comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non esse in quam omĩa feruntur. Horũ singula que inseparabiliter
inuoluta rerum in se necessitas iunxit tractatus expediet. Non mo¬
uetur ait. est enim centron. In spera autem solum centron diximꝰ uõ
moueri. quia necesse est ut cuta aliquid imimobile spera moueatur.
Adiecit. Et infima est. Recte quoq hec. Nam quod centron est
medium est. In spera uero hoc solum constat imũ esse quod medium
est. Et si mia est. sequitur ut uere dictum sit in eam ferri omĩa. Sẽꝑ
enim pondera in imũ natura deducit. Nam et in ip̃o mundo ut eẽt
terra sic factum est. Quicquid ex om̃i materia de qua facta sunt
om̃ia purissimũ ac liquidissimũ fuit id tenuit sũmitatem et ether
uotatus est. Pars cui minor puritas et merat aliquid leuis ponderis.
aer extitit. et in secunda delapsus est. Fost hec quod adhuc quidem
liquidum. sed iam usq ad tactus offensam corpulentum erat. in aq̃

Expanded text:
non esse in quam omnia feruntur. Horum singula, quae inseparabiliter non esse in quam omnia feruntur. Horum singula, quae inseparabiliter inuoluta rerum in se necessitas uinxit, tractatus expediat. «Non mouetur», ait. Est enim centron. In sphaera autem solum centron diximus non moueri, quia necesse est ut circa aliquid immobile sphaera moueatur. Adiecit: «et infima est.» Recte hoc quoque. Nam quod centron est, medium est. In sphaera uero hoc solum constat imum esse quod medium est. Et si ima est, sequitur ut uere dictum sit in eam ferri omnia. Semper enim pondera in imum natura deducit: nam et in ipso mundo, ut esset terra, sic factum est. Quidquid ex omni materia de qua facta sunt omnia purissimum ac liquidissimum fuit, id tenuit summitatem et aether uocatus est; pars, cui minor puritas et inerat aliquid leuis ponderis, aer extitit et in secunda delapsus est; post haec, quod adhuc quidem liquidum, sed iam usque ad tactus offensam corpulentum erat, in aquae
Abbreviated transcription (Latin):
cum nec corpori fabricando sola suffecerit: Nam quia terra. aqua. et
aer. infra lunam sũt. ex hic solis corpus fieri non potuit. quod idoneũ
esset ad uitam. Sed opus fuit presidio ignis etherei. qui terrenis mẽ¬
bris uitam et aminam sustinendi cõmodaret uigorem. qui uitalem
calorem et faceret. et ferret. Hec et de aere dixisse nos satis sit. Re¬
stat ut de terra quȩ sperarum nona est. et mundi ultima dictu netes¬
saria disseramus. Nam ea quę est media et nona tellus inquit nec
mouetur. et infima est. In eam feruntur omia nutu suo pondera. Ille
uero insolubiles cause sunt. quȩ mutius inuicem nexib uinciũtur. et
dum altera alteram facit. ac uicissim de se uascuntur. nunꝙͣ a natura¬
lis societatis amplexibus separantur. Talia sunt iuncula quib t̾ram
natura constrinxit. Nam ideo in eam feruntur omĩa quia ut media
non mouetur. Ideo non mouetur quia infima est. Nec poterat infima

Expanded text:
cum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam quia terra, aqua et cum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam quia terra, aqua et aer infra lunam sunt, ex his solis corpus fieri non potuit quod idoneum esset ad uitam, sed opus fuit praesidio ignis aetherii qui terrenis membris uitam et animam sustinendi commodaret uigorem, qui uitalem calorem et faceret et ferret. Haec et de aere dixisse nos satis sit. Restat ut de terra, quae sphaerarum nona et mundi ultima est, dictu necessaria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere insolubiles causae sunt quae mutuis in uicem nexibus uinciuntur, et dum altera alteram facit ac uicissim de se nascuntur, numquam a naturalis societatis amplexibus separantur. Talia sunt uincula quibus terram natura constrinxit. Nam ideo in eam feruntur omnia quia ut media non mouetur; ideo non mouetur quia infima est; nec poterat infima
Abbreviated transcription (Latin):
recursum sed et ip̃e zodiatus in xii. partes qua ratione diuisus sit. curq
aries primus habeatur. et quȩ signa in quoꝵ numinũ dicione sint ab¬
solutum est. Sed omia hec quę de sumo ad luuam usq peruẽiunt
sacra incorruptaq diuina sunt. quia in ip̃is est ether semper idem.
diuinorum et caducorũ luna confiniũ est. Quod autem ait. inhil ĩ fra
luuam esse diuinũ preter animos nimere deorum hominũ generi
datos. non ita accipiendum est annnos hic esse. ut hic nasci putẽtur.
S̾ed sicut solem in terris dicere solemus. cuius radius aduenit et rece¬
dit. Ita ammorũ origo celestis est. sed lege temporalis hospitalitatis
hic exulat. Hec ergo regio diuinũ inhil habet ip̃a. sed recipit. et que
recipit reunttit. Puoprium autem hr̃e diceretur si ei semper tenere licu¬
isset. Sed quid mirum si animus de hac de hac regione non constat:

