comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is cum inter cesa hostium corꝑa tum in castris inuent a est. Ea lue ma
dare se consul dixit. finesq hostium usq ad oram maritimam ẽ deplapo¬
pulatus.
milio ingresso sabellum agrum non castra sannitiũ non legiones usꝗͣ oi¬
posite ferro igniq uastantem agros laegati sannitium pacem orantes adeunt
A quo reiecti al senatum potãte scã dicendi poĩtis ferotib aĩs pacem sibi ab
anis belliq sibi ius adu̾sus sidicinos petierũt quȩ se eo iustius pet̾ẽ ꝙs
in amicitiam ppłi ro secundis suis reb non adu̾sis ut campani uenissent & ad
sidicinos sumerent arma suos semper hostes ppłi ro nũꝗ amicos ꝗ ni
ut sannites ĩ pace amicitiam nec ut campani auxilium in bello petissent. nec
infide ppłi ro. nec inditione ee̾nt. Cum depostulatis sannitiũ T̃ Emilius pͥ¬
ernas p̃ter senatũ cõsuluisset reddendũq his fedus prẽs censuissent pre

Expanded text:
uis cum inter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri uis cum inter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri dare se consul dixit finesque hostium usque ad oram maritimam est depopulatus. milio ingresso Sabellum agrum non castra Samnitium, non legiones usquam oppositae; ferro ignique uastantem agros legati Samnitium pacem orantes adeunt. a quo reiecti ad senatum, potestate facta dicendi, positis ferocibus animis pacem sibi ab Romanis bellique ius aduersus Sidicinos petierunt: quae se eo iustius petere, quod et in amicitiam populi Romani secundis suis rebus, non aduersis ut Campani, uenissent, et adSidicinos sumerent arma, suos semper hostes, populi Romani nunquam amicos, qui nec ut Samnites in pace amicitiam nec ut Campani auxilium in bello petissent, nec in fide populi Romani nec in dicione essent. cum de postulatis Samnitium T. Aemilius praetor senatum consuluisset reddendumque iis foedus patres censuissent, praetor
Abbreviated transcription (Latin):
IM Consules exant .C. plaucius secundus Titus Emiluis mamar¬
cus Consentini norbaniq romam nuntii defectiois priuernatiũ
cum querimoniis accepte cladis uenerunt. Uolscorum item ex̾¬
citum duce antiati ppło consedisse ad satricum allatum ẽ. Utrũq
bellum plautio sorte euenit. pͥus autem ad pͥuernum ꝓfectus ex¬
templo atie conflixit. haud magno certamine deuicti hostes
oppidum captum reditumq priuernatib p̃sidio ualido ĩposito
agri ꝑtes due adempte. Inde uictor ex̾citus satricum contra
antiates ductus. ibi magna utrinq cede. atrox p̃lium fuit. &¬
cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset
romani nihil eo certamĩe tam ambiguo fessi imposterũ diem
um parant uolscis recẽsentib quot uires inatie amisissent haud qͣꝗͣ
idem aĩus ad iterandum ꝑiculum fuit. nocte prouictis antium agmine
trepido sautiis ac ꝑte impedimentorum relicta abierunt armorum mag̾

Expanded text:
m consules erant C. Plautius iterum L. Aemilius Mamercus , cum Setini Norbanique Romam nuntii defectionis Priuernatium cum querimoniis acceptae cladis uenerunt. Uolscorum item exercitum duce Antiati populo consedisse ad Satricum allatum est. utrumque bellum Plautio sorte euenit. prius ad Priuernum profectus extemplo acie conflixit; haud magno certamine deuicti hostes; oppidum captum redditumque Priuernatibus praesidio ualido imposito; agri partes duae ademptae. inde uictor exercitus Satricum contra Antiates ductus. ibi magna utrimque caede atrox proelium fuit; et cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset, Romani nihil eo certamine tam ambiguo fessi in posterum diem proelium parant. Uolscis recensentibus quos uiros in acie amisissent haudquaquam idem animus ad iterandum periculum fuit; nocte pro uictis Antium agmine trepido sauciis ac parte impedimentorum relicta abierunt. armorum magna
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenti in¬
cremento rebus auctis. cum intanta multitudine hominum discrimine re¬
te an perperam facti confusso facinora clandestina fierent. carcer ad
rorem increscentis audatie media urbe inimiuẽs foro edificaret᷑. Nec urbs
tantum hoc rege creuit. sed etiam agger finesq silua messilia ueientib
dempta usq ad mare imꝑium prolatum: & in ora tiberis hostia urbs
dita Saline circa quĩq facte. Egregieq rebus bello gestis edes iouis feretrii
amplificata.

Expanded text:
ingenti incremento rebus auctis, cum in tanta multitudine hominum, discrimine recte an perperam facti confuso, facinora clandestina fierent, carcer ad terrorem increscentis audaciae media urbe imminens foro aedificatur. nec urbs tantum hoc rege creuit sed etiam ager finesque. Silua Maesia Ueientibus adempta usque ad mare imperium prolatum et in ore Tiberis Ostia urbs condita, salinae circa factae, egregieque rebus bello gestis aedis Iouis Feretri amplificata.
Abbreviated transcription (Latin):
aiberosq ur̃os. Sed qua hic modestia fuistis ubi nallius ager intot rer
usa necessario tante multitudini ẽ uiolatus eam modestiam ferte murbem
in aduentinum ite unde profecti estis: ibi felici loco ubi pͥma initia in choastis

Expanded text:
liberosque vestros; sed qua hic modestia fuistis, ubi nullius ager in tot rerum liberosque vestros; sed qua hic modestia fuistis, ubi nullius ager in tot rerum usu necessario tantae multitudini est violatus, eam modestiam ferte in urbem. in Aventinum ite, unde profecti estis. ibi felici loco, ubi prima initia incohastis l
Abbreviated transcription (Latin):
Profecti cam mandata plebis
pribus exposuissent:. alii decemiuri. qñ quidem preter spem ipõrum supplitii sui
nulla mentio fieret. haud quicꝗ̃ abnuere. Appius truci ingenio & inuidia p̃¬
ua odium in se aliorum suo in eos metiens odio haud ignoro inquit: ĩm
fortuna uideo donec arma adu̾sariis tradantur diferri adu̾sus nos tertamẽ
dandus inuidie est sanguinis ihil ne ego quidem moror quominus decem¬
urati abeam. senatus consultum factum fuit ut decemiuri se p̾moquoq tpre
magistratu abdicarent & Furiuis pontifex maximus tribunos plebis crearet. &¬
ne cui fraudi eẽt secessio militum plebisq his senatus consulto ꝑfectis dimissoq
senatu decemuiri prodeunt incontionem: abdicantq se magistratu ingenti ho¬
minum leticia nuntiantar hec plebi legatos quicquid inurbe hominum superat
rosequitur. huic multitadim leta alia turba excastris occurrit congratu
libertatem concordiamq cuutati restitutam. Legati procontione ꝙ bonum

