comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit excutiendus sensus historicus. qͥ¬
cunq animum ad fidem uł ad oꝑa
fidei que sunt boui mores magis in¬
format. laudabilior ⁊ plane ittilior
est: ut homo seipso melior iugit̾ fuat
uerum cum litt̾a precedens itiltes
ad multa possit irferri:⁊ ad hoc po¬
se aptari consentio. ut ꝑ gr̃am ex be¬
nedictione dei collatam. ad u̾titas
incrementũ ⁊ multiplicationẽ libe.¬
rum excitetur arbitriũ. ⁊ uirtutib
multiplicatis ꝑ gratiam: acͥiciatis
subiectio t̾re. qmͣ cum in seipso hilis
tur: ut cunctis animantib prelaul
timorem ⁊ tremorem incutiat orũl
que muouent᷑ in t̾ra. Sunt gͥ ci cĩfs
in cibum. quia in omnib creaturis
ei u̾ba salutis sue loquitur dñs. Pla¬
ne cibatur in tunctis: quib ad uitã
aut mores componendos uita homint᷑
peoficit. Constat enim quod omuis
ecfificatio inorum adño est: ⁊ cum
quis ad nirtutẽ aut ab oꝑe. aut a
uerbo aut quocunq mͦ instruit᷑.

Expanded text:
sit excutiendus sensus historicus, qusit excutiendus sensus historicus, quicunque animum vel ad fidem, vel ad opera fidei, quae sunt boni mores, magis informat, laudabilior et plane utilior est, ut homo se ipso melior jugiter fiat. Verum cum littera praecedens, utiliter ad multa possit referri, et ad hoc posse aptari consentio, ut per gratiam ex benedictione Dei collatam, ad virtutis incrementum et multiplicationem, liberum excitetur arbitrium, et virtutibus multiplicatis per gratiam, adjiciatur subjectio terrae, quam cum in se ipso homo tur, ut cunctis animantibus praelatus, timorem et tremorem incutiat omnibus, quae moventur in terra. Sunt ergo ei cuncta in cibum, quia in omnibus creaturis, ei verba salutis suae loquitur Dominus. Plane cibatur in cunctis, quibus ad vitam vel mores componendos, vita hominis proficit. Constat enim quod omnis aedificatio morum a Domino est, et cum quis ad virtutem, aut ab opere, aut a verbo, aut quocunque modo instruitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod deus homimi contulit ꝑ natu¬
ram aut refcemauit ꝑ gr̃am. hos
aitẽ ⁊ crescere nibetur in se. ⁊ quodã¬
mn multiplicari in sobole. In se quidẽ
ad mu̾ti ꝓfectum. in sobole. mimero¬
sa quadam ꝓpagatione u̾tutum.
Cum uͦ natura sit uiciata ꝑculpam.
ut crescere aut mulaplicari ubeat᷑
non memini. Licet autem q̃ p̃misa
sunt stare queant ad litt̾am. cum
omnia in usum uite hominis cidãt.
⁊ ea ip̃a que uidentur ẽẽ mortifera
etiam uisu. odoratui. anditu. necclũ
tactu ułgustii. qualia sunt nocentiꝰ
titnenosa. cibus sint hominis ant
eins u̾tantur in cibun: potit tamẽ
⁊ alium sensum scrutatoe misticusin¬
ueniie. Sensum tamen historicum
roborat. quod pisces sanissimos ⁊ fenᷤ
quarum carnes ittillssime sunt. i¬
demus crebro uenenatissima reptilia
cdeuorare. ⁊ ipsa uenena uiseriuitur
meclicanentis. quib ñ mͦnatura su¬
stentatur humana: sed etiam infir¬
mitas conualestit. Cum uͭ pͥmum

Expanded text:
quod Deus homini contulit per natuquod Deus homini contulit per naturam, aut reformavit per gratiam. Hoc autem et crescere jubetur in se, et quodammodo multiplicari in sobole. In se quidem ad meriti profectum, in sobole, numerosa quadam propagatione virtutum. Cum vero natura sit vitiata per culpam, ut crescere aut multiplicari jubeatur, non memini. Licet autem quae praemissa sunt, stare queant ad litteram, cum omnia in usum vitae hominis cedant, et ea ipsa, quae videntur esse mortifera etiam visu, odoratu, auditu, nedum tactu vel gustu, qualia sunt nocentius venenosa, cibus sint hominis, aut ejus vertantur in cibum: poterit tamen et alium sensum scrutator mysticus invenire. Sensum tamen historicum roborat, quod pisces sanissimos, et feras, quarum carnes utilissimae sunt, videmus crebro venenatissima reptilia devorare, et ipsa venena inferuntur medicamentis, quibus non modo natura sustentatur humana, sed etiam infirmitas convalescit. Cum vero primum
Abbreviated transcription (Latin):
que mouentur in terra. omnespis¬
ces maris manu ur̃e traditi sunt.
⁊ omne quod mouetur ⁊ iuint ietit
uobis in cibumm. Quasi olera utrẽtia
teaticti uob̾ omua. excepto quod
carnem cum sanguine non couie¬
detis. Ecce quia primigenis ⁊ filiis noe
eadem benectictionis collata ẽ gr̃a .e¬
adem auctoentas dignitatis. eadei:
ciboꝵ fere concessa ẽ inculgentia.
dugnentum nanq ⁊ multiplica¬
tio: gd̃e dilatationem expͥmit dũũ
tre bestiarum t̾ror: priuilegium po¬
testatis. ictualium uniuersitas.
est unicdicium lib̾alitatis. Omnia si¬
quidem iminda mincdis. Nec re¬
colo huues benecdictionis peuulege¬
um alio incdultum tempore qmͣ quo
innocentia ꝑ creationẽ data est. aut
ꝑ medicinam sacrameiti uł penite¬
tie reparata. Nam ⁊ his statim post
diluinum. ⁊ illis antepeccatum. ĩõ
forte dictum est crescite ⁊ multiplica¬
muni: ut illurs liuntaxat augmẽ¬
tum ⁊ multiplicatio ad quiratar.

Expanded text:
quae moventur in terra: omnes pisquae moventur in terra: omnes pisces maris manui vestrae traditi sunt, et omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum. Quasi olera virentia tradidi vobis omnia, excepto quod carnem cum sanguine non comedetis. Ecce quia primigenis, et filiis Noe, eadem benedictionis collata est gratia, eadem auctoritas dignitatis, eadem et ciborum fere concessa est indulgentia. Augmentum namque, et multiplicatio, t bestiarum terror, privilegium potestatis, victualium universitas, et indicium libertatis. Omnia siquidem munda mundis. Nec recolo hujus benedictionis privilegium alio indultum tempore, quam quo innocentia per creationem data est, aut per medicinam sacramenti vel poenitentiae reparata. Nam et his statim post diluvium, et illis ante peccatum, ideo forte dictum est, crescite et multiplicamini, ut illius duntaxat augmentum, et multiplicatio acquiratur,
Abbreviated transcription (Latin):
mnes tamen .x.¬
script᷑as legendas c̾ẽ ꝓbabile ẽ:
nisi fuit reꝓbatelectionis. cum oĩa
non mͦ que scripta sedetiam que
facta sunt ad utilitatem hominis
licet eis abutatur int̾cdum institu¬
ta credantur. Nam ⁊ angłi quodã¬
mͦ ꝓpter animam mundus corpore¬
us sccłm assertionem patrum. ad
cooꝑis usum institutum ẽ. Ab inicio
benechixit łs homini dicens. crescite
⁊ multiplicamini ⁊ replete t̾ramat
subicite eam.⁊ clñamini piscibus
maris. ⁊ uolatilib celi. ⁊ inni̾sis a¬
nimantib que mouent᷑ suꝑ t̾ram.
Et adiciens omnem herbam affe¬
rentem semen ⁊ uniu̾sa ligna in
usu suo. nam a carnis ectulio ante
diluuium credunt᷑ abstinuisse. con¬
cessit eis incibum. Illis quoq qͦs
a peste diluiui archa peesiguratrix
eccłie liberauerat. benedixit ⁊ legẽ
dedit dicens. crescite ⁊ multiplica¬
mini ⁊ replete t̾ram. ⁊ t̾ror ur̃ ac tͤ¬
mor sit suꝑ cuncta ammalia t̾re.
⁊ suꝑ omines uolucres celi c̃ uniu̾sis

