comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natio dotis. ¶ s qd̾ scĩtũ¬
sic ratum sit. Fet ita cir¬
tatalium lexeis erit ca¬
uens ut neq auen atõ
ullam ꝑ mittat paren¬
tib intalib. n ypoche¬
cam s ut sialiquid eger¬
cores filios genicorib st.a¬
cũe illos quid̃ erubescit
int̾miticur at̾. iccipienti¬
b tanquam nicħ eis qd̃¬

Expanded text:
natio doti. Sed quod sancitusic ratum sit, et ita certa talium lex eis erit cavens, ut neque alienationem ullam permittat parentibus in talibus neque hypothecam. Sed vel si quid egertores filios genitoribus statuere: sed illos quidem erubescit, interminatur autem accipientibus, tamquam ni
Abbreviated transcription (Latin):
la pugno ꝑcuteretur. ¶¬
ec actõ dissimulatõne abole¬
sũ nõ reuocaint: postea ex pe¬
nicencia remissam iniuriã nõ
rot̾it recolere. De obligõniba¬

Expanded text:
la pugno percuteretur. actio dissimulatione abolesuum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.TIT. 5 DE OBLIGATIONIBU
Abbreviated transcription (Latin):
ost n uidamꝯ d̾ iegatis. q̃ par¬
iuris extra ꝓpoitam quid ma¬
cĩam indcur. na ioquimur d̾
hiis uiris figuris quibꝰ ꝑ uruũ¬
insticuuntur locuti sumꝰ. niõ¬
sine cã seqͥnti loco ꝑot̾ ħ uris
matia cractari. ¶Legatum¬
itaq ẽ donatõ quedã ad functo
relicta ¶S olim quid erãt legato¬

Expanded text:
ost haec uideamus de legatis. quaiuris extra propositam quidem materiam uidetur: nam loquimur de his iuris figuris, quibus per uniueinstisine causa sequenti loco potest haec materia tractari. Legatumitaque est donatio quaedam a defuncto relicta. Sed olim quidem erant legato
Abbreviated transcription (Latin):
debiuss etiam ampliorẽ
quantitatẽ hrdi relinq̃¬
re prominore disposuit
et enĩ etia ħ errantis sentẽ¬
cie est. et non pure et inte¬
gͤ designatõnis. ¶ si uero
exp̃ssim designau̾it. non
uelle hedem retiñe falcid

Expanded text:
debuisset etiam ampliorem quantitatem heredi relinquere, pro minore disposuit; etenim etiam hoc errantis sententiae est et non purae et integrae designationis. Si vero expressim designaverit non velle heredem r
Abbreviated transcription (Latin):
Puplica autem dc̃a sunt qd
cuius ex populo executõ eoꝵ
plumq datur ᷤ publicoꝵ uidi¬
cõrum quedã capitalia sũt q̃dã

Expanded text:
Publica autem dicta sunt, quod cuivis ex populo exsecutio eorum plerumque datur. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia sunt, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
lic̾e ꝓmereri horum p
sublacõnẽ ex restitutẽe.
melius arbitrati sumus
nr̃a corrig̾e lege quam ao¬
iectos despic̾e ꝑ iculum suᷤ¬

Expanded text:
liceret promereri horum propter sublationem ex restitutione. melius arbitrati sumus nostram corrigere legem quam subiectos despicere periculum su
Abbreviated transcription (Latin):
ia sit condempnab̾ eum
et duorum ꝓponẽs elecc̃o¬
nẽ ucrum uelit dato uer¬
bo ab solue abremĩciare.
etag̾e q̃udicata sunt
annõ. certe si noc ñ sacͣris
eum cerminis restitues
ecibi exequntõnẽ ĩ fer¬
res tem ꝑare. cũ debita ue¬
ãt hoĩcidis n adult̾is n
uirginũ raptorib delin¬
ꝙ̃tibrterminoꝵ custodies
cautelam. s ĩ in de ex̃es
et suplicium eis in feres
non emĩ talia delin ꝙ̃¬

Expanded text:
ia sit, condemnabis eum, et duorum propones electionem, utrum velit dato verbo absolute abrenuntiare et agere quae iudicata sunt, an non. Certe si non hoc, sacris eum terminis restitues, et ibi executionem inferes temperate et cum debita ve homicidis neque adulteris neque virginum raptoribus delinquentibus terminorum, custodies cautelam, sed etiam inde extrahes et supplicium eis inferes. Non enim talia delinque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpabis q̃m fiscaliũ ratõ
et militib ec p̾uatis ip̃is¬
q templis. et cuncte rei.¬
eciam deo amabił ecc̃ar
defensores et ỹcononn

Expanded text:
am fiscalium ratio et militibus, et privatis ipsisque templis et cunctae reipetiam deo amabiles ecclesiarum defensores et oecono
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ requisitõ rei furtiue hodie
ẜ ueterem obẜuatom nõ sit. me¬
rito ex conseq̃ncia ⁊ p̾face acto¬
nes ab usu comuni recesserut.¬
cum manifestissimũ sit ꝙ õs¬
quiscientes rem furtiua susce¬
perint ⁊ celauerint furti nec¬
na manitesti furti quadrupli
nec manifestidupli. ¶ Eur

Expanded text:
enim requisitio rei furtivae hodie m veterem observationem non fit: mrito ex consequentia etiam praefatanes ab usu communi recesserucum manifestissimum esqui scientes rem furtivam suscperint et celaverint, furti necna manifesti furti quadrupli nec manifesti dupli. Fur
Abbreviated transcription (Latin):
cafiut ut aput ce pociꝰ quaap
eum qui de dit concperecursiã¬
cibi apud quem conceptasit Pa¬
fur non sit consticuta ẽ actoa¬
furti acco adu̾sꝯ eum qui
furtũqͥrere cestibꝰ psentibus¬
uolentem prohibuit. ¶E¬
reterea pena constituitur edic¬
cop̾toris ꝑ actõm furti nõ exi¬
biti adiisꝯ eum qui furtiua¬
nonexibuit. ¶S hee acto¬

Expanded text:
it, ut apud te potius quam um, qui dederit, concipereturtibi, apud quem concepta fur non sit, constituta est actifurti actio adversus eum qui furtum quaerere testibus praesentibusvolentem prohibuaeterea poena constituitur edicpraetoris per actionem furti non exbiti adversus eum qui furtivnon exhibuit. sed hae act
Abbreviated transcription (Latin):
et n patrẽ ec matremi
habeant: usq adtresi
uncias relinquere eis.i
aut donare ꝑmissi sunt
ec cum mat̾re et si quo li

