comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾im ad labienum ꝑ rhemos icre¬
dibili celeritate de uictoria cesaris
clamor oriretur. quo clamore signi¬
ficatio uictorie gratulatioq ab rhe¬
mis labieno fieret. Hac fama ad tre¬
uiros ꝑlata: Indutiomarꝰ qui poste ro
die castra labieni oppugnare decreue¬
rat. noctu ꝑfugit. copiasq omnis in
creuiros reducit. Cesar fabium cum
legione in sua remittit hyb̾na. Ipse
cum trib legionib circũ samarobri¬
uam trinis hybnis hyemare consti¬
ruit. qd tantimotꝰ gallie extit̾ant.
totam hyemem ip̃e ad exercitum
manere decreuit. Nam illo incõmo¬
do de Sabini morte ꝑlato. om̃s fere
nuntios legationesꝙ in om̃s parteᷤᷤ di¬
mittebant. & reliqui quid consilii ca¬
ꝑent. atꝙ unde initium belli fieret
explorabant. nocturnaq in locis de¬
sertis concilia habebant: neq ullum
fere tociꝰ hẏemis tempꝰ sine sollicitu¬
dine cesaris int̾cessit. quin aliquem
de consiliis ac motu galloꝵ nuntiũ

Expanded text:
Interim ad Labienum per Remos increInterim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. atq om̃s armis exħt. Longiꝰ
q int̾cedebant: neq etiã par uulo
detrum̃to illoꝵ locum eis relinqui ui-¬
debat. Omnib suis incolumib eo die
ad ciceronem ꝑuenit. Institutas tur¬
res. testudines. munitiones ꝙ hostiũ
militem sine uulnere. Ex his omnib
iudicat reb. qnͣto cum ꝑiculo &e qnͣta
uirtute res sint ãministrate. Cicero¬
nem ꝑ eiꝰ m̾ito. legionemq collaudat.
centuriones singillatim tribunos ꝙ.
militum appellat. quoꝵ egregiam uir¬
tutem fuisse testimonio ciceronis co¬
gnou̾at. De casu sabini & cotte. cer¬
tius e captiuis cognoscit. Postero die
contione habita rem gestam ꝑponit.
milites consolatur & confirmat. Qd̃
detrim̃tum culpa & cem̾itate lega¬
ti sit acceptum. hoc equiore animo
ferendum docet. qd beneficio deorũ
ĩmortalium & uirtute eoꝵ expiato
incõmodo. neq hostib diutina leta¬
tio. neq ip̃is longior ddolor relinquat᷑.

Expanded text:
occidit atque omnes armis exuit. Longius occidit atque omnes armis exuit. Longius ue intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iub: simul ex omnib partib castra
altiora uallo munire. portasq ob¬
strui. atq in his ãministrandis reb
quã maxume concursari. & cum simu¬
lacione agi timoris uib. Quib om̃ib
reb hostes inuitati copias traducunt.
aciemq iniquo loco constituunt.
Nr̃is uͦ etiã de uallo deductis ꝓpiꝰ
accedunt. & tela intͣ munitionem
ex omnib partib coniciunt: pre¬
conib ꝙ c̃ircũmissis ꝑnuntiari iubẽt.
seu quis gallus seu romanꝰ uelit ante
horam terciam ad se transire. sine pe¬
riculo licere. post id tempꝰ ñ fore po¬
testatem. Ac sic nrõs contempserũt.
ut obstructis inspeciem portis singu¬
lis ordinib cespicum. qd eas ñ posse
introrumꝑe uidebantur. alii uallũ
manu scindere. alii fossas complere
incipent. Tum cesar omnib portis
eruptione facta. equitatuq emisso.
celeriter dat hostes infugam: sic ut
omnino pugnandi causa resisteret
nemo: maguumq ex his numerũ

Expanded text:
iubet, simul ex omnibus partibus castra iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum
Abbreviated transcription (Latin):
equo animo remittendum de celeri¬
tate existimabat. Consedit. & quã
equissimo loco potest castra cõmunit.
Atq hic & si erant exigua ꝑ se uix ho¬
impedim̃tis: tam̃ angustiis uiarũ
quã maxime potest contrahit. eo
consilio ut in sũmam contemptio¬
nem hostib ueniat. Int̾im speculato¬
rib in omnẽ partem dimissis: explorat
quo cõmodissimo itinere uallem tran¬
sre poss. Eo die paruulꝰ equestribus
preliis ad aquam factis. utriq se in suo
ioco continent: Galli qd ampliores co¬
pias que n̾dum conuenerant expecta¬
bant. cesar si forte timoris simulatiõe
hostes in suum locum elicere posset.
ut citra uallem ꝓ castris prelio contẽ¬
deret. si id fieri ñ poss. ut exploratis iti¬
nerib a minore ꝑiculo uallem riuũ¬
q transiret. Primaluce hostiũ equi¬
tatꝰ ad castra accedit. preliumq cũ
nr̃is equitib cõmictit. Cesar consul¬
to equites cedere. seq in castra recipe

Expanded text:
aequo animo remittendum de celeriaequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hoimpedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere
Abbreviated transcription (Latin):
stris biduo animadu̾sa. t̾cio die a quo¬
dam milite conspicitur. dempta ad
ciceronem defertur. Ille ꝑlectam in cõ¬
uentu militum recitat. maximaq
omnis leticia afficit. Tura fumi incen¬
dioꝵ ꝑcul uidebant᷑. que res omnem
dubitationem aduentꝰ legionũ expu¬
lit. Galli re cognita ꝑ exploratores ob¬
sidionem relinquunt. ad cesarẽ om̃ib
copiis contendunt. He erant armate.
circit᷑ mił lx. sicero data facultate gal¬
lum eund uerticonen quem supra de¬
monstrauimꝰ repꝑit. qui littis ad cesarẽ
referat: hunc ammonet. iter caute di¬
ligent̾q faciat. ꝑscribit in lict̾is. hosteᷤᷤ
ab se discessisse. omnemq ad eũ młtitu¬
dinem conu̾tisse. Quib litt̾is circit᷑
mediam noctem cesar allatis. suos fa¬
cit certiores. eosꝙ ad dimicandũ ani¬
mo confirmat. Postero die luce prima
Erat magni ꝑiculi res. cum tantis co¬
piis iniquo loco dimicare: Tunc qui
obsidione liberatum ciceronem sciebat.

Expanded text:
stris biduo animadversa tertio die a quostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
efferri sciret: litt̾as cesari remictit.
qnͣto cum ꝑiculo legionem ex hyb̾niᷤ
educturꝰ eẽt. rem gestam in eburonibꝰ
a suis castris consedisse. Cesar consilio
eiꝰ ꝓbato. & si opinione iii. legionũ
deiectꝰ ad duas redierat. tam̃ unum
cõmuni salute auxilium inceleritate
ponebat. Uenit magnis itineribus
in neruioꝵ fines. Ibi ex captiuis cog¬
noscit que apud ciceronem gerantur.
qnͣtoq inꝑiculo res sit. Tum cuidam
ex equitib galł magnis p̾miis suad.
uti ad ciceronem epłam deferat. Hãc
grecis conscͥptam lict̾is mittit. ne int̾¬
cepta epła. nr̃a ab hostib consilia co¬
gnoscantur. Si adire ñ possit. monet
ut tragulam cum epła ad amentum
deligata intͣ munitiones castrorũ
abiciat. In litt̾is seribit. se cũ legione ꝓ
fectum celerit affore. hortat᷑ ut pͥstinã
uirtutẽ retineat. Gallus ꝑicłni ueritꝰ
ut erat precepcum tragulã mittit.
Hec casu ad turrem adhesit. neq a no¬

Expanded text:
efferri sciret, litteras Caesari mittit, efferri sciret, litteras Caesari mittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus a suis castris ceius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab no
Abbreviated transcription (Latin):
iubet media nocte legionem ꝓficisci
celerit̾q ad se uenire. exit cũ nuntio
crassus. Alt̾m ad G. fabium legatũ
mittit. ut in atrebatrum fines le¬
gionem adducat. qua sibi iter faci¬
end sciebat. Scribit labieno.si r.p.
fines Neruioꝵ ueniat. Reliquam
partem exercitꝰ qd paulo aberat
longiꝰ ñ putat expectandam. equites
Hora circit̾ iii. ab autecursorib de
crassi aduentu certior ẽ factꝰ. Eodie.
mił. mił pass xx. ꝓgreditur. Crassũ
Samarobriue piefecit. legionemq ei
attribuit: qd ibi impedim̃ta exercitꝰ.
obsides ciuitatiũ. litt̾as publicas. fru¬
mentumq omne qd eo tolerande hy¬
emis causa deuexerat relinquebat.
Fabiꝰ ut imꝑatuni erat nͥ ita młtũ
moratꝰ. in itinere cum legione occur¬
rit. Labienꝰ int̾itu sabini. cede cohor¬
tium cognita. cum om̃s ad eum tre¬
uiroꝵ copie conucnissent. ueritꝰ si ex
hybnis suge similem profectionem se¬
poss. presertim quos recenti uictoria

