comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rumq in spe uictorie accid̾e consue¬
uit. acriꝰ impugnare ceꝑunt: hosteᷤᷤ
undiq circũuenti. desꝑatis omnib
reb. se ꝑ munitiones deicere. ⁊ fuga
salutem petere intenderunt. Quoᷤᷤ
equitatꝰ aꝑtissimis campis consectatꝰ
ex num̾̃o miliũ Lͣ. que ex aquitania
cantabrisq conuenisse constabat. uix
quarta parte relicta. multa nocte
se in castra recepit. Hac audita pu¬
gna. maxima pars aquitanie sese
crasso dedidit. obsidesq ultro obtu¬
lit. Quo in num̾o fuerunt Tarbelli.
Sigerriones. Ptiani. uocates. Tarusa¬
tes. Flustates. Gates. Ausci. Garumni.
Siburates. Cocosates. Sani uacates.
confise. qd hiems suberat. id facere ne¬
glexerunt. Eod fere temꝑe cesar &e si
prope exacta iam estas erat. tam̃ quod
omni gallia pacata morini menapiiq
suꝑerant qui in armis eẽnt. neꝙ ad eũ
unquam legatos de pace misissent. ar¬
bitratꝰ idbellum celerit̾ confici posse. eo

Expanded text:
rumque in spe victoriae accidere consuerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo
Abbreviated transcription (Latin):
onem pugnantium preberent. cum
item ab hostib constant̾ ac ñ timide
pugnaretur. telaq ex loco suꝑiore mis¬
sa ñ frustra accid̾ent: equites circuitiᷤᷤ
hostium castris crasso renuntiarunt.
ñ eadem eẽ diligentia ab decuma¬
na porta castra munita. facilemq
aditum habere. Crassus equitum p̃¬
fectos cohortatꝰ ut magnis premiis
pollicitacionibq suos excitarent: qͥd
fieri uellet ostendit. Illi ut erat imꝑa¬
tum eductis iiiͦiͬ. cohortib que presi¬
dio castris relicte. in t̾rite ab labore
erant. & longiore itinere circũduc¬
tis. ne ex hostium castris conspici poᷤ¬
sent: omniũ ocuł m̃tib ꝙ ad pug¬
nam intentis. celerit̾ ad eas quas di¬
ximꝰ munitiones ꝑuenerunt. atqꝙ
his ꝑruptis priꝰ m hostium castris
constiterunt. quam plane ab his ui¬
deri. aut quid rei ageret᷑ cognosci
poss. Tum uͦ clamore ab ea parde au¬
dito. nr̃i redintegratis uirib qͦd ple¬

Expanded text:
onem pugnantium praeberent, cum onem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod ple
Abbreviated transcription (Latin):
caturos existimabant: tam̃ tutꝰ ẽẽ ar¬
bitrabantur. obsessis uiis. cõmeatu in¬
t̾cluso. sine uulnere uictoria potiri.
& si ꝑpt̾ inopiam rei frum̃tarie ro¬
mani se recipere cepissent. impedicos
in agmuine. & sub sarcinis inferiore
animo adoriri cogitabant. Hoc con¬
silio ꝓbato a ducib. ꝑductis romanor
copis sese castris cenebant. Hac re
ꝑspecta crassus. cum sua cunctatione
atq opinione timidiores hostes. nr̃os
milites alacriores ad pugnandum
effeciss. atq omniũ uoces audirent᷑.
expectari diutiꝰ ñ oportere quin ad
castra iretur: cohortatꝰ suos. om̃ib
cupientib ad hostium castra con¬
tendit. Ibi cum alii fossas compłent.
alii młtis telis coniectis defensores
uallo ac munitionib repellerent.
auxiliaresq quib ad pugnam non
młtũ crassus confidebat. lapidib tel¬
q sũministrandis. & ad agg̾en cespi¬
tib comportandis. speciem atq opini¬