Expanded text:
e patrem et matrem habeant, usque ad tres uncias relinquere eis aut donare permissi sunt, et haec cum matre, et si quoli
Abbreviated transcription (Latin):
morientis. s ignorancie
puritas illius. ¶si uero
non fec̃it ĩuentarium
qscdm hãc fig̾am sicut p̃¬
diximus. nõ cenebit fal¬
cidiam s complebit leg̃¬
tarios et frõicomissarios
licet pure sube morientis
transcendat mensura
legatorum datõ et hec di¬
cumus ñ nr̃ã mumientes
legẽ ꝙͣ posuimus ut nichꝰ
depͥpo dampnificentur hi¬
des creditorib. s ei penam
exactio sue malignitaͬs cin
cranscen dit legem. erqͥb
caute om̃ia agens nicħ po¬
t̾at dampifican s exdiũ¬
soeciam que simt exfulcid

Expanded text:
morientis, sed ignorantiae puritas illius. Si vero non fecerit inventarium secundum hanc figuram, sicut praediximus, non retinebit Falcidiam, sed complebit legatarios et fideicommissarios, licet purae substantiae morientis transcendat mensuram legatorum datio. Et hoc dicimus non nostram minuentes legem, quam posuimus, ut nihil de proprio damnificentur heredes creditoribus. Dabitque ei poenam exactio suae malignitatis, cur transcenderit legem, ex quibus caute omnia agens nihil poterat damnificari, sed ex diverso
Abbreviated transcription (Latin):
E quis domesticoꝵ nlła negocii publici abst̃¬
hente sollicitudine. net ei ꝑ ꝯmeatũ sollẽpnit᷑
ut abẽẽt facuttate ꝯcessa ꝑ biẽniũ obseqͥis se¬
renitatis nr̃e defui̾t is retrorsum mordinẽ con
tractus infi̾orẽ qͥnq sb̾seq̃ntib postponat᷑. sin
no tͥemmũ eius ab sencia ꝯtinuasse monstratur
us ad decimũ locũ ꝓcul dubio degradetur qd̾ si
quad̾ennio tenus abfu̾it nouissimus collocet᷑
qnq̃mno aũt si affu̾it deuagatꝰ ip̃o iam cĩgło
spoliandus ẽ indignũ quippe ẽ desides aꝓpͥis tam

Expanded text:
 quis domesticorum nulla negotii publici abstrahente sollicitudine nec ei per commeatum sollemniter, ut abesset, facultate concessa biennium obsequiis serenitatistractus inferiorem quinque sequentibus postponatur. Si vero triennium eius absentia continuasse monstretur, usque ad decimum locum procul dubio regradetur. Quod si quadriennio tenus afuerit, novissimus collocetur. Quinquennio autem si fuerit devagatus, ipso iam cingulo spoliandus est. Indignum quippe est desides ac propriis tam
Abbreviated transcription (Latin):
supͣscͥpti. añt memoriales nlło modo diiplici
fũgant᷑ officio nͨ gemĩs cartis nrepsint ut nõ
occupentur psa ẽ imũ ise ꝯmoda collatum inch¬
quia reliquis relictũ. Lapp̃r.
nice fu̾it sbstractus abeo quitũq. ut potenacã¬
te loco de sb̾stinitis instatutoꝵ ꝯsortio finit. ui¬
timiᷤ b̾rogatus ꝓsolatio uł suffragio ꝓximi
definitã sacre ꝯstitutõn diue memorie theo
dosu ⁊ ualẽtiniam pͥncipũ inc̾tam qͣxiratem
defincti ħrdes uł successores uł nbi eiꝰ seu ciedi¬
tores qui feriꝰ cũ mortuo ꝓstatũo loco ei adqui
sio diem fũcti mĩme fin̾t su scepti. uł additata¬

Expanded text:
Supra scripti autem memoriales nullo modo duplici fungantur officio nec geminis chartis inrepserint, ut non occupentur plura in unum se commoda collaturi nihilque reliquis relicturi. LEO A. luce fuerit subtractus, ab eo, quicumque utpote vacante loco de substitutis in statutorum consortio fuerit ultimus subrogatus, pro solacio vel suffragio proximi definitam sacraeque constitutioni divae memdosii et valentiniani principum insertam quantitatem defuncti heredes vel successores vel liberi eius seu creditores, qui fenus cum mortuo pro statuti loco ei adquirsio diem functi minime fuerit suscepta vel adita
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑmim̾anis instituti locuni sbnre debu̾at nec
pctimiã otferat statuti ⁊̃ grad̾ recusare nolint
scq̃nti tam̃ offerẽde qͣntitatis p̾dicte ꝙͣ sbrogan¬
di licencia ꝑmittat᷑. ita uidel. Ut si scõs. iu⁊ e
te dura̾t actedenti sꝑ cadem cepia ꝙͣ p̾cedens
recusauit tͥbuatur/ hos aũt qui adstatutoꝵ ordie
ꝓgredi uolu̾intꝰ. nͨ de suostatu nolumꝰ temõiu
ꝯpleto tp̃ sue milicie ꝯmitiue sac̾ nr̃i ꝯsistorii
cingło indiem inte potui manentib uidelitet
iam̃ dudũ p̾stitis saluis pͥmłus ꝓrimꝰ dec̾mimꝰ
quib enĩ arthana puetatis in̾xmito ꝯmntũt

Expanded text:
ui in statuti locum subire debuerat, ne pecuniam offerat, statuti etiam gradum recusare voluerit, sequenti tam offerendae quantitatis praedictae quam subrogandi licentia permittatur, ita videlicet, ut si secundus eate duraverit, accedenti semper eadem copia quam praecedens excusaverat tribuatur. Hos autem, qui ad statutorum ordinem progredi noluerint, nec de suo gradu volumus removeri completo tempore suae militiae comitivae sacri nostri consistorii cingulo in diem vitae potiri, manentibus videlicet iam dudum praestitis salvis privilegiis, decernimus. Quibus eni
Abbreviated transcription (Latin):
retiuec u̾llam ꝓrsus timoris patiat᷑ inurianꝰ
etuor cironũq pr̃atõm millus agnoscat. quin
tiuã pͥmi disponũ iongi tp̃ris sudore q̃siuit. ⁊ ħ¬
quid pẽimoniis censumiꝰ deferenda sꝙ aũt om̃ib
constat defr̾i a diectu alt̾nis dignitatisꝑne nõ
patimur. ut ⁊̃ si ꝓsperioris fortime uiditio ad ho¬

Expanded text:
noret nec ullam temonis patiatur iniuriam, equorum tironumque praestationem nullus agnoscat, qui dispositionum longi temporis sudore quaesivit. quidem patrimoniis censuimus deferendat. Quod autem omnibus constat deferri, adiectu alterius dignitatis perire non patimur, ut, etiamsi prosperioris fortunae iudicio ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
maneant ap̃ eos ĩmo¬
ta etad eorum urut ꝓpas¬
successiones pueniãt aut
eciam suꝑstitib quo uo¬
lunt disponãt᷑ modo. ¶ qr¬

Expanded text:
maneant apud eos inmota et ad eorum velut psuccessiones perveniant, aut etiam superstitibus quo vount disponantur modo.
Abbreviated transcription (Latin):
conseq̃cia hoc ip̃m et in
as facientib et seruet᷑¬
expriori quid̃ mño filiis
ꝑꝑ scd̾a uota lucrata dos¬
liqua u̾o quec̃ in talibꝰ¬