Expanded text:
profecti cum mandata plebis patribus exposuissent, alii decemviri, quando quidem praeter spem ipsorum supplicii sui nulla mentio fieret, haud quicquam abnuere: Appius truci ingenio et invidia praecipua odium in se aliorum suo in eos metiens odio, haud ignaro inquit imminet fortuna. video donec arma adversariis tradantur differri adversus nos certamen. dandus invidiae est sanguis. nihil ne ego quidem moror quo minus decemviratu abeam. factum senatus consultum ut decemviri se primo quoque tempore magistratu abdicarent, Q. Furius pontifex maximus tribunos plebis crearet, ne cui fraudi esset secessio militum plebisque. his senatus consultis perfectis dimisso senatu decemviri prodeunt in contionem abdicantque se magistratu ingenti hominum laetitia. nuntiantur haec plebi. legatos quidquid in urbe hominum supererat prosequitur. huic multitudini laeta alia turba ex castris occurrit. congratulantur libertatem concordiamque civitati restitutam. legati pro contione: quod b
Abbreviated transcription (Latin):
collegam ui si alter non possent deforo abducerent ip̃e nunc plebem seuẽ¬
tem precibus lenisset nunc orasset tribunos ut consilium dinitterent
darent ire spatium: non uim suam illis tempus ad empturum sed e¬

Expanded text:
ut collegam ui, si aliter non possent, de foro abducerent, ipse nunc plebem saeuienut collegam ui, si aliter non possent, de foro abducerent, ipse nunc plebem saeuientem precibus lenisset, nunc orasset tribunos ut concilium dimitterent; darent irae spatium; non uim suam illis tempus adempturum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
itoriꝰ iubet. preterꝗ̃ qui suffragium ieant. adolescentes nobiles staba
nichil cedentes uiatori. tum ex hii pendi quosdam letorius iubet. Consul
Apius negare uis ẽẽ tribuno inquemꝗ̃ nisi inplebeium non eiũ pp̃li sed
lebis eum magistratum eẽ nec illum ip̃m submouere pro imꝑio posse
more maiorum quia ita dictatur: si uobis uidetur discedite quirites
fatile & contemptun deuire disserendo perturbare letorium poterat Ar¬
lens igitur ira tribunus uiatorem mittit ad consulem. consul lictorer
tribunum: priuatum ẽẽ clamitans sine imꝑio sine magistratu uiolatusq
eẽt tribunus ui & contio omnis atrox cohorta protribuno inconsulem eẽt
& concursus hominum inforum extota urbe concitatae multitudis fieret
Sustinebat tamen appius ꝑtinatia tantam tempestatem. Certatumq haud
ncruento plio foret ni quintius consul alter consularibus negotio dato

Expanded text:
Laetorius iubet, praeterquam qui suffragium ineant. adulescentes nobiles stabant Laetorius iubet, praeterquam qui suffragium ineant. adulescentes nobiles stabant nihil cedentes uiatori. tum ex his prendi quosdam Laetorius iubet. consul Appius negare ius esse tribuno in quemquam nisi in plebeium; non enim populi sed plebis eum magistratum esse; nec illam ipsam submouere pro imperio posse more maiorum, quia ita dicatur: 'si uobis uidetur, discedite, Quirites.' facile contemptim de iure disserendo perturbare Laetorium poterat. ardens igitur ira tribunus uiatorem mittit ad consulem, consul lictorem ad tribunum, priuatum esse clamitans, sine imperio, sine magistratu; uiolatusque esset tribunus, ni et contio omnis atrox coorta pro tribuno in consulem esset, et concursus hominum in forum ex tota urbe concitatae multitudinis fieret. sustinebat tamen Appius pertinacia tantam tempestatem, certatumque haud incruento proelio foret, ni Quinctius, consul alter, consularibus negotio dato
Abbreviated transcription (Latin):
Patres adultimum dimicationis rati rem uenturam apium clau-¬
apii claudii filium iam inde pateruis cert ammibus inuisum infestũq
plebi consalem fatiunt collega ei titus quintius datur. pncipio statim anni
nichil pͥusꝗ̃ delege agebatur. sed ut inuentor legis uolero sic litorius col¬
a eius actor cum recentior tum acrior erat. ferotem faciebat belli g
ingens: ꝙ etatis eius baud quisꝗ inami promptior erat. Is cum uolero ni¬
hil preterq̃ delege loqueretur in sectatione abstinens consulum ip̃e in cu¬
sationem apii familieq superbissime ac crudelissime inplebem .ro. ex orsus.
cum apatribus non consulem sed carnificem ad uexandam & larerandã ple¬
em creatum ẽẽ contenderet. rudis in militari homme lingua non supet
quirites ꝗ̃ qđ locutus sum peto crastina die adeste: Ego hic aut incõspectu
uro moriar aut perferam legem occupant tribimi cemplum. Postero die
consules nobilitasq ad impediendam legem in contione consistunt: Sumoueri

Expanded text:
patres, ad ultimum dimicationis rati rem uenturam, Ap. Claudium Appi filium , iam inde a paternis certaminibus inuisum infestumque plebi, consulem faciunt. collega ei T. Quinctius datur. principio statim anni nihil prius quam de lege agebatur. sed ut inuentor legis Uolero, sic Laetorius, collega eius, auctor cum recentior tum acrior erat. ferocem faciebat belli gloria ingens, quod aetatis eius haud quisquam manu promptior erat. is, cum Uolero nihil praeterquam de lege loqueretur, insectatione abstinens consulum, ipse incusationem Appi familiaeque superbissimae ac crudelissimae in plebem Romanam exorsus, cum a patribus non consulem, sed carnificem ad uexandam et lacerandam plebem creatum esse contenderet, rudis in militari homine lingua non suppet'Quirites, quam quod locutus sum praesto, crastino die adeste; ego hic aut in conspectu uestro moriar aut perferam legem'. occupant tribuni templum postero die; consules nobilitasque ad impediendam legem in contione consistunt. summoueri
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem anno due tribus pontina ł pomptina & publilia adite ludi uotiui qͥͦs
Mfurius dictator uouerat facti sunt. Et de ambitu ab .C. petilio tribuno pł.
ictorib prib tum pͥmum ad ppłm latum est Eaq rogatione nouorun
maxime hominum ambitionẽ qui nundinas & conciliabula obire soliti
erant comp̃ssam credebant.

