comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usuras non solute pecunie pensi õis
crescere. net anter. sortis nousolute.
usuras petiposse. qm ip̃a sors petipotu¬
erat. Pactum autemq subicitum ẽ
quidam dicebant ad sortis solutiorẽ
ꝑte simplicit̾ instipulationẽ uenissẽt
.pactumq id tm̃ ad exceptionem ꝓ¬
sionib ex die stipulationis usuras de¬
b̾i. atq sud nominatĩ eẽt exp̾ssum:
sed curi sortis pecõ dilata sit conseqñs est
ut etiamusure ex eo tp̃r quomoram fe¬
cit acceclant. Et si ut illipu̾tabant ad
exceptionem tãtũ ꝓdẽe pactum qͣmuiᷤᷤ
ipõiure non cõmittet᷑. Honeuim ĩmo ẽ¬
ra est is aquo pecunia ꝓpt̾ exceptõem
peti non põt s c̃ qͣntitatem q̃ me¬
cuniã ꝙ competit usuranum nõie: ex
Die ĩtpõite stipulationis prẽtur¬

Expanded text:
 tractum usuras non solutae pecuniae pensionis crescere nec ante sortis non solutae usuras peti posse quam ipsa sors peti potuerat. pactum autem quod subiectum est quidam dicebant ad sortis solutionem parte simpliciter in stipulationem venissent, pactumque id tantum ad exceptionem psionibus ex die stipulationis usuras deberi, atque si id nominatim esset expressum. sed cum sortis petitio dilata sit, consequens est, ut etiam usurae ex eo tempore, quo moram fecit, accedant, et si, ut ille putabat, ad exceptionem tantum prodesset pactum quamvis ipso iure non committetur: non enim in mora est is, a quo pecunia propter exceptionem peti non potest. sed quantitatem, quae mecunia quo competit usurarum nomine ex die interpositae stipulationis praest
Abbreviated transcription (Latin):
quo agetur conlitione delata iuraũ¬
it. ¶ Cum cum quo aget᷑ acciꝑe bebm̃s
ip̃m rem. nec frustra adicitur ꝯditi¬
one delata. Nam si reusuirai̾nt ne¬
mine ei usuirand̃ deferente p̾tor id
iusuirandũ nõ tueb̾r. Sibienimiuira¬
uit. Aliꝰquin facilins quisq adu̾urã¬
d decurreins nemine sͥ deferente iꝰ̾uirãd̃

Expanded text:
quo agetur condicione delata iuraverit". eum cum quo agetur accipere debemus ipsum reum. nec frustra adicitur "condicione delata": nam si reus iuraverit nemine ei iusiurandum deferente, praetor id iusiurandum non tuebitur: sibi enim iuravit: alioquin facillimus quisque ad iusiurandum decurrens nemine sibi deferente iusiurandum
Abbreviated transcription (Latin):
tus sum enam siꝯditio inꝑsona ticiqͥ
ex inca uoluntate eandempecuniam
ac sinulla stipuło int̾uenisset. Pendẽte
aũ cã ꝯditionis i dempet̾e non possum.
Qm̃cũ ĩcͥtum sit anex ea stipulatõe
deberipossit: ante tp̃s petere uideor
auł.ł. iQum ad presens tp̃s oditiod
feratur stipuło nonsuspendit᷑. i sid
oitiouerasit. stipuło tenet. qmͣuis
tenere pͣhentes conditionem ignorẽt.
łuti si rex parthorum uiuit cẽm dãe

Expanded text:
tus sum, etiam si condicio in persona atii, qui ex mea voluntate eandem pecuniam est enim, ac si nulla stipulatio intervenisset: pendente autem causa condicionis idem petere non possum, quoniam, cum incertum sit, an ex ea stipulatione deberi possit, ante tempus petere videorum. Cum ad praesens tempus condicio confertur, stipulatio non suspenditur et, si condicio uera sit, stipulatio tenet, quamuis tenere contrahentes condicionem ignorent, ueluti 'si rex Parthorum uiuit, ce
Abbreviated transcription (Latin):
dauł.ł.i. Lecta est inaudiutoriõ e¬
milii papmiani p̃fecti p̃t̾nio uiris ⁊¬
sulti cauto huiꝰmodi. Ego lutius ti¬
tius scͥpsi me accepisse a publio me
uid. xu. mutua numerata mͥdedoͣ
futuris stipulatus est menius publiꝰ.
spopondi ego lutius ticiussi die supͣ
scͥpta simima publio meuio eiq ad
quem ea res ꝑtineb̾. data soluta satisi¬
ue eonomine factum non erit: tũc.
os singulo dãi stipulatus est publiꝰ
menius. spoponcli egolitius ticius.
Cõu̾enitq int̾ nos utipublio menio¬
ex summa supͣscripta menstruos
refundere debeam denaĩos.cte. ex õĩ
cebam qr pacta incontinenti fc̃astid¬
pulationi mẽẽ creduntur. ꝑinde

Expanded text:
orio Aemilii Papiniani praefecti praetorio iuris consulti cautio huiusmodi: "Lucius Titius scripsi me accepisse a Publio Maevio quindecim mutua numerata mihi de futuris stipulatus est Publius Maevius, spopondi ego Lucius Titius. si die supra scripta summa Publio Maevio eive ad quem ea res pertinebit data soluta satisue eo nomine factum non erit, tunc os singulos dari stipulatus est Publius Maeuius, spopondi ego Lucius Titius. conuenitque inter nosex summa supra scripta menstruos refundere debeam denarios trecenos ex omni cebam, quia pacta in continenti facta stipulationi inesse creduntur, perinde
Abbreviated transcription (Latin):
neq pͥuatim a creditorib clistrahi: Tẽ
enim nulla competit emptori exstipu¬
latu actio. quia reniꝰ hr̃e licet. ꝙ cum
ita estr udeamus. num ⁊siabeo qui ui¬
cerit donata legata ue res fu̾it empto¬
ri: eque clicenclum est exstipulatuac¬
tioneni non nasci scilicet. sianteqmͣ
abduc̾et. ł auferret: donau̾it aut lega ¶¬
u̾it. auoquin semel commissa stipu¬
latio resolui noupotest a bolenus. lib̃
t. explautio. ¶Heres seruum non
nominatim legatumn tradidit. ⁊ de do¬
lo reꝓmisit. postea seruus euictus est
agere cum herede legatarius ex testa
mento pot̾it. quamnis heres aliemĩ
sit. aiiie. Siomͦ pot̾ legatarius comien

Expanded text:
neque priuatim a creditoribus distrahi: tunc neque priuatim a creditoribus distrahi: tunc enim nulla competit emptori ex stipulatu actio, quia rem habere ei licet. Quod cum ita est, uideamus, num et si ab eo qui uicerit donata legataue res fuerit emptori, aeque dicendum sit ex stipulatu actionem non nasci, scilicet si antequam abduceret uel auferret donauerit aut legauerit: alioquin semel commissa stipulatio resolui non potest. 58 Iauolenus libro primo ex Plautio. Heres seruum non nominatim legatum tradidit et de dolo repromisit: postea seruus euictus est. agere cum herede legatariusmento poterit, quamvis heres alienum sit a me, non potest legatarius conven
Abbreviated transcription (Latin):
nulla iͥ actio de eiuctione danda est. ad¬
u̾sus uenclitorem. Nulla .x ncc̃itate co¬
gente idfeti. ¶ Instipulatione duple
cum homo uenditir. ꝑris ad iectioneces¬
saria est. qr non potest uider hõ euictꝰ
cum pars eius euicta est. ¶ Si cum
potest usu caꝑe emptor non usu cepir
culpa sua hoc fetisĩe uidetar uñ si euictꝰ
est seruus nan tenetur uenditor. ¶Si
p̾sente ꝓmissore qui de euictione ꝓmui¬
sit. i non ignorante ꝓcuratori denunci¬
atum sit. ꝓmissor ntłominus tene tur
simslimodo trnetur. et qui curauit nes
sibi denuntiari possit. s i si nicħ uendi¬
tore faciente emptor cognostere ubi
eẽt non potuit. nichominus cominit¬
trtur stipulatio. pupillo ĩ sine tutoris
auctoritate posse denuntiari. situtor
non apparet ex duple stipulatione:
benignius receptum ẽẽ trebatius ait.
eraptori: ⁊si is qui emptore in ineuicti¬
one rei uicerit ante ablatam uel ab¬
cluctamrem sine succesiore decessĩt iͣ
ut neq ad fiscumbona ꝑuenire pꝰsĩt.

Expanded text:
nulla mihi actio de euictione danda est aduersus uenditorem: nulla enim necessitate cogente id feci. In stipulatione duplae cum homo uenditur partis adiectio necessaria est, quia non potest uideri homo euictus, cum pars eius euicta est. Si, cum possit usu capere emptor, non cepit, culpa sua hoc fecisse uidetur: unde si euictus est seruus, non tenetur uenditor. Si praesente promissore qui de euictione promisit et non ignorante procuratori denuntiatum sit, promissor nihilo minus tenetur. Simili modo tenetur et qui curauit, ne sibi denuntiari possit. Sed et si nihil uenditore faciente emptor cognoscere ubi esset non potuit, nihilo minus committitur stiauctoritate posse denuntiari, si tutor non apparet, ex duplae stipulatione benignius receptum esse Trebatius ait. emptor et si is, qui emptorem in euictione rei uicerit, ante ablatam uel abductam rem sine successore decesserit, ita ut neque ad fiscum bona peruenire possint
Abbreviated transcription (Latin):
agendi fuit. causamẽẽ actam.
senti autem uenclitori denuntiand est.
siue autem absit. siue p̾sens sit: ⁊ ꝑ emin
fiat qiuominus denuntietur.: stipulatio
ut simpla ꝓmitatir. ł triplum aut
quadruplum ꝓmitt̾etur. exempto ꝑpe¬
tua actione agi pot̾it. non tanten. ut
uulgꝰ opinatur. ĩ satis clared. qui clu

Expanded text:
agendi fuit causam esse actam. agendi fuit causam esse actam. Praesenti autem venditori denuntiandum est: sive autem absit, sive praesens sit et per eum fiat quo minus denuntietur, committetur ut simpla promittatur, vel triplum aut quadruplum promitteretur, ex empto perpetua actione agi poterit. non tamen, ut vulgus opinatur, etiam satisdare
Abbreviated transcription (Latin):
Dauis .L Qui alien amremuendiderit
post longitẽmporis p̾scͥptionem. ł usuca¬
pionem desinit emptori teni de euictiõe.
¶Si heres statu liberum quisub condi¬
tione pecunie clande lib̾ eẽ iuissus est.:
uendiderit. et maiorem pecuniam incõ¬
exempto tenetur. si modotalis est conditio
ut ad emptorem tnͣsuet .i. si hĩdi clare
uissus est seruus. Nam si auiclare iussꝰ ẽ:
qͣmuis ueram pecunie trntitatem clixe¬
rit. tanien si non ãmonu̾it aliiclare iꝰ¬
dicatum ẽ: ꝙ defuit noncoramittit᷑
stipulatio. Magis enim pp̃ absentiam
euictus uidetur. qmꝙ malam causam
hũit. Quid gͦ si ille quidemct᷑ ꝙ̃ iuclica¬
tum est. adiuditium non affuit. alius
autem affu̾it et cãmegit. quiddiceunis.
ut puta acceptum quid̃ cum tutore pu¬
pulo auctore fuit: iuditium. s absente¬
pupillo: tutor causam egitr iiuclicatũ
est contra tutorem quare non dicemꝰ
committi stipulationem. ⁊ enim actã
eẽ cam palam est. ⁊ satis est ab eo cͥ ius

Expanded text:
ale. Qui alienam rem uendidit, post longi temporis praescriptionem uel usucapionem desinit emptori teneri de euictione. Si heres statuliberum, qui sub condicione pecuniae dandae liber esse iussus est, uendiderit et maiorem pecuniam in coex empto tenetur, si modo talis est condicio, ut ad emptorem transiret, id est si heredi dare iussus est seruus: nam si alii dare iussus, quamuis ueram pecuniae quantitatem dixerit, tamen, si non admonuerit alii dare iusdicatum est, quod defuit, non committitur stipulatio: magis enim propter absentiam uictus uidetur quam quod malam causam habuit. quid ergo, si ille quidem contra quem iudicatum est ad iudicium non adfuit, alius autem adfuit et causam egit: quid dicemus? ut puta acceptum quidem cum pupillo pupillo tutor causam egit et iudicatum est contra tutorem: quare non dicemus committi stipulationem? etenim actam esse causam palam est. et satis est ab eo cui ius
Abbreviated transcription (Latin):
erit animadu̾tã. ¶Apparet mi
ceri. Nam post hoc tempus comple¬
ri uirilem uigorem constat. ¶Et
ideo hodie in hanc usq etatem ad¬
oles centes curatorum auxilio regũ¬
tur. nec ante rei sue ad nunistratõ
cõmitti debebit cnͣuis rem suam
rius acuratorib recipiant. quod .N.
legib cauetur ut singuli anni ꝑ
singłos liberos remittant᷑ ad hono¬
rem ꝑtin̾e. diuus seũ. ait non ad

Expanded text:
erit, animaduertam'.Apparet minerit, animaduertam'.Apparet minceri: nam post hoc tempus compleri uirilem uigorem constat.Et ideo hodie in hanc usque aetatem adulescentes curatorum auxilio reguntur, nec ante rei administratio committi eis debet, quamvis rem suam rius a curatoribus recipiat. quod enim legibus cavetur, ut singuli anni per singulos liberos remittantur, ad honores pertinere divus Severus ait, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
actio mitti creditori suo efficit. ut ip̃e
lib̾et᷑ hac epła. crelitor deceptus aqͥli¬
ana supulatõne ⁊ acceptilatõe libera
uit debitorẽ. pꝰ ea epła fła. uł in ani
reꝑta creclitor maior quid̃ anms.
autem inintegrum restituit᷑.¬
aiꝰ.ł.iii. Pite titio obtułis de care
qmͣ non posũdebas int ħ ut alius
usu capiat. ⁊iudicatum solui satis¬
decłis. qmuis a bsolutus sic de doloma¬
lo tani. m teneb̾is. uta sabiuo placi.¬
urius. ł .i. s qui decepit aliquem
ut hr̃clitatem. non ydoneam a diret
dedolo tenebit᷑. nͥ fortasse ip̃e credi¬
tor erat. ⁊ solus erat. tunc enimsuf¬
ficit contra eum doli in ali excep¬
tio. De minoribꝰ .xxu. annis¬
lp̃ .ł.xi. Hoc edictum p̾tor nͣlem
equitatem secutus ꝓposuit quo tu¬
tel am minorum suscep̃. Nani cũ
nib suppositum. multoꝵ q insidi¬
is. expositum. auxilium eis p̾tor
hoc eclicto pollicitꝰ est. iadu̾sus capti¬
ones. opitulatõem. ¶ P̾tordicit
tu gestum ẽẽ dicetur: utiq que res

