comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enĩ neq me ip̃o forciorẽ
neqz sanciorez masimissaz no¬
ueriz Insuꝑ ab adolescenciã
minꝰ eciã cantũ cui uideam
furtim hauc eã feminã cap
in suũ Domũ traduxisse quã
illaz michi dante traduxerã¬

Expanded text:
me fortiorem neque sanctiorem Massinissam noverim, insuper ab adolescentia minus etiam cautum, cum videam furtim hanc eum feminam, capin suam domum traduxisse quam illam michi dante libera
Abbreviated transcription (Latin):
ardens gͤ. et priẽ et etatis et
factuꝵ se quod illa flagitabat
pollicet᷑. Dataq in clm rem
fide riegia in palaciũ ĩgressie
modis obstrictã regine fidem sol
honestũ exitu reꝑienti ab eodẽ

Expanded text:
Ardens igitur et etatis et facturum se quod illa flagitabat pollicetur, dataque in eam rem fide regia in palatium ingrediturter quibus modis obstrictam regine fidem solvs exitum reperienti ab eodem
Abbreviated transcription (Latin):
riaz ꝓpter captu regẽ magna redes
ut in egnestri certannẽ minor
fuit Q̾uq hostiũ nilia nõ ampli¬
us in prelio ceciderũt ffugiẽtiũ ꝑs
maxiã cutam urbem regni caput
peciit aliĩ in castra prospere redie¬
runt Illic uero nl profugis ꝙͣ in
npetu et castra ĩ uadunt᷑. a Ro¬
mains et q̃ in eis inuenta est
ti prosꝑitate ꝑ actis masimissa
ex stimulis marcie uirtutis qua
pollebat plurimũ uictorie captiq
hostis et recuperati regni gaudio
leliũ alloquitur dicit neq adu̾s
neqz prosperis in rebus locũ esse
distidie hortatur ut secũ equiti¬
b impigris captiuoq rege pre¬
curr̾e Cretham uelit celeritate
ibi aliquid acturũ si festinent
Permictẽte lelio masi missa p̾or
cũ equitatu regẽ captiuu trahẽs

Expanded text:
ria propter casum regis magna, cedes ut in equestri certamine minor fuit: quinque hostium milia non amplius in prelio ceciderunt. Fugientium pars maxima Cirtham regni caput petiit, alii in castra redierant. Illic vero nil profugis quam in petu et castra invaduntur a Romanis, et que in eis inventa est ti prosperitate peractis, Massinissa, et stimulis martie virtutis qua pollebat plurimum, et victorie captique hostis ac recuperati regni gaudio lium alloquitur. Dicit neque adversis neque prosperis in rebus locum esse desidie; hortatur ut se cum equitibus impigris captivoque rege precurrere Cirtham velit: celeritate ibi aliquid acturum si festinet. 52 Permittente Lelio Massinissa prior, cum equitatu regem vinctum trahens
Abbreviated transcription (Latin):
guifice collaudatis m asi¬
missa seorsũ abstrahit et
cõsedissent talibus eiĩ uerbis
minẽ Romanũ soli tibi nouẽ
coguitũ tũ in media natus atq
educatus affrica iã ab origĩe
hostis Romanoꝵ et carthaginẽ¬
siui amicus repudiatis atq
spretis p̾mis amiciciis secu¬
arbitror aliquid in me notasti
ꝓpter quid tãto dignũ honore
indicaueris Ego autẽ ut de¬
me ip̃o familiarĩt tecũ loquar
nichil in me qd tibi tantũ ꝓla¬
cuisse debeat sencio ꝙͣtũ tem¬
uerenciã freñq libidinũ id
enĩ magis in me tibi plare̾
amantissimꝰ fuisti post me ꝑ
tot tras et maria traxerũt quã
magnis ĩ numeris qz uirtutib ab¬
dideris huic etati masimissa in
qua nũc ambo sumꝰ non uis ar¬
matoꝵ hostĩ metuẽda est qnͣtu
uel uallũ seꝑat uel tuet. ferruz
aminũ a uoluptatib nchil a¬
luid defendit ant seꝑat inisi
uirtus hec sola quã dixi hostẽ
uoluxtates ĩ uisibiles obrupũt
hostem aut hiemps cõtinet aut

Expanded text:
ime collaudatis, Massinissam Scipio seorsum abstrahit et, consedissent, talibus eum verbis minem romanum solo tibi nomine cognitum tu, in media natus atque educatus Africa, iam ab origine hostis Romanorum et Carthaginensium amicus, repudiatis ac spretis primis amicitiis secuarbitror. Aliquid in me notasti propter quod tanto dignum honore iudicaveris. Ego autem, ut cum amico familiariter de me loquar, nichil in me ipse quod tibi tantum placuisse debeat sentio, quantum temperantiam frenumque libidinum; id enim magis in me tibi placere amantissimus fuisti, post me per tot terras et maria traxerit hominemagnis innumerisque virtutibus addideris! 74 Huic etati, Massinissa, in qua nunc ambo sumus, non tam vis armatorum hostium metuenda est quam vel vallum separat, vel tuetur ferrum; animum a voluptatibus nichil aut defendit aut separat nisi virtus hec sola quam dixi. Hostem voluptates invisibiles obrepunt t. Hostem aut hiems continet aut
Abbreviated transcription (Latin):
ne deserta et gratificandi scu
bz ingressus urbẽ masimissa re¬
licto ad portas presidio regiam
que siphacis fuerat ꝓperanter
petit Illic nulla de fensio Wo
pħonisba sixhacis regis uxor
etate florens et forma corporis
sicut erat arbitrata effusãq ge¬
nibz et apprehendens Dexteram
de quibz sexissume ueritatẽ stie¬
bat non solum ꝙ fiebat magni
cias de socio hostez feciss populi
Romam Extremũ unũ obsecra¬
uit ut si alit̾ non posset morte
eius generis erãt que ad mãm¬

Expanded text:
deserta, et gratificandi stude. Ingressus urbem Massinissa, relicto ad portas presidio, ipse regiam que Siphacis fuerat properanter petit: illic nulla defensio. 54 Sophonisba, Siphacis ipsius uxor etate florens et forma corporis sicut erat arbitrata, affusaque genibus et apprehendens dexteram,de quibus pessime meritam se sciebat, non solum quod filia magni tias de sotio hostem fecisset populi romani. Extremum unum obsecravit ut, si aliter non posset, morte eius generis erant que ad m
Abbreviated transcription (Latin):
ciitatis p̾nceps ad colloquiũ
euocat Illi aut̃ per muros et
ꝓpuguacula fundũtur audituri
dicturiq qd̾ res posceret cũ ma
simissa mõ minis mõ blandiciis

Expanded text:
civitatis principes ad colloquium vocat; illi per muros et propugnacula funduntur, audituri dicturique quod res posceret. Ille autem modo minis modo blanditiis
Abbreviated transcription (Latin):
meruit reliquoꝵ en die strages
parcior fuga liberior fuit ac¬
longior Si quidez siphax ix̃e non
ante substitit ꝙͣ se in regnũ suũ¬
reaiperet Ceteꝵ scipio die qui
post uictoriã p̾mꝰ illuxit leliũ
et masimissã cũ oñ Romano
equitatu simul et inruudico

