comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Diuinis sguitiis
oluit inud̃areados ue yiginntali ¶Clo bafuicau antiqͥmd¬
Ctomanoram upcilus p̃s tantirrẽ  fabricare proptiat
Dit rosilionea molitus in bren aagopotom sedᵃ
aduocauit iux so iurs e unumi d bbatem cũctoruri
Pitissis ad̃ egeutiunemi oꝵ ib̃ ignepaũius diti
fraudium constitait. Em mr̃t eᵈ iigni tas quo qͣuam-
aisset ptro accepto qnob bolebat ad propra
fnis absoluti : nog suntꝰ Bicut quõ de capptu.
Ito Smmini nd laboribus op̃i/ it ebt nr̃iquam
dos dug̃ tulum. Requixcire patibotur de tali
ugo fraudrelllitia enu Infouitum. ponduer accri
ot argoditi seuico truiq Et pallioruni. congrogasi q̃¬

Expanded text:
tiis voluit insudare, adeo ut in genitali solo basilicam, antiqRomanorum operibus praestantiorem, fabricare propria dispositione molitus in brevi compotem se voadvocavit. Super quos unum abbatem cunctorum peritissimum ad executionem operis, ignarus eius fraudium, constituit. Qui mox, ut augustus quoquam secessit, precio accepto quos volebat ad propria suis absoluti non sunt, sicut quondam Egyptii ita inmensis laboribus oppressit, ut numquam eos aliquantulum requiescere pateretur. De tali ergo fraudulentia cum infinitum pondus auri et argenti sericorumq
Abbreviated transcription (Latin):
diĩ aristallio a paschasmlit & inmutauit se numerus annoꝵ hidce lxxii
Tc domnꝰ arolus mitissinꝰ rex ꝑrex̃ ad hemandũ uilla que dr̃theo done uilla:
ibiq uenens missus domni adriani apostolicin iomine pacrus usq massilia. & inde
t̃eno ad domnũ carolũregẽ usq puungens. Inuitando sclic& sup nominatũ glosũ
regẽ unacũ francis ꝓdĩscerutio &. iustitia sc̃ip&riseu solatio accłet supͥsiałriuĩ egẽ.¬

Expanded text:
e numerus annorum in DCCLXXIII Tunc domnus Carolus rex perrexit ad hiemandum in villa quae dicitur Theodone villa; ibique veniens missus domni Adriani apostolici, nomine Petrus, per mare usque ad Massiliam, et inde terreno ad domnum Carolum regem usque periungens invitando scilicet supranominatum gloriosum regem una cum Francis pr
Abbreviated transcription (Latin):
media die cuncto exercitu qͥescente. in qͦdã torrente omib hominib igno¬
rantib aquȩ effus& s̃ largissimȩ itaut cunctꝰ exercitꝰ sufficient̃ habera
Tc̃ suꝑ uuisorã fluuiũ uenit supͣ scriptꝰ magnꝰrex. & ibi cũ saxonib placitũ

Expanded text:
media die, cuncto exercitu quiescente, in quodam torrente, omnibus hominibus ignomedia die, cuncto exercitu quiescente, in quodam torrente, omnibus hominibus ignorantibus, aquae effusae sunt largissimae, ita ut cunctus exercitus sufficienter haberet. Tunc super Wisoram fluvium venit suprascriptus magnus rex, et ibi cum Sa
Abbreviated transcription (Latin):
& eode anno carlomanas rex defunctus: inulla que dicit᷑ sal¬
montiacꝰ prid noñ dec̃b. Domnꝰrex ccirolꝰ uent ad corbonacũ
ullã ibiq uonortes uulocirius archi ep̃s& fulradus capella¬
nꝰ cũ aliis ep̃is ac̃sacerdotib: uuccrinꝰ & ad al ardꝰ comites
cũ aliis primatib: quifuer̃ ccerlomanni : Uxor uero ccr¬
lomannicũ aliquib: pcuicis francis partib itali&e ꝑ rexer̃
& ples clarus degloriosus Harolus rex celebraut Natalẽ dñ imuilla quae
T c̃ dominꝰ tarolus mitis simꝰ rex sinodũ tenuit aduuarmatiã  cexu¬
a inde ꝑrex̃ partib saxoniae. pͥmauice eresburgũ castrũ coep̃. adermensul
usq ꝑuenit . & ipsũ fanũ destrux̃ & aurũ & argentũ qđ ibi repperit abstũ¬
lit et fuit siccitas magna ita ut aqͣ deficer& in sipͣ dicto loco ubiermensul
stabat. & dũ uoluit ibi duos auttres p̃dictus głosus rex stare dies fanũ
ipsũ ad ꝑdestruendũ & aquã ñ haberent. tc̃ subito diuina largiente grã.

Expanded text:
t eodem anno Carlomannus rex defunctus est in villa, quae dicitur Salmontiacus, prid. Non. Decembr. Domnus rex Carolus venit ad Corbonacum villam, ibique venientes Wilcharius archiepiscopus et Folradus capellanus cum aliis episcopis ac sacerdotibus, Warinus et Adalhardus comites cum aliis primatibus, qui fuerunt Carlomanni; uxor vero Carlomanni cum aliquibus paucis Francis partibus Italiae perrexerunt. Et praeclarus ac gloriosus Carolus rex celebravit natalem Domini in villa, quae sinodum tenuit ad Warmatiam, et inde perrexit partibus Saxoniae prima vice, Aeresburgum castrum coepit, ad Ermensul usque pervenit, et ipsum fanum destruxit, et aurum vel argentum, quod ibi repperit abstulit. Et fuit siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supradicto loco, ubi Ermensul stabat et dum voluit ibi duos aut tres praedictus gloriosus rex stare dies fanum ipsum ad perdestruendum, et aquam non haberent; tunc subito divina largiente gratia
Abbreviated transcription (Latin):
inloco qͥ dr̃ duas diues. pde carlomamnꝰ se reuertendo frantiã it
arripiens Etiꝰ carolus Ienignissumꝰrex uit adae quolesinã cutatẽꝰ
mittens pꝰ hunaldũ & uxxorẽ eiꝰ. adluponẽ uuas conẽ : dũ ibi morã feciss&
una cũ francis adduitꝰ ẽ. supͣdictꝰ hunalđ una cũ uxore sua & castro
p̃parato & hunaldo receptoreuersus ẽ in franciã & celebraũ natalẽ diũ
iuilla quae dr̃ duria & pascha inleo dico uicopublico. & in mutaũsenums:

Expanded text:
in loco qui dicitur Duosdives. Inde Carlomannus se revertendo Franciam iter arripiens, domnus Carolus benignissimus rex ivit ad Aequolesinam civitatem, mittens post Hunaldum et uxorem eius ad Luponem Wasconem, dum et ibi moram fecisset una cum Francis, adductus est supradictus Hunaldus una cum uxore sua. Et castro praeparato et Hunaldo recepto, reversus est in Francia, et celebravit natalem Domini in villa quae dicitur Duria, et pascha in Leodico vico pu
Abbreviated transcription (Latin):
uuaffario cũ trium phouictoriae ad sanctones reuersus ẽ. lbiq morã faciens
aliquod dies agrotare coep̃. Partib turononiũ reuercentdȩ ꝑrex̃ orationẽ
VII. Nł octobris & domnꝰ carolus & carlomannꝰ eleuatis in regnũ. donꝰ¬
A carolus xii iđ octobris. Innouiomo ciuitate. Carlomannꝰ in suessionis cuutate
I.similit̃. & calebrauit pdictꝰ gloriosus domnꝰ Harolusrex natalẽ dñi
i huillaquȩ dit̃ aquis & pascha in rodomo ciuitate. & in mutauit senumerꝰ¬
Dominꝰ Ecarolus gloriosus it̃ ꝑagens prtib aqͥtam&e. Amoꝵ indcc lxuiii¬
eo qđ hunaldũs uoluit rebellarȩ totã uuas coniã &iã & aqͥ taniã & cũ
paucis franicis auxiliantẽ dnõ dissipata iniqua consilia supͣdicti hunaldi