Expanded text:
recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque Aries primus habeatur, et quae signa in quorum numinum dicione sint, absolutum est. Sed omnia haec quae de summo ad lunam usque perueniunt, sacra, incorrupta, diuina sunt, quia in ipsis est aether, semper idem diuinorum et caducorum luna confinium est. Quod autem ait, nihil infra lunam esse diuinum «praeter animos munere deorum hominum generi datos,» non ita accipiendum est animos hic esse ut hic nasci putentur. Sed sicut solem in terris esse dicere solemus cuius radius aduenit et recedit, ita animorum origo caelestis est, sed lege temporalis hospitalitatis hic exulant. Haec ergo regio diuinum nihil habet ipsa, sed recipit; et quia recipit, et remittit. Proprium autem habere diceretur si ei semper tenere licuisset. Sed quid mirum si animus de hac regione non constat,
Abbreviated transcription (Latin):
uolui. et cur ita uoluatur ostendimus. septemq speras cont̾rio motu
ferri rõ indubitata patefecit. et de ipõ sperarum ordine quid diuersi
senserunt. uel quid inter eos dissensionem fecerit. quȩ ue magis sit se¬
quẽda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tatitum est cur int̾ om̃s
stellas sola sine fratris radiis luna non lucet. Sed et que spatiorum
ratio solem ab his quoq qui eum inter septẽ quartum locarũt. nõ
tamen abrupte mediũ. sed fere medium dici coegerit. publicatũ est.
Quid significent nomina quibus ita uocantur. ut laudari tantum
putetur. innotuit. Mlagnitudo quoq eius et celestis ꝑ quem discurrit
cutuli terreq quãta sit. uel quemadinodũ deprehensa monstratum est.
subiectarum sperarũ stelle quemadmodũ zodiaco qui supra omnes est
ferri dicantur. Uel quȩ racio diuersarum faciat seu celerem seu tardum

Expanded text:
uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stellas sola sine fratris radiis luna non luceat, sed et quae spatiorum ratio solem ab his quoque qui eum inter septem quartum locarunt, non tamen abrupte medium sed fere medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut laudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem discurrit circuli, terraeque pariter quanta sit uel quemadmodum deprehensa monstratum est. Subiectarum sphaerarum stellae quemadmodum in zodiaco, qui supra omnes est, ferri dicantur, uel quae ratio diuersarum faciat seu celerem seu tardum
Abbreviated transcription (Latin):
tustas. ut in assignandis a fine prioris ordims ordo secundus inciperet.
Superius eiĩ diximus in capricorno saturnũ. post onines fuisse. Ergo
secunda adiectio eum primũ fecit. qui ultimus fuerat. Iteo aquarius q̃
dantur. aries marti. qui precesserat ioueni. taurus ueneri. quam mars
sequebatur. gemim merturio. post quẽ uenus fuerat. deputati sũt. No¬
taudum hoc loco ꝙ in genitura mũdi. uel ip̃a rerum prouidentia uel
uetustatis ingeniũ. hunc stellis ordiuem dedit. quem plato assignauit
speris earum. ut ẽẽt luna prima. sol secũdus. suꝑ hunc mercurius. ue¬
nus quarta. huic mars. inde upiter. et saturnus ultimꝰ. Sed sine tñ
huius rõnis patrocinio habende. platouicũ ordiuem prior ratio commẽ
licuit breuitate a sũma spera quȩ aplanes dicitur usq ad lunam que
ultuna diuinoꝵ est. omĩa iami ut opinor absoluimꝰ. Nam et celum

Expanded text:
tustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. tustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qudicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Plato adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendlicuit breuitate, a summa sphaera quae ἀπλανής dicitur, usque ad lunam quae ultima diuinorum est, omnia iam, ut opinor, absoluimus. Nam et caelum
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ cȩlum quasi uertex mũdi est. arietem ꝓpterea primũ inter õs
hĩtum qui ut mũdi caput in exordio lucis apparuit. Subnectũt eciã
causam cur hec ip̃a duodecim signa assignata sunt diuersorũ numiꝰ¬
nũ potestati. Auint enim ĩ hac ip̃a mundi genitura ariete ut diximꝰ
medium celum tenẽte horam fuisse mundi nascentis cantro gestãte
tunt lunã. Post hunc sol cum leone oriebatur. cum merturio iuutgo.
libra cum uenere. mars erat in scorpio. sagittariũ iupiter obtinebat.
In capricorno saturnus meabat. Sic factum est. ut singuli eorũ sig¬
norum dm̃i esse dicantur. in quib cũ mundus nasceretur fuisse credũ¬
tur. Sed duob quidem lumĩbus singula tãtum signa in quib tunc
fuerant assignauit antiquitas. cancrũ lune. soli leonem. Qũq uõ
stellis ꝑ illa signa quib inherebant tunc quĩq reliqua sic adiecit ue¬

