comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consues¬
sent. Ad hȩc cȩsar respondit se magis consuetudine sua ꝗͣ merito
eoꝵ ciuitatem conseruaturum. si prius ꝗͣ murum aties attigis¬
set: se dedidissent: sed deditionis nullam esse conditionem nisi
armis traditis. se id quod in neruiis fecisset facturum: finitimis¬
q imperaturum. ne quam dedititiis ppli̾.ro. iniuriam infer¬
rent. Renuntiata ad suos:que imperarentur facere se dixerũt
Arinoꝵ magna multitudine de muro quȩ erat ante oppidum
iacta sic ut ꝓpe suminam muri aggerisq altitudinem acerui ar¬
morum adequarent. & tamen circiter parte tertia ut postea ꝑspe¬
ctum est celata atq in oppidum retenta portis patefactis eo die
pace sunt usi.Sub uesperum cęsar portas claudi militesq ex op¬
pido exire iussit: ne quam noctu oppidani a militibus inuria
acciperent. Illi aut inito ut intellectum est consilio quod deditiõe

Expanded text:
quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuesquam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione
Abbreviated transcription (Latin):
manibus aut quibus uiribus presertim homines tantulȩ sta¬
ture.Nam plerumq omnibus gallis pre magnitudine corpo¬
rum suoꝵ breuitas nostra contemptui est: tanti oneris turrim
in muro sese collocare confiderent. Ubi uero moueri & appropĩ¬
quare mȩnibiis uiderunt: noua atq inusitata specie commoti:
legatos ad cȩsarem depace miserunt:qui adhunc modum locu¬
ti. Non se existimare romanos sine ope diuina bellum gerere:
qui tantę altitudinis machinationes tanta celeritate promo¬
potestati pͥmittere dixerunt unum perere ac deprecati si forte¬
pro sua clementia ac mansuetudine quamipi ab aliis audissẽt
statuisset uatucos esse seruandos. ne se armis dispoliaret: sibi
omnes fere finitimos esse inimicos: ac suȩ uirtuti inuidere
a quibus se defendere traditis armis non possent: sibi prestare
si in cum casum reducerentur ꝗͣuis fortunam a ppło.ro. pati

Expanded text:
manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae stamanibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promopotestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si fortpro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi crantꝰ ex cymbris teutonisq prognati. qui cum iter inproui¬
tiam nostram atq italiam facerent iis impedimentis quȩ secr̃
agere acportate non poterant circa flumen rhenum depositis
cu̾stodiam ex suis ac presidium sex milia hominum una reli¬
querunt. hi post eorum abitum multos annos a finitimis ex¬
agitati cum alias bellum inferrent alias illatum defenderent
consensi eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locũ
delegerunt. Ac primo aduentu exercitus nostri crebras ex oppido
excursiones faciebant: paruulisq preliis cum nostris contende¬
bant. postea uallo pedum xii. in circuitu ꝗndetim milium
crebrisq castellis circũmuniti oppido sese continebant. Ubi
uineis actis aggere extructo turrim constitui procul iude¬
runt: primo irridere ex muro atq increpitare uocibus qđ
ranta machinatio a tanto spacio instrucretur: quibusnam

Expanded text:
Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in proviIpsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam
Abbreviated transcription (Latin):
ad tres senatores ex hominum milibus sexaginta uix ad ꝗngen¬
ros qui arma ferre possent sese redactos esse dixerunt.Quos cȩ¬
sar ut in miseros ac supplices usus misericordia uideretur: diligẽ¬
tissime conseruauit: suisq finibus atq oppidis uti iussit. & fini
bus atq oppidis uti iussit. & finitimis imperauit: ut ab iruria
& maleficio sesuosq prohiberent At yatuici de quibus supra scripsi¬
inus cumomnibus copiis auxilio neriuis uenirent. hac pugna
nunciata ex itiere domum reuerterunt. Cunctis oppidis castel¬
lsq destitutis sua omnia in unum oppidum egregienatur
munitum contulerunt. Quod cumex omnibus partibus in cir¬
cuitu celtissimas rupes despectusq haberer: una ex parte leniter
accliuis aditis in altitudine non amplius ducentorum pedum
relinquebatur: quem locum duplici altissimo inuro muniuerĩt.
fum magni ponderis fara & preacutas trabes in niuro collocabat.