Expanded text:
caturos existimabant, tamen tutius esse arcaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opini
Abbreviated transcription (Latin):
uentu magna cum auctoritate ⁊ ma¬
gna cum hominũ młtitudine bellũ
gerere conantur. Duces uͦ hi deligũ¬
tur. qui una cum. &. Sertorio om̃is
annos fuerant. sũmamꝙ scientiam
rei militaris habere existimabant᷑.
munire. cõmeatib nr̃os int̾cludere
insistunt. Qd uͥ crassus animadu̾cit.
suas copias ꝓpt̾ exiguitatem ñ facile di¬
duci. hosteni & uagari. & uias obsidere.
& castris satis presidii relinquere. ob eã
causam minꝰ cõmode frum̃tum cõme¬
atumꝙ sibi supportari. in dies hostium
num̃um augeri: ñ cunctandũ existi¬
mauit qͥn pugna decertaret. Hac re
ad consilium delata. ubi omnis idem
sentire incellexit: posterum diem pu¬
gne constituit. Prima luce ꝓductis om¬
nib copiis. duplici acie insticuta. au¬
xiliis in mediam aciem coniectis: qͥd
hostes consilii caꝑent expectabat. Illi
⁊ si ꝑpt̾ młtitudinem & uet̾em belli
głam paucitatemꝙ nr̃oꝵ se tuto dimi¬

Expanded text:
ventu magna cum auctoritate et maventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimi
Abbreviated transcription (Latin):
dedid̾int. siquid his ꝑuim accidat aut
eundem casum una ferant aut sibi mor¬
tem consciscant. neq adhuc hominũ
memoria reꝑtꝰ ẽ quisqm. qui eo int̾¬
fecto cuiꝰ se amicitie deuouiss. mortẽ
recusaret: cum his adcatuãnus erup¬
tionem facere conatꝰ. clamore ab ea
parte eruptionis sublato. cum ad ar¬
ma milites concurrissent. uehem̃ter¬
ꝙ ibi pugnatum eẽt. repulsus in opi¬
dum. tam̃ uti ead dedicionis condici¬
one uteretur. a crasso impetrauit. Ar¬
mis obsidibq acceptis crassus. in fines
uocatium & arusatium ꝓfectꝰ est. Tũ
uͦ barbari cõmoti. qd opidum & nat᷑a
loci & manumunitũ paucis dieb qͥb
eo uentum erat expugnatum cogno¬
uerant: legatos quoquo uersus dimit¬
tere. coniurare. obsides int̾ se dare. co¬
pias parare ceꝑunt. Mittunt᷑ etiam
ad eas ciuitates legati. que sunt citeri¬
oris hyspanie. finitime aquitanie. inde
auxilia ducesq arcessuntur: quoꝵ ad¬

Expanded text:
dediderint, si quid his per vim accidat, aut dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tarent. nr̃i autẽ quid sine imꝑatore
& sine reliquis legionib adolescentulo
duce efficere possent ꝑspici cuꝑent:
tandem confecti uulnib hostes terga
uerterunt. Quoꝵ magno numero
int̾fecto. crassus ex itinere oppidum
sociatium oppugnare cepit. Quib
fortit̾ resistentib. uineas curresꝙ egit.
Illi alias eruptione temptata. alias cu¬
nicuł ad aggerem uineasq actis. cuiꝰ
rei sunt longe pitissimi aquitani. ꝓpt̾ea
qd młtis locis apud eos erarie secture¬
q sunt uͥ diligentia nr̃oꝵ nichil his
reb ꝑfici posse intellexerunt. legatoᷤᷤ
ad crassum mittunt. seq in deditionẽ
ut recipiat petunt. Qua re impetra¬
ta. arma tradere iussi faciunt. Atq in
eare omniũ nr̃oꝵ intentis animis. alia
ex parte opidi adcatuannus qui sũmã
imꝑii tenebat. cum de. deuotis quos
illi Soldurios appellant. quoꝵ hec est
condicio uti omnib in uita cõmodis
una cum his fruant᷑ quoꝵ se amicitie

Expanded text:
tarent, nostri autem quid sine imperatore tarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
L Ualeriꝰ .p. caninus legatꝰ exercitu
pulso int̾fectꝰ eẽt. atq unde l. mal¬
lius ꝓconsul impedim̃tis amissis ꝑfu¬
giss: ñ mediocrem sibi diligentiam
adhibendam intelligebat. Ita refru¬
m̃taria ꝑuisa: auxiliis equitatuq cõ¬
parato. młtis pret̾ea uiris fortib Tolo¬
Sa. carcasona & narbona que sunt
ciuitates gallie ꝓuincie finitime ex
his regionib nominatim euocatis. in
Sociatium fines ex̾citum introduxit.
Cuiꝰ aduentu cognito sociates. ma¬
gnis copiis coactis equitatuq quo płi¬
mum ualebant. in itinere agm̃ nr̃oꝵ
adorti. primũ equestre prelium cõmi¬
serunt. deinde equitatu suo pulso atꝙ
inseqũtib nr̃is. subito pedestris copias
quas inconualle in insidiis collocaue¬
rant ostenderunt. Hi nr̃os disiectos
adorti. prelium renouarunt. Pugna¬
tum ẽ diu atq acrit̾. cum sociates su¬
periorib uictoriis freti in sua uirtute
tociꝰ aquitanie salutem positam pu¬

