comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersit in flũue eqͥc maiõibꝰ q̃ undarũ pͥmũ ĩpetũ sustiuorent sal¬
nũ qͥdem licet usq ad humeros madeftiũ traduxit excitũ. Et qm̃i
p̃t᷑ om̃i opnnionem ac spẽ uen̾at solo hostibus scupest̃is aspectu ingẽ¬
tem uimi frimẽti ac petoris late effusi adeptus egẽtes reꝵ onni legi¬
ones. dispersa int̾ eos rerũ copia recreauit᷑ um hͦ. ab ĩꝑatore

Expanded text:
um sustinerent, salvum quidem, licet usque ad humeros madefactum, traduxit exercitum. Et quoniam preter omnium opinionem ac spem venerat, solo hostibus stupefactis aspectu, ingentem vim frumenti ac pecoris late effusi adeptus, egentes rerum omnium legiones, dispersa inter eos re
Abbreviated transcription (Latin):
iissiq de amiacia publice ad u̾cingetorigẽ legati. et tempꝰ sibi audẽ¬
di aliquid aduenisse rati. nec contenti preda insi cruẽta crudelitate
respersa eẽt. opidi iustodibꝰ et ronis negotiatõibꝰ ad unũ cesis. q̃cũq
ibi reperta sunt tꝙͣ bello ł hereditate q̃sita. eqͥs int̾ se portiõibꝰ diuise¬
eunt pret᷑ obsides quos ad ingr̃atus ab ilł libtati reddendos deduxe¬
runt. Opidum n̾o ip̃mnon sat ualidũ extim̾ates ne qũ ronanis
utile esse posset flãmis ĩmissis exusserunt: et frimũeti ꝑte nauibus
ꝙͣtũ panas horis licuit. Cerat .i. ĩ ripa ligeris oppidũ auecta ꝑte

Expanded text:
gem legeti, et sibi tempus audendi aliquid advenisse rati, nec contenti preda nisi cruenta crudelitate respersa esset, oppidi custodibus et romanis negotiatoribus ad unum cesis, quecumque ibi reperta sunt, tamquam bello vel hereditate quesita equis inter se portionibus diviserunt preter obsides, quos ad magistratus ab illis libertati reddendos deduxerunt. Oppidum vero ipsum non sat validum estimantes, ne quando Romanis utile esse posset, flammis immissis, exurunt, frumenti parte navibus, quantum paucis horis licuit erat enim in ri
Abbreviated transcription (Latin):
officioꝵ semꝑ cesarem in ore hĩisse ait u̾sꝰ illos euripidis. qͦs
ip̃e sic in latinũ u̾tit: nam si uiolandũ est ius regñadi gracia
uiolandũ est: aliis rebus pietatem colas ¶ Posui ecce opinio¬
nes hoñn uarias una eademqz de re et homi idem uolencum
resarem sulz infamare. Michi autem sat ne dicam ualde rerũ
taliũ curioso uenere ad manꝰ aliquot cesaris ip̃iꝰ epistole Notast᷑
eniam eius dicta at rñsa ꝙͣ plurima inq̾ꝰ oĩtus auidũ se patis ostendit
qͥba isq fortasse nõ miꝰ fidei sit habendũ ꝙͣ suspicionibꝰ emuloꝵ Illi

Expanded text:
Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos ipse sic in Latinum vertit: Nam si violandum est ius, regnandi gratia violandum est: aliis rebus pietatem colas. Posui ecce opiniones hominum varias una eademque de re et hominum idem volentium, Cesarem scilicet infamare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac responsa quam plurima, in quibus omnibus avidum se pacis ostendit, quibusque fortasse no
Abbreviated transcription (Latin):
se illũ dicelit. ne eorũ qͥ pͥmo cõsulatu cõtra leges gesserat rõnẽ
reddere grauisuopiculo cog̾etur. cũ marcꝰ catho iste ultirius
ciuꝰ u̾tus ac grauitas cõminacõnẽ eius nõ miꝰ t̾ribilem ꝙ iuius¬
cũqr consulis faciebat palam dr̃et ac iuraret se cesairis nomẽ mox
ut p̾uatus ẽẽ inciꝑet int̾ reos delatuꝵ. sed publice ille iusticie stu-¬
diosus seu ꝓp̾e mẽor ĩiurie unde iam in uulgus esfusũ erat idem
cesari euenturũ qd̾ milom ut tirtũseptꝰ arm̃atis apud iudices seu
ex uinculis cam̃ dicat. Et hanc uerislem belli cc̃m uideri posse
una uox eius facit. de qua suo loco dicam. aliis uisũ est eũ spacio
płimoꝵ annorũ imꝑio assuefcmm dedidicisse pͥnatũ modũ. et so¬
la cupinãdi dnãndi in bella ciuilia consensisse. h ͨ ridet᷑ fuisse ci¬
ceronis opinio sibi int̾dum amncssinii. sed infine hostis qͥmlibis

Expanded text:
se illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem se illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem reddere gravi suo periculo cogeretur, quum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac gravitas comminationem eius non minus terribilem, quam cuiuscumque consulis, faciebat, palam diceret ac iuraret se Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter reos delaturum, seu publice ille iustitie studiosus, seu proprie memor iniurie. Unde iam in vulgus effusum erat idem Cesari eventurum, quod Miloni, ut circumseptus armatis apud iudices, ceu ex vinculis, causam dicat. Et hanc verisimillimam belli causam videri posse una vox eius facit, de qua suo loco dicam. Aliis visum est eum spatio plurimorum annorum imperio assuefactum dedidicisse privatum modum, et sola cupidine dominandi in bella civilia consensisse. Hec videtur fuisse Ciceronis opinio sibi interdum amicissimi, sed in finem hostis, qui in Libris
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiuriã ꝑtin̾e non solũ ip̃e uñr talis. sed quicũq de ppło ꝑꝑendebat᷑.
adhuc tñ tacitus processit. Cõuentibusq ꝑactis ut solebant ra¬
uẽnã ueuit urbem sue ꝓuĩcie ab ea ꝑte nouissima. ut nec t̾mĩos
suos excede̾t et proximus eẽt adu̾sariis ac patus ulcisti. si quid for¬
te sui odio in tͥbimos ĩmiciꝰ decreuissent Et hoc quid̃ belli ciul
mitiũ. hee fuerũt cause aliquã et fortasse nõ parũa iusticie faciẽ
hũtes. si qua usqmͣ esse põt iusta cã prĩam oppugndi. ꝙͣuis ab
aliis minꝰ iuste q̃dam afferant᷑ sed odiũ maĩfestũ testimomii fide̾
leuat Gueꝰ pompeius gener atq hostis cesaris aiebat eũ iõ q nõ
posset opera incepta perficͥe. neq de se ppłi exsp̃cacionem adĩplere
turbare oĩa uoluisse. ne in turbãdo uitas aꝑperet. fuere qͥ timuis¬

