comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem saluatoris nr̃i humanitatẽ corpꝰ
nimi rũ et animã condidit in uscerib
uirginis. que facta est ancilla homi¬
nis ꝑ diuinitatẽ. et mater uerbi ꝑ carnẽ.
Non autẽ prius in utero uirginis caro cõ¬
cepta est. et postmodum diuinitas uenit
in carne. sS mox uerbũ uenit in utero:
mox uerbum seruata ꝓprie ueritate na¬
ture factum est caro. Et ꝑfectus homo id
est in ueritate carnis et anime rationa¬
lis. natus est ꝑ uterũ uirginis filius dei:
unctus oleo leticie: idest dono sp̃c sc̃i pre
consortib suis. scilicet p̃ ceteris homini¬
b. Nos prius peccatores homines existi
tus est in fine scłoꝵ. Ibi ab eodem sp̃u unc¬
tus est ubi conceptus. nec ante conceptus
et postmodum unctus est. S hoc ip̃m de
spũ scõ et carne uirginis concipi a spũ
scõ ungi fuit. In quo compla cuit inha¬
bitare omnẽ plenitudinem dium¬
tis corꝑaliter idest substantialit
ꝑfectum hominẽ quem assumpso

Expanded text:
eiusdem Salvatoris nostri humanitatem, corpus eiusdem Salvatoris nostri humanitatem, corpus nimirum et animam, condidit in visceribus virginis, que facta est ancilla hominis per divinitatem et mater verbi per carnem. Non autem prius in utero virginis caro concepta est, et postmodum divinitas venit in carne, sed mox verbum venit in utero, mox verbum, servata propriae veritate naturae, factum est caro et perfectus homo, id est in veritate carnis et animae rationalis natus est per uterum virginis filius Dei, unctus oleo letitiae, id est dono Spiritus sancti, pre consortibus suis, scilicet pre ceteris hominibus. Nos prius peccatores homines existimtus est in fine saeculorum, ibi ad eodem Spiritu unctus est, ubi conceptus, nec ante conceptus et postmodum unctus est, sed hoc ipsum de Spiritu sancto et carne virginis concipi a sancto Spiritu ungi fuit. In quo complacuit inhabitare omnem plenitudinem divinitatis corporaliter, id est substantialitrfectum hominem quem assumpsit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qui cunctoꝵ gła mordeor. Tanta deniq las¬
situdine fatigatur. ut etiam in stratu suo
lacens funiculo trabe suspenso suspensis q
manib app̾henso erigeretur. ut scilicet offi¬
cium monasteriale ꝓut poterat exhiberet.
Transibant in squalore corporis. uocisq te¬
nuitate dies plurimi. De hinc iheronimꝰ¬
in libroꝵ habundantia fultus. dictis suis
scõ spũ dedicatis. immobilem catholice tur¬
Nam contra heliuidiũ. contra q pelagium
et aduersus iouinianũ euidentissima uo¬
lumina catholicaq correctione roborata. mag¬
no studio et acumine laxaurt. Aduiris quo¬
q consultus. singularem tonantemq edidit
librum. Plerasq heremitarũ patrũq uitas
insignium. ueracissimo eloquio texuit hys¬
toriis. De mansionib quoq ifrahelitici po¬
rauit ut unica fore arbitretur. Plures qͥp¬
pe ait qui me dicunt hoc opus infamatũ
gisse studio ut hostes eccłie. mei quoq ho¬

Expanded text:
qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lasqui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae Ecccontra Helvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici poravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum mni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque ho
Abbreviated transcription (Latin):
editis commentatus est. Plerasq preterea
pauli epłas et ioħis reuelationem disseruit.
Inter has itaq numerosas oꝑis sui pagi¬
et tentũ triginta uiroꝵ illustriũ eccłiasti¬
cos scriptores. a passione xp̃i usq ad quar¬
tum derimũ theodosi imꝑatoris annũ in ordine
digessit. om̃sq qui descripturis scĩs memori¬
a aliquid tradiderunt breuiter exposuit. Ue¬
rum hoc contra celsum porphyrium et iu¬
lianum augustum rabidos aduersus xp̃m
canes et contra sectatores eccłie uł eoꝵ qui
putant eccłiam nullos phylosophos et elo¬
quentes habuisse doctores magno sudauit
ingenio. ut sciant quanti et quales uiri eã
fundauerint. exstruxerint. adornauierint.
et desinant fidem nr̃am rustice simplicita¬
tis arguere suamq potius imꝑiam recognos.¬
cere. innumeris preterea libris. apłoꝵ ꝓpħa
quoq misterium iniquitatis oꝑatur. et
garit unusquisq qd̃ sentit. Ego solus sũ.

Expanded text:
editos Commentatus est. Plerasque praeterea editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas operis sui pagiet centum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea libris Apostolorum quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum
Abbreviated transcription (Latin):
litterisq grecis. latinis atq hebraicis doctus.
cuncta hebreoꝵ uolumina que in canone
continentur. ex ueteri testamento uera edi¬
tione in latinam linguam uertit. eaq oĩa
cõmentatus est. Daniehem quoq chaldai¬
eo sermone locutũ. romano stilo descripsit.
Psalterium uidelicet qd̾ asofrani apostola¬
tus iheronimus ex hebreo canone. latina
modo lectione cauendum uerbũ ad uerbũ
exposuit. eumq breuiter disseruit. et musi¬
donem appellauit. duob libris salomonis
explanatis. Cantica uero canticoꝵ ex orige¬
nis interp̾tatione. sicut et de spũ scõ ex tli
guam. mathei nichilomi nus euangłium.
de hebreo fecit ẽẽ romanũ. Qd̾q compen¬
diosa potius quã fasticliosa explanatione
studiosis lectorib interp̾tatus est. Quin¬
ticinia a nullo quoq romanoꝵ. uł memi¬
nisse uł scribere inchoasse reꝑtum solus
disseruit. Quatuor et sexaginta  libris

Expanded text:
litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina, quae in Canone continentur, ex veteri Testamento, vera Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia commentatus est. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: sicut et de Spiritu Sancto Diguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris
Abbreviated transcription (Latin):
interet in latinũ. hunc qui subter annex¬
us est habuit p̃ceptorem. Memini inquit
ob intelligentiam huius uoluminis. lyd¬
diuni quendam p̾ceptorem qui apd̾ hebre¬
Es peritus habebatur. non paruis redemis¬
sinũmis. Si eius doetrina aliquid ꝓfece¬
ders labore sudoreq claldeam linguam
diatirit. idem iernimus ita scribens ate
irmans dicait. Ego adolescentulus post
untilliani et tullii lectionem ac flores
his piles cum me in lingue huiis pistri¬
u dealusisem. et multo sudore multoq
uieda łe xet. et quasi ꝑ crptami ambu¬
lans rarũ desuꝑ lumen aspicerem. impegi
nouisse in damielem. et tanto tedio affectus
sum: ut desꝑatione subita omnẽ ueterem
laborem uoluissem contempnere. Uerum
ad hortante me hebreo et illd̃ michi sua lĩ¬
rursus discipulus c̃e chaldaicus. Et ut ueri¬
nem chaldaicũ legere et intelligere quã sona¬
re.Xp̃i itaq gr̃a iheronimꝰ fidem ad eptus.

Expanded text:
ymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non parvis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profece. Quo vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lecrhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore, multoquverba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicerem, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua linrursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verinem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ loquitur ad abraham qd̃ quarta ꝓdĩ
egypti. qd̾ utiq nisi exponatur udi  ᷤ
contrariũ. Cur ab raham signũ eitãd¬
onis accepit ÷ Cur isaae iustus diqe
rus. nõ illi eui uoluit: s eui nolus. E¬
tus errore benelixit: Nunc qulit
liistm inquit iuuenis et solitudinus
Sedeseita uallarent. incentiua uitioꝵ
anorem q nature ferre non poteram.
e ue tum crebris ieiuniis frangerem. mẽs
timen cogitationib estuabat. adq ad edo¬
mandum cuidã fratri qui ex hebreis
ttididerat me in disciplinam dedi. ut
post quintilliani acumina. ciceronis
fiuuiũ. grauitatemq frontonis. et le¬
nitatem plinii alfabetũ discerem et¬
hridentia anhelantiaq uerba medita
rer. Quid ibi laboris sumpserim. quid
sustinuerim difficultatis. quociens des¬
perauerim. quotiensq cessauerim. et cõ¬
tentione discendi rursum inceperim. qͥd¬
passus sim. quia eoꝵ qui mecũ uitã duxe¬
Gr̃s ago dño qd̃ de amaro semine littera¬
rum: dulcedinis fructus capio. Porro li

Expanded text:
s loquitur ad Abram, quod quarta progeAegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibusDum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram ; quem quum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quem edomandum, cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in discipulum dedi: ut post Quintiliani acumina, Ciceronis fluvium, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, stridentia anhelantiaquerer. quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quotiens desperauerim quotiensque cessauerim et contentione discendi rursus inceperim, passus sum, quam eorum qui mecum duxes Deo, quod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro lib
Abbreviated transcription (Latin):
corpore autem in affrica scribenti. sis
ter cetera seripsit. Nr̃a habuimus s¬
pora: et cucurrimus quantũ potium
Nunc te currente et longa spari m¬
hente. nobis detur otium. Igitur ieon¬

Expanded text:
antem, corpore autem in Africa scribentem, sic inter caetera scripsit: Nostra habuimus tempora, et cucurrimus quantum potuimus: nunc te currente, et longa spatia transmittente, nobis debetur otium. Igitur i
Abbreviated transcription (Latin):
risq est popło cõmunicato. singulos ad hoc
uasculum ascendere ꝑ gradus. donũq cele¬
stis degustare liquoris. Nam et gustu sua¬
uis est et tactu salubris. Deniq non nul¬
li post longas febrium flammas. hac. hau¬
sta stilla celeri confestim refrigerio potiun¬
tur salutis. In numeris quoq et aliis mo¬
dis ibi et crebro sanantur egroti. et mul¬
ta que angłice tantũ licet potestan geri.
miracula comꝓbantur. maxime tamen eiꝰ¬
dem die uatali. cum exꝓuinciis circũ posi¬
frequentia. ut qd̾ spiritualit̾ dixit apłs et
ministratores sp̃s in ministeriũ missi ꝓpt̾
eos qui hereditatem capiunt salutis. in xp̃o

Expanded text:
risque est populo communicato singulos ad hoc risque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxima tamen eiusdem die natalis, cum et de provinciis circumposifreministratorii spiritus in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ip̃a domus angulosa. non in morẽ
ipis humani partib erectis. s instar spe¬
lunce p̾ruptis et sepius eminentib aspe¬
ra scopulis. Culmine quoq diuerse alti¬
tudis. qd hic uertice tangi. alibi manu iux
possit attingi. Credo docente archangło do
mini. non ornatum lapidum. S corclis
querere et diligere puritatẽ. Uertex uero
montis extrinsetus partim cornea silua te¬
gitur. partim uirenti planicie dilatatur.
Missarum itaq celebritate completa. mag¬
no attoniti gaudio quique recdiert̃ in sua.
ptidie ꝑsalmoꝵ missarumq tursũ congru¬
o precepit ordine celebrari. Nullus autẽ
rora tunsecta matutinos ibidem cantãt
ymnos. Ex ip̃o autem saxo quo sacra conte¬
gitur edes ad aquionarem partẽ altaris dul¬
cis et nimiũ lucida guttatim aqua dilabi¬
tur: quã incole stillam uocant. Ob hoc et
uitreum uas euisdem receptui p̃paratum
argentea pendet cathena suspensum. Mo¬

Expanded text:
autem ipsa domus angulosa, non in more autem ipsa domus angulosa, non in more operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae praeruptis et saepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix possit attingi, credo docente archangelo, Deum non ornatum lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea sylva tegitur, partim virenti planitie dilatatur. Missarum itaque celebratione completa, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem rora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, mo
Abbreviated transcription (Latin):
querenda. Hoc ergo tempore imuoll¬
te. agamus ambo triduanũ tumnubꝰ
munera que ꝑ summũ sue sedis uͤ
conferri dignatus est: ad certũla
ingelus dñi michael ep̃o sepon
in daliaui. Uos tantum intrate. Et
mi atinti patrono. precib locum frequen¬
taiti Eeeti quidem cras missas ibi celebran¬
a tpulus iuxta morem cõmunicet. meũ
int̃ ent ostendere quomodo ꝑ memet ip̃m
laeum consetrauerim illũ. Adueniunt ma¬
it eũ oblationib. et magna instantia p̃
cum intrant regiam australem. et ecce lõ¬
ti portitus in aquilonẽ porrecta atq illã
atingens ianuã posterulam. extra quam
uetigia marmori diximus imp̃ssa. S pri¬
usquã huc ꝑuenias. apparet ad orientẽ ba¬
silica ꝑgrandis: ad quã ꝑ gradus ascendit᷑.
Hec cum ip̃a porticu sua quingentos fere
homines capere uidebatur. altare uene¬
tancdlum tubroq contectum palliolo. ꝓpe
mediũ parietis meridiani ostendens. Erat

Expanded text:
quaerenda. Hoc ergo et tempore inminenquaerenda. Hoc ergo et tempore inminente agamus ambo triduanum cum civibus ut munera, quae per summum suae sedis ministrum conferre dignatus est, ad certum usangelus Domini Michael episcopo Seam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono precibus locum frequentate. Et te quidem cras ibi missas caelebrante, populus iuxta morem communicet; meum autera erit ostendere, quomodo per memet ipsum locum consecraverim illum'. 5. At veniunt mane cum oblationiecum intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam extra quam vestigia marmori diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum, rubroque contectum palliolo, prope medium parietis meridiem ostendens. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
arehangeli. uident mane iuxta lares
septemtrionalẽ quam p̾ctiximus ns
posterule pusille quasi hominis uthoi
marmori artius impressa. agnosunt
beatum michaelem hoc p̃sentie fut si¬
num uoluisse monstrare. Ubi postui
men appositũ et altari impositum pui
clesia ob signa uestigioꝵ ippodomta ai
sepontinos quid de hoc loco agerent iti
trum intrare uel dedicare illic debtu
eccłiam. Unde collatione facta adtt¬
tem loci illius beati petri apłoꝵ pana
pis nomine condunt eccłiam et deiẽ
in qua etiam beate semꝑ uirginis me¬
e: sc̃iq baptiste iohannis altaria stre¬
unt. Tandem antistes salubri reꝑto
silio. romanum ep̃m quid de his agi
sit ꝑ nuntios sciscitabatur. Qui tũt
te in monte fere quin quagesimo ne¬
rio a romana urbe ditante fuerat
taliaq mandata remittit. Si homil
est dedicare illam eccłiam. hoc maril
die quo uictoria data est fieri operti. d
dem p̃cipue die illius in hoc uoliuede

Expanded text:
i, videntes mane iuxta ianuam septemtrionalem, quam predixi, instar posteruli pusilla quasi hominis vestigia marmori artius inpressa, agnoscuntque, beatum Michaelem hoc presentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi postea culmen adpositum et altare inpositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum Apodonia est Sepontinos erat, quid de loco agerent, et ubi intrari vel dedicari illa debeat ecclesia. Unde conlatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam beatae semper virginis Mariae sanctique baptistae Iohannis altaria statuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romana urbe distante degebataliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare basylicam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet; sin odem precipue die illius in hoc voluntas est
Abbreviated transcription (Latin):
uentes habuisse me scapulas. plagil
sisse ꝑ sominiũ : et canto de binc studi
diuina legisse quanto mortalia antrii
legeram. Incerea iheronimus romant
eccłie prb̃r os damasi sacerdotis. satt di¬
bliothece scrutator. diuinoꝵ disscctr io¬
luminũ. dum ꝑ trienniũ continue catꝰ
acceptusq a popularib ueneruetur. ai¬
niumq iuditio dignus ẽe sũmo samb¬
tio decernitur. quida m ex clericoꝵ mons
huius fuge euentum corripientima

Expanded text:
Livientes me habuisse scapulas, plagas Livientes me habuisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptusque popularibus veneratur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monhujus fugae eventum corrigentis,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianum me ẽẽ respondi. Et ille qui p̃side¬
bat ait. Mentiris. Ciceromianus es non
xp̃ianus. U̾bi est thesaurus tuus: ibi et
cor tuum. Ilico obmũtui. et inter uerbera
nãm cẽli me iusserat. conscientie magis
igne torquebar. illũ mecum uersiculum
replicans: i inferno autem quisex¬
bitur tibi: E lamare tamen epit
ad pͥsidentis genua. ꝓuoluti qui aht¬
peabantur ut ueniam tribuent aa¬
centie ut errori locunt penitentr e
daret. exacturus deide truciatũ sig¬
lium litterarũ libros aliquando leps
Ego eum tanto constrictus arneuso e
etiam maiora ꝓmittere. dm̃ uirar e
et nomen eius obtestans dicere. Dnes
unquam habuero codices scłares. it lig
ro te negaui. In hec sacrar̃ ti uerbust¬
sus: reuertor a superos. Murantoz e
tis oculos aperui. tanto kerimatĩ m¬
bre ꝑfusos: ut etiam mere dulis facis
cerem ex dolore. Nec uero sopor ile nes
fuit: aut uana somnia quib sepe tefͥa¬

Expanded text:
Christianum me esse respondi. Et ille qui praesideChristianum me esse respondi. Et ille qui praesidebat: Mentiris, ait, Ciceronianus es, non Christianus. Ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum est. Illico obmutui, et inter verbera nam caedi me jusserat conscientiae igne magis torquebar, illum mecum versiculum reputans: In inferno autem quis confitebitur tibi? Clamare tamen coepiTandem ad praesidentis genua precabantur ut ueniam tribueret adolescentię, ut errori locum penitentię daret, exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. Ego qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deierare coepi et nomen eius obtestans dicere, 'Domine, si unquam habuero codices sęculares, si legro, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe delud
Abbreviated transcription (Latin):
rem. theca quam rome cum sũmo studio
ac labore confecerã carere non poterã. Ita¬
q miser ego lecturus tulliũ ietunabam.
Post noctiurm crebras uigilias. post. lãcri
mebatur in manib. Si quando in memet¬
ipm̃ reuersus ꝓpħas legere cepissem. sermo
herebat incultus: quia lumen cecis ioełis
non uidebam. Non oculoꝵ culpam puta¬
bam: s solis. Dum me ita antiquuis ser¬
pens illuderet. in media ferme quadra¬
gesima medullis infusa febris. corpus me¬
um inuasit exhaustum. et sine ulla reqͥe
depasta sunt. ut ossib uix hererent. Inte¬
rim parabantur exequie. et uitalis animi
calor toto frigescente iam corpore in solo
tantum tepescente pectus culo palpitabat.
cum subito raptus in spiritu ad tribunal
iudicis ꝑtrabor. ibi tantũ luminis et tan¬
tum erat. ex circũ stantium. claritate ful¬
goris ut ꝓiectus in terrã surfum aspicere
non auderem. Interrogatus conditionem:

Expanded text:
rem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio rem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post noctium crebras vigilias, post lacrymasmebatur in manibus. Si quando in memetipsum reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Dum me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requiedepasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut projectus in terram, sursum aspicere non auderem. Interrogatus conditionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ieronimus nr̃ in oppido strido¬
nis qd̃ agothis cuersum est
dalmacie quondã pannonieq
confiniũ fuit. patre eusebio na¬
tus est.uestem xp̃i puer rome
suscepit. ibiq literis grecis ac latinis a pͥ¬
meuo eruditus est. In arte quidẽ grãma¬
tica donatũ habuit p̾ceptorẽ. in rethorica
autem uictorinũ oratorem. Postquã autẽ¬
omne mundanarũ stucdium adeptus est.
tum q imitatus est. Cupiditatẽ siquidem
anime iugi sinceritate calcans. uoluptatẽ
q corporis ꝑhenni frangens ieiunio. pleros
docuit instituto. Quodam igitur tẽpore
dum ex more. idem ieronimus diuina ad le¬
gendum pandit uolumina et moralem
bibliothece sue auctorẽ fullium recordatur.
lutifero. castigatus est uerberẽ. Ita enĩ ip̃e
ad eustochium uirginẽ scribens asserit. Cũ
ante annos plurimos. dom̃o. parentib. so¬
rore cognatis. et qd̃ his difficilus est consu¬
etũdine lautioris cibi ꝓpter. celoꝵ regna me¬
castrassem. et isiero solimã militaturus ꝑge¬

Expanded text:
ieronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam veomne mundanarum litterarum studium adeptus est, um factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animi jugi sinceritque corporis perenni frangens jejunio, plerosqdocuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. lutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus perge
Abbreviated transcription (Latin):
toriam spondet affuturam. et quarta diei
hora bello p̾monet hostib occurrendũ. Leti¬
ergo mane et de angelica certi uictoria de¬
moniaco redactis spiritu obuiant xp̃iani
paganis. atq in primo belli apparatu gar¬
ganus in menso tremore concutitur. ful¬
gura crebra uolitant. et caligo tenebrosa
totum montis cacumen obduxit. Tunc un¬
pleta est ꝓpħia que dnm̃ laudans dixit. Qͥ
facit angłos suos sp̃c : et ministros suos
flaminã ignis. fugiunt ergo pagani. par¬
tim ferro hostium. partim igniferis impul¬
si sagittis et neapolim usq sequẽ¬
tib atq extrema queq cedentib ad u̾sari¬
is. menia tandem sue urbis moribundi sub¬
ne toebant in teremptos. iegi nis¬

Expanded text:
toriam spopondit adfuturam, et quarta diei toriam spopondit adfuturam, et quarta diei hora bello pergo mane et de angelica certi victoria, Neapolitani demoniaco redacti spiritu, obviant christiani paganis, atque in primo belli apparatu Garganus inmenso tremore concutitur; fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia, quae Dominum laudans dicit: 'Qui facit angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis'. Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis inpulsi sagittis, et Neapolim usque sequentibus atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi sublmine videbant interemptos –, regi
Abbreviated transcription (Latin):
archangelus. qui in conspectu dñi semꝑ assis¬
to. locumq hunc in terris incoli ritumq ser
um que ibi geruntur. ipsiusq me loci ẽẽ in¬
spectorem atq custodem. Hac reuelatione
Duas quidem ianuas ibi cernentes. quarum
australis que et maior erat. aliquot gradi¬
b in occasum uergentib adiri poterat. S
nec ultra criptã intrare ausi ꝓ forib cotidie
orationib uacabant. Inter hec neapolite
paganis adhuc ritib oꝑam dantes se pon¬
tinos et beneuentanos qui ducentis quin¬
quaginta milib a seponco distant bello
lacessere temptant. Qui antistitis sui mo¬
nitis edocti. triduo petunt inducias. ut tridu¬
ano ieiunio liceret quasi fidele patrocinũ
scĩ michaelis implorare p̾sidium. Quo tem¬
pore pagani ludis scenicis falsoꝵ inuitãt
auxilia deoꝵ. Ecce autem nocte ip̃a que bel¬
li precesserat diem ad est inuisione sc̃s mi¬
chael antistiti. preces dixĩt exauditas. uic¬

Expanded text:
archangelus, qui in conspectu Domini semper adsisarchangelus, qui in conspectu Domini semper adsisto. Locumque hnium quae ibi geruntur, ipsius quoque loci me esse inspectorem atque custodem. Hac revelatione Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antistitis sui monitis edocti, tridui petunt inducias, ut triduano jejunio liceret quasi fidele patrocinium sancti Michaelis implorare et praesidium. Quo tempore, pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli antecedebat diem, adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, vic
Abbreviated transcription (Latin):
taurũ artuentici gregis consortia spernen¬
tem singularẽ incedere solitum: et ad extre¬
mum redeunte pecore domũ non ẽẽ regres¬
sum. Quem dñs collecta multitudine
seruoꝵ ꝑ deuia queq requirens. inuenit
stantem in uertice montis et forib cuiꝰdã
assistere spelunce. Iraq ꝑmotus cur soli¬
uagus incederet. arrepto arcu appetiit eũ
sagitta toxicata. Que uelut uenti flami¬
ne retorta. eum a quo iactata est. mox re¬
uersa ꝑcussit. Turbati ciues et stupefacti¬
ignorabant qualiter res fuerit effecta.
Non enim ꝓpius accedere audebant. Con¬
sulunt epm: quid facto opus sit. Qui in¬
dicto triduano ieiunio: a dño monuit eẽ
querendũ. Quo ꝑacto sc̃s dñi angelus mi¬
chael episcopũ ꝑ uisionẽ alloquit᷑
dicens. Iam bene fecisti qd̾ homines late¬
bat a dõ querendo misteriũ. uidelicet ho¬
minẽ suo telo ꝑcussum. sciatis hoc mea ge¬
stum uoluntate. Ego enim sum michael¬

Expanded text:
taurum, armenti congregis consortia spernentaurum, armenti congregis consortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore, domum non esse regressum. Quem dominus, collecta multitudine servorum, per devia quaeque requirens, invenit tandem in vertice montis foassistere speluncae. Itaque ira permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetiit illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo jacta est, mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fuerit effecta, non enim accedere propius audebant, consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui indicto jejunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archangelus episcopum per visionem alloquitur, dicens: 'Iam bene fecistis, quod homines latebat a Deo quaerendum; mysterium videlicet hominem suo telo percussit, ut sciatis, hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael
Abbreviated transcription (Latin):
emoriam beati michaelis
archangłi toto orbe uenerã¬
dam: ip̃ius et oꝑe condita
et tonsecrata nomine demon¬
srit telia. Que non metalloꝵ fulgore
fata sedut s celesti preclita uirtute:
utpote quam fragilitatis humane memor
archangłs. ecelo ueniens ad ꝓmerendam i¬
bi mortalib suꝑnoꝵ societatem ꝓpria ma¬
nu condere dignatus est. Uertice siquidẽ
montis excelsi posita de corpore eiusdem sax¬
i spelunce instar p̾cauata ostenditur.
Est autem locus in campanie finib
ubi inter sinum adriaticũ et montẽ gar¬
ganum. ciuitas se pontus posita est. Qui
rectus. in catumine supp̃mo beati archan¬
głi quã prefatus sum gestat eccł̃iam. Hãc
mortalib hoc modo cognitam. libellus in
eadem eccłia positus indicat. Erat in ea
ciultate pre diues quidam nomine gar¬
ganus: qui ex euentu suo monti uocabu¬
lum indidit. Huius dum pecora quoꝵ
infinita multitudine pollebat. passim ꝑ
diuexi montis latera pascerent᷑. contigit

Expanded text:
Memoriam beati Michaelis archangeli toto orbe venerandam ipsius et opere condita et consecrata nomine demonstrat ecclesia. Quae non metallorum fulgure, facta scaematę, sed caelesti predita virtute, utpute quam fragilitatis humanae memor archangelus ę celo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus posita est, qui rectus, in cacumine suppremo beati archangeli, quam prefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus indicat. 2. Erat in eadem civitate predives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum indidit. Huius dum peccora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per divexi montis latera pascerentur, contigit,
Abbreviated transcription (Latin):
quem ante principem uel campi ductorẽ
superius memoraui. correptis legionis sue
signis. circũstantes hac oratione confir
mat. Tenere me cõmilitones optimi scła¬
rium quidem belloꝵ signa ꝑspicitis. s nõ
ad hec arma ꝓuoco. non ad bella amimos
ur̃õs uirtutẽq compello. Aliut nobis ge¬
nus est eligendum p̃liorũ: non enĩ ꝑᷝos
gladios. potestis ad regna celestia ꝓperare.
Robur nobis opus est animoꝵ. Inuicta
defensio est : fidem quam d̾o ꝓmisimꝰ in
ultimis custodire. Iam de commilitonum

Expanded text:
quem ante prenci| pem uel campidoctorem quem ante prenci| pem uel campidoctorem superius memoraui superius| legionis sui signis hac circumstantes oracione confer| mat tenere me commilitones optim“us” secularium| quidem bellorum signa perspicitis . sed non ad hec ar| ma prouoco . non ad haec bella animos uestros| uirtutemque conpello . aliod nobis genus elegendum| est praeliorum non per hos gladios potest . ad regna| caelestia properare. Robor nobis opus est animorum| inuicta defensio est. Fidem quam deo promiseris in| ultimes costodire. Iam de commilitonum
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem beatam uite huius breuitate me¬
reatur. Equals om̃s animo. una uoce res¬
lice romana arma suscepimꝰ. nec unquã
aut desertores belloꝵ aut ꝓditores milicie
aut ignaue formidinis meruimꝰ subire
tis. nisi instituti legib xp̃ianis. demonũ
cultus et aras semꝑ pollutas sanguine ui¬
taremꝰ. Comperimus p̃cepisse te ut aut
sacrilegiis pollueres xp̃ianos: aut deleres
om̃s ẽterra. Non inquiras longiuis bati¬
tantes: nos om̃s xp̃ianos ẽẽ cognosce. Ha¬
bebis potestati tue om̃ium subdita corpora.
auctorẽ uero suum respicientes xp̃m ani¬
mas non tenebis. Hec sicut uir sc̃s clixe¬
rat legionis ꝓbat assensio: et cesari ꝑ sa¬
tellites nunciatur. In clementi precipit᷑
iussione. ut iterum decimus renouate cru¬
delitatis ordine consumeretur. Post hanc
uocem ad legionem uelociter ꝓperatur. cru¬
delia p̾cepta ꝑaguntur. reliquis ut octõ¬
dorũ redeant iubetur. Tunc exuperius

Expanded text:
rnitatem beatam uitae huius breuitatem ernitatem beatam uitae huius breuitatem erca| tur. Aequali omnes animo. Vna uoce resuci . romana arma suscipi| mus. Nec umquam aut desertores bellorum . aut pro| ditores miliciae fuimus aut ignauae formidines| meruimus subirae  praeceptes. Nisi instituti legibus christianis| demonum cultus et aras semper pollutas sangui| ne uitaremus. Conperimus praecepisse te . ut aut| sacrilegies pollueris cristianos . aut dederes . nec non| inquiras longius latitantes. Nos omnes christianos| esse cognosce . habebis potestati tuae subdita| omnium corpora auctorem uero suom respicientes christum| animas non tenebes . haec sicut uer sanctus dixerat .| legiones probatur . ascensu et cesari per satellites nun| ciatur Inclemente praecipet iussione . ut iterum de| cimum renouate crudilitates ordo consummeret .| post anc uocem ad legionem uelociter properatur .| crudilia praecepta peraguntur reliquos+ octodorum| redeant . iubetur. Tunc exsuperius
Abbreviated transcription (Latin):
une ꝑ nosmetipsos quos sequi deberemꝰ
aspeximus. Ecce uallatus sum cõmilito¬
num meoꝵ corporib: quos de latere meo
uerem. Quoꝵ gratulans admiror exem¬
rum. Et uacat cagitare quid imꝑator
ubeat: qui sorte mͥ mortalitatis equalis
Et. Si babere aliquid uirium imꝑato¬
da p̾cepta potuissent. cirea beatissimoꝵ
uadere ꝓphita potuisset. Sacramenta
ii luiasibis et desperatione uite defen¬
sare rem publicam deberemus. Iam tunc
ꝓmisi mei corporis uilitatem. et spopondi
hanc imꝑatorib fidem. nec tamen mͥ ul¬
lus tunc regna celestia ꝓmittebat. Quid
xp̃o spondente faciendum est: si hoc potui¬
mus milicie deuotione ꝓmittere: Quin im¬
mo fortissimi cõmilitones olim deuotas a¬
nimas subdamus preciosissime passioni.
Sit nobis uirilis animus: fides immola¬
ta ꝑmaneat. Iam cerno ante tribunal xp̃i
stantes eos. quos nect paulo ante satelles
regius deputauit. Illa uera gła est. que et̾¬

Expanded text:
nunc per nosmet ipsos quos sequi deberemus nunc per nosmet ipsos quos sequi deberemus as| peximus. Ecce uallatus sum commilitonum| meorum corporibus quos de latere meo necem quorum gratulans ammiror exemplum .| et uacat cogitare quid imperar iubeat qui sorte| mihi mortalitates equales est. Si habere aliquid| uirium imperatorea praecepta potuissent circa| beatissimoruus propheta posuisset sacramenta tu lucis istius et disperacione| uitae defensare rem puplicam deberemus . iam tunc| promisi mei corporis uilitatem et spopondi hanc impe| ratoribus fidem . nec tamen mihi ullus tunc regna| celestia promittebat . quid christo . spondente facien| dum est . si hoc potuemus miliciae deuocione promit| tere. Quin immo fortissimi commilitonis . olim deuot\a/s| animas subdamus praeciosissimae passioni sit no| bis uirilis animus . fides inuiolata permaneat. Iam| cerno ante tribunal christi stantes eos quos neci . paulo| ante satellis regius depotauit illa uero gloria est . quae| aete
Abbreviated transcription (Latin):
Sentiat contumax miles me uonses
mͥ: sed etiam numinib meis ans pl¬
se uindictam. Iam nunc fidisino: il
orũ turba festinet: et decimũ quãs nli
ti funesta sors p̃beat. Diseant quilt
necem quos ordo p̃miserit mortnals
sta porrigitur. ad legionem uelaue s̃
ratur. crudelia precepta reserauas.
aetodorum legio redeat iubetur. Tẽ
ragiis segregatus. conuorat legio
i huc oratione sanctiores alloquit᷑.
oatuie uirtuti ur̃e commilitones op¬
ani. qp̃ amore religionis nullam uobis
ãmiltones ur̃os uidistis. quã timui ne
quisquam qd̃ armatis facile est specie
astisionis beatissimis funerib manus
auam afferre temptaret. Iam mͥ ad
dlidium ꝓprie uocis iussione recondidit.
ut mentes nr̃as manusq ꝓhibuit ne qͥs¬
quam diuino oꝑi mortalib dextris ob¬
uaret. quin immo: cepti oꝑis fidem ꝑhen¬
n religione compleret. Hactenus exem¬
ola satris inserca codicib legebamus. iam

Expanded text:
Sencia contu| ax miles . me non solum mihi sed eciam nominibus meis| dare posse uendectam. Iam nunc fidelissimorum meorum| turba festinet . decimum quem que morti funesta| sors praebaeat. Discant equalium neces ques ordo| praemiserit moriendi. o infausta por| rigitur Ad legionem uelociter properatur . crudilia| praecepta reserantur . ut octodorum| legio redeat iubetur. Tunc . satellibus regiis segregatus conuocat| legionem et hac orationem sancti oris alloquitur.| Gratulor uirtute uestrae commilitones| optimi quod amore relegionis nullam uobis ommilitonis uestros uidistis quam timui ne quis| quam quod armatis facile est . speciae defensionis| beatessimis funeribus manus obuias adferre temta| ret. Iam mihi ad gladium propriae uoces iussione recon| didet . uestras manusque prohibuit ne quisquam deui| no opere mortalibus dexteris obuiaret . quin immo .| caepti operis fidem perennem religionem conplete| hactenus . exempla sacris inserta codicibus legebamus| Iam
Abbreviated transcription (Latin):
fabrice opus scm̃ suscipere gentilis auderet.
Qd̾ ideo misericorditer a sc̃ĩs factum constat.¬
ita ut faber ille consternatus et territus salu¬
tare sibi nomen posceret: statim q xpĩanus
effectus est. Neq illud inter scõꝵ miracula
p̃termittam: qd̃ ꝑ inde clarum atq om̃ib
notum est. Mater familias quinti egregii
atq honorati uiri. cum ita paralici fuisset
obstricta: ut ei etiam pedum usus negaret᷑.
a uiro suo ut agaunum ꝑ multum itineris
spacium deferretur poposcit. Quo cũ ꝑuenis¬
set. scõꝵ martyrum basilice famulantũ ma¬
nib illata. pedib ad diuersoriũ rediit. ac sa¬
nitati de premortuis restituta menbris. nũc
rairaculũ suum ip̃a circumfert. Hee duo
tantum passioni scõꝵ inserenda credidi. Ce¬
terum satis multa sunt. que in purgatione
demonum uł in reliquis curationib cotidi¬
e illic ꝑ scõs suos dñi uirtus oꝑatur. Incip̃¬

Expanded text:
fabricae opus sanctum suscipere gentilis auderet. fabricae opus sanctum suscipere gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen poposcerit statimque Christianus effectus sit. Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clarum atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum peruenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus inlata pedibus ad diuersorium rediit, ac sanitati de praemortuis. restituta membris nunc miraculum suum ipsa circumfert. haec duo tantum mira passioni sanctorum inferenda credidi. ceterum satis multa sunt quae uel in purgatione daemonum uel in reliqus curationibus quotidie illic per sanctos suos domini uirtus operatur. DOMI
Abbreviated transcription (Latin):
metem moliretur. dep̃henso dolo eiuis apd̃
massiliam captus. nec multo post stran¬
pilatus. teterrimoq hoc supplicio affectus.
impiam uitam pessima morte finiuit. At
uero beatissimoꝵ agaunensium martyrũ
mrtdoro eiusdem lori episcopo reuelata
boduntur. In quoꝵ honore cum cõstru¬
terir basiliea que uaste nunc adiune
npi. uno tantũ latere accliuis iacet.
std mraeli tunc apparuit: nequaquã
tacendum putaui. Accidit ut inter reliquos
artifices qui inuitati conuenisse ad illd opus
uidebantur. quidã ad eẽt faber quẽ adhuc gen¬
tilem ẽe constaret. Hic cum dñico die quo ce¬
teri ad expectanda diei illius festa discesserãt
in fabrica solus substitisset. et in illo secreto
se subito clara luce manifestantib scĩs. hic
idẽ  rapitur. atq ad penam uł ad supplicia¬
plicid distenditur. et uisibiliter turbam mar¬
tyrum cernens uerberatus etiam increpatur
eo qd̃ die dñico eeclesie solus deesset. uł illud