Expanded text:
L. Valerius Praeconinus legatus exercitu L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam pu
Abbreviated transcription (Latin):
tatꝰ. cupientib signum dat: impedi¬
tis hostib ꝓpt̾ea qd deferebant oña.
subito duab portis eruptionem fieri
iubet. Factum e oportunitate loci. ho¬
stium inscientia ac defatigatione.
uirtute militum.⁊ suꝑioꝵ pugnaꝵ
exercitatione. ut ne unum quidem
nr̃oꝵ impetum ferrent. & statim ter
milites nr̃i consecuti. magnum eoꝵ¬
numerũ occiderunt: reliquos eoꝵ¬
equites consectati. paucos qui ex fu¬
ga euaserant reliquerunt. Sic u¬
no temꝑe & de nauali pugna sabinꝰ.
⁊ de sabini uictoria cesar e certior
factꝰ: ciuitatesq om̃s se statim tytu¬
rio dediderunt. Nam ut ad bella
suscipienda. galloꝵ alacer ac prõp¬
tus est animꝰ: sic mollis ac minime
resistens ad calamitates referendas
cum in aquitaniam ꝑueniss. que
pars ut ante dictum ẽ & regionum
latitudine. & młtitudine hominũ¬
ex tercia parte gallie ẽ estimanda.
cum intellig̾et in illis locis sibi bellũ
gerendum. ubi paucis ante annis

Expanded text:
tatus cupientibus signum dat. Impeditatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim tergmilites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis
Abbreviated transcription (Latin):
di causa ꝓficiscatur. Qd ubi audi¬
tum ẽ: conclamant om̃s occasionẽ
negotii bene gerendi amittendam
ñ eẽ. ad castra iri oportere. Multe
res ad hoc consilium gallos horta¬
bantur:. Suꝑioꝵ dierum sabini
cunctatio. ꝑfuge confirmatio. ino¬
pia cibarioꝵ cui rei parum diligen¬
ter abhis erat ꝑuisum spes uenetici
belli. & qd fere libent̾ homines id
qd uolunt credunt. His reb adducti.
ñ priꝰ Uridouicem reliquosꝙ duces
ex concilio dimittunt. quam ab his
sit concessum arma uti capiant. & ad
castra contendant. Qua re concessa. le¬
ti ut explorata uictoria. sarm̃tis uir¬
gultis ꝙ collectis quib fossas roma¬
noꝵ compleant. ad castraꝑgunt. Lo¬
cus erat castroꝵ editꝰ. & paulatim ab
uno accliuis circit̾ passus mille. Huc
magno cursu contenderunt. ut qm̃
minimũ spacii ad se colligendos ar¬
mandosq romanis daretur: exani¬
matiq ꝑuenerunt. Sabinus suos hor¬

Expanded text:
di causa proficiscatur. Quod ubi audidi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hor
Abbreviated transcription (Latin):
cotidieq ꝑductis copiis pugnandi
potestatem faceret: ut iam ñ solũ
hostib in contẽptum sabinꝰ ueniret.
s etiam nr̃oꝵ militum uocib non
nicħ carperetur. Tantamq opini¬
onem timoris prebuit. ut iam ad
uallum castroꝵ hostes acced̾e aude¬
rent. Id ea de causa faciebat: qd cũ
tanta młtitudine hostium. preser¬
tim eo absente qui sũmam imꝑii
teneret. nͥ equo loco aut oportuni¬
tate aliqua data legato dimicand
ñ existimabat. Hac confirmata opi¬
nione timoris. idoneum quendam
hominem & callidum deligit gal¬
lum. ex his quos auxilii causa secũ
habebat: huic magnis premiis pol¬
licitationibq ꝑsuadet. ut ad hosteᷤᷤ
transeat. & quid fieri uelit edocet.
Qui ubi ꝓfuga ad eos uenit. timo¬
rem romanoꝵ ꝓponit. quib angu¬
stiis ip̃e cesar a Senetis p̾mat᷑ docẽt.
neq longiꝰ ab eẽ quin ꝓxima nocte
Sabinꝰ clam ex castris exercitum e¬
ducat. & ad cesarem auxilii feren¬

