comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ica uel ceteri Mateces hodieq producunt. Sed hoc gen
uigere memoratur. Ceteru propter nouitate si ab insolitis iuideatłꝵ inefficax e
Catafeacti equites propter munimina quȩ gerunt a uulneribus tuti sed propter
legiones positi aut cu legionarus mixti quando cominus hoc est manu ad manum
pugnatuue acies hostium sepe rumpunt.¬

Expanded text:
icam vel ceteri Mazices hodieque producunt; sed genus anrigere memoratur, ceterum praeter novitatem, si ab insolitis videatur, inefficax bello est. Catafracti equites, propter munimina quae gerunt a vulneribus tuti sed propter legiones positi, aut cum legionariis mixti sint quando cominus, hoc est manu ad manum pugnatur et acies hostium sepe rumpunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Abet praeteꝵ et legio tubicines cornicines et bucinatores Tubicen ad bellu
seditera muous outemperant nuitu Frgo quotiens d aurot upu mmilitur
cor uneines tmiunt Duo tens pugnatur et tubiaues t dotutines pauitisig
canugne iu defuar⁊ miles  ppellatur quoðbulcinatores pecornuundigunt troc
insigne uidetui impere Quinquus dlassicu canitur imperatore paesente
uel ce mnlte tapitaliter mimaduertitur qua tex hoc pinptontoie segibun
Regi odeceise est: Suie pego ad iugilias uelad angarias faciendar siux dugobu
aliquod uelad decxsione ampi reunt militee tabi faneudatnte obaeꝑint

Expanded text:
abet praeterea legio tubicines cornicines bucinatores. Tubicen ad bellum sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus exiturcornicines canunt; quotiens autem pugnatur, et tubicines et cornicines pariter canunt. Classicum item appellatur quod bucinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, quia classicum canitur imperatore praesente vel cum in militem capitaliter animadvertitur, quia hoc ex imperatoris legibus fieri necesse est. Sive ergo ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operant
Abbreviated transcription (Latin):
cipiunt cogitaxe. Preterea si excurxant aduersarii longo i
ili aut prede gratia commorantiue subito occupet cu delect
temptanda sunt que si male cessexint minus noceant si bene plurimu prosint. Intre
natio potest ab aduersariis perdeleri nisi propris simultatibus se ipsa consumpserit.
la cuule odiu ad inimicoru pernicies preceps est ad utilitate sue defensionis incautu¬

Expanded text:
cipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo ili aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hnatio potest ab adversariis perdeleri nisi propriis simultatibus se ipsa consumpserit; nam civile odium ad inimicorum perniciem praeceps est, ad utilitatem suae defensionis incautu
Abbreviated transcription (Latin):
oeesuit in bello et ipsuus culpa et ƿublica udentur iniuria. Eego si tyrone aut du
axiis desuetu exexcitu ducit singularu legionu siue auxilioru nec non etia
uexillationu iures mimos consuetudinet diligenter exuloxel. Sciat etras si pol ei
feri nominati quis comes quis tribunus quis domesticus quie contabernalis quan¬
ier mont mbulo Autoritate seueritateq maxima sumat Omnes culpas milita¬
pe legibus uindicet legib nulli exxantiu credature ignoscexe. In diuersis locie
In diuersis occasionibue omniu experimenta percipiãt. Hisut oportet curatier
qui dispersi ad prȩdandu securiores et obexrant hostes tunc pxobatos equites siue
pedites cu tyrenibus aut inferioribus mittat ut ex occasione fusis inimicis ad prȩ
tus nullo sciente disponat. Atq ita iter suu temperet ut cibu capientes aut dormi

Expanded text:
eniat in bello, et ipsius culpa et publica videtur iniuria.Ergo, si tironem vel diu armis desuetum exercitum ducit, singularum legionum sive auxiliorum nec non etiam vexillationum vires animos consuetudinem diligenter exploret. Sciat etiam si potest fieri nominatim quis comes, quis tribunus, quis domesticus, quis contubernalis quantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium experimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et tus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormi
Abbreviated transcription (Latin):
mauit ut nullũs euaderet. Metellus in africa albino imperante subiugatu accepit ex¬
excitus ques ita emendauit ueteribus institutie ut postea eos a quibus sub iugu missi fu¬
exant supexarent. Cimbri cepionis et Mmnii legiones intra gallias deleuerunt: quaꝵ¬
cus reliquias CiMaeius sũstepisset ita exudiuit scientia et arte pugnandi ut mnume :¬
rabiles multitudine nonsolu cimbroru sed etia leutonu et imbroru publito marte
delexet. Sacilius aute est nouos ad uirtute instruere ꝗͣ reuocare preterito q
que ipiocue proi anda sunt quo pites ins

