comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uti ꝙͣ plurimas possent hieme :¬
Lnaues hedificandas ueteresq:¬
ficiendas curarent earum modoum formam demo.¬
strat ad celeritatem honerandi subductiones pauloq
facit humiliores ꝗͣ quib in nosteo mari uti consue ui¬
mus. Atq: ideo magis ꝙ ꝑꝑ crebras mutationes estuum¬
minus magnos ibi fluctus fieri cognouerat adhonera¬
& admulutudinem iĩmentoꝵ transportandam pa.¬
ulo latiores ꝗͣ quib inreliquis utimur marib has õs
acturias imꝑat fieri quam adrem humilitas multẽ
aduuiat eaquȩ sunt usui ad armandas naues exhispa.¬
nia apportari iubet. Ipẽ conuentib galliȩ citerioris
perastis in illreicum proficiseitur ꝙ apreustis finitimam
partem prouinciȩ incursionib uastari audiebat Eo cũ
uenisset ciuitatib milites imperat certumq in locum
conuenire iubet. Quaxe inimptiata priruste legatos ad
eum mictunt qui nũtient nihil earum rerum puͦ fa.

Expanded text:
uti quam plurimas possent hieme uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresqficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimusminus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerib acceptis complures ex his occiderunt. postea
uõ ꝗͣ equitatus noster inconspectum uenit hofster abie¬
ais armis terga uerterunt magnus ꝙ eoꝵ nuͣs ẽ occi¬
sus. Eesar poffero die .I. labienum legatum cum his
legionib quas exbritannia reduxerat inmormos quir
per fuerant usi omnes fere inpotãtem labieni ꝑuene.¬
xunt. At .O. Titurius et.L. cotta legati q̃ in menapioꝵ
fines legiones deduxant omnib eorum agris Uasta.¬
tis frumentis succisis ȩdificiis q incensis ꝙ menapii se
omnes indensissimas siluas abdiderant se ad cȩsarem
receper̃t. Cȩsar inbelgis omnium legionum hiberna
constituit. eo duȩ oiõ ciuitates exbritania obsides miserũ
reliquȩ neglexerunt.his reb cõgestis exlitteris cȩsaris
dierx uiginti supplicatio a senatu decreta est.
NIS Cesar initaliam ut quotan¬
nis facere con sueuerat: legatis ĩ¬¬
perat quos legionib prefecerat

Expanded text:
vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est. nis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat
Abbreviated transcription (Latin):
noctii ĩfirmis naiub hiemis nauigationem sub eun.¬
dam nõ extimabat. Ipẽ idoneam tempestatem na-¬
ctus paulo post mediam noctem naues soluit. Que x
omnes ĩ columes ad cõtinentẽ uenerunt. Sed exhis ho¬
nerariedue eosdem quos reliquȩ portus caꝑe nõ potu:¬
erunt et paulo infra declarate sunt. Quib exnauib
cum ẽẽt expositi milites circiter trecenti.atq in castra
contendent morini quos cȩsarinbritaniam ꝓficisces
pacatos reliquerat spe predȩ adducti primo non ita
magno suoꝵ nuo cixcumsteterũt ac si sese interficĩ x¬
uellent armaq ponere uissexunt cum illi orbe facto
sese defenderent cȩleriter adclamorem hominum cir.¬
citer milia sex conuenerũt quare nũctiata cȩsar om¬
nem eꝗtatum excasteis suis auxilio misit. Intim nr̃i
militẽs impetum hostium substinuerũt. Atꝙ ampł.¬
uis horis quatuor fortisfeme pugnauerunt et paucis

Expanded text:
uinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subicienuinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis
Abbreviated transcription (Latin):
res dies tempestates ꝗ̃ et nostros incastris continerẽt
et hostem apugna prohiberent. Interim barbari nun¬
tios inomnes ꝑtes dimiserunt paucitatemq nr̃oꝵ
militum suis p̃dicauerunt et quanta p̃dȩ faciendȩ
atq ꝑpetuum sui liberandi faculta daret᷑ si romã¬
nos ecasteis expulissent demostrauerũt. His reb celeri¬
ter magna multitudine peditatus equitatusꝙ coha-¬
aa ad castra uenerunt. Cȩsar & si idem ꝙ ĩ superio¬
rib dieb acciderat fore uidebat et si eẽnt hostes pulsi
celeritate ꝑiculum effugerent tam̃ nactus equites
cixciter.xxx. quos mi comitiius atrebas de quo ante
occiderunt. Deinde omnib longe lateq ȩdificiis
ĩcensis se incastea recepexũt: Hodem die legatiab:
hostib missi ad cȩsarem depace uenexunt. his cȩsar
nũm obsidum quem ante imꝑauãt luplicauit eos¬
ꝙ ĩ continenter adduci uissit ꝙ propinqua die eꝗ¬

