comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atem. ¶ Medio aut cepore inter
sem. ti stantũ ⁊ mortem testato¬
risui ꝯditõnem. institutõis en¬
tente mutatõ iuris ł eredi non
nocet qr ut dirimo triatpra is¬
pici debent. ¶ Testam̃ti autem
factõne nõ solu bis hab̾e uidet᷑
qui testam̾tu facere pot̾. si ⁊̃ qui
ex alieno testante. uł iꝑe cape po¬
test .ui. lii aquirere l nõ potest
facere testantũ ⁊ iõ ⁊ furiosa. et

Expanded text:
pore inter factum testamentum et mortem testatoris vel condicionem institutionis existentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut diximus, tria tempora inspici debent. testamenti autem factionem non solum is habere videtur qui testamentum facere potest sed etiam qui ex alieno testamento vel ipse capere potest vel alii adquirere, licet non potest facere testamentum. et ideo et furiosus et
Abbreviated transcription (Latin):
maiori .xi.i. annis ueniam deͣ¬
disse cũ post aodita bereditatem
grande es alienũ ꝙ addite here¬
ditatis tpre latebat emeriisset.
speciau bnfito cuidam p̾stitit.di¬
uus autẽ gardiano postea in in¬
ulitib tantũ modo hoc ertendit.

Expanded text:
inti quinque annis veniam dedisse, cum post aditam hereditatem grande aes alienum, quod aditae hereditatis tempore latebat, emersisset. speciali beneficio cuidam praestitit; divas autem Gordianus postea in militibus tantummodo hoc extendit
Abbreviated transcription (Latin):
licet eĩ testam̃tu facere nõ pos¬
suit. ¶ At tñ ex testam̃to ui sibi
ul ali adquirere possut. ¶Ex¬
traneis aute̾ heredib delibandi᷑
potestas est de adeunda heredita¬
siue is cui abstinendi potestas
est in miscuerit. se bonis here¬
ditatis sũs siũ extranco cini deꝗd¬
euda hereditate de lib̾are licer
adient. postea relinqnte uere¬
ditatis facultatẽ nõ ht nisi mi¬

Expanded text:
licet enim testamentum facere non possunt, attamen ex testamento vel sibi vel alii adquirere possunt. Extraneis autem heredibus deliberandi potestas est de adeunda hereditasive is cui abstinendi potestas est immiscuerit se bonis hereditariis, sive extraneus, cui de adeunda hereditate deliberare licet, adierit, postea relinquendae hereditatis facultatem non habet, nisi mi
Abbreviated transcription (Latin):
legib aut ꝯstitutõib: aut morib ꝑ¬
ditũ est. ĩdeo si norali iuditõ adito est
obsare deb ut si ⁊depͥnando inidebit᷑
dñs ita debeat ⁊ dempnare publicũ
menium. lucio ticio .x. auiris ꝯdẽp¬
no. aut notĩa deb̾e̾. ¶ Et si in remac¬
tum sit.siue ꝯ̃ pecitorem iudicaũit
ab solu̾s debet possessoromrsĩue cet᷑
possessorem in abe ei debet ut reml
ipãm iestituat cũ fructib ¶ S si m
psenti uegter se poissessor iestituere por¬

Expanded text:
aut moribus proditum est. Et ideo si noxali iudicio addictus est, observare debet, ut, si condemnandus videbitur dominus, ita debeat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iudicavit, absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat cum fructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere pos
Abbreviated transcription (Latin):
sici duectis nõ ꝯtrabis acdõib. Itẽ
ꝓ sotio que ab utraq ꝑte dixecta ẽ
et ob id quilib er socus eo minditẽ
camꝑnatur ignonina netatur.
¶ S furti quidem aut ui bonor rip¬
dampnati notantur ignominia
set ⁊̃ pacti ⁊ recte. plurimũ enĩ mt̃¬
Est. utrum ex delicto aliquis aneroͣs¬
U̾tu debitor sit. ¶ Ouinium. aũt acco¬
num mitituendaꝵ pͥncipiũ ab eapte
edicti ꝑñcisatur. qua p̾tor edicit de

Expanded text:
siti, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum rapdamnati notantur ignominia, sed etiam pacti: et recte; plurimum enim interest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de
Abbreviated transcription (Latin):
se et siue frustatõe uidebitur tempꝰ
restituendi cãm pete. indulgendũ
est ei ut tn de utis estimatõe caueat
.cum fĩdeiossore si nitra tp̃c ꝙ ei datũ
est nõ restituiss: ¶ Et sĩ bercditas
petita sit. xadem ara fructꝰ inter¬
ueniunt. que diximo interuere
fructuũ quos culpasua possessor nõ

Expanded text:
se et sine frustratione videbitur tempus restituendi causa petere, indulgendum est ei, ut tamen de litis aestimatione caveat cum fideiussore, si intra tempus quod ei datum est non restituisset. et si hereditas petita sit, eadem circa fructus interveniunt quae diximus intervenire fructu
Abbreviated transcription (Latin):
bib̾e .i. ut eam tam rabeat. actor q̃
babituro ec̃t si cum pͥmum. a exbi¬
bendum eguss erbirita res fiuisset.
ĩ deoq si inter moras usu capta ũt tos
¶pret̾ra fruetuũ medi temporis .r.
eius ꝙ post acceptum aderhibendũ

Expanded text:
hibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res praeterea fructuum medii temporis, id est eius quod post accep
Abbreviated transcription (Latin):
bis cũ que aderribendũ actũ est. ip̃¬
senti er bibe se posse ⁊ ꝙͥs er titendi cã
petit. id a sine frustatõe postuiare
ide atur dare ci debi ut ta eaueat se
restiturum q sineq statim iussu iu¬
dicis remerbibeat n pest ea cibibi¬
turum se caueit ꝯdempnando ut ui
id q᷑. acdoris interent sl ab mitio us¬

