comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emanib hostium sibi restitutum uidebat neq eius ca¬
lamitate detanta uoluptate eẜ gratulatione quicꝙͣ
fortuna diminuerat. is sepñte de se ter sortib consul¬
tum dicebat utrum igitur statim necaretux an inaliud
tempus reseruaretur. Sortium beneficio se ẽẽ incolu-¬
mem.Item al metius repertus et ad eum reductus
ẽ. Hoc prelio transrhenum nuntiato sueui qui ad ri.¬
pas rheni Uenerant domum reuerti cȩperunt quos
ubi ꝗ pioximĩ rhenum incolunt pertẽritos senserũt
i secuti magnum exhis nuͣm acciderunt. Cȩsar una¬
estate duob maximis bellis confectis maturius pau¬
lo ꝗͣ tempus amu postulabat in hiberna insequanos
exexcitatum deduxit hibernis labienum propo suit. Ip̃e
ut supra demostrauimus crebri ad:
eum rumores afferebantur inlitte¬
xisq iter labieni certior fiebat oẽs
belgas quam tertiam ẽẽ galliȩ partẽ
dixeramus contra populum Ro

Expanded text:
ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius caex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
atq omnes hostes terga uerterunt. Nec prus fu.¬
gere destiterunt ꝗͣ ad flumen xhenum miliapas-¬
suum ex eo loco circiter ꝗnꝙ peruenerũt. ibi per:¬
pauci aut uixib confisi teans nare contenderunt:
ut lintrib inuentis sibi salutem reppererunt. In his
fuit ariouistus qui nauiculam deligatam adripam na¬
aus ea perfugit. Reliquos omnes equitatu consecuti
nostri interfecerunt. Due fuerunt ariouisti uxores.
una sueua natione quam adomo secum eduxerat. Al-¬
tera norica regi boctionis soror quam ingallia duxerat
a fratee missam. utẽq in ea fuga periexunt. Due filiȩ
harum alta occisa altera capta ẽ.C. Ualerius ꝓcillus
cum acustodib infuga tribus catenis uinctus trahere¬
tur in ipm̃ cȩsarem hostium equitatum insequentem
incidit. Que quidem res cȩsari nõ minorem quam ip̃a
uistoria uoluntatem actulit ꝙ hominẽ honestissimũ
ꝓui nciȩ galliȩ suum familiarem et hospitem ereptũ

Expanded text:
atque omnes hostes terga verterunt nec prius fuatque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum
Abbreviated transcription (Latin):
testes suequisq uirtutis hr̃et ip̃e adexteo cornu ꝙ eã
ꝑtem minime firmam hostium ẽẽ animaduerteret.
prelium cõmiserit. Ita nostri acriter in hostes signo im.¬
petum fecerunt. Itaq hostes repente cęleriterꝙ procur¬
rerunt ut spatũm pile in hostes coniciendi nõ daret᷑.
Relictis pilis quo minus gladiis pugnatum ẽ. At germa-¬
ni celeriter exconsuetudine sua falange impetum gla-¬
diorum exceperunt. Reperti sunt ꝗ̃ plures nostri mi¬
lites qui infalangem insilexent et scuta manib re¬
uellerent et desuper uulnerarẽt. Cum hostium acies
a sinistro cornui pulsa atq ĩ fugam conuersa ẽẽt ede¬
xtro cornu uehementer multitudine suoꝵ nosteam
premebat. Idcum animaduertisset .P. Crassus:
adolescens qui ȩquitatui p̃erat q expeditior erat ꝗ
hi qui intra aciem uersabantur textiam aciem lãbo¬
rantib subsidio misit. Ita prelium restitutum ẽ

Expanded text:
testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est,
Abbreviated transcription (Latin):
et uaticinatorib declararent utrum p̃lium cõmitti
exusu ẽet nec ne eas ita dicere nõ ẽẽ fas gexmanos
superare si ante nona horam prelui m cõmisissent.
Postridie eius diei cȩsar presidio utriusq ꝙ satis ẽ uisim
minorib constituit quo minus multitudine militũ
legionarioꝵ prohostum numero ualebat ut ad spem
Alariis uteretur ip̃e teiplici instructa acie usq adca¬
stra hostuim accessit. tum demum necessario germa¬
ni suas copias ecasteis eduxerunt: generaliterꝙ insti¬
tuerunt parib inter uallis harudes marcomedos Tri¬
locos Uarigiones nem etes sedusios sueuos omnẽq aciẽ
suam rhecdis et carris cixcũdederũt nequa spes in fu-¬
ga relinqueretur eo mulieres inposueruntq ĩ prelium
proficiscentes milites passis manib flentes inplorabã
nese inseruitutem romanis traderent. Cȩsar singulis
legionib singulos legatos et questorem prefecit utiꝰ eos

Expanded text:
et vaticinationibus declararent utrum proelium committi et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satiminoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos
Abbreviated transcription (Latin):
hilo segnius cȩsar ut ante constituerat duas acies hostem
propulsare tertiam opus perficere iussit munitis ca-¬
stris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum.
quatuor reliquas legiones incastra maiora reduxit.
Proximo die instituto suo cȩsar ecastris utrinq copias
suas eduxit paululumq amaiorib castris progressus
aciem insteuxit hostibusq pugnandi potestatem fecit
Ubine tum quidem eos prodire intellexit circiter meri-¬
diem exercitum in castea reduxit. Tum demum ario¬
uistus ꝑtem suarum copiaꝵ q̃ castra minora ob pugna¬
ret misit. Atriter utemq iuste usq ad uesperum pu¬
gnatum ẽ. Solis occasus suas copias ario uistus multis et
illatis et acceptis uulnerib incastea redircit. Cum ex
captuus quereret. Cȩsar ꝙ̃ obrem ario uistus prelio nõ
decertaret. Hanc reperiebat causam ꝙ apud germanos
ea con suetudo ẽẽt ut matres familie earum sortib

Expanded text:
hilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem hilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus
Abbreviated transcription (Latin):
singuli singulos sue salutis causa delegerant cum his in
preliis uersabantur ad eos se equites recipiebant hi si
quid erat duxius concurrebant siquid grauiore uulnẽ
accepto equo deciderant circumsi stebant. Si quo erat
longuus prodeundum aut celerius recipiendum tanta
erat᷑ horum exercitatione celexitas ut lumbis equo&¬
subleuati cursum adequarent. Ubi eum castus sese ite¬
nere cȩsar intellexit ne diutius comeatu prohiberet
ultea eum locum quo in loco germani consederant circitꝰ
passus sexcentos/ abhis castris idoneum locum delegit a¬
cieq triplici in structa ad eum locum uenit. Trimam et
secũdum aciem ĩ armis eẽ Tertiam castra munire ius.¬
sit. hic locus abhoste circiter passus sexcentos uti dictũ
ẽ aberat eo circiter omnium numero sedxdecim milia
expedita cum omni equitatu. Ariouistus misit quȩ co¬
pie nostros deterrerẽt: E munitionẽ prohiberent. ni¬

Expanded text:
singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
pud se in castris ariouistus conspexisset exercitu suo p̃¬
sente conclamauit quid ad se uenirent: an speculandi
causa. Causam conantes dicere prohibuit et incatena
coniecit. eodem die castra promouit et milib passuum
sex a cęsaris castris sub monte consedit. Postridie ieiꝰ diei
preter castra cȩsaris suis copias traduxit et milib pas¬
suum duob ultra eum castra fecit eo consilio ut firu-¬
mento cõmeatuq qui ex sequanis et heduis supperta.¬
retur cȩsarem interluderet: Ex eo die dies continuos
quinq cȩsar procastris suas copias traduxit. et aciem
instrustam hũit ut si uellet ariouistus prelio conten¬
dere ei potestas nõ de eẽt. Ariouistus his omnib dieb
exercitum casteis continuit equestei prȩlio quotidie
contendit. genus hoc erat pugne quo se germani exer¬
cuerant equitum milia erant sex totidem numero x¬
pedites uelocissimi ac fortissimi quos exomni copia

