comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diicaretur pompeiꝰ multitudi¬
ne fisꝰ ut dc̃m ẽ.Ad circũueiẽdũ
cesarem equitatũ effundet ab
utroq cornu cesar suis equitibꝰ
quos intentos in hanc rez feċat
subito signũ dedit. qui dc̃o citiꝰ
meffusos fc̃o impetu uere illos
effuderũt. ⁊ uertere terga coege¬
rũt. secuta ẽ equitatũ uis ardẽ¬
tissima legionu adeo oglobata
ut qĩ una manus oĩu uideret᷑
Sic oẽs simł ⁊ ferire cernere et
urgere ut sustinei uirtus tam
unita nõ posset. Accessit ⁊ leuis
fragor ac strepitus armature.⁊
Magri deniq instar ex̾citꝰ Cesar
ip̃e ubiq p̾sens utrũq simul
exhibens ⁊ fortissimi militis et
sũmi ducis offĩn ⁊ feriens ⁊ ex¬
hortans. due ex oĩb illius ꝑ oĩa
discurrẽtis atq õĩb occurrẽtis
uoces ad notate memorieq mã¬
date sũt. ferox alt̾a s ad uincen¬
dum utił. miles faciẽ fiei̾. altera
aũt pia l ad iactatõem cõpositã

Expanded text:
dimicarent, Pompeius multitudidimicarent, Pompeius multitudine fisus, ut dictum est, ad circumveniendum Cesarem equitatum effunderet, ab utroque cornu Cesar suis equitibus, quos intentos in hanc rem fecerat, subito signum dedit, qui dicto citius, in effusos facto impetu, vere illos effuderunt, et vertere terga coegerunt. Secuta est equitatum vis ardentissima legionum, adeo conglobata, ut quasi una manus omnium videretur. Sic omnes simul et ferire cerneres et urgere, ut sustineri virtus tam unita non posset. Accessit et levis fragor ac strepitus armature, magni denique instar exercitus. Cesar ipse, ubique presens, utrumque simul exibens et fortissimi militis et summi ducis officium, et feriens et exortans. Due ex omnibus illius per omnia discurrentis atque omnibus occurrentis voces adnotate memorieque mandate sunt, ferox altera, sed ad vincendum utilis: Miles, faciem feri; altera autem pia, licet ad iactationem compositam
Abbreviated transcription (Latin):
italici sanguinis.si auxilia soti¬
or. hinc galici gennaniq diłc¬
tus. Inde de iotarus arobarçaẽs
tarchõdimotus. corinitus. om̃ĩs
tracie capadocieq cicilie mace¬
dome grecie etholie tociꝰq robur
orientis. Acies magno utrĩq
ordine steterãt duces nescio ⁊¬
an õĩu sup̃mi qui ũqua arma
tractauerĩt. nec excipio africanũ
atq hanibalẽ. nã quis hoꝵ uti¬
usqr seu uictorias ne dicã bella
dinumet seureꝵ magnitudiẽ
metiat᷑. mirũ tñ dictu quomõ
iam põpen ardor atq impetus
uł etate uł p̃sagio quoda ac for¬
tune uarietate lentesceret. ut q
crederet. quo mirabilior mͥ est
ille tociens petite pacis ꝯtẽptus
atq illa spes iuctorie. S ip̃e tam̃
suos ꝑti magnifica ꝑtim miẜa¬
bili orone cohortatus est descẽdit¬
q impliũ mũdi partẽ maxima
secum trahens. fuit aũt in opimis
ac mirabił pugne finis. nã cum
aliquãdui equis uiribus hĩc ĩde

Expanded text:
italici sanguinis; si auxilia sociitalici sanguinis; si auxilia sociorum, hinc gallici germanique dilectus, inde Deiotarus, Ariobarzanes, Tarcondimotus, Corintus, omnis Thracie, Capadocie, Cilicie, Macedonie, Grecie, Etolie totiusque robur orientis. Acies magno utrinque ordine steterunt. Duces nescio an omnium supremi, qui unquam arma tractaverint, nec excipio Africanum atque Hannibalem. Nam quis horum utriusque seu victorias, ne dicam bella, dinumeret, seu rerum magnitudinem metiatur? Mirum tamen dictu, quomodo iam Pompeii ardor atque impetus vel etate vel presagio quodam ac fortune varietate lentesceret, ut, qui crederet. Quo mirabilior michi est ille totiens petite pacis contemptus atque illa spes victorie. Sed et ipse tamen suos partim magnifica partim miserabili oratione cohortatus est, descenditque in prelium mundi partem maximam secum trahens. Fuit autem inopinus et mirabilis pugne finis. Nam quum aliquandiu equis viribus hinc inde
Abbreviated transcription (Latin):
infixo in os gladio int̾ cadaua
mox inuentus atq recognitus
notatũq oris uulnere o̾ris ĩpe¬
tum punitũ ultioe iustissima.
Cõcursũ ẽ in campis thesalie qͦs
phylippos uocant. illũ sibi locũ
rome inuidens fortuna delege¬
gerat. ubi ab hostib in uictas
romanas opes manibo roãni
parabili clade protereret. De nu¬
mero copiar longe uariãt au¬
tores. in magnitũdine piculi
oẽs ꝯsonant plena oĩa sunt la¬
mentis ⁊ qui minorẽ nũ dic̃t
addũt tñ un ĩ mensum qdda
lector possit m̃te ꝯcipe. Annei q̃¬
dem flori qui hanc rem elegan¬
tissima breuitate ꝑstrinxit u̾ba
sũt hec. nullo unquã loco tantũ
uiriũ ppłi. romani. fortuna ui¬
dit. iiiͦ. ⁊ amplius milia bellato¬
rum binc illinc pret̾ auxilia re¬
gum ⁊ senatus. Idem si belli in¬
qt duces inspicias totus senat
in ꝑtib. si ex̾citus hinc.xi. legioẽ
inde decẽ ⁊ octo. flos oĩs ⁊ rȯbin

Expanded text:
infixo in os gladio inter cadavera infixo in os gladio inter cadavera mox inventus atque recognitus, notatumque oris vulnere oris impetum punitum ultione iustissima. Concursum est in campis Thessalie, quos Philippos vocant. Illum sibi locum Rome invidens fortuna delegerat, uti ab hostibus invictas romanas opes manibus romanis parabili clade protereret. De numero copiarum longe variant auctores: in magnitudine periculi omnes consonant; plena omnia sunt lamentis, et, qui minorem numerum dicunt, addunt tamen, unde immensum quiddam lector possit mente concipere. Annei quidem Flori, qui hanc rem elegantissima brevitate perstrinxit, verba sunt hec: Nullo unquam loco tantum virium populi romani fortuna vidit: trecentum et amplius millia bellatorum hinc illinc, preter auxilia regum et senatus. Idem: Si belli, inquit, duces inspicias, totus senatus in partibus; si exercitus, hinc undecim legiones, inde decem et octo, flos omnis et robur
Abbreviated transcription (Latin):
me inꝗt manipulares oliz mei
⁊ imꝑatori uĩd quã debetis opã
exhibete ultimũ hoc p̃liũ ẽ quo
pacto ille suã dignitatẽ. nos no¬
stram recupabimus lib̾tatẽ de¬
hinc u̾sus in cesarem. faciã ĩꝗt
primꝰ in hostes impetũ fecit. cu¬
q delecti milites circit̾ .C.xx. uo
luntarie prosecuti sũt fuerat ut a¬
liqui tradidere nec dissiłe ueri ẽ
quidã utr̃iq in ip̃o pugne prin¬
cipio torpor qui strictos iã gladi¬
os ꝯtinetur nẽpe cũ germani su¬
os frẽs abad u̾sa acie. patres filio
⁊ parẽtes filii uiderent. donec
Crastinus hic p̾cipitãti rabie uo¬
cem tolleret pilũq torq̃ret ita
p̃lũi ceptum est. qd̾ nͥ uniꝰ furor
hoĩs miscuiss pot̾at fortasse du¬
cib ip̃is patientib citra romai
impii humaniq gnis excidiũ
mutua pietate cõponi. s ꝓbido¬
lor inuentus ẽ qui cesare ip̃o
differente ꝓparet. neq ip̃e tam̃
tanti mali auctor abut ĩ minus