Expanded text:
aifario cum triumpho victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens aliquod dies aegrotare coepit, partibus Turon orum revertendo perrexit, orationem omnus vero Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum, et domnus Carolus 7. Idus Octob. in Noviomo civitate, Carlomannus in Suessionis civitate similiter; et celebravit praedictus gloriosus domnus Carolus rex natalem Domini in villa quae dicitur Aquis, et pascha in Rodomo civitate. Et inmutavit se numerDomnus Carolus gloriosus rex iter peragens partibus Aquitaniae, eo quod Hunaldus voluit rebellare totam Wasconiam etiam et Aquitaniam, et cum paucis Francis auxiliante Domino dissipata iniqua consilia supradicti Hunaldi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ipsã cuutatẽ cocp̃ & desideriũ regẽ cũ axore & filia Ecũ om̃thes¬
aurti eiꝰ palatu lbiq uenientes om̃s lãgobardi decunetis cuuitatib italiae
subdider se in cdominio domni głosi caroliregis & francoꝵ.: ad algisus filiꝰ
desi deruregis fugalapsus mare ingrauit. & constantino p̃olĩ ꝑrex ẽc̃
głosus donꝰ Harolus rex ipsaitalia subiugata &ordinatã custo dtã francoꝵ¬
m. inpaptã c̃uitate dimittns cũ uxore & reliqͥs francis dõ adiluante cũ
mittens quã tuor scanis insaxoniã trespugnã cũ saxonib buer̃ & auxi¬
liante dñõ uictores extiter. Quarta uͦ scara Ñ habuit pugnã s cũ

Expanded text:
em cepit, et Desiderium regem cum uxore et filia, vel cum omni thesauro eius palatii. Ibique venientes omnes Langobardi de cunctis civitatibus Italiae, subdiderunt se in dominio domni gloriosi Caroli regis et Francorum. Adalghisus filius Desiderii regis, fuga lapsus mare introit, et Constantinopolim perrexit. Tunc gloriosus domnus Carolus rex, ipsa Italia subiugata et ordinata, custodia Francorum in Papia civitate dimittens, cum uxore et reliquis Francis Deo adiuvante cum , mittens quatuor scaras in Saxoniam, tres pugnam cum Saxonibus inierunt, et auxiliante Domino victores extiterunt; quarta vero scar
Abbreviated transcription (Latin):
usq ꝑuenit . & ipsũ fanũ destrux̃ & aurũ & argentũ qđ ibi repperit abstũ¬
lit et fuit siccitas magna ita ut aqͣ deficer& in sipͣ dicto loco ubiermensul
stabat. & dũ uoluit ibi duos auttres p̃dictus głosus rex stare dies fanũ
ipsũ ad ꝑdestruendũ & aquã ñ haberent. tc̃ subito diuina largiente grã.
media die cuncto exercitu qͥescente. in qͦdã torrente omib hominib igno¬
rantib aquȩ effus& s̃ largissimȩ itaut cunctꝰ exercitꝰ sufficient̃ habera
Tc̃ suꝑ uuisorã fluuiũ uenit supͣ scriptꝰ magnꝰrex. & ibi cũ saxonib placitũ

Expanded text:
usque pervenit et ipsum fanum destruxit et aurum vel argentum, quod ibi repperit, abstulit. Et fuit siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supradicto loco, ubi Ermensul stabat; et dum voluit ibi duos aut tres praedictus gloriosus rex stare dies fanum ipsum ad perdestruendum et aquam non haberent, tunc subito divina largiente gratia media die cuncto exercitu quiescente in quodam torrente omnibus hominibus ignorantibus aquae effusae sunt largissimae, ita ut cunctus exercitus sufficienter haberet. Tunc super Wisoram fluvium venit suprascriptus magnus rex et ibi cum Sa
Abbreviated transcription (Latin):
& eode anno carlomanas rex defunctus: inulla que dicit᷑ sal¬
montiacꝰ prid noñ dec̃b. Domnꝰrex ccirolꝰ uent ad corbonacũ
ullã ibiq uonortes uulocirius archi ep̃s& fulradus capella¬
nꝰ cũ aliis ep̃is ac̃sacerdotib: uuccrinꝰ & ad al ardꝰ comites
cũ aliis primatib: quifuer̃ ccerlomanni : Uxor uero ccr¬
lomannicũ aliquib: pcuicis francis partib itali&e ꝑ rexer̃
& ples clarus degloriosus Harolus rex celebraut Natalẽ dñ imuilla quae

Expanded text:
t eodem anno Carlomannus rex defunctus est in villa, quae dicitur Salmontiacus, prid. Non. Decembr. Domnus rex Carolus venit ad Corbonacum villam, ibique venientes Wilcharius archiepiscopus et Folradus capellanus cum aliis episcopis ac sacerdotibus, Warinus et Adalhardus comites cum aliis primatibus, qui fuerunt Carlomanni; uxor vero Carlomanni cum aliquibus paucis Francis partibus Italiae perrexerunt. Et praeclarus ac gloriosus Carolus rex celebravit natalem Domini in villa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
escõpero tradidit & durduersus ẽ pipinꝰ rex cupiebat sup ditus hastulfus
Quodã die uenationẽ fecit & ꝑcussus ẽ dĩiuidicio. lutã finuit & quomͦeqͣ¬
lit̃ firauit nussus ẽ. desideriꝰ fex inregno postea dicemꝰ. i oce luri¬
Mist constantinꝰ im p̃r regipipinocũ aliis donis organũ qͥin franciã
usq ꝑuenit. Etrexpipinꝰtenuit᷑ placitũ suũ in cõpendio cum francisibiq
tassilo uenit dux baicarioꝵ buasitico se cõmencdans ꝑmanꝰ sacram̃ta
iurauit. multa& innumerabilis reliqͥas scõꝵ manꝰ imponens & fide¬
litatẽ ꝓmisit regipipino & supͣdictis filiis eiꝰ dono Narolo & carlo¬
dieb uite eiꝰ sic conseruar&: sc̃ sacram̃tis ꝓmi serat. sic̃ & eiꝰ homines

Expanded text:
e aut violare. Et dum reversus est Pipinus rex, cupiebat supradictus Astulfus, quadam die venatione fecit, percussus Dei judicio vitam finivit. et qualiter missus est Desiderius rex in regno, postea dicamus. 757. DCCLMisit Constantinus imperator regi Pippino cum aliis donis organum, qui in Franciam usque pervenit. Et rex Pippinus tenuit placitum suum in Compendio cum Francis; ibique Tassilo venit, dux Baioariorum, in vasatico se commendans per manus, sacramenta iuravit multa et innumerabilia, reliquias sanlitatem promisit regi Pippino et supradictis filiis eius, domno Carolo et Carlodiebus vitae eius sic conservaret, sicut sacramentis promiserat: sic et eius homines
Abbreviated transcription (Latin):
Iuasfariꝰ duix aqͥ tanioꝵ minime cogitans deobsidib: antuit t ocelxĩ¬
uel desacram̃tis suisquasi inundictã supͣpipinũ regẽ exercitũ misit. qͥad ca¬
blonnũ ciuitatẽ uener̃. Dũa supͣnominatꝰ rex sinodũ tener& suũ. inuilla
qua dr̃ dura nuntiatꝰ ẽ eiqđ uuas fariꝰ nom̃ib iñtitꝰ ẽ Iteru rexpipinꝰ illuc
cũ exercitu it̃ pagens & ei fili pͥmogenitꝰ nomine carlus cũeo & multa castella
cõepit quoꝵ nomina s̃. burbonnis cantela darmontis istas ꝑpugnã coepit
i& haliuerno alia multa castella coepit. ꝑplacitũ quȩsẽ subdider. ieiꝰ domi¬
nio & ꝓuenit usq lemorucas uastando & desqtando supͣdictas ꝓuintias ꝑꝑ¬