Expanded text:
eodem anno duae tribus, Pomptina et Publilia, additae; ludi uotiui, quos M. Furius dictator uouerat, facti; et de ambitu ab C. Poetelio tribuno plebis auctoribus patribus tum primum ad populum latum est; eaque rogatione nouorum maxime hominum ambitionem, qui nundinas et conciliabula obire soliti erant, compressam credebant.
Abbreviated transcription (Latin):
terant ꝑse ip̃i obibant. Circuitio ac cura edilium plebi erat ad eos summa re
ac maiestas consularis impii uenerat. Deserta omnia sine capite sine uiribus
lii p̃sides ac fortuna urbis tutata ẽ. que uolscis equisq predonum potius
tem ꝗͣ hostium dedit. Adeo enim nullam spem non potundi modo sed ne ad¬
eundi quidem romana menia animus eorum cepit. Tectaq protul uia ac ĩminetes
umuli au̾tere mentes eorum ut totis passim castris fremitu orto quid̃ in uas
atq deserto agro inter tabem pecorum hominumq desides sine preda tempuis ter¬
rerent cum integra loca tusculanum agrum opimum copiis pete possent signa
repẽtere conuellerent. transu̾sisq itineribus per lauicanos agros intusculanos col¬
les transirent. Eo uis omnis tempestasq belli cõu̾sa est¬

Expanded text:
terant, per se ipsi obibant; circumitio ac cura aedilium plebi erat; ad eos summa rerum terant, per se ipsi obibant; circumitio ac cura aedilium plebi erat; ad eos summa rerum ac maiestas consularis imperii uenerat. deserta omnia, sine capite, sine uiribus, di praesides ac fortuna urbis tutata est, quae Uolscis Aequisque praedonum potius mentem quam hostium dedit. adeo enim nullam spem non potiundi modo sed ne adeundi quidem Romana moenia animus eorum cepit tectaque procul uisa atque imminentes tumuli auertere mentes eorum, ut totis passim castris fremitu orto quid in uasto ac deserto agro inter tabem pecorum hominumque desides sine praeda tempus tererent, cum integra loca, Tusculanum agrum opimum copiis, petere possent, signa repente conuellerent transuersisque itineribus per Labicanos agros in Tusculanos colles transirent. eo uis omnis tempestasque belli conuersa est
Abbreviated transcription (Latin):
ante. ut sepe alias sotiis opem laturos. Discessere sotii protristi nuntio tristiorem
lomum referentes. quippe quibus prose substinendam bellum erat: ꝙ uix n
fulti uiribus sustinussent. Non diutius se inhernico hostis continuit. ꝑgit inde in¬
festus in agros romanos etiam sine belli inuiria uastatos Ubi cum obuius nemo
e inermis quidem fieret ꝑq omnia non presidiis modo deserta sed etiam
agresti transirent. ꝑuenẽ ad t̾tium. lapidem. gabina uia. Mortuus ebutus erat
romanus consul. Collega eius seruilius exigua spe trahebat animam affecti plu¬
iq principum patrum maior pars milit aris fere etas omnis ut non modo a
expeditiones quas intanto tumultu res poscebat. Sed uix adquietas stationes ui¬
ribus safficerent. Munus ugiliarum senatores qui peretatem ac ualitudinẽ po¬

Expanded text:
ante, ut semper alias, sociis opem laturos. discessere socii, pro tristi nuntio tristiorem ante, ut semper alias, sociis opem laturos. discessere socii, pro tristi nuntio tristiorem domum referentes, quippe quibus per se sustinendum bellum erat quod uix Romanis fulti uiribus sustinuissent. non diutius se in Hernico hostis continuit; pergit inde infestus in agros Romanos, etiam sine belli iniuria uastatos. ubi cum obuius nemo ne inermis quidem fieret, perque omnia non praesidiis modo deserta sed etiam cultu agresti transirent, peruenere ad tertium lapidem Gabina uia. mortuus Aebutius erat Romanus consul; collega eius Seruilius exigua in spe trahebat animam; adfecti plerique principum, patrum maior pars, militaris fere aetas omnis, ut non modo ad expeditiones quas in tanto tumultu res poscebat, sed uix ad quietas stationes uiribus sufficerent. munus uigiliarum senatores, qui per aetatem ac ualetudinem po
Abbreviated transcription (Latin):
ia deinde habita creati consules L Ebutius. P. Seruilius N. sextilibus: u
tunc pu̾cipium anni agebatur consulatum ineunt. Graue tempus & forte ã¬
us pestilens erat urbi agrisq nec hominibus magis ꝗͣ pecoribus auxere
morbi terrores populationis pecoribus agrestibusq murbem receptis. Ea col¬
luuione mixtorum omnis gn̾is animantiũ & odore insolito urbanum &
grestem consertum in arcta tecta estu ac uigiliis angebat ministeriaq
inuicem ac contagio ipã uulgabant morbos. Uix instantes substinentib cla¬
des hernici repente legati nuntiant in agros suos equos uolscosq conũctis
is castra posuisse. Inde ex̾citu ingenti fines suos depopulari. preterqͣ.
infrequens senatus inditio erat sotiis affectam cuuitatem pestilentia eẽ. mestũ
tiam responsum tulere. ut perse ip̃i latini cum hernicis res suas tutarent᷑. Urb
romanam subita deum ira morbo populari. si qua euis mali quies ueniat ut anno

Expanded text:
ia inde habita; creati consules L. Aebutius P. Seruilius . kalendis Sextilibus, ut tunc principium anni agebatur, consulatum ineunt. graue tempus et forte annus pestilens erat urbi agrisque, nec hominibus magis quam pecori, et auxere uim morbi terrore populationis pecoribus agrestibusque in urbem acceptis. ea conluuio mixtorum omnis generis animantium et odore insolito urbanos et agrestem confertum in arta tecta aestu ac uigiliis angebat, ministeriaque in uicem ac contagio ipsa uolgabant morbos. uix instantes sustinentibus clades repente legati Hernici nuntiant in agro suo Aequos Uolscosque coniunctis copiis castra posuisse, inde exercitu ingenti fines suos depopulari. praeterquam quod infrequens senatus indicio erat sociis adflictam ciuitatem pestilentia esse, maestum etiam responsum tulere, ut per se ipsi Hernici cum Latinis res suas tutarentur; urbem Romanam subita deum ira morbo populari; si qua eius mali quies ueniat, ut anno
Abbreviated transcription (Latin):
Eo anno ab
etruscis adusus indutias ꝑatum bellum: sed eos alia molientes gallorũ
ngens ex̾citus fines ingressus paulisꝑ aꝓposito au̾tit. pecunia deinde
multum poterant freti. sotios ex hostib facere gallos conantur ut eodẽ ad¬
iuncto ex̾citu. cum romais bellarent. De sotietate haud abnuũt barbari. de
ercede agitur. Qua pacta acceptaq cum parata cetera ad bellum ee̾nt
q etruscus iuberet infitiant᷑ mercedem se belli rõnis inferendi pactos. ꝗc¬
d acceperint accepisse ne agrum etruscum uastarent armisq lacesc¬
rent cultores militaturos tñ se si utiq etrusci uelint: sed nulla alia m̾cede
ꝗͣ ut inꝑtem agri accipiant᷑ tandemq aliaqua sede certa consistant. Mul¬
a de eo concilia ppłorum etrurie habita nec ꝑfici quicꝙͣ potuit nont
quia in minni agium ꝗ̃ quia accolas sibi quisq ad iungere tam efferate.
gentis homines horrebat. Ita dimissi galli pecuniam ingentem sine labore

Expanded text:
em anno ab Etruscis aduersus indutias paratum bellum; sed eos alia molientes Gallorum ingens exercitus fines ingressus paulisper a proposito auertit. pecunia deinde, qua multum poterant, freti, socios ex hostibus facere Gallos conantur ut eo adiuncto exercitu cum Romanis bellarent. de societate haud abnuunt barbari: de mercede agitur. qua pacta acceptaque cum parata cetera ad bellum essent sequique Etruscus iuberet, infitias eunt mercedem se belli Romanis inferendi pactos: quidquid acceperint accepisse, ne agrum Etruscum uastarent armisque lacesserent cultores; militaturos tamen se, si utique Etrusci uelint, sed nulla alia mercede quam ut in partem agri accipiantur tandemque aliqua sede certa consistant. multa de eo concilia populorum Etruriae habita nec perfici quicquam potuit, non tam quia imminui agrum quam quia accolas sibi quisque adiungere tam efferatae gentis homines horrebat. ita dimissi Galli pecuniam ingentem sine labore
Abbreviated transcription (Latin):
Ita L uolumnius deplebe cum appio
claudio consule est factus. priore enun consulatu inter se comꝑati nobilitas
obiectare fabio fuisse eum appium claudium collegam elloquẽtia ciilibrs
artib haud dubie p̃stantem. Comitiis perfectis ueteres consules iussi
insamnio gerere prorogato in sex menses imꝑio. Itaq insequenti anno qͦ
L uolumnio appio c laudio consulibus publius decius qui consul ins amnio
ilictus a collega fuerat pro consul idem ppłari non destitit agros done
pulsi petierunt

Expanded text:
ita L. Uolumnius de plebe cum Ap. Claudio consul est factus, priore item consulatu inter se comparati. nobilitas obiectare Fabio fugisse eum Ap. Claudium collegam, eloquentia ciuilibusque artibus haud dubie praestantem. comitiis perfectis ueteres consules iussiin Samnio gerere prorogato in sex menses imperio. itaque insequenti quoque anno L. Volumnio Ap. Claudio consulibus P. Decius, qui consul in Samnio relictus a collega fuerat, proconsul idem populari non destitit agros, donepulsi petierunt
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝑitus dux que res iuctorie obstaret temꝑandum ingenium suũ ẽẽ &
seueritatem miscendam comitati. Itaq ad hibitis legatis ip̃e circũ sartios
milites inserens intentoria caput singulos ut sese haberent rogitans
eoram nominatim tribunis legatisq & prefectis demandabatꝰ rem ꝑse po¬
pularem ita dextere egit ut medendis corporib animi multo prius mili
to nõ ea cura accepta est. Refecto ex̾citu cum hoste congressus est haud
dubia spe sua militamq it a fudit fugauitq sannites ut ille ultimus
eis conferendi signa cum dictatore fu̾i̾t. Incessit deinde qua duxit pde
spes uictor ex̾citus ꝑlustrauitq hostium agros nulla arma nullam uim
nec aꝑtam nec insidiis exꝑtus. Addebat alacritatem ꝙ dictator om
p̃dam edixerit militib. nec ira magis publica ꝗ̃ priuatũ compendium
in hostem atuebat.

Expanded text:
sit peritus dux quae res uictoriae obstaret: temperandum ingenium suum esse et seueritatem miscendam comitati. itaque adhibitis legatis ipse circuit saucios milites inserens in tentoria caput, singulosque ut sese haberet rogitans curam eorum nominatim legatis tribunisque et praefectis demandabat. rem per se popularem ita dextere egit, ut medendis corporibus animi multo prius militfuerit quam quod grato animo ea cura accepta est. refecto exercitu cum hoste congressus haud dubia spe sua militumque ita fudit fugauitque Samnites ut ille ultimus eis dies conferendi signa cum dictatore fuerit. incessit deinde qua duxit praedae spes uictor exercitus perlustrauitque hostium agros, nulla arma, nullam uim nec apertam nec insidiis expertus. addebat alacritatem quod dictator praedam omnem edixerat militibus; nec ira magis publica quam priuatum compendium in hostem acuebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nutium ui atq iniuiriis defensos scribant. Ceterum fortuna sannati
uix a se ip̃is eodem tpre propulsantium bellum. ꝓpͥis ut sit uero facit nõ
apulis asannitib arma illata sed cum utraq simul gente bellum roma¬
nis fuisse. nec tũ res ulla memorabilis acta ager apulus sannitium
pidam repente cuutatem exciuit ut capitolium atq arx meniaq & porte
ena armatorum fuerint. & cum concursatum clamatuq ad arma o¬
nibus locis eẽt prima luce nec auctor nec causa terroris comparuit. De¬

Expanded text:
Samnitium vi atque iniuriis defensos scribant; ceterum fortuna Samnitium, Samnitium vi atque iniuriis defensos scribant; ceterum fortuna Samnitium, vix a se ipsis eo tempore propulsantium bellum, propius ut sit vero facit non Apulis ab Samnitibus arma inlata, sed cum utraque simul gente bellum Romanis fuisse. nec tamen res ulla memorabilis mnemorabilis acta; ager Apulus Samniumquepidam repente civitatem excivit ut Capitolium atque arx moeniaque et portae plena armatorum fuerint; et cum concursatum clamatumque ad arma omnibus locis esset, prima luce nec auctor nec causa terroris comparuit. e
Abbreviated transcription (Latin):
clatib subacti sannites pacem abdictatore petiere cum quo pacti
singula uestimenta militib & annuũ stipendium darent: cum ire ad se¬
natum iussi ee̾nt secuturos se dictatorem rñderunt. Unius eius fidei
uirtutiq suam cam cõmendantes. Ita deductus exsannitib ex̾citus. Di¬
tator triumphans urbem est ingressus. Et cum se dictatura abdicare
uellet iussu prum pͥusꝗͣ abdicaret. consules creauit .C Sulpitium longi¬
um iterum o Emilium centaurũ. Sanites infecta pace quia de condi¬
tionib agebatur indutias annuas aburbe retulerunt. Nec earum ip̃aꝵ
facta fides fuit. adeo postꝗͣ papirium abisse magratu nuntiatus
& erecti ad bellandum animi sunt. E sulpitio Q Emilio aulum ꝗdã
annales hñt consulib. Ad defectionẽ sannitium apulum bellum actes¬
. utroq ex̾citus missi. Sulpitio sannites apuli Emilio sorte eueneren
Sunt qui non ipsis apulis bellum illatum. sed sotios eius gentis ppłos ab

Expanded text:
cladibus subacti Samnites pacem a dictatore petiere; cum quo pacti ut singula uestimenta militibus et annuum stipendium darent, cum ire ad senatum iussi essent, secuturos se dictatorem responderunt, unius eius fidei uirtutique causam suam commendantes. ita deductus ex Samnitibus exercitus. dictator triumphans urbem est ingressus; et cum se dictatura abdicare uellet, iussu patrum priusquam abdicaret consules creauit C. Sulpicium Longum iterum Q. Aemilium Cerretanum . Samnites infecta pace quia de condicionibus agebatur indutias annuas ab urbe rettulerunt; nec earum ipsarum sancta fides fuit; adeo, postquam Papirium abisse magest, arrecti ad bellandum animi sunt. C. Sulpicio Q. Aemilio—Aulium quidam annales habent—consulibus ad defectionem Samnitium Apulum novum bellum accessit. utroque exercitus missi. Sulpicio Samnites, Apuli Aemilio sorte evenerunt. sunt qui non ipsis Apulis bellum inlatum, sed socios eius gentis populos ab
Abbreviated transcription (Latin):
Rome &
& fabio prefecto urbis senatus hitus triumphantem quintiũ. quo ueniebat ag¬
mine urbem ingredi iussit. ducti ante currum hostium duces militaria signa¬
ta secutus excitus preda honustus: epule instructe dicuntur fuisse: ante o¬
nium domos: epulantesq cum carmine truimphali & solennibus iocis cõme¬
santium modo currum insecuti sunt. Eadem die .L manilio tus culano appro¬
tibus cuctis ciuitas data ẽ. Confestim dictator magistratu se abdicasser
ni comitia . M. uolsci falsi testis tenuissent. ea ne impedirent tribuni dictatois¬
titit metus uolscus damnatus lauinium exilium abiit Q sexto decimo die
dictatura in sex menses accepta se abdicauit. De nautio pugnante cũ sabis¬

Expanded text:
Romae a Q. Fabio praefecto urbis senatus habitus triumphantem Quinctium quo ueniebat agmine urbem ingredi iussit. ducti ante currum hostium duces; militaria signa praelata; secutus exercitus praeda onustus. epulae instructae dicuntur fuisse ante omnium domos, epulantesque cum carmine triumphali et sollemnibus iocis comisantium modo currum secuti sunt. eo die L. Mamilio Tusculano adprobantibus cunctis ciuitas data est. confestim se dictator magistratu abdicasset ni comitia M. Uolsci , falsi testis, tenuissent. ea ne impedirent tribuni dictatoris obstitit metus; Uolscius damnatus Lanuuium in exsilium abiit. Quinctius sexto decimo die dictatura in sex menses accepta se abdicauit. per eos dies cons
Abbreviated transcription (Latin):
D.Seruilius maluginensis. Cum tanta moles mali instaret: adeo obcecat
aiõs fortuna ubi uim suam ingruentem restringi non uult ciuitas: que ad¬
u̾sus fidenatem ac ueientem hostem aliosq finitimos ppłos ultima exꝑiens
iuixilia Dictatorem multis tempestatib dixisset ea tunc inusitato atq in.¬
to hoste ab occeano terrarumq ultimis oris bellum ciente: nichil extra or¬
dinarii imꝑii aut auxilii que sunt. Tribuni quorum temeritate bellum con¬
tractum erat summe rerum preerant: qui delectum quoq nihilo accu
ꝗ̃ ad media bella hrĩ solitus erat extenuantes etiã famã belli hẽbant De ad¬

Expanded text:
P. Cornelius Maluginensis . cum tanta moles mali instaret—adeo occaecat P. Cornelius Maluginensis . cum tanta moles mali instaret—adeo occaecat animos fortuna, ubi uim suam ingruentem refringi non uolt—ciuitas quae aduersus Fidenatem ac Ueientem hostem aliosque finitimos populos ultima experiens auxilia dictatorem multis tempestatibus dixisset, ea tunc inuisitato atque inaudito hoste ab Oceano terrarumque ultimis oris bellum ciente, nihil extraordinarii imperii aut auxilii quaesiuit. tribuni quorum temeritate bellum contractum erat summae rerum praeerant, dilectumque nihilo accuratiorem quam ad media bella haberi solitus erat, extenuantes etiam famam belli, habebant. in
Abbreviated transcription (Latin):
Ommissa de inde inclusinos ira reteptui cauerunt
minantes romanis. Erant qui extemplo romam eundum censerent. Uicere
eniores ut legati pͥus mitterent᷑ questum iniurias. postulatumq ut prou
gentium uiolato fabii dederent᷑. Legati gallorum cum ea sicut erant man¬
lata exposuissent senatui nec fastum placebat fabiorum. & ius postulari b¬
bari uidebat᷑. sed ne id quod placebat decerneret intante nobilitatis uiris
ambitio obstabat. Itaq ne penes ipõs culpa e̾e̾t cladis forte gallico bello acte-¬
te cognitionem de ppłatis gallorum ad populum reitiunt. Ubi tanto plu
atq opes ualuere: ut quorum depena agebat᷑ tribuni militum consulari po¬
testate insequentem annũ crearent᷑. Gesta rome Quo facto haud secus ꝗͣ di
testate insequentem annũ crearent᷑.¬
Gesta rome Quo facto haud secus ꝗ̃ di
erat infensi galli bellum propalam minantes ad suos redeunt. Tribun
militum cum tribus fabiis creati Q Sulpitius longuis Q Seruilius quarto

Expanded text:
omissa inde in Clusinos ira, receptui canunt minantes Romanis. erant qui extemplo Romam eundum censerent; uicere seniores, ut legati prius mitterentur questum iniurias postulatumque ut pro iure gentium uiolato Fabii dederentur. legati Gallorum cum ea sicut erant mandata exposuissent, senatui nec factum placebat Fabiorum et ius postulare barbari uidebantur; sed ne id quod placebat decerneretur in tantae nobilitatis uiris ambitio obstabat. itaque ne penes ipsos culpa esset cladis forte Gallico bello acceptae, cognitionem de postulatis Gallorum ad populum reiciunt; ubi tanto plus gratia atque opes ualuere ut quorum de poena agebatur tribuni militum consulari potestate in insequentem annum crearentur. qtestate in insequentem annum crearentur. quo facto haud secus quam dignum erat infensi Galli bellum propalam minantes ad suos redeunt. tribuni militum cum tribus Fabiis creati Q. Sulpicius Longus Q. Seruilius quartum
Abbreviated transcription (Latin):
num utrũ nutriendum pr̃ĩ si quicꝗͣ humani in eo ẽet añ castigandũ ac ue¬
xatione insigne fatiendum fuisset ne mutas qdem bestias minus alere ac
uere: si quid exprogeme sua parum ꝓsperum. At herculeL manliũ ma
malo augere filii & tarditatẽ ingenii insuper p̃mere & si quid in eo exiguũ
ñalis uigoris sit id extinguẽ uita agresti & rustico cultu interpecudes hñdo¬

Expanded text:
damnum utrum nutriendum patri, si quicquam in eo humani esset, an castigandum ac uedamnum utrum nutriendum patri, si quicquam in eo humani esset, an castigandum ac uexatione insigne faciendum fuisse? ne mutas quidem bestias minus alere ac fouere si quid ex progenie sua parum prosperum sit; at hercule L. Manlium malum malo augere filii et tarditatem ingenii insuper premere et, si quid in eo exiguum naturalis uigoris sit, id exstinguere uita agresti et rustico cultu inter pecudes h
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑiosi Neq eo minus pnͥcipio insequẽtis anni ꝙ Seruilio halaL genutio
sulib dies manlio dicit᷑ a M pomponio tribimo pł. acerbitas indelectu non
danno mõ ciuium sed ẽt laceratiõe corporum lata ꝑtim uirgis resis ꝗ ad
dĩa nõ rñdissent ꝑtim inuicula ductis inuisa erat. & ante inuisum ip
ĩgeniũ atrox: cognomẽq imꝑiosi graue libere cuittati abostentatiõe seuitie
ascitum quam non magis in alienis ꝗͣ inpxis ac sangiue suo exerceret Crimi¬
nq ei tribunus inter cetera dabat . ꝙ filium uiuenem nullius ꝓbri cõꝑatã
extorem urbe domo. penatib foro luce congressu equalium prohibitũ in opͤ
seruilie ꝓpe incarcerem atq mergastulum dederit. ubi sumo loco natus dc̃a¬
torius iuiuenis quotidiana miseria disceret uere imꝑioso pr̃e se natum ẽẽ
ł quam obnoxiam quia infacũdior sit & lingua imꝓmptus ꝙ nature

Expanded text:
iit. neque eo minus principio insequentis anni, Q. Seruilio Ahala L. Genucio consulibus, dies Manlio dicitur a M. Pomponio tribuno plebis. acerbitas in dilectu, non damno modo ciuium sed etiam laceratione corporum lata, partim uirgis caesis qui ad nomina non respondissent, partim in uincula ductis, inuisa erat, et ante omnia inuisum ipsum ingenium atrox cognomenque Imperiosi, graue liberae ciuitati, ab ostentatione saeuitiae adscitum quam non magis in alienis quam in proximis ac sanguine ipse suo exerceret. criminique ei tribunus inter cetera dabat quod filium iuuenem nullius probri compertum, extorrem urbe, domo, penatibus, foro, luce, congressu aequalium prohibitum, in opus seruile, prope in carcerem atque in ergastulum dederit, ubi summo loco natus dictatorius iuuenis cotidiana miseria disceret uere imperioso patre se natum esse. at quam ob noxam? quia infacundior sit et lingua impromptus; quod naturae
Abbreviated transcription (Latin):
citum eẽt. auctoresq defectionis abromanis metu non solum crimi subiecti
culi ire romanorum dederent᷑ au̾tissent colonias a consiliis pacis neq i
senatum solum ꝑeos legatio impedita ẽ. sed magna pars incitate ut pre¬
datum in agrum romaniĩ exirent. hec noua iniuria exturbauit omnem.
n pacis. Gesta romȩ. De prenestinorum quoq defectione eo anno pͥm
fama ex orta. arguentibq tusculanis & gabinis & labitanis. quorum in
fines incursatum erat ita placide a senatu rnsum est: ut minus credi de
crimib quia nollet ea uera ẽẽ appareret.

Expanded text:
citum esset auctoresque defectionis ab Romanis metu, ne soli crimini subiecti citum esset auctoresque defectionis ab Romanis metu, ne soli crimini subiecti piacula irae Romanorum dederentur, auertissent colonias a consiliis pacis. neque in senatu solum per eos legatio impedita est sed magna pars plebis incitata ut praedatum in agrum Romanum exirent. haec noua iniuria exturbauit omnem spem pacis. de Praenestinorum quoque defectione eo anno primum fama exorta; arguentibusque eos Tusculanis et Gabinis et Labicanis, quorum in fines incursatum erat, ita placide ab senatu responsum est ut minus credi de criminibus, quia nollent ea uera esse, appareret.
Abbreviated transcription (Latin):
Pestilentiã in opiã fruguma
uulgatam utriusq mali fama anno insequenti multiplex bellũ excepi
Ualerio.iiii. Aulo manlio t̾tio. Seruio Sulpitio t̾tio. Llucretio. L Emilio t̾cio
M trebonio tribunus militum consulari potate. hostes noui p̃ter uolscos uelut
te quadam ꝓpe inet̾num ex̾cendo romano militi datos circeiq & ueli
colonie iam diu molientes defectionem & suspectum latium lauinii a quae
fidelissima urbs fuerat subito exorti. Id patres rati contemptu actidẽ ꝙ
uelit̾nis ciuib suis tam diu impunita defectio e̾e̾t decreuerunt ut pͥmo
plebs ẽẽt quinq uiros agro pontino diuidendo & triumuiros nepete coloie
deducende creauerunt. tum ut bellum iuberent latum ẽ ad ppłm: &
eo anno bellum ẽ. ex̾citus ꝑꝑ pestilentiã non eductus eaq cunctatio coloĩs¬
patium dederat deprecandi senatũ: & magna hominũ pars eo ut le
supplex romam mitteret᷑ inclinabat. nisi pͥuato ut fit piculo publicũ impli¬

Expanded text:
pestilentiam inopia frugum et uolgatam utriusque mali famam anno insequente multiplex bellum excepit, L. Ualerio quartum A. Manlio tertium Ser. Sulpicio tertium L. Lucretio L. Aemilio tertium M. Trebonio tribunis militum consulari potestate. hostes noui praeter Uolscos, uelut sorte quadam prope in aeternum exercendo Romano militi datos, Circeiosque et Uelitras colonias, iam diu molientes defectionem, et suspectum Latium Lanuuini etiam, quae fidelissima urbs fuerat, subito exorti. id patres rati contemptu accidere, quod Ueliternis ciuibus suis tam diu impunita defectio esset, decreuerunt ut primoplebes esset, quinqueuiros Pomptino agro diuidendo et triumuiros Nepete coloniae deducendae creauerunt. tum, ut bellum iuberent, latum ad populum eseo anno bellum est, exercitus propter pestilentiam non eductus, eaque cunctatio colonis spatium dederat deprecandi senatum; et magna hominum pars eo ut legatio supplex Romam mitteretur inclinabat, ni priuato, ut fit, periculo publicum impli
Abbreviated transcription (Latin):
accensus ab exercitu in urbem uenit. Postero die senatu hito cum satis per¬
cunctatus uoluntates hominũ discedere senatum abse uetuisset stipatus ea
multitudine. sella incomitio posita uiatorem ad M Manlium misit. qr
ctatoris uissu uocatus cum signum suis dedisset ad e̾ẽ certamẽ agime in¬
genti ad tribunal uenit. hincꝰ senatus hinc plebs: suũ quisq intuentes ducẽ
uelut in atiem constiterant. Tum dictator scilentio fc̃o utinam inquit
patribusq romanis it a deceteris rebus cum plebe ueniat quead modũ quod
adte attinet eamq rem quam de te sum quesiturus conuentuꝵ satis con

Expanded text:
accitus ab exercitu in urbem uenit. postero die senatu habito, cum satis periclitatus uoluntates hominum discedere senatum ab se uetuisset, stipatus ea multitudine sella in comitio posita uiatorem ad M. Manlium misit; qui dictatoris iussu uocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen, agmine ingenti ad tribunal uenit. hinc senatus, hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, uelut in acie constiterant. tum dictator silentio facto, 'utinam' inquit, 'mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conueniat, quemadmodum, quod ad te attinet eamque rem quam de te sum quaesiturus conuenturum satis con
Abbreviated transcription (Latin):
lo spem fcam ate ciuitati uideo. fide in colomi exthesauris gallicis q
pͥmores prũm occultent creditũ solui posse. cui ego rei tantum abest ut im¬
pedimento sim. Unde igit᷑ contrate M. Manlii ad horter: liberes fenore
olebem romanã & istos incubantes publicis thesauris expreda clandesti
euoluas. Quod nisi facis siue ꝙ & ip̃e inꝑte prede sis siue ꝙ uanũ inditiũ
inuincula te duci iubebo. nec dutius patiar a te multitudinem fallaci spe cõcitari¬

Expanded text:
 spem factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex thesauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solui posse. cui ego rei tantum abest ut impedimento sim ut contra te, M. Manli , adhorter, liberes fenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thesauris ex praeda clandestina euoluas. quod nisi facis, siue ut et ipse in parte praedae sis siue quia uanum indicium est, in uincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari
Abbreviated transcription (Latin):
rare paratosq ẽẽ quarta uigilia iubet: &hostes nocturnam fugam ex tumu¬
o romanorum ut ab ea uia que ferebat ueruginem excluderent: fuer
uii. p̃liumq ante lucem: sed luna ꝑnoxerat commnissum ẽ & haud incertiꝰ
diurno plio fuit. Sed clamor ueruginem per latus cum castra romana
crederent expugnari. tantum ingessit pauoris: ut ne quicꝗͣ retinente atq
obsecrante emilio tuscalum palati fugerent. Inde fama roma ꝑlata ẽ Postu¬
nium in ex̾citũq occisum. Quibus p̾ma lux metum in sidiarum effuse
quentib sustulit cum ꝑ equitasset atiem promissa repetens tantum iniecit
ardoris: ut non ultra sustinierint impetum equi cedes inde fugientiũ qͣlis
ibi ira magis ꝗ̃ uirtute res geritar ad ꝑtinitiem hostium facta ẽ: tris
ab tusculo nuntium nequicꝗͣ exterrita ciuitate littere a postumio laureate
secunt. uictoriam ppłi ro ẽẽ. equorum ex̾citum deletum¬

Expanded text:
rare paratosque esse quarta uigilia iubet. et hostes nocturnam fugam ex tumurare paratosque esse quarta uigilia iubet. et hostes nocturnam fugam ex tumulo Romanorum ut ab ea uia quae ferebat Uerruginem excluderent, fuere obuii; proeliumque ante lucem—sed luna pernox erat—commissum est. et haud incertius diurno proelium fuit; sed clamor Uerruginem perlatus, cum castra Romana crederent oppugnari, tantum iniecit pauoris ut nequiquam retinente atque obsecrante Aemilio Tusculum palati fugerent. inde fama Romam perlata est Postumium exercitumque occisum. qui ubi prima lux metum insidiarum effuse sequentibus sustulit, cum perequitasset aciem promissa repetens, tantum iniecit ardoris ut non ultra sustinuerint impetum Aequi. caedes inde fugientium, qualis ubi ira magis quam uirtute res geritur, ad perniciem hostium facta est; tristemque ab Tusculo nuntium nequiquam exterrita ciuitate litterae a Postumio laureatae sequuntur, uictoriam populi Romani esse, Aequorum exercitum deletum
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem anno inequos uarie bellatum adeo ut incerto
fu̾it & apud ipõs ex̾citus & rome uicissent iucti ne eent. Imꝑatores romani
fuere extribunis militum C Enullius sp postimnius. primorem coĩtea
gesserunt fasis inde atie hostibus. Emilium presidio ueruginem obtinere
placuit. Postumium fines uastare Ibi eum inconsito agmine negligentius
abre bene gesta euntem adorti equi terrõe iniecto inꝑximos compulere
tumulos pauor inde inueruginem etiã ad p̃sidium alterum est ꝑlatus Po¬
stumius suis intutum receptis cum contione aduocata terrorem in creparet
ac fugam. fusos ẽẽ̾ abignauissimo & fugatissimo hoste. conclamat unt
ex̾citus merito se audire ea & fateri admissum flagitium sed eosdem corretu¬
ros e̾e̾ neq diuturnum id gaudium hostibus fore. poscentes ut confestĩ
inde ad castra hostium duceret & inconspectu erant posita in plano n
pene recusabant᷑ ni ea ante noctem expugnarent. Collaudatos corpora cu-¬

Expanded text:
eodem anno in Aequis uarie bellatum, adeo ut in incerto fuerit et apud ipsos exercitus et Romae uicissent uictine essent. imperatores Romani fuere ex tribunis militum C. Aemilius Sp. Postumius . primo rem communiter gesserunt; fusis inde acie hostibus, Aemilium praesidio Uerruginem obtinere placuit, Postumium fines uastare. ibi eum incomposito agmine neglegentius ab re bene gesta euntem adorti Aequi terrore iniecto in proximos compulere tumulos; pauorque inde Uerruginem etiam ad praesidium alterum est perlatus. Postumius suis in tutum receptis cum contione aduocata terrorem increparet ac fugam, fusos esse ab ignauissimo ac fugacissimo hoste, conclamat uniuersus exercitus merito se ea audire et fateri admissum flagitium, sed eosdem correcturos esse neque diuturnum id gaudium hostibus fore. poscentes ut confestim inde ad castra hostium duceret—et in conspectu erant, posita in plano—nihil poenae recusabant ni ea ante noctem expugnassent. conlaudatos corpora cu
Abbreviated transcription (Latin):
Hec uociferãte
horatio cum decemiuri nec ire nec ignoscendi modum reperirent: ne quo
euasura res esset cernerent. C. Claudii qui patriuis appii decem uiri erat
oratio fuit precibus ꝗ̃ uirgio simul per orantis persui fratris parentisq eius
manes ut ciuilis potius sotietatis inqua natus eẽt q̃ federis nefarie isti cũ
ollegis meminisset: multo id magis se illuis causa orare ꝗͣ rei p. quippe
publicam si auolentibus nequeat abinuitis uis expetituram. sed exmagno
certamine magnas excitari ferme iras earum euentum se horrere. cum aliud
terꝗ̃ de quo retulissent decemuiri dicẽ prohiberent. claudium int̾pellar
ueretundia fuit. Sententiã igitur ꝑegit. nullum placere senatus consultum
fieri. Omnesq ita accipiebat priuatos ẽẽ a claudio uidicatos. Multiq exconsu¬
laribus u̾bo assensi sunt. Alia sententia asꝑior in spẽ. ium minorem aliquãto
huĩt. que patricios conuenire ad prodendum interregẽ iubebat. Censebat enim

Expanded text:
ec vociferante Horatio cum decemviri nec irae nec ignoscendi modum reperirent nec quo evasura res esset cernerent, C. Claudi, qui patruus Appi decemviri erat, oratio fuit precibus quam iurgio similior, orantis per sui fratris parentisque eius manes ut civilis potius societatis, in qua natus esset, quam foederis nefarie icti cum collegis meminisset. multo id magis se illius causa orare quam rei publicae; quippe rem publicam, si a volentibus nequeat, ab invitis ius expetituram; sed ex magno certamine magnas excitari ferme iras; earum eventum se horrere. cum aliud praeterquam de quo rettulissent decemviri dicere prohiberent, Claudium interpellandi verecundia fuit. sententiam igitur peregit nullum placere senatus consultum fieri. omnesque ita accipiebant, privatos eos a Claudio iudicatos; multique ex consularibus verbo adsensi sunt. alia sententia, asperior in speciem, vim minorem aliquanto habuit, quae patricios coire ad prodendum interregem iubebat. censendo enim
Abbreviated transcription (Latin):
to Insequẽti anno spurius &L papilius noui tribuni militũ
consulari potãte uelitras legiones duxẽ. quattuor collegis Sergio cornelio
ui ex etruria nom motus nuntiarent᷑ omnia enim inde suspecta erant¬
lictis. aduelitras adu̾sus maiora pene auxilia prenestinorum ꝗͣ ip̃am colono¬
rum multitudinem. secundo p̃lio pugnatũ ẽ. ita ut propinquitas urbis hosti
causa maturioris fuge. & unum exfuga receptaculum eẽt. Oppidi opp¬
natione tribum abstinũe. quia anceps erat nec inꝑnitiem coloniȩ pugnadũ
censebant. Littere roma ad senatum cum uictorie nũtiis acriores inp̃nestinũ
ꝗ̃ in uelit̾nũ hostem misse. Itaq exsenatus consulto ppłiq uissu. bellũ p̃nesti¬
nis indictum qui cõuĩcti uolscis anno insequẽte satricum colonia ppłi romai
ꝑtinacit̾ a colonis defensam. ui expugnarunt. fedamq incaptiuos exercuẽ
uictoriam¬

Expanded text:
t. insequenti anno Sp. et L. Papirii noui tribuni militum consulari potestate Uelitras legiones duxere, quattuor collegis Ser. Cornelio Mapraesidium urbis et si qui ex Etruria noui motus nuntiarentur—omnia enim inde suspecta erant—relictis. ad Uelitras aduersus maiora paene auxilia Praenestinorum quam ipsam colonorum multitudinem secundo proelio pugnatum est ita ut propinquitas urbis hosti et causa maturioris fugae et unum ex fuga receptaculum esset. oppidi oppugnatione tribuni abstinuere, quia et anceps erat nec in perniciem coloniae pugnandum censebant. litterae Romam ad senatum cum uictoriae nuntiis acriores in Praenestinum quam in Ueliternum hostem missae. itaque ex senatus consulto populique iussu bellum Praenestinis indictum; qui coniuncti Uolscis anno insequente Satricum, coloniam populi Romani, pertinaciter a colonis defensam, ui expugnarunt foedeque in captis exercuere uictoriam
Abbreviated transcription (Latin):
Locis inquit angustis milites dep̃hensi nisi q̃ uictores patefaceremus uiam.
ullam habemus. stitua nr̃a munamento satis tuta funt. sed inopĩa eadi
infesta. nam & circa omnia defecerunt unde subuehi cõmeatus poterant
& si omnes uniare uelint iniqua loca sunt. Itaq non frustrabor uos castra
nc relinquendo inque infecta iuctoria sicut pͥmo die uos recipiatis. arr
munimenta. non munimentis arma tuta eẽ debent. castra habeant repetãt¬
q quib oꝑa est trahere bellum. nos omnium rerum respectum preterꝗ̃ ui¬
torie nobis abscidamus forte signa inhostem. ubi extra uallum agm
accesserit castra quibus imꝑatum est incedant. dampna ur̃a milites omniũ
circa qui defecerunt ppłorum precda sarcientur.

Expanded text:
locis' inquit 'angustis, milites, deprehensi, nisi quam uictoria patefecerimus uiam nullam habemus. statiua nostra munimento satis tuta sunt sed inopia eadem infesta; nam et circa omnia defecerunt unde subuehi commeatus poterant et, si homines iuuare uelint, iniqua loca sunt. itaque non frustrabor ego uos castra hic relinquendo, in quae infecta uictoria sicut pristino die uos recipiatis. armis munimenta, non munimentis arma tuta esse debent. castra habeant repetantque quibus operae est trahere bellum: nos omnium rerum respectum praeterquam uictoriae nobis abscidamus. ferte signa in hostem; ubi extra uallum agmen excesserit, castra quibus imperatum est incendant; damna uestra, milites, omnium circa qui defecerunt populorum praeda sarcientur.
Abbreviated transcription (Latin):
afferebantur & apparuit nescire eos uictoria & tprẽ uti reuocati inde etiã¬
citus ac duces: otuq inde quãtum a uolscis fuisset. Id mõ extremo.
tumultuatum ꝙ prenestini concitatis latinorum ppłis rebellarũt. eode ano
omestica quies qua tribunorum militũ explebe gr̃a maiestasq inter
suos obtinuit solatium fuit.

Expanded text:
adferebantur et apparuit nescire eos uictoria et tempore uti, reuocati etiam inde exeradferebantur et apparuit nescire eos uictoria et tempore uti, reuocati etiam inde exercitus ac duces; otiumque inde, quantum a Uolscis, fuisset; id modo extremo anno tumultuatum quod Praenestini concitatis Latinorum populis rebellarunt. eodem anno speris bello domestica quies, quam tribunorum militum ex plebe gratia maiestasque inter suos obtinuit, solacium fuit.