Expanded text:
ia hoc ipsum et in as facientibus, et servetex priori quidem matrimonio filiis cunda vota lucrata doliqua vero quaecumque in talib
Abbreviated transcription (Latin):
d̃mnlitis p̃ sentre uisiꝰ
est aut qui ꝓ eo legicime
cogatur cunc uocentur
quid legicima uoceũ at
obediens condẽpnet᷑ iab¬
sens scd̃ scema qd̃ appeli¬
atur heremodicium idet
cumaciam deserit ĩ nullo
iior p̃sente putabunt᷑
tor ãt desit cũc et ab solu̾e¬
e eum et dãpna eius me¬
d̾i calumpmatorẽ cogat
sic er̃t cemꝑatoes sic pecare
cessabunt sic nõ putabt
potenciam diuiciaꝵ ius¬
cicie p̃ ualesnec latet nos
qr forsam ueq hoc suffi¬
ciat.id ꝑfectissimam cãe
medelan cũ iudicantes
potẽcõrib magisꝙͣ iusti¬

Expanded text:
m litis praesentare iussus est aut qui pro eo legitime cogantur, tunc vocetur quidem legitima voce, non autem oboediens condemnetur et absens secundum schema quod appellatur eremodicium id equi per contumaciam deserit, in nullo minor praesente putabitur.tor autem desit, tunc et absolvere reum et damna eius mederi calumniatorem cogat. Sic erunt temperati omnes, sic peccare cessabunt, sic non putabunt potentiam divitiarum iustitiae praevalere. Nec latet nos quia forsan neque hoc sufficiet ad perfectissimam causae medelam, cum iudicantes potentioribus magis quam iusti
Abbreviated transcription (Latin):
isse quie ũbigr̃a hrd̾inscripser̃.
tas incestam̃co spectat᷑. ¶Et
ex qͣrio pot̾ quis inquãtasc̾q uo¬
luit plurimas uncias suã ħ̾rdi¬
cuantur ita d̾mũ ꝑcium distri¬
bucõ necessaria ẽ. si nolit cesta¬
cor eos ex equis ꝑcibꝰ hrdes esse.

Expanded text:
isse verbi gratia heredem scripserit, tas in testando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurimas uncias suam heredituantur, ita demum partium distributio necessaria est si nolit testator eos ex aequis partibus heredes esse
Abbreviated transcription (Latin):
intestĩs agnouimꝰ aũt
ex huiꝰ modi subtilicate
płima cectã destructai
cestacorib nõ ualentib
huiꝰmodi custodire sub¬
cilitatẽ aut foria ua ne¬
lientib scire aliquos fu

Expanded text:
agnovimus autem ex huiusmodi subtilitate plurima testamenta destructa, testatoribus non valentibus huiusmodi custodire subtilitatem aut forsan nolentibus scire aliquos su
Abbreviated transcription (Latin):
eciamobhoc ars fiat q̃¬
dam. c̃q futura est cele¬
bran constitucõ litis ap̃
iudicem in t̾rogari fugi¬
entem si ix. diestrans¬
sierunt delib̾atõis et
tem ostendi quo illud
eciam ex die et subscrip¬
tõne libelli ec sidix̾it
cransisse .ix. dierum
numeꝵ tunc fieri licis ꝯ

Expanded text:
etiam ob hoc ars fiat quaedam, cumque futura est celebrari contestatio litis apud iudicem, interrogari fugientem, si viginti dies transierunt deliberationis, et tem, ostendi quoque illud etiam ex die et subscriptione libelli: et si dixerit transisse viginti dierum numerum, tunc fieri litis
Abbreviated transcription (Latin):
cłicos huc destinacos aut
yconomos suos notã ĩ¬
ꝑio facẽ aut nr̃is amin¬
istracorib ut impecrent
quod compecens ẽ non
hoc deo aĩalib ep̃is erro

Expanded text:
icos huc destinatos, aut oeconomos suos notam imperio facere aut nostris administratoribus, ut impetrent quod competens est, et non hoc deo amabilibus episco
Abbreviated transcription (Latin):
ssem̃ in antiquis legibir̃
uirginb illic que mn eoꝵ
errore uocabantur mo̾tis
uptis quomodo ñ magis
nos in his que adeo głificã¬
tur definim ⁊ ꝓudiciam q̃¬
dam quam marime mul¬
ieres ornat conẜuari uolẽ¬
te competens ueñabilibus
diaconissis ut qd decet na¬
ture custodiat̃ et quod debe
pr̃os nullo modo relĩq̃¬
re sac̃dociun q̃uod nõ so¬
lum in p̃br̃oᷤ et dỹaconos
sanctimꝰ s ec si subdiaco¬

Expanded text:
m in antiquis legibus virginibus illis quae in eorum errorem vocabantur mortis uptis quomodnos in his, quae a deo glorificantur, definimus, pudicitiam, quae quam maxime mulieres ornat, conservari volentes competens venerabilibus diaconissis, ut et quod decet naturae custodiant et quod debetpresbyteros nullo modo derelinquere sacerdotium. Quod non solum in presbytero et diacono sancimus, sed et si subdiaco
Abbreviated transcription (Latin):
cus pcreauimo .¶ Nupcie autem
siue macrimoniu ẽ uiri⁊ nilie¬
ris comuctõ. indundua ꝯsuetu¬
dinem uite ꝯtuẽs Ius aute pota¬
manorum Nulli eĩalii hoiees
quitalem in filios heart pot̾a¬
cem qualem nos hemo o uni gͥ
exce ⁊ uxore tua nascitur in cũa
potate e. Item qui ex filio tuo⁊
urore eiusnascitur .i. nepos cuo
⁊ nepcis eq in cua sut poc̾ate. ex
ꝓnepos ⁊ ꝓnepcis ⁊ dinceps cet̾i

Expanded text:
procreaverimus. Nuptiae autem sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestamanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri.
Abbreviated transcription (Latin):
plures h̾rdes sint. ⁊ int̾ se cura
optandum dissenciat alio ali¬
ud corpo elig̾e cupiente. rie pe¬
reat iegatum qđ płiq prudẽ¬
cium cẽ bemuolencia intro¬
ducebant forcunam ẽẽ huio
m̃dum ut ad quem sors ꝑ ue¬

Expanded text:
plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse huius mendum, ut, ad quem sors perve
Abbreviated transcription (Latin):
dierna die et momne
qd̃ sequitur in his ma¬
crimonis que iam so¬
luta sunt quidẽ sine mor¬
do. ad hucañ pendente coͣ
qd̃ unꝰ sr̃stes sit Nam
si ambo defumcti sunt
hoc hẽdib nõ damꝰ. s
tanꝙͣ seml t̾minatu
uet̾ib relinquimꝰ legi