Expanded text:
me, inquit, manipulares olim mei, me, inquit, manipulares olim mei, et imperatori vestro, quam debetis, operam exhibete. Ultimum hoc prelium est, quo peracto, ille suam dignitatem, nos nostram recuperabimus libertatem. Dehinc versus in Cesarem: Faciam, inquprimus in hostes impetum fecit, eumque dilecti milites circiter centum viginti voluntarie prosecuti sunt. Fuerat, ut aliqui tradidere, nec dissimile veri est, quidam utrinque in ipso pugne principio pius torpor, qui strictos iam gladios contineret, nempe quum germani suos fratres ab adversa acie, parentes filios et parentes filii viderent, donec Crastinus hic precipitanti rabie vocem tolleret pilumque torqueret. Ita prelium ceptum est, quod nisi unius furor hominis miscuisset, poterat, fortasse ducibus ipsis patientibus, citra romani imperii humanique generis excidium, mutua pietate componi. Sed proh dolor! inventus est, qui, Cesare ipso differente, properaret. Neque ipse tamen tanti mali auctor abiit immunis;
Abbreviated transcription (Latin):
accendere. uirtutẽq insitã exci¬
tare. cõmemoratõe sue erga il¬
los sꝑ optime ac bñfice uolũta¬
tis Int̾ alia nõ omissit se oĩb mo
pace põpeĩ aut scipione inter¬
pellass ut publice ⁊̃ tapsi amnis
ad ripam de eodem mittẽdisq
ultͦ citroq legatis agere uoluiss.
itq hec oĩa nõ metu aliquo set
pietate ut cuuli samguini par¬
ceret᷑. neq res.p. paucor furori¬
bus in magnas calamitates
sue uł telor etiã ĩ missione repul¬
se magnã nobilib aĩs in dignã¬
di mat̾iar p̾buissent. ¶his ex¬
plicitis obsecrãtibq militib pu¬
gne signũ dedit. Erat forte ĩ ex̾ͥci¬
tu c rastinus qui priori tp̃r hone¬
sto gradusb cesare militass tũc
uoͬ nõ militie sacram̃to quo so¬
lutus erat s uure quodã amitici¬
e euocatus aderat uir bellica uir¬
tute memorabił. hic cesaris ꝯtio¬
ne intellecta ⁊ signo prelii audi¬
to alacri uultu ac uoce. seqmini

Expanded text:
accendere, virtutemque insitam exciaccendere, virtutemque insitam excitare commemoratione sue erga illos semper optime ac benefice voluntatis. Inter alia non omisit se omnibus modpace Pompeium aut Scipionem interpellasset, ut publice etiam Tapsi amnis ad ripam de eodem mittendis ultro citroque legatis agere voluisset, atque hec omnia non metu aliquo, sed pietate, ut civili sanguini parceretur, neque respublica paucorum furoribus in magnas calamitates sue vel telorum etiam immissione repulse magnam nobilibus animis indignandi materiam prebuissent. His explicitis obsecrantibusque militibus pugne signum dedit. Erat forte in exercitu Crastinus, qui priori tempore honesto gradu sub Cesare militasset, tunc vero non militie sacramento, quo solutus erat, sed iure quodam amicitie evocatus aderat, vir bellica virtute memorabilis. Hic, Cesaris concione intellecta, et signo prelii audito, alacri vultu ac voce: Sequimini
Abbreviated transcription (Latin):
Ingentigaudio tãꝙͣ feliciter reb̾
gestis nec minorispe e cõsilio di¬
scesẜunt. uiram̃tuz tanti ducis⁊
de tam magna re uelut arrã uicto¬
rie tenentes. digressi aũt e ꝯsilio
nõ ita multo pꝰ ut diximꝰ in aciẽ
progressi. quos ubi cesar tũ ip̃e
q̃ castra moues ad uertit in eũ
locum desçendisse uͥ equo mã¬
te certari poss sb̃stitit. Et ꝯu̾sus
ad suos. nõ est in ꝗt mõ ampliꝰ
de itinere s de prelio laborãduz
adest ecce nobis occasio quam
semp optauimus pugnãdi et
finem laborib imponẽdi hec
dicens instruere acies cepit õi
cuiꝰ erat peritissimus militare
arte.suosq intum ad monere
ne se amultitudine hostiũ circũ¬
ueniri sinerẽt.siue id qd̃ põpeiꝰ
in ꝯsilio dixat empiss suie io fu¬
tuꝵ aĩ p̃sagio cõcepiss oĩb iubẽs
ne inuissũ eiꝰ incipent se in tp̃re
ꝗd agendum eẽt signo indica¬
tuꝵ. circĩure m̃ acies. ⁊ aĩos u̾bis

Expanded text:
Ingenti gaudio, tamquam feliciter rebus Ingenti gaudio, tamquam feliciter rebus gestis, nec minori spe e concilio discesserunt, iuramentum tanti ducis de tam magna re velut arrham victorie tenentes. Digressi autem e consilio non ita multo post, ut diximus, in aciem sunt progressi. Quos ubi Cesar, tum ipse etiam castra movens, advertit in eum locum descendisse, ubi equo marte certari posset, substitit et conversus ad suos: Non est, inquit, modo amplius de itinere, sed de prelio laborandum. Adest ecce nobis occasio, quam semper optavimus, pugnandi et finem laboribus imponendi. Hec dicens instruere acies cepit omni, cuius erat peritissimus, militari arte suosque interim admonere, ne se a multitudine hostium circumveniri sinerent, sive id, quod Pompeius in consilio dixerat, erupisset, sive id futurum animi presagio concepisset, omnibus iubens, ne iniussu eius inciperent: se in tempore, quid agendum esset, signo indicaturum. Circumire inde acies, et animos verbis
Abbreviated transcription (Latin):
tiam laudib ad celum ferens ⁊
cesaris ĩbecillitatẽ orõne depͥmẽs
insolenti.Noli inqt o põpeii no¬
li inꝙͣ opugnari hũc exercitum
illum ẽẽ qui galliam gͥmaniazq
ꝑdomuit. omibr intͥfui ⁊ qd lo¬
quar scio nõ ẽ ille m̾ erede. magͦ
pars bello put diuturno moruit
impreliis nõ nascunt᷑ hoĩes. mul¬
ti domũ rediere. multi in italia st̃
relicti. multi ꝓrima autũnali pe¬
stilentia piere. reliquie his ad
durachiu preliis sunt ꝯsũpte.
deniq ille uet̾anus ex̾citus mil¬
le modis euanuit. nom̃ durat.
milites nõ suꝑsũt. hic aũt que
uidetis ex dilectu nouo cisalpiẽ
gallie ⁊ ꝑs maior ex traspadans
ꝯstat. his dcĩs neqd deesset in sa¬
me/urauit se nisi uictorẽ nũꝙͣ
e prelio reu̾sur cetosq ad iuisura¬
dum uerbis incitauit. nec minꝰ
ex põpeius dictum laudans u¬
ransq siłr. Sic oẽs gͥ uirauerunt
ut necc̃e fuerit multos ẽẽ piuro

