comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueirꝵ prouĩcia suã hanc essẽ gallia: sicut illa nr̃a
⁊ ipi concedi non oporter& si m nr̃os fines impetu fa¬
cere. sic ites nos esse miquos. qđ in suo uite se in t̾pella¬
remus. Quod frẽs heduos appellatos dice̾t non se ta
barbaꝵ neq tam impitu esse reꝵ: ut nõ scir& neq
bello allobiogũ proxio heduos romanis auxiliu tulissẽ
neq ip̃os in his contencionib. quas hedui setu & cunn
sequanis huissent auxilio. pͥ.R. usos esse debere se sus¬
picari simulata cęsarẽ amicitia. Iuod ex̾citu in gallia
heãt sui opprimẽdi cã hr̃e. Qui nisi decedat atq
exͥcitu deducat exhis regiõib. sẽ se illu non ꝓ amico. s&
pro hoste habituꝵ. Quod si eu int̾fecerit multis se se

Expanded text:
veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese
Abbreviated transcription (Latin):
magnisq p̃muiis domũ prop̾mquosq reliquissẽ. Sedes
hrẽ in gallia abipis concessas. obsides ip̃oꝵ uolũtate da¬
tos. stĩpendiu caꝑe uire belli q uictores iuctis imponẽ
consuerĩt Hon se se gallii: s& gallos sibi bellu in tulisse
Onies gallię cuutates ad se oppug̾nandu ueĩsse. ac contͣ
se castra huisse Eas omis copias ase unio p̃lio pulsas ac
supatas esse. si iteꝵ exꝑiri uelint. se iteꝵ paratũ esse
decertare. Si pate uti uelint: iniquũ esse de stipen¬
dio recusare qđ sua uolũtate ad id tpũs ꝑer penderĩt
amicicia Pͥ. Rͥ sibi ornam̃to & p̃sidio. non detrim̃to
niendi: non galliȩ inpur g̾ande causa facẽ. Eiuis rei
cescimoĩo esse ꝙ nisi rogatus non uenerit. & qđ bellũ
non intulerit. s defenderit. se prius in gallia ueissẽ ꝗͣ¬
finib ingressu. Quiad sibi uell& cur insuas possessiones

Expanded text:
magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento niendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones
Abbreviated transcription (Latin):
natus. ea pręmia consecutũ docebat. ẽ ꝗͣ ueteres q̃ q
iustȩ caẽ necessitudinis ip̃is cũ hedius int̾ceder&. quę
senatus consulta quociens ꝗ̃q honorifica in eos facta ess&
ut omĩ tpr̃e tocus gallię principatu hedui tenussent
pͥ. Rͥ. hanc esse cõsuetudie: ut soctos atq amicos nõ
mõ sui nichil depdere. s& grã. dignitate honore. auc¬
tiores esse uelit. Quod uo̾ ad amicicia ppłi  Rõ
attuliss&. id his eripi quis pati possa. Postulauit de¬
inde eade quę legatis in mandatis dederat: ne aut
hedius aut eoꝵ sociis bellu inferr& obsides redderet
Si nullã ꝑte germãoꝵ domũ remitte̾ poss&. aut ne
quos amplius rhenũ trãsire pateret᷑. Ariouistus
ad postulata Cȩsaris pauca respondit. desius uirtutib
multa p̃licauit. transisse rhenu se se non sua sponte.
sed rogat & accersitu a gallis non sine magna spe

Expanded text:
natus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque natus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ain cohortis pretorię loco decũ legione habituꝵ  ad
equũ rescribere. Planicies erat magna & in ea tumulꝰ
terrenus satis mag̾nus grandis. Hic locꝰ eque fere spͥacio
a Casteis. Ariouisti & cesaris aberat. eo ut erat dictũ
ad colloquiuuenerũt. Legionẽ Cȩsar quã equis deuex¬
erat passibus ducentis ab eo tuinulo cõstituit. Item eꝗtes
Arioiusti pari interuallo cõstiterũt. Ariouistus exequis
ut colloq̃rent. & pręter se denos ut ad colloquiu addu¬
cer&̾ postulauit. Ubi eo uentũ ẽ Cęsar inicio orõis
sua senatusq in eũ bñficia cõmemorauit. q̃ Rex appel¬
latus esse asenatu. q̃ amicus. q̃ munera aplissiẽ missa¬
Quam rem & paucis cõtigisse ꝑ ꝓmagnis hoñi officiis
cõsuesse tribui. docebat illu qñ neq aditũ: neq cã
postulandi uista hr̃et. bñficio ac liberalitate sua ac se¬