Expanded text:
dierna die et in omne quod sequitur. et in his matrimoniis quae iam soluta sunt quidem sive mordo, adhuc autem pendente eo quod unus superstes sit. Nam si ambo defuncti sunt, hoc heredibus non damus, sed tamquam semel terminatum veteribus relinquimus legi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ẜuus id ad ineuium ꝑculit.
meniꝯ dum uult cicium in
ip̃o delicto d̾ prehende. ꝑmisit
ẜuo quasdam resad eum per¬
ferre ucrum furti an ẜui cor¬
ruptĩ iuditõ cenetur cicꝰ an
neutro. Et cum nb suꝑ

Expanded text:
us id ad Maevium pertulerit, Maevius, dum vult Titium in ipso delicto deprehendere, permisit servo quasdam res ad eum perferre, utrum furti an servi corrupti iudicio teneatur Titius, an neutro? et cum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
aut si quis cquũ gestandi cã co¬
modatum sibi lorigiꝯ aliquo
duxit ꝙ ueteres scripserũt de
eo qui m aciem equum ꝑdu¬
xiss s ꝑlacuit cam̃ eos qui relii
comodatisair ut̾entur quã
utendas accepennt. ica furtũ
comictẽ. si se incelligant id in¬
uito domino fac̾e̾. eumq si in¬
cellexissens non ꝑmissurum
ac si ꝑmissurum credãt ex̃
crimen udi opcima sane di¬
stinctone qr furtũ sine affec̃.¬
cu furandi non comictit.S
si credat aliquis inuito domi¬
no se rem comodatã sibi qͣc¬
Icare domino autẽ uolence id
fiat. dr furtum nõ fi̾ ũn uld̾¬

Expanded text:
aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxerit, quod veteres scripserunt de eo qui in aciem equum perduxisset. Placuit tamen eos, qui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant id invito domino facere eumque, si intellexisset, non permissurum, ac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis invito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur furtum non fieri. und
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ consagͥnei. similicer¬
sunt ec hiis conueniens eĩt
uł ulud quod cludum et
in mat̾inset in his qͥ exmi
ptialic̾ aut alit̾ no acqui¬
rantur. sãcticum ẽ. hoc eci¬
am ut in reliquis moriẽ
igitur lex ĩisto casudata
sibi occasione sicuti dictu
ẽ posita sit et qui a extrib
matrimo uiis s ꝓcefsit ne¬

Expanded text:
quidem consanguinei similitersunt. Et his conveniens erit illud, quod dudum et in maternis et in his quae ex nuptiali causa aut aliter non adquirantur sancitum est, hoc etiam in reliquis morienti. Haec igitur lex in isto casu data sibi occasione, sicuti dictum est, posita sit. Et quia ex tribus matrimoniis haec processit n
Abbreviated transcription (Latin):
data erant ual stipulatõ. ¶U
sa uice qui alium dacurũ uel¬
fcurum promiser uid̾cur in ca
ẽẽ ca ut non teneatur nisi penã
ip̃e ꝓmiscrit. Utemnemo
rem suam futuram in eũ casũ
quo sua sit utiłr stipulatur.
Si d̾alia re stipulator senser.
cur obligõ ac si Interrogatũ rn¬
drit non sum non eet uelucil¬

Expanded text:
data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, tur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, velu
Abbreviated transcription (Latin):
animi iudicium. It̃ furiosi qr
m̃ce carent. nec ad rẽ ꝑtin si ĩ¬
pubes postea pubes fcꝰẽ aũ fur¬
iosꝯ postea compos m̃tis fcus
fiut ⁊ d̾cesserit. ¶ Euriosi at
si ꝑ id tempꝰ fecerint cestam̃¬
tum quo furor eoꝵ int̾missꝰ ẽ
iure cestati ẽẽ uid̾ntur. c̃te eo ꝙ
añ furorem fecerit cestamẽto
ualete nam n cest̾m rͤce fr̃m

Expanded text:
animi iudicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus aut furiosus postea compos mentis factus fuerit et decesserit. furiosi autem si per id tempus fecerint testamentum quo furor eorum intermissus est iure testati esse videntur, certe eo quod ante furorem fecerint testamento valente: nam n
Abbreviated transcription (Latin):
possen patris credicores id uẽ¬
dere.uil alr inquietarein pat
rentum sũt peculia ꝓ m̾ ita in
bonie parentũ ꝯpucantur ac si
ẜuorũ peculia in bonis dñorum
numerantur exceptis ud̾lic
hiis que ex sacris ꝯstitutõ nibus

Expanded text:
posse neque patris creditores id vendere vel aliter inquietare neque, rentum sunt peculia perinde in bonis parentum computantur acsi servorum peculia in bonis dominorum numerantur: exceptis videlicet his quae ex sacris constitutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
quanti^ in eo anno plumi fu̾it
ula snĩa expͥmitur ut siquis ho¬
minez. cuum qui hõdie luscꝯ
cẽcidir. qui in eo anno integer
quanti is hodie ex̃. s quãci in eo
anno plurimi fu̾it.¶Qua
rone creditum ẽ penale ẽẽ ꝯuiꝰ
num nunquã lis estimaretur
ne placuit nõsolum ꝑemptico¬
rporis estimacõm ħndam ẽẽ ẜ

Expanded text:
quanti in eo anno plurimi fuerit illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum qui hodie claudus, occiderit, qui in eo anno integer quanti hic hodie erat, sed quanti in eo anno plurimi fuerit; qua ratione creditum est poenalem esse hujus num numquam lis aestimaretur. ne placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mulio S si ppͥ infirmitate
retine eas non potuit. cũ alius
d̾ eo quoq qui cũ equo ueh̾etur.
impetũ eiꝯ aut pp̃ infirmitatẽ
aut pp̃ impericiam suã recine

Expanded text:
ed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut propter infirmitatem aut propter imperitiam suam re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣextima mus
oporc̃e competenti uti
filium sibi ex legitimis
iptiis ꝓcre atum uolu¬
it quid̃ seg̃gare se a cõi ista¬
ta comuĩsatõe ⁊ inquodam
mulier monast̾io ⁊mañe
płima bona faciens ĩ nui¬
sib reu̾entissimis ibid̾ ⁊¬
ros. siũ mulieres añ ꝙͣĩ
g̃diancur ĩmonast̾iũ eo
quo uolu̾it mͦ que sua st̃¬

Expanded text:
estimamus oportere competenti uti filium sibi ex nuptiis legitimis procreatum voluit quidem segregare se a communi ista conversatione et in quodam mulierum monasterio commanere, plurima bona faciens in mulieribus reverentissimis ibidem cros seu mulieres, antequam ingrediantur in monasterium, eo quo voluerint modo quae sua s
Abbreviated transcription (Latin):
Do in ne potib et ꝓne¬
potib nõ suis ex sub
pot̾ate minirs t̃ciam ꝑ¬
tem eos hab̾e qͣ eorum
parentib uiuentibo
portebatͤ relinquere
cestacores nõ em̃ excepi¬
mus ult̾ius nepotes qͥ
ex filio pat̾nisauis ac̃s¬
c̃t ut illi quid incegrã
accipiant ꝑtẽ qnͣtã eoꝵ
pat̾ acciꝑiet uiuẽs nepo¬
tes aũt ab auo ꝑmediã