Expanded text:
ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant.
Abbreviated transcription (Latin):
trema spe salutis tantam uirtutem prestiterunt: ut cum primi
eorum cecidissent: proximi iacentibus insisterent: atq ex eorum
corporibus pugnarent. his deiectis & coaceruatis cadaueribiis
qui superfuerant ut ex tumulo tela in nostros conuicerent & pila
intercepra remitterent:ut non nequicꝗͣ tantȩ uirtutis homies
indicari deberent: ausi sunt transire latissimum flumen: ascen¬
dere altissimas ripas: ac subire iniquissimum locum. quȩ facilia
ex difficillimis animi magnitudo redegerit. Hoc prelio facto et ꝓ¬
pe ad intemitionem gente ac nomine neruoꝵ redacto maio¬
res natu quos una cum pueris mulieribusq in ȩstuaria ac palu¬
des collectos dixeramus. hac pugna nuntiata: cum uictoribus
nihil impeditum uictis nihil tutum arbitrarentur: omnium
qui supererant consensu legatos ad cȩsarem miserunt seq ei dedi¬
derunt: & in commemoranda ciuitatis calamitate: ex sexcentis

Expanded text:
trema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi trema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC
Abbreviated transcription (Latin):
neq timerent ne aduersi ab hoste circumuenirentur:audati¬
us resistere ac forrius pugnare cȩperunt.Interim milites legionũ
duarum quȩ in nouissimo agmine presidio impedimentis fue
Et .i. Labienus castris hostium potitus: & ex eo loco supiore quȩ res
in nostris castris gererentur conspicatus: decemam legionem subsi¬
dio nostris immisit: qui cum ex equitum & calonum fuga quo in
loco res esser quantoq in periculo & castra & legiones & lmpe¬
rator uersarentur cognouissent:nihil ad celebritatem sibi reli¬
qui fecerunt. Norum aduentu tanta rerum commuratio est fa¬
cta:ut nostri enamqui uulneribis confecti procubuissent: scunis
innixi pręlium redintegrarent.Tum calones perterritos hostes
conspicati etiam inermes armatis occurrerent. Equites uero ut
tuepitudinem fugȩ uirtute delerent: omnibus in locis pugna¬
bant: quo se legionariis militibus preferrent.At hostes etiam in ex¬

Expanded text:
neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacineque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fueret T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in ex
Abbreviated transcription (Latin):
tos prelio excedere ac tela uitare hostes neq a fronte ex inferiore
loco subeuntes intermittere & ab utroq latere instare & remẽẽ
in angusto uidit. neq ullum esse subsidium quod summitti pos¬
sec. scũto a nouissimis uni militum detracto quod ip̃e eo sine scu¬
to uenerat: in primam acem processit: centurionibusq nomina¬
tim appellatis reliquosq cohortatus milites signa inferre & mani¬
pulos laxare iussit quo facilius gladiis uti possent. Cuius aduentu
spe illata militibus ac reclintegrato animo: cum pro se quisq in cõ¬
spectu imꝑatoris etiam extremis suis rebis oꝑam nauare cuperet:
paulum hostium impetus retardatus est. Cȩsar cum.uii.legionẽ
quȩ iuxta consisteret urgeri ab hoste uidisser: tribunos militum
monuit: ut paulatim sese legiones coniungerent & conuersa signa
in hostes inferrent. Quo facto cum alius alii subsidium inferret:

Expanded text:
loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ ad cęsarem iussi uenerant cum multitudine hostium ca¬
stra nostra moueri nostras legiones premi & pene circumuentas
reneri calones equites funditores numidas duiersos dissipatosq
in omnes partes fugere uidissent: desꝑatis nostris rebus domum
contenderunt. Romanos pulsos suꝑatosq castris impedimen¬
tisq corum hostes poritos ciuitati renuntiauerunt. Cȩsar a .xͦ.
legionis cohortatione ad dextrum cornii profectuis ubi suos ur¬
geri signisq in unũ locum collatis. xiiͨ legionis milites confectos
sibi ipos ad pugnam impedimento esse uidit. quarie cohortis oĩ¬
bus centurionibus occisis signiferoq interfecto signo amisso
reliquarum cohortium omnibis fere centurionibus occisis ac
uulneratis in his primipilus .ẜ. sextio baculo fortissimo turo
multis grauibusq uulneribus confecto: ut iam se sustinere non
posset: reliquos esse tardiores & non nullos a nouissimis deser