Expanded text:
tiam laudibus ad celum ferens, et tiam laudibus ad celum ferens, et Cesaris imbecillitatem oratione deprimens insolenti: Noli, inquit, o Pompei, noli, inquam, opinari hunc exercitum illum esse, qui Galliam Germaniamque perdomuit. Omnibus interfui, et, quid loquar, scio. Non est ille, michi crede. Magna pars bello periit diuturno. Moriuntur in preliis, non nascuntur, homines. Multi domum rediere, multi in Italia sunt relicti, multi proxima autumnali pestilentia periere, reliquie his ad Durachium preliis sunt consumpte. Denique ille veteranus exercitus mille modis evanuit: nomen durat, milites non supersunt. Hic autem, quem videtis, ex dilectu novo cisalpine Gallie, et pars maior ex transpadanis constat. His dictis, ne quid deesset insanie, iuravit se, nisi victorem, numquam e prelio reversurum, ceterosque ad idem iusiurandum verbis incitavit, nec minus exemplo Pompeius, dictum laudans iuransque similiter. Sic omnes igitur iuraverunt, ut necesse fuerit multos esse periuros.
Abbreviated transcription (Latin):
citum ꝯfidebat. Illa aũt spe potis¬
simũ mouebatur si forsita se ua¬
gante hostis ⁊̃ moueret᷑ ⁊ sic int̾
eundum casus aliquis atq ocẽ¬
sus ecoptate pugne tribueret fa¬
cultate. Ex his om̃ib hoc ultiũ
eueĩt ut sine ampliore discursu
pugne daretur occasio dum enĩ
castra moturus ut decreu̾at sig
dedisset ituus ⁊ iam tẽtoria uelle¬
rent. ecce iam mota pompeii cast̾
conspicĩt qui ut diximus iuctꝰ
oĩum uocib suo abiecto aliena
ꝯsilia seq̃bat ⁊ assũpta ut fit mul¬
tor hortatib fidutia paulo añ eũ
diem in ꝯsilio dixat euentursut
añ ꝯgressum ex̾citus cesanis uin¬
ceretur quibdaq mirantibus
addiderat nõ se nesciũ incredibi¬
lem prima facie rem uideri dehĩe
abundarẽt circũueĩri cẽs copias
cesaris ẽẽ ꝑ facile idq sibi mafo
ꝯsilio iam ꝓuisu. que cũ plurib
uerbis expͥlicusset labienus in¬
cepit. ⁊ pompei sinã atq potẽ¬

Expanded text:
ercitum confidebat. Illa autem spe potisercitum confidebat. Illa autem spe potissimum movebatur, si forsitan, se vagante, hostis etiam moveretur, et sic inter eundum casus aliquis atque occursus exoptate pugne tribueret facultatem. Ex his omnibus hoc ultimum evenit, ut sine ampliore discursus pugne daretur occasio. Dum enim castra moturus, ut decreverat, signum dedisset itineris, et iam tentoria vellerentur, ecce iam mota Pompeii castra conspiciunt, qui, ut diximus, victus voce omnium, suo abiecto, aliena consilia sequebatur, et assumpta, ut fit, multorum hortatibus fiducia, paulo ante eum diem in consilio dixerat eventurum, ut ante congressum exercitus Cesaris vinceretur, quibusdamque mirantibus, addiderat non se nescium incredibilem prima facie rem videri. Dehinc abundarent, circumveniri omnes copias Cesaris esse perfacile, idque sibi maturo consilio iam provisum. Que quum pluribus verbis explicuisset, Labienus incepit, et Pompeii sententiam atque poten
Abbreviated transcription (Latin):
nati otium ferre nõ poterãt. sotii
patrie desiderio impatientes era
more. principes ducis ambitoez
improrogando impio arguebã
Tot uocib ꝯsiliisq suꝑatus unꝰ
oĩbus cessit inuitus. ⁊ raptanti
oĩa fortune mestus frena laxau
decreuitq pugnare. ad hũc tñ rẽ
trahebat nam qḋ qsqr nolẽs fa¬
cit quo ad põt differt. Cesar dila¬
tõne oderat nec sꝑabat tñ posse
pompeiũ ullo ingenio adpugn¬
dum induci. hac difficultate ꝑ¬
plexus utilissimũ belli genꝰ ele¬
git ut motis castris ĩ ppetuo mo¬
tu esset. neq unꝙͣ amplius ꝙͣ u¬
num diem uno ageret in loco
hoc sibi ꝯsilium nõ una rõ sugge¬
rebat. nou̾at ex̾citum suum fortẽ
duratũq laboribus. põpe ianum
uõ molliorẽ uersatum in urbib
⁊ discursib in suctum. itaq cĩcũ¬
ducendo illũ posse fatigari. se pre¬
tͥea mutatõe locoꝵ ꝙ frum̃ta iam
in agris essent ictuꝵ ubuis ex¬

Expanded text:
nati otium ferre non poterant, socii nati otium ferre non poterant, socii patrie desiderio impatientes erant more, principes ducis ambitionem in prorogando imperio arguebant. Tot vocibus consiliisque superatus unus omnibus cessit invitus, et raptanti omnia fortune mestus frena laxavit decrevitque pugnare. Adhuc tamen rem trahebat; nam, quod quisque nolens facit, quoad potest, differt. Cesar dilationem oderat, nec sperabat tamen posse Pompeium ullo ingenio ad pugnandum induci. Hac difficultate perplexus utilissimum belli genus elegit, ut, motis castris, in perpetuo motu esset neque unquam amplius, quam unum diem, uno ageret in loco. Hoc sibi consilium non una ratio suggerebat. Noverat exercitum suum fortem duratumque laboribus, pompeianum vero molliorem, versatum in urbibus et discursibus insuetum; itaque circumducendo illum posse fatigari; se preterea mutatione locorum, quod frumenta iam in agris essent, victurum uberius ex
Abbreviated transcription (Latin):
tis õĩbus p̃missisiappolloniam
profectus est. qͣdrimenstri obsi¬
dione derelicta. ¶hinc ĩ thesa¬
liam fatis impellẽtib cõmigra¬
uit bellum. Eo cesarem p̃gressu
paucis post dieb pompeius asse¬
quit᷑. statiq in contone sius ꝓ
re bñ gesta gratias agit. eos qui
cum scipione uenerant nõ tam
ad bellum ꝙ ad belli p̾mia hortat᷑
ip̃i aũt soco ⁊ classieu ⁊ p̃toriu
attribuit. oĩsq eũ ⁊ bonoris et
impii participem facit duobus
tantis ex̾citib in eadem castra
cõuĩctis nemo erat qui de uicto¬
ria dubitaretusq ado ut iam
oẽs de p̾miis deq honoribus
deniq qd̾ stulticiam cẽm super¬
gredit de ip̃ius Cesaris sac̾dotio
uit̾ se nẽ sine ꝯtumelia patritii
ud fortuna p̃parabat. ⁊ põpeius
quidem solitis artibus bellũ tra¬
here cũtando uicturus cepat o¬
silium utile. s suor impetu discuᷤ¬
sum ⁊ mnefficax milites ad laborẽ

