comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tolerantiȩ uirtute deuicta discedat.
Non om̃is qui patitur ꝓbra iustus ẽ.
sed qui ꝓueritate in nox patit᷑. ille
tantũ modo iustus est. Inter uitu.¬
perationes linguę et obꝓbria ho¬
minum isto se remedio mens iusti
corroborat. ut tanto solidius in
dm̃ figatur interius. quanto exte.¬
rius abhumanis sꝑnitur sensibus.
Qui illatas sibi contumelias tranquil¬
lo animo ꝓdit. dolorem cordis aꝑit.
et iurus qđ feruet in animo facere
cito exalant: clausa nimis exul¬
cerant. Qui dolorem in uirie clau¬
so pectore tegit: quanto ampliꝰ
silentio linguã p̾mit. tanto acri.¬
orem dolorem intrinsecus nutrit:
unde et uere quidã poetarum
gentilium dixit. quoq magis
tegitur. tectus magis aestuat ig¬
nis. Caecꝰ enĩ langor uehemens
ẽac nimius: quia tacitũ uiuit
ut nec uera dicentib credatus:
Reddit enim sepe hominũ multa falsitã
ctiã inueritate suspectũ. Sepe uera
ꝓmittit qui falsa dicturus ẽ: ut cum

Expanded text:
tolerantiae virtute devicta discedat. 24. tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox patitur, ille tantummodo justus est. 25. Inter vituperationes linguae et opprobria hominum isto remedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile cito exhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit ut nec vera dicentibus credatur. Reddit enim saepe hominem multa falsitas etiam in veritate suspectum. 2. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
Corde bene loquitur : qui caritttem
ñ simulat. Orebene loquit᷑ : qui ue.¬
ritatem annunciat. Factis bene
loquitur : qui alios bonis exemplis
aedificat. Corde male loquitur:
qui interius cogitationes noxias
meditatur et cogitat. Lingua ma¬
le loquitur: qui ꝓeo qđ male agit
flagellatur et murmurat. Factis
male loquit᷑. qͥ male uiuendo exem¬
plis suis alios ad praue agendum
informat. Semel bene loquitur:
qui se pęnitendo redarguit. Bis
bene loquitur. qui bene iubet et
alios instruit. Semel male loqͥt᷑:
et male docet. Bis male loqͥt᷑. qui et
male cogitat. et male refert cogi¬
tata. Item bis male loquitur. qui
et bonum qđ debuit non egit. et
malũ qđ non oportebat admisit.
Mali mala respondent ꝓbonis: et ad¬
uersi ꝓ obtimis. Boni bona respon¬
dent̾ ꝓmalis: et ꝓsꝑa ꝓ aduersis.
Ad uersus conuitium linguȩ. forci¬
tudo adhibenda ẽ pacientie: ut
tẽptatio uerbi quȩ foris inpugnat.

Expanded text:
Corde bene loquitur, qui charitatem Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquituret male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bona respondent pro malis, et prospera pro adversis. 23. Adversus convicium linguae fortitudo adhibenda est patientiae, ut tentatio verbi, quae foris impugnat,
Abbreviated transcription (Latin):
quos libet sapientes. ñ ut ueritatẽ
ab eis quęrant. sed ut facundiam
sermonis eorũ agnoscant: more
poetarum qui magis cõpositionẽ
uerborum quã sententiã ueritatis
secuntur. Quadrimoda ẽ dicendi
ratio. qua p̾uidendum ẽ quid: cui:
Item quadrimoda ẽ dicendi ratio. qua
aut bene sentiendo quid bene ꝓfert᷑.
aut nichil sentiendo. nichil dicit᷑.:
aut parũ sentiendo loquacitas sola
ostentatur. aut obtime sentiendo
eleganter ꝓfertur qđ intelligitur.
tem quadri ꝑtita ẽ loquendi ratio:
qua uel bonũ bene. uel malũ male:
seu bonũ male. uel malũ bene pfe¬
ratur. Bonũ quippe bene loquitur
qui ea quȩ recta sunt humiliter annum¬
ciare uidetur. Malum male loqͥt᷑.
qui qđ libet flagicium ꝑsuadere
conatur. Bonum male loquit᷑ qui
qđ cũq rec̾tũ arroganter p̃dicare
sentitur. Malum bene loquitur.
qui aliqđ narrando uitium de tes¬
tatur: ut ab eo homines auertantur.

Expanded text:
quoslibet sapientes, non ut veritatem quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaerant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis compositionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda est dicendi ratio, quia praevidendum est quid, cui, ratur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arroganter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18.
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis uerũ est peccatorem
fatetur. Manũ suꝑ osponit. qͥ bonis
oꝑibus linguȩ excessum oꝑit. Manũ
suꝑ osponit. qui male locutionis
culpas bonȩ actionis uelamine cegit.
Loquens quȩ addm̃ ꝑtinens nec faci¬
ens. et si inutilis sibi ẽ audĩentib
tamen ꝓd est. Qui desapientia se
laudari affectant. loquentẽ ꝓpħam
attendant. Uae qui sapientes in
oculis ur̃is estis. et coram uob̃met¬
ipsis prudentes. Recte exsententia
dicit. qui ueram sapientiã gustu
interni saporis sentit: a sentiendo
enim sententia dicitur. ac ꝑ hoc
arrogantes qͥ sine humilitate dicus
de sola scientia dicunt ñ desententia.
Ille enim sapit. qui recte et scđm dm̃
sapit. In suã dicunt contumeliam
doctores. si dũ sint ab eis dicta sapi¬
enter: nimiũ tam̃ eloquent᷑. Horret
enim sapientia sp̃m meũ uerborũ
ambitum. ac fuco mundialis eloguen¬
tiȩ inflatis sermonib ꝑ ornatum.
Quidã curiosi delectantur audire