Expanded text:
res dies tempestates, quae et nostros in castris continerent res dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aeq
Abbreviated transcription (Latin):
dunt atq ita currus collocant Ut si illi amultitudie
hostium p̃mantur expeditum ad suos receptũ heant
ita mobilitatem eꝗtum stabilitatem peditum inpre¬
liis p̃stant ac tantum ĩ usy quotidiano et exercitatĩ
efficiunt uti indecliuia ac precipiti loco incitatos e.¬
quos substine̾ et breui moderari ac flectere et ꝑtemo¬
nem ꝑcurrere et inuigo insistere et sedeinde ĩcurus
citissime recipere consuerint. quib reb ꝑ turbatis
nostris nouitate pugne tempore opportunissimo. Cȩ¬
sar auxilium tulit namq eius aduenti hostes con.¬
stitecunt nr̃i se extimorẽ receperunt quo facto ad
lacessendum et ad cõmitendum p̃lium alienum ẽẽ
tempus arbitratus suo se loco continuit et breui tẽ¬
pore ĩ termisse legiones incastra reduxit. Dum hȩc
gexuntur nostris omnib occupatis qui erant ĩ agris
reliqui discesserunt secutȩ sunt continuos complu.¬

Expanded text:
dunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine dunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complu
Abbreviated transcription (Latin):
consilii cohortes quȩ instationib erant secum in eam
ꝑtem proficisci exxeliquis duas ĩstationem cohortes¬
succedere reliquas armari et confestim sese subsequi
uissit cum paulo longius a castris processisser et suos
ab hostib p̃mi atq egre substinere et conferta legiõe
ex omnib partib tela cõnici animadu̾tit namg
omĩ exreliquis partib demesso frumẽto pars una
silius delituerant. Tum dispersos depositis armis i
metendo occupatis subito adorti paucis intẽfesti
reliquos incertis ordinib ꝑturbauerant. Simul eꝗ¬
tatu atq essedis circũdederãt. Genus ẽ hoc essedis pu¬
gne primo ꝑ omnes ꝑtes ꝑ equitant et tela coniicut
atq ip̃o terrore equorum et strepitu rotaꝵ ordine
plerunq perturbant et cum se inter equitum tur¬
bas cum insinuauerant exessedis desiliunt et pedi.¬
b preliantur. Aurige int̾im paulatim exprelio exce¬

Expanded text:
consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio exce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ obsides dere inter miserant fore id qđ accidit suspi¬
cabatur itaq ad omnes casus subsidia comparabat
Nam et frumẽtum exagris quotidie incastra confere¬
bat et quȩ grauissime afflicte erant naues earum ma¬
reria atq exxȩ adreliquas reficiendas utebatux et quȩ
adeas res exant usui excontinenti comportari iubebat :
Itaq cum id sum̃o studio amilitib ãminiftearet᷑ xii na-¬
iub amissis reliquis ut nauigari posset effecit. Dum
ea geruntur legione exconsuetudine Vna frumenta¬
tum missa q̃ appellabatur septima. Neq ulla adid
tempus belli suspitio eeͬt interposita cum pars hominũ
magris remaneret ꝑs post etiam incastra uentitaret.
Niqui proportis castroꝵ instatione erant. Caesari nũ-¬
tiauerunt puluerem maiorem ꝗͣ consuetudo ferret ĩ
ea parte uideri quam ĩpaetem legio iter fecisset cȩsar¬
id qđ erat suspicatus aliquid noui ab arbaris initium

