comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit & hoc et insequente anno .c. furio pacilio &m̃ papirio ortesso cõsus
ludi ab .xuiris per secessionem plebis a patribus ex sc uotieo anno factis¬
denuntiando factus neque ut deccgris diuidendisplebi referrent consules
ad senatũ periuncere potuit . Et cumm agno certamine obtinuisseo ut consu
lum antribunorum placer& comitiahaberi consules cretriuss
sunt ludibrioque erant minae tribunid enuntiantis sedilectũ impediturum cuns
quietis finitimis neq: belloneq: belli appara tuopus esset : Sequi tur hanegri¬
quillitatem rerum annus ꝓculo geganio macerino menenio lanato cõs mult¬
plicioriclade acpericulo in signis seditionibus. fame regno prope ꝑ largitionis dul¬
nem inceruices accepto unum ab fuit bellum exter
uersus annus frugibus fuit. seu dulcedine contionum & urbis deserto agro¬

Expanded text:
fuit et hoc et insequente anno, C. Furio Paculo et M. Papirio Crasso consulibus. fuit et hoc et insequente anno, C. Furio Paculo et M. Papirio Crasso consulibus. ludi ab decemuiris per secessionem plebis a patribus ex senatus consulto uoti eo anno factim ea ipsa denuntiando factus, neque ut de agris diuidendis plebi referrent consules ad senatum peruincere potuit, et cum magno certamine obtinuisset ut consultur patres, consulum an tribunorum placeret comitia haberi, consules creari iussi sunt; ludibrioque erant minae tribuni denuntiantis se dilectum impediturum, cum quietis finitimis neque bello neque belli apparatu opus esset. sequitur hanc tranquillitatem rerum annus Proculo Geganio Macerino L. Menenio Lanato consulibus multiplici clade ac periculo insignis, seditionibus, fame, regno prope per largitionis dulcedinem in ceruices accepto; unum afuit bellum externuersus annus frugibus fuit, seu dulcedine contionum et urbis deserto agro
Abbreviated transcription (Latin):
in tabulis ut plebem tribunosq ftller & iudicii rescingendi consilium initum
conserantautem ut multo maiore parte rutulorum colonorum quam roma norum
scriptio nec agerullus diuideretur nisi is quunter ceptus iudiciomn stemierat
nec ulliprius romano ibi quam omnibus rutulis diuisus essec Gleba ulla agrs
adsignaretur : sic ager ad und eates redit triumuiri ad coloniam ardeam
reducendam creati A grippamenenius t̃ cluilius siculus m̃ aebutius el uor
qui preterminime populare minis terium agro ad signando socus quem pr
suumiudicas set cumplebem offendissent Nec primoribus quidem patrum
satis accepti quod nihil gratiȩ cuius quam dederant uexatioes ad populus
iam diedicta ciboribunis coloni ad scripti remanendo in colonia queasau
testeminte gritatis iustitiaeque habebant uiticuere. Ipax domiforisque

Expanded text:
in tabulas, ut plebem tribunosque falleret iudicii rescindendi consilium initum; in tabulas, ut plebem tribunosque falleret iudicii rescindendi consilium initum; consenserant autem ut, multo maiore parte Rutulorum colonorum quam Romanorum scripta, nec ager ullus diuideretur nisi is, qui interceptus iudicio infami erat, nec ulli prius Romano ibi quam omnibus Rutulis diuisus esset, gleba ulla agri adsignaretur. sic ager ad Ardeates rediit. triumuiri ad coloniam Ardeam deducendam creati Agrippa Menenius T. Cloelius Siculus M. Aebutius Helua . qui praeter minime populare ministerium <cum> agro adsignando sociis quem populus Romanus suum iudicasset cum plebem offendissent, ne primoribus quidem patrum satis accepti, quod nihil gratiae cuiusquam dederant, uexationes ad populum iam die dicta ab tribunis, coloni adscripti remanendo in colonia quam testem integritatis iustitiaeque habebant uitauere. pax domi forisque
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum hostium subiugũ miserat aequauut quod haud facileẽ quinctius cõs togatus armat
patres seuerũ consulem & plebssatis comem crediderint & aduersus tribunos auecoritate
plurec quam certam inatenuit quinq consulacus eodem tenore gesq uitaqi om̃is consu¬
lariter acta uerendum paeneipsumagis quã honorem facieb ant eo tribunorũ militteri¬
um nunclam̃ tatio hisconsulib: fuit. Consules creant mfabiũ iubulanũ postumũ aebutũ
cornicinẽ fabius et ebutius consules quom aiori gloriae rerũ domiferisq: gestarum
succedere secernebant: Maximecitẽ memorabilem annum apud finitimos socios hostes¬
q: ẽẽ quod ardeatib: inrẽ p̃cipitis tanta for&cura subuentũ etinpensius ut delerenitpris
reicadpaucos eẽt coloni eo p̃siducacusa aduersus uulsoos scriberentꝰ hoc palã relatũ

Expanded text:
exercitum hostium sub iugum miserat. aequauit, quod haud facile est, Quinctius consul togatus armatiexercitum hostium sub iugum miserat. aequauit, quod haud facile est, Quinctius consul togatus armatipatres seuerum consulem et plebs satis comem crediderint. et aduersus tribunos auctoritate plura quam certamine tenuit; quinque consulatus eodem tenore gesti uitaque omnis consulariter acta uerendum paene ipsum magis quam honorem faciebant. eo tribunorum militarium nulla mentio his consulibus fuit; consules creant M. Fabium Uibulanum , Postumum Aebutium Cornicinem. Fabius et Aebutius consules, quo maiori gloriae rerum domi forisque gestarum succedere se cernebant, maxime autem memorabilem annum apud finitimos socios hostesque esse quod Ardeatibus in re praecipiti tanta foret cura subuentum, eo impensius ut delerent prorsus redacta ad paucos esset, coloni eo praesidii causa aduersus Uolscos scriberentur. hoc palam relatum
Abbreviated transcription (Latin):
parere Alitertũ abeuntib: quã manentib: sebostẽ in fensum uictoriã potius ex uulscis quam
pacẽ infidam romã relaturũ uulsci exiguã speminarmis aliaundiq: abscisa cum temptas¬
sent p̃t̃cetera aduersa loco quoq: iniquo adpugnam congressiiniqui or etd fugam cũ ab omni
purtecederentꝰ ad p̃ces acertamine uersi dedico imperatore traditisq: armis subiugũ
missi cũ singulis uestim̃tis ignominiȩ cladisq: plenidim ittuntur. Et cũ haud procul urbetusculo
consedissent ueterecusculanorũ odio inermes opp̃ssi deder̃ paenas. uixnuntus cedis relictis
publicũ ardectium redactis composuit. Demptãq iniuriam iudicutantobeneficio populu r
ardectes credebant senatiu suꝑ eẽ aliquid ad delendum publice auariciȩ monum̃tũ uidebat
com̃s triumphans in urbem redit ciuiliduce uolscorũ ante currũducto p̃datisq: spolus quib: dearmatũ

