comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
põt euenire ne substitut ꝗcqͣm uetineat .¬
ĩauł ut longe plus hãt qrͣte pat᷑ne ħrdita¬
tis Qudgͦ si nõ sufficiat pupilli hrditas
legatis cumpitris suffecifet d̾suo nec ad¬
legata q̃ tabulis scd̾is relinqũtur qiͣ pͥmi
sub ꝯditioẽ relicta intlłigͥ. ¶Si filio suoi
duos substituit᷑. ⁊ altius porcioẽm honã¬
nͣt. tcͥtari sol an exꝑsoã sua falcidiã pꝰsit
induce̾ sũbstitut᷑ qm papił ñ ht̃. uł unꝰ¬

Expanded text:
t euenire, ne substitutus quicquam retineat uel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadlegsub condicione relicta intelleguntur. Si filio suo duos substituerit et alterius portionem oneraverit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus n
Abbreviated transcription (Latin):
utile eit. lex qͦ falcidia meo comõdo
locum habebit. ¶ Si legatarius p̾ses.¬
siocm nactis ẽ: ñ põt auocari eires.
qr uolũtate hrdis errantis nactus e
pꝰsessior. .⁊ dabitur actio ħrdi mid
nec̃im ẽ solidum solui legatario intͣ¬
poĩta scipłone qnͣto amplius qͣm ꝑle.
gem facidiam ceꝑit reddi łti siq̃ua eã
pupillolegata sint ñ excedant modũ
cta excͥedant dodntem. Idem dicitur is
pͥncipali testam̃to q̃dam subconditioẽ
legata s qan debeant̃ inc̃tum ẽ. uiõ si
cohidis ad cobxdem ꝑuenit ꝓfic̃ iegata¬
riis is enĩ fimuł ẽ his exparte purt ex̃
parte sub conditiõẽ indunstitcto.S ea
q̃ ab eo legata s̃ si omisit ħrditatem ñ
auͣgebuiur s. si abeonõram datas̃.¬

Expanded text:
utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non potest avocari ei res, quia voluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id m est solidum solui legatario interposita stipulatione 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi': ueluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum cta excedant dodrantem. idem dicitur et si principali testamento quaedam sub condicione legata sunt, quae an debeantur incertum est. et ideo, si coheredis ad coheredem peruenit, proficit legatariis: is enim similis est heres ex parte pure, ex parte sub condicione heredi instituto. sed ea, quae ab eo legata sunt, si omiserit hereditatem, non augebuntur, scilicet si ab eo nominat
Abbreviated transcription (Latin):
et alium adoptau̾o. nõ eẽ eos fr̃s. Sifilioꝰ
natiuxorem nurum mͥ eẽ. ⁊ gen̾i ⁊ nurus
appellatione. sponsus quoq ⁊ sponsacon¬
tinetur. Item soci ⁊ socrus appłatõne. spot¬
go conceptus ex ea natus ẽ que postea mͥ
nupsitẽque ⁊ is quicum inconcubmatue¬
tat mat᷑ eiis natus ẽ. exea. eac postea alii

Expanded text:
et alium adoptavero, non esse eos fratres: si filio et alium adoptavero, non esse eos fratres: si filio nati uxorem nurum mihi esse. Generi et nurus appellatione sponsus quoque et sponsa continetur: item socri et socrus appellatione spongo conceptus ex ea natus est quae postea mihi nupsit, aeque et is qui, cum in concubinatu erat mater eius, natus ex ea est eaque postea alii
Abbreviated transcription (Latin):
nusus. ⁊ auia mea socius magna ẽ.⁊ uror me¬
a illi ꝓnurus ẽ. Priugnus aũt ẽ uroris me¬
e filus: ex alio iuro natus egoiłunis uictri:¬
cus⁊ incontrarium uxormea lib̃is quos¬
i exalia ipeore habeo: nou̾ca dr̃ lib̃i mei pn¬
g̃cos dapphon appellatur. utẽ ap̃omerũ¬
relatum. Sic emĩelena ad hectoremdicit. ui
fratrum uxores. iamttices dnr. apd̃ grecos
ei natrapes. quod uno u̾suidem homerus
mocopłari nefasẽ. ¶Sciendum ẽ neꝙ co¬
gnationem neq affintatem eẽ posse. nͦsi
nuptie int̾dicte sint: ex quib affinitas cõ¬
iungiur. ¶ Ub̃tini lib̃tineq int̾ se affine
eẽ possunt. Inadoptionem datus aut emã¬
cipatus quascumq cognationes affinita¬
tos ꝙ habuit retinet. sagnatioĩ uira recliꝰ¬
bebit. S in eam familiam ad quam ꝑ ad¬
optionem uenit: nemo ẽ. illicognatus p̃t̾
patrem eosue quib agñascitur ãffinis ãt
eiomĩnomea famiba nemoẽ. ¶Is cuugͥ¬
deminutusẽ. itaut lib̾tatem ⁊ciuitatem

Expanded text:
meae› socrus magna est et uxor mea ill‹i› pronurus est. priuignus est uxoris meae filius ex alio uiro natus, ego ill‹i s›um uitricus: et in contrarium uxor mea liberis, quos ex alia uxore habeo, nouerca dicitur, liberi mei ilGraecos δαήρ appellatur, ut est apud Homerurelatum: sic enim Helena ad Hectorem dicit: δᾶfratrum uxores ianitrices dicuntur, apud Graecos εἰνάτερες . quod uno versu idem Homerus copulari nefas. est. Sciendum est neque cognationem neque adfinitatem esse posse, nisi nuptiae non interdictae sint, ex quibus adfinitas coniungitur. Libertini libertinaeque inter se adfines esse possunt. In adoptionem datus aut emancipatus quascumque cognationes adfinitatesque habuit, retinet, adgnationis iura perdit. sed in eam familiam, ad quam per adoptionem uenit, nemo est illi cognatus praeter patrem eosue, quibus adgnascitur: adfinis autem ei omnino in ea familia nemo est. Is cudeminutus est ita, ut libertatem et civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ tabulas bonorum possonem pecer licet.
sub conditione heros institutus a cc̃ tabulas
bonorum possõne excludatur. c̃toenimui¬
ditiolibiaparentum suocõne remouendi
sunt. ¶Ei quicẽ tabulasbonorum possõ¬
nem accepit tam legatiquam fideicõmissiex¬
accõ. s ⁊ mortis cãdonationis retentio dene¬
gatur. Nec int̃ est ꝑsemetip̃m an ꝑalium
queratur
dum ẽ. ut sufficiat exstiisse tabulas mortis
tpr patris ex quib uł admhereditas. uł se¬
cundum eas bonorum possõ petipotuit ꝙͣ¬
uis neutrum cotp̃rpostea secutum sit. uł se¬
qui potuit. Siam siuł om̃s instituti sub¬
stitiq añ restatorem decessĩnt. uł is heros ⁊¬
ex hered auit emancipatum p̃teruit. õ ue¬
situmẽ. quatmus emancipatus bonorũ
possonem habiturus sit drei. siscriptihe¬
redos extranei aditrĩt hereditarem repel¬
lendum eẽ filium qui mansit ipotesta

Expanded text:
bulas bonorum possessionem petet, licet sub condicione heres institutus a contra tabulas bonorum possessione excludatur: certo enim iudicio liber‹i› a parentium successione remouendi sunt. Ei, qui contra tabulas bonorum possessionem accepit, tam legati quam fideicommissi exactio, sed et mortis causa donationis retentio denegatur: nec interest, per semet ipsos an per alium quaeraturdum est, ut sufficiat exstitisse tabulas mortis tempore patris, ex quibus uel adiri hereditas uel secundum eas bonorum possessio peti potuit, quamuis neutrum eorum postea secutum sit uel sequi potuit: nam si uel omnes instituti substitutique ante testatorem decesserint uel is sexheredauit, emancipatum praeteriit: quaesitum est, quatenus emancipatus bonorum possessionem habiturus sit. dixi, si scripti heredes extranei adierint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.l. Biemancipatus filius nepoti ĩ po¬
testate auirelicto ab extraneo herede filio¬
fidei cõmissariam hereditatem siliberatu¬
ab au porestate fuiss reliquisset sisus¬
spectus aiussit. qĩ consumpturus bõa
ne potis non eẽ eidandambõꝵ possõnẽ.¬
lp̃.ł.. Sipat̾ se ded̾it madoptionem. nͨ
sequalur eum filius emancipatus abeoaña
factus. quia mala familia sit pat̾. in alia
filius bonorum possonem cẽ tabłas ñ pot̾

Expanded text:
emancipatus filius nepoti in potestate aui relicto ab extraneo herede fideicommissam hereditatem, si liberatus aui potestate fuisset, reliquisset: si suspectus auus sit quasi consumpturus bona nepotis, non esse ei dandam bonorum posse. Si pater se dederit in adoptionem nec sequatur eum filius emancipatus ab eo antea factus, quia in alia familia sit pater, in alia filius, bonorum possessionem contra tabulas non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: rescriptumẽ. ad iuopio compel¬
lendum eum adire hereditatem. quoad¬
eunti albine competituram lib̾tatem. ei¬
q filiam tradendam ⁊ ab ea manumutẽ¬
dam: tutoremq filie manumisissedã¬
dum. quo auctore restitnatur hereclitas
s c̃um aũ possit inqͥt euenire ut ante
decedat eacui fidei cõmissaria libertaᷤ ⁊ he¬
reclitas relicta ẽ. nec oporteat. dampnoaf¬
ficieum quiregatus adiit hereditatem
strau̾it diuus puis succurri ħrdiinstitu¬
to. qui compulsus adiit. dici pot̾̃ etiam ĩ
cet̾asc̃as exemplum ħ sequendum sicubi
euen̾t restituatur fidei cõmissaria here¬
ditas eiquicompulit adire et restituere

Expanded text:
tatem, rescriptum est a diuo Pio compeltatem, rescriptum est a diuo Pio compellendum eum adire hereditatem: quo adeunte Albinae competituram libertatem eique filiam tradendam et ab ea manumittendam tutoremque filiae manumissae dandum, quo auctore restituatur hereditas fset. cum autem possit, inquit, euenire, ut ante decedat ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatem, strauerit diuus Pius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi euenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui compulit adire et restituere
Abbreviated transcription (Latin):
impubere. ⁊ idem substituti filio suffi¬
cere qͥ fiden cõmissum in sod̾is tabuliᷤ
accepit unum ex heredib institutis co¬
gẽ adire patris hereditãtem. hoc enĩ fac¬
to confirmatisꝙ patris tabulis. potert̃
ex substitutione ambo cogi adire ⁊ resti¬
tuere hereditatem. ¶Utrum autem
p̃senti anetiam absenti restitui possit.
ꝓcuratioẽ ad eunte p̃torem uidendum
ẽ ego puto. absente quoꝙ fidei cõmis¬
sario cogi posse heredem instituium adi¬
re et restituere: nec ueni heredem oport̾e.
ne forte indampno mõretur: pot̃ ⁊ enĩ
ei ꝑ p̃torem succurri. siue cautum ei fi¬
ciat. siue nõ ⁊ ante decesẜit fidei cõmis¬
saruis quamei restuuatur hereditassẽ
emĩhuius reiexemplum caꝑe ex rescͥo¬
todiuipii inspetie huiusmoĩsantistia
dececẽs titium heredem instiauit ⁊ liber
ꝑfidei cõmissum reliquit. rogauitꝙ ut
filiam manumitt̾̃et s ⁊ tium rogauit.
ut manumisse abbine restitueret heredi¬
tatencum gͥtutus suspectam dr̃et ħrdi¬

Expanded text:
impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditatem: hoc enim facto confirmatisque patris tabulis poterunt ex substitutione ambo cogi adire et restituere hereditatem. Utrum autem praesenti an etiam absent‹i› restitui possit procuratore adeunte praetorem, uidendum est. ego puto absenti quoque fideicommissario cogi posse heredem institutum adire et restituere nec uereri heredem oportere, ne forte in damno moretur: potest enim ei per praetorem succurri, siue cautum ei fiat, siue non et ante decesserit fideicommissarius, quam ei restituatur hereditas. est enim huius rei exemplum capere ex rescripto diui Pii in specie huiusmodi. Antistia decedens Titium heredem instituit et liberfideicommissum reliquit rogauitque, ut filiam manumitteret: sed et Titium rogauit, ut manumissae Albinae filiae restitueret hereditatem. cum igitur Titius suspectam diceret heredi
Abbreviated transcription (Latin):
tem nõ uidetur coactus hoc fecisse. necem̃
nsus pectam oractus a dire. s sponte ad deli¬
berationeneni. ꝙ si suspectamdicit. ꝓ fi¬
teri debet nõ sibi ex pedire hereditatatem.
adire neq hoc dicioport̾e. noneẽ soluendo
s ꝓfit̾i eum oport̾et. ꝙ non putat sibiexpe.¬
dire hereditatem adire. ¶ Siquis subꝯ
ditioẽ fu̾it heres scripius. pencente con¬
diuonem restituta sit hereditas. ñ trans¬
feruntur acc̃ones. qr nõ ita restituit᷑ he¬
reditas. ut testator rogauit. plane postea¬
quam exstit̾it conditio. uł dies uen̾it. si
ratam halrat restitutionem hereditatis:⁊
benignius ẽ intelligi. tunc translatas meũ¬

Expanded text:
isse: nec enim suspectam coactus adit, sed sponte post deliberationem. Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire adire hereditatem, neque hoc dici oportere non esse soluendo, sed profiteri eum oportet, quod non putat sibi expedire hereditatem adire. Si quis sub condicione fuit heres scriptus, pendente condicionem restituta sit hereditas, non transferuntur actiones, quia non ita restituitur hereditas, ut testator rogauit. plane posteaquam exstiterit condicio uel dies uenerit si ratam habeat restitutionem hereditatis, benignius est intellegi tunc translatas u
Abbreviated transcription (Latin):
q queadit̾ ex plicandum necessariaeẽnt
rõnem habidebe. nam siira institutus eẽt
si tiuo .x. dediss. nõ alit̾ cog̾etur quam si
ei pecunia offeratur.s ⁊ salutis ac digni¬
tatis rõ habenda erit. quidenĩ si morboap¬
licitus alexandriam uissus fuit adire.
uł nom̃ iuspellioĩs testatoris ferre.¬

Expanded text:
m necessaria essent, rationem haberi debere: nam si ita institutus esset '‹si› Titio decem dedisset', non aliter cogeretur, quam si ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda erit: quid enim si morbo adplicitus Alexandriae iussus fuit adire uel nomen uispellionis testatoris ferre
Abbreviated transcription (Latin):
hereditas. neq petita bonorum possõ libis
exheredatio nõ nocet. ab surdum ẽ enum
in hoc ualẽ test tantum testamentum
ut ex heredatio uigeat. cum alias nõ uali¬
at. ¶ Sipatromi fllius pͥort gradu sit ħr
scriptus. scd̃o exheredatus huic non nocet
ex heredatio. tum uoluntate patris. uł exsti¬
t̃it heros uł existẽ potuit. neq em̃deb̾et uid̾̃i
pat̾ indignum existimasse filium bõĩs ub̃
torum quem abh̾rditatẽ suam pͥmum
uocau̾it. ãc ne eum quidemestimadum
ẽ submou̾i. abonis libti. qui apͥmo gͣdu
ex ħrdatus ẽ. ⁊ idem substitutus ẽ. ergo is
quinstuutus sit ħii. uł promo gradu.
uł sequenti. uł aliquo gratulicet ex hereᷤ
sit. eodem testõ. nonẽ submouendus alib̾¬
tibonis. ¶Patroni filiusemancipatus
noluit adire hereditatem. uł quimpote¬
state retiñe nichominus lib̾tibonoꝵ possõ¬
nem habebit.

Expanded text:
hereditas est neque petita bonorum possessio, liberis exheredatio non nocet: absurdum est enim in hoc tantum ualere testamentum, ut exheredatio uigeat, cum alias non ualeat.Si patroni filius priore gradu sit heres scriptus, secundo exheredatus, huic non nocet exheredatio, cum uoluntate patris uel extiterit heres uel existere potuerit: neque enim debet uideri pater indignum existimasse filium bonis liber torum, quem ad hereditatem suam primum uocauerit. ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis liberti, qui a primo gradu exheredatus et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summouendus a liberti bonis.Si patroni filius emancipatus noluerit adire hereditatem uel qui in potestate est retinere, nihilo minus liberti bonorum possessionem habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
bonorum possõnem¶ Siu̾o accusau̾lit mi¬
nordicendum ẽ hc̃ non excludi. siue ipẽ
siue tutor eus uł curatur accusauerit¬
¶S siminor quid̃ institui̾t acconem. ma¬
ior aũ factus sñam acceꝑit. benigne erit.
dicendum ẽ Ignoscidebe. qi minor ceꝑit. ne¬
q enim imputare ei possumus. cur nõ deẜ¬
uit acc̾onem. uł curabolitionem nõ petie¬
nit cum alt̾m si fec̾it inturpiliemum in¬
cid̾et. altin nõ facile impetretur. Certe si
abolitionem publice datam repẽcit iamꝰ
maior.dicendumẽ hunc eẽ remouendum.

Expanded text:
bonorum possessione.Si uero accusauerit minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit.Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem uel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. s abusuie testam̃ta ea qio appella¬
tã nł rupta. Itẽq inꝑfecta solemus reᷤ¬
stam̃ta dicere. Ad causam aũ testi ꝑtr̃
factum sit. inquacũꝙ mat̾ia fuerit seͥ¬
tñ ꝙ cõtineat sup̃mam uolũtatẽ. ⁊
tã principales quã sẽ tabule elictõ¬
ꝯtinẽtur¶siplumr sint test̾a que quis
ex hib desidet umi u̾soꝵ ei facultaᷤᷤ fac¬
ẽda ẽ siclubitetur uirumm uiuat. an
decesserit is cuius qtasq ł ad causã testu¬
m̃ti ꝑtiniet inspici descͥbiq postulat.
dicẽdũ ẽ p̃torẽ cansa cognita statuere
snspici tabulas. ẽ ut ipe scͥptinam quis
impiciat. ⁊ sigiliet. quid aliut extabuł¬
ꝗͣ uelit spectare. inspectio tabularii ⁊ lectiõ
farũ indicat. cue aut ⁊ ꝯsiuẽ tabularuñ
patitur p̃tor descͥbi. uł inspici id circo ne ꝙͥ
falsifiat. Namq ⁊̃ inspectio mat̾iã falso
fadricato irstruere põtsutrũ aut̃ in ꝯti¬
ne̾ti potestatẽ inspiciẽtli ut descͥbẽcli iub

Expanded text:
abusive testamenta ea quoque appellata vel rupta: itemque inperfecta solemus testamenta dicere. Ad causam autem testamentfactum sit, in quacumque materia fuerit scriptum, quod contineat supremam voluntatem: et tam principales quam secundae tabulae edictocontinentur.Si plura sint testamenta, quae quis exhiberi desideret, uniuersorum ei facultas facienda est.Si dubitetur, utrum uiuat an decesserit is, cuius quis quod ad causam testamenti pertinet inspici describique postulat, dicendum est praetorem causa cognita statuere nspici tabulas est, ut ipsam scripturam quis inspiciat et sigilla et quid aliud ex tabulis velit spectare. Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat. Diem autem et consulem tabularum non patitur praetor describi vel inspici idcirco, ne quid falsi fiat: namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest. Vtrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi
Abbreviated transcription (Latin):
cirtu uentã uluntatẽ defuncti. ⁊ iõsiliq¬
docõstitĩt innede̾ legatariorũ hoc factũ.
quãuis ñ pecurua acceptã s nmia grã col¬
lata dicẽdũ erit locũ ẽẽ utili actioi aduer¬
sus eũ qui possicet heditatẽ ⁊ recte dicetur.
ubicũq quis lũ uult p̾stitũ ei qui se re¬
pucdlante uẽturus ẽ ñ repudiaturus nisi
p̾stitũ uellet. ⁊ maxime si o eu̾tẽta iudi¬
ueniri utili actioe., ¶ quãquã ce ħedib i¬
stitutis uideatur p̾tor loqui.at tr̃ ⁊ ad ali¬
x nssũ relictũẽ. ⁊ hic idegiss ut omittatur.

Expanded text:
cti: et ideo si liquido constiterit in necem legatariorum hoc factum, quamvis non pecunia accepta, sed nimia gratia collata, dicendum erit locum esse utili actioni adversus eum qui possidet hereditatem. Et recte dicetur, ubicumque quis, dum vult praestitum ei, qui se repudiante venturus est, non repudiaturus, nisi praestitum vellet, et maxime si ob evertenda iudiueniri utili actione.Quamquam de heredibus institutis uideatur praetor loqui, attamen etiam ad alimmissum relictum est, et hic id egisset
Abbreviated transcription (Latin):
institutus ħes potinit parere cõditioni
nec paruit. cũ ꝯlitio tał fect ut marbi¬
trio sit hecdis instituti. deinde ab intestato po¬
sideat ħechit̾ debebit eclicto teneri. quia ei¬
modi cõcditio ꝓpura cebe̾t habi. ¶ Ñaneri¬
mis quipt missa causa testam̃ti ab intest.¬
toh̾edit possidat. utrũ uire lecgtano pos¬

Expanded text:
institutus heres potuit parere condicioni nec paruit, cum condicio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti, deinde ab intestato possideat hereditatem, debebit edicto teneri, quia eiusmodi condicio pro pura debet haberi. Non quaerimus, qui praetermissa causa testamenti ab intestato heredit
Abbreviated transcription (Latin):
ex causa legatarii res pod̾e cogetur. Toti¬
ensigitur edictũ p̃toris locũ habebit. qͦ¬
aut si forte quasi p̃do possiteat hecut̾
fingenssidi alique. utulũ ab intesta¬
sane int̾uehiente cautiõe euicta Hecii¬
tate legata redli Esinpofsideat quis
heditate coloant malo fecit quomi¬
nus possideat. euemet ut ꝑnide teneatur

Expanded text:
 causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quoaut si forte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestasane interveniente cautione "evicta hereditate legata reddi". Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possidea
Abbreviated transcription (Latin):
gabule p̃toris idoffũe̾. ut cogat si¬
guatores cõnenire. ⁊ sigilla suareci
re se signasse. publice enĩ ex pedit sup̃mã
hoiũ u̾iditia exitũ hab̾e.¬
ip̃.. Sed simaior pars signatoꝵ fuĩt
muc̃ta poterit ip̃is int̾ uenientib re
miti debet tabnle testam̃ti ub ip̃e sit
uttagnoscat. Nam reuocari eũ agnosõt¬
cli causa honerosũ ẽ. quippe sepe cũ mã¬
gua captiõs areb nr̃is reuocanur. ⁊¬
et iniquũ dãpnosũ cinq et offũ suũ.

Expanded text:
tabulae, praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire et sigilla sua recoium Vel negare se signasse: publice enim expedit suprema hominum iudicia exitum habeictum.Sed si maior pars signatorum fuerit inuenta, poterit ipsis interuenientibus resmitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti adgnoscat: nam reuocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris reuocamur et si
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ius ualere ꝓmũtiauit clodianuminte
bebat sepmo tot dotis nõe spopõderat. ⁊ ꝓu¬
suris in exhibitiorie certã sũma pr̃abat de qͥ¬
cessit. relicta sẽ p ꝰ filia. ⁊ aliis ħxdib cũ ꝗb
sẽpniꝰ iuditio egit cõde̾pnaticeᷤ portioĩb
Rectitariis singłi sedes int̃ quos ⁊ seia sẽp¬
erat usuris his dẽ que ad exhibitionẽ atestã¬
trice p̾stabãtur. postea excepta seiafilia:
ceu̾ ħedes abstinuerunt se ħeditate. bn¬
ficio pͥncipis tota feditas ad seĩa ꝑtine̾.

Expanded text:
rius ualere. pronuntiauit Clodianum intebebat, Sempronio tot dotis nomine spoponderat et pro usuris in exhibitionem certam summam praestabat, decessit relicta Seia filia et aliis heredibus: cum quibus Sempronius iudicio egit condemnatique pro portionibus hereditariis singuli heredes, inter quos et Seia, Semperat usuris isdem, quae ad exhibitionem a testatrice praestabantur: postea excepta Seia filia ceteri heredes abstinuerunt hereditate beneficio principis et tota hereditas ad Seiam pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
humanitatis grã obtinẽdũ ẽ sei ꝑduellio¬
orus helitatẽ suspensa cogniticẽ. filius:
etnãcipatus cui de patris innocẽtialiqur ͦ:
põt querere sphede gessisse filiũ placuit.
qui morieris cõptomatrẽ suã uttestatoui¬
ta decessisse codicillis petit abħxede suo ut ma
reritib que suis inpossessioriẽ matris mo
remoto familie uĩculo ꝓħede gercre uide¬
Etur. ⁊ ĩofilius qui taquam exbons matͥs
cuius feditatẽ suscepit agrum ad hedita¬
tẽ paiͥs ꝑtinẽtẽ ut mat̾nũ ignorans ponie¬
cut abstiriẽti cõsiliũ. ꝙ mbonis patͥs tenuit

Expanded text:
humanitatis gratia optinendum est.Rei perduellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest quaerere.Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam intestato uita decessisse codicillis petit ab herede suo, ut marentibusque suis in possession‹e› matris monremoto familiae uinculo pro herede gerere uidetur. et ideo filius, qui tamquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenu
Abbreviated transcription (Latin):
stinnerat seditatt. alt̾a rona pat̾na uicli¬
caret totũq onus sussciꝑe ꝑatuerat:. Sz.¬
tũ cassiũ p̾torẽ causa cognita acciõe hecuta¬
uas ntiles deturũ recte. pollicitũq ei ad.
feclitatẽ patͥs accefit denegͥturũq ei q̃
se abstamuerat testam̃ta quemadmod

Expanded text:
editate, altera bona paterna vindicare totumque onus suscipere parata erat. sanctum Cassium praetorem causa cognita actiones hereditarias utiles daturum recte pollicitum ei, quae ad hereditatem patris accesserat denegaturumque ei quae se abstinuerat. III TESTAMENTA QVEMADMOD
Abbreviated transcription (Latin):
⁊e P at᷑ quotieris filio mãdat adire cẽ¬
tus eẽ debet anꝓparte. anexasse. an ex
ñ careat. nutu iube possit adire helita¬
i letẽ. ut eliure eiꝰ cõmodum queripossit ̃¬
ns quod facile explicari possit᷑. scientia ̾¬

Expanded text:
 Pater quotiens filio mandat adire, certus esse debet, an pro parte an ex asse, et an ex non careat, nutu iubere possit adire hereditatem, ut ei iure eius commodum quaeri possit: quod facile explicari possit scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Sdiem lib̃to assignato inũm pendente dieul
conditione. omĩa ꝑm̃ obs uabuntur: acsi
assignatus nõ eẽt. Itaq mortuo eo int̾im
ad om̃s lib̾tos hereditas ⁊ bonorum possõ
ptinebit.¶ Si uni pure alii sub conditione
lib̾tus assignatus sit eum cui pure assigͣc
sit: pendente conditione solum mõ pat̾n
ius hr̃e dicendum ẽ.¬
ap̃ .ł.Numentorum cã lib̾tos flliis at¬
irbutos filiis assignatos nõ uid̾i. R. cum
ea patione lib̃tis consulti patronus uolu̾̃it
quo facilius uoluntatis emolumentumꝯ
sequantur. saluo iure communi.
op̃ .ł. Si exduob patronis alt̾ eoꝵ filio
suolib̾tum assignau̾it: nõ obstat. qͦ minꝰ
alt̾ patronus ius solidum suum habeat
lib̃is qui sunt inpotestate senatus locutus
ẽ. Ergo dẽpostimis nicħ hoc senatus ꝯsulto
ĩ ꝓmissumẽ magis tñ puto etiã postumos
contiñi. ¶Qd̃ inquit senatus. siex lib̃is
quis meiuitate eẽ desiss: eum significat
quimꝑpetuum inciuitate eẽ desierit. nõ

Expanded text:
diem liberto adsignato interim pendente die uel condicione omnia perinde obseruabuntur, ac si adsignatus non esset: itaque mortuo eo interim ad omnes liberos hereditas et bonorum possessio pertinebit. Si uni pure, alii sub condicione libertus adsignatus sit, eum, cui pure adsignatus sit, pendente condicione solum patroni ius habere dicendum eAlimentorum causa libertos filiis adtributos filiis adsignatos non uideri respondi, cum ea ratione libertis consuli patronus uoluerit, quo facilius uoluntatis emolumentum consequantur, saluo iure communi. Si ex duobus patronis alter eorum filio suo libertum adsignaverit, non obstat, quo minus alter patronus ius solidum suum haberetliberis, qui sunt in potestate, senatus locutus est: ergo de postumis nihil hoc senatus consulto provisum est: magis tamen puto etiam postumos contineri. Quod inquit senatus "si ex liberis quis in civitate esse desisset", eum significat, qui in perpetuum in civitate esse desierit, non
Abbreviated transcription (Latin):
unculs magnus. cadem dinum̃atione. hic
quoꝙ occo ꝑsonas computabimus. hoc t̾m
immutato. ut eis frat̃ ꝓaiue ponatur: ami¬
ta maioreaẽ pro aui soror. patris uł matris¬
gna. ¶Quod adnũm ⁊ ad expositionem ꝑ¬
sonarum eademerunt immutato hoc ut ꝓ¬
aui soror. ad extremum põatur. orit̾tera
maior. hec ẽ soror ꝓauie ꝑatris uł matris
matris matert̾a magna. numerus ꝑ sõaꝵ
idemẽ. ut in nouissimo ꝓpõatur ꝓaiue so¬
ror. hos om̃s apatruo maiore quos retuli¬
mus. quidam appellant ita. ꝓ patruus.
ego ita nomino. illa cc̃ frĩs uł sororis ꝓne¬
potem me demonstrant.: patriu magni fi¬
⁊ hic computabimus. quod auus ⁊ frater
ut iam dictum ẽ. duplicit̾ accipumtur. et
ideo patriumagni filius quatuor implet.
Totdem filia amute magne: ¶ Husunt¬

Expanded text:
unculus magnus: eadem denumeratione hic quoque octo personas computabimus, hoc tantum immutato, ut is frater proaviae ponatur. amita maior: ea est proavi soror, patris vgna: quod ad numerum et expositionem personarum eadem erunt immutato hoc, ut proavi soror ad extremum ponatur. matertera maior: haec est soror proaviae, patris vel matris matertera magna: numerus personarum idem est, ut in novissimo ponatur proaviae soror. hos omnes a patruo maiore quos rettulimus quidam appellant ita: propatruus ego ita nomino, illi contra fratris vel sororis pronepotem me demonstrant. patrui magni fiet hic computabimus, quod auus et frater, ut iam dictum est, dupliciter accipiuntur et ideo patrui magni filius quattuor implet, totidem filia. amitae magnae fil
Abbreviated transcription (Latin):
qr̾. ꝓpior sobrinus uocatur. nam ut mas¬
suruis ait. quem quis appellat ꝓpͥiorem
sobrinus quod ẽ patris matris ue conso¬
brinus. aut consobrina ab eo consobͥm
consobrineue filius filia nominatur:
Datriu nepos neptis. hii sunt auipat̾¬
ni.ul aie pat̾ne ꝓnepos ꝓnepuis ex ne¬
pote uł ex nepte filio natis. consobriniꝰ¬
sunt conidbrineue filius filia. octo ꝑͣs
continebunt. quatuor nepos. quatuor
neptis qi ⁊ patruuis duplicit̾ accipitur.
et nepos uł neptis sub singłis patruoꝵ
ꝑsonis duplicantur. ¶ Amite nepos

Expanded text:
ropius sobrinis uocantur: nam, ut Massurius ait, quem quis appellat propiorem sobrino, qui est patris matrisue consobrinus aut consobrina, ab eo consobrini consobrinaeue filius filia nominatur. patrui nepos neptis: hi sunt aui paterni uel auiae paternae pronepos proneptis ex nepote uel ex nepte filio natis, consobrini consobrinae filius filia: octo personas continebunt, quattuor nepos, quattuor neptis, quia et patruus dupliciter accipitur et nepos uel neptis sub singulis patruorum personis duplicatur. amitae nepos
Abbreviated transcription (Latin):
nauis ex asla nonuenit: ex parte sexta he¬
res esto. T̾itiuis nõ exduab partib ħrs scͥp¬
tus s ip̃e sibi substitutus intelligi debet. Id
iudetur sed̾ hanc rationem cum sextians
uacuus relinquatur bonorum possõem
tiius accipiet. non solum ĩcie patrtis s
eius quiqueue ex sextante eidem accre

Expanded text:
navis ex Asia non venerit, ex parte sexta henavis ex Asia non venerit, ex parte sexta heres esto": Titius non ex duabus partibus heres scriptus, sed ipse sibi substitutus intellegi debet ididetur. secundum hanc rationem cum sextans vacuus relinquatur, bonorum possessionem Titius accipiet non solum tertiae partis, sed eius quoque, quae ex sextante eidem adcre
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł. Si sub conditione heros institutus
bulas conditio de fecĩt. int̾dictumeuenit.
ut respossessorio coneedenda sit. ut puta
si filius emancipatus sub conditione he¬
res sit institutus. nam si de fẽcit conditio¬
at tamen secundum tabulas bonorumpoᷤ¬
sõnem eum acciꝑe. Iuł stribit. s ⁊ siis fuĩt
qui ab intestato bonorum possõr futuru
eẽt tuendum ẽẽ scripsit.⁊ iure utimur¬
iudendum ẽ. anlegata abeis debeantur.⁊
filiusquidem qi contra tabulas bonorum
possõne accepta rem hr̃e uidetu.cet̾i uero
qĩ abintestato r ideo filius liberis parentib¬
ꝙ legata relicta solis pr̃are cogetur cet̾isñ.
planeeicͥ ab intestato fidei cõmissum reli̾c¬
tumẽ erit pr̃andum. qiͣ uidetur hoc ip̃o fra¬
pendente conditione. nec dum impleta pe¬
uł .x.. Cum tabule testamenti płium si¬
gnis significate eẽnt quedam ex his non
comparent. Septem tam̃ signa maneãt.
sufficit ad bonorum possõnem dandami
uenit: exparte t̾cia ħrs esto. Idem titius si

Expanded text:
 Si sub condicione heres quis institutus bulas condicio defecerit, interdum evenit, ut res possessori concedenda sit, ut puta si filius sit emancipatus sub condicione heres institutus: nam si defecerit condiattamen secundum tabulas bonorum possessionem eum accipere Iulianus scribit. sed et si is fuerit, qui ab intestato bonorum possessor futurus esset, tuendum esse scripsit, et hoc iure utimur.Uidendum, an legata ab eis debeantur. et filius quidem quasi contra tabulas bonorum possessione accepta rem habere uidetur, ceteri uero quasi ab intestato: et ideo filius liberis parentibusque legata relicta solis praestare cogetur, ceteris non. plane ei, cui ab intestato fideicommissum relictum est, erit praestandum, quasi uideatur hoc ipso frapendente condicione necdum impleta peum Cum tabulae testamenti plurium signis signatae essent et quaedam ex his non parent, septem tamen signa maneant, sufficit ad bonorum possessionem dandavenerit, ex parte tertia heres esto. idem Titius, si
Abbreviated transcription (Latin):
arcianus .x. Equis tutor datus cum sͥ
legatacẽt ancilla.⁊ rogatus eam manumi¬
itẽ: manumifit. agnito legato. ⁊ tutela
gnissime rescripsenint sicut exalia cã puni¬
torum. lib̾is uira libertorum salua sunt.
patroni eẽ. uissit eum libertum imꝑr̃is:

Expanded text:
ionum. Si quis tutor datus, cum sibi legata esset ancilla et rogatus eam manumittere, manumiserit adgnito legato et tutela gnissime rescripserunt, sicut ex alia causa punitorum liberis iura libertorum salua sunt. patroni esse iussit eum libertum. Im
Abbreviated transcription (Latin):
supssitutolccusee.. ¶Lituis hes csto.
stichum. meuio do. lego. Stichus
hes esto. sistichus os n̾erit. stichus
ifilib hes ꝙ esto In hac questios i pͥ¬
demis querelum est. utrum unus glus¬
uoꝰ sit. anluo. ⁊ ancausa mutata sit sub¬
ptitutiõis. ancade̾ ꝑmaneat ¶⁊ quidẽ¬

Expanded text:
us heres esto. Stichum Maeuio do lego: Stichus heres esto. si Stichus heres non erit, Stichus liber heresque esto.' in hac quaestione in primis quaerendum est, utrum unus gradus sit an duo, et an causa mutata sit substitutionis an eadem permaneat, et quide
Abbreviated transcription (Latin):
cipẽ de hoccasu cogitasse. uerisimile ẽ.
ut eum ꝙ postea nasceretur exħe taret.
Nec int̾ est q̃m ad modum bñficium pͥn̾¬
cipale int̾cedat circa testam̃ti factionẽ.
utrum in ꝑscã unius. an incõplurium.¬
¶ Itẽ quero suta fc̃a ꝓpoatur substitutio. fĩ¬
lius m̃s si intra detẽ annos decessit. titur¬

Expanded text:
cipem de hoc casu cogitasse uerisimile est, cipem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti factionem, utrum in personam unius an complurium. Item quaero, si ita facta proponatur substitutio: 'filius meus si intra decem annos decesserit, Tit
Abbreviated transcription (Latin):
auł. E ꝑfacto querit᷑. qui filium habe¬
bat mutũ pub̾em impetrauit apͥncipe
ut muto substituere eiliceret. ⁊ substitu:¬
it titiũ mutus duxit uxorẽ post mortẽ
pes solent int̾p̃tari. ũerum uoluntatẽ pͥn¬
cipis insipiem põt dici eatenꝰ ideum tri¬
buere uoluisse. quatenus filius eiꝰ ineatẽ
ualitudine ꝑ seuerass. ut quẽ ad modũui ⁊¬
reciuili pub̾tate fiut᷑ pupillare testam̃¬
tũ. ita pͥnceps imitatꝰ sit. iusineo ꝗ ꝓpt̾
infirmitatẽ non põt testari. Nam ⁊ furi ẽ¬
oso filio substitutss. diceremus desinere
ualere testam̃tum. cum resipiussi. quiaᷤ
port sibi testam̃tum facere. Et enĩ iniqũu
incipit fieribñficium pͥncipis. siadhuc io ua¬
lere dicamꝰ. aufer enĩtestam̃ti factionẽ
homini sane m̃tis.: Igctur ⁊ iã agratice
sui ħedis dicẽdum est runpi substtuti i.¬
eret. Ip̃e filius postea. anlure habe ce¬
ꝑit suũ ħedẽ. Net enĩ aut patrẽ au̾pͥn¬

Expanded text:
um. Ex facto quaeritur: qui filium habebat mutum puberem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem pes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. nam et si furioso filio substituisset, diceremus desinere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere dicamus: a‹u›ferret enim testamenti factionem homini sanae mentis. igitur etiam adgnatione sui heeret ipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut prin
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Sub inpossibili ꝯclitic̾e. uł alio mõ
factam institutionem placet ñ utiariꝰ.
quatenus accipiatur m̃s. Queriturs⁊.
si quitẽ alienauit in eo usum fructum.
nichilominus ip̃ius ẽ. Siũo partẽ ineba
liena uit an deficiat cõclitio institutiõis
queritur: ⁊̃ uerius ẽ ñ defccisse cõlitice.
Nisi euidentissimis ꝓbatioĩb testatorẽ uo

Expanded text:
. Sub impossibili condicione uel alio mendo factam institutionem placet non uitiari.quatenus accipiatur 'meus', quaeritur. et si quidem alienauit in eo usum fructum, nihilo minus ipsius est: si uero partem in eo alienauit, an deficiat condicio institutionis, quaeritur. et uerius est non defecisse condicionem, nisi euidentissimis probati
Abbreviated transcription (Latin):
a dire heditatem. ac ꝑ hoc uerum eẽ. stichͣ¬
um sedem ñ eẽ. ⁊ exsequentib u̾bis ubtatẽ
illi cõpet̾e. cum unusgratꝰ uidetur. quidgͣ
si non adierit tituis. incipiet ex substitutict
it iussu legatarii. ñet ex causa legati intel¬
ligitur legatarii ẽẽ effectus. ⁊ iõ certum ẽ
illum ħedem nõẽe. ac ꝑhoc exhis u̾b̾. siłe¬
ñ ent. stichus. lib̾hes q esto. lib̾ ⁊ ħes existet.
hoc aut̃ ꝙ sentimus uilianus quo inlibn̾
suis ꝓbat. ¶ Si pupillus substitutum sibi
ẜiũi alienauerit. cumq emptor uibm ħe¬
demq instituerit. numquid iste insub¬
stitutiõe habeat statum uni u̾sume ut si
quidem pupillus adyub̃tatẽ ꝑuenerit.
necessarius extestam̃to emptori hẽs ex¬
titit. Si uõ intra pub̾tatem decesserit.
ex subscituticẽ quidem lib̾ ⁊ ħes sit.⁊ neces

Expanded text:
ire hereditatem, ac per hoc uerum esse Stichum heredem non esse et ex sequentibus uerbis libertatem illi competere: cum unus gradus uidetur. quid ergo, si non adierit Titius? incipiet substitutione St adit iussu lega‹ta›rii, nec ex causa legati intellegitur legat‹a›rii esse effectus, et ideo certum est illum heredem non esse, ac n erit, Stichus liber heresque esto", liber et heres existet. hoc autem, quod sentimus, Iulianus quoque in libris suis probat. Si pupillus substitutum sibi servum alienaverit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione habeat substitutum universum? ut, si quidem pupillus ad pubertatem pervenerit, necessarius ex testamento emptoris heres exstitit, sin vero intra pubertatem decesserit, ex substitutione qui
Abbreviated transcription (Latin):
quam si post temostrata cõditionẽ :¬
sibi ħedem ẽẽ. substitutum iussiss¬
Dꝰ. Quidues inꝓub̾es filios h̾etes relica¬
rat. ita substiuit. Siamto mortui cẽnt. d̃¬
inde pueripost morte patris simł ꝑierũt.
duc heditates substituto deferuntur: sed
siliu̾sis tẽporib uita decedant in ħedita¬
te nouissimipueri ẽiꝰ frĩs. quiante mor¬
tuusẽ. Beditatẽ substitutꝰ inueniet. S
inratiõe falcidit pueri pͥoris heditas nue
niet. Inec substitutꝰ amplius. quã sex siciꝰ

Expanded text:
quam si post demonstratam condicionem sibi heredem esse substitutum iussitutum iussiss. Qui duos impuberes filios heredes reliquerat, ita substituit, si ambo mortui essent: deinde pueri post mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate nouissimi pueri eius fratris, qui ante mortuus est, hereditatem substitutus inueniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non ueniet nec sub
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrͥe facultates filii tenebunt᷑. Et sc̃o si
pater filium ex ħedauerit. ⁊ ei nich re¬
linquerit. nlłum fid̾i cõmissum erit.
Alicquin silegata uł fic̃i cõmissa filiꝰ
acceꝑit: intra modũ eoꝵ sid̃i cõpnus¬
sum ħeclitatis a filio tatũ. c̃itrã falcitus¬
ze rationẽ tetebit᷑. ¶ qui discretas por¬
ticẽs c̃umctis plurib sepitim cedit.
Lac post omẽii institutionis ordinẽ
ita scͥpsit Qno hedes meos inuicem
substitito c̃ uinctos. pͥmoloco uice
mutua substituere uidetur. quib.
institutionũ partes ñadagnoscentib.
cetos oms cohedes admitti.¶ Quipa
Reliqui scoħ̾edib datis post cõpletũ
assem ita scͥpsit. hosom̃s inuicem sub¬
stitito uoluntatis fit qõ cõmemora¬
tionẽ om̃ium patrẽ ⁊ filium substitu¬
tioĩ coħelum nuscuiss. aneã scͥpturã
adcetos om̃s transtuliss. ꝙͣ magis ue

Expanded text:
e facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo loco uice mutua substituere uidetur: quibus institutionum partes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti. Qui patreliquis coheredibus datis post completum assem ita scripsit: 'hos omnes inuicem substituo'. uoluntatis fit quaestio, commemoratione omnium patrem et filium substitutioni coheredum miscuisset an eam scripturam ad cet
Abbreviated transcription (Latin):
quia abeo filius exħc datusẽ. anquia ip̃e filius
substitutus est. ¶ulianus. ioginus pat̃. eos
quos sibi hedes instituerat. fusita substituit.
Quuis quis sibi ħes ẽet. unus exħedib institu¬
tis. qui tacitam fitẽ accõmodauerat. ut ñca¬
pienti partẽ ex coꝙacceꝑit daret ad substi¬
tutionẽ in pub̃is admissus. utrum ꝓ ea paͦ¬
te ꝓqua scͥptus fuit ueniat. anͣ nõ ꝓea qͣ
cepit. ita ut augeatur eius pars in substituti¬
ce  respõcli. Quin fraudem iegum fidem ac¬
comotiiͥt᷑. ad eundo sos efficiur. nec desinit hes
c̃e licet res que ita relicte sunt auferuntur.
Iund̾ ex scd̃is tabulis intantum ħos eẽ põt.
inquantũ scͥptus eẽt. Satisenĩ punitus ẽ in
⁊ eo ꝙ fecit cõtra leges: quin ĩmo ⁊ si desineret
hes ẽe idem dicerẽ: q̃m admodum intelle:¬
genclum ẽ. in eoqui cum scͥptus ẽet hes. postã¬
s̃ adisst hecditatẽ inẜuitutem redactus est. ⁊ postea
libtate dõtus. cui ꝑmissumẽ ad substitutionẽ

Expanded text:
quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est. Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabulis in tantum heres esse potest, in quantum scriptus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges. quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus esset heres, postquam adisset hereditatem in seruitutem redactus est et postea libertat‹e› donatus. cui permissum est ad substitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
am exhe dauit Et si filius intra pub̾tatẽ
decessiss. filiam cidem substituit. s fi¬
ue si ante quam nub̾et decessiss. uxo¬
rem suam item sororem suam substi¬
tuit. quero cum filiam pubes pͥor deces¬
serit. deinte fr̃eius inpubes. anfilii ħx¬
ditas. ad uxorem ⁊ sororem testatoris
uire substitutiõis ꝑtincat. Re. scd̃m

Expanded text:
intra pubertatem decessisset, filiam eidem substituit: sed filiae, si antequam nuberet decessisset, uxorem suam, item sororem suam substituit. quaero, cum filia impubes prior decesserit, deinde frater eius impubes, an filii hereditas ad uxorem et sororem testatoris iure substitutionis pertineat. respondi secundum
Abbreviated transcription (Latin):
p.o Pat̾ familias primis tabuł postu¬
mo hede instituto. scd̾is tabulis sibi.
uł filio. si intra yub̾tatem decessiss. ga¬
ium seium fr̃m suum substituit. de¬
inte titium gaioscio ⁊ postta sic di¬
xit. Quod si gaius seius fr̃ m̃s pͥmolo¬
co substitutꝰ hes mͥ eẽt. tc utio fid̃i¬
cõmissum relinquo.quero cum filius
patri hes extit̾it. eocꝑ intia pub̾tatẽ
mortuo. sup  testatoris ex sub itutiõs
hxs sit. anfidei cõmissum debeat᷑lir. cũ

Expanded text:
. Pater familias primis tabulis postumo herede instituto secundis sibi uel filio, si intra pubertatem decessisset, Gaium Seium fratrem suum substituit, deinde Titium Gaio Seio, et postea sic dixit: 'quod si Gaius Seius frater meus primo loco substitutus heres mihi esset, tunc Titio fideicommissum relinquo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicommissum debeatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lius mom̃ti erit substitutio cõtra. Si pure
quis instituatur. demb̾ sub ccditic̃e sibi
substituatur. nicħ faciat substitutio cõ¬
diticã lis nec mutata intelligatur. quippe
cum et si extit̾it ceditio. due pure sunit
substitutiões. sccłm hec ꝓpoĩta qõ ma

Expanded text:
lius momenti erit substitutio. contra si pur‹e› quis instituatur, deinde sub condicione sibi substituatur, nihil facit substitutio condicionalis nec mutata intellegatur, quippe cum et si exstiterit condicio, duae purae sunt institutiones. secundum haec proposita qua
Abbreviated transcription (Latin):
D Iutius titus legitimur filium.⁊ ꝯ
al t̾um naturalem h̾edem instituit. eos ꝙ̃
inuicem subscituit: titianus iegitimus
filiꝰ quẽ pat̃ anniculũ reliquid post mortem
impubes decessit suꝑstite matre. ⁊ frẽ natuᷤ¬
rali quẽ etiã eo hrelem habebat. Quero anintli¬
taseiꝰ adtitium natalẽ frẽm excã substõis ꝑtine¬

Expanded text:
 Lucius Titius legitimum filium et alterum naturalem heredes instituit eosque inuicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem ex ca
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ. ⁊ filium substitutic̃em. ¶ cob̾es
impub̾i filio tatus. eidẽq substitutꝰ.
legata scd̃is tabuł relicta ꝑ inte p̃sta r¬
bit. ac sipure partẽ. ⁊ subcõclitioe parł¬
tẽ alt̾am accepiss. Non ioẽ ẜuabitur
alio substituto. Nam ille falcidie ra¬
ticẽm induceret quasi plarie sub cõcliti¬
oẽ pͥmis tabuł h̾es institutꝰ. stam ⁊ sima¬
xime coħ̾es filio tatus quacdrantẽ. inte¬
grum obtineret. Ham ⁊ cumlegatũ
primis tabulis titiodat᷑. scd̃is au̾t ta¬
buł eadẽ res sẽpnio. seꝓnius quãtres ti¬
tio c̾turrit.. ¶Cum pat̃ in pub̾i filie
que noiussima diẽ suũ obiss. tabulaᷤ
scd̾as fecuss. ⁊ inpubes filia iorore pu

Expanded text:
ionem. Coheres impuberi filio datus eidemque substitutus legata e secundis tabulis relicta perinde praestabit, ac si pure partem et sub condicione partem alteram accepisset. non idem servabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optineret. nam et cum legatum primis tabulis Titio datur, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque Titio concurrit. Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia su
Abbreviated transcription (Latin):
datur. ¶Lutius tituscum habet siulios upote¬
state uxorẽ hecem scpsit. ⁊ ci substituit filios
quesitum ẽ aninstitutio u oris nullius mo
lius cẽ mom̃ti. Et id̾o cum itẽ substituti ꝓpo¬
nantur. extestam̃to eos b̾edes extitisse uid̾ri.

Expanded text:
datur. Lucius Titius cum haberet filios in potestate, uxorem heredem scripsit et ei substituit filios: quaesitum est, an institutio uxoris nullius momllius ess‹e› momenti et ideo, cum idem substituti proponantur, ex testamento eos heredes ex
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimꝰ moriet᷑. hos substitui põt. Siti¬
głis sineminẽ ȩor intestato deced̾e uelit.
s ouissimo siius legitrinaꝵ heditatũ. ĩ¬
integrũ int̾eos custodire uelit.
sicuti põt nulli substitue̾. Ergo ⁊ adbre¬
ue tp̃s etatis. subscituere põt. ut puta
sifiliꝰ m̃s int᷑ annũ decimũ deresserit.
ticiꝰ ei hesesto Itaq ⁊ sicliu̾sos substimat
po̾t finẽetauis ad itẽdũerit. ueluti
sntgr decimũ annũ decesserit ticiꝰ hes¬

Expanded text:
nouissimus morietur heres substitui potest, singulis, si neminem eorum intestato decedere uelit, nouissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri uelit. nibus, sicuti potest nulli substituere. Ergo et ad breue tempus aetatis substituere potest, ut puta 'si filius meus intra annum decimum decesserit, Titius ei heres esto'. Itaque et si diuersos substituat post finem aetatis, admittendum erit, ueluti 'si intra decimum annum decesserit, Ti
Abbreviated transcription (Latin):
tiõis : iuta tecessit. ad substitutũ eiꝰ. siue
ante substitutioriẽ sine postea substitu¬
tusut. utraq portio ꝑtinebit᷑. Nec int̃¬
erit pͥor substitutus post institutũ. anañt
xetecat Exhis u̾ͥbis eosq inuicẽ substitu¬
Itio ñadeutis portio scͥptis ħedib. ꝓmõd̃
sibi uł alii quesite portioĩs defert᷑. ¶cũ
filie uł nepoti ꝗlocũ filii renuit. aut
post testam̃tũ cepit tenere parens sub¬
stituit. Siꝗs exhis mortisque ip̃re ñ
fuit infamilia substiturio pupilla ris
fit irrita. Quod siħedẽ filiũ pat̾ roga¬
nerit sim pubes diẽ suũobierit. ticio

Expanded text:
t, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex verbis "eosque invicem substituo" non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi vel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae vel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substitutio pupillaris fit irrita. Quod si heredem filium pater rogaverit, si impubes diem suum obierit, Titio