comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuem romanũ deserere patiar si sciensfallo:
tum me iupit optime maxime domũ familiã
remq meam pessimꝰ leo afficiat. In ħ uerba
.I. cecili uires postulo ceteriq qui adestis. Qui
ñ iuram̃t in se hũc gladium strictũ eẽ sciat.
Haud secus pauidi qͣm si uictorem hannibalẽ
cernerent: iurant om̃s custodiendosq semet
puenere fos ons uenusim per familias bengne
accppiendos curandosq cum diuisissent: in sin-¬
głos equites. togas ⁊ tunicas: i quadrigatos nĩ¬
mos. quinos uicenos. ⁊ pediti denos.⁊ armaqͥb
deerant dederunt. Ceteraq publice ac pͥuatim
hospitaliter facta certatumq ne amuliere cany¬
sina ppłs uenusinus officiis uinceret᷑. S grauiuᷤ
onus buse multitudo faciebat.⁊ iam ad .x mił.
hominum erant. Appusq i scipio postquã
incolum̃ eẽ alterum consulem acceperunt: nũ¬
tium extimplo mittunt. quante secum pedi-¬
tum equitũ q copie eẽnt sciscitatũ ꝙ simul.
utrumq uenusiam ad duci exercitum. an ma-¬

Expanded text:
civem Romanum deserere patiar; si sciens fallo, tum me Iuppiter optimus maximus domum familiam remque meam pessimo leto adficiat. in haec verba, M. Caecili, iures postulo ceterique qui adestis: qui non iuraverit, in se hunc gladium strictum esse sciat. haud secus pavidi quam si victorem Hannibalem cernerent, iurant omnes custodiendosque semetpervenere. eos omnes Venusini per familias benigne accipiendos curandosqulos equites togas et tunicas et quadrigatos nummos quinos uicenos, et pediti denos et arma quibus deerant dederunt, ceteraque publice ac priuatim hospitaliter facta certatumque ne a muliere Canusina populus Uenusinus officiis uinceretur. sed grauius onus Busae multitudo faciebat; et iam ad decem milia hominum erant, Appiusque et Scipio, postquam incolumem esse alterum consulem acceperunt, nuntium extemplo mittunt quantae secum peditum equitumque copiae essent sciscitatumque simul utrum Uenusiam adduci exercitum an ma
Abbreviated transcription (Latin):
romani ad se ꝑduxerunt.⁊ nobilissimos his¬
panos supͣ. ccc. in italiam ad sollicitandos
populares q̃int̃ auxilia hannibalis erant
miserunt. Id mͦ euiᷤᷤ anni in hispaniam ad
memoriam insigne ẽ. qd̃ mercennariũ mi¬
litem in castris neminẽ. anteqͣm tum celti¬
beros romani habuerunt.

Expanded text:
Romani ad se perduxerunt, et nobilissimos HisRomani ad se perduxerunt, et nobilissimos Hispanos supra trecentos in Italiam ad sollicitandos populares qui inter auxilia Hannibalis erant miserunt. id modo eius anni in Hispania ad memoriam insigne est quod mercennarium militem in castris neminem antequam tum Celtiberos Romani habuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
foregale quoq carthaginiensib iungi qͣm
pͥmum. añquam siphax in hispaniam.
aut romani in africam transeant. oppͥmi
siphacem nichil tum p̃ter nom̃ exfedere
romano habentem posse. facile ꝑsuasum.
galefilio deposcente id bellum. ut mutert᷑
ad ex̾citum. Qui carthaginiensib legionibus
coniunctis. magno prelio syphacem deuieit
xxx. milia eo prelio hominũ cesa dicunt᷑.
Sỹphax cum paucis equitib in maurisioᷤ
ex acie numidas extremi ꝓpe occeanum ad¬
ũlus gades colunt refugit. Nafluentil ꝙ ad
famam euis undiq barbaris. ĩgentẽ breui co-¬
pias armauit. utrum quib in hispaniam
angusto diremptam freto traiceret. masiis¬
sa cum uictore excitu aduenit. isq ibi cum
syphace ingenti gła perse sine ullis carthagi¬
niensium opib gessit bellum. In hispania
nichil memorabile gestum. p̃ter qͣm quod
celtiberorũ iuuentutẽ eadem mercebe qua
pacta cum carthaginiensib erat imꝑatores

Expanded text:
fore Galae quoque Carthaginiensibus iungi quam fore Galae quoque Carthaginiensibus iungi quam primum antequam Syphax in Hispaniam aut Romani in Africam transeant; opprimi Syphacem nihildum praeter nomen ex foedere Romano habentem posse. facile persuasum Galae filio deposcente id bellum ut mitteret exercitum; qui Carthaginiensibus legionibus coniunctus magno proelio Syphacem deuicit. triginta milia eo proelio hominum caesa dicuntur. Syphax cum paucis equitibus in Maurusios ex acie Numidas—extremi prope Oceanum aduersus Gades colunt—refugit, adfluentibusque ad famam eius undique barbaris ingentes breui copias armauit, cum quibus in Hispaniam angusto diremptam freto traiceret. <eo> Masinissa cum uictore exercitu aduenit; isque ibi cum Syphace ingenti gloria per se sine ullis Carthaginiensium opibus gessit bellum. in Hispania nihil memorabile gestum praeterquam quod Celtiberum iuuentutem eadem mercede qua pacta cum Carthaginiensibus erat imperatores
Abbreviated transcription (Latin):
dinatosq proxime morem romanũ instru¬
endo. ⁊ decurrendo. signa sequi ⁊ seruare or¬
dines docuit. ⁊ operi aliis q iustis militari¬
b ita adsue fecit. ut breui rex ñ equiti ma¬
gisfideret. quam pediti. conlatisq equo cam¬
po signis. iusto prelio carthaginiensem hostẽ
superaret. Romanis qͦ in hispania legatoꝵ
regis aduentus magno emolum̃to fuit. Nam¬
q ad famam eoꝵ transitiones crebre ab nu¬
midis cepte fieri: ita cum siphaceromanis
cepta amicitia ẽ. Quod ubi carthaginiensełat¬
ceperunt. extimplo ad calam. in parte alte¬
ra numidie. mesulia eagens uocatur regnã¬
tem. legatos mittunt. filium cala. masinis¬
sam habebat: septem decem annos natum.
Ceterum uiuenẽ ea indole: ut iam tum ap¬
pareret. euis regnum opulentius qͣm qd ac¬
cepisset facturum. Legatiqͣm siphax se roma¬
nis uincxisset. ut potentior societatreoad
u̾sus reges ppłosq affrice ẽẽt. donec melui