Expanded text:
aifarius dux Aquitaniorum, minime cogitans de obsidibus vel de sacramentis suis, quasi in vindictam supra Pippinum regem exercitum misit, qui ad Cavalonum civitatem venerunt. Dum et supranominatus reus in omnibus mentitus est; iterum rex Pippinus illuc cum exercitu iter peragens, et eius filius primogenitus nomine Carlus cum eo, et multa castella coepit, quorum nomina sunt, Burbonnis, Cantela, Clarmontis. Istas per pugnam coepit, et in Alverno alia multa castella coepit per placitum, quae se subdiderunt in eius dominio, et pervenit usque Limovicas, vastando et desertando supradictam provintiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnarbonã ꝑtholosã coepit albiemse sinilit eeeñ & gaualdanũ. & sanꝰ
reuersus ẽ in patriã. & celebrauit pascha iniuinna ciuim &in eodẽ anno
elumense agusto. iterũ ꝑrex̃ partib aqͥtaniae bturicãusq uenit. ibi sr nodu
fect. Cũ om̃ib francis soltomore enc̃ãpo & inde it̃ ꝑagois usq ad gardnnã
ꝑuent multas rocas &espeluncas conquesiuit. Castrũ seralia. tortinã ptrociã
arenersus ẽ bitiricã ibiqͥ nũciatĩẽ. deobitupauli papiȩ aibicelebraũ
Natalẽ drĩ & inmutaut senums annoꝵ. ln dcc Bxii
Donnꝰpipmnꝰrex it faciens &e renis tugiũ coq̃. ad sanctones cuuntate usq¬
ꝑuenit & ibi capta matre uuaffaru & sororẽ eiꝰ & neptas eiꝰ usq ad gartnniã
inde ꝑrex̃ ad locũ qͥ dr̃ montis. ibiherouicꝰ ueniens cũilla alia sorore uuaffaru
uanẽ reginã cũfamilia dimisit . & partib pequgorigo ꝑrex̃ & inter ep̃to

Expanded text:
ldanum; et sanus reversus est in patriam, et celebravit pascha in Vienna civitate. Et in eodem anno in mense Augusto iterum perrexit partibus Aquitaniae, Bituricam usque venit, ibi synodum fecit cum omnibus Francis solito more in campo, et inde iter peragens, usque ad Garonnam pervenit, multas roccas et speluncas conquaesivit, castrum Scoraliam Torinnam, Petrociam, et reversus est Bituricam, ibique nuntiatum est de obitu Pauli papae, et ibi celebravit natalem Domini. Et inmutavit se numerus annorum in DCCLXVIII. Domnus Pippinus rex iter faciens, enit et ibi captam matrem Waifarii et sororem eius et neptas eius usque ad Garonnam. Inde perrexit in loco, qui dicitur Montis; ibi Herowicus veniens cum illa alia sorore Waifarii dane regina cum familia dimisit et partibus Petro gorigo perrexit; et interempto
Abbreviated transcription (Latin):
adficauit in honore sc̃i siluestri.abiq aliquot tompꝰ morã faciens: toide adsẽm̃
bendietũ massinũ usq ꝑueni &ibimonathus fectus ẽ. u d coxbuii.¬
Grifo desaxomiat̃ꝑagons fugioido inbauģaurũ usq puent. psũ ducatũ sibi
subiigduit. hiltrudẽ cũ tassilone conqͥ suit. suuidger adeũ uenit insolacio
sip̾cito grifonis. Hat aediei spipinꝰ t̃ illuc arrapieus eũe xgratũs uõ. supno
Ibatos coros sibisubiugauit. grifonẽ seũ acdui x̃ lamfridũ similit. lassi¬

Expanded text:
aedificavit in honore sancti Silvestri . Ibique aliquod tempus moram faciens, et inde ad sanctum BenedictuGrifo de Saxonia iter peragens, fugiendo in Baioariam usque pervenit, ipsum ducatum sibi subiugavit, Hiltrudem cum Tassilone conquisivit. Swidger ad eum venit in solacio supradicti Grifonis. Haec audiens Pippinus, iter illuc arripiens cum exercitu suo, supra nominatos totos sibi subiugavit, Grifone
Abbreviated transcription (Latin):
habuit in aurelianis ciuitate. & restaurauit argentomꝗ casti d qđ anteauuaf¬
fariꝰ destrux̃. Supͣdictus pipinꝰrex castrũ nominatũ reaedificauit ibifran¬
cos dimisit. aqͥtaniã continendo Similit̃ & in bituricas francoꝵ scara con¬
locauit. & cedlebrauit natalẽ dũ insalmontiagũ ullã & pascha ingrifillaico
& inmutauit senumerus annoꝵ  dccbris b iidi e¬

Expanded text:
habuit in Aurelianis civitate et restauravit Argentomo castro, quod antea Waifarius destruxit. Supradictus Pippinus rex castrum nominatum reaedificavit, ibi Francos misit Aquitaniam continendo, similiter et in Bituricas Francorum scaram conlocavit. Et celebravit natalem Domini in Salmontiagum villam et pascha in Gentiliaco. Et inmutavit se numerus annorum in
Abbreviated transcription (Latin):
Uocclicram Felad atque pendulum. augus fr
palumi ad hue noz a bellico procuictu Retrahir
ual aulicorum. ornatua uel peratura francorum
calciameñ ta fornificus aurata corrignd tricubitalibis
dux que et fasculas Iy cruerde mõdum in tripd¬

Expanded text:
octurnum illud atque pendulum augusti pallium adhuc nos a bellico procinctu retrahit. Erat antiquorum ornatus vel paratura Francorum: calciamenta forinsecus aurata, corrigiis tricubitalibus Super que et fasciolas in crucis modum intri
Abbreviated transcription (Latin):
sił formatum uel cum imponie uelior huiuuis ante
ot potro poder trangedoet Dolatoribues dodoo
un ꝯomma frangeoet ⁊une barcalus de arbore
malo cnodie pibus admrabilat Regious Et teoribilis
cupide mannali excare uel argela tam cuni. ccla turis
ins iiuubũe pretiiro portabasi fyi deutoba quod̃ habitu
lentus go tostuonie fartior  can in francians
mingram uenirent uidit capus ftancorum in monasta¬
io sancti galle p̃fulgenet daoi que flore Sanrico¬
mas ixorus femoribus progres Ot quotum
qui prior. Egros ne es t protdoctat om. Ielund
ad equabat ⁊los tiior aut paulatun e crists

Expanded text:
poneretur humeris, ante et retro pedes tangeret, de lateribus vero vix genua contegeret. Tunc baculus de arbore malo, nodis paribus admirabilis, rigidus et terribilis, cuspide manuali ex auro vel argento cum celaturis insignibus praefixo, portabatur in dextera. Quo habitu lentus ego et testudine tardior, cum in Franciam numquam venirem, vidi caput Francorum in monasterio sancti Galli praefulgens duosque flores auricomos ex eius femoribus progressos; quorum qui prior egressus est , proceritatem illius adęquabat. Posterior autem paulatim excrescens
Abbreviated transcription (Latin):
compres au õe uel diui ui ns mortebues uel
in Remiabilibuis Damauit Epaldis / gum aute ĩ biz
aliꝙurt diebus Reperandi & witius qrã / moraret
conreauite antistor apo toligus dt uiamis
ꝑtibies quos cuintꝙ un potuit et coram. positus