Expanded text:
entis omnibus premissis, Apolloniam entis omnibus premissis, Apolloniam profectus est, quadrimestri obsidione derelicta. Hinc in Thessaliam, fatis impellentibus, commigravit bellum. Eo Cesarem pregressum paucis post diebus Pompeius assequitur, statimque in concione suis pro re bene gesta gratias agit; eos, qui cum Scipione venerant, non tam ad bellum, quam ad belli premia hortatur, ipsi autem socero et classicum et pretorium attribuit, omnisque eum et honoris et imperii participem facit. Duobus tantis exercitibus in eadem castra coniunctis, nemo erat, qui de victoria dubitaret, usque adeo, ut iam omnes de premiis deque honoribus, denique, quod stultitiam omnem supergreditur, de ipsius Cesaris sacerdotio inter se non sine contumelia patricii ud fortuna preparabat. Et Pompeius quidem solitis artibus bellum trahere cunctando victurus ceperat consilium utile, sed suorum impetu discussum et inefficax. Milites ad laborem
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quosdam uõ signiferos qͦr
culpa clades accepta erat notatos
infamia e gradu militie sue mo¬
uit.ex̾citum reliquũ tantus pito¬
or ⁊ tantus dolor inuaẜatitantũ¬
ꝙ desideriuz ignomine abolẽde
ut nõ expectato supioris impio
ultro ꝗsq pro supplitio grauissiõs
sibi labores assumeret. oĩnzq ãi
arderent in credibili quadã cupi¬
ditate pugnandiuam illã expũ¬
gande infamie unicã extimãte:.
oin ⁊ legati ⁊ qui ad ꝯsiliuiz uoca¬
bant orone imꝑatoris ⁊ pudore
tacti ꝑsistendũ pugñaduq cen¬
serent ⁊ acceptam prelio cladem
prelio hostibus refundenda so¬
lus Cesar ꝯͣria erat instũa. nãne¬
q uictis tam cito in aciem reuer¬
suris sat fidebat ⁊ reparandis aĩs
spatio opus ẽẽ meq p̃t̾ea ta hostẽ
ꝙͣ frum̃ti in opiam metuendam
ço loci manẽtib iudicabat. Illico
gͥ saucioꝵ atq egrotantiũ cumo
grua susceptalnoctuq impedim¬

Expanded text:
tum. Quosdam vero signiferos, quorum tum. Quosdam vero signiferos, quorum culpa clades accepta erat, notatos infamia e gradu militie sue movit. Exercitum reliquum tantus pudor et tantus dolor invaserat, tantumque desiderium ignominie abolende, ut, non expectato superioris imperio, ultro quisque pro supplicio gravissimos sibi labores assumeret, omniumque animi arderent incredibili quadam cupiditate pugnandi, viam illam expurgande infamie unicam estimantes; quin et legati, et qui ad consilium vocabantur, oratione imperatoris et pudore tacti persistendum pugnandumque censerent, et acceptam prelio cladem prelio hostibus refundendam; Solus Cesar contraria erat in sententia; nam neque victis tam cito in aciem reversuris sat fidebat, et reparandis animis spatio opus esse, neque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manentibus iudicabat.Illico igitur sauciorum atque egrotantium cura congrua suscepta, noctuque impedim
Abbreviated transcription (Latin):
auc uctoria uti scire. labienus uͦ
insucun olun ducem in expiabłi
Dio accensus apõpeio orptiuos
zibi dono uari petuit. qd̾ cñ ĩpetra¬
sset uroductos omẽs ĩ mediumi
⁊ es tumeliosissĩs uerbis ĩ crepi¬
essen crirdelitati insite deẜmẽs
u scelere ĩ mani fidem tr̃asfugio
uo querens in ꝯspectu cĩum in¬
fecit. hoc uentu tantum spei põ¬
prianis accreuerat ut nõ de bello
implius s de iuctoria cogitarent
⁊ multa uana decernerẽt ⁊ q̃i nil
iam incroere posset aduersuf: mã
uictorie ꝑ terraꝵ orbem nũtiis ac
litis diuulgarẽt. ¶Cesar ꝯtione
aduocata milites ꝯsolatus ẽ hor¬
tatus ne deficerent aĩs. debere eos
unũ ⁊ id ip̃m nõ nimis graue
preliũ infanstũ multis fesicibus
cõpensare ⁊ fortune gr̃am hr̃e ꝙ¬
romã ꝙ italiam ꝙ hĩspaniã utra
q sine sanguine qiͣ diumitus re
da adusamq fortuna urtutis
ope lemendaz. Et hec qdez ad exͥçi¬

Expanded text:
aut victoria uti scire. Labienus vero aut victoria uti scire. Labienus vero in suum olim ducem inexpiabili odio accensus a Pompeio captivos sibi dono cari petiit; quos quum imperasset, productos omnes in medium, et contumeliosissimis verbis increpitos, seu crudelitati insite deserviens seu scelere immani fidem transfugio suo querens, in conspectu omnium interfecit. Hoc eventu tantum spei Pompeianis accreverat, ut non de bello amplius, sed de victoria cogitarent, et multa vana decernerent, et, quasi nil iam incidere posset adversi, famam victorie per terrarum orbem nuntiis ac litteris divulgarent. Cesar, concione advocata, milites consolatus est, hortatus, ne deficerent animis; debere eos unum, et idipsum non nimis grave, prelium infaustum multis felicibus compensare, et fortune gratiam habermque sine sanguine quasi divinitus recda, adversamque fortunam virtutis ope leniendam. Et hec quidem ad exerci
Abbreviated transcription (Latin):
eruptio iuolẽtissima ab hostibus
fc̃a est. Fuitq die illo int̾ alia aq¬
liferi illius uirtus insignis ac spͨ¬
tata fides qui cũ letali uulnere
trasfixus morti proximũ se senti¬
ret. uersus ad comites porrigẽs¬
q aqlam quam egre iam sustẽ¬
tabat. hanc ait o cõmilitones
mei uiuẽs multis ãnis ⁊ multa
cura ẜ uaui ⁊ nũc moriẽs eãder
cesari pari fide restituo uos aũt
ꝑ cõĩs impatoris amorẽ oro at¬
q obtestor cauete dedecus cesa¬
reis castris insolitũ ne forte ho¬
stiũ in manus ueĩat tanti ducis
signũ. s mͥ acesare olim cõmis¬
sa aquila nũc ꝑ manus uestraᷤᷤ
salua ad cesarem reu̾tat᷑. hec di¬
cens corruit. centũq alii pͥme
cohortis sue cũ pricipe cecidenĩt
Multaq diu̾sis in locis cede e¬
edita poreiani erũpunt: uiaitq
pompeuis illa acie ⁊ imꝑator ap¬
pellatus ẽ.cũq cedentes nõ seq̃re¬
tur negauis cum cesar aut uuĩcer

Expanded text:
eruptio violentissima ab hostibus eruptio violentissima ab hostibus facta est, fuitque die illo inter alia aquiliferi illius virtus insignis ac spectata fides, qui, quum letali vulnere transfixus morti proximum se sentiret, versus ad comites porrigensque aquilam, quam egre iam sustentabat: Hanc, ait, o commilitones mei, vivens multis annis et multa cura servavi, et nunc moriens eamdem Cesari pari fide restituo. Vos autem per communis imperatoris amorem oro atque obtestor, cavete dedecus cesareis castris insolitum, ne forte hostium in manus veniat tanti ducis signum, sed michi a Cesare olim commissa aquila nunc per manus vestras salva ad Cesarem revertatur. Hec dicens corruit, centumque alii prime cohortis sue cum principe ceciderunt, multaque diversis in locis cede edita, Pompeiani erumpunt, vicitque Pompeius illa acie et imperator appellatus est; quumque cedentes non sequeretur, negavit eum Cesar aut vincere,
Abbreviated transcription (Latin):
ssa pagere.atq ad tantã rẽ idone¬
um tp̃s eligere. Illum uõ ⁊ auto¬
hec ex̾citui nõ legatꝰ s imꝑator
presidens ⁊ que uelit alloqui põ¬
peiũ possit ⁊ errantẽ nõ mõ ꝯpre¬
hendere s quodã mõ etiã cogere
illum possit ut eque paci ãium
ad hibeat. Id si fecerit rebus eum
fessis ⁊ maius in malum ꝓuis
quietẽ ⁊ ĩperio ⁊ italie pace ⁊ ꝓ¬
acceptam hĩturos. Cum his clodiꝰ
mãdatis ad scipionẽ proficiscit᷑
primũ ꝗdem lete iusꝰ auditusq
p̾modu acolloquio seclus fauo¬
nio quodã mali ꝯsilii fantore a
pacificis scipionẽ ⁊ mũdo utili¬
bus tractatib reuocante. sic ĩ fec¬
to negotio clodius ad cesarem
ẽ reuersus. ¶Qtidie interĩ ꝯgre¬
ssus ⁊ ṗlia⁊ utͥnq cedes atq in¬
signũ iuroꝵ casus miẜabiles pa¬
cisq ꝯsiliis male repudiatie locꝰ
ire atq odio datus erat. fuit unꝰ
dies cesari nimis adu̾sus quo

Expanded text:
ssa peragere, atque ad tantam rem idonessa peragere, atque ad tantam rem idoneum tempus eligere. Illum vero et auctohec exercitui non legatus, sed imperator presidens, et, que velit, alloqui Pompeium possit, et errantem non modo reprehendere, sed quodammodo etiam cogere illum possit, ut eque paci animum adhibeat. Id si fecerit, rebus eum fessis et in maius malum pronis quietem, et imperio et Italie pacem et pacceptam habituros. Cum his Clodius mandatis ad Scipionem proficiscitur, primum quidem lete visus auditusque, postmodum a colloquio seclusus, Favonio quodam, mali consilii fautore, a pacificis Scipionem et mundo utilibus tractatibus revocante. Sic, infecto negotio, Clodius ad Cesarem est reversus. Quotidie interim congressus et prelia et utrinque cedes, atque insignium virorum casus mirabiles; pacisque consiliis male repudiatis, locus ire atque odio solum datus erat. Fuit unus dies Cesari nimis adversus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
bat. s ita ut castra nouissim tan¬
gerẽt utq omẽs intra telor e ua¬
llo ueĩentiũ iactũ starẽt. Nichilo¬
minꝰ cesar interea ꝙͣuis bello in¬
tentus tñ ꝓpositi sui memor de pa¬
ce cogitabat ⁊ tociens frustra tẽta¬
tam aliis atq aliis uiis retenta¬
bat nõ pro cesare cui nil debeo
s pro ueritate loquor nusꝙͣ legi
hoĩem eui cũ tam ꝓspe bella succe¬
derẽt tantũ studiũ tamq ꝯtinuũ
pacis eẽt. Itaq cũ audisset oxetel¬
lum scipionez pompeii soceꝵ in
macedonia epyro proxiã ueĩsse
clodium qñdam e sius ad illum
misit ħ ꝑ familiaris scipioni fueãt¬
⁊ ab illo cõmendatus cesans ĩ fa¬
miliaritate pueniss. hũc igitur
ut utriq earu eũ lrĩs ac mãdatis
eo dirigit. sĩma oĩu hec erat. se
de pace oĩa probasse. nulqz ad euz
diem ꝑfecisse credere aut se non
pompei uitio s nũtioꝵ accidisse
qui uł nescierĩt uł timuerĩt cõmi¬

Expanded text:
bat, sed ita, ut castra novissimi tanbat, sed ita, ut castra novissimi tangerent, atque omnes intra telorum e vallo venientium iactum starent. Nichilominus Cesar interea, quamvis bello intentus, tamen propositi sui memor, de pace cogitabat, et totiens frustra tentatam aliis atque aliis viis retentabat. Non pro Cesare, cui nil debeo, sed pro veritate loquor: nusquam legi hominem, cui, quum tam prospere bella succederent, tantum studium tamque continuum pacis esset. Itaque, quum audisset Metellum Scipionem, Pompeii socerum, in Macedoniam Epiro proximam venisse, Clodium quemdam e suis ad illum misit. Hic perfamiliaris Scipioni fuerat, et ab illo commendatus Cesaris in familiaritatem pervenisset. Hunc igitur, ut utrique carum, cum litteris ac mandatis eo dirigit. Summa omnium hec erat: Se de pace omnia probasse, nilque ad eum diem profecisse; credere autem, si non Pompeii vitio, sed nuntiorum accidisse, qui vel nescierint vel timuerint commi
Abbreviated transcription (Latin):
quidem uaria est fama. Quida
te ꝑmotũ qua castellu ꝓpe sola
ẜuatũ esset pecuniariis eũ doni
ingentib ⁊ magnis honorib
eumulasse ⁊ inter ceta ab octauiᷤᷤ
ordinib ad primipilũ ꝓuexisse
cohortẽ uõ totã duplicistipẽdio
⁊ donis militarib prosecutum
mirisq ⁊ incredibilib reb gestiᷤ
occubiit. iacens quoq uictoribꝰ
terribilis ac stupendus qui tot
eximias pugnas ingalia brita¬
niaqz fecerat ꝯ̃t omes hostes sẽꝑ
in uictus asuis tandem ciuibus
interfectus ẽ. felix ascriptoribus
deũs si pro lib̾tate oĩu fecisset ꝙ
pro dño suo fecit sic se reb habẽ¬
tibus cesar nec ꝓspitate tumidi¬
or. nec ⁊du̾sitate ꝯtractior qͦtidie
inaciem educebat ⁊ pugne copi¬
am faciebat. sepe ⁊̃ legiones ꝓpe
castia hostium sb̾ibãt. ita ut̃ e ual¬
lo telis ⁊̃ peti possent. põpeiꝰ ꝯͣ ne
obsessus oĩo uideret fame potius
studio ꝙͣ belli pro castris explica¬

Expanded text:
quidem varia est fama. Quidamquidem varia est fama. Quidamte permotum, qua castellum prope sola servatum esset, pecuniariis eum donis ingentibus et magnis honoribus cumulasse, et inter cetera ab octavis ordinibus ad primipilum provexisse, cohortem vero totam duplici stipendio et donis militaribus prosecutum. mirisque et incredibilibus rebus gestis occubuit, iacens quoque victoribus terribilis ac stupendus, qui tot eximias pugnas in Gallia Britanniaque fecerat; contra omnes hostes semper invictus a suis tandem civibus interfectus est; felix a scriptoribus dictus, si pro libertate omnium fecisset, quod pro domino suo fecit. Sic se rebus habentibus, Cesar nec prosperitate tumidior, nec adversitate contractior, quotidie in aciem educebat et pugne copiam faciebat; sepe etiam legiones prope castra hostium subibant ita, ut e vallo telis etiam peti possent. Pompeius contra, ne obsessus omnino videretur, fame potius studio, quam belli, pro castris explica
Abbreviated transcription (Latin):
ad durachiũ ⁊ ad castra usq ⁊deo
ut uno die sex in locis pugnaret
quibus ĩ preliis de cesarianis ui¬
guiti dũ taxat. Pompeianoꝵ nõ
duo milia ꝑiere. int̾ quos multic̃ẽ¬
turiones ⁊ in signes uiri.his cõ¬
gressib in signis uirtus appamit
Uolcatii tulli qui cũ tribus cohor¬
tibus põpeianã legionẽ ꝑtulit
repulitq nec nõ ⁊ quordar gͥma¬
nor qui munitõnib erũpentes
multis hostiũ cesis sospites redi¬
ere. In castello aũt quodã qd̃ põ¬
peiꝰ inuaẜat tantus fuit iber
sagittar ut sine uulnere defenso¬
rum nullus euaderet. qn ⁊ cen¬
turiones .iiiͦiͦ. ocłis capti essẽt. et
cũ sero diurni laboris ac piculi
sũmã impatoris nõ tam aurib
ꝙͣ ocłis sbicere ac rep̾sentare decre¬
uissent triginta sagittar milia
num̾arent. Int cũta cesii sceue
centurionis ad mirabił uirtꝰ fuit
cuiꝰ scutũ relatũ cesari ꝑfossũ .c.xx.
foraminibus est in uentũ. de qͦ

Expanded text:
ad Durachium et ad castra usque adeo, ad Durachium et ad castra usque adeo, ut uno die sex in locis pugnaretur, quibus in preliis de Cesarianis XX dumtaxat, Pompeianorum vero duo millia periere, inter quos multi centuriones et insignes viri. His congressibus insignis virtus apparuit Volcatii Tullii, qui cum tribus cohortibus pompeianam legionem pertulit repulitque, nec non et quorumdam Germanorum, qui munitionibus erumpentes, multis hostium cesis, sospites rediere. In castello autem quodam, quod Pompeius invaserat, tantus fuit imber sagittarum, ut sine vulnere defensorum nullus evaderet, quin et centuriones quatuor oculis capti essent, et quum sero diurni laboris ac periculi summam imperatoris non tam auribus, quam oculis subiicere ac representare decrevissent, triginta sagittarum millia numerarent. Inter cuncta Cesii Sceve centurionis admirabilis virtus fuit, cuius scutum relatum Cesari perfossum CXX foraminibus est inventum. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
p. sillã castris p̃fecisset ⁊ ille audis¬
set cohortẽ una ab hostibus urge¬
ti duaꝵ legionũ auxiliũ tulit labo¬
rantibus. quaꝵ accursu uersi ĩ fu¬
gam põpeiani. ⁊ si insequi ꝓfugos
uictoribus licuss creditu finit
die illo cõfici bellum potuisse.Sic
nescio an uecordia anfortuna pe¬
nitus inclinata res erat. S silla su¬
orum impetum ꝯtinuit cecinitq
receptui. Cuiꝰ ꝯsilium ascriptorib
excusatũ lego. aliud ẽ eĩ legati ali¬
ud imꝑatoris officiũ imꝑator rei
tociꝰ exitum spectat. ⁊ ꝯsilio metit̃
at legatus solũ imꝑatoris sui ius¬
su aspicit. ⁊ mandati finib se con¬
tunet. Sille castroꝵ custodia con¬
missa erat acesare. custodisse ꝯtẽ¬
tus ⁊ suos ꝑicło lib̾asse ult̾ius ꝓ¬
gredi noluit. in quo ut uĩcendi
spes sic ꝑdendi piculũ inerat ne
omisso suo offin sibi ducis arroga¬
ret. ¶Multe p̾t̾ea eruptões alie ⁊

Expanded text:
P. Syllam castris prefecisset, et ille audisP. Syllam castris prefecisset, et ille audisset cohortem unam ab hostibus urgeri, duarum legionum auxilium tulit laborantibus, quarum accursu versi in fugam Pompeiani; et, si insequi profugos victoribus licuisset, creditum fuit die illo confici bellum potuisse: sic, nescio an vecordia an fortuna, penitus inclinata res erat; sed Sylla suorurm impetum continuit cecinitque receptui. Cuius consilium a scriptoribus excusatum lego. Aliud est enim legati, aliud imperatoris officium. Imperator totius rei exitum spectat et consilio metitur, at legatus solum imperatoris sui iussum aspicit, et mandati finibus se continet. Sylle castrorum custodia commissa erat a Cesare: custodisse contentus, et suos periculo liberasse, ulterius progredi noluit; in quo, ut vincendi spes, sic perdendi periculum inerat, ne, omisso suo, officium sibi ducis arrogaret. Multe preterea eruptiones alie et
Abbreviated transcription (Latin):
do ⁊ posus moras ⁊ celitatis aui¬
dissimus cupiensq uehement
ut quicũq futurus ess belli exit
statim esset. oĩa aũt frustra nam
⁊ durachiũ in expugnabłe ⁊ põ¬
peis inmutabilis ut qui ꝯͣrio
ꝯsilio niteret᷑ sperans dilatõne¬
uictoriã ꝑ in opiã rei frum̃tarie
que ualde cesareũ p̾̃mebat ex̾ci
atq expectatõe senescẽt imꝑeto
lentesceret. ardorq tepescẽt. hac
spe pugnã recusabat. neq rõnis
ꝑtes fortune credere uolebat. sic
cũ illi cũtitio hiuc celeritas grata
erat. que qm sibi ꝑtinacit negab¬
bat statuit quos non pot̾at prelio
bus cũ paucioribus obsedit plu¬
res si obsideri rite dici possũt qb
maria patẽt. classes parent.reꝵq
oĩum copia suppetit. quib ue intͥ
ip̃m obsidioĩs ambitũ ⁊ mutare
castra licitũ ⁊ uagari. Ibi uõ crebre
obsessor eruptoes ⁊ sepe erũpẽtib
fueste.ut cu cesar profecturus

Expanded text:
nando, et perosus moras, et celeritatis avinando, et perosus moras, et celeritatis avidissimus, cupiensque vehementer, ut, quicumque futurus esset belli exitus, statim esset. Omnia autem frustra. Nam et Durachium inexpugnabile, et Pompeius immutabilis, ut qui contrario consilio niteretvictoriam per inopiam rei frumentarie, que valde cesareum premebat exerciatque expectatione senesceret, impetusque lentesceret ardorque tepesceret: hac spe pugnam recusabat, neque rationis partes fortune credere volebat. Sic, quum illi cunctatio, tum huic celeritas grata erat; que quoniam sibi pertinaciter negabatur, statuit, quos non poterat prelio ribus, cum paucioribus obsedit plures, si obsideri rite dici possunt, quibus maria patent, classes parent, rerumque omnium copia suppetit, quibusve intra ipsum obsidionis ambitum et mutare castra licitum et vagari. Ibi vero crebre obsessorum eruptiones, et sepe erumpentibus funeste; ut, quum Cesar profecturus
Abbreviated transcription (Latin):
mitis. ¶uen̾at ĩ egiptũ cesari
rebus in italia pro tp̃re dispositis
ꝑꝑ festinatoez quidem fine nõ ex¬
pectato s relicto ad brũdusiuz an¬
tonio cũ ꝑte exercitus quã traieciꝰ¬
se nequiuert ut cõquisitis scilic
ac refectis nauibus ille eam arre¬
pta oportunitate traiceret. qd̾ cu
cupienti nõ satis expediret tanta
erat ĩ patientia expectandi ad eno¬
candos uiua uoce quos sepe neqe¬
ꝙͣ lit̾is euocasset tumidũ uentis
mare ingredi piscatoria cimba so¬
lus intempesta nocte nõ timuit
s reiectus ad t̾ram fluctu ualido it̾
temarium nõ metu s necc̃itate
destituit. nota ẽ uox eius ad ext̾ri¬
tum nocturno equoreoq ꝑiculo
gub̾natorẽ. Qͥd tu metius Cesare
uehis. Cõsecuto cũ  omib copiis
paucis post diebus antonio et
ad motis ad hostem castris ĩ dieᷤᷤ
mag̾ ac mag̾ instabat. nũc aciẽ
explicando. nũc hostes ad p̃liũ
iritando nũc durachiũ oppug¬

Expanded text:
mentis. Venerat in Epirum Cesar, mentis. Venerat in Epirum Cesar, rebus in Italia pro tempore dispositis, propter festinationem quidem fine non expectato, sed relicto ad Brundusium Antonio cum parte exercitus, quam traicere nequiverat, ut, conquisitis scilicet ac refectis navibus, ille eam, arrepta opportunitate, traiceret. Quod quum cupienti non satis expediretur, tanta erat impatientia expectandi ut ad evocandos viva voce, quos sepe nequicquam litteris evocasset, tumidum ventis mare ingredi piscatina cimba solus intempesta nocte non timuit; sed reiectus ad terram fluctu valido iter temerarium, non metu, sed necessitate, destituit. Nota est vox eius ad exterritum nocturno equoreoque periculo gubernatorem: Quid tu metuis? Cesarem vehis. Consecuto cum omnibus copiis paucis post diebus Antonio, et admotis ad hostem castris, in dies magis ac magis instabat nunc aciem explicando, nunc hostes ad prelium irritando, nunc Durachium oppug
Abbreviated transcription (Latin):
genti silentio auditus est. Respõ¬
sumq ab ad u̾so ꝙ aulus uarto
die proxiã ad colloquiũ ueĩret
legati aũt tuto ⁊ ueĩre possẽt et
que uellẽt loqui uatinio quoq
dies eadem ad reditũ p̃fixa que
cũ uenisset. ⁊ ille ad eunde re¬
diisset turba ingens utrĩq ꝯue¬
neratintentis ut uidebat᷑ adi
pacem aĩs. Dum res ad bonuz
exitum prona esset labienus
prodiit. ⁊ cũ uatimo coloq cepit
atq ꝯtẽdere ut qui ingentio¬
dio cesarẽ odiss tella utriq mis
saẜmonẽ duemere. Uatiniũ ar¬
mis milites protexerũt multi
aũt uulnati sunt noĩati Corne¬
lius ualbus ⁊ cẽturiones mili¬
tesq alii. huc effectũ int̾ põpe¬
ianos huit ꝑ cesarem tam Hu¬
milit̾ pax de latal labienus nõ
qͣi facinoris cõpos egͥgui. desinite
inꝗt iã de pace agere. par eĩ nͣ
truco ⁊ oblato nõbis capite ce¬
saris nũꝙͣ erit dictum pessimũ
⁊ nescio iniqui mag̾ hõis ana¬

Expanded text:
genti silentio auditus est, respongenti silentio auditus est, responsumque ab adverso, quod Aulus Varro die proxima ad colloquium veniret, legati autem tuto et venire possent, et, que vellent, loqui. Vatinio quoque dies eadem ad reditum prefixa. Que quum venisset et ille ad eumdem locum rediisset, turba ingens utrinque convenerat, intentis, ut videbatur, ad pacem animis. Dum res ad bonum exitum prona esset, Labienus prodiit, et cum Vatinio loqui cepit atque contendere, ut qui ingenti odio Cesarem odisset. Tela utrinque missa sermonem diremere. Vatinium armis milites protexerunt, multi autem vulnerati sunt, nominatim Cornelius Balbus, et centuriones militesque alii. Hunc effectum inter Pompeianos habuit per Cesarem tam humiliter pax delata. Labienus vero quasi facinoris compos egregii: Desinite, inquit, iam de pace agere; pax enim, nisi trunco et oblato nobis capite Cesaris, numquam erit. Dictum pessimum, et nescio iniqui magis hominis, an a
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtione ip̃e uõ nõ destitit. s ali¬
ud pacis iter ingressus retentare
uoluit an qd̃ secreto nõ potuera
palam posset. ent int̾ castra du¬
cum amnis unus exiguus cap¬
sus noĩe. Ibi milites e ripis inter
se quotidiana colloquia serere so¬
liti erant sine ullo teloꝵ ꝑicło q̃m
credo desiderio tantisp iras cohi¬
bente. Illuc Cesar ꝑ uatimum
unũ ex legatis siuis ire iubet. et
quecũq mag̃ extimaret ad pacẽ
motura aiõs cũ ciuib eisdemq
hostibus agere. ⁊ sepe alta uoce
querere. liceret ne ciuib ad ciueᷤ
Qd̾ fugituus interdum ac p̃do¬
nib licuisset legatos de pace z¬
mittere. ne ciue̾s inter se fune¬
sto in arte ꝯcurrerẽt. ⁊ suor maĩ¬
bus romanũ eu̾teretur impiũ
multa quoq huilia uͥ̾ba ⁊ que ut
dixi timentis iudc̃i possẽt nͥ ace¬
sare drẽnt̾ paret ille ⁊ ad ripam
amnis ꝑfectus mandata sui du¬
cis exeq̃uit ⁊ ab utraq ꝑtiũ in¬

Expanded text:
mentionem: ipse vero non destitit, sed alimentionem: ipse vero non destitit, sed aliud pacis iter ingressus retentare voluit, an, quod secreto non poterat, palam posset. Erat inter castra ducum amnis unus exiguus, Tapsus nomine; ibi milites e ripis inter se quotidiana colloquia serere soliti erant sine ullo telorum periculocredo, desiderio tantisper iras cohibente. Illuc Cesar P. Vatinium, unum ex legatis suis, ire iubet, et quecumque magis estimaret ad pacem motura animos cum civibus eisdemque hostibus agere, et sepe alta voce querere, liceret ne civibus ad cives, quod fugitivis interdum ac predonibus licuisset, legatos de pace mittere, ne cives inter se funesto marte concurrerent, et suorum manibus romanum everteretur imperium; multa quoque humilia verba et que, ut dixi, timentis videri possent, nisi a Cesare dicerentur. Paret ille et ad ripam amnis profectus mandata sui ducis exequitur, et ab utraque partium in
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere paratũ. qd̾ cũ feceit ut̃¬
q necĩo senatus ac ppͥ iudicio stã¬
dum fore. hec cũ uibullo ad corcy¬
rã ubi eñ forte coperat cũ egisset
⁊ uibullus ad pompenĩ uũt et
cesar tractatore pacis p̃misso pa¬
ratus ad bellum euestigio sb̃ se¬
cutus positis ad oricũ castris ꝯtͣ
hostem ꝯstitit. ¶Magnus ĩ ex̾ci¬
tu põpeii inopinio cesaris aduẽ¬
tu tumultus exarẜat. quo cõpre¬
sso ubi primũ aĩ cõquieuere uibu¬
llus.ad hibitis aliquot ex his qͦs
pompeio caros fidosq cognou̾at
de mandatis cesans loqui cepit
uixq dum incipientẽ pompeniᷤᷤ
int̾rupit exclamãs. Et qd mqt
quã bñficio cesaris assecutus uide¬
ar cui ꝯtrariũ uidens neqt nisi
bello pacto initaliaz unde disce¬
sẜun sun reuersus. Responsum
hoc cesare ꝑ eos ip̃os qui illud a¬
udierant notũ fuit. potuisset me¬
diocris etiam uir fortune sõ ira¬
sti indignari. oẽm pacis omitẗe

