comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp ea qua ferebant honera subito duabus portis erupti¬
onem fieri iub&. factum est oportunitate loci hostium
inscientia ac defatigatione uirtute militum & supioꝵ
pugnaꝵ exercitatione ut ne unũ qde nostroꝵ impeti
ferrent. ac statim terga uerterent. Quos impitos inte¬
gris uiribus milites nostri consecuti magnum nume¬
rum eoꝵ occiderunt. reliquos equites consectati paucos
qui ex fuga euaserant reliquerunt. Sic uno tempore
& de nauali pugna sabinus & de sabini uictoria caesar
certior factus est. ciuitatesq omnes se statim titurio
dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda gallorum
alacer ac promptus est animus. sic mollis ac minime
resistens ad calamitates preferendas mens corum est.
Fodem fere tempore. P. crassus cum in aquitania pue¬
niss& qua pars ut ante dictum est & regionum latitu¬
dine & multitudine hominum ex tertia parte gallia
est extimanda cum intelliger& in his locis sibi hellũ

Expanded text:
propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptipropter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum
Abbreviated transcription (Latin):
mant omnes occasionem negocii bene gerendi atnitten¬
dam non esse: ad castra iri oportere. Multae resad hoc
consilium gallos hortabantur. supioꝵ dieꝵ sabini cũ¬
tatio. ꝓfuge confirmatio. inopia cibarioꝵ.cum rei pari
diligenter ab his erat prouisum. spes uenetici belli. &
quod fere libenter homines id quod uolunt credunt.
Nis rebus adducti non prius uirodouicẽ reliquosq du¬
ces ex concilio dimittunt tenꝗͣ ab his sit concessum ãma
uti capiant: & ad castra contendant. Qua re concessa la¬
ti ut explorata uictoria sarmentis uirgultisq collectis
quibus fossas romanoꝵ compleant ad castra pergunt.
Locus erat castroꝵ editus & paulatim ab imo acdiuis
circiter passus mille. huc magno cursu contenderunt.
ut qͣ minimum spatii ad se colligendos armandosq ro¬
manis daretur exanimatiq ꝑuenerunt. Sabinus suos
hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus

Expanded text:
mant omnes occasionem negotii bene gerendi amittenmant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam non solum hostibus in contentionem sabinus ueni¬
r& sed etiam nostrorum militum uocibus non nihil car¬
peretuir. tantamq opinionem timoris prehuit ut iam ad
uallum castroꝵ hostes accedere auderẽt. Id ea faciebat de¬
causa qd cum tanta multitudine hostium prescrum eo ab¬
sente qui summam inperii tener& nisi equo loco aut opõ¬
tunitate aliqua data legato dimicandum non existima¬
uit. Nlac confirmata opinione timoris idoneũ quendim¬
hominem & callidum delegit gallum ex his quos auxilii
causa sccum habebat. Huic magnis premiis pollicitationi¬
busq persuad& uti ad hostem transeat. & quid fieri uelit
edoc&. qui ubi pro perfuga ad eos uenit timorẽ romanoꝵ
proponit. quibus angustuis ipse caesar a uenetis prematur
doc& neq longius abesse quin proxima nocte sabinus
clam ex castris exercitum educat. & ad Casarem auxilu
ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est conda¬

Expanded text:
ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendamhominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, concla
Abbreviated transcription (Latin):
bnrbaris uis leguitoꝵ conseruaretur itaq omni senatu ne .N.¬
cato peliquos sub corona uendidit. Dum hec in uenetis ge¬
runturiq. titurius sabinus cum his copus quas ⁊ caesare
⁊ceoeperit in fines unelloꝵ peruenit. Nlis preerat uiro ido¬
uux ac summam imperii tenebat carum omnium qiuita¬
cio que defecerant ex quibus exeratum magnasq copis
coegerit. atq his paucis diebus aulera churonices lexoiii
ysenati suo interfecto quod autores belli esse nolebant
portas clauserunt. seq cum uiridouice conunxerunt Ma¬
ꝗnaq preterea multitudo undiq ex gallia perditoꝵ homi¬
num latronumq cõuenerat. ne quos spes predandi studi¬
umq bellandi ab agricultura & quotidiano labore reuocabit.
Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat
cum uiridouix contra eumduũ milium spatio consediss&.
quotidieq productus copiis pugnandi potestatem facer&