Expanded text:
dinatosque proxime morem Romanum instrudinatosque proxime morem Romanum instruendo et decurrendo signa sequi et seruare ordines docuit, et operi aliisque iustis militaribus ita adsuefecit ut breui rex non equiti magis fideret quam pediti conlatisque aequo campo signis iusto proelio Carthaginiensem hostem superaret. Romanis quoque in Hispania legatorum regis aduentus magno emolumento fuit; namque ad famam eorum transitiones crebrae ab Numidis coeptae fieri. ita cum Syphace Romanis coepta amicitia est. quod ubi Carthaginienses acceperunt, extemplo ad Galam in parte altera Numidiae—Maesuli ea gens uocatur—regnantem legatos mittunt. filium Gala Masinissam habebat septem decem annos natum, ceterum iuuenem ea indole ut iam tum appareret maius regnum opulentiusque quam quod accepisset facturum. legati, quoniam Syphax se Romanis iunxisset ut potentior societate eorum aduersus reges populosque Africae esset, docent melius
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedest̾a bella numidarum gentem eẽ.
equis tantum habilem. Ita iam in apͥn¬
cipiis gentis maiores suos bella gessisse: ita
se apueris insuetum. s habere hostes pede¬
stri fidentem marte. cui se equari robore
uirium uelit: ⁊ sibi pedites comparandosẽẽ.
⁊ ad id multitudine hominũ regnum ha¬
bundare. s armandi ornandiq ⁊ instruen¬
oi eos artem ignorare omnia uelut forte
congregata turba sua isca ac temeraria ẽẽt.
facturos ⁊ in presentia quod uellent legati
respondent. fide accepta ut remiteret ex¬
timplo eum: sumperatoris sui ñ comꝓbaᷤ¬
sent factum. Statoriꝰ nom̃ fuit qui ad re¬
gem remansit. Cum duob romanis rela
ta. Numidas legatosin hspamã mist a
accipiendam fidem ab imperatorib romanis
Isdem mandauit. ut protinus numidas qͥ
intra p̾sidia carthaginiensium auxiliareᷤ
ad transitionem ꝑlicerent. Et statorius ex
multa iuuentute regi pedites conscͥpsit. or¬

Expanded text:
ad pedestria bella Numidarum gentem esse, ad pedestria bella Numidarum gentem esse, equis tantum habilem; ita iam inde a principiis gentis maiores suos bella gessisse, ita se a pueris insuetos; sed habere hostem pedestri fidentem Marte, cui si aequari robore uirium uelit, et sibi pedites comparandos esse. et ad id multitudine hominum regnum abundare sed armandi ornandique et instruendi eos artem ignorare. omnia uelut forte congregata turba uasta ac temeraria esse. facturos se in praesentia quod uellet legati respondent, fide accepta ut remitteret extemplo eum, si imperatores sui non comprobassent factum. Q. Statorio nomen fuit, qui ad regem remansit. cum duobus Romanis rex tres a Numidis legatos in Hispaniam misit ad accipiendam fidem ab imperatoribus Romanis. iisdem mandauit ut protinus Numidas qui intra praesidia Carthaginiensium auxiliares essent ad transitionem perlicerent. et Statorius ex multa iuuentute regi pedites conscripsit or
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Eodem anno.p .⁊. cñ. cornelii cum in his¬
pamares prospere ẽẽnt. multosq ⁊ ueteres
reciperint socios ⁊ nouos adicerent: in affri¬
cam qͦ spẽ ostenderunt. si p̾ax erat rex nu¬
midarum subito cartaginiensib hostis fac¬
tus. Ad eum centuriones .iii. legatos miser̃t.
qui eum eo amicitiam societatem q face¬
rent: ⁊ pollicerentur. si perseueraret urgue¬
rebello sarthaginienses. gratam eam rem
fore senatui popłoq romano:⁊ ad nisuroᷤ
ut in tempore:⁊ bene cumulatam gr̃am re¬
ferant. Grata ea legatio barbaro fuit. Canlo¬
cutusq cum legatis de ratione belligerun¬
di. ut ueterum militũ uerba audiuit. qͣm
multarum rerum ip̃e ignarus eẽt ex cõ¬
paratione tam ordinate discipline animũ
adu̾tit. Tum pͥmum ut ꝓbonis ac fidelib
sociis facerent. orauit ut duo legationem
referrent ad imꝑatores suos. unus apud se¬
se. magister rei militaris rediret. fuidem

Expanded text:
sit. eodem anno P. et Cn. Cornelii , cum in Hissit. eodem anno P. et Cn. Cornelii , cum in Hispania res prosperae essent multosque et ueteres reciperent socios et nouos adicerent, in Africam quoque spem extenderunt. Syphax erat rex Numidarum, subito Carthaginiensibus hostis factus; ad eum centuriones tres legatos miserunt qui cum eo amicitiam societatemque facerent et pollicerentur, si perseueraret urgere bello Carthaginienses, gratam eam rem fore senatui populoque Romano et adnisuros ut in tempore et bene cumulatam gratiam referant. grata ea legatio barbaro fuit; conlocutusque cum legatis de ratione belli gerundi, ut ueterum militum uerba audiuit, quam multarum rerum ipse ignarus esset ex comparatione tam ordinatae disciplinae animum aduertit. tum primum ut pro bonis ac fidelibus sociis facerent, orauit ut duo legationem referrent ad imperatores suos, unus apud sese magister rei militaris restaret: rudem
Abbreviated transcription (Latin):
.p̃. usa ẽ. Cum consul alter in apulia alter
ni. ꝑ spẽm p̃dandi. ex hostium agro ꝑmis-¬
su magstratuum ab capua profecii ad ca¬
stra romana. que suꝑ suessulam erant ue¬
nerunt. Stationi militũ qui essent dixer̃t
conloqui sesecum. pr uelle. Gñ. fuluiꝰ castrͤ
preerat. Cui ubi nunciatum ẽ .x. ex eo nu-¬
mero uissis inermib deduci ad se. Ubiq̃ po-¬
stularent audiuit. nichil aũt aliud pere¬
bant. quam ut capua recepta. bona sibire-¬
stituerentur: in fidem om̃s accepti. Et ab al¬
tero. p̃r. sempnio tuditano oppidum atri¬
num expugnatũ. Ampluis .ini.m̃i. homi¬
num capta. ⁊ eris argentiq signati aliqͣn¬
tum. Rome fedum incendiũ ꝑ duas noctes
ac diem unũ tenuit. solo equata omnia
inter salinas ac portam carm̃talẽ cũ equi¬
melio uigulario q uico. in templis fortu¬
ne ac matra matute ⁊ extra portam lateua¬
ganus ignis sacra profanaq multa absump¬