Expanded text:
iubet media nocte legionem proficisci iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem feposset, praesertim quos recenti victoria
Abbreviated transcription (Latin):
salutiq eẽt : neq duudicari posset
uter utri uirtute anteferendꝰ ui-¬
deretur. Quanto erat in dies gra¬
uior atq asꝑior oppugnatio. & maxi¬
me qd magna parte militum confe¬
cta uuln̾ib res ad paucitatem de¬
fensoꝵ ꝑuenerat: tanto crebriores
litt̾e nuntiiq ad cesarẽ mittebant᷑.
quoꝵ pars deprehensa inconspectu
nr̃oꝵ militũ cum cruciatu necaba¬
tur. Erat intꝰ unꝰ neruiꝰ. nomine uer¬
tico. loco natꝰ honesto: qui a pͥma
obsidione ad ciceronem ꝑfugerat.
suamq ei fidem prestit̾at. Huic ser¬
uo. spe libertatis magnisq ꝑsuad
p̾miis: ut lict̾as ad cesarem deferat.
Has ille iaculo illigatas affert. & gal¬
lus int̾ gallos sine ulla suspicione
uersatꝰ ad cesarem ꝑuenit: ab eo de
ꝑicuł ciceronis legionisq cognoscit.
Cesar acceptis litt̾is. circit xi. hora
dici: statim nuntium in belloua¬
gos adm. crassum mittit. cuiꝰ hy
berna aberant ab eo. mił pass xxu.

Expanded text:
salutique esset, neque diiudicari posset, salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassuberna aberant ab eo milia passuum XXV;
Abbreviated transcription (Latin):
relicto. Pulfio pilum in hostes mit¬
tit. atq unũ ex młtitudine ꝓcur¬
rentem traicit. Quo ꝑcusso exami¬
natoꝙ: hunc scutis ꝓtegunt hosteᷤ.¬
in illũ uniu̾si tela coiciunt. neq dãt
ꝓgrediendi facultatem. Transfigit᷑
scutum pulfioni. & uerutum in bal¬
teo defigitur. Au̾tit hic casus uagi¬
nam. & gladium educere conantide¬
xtram morat᷑ manũ. Impeditum. ho¬
stes circumsistunt. Succurrit inimi¬
cus illi uarenꝰ : ⁊ laboranti subuenit.
Ad hunc se confestum a pulfione oĩs
młtitudo conu̾tit. illum ueruto¬
gladio rem cõmunis gerit. atq uno
int̾fecto reliquos parum propellit.
Dum cupidiꝰ instat. in locum inferi¬
orem deiectꝰ concidit. Huic rursus
circumuento subsidium fert pul¬
fio. atq ambo incolumes. compłibus
int̾fectis. sũma cum laude intra mu¬
nitiones se recipiunt. Sic fortuna in
contentione & certamine utrũq u̾¬
sauit. ut alter alt̾i inimicꝰ auxilio

Expanded text:
relicto Pullo pilum in hostes immitrelicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum verutoGladio commininterfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
lum quid int̾missa flãma. & quodã
loco turri adacta. contingente uallũ.
tercie cohortis centuriones ex eo quo
stabant loco recesserunt. suosq om̃s
remouerunt. ac nutu uocib ꝙ hosteᷤ
si int̾ire uellent uocare ceꝑunt. quoꝵ
ꝓgredi ausus e nemo. Tum ex omni
parte lapidib comiectis deturbati.
turrisq succensa ẽ. Erant in ea legi¬
one fortissimi uiri centuriones. qui
iam pͥmis ordinib appropinquarẽt.¬
int̾ se contͦu̾sias habebant. uter alt̾i
anteferret᷑: omnib q annis de loco sũ¬
inis simłtatib contendebant. Ex his
pulfio cum acerrime ad munitionẽ
pugnaret᷑: quid dubitas inquit ua̾re¬
ne. aut quem locum ꝓbande uirtu¬
tis tue expectas: Hic dies de nr̃is con¬
trou̾siis iudicabit. Hec cum dixisset.
ꝑcedit extͣ munitiones. queq hosti¬
um pars confertissima ẽ uisa eam¬
lo continet. s omniũ ueritꝰ existima¬
tionem. subsequit᷑ mediocri spacio

Expanded text:
lum quidem intermissa flamma et quodam lum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarentinter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa lo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio
Abbreviated transcription (Latin):
des & feruefacta iacula in casas que
more gallico stram̃tis erant tecte iace
ceꝑunt. Hec celerit̾ ignem comprehen¬
derunt. & uenti magnitudine in om¬
nem castroꝵ locum distulerunt. Hosteᷤ
maximo clamore insecuti. quasi parta
iam atq explorata uictoria. turres te¬
studines ꝙ agere. & scał uallum ascen¬
dere ceꝑunt. Ac tanta militum uirtꝰ.
atq ea presentia animi fuit. ut cum
undiq flãma torrerentur. maxima¬
ꝙ teloꝵ młtitudine prem̾entur. sua¬
ꝙ omnia impedim̃ta atq om̃s fortu¬
nas conflagrare intellig̾ent: ñ modo
demigrandi causa de uallo decederet
nemo. s pene ne respiceret quid qͥsꝙͣ.
ac tum omnes acerrine fortissimeq
pugnarent. Hic dies ur̃is longe gra¬
uissimꝰ fuit. s tam̃ hunc habuit euen¬
tum. ut eo die maximꝰ numerꝰ hosti¬
um uuln̾aretur atq int̾fic̾etur. ut
se sub ip̃o uallo constipauerant. reces¬
sumꝙ primis ultimi ñ dabant. Pau¬

Expanded text:
fundis et fervefacta iacula in casas, quae fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
atq hanc inueterascere consuetu¬
dinem nolint: Licere illis ꝑse in co
ꝓficisci. Cicero ad hec unũ modo
respondit. ñ ẽẽ consuetudinem pr.
ullam acciꝑe ab hoste armato cõ¬
ditionem: Si ab armis disced̾e ue¬
lint. se adiutore utantur. legatosq
ad cesarẽ mittant. sꝑare se ꝑ eiꝰ iusticia
que pet̾ent impetraturos. Ab hac
spe repulsi neruii: uallo pẽdum x.
⁊ fossa pedum xu. hyb̾na cingunt.
Hec & suꝑioꝵ annoꝵ consuetudie
a nr̃is cognou̾ant. & quosdam de
exercitu nacti captiuos ab his doce¬
bantur. s nlła ferram̃toꝵ copia q̃
sunt ad hunc usum idonea: gladiis
cespitem circumcidere. manib sagu¬
lisꝙ terram ex haurire cogebantur.
Qua quid ex re hominũ młtitudo
pedum xu. ꝑfecerunt. reliquis dieb
turres ad latitudinem ualli. falces
testudinesq quas id̾ captiui docuerãt
parare ac facere ceꝑunt. Septimo
oppugnationis die. maximo cohorto
uento. feruentes fusili ex argilla glã

Expanded text:
atque hanc inveterascere consuetuatque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibuproficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudoperfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps dieb. Nulla pars noctur¬
ni tempis ad laborem intermittit᷑
ñ egris. ñ uuln̾atis facultas quietis da¬
tur. Quec̃ꝙ ad ꝑximi diei oꝑpugnati¬
onem opꝰ sunt noctu comparantur.
multe preuste sudes. magñ muraliũ
piloꝵ numerꝰ instituitur. turreᷤ con¬
tabulantur. pinne loriceq ex cratibꝰ
accexuntur. Ip̃e cicero cũ tenuissi¬
ma ualitudine eẽt: ne nocturnum
quid sibi tempꝰ ad quietem relinque¬
bat. ut ultro militum concur suac uo
cib parcere sibi cog̾etur. Tum duceᷤᷤ
pͥncipesq neruioꝵ qui aliquẽ ser¬
monis aditum causamq amicitie
cum cicerone habebant: colloqui sese
uelle dicunt. Facta potestate. eadẽq
ambiorix cum Tyturio egerat cõme¬
germanos rhenum transisse. cesa¬
ris reliquoꝵ ꝙ hyb̃na oppugnari. Ad¬
dunt etiã de sabini morte: ambio¬
rigem ostentant fidei faciende cau¬
sa. Errare eos dicunt. si quicqmͣ ab
his p̾sidii sꝑent qui reb suis diffidãt:

Expanded text:
deinceps fit diebus. Nulla pars nocturdeinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commeGermanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant;
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum fama de tyturii morte ꝑlata.
Huic quoq accidit qd fuit necesse.
ut ñ nulli milites qui lignationis mu¬
nitionisq causa in siluas discessissent.
repentino equitum aduentu int̾ci¬
pentur. His circumuentis. magna
manu eburones. Neruii. aduatuci.
atq hoꝵ omniũ socii clientesq legio¬
nem oppugnare incipiunt. Nostri
celerit̾ ad arma concurrunt. uallũ¬
q conscendunt. Egre hił dies sustenta¬
tur. qd omnẽ spem hostes in celeri¬
tate ponebant. atꝙ hanc adepti
uictoriam ĩ ꝑpetuum se fore uictoreᷤᷤ
confidebant. Mictunt᷑ ad cesarem
confestim a cicerone litt̾e. magnis
ꝓpositis p̾miis si ꝑtulissent. Obsessis
omnib uiis. missi int̾cipiuntur.
Noctu ea mat̾ia quã munitionis
causa comportauerunt turres c xx
excitant᷑. incredibili celeritate que
de esse oꝑi uidebantur ꝑficiuntur.
Hostes postero die młto maiorib co¬
actis copiis castra oppugnant fossã

Expanded text:
ad eum fama de Tituri morte perlata. ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam
Abbreviated transcription (Latin):
legatum in hyberna ꝑueniunt.
atq eum de reb gestis certiorẽ faci¬
unt. Hac uictoria sublatꝰ ambiorix.
statim cum equitatu in atuatucos
qui erant eiꝰ regno finitimi ꝑficiscit᷑.
nec noctem neꝙ diem int̾mictit.
peditatumq se subsequi iubet. Re
demonstrata. atuatucisq concitati.
post̾o dic in neruos ꝑuenit. hortat᷑ꝙ
ne sui ĩꝑpetuum lib̾andi atꝙ ulci¬
scendi romanos ꝓ his quas accepint
iniuiriis occasionem dimittant. int̾¬
fectos ẽẽ legatos duo. magnamq
partem exercitꝰ interisse de monstrat.
Nichil ẽẽ negotii. subito oppressam
legionem que cum cicerone hyemet
intͥfici. se ad eam rem ꝓfitetur adiu¬
torem. facile hac oratione rieruis ꝑ¬
suadet. Itaq confestim dimissis nun¬
tiis ad ceutrones Grudios. Leuacos.
Pleumoxios. Geidunos. qui omnes
sub eoꝵ imꝑio sunt: quã maximas
manꝰ possunt cogunt. & de imꝑuiso
ad ciceronis hyb̃na aduolant. ñ dum

Expanded text:
m Labienum legatum in hiberna perveniunt m Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum
Abbreviated transcription (Latin):
tum hostem iturũ negat. atq in
eo constitit. Sabinꝰ qͥuos in p̾resen¬
cia tr. militum circum se habebat.⁊ pͥ¬
moꝵ ordinum centuriones se sequi ui¬
bet. & cum ꝑpiꝰ ambiorigem accessiss
iussus arma abicere imꝑatũ facit. su¬
isq ut id faciant imꝑat. Int̾im cum
de conditionib int̾ se agunt. longiorꝙ
consulto sermo ab ambiorige insticuit᷑:
paulatim circũuentꝰ intͥficitur. Tum
uͭ suo more uictoriam conclamant. atq
ululatum tollunt: impetuq in nr̃os
facto ordines ꝑturbant. Ibi l. cocta
pugnans int̾ficitur. cũ maxima par¬
te militum. Reliqui se in castra reci¬
piunt. unde erant egressi. Ex quibꝰ
petrosidiꝰ aquilifer cũ magna młtitu¬
dine hostium p̾meretur. aquilam
intra uallum ꝓiecit. ip̃e ꝑ castriꝰ pu¬
gnans fortissime occiditur. Illi egre
ad noctem oppugnationem sustiẽt.
nocte ad unum om̃s desꝑata salute
se ip̃i int̾ficiunt. Pauci ex prelio lap¬

Expanded text:
tum hostem iturum negat atque in tum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lap
Abbreviated transcription (Latin):
gna parte diei consũpta. cum apͥ¬
maluce ad horam uiii. pugnassent.
nichil qd ip̃is eẽt indignum cõmit¬
tebant. Tum t. Saluenio qui su¬
periore anno primũ pilum dedu¬
xerat. uiro forti & magne auctori¬
tatis. utrumq femur tragula tra¬
icitur. Q. Lucaniꝰ eiꝰdem ordinis for¬
tissime pugnans. dum circũ uento
filio subuenit int̾sicitur .l. cocta le¬
adu̾sum os funda uuln̾atur. His
ambiorigem suos cohortantem cõ¬
spexiss. int̾pretem suũ Gn. pom¬
peium ad eum mittit. rogatum ut
sibi militib ꝙ pareat. Ille appellatꝰ
respondit. si uelit secũm colloqui.
licere: spare a młtitudine impetia¬
riposse qd ad militum salutem ꝑ¬
tineat. ip̃i uͦ ñ nocitum iri. in qu̾a
rem se suam fidem int̾ ponere. Ille
cum cotta saucio cõmunicat. siui¬
deatur pugna ut excedant. & cũ
ambiorige una colloqñtur: spare
se ab eosuam acmilitum salutem
impetrari posse. Cocta se ad arma¬

Expanded text:
gna parte diei consumpta, cum a prigna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta les in adversum os funda vulneratur. His Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad arma
Abbreviated transcription (Latin):
& a fortuna deserebantur. tamen
omnen saluitis spem in uirtute po¬
nebant. & quotiens queq cohors
procurreret. ab ea parte magnꝰ ho¬
stium numerꝰ cadebat. Quare ani¬
madusa ambiorix ꝓnuntiariiub.
ut ꝑcul tela coiciant. nec ꝓpiꝰ acce¬
dant. & in quam partem romani im¬
petum fecerint cedant. leuitate ar¬
moꝵ & cocidiana exercitatione ni¬
chil ex his noceri posse: rursus se ad
signa recipientis insequantur. Qͦ
atq impetum fecerat hostes uelocis¬
sime refugiebant. Int̾im eam partẽ
nudari necesse erat. ⁊ ab lat̾e apto
tela reciꝑe. Rursus & cumin eũ lo¬
cum unde erant ꝓgressi reu̾ti ceꝑant.
& ab his qui cesserant & ab his qui ꝓ¬
ximistet̾ant circumueniebantur.
Sin autem locum tenere uellent.
nec uirtuti locꝰ relinquebatur. neꝙ
ab tanta młtitudine coniecta tela¬
a confertis uitari pot̾ant. Tam̃ tam
multis incõmodis conflictati. młtis
uuln̾ib acceptis resistebant. & ma¬

Expanded text:
et a fortuna deserebantur, tamen et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quoatque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et ma
Abbreviated transcription (Latin):
gna militis officia prestabat. Qd ꝓpt̾
longitudinem agminis ñ facile ꝑ se
omnia obir̃e. & qͥuid quoq loco faciend̾
eẽt scire pot̾ant: iusserunt ꝑnuntia¬
ri ut impedim̃ta relinquerent atq in
orbem consist̾ent. Qd̃ consilium & si
in eiꝰmodi casu reprehendend̾ non est
tam̃ in cõmode accidit. Nam & nr̃is
militib spem minuit. & hostem ad
pugnam alacriorem fecit: qͣd ñ sine
sũmo timore & desꝑat̾one id factum
uid̾etur. Pret̾ea accidit qd fieri ne¬
cesse erat. ut uulgo milites ab sigiᷤᷤ
discedent. queq quisq eoꝵ carissima
hab̾et ab impedim̃tis petere atas
abripere ꝓꝑaret: clamore & flecu
omnia compłentur. At barbaris
consilium ñ defuit. Nam ducel
eoꝵ tota acie ꝑnuntiari iusserunt.
nequis ab loco disced̾et. illoꝵ ẽẽ pre¬
dam. atq illis seruari quecumꝙ
romani reliquissent: promde omĩa
in uictoria posita ẽẽ existimarent.
gnandi patres nr̃i. tam ⁊ si abduce

Expanded text:
gna militis officia praestabat. Cum propter gna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. gnandi pares; nostri, tametsi ab duce
Abbreviated transcription (Latin):
lium datum. longissimo agmine.
maximisq impedim̃tis. At hostes
pꝰea quam ex nocturno fremitu ui¬
giliis q de ꝓfectione eiꝰ senserunt.
collocatis insidiis biꝑtito in siluis. o¬
portuno atq occulto loco ad mił.
pass circit̾ ii. romanoꝵ aduentum
expectabant. Cum se pars agminis
in magnam conuallem dimisisset.
ex utraq parte eius uallis se subito
ostenderunt. nouissimosq prem̾e.
⁊ pͥmos ꝓhibere ascensu. atq iniqͥs¬
simo nr̃is loco prelium committ̾e
ceꝑunt. Tum demum tituriꝰ ut qͥ
nichil ante ꝓuidiss. trepidare & cõ¬
cur sare. cohortes ꝙ disponere. ħ tam̃
ip̃a timide. utq ei omnia deficere
uid̾entur. qd plerumq his accidere
gotio capere coguntur. At cocta. qͥ
cogitasse uid̾etur ħ posse in itinere
accid̾e. atq ob eam causam ꝑfectioĩs
auctor ñ fuiss: nulla in re cõmuni
saluti deerat. & in appellandis cohor¬
tandisꝙ militib imꝑatoris. & in pu¬

Expanded text:
lium datum, longissimo agmine lium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere ilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pu
Abbreviated transcription (Latin):
nem cum reliquis belli casum sustine¬
ant. ñ reiecti & religati longe a cet̾is
aut ferro aut fame int̾eant. Consur¬
gitur e consilio. comphendunt utr¬
q & orant. ne sua dissensione ⁊ ꝑti¬
natia rem insũmũ ꝑicłm deducãt:
facilem ẽẽ rem seu maneant seu ꝑficis¬
cantur. si modo unũ om̃s sentiant ac
ꝓbent. contra in dissensione nullam
se salutem ꝑspicere. Res disputati¬
one ad mediam noctem ꝑducitur.
Tandem dat cocta ꝑmotꝰ manꝰ siꝑat
sentencia sabini: ꝓnuntiatur pͥma
luce ituros. Consumitur uigiliis re¬
liqua pars noctis. cum sua quisq mi¬
licia circumspicere quid secum por¬
tare possit. quid ex instrum̃to hyb̃¬
noꝵ relinquere cogeretur. Omnia
excogitantur. qua re nec sine ꝑiculo
maneatur. & languore militum &
uigiliis ꝑicłm augeatur. Prima lu¬
ce sic ex castris ꝑficiscuntur. ut quib
eẽt ꝑsuasum non ab hoste. s abho¬
mine amicissimo Ambiorige consi¬

Expanded text:
nem cum reliquis belli casum sustinenem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consi
Abbreviated transcription (Latin):
ore gła rei militaris extincta. Postre¬
mo quis hoc sibi ꝑsuad̾et. sine certa
spe Ambiorigem ad eiꝰmodi consiliũ
descendisse: Suam scientiam in utrã¬
q partem ẽẽ tutam. si nil sit duriꝰ.
nullo cum ꝑiculo ad ꝓximam legio¬
nem ꝑuenturos. Si gallia omnis
cum germanis consentiat. unã eẽ
in celeritate positam salutem: Cocte
quid atq eoꝵ qui dissentirent consi¬
lum quem haberet exitum. in quo
si nͥ presens ꝑicłm. at cerde longa obsi¬
dione fames eẽt ꝑtimescenda. Hac
in utramq partem disputatione ha¬
bita. cum a cotta primisq ordinib
acrit̾ resiste̾tur: Uincite inqͥt si ita
uultis Sabinꝰ. & id clariore uoce ut ma¬
gna pars militũ exaudiret: Neq ił sum
inquit qui grauissime ex uob mortis
in ꝑiculo terrear. Hisapient̾. si gra¬
uius quid accid̾it abs te ronem repo¬
scent: qui si ꝑ te liceat ꝑendino die
cum ꝑximis hyb̃nis coniuncti cõmu¬

Expanded text:
ore gloria rei militaris exstincta. Postreore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti commu
Abbreviated transcription (Latin):
hyb̃nis docebant. Rem ẽẽ testimo¬
nio qd pͥmũ hostium impetum
młtis ultro uuln̾ib illatis fortissi¬
me sustinuerint. Re frum̃taria
ñ p̾mi. Int̾ea & ex ꝓximis hybniᷤᷤ
& a cesare conuentura subsidia:
Postremo quid ẽẽ leniꝰ aut tur¬
pius. quam auctore hoste de sũmis
reb caꝑe consilium. Contra ea
Tyturius serofacturos clamitabat.
cum maiores manꝰ hostrum ad¬
iunctis germanis conuenissent.
Aut cum aliquid calamitatis in
ꝓuimis hybnis eẽt acceptum: bre¬
ueni consulendi ẽẽ occasionem.
Cesarem arbitrari ꝑfectum in itali¬
am. neq alit̾ carnutas int̾ficiun¬
di tasgetii consilium fuisse captu¬
ros. ne eburones si ille adeẽt tanta¬
cum contemptione nr̃i ad castra
uenturos ẽẽ: Non hostem aucto¬
rem s rem spẽctare. subeẽ rhenũ.
magno ẽẽ germanis dolori ario¬
uisti mortẽ & suꝑiores nr̃as uictorias.
ardere galliam tot contumeliis accep

Expanded text:
hibernis docebant: rem esse testimohibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis accept
Abbreviated transcription (Latin):
cio. ut sue ac militum saluti con¬
sulat: magnã manũ germanoꝵ
conductam rhenum transisse. hanc
affore biduo: Ipsoꝵ ẽẽ consilium. ue¬
lint ne priꝰquam finitini sentiãt
eductos ex hyb̃nis milites ad cicẽ¬
ronem aut ad labienum deduc̾e.
paulo ampliꝰ absit: Illud se pollic̃i
& iure iurando confirmare. tu¬
tum se iter ꝑ suos fines daturum:
Qd̾ cum faciat. & ciuitati sese con¬
sulere qd hyb̃nis leuetur. & cesari
ꝓ eiꝰ meritis gr̃am referre. Hac
oratione habita discedit ambio¬
rix: Arpiniꝰ & iuniꝰ quȩ audierãt
ad legatos deferunt. Illi repenti¬
na re ꝑturbati. & si ab hoste ea
dicebantur. tam̾ ñ negligenda ex¬
istimabant: maxime hac re ꝑmo¬
uebantur. qđ ciuitatem ignobilẽ
atꝙ humilem eburonũ sua sponte
p .r. bellum facere ausam uix erat
credendum. Itaq ad consilium rẽ
chil temere agendum. neq ex hy¬
bernis in iussu cesaris discedendum
germanoꝵ sustin̾i posse. munitił

Expanded text:
tio, ut suae ac militum saluti contio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere,paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem hil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum Germanorum sustineri posse munitis
Abbreviated transcription (Latin):
cis finitimis suis pendere consuess:
Qdꝙ ei filiꝰ & fr̃is filiꝰ a cesare missi
eẽnt. quos atuatuci obsidum nu¬
mero missos. apud se in seruicuce
& cathenis tenuissent. Neq id qđ fe¬
cerit de oppugnatione castroꝵ. aut
iudicio aut uoluntate suafactum.
s coactu ciuitatis: Suaq ẽẽ huiꝰmo¬
di imꝑia. ut ñ minꝰ haberet iuris
in se młtitudo. quam ip̃e in młtitu¬
dinem: ciuitati poero hanc fuisse
belli causam. quod repentine gal¬
loꝵ coniurat̾oni refistere ñ potuerit.
id se facile ex humilitate sua ꝓbare
posse. qd ñ adeo sit imꝑitꝰ rerum.
hunc ẽẽ dictum diem. nequa le¬
gio altere legioni subsidio uenire
poss. Nonfacile gallos gallis ne¬
gare potuisse. presertun cum de
recuꝑanda cõmuni lib̾tate con¬
siliũ initum uidetur. quib qm̃ ꝑ
pietate satisfecerit. habere nc̃ se rͣa¬
tionem officii ꝓ bñficiis cesaris:
Monere. orare tyturium ꝓ hospi¬

Expanded text:
cis, finitimis suis, pendere consuesset, cis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospi
Abbreviated transcription (Latin):
tium repentini tumłtus ac defecti¬
onis ortum ẽ ab ambiorige & catuol¬
co qui cum ad fines regni sui sabino
cotteq presto fuissent. frum̾tum
in hyb̃na comportauissent: Indu¬
tiomnari Treuiri nuntiis impulsi
suos concitauerunt. subitoq oppres¬
sis lignatorib magna manu ad ca¬
stra oppugnanda uenerunt. Cum
celerit᷑ nr̃i arma cepissent. uallũ¬
q ascendissent. atq una ex parte
hispanis equitib missis equestri pre¬
lio suꝑiores fuissent. desꝑata re ho
stes ab oppugnatione suos reduxert̃.
Tum suo more conclamauerunt.
ut aliquis ex nr̃is ad colloquium ꝓ¬
diret. habere sese qd de re cõmuni di¬
cere uellent. quib reb controisias
minui posse sperarent. Mittitur ad
qui iam ante missu cesaris ad ambi¬
origem uentitare consueuerant
Apud quos ambiorix in hunc mod
locutꝰ ẽ: Sese ꝑ cesaris in se bñficiis
płimum ei confit̾i debere. qd eius
oꝑa stipendio liberatꝰ eẽt. qd acuatu¬

Expanded text:
tium repentini tumultus ac defectitium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatu