comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ lectores auctoresq adstri¬
dium humilitatis causa huiꝰ
exempli incitare confido. ut
ne aliquando im ꝓbi quiq p̃su¬
mant contra sc̃os uiros uerba
ꝓcatia incaute ꝓferre. dũ simł
metuunt exitio succumbere. Q¬
dam itaq uir in faustꝰ miniũq
ꝓterue mentis ac segnis utpotẽ
ex hebroini familiarib conque¬
rebat᷑ multis dieb contra eligi¬
um. uolens eccłie eiꝰ siluam qͣn¬
tam ualde optimã ꝑtinaciter
p̃riꝑe. sueq ditoni mancipare. fr
qua causa frequent̃ ad ilũ conueni¬
ensꝙ pene eũ ad iniuriam uerbis
ꝓcatib ꝓuocabat. Unde etram una
dierum p̃fatꝰ uir adims eligium
coram copiosa multitudine cepit
uiolent᷑ eadem ab eo repetere. Cu
cum eligiꝰ modeste leniterq ris¬
ponderet. ille ut sese babet hu¬
mana iactantia ampliꝰ se extollẽs
qudacter obtendebat. multis eũ
u̾bis lacessiens. Ad Eigiꝰ patient᷑
adhuc ferens: blandis eum u̾bis

Expanded text:
ex quo lectores auditoresque ad stuex quo lectores auditoresque ad studium humilitatis causa huius exempli incitare confido, ut ne aliquando inprobi quique praesumant contra sanctos viros verba procacia incaute proferre, dum simili metuunt exitio succumbere. Quidam itaque vir infaustus nimiumque protervae mentis ac segnis, utpute ex Hebroini familiaribus, conquirebatur multis diebus contra Eligium, volens ecclesiae eius silvam quandam valde optimam pertinaciter praeripere suaeque ditioni mancipare. Pro qua causa frequenter ad illum conveniens, paene eum ad iniuriam verbis procacibus provocabat; unde etiam una dierum praefatus vir adiens Eligium, coram copiosa multitudine coepit violenter eadem ab eo repetere. Cui cum Eligius modeste leniterque responderet, ille, ut sese habet humana iactantia, amplius se extollens, audacter obtendebat, multis eum verbis lacessiens. At Eligius patienter adhuc ferens, blandis eum verbis
Abbreviated transcription (Latin):
set ageris dño grãs dixit ad eum
Pax tͥ frat̃. tecum sit hic sermo. nec
patiaris usquam duulgari eñ.
s uade ⁊ cum gr̃aꝵ actione qͦd tͥ
piꝰ dñs largitus est. in usus neces¬
sarios expende. Tunc ille cepit ro¬
ad domum eiꝰ usq fatigari. ac per
semet ipfura temetum illud bene¬
dicere. ⁊ utendum ex uase ꝓferre.
Qd nisi faceret: restabat᷑ se nullatenꝰ
ex inde uiquam uel guitam foris
p̃riꝑe. At ille cernens deuotionẽ
hominis: parit̾ ad domũ prexit.
Et ingressus domum. ꝓstrauit
se in pauim̃to. ⁊ drutissime p̃cẽ
fudit. Post orationem uͦ consicde¬
rans apothecam plenam uissit
cam reserari. uinumq in uase
ꝓferre. Et cum factum fuisset.
ipse qͥdem ex inde modicũ gusta¬
uit. ⁊ om̃s qui sunul aderant.
largissimos ex eo meros hausert̃.
Sic demũ oculis manib ꝙ ad ot¬
lum porrectis grãs agens ⁊ qłifi¬
cans nom̃ dñi. uia qua uenerat
rediit.
ed neq illud silendum puto.

Expanded text:
set, agens Domino gratias, dixit ad eum: set, agens Domino gratias, dixit ad eum: Tax tibi, frater, tecum sit hic sermo, nec patiaris usquam divulgare eum, sed vade et cum gratiarum actione quod tibi pius Dominus largitus est in usus necessarios expende'. Tunc ille coepit road domum eius usque fatigari ac per semet ipsum temetum illud benedicere et utendum ex vase proferre; quod nisi faceret, testabatur se nullatenus exinde umquam vel guttam foris praeripere. At ille cernens devotionem hominis, pariter ad domum perrexit, et ingressus domum, prostravit se in pavimento ac diutissime praecem fudit; post orationem vero considerans apotecam plenam, iussit eam reserari vinumque in vase proferre. Et cum factum fuisset, et ipse quidem exinde modicum gustavit et omnes qui simul aderant largissimos ex eo meros hauserunt. Sic demum, oculis manibusque ad caelum porrectis, gratias agens et glorificans nomen Domini, via qua venerat rediit. 19. Sed neque illud silendum puto,
Abbreviated transcription (Latin):
habens. Cum gͦ illic ingressus ob¬
nixe rogaret᷑ ut uel parũ quid
ꝓ beuedictione ꝑciꝑer. allatum
sibi poculum benedicens. modi¬
cum ex eo ꝑ satisfactiõe hausit.
Ciuicti m̃ comites eiꝰ gratissime u¬
bertunq potati st̃. Dunde benedic¬
ta dom o uale dicens uiro discessit
atq ad monasteriũ suũ qͦd in eadẽ
urbe sitũ est. ad manendũ du̾nt.
Post cuiꝰ iudelioit discessum: repe̾¬
tecadũ qͦd ad usus famuloꝵ eius
pens fueraat exhaustum diuinitatiꝰ
gr̃a exub̾ante uino usq ad sumũ
est replenum. Facto aut̃ dit alt̾o
fortuitu ingressis homo ĩ penũ.
in uenit tonnã que pͥdie uacua
ꝓpe remanserat. usq ad os uino re¬
pletam. Ex qͦ uehement̃ mox alto¬
nitꝰ cepit nimiũ euentum rei
mirari. Confestim ꝙ hospitis sui
merita reduorns ad memoriam.
ĩppere ad uiruni di ꝑrexit. nar¬
rans qͣnta sibi dñs ad aduentum
eiꝰ p̃stiterit. Qͦad cum eligiꝰ audis¬

Expanded text:
habens. Cum ergo illic ingressus obhabens. Cum ergo illic ingressus obnixe rogaretur, ut vel parum quid pro benedictione perciperet, allatum sibi poculum benedicens, modicum ex eo pro satisfactione hausit; cuncti tamen comites eius gratissime ubertimque potati sunt. Deinde, benedicta domo, valedicens viro, discessit atque ad monasterium suum, quod in eadem urbe situm est, ad manendum divertit. Post cuius videlicet abscessum repente cadum, quod ad usus famulorum eius paene fuerat exhaustum, divinitatis gratia exuberante, vino usque ad summum est repletum. Facto autem die altero, fortuitu ingressus homo in paenum, invenit tunnam, quae pridie vacua prope remanserat, usque ad os vino repletam. Ex quo vehementer mox adtonitus, coepit nimium eventum rei mirari, confestimque hospitis sui merita reducens ad memoriam, praepropere ad eum perrexit, narrans, quanta sibi Dominus ad adventum eius praestiterit. Quod cum Eligius audis
Abbreviated transcription (Latin):
Drat ur q̃dam habitans ĩ sub¬
urbio parisiaco haut ꝓcul aba¬
sliea beati pet᷑ apłe principis.
comarens. Quem eligiꝰ pro fide
⁊ deuotione sua familiarit̃ dilige¬
bat ipseq pro reuerentia scitans¬
Ab eo unioe diligebat᷑ Accidit. aũ
quadã die: ut p̃dia monasterii sui
eligiꝰ illustrata ⁊ a gentiliaco iã
digressus parisiꝰ remearer. Cũꝙ
non longe adomo es cum fuo no¬
bili ut solebat comitatu tramirẽ
p̃teriret. fortuitu ille eminꝰ conspi¬
ciens cognouit ilico adesse eligi¬
um. Tunc obiuam accurrens. e¬
pit genua eius lambere dicens
Est iu pauallulũ fabrn in cadũ
diu̾tat quess dñs meus paulisꝑ
in domiũ serui fui. ut hi qui te¬
cum st̃ ꝑcipiant merũ. ⁊ bene¬
dicat mͥ dominus ad intͦitũ tuũ.
Cumq ille recusare uellet uix co¬
mitantiũ uictꝰ p̃cib tandem ad
domũ diu̾nt. Erat aut̃ prefato
uiro positũ uas in cellario quod
uulgo tonua uocat᷑. duas fere
aut tres tũim᷑ in sese merras uini

