comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facile moueri loco. neꝙ abrup¬
te loqui. Magne fidentie. ad in¬
cipiendum bonum: constantie
adꝑficiendum. Principium be¬
ne agendi. dm̃ semꝑ habere:
finem uero eidem cõmendare.
Morib qͦꝙ bonis. accessit stu¬
dium sacre lectionis: cuius exer¬
citio et uitiorum importunita¬
tes euitabat. ⁊ et uirtutum ag¬
menta nutriebat. Et qm̃ studi¬
um paruam habet efficatiam.
ubi naturale ingenium non
suggerit intelligentiam: aucto¬
re deo. sic utraꝙ preditus erat:
ut et facilitate ingenii quam¬
libet rem acutissime intellige¬
ret: & occupatione studĩi quod¬
cumq intellectum fuisset. fir¬
missime retineret. Exquo bre¬
ui factum est. ut neꝙ precepto¬
ribus suis imꝑitior: & condiscipło¬
rum ꝑitissimis. multo esset ipse
ꝑitior. Philosophoꝵ scientias. qͣs
earum rerum que sunt et que
aliter esse non possunt. cogni¬
tionem ueritatis uetustis esse
diffinit. ut sunt magnitudines.
et earum alie manentes. motuꝙ

Expanded text:
facile moveri loco, neque abrupfacile moveri loco, neque abrupte loqui; magnae fidentiae ad incipiendum bonum, constantiae ad perficiendum; principium bene agendi Deum semper habere, finem vero eidem commendare. Moribus quoque bonis accessit studium sacrae lectionis, cujus exercitio et vitiorum importunitates evitabat et virtutum augmenta nutriebat. Et quoniam studium parvam habet efficaciam ubi naturale ingenium non suggerit intelligentiam: auctore Deo sic utraque praeditus erat, ut et facilitate ingenii quamlibet rem acutissime intelligeret, et occupatione studii quodcunque intellectum fuisset firmissime retineret. Ex quo brevi factum est, ut neque praeceptoribus suis imperitior, et condiscipulorum peritissimis multo esset ipse peritior. Philosophorum scientias, quas earum rerum quae sunt, et quae aliter esse non possunt, cognitionem veritatis vetustas esse diffinit; ut sunt magnitudines, et earum aliae manentes motuque
Abbreviated transcription (Latin):
aures quidem corꝑis a suis lau¬
dibus auertebat: sed insecre¬
to pectuscłi sui dm̃ benedicebat.
Ab illo itaq die in tanta ad mi¬
ratione habitus est: ut plurimã
illum utriusq sexus multitudo.
quamuis adhuc delicatum ui¬
dere cuꝑet. Ipse uero quanto ex¬
cellentiora audiebat: tanto mi
ctas adolescentie decus induerat:
cum eum parentes sui sacros or¬
dines rogarent suscipere: ut qͥ
frierat ã primeua etate dño
clectus: ꝑ huiusmodi gr̃am eidẽ
coniunctiuis adbereret. Quoꝵ ille
uoliuitati humilit̃ parens: mi¬
nores gradus et habitu suscepit.
et uite bonestate seruauit. Lum
uero quod illi etati nõ paruo
oruamento est: certabat om̃s
officio suꝑare ⁊ gr̃a et affabilitate
omĩs ante ire. Seruare pudiciam:
fugere lasciuiam. Appetitor ho¬
nesti: turpitudiuis execrator.
Maiorum natu colloquiis ad¬
esse: uiuenum ludicra declina¬
re. Eiborum abstinens. sompno
temꝑans  incessu grauis: neꝙ

Expanded text:
aures quidem corporis a suis lauaures quidem corporis a suis laudibus avertebat, sed in secreto pectusculi Deum benedicebat. Ab illo itaque die in tanta admiratione habitus est, ut plurima illum utriusque sexus multitudo, quamvis adhuc delicatum, videre cuperet. Ipse vero quanto excellentiora audiebat, tanto de aetas adolescentiae decus induerat, cum eum parentes sui sacros ordines rogarent suscipere, ut qui fuerat a primaeva aetate Domino electus, per hujusmodi gratiam eidem conjunctus adhaereret. Quorum ille voluntati humiliter parens minores gradus et habitu suscepit et vitae honestate servavit. Tum vero quod illi aetati non parvo ornamento est, certabat omnes officio superare, gratia et affabilitate omnes anteire, servare pudicitiam, fugere lasciviam; appetitor honesti, turpitudinis exsecrator, majorum natu colloquiis adesse, juvenum ludicra declinare; ciborum abstinens, somno temperans, incessu gravis; neque
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Rogatus ut tam mirabi¬
lis euentus. modum exponeret:
non esse hoc insua conscientia
respondit: et ignorantium men¬
tes. maiori ambiguo deduxit.
Sed bĩi quos explorandi gr̃a.
puerum secutos fuisse predixi¬
mus: de om̃ib que usq ad sup̃¬
ma templi fastigia contigerant.
claro et ꝓbato sermone testificã¬
tur. Cetera uero qm̃ et illos et
puerum latucrunt: sola dei po¬
tentia mirabilit̾ patrata. fuis¬
se claruerunt. Magno igitur
timore concussi om̃s qui audie¬
runt: cogitabant quidnam
esset quod puero contigisset.
dicentes ad alterutrum. Quid
sibi uult puer iste. cui tot et
tam sc̃a preconia attestantur¬
qui aute beatus quam uatus.
aute uirtus ꝓdidit głosum.
quã etas ꝓbaret adultum: Su¬
głari hunc gr̃a p̃ditum uidemꝰ:
quem angłs egrotum sanauit:
diabolus sanatum contre muit:
eccłia signata excepit. Et denuo
orantes: augeat inqͥunt ds̃ me¬
ritum pucrĩ ad głam sui. At
ille regentis se xp̃i sp̃u repletꝰ.⁊

Expanded text:
sus. Rogatus ut tam mirabisus. Rogatus ut tam mirabilis eventus modum exponeret, non esse hoc in sua conscientia respondit, et ignorantium mentes majori ambiguo deduxit. Sed hi quos explorandi gratia puerum secutos fuisse praediximus, de omnibus quae usque ad suprema templi fastigia contigerant, claro et probato sermone testificantur: caetera vero, quoniam illos et puerum latuerunt, solius Dei potentia mirabiliter patrata fuisse claruerunt. Magno igitur timore concussi omnes qui audierunt, cogitabant quidnam esset quod puero contigisset, dicentes ad alterutrum: Quid sibi vult puer iste, cui tot et tam sancta praeconia attestanturqui ante beatus quam natus, ante virtus prodidit gloriosum quam aetas probaret adultum. Singulari hunc gratia praeditum videmus, quem angelus aegrotum sanavit, diabolus sanatum contremuit, Ecclesia signata excepit. Et denuo orantes: Augeat, inquiunt, Deus meritum pueri ad gloriam sui. At ille regentis se Christi spiritu repletus,
Abbreviated transcription (Latin):
lis reuelatum. Ecce draco quẽ
untium figmenti sui fuixit
deus ad illudendum ei: non
solum ab angelis dei illudit᷑.
uerum etiam aparuulo pue¬
ro superatur uere detracta ẽ
ad inferos suꝑbia eius: in ꝓ¬
fundũ laci concidat cadauer
illius. Sed inquo ista noster
potuit parnulus. nisi in illo
qui cum sit deus suꝑ omĩa
benedic̃tus inscła: pariulil
de uirgine uatus est nobis.
filius apatre datus ÷ nobis
Dunstanus igitur ad portan
templi ueniens: sed eandem
repagulis obseratam inueni¬
ens: scalam cui innici solebãt.
qui suꝑiora templi sarciebãt.
ignoranter. et quasi ꝑ excessũ
mentis ascendit. Inde ad alterã
tecti partem qua nullus erat
descensus ꝓgrediens: angelicis
manibus ad solum deponitur⁊
et in int̃iora templi. non pate̾¬
tibus claustris inducitur. Orta
autem luce. dum ꝑ iucinas
domos questio de puero facta
fuisset: reꝑtus est intemplo.
cum his qui nocturnas custo¬
dias agebant. leni sopore offu¬

Expanded text:
lis revelatum! ecce draco quem lis revelatum! ecce draco quem initium figmenti sui finxit Deus ad illudendum ei, non solum ab angelis Dei illuditur, verum etiam a puero parvulo superatur. Vere detracta est ad inferos superbia ejus, in profundum laci concidit cadaver illius. Sed in quo ista noster potuit parvulus, nisi in illo qui cum sit Deus super omnia benedictus in saecula, parvulus de Virgine natus est nobis, Filius a Patre datus est nobis. Dunstanus igitur ad portam templi veniens, sed eamdem repagulis obseratam inveniens, scalam cui inniti solebant, qui superiora templi sarciebant, ignoranter et quasi per excessum mentis ascendit. Inde ad alteram tecti partem, qua nullus erat descensus, progrediens, angelicis manibus ad solum deponitur, et in interiora templi non patentibus claustris inducitur. Orta autem luce, dum per vicinas domos quaestio de puero facta fuisset, repertus est in templo cum his qui nocturnas custodias agebant leni sopore offu
Abbreviated transcription (Latin):
quam ei ꝑ angłicum mini¬
sterium xp̃c exhibuit. Ac
ne qua salutis in necteretur
mora. ribi diuina ꝓuenerat
medicina ⁊ confestim cde lec¬
tulo surgens doloris. ad tem¬
płm deo gr̃as acturus. mo¬
derata uelocitate currit: ha¬
bens illum initinere ducto¬
rem. quem inegritudine ha¬
buit saluatorem. Stupefacti
de magnitudine facti. qui in¬
domo erant. qui egrotantis
illius curami gerebãt: lento
pede precuntis uestigia terũt.
finem rei curiosa agilitate ex¬
plorantes. Nec dum̃ itineris
medium confecerat: cum ma¬
lignꝰ sp̃s. siue eiꝰ saluti inuideis
seu futuram religionem suspec¬
tam habens.i latrantium ca¬
num multitudine occurrit
dere contendit. Exclamat itaq:
puer xp̃m pauore conterrit᷑.
sed ductoris sui presidio ual¬
latus: uirgam arripit quam
infaciem obsistentis simulachiri
uibrans. ipsum cum om̃i co¬
mitatu infugam compellit.
O scm̃ et tertibile xp̃i nomen:
sapientib absconditum: parun¬

Expanded text:
quam ei per angelicum miniquam ei per angelicum ministerium Christus exhibuit. At, ne qua salutis innecteretur mora, ubi divina provenerat medicina, confestim de lectulo surgens doloris, ad templum Deo gratias acturus moderata velocitate currit, habens illum in itinere ductorem, quem in aegritudine habuit salvatorem. Stupefacti de magnitudine facti qui domo erant, qui aegrotantis illius curam gerebant, lento pede pereuntis vestigia terunt, finem rei curiosa agilitate explorantes. Necdum itineris medium confecerat, cum malignus spiritus sive ejus saluti invidens, seu futuram religionem suspectam habens, latrantium canum multitudine stipatus dere contendit. Exclamat itaque puer Christum pavore conterritus, sed ductoris sui praesidio vallatus, virgam arripit, quam in faciem obsistentis simulacri vibrans, ipsum cum omni comitatu in fugam compellit. O sanctum et terribile Christi nomen, sapientibus absconditum, parvu
Abbreviated transcription (Latin):
hec. ibidem indño quicuisse
ꝑbibetur. Cum ergo hii tales
iuri talib de causis glestoniã
uenissent ⁊ nec tamen qͥcquid
sibi necessarium erat sufficien¬
tissime reperissent: suscipiunt
filios nobilium liberalib stu¬
diis imbuendos ⁊ ut quod mi¬
mis ad usum loci ubertas ex¬
hiberet: eoꝵ quos docebant
ergo nobilissimus uxp̃o puer
dunstanus. inter alios iuius:
unmo pre aliis solus. Ubi pau¬
lo diligentius quam imbecil¬
la etas ferre posset luterarum
studio incentus ⁊ acerrimo in
tenello corpore langore fati¬
gatur: ad eo ut ꝑ aliquot di¬
es nec quid ageret. nee quid
ab aliis ageretur ipse inten¬
deret. Flebat autẽ scolastico¬
rum coetanea turba ⁊ flebat
tota domus familia: ipsi doc¬
tores recordantes mo destiam
pueri. ingenium. nobilitatẽ.
educationem. Eumq iam in
limine mors adesse putaret᷑
nichilꝙ aliud quam funcris
obsequium meditaretur:
ecce intempesta nocte celestis
illum medicina reuisit:

Expanded text:
haec ibidem in Domino quievisse haec ibidem in Domino quievisse perhibetur. Cum ergo hi tales viri talibus de causis Glestoniam venissent, nec tamen quidquid sibi necessarium erat, sufficientissime in loco reperissent, suscipiunt filios nobilium liberalibus studiis imbuendos, ut quod minus ad usum loci ubertas exhiberet, eorum quos docebant ergo nobilissimus in Christo puer Dunstanus inter alios unus, imo prae aliis solus, ubi paulo diligentius quam imbecilla aetas ferre posset, litterarum studio intentus acerrimo in tenello corpore languore fatigatur, adeo ut per aliquot dies nec quid ageret, nec quid ab aliis ageretur intenderet. Flebat autem scholasticorum coaetanea turba, flebat tota domus, familia ipsa, doctores recordantes modestiam pueri, ingenium, nobilitatem, educationem. Cumque, jam in limine mors adesse putaretur, nihilque aliud quam funeris obsequium meditaretur, ecce intempesta nocte coelestis illum medicina revisit,
Abbreviated transcription (Latin):
iuderat. Sed cui forte id uolun¬
tatis erat. ut peregrinam uel¬
let transigere uitam⁊ is modo
solus. mocdo paucos eiusdem ꝓ¬
positi comitatus. patrios fines
egrediebatur: et qua oportuni¬
tas uiuendi licentiãm dabat. illic
alienigena uitam agebar. Hicꝙ
mos cum plerosq tum uehem̃ter
adhuc manet hibernos. ⁊ quia
quod aliis bona uoluntas incon¬
suetudinem: hoc illis consuetu¬
do uertit in naturam. Quorum
multi atꝙ illustres uiri. diuinis
ac scłarib litteris nobilit̾ crudi¬
ti. dum relicta bibernia in
terram angloꝵ peregrinaturi
uenissent. locumq habitationis
sue glestoniam de legissent.⁊
ꝓpterea quod esset et a ciuili
multitudine sequestratus. et
humanis usib ac commodus:
et quod maxime affectabant
ꝑegrini patricii. religiosa ue¬
neratione głosus. Qi olim¬
in euangłiz ando regnum di
illuc ꝑueniens ÷ uita. doctrina.
signis. et mirabilib multipli¬
citer claruisse: et post omĩa