Expanded text:
quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspiquod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum
Abbreviated transcription (Latin):
reportari possent et omnia de exant quȩ adreficiẽ¬
das naues exant u sui et qđ omnib constabat hiema¬
re ingallia oportere fru mẽtumꝙ inhis locis ĩ hiem̃e
prouisum nõ erat. quib rebo cognitis principes britã¬
niȩ qui post p̃lium ad cȩsarem conuenerant inter
collocuti cum equites et naues e cum frumẽtum
romanis de esse intelligent et paucitatem militv
ꝓ castroꝵ exiguitate cognoscerent. Quȩ hȩc erant
ẽt angustiora ꝙ etiam sine impedimẽtis cȩsar legio-¬
nes transportauerat. optimum factu eͣe dixerunt re-¬
hiemem producere ꝙ his superatis aut reditu interclu¬
sis nenunem belli postea in ferendi causa ĩbritãniam
transiturum confidebant. Itaq rursus conuiratioe
facta paulatim excastris excedere aut suos clam exa¬
gxis deducere ceper̃. At cȩsar et sinon dum eorum con¬
silia cognouerat tñ exuentum nauium suaꝵ et exeo

Expanded text:
reportari possent, et omnia deerant quae ad reficienreportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt reet rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
tenẽ posset alie eodem unde exant profeste referrent᷑.
alie adinferiorem ꝑtem insule quȩ ẽ ꝓpͥus soleis occa-¬
sum magno sui cum periculo ducerent᷑ q̃ tum anco-¬
ris iactis tum fluctib complerentur nece ssario ad¬
uersa nocte in altum prouecte cõtinentem petierũt.
Eadem nocte accidit ut eẽt luna plena quidies mari-¬
timos extus inaximos in occeano cum efficere con¬
sueuit nostrisq id erat ĩ cognitum. Ita Uno tempore
et longas naues quib cȩsar exercitum transportandũ
curauerat quasq in arridum condux̾at extus com¬
pleuerat et onerariasq adancoras exant deligate
tempestas afflictabat. neq ulla nostri facultas admini¬
strandi aut auxiliandi dabatur complurib nauib
fractis reliquȩ cum eẽnt finib ancoris reliquisq ar.¬
mamentis amissis ad nauigandum inutiles magis
id qd necesse erat accidere totus exercitus ꝑturbatiꝰoy
facta ẽ. Neq enim naues erant alie quib reportaris

Expanded text:
 sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dapace euis rei culpam ĩ multitudinera conieceeũt
et ꝓꝑ ĩprudentiam ut ignoscerunt petierunt. cȩsar que¬
stus ꝙ cum ultro ĩ continẽtem legatis missis in pac̾e
a se petissent bellum sine causa ĩtulissent ignoscere in.
prudentiȩ dixit obsidesq imꝑauit. Quorum illi ꝑ¬
tem statim dedexunt ꝑtẽm exlongiꝗorib locis arces¬
sitam paucis dieb sese daturos dixexunt. Enterea su
os remigrare in agros uisserunt principesq undiq
conuenire et se ciuitatesq suas cȩsari cõmendare cȩ¬
perunt. his rebus pauce confremata post diem quã¬
tum ꝗ̃ ẽ inbritãniam uentum naues xuiii. dequib
supra demostratum ẽ q̃ equites substulerant exsu

Expanded text:
da pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt da pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra
Abbreviated transcription (Latin):
sis tela tela coniciebant. qđ oum animadu̾tisset
cȩsar scafas longarum nauium. Itemspeculato¬
ria nauigia militib complexi uissit et quos labo¬
rantes conspexerant: his subsidia submu ttebat.
Nostri simul ĩarxido constiterunt sius om̃ib conse¬
cutis in hostes ĩ petum fecerũt atꝙ eos infugam de¬
derunt neq longuis prosequi potuerũt ꝙ eͦques
cursum tenere atq insulam capere non potuerunt
hoc unum ad pristinam fortuam cȩsaris defuit. ho¬
stes prelio superati simulatq exfuga receperunt sta¬
um adcesarem depace legatos miserunt obsides da
turos ꝗ̃q imꝑasset facturos ee̾ polliciti sunt Una cũ
his legatis quo minus atrabas uenit quem supra
demostrauimus acȩsare ĩbritaniam p̃missum. hunc
illi enaui egressum cum ad eos oratoris mõ cęsarisy
mandata defeeret comp̃henderant atq inuincula
coniecerant. Tum prelio facto remiserunt. In peten¬