Expanded text:
omprehensos vel diversis mortibus vel inremeabilibus dampnavit exiliis. Cum autem ibidem aliquot diebus reparandi exercitus gratia moraretur, convocavit antistes apostolicus de vicinis partibus quoscumque potuit et coram positis
Abbreviated transcription (Latin):
Diuinis sguitiis
oluit inud̃areados ue yiginntali ¶Clo bafuicau antiqͥmd¬
Ctomanoram upcilus p̃s tantirrẽ  fabricare proptiat
aduocauit iux so iurs e unumi d bbatem cũctoruri
fraudium constitait. Em mr̃t eᵈ iigni tas quo qͣuam-
aisset ptro accepto qnob bolebat ad propra
fnis absoluti : nog suntꝰ Bicut quõ de capptu.
Ito Smmini nd laboribus op̃i/ it ebt nr̃iquam
dos dug̃ tulum. Requixcire patibotur de tali
ugo fraudrelllitia enu Infouitum. ponduer accri
ot argoditi seuico truiq Et pallioruni. congrogasi q̃¬

Expanded text:
tiis voluit insudare, adeo ut in genitali solo basilicam antiqRomanorum operibus praestantiorem fabricare propria advocavit. Super quos unum abbatem cunctorum fraudium constituit; qui mox ut Augustus quoquam secessit, pretio accepto quos volebat ad propria suis absoluti non sunt, sicut quondam Aegyptii ita immensis laboribus oppressit, ut nunquam eos aliquantulum requiescere pateretur. De tali ergo fraudulentia cum infandum pondus auri et argenti sericorumq
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui populos quos pater bello uicerat federibus
iunxit. & quos ille metu presserat hic amore ser¬
uauit: patri haud similis: ille enim ui atq armis
hic iustitia et legibus fundauit regnum: illi bella
placucrunt huic pacis amor et studium fuit: hic¬

Expanded text:
tur populos, quos alter bello vicerat, federibus iunxit et quos ille metu presserat, hic amore serite tenore dissimillimus; ille enim vi atque armis, hic iustitia et legibus fundavit imperium, illi bella placuerunt, huic ut dixi pacis amor ac studium fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sigefridus reges normãnoꝑ cũ ĩ̾estimabili multitudinẽ inxta
inosã in loco qui dr̃ ballon ꝯsidentes ledeyon traiecũ tunguis
colomã agripmã Bremĩa q cũ adiatentib castellis obrmnt¬
⁊ ꝯburunt aquit in palatio equos stabulantes opidũ ⁊ palaciũ
incendunt Sacri añt ordunt in utͦq sexu ministu udi oportimius

Expanded text:
et Sigifridus reges Northmannorum cum inaestimabili multitudine juxta Mosam in loco Haslon considentes, Leodium, Trajectum, Tungris, Coloniam Agripinam, Bunnam cum adjacentibus castellis comburunt; Aquis in palatio equos stabulantes, oppidum et palatium i
Abbreviated transcription (Latin):
caluuns imꝑator pt̾ adeptũ imꝑmũ ultra se elatus ꝯsuetudines
francoꝵ ulipendens ggas glas ⁊ In solitos habitus affectabãt¬
⁊ talari dalmatica indutus ⁊ dẽ suꝑ balceo accinctus pendente
usꝙ ad pedes capite uero molutut uelamuine serico ⁊ dyademate
sux impoĩto ꝓcedebat ⁊ cũ esset lepore tumdior ⁊ hostes fug̾
qua iͦ ngare pacior frem sim̃ lludoincũ latestebat minãtus
tantas copias secu ductuꝵ ut ab eq̾s flmue exausto ipse p
aridum alneum g̾manie regnũ Intiaret ¶ krarolus liste¬

Expanded text:
lus imperator post adeptum imperium ultra se elatus, consuetudines Francorum vilipendeus, Grecas glorias et insolitos habitus affectabat, et talari dalmatica indutus et desuper balteo accinctus pendente usque ad pedes, capite vero involuto velamine serico, et diademate superimposito, procedebat. Et cum esset lepore timidior, et hostes fugere quam fugare paratior, fratrem suum Ludowicum lacessebat, minatus tantas copias se conducturum, ut ab equis flumine exhausto, ipse per aridum alveum Germaniae regnum intraret. 877.
Abbreviated transcription (Latin):
fĩe sus cagobto Inmore satis stienne cũ sarrateus pugnanit
lam p̃cecenti tempore sarracem ex affrita tnsfeetantes hyspam̾a
isi subinganãnt ¶ Inde qr Sagoberti temꝑib cum bxorio E
ꝓmuł. exumpentes acquitamã gallie̾ ꝑmuciã iuaserunt ⁊ usq
As septimanie ⁊ uienuensis̾ ꝓmĩtie finet laq te p̃pĩantes puener̃t

Expanded text:
 sub Dagoberto minore satis strenue cum Sarracenis pugnavit. Nam praecedenti tempore Sarraceni ex Africa transfretantes in Hispaniam, eam subjugaverunt; indeque Dagoberti temporibus cum uxoribus et pueris erumpentes, Aquitaniam Galliae provinciam invaserunt, et usque ad Septimaniae et Vie
Abbreviated transcription (Latin):
famosum autẽ et cũctis sclis et gentib notũ troiane
cinitatis extidium uictorib gretis Cedentes Reliquie
tioianoꝵ pars eorũ cum enea ad fundandum ⁊omanũ
⁊ in magna coagłnerẽ gentẽ ⁊ ciebris incirisib romanũ folũ
Incuisantes utq ad gallias seiocitatis: sue uestigia dilatanert̃
hos romainis insestos cõstans cesar filius magni ꝙstantui imꝑatoris
Bello oppressit ⁊ tandem romano imꝑro subietto aliquãtulim ad sua
feritare mansuere coegĩt ¶ost aliquot a nos rebellantib altiuis

Expanded text:
et gentibus notum Trojanae civitatis excidium, victoribus Grecis caedentes reliquiae Trojanorum, pars eorum cum Enea ad fundandum Romanum coaluerunt, et crebris incursibus Romanum solum incessentes, usque ad Gallias ferocitatis suae vestigia dilataverunt. Hos adeo Romanis infestos Constans Caesar, filius Magni Constantini, bello oppressit, et tandem Romano imperio subjectos aliquantulum a sua feritate
Abbreviated transcription (Latin):
ode expiut᷑. monastium sti philiberti monastium sti fiorẽti
monasterm̃ carrosii monastermũ concad monast̾ium ssi maxen¬
ollempincu monlisterm̃ puellare sit radegudis monastimm
d uera moñastium de Utera in pligro tolosano monasteriũ
ualila in septimania Monasterĩ sti amans Morastium
gaalime monastrum t̾i lantrencii Monasteriũ ste m ꝙ õ¬

Expanded text:
monasterium sancti Florentii, monasterium Caroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxene, monasterium puellare sanctae Radegundis, monasterium Deuera, monasterium Deutera in pago Tolosano, monasterium Uadala, in Septimania: monasterium Anianę, monasterium Galunę, monasterium sancti Laurentii, monasterium sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
egni sui exereitum diuisit. Unum trans al¬
am inlinones quos uastauit ⁊ cstellũ obuo¬
ci suꝑiori anno auiubzis destruetum in ripa
albie fluminis restaurauit. alterum in pan¬
om̃s rebꝰ ꝓsꝑe gestis. in eolomes regressi sunt
iugantium cursus dirigendos antiquitus
constitutam restaurauit. ⁊ insũmitate eius
nocturnum ignem accendit. ⁊ inde ad sealdim

Expanded text:
regni sui totidem exercitus misit, unum trans Albiam in Linones qui et ipsos vastavit et castellum Hohbuoki superiore anno a Wiltzis destructum in ripa Albiae fluminis restauravit; alterum in Panospere gestis, incolomes regressi sunt.vigantium cursus dirigendos antiquitus constitutam restauravit, et in summitate eius nocturnum ignem accendit. Inde ab Scaldim
Abbreviated transcription (Latin):
humanis excessit. sepultus aqͥs in basilica scẽ¬
di genitricis quã ipse construxerat. Corpu
eius aromatisatum ⁊ in sede aurea sedens
posctum ẽ incuruat᷑a sepulchri. ense aureo
accinetus ⁊ ei głm aureum tenens in manibꝰ
igenibꝰ reclinatis humeris incathelra ⁊ ca
araru pite honeste erecto ligato aurea
chatenci
ad diadema. Et indiademate
lignũ¬
sc̃e crucis losctum ẽ.
t reple¬
uerũt sepulchrũ
eius
aromatibꝰ. pigm̃tiᷤ¬
i balsa¬
mo ⁊ musco ⁊ the

Expanded text:
us . . . sepultus Aquis in basilica Dei genitricis, quam ipse construxerat. Corpus ejus aromatizatum, et in sede aurea sedens positus est in curvatura sepulchri, ense aureo accinctus, evangelium aureum tenens in manibus et genibus, reclinatis humeris in cathedra, et capite honeste erecto, ligato aurea cathena ad diadema. Et in diademate lignum crucis positum est. Et repleverunt sepulchrum ejus aromatibus, pigmentis, balsamo et musco et
Abbreviated transcription (Latin):
fium ⁊ teociustũ ꝓto spatarios ⁊ ꝑ eos pacem
cõuentu aquis sollempnit̾ habito. bnardum
uepotem suũ initaliã misit.⁊ ꝓpt̃ famã classis
que de afrieci ⁊ his pania ad uastandã italiam
uentura dicebatur. uualonẽ filiũ bernardi pa¬
tuel sui eũ illo eẽ ussit quo adusq rerum
euentus securitatem nr̃is ad ferret. Hec elassis
pnum incorsicã. partim in sardiicam aderta e
ꝑea que ad sardiniam ẽ delata. tota deleta est¬
⁊ unc classis normannoꝵ hib̾niã seotorũ in sulã

Expanded text:
ue Theognostum protospatharios, et per eos pacem conventu Aquis sollemniter habito Bernhardumepotem suum, in Italiam misit; et propter famam classis, quae et de Africa et de Hispania ad vastandam Italiam ventura dicebatur, Walanem filium Bernhardi patruelis sui cum illo esse iussit, quoadusque rerum eventus securitatem nostris adferret. Haec classis partim in Corsicam, partim in Sardiniam venit; et ea quidem pars quae ad Sardiniam est delata, pene tota deleta est. Classis etiam Nortmannorum Hiberniam Scottorum insulam
Abbreviated transcription (Latin):
amors cesar auguste p̃fectus postquã impr̃is
legati ad eum ꝑuenerũt. peciit ut cõloquium
fieret int̾ ipsum ⁊hispanici limitis custodes
ꝓmutens se in eo cõloquio cum suis om̃ibꝰ in
impris ditionem eẽ uenturũ. Imp̃r aũt hoc
annuit s multis int̾uenientibꝰ eciusis reman¬
sit inꝑfectꝰum. Mauri uͦ detota hispania cuͣ¬
appuler̃. ⁊ nullo inea inuento p̃sidio insulam pe¬
cum ueneticoꝵ incitatꝰ. uenetiam bello t̃ra ma¬
riq uissit appetere. Subiectaq uenetia ac ducibꝰ
eiꝰ indeditionẽ acceptis. eandem classem ad dal¬
matie littora uastanda misit. Et eum paulus cȩ¬
falcine p̃fectus cũ orientali classe ad auxilium dal¬
matis ferendum aduentaret regia classis ad ꝓpͥa
reuertitur.⁊ rotrudis filia impris que natu mai
agens.⁊ cõtra gotefridum regẽ ex peditionem
meditans. nuntium accepit classem ducentarũ
nauium denort mannia fresici appulisse. to¬

Expanded text:
Amoroz, Caesaraugustae praefectus, postquam imperatoris Amoroz, Caesaraugustae praefectus, postquam imperatoris legati ad eum pervenerunt, petiit ut colloquium fieret inter ipsum et Hispanici limitis custodes, promittens se in eo colloquio cum suis omnibus in imperatoris dicionem esse venturum; quod licannuisset, multis intervenientibus causis, remansit infectum. Mauri, de tota Hispania applicuerunt, nulloque in ea invento praesidio, insulam pecum Veneticorum incitatus Venetiam bello terraque marique iussit appetere; subiectaque Venetia ac ducibus eius in deditionem acceptis eandem classem ad Dalmatiae litora vastanda misit. Sed cum Paulus Cefalaniae praefectus cum orientali classe ad auxilium Dalmatis ferendum adventaret, regia classis ad propria regreditur. Hruodtrud filia imperatoris, quae natu maioagens et contra Godofridum regem expeditionem meditans nuntium accepit, classem ducentarum navium de Nordmannia Frisiam appulisse to
Abbreviated transcription (Latin):
regis dcinorũ nunciaret᷑ statuit trans albiã
fluuium ciuitatem edificare. francoꝵq in ea
ponere p̃sidium. Cumq ad hoc ꝑ gallicm atq
germaniã exercitum cõgregasset. armusq ac
ceteris ad usum necessariis rebꝰ instructos
ꝑfresia ad locum destinatũ ducere iussisset
trasco dux abodritoꝵ mnemporio reric.ab
rat exploratus. agb̾tum comite huic nego¬
tio exequenda p̾ficiens albiam traieere ⁊ lo¬
cũ iissit occupare. Est aũt locꝰ suꝑ ripam stu¬
rie fluminis uoecibulo essesfelt.⁊ occupatus ẽ
abagbto ⁊ comitibꝰ scixonicis cirea iđ marcia
degenere felicis aureoli petͣgoricensis comitis
pirineum cõtra oscam ⁊ cesar augustã reside¬
bat de functꝰ ẽ.⁊ amoro⁊ p̾fectus cȩsar auguste
ioscȩ ministerium eiꝰ inuasit ⁊ inccistellis illiꝰ
p̃sidia disposuit. Oisscq ad impr̃em legatioẽ
se se cum om̃ibꝰ quȩ habebat indeditionẽ illi ue¬
e uelle ꝓmisit. ⁊ unc eclipsis lune cõtigit. &¬

Expanded text:
regis Danorum nuntiarentur, statuit trans Albiam fluvium civitatem aedificare, Francorumque in ea ponere praesidium. Cumque ad hoc per Galliam atque Germaniam homines congregasset, armisque ac caeteris ad usum necessariis rebus instructos per Frisiam ad locum destinatum ducere iussisset, Thrasco dux Abodritorum in emporio Reric ab rat exploratus, Egbertum comitem huic negotio exsequendo praeficiens, Albim traicere et locum iussit occupare. Est autem locus super ripam Sturiae fluminis, vocabulo Esesfelth , et occupatus est ab Egberto et comitibus Saxonicis circa idus Martias, de genere Felicis Aureoli Petragoricensis comitis Pirineum contra Oscam et Caesaraugustam residebat, defunctus est; et Amoroz praefectus Caesaraugustae atque Oscae ministerium eius invasit et in castellis illius praesidia disposuit missaque ad imperatorem legatione sese cum omnibus, quae habebat, in deditionem illi venire velle promisit. Eclypsis lunae contigit
Abbreviated transcription (Latin):
tiones uenerũt ei. una de cõstantinopoli altera
Lanta fuit inea fuit ex pedecione boũ pestilentia
ueniens. mense octobr memoratas legãtiones
idiuit.⁊ pcicem feẽ cum meheforo impr̃e ⁊ ci
ambulas rege his ꝑciniȩ.Nam nicheforo uene¬
tiam redlidit.⁊ aenricum comitẽ olim asarrace
nis captum ambulas remittente recepit. Co
anno sol ⁊ luna bis de fecerũt. Sol.xyii. id uiñ¬

Expanded text:
tibus, unam de Constantinopoli, alteram omum revertitur. Tanta fuit in ea expeditione boum pestilentia,veniens mense Octobrio memoratas legationes audivit pacemque cum Niciforo imperatore et cum Abulaz rege Hispaniae fecit; nam Niciforo Venetianis captum Abulaz remittente recepit. Eo anno sol et luna bis defecerunt, sol 5 Idu
Abbreviated transcription (Latin):
siea uero insula amauris capta ẽ.⁊ amorros ab
ambulas filio abdeirama de cȩsar augusta ex¬
pulsus. ⁊ oscam intrare cõ pulsus ẽ. Et gotefredo
inorum rege mortuo. emmingiis filius frĩs
in regnum successit.⁊ pcicem eum domno eapolo¬
imperatore fecit.
bsolyto itaq ⁊ dimisso arsafio spatario le
legati ab impre constantinopolĩ mntuntur. id ẽ¬

Expanded text:
sula iterum a Mauris vastata est. Amoroz ab Abdiraman filio Abulaz de Caesaraugusta expulsus et Oscam intrare conpulsus est. Godofrido Danorum rege mortuo Hemmingus filius fratris eius in regnum successit ac pacem cum imperatore fecit.bsoluto atque dimisso, Arsafio spatario, lelegati ab imperatore Constantinopolim mittuntur, H
Abbreviated transcription (Latin):
tur eoqđ anno suꝑiore cõtra omnem iusticiã
depatalaria insula sexaguita monachos aspor¬
Nliceta uero patricius qui cum classe constanti¬
no politana sedebat inuenenia paiçe facta cũ
pipino rege ⁊ induci is usq ad mẽsem augustũ
constitutis. statione soluta cõstantinopolim
regem danoꝵ in abodritos cum exercitu
traiecisse. cciiplum filium suum ad albiam
cum ualida francoꝵ ⁊ sçixonum mainu
misit. iubens uesano regi resistere. si saxo¬
nie t̾minos ad gredi temptaret.S. rex da¬

Expanded text:
sint, eo quod anno superiore contra omnem iustitiam de Patelaria insula sexaginta monachos asporNiceta patricius, qui cum classe constantinopolitana sedebat in Venetia, pace facta cum Pippino rege, et indutiis usque ad mensem Augustum constitutis, statione soluta Constantinopolim regem Danorum in Abodritos cum exercitu traiecisse, Carlum filium suum ad Albiam cum valida Francorum et Saxonum manu misit, iubens vesano regi resistere, si Saxoniae terminos adgredi temptaret. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
delcubum alium ducem dolocaptum pani
sibi uectigales fecerat s optimos militum su¬
oppidi cum plurimis danorum pͥmoribꝰ it̃¬
cumquaq. transito iterum flumine cum in¬
colomi exercitu in scixoniam se recepit. Erãt
cum gotefrido in ex peditione sclaui qui di¬
cuntur uuilzi. qui ꝓpt̾ antiquas inimiectias
quas cum abodritis hab̾e solebant. sponte

Expanded text:
delaibum alium ducem dolo captum pati sibi vectigales fecisset, optimos tamen militum suoppidi cum plurimis Danorum primoribus inteque eorum agris transito iterum flumine cum incolumi exercitu in Saxoniam se recepit. Fuerunt cum Godefrido in predicta expeditione Sclavi, qui dicuntur Wilzi, qui propter antiquas inimicquas cum Abodritis habere solebant, sponte
Abbreviated transcription (Latin):
selauorum in cursiones disposito aquis grani
nopoli missa pͥmo dalmatiã dein uenetiã
qui classi p̃ erat. cum de pace int̃ francos ⁊
grecos constituenda. qͣsi hoc sibi eẽt iniuĩctũ
apud domnũ pipinum regẽ ytalie moliret᷑¬

Expanded text:
Sclavorum incursiones disposito, Aquis natalnopoli missa, primo Dalmatiam, deinde Venetiam qui classi preerat, nomine Paulus, cum de pace inter Francos et Grecos constituenda, quasi sibi hoc esset iniunctum, apud Pippinum regem agere moliret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stella iouis quasi ꝑeam transire uisa est.
⁊.iii.id feb̾s fuit eclipsis soli media die.
stante uttroq sidere inuicesima quinta par¬
te aquarii. Iterum in łe marci fuit eclipsis
lune. ⁊ apparuerunt acies eadem nocte miie
magnitudinis ⁊ sol stetit inundecima parre
piscium.⁊ luna inundecima paͬte uirginis.
Et stella mercuri i.xyi. łe apͥlis iuisa ẽ in sole
quasi pcirua macula nigra tam̃ paululum¬
suꝑius mediocentro eiusdem defideris. quȩ
mum intrauit ł exiit nubibꝰ impedientib¬
xI. łe septimb eclipsis lunȩ factus ẽ. hora noetiᷤᷤ
tercia sole posito inquinta parte uirginis
⁊ lunci inquinta parte piscium. Sicq ab anm
suꝑioris setbrio usq ad anni p̾sentis septem¬
brum ter obscurata ẽ lunci ⁊ sol semel. Tunc¬
ratbtus missus imp̃ris qui de oriente reuertel¬
batur de functus ẽ.⁊ legatus regis ꝑ sarum no¬
mine ab della cum moncibhis de iherlin qui

Expanded text:
 stella Iovis quasi per eam transire visa est, et 3. Id. Febr. fuit eclypsis solis media die, stante utroque sidere in vicesima quinta parte Aquarii. Iterum 4. Kal. Mart. fuit eclypsis lunae, et apparuerunt acies eadem nocte mirae magnitudinis, et sol stetit in undecima parte Piscium, et luna in undecima parte Virginis. Nam et stella Mercurii 16 Kal. Aprilis visa est in sole quasi parsuperius medio centro ejusdem sideris, quae imum intravit vel exiit nubibus impedientib11. Kal. Septemb. eclypsis lunae facta est hora noctis tertia, sole posito in quinta parte Virginis et luna in quinta parte Piscium. Sicque ab anni superioris Septembrio usque ad anni praesentis Septembrium ter luna obscurata est et sol semel. Radbertus, missus imperatoris, qui de oriente revertebatur, defunctus est, et legatus regis Persarum, nomine Abdella, cum monachis de Hierusalem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Faipilionem ⁊ tentoria atri i uario colore fac
gium ex auricaleo arte mechania cõpositũ.¬
reuertebatur cum totidem areis pilupis que
ad cõpletione horarum decidebant ⁊ qua
su subiectum sibi cimbalum tinniie facie
in ipso horologio quȩ longum ẽ nunc enume.¬
re magnitudinis ⁊ ꝓceritatis. que omĩa aqͥs
palatio ad impr̃em delata sũt. Imp̃r legatũ
imonachos ꝑ aliquantum tempus secum re
tionis ex pectare iussit. Eodem anno burchar¬
dum comitem stabuli sui eum classe misit in
corsieam ut eam amauris defenderet. Mau¬
appulsi sunt. ibiq cum sardiniensisisꝰ p̃lio

Expanded text:
apilionem et tria tentoria, vario colore factgium ex auricalvertebatur, cum totidem aereis pilulis, quae ad completionem horarum decidebant, et casu suo subiectum sibi cimbalum tinnire faciebin ipso horologio, quae nurae magnitudinis et proceritatis. Quae omnia Aquis palatio ad imperatorem delata sunt. Imperator legatum et monachos per aliquantum tempus secum rettionis expectare iussit. Eodemque anno Burchardum comitem stabuli sui cum classe misit in Corsiappulsi sunt, ibique cum Sardis praelio
Abbreviated transcription (Latin):
ł antistes diogo quã ceteri pontifices dũ ĩcimetis que
agebant᷑ do grates ꝑ soluerent. ut pote qr uidebãt
eũ quẽ chorꝰ uirtutum semꝑ comitatꝰ fuerat nũc
ꝑ seueratias sub sequẽs qͣsi eciuda ostie totũ eiꝰ sac̾¬

Expanded text:
s antistes Drogo quam ceteri pontifices, dum in cunctis quae s antistes Drogo quam ceteri pontifices, dum in cunctis quae agebantur Deo grates persolverent – utpote quia videbant, eum quem chorus virtutum semper comitatus fuerat, nunc perseverantia subsequens, quasi c
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ꝯtͥbulati ⁊ cordis humiliati q̃d ds nõ despicit of¬
ferebat. Cibꝰ ei erat solũmodo. ꝑ .xl. dies dtũ cũ cor¬
pꝰlaudante eo iusticici di ⁊ dicẽte. Iustꝰ es dñe. ut qr
q̃ dragesime tẽpꝰ nõ ieiunãs exegi. sciltẽ eo actꝰ idẽ
ministros camerȩ suȩ aute se facẽt uenire.⁊ rẽfa¬
milicirẽ quȩ cõstabat inornam̃tis regalis. scilie eo¬
ronis ⁊ armis.ucisis. libri. uestibꝰq sac̃dotalibꝰ ꝑ
singła descͥbi iubet.cui ꝓur sͥ uisũ fuit qͥd eccłiis
qͥd pauꝑibꝰ. postremo qͥd fili is largiri debet edixerat.
lothario scilie ⁊ carolo. Et lothario qͥdẽ coronã. ense
auio gẽmi̾qs redimitũ eo tenore habẽdũ misit. ũ fidẽ
carolo ⁊ iud̾ith seruciret ⁊ portionẽ regni totã illi ꝯ¬
sentiret. ⁊ tueret᷑ quãdo teste ⁊ ꝓcĩbꝰ palati i ille secũ
ian se largitꝰ ei fuerat. His rite ꝑactis grãs do egit
qr nͥl sibi suꝑeẽ ꝓpͥu cognouit. Int hec tã uenercibi¬

Expanded text:
s contribulati et cordis humiliati, quod Deus non despicit, offerebat. Cybus eius erat solummodo per XL dies dominicum corpus, laudante eo iustitiam Dei et dicente: „Iustus es, Domine, ut quia quadragesime tempus non ieiunans exegi saltem, coactus idem ministros camerę suae antevenire faceret, et rem familiarem, que constabat in ornamentis regalibus, scilicet coronis et armis, vasis, libris vestibusque sacerdotalibus, per singula describi iuberet. Cui, prout sibi visum fuit, quid ecclesiis, quid pauperibus, postremo quid filiis largiri deberet, edixerat, Hlothario scilicet et Karolo. Et Hlothario quidem coronam, ensem auro gemmisque redimitum eo tenore habendum misit, ut fidem Karolo et Judith servaret et portionem regni totam illi consentiret et tuereet ante se largitus ei fuerat. His rite peractis, gratias Deo egit quia nichil sibi superesse proprium cognovit. Inter haec tam venerabili
Abbreviated transcription (Latin):
tribulantium animos cõ solans il. dit. Mortuus.
reliquit filiũ heredem. Obi it aũt .u. beł febr idẽ
piissimꝰ imp̃r. Ranno ab incarnatioĩs dñi nr̃i
lium ppło gynerale quasi quodã uidixerat p̾sa:¬
recordationis. missus ẽ rampo ad eum ab eis qu
sepulturã eius.curar̃ liberis scilie ⁊ ꝓceribus pa¬
latinis. ut ⁊ mortẽ eiꝰ mat̾e cognoseẽt aduẽtũq suũ
nullom̾ cõpendinaret. Ieũ aureliauã deuenisset ad
urbem theodulfus eius

Expanded text:
raenuntiabat indiciis. Tandem itaque vitiis passionum intaturae imbecillitas cessit, et lecto decubuit: et in dies atque in horas propinquior morti, prout voluit suis scripto lium populo generale quasi quodam indixerat praesarecordationis, missus est Rampo ad eum ab eis qui sepulturam ejus curarunt, liberis scilicet et proceribus palatinis, ut et mortem ejus mature cognosceret, adventumque suum nullo modo comperendinaret. Qui cum Aurelianam devenisset ad urbem, Theodulfus ejusd
Abbreviated transcription (Latin):
rium ⁊ccirolũ quãdã diuisionẽ segni statuit. Iuȩ
tam̃ ingruentibꝰ impedim̃tis quȩ discenda ẽ ꝓuo
to nomine cessit. Et oportuno tẽp̃r uisum ẽ imp̃ri
ab aqͥtania secede. S pꝰ paucũ tẽpus idẽ admissã
scĩ Martini ppłm cõuoeciuit. filiũ pipinũ fugientẽ
ad se ieuoccre uoluit. S illo refugiente asꝑa hiems¬
tationẽ te glatiali stringẽte rigore. Quȩ ado no¬
xia fuit ut subtͥtis pedibꝰ equinis rarꝰ quisq foret
qui uectatiõe equoꝵ uret᷑. ł racto gͦ multo exerei
tu lcibore. ⁊ inpuso excursu aqͥtanoꝵ sub inde moles¬
te ferente statuit imp̃r ad uillã cui uocabulũ est
restis uenire. Ibiq ligeriᷤ amine tͣnsmeato infrãciã
hiematũ redire. q̃d ⁊ fecit s minꝰ honeste. Cõtrariꝰ¬

Expanded text:
um quondam divisionem regni constituit; que tamen, ingruentibus impedimentis que dicenda sunt, pro voto minime cessit. Et oportuno tempore visum est imperatori ab Aquitania secedere, sed post paucum tempus, id est ad missam sancti Martini, populum convocavit filiumque Pippinum fugientem ad se tationem terrae glaciali rigore astringente, quae adeo noxia fuit, ut subtritis pedibus equinis, rarus quisque foret qui vectione equorum uteretur. Fracto ergo exercit inproviso excursu Aquitanorum subinde et moleste ferente, statuit imperator ad villam, cuius vocabulum est Restis, venire, ibique Ligeris amne transmeato, in Frantiam hiematum redire. Quod et fecit, licet minus honeste qua
Abbreviated transcription (Latin):
ille tam sui neobliuiscat᷑ qͥctinos pat̾nos deduc cũ
p̃cep̃ ut añ se celebraret᷑ uigiliȩ nocine ⁊ ligno sẽẽ
crucis pectꝰ suũ muniiet᷑. ⁊ ꝗͣ diu ualebat ꝓpͥa mai¬
cebat. Masit gͦ tora illa uocte oĩe uͥtutiꝰ corꝑee ĩops
soliꝰ sobetatiᷤ aĩmi ꝯpos. In c̃stinũ quo erat dnica uissit