Expanded text:
viderat; sed cui forte id volunviderat; sed cui forte id voluntatis erat, in pereginam vellet transigere vitam, is modo solus, modo paucis ejusdem positi comitatus patrios fines egrediebatur, et qua opportunitas vivendi licentiam dabat, illic alienigena vitam agebat. Hicque mos cum plerosque, tum vehementer adhuc manet Hibernos; quia quod aliis bona voluntas in consuetudinem, hoc illis consuetudo vertit in naturam, quorum multi atque illustres viri divinis ac saecularibus litteris nobiliter eruditi, dum, relicta Hibernia, in terram Anglorum peregrinaturi venissent, locumque habitationis suae Glestoniam delegissent, propterea quod esset, et a civili multitudine sequestratus, et humanis usibus accommodus. et quod maxime affectabant peregrini Patricii religiosa veneratione gloriosus, qui olim evangelizando regnum Dei illuc perveniens, vita, doctrina, signis et mirabilibus multipliciter claruisse, et post omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tribus singłas incolatus. Non
erit tribĩ leui sors inter fra¬
tres suos dicit dñs: quia dñs ds
pars illoꝵ est. Unde petrus
ostendens se portionem indeo
habere. non inscło: argentum
inquit et aurum non habeo. sed
quod habeo hoc tibi do. In nomi¬
ne ih̃u narareni: surge et am¬
bula. hoc est. Aurum non est
portio mea ⁊ argentum non est
portio mea: portio mea est
xp̃c. Hoc nomen munificum:
boc nom̃ michi ẽ fructuosum.
Talis gͦ portionis fructũ tyruncłs
xp̃i in timore sco assequutus:
assidua ministratione dño ser¬
uiebat: ꝓficiens cotidie tam in
scientia pictatis. quam in uir¬
tute sc̃itatis. Fa cempestate gle¬
stonia regalib stipendĩis ad dic¬
ta: monastice religionis penitꝰ
erat ignara. Nonclum eñĩ in
anglia cõmunis uite ratio co¬
lebatur: non usus deserendi uo
luntates ꝓprias hominibus
affectabatur. Abbatis nom̃ uix
quisquam audierat: conuen¬
tus monachoꝵ non satis qͥspiã

Expanded text:
tribus singulas incolatus. Non tribus singulas incolatus. Non erit tribui Levi sors inter fratres suos, dicit Dominus, quia Dominus Deus pars illorum est. Unde Petrus ostendens se portionem in Deo habere, non in saeculo: Argentum, inquit, et aurum non habeo, sed quod habeo hoc tibi do: In nomine Jesus Nazareni surge et ambula. Hoc est: Aurum non est portio mea; argentum non est portio mea: portio mea Christus est. Hoc nomen munificum, hoc nomen mihi est fructuosum. Talis ergo portionis fructum tirunculus Christi in timore sancto assecutus, assidua ministratione Domino serviebat, proficiens quotidie tam in scientia pietatis quam in virtute sanctitatis. 6. Ea tempestate Glestonia regalibus stipendiis addicta monasticae religionis penitus erat ignara. Nondum enim in Anglia communis vitae ratio colebatur, non usus deserendi proprias voluntates hominibus affectabatur. Abbatis nomen vix quisquam audierat; conventus monachorum non satis quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
illius soliditatem. iam tunc
diuinitus prefiguratam. in
nomine sortitur: dunstanus
quod petre firmitatem sonat.
parentum suoꝵ annotatione
uocitatus. Deinde cum ceteros
annos infantie. sequens etas
tos sonos iam formare cepisset.
ad templum nascentie illius
miracło quondam insigne
cum oblationtb hostiarum
defertur: immo ips e hostia
uiua sc̃ã deo placens offert᷑
Ibi illis mnoratione ꝑ noctanti¬
b apparuit uir ethereos ha¬
bens uultus: locum dixit
non multo post cemꝑe sub¬
limandum.⁊ puerum ibi¬
dem deo relinquendum:⁊
et beatum illum ꝑscła p̃dican¬
dum. Tum mensoris fincu¬
lum ꝑ plana atrii extenders
sic inquit edificabitur locus
iste. ad p̃paranda corda illoꝵ
puerum. dño credituri sunt
Qua illi reuelatione uehem̃¬
ter gauisi. im mensas omm̃i¬
potenti deo laudes ꝑsoluuns
cummendantes pucrum in
templo ut esset leui dño. es
portio illius dñs existeret
quem admodum moysi dictũ
est. cum diuideret iudeoꝵ ꝑ

Expanded text:
illius soliditatem jam tunc illius soliditatem jam tunc divinitus praefiguratam in nomine sortitur Dunstanus, quod petrae firmitatem sonat, parentum suorum adnotatione vocitatus. Deinde dum teneros annos infantiae sequens aetas tos sonos linguam jam formare coepisset, ad templum nascentiae illius miraculo quondam insigne cum oblationibus hostiarum defertur, imo ipse hostia viva, sancta Deo, placens, offertur. Ibi illis in oratione pernoctantibus apparuit vir aethereos habens vultus, et locum dixit non multo post tempore sublimandum, puerum ibidem Deo relinquendum, et beatum illum per saecula praedicandum. Tum mensoris funiculum per plana atrii extendens: Sic, inquit, aedificabitur locus iste ad praeparanda corda illorum puerum Deo credituri sunt. Qua illi revelatione vehementer gavisi, immensas omnipotenti Deo laudes persolvunt, commendantes puerum in templo, ut esset Levis Domino, et portio illius Dominus existeret, quemadmodum Moysi dictum est, cum divideret Judaeorum per
Abbreviated transcription (Latin):
manu tencbat cereum accen¬
dit. Si ante popl̾s de amisso
lumine miratus est: nunc ma¬
lori ammiratione simul et
exultatione detinebatur. Ex¬
ultabat namq presentem se
dei grãm uidisse: sed miraba¬
cur hanc sibi ꝑfeminam ꝓue¬
nisse. Huc itaq ab om̃ib per¬
rectum: et hinc lumen om̃ib
porrectum. Habemus gͦ nouũ
de noua elisabeth ioh̃em: ha¬
bemus nr̃i temꝑis hieremi¬
am:. quoꝵ alterum deus. alte¬
rum dei archangłs. in matͥs
utero scĩficatum asseruit.
Atq ut excellentiorem grãm
aduertas: qua die filius dei
amatre iugine intemplo est
presentatus : ea nuntrum pu¬
er dei inmatris utero addem¬
plum est deportatus. Lumen
adreuelationem gentium et
głam isrl. sc̃s symeon exul¬
tando ꝑclamabat: lumen
nichilominus interra an¬
glorum exortum. xp̃c qui
uerum lumen est. lumine
lier genuit filium: quanti¬
tate quidem corporis paruu¬
lum: sed ea qua preuentus
fuerat gr̃a dei iimensuo.
Inde statim scdẽ generationis
honore potitus. futuram fidei

Expanded text:
manu tenebat cereum accendit. Si ante populus de amisso lumine miratus est, nunc majori admiratione simul et exsultatione detinebatur. Exsultabat namque praesentem se Dei gratiam vidisse, sed mirabatur hanc sibi per feminam provenisse. Huc itaque ab omnibus perrectum, et hinc lumen omnibus porrectum. Habemus ergo novum de nova Elizabeth Joannem; habemus nostri temporis Jeremiam, quorum alterum Deus, alterum archangelus Dei in matris utero sanctificatum asseruit. Atque ut excellentiorem gratiam advertas, qua die Filius Dei a matre Virgine in templo est praesentatus, ea nimirum puer Dei in matris utero ad templum est deportatus. Lumen ad revelationem gentium, et gloriam Israel sanctus Simeon exsultando proclamabat: lumen nihilominus in terra Anglorum exortum Christus, qui verum lumen est, lumine lier genuit filium quantitate quidem corporis parvulum, sed ea quae praeventus fuerat gratia Dei immensum. Inde statim secundae generationis honore potitus, futuram fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sitꝑesse confpicerent: usi auxilio regĩ
&e principũ. ad preces se t̾itunt: qui¬
b ep̃m flagitant. qͣtinus intromisse
ꝑsone de eccłis expellant᷑: expulse
restituant᷑. Dubitante gͥ uiro dei.
nullũq ad rogata responsum por¬
rigente: res mira. & scłis inadita. ec¬
ce dñi coꝑis forma. uexillo crucis in¬
fixa. atq in ediciore domꝰ parte loca¬
ta: humanos expͥmens modos. om̃i¬
ut fiat: absit hoc ut fiat. Ad qn

Expanded text:
superesse conspicerent, usi auxilio regis superesse conspicerent, usi auxilio regis et principum, ad preces se vertunt, quibus episcopum flagitant, quatenus intromissae personae de ecclesiis expellantur, expulsae restituantur. Dubitante igitur viro Dei, nullumque ad rogata responsum porrigente, res mira et saeculis inaudita, ecce Dominici corporis forma vexillo crucis infixa, atque in editiore domus parte locata, humanos exprimens modos, omnicens: Absit hoc ut fiat. Ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
do quibꝰdã in locis ꝯfusioe age¬
bat᷑: ut ñ solũ auita scłariũ excel¬
lentiꝰ nicħ hab̾et: uerũ et̾iã impb̃
actibus longe inf̾ior iaceret. Qua
de re pastores etcłiarũ turbati:
dunstanum ut ꝓpriũ pͥmatem
adeunt: res male gestas expont :
correctionis consilia perquirunt.
At ille in hominec
ne fan dos sue auctor ta¬
tis ꝓferens sententiã: aut canonice
est uiuendũ: aut eccłiis exeundũ.
Ex quo factũ est: ut cõpluriũ eccła¬
rum clerici. dũ contempñent ꝓpo¬
sita conditione corrigi: auctoritate
pontificis suit expulsi. Qui rege adito.
uel qͦs regis gr̃a proximos effecerat:
dunstanum inuiriatũ accusant:
se uͥtutis amatores ꝓmuntiant: ut in
p̃sentia regis conuenat᷑ orant. Dim¬
starns itaq. his que qͣsi racionabilit̾
postulabant᷑. contraire nolens: coacto
concilio wentoniã uenit: ubi ex sen¬
tentia totiꝰ concilii. de adu̾sariis uic¬
toriã cepit. Cumq ex iutre nicħ sibi

Expanded text:
in locis confusione agebatur, ut non solum a vita saecularium excellentius nihil haberet, verum etiam improbis actibus longe inferior jaceret. Qua de re pastores ecclesiarum turbati, Dunstanum ut proprium primatem adeunt, res male gestas exponunt, correctionis consilia perquirunt. At ille in homines nefandos suae auctoritatis proferens sententiam: Aut canonice, inquit, est vivendum, aut ecclesiis exeundum. Ex quo factum est ut complurium ecclesiarum clerici, dum contemnerent proposita conditione corrigi, auctoritate pontificis sint expulsi. Qui, rege adito, vel quos regis gratia proximos effecerat, Dunstanum injuriarum accusant, se virtutis amatores pronuntiant, ut in praesentia regis conveniatur orant. Dunstanus itaque his quae quasi rationabiliter postulabantur contraire nolens, coacto concilio Wentoniam venit, ubi ex sententia totius concilii de adversariis victoriam cepit. Cumque ex jure nihil sibi
Abbreviated transcription (Latin):
locundiꝰ habebat. id ꝑ rem se ussurũ
& eo ꝑpetuo fruiturũ gaudebat. Cete¬
ris merorẽ: q̃m qͥ similit̾ dicunis et
humanis rationib excelleret. neminẽ
deinceps in t̾ra apparit᷑um existima¬
bant. S nos młtipliciũ reuelatioñ
młtimoda relatiõe pꝰtposita: oꝵ que

Expanded text:
jucundius habebat, id per rem se visurum, jucundius habebat, id per rem se visurum, et eo perpetuo fruiturum gaudebat; caeteris moerorem, quoniam qui similiter divinis et humanis rationibus excelleret, neminem deinceps in terra appariturum existimabant. Sed nos multiplicium revelationum multimoda relatione
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ sufficiens erat. in secreto cubi¬
culi tui ista oꝑari: nͥ etiã nocturniᷤᷤ
frigorib edem beati patͥs augustini
frequentares: & inde ad uicinũ pre¬
fate uͥginis tẽplum. hanc głam di
ẜ nati
duodecĩ minꝰ a millesimo. aduentuᷤᷤ
angloꝵ in britanniã qͥngentesimo
seragesimo t̾cio: sc̃issimꝰ deo dilectissi¬
mus dunstanꝰ. tͣnsitoriã presentiᷤ uite
deserens lucẽ. ad lucẽ beata atq et̾na
iocunditate p̃dictam ꝑuenit: ubi sic̃
sol ex claritate dei resplendet. & diem
et̃num et̃nalit possidet: anno patri¬
archatꝰ sui tͥcesuno t̃cio: natiuitatis
autẽ circit᷑ septuagesimo: cũ iam eᷤᷤ¬
set om̃i uͥtutum carismate plenꝰ. &
dm̃ uidendi desid̾io fatigat᷑. Ciiꝰ ue¬
nerabilis tͣnsit᷑. tam a se qͣm ab aliiᷤᷤ
multiplici reuelatiõe p̃scitꝰ: sibiga¬
udiũ. aliis gͣuem ingessit merorem.
Sibi gaudiũ: q̃m quod ꝑ spẽ in uita

Expanded text:
tamen sufficiens erat in secreto cubitamen sufficiens erat in secreto cubiculi tui ista operari, nisi etiam nocturnis frigoribus aedem beati Patris Augustini frequentares, et inde ad vicinum praefatae virginis templum hanc gloriam Dei nati duodecim minus a millesimo, adventus Anglorum in Britanniam quingentesimo sexagesimo tertio, sanctissimus, Deoque dilectissimus Dunstanus transitoriam praesentis vitae deserens lucem, ad lucem beata atque aeterna jucunditate praeditam pervenit, ubi sicut sol ex claritate Dei resplendet, et diem aeternum aeternaliter possidet, anno patriarchatus sui tricesimo tertio, nativitatis autem circiter septuagesimo, cum jam esset omni virtutum charismate plenus, et Deum videndi desiderio fatigatus. Cujus venerabilis transitus tam a se, quam ab aliis multiplici revelatione praescitus, sibi gaudium, aliis gravem ingessit moerorem: sibi gaudium, quoniam quod per spem in vita
Abbreviated transcription (Latin):
nee simł atq angłice dignitatis. Sed
ecce supͣ uires uiuentiũ est. iuuen¬
tis tui in corꝑe. laudib i̾morari. qͣn¬
liter regnantis. condignas laudes ua¬
lebimꝰ effari: Prestet omps d̾s. per
potentissima m̃ita tua. ut uł finẽ
uite tue qͣntulũcunq laridabili ua-¬
leamꝰ sermone describ̾e: quatinꝰ quẽ
sẽꝑ nobiscũ corꝑalit̾ uiuentẽ non li¬
cuit hab̾e. liceat saltẽ ex consid̾atiõe
p̃ciosissime mortis. sempit̾nã tui ui¬
tã agnoscere: agnoscendo dilig̾e: & di¬
ligendo. beate m̃cedis aliqͥd ꝑ te pi¬
issimũ patrẽ a deo obtin̾e. Discant
interĩ deuoti tantoꝵ mirabiliũ au¬
ditores exẽplo tui. sobrie uiu̾e: sacͤs
frequent̃ excubias celebrare: castis
orationib inseriure: q̃m & tu iccirco
talib tantisq gaudiis int̾esse m̃ui¬
sti: qd̾ aliis dormientib ipse in sc̃ĩs
desidiis uigilasti orasti: horãq ul¬
timã sine int̾missione cogitasti. Nec

Expanded text:
neae simul atque angelicae dignitati! Sed neae simul atque angelicae dignitati! Sed ecce supra vires viventium est viventis tui in corpore laudibus immorari; quanliter regnantis condignas laudes valebimus effari. Praestet omnipotens Deus per potentissima merita tua, ut vel finem vitae tuae, qleamus sermone describere: quatenus quem semper nobiscum corporaliter viventem non licuit habere, liceat saltem ex consideratione pretiosissimae mortis sempiternam tui vitam agnoscere, agnoscendo diligere, et diligendo beatae mercedis aliquid per te piissimum Patrem a Deo obtinere. Discant interim devoti tantorum mirabilium auditores exemplo tui sobrie vivere, sacras frequenter excubias celebrare, castis orationibus inservire, quoniam et tu idcirco talibus tantisque gaudiis interesse meruisti, quod aliis dormientibus ipse in sanctis desideriis vigilasti, orasti, horamque ultimam sine intermissione cogitasti. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
exceptũ: alie qui secunt᷑ uersus ꝓnũ¬
tiabant. Primꝰ ad ima ruit: magna
de luce suꝑbꝰ. Sic hõ cum tumuit. pͥ¬
mꝰ ad ima ruit. Uniꝰ ob meritũ. cun¬
cti ꝑiere minores. Cuncti saluantur
umꝰ ob meritũ. Sola fuit mulier. pa¬
tuit qͣ ianua leti. Ex qua uita redit.
sola fuit mulier. Atq in hunc modũ
totiꝰ carminis. bini ac bini u̾sꝰ ꝓcur¬
rebant: illis sẽꝑ repłtitis. qͥ pͥmi a ma¬
tre dñi dicebant᷑  antemꝰ dño socie.
cantemꝰ honorẽ. Dulcis amor .xͥ. ꝑso
net ore pio. Hec tu pontificũ digniᷤ¬
in sp̃ualem potentiã translatorũ
uid̾e potiusti: hec tu intune celeᷤ¬
tiũ archanoꝵ ꝑscrutator audire
potusti: his tantis tãq stupendis
reb int̾esse potiusti. O sc̃a animi
tin p᷑ͣitas. & pura sc̃itas: quam sic
honorat suꝑne cuuitatis sitprema
dignitas. O decͦ ac p̃mium uͥgini¬
tatis: cui sic aggaudet nat᷑a uirgi¬

Expanded text:
exceptum, aliae qui sequuntur versus pronunexceptum, aliae qui sequuntur versus pronuntiabant. Primus ad ima ruit magna de luce superbus: Sic homo cum tumuit, primus ad ima ruit. Unius ob meritum cuncti periere minores: Cuncti salvantur unius ob meritum. Sola fuit mulier, patuit qua janua lethi; Ex qua vita redit, sola fuit mulier. Atque in hunc modum totius carminis bini ac bini versus procurrebant, illis semper repetitis qui primi a Matre Domini dicebantur. Cantemus Domino, sociae, cantemus honorem, Dulcis amtrophe. Haec tu, pontificum dignisrum in spiritualem potentiam translatorum dere potuisti; haec tu, intime coelestium arcanorum perscrutator, audire potuisti; his tantis tamque stupendis rebus interesse potuisti. O sancta animi tui puritas, et pura sanctitas, quam sic honorat supernae civitatis suprema dignitas! o decus ac praemium virginitatis, qui sic aggaudet naturae virgi
Abbreviated transcription (Latin):
citias ad gr̃am reuertant᷑. & angłice
ruine ꝑ illos dãpna reparent᷑. Iã uͦ
qͥb exultationis labiis edicã. qd̾ ma¬
trem dñi saluatoris. reginã mundi.
sti: non uestali choro circundatã. s
uirginali corona cͥcunfusam: feliceᷤᷤ
castissima uiscera. celi ac t̾re opificẽ.
portare meruer̃t. felices ocłi tui. qͥb
datum ẽ. illã uidere. qͣm spec iosã suꝑ
filias ierłm angłi uenerant᷑: homĩeᷤᷤ
desicłant. pauescit tartarꝰ: & om̃is eͤ¬
atura heram mirat᷑. Nec inde solum¬
mͦ felix. qd̾ illd̃ singulare totiꝰ orbis de¬
cus. uid̃e potiusti: potiusti etiã mel¬
lifluas eiꝰ uoces audire. qͥb socias uir¬
gines ad collandandũ regem scłoꝵ ex
sua carne tẽporalit̾ ꝓcreatũ hortabat᷑:
concinens illd̃ uiri sapientis ac sena¬
toris sedulii. Cantemꝰ dño socie: cante¬
mꝰ honorẽ. Dulcis amor xͥ. ꝑsonet ore
pio. Cũq ab aliis uͥginib hoc fiusset

Expanded text:
citias ad gratiam revertantur, et angelicae citias ad gratiam revertantur, et angelicae ruinae per illos damna reparentur. Jam vero quibus exsultationis labiis edicam quod Matrem Domini Salvatoris, Reginam mundi, sti, non vestali choro circumdatam, sed virginali corona circumfusam! Felices castissima viscera coeli et terrae Opificem portare meruerunt! felices oculi tui, quibus datum est illam videre, quam speciosam super filias Jerusalem angeli venerantur, homines desiderant, pavescit tartarus, et omnis creatura heram miratur. Nec inde solummodo felix, quod illud singulare totius orbis decus videre potuisti; potuisti etiam mellifluas ejus voces audire, quibus socias virgines ad collaudandum Regem saeculorum ex sua carne temporaliter procreatum hortabatur, concinens illud viri sapientis ac senatoris Sedulii: Cantemus Domino, sociae, cantemus honorem. Dulcis amor Christi personet ore pio. Cumque ab aliis virginibus hoc fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnseamꝰ : qͣnte illd̾ contẽplationis ẽ. pat̾
mirabilis. pat̾ inestimabilis. qͣnte illud
contẽplationis ẽ. quam excedens ẽ. om̃iũ
mortaliũ mentes: qd̾ uel dei gentͥtem
in hac mortali uita. uł tuã geni tricem
in et̾na uidebas uita: In celũ namq de¬
ducebaris : int̾eras beatis agminib ilł:
oblectabaris modulationib angłoꝵ: e¬
andẽ genitͥcẽ tuam qͣsi nuptiali thala¬
mo. et̾̃no regi copuilantiũ. & suaue lyri
eleyson. modulantib organis resonan¬
tiũ. Cumq de tua tacit᷑ntat ssilentio
arguereris. qd̾ int̾ tanta et̃ne uite ga¬
udia. solus tu a diuinis laudib cessarẽ:
cũ precipue tͥ ꝓ honore parentis gau¬
dendũ fuisset. referresq huiꝰ tante sua¬
uitatis insciũ te esse: quã breuit̃. qͣmq
dulcit̾. a cuub ciratatis illiꝰ edoctꝰ. in
has uoces cantando erupisti. O rex dña¬
tor gentiũ: salua genꝰ xp̃ianoꝵ. in t̾ra
adhuc ꝑegͥnantiũ: ut & ipsi pꝰt mimi¬

Expanded text:
ntae illud contemplationis est, Pater mirabilis, Pater inaestimabilis, quantae illud contemplationis est, quam excedens omnium mortalium mentes, quod vel Dei Genitricem in hac mortali vita, vel tuam genitricem in aeterna videbas vita! In coelum namque deducebaris, intereras beatis agminibus, illis oblectabaris modulationibus angelorum eamdem genitricem tuam quasi nuptiali thalamo aeterno Regi copulantium, et suave Kyrie eleison modulantibus organis resonantium. Cumque de tuae taciturnitatis silentio arguereris, quod inter tanta vitae aeternae gaudia solus tu a divinis laudibus cessares, cum praecipue tibi pro honore parentis gaudendum fuisset, referresque hujus tantae suavitatis inscium te esse; quam breviter, quamque dulciter a civibus civitatis illius edoctus in has voces cantando erupisti: O Rex Dominator gentium, salva genus Christianorum in terra adhuc perigrinantium, ut et ipsi post inimi
Abbreviated transcription (Latin):
deret: mandauit eidẽ beatissimꝰ pon¬
tifex ab stulticia qͥescere: andreã sicͤ̃
ad p̾standum facilẽ. sic ad uleiscen¬
dum uirilẽ: in promptu ẽe̾. ut po¬
tentiã illiꝰ ipse exꝑiat᷑. si hereditatẽ
illiꝰ uexare ñ destiterit. Contẽptus
a rege dunstanꝰ it̾m currentib ñcũ.
eadẽ suggerit: insuꝑ argenti pondo den¬
tũ transmitit. Qui acc ipiens: recessit ab
obsidione. Qd̃ simul ut pontifici nunci¬
atũ suisset: miratꝰ cupiditatẽ hominis.
hoo illi se̾bere curanit. Qm̃ pretulisti pe¬
cumã deo. argentũ apło. mee uolunta¬
ti tuã cupiditatẽ: uelociter uenient fuꝑ¬
te mala que locut᷑ ẽ. dñs. mala qͣlia non

Expanded text:
deret; mandavit eidem beatissimus ponderet; mandavit eidem beatissimus pontifex ab stultitia quiescere Andream sicut ad praestandum facilem, sic ad ulciscendum virilem in promptu esse, ut potentiam illius ipse experiatur, si haereditatem illius vexare non destiterit. Contemptus a Rege Dunstanus iterum currentibus nuntiis eadem suggerit, insuper argenti pondo centum transmittit; qui accipiens recessit ab obsidione. Quod simul atque pontifici renuntiatum fuisset, miratus cupiditatem hominis, hoc illi scribere curavit: Quoniam praetulisti pecuniam Deo, argentum apostolo, meae voluntati tuam cupiditatem, velociter venient super te quae locutus est Dominus mala, q
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑uit uehement̃ egrotauit: pꝰt¬
q paucos dies ꝓut ueriloquus p̃¬
dixerat uates. e scło migͣuit. athe¬
leboldus uͦ pͥusquã ad ꝓprie sedis
urbẽ ueniret: ultimo corꝑis lan¬
guore correctꝰ : celestis sedis habita¬
tionẽ suscepit. Suꝑ cuiꝰ morte ue¬
nerabilis pat̾ admodũ contͥstatꝰ:
siue ꝙ̾ sc̃issime semꝑ religionis fu¬
erit. seu qd̾ magnã de substituen¬
do sac̃dote litis occasionẽ uiuenti¬
b dereliqͣrit. dep̃catꝰ : dñm deserte
eccłe benignũ fore ꝓuisorẽ. Cui mox
dep̃canti assistit familiaris suus
nuere: bathensem abbatẽ nomine
elphegum monet adducendũ: & ex
diuinitatis consilio. Wentane eccłe
licas in noĩe eius fabricater fabri¬
catas mun̾ib decorare. Dũ gͦ qͦdã¬
temꝑe p̃fatꝰ rex ꝓpt̾ quasdã defensio¬
nes. ciuitatẽ obsiat usensem: &
facta capiendi illã dusicultate. patͥ¬
moniũ beati apłi deuastando inia¬

Expanded text:
intravit vehementer aegrotavit, postintravit vehementer aegrotavit, postque paucos dies, prout veriloquus praedixerat vates, e saeculo migravit. Athelwoldus vero priusquam ad propriae sedis urbem veniret, ultimo corporis languore correptus, coelestis sedis habitationem suscepit. Super cujus morte venerabilis Pater admodum contristatus, sive quod sanctissimae semper religionis fuerit, seu quod magnam de substituendo sacerdote litis occasionem viventibus dereliquerit, deprecatus est Dominum desertae Ecclesiae benignum fore provisorem. Cui mox deprecanti assistit familiaris suus nuere. Bathensem abbatem, nomine Elfegum, monet adducendum, et ex divinitatis consilio Wentanae Ecclesilicas in ejus nomine fabricare, fabricatas muneribus decorare. tempore praefatus rex propter quasdam dissensiones civitatem obsideret Rofensem, et facta capiendi illam difficultate, patrimonium beati apostoli devastando inva
Abbreviated transcription (Latin):
manũ summꝰ dei sac̃dos. ut coes¬
sentes secũ minores pontifices be¬
nedicet atq dimitteret. ex timplo
eritpit in fletũ: fletum adeo mag¬
num. ut uix de sc̃o pectore uocem
ualeret efferre. Expauescunt ad
factũ pontifices insolitũ: fletuũ
causas solliciti ꝑqͥrunt: & pꝰt mo¬
dicũ hoc ad qͤsita responsũ accipinꝰ.
morit᷑os scio. Cũq illi referrent. no
li sc̃issime pater. tã dira ꝓphetia no¬
bis occͣren. non enĩ moriem᷑: s ite¬
rum atq it̃m nos parit̃ incolumẽ
uidebimꝰ : tali qd̾ dixerat responsi¬
one firmabat. Qd̾ dixi: necesse ẽ.
fieri. Moriemini nãq huic scło: s
uruetis deo. Moriemni. in hac ui¬
ta dutꝰiꝰ ñ mansuri: s ad dm̃ ua¬
detis. et̾̃naliter cũ illo uicturi. Di¬
u̾tunt gͦ pontifices ab inuicẽ. me¬
rentes ꝓinuicẽ: magis tam̃ ꝓ se qͥsq
pio timore sollicit᷑. Sed rofensis ep̃c
abiens in ciuitatẽ suam: mox ut