Expanded text:
publica usa est. cum consul alter in Apulia, alter publica usa est. cum consul alter in Apulia, alter ni, per speciem praedandi ex hostium agro permissu magistratuum ab Capua profecti, ad castra Romana, quae super Suessulam erant, uenerunt; stationi militum qui essent dixerunt: conloqui sese cum praetore uelle. Cn. Fuluius castris praeerat; cui ubi nuntiatum est, decem ex eo numero iussis inermibus deduci ad se, ubi quae postularent audiuit—nihil autem aliud petebant quam ut, Capua recepta bona sibi restituerentur—, in fidem omnes accepti. et ab altero praetore Sempronio Tuditano oppidum Atrinum expugnatum; amplius septem milia hominum capta et aeris argentique signati aliquantum. Romae foedum incendium per duas noctes ac diem unum tenuit. solo aequata omnia inter Salinas ac portam Carmentalem cum Aequimaelio Iugarioque uico et templis Fortunae ac matris Matutae; et extra portam late uagatus ignis sacra profanaque multa absump
Abbreviated transcription (Latin):
abarbaris: italici adu̾sus ueteres socios ro¬
manos belum gererent ⁊ uectigalẽ ac stipen-¬
dia militaria italiam affrice facerent. Arpianiᷤᷤ
purgantib ignaros omnium seuenum apͥn-¬
cipib datos. pene captos oppressosq. Apauciᷤ
ẽẽ initio orto. plures cum plurib conloqui.
Postremo. pr. arpinus ab sius a̾ cõs. deductꝰ
sideq data inter signa aciesq. arpini repẽ¬
te ꝓ romanis adu̾sus carthaginiensem ar-¬
ma u̾terunt. hispani qͦ paubominus. q̃. ho¬
mines nichil p̃terea cum consule pacti qͣm
ut sine fraude punicum emitteretur presi-¬
dium ad consulem transtulerunt signa car-¬
thaginiensib porte patefacte. emissiq cũ si¬
de incolumes: ad hannibalem salapiã ue-¬
nerunt. Arpis sine clade ulluᷤ p̃ter quam
unius uetĩs proditoris nomi ꝑfuge restitu¬
ti. ab romanis hispanis duplics tibaria da-¬
riuissa. operaq eoꝵ facti ac fideli ꝑsepe res

Expanded text:
nigenis ac barbaris Italici aduersus ueteres socios Ronigenis ac barbaris Italici aduersus ueteres socios Romanos bellum gererent et uectigalem ac stipendiariam Italiam Africae facerent, Arpinis purgantibus ignaros omnium se uenum a principibus datos Poeno, captos oppressosque a paucis esse. initio orto plures cum pluribus conloqui; postremo praetor Arpinus ab suis ad consulem deductus fideque data inter signa aciesque Arpini repente pro Romanis aduersus Carthaginiensem arma uerterunt. Hispani quoque, paulo minus mille homines, nihil praeterea cum consule pacti quam ut sine fraude Punicum emitteretur praesidium, ad consulem transtulerunt signa. Carthaginiensibus portae patefactae emissique cum fide incolumes ad Hannibalem Salapiam uenerunt: Arpi sine clade ullius praeterquam unius ueteris proditoris, noui perfugae, restituti ad Romanos. Hispanis duplicia cibaria dari iussa operaque eorum forti ac fideli persaepe res
Abbreviated transcription (Latin):
moliẽtium portam exaudiri prohibuit.
Lentior dem̃ equaliorq accedens. aurib.
magnam partem hominũ sopiuit. Post¬
qͣm portam tenebant. cornicines in uiapa¬
rib interuallis dispositos cariere iubent. ut
consulem excirẽt. Etubi factum ex composi¬
to ẽ: signa efferri. cõns. iubet. ac paulo añ
lucem ꝑ effractam portam urbem ingredi¬
tur. tum demũ hostes excitati sunt. iam ⁊
imbre conquiescente.⁊ ꝓpinqua luce. Presi¬
dium in urbe erat hannibał.quinq mi¬
lia ferme armatoꝵ ⁊ ip̃i arpini tria milia
hominũ armabant. Posprimos peni neqͥd
abtergo fraudis eẽt hosti opposuerunt. Pug¬
natum pͥmo in tenebris angustisq uiis ẽ.
cum romani ñ uias. tm̃. s tecta etiam ꝓxri¬
ma porta occupassent. ne peti suꝑne ac-
uulnerari possent. Cogniti interĩ qͥ dam ar¬
piniq ⁊ romani atq in conloquia cepta
fieri. ꝑcunctantib romanis quid sibi uel¬

Expanded text:
molientium portam exaudiri prohibuit, molientium portam exaudiri prohibuit, lentior deinde aequaliorque accidens auribus magnam partem hominum sopiuit. postquam portam tenebant, cornicines in uia paribus interuallis dispositos canere iubent ut consulem excirent. id ubi factum ex composito est, signa efferri consul iubet ac paulo ante lucem per effractam portam urbem ingreditur. tum demum hostes excitati sunt iam et imbre conquiescente et propinqua luce. praesidium in urbe erat Hannibalis, quinque milia ferme armatorum, et ipsi Arpini tria milia hominum armarant. eos primos Poeni, ne quid ab tergo fraudis esset, hosti opposuerunt. pugnatum primo in tenebris angustisque uiis est. cum Romani non uias tantum sed tecta etiam proxima portam occupassent ne peti superne ac uolnerari possent, cogniti inter se quidam Arpinique et Romani atque inde conloquia coepta fieri, percontantibus Romanis quid sibi uel
Abbreviated transcription (Latin):
b erat. quia maxime neglectam custodia
uidit: eapotissimũ ad gredi statuit. Com¬
paratis omnib q̃ ad urbes oppugnandaᷤᷤ
usui sunt. centurionum robora ex toto
exercitu delegit. tribunosq uiros forteseiᷤ
prefecit. ⁊ milites sexcentos qͣntum satis
iisum ẽ attribuit. eosq ubi quarte u¬
gilie signum cecimisset id ad cum locum
scalas iussit ferre. Porta ibi humilis ⁊ angus¬
ta erat. in frequenti uia per desertam par¬
tem urbis. Cam portam scalis prius transg̾s¬
sos ad murum ꝑgere ex intĩore parte aut̃
claustra refringere iubet. ⁊ tenentes partem
urbis cornu signum dare. ut cetere copie ad¬
mouerentur. parata omnia atq instructa
sese habiturum. Ea impigre facta: ⁊ quod im¬
pedim̃tum agentib uidebatur. id maxĩe
ad fallendum adiuuit. Imber ab nocte me¬
dia cohortus. custodes uigilesq delapsos ẽ
stationib subfugere intecta coegit. Soni¬
tuq primo largioris procelle. strepitum

Expanded text:
bus erat, quia maxime neglectam custodia bus erat, quia maxime neglectam custodia uidit, ea potissimum adgredi statuit. comparatis omnibus quae ad urbes oppugnandas usui sunt centurionum robora ex toto exercitu delegit tribunosque uiros fortes eis praefecit et milites sescentos, quantum satis uisum est, attribuit eosque, ubi quartae uigiliae signum cecinisset, ad eum locum scalas iussit ferre. porta ibi humilis et angusta erat infrequenti uia per desertam partem urbis. iam portam scalis prius transgressos murum aperire ex interiore parte aut claustra refringere iubet et tenentes partem urbis cornu signum dare ut ceterae copiae admouerentur: parata omnia atque instructa sese habiturum. ea impigre facta; et quod impedimentum agentibus fore uidebatur, id maxime ad fallendum adiuuit. imber ab nocte media coortus custodes uigilesque dilapsos e stationibus subfugere in tecta coegit, sonituque primo largioris procellae strepitum
Abbreviated transcription (Latin):
tum attulerat ei seruari iussum calibus.
Lum inter du solutum custodes sequebãt᷑.
nocte clausum adseuabant. Arpis domipͥ¬
mum desiderari. queriq est ceptus dem̃ fa-¬
ma ꝑ totam urbem uulgata. tumultum
ut principe amisso fecit. metuq rerum
nouarũ extimplo nuntii missi. quib ne¬
quaqͣm offensus penus. quia ⁊ ipsum ut
ambigue fidei uirum suspectum iam pͥdẽ
habeat: ⁊ caustam nactus erat tam ditis
hominis pona possidendi uendendiq. sete¬
rum ut ire magis qͣm auaritie datum cre-¬
derent homines. crudelitati guoq graui¬
tatem ad didit. conuigemq euis ac liberos
in castra accitos. questione prius habita.
primum defuga aliun demñ qͣntũ auriar¬
gentiq domirelictum eẽt. satis cognitis
omnib uiuos combussit. fabuis ab suel¬
sula profectus arpospͥmum institit op¬
pugnare. Ubi cum. m̃. fere passib castra
posuisset. contemplatus exꝓpinquo situm
urbis. meniaq que pars tutissima meni¬

