comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus quid illa facere possit s tã¬
tũ quid fecerit. Damus itaq pe
solita. Quid ergo ñ religionem
incutit mentib. Et quidẽ publi¬
ce suie deficere sol uisus est. siue
luna cuiꝰ obscuratio frequẽtior
aut ꝑte sui aut tota delituit. lon¬
ge q magis illa. acte in tnͣsu̾sũ
faces. ⁊ celi magna ꝑs ardens. ⁊
crinita sydera ⁊ plures solis orbes.
⁊ stelle ꝑ diem uise. subitiq tr̃as¬
cursus igniũ multã post se lucem
miramur. ⁊ cũ timendi causa sit.
nescire: ñ e̾ tanti scire ne timeas.
Qnͣto satius causas inquirere.⁊
quidẽ toto in hoc intentũ aĩo.Neq
enĩ illo quicqmͣ dignius inueni¬
ri potest. cui se ñ tantũ ꝯmodet s
impendat. Queramus ergo quid
infimo moueat. qd̾ tanti molẽ
ponderis pellat. quid sit illa ualẽ¬
tius qd tantũ onus ui sua labe¬
factet cur modo tremat modo la¬
xata subsidat. nunc in ꝑtes diui¬
sa discedat. ⁊ alias int̾uallum.

Expanded text:
mus quid illa facere possit, sed tanmus quid illa facere possit, sed tantum quid fecerit. Damus itaque husolita. Quid ergo? Non religionem incutit mentibus, et quidem publice, siue deficere sol uisus est, siue luna, cuius obscuratio frequentior, aut parte sui aut tota delituit? Longeque magis illa, actae in transuersum faces et caeli magna pars ardens et crinita sidera et plures solis orbes et stellae per diem uisae subitique transcursus ignium multam post se lucem miramur: et cum timendi sit causa nescire, non est tanti scire, ne timeas? Quanto satius est causas inquirere, et quidem toto in hoc intentum animo! Neque enim illo quicquam inueniri dignius potest, cui se non tantum commodet sed impendat. Quaeramus ergo quid infimo moueat, quod tanti molem ponderis pellat; quid sit illa ualentius quod tantum onus ui sua labefactet; cur modo tremat, modo laxata subsidat, nunc in partes diuisa discedat et alias interuallum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid porro: Mors leuior in plano
est: Quid habeo qd̾ q̃rar. si rerum
natura me ñ uult iacere ignobili
leto si michi inicit sui ꝑtem: Egre¬
gie uagelius meus inclito carmi¬
ne. si cadendũ e̾ inquit michi e ce¬
lo. cetidisse uelim. Idem licet dicẽ.
Si cadendũ est. cadam orbe ꝯcusso
ñ qr fas est optare publicam cladẽ.
s quia ingens mortis solatium
ẽ.terrã quoq uidere mortalẽ. Illd̾
quoq ꝓderit p̾sumere animo nich
hoꝵ deos facere. nec ira numinum
aut celũ conu̾ti aut t̾ram. Suas
ista causas hñt. nec ex imꝑio se¬
niunt. s quibdã uiciis ut corꝑa
nr̃a turbantur ⁊ tũc cũ facere ui¬
dentur iniuriã accipiũt. Nob̾ aut̃
ignorantib uerũ. omnia t̾ribili¬
ora sũt. utiq quoꝵ metũ raritas
auget. Lenius auget accidunt fa¬
miliaria ⁊ ex insolito formido ma¬
ior est. Quare autẽ quicqmͣ inso¬
litũ est: Quia naturã oculis nõ
ratione ꝯp̾hendimus. nec cogita¬

Expanded text:
quid porro? Mors leuior in plano quid porro? Mors leuior in plano est? Quid habeo quod querar, si rerum natura me non uult iacere ignobili leto, si mihi inicit sui partem? Egregie Uagellius meus in illo inclito carmine: "Si cadendum est", inquit, "e caelo cecidisse uelim". Idem licet dicere: si cadendum est, cadam orbe concusso, non quia fas est optare publicam cladem, sed quia ingens mortis solacium est terram quoque uidere mortalem. Illud quoque proderit praesumere animo, nihil horum deos facere, nec ira numinum aut caelum concuti aut terram: suas ista causas habent nec ex imperio saeuiunt sed quibusdam uitiis ut corpora nostra turbantur et tunc, cum facere uidenturignorantibus uerum omnia terribiliora sunt, utique quorum metum raritas auget: leuius accidunt familiaria, at ex insolito formido maior est. Quare autem quicquam nobis insolitum est? Quia naturam oculis, non ratione, comprehendimus nec cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ces: Qmͣ stultum est mare horre¬
re cũ scias stillicidio ꝑire te posse.
Nullum maius solatiũ est mor¬
tis qm ip̃a mortalitas. nullũ au¬
tem omniũ istoꝵ q̃ extrinsetus
tius qmͣ a tonitruo succidere ⁊ sub
terra corruere fulminũ metu: Etͥd¬
enĩ stultius qmͣ timere nutatõem
aut subitos montiũ lapsus. ⁊ ir¬
ruptiones maris extra litus eie¬
cti. cũ mors ubiq presto sit. ⁊ un¬
diq occurrat. nichil q tam sit exi¬
guum qd̾ ñ in ꝑniciem gen̾is hu¬
humani satis ualeat: A deo non
debent nos ista confundere. tanꝙͣ
plus in se mali habeant qmͣ uul¬
garis mors. ut contra cũ sit neces¬
sariũ e uita exire. ⁊ aliq̃n emittere
animam. maiore ꝑire ratione iu
stz licet ista humus ⁊ se teneat su¬
is finib nec ulla iactetur iniuria
michi. an ip̃a se michi imponat.
diducitur. ⁊ ingenti potentia ne¬
scio cuius mali rumpitur. ⁊ me
in ĩmensam altitudinẽ adducit.

Expanded text:
ces? Quam stultum est mare horreces? Quam stultum est mare horrere, cum scias stillicidio perire te posse! Nullum maius solacium est mortis quam ipsa mortalitas, nullum autem omnium istorum quae extrinsecus tius quam ad tonitrua succidere et sub terram correpere fulminum metu? Quid stultius quam timere nutationem terrae aut subitos montium lapsus et irruptiones maris extra litus eiecti, cum mors ubique praesto sit et undique occurrat nihilque sit tam exiguum quod non in perniciem generis humani satis ualeat? Adeo non debent nos ista confundere, tamquam plus in se mali habeant quam uulgaris mors, ut contra, cum sit necessarium e uita exire et aliquando emittere animam, maiore perire ratione iuudoque: stet licet ista humus et se teneat suis finibus nec ulla iactetur iniuria,mihi an ipsa se mihi imponat? Diducitur et ingenti potentia nescio cuius mali rumpitur et me in immensam altitudinem abducit;
Abbreviated transcription (Latin):
somnꝰ sine m̃sura qͣdam salubria
sunt Iam intelligetis nugatoria
esse. ⁊ imbetillia nr̃a corpuscula
fluida. ñ magna molitione ꝑdẽ¬
da. Sine dubio id unũ ꝑicł̃i nob̾¬
ẽẽt qdͥ tremũt t̾re qd̾ subito dissi¬
pantur ac suꝑposita diducunt.
Magni se estimat qui fulmina ⁊
motus t̾raꝵ ⁊ hiatus formidat.
Uult ille imbecillitatis sibi sue
conscius tim̾e pituitã. Ita uideli¬
cet nati sumus. tam felicia sortiti
mẽbra. in hanc magnitudinem
creuimus. ⁊ ob hoc nisi mundi
ꝑtib motis. nisi celũ intonuerit
nisi t̾ra subsederit. ꝑire ñ possumꝰ.
Unguiculi nos ⁊ ne totius quidẽ
dolor. s aliqua ab latere eius scis¬
sura conficit. ⁊ ego timeam t̾ras
trementes. quẽ crassior saluia suf¬
focat: Ego extimescã emotũ e se¬
dib suis mare. ⁊ ne estus maiore
qmͣ solet cursu plus aquaꝵ tra¬
hens suꝑueniat. cũ quosdã strã¬
gulau̾it potio male lapsa ꝑ fau¬

Expanded text:
somnus sine mensura quadam salubria somnus sine mensura quadam salubria sunt; iam intellegetis nugatoria esse nos et imbecilla corpuscula, fluida, non magna molitione perdenda. Sine dubio id unum periculi nobis est quod tremunt terrae, quod subito dissipantur ac superposita deducunt! Magni se aestimat qui fulmina et motus terrarum hiatusque formidat. Uult ille imbecillitatis sibi suae conscius timere pituitam? Ita uidelicet nati sumus, tam felicia sortiti membra, in hanc magnitudinem creuimus! Et ob hoc, nisi mundi partibus motis, nisi caelum intonuerit, nisi terra subsederit, perire non possumus! Unguiculi nos et ne totius quidem dolor sed aliqua ab latere eius scissura conficit! Et ego timeam terras trementes, quem crassior saliua suffocat? Ego extimescam emotum sedibus suis mare, et ne aestus maiore quam solet cursu plus aquarum trahens superueniat, cum quosdam strangulauerit potio male lapsa per fau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua sibi omĩa ꝓmittentib in mẽ¬
tem ñ uenit id ip̃m supra qd̾ stamꝰ
stabile ñ ẽẽ. Neq enĩ cãpanie istud
aut achaie. s om̃is soli uiciũ est ma¬
le coherçere. ⁊ ex causis płi̾b solui.
⁊sũma manere ꝑtib ruere. Quid
ago: Solatiũ adu̾sus ꝑicula ra¬
ra ꝓmiseram. ecce undiq timẽda
denũtio. Nego quicqͣm ẽẽ quietis
eterne qd̾ ꝑire ñ possit ac ꝑdere. Ego
uero hoc ip̃m solacii loco pono. ⁊ qui¬
dem ualentissimi. qnͣdo quidẽ sine
remedio timor stultis ẽ. ratio terro¬
rem prudentib excutit. Imꝑitis
magna fit ex desꝑatione securitas.
Hoc itaq gen̾ humano dictũ pu¬
ta. qd̾ illis subita captiuitate int̾
ignes ⁊ hostem stupentib dc̃m ẽ.
Una salus iuctis nullã sꝑare sa¬
lutẽ. Si uultis nich̾ timere cogita¬
te omĩa ẽẽ timenda. Circũspicite
qmͣ leuib causis discutiamur. ñ
cib nobis. ñ humor. ñ ugilia. ñ

Expanded text:
perpetua sibi omnia promittentibus in menperpetua sibi omnia promittentibus in mentem non uenit id ipsum supra quod stamus stabile non esse. Neque enim Campaniae istud aut Achaiae sed omnis soli uitium est, male cohaerere et ex causis pluribus solui et summa manere, partibus ruere. Quid ago? Solacium aduersus pericula rara promiseram: ecce undique timenda denuntio, nego quicquam esse quietis aeternae, quod perire possit et perdere. Ego uero hoc ipsum solacii loco pono et quidem ualentissimi, quando quidem sine remedio timor stultis est: ratio terrorem prudentibus excutit; imperitis magna fit ex desperatione securitas. Hoc itaque generi humano dictum puta quod illis subita captiuitate inter ignes et hostem stupentibus dictum est: "una salus uictis nulllam sperare salutem." Si uultis nihil timere, cogitate omnia esse metuenda; circumspicite quam leuibus causis discutiamur: non cibus nobis, non umor, non uigilia, non
Abbreviated transcription (Latin):
damentis hoc aut illud solum sta¬
re: Omĩa de sorte sũt ⁊ si ñdum mo¬
ta. tam̃ mobilia. Hunc fortasse in
quo consistitis locũ. hec nox aut hic
ante noctem dies scindet. Unde sci
as an melior eoꝵ locoꝵ conditio sit
tam. ĩmunẽq ab hoc ꝑiculo credi¬
mus.omnes sub eadem lege iacẽt.
Nich̾ ita ut ĩmobile eẽt natura
concepit. Alia temꝑib aliis cadũt
et queadmod̾ in urbib magnis.
nũc hec domus nũc illa suspendit᷑.
ita in hoc orbe t̾raꝑ nũc hec pars
facit initiũ nũc illa. Tyrus aliqñ
infamis ruinis fuit asia duodecĩ
urbes simul ꝑdidit. Anno priore
citat. sepius q̃dam nich ĩmune
ẽẽ ⁊ innoxiũ sinit. Non homines
tantũ q̃ breuis ⁊ caduca res est. na¬
scimur. urbes oreq t̾raꝵ. ⁊ littora
⁊ ip̃m mare. in seruitutẽ fati ue
mus bona fortune ⁊ felicitatem
cuius ex om̃ib reb humanis uelo¬
cissima ẽ leuitas. habituram in ali¬
quo pondus ac morã credimus. ⁊

Expanded text:
damentis hoc aut illud solum stadamentis hoc aut illud solum stare? Omnia eiusdem sortis sunt et, si nondum mota, tamen mobilia: hunc fortasse in quo securius consistitis locum haec nox aut hic ante noctem dies scindet. Unde scis an ‹non› melior eorum locorum condicio sit tam immunemque ab hoc periculo credimus: omnes sub eadem iacent lege; nihil ita ut immobile esset natura concepit; alia temporibus aliis cadunt et, quemadmodum in urbibus magnis nunc haec domus nunc illa suspenditur, ita in hoc orbe terrarum nunc haec pars facit uitium nunc illa. Tyros aliquando infamis ruinis fuit, Asia duodecim urbes simul perdidit; anno priore cite, saepius quaedam: nihil immune esse et innoxium sinit. Non homines tantum, qui breuis et caduca res nascimur, urbes oraeque terrarum et litora et ipsum mare in seruitutem fati uenmus bona fortunae, et felicitatem, cuius ex omnibus rebus humanis uelocissima est leuitas, habituram in aliquo pondus ac moram credimus; et
Abbreviated transcription (Latin):
uiui auferũtur tanꝙͣ ñ om̃e fatũ
ad eundẽ t̾minum ueniat. Hocht
inter cet̾a iusticie sue natura preci¬
puum. qd̾ cũ ad exitũ uentũ est.
om̃s in equo sumꝰ. Nich̾ itaq int̾est¬
utrum me unus lapis elidat. an mõ¬
te toto p̾mar. utrũ supra me domꝰ
unius onus ueniat unũ. ⁊ sub exi¬
guo eius cumulo ac pulu̾e expirẽ.
an totus caput meũ t̾raꝵ orbis ab¬
scondat. In luce hũc ⁊ in aꝑto sp̃m
reddam. an in uasto t̾raꝵ dehiscenti¬
um sinu. solus in illud ꝓfundũ. an
cũ magno comitatu ppłoꝵ concaden¬
tiũ ferar. nicħ int̾est mea. qnͣtus circa
mortẽ meã tumultus sit. Ipsa ubiq
tantũdem ẽ. Pro inde magnũ suma¬
mus animũ adu̾sus istam cladem.
q̃ nec euitari nec preuideri potest. desi¬
namusq audire istos qui campa¬
nie renũtiauerũt. qui ꝙ post hunc
casum emi grauerũt. negantq ip¬
sos unꝙͣ in illam regionẽ accessuros.