Expanded text:
ille tamen sui non obliviscatur, qui canos paternos deducit cum praecepit ut ante se celebrarentur vigiliae nocturnae, et ligno sanctae crucis pectus suum muniretur: et quandiu valebat, manu procebat. Mansit ergo tota illa nocte omnis virtutis corporeae inops, solius sobrietatis animi compos. In crastinum, quae erat
Abbreviated transcription (Latin):
iuniũ cũ ipcore ⁊ filio inchoaũ adũsꝰ hãc tepestatẽ
s andã se obicẽ tulit. Et qͥ solitꝰ erat ħ tẽpꝰ psalmoꝵ
ĩdulgeret. nc̃ ꝓpt̃ discordia fugãdã pcicẽq reuo¬
candã. nullum diẽ uult hab̾e feriatũ. Pastoris
nõ refugiebat & ꝓpͥi corporis iact᷑ã feire. Unde ã
bigẽdũ no÷ ei redditũ p̃miũ. qͥd ita laborãtibꝰ ꝓmi

Expanded text:
tempestatem sedandam se obicem tulit. Et qui solitus erat hoc tempus psalmorum indulgeret: nunc propter discordiam fugandam, pacemque revocandam, nullum diem habere feriatum voluit. Pastoris non refugiebat etiam proprii corporis jacturam ferre. Unde non ambigendum est ei redditum praemium q
Abbreviated transcription (Latin):
prĩs ad patrẽ missa occuirit. munera sͥ deputata op¬
I neo ꝯuentu cũ multi in simularẽt᷑ deditioĩs ĩpatrẽ
de. fectionis in filium. quidam uerbis simplicibꝰ qͣdã
uiram̃tiꝰ obiecta dibuer. misert io tam̃ huius cerei
ntali ferum ꝑminatio exceptis auctoribꝰ os habebat.
lapsa ferrent᷑ quȩ gesta erant. ccllido utn uisũ.
dinem gesserat imp̃r. iterum ꝑublicci penitentia
armmis depositis. in reuoeabilit quodãm̃ eccłiȩ sa¬
tis fac̃e duudicciret᷑. cũ ⁊ leges forenses nõ ꝯtra
unam culpam semel ꝯmissã bis inueniant. ⁊ nr̃a
lex habeat nõ iudiccire dm bis inipid sũ. Cuiꝰ uidi
ut solet intalibꝰ ne pͥmores offendent uerbotenꝰ
cõ sensere. Ad iudicatũ gͦ eum absentẽ ⁊ in auditũ
altare ponere cogunt. iugraq indutum ueste. ad¬
hibita magna ctodici subtectũ q̃ddam retrudunt.
Q pleto hoc negotio missa scĩ osartini ppłs licentia
accepta. ꝓtalibꝰ gestĩ mestꝰ ad ꝓpͥa reuertituꝵ. Lo¬

Expanded text:
peratoris, ad patrem missa occurrit, munera sibi deputata obIn eodem conventu cum multi insimularentur devotionis in patrem, defectionis in filium, quidam verbis simplicibus., quidam iuramentis obiecta diluerunt. Miseratio tamen huiusce rei et talis rerum permutatio exceptis auctoribus omnes habebat. lapsa ferrentur que gesta erant, callido, ut sibi vidinem gesserat imperator, iterum publica penitentia, armis depositis, inrevocabiliter quodammodo ecclesię satisfacere iudicaretur, cum et leges forenses non contra unam culpam semel commissam bis inveniant et nostra lex habeat, non iudicare Deum bis in idipsum. Cui iuditut adsolet in talibus, ne primores offenderent, verbo tenus consensere. Adiudicatum ergo eum absentem et inauditum altare ponere cogunt, pullaque indutum veste, adhibita magna custodia, sub tectum quoddam retrudunt. Expleto hoc negotio, missa sancti Martini populus licentia accepta, pro talibus gestis mestus ad propria revertitur, Hlo
Abbreviated transcription (Latin):
tum os ꝓposse ⁊ sciꝑe ad meliora festinemꝰ. ne forte
miscdiã illo p̃rogate ⁊ nr̃a inpenitudine impediẽte
nos illa ĩueniam indigni. his dictiꝰ ⁊ ipse paułꝑ
mero indulsit ⁊ oĩsꝰ id facẽ iussit ⁊ unũ queq ad suo
cossig ere unssit. Noctẽq illa indi laudibꝰ ⁊ oratiõibꝰ

Expanded text:
o posse et sapere ad meliora festinemus, ne forte misericordiam illo praerogante, et nostra impoenitudine impediente, nos illa inveniamur indigni. His dictis, et ipse paulisper mero indulsit, et omnibus id facere jussit, et unumquemque ad sua se colligere praecepit. Nocte
Abbreviated transcription (Latin):
mari influebant. Suã curam etiã filio inunxit
suꝑ hirdanum ⁊ garpnnã ⁊ silidt̃. at tam̃ uusit
en missu suumm inigobtum qui filii p̃sentiam ꝓfer¬
ret ⁊ uice ambor cõtra hostes exercitum ducenta
Regr aũt inaquitania remanente ob sup̃ dietami ecui¬
sam exercitus eiꝰ itinere ꝓspo bareinonam uenit.
biq habito int̃ se cõsilio qualit hostibꝰ elcindestina
possent suꝑ uenare uraptione. inuenerunt hunc
mooa. Scilicet ut naues trasuectoricis fabrican¬
cante. untom quãq earum inqua taas partiree¬
pmribiꝰ. quatue pcro quat̾na cuiꝰq daob equis

Expanded text:
uam curam etiam filio injunxit Rhodanum et Garumnam et Silidam. Attamen misit ei missum suum Ingobertum, qui filii praesentiam praeferret, et vice amborum contra hostes exercitum duceret. Rege autem in Aquitania remanente ob supradictam causam, exercitus ejus itinere prospero Barcinonam venit, ibique habito inter se consilio, quomodo hostibus clandestina possent supervenire irruptione, invenerunt hunc modum: scilicet, ut naves transvectorias fabricantes, unamquamque earum in quaternas partire quatenus pars quaterna cujusque duobus equis
Abbreviated transcription (Latin):
patre filiꝰ ueniar. qͥbꝰ ille audins lic de hortantibꝰ
so aũt illo intra penica domꝰ regię diciboli instiga¬
tioẽ uulgꝰ ꝯtͣ se cepit furere. ꝓcessitq furor usq
ad murã nisi imꝑatoria ꝓspexiss ꝓuidentia. dũ
en illi int̾ se tumultuãte̾ pene in insanũ ruerẽt
furorẽ. imp̃r ad cũctoꝵ cũ filio ꝓcessit aspectum.
Quo facto. oĩs illa ꝯquieuit ferał ꝯmotio. imꝑato¬
ria eni audita oratioe om̃is facessit pp̾ciris tu¬
multꝰ. ł ost hec imp̃r om̃s illos huiꝰ unpie ꝯspira¬
nõis pͥocipes sub pͥuata custrdia p̾cepit ad serua¬
ri. E uos postea adiuditiũ ad ductos eũ õs uiros
censores fili iq impris iuditio legati tãꝗͣ reos ma¬
iestatis decernerẽt ccipitali sententia feriri. nul

Expanded text:
patrem filius veniat. Quibus ille auditis, licet dehortantibus patrem filius veniat. Quibus ille auditis, licet dehortantibus so autem illo intra penita regiae domus, diaboli instigatione vulgus contra se coepit furere, processissetque furor usque dem, nisi imperatoria prospexisset prudentia: dum enim illi inter se tumultuantes pene in insanum ruerent furorem, imperator ad cunctorum cum filio processit aspectum. Quo facto, omnis illa conquievit feralis commotio; imperatoria enim audita oratione, omnis facessit popularis tumultus. Post hec imperator omnes illos huius impię conspirationis principes sub privata custodia praecepit adservari. Quos postea ad iuditium adductos, cum omnes iuris censores filiique imperatoris iuditio legali tamquam reos maiestatis decernerent capitali sententia feriri, nul