comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sus testimonium ueritatis sponte
cecidiss. Si uͦ gentrum doctoris
exemplo glacdio deputatꝰ int̾ alias
ursepe ꝓuenit iuctimas duceretur.
pͥmus omnium carnifice cõpulso
palmam sanguinis occupass Iam
uͦ adũsus omnes penas atq suppli¬
cia quib plerumꝙ huinana cessit
infirmitas. ita a confessione domini
non recedens immobilis obstitiss:
ut letus uleerib congaudens q
cruciatib quelibet int̃ tormenta
risiss:. S quaquam ista ñ nilerit
impluit ramen sine cruor marty¬
rium. Nam quas ille ꝓspe et̃nita¬
tis humanoꝵ doloꝵ ñ ꝑnilit passio¬
nes. fame. iugilus. nuditate. ieiu¬
imꝓboꝵ. cura ꝓ infirmantib sollici¬
tudine ꝓ ꝑichtantib Quo enim
dolente illo non doluit. Quo scan¬
dalirante ñ ustus est: Quo ꝑcun¬
te non geinuit: Preter illa condi¬
aua illiꝰ adu̾sus humans spĩtalis¬
q nequitie diu̾sa certamina dum
in eo uarus temptationib adpe¬

Expanded text:
sus testimonium ueritati, sponte sus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuinproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpe
Abbreviated transcription (Latin):
uite p̃sentis amisi & si rationem
ullam dolor ãnuitteret: gandere
deberem. Est enun ille idest con¬
grege nulli sca̾s ut sꝑo. credo. confi¬
do. Iilis potissimum qui stolas suas
in sanguine leuerunt aggregatus
agnum aucem ab omni integer
labe comitatur. Nam licet ei ra¬
tio temporis non potuerit p̃stare
marti rium: gła tamen martxris ñ
carebit. quia uoto atq uͥtute ⁊ po¬
tuit esse martir et uoluit. Quod si
ei neronianis decianis q temporib
in illa que tunc getitit dimicare
congressione liciusset. testor dm̃ celi
atq terre sponte eculeum ascendiss:
ultro se ignib intulisset. hebreisc
pueris equandus. inter flammaꝵ
globes media licet ymnum dñi ĩ
fornace cantasset. Quod si saianũ
illu d supplicium ꝑsecutori forte pla¬
cuisset: numquam ꝓfecto impar
ꝓphete ferris et laminis defecari
menbra timuriss Ac si p̃cisis rupib
abruptisq montib agere felicem
furor impiꝰ maluiss. ꝑhibeo confi¬

Expanded text:
uitae praesentis amisi: etsi, si rationem uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille congrege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confi
Abbreviated transcription (Latin):
cum tamen rapida nube subues¬
tum acie sequeremur oculor. pa¬
tenti celo receptꝰ. uideri ultra ñ
potuit. Nec multum post scm̃
qui nuꝑ excesserat. uideo eandẽ
uam magistrum uiam scandere.
E o impudeus sequi cupiens: dũ
lltos gressus molior et conitor eiu¬
gilo Sompno ꝙ excitus congra
tristior uultu. loquentis pariter ⁊
dolentis. Quid tu tam tristis loqui
gestis: Duo inquit monachi a thu¬
ronis affuerunt: dominum mr¬
tinum obisse nuntiantes. Conci¬
di fateor: obortisq lacrimis fleui
uberrime. Quinetiam dum hec
ad te frater scribimus fluunt la¬
crime: nec illum inpacientissimi
doloris admitto solatium. seuͦ u
bi hoc nuntiatum est participẽ
esse uolui luctꝰ mei: qui eras fociꝰ
amoris. Ueni gͦ aa mestatim ut
pariter lugramus: quem parit᷑
amamus. quamqͣm sciam uirũ
illum non esse lugenctum. cui pꝰt
iusticie: s tamen ego non possum
michi imꝑare qͥn doleam. Pre¬
misi qͥdem patronum: s solatrũ