Expanded text:
iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. Adhuc tamen tacitus processit, conventibusque peractis, ut solebat, Ravennam venit, urbem sue provincie ab ea parte novissimam, ut nec terminos suos excederet et proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si quid forte sui odio in tribunos inimicius decrevissent. Et hoc quidem civilis belli initium, he fuerunt cause aliquam et fortasse non parvam iustitie faciem habentes, si qua unquam esse potest iusta causa patriam oppugnandi; quamvis ab aliis minus iuste quedam afferantur. Sed odium manifestum testimonii fidem levat. Gneus Pompeius, gener atque hostis Cesaris, aiebat eum ideo, quod non posset opera incepta perficere neque de se populi expectationem adimplere, turbare omnia voluisse, ne in turbido veritas appareret. Fuere, qui timuis
Abbreviated transcription (Latin):
tari eñ posset belli metu ad ista descend̾e. quo nichil erat ab iꝰ uiri
moribus ac pnẽte remonius. sid tm̃ illi scudiũ fuit. uel ex̾cende
uel silande modestie: ut quidius uider pocius elig̾e̾t ꝙ publice
tũquillitatis euersor Et cũ obstinatos ad negand̾ cern̾et senatũ
sibi adn̾sum. et esuis ĩimicis de signatos iã consules audiret. tri¬
bimos qui sibi aderant nichil posse. ymo qͥd̾ ꝓpt̾ se ꝑiculo atq odio
expõitos nõ amplius diffendũ ratus/ ne a sui ꝑicũtarẽtur. ã ipse
cuntatõe uilesc̾et dispõitis mõe solito per hib̃na legiõibus ultimo
trãsiti ex galliis in ytalĩa rediit. quo cũ uenisset ĩuenit duas illas
legiones sub obtentia belli partici sibi ereptas. noq ad bellũ ꝓfectas
et in ytalia detentas qͥn et pompeio assignatas. qd̾ ad euidente̾ cesãis

Expanded text:
cari eum posset belli metu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri cari eum posset belli metu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri moribus et mente remotius. Sed tantum illi studium fuit vel exercende vel simulande modestie, ut quidvis videri potius eligeret, quam publice tranquillitatis eversor. At quum obstinatos ad negandum cerneret, senatumque sibi adversum et ex suis inimicis designatos iam consules audiret, tribunos, qui sibi aderant, nichil posse, immo quidem propter se periculo atque odio expositos, non amplius differendum ratus, ne aut sui periclitarentur aut ipse cunctatione vilesceret, dispositis more solito per hiberna legionibus, ultimo transitu ex Galliis in Italiam rediit. Quo quum venisset, invenit illas duas legiones sub obtentu belli Parthici sibi ereptas, neque ad bellum profectas, et in Italia detentas, quin et Pompeio assignatas; quod ad evidentem Cesaris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtis aduerse qui nullũ pompeio parẽ pati pot̾ant. Incidit in h
tempus senatuscõsultũ p̾̃ai equũ fronte. ue at ñquũ ut due qͥdẽ
una salz ex pompei. alt̾a ex tesãis legiõibus ad bellũ parchitũ mit¬
t̾entur. en ĩ uerbis equalitas. ecce aũt in rebus iiqͥtas. si qͥd̾ͥ tũ p̃o¬
peius uña e suis qͥbꝰ ip̃e p̾erat aitcitie me cesari comessisset illam
bello ꝑchito destĩauit uͥ̾bo nõ aĩo eãq r̾petiit ẽã tesar r̾misit. et e
suis misit uñã. ita pompeiũ nulla cesarẽ u̾oduabꝰ legiõibus minũ¬
tũ: nemo fuit qui nõ intellig̾et tulit tñ qn enã cum aduersatit
patisci uoluit ut tͥnsalpina gallia siłq octo legiõibus dimiss sola sibi
tisalpĩa gallia et liricũ cũ duaibꝰ tiñ legiõib t noͥ  ĩꝑñ remaniret.¬
Demiq eo usq submnisit ex celsũ am̃. ut qͥ cesarẽ non nosset suspi¬

Expanded text:
partis adverse, qui nullum Pompeio parem pati poterant. Incidit in hoc partis adverse, qui nullum Pompeio parem pati poterant. Incidit in hoc tempus senatus consultum prima equum fronte, vere autem iniquum, ut due quidem, una scilicet Pompeii, altera ex Cesaris legionibus, ad bellum Parthicum mitterentur. En in verbis equalitas: ecce autem in rebus iniquitas. Siquidem quum Pompeius unam ex suis, quibus ipse preerat, amicitie iure Cesari concessisset, illam bello Parthico deputavit verbo, non animo, eamque repetiit. Eam Cesar remisit et e suis misit unam. Ita Pompeium nulla, Cesarem vero duabus legionibus imminutum nemo fuit, qui non intelligeret. Tulit tamen, quin etiam cum adversariis pacisci voluit, ut, transalpina Gallia simulque octo legionibus dimissis, sola sibi cisalpina Gallia et Illyricum cum duabus tantum legionibus et noDenique eousque submisit excelsum animum, ut, qui Cesarem non nosset, suspi
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad equã ciuilitatẽ ꝑit̾ remearent Ata demũ secura liberãq
rem publicã fore: idq non solũ pollicitus sed contenciose uisus ẽ
effite.certus de cesaris uolũtate qui idip̃m a senatu lris peciit
ut salz aut sibi ppłi rom bñficiũ integrũ serua̾et᷑. ħͦ est imꝑĩ cũ
legiõibus. Iut ceteri saltem duces in eadem condicione dẽnt. excer¬
citue̾q dimitt̾e̾nt. quod eo fidentꝰ postulabat. at q̃dam opm̾ia¬
bant᷑. quia se cũ uellet aliꝙͣto facilius uet̾anoꝵ qm̃ pompenũ
tyronũ excͥcitũ ad obse qͥa reducturũ nõ ambig̾et tanta cc̃ uet̾a¬
nis amincĩa resar longo usu tantãqr familia̾itatẽ contraxisse pi¬
debat᷑. utq e̾at affabił et aĩoꝵ rapax sñ ulla dubitatõe contrax̾at
sed neq ꝑse neq ꝑ t̾buõs qd̾ petebat obtinuit obst̃atibꝰ faitõibꝰ

Expanded text:
atque ad equam civilitatem pariter remearent; ita demum securam liberamque atque ad equam civilitatem pariter remearent; ita demum securam liberamque rempublicam fore; idque non solum sollicitus, sed contentiose nisus est efficere, certus de Cesaris voluntate, qui id ipsum a senatu litteris petiit, ut scilicet aut sibi populi romani beneficium integrum servaretur, hoc est, imperium cum legibus, aut ceteri saltem duces in eadem conditione essent, exercitusque dimitterent. Quod eo fidentius postulabat, ut quidam opinabantur, quia se, quum vellet, aliquanto facilius veteranorum, quam Pompeium tironum, exercitum ad obsequia reducturum non ambigeret: tantam cum veteranis amicitiam Cesar longo usu tantamque familiaritatem contraxisse videbatur, utque erat affabilis et animorum rapax, sine ulla dubitatione conse neque per tribunos, quod petebat, obtinuit, obstantibus fautoribus
Abbreviated transcription (Latin):
rans Hiis turbatus cesar nec ĩmĩto cogitans q qͥd̾ sepe drẽ solitus
fuit eperdsius multoq difficilius pͥncip̃e uirũ a sũmo dictintatis
gradu ad media deici ꝙ a mediis ad extrema. nõ redendũut affri¬
ccuus maior fec̾ct. Ded obstare statuit ĩudie et turbare pͥus omĩa
ñ exemplo illius ꝙͣius laudatissimo ĩnictus ab hostibus unici aciuebꝰ
et in exilio mori uellet. Ilondũ tñ ad arma prorupit sed donet iure
agendi spes semꝑ fuit quiescendũ stat uens pcicient᷑ quid̃ dicã melius
dissiłant ciucta sustinũt et q̃m̃ non insi ubis oñderet᷑: adhuc ũboꝵ
quoq defensione ꝑaus et cõsulem alt̾in et aĩosissimũ atq eloqr̃tiss.
e collegio t̾ͥbimoꝵ gayũ curionẽ młta sibi at profusa largitõne q̃l.¬
uit. ne qñ uel in senatu. uel ad ppłm deessent sue cãe defensores. cũ
curio ip̃e senatiu obtule̾at ut uterqr simul ab armis absc̃ederet

Expanded text:
rans. His turbatus Cesar, nec immerito, cogitansque, quod sepe dicere solitum fama fuit, operosius multoque difficilius principem virum a summo dignitatis gradu ad media deici, quam a mediis ad extrema, non cedendum, ut Africanus maior fecerat, sed obstandum statuit invide, et turbare prius omnia, quam exemplo illius quamvis laudatissimo, invictus ab hoste vinci a civibus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad arma prorupit, sed donec iure potius, quam bello, agendi spes superfuit, quiescendum statuens patienter quidem, dicam melius, dissimulanter cuncta sustinuit; et, quoniam nonnisi verbis offenderetur adhuc, verborum quoque defensionem parans, et consulem alterum et animosissimum atque eloquentissimum e collegio tribunorum Gaium Curionem multa sibi ac profusa largitione quesivit, ne quando vel in senatu vel ad populum deessent sue cause defensores. Quum Curio ipse senatui obtulerat, ut utrique simul ab armis abscederent,
Abbreviated transcription (Latin):
falsa esse possent. que ueri utiqz faciem nõ haberent. sed moreg̃e¬
tis audita quelz pro comꝑtis acciꝑe solite. Romanos ciũes qͣ ap̃ud
eos ceu fidissimos amicos securi agebãt a morte a seruitute dap̃¬
nauerant. bona diripuerat. ml ĩpietatis omifiat. agitabãt aĩos lãteti
odio accensos/ auaricia ira temĩtas: familia̾es pestes genciũ illaꝵ
et addebat stimulos furori cõnictolitanis cesaris mũere sũmꝰ hedu¬
orũ ingr̃atꝰ. sũmꝰ rõnoꝵ hostis ac cesar. horũ consiliorũ auctor

Expanded text:
e possent, que veri utique faciem non haberent; sed more gentis audita quelibet pro compertis accipere solite, romanos cives, qui apud eos ceu fidissimos amicos securi agebant, aut morte aut servitute damnaverant, bona diripuerant, nil impietatis omiserant. Agitabant animos latenti odio accensos avaritia, ira, temeritas, familiares pestes gentium illarum, et addebat stimulos furori Convictolitanis, Cesaris munere summus Eduorum magistratus, summus Romanorum hostis ac Cesaris, horum consili
Abbreviated transcription (Latin):
armisq et faleris añ gemĩa uictõis notissimã illã uocem edid ͭ
factam dicit. ubi nl prosperũ fuisse hiis credendũ qui rebus
interfuere. Arma preterea et captiuos simul cesar accepit
quos om̃s per ex̾ citum sunigula capita singulis diuisit in predim pret̾ hodnos¬

Expanded text:
armisque et phaleris ante genua victoris, notissimam illam vocem edidit: armisque et phaleris ante genua victoris, notissimam illam vocem edidit: lexiam igitur hec fuisse his credendum, qui rebus interfuere. Arma preterea et captivos simul Cesar accepit, quos omnes per exercitum, singula capita singulis militibus, divisit in
Abbreviated transcription (Latin):
litatis consid̾acione suscepi egiq fideliter dũ potui fatis adũsan¬
tibus rem agress ꝯ expertus q oĩa. ad ultimũ uictus sũ ueq in
me quitꝙ amplius. neq in alio qd uideam spei est cedendũ iã
fortue tenseo. ciu libenciꝯ fateor nõ cederem. sed meluctabil et
ñucta est Id umũ cogitandũ restat rõnis uictoribus qualr̃ satis¬
sencio ad utrũq ego eciam equo aĩo paratꝰ sum seu uiuꝰ seuocisꝰ
in manꝰ̃ hostiũ uenire. Placemꝰ cesarẽ ꝙ̃ suꝑare nõ possumꝰ
ad quẽ de hac re legatos mittendo censeo. fricile approbat umis¬
quisq qd sine ꝑiculo suo fit. Ita publico de consilio cũ hac opai¬
one mittũtur ad cesarẽ legati . Ille unũ ucingetorigẽ ꝙ mor¬
tuũ preelegit. Ipm̃ ergo qui tot motus exciuerat. et reliquos
pntipes hostiũ solio ante castra residẽs suscepit. Illud ĩ rege me

Expanded text:
ilitatis consideratione suscepi egique fideliter, dum potui. Fatis adversanilitatis consideratione suscepi egique fideliter, dum potui. Fatis adversantibus rem aggressus expertusque omnia ad ultimum victus sum. Neque in me quicquam amplius neque in alio, quod videam, spei est. Cedendum iam fortune censeo, cui libentius, fateor, non cederem, sed ineluctabilis et invicta est. Id unum cogitandum restat, Romanis victoribus qualiter satissentio. Ad utrumque ego etiam equo animo paratus sum, seu vivus seu occisus in manus hostium venire. Placemus Cesarem, quem superare non possumus, ad quem de hac re legatos mittendos censeo. Facile approbat unusquisque, quod sine periculo suo fit: ita publico de consilio cum hac optione mittuntur ad Cesarem legati. Ille vivum Vercingetorigem, quam mortuum, preelegit. Ipsum ergo, qui tot motus exciverat, et reliquos principes hostium solio ante castra residens suscepit. Illud memorabile
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq sub quocũq duce alio labi et ru̾e oĩa potiuissent. magna ẽ
umꝰ u̾tus hom̃is magna fortũa oĩbus tandem pliis uictor cesar
signis mltis militaibꝰ ad serelatis ingenti strage homĩ fitã et du¬
ribus mults cesis u̾cassinelaunũ ali̾ũ auxilioꝵ ducẽ om̃ uiuũ
cepit płum mnterfecti panci fuga elapsi. Et insi milites ro̾ni tãto
et tam uario labore haud ĩmito fatigati insequi nequissent: uix
aliqs euasisset. qͣ issus tñ equitatus a cesare nocte media adĩse¬
qͣdumn profugos cũ ultros attigisset multos capit młtos int̾sicit
deteri hac illas incertis fuge uestigiis in prĩam quisq suã abeĩt
mĩtiantq q̃ uiderant ¶ ⁊ obsessi om̃i spe consupta. et qd ag̃at
quid consilii capiant ignari tali tãdem ucingetorigis or̃one fir¬
mãt᷑. Ego inqͥt deos om̃s testor / bellũ hͦ nõ mee. sed publice un¬

Expanded text:
denique sub quocumque duce alio labi et ruere omnia potuissent. Magna est denique sub quocumque duce alio labi et ruere omnia potuissent. Magna est unius virtus hominis, magna fortuna. Omnibus tandem preliis victor Cesar, signis multis militaribus ad se relatis, ingenti strage hominum facta et ducibus multis cesis, Vercasivelanum Alvernum, auxiliorum ducem omnium, vivum cepit. Plurimi interfecti, pauci fuga elapsi; et nisi milites romani tanto et tam vario labore haud immerito fatigati insequi nequivissent, vix aliquis evasisset. Missus tamen equitatus a Cesare nocte media ad insequendum profugos quum ultimos attigisset, multos capit, multos interficit: ceteri hac illac incertis fuge vestigiis in patriam quisque suam abeunt, nuntiantque, que viderant. At obsessi, omni spe consumpta, et quid agant, quid consilii capiant, ignari, tali tandem Vercingetorigis oratione firmantur: Ego, inquit, deos testor, bellum hoc non mee, sed publice ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ q̃ añ alexiã erat ꝯpleu̾e planinem horrẽdũ hostibus spc̃acalũ
ni romam obsess u̾o letissimũ itaqr conspctũ ipõ gaudiũ et gtulacõ¬
ĩgens si qͥn assup̃ta fiducia portis egressi cruptõi ac p̃lio p̃pciuit᷑.
Cesar ad oĩa presentissiõ aiõ suas copias partitus. hos uins hod aliis
obiñt. dnobus magius pliis ea in ualle ctatũ est 2 ͦ ecia ancipitha
erat q es hostut mcuesus ardentior: quo suoꝵ sub oculis pugnaba᷑.
nes latere cuiusꝙͣ u̾tus nec ignauia pot̾at. et pugͣntes gestu et cla¬
congressu adeo ĩ extrems rõna resstetit/ ꝙ insi cesar labienũ cũ cohor¬
tibus. et inde alios. s in temꝑe submisisset. et ip̃e demũ mediã sese ĩ
aciem trifito impetu cõiecisset labẽtemq rem firmasset. atq ita per¬
miscuiss et. ut nullꝰ missilibus locut esset sed gladiis oĩa gerentur

Expanded text:
omnem, que ante Alexiam erat, complevere planitiem, horrendum hostibus spectaculum, omnem, que ante Alexiam erat, complevere planitiem, horrendum hostibus spectaculum, ni Romaingens fieri, quin, assumpta fiducia, portis egressi eruptioni ac prelio preparabantur. Cesar ad omnia presentissimo animo suas copias partitus hos unis hosque aliis obicit. Duobus magnis preliis ea in valle certatum est, tertio etiam ancipiti, eratque eo hostium incursus ardentior, quo suorum sub oculis pugnabatur, nec latere cuiusquam virtus nec ignavia poterat, et pugnantes gestu et clacongressu, adeo in extremo romana res stetit, quod, nisi Cesar Labienum cum cohortibus et inde alios atque alios in tempore submisisset, et ipse demum mediam sese in aciem terrifico impetu coniecisset, labantemque rem firmasset, atque ita permiscuisset, ut nullus missilibus locus esset, sed gladiis omnia gererentur,
Abbreviated transcription (Latin):
sic posteris suit tradenda et fortitudinis opera uiris fortibus in¬
quid̃ et ferotis iudex aĩmi atq ideo ne recepta qͥdem. sed dilata
in tempus ultime ncãtatis. adhuc enĩ utrũq esurĩẽdo licet et par¬
cendo aliquot diebus uinci pot̾at. delib̾atuĩ tñ in p̃sens ut iepti
ad bellum uel sexu uel ualitudĩe uel etate pellãtur : pulsi in p̾mis
mãdubii quoꝵ erat opidũ quiq eos amice suis muris exceꝑant
documẽtũ euidens. ne quis aiematos chospites iutra suũ limen spõ¬
te recipiat. cedant enĩ iura armis. hii uo cũ cõiugibus ac natis ⁊
anuosis ꝑntibus per suos pulsi prĩa dũ ad rõnas tustodias ueissẽt
gemitu at obserracõibꝰ ĩstat in ẜuitutẽ rcipi cibo refiti negrt cesai
rotq unde uenerant mex reũti iub Dum talia obsessi agũt ex¬
pc̃ata aderãt auxilia que cast̾s iuxͣ rona castra dispositis die ꝓxi

Expanded text:
sic posteris sint tradenda; et fortitudinis opera viris fortibus insic posteris sint tradenda; et fortitudinis opera viris fortibus inquidem et ferocis index animi, atque ideo ne recepta quidem, sed dilata in tempus ultime necessitatis. Adhuc enim, esuriendo licet et parcendo, aliquot diebus vivi poterat. Deliberatum tamen in presens, ut inepti ad bellum vel sexu vel valitudine vel etate pellantur. Pulsi in primis Mandubii, quorum erat oppidum, quique eos amice suis muris exceperant: documentum evidens, ne quis armatos hospites intra suum limen recipiat; cedunt enim iura armis. Hi vero cum coniugibus ac natis et annosis parentibus per suos pulsi patria, dum ad romanas custodias venissent, gemitu atque obsecrationibus instant in servitutem recipi, cibo refici. Negat Cesar, eosque, unde venerant, mox reverti iubet. Dum talia obsessi agunt, expectata aderant auxilia, que, castris iuxta romana castra dispositis, die proximo
Abbreviated transcription (Latin):
neq eorũ nũci per cirãfiisas hosciũ custodias peruenire potuerint
neqͣ qmi tamen de illorũ fide dubitandum. appropinqͣre eni illos haud
dubie idq si aliuude non possit intelligi ex ip̃a romanoꝵ trepidaciõe
castrorum posse ꝑꝑendi qͥ non tam auxie die noctuq opibꝰ incũbe¬
rent. insi uimi hosciũ adesse sentirent. harũ erga snĩarũ altera re
donec pñti auxilio inuarent᷑. Idq et fcm̃ docuit bello alto longe
irpari quo cimbra salz gallias ante uexauerãt. Et m̃c eo promp¬
cius fiendum esse quo cimbri trãseuntes: predam nõ ad q̃rebant
rõm aut̾e confidentet imꝑiũ q̃rũt idq ex finicimis posse cognosii
qui uicti ab eis amissis legibus patriis: et perdita libertate. gra¬
iu iugo pressi sub ĩmortali seruicio uitã agunt. Et si frm̃ nõ fu¬
isset esse tũ faciendũ. ꝙ exempla u̾tutis ut a maiõibꝰ accipiẽda

Expanded text:
neque eorum nuntii per circumfusas hostium custodias pervenire potuerint, neque eorum nuntii per circumfusas hostium custodias pervenire potuerint, nequaquam tamen de illorum fide dubitandum; appropinquare enim illos haud dubie, idque si aliunde non possit intelligi, ex ipsorum Romanorum trepidatione castrorum posse perpendi, qui non tam anxie die noctuque operibus incumberent, nisi vim hostium adesse sentirent. Harum ergo sententiarum alteradonec presenti auxilio iuvarentur; idque et factum docuit bello altero longe impari, quo Cimbri scilicet Gallias ante vexaverant, et nunc eo promptius fiendum esse, quo Cimbri transeuntes predam, non aliud, querebant, Romani autem obsidentes imperium querunt; idque ex finitimis posse cognosci, qui victi ab eis, amissis legibus patriis et perdita libertate gravi iugo pressi suo immortali servitio vitam agunt; et si factum non fuisset, esse tamen faciendum, quod exempla virtutis, ut a maioribus accipienda,
Abbreviated transcription (Latin):
Tum u̾o qui miẜorũ mos cõis ad consilia concurrit᷑. dicũt᷑ sm̃e
pro aĩorũ uarietate dissiles. hiis dedicio. hiis placet erupcõ. hiis
uita pacisica. hnis honesta mors. Erat int̾ consiliarios uir unus magne int̾
sues opinionis origo illi alui̾na clarum genus durus cũmus inflexiͭ ͤ
ꝓpositum nomen iurs tritognatus propt̾ que non ab re fortasse fui̾t au-¬
ditis aliorũ sentenciis quid iste suaserit audire. Quãuis autẽ orõ eius
longinscula ĩ hec om̃i sũma fuit. dixit eos qui dedicionẽ suaderent nec
tos uo qui eruptionẽ uirilit̾ quidem loqui. ꝙ bñ mori uiris fortibus
exoptandũ sit. non tñ utilẽ nec consulte satis ꝙ eorũ mors nõ ip̃os
modo sed illos quoq qui eos auxilici ueniant deiect᷑a sit int̾ suorũ tot
cadauera. non equis aĩmis pugnaturos qui si neq ip̃i ad. diem ueni̾e

Expanded text:
Tum vero, qui miserorum mos communis est, ad consilia concurritur. Dicuntur sententie Tum vero, qui miserorum mos communis est, ad consilia concurritur. Dicuntur sententie pro animorum varietate dissimiles: his deditio, his placet eruptio; his vita pacifica, his honesta mors. Erat inter consiliarios vir unus, magne inter suos opinionis: origo illi Alverna, clarum genus, durus animus, inflexibile propositum; nomen viro Tritognatus. Propter que non ab re fortasse fuerit, auditis aliorum sententiis, quid iste suaserit audire. Quamvis autem oratio eius longiuscula, tamen hec omnium summa fuit. Dixit eos, qui deditionem suaderent, neceos vero, qui eruptionem, viriliter quidem loqui, quod bene mori viris fortibus exoptandum sit; non tamen utiliter nec consulte satis, quod eorum mors non ipsos modo, sed illos quoque, qui eis auxilio veniant, deiectura sit, inter suorum tot cadavera non equis animis pugnaturos; qui si neque ipsi ad diem venire,
Abbreviated transcription (Latin):
clamorẽ atq cõspañ. nedicã uim atq arma passuros presertim
cũ obsessi eos rebus cognitis cotidie erupcõibus exc̾ce̾nt. Ianq in¬
clinatis et defessis tm̃ subito nouũ pondus accede̾t. Deniq u̾cassi¬
anenꝰ aluernꝰ u̾cingetorigis cõsobrmꝰ: oñn auxilioꝵ dux eliggit᷑
datis e qualib urbe uiris prudentissimis quoꝵ consilio regetur
hiis ille consiliis/ atq hiis armis. plenus q fiducie ingentis alexiã
petit. Et hni quid̃ festinabãt. obsessi aũt consultabãt. neq uo facle
magne res paruo ĩ tꝑe expediri possũt. hec ig̃r tanta de tam dis¬
tantibꝰ locis hom̃i coactio ĩ tam paucis diebus fieri nequiuisset. nͥ
iutre dibilis quid̃ consensus om̃i affuisset. Nleq tñ oĩbus aĩoꝵ stimul
festinari a deo tantares potuit. qͥn dies trigesuina a bangetorige
predicta trasisset. totq dies alii. ut res egre ampliꝰ trahi posset

Expanded text:
clamorem atque conspectum, ne dicam vim atque arma, passuros, presertim clamorem atque conspectum, ne dicam vim atque arma, passuros, presertim quum obsessi eos, rebus cognitis, quotidie eruptionibus exercerent, iamque declinatis ac defessis tantum subito novum pondus accederet. Denique Vercasivelanus Alvernus, Vercingetorigis consobrinus, omnium auxiliorum dux eligitur, datis e qualibet urbe viris prudentissimis, quorum consilio regeretur. His ille consiliis atque his armis plenusque fiducie ingentis Alexiam petit. Et hi quidem festinabant, obsessi autem consultabant; neque vero facile magne res parvo in tempore expediri possunt. Hec igitur tanta de tam distantibus locis hominum coactio in tam paucis diebus fieri nequivisset, nisi incredibilis quidam consensus omnium affuisset. Neque tamen omnibus animorum stimulis festinari adeo tanta res potuit, quin dies illa trigesima a Vercingetorige predicta transisset totque dies alii, ut res egre amplius trahi posset.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fortasse nõ minꝰ tñ int̾dũ tedii hĩturũ quadraginta ł arcit
nõĩa urbiũ sunt. bellatoꝵq ex hiis e qͥtum octo. peditũ nͦ ducenta
quadragĩta milia redacta reꝑio. Cũ hac tãta młtitudĩe recenti atꝙ
integra decem rõnis iam unicẽdo fessis legioibus ip̃is hostiũ ĩ fimibꝰ
dec̾tandũ erat Et h tanta cirmatorũ moles hostiũ nõ alibi ꝙͣ in¬
eporidouige salz ac uiridomaro addito comio attrebatensi. qͥ om̃s
cesaris familiarissimi fu̾ant explicita mẽorat᷑. IS excusat᷑ ftm. qͥa
ut neq familiaritatis atq amiticiefreno. neq ulla beneficioꝵ ab aqͦ
ꝑceptorũ obligacõne atq memoria cohiberi possat. Eratq spes ĩpie¬
fatis atq perfidie amicũ nosse. insi qͥ amitꝰ et pr̃ie sue esset. huic
libortatis et glorie studio tanta ĩerat alac̾tas tanta spes qͣrͣ iã pñtis
uictorie anticipatio aĩoꝵ ut nullius esset opinio rõnos tauti exc̾citꝰ

Expanded text:
asse utile, non minus tamen interdum tedii habiturum: quadraginta vel circiter nomina urbium sunt, bellatorumque ex his equitum octo, peditum vero ducenta quadraginta millia redacta comperio. Cum hac tanta multitudine recenti atque integra decem romanis iam vincendo fessis legionibus ipsis hostium in finibus decertandum erat. Et hec tanta armatorum moles hostium non alibi, qEporedorige scilicet et Viridomaro, addito Comio Atrebatensi, qui omnes Cesaris familiarissimi fuerant explicita memoratur. Sed excusant factum, ut, neque familiaritatis atque amicitie freno, neque ulla beneficiorum ab aliquo perceptorum obligatione atque memoria, cohiberi possent; eratque species impietatis atque perfidie amicum nosse, nisi qui amicus et patrie sue esset. Huic libertatis et glorie studio tanta inerat alacritas, tanta spes, tanta quasi iam presentis victorie anticipatio animorum, ut nullius esset opinio Romanos tanti exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens et preclusos aditus et adu̾sa ĩ ripa obambulãtẽ hostem
repit hoc in statu pmebãt uãie duces cure u̾tingetorix ne quẽ
cesar epõtibus refic̾e̾t metuebat. Cesar uoͥ ne flumĩs alueo ꝑ¬
peditus ꝙ uadari añ antũpnũ nõ soleat ociosã ag̾e coge̾t᷑ esta

Expanded text:
erveniens et preclusos aditus et adversa in ripa obambulantem hostem erveniens et preclusos aditus et adversa in ripa obambulantem hostem reperit. Hoc in statu premebant varie duces cure: Vercingetorix, ne quem Cesar e pontibus reficeret, metuebat; Cesar vero, ne fluminis alveo prepeditus, quod vadari ante autumn
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tis testiõmis dep̃hẽdiss ced̾e Conuictolitanẽ uo rite ꝑ sacͥdotes
more prio institutũ pre esse magistratui ĩꝑauit. obtemꝑatũ qꝙ
p̃cepto ẽ sñ ullo mmure aͥ q̃rela. hortatꝰ dehinc heduos ut ciui¬
libus discordiis abstinerẽt q̃ pestifere semꝑ magnis urbibus ac
funeste sũt. utqz in presens bellũ auxilia q̃ possent mitterent
deuicta gallia digna a se p̃mia ꝑcepturi eqͥtatꝰ ab hiĩs om̃is et
decẽ milia peditũ ut sibi mitt̾e̾nt᷑ obtinuit. Tñc excertitũ du¬
as dist̃ buit ĩ partes qͣtuos legiones et ꝑtem nõ ex igña eqͥtatus
sub labieno insenones atq ꝑiseos direxit. Ip̃e cũ sex legiõibꝰ
⁊ reliquo eqͥtatu ĩ alu̾nos rediit prexitq gergomã Cercinge¬
torix aduẽtu cesaris precognito qͣ trãseũdũ illi nouerãt om̃s flu¬
u pontes fregit ciui laber alicubi cleuer nomẽ ĩuenio Itaq ꝑ¬

Expanded text:
certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes more patrio institutum, preesse magistratui imperavit; obtemperatumque precepto est sine ullo murmure aut querela. Hortatus dehinc Eduos, ut civilibus discordiis abstinerent, que pestifere semper magnis urbibus ac funeste sunt, utque in presens bellum auxilia, que possent, mitterent, devicta Gallia, digna a se premia percepturi, equitatus ab his omnis et decem millia peditum, ut sibi mitterentur, obtinuit. Tunc exercitum duas distribuit in partes: quatuor legiones et partem non exiguam equitatus sub Labieno in Senones atque Parisios direxit, ipse cum sex legionibus et reliquo equitatu in Alvernos rediit perrexitque Gergoniam. Vercingetorix, adventu Cesaris precognito, qua transeundum illi noverat, omnes fluvii pontes fregit, cui Laber, alicubi Claver, nomen invenio. Itaque p
Abbreviated transcription (Latin):
ra sit temporis ꝙͣtũ in dilacõne ꝑiculũ. sed amitã urbẽ desti¬
tu̾e ppło ioͥno seq indignũ arbitrabat᷑. qũa iã in armis esse hanc ob
cam̃ et pene iam conflig̾e fama e̾at. neq ĩ honescũ modo s ꝑiculosũ
ꝑuidebat eam rem neglig̾e. ne auxiliũ fortassis ab hostibus pars
inferior postulaet. neq uere legi amicoꝵ ulla ĩꝑte derogare fas ducebz¬
qua ulla rõne tnͣscenderet: quẽsibi gradũ pars utraq uendicaret
rebus oĩbus regno parẽ: nsi etate. erat enĩ aĩmus magr̃atus
Quã obrem ne ad se preẽ euocare sustinuit: neq indignũ cẽsuit
negociũ: ad qd ꝯponendũ ip̃e proficisc̾et᷑. In heduos igr̃ cũ uẽiss
decetiã opidũ et ꝑtes et senatũ cem̃ cõueĩre iussit Et pñs de iure
parciũ cognouit metusq om̃s sua aucto̾itate ꝯpestuit Cotũ enĩ
uirũ nobilissimũ et tocius getis potẽtissimũ cũ creatũ ꝯͣ leges

Expanded text:
in dilatione periculum; sed amicam urbem destituere populo romano seque indignum arbitrabatur, quam iam in armis esse hanc ob causam et pene iam confligere fama erat. Neque inhonestum modo, sed periculosum providebat eam rem negligere, ne auxilium fortassis ab hostibus pars inferior postularet. Neque vero legi amicorum ulla in parte derogare fas duceb ulla ratione transcenderet, quem sibi gradum pars utraque vindicaret, rebus omnibus regno parem, nisi etate; erat enim annuus magistratus. Quamobrem neque ad se partes evocare sustinuit, neque indignum censuit negotium, ad quod componendum ipse proficisceretur. In Eduos ergo quum venisset, Decetiam oppidum et partes et senatum omnem convenire iussit, et presens de iure partium cognovit, motusque omnes sua auctoritate compescuit. Cotum enim, virum nobilissimum et totius gentis
Abbreviated transcription (Latin):
dempñat. bona public̾ãt. Iuꝑ hiis ad cesarem legatos mittiaut :
qui fcm purgẽt. uemiã petant. et hͨ oĩa nõ fide sed metu ag̃etes.
solita interim insetreto belle consilia agitabãt Iorbesq finitimas
ad arma ꝑ mĩcios hortabãt᷑. nille bñficioꝵ atq honoꝵ mẽoria
ex cidat. soliꝯ cesaree mẽiuerãt clemẽtie.q̃ cũ om̃s ad aorena

Expanded text:
em legatos mittunt, qui factum purgent, veniam petant. Et hec omnia non fide, sed metu agentes solita interim in secreto belli consilia agitabant, urbesque finitimas ad arma per nuntios hortabantur. Mille beneficiorum atque honorum memoria exciderat: solius cesaree meminerant cleme
Abbreviated transcription (Latin):
per dampnio fraude hostis et legati temu̾tate suscepto oñdens celitũ
fauore et ũtute miliũ illiꝰ malis artibus q̃site uictorie. haud longe¬
uã fuisse letitiã. conseꝙ̃s esse ut nec eis diuturnior dolor sit
uiꝰ fama uictorie ad labienũ tãta uelocitate perlata ẽ ꝙ cũ
hora diei nona pugtũ ẽẽt. añ mediã noctẽ rhemi ad castroꝵ por¬

Expanded text:
is et legati temeritate suscepto, ostendens celitum favore et virtute militum illius malis artibus quesite victorie haud longevam fuisse letitiam; consequens esse, ut nec eis diuturnior dolor sit. Huius fama victorie ad Labienum tanta velocitate perlata est, quod, quum hora diei nona pug
Abbreviated transcription (Latin):
a cesare ꝙͣũt̃ adolescens. senilibꝰ amñ ex̾cebat curis. et secũ cogitãs in
hiis terris młta ilł annis adu̾sa roͣnis accidisse multa sibi utẽdũ proui¬
dencia senciebat. assup̃ta ig̃r p̾mũ sollicitudĩe rei frum̃ta̾ie atq eqͥ¬
tatus comꝑandi. ꝙ hee gentes płiuiũ eo gn̾e uiriũ polłe dicebãt᷑ młt
equitibus/ et fortibus uiris exp̃ssim tholosa ac naebona amicis urbi¬
bus accersitis c̃ iam iuiriũ satis ẽẽt sõaatũ fines ingredit᷑. Illi autẽ
nõ cõtenti hostem expc̃asse progressi obuiã et rõnos hinc eoꝵ paucita¬
tem. hiuic ducis etatẽ cõtẽpnẽtes ĩ itinere sũt congresse. Sepe aũt in
coñriũ u̾sa. eqͥtatus eorũ cui unice fidetãt roͣno fũdit. eqͥtatu: resieq
ꝙͣ plimis eodẽ impetu crassꝰ hostiũ opidũ ĩuadit. młtãq pꝰ resistẽ¬

Expanded text:
a Cesare, quamvis adolescens, senilibus animum exercebat curis, et secum cogitans in a Cesare, quamvis adolescens, senilibus animum exercebat curis, et secum cogitans in his terris multa illis annis adversa Romanis accidisse multa sibi utendum prudentia sentiebat. Assumpta igitur primum sollicitudine rei frumentarie atque equitatus comparandi, quod ee gentes plurimum eo genere virium pollere dicebantur, multis equitibus et fortibus viris expressim Tholosa ac Narbona, amicis urbibus, accersitis, quum iam virium satis esset, Sontiatum fines ingreditur. Illi autem non contenti hostem expectare, progressi obviam, et Romanos hinc eorum paucitatem, hinc ducis etatem contemnentes, in itinere sunt aggressi. Spe autem in contrarium versa, equitatus eorum, cui unice fidebant, romano funditur equitatu, cesisque quamplurimis, eodem impetu Crassus oppidum hostium invadit, multamque post resisten
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s redeũtes graue opꝰ supͣq suas uires roͣna castra ad labo̾is cumulũ
ĩ alto poĩta ĩuadũt. haud dubii ronos p̃t̾ fugã ã dedicõnẽ nichil au-¬
suros. sed fefellit gentẽ credulã uana spes. nã sabinꝰ suis milicibus
ualda exhortatiõe firmatis: et pugña uehemẽt optãtibꝰ erũpẽdi signũ
dedit. Nui cũ subito pt̾ spem hostiũ erupissent idq duabꝰ sił portis
et uͥtute atq exꝑiencia bellãdi et natura loci et lassitudĩe hostiũ
adiuti ĩtegri ip̃i uiriũ et qͥete recreati fundũt illos facile ꝓst̾nũtq
quo metu nõ mõ qui euaserant ex prelio. sed uicini ecĩa se rõnis de¬
didere. Sũt enĩ galli ĩeundis bellis ꝓmptioes ꝙͣ adu̾sitatibꝰ tolerãdis
et forte ita accidit. ut una et eadẽ die et sabinꝰ cesaris et cesar sabini
uictoriã audiret Per hos ip̃os dies Publius trassꝰ ĩ equitamã missꝰ

Expanded text:
omnes redeuntes ad grave opus supraque suas vires, romana castra ad laboris cumulum omnes redeuntes ad grave opus supraque suas vires, romana castra ad laboris cumulum in alto imposita invadunt, haud dubii, Romanos preter fugam aut deditionem nichil ausuros. Sed fefellit gentem credulam vana spes. Nam Sabinus, suis militibus valida exortatione firmatis et pugnam vehementer optantibus, erumpendi signum dedit. Qui quum subito preter spem hostium erupissent, idque duabus simul portis, et virtute atque experientia bellandi et natura loci et lassitudine hostium adiuti, integri ipsi virium et quiete recreati fundunt illos facile prosternuntque. Quo metu, non modo qui evaserant ex prelio, sed vicini etiam, se Romanis dedidere; sunt enim Galli ineundis bellis promptiores, quam adversitatibus tolerandis. Et forte ita accidit, ut una eademque die et Sabinus Cesaris et Cesar Sabini victoriam audiret. Per hos ipsos dies Publius Crassus in Aquitaniam missus
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩez noctu ĩ castra tͣnͣssug̾e iubet. et qͥd fieri uelit edocet. paret ille. et ori¬
gine dictis a scipulãte fidem mei̾tus cepit hostibus suad̾e̾: et aĩs credulis
facile ꝑsuasit Pͥmo qͥdem uenetoꝵ ĩ finbꝰ cesarẽ extremis ꝑrelis circũuẽtũ
deinde ĩ rõnis castris: hiuic fama ducis: huic hostiũ pñcia tñi ẽẽ for̾dinus
ut de noct᷑̾na agitent fuga. qua et cesarẽ adeant: duciq indigo op̾e ferãt
et instãtibus se se malis eripĩat. Id cũ pu ᶜͤ creditũ ess. est etẽĩ nõ uaĩs
nõ. fed om̃ibꝰ insitũ: ut qd̾ ualde cupiũt. facile ecĩa credant. Totis passĩ
castris una om̃i uox audiri prouidendũ mõis oĩbus. ne tã felix occasio
ꝑ ignauiã dilabat᷑. ꝑͥ xͥcitus inst̃atia uicti duces. furori pu ͨ ͦ maꝰ daut
discurrit᷑. hac illac et consensu ducũ sarm̃tis uariaq mͬa ex ag̾s collecta
adimpledas fossas. et in castra penetrãdũ onusti et cursu et sarcinis defessi

Expanded text:
octu hostium in castra transfugere iubet, et, quid fieri velit, edocet. Paret ille, et, origine dictis astipulante fidem, meritus cepit hostibus suadere, et animis credulis facile persuasit, primo quidem, Venetorum in finibus Cesarem extremis periculis circumventum, deinde in romanis castris hinc fama ducis, hinc hostium presentia tantum esse formidinis, ut de nocturna agitent fuga, qua et Cesarem adeant ducique indigo opem ferant, et instantibus sese malis eripiant. Id quum publice creditum esset est enim non vanis modo, sed omnibus insitum, ut, quod valde cupiunt, facile etiam credant, totis passim castris una omnium vox audiri, providendum modis omnibus, ne tam felix occasio per ignaviam dilabatur. Exercitus instantia victi duces furori publico manus dant. Discurritur hac illac, et consensu ducum sarmentis variaque materia ex agris collecta ad implendas fossas et in castra penetrandum, onusti sarcinis et cursu defessi,
Abbreviated transcription (Latin):
młtorũ michi credite uirorũ forciũ morte consta̾e̾t qd̾ adu̾sꝰ penitus
ꝓposito ati aĩo meo est / et si em̃ uincendi ciuidũ me nec negem nec
Quieuerũt tanti ducis auctõitate repressi quos ille eo ip̃o die nulla
alia re gesta: reduxit ĩ castra: acq ad ĩceptã eppugnacõnẽ studiũ
om̃e cõuertit ¶ercingetorix interea irritis reuersꝰ insidiis.¬

Expanded text:
ium morte constaret, quod adversum penitus proposito atque animo meo est. Etsi enim vincendi avidum me nec negem nec ta victoria. Quieverunt tanti ducis auctoritate repressi; quos ille eo ipso die, nulla alia re gesta, reduxit in castra, atque ad inceptam oppugnationem studium omne convertit. Vercingetorix interea irritis re
Abbreviated transcription (Latin):
certe om̃i galliaꝵ cui qm̃ obstãe non possit ĩ uita consenciat.
Est emi ne quid ignotũ uobis paciar qd uos tangat consiluẽ
publicũ. hac iure tanto onũi consensu. ut ne unus qͥdem discrep
occupatus aliis opem ferre non posset. Hic oppugnatõibꝰ presaͭ ꝰ
erat dies nõ potui ego nec prĩa potuit mea ꝯsilio om̃i tã hoẽsto
cogit᷑ati me cesari neq nocendi cam si possimn. neq si belim po¬
tenciã hiũsse ut eñi fingar ingrata. nõ tã demens. tãq ĩsnꝯ
rerũ sui ut tantul uĩbus expugri posse credã p.R. suc̃¬

Expanded text:
certe omnium Galliarum; cui quoniam obstare non possit, invita consentiat. certe omnium Galliarum; cui quoniam obstare non possit, invita consentiat. Est enim, ne quid ignotum vobis patiar, quod vos tangat, consilium publicum hac in re, tanto omnium consensu, ut ne unus quidem discrepet. occupatus aliis opem ferre non possit. Hic oppugnationibus prestitutus erat dies. Non potui ego, nec patria potuit mea, consilio omnium, tam honesto itu fuerit cogitanti, me Cesari neque nocendi causam, si possem, neque, si velim, potentiam habuisse. Ut enim fingar ingratus, non tam demens tamque inscius rerum sum, ut tantulis viribus expugnari posse credam popu
Abbreviated transcription (Latin):
hostibus ac repulsis. ambiorix uincendi spe pͥuatus ad falledi spem
cõuersꝰ exclamat ut sibi aͥqui ad colloqͥũ mitte̾nt᷑. esse enĩ q̃ de re¬
bus coĩbus loqui uelit. posse litem colloquio diffinri. Mictũt᷑ duo. ro¬
maniꝰ uiuis. alt̾ hispanꝰ a cesare ad ipm̃ ambiorigem mittisolitus.
hos ambiorix sic alloqͥt᷑. Ego inqͥt cesari pro suio ĩme mitis multũ
debere profiteor Ipẽ nã memini: oĩ eo quod uicinis meis pende̾ sole
tributo me aĩuo liberauit. Iple michi meũ filiũ ac nepotẽ quos illi
obsidũ sub nõie hẽbant in uincuł r̃misit. Nunc ergo qd̾ hic de
oppugnacõne caltroꝵ accidit. nõ meo consilio. sed prĩe imꝑio gestũ
est. Quitqͥd feci. conͣ cesarem coactus feci Ita eñĩ sum dñs ut nori
plus ego ĩ populo ꝙͣ ĩ me populus mens possit. Ileq uo ipsa
hoc ciuitas ex se facit sed coacta silẽ. quo cogente si q̃rit᷑. ꝯsilio

Expanded text:
hostibus ac repulsis, Ambiorix vincendi spe privatus, ad fallendi spem hostibus ac repulsis, Ambiorix vincendi spe privatus, ad fallendi spem conversus exclamat, ut sibi aliqui ad colloquium mitterentur; esse enim, que de rebus communibus loqui velit: posse litem colloquio diffiniri. Mittuntur duo, romanus unus, alter hispanus, a Cesare ad ipsum Ambiorigem mitti solitus. Hos Ambiorix sic alloquitur: Ego, inquit, Cesari pro suis in me meritis multum debere profiteor. Ipse, nam memini, omni eo, quod vicinis meis pendere soleo, tributo me annuo liberavit; ipse michi meum filium ac nepotem, quos illi obsidum sub nomine habebant in vinculis, remisit. Nunc ergo quod de oppugnatione castrorum accidit, non meo consilio, sed patrie imperio gestum est. Quidquid plus ego in populum, quam in me populus meus possit. Neque vero hec ipsa civitas ex se facit, sed coacta ab aliis. Quo cogente, si queritur: concilio
Abbreviated transcription (Latin):
forte ideo ꝙã miꝰ noue fid̾e̾t legiõi. a suspcãm hrẽt fidem genciũ
illaꝵ rhenũ int̾ morãq degenciũ quibus tũc in locis ambiorix
uir qͥdem callidissi ꝯ ac pessimus simulq cabualca uir simplicõr inpe¬
rabant s ambiorix ocioso / ut sepe accidit/ collega negona publica
uentilabat. anibo tñ uenientibꝰ legatis obun processerũt et fru-¬
mẽta et que usui essent legioni cõnehi curauerũt S ut sũt mo¬
bilia ꝯuorũdã honui ingenia. mox acceptis nĩtiis indicioniari
treuensis q̃ cesarem et rõnos oderat : ab obseqͥo ad rebellionẽ am¬
mos cõuerterãt. Itaq ppłaribꝰ instigatis et suũ in ꝓpoĩtũ ad-¬
ductis iam aꝑte ĩimicicias ex̾tere ausi rõnis colonibꝰ circũuẽtꝭ
quasi magno prelio uictores protinꝰ ad castra prodeunt oppug¬
nanda quibꝰ egregie non defens mõ. sed emussu equitũ. uictis

Expanded text:
forte ideo, quod minus fideret nove legioni, aut suspectam haberet fidem gentium forte ideo, quod minus fideret nove legioni, aut suspectam haberet fidem gentium illarum Rhenum inter Mosamque degentium; quibus tunc in locis Ambiorix, vir quidem callidissimus ac pessimus, simulque Caruolcus, vir simplicior, imperabant; sed Ambiorix, otioso, ut sepe accidit, collega negotia publica ventilabat. Ambo tamen, venientibus legatis, obvii processerunt, et frumenta et, que usui legioni essent, convehi curaverunt. Sed, ut sunt mobilia quorumdam hominum ingenia, mox acceptis nuntiis Indiciomari Treverensis, qui Cesarem et Romanos oderat, ab obsequio ad rebellionem animos converterant. Itaque popularibus instigatis et suum in propositum adductis, iam aperte inimicitias exercere ausi, romanis calonibus circumventis, quasi magno prelio victores protinus ad castra prodeunt oppugnanda. Quibus egregie non defensis modo, sed emissu equitum victis
Abbreviated transcription (Latin):
rãt de aduentũ. uel ut florus idẽ ait se imparẽ fat̾etur suo blandiens
domitori
Ic uero parũper hesit prosꝑitatis impetus cesaree trat co forte
amo ꝓpt̾ celi ariditatem frum̃ti pret᷑ solitũ mopia. Ea res ce¬
sari ꝑsuasit ut legiones ꝑ hibna distraheret ne cõiũcte urbẽ unã
a̾ alteram pregrauarent Que distractio rei publice pene tociꝰ in ꝑ
sat ac dissipat. Erant quioẽ regiones pret̾ unã. ꝙͣuis ab ĩiucẽ seũte
oiũs tũ infra centũ milia passuũ ut si uccĩtas ingrueret alta alteri
opem ferre. haud sane difficle uident᷑.. et p̃erant suił legiõibꝰ sin¬
guli legati. unã ex oĩbus tnͣspadanã legionẽ in eburones mittens
cũ quinq cohortibus. duos illi qͦꝵ in pc̃edentibus mencio ẽ habita
Qmĩtũ tituriũ sabinũ. et luciũ arũculeiũ coctã legatos attribuit

Expanded text:
rat de adventu, vel, ut Florus idem ait, se imparem fateretur suo blandiens rat de adventu, vel, ut Florus idem ait, se imparem fateretur suo blandiens domitori. Caput 14 Hic vero parumper hesit prosperitatis impetus cesaree. Erat eo forte anno propter celi ariditatem frumenti preter solitum inopia. Ea res Cesari persuasit, ut legiones per hiberna distraheret, ne coniuncte urbem unam aut alteram pregravarent. Que distractio reipublice pene totius in psilia versat ac dissipat. Erant quidem legiones preter unam, quamvis ab invicem seiuncte, omnes tamen intra centum millia passuum, ut, si necessitas ingrueret, posse altera alteri opem ferre haud sane difficile viderentur, et preerant singulis legionibus singuli legati. Unam ex omnibus transpadanam legionem in Eburones mittens cum quinque cohortibus duos illi, quorum in precedentibus mentio est habita, Quintum Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam legatos attribuit,