comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
musearũ creator mninꝰ potenser¬
datur. Neq enĩ in hoc fuit eiꝰ mn¬
potentia. Sed qͥa ipsarũ creatur¬
rum altera mollior altera duri¬
or fuit: in suscipienda sua crea¬
tione & forma. ueluti si accipias
massam unã. in qua ferrũ. es.
plumbũ. stagnũ. pix & cerasimul
sint posita: & hanc massã ex om̃i¬
bus istis cõmixtam. uno eodẽq mo¬
mento in ignẽ miseris totã. numn¬
quid om̃ĩa uno eodẽq teporisiccu
liquefient: Non utiq. sed prius
cera. postea ꝑix. dehine stagnũ d¬
inceps plũbum. pͦt ȩs. adultinmi
ferrũ liquescet. Iinputas gͥ hoc
ignis uirtuti qͦd alia alircitiꝰli¬
quefiant. an eoꝵ uariascribis
debilitati.M. Uirtue ignis eande
erga omĩa nemo dubitat s eorũ
quȩ molliora st̃ cituis. quȩ uͦ du¬
riora: cardius liquefiuNt .l.
C odẽ modo in creaturis mundi
ñ alia de causa cot dierũ transi¬
uit mora: nͥ quia quedã earũ
cardiores fuere in suscipienda
bec ẽ. hȩc oratio. quã & argu¬

Expanded text:
earum Creator minus potens credatur. Neque enim in hoc ejus fuit impotentia, sed quia ipsarum creaturarum altera mollior, altera durior fuit in suscipienda sua creatione et forma, veluti si accipias massam unam in qua ferrum, aes, et plumbum, stannum, pix, et cera simul sint posita, et hanc massam ex omnibus istis commistam, uno eodemque momento in ignem miseris totam, nunquid omnia uno eodemque temporis ictu liquefient? Non utique, sed prius cera, postea pix, dehinc stannum, deinceps plumbum, post aes, ad ultimum ferrum liquefiet. Imputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquefiant, an eorum variae ascribis debilitati? MOYSES. Virtutem ignis eamdem esse erga omnia nemo dubitat, sed eorum quae molliora sunt citius, quae vero duriora tardius liquefiunt. PETRUS. Eodem modo in creaturis mundi non alia de causa tot dierum transivit mora, nisi quia quaedam earum tardiores fuere in suscipienda bet est haec oratio, quam et argu
Abbreviated transcription (Latin):
misceri tali rei cui nunqͣm fuerat¬
mixta simul et conglutinata. ex
cõmixtione noua nouis ÷ materia
formis informata. lingͥfirma
habere credat᷑. Om̃e enĩ com¬
positũ aliqđ habet principiũ
Hoc gͥ modo patet mundũ esse
ereatũ. Om̃e autẽ composicun
necesse÷ cõpolitorem habere.
neq enĩ aliqͥd se ipsũ potest co

Expanded text:
misceri tali rei cui nunquamisceri tali rei cui nunquamista simul et conglutinata, ex nova commistione novis est materia formis informata. Quoniam igihabere credatur. Omne enim compositum aliquod habet principium. Hoc igitur modo patet mundum esse creatum. Omne autem compositum necesse est compositorem habere. Neque enim aliquid se ipsum potes
Abbreviated transcription (Latin):
ta ñ ꝓpter solũ corporis cõplemen¬
tum foctosunt. Formȩ enĩ duob
modis dicint. Alie enĩ solũ corpo¬
pis oscendino terminũ. ut trian¬
gulatio uł rotunditas. uł quelibet
alia figura in lapide ad nichil ali¬
ud ualent. n quod ipsiꝰ corporisfi¬
guram efficiunt: aliȩ u̾ e corpus
informant. & ad quanda utilitatẽ
natura cogente habilia factaden.¬
tur. ut aurisforma ad audiendũ.
ocłi ad uidendũ. & singulȩ aliorũ
membroꝵ formȩ aptȩ st̃ ad suum
officiũ. Itẽ forma cultelli ad inciden.¬
dum. serrȩ ad serrandũ. rastriqͦ
habilis ẽ. ad fodiendũ. Et qm̃ ma
teria uarias in se qͣs nunquã habu.¬
erat nouit̃ formas suscepit: constat
quia eas non ex se sed alteriꝰ rei ad¬
iunctione quȩ & potentior & sim.¬
plior sit habuit. quȩ in se diuer¬
sas et formas & imagines fec it.
maxime cũ nulla sibi necessitas ẽẽt:
ut tales in eafierent formȩ uł ima¬
gines. Sed hoc magis ex desiderio
faccum ẽ. animȩ. quȩ uoluit com¬

Expanded text:
entum factae sunt. Formae enim duobus modis dicuntur. Aliae enim solum corporis ostendunt terminum, ut triangulatio vel rotunditas, vel quaelibet alia figura; in lapide ad nihil aliud valent, nisi quod ipsius corporis figuram efficiunt. Aliae vero et corpus informant et ad quamdam utilitatem natura cogente habiles factae videntur, ut auris forma ad audiendum, oculi ad videndum, et singulae aliorum membrorum formae aptae sunt ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, serrae ad serrandum, rastri quoque habilis est ad fodiendum. Et quoniam materia varias in se quas nunquam habuerat noviter formas suscepit, constat quia eas non ex se, sed alterius rei adjunctione quae et potior et simplior sit habuit, quae in se diversas et formas et imagines fecit, maxime cum nulla necessitas esset, ut tales in ea fierent formae vel imagines. Sed hoc magis ex desiderio factum est animae: quae voluit com
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ ab ȩcerno dicunt fuisse
aliquã quȩ destruat darerati.¬
onem. Dicunc enĩ ita. Qa uisũ
est sũmo creatori intã subita
et noua rerũ creatione. cũ eas
inqͥunt credere de dõ. qͦd ali¬
quid uł recordatꝰ fuerit uel
subito uiderit: qͦd olim aut
oblitus ec̃c. aut ñ uidissec. Cont᷑
hanceoꝵ questionẽ. nullã ad¬

Expanded text:
mundum ab aeterno dicunt fuisse, mundum ab aeterno dicunt fuisse, aliquam quae destruat dare rationem. Dicunt enim ita: Quid visum est Creatori summo, in tam subita et novella rerum creatione, cum eas inquiunt, credere de Deo quod aliquid vel recordatus fuerit, vel subito viderit, quod olim aut oblitus esset aut non vidisset. Contra hanc eorum quaestionem, nullam an
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. uas illud causa existen¬
di. sed tantũ signũ discer nendi
temporis eẽ. Neq enĩ aliter tem¬
pus eueniret: aesiuas illud non
esset. ad hunc qͦ modũ debemꝰ
esse. desineret. sed tempꝰ scilicet
simplũ sine signo & mensura et
l discretione eẽt. sicui & t̾epus
heraris diei indiseretũ mane¬
ret esiuas cũ aquafignatũ non¬
damus: ꝓbatum ÷ dm̃ rerum
om̃ium eẽ.factorẽ. quem sua
nobis indicant oꝑa: qa de ꝑst¬
cta ꝓdeant sapientia. An imã
autẽ & factam eẽ. & factricem.
qͥa facit aliqͥd in materia. nec
tamen corporeã. tempꝰ etiam
et locũ ꝑse existentia ñ corporea
sed tam̃ substantialia eẽ. mate¬
riam uͦ. factã quidem sed factri.
ritas de pectore meo totiꝰ dubi.¬
tationis expulit tenebras. Co¬
gnouisiquidẽ mundũ cũ oĩb
quȩ in eost̃ factum eẽ. ñ ȩternũ.
Sed hoc tͥ restat adtui oꝑis ꝑfecti¬
onem contra eos uidelicet Q ui