Expanded text:
tio mitti creditori suo effecit, ut ipse liberetur: hac epistula creditor deceptus Aquiliana stipulatione et acceptilatione liuit debitorem: postea epistula falsa uel inani reperta creditor maior quidem annisautem in integrum restituetale.Si te Titio optuleris de ea re quam non possidebas in hoc ut alius usucapiat, et iudicatum solui satisdederis: quamuis absolutus sis, de dolo malo tamen teneberis: et ita Sabino placum.Is, qui decepit aliquem, ut hereditatem non idoneam adiret, de dolo tenebitur, nisi fortasse ipse creditor erat et solus erat: tunc enim sufficit contra eum doli mali exceptio. DE MINORIBUS UI.Hoc edictum praetor naturalem aequitatem secutus proposuit, quo tutelam minorum suscepit. nam cum nibus suppositum, multorum insidiis expositum: auxilium eis praetor hoc edicto pollicitus est et aduersus captiones opitulationem.Praetor edicit: tu gestum esse dicetur, uti quaeque res
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ huiusmodi consulum ⁊ p̾sidur
decreta qrͣ ambitiosa eẽ int̾p̾tatis̃.
Ipsi autem ꝑ raro minorib rerum
suarum ad mminstratõem extraor
maior efficit᷑. utruminitium spectamꝰ.
anu̾o finem. ⁊ placet ut ẽ constitutũ
si quis maior fr̃s comprobau̾it quod
minor gesserat restitutõem ꝓ hare.¬
cessare. Uñ illud non ineleganter.
g̃. tractat. ex fc̃o afulcinio respecto:
pretore consultus. minor annis xxu.
tutele hr̃di tutoris dictau̾at. mox¬
fc̃m est. ut ñfinito iuditõ iam eo ma
solutus ꝓpon̾et᷑. in m̃t̾ restititõ deside¬
rabat᷑. Celsus gͥ respecto suasit. nõ
facile hunc quondam minorem ĩ
integrum restitui. S si ei ꝓ baret᷑
całliditate adu̾sarii id actũ ut ma¬
iore eo fc̃o lib̾aret᷑. N enim extre¬
moinquidiudicii die uidet᷑ solum
pitõ adu̾sarii cuͣ dolose u̾satinon
debere: hunc inm̾t̾ restitui. ¶ Sn
o ĩ illud aliqñ in cidisse. minor
tati maiorq fc̃s exig̾at aliquid

Expanded text:
r huiusmodi consulum vel praesidum decreta quasi ambitiosa esse interpretati sunt, ipsi autem perraro minoribus rerum suarum administrationem extra ordmaior efficitur: utrum initium spectamus an finem? et placet, ut est et constitutum, si quis maior factus conprobaverit, quod minor gesserat, restitutionem cessare. unde illud non ineleganter  tractat, ex facto a Flavio Respecto praetore consultus. minor annis vigintutelae hfactum ut non finito iudicio iam eo maisolutus proponeretur: in integrum restitutio desiderabatur.Celsus igitur Respecto suasit non facile hunc quondam minorem in integrum restitui, sed si ei probaretur calliditate aduersarii id actum, ut maiore eo facto liberaretur: neque enim extremo, inquit, iudicii die uidetur solum picio aduersarii quasi dolose uersati, non debere hunc in integrum restitui.Scio etiam illud aliquando incidisse. minor tati maiorque factus exegerat aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ripħ .ł. Quod si miptͥ ara debitori filia fa
spicitur. Siuͦ aliinuptura iussit filiũ fami¬
lias debttorẽ de peculio dotemꝓnutt̾e. tp̃s
inspicit᷑ uio dos ꝓmissa est. ut tm̃ inpecies
latis adquirit: ita si dotem domininoĩesͥ
lieu dotem ꝓmiserit. n culpam t᷑raditõe uͦ
rei dotalis inꝑsona seruuel filii familias

Expanded text:
ionum Quod si nuptura debitori filio famspicitur. Si vero alii nuptura iussit filium familias debitorem de peculio dotem promittere, tempus inspicitur, quo dos promissa est, ut tantum in peculio latus adquirit, ita, si dotem domini nomine sibi lieris dotem promiserit neque culpam. traditione quoque rei dotalis in persona serui uel filii familias
Abbreviated transcription (Latin):
conditione consecut᷑am ut ꝓmissiõe lib̾e¬
tur. ¶Si debitorisuo nuilier impturaiͣ
dotem ꝓmisisset. ꝙ inͥdebes aut fundꝰ sc̃ꝑ¬
nianus dotitibi ent. utrũ mułr ułłet id
indotemerit. ⁊ si quid̾ debitũ maluiss do¬
tus nomine ap̾ uir̃ remanere. potest ea ex¬
ceptõe se tueri. adu̾sus petentem fund̾. Q¬
si pe fund̾ declisi: pecuĩam marito condi¬
ceret. ¶Pater ĩ si fło existimans se filie¬
sue debitorẽ eẽ. docem ꝓmississ obligat᷑.¬
u̾. Si seruo nuptias tm̃ indotem dato:

Expanded text:
dictione consecuturam, ut promissione liberetur. Si debitori suo mulier nuptura ita dotem promisisset: "quod mihi debes aut fundus Sempronianus doti tibi erit", utrum mulier vellet, id in dote erit: et si quidem debitum maluisset dotis nomine apud virum remanere, potest ea exceptione se tueri adversus petentem fundum: quod si fundum dedisset, pecuniam marito condicet. Pater etiamsi falso existimans se filiae debitorem esse dotem promississet, obligabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
mͥdetes. ł qu mͥfilius tuus debet. doti tͥ erit
non obligatur. s efficitur ut idꝙ actione i¬
de peculio ẜi nar ÷ prẽ poterat: indotẽ sic.
marcelł. slue gͥ cumfilio pꝰ ħ siue cum prẽ
agere institu̾it. exceptõe pacti conuenti:
submouehitur. Actione ã de dote si exꝑi¬
atur conseciuetur ꝙ inperulio fuisse ap¬
paru̾it. eo tp̃r quodos ꝓmittebatur. uti ÷ dos

Expanded text:
d mihi filius tuus debet, doti tibi erunt", non obligatur, sed efficit, ut id, quod actione de peculio servari a patre poterat, in dote sit. Marcellus. sive igitur cum filio post hac sive cum patre agere instituerit, exceptione pacti conventi summovebitur: actione autem de dote si experietur, consequetur quod in peculio fuisse apparuerit eo tempore quo dos promittebatur: utique s
Abbreviated transcription (Latin):
tuifiarit. sisq mͥobligat᷑. It silegata
pecuniã hr̃s crediderit. dem̃ legata¬
rius eã noluit ad se ꝑtiñe: q hr̃clis
ex die ad ite hxereditatis iuidentur nũ¬
mifuis̃e u̾cclita pecĩz a petipꝰsit. ssa
luł. ait. ⁊ traditiones ab hrbe fcãs ab
id tp̃s recligi. quohrditas adita fu¬
exit cum reꝑudiatum sit legatũ. aũ
ex qͣcertumpetit᷑. sĩ ex c̾tootractu
petatur. su ex inc̾to. licet .ii. nob̾ ex

Expanded text:
tui fiant sisque mihi obligatus: item si legatam pecuniam heres crediderit, deinde legatarius eam noluit ad se pertinere, quia heredis ex die aditae hereditatis uidentur nummi fuisse, ut credita pecunia peti possit. nam Iulianus ait et traditiones ab herede factas ad id tempus redigi, quo hereditas adita fuerit, cum repudiatum sit legatum aut aex qua certum petitur, siue ex certo contractu petatur siue ex incerto: licet enim nob
Abbreviated transcription (Latin):
possessõem dece̾serit finitã eẽ in offitio¬
siquerelã quȩ nonpr̃is s uoĩe dabat᷑
filii. ¶ Si qͥs postrem moffõsi ordĩatã.
litem derelinq̃rit. postea nõ audiet᷑. Si
lomp̃r sit hr̃s institutꝰ posse motfitiosũ
dici testam̃tũ sepissime scͥtũ est.
Dapm̃.ł. i ontra uet̾ani pr̃is famił
testam̃tũ eẽ moffitiosi querelam isie a
sola bon a hilit que incastris quesierat
Siquis inmilitia fec̾it testam̃tum ⁊
intͣ anũ pꝰ militiam decesserit: clubi¬

Expanded text:
e inofficiosi querellam, quae non patri, sed nomine dabatur filii. Si quis post rem inofficiosi ordinatam litem dereliquerit, postea non audietur. Si imperator sit heres institutus, posse inofficiosum dici testamentum saepissime rescriptum est.ait contra veterani patris familias testamentum esse inofficiosi querellam, etsi ea sola bona habuit quae in castris quaesierat. Si quis in militia fecerit testamentum et intra annum post militiam decesserit, dubi
Abbreviated transcription (Latin):
assidue soleant. ¶ Huiꝰ autẽ u̾bide
inͦffitioso uis illaut dixi est docere in¬
mereutem se. ⁊ ideo indigne p̾teritũ
uł ctiã exh̾rdatione subinotum reg¬
q illo colore defendit᷑. apudiudicem
ut uideat᷑ ille non qͣ sane m̃tis fu¬
isse. cuintestam̃tum iniq ordina
lp̃ i. xiii dstumus inoffitiosum
decesserant.S ħ nemo ap̃ iudicem
potest iupetrare. non em̃ interdr̃
testam̃ti factio ħ plane eis irpu¬
tarxͥ potest. cur eumhĩdem ñ rescͥpse¬
rint. Potuit .n. scͥptus hr̃s in possessiõẽ
mitti exclausula deuentre in possessi¬
onemmittendo. It natus scd̾itabłas
posse queri dico: ¶ Siquis ex hiis ꝑͥ
que ad successionem ab intestato non
admittuntur de inoffitioso eg̾it. Ne¬
mo .i. cum repellit qui ⁊cãu optinuit
stato successionem. Nam irtestatũ
prẽmfamił. facit. Siquis instituta
actõne aͤcusatione in offõsi decesserͤ
an adhr̃dem suum querelã tnͣsferat.
Decesserit. eẽ successionem accus atõiᷤ.

Expanded text:
adsidue soleant. huius autem uerbi 'de inofficioso' uis illa ut dixi est docere immerentem se et ideo indigne praeteritum uel etiam exheredatione summotum: resque illo colore defenditur apud iudicem, ut uideatur ille quasi non sanae mentis fuisse, cum testamentum inique ordina Postumus inofficiosum decesserant? sed hoc nemo apud iudicem potest impetrare: non enim interdicitur testamenti factione. hoc plane ei imputare potest, cur eum heredem non scripserit: potuit enim scriptus heres in possessionem mitti ex clausula de ventre in possessionemposse queri dico.Si quis ex his personis, quae ad successionem ab intestato non admittuntur, de inofficioso egerit nemo enim eum restato successionem: nam intestatum patrem familias facit. Si quis instituta accusatione inofficiosi decesserit, an ad heredem suum querellam transferat? decesserit, esse successionem accusationis.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidencdumerit an ex h̃rditus ꝑtem fa¬
ciat quinonquerit᷑ ut puta sumus duo
filii exħrclati: utiq faciet. ut pap̃ .R.

Expanded text:
idendum erit an exheredatus partem faciat qui non queritur: ut puta sumus duo filii exheredati. et utique faciet, ut Pap
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ uere furiosus uł demens testatus is¬
sit. s recte quidem fecit testam̃tum s
non exoffitõ pietatis. Naisiuere fu¬
eẽt testamentum.
ri non dedueñt quod plerumq acci¬
dit. cum fło ꝑentes instmilati libos
suos exhr̃dant uł p̾tereunt.
Pul .ł. Nonest enunconsentiendũ
ꝑentib iniuiriam adũsus liberos suoᷤ
cestaniento in ducere ꝙ pler̃q faciunt
maugue circa sanguinẽ suumi inferẽ¬
gõnib ue corrupti.
di. cum ide mr̃is testatỹto agat ⁊ optin̾e

Expanded text:
i uere furiosus uel demens testatus sit, sed recte quidem fecit testamentum, sed non ex officio pietatis: nam si uere fuest testamentum. ri non debuerit: quod plerumque accidit, cum falso parentes instimulati liberos suos vel exheredant vel praetereunt.consentiendum parentibus, qui iniuriam adversus liberos suos testamento inducunt: quod plerumque faciunt, maligne circa sanguinem suum inferengationibusve corrupti. di, cum et de matris testamento agant et optine
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. In onnumqͣm solent magrãt᷑
ppͥromani uatorem nomiuatĩ uice ar¬
bitri dare ꝙ raro inon nisireurgente
moffitiosi querelas. oĩb .N. tamꝑenti¬
b qmͣ uib̃is de in offitioso licet dispu¬
tare. Cognatiem̃ ꝓprũqui sunt ultra
fratrem melius facerent. sise mauib
sumptis non uexarent cumoptuie
spemnon laborant.

Expanded text:
.Nonnumquam solent magistratus populi Romani uiatorem nominatim uice arbitri dare: quod raro et non nisi re urgueninofficiosi querellas: omnibus enim tam parentibus quam liberis de inofficioso licet disputare. cognati enim proprii qui sunt ultra fratrem melius facerent, si se sumptibus inanibus non uexarent, cum optinere spem non haberent.
Abbreviated transcription (Latin):
tum commodum defendant. cã cog¬
nita ꝑmitruitur. procuratoremdare
⁊ postea alius agens exceptiane repel¬
litur. ¶ Si ꝑ rocuratori opus nouũ
nunciatum sit. isq int̾clicto utatur
ratamrem dominum hĩturum. iuł
ait: ⁊ sisatͥi e dedetit. non animadu̾to
inquit iuił. quo cãu stipui atio com
um accepisset siuellet procuratorẽ
dare: inqiuem actortnͣsferat iuditiũ
audiri debet. sollempniterq iudica

Expanded text:
tum commodum defendant, causa cognita permittuntur procuratorem dare, et postea alius agens exceptione repelletur. Si procuratori opus nouum nuntiatum sit isque interdicto utatur ratam rem dominum habiturum Iulianus ait, et si satisdederit, non animaduerto, inquit Iulianus, quo episset, si uellet procuratorem dare, in quem actor transferat iudicium, audiri debet sollemniterque pro iudica
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri oportet. nec in ħdilatõem nͥ ex
uista cã dãi ut exꝓuinti a condices
afferant᷑. Id̾ mactõe tutele placuit¬
¶ Nomine pupille tutorib nacti¬
one condempnatis ĩꝓuintia curato¬
res puelle indicatũ rome facͥe coguut᷑.
uͥ mutuam pecuniam mater accepit

Expanded text:
ortet nec in hoc dilationem nisi ex iusta causa dari, ut ex provincia codices adferantur. idem in actione tutelae placuit. Nomine puellae tutoribus in provincia condemnatis curatores puellae iudicatum Romae facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatus ẽ certo tp̃r eo finito qͦc̃q
impeclitur ꝙ qui damex cutorib post
litem adu̾sus om̃s inchoatã .r .p. cã ab
eẽ ceꝑit. cum p̾sentium ⁊ eoꝵ qui nõ
defendunt᷑ amnustratõ cliscerui et
extimaripossit. ¶ Cumpostea ser¬
uus apꝑu̾it cuius nomĩe ꝑ ꝓcuratorẽ
fu̾at actum absolui debitorẽ oportet.

Expanded text:
stipulatus est, eo finito quocumque impeditur, quod quidam ex tutoribus post litem aduersus omnes inchoatam rei puberunt, cum praesentium et eorum qui non defenduntur administratio discerni et aestimari possit.Cum postea seruus apparuit, cuius nomine per procuratorem fuerat actum, absolui debitorem oportet:
Abbreviated transcription (Latin):
quod sententie dixerit ratum sit. neq
enim in adiciendo p̾sentia uł scĩa uidi¬
cis necc̃a ẽ emi legationis p̾sentiã cã ro¬
mamuenit ex qͣub cã fidei iubete pͭ.
cum priuilegio suo cum sit in itania cõ¬
tractũuti non possit.¬
adu̾sus legis p̾ceptum iudicando do¬
lo malop̾tmisent legemoffend̾¬
d̾ .x.xi. In omnib bone fidei iuidiciis
cum non clum dies pr̃ande pecunie ue¬
Quit. siagat aliquis adint̾ponẽdã cau¬
tionem ex iusta causa condenig natõ¬

Expanded text:
um sit: neque enim in addicendo praesentia uel scientia iudicis necessaria est.Qui legationis causa Romam uenit, ex qualibet causa fideiubere potest, cum priuilegio suo, cum sit in Italia contractum, uti non potest.aduersus legis praeceptum in iudicando dolo malo praetermiserit, legem offendregulam in omnibus bonae fidei iudiciis, cum nondum dies praestandae pecuniae venit, si agat aliquis ad interponendam cautionem exiusta causa, condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
ligõ mpendenti potest eẽ. uł infutur̃
concipi. iͣ iudiciũ inpendenti pot̾ͥ eẽ. uł
de hiis reb que postea mobligõem ad¬
uenture sunt. nã neminẽ puto lubi¬
tatuꝵ quin fideiꝰsor aute obligõem rei
accipipossit. Iuditium uͦ aũqmͣ aliqͥd
debeat᷑ non posse.
iexc̾tis ꝑsonis sustinende s̃ cognitões
ueluti srinstrumenta litis apud eos:
cum uel filiam uł uxor uirum. uł qd fi¬
li ꝑentes amserunt i nisimilib cansis
cognitõem ad aliquem mod̾ sustin̾e.¬
Senator sinegonis alienis se optu¬
lerit. ł in ꝓuntiam non deb iudicium
sibi hanc obligõem contraxit.

Expanded text:
test esse et uel in futurum concipi, ita iudicium in pendenti potest esse uel de his rebus quae postea in obligationem aduenturae sunt. nam neminem puto dubitaturum, quin fideiussor ante obligationem rei accipi possit: iudicium uero, antequam aliquid debeatur, non posse. et ex certis personis sustinendae sunt cognitiones: ueluti si instrumenta litis apud eos esse um uel filiam uel uxor uirum uel filius parentem amiserit, et in similibus causis cognitionem ad aliquem modum sustineri.Senator si negotiis alienis se optulerit in prouincia, non debet iudicium sibi hanc obligationem contraxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
b sura continet᷑. uͭ petit᷑ nisi adiectum fu¬
erit .c. modios ex illo orreo au̾uini am¬
phoras exillo dolio. Sin autem in rem
actõem legatũ petat᷑ ĩ ͥ peti debet. ubi
res est. ⁊ si mobił sit res. ad exhibendũ
agi cum hr̃de pot̾it. u̾exhibeat rem. S
enĩ uendicãi alegatario pot̾it.

Expanded text:
bi dari debet ubi petitur, nisi si adiectum fuerit 'centum modios ex illo horreo' aut 'uini amphoras ex illo dolio'. si autem per in rem actionem legatum petetur, etiam ibi peti debet ubi res est. et si mobilis sit res, ad exhibendum agi cum herede poterit, ut exhibeat rem: sic enim uindicari a legatario poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
possidente petii: ilitis estimationem
accepi. utrum precium illi debeo amẽ.
utiq rei. Non enim actionem ei sedrẽ
prãre debeo. ⁊ si uide iectus. uł pp̃ fuiti
actionem: cluplum abstulero: inchħ
ad emptorem ꝑtineent. Nam ⁊sisine
culpa desit possidere uenditor actiones
suas: prare debebit nonrem. ⁊ sic existi¬
mationem qͦ. Nam ⁊ aream tradere
debebit exusto eclifitio.
ceũ.ł. Hr̃litatis uendite p̾cium pro
ꝑte accepit. resiquum emptore non
soluente. q̃ situm est: an corꝑa hereclita¬
ria pignoris nomine teneantur. R̾di
nichiꝓponitur. ñ teneantur.

Expanded text:
possidente petii et litis aestimationem possidente petii et litis aestimationem accepi, utrum pretium illi debeo an rem? utique rem, non enim actiones ei, sed rem praestare debeo: et si ui deiectus uel propter furti actionem dupad emptorem pertinebit. nam si sine culpa desiit detinere venditor, actiones suas praestare debebit, non rem, et sic aestimationem quoque: nam et aream tradere debet exusto aedificio.um Hereditatis venditae pretium pro parte accepit reliquum emptore non solvente: quaesitum est, an corpora hereditaria pignoris nomine teneantur. respondi nihil proponi cur non teneantur.
Abbreviated transcription (Latin):
did̾it. uis decesserit anp̾cium eiusdem
debrat. Non enimdeteret stichi ꝓnus¬
sor sieum uendidisiet. mortuo eo sinlła
mora p̾cesiisset. s uͥ hereclitatem uendi
dripostea remexeauendidi pͭ uderi:
ut niegotium eiꝰ agam. tamqm here¬
ditatis. s hoc inre singulari non potest
crecli. Nam si eumdem hominemtͥ uen¬
did̾o̾ inec clumtradito eo ialii cuioq uẽ¬
didero. p̾ciumq acceꝑo mortuo eo uide¬
amus ne nichil tibi debeam exẽpto. q̃m
moram intradendo non feci. P̾cium .ai.
homnus uenditinon ex re: s pp̃ nego¬
tiationem ꝑcipitur. ⁊ sic fit quasi alii
non uendissem. T enimrem debebam
non actionem. At cumhereclitas ue¬
uit tacite hoc agiuidetur. ut siciuid tã¬
qmͣ heres feci: id prestem emptori. ꝙͣ
illius nego tium agam. quemad̾m
fundi uenditor fructus p̾stet bone fi dei
rõne. qmuis si negglexisset ut alieñ
nichꝰ ei imputari possit: insi siculpaerꝰ
argueretur. E si rem qͣmuendidi alio

Expanded text:
it et is decesserit, an pretium eiusdem debeat? non enim deberet Stichi promissor, si eum uendidisset, mortuo eo, si nulla mora processisset. sed ubi hereditatem uendidi et postea rem ex ea uendidi, potest uideri, ut negotium eius agam quam hereditatis. sed hoc in re singulari non potest credi: nam si eundem hominem tibi uendidero et necdum tradito eo alii quoque uendidero pretiumque accepero, mortuo eo uideamus ne nihil tibi debeam ex empto, quoniam moram in tradendo non feci pretium enim hominis uenditi non ex re, se‹d› propter negotiationem percipitur et sic sit, quasi alii non uendidissem: tibi enim rem debebam, non actionem. at cum hereditas uenit, tacite hoc agi uidetur, ut, si quid tamquam heres feci, id praestem emptori, quasi illius negotium agam: quemadmodum fundi uenditor fructus praestet bonae fidei ‹r›ation‹e›, quamuis, si neglexisset ut alienum, nihil ei imputare possit, nisi si culpa eius argueretur. quid si rem quam uendidi alio
Abbreviated transcription (Latin):
qm cet̾i adirent herelitatem. pecuniã
q̃ sub pena debebatur. a testatore oẽm
solu̾it. ⁊ hereclitatẽ uendident. nec a
cohereclib suis pp̃ egestate m eorum:
quicqmͣ seruare poterit. cum emptore
hereclitatis. uł ex stipulatu uel ex uendi¬
to recde exꝑietur. Omnem enini pecu¬
nã hĩclitano nomine datã eo manife¬
stuis est. ꝙ iniuclitio familie hciscunde
declucitur ꝑꝙ nͥ ampliꝰ unꝰquisq a co
hereclib suis cansequi potest. qmͣ qd̾
itamqmheres impenderit.
ne aliqͣ obligõ maneat. ancum ip̃a ob¬
ligõ sub̾ conditione sit pure᷑ eneat.
pͥore cãu deficiente conditione: uullã
eẽ uenditionem. posteriore statim
uenditõem consistere. Nam si ticiꝰ
tibi .x. aureos sub conditione debe¬
at. ⁊ ego abs te nom̃ eius emam: con¬
festun exempto uendito agere pot̾o

Expanded text:
m ceteri adirent hereditatem, pecuniam, quae sub poena debebatur a testatore, omnem soluerit et hereditatem uendiderit nec a coheredibus suis propter egestatem eorum quicquam seruare poterit, cum emptore hereditatis uel ex stipulatu uel ex uendito recte experietur: omnem enim pecuniam hereditario nomine datam eo manifestius est, quod in iudicio familiae herciscundae ‹de›ducituheredibus suis consequi potest, quam quod tamquam heres impenderit. ne aliqua obligatio ueneat an, cum ipsa obligatio sub condicione si‹t›, pure ueneat. priore casu deficiente condicione nullam esse uenditionem, posterior‹e› statim uenditionem consistere: nam si Titius tibi decem sub condicione debeat et ego abs te nomen eius emam, confestim ex empto uend
Abbreviated transcription (Latin):
Aiut.ł .i.  suarie rei spẽm is cuiꝰ ꝓpͥctaᷤᷤ
est nullomodo commutare potesti
Pauł deteriorem enimcãm usuarii
fac̾e non potest. facit autẽ det̾iorem
lp̃ .ł.xix. Sicuius reiusus ftuctus
legatus sit. equissimum pretori ui¬
sumest de utroq legatarium cau̾e.
iusurum Seboni uiri arbitrani. ⁊cũ
usus fructus ad cum ꝑtinere desinet
restitut᷑um ꝙ inde exstabit. ħ stipu¬
latio siue mabił res sit siue soluint̾¬
ponidebei ¶llud scienlum est ad fi¬
deicõmissa ⁊̃ aptari eam debere. pla¬
ne ⁊ si ex mortis cã donatõne usus
fructus constituatur. exemplo lega¬
torum debebit hec cautio pr̃ari. S
⁊ si exalia qiuacumq causa. cõstitutꝰ
fu̾it usus fructus idem dicendumẽ.
¶Lauere autem debet uiri boni arbi¬
tratu ꝑoeptum it usum fricdum h :
nõ det̾iorem

Expanded text:
ius: usuariae rei speciem is cuius proprietas est nullo modo commutare potest. Paulus: deteriorem enim causam usuarii facere non potest: facit autem deteriorem. Si cuius rei usu fructus legatus sit, aequissimum praetori uisum est de utroque legat‹a›rium cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit. Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet. Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere. plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio praestari: sed et si ex alia quacumque ‹c›ausa constitutus fuerit usus fructus, idem dicendum est. Cauere autem debet uiri boni arbitratu perceptu iri usum fructum, hoc est non deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
Ump̃.t .u. Piuus adrianus cumqͥ¬
b damusus saiue legatus eẽt. statuit
fructum quo eis legatum uideri. qr
nͥ liceret legatariis cedere siluam ⁊¬
licet nichil hĩturi eẽnt ex eolegato.
¶Licet tam anguitiis est legatariꝰ
cuidomus usus legatus est. ut non pꝰ¬
sit occupare tocuis domꝰ usum tam̃
eis que uacabunt: ꝓprietaruis nou
utetur qr licebit usuario aliis ceͣm
domini qͦ cclium ꝓut temporis con¬
ditio exigͥ quibdam utantur. qui¬
bdam non utautur. ¶Usulegata
si plus usus sit legatarius qͣm aport
affino iuditis qui iudicat quemad̾n.
utatur idcontinetur. ne alit̾ qͣm d
utatur. ĩ in melioremstatum cõmu

Expanded text:
um. Diuus Hadrianus, cum quibusdam usus siluae legatus esset, statuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam licet, nihil habituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aldomini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, quibusdam utantur, quibusdam non utantur. Usu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemadmodum utatur, quid continetur? ne aliter quam debet utatur.
Abbreviated transcription (Latin):
hypoͣ dariposs. ut fructus pendentes ꝑtꝰ
ancille. fetus pecorum. iea q̃ nascinitur:
sint ypothece obligata. idq seruandum
est. siue dominus fundi conuen̾it. aũ de
usu fructu. aut dehiis q̃ nascuntur. sũ is qͥ
usum fructum ht̃ sicut iuł. scrũ. ¶ Qd̾dr᷑
rem inbonis debitoris fuisse. ad eam oueni¬
entiam ꝑtinet que spenaliter ꝑtinet fr̃a esti
non ad illamq̃ cotidie inseri solet cautio
res suasiam obligauerant. ⁊ aui scd̾o oblig¬
aut creclitori. ut effugiant ꝑiculum qd̃
solent pati. qui sepuis eand̾ rem obligãt.
p̾clicere solent. alii nulli remobligatam eẽ
qm forte lutiotitio. ut iuid ꝙ excedit pͥo¬
rem obligationem ressit obligata. ut sit
cumpͥmo debito liberata: res fu̾it. de quo ui¬
dendumest utrum hoc ita se habebat. sri con¬

Expanded text:
hecae dari possunt, ut fructus pendentes, partus ancillae, fetus pecorum et ea quae nascuntur sint hypothecae obligata: idque seruandum est, siue dominus fundi conuenerit aut de usu fructu aut de his quae nascuntur siue is, qui usum fructum habet, sicut Iulianus scribit. Quod rem in bonis debitoris fuisse, ad eam conventionem pertinet, quae specialiter facta est, non ad illam, quae cottidie inseri solet cautionres suas iam obligaverint et alii secundo obligant creditori, ut effugiant periculum, quod solent pati qui saepius easdem res obligant, praedicere solent alii nulli rem obligatam esse quam forte Lucio Titio, ut in id quod excedit priorem obligationem res sit obligata, ut sit cum primo debito liberata res fuerit? de quo uidendum est, utrum hoc ita se habeat, si
Abbreviated transcription (Latin):
aboł. Side dote ꝓmissa agitur ñ oꝑt:
in qnͣtum fac̾e potest ꝯ dempnari enm
qui ꝓmisit. paul. ĩmoꝙ ad exneum:
attinet. semꝑ hoc u̾ni est. Ceterum sima¬
uente affinitate dotẽ ꝓmissã gener a so¬
c̃ o petiit utiq inqͣntum facere potest
dederat. huius hr̃di filie exasse creditori
talis ẽ fund̾ distrahr̃. qͥ minus frucluosꝰ
sit. ⁊ alio heditario uberiore reqitu:¬

Expanded text:
atorum Si de dote promissa agitur, non oportet in quantum facere potest condemnari eum qui promisit. Paulus: immo quod ad extraneum attinet, semper hoc verum est. ceterum si manente adfinitate dotem promissam gener a socero petit, utique in quantum facere potest dederat: huius heredi filiae ex asse creditoritalis est distrahere, quod minus fructuosus sit, et alios hereditarios uberiore reditu
Abbreviated transcription (Latin):
dum de sola constituta pecunia ⁊ reus
uirau̾it: exceptione utetur. side consti¬
tuta conueniatur. s sidesorte .i. de pͥoreob¬
ligatione conueniatur: exceptio cessa¬
bit nisidehac ꝗͦq iurau̾it adu̾sãio
deferente.
lp̃ł. txinon fu̾it remissum uisiurã¬
oum ab eo qui detulit. s decalumpnia
non uirab̃r: conseqñs est ut debeat de¬
negãi ei actio. Sibi enim impuret qͥ ꝓ¬
cessit ad electionem uirisuirandi nec pͥꝰ
de calumpnia iurauit ut sit iste renut

Expanded text:
dum de sola constituta pecunia et reus dum de sola constituta pecunia et reus iuraverit, exceptione utetur, si de constituta conveniatur: sed si de sorte, id est de priore obligatione conveniatur, exceptio cessabit, nisi de hac quoque iuraverit adversario deferente. non fuerit remissum iusiurandum ab eo qui detulerit, sed de calumnia non iuratur, consequens est, ut debeat denegari ei actio: sibi enim imputet, qui processit ad delationem iurisiurandi nec prius de calumnia iurauit, ut sit iste remit
Abbreviated transcription (Latin):
est ferendus actor si conditioni qͣm ip̃e
Detulit de calumpnia uelit sibuura¬
rei. ¶Non semꝑ autẽ ꝯsonansẽ ꝑ
omnia referri iuluranlumtale qͣle de¬
fert᷑  forsitan ex diu̾sitate rerum uł
ꝑsonarum quibusdam em̃gentib que
uarietatem inclutunt. Iõq siquid tale
incicł̾it offitio uiditis conceptõ uiris ur̃a¬
di huiuiscemõi t̾minetur. ¶Cum res
inuisiurand̾ climissa sit: uidex uirantẽ I¬
ab soluet referentem audiet. Et si actor
iuret. condempnet reum. nolentem ã¬
iurãe reum si soluat absoluit non sol¬
uentem condempnet ⁊ ex relatione
aliis deficientibus ẜonib iusiurandum
deferens aucdiendꝰest. Qñz enimpupillo
uenegab̾r actio. ¶ ꝓcligus si defferat
iusiurandum audiendus non est. Id̃q
incet̾is similib ei dicendum est. Nam
ꝓbãi debet qͣm qui adħ hĩles sunt. ¶ O
non complłuntur rome iudicium ac¬
ciꝑe. nec iurãe compellendisunt ut le

Expanded text:
est ferendus actor, si condicionis quam ipse est ferendus actor, si condicionis quam ipse detulit de calumnia velit sibi iurari. Non semper autem consonans est per omnia referri iusiurandum quale defertur, forsitan ex diversitate rerum vel personarum quibusdam emergentibus, quae varietatem inducunt: ideoque si quid tale inciderit, officio iudicis conceptio huiuscemodi iurisiurandi terminetur. Cum res in iusiurandum demissa sit, iudex iurantem absolvit: referentem audiet et, si actor iuret, condemnet reum: nolentem iurare reum si solvat, absolvit, non solventem condemnat: ex relatione aliis deficientibus iusiurandum deferens audiendus est: quandoque enim pupillo denegabitur actio.Prodigus si deferat iusiurandum, audiendus non est: idemque in ceteris similibus ei dicendum est. nam bari debet, quam qui ad haec habiles sunt. Qui non compelluntur Romae iudicium accipere, nec iurare compellendi sunt, ut le
Abbreviated transcription (Latin):
aut spatium dandum. uit certioret᷑¬
⁊ sic iuret. ¶ De fensor municipum ł
cuius corꝑis uisiurandum deferre pot̾
defertur iusiurand̾. ¶ ꝓcurator non
compelli suffic̾eq ad plenam defensio¬
nem si ꝑatus sit iuclitui acciꝑe. ¶ Qͥ
iusiurandum defert priꝰ de calump¬
nia debet uirare. si ħ exigatur. deinde
sic ei uirabitur. ħ uisuirand̾de calũp¬
qia eque patronoꝑentib q remittit᷑.¬
¶Si de qualitate uiram̃ti fu̾it uit̾ par¬
tes clubitatum conceptio eus arbitrio
iulicantis est. ¶Ait p̾tor eum a quo
uisiurandum petetur: solu̾e: aut ui¬
rare cogam saiterum itaq eligat reuꝰ
aut soluat aut uiret. Sinonuirat: sol¬
u̾e cogendus erit ap̃tore. Datur autẽ
⁊ alia facultas reo: ut simalit referat
insiurandum ⁊ si is quipetit conditiõe
uirisiurandi non utetur. iuditium ei
p̾tor nondabit. Equissime em̃ ħ facit
cum ñ deb displicere conditio iurisui¬
randi ei qͥ detulit. S nec uisuirandũͤ
de calumpma referenti defertur qr ñ

Expanded text:
aut spatium dandum, ut certioretur et sic iuret. Defensor municipum vel cuiusvis corporis iusiurandum deferre potesPupillo non defertur iusiurandum. Procurator non compelli sufficereque ad plenam defensionem, si paratus sit iudicium accipere.Qui iusiurandum defert, prior de calumnia debet iurare, si hoc exigatur, deinde sic ei iurabitur. hoc iusiurandum de calumnia aeque patrono parentibusque remittitur.Si de qualitate iuramenti fuerit inter partes dubitatum, conceptio eius arbitri iudi cantis est.Ait praetor: 'eum, a quo iusiurandum petetur, soluere aut iurare cogam': alterum itaque eligat reus, aut soluat aut iuret: si non iurat, soluere cogendus erit a praetore.Datur autem et alia facultas reo, ut, si malit, referat iusiurandum: et si is qui petet condicione iurisiurandi non utetur, iudicium ei praetor non dabit. aequissime enim hoc facit, cum non deberet displicere condicio iurisiurandi ei qui detulit: sed nec iusiurandum de calumnia referenti defertur, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.l. xSiquis cum debutõe suo pepig̾it:
ne ab eopetuma petatur siuirass se
capitolium non adcendisse. ł aliud ꝙ¬
lib ⁊ fecisse. uł non fecisse. isq uirai̾ut
⁊ exteptiouiris iurandi dãidebebit. ⁊ so¬
lui repeti pet̾it. Est em̃ iusta conuẽ¬

Expanded text:
igerit, ne ab eo pecunia peteretur, si iurasset se Capitolium non ascendisse uel aliud quodlibet fecisse uel non fecisse, isque iurauerit, et exceptio iurisiurandi dari debebit et solutum repeti poterit: est enim iusta conuen
Abbreviated transcription (Latin):
que pp̃ualitudines laborib militie mil̃it
soluit. Est iignoniosa. Ignomi¬
tuosa autem missio totiens est quoci¬
cus is quimittit a dicit nominatĩ
ignominie cã. semit̾e semꝑ enim
debet add̾e: cur mues miles. d ⁊ sieum
ex auctorau̾it.i. insignia militana
detraxerit inter infames efficit. lic
non addidisset ignomine cã eum
exautorasse. E ⁊ qrͣtiun gñs missioĩs
siquis cuitandorum nimerum cã:
mati am subiss. ħ autem nussio: ẽ¬
stim a tõnemnonlecdit ut est se¬
pissime rescͥpͥtum. ¶Miles qͥ lege
uilia deaduiteriis fu̾it dampnatꝰ
ita in fanus est. ut ĩ ip̃a sũia eum¬
sacram̃to ignominue cã soluat. Ig
p̾tor. qui inscen amꝓdierit infanus
est. Scena est ut labeo diffuit. q̃ lu¬
doꝵ faciendoꝵ causa quolbrlaco
ubi quis constat. moueaturq spec¬
taculum sui prebiturus poĩta sit ĩ
publico pͥuato ue uł inuito: qͦm̃
loco passim homines spetaculicã:

Expanded text:
quae propter valetudinem laboribus militiae quae propter valetudinem laboribus militiae solvit: est ignominiosa. ignominiosa autem missio totiens est, quotiens is qui mittit addidit nominatim ignominiae causa se mittere: semper enim debet addere, cur miles mittatur. sed et si eum exauctoraverit, id est insignia militaria detraxerit, inter infames efficit, licet non addidisset ignominiae causa se eum exauctorasse. est et quartum genus missionis, si quis evitandorum munerum causa militiam subisset: haec autem missio existimationem non laedit, ut est saepissime rescriptum. Miles, qui lege Iulia de adulteriis fuerit damnatus, ita infamis est, ut etiam ipsa ssacramento ignominiae causa soluat.Ignopraetor: 'qui in scaenam prodierit, infamis est'. scaena est, ut Labeo definit, quae ludorum faciendorum causa quolibet loco, ubi quis consistat moueaturque spectaculum sui praebiturus, posita sit in publico priuatoue uel in uico, quo tamen loco passim homines spectaculi causa
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.⁊.ui. Quod ait p̾cor aui abexer¬
citu climissus erit climisum acci¬
ꝑe debemus. nilitem caligatum. uł
siquis alius usq ad ueturionem uł
p̾fectum cohortis. r aie. ur legionis.
tis climissus ẽ. ħ ampliꝰ pomp̃. ait. et
eu qui exeraitu preest. licet consul a¬
rib in signib utitur. Ignominie cã
ad imꝑ̃re missum hac nota laborare
gͦ i a dux cum exͥituipẽst. climissus erit
non tñ sicitra indignatioꝑem pͥn¬
cipis. successor ei datus est. ¶ Ex̾aitũ
autem non unam cohortems linã
alam dicimus. s numeros multo
multtum. Nam ex̾citui p̾ẽe dicimus
eum quilegionem uł legiones cũ
suis auxiliis abimp̃re cominissa ã¬
ministrat s eriam eumqui ab aliqͦ
nu̾o militum missus ẽ. qiͣ ab exer¬
citu nuissũ sic accipienius. ¶Igno¬
mune cã missum hoc ideo aditum ẽ.
qm̃ multa gn̾a sunt missionnm. C̃
honesta q̃ em̾itis stipendiis ubante
ab imp̃re indulgetur. Est cãuaria

Expanded text:
um Quod ait praetor: "qui ab exercitu dimissus erit": dimissum accipere debemus militem caligatum, vel si quis alius usque ad centurionem, vel praefectum cohortis vel alae vel legionis, nis dimissus est. hoc amplius Pomponius ait etiam eum, qui exercitui praeest, licet consularibus insignibus utitur, ignominiae causa ab imperatore missum hac nota laborare: ergo et si dux cum exercitui praeest dimissus erit, non tamen si citra indignationem principis successor ei datus est. Exercitum autem non unam cohortem neque unam alam dicimus, sed numeros multos militum: nam exercitui praeesse dicimus eum, qui legionem vel legiones cum suis auxiliis ab imperatore commissas administrat: sed hic etiam eum, qui ab aliquo numero militum missus est, quasi ab exercitu missum sic accipiemus. "Ignominiae causa missum": hoc ideo adiectum est, quoniam multa genera sunt missionum. est honesta, quae emeritis stipendiis vel ante ab imperatore indulgetur: est causaria,
Abbreviated transcription (Latin):
sti fat siue nec manifesti.d si fur¬
ti uł auis famosis actionib quis con¬
dempnatus prouocalut. perdente
iuditõ nandum inter famosos hẽt᷑..
Si autem omnia tp̃ra prouocatiõis
lapsa sunt retro infamis est. qinuis
siiniusta apłłatõ eiussit. uisa. hodie
uotari puto. non retronotatiu.¬
Siquis alieno nomme condep̃¬
natus fu̾it. non laborat infanua.⁊
ideo nec ꝓcurator meus uł defensor
uł tutor uł curatoruł heres fuiti. ł
ex alia simili sp᷑e condempnatus.
infania notabuntiu Nec ego: si ab
Finitio ꝑ procuracorẽ cã agitata est.
pactusue inquit erit. Pactum
sic accipimus. sicum p̾tio qnͣtocum¬
q pactus est. alioquin ⁊ qui p̾cibis
impetrauit ne secum ageretur: ent
notatus. nec ent uenie ulla rõ ꝙ est
in humanum. Qui iussup̾toris p̾cio
dato pactus est. ñ notatur. S isuure¬
uirando delato: iurau̾it quis se non
deliquisse: non erit notatus. Nã quo
qui mandatum suscepit. s usci

Expanded text:
sti siue nec manifesti.Sed si furti uel aliis famosis actionibus quis condemnatus prouoca‹u›it, pendente iudicio nondum inter famosos habetur: si autem omnia tempora prouocationis lapsa sunt, retro infamis est: quamuis si iniusta appellatio eius uisa sit, hodie notari puto, non retro notatur.Si quis alieno nomine condemnatus fuerit, non laborat infamia: et ideo nec procurator meus uel defensor uel tutor uel curator uel heres furti uel ex alia simili specie condemnatus infamia notabuntur, nec ego, si ab initio per procuratorem causa agitata est. 'Pactus‹ue›' inquit 'erit': pactu‹m› si‹c› accipimus, si cum pretio quantocumque pactus est: alioquin et qui precibus inpetrauit ‹n›e secum ageretur erit notatus nec erit ueniae ulla ratio, quod est inhumanum.Qui ‹iu›ssu praetoris pretio dato pactus est, non notatur. sed et si iureiurando delato iurauerit quis ‹se› non deliquisse, non erit notatus: nam quodqui mandatum suscepit, sed et i