comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uium penuria non poterãt seꝗ
nebat nec belli finis ullus ostẽ¬
debat̾ eoq magis quo romaẽ
naues aliter fabre fcẽ orceaniq
fuctibꝰ impares tẽpestatibus
in solitis tadabantur. Itaq re
Cesar intelligẽs in efficaci labore
p̃t̾misso classem expectare duxit
honestius qua presente res non
uanis nec se dignis subterfugu
s uno uidebat trãsigẽda cͥtami¬
ne. ¶has int̾ curas expectata cla¬
ssis affuit alto ueniens occeano
quã cernentes ueneti sius litori¬
bus ꝓpinquãte eũ ducẽtis ingĩ¬
ti mĩmitissimis nanib illi obui¬
am exiere.Eratq romane pugne
rõ difficillima ꝙ et forciores essẽt
et maiores barbarorũ naues et
turrib altiorib p̾minebãt. Uñ
ex alto pugnantibus illis quasi
iniqͥuis p̃sium in locis ageretur
Nella quoq et mali ⁊ ante̾ne in¬
m̃sa mole p̃stabãt qui se ror̾nas
naues facile opp̃suros cõfidebãt
et fecissẽt si naues nauib ꝯũrissẽt

Expanded text:
vium penuria non poterant sequvium penuria non poterant sequnebat, nec belli finis ullus ostendebatur, eoque magis quod romane naves aliter fabrefacte oceanique fluctibus impares tempestatibus insolitis tardabantur. Itaque rem Cesar intelligens, inefficaci labore pretermisso, classem expectare duxit honestius, quoniam res non vanis nec se dignis subterfugiis, sed uno videbatur transigenda certamine. Has inter curas expectata classis affuit alto veniens oceano, quam cernentes Veneti suis litoribus propinquantem cum ducentis viginti munitissimis navibus illi obviam exiere. Eratque romane pugne ratio difficillima, quod et fortiores essent et maiores barbarorum, naves, et turribus altioribus preeminebant, unde ex alto pugnantibus illis quasi iniquis prelium in locis ageretur. Vela quoque et mali et antenne immensa mole prestabant, qui se romanas naves facile oppressuros confidebant; et fecissent, si naves navibus concurrissent.
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑtes auxilia mitterentur. Ti¬
curiũ sabinũ cũ trib legionibus
iniellos iicinasq gentes mi¬
sit. quib onuĩ studio s̾tinendis
ut risisteret imperauit ¶Decimũ
brutum adolescente classib spo¬
suitiet illiq se iubente inligere
fca erat. et illi quã suo quoq ius¬
su uentura expictonib sanctoĩs¬
q et ceteris tractus illius offiti¬
osis gentihus expectabat. huic
prepit ut ad primũ expectate
classis aduentu cũsum agat in
uenetos ¶pe ad eos cũ reliqs
legionib terrestri p̃cessit itinere
multisq passim oppidis expug̾¬
tis que in erpugnabilia uidebã¬
tur ceptis instabat alacrit̾ ĩperãs
te detẽti rem ꝯficere. At ueneti
inarũ usu ac pitia et nauiũ ha¬
bũdanti copiãnmpositis in eas
fortunis sius cõiigioneq et fi¬
lus cũ in hioeri fuga nullo mõ
possiliben atq in columes abi¬
bant ĩ oppida alia atq alia. quo
romani locorũ ignorãtia et na¬

Expanded text:
rum partes auxilia mitterentur. Tirum partes auxilia mitterentur. Titurium Sabinum cum tribus legionibus in Ulnellos vicinasque gentes misit, quibus omni studio continendis ut insisteret, imperavit. Decimum Brutum adolescentem classibus preposuit, et illi, que se iubente in Ligeri facta erat, et illi, quam suo quoque iussu venturam ex Pictonibus Santonisque et ceteris tractus illius officiosis gentibus expectabat; huic precepit, ut ad primum expectate classis adventum cursum agat in Venetos. Ipse ad eos, cum reliquis legionibus terrestri procedit itinere; multisque passim oppidis expugnatis, que inexpugnabilia videbantur, ceptis instabat alacriter sperans pedetentim rem conficere. At Veneti viarum usu ac peritia et navium abundanti copia, impositis in eas fortunis suis coniugibusque et filiis, quum prohiberi fuga nullo modo possent, liberi atque incolumes abibant in oppida alia atque alia, quo Romani locorum ignorantia et na
Abbreviated transcription (Latin):
tusq ne si ista dissimulasset re¬
lique natoẽs ut sũt aĩ ĩ suꝑbia
ac ꝑfidiã pronimulte rebellioĩs
exempla sequerent hoc sibi nul¬
latenus negligendũ extimaba
Sciensq naturalit̾ hoĩbus ĩsitũ
libertate amare. et odisse serui¬
tutez. Añ alios gallis ĩgenitã
leuitate ut de facili mobiles ⁊¬
atq ad subita bella uolubiles
eẽnt. Iam ꝑ extrema galliaru
p̃sagia nouitatũ uariarũ multa
cep̾at. Itaq ne ut fit motus
alii suꝑ alios orirentur eẽtq uͥ¬
libet qui coortib occurrẽt ꝑ di¬
u̾sa t̾raꝵ diuisit excitũ. ¶Litu
labienum cũ equitatu magno
misit ĩ treueros. huic iussit ut
et remis et amicis aliis in ob¬
sequio ꝯẜuandis et germanis
rheni transitu cohercendis intẽ¬
ceret. ¶Publium crassu cum
ꝑte etiã eqt tus et duodeci legio¬
narus chortib misit in aquit᷑am¬
aMICII muuixit ut curaret nequa
inde inuenetos aut alias gallia¬

Expanded text:
tusque, ne, si ista dissimulasset, retusque, ne, si ista dissimulasset, relique nationes ut sunt animi in superbiam ac perfidiam proni, inulte rebellionis exempla sequerentur, hoc sibi nullatenus negligendum estimabat, sciens, quam naturaliter hominibus insitum libertatem amare et odisse servitutem, ante alios Gallis ingenitam levitatem, ut de facili mobiles atque ad subita bella volubiles essent. Iam per extrema Galliarum presagia novitatum variarum multa conceperat. Itaque, ne, ut fit, motus alii super alios orirentur, essetque ubilibet qui cohortibus occurreret, per diversa terrarum divisit exercitum: Titum Labienum cum equitatu magno misit in Treveros; huic iussit, ut et Remis et amicis aliis in obsequio conservandis, et Germanis Rheni transitu cohercendis intenderet. Publium Crassum cum parte etiam equitatus et duodecim legionariis cohortibus misit in Aquitaniam, cui iniunxit, ut curaret, ne qua inde in Venetos aut alias Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
iu inferendã sese apparãt ucis¬
sunq se ppłi in bellu alter altu
cohortantur. Neq solũ aproxĩs
ꝯtrahũt auxilia s etiã abritanis
qui occeani estu se motinõ ma¬
gno tñ in t̾uallo cõtra illã plagã
hĩtant. Et hec faciũt nõ tã armis
ꝙ̃ locis fidentes ĩ puiis atqr pa¬
lustrib ubi nec expeditus pedũ
usus cẽtnec nauiuz aut equor
et ut nauigari possit sentientes
se nauib ab undare quib egẽt
romanidabat insup aĩos estus
ille reciprocus qui alternis mo¬
tibus litus quatit tegitq ⁊ nu¬
dat occeani in collis notus exte¬
risq terribilis. Nauiũ p̃t̾ea suar
robur et armam̃ta pro qualita¬
te fluctuũ ac uẽtorũ quib agitã¬
de erant ac pulsande ꝑꝑ que ma¬
ris hostiũq uiolẽtie ꝑferende
multo romanis nauib aptioreᷤᷤ
uiderent᷑. ¶har oium difficul¬
tatu nulla cesarem latebat ma¬
gna tam̃ lacessitus in uiria uei̾¬

Expanded text:
vim inferendam sese apparant vicisvim inferendam sese apparant vicissimque se populi in bellum alter alterum cohortantur. Neque solum a proximis contrahunt auxilia, sed etiam a Britannis, qui oceani estu semoti, non magno tamen intervallo, contra illam plagam habitant. Et hec faciunt non tam armis, quam locis fidentes imperviis atque palustribus, ubi nec expeditus pedum usus esset nec navium aut equorum, et, ut navigari possit, sentientes se navibus abundare, quibus egeant Romani. Dabat insuper animos estus ille reciprocus, qui alternis motibus litus quatit tegitque et enudat, oceani incolis notus exterisque terribilis, navium preterea suarum robur et armamenta pro qualitate fluctuum ac ventorum, quibus agitande erant ac pulsande, propter que maris hostiumque violentie perferende multo romanis navibus aptiores viderentur. Harum omnium difficultatum nullam Cesarem latebat: magna tamen lacessitus iniuria veri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃claro amne galliañ qui nom̃
et aquas in occeanũ fert classez
nauiuz longarũ quãtaz põt ex¬
truat gubnatores ac remiges er
prouitia cõquirat ut ip̃e eͣu ue¬
nerithis copiis ad hostes occe¬
anu aqͦ lentesit sedo alueo de¬
scendat. Et idem ip̃e illico ut ce¬
li alpiũq conditio hoĩb ullo mo
ꝑincabile iter fecit dimisso illiri¬
co festinãtissime remeauit ĩ ga¬
llias. Cum enĩ hauddubie cũc¬
tos hoies oĩ bellica uirtute supa¬
uerit. et alios et se ip̃m sua illa
in credibili celeritate tr̃ascẽdit
que sepe multis in locis cognita
effecit ut quãto libet absente spa¬
tiosemp hostes et p̃sentẽ et ĩmi¬
nẽte ceruicib cogitarẽt Nemo
unꝙͣ expeditior agiliorq nõ di¬
cam imperator set uiator fuit.
Cesare igitur reu̾so ueneti galli¬
q alii fcm̃ fc̃m suum reputãtes
qui legatos gentis potetissime
barbarica in manitate iiolassẽt
nõ ad ueniam petenda set ad

Expanded text:
preclaro amne Galliarum, qui nomen preclaro amne Galliarum, qui nomen et aquas in oceanum fert, classem navium longarum, quantam potest, extruat, gubernatores ac remiges ex provincia conquirat, ut ipse, quum venerit, his copiis ad hostes oceanum accolentes secundo alveo descendat. Et idem ipse illico, ut celi Alpiumque conditio hominibus ullo modo permeabile iter fecit, dimisso Illyrico, festinantissime remeavit in Gallias. Quum enim haud dubie cunctos homines omni bellica virtute superaverit, et alios et seipsum sua illa incredibili celeritate transcendit, que sepe multis in locis cognita effecit, ut quantolibet absentem spatio semper hostes et presentem et imminentem cervicibus cogitarent. Nemo unquam expeditior agiliorque, non dicam imperator, sed viator, fuit. Cesare igitur reverso, Veneti Gallique alii factum suum reputantes, qui legatos gentis potentissime barbarica immanitate violassent, non ad veniam petendam, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
res humane ne nom̃ ꝗdem aut
uestigiũ ullũ extat. Illi aũt cogitã¬
des hoc fortassis modo sese obsides
quos romanis non sponte dede¬
rant recupaturos legatos detinue¬
rũt ac iũculis astrinxerũt. hoc exẽ¬
plo freti ppłi uicini ut quib leuia
mobiliaq sũt ingenia legatos ⁊̃
ad se missos redirẽ Osues pany
posito ueturre. ¶Dumq hrc aou¬
sus romanos ingalliis comus
dem cõtraq ius gentiu agere atu
cesar nichil inde solicitus ꝙ paca¬
ta oĩa exti maret in illirieu ia pre¬
fectus erat. ut is qui terras inco¬
gnitas ac remotas uidendi infi¬
nita cupidine traheretur. Erat a¬
utem illiricum prouĩtie sue ꝑs
lege sibi uatinia sup addita. Cui
latissimi fines sũt hĩc italia suꝑ¬
iorq germania inde macedoia
et trachia. et epyrus. hinc sinus
ad riaticus in maximus nr̃i or¬
bis amnu da nubius ¶Sane
hac rebellione crassi literis nũci¬
ata remandauit cesarlut ĩlige̾

Expanded text:
res humane ne nomen quidem aut res humane ne nomen quidem aut vestigium ullum extat. Illi autem, cogitantes hic fortassis modo sese obsides, quos Romanis non sponte dederant, recuperaturos, legatos detinuerunt ac vinculis astrinxerunt. Hoc exemplo freti populi vicini, ut quibus levia mobiliaque sunt ingenia, legatos etiam ad se missos redire ad suos pari proposito vetuere. Dumque hec adversus Romanos in Galliis contra fidem contraque ius gentium agerentur, Cesar nichil inde sollicitus, quod pacata omnia estimaret, in Illyricum iam profectus erat, ut is, qui terras incognitas ac remotas videndi infinita cupidine traheretur. Erat autem Illyricum provincie sue pars lege sibi Vatinia superaddita, cuius latissimi fines sunt: hinc Italia superiorque Germania, inde Macedonia et Thracia et Epirus; hinc sinus Adriacus, inde maximus nostri orbis amnium Danubius. Sane hac rebellione Crassi literis nuntiata, remandavit Cesar, ut in Ligere,
Abbreviated transcription (Latin):
his actis romani uictores se se in
castra recipiunt. set galba meõr
se illis ĩ locis acesare dimissũ nõ
ut bellum geteret s ut iter illd̃
ex galliis ꝑ alpes ad italiam dif¬
ficile ac mcatorib onerosu et pe¬
ne obstiusũ ꝓplexuq portoriis pi¬
culosũq latrũculis patefacerẽt
suaq tutũ redderet presẽtia Insurp
uctorlicet mnolens tam̃ ye fortu¬
ne sepius cõmittere ⁊ rursus extre¬
ma tentare in de statim nullo ob¬
stante in allobreges iomanã pro¬
uĩticiã est reuersus atq ibi tran¬
quillius hibemauit. ¶lia sb̾m̃
belli materia ꝑducis absentiam
orta erat. publius crassus egregiꝰ
adolescens cũ septima legione di¬
missus acesare secus occeãnũ hi¬
bernarat. Is frum̃ti precauẽs ĩ opi¬
am adsingłas gentes finitimas
legatos singłos aduenetes uero
geminos destinauit ꝙ gens illa
eẽt oĩum eius regionis potẽtissiã
cuiꝰ hodie qd̃ sciam sic transeunt

Expanded text:
His actis, Romani victores sese in His actis, Romani victores sese in castra recipiunt. Sed Galba, memor se illis in locis a Cesare dimissum non ut bellum gereret, sed ut iter illud eco Galliis per Alpes ad Italiam difficile ac mercatoribus onerosum, et pene obstrusum perplexumque portoriis, periculosumque latrunculis patefaceret suaque tutum redderet presentia; insuper victor licet, nolens tamen rem sepius fortune committere et rursus extrema tentare, inde statim nullo obstante in Allobroges, romanam provinciam, est reversus atque illic tranquillius hibernavit. Alia subinde belli materia per ducis absentiam orta erat. Pablius Crassus, egregius adolescens, cum septima legione dimissus a Cesare secus oceanum hibernarat. Is frumenti precavens inopiam, ad singulas gentes finitimas legatos singulos, ad Venetos vero geminos destinavit, quod gens illa esset omnium eius regionis potentissima, cuius hodie, quod sciam sic transeunt
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nox edoctis centurio nibus
ac tribunis quid fẽo opus eẽt
militib edicit᷑ ut respirẽt. neq
aliuid ꝗcꝙͣ rei agant ꝙͣ tela hosti¬
um sustinere.Intentiq interim
signum eruptõis expectẽt. uix
breui hora laboriose tradita ꝗeti
dato signo qd̃ ꝯuenerat subito
pret spem castrorũ portis erũpi¬
turitantis aĩs ut stlipentes bar¬
bari ferre impetum nõ possent.
et dicto citiꝰ pugne status muta¬
reflut qui modo in uadebãt in¬
uaderent᷑ ⁊ qui in uadebãt᷑ in¬
uaderent. ꝗ q in castris clausi
oppugnatõe terribili ad captiui¬
tatem et suppliciũ petebarẜĩ me¬
dios hostes in necti ferid ohiua
cũta prost̾nerẽt. ita ut ex trigĩ¬
ta milibus barbarorũ qui legi¬
onẽ unã encũsteter̃t brem te¬
poris ĩ spato plus ꝙͣ decẽ milia
cesa eẽnt. Reliquos morti non
uirtus s fuga preriput. Sici¬
roꝵ forciũ prudentiuq ꝯsilia ꝓs¬
peris prosequit᷑ fortuna successibꝰ

Expanded text:
rentur. Mox edoctis centurionibus rentur. Mox edoctis centurionibus ac tribunis, quid facto opus esset, militibus edicitur, ut respirent neque aliud quicquam rei agant, quam tela hostium sustinere, intentique interim signum eruptionis expectent. Vix brevi hora laboriose tradita quieti, dato signo, quod convenerat, subito preter spem castrorum portis erumpitur tantis animis, ut stupentes barbari ferre impetum non possent, et dicto citius pugne status mutaretur, ut, qui modo invadebant, invaderentur, et, qui invadebantur, invaderent, quique in claustris clausi oppugnatione terribili ad captivitatem et supplicium petebantur et in medios hostes invecti ferro obvia cuncta prosternerent, ita ut ex triginta millibus barbarorum, qui legionem unam circumstiterant, brevi temporis in spatio plus quam decem millia cesa essent; reliquos morti non virtus, sed fuga preripuit. Sic virorum fortium prudentiumque consilia prosperis prosequitur fortuna successibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tudine freu fessis ir tegres sub¬
mictẽdo ꝙ apud io nanos nõ
m̃o fessis s ne uulneratis qder
fieri poterat quibus ne dum
requiescere sed ne loco arrepto
uł parũp cedere liceretiusq ad̾o
eos attrunssẽt ut oppugnatõe
sex ꝯtinius horis sine ĩ termissi¬
one pretẽtares romana iã ad
desperatõe ultimã spectaret nͣ
tam pro salute amplius ꝙͣ pro
pili quẽ in ꝯgressu neruiorum
multis afflictum uulneribus
incinoraui simulq Gauis uolu¬
serius tribunus militu cõsulti¬
ssimi duo fortissimiq uin p̃oro¬
pere galbam adeũt et una ẽ in¬
quiunt spes salutis si ꝯsiliũ qõ
primũ sumpsimꝰ uł ultimũ exe¬
quam̃ Nam quid hic agimusx
laborantes. longe isti nos nume¬
ro antecedunt. Quin in hos bar¬
baros uiolenter uũpimus iet
nil tale cogitantes aggredimur
aderit pio forsitam fortuna co¬
natui. Alioquin nisi impetu iñ¬
cimus pugna uincem̃ ordina¬
ria acquieuit fidis galba ꝯsiliis
et erant quibus mento crede¬

Expanded text:
dine fresi, fessis integros submittendo quod apud Romanos non modo fessis, sed ne vulneratis quidem fieri poterat, quibus nedum requiescere, sed nec loco arrepto vel parumper cedere liceret, usque adeo eos attrivissent, ut, oppugnatione sex continuis diebus sine intermissione protracta, res romana iam ad desperationem ultimam spectaret, nec tam pro salute amplius, quam pro pili, quem in congressu Nerviorum multis afflictum vulneribus memoravi, simulque Gaius Volusenus, tribunus militum, consultissimi duo fortissimique viri, prepropere Galbam adeunt: Et una est, inquiunt, spes salutis, si consilium, quod primum sumpsimus, vel ultimum exequantur. Nam quid hic agimus laborantes? Longe isti nos numero antecedunt. Quin in hos barbaros violenter irrumpimus, et nil tale cogitantes aggredimur? Aderit pio forsitan fortuna conatui. Alioquin, nisi impetu vincimus, pugna vincemur ordinaria. Acquievit fidis Galba consiliis, et erant, qui merito crede
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dempnitati sue suorũq proui¬
deat abeu̇do. magna eniz germa¬
noꝵ manus p̾cio ꝯducta mhenũ
transiit biduoq aderat. unum
bona fide policeor iroq tutum
illis ꝑ meos fines iter fore. Ita ⁊
patrie pro naturali uire ꝯsulueõ
reddidero legionẽq ẜuauero in
ꝯsilio mõ stet haud dubie ꝑiturã.
¶his dcĩs ille abiit nũtii ad lega¬
tos redeunt. et audita renũtiat
subita re peulsis ea ꝙuis abho¬

Expanded text:
indemnitati sue suorumque proviindemnitati sue suorumque provideat abeundo. Magna enim Germanorum manus pretio conducta Rhenum transiit, biduoque aderit. Unum bona fide polliceor iuroque, tutum illius per meos fines iter fore. Ita et patrie pro naturali iure consuluerreddidero, legionemque servavero, in consilio modo stet, haud dubie perituram. His dictis, ille abiit, nuntii ad legatos redeunt, et audita renuntiant. Subita re perculsis, ea, quamvis ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
se facit.sed coacta similit̾. quo co¬
gente si quent᷑. cõcilio c̾te õiu
galliarũ cui qm̃ obstare nõ possit
inuita ꝯsentiat. Est enĩ nequid
ignotu nobis patiar qd uos tã¬
gat cõciliũ publicũ hac ĩ re tãto
oĩu ꝯsensu ut ne unus quidez
discrepet. sũma est ut hiberna
oĩa romanor uno tp̃re oppugnẽ¬
tur. ut sius qsq piculis occupatꝰ
aliis oppem ferre nõ possit hic o¬
pugnacioĩb p̃stitutus erat dies
nõ potui ego nec patria potuit
mea cõsilio oĩu tam honesto p̃¬
ẜtun ut est ꝯsiliũ libertatis obsta¬
re. Idq ꝑ facile creditu fuerit co¬
gitanti me cesari neq nocendi
cãm si possim neq si uelumn potẽ¬
tiam habuisse. ut enĩ fingar in¬
gratus non tam demẽs tãq ĩ sciꝰ
rer sum ut tantulis uirib expu¬
gnari posse credam populũ. R.
beo ꝑ soluẽ. Moneo gͥ ⁊ obtestor
oẽs noĩatu tituriũ sabinũ pro
iure hospitii qd̃ illi est mecũ ut

Expanded text:
se facit, sed coacta ab aliis. Quo cose facit, sed coacta ab aliis. Quo cogente, si queritur: concilio certe omnium Galliarum; cui quoniam obstare non possit, invita consentiat. Est enim, ne quid ignotum vobis patiar, quod vos tangat, consilium publicum hac in re, tanto omnium consensu, ut ne unus quidem discrepet. Summa est, ut hiberna omnia Romanorum uno tempore oppugnentur, ut suis quisque periculis occupatus aliis opem ferre non possit. Hic oppugnationibus prestitutus erat dies. Non potui ego, nec patria potuit mea, consilio omnium, tam honesto presertim, ut est libertatis, obstare; idque perfacile creditu fuerit cogitanti, me Cesari neque nocendi causam, si possem, neque, si velim, potentiam habuisse. Ut enim fingar ingratus, non tam demens tamque inscius rerum sum, ut tantulis viribus expugnari posse credam populum romabeo persolvere. Moneo igitur et obtestor omnes, nominatim Titurium Sabinum pro iure hospitii, quod illi est mecum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad suum ꝓpositu ad ductis ia apte
mimicitias exercere ausi roãnis
calonib circũuẽtis quasi magͦ
prelio uictores protinus ad castra
prodeunt oppugnãda. Quib egre¬
grie nõ defensis mõ set emissu e¬
quitũ uictis hostib ac repulsis ã¬
biorix uincendi spe pͥuatus ad
fallendi spem cõuersus exclama
ut sibi aliqui ad colloquiũ mitte¬
rent̾ ẽẽ eĩ que de reb coib loqui
uelit. posse litẽ colloquio diffini¬
ri Mittunt duo romanus unus
mitti solitus. hos ambiorix sic alo¬
quit᷑. Ego inquit cesari pro sius
in me meritis multũ debere pro¬
fiteor. Ip̃e nã memuni oi eo qd
uicinis meis pendere soleo tribu¬
to me anuo liberauit. Ip̃e michi
meũ filiũ ac nepotẽ quos illi ob¬
sidu sub noĩe hẽbat in uinculis
remisit. Nũc ergo ꝙ de oppugna¬
cione castror accidit nõ meo ꝯsi¬
lio s patrie imperio gestum ẽ
possit. Neq uõ ip̃a hoc ciuitas ex

Expanded text:
et suum in propositum adductis, iam aperte et suum in propositum adductis, iam aperte inimicitias exercere ausi, romanis calonibus circumventis, quasi magno prelio victores protinus ad castra prodeunt oppugnanda. Quibus egregie non defensis modo, sed emissu equitum victis hostibus ac repulsis, Ambiorix vincendi spe privatus, ad fallendi spem conversus exclamat, ut sibi aliqui ad colloquium mitterentur; esse enim, que de rebus communibus loqui velit: posse litem colloquio diffiniri. Mittuntur duo, romanus unus, Ambiorigem mitti solitus. Hos Ambiorix sic alloquitur: Ego, inquit, Cesari pro suis in me meritis multum debere profiteor. Ipse, nam memini, omni eo, quod vicinis meis pendere soleo, tributo me annuo liberavit; ipse michi meum filium ac nepotem, quos illi obsidum sub nomine habebant in vinculis, remisit. Nunc ergo quod de oppugnatione castrorum accidit, non meo consilio, sed patrie imperio gestum estpossit. Neque vero hec ipsa civitas ex
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas ingrueret posse altera al¬
teri opem ferre haut sane difficile
uiderent. et p̾erant singłis legio¬
nibus singłi legati. Una ex omĩ¬
bus trãspadana legionẽ ĩ eburo¬
nes mittens cũ qnq cohortib
duos illi quor ĩ p̃cedentib m̃tio
ẽ hĩta quĩtum tituriũ sabinum
et lucium aruculcium cottã le¬
gatos attribuit. forte ĩo ꝙ alt̾a
minꝰ noue fideret legioni aut
suspectã hrẽt fidẽ gentiũ illaꝵ rhe¬
nũ inter mosaq degentiũ. Qb
tũc in locis ambiorix uir quida
callidissimꝰ ac pessimus simłq car¬
ualcus uir simplicior impabãt
s ambiorix crioso ut sepe accidit
colega negocia publica uetilabat
ambo tamen ueniẽtib legatis
obuii processerũt. et frum̃ta ⁊ q̃
rũt. Sed ut sunt mobilia quorũ¬
daz hoĩum in geniamor accep¬
tis nũtis inditio mari treu̾ẽsis
qui cesarem et romanos oderat.
ab obsequio ad rebellionẽ aĩmos
ꝯu̾terant. Itaq ppłaib instigatis ⁊¬

Expanded text:
 posse altera alteri opem ferre haud sane difficile viderentur, et preerant singulis legionibus singuli legati. Unam ex omnibus transpadanam legionem in Eburones mittens cum quinque cohortibus duos illi, quorum in precedentibus mentio est habita, Quintum Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam legatos attribuit, forte ideo, quod minus fideret nove legioni, aut suspectam haberet fidem gentium illarum Rhenum inter Mosamque degentium; quibus tunc in locis Ambiorix, vir quidem callidissimus ac pessimus, simulque Caruolcus, vir simplicior, imperabant; sed Ambiorix, otioso, ut sepe accidit, collega negotia publica ventilabat. Ambo tamen, venientibus legatis, obvii processerunt, et frumenta et,  curaverunt. Sed, ut sunt mobilia quorumdam hominum ingenia, mox acceptis nuntiis Indiciomari Treverensis, qui Cesarem et Romanos oderat, ab obsequio ad rebellionem animos converterant. Itaque popularibus instigatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidia et hortatu sin ducis ĩ pulsi
castra puadũt. panci armati para¬
tiq restitere: Alii aut̃e ⁊ ĩ fine cẽs
fugam anpuere. Imsso post
eos equtati magna horũ in iti¬
nere strages fuit. De hine agn¬
ue ppetus ad ꝯsiuentẽ rhem ac
moe delati cum se metu ĩ seqͣn¬
tiu in oppoĩtum amnẽ miecissẽt
et lassitudine et pauore et ĩpetu
aluci suꝑ ante deisi sunt. Ita pe¬
ne omẽs ꝑtim yugna ꝑtim fuga

Expanded text:
perfidia et hortatu sui ducis impulsi perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armati paratique restitere, alli autem et in finem omnes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et lassitudine et pavore et impetu alvei superante demersi sunt. Ita pene omnes partim pugna, partim fuga
Abbreviated transcription (Latin):
cesserat ne priores illi cantũ s
principes gentis ⁊seniores cẽs¬
q in quibus sũma erat aput il¬
los autoritas ad cesarẽ incastraꝑ
ueniũt. uł ex cusaturi preteritas
fraudes uł nouas si liceat ĩ nexu¬
ri.Quos ubi cesar aspexit nulla
penitus de re airoitos illico capi
iussit. simłq instructo iter ex̾citu
festinus aripuitin quo ordinan¬
do. nup uictos equites in extremͦ
posuit ne forte reliquie p̾diaĩ me¬
tus alique supeẽnt quibus etiaz
in trepidi afflarentsie ad hostes
gnͣose plenus ire et degeneris ⁊¬
memor in iuriepperabat et octo
milia passuũ dicto citius em̃sus
añ illis apparuit ꝙ ꝗd delegatis
suis eẽt quid ue de hostib scire
aliquid potuissẽt subita re turba¬
ti neqz arma neq ꝯsilia capiẽdi
spatio relicto san hosti occurrerẽt
an castra deffenderẽt/ an salutez
fuga quererẽt incerti stupidiq
herebant Cognita trepidacione
hostiũ ex fluctuatõe homiũ ac si¬
gnorũ romani milites et illorm

Expanded text:
rat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos illico capi iussit, simulque instructo iter exercitu festinus arripuit, in quo ordinando nuper victos equites in extremo posuit, ne forte reliquie pridiani metus alique superessent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citius emensus ante illis apparuit, quam quid de legatis suis esset, quidve de hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent, an castra defenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum
Abbreviated transcription (Latin):
duces tris theni metas ⁊̃ pium
extendere ꝙ̃ ꝙͣ barbanca istare¬
spensto coloris fortasse aliquid
set nilpenitus rõnis habueritrñ
enĩ tras ihenũ impium peteit
s ut eĩs rhenũ in iuriose gesta
pumirentmisi forte illiro sibi bar¬
baries insolens usupabatiut q
ad ẽi cõfucissẽt inu olabiles ha¬
berent᷑ que breui no mõ alios s
se ⁊ p̃am saluã facere nõ potuit Ler¬
tium erat qm̃ ubu soli extrastre¬
nanis romanorũ in aniotiam
recepti affectuosissime p̃cabant
ut eĩs romanus imꝑator adiis
sue uos aut mitiẽt aut ferret a¬
uxiluũ.: lam si p̃e forsit ttste
nõ posset rei.p. negotus cecnra¬
tus satis abñdeq ulis rẽ p̃sim¬

Expanded text:
duceret trans Rheni metas imperium duceret trans Rheni metas imperium extendere? Quamquam barbarica, ista responsio coloris fortasse aliquid, sed nil penitus rationis habuerit; non enim trans Rhenum imperium petebatur, sed ut cis Rhenum iniuriose gesta punirentur; nisi forte illud sibi barbaries insolens usurpabat, ut, qui ad eam confugissent, inviolabiles haberentur, que brevi non modo alios, sed seipsam salvam facere non potuit. Tertium erat, quoniam Ubii, soli ex transrhenanis Romanorum in amicitiam recepti, affectuosissime deprecabantur, ut eis romanus imperator adversus Suevos aut mitteret, aut ferret auxilium. Nam si ipse forsitan transire non posset rei publice negotiis occupatus, satis abundeque illis es
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quadrĩgẽta ac trigita sua
uncastia reu̾sus Cesar in eclumi
Der̾citu mirũ decũ tanto ex bello
paucis tm modo uulneratis cur
legatos reliquosq quos capi iuis¬
serat in uenisset absolui fecit. et
quo uellent ab eñdi tribuit licẽ¬
tiam. Illi uero gallorũ ꝑꝑ attritor
fines iracudia metuentes apt̾
cesarem residere muneris instr
disposuit. multe
eum impellehant
cause.tres ĩprimis
Nam et oꝑe p̃cium
Uextimabatut germani qui qͦti¬
die in gallias transire sibi ꝯsue¬
tudine fecerant suarũ metu rer
domi stinerẽtur ubi ad u̾terẽt
excitum ppłi. ro. posse et audere
ci equitatus qua p̃dandi causa
tras mosam nussam proximo p̾¬
lio nõ int̾fuisse memorauimus
tras mrenũ audita suor clade s¬
fugerat seq sic̃ãbris adiuxerat
aquibus cesar eñ pnũtios postu¬
lasset ut eos qui rõmanis srmł
ac gallis bellum mouerat sibi te
rheno terminarusi gcermanos
in galliã transire ad in unriam
tseretcur minus iniuriosu

Expanded text:
ia quadringenta ac triginta. Sua in castra reversus Cesar incolumi exercitu mirum dictu tanto ex bello paucis tantummodo vulneratis, quum legatos reliquosque, quos capi iusserat, invenisset, absolvi fecit et, quo vellent, abeundi tribuit licentiam. Illi vero Gallorum propter attritos fines iracundiam metuentes apud Cesarem residere numinis instar disposuit. Multe eum impellebant cause, tres inprimis. Nam et opere pretium estimabat, ut Germani, qui quotidie in Gallias transire sibi consuetudinem fecerant, suarum metu rerum domi continerentur, ubi adverterent exercitum populi romani posse et audere ci equitatus, quam predandi causa trans Mosam missam proximo prelio non interfuisse memoravimus, trans Rhenum, audita suorum clade, confugerat seque Sicambris adiunxerat, a quibus Cesar quum per nuntios postulasset, ut eos, qui Romanis simul ac Gallis bellum moverant, sibi ruli romani Rheno terminari; si Germanos in Galliam transire ad iniuriam traheret, cur minus iniuriosum
Abbreviated transcription (Latin):
solos se relictos intuiti et pudo¬
re multo obruti sese turbis ĩnus¬
cuere et reu suum cũ ceteris pro¬
secuti sunt. libens scirem quid tũc
cato egerit. Certe scipio ipe cũ po¬
pulo Romano non capitolium
tins uniuersa urbem ⁊ templa
omnia perlustrauit non minori
honore reus de in uidia triũpbãs

Expanded text:
se relictos intuiti et pudore multo obruti, se se turbis immiscuere et reum suum cum ceteris prosecuti sunt. Libens scirem quid tunc Cato egerit. Certe Scipio ipse cum populo romano non Capitolium tantum sed universam urbem et templa omnia perlustravit, non minori honore reus de invidia triumphans
Abbreviated transcription (Latin):
urgebant. Hec inter scipio ꝙͣ uis
ut assuctus campestribus sic forẽ¬
sibus insuetus bellis nõ deiectus
tamen s erectus in iuria cu reorũ
mos uetustus cẽt ut sordidati et
supplices curiam ambirentiseq
uidicibus cõmendarent nulli su

Expanded text:
re. 3 Hec inter Scipio, quamvis ut assuetus campestribus sic forensibus insuetus bellis, non deiectus tamen sed erectus iniuria, cum reorum mos vetustus esset ut sordidati et supplices curiam ambirent seque iudicibus commendar
Abbreviated transcription (Latin):
ad id quod in manibus tũc erat
ꝑtinere uidebant procul ad pro¬
positu tracta sũt. ¶S iam tandẽ¬
uiri huius finis esto. Mansit igĩ
Africanus uoluntario in exilio
repostoq iure suo uite reliqum
consũpsit. nec patriam aliquãdo
desiderans nec desideratus apatͥa
Quin etiam ille moriens repor¬
tari corpus Romam uetuit.o nõ
minus iusta ꝙͣ uehemẽs indigͣ¬
tio. et sepulero hoc tm̃ iussit ĩ inscͥ¬
bi. Ingrata patria ne quide ossa
mea habes. o querela pio ex an¬
mo uiolent̾ expressa.illi cinerez
suum negat quam uerti in cine¬
rem non est passus et pro quaui¬
uens tanta fecerat de hac moriẽs
obloquitur. quo tam breui s tũc
saxis ac nũc libris in herenti et mã¬
suro in eternu epigrãmate ciuiũ
iniuirias longe magnificentius
ultus est ꝙͣ si uastatis finibus Ro¬
manis urbem ip̃am armatis legi¬
onibus obsedisset.

Expanded text:
ad id quod in manibus tunc erat ad id quod in manibus tunc erat pertinere videbantur procul ad propositum tracta sunt. Sed iam viri huius finis esto. Mansit igitur Africanus voluntario in exilio repostoque rure suo vite reliquum consumpsit, nec patriam aliquando desiderans nec desideratus a patria; quin etiam illic moriens reportari corpus suum Romam vetuit – o non minus iusta quam vehemens indignatio! – et sepulcro hoc tantum iussit inscribi: ‘ingrata patria, nec quidem ossa mea habes’. O querela pio ex animo violenter expressa! illi cinerem suum negat, quam verti in cinerem non est passus, et pro qua vivens tanta fecerat de hac moriens obloquitur. Et hoc tam brevi sed tunc saxis at nunc libris inherenti et mansuro in eternum epygrammate civium iniurias longe magnificentius ultus est, quam si vastatis finibus romanis urbem ipsam armatis legionibus obsedisset.
Abbreviated transcription (Latin):
leti gloriantesq ꝙ tanti uiri uu¬
ltu conspexissent et pleni ad mi
offerant ueneratoĩs amplius ñ
rior homo ꝙ̃ suis. Quãꝙͣ uõ nec
exilio satiatus liuor instaret ut
uł nolens retraheretur ad dicen¬
dam causam. uicit tamen le mor
sententia. in qua clarum nomẽ
Tiberius graccus habet tunc tri¬
bunus plebis. Qui licet hostis
rationitamen non odio obsecu¬
tus mira cum laude aduersarii
magnis ac iustis probris accu¬
sator obtinuit nequid contra
nolente et ab sente reum no¬
uaretur plurimũ uere laudis
hoc assecutus ac meritus decreto
tanto gloriosior est animi mo¬
deratio ꝙͣ uindicta. ¶Permũssi
ecce stilo meo paulo liberius ua¬
gari lector ignoscito et prolixi¬
tatem unius multor breuitate
compensa. hor quidem nõ exigu¬
am partem in epistola quada
me scripxisse dudum memini
quoꝵ repetitio si fastidiiz parit
inde potius eradenda erunt. hic
enĩ scribenti hystoriam silentio
premenda non fuerãt. Illic aluiͦ
agenti se se obtulerant et quia

Expanded text:
leti gloriantesque, quod tanti viri vultum conspexissent, et pleni admiraofferant venerationis amplius non rior homo quam suis. Quanquam vero nec exilio satiatus livor instaret ut vel nolens retraheretur ad dicendam causam, vicit tamen lenior sententia, in qua clarum nomen Tiberius Graccus habet tunc tribumus plebis. Qui licet hostis rationi tamen non odio obsecutus, mira cum laude adversarii et magnis ac iustis probris accusatorum obtinuit nequid contra nolentem et absentem reum novaretur, plurimum vere laudis hoc assecutus ac meritus decreto: tanto gloriosior est animi moderatio quam vindicta. 7 Permisi ecce stilo meo paulo liberius vagari. Lector, ignoscito et prolixitatem hanc multorum brevitate compensa. Eorum quidem non exiguam partem in epystola quadam me scripsisse dudum memini, quorum repetitio si fastidium parit, inde potius eradenda erunt; hic enim scribenti historiam silentio premenda non fuerant, illic aliud agenti se se obtulerant, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
iectis accesserũt propius et alta
tores s uirtutis miratore huc
pro in extimabili munere posci
omnes foribus excipi imperat
cemq hostium dextera concũit
quam postremo multis obsculis

Expanded text:
ucis accesserunt propius atque alta tores’ inquiunt ‘sed miratores huc pro inextimabili munere flagiteos foribus excipi imperat.cem patrie dexteram concurrunt. Quam multis osculis
Abbreviated transcription (Latin):
bo undiq circumuecti instare si¬
gniferis hortari milites orare sin¬
gulos uniuersos obtestari ostenta¬
re paratam ante oculos uictoriam
cõmonefacere periculoꝵ excitare
ssent menioria ingerere. postremͦ
festinare locis omnibus adesse.
Nichil supremi temporis perdere.
per africam uictorias me morare.
Insuper ignauia perfidiamq hos¬
sibi nunc signa deos ostendisse ut¬
ad esse uictoria et longeui termi

Expanded text:
 undique circumvecti, instare signiferis, hortari milites, orare singulos, universos obtestari, ostentare positam ante oculos victoriam, commonefacere periculorum, excitare ssent memoriam renovare, postremo festinare, locis omnibus adesse, nichil penitus supremi temporis perdere et, per Africam victorias memorare, ille ignaviam perfidiamque hossibi nunc signa deos ostendisse adesse victoria
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uideret ut aut scipio di¬
sccderet aut libertas. patrie lib̾¬
tatem sibi elegit exiliu abiito
liternu locum asperu solitariũ
et incultum. ubi honestius ut
ait seneca ꝙ bais exularet loco
molli et uoluptuoso. ubi etiam
ꝙ inter minime pretercunda
posuerm ad miratio uirtutis q̃
suos ciues non mouerat predo

Expanded text:
eret ut aut Scipio discederet aut libertas, patrie libertatem sibi elegit exilium, abiitque Liternum, locum asperum solitarium et incultum, ubi «honestius», ut ait Seneca, «quam Bais exularet», loco molli et voluptuoso. 6 Ubi etiam, quod inter minime pretereunda posuerim, admiratio virtutis, que suos cives non mo
Abbreviated transcription (Latin):
Laus uõ ĩ proprio ore sordesere soli¬
ta nequaꝙͣ in illius ore sordebat ñ
enĩ cupide neq pro inaui iactan¬
tia s coacte et pro salute dicebant̃¬
satores uera criminuz deficiente
materia ad suspicionu ut dictu¬
legati scelera apud locros dimissi
ducis ĩ infamia reflectebant. cul¬
tum eu ab anthioco rege nõ ut
consulis legatum s ut moderato¬
rem unicu Romane rei publice
bellum eius ac pacem in manibꝰ

