comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dã l̃um̃ ĩ eis ddes deuoliatur ¶ħlextra¬
ditoĩs stillicidia uti mĩc slĩt itasint. ł
siđ inficat ĩpositã uicinis necessitatẽ.
stillicidior. excipiendoꝵ. ñ illoꝰ ⁊̃ ut ep̃tor
cidio. saruitutẽ deb̾i se a nlłi ded̃e.
Q ͤ destillicidio scͥpta sũt. ⁊̃ ĩcat̾is serui¬
utib accipienda sũt. si ĩ cõtũ nͥl. actũ¬

Expanded text:
 eas aedes deuoluatur. Haec lex traditionis 'stillicidia uti nunc sunt, ut ita sint' hoc significat impositam uicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor cidiorum seruitutem deberi, se autem nulli debere. Quae de stillicidio scripta sunt, etiam in ceteris seruitutibus accipienda sunt, si in contrariu
Abbreviated transcription (Latin):
iure ducis pot̾atem hẽs. nͥ ne id fac̾es eut¬
itm sit S si ꝑ tuũ fũdũ ius mͥaqrã riuo
um relinquat mͥ dñs fũdi qua destta ⁊ sin¬
istra utriũ adeam ⁊. quot̾am. limũ la¬
pidẽ. arenaĩ. calcẽ ucere possũ.¬

Expanded text:
 nisi si ne id faceres cautum sit. Si prope tuum fundum ius est mihi aquam riuo um relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram limum lapidem harenam calce
Abbreviated transcription (Latin):
uñ stalicorũ cadit. s si ĩ eoifitio cadit stillici¬
diũ sr̃enificire ei ꝯcediturdũ tñ stillicidium
recce recipiatur:
ad stillicidiũ meũ attinet sic statui debebit
ut sialtius sublatis edifitiis cuis si stillici¬
edificare ñ liceat. si ñ ĩ pediant᷑ stillicidu muĩ
liceit tͥ altiꝰ tolłe.¬

Expanded text:
unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur, dum tamen stillicidium recte recipiatur. ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut si altius sublatis aedificiis tuis stilliciaedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tolle
Abbreviated transcription (Latin):
Si tñ tutor .ł. curitor furiosi postulai̾it
uł. awloscentis ip̃e li ead̃ col̃scetur.: Idem
adu̾sus. ꝓcurataem id obserumdũ est.
si in tem sitam fu̾it oitus. ¶ħ penias¬
u̾sus om̃ statinitur qui inedictum ĩcioit
non soł eo postulante qui ab eo lesa: s oĩ
aiceptoẽ utatur. dem̃ tu in negotio in qͦ
spopondisti ueł exceptaẽ uti. nec te nec
ip̃m opoctet hoc impectare et si intẽrd
pttiris inuirtmt si soluendo debitde ñ
tin ad reum ꝓmitendi ꝑtinebit. et idõ
mandati accõm non hẽs:¶ Si fił inein

Expanded text:
si tamen tutor uel curator furiosi postulauerit uel adulescentis, ipse hoc edicto coercetur. item aduersus procuratorem id obseruandum est, si in rem suam fuerit datus. Haec poena aduersus omnem statuitur, qui in edictum incidit, non solum eo postulante qui ab eo laesus est, sexceptione utatur, deinde tu in negotio, in quo spopondisti, uelis exceptione uti: nec te nec ipsum oportet hoc impetrare, etsi interdum patiaris iniuriam, si soluendo debitor non tua ad reum promittendi pertinebit: et ideo mandati actionem non habebis. Si filius
Abbreviated transcription (Latin):
et tunc tm̃modo exaliqua mini¬
ma parte recitandis. quotiẽs uł
iuditioꝵ usus hoc fi̾ coeg̾it. ł ip̃i
magri legͣũm aliquid exhiis ꝑle¬
gere festinabatis. ut sit uob
aliquid amplius discipłoꝵ ꝑi¬
tia. ¶ Et ħ̾ qund fuerãt anti¬
que eruditionis monim̾ita. ẜm¬

Expanded text:
et tunc tantummodo ex aliqua minima parte recitandis, quotiens vel iudiciorum usus hoc fieri coegerit vel ipsi magistri legum aliquid ex his perlegere festinabatis, ut sit vobis aliquid amplius discipulorum peritia. et haec quidem fuerant antiquae eruditionis monumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
cerce multo difficilius intinta turba ho¬
munum necessitas ip̃a curam rei .p. ad se¬
natum dediuit. ⁊ ita cepit seuatus se intͥpo¬
nert. ⁊ quicquid ꝯstititiss obscruabatur.
id q uis apellidatur seratus ꝯsicitum:
Eodem tp̃r ⁊ magistratus una reddebunt.
⁊ ut sairent ciues quod ius de quiq re ꝗsq

Expanded text:
certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam reipublicae ad senatum deduxit: ita coepit senatus se interponere et quidquid constituisset obseruabatur, idque ius appellabatur senatus consultum. Eodem tempore et magistratus iura reddebant et ut scirent ciues, quod ius de quaque re quisque
Abbreviated transcription (Latin):
.xuii. libios partͣitus eoꝵ aĩs ĩpo¬
netur que indirbus digestoꝵ
oratõis nr̃e porimũus. uerum
libroꝵ reccratõne funt uiuens
ꝑfecti. et ad omne opus legit¬
timum instructi et md tp̃re nõ
inligni duabus aliis partibꝰ.
.i. sexta et septima nr̃oꝵ diges¬
toꝵ. que in q̃tuordecim libros
compoĩte. sunt. ibi dem põttis. ut
possint postea eos leg̾e et ĩnidi¬
tiis ostend̾e quibꝰ si sese bene m¬
mincupantur. metas ꝯstitu¬
tionum codicis enn lege qͣmso¬
tilit̾ intellig̾e studeant/ nichil
eis legittme sc̃ie deerit. s om̃ez
s. abmitõ usq ad finem suis aĩs
amplectantur. et ꝙ pene ĩaba
nulla euenit arte cum et si uili¬
ssime sint om̃s tam̃ infinite
bilem inp̃senti tp̃re a nob̾ ortũ.
¶D rscipuligͥ omnibus le
gritimis archanis rẽẜratis nailła¬
nichil bãnt absconditum. set¬

Expanded text:
 libros partitus eorum animis inponetur quem in duabus digestoruorationis nostrae posuimus, verum librorum recitatione fiant iuvenes perfecti et ad omne opus legitimum instructi et nostro tempore non indigni: duabus aliis partibus, id est sexta et septima nostrorum digestorum, quae in quattuordecim libros compositae sunt, eis depositis, ut possint postea eos et legere et in iudiciis ostendere. quibus si bene sese imnuncupantur, metas constitutionum codicem tam legere quam suptiliter intellegere studeant, nihil eis legitimae scientiae deerit, sed omnem ab initio usque ad finem suis animis anplectantur, et quod paene in alia nulla evenit arte, cum etsi vilissimae sint, omnes tamen infinitae bilem, in praesenti tempore a nobis sortita. Discipuli igitur omnibus eis legitimis arcanis reseratis nihil ha
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq sibri quam plures eius eistant. cer
enie ꝯfecti. Hic cum in legittẽ ꝑusset.
statum ei ppłs romamis. ꝓ rost̾s posu¬
it. et hodie erstait. ꝓ rostris angusti.
ħͥ uolumini auã plura exstant. reliꝗt
autem ꝓpe centium ⁊ ataguta libros.
hii libros ꝯsc̾pserunt. Alfers. irus.

Expanded text:
itaque libri complures eius extant Ceritaque libri complures eius extant Cercinae confecti. hic cum in legatione perisset, statuam ei populus Romanus pro rostris posuit, et hodieque exstat pro rostris Augusti. huius volumina complura exstant: reliquit autem prope centum et octaginta libros. hi libros conscripserun
Abbreviated transcription (Latin):
irilit̾ ĩ libros .x. ⁊ ui .i. redigendo imitii
auitores funt. quã plures. S p̃cipue au¬
ctoritatis eninlus gallus. bałb lucalus.
Ecitus inpirtus. guieiꝰ. iiuentius ex qͥ¬
b gallimi mamine auctantatis ap̃ pplm̃
funde seruuis dicit. omnes tñ hii a ser¬
uo suplitio nominantur.. alioqum ꝑ se¬
ip̃m eor. scripta talia ñ erstant. ut ea õt
apetant: demq ñ u̾santur oumino seͥ¬
pta eor. int̾ mimuis hominm s ser¬
inus libros suos ꝯpleuit ꝓ eiꝰ scͥptum.
iriorum quoq memoria habetur.
Serius aũt suplicuis cum ĩ caĩr ora¬
nois pͥmũ locum aut ꝓ c̾to post marc̾
uilncm optin̾et. traditur .ł. ad consulẽ¬
dum iuincium qntũ de re amici sui suꝑ¬
uemide. cumq eum sibi Risse de uire
etita odturgatum dẽ a quinto mutio
nam qi eum duisse. turpe eẽ patͥcio ⁊ ro¬
bsli cat ⁊ cãs oranti uis uniauo uenaret᷑
ignorne ei ueluti ꝯcumelia. Seruius
nistitutus. ab albo lucillo. Instruct᷑

Expanded text:
 in libros decem et octo redigendo. Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius ‹G›allus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit. omnes tamen hi a Seruio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea ‹om›nes appetant: denique nec uersantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Seruius libros suos compleuit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Seruius ‹autem Sulpicius› cum in causis orandis primum locum aut pro certo post Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque euet ita obiurgatum esse a Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius  audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus
Abbreviated transcription (Latin):
degiss hat actoes. gueus flainius scriba el
libertini fił subreptum librum ppło tislit.
nus psebis fieret. ⁊ senator ⁊ edilis curilis
hic liber qui accoẽs continet. apllatur
nis caule flannim. sicuti illud ius ciuiile
rapirium : nam nec gueus flauius de
suo quicauam adiecit libroAugesce¬
nte cuutate qui aderant quedam genera
tum temporis spatium sȩitas eluic alias
accoẽs ꝯposunt. ⁊ librum ppło dedit. qui
De inde cum eẽt in ciuitate. lex .iii. dab¬
it. ut plebs in discordiam cum płibus
Mox cum reuocata ÷ płebs qr misite disco¬
roie nascebantur. de hiis plebiscitit ꝓ le¬
gib placuit ea obseruiri lege otensia lata

Expanded text:
riba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, nus plebis fieret et senator et aedilis curulis. hic liber, qui actiones continet, appellatur ius ciuile Flauianum, sicut ille ius ciuile Papirianum: nam nec Gnaeus Flauius de suo quicquam adiecit libro. augescente ciuitate quia deerant quaedam genera tum temporis spatium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui Deinde cum esset in ciuitate lex duodecim tabit, ut plebs in discordiam cum patribumox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit post eos maxime scĩei faffrontias
quem ppłs romanus. Ẽt̃ apellauit.
uoc asauam ante hunc. aut post hũc
li noĩẽ cognor̃tus:. Gayus quor sipion
isica qui optius a senatu apłiatus est.
cui ⁊̃ puplice domus ĩ sacpa ina data ÷ quo
facũnis ꝯsuli possit.: ¶ Deinde qututur
inutiꝰ. iin ad carcaginenses missus cun
alt̾a belli. arbitͥo sibidato utram uellet
referre. roim utram qr sinlułt. ⁊ ait.
entiginenses pet̾e debere utrã mallẽt actipe
post hec fint tibernuis cornicularius ut
dui. qui pͥmus ꝓfit̾i cepit. cimis tñ scͥp¬

Expanded text:
Fuit post eos maximae scientiae Sempronius, quem populus Romanus σοφὸν appellavit, nec quisquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra via data est, quo facilius consuli posset. deinde Quintus Mucius, qui ad Carthaginienses missus legatis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen sc
Abbreviated transcription (Latin):
Seinde cum placuiss creari ⁊̃ expłebecõ¬
sules ceperunt. ex utraq corpore ꝯstituti
cunc ut in aliquo płis patres lirẽnt
placuit duos ex ño patrum ꝯstitui et
ita facti sunt ediles. cirrules
Cum q ꝯfules uocarentur a bellis finiti
ꝯpellatus ÷ eo quod ĩ inte uis diceret.
post aliquot deinde aimos ñ fustiiente co
tpr quod mulda turd̾a ⁊̃ pegrino in ciui¬
tate ueniret. creitus ⁊ alius pͥtor qui¬

Expanded text:
creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui. tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero patrum constitui: ita facti sunt aediles curules. cumque consules avocarentur bellis finitimappellatus est, quod in urbe ius redderet. Post aliquot deinde annos non sufficiente eo praetore, quod multa turba etiam peregrinorum in civitatem veniret, creatus est et alius p
Abbreviated transcription (Latin):
augenteis ẽẽt ⁊ ꝯsules s̃ suffic̾ent ħmc
quor offõ censores ꝯstituti sunt
sppło demde aucto cum crebra ortrentur
beua ⁊ quedam acriora afuntimis ĩfer¬
untur Int̾dum re eugente placuit
mnoris pot̾atis magrãtuum ꝯstitui:
¶Itaq dictatores ꝓditi sunt. a ꝗb nec ꝓuo¬

Expanded text:
agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti sunt. Populo deinde aucto cum crebra orerentur bella et quaedam acriora a finitimis inferrentur, interdum re exigente placuit maioris potestatis magistratum constitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec pro
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatõne fulgente ꝓpriis ꝑti¬
bus p̾clans sui recitatione p̃be¬
bit. ¶ De aũt t̾tii nui audi¬
ĩtroductus ẽ. librum enimipo¬
thecañ er primordiis plem̃
einsdem maxin papinimi foci¬
mus lectõne. ut et nom̃ ex eo
hant et papimste uocent: ẽt
eius remnincentes letificent᷑
et festum chiem quen cum pri

Expanded text:
ordinatione praefulgens propriis partibus praeclarus sui recitationem praebebit. ne autem tertii anni audiintroductus est: librum enim hypothecariae ex primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectione, ut et nomen ex eo habeant et Papinianistae vocentur et eius reminiscentes et laetificentur et festum diem, quem, cum pri
Abbreviated transcription (Latin):
et tocum annum ita diuistut. ut rome¬
sex m̃sib cum studiosus ẽẽt .℥.xi. m̃sibe
sd cederet. ⁊ ꝯscribendis libeis operam daret¬
ult̃i duis sectas fecerunt. nm atcyus
capito in hiis que eis cradide fu̾nt ꝑseu¬
ersutt. labͥeo ingeni calitate fidutta¬

Expanded text:
et totum annum ita diuiset totum annum ita diuissex mensibus cum studiosis esset et sex mensibus secederet et conscribendis libris operam dareveluti diversas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradita fuerant, perseverabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
finse dicitur. offił ut inq doctioe. caselli
scͥptura non exstat. nͥ umus libri. dcõ.
trebatii quam plures s minus freqñta¬
ntur. post hos quo dib̾s fuit quioffilio
oꝑam dedit. fuit ⁊ paritnis. ⁊ transit a
du̾s agendis adtus ciule. maume.
postea quintum legarnum acciauit.
nec optinint apud gayum cesarem is
est entus legarius ꝗcum affrice horam
ten̾et. infirinum ciberonem aplicare
non ꝑmisit. nec aquam hiuirire. quo
noĩe ennacẽunt. ⁊ ciceto defendit. ex¬
stat ei ocitio satis pulcherima. que ĩ scd¬
itur ꝓ quinto legario. tubero doctusimꝰ
compłes utͥus a oꝑis libros roliquit.
post hunc maxime auctortatis fu̾nt
antorũ cipito qui offiliũ secutus ÷. antis¬
tiuis labeo qui omnes hos andunt. insti¬
cutus ÷ autem a tcedatio exhiis a teguis
consia finit. labeo uoliit eum offendere¬
offenderetur ea ab augusto ꝯsisatus auo
suffectiis fieret ⁊ honorem susciperet.
S ⁊ quampłimũ studiis operam dedit.

Expanded text:
doctior. Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequentantur. Post hos quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transiit a causis agendis ad ius civile, maxime postquam Quintum Ligarium accusavit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusavit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus complures utriusque operis libros reliquit: Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qui omnes hos audivit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fier‹et›, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit:
Abbreviated transcription (Latin):
dom̃ nect̾io pͥus ab urbis miciis repetendũ
existimaui noti qr uelim u̾bosos com̃tarioᷤᷤ
fac̾e. s quod ĩ oĩo reb ar̃iduto id ꝑfectũ
ẽẽ qd̃ ex omib suis ꝑtib ꝯidaret. et certe c̾q¬
rei pocentissima ꝑs pͥncꝙnim ÷ ¶ Demoe
si in foro caĩs dicentib neplus ut itaduim¬
ẽẽ uidetur. nllã p̾fatoẽ facta uidici rem expo
inconuemens erit omissis iniciis atq origi¬
ne non repetita atq non lotis ut ita op̾mi
manib ꝓtinus mat̾iam int̾ pcatoĩs trac¬
tare.nam nͥ fallor iste p̾fationes ⁊ libetrut
nos ad lectom̃ ꝓposite mat̾ie ꝑducunt. ⁊ cũ
originematar ꝓcessũ demonstrare. ⁊ que
initio cuutatis nr̃e ppłs sũ lege cerca. sine
uire cto pͥmum ag̾e institint. omma qr
manu a regib gubernantur. postei ad
aliquem modum aucta ciuitate ipm romi¬
ad ppłłm̃ tulit. ¶tulerunt ⁊̃ seañtes reges
que om̃s ꝯscͥpte etstant. in libris sexti papi¬

Expanded text:
io prius ab urbis initiis repetendum existimaui, non quia uelim uerbosos commentarios facere, sed quod in omnibus rebus animaduerto id perfectum esse, quod ex omnibrei potissima pars principium est. deinde si in foro causas dicentibus nefas ut ita dixerim videtur esse nulla praefatione facta iudici rem expontentibus inconveniens erit omissis initiis atque origine non repetita atque illotis ut ita dixerim manibus protinus materiam interpretationis tractare? namque nisi fallor istae praefationes et libentius nos ad lectionem propositae materiae producunt et cum strare. Et quidem initio civitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primum agere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur. Postea aucta ad aliquem modum civitate ipsum Romad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerant. is fuit cesari fanuliarissimꝰ
⁊ libros de nire cuili płimos. ⁊ qui om̃
ꝑtem oꝑis fundaret. reliquid. nam de
it. nam antc eum serinus duos libeos ad
brutum ꝑ quim boeuusimos ad edcm̃
or fuit. aissus. casellus. antus. unicuis.
notusũ auoitor ¶Demq in illius hon¬
orem cenam̃to ꝑuplium miniũ nepoct̃

Expanded text:
s fuit Caesari familiarissimus et libros de iure civili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit. nam de it, nam ante eum Servius duos libros ad Brutum perquam brevissimos ad edictum or fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Volusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
it lex. in tabnla. Et cum placuiss leges
auor fĩ latum ÷ ad pplm̃ uti om̃s magritꝰ
se aboicant. quo .x. uiri ꝯstituti anno uno
auocum magrãtum ꝓ rogarent sibi ⁊ cũ
uiniriose tractarent. ni uellent de incepᷤᷤ
suffic̾e̾ magrãtib: ut ip̃i ÷ factio sua ꝑpetuo
rem .p. occupatam retim̃ent. ininia ada as¬
ꝑa dnmnatoe eo rem. p ꝑdurunt. ut exc̾tit᷑
a re .x. secederet:: ¶Inittum funbe sed¬
itoĩs dr̃. uirginuis ꝗdatm qui cum aiãdũti¬
ss aptum cliudnm. et̃ uis quod ip̃e ex uet̾i
iure mouodecim tabulas transtusat. uin¬
ditus filie sue a se abdipisse ⁊ .ẜ. eum qui
in seruntute ab eo supositus petierat.
diuisse. captum qr amore uirginis omne
fas ac nefas mistinise indigratus quod
uetustissima mris obseruantia in xsona
filie sue defeciss ut pote cum brigus. qͥ

Expanded text:
. Et cum placuisset leges quoque ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemviri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum iniuriose tractarent neque vellent deinceps sufficere magistratibus, ut ipsi et factio sua perpetuo rem publicam occupatam retineret: nimia atque aspera dominatione eo rem perduxerant, ut exercitus a re publica secederet. initium fuisse seitur Uerginius quidam, qui cum animaduertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex uetere iure in duodecim tabulas transtulerat, uindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in seruitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tio suo detȩierat. ⁊ castitadem filie sue
uite quor eiꝰ p̾ferendam putaret. arrerto
cisstro de taberna lamonis filiam int̾fec̾
in hoc .s. ut mortem fllie uirgnus ⁊tum¬
elum stupri arceret. ac ꝓtinus recens a ce¬
de madens ꝙ ad huc filie cruore ad comi¬
litones ꝯfugit. ami unu̾si de alligido uͥ.
tunt bellig̾adi cã legiones erant. relic¬
tis duob pͥstinis signis sigra maduent¬
itium transtułunt. omnisq plebs ur¬
bana mor eodem se ꝯtulit. ppłiq ꝯsen¬
su ꝓtini in carcere nocati ⁊ itarursut re
ꝓupica statum suum recepit:
Rinde post ali quot annos .iii. tabule
late sunt. ⁊ plebs xenderet cum patͥb¬
et uellet exsuo quor corpore ꝯsules crtare.
et ꝑtes rocusarent. faccum est ut tͥbini

Expanded text:
cio suo detexerat et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit. Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs et vellet ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est, ut tribuni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͥ legum dectinam cum di gub¬
quamnos ⁊uenimus qͣtinus fi¬
art optimi iustitie et rei publt
.mmnistri: et nos maximu decus
in omne scłm sequat᷑: qr nr̃is tẽ¬
poribꝰ tal legum mue̾ta ẽ ꝑtilita¬
tio. qualem et apud omerumm pa¬
trem õĩs untutis glareꝰ ⁊ diome¬
des mt̾se fiuũt dissimilia ꝑmũ¬

Expanded text:
 legum doctrinam eis dei gubquam nos invenimus, quatenus fiant optimi iustitiae et rei publicae ministri et vos maximum decus in omne saeculum sequatur: quis vestris temporibus talis legum inventa est permutatio, qualem et apud Homerum patrem omnis virtutis Glaucus et Diomedes inter se faciunt dissimilia permut
Abbreviated transcription (Latin):
cec̾atã adlnic ut in latenti uis cuisle reti¬
n̾e caxitabant. soł qr ꝯsiltatorib uocare
potius quam drẽ uolentib se pr̃abant.
fuit a in pͥmis peritus puꝑtiut papiraꝰ
qui leges regias in unum ꝯtilit: ad s
apius claudius unus ex .x. iiris cunit
maumum ꝯsilium in .iii. tabia strisen¬
dis fuit. post hunc apius clauonis ebẽ

Expanded text:
latenti ius civile retinere cogitabant solumque consultatoribus vacare potius quam discere volentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemviris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
funt. ꝙ pꝰciiminalem penam etũ
ext̾minatẽe libri induplum dño
eius si nesciẽti dederĩt ĩ ferre ꝯpel¬
lentur. cumip np̃e qͥ talẽ libru
nemine iudice extali libro fien
recitationez ꝯcedente. s ꝓnon
scripto lr̃i eũ disponc̃te. ¶ Illd̃

Expanded text:
t criminalem poenam etiam aestimationem libri in duplum domino eius, si nescienti dederint, inferre compellentur: cum et ipse, qui talem librum nemine iudice ex tali libro fieri recitationem concedente, sed pro non scripto eum haberi disponente. IIlud
Abbreviated transcription (Latin):
ludos ex̾cere.⁊ alił crnnira uł ra
ip̃os ꝓfessores uł msotios suos. et
maxime ineos quirudes adreci¬
quis enim ludos appellet eos exqͥp
tiina oriunt: ⁊ hoc et enm nlło
patimur tĩ modo. s optimo ordĩs¬
hanc partem tradimus et toto
posto transmittinns scło cum or
prius aũs et postea litiguas fi
eruclitas. ¶ Et hec ommaꝙ̾¬

Expanded text:
ludos exercere et alia crimina vel in ipsos professores vel in socios suos et maxime in eos, qui rudes ad reciare. quis enim ludos appellet eos, ex quibus crimina oriuntur ? hoc etenim fieri nullo patimur modo, sed optimo ordihanc partem tradimus et toto postero transmittimus saeculo, cum oportet prius animas et postea linguas fieri eruditos. Et haec omnia i
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ et legum nutricem bñ app¬
ellet tinmodo uolumus ¶Quod
iam etretio pͥncipibus ꝯstiru¬
tum ẽ et non inaliis locis que
os quosdam imꝑitos hoies deua¬
gare. et dctimam dacipulis adul¬
t̾mam tradeit quos sub hacin¬
t̾minitõne ab hec conamine repel¬
ꝑpetre et extra urbes regias et ter¬
uthensim metopolim ha fac̾e.
deuar̾ libraꝵ ami pena plectent᷑
et ieitunt᷑ ab ea ciuitate ĩqua ñ
leges delent docent. s in leges:
cum abimitio hoc opus mandã¬
tes inur̾a or̃one et pꝰ ꝯplettum
inalia nr̃i nmiinis ꝯstititõe. scͥp¬
simus. ⁊ nunc utilit̾ pominus.
ut nemo aud̾at eoꝵ qui libros
ꝯscribunt signa in hus ponere.
et ꝑ ꝯpenchimpi legum int̾p̃¬

Expanded text:
quam et legum nutricem bene quis appellet, tantummodo volumus, quod iam et a retro principibus constitutum est, et non in aliis locis quae  et in aliis quosdam imperitos homines devagare et doctrinam discipulis adulterinam tradere: quos sub hac interminatione ab hoc conamine repelum hoc perpetrare et extra urbes regias et Berytiensium metropolim hoc facere, denarum librarum auri poena plectantur et reiciantur ab ea civitate, in qua non leges docent, sed in leges cum ab initio hoc opus mandantes in nostra oratione et post completum in alia nostri numinis constitutione scripsimus, et nunc utiliter ponimus, ut nemo audeat eorum qui libros conscribunt sigla in his ponere et per compendium ipsi legum int
Abbreviated transcription (Latin):
atoẽ prudentũ ꝯsistit. aut sunt legis acci¬
ones que formam agendi xment. aut pl¬
ebiscitum quod sñ ancctertate patrũ est cõ¬
sticutum aut ÷ magm̃tum edcm̃ uñ ius
honerarium nascitur aut senatus ꝯfult̃
quod solũ senatu ꝯstituente inducitur sñ
post originiem niris ⁊ ꝓcessum cognitum
et origniem cognoscamus. qr aut exposui¬
mus ꝑ eos qui uiridicendo p̃sunt effectus
rei accipnunt. qñtum÷ .N. uis inciuitate
post hec demde de auctoꝵ successõẽ. dicemis
quod cũ stare ñ potest uis nͥ sit aliquis iu¬
ris ꝑitus x auem possit cotidie ĩ melius ꝓ¬
duci quod ad magistratum ꝯtinet.¬
In initio ctuitatis hꝰ ꝯstat regem omnẽ
um celerum fitisse ꝯstat. is autem erat ꝗ
bͥntib p̃erat ÷ ueluti scom locum a regi¬
b optinebait. quo in nũro fuit pͥmus b¬
ntus qui auctor fuit legis eitiendi:
Fractis exinde regib ꝯsules ostituti sunt

Expanded text:
atione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi continent, aut plebi scitum, quod sine auctoritate patrum est constitutum, aut est magistratuum edictum, unde ius honorarium nascitur, aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sinePost originem iuris et processum cognitum et origine cognoscamus, quia, ut exposuimus, per eos qui iuri dicundo praesunt effectus rei accipitur: quantum est enim ius in civitate post hoc dein de auctorum successione dicemus, quod constare non potest ius, nisi sit aliquis iuris peritus, per quem possit cottidie in melius produci. Quod ad magistratus attinet, initio civitatis huius constat reges omnem um celerum fuisse constat: is autem erat qui equitibus praeerat et veluti secundum locum a regibus optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi. Exactis deinde regi
Abbreviated transcription (Latin):
do inclulẜit. quã intactam ob¬
ẜuari p̃cpimus. s cosdem libros
de inclitiis uł drebus totos et
ꝑsuam ꝯsequetiam accipiãt nul¬
A lo itiritꝰ exhiis derelicto qr or̃
nora uulc̃tudie st̃ decorata.¬

Expanded text:
do indulserit, quam intactam observari praecipimus. sed eosdem libros de iudiciis vel de rebus totos et per suam consequentiam accipiant, nullo penitus ex his derelicto: quia omnia nova pulchritudine sunt decorata
Abbreviated transcription (Latin):
gulares quos exomni cõpositt̃e
quatuor detim libroꝵ exterpimꝰ
excollecc̃e quidẽ triꝑtiti uolumĩs
quos ꝓ dotibus compo suimus
imo libro exterpto. exduobo
an̾̃it de tuteł et curatõibus imo
et exgemino uolumine detes¬
tañntis uno. et ẽxͣ septem libͥs
delegatis ⁊ fid̾i ꝯmissis.⁊ q̃ cͥta ea
sunt siłimodo uno tm̃ libro.
Hos gͥ qͣtor libros qͥ ĩpri¬

Expanded text:
quos ex omni compositione quattuordecim librorum excerpsimus: ex collectione quidem tripertiti voluminis, quod pro dotibus composuimus, uno libro excerpto. ex duobus autem de tutelis et curationibus uno: et ex gemino volumine de testamentis uno: et ex septem libris de legatis et fideicommissis et quae circa ea sunt simili modo uno tantum libro. hos igitur quattuor libros, qui
Abbreviated transcription (Latin):
simaluerint bit ognom̃. pro
reiisis aũt prudentissimi paul
ros singłires qͥ exqͣtuordetĩ qͦs
aña numauimꝰ suꝑ st̃ student
łctitare. młto innoris et ãplioriᷤ

Expanded text:
si maluerint, hoc cognomen: pro responsis autem prudentissimi Pauli, ros singulares, qui ex quattuordecim quos antea enumeravimus supersunt, studeant lectitare: multo maioris e
Abbreviated transcription (Latin):
neq illam ꝯtimiam particulaie
et exmagna parte ĩutilẽ ꝯstrtu¬
tam. tituli alii eis tridebantur
tam erilla parte legum que de nidi¬
tiis mĩcupatur. np̃is non ꝯtinã
s ratã nuilium recitatione p̃bẽ¬
tibꝯ qͣi cet̾o toto uolumine ĩutili
stituto. quam exilla que de rebꝰ
non ydoneis neq aptissimis ad
eniditc̃e cõstitutis. ¶nt̾tio ãt

Expanded text:
neque illam continuam, sed particularem et ex magna parte inutilem constitutam tituli alii eis tradebantur tam ex illa parte legum, quae de iudiciis nuncupatur et ipsis non continuam, sed raram utilium recitationem praebentibus, quasi cetero toto volumine inutili constituto quam ex illa quae de rebus non idoneis neque aptissimis ad eruditionem constitutis. in tertio autem
Abbreviated transcription (Latin):
do tridendum eis ẽ pͥmumu olu¬
men quod anob̾ emanauit acto¬
nibus. an̾a enim dignum antiqͣ
confirsione legum nom̃ habebãt.¬
¶ Cum aũt leges iain clare et

Expanded text:
co tradendum eis est primum volumen, quod nobis emanavit auctoribus. antea enim dignum antiqua confusione legum cognomen habebant: cum autem leges iam clare et
Abbreviated transcription (Latin):
no nr̃as kauriunt instititõos. ex
omipene ueteꝵ instititiou
corpore elimatas et ab omnibus
turbidis fontib ĩimu liqͥdum
stagnum corriatas. tã ꝑtͥbumia¬
num uirum magnificu ⁊ magis¬
trum et exq̃storẽ sici palatiimĩ
et exconsule quam duos eruob̾
.i. theophi lum ⁊ dorotheum facũ¬
dissimos antẽcessores. ¶qnͣte¬
liqua u̾o anni parte scd̃m optĩm
⁊sequẽtiam pͥmam legum partẽ eis
eis exordium et fin ẽ eruditõis
pͥmi anni ẽẽ dec̾nimus cuius au¬
ditores ñ uolumus uet̾e tã fri¬
uolo qͣmnidiculo cognomine
chs pondios appellan s iustitiarios
nouos nuncuparit hoc ĩ omne
futirũ euum optin̾e censemꝰ¬

Expanded text:
nostras hauriant institutiones ex omni paene veterum institutionum corpore elimatas et ab omnibus turbidis fontibus in unum liquidum stagnum conrivatas tam per Tribonianum virum magnificum magistrum et ex quaestore sacri palatii nostri et ex consule quam duos e vobis, id est Theophilum et Dorotheum facundissimos antecessores. in reliquam vero anni partem secundum optimam consequentiam primam legum partem eis eis exordium et finem eruditionis primi anni esse decernimus. cuius auditores non volumus vetere tam frivolo quam ridiculo cognomine dupondios appellari, sed Iustinianos novos nuncupari, et hoc in omne futurum aevum optinere censem
Abbreviated transcription (Latin):
modo libros accipiebãt. nͨ coꝵ.
tonum corpus eis tradelatur. set
pauca exmłtis ⁊ b̾inssina exam¬
plissimis. ut adhuc scitiẽtis ab
eis reced̾ent. ¶ Hiis gͥ solis. u
aꝑfessoribus traditis paulira
tensi ꝑsemet ĩp̃os recitbant.
neq hec insolidu s rriꝑfectu
et im quodã modo male ꝯsti¬

Expanded text:
tummodo libros accipiebant, nec eorum totum corpus eis tradebatur, sed pauca ex multis et brevissima ex amplissimis, ut adhuc sitientes ab eis recederent. his igitur solis a professoribus traditis Pauliana responsa per semet ipsos recitabant, neque haec in solidum, sed per inperfectum et iam quodammodo male cons
Abbreviated transcription (Latin):
anm doctima talem ordinẽ sor¬
tiat᷑. ut siue libros d̾ uiditus
siue derebus Eni uices legere:
eis sors obiułit ꝯcurrat eis tͥꝑti¬
oportuno loco in quo de ypotre¬
cis loquimur posinmus ut cu
emula sit pignoratitiis actõibꝰ
quemlibris derebus poĩte sunt
non aborreat eoꝵ uiciuitatez
cumcuta easdem res ambabus pe¬
ne idem studium ẽ. et pꝰ eundẽ
librum fingłarem alius lib̾ siłr¬
elilium et de redibitoria accõe
et de euictõibꝰ nec ñ et duꝑle
stipłatione ꝯposunnus. ¶Cum
enim que ꝓ ẽptionibus et uẽ¬
ditionibꝰ legibus eanta sunt
inlibris derebus fulgent hec ãt
quas cliximus diffinitõnes in
ultima parte prioris edicti fue¬
rant posite necͣcio eas mint̾iorẽ
locum tustulimus ne auẽdi¬
tõibus quaꝵ qͣi nmistre sunt
incimtate ult̾ius deuagentᷤ
et hos tres libros cum accitissi¬
inipapiniani lectõne traden¬
cios posuimus. quoꝵ uolum᷑
iui mt̾tio anno olin studiosi
recipie bãt. non exomni eoꝵ¬

Expanded text:
ni doctrina talem ordinem sortiatur, ut, sive libros de iudiciis sive de rebus secundum vices legere eis sors tulerit, concurrat eis tripertioportuno loco in quo de hypothecis loquimur posuimus, ut, cum aemula sit pigneraticiis actionibus, quae in libris de rebus positae sunt, non abhorreat eorum vicinitatem, cum circa easdem res ambabus paene idem studium est. et post eundem librum singularem alius liber siaedilium et de redhibitoria actione et de evictionibus nec non duplae stipulatione composuimus: cum enim, quae pro emptionibus et venditionibus legibus cauta sunt, in libris de rebus praefulgent, hae autquas diximus definitiones in ultima parte prioris edicti fuerant positae, necessario eas in anteriorem locum transtulimus, ne a venditionibus, quarum quasi ministrae sunt, vicinitate ulterius devagentur. et hos tres libros cum acutissimi Papiniani lectione tradendos posuimus, quorum volumina in tertio anno studiosi recitabant, non ex omni eo
Abbreviated transcription (Latin):
uone fuisse eam stpłacoem
s si ꝓmissor mlyi ignorãs si¬
uoluiset siquidẽ recc̃ia ertet
uendicare eam debrtor pot᷑s
siaccõos ilias murito pͥstare p¬
tuebitur ⁊doq mariuł honõ

Expanded text:
nem fuisse eam stipulationem. sed si promissor mulieri ignorans soluisset, si quidem pecunia exstat, uindicare eam debitor potest: sed si actiones suas marito praestare ptuebitur ideoque maritus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pecunia salu̾e pensionis exrepta por¬
cõmesimili modo ⁊ si ex pucto agat᷑
idẽ erit dicendũ:Si inꝗlimis ostiũ
uł q̃dam alia edifitio adiecerit. que ac¬
tio locum ht̃ ⁊ ÷ uerius qd̾ labeo scͥbit
ꝯpet̾e ex ꝯducto accõm ut ei tolłe liceat.
sic tm̃ nt aimpni infecti caueit. ne
edium facat s ut pͥstir̃ faciẽ ediũ reddat.
Si inquilinus arrem casiiream in
edes ꝯtulit. ⁊ edium aditum coangusta¬

Expanded text:
portionem. simili modo et si ex conducto agatur, idem erit dicendum. Si inquilinus ostium uel quaedam alia aedificio adiecerit, quae actio locum habeat? et est uerius quod Labeo scripsit competere ex conducto actionem, ut ei tollere liceat, sic tamen, ut damni infecti caueat, ne aedium faciat, sed ut pristinam faci‹e›m aedibus reddat. Si inquilinus arcam aeratam in aedes contulerit et aedium aditum coangusta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nͥlo eẽ ꝯductõm qi nlła moedestatuta:
Qͥ fundum fruendum uł hĩtatõm loc
n̾t alicui si aliqua exc̃a fund̾.ł edes
uendat curare d ut ap̃ emptorẽ quai
eidem pactoe ⁊ colono frin ⁊ ĩ quilmo
hĩtare liceat / alio.in. ꝓ hibe̾ns is agi
eum exeo xucto ¶ Si uicino edtfican¬
de obscurarentur luina cenaculi.¬

Expanded text:
 conductionem quasi nulla mercede statuta. Qui fundum fruendum vel habitationem alicui locavit, si aliqua ex causa fundum vel aedes vendat, curare debet, ut apud emptorem quoque eadem pactione et colono frui et inquilino habitare liceat: alioquin prohibitus is aget cum eo ex conducto. Si vicino aedificante obscurentur lumina cenaculi
Abbreviated transcription (Latin):
iss iñꝑr ant̾. cum diuo seu̾o Rꝑsit ad łib¬
lli eiep̃tois ĩ ħ u̾ba. cum ꝑ ce ñ stetisse ꝓ¬
poris quomimis locatas oꝑas antonio a qlio
solues si codẽ inno m̃cedes ab̾ alio ñ accepi¬
sti fidem cctus impleri cqum est

Expanded text:
m diuo Seuero rescripsit ad libellum exceptoris in haec uerba: 'Cum per te non stetisse proponas, quo minus locatas operas Antonio Aquil‹ae› solueres, si eodem anno mercedes ab alio non accepisti, fidem contractus impleri aequum est
Abbreviated transcription (Latin):
at frui ei nonliceat forte q possõ ei
aut totꝰ agri aut ꝑtis ñ pritur. autini¬
lla ñ reficietin .ł. stabulum ubi greges
ei stare oportet .⁊. si ꝗd ĩ lege Ddictoĩs
Suenit si ħ ñ pretur ex uncto agetur
Siuis tempestatis calamiitose ꝯtig̾it.
sti ñ pot̃. dñm colono pr̃aie debere̾ ait
ut puta flumimĩ geracułor. strin&ꝵ
⁊ si quid simile acco̾it. aut si ĩ cursũ
bostiinn fat ¶ Siqua tñ iucia ex

Expanded text:
on liceat forte quia possessio ei aut totius agri aut partis non praestatur, aut villa non reficitur vel stabulum vel ubi greges eius stare oporteat vel si quid in lege conductionis convenit, si hoc non praestatur, ex conducto agetur. Si vis tempestatis calamitosae contigeristi non potest, dominum colono praestare debere ait, ut puta fluminum graculorum sturnorum et si quid simile acciderit, aut si incursus hostium fiat: si qua tamen vitia e
Abbreviated transcription (Latin):
Q inplures arnos fundum locai̾tit dest¬
am̃to suo damptiauit h̃rdem ut adiut¬
orem liberaret. si ñ ꝑitiatur hrs eum
pascis catur nec m̾cedes remittat. ex
destamento tenetur:
alieno acbito locitio ⁊ uuctio cchi ñ ur̃¬

Expanded text:
 in plures annos fundum locauerat, testamento suo damnauit heredem, ut conductorem liberaret. si non patiatur heres eum patiatur nec mercedes remittat, ex testamento tenetur. alieno arbitrio, locatio et conductio contra
Abbreviated transcription (Latin):
anno patiatur fundo frui. nam ÷ ꝗ cipiul¬
sus hac auõe inaliam se coloniam ꝯtulit
ñ suffecturis ditib n ip̃e pensiorã mõe
obligat᷑us erit. ⁊ qñtum ꝑ singłos erit cõ¬
pendi facturus er̃ ꝯsequitur. Sem: .ni.
patientia fruendi que eo offertur tp̃e qͦ
frili colonus aliis reb illigatus ñ pot̾.
& si pauicis dieb ꝓhibuit. deuide peni¬
tentam agit. oũ qr cołono ĩdegra sunt
nͥł ex obligoẽ pauco. dier̃ minuet noia.

Expanded text:
anno patietur fundo frui. nam et qui expulsus a conductione in aliam se coloniam contulit, non suffecturus duabus neque ipse pensionum nomine obligatus erit et quantum per singulos annos comppatientia fruendi, quae offertur eo tempore, quo frui colonus aliis rebus illigatus non potest. quod si paucis diebus prohibuit, deinde paenitentiam agit omniaque colono in integro sunt, nihil ex obli
Abbreviated transcription (Latin):
pͥribitur si scisti. si ignoristi pensdmn ñ
retines ⁊ ita sino labeoni sib̾ placuit.
Illud nobis uidendũ siquis fundumo
locnit que soleat ĩstrum̃ti noĩe ꝯduc¬
cori pͥstare ꝙ̃q si ñ p̾ratur ex locato te¬
utiq colono eẽ p̾standa ⁊ p̾lum ⁊ tra¬
peta instructa funib si minus dñm
ĩstrue ea debere si pͥlũ ⁊ trapetum ut¬
tuatũ dñm refic̃e debere &. si culpa co¬
loni ꝗd eoe. coruptum sit. ex locito eũ

Expanded text:
bitur, si sci‹s›ti, si ‹i›gnorasti, pensionem non petes, et ita Seruio Labeoni Sabino placuit. Illud nobis uidendum est, si quis fundum locauerit, quae soleat instrumenti nomine conductori praestare, quaeque si non praestet, ex locatutique colono esse praestanda et praelum et trapetum instructa funibus, si minus, dominum instruere ea debere: sed et praelum uitiatum dominum reficere debere. quod si culpa coloni quid eorum corruptum sit, ex locato eum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad ꝓrogandum tp̃s quod legce f̾imtũ sit
ꝑtinet. nͥ id ip̃m lege ꝯp̃hiensũ sit. ꝗb cõ¬
seqũs ÷ ut unita sit ad ꝓbatio. dolo cond̾¬
uctoris fcã ut ex locato agi possit :
Si colonis locaiut fũdũ res post̾ioris cõ¬
ductoris dño n obligantur.s fructus ĩ
cã pĩgn̾is inm̃ẽt quemadinodum ẽẽ
si pͥmus colonus eos pcepisset:
Siͣ domus uł fundus in ꝗnauennium
pensionib locatus sit. pot̾ dñs si deser¬
uit h̃tatõm .ł. fundi culturam colonͦ
aliquod edificarent ꝓagtatoes qd̾ facc̾tur
ag̾e̾ similit̾ potestcolonus siei frui lice¬
rt ñ. totl anquẽnii noĩe statim recteagi.
⁊ si relias annus dñs frui fundi patutur

Expanded text:
 quod lege finitum sit, pertinet, nisi id ipsum lege comprehensum sit. quibus consequens est, ut irrita sit adprobatio dolo conductoris facta, ut ex locato agi possit. Si colonus locauerit fundum, res posterioris conductoris domino non obligantur: sed fructus in causa pignoris manent, quemadmodum essent, si primus colonus eos percepisset. Si domus uel fundus in quinquennium pensionibus locatus sit, potest dominus, si deseruerit habitationem uel fundi culturam col‹o›naliquod efficerent, propagationes facerent, agere similiter potest. Colonus, si ei frui non liceat, totius quinquennii nomine statim recte aget, etsi reliquis annis dominus fundi frui patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
lege aquił ⁊ ex lege .iu. tabula. arbo.
furtĩ cesa. ⁊ int̾dcõ quos ui aut clam
s utiq iudicis qui exlocato iudicat of¬
ficio itinetur ut cet̾as actõẽs locitor omittat.
ñ d ꝯductori dampno ẽẽ si plus quam
tolłabile ÷ lesi fu̾int fructus alioan mo¬
dicum dampnũ equo aĩo fe̾ d colomis.
cui ĩ modicũ lucrum ñ auffertur:
Aparet a nos de eo colono dicere qui ad
pectãm nũrituram adiuit. alioꝗn par¬
ciarus colonus qĩ sotietatis uire damp¬
nini ⁊ lucrum dño fundi partiatur.
Qͥ colũnam transportandam ꝯdunt.
si ea dum tollitur aut portatur aut re¬
ponitur fracta sit ita id ꝑiculũ p̾stat.
culpa accid̾itculꝑa ã abest si orã
fcã sint que diligentissimus asq obse¬
ruaturus fuiss idẽ .s. intelligennus
⁊ si doler uł tingnum trans portand̾
Si fullo aut sarcinator uestim̃ta ꝑord ͤᷤ¬
it. eoq noiẽ dño satis fec̾it. neceẽ ÷ ꝯño
lp̃ õꝑib duob simul locatis cõ

Expanded text:
lege Aquilia et ex lege duodecim tabularum arborum furtim caesarum et interdicto quod vi aut clam: sed utique iudicis, qui ex locato iudicat, officio continetur, ut ceteras actiones locator omittat. non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur. apparet autem de eo nos colono dicere, qui ad pecuniam numeratam conduxit: alioquin partiarius colonus quasi societatis iure et damnum et lucrum cum domino fundi partitur. Qui columnam transportandam conduxit, si ea, dum tollitur aut portatur aut reponitur, fracta sit, ita id periculum praestat, culpa acciderit: culpa autem abest, si omnia facta sunt, quae diligentissimus quisque obseruaturus fuisset. idem scilicet intellegemus et si dolia uel tignum transportandum Si fullo aut sarcinator uestimenta perdiderit eoque nomine domino satisfecerit, necesse est peris duobus simul locatis conu
Abbreviated transcription (Latin):
qĩ ñ sit conaitio s transactio Qͥd tñ si no¬
uissimus erat annus sterilis ĩ quo ei re¬
iniserit ũnius diceretur ⁊ si sugiores u¬
beres fi̾unt ⁊ scit locator ñ debere emi
ad computationem nocari : no¬
¶ cũ ꝗdam de fiu̾ctinm engintate qre¬
adrmni xineturItẽ alio s peo ita
xinetur. nonam rem desideras ut. ꝓp̃. ue¬
tustatẽ paner. reraissio tibi dectir
hoe cũ aindã naue amissa uecturã quamp
cesaris hunc ab eo uecturã repet̾e cum
iun̾e uehendi funtus ñ sit quos in
oĩb ꝑͥs similit̾ obferuandum est:
ubicumq tũ remissoĩs io̾ hẽtur ex caĩs

Expanded text:
si non sit donatio, sed transactio. quid tamen, si nouissimus erat annus sterilis, in quo ei remiserit? uerius dicetur et si superiores uberes fuerunt et scit locator, non debere eum ad computationem uocari. Cum quidam de fructuum exiguitate querecontinetur. item alio rescripto ita continetur: 'Nouam rem desideras, ut propter uetustatem uinearum remissio tibi detur.' Item cum quidam naue amissa uecturam, quam Caesaris ab eo uecturam repetere, cum munere uehendi functus non sit: quod in omnibus personis similiter obseruandum est. Ubicumque tamen remissionis ratio habetur ex caus
Abbreviated transcription (Latin):
benefacienti forma caloei cã uehem̃t̾
cerincẽ ꝑcussit. ut ei ocplus efoderetur
exlocito ec̃accõm patͥ eiꝰ. quãuis .i. magͥ¬
tͥs leuis castigitio xessa sit tñ hunc mo¬
dum ñ temisse. s ⁊ de aquilia ut sup̃ͣ
qm̃ ĩnirie t̾atiende cã boc fecit s. y̾cipiẽdi
Si gema ĩ cludenda aut ĩscuspenai ait
sit. ei q functa sit. si ꝗrem uicio mit̾ie scã
Si fuilo uestim̃ta pollienda acceꝑit ei qr
minres roserũt. ex locato tenetur qr debu¬
it ab hac re cau̾e et palliũ fullo ꝑum¬
cau̾it ⁊ alii alt̾ius aoit er locato actõe te¬
nebitur etum si  ingnariis fu̾it.
excͥcitu ueniente miginnt puccor de¬
in de hospitio milites fenestras ⁊ cet̾a
sustulcrs̃t. si dño ñ demltiauit ⁊ mi¬
goninit. ex locato tenebitur. ¶slabeo añt

Expanded text:
bene facienti forma calcei tam uehementer ceruicem percusserit, ut ei oculus effunderetur, ex locato esse actionem patri eius: quamuis enim magistris leuis ca‹s›tigatio concessa sit, tamen hunc modum non tenuisse: sed et de Aquilia supra  iniuriae faciendae causa hoc fecerit, sed praecipiendi. Si gemma includenda aut insculpenda data sit eaque fracta sit, si quidem uitio materiae factum Si fullo uestimenta polienda acceperit eaque mures roserint, ex locato tenetur, quia debuit ab hac re cauere. et si pallium fullo permutauerit et alii alterius dederit, ex locato actione tenebitur, etiamsi ignarus fecerit. Exercitu ueniente migrauit conductor, dein de hospitio milites fenestras et cetera sustulerunt. si domino non denuntiauit et migrauit, ex locato tenebitur: Labeo aut
Abbreviated transcription (Latin):
et idẽ fimdus ob cim eor tͥbuto que iani so
luta erant a uetore slłt᷑ in quo idem fũdus
est ueuit. eumq idẽ meuius ennt ÷ p̾tium so¬
lint q̃situm ÷ anempti iuditio .ł. aliqua act¬
une emptor a uenditore ꝯ sequi possit ut solu¬
cionum suprascripta. cirograplx ei dentur.
Ri posse emptorem empti uiditio ꝯ sequi ut ĩ¬
sqrum̃ti deꝗb quereretur erbibeaitini
p̃dium estimtm i docemꝰ apitrefilie
suc noieꝰ aitilm obligitum crecitori dep̃hen¬
ditur. quesitum : an fił qui ħroitatem pats
ritinet cum ab ea se filia abstinuiss dote ꝯtẽ¬
ta act̃oe erep̃to teneatur a creditoce lũe ⁊ ma¬
rito liberum prestare respondi teneri:
int ut salarium quod debebatur ab illa xͥ ep̃
cori cederet quesitum ÷ emptor milicie quã
quantitatẽ a quo erig̾e debet. ⁊ quid ex hiꝰ iuc

Expanded text:
chirographa tributorum a debitore retro solutorum apud se deposita habebat, uendidit Maeuio ea lest, uenit eumque idem Maeuius emit et pretium soluit: quaesitum est, an empti iudicio uel aliqua actione emptor a uenditore consequi possit, ut solutionum supra scriptarum chirographa ei dentur. respondit posse emptorem empti iudicio consequi, ut instrumenta de quibus quaereretre filiae suae nomine datum obligatum creditori deprehenditur: quaesitum est, an filius, qui hereditatem patris retinet, cum ab ea se filia abstinuisset dote contenta, actione ex empto teneatur, ut a creditore lueret et marito liberum praestaret. respondit teneri. enit, ut salarium, quod debeatur ab illa persona, emptori cederet: quaesitum est, emptor militiae quam quantitatem a quo exigere deb
Abbreviated transcription (Latin):
nt puta citio fundũ locaui isq pupil¬
lo ħ̃rde ĩstituto decessit. ⁊ cumtutor cõ¬
stituiss abstin̾e pupillũ ab ħroitate
ego fundum pluris locaui deinde pupil¬
lus restitutus ÷ ĩ bona pat̾na ex aducto
nͥl eum amplius ꝯsecuturum quam
ut locato ẽ liberetur mͥ .ii. uisti cã fui locĩdi

Expanded text:
t puta Titio fundum locaui isque pupillo herede instituto decessit et, cum tutor constituisset abstinere pupillum hereditate, ego fundum pluris locaui: deinde pupillus restitutus est in bona paterna. ex conducto nihil amplius eum consecuturum, quam ut locatione liberetur: mihi enim iusta causa fuit locandi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ult̾i si uinum cocu̾it. si raricis auit
hbis segctes corupte sint s si labes fei
sit õm a fructum tułit. dampnũ colon
ñ eẽ. ne supra dampnum semus amissi
mordem agri p̾stare cogcatur s si uirẽdoᷤ
fiuctũ olec ⁊ oliue cormperit aut soł fer
possit: cũ q̃uidã ĩ cendum fundi al¬

Expanded text:
raucis aut herbis ‹s›egetes corruptae sint. sed et si labes facta sit omnemque fructum tulerit, damnum coloni non esse, ne supra damnum seminis amissi mercedes agri praestare cog‹a›tur. sed et si ‹ur›edo fructum oleae corruperit aut solis fepossit. Cum quidam incendium fundi al
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Adẽ qͥrit si sũptus focit ĩ fimiũ aĩ qñ¬
quemo fruiturus an recipiat: ait. ñ.
iocertur̃. quiꝰ hoc euenire posse ꝓspic̾e
debuit. ꝗd tñ si ñ aĩ fructuariꝰ ei locaui
it. s aĩ fundi dñs uidelic tenebitur¬

Expanded text:
 idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, an recipiat? et ait non recepturum, quia hoc euenire posse prosp‹i›cere debuit. quid tamen si non quasi fructuarius ei locauit, sed si quasi fundi dominus? uidelicet tenebit