Expanded text:
pud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praepud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia
Abbreviated transcription (Latin):
eos agi cepte. neq perfeste eẽñt cum eo uti aut inter¬
dum colloquium diem constitueret aut si id minus
uellet esuis legatis aliquem ad se mitteret. Colloquẽ¬
di cȩsari causa uisa non est et eo magis ꝙ pridie eius
diei germani retineri nõ potuerint quin in nr̃os te¬
la nõ conicerent. Legatumq esuis sese magno cum
periculo ad eum missurum et hominib feris obiectuꝵ
existimabat. Cõmodissimum uisum ẽ .C. Ualerium
ꝓcillum .C. ualerii chabury filium sum ma uirtute
&humanitate adulescentem cuius p̾r a .c. ualerio fla¬
cco ciuitate donatus erat et ꝑꝑ fidem et propter lin¬
que gallice sciãm qua multa ariouistus longinqua
consuetudine utebatur etq in eo peccandi germanis
causa nõ eẽt adeum mittere et Marium titium quiho¬
spitio ario uisti utebatur. Nis mandauit ut que dicẽt
A riouistus cognoscerent etadse refeerent. quos cum a¬

Expanded text:
eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut itereos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum a
Abbreviated transcription (Latin):
.xo. iũstissimum ẽẽ ingallia imperium si iudicium
senatus obseruari oporteret liberam debere ẽẽ galliã
ꝙͣ bello uictam suis legib uti uoluisse. Dum hec incol¬
loquio geruntur cȩsari nuntiatum ẽ equites ariouisti
propus tumulum accedere et ad nostros adequita-¬
re lapides telaq innostros conicere. Cȩsar loquen¬
li finem fecit ad suos seq recepit: suisq imꝑauit
neq animo telum in hostes reicerent: nam et si sine
ullo periculo legionis deleste cõmissum cum ȩqui-¬
tendum nõ putabat ut pulsis hostib dici posset eos ab
se ad fidem incolloquium circũuentos.Post ꝙͣ inuulg
militum delatum ẽ qua arrogantia incolloquio ario¬
uistꝰ usus ẽẽt galliam romanis intlixisset impetum¬
q innros euis equites fecissent eaq res colloquium di
rimisset. multo maior alacritas. studium pugnandi¬
ac maius exercitui inuentum ẽ. Birio post ario ui stꝰ
ad cȩsarem legatos mittit. uelle se dehis reb que inter

Expanded text:
Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mlonigiorem diem collaturus fuisset representatur¬
ẽẽ et proxima noste dequ̾ãta iugilia castra motuꝵ
ut ꝙͣ primum intelligere posset utrum apud eos pudoͣ
atq officium antimor plus ualeret ꝙ si preterea nemo
sequatur tantum secum sola decima legione itexum
dequa non dubitaret sibiq eam p̃toriam cohortem fu-¬
turam huic legioni cȩsar et indulxerat precipue ꝓp
uirtutem confidebat maxime. Hac oratione habita
mixum ĩ modum conuerse sunt omnium mentes x¬
summaq alacritas et cupiditas belli gerendi innata
ẽ. Principesq decime legionis per.triͦ. mił. ei gratias
egit ꝙ deseoptimum uidicium fecisset seq esse ad

Expanded text:
quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturquod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, s
Abbreviated transcription (Latin):
rantes iam depugna e dispersos subito adortũ ma-¬
gnaratione et con̾silio ꝗͣ uietute uicisse. cui quide¬
ratione contra homin es barbaros atq inperitos locus
fuisset. Hac ne ĩp̃m quidem sperare nostros exerci-¬
tus capiposse qui suũ timorem inrei frumẽtarie si¬
mulationem angustiasꝙ itinerum conferẽt faceret
arrogantiam cũm aut de officio imperatoris despe¬
rare aut perscribere auderent. hoc sibi ẽẽ curȩ feumẽ¬
tum Sequanos. Leucos Ligones subministrare iamq
eẽ inagris frumenta matura deinnere ip̃os breui tem¬
pore uidicaturos ꝙ non fore dicto audientes neq signa
laturi nihil se eare com̃oueri. scire enim quibuiscũq
exercitus dicto audiens non fuerit aut malexe gesta
fortunam defuisse aut aliquo facmore comporto x¬
Auaxitiam ẽẽ coniũctam suam ĩ nocentiam perpetuo
uitȩ felicitate heluetioꝵ bello ẽẽ perspectam. Itaq se

Expanded text:
rantes iam de pugna et dispersos subito adortum magrantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se
Abbreviated transcription (Latin):
uietute aut deipius diligentia desperarent᷑. Factum eiꝰ
hostis periculum pr̃ũm nostroꝵ memoria cum cimbris
ꝗs theoͣthonis a .c. Mario pulsus nõ minorem laudem
exeecitus ꝗͣ ipe imperator mexitus eͣe Uidebat᷑ propter
factum ẽt nuper mitalia sexiilem tumultum licet y
aliquid usu et disciplina ꝗͣ a nobis accepissent subleua.¬
ret ex quo uudicari posset ꝙͣ tum hr̃et in se boni constã¬
tia propterea qđ quod aliꝗͣ diu in exmes sine causa
timuissent. Hos postea armatos ac uictores superassent¬
sepe numero heluetii congressi nõ solum in suis sedib¬
sed etiam in illo ex finibus plerunq superassent qui tñ
pares eͣe nostro exercitui nõ potuerunt. Siquos ad uer-¬
sum prelium et fugam gallorum cõmoueret. Hos si q̃¬
rerent reperiri posse duiturnitate belli defatigatis
gallis ariouistum cum multos mense castris se ac pa¬
iudibus tenuisset: neq sui potestatem fecisset despe¬

Expanded text:
virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassentsaepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, despe
Abbreviated transcription (Latin):
bebant milites centuriones ꝙ quiq equitatui pre¬
erant perturbabantur. Quĩ se ex hĩs minus timidos
existimari uolebant non se hostem uereri sed angustĩ¬
as locorum et magnitudinẽ siluarum quȩ inter eos¬
atq axiouistum intercederent autrem feumenta¬
riam ne satis comode suportari hec posse timere di¬
cebant. Nonnulli ẽt̃ cesari renuntiabant cum ca¬
stra moueri: ac signa fexri ussisset non fore dicto au-¬
dientes milites neq ꝑꝑ timorem signa laturos. hȩc
cum animaduertisset cȩsar conuocato consilio ou̾unq
ordinum. Ad id consilium adhibitis centurionibus y
uehementer eos incusauit. pͥmum ꝙ aut quam in
partem/ auc quo consilio ducerentur/ sibi querẽdum
aut cogitandum non putarent. Auouistum se consule
temere quisꝙͣ ab officio discessirum iudicarer. sibi ꝗsꝗͣ
persuadexi cognis suis postulatis atq ȩquitate et concli¬
intulisset quid tandem ueretẽtur: aut cum desua

Expanded text:
bebant, milites centurionesque quique equitatui praebebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae interceaut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condiintulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua
Abbreviated transcription (Latin):
exercitatione in armis eẽ predicabant et sepe nũo sese
cum his congressos: ne uultym quidem atq aciem oculo¬
rum ferre potuisse. Tantus subito timor omnẽ excitum¬
occupauit: ut non mediocriter hominum mentes
animosq pertuebaret. Hic primum ortus est timor
atribunis militum. ac prefectis reliquisꝙ qui ꝗs urbe
amicitie causa cesarem secuti et qui nõ magnum ĩre
militari usum hẽbant quorum alius alia causa illa¬
ta quam sibi ad proficiscendum necessariam eẽ dicẽt.
petebat ut eius uoluntate disceder e liceret. Non nul¬
li pudore adducti ut timoris suspitionem uitarent
remanebant. Ni neq uultum fingere. neq interđu
lacrimas tenere poterant ablati intabernaculis aut
suum factum querebant: aut cum familiarib suis co¬
mune periculum misexabant᷑ uulgo totis castris ob-¬
signebantur testamenta. Horum uocibus ac timore
paulatim etiam hi qui magnum incastris usum ha-¬

Expanded text:
exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exoccupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum ha
Abbreviated transcription (Latin):
a suis finib processisse. id ne accideret magnopere sibi
precauendum cȩsar existimabat. Namq omniũ rerx
que ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facul¬¬
tas: idq nam loci sic muniebatur ut magnam adducen-¬
dum bellum claret facultatem ppea ꝙ flum en alduas
dubis ut circino eircũductum pene totum oppidum cignit.
Reliquum spatium qđ est nõ amplius pedum sexcento ex¬
quẽ flumen intermutit mons continet magna altitu¬
dine ita ut redaces radices eius montis exutraq parte
ripe fluminis contingat. Hac inurus circũdatus arcem
efficit et cum oppido coniungit. Nuc cesar magnis no¬
curnis duirnisq itinerib contendit occupatoq oppi¬
do ibi presidium collocat. cum pauco dies aduesonctio¬
nem rei fruerentur cõin eatusq causa morat᷑ exꝑconta¬¬
tione nostro ex uocibq galloꝵ ac mercator qui ingenti ma¬
gnitudine corpoꝵ gexmanos incredibili uirtute atq p