Expanded text:
dum est vas illud causa existendum est vas illud causa existendi, sed tantum discernendi signum temporis esse. Neque enim aliter tempus eveniret et si vas illud non esset. Ad hunc quoque modum debemus esse, sed tempus scilicet simplum, sine signo et mensura, et ulla discretione esset, sicut et tempus horarum diei indiscretum maneret, sidamus. Probatum est Deum omnium rerum esse factorem, quem sua nobis indicant opera, quia de perfecta prodeunt sapientia; animam autem et factam esse, et factricem, quia facit aliquid in materia, nec tamen corpoream, tempus etiam et locum per se existentia non corporea, sed tamen substantialia esse, materiam vero factam quidem, sed factriceritas de pectore meo totius dubitationis expulit tenebras. Cognovi siquidem mundum cum omnibus quae in eo sunt factum esse, non aeternum. Sed hoc tibi restat ad tui operis perfectionem, contra eos videlicet qui
Abbreviated transcription (Latin):
sario concludit᷑. non idõ partem
aliquã locicorrũpi: quia queius
rei in eoexistentis parseorrũpat᷑.
uo conçesso: consequit᷑ & hoc qͦd.
locus ñ alterius causa consistt
dhuiꝰ rationis euidentiã. calem
inducamꝰ similitudinẽ. Si mon.¬
tem aliquẽ de qualibet mundi
ꝑ arte ablatũ dicamꝰ: ñ ideo locꝰ
in qͦ consistebat ẽ. imminutus.
uniuersalis loci ibidẽ & nomen
et natura ꝑmansit. Rursus si¬
cuiꝰlibet hominis seruũ mortu¬
um dixeris. nunqͥd quia seruus
mortuus ẽ. idõ dñs suus ẽe. iam
desiit: Non. sed dñi tantũ nom̃
qͦd eiꝰ respectu habebat amisit.
Patet gͥ quia dimotare quȩ in loco
quolibet ẽ: partialis utiq nom̃
mutatur. sed loci substantia mi¬
mie dollitur. De tẽpore etiam
ait. qͥa est substantia ꝑse ex istens.
et ñ accidens qͦd alteriꝰ caus a sub¬
sistit. Uerbi grã.diponamꝰ uas
cũ aqua ad cõgnoscendũ tempud
singularũ horarum. ñ estiman¬

Expanded text:
sario concluditur non ideo partem sario concluditur non ideo partem aliquam loci corrumpi, quia quaevis rei in eo consistentis pars corrumpatur. Quo concesso, consequitur et hoc quod locus non alterius causa consistit. Ad hujus rationis evidentiam talem inducamus similitudinem: Si montem aliquem de qualibet mundi parte ablatum dicamus, non ideo locus ille in quo consistebat, est imminutus. universalis loci ibidem et nomen et natura remansit. Rursus cujuslibet hominis servum mortuum dixeris. Nunquid quia servus est mortuus, ideo dominus suus esse jam desiit? Non, sed domini tantum nomen quod ejus respectu habebat amisit. Patet ergo quod dimota re quae in loco quolibet est, partialis utique loci nomen mutatur, sed loci substantia minime tollitur. De tempore etiam ait quia est substantia per se existens, et non accidens, quod alterius causa subsistat, verbi gratia, si ponamus vas cum aqua ad cognoscendum tempus singularum horarum, non aestiman
Abbreviated transcription (Latin):
duiststur. Aliquando enĩ dicitur cau¬
sa alteriꝰ rei: aliquando per se.
Alterius causadicit᷑. dũ alicurlo¬
cores aliqua inserit᷑. & ipse dĩ
esse locus illiꝰ rei: dũ res illa in
eo consistit. & locus dicit᷑ parti¬
alis. Qdsi res illa aloco illo dis¬
cesserit. Locus unũ qͦd priusha¬
bebat scilicet relationẽ amitteͥ
tur. Locus autẽ ꝑse qͥ uniu̾salis
dicit᷑. uacuitas quȩ uis uocatur
de qͦ non debemꝰ existimare.
qͦd causa eiꝰ rei quȩ ÷ in eo exista
rem: quȩ in eo futura ẽ. De a
uidelicet loco talis ÷ platonis
sillogismus. Om̃e ait qͦd tocu
consistit ꝑ aliud totũ. sicorrum.¬
patur quelibet parseiꝰ qͦdẽ. causa
consistendi. corrũpitur utiq et
pars eiꝰ. qͦd illiꝰ causa consistit. di
uero eiꝰ qđ ꝑ aliud consistit pars
corrũpatur: ñ camen necesse : eiꝰ
qͦd causa ẽ. consistendi partẽ ul¬
Lm corrũpi. Cum gͦ locus causa
sit gistendi eirei quȩ ineo ẽ. neces¬

Expanded text:
citur. Aliquando enim caucitur. Aliquando enim causa alterius rei, aliquando per se. Alterius causa dicitur, dum alicui loco res aliqua inseritur, et ipse dicitur esse locus illius rei, dum res illa in eo consistit, et locus dicitur partialis. Quod si res illa a loco ipso discesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet relationem, amittit, tur. Locus autem per se qui universalis dicitur, vacuitas quaevis vocatur, de quo non debemus existimare quod causa ejus rei quae est in eo existat, debet quae in eo futura est. De quo videlicet loco talis est Platonis syllogismus: Omne, ait, quod totum consistit per aliud totum, si corrumpatur pars quaelibet ejus, quod est causa consistendi, corrumpitur utique et pars ejus, quod illius causa consistit. Si vero ejus quod per aliud consistit pars corrumpatur, non tamen necesse est ejus quod causa est consistendi partem ullam corrumpi. Cum ergo locus sit causa existendi ei rei quae in eo est, neces
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nulli ereaturȩ similẽ
S nullũ pͥncipium aut linẽ
habere: sine ullo dubitationis
cognouiobstaculo. Patuit etiã
ex uerbis tuis dm̃ ereatorẽ omi¬
um rerũ radicem & fundamen¬
tum pͥncipaliter eẽ. scđar iou.
animã et materiã. & qͦd ds̃ fecȩ¬
rit animã. & qͦd anima a dõfa¬
cta opetur in materia. dcrupu¬
lum autẽ unũ a adhuc mentẽ
remordet: dua sagacitate ex¬
postulo enodari. Legisiqͥdẽ
in libris philosophorũ plerisq
ꝗͥnq ante mundi constitutio¬
nem fuisse. dm̃ scilicet qͥ om̃iũ
rerũ originẽ tenet. p̾t eum uͦ:
animã & materiã. tempꝰ & locũ.
Cum gͦ detrib p̃cedentib disse¬
ꝑtinent tractatũ: dehis loqui
iudicaui suꝑfluũ.m. Et si a
tractatu uidet᷑ alienũ: tamen
quid tu de his sentias audire
desidero. qͥa sapientes catboli
autẽ ueteres ȩt̾na testantur esse.
fuisse dixert. M. Qualit̃ hoc pos¬
sit constare. ꝑ rationẽ desidero¬
odu nosse P. Locus duob modis diei¬