Expanded text:
vitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium cavitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto
Abbreviated transcription (Latin):
ab ea in teruallo uii. constitisset: omnes neriui confertissimo
agmine duce Boduagnaro qui summam imperii tenebat ad
eum locum contenderunt.quorum pars aperto latere legio¬
nes circumuenire: pars summum locum castrorum petere cȩpit.
Eodem tempore equites nostri leuisq: armaturȩ pedites:quiq:
cum his una fuerunt: quos primo hostium impetu pulsos dixe¬
ram. cum se in castra reciperent aduersis hostibus occurrebãt.
ac rursus in aliam partem fugam petebant: & calones qui a
decumana porta ac summo iugo collis nostros uictores trans
isse suen conspexerant: predandi gratia egressi cum respexis¬
sent: & hostes in nostris castris uersari udisient precipites sese
fug mandabant. Simul eoꝵ qui cum impedimentis ueniebãt
clanior fremitiis q oriebatur. aliiq aliam in partem perterriti
strebantur. Quibus ommibus rebus permoti equites treueri. quoꝵ
inter gallos uirtutis opinio est singularis: qui auxilii causa a ci¬

Expanded text:
ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a ci
Abbreviated transcription (Latin):
neq quid in quaq parte opus esser prouideri:neq: ab uno oia
imperia administrari poterant. Itaq in tanta rerum iniꝗ¬
rate fortunc quoq euentus xarii sequebantur. Legionis none
milites ut in sinistra parte aciei constiterant. pilis emissis cursi
aclassitudine exanimatos uulneribusq confectos atrebates.
Nam his ea pars obuenerat celeriter ex loco superiore in flumẽ
compulerunt: & transire conantes insecuti gladiis magnam par¬
tem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen nõ
dubitauerunt. & in locum iniquum progressi rursus regressos¬
ac resistendos hostes redintegrato prȩlio in fugam conuerterunt.
Item alia in parte diuerse due legiones xiͣ et.uiii. profligatis
ui romandiis quibus cum erant congressi ex loco suꝑiore in ip̃is
fluminis ripis preliabatur. Attonitis fere a fronte & a sinistra par¬
te nudatis castris: cum in dextro cornu legio.xiiͣ. & non magno

Expanded text:
neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno
Abbreviated transcription (Latin):
tione hortatus ꝗ̃ uti suę pristinę uirturis memoriam retine¬
rent: neu perturbarentur animo hostiumq impetum fortiter¬
sustinerent: quia non longe hostes aberant ꝗͣ quo telum adii¬
ci posset. prelii committendi signum dedit.atq item in alteram
ta fuit exiguitas hostiumq tam paratus ad dimicandum ani¬
mus: ut non solum ad insignia accomodanda: sed etiam ad ga¬
leas induendas scutis tegmenta detrahenda tempus defuerit.
quamquisq ab opere in partem casu deuenit queq prima si¬
onaconspexit ad hec constint: ne in querendis suis pugnandi
rempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura dele¬
ctusq collis & necessiras temporis: ꝗͣ ut rei militaris ratio atq
ordo postulabat cum diuersis legionibus alii alia in parte hosti¬
bus resisterent: sedibusq densissimis ut aute demonstrauimus in¬
reriectis prospectus impedirctur: neq certa subsidia collocari

Expanded text:
tione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinetione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortitersustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram oris tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari
Abbreviated transcription (Latin):
signe: cum ad arma incurri oportebat. Signum tuba dandum.
Ab opere reuocandi milites. Qui paulo longius aggeris peten-¬
di causa processerant arcessendi. Acies instruenda. milites cohor¬
tandi signum dandum. quarum rerum magnam partem tempo¬
ns breuitas & successus & incursus hostium impediebat. his diffi¬
cultatibis duç res erant subsidio scientia atq usus militum: qđ
supioribus preliis exercitati quid fieri oporteret. non minus com¬
mode ipi sibi prescribere ꝗ̃ ab aliis doceri poterant & quod ab
opere singulisq legionibis singulos legatos cȩsar discedere
nisi munius castris uetuerat. hi pꝑ ꝓpinquitatem & celerita¬
tem hostium nihil iam cęsaris impium expectabant. sed per se
quȩ uidebantur administrabant. Cȩsar necessatiis rebus impe¬
ratis ad cohortandos milites quam in partem fors obtulit decur¬
rit. & ad legionem decinam deuenit. Milites non longiore ora¬

Expanded text:
signe, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; signe, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore ora
Abbreviated transcription (Latin):
suos reciperent: ac rursus e silua in nostros impetum facerent: nec
nostri longius ꝗ̃ quȩ ad finci porrecta ac loca aperra pertinebat
cedentes inscqui. auderent interim legiones sex quȩ prime uene¬
rant opere dimenso castra munire ceperunt. Ubi prima impedi¬
menta nostri exercitus ab his qui in silua abditi latebant uisa
sunt: quod tempus inter cos cominittendi pręlii conuenerat. ita¬
ut intra siluas aciem ordinemq constituerant atq ip̃i scse cõ¬
firinauerant subito omnibus copiis prouolauerunt: impetum¬
q in nostios equites fecerunt. his facile pulsis ac perturbatis ĩ¬
credibili celeritate ad flumen decurrerunt ut pene uno tempo¬
re &ad siluas & in flumine etiam in manibus nostris hostes
uiderentur. Eadem aũt celeritate ad uerso colle ad nostra castra
atq eos qui in opere occupati erant contenderunt. Cȩsari omnia
uno tempore erant agenda uexillum pponendum quoderat in¬

Expanded text:
suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat in
Abbreviated transcription (Latin):
nauimus uergebat. Ab eo flumine pari accliuitate collis nasce¬
batur aduersus & huic contrarius passibus circiter .cc. infimus
apertus a suꝑiore parte siluestris: ut non facile introrsus ꝑspici
posser. Intra eas siluas hostes in occulto sese continebant. In aper¬
to loco secundum flumen paucȩ stationes equitum uidebant:
Huminis erataltitudo pedum cicciter trium.Cȩsar equitatu
premisso subsequebatur omnibus copiis.Sed ratio ordoq agmi¬
nis aliter se habebat: ac belge ad neriuos detulerant. Hlam quoad
hostis appropinquabar: consuctudine sua cesar sex legiones ex¬
peditas ducebat. post eas totius exercitus impedimenta collocarat.
Inde duȩ legiones quȩ proxime conscriptȩ erant. totum agmen
claudebant᷑ presidioq impedimentis erant. Equites nosiri cũ
funditoribus sagittariisq flumen transgressi cui hostium equi¬
tatii prelium commiserunt. Cum se illi idemtidem in siliias ad

Expanded text:
navimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascenavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad
Abbreviated transcription (Latin):
reliquȩq legiones per magnum spacium abessent. hanc sub sarci¬
nis adoriri posse: quapulsa impedimentisq direptis futurum:
ue reliquȩ contra consistere non auderent. Adiuuabant etiam eoꝵ
consilium qui rem defenderant: quod neruii antiquitus cum eꝗ¬
tatu nihil possent.Neq enim adhoc tempus ẽi rei student:
sed quicquid possunt pedestribus ualent copiis. Quo faci¬
lius finitimoꝵ equitatum: si predandi causa ad eos uenis¬
sent impedirent: teneris arboribiis incisis atq inflexis crebris¬
q in latitudinem ramis enatis & rubis sentibusq iniectis effece¬
rant: ut instar muri he sepes munimenta preberent: quo non
modo intrari sed nc perspici quidem possit. His rebus cum iter ag¬
minis nostri impediretur. non omittendo sibi consilium neruii
estiuauerunt. Loci natura erat hȩc:quem nostris delegerant. Collis
a summo ȩqualiter decliuis ad flumen sabim quod supra nomi¬

Expanded text:
reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcireliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nomi
Abbreviated transcription (Latin):
lia passuum decem abesse: trans id flumen omnes neruios conse¬
disse aduentumq romanoꝵ expectare una cum atrebatibus et
ueromandiis finitimis siuis.Nam his utrisq persuaserant uti cã¬
dem belli fortunam experirentur: expectari et̾iam ab his ad uattu¬
corum copias: atq esse in itmere mulieres: quiq per etatem ad
pugnam inutiles esse uiderentur in eum locum coniecisse: quo
pꝑpaludes exercitui aditus non esset. his rebus cognitis explorato¬
res centurionesq premittit:qui locum idoncum castris deligãt.
Cumq ex dedititiis belgis reliquisq gallis complures cȩsarem se¬
cuti una iter facerent: quidam ex his ut postea ex captiuis cogni¬
tum est eorum dierum consuctudine nostri exercitus perspecta
nocte ad neriuos peruenerunt. atq iis demonstrarunt inter
singulas legiones impedimentoꝵ magnum numerum interce¬
dere: neq sese quicꝗͣ negocii cum prima legio in castra uenisset:

Expanded text:
libus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios conselibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatuorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset
Abbreviated transcription (Latin):
tas magna & inter belgas auctoritate atq hominum multitu¬
dine prestabat sexcentos obsides poposcit. his traditis omnibusq
armis ex oppido collatis ab eo loco usq in fines ambianoꝵ per¬
ueniit: qui se suaq omnia sine mora dediderunt. Eorum fi¬
nes nerini attingebant. Quorum de natura moribusq cȩ¬
sar cum quereret sic reperiebat nullum aditum esse ad eos mer¬
catoribus: nihil patiuini reliquarumq rerum ad luxuriam
pertinentium inferri. quod iis rebus relanguescere animos eo¬
rum & remitti uirtutem existimabant: esse̾ homines feros ma¬¬
ꝯnȩ q ulrtutis increpitare atq incusare reliquos belgas: qui se
ppło ro. dedidissent. patriamq uirtutem proiecissent. Confirma¬
re sese neq legatos missuros neq ullam conditionem pacis rece¬
pturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset: inueniebat
ex captiuis eorum sabim flumen a castris suis non amplius mi¬

Expanded text:
tas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitutas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius mi
Abbreviated transcription (Latin):
re pacem a romanis petierunt. fro his Diuiciacus nam post
discessum belgarum dimissis heduoꝵ copiis ad cum reuerte¬
rat facit uerba. Bellouacos omni tempore in fide atq amicitia
cluitatis heduȩ fuisse impulsos a suis principibus: qui dicerent he¬
duos a cȩsare in seruitutem redattos omnes indignitates contu¬
meliasq petferre: & ab heduis defecisse & ppło ro. bellum uitulis¬
se: qui eius consilii principes fuissent: quod intelligerent qͣtam
calamitarem ciuitati intulissent: in britanniam profugisse. pete¬
renon solum probellouacis sed etiam pro his heduis ut suacle¬
mentia ac mansuetudine in eos utatim. Quod si fecerit hedu¬
oꝵ auctoritatem apud omnes belgas amplificaturum: quoꝵ
auxiliis atq opibus si qua bella inciderint. sustentare consue¬
rint. Cȩsar honoris Diuiatici atq heduoꝵ causa sese eos infi¬
dem recepturum et conseruaturum dixit. Sed quod erat ciui¬

Expanded text:
re pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post re pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civi
Abbreviated transcription (Latin):
riter uincis ad oppidum actis aggere iacto turribusq consti¬
tutis magnitudine opum:quȩ neq uiderant ante galli neq
audierant: & celerirate romanorum permoti legatos ad cęsarẽ
de deditione mittunt: & petentibus rhemis ut conseruarentur
impetrant. Cȩsar obsidibus acceptis primis atq ip̃ius ciuitatis
galbȩ regis duobus filiis armisq omnibus ex oppido traditis ĩ
deditionem suessones accepit: exercitumq in bellouacos du¬
cit. Qui cum se suaq omnia in oppidum bratuspancium con¬
tulissent: atq ab eo oppido cȩ̨sar cum exercitu circiter milia
passuum ꝗnq abesset omnes maiores natu ex oppido egres¬
si manus ad cęsarem tendere & uoce significare ceperunt sese ĩ
eius fidem ae potestatem uenire neq contra pplum ro. armis
contendere. Item cum ad oppidum accessisset: castraq ibi po¬
neret: pueri mulieresq ex muro expansis manibus suo mo¬

Expanded text:
riter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constiriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo mo
Abbreviated transcription (Latin):
uiderentur. neq ulla necessitate neq imperio continerentur:
exaudito clamore et perturbatis ordinibus omnes in fuga pre¬
sidium sibi ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eoꝵ multi¬
tudinem nostri interfecerunt: quantum fuit diei spaciun
sub occasu solis sequi destiterunt: seq in castra ut impatum e¬
rat receperunt. Fostridie eius diei cȩsar prius ꝗͣ se hostes ex
terrore ac fuga reciperent: in fines sussonum. qui proximi re¬
miserant exercitum duxit: & magno itinere confecto ad op¬
pidum Nouiodunum contendit. Id ex itinere ospugnare co¬
natus quod uacuum a defensoribus esse audiebat ꝑꝑ latitudi¬
nem fossę muriq altitudinem paucis defendentibus expugna¬
re non potuit. Castris inunins uineas agere:queq ad ospugi iã¬
dum usui erant comparare cępit. Interim omnis ex fuga sues¬
sonum multitudo in oppidum proxima nocte conuenit. & cele¬

Expanded text:
viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Cele
Abbreviated transcription (Latin):
quoq atq heduos finibiis bellouacorum appropinquare cogno¬
uerant. his persuaderi ut diutius morarentur neq suis auxili¬
um ferrent non poterant. Ea re constitura secunda uigilia ma¬
gno cum strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo homie
neq imperio cum sibi quisq primum itineris locum peteret:¬
& domum peruenire ꝓperaret fecerunt: ut consimilis fugs profe¬
ctio uideretur. Hac re statim cȩsar per speculatores cognita in¬
sidias ueritus quod qua decausa discederent nondum ꝑspere¬
rat: exercitum equitatumq castris continuit. Prima luce con¬
firmatare ab exploratoribus omnem equitatum qui nouis¬
simum agmen moraretur premisit: eiq o. fedium &.l. aru¬
culcium cottam legatos prefecit. T. labienum legatum cũ
legionibus tribus subsequi iussit. hi nouissimos adorti er
multa milia passcium prosecuti magnam multitudiuem
eorum fugientium conciderunt. Cum ab extremo agmine

Expanded text:
cum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognocum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perrat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine,
Abbreviated transcription (Latin):
rarios qr pontem traducit. arq ad eos contendit. Acriter incolo¬
co pugnatum est. hoibes impeditos nostri in fumine aggressi
magnum corum numerum occiderunt. Per eorum corpora re¬
liquos audacissime transire conantes multitudine telorum te¬
pulerunt. frimos qui transicrant equitatu circinnuentos mc¬
fererunt. Nostes ubi et de expugnando oppido & de flumine trans¬
cundo spem se fefellisse intellexerunt. neq nostros in locum ini¬
quiorem progredi pugnandi causa uiderunt: atq eis res frumenta¬
ria deficere cepit: consilio conuocato constituerunt: optimum
esse domum suam quenq reuerti: & quoꝵ in fines primũ ro¬
inani exercitum introduxissent. ad eos deferendos undiq con¬
uenirent. ut potius in suos ꝗ̃ in alienis finibus decerrarent. &.
domesticis copiis rei frumentariȩ uterentur. Ad eam sentetiam
cum reliquis causis hȩc quoq ratio cos deduxit. quod Diuiciaey¬