Expanded text:
cere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad cere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missaquam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac se
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ propius accessiss& : seq id sine ꝑiculo posse existimare. ficere
Non respiut conclicionẽ Cesar. Iamq eu ad sanitate reu̾ti
arbierabant᷑: cũ id qͦ antea petenti de negass&̨ ultro polli¬
ceretꝰ. magnãq in spe ueĩebat ꝓ suis tañtis . p̃.Ꝙ. Rͥ. ĩ eũ
bnficiis cognitis suis postulatis fore uti ꝑtinacia desister&.
dies colloquio dictus ẽ Ex eo die Quintus. Interi sȩpe i
ultro citroq cũ legati inter eos mitterent᷑: Arioiustus
postulauit: ne quẽ pelites ad colloquiu Cȩsar adducer&.
uereri se ne ꝑ insidias ab eo circũueiret᷑. Uterq cũ equi¬
loqum int̾poita cã tolli uolebat neq salute sua galloꝵ
eqͥtatui cõmittẽ audebat. cõmodissiũ esse statuit oĩb eqs
gallis eꝗtib detractis: in eos legionarios milites legionis
deciẽ: ciuꝗ̃ cõfidebat impone̾: ut p̃sidiu ꝗͣ amicissimus

Expanded text:
quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equiloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legioninter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret:
Abbreviated transcription (Latin):
militu grãs egit. ꝗ de se optiu uidiciu fociss& seq ee
ad bellu gerẽclu ꝑatissia cõfirmauit. Iemq relique
legiones per tribunos militu. & primoꝵ ordinũ centu¬
riones: egeriĩt uti per eos cęsari satisfacer&. se neq unꝗͣ
lubitasse: neq timuisse. neq de sũma belli suu uidiciũ
s& impatoris esse ex istimanisse. Eoꝵ sacisfactione accepta.
& itinere ex quisito per diuiciacũ. qͣ ex alis ei maxia
fidem hebat. ut miliu amplius. Lcircuitu locis aꝑtis ex¬
citu ducer&: de quarta uigilia ut dix̾at profectus ẽ. Sep¬
fio die cũ iter nõ int̾miter&. ab exploratorib cercior fac¬
tus ẽ. Arioiusti copias a nr̃is milib passiu quatuo & xx
abesse. Cognito cȩsaris adũetu. Ariouistus legatos ad eũ
mittit: q̃ antea de colloꝗo postulass&. id ꝑse fieri licere.

Expanded text:
militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam conflegiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in agris frumẽta matura. de itinẽ ipõs breui tpre
iudicaturos. q non fore dicto audientes. neq signa la¬
ex̾citus dicto audiens nõ fuerit. aut male regesta
fortunã defuisse: aut aliqͦ facinore comꝑto auariciã
esse cõuicta. sua innocentia ꝑpetua uite felicitate
posse utuꝰq esse: & proxĩa nocte de quarta uigilia
castramocuꝵ: ut ꝗͣ primũ intellige̾ poss& ut ꝵqͦ: apd
cos pudor atq officiu: an timor plus ualer&. Quod
si p̾reterea nemo sequat᷑. tamẽ se cũ decĩa legiõe ituꝵ. soli
dequa non dubitar& sibiq cũ prętoria cohorte futurã.
Huc legioni Cesar & indulserat p̃cipue. & ꝑꝑ uirtutẽ¬
confidebit maxĩe. Hac orõne hĩta miꝵ iumodu cõ¬
uersȩ sũt oũi mẽtes: sũmaq alacritas & cupiditas belli
gerendi in nata ẽ Pręcipueq decima legio per tribuõs