Expanded text:
em nulli creaturae similem esse, nullum principium aut finem habere, sine ullo dubitationis cognovi obstaculo. Patuit etiam ex verbis tuis Deum Creatorem omnium rerum radicem et fundamentum principaliter esse; secundario animam et materiam et quod Deus fecerit animam, et quod anima a Deo facta operetur in materia. Scrupulum autem unum qui adhuc mentem remordet, tua sagacitate expostulo enodari. Legi siquidem in libris philosophorum plerisque, quinque ante mundi constitutionem fuisse, Deum scilicet qui omnium rerum originem tenet, post eum vero animam et materiam, tempus et locum. Cum ergo de tribus praecedentibus disseesentem pertinent tractatum, de eis loqui indicavi superfluum. MOYSES. Et si a tractatu videtur alienum, tamen quid tu de his sentias audire desidero, quia sapientes catholicautem veteres aeterna testantur esse. fuisse dixerunt. MOYSES. Qualiter hoc possit constare, per rationem desidero nosse. PETRUS. Locus duobus modis di
Abbreviated transcription (Latin):
ora st̃ his de quib ꝓdeunt tant¬
in aiorẽ uim efortitudinẽ obti.¬
nenc: quantoq remotiora ab eis
fuerint: tanto molliora atq de
tutirmaniti ꝓcessit in locis ui¬
cimorib multo plus incaluit
ed concremans fuit factusq
ignis uidelicet calide naturȩ
et siccȩ. Auia uͦ paulisꝑ ealor il¬
le longius a fir mama recessit:
uimi siiã iam modicũ amittens
aliquantulũ tepuit & debilior
fuit. sed & sese hac illacq come¬
uit. unde facta ÷ natura aeris
calida & humida. Om̃is enim
calor quã diu fortissimꝰ ÷ desic

Expanded text:
anto majorem vim et fortitudinem obtinent, quantoque remotiora ab eis fuerint, tanto molliora atque debtu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, factusque ignis est videlicet siccae naturae et calidae. Quia vero paulisper calor ille longius a firmamento recessit, vim suam jam modicum amittens aliquantulum tepuit, et debilior fuit, sed et se hac illacque commovit, unde facta est natura aeris calida et humida. Omnis enim calor quand
Abbreviated transcription (Latin):
compositũ. Itẽ. neq mobilis
est. Omẽ enĩ qđ mouetur: par¬
tibus constat. Sed qͥcquid par¬
tib constat: compositũ est. Qd
a Orsus om̃is motio in corpore fit.
Que sit recta motio ueluti cũ qͥs
unũ deserens locũ occuꝑat ali¬
um: seusit motio ingyrum.
alibeũ seilicet in codẽ exiftens loco
mediũ: uel amedio ad extrema
ueluti fit in partib aeris. seu
sit motio rei in eodẽ quidem lo¬
coeristentis. sed se ꝑ quȩdã in crẽ¬
menta hae illacq. spatiantis qͣm¬
admodũ in ramis arborũ pau¬
laum ad om̃s partes crescentib
lit heç autẽ om̃s motiones s
nisi in corpore fieripossũ Sed
qͦd pͥmũ om̾ium ⁊ eorparcũ non

Expanded text:
compositum. Item, neque mobilis compositum. Item, neque mobilis est. Omne enim quod movetur, partibus constat. Sed quidquid partibus constat, compositum est. QuoRursus omnis motio in corpore fit, sive sit recta motio, veluti cum quis unum deserens locum occupat alium, seu sit motio in gyrum, cum aliquid scilicet in eodem existens loco medium, vel a medio ad extrema, veluti fit in partibus aeris, seu sit motio rei in eodem quidem loco existentis, sed per quaedam quasi incrementa hac illacque spatiantis, quemadmodum in ramis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus fit. Hae autem omnes motiones non nisi in corpore fieri possunt. Sed quod primum omnium est, corporeum non
Abbreviated transcription (Latin):
anuna credere eligas. ꝓcułoubio iil
dictum ẽ. qui rationẽ dedit: om̃la
fecit. & om̃ium causa existit. Opor¬
cet autẽ hunc creatorẽ qui ꝑfectã
habet sapient scernũ existe.¬
re. & nec creati nec nouum ec̃:
qmsihic aut citatꝰ credatur aut
nouus. aliũ utiq creatorẽ ne¬
cesse ⁊ habeat aut nouatorem.
Iichil enĩ se un quã aut creare
dut nouare poterit. & sic cre¬
atorũ ac nouatoꝵ numerꝰ fine
carebit. Factorib autẽ fineca¬
rentib factura qͦ nunquã ad
dum est gͦ pͥmun faccorẽ nec¬
creatũ esse nec nouatũ. sed ne¬
cessario ȩgnum. prȩcerea nom
compositũ: sed simplicẽ cre¬
dere conuenit eũ. Om̃is enĩ
compositio motꝰ ÷ & actus si¬
plicis rei. Itẽ quod pͥusẽ: pͥn¬
cipium habere ñ potest. Com¬
positio autẽ omĩs aliqͦd habet
pͥncipiũ. Creator gͦ primꝰ non
ẽ. compositꝰ. sed neq ẽ. corpo¬
reus. Ome enim corporeũ. ut
suꝑra latius disseruimꝰ. est

Expanded text:
anima credere eligas, procul dubio, ut anima credere eligas, procul dubio, ut dictum est, qui rationem dedit, omnia fecit et omnium causa existit. Oportet autem hunc Creatorem, qui perfectam habet sapientiam, aeternum existere, et nec creatum nec novum esse, quoniam, si hic aut creatus credatur aut novus, alium utique creatorem necesse est habeat aut novatorem. Nihil enim se unquam creare aut novare poterit, et sic creatorum aut novatorum numerus fine carebit. Factoribus autem fine carentibus, factura quoque nunquam ad dum ergo est primum facsed necessario aeternum. Praeterea non compositum, sed simplicem credere convenit eum. Omnis enim compositio motus est, et actus simplicis rei. Item, quod prius est, principium habere non potest. Compositio autem omnis aliquod habet principium. Creator ergo primus non est compositus, sed neque est corporeus. Omne enim corporeum, ut supra latius disseruimus, est
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ racionẽ accepimus. ñ ani¬
mam sed aliũ esse qmsieri neqͥc
ut is quirẽ aliquam abhorrge
uł execratur eeã facere uelit. de.¬
quitur qͦ exhoc: anima imꝑfeccȩ.
datorem uͥ rationus: ꝑfectȩ eẽ. sapi¬
entiȩ. Cũq ratio oꝑetur in anima.
ecessario dator rationis factor
ẽ. animȩ. Ed cũ sit: & anima ut
supra ꝓbatum ẽ. in materia oĩa
composita formauerit: coneludi
indubitant᷑ potest. qͦd qui rationẽ
dedit & omĩa fecit: & om̃ium cau¬
sa existit. & hȩc quidẽ de anima
sententia: utiq ẽ. philosophica.
Dicunt enĩ philosophi: qͦd anima¬
rationalis ꝓcedit de uniuersali.
Iudei autẽ ut nosti. om̃s animas
in mundi pͥncipio asserunt eẽ.
creatas: & in loco uno repositas. et
quousq incorporentur om̃s: non
esse diem uenturũ iudicii. ex quo
autẽ incorporabunt᷑: stat̾im ꝓue
formatisq nouis inuentre corpo¬
ribus infundi. Quicqͥd autẽ de