Expanded text:
 esse et imperio parere†; aliter tam abeuntibus quam manentibus se hostem infensum uictoriam potius ex Uolscis quam pacem infidam Romam relaturum. Uolsci exiguam spem in armis alia undique abscisa cum temptassent, praeter cetera aduersa loco quoque iniquo ad pugnam congressi, iniquiore ad fugam, cum ab omni parte caederentur, ad preces a certamine uersi, dedito imperatore traditisque armis sub iugum missi, cum singulis uestimentis ignominiae cladisque pleni dimittuntur; et cum haud procul urbe Tusculo consedissent, uetere Tusculanorum odio inermes oppressi dederunt poenas, uix nuntiis caedis relictis.publicum Ardeatium redactis composuit; demptamque iniuriam iudicii tanto beneficio populi Romani Ardeates credebant; senatui superesse aliquid ad delendum publicae auaritiae monumentum uidebatur. consul triumphans in urbem redit, Cluilio duce Uolscorum ante currum ducto praelatisque spoliis quibus dearmatum
Abbreviated transcription (Latin):
Adhonorem eiuscuicuratio altior fastgiosuo dce& factum quamad consulũ ignoul¬
nicm seuire inde utrĩq consulum alt̃ patresq: sed plebicreuerant animi& longedia
quam primo instituerant uia grassabantur : Desperatio enim consulum senatusq an¬
xilio cũinius ducidebitor ẽ uidissent undiq conuolabant. neq: decretum exaudiri co¬
sulis p̃strepitu et clamore poterat. neq cum decress& quis quam obtemperdia

Expanded text:
ad honorem eius cui curatio altior fastigio suo data esset factum quam ad consulum ignomiad honorem eius cui curatio altior fastigio suo data esset factum quam ad consulum ignominiam. saeuire inde utique consulum alter patresque; sed plebi creuerant animi et longe alia quam primo instituerant uia grassabantur. desperato enim consulum senatusque auxilio, cum in ius duci debitorem uidissent, undique conuolabant. neque decretum exaudiri consulis prae strepitu et clamore poterat, neque cum decresset quisquam obtempera
Abbreviated transcription (Latin):
Quodubi ciumiliti inciderat colle¬
gam appellabat concursus ad seruilium fiebatollius ꝓmissa iactubant. illiex ꝓbrabar
sua quisq belli merita cicatricesq: acceptaspostulabantiut autreferr& ad senatu
autut auxilio eẽt consulciuib: suis inperator militib: Mouebant cons. haec : sed terguer¬
sarires cogebat adeo in altertm causam ñ collega solum p̃cepserat : sed omni fuctiono¬
bilium Ittc̃ medium segerendo nec plebis uitauit odium nec apud patres gratiam init
Patresmollem consulem et ambitiosumrati: plebes fallacẽ breuiq apparuit aequas¬
secum appii odiũ scertam̃ consulibus inciderat uterdedicar& mercuriȩdem senatꝰ
a serem ad populum reiecit : utrieorum dedicatioius supopuli data ẽet eump̃eẽamo¬
nȩ mercatorum collegium instituere sollemnia ꝓpontifice : iussic suscipere populus
dedicationemaedis. tãt m̃. letorio primipilicenturioni quod facile apparar& ñ tun

Expanded text:
quod ubi cui militi inciderat, collegam appellabat. concursus ad Seruilium fiebat; illius promissa iactabant; illi exprobrabant sua quisque belli merita cicatricesque acceptas. postulabant ut aut referret ad senatum, aut ut auxilio esset consul ciuibus suis, imperator militibus. mouebant consulem haec, sed tergiuersari res cogebat; adeo in alteram causam non collega solum praeceps erat sed omnis factio nobilium. ita medium se gerendo nec plebis uitauit odium nec apud patres gratiam iniit. patres mollem consulem et ambitiosum rati, plebes fallacem, breuique apparuit aequasse eum Appi odium. certamen consulibus inciderat, uter dedicaret Mercuri aedem. senatus a se rem ad populum reiecit: utri eorum dedicatio iussu populi data esset, eum praeesse annonae, mercatorum collegium instituere, sollemnia pro pontifice iussit suscipere. populus dedicationem aedis dat M. Laetorio , primi pili centurioni, quod facile appareret non tam
Abbreviated transcription (Latin):
dut sponsorib in foedereopuseẽ aut obsidibi uͥ ĩ precationeres transigitur ꝑquem populũ fiat quominꝰ
egibidicas stet᷑ ut eũ itaciu ppiter feriatque mad modum a fetia lib: porcus feriat᷑ Spoponder̃ coss

Expanded text:
aut sponsoribus in foedere opus esset aut obsidibus, ubi precatione res transigitur, per quem populum fiat quo minus aut sponsoribus in foedere opus esset aut obsidibus, ubi precatione res transigitur, per quem populum fiat quo minus legibus dictis stetur, ut eum ita Iuppiter feriat quemadmodum a fetialibus porcus feriatur? spoponderunt c
Abbreviated transcription (Latin):
hostes paratus sũ sed hic patriam uid eo hicquicquid romandrũ legionũ esiquaenis ꝓseipsis admortẽruere
uolunt quid habent quod mortesua seruent tecit urbis dicataliquis et moenia etem turbã inqua urbs in col it᷑
in noerculȩ ꝓdunt᷑ ed om̃a deleto hoc exercitu ñ seruantur qui senim ed euebitur inbellis uidelic& atq
hcom̃s spes opesq s̃ quas serucndo patriã seruamꝰ dedendo ad necẽ patriã deserimus acꝓdimꝰ At feda
aquignominiosa deditio ẽ sed ea caritas patrie ẽ ut eũ ignominia eã quã morte nrã siopus sit seruem :
iubettur ergoista quantacũq ÷ indignuts & pareatur necessitati quã nedui quidẽ superant . Itecos s
foedereuictor agitar& negar̃inius supopuli fedus fieriposse necsine fetialib: cerimoniaq alias sol¬
lme ltaq nonut uulgo credunt claudiusq eti ã scribit foedere px caudina sed ꝑsponsionẽ facta ẽ. qͥd enĩ

Expanded text:
hostes paratus sum; sed hic patriam uideo, hic quidquid Romanarum legionum est; quae nisi pro se ipsis ad mortem ruere uolunt, quid habent quod morte sua seruent? tecta urbis, dicat aliquis, et moenia et eam turbam a qua urbs incolitur. immo hercule produntur ea omnia deleto hoc exercitu, non seruantur. quis enim ea tuebitur? imbellis uidelicet atque mplorabunt? hic omnes spes opesque sunt, quas seruando patriam seruamus, dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimus. at foeda atque ignominiosa deditio est. sed ea caritas patriae est ut tam ignominia eam quam morte nostra, si opus sit, seruemus. subeatur ergo ista, quantacumque est, indignitas et pareatur necessitati, quam ne di quidem superant. ite, consules, foedere uictor agitaret, negarunt iniussu populi foedus fieri posse nec sine fetialibus caerimoniaque alia sollemni. itaque non, ut uolgo credunt Claudiusque etiam scribit, foedere pax Caudina sed per sponsionem facta est. quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
ticm patrũ suoꝵ nihilui o lando imitat Secuta exercitũ plebs nullo quiꝑa& atẽ irepossecretra

Expanded text:
tiam patrum suorum nihil uiolando imitati. secuta exercitum plebs, nullo qui per aetatem ire posset retratiam patrum suorum nihil uiolando imitati. secuta exercitum plebs, nullo qui per aetatem ire posset retra
Abbreviated transcription (Latin):
auentinum ꝑgunt. Ibi coniuncti alteri exercitui xxtribunis militũ Negotium deder̃ ut ex suo
num ero duoseretrent qui sum mererum p̃eent m̃ oppium sȩxtũ maniliũ creant : Patressollicit
de sũmarerũ cũ senatꝰ cotidie e& iurgi is sepius terunt tempꝰ quam consiliis. Sicciicedes decẽuiris
& appiand libido etdedecortmilitiȩ obiciebant᷑. Plac ebat uaderiũ horatiũq ire in auentinũ
Illine gabant sealiter iturosꝗͣ decemuiri deponerent in signia megis tratꝰ ei : quo annoiam ante
ad sidius nihiltrã sigi in sacrũ montẽ ex auentino transit adfirmante .c. duillo non prius
quam deseri urbem uid eant curam in animos patrum descensurtm. ad moniturtc̃ sacrũ
montem constantia eplebis sciturosq: sin eresticuta potestate redigi in concordicm res
neqͦant : uia nomentan acuitũ figulensi nom̃ fuit ꝓfecticastrainmonte sacro locauere modes¬

Expanded text:
Auentinum pergunt. ibi coniuncti alteri exercitui uiginti tribunis militum negotium dederunt ut ex suo Auentinum pergunt. ibi coniuncti alteri exercitui uiginti tribunis militum negotium dederunt ut ex suo numero duos crearent qui summae rerum praeessent. M. Oppium Sex. Manilium creant. patres solliciti de summa rerum cum senatus cottidie esset iurgiis saepius terunt tempus quam consiliis. Sicci caedes decemuiris et Appiana libido et dedecora militiae obiciebantur. placebat Ualerium Horatiumque ire in Auentinum. illi negabant se aliter ituros quam si decemuiri deponerent insignia magistratus eius quo anno iam ante adsiduis nihil transigi, in Sacrum montem ex Auentino transit, adfirmante Duillio non prius quam deseri urbem uideant curam in animos patrum descensuram; admoniturum Sacrum montem constantiae plebis scituros qua sine restituta potestate redigi in concordiam res nequeant. uia Nomentana, cui tum Ficolensi nomen fuit, profecti castra in monte Sacro locauere, modes
Abbreviated transcription (Latin):
nec in ꝑturbata rep̃ eo sutile ẽ p̃eẽ uobis qui ꝓximi in uidiȩ sint si qui s usus meiẽ ninl
minor expriuato capietur . Ita x.numero tribunos militares creant. Neq in sabuisaẽ
exercitus. Ibi quoq auctore iulio numitorioq secessio abdecẽ uiris faotaẽ ñ minoremo
animorum sic cicedis memoria renouati quã quae noua fama de urgine ad eo fide as
libid in ẽ pecita acciderat . Iulius ubiaudiuit tribunosmilitũ ĩ auentino creacos ut comitiorũ mili¬
tiariũ p̃rogatiuã urbana comitia isdem tr plebis creandis sequerentur. peritꝰ rerũ populariũ
imminensq: et potestati etipseprius quamirecuradurbem paripotestate eundem numerũ
absiuis cretendũ curat Porta collinaurbem intrauere subsignis mediaq: urbe agmine in

Expanded text:
nec in perturbata re publica eos utile est praeesse uobis qui proximi inuidiae sint. si quis usus mei est, nihilo nec in perturbata re publica eos utile est praeesse uobis qui proximi inuidiae sint. si quis usus mei est, nihilo minor ex priuato capietur.' ita decem numero tribunos militares creant. neque in Sabinis quieuit exercitus. ibi quoque auctore Icilio Numitorioque secessio ab decemuiris facta est, non minore motu animorum Sicci caedis memoria renouata quam quem noua fama de uirgine adeo foede ad libidinem petita accenderat. Icilius ubi audiuit tribunos militum in Auentino creatos, ne comitiorum militarium praerogatiuam urbana comitia iisdem tribunis plebis creandis sequerentur, peritus rerum popularium imminensque ei potestati et ipse, priusquam iretur ad urbem, pari potestate eundem numerum ab suis creandum curat. porta Collina urbem intrauere sub signis, mediaque urbe agmine in
Abbreviated transcription (Latin):
tarpeius .c. iulius p. sulpitius qͥ quererenisunea urbis cui: iussu castrade seruissent Autqͥdsibiuelis
qͥ armati auentinũ obsedissent belloqi auerso ad hostib patriã suc̃ cepissent ñ defuit qͥd responde¬
r&᷑ deerat quid ar& responsũ nullodumcerto ducenec satis audentibi singulis inuidiȩ seoffene
Id modo amultitudine c̃clamatũ .ẽ. ut .l. ualeriũ et .m̃. horatium ad semiterent iis sedaturos
responsũ. dimissis legitis ad mon& milites ufrginius inre ñ inceximapaulo ante trepidatunũ
quiasinecapite mulcitudo fuerit. responsũq: quã ꝗͣ non ĩutilit̃ fortuito tam̃ magis esrds
quã cõmuni consilio ẽẽ placere .X. cretri qui sũm ȩrei p̃. p̃eeñt militariq: honore grbi¬
nos militũ appellare : Cũ cd eũ ipsũ primũ is honos deferrecur : melioribus meis ur̃isqireb
reseruate in quit istade meiudicia neo mihi filid inuita honorem illũ iocundũ eẽ patũ

