comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consistit. Neq quisqm agri modũ
certum aut fines habet ꝓprios: s
magistratꝰ ac pͥncipes in annos singu¬
los gentib cognationib hominum
quiq una coierunt. quantũ & quo
loco uisum ẽ attribuunt agri. atq
anno post alio transire cogunt. Lius
rei młtas afferunt causas. qd neq as¬
sidua consuetudine capti. studium
belli gerendi agri cultura cõmutent
ne latos fines parare studeant. po¬
tencioresq humiliores possessionib
expellant. ne accuratiꝰ ad frigora atq
estus uitandos edificent. ne qua ouat᷑
pecunie cupiditas. qua ex re factio¬
nes dissensionesꝙ nascuntur. ut ani¬
mi equitate plebem contineant. cũ
suas quisq opes cum potentissimis
equari uideat. Ciuitatib maxima
laus ẽ. quam latissimis circumse ua¬
statis finib solitudines habere. Hoc
ꝓprium uirtutis existimant. expul¬
sos agris finitimos cedere. neq quẽqmͣ
ꝑpe se audere consistere. Simul hoc

Expanded text:
consistit. Neque quisquam agri modum consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc
Abbreviated transcription (Latin):
usu iudicauerunt młtitudini ꝑdũt.
de r.p̃. nisi ꝑ concilium loqui ñ cõce¬
ditur. Germani multum ab hac
consuetudine differunt. Nam neq
druides habent qui reb diuinis pre¬
sint. neq sacrificiis student. Deoꝵ
num̃o eos solos ducunt quos cernt.
& quoꝵ aꝑte opib iuuantur. solem
& Uulcanum & lunam: reliquos ne
fama quid acceꝑunt. Uita omnis
in uenationib atq studiis rei mili¬
taris consistit. a paruis labori ac du¬
ricie student. Qui diutissime impu¬
beres ꝑmanserunt. maximã inter
suos ferunt laudem: hoc alii statu¬
ram. alii hoc uires neruosq confir¬
mari putant. Intra annum uͦ ui¬
cesimum femĩne noticiam habuis¬
se inturpissimis habent reb. cuiuᷤ
rei nulla ẽ occultatio. qd & ꝓmiscue
in fluminib ꝑluuntur. & pellibus
aut parius rhenonũ tegim̃tis utũ¬
tur. magna corꝑis parte nuda. Agri¬
culture nonstudent. maiorq pars
eoꝵ uictꝰ in lacte & caseo & carne

Expanded text:
usu iudicaverunt multitudini produnt. usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne
Abbreviated transcription (Latin):
fruetꝰꝙ seruantur. Uter eoꝵ uita su¬
perarit. ad eum pars utriꝰq cũ fruc
uyores sicuti in liberos uite necisq
habent potestatem. & cum pater¬
familias illustriore loco natꝰ decessit.
eiꝰ ꝑpinqui conueniunt. & de morte
si res in suspicionem uenit de uxoribꝰ
in seruilem mod questionẽ habent.
& si comꝑtum ẽ. igne atq omnib
torm̃tis excruciatas int̾ficiunt. Fu¬
nera sunt ꝑcultu galloꝵ magnifica
& sũptuosa. omniaq̃ uiuis cordi fuisse
arbitrantur in ignem inferunt etiã
animalia: ac paulo supra hanc me¬
moriam serui & clientes quos abhis
dilectos ẽẽ constabat. iustis funib con¬
fectis una cremabantur. Que ciuita
ex istimantur. habent legib sanctũ.
deferant. neue cum quo alio cõmu¬
nicet: qd sepe homines temerarios atq
imꝑitos falsis rumorib terreri. & ad
facinꝰ impelli. & de sũmis reb consili¬
um caꝑe cognitum ẽ: Magistratꝰ
que uisa sunt occultant. que ẽẽ ex

Expanded text:
fructusque servantur: uter eorum vita sufructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fruit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitaexistimantur, habent legibus sanctum,deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex
Abbreviated transcription (Latin):
res urunũ locum conferunt. Multiᷤᷤ
in ciuitatib harum ierum ex cru¬
ctos tumulos conseeratis locis con¬
spicarilicet. neq sepe accidit. ut
neglecta quispiam religione. aut
capta occultare. aut posita tolleie
hor delictoꝵ cum cruciatu consti¬
tutum est. Galli se om̃s ab dite pa¬
tre prognatos predicant. idq ex dru¬
idib proditum dicunt. Ob eam cau¬
sam spacium omnis temꝑis. ñ numer̃
dierum s noctium finiunt. & dies
natał & msium & annoꝵ initia sic
obseruant. ut noctem dies subseqͣtur.
In reliquis uice institutis hoc fere ab
reliquis differunt. qd suos lib̾os nisi
cum adoleuerunt ut munꝰ milicie
sustine possint palam ad se adire ñ
patiuntur. filiumq puerili etate ii
publico in conspectu patris assistere
turpe ducunt. Uiriq quantas pecu¬
nias ab uxorib docis nomine accepe¬
runt. tantas ex suis bonis estimatione
facta cum dotib cõmunicant. Huiꝰ
om̃is pecuiue comunctim ratio habet᷑.

Expanded text:
res in unum locum conferunt. Multis res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere pplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur
Abbreviated transcription (Latin):
cra. quoꝵ contexta iuminib m̃bra
uiius hominib complent. quibus
succensis circumuenti flãma exami¬
nantur homines. Supplicia eoꝵ qui
infurco aut latrocinio aut aliqua
noxa sint comprehensi. graciora ons
ĩmor calib ẽẽ arbitrantur: s cum eiꝰ
gñis copia defecit. etiam ad innocẽ¬
tiam supplicia descendunt. Deum
maxime mercuriũ colunt: Huius
sunt płima simulacra. hunc omiũ
inuentorem artium ferunt. hunc
uiarũ atq itinerũ ducem. hunc
ad questꝰ pecuine mercaturasq
hab̾e uim maximã arbitrancur.
Polt hunc apollinem & martem.
& Iouem & mineruã. De his eandẽ
fere quam relique gentes habent
opinionem: Apollinem morbos de¬
pellere: Mineruã. oꝑm atq artifici¬
orum mitia tradere: Iouem. imꝑi¬
um celestium tenere: Marcẽ bella
regere. Huic cum prelio dimicare
conitituerunt. ea que bello ceꝑint.
plerumq deuouent. que suꝑauert
animalia capta ĩmolant: Reliquã

Expanded text:
cra, quorum contexta viminibus membra cra, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complebant, quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque
Abbreviated transcription (Latin):
rire animas. s ab aliis pꝰ mortẽ cransi¬
re ad alios: atq hoc ad uirtucem ex¬
citari putant. metu mortis neglecto.
Młta pret̾ea de syd̃ib atq eoꝵ motu.
de mundi ac terrarum magni cudine
ẽ usus: atq aliqd bellum incidit. uoo
auce cesaris aduentũ fere quoc anis
accidere solebat. uti aut ip̃i miurias in¬
ferrent. aut illatis ꝑpulsarent omne
inbello uersantur. atq eoꝵ ut quis
e genere. copiisq amplissimꝰ ita płi¬
mos circum se amicos clientesq hab
hanc unam gr̃ãm potenciamq no¬
uerunt. Natio est omniũ gallor
ad mod dedita religionib: atq ob cã
aut ꝑuictimis homines ĩmolant. aut
seĩmolaturos uouent. ãministrisq
Ade sacrificia druidib utuntur. qͣd
ꝓuita hominis nisi hominis uita
reddatur. ñ posse deoꝵ ĩ mortalium
num placari arbitrantur. Publice
q: eiꝰ gi̾is habent insticuta sacrifi¬
cia: Qui magnitudine mani sumula¬

Expanded text:
rire animas, sed ab aliis post mortem transirire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine,est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantque ejus generis habebant instituta sacrificia. Alii magnitudine immani simula
Abbreviated transcription (Latin):
ciplina inbrytannia repta. atq m̃
ingalliam translata existimatur.
&e nc̃ qui di ligentĩ eam rem cogno¬
scere uolunt. pleruniq illo discendi
causa ꝓficiscuntur. Druides abello ab¬
esse consuerunt. neq tributa una cum
reliquis pendunt: militie uacationẽ
omniũq rerum habent ĩmunitatẽ.
Tantis excitati p̾miis & sua sponte młt
in disciplina conueniunt. & a paren¬
tib ꝓpinquisq mittuntur: magnũ
ibi numerũ u̾suũ ediscere dicuntur
plina ꝑmnanent. neq fas ẽẽ existimãt
ea litt̾is mandare: cum in reliquis ie
fere publicis priuatisꝙ rationib grẽ¬
cis utantur litt̾is. Idmͥ duab de causis
instituisse uidentur. qd neq in uul¬
gum disciplinam efferri uelint. neq
eos qui discant litt̾is confisos minꝰ me¬
morie studere: Qd̃ fere plerisq accidit.
ut presidio litt̾arum diligentiam in
ꝑdiscendo ac memoriam remittant.
In pͥmis hoc uolunt ꝑsuadere. ñ inte¬

Expanded text:
 Disciplina in Britannia reperta atque inde  Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. plina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graeis utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non inte
Abbreviated transcription (Latin):
constituunt. & si qd ẽ ammissum
facinꝰ. si cedes facta. si de hereditate.
de finib contͦuersia ẽ hidẽ discernũt.
p̃mia penasq constituunt. Si qui aut
priuati aut populꝰ eoꝵ decreto ñ stetit.
Sacrificiis int̾dicunt. Hec pena. apud
eos ẽ grauissima. Quib ẽ int̾dictum
hi num̃o impioꝵ ac sceleratoꝵ haben¬
tur. ab his om̃s discedunt. aditum eoꝵ¬
sermonẽq diffugrunt. ne quid ex ꝯ¬
tagione incõmodi accipiant. Neq
his petentib ius redditur. neq bonoᷤ
ullus cõmunicatur. His autẽ om̃ib
druidib preest unꝰ. qui sũmã inter
eos habet auctoritatem. Hoc mor¬
tuo. siquis ex reliquis excellit digni¬
tate succedit: Ac si sunt pares płes.
suffragio druidum allegitur. non¬
nunquã etiã armis de pͥncipatu
contendunt. Hi certo temꝑe anni
insinib carnocum que regio tociꝰ gal¬
lie media habetur considunt. in lo¬
co consecrato: huc om̃s undiq qui
controusias habent conueniunt.

Expanded text:
constituunt, et, si quod est admissum constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incomhis petentibus jus redditur, neque ullus honor communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, suffragio druidum; nonnunquam etiam armis de principatu contendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ uet̾es inimicitias nullo mͦ cum
heduis coniungi pot̾ant. se rhemis
in clientelam dicabant. hos illi di¬
ligenter tuebantur. Ita & nouam
& repente collectam auctoritatẽ
tenebant. Eoꝵ statu res erant: ut
scdin locum dignitatis rhemi obti¬
nerent. In omniꝰ gallia eoꝵ hominũ
qui in aliquosunt num̃o atq ho¬
nore. genera sunt duo. Nam plebeᷤᷤ
pene seruoꝵ habetur loco. que ꝑse
lio: pleriq cum ere alieno. aut ma¬
gnitudine tributoꝵ. aut iniuria
potencioꝵ p̾muntur. inseruitutem¬
se se dicant: Nobilib in hos cad omĩa
sunt iura. que dñs in seruos. S de
his duob gñib alt̾m ẽ druidum. al¬
terum equitum. Illi reb diuinis int̾¬
sunt. sacrificia publica ac priuata pro¬
curant. religiones int̾pretantur. ad
hos magnꝰ adolescentium numerꝰ dis¬
cipline causa concurri. magnoq hi
sunt apud eos honore. Nam fere de
omnib contͦu̾siis publicis priuatisꝙ

Expanded text:
propter veteres inimicitias nullo modo cum propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut lsecundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihlio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑduxerant. Preliis uͦ compłib
factis scd̃is. atq omni nobilitate
heduoꝵ int̾fecta: tantum poten¬
tia antecesserant. ut magnã par¬
tem clientium ab hedius ad se tnͣs¬
duc̾e̾nt. obsidesꝙ abhis pͥncipum
filios acciꝑent. & publice uirare co¬
g̾ent. nichil se contra sequ anos con¬
silii inituros. & partẽ finitimi agri
ꝑ uim occupatam possiðent. gallie¬
q tociꝰ pͥncipatum obtinerent. Qua
necessitate adductꝰ diuitiacꝰ auxilii
petendi causa romã ad senacum
ꝑfectꝰ. infecta re redierat. Aduentu
cesaris facta cõmutatione rerum.
uet̾ib restitutis. nouis ꝑ cesarem cõ¬
paratis. qd hi qui se ad coꝵ amicitiã
aggregarant. meliore conditione
atq equiore imꝑio se uti uidebant.
reliquis reb eoꝵ. gratia dignitate
amplificata: sequani pͥncipatum di¬
miserant. in eoꝵ locum rhemisuc¬
cesserant. Quos qd adequare apud
cesarem gr̾a intelligebatur: hi qui