Expanded text:
tum attulerat ei seruari iussum. Calibus tum attulerat ei seruari iussum. Calibus eum interdiu solutum custodes sequebantur, nocte clausum adseruabant. Arpis domi primum desiderari quaerique est coeptus; dein fama per totam urbem uolgata tumultum, ut principe amisso, fecit, metuque rerum nouarum extemplo nuntii missi. quibus nequaquam offensus Poenus, quia et ipsum ut ambiguae fidei uirum suspectum iam pridem habebat et causam nactus erat tam ditis hominis bona possidendi uendendique; ceterum, ut irae magis quam auaritiae datum crederent homines, crudelitatem quoque auiditati addidit coniugemque eius ac liberos in castra accitos, quaestione prius habita primum de fuga Altini, dein quantum auri argentique domi relictum esset, satis cognitis omnibus uiuos combussit. Fabius ab Suessula profectus Arpos primum institit oppugnare. ubi cum a quingentis fere passibus castra posuisset, contemplatus ex propinquo situm urbis moeniaque, quae pars tutissima moeni
Abbreviated transcription (Latin):
bitrari agere ai ebat. et cum illud potiꝰ
agendum atq eo satagendum sit. si qͦ
mͦ fieri possit nequi soci popło roma¬
no desciscant. ⁊ ñ uaucillẽt docum̃tum
aut̃ dicatur statui oportere. siquis resipiᷤᷤ.¬
cat:⁊ antiqͣm societatem respiciat. qͦd si
abire ab romanis liceat redire ad eos ñl
ceat quid dubium eẽt. quin breui desi
deserta. ab sociis romana res. federib pu¬
nicis omnia in italia iuncta uisura sit:
se tam̃ ñ eum ẽẽ qui altino fidei nequi¬
quam censeat habendum s mediam
consecuturũ consilii uiam. Neq eum
ꝓ hoste nay pro socio in presentia habitmn
Libera custodia haud procul acastris. placere
in aliqua fidaciuitate eum seruari ꝑbelli
tempus. ẜpetrato bello tum consultandum
utrum prior defectio plus merita sit pene
an hic reditus uenie. fabio adsensum ẽ. ca¬
thenisq legatis traditus ⁊ ip̃e ⁊ comites. et
auri satis magnum pondum quod secum

Expanded text:
bitria agere aiebat; qui, cum illud potius bitria agere aiebat; qui, cum illud potius agendum atque cogitandum sit si quo modo fieri possit ne qui socii a populo Romano desciscant, id non cogitent, documentum autem dicant statui oportere si quis resipiscat et antiquam societatem respiciat. quod si abire ab Romanis liceat, redire ad eos non liceat, cui dubium esse quin breui deserta ab sociis Romana res foederibus Punicis omnia in Italia iuncta uisura sit? se tamen non eum esse qui Altinio fidei quicquam censeat habendum; sed mediam secuturum consilii uiam. neque eum pro hoste neque pro socio in praesentia habitum libera custodia haud procul a castris placere in aliqua fida ciuitate eum seruari per belli tempus; perpetrato bello tum consultandum utrum prior defectio plus merita sit poenae an hic reditus ueniae. Fabio adsensum est Calenisque legatis traditus et ipse et comites; et auri satis magnum pondus quod secum
Abbreviated transcription (Latin):
ut is descenderet ex equo inclamauit. Lũ
demum desiliens. exꝑiri inquit. uolui fili
sati scires consulem te ẽẽ. In ea castra clas¬
suis altiniꝰ arpinas clam nocte cum trib
seruis uenit. promittens si sibi p̃mio foret
se arpos proditurum eẽ Lam rem ad con¬
siliũ cũ retulisset fabius. aliis ꝓtransfuga
uerberandus necandusq iuderi. ancipitiꝰ
amini cõmunis hostis qui post cannensẽ
cladem tamqͣmo fortuna fidẽ stare opor¬
teret. ad hannibalem discessit. Traxisses¬
q ad defectionẽ arpos tum pꝰquã res ro-¬
mana contra spem uotaq eius uelut re¬
surgeret turpib uideatur nouam refer¬
re proditionẽ proditis polli .uii. uirali¬
uditio est ⁊ semper aluinde sentiat infi¬
dus socius uanus hostis ad falerioꝵ phyr¬
ri ue proditorem tercio i trans fugisdo¬
cum̃tũ eẽ. Contra ea consulis pater fabiꝰ.
tempoꝵ oblitos homines. in medio ardo¬
re belli tanqͣm in pace libra dequoq ar¬

Expanded text:
is ut descenderet ex equo inclamauit, tum is ut descenderet ex equo inclamauit, tum demum desiliens 'experiri' inquit 'uolui, fili, satin scires consulem te esse'. in ea castra Dasius Altinius Arpinus clam nocte cum tribus seruis uenit promittens, si sibi praemio foret, se Arpos proditurum esse. eam rem ad consilium <cum> rettulisset Fabius, aliis pro transfuga uerberandus necandusque uideri ancipitis animi communis hostis, qui post Cannensem cladem, tamquam cum fortuna fidem stare oporteret, ad Hannibalem descisset traxissetque ad defectionem Arpos; tum, quia res Romana contra spem uotaque eius uelut resurgere ab stirpibus uideatur, nouam referre proditionem proditis polliceatur, aliunde ipse stet semper, aliunde sentiat, infidus socius, uanus hostis; id ad Faleriorum Pyrrhique proditorem tertium transfugis documentum esset. contra ea consulis pater Fabius temporum oblitos homines in medio ardore belli tamquam in pace libera de quoque ar
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .xx. milia socioꝵ. his ducib his copiis ad¬
uersus multa simul aut mota aut suspec¬
ta bella muniuerunt romanũ imꝑium.
Consules duab urbanis legionib scriptiᷤ.¬
suplem̃toq inalias lecto pͥusqͣm ab urbe
mouerent: prodigia ꝓcurarunt q̃ nunti¬
ata erant. Murus ac porte tacte. ⁊ aritie
etiam iouis edes de celo tacta fuerant. et
alia ludibria ocłoꝵ auriumq credita pro
ueris. nauium longarum spẽs in flumen.
⁊ aricine que nulla erat uise. ⁊ in iouis ui¬
cilim templo quod in compsino agro est
arma concrepuissent.⁊ flumen amiterni
cruentũ fluxisse. his procuratis ex decreto
pontificum: profecti consules .&. semꝑnius
in lucanos. in apuliam fabius. pater filio
legatus ad suessulam in castra uenit: cum
obiuam filius ꝓgrederetur. lictoresq uere¬
cundia maistatis euts taciti anteient p̃tet
undecim fasces equo preuectus senex ut. cõs.
anumaduertere proximũ lictorem uissit ⁊

Expanded text:
viginti milia sociorum. his ducibus, his copiis adviginti milia sociorum. his ducibus, his copiis adversus multa simul aut mota aut suspecta bella muniverunt Romanum imperium. consules duabsupplementoque in alias lecto priusquam ab urbe mouerent prodigia procurarunt quae nuntiata erant. murus ac porta Caietae et Ariciae etiam Iouis aedes de caelo tacta fuerat. et alia ludibria oculorum auriumque credita pro ueris: nauium longarum species in flumine Tarracinae quae nullae erant uisas et in Iouis Uicilini templo, quod in Compsano agro est, arma concrepuisse et flumen Amiterni cruentum fluxisse. his procuratis ex decreto pontificum profecti consules Sempronius in Lucanos, in Apuliam Fabius. pater filio legatus ad Suessulam in castra uenit. cum obuiam filius progrederetur lictoresque uerecundia maiestatis eius taciti anteirent, praeter undecim fasces equo praeuectus senex, ut consul animaduertere proximum lictorem iussit et
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citus diuisi bellum cum hannibabẽ
cõsulib mandatũ i ei̾citusn unus quem
iple lempnnes habuctat aliet qm fabuis
cõs ce bine erant legiones: in. emiliꝰ. pr cuiꝰ
ꝑ macrina sorserat uiris dictionẽ. attilio col¬
lege.p̃r. urbano mandata luceriam ꝓuinci-¬
am haberet legiones q duas quib .Q. fabiꝰ
qui tum consulerat. pretor p̃fuerat. pr sẽp¬
nius ꝓuintiam ariminũ. Gti. fuluio suessui¬
lam cum binis isdem legionib euenerunt.
ut suluꝰ urbanas legiones duceret. tudita¬
nus. a .m. pomponio acciperet prorogata
imꝑia ꝓuintie.q .mn. claudio sicilia ꝯ fini¬
b eis quib regnum hieronis fuisset lentu
tus nulli additi noui .m. ualerio grecia
macedonia q cum legione ⁊ classe quã
haberet .m. mutio cum uetere exercitu.¬
due autẽ legiones erant. sardinia .c. teren¬
tio legio una qui iam preerat pirenum.
scripi preterea due urbane legiones uisse.

Expanded text:
exercitus divisi: bellum cum Hannibale exercitus divisi: bellum cum Hannibale consulibus mandatum et exercituum unus quem ipse Sempronius habuerat, alter quem Fabius consul; eae binae erant legiones. M. Aemilius praetor, cuius peregrina sors erat, iuris dictione M. Atilio collegae, praetori urbano, mandata, Luceriam provinciam haberet legionesque duas quibus Q. Fabius, qui tum consul erat, praetor praefuerat. P. Sempronio provincia Ariminum, Cn. Fulvio Suessula cum binis item legionibus evenerunt, ut Fulvius urbanas legiones duceret, Tuditanus a M. Pomponio acciperet. prorogata imperia provinciaeque, M. Claudio Sicilia finibus eis quibus regnum Hieronis fuisset, P. Letus nulli additi novi—, M. Valerio Graecia Macedoniaque cum legione et classe quam haberet, Q. Mucio cum vetere exercitu—duae autem legiones erant—Sardinia, C. Terentio legio una cui iam praeerat ac Picenum. scribi praeterea duae urbanae legiones iussae et
Abbreviated transcription (Latin):
empto equo tribu mouerant. atq erariũ
fecerant. ꝓpter coniurationem deserte actuˢ
italie ad cannas factam. S nouem tribu¬
noꝵ auxilio. uetiti causam in magistratu
oicẽ. demissi q fuerant. neq lustrum ꝑfi¬
cerent. mors ꝓhibuit .p. furiim. atilius ma¬
gistratu se abdicauit. somitia consularia
habita a ᷤͤ fabio maxĩo. cõs. Creati. cõs. ambo
absentes .&. fabius. maximus. cõs. filius: ⁊ t
sempronius graccus. iterum. p̃r. fiunt cito
qui tum ediles currules erant .p. semꝑniuᷤᷤ
ouum eo anno pͥmum factos abcurrulib
edilib memorie ꝓditur. Edilis tuditanus
hic erit. qui ad cannas pauore aliis in tan¬
ta clade torpentib ꝑ medios hostes auxiliis.
¶comitiis ꝑfectis autere .&. fabio. cõs. desig¬
nati. cõs. romam accersiti magistratum
inierunt. senatũq debello ac prouinciis
suis p̃torumq ⁊ de exercitib quib quiq
p̃eẽnt consuluerunt. Itaq ꝓuintia atq

Expanded text:
empto equo tribu mouerant atque aerarium empto equo tribu mouerant atque aerarium fecerant propter coniurationem deserendae Italiae ad Cannas factam—sed nouem tribunorum auxilio uetiti causam in magistratu dicere dimissique fuerant. ne lustrum perficerent, mors prohibuit P. Furii ; M. Atilius magistratu se abdicauit. comitia consularia habita ab Q. Fabio Maximo consule. creati consules ambo absentes, Q. Fabius Maximus , consulis filius, et Ti. Sempronius Gracchus iterum. praetores fiunt duo qui tum aediles curules erant, P. Semproniusduum eo anno primum factos ab curulibus aedilibus memoriae proditur. aedilis Tuditanus hic erit, qui ad Cannas pauore aliis in tanta clade torpentibus per medios hostes duxit. his comitiis perfectis auctore Q. Fabio consule designati consules Romam accersiti magistratuinierunt, senatumque de bello ac provinciis suis praetorumque et de exercitibus quibus quique praeessent consuluerunt; itaque provinciae atque
Abbreviated transcription (Latin):
citum. animosq ad tentandũ deintiͦ
certamen fecit. Alii pleriq milites siyo
parte totiens intra paucos dies uicta ildẽ
animis quib. pr orta. eodemq euentu
pugnauere. Nlus octo milia hominum
cesa. ⁊ haud multo minus qͣm mille cap
rua gallica fuere aurei torques aͣmille¬
q magnus numerus: duo etiam insignes
regul galloꝵ menia cepta. ⁊ ciuis ma¬
ronomenaerãt eo p̃lio ceciderunt. octoe¬
lefanti capti tres occisi. Cum iam ꝓsꝑere
in hispania eẽnt: uerecundia romans
tandem cepit saguntum oppidum que
causa belli eẽt octauum iam annũ sub ho¬
stium potestate eẽ. Itaq id oppidum ut
pulso p̃sidio punico receperunt. cultorib¬
q antiquis quosi uis reliquerat. belli re¬
stituerunt. Et turdetanos qui contraxeit᷑
eis cum carthaginiensib bellum. in potesta¬
te redactos. sub corona uendiderunt. urbẽ¬
q eoꝵ deleuerunt. Hec ĩhispania .&. fabio
popłm ẽ. Questorem eum ꝓximo anno ad¬

Expanded text:
citum animosque ad temptandum de integro citum animosque ad temptandum de integro certamen fecit. Galli plerique milites, iique pro parte totiens intra paucos dies uicta, iisdem animis quibus priores eodemque euentu pugnauere. plus octo milia hominum caesa, haud multo minus quam mille captrima Gallica fuere, aurei torques armillaeque, magnus numerus; duo etiam insignes reguli Gallorum— Moeniacapto et Uismaro nomina erant—eo proelio ceciderunt. octo elephanti capti, tres occisi. cum tam prosperae res in Hispania essent, uerecundia Romanos tandem cepit Saguntum oppidum, quae causa belli esset, octauum iam annum sub hostium potestate esse. itaque id oppidum ui pulso praesidio Punico receperunt cultoribusque antiquis quos ex iis uis reliquerat belli restituerunt; et Turdetanos, qui contraxerant eis cum Carthaginiensibus bellum, in potestatem redactos sub corona uendiderunt urbemque eorum deleuerunt. haec in Hispania Q. Fabio populum est— quaestorem eum proximo anno ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne adueniens c̃i. scpio soluit. Namin¬
dam exinde castra punica mota. Et romani
eo confestim secuti sunt. Ibi signis conlatiᷤ
pugnatum ꝑ .iiiiͬ. ferme oras. Egregieq
uincentib romanis. signũ receptiu ẽ da-¬
tum qd̾. cñ. scipionis femur tragula cõ¬
fixum erat. pauorq circa eum ceperat
milites. ne morti ferum ẽẽt uulnus. sete¬
rum haud dubia fuit. quin nisi eamora
interuenisset. castra eo die punica capi
potuerint. Iam ñ milites solum s elephã-¬
ti etiam usq ad uallum actierant. suꝑq
tur. cesa ꝓpe tria capta cum signis milita
peni recessere. Et ut territis instaret secntꝰ
romanus. Ii iterum scipio lecticula ĩaciẽ
in latꝰconflixit. Nec dubia uictoria fuit.
Minus tam̃ dimidio hostium qͣm antea.
quia pauciores supfuerant qui pugnarẽt.
occisum. S gens nata instaurandis repa-¬
randisq belł. magonẽ ad conquisitionẽ
militum fratrem iisse. breui repleuit ex¬

Expanded text:
ne adueniens Cn. Scipio soluit. ad Munne adueniens Cn. Scipio soluit. ad Mundam exinde castra Punica mota et Romani eo confestim secuti sunt. ibi signis conlatis pugnatum per quattuor ferme horas egregieque uincentibus Romanis signum receptui est datum, quod Cn. Scipionis femur tragula confixum erat pauorque circa eum ceperat milites ne mortiferum esset uolnus. ceterum haud dubium fuit quin, nisi ea mora interuenisset, castra eo die Punica capi potuerint; nam non milites solum sed elephanti etiam usque ad uallum acti erant, supertur caesa, prope tria capta cum signis militarPoeni recessere et, ut territis instaret, secutus Romanus. ibi iterum Scipio lecticula in aciem inlatus conflixit nec dubia uictoria fuit; minus tamen dimidio hostium quam antea, quia pauciores superfuerant qui pugnarent, occisum. sed gens nata instaurandis reparandisque bellis Magone ad conquisitionem militum a fratre misso breui repleuit exer
Abbreviated transcription (Latin):
transfluuium om̃s consedere .P scipio cũ
expeditis clam profectus ad loca circa ui¬
senda haud fefellit hostes. Opp̃sissentq eũ
in patentib campis. ni tumulũ in ꝓpin¬
quo cepisset. Ibi quoq circum sessus. aduẽ¬
tu frĩs obsidione eximitur. Castulo urbs
hispanie. ualida ac nobilis. ⁊ adeo coniunc¬
ta societate penis. ut uxor mñ hannibali eẽt.
ad romanos defecit. Carthaginienses ilityr¬
gum oppugnare adorti. quia p̃sidium
ibi romanũ erat. uidebanturq inopia
maxime eum locũ expugnaturi. Gñi. sci¬
pio ut sociis presidio q ferret opem. cum
legione expedita profectus interbina castra
cum magna cede hostium urbem ẽ ingł¬
sus. Et postero die eruptione eque felici
pugnauit. supͣ .xii. milia hominum
cesa duob preliis plus.q̃. hominũ cap¬
tũ cum sex i .xxx. militarib signis. Ita
ab ilttyrgi recessum ẽ. Bigerra m̃ urbs¬
socia. ⁊ hec romanoꝵ erat. acarthaginien

Expanded text:
trans fluuium omnes consedere. P. Scipio cum trans fluuium omnes consedere. P. Scipio cum expeditis clam profectus ad loca circa uisenda haud fefellit hostes oppressissentque eum in patentibus campis, ni tumulum in propinquo cepisset. ibi quoque circumsessus aduentu fratris obsidione eximitur. Castulo, urbs Hispaniae ualida ac nobilis et adeo coniuncta societate Poenis ut uxor inde Hannibali esset, ad Romanos defecit. Carthaginienses Iliturgim oppugnare adorti, quia praesidium ibi Romanum erat; uidebanturque inopia maxime eum locum expugnaturi. Cn. Scipio , ut sociis praesidioque ferret opem, cum legione expedita profectus inter bina castra cum magna caede hostium urbem est ingressus et postero die eruptione aeque felici pugnauit. supra duodecim milia hominum caesa duobus proeliis; plus mille hominum captum cum sex et triginta militaribus signis. ita ab Iliturgi recessum est. Bigerra inde urbs—socia et haec Romanorum erat—a Carthaginiens
Abbreviated transcription (Latin):
iermi exercitu spoliatoq. somanaclaᷤᷤ¬
sis. cum .m. ualerio orici hib̃nauit. Eodẽ
anno in hispania uarie uaries res geste.
Nam pͥusqͣm romani. amnẽ hiberum
transirent. ingentes copias hispanorũ
mago ⁊ hasdrubal fuderunt. Defecisset¬
q ab romanis ultĩo hispania: nip̃. cor¬
neluis raptim traducto erereitu hiberũ
dubiis sociorum animis in tempore adue¬
nisset. Primo ad castrum altum. locus est
insignis cede magni hamilcaris: castra ro¬
mani habuere. Arxerat munita. ⁊ conuere¬
rant añ frum̃tũ. Tam̃ quia omnia circa
hostium plena erant: agmenq romanũ
impune inuersatum ab equitib hostiũ
fuerat.⁊ ad ĩ ĩ. aut moratoꝵ aut palan¬
tium ꝑ agros interfecta. cessere inde roma¬
n propiuᷤpaccata loca⁊ ad montem uit¬
torie castra cõmuniuere. Eo oñ. scipio cum
omnib copiis ⁊ hasdrubal gisgonis filius
tertius carthaginensium dux cum ex̾citu
iusto aduenit: contraq castra romana

Expanded text:
inermi exercitu spoliatoque. Romana clasinermi exercitu spoliatoque. Romana classis cum M. Ualerio Orici hibernauit. eodem anno in Hispania uarie res gestae. nam priusquam Romani amnem Hiberum transirent, ingentes copias Hispanorum Mago et Hasdrubal fuderunt; defecissetque ab Romanis ulterior Hispania, ni P. Cornelius raptim traducto exercitu Hiberum dubiis sociorum animis in tempore aduenisset. primo ad Castrum Album—locus est insignis caede magni Hamilcaris—castra Romani habuere. arx erat munita et conuexerant ante frumentum; tamen, quia omnia circa hostium plena erant agmenque Romanum impune incursatum ab equitibus hostium fuerat et ad duo milia aut moratorum aut palantium per agros interfecta, cessere inde Romani propius pacata loca et ad montem Uictoriae castra communiuere. eo Cn. Scipio cum omnibus copiis et Hasdrubal Gisgonis filius, tertius Carthaginiensium dux, cum exercitu iusto aduenit contraque castra Romana
Abbreviated transcription (Latin):
occupauit. ut ñ mͦalius quisqͣm arma ca¬
peret. aut castris pellere hostem conaret᷑.
etiam ip̃e rex sicut somno excitatus erat.
prope seminudus fugiens militi quoq ne-¬
udum reguux decore habitu. ad flum̃ na-¬
uisq ꝑfugerit. Podemr ⁊ alia turba effusa.
est. Paulominus trimilia militum in. ca¬
stris aut capta aut occisa. plus tam̃ homi¬
num aliquanto captum quam cesũ est.
Castris direptis appolloniate catapultas bal-¬
listas torm̃taq alia que opugnande urbi
comparata erant. ad tuenda menia siq̃n
similis fortuna uenisset appolloniam de¬
uexere. setera omnis preda romanis eastro¬
rum concessa ẽ. Hec cum oricum ẽẽnt nũ¬
ciata: m. ualerius classem extimplo ad ho¬
stium fluminis duxit. ne nauib capessere
fugam rexposset. Itaq philippus neq ter¬
restri neq nauali certamini satis forte parẽ
se fidens. subductis nauib aut incensis ter¬
ram macedomam petit. magna ex parte

Expanded text:
occupauit ut non modo alius quisquam arma caoccupauit ut non modo alius quisquam arma caperet aut castris pellere hostem conaretur, sed etiam ipse rex, sicut somno excitus erat, prope seminudus fugiens, militi quoque nedum regi uix decoro habitu ad flumen nauesque perfugerit. eodem et alia turba effusa est. paulo minus tria milia militum in castris aut capta aut occisa; plus tamen hominum aliquanto captum quam caesum est. castris direptis Apolloniatae catapultas ballistas tormentaque alia quae oppugnandae urbi comparata erant ad tuenda moenia, si quando similis fortuna uenisset, Apolloniam deuexere: cetera omnis praeda castrorum Romanis concessa est. haec cum Oricum essent nuntiata, M. Ualerius classem extemplo ad ostium fluminis duxit, ne nauibus capessere fugam rex posset. itaque Philippus, neque terrestri neque nauali certamini satis fore parem se fidens, subductis nauibus atque incensis terra Macedoniam petit, magna ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
mutit ad hostium fluminis. cum p̾fectoso¬
cium. & neuio crista uiro inpigro ⁊ ꝑito mi¬
litia. Pis expositis in terram militib: nauib¬
q oricum retro uñuenerãt ad ceteram
classem remissis. milites procul aslumine.
ꝑ uiam minime ab regiiꝰ obsessam duxit.¬
⁊ nocte ita ut nemo hostium sentiret urbẽ
ẽ ingressus. Die in sequente quieuere dum
prefectus uiuentutẽ appollonatiũ arma¬
q ⁊ urbis uires inspiceret. Ubi ea iusa inspec¬
taq satis animoꝵ fecere simulq ab ex¬
ploratorib comperit. quanta socordia a
negligentia apud hostes eẽt: silentio noctis
ab urbe sine ullo tumultu egressus. castra
hostium ad eo neglecta atq aꝑta intrauit.
ut satis constaret prius mille homines ual¬
lum intrasse: quam quisqͣm sentiret. Ac si
cede abstinuissent. ꝑuenire ad tab̾naculũ
regium potuisse. Cedes ꝓximoꝵ porte. exci¬
tauit hostes. Iñ tantus terror pauorq õs

Expanded text:
mittit ad ostium fluminis cum praefecto somittit ad ostium fluminis cum praefecto socium Q. Naeuio Crista , uiro impigro et perito militiae. is expositis in terram militibus nauibusque Oricum retro unde uenerat ad ceteram classem remissis milites procul a flumine per uiam minime ab regiis obsessam duxit et nocte, ita ut nemo hostium sentiret, urbem est ingressus. diem insequentem quieuere dum praefectus iuuentutem Apolloniatium armaque et urbis uires inspiceret. ubi ea uisa inspectaque satis animorum fecere simulque ab exploratoribus comperit quanta socordia ac neglegentia apud hostes esset, silentio noctis ab urbe sine ullo tumultu egressus castra hostium adeo neglecta atque aperta intrauit, ut satis constaret prius mille hominum uallum intrasse quam quisquam sentiret ac, si caede abstinuissent, peruenire ad tabernaculum regium potuisse. caedes proximorum portae excitauit hostes. inde tantus terror pauorque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lippum appolloniam temptasse lembis bire
ut ea res taridiore spe fũit ad oricum clam nos¬
te exercitum ad mouisse. eam q urbem sitã
in plano neq meniis neq uiris atq armis
ualidam: pͥmo impetu oppressam eẽ. Hecnũ¬
tiantes orabant ut opem serret. hostemq
haud dubium romanis. terra ac maritimis
uirib arcerent. Qui ob nullam aliam cau¬
sam nisi quod ĩminirent italie peterentur.
to cum cdasse instructa parataq. ⁊ quot lon¬
ge naues militum capere ñ poterant inone¬
rarias impositis: altero die oricum ꝓuenit.
urbem q eam leui tenente. presidio quod
recedens inde reliquerat. haud magͥo certa¬
mine recepit. Legati eo appolinia uenerunt.
nuntiantes in obsidione sese quod deficere
ab romanis nollent: ẽẽ. neq sustinẽ ultra
ium macedonum posse. Nisi p̃sidiũ muta¬
tur romanũ. facturum se que uellent polli¬
citas. m̃. delectorum militum nauib longiᷤᷤ

Expanded text:
lippum primum Apolloniam temptasse, lembis biremlippum primum Apolloniam temptasse, lembis biremut ea res tardior spe fuerit, ad Oricum clam nocte exercitum admouisse eamque urbem, sitam in plano, neque moenibus neque uiris atque armis ualidam, primo impetu oppressam esse. haec nuntiantes orabant ut opem ferret hostemque haud dubium Romanis mari ac terra maritimis urbibus arceret, quae ob nullam aliam causam nisi quod imminerent Italiae, peterentur. to cum classe instructa parataque et, quod longae naues militum capere non poterant, in onerarias impositis altero die Oricum peruenit; urbemque eam leui tenente praesidio quod <rex> recedens inde reliquerat haud magno certamine recepit. legati eo ab Apollonia uenerunt, nuntiantes in obsidione sese, quod deficere ab Romanis nollent, esse neque sustinere ultra uim Macedonum posse, nisi praesidium mittatur Romanum. facturum se quae uellent pollicitus, duo milia delectorum militum nauibus longis
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ s etiam deoꝵ. sedẽ uiolatam eẽ: tum u̾o
qui etiam añ dubii fuerant. defecere ad pe-¬
nos. Hippocrates in murgantiam himilto
agrigentum sese recepit. cum acciti apdit¬
rib nequiqͣm ad hennam exercitum ad mo-¬
uissent. Marcellus retro in leontinos rediit.
frum̃to q ⁊ cõmeatib aliis in castra conuer¬
tis. p̃sidio modico ibi relicto. ad syracusas ob¬
sidendas uenit. Inde appio claudio romã
ad consulatum petendum misso: t. quinti¬
um. crispinũ in eius locũ classi castrisq p̃ti¬
cit ueterib. Ipse hibernacula qͥnq milia.
passuũ hexapiloleonta uocant. locum cõ¬
munitedificauitq hec in sicilia usq ad pͥn¬
cipium hiemis gesta. Cadem estate.⁊ cũ phi¬
lipo rege quodiam ante suscptum fuerat
motum bellum ẽ. legati aborico ad.m. ualeri¬
um. pr. uenerunt p̃sidentem classi brũdisio
salabriae q circa littorib nuntiantes phi-¬

Expanded text:
tantum sed etiam deorum sedem uiolatam esse, tum uero tantum sed etiam deorum sedem uiolatam esse, tum uero qui etiam ante dubii fuerant defecere ad Poenos. Hippocrates inde Murgantiam, Himilco Agrigentum sese recepit, cum acciti a proditoribus nequiquam ad Hennam exercitum admouissent. Marcellus retro in Leontinos redit frumentoque et commeatibus aliis in castra conuectis, praesidio modico ibi relicto, ad Syracusas obsidendas uenit. inde Ap. Claudio Romam ad consulatum petendum misso T. Quinctium Crispinum in eius locum classi castrisque praeficit ueteribus; ipse hibernacula quinque milia passuum <ab> Hexapylo—Leonta uocant locum—communiit aedificauitque. haec in Sicilia usque ad principium hiemis gesta. eadem aestate et cum Philippo rege, quod iam ante suspectum fuerat, motum bellum est. legati ab Orico ad M. Ualerium praetorem uenerunt, praesidentem classi Brundisio Calabriaeque circa litoribus, nuntiantes Phi
Abbreviated transcription (Latin):
q intenti dudum ac parati alii suꝑne adu̾¬
sam contionẽ clamore sublato decurrunt.
alii ad exitus theatri conferti obsistunt.
seduntur hethensis cauea indusi coaceruan-¬
turq ñ cede solum s etiam fuga. cum suꝑ
mortius incidentes cumularent᷑. Inde pas-¬
sim discurritur ⁊ urbis capte mͦ fugaq et
cedes omnia tenet. Nichilo remisi ore mili¬
tum ira quod ure turbam in hermẽ crede¬
bant. quam siꝑiculum par et ardor certa¬
minis eos irritaret. Ita henna aut malo aut
necessario facinore retenta marcellus nͦ fac¬
tum imꝓbauit:⁊ predã hennensiũ militi¬
b conceslit. ratus timore deterritos ꝓditio¬
nib presidioꝵ siculos. Atq ea cladesut
urbis in media sicilia site clareq uł obin¬
signem munim̃to iraturali locum uł ob
sacrata omnia uestigiis rapte quondam
ꝓserpine. ꝓpe uno die omnẽ siciliam ꝑua¬
sit. Et quia cede infandarebant᷑ ñ hominũ

Expanded text:
que intenti dudum ac parati alii superne in auerque intenti dudum ac parati alii superne in auersam contionem clamore sublato decurrunt, alii ad exitus theatri conferti obsistunt. caeduntur Hennenses cauea inclusi coaceruanturque non caede solum sed etiam fuga, cum supemortuis incidentes cumularentur. inde passim discurritur, et urbis captae modo fugaque et caedes omnia tenet nihilo remissiore militum ira quod turbam inermem caedebant quam si periculum par et ardor certaminis eos inritaret. ita Henna aut malo aut necessario facinore retenta. Marcellus nec factum improbauit et praedam Hennensium militibus concessit, ratus timore fore deterritos proditionibus praesidiorum Siculos. atque ea clades, ut urbis in media Sicilia sitae claraeque uel ob insignem munimento naturali locum uel ob sacrata omnia uestigiis raptae quondam Proserpinae, prope uno die omnem Siciliam peruasit et, quia caede infanda rebantur non hominum
Abbreviated transcription (Latin):
adsitis. si uitande ñ ferende fraudis causa.
hoc consilii capimus. Plurib uosmiliteshor¬
tarer. si cum armatis dimiratio futura ẽẽt.
Inermes incautos. ad sacietatem trucidabi¬
tis. Et consulis castra in ꝓpinquo sunt. ne
quid ab hunilcone ⁊ carthaginiensib time¬
ripossit. Ab hac adhortatione dimissi cor¬
pora curant. Postero die alia aliis locis ad
obsidendoᷤᷤ itinerib claudendosq opposi¬
tis exitus. parsmaxima suꝑtheatrum circa¬
q ad sueti.⁊ ante spectaculum contionem
consistunt. Productus ad ppłm a magistra¬
tib prefectus romanus. cum consulis de
ea reius. ac potestatem ẽẽ ñ suã. ⁊ pleraq
eadem que pͥdie dixisset: primo sensim.
ac plus reddere claues. Dein iam una uoce
id om̃s uberent cunctantiq i differenti
ferociter minitarentur. nec uiderentur ul¬
trauim ultimã dilaturi: tum p̃fectus
toga signum ut conuenerat dedit mints¬

Expanded text:
adsitis, si uitandae, non inferendae fraudis causa adsitis, si uitandae, non inferendae fraudis causa hoc consilii capimus. pluribus uos, milites, hortarer, si cum armatis dimicatio futura esset; inermes, incautos ad satietatem trucidabitis; et consulis castra in propinquo sunt, ne quid ab Himilcone et Carthaginiensibus timeri possit.' ab hac adhortatione dimissi corpora curant. postero die alii aliis locis ad obsidenda itinera claudendosque oppositi exitus; pars maxima super theatrum circaque, adsueti et ante spectaculo contionum, consistunt. productus ad populum a magistratibus praefectus Romanus cum consulis de ea re ius ac potestatem esse, non suam et pleraque eadem quae pridie dixisset, et primo sensim †ac plus† reddere claues, dein iam una uoce id omnes iuberent cunctantique et differenti ferociter minitarentur nec uiderentur ultra uim ultimam dilaturi, tum praefectus oga signum, ut conuenerat, dedit milites