comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem pugnauerant. quiq: tardius reuocati pͣlio ex¬
cesserant. quã qͥ signa relinquere. aut pulsi loco:
cedere ausi erant: Inpace uͦ qđ beneficiis magisqu̾a
metu imperiũ agitabant. & accepta in iuria : ig¬
noscere quã ꝑ sequi malebant: Sedubi respublica¬
iustitia. atq labore creuit : reges magni bello do¬
miti nationes fere & popłi ingentes ui subacti.
carthago emula imꝑii romani abstyrpe interiit :
cuncta maria. t̾rȩq patebant. seuire fortuna.
acmiscere om̃ia cȩpit Qui labores. pericula. du¬
bias. atq asperas res. facile tolerauerant. his
otiũ diuitiȩ optandȩ aliis. honeri miseriȩq fu¬
ere: Igitur pͥmo pecunie. deinde imperii cupido
auuit. ea quasi matheries om̃ium maloꝵ fuere:
Namq a uaritia. fidem ꝓbitate &e terasq artes
bonas subuertit: Prohis suꝑbiã. crudelitatẽ. deos
neglegere. om̃ia uenalia habere edocuit: Iam¬
bitio multos mortales falsos fieri subegit: Aliud

Expanded text:
tem pugnaverant, quique tardius revocati praelio extem pugnaverant, quique tardius revocati praelio excesserant, quam qui signa relinquere, aut pulsi loco cedere ausi erant. Io pace vero, benesiciis magis, quam metu, imperium agir bant; accepta iniuria, ignoscere, quam iustitia res publica crevit, reges magni bello domiti, nationes ferae et populi ingentes vi subacti, Carthago, aemula imperi Romani, ab stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. Qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque optanda alias, oneri miseriaeque fuere. Igitur primo pecuniae, deinde imperi cupido crevit: ea quasi materies omnium malorum fuere. Namque avaritia fidem, probitatem ceterasque artis bonas subvortit; pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit. Ambitio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
men qua fama ferunt᷑: Sed quia ꝓuenere ibi scriptoꝵ
magna ingenia. ꝑ t̾rarũ orbẽ a theniensiũ facta ꝓma
ximis cȩlebrantur: Ita eoꝵ qͥ ea fecere uirtꝰ tanta ha¬
betur : quantũ eã uerbis potuere extollere p̃clara
ingenia: At .P .R. numꝗ ea copia fuit: qͥa prudentis¬
simus quisq maxime negotiosuserat: Ingeniũ ne mo
sine corpore exercebat: Optumꝰ quisq facere qũa di¬
cere. Sua ab aliis benefacta laudari. quã ipse aliorũ
narrare malebat: Igitur domi militiȩq: bonimores
colebantur: Concordia maxima : minima auaritia
erat: lus. bonũq: apud eos ñlegib: magis quanatura
ualebat: Iurgia. discordias. simultates cũ hostib exer¬
cebant: Ciues cũ ciuib deuirtute certabant: Insup¬
plicus deoꝵ magnifici: Domi parci. in amicos fide
les erant: Duab his artib audatia in bello ubi pax
sepius uindicatum . ẽ. in eos qͥ contra imperiũ in hos¬

Expanded text:
men, quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum men, quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. Ita eorum, qui fecere, virtus tanta habetur, quantum eam verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populo Romano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat: ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeque boni mores colebantur; concordia maxuma, minuma avaritia erat; ius bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat. Iurgia, discordias, simultates cum hostibus exercebant, cives cum civibus de virtute certabant. In suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fidles erant. Duabus his artibus, audacia in bello; ubi paxsaepius vindicatum est in eos, qui contra imperium in hos
Abbreviated transcription (Latin):
libidinẽ a gebant: Igit᷑ talib uiris non labor insolitus
ñ locus ullus asper: iut arduus erat. ñ armatꝰ hostis
formido losus : Uirtus : om̃ia domuerat: Sed głȩ maxi¬
mũ certam̃ int̾ipsos erat: Sic sequisq hostem ferire.
murũ ascendere. conspici dũtale facinꝰ facer& ꝓpe¬¬
rabat Eas diuitias. eam bonã famã. magnãq nobilita¬
tẽ putabant: Laudis auidi. pecuniȩ liberales eraNT.
głam ingentẽ. diuitias honestas uolebant: Memorare
possem quib: in locis maximas hostiũ copias popłs roma¬
nus parua manu fuderit. quas urbes natura munitas.
pugnando cȩperit. niea res longius nos ab incepto tra¬
her& Sed ꝓfecto fortuna in om̃i re dominat᷑: Fares
cunctas exlibidine magis quã ex uero cęlebrat obscu¬
ratq Atheniensiũ res gestȩ. sicut ego estimo satisam¬
plȩ. magnificȩq fuere: Uerũ aliquanto minores ta-¬

Expanded text:
lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, lubidinem habebant. Igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbis natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores ta
Abbreviated transcription (Latin):
annis infirmũ ingeniũ sapientia ualidũ erat: rei
.P consultabant: Ni uł ȩtate . uł cure similitudine :¬
patres apellabant᷑: Post ubi regiũ imperiũ qđ inicio¬
gr̃a conseruandȩ lib̾tatis. atq causa augendȩ rei .P.
fuerat : in suꝑbiã dominationẽq se conũtit. in mu
tato more. annua imperia. binos imperatores sibi
fecere: Eomꝰ minime posse putabant ꝑlicentiã
in solescere animũ humanũ: Sed ea tẽpestate.
cȩpere se quisq magis extollere: magisq ingeni¬
um in pntu habere: Nam regib boni qũa mali
suspectiores sunt: Semꝑq his aliena uirtus: formidolo¬
sa est: Sed ciuitas incredibile memoratu. ẽ. adepta li-¬
bertate. quãtũ breui creuerit : tanta cupido głȩ inces¬
serat: lã primũ iuuentꝰ simul ac belli pacienserat. in
castris ꝑ laborẽ usu militiã dicebat: Magisq indecoris
armis & militarib aequis : quã in scortis atq: conuiuus