Expanded text:
cotidieque productis copiis pugnandi cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii feren
Abbreviated transcription (Latin):
dicandũ statuit. quo diligentiꝰ inre¬
liquum tempꝰ a barbaris uis legatoꝵ
conseruaretur. Itaq omni senatu ne¬
cato. reliquos sub coiona uendidit.
Dum hec in uenetis gerunt᷑: Q. ty¬
turius sabinus cumhis copiis quas
a cesare acceꝑat in fines unelloꝵ ꝑue¬
nit. His preerat uridouix. ac sũmã
imperii tenebat earum omĩũ ciuita¬
tium queq defecerant: ex quib exer¬
citum magnasq copias coegerat. Atq
his paucis dieb. aulerci. eburouices.
lexouiiq senatusuo int̾fecto qͣd auc¬
tores belli ẽẽ nolebant. portas clause¬
runt. seseq cum uridouice coniunxe¬
runt. Magnaq prec̾ea młtitudo un¬
diq ex gallia ꝑditoꝵ hominũ latro¬
numq conuenerat. quos spes pre¬
dandi studiumq bellandi ab agri
cultura & cotidiano labore reuoca¬
bat. Sabinꝰ idoneo reb omirib loco
castris se cenebat. cum uridouix ꝯtͣ
eum duoꝵ milium spacio consediss.

Expanded text:
dicandum statuit quo diligentius in redicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset
Abbreviated transcription (Latin):
maduerterunt. expugnatis complib
nauib cum ei rei nullum repperiret᷑
auxilium. fuga salutem petere con¬
tendebant. Ac iam conu̾sis in eam
partem nauib in quam uentꝰ fere¬
bat. tanta subito malicia ⁊ tranquil¬
litas extitit. ut se ex loco mouere non
possent. Que quid̾ res. ad negotium
conficiendũ maxime fuit oportun¬
tati. Nam singulas nr̃i confectati
expugnauerunt. ut ꝑ pauce ex om̃i
num̃o. noctis int̾uentu ad terram ꝑue
nerint. cum ab hora fere iiiͣi. usq ad
solis occasum pugnaretur. Quo prelio.
bellum uenetoꝵ tociꝰq ore maritime
confectum ẽ. Nam cum omnis iuuen¬
tus. om̃s etiã grauioris etatis in quib
aliquid consilii aut dignitatis fuit.
eo conuenerant. tum nauium qͦd uͥq
fuerat inunum locum coegerant: qͥbꝰ
amissis. reliqui neq quo se reciꝑent.
neq quẽad mod opida defenderent
habebant. Itaq sua omnia cesari de¬
diderunt. In quos eo grauiꝰ cesar uin¬

Expanded text:
imadverterunt, expugnatis compluribus imadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vin
Abbreviated transcription (Latin):
gallis grauiꝰ accid̾ent. Una erat ma¬
gno usui res preparata a nr̃is: falces
absimili forma muralium falcium.
His cum funes qui antemnas ad ma¬
los distinebant comprehensi adducti¬
q erant. nauigio remis incitato pre¬
rumpebantur. Quib abscisis. antẽne
neccessario concidebant. ut cum om̃is
gallicis nauib spes in uel armam̃tis¬
q consist̾e̾t. his ereptis omnis usus na¬
uium uno temꝑe eriꝑetur. Reliquũ
erat certam̃ positum inuirtute. qua
nr̃i milites facile suꝑabant: atq eo
magis qd̾ in conspectũ cesaris acq omĩs
exercitꝰ res gerebatur. ut nullum pau¬
lo fortiꝰ factum latere poss. Omnis enĩ
colles ac loca suꝑiora. unde erat ꝓpin¬
quus despectꝰ in mare: ab exercitu te¬
nebantur. Deiectis ut diximꝰ antem¬
nis. cum singuł bine ac t̾ne naues
circumstet̾ant. milites sũma ui trãs¬
cendere in hostium naues contende¬
bant. Qd postqm fieri barbari am¬