Expanded text:
cum tamen rapida nube subueccum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctqui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congrattristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium
Abbreviated transcription (Latin):
leiuor. incertꝰ q ita suspensus ac du¬
biꝰ ꝑ m̃bra diffundit᷑. ut qͦd in alio
sopor non euenit. pene iugilans dor¬
mux te sentias. cum repente sc̃m
Martinum ep̃m uidere mͥ iudeor
p̃textum toga eandida. uultu ig¬
neo stellantib oculis. crine p᷑pureo
Atq ita michi in ea habitudine cor¬
poris formaꝙ quam noueram uida¬
batur. ut qͦd eloqui nob̃ pene diffi¬
cile est non posset aspici. cũ posser
agnosci. Arridaensq muichi paululũ
libellum quem de uita illiꝰ scrip¬
seram dextera p̃ferebat. Ego scã
genua illiꝰ complexis benedictio¬
rem pro consuetudine flagitabã
siꝑpositamq capiti meo inanum
tactu blandissimo sentiebam. Cũ
inter ũda benedictionis sollẽpnia
familiare illud ori suo crucis nom̃
iteraret mox in eum luminib
intentis. cum exsatiari uultu illiꝰ
conspectu q ñ possem. subito in
in sublime sublatus eripitur. do¬
nes immensa aeris illiꝰ uastitat

Expanded text:
lenior incertusque, ita suspensus ac dulenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate,
Abbreviated transcription (Latin):
no intindio putaret᷑. Ceterum ut
u̾bis meis dominus est testis mͥ
ipse referebat. et non sine gemitu
fatebatur. in hoc se diaboli arte de¬
ceptum. ut excussus est sompno con¬
silium non haberet quo ꝑfidem et
orationem ꝑiculo repugnaret. Beni¬
q tam diu circa se seuisss ignem:
um crucis et orationis arma repe¬
tisset. medias cerssisse fiammas. seq
tum sensisse porantes. quas male de¬
ꝑtus essit urentes. Unde intelli¬
gat quisqͥs hec legerit. temptatũ
quidem illo mertinum periculo s
iane digressus es:
eram residens solꝰ
pat cogitatio spes
futuroꝵ p̃sentiumq fastidium. iu¬
dicii nrtꝰ formido penaꝵ. Et qͦd
consequens erat atq unde cogi¬
tatio tora descenderat: peccator
ueoꝵ recordatio tristem me con¬
fectum q reddiderat. Dain cum
fatigara angoꝵ animi in lectulo¬
menbra posuissem. ut plerum ꝙ
gx mestitudine solet sompnꝰ obrep¬
sit. Qui ut semꝑ matutinis horis

Expanded text:
no incendio putaretur. ceterum — no incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, um crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, semane digressus es, eram residens solus pat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis
Abbreviated transcription (Latin):
ris urgente reqͥeuit. Ad mediam
fere noctam ꝑ int̃ruptiun ut supͣ
diximus pauimentum ignis estu¬
aus arescentes paleas app̃bencut.
Martiniis sompno excitꝰ re inopi¬
nata ancipiti ꝑiculo. ⁊ maxime
ut ferebat diabolo insidiante atq
urgente preuentꝰ. tardiꝰ quam de¬
buit ad orationis confugit aucili¬
um. Naui erumꝑe foras cupiens
eum pessulo queni ostio obdiderat
diu multumq luctatꝰ grauissimũ
cuza se sentit incendrum. adeo ut
uestem qua indutꝰ erat ignis as¬
sumpserit. Tandem in se reuersus.
non infugas in domino esse pre¬
sidium scutum fidei et orationis
arripiens. medis flammnis rotus
ad dominum conu̾sus incubuit.
Tum uͦ diuinitꝰ igne submoto: in¬
nouo sibi orbe flammaꝵ orabat.
Monachi aut̃ qui ꝓforib erant.
crepitante et conluctante incen¬
dui sono obseratas effringunt fores
demotoq igni medus flammis
Martinum auferunt. cum iam
penitꝰ esse consumptꝰ tam duitur¬

Expanded text:
ris urguente requieuit. ad mediam ris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diutur
Abbreviated transcription (Latin):
plexum. quia si ꝑsequi uniu̾sa
uoliussem immensum uolumen
legentib edidissem. Neq enĩ st̃
parua que gessit. ut omnia po¬
tuerir comp̃hendi.S tamen
hoc de quo questio incidit late¬
re ñ patiar. et rem omnem ut
gesta est referam. ne forte incon¬
sultum hoc qͦd ad uituꝑationẽ
beati iuri poterat opponi prerer¬
misse uideamur.
Um ad diocesu quendam
pro sollempni consuetudi¬
ne sicur ep̃is iusitare ecclesias
suas moris est media fere martinꝰ¬
hyme uenisset mansionem ei in
tumq ignen scabro iam ꝑ tenui
pauimento fubdidert̃. lectum
ei plurimo stramine exstrueert̃
Deui cum se martinus cubitum
collocass: insuetam mollitiem
strati maie blandientis horrescit.
quippe qui nuda humo uno tan¬
tum eylitio suꝑ iecto accubare
consueuerat Itaq quasi accep¬
ta ꝑmotꝰ inuiria: strauientum
umne piecit. Casu suꝑ fornacu¬
lam parten palee illiꝰ quam
remouerat aggessit. Ipst ut erat
moris nuda homo lassitudine itine¬

Expanded text:
plexum: quia si persequi uniuersa plexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in tumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itine
Abbreviated transcription (Latin):
Atq haut sc̃io an pene plus fuerit
urxisse inꝓfundo: an supra maris
ꝓfunda transisse. S hec tu ut ar¬
bitror stulte non legeras aut lecta
non audieras. Neq enim absq di¬
uino confilio istiusmodi exemplũ
beatus euuangła sacris literis pr¬
tulisset. nisi ut ex his humana mẽs
erudiret᷑ naufragioꝵ atq serpenti¬
um casus. E sicut apłs refert. qui
nuditate. fame latronumq peri¬
culis głatur. omnia hec sanctis
dum quidem esse cõmunia. sed
his toleranus atq iuncendis pre¬
cipuam seinꝑ iustoꝵ fusse uͥturẽ
dum ꝑ omnia temptanenta pa¬
cientes semꝑ in uicti tanto fortiꝰ
uincerent: quanto grauiꝰ ꝑrulisset
Unde hoc qͦd ad martimi infirmi¬
tatem uocat᷑ plenum est dignim¬
tis et głe. S quidem ꝑiculosissi¬
mo casu temptatꝰ eucerit. Cers¬
rum omissum ame in libello illẽ
quem de uita ipsuis setipsem uꝰ
nemo miretur. cum ibidem sim
ꝓfessus me ñ omnia illiꝰ facta cõ¬

Expanded text:
adque nescio an paene plus fuerit adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis ndum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta con
Abbreviated transcription (Latin):
iz uon siuerunt. At ille excussa
iuꝑa in ignem. nichil mali pacie¬
batur. Illi aut̃ fubito casurum.
et repente moriturum eiumn pura¬
bant. D cum uiderent nichil ma¬
li contingere ei. conu̾tentes se di¬
cebant eum dm̃ isse. Alioquin
uel hoꝵ exemplo omnium morta¬
lium infelicissime ꝑfidiam tuam
coarguere debueras ipse. ut si tͥ
scanda liun mouerat. qͦd marti¬
nus flamina ignis uidebatur attac¬
tus. hunc rursum attactum add
merita illiꝰ et uirtutem referres.
qͦd circonseptus ignib ñ ꝑisser.
Agnosce enim miser agnosce qͦd nes¬
cis: omnes fere scõs magis insignes
ꝑiculoꝵ suoꝵ fuisse uirtutib ui¬
deo quidem serrum fide potentẽ.
rerum obstante natura mare pedib
suꝑgressum. et instabiles aquas
corꝑeo p̃ssisse uestigio. s non ideo
minor michi uidetur gantium pre¬
dicator quam fluctus abserbuit ⁊
post tͥduum totidem q noctes emer¬
gentem e ꝑfundo unda restituit.

Expanded text:
re non siuerunt. at ille excussa re non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
esterna die
cum ad me
pleriq mo¬
nachi uenis¬
sent. inter
fabulas iu¬
ges: lon¬
gumq sermonem mentio incidit
libelli mei quem de uita beati uiri
martini edidi: studiose q eum autul¬
tis legi libentissime audiebam. Inr̾ea
indicatur michi dixisse quendam ma¬
lo sꝑu fuscitatum: cur martinus qͥ
mortuos suscitass fiammaᷤ domib
depuliss ipse niꝑ adustꝰ incendio
ꝑiculose fuiss obnorius passioni. O
istum quisqͥs es iniserum uideoꝵ ĩ
u̾bis eius ꝑfidiam et dicta cognosci¬
mus. qui in cruce positum dñm
his u̾bis increpabant. Auos saluos
facit se ipsum saluum facere non
potest.Uere. plane iste quicumq
est. si illis temporib natus ess: et
in dominum hac uoce dione po
phemat exemplo. Quid qͦ. Qͥsqͥs
atum et ꝑ omnia fimilem apłis
etiam in his conuitiis uirũ. Nem¬
pe hoc et de saulo gentiles. cum
iuꝑa momordiss sensisse referũt᷑
Hic homo debet homicida esse. quẽ
saluum factum de mari faca uiue¬

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut in Dominum hac uoce potuissetfemat exemplo. quid ergo, quisquis atum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiue
Abbreviated transcription (Latin):
nouerir. erubescat. Nam si uasci¬
tur. de se dictum ipse fatebat᷑. cũ
fortasse nos dͥe alus senserimus. Nõ
refugimus aut̃. ut siqui eiꝰ modi
sunt. nes quaq cum tali uiro ode¬
tint. Illud facile confido. omnib
sanctis opusculum istud gratum
fore. De cetero siquis hec infidelit᷑
legorit. ipse peccabit. Ego michi
conscius sum: me rerum fide et amore
xꝑi impulsuniut scͥbereni. manifesta
exposuisse. uera apcisse. Paratumq ut
spero habebit a deo p̃mium. non qui¬
cumq legerit .s. quicumq credid̾it.

Expanded text:
nouerit, erubescat. nam si irascinouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit.
Abbreviated transcription (Latin):
malo redaens. Cantam quippe adu¬
sus omne in iurias paciẽtiam assũp¬
serat. ut cum ess sacerdes impune
etram ab uifimis clericis lederetur
nec ꝓpter id eos aut loco umquam
amouerit. aut a fua quantũ in ipso
fuit caritate reppulerit. Nlemo um¬
quam illum iudit iratum nemo
leticiam uultu p̃ferens exira huma¬
nam naturam hominis uidebatur.
Nuinquam in illiꝰ ore nisi xꝑx. num¬
quam in illius ore nisi pietas. nisi
pix isi miscłia inherat. Olerũq
remotum et quietum uenenatis
linguis et uiꝑeo ore carpebant.
E uer ñnullos exꝑti sumus inuidos
uututib uite ꝙ eius. qui in illo o¬
lerant qͥd inse non uidebant: et
qͦd inritatari ñ ualebant. Atq o
nefas dolendum et ingemiscendũ.
Non alii fuere insectatores. licet pau¬
ci ad modum. non alii tam᷑ qitam
ep̃i ferebantur. Nec uͦ quemquam
nominari necesse est. licet nosmer
ipsos pleriq cucomilatrint. Suffi¬
cit: ut si quis ex his legerit. et ag¬

Expanded text:
malo reddens. tantam quippe adumalo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemolaetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et ag
Abbreviated transcription (Latin):
celo semꝑ intentum. nulla um¬
quam uere ꝓfiteor nulla explicat
oratio. Iuam scilicet ꝑ seuerantiã.
et temꝑamentum in abstinentia
et ieiuniis. potenciam in uigiliis et
orationib. noctes q ab eo ꝑinde ac cdlaes
actas. nullum q uacuum ab oꝑe d̃i tem¬
pus quo uel ocio indulserit uel nego¬
nisi in quantũ nature necessitas cogebat
uere fatebor non si ipse ut aiunt ab in¬
feris omerus emergeret. poss exponere
Adeo oninia maiora in martino funt.
quam ut u̾bis concipi queant. Num¬
quo ñ aut orationi incumberet. aut
infisteret lectioni. Quamqͣm etiam
inter legendum. aut siqͥd aliud for¬
te agebat. numqͣm animũ ab oran¬
one laxabat. Sumirum ut fabris fer¬
rarus morisest. qui inter oꝑandum
ꝓ quodam laboris leuamine incudiẽ
suam feriunt. ita martinus etiam.
dum aliud agere uideritur. semper
orabat. Ouere beatus in quo dolus
non fuit. neminem iudicans. nemi¬
nem dampnans. nulli malum pro

Expanded text:
caelo semper intentum nulla umcaelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negonisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro
Abbreviated transcription (Latin):
uando pauꝑib qͦd erat factiu im¬
possibile possibile feciss exemplo.
Iam uͦ u u̾bis et confabulatione eiꝰ
quanta grauitas quanta dignitas
erat. quam alacer. quam efficax
questionib promptꝰ et facilis.
S quia multos ad hanc partem in¬
credulos scio quippe quos uiderim
me ipso etiam inferente non crecle¬
re. iħm testor spemq cõmunem.
me ex nulliꝰ uniquam ore tantũ
scientie tantum ingeni. tam bo¬
ni et tam puri sermonis audisse.
Quamquã in martini uirtutib
quantula est ista laudatio. nisi
qͦd mirum est homini in litrera¬
to ne han quidem grãm defuisse.
S iam finem liber postulat. ser¬
ino claudendus est. non qͣd om¬
nia que de martino fuerant dicẽ¬
da defecerint. s quia ut nos
inertes. poere yetremo in opere ne¬
gligentes uicti materie mole fuc¬
cumbimus. Ntam et si facta illuis
explicari u̾bis urcumq potuerũt.
interiorem uitam illiꝰ et cotidia¬
nem conu̾sationem. ⁊ animum

Expanded text:
dando pauperibus, quod erat factu indando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum
Abbreviated transcription (Latin):
et gauisus in domino qͦd tanti ess
habitus a nobis quem ꝑegrinatiõe
suscpta expetissamus. Miserum me
pene non audeo confiteri. cum me
sancto conuiuio suo dignatꝰ est ad¬
hibere. Aquam manib nr̃is ipse
optulit. Ad uesꝑam aut̃ ipse no
bis pedes abluit. nec reniti aut con¬
traire constantia fuit. Ita auctorita¬
te illius oppressus fum: ut nefaspu¬
tarem si non acqͥeuissem Sermo
aut̃ illius non alius apud nos fu¬
it. quam mundi huiꝰ illecebras.
scłi onera relinquenda: ut a̾ñm
iħm liberi expeditiq sequeremur.
Prestantissimumq nobis presentiũ
tempoꝵ illustris uiri paulini cuiꝰ
plum ingerebat. qui sũmis oꝑib
abiectis xꝑm secutus solus penehis
temporib euuangłica p̃cepta com¬
plessit. Illum nebis sequendum.
illum clamabat imitandum. be¬
atum q esse p̃sens scłm tante fidri
uirtutis q documento. cum sccđm
sentenciam domini aiues it possi¬
dins multa uertendo omnia et

Expanded text:
et gauisus in Domino, quod tanti esset et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius plum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et
Abbreviated transcription (Latin):
uideas : Aꝑc egosum. Tum ille re¬
uelante fibi sꝑu intelligeret dia¬
bolum esse non deum. non se inqͥt
rominus purpuratum ⁊ aiadema¬
te renitentem uenturum esse pre¬
dixit. Ego xꝑm nisi in eohabitu
forniaq qua passus est. nisi crucis
stigniata ꝓferentem uenisse non
credam. Ad hanc ille uocem statĩ
ut fumus euanuit. et cellulam
ranto fetore compleuit. ut indu¬
bia indicia relinqueret diabolum
se fuisse. Hoc ita gestum ut supra
retulimus. ex ipsiꝰ martini ore cog¬
noui. ne quis forte existimet fa¬
bulosum.
am cum olim audita file eiꝰ
uita atq uirtutib desiderio
illiꝰ estuaremus. gratam nobis
ad eum uidendum ꝑegrinatio
ardebat animus uitam illius
scribere. partim ab ipso in quan¬
tum ille interrogari poruit scisci¬
tati sumus. partim ab his qui in¬
ter fuerant uel sciebãt cognouimꝰ
Quo quidem tempore credi non potest
qua me humilitate qua beniannita¬
te susceꝑit: congratulatꝰ plurunũ

Expanded text:
videas? Christus ego sum. Tum ille, revideas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsinoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum uidendum suscepimus ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
hannem se esse ractaret. Ex qͦ coniar
possumus istiusmodi pseudo ꝓpbi
existentib antioꝑi aduentũ ĩ mine¬
re: qui iam in istis mysteriũ inqui¬
tatis oꝑatur.
quanta martinun sub hisdem
dieb diabolꝰ arte temptau̾it. Que¬
dam enim die p̃missa prese et cir¬
coniectꝰ ipsa luce purpurea. quo
faciliꝰ claritate assumpti fulgoris
illuderet. ueste etiam regia nidutꝰ
dyademate ex gemiris auroq redi¬
mitꝰ. calcris auro inlitis. sereno ox
leta facie. ut nichilm. nus q uam
diabolus putarit᷑: oranti in cellula
astitit. Cumq martinus primo
aspectu eius fuisser hebeta du
multum q ambo silentium renib̾¬
runt. Tum prior diabolus. agnos¬
ce inqͥt martine quem cernis rꝑ
ego sum descensurus ad rerras
Prius me manifestare tibi uolui.
Ad hec cum martinus taceret. nec qͥc¬
quam responsi referret. iterare au¬
sus est diabolus ꝓfessionis audaciã.
MMartine. qͥd dubitas credere cum

Expanded text:
Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere possumus, istiusmodi pseudoprophetis exsistentibus, Antichristi adventum imminere, qui jam in istis mysterium iniquitatis operatur. quanta Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum
Abbreviated transcription (Latin):
instare: ut manifestiꝰ ei dominus
qͥdiram ess ostenderet. Iraq reli¬
quũ noctis. ymnis psalmis q con¬
sumit᷑. At ubi illireit dies app̃hen¬
sum dextera trahere ad martinm
uolebat. bene consciꝰ illudi illum
diaboli arte non posse. Tunc uͦ reni¬
ti: ac clamare miser cepit. Intͣaictũ¬
q sibi esse dicebat. nese Martino o¬
stenderet. Cumq inuitum ire com¬
pellerent: inter trahentium manꝰ
uestis euanuit. Unde qͥs dubiter
hanc etram martini fuisse uͥtutem.
ut fanthasiam suam diabolus cum
erat Martini oculis ingerenta dis¬
simulare diunꝰ aut tegere ñ poss:
qui cum sibi multis signis auctori¬
tarem parauiss. eo usq elatuis esb.
ur se helyam ꝓfiteretur. Quod̃ cum
pleriq temere credidissent: addidit
ut se xꝑmi esse diceret. In quo etiam
adeo illusit. ut eum quidam ep̃c
tum uidimus. Pleriq etiam nobie
e fratrib rectulerunt. eodem tempor
in oriente quendam extitisse. qui io

Expanded text:
instare, ut manifestius eis Dominus, instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non possequi cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episctum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
minari. Postremo in hanc uocem
erupisse farr᷑. Ecce hac nocte uestẽ
michi candidam añs de celo dabit.
qua indutꝰ in medio ur̃m diuer¬
sabor. idq uobis signum erit. me
in dei esse uirtute. qui dei uestedo¬
natus sim. Cum uͦ grandis omniũ
adhanc ꝓfessionem expectatio. Ita¬
q: fere ad mediam noctem. fremitu
insultantium cõmoueri omne
monasterium loco uisum est. Cel¬
lulam aut̃ in qua idem adolescẽ
continebat᷑. crebris cerneres mica¬
re luminib fremitꝰ q in ea discur¬
rentium. et murmur qͦddã mul¬
taꝵ uocum audiebatꝰ Dein fc̃o
indutus ostendit. Obstupefactꝰ ille
conuocat ceteros: ipse itram clarus
accurrit. Adhibitoq lumine: uestẽ
omnes diligenter inspiciunt. Erat
aut̃ suma mollitie. candore gximio.
niicanti purpura. nec tam̃ cuiꝰ ess
generis aut uelleris poterat agnosci.
Curiosius mñ oculis aut digitis atrrec¬
bata. ñ aliua quã uestis iudebatur.
Interea clarus ammonet frẽs oratiõi

Expanded text:
minari. postremum in hanc uocem minari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi
Abbreviated transcription (Latin):
cauendi: siqͥd deinerps uspiam ra¬
le contigerit.
larus quidam nomine adolescẽs
nobilissimꝰ. max prbr. nunc feli¬
ei beatus excessu. cum relict.s om̃ib
se ad martinum contulisset. breui
tempore ad sũmum fideiq uutu¬
tum omnium culmen enituit.
taꝙ cum haut longe sibi ab ep̃i
monasterio tabernaculum consti¬
tusset. multiq apud eum frẽs
cõmorarent᷑. iuuenis quidam ad
cun anatholius nomine sub pro¬
fessione monachi. omni humilitate
atq innocentia mentitꝰ accessit. ha¬
bitauit ꝙ aliquandiu in cõmune
cum etteris. Deiñ ꝓcedente tempore
angłos apud seloqui solere dicebut.
Cum fidim nullꝰ adhib̾et. signis qͥb¬
dam plerosq ad creden aũ cohorta¬
batur. Postremo eo usq processit.
ut inter se ac dm̃ angłos discurrere
p̃dicaret. iamꝙ se unum ex ꝓpħis
haberi uolebat. Ciarꝰ tam̃ ne quaqͣ
ad credendum cogi poterat. Iue
ei iram domini et p̃sentes plagas
eur sancto non crederet: cepit com¬

Expanded text:
cauendi, si quid deinceps uspiam tacauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, com
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum diuersis errorib ꝑdi¬
dissent. conuersos postea recepiss.
marrinum diabolo repugnantẽ.
respondisse constanter. antiqua
delicta melioris uite conu̾satiõe
purgari. et ꝑ misccłiam domini
absoluendos esse peccatis. qui
peccare desinerent. Contradicen¬
te aut̃ diabolo non ꝑtinere ad
ueniam criminosos. et semel
lapsos nullam a domino prestari:
cdementiam. tunc in hanc uocem
fertur clamasse Martinus. Si tu ip¬
se o miserabilis ab hominum ĩsec¬
tatione desistere. et te factoꝵ tuoꝵ.
uel hoc tempore uel die iudicu ĩ
primo est peniteres. ego tͥ uere con
pollicerer. O quam scã de domini
pietate p̃sumptio. ⁊ in qua auc¬
toritarim prestare non potuit ostin¬
dit affectum. Et quia de diabolo
eiusddem q artib sermo exortꝰ est.
non ab re uidetur licit extrinsecꝰ
referre qͦd gestun est. quia et que¬
dam in eo Martini uututũ portio
est: et res digna miraculo recte
memorie mandabitur in gxemplũ

Expanded text:
baptismum diuersis erroribus perdibaptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepissetorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisericordiam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet bob dum dissoluta artiꝰ
lora constringit. bouem sibi excus¬
so capite inter inguina cornu
in iecisse. Nit multo post uitam
radddidit. Uideris quo rudicio
domini. diabolo data fuerit hec
potestas. In martino illud mira¬
bile erat. qͦd non solum hoc qͦd
indicabat. Erequent᷑ aut̃ diabolꝰ
dum nulle nocendi artib sanctii
uirum conabatur illudere. uisibilẽ
se ei formis diu̾sissimis ingerebat.
Nam int̾um in iouis ꝑsonam. ple¬
rumq mercurii. ꝑsepe enim se uene¬
ris ac minerus trans figuratum.
uultib offirebat. Adu̾sus quem
semꝑ interritꝰ. signo se crucis et
orationis aucilio ꝓtegebat. Audi¬
ebantur plerumq conuitia. qͥb
illum turba demonum ꝓteruis
uocib uicrepabat. s omnia falsa
ac uana cognoscens non moue¬
batur obiectis. Cestabantur etiam
aliqui fratrib audisse demonẽ
proterius maitinum uocib ĩ cre¬
pantem. cur intra monasterium¬
suum aliquos ex fratrib qui olim

Expanded text:
scilicet bubus dum dissoluta. artius scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quoindicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. ut siue se in ꝓpria sub¬
stantia contineret. siueꝰ in adu̾sas
figuras sꝑitabes ꝙ nequitias transtu¬
lisset. qualibet ab eo sub ymagine
iuideret᷑. Quod cum diabolꝰ sciret
se effugere ñ posse. conuitis uuim
frequenter urgebat. quia fallere nõ
potest insidus. Quodam aut̃ tempor
cornu bouis cruentũ in manutenẽs.
cum ingenti fremitu cellulam eiꝰ
irrupit. cruentamq ostentans dex¬
gaudens. ubi est inquit martine
uirtꝰ tua. Ununi denus modo
interfeci. Tunc ille conuocatis fra¬
trib refert qͥd diabolus indicass
ollicitos esse p̃cepit ꝑ cellulas
singsoꝵ: quis nani hoc casu fuisset
affectus. Naminem quidema deesse
de monachis: s unum rusticum
mercede conductum ut uchiculo
ligna deferret. isse ad siluã nuntiãt.
Iubet qͥ aliquos ue ei obuiam. Ita
haut longe a monasterio iam pe¬
ne exanimis inuenitur. yetremũ
tamen sym trahens indicat fratͥb
casum mortis et uulneris. ⁊ unctis

Expanded text:
habebat, ut siue se in propria subhabebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexgaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis
Abbreviated transcription (Latin):
anibiens ut ab illius dextera po¬
culum sumeret. S martinꝰ ubi
ebibit. patcram prbro suo tracli¬
ait. nullum scilicet existimans
aigniorem. qui poss: prior bib̾e.
loec integrum sibi fore si aut regẽ
ipsum aut eos qui a rege erant ꝓxi
mirati sunt. ut hoc ipsũ eis. in quo
contempti fuerant placerit. Celeber¬
rimumq ꝑ omis palatium fuit: fe¬
cisse martinũ in regis prandio. qͦ d
longe aute pͣdixit futurũ: ut si
ad italiam ꝑgeret quo ire cupiebat.
bellum ualentiniano imꝑatora
inferens: sciret se pͥmo quidem
impetu futurum esse uictorem. s
paruo post tempore ꝑiturũ quod
qͥͣdam ita uidimꝰ. Nam pissno
aduentu eiꝰ ualentinianꝰ in fugã
uersus est. dein post annum fere
resumptis uirib captũ inira aqui¬
leie muros maximum interfecit.
onstat aut̃ etiam
angłos ab eo plerumq uisos. i ta
ut conserto inuidem apud eũ ser¬
mone loquerent᷑. Diabolum uͦ tã
conspicabilem ⁊ subiectũ oculis

Expanded text:
ambiens, ut ab illius dextera poambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proxmirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
per esse non posse. qͥ imꝑatdies
unum regno alterum uita expu¬
lisset. Postremo cum maximus se
non sponte sumpsisse imꝑium affir¬
maret. s impositam sibi amilitib
diuino nutu regni necessitatem ar¬
mis defendisse ⁊ ñ alienam dei ab
eo uoluntatem iuderi. penes quem
incredibili euentu uictoria fuiss.
nullumq ex adu̾sarus nisi in acie
occubuisse. tandem uictꝰ uel oratio¬
ne uel precib ad conuiuiũ uenit
llirum in modum gaudente rege:
qͥd id imperrass Conuiue autem
aderant ueluti ad diem festũ euo¬
cati: sumi atq illustres uiri. p̃fectꝰ
idemq consul euodiꝰ. uir qͦ nichil¬
illo unquã iustiꝰ fuit. comitesduo
suma potestate p̃diti. frater regis
e patriuis. Medius inter hos mar¬
tii prõr accubuerat. ipse autem
sellula iuxta regem posita conse¬
derat. Ad mecdium fere conuiuiũ
ut moris est. pateram regimini¬
ster optulit. Iule sc̃o admodũ po
cius dari iubet. expectans atq

Expanded text:
ipem esse non posse, qui imperatores ipem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque
Abbreviated transcription (Latin):
nocte ei angłs uisus est eluerz uul
postero die restitutꝰ est sanitati ut
nichil umqͣm ꝑtulisse incõmodi
putaretꝰ. S quia longum est ire
ꝑ singula. sufficiant hec uel pauco
de plurimis sitq satis nos. ⁊ in
excellentib non subtrahere uerita¬
tem. et in multis uitare fastidium
Atq in minora tantis in seram: quã¬
uis ut est nr̃oꝵ etas tempoꝵ. quib
iam deprauata sunt omnia atq
corrupta. ut pene p̃cipuum sit
adulationi regit sacerdotalem nõ
cessi se constantiam.
uni ad imꝑatorem maximum
ferocis ingenii uirum. et belloꝵ
ci uilium uictoria elatũ. plures
et feda cirta principem omnium
adulatio notaret᷑. seq de generi
in constantia regie clientele sacer¬
dotalis dignitas fubdidiss in solo
martino apłica auctoritas ꝑma¬
nebat. Nam et si ꝓ aliquib sup¬
plican dum regi fuit: imꝑa
potiꝰ quam rogauit. Ꝙ a conui¬
uio eius frequent̃ rogatꝰ absn¬
nuit. dicens se mense eiꝰ partis¬

Expanded text:
nocte ei angelus uisus est eluere uulnnocte ei angelus uisus est eluere uulnue ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius partic