Expanded text:
mavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exmavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus sub iugum missi fuerant superarent. Cimbri Caepionis et Mallii legiones intra Gallias deleverunt; quarum reliquias cum Gaius Marius suscepisset, ita erudivit scientia et arte pugnandi ut innumerabilem multitudinem non solum Cimbrorum sed etiam Teutonum et Ambronum publico Marte deleret. Facilius autem est ad virtutem novos imbuere quam revocare perterritos. XI QVAE IPSO DIE PROCVRANDA
Abbreviated transcription (Latin):
ta cautela nihil nocturni aut diurni superuentus hostiu nocere potusser
tes Romanos ductis fossies castea constituunt. Et quia arenosa sunt prope omnia sactos qͦ inanes
portauerunt ex puluerolenta quȩ foditur terxa complent eoruq cumulo aggere facuint.
ctes. Ueremur ne discere nequeamus quȩ a nobis alii didicerunt.
aberat necessitas belli.Sed ne impossibile uideatur reparari disciplina cuius usus intexaidit :¬
ure exemplis. Apud ueteres ars militaxis in obluuone sepius uenit. sed prius alibris
repetita postea ducu autoritate firmata. Scipio africanus sub alus imperato ribu hispanien¬
ses exencitus feequenter uictos accepit hos disciplinȩ regula custodita omni opete fossisq
faciendis ita diligenter exexcuit ut dicexet fodientes luto inquinari debere qui inua¬
dere hostius sanguine noluissent. Cu ipsis deniq numantinos capta ciuitate sic conere¬

Expanded text:
 ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diurni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? aberat necessitas belli. Sed ne impossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est, postea ducum auctoritate firmata. Scipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disciplinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate sic concre
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pars sibi magis zuctoru repromittat. Eiusmodi eni cogitationibus uirtus augetur
aut frangitur. desperantibus aute crescit audacia adhortatione ducis et si nihil ipse
imenouduatit erescitanit enenrex insidus uel locatione aliquid fortiter feceris
si hostibus aduerse res cepexint euenire si uel infirmiores aut minus armatos ex ini¬
micis potueris supexare. Cauendu est ne dubitante formidanteq
publica pugnam aliquando producas. Interest utru tyrones an ueteres milites habe¬
as et utxu ante breue tempus inexpeditionibus fuerint an annis aliquot in pace
durarint. Na pro tyronibus accipiendi sunt qui puignare longo tempore desierunt.
debet armoru. Et post in unu collectos quasi depugna
uemadmodu ipsi sibi consentiant. utru ad tubaru moni
Sed ante minoribus peeliis imbuendi. Dux exit iugilans atꝙ sobxius prudens tanã¬
i nec sic quide temexe sed occasione capta ad publitas deduterdi sunt pugna

Expanded text:
quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter feceris, si hostibus adversae res coeperint evenire, si vel infirmiores aut minus armatos ex inimicis potueris superare. Cavendum enim est ne dubitantem formidantemque exercitum ad publicam pugnam aliquando producas.Interest utrum tirones an veteres milites habeas, et utrum ante breve tempus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierunt. debet armorum et post in unum collectos quasi depugnauemadmodum sibi ipsi consentiant, utrum ad tubarum monitendi sunt pugnam; sed ante minoribus proeliis imbuendi. Dux itaque vigilans sobrius prudens, ta ne sic quidem temere sed occasione capta ad publicam ducendi sunt pugnam;
Abbreviated transcription (Latin):
Labiẽo si rery. cẽmodo tatire posset. cũ legiõe ad tines
neriuoꝵ ueniat. tqua pͣ̃te ex̾citus: ꝙ paulo aberat
logiui nõ putat erpertãda: egtes circit qͣdrĩgẽtos ex
ꝓximis hibernii culligit. hora circit̾ tercia ab antecu̾sorib
de Crassi aihũtu tit cartior factus. eo die milia parsuũ
xx. ꝓcedit. Crastu lamarobrue ỹticit. legiõeꝙ att̾buit
ꝙ ibi impedim̃ta ex̾citui obsides ciuitatu: litteras publicas.
trum̃tũꝙ õe. ꝗd ec tolierãox hiemis cã deuexeãt. relĩq̃bat.
fabius ut imꝑatũ orat. nõ ita mĩtu moratꝰ ĩ itine̾ cui
legiõe occurrit. Labienus interitu Sabini & exde cohortiũ
cognita/ cũ oẽs ad eũ treuiroꝵ copie ueulẽt. ueritus ne
ex hibarnii tuge simile ꝓfectioẽ fecilset ut hostiũ

Expanded text:
blicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem f
Abbreviated transcription (Latin):
inittu belli fier& explorabãt. nocturnaq ĩ locis desertii cõsi¬
nũtiu acciper& Inus a.L. Roscio q̃store que legioĩ
tẽtig decimȩ p̃fecerat certior factus est. magnas gallo¬
rii cõpias eaꝵ ciuitatu quȩ armorice appelant᷑: oppu¬
gnãdi suicã cõuenuse ne ꝙ logius milia passiui octo
ab hibernis suis ab fuisse: sed nuncio allato de iuetoria
Exsaris discessisse: adeo ut fuge similis cdiscessus uideret᷑.
At Celar pͥncipib cuiusq ciuitatis ad se euocatis alias ter
ritãdo cu se scire quȩ fierẽt. alias cohortãdo denũciarae¬
magna parte galliȩ ĩ officio tenuit. Tamen senones quȩ
ẽ ciuitas i pͥmis firma & magne ĩt̾ gallos auetoritatis
Cauarinũ quẽ Gelar apud eos rege õstituerat: cusꝰ tr
Mor itagus aduẽtũ ĩ gallia Cxsaris. cuꝰq maiores regnũ

Expanded text:
initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis conciinitium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concinuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se scire quae fierent denuntiaret, alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum
Abbreviated transcription (Latin):
Cesaris fama ꝑfert᷑ ut cũ ab hibernis Cicerõis nilia passuũ
abess& circit̾ sexagĩta eoq post hora nona diei Casar ꝑueuss&
añ medias nocte ad portas castroꝵ clamor oriret᷑: quo elamo¬
re significatio uictorie gratulatioq ab remis labieno fieret.
Hac fama ad treuiros ꝑlata. indutiomarus ꝗ postero die castra
Labient oppugnare decreuerat noctu ꝓfugit. copiasq oẽs ĩ
iros reducit. Cesar cũ sua legiõe tabiu remittit ĩ h
Ip̃e cũ trib legiõib circũ samarobrinã trinis hibernis hiemare
cõstituit: et ꝙ tãti motus gallię extiterãt tota hieme ad ex̾ci¬
tu manere decreuit. Ny illo ĩ cõmodo de Sabini moͬte ꝑlato
õẽs fe̾re galliȩ ciuitates de bello cõsultabãt. nũcios legatĩoesq
ĩ õẽs partes dimittebãt. et quid reliꝗ cõsilu caꝑãt: atq unde

Expanded text:
Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde
Abbreviated transcription (Latin):
eode die ad Cicerõe ꝑuẽĩt. institutas turres. testudies muni¬
tiõẽsq hostiũ admirat᷑. Legiõe ꝓdueta cognoseit nõ decimũ
quẽ ꝙ esse reliquũ milite sine uulnere. Ex iis oĩb iudicat
reb ꝗͣto cũ ꝑiculo & ꝗͣta cũ uirtute res sint administrate.
Cicerone ꝓ eius merito legiõe ꝙ collaudat. centuriões singi¬
lati: tribunosq militu appellat. qͦꝵ egregia fuisse uirtute
test mõĩo ciceronis cogaduerat. De casu Sabini et coctȩ cartiꝰ
ex captiuis cognoscit. Postero die cõciõa habita re gestam
ꝓponit milites cõsolat᷑ & cõtirmat ꝙ detrim̃ culpa et tro¬
meritate legati sit acceptu hoc eꝗore aĩo ferẽdu di¬
bñticio deoꝵ immortaliu et iurtate eoꝵ expiato ĩcõmodo
neꝙ hostib diutina lxtatio neq ip̃is lõgior dolor relĩquat᷑.
Interi ad labienu ꝑ remos incredibili teleritate de uictoia

Expanded text:
eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum dicio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑia ferrẽt gracussime dolebãt. Trouiri uͦ atcy
Induciomarui totius hiemis nullie tỹus int̾muerunt
ꝗn trãs rhenũ legatos mitterẽt : ciuitatis sollicitarent
mĩto minore suꝑesie dicerẽt parte.Neꝙ tñ ulli
ciuitat germanore ꝑsuaderi potuit ut rhenũ trãsi¬
ret. cu se bii exꝑtoi dicerẽt. Ariisti bello et tencha¬
Hac spe lapius inuiciomarus nihi lominus copias agere
cere. a tinitimas equos parare. exules: damn
tota gallia magnii p̃miis ad ie alicere cepit. Ae iñ
sibi ia ui reb ĩ gallia auetoritate coꝑauerat s ut un¬
diꝙ ad eu legatioẽs cõcurreret : gr̃a atq amicitia:
publice pͥuatiꝙ peterẽt. ubi intellexit ultre ad se ueniri
. ex pͣte senones carnitesꝙ cõsciã facinoris i¬
gari. altera neriuos aduatucosꝙ hellũ romanis parare.
neꝙ sibi uolũtarioꝵ copias defore. si ex finib sius ꝓgredi
ce piss&. armatũ cõciliũ indicit. Hoc more gallo ꝵ initu¬

Expanded text:
ia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, en ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et TencHac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est init
Abbreviated transcription (Latin):
tiõẽ ex sĩb pͣtib cõiciũt p̃conibusq circũ missis ꝓnũcia
iubẽt seu ꝗs gallus seu romanꝰ uelit añ hora tertia ad.
se trãsire: sine ꝑiculo licere: post id tp̃s nõ fore potestate
ac sic ur̃os cõtempserũt ut obstruetis ĩ specie portis: sin¬
gulis ordinib cespitu ꝙ eas nõ posse introrũpere udebãt᷑.
ali uallu manu scĩderes alu fossas cõplere inciꝑẽt. Tũc
esar õib portis eruptioe tacta: eꝗtatuꝙ emisso
hostes ĩ fuga dat. sic uti oĩo pugnãdi cã resister& nemo
magnũꝙ ex us numeꝵ occidit. atꝙ oẽs armis exuit lõgius
ꝓseꝗ ueritus ꝙ silue paludesq int̾ceclebãt. neꝙ ẽt̃ par

Expanded text:
tionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari tionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruphostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam par
Abbreviated transcription (Latin):
guitiis uiaꝵi ꝗͣmaxĩe potest ꝯtrahit. eo cõsilio ut ĩ sum̃a
cõtẽtic̃e hostib ueniat. Interi speculatorib ĩ oẽs pͣtes dimissi
explorat qͦ cõmodissime itinere ualles trãsire possit. Eo
die paruulis equestrib p̃liis ad aqua factis utriq sese suo loco
cũnnẽt. Galli ꝙ ampliores copias q̃ nõdũ uenerãt ex pectabãt
esar si torte timoris simulatiõe hostes ĩ suũ locũ elice̾ possa
ut citra ualles ꝓ castris p̃lio cõtẽderet si id esfitere nõ pos¬
set. ut exploratis itinerib minõe cũ ꝑiculo ualle riũꝙ
crãsiret. Prima luce hostiũ eꝗtatꝰ ad castra accedit p̃liũꝙ
cũ nr̃is eꝗtib cõmittit. Caesar cõsulto eꝗtes cedere seꝙ ĩ cas¬
tra reciꝑe iubet. Simul ex oib pͣtib castra altiore uallo mu¬
niri: portasq obstrua: atip ĩ us administrãdis reb ꝗͣmaxĩe
cõcursari. et cũ simulatiõe agi timoris iubet. ꝗbꝰ oĩb reh

Expanded text:
in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
rem gerit uerenus: atq uno ĩt̾tecto reliqͦs paululũ ꝓpellit
au cupidius instat ĩ locũ deiectus inferiore cõcidit. Huit
rursus circũuẽto tert iursidui sullo: atꝙ ambo ĩcolumes
irib int̾tectiisiama cã laude sese intra munitiõe
piũt. Sic tortũa ĩ cõtitiõe et cẽtañe utrũꝙ seruauit/ ut
alter alteri inimicui auxilio salutiq eis& neꝙ diuidicat
puss& uter utri uircute añterẽdui uideret᷑. Quãto eãt
ĩ dies grauior atꝙ asꝑior oppugnatio et maxie ꝙ magna

Expanded text:
rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior at
Abbreviated transcription (Latin):
Hic dies de nr̃i cõnuus ulicabit. ec du dixisset ꝓce¬
dit ox citris: muntanẽs queq parti hostiu cõfrectułima
ullo pilu ⁊ hoitus inmitic: atq unũ ex młtitudiẽ ꝓcur¬
rẽte traiecit: que pruso at exanimato hũc scutis ꝓtegũt:
ĩ hoste uniusi tela cõciũt. neꝙ dãc regrediẽdi facultate.
Trãsigit scutu: łulloni. a uerute ĩ balteo desigit᷑. Auertit

Expanded text:
s iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutu
Abbreviated transcription (Latin):
ea p̃sentia aĩ fuit/ ut cũ ubiꝙ flãma torrerẽt᷑. maxĩaq telor
multitudĩẽ p̃merẽt᷑ suaꝙ oĩa impedim̃ta atꝙ oẽt fortuãs
cõflagari intelligerẽt nõ modo demigrãdi cã de uallo decederae
sed tñ hũc huit euẽtu ut eo die maximꝰ numerus hosti¬
um ualneraret᷑ atꝙ interticeret᷑. ut se sub ip̃o uallo cõsti¬
pauerãt recessũꝙ primis ultimi nõ dabãt. Piulũ qdẽ inte¬
rmissa flama: & quoda loco turri adacta et cõtingẽte uallũ
tortie cohortis cẽturioẽs ex eo loco / quo stabãt recesierũt su¬
osq or̃i remonerũt. nutu uocibꝙ hostes si introira uellẽt

Expanded text:
 telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet ximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si in
Abbreviated transcription (Latin):
testudinesꝙ quas ude captiui docuerãt facere ac parare ceꝑũt.
Septĩo oppugnatiõis die: maxĩo cohorto uẽto teruẽtas fuxili ex
argilla glandes tundus & feruefacta iacula ĩ casas q̃ more gallico
stram̃tis erãt tecte iace̾ ceꝑũt. Hec celerit̾ ignẽ cũphẽderũt.
et uẽti magͥtudiẽ ĩ õẽ locũ distulerũt castroꝵ. Hostes maxio

Expanded text:
ivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum
Abbreviated transcription (Latin):
ctu uideret. ꝙ mora reliquort illu spatiu nactu estũ¬
tuna: et cũ unu oes peterẽt: ĩ ipso fluminis uado dep̃¬
hensus Induciomarui int̾ficit᷑. caputꝙ eiui retert᷑ in
castra. Redeũtes eꝗtes quos possũt cõiectãt᷑ at ꝙ occidũt
Hac re cognita oẽs eburonu et neruioꝵ q̃ cõuenerãt
copie discelũt. pauloꝙ hũit post id factu Cesar

Expanded text:
ctum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum ctum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum tuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Induciomarus interficitur, caputque ejus refertur in castra. Redeuntes equites quos possunt consectantur et occidunt. Hac re cognita, omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
scessisse¬
hoste iudicat bonaꝙ euis publicat.lis reb cõtactis ĩ cõ¬
natuꝵ. quęꝙ tiei̾ uelit p̃cepit. Labienꝰ cũ a loci natua
et mãu munitusimi castris iese teneret. de suo ac legiõis
ꝑiculo nihil tirarbat. ne quã octasiõe rei bñgerẽ de
ut situ cascroꝵ cognosceret. alias coloquẽdi aut territadi
poterat reb augebat. Cũ maiore . clias cõtẽptiõe Induci¬
omarus ad castra acceceret. nocte una intronussis eꝗtib
niu finitimaꝵ ciuitatu ques accersendos curauerat: tata
atꝙ ubi magna parte aiui cõsumit: eꝗtet tela conicĩt.
et magna cõtumelia uerboꝵ nr̃os ad pugna euocant:
discipati distedũt. subito labienꝰ duab portis oẽ eꝗtatũ
emittit: p̃cipit atꝙ int̾aicit ꝑterritis hostib atꝙ ĩ tuga
cõiectis: quod fore sicut accidit uicdebat oẽs unũ peterẽt
Induciomaꝵ: neu quis quẽꝗͣ pͥus uulneret ꝗͣ illu int̾fe¬

Expanded text:
scessissehostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in connaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi m, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tantaatque ibi magnam partem diei consumit. Equites tela conjiciunt et magna contumelia verborum Romanos ad pugnam evocant. dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque coniectis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝑiculo rus sit. Tu cilica ex eꝗtibꝰ gallis magnis p̃nius
ꝑsuadet uti ad cicerõs epła deterat. hãc grucis cõsepta
lris mittit: ne int̾centa enła nr̃a ab hostib cõsilia cognoscãt᷑
si adire ni posset/ monet ut tragiua cũ xp̃ła ad mam̃tu
deligata intra munititẽ castroꝵ abiciat. Ir̃is scͥbit se cũ
legiõib ꝓfectu elerit᷑ astere. hortat᷑ ut pin̾ua urtute
ad turri achesit. neꝙ a nr̃is biaui aĩadiua tertio cdie
a qͦda milite cõspicit᷑: dempta ad sicerõt de fart᷑ ille
ꝑlecta ĩ cõuẽtu miitu recitat. mãxiaq õẽs hȩtitia afticit.
tu tumi incẽdior ꝓcia uidebiãt᷑ quę res oẽ dubitatioe
aduẽtus legionũ expulit. Galli re cognita ꝑ exploratores
obsidiõe reliquũt⁊ ad Cesare oĩb copus cõtẽdũt. Ex er̃ãt
armate cirat᷑ milia.lrx. Cicero data tacultate gallũ ab eodẽ

Expanded text:
iculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem dmaximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerat: tãti crebriões ire nũtiq ad cxiare mittebãt᷑
Frat unus intꝰ neruius nõie uertico loco natꝰ hõesto ꝗ a
pͥma obiidioe add ricerõe ꝑtugerat: suaꝙ ei fide p̃stiterat.
intͥ gallos sine ulla suspitiõe uersatus ad cesare ꝑuẽit
ab eo de ꝑiculo ciceronii legĩuisq cognoscit᷑. Caesar accepti¬
lris hora circit᷑ .xii. dici stati nũtiũ ĩ bellouatos ad aa.
Crassu q̃store misit: cuiꝰ hiberna aberat ab eo milia passuum
.XXU iubat media nocte legiõe ꝓficuci celerit᷑ꝙ ad se urire.
Exit cũ nũcio Crassui. atteꝵ ad .C. fabiũ legatũ mittit: ut ĩ

Expanded text:
e nuntiique ad Caesarem mittebantur; Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptiris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
turi erãt cõburũt: ut dinu reditionis spe sublata: pa¬
ratiores ad õiã ꝑicula subeũda essent. Triu mẽsiu mo¬
lta cibaria unũ quẽq domo afferre iuba. Persuadẽt
rauracis & tulignii & latocibis sinitimis uti uoda usi cõ¬
silio oppidis sius uicisq exustis u̾na ci cis ꝓsiciscãtur
Boioiq qui trãs incoluerãt rhenu et ĩ agꝵ noriai tr̃ãs¬
ierant norcia ꝙ oppugnarãt receptus ad se sbcios iibi
asaiscĩt. Erãt oĩno itinera duo ꝗb itinerib domu exire
pessent unu ꝑ sequanos angutu & difficile. int̾ mũte
uiran & flumen rhodanu iux qua singuli carri dicceret᷑¬
mõs aũt aitissimus impẽdebat.¬
t. ut tacile perraua ꝓhibe
polient alteꝵ ꝑ piũtia nr̃i m̃to facilius acco expeditiꝰ

Expanded text:
turi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerents autem altissimus impendebat, ut facile perpauci p
Abbreviated transcription (Latin):
cõtirmat. Hac or̃e addueti ĩt se fide & iusiurãdu dant
et regno occupato ꝑ tres potẽtissimos et fortissiõs pp̃łos
toti galliȩ se potiri posse sperãt. sa ri ut ẽ heluetus
rix ad udiciu õẽ sun tamilis: aa hõũ melia decem
undiꝙ coegit. & om̃ es clientos obgratosꝙ suoi: qͣr
magnu: nũꝵĩ hẽbat eode cõduxit. ꝑ eoi ne cãs
dicer& se eripuit: Cui cuutas ob ea re incitata ar¬
mis ius suu exeꝙ conaret᷑ mĩtitudĩe ꝙ hõui ex ag¬
ris magistratus cogeret: Orgẽtorix mortiuis est. Neꝙ
ab est sũspino ut heluetu arbitraat an ip̃e sibi morte
cõsciuerit. Post uiui morte nihrominui heluetui
id quod cõstituerit. facĩ conãt᷑: ut e sinib sus exẽat᷑
Ubi ia sẽ ad ea re paratos eͥe arbitrati sũt. oppida sua oĩa
nũo ao duodeci: uicos ad quadrĩgẽtos reliqua pͥuata
q difitia incẽdũt Erumĩtu oẽ p̃t̾ ꝗͣ quod secu porta.¬

Expanded text:
confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis rix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum porta
Abbreviated transcription (Latin):
PALLIN EST OMNIS DIUISA INR
Irtes tres quaꝵ unñ incolũt belgȩ. aliam
aiquitani. tertia qui ip̃oꝵ lĩgua celtę & nr̃a
galli appellãt᷑. ii om̃ẽs lingius. institutis: legib
Int̾ se differũt. Gallos ab equitanis garu¬
nna flumen. a belgis matrona a sequana
aiuidit. Hoꝵ oĩu ferocissimi sũt belgę.¬

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belg
Abbreviated transcription (Latin):
aesar .& sedio sal. Pompeuis se oppido tenet. Nos ad portas castra habemus.
Conanur opus magnu et multoru dieꝵ pripter altibudine maries
Sed tamen nihil est quod polius faciamus. Ab utroq portus tornu moles
iacimus aut ut illu ꝗͣ primu traicere quod habet brundusii copiarum
cogamus: aut exitu prohibeamus. Uale.¬

Expanded text:
s verbis: Pompeius se oppido tenet: nos ad portas castra habemus. Conamur opus magnum et multorum dierum propter altitudinem maris, sed tamen nichil est, quod potius faciamus. Ab utroque portus cornu moles iacimus, ut aut illum quamprimum traicere, quod habet Brundusii copiarum, cogamus, aut exitu prohibeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
legati heluecu cõmemorassẽt. memoria teneret. atꝙ eo grauiꝰ
sibi cõterus tiulsa: nõ tiusse difficile cauere. sed eo deceptie
qđ neꝙ cõmissu a se intelligeret quare timer&: neꝙ sine
cã timẽdu putaret. Ssi ueteris cõtumelig obliuisa uella
nu ãt recenturi iniriaꝵ . ꝙ eo iniuito iter ꝑ ꝓuitia ꝑ ui¬
tẽptassent ꝙ heducs ꝙ ambarros ꝙ allobrogas uexassent:
memoria depanere posse : l sua iuictona taz insolenter
code: ꝑtinere. Consueste ẽi deos immortales quo grauiꝰ

