comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magistraris se abdicar cũ ludos ludoꝵq cã cpulum
o ui fecissent. ⁊ signaria ex młtatitio argẽto fatta in
capitolio posuissent cerialia ludos dictator ⁊ mas̾.¬
tã .ex. sc̃. fecerũt. Legati ex affrica romani simil
cartaginen ses cũ uenissent rtñ senatꝰ ad edc̃ bello¬
ne habitꝰ. Nbi cũ .l. uetiũs. philo pugnatũ cũ
hãnibale cẽ suꝑ p̾ma cũ cartaginiensib pugna
finẽꝙ tande lugub̾ bello imposito ingenti letiti¬
facta gratulatõe oia ĩ urbe tẽpla supplicatõẽsq int¬
duũ dec̾te. Legatis cartaginiensiũ ⁊ philippi re¬
gis. nã hui quoꝙ uen̾ant petẽtib. ut senatꝰ sibi
darẽt responsu ussu patrũ addictore ẽ. consule

Expanded text:
magistratu se abdicauerunt cum ludos ludorumque causa epulum Ioui fecissent et signa tria ex multaticio argento facta in Capitolio posuissent. Cerialia ludos dictator et marica Romani simul Carthaginiensesque cum uenissent Romam, senatus ad aedem Bellonae habitus est. ubi cum L. Ueturius Philo pugnatum cum Hannibale esse suprema Carthaginiensibus pugna finemque tandem lugubri bello impositum ingenti laetitifacta gratulationi omnia in urbe templa supplicationesque in triduum decretae. legatis Carthaginiensium et Philippi regis—nam hi quoque uenerant—petentibus ut senatus sibi daretur responsum iussu patrum ab dictatore est consule
Abbreviated transcription (Latin):
bius maximus moritur eracte etatis siꝗtẽ ne¬
rũ est augurẽ duos. ⁊ seraginta años fuisse ẽ
quitã auctores sũt. uir certe fuit dignus tanto
cognomine uł si nouũ ab eo in riperet supauit
paternos honores auctos eq̃uit uictorus ⁊ mi

Expanded text:
oritur, exactae aetatis si quidem uerum est augurem duos et sexaginta annos fuisse, quod quidam auctores sunt. uir certe fuit dignus tanto cognomine uel si nouum ab eo inciperet. superauit paternos honores, auitos aequauit. pluribus ui
Abbreviated transcription (Latin):
posita legatiq.xex. cartagine ad scipionẽ uenert̃.
⁊ illi ꝗde multo miẜabilus ꝙ̃ ante ꝙͣ magis
agebat fortine gerũt. ẜ aliquãto minore cu
cum mia ab recenti memoria ꝑfidie auditi sũt in consili
q̃p̃ uixta ira oĩs ad delendã stimulabat cartaginez. ta¬
men. cũ ⁊ q̃ta res cͥe̾t ꝙ̃ longe tepͥris obsidio tam muni¬
te ⁊ iã ualid̾ urbi reputarent. ⁊ ip̃m scipionẽ expecta¬
ꝑfidie monitis. ut tot cladilp eclocti tandem deos ⁊ uis
iurandũ et̾ crederent conditiones pacis dicte Ut
liberi legibus suis uiuerent. qua urbis quoq ꝑte agros.
quuibusq finib ante bellũ tenuissent. tenerẽt ppłandi fi¬
nemi co die romanꝰ faceret ꝑ fugas fugitiuosq ⁊ capti¬
uos om̃s redorent romanis. ꝗl naues rostratas p̃cer
triremes traderẽt. elefantos quos haberẽt donutos ne¬
q domarent alios bellũ ne ue ĩ affrica. ne ue ex̃ affui¬
cam ĩ uisu ppli romani gererẽt. masinisse res. iedde¬

Expanded text:
ad Scipionem uenerunt. et illi quidem multo miserabilius quam ante quo magis cogebat fortuna egerunt; sed aliquanto minore cum misericordia ab recenti memoria perfidiae auditi sunt. in consilio quamquam iusta ira omnes ad delendam stimulabat Carthaginem, tamen cum et quanta res esset et quam longi temporis obsidio tam munitae et tam ualidae urbis reputarent, et ipsum Scipionem exspectaperfidiae monitis ut tot cladibus edocti tandem deos et ius iurandum esse crederent, condiciones pacis dictae ut liberi legibus suis uiuerent: quas urbes quosque agros quibusque finibus ante bellum tenuissent tenerent, populandique finem eo die Romanus faceret: perfugas fugitiuosque et captiuos omnes redderent Romanis, et naues rostratas praeter decem triremes traderent elephantosque quos haberent domitos, neque domarent alios: bellum neue in Africa neue extra Africam iniussu populi Romani gererent: Masinissae res redde
Abbreviated transcription (Latin):
quis herent. Quib ꝯiectis cũ rursus peterẽt. ut sibi
quos uellet redimẽdi potestas fieret. uissi noĩa edere
ti.u.ccͤ. ex captiuis quos cartaginẽses uellẽt. ad. pp.
corneliũ ĩ affricã deportarẽt nũciarẽtq ei. ut si pr
cõucnisset sine p̃cio. eos cartag̾sib rederet. feciales.
cũ ĩ affrica ad fedus faciendu ire iuberent̃. ipĩs po

Expanded text:
quis haberent. quibus conuentis cum rursus peterent ut sibi quos uellent ex iis redimendi potestas fieret, iussi nomina edere; ti Romani ducentos ex captiuis quos Carthaginienses uellent ad P. Cornelium in Africam deportarent, nuntiarentque ei ut, si pax conuenisset, sine pretio eos Carthaginiensibus redderet. fetiales cum in Africam ad foedus feriundum ire iuberentur, ipsis po
Abbreviated transcription (Latin):
erãt hii pͥmi de ĩcerta. Omĩum aĩs ĩ bellũ ma¬
cedonicũ u̾sis repẽte nicħminus eo tprẽ. tim̃tibus
gallici tumultus fama exõta. Insub ures cenonãq
ex bou exit̾ sellanibus illuatibusq ⁊ ceteris liga¬
stinis ꝓplĩs. amilthare peno duce. ꝗ ĩhusl ocis.
de has drubalis ex̾citu substitirat placẽçiã ĩ uaser¬
ãt a direpta urte. ac ꝑ irã magͣ exꝑte ĩcẽsa uix
duobus milib hoũ ut̾ ĩcẽdia runasq relictis.
traiecto pado ad eremonã dirapiendã ꝑgũt. uici¬
ne uibis audita clades spaciũ colonis dedit ade
laudẽdas portas p̃sioiaq y muros mittẽnt. Pre