Expanded text:
 actum est in praesenti exhibere se posse et tempus exhibendi causa petat idque sine frustratione postulare videatur, dari et debet, ut tamen caveat, se restituturum: quod si neque statim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
x maiesicus seruorum uelun si
furtum fecit. aut bona rapuerrit.
aut dampnum dederint. aut inuui¬
riam cmisorint. norales actdes
ꝓdite sunt. squib tomino damꝑ¬
nato ꝑmittitur. aut litis estima¬
tionem sufferre. au hũe hominem
nore dedere ¶Nora aut̃ eit cõpo
qd̾ nocuit .i. seruo noria ip̃um ma¬
leficium ueuici furtũ. dampnum
rapinam. iniuria. ¶Summa aut
ratõe pmisslim est nore deditõne¬
iꝗuum requici am eoꝵ nultra ĩp¬
ĩoꝵ copiam tominis dampnosant
eẽ. ¶ Domino noxali intitio ẜm

Expanded text:
x maleficiis servorum, velut si furtum fecerint, aut bona rapuerint, aut damnum dederint, aut injuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, quibus domino damnato permittitur aut litis aestimationem sufferre, aut hominem noxae dedere. Noxa autem est corpus quod nocuit, id est servus: noxia ipsum maleficium, veluti furtum, damnum, rapina, iniuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditioneiquum, nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudi
Abbreviated transcription (Latin):
dornini uersum est agere possit
ser ent stuitissime N omissa acco¬
tatem ꝑducat ꝓbandi an remto
sibi solui possit. ¶ Is quoq eui
mbritoriaꝵ accõ conpetit. eque
te pecuno ⁊ de in rera u̾so ag̾e porese
s sane hoc modo tributoria expe¬
dit agere ñs de pecuuo ⁊ de ua rẽ
uerso. ¶Eributoria ideo expedit
non est is est ꝙ tomino debetur nõ
deducitur. S eiatem iuris est do¬
mino cuio ⁊ ceteri creditoros ¶At
in actõe de pecuuo añ deducipatur
qd̾ temino tebctur ⁊ inid ꝙ reliquũ
est creditori dñs ꝯdempuatu Nr¬
sus de peculio iõ expedit ag̾e ꝙ in
hac actione tociꝰ peculi it̾ hatet᷑¬
et mancipiis aut fenebri pocinia
hab̾e ꝓ ut ergo erpedit ita quisq
uł hac actõnem uł illam eug̾e deb
certe qui potest ꝓbare in rem dñi
uersum eẽ te inrem ilso. ig̾e deber
¶Que diximo de r̾uo ⁊ domino
eatem intelligimo de filio ⁊ de fiui

Expanded text:
domini versum est agere possit: sed erit stultissimus, si omissa actiotatem perducat probandi, in rem it. 5a. Is quoque, cui tributoria actio competit, aeque de peculio et in rem verso agere potest: sed sane huic modo tributoria expedit agere, modo de peculio et in rem verso. tributoria ideo expedit non est, id est, quod domino debetur, non deducitur, sed eiusdem iuris est dominus, cuius et ceteri creditores: at in actione de peculio ante deducitur quod domino debetur, et in id quod reliquum est creditori dominus condemnatur. rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totius peculii ratio habetuet mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: certe qui potest probare in rem domini versum esse, de in rem verso agere debet. Quae diximus de servo et domino, eadem intellegimus et de filio
Abbreviated transcription (Latin):
ditent de negnitur actõ tam ad¬
uerso ip̃m filium filiam ue. nepo¬
tem neptem ue. si ad huc in potesta¬
te sunt siue morte parentis usemã¬
cipatõne sue porestatis ẽẽ cepint q̃
aduerso patrem. anũ ue. siue habe¬
ad eos ad huc in potestate siũ ema¬
cipau̾it. Que ideo senato ꝓsperit qr
sepe honeran ere alieno. Creditar
poruniaꝵ quas in iururiã ⁊simab¬
bant uite ꝑentum isidiabantur.

Expanded text:
diderit denegatur actio, tam adversus ipsum filium filiamve, nepotem neptemve, sive adhuc in potestate sunt, sive morte parentis vel emancipatione suae potestatis esse coeperint, quam adversus patrem avumve, sive habeat eos adhuc in potestate sive emancipaverit. quae ideo senatus prospexit, quia saepe onerati aere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽbeit. id ex poculio eio nõ deducat᷑¬
¶ Seterum dubiũ nõ est. quin łs
quoqz qui uissu domini contrar̾it
cuiq institoria uł erercitoria actõ
conpetit de peculie deq eo ꝙ mrẽ

Expanded text:
debeat, id ex peculio eius non deducatur. Ceterum dubium non est, quin is quoque, qui iussu domini contraxerit cuique institoria vel exercitoria actio competit, de peculio deque eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
autem domini u̾sum incelligitur
quieq nẽce aĩo in rem eio inpende¬
rit seruos ueluti si mutuato pecu¬
niam creditorib eam eiꝯ soluent
unt e difficia ruencia fulẜit aut
familie frumentum em̃it. uelz
fundum aut qͣlib aliam iem ne¬
cessariam mereato ent ¶ Itaq si
ex .x. ut puta. iurxis quos seruo
nius a ticio mutuo. accepit credito¬
quinq quolib modo consup̾fit ꝓ
quinq quidem in solidum dap̾nari
in peculio est. ex quo scilicet a paret
posse sucet enĩ uma est. actõ q̃ de pe
ei accone agitur. ante dispicere sol:
aliter ad peculu extimationem trã
aut̃ queritur qͣntum in peculio sit.

Expanded text:
autem domini versum intellegitur, quidquid necessario in rem eius impenderit servus, veluti si mutuatus pecuniam creditoribus eius solverit, aut aedificia ruentia fulserit, aut familiae frumentum emerit, vel etiam fundum aut quamlibet aliam rem necessariam mercatus erit. 4b. Itaque si ex decem utputa aureis, quos servos tuus a Titio mutuos accepit, creditoV quolibet modo consumpserit, pro V quidem in solidum damnari in peculio sit. ex quo scilicet apparet, posse; licet enim una est formula, qua de pecea formula agitur, ante dispicere soletaliter ad peculii aestimationem transautem quaeritur, quantum in peculio sit,
Abbreviated transcription (Latin):
or aplłei.atur is adꝙͥ cotidianus
aut cuilib negotiatõi ẜuuiliũ p̃p̃o¬
suerit. ⁊ qͥ cum eo eio iei cã aui pre¬
poĩto erit ꝯtractum fuerit. ideo at̾
institoria apellatur qr qui negotia¬
tionib ꝓponũtur institores uocan
dit ⁊ silibum quis hominem aut
negocietur. ⁊ ꝙͥ cleo eio rei cã contẽ¬
tum enc. Ita p̃tor io dicit. ut qͥeqͥ
in bis mercib erit quoq nde recep
et cet̾os creditores ꝓ rata portione
Sistubuatur. ⁊ qr ip̃i domino distͥ¬
carditorib queratur q̃i mino ei tribu¬
tum sit ꝙ̃ oportuent. hac̃ ei actionẽ
Acomodat que tbutoria aplłatur
¶ p̾terea introducta est. iecio de pe

Expanded text:
or uocatur is, ad quem cotidianus aut cuilibet negotiationi filium a cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem institoria appellatur, quia qui negotiationibus praeponuntur institores vocantddit et si liberum quis hominem aut negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit ut quidquid in his mercibet ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distrcreditoribus queratur, quasi minus ei tributum sit quam oportuerit, hanc ei actionem accommodat, quae tributoria appellatur. Praeterea introducta est actio de
Abbreviated transcription (Latin):
legicimis ⁊ auio: causis des¬
cendunt. ¶alie autem sunt
quas precor ex sua undietõe
conparatas bt̃ tam in remqͣ
in perĩdnam. quas et ipsas
neccrisanum est eremplis oc¬
tenderr. ¶ Egoe plenumq ita
per mictit in rem agere ut uł
actor diceret se quasl usu cep¬
isse ꝙ usu nõ ceꝑit. uł ex diu̾so
possessor dicert adu̾satium
suum usli nõ cepisse. ꝙ usu ce¬
pent. INam slcuer iusta caus
res aliqua tradita fuent uebr¬
n et cã emptionis aut dotis au
legaterum. nec dum eio iei do¬
nunus effectus est. sieius iei
nuuam babebit duectam in
rem actionem ad eani iem per¬
sequendam. quipe ita ꝓdite sũt
iure cnuli actiones. ne quis de¬
mimum u̾u uendicet. ¶ Sec
quia fane durum erat eo cau̾
deficcir accionem inuenta est

Expanded text:
legitimis et civilibus causis deslegitimis et civilibus causis descendunt. aliae autem sunt, quas praetor ex sua iurisdictione comparatas habet tam in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuenationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei nullam habet directam in rem actionem ad eam rem persequendam: quippe ita proditae sunt iure civili actiones, ut quis dominium suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo casu deficere actionem, inventa est
Abbreviated transcription (Latin):
irm s̾unt. ueluti si remoor ⁊¬
poralem possideat quis qua
or dominimi se eẽ dicit.¬
¶ Nam ũ ticius suanies ĩn¬
rendat in rem actõ estioque
sĩ agat ius sibi eẽ fundo for¬
est ¶Euis dem genens est
acas de un p̾diorum urba¬
norumaieluci si agat ius sͥ
esse alcius eͣccs suas collen¬
di auquid. uł in mittendi
ucorum ¶ Item p̃dioꝵ urba¬
noꝵ. in uicem quoq ꝓdite
sunt .⁊ tõnes. ut si quie inten¬
dat ius uo ꝙ ruersanio uiẽ¬
ne duccus. ¶Icem altius tol¬
iendi. ꝓspiciendi. ꝓbiciendr. ĩ¬
mittendi. ¶ Isti quoq. actioñs
u rem sunt. s̾et nẽgatius. q
genus actionis incontro uso
rerum corporalium ꝓditum nͥ
est. uam ⁊ in bis rebr is agit
qui nõ possidet. ei uero qui po¬
ssicet non est actõ ꝓdita ꝑ ꝙͣ
neget rem actoris er ¶ Sane
aino qͣuoq casu qui possidet ni¬
net. sic᷑ in iatiorib digestorũ
libris oportunius aparebit.
¶ S iste quidem actionems
quarum mentionem habui¬
mus et si que sunt sinules ex

Expanded text:
m sunt. veluti si rem corporalem possideat quis, quam or dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forest. eiusdem generis est actio de iure praediorum urbanorum, veluti si agat, ius sibi esse altius aedes suas tollendi aliquid vel immittendi corum, item praediorum urbanorum invicem quoque proditae sunt actiones, ut quis intendat, ius non esse adversario utenamve ducendi, item altius tollendi, prospiciendi, proiciendi, immittendi: istae quoque actiones in rem sunt, sed negativae. quod genus actionis in controversiis rerum corporalium proditum non est: nam in his is agit qui non possidet: ei vero qui possidet non est actio prodita per quam neget rem alterius esse. sane uno casu qui possidet niobtinet, sicut in latioribus digestorum libris oppotunius apparebit. Sed istae quidem actiones, quarum mentionem habuimus, et si quae sunt similes, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter membrum quidem ruptũ
talio erat. ꝓpter os uero fractum
nũmare peno erant constitute q̃i
in magna paupum ueterum pa¬
uptate. ¶S postea p̾tores ꝑmute¬
bant ip̃is qui iniuriam passi fũt
eam estimare ut iuder uł tantio¬
dempne̾t qͣuanti iniuriam passꝰ
estimainit. uł minoris ꝓu̾t eis iu¬
sum fuerit ¶ S pena quidem ĩni¬
riaꝵ que er lege .xir. tabulaꝵ in¬
troducta est in desuerdinem abipt
quam autem p̾tores introdur̾unt.
que ⁊̃ bonoraria apellatur in iudi¬
ciis frequentatur. ¶ Nam ẜm gͣ¬
dum dignitatis. uiteq bones¬
tatem crescit aut nininitur estĩa¬
tio inuine. qui grado idempnatõ¬
ius ⁊ in euli ꝑsona nõ in merito
ẜuatur. ut aliud in ẜuo actore aliud
in medii acto homins aliud in
uilissimo uł ꝯpedito ꝯstituatur.
¶S et lex cornelia de iniirus io¬
quitur. ⁊ in uiriaꝵ actõnem intro¬
duxit. que ꝓpetit ob em rem qd̾
se puisatunt quis u̾batum ue dõĩ¬

Expanded text:
pter membrum quidem ruptum talio erat: propter os vero fractum nummariae poenae erant constitutae quasi in magna veterum paupertate. sed postea praetores permittebant ipsis qui iniuriam passi sunt eam aestimare, ut iudex vel tanti condemnet, quanti iniuriam passus aestimaverit, vel minoris, prout ei visum fuerit. sed poena quidem iniuriae quae ex lege duodecim tabularum introducta est in desuetudinem abiit: quam autem praetores introduxerunt, quae etiam honoraria appellatur, in iudiciis frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaeque honestatem crescit aut minuitur aestimatio iniuriae: qui gradus condemnationis et in servili persona non immerito servatur, ut aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, aliud in vilissimo vel compedito constituatur. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis
Abbreviated transcription (Latin):
rum uolumine intelligĩtur¬
¶ Icem sĩ quis in t̾raudem
creditor rem suam aucuit᷑¬
diterit bonis eio acreditorib
er siia preudis possessis per¬
muittitur ip̃is credicorib re¬
cisa traditõne eam rem pete
id est sicere rem tradicam n
ecẽ. et ob id nẽ ex in bonis dẽ¬
pitoris mansuse ¶ Items¬
iana ⁊ quasi ẜinana que
eciam ỹ potecana uocatur es¬

Expanded text:
rum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex sententia praesidis possessis, permittitur ipsis creditoribus, rescissa traditione, eam rem petere, id est dicere eam rem traditam non esse et ob id in bonis debitoris mansisse. Item Serviana et quasi Serviana, quae etiam hypothecaria vocatur, e
Abbreviated transcription (Latin):
mulatone . aboletur ⁊ io siquis in¬
iuiriam derelinquert. hoc est staci̾¬
dum passo est. ad ammũ suui non
reuo cauit postea ex penitencia re¬
nussam miuriam non poterit
recolere de obligtionib q̃ q̃i ex deuie

Expanded text:
mulatione aboletur: et ideo, si quis inmulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.TIT. 5 DE OBLIGATIONIBUS QUAE
Abbreviated transcription (Latin):
quis habitat. siue in condueta uł
gratis siue hospitio recepto sit ¶A
troꝵ munia estimatur uł er facto
ueluti siquis ab aliquo uuln̾atꝰ
lun si cui inteatro. ui in foro. uel¬
sit. uł ex ꝑsona ueluti si magistra
tus in uiriam passo fuerat uł si se
parentis patroniq alicer extraua
et humili ꝑ sone inunia estimat᷑
nõ nunꝙͣ ⁊ loco uuli̾is atrocem
in uiriam facit ueluri si in occłe
quis percusso sit Parui autẽ reffe¬
it utrum patri familias anfilio¬
f̾amslias talis muria fc̾a sit. nã
et bec atror inumia estimabitur¬
¶ In summa sciendum est. de oĩ
iniuria eum qui passo est. posse uł
cuminaliter agere uł ciuiliter. et
si quidem cuuliter agatur estimã¬
itur ¶ Sm aut crimmaliter. of¬
ficio iudicis ertra ordinaria pena
reo irrogatur. hoc uidebcet obsuã¬
ut uiri illustres qui suꝑ eos sunt
fecit iniuriam boc est qui pereuss¬
it uerũ ille qui ꝯtinetur qui dolo
fecit ul qui curauit ut aucui maia
pugno percuterenir. ¶ec actõ dissi¬

Expanded text:
quis habitauerit siue in conducto uel gratis siue hospitio receptus, haria aestimatur uel ex facto, ueluti si quis ab aliquo uulneratuluti si cui in theatro aut in foro sit; uel ex persona, utus iniuriam passus fuerit, vel si senparentis patronique, aliter extranei et humilis personae iniuria aestimatur. nonnumquam et locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit. parvi autem refert, utrum patrifamilias an filiofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur. In summa sciendum est de omni inuria eum qui passus est posse vel criminaliter agere vel civiliter. et si quidem civiliter agatur, aestimanitur. sin autem criminaliter, officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet observanut viri illustres quique supra eos sunt fecit iniuriam, hoc est qui percussit: verum ille quoque continebitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno percuteretur. Haec actio dissi
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam capit. Iscrinana
autem erꝑitur quis de rebrco¬
ionis que pignoris uire ꝓmer¬
cedib fundiꝰ tenentur. Iiusie¬
mana añt qua creditores pig¬
noris ĩ potecas ue psãtũtur.
¶Inter pigno autem ⁊ spote¬
cam quant. leꝰ actõnem upote¬
cĩriam mciis interesti¶ Nam
de quare inter debiceros ⁊ cie¬
ditores ꝯuenit ut sĩt ꝓ debito
orligata ut̃q. hac appeuatẽs
continctur. Is: mn. aiuis diffeuᷤ¬
cu est. nam pignoris apeua¬
cione eã ꝓprie contineri diamꝰ
que simui ⁊̃ traditur cieditori
marime si mebilis sit aei
sine traditone nuda conuentee
tenetur. ꝓpric ỹpotect appella¬
cione contmer diçimo ¶Ix
sonam quoꝙ actoues er suaui¬
nci de pecumia ꝯstituta. cui simł
uidebatur recepticia set es ur̃s
quasl suꝑ uacua iussa est cũsua
auctoritate a mĩs iegib reade.
¶Item p̾tor ꝓposuit actenem¬

Expanded text:
substantiam capit. Serviana autem experitur quis de rebus coloni, quae pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur; quasi Serviana autem qua creditores pignora hypothecasve persequuntur. inter pignus autem et hypothecam quantum ad actionem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter citorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam pignoris appellatione eam proprie contineri dicimus quae simul etiam traditur creditori, maxime si mobilis sit: at eam quae sine traditione nuda conventione tenetur proprie hypothecae appellatione contineri dicimus. In personam quoque actiones ex sua iuti de pecunia constituta, cui similis videbatur recepticia: sed ex nostquasi supervacua iussa est cum sua auctoritate a nostris legibus recedere. item praetor proposuit
Abbreviated transcription (Latin):
et mariti uoie. Ccontra aũt si uiro
innuiria t̾ca ut. uxor inutiaꝵ ag̾c
nõ pote st. dcf̾endi enim urores a
i as nõ uirors ab urorib equum
est ¶ S ⁊ soder nuro noĩe cuius
uir in potestate est. inuinaꝵ. age
potest. ¶ Serus autem ipsis qͥ¬
dem nulla migria fieri in telli¬
giturs domino p eos fieri apdde¬
tur: nõ tũ udem ouinis quibus

Expanded text:
et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir in potestate est, iniuriarum agere potest. Servis autem ipsis quidem nulla iniuria fieri intellegitur, sed domino per eos fieri videtur. non tamen iisdem modis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iriam accepuse dicitur. ¶ Iuma
um. fem fueritissiue ciuo bona qͣ
fuerint. ab eo qui intelligel. at in
erĩ sibi deb̾c. us siquis ad infami¬
¶ Suie quis matiem tamilias. aut
pͥtertatmi p̾tertatam u̾e. adsartato
fuerit Nue cino pudiciia ad tẽpta¬

Expanded text:
itur. Iniuriaium factum fuerit, sive cuius bona, quasi fuerint ab eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infami; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia attenta
Abbreviated transcription (Latin):
tus inti lugitur Iteo aũt nõ gorie
ex malefito obligato intelligitur
quia płumq ob alteno ciapam
tenetur. aut Rui aut ubis cui sims
est has qui ea ꝑte qua nulgoner
fien soi i positum aut suspensil
ht ꝙ potest i cecitert auicui nocere
quo caũ pena .x. aureor constitu¬
ta est.¶ De eo uero ꝙ deieetũ offu¬
sum ue est dupi quanti dampnũ
ilo ubum occisum quinquaguita
auteoꝵ pena ꝯstitintur. Si uero
unuet nocitũq ei eẽ dicetur qͣutũ
ab cam rem equũ iudici uidenur

Expanded text:
tus intellegitur: ideo autem non proprie ex maleficio obligatus intellegitur, quia plerumque ob alterius culpam tenetur aut servi aut liberi. cui similis est is qui ea parte qua vulgo iter fieri solet id positum aut suspensum habet quod potest, si ceciderit, alicui nocere: quo casu poena decem aureorum constituta est. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum dvero liberum occisum quinquaginta aureorum poena constituitur: si vero vivet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici
Abbreviated transcription (Latin):
minoꝵ psonaqi ip̃is fit fit incuna.
meuii est. magis meuio iniuria
fien incelligitur. ¶ S sitib̾o quitͥ
bona f̾ide s̾uit ĩmimia t̃ca ssceꝰ nulla
tibi acto dabitur. s suo noĩe his er¬
perin potent. nuui ingencumeliam
tuam pulsato sit. tue enim ꝯpetit
ribi inuriaꝵ actõ ¶item ergo est
et inẜuo aueno bona tide tibisui¬
ente.ut tociens admntitir inui¬
nar actõ queciens inuina in cua
contumelia ei f̾c̃i sice pena autem

Expanded text:
minorum persona, quia ipsis fit iniuria. Maevii est, magis Maevio iniuria fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contu
Abbreviated transcription (Latin):
a pretore actiomquaduit
bis qui posseilieuer adint¬
uit. cam iem se usu ctpiser
ita uendicat suameeque:
actio pubiiciana apellatur
tore in edicto ꝓpoĩtes est.
¶Burso er diuerso si quis
in hoestium potestate eit ie
eius qui in cͥuitate ec̃t. usũ¬
cepiti ꝑmittitur domino. a
possessor iri pullice cã. il. ce

Expanded text:
a praetore actio, in qua dicit is qui possessionem amisit eam rem se usucepisse, et ita vindicat suam esse. quae actio Publiciana appellatur, tore in edicto proposita est. Rursus ex diverso si quis, in hostium potestate esset, rem eius qui in civitate esset usuceperit, permittitur domino, si possessor rei publicae causa abesse
Abbreviated transcription (Latin):
eneraliter iniuriꝗ diaturom̃e
ꝙ nõ fit iure ¶ Specianter alas
contumeuag̃ que a ꝯtempnendo
alia culpa quam groci. adimina
dicunt. słe in loge aquilia dampni
in uiria accipitur. anas iniquitis
et in iustiqa quam greci. minica

Expanded text:
eneraliter iniuria dicitur omne quod non iure fit specialiter alias contumelia, quae a contemnendo alias culpa, quam Graeci ἀδἰχημα dicunt, sicut in lege Aquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas et iniustitia, q
Abbreviated transcription (Latin):
su cape possit. ¶Nam is alia ra¬
one usu capio nõ ꝑtin opetit
quia silicet maia fide possidet¬
¶ Set nẽ ullo aliꝰ ꝙ̃ misab eis
bona fide emerit. ui er ala cã
accepit. usu capiendi ius ha¬
beat. ¶Unde mn reb mobilibi
nẽ facile ꝓcedit. ut bone fidei
possessdri nsu capio opetar. ¶̃
qui. uienam rẽ uendidit. ul er
alia ca tradid̾it. furtũ ciꝰ omit¬
tit .s. tñ id aliq̃n alit̾ se habet.
nam si heres iera defurͤnato co¬
modatam. aut locatã. uł apud
eum depõitã existimas ueredi¬
tariam ẽẽ bona fide accipienti
renliderit aut donaint. aut
dotis noĩe ded̾it is qui acceꝑit
usu caꝑe. possit dubiũ nõ est.
¶ Qmppe cũ ea res in furti ma¬
um non cecid̾it cum utiq he¬
res qui bona fidẽ tanq̃ sua alie¬
nau̾it furtum nõ cõmittit¬

Expanded text:
m his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimans hereditariam esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit
Abbreviated transcription (Latin):
tantu oꝑis ata ministio eio
uti potest. ad aliũ uero mulo
modo ius suu transferre ei o¬
cessum est ¶ Idẽ scilic io est ⁊
in iumento¶ Si si peccoris ul
ouium uso legato fuerit. ne¬
q lacte noq agnis. neq iana
fructu sũt. plane adstordran¬
dum sini agrum peccoribus
utiq potest ¶ S si cui habita¬
cio legata sit sue anquo mͦ
constituta sit. neq usꝰ uidet᷑.
um aliꝙ uis quam habi tato¬

Expanded text:
tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur ium aliquod ius. quam habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
uuo cẽpore ꝓcedit. neluti sias
liberũ romine ul rem sacrã
nũ possideat ¶ Furtine quoq
res tui possesse sũt. nec si p̾dcõ
zongo tempore bona fide possi¬
ssi fuerit usũ capi possũt ¶ I
urtinar rerũ lox xii. tab̾nla¬
rum. ⁊ ler atilia ꝓhib usu cap¬
onem quamͥ ui possessar re

Expanded text:
ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram tivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi possunt: nam furtivarum rerum lex duodecim tabularum et lex Atinia inhibet usucapionem, vi possessar
Abbreviated transcription (Latin):
et donatõe. alia ue qͦlib uiirst
causa accepit. is eam rem si¬
tierer umi Ominͥa in icerto
essent ¶ Et cu hoc placitur
orat putantib antiquiorb
dominis suffice ad inquirer¬
das res suas. p̾fata tpr. no¬
bis melor sin̾a resedit. nedo¬
mini maturio sis rebi de¬
fraudent᷑. neq certo loco be¬
nefiaium hoc aducatur.
et iõ constitutonẽ suꝑ hoc ꝓ¬
mulganimo. qua cautũ es̃t
ut res quidem mobues per
trienniũ usu capiantur. in¬
mobiles uero ꝑ longitẽpo¬
ras possessionem .i. icer p̃¬
sentes decenmo. inter̃ bsen¬
ces .xx. amus usu capiantur¬
solũ in italia. si eciam ĩ ommi
trẽ que nr̃o inꝑio gub̾natur
dominiarerũ iusta cã posse

Expanded text:
ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rene rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles vero per longi temporis possessionem, id est inter praesentes decennio, inter absentes viginti annis, usucapiantursolum in Italia sed in omni terra quae nostro imperio gubernatur, domin
Abbreviated transcription (Latin):
potest ẽm bis qui usum fr¬
uetum ht. potest hee̾ oia face¬
acteno iuris i. de inceligit᷑
.ut ip̃e tantũ habitet nec boc
nis ad alienũ transferre pot̾

Expanded text:
potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facerehactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium tra
Abbreviated transcription (Latin):
merit de locatõe et conduetõe
ocatio et conductõ ꝓrimia est emp¬
tioni ⁊ uendiconi udemqr uins rẽ¬
gulis consistunt. ñam ut emptio
et uenditõ ita contrabitur. si de p̃¬
tio conuem̾it. sie enim iocatõ ⁊ cõ¬
ductõ ita contrahi intelligitur s̃
merces ꝯstituta sit. ¶ Et conpe¬
tit locatori quidem locati actio.
conductori uero ꝯducti. Et que
supra dirimo si alieno arbitrio.
p̾cium ꝑmissum fuent. eadem ⁊
de locatione ⁊ conduetõe diera eẽ
intelligͣimo. si aueno arbitrio
merces ꝓmissa fuerit ¶Qua
de cã.si fullioni spolianda curau¬
da ueant sarcinatori sarcienda
uestimenta quis dederit. nuua
tñ merrede ꝯstituta. si postea ta̾tũ
daturo quantum inter eos cõue¬
uent. nõ ꝓprie. locatõ ⁊ ⁊duetio ꝯͣ¬

Expanded text:
 DE LOCATIONE ET CONDUCTIONE Locatio et conductio proxima est emptioni et venditioni iisdemque iuris regulis consistit. nam ut emptio et venditio ita contrahitur si de pretio convenerit, sic etiam locatio et conductio ita contrahi intellegitur si merces constituta sit. et competit locatori quidem locati actio, conductori vero conducti. Et quae supra diximus, si alieno arbitrio pretium permissum fuerit, eadem et de locatione et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non proprie locat
Abbreviated transcription (Latin):
crum̃ in au aliqͣ dampnũ ab latũ
intelugatur lucriee. ¶ Illud erpe¬
ditum est.si in una cã ꝑs fuent er¬
p̾ssa ueluti in solo lucto ut in solo
dampne. in altera u̾o omissa in eo
queq ꝙ ptermissũ est cancem ꝑtẽ.¬

Expanded text:
crum, in aliqua damnum allatum crum, in aliqua damnum allatum intellegatur lucri esse. Illud expeditum est, si in una causa pars fuerit expressa, veluti in solo lucro vel in solo damno, in altera vero omissa: in eo quoque quod praetermissum est eandem
Abbreviated transcription (Latin):
derent. ¶Nec enim unquam du¬
biũ fuit quin ualeat conuentio
.si duo interse pactisunt ut ad uu
quidem due ꝑtes ⁊ dampni ⁊ luai
pertineant ad alium tercia. ¶ Tt¬
ia sane ⁊uentõe quesitũ est. si ci¬
cius ⁊ seius inter se pactisunt.
ut ad ticium lucri due ꝑtes ꝑtine¬
ant. dampni tercia. ad seium due
ꝑtos tumpni lucai tertia. an rata
tere at raberi conuentõ. quintus
mutius contra naturami secie¬
tatis talem pactõnẽm ee eristimͣ¬
uit. ⁊ ob id nõ ec̃ ratam kabendã.
luit ꝯ̃ sentit qr sepe quordam ita
p̃tiosa est opera in societate. ut ooc
iustum sit meliore oditõe in secie¬
tatem. ad miti ¶ Iam ⁊ ita corin
posse societatem nõ dubitatur ut
alter pecuniam ꝯferat. alter nõ
conferat. ⁊ tñ lucrũ inter ees co¬
peccuma ual. ¶⁊ sdeo contra muni
quoq ꝯstiterit posse ꝯuenire. ut
quis lucri ptem ferat dampno ñ
enter sibi eristimauit ꝙ m̃ ita ĩ¬
telligi oportet ut si maliq̃ re luc¬

Expanded text:
debent: nec enim umquam dubium fuit, quin valeat conventio, si duo inter se pacti sunt ut ad unum quidem duae partes et damni et lucri pertineant, ad aliam tertia. De illa sane conventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titium lucri duae partes pertineant, damni tertia, ad Seium duae partes damni, lucri tertia, an rata debet haberi conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis talem pactionem esse existimavit et ob id non esse ratam habendam. luit, contra sentit, quia saepe quorundam ita pretiosa est opera in societate, ut eos iustum sit meliore condicione in societatem admitti: nam et ita coiri posse societatem non dubitatur, ut alter pecuniam conferat, alter non conferat et tamen lucrum inter eos copecunia valet. et adeo contra Quinti quoque constiterit, posse convenire, ut quis lucri partem ferat, damno nonenter sibi existimavit: quod tamen ita intellegi oportet, ut, si in aliqua re lu
Abbreviated transcription (Latin):
luti sicetoꝵ benoꝵ socio eũ ab anqͦ
reres eẽt relieto in hoc renutia¬
uerit secietati ut bereditatem solo
lucu facet cogitur hoc iuarun co
pertin ẽi ueio cui renuntiatum.
ctatrm ad quititur soli ꝯceditur.
¶Sꝯluitur ad huc societas ⁊̃ me
tam ꝑsonam sibi elegit. ¶S et si
consensu plunũ secietas coitasit¬
sic morte uuo so cu soluitur. et¬
il plurs suꝑstat nisi in ehoeundõ
societatem aliter conuen̾it. ¶Itẽ
si aliauio rel ꝯtracta soactas sit ⁊¬
finis negotio in poito finitur soci¬
c̾tas upublicatõe quoq distrabi
societatem manifistũ est. salicet
si unulsa bona secu publicentur
slam am mieio locum alius
antia eis ueniat soluitur soactas
¶S hoc casu si ad hue ⁊sentiant
in societatem. noua uidetur ĩ cipe
socictas. ¶ Sydo soc sutrũ eo no¬
mine tantũ teneatur ꝓ sotõ attõ¬
ne siquis dolo comisit słe his qͥ ce¬
poni apud se passo est an eciam

Expanded text:
 socius, cum ab aliquo heres esset relictus, in hoc renuntiaverit societati ut hereditatem solus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum compertinet: ei vero cui renuntiatum eetatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam hit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societatem manifestum est, scilicet si universa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius antia eius veneat, solvitur societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova videtur incipere societas. Socius socio utrum eo nomine tantum teneatur pro socio actione, si quid dolo commiserit, sicut is qui deponi apud se passus est, an etiam
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ nbi placuerit. ent tibi ep̃to
anreis tot ¶ Loca sacra. nl religa¬
osa. item publiea ueluti foꝵ ba¬
silicam. frustra quis sciens emit
tecepto a uenditore habebit accõ¬

Expanded text:
diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, deceptus a venditore emerit, habebit actio
Abbreviated transcription (Latin):
batur. ⁊ a quibodam locatõ. ⁊ aqͥ¬
busdam uenditõ existimabatur
ier .z. nonia lata est. que emphi¬
teos eos ⁊tracto ꝓpriam statint o¬
naturam. n. ad locato̾nem nr ad
conductonem melinantem. set
sius pactõib fuiciendam ⁊ si qͥtẽ
aliꝙ pactũ fuerit ħita optineret.
ac si naturalis eẽt ⁊tracto ¶ Sin
autem nehil de ꝑiculo rei fuent
pactum tuc̾ siquidem tocio rei in¬
tentur accesẜit. ad dominum su¬
per hoc redundare ꝑiculum sui o¬

Expanded text:
batur et a quibusdam locatio, a quibatur et a quibusdam locatio, a quibusdam venditio existimabatur: lex Zenoniana lata est, quae emphyteuseos contractui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ita optinere ac si natura talis esset contractus, sin autem nihil de periculo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin p
Abbreviated transcription (Latin):
acceperit et placuit nõ ec̃ loci¬
tionem et conductõnem. si ꝓpri¬
um genus ẽx contracto uelutisi
cu unun bouem quis habeiet et
uicinus eius im. placuerit inter
eos ut ꝑ denos dies iuicem bo¬
ues comodarent ut opo facerẽt
et apud alterũ bos ꝑut. neq loca¬
ti ul ⁊ducti n comodati conpetit
actõ qr non fuit gratuitũ comoda¬
tum uerũ p̾scriptis u̾bis agend
est. ¶ ad eo aute̾ familiaritatem
auꝙͣ inter se babere uidentur.
emptõ ⁊ uenditõ. Item locatõ ⁊ cõ¬
ductõ. ut in quibodam causis q̃ri
solebat. utrũ empto ⁊ uenditõ d̃a¬
atur. an locatõ ⁊ conductõ.: ut ecce
de p̃dus que ꝑpetuo quibodam fru¬
enda traduntur. idem ut ꝙͣ diu pen¬
sio siue reddito ꝓ his domino p̾ste¬
tur. neq ip̃i ⁊ductori n heredieia
cui ue conductori beres ue eio id
p̾dium uendiderit. aut donau̾it.
aut totis noie dederit alioue modo
alien au̾̃it auferre liceati IS talis
contracto qr inter ueteres dubita¬

Expanded text:
acceperit. et placuit, non esse locationem et conductionem, sed proprium genus esse contractus. veluti si, cum unum quis bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit: neque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio et conductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conductori neque heredi eius, cuive conductor heresve eius id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubita
Abbreviated transcription (Latin):
particularis ad empliteote can¬
um huio modi dampnum ueni¬
re quo iure utimur. ¶ Icem que¬
ritur si cum artifice ticio men̾it
ut is ex auro suo certi ponderis
certeq forme anulos ei faceret et
acciperet. uerbi gr̃a aureos .x. utrũ
emptio et uerditõ an locatõ ⁊ con¬
ductõ ꝯtrabi indeatur. Cassius ait.
matene quidem emptõnem uendi¬
emptõnem ⁊ uenditõnem ꝯtrabi.
quod si suum anrum ticio dederir
mercede ꝓ oꝑ a ⁊stituta dubium ñ
est quin locatõ ⁊ iducto ilt.¶ Con sr¬
tetmissum fuerit. id ex bono ex eqͦ
deb p̾stare. ¶ Quid ꝓusu uesti¬
mentoꝵ aut argenti aut ium̃ti:
mercedem aut de dit aut ꝓmislt¬
aut ab eo custodia talis desideratur
qualem diligentissimo pacer fa¬
milias sius reb. adhib quã il p̾sti¬
terit ⁊ auquo easu rem dimifit de
restituenda ea nõ tenebitur. ¶ oxr¬
tuo conductore intra tempora con
negotiatõius. ueluci mantipioꝵ
emendoꝵ. uendendorq: aut olei ii¬
iii. frum̾ti. emendi uencendiq ⁊¬

Expanded text:
particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quritur, si cum aurifice mihi conuenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos mihi faceret et acciperet uerbi gratia denarios CC, utrum emptio et uenditio an locatio et conductio contrahatur. Cassius ait materiae quidem emptionem uendiemptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conaetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora condnegotiationis, veluti mancipiorum emendorum vendendorumque, aut olei, vini, frumenti emendi
Abbreviated transcription (Latin):
tis uerbis accio datur ¶spretera
sic̾ uulgo querebatur an ꝑ̃mu¬
tatis reb emptoᷤ ⁊ uendico̾ ⁊tra¬
hitur. ita queri solebat de iocatõ
ue ⁊ aductõne ñ forte rem aliꝙͣ
tibi utendam. siue fruendam qͥs

Expanded text:
tis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquam tibi utendam sive fruendam quis
Abbreviated transcription (Latin):
qui restituit secuntos datur ⁊
actões hereditane ei ⁊ eum tr¬
ansferuntur qui iecepit beredi¬
tatem utreq sonato ssixto in
hac ipe ⁊currente ¶ S quiasti¬
pulatões ex senotu ⁊susto pegasia¬
no decendencos ⁊ ip̃i anciqͥtan dis¬
plicuerũt ⁊ quil usdam casib ea¬
pllesas cas hõ ercla ingenu.
⁊papimano apenat ⁊ nb in legi¬
hus magis simplicitas quam
difficultas placet iõ oĩb .s. nob̾
suggestis tam similitudinibi
quam differencus uttioq iena¬
nus ꝯsuiti placuit erploso senato

Expanded text:
qui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus consulto in hac specie concurrente. Sed quia stipulationes ex senatus consulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat et nobis in legibus magis simplicitas quam difficultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similitudinibus quam differentiis utriusque senatus consulti, placuit exploso senatus
Abbreviated transcription (Latin):
toritate retm̃e. uii repet̾e solutũ
quas er trabelliano senato con¬
suito ꝓ rata poetõe actõib tam
in be̾redem quam ĩ fidei comis¬
sarum ⁊petentib. ¶ Siuero.
totam bereditatrm ĩponte res¬
tituetit homines ereditariẽ
atrões fidei comissario ⁊ adu̾so¬

Expanded text:
te retinere vel repetere solutum, quasi ex Trebelliano senatus consulto pro rata portione actionibus tam in heredem quam in fideicommissarium competentibus, si vero totam hereditatem sponte restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommissario et ad
Abbreviated transcription (Latin):
¶Religio est que supieris emo¬
dam nature quã diunã uecãt
curam cerimoniama afferat᷑¬
¶Comunem aut̃e in locũ pur̃
in nito sotõ in t̾eite nõ licet. ¶E
comune uero sepulcrũ. ⁊̃ ĩ uitis
cct̾is ue: inferre. Item si. aue
tums. locũ religiosũ nõ facere
in auenũ iocũ ꝯcedente de¬
mino licet inferre ¶ S ucet
ratum postea nõ rabuerit quã
ĩlate est mortuus. tñ religios
locus fiat ¶ Sce̾ quoq res. ue¬
luti mun ⁊ porte quorãmodo
anini uiris sũt. ⁊ idee nullius

Expanded text:
«Religio est que superioris cuiusdam nature, quam divinam vocant, <curam> atque cerimoniam atcommunem autem locum purum invito socio inferre non licet: in commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alientuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, tamen religiosus locus fit. Sanctae quoque res, veluti muri et portae, quodammodo divini iuris sunt et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
geñe humano reꝵ natura ꝓoidit
¶emilia. auĩt iura tũc ceꝑunt
¶fere igitur bestie. ⁊ uolucres ⁊
pisces .i. oĩa animalia que ĩ trã¬
u atq ab aliquo capta furrĩt
iure gentium stati illio ec̃ in¬
est id naturui iure occupanti
fundo quisq capiat anĩ aueno¬
E plane qui in auer uni fun¬
dum ingreditur uenandi aut
euiequid aut̃ coꝵ cepis. eo u¬
sq tuum ẽẽ intelligitur donoe
tua custodia coherceat᷑. Cũ u̾o
enał̾it᷑ custodiam tuam ⁊ ĩ na¬
curalem lib̾tatem se recepit.
tuum eẽ desinit ⁊ rurso occup¬
antis fit ¶ Naturalem autem
ub̾tatem recipe intelligit᷑. cũ
ui oculos tuos efug̾it. ul ita sit
fera bestia itã uuln̾ata sit ut
capi possit statim tuam eẽ ince¬
iugitur ¶ Quibusdam placu¬
tuam uideri donec eam ꝑseq̃¬
ris: ꝙ si desieris eam ꝑsequid¬

Expanded text:
genere humano rerum natura prodidit: civilia enim iura tunc coeperunt t. Ferae igitur bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in tulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse inest, id naturali ratione occupanti fundo quisque capiat, an alieno. Plane qui in alienum fundum ingreditur, venandi aut d autem eorum ceperis eo usque tuum intelligitur esse, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis fit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. Quibusdam placutuam videri donec eam persequaris. Quod si desieris persequi
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm constitutoem auenatir ob¬
tionis captiuoꝵ ¶ Siquis u̾o. auc ł ar¬
⁊ sua quasi sacrũ ubi ditiguerit s¬
crum nõ est iͥ ꝓ phanũ locus
au̾t in quo sacir edos edif̾icates
eciam diruto edifitõ. ad huc sa

Expanded text:
rum constitutionem alienari et obtionis captivorum. si quis vero auctor sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto
Abbreviated transcription (Latin):
cis er nouanolũtate ual nec
indet᷑ capitis diminutõe irri¬
tum ficti. ¶ Sciend̾ tũ est ꝙ
ad erẽplũ castrensis pocian tã
anteriores legis. quã pͥncip¬
los ꝯsticnto . ⁊ nes. quibusdã
quasi castrensia dederue pecula
at et in potestate di gentib tox¬

Expanded text:
ec videtur capitis deminutione irritum fieri. Sciendum tamen est, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, at etiam in potestate degentibus tes