Expanded text:
Tarpeius C. Iulius P. Sulpicius , qui quaererent senatus uerbis cuius iussu castra deseruissent aut quid sibi uellent qui armati Auentinum obsedissent belloque auerso ab hostibus patriam suam cepissent. non defuit quod responderetur: deerat qui daret responsum, nullodum certo duce nec satis audentibus singulis inuidiae se offerre. id modo a multitudine conclamatum est ut L. Ualerium et M. Horatium ad se mitterent: his se daturos responsum. dimissis legatis, admonet milites Uerginius in re non maxima paulo ante trepidatum esse, quia sine capite multitudo fuerit, responsumque, quamquam non inutiliter, fortuito tamen magis consensu quam communi consilio esse; placere decem creari qui summae rei praeessent militarique honore tribunos militum appellari. cum ad eum ipsum primum is honos deferretur, 'melioribus meis uestrisque rebus reseruate' inquit, 'ista de me iudicia. nec mihi filia inulta honorem ullum iucundum esse patitur,
Abbreviated transcription (Latin):
samnitib: grauebellum aliquod populos ad romana societi ete auestit . et p̃t latinonum in fidũ iamdiu foeđ priuernates
etiam norbẽ atq setiã finitimascolomas romancis incursione subitadepopulati sunt. TITILIVIAB VRBEEDITA LIS¬

Expanded text:
Samnitibus graue bellum aliquot populos ab Romana societate auertit, et praeter Latinorum infidum iam diu foedus Priuernates Samnitibus graue bellum aliquot populos ab Romana societate auertit, et praeter Latinorum infidum iam diu foedus Priuernates etiam Norbam atque Setiam, finitimas colonias Romanas, incursione subita depopulati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
plebia ppar& haud parua siures defectionem habuisse aliis annalib: ꝓditũ ẽ neq diccutorẽ uaderiũ dictũ
sed ꝑ cõssomnẽ rẽ actã neq ante quã romã uenir& sẽ d romae eã multitudinẽ conuratorũ ad arma const̃nata eẽ
necintiti quintiuillam sed inaedis .c. manilinocte impetum faccũ eũq ac̃iuratis comp̃hensũ ut dux fier& indecd
quastũ lapidẽ ꝓfectos loco munito c̃sedisse nec abducib: m̃tionẽ concordie ostã sed repentecũ aciem armatiexercit
ꝓcessissent salutaationem factã et ꝓmixtos dextras iungerea c̃plecti int̃sel acrimante s militescepisse coac¬
tosq coss cũuiderent auersos adimicationemilitum animos reculisse ad patres de concordia reconcilianda ad eo
nihil p̃terquã seditionẽ fuisse ettq positt̃ int̃ antiquos rerũ auctores c̃stat & huius fama seditionis et sisceptũ cũ

Expanded text:
plebi, apparet haud paruas uires defectionem habuisse. aliis annalibus proditum est neque dictatorem Ualerium dictum plebi, apparet haud paruas uires defectionem habuisse. aliis annalibus proditum est neque dictatorem Ualerium dictum sed per consules omnem rem actam neque antequam Romam ueniretur sed Romae eam multitudinem coniuratorum ad arma consternatam esse nec in T. Quincti uillam sed in aedes C. Manli nocte impetum factum eumque a coniuratis comprehensum ut dux fieret; inde ad quartum lapidem profectos loco munito consedisse; nec ab ducibus mentionem concordiae ortam sed repente, cum in aciem armati exercitus processissent, salutationem factam et permixtos dextras iungere ac complecti inter se lacrimantes milites coepisse coactosque consules, cum uiderent auersos a dimicatione militum animos, rettulisse ad patres de concordia reconcilianda. adeo nihil praeterquam seditionem fuisse eamque compositam inter antiquos rerum auctores constat. et huius fama seditionis et susceptum cum
Abbreviated transcription (Latin):
uenia quirites nequis eamrẽ io coserio uecuiquã exꝓbrar&. lex qq̃ sacratamilitan latuẽ
necuius militis scripti nom̃ ni suipsouolente deleretur. Additũq legis nequis ubitr mlica fussa
et primus centurio erat quem nunc primipili appellant. huic infensimilites eruat quod sep
aduensatus nouis consilus fuiss& et ne pasticepseorũ eẽt qui ab lactulis fugis sent ituqur
pluris quam concordiam cuutatis aestimarent ꝑpulit ut id q̃q ferretur aeq in pote ipi¬
tulatũ fuit ut destipendio equitũ merebant autemtriplex eactem pestate aerade me is
ne fener a relicer& item aliis plebiscitis cautũ nequis eundẽ mãg̃ in tradecema nnoscapt
duos magis tratus uno annogerer& utiq licer& cor̃s ambos plebeioscrecri q̃ si om̃a conesses¬

Expanded text:
uenia Quirites ne quis eam rem ioco serioue cuiquam exprobraret. lex quoque sacrata militaris lata est uenia Quirites ne quis eam rem ioco serioue cuiquam exprobraret. lex quoque sacrata militaris lata est ne cuius militis scripti nomen nisi ipso uolente deleretur; additumque legi ne quis, ubi tribunus milet primus centurio erat, quem nunc primi pili appellant. huic infensi milites erant, quod semper aduersatus nouis consiliis fuisset et, ne particeps eorum esset, qui ab Lautulis fugissent. itaque uum honorem pluris quam concordiam ciuitatis aestimarent, perpulit ut id quoque ferretur. aeque impotens postulatum fuit ut de stipendio equitum—merebant autem triplex ea tempestate—aera demerentur, is tulisse ad plebem ne fenerare liceret; item aliis plebi scitis cautum ne quis eundem magistratum intra decem annos caperet neu duos magistratus uno anno gereret utique liceret consules ambos plebeios creari. quae si omnia concessa s
Abbreviated transcription (Latin):
int̃nos conseramꝰmanus .t̃. quintius plenus lacrimarũ ad suos uersos. Mle quoq inquit miltes u
experiri quipugnare uobcũ infestius & alioduces senatus habuit quim aeximauobis sitibi
fidei : adꝓbantib: clamore cunctis t̃ quinctius ante signa ꝓgressus inpotestatedictatoris imles
foredixit orauit ut causamiserorũ ciuium susciper&. susceptt̃q eidem fide quã rem̃p. adn¬
nistraresolitus eẽt tueretur sibis epriua timnihilcauere nollet dibiquam in in nocentiae sien
haberemilitibus cauendum quod apud patres semel plebuterũ legionib cautum sit ne friudiets¬
sio eẽt quintio conlaudatoceteris bonum animũ habere iussis dicititore quocittito a durbeneo
auctoribi patribus tulit ad populũ inluco petillini necuimilitũ fraudis ec essio eẽt orauteuã boni

Expanded text:
inter nos conseramus manus.' T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos uersus 'me quoque' inquit, 'militeinter nos conseramus manus.' T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos uersus 'me quoque' inquit, 'militeexperiri. qui pugnarent uobiscum infestius, et alios duces senatus habuit: qui maxime uobis, suis tae permittimus fidei?' approbantibus clamore cunctis T. Quinctius ante signa progressus in potestate dictatoris milites fore dixit; orauit ut causam miserorum ciuium susciperet susceptamque eadem fide qua rem publicam administrare solitus esset tueretur: sibi se priuatim nihil cauere; nolle alibi quam in innocentia spem habere; militibus cauendum, quod apud patres semel plebi, iterum legionibus cautum sit ne fraudi secessio esset. Quinctio conlaudato, ceteris bonum animum habere iussis, dictator equo citato ad urbem reuectus auctoribus patribus tulit ad populum in luco Petelino ne cui militum fraudi secessio esset. orauit etiam bona
Abbreviated transcription (Latin):
Fodem haec imperio sadictatura gereretur ut neq: in hos ieos et patriȩ m eȩ milite sntior
uos horreo dicere hostis ergo uos prius inme strinxeritis ferrũ quã inuos ego. Ist ined anorprus iu
secesserunt ñ in huqui postea auentinum inseder̃. ex spectatedum uob singuli s utolim corcolamo
coniugesq crinibus passis obuia eaburbe ueniant tum uuls corũ legiones quiaromanum hab&
quieuer̃ uos rom anus exercitus nedesticeritis inpiobello it̃ quinti quocũq isticlo co seuuolens seams
c̃stitist sidimicandũ erit tũ tuin nouissimos terecipito fugeris etiã honestiũ s t̃gũq cuidedens
pugnaueris c̃trapatriã nuncad pacificandum beneatq: honeste int̃primos stabis &cioquis
salutaris interpres fueris postulatea eq: et ferte quã quã ueliniquis standũ ẽ potius quãm

Expanded text:
eodem haec imperiosa dictatura geretur; ut neque in hos meos et patriae meae milites <sim> meodem haec imperiosa dictatura geretur; ut neque in hos meos et patriae meae milites <sim> mitior quam in uos—horreo dicere—hostes. ergo uos prius in me strinxeritis ferrum quam in uos ego; istinc signa canent,  Sacrum montem secesserunt, non hi qui postea Auentinum insederunt. exspectate, dum uobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obuiae ab urbe ueniant. tum Uolscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieuerunt: uos, Romanus exercitus, ne destiteritis impio bello. T. Quincti , quocumque istic loco seu uolens seu inuitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in nouissimos te recipito; fugeris etiam honestius tergumque ciui dederis quam pugnaueris contra patriam. nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris. postulate aequa et ferte; quamquam uel iniquis standum est potius quam impias
Abbreviated transcription (Latin):
conidecus pariatur hinc pax petendaẽ qđ deos in moriides int̃numcupanda uota expoposci ei mȩ
smpotẽ uotiuos feccerepotestis simeminis seuultis nuos in samnio nec in uulscis sed in romanosolo
uisira babere sullos colles quoscernitis patriȩurãe ẽẽ sihunc exercitũ ciuiũ urorũ sime cossurm
suis ductuauspicioq priorean nob legiones samniciũ fudistisiscastra uicepistis. egosũ m̃ ualerius
smius inilites cuii uos nobilitatẽ bene ficiis ergauos ñiniuriis sensistis. nullius suꝑbeinuos legis
es c̃salatũ adeptus erã ut potuerĩ tris&uigintaannos natus cõs patrib qq ferox eẽmn solã plebiqđ
isi fuetũ dietũ ue consilis grauus quĩ tribuniaudisis eode tenore duoin sequentes ̃silit̃gesĩ

Expanded text:
belli decus pariatur: hinc pax petenda est. quod deos immortales inter nuncupanda uota expoposci, eius me belli decus pariatur: hinc pax petenda est. quod deos immortales inter nuncupanda uota expoposci, eius me compotem uoti uos facere potestis, si meminisse uoltis non uos in Samnio nec in Uolscis sed in Romano solo castra habere, si illos colles quos cernitis patriae uestrae esse, si hunc exercitum ciuium uestrorum, si me consulem uestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra ui cepistis. ego sum M. Ualerius Coruus , milites, cuius uos nobilitatem beneficiis erga uos non iniuriis sensistis, nullius superbae in uos legis,aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tres et uiginti annos natus consul patribus quoque ferox esse non solum plebi. quod meum factum dictumue consulis grauius quam tribuni audistis? eodem tenore duo insequentes consulatus gessi,
Abbreviated transcription (Latin):
ualerũ coruũ dictũ audissent et mag̃ equitũ. Ia emiliũ mamercũ ubi primũ inconspectũ uen
tumẽ anma signaq: agnouere extemplo omnib: memoria patriȩ iras ꝑmulsit ñdũerant
tam fontes ad sanguinẽ ciuilẽ nec p̃ter externa nouerant bella ultimaq: rabies sec essio ab
sus habebatur. lttq iamduces iammilites utrĩq c̃gressus quaerere ad conloquia quintius
que marmorũ etiam ꝓpatriasatietas tener& nedum aduersus patriam coruinas om̃s cari¬
tateciues p̃cipue milites et ante alios suũ exercitũ complexus ad conloquiũ ꝓcessit cognito ei
Extemplobaudminor ab aduersariis uerecundia quãt absuis silentiũ datũ deos inquit in¬
mortules milite su&ros publicos meosq ab urbȩ ꝓficiscens it iticadoraui ueniãq supplex
poposciut mnibi deuobis concordiae partegloriam ñ uictoriam darent . satis fuit eritq: unde

Expanded text:
Ualerium Coruum dictum audissent et magistrum equitum L. Aemilium Mamercum . ubi primum in conspectum uentum Ualerium Coruum dictum audissent et magistrum equitum L. Aemilium Mamercum . ubi primum in conspectum uentum est <et> arma signaque agnouere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit. nondum erant tam fortes ad sanguinem ciuilem nec praeter externa nouerant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur; itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia: Quinctius, quem armorum etiam pro patria satietas teneret nedum aduersus patriam, Coruinus omnes caritate ciues, praecipue milites, et ante alios suum exercitum complexus. <is> ad conloquium processit. cognito ei extemplo haud minore ab aduersariis uerecundia quam ab suis silentium datum. 'deos' inquit 'immortales, milites, uestros publicos meosque ab urbe proficiscens ita adoraui ueniamque supplex poposci ut mihi de uobis concordiae partae gloriam non uictoriam darent. satis fuit eritque unde
Abbreviated transcription (Latin):
alter exuulnereclaudus fecisse truri agere uitamꝓcul ambitione ac foro constituit. nomine
audito extemplo agnouereuirũ & quod bene uerter& acciriius ser̃ sed parũ spe erat uoluntate quic¬
quã facturũ cum ad hiberi ac metum placuititaq: silenti o moctis cũ tectũ uillae qui adidmissierant
intrassent somno grauẽ quintium opp̃ssũ nihilmediũ aut imperiũ atq: honorẽ aut ubirestitar&
mortẽ mse ret detuuntiantes in castra ꝑtraxer̃ imperator extẽplo adueniens appellatus in signi¬
aqi honoris exterrito subitȩrei miraculo defecerunt &urbeducere iubent suomagis in deimpetu
quam consilioducis conuulsis signis infesto agmine ad lapide moctauũ uiae qua enuncappia ẽ.
ꝑueniunt issentq: confestĩ a durbem niuem re contra exercitũ dictator ẽq aduersusse m̃

Expanded text:
alter ex uolnere claudus fecisset, ruri agere uitam procul ambitione ac foro constituit. nomine alter ex uolnere claudus fecisset, ruri agere uitam procul ambitione ac foro constituit. nomine audito extemplo agnouere uirum et, quod bene uerteret, acciri iusserunt. sed parum spei erat uoluntate quicquam facturum; uim adhiberi ac metum placuit. itaque silentio noctis cum tectum uillae qui ad id missi erant intrassent, somno grauem Quinctium oppressum, nihil medium aut imperium atque honorem aut ubi restitaret mortem ni sequeretur denuntiantes, in castra pertraxerunt. imperator extemplo adueniens appellatus, insigniaque honoris exterrito subitae rei miraculo deferunt et ad urbem ducere iubent. suo magis inde impetu quam consilio ducis conuolsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uiae, quae nunc Appia est, perueniunt; issentque confestim ad urbem, ni uenire contra exercitum dictatoremque aduersus se M.
Abbreviated transcription (Latin):
monte sc̃sedit ad excipendos quos c̃sulaliis aq alus ut antedictũẽ causis mittebat. Icuadida abnodo¬
numeromanꝰerat nec quicquã adiustiexercitus formã p̃terducẽ deerat . In composiqitaq p̃dantes in agrũ albanũ
ꝓueniunT & subiugo albae longecastra uallo cingunt ꝑfecto indeoperereliquũ dieideimperatore sum̃do senten¬
tis decestant nulliex p̃sentib: satis fidentes quae aut ẽ ibroma posseexari quem patrũ aut plebis eẽ quiaut setanto
periculo sciens offerat. autcui ex in iuria insanientis exercitus causa rectec̃mittatur. postero diecum eadlẽ deli¬
beratio tener& exp̃datorib: uagis quidã conꝑtũ a tuler̃ ticũ quintũ intusculano agrũ colere urbis
honorũq: in memorẽ pacriae hic uirgentis erat ciucũmilitiae magna cũ gloria acte. finẽpes

Expanded text:
montes consedit ad excipiendos quos consul aliis atque aliis, ut ante dictum est, causis mittebat. iam ualida admodmontes consedit ad excipiendos quos consul aliis atque aliis, ut ante dictum est, causis mittebat. iam ualida admodnumero manus erat nec quicquam ad iusti exercitus formam praeter ducem deerat. incompositi itaque praedantes in agrum Albanum perueniunt et sub iugo Albae Longae castra uallo cingunt. perfecto inde opere reliquum diei de imperatore sumendo sententiis decertant, nulli ex praesentibus satis fidentes: quem autem ab Roma posse exciri? quem patrum aut plebis esse qui aut se tanto periculo sciens offerat aut cui ex iniuria insanientis exercitus causa recte committatur? postero die cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus uagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, urbis honorumque immemorem. patriciae hic uir gentis erat; cui cum militiae magna cum gloria actae finem pes
Abbreviated transcription (Latin):
scomnites habebat exerctũ pugnaremis ionibi turbulentorũ hominũ instituit aliis emertiduendo saptidia
ẽẽ alios grauesiã aetate autiurib parũ uadidos quidã in cõmeatꝰ mittebant᷑ singuli primo deinde atonorae sqũ
qr ꝓculab domo acreb: suis hib̵nassent ꝑspeciẽ etiã militariũ usuũ cũ alii alio mitterent᷑ magnapars ableges
quã multitudinẽ consul alter romȩ p̃torqialias exalis fingendo moras retinebat & primoqudẽ groꝰ
ludificationis minime inuitidomos reuisebant ꝓꝰ quã neq reuerq ad signa primos nec ferme adũ q uuns
a nimos c̃silia suc emanasse iã quesciones iamindicia. iamocculta singulorũ supplicia in potensq de u
tos arte csulis cernentes cohors unacũ haud pcul anxrressit ad lautulas saltu angusto int̃imarelo

Expanded text:
Samnites habebat, exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia Samnites habebat, exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia esse, alios graues iam aetate aut uiribus parum ualidos; auidam in commeatus mittebantur, singuli primo, deinde et cohortes quaedam, quia procul ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii alio mitterentur, magna pars ablegati. quam multitudinem consul alter Romae praetorque alias ex aliis fingendo moras retinebat. et primo quidem ignari ludificationis minime inuiti domos reuisebant; postquam neque reuerti ad signa primos nec ferme alium quam qanimos consilia sua emanasse: iam quaestiones, iam indicia, iam occulta singulorum supplicia impotensque et crudele oniurationis electos arte consulis cernentes. cohors una, cum haud procul Anxure esset, ad Lautulas saltu angusto inter mare ac
Abbreviated transcription (Latin):
Curaut̃ potius quã cã pamiagrũ itadiȩ ubrimũ dignã agro urbẽ qͥ nec senec sua tuttripossint quã autnt
encitus haber& qͥsuo sudore ac sangune in de sãnites depulisse. anȩquũ eẽ deditios suos illafesditnat
atq amoenitate ꝑ frui semilitando fesso sinpestilentia atq arido circ curbem sololucttor: aut inurbe inse¬
sic̃ gestccerant ꝑ tribuno scõꝑta & aetatehaber& et usud octus quippequuã quastũ cõs eẽc dictatorq: etcen sorfust
optimũ rat᷑ differendo spẽquanto cũ qiuellent c̃siluex sequendi militarẽ impecũ frustraae rumorẽdisi pen
is dẽ oppidis & anno pꝰ p̃sidia hibnaturadiuisccenĩ erant ꝑcã paniȩ urbes manauerantq: acapua consuali
exercitũ omnẽ eolax am̃ tocogitationibidato qͥeuit in p̃sentia seditio c̃sulȩducto in aestiuamlit diquitos

Expanded text:
cur autem potius Campani agrum Italiae uberrimum, dignam agro urbem, qui nec se nec sua tutari possent, quam uictor cur autem potius Campani agrum Italiae uberrimum, dignam agro urbem, qui nec se nec sua tutari possent, quam uictor exercitus haberet qui suo sudore ac sanguine inde Samnites depulisset? an aequum esse dediticios suos illa fertilitate atque amoenitate perfrui, se militando fessos in pestilenti atque arido circa urbem solo luctari aut in urbe insisicut gesta erant, per tribunos comperta haberet, et aetate et usu doctus quippe qui iam quartum consul esset dictatorque et censor fuisset, optimum ratus differendo spem quandocumque uellent consilii exsequendi militarem impetum frustrari, rumorem dissipat in iisdem oppidis et anno post praesidia hibernatura—diuisa enim erant per Campaniae urbes manauerantque a Capua consilia in exercitum omnem. eo laxamento cogitationibus dato quieuit in praesentia seditio. consul educto in aestiua milite, dum quietos
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ redicũ ibiq omis p̃da militidata hui: certaminis fortuna & fedis cos cũ iunducus eeñt foeđ p&enetabseaa
coeg̃ & latinosiã exercitib c̃paratis ab romano in paelignũ uestitbellũ neq: ut areigeste fama itdiȩ sefinbi
tenuit sed eastaginiens esqͦq legatos gratulatũ romã misere cũ coronȩ aureȩ donoqͣ incapitolio niouis cellap
aut mirꝰ tribuni celebre nom̃ quã c̃sule et̃ . Cãpanorũ deinde suessa noꝵq auditȩlegationes p̃cantibi datũut p sl̃¬
eo in hib̵ namitter& quos a nitiũ excursiones arcerent᷑. lã cũ minimescdubris militari disciplinȩ capua is mõ¬
toomniũ uoluptatiũ delinitos militũ animos auestit a memora patriȩ in ibant᷑q c̃silicin hibernis eodẽ alere
adim̃ dȩcãpanis capue ꝑ qđ ill: et̃ antiquis cultorib: ademissent neq ini merito suũ ipsorũ ex ẽplũ mneosue sũ

Expanded text:
certaminis fortuna et Faliscos, cum in indutiis essent, foedus petere ab senatu coegit et Latinos iam exercitibus comparatis ab Romano in Paelignum uertit bellum. neque ita rei gestae fama Italiae se finibus tenuit sed Carthaginienses quoque legatos gratulatum Romam misere cum coronae aureae dono, quae in Capitolio in Iouis cella phaud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset. Campanorum deinde Suessulanorumque auditae legationes, precantibusque datum ut peo in hiberna mitteretur, quo Samnitium excursiones arcerentur. iam tum minime salubris militari disciplinae Capua instrumento omnium uoluptatium delenitos militum animos auertit a memoria patriae, inibanturque consilia in hibernis eodem scelere adimendae Campanis Capuae per quod illi eam antiquis cultoribus ademissent: neque immerito suum ipsorum exemplum in eos uersurum;
Abbreviated transcription (Latin):
susceperat non populcrẽ magis quã iustũ in uulgus quam optimocuiq: graciore
Iscumidentidem legem aemeliam recittr& auctoremq: eius mamercũ amiliũ¬

Expanded text:
susceperat, non popularem magis quam iustam nec in uolgus quam optimo cuique gratiorem. susceperat, non popularem magis quam iustam nec in uolgus quam optimo cuique gratiorem. is cum identidem legem Aemiliam recitaret auctoremque eius Mam. Aemiliu
Abbreviated transcription (Latin):
ed annore imemori adigne apud sucriũ gestũ ẽ quicc & ex hostiũ exercitu primedĩ & apud
doleat un oplio fuerut subsidianiis modorelictis uix qđ satis eẽ ad castrorũ psidiũ &capud
onunos tuntũ ulnerũ fuit utplures pꝰpliũ saucude cesserint quã cetiderant inacie
& ftibius in sequentis anni cõs bellũ ad sutrium excepit collega fabio c̃. marcius rutilius datus
ceterum & fabius supplementũ abroma abduxit & nouus exercitus domoa coitus etrusue
uenit ꝑmultianniiamerant cumin t̃patricios mag̃g tribunosq: nullacertum ina fueraat
cum ex ea familia qua e uelut fatidis cum tribunis acplebeerat certam̃ oritur ap̃pdau¬
diuscensor circum accisxuiii & m̃sibus quod aemelia lege finitum censurae spatium tẽ¬
poris erat cũ .cplautius collegaeius mag. sed abdiccess& nulla ui conpelli ut abdicar&

Expanded text:
eo anno rei memoria dignae apud Sutrium gestum est, quia et ex hostium exercitu prima tota acies eo anno rei memoria dignae apud Sutrium gestum est, quia et ex hostium exercitu prima tota acies deleta uno proelio fuerat subsidiariis modo relictis, uix quod satis esset ad castrorum praesidium, et apud Romanos tantum uolnerum fuit ut plures post proelium saucii decesserint quam ceciderant in acie. Q. Fabius , insequentis anni consul, bellum ad Sutrium excepit; collega Fabio C. Marcius Rutulus datus est; ceterum et Fabius supplementum ab Roma adduxit et nouus exercitus domo accitus Etruscis uenit. permulti anni iam erant cum inter patricios magistratus tribunosque nulla certamina fuerant, cum ex ea familia, †quae uelut fatales cum tribunis ac plebe erat,† certamen oritur. Ap. Claudius censor circumactis decem et octo mensibus, quod Aemilia lege finitum censurae spatium temporis erat, cum C. Plautius collega eius magistratu se abdicasset, nulla ui compelli ut abdicaret
Abbreviated transcription (Latin):
intentiutrĩq: stecer̃ expectantes ut abaduersamis clamor e pugna inciper& et pruussol
meridiȩ se inclincuit quac telũ hinc aut illincemissũ ẽ inde neinfecta reabiretur elamor
ai etruscisoricur c̃cinuntq tubȩ et signa ipferuntur neo segnius romanis pugraulto suer
concunrunt in fensis animis numero hosc isiustute romanus superat anceps p̃liummulto s utriq
&fortissimũ quẽq ab sumit nec prius indinata res ẽ quã secunda acies romanaiadprt at
sgnointegr i fessis succes serunt Ptrus ciqͥa nullis recentib subsidis fulta prima recies fut
antesigna cireaq om̃s cecider̃ nulloumqucã p̃liofugeminus necplus caedis fuiss& nobsti¬
radosmori tus cos nox texiss& : Ita uut iuct os prius quã ui ta pugnandi finẽ fucenre ⁊
ꝑoecsũ solis signũ receptuida tũ e. nocteabutroq incastra reditũ neo de inde quioquã

Expanded text:
intenti utrimque steterunt exspectantes ut ab aduersariis clamor et pugna inciperet, et prius sol intenti utrimque steterunt exspectantes ut ab aduersariis clamor et pugna inciperet, et prius sol meridie se inclinauit quam telum hinc aut illinc emissum est: inde, ne infecta re abiretur, clamor ab Etruscis oritur concinuntque tubae et signa inferuntur. nec segnius a Romanis pugna initur. concurrunt infensis animis; numero hostis, uirtute Romanus superat; anceps proelium multos utrimque et fortissimum quemque absumit nec prius inclinata res est quam secunda acies Romana ad prima signa, integri fessis, successerunt, Etrusci, quia nullis recentibus subsidiis fulta prima acies fuit, ante signa circaque omnes ceciderunt. nullo unquam proelio fugae minus nec plus caedis fuisset, ni obstinatos mori Tuscos nox texisset, ita ut uictores priusquam uicti pugnandi finem facerent. post occasum solis signum receptui datum est; nocte ab utroque in castra reditum. nec deinde quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
palatiatq: inermes fugare pecebant sed loca difficilia hostiquae sita ipsostum sua fraude
populi p̃ter arretinos ad armaierant ad oppugnandũ sutriũ qͦ urbs socia romanis uelut elaus¬
tra etruriȩerat ingensorsibellum Eo alt̃ consul aemiliuscũ exercitu ad libertndos obsidione
sociosuenit. Aduenientibus romanis sutrini cõmeatus benigne in eastraante urbem posittc
aduexenȩ Etruscidiẽpͥmũ consultandom aturtrent traherent nebellum traduxerunt : Posteri
die ubiceleriora quã tutiora consilia magis placuere ducib: soleostosignũ pugnȩ ꝓpositũ ẽ
anmatiq incciem ꝓcedunt Quod posiquã consulinuntiatũ ẽ extemplotesserũ dariiub& ut
prande at miles firmatisq cibo uiribus anmacapiat: Dicto paretur : Consulubiarictos
pratos qiudit signa ex trauaellum ꝓferriius sit  haut ꝓculhoste instrux̃aciem Aliquaẽ dic

Expanded text:
palati atque inermes fuga repetebant. sed loca difficilia hosti quaesita ipsos tum sua fraude palati atque inermes fuga repetebant. sed loca difficilia hosti quaesita ipsos tum sua fraude populi praeter Arretinos ad arma ierant, ab oppugnando Sutrio, quae urbs socia Romanis uelut claustra Etruriae erat, ingens orsi bellum. eo alter consulum Aemilius cum exercitu ad liberandos obsidione socios uenit. aduenientibus Romanis Sutrini commeatus benigne in castra ante urbem posita aduexere. Etrusci diem primum consultando maturarent traherentne bellum traduxerunt: postero die, ubi celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus, sole orto signum pugnae propositum est armatique in aciem procedunt. quod postquam consuli nuntiatum est, extemplo tesseram dari iubet ut prandeat miles firmatisque cibo uiribus arma capiat. dicto paretur. consul ubi armatos paratosque uidit, signa extra uallum proferri iussit et haud procul hoste instruxit aciem. aliquamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
ineum locũ deuenisse neq: in secdiud quã nimiãdittndi ex hostemilitis curũ rep̃hendiposse ab eose
dedecore nullã remaliã quã uirtu temilitũ uindicaturãconiterentur : modo uno animo cm̃s inuadere
hostemuictũ acieca stris exutũ nudatũ urbib: ultim amspem furto in sidiari contẽptantẽ
edo cononarmis fretũ sed quẽ ẽ ei a uirtutis umane in expugnabilẽ locũ fregellana arxsoran &q: et
ubicũq iniquo successum erat locome morabantur his accessus milesomniũ in memor difficultutiũ
uaditaeduersus inminentem hostium aciemibi paulum laboris fuit dum inaduersũ diuũ erigitur a gm̃
c& erũpostquam signa prim ceplaniciem summã ceper̃ sensitqacies ae quose. laminstitis seloca
uersu s extemplo ẽ terror in in sidictores ecsdemq: latebras quib: sepaulo untetexerunt

Expanded text:
in eum locum deuenisse neque in se aliud quam nimiam ditandi ex hoste militis curam reprehendi posse; ab eo se in eum locum deuenisse neque in se aliud quam nimiam ditandi ex hoste militis curam reprehendi posse; ab eo se dedecore nullam rem aliam quam uirtutem militum uindicaturam. coniterentur modo uno animo omnes inuadere hostem uictum acie, castris exutum, nudatum urbibus, ultimam spem furto insidiarum temptantem et loco non armis fretum. sed quem esse iam uirtuti Romanae inexpugnabilem locum? Fregellana arx Soranaque et ubicumque iniquo successum erat loco memorabantur. his accensus miles, omnium immemor difficultatium, uadit aduersus imminentem hostium aciem. ibi paulum laboris fuit, dum in aduersum cliuum erigitur agmen; ceterum postquam prima signa planitiem summam ceperunt sensitque acies aequo se iam institisse loco, uersus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant,
Abbreviated transcription (Latin):
a grestes & a ptiuiquid am pars forte pars consilio oblati congruentia ad consulem ad feren¬
tes quae etuerterunt pecoris uimin gentẽ insultũ cuiũ compulsam ẽẽ ꝑpuler̃ ut p̃datũeoex¬
pediteducerent legiones Ibungens hostiũ exercitus itinera occultus in sederat . & pꝰ quãmtrusse
romanos uidit saltũ repente exortus cũ clamore actum ultu incuto sinuadit & primonouares trepi¬
tutionẽ fecit dum armacapiunt sarcinas conger̃ in mediuĩ dein postquam utquisq: liberauerit se
onere ab itcueratq: armis ad signa undiq cobant & notis ordinib: inueteredisciplinamilitiȩ iũ
sine p̃cepto ullius sua sponte struebaturtacies consulad ancipitẽ in cxim ȩ pugnã aduectus desilit
exequo etiouẽ mortẽq atq alios testator deos senullam suam gloriam inde sep̃dã miliq querentẽ

Expanded text:
agrestes et captiui quidam, pars forte, pars consilio oblati, congruentia ad consulem adferenagrestes et captiui quidam, pars forte, pars consilio oblati, congruentia ad consulem adferentes—quae et uera erant—pecoris uim ingentem in saltum auium compulsam esse, perpulerunt ut praedatum eo expeditae ducerentur legiones. ibi ingens hostium exercitus itinera occultus insederat et, postquam intrasse Romanos uidit saltum, repente exortus cum clamore ac tumultu incautos inuadit. et primo noua res trepidationem fecit, dum arma capiunt, sarcinas congerunt in medium; dein postquam, ut quisque liberauerat se onere aptaueratque armis, ad signa undique coibant et, notis ordinibus in uetere disciplina militiae iam sine praecepto ullius sua sponte struebatur acies, consul ad ancipitem maxime pugnam aduectus desilit ex equo et Iouem Martemque atque alios testatur deos se nullam suam gloriam inde sed praedam militi quaerentem