Expanded text:
sque perduxerant. Proeliis vero compluribus sque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum,  restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad hunc locum ꝑuentum ẽ. ñ alienũ
ẽẽ uidetur de gallie germanieq mo¬
rib & quo differant he nationes int̾
sese ꝑponere. In gallia ñ solum in oĩb
ciuitatib atq in omnib pagis par¬
tioq: s pene etiã in singuł domibꝰ
factiones sunt. earumq factionum
sunt pͥncipes. qui sũmã auctoritatẽ
eoꝵ iudicio habere existimantur. quor̃
ad arbitrium iudiciumq sũma om¬
nium rerum consilioꝵ ꝙ redeat. Atq
eiꝰ rei causa antiquitꝰ institutũ uide¬
tur. nequis ex plebe contra potentio
rem auxilii eget. suos enĩ quisq op¬
primi & circum ueniri ñ patitur:
req alit̾ si faciant. ullam int̾ suos
hab auctoritatem. Hec ead ratio est
cesar in galliam uenit. Alt̾ius factio¬
nis pͥncipes erant hedui. alt̾ius sequa¬
ni. Hicum ꝑ se minꝰ ualerent. qd sũma
Ariouistum sibi adiunxerant. eosꝙ
adse magnis iacturis pollicitationibꝰ¬

Expanded text:
ad hunc locum perventum est, non alienum ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potrem auxilii egeret. Suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur. Neque enim aliter si faciant, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est  Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibu
Abbreviated transcription (Latin):
peditatꝰ equitatꝰq mittant. His cog¬
nitis reb rem frum̃tariam ꝓuidet.
castris idoneum locum deligit. Ubiis
imꝑat ut pecora deducant. suaq oĩa
ex agris in opida conferant: sꝑans bar¬
baros atq imꝑitos homines inopia
cibarioꝵ adductos in aliqm pugnan¬
di conditionem posse deduci. Mandat
ut crebros exploratores in sueuos
mittant. queq apud eos gerantur
cognoscant. Illi imꝑata faciunt. &
paucis dieb int̾missis referunt sue¬
uos or̃s pꝰea qm̃ certiores nuncii de
exercitu romanoꝵ uenerint. cũ oĩb
suis socioꝵꝙ copiis quas coegissent
penitꝰ ad ext̾mos fines se rece̾pisse. Sil¬
uam ibi eẽ infinita magnitudine que
appellatur uaeenis. hanc longe int̾r¬
sus ꝑtinere. & ꝓ natiuo muro obiectã
cheruscos a sueuis Sueuosq ab che¬
ruscis iniuriis incursionib ꝙ ꝓhibe.
ad eiꝰ silue initium sueuos aduentũ
romanoꝵ expectare constituisse. Qm̃

Expanded text:
peditatus equitatusque mittant. His cogpeditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
transire constituit: Quarũ erat alt̾a
qd auxilia contra se treuiris miserant.
hab̾et. His reb constitutis. paulo supͣ
eum locum quo ante excitum trans¬
duxerat. facere pontem instituit.
Nota atq instituta ratione. magno
militum studio opꝰ paucis dieb efficit᷑.
relicto. neq us ab his subito motꝰ ori¬
retur: reliquas copias equitatumq tra¬
ducit. Ubii qui ante obsides ded̾ant
atq in deditionem uenerant. pur¬
gandi carsa ad eũ legatos mittunt.
qui doceant neq ex sua ciuitate auxi¬
lia in treuiros missa. neq ab se fidem
lesam: petunt atq orant ut pareat¬
sibi. ne cõmuni odio germanoꝵ inno¬
centes ꝑ nocentib penas pendant.
auxilia missa ẽẽ. Ubioꝵ satisfactionẽ
accepit. aditꝰ uiasq in sueuos ꝑqͥrit.
Int̾im paucis pꝰ dieb fit ab u̾biis cer
tior. Sueuos om̃s unũ in locum copiaᷤᷤ
cogere. atꝙ his nationib que sub eoꝵ
sunt imꝑio denuntiare. uti auxilia

Expanded text:
transire constituit; quarum una erat, transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. InSuebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
mate. Simul signa ad hostem conũti.
aciemq dirigi iubet. P aucis turmis
presidio ad impedim̃ta dimissis. re¬
liquos equites ad lat̾a disponit. Nr̃i¬
celerit̾ clamore sublato. pila in hosteᷤ
iaciunt. Illi uͥ pret̾ spem quos fug̾e
credebant infestis signis ad se ire ui¬
dere. impetũ modo ferre ñ potuert̃.
ac pͥmo concursu in fugam coniecti
ꝓximas siluas petierunt. Quos labie¬
nus equitatu consectatꝰ. magno nu¬
mero int̾fecto. compłib captis: pau¬
cis pꝰ dieb cruitatem recipit. Nam
germani qui auxilio ueniebant. ꝑ¬
cepta treuiroꝵ fuga. sese domũ contu¬
lerunt: Cum his ꝓpinqui indutio¬
mari qui defectionis auctores fue¬
rant. comitati eos ex ciuitate excesse¬
runt. Cingetorigi quem ab mitio
ꝑmansisse in officio in officio demõ¬
strauimꝰ. pͥncipatꝰ atq imꝑiũ ẽ tra¬
ditum. Cesar postqmͣ ex menapiis in
Treuiros uenit. duab de causis rhemĩ

Expanded text:
mate." Simul signa ad hostem converti mate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
Et quo faciliꝰ hostib det timoris suspi
cionem maiore strepitu & tumłcu ꝙͣ
iubet. His reb. fuge similem ꝓfecti¬
onem efficit. Hec quoq ꝑ explorato¬
res ante lucem in tanta ꝓpinqͥtate
castroꝵ ad hostes deferuntur. Uix
agm̃ nouissimũ extra munitiones
ꝓcesserat. cum galli eohortati int̾ se
ne sꝑatam predam ex manib dimit¬
t̾ent. longum ẽẽ ꝑterritis romanis ger¬
manoꝵ auxiluun expectare. neq suã
parati dignitatẽ ut tantis copis tam
exiguã manũ presertim fugientem
atq impeditam adoriri ñ audeant:¬
flum̃ transire & iniquoloco cõmit¬
tere prelium ñ dubitant. Que fore
suspicatꝰ labienꝰ. ut om̃s citra flum̃
eliceret. ead̃ usus simulatione itineris
placide progrediebatur. Tum p̾missis
paulum impedim̃tis. atq in tumulo
quodam collocatis: habetis inqͥt nuli¬
tes quam petistis facultatem. hostẽ
impedito atq iniquo loco tenetis. Pre

Expanded text:
et quo facilius det hostibus timoris suet quo facilius det hostibus timoris sucionem, maiore strepitu et tumultu, iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praes
Abbreviated transcription (Latin):
in treuiros ꝓficiscitur. Dum h acesa¬
re gerunt᷑: treuiri magnis coactis
peditatꝰ equitatꝰ q copiis. labienũ
cum una legione que in eoꝵ finib
hyemabat adoriri parabant. Iamq
abeo ñ longiꝰ uia bidui aherant. ũ
duas uenisse legiones missu cesaris
cognoscunt. Positis castris milib pas¬
suũ .xu. au. ilia germanoꝵ expecta¬
re constituunt. Labienꝰ hostrum co¬
gnito consilio. sꝑans tem̾itate eoꝵ fo¬
re aliquam dimicandi facultatem
difficili transitu flum̃ ripisq pre¬
ruptis: hoc neq ip̃e transire in ani¬
mo habebat. neꝙ hostes transituroᷤᷤ
qm̃ germani appropinquare dicant᷑.
sese suas exercitꝰq fortunas in dubiũ
ñ deuocaturũ. & post̾o die prima lu¬
ce castra moturum. Celerit hec ad
equitatꝰ numero ñ nullos gallicis re¬
b fauere natura cogebat. Labienus
nocte tr. militum primisq ordinib
coactis. quid sit sui consilii proponit.

Expanded text:
in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesain Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, qui in eorum finibus hiemabat, adoriri parabant; jamque ab eo non longius via bidui aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicandi facultatem,difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire in animo habebat, neque Trebiros transituros quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad equitatus numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit,
Abbreviated transcription (Latin):
citiam cognou̾at. Hec priꝰ illi detra¬
henda auxilia existimabat. quam
ip̃m bello lacessendum: ne desꝑata
salute aut se in menapiis abd̃et. aut
cum transrhenanis concede cogetur.
hoc mito consilio. tociꝰ exercitꝰ impe¬
dim̃ta ad labienum in treuiros mit¬
tit. duasq ad eum legiones ꝓficisci ui¬
bet: ip̃e cum legionib expeditis .u. in
me napios ꝓficiscit᷑. Illi nulla coacta ma¬
nu. loci presidio freti in siluas paludes¬
q confugiunt. suaq eođ conferunt.
Cesar partitis copiis cum G. fabio. &
adit triꝑtito. edificia uicosq incendit.
magno p̾ecoris atq hominũ numero
potitur. Quib reb coacti me napii. le¬
gatos ad eũ pacis petende causa mit¬
tunt. Ille obsidib acceptis. hostiũ se¬
numo habiturũ confirmat. si aut
ambiorigem aut eiꝰ legatos suis finib
recepissent. His confirmatis reb: co-¬
mium atrebatem cum equitatu cu¬
stodis loco in menapiis relinquit. ip̃e