Expanded text:
medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibus singula tantum signa in quibus tunc fuerant adsignauit antiquitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque uero stellis, praeter illa signa quibus tunc inhaerebant, quinque reliqua sic adiecit ue
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃e cȩlum una nocte non uoluitur. sed ꝑ diem uertitur parc
eius media. et medietas reliqͣ ꝑ noctem. Nec tamen celum om̃e dua¬
rum sibi proximarũ noctiũ diuisit inspectio. Sed diuersorũ tempoꝵ
nocturna dimensio utrũq hemisperiũ paribus uicib eque annota¬
uit. et ꝑ has ipsas .xii. partes signa appellari maluerũt. certaq sin¬
gulis uocabula gratia significationis adiecta sunt. Et quia signa
greco nom̃e zodia nuncupãtur: cutum ip̃m signoꝵ zodiacum quasi
signiferum uocauerũt. Hanc autẽ rõnem idem illi cur arietem cũ
in spera ihil primũ ihilq postremũ sit primũ tamen dici malue¬
rint. prodiderunt. Auuit incipiente die illo qui primus om̃ium luxit.
id est quo in hunc fulgorem celum et elementa purgata sunt. quiu
ideo natalis nũdi iure uocatur. arietem in medio celo fuisse. Et quia

Expanded text:
quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspectio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratia significationis adiecta sunt; et quia signa Graeco nomine ζῷδια nuncupantur, circum ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. Hanc autem rationem iidem illi cur Arietem, cum in sphaera nihil primum nihilque postremum sit, primum tamen dici maluerint, prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
cum primũ uas ẽẽt impletum intelligẽtes ꝙ eo tempore quo totiꝰ
aquȩ duodecima pais fluxit. pars celi duodecima conscendit. Ab illo
ergo loco quo oriri incipiente aqua in primũ uas cepit influere. usq
ad locum qui oriebatur cũ idem pͥmũ uas impleretur duodeciuã ꝑtẽ
celi id est uũ signum esse dixerũt. Item secundo uase impleto ac
mox subtracto. illud silẽ quod olimi effusum parauerũt iterum sub¬
diderunt notato similiter loco qui emergebat cũ secundum uas eẽt
impletũ. et a fine primi signi usq ad locum qui ad secũde aque finẽ
oriebatur. secũdum signũ uocatum ẽ. Atq uicissim uasa nuutando.
et ꝑ singulas influentis aque partes singulos sibi ascendentiũ celi
partium lmites annotando. ubi consũmata iam om̃i per .xii. par¬
machinationis habuerũt. Quod non nocte una sed duab effectũ est

Expanded text:
cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius aquae duodecima pars fluxit, pars caeli duodecima conscendit. Ab illo ergo loco quo oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere usque ad locum qui oriebatur cum idem primum uas impleretur, duodecimam partem caeli, id est unum signum, esse dixerunt. Item secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli partium limites adnotando, ubi, consummata iam omni per duodecim parmachinationis habuerunt. Quod non nocte una, sed duabus effectum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quantitate posuerũt. Has igitur in partes equas . xii. sub fida dimensione
diuisione. alia duo huius capacitatis procurata sunit uasa. ut singula tã¬
tum singulas de illis duodecini partib ferrent. totaq rursus aqua in uas
suum pristinũ foramine prius clanso refusa est. et de duob illis capa¬
citatis minoris alterum subrecerũt pleno. alterũ iuxta expeditum pre¬
paratumq posuerunt. His p̃pararatis nocte alia in illa iam celi ꝑte
ꝑ quam solem lunamq et quinq uagas meare duturna obsernatiõe
didicerant quãq postea zodiacum uocauerũt ascensurũ obseruauerũt
sidus. cui postea nomen arietis addiderũt. Huius incipiente ortu sta¬
tim subiecto uasi superposite aque fluxum dederũt. Quod ubi cõpletum
est. mox eo sublato effusoq alterum subiecerunt. certie siguis obser¬
uatis ac memoriter annotatis. Inter eius loci stellas que oriebantur

Expanded text:
quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua in uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, in illam iam caeli parte per quam solem lunamque et quinque uagas meare diuturna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipiente ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox eo sublato effusoque, alterum suanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur
Abbreviated transcription (Latin):
rursus esse uenturas. et sibi ĩuicem nũciarent. et ad poste¬
ros noscenda transinitterẽt. Nuob igitur uasis ȩneis preparatis. qͦrũ
alteri fundus erat in modum clepsẽdrȩ foratus. illud qd̾ erat ĩtegrũ
uacuũ subiecerũt. pleno aque altero superposito. sed meatu ante mu¬
nito. Et quamlib de infixis unã clarissimã stellam lucideq nota¬
bilem orientem obseruauerũt. Quȩ ubi cepit emergere primũ. mox
munitione subducta ꝑmiserunt subiecto uasi aquam suꝑioris influ̾e.
fluxitq in noctis ip̃ius et sequentis diei finem atq in id ad princi
pium noctis secunde ꝙͣ diu eadem stella ad ortum rursus reu̾teretur.
Quȩ ubi apparere uix cepit. mox aqua quȩ influebat amota est.
Cum igitur obseruatȩ stellȩ itus ac reditus integiam significaret
cȩli conuersi onem mensuram celi sibi in aque de illo fluxu suscepte

Expanded text:
rursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posterursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posteros noscenda transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus erat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuum subiecerunt, pleno aquae altero superposito, sed meatu ante munito, et quamlibet de infixis unam clarissimam stellam lucideque notabilem orientem obseruauerunt. Quae ubi primum coepit emergere, mox, munitione subducta, permiserunt subiecto uasi aquam superioris influere, fluxitque in noctis ipsius et secuti diei finem, atque in id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi apparere uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae
Abbreviated transcription (Latin):
enim retio maiores. quos constat pͥmos omĩum celum scrutari. & me¬
tiri ausos. postꝙͣ ꝑpetue apud se serenitatis obsequio celum semper
suspectu libero intuentes deprehendere uniuersis uel stellis uel siderib
infixis cęlo solas cum sole et lua quinq stellas uagari. Nec has tñ
ꝑ omnes cęli partes passim et sine certa erroris sui lege discurre. nũꝙͣ
temq ad septemtrionalẽ uerticem deuiare. nũqͣm ad australis poli ima
demergi. sed intra unꝰ obliqui circuli limitem om̃s habere discursus.
nec omnes tamen ire pariter ac redire. sed aliis ad eundem locum ꝑue¬
nire temꝑib. rursum ex his alias accedere. retro agi alias. uideriq stare
non nunꝙͣ. Postꝙͣ hec inꝙͣ inter eas agi uiderunt: certas sibi partes
decreuerunt. in ip̃o obliquo circulo constituere. et diuisionib annota¬
re. ut certa essent locoꝵ nonña. in quib eas morari. uel de quib exisse

Expanded text:
enim retro maiores, quos constat primos omnium caelum scrutari et meenim retro maiores, quos constat primos omnium caelum scrutari et metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis obsequio caelum semper suspectu libero intuentes, deprehenderunt, uniuersis uel stellis uel sideribus infixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas uagari, nec has tamen per omnes caeli partes passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad septentrionalem uerticem deuiare, numquam ad australis poli ima demergi, sed intra unius obliqui circi limitem omnes habere discursus, nec omnes tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum peruenire temporibus, rursum ex his alias accedere, retro agi alias, uiderique stare nonnumquam; postquam haec, inquam, inter eas agi uiderunt, certas sibi partes decreuerunt in ipso circo constituere et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de quibus exisse ad quaeue
Abbreviated transcription (Latin):
enim nullam inter eas celerius çȩteris tardius ue ꝓ cedere. S cũ
sit omĩbus idem modus meaudi. tantam eis diu̾sitatem temporis sola
spaciorum diuersitas facit. Nam ut de mediis nũc pretermittamꝰ
ne eadem semꝑ repetantur. ꝙ eadem signa saturnus amns .xxx. luna
quoꝵ alter est maximus. alter est mĩmus. Ergo et cęterarũ singule
pro spacii modo tempus meandi aut extendunt aut contrahũt. Hoc
loco diligens rerum discussor inueniet quid requirat. Inspectis enm
uotis zodiaci quas mõstrat in presidium fidei aduocata descriptio.
quis u̾o̾ inquiet circi celestis duodecim partes. aut inuenit. aut fecit
maxime cum nulla oculis subiciantur exordia singuloꝵ. Huic igitur
tam necessariȩ int̾rogationi historia ipa respondeat factum referens qͦ
a ueteribus et tentata est tam difficilis et effecta diuisio. Egiptiorũ

Expanded text:
enim nullam inter eas celerius ceteris tardiusue procedere, sed, cum enim nullam inter eas celerius ceteris tardiusue procedere, sed, cum sit omnibus idem modus meandi, tantam eis diuersitatem temporis sola spatiorum diuersitas facit. Nam ut de mediis nunc praetermittamus, ne eadem saepe repetantur, quod eadem signa Saturnus annis triginta, luna rculorum, quorum alter maximus, alter est minimus. Ergo et ceterarum singulae pro spatii sui modo tempus meandi aut extendunt aut contrahunt. Hoc loco diligens rerum discussor inueniet quod requirat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriptio, «quis uero,» inquiet, «circi caelestis duodecim partes aut inuenit aut fecit, maxime cum nulla oculis subiciantur exordia singularum?» Huic igitur tam necessariae interrogationi historia ipsa respondeat, factum referens quo a ueteribus et temptata est tam difficilis et effecta diuisio. Aegyptiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad spacium uenerit. quod inter lineas clauditur ab.a. et .b. notis &
litteris defluentibus in ariete esse dicetur. quia illic constituta spa¬
cium arietis in zodiaco designatum super uerticem sicut scripsimꝰ
herebit. Similiter in quaicunq inigrauerit partem in signo sb̾
tq hec descriptio eodem compendio nos docebit. cur eundem
zodiacum eademq signa alie tempore longiore alie breuio¬
re ꝑcurrant. Quociens eium plures orbes intra se locãtur
sicut maxinius est ille qui primꝰ est. et minimꝰ qui locum ultinũ
tenet. ita de mediis. quoꝵ qui summo propior est inferiorib maior¬
est. qui uicimor est ultimo breuior suꝑiorib habetur. E inter has
igitur septem speras gradum celeritatis suȩ singulis ordo positionis
asscripsit. Ideo stellȩ quę ꝑ spacia grandiora discurrunt ambitũ suũ
tempore prolixiore conficiunt. Que per augusta: biruore. Cõstat

Expanded text:
ad spatium uenerit quod inter lineas clauditur ab A et B notis et ad spatium uenerit quod inter lineas clauditur ab A et B notis et litteris defluentes, in Ariete esse dicetur, quia illic constituta spatium Arietis in zodiaco designatum super uerticem, sicut descripsimus, habebit. Similiter in quamcumque migrauerit partem, in signo sub descriptio eodem compendio nos docebit cur eundem zodiacum eademque signa aliae tempore longiore, aliae breuiore percurrant. Quotiens enim plures orbes intra se locantur, sicut maximus est ille qui primus est et minimus qui locum ultimum tenet, ita de mediis qui summo propior est, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superioribus habetur. Et inter has igitur septem sphaeras, gradum celeritatis suae singulis ordo positionis adscripsit. Ideo stellae quae per spatia grandiora discurrunt, ambitum suum tempore prolixiore conficiunt, quae per angusta, breuiore. Constitit
Abbreviated transcription (Latin):
q obseruatio in singulas partes migrantib stellis tenetur. Et quia fa¬
cilior ad intellectum ꝑ oculos uia est. id quod sermo descripsit. uisus
assignet. Esto enimi zodiacus circulus cui asscriptum est .a. Intra hũc
septem orbes alii locentur. et zodiacus ab.a. per ordinem affixis
notie quibus asscribentur littere sequentes in partes duodecim diuida¬
tur. Sitq spacium quod inter. a. et .b. clauditur arieti deputatum.
quod inter .b. et .c. tauro. quod inter .c. et.d. geminis. quod sequi¬
tur. caucro. E reliquis per ordinem cętera. His constitutis iam de
singulis zodiaci notis litteris ue singule deorsum lineȩ per omnes
cirtulos ad ultimum usq ducantur. procul dubio per orbes singulos
duodenas partes diudet transitus liearum. In quotunq igitur dr¬
culo. seu sol in illo. seu luna. uel de uagis quęcunq discurrat. cum

Expanded text:
que obseruatio in singulas partes migrantibus stellis tenetur. Et quia faque obseruatio in singulas partes migrantibus stellis tenetur. Et quia facilior ad intellectum per oculos uia est, id quod sermo descripsit uisus adsignet. Esto enim zodiacus circulus, cui adscriptum est A. Intra hunc septem alii orbes locentur, et zodiacus ab A per ordinem adfixis notis, quibus adscribentur litterae sequentes, in partes duodecim diuidatur, sitque spatium quod inter A et B clauditur Arieti deputatum, quod inter B et C Tauro, quod inter C et D Geminis, Cancro quod sequitur, et reliquis per ordinem cetera. His constitutis, iam de singulis zodiaci notis et litteris singulae deorsum lineae per omnes circulos ad ultimum usque ducantur: procul dubio per orbes singulos duodenas partes diuidet transitus linearum. In quocumque igitur circulo seu sol in illo seu luna uel de uagis quaecumque discurrat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter de multis exterpta libauimus. Sed quomam septem sperac
celo diximus esse subiectas. exteriore quaq quas interius continet am¬
biente. longe quȩ et a cȩlo omes et a se singulȩ recesserunt. Nũc quȩ¬
rendum est cum zodiacus unus sit. et is constet cęlo sideribus infixis
quemadmodum inferiorũ sperarum stellȩ i siguis zodiaci meare
dicantur. Nec longum est inuenire rationem. quȩ in ip̃o uestibulo
extubat questionis. Uerum enim est neq solem lunamue neq de
uagis ullam ita in signis zodiaci ferri ut eorum siderib misceantur.
Sed in illo signo esse unaquęq perhibetur quod habuerit supra uer¬
ticem. in ea quȩ illi subiecta est cirtuli sui regione dicurrens. quia sin¬
gularum sperarum cirtulos in duodecim partes eque ut zodiactum rõ
diuisit. et quȩ in eam partem cirtuli sui uenerit quę sub parte zodia¬
ci est arieti deputata. in ipsum arietem uenisse conceditur. Similis¬

Expanded text:
breuiter de multis excerpta libauimus. Sed quoniam septem sphaeras breuiter de multis excerpta libauimus. Sed quoniam septem sphaeras caelo diximus esse subiectas, exteriore quaque quas interius continet ambiente, longeque et a caelo omnes et a se singulae recesserunt, nunc quaerendum est, cum zodiacus unus sit et is constet caelo sideribus infixis, quemadmodum inferiorum sphaerarum stellae in signis zodiaci meare dicantur. Nec longum est inuenire rationem quae in ipso uestibulo excubat quaestionis. Verum est enim neque solem lunamue neque de uagis ullam ita in signis zodiaci ferri ut eorum sideribus misceantur, sed in illo signo esse unaquaeque perhibetur quod habuerit super uerticem, in ea quae illi subiecta est circuli sui regione discurrens, quia singularum sphaerarum circulos in duodecim partes aeque ut zodiacum ratio diuisit, et quae in eam partem circuli sui uenerit quae sub parte zodiaci est Arieti deputata, in ipsum Arietem uenisse conceditur, similis
Abbreviated transcription (Latin):
condit. Nomes autem duodem efficiunt centum octo sine dubio solis
dyametros centesima et octaua pars hemisperii equinoctialis ẽ. Ergo
totius equinoccialis cirtuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum
autem circulum habere stadiorum trecencies cẽtena milia. et insuper
centum et septuaginta milia antelatis probatum est. Ergo si euis sũ¬
me ducentesimam partẽ sextam decimam considerauerisͥ mensuram
dyametri solis iuenies. Est autem pars ip̃a fere in centum quadra¬
gnita mlib. Pyametros igitur centũ quadragnita fere milium stadi¬
orum esse dicenda est. Unde pene duplex ꝙͣ terre dyametros inueni¬
tur. Constat autem geometricȩ racionis examine cum de duobus or¬
bibus altera dyametros duplo alterã uincit. illum orbem cuius dya¬
metros dupla est orbe altero occies esse maiorem. Ergo ex his dicen¬
dinu est solem octies terra esse maiorem. Nec de solis magnitudine

Expanded text:
condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis diametros centesima et octaua pars hemisphaerii aequinoctialis est. Ergo totius aequinoctialis circuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum autem circulum habere stadiorum trecenties centena milia et insuper centum et septuaginta milia antelatis probatum est. Ergo, si eius summae ducentesimam sextam decimam consideraueris partem, mensuram diametri solis inuenies. Est autem pars ipsa fere in centum quadraginta milibus. Διάμετρος igitur solis centum quadraginta fere milium stadiorum esse dicenda est; unde paene duplex quam terra διάμετρος inuenitur. Constat autem geometricae rationis examine, cum de duobus orbibus altera διάμετρος duplo alteram uincit, illum orbem cuius διάμετρος dupla est orbe altero octies esse maiorem. Ergo ex his dicendum est solem octies terra esse maiorem. Haec de solis magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
pinquantis inhesit diligens obseruantis intuitus & cum ad primũ
solis radium quem de se emisit prima sumnutas orbis emergens um¬
bra de stili decidens summitate primam curui labri emmẽciam contigit.
locus ip̃e qui umbre primicias excepit. note impressione signatus est. ob¬
seruãtumq est qm̃diu super t̾ram ita solis orbis integer appareret. ut
una eius suminitas adhuc orizonti uideretur nisidere. & mox locus
ad quem tunc umbra in uase igrauerat annotatus est. Habitaq
dimensione inter ambas umbrarũ notas quȩ integrum solis orbem
id est dyametrum note de duabus summitatib metiuntur pars no¬
na spacii eius reperta est. quod a summo uasis labro usq ad hore pri¬
me lineam continetur. Et ex hoc constitit ꝙ in cursu solis uuã tem¬
poris equinoctialis horam faciat repetitus nonies orbis eius accessus.
Et quia conuersio celestis hemisperii peractis horis duodecim diem

Expanded text:
pinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum pinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus metiuntur, pars nona reperta est eius spatii quod a summo uasis labro usque ad horae primae lineam continetur. Et ex hoc constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem
Abbreviated transcription (Latin):
illi prudentissum deprehenderint indicemꝰ. N lam sicut ex terrena uim¬
bra potuit circuli per quem sol meat dep̾hendi magnitudo. ita per
ip̃m cutulum solis mensura inuenta est. in hunc modum procedẽte
inquisitõnis ingenio. Equinoctinali die aute solis ortum equabiliter
locatum est saxeum uas in hemisperii speciem cauata ambitõne cur¬
uatum. infra per lineas designato duodecim diei horarũ nuuero. quas
stili prominentis umbra transitu solis pretereũdo distinguit. hoc est
autem ut scimus eiusmodi uasis officium. ut tanto tempore a priore
eius extremitate ad alteram usq stili umbra ꝑcurrat. quanto sol me¬
dietatem cęli ab ortu in occasum uniꝰ scilicet hemisperii conuersione
metitur. Nam tocius cęli integra conuersio diem noctemq concludit.
& ideo constat quãtum sol in cutulo suo. tantum ĩ hoc uase umbram
meare. Huic igitur equabiliter collocato cirta tempꝰ solis ortui pro¬

Expanded text:
illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umilli prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui pro
Abbreviated transcription (Latin):
umbre medietatẽ dyametri celestis efficiet. Et si ab altera quoq ꝑte
terre par usq ad diudiam cirtuli mẽsuram tendatur integra cirtu¬
li per quem sol currit dyametros nueĩtur. Puplicatis igitur illis qua¬
dricies occies centems milibus. erit integra dyametros celesti cutulo. No¬
nagies sexies centenis milibus stadiorun. et inuenta dyametros facile
mensuram uobis ip̃ius quoq ambitus prodit. Hant enim summam
quam dyametros fecit debes triplicare adiecta parte septima ut sepe iã
dictum est. et ita inuenies tocius circuli per quem sol currit ambitum
stadiorum habere trecentis centena milia. et insuper centun septuagĩ¬
ta milia. Hlis dictis quib mensura quam terre uel ambitus uel dya¬
metros habet. sed et cirtuli modus per quem sol currit. uel dyametri
eius ostenditur. Nunc quam solis esse mensuram. uel quemadmodũ

Expanded text:
umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quae διάμετρον fecit debes ter multiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper centum septuaginta milia. His dictis, quibus mensura quam terrae uel ambitus uel διάμετρος habet, sed et circuli modus per quem sol currit uel diametri eius ostenditur, nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
stat imiuersȩ terrȩ ambitum quȩ uel incolitur a quibuscunq uel in¬
habitabilis iacet. habere stadiorum milia ducenta quinquaginta duo.
Cum ergo tantum ambitus teneat sine dubio octoguita milia stadio¬
rum. uel non multo amplius dyametros habet secundũ triplicatõnem
cum secunde partis adiectione quam superius de dyametro et circulo¬
diximus regulariter. Et quia ad efficiendam terrene umbre longitudi¬
nem. non ambitus terre. sed dyametri mensura multiplicãda est: ipsa
est enim quam sursum constat excrescere. sexagies multiplicanda tibi
erunt octognita milia. quȩ terre dyametros habet. quȩ faciunt qua¬
dragies octies centena milia stadiorum esse a terra usq ad solis cursum.
quo umbram terre diximus puenire. Terra autem in medio celestis cir¬
culi. per quem sol currit ut centrum locata est. Ergo mensura t̾rene

Expanded text:
stitit uniuersae terrae ambitum, quae ubicumque uel incolitur a quibuscumque uel institit uniuersae terrae ambitum, quae ubicumque uel incolitur a quibuscumque uel inhabitabilis iacet, habere stadiorum milia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiectione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae
Abbreviated transcription (Latin):
unciis huius cirtuli esse mensuram. Cuiꝰ dyametros septem u̾nciis ex¬
tenditur. Hec omĩa geometricis eiudentissimisq rationib probare pos¬
semus. nisi et neminem de ipĩs dubitare arbitraremur. et caueremꝰ
iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum & hoc est ꝙ umbra
terrȩ quam sol post occasum in inferiore hemisperio currens sursum
cogit enutti. ex qua supra t̾ram fit obscuritas. quę nox uocatur sexa¬
gies in altum multiplicatur ab ea mẽsura quam terre dyametros ha¬
bet. Et hac lougitudine erecta ad ip̃m cirtulum per quem sol currit
exclusione luminis tenebras in terram refundit. Prouidendum ẽ igit̾
quanta dyametros terre sit. ut constet quid possit sexagies multiplicata
colligere. Unde his prelibatis ad tractatum mẽsurarum quas promisit
oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilib dimensionib con¬

Expanded text:
unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis exunciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus con
Abbreviated transcription (Latin):
aut orbis medium certissima obseruatõne distinguitur. Item ducta
linea de quocũq loco circuli qui designat ambitum ĩ quancũq eius¬
dem cutuli suminitatem. orbis parteni aliquã diuidat necesse est:¬
Ded non om̃i modo medietas est orbis. quam separat ista diuisio. Illa
enmm tantum linea in partes equales orbem mediũ diuidit. quȩ a sũ¬
ino in summã ita ducitur ut necesse sit eam transire per cẽtrum. Et
hec linca quȩ orbem sic equaliter diuidit. diametros nũcupatur. Ita¬
omnis diametros cuiulcũq orbis triplicata cum adiectione septimȩ
partis suȩ mnensuram facit cutuli quo orbie includitur. Id est si uncias¬
septem tencat dyametri longitudo. et uelis ex ea nosse quot uncias or¬
bis ip̃ius tirtulus teneat. triplicabis septem et faciunt.xxi. his adi
cias septimam partẽ. hoc est unum. et pronũtiabis in .xxͦ. et duab

Expanded text:
aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse estSed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam transire per centron; et haec linea, quae orbem sic aequaliter diuidit, διάμετρος nuncupatur. ItOmnis diametros cuiuslibet orbis triplicata cum addicione septime partis sue mseptem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem, et faciunt uiginti unum; his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in uiginti et duabus
Abbreviated transcription (Latin):
ex collatõne discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rõnem uiuã¬
tibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter uisi per mẽsurã
celi per quod discurrit inueuiri non posse uiderunt. Ergo primũ meti¬
endum sibi cȩlum aliud id est iter solis constituerunt ut ꝑ eum possẽt
modum solis agnoscere. Sed quęso si quis unqm tam ociosus tamq erit
ab serio omini feriatus ut hoc quoq in manu sumat. ne talem ueterũ
promissionem quasi inisamȩ proximam. aut horrescat. aut rideat. Et¬
enim ad rem quȩ incomp̃hensibilis natura uidebatur. uiam sibi fecit
ingenium. et per t̾ram quis cęli modus sit repperit. Ut autem liq̃re
possit racio commẽti. prius regulariter pauca dicenda sunt. ut sit re¬
rum sequẽtium aditus instructior. In omi orbe uel spera medietas
centrum uocatur. Nihilq alud est centrum nisi punctũ quo sperȩ

Expanded text:
ex collatione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuanex collatione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, ut per eum possent modum modum solis agnoscere. Sed, quaeso, si quis umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae
Abbreviated transcription (Latin):
possit esse ꝙͣ terrã. Et erathostenes in libris dimensionũ sic ait. Alen¬
lura terrȩ septies et ugies multiplicata mensuram solis efficiet. Possido¬
mus multo multoq sepius. & uterq lunaris defectus argumẽtum pro
se aduocat. ita. Cum solem uolunt terra maiorem probare. testimonio
deficientis liiȩ utũtur. Cum defectum linȩ conantur assẽrere piobati¬
ouem de solis maguitudine mutuãtur. Et sic euenit ut dum utrũq de
altero astruitur. neutrũ probabiter astruatur. semper in medio iutãte
giptii inhil ad coniecturan loquẽtes. sequestrato ac libero argumẽto
nec in patrocinũ sibi lunȩ defectum uocantes. quãta mensura sol t̾ra
maior sit probare uoluerunt. ut tum demũ per magnitudinem eius
ostenderent cur luna deficiat. Hoc autem nequaqͣm dubitabatur non
posse aliter deprehendi. nisi mensura terre et solis muenta ut fieret

Expanded text:
possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «menpossit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo multoque saepius, et uterque lunaris defectus argumentum pro se aduocat. Ita cum solem uolunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis utuntur, cum defectum lunae conantur adserere, probationem de solis magnitudine mutuantur, et sic euenit ut, dum utrumque de altero adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, semper in medio uicissimgyptii, nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maior sit probare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent cur luna deficiat. Hoc autem nequaquam dubitabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae et solis inuenta, ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
tui. ꝙ natura ignis semꝑ in motu. ꝑpetuoq agitatu est. Solem autem
iguis etherei fontem dictũ retulimꝰ. Hoc est eigo sol in ethere/ quod in
aiimali cor. cuiꝰ ista nata̾ est ne unꝙͣ cesset a motu. aut bieuis eius
quotũq casu ab agitatione cessatio mox amimal interimat. Hec de eo¬
quod mundi mẽtem uocauit. Cur uero et temperatio mundi dictus sit
ratio i aperto est. Ita enim non solum t̾ram sed ip̃m quoq celũ quod
uere niundus uocatur temperari sole certissimũ est. ut extremitates eius
quȩ a uia solis longissime recesserunt. om̃i careant beneficio caloris. et una
frigoris perpetuitate torpescant. quod in sequentib ap̾ertius explicabitur.
Restat ut hec quȩ de magnitudine eius quam uerissima predicatione ex¬
tulit pauca et non pretereunda dicamus. Phisici hoc maxime consequi
in oii cuta magnitudinem solis inquisitione uoluerũt quãto maior

Expanded text:
tur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitatu est; solem autem tur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitatu est; solem autem ignis aetherii fontem dictum esse rettulimus; hoc est ergo sol in aethere quod in animali cor, cuius ista natura est ne umquam cesset a motu; aut breuis eius quocumque casu ab agitatione cessatio mox animal interimat. Haec de eoquod mundi mentem uocauit. Cur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum terram, sed ipsum quoque caelum, quod uere mundus uocatur, temperari sole certissimum est, ut extremitates eius, quae a uia solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus apertius explicabitur. Restat ut et de magnitudine eius, quam uerissima praedicatione extulit, pauca et non praetereunda dicamus. Physici hoc maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior
Abbreviated transcription (Latin):
cum unaqueq erratica stella recedens a sole ꝑuenerit tanqͣm ultra pro¬
hibeatur accedere agi retro uidetur. et rursus cum certã partem recedendo
contigerit. ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas
motũs reliquoꝵ luminũ constituta dimensione moderatur. Mens mundi
ita appellatur. ut phisici eum cor cęli uocauerũt. Inde minirũ ꝙ omña q̃
statuta rõne ꝑ celum fieri uidemꝰ diem noctemq migrantes int̾ utrũq
prolixitatis breuitatisq uices. et certis temꝑib equam utriusq miserã.
dem ueris clementẽ teporem. torridum cancri ac leoins estum. molliciẽ
antumnalis aurȩ uim frigoris int̾ utramq temꝑiem omĩa hȩc solis
cursus. et rõ dispensat. Iure gͦ cor celi dicitur. ꝑ quem sunt omĩa quȩ
diuina rõne fieri uidemus. Est hec causa propt̃ quã iure cor cęli uoce¬

Expanded text:
cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra procum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundi» ita appellatur ut physici eum cor caeli uocauerunt, inde nimirum quod omnia quae stata ratione per caelum fieri uidemus, diem noctemque et migrantes inter utrumque prolixitatis breuitatisque uices et certis temporibus aequam utriusque mensuram, dein ueris clementem teporem, torridum Cancri ac Leonis aestum, mollitiem auctumnalis aurae, uim frigoris inter utramque temperiem, omnia haec solis cursus et ratio dispensat. Iure ergo cor caeli dicitur, per quem fiunt omnia quae diuina ratione fieri uidemus. Est et haec causa propter quam iure cor caeli uoce