Expanded text:
ersos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset ersos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in peten
Abbreviated transcription (Latin):
dinem nauis ꝗ̃ decime legionis aquilam ferebat
contestatus deos ut eares legioni feliciter eueniret
disilite inquit milites ybi uultis aquilam hostib
officium p̃stitero. hoc cum uoce magna dixisset se
ex naui proiecit. Atq in hostes aquilam ferre cȩ¬
pit. tum nr̃i cohortati interse ne tantũ dedecus
admitteret᷑. Uniuersi exnaui deuluerũt. Hos itẽ
nr̃i exproximis primis nauib cum cõspexisset
subsecuti hostibus appropinquarũt. pugnatum
ẽ abuteisq acriter nostri tñ ꝙ neq ordines serua¬¬
re neq sirem insistere neꝙ signa subsequi pote:¬
rant. Atꝙ aliũs alia exnaui quib cũq signis oc¬
currerat se aggregabat magnopere ꝑ turbabant᷑.
Hostes uo̾ notis omnib uadis u̾bi exlittore aliquos
singulares exnaui egredientes conspexerant in¬
citatis equis impeditos adoriebantur plures pa¬
ucos cixcumsiftebant alii ablatere aperto ĩ uniuꝰ¬

Expanded text:
dinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, dinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus ratori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in univ
Abbreviated transcription (Latin):
et influctib consistendum et cum hostibus erat x¬
pugnandy cum illi aut exarrido aut paulum in a¬
qua progressi omnib menib expediti notissime
locis audacter cõnicerent ꝑ equos assuefactos inei.¬
tarent. quib reb nr̃i ꝑterriti atq hiuius oĩo gnis
pugne ĩperiti nõ eadem alacritãte ac studio quo
ĩpedestrib uti preliis consuerant Utebant᷑. Qđ
ubi cȩsar animaduertit naues longas quaꝵ et spẽ.
ties barbaris inusitatior et motus adusum expe¬
ditior erat paulum remoueri abonexariis nauib
et rȩmis incitari et adlatus aꝑtum hostium con¬
stitui atꝙ inde fundis sagiptis tormentis hostes
propelli ac submoueri uissit: quȩ magno usui no.¬
steis fuit nam ⁊ nauium & figuram et remoꝵ
moty et inusitato gne̾ tormentoꝵ ꝑ moti barba.¬
ri constiterunt ac paulum modo pedem reduler̃t.
Atq nr̃is militib cunaantib maxime ꝑꝑaltitu.¬

Expanded text:
et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitu
Abbreviated transcription (Latin):
ues eo conuenirent adhoram nonam inancoris expe¬
sant Infim legatis tabunis ꝙ militom Couocatis
Equȩ ex uoluseno cognoscet et quȩ fieri uellet oñdit
monuit ꝙ et ut rei militaris q̃ ratio eẽt maxĩe ut ma.¬
ritime res postularẽt ut ꝙ̃ celerem atq instabilem mo¬
tum hrẽnt adnutum ad tempus om̃s res abhis admini¬
strarentur. his dimissis et uentũ ꝙ estum uno tempore
nactus. ẜd̾m clato signo et sublatis ancoris creciter mi¬
lia passiui sectem ab eo loco progressus ac plano littore
naues constituit. Ac barbari consilio romanoꝵ coy¬
to premisso equitatu et sessedariis quo plerũq gͣne̾
inpreliis uti consueuerunt reliquis copiis sublecu¬
tis nostros nauibus egredi prohibebant. Erat obhas
nem nisi inalto consistere non pot̾ant. Militib aut
ignotis locis impeditis manib magno et graui one¬
re armoꝵ oppressis simul et denauib desiliendu

Expanded text:
ves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expeves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has nem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum
Abbreviated transcription (Latin):
et osto honorariȩ nauesquȩ ex eo loco amilib passuum
octouento tenebantur quominus ĩ eundem portum ue-¬
nire possent has equitib distribuit. Reliquũ exercitũ
.Q. titurio sabino et aurũculeio coste legatis ĩmenapios x¬
atq in eos pagos morinoꝵ aquib adeum legati no ue-¬
nerunt ducendum dedit .P. sulpicium ruffum legatum
cum eo presidio ꝙ satis ẽẽ arbitrabatur portum tenere
iussit. His constitutis reb nastus idoneam ad nauigã¬
dum tempestatem tertia fere uigilia soluit naues equites¬
ꝙ inultiorem portum progredi et naues conscende̾ et se
sequi iussit. Aquibus cumid paulo tardius eẽt admi¬
nauib britanĩam attigit atq ibi in omĩb collib expo¬
sitas hostium copias armatas conspexit cuius locihȩc era
na atq ita montib angustis mare continebat᷑ ut exlocis
supexiorib inlittus telum adigi posset. hũc agrediendũ