Expanded text:
citiam cognoverat. Haec prius illi detracitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasqbet, ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi, nulla coacta manu, loci praesidio freti, in silvas paludes confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio ladit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
estiuum tempꝰ instantis belli ñ questi¬
onis eẽ arbitrabatur. obsidib imꝑatis
c. hos heduis custodiendos tradit.
Eod carnotes legatos obsidesꝙ mit¬
tunt. usi de precatorib rhemis in qͦr
erant clientela. ead ferunt responsa.
Pagit concilium cesar equitesq im¬
perat ciuitatib. Hac parte gallie
pacata. totꝰ & m̃te & animo inbellũ
sReiuiroꝵ & ambiorigis insistit. Caua¬
rinum cum equitatu se nonum secũ
ꝓficisci iubet. nequis ex huiꝰ iracun¬
dia aut ex eo qd meruerat odio cuu¬
tatis motꝰ ex istat. His reb constitu¬
tis. qd ꝑ explorato habebat ambiori¬
gen prelio ñ ẽẽ contenturũ: reliqua
eiꝰ consilia animo circum spiciebat.
Erant menapii ꝓpinqui eburonum
finib ꝑpetuis paludib siluisq muni¬
ti. qui uni ex gallia de pace ad cesarẽ
legatos nunquam miserant. Cũ his
ẽ hospicium ambiorigi sciebat. itẽq
ꝑtreuiros uenisse germanis in ami¬

Expanded text:
quod aestivum tempus instantis belli, non quaestiquod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidestunt, usi deprecationibus Remis, in quorum erant clientela. Eadem ferunt responsa, Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in ami
Abbreviated transcription (Latin):
Eo celerit confecto negotio. rursus in
hyb̃na legiones reduxit. Concilio gallie
pͥmo uere uti instituerat indicto. cũ
reliqui pret̾ senonas & carnotas Treui¬
rosq uenissent: initium belli ac defec¬
tionis hoc ẽẽ arbitratꝰ. ut omnia post¬
ponere uidetur. concilium lutecian
parisioꝵ tnͣsfert. Confines erant hi se¬
nonib. ciuitatemꝙ patrum memoria
coniunxerant: s ab hoc concilio affu¬
isse existimabant᷑. Hac re ꝓ suggestu
ꝓnuntiata. eoð die cum legionib in
Senones ꝑficiscitur. magn̾isq itineribꝰ
eo ꝑuenit. Cognito eiꝰ aduentu. Acho
qui pͥnceps eiꝰ consilii fuerat. iub in
opida młticudinem conuenire. & conã¬
tib priꝰqm id effici poss. adẽẽ romanos
nuntiatur. Necessario sentencia de¬
sistunt. legatos ꝙ deprecandi causa ad
cesarem mittunt. Ad eunt ꝑ heouos.
quor antiquitꝰ erat in fide ciuitas.
Libent cesar petentib heduis dat ue¬
niam. excusationemq accipit.

Expanded text:
Eo celeriter confecto negotio rursus in Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit,
Abbreviated transcription (Latin):
tare. & pecuniam polliceri ñ desistt̃.
Cum aꝑximis impetrare ñ possent.
ult̾iores teniptant: inuentis ñ nulł
ciuitatib iure iurando int̾ se confir¬
mant. obsidib  de pecunia cauent.
Ambiorigem sibi societate & federe
adiungunt. Quib reb cognicis cesar.
cum undiq bellum parari uid̾et. ner¬
uios. atuatucos. menapios. adiunc¬
tis eis rhenanis omnib germanis eẽ
in armis. Senonas ad imꝑatum nõ
uenire. & cum carnotib finicinisꝙ
ciuitatib consilia cõmunicare. ab
Treuiris germanos crebris legationi¬
bus sollicitari: maturiꝰ sibi de bello
cogitand putauit. Itaq nondui hy¬
eme confecta. ꝑximis iiiͦi. coactis legio¬
nib de imꝑuiso in fines neruioꝵ concen¬
dit. ⁊ priqm illi aut conuenire aut ꝑ¬
fugere possent. magno pecoris atq ho¬
minum num̾o capto. atq ea preda mi¬
litib concessa uastatisq agris. in deditio¬
nem uenire. atq obsides sibi dare coegit.

Expanded text:
tare et pecuniam polliceri non desistunt. tare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiomarꝰ int̾ficitur. caputq eiꝰ refer¬
tur in castra. Redeuntes equites.
quos possunt consectantur atq oc¬
cidunt. Hac re cognita. om̃s eburo¬
num & neruioꝵ que conuenerant
copie discedunt. pauloꝙ habuit pꝰ
id factum cesaꝵ Galliam auietiorẽ.
ultis plic. Incipit .ui.
de causis cesar maiorem
habere instituit: Simul ab Gn. pom¬
rogass. ad signa conuenire & ad se pro¬
ficisci iuberet: Magni int̾ ẽẽ etiã in re¬
liquũ tempꝰ ad opinionẽ gallie existi¬
mans. tantas uidi italie facultates.
ut siquid eẽt in bello detrim̃ti accep¬
tum ñ modo id breui temꝑe sarciri.
s etiã maiorib ad aug̾i copiis posset.
constitutis & adductis legionib du¬
plicatoq earum cohortium numero
quas cum &. tycurio amiserat. & ce¬
leritate & copiis docuit. quid p .r.
to indutiomaro ut docuimꝰ. ad eius
ꝓpinquos a Treuiris imꝑium defer¬
tur. Illi finitimos germanos sollici¬

Expanded text:
tiomarus interficitur, caputque eius refertiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem ultisde causis Caesar maiorem habere instituit. Simul ab Gnaeo Pomrogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populito Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollici
Abbreviated transcription (Latin):
missis equitib omniũ finitimaꝵ
ciuitatium quos accersendos cu
rauerat. tanta diligentia om̃s suos
custodiis intra castra continuit. ut
nulla ratione eares enuntiari aut
ad treuiros ꝑferri poss. Int̾m ex con¬
suetudine cotidiana indutiomarꝰ
ad castra accedit. atq ibi magnã
partem dici consumit. Equites te¬
la coiciunt. & magna cũ contume¬
lia uerboꝵ nr̃os ad pugnam euocãt.
Nullo ab nr̃is dato responso: ubi ui¬
sum ẽ sub uesꝑm disꝑsi ac dissipati
discedunt. Subito labienꝰ duabus
portis onmem equitatum emittit.
precipit atq int̾dicit. ꝑterritis ho¬
stib atq in fugam comectis qd fore
neret. quam illum int̾fectum uid̾it:
qd mora reliquoꝵ spacium nactum
illum effugere nolebat. Magna ꝑ¬
ponit his qui occidint premia.
sumittit cohortes equitib subsidio.
Comꝑbat hominis consilium for¬
tuna : & cum unũ om̃s pet̾ent in
ip̃o fluminis uado deprensus indu¬

Expanded text:
missis equitibus omnium finitimarum missis equitibus omnium finitimarum civitatum quos accerraverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit; praecipit atque interdicit, proterritis hostibus atque in fugam coniectis quod fore,neret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indu
Abbreviated transcription (Latin):
& carnotib aliisq compłib gallie crui¬
faciat castra labieni oppugnaturum:
Que fieri uelit precepit. Labienꝰ cũ ⁊
loci natura & manu munitissimis ca¬
stris sese teneret. de suo ac legionis pe¬
riculo nicħ timebat. neqm occasionẽ
reibene gerende dimitt̾et cogitabat.
Itaꝙ acingetorige atq eiꝰ ꝑpinquis
oratione indutiomari cognita quã
in concilio habuerat. circũmittit ad
finitimas ciuitates. equitesq undiq¬
conuocat: his certam diem conueni¬
endi dicit. Int̾im ꝓpe cotidie cũ omni
equitatu indutiomarꝰ sub castris eiꝰ
uagabatur. alias ut situm castroꝵ co¬
gnosceret. alias colloquendi aut terri¬
tandi causa: equites plerumq omneᷤᷤ
tela intra uallum coniciebant. Labie¬
nus suos intra munitiones contine¬
bat. timorisq opinionem quib cũꝙ
pot̾at reb augebat. Cũ maiore in
dies contemptione indutiomarus¬
ad castra accederet: nocte una intro¬

Expanded text:
et Carnotibus aliisque compluribus Galliae civiet Carnotibus aliisque compluribus Galliae civifaciat, castra Labieni oppugnaturum; quae fieri velit praecipit. Labienus cum et loci natura et manu munitissimis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nichil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque ejus propinquis oratione Induciomari cognita quam in concilio habuit, circummittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat; his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cottidie cum omni equitatu Induciomarus sub castris ejus vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa Equites plerumque omnes tela intra vallum conjiciebant. Labienus suos intra munitiones continebat, timorisque opinionem quibuscumque poterat rebus augebat. Cum majore in dies contemptione Induciomarus accederet, nocte una intro
Abbreviated transcription (Latin):
magnis p̾miis ad se allicere cepit: ac¬
tantam sͥ iam his reb in gallia auc¬
toritatem comparauerat ut undiq
ad eum legationes concurrerent.
gr̃am atq amricitiam publice pͥua¬
timq pet̾ent. Ubi intellexit ultro
ad se ueniri. alt̾a ex parte senones
Carnotesꝙ conscientia facinoris insti¬
gare. altera neruios atuatucose bel
romanis parare. neq sibi uoluntari¬
orũ copias defore. si ex finib suis pro¬
gredi cepisset: armatũ conciliũ indix̃
Hoc more galloꝵ ẽ initiũ belli. qd̾ lege
cõmuni om̃s pub̾es armati conuenire
coguntur. qui ex his nouissimꝰ uenit.
in conspectu młtitudinis omnib cruci¬
atib affectꝰ necatur. In eo concilio cin¬
getorigem alt̾ius pͥncipem factionis
generũ suum. quem supra demonstra¬
uimꝰ cesaris secutum fidem ab eo non
discessisse. hostem iudicandũ curat. bo¬
na eiꝰ publicat. His reb confectis. in cõ¬
cilio ꝑnuntiat. accersitum se a senonib

Expanded text:
magnis pmagnis ptantam sibi jam his rebus in Galliam auctoritatem comparaverat, ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam amicitiamque publice privatimque peterent. Ubi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnotesque conscientiam facinoris instigare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est inicium belli, quod communi lege omnes puberes armati convenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus afflictus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris fidem secutum ab eo non cessisse, hostem judicandum curat, bona ejus publicat. His rebus confectis, in concilio pronunciat, accersitum se a Senonibus
Abbreviated transcription (Latin):
rendi. tantamq omniũ uoluntatis cõ¬
mutationem atculit: ut pret̾ heduos
& rhemos quos precipuo semꝑ honoie
officiis. nulla fere ciuitas fuerit ñ sus¬
pecta nob̾. Ioq adeo haud scio mirand¬
ne sit. cum compłib aliis de causis tũ
maxime qd qui uirtute belli omnibus
gentib preferebant᷑. tantum se eiꝰ opi
rent grauissime dolebant. Treuiri uͦ
atq indutiomarꝰ. tociꝰ hyemis nullum
tempꝰ int̾miserunt. quin tnsrhenũ
legatos mitt̾ent. ciuitates sollicita¬
rent. pecunias pollicerentur. magna
parte exercitꝰ nr̃i int̾fecta młto mino¬
rem suꝑ ẽẽ dicerent partem. Neq
tam̃ ulli ciuitati germanoꝵ ꝑsuad̾i
potuit ut rhenum transiret cuise
bis exꝑtos dicerent. Ariouisti bello s
Thentheroꝵ transitu. ñ ẽẽ ampliꝰ for¬
tunam temptandam. Hac spe laps
indutiomarꝰ. nicħominus copias co¬
gere. exercere a finitumis equos pa¬
rare. exules damnatos q tota gallia

Expanded text:
belli tantamque omnibus voluntatum combelli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opirent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ. magnas galloꝵ copias earũ
ciuitatium que armorice appellant᷑.
oppugnandi sui causa conuenisse. neq.
longiꝰ mił passuũ uiiͦi. ab hyb̃nis suis
fuisse: s nuntio allato de uictoria
cesaris discessisse. adeo ut fuge simi¬
lis discessio uid̾etur. At cesar prin¬
cipib cuiꝰq ciuitatis ad se uocatis.
gallor in officio tenuit. Tam̃ seno¬
nes que ẽ ciuitas in primis firma
& magne int̾ gallos auctoritatis. Ca¬
uarinum quem cesar apud eos regẽ
constituerat. cuiꝰ frat̾ moritasgus ad¬
uentu in galliam cesaris cuiꝰq ma¬
iores regnum obtinuerant. int̾ficere
publico consilio conati. cum ille pre¬
sensiss & ꝑfugiss. usq ad fines insecu¬
ti regno domoꝙ expulerunt: & mis¬
sis ad cesarem satis faciendi causa lega¬
tis. cum is ad se omnemsenatum uenire
iussiss. dicto audientes ñ fuerunt. Tan¬
tum apud homines barbaros ualuit.
ẽẽ aliquos reꝑtos principes belli infe

Expanded text:
ctus est magnas Gallorum copias earum ctus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi