinto Si pater captus sit ab hostibus, mox filius et ibi ambo decedant, quamuis prior pater decedat, lex Cornelia ad pupilli substitutionem non pertinebit, nisi reuersus in ciuitate impubes decedat, quoniam et si ambo in ciuitate decessissent, ueniret substitutus. culum ex parte quarta et Quietum ex parte dimidia et quarta heredem instituit, deinde Quieto Florum, Proculo Sosiam heredes substituit, deinde, si neque Florus neque Sosia heredes essent, tertio gradu ex parte dimidia et quarta coloniam Leptitanorum et ex quarta complures heredes substituit in plures quam tres uncias: Quietus hereditatem adiit, Proculus et Sosia uiuo testatore decesserunt: quaeritur, quadrans Proculo datus ad Quietum an ad substitutos tertio gradu pertineat. respondi eam uideri uoluntatem patris familias fuisse, ut tertio gradu scriptos heredes ita
Abbreviated transcription (Latin):
II. dig̃t. N ex cornelia quȩ testa¬
menta eorum qui in hostium potestate
decesserunt confirmat. non solum ad hr̃¬
ditatẽ ipsoꝵ qui testam̃ta fecerint ꝑtinet.
sed ad om̃s hr̃ditates que ad quẽq ex eoꝵ
destam̃to ꝑtinere potussent: si in hostium
potestate non ꝑuenissent. QIua ꝓpter cum
pat̾ in hostium potestate decesserto. filio im¬
pub̾e relicto ieuutate. ⁊ si intra tp̃s pub̾ta¬
tis decessit. hr̃ditas ad substitutum ꝑtinet.
ꝑinde ac si pater in hostium potestate non
ꝑuenisset. Sed si pater in eiuitate decesse¬
rit filius in prb̾es apud hostes. si quidẽmor¬
tuo patre filius in hostium potestate ꝑuen̾it.
non commode dicitur hr̃ditatem euis ex
ea lege ad substitutos ꝑtinere. Si uero uuo
patre filius inhostium potestatem ꝑuenerit
non existimo legi cornelie locum eẽ: quia ñ
efficitur. ꝑ eam ut is qui nulla bona inciui¬
tate reliquit hr̃des habeat. Quare ⁊̃ si pubes
filius uiuo patre captus fuerit. deinde mor¬

Expanded text:
igestorum. Lex Cornelia, quae testamenta eorum qui in hostium potestate decesserunt confirmat, non solum ad hereditatem ipsorum qui testamenta fecerunt pertinet, sed ad omnes hereditates, quae ad quemque ex eorum testamento pertinere potuissent, si in hostium potestatem non peruenissent. quapropter cum pater in hostium potestate decessit filio impubere relicto in ciuitate et is intra tempus pubertatis decesserit, hereditas ad substitutum pertinet, perinde ac si pater in hostium potestatem non peruenisset. sed si pater in ciuitate decessit, filius impubes apud hostes, si quidem mortuo patre filius in hostium potestatem peruenerit, non ‹in›commode dicitur hereditatem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si uero uiuo patre filius in hostium potestatem peruenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius uiuo patre captus fuerit, deinde mor
Abbreviated transcription (Latin):
tur. si illi non eẽnt. tunc titius uocaretur.
mnpub̾em scripserit ⁊ ei substituerit sic si
quis sibi post mortem natus erit. deinde
uiuo fr̃e postumus natus fuerit. testam̃tũ
rumpetur. Post mortẽ aũt fõis uuo patre
natus solus hr̃s patri suo existet.
substitutus fuerit deinde ei semꝑnius ue¬
rius puto mutramq partem semꝑnium
substitutum ẽẽ¬

Expanded text:
tur, si illi non essent, tunc Titius uocaretur.tur, si illi non essent, tunc Titius uocaretur.em heredem scripserit et ei substituerit, si quis sibi post mortem natus erit, deinde uiuo fratre postumus natus fuerit, testamentum rumpetur: post mortem autem fratris uiuo patre natus solus heres patri suo existet. substitutus fuerit, deinde ei Sempronius, uerius puto in utramque partem Sempronium substitutum e
Abbreviated transcription (Latin):
bstitutionis extitit: alio hr̃de partem suam
repudiante ad suꝑstites tota porcio ꝑtine¬
bit. quã inuicẽ inom̃em causam singuli
substituti uidebuntur. Ubi enĩ quis hr̃e¬
des instituit: uta soͥpsit. eosq inuicem
substituto. hii substituti uidebuntur: qui
instituti ex diu̾sis partib ⁊ om̃s inuicem
substituit. plerumq credendum ẽ. ut ex
isdem partib subsaitutos ex quib instituti
sint. Ut si forte unus exuncia. scđs ex .uiii.
t̃cius ex quadrante sit institutus repudian¬
te tercio in nouem partes diuidatur qͣ¬
drans feratq octo partes qui ex besse insti¬
tutus fuerat. u nam partem qđ ex una un¬
cia scͥptus est. nisi forte alia mens fuerat
testatoris quod uix credendum ẽ nisi eui
os inuicem substituerit. ⁊ ei qui nouissimꝰ
mortuus fuerit titium. respondendum est
solos fr̃s bonorum possessionem accepturos.
⁊ quodammꝰ duos gradus huius institutio¬
nis factos. ut pͥmo fr̃s inuicem substitueren.¬