Expanded text:
mnes tamen Scripturas legendas esse probabile est, nisi sint reprobatae lectionis, cum omnia non modo quae scripta, sed etiam quae facta sunt, ad utilitatem hominis, licet eis abutatur interdum, instituta credantur. Nam et angeli quodammodo propter animam, et mundus corporeus secundum assertionem Patrum, ad corporis usum institutus est. Ab initio benedixit Deus homini, dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam, et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus quae moventur super terram. . Et adjiciens omnem herbam afferentem semen, et universa ligna in usu suo nam a carnis edulio, ante diluvium creduntur abstinuisse concessit eis in cibum. Illis quoque quos a peste diluvii arca, praefiguratrix Ecclesiae, liberaverat, benedixit, et legem dedit, dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et teremor sit super cuncta animalia terrae, et super omnes volucres coeli, cum universis
Abbreviated transcription (Latin):
duceret ab errantem. frustra quis
sibi de capacitate ingeni. de me¬
morie tenatitate. de assicduitate stu¬
dii. de lingue uolubilitate blandit᷑.
quia si hec in inuio fuerint: quo
efficiora indentur. eo longuis ab¬
errabunt. Nam ⁊ equus quo uelo¬
cius aberrat: eo tarctius domum
quisquis insidet redit. Est autem
humilitati coniuncta simplicitaᷤ.
qua discentium intelligentia płi¬
mum adiuuatur. humilitas .N.¬
his que scribuntur a doctiorib adqͥes¬
cit. ⁊ simplicitas si qua setus ac opor¬
tuit dicta ucdentur: in partẽ me¬
liorem ficdeli interp̃tatione ietorq̃t.
Ineptus enim ẽ qui scripturis aqu¬
b instruentlus ẽ appetit dñari. et
captiuato sensu earum: ad intellec¬
tum suũ eas niitur trahere repug¬
nautes. Nam in eis querere quocl
ñ habent ꝓpeium sensum obstru¬
ere est: ñ adcliscere alienum. Non¬
ne ⁊ discipłoꝵ ocłi tenebantur ne
agnoscerent. quia tardi erant ad in¬

Expanded text:
duceret aberrantem. Frustra quis duceret aberrantem. Frustra quis sibi de capacitate ingenii, de memoriae tenacitate, de assiduitate studii, de linguae volubilitate blanditur. Quia si haec in invio fuerint, quo efficaciora videntur, eo longius aberrabunt. Nam et equus quo velocius aberrat, eo tardius domum, quisquis insidet redit. Est autem humilitati conjuncta simplicitas, qua discentium intelligentia plurimum adjuvatur. Humilitas enhis, quae scribuntur a doctoribus, acquiescit; et simplicitas, si qua secus ac oportuit dicta videntur, in partem meliorem, fidei interpretatione retorquet. Ineptus enim est, qui Scripturis, a quibus instruendus est, appetit dominari, et captivato sensu earum, ad intellectum suum eas nititur trahere repugnantes. Nam in his quaerere quod non habent, proprium sensum obstruere est, non addiscere alienum. Nonne et discipulorum oculi tenebantur, ne ardore agnoscerent? Quia tardi erant ad in
Abbreviated transcription (Latin):
te ñ capiar: sensum apꝓbo. ⁊ pħanti
dam. Ait gͦ. Mens humilis. studiũ
querendi. uita quieta. sciutimum
rantum pauꝑtas terra aliena. Hec
reserare solent multis obscura legen
amore nuiciati ei in ctilectione ⁊ exe¬
aiione mandatoꝵ suoꝵ fideliter ad¬
herent. Nam ex testimonio sapiẽ
equi confictunt in atño intelli¬
gent u̾itatem. Suꝑbis autem resis
renitente in aliquo obtinebit: Hũi¬
litas est ut nec ꝑsouam docentis con¬
tẽpnat. quis aut qͣmcumq scĩam
nisi forte qm̃ religio reꝓbauit. Siu̾i
dici solet inuita mu̾ua nicħ recte
aggredimur quis ad scĩam sine eoꝑ
om̃s sapientie thesauri absconditi.
Hoc itiq moliri arduum ẽ minis
⁊ difficilius ⁊ longe manis qmͣ ut
fabularum utamur u̾bis clauam e¬
ripere de mu herculis. mimo certe lon
militer pulset. in cuins manu lib̾
omniu sciendoꝵ ẽ. quem solus aꝑit
agnus qui occisus est. ut ad uiã sa¬
pientie ⁊ uere felicitatis seruum re¬

Expanded text:
te non capiar, sensum approbo, et philte non capiar, sensum approbo, et phildum. Ait ergo: Mens humilis, studium quaerendi, vita quieta Scratinium tacitum, paupertas, terra aliena, Haec reserare solent multis obscura legendtimore initiati, ei in dilectione Dei, et exsecutione mandatorum suorum fideliter adhaerent. Nam ex testimonio sapientis: Qui confidunt in Domino intelligent veritatatem ; superbis autem resistrenitente in aliquo obtinebit? Humilitas est, ut nec personam docentis contemnat quis, aut quamcunque scientiam, nisi forte quam religio reprobavit. Si, ut dici solet, invita Minerva nihil recte aggredimur, quis ad scientiam sine eo omnes sapientiae thesauri absconditi? Hac itaque moliri arduum nimis est, et difficilius, et longe majus, quam, ut fabularum utamur verbis, clavam eripere de manu Herculis. Imo certe longmiliter pulset, in cujus manu liber omnium sciendorum est, quem solus aperit Agnus, qui occisus est, ut ad viam sapientiae et verae felicitatis servum re
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ intrinsecus latet. ⁊ ab eademre
sepe allegoria fidem. tropologia me¬
res nariis moctis edificet. Anagoge
quoꝙ iũltipliet̃ sursum ducit
ut littera ñ mͦ u̾bis sed reb ipsis in¬
stituat. At in liberalib disciplims
uͭ ñ res sed cliuntaxat uerba signisi¬
cant. quisquis primo sensu littere cõ¬
temptus ñ ẽ: ab errare uidetur mͥ.
ant ab intelligentia u̾itatis quo di¬
utius teneantur se uelle suos abdu¬
cere auditores. Plane porphiriolum
ineptum credo. si ita scripsit ut sen¬
sus euis intelligi uequeat: nisi ari¬
stotile. platone.⁊ plotino p̃lectis.
ualeat quicunq me in aliqm dis¬
ciplimam disponit itroduc̾e com¬
pendio tabi. Ego siquidem illum
sequar qui litteram aꝑit. ⁊ quasi
suꝑficie patefacta: sensum ut ita li¬
cam historicum docet. xiii.
que pħantib ad intuendam
hpẽtiem ueritatis uiam eotendentis
erpediunt: senex carnotensis paucis
ixpressit. sE licet metri enis suauita¬

Expanded text:
orum intrinsecus latet. Et ab eadem re orum intrinsecus latet. Et ab eadem re saepe allegoria fidem, tropologia mores variis modis aedificat. Anagoge quoque multipliciter sursum ducit, ut litteram non modo verbis, sed rebus ipsis instituat. At in liberalibus disciplinis, ubi non res, sed duntaxat verba significant, quisquis pro sensu litterae contentus non est, aberrare mihi videtur, aut ab intelligentia veritatis, quo diutius teneantur, se velle suos abducere auditores. Plane, Porphyriolum ineptum credo si ita scripsit, ut sensus ejus intelligi nequeat, nisi Aristotele, Platone et Plotino perlectis. Valeat quicunque me in aliquam disciplinam disponit introducere compendio tali. Ego siquidem illum sequar, qui litteram aperit, et quasi superficie patefacta, sensum, ut ita dicam, historicum docet. CAP. phantibus ad intuendam speciem veritatis, viam eo tendentis expediunt, senex Carnotensis paucis expressit. Et licet metri ejus suavita
Abbreviated transcription (Latin):
tur ab eo. liueam recte cdispntandi
ignorat. Ceterum cum quis docon¬
dus est: illa sunt dicenda duntaxat.
que solictionis ꝓposttoꝵ administu¬
lum p̃stant. Unde illos qui in fingn¬
lis legunt omnia. ⁊ clrimunũ que¬
ritir nitiit᷑ omnia expedire. Pla¬
num ẽ recte docontium formulam
ñ tenere. Aut enim nescuunt quis
sit recte docencti moctus. aut dissimu¬
latione officii uenditant forte inge¬
nia sua. ⁊ ut ait cicero nunquid ꝓ¬
posita disciplina. s quid ipsi possĩt
dorum obtundiut ingema. me¬
moeiam turbant. ⁊ qui iusttiuen¬
dus erat tanta grauttate concuti¬
unt. ut onis importabile repitet
quod suscepit. Diuine pagine libros
quorum singuli apices cliumꝰ ple¬
ni sunt sacramentis. tanta gͣuita¬
te legendos forte concesserin. cogd̾
thesaurus sp̃c sci cuius ligito scamp¬
ti sunt: ommino nequeunt ex haus¬
riri. Licet enim ad unum tantũ¬
mͦ sensum accommodata sit suꝑ
ficies littere: multiplicitas mili¬

Expanded text:
tur ab eo, lineam recte disputandi tur ab eo, lineam recte disputandi ignorat. Caeterum cum quis docendus est, illa sunt dicenda duntaxat, quae solutionis propositorum adminiculum praestant. Unde illos, qui in singulis legunt omnia, et dum unum quaeritur, nituntur omnia expedire, planum est recte docentium formulam non tenere. Aut enim nesciunt quis sit docendi modus, aut dissimulatione officii venditant forte ingenia sua. Et ut ait Cicero, non quid proposita disciplina, sed quid ipsi possunt dorum obtundunt ingenia, memoriam turbant. Et qui instituendus erat, tanta gravitate concutiunt, ut onus reputet importabile, quod suscepit. Divinae paginae libros, quorum singuli apices divinis pleni sunt sacramentis, tanta gravitate legendos forte concesserim, eo quod thesaurus Spiritus sancti, cujus digito scripti sunt, omnino nequeat exhauriri. Licet enim ad unum tantummodo sensum accommodata sit super ficies litterae, multiplicitas mysteri
Abbreviated transcription (Latin):
satisfacere ñ sufficis. giia uemo est
qui omma que etiam ab imꝑitis que¬
runtur sufficiat explanare. statim
aninut ocłis. distorquet uultum.
brachia iactat. clamat. salit.⁊ tuͣs¬
figurat᷑ gestib qui in quo uis his¬
trione uł mimo uideantur inepti.
łon utiq satiffacies nisi ei respon¬
deas u̾bis suns. ⁊ icl tm̃ dicas qͦd con¬
sueuit aucdire. Ipse tam̃ licet scru¬
pulosior sit : totius ẽ sobutionis ig¬
narus. In uno tamenfortasse. sibi ꝓ¬
spexit catitius quod inmarsupio
oninia quib uiflatur ingessit. fa¬
cile tamen ⁊ quasi acuuesicam hãc
ꝑforancto. quicquid loquacitatis
infollib imꝑiti guit᷑is resonabat.
int̾dum uno sapientis u̾bulo conqͥ¬
escit. Hec illos ad philosophanctũ
credicterim aptiores. qui omni uer¬
bulo longam orationem obici¬
unt. ac si ad omia que querunt᷑
sermo sit ad ppłm faciendus. Regn¬
lartter siquidem ꝓclitum est: quod qͥ
plus uł minus respondet qͣmquera¬

Expanded text:
satisfacere non sufficis, quia nemo est, satisfacere non sufficis, quia nemo est, qui omnia, quae etiam ab imperitis quaeruntur, sufficiat explanare, statim annuit oculis, distorquet vultum, brachium jactat, clamat, salit, et transfiguratur gestibus, qui in quovis histrione vel mimo videantur inepti. Non utique satisfacies, nisi ei respondeas verbis suis, et id tantum dicas quod consuevit audire. Ipse tamen licet scrupulosior sit, totius est solutionis ignarus. In uno tamen fortasse sibi prospexit cautius, quod in marsupio omnia, quibus inflatur, ingessit. Facile tamen, et quasi acu vesicam hanc perforando, quidquid loquacitatis in follibus imperiti gutturis resonabat, interdum uno sapientis verbulo acquiescit. Nec illos ad philosophandum crediderim aptiores, qui omni verbulo longam orationem subjiciunt, ac si ad omnia quae quaeruntur, sermo sit ad populum faciendus. Regulariter si quidem proditum est, quod qui plus vel minus respondet quam quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ colligit quisq quo suam possit he¬
resim confirmare. A gen̾ib ⁊ sp̾eb
nequaqm̃ receditur. sed eo aplica¬
bis: uindecunꝙ institutus sie ser¬
mo. Pocticum illum te subito iira¬
b̾is inuenisse pictorem. qui ad oĩa
que necc̃ita exigit: scit fartasse si¬
mulare cupressum. Desipit ita ruf¬
sius ĩneura aqua: eum teste coquo:
nulluscasus au̾tit. Nam quicquid
agit ruffus nichil est nisi uemia
rufo.Si gaudet. si flet. si tacet. hãc
loquitur: Cenat. ꝓpinat. pꝰ Ecit. ue¬
gat. innuit. una ẽ neuia. si ñ sit
neura: iitis erit. Resilla ad phi¬
losophandum indetur aptior. in qua
liberior est licentia fingencti quod
uolueris. ⁊ minoe ẽ ex rei difficultate.
dienctum salebras ⁊ angustias tran¬
seiuicti miles cautus obseruat. sic dis¬
ficiles quis aut ascripturis aut a
rationib excitat questiones. aut fi
aliuicd ꝓpositum ẽ. ex inctustria m eaᷤ
quasi ex maitenti prolabiar. eo si