Expanded text:
Gallis gravius acciderent. Una erat maGallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri an
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua ꝓloci natura. ꝓ ut tempe¬
statum illis eẽnt aptiora. Neq enĩ¬
his nr̃o rostro noceri poterat. tanta
in his erat formitudo: neq ꝓpt̾ alti¬
tudinem facile telum adigebatur.
& ead de causa minꝰ cõmode scopulis
continebant᷑. Accedebat. ut cum se
rent faciliꝰ. & in uadis consiste̾nt tuciꝰ.
& ab estu relicte nil saxa ⁊ cotes ti¬
merent: quarũ rerum omniũ nr̃s
nauib casus erat extimescendꝰ. Com¬
plurib expugnatis opidis cesar. ubi
intellexit frustra tantum laborem
sumi. neq hostium fugam captis
opidis reprimi. neꝙ his noceri posse
statuit expectandam classem. Que uͥ
conuenit. ac pͥmũ ab hostib uisa est.
satis bruto qui nauib preerat. uel tr.
militum centurionibq quib singule
naues erant attribute constabat. qͥd
ag̾ent. aut quam rationem pugne
insift̾e̾nt. Rostro enĩ noceri ñ posse co¬
gnouerant. turrib autẽ excitatis.
tam̾ has altitudo puppium ex barba

Expanded text:
reliqua pro loci natura, pro vi tempereliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum sarent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbar
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝓpe nullis portib difficultas na¬
uigandi. Namq ip̃oꝵ naues ad
hunc mod̾ facte armateq erant:
carine aliqnͣto planiores quam nr̃aꝵ
nauiũ. quo faciliꝰ uada ac decessum
estꝰ excipere possent: Prore ad mod
erecte. atq item puppes ad magni¬
tudinem fluctuum tempestatiũꝙ
accõmodate: Naues tote facte ex robo¬
re. ad quãuis uim & contumeliam
ꝑferendam: Transtra ex pedalibus
in altitudinem trabib confixa cla¬
uis ferreis digiti pollicis crassitudĩe:
Anchore ꝑ funib ferreis cathenis re¬
uincte. pelles ꝓ ueł aluteꝙ tenuit̾
confecte. he siue ꝓpt̾ mopiam lini.
atq eiꝰ usus inscientiam. siue qd̾ est
magis uerisimile. quod tantas tem¬
pestates occeani. tantosq impetꝰ uẽ¬
toꝵ sustineri. ac tanta onera naui¬
um regi uelis. ñ satis cõmode arbi¬
trabantur. Cum his nauib nr̃e clas¬
si eiꝰmodi congressus erat. ut in una
celeritate ⁊ pulsu remoꝵ pr̾aret:

Expanded text:
ac prope nullis portibus difficultas naac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret,
Abbreviated transcription (Latin):
q nauib quas ex pictonib & sanc¬
tonis reliquisq pacatis regionib con¬
uenire iusserat preficit. ⁊ cum pͥmũ
poss in uenetos ꝓficisci iubet: ip̃e eo
pedestrib copus contendit. Erant
eiusmodi fere sitꝰ opidoꝵ. ut posita
in extremis linguis ꝓmuntoriisq.
neq pedib aditum habent cum ex
alto se estus incitauiss. qd his acci¬
dit semꝑ horarum .xii. spacio: neq
nauib. qd rursus minuente estu na¬
ues in uadis afflictarent᷑. Ita utraq
re. opidoꝵ oppugnatio impediebat᷑.
Ac siquando magnitudine oꝑis for¬
te suꝑati extruso mari aggere ac mo
numero nauium appulso cuiꝰ reisũ¬
mam facultatem habebant. omnia
sua deportabant. se q in ꝑxima opi¬
da recipiebant: Ibi se rursus hisdem¬
loci oportunitatib defendebant. Hec
eo faciliꝰ magnam partem estatis fa¬
ciebant. qd nr̃e naues tempestatib
detinebantur. summnaq erat uasto
atq aꝑto mari magnis estib. raris

Expanded text:
que navibus, quas ex Pictonibus et Sanque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molnumero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq cum intellig̾et om̃s fere gallos
nouis reb studere. & ad bellũ mobili¬
ter celerit̾q excitari. om̃is autẽ ho¬
mines natura libertatis studiose inci¬
tari. & conditionem seruitutis odisse:
priꝰqm płes ciuitatis conspirarent. par¬
tiendum sibi ac latiꝰ distribuend exer¬
citum putauit. Itaq .T. labienum le¬
sunt cum equitatu mittit. huic man¬
dat rhemos reliquosq belgas adeat
atq in officio contineat: germanos¬
ꝙ qui auxilio gallis accersiti dicebãt᷑.
si ꝑ uim nauib flum̃ transire conen¬
tur ꝓhibeat. P. crassum cum cohor¬
tib legionariis xii. & magno numo
equitatꝰ in aquitaniam ꝓficisci iub.
ne ex his nationib auxilia in galliã
mittantur. ac tante nationes con¬
iungantur. Q. tyturium sabinum
legatum cum legionib trib in unel¬
los. coriosolitas. lexouiosq mittit. qͥ
eam manũ distinendam curet. D.
brutum adolescentem classi galliciᷤ¬

Expanded text:
Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum lesunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ inscientiam locoꝵ paucitatemq por¬
tuum sciebant. neq nros exercitꝰ ꝓp̃t
iopiam frum̃ti dutiꝰ apud ĩe morari
posse confidebant. Ac iam ut omnia
contra opinionem acced̾ent. tam̃ se
płimũ nauib posse qm romanos. neq
ullam facultatem habere nauium
neq eoꝵ locoꝵ ubi bellura gesturi es¬
sent. uada. portꝰ. insulas nouisse. ac
longe aliam ẽẽ nauigationem in cõ¬
da muniunt. frum̃ta ex agris in opi¬
da comportant. naues in uenetiam
ub cesarem pͥmũ bellum gesturum
constabat quam płimas possunt co¬
gunt: Socios sibi ad id bellum osismoᷤ.
Lexouios. Namnetes. Ambianos. Mo¬
rinos. diablintres. menapios ascisct̾.¬
Erant he diffic ultates belli gerendi
quas supra ostendimꝰ. s tam̃ multa
cesarem ad id bellum incitabant: in¬
cta pꝰ deditionem. defectio datis ob¬
sidib. tot ciuium coniuratio. in pri¬
mis ne hac parte neglecta relique na¬
tiones sibi idem licere arbitrarentur.

Expanded text:
propter inscientiam locorum paucitatemque porpropter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in conda muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt coguLexovios, Nannetes, Ambivaritos, Morinos, Diablintres, et Menapios adsciscErant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: incta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunem legationem ad p. crassũ mit¬
tunt. si uelit suos reciꝑare. obsides sibi
remittat. Quib de reh cesar acrasso
certior factꝰ. qd ip̃e aberat longiꝰ. naues
int̾im longas edificari in flumine lige¬
ri qd influit occeanum remiges ex pro¬
uincia institui. nautas gubnatoresq
comparari iubet. His reb celerit̾ anmi¬
nistratis: ip̃e cum primũ ꝑ anni tempꝰ
potuit ad exercitũ contendit. Uene¬
ti reliqueq item ciuitates cognito cesa¬
ris aduentu. certiores facti simul qd qnͣtũ¬
facinꝰ in se amisissent intelligebant.
Legatos qd nom̃ apud om̃s nationes
sanctum iniuolatumq semꝑ fuiss. re¬
tentos ab se & inuincla coniectos: pro
magnitudine ꝑiculi bellum parare.
& maxime ea que ad usum nauium
ꝑtinent ꝓuidere iusticuunt. hoc ma¬
iore spe: qd młtum natura loci confi¬
debant. pedestria ẽẽ itinera concisa¬
estuariis. nauigationem impeditã

Expanded text:
communem legationem ad P. Crassum mitcommunem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam
Abbreviated transcription (Latin):
time regionum earum. qd̵ & naues ha¬
bent ueneti płimas quib in brytan¬
niam nauigare consuerunt. & scien¬
tia atq usu rerum nauticarum ce¬
teros antecedunt: & in magno impe¬
tu maris atq aꝑto paucis portib int̾ie¬
ctis quos tenent ip̃i. om̃s fere qui eodẽ
mariuti consuerunt. habent uectigales.
Ab his fit initiũ retinendi syllii atꝙ ue¬
lanii. qd ꝑ eos suos se obsides quos crasso
dedissent reciꝑaturos existunabant.
Hoꝵ auctoritate finitimi adducti. ut
sunt galloꝵ subita & repentina consilia:
ead de causa trebium t̾rasidiumq reti¬
nent. & celerit̾ missis legatis ꝑ suos pͥn¬
cipes int̾ se coniurant. nicħ nisi cõmum
consilio acturos. eundemq omnis for¬
tune exitum ẽẽ laturos: Reliquasꝙ ciui¬
tates sollicitant. ut in ea libertate quam
a maiorib acceꝑint ꝑman̾e. quam roma¬
noꝵ seruitutem ꝑferre malint. Om̃i ora
maritima celerit᷑ ad sentenciam ꝑduct̃a.

Expanded text:
timae regionum earum, quod et naves hatimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta
Abbreviated transcription (Latin):
die omnib eiꝰ uici edificiis incensis in
ꝑuinciam reu̾ti contendit. ac nullo
hoste ꝓhibente aut iter demonstran¬
te. incolumẽ legionem in antuatis.
inde in allobroges duxit. ibiq hyema¬
uit. Hisreb gestis. cum omnib de cau¬
sis cesar pacatam galliam existima¬
ret. suꝑatis belgis. expulsis germanis.
uictis in alpib sedunis. atq ita hye
me in ylliricum ꝑfectꝰ eẽt. qd eas qͦq
nationes adire & regiones cognoscere
uolebat: subitum bellum in gallia co¬
hortum ẽ. Eius belli hec fuit causa .P.
crassus ad olescens. cum legione uii.
ꝓximis mare occeanum in andibus
hyemarat. Is qd in his locis mopia fru¬
menti erat. prefectos tribunosq mi¬
litum complures qui finitimas ciui¬
dimisit. Quo de num̾o e̾ ł. t̾rasidius
missus in unellos.m. trebiꝰ gallus in
coriosolitas .Q. uelaniꝰ cum ł. syllio
in uenetos. Huiꝰ ẽ ciuitatis longe am¬
plissima auctoritas. omnis hore mari¬

Expanded text:
die omnibus eius vici aedificiis incensis in die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas cividimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae mari
Abbreviated transcription (Latin):
prelium. ac tantumm tela missa
exciꝑent. seq ex labore reficerent.
post dato signo e castris erumꝑent.
atq omnem spem salutis in uirtu¬
te pou̾ent. Qd iussi sunt faciunt. ac
subito omnib portis eruptione fa¬
cta. neq cognoscendi quid fieret neꝙꝙ
sui colligendi hostib facultatem relin¬
quunt. Itaq cõmutata fortuna eos
qui spem potiendoꝵ castroꝵ uene¬
rant undiq circumuentos int̾ficiũt.¬
⁊ ex hominũ milib ampliꝰ xxͣx. quẽ
numerũ barbaroꝵ ad castra uenisse
constabat plus t̾cia parte int̾fecta
reliquos ꝑt̾ritos infugam coniciunt.
ac ne in locis quid suꝑiorib consistere
patiuntur. Sic omnib hostium co¬
pus fusis armisq exutis. se intra mu¬
nitiones suas recipiunt. Quo prelio
facto. qd sepiꝰ fortunam temptare
galba nolebat. atq alio sese in hyber¬
na consilio uenisse meminerat. aliiᷤ¬
se occurrisse reb uid̾at. maxime fru¬
m̃ti cõmeatꝰ inopia ꝑmotꝰ: postero

Expanded text:
proelium ac tantum modo tela missa proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑari. qd diuturnitate pugne ho¬
stes defessi prelio excedebant. alii
integris uirib succedebant. quarũ
rerum anr̃is ꝓpt̾ paucitatem ni¬
chil fieri poterat: Ac n̾ modo defesso
expugna excedendi. s ne saucio qͥd
eius loci quo stet̾at relinquendi. ac
sui recipiendi facultas dabatur. Cũ
iam ampliꝰ sex horis continent̾ pu¬
gnaretur. ac ñ solum uires s etiam
tela nr̃is defice̾nt. atq hostes acriꝰ
instarent. languidioribꝙ nr̃is ual¬
lum scindere. & fossas complere ce pis¬
sent. resq eẽt iam ad extremũ ꝑdu¬
cta casum: p̃. Sextiꝰ baculꝰ pͥmipili
centurio quem ner uico prelio cõ¬
plurib confectum uuln̾ib diximꝰ.
& itẽ G. uolusenus tr. militum uir
& consilii magni & uirtutis. ad Galbã
occurrunt. atq unam spem salutis
docent. si eruptione facta extremũ
auxilium exꝑirentur. Itaq conuo¬
catis centur ionib. celẽrit̾ milites
certiores facit. paułꝑ int̾ mitt̾ent

Expanded text:
superari quod diuturnitate pugnae hosuperari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent
Abbreviated transcription (Latin):
pentini ꝑiculi pret̾ opinionem accidis¬
set. aciam omnia fere suꝑiora loca młti¬
cudine armatoꝵ completa conspic̾ent᷑.
neq subsidio ueniri. neq cõmeatꝰ sup¬
portari int̾clusis itinerib possent: ꝓpe
iam desꝑata salute ñ nulle eiꝰmodi sen¬
tencie dicebantur. ut impedim̃tis re¬
lictis eruptione facta. hisdem itin̾ibꝰ
quib eo ꝑuenissent ad salutem con¬
tenderent. Maioritam̃ parti placu¬
it. hoc seruato ad extremum consilio
int̾m rei euentum experiri. & castra
defendere. Breui spacio int̾iecto. uix
ut his reb quas constituissent conlo¬
candis atq ministrandis tempꝰ da¬
retur: hostes ex omnib partib signo
dato decurrere. lapides telaq in ual¬
lum conicere. Nr̃i primo integris
uirib fortit̾ ꝓpugnare. neq ullum
frustra telun ex loco suꝑiore mitte.
& quecumq pars castroꝵ nudata
defensorib premi uidebatur. es oc¬
currere & auxilium ferre: S hoc

Expanded text:
pentini periculi praeter opinionem accidispentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uaudi legionisq opprim̃de consilium
caꝑent: primum qd legionem neq
eam plenissimam detractis cohortib
duab. & complurib singillatim qui
cõmeatꝰ petendi causa missi erant ab¬
sentib ꝓpt̾ paucitatem despiciebant:
ipsi ex montib in uallem decurrerẽs
& tela concerent. ne primum quid pos¬
se impetum suum sustineri existimabãt.
Accedebat. qd̾ suos ab se liberos abstra¬
ctos obsidũ nomine dolebant. & roma¬
nos non solum itiuerum causa s etiam
ꝑpetue possessionis. culmina alpium
occupare conari. & ea loca finitime pro¬
uincie adiungere. sibi ꝑsuasum habe¬
bant. His nunciis acceptis galba. cum
neq tempꝰ hybernoꝵ munitionesꝙ ple¬
ne eẽnt ꝑfecte. neq de frum̃to reliquo¬
ꝙ cõmeatu satis eẽt ꝓuisum. qd dediti¬
one facta obsidibq acceptis nichil de
bello tim̃dum existimauerat. concilio
celerit̾ conuocato sente ncias exquirere
cepit. Quo in concilio cum tantum re¬

Expanded text:
vandi legionisque opprimendae consilium vandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum re
Abbreviated transcription (Latin):
ba secundis aliquot preliis factis. ca¬
stellisq complurib eoꝵ expugnãtis.
missis ad eum undiq legatis. obsidibꝰ
datis. ⁊ pace facta: constituit. cohorteᷤ
duas in antuatib collocare. & ipse cũ
reliquis eiꝰ legionis cohortib in uico
ueragrorũ qui appellatur octodorꝰ
hyemare. Qui uicꝰ positꝰ in ualle nõ
magna adiecta planicie. altissimis mõ¬
tib undiq continetur. Cum hunc
in duas partes flum̃ diuidet: alt̾am
partem eiꝰ uici galł ad hyemandum
concessit. alt̾am uacuam ab his relic¬
tam. cohortib attribuit. Eum locũ.
uallo fossaq inuniuit. Cum dies hy¬
bernoꝵ complures tnͣsissent. frum̃tũ¬
q eo comportari iussisset: subito per
exploratores certior factꝰ ẽ ex ea parte
uici quam gallis concesserat. om̃s no¬
ctu discessisse. montesꝙ qui impende¬
rent. a maxima młtitudine sedunoꝵ
& ueragroꝵ teneri. Io aliquot de cau¬
sis acciderat. ut subito galli belli reno¬

Expanded text:
ba secundis aliquot proeliis factis caba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli reno