comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tim urãm desin̾e rem qmͣ d̾e linqui¬
mus. S si non sit de̾lictum putist ĩ¬
tẽdelictũ furti non tenetur. s si n fuit
n putauit. iacens tñ tulit. n̾ut lu¬
stetur. s redditurꝰ ei cuiꝰ fuit fĩte̾
furti. ꝓmĩ uidermus si nescit cuius.
eet: at tñ tulit qĩ redditurus ei qͥ
desiderass. uł qui ostendiss rẽ siã.
an furti obligetur.⁊ puto ñ obliga¬
face̾ ut libellũ ꝓponant ꝯtinentem
inuenisse se ⁊ redditurũ ei qui deside¬
rau̾it. hii ergo ostendũt se ñ aĩo fu
randr se fecisse. quid ergo si ea petuĩa
face. et si non probe petat aliꝙͥ ¶ Si
qͥs sponte rẽ eiecit uł iactauit. uł
qĩ pro d̾elicto hĩturus. tuq hnͣc rẽ
tuleris. an fuiti tenearis. celsus. ł .iii.
licto habitam ñ tenĩ. ꝙx si non pu¬
tasti hic dubitari posse ait. et tamẽ
magis defendit ñ ceni. qr inquid reᷤᷤ
non int̾uertitur ei qͥ eam sponte re¬
iecit. ¶ Si iactũ ex naue factũ. aliꝰ

Expanded text:
 derelinquimus. Sed si non fuit derelictum, putauit tamen derelictum, furti non tenetur. Sed si neque fuit neque putauit, iacens tamen tulit, non ut lucretur, sed redditurus ei cuius fuit, non tenetur furti. Proinde uideamus, si nescit cuius esset, sic tamen tulit quasi redditurus ei qui desiderasset uel qui ostendisset rem suam, an furti obligetur. et non puto obligafacere, ut libellum proponant continentem inuenisse se et redditurum ei qui desiderauerit: hi ergo ostendunt non furandi animo se fecisse. Quid ergo, si εὕρετρα facere, etsi non probe petat aliquid. Si quis sponte rem iecit uel iactauit, non quasi pro derelicto habiturus, tuque hanc rem tuleris, an furti tenearis, Celsus libro duolicto habitam, non teneris. quod si non putasti, hic dubitari posse ait: et tamen magis defendit non teneri, quia, inquit, res non interuertitur ei, qui eam sponte reiecit. Si iactum ex naue factum alius
Abbreviated transcription (Latin):
istipulatõ facta est ea omĩat
ut tot stipusones qͦt res sint.
ca
trina die argentũ quaq die dari
ap̃ ueteres uariatũ fuit. paulus.
S uarsꝰ est̃ hic tres e̾e triũ sum¬
maꝵ scipulationes. ¶Et si pla¬
cet extingi obligationẽ si in eũ
casum incid̾it a quo inciꝑe non
potest. non tñ hoc in omĩbus
uerum est ecce̾ stipulari uiam
uer actum ad fundũ coũen soctꝰ
non pot̾. et tñ si is ꝙ stipulatus
fuerat duos heredes reliq̃rit.
non exstinguitur stipulatio. ⁊
ꝑ partẽ dominoꝵ seruitus ad qͥ¬
ri non pot̾. ad quisita tñ confir¬
matur. et ꝑ partẽ dnĩ hoc eue¬
niti si pars p̃dii seruientis. uel

Expanded text:
stipulatio facta est: 'ea omnia, ut tot stipulationes, quot res sint. ma trima die id argentum quaque die dari?' apud ueteres uarium fuit. Paulus: sed uerius et hic tres esse trium summarum stipulationes. Etsi placeat extingui obligationem, si in eum casum inciderit, a quo incipere non potest, non tamen hoc in omnibus uerum est. ecce stipulari uiam iter actum ad fundum communem socius non potest, et tamen si is, qui stipulatus fuerat, duos heredes rel‹i›querit, non extinguitur stipulatio. et per partem dominorum seruitus adquiri non potest, adquisita tamen conseruatur et per partem domini: hoc euenit, si pars praedii seruientis uel
Abbreviated transcription (Latin):
fundi cẜ̃ tu possideas. ⁊ ego ꝓpͥũ
meũ ẽẽ dicã. fructus ꝯdic̾e tͥ uelĩ
q̃sitũ est an exceptõ ex p̾iudici¬
um fundo. ꝑti ue eiꝰ non fiat.
obstet. an deneganda sit. ⁊ utͣbs
putat. int̾uenire p̃torem deb̾e. nͨ ꝑ¬
mutere petitori priuscim᷑ de ꝓpͥeta¬
te constet hiꝰ iudiciis exꝑiri.

Expanded text:
 tu possideas et ego proprium meum esse dicam, fructus condicere tibi velim: quaesitum est an exceptio "quod praeiudicium fundo partive eius non fiat" obstet an deneganda sit. et at intervenire praetorem debere nec permittere petitori, priusquam de proprietate constet, huiusmodi iudiciis experiri.
Abbreviated transcription (Latin):
artm seruũ uendidit p̃ciũ stipula¬
tus est is homo redibitus post¬
ea mortuus est ⁊ pr̃ eius pecuni¬
amabemptore petebat qmͣ filiꝰ
stipulatus erat. placuit equsi ẽẽ
in fcm exceptõnẽ eũ obicẽ ꝙ petu¬
na ob hoĩe illũ ex ꝓmissa ẽ ꝙ redi¬
bitus ẽ.
dem .ł Adu̾sus exceptõne iui¬
bris iurandi replicanib doli mali
ñ ds dari cũ p̃tor idag̾e debeat
de cuiꝰ ꝓpͥetate int̾ me ⁊ te cõtro¬
u̾sia est. ⁊ dico p̾terea uiam᷑ deũ

Expanded text:
arem servum vendidit, pretium stipulatus est: is homo redhibitus et postea mortuus est. et pater eius pecuniam ab emptore petebat, quam filius stipulatus erat. placuit aequum esse in factum exceptionem eum obicere: "quod pecunia ob hominem illum expromissa est, qui redhibitus esus exceptionem iurisiurandi replicatio doli mali non debet dari, cum praetor id agere debet, de cuius proprietate inter me et te controversia est, et dico praeterea viam ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Qui agnitis instrĩentis
qĩ uera eẽnt. sołuit post siñam iu¬
dicis quero si postea cognita rei
ueritate. et reꝑtis falsis instrum̃¬
tio accussire uelit. ⁊ probare falsa
eẽ instrumenta ex quib ꝯuemiebu
turꝰ cum instrumentis subscͥpse¬
rat ex p̃cepto siue ĩt̾ locutõe udi¬
cis. an p̃scriptõ ei opponi possit cũ
⁊ pͥncipalib consiitutõib mani¬
feste cauetur. ⁊ si res iudicata ẽẽt
ex falsis instrumentis si postea
falsa inueniatur.nec iuditate rei¬
p̃scriptõnẽ opponi. Mod̾. R. ob¬

Expanded text:
m Qui adgnitis instrumentis, quasi vera essent, solvit post sententiam iudicis, quaero, si postea cognita rei veritate et repertis falsis instrumentis accusare velit et probare falsa esse insttur, cum instrumentis subscripserat ex praecepto siue interlocutione iudicis, an praescriptio ei opponi possit? cum et principalibus constitutionibus manifeste cavetur, etsi res iudicata esset ex falsis instrumentis, si postea falsa inveniantur, nec rei iudicatae praescriptionem opponi. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
meã exusserit. capitis pena plecte
ssuos tm rescriptõ diui pii ꝑmuti¬
tur. at non eiusdẽ religionis ho¬
minẽ qui hoc fecerĩt castrantip
penã irrogatur. ¶ Seruo sine in¬
dice ad bestias dato non solũ qͥ nen¬
didit pena uerũ ⁊̃ qui cõꝑauit
minis potestas ablata est ad besti¬
as depugnandas suo arbitrio seruos
tidere. oblato tũ iudicis seruosi sta