Expanded text:
bstitutionis exstitit alio herede partem suam repudiante, ad superstites tota portio pertinebit, quoniam inuicem in omnem causam singuli substit‹u›i uidebuntur: ubi enim quis heredes instituit et ita scribit: 'eosque inuicem substituo', hi substitui uidebuntur, qui instituti ex diuersis partibus et omnes inuicem substituti, plerumque credendum et ex isdem partibus substitutos, ex quibus instituti sint, ut, si forte unus ex uncia, secundus ex octo, tertius ex quadrante sit institutus, repudiante tertio in nouem partes diuidatur quadrans feratque octo partes qui ex besse institutus fuerat, unam partem qui ex uncia scriptus est: nisi forte alia mens fuerit testatoris: quod uix credendum est, nisi euos inuicem substituerit et ei, qui nouissimus mortuus fuerit, Titium, respondendum est solos fratres bonorum possessionem accepturos et quodammodo duos gradus huius institutionis factos, ut primo fratres inuicem substitueren
Abbreviated transcription (Latin):
tere resuscitari destituto iam iuire cuili testam̃¬
to. quintus cornelius sceuola nr̃ dicebat. Sed
pleriq indĩsa sunt opinione. quia ⁊ pupil¬
lares tabule parssunt pͥoris testam̃ti. quo ui¬
re utimur.
quis duos nepotes in pubes habebat. sed al¬
terum eoꝵ in potestate. alt̾um non: et uellet
utrumq ex ȩquis partib hr̃dem habe: Et
si quis exhis inpubes decessisset ad altum partem
eiis tͣnsferre ex consilio labeonis. offilii. cascelii.
trebatii. eum que in potestate habeat solum hr̃e¬
dem fecit. ⁊ ab eo alt̾i dimidiam partem hr̃ditatis
cum in suam tutelam uenisset legauit. Quod
si is qui in potestate sua eẽt inpubes decessisset:
altum hr̃dem ei substituit. Filio inpuberi
in singłas casas alium atq alium hr̃dem fubsti¬
tuere possumus. ułuti ut alius si sibi nullus.
uidam qͣtuor hr̃des scͥpserat. ⁊ om̃ib hr̃di¬
biis p̃unum substituerat. Unus cui non erat qͥsꝗͣ

Expanded text:
tere resuscitari destituto iam iure ciuili testamentere resuscitari destituto iam iure ciuili testamento Quintus Ceruidius Scaeuola noster dicebat. sed pl‹e›rique in diuersa sunt opinione, quia et pupillares tabulae pars sunt prioris testamenti, quo iure utimur. quis duos nepotes impuberes habebat, sed alterum eorum in potestate, alterum non, et uellet utrumque ex aequis partibus heredem habere et, si quis ex his impubes decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in suam tutelam uenisset, legauit: quod si is, qui in potestate sua esset, impubes decessisset, alterum heredem ei substituit. Filio impuberi in singulas causas alium et alium heredem substituere possumus, ueluti ut alius, si sibi nullus fQuidam quattuor heredes fecerat et omnibus heredibus praeter unum substituerat: unus ille, cui non erat quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
intestam̃to plures gradus hr̃dum facere.
seruũ necessarium hr̃dem instituat. uł plu¬
res in unius locum posse substitui. ul umiᷤ
in plurium. uł singłi singłis uł iniucem
ipsi qui hr̃des sunt instituti.
stitui potest. Singł si neminem eoꝵ intesta¬
to decede uelit. Nouissimo siiis legitima¬
rum hr̃ditatum integrum int̾ eas custodi¬
re uelit.
plures libos habet. potest quibusdam sub¬
stituere. neq utiq necesse habet om̃ib sicu¬
ti potest nulli substituere. Ergo ⁊ ad breue
tep̃us &rtatis substituere potest. Ut puta si
filius m̃s intra annum decium decessit.
titius ei hr̃s esto. Itaq ⁊ si diũsos substituat
post finem aetatis admittendum erit ułuti
si intra decinũ annũ decesserit: tituis hr̃s
& si a patre institutus rogatusq hr̃ditatem
restituere coactus exfidei cõmissario adierit
quãius cet̃a que ineodem testam̃to relicta
sunt ꝑeam aditionem confirmentur. ut le¬
gata ⁊ lib̾tates scdas tam̃ tabulas non opor¬

Expanded text:
n testamento suo plures gradus heredum facere, servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plurium, vel singuli singulis, vel invicem ipsi qui heredes instituti stitui potest, singulis, si neminem eorum intestato decedere uelit, nouissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri uelit.plures liberos habet, potest quibusdam substituere neque utique necesse habet omnibus, sicuti potest nulli substituere. Ergo et ad breue tempus aetatis substituere potest, ut puta 'si filius meus intra annum decimum decesserit, Titius ei heres esto'. Itaque et si diuersos substituat post finem aetatis, admittendum erit, ueluti 'si intra decimum annum decesserit, Titius heres . Si a patre institutus rogatusque hereditatem restituere coactus ex fideicommissario adierit, quamuis cetera, quae in eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur, ut legata et libertates, secundas tamen tabulas non opor
Abbreviated transcription (Latin):
que a substitutione data sunt.
petita sit apupillo bonorum possessio. in sub¬
stitutum tam̃ eius aoc̃onẽ legati dandameẽ.
ita ut augeantur. p̃t̾ea quod filus extraneis
non debuerit sic ⁊ crescere a substituto data
legata. si ꝑbonorum possessionem plus ad fi¬
lium ꝑuenisset quẽ admodum ⁊ ipse filius
plus exceptis deb̾et. his consequens ẽẽ existimo
uit simpubes exasse hr̃s scͥptus sit. ⁊ pbonorũ
possessonem semis ei ablatus sit suostitutus
in partem legati nomine exhonorecur. ut
quẽadiodum poncio que ꝑ bonoꝵ posseffio¬
nem accesserit. auget legata. ita ⁊ hic que

Expanded text:
quae a substitutione data sunt. quae a substitutione data sunt. petita sit a pupillo bonorum possessio, in substitutum tamen eius actionem legati dandam esse ita, ut augeantur praeter ea quod filius extraneis non debuerit. sic et crescere a substituto data legata, si per bonorum possessionem plus ad filium peruenisset, quemadmodum et ipse filius plus exceptis deberet. his consequens esse existimo, ut, si impubes ex asse scriptus sit et per bonorum possessionem semis ei ablatus sit, substitutus in partem legati nomine exoneretur, ut, quemadmodum portio, quae per bonorum possessionem accesserit, auget legat
Abbreviated transcription (Latin):
iest̾.Si mater ita teste¬
bulis si sibi hr̃s non erit. alium substituat :
ualet substitutio. Ei filius ⁊ ex eo nepoᷤ
postumus ita hr̃des instituantur: ut gallo
aquilio placuit: inepoti. Si is non hñs
erit titius substituatur. filio existente hr̃de.¬
ei qui sup̃mus moreretur hr̃dem instituit.
si simul morerentur: utriq hr̃dem ẽẽ . R. qr
sup̃mus non is demum qui post aliquem
s ⁊̃ post quem nemo sit intelligatur. sicut i
econtrario ꝓximiis: non solum isqui ante
aliquẽ. sed ⁊̃ is ante quem nemo sit intelligit᷑.
ilium in pub̃em. ⁊ ticium hr̃dem instituit:
titio meuium substituit filio. Iuisquis sibi hr̃s
eẽt ex supͣscͥptis substituit tituis omisit hr̃dita¬
tem meuius adiit. Mortuo deinde filio pu¬
tat magis ei soli ex substitutione deferripupi¬
lli hr̃ditatem quam patris quoq hr̃ditatẽ
adierit. Q¬
tiam si contra tabulas patris
bonorum possessio petita sit: substitutio tam̃
pupillaris ualet. ⁊ legata om̃ib p̃standa sũt.

Expanded text:
ionum. Si mater ita testebulis, si sibi heres non erit, alium substituat, ualet substitutio. Si filius et ex eo nepos postumus ita heredes instituantur, ut Gallo Aquilio placuit, et nepoti, si is heres non erit, Titius substituatur, filio herede existente ei, qui supremus moreretur, heredem substituit. si simul morerentur, utrique heredem esse respondi, quia supremus non is demum qui post aliquem sed etiam post quem nemo sit, intellegatur, sicut et e contrario proximus non solum is qui ante aliquem, sed etiam is ante quem nemo sit intellegitur. Filium impuberem et Titium heredes instituit: Titio Maeuium substituit, filio, quisquis sibi heres esset ex supra scriptis, substituit: Titio omisit hereditatem, Maeuius adiit. mortuo deinde filio putat magis ei soli ex substitutione deferri pupilli hereditatem, qui patris quoque hereditatem adierit. Etiamsi contra patris tabulas bonorum possessio petita sit, substitutio tamen pupillaris ualet, et legata omnibus praestanda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
simile ẽ: ut eum qui postea nascerettr ex hr̃darre.
Nec int̾ est quẽadiodum beneficium pͥncipale
int̾cedat circa testam̃ti factionem utrum in ꝑso¬
namunius an complurium.
tem quero siita facta ꝓponatur substitutio filius
m̃s si intra decem annos decesserit. titius hr̃s
decesserit: utrum titius solus ex substitutione
ei hr̃s erit am̃neuius quia certum ẽ ⁊ intra .x¬

Expanded text:
simile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. simile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti factionem, utrum in personam unius an complurium. Item quaero, si ita facta proponatur substitutio: 'filius meus si intra decem annos decesserit, Titius heresdecesserit, utrum Titius solus ex substitutione ei heres erit an et Maeuius, quia certum est et intra
Abbreviated transcription (Latin):
apͥncipe ut muto substituere ei liceret. et
substitit titium. Mutus duxit uxorem post
mortẽ patris: ⁊ nascitur ei filius. Quero anrũ
ipsi pͥncipes solent int̾pretari. uerũ uoluntatẽ
pͥncipis inspicientib potest dici eatenus ideũ
tribuere uoluisse. quatenus filius eius in eadem
ualitudine ꝑseuerasset. ut quẽadmodum uire
cuuli pubtate finitur pupillare testam̃tum.:
ita pͥnceps mutatus sit. uis meo qui ꝓpt̃ infirmi¬
tatem non potest testari. Nanrifurioso filio si sub¬
stituisset. diceremiis difinire uale testam̃tum cũ
resipusset quia iam posset sibi testam̃tum face.
Et enĩ iniquum incipit fieri beneficium pͥncipis.
si adhuc dicamus uale. Auferret enĩ testamenti
factionem homini sane m̃tis. Igitur etiam ag¬
natione sui hr̃dis dicendum ẽ substitutionẽ quia
nichil int̾ est alium hr̃dem institueret ipse filius
postea an uire hab̾e ceꝑit suum hr̃dem. Nec u
aut patrẽ aut pͥncipem de hoc casu cogitasse ueri¬

Expanded text:
ipe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris et nascitur ei filius: quaero, an ripsi principes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. nam et si furioso filio substituisset, diceremus desinere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere dicamus: a‹u›ferret enim testamenti factionem homini sanae mentis. igitur etiam adgnatione sui heredis dicendum est rumpi substitutionem, quia nihil interest, alium heredem institueret ipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse ueri
Abbreviated transcription (Latin):
poss ad collatioñ dotis. ꝑ arbitrũ familie er¬
cisc̃ posse cõpelli. E Si instipłatũ deducta
sit dos. siꝗ ip̃a mulier stipłata sit. ł ip̃i ne¬
gotiũ gestũ eq ꝯferre cogetur. Si uͦ alii q̃sita
ẽ stipłatio. dicñdũ ẽ cessaẽ collationẽ. ⁊ si tm̃
ꝓmissa sit. collatio eiꝰ fiet. S Si sit nepos. ⁊ nep
tis ex eod filio: ⁊ dotata. si neptis sit ⁊ filius
ñ pat̃ eoꝵ neptis õem dotẽ soli fr̃ collat᷑aẽ.
emancipata aut̃ neptis. dotẽ ⁊ bõã sua soli
nepoti ñ ĩ patruo ꝯferet. s si sit neptis sola
ñ ĩ nepos ex eod. tc̃ ꝯfertur patruo itẽq
nepoti. uł nepti ex alio. S ⁊ si due neptes
sint ex diũsis filiis ꝯferet. ⁊ inuicẽ: ⁊ patruo.
si ex eod̾ p atre: cam̃ inuicẽ ꝯferent.
¶Cũdos ꝯfertꝰ impensaꝵ necessa ĩaꝵ fit de¬

Expanded text:
 ad collationem dotis per arbitrum familiae herciscundae posse compelli. Si in stipulatum deducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit uel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si uero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessare collationem. etsi tantum promissa sit dos, collatio eius fiex eodem filio et dotata sit neptis, sit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti vel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex diversis filiis, conferent et invicem et patruo, si ex eodem patre, tantum invicem conferent. Cum dos confertur, impensarum necessariarum fit de
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ ꝓmisei̾t deiñ ex hr̃date uł. ĩ emanci¬
pate ⁊p̃tite legatũ dedit. habebit filia ĩ
qui possessionẽ cc̃ tablas acciꝑe potuit.
intestati patͥs possessionẽ accep̃. atq ita fi¬
lia q̃ mansitĩpotestate cũ eiꝰdͥ familie frẽ
hr̃s institta. possessionẽ intestati patris
errorẽ fr̃is emancipati secure accepit. Do¬
tẽ scͥpto fr̃ ꝯferre ñ coget᷑. eũ ea possessio
frust᷑ pecita sit. ifilia patͥs uolinitatẽ. sim
urił partis recineat. idẽ ut om̃s trientesh¬
abeat. ⁊ bõꝵ possessio unde libi fungatur
ꝓccͣ tablas eẽ petita. S filia q̃ soluto matri¬
monio dotẽ ꝯferre debuit. morã collatioĩ
fec̃ iuri boni arbitͣtucoget᷑. usuras qͦ dotis
ꝯferre cũ emancipatꝰ fr̃ ⁊̃ fructus ꝯferat.¬

Expanded text:
dotem promiserit, deinde exheredatae vel etiam emancipatae et praeteritae legatum dederit, habebit filia etiqui possessionem contra tabulas accipere potuit, intestati patris possessionem accepit: atque ita filia, quae mansit in potestate, cum eiusdem familiae fratre heres instituta, possessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratri conferre non cogetur, cum ea possessio frustra petita sit et filia patris voluntatem fini virilis partis retineat, id est ut omnes trientes habeant et bonorum possessio unde liberi fingatur pro contra tabulas esse petita. Filia, quae soluto matrimonio dotem conferre debuit, moram collationi fecit: viri boni arbitratu cogetur usuras quoque dotis conferre, cum emancipatus frat
Abbreviated transcription (Latin):
dã res p̃t̃ dotẽ dedit. eãq infantilia reti¬
nuit ac fr̃ib suis sub ꝯditione si dotem
icet̃a que nubñti tͣdidit ꝯtulisset. cohr̃¬
dem ascͥpsit cũ filia se bõĩs abstinuisset.
fr̃ib res ñ indotẽ datas uindicantibus
exceptionẽ doli placuit obstare. qm̃ pat̃
filiã alt̾utrum habe uoluit.
an si sua hr̃s filia patͥ cũ fr̃ib ꝯtenta dote
tate patͥs. Ergo ñ tm̃ data apđ̃maritũ re¬
eris alieni loco abscessit n aboĩs patris.

Expanded text:
dam res praeter dotem dedit eamque in familia retinuit ac fratribus sub condicione, si dotem et cetera quae nubenti tradidit contulisset, coheredem adscripsit. cum filia se bonis abstinuisset, fratribus res non in dotem datas vindicantibus exceptionem doli placuit obstare, quoniam pater filiam alterutrum habere voluit. an, si sua heres filia patri cum fratribus contenta dote tate patris. ergo non tantum data apud maritum re et est aeris alieni loco: abscessit enim a bonis patris.
Abbreviated transcription (Latin):
.d ł .xiii. dig̃. Si nepotes in locũ filii succẽ &¬
ser̃. una porcio ħis ꝯferridebet. uti bõꝵ pos¬
sessioĩs unã partẽ hañit. S np̃i ita ꝯferre
debñt. qͣsi om̃s unꝰ eẽnt.¬
ap̃.ł .iii.q̃st̃. Nonnũꝗͣ p̃tor uariantẽ
ñ repellit.⁊ ꝯsciliũ mutantis ñ asꝑnat᷑. Unde
ꝗdã filiũ emancipatũ ꝗ de bonis ꝯferendis
caũe fr̃ib noluit: audiendñ pꝰea putauer̃.
si uellet oblata cautione bñficiũ bõꝵ posses¬
siõis exerc̾e. tã isi respondit. pot̃ uidi eum
possessionẽ repl diasse. ꝗ formã possesionis

Expanded text:
digestorum Si nepotes in locum filii successerunt, una portio is conferri debet, uti bonorum possessionis unam partem habent: sed et ipsi ita conferre debent, quasi omnes unus essenttor variantem non repellit et consilium mutantis non aspernatur. unde quidam filium emancipatum, qui de bonis conferendis cavere fratribus noluit, audiendum postea putaverunt, si vellet oblata cautione beneficium bonorum possessionis exercere. tametsi responderi potest videri eum possessionem repudiasse,
Abbreviated transcription (Latin):
ħinpatre adoptiuo ratio reddi ñ pot̃. ⁊ tm̃
it. ¶ Stipłatio aũt collatioĩs tẽ cõmitatur.
cũ int̾pellatꝰ cũ aliquo spatio qͦ ꝯferre po¬
tuit ñ fac̃. maxime cũ bõi uiri arbut̾tu col¬
lationẽ fieĩ: edicto p̃toris : in sertũ ẽ. Siue
gͦ in totũ collatio facta ñ ÷: siue in partẽ
facta locũ ħbit ħstipłatio. ⁊ siũ qs ñ ꝯferat¬
ex hac stipłatione. siũ dolo fec̾it qͦminus
ꝯferat. qͣnti ea res eĩt. in tantũ pecuniam
condemnabitur.
filia pat reddi oporteat. qrͣ. Occurrit eqͥtã
rei. ut qd pat̃ m̃s ꝓpt̃ me filie mee noĩe dedit.

Expanded text:
in patre adoptiuo ratio reddi non potest et trit. Stipulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus cum aliquo spatio, quo conferre potuit, non facit, maxime cum boni uiri arbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est. Siue ergo in totum collatio facta non est siue in partem facta, locum habebit haec stipulatio: et siue quis ex hac stipulatione sive dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea res erit, in tantam pecuniam condemnabitur. filia patri reddi oporteat, quaeritur. occurrit aequitas rei, ut, quod pater meus propter me filiae meae nomine dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
nullã iniuriã fac̃ fr̃i. ñ deb̾e eã dotẽ con¬
ferre. Nã q̃ hũit exiudicio ꝯu̾tit᷑ ad contͣ
tabłas bõꝵ possessionẽ. Plane si exminore
parte fuit hr̃s instituta.⁊ alia q̃dã ineam
ꝯtulit. ccͣ tabłas bõꝵ possessio aucta porcio¬
ne eiꝰ dieñdũ eĩt collatioĩs mun̾e eã fum¬
eã uenientẽ. ñ deb̾e munꝰ collationis su¬
sti

Expanded text:
n debere eam dotem conferre: nam quod habuit ex iudicio, convertitur ad contra tabulas bonorum possessionem. plane si ex minore parte fuit heres instituta et alia quaedam in eam contulit contra tabulas bonorum possessio aucta portione eius, dicendum erit collationis munere eam funeam venientem non debere munus collationis susti
Abbreviated transcription (Latin):
i filiꝰ in potestaite
hr̃sinstitutꝰ adeat. ⁊ emancipato petente
bonoꝵ possessionẽ ccͣ tab̾ ip̃e ñpetat. nec cõ¬
fe̾ndũ ẽ ei. Qđ ita edictũ se ht̃. Sceuola. S
mag̃ sentio: ut quẽ admodũ ꝓ parte hr̃dita¬

Expanded text:
i filius in potestate heres institutus adeat et emancipato petente bonorum possessionem contra tabulas ipse non petat, nec conferendum est ei: et ita edictum se habet. Scaevola: sed magis sentio, ut, quemadmodum pro parte heredita
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł.u.R.Niliꝰ emancipatꝰ. in testati patͥs
bõꝵ possessionẽ accep̃. Nepos ex eod in fami¬
liaretñtus : semissẽ hr̃ditatis cũ emolu m̃to
collatioĩs habebit. Id nepos si pꝰea possets
intestati patͥs accipiat. fr̃ĩ pꝰemancipationẽ
patͥs q̃sito ⁊ in familia retñto: bona suacon

Expanded text:
. Filius emancipatus intestati patris bonorum possessionem accepit. nepos ex eodem in familia retentus semissem hereditatis cum emolumento collationis habebit. idem nepos si postea possessionem intestati patris accipiat, fratri post emancipationem patris quaesito et in familia
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt. Qisqͥs mͥ hr̃s erit sciat deb̾e me de metͥo
patruo meo denaĩatͥa i deposita apđ me a se leu¬
co patruo in meo denaria tria que ⁊̃ ꝓtinus solui
si ñ deb̾ent nullã quasi ex debito acconẽ ẽẽ s ex fidĩ¬
cõmisso. Iueuis titius damã ⁊ pamphilũ libtos
suos ante bienniũ mortis sue de domo dimisit et
cibaria q̃ debebat pr̃aredesit mox infacto testõ id
ita legauit quisꝗs hr̃s mͥ erit om̃ib lib̾tis m̃is qͦs¬

Expanded text:
r. 'Quisquis mihi heres erit, sciat debere me Demetrio patruo meo denaria tria et deposita apud me a Seleuco patruo meo denaria tria, quae etiam protinus si non deberentucommisso. Lucius Titius Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit et cibaria quae dabat praestare desiit: mox facto testamento ita legauit: 'quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, q
Abbreviated transcription (Latin):
sit in cõmue bona sua conferre.
Iuatuor filios aequis partib instituit.⁊ fundũ
ꝓ p̃ceptionẽ singłis legauit. filii cũ uniũsa p
atris bona obligata eẽnt mutua accepta pecu¬
nia hr̃ditario creditori soluer̃. ⁊ postĩori oblig¬
auer̃. ꝗ cũ ei debitũ non soluet᷑. p̃dia uniũs alege
pignoris uni ex hr̃dib uendidit. Querit᷑ ancũ
iste filius ex cã ep̃tionis ea possideat. fr̃ĩb ⁊ cohr̃¬

Expanded text:
it in commune bona sua conferre. Quattuor filios aequis partibus instituit et fundum per praeceptionem singulis legauit: filii, cum uniuersa bona patris obligata essent, mutua accepta pecunia hereditario creditori soluerunt et posteriori obligauerunt, qui, cum ei debitum non solueretur, praedia uniuersa lege pignoris uni ex heredibus uendidit: quaeritur, an, cum iste filius ex causa emptionis ea possideat, fratribus et cohere
Abbreviated transcription (Latin):
tuaꝵ quib reliqͥs. Scis unũ frẽm tuũ filiũ nr̃m oc¬
cidisse dũ ei rapinã facit. s ⁊ alia mͥ det̾iora fecit que¬
ro cũ uxor intestata decessisset: ⁊ legitima eiꝰ hr̃ditas¬
⁊ ad fr̃m ꝑtineat. ansororis filii fidĩ cõmissũ ab eo pe¬
tere possunt. ix posse defendi .c. deb̾i. Iucius titiũ¬
ħ testm̃ meũ scͥpsit sine ullo uirisꝑito rationẽ amini¬
mis m̃ĩs potius secutus ꝗͣ miniã ⁊ miserã diligentiam.
⁊ si minus aliꝗd legitime mimisue ꝑite fecero. pro
uire legitimo habi debet om̃is sanis uoluntas demñ
hr̃des institinit. Iuesitũ est eiꝰ intestati bonoꝵ posses¬
sione petita anporciones ascͥpte ex cã fidĩ .c. peti po̾

Expanded text:
tuarum, quibus relinquas. scis unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam facit: sed et alius mihi deteriora fecit'. quaero, cum uxor intestata decessit et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis filii fideicommissum ab eo petere possunt. respondi posse defendi fideicommissupsi sine ullo iuris perito, rationem animi mei potius secutus quam nimiam et miseram diligentiam: et si minus aliquid legitime minusue perite fecero, pro iure legitimo haber‹i› debet hominis sani uoluntas': deinde heredes instituit. quaesitum est intestati eius bonorum possessione
Abbreviated transcription (Latin):
hii ꝗ petunt manifeste doc̾ent eo aĩo cͥca se patro.
uellet alioꝗn. nicħ ip̃is pretur.¶
ame ⁊ pam¬
philo quos testõ manumisit fundũ deditita ut pꝰ
mortẽ suam filiis ss̃ restituẽt᷑ que pãphil a filia na¬
turat erat pãphili id̾ pãphilus post diẽ legati su
cedentẽ destõ hr̃dem instituit meuiã eiꝰq fidĩ com¬
misit ut hr̃ditatẽ suã.i. sidĩ sundisupͣscͥpti partẽ¬

Expanded text:
hi qui petent manifeste docerent eo animo circa se patronuuellet: alioquin nihil ipsis praestetur. Damae et Pamphilo, quos testamento ma numiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis suis restituereturalis erat Pamphili: idem Pamphilus post diem legati sui cedentem testamento heredem instituit Maeuium eiusque fidei commissit, ut hereditatem sua
Abbreviated transcription (Latin):
possideant: melius dicetur singłos suis lega
to eadem res mͥ legata sir. ⁊ omissa causa
testam̃ti hr̃ditatem possideant lege. ⁊̃ si ab utroq¬
hr̃de solidum mͥ debetur. tam̃ ab uno legato conse¬
cutus ab alt̾o petẽ non potero. eligere itaq reum

Expanded text:
possideant, melius dicetur singulos suis legatpossideant, melius dicetur singulos suis legatto eadem res mihi legata sit et omissa causa testamenti hereditatem possideant lege, etiamsi ab utroque solidum mihi debetur, tamen ab uno legatum consecutus ab altero petere non potero: eligere itaque reum
Abbreviated transcription (Latin):
ñti. ab intestato possideant hr̃ditatem: questio¬
nis ẽ an ambo cogantur legata parare:⁊ utrũ
unusn quisq ea legata que a se relicta sunt. an
uero ambo utͣq legata cogantur pr̃are. & ego
nem dandam: sed utrum eoꝵ que a se legata
sunt. an uero ĩ eoꝵ que ab alt̾o hr̃de uideamꝰ
⁊ alias ꝓponamus institutum solum possid̾e ħ¬
rditatem eoꝵ legatoꝵ que sunt a se relicta. an
etiam eoꝵ legatorum que sunt a substituto re-
licta acc̃onẽ patietur. dicendum ẽ ita demũ
eoꝵ ñ si dolo subinstituti ꝑueniat ad institutõ
hr̃ditas sine pecuna. Nam si pecuniam acce¬
pit substitutus: ipse erit conueniendus. Itẽ¬
est si solus substitutus possidet. si quidem pecu¬
nia accepta institutus omisisset: dicemus insti¬
tutum suis legataris respondẽ deb̾e. substitu¬
tum sius. Sineũt sine pecunia: adu̾sus substi¬
tutum dabimꝰ accusationẽ. Nunc cum ãbo

Expanded text:
menti ab intestato possideant hereditatem, quaestiomenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare et utrum unusquisque ea legata quae a se relicta sunt an uero ambo utraque legata cogantur praestare. ego puionem dandam: sed utrum eorum quae a se legata sunt an uero etiam eorum quae ab altero herede, uideamus. et alias proponamus institutum solum possidere hereditatem: eorum legatorum, quae sunt a se relicta, an etiam eorum, qulicta, actionem patietur? dicendum est ita demum etiam eorum, si dolo substituti perveniat ad institutos hereditas sine pecunia: nam si pecuniam accepit substitutus, ipse erit conveniendus. item si solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus institutum suis legatariis respondere debere, substitutum suis: si autem sine pecunia, adversus substitutum dabimus actionem. nunc cum ambo
Abbreviated transcription (Latin):
huic incuuis ꝑsona conditio collata ẽ subueniri de¬
tp̃s habeat: hac parte edicti ñ tenetur.
Si non solus sed cũ alio possidet
hr̃ditatem qui omisit causam testam̃ti. rectissime
legatoꝵ acc̃onem utilem. Nec enm asꝑnari debet ob
eẽ factum hr̃dis scripti. cui ⁊̃ ꝓfuerit. hoc aũt ita
ẽ nisi pecuniã accepit is qui omisit causam te¬
stam̃ti. Tunc enĩ insolidum tenebitur. Cum
substitutus ab institutis legata fuissent relicta ⁊̃
instituti quã substituti omissa causa testamenti
possideant ab intestato hr̃ditatem diuus diuus
pius rescͥpsit. neq imꝓbe neq imprudent̃ insti¬
tutos legata recusare substituto data. Recte enĩ
recusant in se darilegatoꝵ fideiue cõmissorũ
petitionem substituto. cui lib̾um fuit adeunti
hr̃ditatem. non fidĩ cõmissum petere. sed uniu̾¬
sa bona obtinere. Siduo sint hr̃des. insti¬
tutus ⁊ substitutus:⁊ ambo omissa causa testa¬

Expanded text:
huic, in cuius persona‹m› condicio collata est, subueniri dehuic, in cuius persona‹m› condicio collata est, subueniri detempus habeat, hac parte edicti non tenetur.Si non solus, sed cum alio possidet hereditatem is qui omisit causam testamenti, rectissime legatorum actionem utilem: nec enim aspernari debet obesse sibi factum heredi‹s› scripti, cui etiam profuerit. hoc autem ita est, nisi si pecuniam accepit is qui omisit causam testamenti: tunc enim in solidum tenebitur. Cum substitutis ab institutis legata fuissent relicta et ‹t›am instituti quam substituti omissa causa testamenti possideant ab intestato hereditatem, diuus Pius rescripsit neque improbe neque imprudenter institutos legata recusare substitutis data: recte enim recusant in se dari legatorum fideiue commissorum petitionem substituto, cui liberum fuit adeunti hereditatem non fideicommissum petere, sed uniuersa bona optinere. Si duo sint heredes institutus et substitutus et ambo omissa causa testa
Abbreviated transcription (Latin):
omittat hr̃ditatem: si sine fraude id fiat.
oc edictum ⁊̃ ad ccͣ tabulas bonoꝵ possessi¬
onem ꝑtinere magis dicendum ẽ.s. ut qui acci¬
piendo ecͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ libis paren¬
tibq legata pr̃aret. si omiserit eam bonoꝵ possẽ¬
sionem. ⁊ ab intestato possideat hr̃ditatem. coga¬
tur ea pr̃are que prãret. si cͣcͣ. tabulas bonorum¬
possessionem accepit. Si lib̾tas sub conditio¬
ne fuerit data. srecẽ ded̾it.⁊ omissa causa testa¬
m̃ti fuerit. non alit̾ lib̾tas competit: quam si con¬
ditioni paitũ sit.
Quidam titium ⁊ meuum
instituit hr̃des: ⁊ certum titio legauit. ut̃q omĩ¬
so testam̃to legitimã adit hr̃ditatem. Non ꝓpͥe
legatoꝵ acc̃onem titius postulauit. Idem si utͥq¬
i quis sub condione Ilegasset.
dandoꝵ decem. uł qua alia que in dando ułin
faciendo fuit hr̃s institutus. omissa causa testam̃ti
ab intestato possideat hr̃ditatem: Uidendum est an

Expanded text:
omittat hereditatem, si sine fraude id fiat. omittat hereditatem, si sine fraude id fiat. Hoc edictum etiam ad contra tabulas bonorum possessionem pertinere magis dicendum est, scilicet ut qui accipiendo contra tabulas bonorum possessionem liberis parentibusque legata praestaret si omiserit eam bonorum possessionem et ab intestato possideat hereditatem, cogatur ea praestare, quae praestaret, si contra tabulas possessionem accepit. Si libertne fuerit data 'si decem dederit' et omissa causa testamenti fuerit, non aliter libertas competet, quam si condicioni paQuidam Titium et Maevium instituit heredes et centum Titio legavit: uterque omissa testamento legitimam adiit hereditatem. non probe legatorum actionem Titius postulabit. idem, si uti quis sub condicione dandorum decem uel qua alia, quae in dando uel in faciendo fuit, heres institutus omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, uidendum est, an
Abbreviated transcription (Latin):
ad altum ꝑtinere: non dabit acc̃onem. Si uero
nulla suspicio collusionis. religionem p̃toris
instruxerit. Si aũt is cui auferri hr̃ditas potest
aliquid possideat de hr̃ditate. ⁊ posside desierit
si ĩn dolo malo. magis ẽ ut desinat conueniri.I.
ergo tp̃s spectabimis possideat necne: Latis
contestate tp̃s spectari debet. Certe si uacantia
bona quis possed̾it. et quadriennium p̃terierit:
indubitant̃ conueniri pot̾it ex hac parte edic¬
ti: quia ⁊ omisit causam testam̃ti. ⁊ quia ab in¬
testato poseit. & quidem sicut p̃scͥptione qua¬
drienni tutus sit. Si patronis ex debita
sibi porcione hr̃s seriptus dato sibi coħrde ex a¬
lia parte institutionem. quia debita pars eiꝰerat
ex hausta omiserit. ⁊ coħrs deinde possideat:
patronus ab intestato legitimã hr̃ditatẽ totam
beat. hec aũt ita sunt: si cohr̃s collusit cum pa¬
trono. Alit̃ enĩ non eẽ patronum cogendum:
legatã pr̃are. neq enim int̾dictum ẽ. ut quis

Expanded text:
ad alium pertinere, non dabit actionem, si uero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit. Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conueniri. Quod ergo tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet. Certe si uacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conueniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit. Si patronus ex debita i portione heres scriptus dato sibi coherede ex alia parte omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam,beat. haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono: aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare: neque enim interdictum est, ut quis
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Idem puto seruandum ⁊ in tutele
acc̃one. Sed constitutionib subuentum
est i guorantia hr̃dum. hoc cantum con¬
ciandum ẽ cum post mortem tutoris. hr̃es
conueniatur. nonsi lite contestata tito
dec esserit. Nam litis contestatore ⁊ penasẽ
ac c̃ones cransmituntur abutraq parat
⁊ temporales ꝑpetuantur.
de mane¬

Expanded text:
atur, idem puto observandum et in tutelae atur, idem puto observandum et in tutelae actione. sed constitutionibus subventum est ignorantiae heredum. hoc tamen tunc observandum est, cum post mortem tutoris heres conveniatur, non si lite contestata tutor decesserit: nam litis contestatione et poenales actiones transmittuntur ab utraque parte et temporales perpetuantur. DE MAGI
Abbreviated transcription (Latin):
uendo fuit. ⁊ amministratio non dispar
sed cõmunis fuit. pãtionum uiriliũ admi¬
ttere rationem ex ꝑsona tutorum.
uam pupillo fore cau̾ãt. tutorem adolescẽs.
ut ante conuenire petierant. atq idõ stipu¬
lati ꝓmiserunt se reddituros. quod ab eo
seruari non potuisset placuit int̾ eos qui
soluere eeñt accõnem residui diuidi. qui
honus fideuissorum susceptum uidetur.
Nam ⁊ si mandato plurium pecunia cre¬
datur. ȩque diuiditur. Si enim qđ datũ
ꝓ alio soluitur. cur species accõnis ȩquita¬
tem diuianis excludit.¬
non iure tutor ł curator datus. ammini¬
strationis se non miscuit. dolũ ⁊ culpam
prestare non debere.
aulus. R. tale uidicium inheredẽ
tutoris transferre oportere. quale defun¬
ctus suscepit. hoc eo ꝑtinet ut non excuse¬
tur heres si dicat se instrum̃ta tutelaria ñ
inuenisse. Nam cum ex om̃ib bone fidei
uidiciis ꝓpter dolum defuncti heres tene¬

Expanded text:
vendo sint et administratio non dispar, vendo sint et administratio non dispar, sed communis fuit, portionum virilium admittere rationem ex persona tutorum.fore pupillo caverant, tutorem adulescens ut ante conveniret petierant atque ideo stipulanti promiserunt se reddituros quod ab eo servari non potuisset: placuit inter eos, qui solvendo essent, actionem residui dividi, quod onus fideiussorum susceptum videretur: nam et si mandato plurium pecunia credatur, aeque diuiditur actio: si enim quod datum pro alio soluitur, cur species actionis aequitatem diuisionis excluditnon iure tutor vel curator datus administrationi se non immiscuit, dolum et culpam praestare non debere. Paulus respondit tale iudicium in heredem tutoris transferri oportere, quale defunctus suscepit. hoc eo pertinet, ut non excusetur heres, si dicat se instrumenta tutelaria non invenisse: nam cum ex omnibus bona fide iudiciis propter dolum defuncti heres tene
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus hr̃dem ex ꝓpͥo dolo uirari inlitem appa¬
ret eum uidicio tutele teneri: ex dolo ꝓprio.
Negligentiam plane. ꝓpͥa hr̃di non imputabi¬
tur. Usuras quoq euis pecumȩ quam pupil¬
larem agitauit. prare debet heres tutoris qͣn¬
tas aũt i cuius tep̃ris usuras pr̃are debeat.:⁊
ex bono ⁊ equo constitui a uidice oportet.
Si deuissorib a tutorib nominati. si p̃senteᷤᷤ
fuerunt.: ⁊ ñ ccͣdixerunt. ⁊ nomina sua pre¬
ferri in acta publica passi sunt equum ẽ ꝑin
teneri. atq si uire legitimo stipulatio int̾poĩ¬
ta fuisset. ⁊ eadem causa uidetur a firmato¬
rum. qui scilicet ⁊ cũ idoneos eẽ tutores af¬
firmaũit. fideuissoꝵ uicem sustinent.
iussorib tutoribus exstipulatione rem saluã
fore agetur. easdem reputationes habebũt
functo. ꝓpͥus quam ad eum iretur. contͣ
solos fideuissores: alter uidex datus ẽ. offi¬
cio cognoscentis conueniet. Si tutores sol¬

Expanded text:
uersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, appauersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio. Neglegentia plane propria heredi non imputabitur. Usuras quoque eius pecuniae, quam pupillarem agitauit, praestare debet heres tutoris: quantas autem et cuius temporis usuras praestare debeat, ex bono et aequo constitui ab iudice oportet. Fideiussores a tutoribus nominati si praesentes fuerunt et non contradixerunt et nomina sua referri in acta publica passi sunt, aequum est perinde teneri, atque si iure legitimo stipulatio interposita fuisset. eadem causa uidetur adfirmatorum, qui scilicet cum idoneos esse tutores adfirmauerint, fideiussorum uicem sustinent. iussoribus tutoris ex stipulatione rem salvam fore agetur, easdem reputationes habebunt,functo, priusquam ad eum iretur, contra solos fideiussores alter iudex datus est. officio cognoscentis conveniet, si tutores sol