Expanded text:
annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant: hi vel aetate vel curae similitudine patres appellabantur. post ubi regium imperium quod initio conservandae libertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbiam tato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere: eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis
Abbreviated transcription (Latin):
gines. genus hominũ agreste. Sine legib sine
imperio. liberum atq solutũ: Hi post qũa in una
mȩnia conuenere dispari genere. dissimili lin¬
gua. alius alio more uiuentes. incredibile me¬
moratu .ẽ. quã facile coaluerint: Sed post qũa
res eoꝵ ciuib morib agris aucta. satis ꝓspera
satisq pollens uidebatur. Sicuti pleraq morta¬
lium mortaliũ habentur: inuidia exopulen¬
tia orta. ẽ: Igitur reges finitimiq populi bel¬
lo tẽptare. pauci examicis auxilio esse. Nam
cȩteri metu ꝑculsi : apericulis aberant: At ro-¬
mani domi militiȩq intenti. festinare: parare.
alius aliũ hortari. hostib obuiamire. libtatẽ.
patriã. patentesq armis tegere. Post ubi peri¬
cula uirtute propulerant : sociis atq: amicis.
auxilia portabant. magisq dandis qũa accipien¬
dis beneficiis. amicicias parabant: Imperiũ legita¬
mũ nom̃ imperii regiũ habebant: Delecti qͥb corpꝰ

Expanded text:
gines, genus hominum agreste, sine legibus, sine gines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. hi postquam in una moenia convenere, dispari genere, dissimili lingua, alius alio more viventes, incredibile memoratu est quam facile coaluerint: itares eorum civibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. igitur reges populique finitumi bello temptare, pauci ex amicis auxilio esse: nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. at Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire, libertatem patriam parentisque armis tegere. post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant. imperium legitumum, nomen imperi regium habebant. delecti, quibus corpus
Abbreviated transcription (Latin):
mus : immoderata. incredibilia. nimis alta sẽꝑ
cupiebat: Hunc post dominationẽ lucu syllȩ
libido maxima inuaserat. rei . P. capundae.
Neq: id quib modis adsequęretur. dũ sibi regnũ
parar& : quic quã pensi habebat: Agitabatur
magis magisq indies animꝰ ferox. inopia d¬
rei familiaris. & conscientia scelerũ : Quȩ utraq
his artib auxerat quas supͣ memoraui. Incita¬
baro preterea corrupti ciuitatis mores. quos pes¬
sima. ac diuersa interse mala. luxuria. atq:
auaritia uexabant: Res ipsa hortari uidetur
qm demorib ciuitatis tempus ammonuit supra
repetere. Ac pacis instituta maiorũ domi mili¬
tiȩq quomodo rem .P. habuerint. quantãq re-¬
linquerint. ut paulatim inmutata : expulcher
rima. pessima ac flagitiosissima facta sit disse¬
rere Urbem romã sicuti ego accepi : condidere
atq: habuere initio. troiani. qui aenea duce ꝙ¬
fugi sedib incertis uagabantur: Cũq his abori¬

Expanded text:
mus immodemus immodecupiebat. hunc post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat rei publicae capiundae; neque id quibus modis adsequeretur, dum sibi regnum pararet, quicquam pensi habebat. agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi. incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi militiaeque, quo modo rem publicam habuerint quantamque reliquerint, ut paulatim inmutata ex pulcherruma atque optuma pessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere. Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Abori
Abbreviated transcription (Latin):
statui res gestas popłi romani. cartim. ut quȩq:¬
digna memoria uidebantur ꝑscribere: Eoma-¬
gis quod mͥ aspe. metu. partib rei .P. animꝰ lib̾
erat : Igitur decatilinȩ coniuratione : qũa ueris¬
sime potero paucis absoluã Nã id facinus in pri¬
mis ego memorabile existimo sceleris atq peri¬
culi nouitate : Decuius hominis morib pauca priuꝰ
explananda st̃. qũa in itiũ narrandi faciam:
Ucius catilina nobili genere natus. fuit magna
ui. & animi & corporis: Sedingenio malo. prauoq
Nuic ab adolescentia. bella intestina. cedes. rapinȩ.
discordia ciuilis grata fuere: Ibiq iuuentutẽ suã
exercuit: Corpꝰ patiens in ȩdie. algoris. uigiliae.
supͣ quã cuiꝗ credibile. ẽ: Animꝰ audax. sub dolꝰ.
uarius. cuiꝰ lib& rei simulator acdissimulator:
Alieni appetens. Sui profusus. ardens incupidita¬
tib satis eloquentiȩ. sapientiȩ parũ: Uastus ani¬

Expanded text:
statui res gestas populi Romani carptim, ut quaeqstatui res gestas populi Romani carptim, ut quaeque memoria digna videbantur, perscribere, eo magis, quod mihi a spe, metu, partibus rei publicae animus liber erat. Igitur de Catilinae coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam. L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adulescentia bella intestina, caedes, rapinae, discordia civilis grata fuere ibique iuventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam quoiquam credibile est. Animus audax, subdolus, varius, quoius rei lubet simulator ac dissimulator, alieni appetens, sui profusus, ardens in cupiditatibus; satis eloquentiae, sapientiae parum. Vastus ani
Abbreviated transcription (Latin):
putiu. equo animo accipit: Supͣ ea : ueluti ficta
profalsis ducit Sedego ad olescentulus in itio sicuti
pleriq studio adrem publicã latus sũ. ibiq mihi
multa aduersa fuere.: Nã ꝓpudore. ꝓ abstinen¬
tia. ꝓuirtute : Audatia. largitio. auaritia. uige¬
bant : Quȩ tam&si animꝰ asꝑnabat᷑ in solens mala¬
rũ artiũ : tam̃ int̃tanta uitia in becilla aetas ãbi¬
tione corrupta tenebatur: Ac me cũ abreliquis
malis morib dissentirem: nichilhominꝰ honoris
cupido eadem quȩ & cę̧teros fama atq: inuidia
uexabat: Igitur ubi animꝰ exmultis miseriis. atq
periculis requieuit. & mͥreliqu̾a aetatẽ. a Re . P.¬
A procul agere decreui : non fuit consiliũ so-¬
cordia. atq: desidia. bonũ otiũ conterere: Neq
uͦ a gr̃u colendo. aut uenando. Seruilib officus
intentũ aetatẽ agere sed aquo in copto studio
me ambitio mala detinuerat. eodẽ regressus

Expanded text:
putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit. Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa advorsa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem, qua ceteros, fama atque invidia vexabat. Igitur ubi animus ex multis miseriis atque periculis requievit et mihi reliquam aetatem a re publica procul habendam decrevi, non fuit consilium socordia atque desidia bonum otium conterere neque vero agrum colundo aut venando, servilibus officiis, intentum aetatem agere; sed, a quo incepto studioque me ambitio mala detinuerat, eodem regressus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto contra naturã corpꝰ uoluptati. anima honeri
fuit: Eorũ ego uitã mortẽq iuxta ȩstimo: qm̃ de
utraq siletur: Uerũ enĩuero isdemũ mͥ uiuere.
atq frui anima uidetur : qͥ aliquo negotio intent.
p̃clari facinoris aut artis bonȩ famã querit: Sed
in magna copia rerũ : aliud alii natura iter osten¬
dit Pulchr̃ũ . ẽ. bene facere rei publice: & iam be¬
nedicere haut absurdũ est.: Uel pace uł bello.:
clarũ fieri lic&: Et qͥ fecere. & qͥ facta aliorũ scrip¬
sere : multi laudant At mͥ qͥdem tam & si haud qua¬
qũã pargła sequatꝰ scriptorẽ & auctorẽ rerũ .
tam̃ in primis arduũ uidetur res gestas Scribere :
rimũ qđ facta diccis exequanda st̃ : de hinc qͥa pler¬
q: quȩ delicta reprehenderis. maliuolentia. & in¬
uidia. dicta putat ł: Ubi de magna uirtute atqi
gła bonorũ memores : quȩ sibi quisq faciba factu

Expanded text:
profecto contra naturam corpus voluptati, anima oneri profecto contra naturam corpus voluptati, anima oneri fuit. Eorum ego vitam mortemque iuxta aestumo, quoniam de utraque siletur. Verum enim vero is demum mihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit. Sed in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit. Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est; vel pace vel bello clarum fieri licet; et qui fecere et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere: primum, quod facta dictis exaequanda sunt; dehinc, quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant, ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu
Abbreviated transcription (Latin):
pstea uͦ quã mnasia cyrus. in grecia lacedemonil.
& athenienses. cepere urbes atq nationes subige¬
re. libidinẽ dominandi. causam belli habere ma¬
xinã głam in maximo imperio putare tũ demũ
periculi pard negotiis cõptũ est nbello plurimũ
ingeniũ posse iodsiregũ atq imperaporum
animi uirtꝰ in pace ita ut in bello ualer& : Aequabilius
atq constantius sese reshumanȩ haberent: Neque
aliud alio ferri. neq: mutari acmisceri om̃a cerneres.:
Nã imperiũ facile his artibus retinetur : quib initio
partũ est: Uerũ ubi ꝓlabore. desidia. ꝓ continentia
& aequitate. libido atq suꝑbia inuasere: fortuna
simul cũ morib inmutatur.: Ita imperiũ semꝑ ad
optimũ queq: aminus bono transfertur: Qui om̃s
arant nauigant. aedificant. uirtuti om̃ia pareN
Sed multi mortales dediti uentri atq somno. indocti.
incultiq:. uitam sicuti peregrinantes transegere. qͥb:

Expanded text:
Postea vero, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii Postea vero, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. Quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres. Nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus initio partum est. Verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur. Ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transferetur. Quae homines arant, navigant, aedificant, virtuti omnia parent. Sed multi mortales, dediti ventri atque somno, indocti incultique vitam sicuti peregrinantes transiere; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mis homines qui sese student pręsfat cete¬
ris animalib: summa ope nitidec& ne uitã¬
silentio transeant. ueluti peccora : que nã¬
tura prona atq uentri oboedientia finxit Sed
nr̃a om̃is uis: in animo & corpore sita est : Animi
inperio corporis seruicio: magis utimur: Alterũ
nobis cũdus. alterũ cũ beluis cõmune est: Quom
rectius uidetur esse ingenii: qũa uiriũ opib głam
querere: & qm̃ uita ipsa qua fruimur breuis est.
memordẽ nr̃i quã maxime longam efficere : Nã
diuitiarũ & forme gła: fluxa atq fragilis est:
Uirtus : clara aet̾naq habetur : Sed diu magnum
int̾ mortales certam̃ fuit. uine corporis anuir¬
qũa incipias. consulto : & ubi consulueris mature
facto opus .ẽ. Ita utruq ꝑse indigens. alterũ au¬
terius auxilio eg&.: Igitur initio reges. Nã int̾ris
nom̃ imperii id primũ fuit. diuersi pars ingeniũ
alii corpus exercebant. &iam tũ uita hominum
sine cupiditate agitabatur. Sua cuiq satisplacebañ

Expanded text:
is homines, qui sese student praestare caeteris animalibus, summa ope niti decet, ne transilentio transeant veluti pecora, quae natura prona atque ventri oboedientia finxit. Sed nostra omnis vis in animo et corpore sita est: animi imperio, corporis servitio magis utimur; alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune est. Quo mihi rectius videtur ingeni quam virium opibus gloriam quaerere et, quoniam vita ipsa, qua fruimur, brevis est, memoriam nostri quam maxume longam efficere. Nam divitiarum et formae gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaque habetur. Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an virm et, prius quam incipias, consulto et, ubi consulueris, mature facto opus est. Ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. Igitur initio reges nam in terris nomen imperi id primum fuit divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur; sua cuique satis placebant.
Abbreviated transcription (Latin):
coloniȩ patebunt. Si meru cesserimus: eadẽ illa ad¬
uersa fient: neq amicus. neq locus quisꝗ teg&. quẽ
arma ñ texerint. Preterea milites non eadem nobis.
ꝓuita certamus. Iulis suꝑuacaneum . ẽ. pugnare pro
potentia paucorũ. Quo audacius aggrediamini. me¬
mores pristinȩ uirtutis. Licuit uobis cũ summa turpi¬
tudine in exilio xatẽ agere. Potuistis enĩ non pulli
romȩ amissis bonis. alienas opes expectare. q illa
foeda atq intoleranda uiris uidebantꝰ. hȩc sequi
decreuistis. Si hȩc rel inquere uultis: audatia op̃
est. Nemo nisi uictor. pace bellũ mutauit. Na
in fuga salutẽ sperare. cũ arma qͥb corpꝰteritur abhostin
auteris. ea uera dementia .ẽ. Semꝑ in plio his .ẽ. maximũ¬

Expanded text:
coloniae patebunt; si metu cesserimus, eadem illa adcoloniae patebunt; si metu cesserimus, eadem illa advorsa fient, neque locus neque amicus quisquam teget quem arma non texerint. praeterea, milites, non eadem nobis eertate, pro vita certamus; illis supervacuaneum est pugnare pro potentia paucorum. quo audacius aggredimini memores pristinae virtutis. licuit vobis cum summa turpitudine in exilio aetatem agere, potuistis nonnulli Romae amissis bonis alienas opes expectare: quia illa foeda atque intoleranda viris videbantur, haec sequi decrevistis. si haec relinquere voltis, audacia opus est: nemo nisi victor pace bellum mutavit. nam in fuga salutem sperare, quom arma, quibus corpus tegitur, ab hostibus avorteris, ea vero dementia est. semper in proelio iis
Abbreviated transcription (Latin):
gła. neq pericula excitant. nequiquã hortere. timor
animi aurib: officit. Sed ego uos quo pauca monerem
ad uocaui. simul uti causam mei consilii aperirem. Sci¬
tis eqͥdẽ milites socordia. atq ignauia lentuli. quantã
ipsi nob̃q cladem attulerit. quoq: modo dum exurbe
p̃sidia opperior. ingalliam ꝓficisci nequiuerim. Nunc
uͦ quo locores nr̃ȩ sint. iuxta mecũ om̃s intellegitis. Ex¬
ercitus hostiũ : duo. Unus ab urbe : alt̃ agallia obstan.
Diutius in his locis. eẽ. si maxime animus ferat. fru¬
menti. atq aliarũ rerũ ȩgestas ꝓhibet. Quocũq ire
placet. ferro iter aperiendũ est. Qua propt̾ uos moneo.
uti forti atq: parato animositis. & cũ prelium inibitis.
memineritis uos. diuicias decus. głam. preterea lib̾ta¬
tẽ. atq patriã indextrisur̃is portare . Siuincimus.
om̃ia nob̃ tuta er̃. cõmeatus abunde. municipia. atq

Expanded text:
gloria neque pericula excitant, nequiquam hortere: timor gloria neque pericula excitant, nequiquam hortere: timor animi auribus officit. Sed ego vos, quo pauca monerem, advocavi, simul uti causam mei consili aperirem. Scitis equidem, milites, socordia atque ignavia Lentuli quantam ipsi nobisque cladem attulerit quoque modo, dum ex urbe praesidia opperior, in Galliam proficisci nequiverim. Nunc vero quo loco res nostrae sint, iuxta mecum omnes intellegitis. Exercitus hostium duo, unus ab urbe, alter a Gallia obstant; diutius in his locis esse, si maxume animus ferat, frumenti atque aliarum rerum egestas prohibet; quocumque ire placet, ferro iter aperiundum est. Quapropter vos moneo, uti forti atque parato animo sitis et, cum proelium inibitis, memineritis vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. si vincimus, omnia nobis tuta erunt: commeatus abunde, municipia atque
Abbreviated transcription (Latin):
sidebat. ex difficultate rerũ eadẽ illa existimans quȩ
supra diximus catilinã agitare. Igit᷑ ubi iter eius ex ꝑfu¬
gis cognouit. castra propere mouet. ac subipsis radici¬
bus montiũ consedit. qua illi descensus erat ingalliã
ꝓperanti. neq tamen antonius ꝓcul aberat. ut pote
qui magno exercitu locis ȩquiorib expeditos infuga
sequeret᷑. Sed catilina postꝗ uidet montib atq co¬
piis hostium sese clausum. in urbe res ad uersas. neq
fugȩ. nȩq p̾sidii ullam spem : optimũ factu ratus.
intali refortunã belli temptare. statuit cũ antonio
quã pͥmum c̃fligere. Itaq: contione ad uocata. huius¬
cemodi orationẽ habuit. Comꝑtũ ego habeo milites
uerba uirtutẽ non addere. neq ex ignauo strenuum.
neq fortẽ extimido exercitũ oratione imperatoris
fieri. Quanta cuiusq animo audacia. natura. aut
moribus in .ẽ. tanta in bello patere solet. Quẽ neq

Expanded text:
sidebat ex difficultate rerum eadem illa existumans, quae sidebat ex difficultate rerum eadem illa existumans, quae supra diximus, Catilinam agitare. Igitur ubi iter eius ex perfugis cognovit, castra propere movit ac sub ipsis radicibus montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. Neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno exercitu locis aequioribus expeditus in fuga sequeretur. Sed Catilina, postquam videt montibus atque copiis hostium sese clausum, in urbe res advorsas, neque fugae neque praesidi ullam spem, optumum factu ratus in tali re fortunam belli temptare, statuit cum Antonio quam primum confligere. Itaque contione advocata huiusce modi orationem habuit: "Compertum ego habeo, milites, verba virtutem non addere neque ex ignavo strenuum neque fortem ex timido exercitum oratione imperatoris fieri. Quanta cuiusque animo audacia natura aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exercitu aduentabat. catilina ꝑmontes it̃ facere.
modo adurbem mͦ ingalliam uersus castra mouere:
hostib occasionẽ pugnandi ñdare. Sperabat ꝓpediẽ
magnas copias sese habiturũ. si rome socii incepta
pa̾rauissent. Interea seruicia repudiabat. cuius
inicio ad eum magnȩ copiȩ c̃currebant opib: coniuratio¬
nis fretus. simul alienũ suis rationibus existimans uide¬
ri. causam ciuiũ cum seruis fugitiuis cõmunicauisse.
Sed postꝗ incastra nuncius ꝑuenit : rome coniurationẽ
patefactã delentulo. & cetego. ceterisq: quossupͣ memo¬
raui supplicium sumptũ. pleriq quos adbellũ spes rapi¬
narum. aut nouarũ rerũ studium illexerat. dilabun¬
tur. Reliquos catilina ꝑ montes asperos magnis itine¬
ribus in agrum pistoriensem adducit. eo consilio uti
ꝑtramites occulte ꝑfuger& in galliam trans alpinã.
At .e. mnetellus celer. cũ trib: legionib: in a gropiceno pͣ¬¬

Expanded text:
cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo ad urbem, modo in Galliam vorsus castra movere, hostibus occasionem pugnandi non dare. Sperabat propediem magnas copias sese habiturum, si Romae socii incepta patravissent. Interea servitia repudiabat, cuius generis initio ad eum magnae copiae concurrebant, opibus coniurationis fretus, simul alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse. Sed postquam in castra nuntius pervenit Romae coniurationem patefactam, de Lentulo et Cethego ceterisque, quos supra memoravi, supplicium sumptum, plerique, quos ad bellum spes rapinarum aut novarum rerum studium illexerat, dilabuntur; reliquos Catilina per montis asperos magnis itineribus in agrum Pistoriensem abducti eo consilio, uti per tramites occulte perfugeret in Galliam Transalpinam. At Q. Metellus Celer cum tribus legionibus in agro Piceno prae
Abbreviated transcription (Latin):
locũ postꝗ dimissus. ẽ. lentulus. indices rerũ capitaliũ
quib p̃ceptũ erat : laqueo gulam fregere. Ita ille gente¬
patricius. ex gente clarissima corneliorum. qͥ consulare
imꝑium rome habuerat. dignũ iorib: factisq suis exi¬
cium uitȩ inuenit. Decethego. statilio. gabinio. cȩpa¬
rio. eomͦ supplicium sumptum. ẽ. Dũ ea rome gerunt᷑.
catilina ex om̃i copia quam ipse adduxerat & manlius
habuerat duas legiones instituit. cohortes ꝓnumero
militũ cõplet. Deinde ut quisq uoluntarius. aut exso¬
ciis in castra uenerat᷑. ȩqualit̃ distribuerat. ac breui
spacio legiones numero hominũ expleuerat cũ inicio
ñ amplius duob milib habuiss&. Sed ex om̃i copia.
circiter pars quarta erat militarib armis instructa.
Ceteri. ut quemq casus armauerat. Sparos. aut lance¬
as. alii ꝑacutas sud esportabant. Sed post ꝗ antonius

Expanded text:
locum postquam demissus est Lentulus, vindices rerum capitalium, locum postquam demissus est Lentulus, vindices rerum capitalium, quibus praeceptum erat, laqueo gulam fregere. ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit. de Cethego, Statilio, Gabinio, Caepario eodem modo supplicium sumptum est. Dum ea Romae geruntur, Chabuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet. Deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat ac brevi spatio legiones numero hominum expleverat, cum initio non amplius duobus milibus habuisset. Sed ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant. Sed postquam Antonius
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uirtus enitescere poss&. At catoni: studiũ modes¬
tiȩ decoris. sed maximȩ seueritatis erat. Non diuicus
cum diuite. neq factione cũ factioso. sed cũstrenuo uir¬
tute. cum modesto pudore. cũ in nocente abstinentia
certabat. Esse quã uideri bonus malebat. Ita qͦminꝰ
petebat głam. eo magis illa assequebatur. Post quã
ut dixi senatus insententiã catonis discessit. consul
optimũ factu ratus: noctem quȩ instabat antecape¬
re. nequid eo spacio nouaretur : triumuiros quae
ad supplicium postulabat. parare iub&. Ipse p̃sidiis
dispositis. lentulũ in carcerẽ deducit. Idẽ. fit ceteris
ꝑp̃tores. Est in carcere locus qđ tullianũ appellatur.
ubi paululũ descenderis ad leuã circit᷑ duodecim pedes.
humi depressus. Fum muniunt undiq parietes. atq
insuꝑ camera lapideis fornicib iuncta. Sed inculta
tenebris. odore feda. atq t̾ribilis eius facies. ẽ. In eum

Expanded text:
ubi virtus enitescere posset. at Catoni studium modesubi virtus enitescere posset. at Catoni studium modestiae, decoris, sed maxume severitatis erat; non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat; esse quam videri bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illum adsequebatur. Postquam, ut dixi, senatus in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus noctem quae instabat antecapere, ne quid eo spatio novaretur, tresviros quae ad supplicium postulabantur parare iubet. ipse praesidiis dispositis Lentulum in carcerem deducit; idem fit ceteris per praetores. est in carcere locus, quod Tullianum appellatur, ubi paululum ascenderis ad laevam, circiter duodecim pedes humi depressus; eum muniunt undique parietes atque insuper camera lapideis fornicibus iuncta; sed incultu tenebris odore foeda atque terribilis eius facies est. in eum
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ magnus fuit. Sed memoria mea. ingenti uirtute diũ.¬
sis morib: fuere duo uiri .M. cato & .G. cȩsar. Quos qm̃
res obtulerat silentio p̃terire. ñ fuit consilium. Quin
utriusq: naturã & mores. quantũ in genio possẽ aperirẽ.
lgit᷑ his genus. ętas. eloquentia. ꝓpe ȩqualia fuere.
Magnitudo animi. par. item gła. sed alia alii. Cȩsar
beneficiis ac munificentia. magnus habebatur. In¬
tegritate uitȩ: cato. Ille mansuetudine & miscđa
clarus factus. Huic seueritas dignitatẽ addiderat.
Cȩsardando. subleuando. ignoscendo. Cato: nichil lar¬
giendo. głam ad eptus . ẽ. In altõ miseris ꝑfugiũ. In al¬
tero : malis ꝑnicies. Iuius facilitas : Huius constancia
laudabat᷑. P ostremo cȩsar in animũ induxerat. labo¬
rare. uigilare. negotiis amicorũ intentus. sua negle¬
gere. nichil denegare qđ dono dignũ ess&. Sibi mag¬
num imperium. exercitũ. bellũ nouum ex obtabat.

Expanded text:
ute magnus fuit. sed memoria mea ingenti virtute, divorute magnus fuit. sed memoria mea ingenti virtute, divorsis moribus fuere viri duo, M. Cato et C. Caesar. quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possum, aperirem. igitur iis genus aetas eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii. Caesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur, integritate vitae Cato. ille mansuetudine et misericordia clarus factus, huic severitas dignitatem addiderat. Caesar dando sublevando ignoscundo, Cato nihil largiundo gloriam adeptus est. in altero miseris perfugium erat, in altero malis pernicies. illius facilitas, huius constantia laudabatur. postremo Caesar in animum induxerat laborare, vigilare; negotiis amicorum intentus sua neglegere, nihil denegare quod dono dignum esset; sibi magnum imperium, exercitum, bellum novom exoptabat,
Abbreviated transcription (Latin):
itẽq senatus magna pars. sententiam eius laudant: uir¬
tutem animi ad cȩlum ferunt. Alii alios increpantes:
timidos uocant. Cato clarus atq magnus habetur.
Senatus decretũ fit : sicuti ille censuerat. Sed michi
buit at tendere quȩ res maxime tanta negotia sustinu¬
isset. Sciebam sepenumero paruamanu. cũ magnis le¬
gionibus hostium contendisse . Cognouerã paruisco¬
piis bella gesta. cũ opulentis regibus. Ad hoc sepe fortu¬
nȩ uiolentiam tolerauisse. Facundia grecos. gła belli.
gallos ante Romanos fuiss&. Ac michi multa agitanti
constabat. paucorũ ciuium egregiã uirtutẽ cuncta pa¬
trauisse. eoq factũ uti diuicias pauꝑtas. multitudinẽ
paucitas superass&. Sed postꝗ luxu atq desidia ciuitas
corrupta .ẽ.: Rursus res .p. magnitudine sua impator ũ
atq magistratuum uicia sustentabat. Ac sicuti effeta pa¬
rentum multis tempestatib haud sane quisꝗ uirtute Ro¬

Expanded text:
itemque senatus magna pars sententiam eius laudant, viritemque senatus magna pars sententiam eius laudant, virtutem animi ad caelum ferunt, alii alios increpantes timidos vocant. Cato clarus atque magnus habetur; senati decretum fit, sicuti ille censuerat. Sed mihi buit attendere, quae res maxume tanta negotia sustinuisset. sciebam saepenumero parva manu cum magnis legionibus hostium contendisse; cognoveram parvis copiis bella gesta cum opulentis regibus, ad hoc saepe fortunae violentiam toleravisse, facundia Graecos, gloria belli Gallos ante Romanos fuisse. ac mihi multa agitanti constabat paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse, eoque factum, uti divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. sed postquam luxu atque desidia civitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sua imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat ac, sicuti effeta parentum ui, multis tempestatibus haud sane quisquam Romae virt
Abbreviated transcription (Latin):
cite cethegi adolescentiȩ. nisi alterũ iam patriȩ
bellũ fecit. Nam qͥd ego de gabinio. statilio cȩ¬
pario loquar: Quib: si quicquã umquã pensi fu¬
isso : Non ea consilia dere .P. habuissent. Postre
terer uos ipsa re corrigi. qm̃ uerba contempnitis. Sed un¬
diq circũuentisumus. Catilina cum exercitu faucib urg&.
alii intra moenia atq insinu urb sunt hostes. neq pararĩ.
neq consuli quicꝗ potest occulte. Quomagis ꝓperandũ
est. Quare: ita censeo ego. Cum nefario c̃silio scelerato¬
rum ciuiũ res .p. in maxima pericula uenerit. hiq in¬
dicio titi uolturcii. & legatorũ allobrogum conuncti.
confessiq sint cedem. incendia. aliaq feda. atq cru¬
delia facinora inciues. patriamq parauisse. de c̃fessis
sicuti de manifestis rerũ capitalium. more maiorum
suppliciũ sumendũ. Post ꝗ cato assedit : consulares om̃s.

Expanded text:
cite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae cite Cethegi adulescentiae, nisi iterum patriae bellum fecit! Nam quid ego de Gabinio, Statilio, Caepario loquar? Quibus si quicquam umquam pensi fuisset, non ea consilia de re publica habuissent. Postremterer vos ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis. Sed undique circumventi sumus. Catilina cum exercitu faucibus urget, alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes; neque parari neque consuli quicquam potest occulte : quo magis properandum est. Quare ego ita censeo: Cum nefario consilio sceleratorum civium res publica in maxuma pericula venerit iique indicio T. Volturci et legatorum Allobrogum convicti confessique sint caedem, incendia aliaque se foeda atque crudelia facinora in civis patriamque paravisse, de confessis, sicuti de manufestis rerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum." Postquam Cato adsedit, consulares omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Scilic&. res ipsa aspera. ẽ. sed uos ñtimetis eam. In imo uͦ
maxime. Sed inertia & mollitia animi. alius aliũ ex¬
pectantes. cunctamini uidelic&. diisimmortalib
confisi : qui hancrem. P. sepe inmaximis periculis
seruauere. Non uotis. neq suppliciis muliebrib au¬
xilia deorũ parantur. Uigilando agendo. bene con¬
sulendo om̃ia ꝓspera cediNT. Ubi socordiȩ te atq
ignauiȩ tradideris. ne quiqua deos implores. irati.
infestique sunt. Apđ maiores nr̃os. aulus manliuꝰ
torquatus. bello gallico filium suũ. qđ is. contra
imperiũ. in hostem pugnauerat. necari iussit.
Atq ille erretius adolescens in morderate for¬
titudinis. morte poenas dedit. Uos decrudelis¬
simis parricidis quid statuatis cunctamini: Uide¬
lic& c&era uita eorũ huic sceleri obstat. Uerum
parcite dignitati lentuli si ipse pudititiȩ. si fame
sue. si diis. aut hominib umꝗ ullis peꝑcit. Ignos¬

Expanded text:
Scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. Immo vero Scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. Immo vero maxume. Sed inertia et mollitia animi alius alium exspectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere. Non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur: vigilando, agundo, bene consulundo prospere omnia cedunt. Ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos implores: irati infestique sunt. Apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suum, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, necari iussit atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit: vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? Videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat. Verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si dis aut hominibus umquam ullis pepercit! Ignos
Abbreviated transcription (Latin):
lendo lib̵. neq delicto. neq libidim: obnaxius. Prohis
nos habemꝰ luxuriam. atq auariciã publice egestatẽ.
priuatim opulentiã: laudamꝰ diuicias. sequimur in¬
ertiam. int̃bonos & malos discrimen nullũ. Om̃ia uir¬
tutis premia: ambitio possid&. Neq mirũ. ubi uosse¬
paratim sibi quisq consilium capitis. ubi domi uelup¬
tatib hic peccuniȩ. aut gr̃ȩ seruitis. Eofit : ut impetꝰ
fiat inuacuã rem .p. Sed ego hȩc omitto. Coniura¬
uere nobilissimi ciues patriã incendere: Gallorum
gentẽ infestissimã nomini Romano adbellũ arcosst̃.
dux hostium. cum exercitu supra caput est. Uos
cunctamini. &iã nunc & dubitatis. quid intra moenia ap¬¬
p̃hensis hostib faciatis : Misere amini censeo. Deli¬
quere homines adolescentuli. ꝑ ambitionẽ atq arma¬
tos dimittatis. ne istã mansuetudo uobis & misericor¬
dia. Si illi arma cȩperint. inmiseriam conuertatur.

Expanded text:
lundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his lundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. Laudamus divitias, sequimur inertiam. Inter bonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi voluptatibus, hic pecuniae aut gratiae servitis, eo fit, ut impetus fiat in vacuam rem publicam. Sed ego haec omitto. Coniuravere nobilissumi cives patriam incendere, Gallorum gentem infestissumam nomini Romano ad bellum arcessunt, dux hostium cum exercitu supra caput est. Vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? Misereamini censeo deliquere homines adulescentuli per ambitionem atque etiam armatos dimittatis. Ne ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam convortat!
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ ꝑtotam italiam sint. aut non ibi plus possit audatia
ubi ad defendendũ opesminores sunt. Quare uanũ
equidẽ hoc consiliũ est : Sipericulũ exillis metuit.
Si intanto om̃ium metu. solus ñtim& : eo magis refert
me: michi. atq: uobtimere Qua re cũde . P. lentulo
cȩterisq statutis: procertor abetote. uos simul de
exercitu catilinȩ. & de om̃ib: coniuratis decernere.
Quanto uos attenciuꝰ ea agetis. tanto illis infirmior
animꝰ erit. Si paululũ mͦ uos languere uiderint.:
iã om̃s feroces aderuNt. Nolite existimare maiores
nr̃os. armisrem . P. ex parua magnã fecisse. Si ita
res ess&: multo pulcherrimã eã nos hab̾emꝰ. Quip¬
pe socioꝵ. atq ciuiũ. pͣterea armoꝵ. atq: equoꝵ
maior copia nob. quã illis . ẽ. Sed alia fuere. quȩ
illos magnos fecere. quȩ nob̵ nulla suNt. Domi :¬
industria. Foris: iustũ imperiũ. Animus in consu¬

Expanded text:
et non per totam Italiam sint aut non sibi plus possit audacia, et non per totam Italiam sint aut non sibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt! Quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit; si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere. Quare, cum de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere! Quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt. Nolite existumare maiores nostros armis rem publicam ex parva magnam fecisse! Si ita esset, multo pulcherrumam eam nos haberemus; quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consu
Abbreviated transcription (Latin):
una hostium futura sunt. Hicmͥ quisꝗͣ mansuetudi¬
nem. & miscđam nominat. lam pͥdem eqͥdem nos
largiri. liberalitas. malarũ rerũ audacia. fortitu¬
do uocatur. Eo.res.p. in extremosita. ẽ. Sint sane.
qm ita se mores hb̃t. liberales ex socioꝵ fortunis. Sint
misomudas in furib: a erarii. ne illi sanguinẽ nr̃m
largiantur. & dũ paucis sceleratis parcunt. bonos om̃s
ꝑditũ eant. Bene & cõposite .G. cȩsar paulo ante in hoc
ordine. deuita. & morte disseruit. credo falsa exis¬
timans ea quȩ de inferis memorantur. diuerso itine¬
re malos abonis. loca tetra. inculta. foeda. atq for¬
midolosa habere. Itaq: censuit pecunias eorũ publi¬
candas. ipsos ꝑmunicipia incustodus habendos. uide¬
lic&. timens ne si romȩ sint : aut a popularib: coniu¬
rationis. aut amultitudine conducta. ꝑuim: eripi¬
antur. Quasi uͦmali. atq scelesti. tantũ modo in urbe

Expanded text:
una hostium futura sint. hic mihi quisquam mansuetudiuna hostium futura sint. hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat. iam pridem equidem nos largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est. Sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari; ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant! Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. Itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur. Quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe
Abbreviated transcription (Latin):
implores. Capta urbe : nichil fit reliqͥuictis. Sed ꝑdõs
in mortales uos ego appello. qui semꝑ domos. uillas. sig¬
na. tabulas ur̃as. pluris quã rem .p. fecistis. si ista cuiꝰ¬
cumq: modi sunt quȩ amplexamini retinere. si uolup¬
tatibus ur̃is ocium p̃bere uultis. exꝑgiscimini aliquan¬
do & capessite rem .p. Non agitur deuectigalib non
desociorũ iniuriis. Libtas. & anima nr̃a in dubio.ẽ.
deluxuria. atq auaricia nr̃orũ ciuium questussũ.
multesq mortales ea causa aduersos habeo. Qui i
atq: animo meo nullius umquã delicti grãm fecissẽ.
haut facile alterius libidimi malefacta condonabam.
Sed ea tam & si uos paruipendebatis : tam̃ res .p. firma
erat opulentia : neglegentiã tolerabat. Nunc uͦ non
id agitur bonisne. anmalis morib uiuamus. neq:
quantũ aut quã magnificũ imꝑium popłi Romani
sit. sed hȩc cuiuscumq modi uidentur nr̃a an nob̾cũ

Expanded text:
inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. sed, per deos inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis. sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis: si ista, quoiuscumque modi sunt quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam. non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio est.de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, sed haec, quoiuscumque modi videntur, nostra an nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
atq sapientia maior in illis fuit qui ex paruis opibus
rantũ uimpium fecere. quã in nob̵ qui ea pene parta uix
retinemus. ꝑlaco gͥ eos dimitti & augeri exercitum
catilinȩ : Minime Sed ita censeo publicandas eorũ
pecunias. ipsos in uinculis habendos ꝑmunicipia quȩ
maxim e opib ualent. neu quis dehis postea ad senatũ
referat. neue cũ popło agat. Qui alit̃ fecerit se
existimare eũ contrarẽ .p. & salutẽ om̃ium facturũ
Postꝗ cȩsar dicendi finẽ fecit : cȩteri ũbo alius alii. uarie
assentiebantur. At m. porcius cato rogatꝰ sententi am.
non nullorũ mecum ipse reputo. Ili mͥ disseruisse ui¬
dentur. depoena eorũ : qui patriȩ parentib aris. atq
focissuis. bellũ parauere. Res a ũt mone cauere obillis
magis. quã quid in illos statuamus consultare. Nam
cȩtera malefacta tũ ꝑsequare. ubi facta sunt. Hoc nisi
prouideris neaccidat. ubi euenerit frustra iudicia

Expanded text:
atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? minume. sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum.' Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur. at M. Porcius Cato rogatus sententiam nonnullorum ipse mecum reputo. illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet cavere ab illis magis quam quid in illos statuamus consultare. nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc nisi provideris ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia