comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur: hoc fe nullus enim
tucce potestec reris tere
aurus est um hec illibenig¬
niter dixissent unur francur
leuis cum uocifercocione el euc¬
tec bipenne quod est frcncis¬
cec percursit urc&s illd̃ dicens
unihil hinc accipier rex ni¬
ri quod tibi sors uera dederit
bs tupefacctir omnib r&x in¬
iuricm suam inpactienti am¬
mit tens acceptumq urccum
nuncio elericestico redde¬
dit serucens irc incorde
cebs consam rccns acto an¬
& crcitum ruum cepud cermo¬
rum ceppecratũ lurrit ueni¬
re hostenruram Inccempo
mcercio horum armoꝵ̃ ni¬
torem uisuram. Uerum ubi
r&: cunctum &ercitum cir¬
cuit : uenit cedhominem illũ
quiante urceum percurre¬
ullus tam
incultam & sordi decm̃
armamꝰ heb&i quectu
uianeque elypcur nequȩ
laentia neque bipennis est
tibi utilis ccepit autemrex
francis. cam elur quod est
bipennis & ꝓlecit interram
T ille cumse in drnorr&
collegere ecm rex stectim
cdeucctis mcenib suis francir¬
cam sucem Incepite clur de¬

Expanded text:
videtur, hoc fac; nullus enim videtur, hoc fac; nullus enim tuae potestate resistere ausus est'. Cum haec illi benigniter dixissent, unus Francus levis cum vociferatione, elevata bipenne, quod est francisca, percussit urceo illo, dicensTu nihil hinc accipies, rex, nisi quod tibi sors vera donaverit. Obstupefactis omnibus, rex injuriam suam patienter sufferens, acceptum urceum nuntio ecclesiastico reddidit, servans iram in corde absconsam. Transacto anexercitum suum apud armorum apparatu iussit venire, ostensuram in campo Marcio horum armorum nitorem visuram. Verum ubi rex cunctum exercitum circuivit, venit ad hominem illum, qui antea urceum percusseullus tam incultam et sordidam armam habet quam tu, quia neque clypeus neque lancea neque bipennis est tibi utilis'. Accepit autem rex franciscam eius, quod est bipennis, et proiecit in terram. At ille cum se inclinasset collegere eam, rex statim, elevatis manibus suis, franciscam suam in capite eius de
Abbreviated transcription (Latin):
SOITEN PORE NUL¬
te eclenȩ aclodo uecho &x¬
ercitu de predatȩ sunt
ercet que ipse tunc facnai cus
tem edesiȩ urccũm mire meeg¬
nicudinir pulchrum horter
elus tullerunt cum clio minis¬
cerio eclesic & ornamen¬
ta multa ꝑpr autem cele¬
sic ipsius missos suos cedre¬
gem direxit de preccns ut si
aliis uccsis eclerię̧ recipere
non mere r&ur uel illd urcdõ
reddere iuber& Haec au¬
diens rexccit cedmirror ele¬
sices ticos Sequimini nos urq
suersignis ciuita tẽ quiccibi
cunc ta que adquerita sunt
diuidem dec crunt Cum que
mihi urceus ille inpostem ue¬
nerit : quȩ ep̃r postolet ced¬
implecm Ueniens autem rex
suersionis ciuitactẽ cunc tõe
predẽc quȩ cedquesiteo ercent
roget ad ferre in medium di
cens pogouor õfostirniꝰ Ac
nobilirsimi pugnactores: ut
mihi decre istum urcȩum non
neg&lir Hec rege dicente il¬
lifranci quibono animo fu¬
erunt aiunt Omnic glori¬
ose rex quecernis tucsunt¬
& nos tuo dominio sumus
sub iugacti quod tibi bonum

Expanded text:
o tempore multae ecclesiae a Chlodovecho exercitu depredatae sunt. Eratque A. ipse tunc fanaticus tem ecclesia urceum mire magnitudinis pulchrum hostes eius tullerunt cum alio ministerio ecclesiae et ornamenta multa. Episcopus autem ecclesiae ipsius missos suos ad regem direxit, deprecans, ut, si aliis vasis ecclesiae recipere non meretur, vel illo urceo reddere iuberet. Haec audiens rex, ait ad missos ecclesiasticos: 'Sequimini nos usque Suessionis civitate, quia ibi cuncta quae adquesita sunt dividenda erunt. Cumque mihi urceus ille in partem venerit, quae episcopus postolat adimpleam'. Veniens autem rex Suessionis civitate, cuncta preda, quae adquesita erant, rogat adferre in medium, cens: 'Rogo vos, o fortissimi ac nobilissimi pugnatores, ut mihi dare istum urceum non negetis'. Haec rege dicente, illi Franci, qui bono animo fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua sunt, et nos tuo dominio sumus subiugati. Quod tibi bonum
Abbreviated transcription (Latin):
bect filium dc concubina no¬
mine teudericum XI
amplificans regnum su¬
um usque sequacnam Se¬
quenti tempore urque lige¬
rẽ fluuid̃ occupecuit Ac¬
cepit que aurilicenur cͥcstrũ
mediduncnrem omnem q: du¬
coctum regionis illis Pune
concepit chrod childis &

Expanded text:
t filium de concubina nomine Theudericum. 14. amplificans regnum suum usque Sequanam. Sequenti tempore usque Ligere fluvio occupavit, accepitque Aurilianus castrum Malidunensem omnemque ducatum regionis illius. Tunc concepit Chrotchildis ex
Abbreviated transcription (Latin):
locm in medio pccuperum con¬
mis sccrum solempnicc chrot¬
childis luxta consu&udinem
solitam coepit aele mos incm
decre inpocuperibus Num¬
que cedecurilicnum pocupe¬
rem simuleente̾ uenirs& mi¬
nit aureum unum Inmcenu
dur Et illeos culcens manũ
ipsiur puelle . r&rcoit pcelliũ
dur r&lso Posthec illec ingres¬
sec est incubiculum ruum mirit
cencillem sucem uoccere pcre¬
grinũ illum t ille cenolum clo¬
doueo regemcenu tenens reli¬
quec ornaementt sponscelico
reposita r&enebat in sccc¬
cõ lum suum. relicto qͥueeo se
cus bostium cccmerȩ Qui
ait chot childis ic mihi
homo luuenir. quur tepecu¬
perem simulcer ud ꝓquec cau

Expanded text:
lam in medio pauperum conmissarum solemnia, Chrothildis juxta consuetudinem solitam coepit eleemosynam erogare in pauperibus. Cumque ad Aurelianum pauperem se simulantem venisset, aureum unum in manu s. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit pallium eius retro. Post haec illa ingressa est in cubiculum suum, misit ancillam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum Chlodoveo rege manu tenens, reliqua ornamenta sponsalia reposita retenebat in saccolum suum, relictoque eo retro secus hostium camerae. Cui ait Chrotchildis: 'Die mihi, homo iuvenis: quur te pauperem
Abbreviated transcription (Latin):
foedus & cemicitic̃e cum chlo¬
doura & gente francoꝵ nefor¬
te lnrucent in terrae nostrã
quia populus ueclidus & ferurest
sine dõ Audiens que eoꝵ̃ consi¬
lid̾gun  dobecdur dedit per
manus auriliceno cedpar tem
chlodo ueo pcertem mceximam
thes auri sui aurum argentum
& ornaemente multae tait
uid restat aliud nisiut omnem
regnum ineum cum chlodo¬
ueo diuidam Et dixit ad aurili¬
um qui ce haebes quodei defe¬
res munera multa quod non
Niliur tuur est dominur incus
chlodo ueus r omnice uertra

Expanded text:
lodoveo et gente Francorum, ne forte inruant in terram nostram, quia populus validus et ferus est sine Deo'. Audiensque eorum consiGundobadus, dedit per manus Auriliano ad partem Chlodoveo partem maximam thesauri sui, aurum, argentum et ornamenta multa, et ait: 'Quid restat aliud, nisi ut omnem regnum meum cum Chlodoveo dividam?'. Et dixit ad Aurilium, quia habes quod ei deferas, munera multa, quod non 'Filius tuus est dominus meus Chlodoveus rex; omnia vestra
Abbreviated transcription (Latin):
deccit Utscicent om̃r for¬
tissimi consilicrii & amicimci
burgundiones quedem oc¬
cacnsionem queret chodo¬
uechus aduersum nos quia
num quccm nouit neptẽ
meccm Etait adccur liccrum
uex plora re uenisti domi
nras occanrionem quȩrendi
enuncia dnm tuuͦm quice frus¬
trec mendec cium locutus est
sponsaem hcobere neptem metem
It aurilicenus constenter lo¬
quitur diceis ei Sic mandect
dñs mr̃ clodo ueur r&x Si
non uis cidare sponsam sucem
ut locum ei prepacres denomi¬
nacto ubiuis quando chrod¬
childẽ sponsam sucm peci¬
pict Ninccutem nonuis. illecum
&ercitu francoꝵ inoc cur ium
tuum uenire disponit PtI¬
leccit Sibicum queuult ue¬
nicet & ego contreecum lrc¬

Expanded text:
t omnes fortissimi consiliarii et amici mei Burgundiones, qualem occansionem querat Chlodoveus adversum nos, quia numquam novit neptem meam'. Et ait ad Aurilianum: 'Tu explorare venisti domus nostras occansionem querendi. Renuncia dominum tuum, quia frustra mendacium loquutus est sponsam habere neptem meam'. Et Aurilianus constanter loquitur, dicens ei: 'Sic mandat dominus meus Chlodoveus rex. Si non vis ei dare sponsam suam, ut locum ei prepares denominato, ubi vis, quando Chrotchilde sponsam suam recipiat; sin autem non vis, ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponit'. Et ille ait: 'Ubicumque vult, veniat, et ego contr
Abbreviated transcription (Latin):
noc menteo sponstelia Perpocit
r&bso hortium caemerȩ non in¬
uenit scac colum suum & moles¬
tus cocpit tristocre Illccicrd
sollicite requisita ait Quis
tullit pecupcris istius scec eg¬
lum ruum & in uenit eum
ecepit que illce cebr condite
ornamenta sponredia:. cccp¬
toque anblo quem dodo ueus
rex miserat per aurilicnum
reposiut illum in theraurura
auun colisur. Chlocloue choq¬
scclutt̃madicito licitũnon
re ide ut hece causa eerno
fiteor sic ficit. tuuesd ucede in
uit hac domino suo : XI¬

Expanded text:
namenta sponsalia!' Respexit retro hostium camerae: non invenit saccolum suum et molestus coepit tristare. Illa vero sollicite requisita, ait: 'Quis tullit pauperi istius saccolum suum?' Et invenit eum recepitque illa abscondite ornamenta sponsalia. Acceptoque anolo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurilianum, reposuit illum in thesaurum avuncoli sui. 'Chlodoveoqsalutem dicito; licitum non re. Vide, ut hac causa nemo fiteor, sic fiat. Tu vero vade in vit haec domino suo.
Abbreviated transcription (Latin):
Imperactor infurore &
Prec nimis suc census p̃¬
copit hortem commouere ro¬
mccnoꝵ & aliccrum gentium
cum arestcerco. principe mi¬
liciȩ dxcrunt que aciem con¬
tre francor q uit aut ibi
strager magna deuterꝰ que
populo Uidenter enim fran¬
ci quod tantum &ercitum sus¬
tinere non porrunt inter fec¬
ti acceri fugicrunt Ceridit¬
que ibi pricom: coꝵ fortirsi¬
mus lliquoque egressi asi
cambria uenerunt in &e trȩ¬
mir parcib reni flumi¬
nis inger maeniarum oppidir:
lluc quoque in babitoruerunt
cum eoꝵ̃ principib mor cho¬
mire filiam pricemb & rũnone
filio antenors Habitec uer̃¬
q ibi annir multir Sunnone
aut de functo accesperunt
consilium ut regem sibi unu
consticuerent ricut c&ere
gentesRAcor chomiris quo¬
quȩ dedit eir hoc conrilium :¬
t degerunt fara mundõ ip¬
rius filið & eleucuerunt cu
regem suꝑ recrinitumI unc
hecbere & leges coeperunt
que eoꝵ priorer gentilertrac¬
tecuerunt his nominibus

Expanded text:
imperator, in furore et ira nimis succensus, praecepit hostem commovere Romanorum et aliarum gentium cum Arestarco principem militiae, direxeruntque aciem contra Francos. Fuit autem A. ibi strages magna de uterque populo. Videntes enim Franci, quod tantum exercitum sustinere non possint, interfecti ac cesi, fugierunt; ceciditque ibi Priamus eorum fortissimus. Illi quoque egressi a cambria, venerunt in extremis partibus Reni fluminis in Germaniarum oppidis, illucque inhabitaverunt cum eorum principibus Marchomire, filium Priamo, et Sunnone, filio Antenor; habitaveruntque ibi annis multis. Sunnone autem defuncto, acciperunt consilium, ut regem sibi unum constituerent, sicut ceterae gentes. Marchomiris quoque eis dedit hoc consilium, et elegerunt Faramundo, ipsius filio, et elevaverunt eum regem super se crinitum. Tunc habere et leges coeperunt, quae eorum priores gentiles tractaverunt his nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
Impercctor copud constoen¬
ti nopolim ciuitectem obiit
iustinus ambiuit impcriũ:
hlodo uechus quoq: sunior¬
t filius chilpeci cebiit us que
bura in degeclem urbem cũ
illio nullo inqui&cente ress¬
der& sigulfur quidcm cepco¬
te sighy berti regis missus cũ
&x ercitu sesupereum oblecit:
uem fugientem cum tubis
& bucinis quadi fugientem
ceruum inseque bectur.Qui
uix cedpcotrem labens pco¬
risius peruenit hilperi¬
cus quoque theu dobertu
filium suum senionem qui
ante sighy bertoi iurcouierat
ultrcoligerẽ cum hoste
direxit: uicebiens ciui

Expanded text:
imperator apud A. Constantinopolim civitatem obiit; Iustinus ambivit imperium. Chlodoveus quoque, iunior filius Chilperici, abiit usque Burdigalem urbem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuraverat, ultra Ligere cum hoste direxit. Qui abiens, civi
Abbreviated transcription (Latin):
cicos quico dñ nos ter rex
uictoricm recepit decad¬
uerscoriis suis Inectacq
est tibifilico um quaedomini
meus rex dormi & hoco noc te
quiccdomine meac regina con¬
mocter tuco est defilicetuco chil¬
de sindoe tilleccit icumilla
Mdormire non queo dormi¬
cm tecum :s. umque intro is¬
currit ei reginco cumipsco
decrem fecisti per simplici¬
amplius esse non poteris Ho
mine induere cumipscefilia
succ : Sedit ei predicomul

Expanded text:
tias, quia dominus noster rex victoriam recepit de adversariis suis, nataque est tibi filia. Cum qua dominus meus rex dormiet hac nocte, quia domina mea regina conmater tua est de filia tua Childesinda ?' Et ille ait: 'Si cum illa dormire non queo, dormiam tecum'. Cumque introiscurrit ei regina cum ipsa da rem fecisti per simpliciamplius esse non poteris'. mine induere cum ipsa filia sua. Dedit ei predia mul
Abbreviated transcription (Latin):
gulacuit ost culur obitum
obelus meritum iustus codo
ostensoc est uofcccto frec¬
tres chilperici hoc indignan¬
tes eum deregno les: cere
uoluerunt cobebect
tunc chilpericus tresfilios de
ccudo uerco regincesuec idest
theudo bestum mero uechum
& chlodo uechum unc aut̃¬

Expanded text:
avit. Post cuius obitum ob eius meritum virtus a Deo ostensa est. Quo facto, fratres Chilperici hoc indignantes, eum de regno eiecere voluerunt. Habebat tunc Chilpericus tres filios de Audovera regina sua, id est Theudobertum, Merovechum et Chlodovechum. Nunc aut
Abbreviated transcription (Latin):
q corum chlothecrius interfi¬
cit & non longiorẽ hominem
& eis reliquit quem spccte suaera
LDemorte eh lotheeri & reg¬
num decrgo besti :¬
berti & regnum chlodouqͥchi:
uo tempore regnum frren¬
corũ goncidit &denorte chlo¬
biebroin meclorũ doms ele¬
gitur chlothecrius q rex morit᷑
regnumq theudericus & chil¬
dericur eed sumitꝰ :
uod maestin: & pippinur
ducer occistronoꝵ bellum o¬

Expanded text:
que eorum Chlotharius interfeque eorum Chlotharius interfecit et non longiorem hominem ex eis reliquit, quam spata sua erat. 42. De morte Chlotharii et regnum Daygoberti. 4yberti, et regnum Chlodovechi. 44. Quo tempore regnum Francorum concidit, et de morte ChloUbi Ebroinus maiorum domus elegitur, Chlothariusque rex moritur, regnumque Theudericus et Childericus adsumitur . 46. Quod Martinus et Pippinus duce
Abbreviated transcription (Latin):
ter prostracti sunt & bellum
intersighi berto & chilperied
n& deuxorib: chereberti :
XXI. Demorte chereberti & qui¬
cosighybentus brunchil dem
ccccepit uxorem sibi & chilpe¬
gunde+++
uexñ. Pelbaco quod fuit intersigbr¬
berco & chilperio & de morte
sighs besti :+
brunicbildis in exiliorebu¬
ditur eoemq mero uechus inu¬
xorc̃ cedrũmitir & bellum
edis cripciones pessimeo
quees chilpericus fierillus situ¬
clustino & tiberio impe¬
ratores & de itcoliec sub ll¬
gocta & transito guntramni
regis & quod ꝑ ingenium fre¬
degundis inter fectus esthipencus:
ibi fredegundis bellum cũ
trac chlothecrium:
econrilio persimo brunfhil¬
dis & quia theudericus. frcc¬
tremsuum occidit :
uod theudericus neptẽ
succ̃ eed coniugium sociccreuo¬
luit & quicc brunbhildis ipsum
theudericum occidit :¬
A Quod orustrcers o relqui fran¬
ci ehlothecrium inmonar chicẽ
eleucent & brur childe more
condem nccnt
bis cexones ceduersus dceygo¬
bertum pugncem iniunt ducem¬

Expanded text:
lum inter Syghyberto et Chilperico, et de uxoribus Chaeriberti. 31. De morte Chaeriberti, et quia Sighybertus Brunchildem accepit uxorem sibi et Chilpegunde. 32. Bellum, quod fuit inter Sighyberto et Chilperico, et de morte Sighyberti. 33. Quod Brunchildis in exilio retruditur, eamque Merovechus in uxorem adsumitur, et bellum De discriptiones pessimas, quas Chilpericus fieri iussitustino et Tyberio imperatores et de Italia subiugata et transitu Guntramni regis, et quod per ingenium Fredegundis interfectus est Ubi Fredegundis bellum cum ra Chlotharium. 38. De consilio pessimo Brunchildis, et quia Theudericus fratrem suum occidit. 39. Quod Theudericus neptem suam ad coniugium sociare voluit, et quia Brunchildis ipsum Theudericum occidit. 40. Quod Austrasii et reliqui Franci Chlotharium in monarchiam elevant et Brunchilde morte condempnant. 41. Ubi Saxones ad versus Daygobertum pugnam iniunt, ducem
Abbreviated transcription (Latin):
tem suum rcct
ccutem ipse rcogna checri¬
us cepud cecmareccum ci¬
uitactem effrenis in luxdricc
cebebat quoque consili¬
ccrium nomine focronetn
simile spurcitice lutulentũ
um sccliquid muneris ecut
erbi ei deferti ersent dice¬
bectint istec mibi & meo
ro
quac eccura. Indigneo ti frcor¬
ci quiercent cumeo consen

Expanded text:
tem suum. Erat autem ipse Ragnacharius apud Camaracum civitatem effrenis in luxuria. Habebat quoque consiliarium nomine Faronem simili spurcitia lutulentum. Cum enim aliquid muneris aut cibi ei deferti essent, dicebat: Sint ista mihi, et meo Pro qua causa indignati Franci qui
Abbreviated transcription (Latin):
trem omnipo¬
tentem. Credo inihmm
tum apa tre
Non factum. Nonpost tempora sed
ante cunctum. tempur sem ꝑ
fuirre cumpatre. Nec pecter dici
non eraet ex &ere biliter rennuo
& ceb&clesice segregaere contestor
redo xp̃m hunc uerbum eẽ patrii
ꝑ auem factasunt omnidhunc
uerbum carnem factum Cre¬
do hu ius pccrsionem mundũs ee¬
redemptur & humanitatẽ non di¬
tactẽ sub iacuisse pcersiont : Cre¬
docum terticedie resurrexisse
hominem perditum liberasse
ecendirre celor gedere ceddge te¬
rcem pactris : Venturum ac lu
cessisse Nonminorem & quasi
ante non err& sed equalem
semper cum patre & filio coc¬
ternum dm̃ & çon substaencia¬
lem nacturam E queclem om¬
ni potentiam cum̃ sem piternũ
erse ersentiam Et num quoem
sine patrs fuirre uelfilio. Neq¬
minorem patri uelfilio: Credo
hanc trinitatem scam̃ indistino¬
tate unam deitatẽ Nnam po¬
tentiam: unam ęssentiam eẽ con¬
fitentur Credo becetam mariasicut
uir ginem ante partum Itacuir¬

Expanded text:
trem omnipotentem. Credo in Iesutum a patre, non factum, non post tempora, sed ante cunctum tempus semper fuisse cum patre. Nec enim pater dici non erat', execrabiliter rennuo et ab eclesia segregare contestor. Credo, Christum hunc verbum esse patris, per quem facta sunt omnia. Hunc verbum carne factum credo, cuius passionem mundus redemptus est, et humanitatem, non deitatem subiacuisse passione, credo. Credo, eum tertia die resurrexisse, hominem perditum liberasse, ascendisse caelos, sedere a dexteram Patris, venturum ac iud Filio processisse, non minorem et quasi ante non esset, sed aequalem et semper cum Patre et Filio coaeternum deum, cumsubstantialem natura, aequalem omnipotentia, consempiternum esse essentia et nunquam sine Patre fuisse minorem Patre vel Filio. Credo hanc Trinitatem sanctam in distinctate unam Deitatem, unam potentiam, unam essentiam esse, confiteor. Credo beatam Mariam, ut virginem ante partum, ita vir
Abbreviated transcription (Latin):
minos ꝓenonicrum luxto
meotidos pecludes &ceperunt
edificcere ciuiteetem obmemiae¬
ale corum cepellauerunt que
erem sicoembriam Habitccue¬
runt queillic annis multis cre¬
uerunt que in gentem mecgnam
dtidem tempore gens
alcnorum precua cec
pessimee rebellauer
contrec uedentini cenum Impe¬
recto rem romecnorum cec gen¬
cium Tunc ille &ercitum mo¬
uit hor tem maegnum deromec
contracos perrecit pugncm
in ut superuit que cos cđ

Expanded text:
ta Meotidas paludes et coeperunt aedificare civitatem ob memoriale eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis creveruntque in gentem magnam. 2. Eo itidem tempore gens Alanorum prava ac pessima rebellaverunt contra Valentinianum imperatorem Romanorum ac gentium. Tunc ille exercitum movit hostem magnam de Roma, contra eos perrexit, pugnam iniit superavitque eos
Abbreviated transcription (Latin):
rę uelutpiur pacter permitut
cem quẽe bonifilii greccias A¬
gun. & minur nor pecti quaẽ me¬
remur cumuera humilita¬
hoc rcło purgeent᷑: ut infutu¬
ro ignir illepur gaturiur aut
non inuenit᷑ ęcut certepecrũ
in uenicet quod exurat : Siaut̃
intribulccione nec graccicer
agim nec bonr operib peecata¬
ipscc redimimi: Tecm diuin il¬
lo ignepur gacturio morces hec¬
bebim: quac diusu pracdicta minu¬

Expanded text:
ri velut pius pater permittit, tanquam boni filii gratias agamus, et minus nos pati quam meremur, cum vera humilitahoc saeculo purgantur, ut in futuro ille ignis purgatorius aut non inveniat, aut certe parum inveniat quod exurat. Si autem nec in tribulatione Deo gratias agimus, nec bonis operibus peccata redimimus, ipsi tamdiu in illo purgatorio igne moras habebimus, quamdiu supra dicta pec
Abbreviated transcription (Latin):
ccobilem sentenciam auditurir̃
Dir cedite ame inccledieꝑ inig¬
nem &num: Etidco qͦui& ab
ill o purgactorio deridereent
nec non eed mittaent. Ausiicõ
conmi serunt. fruc tuor cmpe
bonis operib redime renon

Expanded text:
iam audituri sunt, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Et ideo, qui ab illo purgatorio igne desiderant lia non admittant: aut si jam commiserunt, fructuosam agant bonis operibus redimere non
Abbreviated transcription (Latin):
gecmi tideo continuir orce¬
cionib & frequentib ie iunir
p̃cipue per indulgentic̃ẽ corũ
quunnor peccent arridue
redimanture forte simul
coll&tee. cumulum fecciant¬
& demergeent: Quic quid enĩ¬

Expanded text:
Et ideo continuis orationibus, et frequentibus jejuniis, praecipue per indulgentiam eorum qui in nos peccant, assidue redimantur; ne forte simul collecta cumulum faciantt demergant animam. Quidqui
Abbreviated transcription (Latin):
uI¬
bir pecccctir lio& occidi animã
ecem uelut quib dec̃ pdstulir.
& quen horrendesuebie
replentes. de formem fccciunt:¬

Expanded text:
uibus peccatis quamvis occidi animam eam velut quibusdam pustulis et quasi horrenda scabie replentes deformem faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
dedic iudici rcriptum : Quo
erit dies uni tcẽ quecm mille
anni: Et mille annitõe quẽc
dier un:Unde scit uni quir¬
que uestrum diebur cec noo¬
tib Aut forte &icem annis
perillum ignemsit tranriturus:
tquimodo nec unum digitum¬
in ignem uult mittere: Q uoc¬
tunc pecrut tempore cum ani¬
mec & toto corpore cruciar

Expanded text:
de die judicii scriptum sit quod erit dies unus tanquam mille anni, et mille anni tanquam dies unus ; unde scit unusquisque utrum diebus an mensibus, an forte etiam et annis per illum ignem sit transiturus? Et qui modo nec unum digitumin ignem vult mittere, tunc parvo tempore cum anima et toto corpore cruciar
Abbreviated transcription (Latin):
bulec equorum nostrorum
lux tec ipscn silucm pescen¬
cium: um hec agerentur:
&ccuroreo diei inicium dccr&
inrucrunt que franci cum stre¬
pitu tubcrum super austra¬
sur & burgundione dormi¬
entibus cum fredegunde uel
chlotecrio paruolo interfece¬
runt quemceximec perte dehos¬
te illo in noi merabilis multitudo
maximus ucclde &ercitus a
maloreus que cedminorẽ :¬
undo cldus quoque & tium¬
trio perfetm dilcpsi ux eucc¬
scrunt : Icendericus uero in¬
secutus uuintrionẽ ille per
auxilium equiuo locirsimi eua¬
sit: redegundis uero cum
re liquo& ercitu usque rems
Accessit campeeniam succen¬
multoe preda ced que spolies
reuersccest suerrionis ciuita

Expanded text:
bula equorum nostrorum bula equorum nostrorum iuxta ipsam silvam pascencium ?' Cum haec agerentur, et aurora diei inicium daret, inrueruntque Franci cum strepitu tubarum super Austrasiis et Burgundiones dormientibus A. cum Fredegunde vel Chlothario parvolo interfeceruntque maxima parte de hoste illo, innumerabilis multitudo, maximus valde exercitus, a maiore usque ad minorem. Gundoaldus quoque et Wintrio per fugam dilapsi, vix evaserunt. Landericus vero insequutus Wintrione, ille per auxilium equi velocissimi evasit. Fredegundis vero cum reliquo exercitu usque Remus accessit, Campaniam succenmulta preda atque spolia reversa est Suessionis civit
Abbreviated transcription (Latin):
traccos cum lucernis portam¬
tes socii quinos precodunt
rcomir sil uccrum inmecnibus
tintincbolir super equos lega¬
tis ut nos cognos cere ipsorum
uigiler custo des hostium non
quecent: In lucis cente iniciũ
dici inru  comus supercor
& forsitan eor dcuincim :
leccuitq hoc consilium :¬
um denunciatum fuiss&
placcitum quecdie eed preli¬
cendum In lo cononcupcente
trucia pccsgo suerribnico con¬
uenire deberent : Illcoricut
consilium dederat de nocte
consurgens cum cermorum
appecratu cum rcmis irimeoni¬
bus uel reliquec que superius
diximus cercensis equitib
clotecrio pcruolo regein
autem custoder hostium aur¬
troriorum rcemis silucorum
quaor inmontib: Incognil¬
ne francorum cerneniniti
& tinnitum tintincebulorum
audirent custoder: Oixit
uir codrocium suumon¬
ne crcestinco die in illo &il¬
lo loco ceempes tria erant
quomodo silucas cernimuse¬
tille in ridens dixit : Cer¬
te in cbricotus fustimodo
delerces Non audistintinco¬

Expanded text:
tra eos cum lucernis, portantra eos cum lucernis, portantes socii, qui nos precedunt, ramis silvarum in manibus, tintinnabolis super equos legatis, ut nos cognoscere ipsorum vigiles custodes hostium non queant. Inluciscente inicium diei, inruamus super eos, et forsitan eos devincimus'. Placuitque hoc consilium. Cum denunciatum fuisset placitum, qua die ad preliandum in loco nuncupante Trucia in paygo Suessionico convenire deberent, illa, sicut consilium dederat, de nocte consurgens, cum armorum apparatu, cum ramis in manibus vel reliqua quae superius diximus, ascensis equitibus, Chlothario parvolo rege in autem custodes hostium Austrasiorum ramis silvarum quasi in montibus in agmine Francorum cernerent et tinnitum tintinnabulorum audirent custodes, dixit vir ad socium suum: 'Nonne crastina die in illo et illo loco campestria erant, quomodo silvas cernimus?' Et ille inridens? dixit: 'Certe inebriatus fuisti, modo deleras. Non audis tintinna
Abbreviated transcription (Latin):
&ercicu paririur ciui tecte
trris eum sepelierun:
degundis autem cum ch lotc¬
rio rege paruulo filiosuo &
lcenderico quem incelorum
domo pcclecei elegerunt Inreg¬
no reredit : rcenci quo q
prȩdicto ehlotecrio regepar¬
tuerunt UXUI
sighe berti nepus chil¬
perici auunculo suo mor¬
cuo & mccleficiae fredegundis
regine hostem collegit: Nccin
defuncto guntrecino. pectru¬
elem ruum̃ regnum burgun¬
dicipseacceperat:
urbun¬
diones & ccustreesii
riores frcnci simul commo¬
t grconde & ercitu uelde:
compecniis degrersi pcergo
suersinico cum gundo cel¬
do & uiuntrione pcctricus¬
diuntur: ec audiens fre¬
degundir cum landerico &
reliquos frcencoꝵ duces hos¬
tem congregect : Hrinnoccum
uillec uenicis multec donco&
muncra frcencis ditecuit. cos¬
que eedpugnandum contra
Inimicus eoꝵ coortcens: Cum
dedicirr& quod nimir ess& &¬
ercitus austrcesioꝵ conlunc¬
dirsimul consilium dedit fran¬
cos quicum eeo erant dicens:
enocto consurgccinus con¬

Expanded text:
exercitu Parisius civitate exercitu Parisius civitate tyris eum sepelierunt. degundis autem cum Chlothario rege parvolo, filio suo, et Landerico, quem maiorum domo palacii elegerunt, in regno resedit. Franci quoque predicto Chlothario rege partuerunt. 36. Sighiberti, nepus Chilperici, avuncolo suo mortuo et maleficia Fredegundis reginae, hostem collegit. Nam, defuncto Guntramno, patruelem suum, regnum Burgundiae ipse acceperat. Burgundiones et Austrasii riores Franci simul commoti grande exercitu, valde Campanias digressi, paygo Suessionico cum Gundoaldo et Wintrione patricdiuntur. Haec audiens Fredegundis, cum Landerico et reliquos Francorum duces hostem congregat. Brinnacum villa veniens, multa dona et munera Francis ditavit, eosque ad pugnandum contra inimicos eorum A. coortans. Cum dedicisset, quod nimis esset exercitus Austrasiorum, coniunctis simul, consilium dedit Francos, qui cum ea erant, dicens: 'De nocte consurgamus con
Abbreviated transcription (Latin):
orceteuiderunt oculunci Ig¬
noro enum quid cegere de be¬
com quia conpremunt me
undique angustie: Et illo
dixit ci. Volitimere audi
consilium icum & fecciam:
hcenc rem & non moriemur
um ccutom rex deuenccione
clacuro lcmdie ađnoctem
ceduencrit mictamur quidĩ
intorficiat & prolam cent
quod ehil debertur rex auster
o eh lococrio regnems¬
nox ceduenirs& reuer tente
chilperico rege de uenacione
emirseoi homicidiȩ in ebriati
uino a fredegunde dum rex
decquo discender& cuntib
reliquis personir ad moen¬
siones sucs ipsglcadicetores
percurserunt regem Inuentrẽ
ruum duobur scramscexis :
cille uociferans mortuur est:
dclcmauerunt autem Insidi¬
iterer quos regina mirerat :
nridie inridięrunt hec hil¬
de besti regis austri superdrm̃
inuenissent reuersi sunt ced
ꝓpriasua : cellulfus lca¬
que riluco nactinsis epr̃ qui
Inipso peclccio tunc aderat
indutum que cum uestibus
regeclibus Innecuo leuacto cũ
hrmnis & pscellentio cum fre¬
degunde reginoo ud reliquo

Expanded text:
ora te viderunt oculi mei! Ignoro enim, quid agere debeam, quia conpremunt me undique angustiae'. Et illa dixit ei: 'Noli timere, audi consilium meum, et faciamus hanc rem, et non moriemur. Cum autem rex de venatione, clauso iam die, ad noctem advenerit, mittamus qui eum interficiat, et proclament, quod Childebertus rex Auster eo Chlothario regnemusnox advenisset, revertente Chilperico rege de venatione, emissae homicidae inebriati a vino a Fredegunde, dum rex de equo discenderet, euntibus reliquis personis ad mansiones suas, ipsi gladiatores percusserunt regem in ventrem suum duobus scramsaxis. At ille vociferans, mortuus est. Adclamaverunt autem insidiatores, quos regina miserat: 'Insidiae, insidiae sunt haec Childeberto rege Austri super domiinvenissent, reversi sunt ad propria sua. Mallulfus itaque Silvanectinsis episcopus, qui in ipso palatio tunc aderat, indutumque eum vestibus regalibus, in nave levato, cum hymnis et psallentio cum Fredegunde regina vel reliquo
Abbreviated transcription (Latin):
do uiro in luftre.
In¬
It¬
gitur predictus
de degenere scexce¬
nor
filios duos sighe berco & chlo¬
do uecbo Sighrbertũ uero meo¬
lorem filium suum inccuster una
cum pippino duce direx̃ bireg¬
nostoctuco : hlodo uecho quip¬
pe iuniore sccum r& enuit

Expanded text:
nlustre initgitur predictus de de genere Saxonorum filios duos Sighiberto et Chlodovecho. Sighibertum vero, maiorem filium suum, in Auster una cum Pippino duce direxit in regno statuto; Chlodovecho quippe iuniore secum retenuit
Abbreviated transcription (Latin):
o stectuit: Inmultis gen¬
tibur rumor dus spersonuit:
imorem & mentum inuni¬
uersis regnis percircuitum
incussinꝑrepeccificus ue¬
lut scclec mon qui&ur regnũ
& becctus audo inus epr̃ &¬

Expanded text:
o statuit. In multis gentibus rumor ejus personuit, timorem et metum in universis regnis per circuitum incussit. Ipse pacificus sicut Salomon, quietus regnum et beatus Audoenus ep
Abbreviated transcription (Latin):
licoe beccti dioni. si mocr̃
Prepultur est. lcenxerunt¬
que cum fran cidiebur
mul tis regnauit que ani¬
lium dus franci superse regem
steotuunt: Ac cepit que uxorem
degerere scexocnorum nomi¬
ne beolchil de pulcrae ominique
ingino strenuco: ostheo aut̃
sighy bertus rec auster ꝓip¬
pino defuncto grimoceldo fi
lio elur lnmcclorum domecto
instituit Decedente uero tem¬
pore defuncto sighi: berto
rege grimo coldor. filiume¬
lus paeruolum nomine dcr¬
gobertum totundit dido num¬
que pec tecuensem urbis qm
incocic peregrincndum cũ:
direxit filium suum inrogno
hoc ucelde in I dignantes gͥri¬
mocoldo inridices precorant
cumque &ement es ccll. con¬
dem ncandum rego frcneoꝵ
chlo do ueco deferunt :

Expanded text:
lica beati Dionisii martyris sepultus. Plancxeruntque eum Franci diebus multis, regnavitque anlium eius, Franci super se regem statuunt; accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Balthilde, pulchra omnique ingenio strenua. Post haec autem Sighibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. filio eius, in maiorum domato instituit. Decedente vero tempore, defuncto Sighiberto rege, Grimoaldus filium eius parvolum nomine Daygobertum totundit Didonemque Pectavensem urbis episcopum in Scocia peregrinandum eum direxit, filium suum in regno hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant, eumque exementes, ad condempnandum rege Francorum Chlodoveo deferu
Abbreviated transcription (Latin):
uectus est rex frcencoꝵ Chil¬
dericum Itacque cclium fra¬
trem elus Inccuster uneccum
uul focoldo duce rognum sus¬
cipere dirigunt: o tempo¬
re frcenci ceduer sus ebroi¬
super theudericum consur¬
gunt eum que deregno cici¬
unt crinos queccepitis cembo¬
rum Ui cebs trechenter incidunt
broinum totundiu̾t cum que
luxouio moncesterio inburgun
hil dericummit tentes
uncccum
uulfoceldo leiuens in regno
enim ipre obildericurleuir
nimis omnia nimis incaute
per agebect: donec inter cor
odium inceximum & sceen¬
de obp̃mens & quibur uno
franco nomine bodilone ecdi
tipim thensum cederaeual¬

Expanded text:
vatus est rex Francorum. Chilvatus est rex Francorum. Childericum itaque, alium fratrem eius, in Auster una cum Vulfoaldo duce regnum suscipere dirigunt. Eo tempore Franci adversus Ebroisuper Theudericum consurgunt eumque de regno deiciunt, crinesque capitis amborum vi abstrahentes, incidunt. Ebroinum totundunt eumque Luxovio monasterio in Burgunpropter Childericum mittentes, una cum Vulfoaldo duce veniens, in regno enim ipse Childericus levis nimis, omnia nimis incaute peragebat, donec inter eos odium maximum et scande oppremens. Ex quibus uno Franco nomine Bodilone ad stipitemi tensum cedere
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatu constriotur ut erat¬
more dignus quod indomino
gcente diccbulo. Perid tem¬
pur concidit regnum freen¬
corum cecribur prestiferis:
ut ccũt ipse oh lodo uechus
omne spurcicico deditus for¬
meccrius & inlusor femnoe¬
rumgule & ebri&ecce conten¬
ter. Pulus mortem & finem
nihil dignum hiscorie reseus
ultac eiuur scripto res elus¬
finem condemncent nescien¬
tos finem nequicie clur in Incer¬
Ncem ex beel thilde reginco
clus cd serunt ci tres filios
hec buisse chlotccrium chil¬
dericum cedque theudericũ:
ecedente ltecq inex tremir
prefcctum regem eblodoue¬
chum regnecuit que annir xui
reenciuero chlot thecrium
reniorem puerum excribur
regem sibistectuunt cumiprac
regule incctre regnaturum xly
IOTENPOREDE¬
funccochonoldo malorũ
domo frcenci inincertũ
ucellenter p̃finito consi¬
lio ebroio hulur honoris
celatudne maelorum domo in
cculec regis steccuunt: In hir
diebus ehlotcerius rex puer
obit regnecuit que annir ii
heudcricus fraterelus ele¬

Expanded text:
cruciatu constrictus, ut eratrte dignus, quod in domino gante diabulo. Per id tempus concidit regnum Francorum casibus pestiferis. Fuit autem ipse Chlodoveus omne spurcicia deditus, fornicarius et inlusor feminarum, gulae et ebrietate contentus. Huius mortem et finem nihil dignum historia recolit. Multa enim scriptores eiusfinem condempnant; nescientes finem nequitiae eius, in incerNam ex Balthilde, regina eius, A. adserunt ei tres filios habuisse Chlotharium, Childericum atque Theudericum. Decedente itaque in extremis prefatum regem Chlodoveum, regnavitque annis 16. Franci vero Chlotharium, seniorem puerum ex tribus, regem sibi statuunt, cum ipsa regina matre regnaturum. 45. Eo tempore, defuncto Erchonoldo maiorum domo, Franci in incertum vacellantes, prefinito consilio, Ebroino huius honoris altitudine maiorum domo in aula regis statuunt. In his diebus Cblotharius rex puer obiit regnavitque annis 4. Theudericus , frater eius, ele
Abbreviated transcription (Latin):
ncc fixec locum longiquos por re¬
gõ uictor coput mihi ferum sec cact
& breechice truncect lcarimis infec¬
tcplortat peruincula nector
imiledam nandus nece dum ge¬
ulcirei liberi mectreni reengiu ncio
dum furum lapris uertigitese tregit¬

Expanded text:
no fixa loco longinquis porrigo uictum. Caput mihi ferrum secat et brachia truncat. Lacrimis infecta plura per uincula nector, Simili damnandos nece dum geulcisci liberi matrem, Sanguine dum fuso lapsis uestigia ue
Abbreviated transcription (Latin):
V nnumerir ergo narcordematri¬
b unur genitus quinullum uiuor
linco pecrentũ multe me nees centẽ
subportent uulnera moetrir qua¬
rum mihi mors est potertas dctrꝑ
omnir ledere non porrum meriquir ode¬
rit umquẽe & Inique reddẽc eo quoce¬

Expanded text:
Innumeris ego nascor de matribus unus, Et genitus nullum uiuentem relinquo parentem. Multa me nascente subportant uulnera matres, Quarum mors mihi est potestas data per omnes. Laedere non possum, me si quis oderit
Abbreviated transcription (Latin):
dericus quoque tunc erect
Ingeniosus ac utilir quinmes¬
morecta regina diligebat
multum quico in luxorieo cuis¬
mis cebetur cum eoo: Quca¬
dcom die moc turius mcc ne
ercendeem deuillco ccolen¬
se inprisiaco dirige r&
cum cemer& ecem nimis
desteqpplo equitum illoc couo
suum cobluens equam ipsc
camara Nee uero r&ro ue¬
niens eocm innectibus sius
defustepercussit. t illec
cogiteur quod loi dericus
derice Perpiciens sursum
iuditque quod rex err& g
pecuit uehe menter. Ne ucro
nimistristis effectus in ipra
uencocione perrexit prede¬
gundis iteoque uocodut ad
se lendericum & cnoerroc¬
uit hec omnioo querex fece¬

Expanded text:
dericus quoque tunc erat dericus quoque tunc erat ingeniosus ac utilis, quem memorata regina diligebat multum, quia in luxoria commiscebatur cum ea. Quadam die maturius mane ercendam de villa Calense in Parisiaco dirigeret, cum amaret eam nimis, de stapplo equitum, illa caput suum abluens aqua in ipsa camara, rex vero retro veniens, eam in natibus suis de fuste percussit. At illa cogitans, quod Landericus derice ?' Bespiciens sursum viditque, A. quod rex esset; expavit vehementer. Rex vero nimis tristis effectus, in ipsa venatione perrexit. Fredegundis itaque vocavit ad se Landericum et enarravit haec omnia, quae rex fece
Abbreviated transcription (Latin):
imperator ama nr effec¬
rui copud cons teentino polim
ciuitatm obiit: Tiberiur quo¬
que imperium elus sus cepit:
ost hec thcudericus puer
filius chilperici mortuus est
eperit quoque alium fili¬
um his dicbur fredegundir
quem oblotarium uocccucrun
ic fuit pos tecon& mecgni
quigenuit dcer bestum
hil debestus iteoque rex
Auster cum hoste iniccolia
ab it ipscem deucostecuit
& tributreriem fecit :
ccxime quoque dircor¬
dic inillis diebus interchil¬
pericum & childebestum
nepotum suum crescebae̾t:
que pcertibus fredegun¬
dis & brunchildis Eoquo¬
que tempore mortuus est bo¬
nememorie dominus guntrã¬
nus rex frater chilperici re¬
gir ccobillonno ciuitate bur¬
gundie inbccsilicco scĩmoor¬
celli moorte ris sepul tus est:
degundis uero filicm ram
nomine rcchunde cum magnis
opibus & infinitis thes aciririns
his pacnus lcubigildom regem
uxorem filiisui cum inaegna
legeccione gohorum dinexi
ret aut̃ fridegundis regis¬
noc pulcrco & ingeniosconi¬
mir cedque aedultera. Ian¬

Expanded text:
imperator amens effecsui apud Constantinopolim civitatem obiit. Tiberius quoque imperium eius suscepit. Post haec Theudericus puer, filius Chilperici, mortuus est. Peperit quoque alium filium his diebus Fredegundis, quem Chlotharium vocaverunt. ic fuit postea rex magnus, qui genuit Daigobertum. . Childebertus itaque rex Auster cum hoste in Italia abiit, ipsam devastavit et tributariam fecit. Maxime quoque discordiae in illis diebus inter Chilpericum et Childebertum, nepotem suum, A. crescebant. que partibus Fredegundis et Brunchildis. Eo quoque tempore mortuus est bonae memoriae domnus Guntramnus rex, frater Chilperici regis; Cabillonno civitate Burgundiae in basilica sancti Marcelli martyris sepultus est. degundis vero filiam suam nomine Ricchunde cum magnis opibus et infinitis thesauris in Hispaniis Leubighildum regem uxorem filii sui cum magna legatione Gothorum direxit. Erat autem Fredegundis regina pulchra et ingeniosa nimis atque adultera. Lan
Abbreviated transcription (Latin):
it & inauxilium filusui festi¬
nur peruenit : Eum que si¬
mul con luncti inunum hi¬
lceri corde maenibus placu¬
derentur super uius ra flu¬
uium tendentes fixerunt
tentoria : Serto celdurdux
sacxonoꝵ ex cclia pacrte ri¬
pehulus sluminis stcens pa¬
rcctus aed placcitum ute

Expanded text:
it et in auxilium filii sui festiit et in auxilium filii sui festinus pervenit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fixerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia parte ripae huius fluminis stans, paratus ad placi
Abbreviated transcription (Latin):
perio res congregecti in
unum dcego bertum super
se regem staccuuntꝰ : Inillis
quoque diebus scexo nes re¬
belles nimir commouerunt
&ercitum gentium plurii¬
macrum contra dcor gober¬
tum regem uel chlothcorium¬
ccr gobertus uero collecto hos¬
te plurimo renum tranisut
contreo scexones codpugnee
&irenon dubitecuit: llisq
bertus super geolee caqi¬
tis sui percursus eebscisa
pecrtibola de ceqillis elus
ccterrcm Ar&ro staens cer¬
miger elus colligit ecm:
t ille lesum cernens populũ
suum dexit cedipsum pucrũ
erge uelociter festinus cum
cri ne cecpitir mei nunc ced
pactrem incum succurreet¬
que nobir cntequeem cunc¬
tur &xercitus corrucet. Qui
cucurit uelociter cerdinnec
silua trannit usque ẜluuro
us rex cum& ercitupluri¬
mo peruenerat: Cum que nun¬
cius ille festin: ced fuirs& de¬
ferens rege cobscisco crine
filurui. lle nimio dolore cõ¬
motus  cumstrepitu turbe¬
rum denocte consurgens cũ
& ercitu suo renum treenri¬

Expanded text:
periores congregati in periores congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque bertus super galea capitis sui percussus, abscisa particola de capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit ad ipsum puerum: 'Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, succurratque nobis, antequam cunctus exercitus corruat'. Qui cucurrit velociter, Ardinna. silva transit, usque fluvio us rex cum exercitu plurimo pervenerat. Cumque nuncius ille festinus adfuisset, deferens rege abscisa crine filii sui, ille nimio dolore commotus, cum strepitu tubarum de nocte consurgens, cum exercitu suo Renum transi
Abbreviated transcription (Latin):
fcccta chlothecrio regenam
tocis tribus regnir in moncor chiami
chlotecrius com moto &ercitu
inburgundiom dirigit brun¬
cbilde queeriad conlugium
accipere finger& ecdseue¬
nirerogecuitꝰ tcm quam ad
poccem. llecuero cultu re
tacme leperp& rcsti & tan¬
ta gene celogiee regecle lnt̾¬
ficcre ecura fiusti E unc
cocedunccto eercitu frecn¬
corum & burgundionum in
unum cunctis uociferco¬
tibus brun chil demortetur¬
pissime esse dignis simc :¬
unc lubente chlochecrio
rege incacmelo leuccta loto
hos te girateo de lnde equo¬
rum indomitum pedibus
legectco dissipcctis membris
obut: Ad&tremum sepul¬
crum elus ignis fuit ossocip¬
sius conbustco: Pex uero
poccem percircuitum feco¬
cec reuersus est. Cundolati¬
dur nobilis maclorum domi
Inccula regis uir egregius:
cctque industrius
rio re getuno filiur
nomine dacgobertur pu¬
er efficcos eodque stretiu¬
us cedomnico solers uersu¬
tirsimus quem ree cedultum
uncccum pippino duce in
ccuster regneccu rum direx̃
ustrasii uero fracnicisu¬

Expanded text:
hlotharium regem in totis tribus regnis in monarchiam Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam dirigit, Brunchilde, quasi ad coniugium accipere fingeret, ad se venire rogavit, tamquam ad pacem. Illa vero cultu regta mala perpetrasti et tanta genealogia regale interficere ausa fuisti?' Tunc coadunato exercitu Francorum et Burgundionum in unum, cunctis vociferantibus, Brunchilde morte turpissima esse dignissima, tunc, iubente Chlothario rege, in camelo levata, A. toto hoste gyrata, deinde equorum indomitum pedibus legata, dissipatis membris, obiit. Ad extremum sepulchrum eius ignis fuit, ossa ipsius conbusta. Rex vero, pacem per circuitum facta, reversus est. Gundolandus nobilis maiorum domus in aula regis, vir egregius atque industrius. rio rege tunc filius nomine Dagobertus, puer efficax atque strenuus, ad omnia solers, versutissimus. Quem rex adultum una cum Pippino duce in Auster regnaturum direxit. Austrasiis vero Franci su
Abbreviated transcription (Latin):
illuestcens luricc indutus geele¬
cc indutus coque crines cum
umque dis copertus aga¬
gis cognouit cumberto coldi
erse regem &ait : Tuhic
indignectus hoc conuicium
uuirra fluuium ingrersus
cum equo uelo cirrimo trecsis¬
corde
to coldum perse quebectur :¬
rancoꝵ que exercitus se¬
quencer regem ncctan¬
tes uix fluciium cum deer¬
goberto traensieberͬt per
gurgitr in menros RE
sacutus berco al docestaba¬
tur uel de cumeo:
IXIT
ccduer sus me sic omnes
homines dicent quods eruum
iccutem ego inter sicerote
tunc rumor meegnus incuno¬
tis gentibus audi&lur quod
fortirsimus rex francoꝵ a
reruo suo sit lnterfectus :
Sex autem nequec queem
ced quieuit dictis elur sed
mocgio consur gebaet super
cum: Equester leecque
regir a longesecutus rege
clecme bect: Confortocre
contrec aduersccriũ tuum
dominemirex:

Expanded text:
illic stans lorica indutus et galea in capite, crines cum umque discopertus, a gagis, cognovit Berthoaldus esse regem, et ait: Tu ne hic indignatus hoc convicio, Wiseram fluvium ingressus cum equo velocissimo, transcorde, Berthoaldum persequebatur. Francorumque exercitus sequens regem, natantes vix fluvium cum Dagoberto transiiciebant per gurgites immensos. Rex secutus Berthoaldum, certabat valde cum eo. Dixitqadversus me, sic omnes homisi autem ego interfieero te, tunc rumor magnus in cunctis gentibus audietur, quod fortissimus rex Francorum a servo sit interfectus'. Rex autem nequaquam adquievit dictis eius, sed magis consurgebat super eum. Equester itaque regis a longe sequutus rege, clamabat: ' Confortare contra adversarium tuum, domine mi rex
Abbreviated transcription (Latin):
glegis & non requires thes¬
aurum pectris tui ccores¬
num elus demcnuteudobesti¬
cum scices eum noncrre frco¬
trem tuum quico inceo ulterio
inconcubince pectris tui ꝓ¬
crectus fuit: I& audierr
theudericus fero utercet
corde hostem plurimum com¬
mouit contrec teuoobertũ
gerinconum suum direx̃ :
ulbie cum cestrum ccopus¬
ncm egrerrisunt : llis for¬
titer pugncntibus Pttuo o¬
bertus lesum uio ens ecr¬
citum suum infugoo uersus
coloniao ciuitecte Ingredit᷑:¬
hcudericus itecq terto
riboccriense succidens cec
dcuar teons populus ille sub
ccns:
terra nostra icon tuis um:¬
noli amplius delerepopulum:
ille dixit: ut ced duci¬
temihi uiuo theudober to
Aut cebrciro eepuo elus mi¬
hicco ferree siuliltis ut uobis
ꝓcorccc llienim in gres¬
ir mientienter tbeuooberto
dixerunt: ic mandect
srccter tuur d de cher¬
ccurum pectristui qđ
teo ille reuertitur cumpo

Expanded text:
glegis et non requiris thesglegis et non requiris thesaurum patris tui ac regnum eius de manu Theudoberticum scias, eum non esse fratrem tuum, quia in adulterio in conA. cubina patris tui procreatus fuit?' Haec audiens Theudericus, fero ut erat corde, hostem plurimum commovit, contra Theudobertum, germanum suum, direxit. Tulbiecum castrum ad pugnam egressi sunt. Illis fortiter pugnantibus, Theudobertus lesum videns exercitum suum, in fuga versus, Colonia civitate ingreditTheudericus itaque terra Riboariense succendens ac devastans, populus ille sub cens: terra nostra, – iam tui sumnoli amplius delere populum'. Et ille dixit: 'Aut adducite mihi vivo Theudoberto aut absciso caput eius mihi adferte, si vultis, ut vobis parcam'. Illi enim ingresis mentientes, Theudoberto dixerunt: 'Sic mandat frater tuus: Redde thesaurum patris tui, tea ille r