Expanded text:
vir quidam habitans in suburbio Parisiaco, haud procul a basilica beati Petri apostolorum principis commanens, quem Eligius pro fide et devotione sua familiariter diligebat, ipseque ab eo pro reverentia sanctitatis unice diligebatur. Accidit ergo quadam die, ut praedia monasterii sui Eligius lustrata, et a Gentiliago iam digressus, Parisius remearet. Cumque non longe a domo eius cum suo nobili, ut solebat, comitatu tramitem praeteriret, fortuitu ille eminus conspiciens, cognovit ilico adesse Eligium. Tunc obviam accurrens, coepit ienua eius lambere, dicens: 'Est mihi pauxillulum Falerni in cadum; divertat, quaeso, dominus meus paulisper in domum servi sui, ut hi qui tecum sunt percipiant merum, et benedicat mihi Dominus ad introitum tuum'. Cumque ille recusare vellet, vix comitantum victus precibus, tandem ad domum divertit. Erat autem praefato viro positum vas in cellario, quod vulgo tunna vocatur, duas fere aut tres tantummodo in sese metretas vini
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾asti. ꝙ illud. Cama ne cessei qͣsi
tuba exalta uocem tuã. ⁊ anñunia
ppło meopeccata eoꝵ. Considera¬
te gͦ frẽs. quia oportet me sine
dum cd̃ iuidicium. ⁊ ad desideran¬
dum celeste p̃miuni excitare. ut
uobiscum pariter merear in an¬
głoꝵ confortio ꝑpetua pare gau¬
dere Ioõ q rogo ut diem uclicii
semꝑ ꝑtimeseatis drm mortis
suspectum ante oculos habeatis.
Considerate quales eritis p̃fentan
ri. si poteritis in illo die illibatũ
referre qͦd in baptismo ꝓmisistis
Nem̃tote qͥa tunc pactum cum deo
fecistis atq abrenuntiare ues di¬
abolo ⁊ om̃ib oꝑib eiꝰ in ipso bap¬
tismi tempoꝵ ꝓͥmilistis. Qui po¬
tuit tc ipse ꝑse ⁊ ꝓ se hec respon¬
cdit. Qui uͦ non potuit. fileiussor
peo adeius uicem ista do ꝓmisit
ille scilieit qui eum de sacro fon¬
te suscepit. Consicderate gͦ qua¬
le pactum cum do fecistis ⁊ queri¬
te apud uos ipsos. si post ipsam
ꝓmissionem oꝑa maligni diabo¬

Expanded text:
; et illud: Clama ne cessis, quasi tuba exalta vocem tuam et adnuncia populo meo peccata eorum. Considerate ergo, fratres, quia oportit me sine ndum Dei iudicium et ad desiderandum celeste premium excitare, ut vobiscum pariter merear in angelorum consorcio perpetua pace gaudire; ideoque rogo, ut diem iudicii semper pertimiscatis, diem mortis suspectum cotidie ante oculos habeatis. 2. Considerate, quales eritis presentanri, si poteritis in illo die inlibatum referre, quod in baptismum promisistis. Mementote, quia tunc pactum cum Deo fecistis atque abrenuntiare vos diabolo et omnibus operibus eius in ipso baptismo promisistis. Qui potuit, tunc ipse per se et pro se haec respondit; qui vero non potuit, fideiussor pro eo ad eius vicem ista Deo promisit, ille scilicet qui eum de sacro fonte suscepit. Considerate ergo, quale pactum cum Deo fecistis, et requirite apud vos ipsos, si post ista promissione opera maligni diabo
Abbreviated transcription (Latin):
Erat enĩ in helamosinis largꝰ in
uigiliis fedulꝰ in oratione deuotꝰ.
in caritate ꝑfectus. in humilitate
innulla mundi huiꝰ compede
ꝯstrictꝰ. In obsequiis seruoꝵ ci suc¬
cuictꝰ in redemptiõe captiuorum
isollicitꝰ. in egenoꝵ largitione diffusꝰ
tissimus. Int̃ obꝓbria securꝰ. inter
odia benificꝰ. in ꝓsꝑis etiam ⁊ ĩ ad u¬
sis calo semꝑ intentꝰ. Non eiũ poterat
in eo inuenire humani generis in¬
um icꝰ nec qͦa fraus decuꝑet. net qͦd
siuiulatio fuscaret. Ianur eiꝰ omni

Expanded text:
Erat enim in eleemosynis largus, in vigiliis sedulus, in oratione devotus, in charitate perfectus, in humilitate in nulla mundi compede catenatus, in obsequiis servorum Dei succinctus, in redemptione captivorum sollicitus, in egenorum largitione diffusustissimus; inter opprobria securus, inter odia beneficus, in prosperis etiam et in adversis coelo semper intentus; non enim poterat in eo invenire humani generis inimicus nec quod fraus deciperet, nec quod simulatio fuscaret. Sinceri
Abbreviated transcription (Latin):
data hactinꝰ quasi lac uob̃ gustan¬
da porrexunꝰ. ⁊ ecer modo sub testi
loquantes aud̃iunt. foluimꝰ de¬
bitum nr̃m. celestia uob̃ p̃cepta
tradintes. Amiodo iam ur̃m est
cogitare. quatinꝰ ⁊ ãmonino nr̃a
effectũ habrat salutis. ⁊ uos sc̃p
uoluntatem eiꝰ faciatis ⁊ ab om̃i
malo uos custodiatis atq demũ
liberi abomni contagione pecca¬
ti. ad regna celestia iripudantes
ꝑuenire possitis p̃stante dñoñio¬

Expanded text:
data hactenus quasi lac vobis gustanda porreximus, et ecce modo sub testimloquentes audiunt, absolvimus debitum nostrum, coelestia vobis praecepta tradentes; amodo jam vestrum est cogitaeffectum habeat salutis, et vos semper voluntatem Dei facientes, ab omni vos malo custodiatis, atque demum liberi ab omni contagione peccati, ad regna coelestia tripudiantes pervenire possitis, praestante Domi
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiat Ad ultimũ uͦ inferebat
dicens. Hec frẽs si custoditis habe¬
tis ꝑpeniũ incurretis supplicium
Nam ego quantũ ad me attuet.
absoluo coram dio constientiã meã
restesq suꝑ hoc inuoco celũ ⁊ t̾ram

Expanded text:
at. Ad ultimum vero inferebat dicens: Haec, fratres, si custoditis, habetis incurretis supplicium; nam ego quantum ad me attinet absolvo coram Deo conscientiam meam, testesque super hoc invoco coelum et terram,
Abbreviated transcription (Latin):
signum eiꝰ in fronte. scitote quia
multes habebitis adu̾sarios. qui
cursum ur̃m ĩpeclire festinant
Iocuco in om̃i loco. om̃i hora cruciꝰ
signaculo uos arnate. crucis iꝑx¬
illo ues munite. Hoc enĩ solum
timent. illud solum expauescũt.
Hoc ⁊ uob̾ datum est scutũ. in quo
possitis om̃s sagittas maligni ar¬
dentes extinguere. Porro magna
ur̃am iuiuat frontem. ut ues
semꝑ memoria dei. ⁊ uigilantes
ꝓtegat. ⁊ in sopore custociat. Ex
quocies in nocte ꝓxcitamini. ⁊ som
bus signum crucis occurrat. Meͣs¬
q orationib occupet᷑ ac dĩ pre¬
cepta in gorde uoluantur. ne stu¬
pido pectori repente subripiat
inimicꝰ. uel ꝑ fatuam ĩcuriam
cum insensu uob turpem fugges¬
serit cogitationem. ꝓponite uob̃¬
futurum di iudicium. inferni sup¬
plicium gehxime penas. turtari te¬
nebras que ĩpii patiuntꝰ. si hec fe¬
ceritis statim turpis cogitatio eia¬
nescit. nec ues deserit iuitꝰ xꝑi.¬

Expanded text:
signum ejus in fronte. Scitote quia multos habetis adversarios qui cursum vestrum impedire festinant; idcirco in omni loco, omni hora, crucis signaculo vos armate, crucis vexillo vos munite: hoc enim solum timent, illud solum expavescunt; hoc et vobis datum est scutum in quo possitis omnes sagittas maligni ardentes exstinguere. Porro magna tram muniat frontem, ut vos semper memoria Dei et vigilantes protegat, et in sopore custodiat; et quoties in nocte excitati fueritis,biis signum crucis occurrat, mensque orationibus occupetur, ac Dei praecepta in corde volvantur, ne stupido pectori repente subrepat inimicus, vel per fatuam incuriam rius: et cum in sensu vobis turpem suggesserit cogitationem, proponite futurum Dei judicium, inferni supplicium, gehennae poenas, tartari tenebras, quae impii patiuntur. Si haec feceritis, statim turpis cogitatio evanescit, nec vos deserit vi
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃hendinus qualia estimanda st̃
illa celestia que uondũ uidimus:
Uel qualis omniũ hoꝵ opitex. ciuius
adorate. illũ ultra omnia amate
ad illiꝰ uos nusccłiam tenete. de
eiꝰ clementia nusquani defꝑate
Omui dic dñico ad eccłiam conue¬
nite. ⁊ ibi ñ causas aut rixas. uel
ociosas fabulas agatis. s lectioẽs
diuinas cum silentio ascultate ⁊
dum nec ipse u̾bum d̃i auait. uec
alios audire ꝑmuuitit. De talibus

Expanded text:
hendimus, qualia aestimanda sunt illa caelestia, quae nondum videmus? Vel qualis horum omnium opifex, cuius adorate, illum ultra omnia amate, ad illius vos misericordiam tenete, de eius clementia numquam despeOmni die dominico ad ecclesiam convenite, et ibi non causas aut rixas vel otiosas fabulas agatis: sed lectiones divinas cum silentio auscultate; ationem: dum nec ipse verbum Dei audit, nec alios audire permittit. De talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corporea loriea amictꝰ. s fidei
uͥtute indutꝰ. O quodas ob uerita¬
tis assertionem. ꝑatam habuit mor¬
tem. feciss: q uotis satis. si ꝯtuliss:
sors temporis. S licet ratiot᷑poris
ñ potuerit p̃stare martyrium. ꝗ lo

Expanded text:
non corporea lorica amictus, sed fidei non corporea lorica amictus, sed fidei virtute indutus. O quoties ob veritatis assertionem paratam habuit mortem, fecissetque satis votis, si contulisset sors temporis! Sed licet ei ratio temporis non potuerit praest re martyrium
Abbreviated transcription (Latin):
maxima trucis ⁊ barbari ppłi.
relictis ydolis conu̾sa est ad uerũ
dm̃ xꝑoq subiecta. Sicq demũ
factum est ut quasi celitꝰ lum̃
ostensum. aut radiꝰ qͥdam solis
erumpriis. totam partis illiꝰ bar¬
bariem illustraret. Nam ⁊ ip̃si qͥ
eum priꝰ uelut ferocissime be¬
stie discerpere cupierant. post¬
modũ attendentes eiꝰ bonitatẽ.
ac mansuetudinem imitatores
etꝰ fiericupiebant. Quis enu
ess ita obstinatꝰ. qui eiꝰ mode¬
stiain intuens. non confestim
ammiraitoo obstupiscaret: Aurqͥs
conũteret: ¶tescebat nimituni ĩ eo
cottidis opinio famulatrix uͥturũ
seminabat in plebem u̾bũ utatis
fructu fidi redundantia sufficien¬
n sale condita. ⁊ uelut aromanci
ungentis infusa. nec erat ei fama
Inter barbaroꝵ siqͥdem fremitꝰ. qͣsi
signifer belligerator corpero ti¬
more nudꝰ. s fidei feruore uestitus
se ingerebat. xꝑi caritate securꝰ
Adu̾santesq sibi foetiter suꝑabat:

Expanded text:
maxima trucis et barbari populi, maxima trucis et barbari populi, relictis idolis, conversa est ad verum Deum Christoque subiecta; sicque demum factum est, ut quasi caelitus lumen ostensum aut radius quidam solis erumpens totam partis illibariem illustraret. Nam et ipsi qui eum primo velut ferocissimae bestiae discerpere cupierant, postmodum attendentes ejus bonitatem ac mansuetudinem, imitatores ejus fieri cupiebant. Quis enim esset ita obstinatus, qui ejus modestiam intuens non confestim admconverteret? Crescebat nimirum in eo quotidie opinio famulatrix virtutum; seminabat in plebem verba veritatis fructu fidei redundantia, sufficienti sale condita, et velut aromaticis unguentis infusa: nec erat ejus fama Inter barbarorum siquidem fremitus quasi signifer belligerator, corporeo timore nudus, sed fidei fervore vestibus se ingerebat, Christi charitate securus, adversantesque sibi fortiter superabat,
Abbreviated transcription (Latin):
tissime incepto ꝓpofito ꝑseuerabat.
Eadem in corde humilitas eadẽ in
uultu gratuitas erat. Eandẽ pau¬
ꝑib curam. eande̾ ut pͥus sollicitu¬
dinem gerebat. nisi qͦd ep̃alis am
bitio qua cereris pompe fom̃tum.
submi nistrare solet ⁊ plus studiũ
ablectionis yabuir. & unde alii
ad tempꝰ uident᷑ extolli. uide se am¬
plius studuit humiliare. S qͥd bec¬
teor numꝗͣ uicli studiũ feruere.
nusqͣm in galliis huiꝰmodi opera
taliter aqͦquam audiui explere
Doss enim quis uel raro arripere
s uix aut difficile ꝑ petuo tenere.
Hic uꝰ qͦd semel ꝓposuit. ꝑꝑetuo reti¬
muudi negotus obligauit. Quod
in pͥncipio arripuit: ad finem usq
lustrabat urbes uel municipia
circomquaq sibi cõmissa. S flan¬
drenses ait andouuerpenses. fre¬
siones qͦ ⁊ sueui ac barbari. quiq
circa maris litroia degentes. quos
uelut in xxtremis remotos. nullꝰ
presserat. pͥmo eum hostili aĩo