Expanded text:
dimittere paratum; quod quum fecerit utedimittere paratum; quod quum fecerit uterque, necessario senatus ac populi iudicio standum fore. Hec cum Vibulo ad Corcyram, ubi eum forte compererat, quum egisset, et Vibulus ad Pompeium ivit, et Cesar, tractatore pacis premisso, paratus ad bellum e vestigio subsecutus, positis ad Oricum castris, contra hostem constitit. Magnus in exercitu Pompeii inopino Cesaris adventu tumultus exarserat, quo compresso, ubi primum animi conquievere, Vibulus, adhibitis aliquot ex iis, quos Pompeio caros fidosque cognoverat, de mandatis Cesaris loqui cepit, vixque dum incipientem Pompeius interrupit exclamans: Et quid, iquam beneficio Cesaris assecutus videar? Cuius contrarium videri nequit, nisi, bello peracto, in Italiam, unde discesserim, sim reversus. Responsum hoc Cesari per eos ipsos, qui illud audierant, notum fuit. Potuisset mediocris etiam vir fortune subirasci, indignari, omnem pacis omittere
Abbreviated transcription (Latin):
naciter finxerũt. Erat int̾ p̃fectos
põpeii.l.uibullꝰ ruffus bis captus
acesarebis diissus semel ad cor¬
finiũ int̾ illos nobiles de quibus
diximus ⁊ rursus inhispinia. hẽ
ꝙ ⁊ sibi bñficio obstrictus ⁊ põpe¬
io carus cẽt patis idoncũ seq̃strũ
ratus cũ his mandatis ad põpeuiz
misit. Satis iam maloꝵ rei .p. bellꝰ
inuectũ. idq sufficere posse ad pro¬
uidẽtiã futuri tp̃ris ne pła nũc etiã
inuehant᷑. decere utrũq ꝑtinatia
omissa ab armis abscedere. neque
fortunã sepius exꝑiri. si rẽ. p. si seip¬
sos ament unũ illud tractatibus
pacis idoncũ tp̃s arripiant dum
scil ꝑtiũ status anceps eqs ꝓpe lã¬
cibus pendet. ubi ṗponderare ce¬
ꝑit pars alta eũ qui suꝑior euaẜit
eqs ꝯditõnibus nõ staturũ nam
maiestatẽ pristinã restitutã ẽẽ ui
ssur ⁊ hec ut bona fide agi põpeius
noueĩtse priorem omes copias

Expanded text:
naciter finxerunt. Erat inter prefectos naciter finxerunt. Erat inter prefectos Pompeii L. Vibulus Rufus, bis captus a Cesare, bis dimissus, semel ad Corfinium inter illos nobiles, de quibus diximus, et rursus in Hispania. Hunc, quod et sibi beneficio obstrictus et Pompeio carus esset, pacis idoneum sequestrum ratus, cum his mandatis ad Pompeium misit: Satis iam malorum reipublice bello invectum, idque sufficere posse ad providentiam futuri, ne plura nunc etiam invehantur, docere utrumque; pertinacia omissa, ab armis abscedere neque fortunam sepius experiri, si rempublicam, si seipsos ament. Unum illud tractatibus pacis idoneum tempus arripiant, dum scilicet partium status anceps equis prope lancibus pendet: ubi preponderare cepit pars altera, eum, qui superior evaserit, equis conditionibus non staturum. Nam maiestatem pristinam restitutam esse vism dimissurum. Et hec ut bona fide agi Pompeius noverit, se priorem omnes copias
Abbreviated transcription (Latin):
effugasset adolescẽtia atq aĩ ma¬
gnitudine insita nũc nõ uicto¬
ria ac fiducia elatus ⁊ incautus
a iuba rege opp̃ssus ex̾citũ amisit.
cũq fugere posset mori maluit
sponte sua quos ad morte duxat
ludiis gerebat bellumlerebre hĩc
nietorie illic fuge atq deditões.
p̃lia aũt rara.S ĩa tande tãtor
collisionẽ motuũ differre ãpliuͦ
fortuna nõ potͥat. Iam põpeius
epyrũ occupau̾at ydoneã bello se¬
dem ratus. Eo cesar in seq̃nduz
hostem statuit ⁊ ꝙͣuis ad huc in¬
ops nauiũ ꝙͣ uis ad u̾sa hyeme ta¬
tus erat ardor aĩtanta cupiditas
bellandi ꝑ medias pelagi pcellas
belli tumultuaria classe trasfreta
sito pacis aium diu̾teret qu bel¬
lando pacem cogitaret. eãq omĩ
quo poss studio procuraret. qd̃ cu¬
nosius pp illos dico qui ignari re¬
rum opinione quadã nescio ne
ip̃i quidẽ sciunt uñ orta cesarem
belli põpeiũ pacis amicũ sibi ꝑti¬

Expanded text:
effugasset, adolescentia atque animi maeffugasset, adolescentia atque animi magnitudine insita, nunc vero victoria ac fiducia elatus, et incautus a Iuba rege oppressus exercitum amisit, quumque fugere posset, mori maluit sponte sua, quos ad mortem duxerludiis gerebatur bellum: crebre hinc victorie, illinc fuge atque deditiones, prelia autem rara. Sed iam tandem tantorum collisionem motuum differre amplius fortuna non poterat. Iam Pompeius Epirum occupaverat, idoneam bella sedem ratus. Eo Cesar insequendum hostem statuit, et, quamvis adhuc inops navium, quamvis adversa hieme tantus erat ardor animi, tanta cupiditas bellandi per medias pelagi procellas ad bellum tumultuaria classe transfretasito pacis animum diverteret, quin bellando pacem cogitaret, eamque omni, quo posset, studio procuraret. Quod curiosius propter illos dico, qui ignari rerum, opinione quadam nescio, ne ipsi quidem sciunt, unde orta, Cesarem belli, Pompeium pacis amicum sibi perti
Abbreviated transcription (Latin):
aboctamio libone legato põpeii
iam ĩ pelago p̃polentis circũ uen¬
tus Antonius ad deditõez fame
cõpulsus est. ubi illud memorã¬
dum facinus eminuit. ꝙ cũ ad
eiꝰ auxiliũ aliquot naues misse
abasilo altͥo legato cesaris ueni¬
ssent et arte cilicũ qui põpeiana
inclasse nauigabant funibus
illaqueate essent reliqs ad uiuã¬
te estu maris euadentib una
sola opiterginis nautis acta e¬
xitũ non inueĩt. s circũfusi tociꝰ
hostiu excitus usq ad uesꝑam
ĩpetum atq õẽ missiliũ gẽnꝰ in¬
uicta nirtute ptulit. cũq nec fu¬
ga pateret. nec ullus se ꝓspior
rei finis ostendẽt suadentẽ per
noctẽ tribuno militu uulteio
ne ĩ potestatẽ hostuũ uenirent
mane proxiõ uictorib ip̃is spͨ¬
taculo attonitis sese oẽs mutius
uulnibus pemerũt et dolobella
in eodem equore classe ꝑdidit
primoq aduentu uarũ qui ꝓ põ¬
peio illi p̾erat ꝓm̃tie uictũ prelio

Expanded text:
ab Octavio Libone, legato Pompeii ab Octavio Libone, legato Pompeii iam in pelago prepollentis, circumventus Antonius ad deditionem fame compulsus est; ubi illud memorandum facinus evenit, quod, quum ad eius auxilium aliquot naves misse a Basilo, altero legato Cesaris, venissent, et arte Cilicum, qui pompeiana in classe navigabant, funibus illaqueate essent, reliquis adiuvante estu maris evadentibus, una sola Opiterginis nautis acta exitum non invenit, sed circumfusi totius hostium exercitus usque ad vesperam impetum atque omne missilium genus invicta virtute pertulit; quumque nec fuga pateret, nec ullus se prosperior rei finis ostenderet, suadente per noctem tribuno militum Vulteio, ne in potestatem hostium venirent, mare proximo victoribus ipsis spectaculo attonitis, sese omnes mutuis vulneribus peremerunt. Et Dolabella in eodem equore classem perdidit,primoque adventu Varum, qui pro Pompeio illi preerat provincie, victum prelio