Expanded text:
tariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo lotariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Divicia
Abbreviated transcription (Latin):
Palus crat non magna inter nostrum atq hostium exercitũ
hanc si nostri transirent hostes expectabant. Nostri aũt si ab il¬
lis initium transeundi fieret ut impeditos aggrederentur pa¬
rari in arinis erant. Interim pręlio equestri uter duas acies con¬
tendebatur. Ubi neutri initium transeundi faciunt. secundi¬
ore equitum prelio nostroꝵ cęsar suos in castra reduxit. hostes
protinus ex coloco ad flumen axonam contenderunt. quo esse
post eastra nostra demonstratum est. Ibi uadis repertis partem
suarum copiarum traducere conati sunt: eo consilio ut si possẽt
castellum: cui precrat. S. Titurius legatus expugnarent: pontẽ¬
q interscinderent. Si minus potuissent agros rͦhemoꝵ popula¬
rentur qui magna nobis usui ad bellum gerendum erant cõ¬
meatiq nostros prohberent. Cesar certior facius atitito om¬
nem equiratum & leuis arinaturę numidas funditores sagut¬

Expanded text:
Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagit
Abbreviated transcription (Latin):
stros non esse inferiores intellexit. loco pro castris ad aciem in¬
struendam natura oportumo atq idoneo: quod is collis ubi castra
posita erant paululum explanitie editus tantum aduersus in
latitudinem parebat: quantum loci acies instructa occupare
poterat. Atq ex utraq parte latiris deiectus habebat: & in fron¬
tem leniter castigatus paulatim ad planiciem redibat. ab utͦ¬
q latere eius collis transuersam fossam obduxit circiter passu¬
um quadringentoꝵ: & ad extremas fossas castella constituit.
ibiq tormenta collocauit: ne cum aciem instruxisset hostes
qui tantum multitudine poterant a lateribus suos pugnan
tes circumuenire possent. hoc facto duabus legionibus quas ꝓ¬
xime conscripserat in castris relictis: ut si quo opus esset subsi¬
dio duci possent: reliquas sex legiones pro castris in acie consti¬
tuit. Hostes item suas copias ex castris reductas instruxerant

Expanded text:
stros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sidium sibi summittatur sese diutius sustinere non posse. Eo de
media nocte cęsar: iisdem ducibus usus qui nuntii ab iccio ue¬
nerant: numidas & cretas sagittarios & funditores balcaresq sb¬
sidio oppidanis mittit:quoꝵ aduentu a rhemis cum spedefensio¬
nis studium ꝓpugnandi accessit: & hostibus eadem decausa spe
potiundi oppidi discessit. Itaq paulisper apud oppidum morati
agrosq rhemorum depopulati omnibus uicis ȩdificiisq quot
adire potuerant incensis: ad castra cȩsatis omnibus copiis conten¬
derunt: & a milibus passium minus duobus castra posuerunt.
Que castra ut fumo atq ignibus significabatur: amplius milib
passuum octo in latitudinem patebant.Cȩsar primo & ꝑꝑ multi¬
tudinem hostium & ꝑꝑeximiam opinionem uirtutis : prelio suꝑ¬
sedere statuit. Quotidic tamen equestribus preliis: quid hostes
uirtute possent & quid nostri auderent periclitabatur.ubi no¬

Expanded text:
sidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de sidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi no
Abbreviated transcription (Latin):
rat: ibi presidium ponit:& in altera parte fluminis.Q Tutu¬
rium sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit. Castra
in altitudine pedum duodecim uallo fossaq duo de uiginti
pedum munire iubet. Ab his castris oppidum rhemoꝵ noĩe
bibrax milia passuum octo. Id ex itinere magno impetu beloe
oppugnare cȩperiuit. Egre eo die sustentatum est.Gallorum ea¬
dem atq belgarum oppugnatio est.At ubi circumuenta multi¬
tudine hominum totis mȩnibus lapides undiq in murum
iaci cępti sunt: murusq defensoribus nudatus est: testudine
facta portas succendiuit: murumq subruuunt: quod tum facile
fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coniicerent.
in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnan¬
di nox fecisser. Iccius rhemus summa nobilitate & gratia inter
suos: qui tum oppido prefuerant: Unus ex his qui legati de pace
ad pacem cęsarem uenerant. nuntium ad eum mittir: nisi sub¬

Expanded text:
rat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi sub