Expanded text:
legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravilegati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravisibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriaeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter eodem pertinere. Consuesse enim deos immorta
Abbreviated transcription (Latin):
Cassiu interfacerãt. Hoc p̃lio facto reliquas copias helue¬
cioꝵ ut cõseꝗ posset. põte ĩ arare faciendu curauit. atq
ita excitu traducit. heluetii repẽtino eiui aduẽtu cõmoti
cu id quod ĩp̃i dieb .xx. egerrime cõfecerãt : ut flum̃
transirẽt: illu uno die intelligerẽt. legatos ad eu mittunt:
ciuiꝰ legatiõis diuico pͥnceps fuit : ꝗ bello cassiano dux heluenoꝵ
ceret: ĩ ea pͣte ituros atꝙ ibi futuros heluecios: ubi eos car¬
sar cõstitiusset: atꝙ esse uoliuss&. Sin bello ꝑseꝗ ꝑseuerar&:
flum̃ trãsissent sius auxilu terre nõ possent: ne ob ea
re aut suꝵ magnoꝑe uirtuti trilueret: aut ip̃os despiceres
se ita a p̃rib maioribusq sius didicisse: ut magis uirtute ꝗ
terẽt. ut is locus ubi cõstituissent ex calamitate ꝙ .r. &
respõdit. Eo sibi minus dubitationis dari ꝙ eas

Expanded text:
Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias HelveCassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legatioceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute coteret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Rita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ arar. quoel ꝑ fines heduoꝵ & sequanoꝵ ĩ rheo¬
ĩfluit. inc̾dibili lenitate ita ut oculis ĩ utra parte fiuat iu¬
dicari nõ possit. Id heluetu ratib ac lintrib uĩc̃tis trãsibãt
Ubi ꝑ exploratores Caesar certior facstus est tres in partes
copiart heluetios io flum̃ traduxisse. quarta fere pͥte citra
lum̃ arari reliqua e̾e̾: de tertia iugilia cu lugiõi
e castris ꝓfectus: ad ea pͤte ꝑueĩt quȩ̨ nõdu flum̃
cidit. reliqui sese fuge mãdarũt: atꝙ ĩ ꝓxĩas siluas abdi¬
derũt. Is pagus appellabat᷑ tigurinus : na om̃is ciuitas heluͤaa
ĩ quatuor pagos duusa est. Hic pagus unus cu domo exisse
sub iugu miserat: ita siue casu. siue cõsilio deoꝵ immorta¬
liui quȩ pars ciuitatis heluene insigne calamitate .pͦ.r.
intulerat. ea pͥnceps penas ꝑsoluit. Qua ĩ re Caesar nõ
solu publicas. sed et pͥuatas iniurias ultus ẽ: ꝙ soceri eiꝰ

Expanded text:
e Araris, qui per fines Heduorum et Sequanorum incredibili lenitate in Rhodanum influit, ita ut oculis in utram partem fdicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legioniet demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus cidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisses exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius so
Abbreviated transcription (Latin):
cõcursũ & telis repulsi : hoc conatu destiterũt. Reliquebat
una ꝑ sequanos uit qua sequanis inuitis ꝑꝑ angustias ire nõ
poterãt. lis cio sua spõte ꝑsuadere nõ possent legatos ad
ige heduu mittũt. ut eo cdep̃catore a sequanis

Expanded text:
concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo depreca
Abbreviated transcription (Latin):
toti ꝗͣmaxiu numeꝵi m̾ilitu imperat teat oĩo ĩ gallia
ulteriore legio una. Ponte ꝗ erat ad genua iub&
rescindi. Ubi de eiui aduẽtu helueni cernoẽs tacti sũt
legatos ad eu mittũt nobilissimos ciuitatis. Cuius lega¬
tionu Nammeius & uerudoeteui pͥncipiu locũ ebineba
qui dicerẽt sibi esse ĩ aĩo sine ullo maleficio iter ꝑ ꝓiu
data facutate ꝑ ꝓiũtia: itineris faciũdi temꝑatuus ab
iniuria et maleficio existimabat: tñ ut sp̃atuꝵ int̾cedeꝰ possẽt du
milites quos imꝑauerat cõueĩrẽt legatis respõdit die se ad
cõstruẽat cu legatis uenit. & legati ad eu reu̾terũt: negat
se more & exemplo .pͥ.R. posse iter ulli ꝑ ꝓiũtia dare Asi &
iu face̾ conẽt ꝓhibiturt ostẽdit. Helueni ea spe deieosti :¬
iub iunetis ratibꝙ complurib faetis: alii uadis
qua minĩa altitudo fluminii erat nõnũꝙ int̾diũ. sepius
noeltu si prumpere possent conati : oꝑis munitiõe & militu

Expanded text:
est militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per prdata facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum
Abbreviated transcription (Latin):
noius reb stuclebat. & ꝗͣ plurimas ciuitates: suo sub bñficio
obstrietas hr̃e uolebat. Itaꝙ re suscipit & a. sequanis impe¬
erat. ut ꝑ fines suos heluecios ire patiãt᷑. obsidesꝙ uti ĩter
sese dẽt perfrcit. sequani ne itinere heluecios ꝓhibeant
heluecii ut sine malesicio & iniuria trãseant. Celari ren¬
untiat᷑ halueniis esse ĩ nĩo ꝑ agr sequanoꝵ & heduoꝵ iter
ĩsantonu tines facere: ꝗ nõ lõge a tolosatiu tinib absũt
quȩ ciuitas ẽ : niũtia i si fier& intelligat magno cum
micos locis patentib maxĩeꝙ trum̃tarus sinitimos haberet.
Ob eas cãs ei munitiõi qua fecerat. T.Labi enu legatie p̃fecit.
ip̃e ĩ italia magnis itinerib cõtẽdit. duasq ibi legiões cõseb¬
& tres quȩ circiu aquileia hiemabãt ex hibernis deducit.
& qua ꝓxiu iter ĩ ulterioͬe gallia ꝑ alpes erat cu is
ꝗnꝙ legiõib ire cõtẽdit. Ibi centrones & graiocedi: &

Expanded text:
rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum micos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones constres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et
Abbreviated transcription (Latin):
citia: cõtirmare. ss eas res õficiẽnas bienruu sibi
sãtis ee duxerũt. ĩ tertiu anũ ꝓtectiuõꝵ iege cr̃ tirmã
Ad cas res ꝯficiẽdas orgẽtorix delegit᷑. is sibi legatiõe
ꝰ cuutatri susceyit. In eo itine̾ ysuadet Cast
mã talocis filio sequano cuiꝰ pr̃ regnu ĩ sequanis m̃ł¬
tos años obtinuerat. & a senatu .pͦ.ꝙ .roͦ. amicus appellat
erat. ut regnu ĩ sua cuutate occuparet quodd p̃r ante
habuerat. Itẽꝙ du: norigi heduo fri duuitiaci:. ꝗ eo
tpre pͥncipatie ĩ cuutate sua obtinebat ac maxĩe pleb
acceptus erat: ut ide canaret᷑ ꝑsuadet: eiꝙ filia
suo ĩ m̃rioiu dat. Perfacile tactu esse illis ꝓbat co¬

Expanded text:
as biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat co
Abbreviated transcription (Latin):
ut de tinib suis cu oib copus exirẽ. Perfacile ge. cu uir-¬
tute oĩb p̃starẽt totiꝰ galliȩ impẽio potiri. Ia hoc tacilius eu
ꝑsuasit: ꝙ undiꝙ loci na tuti helueti cõtinẽt᷑ una ex p̃te
flumĩe rheno latissimo atꝙ largissimo altissĩo ꝗ agrum
helueti a germanis diuidit: altera ex pͣte mõte iura
altissims ꝗ ẽ int̾ sequanos & heluetios tertia lacu lemãn
finitimis bellu inferre possent Qua de cã hoĩes belladi

Expanded text:
ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemannofinitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi
Abbreviated transcription (Latin):
nu ĩcolũ. ꝗb cu cõiter bellu gerũt. Qua de cã helueai qͦq
reliquos gallos uirtute p̃ceclũt: ꝙ fere quotidianis bellis: pr¬
liisq cu germãis cõtẽdũt. cu aut sius finib eos ꝓhibent.
aut ip̃i ĩ eoꝵ finib bellu gerũt. Eoꝵ una pars. qua gallos
obtine̾ dictu est initur capit a flumĩe rhodano cõtinetꝙͣ
garũna flumĩe oceanu sinib belgaꝵ attingit. Etia a sequ
et heluetus flum̃ rhenu uergit ad septentriones
ab extremi gallie sinib orit᷑. pertinẽt ad inferioe parte
flumĩs rheni. speetãt ĩ septẽtrioẽ & oriẽte sole Aquitant
a garunna flumĩe ad pyrmeos mõtes: & ea pͬte oçceani q̃
e id hispania ꝑtinet. spectat ĩt̾ occasu solis & septẽtrioẽs.
Apud heluecios longe nobilissimus fuit & ditissimus orgen¬
torix. li. M. Mestala. & .R. M. Ritone cõsulib regni cupiditate
inductus cõuiratiõem nobilitatis fecit. et cuiitati ꝓsuasit.

Expanded text:
nt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis contendunt, cum aut a suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Hi obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in sa Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit
Abbreviated transcription (Latin):
los tamen si tibi uidebitur ad Cesare seribemuto ut pnos cextonor
faciat quid hac de re acturus sit. A no si erit nobis ccestriptura
stati quȩ sentiemus ad te scribemui et tibi fide faciemui nos ea
suadere que nobis iidentustur dienitati nonoe srio aetien efenats

Expanded text:
nos tamen, si tibi videbitur, ad Caesarem scribemus ut nos certiores nos tamen, si tibi videbitur, ad Caesarem scribemus ut nos certiores faciat quid de hac re acturus sit. a quo si erit nobis rescriptum, statim quae sentiemus ad te scribemus et tibi fidem faciemus nos ea suadere quae nobis videntur tuae dignitati, non Caesaris actioni e