Expanded text:
meam exusserit, capitis poena plectetsuos tantum rescripto diui Pii permittitur: in non eiusdem religionis qui hoc fecerit, castrantis poena irrogatur. Seruo sine iudice ad bestias dato non solum qui uendidit poena, uerum et qui comparauit minis potestas ablata est ad bestias depugnandas suo arbitrio seruos tradere: oblato tamen iudici seruo, si iusta
Abbreviated transcription (Latin):
aul. ł In lege cormelia do¬
lus ꝓ fc̃o accipitur. nec in hcͣ lege
culpa lata pro dolo accipitur. qrͣ
siquis alto se p̃cipitau̾it. et suꝑ a
liũ uenerit eũꝙ occid̾it. aut puto
ex arbore cũ ramũ deiecerit. non
ꝓclamauerit. et p̃t̾euntẽ occid̾it
ad huĩ legis coħcionẽ non ꝑtinet:¬

Expanded text:
. In lege Cornelia dolus pro facto accipitur. ne‹que› in hac lege culpa lata pro dolo accipitur. quare si quis alto se praecipitauerit et super alium uenerit eumque occiderit, aut putator, ex arbore cum ramum de‹i›ceret, non praeclamauerit et praetereuntem occiderit, ad huius legis coercitionem non pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ indanda. s ⁊̃ in obseruanda disci¬
plina constitit pat̾nus quo scripsit. de¬
bere eum quis se meminerit armato p̃¬
ee̾ ꝑcissime ꝯmeatũ dare eqũ militarẽ
exͣ puinciam̃ deduci ñ ꝑmite̾ ad opꝰ
pͥuatũ p̾scatũ uenatũ militẽ nõ ꝑmit

Expanded text:
m in danda, sed. etiam in obseruanda disciplina constitit. Paternus quoque scripsit debere eum, qui se meminerit armato praeesse, parcissime commeatum dare, equum militarem extra prouinciam duci non permittere, ad opus priuatum piscatum
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾sus. ¶Itẽ tp̃r nauigõnis uł it¬
neris. ⁊ si sẽ ꝓhibet ualitudinẽ ĩpedi¬
tum. uł a latronib decentũ simili ue̾
casu moram passũ dũ non tardius
a loco profectũ se ꝓbet. ꝙͣ ut occurr̃e
poss intͣ ꝯmeatũ rescituendꝰ est ¶ ar¬
ma alienasse graue cͥmen est. ⁊ ea cul¬
pa defertioni exequatur utiꝙ si tota
castigari u̾berimꝰ d. si uͦ loricã scu¬
tum galeã gladiũ desertori simił. Ẽ
tyroni in hoc cͥmine faciliꝰ ꝑcet᷑ arm¬
opep custodie płim: ea culpã impitã
iam reͦs fu̾it postulatꝰ nom̃ militie de¬
dit statim sacͣm̃to soluendꝰ ẽ. Mi

Expanded text:
item temporis nauigationis uel itineris. et si se probet ualetudine impeditum uel a latronibus detentum similiue casu moram passum, dum non tardius a loco profectum se probet, quam ut occurrere posset intra commeatum, restituendus est. Arma alienasse graue crimen est et ea culpa desertioni exaequatur, utique si tota castigari uerberibus debet, si uero loricam scutum galeam gladium, desertori similis est. tironi in hoc corumque custodi plerumque ea culpa imputatur, iam reus fuerat postulatus, nomen militiae dedit, statim sacramento solvendus est. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe militie ĩpleto dat᷑. cãria. cũ qͥs uitõ
sus est. n rome n ĩ sacro omitatu agere
pot᷑. ⁊ si sine ignominie m̃cõne missi st̃
nichominꝰ ignominia missi intelligentͤ
In re uerens miles ñ tm̃a tͥbuno uel
enturione. s ⁊̃ a pͥncipali coħcendꝰ est
nani eũ qͥ cũ centurioni castigari se uo¬
lenti resticiu̾it. uet̾es notau̾nt si iutem
tenuit militiã mutat. s ex ĩ dustria
fregit uł manũ centurioni tulit capi¬
te punitur. ¶ Eiis fugam qͥ cum
sub custodia. ilł ĩ carrẽ eẽt decesserit¬

Expanded text:
tempore militiae impleto datur: causaria, cum quis uitio tempore militiae impleto datur: causaria, cum quis uitio sus est, neque Romae neque in sacro comitatu agere potest. et si sine ignominiae mentione missi sunt, nihilo minus ignominia missi intelleguntur. Inreuerens miles non tantum a tribuno uel centurione, sed etiam a principali coercendus est. nam eum, qui centurioni castigare se uolenti restiterit, ueteres notauerunt: si uitem tenuit, militiam mutat: si ex industria fregit uel manum centurioni intulit, capite punitur. Eius fugam, qui, cum sub custodia uel in carcere e
Abbreviated transcription (Latin):
in ea re non adhibeaturꝰ qui mͥ sit tol¬
lerandris officiũ tribunoꝵ ẽ. uł eoꝵ
qui ex̃citui possunt milites ĩ castris
continere ad ex̃citationẽ ꝑducere claueᷤᷤ
portarũ suscipere uigilias int̾dũ circui¬
re. frum̃tatõnib cõmiliton̾ int̾esse
dem cohercere delicta .ẜ. suã auctorita
tem hiis modis castigare p̾ncipis frcãn¬
ster int̾eẽ q̃relas cõmilitonũ audire ua¬
gerunt . s. ne studio culturẽ militia su¬
a uocentur. ⁊ Id̾o domũ comꝑare non
ꝓhibent᷑. s et agros in alia ꝓuĩcia
comꝑare possunt. Cetm̃ ⁊̃ ea ꝓuĩtia
ĩ qͣ pp̾ p̃lii cam uen̾unt sub alieno qͥ
uendicabitur. is aũ qui contra disci¬
plinã agrũ oꝑauit si nulla de ea re
onis cõmoduad eos qͥ ignominiẽ cã
ratus ꝯcessũ intelligit᷑. Id̾o et ad esi
qͥ cãria missus est potest dici ꝑti¬
nere. cũ huic quoq p̾msũ p̃stat᷑
Missionũ generales cause sũt tres ho¬
nesta cãria ignominiosa. honesta ẽ q̃

Expanded text:
ur, qui mihi sit tolerandus'. Officium tribunorum est uel eorum, qui exercitui praesunt, milites in castris continere, ad exercitationem producere, claues portarum suscipere, uigilias interdum circumire, frumentationibus commilitonum interesse, demtis modum castigare, principiis frequenter interesse, querellas commilitonum audire, ua, scilicet ne studio culturae militia sua auocentur. et ideo domum comparare non prohibentur. sed et agros in alia prouincia comparare possunt. ceterum in ea prouincia proelii causam uenerunt, ne sub alieno quiuindicabitur. Is autem, qui contra disciplinam agrum comparauerit, si nulla de ea re ionis commodum ad eos, qui ignominiae causa ranis concessum intellegitur: et ideo et ad eum, qui causaria missus est, potest dici pertinere, cum huic quoque praemium praestatur. Missionum generales causae sunt tres: honesta causaria ignominiosa. honesta est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
um dare spopond̾it. c̃iemꝰ ubi sit
stichus. aut non multũ referre
uideatur. ephesi datirũ se̾. an
cꝑ ephesi siritũ ip̃e rome sit dare
spondeat. Nam hoc qͦ ad facultatẽ
dan̾di ꝑtinet. qr et in pecunia. et
ris. ñ ad impedim̃tũ scipłatoris
pertinet. ne rrcipiat diti eũ ꝙͦ
dare nõ posser ¶Qui aliemim
seruũ cx̃ dñs non uendat. dare pro¬
miserit. Si ab eo stipulatꝰ sim qui
effic̾e non possit cũ ab alio possi¬
bile sit iurefactã obligatõnem
sabinꝰ scribit. ¶ Cum quis sub
hac condicõne stipulatus sit. fi
rem sacram aut religiosam ticlꝰ
uendid̾it. ux forũ aut basilicam

Expanded text:
um dari spoponderit, quaeremus, ubi sit Stichus: aut si non multum referre uideatur 'Ephesi daturum se', an, quod Ephesi sit, cum ipse Romae sit, dare spondeat: nam hoc quoque ad facultatem dandi pertinet, quia in pecunia et ris, non ad impedimentum stipulatoris pertinet, ne incipiat dici eum quoque dare non posse, qui alienum seruum, quem dominus non uendat, dare promiserit. Si ab eo stipulatus sim, qui efficere non possit, cum alio possibile sit, iure factam obligationem Sabinus scribit. Cum quis sub hac condicione stipulatus sit, si rem sacram aut religiosam Titius uendiderit uel forum aut ba
Abbreviated transcription (Latin):
opus id tm̃ exstĩmetur :ꝑ in illo in¬
teruallo effici pessit. transactoq
temꝑe ꝙ insulam cõsũmato oportu¬
erit. si postea efficitur lib̾etur rendꝰ
sicut lberatur. qui se daturũ sꝑo¬
pondit esi qñq tradid̾it. ¶ Illud
inspiciendũ eit. an ꝙ centũ dare ꝓ¬
misit. confesti tenentꝰ. dt uͦ. dess
obligõ don᷑ pecumã coͥnferbe poiłit.

Expanded text:
opus, id tantum aestimetur, quod in illo interuallo effici potuit. transactoque tempore, quo insulam consummare oportuerit, si postea aedificetur, liberetur reus, sicut liberatur, qui se daturum spopondit, si quandoque tradit. Illud inspiciendum est, an qui centum dari promisit confestim teneatur an uero cesset obligatio, donec pecuniam conferre possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ti oꝑ. cet̾m si post int̾rogatõnẽ
dͥem spopondiss. ¶ Si hõiẽ stip¬
ulatus sim. ⁊ ego de alio sensero.
tu de alio nicħ accũ eriti. Nam stip¬
ulatio ex utriusq partis consen¬
su ꝑficitur. ¶ Cum ita stipulatꝰ
sum ephesi dari inc̃. tempꝰ ꝙ aut̃
accipi debeat querit᷑. ⁊ mag̃ est.
ut totã cam rem ad iudicem .i. ad
conficere possit. ꝙ fcũrũ se pro¬
miserat isꝙ ephisi daturũ ses
spopond̾it. n dipplomate dieb
an noctib et oĩ pot̾ate cõtẽpta.
it̃ cõtinuare cogatur. n tã deli¬
catre ꝓgredi debeat. ut rep̃hen¬
sione dignꝰ apparet᷑.s hĩta rõ¬
ne temꝑis etatis. sexus ualitu¬
dinis cũ id agatur. ut mature
ꝑueniat. idest codẽ temꝑe. quo
pleriꝙ eiusdem. ꝯdicõniͭ hoĩs
solent ꝑuenirce. eoꝙ tnssagtio
qmͣuis rome remanserit. nͨ pos¬
sit ephesi pecuniã dare. nicħom
uł qr ubiq potꝰ solu̾e. Nam ⁊ ꝙ ĩ diẽ
debet᷑ ante solui pot̾. licet pati nõ

Expanded text:
interrogationem die spopondisset. Si hominem stipulatus sim et ego de alio sensero, tu de alio, nihil acti erit: nam stipulatio ex utriusque consensu perficitur. Cum ita stipulatus sum 'Ephesi dari?' inest tempus: quod autem accipi debeat, quaeritur. et magis est, ut totam eam rem ad iudicem, id estconficere possit, quod facturum se promiserit, ut qui Ephesi daturum se spoponderit, neque duplomate diebus ac noctibus et omni tempestate contempta iter continuar‹e› cogatur neque tam delicate progredi debeat, ut reprehensione dignus appareat, sed habita ratione temporis aetatis sexus ualetudinis, cum id agat, ut mature perueniat, id est eodem tempore, quo plerique eiusdem condicionis homines solent peruenire. eoque transacto, quamuis Romae remanserit nec possit Ephesi pecuniam dare, nihilo uia ubique potest soluere: nam et quod in diem debetur, ante solui potest, licet peti non
Abbreviated transcription (Latin):
ac si ea condicõ q̃ natã ⁊̃ possibilis
est infenta set. nec ad rem ꝑtinet
ꝙ ius mutari pot̃. et id ꝙ nune
impossibile ÷ postea possibile fi.
non enũ secundũ futuri temꝑis
ius. s secũdũ. p̃sentis extimari d
scipulatio. ¶ Si ut aliquid fiat sti¬
pulemut. ⁊ utatius et elegantius
ẽe labeo ait. sic subiti penã. si ita fc̃m
non erit. at cũ ꝙ ne fiat stipulem᷑.
cũc hoc modo si adu̾sus fom̃ erit. ⁊
cum alias fieri. ⁊ non fieri ꝯiunite
stipulemur: sic ꝯprehendend̾. est¬
sision fet̃is siũ quid adu̾sus eafe

Expanded text:
ac si ea condicio, quae natura impossibilis est, inserta esset. nec ad rem pertinet, quod ius mutari potest et id, quod nunc impossibile est, postea possibile fieri: non enim secundum futuri temporis ius, sed secundum praesentis aestimari debet stipulatio. Si ut aliquid fiat stipulemur, et usitatius et elegantius esse Labeo ait sic subici poenam: 'si ita factum non erit': at cum quid ne fiat stipulemur, tunc hoc modo: 'si aduersus ea factum erit': et cum alia fieri, alia non fieri coniuncte stipulemur, sic comprehendendum: 'si non f
Abbreviated transcription (Latin):
suũ donatũ manumͣtẽdi gr̃a accepit
ex hundanti ꝓbat cũ post diui mar
cõmissaria libertatẽ iuris est cuiꝰ
manumisso non opetit. ¶Puellã
ea lege uendilit ut pꝰ annũ ab ep̃¬
tore manumtẽt᷑. qr si ñ manumisiss
ꝯuenit uti manũ inice̾t aut .x. aureos
emptor daret nõ seruata fide nicħo
ferendi cã int̾uenit itaq nec petu¬
nia petetur cũ emolum̃tũ legis uolũ¬
tatem uenditoris secutũ sit. ¶ Tem¬
ꝑe alienatõnis ouenit ut hom̃o lib̾¬
tatis cã traclitus pꝰ .u. annũ imple¬
m̃struam pb̾et condicõnẽ lib̾tati m̾¬
cedes nõ fac̾e. s obsequio tp̃arie
seruitutis modũ p̃stitutũ eͥe. R
ditores non habeat ub̾tas seraũ
petietur ut ꝯstante m̾m̾io deb̾i dos
intelligat᷑.
aui ut filius uolũtate prĩs potest
manuͤ. s manumissus patris uel
aui libertus ẽ¬

Expanded text:
ruum donatum manumittendi gratia accepit, ex abundanti probat post diui Marccommissaria libertate iuris est, cuius manumisso non competit. Puellam ea lege uendidit, ut post annum ab emptore manumitteretur: quod si non manumisisset, conuenit, uti manum iniceret aut decem aureos emptor daret. non seruata fide nihiloferendi causa interuenit: itaque nec pecunia petetur, cum emolumentum legis uoluntatem uenditoris secutum sit. Tempore alienationis conuenit, ut homo libertatis causa traditus post quintum annum implemenstruam praeberet. condicionem libertati mercedes non facere, sed obsequio temporariae seruitutis modum praestitutum esse editores non habeat, libertas serui impedietur, ut constante matrimonio deberi dos intellegatur.aui ut filius uoluntate patris potest manumittere, sed manumissus patris uel aui libertus e
Abbreviated transcription (Latin):
ciss. an eq poss hr̃e actionẽ ad¬
u̾sus eũ qui in pofatẽ diũ non
regressũ bona fide possid̾e ceꝑit
mouet q̃stionẽ ꝙ qmͣuis possidere
seruũ eo tp̃r quo in fuga ẽ ui¬
deor. attñ furti actione ñ teneor
qĩ nõ sit ĩ mea pot̾ate. oe enĩ ui¬
ti acrionẽ. huic dño cuiꝰ seruus
in fuga fuit.

Expanded text:
cisset, an aeque posset habere actionem adcisset, an aeque posset habere actionem aduersus eum, qui in potestatem domini non regressum bona fide possidere coeperit. mouet quaestionem, quod, quamuis possidere seruum eo tempore, quo in fuga est, uideor, attamen furti actione non teneor, quasi non sit in mea potestate: quod enim uiti actionem huic domino, cuius seruus in fuga fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶p̃.ł. Seruior tiłi nostti tur¬
tum quidem nob̾ faciunt. Ip̃i aũ
furti nobis non tenentur. n emm
qui pot̾ in furem statuere. necc̃e
ht̃ adu̾sum furrem litigare icurro
nec acts̃ ei a uet̾ibus ꝓdita est. uñ
ẽ q̃sitũ si fuit alienatus uł manu¬
missus. an furti actio ne teneat᷑.
et placet ñ teneri. nenĩ actio q̃
ñ fuit ab initio data. oriri potest.
adusus hũc furem. ꝑ lane si man¬
umissus contractabit dicendum
crit teneri cum furti iudicio.qi
hodie furtum fecit. ¶ Cũ autem
seruus quẽ eni traditusq michi
ost ame rediebatur. non est mea
cã ut ꝑinde habentur. atcꝑsi ñꝙͣ
co dicit sabinꝰ eũ si fartũ fecertt
in ca ẽẽ sausa. ut furti eius noĩe
is qui redibuit ag̾e̾ non possit. s
et si non possit. attm̃ ratio haberi
debuit eus ꝙ fecit cum rediberi
ceꝑit. id ꝙactione redibitoria cõ¬
tinetur. ¶Ilud quesitũ est sicũ
in fuga eẽtͣ seruus furtũ dño fe¬

Expanded text:
erui et filii nostri furtum quidem nobis faciunt, ipsi autem furti non tenentur: neque enim qui potest in furem statuere, necesse habet aduersus furem litigare: idcirco nec actio ei a ueteribus prodita est.Unde est quaesitum, si fuerit alienatus uel manumissus, an furti actione teneatur. et placet non teneri: neque enim actio, quae non fuit ab initio nata, oriri potest aduersus hunc furem. plane si manumissus contrectabit, dicendum erit teneri eum furti iudicio, quia hodie furtum fecit. Cum autem seruus, quem emi traditusque mihi est, a me redhibeatur, non est in ea causa, ut perinde habeatur, atque si co dicit Sabinus eum, si furtum fecit, in ea esse causa, ut furti eius nomine is qui redhibuit agere non possit. sed etsi non possit, attamen ratio haberi debet eius quod fecit, cum redhiberi coeperit, idque actione redhibitoria continetur.Illud quaesitum est, si, cum in fuga esset seruus, furtum domino fe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nec comodati tenearis. ergo si
obaliquas impensas qͣs in rẽ ꝯmo̾¬
datam fecisti retentionẽ erus hũeri
⁊̃ cũ ip̃o dño si eam surripiat ha.¬
bebis furti actionẽ. qr eo casii. q̃
pignoris loco ea res fuit¬

Expanded text:
cum nec commodati tenearis. ergo si ob aliquas impensas, quas in rem commodatam fecisti, retentionem eius habueris, etiam cum ipso domino, si eam subripiat, habebis furti actionem, quia eo casu quasi pignoris loco ea res fuit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ¶Duo filii .f̾. peculiares
seruos separatim ut̃̾ꝙ habebat̃¬
alt̾ ex hiis seruulũ suũ peculiarẽ
uiuo prẽ manumisit. pat̾ ut̾ti tes¬
tamento peculiũ p̾legauerat q̃reba
seruus iste utrũ amboꝵ anesꝰ a qͦ
manumissus erat libetus esset .Rx.¬
eũ libertũ ẽẽ uississi iussiss uniꝰ e̾e
ut is eum qͥ manum issus erat lega¬
ret. eumq seruũ cim̃ p̾ost legatus
ut dampnaretur seruis datas
non ꝯpete. s neqͥdem ad illos ad
iustã libertutẽ ꝑuenire diuus
adrianus rescrip qͥ id̾o manumissi
sunt ut crimini subtrahentur.

Expanded text:
um Duo filii familias peculiares servos separatim uterque habebant: ex his alter servulum suum peculiarem vivo patre manumisit: pater utrique testamento peculium praelegaverat. quaerebatur, servus iste utrum amborum, an eius a quo manumissus erat libertus esset.eum liberum esse iussisset, unius esse ut eum, qui manumissus esset, legaret eumque servum, quoniam praelegatus ut damnaretur, seruis datas non competere.Sed ne quidem illos ad iustam libertatem peruenire diuus Hadrianus rescripsit, qui ideo manumissi sunt, ut crimini subtraherentur.
Abbreviated transcription (Latin):
i qñ is qui in possõne seruitutis
ꝯstitutus ẽ litigare de sua condco
ne non patitur ꝙ forte sibi suo¬
cꝑ gen̾i uellet aliꝙͣ iniuriã in f̾re
in hoc casu equũ ẽ qͥbusclã ꝑsonis
dare licentiam ꝓ eo litigare. ut
puta parenti qui dicat filiũ in
sua potestare c̾e. Nam ⁊̃ si nolit
filiꝰ ꝓ eo litigabit. S et si ĩ potã¬
te non sit parenti dabitur Hoc ius
qr semꝑ parentis int̾est filiũ ĩ¬
uitutem non subire.U̾sa ⁊̃ usce
si parentẽ seruũ hãt icuro ui¬
sũ est cognatis ⁊̃ hoc dari deb̾e.
porrigitur.
fil uĩ in seruitute q̃sitũ ⁊ manu¬
missũ possit ĩ lib̾tatẽ uendicare
bertate litigare ꝑmittit᷑. cum
u̾o talis alius nemo ẽ qͥ pro eo
litiget tut̃ nectͣium est dari facul¬
tatem ⁊̃ mr̃i uł filiab uł ⁊ sorori¬
b eius. cet̾isq mulierib q̃ de cog¬
natõne sunt. uł. ⁊̃ uxori adire p̃

Expanded text:
i quando is, qui in possessione seruitutis constitutus est, litigare de condicione sua non patitur, quod forte sibi suoque generi uellet aliquam iniuriam inferr‹e›, in hoc casu aequum est quibusdam personis dari licentiam pro eo litigare: ut puta parenti, qui dicat filium in sua potestate esse: nam etiamsi nolit filius, pro eo litigabit. sed et si in potestate non sit, parenti dabitur hoc ius, quia semper parentis interest filium seruitutem non subire.Uersa etiam usi parentem seruum habeat.Idcirco uisum est cognatis etiam hoc dari debere,porrigitur. filium in seruitute quaesitum et manumissum possit in libertatem uindicare.bertate litigare permittitur.Cum uero talis nemo alius est, qui pro eo litiget, tunc necessarium est dari facultatem etiam matri uel filiabus uel sororibus eius ceterisque mulieribus quae de cognatione sunt uel etiam uxo
Abbreviated transcription (Latin):
rem ñ defensam. Si aũ adierit me
iubente. stiplo euanescit. plane si m̃s
fuerit. et idcirco differam adicionem
ut̃ cũc uicero. tũc eũ iubeam adire.
⁊ int̾um ob rem non defensam agere
uelim. ñ cõmittit᷑ stipło. qr uir bonus
ñ arbitraret᷑.¬

Expanded text:
rem non defensam: si autem adierit me iubente, stipulatio euanescit. plane si meus fuerit et idcirco differam aditionem, ut, cum uicero, tunc eum iubeam adire et interim ob rem non defensam agere uelim, non committitur stipulatio, quia uir bonus non arbitraret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ priuscͣ p̃tor adiret᷑. edes tue corrue¬
runt ⁊ dampnũ mͥ dederunt p̃edius
pomp̃. ait ut nicħ noui p̃tor ꝯstitu̾e
debeat.⁊ in ea culpa dampnũ sim pas¬
sus qr tardius exꝑiri ceꝑim at si
cum p̃tor ut ꝓmitt̾es decreuisset
⁊ te ñ ꝓmittente ne me in possõnẽ
iussiss et priusꝙͣ eo uenissem cor¬
ruerint. ꝑinde omĩa seruanda esse
estimauit᷑. att si post ea cpnͣ ĩ pos¬
sõpẽ uenissem dampnũ datũ ee̾t.¬
¶Dampni inffecti noĩe ĩ possõnẽ
missus possidendo dniũ cepit dem̃¬
si t̾ditor easdem edes pignori sibi
obligatas. s ꝑsequi uelit ñ sine
rõne dicetur nisi impensas quas
ĩ refectione fecerim mͥ p̃stare sit
paratus inhibendam adu̾sus me
ꝑsecutõnẽ. cur ergo ñ emptori id¬
quoq tribuendũ ẽst si forte quis
inulam pignoratã ement ñ recte int̾ se
cõꝑabuntur qñ is qui emit sua uõ. ne
gotiũ gerat. Ioꝙ diligentꝰ a uenditore
sibi cauere ÷. possit ⁊ debeat ꝙ ñ eque

Expanded text:
es tuae corruerunt et damnum mihi dederunt: potius esse ait, ut nihil noui praetor constituere debeat et mea culpa damnum sim passus, qui tardius experiri coeperim. at si cum praetor ut promitteres decreuisset et te non promittente ire me in possessionem iussisset et prius, quam eo uenissem, corruerunt, perinde omnia seruanda esse existimauit, atque si posteaquam in possessionem uenissem damnum datum esset.Damni infecti nomine in possessionem missus possidendo dominium cepit, deinde creditor eas aedes pignori sibi obligatas persequi uu‹lt›. non sine ratione dicetur, nisi impensas, quas in refectionem fecerim, mihi praestare sit paratus, inhibendam aduersus me persecutionem. cur ergo non emptori quoque id tribuendum est, si forte quis insulam pigneratam emerit? non recte haec inter se comparabuntur, quando is qui emit sua uoluntate negotium gerat ideoque diligentius a uenditore sibi cauere et possit et debeat: quod non aeque
Abbreviated transcription (Latin):
emił. Moris est aduocatõi¬
bus quocẜ p̃sides int̾clicere
⁊ non numqm in perpetuum
int̾dicunt. non nũqmͣ ad tempꝰ
uł annus mentiuntur. . en¬
am tempore quo prouincia re¬
gunt. nec nõ ita quoq int̾clici
pot̾ alicui nec cet̾is ꝑsonis ad¬
sit potꝰ. et ita interdici cui ne
apud tribunal p̃sidis postulet
et tñ aput legatũ uel procu¬
ratorẽ non prohibetur agere¬
si tñ ap̃ legatum ꝓhibitum
fuerit postulare credo ꝑ cõsetp̃¬
tias. ne cruidẽ apud p̃sidem re¬
lictam illi postulandi faculta¬
buis cui int̾̃cdicitur. s foro płꝰꝙͣ¬
aduotationib int̾clice. Siquidẽ
huic oso forensib negotiis accõ¬
modare se ñ ꝑmittiturꝰ. solet
autẽ ita uł m̾is studiosi int̃ di¬
ti. uł aduocatis uel tabellioni
neue libellos concipiant. uel
testationes consignent. Solet¬
⁊ sic ne eo loci sedeant qui ĩ
publico instrum̃ta deponã¬
tur archino forte.ł grama¬
tito philatio solet ⁊ sic ut
restamenta ne ordinent uel

Expanded text:
is.Moris est aduocationibus quoque praesides interdicere. et nonnumquam in perpetuum interdicunt, nonnumquam ad tempus uel annis metiuntur uel etiam tempore quo prouinciam regunt.Nec non ita quoque interdici potest alicui, ne certis personis adsit.Potest et ita interdici cui, ne apud tribunal praesidis postulet, et tamen apud legatum uel procuratorem non prohibetur agere.Si tamen apud legatum prohibitus fuerit postulare, credo per consequentias ne quidem apud praesidem relictam illi postulandi facultabus cui interdicitur, sed foro. paduocationibus interdicere, si quidem huic omnino forensibus negotiis accommodare se non permittatur. solet autem ita uel iuris studiosis interdici uel aduocatis uel tabellionibneue libellos concipiant uel testationes consignent.Solet et sic, ne eo loci sedeant, quo in publico instrumenta deponuntur, archio forte uel grammatophylacio.Sol‹e›t et sic, ut testamenta ne ordinent uel
Abbreviated transcription (Latin):
bẽmus.¶ Qui ex causa ĩ meta¬
llum dati sunt. ⁊ poist hoc reliq̃¬
runt in eos tamquam metalticos
constitui debet qmͣuis ñoũ in eũ
locum perducti fuerint ĩ quo
operari habent. Nam statim ut
de hũs sententia dicta eso ꝯdicio¬
nis tam plebeioꝵ qmͣ decurionũ
illud cõstitutũ ẽ. ut qͥ maiori pena
afficitur qmͣ legibus statuta est
infamis non fiat. Ergo ⁊ si oꝑe
temperario qͥs multatus sit. uł¬
tĩ fustibꝰ cesus. licet ĩ actõne fa¬
mosa ueluti furti dicendũ erit
ĩ famẽ eum non ẽe. qr et solus

Expanded text:
betur. Qui ex causa in metabetur. Qui ex causa in metallum dati sunt et post hoc deliquerunt, in eos tamquam metallicos constitui debet, quamvis nondum in eum locum perducti fuerint, in quo operari habent: nam statim ut de is sententia dicta est, condicionis tam plebeiorum quam decurionum illud constitutum est, ut qui maiori poena adficitur, quam legibus statuta est, infamis non fiat. ergo et si opere temporario qtantum fustibus caesus, licet in actione famosa, ueluti furti, dicendum erit infamem non esse, quia et solus
Abbreviated transcription (Latin):
suscepti sunt hiis penis non
afficiantur. an uͦ om nes omn¬
ino lib̾os liberi. etiam in plẽbe
ia familia suscepti uidendum
est. et magis puto om̃ib pro¬
desse debere. plane si parens
decurio eẽ deuerit. Siquidẽ de
curione iam fuerit editus ꝓro¬
derit ei n efficiatur. Enĩuero
si postea qmͣ plebesꝰ factus est
tunc suscipiat filisi quasi si pl¬
ebeio editus itaerit plectendꝰ.
¶Sotatu liberũ quasi liberũ
iami pumendum diuus pius
saluio marciane rescripsit:¬
ita obseruatur ut exemplo hu¬
miliũ puniant᷑. S ex quibus ca¬
usis liber fustib ceditur. ex hiis
seruꝰ flagest: cedi ⁊ dño reddi iube¬
tur. et ex quibus liber fustibus
cesus in opus .p. dampnͣtur. ex
hiis seruus sub pena uincłorum
ad eius temꝑis spatium flagest
cosus dnõ reddi iubetur. Si sub
pena uinculoꝵ dnõ reddi iussus
non recipiatur uenũdari ⁊ si emp¬
torem non inuenerit in opus pu¬
blicũ et quidem ꝑpetuũ tradi iu¬

Expanded text:
suscepti sunt, his poenis non suscepti sunt, his poenis non adficiantur, an uero omnes omnino liberiia familia suscepti, videndum est: et magis puto omnibus prodesse debere. Plane si parens decurio esse desierit, si quidem iam decurione fuerit editus, proderit ei, ne adficiatur: enimuero si posteaquam plebeius factus est tunc suscipiat filium, quasi plebeio editus ita erit plectendus. Statuliberum quasi liberum iam puniendum diuus Pius Saluio Marciano rescripsitita observatur, ut exemplo humiliorum puniantur. et ex quibus causis liber fustibus caeditur, ex his servus flagellis caedi et domino reddi iubetur: et ex quibus liber fustibus caesus in opus publicum datur, ex his servus, sub poena vinculorum ad eius temporis spatium, flagellis caesus domino reddi iubetur. si sub poena vinculorum domino reddi iussus non recipiatur, venumdari et, si emptorem non invenerit, in opus publicum et quidem perpetuum tradi iu
Abbreviated transcription (Latin):
uł negotiationib solet. s dampna¬
re ut quis negotiet᷑ an possit iude¬
amus et sunt quidẽ hee pene si
quis generaliter tractare uelit
in ciules muitũ hoĩem iubere
face̾ ꝙ non potꝰ. S siquis specialit᷑
tractare uolu̾it. pot̃ ẽẽ iusta caũa
compellendi cuius ad negotia¬
tionem cxsi fuerit sequenda er̃
senrentia. ¶Iste fere sunt
pene que iiungi solent. Set et¬
enim sciendũ est discrimina esse
penarum. neq om̃s eadẽ pena
affici posse. Nam in ptuis
decurionem in metallũ dampn᷑¬
ri non possunt. Nec ideo post me¬
talli. ne furte subici uł uiui
exuri. et si forte sententia hiꝰ
fuerint affecti liberandi eruntꝰ.
s hoc non potest effic̾e̾ qui dixe¬
rit sententiam uerum referre
ad pͥncipem debet ex auctori¬
tate eius pena. aut permitte¬
tur aut lib̾atur ¶Parentes
quoc es liberi decurionũ ine¬
adem causa sunt. liberos non
trũ filios accipere debemus. ue¬
rum omnes liberos. s utrumꝙꝑ
hii soli qui post decurionatũ

Expanded text:
uel negotiationibus solet: sed damnare, ut quis negotietur, an possit uideamus. et sunt quidem hae poenae, si quis generaliter tractare uelit, inciuiles inuitum hominem iuberee non potest: sed si quis specialiter tractauerit, potest esse iusta causa compellendi cuius ad negotiationem: quod si fuerit, sequenda erit sententia.Istae fere sunt poenae quae iniungi solent. sed enim sciendum est discrimina esse poenarum neque omnes eadem poena adfici posse. nam in primis decuriones in metallum damnari non possunt nec in opus metalli, nec furcae subici uel uiui exuri. et si forte huiusmodi fuerint affecti, liberandi erunt: sed hoc non potest efficere qui sententiam dixit, verum referre ad principem debet, ut ex auctoritate eius poena aut permutetur aut liberaretur. Parentes quoque et liberi decurionum in eadem causa sunt. Liberos non tantum filios accipere debemus, uerum omnes liberos. Sed utrum hi soli, qui post decurionatum
Abbreviated transcription (Latin):
ciens ꝑtes aꝙnit. Cetersi si alii
non adquiratur aliũ solidũ hĩtu¬
nm. Igitur eadem ratio er̃it
⁊ in ꝓposito ut hic seris alie
mis ꝙ qͥ ⁊ tͥbi bona fide fuit

Expanded text:
iens partes adquiri: ceterum si alii non adquiratur, alium solidum habiturum. igitur eadem ratio erit et in proposito, ut hic seruus alienus, qui mihi et tibi bona fide seruit
Abbreviated transcription (Latin):
tisdare paratus fuerit alioqͥn iusta
retentio pignoris dnõ fi̾ uidet᷑. S et
si q̃i pignora retinu̾it. ⁊ ea int̾ierintꝰ
runa uicinar̾̃ ediũ posse dici ⁊̃ pigno¬
rantia actõne locatorẽ tenĩ si pof̾it ea ᷤᷤ
res i locũ tuciorẽ tͣnsferre.

Expanded text:
tisfacere paratus fuit: alioquin iusta retentio pignoris domino fieri uideretur. sed et si quasi pignora retinuerit et ea interierint ruina uicinarum aedium, potest dici etiam pigneraticia actione locatorem teneri, si poterat eas res in locum tutiorem transferre.
Abbreviated transcription (Latin):
s si fid̾i cõmissaria libertas data
fit seruo guicquid in hereditate
maleficii admisit nũꝙy ñ pͥus
cogatur heres manum ittere
quͣ si satisfec̾it. est autẽ sepissiẽ
a diuo marro. et ab imperatore
nr̃o cum prẽ rescriptũ. non upe¬
diri fid̾i cõmissariam lib̾tatẽ qui
pure data ẽ. ¶ Diuus sane ma¬
cus rescripsit arbitrũ ex conti¬
nenti dandum. ap̃ quẽ rõ pona¬
tur. s hoc rescriptum ad ratio¬
nẽ ponendã ꝑtinet actus. quem
seruus administrauit. Arbitioꝵ
hoc gͥ. et hic posse hnͣc acctionẽ
competẽ. ¶ Ante aditũ hr̃di¬
tatem sic accipere debemꝰ. añꝙͣ
uł ab uno ad eatur hr̃ditas. nã
unus uł ubi adiit competit li¬
bertas. ¶ Sipupillus heres
institutus sit. et ab sustituto eiꝰ
libertas data. medioq temꝑe
adam admitrantur siqͥdẽ uiuo¬

Expanded text:
Sed si fideicommissaria libertas seruo Sed si fideicommissaria libertas seruo data sit, quidquid in hereditate maleficii admisit, numquid non prius cogatur heres manumittere, quam si satisfecerit? est autem saepissime et a diuo Marco et ab imperatore nostro cum patre rescriptum non impediri fideicommissariam libertatem, quae pure data est. diuus sane Marcus rescripsit arbitrum ex continenti dandum, apud quem ratio ponatur: sed hoc rescriptum ad rationem ponendam pertinet actus, quem seruus administrauit. arbitror igitur et hic posse hanc actionem competere. 'Ante aditam hereditatem' sic accipere debemus 'antequam uel ab uno adeatur hereditas': nam ubi uel unus adit, competit libertas.Si pupillus heres institutus sit et a substituto eius libertas data medioque tempore quaedam admittantur: si
Abbreviated transcription (Latin):
excusatu esb. s culpa dolo ꝓxima
dolũ rep̃sentat. ꝓuide siquid dã¬
pni dedit sine dolo cessabit ista¬
artio. qmͣuis alias aguilia tene
accio. ut et dolo fecerit iste.⁊ post
mortẽ diũ. ⁊ añ aditiam hr̃dita¬
tem. cetm si sine dolo aut̃ dolo
cessabit accõ. Nam ubi adita he¬
ditas ẽ iam cũ liber cõueniri po¬
test. quid tñ si sub condicõne ac¬
cepit lib̾tatẽ. ecce non dũ liber
est. s ut seruus potꝰ coherteri
icuro dicendũ est cessare ĩ tm̃¬
hnͣc actionẽ. s ubi libertus cõ
hnͣc actionẽ dari adu̾sus eum
qui ꝑuenit ad lib̾tatẽ. ¶Si
seruus pure legatus añ aditã
hereditatẽ quid admiserit in
hereditate dicendũ est. qr dnm
in eo mutatur huic accõni locũ
ẽẽ. et generaliter dm̃s qͦ casu ĩ
seruo dnm uł mutatur. ł amitri¬
tur. Plibertas cõpetit p᷑ int̾ual¬
lum modicũ adite he̾ditatis eo
casu hnͣc actionẽ indulgendam.¬

Expanded text:
excusata est, sed culpa dolo proxima excusata est, sed culpa dolo proxima dolum repraesentat. proinde si quid damni dedit sine dolo, cessabit istaamuis alias Aquilia tenet finem ista actio, ut et dolo fecerit iste et post mortem domini et ante aditam hereditatem. ceterum si sine dolo, aut dolo cessabit actio: nam ubi adita hereditas est, iam quasi liber conueniri potest. Quid tamen, si sub condicione accepit libertatem? ecce nondum liber est: sed ut seruus potest coerceri: idcirco dicendum est cessare hhanc actionem dari aduersus eum, qui peruenit ad libertatem.Si seruus pure legatus ante aditam hereditatem quid admiserit in hereditate, dicendum est, quia dominium in eo mutatur, huic actioni locum esse.Et generaliter dicimus, quo casu in seruo dominium uel mutatur uel amittitur uel libertas competit post interuallum modicum aditae hereditatis, eo casu hanc actionem indulgendam.
Abbreviated transcription (Latin):
sus erit post mortẽ dnĩ. añ adi¬
tam hẽditatẽ in bonis q̃ eiꝰ fueñt
qui eũ liberũ ẽẽ iussiss. fcmã ẽẽ
dicetur quominꝰ ex hiis bonis¬
ñ ad hereditatẽ aliquid ꝑuenir
ĩ eũ intͣ annũ utilem dupli iu¬
diciũ datur. ħ autẽ actio ut la¬
bõ scrib̾. naturalem potiꝰ in se
qua cuilem ht̃ equitatẽ. siqͥdẽ
cuuł. defic̾. accio. s natura equũ
est ñ eẽ impunitũ eũ qui hac¬
sp̃e audatior factus ẽ. qr neq ut
seruũ se coherceri posse ĩtessigit
spe ĩminentis lb̾tatis. n ut libe
dña ue non possunt hr̃e furti ac¬
tionẽ cũ seruo suo. qmͣuis postea
ad libertatẽ ꝑuenerit. uł alie¬
natus sit nisi postea quot e¬
ẽe p̃tor putauit calliditatẽ et
aprietatẽ hoꝵ qui hereditates
depopulantur. dup̃li actione co¬
hercere. ¶ Non autẽ alias ten¬
ebitur iste libertus qmͣ si dolõ ꝙͥ
dissipasse ꝓponatur. culpa aũ ne¬
gligentiatꝑ serui post lib̾tatem

Expanded text:
tem domini ante aditam hereditatem in bonis, quae eius fuerunt, qui eum liberum esse iusserit, factum esse dicetur, quo minus ex his bonis ad heredem aliquid perueniret: in eum intra annum utilem dupli iudicium datur.Haec autem actio, ut Labeo scripsit, naturalem potius in se quam ciuilem habet aequitatem, si quidem ciuilis deficit actio: sed natura aequum est non esse impunitupe audacior factus est, quia neque ut seruum se coerceri posse intellegit spe imminentis libertatis, neque ut liberutem dominaue non possunt habere furti actionem cum seruo suo, quamuis postea ad libertatem peruenerit uel alienatus sit, nisi si postea quoesse praetor putauit calliditatem et proteruitatem horum, qui hereditates depopulantur, dupli a‹c›tione coercere. Non alias tenebitur iste libertus, quam si dolo quid dissipasse pro ponatur. culpa autem neglegentiaque serui post libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
gad fieri. icirco aũ hẽditati
furtũ non fueri. qr possõnẽ hr̃¬
ditas non ht̃ ã facti ẽ. ⁊ animi
sideat qr hereditas in eũ idtã¬
tum transfundit ꝙ est hr̃dita¬
tis. non augem fuit possõ hẽ¬
dicatis. ¶ Illud uerum ẽ sip̾
alias heres ad suũ ꝑuenire
non esse honoraria actionem
tabuendam. ut ui id c int̃sit¬
 condempnatio fiat᷑. ¶ Pret᷑¬
stat. cũ hec actio ad siłitudine᷑ com¬
pecst. Item hr̃di cet̾isq suctesso¬
ribus compet̾e istam actionẽ dd̾
est. ¶ Si serui plures lib̾tatem¬

Expanded text:
gat fieri: idcirco autem hereditati gat fieri: idcirco autem hereditati furtum non fieri, quia possessionem hereditas non habet, quae facti est et animi. sideat, quia hereditas in eum id tantum transfundit, quod est hereditatis, non autem fuit possessio hereditatis.Illud uerum est, si potest alias heres ad suum peruenire, non esse honorariam hanc actionem tribuendam, cum in id quod intersit condemnatio fiat. Praetstat, cum haec actio ad similitudinem furti competat. Item heredi ceterisque successoribus competere istam actionem dicendum est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
pignori acceꝑat hanc actionem
enĩ cam bonoꝵ hic accipunꝰ ꝓ
utilitate. Nam si in locum defi¬
cientis furti accionis pp̃ serustu¬
tem hnͣc accionẽ substituit p̃tor
ueri simile est in om̃ib causis
esĩ in quibus fuyti agi poterit
substituisse. ¶In sũma ꝓbatur
hnͣc actionẽ in rebus pignoratis
et ĩ rebus alienis bona fide pꝰ¬
sessis locũ hr̃e. Idem ⁊ de re cõ¬
modata testatori. ¶Itẽ si fruc¬
tus post mortẽ testatoris ꝑcep¬
tos. hic seruus qui libertatem
ꝓspicit contractauerit locus er̃
huic actioni. S et si parcus ur¬
fetus post mortẽ ad agnatos tã¬
tũdem ent dicendũ. ¶ Pret̾ea
si inpubes post mortẽ patͥs q̃si¬
beris hr̃dita s adeatur subrip¬
iatur. locũ hr̃e istam accionem
dicendũ est s et in omĩbus que
int̾fu̾it hr̃dis non ẽe adu̾sa lo¬
cam ht̃ hec actio. Non tm̃ autẽ¬
ad solã furta ista accio ꝑtin
ait possõnis furtũ fieri. deniq
si nullus sit possor furtsi ne¬

Expanded text:
pignori acceperat, hanc actionem enim causam bonorum hic accipimus pro utilitate. nam si in locum deficientis furti actionis propter seruitutem hanc actionem substituit praetor, uerisimile est in omnibus causis eum, in quibus furti agi potuit, substituisse. et in summa probatur hanc actionem et in rebus pigneratis et in rebus alienis bona fide possessis locum habere: idem et de re commodata testatori. Item si fructus post mortem testatoris perceptos hic seruus, qui libertatem prospicit, contrectauerit, locus erit huic actioni: sed et si partus ufetus post mortem adgnatos, tantundem erit dicendum. Praeterea si impubes post mortem patris quaesiberis hereditas adeatur, subripiatur, locum habere istam actionem dicendum est. Sed et in omnibus, quae interfuit heredis non esse aversa, locum had sola furta ista actio pertinait possessionis furtum fieri: denique si nullus sit possessor, furtum ne
Abbreviated transcription (Latin):
aut infcm̃ actione creditoris obli¬
gittionẽ dumtarat recipet ¶ Ticia
yrographa debitoꝵ suoꝵ septicii ⁊ me¬
nii donatura illis age̾ dedit ⁊ rogauit
eam ut si illa decessiss illis daret sicut¬
ꝯualuiss sibi redd̾et morte sicut me¬
nia ticie filia heres exstitit ageria
aũ ut rogata erat cp̃rographo titõ
⁊ menio supͣscriptis dedit. q̃r si me¬
nia heres sũmãc debebatur ex su pͣ¬

Expanded text:
aut in factum actione debitoris obligationem dumtaxat reciperet.Titia chirographa debitorum suorum Septicii et Maeuii donatura illis Ageriae dedit et rogauit eam, ut ea, si decessisset, illis daret, si conualuisset, sibi redderet: morte secuta Maeuia Titiae filia heres extitit: Ageria autem, ut rogata erat, chirographa Septicio et Maeuio supra scriptis dedit. quaeritur, si Maeuia heres summam, quae debebatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
demi ł. Mortis cã capintꝰ non tũc
solũ qͥs cũ sue mortis cã nob̾ donetꝰ
S et si pp̃ alt̾us mortẽ id faciat ue¬
luti siciuis fiio uł frẽ suo morien¬
te donet menis ea condicõe ut si ꝯ¬
ualiu̾̃t alt̾ut̾ eoꝵ reddat᷑ sibi res
si decesserit maneat ap̃ meniũ¶ Si
donaturꝰ nͥ mortis cã debitorem
tuũ c̾ditori meo delegau̾is oĩmo¬
do caꝑe uidebor tantã percuniam¬
ĩ qrnͣtã acditori meo lib̾atus fu̾o
ꝙ si ab eodẽ ego stipłatus fu̾o eate¬
nus caꝑe existimandus ero qͣtenus¬

Expanded text:
.Mortis causa capimus non tunc solum, cum quis suae mortis causa nobis donat, sed et si propter alterius mortem id faciat: ueluti si quis filio uel fratre suo moriente donet Maeuio ea condicione, ut, si conualuerit alteruter eorum, reddatur sibi res, si decesserit, maneat apud M‹ae›uium.Si donaturus mihi mortis causa debitorem tuum creditori meo delegaueris, omnimodo capere uidebor tantam pecuniam, quanta a creditore meo liberatus fuero. quod si ab eodem ego stipulatus fuero, eatenus ca
Abbreviated transcription (Latin):
icũ marcianꝰ filiꝰ meus .xui. annos
impleu̾it. rõnib redditis liberũ
ẽẽ uoluio post mortẽ testataoris
tutores cupito ex actõnẽ cõmise¬
runt isq nuĩmos redactos expensa¬
uit eisdem tutorib. dem̃ filiꝰ ĩpu¬
bes decessit cui mat̾ heres exsttat
⁊ tutorẽ tutele iudicio filii ꝯdem¬
puatũ hũit cupitus ad libertatẽ
ꝓclamat eo tp̃r qͦ si uiu̾et marcia¬
ferens rõnes uniꝰ anni in die mor¬
tis cestatoris ꝙ c̾te subscripte fu¬
erunt. q̃sitũ ẽ an eas qͤ rõnes¬

Expanded text:
cum Marcianus filius meus sedecim annos impleuerit, rationibus redditis liberum esse uolo': post mortem testatoris tutores Cupito exactionem commiserunt isque nummos redactos expensauit eisdem tutoribus: deinde filius impubes decessit, cui mater heres extitit et tutorem tutelae iudicio filii condemnatum habuit: Cupitus ad libertatem proclamat eo tempore, quo, si uiueret Marciaferens rationes unius anni in diem mortis testatoris, quod ceterae subscriptae fuerunt. quaesitum est, an eas quoque
Abbreviated transcription (Latin):
eũ de quo qrͣ cõdicõnis rõnis
reddende ita uid̾i paruisse. sigẽ
ex eo ꝙ gessit recte desid̾ar p̃
redlidemͥt. Nam altu̾m cõdcõnem
hũaniore int̾p̃tõne ita accipi pos¬
se. ut defuncto pupillo tempus
quo si uiu̾et .xui. annos impłet.
expectare satis fu̾it. ¶ Stichus
⁊ damas seni mei si rones reddi¬
d̾itis lib̾i estote ãsitũ ẽ an nõ
solũ rõnes ũm si qͣ alia ꝯsilio et
serui actũ fidẽq respiceret. ¶ Intͣ
certa temꝑa condcõni rõnũ redd¬

Expanded text:
eum de quo quaeritur condicioni rationis reddendae ita uideri paruisse, si omne ex eo, quod gessit, recte desiderari potest, reddiderit: nam alteram condicionem humaniore interpretatione ita accipi posse, ut defuncto pupillo tempus, quo, si uiueret, sedecim annos impleret, exspectare satis fuerit. 'Stichus et Damas serui mei, si rationes reddideritis, liberi estote': quaesitum est, an non solum rationes, uerum si qua alia consilio et serui actum fidemque respiceret. Intra certa tempora condicioni redd
Abbreviated transcription (Latin):
quero cũ eo temꝑe quo ticiꝰ testm̃
faciebat filius natus annoꝵ fu̾at
.ix. ⁊ ticius post bienniũ ⁊ sex
menses decesserit anni .uiii zĩqͦs
putandi sunt ad re testĩ fcĩ nisi ali¬
ud uoluisse testatorẽ ꝓbarentur.
¶Spondophorus cũ filia meaͬ fa¬
milia nupserit si rõnes ydonee
filie mee admĩstratas reddid̾it
liber esto filia cũ adhuc pubes eẽt
uiuo pre decessit.⁊ ex substõne
seiꝰ heres extitit q̃ro cũ spondopho¬
nis rõnes pupille ñ admĩstrau̾it. ⁊

Expanded text:
quaero, cum eo tempore, quo Titius testamentum quaero, cum eo tempore, quo Titius testamentum faciebat, filius natus annorum fuerat nouem et Titius post biennium et sex menses decesserit, anni octo, in quos putandi sunt a die testamenti facti, nisi aliud uoluiss‹e› testatorem probaretur. 'Spendophorus, cum filia mea in familia nupserit, si rationes idonee filiae meae administratas reddiderit, liber esto': filia cum adhuc pubes esset, uiuo patre decessit et ex substitutione Seius heres extitit: quaero, cum Spendophorus rationes pupillae non a