Expanded text:
quem rationem accepimus, non aniquem rationem accepimus, non animam, sed alium esse, quoniam fieri nequit ut is qui rem aliquam abhorret, vel exsecratur, eam facere velit. Sequitur quoque ex hoc animam imperfectae, datorem vero rationis perfectae esse sapientiae. Cumque ratio operetur in anima, necessario dator rationis factor est animae. Quod cum sit, et anima, ut superius probatum est, in materia omnia composita formaverit, concludi indubitanter potest quod qui rationem dedit, et omnia fecit, et omnium causa existit. Et haec quidem de anima sententia, utique est philosophica. Dicunt enim philosophi quod rationalis anima procedit de universali. Judaei autem, ut nosti, omnes animas in mundi principio simul asserunt esse creatas, et in loco uno repositas, et quousque incorporentur omnes non esse diem venturum judicii, et ex quo incorporabuntur statim provenformatisque novis in ventre corporibus infundi. Quidquid autem de
Abbreviated transcription (Latin):
dtu caruit anima. Nulla
dpoe uoluptas orit᷑. nͥ dolor
u̾cesserit ut nemo unquã dele¬
ctatur bibendo: ħ prius dolu.¬
crit siciendo. nemo delectat᷑
comestione. nͥ p̾cesser it dolor
infame. aut eciam in requie:
nisi ante doluerit ex labore.
Ded & sic incunctis affectibu.
Ratio autẽ corporea se contagi.¬
one denudans: & se ipsã purã
considerans ꝑpendit illud qͦd
nichil sentit & meliꝰ ec dignius
ẽẽ. eo: qͦd tot diuersarũ passio
accidentib subiacet. Constat
igitur animã non ꝑfectã hab̾e
sapientiã. Alia itẽ de. eare po¬
test dari ratio. qͦd scilicet ani¬
ma cũ rationem ex uit: statim
luxuriã. furta. homicidia.
et cȩtera diligit uitia: quȩ ꝑfe¬
ctȩ rationis execrat᷑ sapientia
Onde iterũ euidens ẽ. imꝑfectã
esse animȩ sapientiã. Probatũ
igitur sacis ÷ illis qͥ scriptu¬
ris ñ credunt. Alium esse
ratione eẽ. uitiosa: & quodã mͦ
turpia. Consequitur gͦ illũ per

Expanded text:
tatum caruit anima. Nulla tatum caruit anima. Nulla quippe voluptas oritur, nisi dolor praecesserit, ut nemo unquam delectatur bibendo, nisi prius doluerit sitiendo, nemo delectatur comestione, nisi praecesserit dolor in fame, aut etiam in requie, nisi ante doluerit ex labore. Sed et sic in cunctis affectibus. Ratio autem corporea se contagione denudans, et se ipsam puram considerans, perpendit illud quod nihil sentit melius et dignius esse eo quod tot diversarum passionum accidentibus non subjacet. Constat igitur animam non perfectam habere sapientiam. Alia item de eadem re potest dari ratio, quod scilicet anima, cum rationem exuit, statim luxuriam, furta, homicidia, et caetera diligit vitia, quae perfectae rationis exsecratur sapientia; unde iterum evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum igitur satis est illis qui Scripturis non credunt, alium esse ratione esse vitiosa et quodammodo turpia. Consequitur ergo illum per
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ insistere poderit dicens eom¬
positorẽ istum uĩ uniuer salis
animȩ eẽ. quȩ scilicet uisna¬
tura uocatur. Quȩ anima
materiȩ iuncta firmamentũ
et om̃ia quȩ in eo st̃ cõposuit.
ec nullus alius rerũ composi¬
cor aut creator ẽ. P. Quoddi¬
cis stare ñ potest. Qm̃ enimui¬
demus formas quib materia¬
ẽ. informata uarias. & adua¬
rios usus habiles eẽ. naturã
ipsam cuiꝰ admixtione & poten¬
tia factȩ st̃ formȩ: constat non
omino laxum sed restrictum
quodã modo posse habere. ded
hanc restrictã naturã restricto.¬
rem aliquẽ aui tam̃ anullo
restringat᷑: hab̾e necesse est
M. Restrictorẽ istum animã ipsã
eẽ. respondeo. quȩ uĩsuã ꝓut
libuit restrinxit . ẜ. Oꝑa talia¬
osse animȩ ñ possunt. sed calis
factoris quiꝑse ꝑfettꝰ sit sapi¬
entia. Anima autẽ ꝑfectam ñ
babet sapientiã.M. Qua rati¬
que potes monstrare qͦd auima
xorporata. nunquã posteado¬
La ẽ uicissitudine &e uolup¬

Expanded text:
igitur insistere poterit, dicens compositorem istum vim universalis animae esse, quae scilicet vis natura vocatur. Quae, inquam, anima materiae juncta, firmamentum et omnia quae sunt in eo composuit et nullus alius rerum compositor aut creator est. PETRUS. Quod dicis, stare non potest. Quoniam enim videmus formas quibus materia informata est, varias et ad varios usus habiles esse, naturam ipsam, cujus admistione et potentia factae sunt formae, constat non omnino laxum sed restrictum quodammodo posse habere. Sed hanc restrictam naturam restrictorem aliquem, qui tamen a nullo restringatur habere necesse est. MOYSES. Restrictorem istum animam ipsam esse respondeo, quae vim suam, prout libuitesse animae non possunt, sed talis factoris, qui per se perfectus sit sapientia. Anima autem perfectam non Labet sapientiam. MOYSES. Qua ratione potes monstrare quod animat animae incorporata, nunquam postea dolorum vicissitudine et volup
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qͥa om̃is motus qͥ de aliquo
mouente ꝓcedit. & om̃is uirtus
cuius libet uirtuosi qͣnto pximi¬
ora st̃ his de quib: ꝓdeunt tanto
in aiorẽ uim efortitudinẽ obti¬
patet quia calor ille quide mo¬
cufirmam̃t ꝓcessit in locis ui¬
cimorib multo plus incaline
e oncremans suit. factusq

Expanded text:
qui de aliquo movente procedit, et omnis virtus cujuslibet virtuosi, quanto proximiora sunt his de quibus prodeunt, tanto majorem vim et fortitudinem obtiita est, patet quia calor ille qui de motu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, fact
Abbreviated transcription (Latin):
teramꝰ alcipientes a rationis
Tamite ex orbitemꝰ. ea alle.¬
gorice. int̾pretanur. ut ad re¬
ctitudinis semitã reducamꝰ.
Necessitas autẽ cogit nos hoc
in eũ errauerunt. Ergo ego
ligere.M. Nunc m uolo locũ
ostendi. quẽ necesse sic allego¬
rice. intelligi. eo qͦd ad litterã

Expanded text:
pientes a rationis tramite exorbitemus, ea allegorice interpretamur, ut ad rectitudinis semitam reducamus. Necessitas enim cogit nos sic in eum erraverunt. Ergo ego ligere. MOYSES. Nunc mihi volo locum ostendi quem necesse sit nos allegorice intelligere, eo quod ad litte
Abbreviated transcription (Latin):
ratione ostendemꝰ. ꝙ Bignum ẽ.
me sermonib tuis bencdicem. a
quibus tantũ me credo fnuetum
suscipere. Promissum ger ple.
iamq palatiũ quib dixisti flori¬
bus sterne .P. In hoc pħilosophi¬
fere om̃s consentiunt. qͥd princi.¬
pium rerũ est ꝑfecta sapientia lu¬
men prȩclarũ. substantia substan¬
tiarũ. argumentũ rerum uni¬
uersarũ. Post hoc ẽ. mundꝰ animę
uniuersalis. pͦt illum uͦ materia.
Hȩc autẽ uniu̾salis scilicet anima
atq materia. simplicia st̃ & om̃tũ
creaturũ pͥma. dotiusq rei com¬
positȩ origo & causa. de quibus
gradatim factũ ÷ firmamentũ
cum em̃ib quas possidet formis
et imaginibus.m. Ex uerbis tu¬
is datur intelligi. firmamentũ
cũ om̃ibus quȩ in eost̃ esse com¬
positum. In plerisq autẽ locis
repperiscriptũ. quicqͥd infra cir¬
culum lumȩ ẽ. esse compositum.
quiequid autẽ suꝑra: simplum
l firmamentũ quui deꝰ cium omi
quȩ continet in reiueritate

Expanded text:
ratione ostendemus. MOYSES. Dignum est me sermonibus tuis benedicere, a quibus tantum me credo fructum suscipere. Promissum igitur comple, jamque palatium quibus dixisti floribus sterne. PETRUS. In hoc vero philosophi omnes consentiunt quod principium rerum est perfecta sapientia, lumen praeclarum, substantia substantiarum, argumentum rerum universarum; post hoc est mundus animae universalis, post illum vero materia. Haec autem duo, universalis scilicet anima atque materia, simplicia sunt, et omnium creaturarum prima, totiusque rei compositae origo et causa, de quibus gradatim factum est firmamentum, cum omnibus quas possidet formis et imaginibus. MOYSES. Ex verbis tuis datur intelligi, firmamentum cum omnibus quae in eo sunt esse compositum. In plerisque autem locis reperi scriptum quidquid infra circulum lunae est esse compositum, quidquid autem supra simplum. PETRUS. Firmamentum quidem cum omnibus quae continet in rei veritate est
Abbreviated transcription (Latin):
deria simplȩ. & om̃iũ subiecto¬
rum ineffabili sũmi creato¬
ris disponente ꝓuidentia fa¬
ctrices. Qurqͥd autẽ ab his in¬
ferius ẽ. suꝑni rectoris uolim.¬
tati obtẽꝑans: facti parit᷑ &
facientis tene. officiũ. Singu¬
lum enĩ eorũ & fit asuo infe.¬
riori: & facit suũ inferius
de eisdem. Benedicite dño õs

Expanded text:
et omnium subjectorum ineffabili summi Creatoris disponente providentia factrices. Quidquid autem ab his inferius est, superni rectoris voluntati obtemperans, facti pariter et facientis tenet officium. Singulum enim eorum et fit a suo superiori, et facit suum inferius de eisdem David
Abbreviated transcription (Latin):
medio ignis. ne forte decepti
faciatis uobis sculptã similitudi¬
nem aut imaginẽ uiri uel femi¬
nȩ. similitudinẽ om̃ium iumento¬
rum quȩ st̃ suꝑ terrã. uel auium
sub cȩlo uolantiũ. aut reptiliũ
quȩ mouent᷑ in terra. siue pisciũ
qui subter morant᷑ in aqͥs. Cũq
eis ꝓhibuissec. ne dm̃ corporib
compositis assimilarent. uerit᷑
etiam ne fortȩ eũ simplicib cor¬
poribus conformarent: adiun¬
xit. Ne forte eleuatis ocłis in cae¬
lum. uideas solẽ ac lunã. & oĩa
astra cęli. & errore deceptꝰ adores
ea et colas quȩ creauit dñs d̃stu.¬
us cunctis gentib quȩ sub caelo
sunt. Nec reputes moy sen hȩc
popło p̾cipientem metuisse:
quod p̃dictoꝵ corporũ figuras
uel imagines adorarent. cũ crea¬
curas eẽ. non dubitarent. sed hoc
potius timuit. ne dm̃ magi¬
nem alicuiꝰhoꝵ habere crede¬
ctas similituames adorarent
M. Dubtilis admodũ⁊ ista sera¬
tentia nec sensuicuilibet ꝑuia.
unde adhuc aliqua patentior

Expanded text:
medio ignis: ne forte decepti faciatis uobis sculptam similitudinem aut imaginem masculi uel feminae, similitudinem omnium iumentorum quae sunt super terram uel auium sub caelo uolantium atque reptilium quae mouentur in terra siue piscium qui subter morantur in aquis . Cumque eis prohibuisset ne Deum compositis corporibus assimilarent, veritus etiam ne forte eum simplicibus corporibus conformarent, adjunxit: Ne forte elevatis oculis ad coelum, videas solem ac lunam, et omnia astra coeli, et errore deceptus adores ea, et colas quae creavit Dominus Deus cunctis gentibus quae sub coelo sunt . Nec reputes Moysen haec populo praecipientem metuisse quod praedictorum corporum figuras vel imagines adorarent, cum creaturas esse non dubitarent, sed hoc potius timuit, ne Deum imaginem alicujus horum habere credectas similitudines adorarent. MOYSES. Subtilis admodum est ista sententia, nec sensu cujuslibet pervia, unde adhuc aliqua patentior
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s habitet suꝑ terrã : Si enim
cȩlũ & cęli celoꝵ te capere non
posst̃. quantominꝰ domus hȩc
quã edificaui᷑ Et alibi. In om̃i
loco ocłi dnĩ contemplant᷑ bo¬
nos & malos. Et ieremias. Si
occultabit᷑ uir in abscondicis.
et ego ñ uideboeũ dicit dñs:
unquid ñ celum ꝙ derrã ego
implco dieit dñs. Hc̃ liqͥdo¬

Expanded text:
 terram? Si enim coelum et coeli coelorum te capere non possunt, quanto minus domus haec quam aedificari? Et alibi: In omni loco oculi Domini contemplantur bonos et malos . Et Jeremias: Si occultabitur vir in absconditis, et ego non videbo eum, dicit Dominus? Nunquid non coelum et terram ego impleo, di
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. Sed qͦd pͥmũ ÷ om̃iuna
supra ostendimꝰ noneẽ. composi.¬
tum. Igit᷑ nec crescit nec augmen¬
tatur. Itẽ non decrescit. Qd enĩ
nulliꝰ creaturȩ in aliqͦsimilitu¬
dinẽ habet. Similitudo enim
qualitas ẽ. Sed qđ pͥmũ om̃iu̾
est: nulli subiacet qualitati. Er¬
go nec similitudini. Itẽ ponamꝰ
quod alicuiꝰ rei similitudinẽ ha¬
beat. Sed euidens ẽ. qͦd similitu.¬
do aliquorũ parificat alii. uelut
si dicant᷑ in albedine similes. al¬
bedo alteriꝰ par debet ẽẽ. albello¬
ni alterius. similit̃ de nigredine.
et de om̃i re quȩ int̾alci amib
facit. Quare si hoc e̾et. qͦd pri¬
mum ÷ omĩum: pͥmũ simul
eẽt. atq nouissimũ. & qͦd nouis¬
simũ: nouissimũ simul ator
pͥmum Ed utrimq quantũ in¬
conueniens sit: neminẽ latet.
S terũ cũ materia quȩ creata ẽ.
nullã in se habeat formã uel
imagine̾: multominꝰ dĩ ipsius
nature creator qͥ simplioris et
subtilioris : nature. ullam pu¬