Expanded text:
uiui auferuntur, tamquam non omne fatum uiui auferuntur, tamquam non omne fatum ad eundem terminum ueniat. Hoc habet inter cetera iustipuum, quod cum ad exitum ventum est, omnes in equo sumus; nihil intutrum me lapis unus elidat, an monte toto premar; utrum supra me domus unius onus ueniat et sub exiguo eius cumulo ac puluere exspirem, an totus caput meum terrarum orbis abscondat; in luce hunc et in aperto spiritum reddam an in uasto terrarum dehiscentium sinu; solus in illud profundum an cum magno comitatu populorum concadentium ferar; nihil interest mea quantus circa mortem meam tumultus sit: ipsa ubique tantundem est. Proinde magnum sumamus animum aduersus istam cladem, quae nec euitari nec prouideri potest, desinamusque audire istos, qui Campaniae renuntiauerunt quique post hunc casum emigrauerunt negantque ipsos umquam in illam regionem accessuros:
Abbreviated transcription (Latin):
citus difficultate aditus mora¬
buntur. A tempestate nos uen¬
dicat portus nimboꝵ uim effu¬
sã ⁊ sine fine cadentes aquas te¬
cta ꝓpellũt. fugientes nõ sequit᷑
incendiũ. aduersus tonitruum
nis ille celestis ñ trãsuerberat ter¬
ram. sed exiguo eius obiectu retũ¬
ditur. In pestilentia mutare sedes
licet. nullũ malũ sine effigio est.
Nunꝙͣ fulmina ppłos ꝑcusserunt.
pestilens celũ exhausit urbes non
abstulit. Hoc inalũ latissime pettz.¬
in eutabile. auidũ. publice noxiũ.
Non enĩ domos solũ aut familias
aut urbes singulas haurit. gẽtes
totas regionesq submergit. ⁊ mo¬
do ruinis oꝑit.: modo in altã uoragi¬
nem cõdit. At ne id quidẽ relinquit
ex quo appareat qd̾ ñ est. saltẽ fuisse
s supra nobillissimas urbes sine
ullo uestigio prioris habitus solũ
extenditur. nec desunt qui hoc genꝰ
mortis timeant quo in abruptũ cũ
sedib suis eunt. ⁊ e uiuoꝵ num̾o

Expanded text:
citus difficultate aditus moracitus difficultate aditus morabuntur; a tempestate nos uindicat portus; nimborum uim effusam et sine fine cadentes aquas tecta propellunt; fugientes non sequitur incendium; aduersus tonitruum nis ille caelestis non transuerberat terram sed exiguo eius obiectu retunditur; in pestilentia mutare sedes licet: nullum malum sine effugio est. Numquam fulmina populos perusserunt; pestilens caelum exhaisit urbes, non abstulit: hoc malum latissime pineuitabile, auidum, publice noxium. Non enim domos solum aut familias aut urbes singulas haurit, gentes totas regionesque submergit et modo ruinis operit, modo in altam uoraginem condit ac ne id quidem relinquit ex quo appareat quod non est saltem fuisse, sed supra nobilissimas urbes sine ullo uestigio prioris habitus solum extenditur. Nec desunt qui hoc genus mortis magis timeant quo in abruptum cum sedibus suis eunt et e uiuorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃c cogruẽs casus. Q̾rendã sũt trepi¬
dis solatia ⁊ demẽdus ĩgens timor.
Qͥd eĩ cuiꝙͣ satis tuũ uideri p̃t si mũdꝰ
ip̃e ꝯcutitur. ⁊ ꝑtes eius solidissĩe
labant: Si qd̾ im̃ ĩmobile est. in
illo fixumq ut cũsta in se intenta
taculũ inueniẽt. quo sollicita cõ¬
fugiẽt si abimo metus nascitur ⁊
funditus trahitur: Const̾natio oĩ¬
um ẽ ubi tecta crepuerũt. ⁊ ruina
signũ dedit. Tũc p̾ceps quisq se
ꝓripit.⁊ penates suos deserit. ac se
publico credit. Qmͣ latebram pro¬
spicimus. qd̾ auxiliũ. si orbis ip̃e
ruinas agitat. si hoc qd̾ nos tue¬
tur. ac sustinet. supra qd̾ urbes si¬
te sunt qd̾ fundamẽtum orbis qui¬
dam ẽẽ dixerũt. discedit ac titubat
quid tibi ẽẽ nũc dico auxilii uel so¬
latii potest. ubi timor fugã ꝑdidit:
Quid est unꝙͣ satis munitũ. quid
stem muro repellã. ⁊ p̾rupte al¬
titudinis castella. uł magnos ex¬

Expanded text:
tempus congruens casus. Quaerenda sunt trepitempus congruens casus. Quaerenda sunt trepidis solacia et demendus ingens timor. Quid enim cuiquam satis tutum uideri potest, si mundus ipse concutitur et partes eius solidissimae labant? Si quod unum immobile est in illo fixumque, ut cuncta in se intenta taculum inuenient, quo sollicita confugiant, si ab imo metus nascitur et funditus trahitur? Consternatio omnium est, ubi tecta crepuerunt et ruina signum dedit. Tunc praeceps quisque se proripit et penates suos deserit ac se publico credit: quam latebram prospicimus, quod auxilium, si orbis ipse ruinas agitat, si hoc quod nos tuetur ac sustinet, supra quod urbes sitae sunt, quod fundamentum quidam mundi esse dixerunt, discedit ac titubat? Quid tibi esse non dico auxilii sed solacii potest, ubi timor fugam perdidit? Quid est, inquam, satis munitum, quid stem muro repellam, et praeruptae altitudinis castella uel magnos exer
Abbreviated transcription (Latin):
Ompeios celebrem cam¬
panie urbẽ in quã ab
alia ꝑte surrentinũ stabianumq
litus. ab altera herculanense cõ-¬
ueniũt. ⁊ mare ex aꝑto reductum
ameno sinu cingunt ꝯsedisse t̾remo¬
tu. uexatis q̃ꝯq adiacebãt regio¬
nib lucili uiroꝵ optime. audiui¬
mus et quidẽ hibernis dieb quos
uacare a tali ꝑicło maiores nr̃i so¬
lebant ꝓmittere nonis februariis
⁊ tociens defectã metu. magna stra¬
ge uastauit. Nam ⁊h̾culanensis
opidi pars ruit. dubieq stant etiã
q̃ relicta sunt. Et nucerinoꝵ coloni¬
a aut sine clade: ita ñ sine q̃rela
e̾. Neapolis quoq priuatu mul¬
ta. publice nulla amisit. leuit̾ in¬
genti malo ꝑstricta. Uille uero ꝓ¬
rupte passim sine iniuria tremue¬
re. Adiciũtur his illa sexcentaꝵ o
uiũ gregẽ exanimatũ. ⁊ diu̾sas
statuas. mote post hoc mentis ali¬
quos atq impotentes sui errasse
Quoꝵ ut causas excutiamꝰ ⁊ ꝓpo¬
siti operis ꝯtextus exigit. ⁊ ip̃e in ħ

Expanded text:
ompeios, celebrem Campaniae urbem, in quam ab altera parte Surrentinum Stabianumque litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno sinu cingunt, consedisse terrae motu uexatis quaecumque adiacebant regionibus, Lucili, uirorum optime, audiuimus, et quidem uacare a tali periculo maiores nostri solebant promittere. Nonis Februariis et totiens defunctam metu, magna strage uastauit: nam et Herculanensis oppidi pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia ut sine clade ita non sine querela est; Neapolis quoque priuatim multa, publice nihil amisit leuiter ingenti malo perstricta: uillae uero prorutae, passim sine iniuria tremuere. Adiciuntur his illa: sexcentarum ouium gregem exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos atque impotentes sui errasse. Quorum ut causas excutiamus, et propositi operis contextus exigit et ipse in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
altius ad egit. ne fluctus retro ab¬
ire ꝑmisit: tũc ille exitu simul
redituq precluso uolutatur. ⁊qr
in rectũ nõ potest tendere: qd̾ illi
naturale est: in sublime se intẽ¬
dit. ⁊ t̾ram prementẽ deu̾berat.
Etiã nũc dicendũ ẽ qd̾ plerisq
auctorib placet. ⁊ in qd̾ fortasse¬
dissentio. Non ẽẽ terrã sine spũ
palam e̾. ñ tantũ illo dico qd̾ se
tenet. ac ꝑtes sui iũgit. qui in est
et saxis mortius q corporib. s
illo dico uitali et negetõ ⁊ alente
omĩa. Hoc nisi haberet. quomł
tot arbustis sp̃m infũderet non
aliunde uiuẽtib. ⁊ tot satis:Qũe
admodũ tot radices aliter aty ali¬
ter mersas foueret. quasdã sũma
receptas ꝑte. quasdã altius trac

Expanded text:
altius adegit nec fluctus retro abaltius adegit nec fluctus retro abire permisit, tunc ille exitu simul redituque praecluso uolutatur et, quia in rectum non potest tendere, quod illi naturale est, in sublime se intendit et terram prementem diuerberat. Etiamnunc dicendum est quod plerisque auctoribus placet et in qdiscessio. Non esse terram sine spiritu palam est, non tantum illo dico quo se tenet ac partes sui iungit, qui inest etiam saxis mortuisque corporibus, sed illo dico uitali et uegeto et alente omnia. Hunc nisi haberet, quomodo tot arbustis spiritum infunderet non aliunde uiuentibus et tot satis? Quemadmodum tam diuersas radices aliter atque aliter in se mersas foueret, quasdam summa receptas parte, quasdam altius trac
Abbreviated transcription (Latin):
mo infundẽte se a tergo aere dem̃
ꝑ aliqͣm rimam maligne fugit.
et hoc acrius fertur. quo angus¬
tius. Id sine pugna ñ potest fi¬
eri. nisi pugna sine motu. At si
ne rimã quidẽ ꝑ qͣm efflueret in¬
uenit. ꝯglobatus illic furit. ⁊ hoc
atq illo circũagitur. alia deicit.
alia int̾cidit. cũ tenuissimus idẽ¬
q fortissimus ⁊ irrepat qmͣuis
in obstrusta. ⁊ quicquid intͣuit
ui sua diducat ac dissipet. Tunc
t̾ra iactatur. aut enĩ datura uen¬
to locũ discedit. aut cũ delit in
ipãm q̃ illũ emisit cau̾nam fũ¬
damento spoliata considit. Qui¬
dam ita existimãt. Terra multis
locis ꝑforata e̾. nec tantũ primos
illos aditus ht̃ quos uelut sꝑira¬
menta ab initio sui recepit. s mul¬
tos illi casus ĩposuit. Aliubi quic
quid deduxit suꝑne terreni erat
tes cecidere. alia estib magnus dis¬
rupta patuerũt. P hec interualla
intrat sp̃c que si inclusit mare ⁊

Expanded text:
mo infundente se a tergo aere, deinde mo infundente se a tergo aere, deinde per aliquam rimam maligne fugit et hoc acrius fertur, quo angustius. Id sine pugna non potest fieri, nec pugna sine motu. At si ne rimam quidem per quam efflueret inuenit, conglobatus illic furit et hoc atque illo circumagitur aliaque deicit, alia intercidit, cum tenuissimus idemque fortissimus et irrepat quamuis in obstructa et quicquid intrauit ui sua diducat ac dissipet. Tunc terra iactatur: aut enim datura uento locum discedit, aut, cum dedit, in ipsam qua illum emisit cauernam fundamento spoliata considit. Quidam ita existimant: terra multis locis perforata est nec tantum primos illos aditus habet quos uelut spiramenta ab initio sui recepit, sed multos illi casus imposuit. Aliubi deduxit quicquid superne terreni erat s cecidere, alia aestibus magnis disrupta patuerunt. Per haec interualla intrat spiritus: quem si inclusit mare et
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑtes. Sic hoc totũ t̾raꝵ corpꝰ
tenẽt ⁊uentis quos nich alurd
quisqm̃ animã uocauit puum
est. Hec duo aliubi currunt ali¬
ubi ꝯsistunt. S quẽadmodũ ĩ cor¬
pore nr̃o dũ bona ualitudo ẽ: uena¬
rũ quoq ĩꝑturbata mobilitas. mo¬
dum seruat. ubi aliquit ẽ adu̾si:
micat crebrius. ⁊ suspiria atq an¬
helitus. laborantis ac fessi signa
sunt: ita t̾re quoq dũ illis positi¬
o naturalis ẽ. in ꝯcusse manent.
cũ aliquit peccatur: tunc uelut
egri corporis motus ẽ. spũ illo qͥ
modestius ꝑfluebat. ictu uehem̃ti¬
us et qͣssante uenas suas. nec ut
illi paulo ante dicebant quib a¬
nimal placet ẽẽ t̾ram. nisi hoc ẽ
quẽadmodũ animal totũ uexati¬
onẽ sentiet. Neq febris in nobis
ergo nunc quid intret in illam.
Sp̃c ex circũfuso aere. qui qͣndiu
ht̃ exitum sine iniuria labitur. si
offendit aliquid ⁊ incidit qd̾
uiã clauderet: oneraretur pri¬

Expanded text:
in partes. Sic hoc totum terrarum omnin partes. Sic hoc totum terrarum omntenent, et uentis, quos nihil aliud quis quam animam uocauerit, peruium est. Haec duo aliubi currunt, aliubi consistunt. Sed quemadmodum in corpore nostro, dum bona ualetudo est, uenarum quoque imperturbata mobilitas modum seruat; ubi aliquid aduersi est, micat crebrius et suspiria atque anhelitus laborantis ac fessi signa sunt: ita terrae quoque, dum illis positio naturalis est, inconcussae manent; cum aliquid peccatur, tunc uelut aegri corporis motus est, spiritu illo qui modestius perfluebat icto uehementius et quassante uenas suas. Nec, ut illi paulo ante dicebant, quibus animal placet esse terram. Nisi hoc est, quemadmodum animal totum uexationem sentiet; neque enim in nobis ergo num quid intret in illam spiritus ex circumfuso aere. Qui, quamdiu habet exitum, sine iniuria labitur; si offendit aliquid et incidit quod uiam clauderet, tunc oneratur pri
Abbreviated transcription (Latin):
maior frigrdi illata in cauernis ẽ.
quicquid illic calidi latet frigori
cedens abit in angustũ ⁊ magno
impetu agitur qr ñ patitur utrius¬
q natura ꝯcordiã. nec in uno mo¬
ram. Fugiẽs ergo ⁊ omnimodo cu¬
pies excedere. ꝓxima q̃ꝙ demolitꝰ
aciactat. Ideo ꝙ anteqͣmͣ t̾ra mo¬
ueatur. solet mugitus audiri. uẽ¬
tis in abdito tumultuantib. Nec
enĩ aliter posset ut ait uirgilius¬
ñr sub pedib mugire solũ ⁊ iuga
sũt. desit calidi ꝯgregatõ ac rur¬
sus eruptio: tunc frigida ꝯpescũ¬
tur. ⁊ succedũt mox futura potẽ¬
tiora. Dũ alt̾na uis cursat ⁊ ultro
citroq sp̃c ꝯmeat. terra ꝯcutitur.
Sunt qui existimãt spũ quidem
⁊ nulla ratõne alia tremere t̾rã.
s ex alia causa qmͣ aristoli placu
qui ꝑ sua itinera decurrit. Habe¬
mus autẽ q̃dam angustiora re¬
ceptacula aĩe ꝑ q̃ nichil ampli
qmͣ meat. q̃dam patentiora in
quib colligitur. ⁊ unde diuiditꝰ

Expanded text:
maior frigidi illata in cauernis est, quicquid illic calidi latet, frigori cedens abit in angustum et magno impetu agitur, quia non patitur utriusque natura concordiam nec in uno moram. Fugiens ergo et omni modo cupiens excedere proxima quaeque remolitur ac iactat. Ideoque antequam terra moueatur, solet mugitus s audiri uentis in abdito tumultuantibus. Nec enim aliter posset, ut ait noster Uergilius, "sub pedibus mugire solum et iuga sunt eaedem: fit calidi congregatio ac rursus eruptio; tunc frigida compescuntur et secedunt mox futura potentiora. Dum ergo alterna uis cursat et ultro citroque spiritus commeat, terra concutitur. Sunt qui existiment spiritu quidem et nulla alia ratione tremere terram, sed ex alia causa quam Aristoteli placuiqui per sua itinera decurrit. Habemus autem quaedam angustiora receptacula animae per quae nihil amplius quam meat, quaedam patentiora in quibus colligitur et unde diuiditur
Abbreviated transcription (Latin):
uant. Hoc nulla diligẽtia euitat nul¬
la felicitas donat. nlla potentia euĩcit.¬
Talia uaria fortitudine disponit mors
õs eq̃ uocat. Iratis diis ꝓpiciisq mo¬
riendũ ẽ. Animus ex ip̃a desperatõne
sumatur. Ignauissima aĩalia q̃ nat᷑a
ad fugã genuit. ubi exitus ñ patet.
tẽptant fugã corꝑe ĩbelli. Nullus ꝑni¬
ciosior hostis ẽ. qͣm quẽ audacẽ ãgustie
facũt. longe q uolentius semꝑ ex neces¬
sitate ꝙͣ ex uirtute corrigitur aut certe pa¬
ria conatur animus magnus ac ꝑdit.
Cogitemus qnͣtũ ad mortẽ ꝑditos nos¬
ẽẽ. ⁊ sumus. Ita ẽ lucili. õs reseruamur
ad mortẽ. Totũ hũc quẽ uidemus ppłm
⁊ cõcet. Nec de re sed die q̃ritur. Eodẽ citiꝰ
tardius ue ueniend̾ ẽ. Quid ergo: Non
tibi timidissimus om̃ium ⁊ ĩsipiẽtissimꝰ¬
iuiditur qui magno ãbitu rogat morã
mortis: Nõne ꝯtẽpneres eũ qui int̾ ꝑitu¬

Expanded text:
uant? Haec nulla diligentia euitat, nuluant? Haec nulla diligentia euitat, nulla felicitas donat, nulla potentia euincit. Alia uaria sorte disponuntur; mors omnes aeque uocat; iratis diis propitiisque moriendum est. Animus ex ipsa desperatione sumatur. Ignauissima animalia, quae natura ad fugam genuit, ubi exitus non patet, temptant pugnam corpore imbelli. Nullus perniciosior hostis est quam quem audacem angustiae faciunt, longeque uiolentius semper ex necessitate quam ex uirtute corrigitur, aut certe paria conantur animus magnus ac perditus. Cogitemus nos, quantum ad mortem, perditos esse. Et sumus. Ita est, Lucili; omnes reseruamur ad mortem. Totum hune quem uides populumet condet, nec de re sed de die quaeritur; eodem citius tardiusue ueniendum est. Quid ergo? Non tibi timidissimus omnium uidetur et insipientissimus qui magno ambitu iogat moram mortis? Nonne contemneres eum qui, int
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ infi̾ora deprimitur. Quare freq̃nt᷑
cacumina mõtiũ feriũtur: Quia oppo¬
sita sũt nubib ⁊ e celo cadentib ꝑ hec
res. quid efflagites. Malo inquit fulmi¬
na ñ timere qͣm nosse. Itaq alios doce
quomodo fiãt ego michi metũ illoꝵ extu¬
ti uolo. ñ naturã indicari. Sequor quo
occulta nature cũ diuina tractamus:
uindicãdus ẽ a malis sius animus ac
subinde firmãdus. qd̾ etiã eruditis ⁊ ħ
unũ agẽtib necessariũ ẽ.Nõ ut effugi¬
amus ictus reꝵ ũdiq enĩ ĩ nos tela ĩa¬
cũtur. s ut fortit̾ ꝯstant̾q patiamur
Inuicti ẽẽ possumus. inꝯcussi ñ possumꝰ
qͥͣnꝙͣ int̾im spes subit ĩ ꝯcussos quoq
eẽ nos posse. Quẽ admodũ inquis: Con¬
tẽpne mortẽ ⁊ oĩa q̃ ad mortẽ ducunt
ꝯtẽpta sũt siue illa bella sint siue nau¬
fragia seu morsus feraꝵ. seu ruinaꝵ sb̾i¬
to lapsu ꝓcidentiũ pondera. Nũꝙͥ facere
ãplius possũt. ꝙͣ ut corpus ab̃ aĩo resol¬

Expanded text:
 in inferiora deprimitur. Quare frequenter cacumina montium feriuntur? Quia opposita sunt nubibus et e caelo cadentibus per hres, quid efflagites. « Malo, inquis, fulmina non timere quam nosse; itaque alios doce quemadmodum fiant; ego mihi metum illorum excuti uolo, non naturam indicari. » Sequar quocculta naturae, cum diuina tractamus, uindicandus est a malis suis animus ac subinde firmandus, quod etiam eruditis et hoc unum agentibus necessarium est, non ut effugiamus ictus rerum, – undique enim in in nos tela iaciuntur, – sed ut fortiter constanterque patiamur. Inuicti esse possumus, inconcussi non possumus. Quamquam interim spes subit, inconcussos quoque esse nos posse. Quemadmodum? inquis. Contemne mortem, et omnia quae ad mortem ducunt contempta sunt, siue illa bella sunt, siue naufragia, seu morsus ferarum, seu ruinarum subito lapsu procidentium pondera. Numquid facere amplius possunt quam ut corpus ab animo resol
Abbreviated transcription (Latin):
desiit posse extenuatis sustineri. qd̾
integris ferebatur. Potest t̾ram
mouere imp̾ssio sp̃c. fortasse enĩ
aer ⁊ extrinsecus aliquo tramite
agitatur. fortasse aliqͣ ꝑte subdi¬
to decidente ꝑcutitur ⁊ inde motũ
capit. Fortasse aliqͣ pars t̾re uelut
colupnis quibdã acpilis susti¬
netur. quib uiciatis ac receden¬
tib tremuit pondus impositum.

Expanded text:
desiit posse extenuatis sustineri quod desiit posse extenuatis sustineri quod integris ferebatur. Potest terram mouere impressio spiritus: fortasse enim aer extrinsecus alio intrante aere agitatur, fortasse aliqua parte subito decidente percutitur et inde motum capit. Fortasse aliqua pars terrae uelut columnis quibusdam ac pilis sustinetur, quibus uitiatis ac recedentibus tremit pondus impositum.
Abbreviated transcription (Latin):
cepit aliquo subsistit. ⁊ illa uis
fluminis in se reuoluta e̾. in con¬
tinentẽ t̾ram impellitur ⁊ illam qͣ
maxine pendet exagitat. Pret̾ea
aliqñ madefc̃a tellus liquore peni¬
tus accepto altius sedit. ⁊ fundus
ip̃e uiciatur. Tunc ea ꝑs p̾mitur.
in qua maxĩe aquaꝵ u̾gentiũ põ¬
dus inclinat. Sp̃c u̾o ñ nũqmͣ im¬
pellit undas ⁊ si uehemẽtius insti¬
tit eam scilic t̾re ꝑtem mouet in
qm coactas aquas intulit. Nõnũ¬
qmͣ in t̾rena itinera cõiectus ⁊ exi¬
tũ q̃rens mouet oĩa. Terra autem
penetrabilis uentis est.⁊ spus sub¬
tilior e̾ qmͣ ut possit excludi. uehe¬
mentior qmͣ ut sustineri ꝯcitatus
ac rapidus. Om̃s istas ẽẽ posse car¬
sas epycurus ait. pluresq alias
temptat et alios qui aliquid unũ
ex istis ẽẽ affirmauerũt corripit.
da sũt. aliquid certi ꝓmitte. Ergo
ut ait. potest t̾ram mouere aqua
si ꝑtes aliqͣs eluit ⁊ adrosit. quib

Expanded text:
coepit, aliquo loco substitit et illa uis coepit, aliquo loco substitit et illa uis fluminis in se reuoluta est, in continentem terram repellitur et illam, qua parte maxime pendet, exagitat. Praeterea aliquando madefacta tellus liquore penitus accepto altius sedit et fundus ipse uitiatur: tunc ea pars premitur in quam maxime aquarum uergentium pondus inclinat. Spiritus uero nonnumquam impellit undas et, si uehementius institit, eam scilicet partem terrae mouet in quam coactas aquas intulit; nonnumquam in terrena itinera coniectus et exitum quaerens mouet omnia. Terra autem tem penetrabilis uentis est et spiritus subtilior est quam ut possit excludi, uehementior quam ut sustineri concitatus ac rapidus. Omnes istas esse posse causas Epicurus ait pluresque alias temptat et illos qui aliquid unum ex istis esse affirmauerunt corripit, da sunt aliquid certi promittere. Ergo, ut ait, potest terram mouere aqua, si partes aliquas eluit et adrosit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tam leuiter mota tam̃ circuit.
ñ sine tactu eius tumultu ꝙ qͦ
inclusa est. sic speluncaꝵ sub t̾ra
pendentiũ uastitas ht̃ aera suũ
que simul alius suꝑne incidens
ꝑcussit. ñ aliter ñ agitat. qmͣ illa
de quib paulo ante retuli. inania
indito clamore sonuerũt. Uenia¬
mus nũc ad eos qui omĩa ista
q̃ retuli in causa ẽẽ dixerint aut
ex hiis plura. Democritus plura
id hoc modo ꝓsequitur. Aliqua
pars terre concaua e̾. in hãc aq̃
magna us influit.Ex hac est a¬
liquid tenue ⁊ cet̾is liquidius.
Hoc cũ suꝑueniente grauitate
reiestum est illiditur t̾ris ⁊ illas
mouet nec enĩ flustuari potest
sine motũ eius in qd̾ ĩpingitur.
Etiam nũc quomodo de spũ dice¬
bamus de aqͣ quoq dicendũ est. uͥ
in unũ locũ cõgesta ẽ ⁊ caꝑe se
desiit aliquo incũbit. ⁊ primo ui¬
am ponde aꝑit. deinde inpetu. nec
inclusa. nec in direstũ cadere mo¬
derate aut sine ꝯcussione eoꝵ ꝑ q̃
uel in q̃ cadit. Si u̾o cũ iã rapi

Expanded text:
tam leuiter mota tamen circumit non sine tactu eius tumultuque quo inclusa est, sic speluncarum sub terra pendentium uastitas habet aera suum, quem, simul alius superne incidens percussit, agitat, non aliter quam illa, de quibus paulo ante rettuli, inania indito clamore sonuerunt. CAPUT 20 Ueniamus nunc ad eos qui omnia ista quae rettuli in causa esse dixerunt aut ex his plura. Democritus plura id hoc modo prosequitur. Aliqua pars terrae concaua est; in hanc aquae magna uis confluit. Ex hac est aliquid tenue et ceteris liquidius. Hoc, cum superueniente grauitate reiectum est, illiditur terris et illas mouet, nec enim fluctuari potest sine motu eius in quod impingitur. Etiamnunc quomodo de spiritu dicebamus, de aqua quoque dicendum est. Ubi in unum locum congesta est et capere se desiit, aliquo incumbit et primo uiam pondere aperit, deinde impetu; nec inclusa nec in directum cadere moderate aut sine concussione eorum per quae uel in quae cadit. Si uero, cum iam rapi
Abbreviated transcription (Latin):
orezon siue finiẽs circłs quinq
illos orbes quod modo dixi fieri.¬
scindit et efficit decem ꝑtes. qͥnq
abortu. quinq ab occasu. Meridi¬
anus circulus qui ĩ orizonta cõ¬
currit regiones duas adicit. Sic
duodecĩ discrimina accipit. ⁊ tot¬
idem facit uentos. Quidã sunt
a latere / niu̾si mundi impetus.
Atabulus apuliam infestat. ca¬
briam iapis. athenas chyron. pã¬
philiam chagreus. galliam circu¬
is. Cui edificia quassanti. tam̃ inco¬
le grãs agunt tanꝙͣ salubritatem
celi sui debeant ei. Diuus certe au¬
gustus templũ illi cũ ĩ gallia mo¬
raretur ⁊ uouit ⁊ fecit. Infinitũ
ẽ si singłos uelĩ ꝑsequi. nulla enĩ
ꝓpemodũ regio e̾. q̃ ñ habeat aliꝙ̃
flatũ ex se nascẽtem ⁊circa se caden
tõne suspexerit. Nõ enĩ ex una cau¬
sa uentos aut inuenit aut ꝑ diu̾sa
disposuit. s primũ ut aera ñ sine¬
rent pigres cere. s assidua uexa¬
tione utilẽ redderent. uitalẽq tra¬

Expanded text:
orizon, siue finiens circulus, quinque illos orbes quos modo dixi finiens, efficit decem partes, quinque ab ortu, quinque ab occasu; meridianus circulus, qui in horizonta incurrit, regiones duas adicit: sic duodecim idem facit uentos. Quidam sunt a latere uniuersi mundi impetus: atabulus Apuliam infestat, Calabriam iapyx, Athenas sciron, Pamphyliam crageus, Galliam circius cui aedificia quassanti tamen incolae gratias agunt, tamquam salubritatem caeli sui debeant ei: diuus certe Augustus templum illi, cum in Gallia moraretur, et uouit et fecit. Infinitum est, si singulos uelim persequi; nulla enim propemodum regio est quae non habeat aliquem flatum ex se nascentem et circa se cadenttione suspexerit: non enim ex una causa uentos aut inuenit aut per diuersa disposuit, sed primum ut aera non sinerent pigrescere sed assidua uexatione utilem redderent uitalemque tra
Abbreviated transcription (Latin):
di. Nam qd̾ inclauso ẽ quiescit.¬
⁊ aeris statio est. omĩs in fuga
uentus est etiã eicit. Et illiro ac¬
cedet hiis argum̃tis ꝑ qd appa¬
reat qd̃ motũ efficit sp̃c qd̾ cor¬
pora quoq nr̃a ñ aliter tremũt
qmͣ si spm̃ aliqua causa ꝑturbet.
cũ timore ꝯtractus e̾. cum sene¬
ctute languescit. ⁊ uenis torpen¬
tib marcet. cũ frigore inhibetur.
aut sub accessionẽ cursu suo dei¬
citur. Nam qmͣdiu sine iniuria
ꝑfluit. ⁊ ex more procedit. nullꝰ
est tremor corꝑi. Cũ aliquid occur¬
rit. qd̾ inhibeat eius officiũ tũ
paꝵ potens in ꝑferendis hiis q̃
mus qd̾ nult sententie loco dicẽ¬
tem. ñ enĩ ꝑmitto michi ne eas
quidem opiniones p̾terire quas
ĩprobo cũ satius fit omniũ copi¬
am fieri. ⁊ q̃ improbamus dãp¬
nare potius qm pret̾ire. Quto gͦ
dicit: Quomodo cũ etiã dolio cã¬
tantis uox illa ꝑ totũ cũ quadã

Expanded text:
di. Nam quod in clauso est quiescit etdi. Nam quod in clauso est quiescit et aeris statio est; omnis in fuga uentus est. Etiamnunc et illud accedit his argumentis per quod appareat motum effici spiritu, quod corpora quoque nostra non aliter tremunt quam si spiritum aliqua causa perturbat, cum timore contractus est, cum senectute languescit et uenis torpentibus marcet, cum frigore inhibetur aut sub accessionem cursu suo deicitur. Nam quamdiu sine iniuria perfluit et ex more procedit, nullus est tremor corpori: cum aliquid occurrit quod inhibeat eius officium, tunc parum potens in perferendis his quaemus, quod uult sententiae loco dicentem. Non enim permitto mihi ne eas quidem opiniones praeterire quas improbo, cum satius sit omnium copiam fieri et quae improbamus damnare potius quam praeterire. Quid ergo dicit? Quomodo, cum in dolio cantatur, uox illa per totum cum
Abbreviated transcription (Latin):
minus uentis u̾berãtur. Accedi ra¬
tio democriti. Om̃e corpus quo so¬
lidius ẽ. hoc calorẽ citius ꝯcipit. dĩ¬
utius su̾at. Itaq si in sole posueris
encũ uas. ⁊ utreũ ⁊ argenteũ. ene¬
o citius calor accedet. dutius h̾ebit.
Adicit argumẽtum qͣre hoc existi¬
met fieri. His ĩquit corporib que
duriora ⁊ p̾ssiora sũt: necesse est
in singłis sp̃m. Sequitur ut qũe¬
admodũ minora balnearia ⁊ mi¬
nora militaria citius calefiũt. sic
foramina occulta et oculos effugi¬
entia ⁊ celerius feruorẽ sentiãt. ⁊
ꝓpt̾ easdẽ angustias quiqꝙͥ recepe¬
rũt tardius reddãt. Hec longe p̾¬
parata ad id ꝑducũt. de quo nũc
q̃ritur. Oĩs aer quo ꝓpror ẽ t̾ris.
hoc crassior. ꝙ̃admodũ in aqͣ ⁊ in
oĩ humore fex iia e. ita in aere
spississima q̃q desidũt. Iam aut̃

Expanded text:
minus uentis uerberantur. Accedit bis raminus uentis uerberantur. Accedit bis ratio Democriti: "Omne corpus, quo solidius est hoc calorem citius concipit, diutius seruat. Itaque si in sole posueris aeneum uas et uitreum et argenteum, aeneo citius calor accedet, diutius haerebit." Adicit deinde quare hoc existimet fieri."His, inquit, corporibus, quae duriora et pressiora sunt, necesse est in singulis spiritum: sequitur ut, quemadmodum minora balnearia et minora miliaria citius calefiunt, sic haec foramina occulta et oculos effugientia et celerius feruorem sentiant et propter easdem angustias, quicquid receperunt, tardius reddant.". Haec longe praeparata ad id perducunt, de quo nunc quaeritur. Omnis aer quo propior est terris, hoc crassior. Quemadmodum in aqua et in omni umore faex ima est, ita in aere spississima quaeque desidunt. Iam aut
Abbreviated transcription (Latin):
in illos quib delegata erat cura
prouidẽde tẽpestatis. qd̾ negligẽtia
eoꝵ uinee uapulassent.aut sege¬
tes ꝓcidissent. Et apud nos ĩ duo¬
decim tabulis cauetur. ne quis
alienos fructꝰ excantasset. Rudiᷤ
adhuc antiquitas credebat. ⁊ attͣ¬
het cantib nubes. ⁊ repelli. quoꝵ
nichil posse fieri tã palamn est:
ut huius rei causa mullius phi¬
losophi scola intnͣda sit. Unam
rem ad hoc adiciam. ⁊ fauere te
⁊ plaud̾e iuiuabit. Auint niuẽ in
ea parte aeris fieri q̃ ꝓpe t̾ras est.
Hanc enĩ plus hr̃e caloris ex qͣtuor
causis. Una qd̾ omĩs t̾raꝵ euapo¬
ratio cũ multũ in se feruidi aridi¬
q habeat. hoc est calidior quo recen¬
tior. Alt̾a qd̾ radii solis a terra resi¬
liunt. ⁊ in se recurrũt. Hoꝵ dupli¬
catio ꝓxima queq t̾ris calefacit.
q̃ ideo plus hñt toporis. qr solẽ bis
sentiũt. Tertia causa est qd̾ magis
suꝑiora ꝑflantur. at q̃ꝯq dep̾ssa st̃:

Expanded text:
in illos quibus delegata erat cura in illos quibus delegata erat cura prouidendae tempestatis, quod neglegentia eorum uineae uapulassent aut segetes procidissent. Et apud nos in XII tabulis cauetur "ne quis alienos fructus excantassit". Rudis adhuc antiquitas credebat et attrahi cantibus imbres et repelli, quorum nihil posse fieri tam palam est, ut huius rei causa nullius philosophi schola intranda sit. Unam rem ad hoc adiciam et fauere te ac plaudere iuuabit. Aiunt niuem in ea parte aeris fieri quae prope terras est. Hanc enim plus habere caloris ex quattuor causis: una, quod omnis terrarum euaporatio, cum multum in se feruidi aridique habeat, hoc est calidior quo recentior; altera, quod radii solis a terra resiliunt et in se recurrunt: horum duplicatio proxima quaeque a terris calefacit, quae ideo plus habent teporis quia solem bis sentiunt; tertia causa est, quod magis superiora perflantur, at quaecumque depressa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
alio declinabat. cũ aliquid gustas¬
sent sãguinis. Hoc rides: Hoc¬
accipe qd̾ magis rideas. Siquis
nec agnũ nec pullũ habebat qd̾
sine dampno fieri pot̾at manus
sibi afferebat. Et tu ne auidas
aut crudeles existimes nubes: di¬
gitum suũ bñ acuto graphio pũ¬
gebat. et hoc sanguine litabat.
nec minus ab huius agello gnͣdo
se uertebat qmͣ ab illo in quo ma¬
iorib hostiis exorata erat. Ratio¬
nẽ huius rei q̃runt. Alt̾i ut hoĩes
sapientissimos decet. negãt posse
fieri. ut cũ gnͣdine aliquis pacisca¬
tur. et tẽpestates munuscłis redi¬
mat. qmuis mun̾a ⁊ deos uincãt.
Alt̾i suspicari ip̃os aiunt. ẽẽ in ip̃o
sanguine iũ qnͣdam potentẽ au̾¬
tende nubis ac repellente. S quo¬
modo in tam exiguo sãguine p̃t
ẽe ius tanta. ut in altũ penetret. ⁊
illã sentiant nubes: Qnͣto expedi¬
tius erat dic̾e̾. mendaciũ ⁊ fabu¬
la ẽ At cleone iudicia reddebant

Expanded text:
alio declinabant, cum aliquid gustasalio declinabant, cum aliquid gustassent sanguinis. Hoc rides? Accipe quod magis rideas: si quis nec agnum nec pullum habebat, quod sine damno fieri poterat, manus sibi afferebat, et, ne tu auidas aut crudeles existimes nubes, digitum suum bene acuto graphio pungebat et hoc sanguine litabat; nec minus ab huius agello grando se uertebat quam ab illo, in quo maioribus hostiis exorata erat. Rationem huius rei quaerunt: alteri, ut homines sapientissimos decet, negant posse fieri ut cum grandine aliquis paciscatur et tempestates munusculis redimat, quamuis munera et deos uincant. Alteri suspicari ipsos aiunt esse in ipso sanguine uim quandam potentem auertendae nubis ac repellendae. Sed quomodo in tam exiguo sanguine potest esse uis tanta, ut in altum penetret et illam sentiant nubes? Quanto expeditius erat dicere: mendacium et fabula est. At Cleonaei iudicia reddebant
Abbreviated transcription (Latin):
algere pedes eoꝵ qui fixam et du¬
ram niuẽ calcant: qm eoꝵ qui te¬
neram. ⁊ labeftam. Ergo ⁊ si nõ
mẽtiuntur. quicquid ex illis sep¬
temtrionalib locis iam desturba¬
ta niue ⁊ glacie frangente se fert᷑:
id m̾idiane ꝑtis tepentẽ humidũ¬
q aera alligat ⁊ prestrĩgit. Itaq
cũ pliuuia futura erat grando
fit iniuria frigoris. Non temporo
michi. quo minus om̃s nr̃oꝵ in¬
eptias ꝓferã. Quosoã ꝑitos obs̾¬
uandaꝵ nubiũ ẽẽ affirmãt et
predic̾e cũ grando uẽtura sit. Hoc
ĩtelligere usu. ip̃o potuerũt. cum
colorẽ nubiũ notassent que gr̃a¬
do totiens inseq̃batur. Illud in¬
credibile cleonis fusse publice p̾¬
positos calazophilicas specl̃atores
uenture grandinis. Hii cũ sigñ
dedissent ad ẽẽ iã grandinẽ. quid
expectas ut hoĩes ad penulas dis¬
currerẽt aut ad scorteas ĩmo pro
se quisq alius agnũ ĩmolabat
alius pullũ ꝓtinus ille nubes

Expanded text:
aiunt pedes eorum, qui fixam et duaiunt pedes eorum, qui fixam et duram niuem calcant quam eorum, qui teneram et labefactam. Ergo, si non mentiuritur, quicquid ex illis septemtrionalibus locis iam disturbata niue et glacie frangente se fertur, id meridianae partis tepentem iam umidumque aera alligat et praestringit: ita quae pluuia futura erat, grando fit iniuria frigoris. Non tempero mihi quominus omnes nostrorum ineptias proferam. Quosdam peritos obseruandarum nubium esse affirmant et praedicere cum grando uentura sit. Hoc intellegere usu ipso potuerunt, cum colorem nubium notassent, quem grando totiens insequebatur. Illud incredibile, Cleonis fuisse publice praepositos chalazophylacas, speculatores uenturae grandinis. Hi cum signum dedissent adesse iam grandinem, quid expectas? ut homines ad paenulas discurrerent aut ad scorteas? Immo pro se quisque alius agnum immolabat, alius pullum: protinus illae nubes
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ruitimbriferũ uer. uehemens
mutatio aeris est undiq patefcĩ
et soluentis se: ip̃o tempore adiu¬
uante. Ob hoc nimbi graues. ma¬
gis uasti ꝙͣ ꝑtinaces deferuntur.
Bruma lentas pluuias ht̃ ⁊ te¬
nues. qͣles sepe solent int̾uenire.
quoq ad mixtam ht̃. Dicimus
nuialem diem. cũ altũ frigus
ĩprobior e̾.⁊guite pleniores. Rẽ
a nrĩs positã nec dicere audeo. qr
infirma uidetur. nec pret̾ire. Qͥd
enĩ mali ẽ aliquid ⁊ faciliori iu¬
dici scribe: Immo si oĩa argu¬
menta ad obtusũ ceperimus exi¬
gere. silentiũ indicetur. pauca
enĩ admodũ sũt sine adu̾sario.
Ceta ⁊ si uincũt. litigant. Aiũt
uere quicquid circa scithiam et
pontũ ⁊ septẽtrionalem plagã
glaciatũ et astrictũ ẽ relaxari.
tunc flumina gelata discedere.
tũc obrutos monte lacus solu̾e.
Credibile est ergo frigidos spũs
inde fieri. ⁊ u̾no celo remisceri.
si uolueris ueꝵ exquirere. niuem
in cane exꝑieris. Minus aiunt

Expanded text:
cum ruit imbriferum uer", uehementior mutatio est aeris undique patefacti et soluentis se ipso tempore adiuuante: ob hoc nimbi graues magis uastique quam pertinaces deferuntur. Bruma lentas pluuias habet et tenues, quales saepe solent interuenire, quoque admixtam habet; dicimus niualem diem, cum altum frigus improbior est et guttae pleniores. Rem a nostris positam nec dicere audeo, quia infirma uidetur, nec praeterire: quid enim mali est aliquid et faciliori iudici scribere? Immo si omnia argumenta ad obrussam coeperimus exigere, silentium indicetur: pauca enim admodum sunt sine aduersario; cetera, etiamsi uincunt, litigant. Aiunt uere, quicquid circa Scythiam et Pontum et septemtrionalem plagam glaciatum et astrictum est, relaxari; tunc flumina gelata discedere, tunc obrutos montes niuem soluere. Credibile est ergo frigidos spiritus inde fieri et uerno caelo remisceris.si uolueris uerum exquirere, niuem in Care experiaris: minus algere
Abbreviated transcription (Latin):
intͣ signiferoterminos mou̾etur: in¬
tra qd̾ õe sious cursus suos colligit.
Nũꝙͣ apparet stella ꝑ stellã. Acies nr̃a
ñ potest ꝑ mediũ sidus exire. ut ꝑ ilłd
editiora ꝑspiciat. ꝑ cometẽ aut̃ ñ alit̾
ꝙͣ ꝑ nubẽ ult̾iora cernũtur. Ex quo
apparet illũ ñ ẽẽ sidus. s leuẽ ignem

Expanded text:
intra signiferi terminos moueretur, inintra signiferi terminos moueretur, intra quos omne sidus cursus suos colligit. Numquam apparet stella per stellam; acies nostra non potest per medium sidus exire, ut per illud superiora perspiciat; per cometen autem non aliter quam per nubem ulteriora cernuntur: ex quo apparet
Abbreviated transcription (Latin):
uidimꝰ. ne hunc qui sub nerore cesare
apparuit. ⁊ cometis detraxit ĩfamiã.
illi similem fuisse qui post diui iulii
ludis uen̾is genetricis circa undecimã
horam m̃sit. Multi uariiq sũt. dispa¬
res magnitudine dissimiles colore.
Aliis rubor e̾ sine ulla luce aliis can¬
dor.⁊ purũ ⁊ liquidũ lum̃. aliis flã¬
ma ⁊ hec ñ sincera nec tenius s mul¬
tũ circa se uoluens fumidi ardoris.
Cruenti quidã minaces qui omen pꝰt
se futuri sanguinis fuerũt. Hii minu¬
ũt augentq lum̃ suũ ꝙ̃ admodũ ali¬
a sidera q̃ clariora cũ descendere sunt.
minora cũ redeũt. ⁊ obscuriora quia
metis qd̾ ĩ cet̾is. Comete enĩ quo pri¬
mũ die apparuerint maximi sunt
At qui deberẽt cresc̾e. quo ꝓpius accede¬
rent nũc aut̃ manet illis prima fa¬
cies. donec incipiat extĩgui. Deinde
qd̾ adu̾sus priores. etiã adu̾sus hũe
dicitur. Si erraret cometes eẽtq sidꝰ.

Expanded text:
uidimus, nec hunc qui sub Nerone Caesare uidimus, nec hunc qui sub Nerone Caesare apparuit et cometis detraxit infamiam illi similem fuisse qui post excessum diui Iulii ludis Ueneris Genetricis circa undecimam horam diei emersit. Multi uariique sunt, dispares magnitudine, dissimiles colore: aliis rubor est sine ulla luce, aliis candor et purum liquidumque lumen, aliis flamma et haec non sincera nec tenuis sed multum circa se uoluens fumidi ardoris; cruenti quidam minaces, qui omen post se futuri sanguinis ferunt. Hi minuunt augentque lumen suum quemadmodum alia sidera, quae clariora cum descendere sunt minora cum redeunt et obscuriora, quiametis quod in ceteris. Cometae enim quo primum die apparuerunt, maximi sunt; atqui deberent crescere, quo propius accederent: nunc autem manet illis prima facies, donec incipiant extingui. Deinde quod aduersus priores, etiam aduersus hunc dicitur: si erraret cometes essetque sidus,