Expanded text:
manum summus Dei sacerdos, ut coesmanum summus Dei sacerdos, ut coessentes secum minores pontifices benediceret atque dimitteret, extemplo erupit in fletum, fletum adeo magnum, ut vix de sancto pectore vocem valeret efferre. Expavescunt ad factum pontifices insolitum, fletuum causas solliciti perquirunt, et post modicum hoc ad quaesita responsum accipiunt. morphetia occurrere; non enim moriemur, sed iterum atque iterum pariter nos incolumes videbimus. Tali quod dixerat responsione firmabat: Quod dixi necesse est fieri. Moriemini namque huic saeculo, sed vivetis Deo: moriemini in hac vita diutius non mansuri, sed ad Deum vadetis aeternaliter cum illo victuri. Divertunt ergo pontifices ab invicem moerentes pro invicem, magis tamen pro se quisque pio timore sollicitus. Sed Rofensis episcopus abiens in civitatem suam, mox ut
Abbreviated transcription (Latin):
uecti. Plerisq gͦ dieb in mutua sermo¬
cinatione simul & exultatione ꝑactis:
Illi uͦ comitabant᷑ deducentes eũ. qͦusq
illos uia dirimeret: que unũquenq
ab altero seꝑaratũ. ad locum qͦ ire dĩ¬
ponebat dirigeret. Cũq imminente
lã uesꝑa. ꝓcul adhuc a loco distaren:
tardiꝰcule enĩ quam hora pꝰtulabat
de urbe exierant: dep̃cat᷑ archiep̾̃m.
rofersis antistes. ut ad iuicinũ eccłe¬
sue patͥmoniũ diuertat: nocturnuĩ
tẽpus secum tͣnsigat: mane uͦ si
ita placuerit migrationẽ faciat.
Cuiꝰ ille pꝰtulationi dignant̃ an¬
nuens: ait. Si confã noster athel¬
woldus mecũ uenire uolũit: in
me uemiendi nulla mora erit.
assentiunt gͦ pontifices in eodem:
parit̃ q paratũ sibi habitaculũ
subeunt. Iam aurea lux noctis
fugauerat umbras: cũ beati illi
in uiã ꝓgressi. collẽ ascendunt:
inde abinuicẽ. uicaria pacis rela¬
tione diuidendi. Extendens aut̃

Expanded text:
rovecti. Plerisque ergo diebus in mutua sermorovecti. Plerisque ergo diebus in mutua sermocinatione simul et exsultatione peractis, Illi vero comitabantur deducentes eum, quousque illos via dirimeret, quae unumquemque ab altero separatum ad locum quo ire disponebat dirigeret. Cumque imminente jam vespera procul adhuc a loco jam distarent tardiuscule enim quam hora postulabat de urbe exierant, deprecatur archiepiscopum Rofensis antistes, ut ad vicinum ecclesuae patrimonium divertat, nocturnum tempus secum transigat, mane vero, si ita placuerit, migrationem faciat. Cui ille postulationi dignanter annuens, ait: Si confrater noster Athelwoldus mecum venire voluerit, in me nulla veniendi mora erit. Assentiunt ergo pontifices in eodem, pariterque paratum sibi habitaculum subeunt. Jam aurea lux noctis fugaverat umbras, cum beati illi in viam progressi collem ascendunt, inde ab invicem vicaria pacis relatione dividendi. Extendens autem
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinis illi mnesset: non erat tamen
consiliũ resistere. ꝓpt̾e̾a qd̃ filiꝰ regis & ꝓ¬
ximꝰ. tunc heres uideret᷑ esse. Attamen
in die consectionis sue: pꝰt impositã coro¬
nã. fert᷑ dunstanꝰ hoc illi p̃dixisse. Qm̃ in¬
qͥt aspirasti ad regnũ ꝑ mortem fr̃is tui.
quẽ occidit ignominiosa mat̾ tua: ñ
deficiet gladius de domo tua. seiuen in
te om̃ib dieb uite tueꝰ int̾ficiens de se¬
mine tuo. qͦusq regnũ tuum tͣnsferat᷑
in regnũ alienum: cuiꝰ ritum & linguã.
gens cui p̃sides non nouit. Nec expiabit᷑
nisi longa uindicta pecẽm tuum. & pec¬
catũ matͥs tue: & pecẽm uiroꝵ qͥ int̾fuere
thelwoldum wentane eccłe antistitem.
cũ alio qͦdã rofensi ep̃o cantuariã ue¬
nire: gaudiũq dunstano de aduentu
suo magnũ prestare: ꝓpt̾ea qd̾ eiꝰ cura.
alti. docti. ac ꝑ uarias uͥtutũ discipli¬
nas. ad sũmos eccłe honores fuissent ꝓ¬

Expanded text:
fortitudinis illi inesset, non erat tamen fortitudinis illi inesset, non erat tamen consilium resistere, propterea quod filius regis et proximus tunc haeres videretur esse. Attamen in die consecrationis suae, post impositam coronam, fertur Dunstanus hoc illi praedixisse: Quoniam aspirasti ad regnum per mortem fratris tui, quem occidit ignominiosa mater tua, non deficiet gladius de domo tua saeviens in te omnibus diebus vitae tuae, interficiens de semine tuo, quousque regnum tuum transferatur in regnum alienum, cujus ritum et linguam gens, cui praesides, non novit. Nec expiabitur, nisi longa vindicta, peccatum tuum, et peccatum matris tuae, et peccatum virorum qui interfuere thelwoldum Wentanae Ecclesiae antistitem cum alio quodam Rofensi episcopo Cantuariam venire, magnumque Dunstano de adventu suo gaudium praestare, propterea quod ejus cura alti, docti, ac per varias virtutum disciplinas ad summos Ecclesiae honores fuissent p
Abbreviated transcription (Latin):
rex edgarus ĩmatura morte p̃reptꝰ.
edwardum filiũ sium. & regni &
moꝵ heredẽ reliqͥt. In cuiꝰ electione
dum qͥdã principes palatini adqͥeᷤ¬
cere nollent: dunstanꝰ arrepto cru¬
cis uexillo. qd̾ pre se ex more ferebat᷑.
in medio cinstitit. edwardũ illis o¬
stendit. elept sacr̾auit: patͥsq ao
magistͥ aucclũ. quo adruxit. ei im¬
ꝓehdit. Tersumq om̃ib in gaudi
um ẽ. qd̾ naulo ante tͥste putau̾ant.
existimantes iuuenẽ regem inhu¬
manũ futurum ⁊ consilia sapiẽtum
ñ curaturum: sed ꝓ libidine omĩa
acturũ. Sed postquã secus esse cog¬
nouere. secus & ipsi rẽ tenuere: & dis¬
plicuisse sibi regẽ uehement̃ displi¬
cuit. Sed illo post tͥennii tẽpus no¬
uercali fraude occiso: etheldredus¬
regnandi sceptra obtimut. Que res quã¬
ius infesto fieret dunstano. uł qͥa ꝑ effu¬
sionẽ sangiunis innocentis ad regnum
ꝑueniret. uł qm̃ parum prudentie ac

Expanded text:
rex Edgarus immatura morte praereptus, rex Edgarus immatura morte praereptus, Edwardum filium suum et regni, et morum haeredem reliquit; in cujus electione dum quidam principes palatini acquiescere nollent, Dunstanus arrepto crucis vexillo, quod prae se ex more ferebatur, in medio constitit, Edwardum illis ostendit, elegit, sacravit, patrisque ac magistri affectum quoad vixit, ei impendit: versumqus quod paulo ante triste putaverant, existimantes juvenem regem inhumanum futurum, consilia sapientum non curaturum, sed pro libidine omnia acturum; sed postquam secus esse cognovere, secus et ipsi rem tenuere, et displicuisse sibi regem vehementer displicuit. Sed illo post triennii tempus novercali fraude occiso, Ethelredusregnandi sceptra obtinuit. Quae res quamvis infesto fieret Dunstano, vel quia per effusionem sanguinis innocentis ad regnum perveniret, vel quia parum prudentiae ac
Abbreviated transcription (Latin):
sue defensorẽ. beornelinum scotoꝵ
pontificẽ assumentes. hominẽ uide¬
licet tam ingenio qͣm loqͣͤcitate fe¬
re insuꝑabilẽ. ad hominẽ dei in uil¬
lam que uocat᷑ calne tendunt: tur¬
genti sp̃u scandalũ ꝓponunt. Dun¬
stanus aut̃. longo quidẽ senio. et
magnis eccłe laborib effractus. iã
pret̾ orationem. post tergũ omma
posuerat. At tam̃ ne pars iniqͣ diui¬
no quondã miracło uicta. minc de
adipiscenda głaret᷑ uictoria: hoc in
hostes responsionis iaculũ ubrat.
Qm̃ inquit tanto tẽꝑe elapso. calũp¬
nie ansam ñ pretendistis : muino aut̃
senescentẽ me. ac tacit᷑nitati oꝑandã¬
tem: antiqͥs qͤrelis deseruire cõpellitiᷤ.
fateor uincere uos nolo: eccłe sue
causam xp̃o iudici cõmuto. Dixit:
& qd̾ dix̃. irati dei censura firmauit.
Mox & enĩ concussa domꝰ. cenacłm
sub pedib solutũ. ⁊ hostes solo p̃cipi¬
tati: ac ruentiũ trabium pondere op¬
pressi. Ubi uͦ cum suis sc̃s accubitabat:

Expanded text:
suae defensorem Heornelinum Scotorum pontificem assumentes, hominem videlicet tam ingenio quam loquacitate fere insuperabilem, ad hominem Dei in villam, quae vocatur Kalne, tendunt, turgenti spiritu scandalum proponunt. Dunstanus autem longo quidem senio et magnis Ecclesiae laboribus effractus, jam praeter orationem post tergum omnia posuerat. Attamen ne pars iniqua divino quondam miraculo victa, nunc de adipiscenda gloriaretur victoria, hoc in hostes responsionis jaculum vibrat. Quoniam, inquit, tanto tempore elapso calumniae ansam non praetendistis, nunc autem senescentem me ac taciturnitati operam dantem, antiquis querelis deservire contenditis; fateor, vincere vos nolo, Ecclesiae suae causam Christo judici committo. Dixit, et quod dixit, irati Dei censura firmavit. Mox etenim concussa domus, coenaculum sub pedibus solutum, hostes solo praecipitati ac ruentium trabium pondere oppressi; ubi vero cum suis sanctus accubitabat,
Abbreviated transcription (Latin):
aut cita subũsione de eccła expellen¬
dos. Et qͦ factum ẽ: ut quarundam
clarissimaꝵ ministͥ eccłaꝵ. dũ in e¬
ligendo qd̾cumq deliberarent. uolup¬
tatẽ honestati preferrent: regali san¬
ctione de eisdẽ eccłiis expulsi: melio¬
rib se &e alt̾ius ordinis hominib. sua
loca relinquerenti Propt̃ hec gͥ. scissi¬
me instituta discipline. tantus in re¬
gno angloꝵ duunitatꝰis cultꝰ extre¬
uit: ut & nobilissimi qͥq atq in scło
potentissimi. spretis om̃ib mundi
põpis. ad diuina confug̾ent seruitia:
et hii quos iam eccłastic᷑ ordo admise¬
rat. de iurtute contend̾ent: scientes
neminẽ ad honorem posse ꝑtingere:
quẽ non uͥtutum merita iuuarent.
Ob huiꝰ quoq discipline excellentiã.
tanta paois constantia. tanta rerum
extitit opulentia: ut omĩa mundi
elem̃ta. ipsum qͦ elem̃toꝵ creatorem
dm̃. regiis temꝑib arridere putareᷤ.
Sic pontificis sapĩa dictabat. regiᷤ

Expanded text:
aut cita subversione de ecclesiis expellenaut cita subversione de ecclesiis expellendos. Ex quo factum est ut quarumdam clarissimarum ministri ecclesiarum, dum in eligendo quodcumque deliberarent, voluptatem honestati praeferrent, regali sanctione de eisdem ecclesiis expulsi, melioribus se et alterius Ordinis hominibus sua loca relinquerent. Propter haec igitur sanctissimae instituta disciplinae tantus in regno Anglorum divinitatis cultus excrevit, ut et nobilissimi quique, atque in saeculo potentissimi, spretis omnibus mundi pompis, ad divina confugerent servitia; et hi quos ecclesiasticus Ordo admiserat, de virtute contenderent, scientes neminem ad honorem posse pertingere, quem non virtutum merita juvarent. Ob hujus quoque disciplinae excellentiam, tanta pacis constantia, tanta rerum exstitit opulentia, ut omnia mundi elementa, ipsum quoque elementorum creatorem Deum regiis temporibus arridere putares. Sic pontificis sapientia dictabat regis
Abbreviated transcription (Latin):
de rex consilio enis. ut uite sue credeis.
et om̃e qd̾ ab eo dicebat᷑. quasi ab oĩ¬
potentis ore ꝓlatũ fiusset suscipiens:
quecunq statuenda erant statuit:
qͦcunq dãpnanda dampnauit. Hoc
consiliar io. om̃s diabolice maligni¬
tatis ministros. sures. sacͥlegos. ꝑiuroͤ.
fidei uiolatores. ueneficii cõposito¬
res. libidinis appetitores: ad hec qͥc̃¬
q contͣ patͥam conspirassent. qͥ in
parentes manꝰ extendissent. muli¬
eres etiã que adulterina fraude
iuros suos int̾secissent.: postremo õs
qͦs irato deo uiuere sciebat. ex om̃ib
regni sui finib ꝓtͣbatos. diuturno
aut ꝑpetuo relegauit exilio. Huiꝰ
qͦ consilio. om̃s eccłarum ministͦs.
qui spreto ꝓfessionis sue ministerio.
aut uenandi studio intenti. aut
questuosis negociĩs dediti. seu con¬
cumbendi insolentia detͣpati. etatem
agere solebant: om̃s hos. aut distͥcta
animadũsione decreuit cohercendoᷤ

Expanded text:
de rex consilio ejus, ut vitae suae credens, de rex consilio ejus, ut vitae suae credens, et omne quod ab eo diceretur, quasi ab Omnipotentis ore prolatum fuisset suscipiens, quaecunque statuenda erant statuit, quaecunque damnanda damnavit. Hoc consiliario omnes diabolicae malignitatis ministros, fures, sacrilegos, perjuros, fidei violatores, veneficii compositores, libidinis appetitores; ad hoc quicunque contra patriam conspirassent, qui in parentes manus extendissent, mulieres etiam quae adulterina fraude viros suos interfecissent, postremo omnes quos irato Deo vivere sciebat, ex omnibus regni sui finibus proturbatos, diuturno aut perpetuo relegavit exsilio. Hujus quoque consilio omnes ecclesiarum ministros, qui spreto professionis suae ministerio, aut venandi studio intenti, aut quaestuosis negotiis dediti, seu concumbendi insolentia deturpati, aetatem agere solebant; omnes hos aut districta animadversione decrevit coercendos,