Expanded text:
mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post strangulatus teterrimoque hoc supplicio adfectus impiam uitam digna morte finiuit. ad uero beatissimorum Agaunensium martyrum  sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis iacet, quid miraculi tunc apparuerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos artifices, qui inuitati conuenisse ad illud opus uidebantur, quidam adesset faber quem adhuc gentilem esse constaret. hic cum dominico die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant in fabrica solus substitisset, in illo secreto se subito clara luce manifestantibus sanctis hic idem faber rapitur atque ad poenam uel ad supplicia distenditur et uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus, quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel illud
Abbreviated transcription (Latin):
sulserit. Qt̾ ego fideli mente ꝑpen
Simam ultimo contester affectu.
I sne ad tempus paulo ante trucidate
ans itineris necessitas detulisset. con¬
auis uł epulis ur̃is horum funerũ con
nñ tansire ulterius ꝑ beata funera nõ
mans. Hec eo loquente: subita ꝑcusso¬
ns ootruncat insania. Ita uir sẽs consor¬
ti quidem martyrib in eo loco sicut mor¬
i ita est honore coniunctus. Hec no¬
bis tantum de numero illo martyrũ com¬
pta sunc nomina. idest beatissimoꝵ mau¬
ntii. exuperii. candidi. atq uictoris. Cete¬
a uero nobis quidem incognita: s in li¬
bro uite sunt scripta. Ex hac eadem legi
one dicuntur illi fuisse martyres ursus
it uictor quos solodoro passos fama confir¬
mat. Solõdorum uero castrum est suꝑ a
tlam flumen. neq longe areno positũ.
Cpeprecium est etiam illd̃ indicare. quis
deinde maximianũ trucem tyrannũ exitꝰ
anscutus sit. Cum dispositis insidiis ge¬
ue suo constantino tunc regnũ tenenti

Expanded text:
ulserit . quod ego fideli| mente perpendens utinam ultimo contester| affectu . quod si me ad tempus paulo ante| trucitate legionis . iteneris necessitas detullis| set . conuiuiis uel epulis uestres horum funerum| conmeam transire ulterius per beata| funera non sinatis. Haec eo loquentem subita| percussoris obtruncat insania. Ita uir sanrisque martyribus in eodem loco sicut morte ita etiam honore coniunctus est. haec nobis tantum de numero illo martyrum conperta sunt nomina: id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi atque Uictoris, cetera uero nobis quidem incognita, sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione fuisse dicuntur etiam illi martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. Operae pretium est etiam illud indicare qui deinde Maximianum trucem tyrannum exitus consecutus est. cum dispositis insidiis genero suo Constantino tunc regnum tenenti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter fidem nominis tui. et popłs insipiens
exacerbauit nom̃ scm̃ tuum. Ne tradas be¬
stiis animas confitentes tibi: et anmas pau¬
perum tuoꝵ ne obliuiscaris infinem. Respi¬
ce in testamentũ tuum. qm̃ repleti sunt te¬

Expanded text:
ravit Dominum: et populus insipiens exacerbavit nomen tuum. Ne tradas bestiis animas confitentium tibi  animas pauperum tuorum, ne oblibiscaris in finem. Respice in testamento tuo, quia repleti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tutus. tẽ sibi in animo dm̃ uiuũ
nis ẽẽ uirtutem. ad cõmittenda tirt
crilegia sicut cesar p̃cipit octodirũ
redire. Reuersus itaq satelles min¬
at obstinatos eẽ animos legionis: re
rore ꝓsiliuit. Ergone milites mei
spernunt: Sanciendum erat ua¬
ta publica. etiam si tantum maictit
regiam contempnere uoluissent.t¬

Expanded text:
tutus . esse sibi in animo deum uiuonis esse uirtutem. Ad commitendi uero sacrilegia| sicut cesar praecipet octodorum non redire. Reuersus itaque| satellis nuntiat obstinatus esse animos legionis.| Neurore prosiluit. Ergone milites| mei um ordinem| spernunt sanciendum erat uendecta publica eciam| si tantum maiestatem regiam contemnere uolues| sent.
Abbreviated transcription (Latin):
cum imꝑatoriis iussionib cont̃pntra
luisset: dataq neci esset. ut disciplin
uictor alte gemitum trahens. grauit
tot annoꝵ militiã ad hanc infeliceme
ueni: et in hac legione militare not
rui. Quam bene inter tales gloriob
tis honore donatos: finem uite ma¬
re potuissem. Saltem si cõmilitont s¬
dignus eram. uł me ad has horas unl
necessitas detulisset. ut senilis puilte
or tantoꝵ uiroꝵ uictimis miscerti. a¬
tuleram corpus hoc neci. dum mõd tas¬
te laudis consortio non carerem. Talal
re minaciter iubet. At ille paulili. il
ad celum erigens: talia ꝑtunctants s
mone respondit. Longus me uucille
sus: adhanc quã uidetis ꝑdieit poacẽs
Q uecũq enim in hoc mundo apilĩ
aut studium repperit. aut reri lui de¬
litas agit. aut uarius semꝑ cabuuts

Expanded text:
cum imperatoriis iussionibus contemnere| cum imperatoriis iussionibus contemnere| uoluisset. Dataque neci essit ut disciplinauictor . alte gemitum trahens grauiterque| tot annorum| miliciam ad hanc infelicem aetatem uini| et in hac legione militare non merui . quam| bene inter tales gloriose mortis honore donatis| finem uitae inuenire potuissem saltim si com| milito indignus eram uel me ante actas . oras| uiandi necessitas detullisset. Vt senilis| pectores cruor tantorum uirorum uictimis mis| ceretur. Obtuleram corpus hoc neci . dum modo| tante laudes consorcio non carerem. Talia| t. Respondere minaciter| iubet. At ille paulolum oculos ad caelum erigens| tali percontantibus sermoni respondit. Longus| me uiuendi usus . ad hanc quam uiditis perduxit| aetatem quecumque in hoc mundo aguntur .| aut studium repperet . aut rerum uolubilitas| agit. Aut uarius semper casus