Expanded text:
et colligit quisque quo suam possit haeet colligit quisque quo suam possit haeresin confirmare. A generibus et speciebus nequaquam receditur, sed eo applicabit, undecunque institutus sit sermo. Poeticum illum te subito miraberis invenisse pictorem, qui ad omnia quae necessitas exigit, scit fortasse « simulare cupressum. » Desipit ita Rufus in Naevia, a qua eum, teste Coquo, necessitas avertit. Nam Quidquid agit Rufus, nihil est nisi Naevia Rufo; Si gaudet, si flet, si tacet, hanc loquitur. Coenat, propinat, poscit, negat, innuit, una est Naevia: si non sit Naevia, mutus erit. Res illa ad philosophandum videtur aptior, in qua liberior est licentia fingendi quod volueris, et minor ex rei difficultate, facilius salebras et angustias transeundi miles cautus observat; sic difficiles quis aut a Scripturis, aut a rationibus excitat quaestiones, aut si aliud propositum est, ex industria in eas, quasi ex incidenti prolabitur. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
her sola ueratitor ẽẽ dicunt᷑. ea indi¬
isos statiis subuchit. ꝓ quoꝵ ratio¬
i in ipsis singłarib sp̾alissima ge¬
elisima q constituit. Sunt ꝯu
more mathematioꝵ formas abstra¬
hunt ⁊ ad illas quicquid de uniu̾sa¬
lib dicitui: referunt. Ali discutuit
intellectus. ⁊ eos uniu̾salium nom̃i¬
b censeri confirmant. fuerunt ⁊ qͥ
uoces ipsas genera dicerent eẽ ⁊ spe¬
cies. sed eoꝵ iami explosa sententia ẽ.
⁊ facile cum auctore suo euanuit.
Sunt tamen adhuc qui deprehẽdũ¬
tur in uestigiis eorum licet erubeᷤcãt
auctorem uł seutentiam ꝓfiteri.do¬
lis nominib inhereutes. quod reb
⁊ intellectib subtrahunt. sermonib
ascribunt. Magno se uidice quisq
tuetur. ⁊ ex u̾bis auctor qui indif¬
fetenter nomina ꝓ reb. uł res pro
nominib posuerunt: siiam astruit
sententiam uł errorem. Oruntur
huic magna semminaria uirgiorum.

Expanded text:
haec sola veraciter esse dicuntur, ea in dihaec sola veraciter esse dicuntur, ea in diversos status subvehit, pro quorum ratione in ipsis singularibus specialissima generalissimaque constituit. Sunt qui more mathematicorum, formas abstrahunt, et ad illas quidquid de universalibus dicitur, referunt. Alii discutiunt intellectus, et eos universalium nominibus censeri confirmant. Fuerunt et qui voces ipsas genera dicerent esse et species; sed eorum jam explosa sententia est, et facile cum auctore suo evanuit. Sunt tamen adhuc qui deprehenduntur in vestigiis eorum, licet erubescant auctorem vel sententiam profiteri, solis nominibus inhaerentes, quod rebus et intellectibus subtrahunt, sermonibus ascribunt. Magno se judice quisque tuetur et ex verbis auctorum, qui indifferenter nomina pro rebus, vel res pro nominibus posuerunt, suam astruit sententiam vel errorem. Oriuntur hinc magna seminaria jurgiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
consumserit cesarea domus. plus ef¬
fusum pecume. qmͣ in omuib diui¬
tiis sius possiderit cresus. hec entm
tam du multos tenuit. ut cum
hoc unum in tota uita quererẽt:
tandem nec istud nec alird: inue¬
nirent. Et forte ideo quia curiosi¬
tati nͥ sufficiebat in eis. quod solũ
potit inueniri. Nam sicut in uin¬
bea cuiussibet corꝑis frustra solidi¬
tatis suba queritiu. sic in his que
iutelligibilia sunt dintaxat. et
umni̾saliter concipi. nec uniu̾sali¬
ter ce quenut: solitioris existentie
suba nequaqm unenitur: In hiis
etateni t̾rere: nichil agentis ⁊ fru¬
stia laborantis est. Nebule siquid̾
sunt rerum fugatium. ⁊ cum que¬
runtur anidius. citius euanescũt.
srpediunt hanc auctores multis
modis uariisq sermonib. ⁊ dim ĩ¬
differenter u̾bis usi sunt: uarias opi¬
mones inuenire uisi siit. ⁊ litigio¬
ss hominib multã contendendi mra¬
ĩam reliqueriunt. Inde ẽ qd̾ sensibi¬

Expanded text:
consumpserit Caesarea domus, plus efconsumpserit Caesarea domus, plus effusum pecuniae, quam in omnibus divitiis suis possederit Cresus. Haec enim tandiu multos tenuit, ut cum hoc unum tota vita quaererent, tandem nec istud nec aliud invenirent. Et forte ideo, quia curiositati non sufficiebat in eis, quod solum potuit inveniri. Nam sicut in umbra cujuslibet corporis, frustra soliditatis substantia quaeritur; sic in his quae intelligibilia sunt, duntaxat et universaliter concipi, nec tamen universaliter esse queunt, solidioris existentiae substantia nequaquam invenitur. In his aetatem terere, nihil agentis, et frustra laborantis est. Nebulae siquidem sunt rerum fugacium, et cum quaeruntur avidius, citius evanescunt. Expediunt hanc auctores multis modis, variisque sermonibus; et dum indifferenter verbis usi sunt, varias opiniones invenire visi sunt, et litigiosis hominibus multam contendendi materiam reliquerunt. Inde est quod sensibi
Abbreviated transcription (Latin):
phistice delitescuunit. E si forte ab alt̾u¬
tra parte em̾serit. sic a fapientibus
cceripinntur: sicut in republica uit
contrahentes dolus malignantiũ
cohercetur. Cet̾um u̾ba reb. res tem¬
porib contomꝑare. ⁊ interueuien¬
tes fallatias prudenter arguere. hon
paucoꝵ ctierum ẽ aut leuuis oꝑã. Uñ
płimi accedentes retroesuim abeunt.
ac si ñ iuris clictiorͥem eoꝵ tota con¬
cesserit. Ut enim ait quidam u̾bis
nanꝙ manentib nomen exticlit.
Gartio quisq duas posqm scit um¬
gere partes. Sic stat. sic loquuitie
uelut omnes nou̾it artes. De ge¬
nerib ⁊ spetieb nouam affert seu¬
tentiam que boetium latitit. qnͣ
doctus plato nesciuit. ⁊ qmͣ iste fe¬
licisorte in secretis aristotilis nu¬
ꝑ uiente. Uet̾em paratus est
soluere questionem. inqua laborãs
mundus iam senuit. in qua tem¬
poris plus consumptum est: qm iͥ
adquirendo ⁊ regendo orbis imꝑio

Expanded text:
phisticae delitescunt. Et si forte ab alteruphisticae delitescunt. Et si forte ab alterutra parte emerserint, sic a sapientibus corripiuntur, sicut in republica inter contrahentes, dolus malignantium coercetur. Caeterum verba rebus, res temporibus contemperare, et intervenientes fallacias prudenter arguere, non paucorum dierum est, aut levis opera. Unde plurimi accedentes, retrorsum abeunt, ac si in jurisdictionem eorum tota concesserit. Ut enim ait quidam verbis namque manentibus nomen excidit Gartio quisque duas postquam scit jungere partes, Sic stat, sic loquitur velut omnes noverit artes. De generibus et speciebus novam affert sententiam quae Boetium latuit, quam doctus Plato nescivit, et quam iste felici sorte in secretis Aristotelis nuper invenit. Veterem paratus est solvere quaestionem, in qua laborans mundus jam senuit, in qua plus temporis consumptum est, quam in acquirendo et regendo orbis imperio
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui u̾ba reb ⁊ res temporie
oportunttati contemꝑat: modestĩ¬
simam totius eloguentie regulam
tenet. Illa uͦ copia laudem parit. cuz
u̾itas iurtuti ⁊ omnib officiis a¬
imica consentit. Multa siquidem
⁊ fallaciter loqui nugigerili ẽ: et
famam omnino negligentis. ⁊ in
se uiroꝵ grauium ꝓuocantis odi¬
um ⁊ contemptum. Nam ⁊ sp̃c sa¬
pientie auctor ẽ: quia qui sophisti¬
ce loquitur ocdibilis ẽ. Non medio¬
cris tamen utilitas ẽ. in deprehondẽ.¬
dis importinitatib sopbistitis amne
quarum uoticia quisquis ad exa-¬
ininationem ueri ⁊ terum uenti¬
lationem ꝓgreditur: quasi miles
imitiles est qui acdiisus exercitatũ
⁊ instructum hostem ꝓcedit exar¬
matus. Licet gͦ ad exertitium collo¬
quentem uicissim fallere ⁊ quasi in
campi doctorum scola inter ciues io¬
cłarem militiam exertere. Sed uͥ se
colloquentiũ intentio ad philosiphie
sobrietatem erigit. importunitates so¬

Expanded text:
Nam qui verba rebus, et res temporis Nam qui verba rebus, et res temporis opportunitati contemperat, modestissimam totius eloquentiae regulam tenet. Illa vero copia laudem parit, cui veritas virtuti, et omnibus officiis amica consentit. Multa siquidem et fallaciter loqui, nugigeruli est, et famam omnino negligentis, et in se virorum gravium provocantis odium et contemptum. Nam et spiritus sapientiae auctor est, quia qui sophistice loquitur odibilis est. Non mediocris tamen utilitas est, in deprehendendis importunitatibus sophisticis, sine quarum notitia quisquis ad examinationem veri et rerum ventilationem progreditur, quasi miles inutilis est, qui adversus exercitatum, et instructum hostem, procedit exarmatus. Licet ergo ad exercitium colloquentem vicissim fallere, et quasi in campidoctorum schola, inter cives jocularem militiam exercere; sed ubi se colloquentium intentio, ad philosophiae sobrietatem exigit, importunitates so
Abbreviated transcription (Latin):
get opꝑbria compatientib ⁊ de¬
ridentib eque comuiciabitur. nec
amitus nec hostis ab eo nisi conspu¬
tui accedet. Si cepisti. ꝑferas necc̃e
est: aut ꝓcacis lingue sustineb̾ in¬
nirias. Desiste .gͦ. nisi sordida liugira
malueris inquinari. Nam ⁊ ĩuun¬
da quo magis mouentur: eo ampli¬
us fetent. Uiri pendentis clictum
agnosces. quia uesanum tetigisse
timent fugiunt ꝙ poetam qui sa¬
puut. agitant pueri incautiq se¬
quuntur. licet autẽ apud priua¬
tos aut serio unientes. homo huiꝰ¬
mͦi rectissime uideat᷑ in utilis. com¬
moctus tamen ẽ in cetu multitudi¬
nis: que hilaritaus ⁊ iocłaris leticie
mat̾ia gaudet. Optimum enim in¬
strumentum ẽ ad risus concilian¬
dos ⁊ efficatior quo uis mimõ. Ut
uenenum eius effugias: pacienti¬
am indicas aurib. morem geras
insano qui nulli parcit. ⁊ si forte¬
eum uuis repͥmere: benignissime¬
eum obsecra. ut indocendo aut dis¬
putaudo sententis plus apponat.

Expanded text:
get opprobria, compatientibus et deget opprobria, compatientibus et deridentibus aeque conviciabitur; nec amicus nec hostis ab eo, nisi consputus abscedet. Si coepisti, perferas necesse est, aut procacis linguae sustinebis injurias. Desiste ergo, nisi sordida lingua malueris inquinari. Nam et immunda quo magis moventur, eo amplius fetent. Viri prudentis dictum agnosces, quia Vesanum tetigisse timent, fugiuntque poetam, Qui sapiunt, agitant pueri, incautique sequuntur. Licet autem apud privatos, aut serio viventes, homo hujusmodi rectissime videatur inutilis, commodus tamen est in coetu multitudinis, quae hilaritatis et jocularis laetitiae materia gaudet. Optimum enim instrumentum est ad risus conciliandos, et efficacior quovis mimo. Ut venenum ejus effugias, patientiam indicas auribus, morem geras insano, qui nulli parcit, et si eum forte vis reprimere, benignissime obsecra, ut in docendo aut disputando sententiae plus apponat,
Abbreviated transcription (Latin):
dius uiuentuti qm̃ eloquentia. q̃
ex eo płunum comꝑat᷑. si rerum in
mente.⁊ inore copia sit u̾boꝵ. ̾ba
nanq ꝓferre reb in coguitis: desi¬
pientis pottus qmͣ docentis t̃ aut dis¬
centis. Multos iidebis huiusin᷑ qui
totum longo detinent sermone diem.
⁊ nicħ omnino dicunt aut minimũ.
Lu defensus es aucdiendo. ⁊ is isi u̾bo¬
sior e̾et loquendo ꝑfatigari potuerat.
quo tamen tendat aut quid uelit
ñdum intelligis. Tu finem expectas.
ille ñcdum uicium fecit. ꝑfer tam̃.
ut indeas qua exiturus sit: recol¬
lige tanlem que contexuit. et oc¬
uanas fingentis sp̾es. ut nec pes
nec capud uni reddatur forme. Tnr¬
bati cerebei hominem credas. ⁊ qͥ
ex defectu rationis: linguã con¬
tiuere non posit. Putes eum no¬
ctes continiiare insompnes. ⁊ sopi¬
ta ratione: melancoliam solam in
eo excitatam. Si forte miseratione
ductus ei modestiam ꝑsuaseris. suc¬
cendotur ⁊ quelibet inquẽuis fut⁊¬

Expanded text:
dius juventuti, quam eloquentia, quae dius juventuti, quam eloquentia, quae ex eo plurimum comparatur, si rerum in mente, et in ore copia sit verborum. Verba namque proferre rebus incognitis, desipientis potius quam docentis est, aut discentis. Multos videbis hujusmodi, qui totum longo detinent sermone diem, et nihil omnino dicunt, aut minimum. Tu defessus es audiendo, et is nisi verbosior esset, loquendo perfatigari potuerat; quo tamen tendat, aut quid velit, nondum intelligis. Tu finem exspectas, ille nondum initium fecit. Perfer tamen, ut videas qua exiturus sit; recollige tandem, quae contexuit, et ocri somnia, vanas Fingentis species, ut nec pes, nec caput uni Reddatur formae. Turbati cerebri hominem credas, et qui ex defectu rationis linguam continere non possit. Putes eum noctes continuare insomnes, et sopita ratione, melancholiam solam in eo excitatam. Si forte miseratione ductus, ei modestiam persuaseris, succendetur, et qualibet in quemvis fin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositorum similium dissimilitu¬
dinem nitteris aperire. rem manem
aggrederis. Aut enim te uł clamo¬
re p̃pectiet. aut suꝑfluam oꝑam de¬
ridebit: cum omnnium similutin a¬
liqmͣ dissimi litudinem ẽẽ oporte¬
at. Alioquin nͨ tam similia qmͣ e¬
adem merito dicerentur. Docere
cur ita ñ sit: non mͦ friuolum sed
intisione clignissimum iudicatur
Statim querit᷑ an uelis contiona¬
ii. Dicunt se ut ꝑipatheticum nõ
ermagoram aucdiant conuenisse.
sum tam̃ deambulatione ⁊ cir¬
tiutione uiarum potius qmͣ di¬
lgenti inuestigatione rerum: ꝑi¬
patheticos ininrent᷑. Si tñ hec ad
apiam eloquentie comꝑandã ex̃¬
cratur disceptatio. ⁊ similia. ⁊ dissi¬
mila conquirint᷑. exercicium quidẽ
laudabile ẽ: ⁊ quo aliquicd ͤ conctuci¬
bilius iuuentuti ñ facile dixerĩ.
binimꝰ fallatiarum nube multi¬
pit sibi nequaqͣm ꝑstimgi ocuilos
patiantur. Nichil emm utilius. nicħ
ad głam aut̃ res ad quirendas cõmo¬