Expanded text:
barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu nebarbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ei rei nuillum repiretur auxilium fugi salutem petẽ
contenderunt. Ac iam conuersis in eam partem nauibus
quo uentus ferebat tanta subito malatia ac tranquilitas
extitit ut se ex loco commouere non possent. Quae quidem
res ad nego cium conficiendum maxime fuit oportuna.
Nam singulas nostri consectati expugnauerunt. ut per¬
pauce ex omni numero noctis interuentu ad terram per
uenerint. cum ab hora fere quarta usq ad solis occasum
pugnaretur. Quo proelio bellum uentoꝵ totiusq ore ma¬
ritimae confectum est. Nam cum omnis iuuentus omnis
etam griuioris etatis in quibus aliquid consilii aut digni¬
tatis fuit eo conuenerant. tum nauium qd ubiq fuerat in
unum locum cocgerant. Quibus amissis reliꝗneq quose re¬
ciperent neq quem ad iodum oppida defenderent habebat.
itaq sõ suaq omnia cesari dediderunt. in eo griuuis desir
nendican dum statuit quo diligentius in reliquum tempus

Expanded text:
cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar ndicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a
Abbreviated transcription (Latin):
falces preacutae inserte affixeq longuris non ab simili forma
muralium falcium. his cum funes qui antennas ad malos di¬
stinehant comprehensi adductiq erant nauigio remis incita¬
to prerumpebantur. Quibus abscisis antenn& necessario con¬
cidebant. ut cum omnis gallicis nauibus spes in uelis armame¬
tisq essent his ereptis omnis usus nauium uno tempore eri¬
peretur. Reliquum erat certamen positum in uirtute. qua
nostri milites facile supabant. atq eo magis quod in conspe¬
cti caesaris atq omnis exeratus res gerebatur ut nullum for¬
tius paulo factum latere poss&. Ornes enim colles ac loca su¬
periora unde erat propinquus despectus in mare ab exercitu
tenebatur. Disicttis ut diximus antennis cum singulas bina&
ac ternae naues circunsteterant milites summa ui transcen¬
dere in hostium naues contendebant. Quod postꝗͣ barbari
fieri animaduerterunt expugnatis compluribus nauibus

Expanded text:
falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus,
Abbreviated transcription (Latin):
us: & ab ȩstu derelictae nihil saxa & cautes timer&. Qua¬
rum rerum omnium nostris nauibus casus erat extime¬
scendus. Complurib expugnatis oppidis caesar ubi intel¬
lexit frustra tantum laborem sumi neq hostium fugam
captis oppidis repͥmi. neq his nocere posse statuit expe¬
ctandam classem. Quae ubi conuenit ac pͥmum ab hostib
uisa est circiter cexx naues eoꝵ paratissimae atq omni ge¬
nere armoꝵ ornatissime profectae ex portu nostris aduer¬
sae constiterunt. neq satis bruto qui classi preerat ul tri¬
bunis militum centurionibusq quibus singulae naues
erant attributae constabat quid agerent: aut qua rati¬
one pugnae insisterent. Rostra enim noceri non posse
cognouerant turribus autem excitatis tamen has alcitu¬
do pupium ex barbaris nauibus suꝑabat ut neque ex
inferiore loco cominode tela adici possent & missa abgallis gra¬
uius acciderent. Una erat magna usui res preparata a nostris

Expanded text:
us et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quaus et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
confixa clauis ferrcis digiti pollicis crassitudine. an cot
pro funibus ferreis cathenis reuincte. pelles pro uellis alui Nõ¬
taeq tenuiter confecta. Ha siue propter lini inopiam atq
eius usus inscientiam siue eo quod est magis uerisimile qͦd
tantas tempestates occeani. tantosq impetus uentoꝵ sub¬
stinere:ac tanta opera nauium regi uelis non satis cõmode
posse arbitrabantur. Cum his nauibus nostrae classi eiusmo¬
di congressus erat ut una celeritate & pulsu remorum
prestar&. reliqua pro loci natura pro ui tempestatũ illis
essent aptiora & accommodatiora neq enim his nostra
rostro nocere poterant tanta in his erat firmitudo.neq
propter altitudinem facile telum adiciebant.& eadem
de causa minus cõmode scopulis continebantur. Accede¬
bat ut cum seuire uentus coepiss& uento dedissent &
tempestatem ferrent facilius & in uadis consister& tuti¬

Expanded text:
confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tuti
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine operis forte suꝑati extruso mari aggere
ac molibus atq his oppidi moenib ad equatis suis fortu¬
nis desperare coeꝑant magno nauium numero appulso
cuius rei summam facultatem habebant sua deportabãt¬
omnia. seq in proxima oppida recipiebatt. Ibi se rursus
hisdem oportunitatib loci defendebant: Naec eo facilius ꝑ¬
magnam partem ęstatis faciebant quod nostrae naues tem¬
pestatibus detinebantur. summaq erat uasto atq aperto
mari magnis estibus raris ac prope nullis portibus difficul¬
tas nauigandi. nam ipsoꝵ naues ad hunc modum factae
armateq erant. Carinae aliquanto planiores ꝗͣ nostrarũ
nauium quo facilius uada ac decessum estus excipere
possent. prore admodum erecte. atq item pupesad ma¬
gnitudinem fluctuum tempestatumq accõmodatȩ. na¬
uesq tota facta ex robore ad quanuis uim & contumelia
perferendam. transtra pedalibus in altitudinem trabibis

Expanded text:
magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus,
Abbreviated transcription (Latin):
transire conentur prohibeat .P. Crassum cum cohortibus
legionariis xii. & magno numero eꝗtatus in aquitania
proficisci iub& ne ex his nationibus auxilia in gilliam mit¬
tantur ac tante nationes coniungantur. Quintu rituriu
sabinum legatum cum legionibus tribus in uncllos corio¬
solites lexobiosq mittit qui cam manum destinendam
cur&. Decimum brutum adoloscentẽ classi gallicisq na¬
uibus quas ex pectonibus & santonis reliquisq pacatis reg¬
onibus conuenire iusserat prefeait. & cum pͥmum poss&
in uenetos proficisci iub& ipse eo pedestribus contendit
copiis. Erant huiusmodi fere situs oppidoꝵ ut posita in
extremis lingulis promuntoriisq neq pedibus aditum
haberent cum ex alto se estus inaitauiss& quod bis accidit
semper horarum duodecm spatio. neq nauibus quod
rursus minuente estu naues inuadis affuctarentur. Ita u¬
traq reoppidor: oppugnatio impediebatur. Ac si quando

Expanded text:
transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando
Abbreviated transcription (Latin):
nannetes ambiliatos Morinos Giablintres menapes ascis¬
cunt. aurilia ex britannia quae contra cas regiones posita
est accersunt. Frant he difficultates belli gerendi quas su¬
pra ostendimus: sed multa tamen caesarem ad id bellum
incitabant. iniuria retentoꝵ equitum romanor rebellio
facta post deditionem. defectio datis obsidibus. tot ciuita¬
tum coniuratio. in primis ne hac parte neglecta relique
nationes idem sibi licere arbitrarentur. Itaq cum intelli¬
ger& omnes fere gallos nouis rebus studere & adbellu
mobiliter celeriterq excitari omnes autem homines natũa
libertati studere & conditionem seruitutis odisse pͥusqͣ
plures ciuitates conspirarent: partiendum sibi aclatius
distribuendum exercitum putauit. Itaq ł. labienum le¬
gatum in treuiros qui proximi rheno flumini sunt cum cq¬
tatu mutit. Huic mandat remos reliquosq belgas adeat.
atq in officio contineat. germanosq qui auxilio a belgis
accersiti dicebantur si peruim manibus nauibus flumẽ

Expanded text:
Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen
Abbreviated transcription (Latin):
Aadit etiam ut quid quisq eorum in bello amiserit quae
sint penes milites suos his qui amiserant restituat mili¬
tibus aequa facta extimatione pecuniam prohis dissol
uit rebus. Quascunq postea controuersias milites inter¬
se habuerint sua sponte ad Caesarem introduxerunt. Pe¬
treuis atq affranus cum stipendium a legionibus pene
seditione facta flagitaretur cuius illi diem nondum ue¬
ꝗ quod statuit contenti fuerunt. Circiter tertia parte¬
exercitus eo biduo dimissa. duas legiones suas antecede¬
re reliquas subsequi iussit ut non longo inter se spatio
castra facerent eiꝗ negocio.&. fusium calenum legatũ
preficit. Noc eius presctipto ex hispania ad uaꝵ flum est
iter factum: atq ibi reliqua pars exercitus dimissa est.

Expanded text:
addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum veque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est.
Abbreviated transcription (Latin):
ess& dictum prouincis excederent: exercitũq dimultrs¬
std si id sic factum nociturum se nemini. hanc unam atq
eaxremam pacis esse conditionem. Id uͦ militibus fuit per¬
gratum & iocundum ut ex ipsa significatione potuit eo
giosci ut qui aliꝗd uicti in commodi expectauissent ul¬
ro proemium missionis ferrent. Nam cum de loco & tẽ de¬
pore eius rei controuersia inferretur & uoce & manib
uniuersi ex uallo ubi constiterant significare coeperunt
ut statim dimitterentur. neq omni interposita fide firmũ
esse posse si in alid tempus differretur. Paucis cum ess&r ĩ
utranq partem uerbis disputatum res huc deducitur.
ut hi qui habeant domicilium aut possessiones in hispania
statim. reliꝗ ad uarum flumen dimittantur. nequid eis
noceatur: neu quis inuitus sacramento dicere cogatur
a Caesare cauetur. Caesar ex eo tempore dum ad flumẽ
uarum ueniatur se frumentum daturum pollicetur.

Expanded text:
esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimittereesset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
das hispanias. nihil ad usum prouintiae prouisum. que
ꝑ diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit On-¬
nia haec iam pridem contra se parari. in se noui generis in¬
peria constitui. ut idem apportans urbanis presidia rebis
& duas bellicosissimas prouincias ab se tot annos obtine¬
at. in se uira magistratuũ cõmutari: ne ex pretura & co¬
sulatu ut semꝑ fit per paucos probati & electi ut prouin¬
cias mutantur. in se etatis excusationem nihil ualere. qͦd
suꝑioribus bellis probati ad obtinẽdos exeratus euocem̃
in se uno non seruari quod sit omnibus semꝑ datum im¬
peratoribus: ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliqͦ
aut certe sine ignominia domum reuertantur: exera¬
tumq dimittant. Quae tamen omnia & se tulisse patien¬
ter & esse laturum. neꝗ nunc id agere ut ab illis abduc¬
tum exercitum teneat ipse: quod tamen sibi difficile nõ
sit. sed ne illi habeant quo ẽtra se uti possint. Proinde ul

Expanded text:
das Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae das Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ interfectis. quos in sua potestate habuerit conscruauit &
texit. illius deniq exeratus milites qui per se de concilian¬
da pace egerunt. Qua in re omnium suorum uitae consule¬
dum putarint sic omnium ordinum partes in misericodia
constinisse. ipsos duces a pace abhorriusse. eos neq colleq neq¬
induciarum uira scruasse: & homines impitos & per olo¬
quium deceptos crudelissime interfecisse. Accidisse igitar
his quod plerunq hominibus nimia ꝑtinacia atq arny¬
tia accidere sol&: uti eo recurrant & id cupidissũne pe¬
tant quod paulo ante contempserint. neꝗ nunc se illoru
humanitate. neq aliqua temporis opportunitate postulart
quibus rebus opes augeantur suae. sed eos exercitus quos con¬
tra se multos iam annos aluerint uelle dimittere. Neꝗeñ
ibi conscriptam. neq tot tantasq classes paratas: neq sun¬
missos duces rei militaris ꝑitos. nihil quorum ad pacan¬

Expanded text:
que interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et que interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neqindutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos aluerint, velle dimitti. iam annoibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacan
Abbreviated transcription (Latin):
git. Audiente utroq exercitu loquitur afranius non esse aut
p̃sis aut militibus succensendum quod fidem erga impera¬
torem sium. CN. Pompeium conseruare uoluerunt. sed satis
iam fecisse officio: satisq supplicio tulisse ppessos omnium reꝵ
inopiam. nunc autem pene ut feminas circum munitos. pro¬
hiberi aqua prohiberi ingressu. neꝗ corpore dolorem neq
nimo ignominiam ferre posse. ltaq se uictos confiteri. orare
atq obsecrare si qui locus misericordiae relinquatur ne ad
ultimum supplicium progredi necesse habeat. Flaec ꝗͣ potest
dimittissimae ac subiectissime exponit. Ad haec Caesar respõ¬
dit. Nuilli omnium has partes uel querimoniae uel misera¬
tionis minus conucnisse. reliquos enim omnes officium su¬
um prestitisse. qui etiam bona conditione & loco & tempo¬
re equo confligere noluerunt: ut qͣ in tegerrima essent ad
pacem omnia. exercitum suum in iuria etiam accepta suis¬

Expanded text:
git. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut git. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suis
Abbreviated transcription (Latin):
totidem suae ciuusq legionibus subsequebantur. Sagitartii
funditoresq media continebantur acie equitatus lateri cui¬
gebat. Tali instructa acie tenere uterq propositum uidebat.
Caesar nisi coactus proelium committere. ille ut opa Cacsa¬
ris impedir&. Producitur tamen res. aciesq ad solis occasum
continetur. inde utriq in castra discedunt. Postero die mil¬
nitiones institutas Cacsar patat perficere. Ili uadum fu¬
ninis sicoris tentare si transire possint. Qua re animaduersa
caesar germanos leuis armature equites partem fluminis tra¬
iat. crebrasq in ripis custodias disponit. Tandem omnibus
rebus obsessis quartum iam diem sine pabulo retentis um¬
ns aquae ligno frumenti inopia colloqum petunt. & id si fi¬
er possit semoto a militibus loco. Ubi a Caesare negatum &
pilam si colloꝗ uellent concessum est datur obsidis loco Cae¬
sari filius afranii. uenitur in eum locum quem Cacsar dele¬

Expanded text:
totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar dele
Abbreviated transcription (Latin):
nem conuenire iub&. aciem instruit. Contra opinionem e¬
nim militum famamq omnium uideri proelio diffugisse m¬
gnum detrimentum afferebat. sed eisdem de causis quae sut
cognitae quominus dimicare uell& mouebatur atꝗ hoc etam
magis quod spatu breuitas etiam in fugam coniectis aduesa¬
rus non multum ad summam uictoriae uiuare poterat. Non
enim amplus pedum milibus duobus ab castris castra diti¬
bant. Hinc duas partes acies occupabant duae. tertia uagibatũ
ad incursus atq impetum militum relicta si proclium cõmis¬
teretur. propinquitas castrorum celerem supatis ex fuga rut¬
ptum dabat. Hac causa constituerat signa inferentibus des¬
stere prior prodio non lacessere. Acies erat affraniana du¬
plex. legio .i. tertia in subsidiis locum aliae cohortes obtincte
Caesaris triplex. sed primam aciem quaternae cohortes ex
legionibus tenebant. Has subsidiariae ternae. & rursus alie

Expanded text:
nem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae
Abbreviated transcription (Latin):
luce faciunt. totumq in ea re dicm consumunt. Sed
quantum ope processerant & castra protulerant. tanto
aberant ab aqua longius. & presenti malo aluis malis
remedia dabantur. Frima nocte aquandi causa nemo
egreditur ex castris. proximo die relicto presidio in
castris uniuersas ad aquam copias eduncunt. Pabula¬
necessariam subire deditionem ꝗͣ proelio decertare
malebat. Conatur tam̃ eos uallo fossaq arcũmunire:
ut qͣ maxime repentinas corum cruptiones demore¬
tur quo necessario discensuros existimabat. lili &¬
inopia pabuli adducti & quo essent ad id edepeditiores on¬
nia sarcinaria iumenta interfici iub&̃. In his operibus con¬
siluisq biduum consumitur. tertia die magna iam pars opers
Caesaris processerat. illi impediendae rei munitionis causi bor
circiter .xii.ix. signo dato legiones ducunt aciemq sub castis
instruunt. Caesar ab opere legiones euocat. equitatum om¬

Expanded text:
luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulaaesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum om
Abbreviated transcription (Latin):
sibsequitur: presidio impedimentis paucas cohortes relin¬
quit. hora .x. subseq pabulatores equitesq reuocari uib&.
edeniter equitatus ad quotidianum itineris officium
euertitur. Pugnatur acriter ad nouissimũ agmen: ad eo
ut pene terga uertant. compluresq milites etiam non¬
nulli centuriones interficuntur. Instabat agmen Cac¬
saris: atꝗ uniuersum imminebat. Tum uͦ neq ad explo¬
randum idoneum locum castris. neq ad progrediendum
data facultate. consistunt necessario. & procul ab aqua
& natura iniquo loco castra ponunt. Sed hisdem đd cau¬
sis Caesar quae supra sunt demonstratae proelio ampli¬
us non lacessit. Ex co die tabernacula statui passus non
est. quo paratiores essent ad insequendum omnes. siue
nostu suie interdui erumperent. Illi animaduerso
uicio castrorum tota nocte munitiones proferunt. castra¬
ꝗ castris conuenerunt. Ho idem postero die a prima

Expanded text:
subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinsubsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima
Abbreviated transcription (Latin):
sterc iuberent: magnoq impetu eꝗtatum repellerent.
co summoto repente incitati cursu in uallis uniuersi
dimitterent. atq ita transgressi rursus in locis suꝑion¬
bus consisterent. Nam tantum ab equitum suorum
auxiliis aberant quorum numerum habebant ma¬
gnum ut eos suꝑioribus perterritos proeliis in mediũ
recipent agmen: ultroq eos tuerentur. quorum nulli ei
pugnatur modo lenteq paulatim proceditur. crebroq
ut sint auxilio sui subsistunt ut tum accidit. milia ẽ¬
nim progressi.iiii. uehementiusq pagiti ab equitatu mõ¬
tem excelsum capiunt.ibiq una fronte contra hostem
castra muniunt. neq uimentis onera deponunt. Ubi
Caesaris castra posita tabernaculaq constituta & dimis¬
sos equites pabulandi causa animaduerterunt. sese su¬
bito proripiunt hora circiter .ui. eiusdem dici. & spem
nacti mora discessu nostrorum equitum iter facere
mnapunt. Qua re animaduersa Caesar relictis legionibo

Expanded text:
stere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, stere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
reuerti: quod ibi paululum frumenti reliquerant. ibi se
reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco
aberat longius quo spatio plures rem posse casus recipere
intelligebant. Noc probato consilio ex castris proficiscun¬
tur. Caesar cquitatu premiso qui nouissimum agmen
ciper& atq impedir& ipse cum legionibus subseqͥtur.
Nullum intercedebat tempus quin extremi cum equitb
preliarentur. Gienus erat hoc pugna. expeditae: cohortes
nouissimum agmen claudebant. pluresq in locis campe¬
stribus subsistebant. Si mons erat ascendendus faale
ipsa loci natura ꝑiculum repellebat. quod ex locis sup¬
ioribus qui antecesserant desuper ascendentes prote.¬
gebant. Cum uallis aut locus decluuis suberat neꝗhiq
antecesserant morantibus opem ferre poterant. equites
uͦ ex loco suꝑiore in aduersus tela coniciebant. Cum ma¬
gno erat in periculo res tum inquirebant ut cuius mo¬
di locus ess& appropinquatum signa legionum consi¬

Expanded text:
reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consi
Abbreviated transcription (Latin):
uallum emittunt. Sic terror ablatus a ducibus credulitaᷤᷤ
i supplicio noua legio usurandi spem presentis dediti¬
onis sustulit. mentesq militum conuertit. & rem ad pri¬
stinam belli rationem redegit. Caesar qui milites aduer¬
sariorum in castra per tempis colloquii uenerant summa
diligentia conquiri. & remitti uib&. sed ex numero.tr.
nil. centurionumq non nulli sua uoluntate apud eum
remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit.
tuit honorem. Premebantur affraniani pabulatione: aqua¬
bantur egre. frumenti copiam legionarii non nulli legi¬
onarii habebant: quod dicrum.xxxii. ab ilerda frumtũ
uissi erant efferre. cetrati auxciliaresq quorum erant &
facultates ad prandium exiguae & corpora insueta ad
onera portancda. Itaq magnus corum quotidic numerus
ai cacsarem ꝓfugiebat. In his erat angustus res. sed ex
propositis consiliis duobus explicitis uidebatur ilerdam

Expanded text:
vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; tuit honorem. Premebantur Afraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresque nullam, quorum erant et facultates ad parandum exiguae et corpora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam
Abbreviated transcription (Latin):
repentino piculo exterriti sinistras sagis inuoluunt. gad¬
osq distringunt. atq ita se a cetratis equitibus defendunt ei¬
strorum propinquitate confisi. seq in castra recipiunt. &
ab his cohortibus quae erant in statione ad portas defendu¬
tur: Quibus rebus confectis flens petreius manipulos ar¬
cumit. militesq appellat: neu se neu pompeium absenten
impatorem suum aduersariis ad supplicium tradant obse¬
crat. Fit celeriter cursus in pretorium. postulant ut uirens
omnes se exercitum ducesq non deserturos neq proditui¬
ros neq sibi separatim a reliquis consilium capturoe.
frinceps in haec uerba urat. ipse idem uisuirandum adigit
asfranium. subsequuntur .tr. mil. centuriones centuriatim.
producti milites idem uirant. edicunt penes quem quisq
sit saesaris miles producatur. productos palam in pretorio
interficuint. sed plerosq quos recepant celant: noctuq ꝑ

Expanded text:
repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladrepentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per
Abbreviated transcription (Latin):
commendationis haber& ad Caesarem. Affrani etiam filus
adolescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per sil¬
picium legatum agebat. Erant plena laetitia & gratulitione
omnia eorum qui tanta pericula uitasse & eorum qui sre
uulnere tantas res confecisse uidebantur. magnumꝗ fruc¬
tum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferelit
consiliumq eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nun¬
atis affranio ab instituto ope discedit seq in castra recoept
sic paratus ut uidebatur ut quicunq accidiss& casus hine
quieto & aquo animo ferr&. Petreius uͦ non deserit sese
armat familiam cum hac & pretoriam cohortem cetrator
barbarisq equitibus paucis beneficiariis suis quos sue cu¬
stodiae causa habere consuerat. improuiso ad uallum aduo¬
lat. colloquia militum interrumpit. nostros repellit a ca¬
stris. quos deprendit interficit. reliqui coeunt inter se &

Expanded text:
commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et