Expanded text:
ant; hi primi de incerta. omnium animis in bellum Macedonicum versis repente, nihil minus eo tempore timentibus, Gallici tumultus fama exorta. Insubres Cenomanique et Boii excitis Celinibus Ilvatibusque et ceteris Ligustinis populis Hamilcare Poeno duce, qui in iis locis de Hasdrubalis exercitu substiterat, Placentiam invaserant; et direpta urbe ac per iram magna ex parte incensa, vix duobus milibus hominum inter incendia ruinasque relictis, traiecto Pado ad Cremonam diripiendam pergunt. vicinae urbis audita clades spatium colonis dedit ad claudendas portas praesidiaque per muros dispone
Abbreviated transcription (Latin):
nib eꝗs in annos soluerent obsides .c. arbitratu
maiores. Ita indutias se datuꝵ si ꝑ pͥores indu¬
tias naues honerane capte queq fuissent ĩ nauib
restituerent᷑. Aliter nec indutias siͨ spe pacis ulla
esse. Has conditionos legati cũ domũ referie ui¬
si in contionẽ celerẽt ⁊ gisgo ad dissuadendũ pacem
gnatus hannibal diciea ĩtali temere. audiriq ar¬
reptũ gisgonẽ manu sua ex suꝑiore loco detraxit. q̃¬
Quc in sueta libere ciuitati species. cũ frcittũ po¬
płi monisset. qr ꝑturbatus militaris uir urbana
librrtates nouẽ inquit añoꝵ auobis ꝓfectus post
sextũ ⁊ trigesimũ annũ redii militares artes quas
me a puero forturia nũc pͥuata nũc publica docuit.
ꝓbe uideos scre. urbis ac fortis. iura leges. mores. uoᷤᷤ
erat ꝙ ex nauib ꝑ indritias captis niobil p̃ter ip̃as
comparatas naues nec inꝗsitio erat facilis adu̾san
inq ceteraq abessent extimanda scipioni ꝑmitti.

Expanded text:
nquaginta soluerent: obsides centum arbitratu maiores. indutias ita daturum, si per priores indutias naues onerariae captae quaeque fuissent in nauibus restituerentur; aliter nec indutias nec spem pacis ullam esse. has condiciones legati cum domum referre iussi in contione ederent et Gisgo ad dissuadendam pacem gnatus Hannibal dici ea in tali tempore audirique arreptum Gisgonem manu sua ex superiore loco detraxit. quae insueta liberae ciuitati species cum fremitum populi mouisset, perturbatus militaris uir urbana libertate 'nouem' inquit 'annorum a uobis profectus post sextum et tricesimum annum redii. militares artes, quas me a puero fortuna nunc priuata nunc publica docuit, probe uideor scire: urbis ac fori iura, leges, mores uos erat quod ex nauibus per indutias captis nihil praeter ipsas comparebat naues, nec inquisitio erat facilis aduersantinquiri: cetera quae abessent aestimanda Scipioni permitti
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ tũc memoria priorũ cladiũ scup̃sers erto⁊
ualuit libi siphax dũ ob eꝯtut. hostiũ turmis si
pudore. sipicib suo fugã sistere posset equo gra¬
itir. icto esfusus opprimitur crpiturq ut
uisus letum ante omes masmisse prebiturus
spectatulũ ad lelium pertrahitur. Circa capd̾¬

Expanded text:
tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror ualuit. ibi Syphax dum obequitat hostium turmis si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo grauiter icto effusus opprimitur capiturque et uiuus, laetum ante omnes Masinissae praebiturus spectaculum, ad Laelium pertrahitur. caed
Abbreviated transcription (Latin):
suos unde ex tursices in uicẽ fieĩ et cũ pulsos indi¬
gnatio accendẽt plũes subire ꝙ inritam̃ctu cer¬
taminũ eq̃strium ẽ. Cũ aut u̾icẽtib spes aut⁊
pulsis ita agͥgat. ita cũ apuucis p̃lis a ccenso cẽm
utũq postẽmo eꝗtatũ ctamĩs studiũ effũdit ac
dũ sincẽ eq̃stre p̃liũ erat młti multitudo masesulio¬
rũ ĩgentia agmna siphace emittẽte sabstine̾ uix
potenit. deude ut pedes romanus repẽtino ꝑ tur¬
mas suãdãtis int̃ tũsu stabilẽ aciẽ fecit ub¬
sternitq effuse ĩuehentõ sehostẽ pͥmo barbari
segiũ ꝑ micte equi deuistare. at prorete tur¬
luti nouo generepugne. Postremo nõ reditiso¬
lum ced̾re. s ne eꝗtẽ qdẽ substinen reditis pre¬
sidio autẽtem. Iam signa quo legiorũ appro¬
pĩquabãt. cũ uero mãs esuli nõ modo pͥmũ ĩre¬
tũ. s ne cõspectũ ꝗdẽ signoꝵ atq ãmorũ tulerãt

Expanded text:
suos; inde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indisuos; inde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indignatio accenderet plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est cum aut uincentibus spes aut pulsis ira adgregat suos. ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit. ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum ingentia agmina Syphace emittente sustineri uix poterat; deinde ut pedes Romanus repentino per turmas suis uiam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse inuehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos, dein stare ac prope turbari nouo genere pugnae, postremo non pediti solum cedere sed ne equitem quidem sustinere, peditis praesidio audentem. iam signa quoque legionum adpropinquabant. tum uero Masaesulii non modo primum impetum sed ne conspectum quidem signorum atque armorum tulerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
lius ꝗ masmissa ꝗuto decimo ferme die ĩ num.¬
diã ꝑuenisset. mnasa esuli regiũ rat̾nũ incimis¬
se. leti utad regẽ diu desideratũ concessere. y¬
phax pulsis inte p̃fectusq p̾sidiis sus uett᷑s
cõtinelat regno ne utita quicturus sumula¬
Int agrũ amore. uxor socerque ⁊ ita iutis ens¬
q h abundabat ut subiecte ocłie regni ꝑ mu¬
tos fiores annos iures q̃ minus farbato ãtqĩ
potenti cũo spiritus possent facere:. Igitut ñ¬
nibus qui bello aptierant in unũ toattis. eq̃¬
ius. arma. tela. diuidit eꝗtes uter uias. pedi¬
tes. cohortes. sicut quontã aromanis centu ⁊o¬
nibus didicerat distribuit extiti aut mĩore
ꝙͣ quẽ prius habutat ceterũ si ꝓpe nouo utꝙi
ĩ odite ire adhostes ꝑgit. Et casti̾s ĩ ppĩquo pp¬
sitis pͥmo pauti eꝗtes ex tuto speculantes absta¬
tionib ꝑ gredi ind̾. iaculis sũm oti retiurete ad

Expanded text:
lius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numilius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam peruenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum concessere. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat regno, neutiquam quieturus stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires etiam minus barbaro atque impotenti animo spiritus possent facere. igitur omnibus qui bello apti erant in unum coactis equos arma tela diuidit; equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. exercitu haud minore quam quem prius habuerat, ceterum omni prope nouo atque incondito, ire ad hostes pergit. et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad
Abbreviated transcription (Latin):
nauib inbibere sepe tela cegetũt inetu nẽ
ãbiguo ictu sius inciderẽt posteͣmo asẜens
ferreo unco p̃sixi harragenes iutũt mił ex
punicis nauib. inia ĩromancis cepti. Quo
cũ rieq ipõs neq catenas ꝗb susrĩsi inutiẽ¬
bant᷑ incidere possent utq q recto ĩhabita io
strata. honerariã habẽtem ainco tinheret.sti¬
di uid̾res uĩcula ꝗb alia aliis ĩnex a erãt se¬
riẽ alia suł pluriũ nauiũ trahi. hac maxĩe
modo lacerati gõe õs põtes ⁊ iux trnsiliendũs cd̾
ordinẽ nauiu spatiũ propugnatõib datu
est. sex ferm o onerãe puipib astracte tar¬
thagunẽ sũt. Maior ꝙ pro re letitia. sedet gra¬
uior ꝙ inter assiduas clades aclat̾umas nõ
quãtũcuq ex insꝑato gnudiũ adfulserat. cũ
eo ut appareret. haut ꝓcul exitio fuisse romanã
classem Hi cessatũ ap̾fectis suatũ nauiũ soret
ꝗ scipio ĩtẽrore subueiss ꝑ eosdẽ forte dies cũ le¬

Expanded text:
nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possstrata onerariam haerentem unco traheret, scindi uideres uincula quibus aliis innexa erat, seriem aliam simul plurium nauium trahi. hoc maxime modo lacerati quidem omnes pontes et uix transiliendi in secundum ordinem nauium spatium propugnatoribus datum est. sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae Carthaginem sunt. maior quam pro re laetitia, sed eo gratior quod inter adsiduas clades ac lacrimas unum quantumcumque ex insperato gaudium adfulserat, cum eo ut appareret haud procul exitio fuisse Romanam classem ni cessatum a praefectis suarum nauium foret et Scipio in tempore subuenisset. per eosdem forte dies cum Lae
Abbreviated transcription (Latin):
in iutere dei p̃stiti ita adnitar. ne quẽ pacis ꝑ me
parte peniteat. Aduersus hec imꝑator ronian̾
in hac fene sentẽtiã respondit. Non me fallebat
hãnibal habere aduẽtus tui spem carraginiensens
et p̾sentem indutiaꝵ fitem. ⁊ spem pacis turbas¬
se. neq tu io sane dissimilas qui de conditionib
supioribs pacis omia sbtrthas. preterea q iã pri¬

Expanded text:
inuidere di praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paeniteat.' aduersus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam respondit: 'non me fallebat, Hannibal, aduentus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas qui de condicionibus superioribus pacis om
Abbreviated transcription (Latin):
fruudauerũt ut roẽm seꝗ ꝙ̃ fortunã mali tuã et
adolescentiã ⁊ ppetuã felicitatem fcrociora utraq
ꝙͣ quictis opus ⁊ cõsilus metuo. Non tenere in¬
certa casuũ repugnet ꝙͥ fortuna nũꝙͣ decepit. ꝙ
ego fui ad traisum̃nũ. ad cannas id tue hodic̃. uii¬
dũ militari etate impio ac cepto oĩa audacissime
ittiliã paꝵ animi e̾e̾t. trãsgressus ĩ affrcã duob
hic excitibo cesis binis eate ora captis sim olim
in cesisq orstno. siface potentissimo rege capto.
tot urbib regni eius. tot nri impũ creptuo. me
sextũ tecĩmũ iã annũ erentẽ ĩ possessionẽ ytalie
detraxisti. Potest uctoriã inꝙͣ malle ꝙ̃ patẽ
aĩus nõ spintus magis magnos ꝙ̃ utiles .mͥ. taltͤ
aliquato fortuna adfulsit. Q si in sedis reb¬
bonã quoq mentẽ. tarent dei. nõ ea solũ qr uenis¬
sent. s ⁊̃ ea que euenire possent reputaremus.
Ut õĩur obliuiscaris alioꝵ satis ego documenti.

Expanded text:
erudierunt ut rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime Italiam parum animi esset, transgressus in Africam duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot nostri imperii ereptis, me sextum decimum iam annum haerentem in possessione Italiae detraxisti. potest uictoriam malle quam pacem animus. noui spiritus magnos magis quam utiles; et mihi talis aliquabonam quoque mentem darent dei, non ea solum quae evenissent, sed etiam ea quae evenire possent reputaremus. ut omnium obliviscaris aliorum, satis ego documenti in
Abbreviated transcription (Latin):
tus reb nũis dubus iã apta ac speciosꝰ danti ẽ
ꝙ est. corta res ꝙ̃ spata uictoria. Hec in tua illa
inteor manu et. Lle tot annoꝵ felicitatem ĩ
unius ore dederis discrimien. cũ tuas uires cu
iĩ fortune martẽq belli cõe ꝓpone. aũro utiũq¬
respondent. Nõ tãtũ ad io qd̃ data pace iã hr̃e
hoie fortuna en̾tere potest. Dinĩa ĩ pace iũgẽdda
tue potestates sũt . p̃. tornoli tuc ea hobenda
tutisq exempla. Marcis attilius quondã in hac
cadem tr̾a fuisse fertur. qui si uictor pacẽ petentib
co fedius coriuit. Est quidẽ eius quĩ dat nõ qui
fuce litoribo uos quanto ua dus placuit. ex t̾na ctĩ¬
nct. Scipio un̾ quoq ut audio patres. Non nͥ
ctia ob hoc quia paꝵ dignitatis in legatione ert¬

Expanded text:
tuis rebus, nostris dubiis, tibi ampla ac speciosa danti estque est certa pax quam sperata uictoria; haec in tua, illa in deorum manu est. ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen. cum tuas uires tum uim fortunae Martemque belli communem propone animo; utrimqrespondent. non tantum ad id quod data pace iam habere phorae fortuna euertere potest. omnia in pace iungenda tuae potestatis sunt, P. Corneli : tunc ea htutisque exempla M. Atilius quondam in hac eadem terra fuisset, si uictor pacem petentibuseo foedius corruit. 'est quidem eius qui dat, non qui ricae litoribus uos, quando ita dis placuit, externa etinet, Scipio—uestri quoque, ut audio, patres nonnihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in legatione er
Abbreviated transcription (Latin):
E quoq uuat uelut ip̃e ĩ ꝑte laboris
ac ꝑiculi fuerĩ ad fĩnem belli punici
ꝑuenisse. Nam ⁊ ñ peofiteri ausun ꝓs¬
cripturũ res om̃s romanas ĩꝑtib sing¬
ulis tanti opis fatigari minime ꝯueĩat.
tñ cũ ĩ mẽtẽ ueĩt tres ⁊ sexagĩta ãnos tot eĩ sũt apͥo p¬

Expanded text:
e quoque iuvat, velut ipse in parte laboris ac periculi fuerim, ad finem belli Punici pervenisse. nam etsi profiteri ausum perscripturum res omnis Romanas in partibus singulis tanti operis fatigari minime conveniat, tamen, cum in mentem venit tris et sexaginta annos— tot enim sunt a primo P
Abbreviated transcription (Latin):
tores cũ excepti a custodil romanis dedlucti ad scipi¬
onẽ eͥent traditos cos tibi bunis militũ ussos ꝙ o¬
misso metu uiseie omĩa ꝑ q̃ castra queq uellent ar¬
cũ duci ussit. ꝑcuntatosq statĩ ꝑ cõmodũ oĩa
explorassent. datis ꝗ proscquerentur ietro ad ani¬
balem dimisit. Hannibal nichil quidẽ coꝵ q nũ¬
cabantur. nã ⁊ massinissa cũ sexmilib peclitũ. qͥc¬
tuor eꝗtũ. uenisse eo die ipo forte afferebãt. łcto aĩo
audit. Maxime si ostis fiduciaq nõ dei lo ꝓfecto
terũ tam̾ si in teger ꝙͣ si uictus petẽt. Pacẽ eqora ĩ¬
petrari posset. ratus nũtiꝰ ad scipionẽ misit ut col
colloquẽdi secũ potestate face̾t. Io utrũ sua spon¬
te feceric. an pu᷑ consilio neutrũ cuir adfirmẽ hĩle

Expanded text:
tores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipionem essent, traditos eos tribuno militum, iussosque omisso metu uisere omnia, per castra qua uellent circumduci iussit; percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non de nihilo profecto derum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem colloquendi secum potestatem faceret. Id utrum sua sponte fecerit, an publico consilio, neutrum cur adfirmem habe
Abbreviated transcription (Latin):
uictor ex affrica eet deportare. si pacẽ ꝑ .p. scipionẽ
atqr ab eodẽ ex̾citu deportari ussisset̃ ne osul ex sci¬
alia ĩ affrica traicẽt. Alt̾ consul cui italia euenissẽt
tuas legiones a sextio pretore accipet. P. scipioni
legiones ĩ scicilia. ab. gn̾. tremulio. accipet legio una fa
bio ĩ sarcliniã quã .p. lentulus ꝓ p̃tore hũisse dec̾ni¬
tur.M. ẜuiliꝰ p̾oris am̃ cõsul cũ suis duab itẽ legi

Expanded text:
. Scipionem dari atque ab eodem exercitum deportari iussissent, ne consul ex Sicilia in Africam traiceret. alter consul cui Italia euenisset duas legiones a M. Sextio praetore acciperet. P. Scipionlegiones in Sicilia ab Cn. Tremelio acciperet, legio una M. Fabio in Sardiniam quam P. Lentulus pro praetore habuisset decernitur. M. Seruilio prioris anni consuli cu
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ hostis añibãl põt. Cautior aute ꝙ̃ ꝓntior
hic abitus fuit ⁊ sicut dubites utrũ ingenio
cunctatior fuĩt an ꝗa ita bello ꝓpͥe qd̾ tu grre¬
batur aptũ erat. sic nichil certius ẽ ꝙͣ unitꝰ ho¬
minẽ cũctãto rẽ restituisse sicut enm̾ait
Augur ĩ locũ eius maugunatus qnitus fabius
marimiꝰ filius cĩus. In ciustẽ locũ pontifex¬
nam duo sac̾dotia habuit. S.c. R. Sulpi
galba ludi rõai diẽ unũ plebe iter toti in sta¬
uintĩ ab edib .m̃. sextio sabino. ⁊ cũ tremelli
picius incertu ut s diu̾si auctores facuut̃ ⁊
Priñcipio in sequentis anni .mͥ. ẜiulius ⁊ ti.i
cdauons senatu ĩ capitoliũ uoc̾ato de ꝓuinci¬
is retulerũt.Ittiliã atq affricã in sortẽ ꝯui
affricã ambo cũpientes uolebant. ceteꝵq me¬
tello maxime aduicentes neq data neq neģa¬
ta est affrica. Consules uissi cũ. t̾r pͥl. age̾¬

Expanded text:
us hostis Hannibal potest. cautior tamen quam promptior hic habitus; et sicut dubites utrum ingenio cunctator fuerit an quia ita bello proprie quod tum gerebatur aptum erat, sic nihil certius est quam unum hominem nobis cunctando rem restituisse, sicut Ennius ait. augur in locum eius inauguratus Q. Fabius Maximus filius: in eiusdem locum pontifex—nam duo sacerdotia habuit— Ser. Sulpicius Galba . ludi Romani diem unum, plebeii ter toti instaurati ab aedilibus M. Sextio Sabino et Cn. Tremelio picius incertum ut sit diuersi auctores faciunt. principio insequenti anni M. Seruilius et Ti. Claudius senatu in Capitolium uocato de prouinciis rettulerunt. Italiam atque Africam in sortem conici, Africam ambo cupientes, uolebant; ceterum Q. Metello maxime adnitente neque negata neque data est Africa. consules iussi cum tribunis pleb
Abbreviated transcription (Latin):
iam aquaꝵ insolita magnitudo ĩ religionẽ u̾sa na
ita hibbundauit tiberis ut lidi apolinares circo i¬
undato ex̾ portã collinã ad edem erutine uenens pa¬
rati sint. Teteꝵ ludoꝵ ip̃o die sbbita serenitate

Expanded text:
etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam ita abundauit Tiberis ut ludi Apollinares circo inundato extra portam Collinam ad aedem Erycinae Ueneris parati sint. ceterum ludorum ipso die subita seren
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝗ ita petentes uenissent certiorẽ facerent. Tũ
leg̃atis antaginicusibus romã missi. L. ueturios. philo
⁊ m̃. marcius rallagti scipio imꝑatoris frat̾. Per
eos dies cõmeatuᷤ ex scicilia sardineaq tantã uilita
gimensiu trepidatũ fuerat. uisusq erat .t. claudis i
mature classẽ ĩ siciliã ducere. atq ind̾ in affricã traicẽ
alt̾. cõs. m̃. ẜuilius ad urbẽ romatiã morari. dones
quo statu res in affrica ẽẽ sciret᷑. Seguit̾ om̃na ĩ
comꝑanda teducendaq cdasse. ab .t. cdaudio. cõs.i
cligia quos nũciata sub ip̃am rebellionis certore at
tullerant cũ his solis orbis. ⁊ pluit lapideo imbri
⁊ iuueliterno agro t̾ra ĩgentib cau̾nis consedit.a
arbores q in profundũ austrarice forũ ⁊ circa cau̾ne i
frusione muros aliquot loris ⁊ porta de celo tatta. ⁊ in
pilatio lapidib pluit. Id piodigiũ more patuo no¬
uendiali sacro. cetera hostis mararibus expiata ĩtqi

Expanded text:
e petentes venissent certiorem facerent. cum legatis Carthaginiensibus Romam missi L. Veturius Philo et M. Marcius Ralla et L. Scipio imperatoris frater. per eos dies commeatus ex Sicilia Sardiniaque tantam vilitatginiensium trepidatum fuerat, iussusque erat Ti. Claudius mature classem in Siciliam ducere atque inde in Africam traicere, et alter consul M. Servilius ad urbem morari, donec quo statu res in Africa essent sciretur. segniter omnia in comparanda deducendaque classe ab Ti. Claudio consule digia quoque nuntiata sub ipsam famam rebellionis attulerant terrorem: Cumis solis orbis minui uisus et pluit lapideo imbri, et in Ueliterno agro terra ingentibus cauernis consedit arboresque in profundum haustae; Ariciae forum et circa tabernae, Frusinone murus aliquot locis et porta de caelo tacta; et in Palatio lapidibus pluit. id prodigium more patrio nouendiali sacro, cetera hostiis maioribus expiata. inter quae
Abbreviated transcription (Latin):
indutiaꝵ molata esset. legatos cartagnẽ .I. bebiũ
m̾. ẜuiliũ .l. fabĩ ex templo misit. Qui cũ mł¬
titudims ocursus ꝓpe uolati cẽnt. nec reelditum
tutiorẽ cernerent. futuꝵ petierũt. a magistratib
quor auxilio uis ꝓhbita est erat. nt naues micte¬
bagradã flum̃ puenissent unõ castra romana con¬
spiciebantur. cartaginẽ reddne. Classis pimior
ad uticã stationẽ habebat ex ea tres q̃ driremes ⁊
scu lãmisso a cirtagine nũtio uti fieret scii has¬
drubalẽ qui cdassi p̃cnit sine pũblica frande auso ⁊¬
facinus qnq remẽ romanã suꝑantẽ ꝓmũtoriũ
er alto repente aggresse sũt. S neq tostro fe¬
rire celibritatẽ suꝑlabentẽ poterant neqi trãs¬
silire ex humiliorib ĩ altiorẽ nanẽ ⁊ defendebat¬
a gregie quo ad tela suppeditarũt. Nuid defi¬
cientibus iã nũlla alia res cã ꝙ̃ ꝓpinꝗtas tre
multitudoq a castas litus effusa tueri potui¬
sset. Concitata enĩ remis ꝙ̃to maxime uĩ

Expanded text:
indutiarum uiolatam esse, legatos Carthaginem L. Baebium L. Sergium L. Fabium extemplo misit. qui cum multitudinis concursu prope uiolati essent nec reditum tutiorem futurum cernerent, petierunt a magistratibus quorum auxilio uis prohibita erat ut naues mittenissent unde castra Romana conspiciebantur Carthaginem rediere. classis Punica ad Uticam stationem habebat. ex ea tres quadriremes, seu clam misso a Carthagine nuntio ut id fieret, seu Hasdrubale qui classi praeerat sine publica fraude auso facinus, quinqueremem Romanam superantem promunturium ex alto repente adgressae sunt. sed neque rostro ferire celeritate subterlabentem poterant neque transilire armati ex humilioribus in altiorem nauem; et defendebatur egregie quoad tela suppeditarunt. quis deficientibus iam nulla alia res eam quam propinquitas terrae multitudoque a castris in litus effusa tueri potuisset. concitatam enim remis quanto maximo impetu
Abbreviated transcription (Latin):
appiquãte. iussus eunatico simi descendere ĩ
malũ unꝰ specularet᷑ ꝙ tencrẽt regionẽ. cum
dississ sepulcrũ diruitũ ꝓrã spectare abomina¬
tus p̃ter uchi inso gub̾natore adleptim appu¬
lit dassem atꝙ ibi copias ꝯposuit. Hec eo
anno in affrica gesta ĩ seq̃ntia excedũt. In
exitus. supioris añi cũ legati socioꝵ urbiũ ex
gretia quesissẽt̃. uastatos ãgros. ab regiis pre¬
stous ꝓfectoq in macedoniã legato. ad res
petendas nõ admixus. ad filippũ regẽ simul
cletraiecta ĩ affncã duci ut essent cartagini¬
ensib p̃fidio ⁊ peciuẽ aliꝙ̃tũ unamissum ⁊.
Legntos ad regem qui hec adiisus feclus fc̃a
uideri patrib nũtiarent mictendos cẽsuit
senatus. Missi.c̃. terensius uario cũ mamilius. p̃
nuẽzlius. His trib qnq remes date annus inti¬
gnis incencho ingenti quo cluns pũblitus exist¬

Expanded text:
s escendere in malum ut specularetur quam tenerent regionem cum dixisset sepulcrum dirutum proram spectare, abominatus praeteruehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; insequentia excedunt in eexitus superioris anni cum legati sociarum urbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas non admissos ad Philippum regem, simul duce traiecta in Africam dici ut essent Carthaginiensibus praesidio et pecuniae aliquantum una missum, legatos ad regem qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi C. Terentius Uarro C. Mamilius M. Aurelius ; iis tres quinqueremes datae. annus insignis incendio ingenti, quo cliuus Publicius ad s
Abbreviated transcription (Latin):
da gessisset deid̾ gratias egerũt ꝙ massinissam
ñ appellassit mͦ regẽ. s fecisset restituendo ĩ pate¬
nũ regnũ in quo post syphacẽ sublatũ si ita
patribus uisũ effet sine metu ⁊ certamine eẽt
regnaturꝰ te iñ cũ laudata tum ꝓ c̃tione ampłi
e̾tͥ. petert ut regnũ nom̃ ceteraq scipionis bñ¬
ficia. qr munera senatus decreto confirmaret et
nisi molestũ c̾e̾t illud quoꝵ petere masmissam
ut nimiclas captiuos ꝙ rome in cuftodia essen

Expanded text:
ca gessisset; deinde gratias egerunt quod Masinissam ca gessisset; deinde gratias egerunt quod Masinissam non appellasset modo regem, sed fecisset restituendo in paternum regnum, in quo post Syphacem sublatum, si ita patribus visum esset, sine metu et certamine esset regnaturus, dein conlaudatumesse. petere ut regium nomen ceteraque Scipionis beneficia et munera senatus decreto confirmaret; et, nisi molestum esset, illud quoque petere Masinissam, ut Numidas captiuos qui Romae in custodia essen
Abbreviated transcription (Latin):
impetrabilioꝵ pax ce̾t. Multis autem diebus
lelius cum syphace primoribq numidaꝵ
capturis romam uenit queq ĩ affrioa gesta i¬
essent omĩa exposuit ordinc pactib iugenti
hominũ ⁊ ĩ p̃sens letitia ⁊ in futuꝵ spe cõsulti
inte patres regẽs in custodiam albam inictẽct¬
censuerunt leliũ retiuendũ donec legati cartagine:¬
ses uenirent. Supplicatio in qͣ triduũ decreta est
p̃. allius. p. r̃. senatu misso. ⁊ cõtione ind̾ ad uo¬
cata cũ .l. cecilio in rostre escendit. Ibi uͦ audi¬
entes fusos cartaginensiũ d̾ecitus demietũ et cap¬
tũ uigentis noĩs regẽ. Numidã om̃ẽ egtegia i¬
poterant qn clamoribus quibusq aluis multitu¬
do solet letitiã ĩ modicam significarent. Itaq
p̃cor ex templo eclixit uti eclictui edes sacras to¬
legatos masinissa in senatũ introduxit. gratula¬
ti pͥmũ senatui sũt.ꝙ. p̃. scipio ꝓssx res ĩ affri¬

Expanded text:
impetrabilior pax esset. multis ante diebus impetrabilior pax esset. multis ante diebus Laelius cum Syphace primoribusque Numidarum captiuis Romam uenit quaeque in Africa gesta essent omnia ordine exposuit patribus ingenti hominum et in praesens laetitia et in futurum spe. consulti inde patres regem in custodiam Albam mittcensuerunt, Laelium retinendum donec legati Carthaginienses uenirent. supplicatio in quadriduum decreta est. P. Aelius praetor senatu misso et contione inde aduocata cum C. Laelio in rostra escendit. ibi uero audientes fusos Carthaginiensium exercitus, deuictum et captum ingentis nominis regem, Numidiam omnem egregia upoterant quin clamoribus quibusque aliis multitudo solet laetitiam inmodicam significarent. itaque praetor extemplo edixit uti aeditui aedes sacras omnes tot. postero die legatos Masinissae in senatum introduxit. gratulati primum senatui sunt quod P. Scipio prospere res in Afri
Abbreviated transcription (Latin):
leges pacis se ac dicere captiuos ⁊ ꝑ fugas et
fugitiuos restituãt excitus ⁊ italia ⁊ gallia de¬
ducant hyspatiia abstineanit insulis oĩbq int̾
Utaliã ⁊ affricam sũt deteclant naues longas i¬
preter uiginti oẽs tradãt tritici. qngeta ordei. i
trecentamilia modiũ petume suniã quãtũ im¬
paui̾t. Paꝵ conuenit alibi qnq milia talentũ
alia quq milia pondo argenti alibi duplexsti¬
pendiũ militibus imꝑatũ inuemio. hiis condic¬
tionibus inꝗt si placeant. pax triduũ ad consii¬
tandũ dabitur si placiũt necũ indutus facile
romam ad senatũ mictite legatos. Ita dimis.¬
si cartaginienses nullas retusandas conditio¬
nes pacis cum censuissent quippe qui morã tp̃is
quererent dũ hãnibal in affricã traicisset lega¬
tos alios ad scipionẽ ut inclutias facerent ali¬
os romam ad pacẽ petendã mictũt. ducentes
paucos in speciẽ captiuos ꝓ fugasq ⁊ fugitiuoᷤ

Expanded text:
leges pacis se has dicere: captiuos et perfugas et leges pacis se has dicere: captiuos et perfugas et fugitiuos restituant; exercitus ex Italia et Gallia deducant; Hispania abstineant; insulis omnibus quae inter Italiam atque Africam sint decedant; naues longas praeter uiginti omnes tradant, tritici quingenta, hordei trecenta milia modium. —pecuniae summam quantam imperauerit parum conuenit; alibi quinque milia talentum, alibi quinque milia pondo argenti, alibi duplex stipendium militibus imperatum inuenio. —'his condicionibus' inquit 'placeatne pax triduum ad consultandum dabitur. si placuerit, mecum indutias facite, Romam ad senatum mittite legatos.' ita dimissi Carthaginienses nullas recusandas condiciones pacis cum censuissent quippe qui moram temporis quaererent dum Hannibal in Africam traiceret, legatos alios ad Scipionem ut indutias facerent, alios Romam ad pacem petendam mittunt ducentes paucos in speciem captiuos perfugasque et fugitiuos quo
Abbreviated transcription (Latin):
in quo plus ꝓpe ꝙ ĩ hasdrubale atq ex̾citu suõ
spei reposuerant ꝑ culsi iã nullo auctore belli
ultro audito oratores ad pacẽ perendã mictũt.
xXx. senioꝵ pͥncipes id erãt sanctius ap̃t illos
consiliũ maximũ q ad ip̃m stnatũ regendũ mis
more adulantiũ accepto credo ritu ex ea regio¬
ne ex qua oruncla erant ꝓcubuerũt. Conuemẽs
oratio ta humili adulatione fuit. nõ cłpam pũ¬
gantiũ s tranfferentiũ initiũ chpe in anibaler
impatientieq ciꝰ factores ueĩam cuntati petebãt
cuiũ temeritate bis iã ante u̾se incolomi future
iteꝵ hostiũ beneficio imꝑiũ exuictis hostib.p̃.t̃.¬
raret. Scipio ⁊ uenisse ea spe ĩ affricã se ait. ⁊ spẽ
suã ꝓsꝑo belli cuenctu auetã. Uictoriã se non
pacem domũ ieportatuꝵ esse. tam̃ cũ uictoriã
ꝓpe ĩ manib habebat. pacẽ ñ ab umere ut oes

Expanded text:
in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant perculsi, iam nullo auctore belli ultra audito oratores ad pacem petendam mittunt triginta seniorum principes; id erat sanctius apud illos consilium maximaque ad ipsum senatum regendum uis.runt more adulantium—accepto, credo, ritu ex ea regione ex qua oriundi erant—procubuerunt. conueniens oratio tam humili adulationi fuit non culpam purgantium sed transferentium initium culpae in Hannibalem potentiaeque eius fautores. ueniam ciuitati petebant ciuium temeritate bis iam euersae, incolumi futurae iterum hostium beneficio; imperium ex uictis hostibet. Scipio et uenisse ea spe in Africam se ait, et spem suam prospero belli euentu auctam, uictoriam se non pacem domum reportaturum esse; tamen cum uictoriam prope in manibus habeat, pacem non abnuere, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mentate alia luerit. tristioremq rem quã neccͣe
fui̾t fecerit leuiter castigat. Postero die ut a p̃¬
senti motu adu̾teret aĩum eius in tribunal ad scẽ¬
dit. ⁊ contione aduocari uissit. Ibi masinissam
p̾mũ regem appellatũ eximiisq ornatũ laudib
aurea corona. aurea patera. sella curuli. alia¬
eburnea ⁊ scipione eburgo toga picta ⁊ palmata
tunica donat. Ad dit uerbis honorem neque ma¬
gnificentiꝰ ꝗcꝙͣ triũpho aput romanos. neq tri
nat. et alii militares uiri ꝓ ut a quoq nauata
opera erat donati. His honorib molitur regis
animus ⁊ rectus in spẽ ꝓpinquam sb̾lato syphar
oĩs numidie totunde. Scipio .c. lelio cũ sypha¬
ce aliisq captiuis romã misso cũ quib ⁊ masi
stta ꝑmimut. Cartaginenses nõ breui solum
s. ꝓpe uano gaudio ab satis ꝓspa in p̃sens ob pu¬
gnatione classis ꝑfusi post famã capti syphacis

Expanded text:
meritate alia luerit tristioremque rem quam necesse meritate alia luerit tristioremque rem quam necesse fuerit fecerit leniter castigat. postero die ut a praesenti motu auerteret animum eius, in tribunal escendit et contionem aduocari iussit. ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisque ornatum laudibus, aurea corona aurea patera sella curuli et scipione eburneo toga picta et palmata tunica donat. addit uerbis honorem: neque magnificentius quicquam triumpho apud Romanos neque triunat; et alii militares uiri, prout a quoque nauata opera erat, donati. his honoribus mollitus regis animus erectusque in spem propinquam sublato Syphace omnis Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Syphace aliisque captiuis Romam misso, cum quibus et Masit permunit. Carthaginienses non breui solum sed prope uano gaudio ab satis prospera in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis
Abbreviated transcription (Latin):
facile a circumstantib tab̾niaculũ exaudĩ posset.
aliquantũ tpris con sũpsisset iugeriti ad postre
crit mixtũ in poculo ferre ad sophonibam iub̾t
ac simul nunciare masinissam libenter p̾mani
ei fidem prestatuꝵ fuisse ꝙ uix uxori. debiũt¬
Q arbitriũ eius ꝗ possint adunant scłm fidẽ
p̾stare ne uiua ĩ potestatẽ romanoꝵ ueniat i
memor patris impatoris patrie q̃ et duoꝵ re¬
gũ quibus nupta sibi ip̃a confuleret. Hunc
nuntiũ ac simul uencnũ ferens minister. cum
nd sophonibam uenisset accipio inquit nuptial
minus neq ingratũ. nichil maius uir uxori
piestare potuit. Hoc tam̃ nuncia me moriturã
fuisse. si non in funere meo nupfissez. Non lo¬
cuta est ferocius ꝙ̃ acceptũ poculũ ruillo trepi¬
dationis signo dato in pauite hausit. Quod
ubi nunciatũ est scipioni ne quid eger animi
feror uiuenio granius consuleret accitũ eum ee¬
templo nĩc solatur. nuic qd tementatem te¬

Expanded text:
facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremerat, et mixtum in poculo ferre ad Sophonibam iubet ac simul nuntiare Masinissam libenter primam ei fidem praestaturum fuisse quam uir uxori debu arbitrium qui possint adimant, secundam fidem praestare ne uiua in potestatem Romanorum ueniat. memor patris imperatoris patriaeque et duorum regum quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. hunc nuntium ac simul uenenum ferens minister cum ad Sophonibam uenisset, 'accipio' inquit 'nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius uir uxori praestare potuit. hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse si non in funere meo nupsissem.' non locuta est ferocius quam acceptum poculum nullo trepidationis signo dato impauide hausit. quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox iuuenis grauius consuleret accitum eum extemplo nunc solatur, nunc quod temeritatem te
Abbreviated transcription (Latin):
cere erubescere malo. Srphar ppłi .r̃. auspicus i
uictus captusq est. Itaq ipse coniur regnum a¬
gere oppida hõies qui incollunt ꝗcꝗd demiq sypha
si nõ cuus carthaginensis oẽt etiam si nõ patrem ci
impatorem hostiũ uideremus romã opportet micti
ac senatus ppłiq romã de ea uiditũatq arbitriũ
cc̃ q regem nobis socium alienas se atq in arma
cogisse p̃cipitem dicatur. Ulince animum caue
deformes multa bona uno uitio ⁊ tot meritor gr̃a
maiore cdꝑpa ꝙ̃ cã culpe est corrumpas masinissi
Hoc audienti non rubore solũ suffusus s lacrime
⁊̃ ob orte ⁊ cũ se quidem in potestate futurũ im¬
peratoris dixiss. orassq eũ ut ꝙͣtum res sineret
fidei sue temere obstricte consuleret ꝓmisse enĩ seĩ
nullius potestatẽ eam traditurũ ex pretorio in
tabernatulum suũ confusus concessit. Ibi arbi¬
trs remotis cum crebro suspiritu ⁊ gemitu quo

Expanded text:
cente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis cente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. itaque ipse coniunx regnum ager oppida homines qui incolunt, quicquid denique Syphaciamsi non ciuis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium uideremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. uince animum; caue deformes multa bona uno uitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpae est corrumpas.' Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum res sineret fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse enim se in nullius potestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod
Abbreviated transcription (Latin):
stes sui nupciale sacrũ oficerent. Eo fediora bec ui
forna peprilerat captiue. Hec secũ uoluenti lelius ⁊¬
ac masinissa suꝑuenerunt. Quos cũ pariter amboᷤ
benigno uultu excepiss ⁊ egregiis laudibus freq̃nti pre¬
torio celebrass ab ductũ insecoetũ masinissam sie a¬
q oĩs tuas tu in fidem meam cõmisisse Atq nulla
eaꝵ uirtus est. ꝑꝑ quam sim appetendus uisus. in
qua ego eque ac temꝑantia ⁊ continentia libioinu
głatus fuerim hanc te quoq ad ceteras tuas eximi¬
as uirtutes masinissa adictisse uelim. Nam mͥ
non est crede tantum ab hostibus armatis etatiᷤ
nr̃e piculum quantũ a circum fusis undiq uolup¬
tatibus. Qui eas temperantia sua frenariit ac do¬
muit multo maius decus maioremq uictoriam sͥ
peꝑit ꝙͣ nos syphace uicto habemꝰ Que me absẽ¬
te strenue ac fortiter fecisti. libent̾ et commemoraui
et memini cetera te ip̃m reputare tetum ꝙͣ me di¬

Expanded text:
stis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uistis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uiforma pepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laelius ac Masinissa superuenerunt. quos cum pariter ambo et benigno uoltu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic aque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter quas tibi adpetendus uisus sim qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. hanc te quoque ad ceteras tuas eximias uirtutes, Masinissa, adiecisse uelim. non est, non—mihi crede—tantum ab hostibus armatis aetati nostrae periculi quantum ab circumfusis undique uoluptatibus. qui eas temperantia sua frenauit ac domuit multo maius decus maioremque uictoriam sibi peperit quam nos Syphace uicto habemus. quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam me di
Abbreviated transcription (Latin):
se non pͥncipĩtũt se inuasisse cũ hospicia
pͥnata et publica federa oĩa ex cũo eiecisse cu
carthaginiensem atronam demũ acceꝑit
illis nuꝑtialibus fatibus regiam cõflagnis¬
seisuã illam furiam pestẽq oĩb delem m̾ts
cũmũ suũ aũtisse atq alienasse. ⁊lec cõꝗ esctre
donee ipã maĩb suis nefaria sibi arma ad u̾sus
hospitem atq amicũ iducẽt Pdito tãm ar¬
q afflictos sibi hce in miseriis solatii esse ꝙ i
oĩum hõinũ inimitissĩs sibi domura ae penares
eumdem pestem ac furiã trãsisse uud̾at neq yi¬
ĩtẽꝑantius eã ꝙͣ seduxisse. Hec nõ ostili mͦ odie
s umcĩs q̃. stimulus amatam aput emilium
cernenẽs tũ dix iss et nõ medicci cũa scipionls
animum pepulit ⁊ fidem criminibus rapte integ̾ iͥ
ilam nuptie neq consulto neq expectato lesio ficbãt
tanꝙͣ preces festinatio ut quo die captũ hostem uidisi
cotem matrimonio iunctã acciperet ⁊ ad penates ho¬

Expanded text:
se, non principium; tum se insanisse, tum hospitia priuata et publica foedera omnia ex animo eiecisse cum Carthaginiensem matronam domum acceperit. illis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam; illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum auertisse atque alienasse, nec conquiesse donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma aduersus hospitem atque amicum induerit. perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem pestem ac furiam transisse uideat. neque printemperantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis amatam apud aemulum cernens cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque consulto neque exspectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio ut quo die captam hostem uidisset eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates ho
Abbreviated transcription (Latin):
hastrubal penorum imꝑator nõ ip̃e mo ad cum
in regnũ u̾encĩt. s q̃ filiam ei nup tu dederat.
habuisse eũ uno tẽpor e ĩpotate ducs ĩꝑatões. ptiũ
romanũq sicut abdus ĩmortalib pars utq
hostũs mattandis pacẽ ictisset ita ab eo ut̾q
paĩter amicitia petitam Iam tantas habuisse
opes ut masimsa regno pulsũ ferre de tegit. uͥ
uita ciꝰ fama mertis ⁊ latebris fectariã modo in
silius capto iuuẽtes tegeretur. His ẜ moĩbus
cutũstãtiũ celebratus rex ĩp̃toriũ adscipionẽ
ẽ ꝑductus. mouit a scipionẽ. Tũ fortuna pri¬
stina uiri. presenti fortune conlata. tũ recorda¬
tio hosptii destirq date cifederis publice ac
priuatũ iĩcti. Eadem hoc siphati animũ dede¬
rũt inaloquendo ĩꝑatorem. Nã cũ scipio qds¬

Expanded text:
Hasdrubal Poenorum imperator non ipse modo ad eum Hasdrubal Poenorum imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum dederit. habuisse eum uno tempore in potestate duos imperatores, Poenum Romanumque. sicut ab dis immortalibus pars utraque hostiis mactandis pacem petisset, ita ab eo utrimque pariter amicitiam petitam. iam tantas habuisse opes ut Masinissam regno pulsum eo redegerit ut uita eius fama mortis et latebris ferarum modo in siluis rapto uiuentis tegeretur. his sermonibus circumstantium celebratus rex in praetorium ad Scipionem est perductus. mouit et Scipionem cum fortuna pristina uiri praesenti fortunae conlata, tum recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ac priuatim iuncti. eadem haec et Syphaci animum dederunt in adloquendo uictore. nam cum Scipio q
Abbreviated transcription (Latin):
ge fcm̃. ut pͥio q̃ cũ siphace ⁊ cetẽis captiius
detactã e gie mali micte aoscipionẽ conatu
sit. Uictuscende p̃cib mesi asse or ãtis. ut ar¬
bitrĩ regum duorũ fortuna accessio tẽt sopho¬
nibuã ad scipionẽ reiceret. misso siphate q. cupt¬
us. cet̾as urtes nunudie q̃ p̃sidiis regus te¬
nelunt᷑ ad iuuanite masinissa recepit. Spfacẽ
ĩ castra adduti cũ esset nũti⁊tũ onĩs uelut
ad specta culum tribumphi multitudo esfusa ẽ
precedebat ip̃e iuĩctus sequetatitur grex nobi¬
lium numidarũ. Tũ quantũ quisq pliimũ po¬
t̾at magnitudĩe siphacis. fame gẽtis uictoria
suã augendo ad debat illũ cẽ rege ciuꝰ tũtũ ma¬
iestati duo potẽtissimi int̾ris tribuerũt popłi caͣ
chaginiẽsis q ut scipio imnꝑatõr suus ad miciti¬
am ciꝰ petendam relicta prorũcia hispanua xxci¬
tuq ducib re qnq remibus inaiffritã nauigut

Expanded text:
se factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris capse factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris capcto> geniali mittere ad Scipionem conatus sit. uictus deinde precibus Masinissae orantis ut arbitrium utrius regum duorum fortunae accessio Sophoniba esset ad Scipionem reiceret, misso Syphace et captiuis ceteras urbes Numidiae quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante Masinissa recipit. Syphacem in castra adduci cum esset nuntiatum, omnis uelut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. praecedebat ipse uinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. tum quantum quisque plurimum poterat magnitudini Syphacis famaeque gentis uictoriam suam augendo addebat: illum esse regem cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris tribuerint populi Romanus Carthaginiensisque ut Scipio imperator suus ad amicitiam eius petendam relicta prouincia Hispania exercituque duabus quinqueremibus in Africam nauigauerit,