Expanded text:
a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi in armis ꝗ intra annos quatuordecim tectum
nõ subissent uirtute possent. ħ aũt eode tpe mandata
ma cȩsari referebantur et legati abhedius et treueris:
ueniebant hedui questiꝙ harudes tergali qui nuper
ingalliam transportati essent fines eorum popularent᷑
sese nõ obsidibus quidem cdatis pacem ario uisti redi-¬¬
mere potuisse. Freueri ueropagos centum sueuorum
adripas eheni consedisse. Qui. xhenum transire cona¬
rentur his pre esse nasuam et cimbenũ fres. Quibus
rebus cȩsar uehementer cõmotus maturãdum sibĩ
existimaret nesi noua manu sueuoꝵ cum ueteribus
copiis ario uisti sese conunxisset minus facile resistipos¬
ser. Etaq re frumentaria ꝙͣ celerime potuit compata
magnis itinerib ac ariouistum contendit cum tridui x¬
uiam ꝓcessisset nuntiatum ẽ ei Ariouistum cum suisx
copiis omnib adoccupandum ue sonctionem qđ ẽ oppi¬¬
dum maximum sequanoꝵ contendere triduiq uiam

Expanded text:
tissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum tissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quo modo rey. pu facere possȩt heduos cetosq amicos
populiq: .Ro. defenderet heduorum ĩ iurias nõ neglecto¬
xum. Ad hec axiouistus respondit uis ẽe belli ut ꝗuicissent
his quos uicissẽt quẽ ad modum uellent impetrarẽt. Idem
popłum .ro. uictis nõ ad alterius preceptum sed ad suũ
pulo .ro. in suo iure impediri. Heduos sibi qm̃ belli for¬
tunam temptassent et armis cõgressi ac supati eent stipẽ¬
diarios ẽe factos magnam cȩsaris ĩ iuriam facere qui suor
aduentu uectigalia sibi deteriora faceret. Hedius obsides
se rediturum minime neq his neq eorum socus iniu¬
ria bellum illaturum si in eo non manerent qđ promi¬
sissent stipendiumq quot annis penderet si id non
sar denuntiaret se heduorum in iurias nõ neglectuꝵ
neminem secum sine sua pnitie cõtendisse cum uellet
conorederetũ ĩ tellectuꝵ quid ĩ uicti germani ex̾cita¬

Expanded text:
, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos , quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli uiis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum pulo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non sar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercita
Abbreviated transcription (Latin):
unum locũ contrahe posse. Sibi aũt mie uidexi ꝗd
in sua gallia ꝙͣ bello uicisset. aut cȩsari aut omnino po¬
puli .ro. negocii eet. His responsis ad cesarem redeũtib¬
legatis Iteru̾m ad eũ cesar legatos cum his mandatis
mittit qm tanto suo populiq ro. beneficio affectus cum
in consulatu suo rex atq amicus a senatu appellatus
quium ueniret inuitus grauaretur: Neq de com̃uni
redicendum sibi et cognoscendum putaret hec ẽe quȩ
ab eo postularet primum neꝙͣ multitudinem hominum
amplius transehenum in galliam traduceret. De inde
obsides quos haberet ab hedus xedderet. Sequanisq per¬
mitteret ut quos illi haberent uoluntate eius xeddere
eis liceret ne ue heduos in iuria lacesseret ne ue hĩs sociis¬
petuam gratiam atque amicitiam cũ eo futuram. Si
nõ impetraret se se qm. M messala . L. Pisone senatus cõ
sulib censuisset uti quicũq galliam consulib obtinẽt¬

Expanded text:
unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus quium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociispetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret
Abbreviated transcription (Latin):
mani turpissimum sibi et rei. pu. esse arbitraretur. Pau-¬
latim autem germanos consuesse rhenum transire et
ĩgalliam magnam eorum multitudinem uenire ꝑopu-
loꝰ. Ro. periculosum ẽe uidebat neq sibi homines feros
ac barbaros obtemperaturos existimabat quin cum
omnem galliam occupauissẽt ut ante cimbri theuto¬
niq fess fecissent ĩ prouinciam exirent:Atq inde ini
me occurendum putabat. Ipse autem axiouistus tanto
sibi spũs tantam arrogantiam sumpserat ut ferẽdus
non uideretur. ꝙͣ obrem placuit ei ad axiouistum lega¬
tos mutere qui ab eo postularent uti aliquem locum
medium utriusq colloquio diligeret uellet sese de re
publica et summis utriusq rebus cum eo agexe. ei
legationi ariouistus respondit. si quid sibi acȩsare
opus esset se se ad eam uenturum fuisse quid ille ẽe
uelit illum ad se uenire oportere preterea neq sine
exercitu sine magno cõmeate atq emolumento in