Expanded text:
meruit. Reliquorum eo die strages parcior, fuga liberior fuit longior; siquidem Siphax ipse non ante substitit quam se in regnum suumreciperet. Ceterum Scipio, die qui post victoriam primus illuxit, Lelium et Massinissam cum omni romano equitatu simul et numidico
Abbreviated transcription (Latin):
uigĩti dũ taxat in suos usus
resuatis ffrumẽn quoqz et ordci
et pecume magnã in tributo
anno persoluendã hoc cũ legati
carthagiẽsib nũciassent Illi
nichil recusantes quo frandu¬
lenti compotes cõsilni fierent
remssis mox legatis cũ Roma¬
no duce inducias firmanerũt
atqz ipõ iubente ad confirmã¬
dum pacẽ legati alii romain
sui ꝓfecti qui ꝑplex agẽtes in
seuatu frande cogiita nõ ĩpe¬
trata pace remissi sui ꝙͣ uere
nõ impetratũ uenerãt s petitũ
Ceteꝵ dũ eundo et redeũdo
tempus labit᷑. carthaginẽ ses ĩ¬
terim captis nauib Romanoꝵ
tempestate iactatis induciar
fidem fregẽ mex legatis ad

Expanded text:
in suos usus reservatis; frumenti quoque et ordei et pecunie magnam vim tributo annuo persolvendam. Hec cum legati Carthaginensibus nuntiassent, illi nichil recusantes quo fraudolenti compotes consilii fierent, remissis mox legatis cum romano duce indutias firmaverunt; atque ipso iubente ad firmandam pacem legati alii Romam sunt profecti. Qui perplexe agentes in senatu fraude cognita non impetrata pace remissi sunt, quam vere non impetratum venerant sed petitum. Ceterum, dum eundo et redeundo tempus labitur, Carthaginenses interim, captis navibus Romanorum tempestate iactatis, indutiarum fidem fregerant;
Abbreviated transcription (Latin):
late signa circũferris plurimas
que uticã obsidebat̃ remissis
sus iter arripunit. Quib tan¬
tuz ia cireũtũcta de ficerent ⁊̃
sicut multos per annos bello
arserat ytalia sit arderet affuca
et carthagine nõ in merito pa¬
ens uictis in ducib spes esset et¬
cotidie expectaret᷑. obsidio ad¬

Expanded text:
a signa circumferens, plurimas que Uticam obsidebant ad custodsus iter arripit. 46 Iamque cum circum cunta deficerent, et sicut multos iam per annos bello arserat Italia sic arderet Africa, et Carthagine pavor non immerito ens victis in ducibus spes esset, atque in dies expectaretur obsidio
Abbreviated transcription (Latin):
ssi igit᷑. in ytaliã legati qui ha¬
inbalez ad turelam prĩe Reuo¬
carent missa nichilom̃ꝰ legacio
altera ad petendã pacẽ a Roma¬
no duce nec hec quidez pura
fide s puuca ut stilz mẽ tracta¬
tus pacis tempus efflueret
essetqz tantisꝑ respiramẽtum

Expanded text:
ssi in Italiam legati qui Hanibalem ad tutelam patrie revocarent; missa nichilominus legatio altera ad petendam pecem a romano duce, nec hec quidem pura fide sed punica, ut scilicet inter tractatus pacis tempus efflueret, essetque tantisper respiramentum
Abbreviated transcription (Latin):
nos more disponens inqz ar¬
nus equisq duidendis ord̾mnã¬
disq peditũ cohortib atq eq̾tũ
turmis romane nulicie cõsne¬
siones p̾mũ ut mos est accẽ¬
sis Deinde ultro citroq ais
collatis signis preluẽ fuit cuiꝰ
nicio suꝑior ciphatis inclinare
p̾ma lelii ac masimisse a cies
uisa est Postremo tñ insigni
Romauor et p̾cixne peditum

Expanded text:
no more disponens, inque equis armisque dividendis ordinandisque peditum cohortibus atque equitum turmis romane militie consuesiones primum ut mos est; accensis deinde ultro citroque animis et collatis signis prelium fuit. Cuius initio superior regis, inclinare prima Lelii ac Massinisse acies visa erat; tandem tamen insigni Romanorum et presertim peditum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbe manus hostiũ uastarẽt
Cmcta mox uel ferro uel igue
ꝯsumerẽt Seq intendio extre¬
mos miterẽt ne quid or̃o suꝑ¬
ess in qd ira uictoris excandes¬
ceret atq ita leb domesticis
uelud ultinia uolu̾tate Disyo¬
sitis om̃i penitus sꝑe salutis
aut rei ulterius ꝙͣ nõ in ulte

Expanded text:
superbe manus hostium vastarent, cuncta mox vel ferro vel igne consumerent seque incendio extremos inicerent, nequid omnino superesset in quod ira victoris excandesceret. Atque ita rebus domesticis, velut ultima voluntate dispositis, omni penitus spe salutis aut rei alteri
Abbreviated transcription (Latin):
tus utrãqs solita uirtute ꝯpestu¬
it et sedicionẽ quide prius qr
ꝓpius ꝑiculũ erat tringita fõ¬
cuĩ supplicio reliquoꝵ ĩcrepaco¬
ne aca et dulci tandem uena
sedauit Sedatione mlitũ cõ¬
pressa ad rebellionez hostilez
ꝯpescendã uersus indibilem
ac mãdomũ fres qui eandẽ
spe qua nulites rebellarãt et
sue fidei et beneficiorũ Ducis
in memores duob magnis
prelus et multa strage hom
fudit quib uictis uirib q iã
proprus Diffisi ad expertã
notãq uictoris clemẽtiã con¬
fugerũt Quibz ille per grauit̃
increpitus ueniã nõ negauit
et cũ auferri Dediciciis nuxon
p̾sidia obsides imꝑari mos
antiquꝰ romanoꝵ ess nichil
hoꝵ fecit esse ea dicens haud
satis heneiosa pumora de
rebellione tunẽtiũ se nichil inde so¬
lilũ s illorũ fidem si qua ess iteꝵ
oꝑiri malle ꝙͣ impotenciaz rebel

Expanded text:
ranque solita virtute compescuit et seditionem quidem prius quia propius periculum erat, triginta sontium supplicio reliquorum increpatione acri et dulci tandem venia sedavit. Seditione militum compressa ad rebellionem hostilem compescendam versus, Indibilem ac Mandonium fratres, qui eadem spe qua milites rebellarant et sue fidei et beneficiorum ducis immemores, duobus magnis preliis et multa strage hominum fudit. Qui, bis victi viribusque iam propriis diffisi, ad expertam notamque victoris clementiam confugerunt. Quibus ille pergraviter increpitis, veniam non negavit et, cum auferri arma dedititiis, imponi presidia, obsides imperari mos antiquus Romanorum esset, nichil horum fecit, esse ea dicens haud satis generosa pignora de rebellione timentium: se nichil inde solicitum, sed illorum fidem siqua esset iterum experiri malle quam impotentia
Abbreviated transcription (Latin):
grauis qui aute annos quĩqua¬
gita bello punico priore fuat̾ quĩt
comtemplatus ac menuuerãt
lete semper carthagmẽsibz p̾mor¬
dia fuisse belloꝵ exitus aũt
custos ac misios p̾ncipiisq dis¬

Expanded text:
mus. Hic ante annos quinquaginta bello punico priore fuerat et, ccontemplatus, adverterat leta semper Carthaginensibus primordia fuisse bellorum, exitus autem tristes ac miseros principiisque dis
Abbreviated transcription (Latin):
uiine noctis ĩ itio acĩe mouet atq
ad hosiem paruo spacio Distante
turnã calligniẽ proiida mentis
luce distuant ip̃e mediã inter regis
et hasdrubalis castra uallez occu¬
pat Cum igne castris regius ex¬
cercitus ignarus rei fortunũ opi¬
natus inrendiuz in ermis ac se¬
misopitus occurreret in armatos
lapsi occũbebant et penorũ ui¬
gilie igne profecto primũ et mox
reteri exꝑrecti ad ferendaz opem
socus pari opinone reparẽtur
in acĩe scipionis uie medio abdi¬
cam incidebat obtrũtatisq om̃ib¬

Expanded text:
xime noctis initio aciem movet, atque xime noctis initio aciem movet, atque ad hostem parvo spatio distantem turnam caliginem provida mentis luce discutiant, ipse mediam inter regis et Hasdrubalis castra vallem occupat. Cumque, igne castris immisso, regius exercitus ignarus rei, fortuitum opinatus incendium, inermis ac semisopitus accurreret, in armatos lapsi occumbebant, et Penorum vigiles igne prospecto primum et mox ceteri experrecti ad ferendam opem sotiis pari opinione raperentur, in aciem Scipionis vie medio abditam incidebant, obtruncatisq
Abbreviated transcription (Latin):
Diubalez ac penorũ consensus
exigeret maturaret q̾cquid id ess
absolue̾ pacẽ ac bellũ simul esse
non posse alterũ gͦ abici eligi al¬
lerũ oportere mier consultationes
hostiũ et Romanis exploratorib
cũcta sepius spectandi et Roma¬
no duci spectandi p̾parandi omĩa
spaciũ fuit et in castas regis at
hasdrubalis sub obtentu pacis bel¬
li obluuo et in curiositas custo¬
die et carthagine ꝯtemptus Ro¬
manoꝵ qiͣ parẽ p̾timore postẽ¬
ciũ tandẽ itaq cũ ad scipionẽ
missus regis nuĩcius nestio quid
iiquũ actuliss Scipio et sui
responsi certus rem se in cõsilio /¬
posituꝵ ait et in trastinũ pacẽ
se suasisse uerũ nulli de cõsilio
ꝑsuade̾ potuisse respondit Ita
fiactis induais et sublata spe¬
pacis sũma ope utica agredit᷑.
quid agere meditaret᷑. octuleret hĩc
exploratorib in mediũ uocatis et
quid indissent iussus exꝑuiere
consiliũ ipẽ suũ aperut ac trbimꝰ
quid facto opus ess ad monitis pro¬

Expanded text:
nsensus exigeretur, maturaret quicquid id esset absolvere; pacem ac bellum simul esse non posse; alterum abici, eligi alterum oportere. Inter consultationes hostium et romanis exploratoribus cunta sepius spectandi, et romano duci preparandi omnia spatium, et in castris regis atque Hasdrubalis sub obtentu pacis belli oblivio et incuriositas custodie, et Carthagine contemptus Romanorum quasi pacem pre timore poscentium. Tandem itaque, cum ad Scipionem missus regis nuntius nescio quid iniquum attulisset, Scipio, etsi responsi certus, rem se tamen consilio positurum ait; et in crastinum pacem se suasisse, verum nulli de consilio persuadere potuisse respondit. 2 Ita fractis indutiis et sublata pacis spe, summa ope Uticam aggreditur, ut quid agere meditaretur occuleret. Hinc exploratoribus in medium vocatis et quid vidissent iussis expromere, consilium ipse suum aperit ac, tribunis quid facto opus esset admonitis, pro
Abbreviated transcription (Latin):
euasere quadragĩta hosti.
nulia ferro atq igne ꝯsup̃ta
q̃nqz milia et eo ampluis cap¬
ta quorũ multi nobiles sena¬
tores carthagnẽsiuz undenz equi
duo nilia sepbingẽti elexh̃dles
sex capti octo ꝑierant Captus ⁊
armoꝵ ingens cumuilus quem
scixio uulcano suciũ iussit exira
Ad hũc modũ bnia castra hostiu
una nox deleuerat Ab hac uictoria
concussis affroꝵ aĩs eiuuitates qui¬
dam scipiom sponte de dite atqz
ideo ml hostile ꝑpesse, alie per uĩ
capte et direpte diuisaqz pre¬
da militib hec per affricã ge¬
rebant᷑. Carthagnie aut̾ t̾ror unꝰ
ꝯsilia diu̾sa ꝙ hasdrubal pre¬
sagiens in patriã redituz ma¬
res aiõs firmaret ne fortassis ex
desꝑacõne penitend̾ pudendum
ne aliquid deternerẽt nou̾at enĩ
ciuitatꝭ p̾ncipiũ et uarias quoꝵ¬
dã abhorrẽtes a belli ꝯsilio uõ¬
catus est Erant carthagnie ut
tiones ac secte plurine enuila¬
tione nuetua flagrãtiũ et in
re puᵗͣ multũ Diũ sa ymo ad¬

Expanded text:
ere; quadraginta hostium milia ferro atque igne consumpta, quinque milia et eo amplius capta, quorum multi nobiles senatores carthaginenses undecim, equi duo milia septingenti, elephanti sex capti, octo perierant; captus et armorum ingens cumulus, quem Scipio Vulcano sacrum iussit exuri. Ad hunc modum bina castra hostium nox una deleverat. 3 Ab hac victoria concussis Afrorum animis, civitates quedam Scipioni sponte dedite, atque ideo nil hostile perpesse, alie per vim capte et direpte divisaque preda militibus. Hec per Africam gerebantur, Carthagine autem terror unus, silia diversa. Quod Hasdrubal presagiens reditum in patriam maturaresentia confirmaret, ne fortassis ex desperatione penitendum pudendum ve aliquid decernerent; noverat enim civitatis principum varias et quorundam abhorrentes a belli consilio vocatur. Erant Carthagine, ut in tiones ac secte varie mutua emulatione flagrantium et in re publica multum diversa imo ad
Abbreviated transcription (Latin):
auctores duxisse eos eciã inquie
lutũ ac castris errantẽ Dum
seguut᷑. omia liberus prosgexisse
Cum iã omia satis multis cognita
nullo ordine multa destidia apud
hostes acti omiã castra regis ariui¬
dinib aridis materia qz incendiis
apta constare legati romaut nolle
ampluis Ducez suũ longis pendẽ
tractatib ac uaua pacis sye fonẽ
aunt Seu sua gͥ. uolinitas tuͣsi¬

Expanded text:
auctores duxisse eos aliquando etilutum et castris errantem dum sequuntur, omnia liberius perspexissetum resque satis multis cognita, nullo ordine multa desidia apud hostes agi omnia, castra regis arundinibus aridis materiaque incendiis apta constare, legati romani nolle amplius ducem suum longis pendere tractatibus ac vana pacis spe foveri aiunt: seu sua igitu
Abbreviated transcription (Latin):
alieuã in pace diicterẽtꝰ se se¬
questrũ pocius ꝙͣ uel Romanis
auxilio futurũ uel carthagmẽsib
de futur offerebat que condicio
ꝙͣ qmͣ a ꝓposito scipionis longe
ess oblata tamẽ occasio iusã est
felicit̃ rem gerendi prebendi igit.
aurẽ uerbis quib aim nõ prebe¬
uat proqz hac re nũcii hac redire

Expanded text:
ace dimitterent, se sequestrum potius quam vel Romanis auxilio futurum vel Carthaginensibus defuturum offerebat. Que conditio, quanquam a proposito Scipionis longe esset, oblata tamen occasio visa est feliciter rem gerendi: prebere igitur aurem verbis, quibus animum non prebebat, proque hac re ire nuntii ac redir
Abbreviated transcription (Latin):
unicula pleminꝰ iussu scipis¬
nis ut quidã stribut̃ Nam alii
uariãt et cũ complicib steleꝵ
Romani missus et in carcerem
Detrusus dignũ flagicus suis
exitũ huit scixio relatu ami¬
sz factis castreusem illam suã
ex pugnandã ratus in famã
legatis lete p̾mũ susteptis hospi¬
cio et post onnia circũductus suũ
armatas legiones equitũ ac pe¬
Dituz atq omne Robur simł t̾ra¬

Expanded text:
cla Pleminius, iussu Scipionis ut quidam scribunt, nam alii variant, et cum complicibus scelerum Romam missus et in carcerem detrusus, dignum sceleribus suis exitum habuit. Scipio et relatu amised factis castrensem illam suam expugnandam ratus infamiam, legatis lete primum susceptis hospitio et postea per omnia circumductis, situm armatas legiones equitum ac peditum atque omne robur bellator
Abbreviated transcription (Latin):
caxto seu ceso duce hostiũ exci¬
tus equites per tringita passu¬
uun nilia p̾mentib l̾ga uicto¬
ducenti equites carthaginẽses
in quibz aliqui et opibz ĩsignes
et sanguinẽ hac uictoria. et
salacia urbs capta seu dedita p̃si¬
diũq ibi Romanũ impositũ et
scipio totis septẽ dieb ex̾citu ꝑ

Expanded text:
capto seu ceso duce hostium exterritos equites per triginta passuum milia, prementibus terga victoducenti equites carthaginenses, in quibus aliqui et opibus insignes et sanguine. Hac victoria et Salatia urbs capta seu dedita presidiumque ibi romanum impositum; et Scipio, totis sept
Abbreviated transcription (Latin):
ut breui carthaginõ Nus nequitia
atqz libidinez excusarẽt̃ ĩmeritu¬
qz ducez ignaꝵ qz on que per
scelestos illes nebulones gererẽt᷑.
graiu premerẽt que sepe uiuꝰ
ex culxa in alteꝵ oritur infamia
Cui illa in suꝑ accedebat ꝙ in
ex̾citu corrupta om̃is nulicie dis
ciplina et Romanus mos extuit¬
tus ferebat᷑. et priore granor
fama ꝙ illa legati et milituz
ess De quib reb cũ ud flebilẽ
querelam locrẽ siĩ legatoꝵ et
ad Relatu plurimoꝵ agitatum
ess in senatu de Retralendo in
urbem Itipione abrogando q ciꝰ
ipio de multis quidez aute
alios a qũito fabio maxĩõ acies
in eũ sinẽ dicte sunt uicit tãdez
micior pars senatus ut ad ui¬
Dendũ quo in statu res in castris
ernt̃ electi uiri quatuordeã mcte¬
rent᷑ Calamitatib quoq locrẽ¬

Expanded text:
ut brevi Carthaginensium nequitiam atque libidinem excusarent immeritumque ducem ignarumque omnium, quo per scelestos illos nebulones gererentur, gravi premerent, que sepe unius ex culpa in alium oritur, infamia. Cui illa insuper accedebat, quod et in exercitu corrupta omnis disciplina militie et romanus mos extinctus ferebatur, eo priore gravior fama, quod illa legati et militum,esset. De quibus rebus cum ad flebilem querelam locrensium legatorum et ad relatum plurimorum agitatum esset in senatu de retrahendo in urbem Scipione abrogandoque eius imperio, a multis quidem ante alios a Quinto Fabio Maximo acres in eum sententie dicte sunt. Vicit tandem mitior pars senatus ut, ad videndum quo in statu res in castris essent, electi viri quattuordecim mitterentur. Calamitatibus quoque Locren
Abbreviated transcription (Latin):
castra reũtit᷑. nauesq illas one¬
rarias q̃ primã predã tulerãt
et ceu p̾sagis noue prede cum
cõmeatu ex̾citui aduento eodem
eo die quo equestris uictoria erat
redierat rursus hostiũ refertas exi¬
miis in siciliã retunctit Ip̃e om̃ib
tus penos ad audendũ pro salu¬
te aliquid exciuerãt iussus ad¬
eẽ hasdrubal oratus siphas qui
barbarica lenitate olim cũ roma¬
ris ĩ menor silia hasdrubalis ĩ
matrimonio accepta et publice
carthaginẽsi pretib et p̾uatĩ
puellarib blandicus expugna¬
tus Et sunt oñ barbaroꝵ arde̾¬
tissumi in uenerẽ mnuide stipiom
iã aute dũ ad huc in sicilia ess
frustia legatis ad id missis ne
spe auxilii eius in affacam tnsiret
edixerat hi duo igitur octuagĩta
ueditũ et tredea equitũ nilib
armatis huic in aciẽ prodire et
Romains castris appĩquare ausi
illuic hyemps proxima effecerũt
ut dux Romanus obsidionẽ ua
collo litores forme undiqz mari
cincto sic castra Disposuit ut

Expanded text:
castra revertitur, navesque illas onerarias, que primam predam tulerant et ceu ad presagium nove prede cum commeatu exercitui advecto, eodem illo die quo equestris victoria parta erat, redierant, rursus hostium refertas exuviis in Siciliam remittit. Ipse omnibus tus Penos ad audendum pro salute aliquid exciverant: iussus adesse Hasdrubal, oratus Siphax, qui barbarica levitate ictris immemor, filia Hasdrubalis in matrimonium accepta, et publice Carthaginensium precibus et privatim puellaribus blanditiis expugnatus – et sunt omnium barbarorum ardentissimi in Venerem Numide –, Scipioni iam ante, dum adhuc esset in Sicilia, frustra legatis ad id missis, ne spe auxilii eius in Africam transiret edixerat. Hi duo igitur, octuaginta peditum tredecim equitum milibus armatis, hinc in aciem prodire et romanis castris appropinquare ausi, illinc hiems proxima effecerunt ut dux romanus obsidionem valcolle litoreo ferme undique mari cincto sic castra disposuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tentoria Pͦ aduentu misso ad
osterudũ equitatu hostu fuso¬
ne ut p̾fecto equitu int̾fecto
simłq litoris ꝑuastatis agris
longe lateqz metũ sparsat
ita ut carthagnnẽ prelata fa
ma cõclamatio et tumultus
uota urbe ngens fuerit et poe¬
te trepidant clause ꝙͣ iã iam
hostib affuturus uigilieq ꝑ
noctez et custodie in mueris pũti
uelut osidiont disposite Saipio a
mari paululũ semotus et caute
ut in hostico loca oportuna occigãs
incedebat Iam urbem unã hosti¬
u reperat et in ea octo milia hõmi
p̾deq satis alteniꝰ ꝙͣ ne gr̃aua¬
ret excituz in scilia misit huic
letis pͥncipus ne de esset ad uticã
obsidendam castra promonit Nẽ¬
equitatu miuudarũ in armis
esse, haud procul inde ab esse
ad salaciam urbẽ sub tectis agẽ¬
tes estatẽ Quod ille audiens
qtemptũ fuit uel plures inqt
tali duce premissaq ad eliciẽd̃
hostes equi tatu parte duce ma¬
si missa Ipẽ cũ reliqͦ. ꝯsecutus