Expanded text:
positum. Sed quod primum est omnium, supra ostendimus non esse compositum. Igitur nec crescit nec augmentatur. Item, non decrescit. Quod eninullius creaturae in aliquo similitudinem habet. Similitudo enim qualitas est. Sed quod primum omnium est, nulli subjacet qualitati: ergo nec similitudini. Item, ponamus quod alicujus creaturae similitudinem habeat. Sed evidens est quod similitudo aliquorum duorum alium parificat alii, velut si dicantur in albedine similes, albedo alterius par esse debet albedini alterius; similiter de nigredine, et de omni re quae inter aliquos dinem facit. Quare si hoc esset, quod primum est omnium, primum simul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, neminem latet. Iterum cum materia quae creata est nullam in se habeat formam vel imaginem, multo minus Deus ipsius naturae, Creator, qui simplioris et subtilioris est naturae ullam pu
Abbreviated transcription (Latin):
litteram exponat᷑. nescio quare
absurdum dixeris eẽ .P. Corporea
accidentia quȩ dõ ascribitis. non
nisi corporeȩ substantiȩ & reiima.¬
ginariȩ congruunt. Dm̃ autem
huimodi eẽ. indecens ẽ. credere
Non gͥ conuenit. quȩ de eo tanqͣm
corporeo dicta st̃: ad litterã solã
exponere. Si qͥsenim hoc sentiat:
et scripture parit̾ &e rationi con¬
trariusertat. s .llolo ostendas.
quare quis ita decipiens sit scri

Expanded text:
secundum litteram exponatur, nescio quare secundum litteram exponatur, nescio quare absurdum dixeris esse. PETRUS. Corporea accidentia quae Deo ascribitis, non nisi corporeae substantiae et rei imaginariae congruunt. Deum autem hujusmodi esse, indecens est credere. Non igitur convenit quae de Deo tanquam corporeo dicta sunt ad litteram solam exponere. Si enim quis hoc sentiat, et Scripturae pariter et rationi contrarius exstat. MOYSES. Volo ostendas quare quis ita accipiens sit Scri
Abbreviated transcription (Latin):
enim cerra ocłm hahet: ltẽ idem
de filiischore. Aꝑiens inqͥt terra
os fuuĩ: deuorabit illos. Nun qͥd autẽ
teriaos habeis Itẽ in libro iudicũ
as gaal ad rebul. Ecce popłs de um¬
bilico bx descendit. Sed nunqͥd t̃ra
umbilicũ babet. Itẽ isaias u¬
ala dex̨ laudes audiuinꝰ. ded nun¬
qui& atra ala habet: Dauid qͦq
aio. Exultabunt cãpi & om̃ia quȩ
iueis sunt Itẽ idem. Flumina plau¬
dndinanib montes exultabunt.
Aniqaliutẽ campi gaudere. Flumina
ni anus habe. uel montes possunt
ex ultare: Salomon qͦq ait. Aues
celi portabt̃ uerbum tuũ. & qui
habet pennas annunciabit senten¬
tiam. Nunqͥd uł auis eli uerbum
dicere. uł habens pennas aliquid
potest Nunciare : Abachuc
mabit. & lignũ qͦd int̾ iunctu¬
ras edificioꝵ ẽ. respondebit. Num
uel lapis clamare. uł lignũ po¬
test respondere:M. Uerũ quidẽ
quod dicis fateor esse. in plerisq
locis sensũ allegoricũ necessari¬
um eẽ. tamen quod de corporeis

Expanded text:
enim terra oculum habet? Item, idem de filiis Core: Aperiens, inquit, terra os suum, devoravit illos . Nunquid autem terra os habet? Item, in libro Judicum ait Gaal ad Zebul: Ecce populus de umbilico terrae descendit . Sed nunquid terra umbilicum habet? Iterum Isaias ala terrae laudes audivimus . Nunquid terra alam habet? David quoque ait: Exsultabunt campi et omnia quae in eis sunt . Item idem: Flumina plaudent manibus, montes exsultabunt . Nunquid autem campi gaudere, flumina manus habere, vel montes possunt exsultare? Salomon quoque ait: Aves coeli portabunt verbum tuum, et qui habet pennas annuntiabit sententiam . Nunquid vel avis verbum dicere, vel habens pennas aliquid potest nuntiare? Habacuc qmabit, et lignum quod inter juncturas aedificiorum est respondebit . Num vel lapis clamare, vel lignum potest respondere? MOYSES. Verum quidem quod dicis fateor esse, in plerisque locis sensum allegoricum necessarium esse, tamen quod de corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis qͦd contrarioꝵ susoptiba
nit. Siuer ab alio illatadures
ilũ qui intulit dõ potentiorem
ẽ ostendditis. qͦd ñ minus ẽ. incon¬
ueniens. Si autẽ uos ipsos urãe
esse captiuitatis causã dicatis: qͥsi
meliusmͦ in captiuitate quã olim
in libertate uos habeatis. cuiuis
patet eẽ. mendaciũ. quia nunqͣm
captiuitas libertati ẽ. comparabi¬
lis. Siuͦ non hac intentione ur̃am
libertatẽ re moramini. sed eo¬
uos uolente liberare. uos ꝑ per¬
tinaciã eius uoluntati obsisti¬
tis: scilicet ut quia ille uos in ca¬
ptiuitatẽ coniecit. uos econt᷑rio
plusquã ipse uelit in ipsa capti¬
uitate ꝑduretis: deberet utiq
urẽ satisfacere uoluntati. & non
se ipsũ assi due tanto merore dep¬
mere. aut uos ei parcere deceret᷑.
nec tantũ facere contristari. ded
hoc stare nullatenꝰ potest. cũ eum
cotidie ut uos de captiuita¬
de eripiat oretis. Oro te satt¬
o moyses: ut tante circuit¬
onis a pectore tuo ercludas

Expanded text:
dicitis, quod contrariorum susceptibile dicitis, quod contrariorum susceptibile nit. Si vero ei ab alio illata dicitis, illum qui intulit Deo potentiorem esse ostenditis, quod non minus est inconveniens. Si autem vos ipsos vestrae esse captivitatis causam dicatis, quasi melius modo in captivitate quam olim in libertate vos habeatis cuivis patet esse mendacium, quia nunquam captivitas libertati est comparabilis. Si vero non hac intentione vestram libertatem remoramini, sed eo volente vos liberare, vos per pertinaciam ejus voluntati obsistitis, scilicet ut quia ille vos in captivitatem conjecit, vos econtrario plus quam ipse velit in ipsa captivitate perduretis, deberet utique vestrae satisfacere voluntati, et non seipsum assidue tanto moerore deprimere, aut vos ei parcere deceret nec tantum facere contristari. Sed hoc stare nullatenus potest, cum eum quotidie ut vos de captivitate eripiat oretis. Oro itaque te, Moyses, ut tantae circuitionis ambages a pectore meo excludas.
Abbreviated transcription (Latin):
s in manu ualida eduxit.
rubrũ mare diuisit. in quod
pharaonẽ cum exercitu suo de¬
mersit. manna quoq & cotur¬
nicibus de gelo indeserto pauit
aquas etiam iordanis in loco un
montis instar constituit. solẽ et
citu sennacherib centũ octogii
quinq milia nocte una oceidis
cit. In dieb ez echiȩ solẽ grado
quindecim reuerti prȩcepit. Da
nielem de lacu leonũ incolum
fecit. Non gͦ dicere potestis. quos
antiquis dieb potens ñ fuent
Si autẽ eum potentẽ quidem ful
ut ȩquum ẽ. concedatis. sed as¬
rum int̾uentu accidentiũ ei
imꝑotentẽ factum dicatis pł
quorum abscessũ possesdure¬
cuperaturu̾ esse credatis. alterũ
horũ necesse ẽ. fateamini illa
accidentia aut̃ ex eo & in eofius¬
se. ut infrrmitas homini acci¬
dens donec comialtscat abefseetu
illutl  capdiuntas enilibe abege
illata suȩ uoluntatis eũ potesta¬
ce prriat:. doneoliertate susee¬
dente recedat. Easiexeoe indp
fuisse dicatis: dm̃ gͦ corpli habe

Expanded text:
s in manu valida eduxit, et Rubrum mare divisit, in quod Pharaonem cum exercitu suo demersit , manna quoque et coturnicibus de coelo in deserto pavit , aquas etiam Jordanis in loco uno montis instar constituit Josue IIIcitu Sennacherib centum octoginta quinque millia nocte una occidi fecit . In diebus Ezechiae solem gradibus quindecim reverti praecepit . Danielem de lacu leonum liberavifecit. Non ergo dicere potestis quod antiquis diebus potens non fuerit. Si autem eum potentem quidem fuisse, ut aequum est, concedatis, sed aliorum interventu accidentium, eum impotentem factum dicatis, post quorum abscessum eum posse suum recuperaturum credatis, alterum horum necesse est fateamini; illa accidentia aut ex eo et in eo fuisse; ut infirmitas accidens homini, donec convalescat, ab effectu illata, ut captivitas cuilibet a rege illata suae voluntatis eum potestate privat, donec libertate succedente recedat. Quod si ex eo et in eo fuisse dicatis, Deum ergo corpus habere
Abbreviated transcription (Latin):
tenditis. cũ aliquid uolentẽ com¬
plere nec ualentẽ: puerili more
eum plorare astruitis. Sigͥ nẽ
impotens ẽ: dicite utrũ infu.¬
turo potestatẽ habiturus sit
ne carebit. urãq oratio ẽ. ua¬
cua & spes nulla. diuͦ posse
habiturus ẽ: aut illud nondũ
habuit. sed in p̃fixo et certoha¬
biturus ÷ tẽporẽ: qͦd cũ habe¬
bit uos de captiuitate libera¬
bit. aut iã habuit sed qͦrundã
int̾uentu accidentiũ amisit.
quibus iterũ quandoq remotiꝰ.
et illud recuꝑaturꝰ est & de capti.¬
uitate uoseducet. Si uͦ habitur
est cempore certo: restat uobis
dicere. ꝗd sit quod mͦ eum ꝓhibet
Habere scilicet utrũ paucitati
imbitetis annoꝵ ei. an debilitabe
membrorũ. anobstaculo euilibec
rer: a gua negueat defendi. Hoc
eni inler ipturis sacrisai

Expanded text:
itis cum aliquid volentem complere nec valentem, puerili more eum plorare astruitis. Si igitur nunc impotens est, dicite utrum in futuro potestatem habiturus sit ne carebit, vestraque oratio est vacua, et spes nulla. Si vero posse habiturus est, aut illud nondum habuit, sed in praefixo et certo habiturus est tempore quod, cum habebit, vos de captivitate liberabit, aut jam habuit, sed quorumdam interventu accidentium amisit, quibus iterum quandoque remotis, et illud recuperatus est, et de captivitate vos educet. Si vero habiturus est tempore certo, restat vobis dicere quid sit quod modo eum prohibet habere, scilicet utrum hoc paucitati imputetis annorum ejus, an debilitati membrorum, an obstaculo cujuslibet rei, a qua nequeat defendi. Hoc enim in Scripturis sacris, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
M Posast quide in eo ec̃. & in omnẽ
ꝯui screndo & oꝑando emicare. ut
Pol cũ in uno consistat loco: radios
tamen usquequaq & calefacien do
diffundit & illuminando . P. Si ita
est: sequiturgͦ quod illa sapientia
atq uoluntas ñ equaliter ubiq con¬
sistant. Quicqͥd en ĩ ita diffundit᷑:
non eandẽ uim inultimo. quã in
sui habet pͥncipio: qͦd minime con
imponere audetis: utinã uel sim¬
plum crederetis. & nͦ corporea ei acci¬
dentia ascriberetis.m. Quomͦ nos
hoc credere dicis: P. Dicitis siqͥdẽ
eũ singulis dieb semel indie irasci.
afferentes in mediũ destimonium
dauid dicentis. fortis irascit᷑ cotidie.
Prima etiam diei hora eũ irasci asse¬
ritis. causã huiꝰ irȩ esse dicentes. qͦd.
in illa hora reges iniqͥtatis exurgento
diademata sibi imꝑonuns ar
solem addoran. Di desue quam
ab surdus sit sermoiste. & quã
fatui s int qͥ hoc ꝗculer unt cum
ax ciscretionẽ prsus ignorent.
quã si nossent p̃ hoc de dõ seuti

Expanded text:
 Possunt quidem in eo esse, et in omnem locum sciendo et operando emicare, ut sol cum in uno consistat loco, radios tamen usquequaque calefaciendo diffundit, et illuminando. PETRUS. Si ita est, sequitur ergo quod illa sapientia atque voluntas non aequaliter ubique consistant. Quidquid enim ita diffunditur, non eamdem vim in ultimo quam in suo habet principio, quod minime convimponere audetis, utinam vel simplum crederetis et non corporea ei accidentia ascriberetis! MOYSES. Quomodo nos hoc credere dicis? PETRUS. Dicitis siquidem eum singulis diebus semel in die irasci, afferentes in medium testimonium David, dicentis: Fortis irascitur quotidie . Prima etiam hora diei eum irasci asseritis, causam hujus irae esse dicentes, quod in illa hora reges iniquitatis exsurgentes, diademata sibi imponunt, et solem adorant. Videsne quam absurdus sit sermo iste et quoniam fatui sint qui haec protulerunt, cum irae discretionem prorsus ignorent, quam si nossent, non hoc de Deo senti
Abbreviated transcription (Latin):
MRem acteri ignoratanbeeuised
sti radione. satisq illis responia
uideo eẽ : qui aliter aliquatenꝰ de
terrȩ sentiunt diuisione. P. Ro
pleco dĩ nutu p̃sentisermone:
ad ꝓpositũ libe. redire .M. Di¬
bro doctrinȩ tercio: dm̃ in loco
esse asserunt sex partib t̾minato.
nio qͥ ait. Cũ egrederer: ecce prin¬
ceps grecoꝵ ingressus ẽ. Concipiua
ubi introitus ẽ. & exitus. Odsi ita
ẽ. patet gͦ. quia in loco consistat
sex partib t̾minato. diuͦ termi¬
nato circunscribit᷑ loco: dẽ aliqͥs
locus uacuus ẽ. adõ. Eͦdsiẽ: quom

Expanded text:
Rem hactenus ignoratam brevi, sed onstrasti ratione, satisque illis responsum esse video, qui aliter aliquatenus de terrae sentiunt divisione. PETRUS. Expleto Dei nutu praesenti sermone, ad propositum libet redire. doctrinae libro tertio, Deum in loco esse asserunt sex partibus terminato, ui ait: Cum egrederer ecce princeps Graecorum ingressus est . Concipiunt ubi introitus sit et exitus. Quod si ita est, patet ergo quia in loco consistat sex partibus terminato. Si vero terminato circumscribitur loco, tunc aliquis locus vacuus est a Deo. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuit simpla: nescio. Pm̃ firma
mea ꝓbatum ẽ. esse cõpositum:
necessario concludit᷑ aliquam ẽẽ.
in ateriã de qua compositũ sit. ut
lectus cuiꝰ ÷ materia lignũ. uel
cultellus: cuiꝰ est materia ferrũ.
Hanc autẽ materiã firmamento
simpliorẽ esse necesse ẽ: quẽadmo¬
clum lignũ lecto. & ferrũ cultello
simplius ẽ. & qm̃ om̃is materia
ipso qd de ea factũ : simplior ẽ:
nec habet inse formã uel imagi¬
nem sui cõpositi. patet fir mam̃t
materiã nullam corporeã in se
formã habere. & idõ omĩno sim¬
plam eẽ. Ed si dicamꝰ in ea aliqͥd
compositũ esse. aliã qͥppe mate¬
riam de qua cõposita sit: necesse
est eẽ. quȩ & simpliorsit. Sed et
illã dicentes cõpositam. aliã face¬
biinur simpliorẽ habere inaters¬
am. & sic in infinitũ. Qđ ut uitenꝰ
necesse ÷ ut materiã illam fateam¬
simplam eẽ. Ecce ꝓbatum satis ẽ¬

Expanded text:
m probatum est esse compositum, necessario concluditur aliquam esse materiam de qua compositum sit, ut lectus, cujus est materia lignum, vel cultellus, cujus est materia ferrum. Hanc autem materiam firmamento simpliorem esse necesse est, quemadmodum lignum lecto, et ferrum cultello simplius est. Et quoniam omnis materia ipso quod de ea factum est simplior est, nec habet in se formam vel imaginem sui compositi, patet firmamenti materiam nullam corpoream in se formam habere, et ideo omnino simplam esse. Quod si dicamus in ea aliquid compositum esse, aliam esse materiam de qua composita sit esse necesse est, quae et simplior sit. Sed et illam dicentes compositam, aliam fatebimur simpliorem habere materiam, et sic in infinitum. Quod ut vitemus, necesse est ut materiam illam simplam e
Abbreviated transcription (Latin):
quibil nsententiarũ flo¬
ribus sternamꝰ. ut pͦt delecta¬
bilius in eo ratiocinaturi se¬
deamus. Illȩq sententiȩ er̃t
nobis quidã gradus ad cõpro¬
bandũ qͦd ds sit: & ad cognos¬
cendũ quid sit. Pruseniꝰ debe¬
mus. ꝓbare dm̃ esse: & pͦt osten¬
cdere nichil illi simile ẽẽ Aue¬
dam enĩ pars hominũ & diñ
esse negant: & mundũ ab et̃
no sine creatore fuisse con.¬
firmant. Quȩ nos necessitas
cogit. ut pͥus dm̃ esse qͥ mun¬
dum creauit monstremꝰ. m.
Quare hoc in p̃dictis de scriptu¬
ris loquens minime fecisti. ut¬
dm̃ prius eẽ. ostenderes: E.
Quiscripturis fidẽ accõmodan :
dm̃ esse ñ negant. idõq non
necesse fuit ꝓbare hoc seripturȩ
credentibus sed tantũ modonul¬
li scripto credentibus .m. Cum
deum eẽ ꝑ scripturas nolis ꝓba¬
ine iꝑseq nullo sensu corporeo
sic comphensibilis: multũ au¬
dire metuuat. qua ratione phi¬
Losopbica cõpbari ualeat s di¬

Expanded text:
quibusdam sententiarum floribus sternamus, ut post delectabilius in eo ratiocinaturi sedeamus. Illaeque sententiae erunt nobis quidam gradus ad comprobandum quod Deus sit, et ad cognoscendum quid sit. Prius enim debemus probare Deum esse, et post ostendere nihil illi simile esse. Quaedam enim pars hominum et Deum esse negant, et mundum ab aeterno ac sine Creatore fuisse confirmant. Quae nos necessitas cogit ut prius Deum esse qui mundum creavit monstremus. MOYSES. Quare hoc in praedictis de Scripturis loquens minime fecisti, ut prius Deum esse ostenderes? PETRUS. Qui Scripturis fidem accommodant, Deum esse non negant, ideoque non necesse fuit probare hoc Scripturae credentibus, sed tantummodo nulli scripto credentibus. MOYSES. Cum Deum esse per Scripturas nolis probare, ipseque nullo sensu corporeo sit comprehensibilis, multum audire me juvat qua ratione philosophica comprobari valeat.
Abbreviated transcription (Latin):
P. In hoc uerbo inscitiã do ascri¬
bitis. cũ eum tale stacuisse di¬
catis atq iurasse: qͦd pꝰtea eũ
iurasse & firmasse peniteat.
cuiꝰ rei signũ est qđ tot modis
iugiter ꝓu ob affligitur: qͦd
si prȩscisset ñ antea c̾stituisset
Insipiens gͦ scđm uos fuit. Sͦd
cũ apuduos constet: indul¬
gere ei debetis. nec p̃cib eum
inquietare assiduis. quanto
enĩ frequentius oratis: tanto
magis eiꝰ dolorẽ innouatis.
et qͦ magis ab oratione cessan.¬
do eũ non inquietaueritis:
tantomagis eũ consolari per¬
mitcetis. Sed dic p̃cor o moy¬
ses dic inquã. debet quisquã
huꝰmodi credere doctoribus.
ec fide̾ eoꝵ accõmodare tra.¬
ctatibus: m. Cũ ipsi dieca
Aa ꝓphetarũ confirment
uctonitade. quare tã graui¬
der in eos inueheris. & in pro

Expanded text:
S. In hoc verbo inscitiam Deo ascribitis cum eum tale statuisse dicatis atque jurasse, quod postea eum jurasse et firmasse poeniteat, cujus rei signum est quod tot modis jugiter pro vobis affligitur, quod si praescisset, non antea statuisset. Insipiens ergo secundum vos fuit. Quod cum apud vos constet, indulgere utique ei debetis, nec precibus eum inquietare assiduis, quanto enim frequentius oratis, tanto magis ejus dolorem innovatis, et quo magis ab oratione cessando eum non inquietaveritis, tanto magis eum consolari permittetis. Sed dic precor, o Moyses, dic, inquam, debet quisquam hujusmodi credere doctoribus, et fidem eorum accommodare tractatibus? MOYSES. Cum ipsi dicta sua prophetarum confirment auctoritate, quare tam graviter in eos inveheris, et in
Abbreviated transcription (Latin):
transtuli: heu patr ꝑ& tanscu¬
li filios suos. & henfiliisqu
translatist̃ de mensa patrissiu
Dicunt etiam qͦd quidã doccorũ
urorum hanc audier ine uoee
inquodã loco rumoso. Pretea
quod tanquã prurientes inui¬
cem collidat pedes. & mnore do¬
lentis manib plaudat: & quia
cotidie orat. ut miscđia eius sit
suꝑ irã eius. & ut eat in populo
suo in miscđia. Dic o moyses
cũ deus oret. quẽ queso adorat.
Se ipsũ. an alium: Sienĩ alium.
is quẽ adorat potentior est eo
Sise ipsũ adorat: aut potens ẽ.
eius ꝓpter quẽ orat. aut impo¬
tens. Si autem impotens ẽ: fru¬
stra se adorat. Si uͦ potens: aut

Expanded text:
transtuli? Heu patri qui transtutranstuli? Heu patri qui transtulit filios suos! et heu filiis qui translati sunt de mensa patris sui! Dicunt etiam quod quidam doctorum vestrorum hanc audierit vocem in quodam loco rumoso. Praeterea quod tanquam parturientis invicem collidat pedes, et more dolentis manibus plaudat, et quia quotidie orat, ut misericordia ejus sit super iram ejus, et ut eat in populo suo in misericordia. Dic, o Moyses, cum Deus oret, quem, quaeso, adorat? Se ipsum an alium? Si alium, is quem adorat potentior est eo. Si seipsum adorat aut potens est ejus propter quod orat, aut impotens. Si impotens est, frustra se adorat, si vero potens, aut