Expanded text:
quod magis verum est, peccatorem quod magis verum est, peccatorem fatetur. 7. Manum super os ponit, qui bonis operibus linguae excessus operit. Manum super os ponit, qui malae locutionis culpas bonae actionis velamine tegit. 8. Loquens quae ad Deum pertinent, nec faciens, etsi inutilis sibi est, audientibus tamen prodest. 9. Qui de sapientia se laudari affectant, loquentem prophetam 226 attendant: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire
Abbreviated transcription (Latin):
ym quedam parua mone.¬
uitiorum uerba non euita¬¬
mus. minagno linguȩ ꝓlabimur.
crimine. Et dum facta quȩdã non
grauia libere acsine metu cõmitti¬
mus : ad potiora scelera et orren¬
da peccandi consuetudine labim᷑.
Sicut plerũq multilocorũ stulticia
reprehenditur : ita rursum nimis
tacentiũ uitia de notantur. Illi gnĩ
satis laxcindo linguã in leuitatis
uicio defluunt: isti nimis reticen¬
do ab utilitate torpescunt. Im¬
periti sicut loqui nesciunt: ita
tacere ñ possunt. Mente enim
in eruditi ore loquaces uerbis
ꝑstrepunt : sensu nichil dicunt.
S uuit fulsitutis crimen aꝓficientib
timestitur: ita ociosa uerba a
parfecas uiris uitantur. Nam
ut ait quidam sicut ꝓ ocioso uerbo
ratio ponitur : ita ꝓsermone in iusto
pęna ex soluitur. uani sermones in
ore xp̃iani eẽ nondebent. Nã sicut
malos mores bona colloquia corri¬
gunt. ita praua colloquia bonos
mores corrumpunt. Custodia ori
ponitur. dũ quisq non se iustũ. sed

Expanded text:
m quaedam parva vitiorum verba non evitamus, in magnum linguae prolabimur crimen; et dum facta quaedam non gravia libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, verbis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimescuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vitantur. Nam sicut ait quidam: Sicut pro otioso verbo ratio ponitur, ita pro sermone injusto poena exsolvitur . 5. Vani sermones in ore Christiani esse non debent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, ita prava bonos mores corrumpunt . 6. Custodia ori ponitur , dum quisbue non se justum, sed,
Abbreviated transcription (Latin):
uideamur narracione signorum
uolumen extendere. Hoc solum dicam:
qđ psꝑo cursũ intercidadas nauigans.
hinc inde clamantiũ de urbib uicinis
et ad littora concurrentib in mundoꝵ
spirituũ uoces. audiebat. Ingressus gͥ
pasum urbem nobilem cipri carminibus
nunc ruinarum tantum uestigia ostendit.
bilis: gaudensq qđ paucis diebus quiet᷑
uiueret. Uerum ñ pleni uiginti transiere
dies: cum ꝑ omẽm insulam qui cũq sp̃s̃
inmundos habebant. clamare cȩperunt
uenisse hilarionem famulũ xp̃i: et ad eũ
debere pꝑare. Hoc salamina. hoc cipriũ
hoc capita et urbes reliq conclamaban.
Pleriq asserebant. scire quidem se hilario¬
nem. et uere illum famulũ dĩ: sed ubi
eẽt. ignorare. Intra triginta igit᷑ nec
multo amplius dies: ducenti ferme tam
uiri quã mulieres ad eum congregatist̃.
Quos cũ uidisset dolens. qđ se ñ paterentur
quiescere. et quodãmͦ in ultionẽ sui seui¬
ens. tanta eos orationum instantia flagel¬

Expanded text:
videar in narratione signorum volumen extendere. Hoc solum dicam, quod prospero cursu inter Cycladas navigans, hinc inde clamantium de urbibus et vicis, et ad littora concurrentium, immundorum spirituum voces audiebat. Ingressus ergo Paphum, urbem Cypri nobilem carminibus nunc ruinarum tantum vestigiis quid olimbilis, gaudensque quod paucis diebus quiete viveret. Verum non ad plenum viginti transiere dies, cum per omnem illam insulam quicumque immundos habebant spiritus, clamare coeperunt, venisse Hilarionem servum Christi, et ad eum se debere properare. Hoc Salamina, hoc Curium, hoc Lapetha et urbes reliquae conclamabant, plerisque asserentibus scire se quidem Hilarionem, et vere illum esse famulum Dei, sed ubi esset ignorare. Intra triginta igitur nec multo amplius dies, ducenti ferme, tam viri quam mulieres, ad eum congregati sunt. Quos cum vidisset, dolens quod se non paterentur quiescere, et quodammodo in ultionem sui saeviens, tanta eos orationum instantia flagel
Abbreviated transcription (Latin):
et ferarũ natio: suasit ut in ipsa magis
insula ad secretiortm locũ concederẽt
Quȩ cũ diu lustrans omĩa repꝑisset: per¬
duxit eũ duodecĩ milib amari ꝓcul int̃
secretos asꝑosq montes: et quo uix rep¬
tando manib genibusq possit ascendi.
ualde et remotũ locum arborib hinc
in de circumdatum. Habentem etiã aquaᷤ
de suꝑ cilio collis irrigantes hortulũ per¬
amenũ : et pomeria plurima. Quorum
fructum: numꝗͣ in cibo supsit. Sed anti¬
quissimi uixta templi runam: ex quo ut
ipse referebat. et eiꝰ discipłi testabantur.
ꝑ anños quinq. Et sepe inuisente se
esicio. in hoc extremo iam uite suae ter
uulgo multitudinem aut nullus aut rarꝰ

Expanded text:
et ferox natio, suasit ut in ipsa magis insula ad secretiorem locum conscenderet. Quem cum diu lustrans omnia, reperisset, perduxit eum duodecim millibus a mari procul inter secretos asperosque montes, et quo vix reptando manibus genubusque posset ascendi. ribilem valde et remotum locum, arboribus hinc inde circumdatum, habentem etiam aquas de supercilio collis irriguas, et hortulum peramoenum, et pomaria plurima, quorum fructum numquam in cibo sumpsit: sed et antiquissimi juxta templi ruinam ex quo ut ipse referebat et ejus discipuli testantur per annos quinque, et saepe invisente se Hesychio, in hoc extremo jam vitae suae temvulgo multitudinem, aut nullus, aut rar
Abbreviated transcription (Latin):
pastores. ñ habent curã de ouib Sed
sicut legit᷑ in euugłio demercennariis.
uident lupũ uenientẽ et fugiunt. Iunc
enim fugiunt qnͣdo potentib tacent:
et malis resistere metuunt. Dedisciplina
si eos aut ignorantes ñ erudiant aut
peccantes non arguant. testante dño

Expanded text:
pastores non habent curam de ovibus, sed, pastores non habent curam de ovibus, sed, sicut legitur in Evangelio de mercenariis, vident lupum venientem, et fugiunt. Tunc enim fugiunt, quando potentibus tacent, et malis resistere metuunt; de quibus si eos aut ignorantes non erudiant, aut peccantes non arguant, testante Do
Abbreviated transcription (Latin):
terrene auertunt᷑ : sed heu ꝓdolor in¬
de metunt. quia uel amore rerũ scłari¬
ũ implicant᷑: uel quia aliqͦ facinoris
oꝑe confunduntur. Multi presules
ecdarũ tim̃tes ne amicitiã ꝑdant. et¬
molestiã odiorũ incurrant: peccantes
ñ arguunt et corriꝑe pauꝑum obp̃s¬
sores uerentur. Neꝑtimescunt de se¬
ueritate reddende rationis: ꝓ eo quod
conticescunt deplebib sibi commissis.
quando a potentib pauꝑes obpmuntur
a diripiendos eos. bonis sacerdotes pro¬
tectionis auxilium ferunt. Nec ueren¬
tur. cuiꝰquã inimicitiarũ molestias.
sed obpressores pauꝑum palã arguuns.
increpant. ex cõmunicant. Minusq¬
metuunt eorũ nocendi insidias. etiam
tra bestias. oues custodire: solet: ita
et dĩ sacerdos suꝑ gregẽ xp̃i sollicitus
debet tẽ ne inimicꝰ uastet. ne ꝑsecutor
infestet : ne potentiori s cuiꝰq cupiditas.
uitam pauꝑum inqͥetet. Praui autem

Expanded text:
terrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! interrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! inde metuunt, quia vel amore rerum saecularium implicantur, vel quia aliquo facinoris opere confunduntur. 3. Multi praesules Ecclesarium, timentes ne amicitiam molestiam odiorum incurrant, peccantes non arguunt, et corripere pauperum oppressores verentur. Nec pertimescunt de severitate reddendae rationis, pro eo quod conticescunt de plebibus sibi commissis, quando a potentibus pauperes opprimuntur. Ad eripiendos eos boni sacerdotes protectionis auxilium ferunt, nec verentur cujusquam inimicitiarum molestias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excometuunt eorum nocendi insidias, etiamstra bestias oves custodire solet, ita et Dei sacerdos super gregem Christi sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet. Pravi autem
Abbreviated transcription (Latin):
dissimulat: uerum ẽ qđ consensum
erroris alieni habeat. Periq scĩ
doctores ꝓmali ꝑtinatia qua iniqͦs
em̃dare nequeunt. histacere dispo¬
nunt sed calorẽ sps qđ agunt᷑ ferre
ñ sustinentes: iterũ increpationem De¬
forma cõmissa ẽ. multũ sub¬
cunt ꝑiculi si contradicentib ueritati
resistere noluerunt. Dũ ꝓpħa doctorẽ
ȩcde instruat. ad sũmũ usq iusticię
ꝑuenire. Cũ dicit. Suꝑmontẽ excel¬
sum ascendetu qͥ euuangłiras syon.
scilicet ut ita p̃mineat merito sicut
et gradu. Sequent̃ neforte debeat
ad ocendo timore restringi audit.
Exalta infortitudine uocem tuã. et
noli timere. Unde et hieremiȩ ita
dñs ait. Accinge lũbos tuos et surge
potentis accipit: et ueritatẽ loqui
pauescit. graui multat᷑ culpe senten¬
tia. Multi enim sacerdotes metu
potestatis uerititẽ occultant et a
bono oꝑe uel a iusticiȩ p̃dicatione
rei alicuius formidine aut potestate

Expanded text:
dissimulat, verum est quod consensum dissimulat, verum est quod consensum erroris alieni habeat. Plerique sancti doctores pro mali pertinacia, quia iniquos emendare nequeunt, his tacere disponunt: sed calorem spiritus quo aguntur, ferre non sustinentes, iterum in increpationem prforma commissa est, multum subeunt periculi si contradicentibus veritati resistere noluerint; dum propheta doctorem Ecclesiae instruat ad summum usque justitiae pervenire, cum dicit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in fortitudine vocem tuam, et noli timere. Unde et Jeremiae ita Dominus ait: Accinge lumbos tuos, epotentis accipit, et veritatem loqui pavescit, gravi multatur culpae sententia. Multi enim sacerdotes metu potestatis veritatem occultant, et a bono opere, vel a justitiae praedicatione, rei alicujus formidine aut potestate
Abbreviated transcription (Latin):
lo merito plebis: aufertur
doctri p̃dicationis. Probono me¬
rito ausentĩs tribuitur sermo doc¬
toris. Hotest te diuina consistit
cui uedit s̃ doctrine uerbũ dare :
uilicui erre. Et hoc aut ꝑdicenti
aut paudntis fit merito. ut modo
ꝓculpa pleis auferatur sermo doc¬
tribuatur. am etbonꝰ docet bonũ:
et malus ma. & bonus malũ. et
malus bonũ Qđ tamen fit iuxta
meritũ ꝑoplsũ : ꝓ̃ bmia tempr̃a
congruunt actrinȩ. scđm salomo¬
nis sententiam dicentis. Tempus
tacendi : et tenpus loquendi. Non
quidem ꝑtimor sed ꝑdiscretionem:
ꝓpt̾ malorũ incaruptibilem iniqͥ¬
tatem. ñ numqui lectos oportet
adoctrina cessare. terdũ doctores
eccłȩ calore carittitis ardentes con¬
ticescunt adocendo: quia ñ est qui
audiat. Testante ꝓpħa. Ciuittites
austris clausesunt. et ñ est qͥ aperiat.
Qui docendi accipit officiũ int̾dum
ad tempus facta ꝓximi taceat. qui
statim corrigere nequaquã existi¬
mat. Nam s̃ corrigere potest et

Expanded text:
lo merito plebis, aufertur doctrina praedicationis; pro bono merito audientis, tribuitur sermo doctoris. In potestate divina consistit, cui velit Deus doctrinae verbum dare, vel cui auferre: et hoc aut pro dicentis, aut pro audientis fit merito, ut modo pro culpa plebis auferatur sermo doctribuatur. Nam et bonus docet bonum, et malus malum; et bonus malum, et malus bonum; quod tamen fit juxta meritum populorum. Non omnia tempora congruunt doctrinae, secundum Salomonis sententiam dicentis: Tempus tacendi et tempus loquendi . Non quidem per timorem, sed per discretionem, propter malorum incorrigibilem iniquitatem, nonnunquam electos oportet a doctrina cessare. Interdum doctores Ecclesiae calore charitatis ardentes, conticescunt a docendo, quia non est qui audiat, testante propheta: Civitates Austri clausae sunt, et non est qui aperiat . Qui docendi accipit officium, interdum ad tempus facta proxime taceat, quae statim corrigere nequaquam existimat. Nam si corrigere potest et
Abbreviated transcription (Latin):
limantur Siciant. sed opus qđ secũ ad
inferos deertent intendant. Si ergo
carebunt muiꝰ temporis gła. illa agaNs
quȩ pfinẽ ine fine possideant: dũ apłs
dicat. Nor potestas nisi adõ. Quomͦ¬
dñs ꝑ ꝓpħam Ne quibusdã potesttitibus
dicit: ipsi reguauerunt sed ñ exme.
Quasi diceret. nꝰiepropicio etiã sine ira
manifestius eluat bonã: malãq po¬
testtẽ adõ ordiari. sed bonã ꝓpicius
malã iratus. Regis quando boni sunt
muneris eẽ dĩ: qudido uͦ mali sceleris
cẽ popłi. Scđ̾m enĩmeritũ plebium:
disponit᷑ uita rectorum. Testunte iob.
Qui regnire fecit ypochritã. ꝓpt̃ pecca¬
ta popli. Irascente enĩ dõ talẽ recto¬
rem popłi suscipiunt: qualẽ ꝓpeccato
merentur. Non numquã ꝓmalicia
plebis etiã reges mutantur. Et qui
ante uidebant᷑ eẽ boni. accepto regno

Expanded text:
limantur aspiciant, sed opus quod secum ad limantur aspiciant, sed opus quod secum ad inferos deportent, intendant. Si ergo carebunt hujus temporibus gloria, illa agant quae post finem sine fine possideant. Dum Apostolus dicat: Non est potestas nisi a Deo , quomoam de quibusdam potestatibus dicit: Ipsi regnaverunt, sed non ex me ? Quasi diceret, non me propitio, sed etiam summe iratmanifestius elucet bonam malamque potestatem a Deo ordinari; sed bonam propitio, malam irato. 11. Reges quando boni sunt, muneris est Dei, quando vero mali, sceleris est populi. Secundum enim meritum plebium disponitur vita rectorum, testante Job: Qui regnare facit hypocritam propter peccata populi . Irascente enim Deo, talem rectorem populi suscipiunt, qualem pro peccato merentur. Nonnunquam pro malitia plebium etiam reges mutantur, et qui ante videbantur esse boni, accepto regno
Abbreviated transcription (Latin):
fine inꝑpetuũ regnait. Et degła scłi
huiꝰ: ad ȩt̃nam transneat głam. Qui
uͦ praue regnũ exerent. post uestem
fulgentẽ et luminalapillorũ: nudi et
miseri ad inferna corquendi descendun.
Reges. arecte agindo uocati sunt. Ideoq
recte faciendo regis nom̃ tenet᷑: peccan¬
do iam amittitur. Nã et uiros scõs pro¬
inde regesuocari in sacris eloquiis eo qđ
recte agant. sensusq ꝓprios benerogã.
erecione componant. Recte gͦ illi rege̾
uoctintur. qui tam semetipsos quã subͦ¬
icctos beneregendo modificcire noueruis.
Quidĩ ipsud nom̃ regiminis. ad immani:¬
tatem trans uertunt: crudelitatis. Dũq
adculm̃ potestatis uenerint. in apostasiã
confestn labuntur : tantoq setumore
cordis extollunt. ut cunctos subditos in
sui cõparatione despiciant: eosq quib
p̃ tẽ conigit ñ agnoscant. qͥb congruȩ
ꝑ accdasten dicitur. Ducẽ te constitui
ceteris senunt : mortales tam̃ se eẽ cog¬
noscant. Et regni głam qua in scło sub¬

Expanded text:
petuum regnat, et de gloria saeculi hujus ad aeternam transmeat gloriam. Qui vero prave regnum exercent, post vestem fulgentem et lumina lapillorum, nudi et miseri ad inferna torquendi descendunt. Reges a recte agendo vocati sunt; ideoque rect faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Nam et viros sanctos proinde reges vocari in sacris eloquiis, eo quod recte agant, sensusque proprios bene regantcretione componant. Recte igitur illi reges vocantur, qui tam semetipsos, quam subjectos bene regendo modificare noverunt. Quidam ipsum nomen regiminis, ad immanitatem transvertunt crudelitatis: dumque ad culmen potestatis venerint, in apostasiam statim labuntur, tantoque se tumore mentis extollunt, ut cunctos subditos in sui comparatione despiciant, eosque quibus praeesse contigit, non agnoscant. Quibus congrue per Ecclesiasten dicitur: Ducem te constitui, limiores sentiunt, mortales tamen se esse cognoscant, nec regni gloriam, qua in saeculo sub
Abbreviated transcription (Latin):
de cȩlestibus nec t̃rena conuenit dicare:
sed mediocriter ut initu coumoresq
desidant edocer. Coruus diuospul¬
los uderit albi coloris. nulłtos cibis
alit sed tantundem acendisoneert
pat̾no colore nigrestant: qic illos
frequenti cibo reficiat. Itas ecołieo
doctor strenus. nisi eos qualocetun¬
derit ad suã similitudinẽ t hues
deposito lamentationis bitũ de
peccati reoa datione erẽ ut pote
adhuc exterioribus¶ẽ ca

Expanded text:
de coelestibus, nec terrena convenit praedicare, de coelestibus, nec terrena convenit praedicare, sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edocere. 5. Corvus, dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit, sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit; ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, upote adhuc exterioribus, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
da : sic̃ periti medici aduarios corpo¬
ris morbos diuerso medicãmine ser¬
uiunt: ita ut iuxta uulnerũ uarieta.¬
tes medicina diuersa sit. Sic et docto.
res ȩccłe singulis quibusq congruũ
doctrinȩ remedium adhibebit. Q
quid cuiq oporteat ꝓ ȩtate ꝓsexu. ac pro¬
fessione ad nunciabit. Non om̃ib ea quȩst̃¬
clausa. aꝑienda sunt. Multi st̃ enĩ qui
caꝑe ñ possunt. Quib si indiscrete ma¬
nifestantus. statim aut detrahunt aut
neglegunt. Prima quippe prudentię
uirtus ẽ: eam quã docere oporteat exis¬
timare ꝑsonam. Rudib popłis seu car¬
nalib plana atq cõmunia ñ sũma atq
ardua p̃dicanda sunt. Ne inm̃sitate
doctrinȩ obprimantur potiꝰ qũ eru¬
diantur. Unde et paulus apł ait.
Non potui uob̃ loqui quasi sp̃alhus
sed quasi carnalib : tamquã parilulis
inxp̃o lac uobis potũ dedi nonestam
C arncilib quippe animis nec alo fumas

Expanded text:
da. 2. Sicut periti medici ad varios corpoda. 2. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina diversa sit, sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat, pro aetate, pro sexu ac professione annunclausa, aperienda sunt. Sunt enim multi, qui capere non possunt. Quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est eam quam docere oporteat aestimare personam. Rudibus popnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quam erudiantur. Unde et Paulus apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis
Abbreviated transcription (Latin):
ui te puepoSitorum.
p̃ficitur ad regimen taliter
erga disciplinã subditorũ prãre se
deb̾et ut ñ solũ auctoritate uerum
ctiã humilitatẽ clarescat: sed tam̃
ita erit in eouirtꝰ humilitatis. nedis¬
soluatur uita subditorũ iuitiis. atq
ita auctoritas ad erit pocestatis. neper
tumorẽ cordis seueritas existat inmo¬
derationis. Haec ẽ indĩ sacerdotibus
uera discretio qua ne ꝑlib̾titẽ suꝑbi.
nẽ ꝑhumilitatẽ remissi sunt. Hinc ẽ
qđ scĩ cũ multa constantia redargue¬
runt etiã pͥncipũ uitia. Inqͥb cũ sum¬
ma eẽt humilitts. loco tam̃ necessario
lib̾e transgressores iusticiȩ increpabaq̃.
Aliquando etiã subditis nos oportet
animo eẽ humiliores: qm̃ facta sub¬
ditorũ iudicant᷑ a nobis. nr̃a uͦ ds̃ iu¬
diccit. Agnoscat ep̃s seruũ se ẽẽ ple¬
bi ñ dñm. Uerũ hec caritas: ñ condi
qualitate morũ: diuersa exortatio
erit doctorũ. Nam qͦsdã increpatio
dura. qͦsdã uͦ exortatio cerrigitblan¬

Expanded text:
te praepositorum. 1. Qui praeficitur ad regimen, taliter erga disciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum hoc charitas, non conditqualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blan
Abbreviated transcription (Latin):
te et cogittitione subicitur. qͥbis subli¬
mittitis gradu p̃ponitur. Nã itqͥdam
patrũ ait. Om̃ẽ qđ suꝑ eminet lus me¬
roribus afficit᷑. quã honorib gaidet qͣnto
quisq curis mundi maiorib ocpatur:
tanto facilius uitiis p̃miturꝰ Senĩ uix
statim utile ẽ ome potestatꝰ insigne.
sed tunc uere ẽ utile si benegeratur.
Punc autẽ benegeritur. qno subiectis
tas bona ẽ quã dõ dontute ẽ ut malũ
timore coherceat: non it timere ma-¬
lũ cõmittat. Nichil ait̃ peius. quam¬

Expanded text:
e subjicitur, quibus sublimitatis gradu praeponitur. Nam, ut quidam Patrum ait: Omne quod supereminet plus moeroribus afficitur quam honoribus gaudet. 4. Quanto quisque curis mundi majoribus occupatur, tanto facilius vitiis premitur. Si enim vix statim utile est omne potestatis insigne, sed tunc vere est utile, si bene geratur. Tunc autem bene geritur, quando subjectis tas bona est, quae a Deo donante est, ut malum timore coerceat, non ut temere malum committat. Nihil autem pe
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissi ñ sunt. qͥ Nsõ uenerandi¬
ut locus ẽ corripiendi sunt ñ tamen
cum seueritate. Sicut hii qͥ nobis.
regendi sunt cõmissi. prius docendisins
senieris plebis: ut ꝑ eos infra positi fa.¬
cilius doceantur. Unde et apostolu.
qui idonei sunt et alios docere. Inge¬¬
nium boni doctoris ẽ incipientis.
a laudib eorũ. quos salubriter ob¬
iurgatos corrigere cupiunt: sicuti
apłs ad corintinos facit. quos alaudib
inchoaat. et increpationib ꝓbat. Sed
erantlapđ corinthios qͥ et laude et in¬
erepatione digni eẽnt. Ille uͦ indiscre

Expanded text:
enerandut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi commissi sunt. 7. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apostolus: qui idonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero indiscr
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. qui in ad petendis honorib scli
aut ꝓsꝑittitib mundi instanti desudatla¬
bore : et hic et infuturo uacuus inuenitur
a requie. Tantoq sarcinis pecctoru
grauatꝰ quanto abonis oꝑib alienus.¬

Expanded text:
tendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi tendit . 2. Qui in appetendis honoribus saeculi aut prosperitatibus mundi instanti desudat labore, et hic et in futuro vacuus invenitur 338 a requie; tantoque sarcinis peccatorum gravatur, quanto a bonis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus reges principesq electi sunt. ut ter¬
rore suo popłos amalo cohercerent: atq
recte uiuendũ legibus subderent. qͣntũ
adtinet ad rationẽ. ñ est ꝑsontrũ accep¬
tio apđdm̃: qͥ mundi elegit ignobilia.
et conteptibilia et quȩ ñsunt ut ea Quȩst̃
destrueret. negłetur omĩs caro hoc est
carnalis potentia corã illo. Unus enim
dñs a equalit̃ et dominis fert consultũ
et seruis. Melior ẽ subiecta seruitꝰ. quã
elata lib̾tas. Multi enĩ inueniuntur
dõ lib̾e seruientes sub dominis constitu¬
ti flagioris: qui et si subiecti sunt illis
corpore p̃lati tamen sunt mente. de
aut si aliqua cingit᷑. ñ sub illa coruat᷑.
ut suꝑbus timeat sed etim fibi subicit
ut humilior innotescat. Probat᷑ aut̃ hoc
apłico exemplo. qͥdatam sibi potestatẽ
etiam nec adhoc usus ẽ qđ licebat: sed
dũ possit utere licita abnuit. seseque
ut paruulũ in medio eorũ quib p̃erat os¬

Expanded text:
tibus reges principesque electi sunt, ut tertibus reges principesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum ; qui mundi eligit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, hoc est carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consultum, et servis. 3. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subjecti sunt illis corpore, praelati tamen sunt mente. CAPaut si aliqua cingitur, non sub illa curvatur, ut superbus tumeat, sed eam sibi subjicit, ut humilior innotescat. Probatur autem hoc apostolico exemplo, qui data sibi potestate, etiam nec ad hoc usus est quod decebat, sed, dum posset uti, licita abnuit, seseque ut parvulum in medio eorum quibus praeerat os
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Et cũ ipsi maximis criminibus
ob noxi teneantur. minora peccata
fribus ñ dimittunt. Hypochritȩ trabẽ
in occulo suo consistentẽ ñ sentiunt. et
herentẽ festucã illumine fr̃is intenduas.
Facilius rep̃hendimꝰ uitio aliena quã
nr̃a. Nam sepe quȩ ꝑuersa in aliis
iudiccimꝰ in nob̾ nocibilia eẽ minus
sentimꝰ. Et qđ aliis reprehendimus.
agere ipsi ñ erubescimꝰ. Facilius uitia
unius cuiꝰq quã uirtutes intendimꝰ. Nec
qͥd boni quisq gesserit agnoscere. sedqd
male egerit per scrutamus.oestro
na diuinitꝰ illata ẽ seruitutis: ita utqͥbus¬
aspicit ñ congruȩ lib̾tatẽ. his miscricordiꝰ
irroget seruitutẽ. Et licet ꝑpeccatũ hu
hominib: uitã. alios seruos constituens:
alios dominos ut licentiã maleagendiser¬
uorũ pocestate dominantiũ restringat᷑.
Nam si om̃s sine metu fuissent. quis ẽẽt qui
amalis quẽpiam cohib̾et: Inde et ingen¬

Expanded text:
unt, et cum ipsi maximis criminibus unt, et cum ipsi maximis criminibus obnoxii teneantur, minora peccata fratribus non dimittunt. Hypocritae trabem in oculo suo consistentem non sentiunt, et haerentem festucam in lumine fratris intendunt. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam saepe quae perversa in aliis judicamus, in nobis nocibilia esse minus sentimus; et quod in aliis reprehendimus, agere ipsi non erubescimus. 23. Facilius vitia uniuscujusque quam virtutes intendimus; nec quid boni quisque gesserit agnoscere, sed quid mali egerit, perscrutamur. CAPUT na divinitus illata est servitutis, ita ut quibuscongruere libertatem, his misericorditer irroget servitutem; et licet hoc per peccahominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum, potestate dominorum restringatur. Nam si omnes sine metu essent, quis esset qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gen
Abbreviated transcription (Latin):
Saꝑta obiungatione sancintur. hii qͥ eos
imituindo deliquerant corrigantur.
Dũ unus corripit᷑: plurimi emendantur.
Necesse ẽ enim ut ꝓmultorũ saluatione
unus condẽpnetur : quã ꝑ uniꝰ licentiã
multi ꝑiclitentur. itã erga delinquentẽ
sermo ẽ ꝓferendus sicut eiꝰ qͥ corripitur
et postulat salus. Qđ si opus ẽ aliquã
medicam̃ti salutẽ uerbo increpationis as¬
pargere. linitate tam̃ corde opus ẽ retine¬
re. Doctores ñ numquã duris feriunt in¬
crepationib subditos. Qui tam̃ acarita¬
te eorũ quos corripiunt ñ recedunt.
Sepe ȩccłe censura arrogantib uidetur
ter fieri puttitur a prauis : quia ñdiscer¬
nunt recto oculo qđ abonis recto fit
animo. Notandũ ab ome pontifice ue¬
hementer ut tanto cautius erga cõmis¬
sos agat. quanto duriꝰ axp̃o iudicari
delictis clem̃tes sumꝰ. in alieno peccato
rigorem tenere nequaquã debenius.
Multi aliorũ uitia cernunt. sua ñ aspici¬

Expanded text:
aperta objurgatione sanantur, ii qui eos aperta objurgatione sanantur, ii qui eos imitando deliquerant, corrigantur. Dum Necesse est enim, ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam pro unius licentia multi periclitentur. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur expostulat salus. Quod si opus est aliquam medicamenti salutem verbo increpationis aspergere, lenitatem tamen corde opus est retinere. Doctores nonnunquam duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum quos corripiunt, non recedunt. Saepe ecclesiae censura arrogantibus videturter fieri putatur a pravis: quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. Notandum ab omni pontifice vehementer, ut tanto cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo judicari delictis clementes sumus, in alieno peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsistis gregem meũ: eiecistis et non
uisisttstis eos. Ecce e̾go uisitabo suꝑ
uos miliciã studiorũ ur̃orum. Bonoꝵ
studia sic̃dotũ. multa diligentia etiã
parua pebiũ facta ꝑquirunt: ut dũ
inminims subchtorũ peccatis se acer
sibi subdiesq ac sollicitos faciant.
Sic̃ medici nerbos. imminentes curan¬
dos suscipiue. futurꝰ uͦ ne inripiant
medicine olictu. quadã p̃scientia
ante cedunt ia et doctores boni sic
ea quȩ malei sunt resecant ut ea
quȩ ammitti asunt ne ꝑpetrentur
doctrina sucurrentẽ pueniant.
Quiblando uero enstigatꝰ ñ corrigit᷑.
acrius necessẽ asguatur. Cũ dolore
enĩ abscienda sut. quȩ lenit̃ sanari
ñ possunt. Quũmnitꝰ secretĩ cor¬
rigi depeccato nglpgit: publice ar¬
guendus ẽ ut uulis Qđ occulte sa¬
nari nescit maniste ebeat em̃ dari.
m anifesta peccata. ñ. occulta cor¬
rectione purganda. Nenim sunt
arguendi. qui palam nocent: ut dum

Expanded text:
persistis gregem meum, et eiecistis eos, et non persistis gregem meum, et eiecistis eos, et non uisitastis eos. Ecce ego uisitabo super vos malitiam studiorum vestrorum . Bonorum studia sacerdotum, multa diligentia etiam parva plebium facta perquirunt: ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrsibi subditos, ac sollicitos faciant. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objectu quadam praescientia antecedunt: ita et doctores boni sic ea, quae male acta sunt, resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina sua succurrente praeveniant. Qui blando sermone castigatus non corrigitur, acrius necesse est ut arguatur. Cum dolore enim abscindenda sunt, quae leniter sanari non possunt. Qui admonitus secrete corrigi de peccato negligit, publice arguendus est, ut vulnus quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. Manifesta peccata non sunt occulta correctione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
peccantẽ ñ recipiunt sel despiciunt
et sꝑnunt. nec altĩus ductũ tamquã
ꝓpriũ ingemiscunt. Dalib ꝑisaiam
dñs cõminans dicit. Oidicunt re¬
cede a me ne apppincss michi quia
in mundus es : istifu erunt infurore
ne. scilicet ut ita aliena fleret
quẽ ad modũ sł Et ipse implicaret᷑
errore. Boni tores popłi debent
delicta defle Eł toto sẽ planctib
tradere: imitantes iheremiã ꝓpħam
dicentẽ. Quis dabit capiti meo aquã
et oculis meis fontẽ lacrimarũ et plo¬
rabo die ac nocte interfectos populi
mei : tãquã ꝓpria igit᷑ delicta plebis
peccata sacerdos flere debet: sed affec¬
tu cõpatiendi ñ actione cõmissi. Non¬
nulli p̃sules gregis quosdĩ ꝓpeccato
a cõmunione eicient ut pęniteant sẽd
quali sorte uiuere debeant. ad meliuᷤ
exhordindo ñ uisitant: quib congruȩ
increpans sermo diuinꝰ cõminatur:
astoras qͥ pascunt popłm meũ. uos dis¬

Expanded text:
peccantem non recipiunt, sed despiciunt peccantem non recipiunt, sed despiciunt et spernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt. De talibus per Isaiam Dominus comminans, dicit: Qui dicunt, Recede a me, non appropinques mihi, quia immundus es: isti fumus erunt in furore ne; scilicet, ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. 7. Boni pastores populi debent delicta deflere et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et ploramei ? Tanquam propria igitur delicta, plebis peccata sacerdos flere debet: sed affectu compatiendi, non actione commissi. Nonnulli praesules gregis, quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant: sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non visitant. Quibus congrue increpans sermo divinus comminatur: Pastores q
Abbreviated transcription (Latin):
tate sua morietur. sangiunc̃ uͦ eiꝰ deminu
tua reqͥram Sic enĩ heli sac̃dos ꝓfilioꝵ
iniqͥtate dãpnatꝰ ẽ. et licet eos adin¬
quentes admonuit: sed tamen ñ ut
oportebat redarguit: Sac̃dotes exqui¬
rere debent pecccita popłorũ. et sagai
sollicitudine unũquẽq ꝓbare.: iuxta
testimoniũ dñi ad iheremiã loquentis.
robatorẽ inqt dedite popło meo robus¬
tũ: et scies et ꝓbabis uias corũ. Sacer¬
dotes studio corrigendi: fact̾. ꝑscru¬
tari debent subiectorũ. ut emordatoᷤᷤ
lucri facere possint Sicut aut pecca¬
torem conuenit argui: ita iusti non
exulcerari. Sac̃dotes curã debgit ha¬
tione aut corrigant᷑ apteratis. aut si
incorrectibilis existunt. ab ȩcdi separen¬
tur. A trociter argauntur qͥ decipien¬
do peccantes : ñ solũ quia rarguunt
ꝓpeccato sed etiã adulant̃ decipiunt.
D icente ꝓpħa. Et erunt qͥbatificant
popłm meũ seducentes. e qͥbetitificant᷑
p̃cipitati. Atrocit̃ ctum ꝓguunt᷑. qui

Expanded text:
morietur; sanguinem autem ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est; et licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . 2. Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robustum: et scies, et probabis vias eorum . Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. Sacerdotes curam debent hatione aut corrigantur a peccatis, aut si incorrigibiles existunt, ab ecclesia separentur. Atrociter arguuntur, qui decipiendo peccantes, non solum non arguunt pro peccato, sed etiam adulanter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
firmitaite iam ꝓlixo temprẽ laborabat.
Haec audiens pachomiũ dĩ eẽ cultorem.
scãq conuersatione nirbilẽ. in suꝑ
et dionisium prb̃m aricuꝰ eiꝰ ee caris
simũ: rogat eũ ut sui misitat᷑. et qͣsi
ꝑ occasionẽ necessariã adie pachomiũ
conuocet. Qui p̃cib mulieris flexus.
hoc agere non moratur. Cũ uenisset¬
gͦ pachomuis ad aeccłam. et pͦora¬
tionẽ dionisium salutasset: iuxta eũ
ꝓtinus assedit. Dũq locunt᷑ ad inuicẽ.
mulier fiducia fidei roborata. credensq
dicenti xp̃o. confide fili a fides tua te¬
saluã fecit. pꝰ tergũ eiꝰ latent̃ accessit.
statimq sanata ẽ. Et ꝓcidens infaciem
suã ad orauit dm̃: glorificans eius
clem̃tiam. qđ tanta ꝑseruos suos be¬
neficia credentib contulisset. Tunc
sc̃s uir dionisius factũ sentiens benedi¬
xit mulieri: et ꝓtinus ad sua repedauit.
munimine monasterium uallaretur
nquo oꝑe laborantib frib. ipse letus¬

Expanded text:
firmitate jam prolixo tempore laborabat. firmitate jam prolixo tempore laborabat. Haec audiens Pachomium Dei esse cultorem, sanctaque conversatione mirabilem, insuper et Dionysium presbyterum amicum eum, rogat eum ut sui misereatur, et quasi per occasionem necessariam ad se Pachomium convocet. Qui precibus mulieris flexus, hoc agere non moratur. Cum ergo venisset Pachomius ad ecclesiam, et post orationem Dionysium salutasset, juxta eum protinus assedit. Dumque loquerentur ad invicem, mulier fiducia fidei roborata, credensque dicenti Christo: Confide, filia, fides tua salvam te fecit , post tergum ejus latenter accessit, statimque sanata est. Et procidens in faciem suam, adoravit Dominum, glorificans ejus clementiam, quod tanta per servos suos beneficia credentibus contulisset. Tunc sanctus vir Dionysius factum sentiens, benedixit mulieri, et protinus ad sua repedavit. munimine monasterium vallaretur, in quo opere laborantibus fratribus, ipse laetus
Abbreviated transcription (Latin):
conuersi sunt. et diuersos mores eorum
eẽ cognosco. Non nullos autẽ noui in¬
tantum ipsius conuersationis ignaros.
ut nec monachorũ habitũ nouerit.
nter quos sunt paruuli tanta simpliei¬
tate uiuentes: ut nec dextrã quidem
scire ualeant uel sinistrã. Id circo ere¬
didi et cõmodius: ut suꝑ uenientes fr̃s
seorsum susciꝑent᷑. in honore maximo
constituti. H inc ergo ñ estimo patrib
uel frib qui ad nos de uertunt ullam
contameliam fieri: sed magis debitã
rtuerentiam cõmodari. Presertim cũ
statutif horis ad reddenda nob̶ cũ
dõ uota sua conueniant: et̃ post hoc
singuli adloca destinata concurrats
quieti operam dantes. me scđm dm̃
sollicitius usibus eorũ necessaria pro¬
eum laude dignissimũ comꝓbauit:
Certe cognoscens. qđ scđm dm̃ cuncta
gereret. Multũq reuelatꝰ scĩ pacho¬
quȩdã in eadem tentrrorũ ciuitate
patiebatur fluxũ sanguinis: et hac in¬

Expanded text:
conversi sunt, et diversos eorum mores conversi sunt, et diversos eorum mores esse cognosco. Nonnullos autem novi intantum ipsius conversationis ignaros, ut nec monachorum habitum noverint. Inter quos sunt parvuli, tanta simplicitate viventes, ut nec dexteram valeant scire, neque sinistram. Idcirco credidi esse commodius, ut supervenientes fratres seorsum susciperentur, in honore maximo constituti. Hinc ergo non aestimo patribus vel fratribus qui ad nos divertunt, ullam contumeliam fieri, sed magis debitam reverentiam commodari: praesertim cum statutis horis ad reddendum nobiscum Deo vota sua conveniant, et post hoc singuli ad loca destinata concurrant, quieti operam dantes, me secundum Deum sollicitius usibus 127 eorum necessaria proeum laude dignissimum comprobavit, certo cognoscens quod secundum Deum cuncta ageret; multumque relevatus sancti Pachoquaedam in eadem Tentyrorum civitate patiebatur fluxum sanguinis, et hac in
Abbreviated transcription (Latin):
inter ea dionius pbr. et oecõnomꝰ
id ẽ dispensator ecdȩ tentirorũ amicis¬
simus scĩ pachomii : comperit ab aliqͥb
qđ ex aliis monasteriis ad eũ uenientibus
ñ concedat cũ suis frĩb uesci. sed eos se.¬
questrato loco iuxta monasterii fores
excipiat. Contristat᷑ itaq plurimum
suꝑ hac re: uenit ad eum. Ꝙ increpan¬
tis potius assumens animũ quã monen¬
tis: aiebat. Non recte facis abba.
caritatẽ fr̃ib debitam ñ aequaliter
om̃ib exhibens. Qui correptionẽ eiuᷤ
cũ multa longaniiitate pacientiaq
suscipiens: itã respondit. Nouit dñs
ꝓpositũ meũ: et pat̾na tua cognoscit
affectio. qđ numquã cui libet animã
cupiam contristare. ne dicã sꝑnere.
Q uomͦ igitur auderẽ hoc agere. ut meũ
fecistis: Accipe itaq satis factionem
meã uenerabilis pat̾. qui a ñ ueluti ui¬
tans atq sꝑnens eos qui huc ueniunt
hoc qđ asseris facio: sed quia incenobii
congregationẽ suscepi plurimos qͥ nuꝑ

Expanded text:
interea Dionysius presbyter et oeconomus, id est, dispensator Ecclesiae Tentyrorum, amicissimus sancti Pachomii, comperit ab aliquibus quod ex aliis monasteriis ad eum venientibus, non concedat cum suis fratribus vesci, sed eos sequestrato loco juxta monasterii fores excipiat. Contristatus itaque plurimum super hac re, venit ad eum; et increpantis potius assumens animum quam monentis, aiebat: Non recte facis, abba, charitatem fratribus deditam non aequaliter omnibus exhibens. Qui correctionem ejus cum multa longanimitate patientiaque suscipiens, ita respondit: Novit Dominus propositum meum, et paterna tua cognoscit affectio, quod nunquam cujuslibet animam cupiam contristari, nec dicam spernere. Quomodo igitur hoc auderem agere, ut meum fecistis ? Accipe itaque satisfactionem meam, venerabilis pater, quia non velut vitans atque spernens eos qui huc veniunt, hoc quod asseris facio; sed quia in coenobio congregationem suscepi, plurimos qui nuper
Abbreviated transcription (Latin):
nunciaret. ad institutionẽ uero xp̃i sci¬
entiamq celestis phylosophiȩ se confer¬
ret. Et ipse eo temprẽ trigesimũ et
quintũ annum inspeluncis habens: nob
ista dicebat. Sensus humanꝰ cũ acogi¬
tatione recesserit dĩ. aut dȩ moni ef¬
ficitur similis: aut mutis animalibus
cõparatur. Cuius dicti rationem cum
abeo cuꝑemus acciꝑt: ista dicebat.
Qluia siquis adõ recesseris. necesse est
ut aut indesidium aliquot aut in aliꝗͣ
iracundiã ruat. Desiderium quidem
illud insensatorũ animalium: iracun¬
diam uͦ dęmonũ eẽ dicebat. Me autẽ
contradicentẽ quẽ ad modũ posset fieri
ut cũ dõ iugiter maneat sensus hu¬
manus: hoc tunc ille dicebat. In qua¬
cũq cogitatione. uel in quolibet actu.
anima hominis illius fuerit qui
scđm dm̃ uiuit. si pia ẽ eidemq pla¬
cere festinat. cum dõ eum ȩẽ manife

Expanded text:
nuntiaret, ad institutionem vero Christi scinuntiaret, ad institutionem vero Christi scientiamque coelestis philosophiae se conferret, et ipse eo tempore trigesimum et quintum annum in speluncis habens, nobis ista dicebat: Sensus humanus cum a cogitatione recesserit Dei, aut daemoni efficitur similis, aut mutis animalibus comparatur. Cujus dicti rationem cum ab eo cuperemus accipere, ista dicebat: Quia si quis a Deo recesserit, necesse est ut aut in desiderium aliquod, aut in aliquam iracundiam ruat. Desiderium quidem illud insensatorum animalium, iracundiam vero daemonum esse dicebat. Me autem contradicente, quemadmodum posset fieri, ut cum Deo jugiter maneat sensus humanus; hoc tunc ille dicebat: In quacunque cogitatione, vel in quolibet actu anima hominis illius fuerit qui secundum Deum vivit, si pia est, eidemque placere festinat, cum Deo eum esse manife