Expanded text:
tissime in coepto proposito perseverabat; tissime in coepto proposito perseverabat; eadem in corde humilitas, eadem in vultu gravitas erat, eamdem pauperibus curam, eamdem ut prius sollicitudinem gerebitio, quae caeteris pompae fomentum subministrare solet, ei plus studium abjectionis exhibuit, et unde alii ad tempus videntur extolli, inde his amplius studuit humiliari. Erat itteor, nunquam vidi studium fervere, nusquam in Galliis hujusmodi opera taliter a quoquam audivi expleri: posset enim quis vel raro arripere, sed vix aut difficile perpetuo tenere; hic vero quod semel proposuit, perpetuo retimundi negotiis obligavit; quod in principio arripuit, ad finem usquelustrabat urbes vel municipia circumquaque sibi commissa. Sed Flanderenses atque Andoverpenses, Fresiones quoque et Suevi et barbari quique circa maris litora degentes, quos velut in extremis remotos nullus presserat, primo eum hostili animo
Abbreviated transcription (Latin):
ricula exigiret. Tempore gͦ dilatioĩs
transacto. atq audoeno de partib
ligeritanis reducto. iamq eo pb̃ro.
a domno dro dato matacensis ⁊ irb
ep̃o ordinato. inito ꝯfilio pariter
sub uniꝰ diei articulo apłicam be¬
nedictionem meruer̃t gratuito.
Erat enun tempꝰ quo apud Gallias
rogationes a cuncto ppło celebrabã¬
tur. Conuenientes gͦ simul in ci¬
uitatem Rothomagensẽ. quarto
decimo die uensis tercii t̾cio anno
clodouei iuuentuli adhuo regis die
dñico ante letanias. int̾ cat̾uas ppłi
uit᷑ agmina dericoꝵ int̃ choros psal¬
lentium consecrati st̃ gͣtis ab ep̃is pa¬
ad sedem suam remeans qualem se
demũ quantũq p̃stiterit. qͥs digra
ualeat explicare aut qͥs tanta u̾boꝵ
copia instructꝰ existat. uel que oratio
tante asfluentie ubtate exundans.
que cuncta esꝰ bona ut decet que¬
at ꝓsequi. Idem semꝑ robustꝰ ad¬
u̾tutis instantiam se exerens. ꝯstan¬

Expanded text:
ricula exigeret. Tempore ergo dilationis ricula exigeret. Tempore ergo dilationis transacto, atque Audoeno de partibus transligeritanis reducto, jamque eo presbytero a Domno Deodato Matascensis urbis episcopo ordinato, inito concilio pariter sub unius diei articulo apostolicam benedictionem meruerunt gratuito: erat enim tempus quo apud Gallias Rogationes a cuncto populo celebrabantur. Convenientes igitur simul in civitatem Rothomagensem quarto decimo die mensis tertii, tertio anno Clodovei, juvenculi adhuc regis, die dominico ante lętanias inter catervas populi, inter agmina clericorum, inter choros psallentium consecrati sumus gratis ab episcopis paad sedem suam remeans, qualem se demum quantumque praestiterit, quis digne valeat explicare; aut quis tanta verborum copia instructus existat vel quae oratio tantae affluentiae ubertate exundans, quae cuncta eius bona, ut decet, queat virtutis instantiam se exercens, constan
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ess ecclie Noiiamagensiũ. De¬
cesserat enmi in ipfo anni circulo
aichariꝰ p̃fate urbis antistes. Ele¬
gert aut̃ cum eo ⁊ audoelium
sodalem etꝰ qui uocat᷑ dado. ut
p̃esset eccłie rothomagensi. hoc
gͦ mͦ aurificem inuitũ detons ũ¬
constituerunt custodem urbium.
seu municipioꝵ his uocabulis. Wer¬
mairdinsi scilicat que est metropoliꝰ
urbs tornacensi uͦ que qͦndam rega¬
lis extint ciuitas. Nouiomagensi uͦ¬
⁊ brugensi. Gandensi. etram ⁊ cortu¬
hoc itaq eum uel maxime in his
locis dederint pastorem. qͦd ĩcele
esdem regionis magna ex parte acd¬
huc ginalitatis errore detinebantͦ.
ti. Quiq uelut agrestes fere. nulliꝰ¬
uspiam salutare u̾bum reciꝑe po¬
terant. S uir beatꝰ cũ se nullomͦ
ab officio dispofito discut᷑re poss:
ne tam̃ in ullo catholice regule de¬
uiare uideret᷑. ñ se ꝑmisit prius
sac̾dotem consecrari. nisi sub nor¬
niula clericatꝰ aliqua temporis cur¬

Expanded text:
praeesset ecclesiae Noviomagensi; depraeesset ecclesiae Noviomagensi; decesserat enim in ipso anni circulo Acharius praefatae urbis antestis. Elegerunt autem cum eo et Audoinum sodalem eius, qui vocabatur Dado, ut praeesset ecclesiae Rodomagensi. Hoc ergo modo aurificem invitum detonsuconstituerunt custodem urbium seu municipiorum his vocabulis, Vermandensi scilicet, quae est matropolis urbs, Tornacensi vero, quae quondam regalis extitit civitas, Noviomagensi rensi, Gandensi etiam et Cortuhoc itaque eum vel maxime in his locis dederunt pastorem, quod incolae ejusdem regionis magna adhuc ex parte gentilitatis errore detinebantur, nt, quique velut agrestes ferae, nulliuspiam salutare verbum recipere poterant; sed vir beatus cum se nullo modo ab officio disposito discutere posset, ne tamen in ullo catholicae regulae deviare videretur, non se permisit prius sacerdotem consecrari, nisi sub normula clericatus aliqua temporis cur
Abbreviated transcription (Latin):
tis finib regni francoꝵ maximeꝙ
de temporib brunechildis infe¬
licissime regine usꝙ ad tempora
dagobri regis uolabat hoc conta¬
gium fidem catholicam. Dollicite
tam̃ ꝑ hoc iniugilabãt sc̃i uir eligiꝰ
⁊ audoenꝰ. Et cõmune cũ cet̾is iuris
catholicis habito ꝯfilio. suggisser̃t
pͥncipi. ⁊ optimatib etꝰ. ut hoc
mortiferum iurus cito deleretur
de corpore xꝑi. que est un iu̾salis
eccłia. Habuit itaq effectũ pia
eoꝵ paticio. ⁊ libenter optinuerũt
qͦd deuote rogauert̃. Tunc gͦ pla¬
cuit om̃ib unai sc̃o sꝑu accepto¬
ꝯsiliosimul cum regis imꝑio ut
nullꝰ p̃cio dato ad sac̾dotale offici¬
um admitteretur. neq eos qui ut
lupi rapaces munere dando mer¬
canda cessebant dona sꝑc sc̃i s hos
pociꝰ qui essent boni testimonii ui
tatis cunctisq bonis oꝑib p̃ditũ.
ad sac̾dotale officium. scm eligiũ
iam celesti lumine radiatũ. ut

Expanded text:
tis finibus regni Francorum, maximeque tis finibus regni Francorum, maximeque de temporibus Brunihilde infelicissimae reginae usque ad tempora Dagoberti regis violabat hoc contagium fidem catholicam. Sollicite tamen pro hoc invigilabant sancti viri Eligius et Audoinus, et commune cum ceteris viris catholicis habito consilio, suggesserunt principi et obtimatibus eius, ut hoc mortiferum virus cito deleretur de corpore Christi, quae est universalis ecclesia. Habuit itaque effectum eorum pia petitio, et libenter obtinuerunt, quod devote rogaverunt. Tunc ergo placuit omnibconsilio simul cum regis imperio, ut nullus, praetio dato, ad sacerdotale officium admitteretur, neque eos qui ut lupi rapaces munera dando mercanda censebant dona Spiritus sancti, sed hos potius qui essent boni testimonii virtatis cunctis bonis operibus praeditum ad sacerdotale officium sanctum Eligium iam lumine radiatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendam ⁊ irrisiones metuo ypo¬
critaꝵ dicentiũ qm̃ hic homo ce¬
pit hedificare ⁊ non potuit con¬
sumari. ⁊ offensam potiꝰ ꝑtimesco
antistitis ne dũ seriem exponere
nitor artanis eloquii secitate. magiᷤᷤ
ei in uiriam uidear urogasse. quan
uitam expofuisse. his gͥ ex utraq par¬
te discreris. articulum iam infigã
m̃branis ⁊ que pͥmus huiꝰ oꝑis uber
ueluti exundans reicit. hic modo
sequens uelut nimium sitiens ꝓse¬
quat᷑. Satisq sufficrat pͥori libro
ea tantũ exposuisse. que sub scłan
habitu gesserit. nunc uͦ dehis que
in palatio
militaue¬
rat sub se¬
culari ha¬
bitu. regi
temporib lotharii inediani. mansu¬
eti regis francoꝵ. ⁊ toto tempore da¬
gobti indyti pͥncipis. necũ ⁊ lodouei
filii eiꝰ. ⁊ usq ad initiũ regni iunoriꝰ
lotharii mansit incorpore.S cru¬
delit̃ in dieb illis symoniaca here¬
sis pullulabat in urbib ⁊ ĩ cunc¬

Expanded text:
praehendam, et inrisiones metuo hypopraehendam, et inrisiones metuo hypochritarum dicentium, quoniam: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare, et offensam potius pertimesco antestitis, ne dum seriem exponere nitor, artatus eloquii siccitate, magis ei iniuriam videar inrogasse quam vitam exposuisse. His igitur ex utraque parte discretis, articulum iam infigam membranis, et quae primus huius operis liber veluti exundans reicit, hic modo sequens velut nimium sitiens prosequatur. Satisque sufficiat priori libro ea tantum exposuisse, quae sub habitu saeculari gesserit; nunc vero de his quae in palatio militaverat sub saeculari habitu regi de temporibus Lotharii mediani, mansueti regis Francorum, et toto tempore Dagoberti incliti principis necnon et Chlodovei, filii eius, et usque ad initium regni iunioris Chlotharii mansit in corpore. Sed crudeliter in diebus illis Simoniaca heresis pullulabat in urbibus et in cunc
Abbreviated transcription (Latin):
omino ꝓpi¬
tam beati
confessoris
Cligu quã
pridem a¬
liqua ex
parte or¬
diri ceꝑam. ⁊ pene defeslus ac lassa¬
buntꝰ medio in tramitestilum sub¬
trahens opꝰ in ꝑfectum reliqueram.
uoto. corde iocundo calamoq uenu¬
sto. opꝰ inchoanun adie tẽptabo
Arduum sit licet iter ac ꝓfundum
s libe fateor qͦ possum pedibꝰ uiare.
ardentissimo ducor amore. Ibo gͦ uo
num ꝓfecto reor tantiac calis uiri
uitam ad posteritatis iuemoriam.
iuxta qualitatem ingenui non ad
plenum inonim̃tis tradere litteraꝵ
cũ nunirũ opiner ex narratione re¬
rum gestaꝵ edificationẽ płimam
legentib fore. S qm̃ tanta ac talia
eiꝰ st̃ oꝑa ut magnitudo qͥdẽ bono
nichil me p̃terire patiat᷑. multitudo
uͦ gestoꝵ quã plurima cogat amit¬
tere. in incerto estuat animꝰ dũ
delibare ñ uakt. qͥd teneat. quid
omittat. ꝓfiteor namq si cuucta
uoluero adnectere. ⁊ dies deficier
me uarrante. ⁊ modum excedam
uoluminis. Rursum fi pauta con¬

Expanded text:
Domino propitam beati confessoris Eligii, quam pridem aliqua ex parte ordiri coeperam, et paene defessus ac lassabundus medio in tramite stilum subtrahens, opus inperfectum reliqueram, voto, corde iocundo calamoque venusto opus inchoatum adire temptabo. Arduum sit licet iter ac profundum, sed libere fateor: quo non possum pedibus viare, ardentissimo ducor amore; ibo ergo vndignum profecto reor tanti ac talis viri vitam ad posteritatis memoriam iuxta qualitatem ingenii non ad plenum monimentis tradere litterarum, cum nimirum opiner ex narratione rerum gestarum aedificationem plurimam legentibus fore. Sed quoniam tanta ac talia eius sunt opera, ut magnitudo quidem bonorum nihil me praeterire patiatur, multitudo vero gestorum quam plurima cogat omittere, in incerto aestuat animus, dam deliberare non valet, quid teneat, quid omittat. Profiteor namque, si cuncta voluero adnectere, et dies deficiet me narrante et modum excedam voluminis; rursus si pauca con
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ uinculis. liber a pauim̃to surrex̃
⁊ ita uicolumis abeccł̃ia ꝓerssit. Eue¬
rat inim nouem annis claudicationis
impedim̃to astrictꝰ. Tunc eligiꝰ ex ĩtio
corde. xꝑo gr̃as referens. crpnum Rtis
lioquoq tempore sub laicali aclhuc
habitu. carpebat iter cum pueris
suis. de iulla regali que dicit᷑ sterpini¬
acꝰ. Cumq ꝑueniss gãmappio iuco.
ingrediens ilieo basibicam. inuenit
quendam pauꝑem claudũ ꝓforib
iacentm. Qui uiso eligio cepit cla¬
mare ab eo alimoniam. uel aliquam
postulans consolationem. Tunc eligiꝰ
si forte te incolumem redlat. Et mix
intͦducens eum in eccł̃iam. precxpit
enree orationi insistere. Ipse uͦ ꝑst¬
nens se in t̾ram. diutissime orauit
Deinde paululum se erigens. cum ad¬
huc uiderit claudũ iacere. rursum
oratroni incubuit. ⁊ lacͥmabiliter
p̃cem funddans. tam ꝓlixe orauis.
tantasꝙ lacͥmas effudit. ut parrem
pauim̃ti ub̃tas lacͥmaꝵ humecta¬

Expanded text:
vorum vinculis liber a pavimento surrexit, vorum vinculis liber a pavimento surrexit, et ita incolumis ab ecclesia processit: fuerat enim annis novem claudicationis impedimento astrictus. Tunc Eligius ex intimo corAlio quoque tempore sub laicali adhuc habitu carpebat iter cum pueris suis de villa regali, quae vocatur Sterpiniacus: cumque pervenisset Gamapio vico, ingrediens illico basilicam invenit quemdam pauperem claudum pro foribus jacentem, qui viso Eligio coepit clamare, alimoniam ab eo vel aliquam postulans consolationem. Tunc Eligius si forte te incolumem reddat: et mox introducens eum in ecclesiam, praecepit enixe orationi insistere; ipse vero prosternens se in terram diutissime oravit: deinde paululum se erigens, cum adhuc videret claudum jacere, rursum orationi incubuit, et lacrymabiliter precem fundens tam prolixe oravit, tantasque lacrymas effudit, ut partem pavimenti ubertas lacrymarum humecta
Abbreviated transcription (Latin):
dipyxerit. Sic q oleo allato ꝑuncta
confestun solida sanaq est effecta sic̃
⁊ altera. S cum hec uidentes eligii
a scͥberent fauori ille gr̃a humilitatis
contentꝰ. caute satis temptat eadem
oculere dicens. Ego putaui ids il¬
lum fingere. ut ame faciliꝰ elemosi¬
tionum circuiret. uiniens ante
dit quendam claudum carruca ue¬
hente. querulis se uocib ĩclamare
Ad quem accedens cum ualde miser¬
tus ei uellet manus imponare hu¬
militatis pͥstine recordatus ꝓtinꝰ se
ab eo subtrixit. alteri ponꝰ fauoris
a carruca. in eccł̃iam deportarent.
ac uyxta cancellos p̃fati scĩ ꝓicerent.¬
Qa cum factum fuiss ingrestꝰ elignus
basilicam ꝓlyoe orauit. Monuit ꝙ
claudũ irreuocabilit̃ infide ꝑsistere.
usq quo cum dñs sanari iubrret. A
mora post hec cepit clauelꝰ uociferare.
totoq corpore contrenuscere. Cumq
om̃s ꝓcul astantes acispectaculum con¬
currerint. ꝯfestim claucdꝰ resolutis ner¬

Expanded text:
direxit; sicque oleo allato peruncta, direxit; sicque oleo allato peruncta, confestim solida sanaque est facta sicut erat et altera; sed cum haec videntes Eligii ascriberent favori, ille gratia humilitatis contentus, caute satis tentat eadem occulere dicens: Ego putavi ideo illum fingere, ut a me facilius eleemosytionum circuiret, veniens ante dit quemdam claudum carruca vectum, querulis se vocibus inclamare: ad quem accedens cum valde misertus ei vellet manus imponere, humilitatis pristinae recordatus, protinus se ab eo subtraxit, alteri potius quam sa carruca in ecclesiam deportarent, ac juxta cancellos praefati sanctcum factum fuisset, ingressus Eligius basilicam prolixe oravit, monuitque claudum irrevocabiliter in fide persistere usquequo eum Dominus sanari juberet: nec mora, post haec coepit claudus vociferari, totoque corpore contremiscere; cumque omnes procul astantes ad spectaculum concurrerent, confestim claudus resolutis ner
Abbreviated transcription (Latin):
sus ad trũ. apphenla ꝙ dͥexrera eius.
ait. Si mdlubitanter creclis sicut
et stasuꝑ pedes tuos hec dicens ar¬
trꝓxit eum ad se fortiter. ⁊ ilico nexib
artuum resolutꝰ eleuatꝰ eger steris.
⁊ mox consolicdati st̃ prdas eiꝰ ⁊ m̃bra.
gxilla hora. Cui constans ⁊ cõminãs
p̃criit eligiꝰ ut si noller rursus calia
pati. nullum aliud sanitatis u̾bũ.
euiquama edligeret. nisi qͦd dominus
uodam iterum tempore
cum p̃tereunte eligio copiosa pau¬
ꝑum turba eminꝰ ꝯseceret. accedens
ille ad eos singulis ꝙ ppinquans. ut
solebat scĩs digitis hebemosinta sin¬
qłis includebat in pugnis. Cumꝙ ad
unum uentum ess. qui contractam
aridam ꝙ habxbat manum. ipsam
ñ ualens xetendere alteram tende¬
bat ad munera. Non hane in quit
eligiꝰ s alteram prebe quantociꝰ.
Quam cum arefactam ostensurus ee
ret accubitu ꝓtinꝰ ut man̾ꝰ xxirxit
ilico neruis remissis digitos curues

Expanded text:
sus ad aegrum, apprehensaque dextera ejus, sus ad aegrum, apprehensaque dextera ejus, ait: Si indubitanter credis sicut et sta super pedes tuos. Haec dicens attraxit eum ad se fortiter, et illico nexibus artuum resolutis elevatus aeger stetit, et mox consolidati sunt pedes ejus et membra, a hora; cui comminans et contestans praecepit Eligius, ut si nollet rursus talia pati, nullum aliud sanitatis verbum cuiquam ediceret, nisi quod Dominus uodam iterum tempore cum praetereunte Eligio copiosa pauperum turba eminus consideret, accedens ille ad eos, singulisque propinquans ut solebat, sanctis digitis eleemosynam singulis includebat in pugnis; cumque ad unum ventum esset qui contractam aridamque habebat manum, ipsam non valens extendere, alteram tendebat ad munera: Non hanc, inquit Eligius, sed alteram praebe quantocius: quam cum arefactam ostensurus expret a cubito, protinus ut manum extraxit illico nervis remissis digitos curvos
Abbreviated transcription (Latin):
lans cepit ab eo inquirere. ⁊ rẽpora
daudicationis. ⁊ causassue egritu¬
dinis. sciscitans etiam an hbrret
spem in xꝑo si se crederet quandai
sarandum. An etiam crederrer se
poso martem resurrecturũ. ⁊ pre¬
mia seu penas obmeritoꝵ qualita¬
tem recrpturũ. Cumq ille eius
secutꝰ u̾ba. cuncta se hec erectare
hes ut astrius eredis. cur his ĩ anit᷑
iaces: Roga magis hunc sanctum
ut int̾ceciens pid te apud dñm.
redaat te ꝓtinus sanum. Et cum
illx ob ia srgxcubare liceres. ĩtirens
eum eligiꝰ ait. ⁊̃ credis qͦd possit hec
sc̃s istx apud dm optinere: At ille
ꝓmute at̃o modo te deinceps serui¬
turũ. ⁊ uids ne trepidet ficlas tua.
et absq mora sanabit te dñs sste.
⁊ palmas ad̾ celum tencens. chãm sħm
fide plenus. ꝓmissionis fi cdelit̾ ãmo¬
nuit qua dicit. Qͥcqd credentes peti¬
iritis fier uobis. ⁊ si habueritis ficd̾
maiora hon facanis. Cumq hec ple¬
no pector deuote cposceret conuer

Expanded text:
inquirere et tempora claudicationis, et causam suae aegritudinis; sciscitans an haberet spem in Christo, si se crederet quandoque sanandum, an etiam crederet se post mortem resurrecturum, et praemia vel poenas ob meritorum qualitatem recepturum: cumque ille ejus secutus verba cuncta haec se credere haec, ut astruis, credis, cur hic inaniter jaces? roga magis hunc sanctum, ut intercedens apud Dominum reddat te protinus sanum. Et cum ille ob id se illic excubare diceret, intuens eum Eligius ait: Et credis quod possit haec sanctus iste apud Dominum obtinere? At ille promitte modo Deo te deinceps serviturum, et vide ne trepidet fides tua, et absque mora sanabit te domnus iste. t palmas ad coelum tendens, Dominum Jesum fide plenus promissionis suae fideliter admonuit, qua dicit: Quidquid credentes petieritis, fiet vobis , et: Si habueritis fidem, majora horum facietis . Cumque haec plen
Abbreviated transcription (Latin):
uic etram uiro scĩssimo int̾ cet̾a
te ac nimio ardore ficl̃i ĩclagem̃te.
patefacta ꝓderentur. Siquidem
non milla uenerabant᷑ a ppłis pͥus.
in locis. quib ñ erant. ⁊ tñ qͦ ĩ loco.
certiꝰ humata tegerent᷑. prorsus ig¬
norabatur. Ex eo gͦ tempore qͦ eligiꝰ
pontifex consecratꝰ ⁊ eccsie pastor ẽ
datus. abex ñnulla inuenta ppłis
sunt declarata. Ex quib pͥmum
tinum. in pͥncipio ep̃atus siugran¬
di instantia quesitum. olim quoq
celatum ꝓmouit palam ĩ publicũ¬
natense uico sacilinio. scm̃ mrẽm
pore ablatos: ppłis in argumentũ
monstrauit. Corpꝰ deniq sicut mar¬
tyreni decuit eleganter cõposuir.
atq manscolum urbane ur¬
bane fabricauit. Suessionis qͦq
pinum ⁊ cͥspinianum ex quadam
cripta ꝓlatos mirifice cõposuit.
coꝵq memoriam insigni ornam̃to
decorauit. Necñ ⁊ beluacꝰ inuniti¬
pio. beatum mr̃em lucianum.

Expanded text:
uic itaque viro sanctissimo inter caetera te ac nimio ardore fidei indagante patefacta proderentur: siquidem nonnulla venerabantur prius a populo in locis quibus non erant, et tamen quo in loco certius humata tegerentur, prorsus ignorabatur. Ex eo ergo tempore, quo Eligius pontifex consecratus ecclesiae pastor est datus, ab eo nonnulla inventa populis sunt declarata; ex quibus primum tinum in principio episcopatus sui grandi instantia quaesitum, olim quoque celatum, promovit palam in publicunantense, vico Sacilinio, sanctum martyrem pore ablatos populis in argumentum monstravit. Corpus denique, sicut martyrem decuit, eleganter composuit; atque mausoleum urbane desuper fabricavit. Suessionis quoqupinum et Crispinianum ex quadam crypta prolatos mirifice composuit, eorumque memoriam insigni ornamento decoravit. Necnon et Belvacus municipio, beatum martyrem Lucianum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nadeqͥ digressus: cepto tramite per¬
gans uenir tandem ad suos. Dieb
namq finꝗłis plebeni sibi cõmissã
ret. mandans om̃ib seriure do in
ueritate ⁊ facer iusticiam ĩ omni
tempore ⁊ ut essent memors bens¬
ficioꝵ .xꝑi. ⁊ benelicerent nomen
eiꝰ cunctis dieb uite sue. Ilam col¬
lectis undiq turbis ad ecclesiam.
multa qͥdem ⁊ magna breuiter
in sermone cõplexa s elificatioe
sꝑitalit᷑ copiosa. cũ ppħica fiducia
exultans uocẽ huiꝰcemodi ad et
ꝓferebat monita.
humilitate ãmoneo. ut ĩtentis
si non fecero ꝑ culdubio reus. debiti te
dum taxat ut que aure ꝑcipitis.
oꝑe compleatis ut ⁊ ego de meo ob¬
sequio ⁊ de uro ꝓfectu merear uo¬
biscum in celasti regno gaudere.
Si cui forte displiceo qͦd tam fre¬
quent̃ uob p̃dicare contendo. ro¬
goñ mͥ molestꝰ xxistat. s magis ꝑi¬
ulum meũ considerit. ⁊ audiat

Expanded text:
 digressus, coepto tramite pergens pervenit tandem ad suos. Diebus namque singulis plebem sibi commissam ret, mandans omnibus servire Deo in veritate, et facere justitiam in omni tempore, et ut essent memores beneficiorum Christi, et benedicerent nomen ejus cunctis diebus vitae suae. Nam collectis undique ad ecclesiam turbis, multa quidem et magna breviter in sermone complexa, sed in aedificatione spiritaliter copiosa, cum prophetica fiducia exaltans vocem hujuscemodi ad eos proferebat monita. humilitate admoneo, ut intentis si non fecero, procul dubio reus debiti teneduntaxat ut quae aure percipitis opere compleatis, ut et ego de meo obsequio et de vestro profectu merear vobiscum gaudere in coelesti regno. Si cui forte displiceo quod tam frequenter vobis praedicare contendo, rogo non mihi molestus existat, sed magis periculum meum consideret, et audiat
Abbreviated transcription (Latin):
cum ⁊ liber iami supͣmodũ refertꝰ
fiiem postulans sermonẽ reiciat.¬
⁊ ariditas nr̃i sermonis atrenuata
uelutique lougo tramite pene
defessa succũbat. ñ qͦd om̃ia que
de eligio narranda erant expleue¬
rit. quippe qui nec ad ceutesimũ
eiꝰ ut itti diuerim aitingere po¬
tuit. qͣnta in eo bonoꝵ omnium
ornam̃ta que st̃ uel p̃ciosa. uel
ma xime suꝑna remunerationis
ꝯnlerit p̃rogatiua. s qͦ uelut qͥ¬
dam eminens in sublani scopulꝰ¬
magna iam exparre adultꝰ. ipsa
sui ꝑlixitatx frontis enarrantis op¬
ponat. Nunc gͦ uiterim illa solũ mͦ
lo transcuriere fecimus. Cui enã
t̃minũ iamlibent̃ im ponimꝰ. ne
sui ꝓlyxitate audientib fastidiũ
irrogemus. Ceterum ea que adhuc
restant queq in ep̃atu gessirit. qͦ
ordine de hoc scło inigrauerit. qsq
eniam post obitum uͥnuites oꝑarus.
sit. si uita comes fuerit. ⁊ si facul¬
tatem dñs tͥbuerit. int̾cessionib

Expanded text:
cum liber jam supra modum refertus cum liber jam supra modum refertus finem postulans sermonem rejiciat, et ariditas nostri sermonis attenuata, velutique longo tramite pene defessa, succumbat: non quod omnia quae de B. Stephano narranda erant expleverit, quippe qui nec ad centesimum ejus, ut ita dixerim, attingere potuit, quanta in eo bonorum omnium ornamenta quae sunt vel pretiosa vel maxima, supernae remunerationis contulerit praerogativa, sed quo velut quidam eminens in sublimi scopulmagna jam ex parte adultus, ipsa sui proclivitate fronti se narrantis opponat. Nunc ergo interim illa solummodolo transcurrere fecimus, cui etiam terminum jam libenter imponimus, ne sui prolixitate audientibus fastidium irrogemus: caeterum ea quae adhuc restant, quaeque in episcopatu gesserit, quo ordine de hoc saeculo migraverit, quasque etiam post obitum virtutes operatus rit, si vita comes fuerit et si facultatem Dominus tribuerit, intercessionibus
Abbreviated transcription (Latin):
am pliꝰ crebresceret in ppło. ⁊ ut
appareret conspectiu¬
ic idem uir beatꝰ inter cetera
auro argentoq ⁊ gemmis fabrica¬
ac seuerini. Piatonis. Quintini. lu
ciuitate dagoberto rege ĩpensans
geminis contexit sepulchrum.¬
Preterea eligiꝰ fabricauit manse¬
olum sc̃i Martini dyonisi paisiꝰ
ciuitate ⁊ tugurium suꝑ ipsum
marmor mirõ oꝑe de auro et
gemimis. crstam quoꝙ ⁊ species
in fronte magnifiee composuit.
ro oꝑuit.⁊ pofuit in eis poma aurea
rotundilia atꝙ geminata. Oꝑuit
q ⁊ lectorium ⁊ ostia diligenter de
metallo argenti. S ⁊ tectum throni
Altaris. axib oꝑuit argenteis. Fecit
qͦ. ⁊ repani in loco anterioris tumu¬
li. ⁊ altare extͥnfecꝰ ad pedes beati
martyris fabricauit. Tanitumq
illic suppeditante rege sua exercu
ornamentum fingłare. ⁊ ĩ magna
omuiũ ammiratione usq in ho¬
diernum dim.
ed longum est ꝑ singła uͥtutũ
Nꝰ insignia u̾bis exire. p̃sartim

Expanded text:
amplius crebresceret in populo, et amplius crebresceret in populo, et plius appareret conspectuic idem vir beatus inter cetera auro argentoque et gemmis fabricai, Severini, Piatonis, Quintini, Luccivitate, Dagoberto rege inpensas gemmis contexit sepulcrumPraeterea Eligius fabricavit et mausoleum sancti martyris Dionysii Parisiis civitate, et tugurium super ipsum marmoreum miro opere de auro et gemmis: cristam quoque et species de fronte magnifice composuit, ro operuit, et posuit in eis poma aurea rotundilia atque gemmata: operuit quoque et lectorium et ostia diligenter de metallo argenti; sed et tectum throni altaris axibus operuit argenteis; fecit quoque et repam in loco anterioris tumuli, et altare extrinsecus ad pedes sancti martyris fabricavit; tantumque illic, suppeditante rege, sua exercuiornamentum, et in magna omnium admiratione usque in hodiernum diem.ed longum nunc est per singula virtutum ejus insignia verbis ire; praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
sepultur traderent. S uir uene¬
rabilis: fensit forte oꝑandum.
⁊ dum sepultura ꝑatur. festine
appropinquans ipse corpori. cepit¬
eum a furamis usq ad ima mul¬
cendo palpare. Nec mora cũ iam
sentiret adesse animã: cõposite
ualde a se uͥturem facti refellens
dix̃. O quam grande scelꝰ nisi
dñs iuuiss nunc ꝑperrare porer¬
mus. ut corpꝰ humo regeremus
cum anima eiꝰ in ipso sit. Le
d̃ieens cunctis mirantib iuissit
eum uestim̃tis oꝑiri. ⁊ paululũ
repausari. Deinde retreato sꝑu
ur ille surrexit e terra utputa
nullam passus iniuriam. Quod
factũ cũ urbem illam ꝑcrebiuiss.
mox curientes eiꝰdem insectatore
ĩportune eũ iterum raꝑe. ac morni
tradere conabant᷑ Quem eliguis
uix coꝵ manib ereptum. regi peo
suggessit. cartamq ei fecuritariã
apud regen ĩpetrauit. atq eũ ita
defendir. Qui ñ post longũ spaciũ
ita se subrrax̃ ab eiꝰ contubnio. El
gio fortassis conscio ut res gesta

Expanded text:
sepulturae traderent: sed vir venesepulturae traderent: sed vir venerabilis sensit forte operandum; et dum sepultura paratur, festine appropieum a summis usque ad ima mulcendo palpare. Nec mora, cum iam sentiret adesse animam, conpositę valde a se virtutem facti refellens, dixit: 'O quam grande scelus, nisi Dominus iuvisset, nunc perpetrare poteramus, ut corpus hoc humo tegeremus, cum anima eius in ipso sit!' Haec dicens, cunctis mirantibus, iussit eum vestimentis operiri et paulolum repausare; deinde, recreato spiritu, vir ille surrexit e terra, utpute nullam passus iniuriam. Quod factum cum in urbem illam percrebuisset, mox currentes eiusdem insectatores inportune eum iterum rapere ac morti tradere conabantur. Quem Eligius vix eorum manibus ereptum regi pro eo suggessit cartamque ei securitariam apud regem impetravit atque ita eum defendit. Qui non post longum spatium ita se gio fortassis conscio, ne res gesta
Abbreviated transcription (Latin):
Nter aut̃ in finita bonoꝵ suoꝵ oꝑi
etiam hoc apud regem optinuerat
ut om̃ia humana corpora que uel
regis seueritare uel iudiciũ cenfu¬
ra. diu̾sis ex causis multimoda ar¬
gumenta ꝑimebant᷑. ubicumq in¬
uenire potuiss siue ꝑ cuutatem.
siue ꝑ uillas licentiam haberet. ⁊¬
de bargis ⁊ gerotis ⁊ de laqueis de¬
pofita sepelire. Delegauit ex comi¬
tib fuis uespilliones. gallebodum
scilicet atq uindentium. cum suis
collegis. qui huiꝰ modi cure insiste¬
rent. ⁊ ubicumq ꝑgerrat. fiue ĩ
ꝑ timas urbes scu in longinquas.
iugiter fecum sarcules portarent
ut sicubi cadauer inuenissĩt. conti¬
nuo ipsum humo tegerint. Igit᷑
cum qͦdam tempore in comitatu
regis austrie partis ꝑagrarent.
deuenerunt ad urbem quandam
que stratobura uocat᷑. Cumq
haut ꝓcul aburbe essent. confpici¬
entes eminus uident hominem
ipsa die laqueo extortũ dependere
Ad quem ꝓtinus accedentes. laqueo
deponunt. ut sciliet uyxta ricum

Expanded text:
tera autem infinita bonorum suorum opera, etiam hoc apud regem obtinuerat, ut omnia humana corpora quae vel regis severitate, vel judicum censura diversis ex causis per multimoda argumenta perimebantur, ubicunque invenire potuisset sive per civitates sive per villas, licentiam haberet et de bargis, et ex rotis, et de laqueis sepelire deposita. Delegavit ergo ex comitibus suis vespelliones, Gallebodum scilicet atque Vincentium cum suis collegis, qui hujusmodi curae insisterent: et ubicunque pergerent, sive in proximas urbes, sive in longinquas, jugiter secum sarculos portarent, ut sicubi cadaver invenissent, continuo ipsum humo tegerent. Igitur cum quodam tempore in comitatu regis Austriae partes peragrarent, devenerunt ad urbem quamdam, quae Stratoburgo vocatur; cumque haud procul ab urbe essent, conspicientes eminus vident hominem ipsa die vita laqueo extorta dependere; ad quem protinus accedentes laqueo deponunt, ut scilicet juxta ritum
Abbreviated transcription (Latin):
bunclꝰ basilice sc̃ẽ columbe uͥginiꝰ.
Puolutꝰq pedib eiꝰ. nuntianir ea¬
deni se quiescente nocte uastatam
omni ornatu fuisse basilicam. Qel
eligiꝰ auctiens tͥstis adimoctũ effectꝰ¬
est. Cito tñ ad solita spei p̃sidia re¬
currens element᷑ refouit custodẽ.
Deinde a d sc̃c columbe oratceium per¬
gens. oratione p̃missa hec loquebat᷑
uerba. Audi inqͥt sc̃a columba que
dico. Nouit meus recdemptor. nisi
erto ornamenta tabnaculi huius
furata reduxetis. eqͥdem spinis allatis
faciam hanc ianuam ita obserari.
ut numqͣm tͥ in hoc loco ueneratio
p̃beatur ab hodis. Dycit hec ⁊ disdes¬
sit. ⁊ ecoe sequenti die custos maturiꝰ
furgens inuenit omnia uela usq ad
minimã pallam sicut priꝰ fuerant
restituta. lunc concito cursu qͣntũ
pͥdie truculentior. tanto nunc letior
nuntiauit eligio. Atq ille accedẽs
omnia que ficut dudum fuerarit
suis in locis compofita crrans. uir¬

Expanded text:
basilicae S. Columbae virginis, provolutusque pedibus ejus nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam omni ornatu fuisse basilicam: quod Eligius audiens tristis admodum effectus, cito tamen ad solita spei praesidia recurrens, clementer refovit custodem, deinde ad sanctae Columbae oratorium pergens, oratione praemissa, haec loquebatur verba: Audi, inquit, sancta Columba, quae dico: novit meus Redemptor, nisi cito ornamenta tabernaculi hujus furata reduxeris, equidem spinis allatis faciam hanc januam ita obserari, ut nunquam tibi in hoc loco veneratio praebeatur ab hodie. Dixit haec et discessit, et ecce sequenti die custos maturius surgens invenit omnia vela usque ad minimam pallam, sicut prius fuerant, restituta. Tunc concito cursu quanto pridie truculentior, tanto nunc laetior nuntiavit Eligio; atque ille accedens, omniaque sicut dudum fuerant, suis in locis composita cernens, mar
Abbreviated transcription (Latin):
Quem enĩ ecũ ñ suũ uocauit heredẽ.
aut quẽ debibem ñ eiꝰ sustentauit
manꝰ ħores quippe eiꝰ iugit amise¬
ris obsesse expeditum ei ad bellum
ĩparabano folatiũ. Hoc iugiter co¬
mitatꝰ incedebat xrercini. in his
xꝑm suscipiens se amplectare ge¬
certe si reputabat ꝑdere. qͥcquid
elemotina ñ abfumeret atq illud
se tunssunt ꝯgaudebat reconhre.
qͦd egentium fibunet dura neces¬

Expanded text:
Quem enim caecum non suum vocavit haeredem, aut quem debilem non ejus sustentavit manus? fores quippe ejus jugiter a miseris obsessae, expeditum ei ad bellum praeparabant solatium: hoc jugiter comitatus incedebat exercitu, in his Christum conspiciens se amplecti gecerte se reputabat perdere quidquid in eleemosyna non assumeret, id se tutissime congaudebat recondere, quod egentium sibimet dura neces