Expanded text:
e solita, nequaquam in illius ore sordebat; non enim cupide neque pro inani iactantia, sed coacte et pro salute dicebatua criminum deficiente materia, ad suspitionum legati scelera apud Locros dimissi ducis in infamiam reflectebant: cultum eum ab Anthioco rege non ut consulis legatum, sed ut moderatorem unicum romane rei publice bellum eius ac pacem in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et fuit hic illi uiro letoꝵ ultimꝰ
dier. Cum eniz emuloru implaca¬
bilem spectaret in uidiam co q res
instatu eẽnt ut aut succumbere
illis aut grauiter necesse eẽt ul¬
ciscinentru experiri statuit. Nam

Expanded text:
vit. 5 Et fuit hic illi viro letorum ultimus dierum. Cum enim emulorum implacabilem spectaret invidiam, eoque res in statu essent ut aut succumbere illis aut graviter necesse esset ulcisci
Abbreviated transcription (Latin):
tatiorq ꝙͣ uł imꝙͣ ip̃e uł alius añ
cur ueĩsset oblitus de obiectis nich
s de siuis uictoriis rebusq quas
gesserat multa dixerut oratione
adeo magnifica ut constaret nũꝙͣ
alias hominez aut altius aut uen¬
us laudatum. Ni miru. dicebat
eiu idem ip̃e quid fecerat ⁊ codẽ
illo generoso impetu animurq
quem uirtus ad agendu excita¬
uerat uirtus eadem ad loquẽdu
excitabat. Urgebatq preterea indi

Expanded text:
alius ante cur venisset oblitus, de obiectis nichil sed de suis victoriis rebusque quas gesserat disseruit oratione adeo magnifica, ut constaret numquam alium hominem aut altius aut verius laudatum. Nimirum: dicebat enim ipse idem qui fecerat et eodem illo generoso impetu, animumque quem virtus ad agendum excitaverat virtus eadem ad loquendum excitabat, urgebatque preterea ind
Abbreviated transcription (Latin):
sam carpere ac lacerare nõ ueritus
questor in africam sub scipione tra¬
iecisset. S nullu acrius ꝙͣ famili¬
are odiũ ubi semel ex arserit pre¬
sto inuenit alimenta. ¶Ceter ur¬
bs Romana sui ducis acc̃usatioe
permota qui liberor mos precipu¬
e populor est in uarios sermones
diuersasq sententias scissa erat. q¬
busdam indignantib nec accusa¬
tor magis audacia ꝙͣ populi paci¬
entia culpantibus duas omniu

Expanded text:
sam carpere ac lacerare non veritus,sam carpere ac lacerare non veritus,questor in Africam sub Scipione traiecisset. Sed nullum acrius quam familiare odium: ubi semel exarserit, presto invenit alimenta. 2 Ceterum urbs romana, sui ducis accusatione permota, qui liberorum mos presertim populorum est, in varios sermones adversasque sententias scissa erat, quibusdam indignantibus nec accusatorum magis audaciam quam populi patientiam culpantibus – duas omnium
Abbreviated transcription (Latin):
raris usq ad fastidiuz honoribus
insignitus eẽt ut sicut ab hoste
etia ad augmentu nõ glorie s ĩ¬
uidie relatu est populu Roma¬
nu aliꝙͣdo castigasset ꝙ sepe ꝑpe¬
tuu dictatore et consule facere
uolusset prohibuissetq etia ut
scriptu est statuas sibi in comitio
in rostris incuria in capitolio in
cella iouis ponuillud quoq prohi¬
buisset ne decerneret᷑ ut ymago
sua triumphabilior natu e templo
iouis exiret. Ille inꝙͣ in patria ꝙͣ
ẜuasset populo patiente actribu¬
nis plebis ut rei publice proditor
accusatus sit ꝙ ab anthioco Rege¬
pecunia filuiq qui ab hostib cap¬
tus erat sine precio recepisset.qd̾q
omnez transit indignitate si uera
ẽ infamia Cato censorius et ip̃e etiã
sũmus uirmon tm̃ accusatoribus
fauerit s ad accusandu illos impu¬
lerit africani magnitudinez ⁊ iuẽ¬
tis ⁊ quod multo ẽ grauius defũti
ceu nimiam et rei publice onero¬

Expanded text:
tam raris usque ad fastidium honoribus tam raris usque ad fastidium honoribus insignitus esset ut, sicut ab hoste etiam ad augmentum non glorie sed invidie relatum est, populum romanum aliquando castigasset quod se perpetuum dictatorem et consulem facere voluisset, prohibuissetque etiam, ut scriptum est, statuas sibi in comitio, in rostris, in curia, in Capitolio, in cella Iovis poni, illud quoque prohibuisset ne decerneretur ut imago sua triumphali ornatu e templo Iovis exiret; ille, inquam, in patria quam servasset populo patiente a tribunis plebis ut rei publice proditor accusatus sitpecuniam filiumque qui ab hostibus captus erat sine precio recepisset; quodque omnem transit indignitatem, si vera est infamia, Cato Censorinus, ipse etiam summus vir, non tantum accusatoribus faverit sed ad accusandum illos impulerit, Africani magnitudinem et viventis et, quod multo est gravius, defuncti ceu nimiam et rei publice onero
Abbreviated transcription (Latin):
dores populo qui per enz liber et
populoꝵ princeps erat familiari¬
tate et cõuersatiõe uuluerit. Quid
sperare queant alii. quod quoĩa
supra fidem est ip̃a titiliuii uerba
ponam. Maior inquit gloria sci
pionis et quo maior co propior
us in oculis hominu fuerat. que
res minus uerendos magnos ho¬
mines ip̃a satietate facit. o indigͣ
semꝑ ceca in uidia. prosequit de¬
inde auctor idemut hac de causa
in contentione honoris longe in¬
par ꝙͣuis illuster competitor pro
longe impare candidato africanũ
populo suffragante superauerit.S
hec utrũq tolerabilia. illud intol¬
leranduz pudendũq romano sẽꝑ
lieq protector et imperii. qui car¬
thagine toto orbe potentissima
inimicissimaq urbem. qui hani¬
balem ad orbis imperiu aspiran¬
temsic fregisset ut et ciuitas ĩtri¬
buto annuo et dux eius transma¬
rina in fuga omnẽ reponeret spez
salutis. Ille qui non triũpho solu
singulari et unico s tam multis

Expanded text:
qui per eum liber et populorum princeps erat, familiaritate et conversatione viluerit, quid sperare queant alii? Quod quoniam supra fidem est, ipsa Titi Livii verba ponam: «maior» inquit «Scipionis gloria et quo maior eo propior us in oculis hominum fuerat, que res minus verendos magnos homines ipsa satietate facit». 28 semper ceca iudicia! Prosequitur deinde auctor idem, ut hac de causa in contentione honoris longe impar quamvis illuster competitor pro longe impare candidato Africanum, populo suffragante, superaverit. Sed hec utcunque tolerabilia; illud intolerandum pudendumque romano semper Italieque protector et imperii, qui Carthaginem toto orbe potentissimam inimicissimamque urbem, qui Hanibalem ad orbis imperium aspirantem sic fregisset, ut et civitas in tributo annuo et dux eius transmarina in fuga omnem reponeret spem salutis, ille qui non triumpho solum singulari et unico sed tam multis et
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc hystorie locu uł legendo
arbitror. Ne uoͣ ut rem prosequar
tia Romani noĩs sine cuius in fa¬
mia res narran nequid que faci¬
le silentiu impetraret nisi cẽnt ⁊¬
omnia me licet occultante notis¬
sima. Dicam ergo huius tantidu¬
cis exitum. qui cũ plurima bella
gesserit. semꝑ in uictus fuit sẽper
tiones et apud omẽ genus homi¬
nu. mͦ fortunatior fuisset inter
suos ciues. Et si in his longe uari
ent auctores s sequar in hoc et ĩ
omĩbus uestigia illoꝵ qui michi
uł autoritatis plus hr̃e uł adsimi
litudinez ueri propius uidentur
accedere ueritatez en ip̃a tam
antiquis in rebus et intanta sc̃p¬
tor dissonantia indubitant ap¬
prehendere perdifficile est. Igitur
scipioni Cuius et preclaru prin¬
cipiu et progressus uite inclitus
et singularia cunta prouenerant
quasi comunis excellentiuz sẽper
impopulis sors fuit. quibus fere
uirtus et gloriã simul ⁊ in uidiã
parit.hunc profecto nec species¬

Expanded text:
ad hunc historie locum vel legendo rint. Me vero ut rem prosequar tia romani nominis, sine cuius infamia res narrari nequit; que facile silentium impetraret, nisi essent omnia me licet occultante notissima. 2 Dicam ergo, et ut stantici, qui cum plurima bella gesserit semper invictus fuit, semper tiones et apud omne genus hominum modo fortunatior fuisset inter suos cives, ent auctores. Sed sequar in hoc et in omnibus vestigia illorum qui michi vel autoritatis plus habere vel ad veri similitudinem propius videntur accedere. Veritatem enim ipsam tam antiquis in rebus et in tanta scriptorum dissonantia indubitanter apprehendere subdifficile est. Igitur Scipioni, cui preclarum principium et progressus vite inclitus et singularia cunta provenerant, quasi comunis excellentium semper in populis sors fuit, quibus fere virtus et gloriam simul et invidiam parit. 4 Hunc certe nec si
Abbreviated transcription (Latin):
pitiiz preuenissent. magno pro¬
tinus comitatu uiror illustriuz
in signis reus adiuditiu rediit
Iamq antea recordatus forte diẽ
illum ẽẽ quo hanibale iucisset.e¬
leuatus conscientia maximarum
reru lauream suam sibi afferri ui¬
sserat. tum citatus in extantem
locum prodiit indictoq silentio
cũ intentiomines in eu expecta¬
rent ut accusatoribus responderet
ille triumphali corona capiti suꝑ¬
imposita. hoc die inquit o Tribu¬
ni et romani ciues cũ hanibale
et Carthaginensib bene feliciterq
pugnaui Cuius rei merito diẽ hũc
im munẽ litibus ẽẽ in perpetuu
debere festumq et memori gau¬
dio celebrandu reor Ego itaq hĩc
confestim in Capitolii proficiscar
diis gratias acturus qui michi q
tunc et sepe olim bene agendi ñ

Expanded text:
enissent, magno protinus comitatu virorum illustrium insignis reus ad iudicium rediit; iamque antea recordatus forte diem illum esse quo Hanibalem vicisset, elevatus conscientia maximarum rerum, lauream suam sibi afferri iusserat. Tum citatus in extantem locum prodiit, indictoque silentio, cum intenti omnes in eum expectarent ut accusatoribus responderet, ille triumphali corona capiti superimposita: ‘Hoc die’, inquit, ‘o tribuni et romani cives, cum Hanibale et Carthaginensibus bene feliciterque pugnavi; cuius rei merito diem hunc immunem litibus esse in perpetuum debere festumque et memori gaudio celebrandum reor. Ego itaque hinc confestim in Capitolium proficiscar, diis gratias acturus qui michi et tunc et sepe olim bene
Abbreviated transcription (Latin):
mul uelut ex condicto in suos du¬
ces ingratissimas in ueniri Romã
atq Carthagine Roma tamen ĩ¬
gratiore ꝙ illa uictu ex pulisset
hanibalem hec uictore expelleret
africanu. Certe duobus sũmis in¬
peratoribus pro tot in rem publi¬
cam meritis tantisq laboribus
exilium haud condignar rebus
ẽẽ mercedem. Aliis uero contra¬
dicentib nullius cuus excellen¬
tia soluta legibus ẽẽ et reddende
rationi non obnoxiam oportere.
neminem ciuem tam sublimem
tam potentem ut nequeat accusa
fuit. tribunos plebis fuisse satis
constat. quibus adtantam rem
hortator Cato animos dabat. alii¬

Expanded text:
suos duces ingratissimas, Romam atque Carthaginem, Romam tamen ingratiorem, quod illa victum expulisset Hanibalem, hec victorem expelleret Africanum; certe duobus summis imperatoribus pro tot in rem publicam meritis tantisque laboribus exilium haud condignam rebus esse mercedem –; aliis vero contradicentibus nullius civis excellentiam solutam legibus esse et rationi reddende non obnoxiam oportere; neminem civem tam sublimem tam potentem ut nequeat accusahor. Tribunos plebis fuisse satis constat; quibus ad tantam rem hortator animos dabat
Abbreviated transcription (Latin):
expleant non titum liuiu mͦ ce¬
leberimu seriptorez Cuius hec de
fontibus magna ex parte libauirꝰ
s mille alios per omnes eniz fere
libros non tĩn hystoricos s pocti¬
cos et morales quos Romana ha¬
cor huius de quo loquimur uiri
laus effusa est. Incursatq oculis

Expanded text:
itum Livium modo celeberrimum scriptorem, cuius hec de fontibus magna ex parte libavimus, sed mille alios. Per omnes enim fere libros, non tantum historicos sed poeticos et morales, quos romana haus de quo loquimur una laus effusa est incursat
Abbreviated transcription (Latin):
ferant si michi historico ĩ opere
librum nnum scipio neus tenet
qui imperio tenet omnes notus
ut arbitrorad hunc ducem amor
est meus non ex conuictu non
ex nexu sangumnis neqz ex bene¬
ficiis acceptis aut obsequio aut
spe ulla s ex auctoru testimoĩis
rebusq et moribus uin ortꝰ. Et sa¬
ne quos breuitas ista non satiat
habent quod sitim suam pret̾ an

Expanded text:
opere librum unum Scipio meus tenet, qui in pyerio tenet omnes; notus ut arbitror ad hunc ducem amor est meus, non ex convictu, non ex nexu sanguinis neque ex beneficiis acceptis aut obsequio aut spe ulla sed ex auctorum testimoniis rebusque et moribus viri ortus. Et sane quos brevitas ista non satiat, habe