comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igitur de his. quem tutelauel cura¬
tione sunt it.a enim intelligimue
cetas ꝑsonas. que neutro uire tenẽ¬
tur: ac prius inspiciamus de his
que in tutela sunt ¶ Est autem
ciuulidata ac ꝑmissa ¶ Uutores
autem st̃. qui eam ium ac potatez
hñter quã re ip̃i nomen cepunt.

Expanded text:
igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
puta ẜmtrte alicurns cognati.⁊ u̾o
quidem simanumissus fuerit recip̃
sognationem S et si insulami depor¬
tatus quis sit cognatio soluitur ey
¶Onmantem adagnatos tutelaꝑ
tineat uõ srmul dom̃s ꝑtinet. set
ad eos tm̃ quipxiraioeis gradus

Expanded text:
puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu
Abbreviated transcription (Latin):
aturetnõ ꝯtradidentenecrrõ eo qui
adoptimimm cuius ꝑsona adop¬
nonemplenissimam ee an̾a dixinĩ
Illud augemscire oportet ꝙ sinurus
emancipaus. sinein adoptionem
dedis pgnantenuru cua mehomin
quiex ean ascerur in pot ate tuanas¬
citur ꝙ si postemancipationem uł
ad optionem slierit xeptus pr̃is sui
emancipati uel auiuel pr̃is adop¬
timpot᷑ ati subicitur ¶ Et oportet

Expanded text:
atur, et non contradicente nec non eo qui adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ctlibbat tmtutela ad pitͦ¬
nos labsq eorumꝑt net que ⁊ ip¬
qd̾ uoĩatim ealege de hac tnbolã
eef. Eo eñi ip̃o qiło mre heredi¬
tates libertorũ liberfarũq si
ĩ testati decessissecit infferat in¬
lex ad patronos lib̾os ne corrnꝑti¬

Expanded text:
libertorum tutela ad patronos liberosque eorum pertinet. quae et ipquia nominatim ea lege de hac tutela cesset; eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosue eor
Abbreviated transcription (Latin):
prioris status ꝯtint no
eaq tribus modis accid¬
it nam aut triaximaẽ capicis dimi¬
imutio. aut minor quare qͥdari
mectiam uocant qut miruma.Ma¬
xiaẽ capitis diminutio crm ali
quis simul et cuntatem et lib̃ tater
amittit Qd̾ accidicinhis qui pere
efficumtur a troritate sentencie nes
lib̾tis ut in geatis creca patronos cõ¬
depnatis. uel qmle ad pciumꝑticip¬
andum uenin daripassisrait. ¶Mi¬
nor sinemedia ẽ capitis diunio
tas nͥoretinetur ꝙ accidit ei ciad̾

Expanded text:
prioris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitiatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, tas vero retinetur. quod acci
Abbreviated transcription (Latin):
cium uunsulam depor ł aĩ citatẽ
rntrit. sequitur ut qui comoex
numo cunum romanoꝵ tollitur.
ꝑin ac simortuo eodem desint libi
ꝑpot̾ate eius eẽ ¶ Nuirone et si
is qui in pot̾ate parentis sit mĩsu¬
lam deportatus fuerit. desut in po¬
testate parentis eẽ s si exindulgẽ¬
cia pricipꝰali resticuti fuerintꝙ oia
pristinum gradum recipiant. ¶Re

Expanded text:
cium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Re
Abbreviated transcription (Latin):
ħabueit qmtibus anf dignitasi
magis quanstatus ꝑmutaturta¬
ꝑiteno minintur et iͥo senatumotoᷤ
post capatis dimimtionem ¶ it aẽ
fimiiraa capitis dumantio int̾¬
nemat mnet enum cognatio na

Expanded text:
habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motospost capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cogna
Abbreviated transcription (Latin):
exmanumissione tutelam eius nay¬
ciscit᷑ ¶  monendi antem sumus
lib̃m ẽẽ arbicrium ei qui silim. ⁊
er coneposem nel neptem in pot̾ ut
nepotem uel neptem retineres et ex
diñso filium quidem in pot᷑ateren
ceresendem de ꝓnepotenel ꝓnepte

Expanded text:
ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestatnepotem vero vel neptem retinere: et ex diverso filium quidem in potestate rttere eadem et de pronepote vel pronepte
Abbreviated transcription (Latin):
summa patrici̾atus dignitas ala¬
ico impialibus codicillis ꝑstitis.
paciatur patrem qͥdem possepemꝰ
ineuatiõis modum suc pot̾atis.
neribus filium relaxare Impatoͬii
cre pot̾ate ¶ Si ab hoͦstib captus
fuerit parens quanus ẜuus hos¬
captisunt si reũsi fuerint ꝯminap̾¬
stinauira accipiunt d cͥco reũsus
et lises habebit in pot̾ate qr post a¬
umimium fingeum qui captus c
semꝑ incuntate fuisse Giu̾oibide¬
cesẜit statmexmũ ex quo captus ẽ
pater. silius sin nuris fuisse uid. ¶r
postliminio reu sum xecte diiis N¬
liminasicut indomibus fincmq̃¬
dam faciunt sic et imꝑiifinem li¬
mes dictus e quasifmes quide
et ciminus sab eopostluninum dic¬
tum. qr ab eodem limerestebat᷑
Incus hostibus recuꝑitur. postiih¬
tino recdiisse estimatur ¶ Pret̾ei
enancipacione quoz desinunt li
Gimpotate parentum exss emãcip¬
at̾o aña quidem uel ꝑ ãtiquas le¬
gis obẜuationes. ꝓcedebat que ꝑ

Expanded text:
summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatorere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hoscapti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videturpostliminio reversum esse, limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoco siniuris efficuturs:
h distictionem recipit. Nam mon¬
tuo presanc omnimo filius filiaue
suuris efficiunt᷑ Gortuo io auo.
non ommmonepotes neptesq
simiuris fiunt s itꝯ si post mortem
ammpotatem prĩs sui recasurin st̃
Itaq simoriente auopr eorumum

Expanded text:
mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit. nam mortuo patre sane omnimodo filii filiaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt: itaque si moriente avo pater eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nanisiparens filium ueifi¬
li am nero tem uel neptem.
uel deinceps inspubes manumisit
lam Quo defuncto si ubiuirilis sex¬
eius extant. fiduciarii tutores filior
suorum uelfrĩs uel sorõris et cet̾orũ
efficumtur at qui patrono legittimo
Quoniam filius defuncti si no eer a
uiuople emancipatus post obitũ
eras sin uris efficererur nec in pot̾a

Expanded text:
ne. Si parens filium uel filiam uel nepotem uel neptem uel deinceps impuberes, lam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tquoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fra
Abbreviated transcription (Latin):
uel magistratus issupsidum sino
sunt magne pupillis facultates
tes. nec expectatauĩssione p̃sidum
dis̃ posuimus si facultas pupilli. ł
adultius ad quingentos solidos
ualeat detensoros ciitatum una
cum euisdem ciiratis religissimo
rmiẽ cuutaus. tutores uel curatores
creare et legitimam cautelam ẜeiꝰte¬

Expanded text:
el magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates.tes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo rinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautela se
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ei dabatur inticiadabat᷑
urbe quidem iymana aptore intuo
et inuore ꝑte cribunoꝵ plebis tuto
S sim testõ tutor sub ꝯditioe aut di¬
e ecodatus fuerat quandiu ꝯditio
aut dies pendebat ex hisdem legib¬
alius tutor daripbtat ꝯtem si pure:
gib tutor petendis erat qui desifie¬
uat cutor ec si ꝯditio existeꝵ aut die
ueriret autres exister ¶El bho¬
stibus quo uitore capto exhis le¬
gibus tutor petet otur qui desineha
e tutorsus qui captus erat memi¬
catem reusus fuerat nam reusus
recipiebat tutelaratm postte nii¬
¶ Setex bisdem legibus puprslis
tutores desiert. daripostes quampͥ¬
mo consules pupillis utausq sex
tucores ex inquisitione dare cepest.
deinde p̾tores ex ꝯstitutio̾ib nã
supͣscriptis legib n de santione
atutoribus exigenda rem saluam
ad tutele  miniftrationem quicqw

Expanded text:
fuerat, ei dabatur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure m legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam ad tutelae administrationem quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
rsolent. qui etam iancipia dicti fẽ
ꝙ ab hostib oranir capͦuintur.
Serͦiautem aut naicunturaut
fiuntin ascuntur ex anscillis ꝓr̾is:
fumt aut inregencium .i. cx cͤaptiꝰ¬
uirate ant iire cͥiili. cum nomoli¬
bermaidr iunginti anis ad pcun i

Expanded text:
solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, veluti cum homo liber maior viginti annis ad preti
Abbreviated transcription (Latin):
terpõita. nam alioqum sistip¬
ulanti promiẜint. iurecunli
tenentur. ¶Nctones ante
tepetislio ĩo adu̾sus patrem.
licet excontractu filiorum su
uluti patrimoium est filior̃
filiaꝵ ue. itẽ ẜuorum condep¬
nan eos. ¶Item sicuns po¬
stulate aduersanio niran¬
erit sibi dereri pecimiam qua
peteret. nei soluatur nistissi¬
inͨe ac comodat ei talem acti¬
onem. ꝑquam non illud que¬
rit᷑ur anei pecimia debeatur
set an nirauit.¶¶ Penales
quo actões pretor bẽne mul¬
tas ex sua ruridictone intro¬
duxit. ułntĩ aduersus eũ qui
quid eralbo en corumpisset
er in euin qui patroni uel

Expanded text:
terposita. nam alioquin si stipulanti promiserint, iure civili tenentur. Actionem autem de peculio ideo adversus patrem licet ex contractu filiorum serveluti patrimoniam est filiorum filiarumque, item servorum, condemnari eos. Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iuraverit. Poenales quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti adversus eum qui quid ex albo eius corrupisset: et in eum qui patro
Abbreviated transcription (Latin):
undentur qũales sunt ꝑquas que¬
ritur an auquis libeͣr uł libertus.
sit. uł departu agnctendo exqbo
fere una legitimam̃ cam ht per
quam queritur ananquis liuer
sit. cet̾e ex ip̃i pretoris niridicti¬
one sb̾am capiunt. ¶ Sicitaq
discertis actonib certum est nõ
posse actorem rem suam ita ab
aliquo petere si aparet eunidare
oportere. Nec enim quod actoris
est. id eidan oꝑtet. quia .s. dari
cinquam id intelligitur quod ita
datur ut eius fiat. nec res queiã
actoris est. magis en fieri potest
¶Plane odio furũ quo magis
plurib act̾omibus. teneantu eff¬
ectum est. ut extra dupli penam
uł quadrupli rei accipiende nõie
furet hacactone teneantur. si a¬
paret eos care oporteꝵe. ꝙͣuis sit
adueisus eos qi hoc mͦ rem actio¬

Expanded text:
videntur, quales sunt, per quas quaeritur, an aliquis liber vel an libertus sit, vel de partu agnoscendo. ex quibus fere una illa legitimam causam habet, per quam quaeritur, an aliquis liber sit: ceterae ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam capiunt. Sic itaque discretis actionibus certum est non posse actorem rem suam ita ab aliquo petere ‘ si paret eum dare oportere ’: nec enim quod actoris est, id ei dari oportet, quia scilicet dari cuiquam id intellegitur quod ita datur ut eius fiat, nec res quae iam actoris est, magis eius fieri potest. plane odio furum, quo magis pluribus actionibus teneantur, effectum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur ‘ si paret eos dare oportere ’, quamvis sit adversus eos
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ꝑsequitur quis ac¬
itur. ¶Ilam ip̃am rem pro¬
pria actone ꝑsequitur. quis.
.i. suam ec xetens sine fur ip¬
se eantem rem posideat. suie
aius quiliset. To mplius ad¬
uersus furem ctiam ꝯditio ẽ
rei. ¶Ci autem lonoricanto

Expanded text:
tantum persequitur quis acitur: nam ipsam rem propria actione persequitur quis, id est suam esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem
Abbreviated transcription (Latin):
rei psequende gr̃a ꝯparate
sunt¶Quedam pene pseq¬
uende. Quedam mixte sũt
Me excontratu nascuntur
fere oms rei pseqnde causa
ꝯparate indentur. uluti quo
mutuam pecumam. uł insti¬
pulatum deductam petit.ac¬
tor ¶tem comodati. depor¬

Expanded text:
rei persequendae gratia comparatae sunt, quaedam poenae persequendae, quaedam mixtae sunt.quae ex contractu nascuntur fere omnes rei persequendae causa comparatae videntur: veluti quibus mutuam pecuniam vel in stipulatum deductam petit actor, item commodati, depo
Abbreviated transcription (Latin):
accõem ypotheentim. inchil
mͣt̾est. nam deqͣua re ĩtercre¬
ditorẽer debitorẽ duenerit
ut sit prodebito obrigata.u¬
traq hacappͣllatone contine¬
tur. Set inaliis differencia
est. nam pignoris obligatoe
ditori. maxime simobi sit
ant eam que sine traditone
mida ꝯuentione tenetur ꝓͥe
ypothece appllatione dnnis¬
Inpersonam quo act̾ones
ex sua iuridictoe propositas
ħt pretor. uluti ccpecimia cõn¬
stituta cm simił indeuaturre
tone cum et si quid plenin

Expanded text:
actionem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam pignoris appellatioditori, maxime si mobilis sit: at eam quae sine traditione nuda conventione tenetur proprie hypothecae appellatione conIn personam quoque actiones ex sua iurisdictione propositas habet praetor. veluti de pecunia constituta, cui similis videbatur recstitutione, cum et, si quid plenius
Abbreviated transcription (Latin):
quis dinum simm uenidi¬
cet. Set quia sanc durerat
eo casu deficere acronem
inuenta est ap̾tore actio ĩ
qua dicit isqui possonem
amisit ei rem se usu cẽp¬
issec⁊ ita uendicat suamẽe
que᷑ act̾o publiciana appeli¬
tore medictum proposit
siquis cum iti puplice cansa
abeet uł inhostiumͣ potesta

Expanded text:
quis dominium suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo casu deficere actionem, inventa est a praetore actio, in qua dicit is qui possessionem amisit eam rem se usucepisse, et ita vindicat suam esse. quae actio Publiciana appelaetore in edicto proposita si quis, cum rei publicae causa abesset vel in hostium potesta
Abbreviated transcription (Latin):
nua inquadruplum reiꝑse¬
cutio contiñetur.pena aute
tripli est. Set et legisaquilie
actio dedampno mixta est
non solum siaduersus infic¬
antem niduplum agatur.
Set interchim ⁊ simsimplũ
quisq agat. usuti siquis roi¬
nem clandũ aut luscum. ac¬
iderit. qui meo anno integer¬

Expanded text:
quia in quadruplo rei persecutio continetur, poena autem tripli est. sed et legis Aquiliae actio de damno mixta est, non solum si adversus infitiantem in duplum agatur, sed interdum et si in simplum quisque agit. veluti si quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. mniudicus freque̾tatur
nam ẜ grado dignitatis inteqex¬
minuit estimatõ in uirie. ¶Qui
nõ in mito suatur. ut alrud ĩsuo
actorem. aliud in medii actus hoi̾e
cornelia de iniuriis ioquitur.im
inriarũ act̾onẽ introctuxit. ques
petit obeam rem. quod sepulsat̃¬
ant accipimus siue quis inppͥa do

Expanded text:
appellatur, in iudiciis frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaequeminuitur aestimatio iniuriae: qui non immerito servatur, ut aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatautem accipimus, sive in propria do
Abbreviated transcription (Latin):
caria uocantirs ex ip̃i ptoris.
iana autem exꝑitur qmis de
rebus colom.quequasi pig¬
norsiure promertedibus
fim̃di eiteneretur. ¶Qua¬
si ẜm᷑ana au̾t qua creditores
pignora ypotheca sue ꝑsecũ¬
tur. ¶Iñter pignus ãt:
et y pothecam quantumar¬

Expanded text:
caria vocatur, ex ipsius praetoris iana autem experitur quis de rebus coloni, quae pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur; quasi Serviana autem qua creditores pignora hypothecasve persequuntur. inter pignus autem et hypothecam quantum
Abbreviated transcription (Latin):
inniriam denquerit hoc est statim
passuis ad aimum suum nõ reuoca¬
uit. poea expenitencia remissam ĩ¬
riam nõpotent recolere Deobligõi¬
quaneri

Expanded text:
iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.TIT. 5 DE OBLIGATIQUASI
Abbreviated transcription (Latin):
actor dicet se quasi usncepi¬
sse quod usu nõ cepͬerit. ułexhem
omerso possessor oiceret ad¬
uerssarum sinmm usu non
cepisse quod usu cepit ¶Nã¬
q sicui exnista causa res tra tͣ¬
empromis. ul conationis. an̾
cotis aut legator̾. nec dum
en rei dñs effecb est sieni
eius rel can postionemam¬
iẜit. nullam ht mrediretr¬

Expanded text:
actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tremptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem amiserit, nullam habet dire
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur dcmꝰ est: Smau̾t crimina¬
liter. offoindicis erͣtraoromaria
pena reo irrogatmr. Eet indenicet
ĩtrodur̾ ut iri illustres quiq suꝑ
eos sunt et ppro curatores possimt
actones in iuriaꝵ criminaliter uł
quiex ip̃a manifestio apparet
Non solum i au̾tis iiuriarum
tenetur. qui fecit in niriam. uec est
mala pugno ꝑcut̾etur. ¶ Hecac¬

Expanded text:
ponitur. sin autem criminaliter, officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet introduxit, ut viri illustres quique supra eos sunt et per procuratores possint actionem iniuriaram criminaliter vel qui ex ipsa manifestius apparet. Non solum autem is iniuriarum temala pugno percuteretur.Iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
Item predior̃ inbanor mincẽ
quo prodite sunt actc̾es ut si¬
quis intendat ius non ce adu̾¬
sano utndi. fruendi. eundi
agendiaquam ne oucendi
actones irem sut s nega¶¬
tine.  Quod gemis acton
incontiousis rerũ corpalip
ditum non estisiat rrhis u ̃

Expanded text:
item praediorum urbanorum invicem quoque proditae sunt actiones, ut quis intendat, ius non esse adversario utendifruendi, eundi, agendi aquamve ducendi,actiones in rem sunt, sed negativae. quod genus actionis in controversiis rerum corporalium proditum non est
Abbreviated transcription (Latin):
eni dealiqua reꝯtrousiam quo¬
ate casi p̾rodite actoes mrẽ sũt cũ
itio Ułuti sirem corporalẽ possid¬
u pis at quis quam ticius suã ce
affirmet et possessor oũm¬
tt se ẽe dicat enis. Nam siticr¬
ẜłi. ͫ suam ẽẽ intendat iꝑ rẽactos¬

Expanded text:
de aliqua re controversiam. quo casu proditae actiones in rem sunt. veluti si rem corporalem possideat quis, quam Titius suam esse affirmet, et possessor dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem act
Abbreviated transcription (Latin):
diffulerit. usq adeo ut am
iuditium uccarentur. tuncr
et enim et ip̃am rem. uł pec¬
uniam que relicta est dare
ꝯpellutur. et aliud tantum
propena.⁊ ideo induplipn
fit eis ꝯdempnatio. ¶Que¬
dam act̾ones mixtam cam
obtinere indentur.tam inrẽ
quam in psonam qualis est
que competit coheredibus in
Item fimum regundoꝵ que
int̾ eos agitur qui confines a¬
gros hñt. In qũibꝰ tribus m̃d¬
icus ꝑmntitur iudici rem ali¬
ti erlitigatorib exbono et
equo adiũdicare. ⁊ sumius
pars pregranare indebitur ei¬
mincem certa petimia alt̾i cõ s¬
dempnare. ¶Omnes autẽꝰ
Sactiones. uł insim plum cepte
lum. uł in quadruplum ult̾o
ꝓu̾t milla accio extenditur.
Insimpliagiti. ulnti

Expanded text:
distulerint usque adeo ut etiam in iudicium vocarentur: tunc etenim et ipsam rem vel pecuniam quae relicta est dare compelluntur, et aliud tantum pro poena, et ideo in duplum eius fit condemnatio. Quaedam actiones mixtam causam optinere videntur tam in rem quam in personam. qualis est quae competit coheredibus de item finium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros habent. in quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudicapars praegravari videbitur, eum invicem certa pecunia alteri condemnare. 2 Omnes autem actiones vel in simplum conceptae lum vel in quadruplum: ulterius autem nulla actio extenditur. In simplum agitur veluti
Abbreviated transcription (Latin):
tinm apparebit. ¶ Set iste
ꝗdem actoneł quar mentcez
himmus. ⁊ sique sunt. similei
exlegitimis ⁊ cunlib causis
descendunt. ¶Alic au̾t sur
quas preror ex ma niridictiõe
ꝯparatas. ħt tamimremquã
inꝑsonam. quas et ip̾as nec¬
cessarium est exemplis ostẽ¬

Expanded text:
apparebit. Sed istae quidem actiones, quarum mentionem habuimus, et si quae sunt similes, ex legitimis et civilibus causis descendunt. aliae autem sunt, quas praetor ex sua iurisdictione comparatas habet tam in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis oste
Abbreviated transcription (Latin):
toris ĩniria ft̾a sit uił expeisona ur¬
uti. si magratus inuiiam passus
fu̾it. uł si senatoris abhinli ĩniria
fca fit. aut ꝑenti pͥatrono q fiat
alib̾is uł lib̾tis. ant̃ .ii. senatoris ⁊
ꝑentis patromq. alit̾ extraneis et
hinlis persone ĩniria estiatur. Noͣ

Expanded text:
aetoris iniuria facta sit: vel ex persona, veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humilis perso
Abbreviated transcription (Latin):
domino. sipossessor rei pu
ne eam pete uł ita pet̾e urdi¬
cat posessorem usu nõcẽꝑi¬
psse. et obid sua eẽ re.¶ E
⁊ alus simili equitate mot
pͥtor accomodat sicut exacto
digestor senpandectã uolu¬
mine intellige nc ¶ Item
siquis infrandẽ creditorum
rem suam alicui tradiderit
boms eius acreditoribus posi¬
ssis exsententia pͥsidͣis ꝑmi¬

Expanded text:
domino, si possessor rei pubne, eam petere, id est ita petere ut dicat, possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. quod t aliis, simili aequitate motus, praetor accommodat, sicut ex latiore digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex sententia praesidis
Abbreviated transcription (Latin):
dem Iefentiois facult᷑is dmdã ẽ
hus quibi aliqua inq̾etudie fisti
ĩfert cu facultates eoꝵde adhuc cõ¬
trou̾sia pendente inqͥetari describi¬
fisco aliciiꝰ pat̾moniz uendicante
ap̃en oibo facultatibo constitutis
ꝯgnito uentiletur ut cũ rei erito de¬
.de cas uẽdicari ꝓbauerit tuc demu
res ꝑsequi liceat. ⁊ supmodo faculta¬

Expanded text:
facultas danda est his, quibus aliquam inquietudinem fiscus infert, cum facultates eorundem adhuc controversia pendente inquietari describifisco alicuius patrimonium vindicante, apud eum omnibus facultatibus constitutis cognitio ventiletur, ut, cum rei exitus debere eas vindicari probaverit, tum demum res persequi liceat et super modo faculta
Abbreviated transcription (Latin):
puato nidici legũ acquiliedap᷑¬
nim ꝑsequi ⁊ capit᷑ał crimuns
no carsesu ita siquis s̾inim
uł eam cadrupedem. que pecudũ
mũo est uuln̾ai̾nt. siue eã qua¬
orupedem que pecuoũ muo non
est ulur canc̾. aut feram besti
iniuiria datum nac ꝑte uendica¬
tur. si quid aut ustu. aut rup¬
tum. aut fractum fin̾t actio ex¬
lxc capite ꝯstitintur quamqua
pot̾it sola rupti applło ĩ om̃s ist
as suffic̾ere. Ruptii. nuntelligi.¬
tur quod quoquo moto corup¬
tum est unde nõ solum usta. au̾

Expanded text:
privato iudicio legis Aquiliae damnum persequi et capitalis criminis no cavetur. Itaque si quis servum, vel eam quadrupedem quae pecudum numero est, uulnerauerit siue eam quadrupedem, quae pecudum numero non est, uelut canem, aut feram bestiainiuria datum hac parte uindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio hoc capite constituitur, quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere; ruptum enim intellegitur, quod quoquo modo corruptum est; unde non solum usta aut r
Abbreviated transcription (Latin):
malienu uinum aut oleu̾ aliꝙͥ
inmistint quo naturas lonitas
ꝑte legis cum teneri. ¶Illuo.
palam est. sicut ex pͥmo capite
itademũ quisq tenetur sidolo
aut culpa enis romo aut quad¬
rupes cctisus occisaue fi̾nt. itaex
hec capite ex dolo uł culpa deceto¬

Expanded text:
alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cet
Abbreviated transcription (Latin):
cuiscilicet conuemiens est. nec fu¬
iti tem̾ eum ꝗ eodem hec aĩo rapu¬
it. ¶ S nccl̃ talia extogitantin
mematur una ꝑquam raptores¬
siue inpu̾c suam excertentau¬
Iariam melio cliualibus ꝯstitutõi¬
bus pro hac ꝑte ꝓspectũ est. ut n¬
emini liceat ui rape rem mobile̾
uł semoriente. lic suam cande req
Destimet. ¶S si quisꝯtra statutas
mo cadat sĩ au̾t aliena sit. postr
estitutone eius ⁊ existimatonem
enistemiti pret. Quod nõ solum
inmobilib iebo q̃ rapͥi posunt. ꝯstre¬
tutoes obtinert censuciunt. s ⁊ ini
ĩ uasiomb quecirca re̾s soli fint
ut er hac causꝙ om̾i rapina rõmes
abstinerat. ¶ Sane i hac act̾one
no utiq spectatur rem ĩ cõnisacto¬
ris ẽc. Nam sirie ĩbonis sit. siue nõ
sit. si tñcr᷑bonis sit. locum rec act̾o
rebit. Quare sinc comodata suie
ofita est apud ticiu̾sic ut int̾sit en¬

Expanded text:
cui scilicet conveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constitutionibus pro hac parte prospectum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandem rem existimet: sed si quis contra statuta nio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones optinere censuerunt, sed etiam in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive osita sit apud Ti
Abbreviated transcription (Latin):
drupece. s de catm que pecudu̾mi
mero est cauetur. eo partirint ea
neq ceferis bestiis. neq de caniu
cautũ et intlligamus. set deistm̃
cuit. Namet sues pecudu̾applła¬
tone ꝯtmentur. quia et hiiggati
pascumtur. Sictemq. ⁊ homerus
modissiait. sicut melius martia

Expanded text:
drupede, sed de ea tantum quae ‘ pecudum numero ’ est cavetur, eo pertinet, ut neque de feris bestiis neque de canibus cautum esse intellegamus, sed de his tantum cuit : nam et sues pecorum appellatione continentur, quia et hi gregatim pascuntur: sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cecerat. licet nõ pclaͣmaint. quia eo
icto milli extraneo uis fu̾at ou̾san¬
di. ¶Preterca si medicus ꝗserimi
tin secint derclinquit curatas¬
t̃onem. atq obid mortuus fint
ẜunisculpe rens est Impicia quor
culpe amimatur. usuti simedicus
male secuerit. aut ꝑperam ei me.
dicamentum ded̾it. ¶Imxetu
quo mula quas mulio ppmꝑito
ciam retin̾e non potint. si ẜus tu¬
us opossus fint culpe reꝯ est miii¬
io. ¶Set ⁊ si p̃p intimit stem
mior retine potinsset. eque culpe
tenctur. ¶ Eadem placuerut
deeo quor ꝗ cũequo uehitur. im
legis quantiid in eo annoplimi
fu̾it illa sin̾a exprimitur. ut siꝗs
roĩem tuum qui bodie claudus
aut hascus ant mancuserit occide¬
rit quodin eo anno incegeraut
p̾ciosꝰ fu̾it non tariti teneatur ꝙͣ¬
ti his bodie erit. set quanti in eo
anno płimi fu̾it. Quaratone
crechitum est penalem ẽe huisud
legis actom. q nõ solum tantiq¬
sq dbligatur quantu dampni ce¬
d̾it. set aliquanclo longe pluris

Expanded text:
caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus male secuerit aut perperam dicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si proptmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, implegis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris:
Abbreviated transcription (Latin):
etur. utiq si alit̾ ꝑiculũ effugere
non pot̾. ¶Ac ne nis quidem
ac lege tenetur ꝗ casu ecciclit. si
mocdo culpa eius nulla inueitur
namaliori nõ minu̾s exdolo ꝙͣ¬
exculpa quisq hac lege tenetur
Itaq siquis exiaculis ludit. ułer
transiecit. distingitur. nam snd.
est ercercitan admissum est . nlła
culpã eius ĩ telligiturꝰ si alius hom¬
ꝯtale quid amiserit. culpe reͣus est
idem uiris est demilite simalio.
loco quã ꝗ excercitandis militibo
destinatus est id admisit. ¶ Atẽ
siputator exarbore deiecto ramo
ẜinm tinm transenntem ecti¬
clent. si prope inam puplicam
adiutmalem. id fc̾m est. neq pͥ¬
clamaint. ut caus eintan possit
culpe reusest. sip̾clamauit. n
culpam est. ¶ Eque extracii¬
pam ẽe intiligitur. si seorssum
ama forte. uł in medio fundo.¬

Expanded text:
utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus quam ex dolo ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel traiecerit, distinguitur. nam si id est exercitari, admissum est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclamavit, ut casus evitari possit, culpae reus est: si praeclamavit neque culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo
Abbreviated transcription (Latin):
uuata. Ore. argento ⁊ auro.
Quas res uit miantꝯ. aut me¬
ciendo mit appendendo iħdamꝰ
ut accipiencũ fiant. Et qn̾ no¬
uis nõ heedemres. fiaue epcem¬

Expanded text:
numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, et quandoque nobis non eaedem
Abbreviated transcription (Latin):
pectam ce̾ quasi damp̾nosam
cauetur pegasiano senato consu¬
lto. ut desid̾ante eo cui restituie ro¬
gatus est iussup̾toris adeat ⁊ res¬
tituat h̃ditatem. ꝑindeq ei ⁊ ĩ
eum qui recipit hrditatem acces
dentur ac si uiris est ex trebelliano
senatus ꝯsulto. Quo cau millis
stiplo̾ibus op est. quia simul ⁊
mnc ꝗ restitisit᷑ securitis datur

Expanded text:
pectam esse quasi damnosam, cavetur Pegasiano senatus consulto ut, desiderante eo cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditatem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatus consulto: quo casu nullis stipulationibus opus est, quia simul et huic qui restituit securitas
Abbreviated transcription (Latin):
lom coart iri nedeꝑeat ultima
uoluntas testoris fiderhrdis cõi¬
ssi. Cade obsuari censuum. ⁊ si
alegatario ulfid̾icomissario. au¬
quod siłr relicru̾ sit Iquod si isa
quo relictũ dicitur ꝯfutatur. ꝙͣ¬
de alꝙase relictum ẽe siadleg
sb̃tilitater cecurrat oimoto cog¬
singulas res ꝑfide ⁊ relic¬
comissũ relinqueretis¬
uluri. fumdu̾. hoĩem. uestem
Aicui restirat. nł legatariũ ꝙͣuis
aiegatario legari non possit
Potest au̾t non solum partͥ¬
as testor res ꝑficei comisirra re¬
linquere. s mois aut legarari.

Expanded text:
m coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, omnimodo cogsingulas res per fideicommissum relinquere, veluti fundum, hominem, vestem, alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legari non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legata
Abbreviated transcription (Latin):
lliano senadꝯsulto. prorata
porto accoib tam mh̾rde quã
ꝑifidei coissanũ ꝯpetentib
Siu̾o tota hrditate sponte re¬
stituit om̃s m̾rditarie actces fid̾i¬
comissano ⁊ adu̾s eum compe¬
tunt. ¶ S ĩ id quod p̃cipiium
pegasiam senato sulti fua̾t ut
qnͣ recusabat hrs scripto sibi da¬
tam hrditate adire. ncc̾itas ei
ĩporbatur totar h̾rditate nolẽ¬
ti fideicoissario restitue ⁊ osãd.

Expanded text:
sulto pro rata portione actionibus tam in heredem quam in fideicommissarium competentibus, si vero totam hereditatem sponte restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommissario et adversus eum competunt; sed etiam id quod praecipuum Pegasiani senatus consulti fuerat, ut, quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et
Abbreviated transcription (Latin):
re ceducta su prepra quequar¬
ta dtinet uluti funmo ulalt̾are
rogatꝰ sit restitũe h̾rditate. sili
moco extrebelliano senaps sul¬
itał ͦ resto fiat. pinde ac siquarta
ꝑte retenta rogit eet reuiqua
hrditate restinie. Set illud in¬

Expanded text:
educta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto restitutio fiat, perinde ac si quarta parte retenta rogatus esset reliquam hereditatem restituere. sed illud in
Abbreviated transcription (Latin):
.inhrdem quid̾ iure cunli. ĩ couo
qui recipiebat hr̃ditatem ex se̾r¬
cus erat pegasiano senadosulto
Et hrs ꝗ semel adierit hrditate
si modo sua uoluntate adicrit
siuc retinuit quarta ꝑtem siue
noluit retine. ipe iniissa tona

Expanded text:
in heredem quidem iure civili, in eum vero qui recipiebat hereditatem, ex senacus erat Pegasiano senatus consulto, et heres qui semel adierit hereditatem si modo sua voluntate adierit, sive retinuerit quartam partem sive noluerit retinere, ipse universa
Abbreviated transcription (Latin):
placiit. ex ploso senat ꝯsulto pe¬
gaasiano quod post ea supuenit
ce̾m auctoritare trebelliano se¬
natus ꝯsulto p̾stare. ut exeo fid̾¬
i comissarie hrditates restituan¬
tur. siuc hat hrs cruoluntate
testatoris quartã sine plus. siue

Expanded text:
placuit exploso senatus consulto Pegasiano, quod postea supervenit, omnem auctoritatem Trebelliano senatus consulto praestare, ut ex eo fideicommissariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate testatoris quartam sive plus s
Abbreviated transcription (Latin):
dispiciam ¶ Sciendumitaq
est oĩa fidei comissa primis tpͥrib
infirina cẽ qr nc̃o ninit cogeba¬
tur prestare id dequo rogatus er
tes ul legata relinquere. sircli¬
quebant fidei comitebant eori

Expanded text:
riis videamus. Sciendum itaque est, omnia fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erareditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quo c̾ant est ut si hroitas ex fidi¬
comissi causa resticuta sit. om̃s
aͣctõnes que uire ciuili mrdi ⁊ in
mĩtem competent ei im eu̾dare¬
tur cui exficer comisso restituta ẽ
hrditas. post quod senatus consi¬
itum p̾tor utiles actõnes ei ⁊ meͣ¬

Expanded text:
quo cautum est ut, si cui hereditas ex fideicommissi causa restituta sit, omnes actiones quae iure civili heredi et in heredem competerent, ei et in eum darentur cui ex fideicommisso restituta esset hereditas. post quod senatus consultum praetor utilos actiones ei e
Abbreviated transcription (Latin):
qui exfidei comisso recepir prem
prditatis. legatarii priciarii ioco
erat. idest ens legatari cimo ꝑs
ronor legabatur. Que sṗes leg¬
ati partinio nocabatur. quia cur
urde legataro ꝑtiebatur brdita¬
tem. unce que solebant stipłoes
inter h̾rdem ⁊ parciariũ. legata¬
rium int̾poni hrce int̾poneban¬
tur.int̾ eum qui ex fidei comisso
recepit hroitatem ⁊ h̾rtem idẽ
ut lucrum ⁊ dampni broitari¬
um prorata ꝑte int eos conuie
sit.Eigo siꝗdem nõ plusquã
coorante hroitatis scriptus hĩs
rogatus sit restitue. Tunc extre¬
relhano senato .ꝯ. restiruebatur
urditas. Et in utruq accͥones u̾r¬
ditarie prorata ꝑte ꝯabantur

Expanded text:
qui ex fideicommisso recepit partem hereditatis legatarii partiarii loco erat, id est, eius legatarii cui pars bonorum legabatur. quae species legati partitio vocabatur, quia cum herede legatarius partiebatur hereditatem. unde quae solebant stipulationes inter heredem et partiarium legatarium interponi, eaedem interponebantur inter eum qui ex fideicommisso recepit hereditatem et heredem, id est ut et lucrum et damnum hereditarium pro rata parte inter eos commune sit. Ergo si quidem non plus quam dodrantem hereditatis scriptus heres rogatus sit restituere, tunc ex Trebelliano senatus consulto restituebatur hereditas et in utrumque actiones hereditariae pro rata parte dabantur
Abbreviated transcription (Latin):
quia brces scripti. cumanttota
þroitatem aut pene totam pler̃¬
q restitue rogabantur. adire h̾rdi¬
tatem obullm uł minimũ lucr̃
recusabant. at obib ctͣtͣigeban¬
tur fidicomissa. ¶Poster ab
so ⁊ pusione consułib senatus
censuit ut ei qui rogatus e̾et hr¬
ditatem restitu̾e pince liceret
falcidia er legatis retin̾e xteditur

Expanded text:
quia heredes scripti, cum aut totam hereditatem aut paene totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum aut minimum lucrum recusabant atque ob id extinguebantur fideicommissa, postea so et Pusione consulibus senatus censuit, ut ei qui rogatus esset hereditatem restituere perinde liceret Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
quia nistum indebatur ⁊ popu¬
lare ciat. paulatimaissum est in
assiduam inridicroem. ¶Onrus¬
q fauor eor fattis ẽstͣ ut paula¬
tim ⁊ pcetor proprius crareturꝙ.
de fideicomissis is diceret. queͣ
ficci coissariũ appllibant. ¶Iñ
primis igitur sciendu est opꝰ ee
aliꝗs recto nire resto hrs institua¬
le est testĩn inquo neo brs insti¬
Afuitur. Cim igituraliqs scripsit
lutius. ticius hĩs esto. poͣtitadice̾
Rogo te luci. tici. ut cum primũ
possis hroitatem meam adire eã
dem rogare. Et liber̾ est ul pure
uł subconditone relinquere fid̾i¬
comissum. uil ex die certo ¶es¬
tituta aũt hrditate. ssꝗͣdem qui

Expanded text:
um videbatur et populare erat, paulatim conversum est in adsiduam iurisdictionem: tantusque favor eorum factus est, ut paulatim etiam praetor proprius crearetur, qui fideicommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant. In primis igitur sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam uenda heredem rogare: et liberum est vel pure vel sub condicione relinquere fideicommissum vel ex die certo. Restituta autem hereditate is quidem qui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quarta ꝑte rerenta rogato
est hr̃s restitue hroitate ⁊ resti¬
tuit. scindũtur actones ⁊ prodo¬
drante ꝗde trasfinitur ad fid̾i¬
coissarii. proquadrante rema
pta restitu̾e auꝗs ħroitate rogͣ¬
tus est inqua maxi̾a ꝑs hroita¬
tisorineatur eque insolioum
transfermtur accones.⁊ secu
celiberare deb. is cui restituitur
p̾rditas an expediat sibi restitin
Excacem scilic intue̾iunt. si
duab plib ue reb deductis p̾¬
ceptisue restitue b̾rditate rog

Expanded text:
cum, quarta parte retenta, rogatus est heres restituere hereditatem et restituit, scindantur actiones et pro dodrante quidem transferantur ad fideicommissarium, pro quadrante remanpta restituere aliquis hereditatem rogatus est, maxima pars hereditatis contineatur, aeque in solidum transferuntur actiones et secum deliberare debet is cui restituitur hereditas an expediat sibi restitui. eadem scilicet interveniunt et si duabus pluribusve rebus deductis praeceptisve restituere hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
nouissime iegatis ĩpoito ẽ
Cum .n. oli leg̃ xii. tabularu
lib̾a erat iegandi potestas ut lic̾e
ul totum ꝓatrimoruim letis erꝑe¬
gare qinpe ei legeita cautꝰ eet
ut legass suc rei stͣi nis esto ini¬
sum est. Hanc legandi licẽcia
contare idq ip̃oꝵ testamenͣtor̾
gra ꝓuisum est. obid plerumq
intestatimoriebantur. ¶Ne¬
cusantib scrppͣtis hrdib ꝓullo
aut mimo lucro brditates ad ire
⁊ cum suꝑ hoc camlex furia quar
lex ugcoma late sunt. quarunesi¬
tra sufficiens adrei ꝯsim atonem
udebatrr norͣͣssime lata ẽ lex
falcidia. quͣa cactur neplus li¬
ue pars quarta remane̾t. ¶Et
cum quesitum eet duob hrdib
ĩstitutis. ułua ticio ⁊ seio. siticii
ꝑsau̾t tota exnita sit in legitis
supra modu ronata. ascio uo au
nuilla relicta sunt lesati ant que
mininuit. aut quia isquartam
ptem toto hrditatis. autampli
Ut. ticio nicħ ex legatis queabeo
relicta sunt retine lic̾et. placuit

Expanded text:
novissime legatis impositus est. cum enim olim lege duodecim tabularum libera erat legandi potestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare, idque ipsorum testatorum gratia provisum est, ob id quod plerumque intestati moriebantur, recusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne plus lpud eum eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quaminuunt, an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
scripsserunt ceco acum panno r¬
ubro fugauitarment. S et sicis
eoꝵ ꝑlascunam. et nõdata oꝑa n
ticius furtũ fec̾it. ambofinti te¬
nenturs ore ⁊ confilio en quoq.
fintũ admittuincetur. ꝗin scalas
forte fenestris subpo̾it. ⁊p̾as fen¬
ẽstras. uł hostiũ effringit.ut alius
fintu fac̾et quiul ferramenta
ad effrigenehi. aut scalas utads
rtũ ꝗdem illis faciut. iresĩtur¬
tiuam cam cadit. nec obio abił
uo nsucapi pot̾ antequã mdm̾
uero ope etꝯfilio alt̾nus surtimm
fctꝰ fuit̾ qr utiq furtũ comiti¬
tur conuementer ille furtita¬
test rem saluam ee licet cũs nͥ
six.itaq nec dnio alit̾ competit
ꝯstat creditore depignore sorrepto
fuͣtiagereposse. ⁊ si yconen ceb¬
itorem reat. Qia erpedit ei
curancla. au̾t sarcinator sarcien¬
da uestimenta. m̃cede cͥta accep¬
⁊ ea furto aniẜit ip̃e furti hab

Expanded text:
scripserunt de eo, qui panno rubro fugauit armentum; sed si quid per lasciuiam et non data opera, ut Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fertum quidem illis faciunt et res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam in domini vero ope consilio alterius furtum factum fuerit, quia utique furtum committitur, convenienter ille furti teterest rem salvam esse, licet dominus non sit: itaque nec domino aliter competit stat, creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei curandave aut sarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet
Abbreviated transcription (Latin):
rem sua ꝑsequ pot̃. Set⁊
itori. ¶ Fullon uo ⁊ sarcinat¬
ori. nõ aut furt compet̾e placu¬
it quam si soluento sint. recest.
sit riam soluendo non sunt
tunc quia abeis suũ. ctãs conse¬
qui nõ possit. ip̃i ciño finti act̾o
oxetit. qr ẜ can ip̃i interest.ꝓem
saluam ce. Itemest et si mpͣte

Expanded text:
ta itori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si sint: nam si solvendo non sunt, tunc quia ab eis suum dominus consequi non possit, ipsi domino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam e
Abbreviated transcription (Latin):
tor ¶Que defullone. aut sar¬
cinatore dixiis. eademadeum
cui comodata res est transferen¬
da uetes estimabant. Nam
ut ille fullo mcedem accipiendo
custodiam prestare debet. ita is
quo qui comodatum utendũ
pcipit. fimilit nec ee ht custodi¬

Expanded text:
 Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utendi percipit similiter necesse habet custod
Abbreviated transcription (Latin):
oimodo furem adni̾ꝯ adem fur
subreptam postea au̾t ite eico¬
gnito. adu̾sus furem transut
nnodo lib̾ari eum ꝗremcom¬
odatam accepit quencũq eau¬
se exitu. dns adu̾sus furẽ ln̾i¬
erit eadẽ diffimirone obtinẽte

Expanded text:
imodo furem a domino quidem furtsubreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: ead