Expanded text:
do in nepotibus et pronepotibus non suis et sub potestate, minus tertiam partem eos habere. quam eorum parentibus viventibus oportebat relinquere testatores. Non enim excepimus ulterius nepotes, qui ex filio paternis avis accrescunt, ut illi quidem integram accipiant partem, quantam eorum pater acciperet vivens, nepotes au
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑ ec ꝓpetatẽ relin¬
qͣt si uult filiorũ repẽte
fame moriẽcium. s uiuie
ualentium uocani pac̾
et hec om̃na dicimꝰ ñ
inpatre solo s in auo

Expanded text:
insuper et proprietatem relinquat, si vult filiorum non repente fame morientium, sed vivere valentium vocari pater. Et haec omnia dicimus non in patre solo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
maiores at si eciam filui
sint. si em̃ nõ est sobo
is et neq ꝑcipiet ad hor
que apͥore relicta sunt ei
consortõ neq fruerur sp̃o¬
salicia largitate neq nĩ¬
rito scd̃arum nur̃ptiarũ
ultra t̃ciam sue subeof¬

Expanded text:
maiores autem, si etiam filii sint. Si enim non est sobolis, et neque percipiet aliquid horum quae a priore relicta sunt ei consortio, neque fruetur sponsalicia largitate, neque marito secundarum nuptiarum ultra tertiam suae sub
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes quia qui dam
earui concupiscencia de¬
centi ducat in domibus sus
isacͣ tãgentes eloquiã aut
ĩor̃oĩs domibꝰ iurances.
habitos se eas legicimaᷤᷤ
urores. rałr eas hñtes
tp̃r młto et force suscipi¬
entes filios dũse deinde

Expanded text:
dicentes, quia quidam earum concupiscentia detenti ducant in domibus suis, sacra tangentes eloquia aut in orationis domibus iurantes habituros se eas legitimas uxores, taliter eas habentes tempore multo et forte suscipientes filios, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
de quib siquis suspica¬
ri si qͥs aliquid p̾supserit
malignũ. ip̃e insipies
sumlis et ĩpius forsan
putabit᷑ sidicant᷑. aliꝙͥ

Expanded text:
de quibus si quis suspicari aliquid praesumpserit malignum, ipse insipiens simul et impius forsan putabitur. Et si dicatur tal
Abbreviated transcription (Latin):
comissorum ħ maxime ĩusu
ħntur. peto. rogo. uolo. mando
fidei cue. commicto que ꝑin¬
firma singula sunt atq si oĩa
m unum congesta eẽnt d co
duxit. Namcum decedet ĩ aff¬
rica scripsit codicillos testõ cõ¬
firmatos quibꝯ ab augusto pe¬
ciit ꝑfidei comissum ut facet
aliquid. Et cum diuꝯ aug̾ uo
ps reliqui auctoritatẽ eiꝯ secu¬
ci fidi comissa prabant. Et fi¬
lia ientuli legata que iure ñ
prudences inter quos trebaci¬
um q̃q cuius cuc auctoritas
maxima erat. ⁊ dr ꝯsisse an po¬
ssit ħ recipi. nec absonãs a iur¬
is rone codicillorũ usꝯ ẽe. ⁊ cre¬
bacium suasisse aug ꝙ ie dice¬
ret ucilissimũ ⁊ neccariũ ħ a

Expanded text:
commissorum haec maxime in usu habentur; ‘ peto, rogo, volo, mando, fidei tuae committo ’. quae perinde singula firma sunt atque si omnia in unum congesta essent. TITduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus ps reliqui auctoritatem secuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure noprudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessarium hoc
Abbreviated transcription (Latin):
siusq ad centum aurcos cũ eo
agere uel inutilr ce acturum.
duise scole auctores recte usq
ad cencum aureos acturum ce¬
existimant. que sentencia sañ
benignior ẽ. Q si minoris em¬
eris hebis scł. cum eoactõnem.
qm qui mandat ut sibicencũ
aureorum fundo em̃etur. is uti
mandasse incellr ut minoris si
poss emerecur. ¶Recçe qͦq
mandacum contractũ si Adhuc
incegra res sit reuocatũ fuerit.
euanescic¶It si ad huc integro
mandaco mors alcerutrio int̃¬
ul illio qui mandatum accepe¬
rit. soluit᷑ mandatum s utilici¬
cis ca receptum ẽ si mortuo eo
qui cibi mandauit. tuignorãc
eum decessisse exsecucꝰ fu̾as
mandatũ posse ce agere man¬
dati actõne. alioqum iusta et
probabil ignorancia dapnũ cͥ
afferz. ¶Et huic simile est

Expanded text:
si usque ad centum aureos cum eo agere velis, inutiliter te acturum. diversae scholae auctores recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis scilicet cum eo actionem, quoniam qui mandat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revocatum fuerit, evanescit. Item si adhuc integro mandato mors alterutrius intevel eius qui mandatum susceperit, solvitur mandatum. sed utilitatis causa receptum est, si mortuo eo qui tibi mandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibi afferat. et huic simile est
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾iea̾t sũptꝰ cuuriał solercia qͥt¬
ta nõ paciat᷑. S solis dũis hrdib¬
ꝙ dñoꝵ sic cestlra felicitas. S
quis aũt in singulis annis nõ
solu̾t debitũ ex reip̃iꝰ ꝙ ĩ reliqͥs
ꝑmansisse clam̾it ime alicͥb
depende cogatur iducus sane
si quẽ postã minus ydoneũ fcm̃
c̃ẽ ꝯstabit. nocita ut expedit rõ¬
nem redde pensionis potest res
lũ ydoneũ iure quo scĩmꝰ trffe¬
rent᷑ nec tũ decodtõni cuiꝰq reli¬
quis qui nou accedit honarmp̾¬
accẽptem suonoĩe uł uieꝵa petuo
uł titule ꝯductionis ei credsoit
ẽẽ rradendam qui pensare utili¬
tates patͥmonii nr̃i soluendo.
nõ ualeatis ꝓ eo quẽ succedaneũ¬

Expanded text:
adiecerit sumptus cura sollertia, quidnta non patiatur, sed solis dominis heredib sit cessura felicitas. Si quis autem in annis singulis non solverit debitum, ex re ipsius, quod in reliquis remansisse claruerit, sine aliquibus dependere cogetur indutiis. Sane si quem postea minus idoneum factum esse constabit nec ita ut expedit rationem reddere pensionis, res, lium idoneum iure quo sanximus transferentur: nec tamen decoctoris cuiusque reliquis qui novus accedit oneracceptam suo nomine vel iure perpetuo vel titulo conductionis ei crediderit esse tradendam, qui pensare utilitatem patrimonii nostri solvendo non valeat, is pro eo quem succedaneu
Abbreviated transcription (Latin):
tis int̾uenẽtibo ap̃ competetẽ
uidicẽ manifestau̾it p̃sẽte eo qͥ
adoptatur ⁊ nõ ꝯͣdicence. nec ñ
eo qui adoptat. soluit᷑ quid̃ ius
pocatis patris naturał transit at̃

Expanded text:
tis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit a
Abbreviated transcription (Latin):
nepces ac d̾inceps sua manu di¬
mictant S cunc ex edco p̾corie
in huiꝯ filii uł filie nepotisl nep¬
cis bonisqui q̃ ue a parente ma¬
numissꝰ uł manumissa fuit. ea
untur patrono in bonis lib̾ci.
et ꝑ reterea si impubes sit filius
ul filia ul ceti. ipe parens ex ma
nendi autẽ sumo liberum esse
arbitrium ei qui filiũ ⁊ ex es ne¬
potem uł neptẽ in pocate hr. fili¬
un quid̃ d̾ pot̾ate dimitt̾e. nepo¬

Expanded text:
ps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, euntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex mannendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepo
Abbreviated transcription (Latin):
aut donaint aut dotis nomi¬
ne dedit. quin is qui acceperit
nsucapere possit. dubium ñẽ
quippecum eares in furti uiciũ
non cecidit cumuriq

Expanded text:
aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utiq
Abbreviated transcription (Latin):
enum ad antiqͣfigurã mp̾¬
sibile est nõ em̃ sufficient
tantis ec̃c pͦ auci consisten
cões sunt et scssim maioris
ecc̃e. et earim omnes cireũ¬
eutes scd̃m quẽdam ordi¬
nem. et circulum mimst̾ia
ĩeis celebrant / demnde ecla
plinimͣ mmultitudine exan
ꝙaprincipio adpiũ officu
sanctimꝰ nõ ultra .lx. qd¬

Expanded text:
erum ad antiquam figuram impossibile est. Non enim sufficient tantis ecclesias pauci consistentcommunes sunt et sanctissimas maioris ecclesias et earum omnes circumeuntes secundum quendam ordinem et circulum ministeria in eis celebrant; deinde etiam plurima multitudine ex anquam a principio ad pium officii sancimus non ultra sex
Abbreviated transcription (Latin):
casũ accõ p̾ponitur. Ac siquis ser¬
uo ouiciũ fecit. uł pugno euoꝰ
rruis it. nulla ineum actõ dnio
competit. Si comuni ẜuo inui¬
qua dñs quisq ẽ estimato in¬

Expanded text:
casum actio proponitur. At, si quis servo convicium fecerit, vel pugno eum percusserit, nulla in eum actio domino competit. Si communi servo injuqua dominus quisque est, aestimationem in
Abbreviated transcription (Latin):
rãs eos disposuit ea omni
modo comple. si quod p̃cip¬
itur legitimum sitaut si
non illud aliqua ler uel.
si non fiat ab eo qui hono¬
ratus est. t̃ ratum esse ex¬
psseiam demõstret. ¶N
quis aũt non inplẽs qd
dispositum est. s dum con¬
petat ei qui honoratus e
to iudicis admonitus. an¬
num totum pertrar̾it. nõ
agẽs hoc qd̾ p̾ceptum est.
siquid̾ quis illorum fu̾it q
necess ano exlege ꝑcipiunt.
inplus aũt ꝙͣ quod lex ei
dari. ei uult scriptus est
hereᷤ. tantum accipiat so

Expanded text:
rans eos disposuerit, ex omni modo complere, si quod praecipitur legitimum sit, aut si non illud aliqua lex, vel si non fiat ab eo qui honoratus est, tamen ratum esse expresse iam demonstret. Si quis autem non implens quod dispositum est, sed dum competat ei qui honoratus est, eto iudicis admonitus annum totum protraxerit, non agens hoc quod praeceptum est, si quidem aliquis illorum fuerit, qui necessarie ex lege percipiunt, in plus autem, quam quod lex ei dari vult, scriptus est heres, tantum accipiat so
Abbreviated transcription (Latin):
instituidłent ul exħrdari⁊ ĩ co
par om̃ium conditõ ẽ ꝙ ⁊ ĩ filio
pꝯumo ⁊ in quolli excet̾is ubis
rumpitur ⁊ ea rone cotu infir¬
matur. Iõq si młr a qua postumꝰ

Expanded text:
stitui debent uel exheredari. Et in eo par omnium condicio est, quod et in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis rumpitur, et ea ratione totum infirmatur. itaque si mulier, ex qua postum
Abbreviated transcription (Latin):
negligentes curatore ¶non
ãt excepimus a lege neqz
patronatus successiones
et ibi enim legitima eis
seruata ꝑte ꝙͣnos difim

Expanded text:
neglegentes curatores. Non autem excipimus a lege neque patronatus successiones; et ibi enim legitima eis servata parte quam nos defi
Abbreviated transcription (Latin):
et nõ ad peiora peniterẽ
non em̃ erit hoc pure se¬
quentisss neq concedi¬
museis ab imicio scienti¬
te soluentib et poste a li¬
tes lices ꝑcipientib in¬
ferre et reciꝑeuelle ab eis
quocumz contigit ex diui
oportet enim ante ex ai¬
ferii ad in deuocõnẽ insi
ferte insta quedam cau¬
sa ħ introdux̾it. iopinabi¬
li quodam com᷑parẽte
quod minuat sub̃am et
fiat lõgum in talib qõi¬
licium cranscẽde anni tẽ¬
pus fa sactimus necc̾itatẽ
inponentes oĩo intra an¬
num post adicõn ẽ et leg̃¬
ta solui et que acestatore
sunt relicta com plere. scd̃
sui naturam et ommna
agi quecumq pͥꝰ ediximꝰ.
Inicium aũt anno clamꝰ
sic̃ pͥꝰ iam diximus ad mo¬
niconem exiudiciali dec̃¬
to anno em̃ ꝑculpam he̾¬
dis trans acto tic iłe qͥ¬
dem cadet relicto alii uero
ad hoc uenient quos post
uocauimus. ¶ pupillis ãt¬
et in inorib etate nicħ nr̃a

Expanded text:
et non ad peiora paenitere; non enim erit hoc pure sequentis. Sed neque concedimus eis ab initio scientite solventibus, postea lites percipientibus inferre et recipere velle ab eis quodcumque contigit exsolvisse. Oportet enim ante aferri ad indevotionem: nisi forte iusta quaedam causa hoc introduxerit, inopinabili quodam apparente, quod minuat substantiafiat longum in talibus qlitium transcendere anni tempus sancimus, necessitatem imponentes omnino intra annum post aditionem et legata solvi et quae a testatore sunt relicta compleri secundum sui naturam et omnia agi, quaecumque prius ediximus. Initium autem anno damus sicut prius iam diximus, admonitionem ex iudiciali decreto. Anno enim per culpam heredis transacto, tunc ille quidem cadet relictis, alii vero ad haec venient, quos prius vocavimus. Pupillis autem et minoribus aetate nihil nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tenuiptiali don acõe uenien¬
tesspea iudicauimus opor¬
ce he dare oroinẽ cause ursi
quis contulit res sedman¬
oms ĩ mobues sunt man¬
eat hor usus ap̃ matrema
ip̃a cum colligat. et nd̃ rei¬
puat neq exigat filios ꝓ
hoꝵ extimacone usuras.¶s
et diligenciam eor hãt sic
lerubetaisu erutentipus
dm̃sec custodiat eaͣs sed̾m
leges antiquas filiis sr̃stiti
tri.reliquũ ũo filior hr̃dibꝰ
consistat inpeccumis aut
aluis mobilib reb añ mi¬
pciał donat̃o. c̾ciam usurar
ꝑtẽ ꝑcipientem matrem cũ
cautõneum definita. nec
exig̾e a filus aurumsnsi for¬
te y̾donea sit filii sub̾a.⁊ hãt

Expanded text:
tenuptiali donatione veniente: propterea iudicavimus oportere hunc dare ordinem causae, ut, si quis contulerit res secundum anomnes immobiles sunt, maneat horum usus apud matrem, et ipsa eum colligat et non respuat neque exigat filios pro horum aestimatione usuras, sed et diligentiam eorum habeat, sicut lex iubet usu existentibus dominis, et custodiat eas secundum leges antiquas filiis superstittri, reliquum vero filiorum heredibus consistat in pecuniis aut aliis mobilibus rebus antenuptialis donatio, tertiam usurarum partem percipientem matrem cum cautione iam definita non exigere a filiis aurum, nisi forte idonea sit viri substant
Abbreviated transcription (Latin):
compecierunt ħ constituco li¬
btatum cuendarũ ca ĩcroducta
c̃. gͦ si lib̾tates nulle sint date¬
in fraudẽ creditorum an non
fc̃um sit id circo uelirit adici sͥ
bona nuaudiendi sunt: ⁊ ma

Expanded text:
competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint dataein fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et ma
Abbreviated transcription (Latin):
penitencie tem pus. nõ
hñtes et penas int̾uni¬
nantes nouisimas ha
qͣui tales fideuissioneᷤ
exgunt in suꝑ et ip̾os
fideniss ore siñ obligati¬
one recede es nulla ĩ fer¬
ri eis neccͣitatẽ ꝑ sona¬
rum harum p̾sentat¬
onis s ec in ysenti cõ¬
ꝑimꝰ crudelẽ qͣdam ec
in portabiem calũ pi¬
am contra studendam
anobis fieri castitate
quia enĩ eos fide iussoreᷤᷤ
acciꝑe ꝓhibuimꝰ ĩueĩs

Expanded text:
enitentiae tempus non habentes, et poenas interminantes novissimas his qui tales fideiussiones exigunt, insuper et ipsos fideiussores sine obligatione recedere et nullam inferri eis necessitatem personarum harum praesentationis. Sed in praesenti comperimus crudelem quandam et inportabilem calumniam contra studendam a nobis fieri castitatem. Quia enim eos fideiussorem accipere prohibuimus
Abbreviated transcription (Latin):
uero pars nequa qͣ illoꝵ
est manus sec subscͥptoriᷤ.
cinꝰ piã forte corrupti aut
oceasione decies milies u¬
tril ħ̾ uoluntate iesta sũt
pacris analioꝰ ẽ artificis
oꝑani cͥtaminis et cõcen¬
cõns et ad fauorẽ ꝑtis ali¬
m scribentis. ¶et nos mo¬
lestare decetõ nros subiͥ¬
cos nolentes sanctimus
si quis uolũit res suas fil¬
iis diuide aut om̃sant q̃
aliqͣs forterelĩq̃re p̃cipu¬
as.has maxͤ quid̃ si pos¬
sibile estdicat in testam̃¬
co. et in dubitatam det fili
mecire a sistunt hoĩbus
licet tñ descͥpcõne fac̾e
rerum qͣs ꝑtiri uolũt
ec sub scrib̾e om̃ibꝰ aut
ip̃eaut filios uniũsos
dare indubitatam fidẽ
et qd̃ scd̃ hãc fit spem. ra¬
tum sitatq firmũ alia¬
q cautela ñ in digẽs a

Expanded text:
ero pars nequaquam illorum est manus, sed subscriptoris cuiuspiam forte corrupti aut occasiones decies milies, utrum haec voluntate gesta sint patris, an alicuius est artifices operarii certaminis et contentiones et ad favorem partes alicuius scribentis. Haec nos molestare de cetero nostros subiectos nolentes sancimus: si quis voluerit suas res filiis dividere aut omnes, aut etiam aliquas forte relinquere praecipuas, has maxime quidem, si possibile est, dicat in testamento et indubitatam det filiis mae circumadsistunt hominibus, licet tamen descriptiones facere rerum quas partire voluerit, et subscribere omnibus aut ipse aut filios universosdare indubitatam fidem; et quod secundum hanc fit speciem. ratum sit atque firmum aliaque cautela non indigens. Si
Abbreviated transcription (Latin):
conuocari legis sancciende ca e
quin uisum ẽ senacum uice po¬
puli consusiis ⁊ quod principip¬
laciut legis h uigorem cum lege
regia que de imperio eius lata est.

Expanded text:
convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est
Abbreviated transcription (Latin):
ma deus dedit hab̾e. et mł¬
corum dñm ẽẽ. et facileda¬
re et maxͤ in sc̃issimis eccͣus
quib optima mensura ẽ¬
donatarum eis rerum ĩmẽ
p̃cipiens in ꝑio dare adta¬
lium reximi. et recompens
est quod alienat᷑. et quita¬
lib ministrant lit̾is. siñ
querela undiq sint. nul¬
lam metuentes pe rarũ
que a leone pie memorie¬
ic inc̾minant et a nobis
firmate sunt ũtiq̃ c̃ nec
młtum diferant ab. alt̾u¬
tͦ sa c̃docium ec inpium

Expanded text:
ma deus dedit habere et multorum dominum esse et facile dare, et maxime in sanctissimis ecclesiis, in quibus optima mensura edonatarum eis rerum immenspraecipiens imperio dare aliquid talium rerum, et recompensest, quod alienatur, et qui talibus ministrant litteris, sine querela undique sint, nullam metuentes poenarum, quae a Leone piae memoriae interminantur et a nobis firmatae sunt: utique cum nec multo differant ab alterutro sacerdotium et imperium,
Abbreviated transcription (Latin):
cari.s ĩ reliquũ illis hãc
obit sanctionẽ. qͣs añ has
sopitas octo lustroꝵ silen¬
cio mouen haccen.aut
motas t̃minari nõ con¬
tigit. ¶ilustris igituri
maginfica auctoritas cu¬
a que ꝓhãc gen̾alẽ legez
nr̃a saituit et̾itas. edictis
at peruenire. ¶Dem .i.¬

Expanded text:
cari, sed in reliquum illis hanc objici sanctionem, quas antehac sopitas octo lustrorum silentio moveri hactenus aut motas terminari non contigit. Illustris igitur et magnifica auctoritas tua, quae per hanc generalem legem nostra statuit aeternitas, edictis at pervenire. Dat.
Abbreviated transcription (Latin):
n em̃dandi n mpugnandi
lis quoq qui recte fc̃o cestõ ħr
des institutisunt dat ẜm ca¬
bulas bonorũ possõm. Itẽ ab
ad bonorum possõm uocat.s

Expanded text:
 emendandi neque impugnandi lis quoque, qui recte facto testamento heredes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem. item ab ad bonorum possessionem uocat.
Abbreviated transcription (Latin):
¶generalitꝰ a ut in onub̾
qui ꝑ p̾dictos modos de¬
ducitur ad legitimu̾ius.
cunc hec uolumꝰ obtine¬
re: dum et filii hoc ratũ
habuernt. Naml si solue¬
re uis potestatis ĩ uitis fi¬
lis nõ ꝑmissumm ẽpacrib
multo magis sub pocesta¬
te redigerẽ ĩ uitum fil iũ
et uolentem sine ꝑ oblã¬
tionẽad curiam:. sme ꝑ
instrimĩtor celebratione.
sine ꝑ aliam quamlib

Expanded text:
Generaliter autem in omnibus qui per praedictos modos deducuntur ad legitimum ius tunc haec volumus obtinere, dum et filii hoc ratum habuerint. Nam si solvere ius potestatis invitis filiis non permissum est patribus, multo magis sub potestate redigere invitum filium et nolentem, sive per oblationem ad curiam sive per instrumentorum celebrationem sive
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ castitatem nõ ꝑfec¬
te consid̾ ance. et nõ erit
dicens ut que bene exclu¬
sa sunt ĩ rem publica
rursus introducuntur
Qua pp̃his ⁊ nobis sanc¬
titis ⁊tq manifestis quo
cͣuemat modo ⁊dciuit a¬
tem romanani legitti

Expanded text:
am castitatem non perfecte consideravit, et non erit decens ut quae bene exclusa sunt in rempublicam rursus introducantur. Quapropter his a nobis sancitis atque manifestatis, quo conveniat modo ad civitatem romanam legit
Abbreviated transcription (Latin):
filiis alii quidem eligunc
alu respuat hu qui uo¬
lunt legitimi fieri auis
iniure naturali manẽtib¬
sec hec dicimꝰ nullũ legiti¬

Expanded text:
filiis alii quidem eligant alii respuant, hi qui volunt legitimi fieri, aliis in iure naturali manentibus. Et haec dicimus nullu
Abbreviated transcription (Latin):
ientes celerit̾ ꝑ uenire ⁊
ulor maligmĩtatib ob¬
uiamꝰ qui cantũmodo
ꝓponũt accõnes. Nolunt
aũt usq ad finẽ ep̃cere
iudicui um dicentes legẽ
eẽ que dec̃nit neminẽ
compelli actõnes suas ex̃¬
cere nolentemiẽt h̾ac igͥ
p̃uitatẽ extinguere fes

Expanded text:
lentes celeriter provenire et illorum malignitatibus obviamus, qui tantummodo proponunt actiones, nolunt autem usque ad finem exercere iudicium, dicentes legem esse quae decernit neminem compelli actiones suas exercere nolentem. Et hanc igitur pravitatem extinguere fes
Abbreviated transcription (Latin):
incorꝑe suplicium susti¬
nebie etamagna ac ion¬
gissima ciuitate expelłr
¶mulieres itaq caste quid̃
nõ. aũt ĩuisit a  ad luxuri¬
osam uitam deduci n᷑ ĩ¬
pie ag̾e cogioĩo em̃ leno

Expanded text:
ore supplicium sustinebit et magna hac longissime civitate expelletur. Mulieres itaque caste quidem non autem invitas ad luxuriosam vitam deduci nec impie agere cogi. Omnino enim leno
Abbreviated transcription (Latin):
aua sine ipius siue aliena sit. ħ
solum obẜuandum ẽ ne plo
cuere quam ip̃e ex cest̾o ceperit.
quitur. ¶Eum autẽ aliena
res ꝑ fidi comissum relinquit᷑
necee ẽ ei qui rogatus ẽ aũ ip¬
sam redimere ⁊ prare aut exci¬
matõm eius solu̾e. ¶ Lib̾tas
quoq ẜuo ꝑ fid̾i comissum da¬
ri pot̾ ut heres eum rogetur
manumitte ul iegatariꝯ ul
fidei comissarius. Nec interest
utrum d̾ suo ꝓprio ẜuo cestator
roget an d̾ eo qui ipius ħrdis
aut iegatarii ul ⁊ extranei sit.
Itaq alienꝯ ẜ uus redimi ⁊ ma¬
minus eum non uendat si oͦ¬

Expanded text:
atarii siue aliena sit. sed hoc solum obseruandum est, ne plus tuere, quam ipse ex testamento ceperit; nquitur. cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est ei qui rogatus est aut ipsam redimere et praestare aut aestimationem eius solvere. Libertas quoque servo per fideicommissum dari potest, ut heres eum rogetur manumittere vel legatarius vel fideicommissarius. nec inteutrum de suo proprio seruo testator roget an de eo, qui ipsius heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Itaque et alienus seruus redimi et maminus eum non uendat, sa
Abbreviated transcription (Latin):
obẜuatum. s si nõ fuerat hrd̾s
eis usq ad c̾tam portõm pr̃abat᷑.
s nec nominatun eas ꝑas exħr¬
dare parentibꝯ necẽe erat. s li¬
cebat ⁊ int ceteros ħ fac̾e. Nom¬
inatim autẽ exħrdari quie iĩ.¬
siue ita exhered̾tur. ciciꝯ filius
meꝰ erħre estosiue ita filiꝯ m̃s

Expanded text:
atum: sed si non fuerant heredes eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter ceteros hoc facere. Nominatim autem exheredari quis visiue ita exheredetur: TITIVS FILIVS MEVS EXHERES ESTO, siue ita: FILIVS
Abbreviated transcription (Latin):
cus adimple fid̾m recusat ne¬
gando remita ee subsecuta si fi¬
di comissarius usuirandũ ei
d̾culit cum prius ip̃e d calump¬
iuirandum subire ꝙ nichil ca-¬
le a cestacore audunt ui recusã.¬
cem arfidi comissis uł unnusitatiꝰ
ul spal solucõm coartari ne pe¬
reat ultima uoluntas cestatoris
fidei ħrdis comissa ead obẜuari
censiumꝰ. ⁊ si a legatario ul fi¬
di comissario aliquid similiter
relictume. ¶Ad si is a quo re¬
uctum dr ꝯficeatur quid̃ aliquid
a se relictum eẽ s ad legis subti

Expanded text:
us adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumniusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subti
Abbreviated transcription (Latin):
aput uidice̾ a quo causa
examininda ẽ sc̃is ꝓposi¬
tis euangliis ꝑsac̾mẽtũ
hoc ip̃m affirmet et sic

Expanded text:
apud iudicem a quo causa examinanda est sanctis propositis evangeliis per sacramentum hoc ipsum adfirmet, et sic