Expanded text:
tentoria. Primo adventu, misso ad tentoria. Primo adventu, misso ad obstandum equitatu hostiuet prefecto equitum interfecto, simulque litoreis devastatis agris, longe lateque metum sparserat, ita ut, Carthaginem perlata fama, et conclamatio et tumultus tota urbe ingens et fuerit, et porte trepidanter clause, quasi iamiam hostibus affuturis, vigilieque per noctem et custodie in muris presenti velut obsidione disposite. Scipio a mari paululum semotus et caute, ut in hostico, loca oportuna preoccupans incedebat; iam urbem unam hostium ceperat et in ea octo milia hominum predeque satis alterius; quam, ne gravaret exercitum, in Siciliam misit. 2 Hinc, letis principiis ne deesset, ad Uticam obsidendam castra movit, illequitatu Numidarum in armis esse, et haud procul inde abesse ad Salatiam urbem sub tectis agentes estatem; quod ille audiens contemptim «Sint vel plures» inquit «tali duce», premissaque ad eliciendum hostes equitatus parto Massinissa duce, ipse cum reliquo consecutus
Abbreviated transcription (Latin):
pugnãdũ essi quib uisis illico
legati orõnib supp̾ssis quas rei
natura respuebat admirãtes
setiq et taciti non apparatus
bellici aut spet aubigne s ut
ꝑle iã uictorie nũcii redierũt
ac se natui et pplõ retulorũt aut
illo duce et excitu aut ñꝙͣ¬
uina posse carthagne̾ Sic ĩfa¬
muia ut par fuit in gloriã uersa
Scipio ꝯtrattis ad lilibeũ copus pca¬
tus deos prima luce funez situlo
soluit e litore et concursa ac stu
tam trarecit Illic autẽ t̾rore hoste¬
nun et consternacõne laibili it
plane deseri affricaz putares
ad pulchr promotoriũ id est
monti nomẽ omne delectatus
applieuit Egressus in tram pede
forte offeuso concidit actouitisq
qu aderant fedũqz omen abhor¬
rentib Ipe illud quoq meliorẽ
in parte alto aiõ de torquens
protentisq brachuis terrã amile¬
pns Teneo te inq̃t affatatum
Uianis in collib quib ex huic
castra cornelia nomẽ fuit expo¬
suũ ex̾citum exposuit fixitq

Expanded text:
pugnandum esset. Quibus visis illico legati, orationibus suppressis quas rei natura respuebat, admirantes letique et taciti, non ut apparatus bellici aut spei ambigue, sed ut parte iam victorie nuntii redierunt ac senatui et populo retulerunt aut illo duce et exercitu aut ni posse Carthaginem. 5 1 Sic infamia ut par fuit in gloriam versa, Scipio, contractis ad Lilibeum copiis, precatus deos prima luce funem siculo solvit e litore et concursu ac stup Africam traiecit. Illic autem terrore hostium et consternatione terribili, ut plane deseri Africam putares, ad Pulcri promontorium, id est monti nomen, omine delectatus applicuit. Egressus in terram, pede forte offenso concidit, attonitisque qui aderant fedumque omen abhorrentibus, ipse illud quoque meliorem in partem alto animo detorquens, protentis brachiisque terram amplexus, «teneo te» inquit «Africa». Tum vicinis in collibus, quibus ex hinc Castra Cornelia nomen fuit, exercitum exposuit fixitque
Abbreviated transcription (Latin):
sũma Dicuĩ uelut ĩ funa despec¬
tantis Ex hac preda hispanis nu¬
nera sunt collata p̾ncipib noiã¬
lum indibili trecenti equi et suy ar¬
bitrio diligendi int̃ nena les affros
ĩuentus puer masimisse memnda¬
rũ regis ex sorore nepos qui ab
eo uetiais arma contingẽ pueri¬
li uanitate equo atq armis clã¬
arreptis illo iguaro ueiss in

Expanded text:
ma ducunt velut infima despectantis. Ex hac preda hispanis mumera sunt collata principibus, nominatim Indibili trecenti equi suo arbitrio deligendi. Inter venales Afros inventus puer, Massinisse Numidarum regis ex sorore nepos, qui, ab eo vetitus arma contingere, puerili vanitate equo atque armis arreptis clancu
Abbreviated transcription (Latin):
elexhaciũ qui forte castrorũ in
limine corrnẽtes iter obstrux̾ant
fugiẽtib itaq per uallũ additũ
querẽtes Romais uigẽtib multi
iiquo et fugiẽciũ turbis oꝑpletoĩ
trãsitu sunt oppressi De hamba¬
lis ex̾citu octo nuilia ꝑire clephã¬
tes quĩq nec Romanis uictoria
gratis stetit ciuiuz simuił ac socioꝵ
tirta tria milia sunt amissa Mũl¬

Expanded text:
elephantium, qui forte castrorum in elephantium, qui forte castrorum in limine corruentes iter obstruxerant fugientibus; itaque per vallum aditum querentes Romanis urgentibus, multi iniquo et fugientium turbis oppleto in transitu sunt oppressi. De Hanibalis exercitu octo milia perdere, elephantes quinque; nec Romanis victoria gratis stetit: civium simul ac sotiorum circa tria milia sunt amissa, mul
Abbreviated transcription (Latin):
git nec quietem pati pt̾ hec dicẽs
aciẽ instant et castris egredit᷑.
Pugnatũ est ꝙͣ prius asperuis
ꝙ penis partũ decus seruare
et Romanis inflectã ignomima
aut purgare ꝓpositũ esset aut
mori Dui ergo ambignũ prelũ
cum fuissz hambal elephantes
p̾lu infronte constremt si quo
mõ romanã aciez belluaꝵ tur¬
bare poss mcursu sz ea spes ut
pleriq mortaliũ in aduersum
retidit Cum eñ p̃mo ĩpetu tur¬
bare aliques cepissent essetq
midate periculũ aciei decinius fla¬
nius tribimꝰ militũ ĩ uectus in be¬
lluas et hortatus conutes multis
illas uulnerbz affecit. et que sau¬
cie erãt retro Impulse inbegras ter¬
ruerũt ita om̃s parit̾ in suos ber¬
se puincã acie turbauere Inclina¬
tos ad fugã aiõs nestigiis insistẽ¬
tes peditũ muib aduuit corgitii
iã sparses penos terga ũtere hos
marcellus in misso pertulit equi¬
tatu auxit stragẽ duorũ casus

Expanded text:
git, nec quietem pati potest’. Hec dicens git, nec quietem pati potest’. Hec dicens aciem instruit et castris egreditur. Pugnatum est quam prius asperius, quod et Penis partum decus servare et Romanis inflictam ignominiam aut purgare propositum esset aut mori. 91 Diu ergo ambiguum prelium cum fuisset, Hanibal elephantes prelii in fronte constituit, siquo modo romanam aciem beluarum turbare posset incursu; sed ea spes ut plereque mortalium in adversum recidit. 92 Cum enim primo impetu turbare aliquos cepissent, essetque nudate periculum aciei, Decimus Flavius tribunus militum, invectus in beluas et hortatus comites, multis illas vulneribus affecit; et que saucie erant retro impulse integras terruerunt, ita omnes pariter in suos verse punicam aciem turbavere. Inclinatos ad fugam animos vestigiis insistentes peditum nimbus adiuvit coegitque iam sparsos Penos terga vertere; hos Marcellus immisso perculit equitatu. 93 Auxit stragem duorum casus
Abbreviated transcription (Latin):
et uicti estis cras pugnare oportet
et uingere et uictoribz potus ꝙͣ bic¬
tis ignostã Sic ad curandum cor¬
pora dimissi sunt in gẽtib aĩs
diem posterũ expectantes nec
negantes iure se optimo redargutos
Y in tanto exceratu illo die preter
unũ ducem nemo uir fuiss illi se
aut uictoria, aut morte sanfface
dignũ esse, Sic illa nox acta est
ubi pͥmũ illuxit armati om̃s et
uultib aiõs pretendentes ducis ad
p̾toriũ quenere collandatos et em¬
ci iussos, ita se gerere ne p̾us in¬
fauste ꝙͣ felicis pugne rumor in
patriã proferatur tibo eciã nuilita¬
ri robur corporũ firmare et quid
per omiã agi uelit admonitos nst¬
ructa acie castris eduxit positis ĩ
p̾ma acie qui hesterna die p̾mi
fugerãt̾ ut uñ dedecus ortũ erat
inde dedecus inicixeret Qd̾ ubi ha¬
nibal seusit admirans cũ eo in¬
quit hoste pugnamiꝰ qui oĩs nu¬
paciẽs sic fortune uictor uictis ĩ¬
sultat uictus in uictores sese eri¬

Expanded text:
et victi estis, cras pugnare oportet et victi estis, cras pugnare oportet et vincere, ut victoribus potius quam victis ignoscam’. 88 Sic ad curandum corpora dimissi sunt, ingentibus animis diem posterum expectantes nec negantes iure se optimo redargutos, quod in tanto exercitu illo die preter unum ducem nemo vir fuisset: illi se aut victoria aut morte satisfacere dignum esse. Sic illa nox acta est. 89 Ubi primum illuxit, armati omnes et in vultibus animos pretendentes ducis ad pretorium convenere. Collaudatos et eniti iussos ita se gerere ne prius infauste quam felicis pugne rumor in patriam perferatur, cibo etiam militari robur corporum firmare et quid per omnia agi velit admonitos, instructa acie castris educit, positis in prima acie qui hesterna die primi fugerant, ut unde dedecus ortum erat inde decus inciperet. 90 Quod ubi Hanibal sensit, admirans ‘Cum eo’ inquit ‘hoste pugnamus, qui omnis impatiens sit fortune: victor victis insultat, victus in victores se se eri
Abbreviated transcription (Latin):
cis acrimonia Deo grãs agencis,
ꝙ nõ castra hostes inasissent tã
ignauis conuissa custodibz et sub¬
inde querẽtis unde hic de nichilo
tantus tuuor atqz hec tam repẽtina
secordia adu̾sus eos quos et imper
et anno altero uictos cedentesqz fu¬
gauerĩt quos heri castra pouẽtes
ĩ uaserĩt ceptũq sine p̾lio nuplere
uetuerũt que nã hec nõ isi umꝰ
noctis trãfformacio de sequẽtib pro¬
fugos de uictoribz uictos fecerit nec
auctis hostuẽ u ͨ. suis uirib ĩminutꝭ
solos aiõs sic deiectos ut p̾ter uul¬
tus atqz arma iul Romanũ iudeat
et suũ ipe iux recognostat eu̾citu
Ad has ducis uoces a toto clanior ex¬
cercitu redditus peccasse fatenti atqz
oranti illiuis ueniã diei petentiq
preterea ut bbi et qñ ei bisum esst
in aciẽ reducerẽt᷑ neq dux graua¬
ret᷑. suorũ militũ uirtutẽ itex expe¬
riri Ego ait marcellus id faciã neq
longior erit mora hodie pugnastis

Expanded text:
cis acrimonia, deo gratias agentis cis acrimonia, deo gratias agentis quod non castra hostes invasissent tam ignavis commissa custodibus, et subinde querentis unde hic de nichilo tantus timor atque hec tam repentina socordia adversus eos, quos et nuper et anno altero victos cedentesque fugaverint, quos heri castra ponentes invaserint ceptumque sine prelio implere vetuerint; quenam hec nonnisi unius noctis transformatio de sequentibus profugos, de victoribus victos fecerit, nec auctis hostium nec suis viribus imminutis? solos animos sic deiectos, ut preter vultus atque arma nil romanum videat et suum ipse vix recognoscat exercitum. 87 Ad has ducis voces a toto clamor exercitu redditus, peccasse fatentium atque orantium illius veniam diei, petentiumque preterea ut ubi et quando ei visum esset in aciem reducerentur, neque dux gravaretur suorum militum virtutem iterum experiri. ‘Ego’ ait Marcellus ‘id faciam, neque longior erit mora: hodie pugnastis
Abbreviated transcription (Latin):
bellici oꝑis laxamẽtũ cotidie solẽ
simul in celo prospici et marcellũ
Romauãq aciẽ in campis hor¬
tatusq ut hunc tantũ nu̾ꝙͣ ces¬
santis ducis impetũ uno p̾lio re
cis et suorũ pro se quisq stimuł
tedioꝵ icitati ĩ pugnã eunt/
usq in terciã horã pene pari mar¬
te certatũ est Senciensisz marcellꝰ
suoꝵ aiõs lentescere et submisit
auxilia laboramibz, et uerbo et ꝯꝑe
onñ ducis bom officio functus est
Sr nec pudor nec marcelli reuerẽ¬
cia sistere a ciẽ quiint qn terga uer¬
bentes in castra refugerẽt Amnissis
in p̾lio et in fuga duob nulib sey¬
lingẽtis quatuor inter ceteros Cen¬
tarionib tribumsq̃ mi litũ duob
At marcellus ad uesperã in castra
reuersos tain aculeosa, et tam aspera
orõue corripuit ut nõ amarior illis
infelicis pugne fuiss adu̾sitas
et in frouẽ et integrũ insultãs
ferro hostis ꝙͣ sola uerborũ sui du¬

Expanded text:
bellici operis laxamentum, quotidie solem bellici operis laxamentum, quotidie solem simul in celo conspici et Marcellum romanamque aciem in campis, hortatusque ut hunc tantum nunquam cessantis ducis impetum uno prelio retcis et suorum pro se quisque stimulis tediorum incitati, in pugnam eunt. Usque in tertiam horam pene pari Marte certatum est, sentiensque Marcellus suorum animos lentescere et submisit auxilia laborantibus et verbo et opere omni boni ducis officio functus est; sed nec pudor nec Marcelli reverentia sistere aciem quivit, quin terga vertentes in castra refugerent, amissis in prelio et in fuga duobus milibus septingentis, quattuor inter ceteros centurionibus tribunisque militum duobus. 86 At Marcellus ad vesperam in castra reversos tam aculeosa et tam aspera oratione corripuit, ut non amarior illis infelicis pugne fuisset adversitas et in frontem et in tergum insultans ferro hostis, quam sola verborum sui du
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer urgebat nec ullũ res¬
pirandi spaciũ Dabat Aullus ama¬
tor sic amice unꝙyͣ ut ͤ hosti fieri pro¬
uimꝰ studebat Nu̾ꝙͣ sat ꝯtigua ca¬
stas castra uidebant᷑. cotidieq mox
ut uallũ iecerat campis eciã ex¬
plicabat Contͣ hambul leui arma¬
tura p̾lia parna mistendo tempꝰ
trahens fortunã usti terta ninis
Differebat Neqz id sibi diu licitũ
fuit noctu progressum ut solebut
dieq postero castra metantei asse¬
cutus inuãsit ut sine pugna ex¬
pediri cepta non possent Conaer¬
sum est ergo magins uirib totis¬
q ex̾citib Dimicatũ S uergẽ te
ad occasũ die pari euentu p̾lio fi¬
nis ĩpositus marcellus tñ prope
añ noctẽ qnͣto quiuit hosti uicino¬
ra castra disposiit ut satis aꝑꝑe¬
ret pugne aidũ u agere Dis igi¬
tur sole orto legiones in aciẽ edu
uit hambal hac tãta ferocia hostis
actoiitus deqz hoc inter suos q̃stus
ꝙ nullã eis tabuat quietez nullũ

Expanded text:
vehementer urgebat, neque ullum sibi resvehementer urgebat, neque ullum sibi respirandi spatium dabat. 82 Nullus amator sic amice unquam ut hic hosti fieri proximus studebat: nunquam sat contigua castris castra videbantur, quotidieque mox ut vallum iecerat campis aciem explicabat. Contra Hanibal, levi armatura prelia parve miscendo tempus trahens, fortunam iusti certaminis differebat. Neque id sibi diu licitum fuit. 83 Noctu progressum ut solebat dieque postero castrametantem assecutus invasit, ut sine pugna expediri cepta non possent. Concursum ergo magnis est viribus totisque exercitibus dimicatum, sed vergente ad occasum die pari eventu prelio finis impositus. Marcellus tamen propere ante noctem quanto quivit hosti viciniora castra disposuit, ut satis appareret pugne avidum id agere. Vix igitur sole orto legiones in aciem educit. 84 Hanibal hac tanta ferocia hostis attonitus, deque hoc inter suos questus, quod nullam eis tribuat quietem nullum
Abbreviated transcription (Latin):
linmaudis ao comodo dici ieligiũ
tnͣsegit. Mor digaessum silencio
proxime noctis hamibalez et in apu¬
liã ab euntez ip̃e die t̾tio insecutꝰ
atq ad uenusiã ꝯsecutus Iuxta eũ
castra posuir. multosqz ibi perdies
lenbz huic atq huic equitũ ut pe¬
ditũ ex cursib prelia plura poceꝰ
ꝙ dura tõmissi suĩ ffuere tamen
onuã Romanis prosꝑa inde ulteres
hanbal noctu somꝑ mouens ca¬
stra nempe aptũ inisi dũs tempꝰ
et lociẽ queres procedebat ac mar¬
cellus lure illũ clara nec aliter ꝙͣ
premissis itmeꝵ exploratoribz se¬
quebatur Iam ex acta hieme can¬
suẽ uterq ꝓuenat̾ Iamqz et lictere
fabii marum marcello redite erũt
quib ad recuperandũ tarẽtinũ pro¬
ficistens ut aca bello interĩ ham¬
balem Detineret hortabat᷑. His p̾cla¬
ri uiri monitis s multo mauimie
suote concitus ĩgemio hostem ex
aꝑta plaincie se se in loca nemo¬
rosa et in sidus aportuna ꝯferẽtem

Expanded text:
humandis ex commodo diei reliquum humandis ex commodo diei reliquum transegit. 80 Mox digressum silentio proxime noctis Hanibalem et in Apuliam abeuntem ipse die tertio insecutus atque ad Venusiam consecutus, iuxta eum castra posuit multosque ibi per dies levibus hinc atque hinc equitum ac peditum excursibus prelia plura potius quam dura commissa sunt, fere tamen omnia Romanis prospera. Inde ulterius Hanibal noctu semper movens castra, nempe aptum insidiis tempus et locum querens, procedebat; at Marcellus luce illum clara nec aliter quam premissis itinerum exploratoribus sequebatur. 81 Iam exacta hieme Canusium uterque pervenerat, iamque et litere Fabii Maximi Marcello reddite erant, quibus, ad recuperandum Tarentum proficiscens, ut acri bello interim Hanibalem detineret hortabatur. His preclari viri monitis sed multo maxime suopte concitus ingenio, hostem ex aperta planitie se se in loca nemorosa et insidiis oportuna conferentem
Abbreviated transcription (Latin):
extimare uellet granior eqnieum
iactura ꝙͣ uibis fuit Si quidez ch̾ta¬
tu quo pene semꝑ p̾ualuerat ex
tunt inferior, atqz nuipar ĩuentꝰ
est. Et hoc quidez astu gestuz in
apulia In sannio aut̃ due hosti¬
um uibes capte et atria nulia m¬
litũ hambalis que ibi presidio
dimissat ui oppressa sunt huic
maercellus in lucanam progressi
hauibali instare tanta fiducia nt̃
cũ illo collib insedissi hic castra
añ eũ in plaiicie metaret᷑ Prmmꝰ¬
q aciẽ castris adduce̾t pugnatum
est ab lora tercia usq ad noctem
tam paribz aimis at fortuna ut
nentra parcur̃ niclinaret s deffe¬
sis integri subiissi sero preluẽ
instauraret̾ dubiã nox sera uic¬
toriũ fecit In hoc tanẽ murcellꝰ
uictoris speciez exhibuit ꝙ die
qui p̾mne post hoc preliĩ illuxit
ab ortu solis usq ad młtu lucis
instructa in campis acie stetit
nulloq obuiã exemuite spolus ho¬
stiũ legendis suorũq corporibus

Expanded text:
extimare vellet, gravior equitum extimare vellet, gravior equitum iactura quam urbis fuit; siquidem equitatu, quo pene semper prevaluerat, ex tunc inferior atque impar inventus est. Et hoc quidem astu gestum in Apulia, in Samnio autem due hostium urbes capte et tria milia militum Hanibalis, que presidio ibi dimiserat, vi oppressa sunt. 78 Hinc Marcellus in Lucaniam progressus Hanibali instare tanta fiducia ut, cum ille collibus insedisset, hic castra ante eum in planitie metaretur, primusque aciem castris educeret. Pugnatum est ab hora tertia usque ad noctem, tam paribus animis ac fortuna ut neutra partium inclinaret, sed defessis integri submissi sero prelium instaurarent: dubiam nox sera victoriam fecit. 79 In hoc tamen Marcellus victoris speciem exhibuit quod, die qui primus post hoc prelium illuxit, ab ortu solis ad multum lucis instructa in campis acie stetit, nulloque obviam exeunte spoliis hostium legendis suorumque corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
macõm S p̃terite etiã accusatõ¬
in demxta fide suia ulla distussio¬
ne obiecte prodicõnis abire Bla¬
suis uero quasi fortuna in asyera¬
tum ceptuẽ iter aꝑpuss nũꝙͣ desti¬
tit mone̾ dasiũ et hortari osten¬
des quãta in cõscłio suo et ip̃oꝵ
laus et prĩe salus ess douet en
precib et orõnib emolitũ in sinã
suã traxit ut ambo oꝑa murcello
salapia traderet᷑. nõ sune multo
quidem sanguine Na ex on pu¬
nico equitatu electissum illic erãt
qui re subita ꝑculsi ꝙͣ quã eq̾s
istru nec temporis nec locorũ
augustie paterẽtur Arreptis cũ
arnis in aplũ end̃ꝑere ixi
non possent ꝙ ultrna sors sinebat
fortissime dimicantes fere om̃s occu¬
bere quĩquagita nõ amplius capti
sũt Sic salapia ad Romauos redũt
ex emplum posteris ne ab honestis
principiis facile de sistant qmͣuis
prima fronte difficilia uideant. ha
iubali forte inisi amasiolam suã

Expanded text:
mationi sed preterite etiam accusationmationi sed preterite etiam accusationi dempta fide, sine ulla discussione obiecte proditionis abiere. 75 Blasius vero, quasi fortuna insperatum ceptis iter aperuisset, nunquam destitit monere Dasium et hortari, ostendens quanta in consilio suo et ipsorum laus et patrie salus esset, donec eum precibus et orationibus emollitum in sententiam suam traxit, ut amborum opera Marcello Salapia traderetur: non sine multo quidem sanguine. 76 Nam ex omni punico equitatu electissimi illic erant, qui re subita perculsi, quanquam equis instrui nec temporis nec locorum angustie paterentur, arreptis tamen armis in apertum erumpere nisi non possent, quod ultima sors sinebat fortissime dimicantes fere omnes occubuere; quinquaginta non amplius capti sunt. Sic Salapia ad Romanos rediit, exemplum posteris ne ab honestis principiis facile desistant, quamvis prima fronte difficilia videantur. 77 Hanibali certe, nisi amasiolam suam
Abbreviated transcription (Latin):
tus prosperos habiturũ Ille auiẽ
qui consiliũ et cõsiln odisset aucto¬
rem rem omne patefecit hamiba¬
li uocati anbo ad tribimal illud
horribile cũ seorsum soli starẽt
semoti a turba et occupatus in
alus hambal, rem differret ac¬
cedens ꝓpus et in herens blasts
nuti ac submissa uoce quid agis
dasi inqͥt aut quid hesitas plus
ut igit᷑ apud te mei odiũ ꝙ̃ coĩs
amor prĩe ualebit quin pocuis
aibo qmi soli possumꝰ placati iã¬
tandẽ et unanmes ꝯsiliũ saluta¬
re ipplectim᷑. nos ipos et patrã t̾sti
suicio liberamus His accensus da¬
suis exclamaint et quasi omes
audissent ꝙ uinus audierat ecce
inq̃t subocculis tuis hanibal sta¬
mus et hic me de prodicõne qpel¬
lat. Quo maior interpellantis
audacia eo incredibilior om̃ib fuit
creditũq odio fictũ crimẽ qd̵ quia
restib careret pro libito fuigi po¬
sset Sic igit᷑. nõ pñti lñ excła¬

Expanded text:
tus prosperos habiturum. 73 Ille autem, tus prosperos habiturum. 73 Ille autem, qui consilium et consilii odisset auctorem, rem omnem patefecit Hanibali. Vocati ambo ad tribunal illud horribile, cum seorsum soli starent semoti a turba et occupatus in aliis Hanibal rem differret, accedens propius et inherens Blasius miti ac submissa voce: ‘Quid agis, Dasi,’ inquit ‘aut quid hesitas? plus ne igitur apud te mei odium quam comunis amor patrie valebit? quin potius ambo, qui soli possumus, placati iantandem et unanimes consilium salutare complectimur, nos ipsos et patriam tristi servitio liberamus?’ 74 His accensus, Dasius exclamavit et, quasi omnes audissent quod unus audierat, ‘Ecce’ inquit ‘sub oculis tuis, Hanibal, stamus et hic me de proditione compellat’. Quo maior interpellantis audacia eo incredibilior omnibus fuit, creditumque odio fictum crimen, quod quia testibus careret pro libito fingi posset. Sic igitur non presenti tantum excla
Abbreviated transcription (Latin):
inter pures enuilacio prorsus adũ¬
si in eo maxime ꝙ romains alter
alter fanebat hambali et sibiurlẽ
ixam̃ tradiderat eoq carissimꝰ illi
exat Is qui mõ romanꝰ erat bla¬
suis noĩe quãtũ sine distrimiẽ
fieri posse uidebat᷑ om̃s uias cogi¬
tabat quib patriã ereptã ham¬
baliad Romanũ tuͣfferret nuxe¬
riũ et de hoc spem aliquã si qua
facultas afferret marcello dederat
fessus tandem cogitãdo neq con¬
silu exitũ ĩ uemies qui desperã¬
ciũ mos est etiã in uia tentare
aduersariũ et concinẽ suũ Cui
dacio nomẽ erat u̾ibis aggredit᷑.
suadet q omissam p̃natis sim¬
ultatib libertatẽ et salutẽ publi¬
cã ꝯmuni ꝯsilio procurare et a
pessimo dnõ ad amicos optimos
qungrare magis magno hoc fa¬
ciens, ne quid p̾termicteret᷑. in ex¬
ꝑtu sciensqz qd optabat siue ad¬
nersarin ꝯsilio et ꝯsensu nõ posse
contingẽ ꝙͣ optatũ sperans euẽ¬

Expanded text:
inter pares emulatio, prorsus adverinter pares emulatio, prorsus adversi, in eo maxime quod Romanis alter, alter favebat Hanibali et sibi urbem ipsam tradiderat eoque carissimus illi erat. Is qui animo romanus erat, Blasius nomine, quantum sine discrimine fieri posse videbatur, omnes vias cogitabat, quibus patriam ereptam Hanibali ad romanum transferret imperium et de hoc spem aliquam, siqua facultas afforet, Marcello dederat. 72 Fessus tandem cogitando neque consilii exitum inveniens, qui desperantium mos est etiam invia tentare, adversarium et concivem suum, cui Dasio nomen erat, verbis aggreditur suadetque omissis privatis simultatibus libertatem et salutem publicam comuni consilio procurare et a pessimo domino ad amicos optimos commigrare, magis hoc faciens nequid pretermitteretur inexpertum sciensque quod optabat sine adversarii auxilio et consensu non posse contingere, quam optatum sperans even