Expanded text:
mani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paumani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Ime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu i
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. hoc miseriorem ꝗẜ grauiorem fortunam
sequanor ꝙ reliquorum: quia soli nec inocculto quid
queri neq auxilium implorare auderet absentis ario¬
uisti erudelitatem uelut sicoram adeet orrerent ꝓpea
Qd et sixeliquis tm̃ fuge facultas daretur. Sequani:
uero qui intea fines suos ariouistum recepissent quor¬
q oppida omnia inpotestate eius essent omnes crucia¬
tus essent perferendi. His rebus cognitis cesar gallorum
animos uerbis confirmauit: pollicitusꝙ est eam rem
sibi cure futuram magnam se habere spem etbeneficio
suo et auctoritate abductum ariouistum finem iniri¬
is facturum hac oratione habita consilium dimisit et
cogitandam et suspiciendam putaret in primisq hedu-¬
os featres consanguineosq sepe numero a senatu appel¬
latos in seruitutẽ atque in deditione uidebat germa¬
norum teneri eorumq obosides esse apud axiouistum
ac sequanos in telligebat qđ in tanto imperio populi ro¬

Expanded text:
respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Etcogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Ro
Abbreviated transcription (Latin):
as fides remotas ageemanis petant fortunamq quecũ¬
q accidat experiantur. Hȩc si enuntiata ariouisto fit̃
non dubitare dicebat quin deomnib obsidibus qui x¬
apud eum sunt geauissimum supplicium sũmat. Cesa¬¬
rem uel haud autoritate sua: atq exercitus uelrecen¬
ti uictoria uel nomine ppłi ro. deterrere posse ne ma¬¬
ior multitudo germanoex th rhenum traducatur gal.¬
liam q: omnem abatiouisti iniuria posse defendere.¬
ł lac oratione hĩta adiuitiaco omnes qui aderant magnox
fletu auxilium acesare petere ⁊ cepexunt. Animaduer¬
tit cȩsar unum exomnib sequanis. Nihil eoex facere
que ceteri facerent. Sed tristem capite demisso terra
intueri: eius rei quȩ causa ẽẽt miratus exĩpis quesiuit:
Nihil sequani respondere: et in eadem tristitia taciti ꝑ¬
manere. Cum abhis sȩpius quereret neq ullam omni¬
no uocem exprimere possent: idem diuitiacus heduis.

Expanded text:
as sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumas sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus
Abbreviated transcription (Latin):
nũc dealtera parte tertia. Sequanos decere iubet. ꝓpea
q paucis mensibus ante harudum milia hominum
xxiiii.ad eum uenissent quib locus ac sedes parentꝰ
futurum eẽ paucis annis uti omnes exgalliȩ finibus pel-¬
lexentur: atq omnes gtemani rhenum transirent: neq
enin conferendum esse gallicum cum germanorum
agro. Neq hanc consuetudinem uirtutis cum illa cõ¬
parandam Ariouistum aũt ut semel gallorum copiag pre¬
Io uicerit qd prelium factum sit amagentobris subpebe
E crudeliter imperare obsides nobilissimi cuiusq libe¬
ros posse et in eos omnia exͣ cruciatus edere siquares
nõ ad nutum. aut uoluntatem euis facta sit. hominẽ
ẽẽ Barbarum iracundum temerarium non posse ͤ us
imperia diutius sustinere: nisi qđ incȩsare ppło .ro.x
sit auxilii omnib gallis idem eẽ faciendum qđ helue¬
tii fecerunt ut domo emigrent alium domicilium ali¬

Expanded text:
nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, pnunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, ali
Abbreviated transcription (Latin):
eorumq dicionis homines semelatq iterum armis
contendisse magnam calamitatem pulsos accepisse
omnẽ nobilitatem: omnem se natum. Omnẽ equita¬
uirtute et ppłi .Ro. hospitio atq amicitia pluximUm
ante ingallia potuissent cohactos ẽẽ sequanis obsides x¬
dare nobilissimos ciuitatis & iure iuxando ciuitatem
obsteingere sese neq obsides repetituros neq auxili-¬
uni appło .xo. imploraturos: neq recusaturos quo x¬
minus perpetuo sub illoꝵ ditione atq imperio essent.
Unum sese ex omni cĩuitate heduoꝵ qui adduci non
potuerit ut auraret aut suos liberos obsides daret obeã
rem se exciuitate profugisse et romam ad senatum
uenisse auxilium postulatum: qđ solus neq iure iurã-¬
do: neq obsidibus teneretur sed potuis uicorib sequa¬
nis ꝙ heduis uictis accidisse: propterea qđ ariouistus x
sequani qui eẽt optimus totius galliȩ occupasset ⁊et

Expanded text:
eorumque clientes semel atque iterum armis eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitavirtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et
Abbreviated transcription (Latin):
consilio constituerunt es iure iurando neqs enuntiaret
nisi quib comuni consilio mandatum ẽẽt interse sanxe¬
runt. Eo consilio dimisso idem princeps ciuitatum qui
ante fuerunt ad cȩsarem reuerterunt petieruntq uti
sibi secreto inocculto desua comuniq salute cum eo ager
liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes cȩsaris ad
pedes proiecerunt non minus seid contenderunt e
mum incruciatum se uenturos uiderent. Locus est
prohis cliuitiacus heduus. Cialliȩ totius factiones eͣe
duas. Harum alterium principatum tenere heduos:
Altuis arunnos. hicum tantopere depotestate inter
se multos annos contenderent factum eẽ uti ab aru¬
nis sequanisq germani mercede arcesserent᷑. Horꝵ
primi circiter milia .xu. rhenum tranxisse. Postea
q̃ agros et cultum et copias gallorum homines feriac
barbari adamassent. Tracluctos plures nũc ẽẽ ĩgal¬
lia adcentum et .xx. milium num. Cum his heduos.

Expanded text:
concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et mum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos
Abbreviated transcription (Latin):
milia .xxxui. latobrigorum milia .Xxiiii. Rauracor
xxii. Ex his qui arma ferre possent admilia non aginta
redierunt censuhĩto ut cȩsarimperauerat repertus ẽ
nũs milium . cx. Bello heluetio confecto totus fere
galliȩ legati princeps ciuitatum ad cȩsarem congratula¬
tum cenuenerunt intelligere sese tam et si proueteri¬
se bello: tamen eam rem nõ minus exusu terregalliȩ
ꝗͣ ppli .Ro. accidisse ꝓpea qđ eo consilio florentissimis
rebus domos suas heluetii reliquissent uti totegallie
bellum infeerent imperioq potirentur locumq domi¬
cilio extota copia diligerent. Quem ex omni gallia
oportunissimum atq fruetuosissimum udicassent: re¬
liquasq ciuitates stipendiaxias hrent petierunt utis
consilium totuis galliȩ indiem certã indiceret idq cȩ¬
saris uoluntate facere liceret sese hr̃e quasdam res ex
comuni consensu abeo petere uellet. Ea repermissa die

Expanded text:
milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorumilium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veterio repetisset, tamen eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. heluetios tulirgnos latobroges ĩ fines suosy
unde exant profecti reuerti ussit et qđ omnib feu¬
gib amissis domi nihil erat quo famem tollexaret.
Allobrogibus imperauit ut his frum enti in copia face¬
rent ip̃os oppida uicosq quos incenderant restituẽ
iussit. Id ea maxima ratione fecit ꝙ uoluit eum locũ
Unde heluetii discesserant uacare ne propter bonita¬
ꝙ egregia uirtute erant cogniti ut infinib suis colloca¬
ret᷑: etꝰ concessit illi quib agros dederunt eosq postea
inꝑtem uiris libertatisq cynditione atq ip̃i erant
receperunt. Incastris heluttioꝵ tabulis reperte sunt
grecis litteris confeste et ad cesarem ꝑlate quib inta¬
bulis nominatim ratio confecta erat qui nũs domo exis¬
set eorum qui arma feere possent et item separatimpu¬
eri senes mulieresq quarum quarũ omnium rerum su¬
maerat capitum heluetioꝵ milia xcclxuii. Tulingor

Expanded text:
accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitaquod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum