comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
basilius obianit. quẽ iudens iuilia¬
nus dixit suꝑ philosophat᷑ sũ te. o ba¬
sili. cui ait. Utinam philosophareris
et obtulit ei ꝓ bñdictõne. tres ordeaceoᷤ
nũ rendit basilius. Nos quidẽ ꝙ come¬
dimꝰ. t̾ optulimꝰ tu uo reddidisti nobi
unde bestias tucs nutris/ ad hoc irat
iulianꝰ rendit. cũ ꝑsas subegero hãc
urbem destruam. et ambo. ut fiat far¬
rifera: magis qͣm homĩfera tunc ba¬

Expanded text:
aliis obuiasset, uidens eum Iulianus dixit: «Superphilosophatus sum te, o Basilii». Cui Basilius: «Vtinam philosophaueris!». Et obtulit ei pro benedictione tres ordeaceos num». Respondit Basilius: «Nos quidem quod comedimus obtulimus tibi; tu uero reddidisti nobis unde bestias tuas nutris». Ad hoc iratus Iulianus respondit: «Cum Persas subegero hanc urbem destruam et arabo ut fiat farrifera magis quam hominifera». Tunc re
Abbreviated transcription (Latin):
cens. qĩ secus euffratem fluuiũ ẽẽt et
tum libanius asc̃o basilio baptizatur
Atestatur aũt huic celesti uictorie
ꝙ legit ufine sexti libri hystorie tp
spe felicitatis sue p̾sumet. ⁊tia ĩp̃n
ificlm repente delatũ discuriens ꝑ bͣ¬
cnum in eius lacus unsũ ẽ. et er̃lxx
iuubũe suscepit timũ uite qui u̾o
ustissimũ uulnus ĩtulit ignoratus¬

Expanded text:
cens cum secus Eufraten fluuium esset et tim Libanius a sancto Basilio baptizatus est. Attestatur autem huic celesti uictorie quod legitur in fine sexti libri historie trispe felicitatis sue presumeret, contra ipsum iaculum repente delatum discurrens per brachium in eius latus immersum est et ex hoc uulnere suscepit terminum uite’. Qui uero iustissimum uulnus intulit ignoratu
Abbreviated transcription (Latin):
tegrum iestituit. alamanoꝵ parius
copis magnã młtitudiem staut
sieno gmanos reiũrit. hiis Clatus
succelłib. fastiguũ usurpauit augu¬
sti et mor ytaliam. yliricũq pua¬
dens: ⁊stanciũ parthicis bellis accupa¬
tum. Regni ꝑte pͥ nauit. Constanai
peditõne ꝑthoꝵ dum ad ciuile bellũ

Expanded text:
tegrum restituit. Alamannorum parvis copiis magnam multitudinem fudit. Rheno Germanos revinxit. His elatus successibus, fastigium usurpavit Augusti; et mox Italiam Illyricumque pervadens, Constantium, Parthicis praeliis occupatum, regni parte privavit. Constantius, peditione Parthorum, dum ad civile bellum
Abbreviated transcription (Latin):
substittus. plurimi peierauerũt et
post anũ cum felice eiecti sũt qr libe¬
rus tedio uictus exilii: et in heretica
pͣuitate sub scribens. Romam qc̃a
⁊ intrauerat.

Expanded text:
substitutus, plurimi perjuraverunt, et post annum cum Felice ejecti sunt; quia Liberius tedio victus exilii et in heretica pravitate subscribens, Romam quasi victor intraverat.
Abbreviated transcription (Latin):
i ferores appellauit. ab illo aut tẽporei
tantũ iurtus francoꝵ excieui. it cotã
tandem gmaniã. et galliam usq ad
iuga pyrenei et ultra subiugarent.¬
cone appellatos fore. Dicũt enĩ ꝙ post¬

Expanded text:
 feroces appellavit. Ab illo tempore in tantum virtus Francorum excrevit, ut totam tandem Germaniam et Galliam usque ad juga Pyrenaei et ultra subjugarent.cione appellatos vo
Abbreviated transcription (Latin):
ipisci. Nam et amphitheatrũ ihrłimiᷤ
extrui iussit. In qͦ reu̾sus a parthis: ep̃os
monachos. om̃s q eius dẽ loci sc̃o be¬
q spectaret᷑. Itaq post qͣm a thesi fõte
castra monit: dolo cuiꝰdam tͣnsfuge ĩ
deserta ꝑductus: cũ fame et siti exerci¬
minib in ꝯsultus exiuiss. ab obuio¬

Expanded text:
isci. nam et amphitheatrum Hierosolymis extrui iussit, in quo reuersus a Parthis episcopos monachos omnesque eius loci sanctos bet spectarisci. nam et amphitheatrum Hierosolymis extrui iussit, in quo reuersus a Parthis episcopos monachos omnesque eius loci sanctos bet spectaret
Abbreviated transcription (Latin):
tauensis ep̃s. Romanoꝵ lucifer. ecc̃arũ
q luc̾na. et p̾ciosus lapis ad quẽ mor¬
sermone. aureoqz ore loquit᷑ uniuersa
ingente sua crudelissime ꝑsequtꝰ plu¬
umos barbaroꝵ obfidem xp̃i int̾fectos
ad coronã martirii sublimauit. Qͦ rũ
tam̃ plurimi ĩ romanũ solum intre

Expanded text:
episcopus Romanorum, lucifer ecclesia rum, quae lucerna et pretiosus lapis, ad quem morsermone aureoque ore universain gente sua crudelissime persecutus, plurimos barbarorum ob fidem interfectos ad coronam martyrii sublimauit, quorum tamen plurimi in Romanum solum non tre
Abbreviated transcription (Latin):
Dñam sedentẽ intiono. et astantib
dicente̾. ucate mͥ meauiũ ut iliañ
cordat qui me ⁊ filiũ meũ suꝑbe bla¬
phemat. statim q niciuius cum ar¬
mis suis affuit. et uissus abea ĩpre¬
liũ ꝓperauit. ad hanc uisionẽ basilus¬
expauescens: ad urbem redut ꝑgensq¬
uans ad eos qui erãt ĩ mõte ãnuciat er¬

Expanded text:
entem et astantibus dicentem: «Vocate michi Mercurium ut Iulianum occidat, qui me et filium meum superbe blasphemat». Statim Mercurius cum armis suis affuit et iussus ab ea in prelium properauit. Ad hanc uisionem expauescens Basilius ad urbem rediit eius et properans ad eos qui erant in monte excit
Abbreviated transcription (Latin):
cha ih̃u saluatori bono qui appa¬
ruit in locis ierosoluoꝵ salutẽ. Auditũ
ẽ mͥ de te et de sanitatib qͣs facis ꝙ sine
medicam̃tis aut herbis fiant ista ꝑ te ⁊ ꝙ
lare. leprosos m̃das. Et ĩmũdos sp̃s ac de¬
mone eicis. Et eos qui iugi egritudine af¬
fligunt᷑ curas et sanas mortuoz qz susci¬
tas quib omĩb auditis de testatim in
aĩo meo unũ esse de duob aut qr tusis
deus et descenderis de celo ut hec facias aut
ꝙ filius dei sis qui hoc facit ꝓptea ego scri¬
bens rogauerim te ut digneris usq ad
me fatigari. Et egritudinẽ meã qͣm iam
diu laboro. curare nam et illud ꝯꝑi: ꝙ iu¬
dei murmant adu̾sum te ⁊ uolũt t̾ insida¬
ri. Est autẽ mͥ ciuitas ꝑua quidem s ho

Expanded text:
 Iesu salvatori bono, qui apparuit in locis Iherosolimorum, salutem. Auditum michi est de te et de sanitatibus, quas facis, quod sine medicamentis aut herbis fiant ista per te, elare et leprosos mundas et inmundos spiritus ac demones eicis et eos qui longis egritudinibus afflictantur curas et sanas, mortuos quoque suscitas. Quibus omnibus auditis de te, statui in animo meo unum esse e duobus: aut quia tu sis deus et descenderis de celo, ut hec facias; aut quod filius dei sis, qui hec facis. Propterea ergo scribens rogavi te, ut digneris usque ad me fatigari et egritudinem meam, qua iam diu laboro, curare. Nam illud comperi, quod Iudei murmurant adversum te et volunt tibi insidiari. Est autem michi civitas qui
Abbreviated transcription (Latin):
Eatus es qr credidisti ĩme cum me
ip̃e nõ uideris scriptum est enĩ qr
hiis qui nõ uidens me ip̃i credent in me
niã ad te oportet pͥmũ omĩa ꝓpt̾ q̃ miss̾
sũ erplere. Et postea qͣm ꝯpleuero recipi me
ab eo aquo missus sũ. cũ ergo fuero assũp¬
tus mittam tͥ aliꝙ̃ ex discipulis meis ut
curet egutudinc̃ tuã et uitã tibi acq hii
qui fecum sunc prestet

Expanded text:
eatus es, quia credidisti in me, cum me ipse non videris. Scriptum est enim de me, quia hii qui vident me non credent in me,niam ad te: oportet me omnia, propter que missus sum, hic explere, et posteaquam complevero, recipi me ad eum, a quo missus sum. Cum ergo fuero assumptus, mittam tibi aliquem ex discipulis meis, ut curet egritudinem tuam et vitam tibi atque hiis qui tecum sunt prestet
Abbreviated transcription (Latin):
rb. tunc placuit apłis et seniorib cũ
omĩa ecõa eligere uiros ex eis et mittere
anchiochiã cum paulo et barnaba iudã
qͥ cognominabatur barsabas et silã iu¬
ros primos in fũb scribentes ꝑmanus

Expanded text:
r. Tunc placuit apostolis, et senioribus cum omni ecclesia, eligere viros ex eis, et mittere Antiochiam cum Paulo et Barnaba, Judam, qui cognominabatur Barsabas, et Silam, viros primos in fratribus, scribentes per manus
Abbreviated transcription (Latin):
dei emittit simł et que promissa fuerant
ĩpleturũ. ¶ Hoc in archinis publicis e¬
dissene ciuitas inqͣ tũc supͣdictꝰ alugar̃
regnauit ita descripta reꝑimꝰ in hiis car¬
tis que gesta regis alugari seruata an

Expanded text:
fuerant impleturum. Haec in archivo publico Edessenae civitatis, in qua tunc supradictus Abgarus regnavit, ita descripta reperimus, in his chartis quae gesta regis Abgari servata an
Abbreviated transcription (Latin):
de regni portõne discordantib conseritur
int̾ eos pugna ĩpago altisiodorensi lapud
uillam fontanecũ et tanta cedes utuq
fõa est: ut ulła etas meminerit tantam
stragem hõmi fc̃am fuisse. ingente fran¬
cor et ita iuires eoꝵ a tenuate sũt ibi lut
iam nec suos terminos tueri ab extͣneis
possent. uictoria tam̃ karolo et ludouico
gitur et de ꝑtib singuloꝵ .xl. pͥncipes cli¬

Expanded text:
de regni partitione discordantibus, conseritur inter eos pugna in pago Alciodorense, apud villam Fontiniacum; et tanta cedes utrimque facta est, ut nulla aetas meminerit tantam stragem hominum factam fuisse in gente Francorum, et ita eorum vires ibi attenuatae sunt, ut jam nec suos terminos ab externis tueri possint. Victoria tamen Karolo et Ludowico gitur, et de partibus singulorum 40 primores eli
Abbreviated transcription (Latin):
et it̾ se pacificant et datis et accepus in¬
uicem sacram̃tis. quisq ad descriptas sibi
ꝑtes regni tuendas accedũt. karolus acce¬
ludouico autẽ orientalia regna cesserũt
trans renũ cuuitates. cum adiacentib o
pidis ꝓpter inoppiam unu lotarius uͭ
qui maior natu erat. et impator appella¬
batur. omĩa ytalie regna tenuit. cũ ip̃a
roma. necuõ et ꝓuinciam. et mediã ꝑtẽ

Expanded text:
et inter se pacificantur; et datis et acceptis invicem sacramentis, quisque ad descriptas sibi partes regni tuendas revertuntur. Karolus acceLudowico orientalia regna cesserunt, trans Rhenum civitates cum adjacentibus pagis, propter vini copiam. Lotharius, qui major natu erat et imperator appellabatur, omnia Italiae regna tenuit cum ipsa Roma, nec non et Provintiam, et mediam partem
Abbreviated transcription (Latin):
assumpcõne scribit᷑ actũ .xiii. Erant aũt
in ecc̃a que erat anchiochie ꝓph̃e. Et docto¬
res. in quibz barnabas et symo qui uarnt
iuger et lucius syreneũ et manen qͥ crat
herodis thetralx collactancꝰ et saulus mi¬
instrantib autẽ illis dño et ieuimiãtib
et solum in opus in quo assunsi eos. ubi¬
qui audito consino sp̃us sc̃ remisciunt
paulũ et barnabam in ihrłm ad petrum
et iacobum et ioh̾em qui erant ibi et ga¬
uisi sũt audito mandato sp̃s scĩ ⁊ ieumã¬

Expanded text:
Erant autem in ecclesia, quae erat Antiochiae, prophetae, et doctores, in quibus Barnabas, et Simon, qui vocabatur Niger, et Lucius Cyrenensis, et Manahen, qui erat Herodis tetrarchae collactaneus, et Saulus. Ministrantibus autem illis Domino, et jejunantibus, et Barnabam, in opus ad quod assumpsi eos. Qui audito consilio Spiritus sancti remiserunt Saulum, et Barnabam in Hierusalem ad Petrum, et Jacobum, et Joannem, qui erant ibi. Qui gavisi sunt audito mandato Domini ve
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ sũt hec. Primꝰ sỹmon qui dr̃ petr̃
et andreas frater eius iacob zebedei et
iohes frat̾ eius. philippus et Bartholo¬
meus. Thomas et matheus publicanꝰ.
Et iacobz alphey et thadeus. Symon
chananeus. et iudas scariotes qͥ ⁊tradi¬

Expanded text:
a sunt haec primus Simon qui dicitur Petrus et Andreas frater eius Iacobus Zebedaei et Iohannes frater eius Philippus et Bartholomeus Thomas et Mattheus publicanus et Iacobus Alphei et Thaddeus Simon Cananeus et Iudas Scariotes qui et tradi
Abbreviated transcription (Latin):
moues ⁊ ĩposuit sỹmoni nomẽ petr. et
iacobũ ⁊ebedei.⁊ iohem frem iacobi. Et ĩ¬
posuit eis noĩa boau̾ges. qd̾ est filii toni¬
trui. Et andream ⁊ philippũ et bartholo¬
meũ. Et matheũ. et thomã et iacobũ al¬
phei et thadeũ. E sỹmonẽ chananeum.
Et iudam scarioch qui tradidit illum.

Expanded text:
ni nomen Petrus et Iacobum Zebedaei et Iohannem fratrem Iacobi et inposuit eis nomina Boanerges quod est Filii tonitrui et Andream et Philippum et Bartholomeum et Mattheum et Thomam et Iacobum Alphei et Thaddeum et Simonem Cananeum et Iudam Scarioth qui et tradidit illum
Abbreviated transcription (Latin):
maior reposcens ab ermenfudo tui¬
promiserat. in surgit in eũ. eoq pt᷑ n¬
miam suoꝵ stragẽ de bello fugato. ⁊ nõ
fiuiam berclarii regis turingie olim
a fũr suo hermenfrido perhempti: capti¬

Expanded text:
 reposcens ab ErmenfriLothario insurgit in eum; eoque post nimiam suorum stragem de bello fugato et non filiam Bertharii regis olim a fratreErmenfrido perempti, Lot
Abbreviated transcription (Latin):
hũerit parem ¶ Eodem tempore eodem¬
qr cenobro/ richardus uir scĩa et relig¬
one insignis claruit qui de t̾nitate sõ¬
tilissime disputanit ¶ Eodem tẽpore
fit ꝯuentus senonis presente ludouico.¬
ep̃oꝵ. et abbatũ contͣ petrum abclardũ. qu
quadam ꝓfana u̾boꝵ. uł sensuũ nouita¬
te: ec̃cam scandalizabat qͥ int̾pellatꝰ ab
eis. cum ẽet rensurus. de iusticia u̾itus
ad audienciã sedis apłice appellans e¬
uaditiet nõ młto post cabiloni apud
scm̃ marcelliũ obiit. ¶ Hic ĩnocencius
pp̃. ꝯcilio in lat̾ano sollempnit̾ celebͣto
infumatur et moritur et in lat̾anensi
ecc̃a in concha ꝓfurtica sepelit᷑ ãno dñi¬
m. ccluui. in qͣdam u̾o cronica scribitur¬
q elõ. s pͥmũ melius ẽ tenendum.

Expanded text:
habuerit parem. Eodem tempore eodemhabuerit parem. Eodem tempore eodemque coenobio Richardus vir scientia et religione insignis claruit, qui de Trinitate subtilissime disputavit. Eodem tempore fit conventus Senonis, praesente Ludovicoporum et abbatum contra Petrum Abaelardum, qui quadam profana verborum vel sensuum novitate Ecclesiam scandalizabat. Qui interpellatus ab eis, cum esset responsum, de justitia veritus, ad audientiam sedis apostolicae appellans evadit, et non multo post Cabilloni apud Sanctum Marcellum obit. Hic Innocentius papa concilio in Laterano solemniter celebrato infirmatur et moritur, et in Lateranensi ecclesia in concha porphyretica sepelitur anno Domini 1144. In quadam vero chronica scribitur 1145, sed primum melius est tenendum.
Abbreviated transcription (Latin):
confumatõem succedente tp̃re itauit et
ampliori gr̃a ꝯmuniuit. alexander. papa
uiꝰ. anno dñi.mͦ. clxbͦ. pontificatꝰ sui ãno
uͦi in monte pessulano ¶ Hiuuiꝰ monai¬
st̃u fundatux fuit deuota cecilia nobilis
uice comittissa bitt̾iensis q̃ ibidẽ iurta
hostiũ ecc̃e ꝯdita requiescit seq̃ntes u̾sus
suꝑ lapidem sui tumłi sũt in sculpti oĩs
qui uescit: discat ꝙ requiescit. hoc ĩ sar¬
throphago: cecilia uera mrago/ ista moñ¬
st̾ium fecit. reliqͣs q domoꝵ. Cuita uł in¬
culta dans fũb hec bona młta. gͦ presen¬
tes orent parit̾q seq̃ntes. hic ꝓ defuncta
quib hoc sũt p̾stita cuncta ¶ Anno dõ¬
M̾cxcru᷑. Iohes de temporib obiit qͥ annis
ccclebi. uir̾at a tempore karoli magni
cuiꝰ armiger fu̾at ¶ Anno dñi. M. cxͦl.
hugo canonicꝰ scĩ uictoris ꝑisius relig¬
one et litt̾aꝵ scĩa clarus et in septem li¬
et sensus sb̾̃tilitate emicuit. ut suo tp̃re ui

Expanded text:
confirmationem succedente tempore iteravit et confirmationem succedente tempore iteravit et ampliori gratia communivit Alexander papa III, anno Domini 1165, pontificatus sui anno VI. In monte Pesulano hujus monasterii fundatrix fuit devota Caecilia nobilis vicecomitissa Bituriensis, quae ibidem juxta ostili ecclesiae condita requiescit. Sequentes versus super lapidem sui tumuli sunt inscripti. Omnis qui nescit discat quoniam requiescit Hoc in sarcophago Caecilia vera virago Ista monasterium fecit reliquisque domorum Culta vel inculta dans fratribus haec bona multa. Ergo praesentes orent, pariterque sequentes Hic pro defuncta quibus haec sunt praestita cuncta. Anno Domini 1139 Joannes de Temporibus obit, qui annis CCCLXI vixerat a tempore Karoli Magni, cujus armiger fuerat anno Domini 1140. Hugo canonicus Sancti Victoris Parisius religione et litterarum scientia clarus, et in septem liet spiritus subtilitate emicuit, ut suo tempore vix
Abbreviated transcription (Latin):
rer francoꝵ pussimꝰ postinedũ urorẽ acce¬
pitisicut ex seq̃ntib apparebit ex q̃ genuit
philippũ regni sui successorẽ ¶Aorebat
et guills comes am̾uensis. uir iusticia ⁊
honestate ĩsignis. Cuiꝰ postinodũ deuotio
nura emicuit deũide potente pͥncipe seculi
clarebat in ỹbernia uututis forma. et to¬
cius ꝑfectõis exemplar qͥ int̾ cet̾a uͥtutũ
suaꝵ insignia: mortuũ suscitauit /ꝑ q̃m
in ꝑtib ỹberme. remtegrata ẽ fides. et reli¬
giõ ꝓpagata ¶ Clarebat ẜuilib̾tꝰ porieta¬
nus. pictauoꝵ ep̃s doctor ⁊ magr̃ noĩatis
rũ sc̃aꝵ ex̾citatus plurimũ. ac fere ĩxpabi¬
lit̾ eruditus. hic post magnũ ancelinũ
uͦ. ⁊ fumauit et priuilegio ⁊muniuit
abbatiam bt̃e marie de ardorello cist̾cien¬
cis ordinis in dicẽ albieñ pͥmo alb̾e tũc
existente ibidem fulcone. pontificatus
ip̃ius ĩnocẽtii ãno. ui ¶ Prefatam q

Expanded text:
rex Francorum piissimus postmodum uxorem accerex Francorum piissimus postmodum uxorem accepit, sicut ex sequentibus apparebit; ex qua genuit Philippum regni successorem. Florebat et Guillelmus comes Nivernensis vir justitia et honestate insignis, cujus postmodum devotio mira emicuit, dum de potente principe saeculi clarebat in Hibernia virtutis forma et totius perfectionis exemplar. Qui inter caetera virtutum suarum insignia mortuum suscitavit, per quem in partibus Hiberniae reintegrata est fides, religio propagata. Clarebat Gibertus Porretanus Pictavorum episcopus, doctor et magister rum exercitatus plurimum, ac fere incomparabiliter eruditus. Hic post magnum AncellinumII confirmavit et privilegio communivit abbatiam Beatae Mariae de Ardorello Cisterciensis ordinis in dioecesi Albiensi, primo abbate tunc existente ibidem Fulcone, pontificatus ipsius Innocentio anno IX; praefatamque
Abbreviated transcription (Latin):
pictaueñ et dux aqͥtanie ad sc̃m̃ iacobũ
profectus in parasceue morit᷑ .u. ỹdus apͥ¬
lis in ecc̃a bĩ iacobiet ante altare honori¬
fice sepelit. Qui moriturꝰ ꝑceres qͦs secũ
hebat ꝯtestatur ut filia sua maior alpenor¬
dis. ludouico regi francoꝵ cũ ducatu aqͥ¬
tame uror tradat᷑. qͣm ludouicꝰ p̾dcus pre¬
sentib optimatib regni sui sͥ in riugiũ
iungitꝰ nupciis qͣm sollempnib celebra¬
tis. Cuiꝰ pater ludouic̾ꝰ ꝑisius morit᷑ infra
m̃sẽ ⁊ ĩ ecc̃a btĩ dỹonisii aute corpꝰ ip̃us
claudoꝵ in sustentãdis pauꝑib singla¬
rit̾ munificus./ in extiuendis monãst̾us
et erga religiosos qͦsq in rꝑabis largita¬
te ꝙ̃ dñs magnificauit et dilatauit in
nobilissima prole Genuit enĩ henricum
comitẽ. theobaldũ comitẽ stepħm comi¬
tem. Guilłm archiẽp̃m remensẽ filias ⁊̃
plures. qͣr ultimã adelã noĩe. ludouicus

Expanded text:
Pictaviensis et dux Aquitaniae ad Sanctum Jacobum Pictaviensis et dux Aquitaniae ad Sanctum Jacobum profectus in Parasceve, moritur V Idus Aprilis, in ecclesia B. Jacobi, et ante altare honorifice sepelitur: qui moriturus, proceres, quos secum habebat, contestatur ut filia sua major Alienordis Ludovico regi Francorum cum ducatu Aquitaniae uxor tradatur; quam Ludovicus praedictus praesentibus optimatibus reratis. Cujus pater Ludovicus Parisiis moritur infra mensem, et in ecclesia Beati Dionysii ante corpus ipsius claudorum, in sustentandis pauperibus singulariter munificus, in exstruendis monasteriis, et erga religiosos quosque incomparabilis largitate, quem Dominus magnificavit et dilatavit in nobilissima prole: Genuit enim Henricum comitem, Theobaldum comitem, Stephanum comitem, Guillelmum archiepiscopum Remensem, filias etiam plures, quarum ultimam, Adelam nomine, Ludovicus
Abbreviated transcription (Latin):
accendens q sibi et ecc̃e magna fecissẽt
senuicia ianuẽsem ep̃m qͥ sub mediola¬
neñ archiepo erat ꝯstituit archiep̃m It
cie. tocius q sardrnie in pͥmatẽ lir aũt
q cicilie/ qui ĩnocencio ppͥ. rebellis et cõ¬
trarius erat et petro leonis fauebat ip̃m¬
q rotgeriũ de apula fugauer̃t fugato¬
q rotgerio siculo ppͣ. romã ĩꝑator uo lo¬
thariũs in theutoniã reu̾tunt᷑. ¶Anno
dñi.mͦ. cxxiuͦ. henricus rex angłie obiit.
Cui stepħs exsorore nepos in regnũ suc¬
ceditis magna ꝑte mutilatꝰ nõ młto
post Normanniam totã amittitfilia¬
gaufudo omiti andeganen nupserat¬
ope ludouici regis francoꝵ normãnie
ducatũ luaditꝰ et in ip̃a anglia mag¬
nas ei molestias et calamitates suscitat
ꝙ etiã bello postinodũ cepit. s ꝓ comite.
rotbto fr̃e suo a regno capto eum relarat.¬
¶ Seq̃nti ãno dñi.mͦ. cxxxũi. Guills comẽ

Expanded text:
attendens quae sibi et Ecclesiae magna fecissent attendens quae sibi et Ecclesiae magna fecissent servitia, Januensem episcopum, qui sub Mediolanensi archiepiscopo erat, constituit archiepiscopuciae, totiusque Sardiniae in primatem. Hoc autem que Siciliae, qui Innocentio papae rebellis et contrarius erat, et Petro Leonis favebat; ipsumque Rotgerium de Apulia fugaverunt, fugatoque Rotgerio Siculo, papa Romam, imperator vero Lotharius in Teutoniam revertuntur. Anno Domini 1135 Henricus rex Angliae obit, cui Stephanus ex sorore nepos in regnum succedit; sed magna parte mutilatus, non multo post Northmanniam totam amittit. FiliaGaufrido comiti Andegavensium nupserat, Ludovici regis Francorum Northmanniae ducatum invadit, et in ipsa Anglia magnas ei molestias et calamitates suscitat, quem etiam bello postmodum cepit; sed pro comite Roberto fratre suo a regno capto eum relaxat. Sequenti anno Domini 1136, Guillelmus comes
Abbreviated transcription (Latin):
nentes: pesti auaricie qͣ pluimos labo¬
rare uidemꝰ. tͥminos pone. dum certum
numũ hoĩm aĩaliũ possessionũq qͥs
eis nullo mͦ p̾t̾gredi liceat statuũt ⁊ ip̃i
singłi singulas cellas hentes ꝑfectius
mori mũdo. et cet̾is diligenciꝰ deo uiuere
uiꝰ ĩꝑator. expeditõem in ytaliã parat. ⁊
cum ep̃is. et archiep̃is ĩnocenciũ. pp̃m
Ronam deducens ⁊tra petrũ leonis qui
monasteriũ sc̃i petri muniũat. i episco¬
pio lat̾aneñ in sede pontificali potenter
ui de gallia rediens: uenit in ytaliam
cui eccurut lotharius cũ ex̾citu maguo
et cũ ep̃is: ip̃m romã reducit. petrum u
leonis expugnans. totamq suã ꝓge¬
niem extupans. ip̃os ab urbe relegat᷑. et
ãno lotharius in lat̾ano ab ĩnocencio
coronat. hec ex p̾dc̃a cronica noua. que
idem sub ãno tam̃ alio narrat ẽẽ gestũ.¬
¶ Cũq p̾fatus ĩnocencur pp̃. romam ie¬
diret pacificatis. ianuensib ⁊ pisanis

Expanded text:
nentes, pesti avaritiae quamplurimos labonentes, pesti avaritiae quamplurimos labodentes, terminos posuere, dum certum numerum hominum, animalium possessionumque, quos eis nullo modo praetergredi liceat, statuunt, et ipsi singuli singulas cellas habentes, perfectius mundo mori, et caeteris diligentius Deo vivere II imperator expeditiones in Italiam parat, et cum episcopis et archiepiscopis Innocentium papam Romam deducens contra Petrum Leonis, qui monasterium S. Petri munierat, in Epompio Lateranensi in sede pontificali potenter rii de Gallia rediens, venit in Italiam, cui occurrit Lotharius cum exercitu magno, et cum episcopis ipsum Romam deducit: Petrum vero Leonis expugnans, totamque suam progeniem exstirpans, ipsos ab Urbe relegat, et Ique anno Lotharius in Laterano ab Innocentio coronatur. » Haec ex praedicta chronica, quae idem, sub anno tamen alio, narrat esse gestum. Cumque praefatus Innocentius papa Romam rediret, pacificatis Januensibus et Pisanis,
Abbreviated transcription (Latin):
et gallicana ibi adherentẽ ecc̃aspͥmo re¬
mũs. scd̾o pisis ⁊siliũ celebratis: ĩꝓp̃tu
⁊furmatur. ⁊ petrus leonis ab omĩb
ep̃is gallie et gͥmanie anachematiza¬
tur ¶ In cronica martini. et ĩ q̃dam
alia scuibit᷑ ꝙ pͥmo in claromonte scd̃o
u̾o remus. ⁊silia celebrauit ¶Sab eodẽ
qͣ ĩ nocencio pp̃. remis ⁊cilio hitos et pre¬
sente rege francoꝵ.uiii kłs nouẽbris.
uidouicus filius ludouici frat̃q philip¬
pi pͥmogeni. ĩopinata sicut pͥmissum
est morte subtracti ⁊ secratur in regem
ãnis. xliii ¶ Sub his tp̃rib erat pi¬
ciensis. Carturtiensis. brandimontẽses
et pͥmostratenses. Inde etiã diu̾si hitus
ata. ꝓfessionis scimoniales. et mulieie
deo deuote ĩ pauꝑtate et etmnencia sub
obediencie ugo regularit. uiuẽtes se in
religionis femore. ĩuicẽ ꝓuocabant ⁊ no¬
ua certatim duisis ĩlocis monastĩa fun¬
dalrnt ¶Cartusienses cquidẽ monchi
pululabant. paulatim. qui p̾cetis ꝯti¬

Expanded text:
llicana sibi adhaerente Ecclesia, primo Remis, secundo Pisis conciliis celebratis, in papatu confirmatur, et Petrus Leonis ab omnibus episcopis Galliae et Germaniae anathematizatur. In chronica vero Martini, et in quadam alia scribitur quod primo in Claromonte, secundo vero Remis concilia celebravit. Ab eodem quoque Innocentio papa Remis concilio habito, et praesente rege Francorum, VIII Kal. Novembris, Ludovicus filius Ludovici, fraterque Philippi primogeniti inopinata, sicut praemissum est, morte subtracti, consecratur in regem annis XLIII. Sub his temporibus erat purcienses, Carthusienses, Grandimontenses et Praemonstratenses, inde etiam diversi habitus, atque professionis sanctimoniales, et mulieres Deo devotae, et in paupertate, continentia, sub obedientiae jugo regulariter viventes, se in religionis fervore invicem provocabant, et nova certatim in diversis locis monasteria fundabantur. Carthusienses equidem monachi pullulabant paulatim, qui prae caeteris conti
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣnto quisq hactenus ad ex̾cendã mũ¬
di miliciã ꝑuior erat. tanto nũc ad ex̾¬
cendum ultro dei miliciã fit promptior
fumissima pace int̾im ubiq t̾raꝵ eposi¬
ta et furmata/pmoq uideos in urbibꝰ in
quib erant ingressi. ad credendũ xpellũt

Expanded text:
Et quanto quisque hactenus ad exercendam mundi militiam erat pronior, tanto nunc ad exercendam ultro Dei militiam fit promptior. Firmissima pace interim ubique composita, et primo Judeos in urbibus, in quibus erant, aggressi, eos ad credendum Christ
Abbreviated transcription (Latin):
est gregorius fuitq dyachonꝰ cardina¬
lis sc̃i uincencu qui amaiori ꝑte cardi¬
naliũ. et petrus leonis aminorilad pp̃tũ
disꝑiter eligunt gregoriꝰq ĩnocẽtui. et¬
petius leonis: anacleti noĩe alt̾antur.
S petro leonis apd̾ sc̃m petrũ ob paren¬
tele sue fortitudinẽ ꝯmorãte. ip̃am eccle¬
ronas cũ toto thesauro auri et argenti
et lapidib p̾ciosis tollens spoliauit.
hor idem ad scãm mariã maiorẽ ma¬
gno thesauro ditatã. et aliis urbis eccle¬

Expanded text:
est Gregorius, fuitque diaconus cardinalis S. Vincentii, qui a majori parte cardinalium, et Petrus Leonis a minori ad papatum dispariter eliguntur; Gregoriusque Innocentii, Petrus Leonis Anacleti nomine alterantur. Sed Petro Leonis apud S. Petrum, ob parentelae suae fortitudinem, commorante, ipsam Eccleronas cum toto thesauro auri et argenti, et lapidibus pretiosis tollens exspoliavit. Hoc idem ad Sanctam Mariam Majorem magno thesauro ditatam, et aliis Urbis eccle
Abbreviated transcription (Latin):
gelenus ait. Detis eis de piꝑe calido qm̃
talis comestio decet illas. Et tipinus
ait. Sculte nũqͣm derusoria u̾ba relin¬
ques: Et thomas ait karolo. Dñe ista
aĩalia nõ ꝯsueuerũt comede nisi herbã
et folia arboꝵ nec aliis comestionib ĩ¬
digent. Et karolus fecit eis aportari u¬
unũ hoĩem oneratũ de caulib dicens
thome ubi amore sui in prandiũ daret

Expanded text:
gelerius ait: «Detis eis de pipere calido, quoniam gelerius ait: «Detis eis de pipere calido, quoniam talis comestio decet illas». Et Turpinus ait: «Stulte, numquam verba derisoria relinques?» Et Thomas ait Karolo: «Domine, ista animalia non consueverunt comedere nisi herbam et folia arborum nec aliis comestionibus indigent». Et Karolus fecit eis aportari unum hominem honeratum de caulibus, dicens Thome, ut amore sui in prandium daret
Abbreviated transcription (Latin):
rimo uencrũt ꝑ excitũ cũ suis canib:
ducentes .u̾. int̾ ceruos. et ceriuas. ⁊ nul¬
lum potant caꝑe nec habere. et cerui ue¬
nerũt usq ad hĩtacłm. et dũ uiderunt
heremitas securitate maxĩa fuerunt ga
fuga cessauit. Canes eciam qui pꝰ ip̃os
latrando uenant. et erant plusqͣm. ccc.
dum heremitas uiderũt remãserũt õs.¬
et proni in tra cecidere. unũ pedem de pri¬
nus supͣ aliũ ponendo signũ humilita¬
tis et obediencie ostendendo. Rarolus et
totus excitus hoc uidens admiratõe fue¬
rũt. et gaudio stupefũ. Tunc archiẽp̃s
qui eis obediunt ad cor etiã rc̃tugnim
ꝯcurrentes. Eunc karolus erectis manib
et lacrimans gr̃as egit deo. Et fletu ma¬
ximo. plusqui .xxͥ. nũlia secum. Tunc pre¬
cepit karolus ut capellas edificarent. et
qd̃ edificatio monasfii tractaret᷑. Et uo¬
cauit thomã dicens ei. Quod ⁊sueuerũt
iste bestie comed̾e. qm̃ dabimꝰ eis qͥcquid
uolu̾itis incunctant. Et tũc uascho en¬

Expanded text:
mo venerunt per exercitum cum suis canibus ducentes quinque inter cervos et cervas et nullum poterant capere nec habere. Et cervi venerunt usque ad habitaculum, et dum viderunt heremitas, securitate maxima gavisi fuerunt et fuga cessavit. Canes eciam, qui post eos latrando venerant et erant plus quam CCC, dum heremitas viderunt, omnes remanserunt et proni in terram ceciderunt, unum pedem de primis supra alium ponendo, signum humilitatis et obediencie ostendendo. Karolus et totus exercitus hoc videntes admiracione fuerunt et gaudio stupefacti. Tunc archiepiscopus qui eis obediunt, ad eorum eciam refugium concurrentes». Tunc Karolus erectis manibus et lacrimans gratias egit Deo cum fletu maximo et plus quam XX milia secum. Tunc precepit Karolus, ut capellas hedificarent et quod hedificacio monasterii tractaretur. Et vocavit Thomam dicens ei: «Quid consueverunt iste bestie comedere, quoniam dabimus eis, quicquid volueritis, incunctanter». Et tunc Vasco En
Abbreviated transcription (Latin):
ualle nause. scilicet in ꝯgusto uirilit
expugnando. Et tũc gantes ille ĩfideles
fecerunt tm̃ tumłtũ cũ tubis cornib
et tympanis. ac si tonitrua qͣm pluri¬
ma audietis. Nec mirũ. nã ex̾citus a
loco supͣdc̃o usq ad lucos undiq ⁊tĩ¬
gebat ¶ Rarolus audiens hoc eriuuii
cum suis usq ad matharelos. Et erant¬
in societate sua. xxxuͦ. milia militũ lo¬
ricathoꝵ et octuaginta milia peditum.
post usq ad rodetũ supͣ sc̃m ilianum
Et thomas iuit cũ eis pedes deferens li¬
gnũ dñi in manu sua. et sui socii re¬
manserũt apud crassam exorantes de¬
um ꝓ ip̃is. S karolus ait thome. as¬
cend̾atis in equo et stetis inter gilda.
Nam młtum timeo de uob̃. nunqͣm ĩ
uita mea ascendã eqũ. dixit thomas.
Et karolus fecit eũ ascende in monte
nause. Et thomas dũ fuit apud scm̃
michaele. bñdixit karolũ et suos ⁊ ora¬
uit ꝓ ip̃is ut diuina potencia mediã¬

Expanded text:
valle Nause, scilicet in Congusto, viriliter valle Nause, scilicet in Congusto, viriliter expugnando. Et tunc gentes ille infideles fecerunt tantum tumultum cum tubis, cornibus et tympanis, ac si 700 tonitrua quam plurima audiretis; nec mirum, nam exercitus a loco supradicto usque ad Lucos undique contingebat. Karolus audiens hoc transivit cum suis usque ad Matharols et in societate sua XXXV milia milites loricati et LXXX milia peditum, postea usque ad †rodetum† supra Sanctum Iulianum; et Thomas ivit cum eis pedes, defferens lignum Domini in manu sua, et socii remanserunt apud Crassam deprecantes Deum pro ipsis. Sed Karolus ait Thome: «Ascendatis in equo et stetis inter gildam, nam multum timeo de vobis». «Numquam in vita mea ascendam equum», dixit Thomas. Et Karolus fecit eum ascendere Nausam et Thomas, dum fuit apud Sanctum Michaelem, benedixit Karolum et suos et oravit pro ipsis, ut divina potencia median
Abbreviated transcription (Latin):
guileira illud. De monte bressoꝵ. idem.
de caslario idem. et de om̃ib forciis idẽ.
hoc audito aic karolus. Uirgo dei ge¬
nitrir sis hodie nob̾ auxiliatrix. et p̃re¬
cepit omĩb et fecit p̾conizari ut arma¬
retur. Et ut archiẽp̃i. et ep̃i et alii p̾lati
reliquias et corpora sc̃oꝵ extraherent. ⁊
dum taliter karolus se cum excitu pre¬
parasset. Comes flandrensis descendit
montẽ nause cũ societate sua. et inue¬
nit ibi regem biterrensẽ cum aliis. uͣ.
regib. et fecit insultũ u̾sus eos cũ sius
deĩ adiutorio. et in primo ictu occidit
frẽm regis bitereñ. et fuit ibi p̾lium
marimũ. Nam duo milia peditum.
et septuagnita milites sarracenorũ
fuerũt in pͥmis ictib int̾fecti ¶ Hoc
uidens matrandꝰ rex narbone clama¬
sumꝰ uiles. er qͦ .xxͣ. garciferi faciũt hic
nob̾ torneam̃tũ omĩb. Et cum decem
nulib sarracenoꝵ qui secũ erant. in¬
dusit comitẽ flandrensem et suos in

Expanded text:
Gilerie illud idem, de Monte Bressorum idem, Gilerie illud idem, de Monte Bressorum idem, de Caslario idem et de omnibus fortiis idem. Hoc audito ait Karolus: «Virgo Dei genitrix, sis hodie nobis auxiliatrix». Et precepit et fecit preconizari, ut armarentur et ut archiepiscopi, episcopi et alii prelati reliquias et corpora sanctorum extraherent. Et dum taliter Karolus se cum exercitu preparassent, comes Flandrensis descendit montem Nause cum societate sua et invenit ibi regem Biterrensem cum aliis V regibus et fecit insultum versus eos cum suis, Dei adiutorium implorando, et in primo ictu occidit fratrem regis Biterrensis et fuit prelium maximum. Nam duo milia peditum et septuaginta milites Sarracenorum fuerunt in primis ictibus occisi. Hoc videns Matrandus, rex Narbone, clamasumus viles, ex quo XX garciferi faciunt hic nobis torneamentum omnibus?» Et cum decem milibus Sarracenorum, qui secum erant, inclusit comitem Flandrensem et suos in
Abbreviated transcription (Latin):
erant cirra eũ egregati. Uui nobiles
isti reges qͦs audiuitis uenerũt contra
nos. et sunt hic ꝓpe. ⁊ licet sint młti eor
potencia erit parua. Nam deus qui ẽ
u̾a potencia est nobiscũ. et eos odit. et
nos sumꝰ hic ad honorẽ bt̃e uirginis
ꝯgregati et sumꝰ certi ꝙ eius tuemur
patrotinio. qͣre nullus ur̃m dubitet
neq paueat. S ylares ⁊ cũ gaudio:
nr̃oꝵ s utinã nullus morietur eius aĩa
cum angelis głiabitur in eternũ. Pre¬
paret gͥ quilibet arma sua et satellites
armãti ascendãt montes et si eos uide¬
rint nũcient nob̃ ¶ Tunc totus ex̾cit᷑
clamauit dicens. Dñe sit ita. Nam qͥ¬
libet nr̃m est leone animosior ⁊ eos ne
lus ad custodiendũ nausã comitẽ flã¬
drensem cum duob milib militum
et qͥnq milia peditũ. et dũ uenissent
illuc uiderũt totum ex̾citum sarraceno¬
rũ uenientẽ et ceꝑunt de nausa cũ tubi
et cornib bucinare. Illi de forcia rupe

Expanded text:
erant circa eum congregati: «Viri nobiles, erant circa eum congregati: «Viri nobiles, isti reges, quos audivistis, veniunt contra nos et sunt hic prope et, licet sint multi, eorum potencia erit parva; nam Deus, qui est vera potencia, est nobiscum et eos odit, et nos sumus hic ad honorem beate Virginis congregati et sumus certi, quod eius tuemur patrocinio; quare nullus vestrum dubitet neque paveat, set ylares et cum gaudio smoriuntur – sed utinam nullus moreretur – eius anima cum angelis gloriabitur in eternum. Et preparet igitur quilibet arma sua et satellites armati ascendant montes et, si eos viderint, nuncient nobis». Tunc totus exercitus clamavit dicens: «Domine, sit ita; nam quilibet nostrum est leone animosior et eos nelus ad custodiendum Nausam comitem Flandrensem cum duobus milibus militum et quinque milibus peditum. Et dum venissent illuc, viderunt totum exercitum Sarracenorum venientem et ceperunt de Nausa cum cornibus et tubis bucinare, illi de forcia Rupe
Abbreviated transcription (Latin):
agatensis rer. ¶ xiiii. achilandus t̾ra¬
gõnensis rex ¶ xu. satenus barchino¬
nensis rxx¶xbi. madmetus girundẽ¬
sis rex. Et habent isti om̃s milites lori¬
chatos. Clxxͣ. milia. et pedites armato᷑
ducentos milia. Et dicũt ꝙ ui recuꝑa¬
bunt carcassonã. et tholosã. carturtiũ.
albiũ. et quicqͥd eis. abstulistis. ⁊ uos
et ur̃am gentẽ deuĩcent. Et ego dimisi
eos inuado capre pinte. et nõ timent
aliud nisi ut uos fugiatis. ¶Et ait
karolus. In anis ẽ eoꝵ timor. Nam si
decem tanti ẽent hic me in omĩb mo¬
uirginis marie q̃ mat̾ est oĩpotentis
dei. et ex qͦ mat̾ est ip̃ius. eius patrocini¬
um p̾ualet eoꝵ fragili ꝯgeriei infideli¬
tatis et stulticia plene. et certe id ꝙ de
nob̾ credũt facere nos de ip̃is eiꝰ suffulti
patrocinio faciemꝰ. S utinã rotlandus
esset hic modo nobiscũ ¶ Hoc dc̃o. ait
alta uoce. omĩb qui auditis rumoribꝰ

Expanded text:
Agatensis rex; XIV. Archilandus, rex TerraAgatensis rex; XIV. Archilandus, rex Terragonensis; XV. Sathenus, Barchinonensis rex; XVI. Mahometus, Girondensis rex. Et habent inter istos milites loricatos CLX milia et pedites armatos CC milia. Et dicunt, quod vi recuperabunt Carcassonam et Tholosam, Albium, Caturcum et quicquid eis abstulistis, et vos et vestram gentem devincent; et ego dimisi eos in vado Capre Pinte 650 et non timent aliud, nisi ut vos fugiatis». Et ait Karolus: «Inanis est eorum timor, nam si decem tanti essent, hic me modis omniVirgini Marie, que mater est omnipotentis Dei, et ex quo mater est ipsius, eius patrocinium prevalet eorum fragili congeriei infidelitatis et stulticie plene. Et certe id, quod de nobis credunt facere, nos de ipsis eius suffulti patrocinio faciemus. Sed utinam Rotolandus esset hic nobiscum». Hoc dicto ait alta voce omnibus, qui auditis rumoribus
Abbreviated transcription (Latin):
nũcius karoli intrauis. qͥ sciebat om̃s
linguas quẽ karolus ꝑdiu̾sas t̾ras
mittebat. et dum karolus eũ uidit. uo¬
cauit eũ dicens ei. Unde uenit: ꝓ qͣ de
causa tm̃ stecisti. At ille ait. Dñe de ꝓ¬
uincia ueni. cũ ex̾citu maximo sarra¬
cenor. Et cũ erunt ꝯgregati erũt .xuiͣ.
reges et putant uos hic de uinc̾e. Nam
sciunt ꝙ istud monasteriũ edificatis.
et quilibet istoꝵ uenit cũ toto suo posse
Et audiatis qui sũt reges. ¶ Matran¬
dus est pͥmus rer narbone ad p̃ces cui
om̃s uenũt ¶ Scd̾s rex iuuariensis.¬
¶ Cercius noie barretus rex. auraticen¬
sis. Quartus mordanꝰ uex ainonẽsis
corbuius uex nemansensis. ¶ Septi¬
mus blabetus gaualdanẽsis rex ¶ Se¬
tauus uitreus nitinensis iei¶¶ Non
fureus lodonensis rer ¶Decimus rex¬
ebitus uticensis rex ¶ Undecimꝰ tama¬
uĩdus magolonensis rex. ¶ xiꝰ. dana¬
butus bitãrensis rer. ¶ xIiIͦ. carantus

Expanded text:
nuncius Karoli intravit, qui sciebat omnes nuncius Karoli intravit, qui sciebat omnes linguas, quem Karolus per diversas terras mittebat. Et dum Karolus eum vidit, vocavit eum dicens: «Unde venis? Pro qua de causa tantum stetisti?» At ille ait: «Domine, de Provincia veni cum exercitu maximo Sarracenorum et, cum erunt congregati, erunt XVI reges, et putant vos hic devincere, nam sciunt, quod istud monasterium hedificatis, et quilibet istorum venit cum toto suo posse; et audiatis, qui sunt reges: Matrandus est primus, rex Narbone, ad cuii veniunt; secundus rex Vivariensis; tercius Barretus nomine, rex Auraticensis; quartus Mordanus, rex Avinionensis;Corbinus, rex Nemausensis; septimus Blabetus, rex Gabaldanensis; octavus Vitrenus, Nitinensis rex; nonus Furenus, rex Lodovensis; decimus Heberitus, Uscissensis rex; undecimus Tamarindus, Magalonensis rex; XII. Danabutus, Biterrensis rex; XIII. Quarantus,
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriũ in capite monciũ rossilio¬
nis ad honorẽ sci andree qd monaste¬
nũ erit sub monasteriũ crasse scd̃m qd̃
roclandus ꝓmisic. et. ibi est sepultus
ille bonus iuir. Et qͥs erat dixit karolu.
ddñe ogerius de normãdia. Tũc doluit
karosus et om̃s qui cũ eo erant de mor¬
te ip̃ius. Postea karolus uocauit filo¬
menã magr̃m hystorie. et dixit ꝙ totũ
hoc pon̾et in hystoria ⁊ nich falsi opponet
si in sui uellet amicicia ꝑmanere.
Iis ꝑactis comes flandrensis ii¬
dit ꝙͣ tota uallis erat repleta ui
ctualiũ qͣm aĩaliũ et ꝙ societas mag¬
na et gaudiũ magnũ uen̾at ĩ excitũ.
Dixit karolo. Dñe ex qͦ in tanta sacie¬
tate sumꝰ oportet. ut nom̃ uallis mutet᷑
comes dixit. et uoz ĩponatis aliud no¬
men. libenter. uallis crassa de cet̾o nũ¬
cupetur et hoc nom̃ placuit regi et toto
excitu. et ita fuit postea nũcupata ¶Et
dum de mutatõe noĩs letarent. ecce qͥdã

Expanded text:
monasterium in capite moncium Roseliomonasterium in capite moncium Roselionis ad honorem Sancti Andree, quod monasterium erit sub monasterio Crasse, secundum quod Rotolandus promisit, et ibi est sepultus ille bonus vir». «Et quis erat?», dixit Karolus. «Domine, Augerius de Normandia». Tunc doluit Karolus et omnes, qui cum eo erant, de morte ipsius. Postea Karolus vocavit Philomenam, magistrum ystorie, et dixit, quod totum hoc poneret in ystoria et nichil falsi apponeret, si in sui vellet amicicia permanere. His peractis comes Flandrensis vidit, quod tota vallis erat repleta tam victualium quam animalium; et quod sacietas magna et gaudium magnum venerat in exercitum, dixit Karolo: «Domine, ex quo in tanta sacietate sumus, oportet, ut nomen vallis muteturcomes dixit, et vos imponatis aliud nomen». Ait: «Libenter; vallis Crassa de cetero nuncupetur». Et hoc nomen placuit regi et toto exercitui, et ita fuit postea nuncupata. Et dum de mutatione nominis letarentur, ecce quidam
Abbreviated transcription (Latin):
karolus ait ad engeleriũ. dicatis mͥ qͣs
t̾ras aquisitis. Dñe cerdaniã totã ⁊ me¬
dietatem degeronda et a salliuimꝰ apd̃
ba̾chinoniã et ibi fuimꝰ młta lucrati.
Et salliuim̃ apud ylerdam et apud ba¬
bulaguier et nõ fium ausi ultia ux.Nã
uigĩti reges eraut ꝯgregati. et sine usti cõ¬
sisio noluimꝰ cum eis preliũ fac̾e. Bene
fecistis dixit karolus. S citra qͥd frcistĩ
et uascho ait. ĩmontib urgelli fecunus
preliuĩ cũ trib regib uideliez cum rege
segonie. nomẽ cui erat absuatus. eut̃
toletanus. Feregandꝰ noĩe. alter fuit de
fraga suꝑ cingus noĩe. Istos tres ocadi¬
mũs. et cum illis. Cxxx.iiiiͣ. milia de gẽ¬
te sarracenica. et amisimꝰ qͥdrigentos de
nũs ¶ Et ait karolus et rotland̾ ubi
remansit. rendit uascho. Dñe apd̃ im¬
q̃ndam baronã optimũ de qͥ rotland
et totus excitus dolent ultra modũ. et
amore ip̃ius. Rotlandus facit fieri

Expanded text:
Karolus dixit ad Engelerium: «Dicatis mihi, quas Karolus dixit ad Engelerium: «Dicatis mihi, quas terras acquisistis». «Domine, Cerdaniam totam et medietatem de Gerunda et salivimus apud Barchinonam et ibi fuimus multa lucrati et assalivimus apud Yleridam et apud Balager et non fuimus ausi ultra ire; nam XX reges erant congregati et sine vestri consilio noluimus cum eis prelium facere. «Bene fecistis», dixit Karolus, «sed citra quid fecistis?» Et Vasco ait: «In montibus Urgelli fecimus prelium cum tribus regibus, videlicet cum rege Segovie, nomen cui erat Absuatus, 600 alter Tholetanus Ferregandus nomine, alter fuit de Fraga Supersingus nomine. Istos tres occidimus et cum illis CXXXIIII milia de gente Sarracenica et amisimus quadringentos de nostris». Et ait Karolus: «Et Rotolandus ubi remansit?» Respondit Vasco: «Domine, apud Imquendam baronem optimum, de quo Rotolandus et totus exercitus dolent ultra modum, et amore ipsius Rotolandus facit fieri
Abbreviated transcription (Latin):
et uachas. Et salutauit karolũ et alios
dicens. Dñc rotlandus et alii barones
salutant uos et totũ excitũ. Et scdm qd̃
ꝓmiscrant mittũt ad heremitas et ad
monasteriũ b̃te irginis. decunã ꝑtem
lucu. Et ecce . xxx. misia int̾ boues ⁊ uacha:
et int̾ eq̃s et mulos qͣdrigentos. ⁊ .xi. mi¬
lia besantos auri. et nonaginta pãnos
de cerica et auro. ad ornam̃ta monasteru
iparanda. Et ait karolus ad eũ. Et ne san
rotlandus. Sanus et incolumis dix̃ uas-¬
cho et mlta lucrati sumiꝰ. nam uillas ⁊ ca¬
stra cepimꝰ. et ter p̾liati sumꝰ. et om̃s de iũ¬
cimꝰ et mandat uob̃ rotlandus qđ̃ uos
decimabit tras et ꝙ ip̃e et alii barones ue¬
stiũ p̾ceptũ sũt ꝑti in omĩb ad ĩplere.
¶Karolus qndo audunt ista gras agẽt
deo gauisus est ultia modũ et ip̃e et tur
que rotlandus nttit uob̾. ribsit dixit
thomas qd̃ aliquid ꝓprii habramꝰ. ur̃m
sit. et quicqͥd de eo uolu̾itis faciatis. Et

Expanded text:
et vaccas et salutavit Karolum et alios et vaccas et salutavit Karolum et alios dicens: «Domine, Rotolandus et alii barones salutant vos et totum exercitum et, secundum quod promiserant, mitunt ad heremitas et ad monasterium beate Marie decimam partem sui lucri et ecce XXX milia inter boves et vaccas et inter equos et mulos quadringentos, XI milia besantos auri et nonaginta pannos de serico et auro ad hornamenta monasterii preparanda». Et ait Karolus ad eum: «Estne sanus Rotolandus?» «Sanus et incolumis », dixit Vasco, «et multa lucrati sumus; nam et villas et castra cepimus et ter preliati sumus et omnes devicimus et mandat vobis Rotolandus, quod vos decimabitis terras et quod ipse et alii barones vestrum preceptum sunt preparati in omnibus adimplere». Et Karolus, quando audivit ista, gratias agens Deo gaque Rotolandus mitit vobis». «Absit», dixit Thomas, «quod aliquid proprii habeamus; vestrum sit, et quicquid de eo volueritis, faciatis». Et
Abbreviated transcription (Latin):
archos in tota alia ecc̃a. Et omĩa capi¬
tella ꝯcaua faciatis. nam in qͣlibet põ¬
nemꝰ satis reliquias. Et ait robertus.
Quot capita ut fiant ibi altaria ĩ ecc̃a¬
faciemꝰ. Et ait leo pp̃. Propter stricturã
loci tua tm̃. S fenestras capitis ubi erit
altare bt̃e uirginis faciatis magna et
suꝑ ꝙͣlibet unũ foramen dimittatis ut
in qlibet pͥma cuppa possit intrare ꝙ fora¬
men possit claudi lapide eminenti ad mo¬
dum clauis et int̾ ꝙͣlibet fenestrarũ aliud
foramen ꝑnuitatis. et ꝓperetis opus. ⁊ .xx.
pila ꝯgrue ordinetis. Et karolus ait ma¬
gistro. robte omĩa hec redigas in scripti
ut nichomttas de his. Et ait robertꝰ. nr̃i
et eoꝵ uoluntatẽ in omĩb faciemus. Et
tunc eruierũt amonast̾io et comederunt¬
¶ Ec̃a comestione .uii. milia bestie hona
um in ex̾citu ducebatur. uascho engeleri
uenit cum septĩgentis militib armatis.
et addurit plusqͣm .xxx. milia int̾ boues

Expanded text:
archos in tota alia ecclesia et omnia capiarchos in tota alia ecclesia et omnia capitella concava facietis; nam in quolibet ponemus satis reliquias». Et Robertus ait: «Quot capita, ut fiant ibi altaria, faciemus?» Et ait Leo papa: «Propter stricturam loci tria tantum. Sed fenestras capitis, ubi erit altare beate Marie Virginis, faciatis magnas et super quamlibet unum foramen dimitatis, ut in quolibet una cupa possit intrare; quod foramen possit claudi lapide eminenti ad modum clavis, et inter quamlibet fenestram aliud foramen permitatis et properetis opus et XX pilas congrue ordinetis». Et Karolus ait magistro: «Roberte, omnia hec redigas in scriptis, ut nichil omitas de his». Et ait Robertus: «Vestri et eorum voluntatem in omnibus faciemus». Et tunc exierunt a monasterio et comederunt. Facta comestione septem milia bestie honerum in exercitu ducebatur, Vasco Engelerius venit cum septingentis militibus armatis et adduxit plus quam XXX milia inter boves
Abbreviated transcription (Latin):
apud scm̃ dyonisiũ aliam. apd̃ rupẽ
de boessa aliam cũ duab mirandis.
eipud nausã aliam q̃ ualde fuit neces¬
saria. et eam satellitib obtime p̾mu¬
nuut ¶ Quãdo forcie fucrũt fc̃e mul¬
tum placuit karolo et toto excitui et
dirit eis. Oportet ut de cet̾o nũm opus
ꝓperomus. Et uocauit rotbertũ magr̃m
oꝑis. et ait ei. Ecce dedit mille hoĩes. et
tiecentas bestias ad defferendũ ea que
fuerĩt necessaria et picas et pila. ⁊ ali¬
a ferram̃ta. et septem milia paria cyro¬
thocarũ et uictualia ad tres menses. Et
si aliquid aliud ẽ necessarium mͦ pete.¬
¶ Et rotb̃tus Rndit. Quidqͥd est nob̾
necessariũ habemꝰ. Et archiep̃s tuipinꝰ
ait. Roberte tu habes .xx. pila marmo¬
ris ad faciendũ fundam̃itũ chori. et fa¬
cias .xiii. fenestras et unũ foramen ro
tundũ et cũ arcub reuoluetis totum
monasteriũ edificabis et in choro dñoꝵ
.x. archos facies.uͭ. abutraq ꝑte. et xiiii.

Expanded text:
apud Sanctum Dionisium aliam, apud Rupem de Bosca aliam cum duobus mirandis, apud Nausam aliam, que valde fuit necessaria, et eam satellitibus optime premunivit. Quando forcie fuerunt facte, multum placuit Karolo et toto exercitui et dixit eis: «Oportet, ut de cetero nostrum opus properemus». Et vocavit Robertum, magistrum operis, et ait ei: «Ecce dedi tibi mille homines et CCC bestias ad deferendum ea, que fuerint necessaria, et picas et palas et alia ferramenta et septem milia paria cirothecarum et victualia ad tres menses et, si aliquid aliud est tibi necessarium, modo pete». Et Robertus respondit: «Quicquid est nobis necessarium, habemus». Et archiepiscopus Turpinus ait: «Roberte, tu habes XX pilas et marmores ad faciendum fundamentum chori, et facies XIII fenestras et unum foramen 550 rotundum et cum arcubus revolvetis totum monasterium; hedificabis etiam in choro dominorum X archos faciesque V ab utraque parte et XIV
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝯgregati qͣre faciatis excitũ strin¬
gere et forcias edificare in cacuminib
montium ne incientes possint nos ue¬
recudari et postea faciatis eas stabili¬
re satellitib cũ habundãcia uictualiũ
copiosa. et deinceps nr̃m pot̾itis edifi¬
care monasteriũ om̃i timore abiecto.
ut forcias facent. et unam fecit fieri in
monte bressoꝵ cũ tribz mirandis et a¬
liam in rupe guileria cũ qͥnq miran

Expanded text:
sunt congregati; quare faciatis exercitum strinsunt congregati; quare faciatis exercitum stringere et forcias hedificare in cacuminibus moncium, ne inscientes possint nos verecundari, et postea faciatis eas stabilire satellitibus cum habundancia victualium copiosa et deinceps vestrum poteritis hedificare monasterium omni timore abiecto».ut forcias facerent. Et unam fecit fieri in Monte Bressorum cum tribus mirandis et aliam in Rupe Gileria cum V miran