Expanded text:
propositorum similium dissimilitupropositorum similium dissimilitudinem niteris aperire, rem inanem aggrederis. Aut enim te vel clamore praepediet, aut superfluam operam deridebit; cum omnium similium aliquam dissimilitudinem esse oporteat. Alioquin non tam similia, quam eadem merito esse dicentur. Docere cur ita non sit, non modo frivolum, sed irrisione dignissimum judicatur. Statim quaeritur an velis concionari. Dicunt se ut Peripateticum, non Hermagoram audiant, convenisse; cum tamen deambulatione et circumitione viarum potius, quam diligenti investigatione rerum, Peripateticos imitentur. Si tamen haec ad copiam eloquentiae comparandam exerceatur disceptatio, et similia et dissimilia conquirantur, exercitium quidem laudabile est, et quo aliud esse conducibilius juventuti, non facile dixerim, dummodo fallaciarum nube multiplici, sibi nequaquam perstringi oculos patiantur. Nihil enim utilius, nihil ad gloriam aut res acquirendas commo
Abbreviated transcription (Latin):
archaclie te clicet tardiorem Plũ¬
bo ebetior es:dum quid in lat̾a la¬
tet int̾roges. Littera intilis ẽ.
nec curanttũ ẽ quid loquatur. Si
instas. moneberis fugere. qm̃ pii¬
ciosa est ⁊ occidit. Cauc ne serpens
sis. qui t̾ram comedit omuib dieb
utte sue. Aut ludendum ant fabu¬
lanctum aut disceptanctum ẽt̾
HIam qui u̾bosior est: uidetur dee¬
tior. Nec curandum est unde ant
quid de quo sentiat aut ꝓferat a¬
liquis: dum loquatur. Nec refert
qua quisq ratione uitat᷑. dum
non iustantiam s umbm̃ eiꝰ dote
quisq sufficiat. Quict uerum aut.
falsum. quid ꝓbabile aut ñ ꝓbabi¬
le sit. frustra queritur: cum omnib
iago ꝓbabilium p̃feratur. Statue
quod uolueris statim illud aliqua
similitudo euacuat. Nam quod op¬
tinet in uno simili: uelis nolis in alio
obtinebit. Constat tamen quod uͦ
simile ẽ ñ statim ẽẽ u̾um. ⁊ quod fal¬
sum uidetur: nͣ semꝑ falsum ẽẽ. di

Expanded text:
Arcadiae te dicet tardiorem. PlumArcadiae te dicet tardiorem. Plumbo hebetior es, dum quid in littera latet interrogas. Littera inutilis est, nec curandum est, quid loquatur. Si instas, moneberis fugere, quoniam perniciosa est, et occidit. Cave ne serpens sis, quterram comedit omnibus diebus vitae suae. Aut ludendum, aut fabulandum; aut disceptandum est tibi. Nam qui verbosior est, videtur doctior. Nec curandum est, unde, aut quid, de quo sentiat, aut proi ferat aliquis, dum loquatur. Nec refert qua quisque ratione nitatur, dum non instantiam, sed umbram ejus quisque dare sufficiat. Quid verum aut falsum, quid probabile aut quid non probabile sit, frustra quaeritur, cum omnibus imago probabilium praeferatur. Statue quod volueris, statim illud aliqua similitudo evacuat. Nam quod obtinet in uno simili, velis nolis in alio obtinebit. Constat tamen quod vero simile est, non statim esse verum, et quod falsum videtur, non semper falsum esse. Si
Abbreviated transcription (Latin):
cticmn. Uerba muliplicant. ut sepe
minus intellecti sint one ⁊ multitu¬
dine ũborum: qm̃ retum difficulta¬
te. Cum enim ne intelligeretur ef¬
fecit: arbitratur se meruisse. ut pre
cissima nouit : ꝓponit płima. que
nec ipse pithagoras sufficeret ex¬
planare. Int̾ctum eadem replicat i
reuoliit: et quia ñ habet quo di¬
u̾tat: laborat misere. idem terit. ⁊¬
easdem circinat anres. Dum euͦ
procul audis tercium ecelo catho
nem miraberis cecidisse. Quemlib
enm hominem: attulisse ndebitim
Si ꝓfessionẽ queris aut artem: ẽ gͣ¬
maticus. rethor. geomet̾. pictor. alip¬
tes. angut. cenobetes. mecdicus magꝰ.
omina nouit. ⁊ esuriente grecłs. lon¬
ge prestantior. Nam ⁊ si nissetis:i¬
bit in celum. ⁊ dedalo doctior toipsum
quo uolueris incolum̃ ꝑ mane traiti¬
et. Accede ut doccaris. quid̃ in scriy¬
triris suis auctores senserint dilige¬
ter inquire. excitte litt̾am. statim ĩ¬
crepabit durictam tuam: ⁊ asino

Expanded text:
ctum. Verba multiplicant, ut saepe ctum. Verba multiplicant, ut saepe minus intellecti sint onere, et multitudine verborum, quam rerum difficultate. Cum enim ne intelligeretur effecit, arbitrantur se meruisse, ut praecissima novit, proponit plurima, quae nec ipse Pythagoras sufficeret explanare. Interdum eadem replicat et revolvit. Et quia non habet, quo divertat, laborat misere, idem terit, « et easdem circinat auras; » dum enim procul audis, tertium Catonem e coelo miraberis cecidisse: quemlibet enim hominem, attulisse videbitur. Si professionem quaeras, aut artem, est: Grammaticus, rhetor, geometres, pictor, aliptes, Augur, schoenobates, medicus, magus: omnia novit, et esuriente Graeculo longe praestantior. Nam et si jusseris, ibit in coelum, et Daedalo doctior, te ipsum quo volueris incolumem per inane trajiciet. Accede ut docearis, quid in scriptis suis auctores senserint diligenter inquire, excute litteram; statim increpabit duritiam tuam, et asino
Abbreviated transcription (Latin):
arant utiq ⁊ impudenter er.¬
tant. qui ph̾iam in solis u̾b
confistere opmautur. Errant qui
uirtutem u̾ba putant: ut lucim
ligna. Nam uͥtutis commendatio
consistit ab oꝑe. ⁊ sapĩam iuitus
in separabiliter comitat᷑. Unde cõ¬
stat. qma illi qu u̾bis inherent.
malunt uicderi qm̃ e̾ẽ sapientes.
Plateas circumeunt. terunt lumna
doctioeum. questiunclas mouent.
intricant u̾ba. ut suum ⁊ alienum
obclucant sensum. paratiores uenti¬
lare qm̃ examinare si gnid difficul¬
tatis emersit. Uerentur tam̃ ꝓdere
imꝑitiam suam iactatores sap̃ie
nec amatores. ⁊ id quod uescuint:
prauo pudore nescire qmͣ querere
⁊ cdiscere malunt. Presertim si assit
alii: quib notum arbitrentur qd̾
ipsi nesciunt. fastum tam̃ eorum
ferre ñ pot̾is. de omni mat̾i̾a loguũ¬
tur subito. diudicant omnes. cul¬
pant alios. seip̃os predicant. lac¬
tant se muenisie de nouo qd̾ tenti
est ab autiquis. ⁊ testimonio libeoꝵ:
ꝑ etates multas ad temꝑa nia ꝑdue¬

Expanded text:
rant utique, et impudenter errant, qui philosophiam in solis verbis consistere opinantur. Errant qui virtutem verba putant, ut lucum ligna. Nam virtutis commendatio consistit ab opere, et sapientiam virtus inseparabiliter comitatur. Unde constat, quia illi qui verbis inhaerent, malunt videri quam esse sapientes. Plateas circumeunt, terunt limina doctiorum, quaestiunculas movent, intricant verba, ut suum et alienum obducant sensum, paratiores ventilare quam examinare si quid difficultatis emersit. Verentur tamen prodere imperitiam suam jactatores sapientiae, non amatores, et id quod nesciunt, pravo pudore nescire, quam quaerere et discere malunt, praesertim si adsunt alii, quibus notum arbitrentur quod ipsi nesciunt; fastum tamen eorum ferre non poteris: de omni materia loquuntur subito, dijudicant omnes, culpant alios, se ipsos praedicant, jactant se invenisse de novo, quod tritum est ab antiquis, et testimonio librorum per aetates multas ad tempora nostra perdu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ea premollitus fom̾it sulcus. ⁊ ta
elcͦquentia co alescere nequiti nisi so¬
ciata tibentis accipientisq concorctia.
ħ quidem quintiliamis in p̃ceptis
eloquentie. s nichilominꝰ sunt acł
institutionem sapiencie applicanda.
Profecto nec eloquentia nisi precep¬
tis sapientie comparat᷑. ⁊ in forum
alorum qui aures audiendi hñt.
non mͦ ricdicłosuis. s quodamm᷑ uesa¬
queretur diligentius non instruẽ.
Siptem alias claues quas ad itelli¬
gentiam scripturarũ ticontus post¬
Et inlucem ꝓferet lib̾ qui de doltri¬
in una istarum. Cas nanq stucliũ
querentti complectitur. Cederum
de tracitione gentilium sermo fu¬
erat institutus. ita tam̃ ut ad ur¬
Stitittionem fidelium ex ꝓpositore¬
feratur. Una tamen est ⁊ singłari
⁊ quasi clauium claius. clauis il¬
la que aꝑit ⁊ nemo claudlit. clai¬
dit ⁊ nemo aꝑit. ⁊ sine qua ad indelli

Expanded text:
nisi ea praemollitus foverit sulcus: ita nisi ea praemollitus foverit sulcus: ita eloquentia coalescere nequit, nisi sociata tradentis accipientisque concordia. Haec quidem Quintilianus in praeceptis eloquentiae, sed nihilominus sunt ad institutionem sapientiae applicanda. Profecto nec eloquentia, nisi praeceptis sapientiae comparatur. Et in forum illorum, qui aures audiendi habent, non modo ridiculosus, sed quodammodo vesaa, ut loqueretur diligentius non instruxit. Septem alias claves, quas ad intelligentiam Scripturarum, Tychonius posuit, in lucem profert liber, qui De doctriin una istarum. Eas namque studium quaerendi complectitur. Caeterum de traditione gentilium, sermo fuerat institutus, ita tamen ut ad institutionem fidelium ex proposito referatur. Una tamen est et singularis, et quasi clavium clavis, clavis illa quae aperit, et nemo claudit, claudit et nem
Abbreviated transcription (Latin):
urmis spĩalium ⁊ corꝑalium bono¬
iunim patrram diues regredit᷑. qui e¬
tam uter cognatos exul in pure cõ¬
pari nitunturr errant ⁊ urgente
ane pͥmogenita distrahent. si tam̃
uen̾uit genuanum qui uł leuti¬
ilam sapientie precii nonuine lar¬
giatur. Est eium ut fertur dixisse ari
dio cemperare. xiiii
ratorᷤ. Uii. di̾cẽtiũ clauiꝰᷤ pon̾r amor docẽ¬
nũ qͦ pceptoreᷤ ut parẽtes amãdi sunt
⁊ colencti. Sicut enim illi corꝑum:
ita ⁊ isti quidam sunt genitores a¬
formando uaturam. E hec quidem
pietas: studio płimum confer. Nam
⁊ piofaciente affectui: in ipsos cetus
scolarium leti alacresq conuenuũt.
Emendati n urasciuitur laudati nõ
erubescunt. ut sunit ⁊ ipsi kñi: studi¬
o m̾ebuitur. Nam ut doctoꝵ offici¬
um ẽ docere: sic auditorum prebere¬
se dociles. Alioquin neutrum sine
altero sufficit. nam sicut hominis
oetus ex utroq gignentium ẽ con¬
fectus: ⁊ frustra sparseris semina

Expanded text:
turmis spiritualium et corporalium bonoturmis spiritualium et corporalium bonorum in patriam dives regreditur, qui etiam ari nituntur, errant, et urgente fame primogenita distrahent, si tamen invenerint germanum, qui vel lenticulam sapientiae, pretii nomine largiatur. Est enim, ut fertur dixisse Arisdio temperare. CAP. Xratoris, septima discentium clavis ponitur, amor docentium, quo praeceptores ut parentes amandi sunt et colendi. Sicut enim illi corporum, ita et isti quidem sunt genitores aformando naturam. Et haec quidem pietas, studio plurimum confert. Nam  pio faciente affectu, in ipsos coetus scholarium laeti alacresque conveniunt. Emendati non irascuntur, laudati non erubescunt, ut sint et ipsi charissimi studio merebuntur. Nam ut doctorum officium est docere, sic auditorum se praebere dociles. Alioquin neutrum sine altero sufficit. Nam sicut hominis ortus ex utroque gignentium est confectus, et frustra sparseris semina,
Abbreviated transcription (Latin):
dominus. dum eum exire de t̾ra ⁊ de
cognatione sua precepit: ut in ꝑegͥ¬
natione ꝓfitiens multiplicet᷑ ingen¬
tem magnam. i psamq t̾ram ad qui¬
rat felicit̾ qmͣ relinquit. dum aduo¬
cationem sapientie omma que sunt
mundana contempint. Si quidem uͥ¬
ins modeste pauꝑtatis ex̾citio crescit.
⁊ foratudo faciluis diuitiis qm̃ labori¬
bus expugnat᷑. Qui uͦ incognatione
temꝑalium quib quodãmͦ ingenitꝰ ẽ.
pedem sui figit affectus. seruit ⁊ mi¬
noeatur: ⁊ iure dñii felicit̾ adquirũt᷑
omnia:. que mundicordis affectione
quasi mentis pede calcantur. S quis
est qui hanc arduam uam uł in¬
trare disponat: Angłm fortem quis
aggreditur: aut quis si aggreditur
ꝑseuerat: Nec tamen sine discrum¬
ne colluctandi uidetur facies u̾itatis.
inisi pauꝑis exilii amaritudo peece¬
dat rachelis ⁊ lie coniuigatio ñ ctul¬
essit. nec sũbcrescit soboles numꝰosa.
isi m uirtutis baculo iordanem labẽ¬
aum solitudo tranfierit. ⁊ un ctuab

Expanded text:
cham invitat Dominus, dum eum exire de terra et de cognatione sua praecipit, ut in peregrinatione proficiens, multiplicetur in gentem magnam, ipsamque terram acquirat feliciter quam relinquit, dum ad vocationem sapientiae, omnia quae sunt mundana contemnit. Siquidem virtus modestae paupertatis exercitio crescit, et fortitudo facilius divitiis, quam laboribus expugnatur. Qui vero in cognatione temporalium, quibus quodammodo ingenitus est, pedem sui figit affectus, servit et minoratur, et jure dominii feliciter acquiruntur omnia, quae mundi cordis affectione, quasi mentis pede calcantur. Sed quis est, qui hanc arduam viam vel intrare disponat? Angelum forte quis aggreditur, aut quis, si aggreditur, perseverat? Nec tamen sine discrimine colluctandi, videtur facies veritatis, et nisi pauperis exsilii amaritudo praecedat, Rachelis et Liae conjugatio non dulcescit, nec succrescit soboles numerosa, nisi in virtutis baculo Jordanem labentium solitudo transierit, et in duabus
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. Atchenis aut̃ cum płib an¬
nis moratus. omnia tempoꝵ mom̃¬
ta ad ꝑcipiendam ⁊ ex̾cendam doc¬
tͥnam conferens. ignotus illi urbi
uixit:. quod ipse quodam uoluiuiẽ
testatus ẽ. Crates quoq ille chebanꝰ
ꝓiectom mare ñ paruio auri ponde.
abite inquit pessum male cupidi¬
tatis. ego uos m̾gam ne ipse m̾gar
a uob̾. Sed ⁊ anaxagoras cum a di¬
utina ꝑegrmnatione patͥam repets¬
seo. possessionssq desertas uidͥisset:
ñ cem inquit ego saluus nͥ iste ꝑis¬
sẽt. Socraticum fertur oracłm. ui
ininẽ locupletem futurũ ut doceat
nisi se ad ciscendum. pauꝑem ⁊e¬
genum credat. Semꝑ enuim disceni¬
b plura deerunt. que scccu iocitisda
art necc̃ia sunt slertam alienam
pħia exigit. ⁊ suam iut̾dum alienã
facit. unmo alieuã facit suami. et
muillo unqm̃ gͣuatur exilio. hoc eꝰ

Expanded text:
navit. Athenis autem compluribus annavit. Athenis autem compluribus annis moratus, omnia temporum momenta, ad percipiendam et exercendam doctrinam conferens, ignotus illi urbi vixit, quod ipse quodam volumine testatus est. Crates quoque ille Thebanus, projecto in mare non parvo auri pondere: « Abite, inquit, pessum, malae cupiditates, ego vos mergam, ne ipse mergar a vobis. » Sed et Anaxagoras, cum a diutina peregrinatione, patriam repetisset, possessionesque desertas vidisset: « Non essem, inquit, ego salvus, nisi istae perissent. » Socraticum fertur oraculum, neminem locupletem fieri ut doceat, nisi se ad discendum pauperem et egenum credat; semper enim discentibus plura deerunt, quae scitu jucunda aut necessaria sunt. Terram alienam philosophia exigit, et suam interdum alienam facit, imo alienam facit suam, et nullo unquam gravatur exsilio
Abbreviated transcription (Latin):
exerritatio plimitum ꝓficit. cum
uittus in singulis que legit aut au¬
dit homortacito apud se u̾ iudicis
strutinio conualescit. Ibi nanq ra¬
tio cuncta exammat ⁊ fenctum oi¬
um appencdit instatera Cet̾um us¬
ta quieta e̾ẽ non potest si nature
necc̃ia subtrahuntur. ⁊ econtra si
lixurtat amius in delici srerum
anuentia lim̃ tationis extinguit.
Unde fecundaiu ⁊crum peueꝑtas t
uete himilitatis eustos ⁊ socia uir¬
titis premissis adhibetur. ut luxu¬
ram mod̾atrix ista compescat:
⁊ srmulis siuis hominem sui meme.¬
rem. officio uirtutis iugił instare
compellat. honesta quidem rez
est: ut ait sapiensꝰ leta pauꝑtas.
nec tam̃a ẽ pauꝑtas si leta. sed eresi
diutit iis potioi. unde aemocritus
eum diuuciis tenseri posset q̃ tan¬
te fuietunt ut ꝑate eius exereituz
r̃asis epłm dare ex facili potuertt. quo
magis uacuo ammo studiis litt̾aꝵs
retenta pat̾moniũ sutim pat̾e do¬

Expanded text:
exercitatio plurimum proficit, cum exercitatio plurimum proficit, cum virtus in singulis, quae legit aut audit homo, tacito apud se veri judicii scrutinio convalescit. Ibi namque ratio cuncta examinat, et fructum omnium appendit in statera. Caeterum vita quieta esse non potest, si naturae necessaria subtrahuntur; et econtra si luxuriat animus in deliciis, rerum affluentia lumen orationis exstinguit. Unde fecunda virorum paupertas, et verae humilitatis custos, et socia virtutis, praemissis adhibetur, ut luxuriam moderatrix ista compescat, et stimulis suis hominem sui memorem, officio virtutis jugiter instare compellat. Honesta quidem res est, ut ait sapiens, laeta paupertas, nec tamen est paupertas, si laeta, sed Croesi divitiis potior. Unde Democritus, cum divitiis censeri posset quae tantae fuerunt, ut pater ejus exercitui Xerxis epulum dare ex facili potuerit, quo magis vacuo animo studiis litterarum retenta, patrimonium suum patriae do
Abbreviated transcription (Latin):
quietam necc̃iam ẽẽ uł ethnicus do¬
cet: quistudentis mane exertitiũ re¬
putet. si ad hostiu prementium se
tumultuũ turba pulsat. Ait enim.
Quis locus ingenio nisi cum se carmmi¬
ne solo. Uexant.⁊ chñis cirre uiseq fe¬
runtur. Pectora nr̃a. duas ñ ad intitẽ¬
tia curas: Magne m̃tis opus nec delodi¬
ce paranda. Attonite.turrus ⁊ equoᷤ
fatiesꝙ deoꝵ. Aspicere.⁊ qͣlis ritilũ
confundat erins. Nam quod tur¬
ba u̾itatis lumen impecliati ce cus
euuangnicuis docet. quemturbe poe¬
cedentes ⁊ stquentes increpabant pa¬
riter ut taceret. Siguidem dicente
domino qui ĩtfatur inturbis curbat
anta płuma. quo nichilstuhiis auit
bomis morib exercenctis̃ ꝑuiciosiue.
Sicntmn stucdium ut cicerom placet
ẽ rehemens aplicatio animi ad aliqͥs
agenctum magna cum uolurtatẽ.
ꝓfectomens̃ que turbata ad plura
Ditrahitur. neq̃ qm̃ in uno u̾tictis
ope fideliter occupatuiso studitẽ

Expanded text:
quietam necessariam esse, vel ethicus doquietam necessariam esse, vel ethicus docet, qui studentis inane exercitium reputat, si ad ostium ejus prementium se tumultuum turba pulsat. Ait enim: Quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo Vexant, et dominis Cyrrhae Nysaeque feruntur Pectora nostra, duas non admittentia curas? Magnae mentis opus, nec de lodice paranda, Attonitae, currus et equos, faciesque deorum Aspicere, et qualis Rutilum confundat Erinnys. Nam quod turba veritatis lumen impediat, caecus evangelicus docet, quem turbae praecedentes et sequentes increpabant pariter, ut taceret. Siquidem dicente Domino, qui versatur in turbis, turbatur erga plurima, quo nihil studiis aut bonis moribus exercendis est perniciosius. Si enim studium, ut Ciceroni placet, est vehemens applicatio animi, ad aliquid agendum magna cum voluntate, profecto mens quae turbata ad plura distrahitur, nequaquam in uno virtutis opere fideliter occupatur. Sed studii tunc