Expanded text:
esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa lacumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propteconfidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos
Abbreviated transcription (Latin):
nse honi constancia. ꝑꝑea qd quos aliꝗ̃diu mermes
sine causa timiussẽt. hos postea armatos ac uictores
suꝑassẽ. deniq hos eẽ eosle germanos: dꝯ cũ sepe q¬
nuõ heluetii congressi. non solu insius sedibus: E& &
ex̃citui nõ potuerut. Si quos aduersu preliu & fuga
galloꝵ cõmouer&. hossi quererẽt repire posse diu¬
turnitate belli de fatigatis gallis. Ariouistu cũ mul¬
tos menses castris se ac paludibus tenuiss&: nec sui po¬
testate feciss&: desꝑantes ia depigna & disꝑsos subi¬
to adortu. magis roẽ & consilio ꝗͣ uirtute uicisse. Cui
roĩ cont᷑ hoĩes barbaros atq imꝑitos Iocus fuiss&. ac
rem ĩ rei frumẽtariȩ simulacõe angustiasq itineꝵ cõ¬
ferr&: facẽ arrogant᷑ cu aut de officio impatoris
desꝑare. aut p̃scribere auder&. Hec sibi esse curȩ
frumc̃tu sequanos. leucos. lingones. subininistiaare. iãq

Expanded text:
in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac rem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque
Abbreviated transcription (Latin):
cẽturionib uehemẽter cos incusauit. Primo quoͤ aut
quã in ꝑte. aut quo cosilio ducerẽt᷑: sibi querendu
ant cogitandu putaret. Arioiustu se cõsule cupi¬
dissiẽ. ps .Ro. anicitia appetisse. Cur huc tã temẽ
quisq̃ ab officio discessuꝵ uidicar& sibi quiđ ꝑsuadẽĩ
cognitis sius postulatis: atq equitate & condicõe̾ ꝑ spect.i
eu neq sua neq po. Rõ. grã repudiat᷑. Quod
si furore atq amercia ipulsus bellũ intuliss&: ꝗd
tande uererent᷑: aut cur de sua uirtute aut ip̃iꝰ
diligẽcia desꝑard̾e: factu eius hostis ꝑiculu. patru
nr̃oꝵ meoria. cũ cymbris & cheutonis a Saio Ma¬
rio pulsis. nõ mĩore laude ex̾citus: ꝗͣ ipẽ imꝑator me¬
ritus uidebat᷑. factu & nuꝑ in italia seruili tumul¬
tui: quos eñ aliq̃ usus ac disciplina: quã anobis ac ce¬
pissẽt subleuar&. Ex quo uidicari poss& ꝗͣtu hrẽt

Expanded text:
centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet
Abbreviated transcription (Latin):
cendu necessaria esse dicer&: petebat ut eiꝰ uolũta¬
te discedẽ licer&. Non nulli pudore adducti ut
timoris suspicionẽ uitar&̾: remanebãt. Hi neq uul¬
tum fingere neq interdu lacrimas tenere poterãt
ab dici in tabernaculis. aut suu factus querebant᷑. aut
cũ familiarib suuis comune ꝑiculu miserabant᷑ U ulgo
totis castris obsignabant. Hoꝵ uocibus ac timoe̾. paula¬
tum & hi qui magnu in castris usu hebant. milites.
ceriturionesq quiq qui eꝗtatui perant ꝑturbabant.
Qui se ex his minus timidos existimari uolebat. nõ se
hoste uereri: sed angustias itineris & magnitudiẽ sil
dicebãt. nõ nulli &̾ cęsari renũciabãt cũ castra mou̾i
ac signa ferĩ iussiss&: non fore dicto audientes milites
ncq ꝑꝑ timore signa laturos. Hȩc cũ aĩaduertiss& cesu
cõuocato cõcilio oĩ q ordinũ adid cõciliu ad hibitis

Expanded text:
cendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntacendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem sildicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis
Abbreviated transcription (Latin):
mons cõtin& magna altitudiẽ: ita ut radices cuis
montis exutq ꝑte it ripe fluĩs cõtingãt hũc mu¬
rus circũdatus arcem esficit᷑. & cũ oppido cõuĩgit
Huc cȩsar niagnis nocturnis diurnisq itinerib cõtẽ¬
dit. Occupatoq oppido ibi presidia collocat. Cu
paucos dies ad uesoncione rei frumẽtariȩ cõmeatꝰ¬
ac mercatoꝵ. qui ingenti magnitudiẽ corꝑ̃u.ger¬
manos incredibili uirtute ac Rex̃citacione in armis
esse predicabat̃. sepe nuõ sese cũ his cõgressos ne
uultu ꝗđ atq acie oculoꝵ dicebat᷑ ferre potiusse. tã¬
tus subito timor ex̾citu occupauit: ut nõ mediocrit᷑
oiu mẽtes. aĩosq ꝑturbar&. Hic  primũ ortus est
a tribunis militu p̃fectisq & reliquis qui ex urbe
amicitię causa cęsare secuti: non magnũ ꝑiculũ¬
bebat̃: quoꝵ alius alia cã illata quã sibi ad proficis¬

Expanded text:
mons continet magna altitudine, ita ut radices eius mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatuac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnubebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficis
Abbreviated transcription (Latin):
nasua & cymberius fres. Quib rebus cęsar ual¬
de cõmotus maturandus sibi existimauit. ne si noua
matius sueuoꝵ cũ ueteribus copis Arionusti se se o¬
iuxiss&: minus facile resisti poss&. Itaq re frumẽ¬
taria ꝗͣ celerrime potuit com̃ꝑata: magnis itinẽib
ad Ariouistu cõtendit. Cu tridiu uia processiss&
nũciatu ẽ ei Ario iustu cũ suis omĩb cõpiis ad oc¬
cupandu Uesoncionẽ: qđ ẽ oppidu max̃iu sequa¬
noꝵ contendere: triduiq uiã asius finibus proces¬
existimabat. Nãq oĩ reꝵ quȩ ad bellu usui erãt
sũma e at in eo oppido facultas: idq natura loci sic
muniebat᷑ : ut magnã ad ducendũ bellu dar& diffi¬
cultate. ꝑꝑea qđ flumẽ alduasdubis ut circino circũ¬
ductu. pene tõtu oppidu cingit. Reliquũ spacui
q ẽ nõ ampluis peclu sexcentoꝵ. qd flumẽ int̾mittit:

Expanded text:
Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehNasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus procesexistimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit,
Abbreviated transcription (Latin):
uictis non alterius prescriptu : sed ad suus arbitu
in suo iure impediri. heduos sibi qͣm̃ belli fortuna
temptasset̃ & armis cõgressi ac suꝑati essent scipen¬
diarios esse factos. Magna Cȩsarem inuiriã facẽ
qui suo aduẽtu uectigalia sibi deteriora faceret. He¬
dius se obsides reddituꝵ non esse: neq his neq eoꝵ
sociis in uiria bellũ illatuꝵ si in eo maner&̃: q̃ cõueis¬
sent: scipendiũq quot annis penderẽ. Si id nõ fecisse
in armis. qui intra annos.xiiii. tectu nõ subissent.
uirtute possent. Hec code tẽpore Cȩsari man¬
data referebant᷑. & legati ab heduis & a Treueriis
ueibant. Hediu questu qd harudes ꝗ nuꝑ ĩ gallia
transportati esset̃ : fines eoꝵ popularent᷑. se se̾ ne ob¬
sidibiis ꝗͣ datis: pace Arioiisti redimere potiusse.
reuiri aut̃ pagos centu sueuoꝵ ad ripas theni cõ¬
sedisse. qui rhenu transire conarent᷑. tlis preesse

Expanded text:
ictis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium lo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecisseni, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse
Abbreviated transcription (Latin):
& quoꝵ infines primu xomani ex̾citũ introdux¬
issent: ad eos defendendos: undiq couenirẽt: ut po¬
cius in sius ꝗͣ in alienis finib decertarent. & domes¬
tias copiis rei frumẽtane uterẽt᷑. Ad eam sentẽcia
cu reliquis causis. hȩc quoq ratio eos deduxit: qđ
diuitiacũ qͦ atq heduos finib bellonagoꝵ appro¬
pinquare cognouerãt. His ꝑsuaderi ut diucius mo¬
ratentur: neq suis auxiliu ferrẽt. nõ poterãt. Ea
re constituta: secunda uigilia magno cu strepitu
ac tumulto castris a egressi. nullo certo ordine: na
impio: cũ sibi quisq primũ itineris locũ peter&. et
uideret᷑. Hac re statim Cesar per speculatores cog¬
nita in sidias ueritus: qđ qua de cã descenderẽt
nõ du ꝓspexerat: ex̾citũ equitatũq castris cõtinuit
rima luce cõfirmata re ab exploratoribus om̃e eꝗ¬
tatis qui nouissimii agraen moraret᷑ p̃misit: ei q

Expanded text:
et quorum in fines primum Romani exercitum introduxet quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His
Abbreviated transcription (Latin):
łiturius legatus expugnarẽt. ponte q int̾scĩder&
Si minus potiussent agros Remoꝵ popularent᷑: qui
magno nobis ufui ad bellu gerendu erant co¬
meatuq nr̃os prohiberet. Cesar cercior factus
aliturio oĩu equitatu & leuis armature nu¬
midas funditores. sagut ariosq ponte traducit: atq
ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatũ est.
hostes impeditos nr̃i infliuẽ aggressi: magnũ eoꝵ
nũm occiderũt ꝑ eoꝵ corꝑa reliquos audacissime
transire conãtes: multitudine teloꝵ repulerũt. pri¬
mos qui transierãt equitatu circũuẽtos int̾fecerũt.
Hostes ubi & de expugnãdo oppido & de fluiẽ transe¬
undo spem se fefellisse intellexerũt: neq nr̃os ĩ locũ
miquiore progredi pugnandi cã uiderũt. atq ipos
res frumẽtaria deficere cępit: consilio ꝓuocato cõsti¬
tuerũt optimũ esse domũ sua unũ quẽq reuerti:

Expanded text:
iturius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, iturius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti,
Abbreviated transcription (Latin):
titudiẽ poterant a lateribus pugnantes suos circũue¬
nire possent. Hoc facto duabus legionib: quas proxiẽ
conscripserat: in castris relictis: ut si quo opus esset
subsidio duci possẽt. Reliquas sex legiones pro castris
in acie constituit. Hostes item suas copias e castris
eductas instruxerãt. ꝑ alus erat non magna inter
Rͣ. atq hostuui ex̾citu. hac̃ si nr̃i transirẽt: hostes
ex pectubãt. Nostri aute si ab illis iitiuis transeũdi
fieret ue impeditos aggrederẽt᷑. parati in armis
erant. Interim prelio equestri inter duas acies cõ¬
tendebat᷑. Ubi neutri transcundi iniciu faciũt
secũdiore equitũ pręlio nostrĩs cesar suos in castra
reduxit. Hostes protinus ex eo loco ed flumẽ axonã
cõtenderũt: qđ esse post nr̃a castra de mõstratũ ẽ
Ibi uadis reꝑtis ꝑte suaꝵ copiaꝵ traducere conati
sũt. eo consilio ut si possẽt castellũ cus perat Quintꝰ¬

Expanded text:
titudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvetitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. T
Abbreviated transcription (Latin):
a milibus passuu minus duob castra posuerũt
Quę castra ut fumo atq ignib significabat᷑. amplius
milibus passuu octo in latitudiepatebant. Cȩsar
nionem uirtutis. p̃lio suꝑsedere statuit. O uottidie
tame equestribus pliis quid hostis uirtute posset.
Ubi nr̃os non esse inferiores intellexit: loco pro cas¬
tris ad aciez instruenda natura opportuno atq ido¬
neo:. quod is collis ubi castra poĩta erant. paululu
ex planicie editus: tantu aduersus in latitudiẽ pa¬
cebat. ꝗͣtu loci acies in structa occupare poterat.
atq ex ut᷑q ꝑte lateris deiectus habebat. Ex infix̃¬
tem leniter castigatus paulatim ad planitie redi¬
bat. Ab utroq latere euis collis transuersam fossa
obeluxit circiter passuu quad ringentoꝵ. & ad ex¬
tremas fossas castella cõstituit. Ibiq tormẽta colloca¬
uit: ne cu acie instruxiss&. hostes. qđ tantu mul¬

Expanded text:
a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar nionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum mul
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: murũq subriunt: qđ tu facile fiebat. Na
cu tanta multitudo lapides ac tela cõiicerẽt᷑: ĩ muro
consistendi potestas erat milli. Cu finẽ oppũgnã¬
di nox feciss&. Ictius Remus sum̃a nobilitate & grã
inter suos qui tu oppido prefuerat. Unu exhis
qui de paee legatis ad cesare uenerãt: nuntium
ad eu mittit: nisi subsidiu sibi sumittat᷑: se  diucius
suscinẽ non posse. Eo de media nocte Cȩsar hisdez
ducibis usus: qui nicii ab Ictio uenerat. numidas
&cretas sagitarios & funditores. balearesq subsi¬
dio oppidanis mittit. Quoꝵ aduẽtu & remis cu
spe defensionis studui propugnãdi accelłit. & hostib
cade de cã spes pociendi oppidi discessit. Itaq paulis¬
per apud oppilu morati. agrosq Remoꝵ depopu¬
lati: om̃ib uicis edificiisq quof adire potuerant in¬
tensis. ad Castra Cȩsaris om̃ib copiis cõtenderũt.

Expanded text:
dunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam dunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ finib excitu traduce̾ maturauit: atq ibi cas¬
ira posuit. Que res & latus unu castroꝵ ripis flu¬
minis muniebat. & post eu quȩ essent tuta abhos¬
tib reddebat: & cõmeatus ab remis reliquisq cuu¬
tatib ut sine piculo ad eu portari possent esficie¬
bat. In eo fliue pons erati. ibi pręsidiu poit. & in
altera ꝑte fluminis o uintũ t̾ituriu sabinu lega¬
tu cu sex cohortibus reliquit. Castra in altitudĩe
pedu .xii. uallo fas fossaq ac duo de .xx. pedum
munire uib&. Ab his castris oppidu remoꝵ noiẽ
bibrax ab erat milia passiui octo. Id exitine̾ magͦ.
impetu belge oppugnare cȩperũt. Egre eo die susten¬
tatũ est. Salloꝵ cade atq belgaꝵi oppugnacio est
Hat ubi circuiecta multitudiẽ honi totis ing̃nibus
undiq in muꝵ Papides iati cepti sũt: murasq de¬
fensoribus mudatus ẽ: testudine facta: portas succẽ¬

Expanded text:
morum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi casmorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succe
Abbreviated transcription (Latin):
polliceri milia armata .L. Totide neriuos: qui maxie
fieri int̾ipõs habeant᷑. longissimȩ q absint Quindeci
milia Atrebates. Ambianos detẽ milia. Morinos. xxu.
milia. Menapios .uii. milia. Caleros.x. milia. Uelocas¬
milia. Candrusos Eburones. Ceresos. pemanos qui
uno noĩe germani appellant᷑ arbitrari ad .xl. milia.
Cęsar remos cohortatus liberaliterq orõne ꝑ secutus:
om̃ẽ senatũ ad se cõuenire. principuq liberos obsides
ad se adduci iussit. Quę omia ab his diligenter ad
diez facta sunt. Ipẽ diuiciatu hediui magnopere co¬
fligendu sit. Id fieri posse si suas copias hedui infines
bellouacoꝵ introduxerĩt & eor agros populari cepini
His mandatis eum abse dimittit. Postꝗ om̃es beigaꝵ
copias in unũ locũ coactas ad se ueĩre uidit: neq iã
longe abesse ab his quos miserat exploratorib & ab
remis cognouit flumẽ axonam. qđ in extremis re¬

Expanded text:
polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasmilia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cofligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Re
Abbreviated transcription (Latin):
magna sibi auctoritate magnosq sp̃ñs in re militaĩ
sumerẽt. de nuõ eoꝵ omĩa se hr̃e explorata Remi¬
dicebat. pꝑca qđ propinquitatib asfinibꝰq cõiũcti:
qͣta quisq multitudie in coĩ belgaꝵ cõscilio ad id
bellu pollicitus sit cognouerit. Plurimũ inter eos bel¬
louatos & uirtute & auctoritate & hoiu nuõ ualere.
Hos posse cõficere armatos milia centũ pollicitos. Ex
eo nuo electa milia sex agita tociusq belli imꝑii sibi
postulare. Suessiones suos esse fumtimos fines latissios
ferãcissimosq agros possidere. apud eos fuisse regem
nr̃a &̃e mẽoria: luuitiatu tocius gallię potentissiu.
Qui cũ magnę ꝑtis haꝵ regionu. habebat: tu &
Britaniȩ Imꝑius optimiẽ  nuc̃ esse Regẽ S albam
Ad huc̃ ꝑꝑ iusticia prucdenciaq sua tocuis belli sũ¬
ma oui uolũcate deferri Oppida haberi nũo .xii.

Expanded text:
magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numeroea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII,
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑. P. Rͫ cõuirasse. patosq esse & obsides dare : &
imꝑata facere & oppidis retipere & frumeto cęteris¬
q rebus iuuare. Peliquos om̃es belgas in armis e̾ẽ
germanosq qui cis rhenu incolut: se se cũ his cõuix¬
islẽ lantuq esse eoꝵ oiuz furoreni: ut ne suessiones
quide frẽs consagiuneosq suos qui eode ulre & hisele
legib utant᷑. & unũ imꝑiu unũq magistratu cum
ip̃is heãnt: deterrere potuerĩt. quin cũ his cõsentirẽt
u ab his quęrer& quę ciuitates ꝗͣteq in armis essent.¬
& quid in bello possent. sic reꝑiebat. Plerosq belgas ẽẽ
ortos a germanis. rhenũq antiꝗtus traductos: propt
loci fertilitate ibi cõsedisse: gallosq qui ea loca. incole¬
rẽt expulisse. solosq ee̾ qui pati nr̃oꝵ memoria: oĩ
gallia uexata: tenthonos. cymbrosq intra suos fines in¬
ꝯtdi prohibe&. Qua epre fieri : uti eaꝵ reꝵ mẽoria

Expanded text:
 obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ aditu esse ad cos mercatoribus nichil pati uim
reliquaꝵ q reꝵ ⁊inferri: ꝗđ his rebus relanguescẽ¬
ios eoꝵ. & renutti uirtute existimarẽ. Esse hoĩes
feros magnęq uirtutis. Increpare atq incusare re¬
liquos belgas. qui se pͦ. R̾. dedissent. priãq uirtutẽ
ꝓiecisset: cõfirmae̾ se se neq legatos missuros. neq
ulla condicionẽ pacis accepturos. Cu ꝑ eoꝵ fines
criduu iter feciss&: inueĩebat ex captiuis eoꝵ: sabi
flumẽ ab castris sius nõ ampluis milia passiui decẽ
ab ee̾. Trans id flumẽ omes neruios consedisse: ad¬
uẽtũq ibi Romaoꝵ expectare: una cũ Atrebatib
& ueromanduis finitinus suis. Na his utrisq ꝑsua¬
serat uti eande belli fortunã expierent᷑ Expectaiͣ

Expanded text:
nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquaanimos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam e
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. Frohis diuiciacus hediuis: na post discessu
belgaꝵ climissis heduoꝵ copiis ad eu reu̾terat.
facit uerba: bellouagos omi tempe infide atqi
amicicia ciuitatis heduę fuisse impulsos ab suis
quãta calamitate cuutati intulissẽt: in britaia
profugisse. petere nc̃ solu bellouagos: s & pro
his hẽduos: ut sua demẽcia ac mansuetudĩẽ in
cos utat᷑. Quod si fecerit heduoꝵ auctoritatem
apud omes belgas amplificat quori auxiliis atq
oꝑib si qua belła inciderĩt sustentare cõsuerint.
ȩsar honoris diuitiaci atq heduoꝵ causa se se eos
infide receptuꝵ & cõseruatuꝵ dixit: quod erat
ciuitas magna inter belgas auctoritate atq houi
multitudiẽ prestabat: sex centos obsides poposcit. His
traditis om̃ibq armis ex oppido collatis: ab eo loco
in fines ambianoꝵ puenit Oui se suaq om̃ia sine
mora dediderũt. Eoꝵ fines neriui attingebãt. qͦꝵ
de natura moribusq Cęsir cu q̃rera: sic repiebat

Expanded text:
runt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat:
Abbreviated transcription (Latin):
rim om̃is exfuga suessionũ multitudo ĩ oppidũ proxi¬
na nocte cõueĩt. Celeriter uineis ad oppidum
actis aggere iacto. turribusq constitutis magnitu¬
dine opeꝵ quę neq uiderat ante galli: neq au¬
dierant. & celeritate Romãoꝵ ꝑterriti legatos
ad Cȩsare de dedicione mittũt. A petẽtib E emuis¬
ut conseruarent᷑ impetrat. Ces ar obsidibus acceptis
primis ciuitatis atq ip̃uis galliȩ Regis duobus filiis:
arinisq om̃ibus ex oppido traditissin dedicionẽ sues¬
siones accepit: excitũq inbellouagos ducit. Qui cu
se suaq omĩa in oppilu bratuspantiu cõtulissent
atq ab eo oppido Cesar cu excitu circiter milia
passuu ꝗnq ab ess&. om̃es maiores natu ex oppido
egressi marus ad Cȩsare tendere. & uoce sigͥficare
ceperũt. sese in eiꝰ fidem ac ptãte uenire: neq cõtͣ

Expanded text:
rim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxirim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remisut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire
Abbreviated transcription (Latin):
subsequi uissit. Hi nouissimos adhorti. & in młta
milia passuu prosecuti magnã multitudie coꝵ fu¬
gienciu conciderũt. Cum ab extremo agnune ad
quos uentũ erat consisterẽt. fortiterq impetũ nr̃oꝵ
militu sũstineret̃ priores qđ ab esse ꝑiculo uiderẽt
neq ulla necessitate neq imꝑio cõtinerẽt᷑: ex audi¬
to clamore  ꝑ turbatis ordinibus: omẽs in fuga si¬
bi prȩsidiu poneret. Ita sine ullo ꝑiculo tantam
coꝵ multitudie nr̃i int̾fecerũt. quãtu fuit ddiei
spaciu. Sub occasuq solis sequi destiterũt. seq
in castra ut erat imꝑatu receperũt. ꝑost tridie eiꝰ
diei Cȩsar prius ꝗ se hostes ex terrore ac fuga re¬
ciperẽt᷑. in fines suessionũ: qui proxĩ remis erant
ex̾citu duxit: & magno itinẽ confecto ad oppidũ
nouiodunu cõtendit Ied exitine̾ oppugnare cona¬
expugnare non potuit. Caseris munitis. iuneas age̾
queq ad oppugnandu usui erant comꝑare. Inte¬

Expanded text:
novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conaexpugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
tercia ꝑte laboratib nr̃is subsidio misit. Ita preliui
restitutu est. atq omẽs hostes terga uerterũt. neq pͥus¬
fugere destiterũt. ꝗͣ ad flumẽ rhenũ milia passium
ex eo loco circiter quiq ꝑuenerũt. Ibi ꝑ panci haud
iurib confisi transire contenderũt aut lintribus in¬
uentis sibi salute reꝑierũt. In his fuit Arioiustus. qui
nauicula deligata adripam nactus. ea profugit. Re
fuerũt Ario iusti uxores. Una sueua nacione: quam¬
a domo secũ adduxerat. Alteri norica Regis boctiois
soror quã ingallia duxerat: a fratre missam. Utręq ĩ
ca fuga perierũt. duȩ filię haꝵ altera occisa altera cap¬
ta est. Gaius ualerius procillus cũ a custodibus ⁊̃ fu¬
ga trinis cathenis uinctus traheret᷑. in ip̃m Cȩsar hos¬
ciu equitatu ꝑsequẽte incidit. Que quiđ res eat

Expanded text:
tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec priusfugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; rel fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu inseque