Expanded text:
XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset adminavibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediend
Abbreviated transcription (Latin):
as cõ mictere nõ auderet. Quartodie ad cȩsarem reuei¬
titur queq ibi ꝑspexisset renuntiat dum inhis locis cȩ¬
sar nauium parandae causa morat᷑ ex magna parte
morinoꝵ adeum legati uenerunt qui se desuꝑioris
temporis consilio ex cusarent ꝙ homines barbari et nostre
consuetudinis ĩꝑiti bellum populo .xo. fecissent seq eaquȩ
imꝑasset facturos pollicentur. Hoc sibi cȩsar satis oppor¬
tune accidisse arbitratꝰ ꝙ neq post tergum hoftem relm.¬
quere uolebat neq belli gerendi proptex anĩ tempus
facultatem habebat neq has tantaꝵ rerum occupatio¬
nes britanniȩ ante ponendas uidicabat magnumhis x¬
nuͣm obsidum imꝑat quib adducti eos infidem recepit.
contractisq ꝙ satis ẽẽ adduas tran sportandas legiones
extimabat ꝙꝙ preterea nauium longaex habebat questo-¬
ri legatis prefectisq distribuit. huc accedebant decem¬

Expanded text:
ris committere non auderet, V die ad Caesarem reverris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant
Abbreviated transcription (Latin):
breuissimus ⁊̃ britania traiestus. Huc naues undiq ex
finitimis regionib et ꝙͣ superiore extate ad ueneticumbel.¬
lum effecerat classem iubet conuenire. Int̾im consilio euis
cognito et permercatores ꝑ lato ad britaño a complurib insu¬
le ciuitatib ad eum legati ueniũt qui polliceant᷑ obsides
dare atq inperio ppłi .R. obtemꝑare quib auditis libe¬
raliter pollicitus hortatusq ẽ ut mea sñia ꝑ mane̾nt eos
domum remittit de cum his una uolusenum quem ip̃e
atrebatib superatis regem hi constituerat euius et uir¬
tutem et consilium probat et quem sibi fidelem ee̾ arbi.¬
trabatur ciuusꝙ auctoritas in his regionibus magna ha¬
bebatur mittit. Huic imꝑat quas possit adeat cluitates
horteturq pͥp .ro. fidem sequant᷑ seq celeriter eo uentu.¬
rum nuntiet. Uolusenus ꝑspestis regionib omnib
ꝗͣtum et facultas dari potuit qui naui egredi et se barba¬

Expanded text:
brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barba
Abbreviated transcription (Latin):
omnib fere gallicis bellis hostib nrĩs inde submini¬
strata auxilia intelligebat. Et si tempus anĩ adbellu
gexendum deficeret tam̃ magno sibi usui fore arbitra.¬
bat᷑ si modo insulam adisset et genus hominum ꝑspe.¬
xisset loca portus aditus q cognoui sset quȩ om̃ĩa fere
gallis exant in cognita. Neq enim temere p̃ter merca
ẽ. Itaq uocatis ad se Undiq mercatorib neq quanta
eẽt insule magnitudo neq quȩ aut quarte nationes x¬
incolerent neq quem usum belli hr̃ent aut quib insti¬
tutis uterent̃ neq qui eent ad maiorem nauium mul.¬
titudinem idonei portus reperire poterant. Adhȩc cogno¬
scenda prius ꝗͣ periculum faceret idoneum ẽe arbitratus
.G. Uolu senum cum naui longa p̃mittit hiuc mandat
ut exploratis omnib rebus ad se ꝙͣ pͥmum reuertatur.
ip̃ẽ cum omnib copiis ĩmorinos proficiscitur ꝙ inde erat

Expanded text:
omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subminiomnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatest. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat
Abbreviated transcription (Latin):
frumentisq succensis se infine ubioꝵ recepit atq
his auxilium suum pollicitus si a sueuis p̃ merentur.
Hȩc abhis cognouit. Sueuos posteaꝗͣ ꝑ exploratorem
pontem fieri compissent more suo consilio habito nũ¬
tios mom̃s ꝑtes misisse uti deoppidis demigrarẽt
liberos uxores suaq omnia ĩsiluis deponerent᷑ atq õs
qui arma ferre possent Unum ĩ locum cõuenirent
Hunc eẽ delectum medium fere regionum eaꝵ qͣsx
sueui optinerent. Hic romanoꝵ aduentum expecta¬
re atqu bi decertare constituisse qđ ubi cȩsar compe¬
inicerent ut singabros uleisceretur ut ubios obsi-¬
dione liberaret dieb omnino .x. et octo transehenũ
consumptis satis et adlaudem et adutilitatem pro¬
fectum arbiteatus se ingalliam recepit pontemꝙ
residit exigua parte extatem relicta cȩsar et sinbis
locis ꝙ omnis gallia ad septentrionem uergit mature
sint hiemes tam̃ inbritaniam proficisci contendit. qͥd

Expanded text:
frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar compeiniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et cum omĩ opere conuinete uim fluminis exciperent.
ł talie item supra pontem mediocri spatio ut si arboꝵ
trunci suie naues deiciendi operis causa eent ab arbas
misse his defensorib earum rerum uis minueret᷑
neu ponti nocerent. Diebus .x. quib materia cepta
erat comportari omni opere effecto exercitus tradu-¬
citur Cȩsar adutranq ꝑtem pontis fiemo p̃sidio re¬
listo infines sigambroꝵ contendit. Int̾im a complurib
ciuitatib adeum legati Uenumt quib pacem gẜ ami.¬
citiam petentib liberaliter respondit obsidesq ad se
adduci uibet. Sigambri exeo tempore quo pons insti¬
tui ceptus ẽ fuga comparata hortantib his quos ex
thẽteriis atq usuperib apud se habebant finibus x¬
suis excesserant suaq omnia exportauerant seq ĩ
solitudinem ac siluas abdiderant. Cȩsar paucos dies
eorum finib moratꝰ omnib uicis edificiisq ĩcensis

Expanded text:
et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis
Abbreviated transcription (Latin):
ad altitudinem fuminis interuallo pedum duoeꝵ
inter se uingebant. Hec cum machinationib ĩmis.¬
sa influmen defixerat fistucisq ad egerat nõ subli
me directa adperpẽdiculum sed prona ac faftigiata¬
ut ẜm naͣm fluminis ꝓcumberet. his item contra.¬
nia duo adeũdem modum uincta interuallo pedum
quadragenum ab in feriore ꝑte contrarium atq im¬
petum flumĩs conuersa statuebat. Nȩc uteaꝙ in su.¬
per bipendalib trabibus ĩ missis ꝗͣtum eoex tignoꝵ
uintura distabat binis uarissq fibulis ab exteo ma
parte detinebantur quibus disclusis atq in contra.:¬
riam ꝑtem reuinctis tanta erat operis frxmitudo at¬
ꝙ ea reex na ut quo maior uis aquę se meitauisset
boc arctius illigata tenerentur. Hȩc ⁊dixesta mat̾ia
iniesta contextabant᷑ ac longurlis clatib ꝙ constre.¬
nebant᷑. ac nihilo segnius sublice etad inferioremi
ꝑtem fluminis obliq̃ agebant᷑ ꝙ̃ pro ariete sb̃iecte

Expanded text:
ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigaturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae
Abbreviated transcription (Latin):
stularet. Ubii aut qui uni extrans rhenariis ad cȩsarem
legatos miserant amicitiam fecerant obsides dederant
magnopere orabant ut sibi auxilium ferret ꝙ grauit
ꝓpͥ.ro. ꝓhiberetur exexcitum mõ rhenum transpos:¬
taret id sibi auxilium spem ꝙ reliqui temporis faei¬
ens futurum Etantum et ẽe nomen atq oppinione
eiũs exexcitus ariouisto pulso et hoc nouissimo p̃lio
fasto enã adultimas gexmanoe nationes uti oppi¬
nione ꝗ amicitia pp̃si .ro. tuti eẽ possent nauium
magnam copiam ad trasportandum exercitum polli.¬
cebantur. Cȩsar his decausis quas cõmemorauimus
rhenum transire decreuerat. Sed nauib transire i¬
tas faciendi pontis ꝓponebatur ꝑꝑ latitudinem rapi.¬
ditatem altitudinemq fluminis tam̃ sibi cõtenden¬
dum aut alitee nõ traducendum exercitum extima¬
bat. Rationem pontis igitur hanc instituit. Tigna
bina sexqui pedalia paulum abimo pacuta dimẽsa

Expanded text:
stularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem stularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter  rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire tas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa
Abbreviated transcription (Latin):
his cȩsarlibertatem concessit. germanico bello confecto
multis decausis Cȩsarstatuit sibiͣ rhenum eͣe transeũ¬
dum quaꝵ illa fuit uistissima ꝙ cum uideret germa-¬
nos tam facile impelli ut ĩgalliam uenirẽt sius quoq
reb eos timere uoluit cum intelligerent ꝗ posse et au¬
dire populi .ro. exercitum xhenum transire. Accessit ẽt
ꝙ illa pars equitatus usipetum et tenteroex qm̃ supra
cõmemoraui predandi frumentandiq causa mosam tran¬
sisse neq pręlio inter fusse post fugam suorum se transeke¬
num infines siccambroꝵ receperat seq cum his cõui¬
xerat. ad quos cum cȩsar nuntios misissent qui postula¬
rent eosqui sibi galliȩq bellum intulissent sibi dederẽt.
responderunt populi xo. imꝑium xhenum finire sise in¬
uito germanos ingalliam transire nõ ȩquum extimaret
cur sui quicꝗͣ eẽt imꝑii aut potestatis transrhenum po-¬

Expanded text:
His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum po
Abbreviated transcription (Latin):
dimentaq p̃lum cõmiserunt. At reliqua multitudo pu-¬
erorum mulierumꝙ nam cum omnib domo excesẜant
ehenumq transierant passim fugere cepit ad quos con-¬
sectandos cesar equitatum misit. Q ermani post teegum
lamore audito cum suos interfici uiderent armis abie¬
dis signisq militarib relictis se in castris eicierunt ꝗ
cum ad confluentem mose et rheni ꝑuenissent reliqͣ
fuga desperata magno nuo interfecto reliqui se in
Numen p̃cipitauerunt abtq ibi timore cum hostium¬
nũs capitum latitudine et uĩ flumĩs oppressi piexunt.
Nostri ad unum omnes incolumes ꝑpaucis uulneratis
extanti belli timore cum hostium nũs capitum cccc¬
xxx. milium fuisset se incastra receperunt. Cȩsar
hisquos incastris retinuerat descendendi potestatem
fecit. Illi supplicia cruciatus q gallorum ueriti quoꝵ
agros uexauerant remanere se apud eum uelle dixerũt.

Expanded text:
dimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo pudimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
simul ut dicebatur sui purgandi causa qđ contra
atq eẽt distum et ip̃i peti ssent p̃lium pridie cõmisis¬
sent simul ut siquid possent deindutiis fallendoꝵ
impetrarent. Quos sibi cȩsar oblatos grauius reti¬
neri iussit acie triplici lp̃e aũt omnes cõpias castris
eduxit equitatũq recenti preliam pext̾itum ẽẽ exis.¬
timabat agmen subsequi uissit acie triplici inftruta
et celeriter osto milium itinere confecto pͥus ad hostiũ
castra peruenit ꝗͣ quid ageretur germani sentire pos¬
sent qui omnib rebus subito ꝑ territi et celexite adut̃
dispatio dato ꝑ turbantur. Copias ne aduersus hostem
cducere an castra defendere an fuga salutem petere prȩ¬
faret quod timor cum fremitu et concursu signi ficare¬
tur. Mlites nostri pristini diei pexfidia incitati ĩ castra
ĩruperunt quo loco qui cȩleriter arma capere potue¬
runt paulisper nris restiterunt atq inter car̾os impe¬

Expanded text:
simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adveue arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impe
Abbreviated transcription (Latin):
acceptis cecidisset. Atq id frater qui iam prȩlio ex¬
cesserat procul. animaduertisset incitato ȩquo sex
hostib obtulit atꝙ intexfestus ẽ. Hoc facto prelio cȩsar
nec iam legatos sibi adiẽdos neq conditiones accipiẽ¬
das arbiteabatur abhis qui ꝑdolum atq insdias petita
pace ultro bellum intulisient. Expestare uõ dum hos¬
tum copiȩ augerentur equitatusq reuerteret᷑ sume
dementiȩ uidicabat et cognita gallorum ĩfirinitate
qͣtum iam apud eos hostes Uno prelio austoritatis eẽnt
consecuti sentiebat quib ad consilia capienda nihil spa¬
tis dandum extimabat. his constitutis reb et consi-¬
lio cum legatis et questore comunicato nequẽ diem
pugne intermitẽt opportunissime res accidit ꝙ po-
steidie eus diei mane eadem et perfidia et simulatio¬
ne usi germani frequentib omnib principib ma¬
ioribus q natu adhibitis adeum incastra uenerunt

Expanded text:
acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio exacceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt,