comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acumqz sibi supportau. in dies hosti¬
um numerum augeri: non cuuctã¬
dum existimauit. quin pugna de¬
certaret. Hac re ad concilium de¬
lata. ubi om̃s idem sentire intellex̃.
posterũ diem constituit. Prima
luce productis omnib copiis. du¬
plici acie instituta auxiliis in me¬
quid hpstes consilii capent expecta¬
bat. Illi ⁊ si pp̃ multitudinem. et
ueterem belli gliau paucitatem¬
q nr̃oꝵ se tuto dimicaturos existi¬
incibant: tamen tutius ẽẽ arbitrn¬
bantur obsessis niis cõmeatu int̾¬
cluso. sine uulnere uictoria potiti
Et si pp̃ moyiam rei frumentanie
romani se recipere cepissent: impe¬
ditos magiine ⁊ sub sarcinis in¬
feriore ão cidoriri cogitabant.
Hoc consilio ꝓbato ab ducibus:
ꝓductis romanoꝵ copiis sese ca¬
stris tenebant. Hac re ꝑspecta.
crassus cum sua cunctatione at¬
qz opinione. timdiores hostes.
ur̃os milites alacriores ad pug¬
nandam effecisset. at omnium

Expanded text:
atumque sibi supportari, in dies hostiatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mequid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
sidibus q aicceptis. crassus in
fines uocium. et taruscitum. ꝓ¬
fectus est. Cum uero barbari cq̃¬
moti qd oppidum ⁊ nat᷑a loci. et
manu inuuitũ paucis dieb quib
eo uentum erat expugnatum
coguouenant. legatos quoqͦ u̾sus
diuuttere cõiurare. obsides incer
se dare copias parare ceperunt.
Mittuutur eciam ad eas ciuitates
legati q̃ sunt cit̾ioris hispanie fini¬
tune aquitanie. inde aueilia. du¬
cesqz arcessuitur. Quoꝵ aduentũ.
incigna. cũ aucto. ⁊ magna. cũ ho¬
minũ multitudine bellũ gerere co¬
nautur: duces uero hii deligũt᷑
qui una cũ qͥnto sertorio om̃s an¬
nos fuerant: sũmaq scientiam
rei militaris hr̃e existimabantur.
castiri nuuire. cõmeaitibus nr̃os
int̾cludere insistunt. Qd̾ ubi crassꝰ
amnum cidu̾tit: suas copias pp̃s
origuitatem non facile deduci. ho¬
stem ⁊ uagar ⁊ mas obsidere. ⁊ casts
satis presidii relinquere. Ob ecm cõm:
minus commode frumentum cõme¬

Expanded text:
sidibusque acceptis, Crassus in sidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum comme
Abbreviated transcription (Latin):
cis cpud eos eniue secureqz suunt
ubi diligentia nr̃oꝵ nichil his re¬
bus ꝓficisci posse intellexerunt.
legatos ad crassum mittunt. seq
in deditionem ut recipiat petunt.
Quare impetuata. arma tradere
iucsi faciunt: atq in ea re omniũ
nr̃oꝵ iucentis auuinis alia ex ꝑte
qui sumuram imꝑii teuebat. curt
sercencis deuotis quos illi sol du¬
uos appellant. quoꝵ hec ẽ condicio.
ut omnb in uita cõmodis una
cur his fruatur. quoꝵ se ami¬
citie dedideriit. si quid his ꝑ uim
accidat aut eundem casum unal
fernt. aut sibi mortem cousciscãt.
Neq cidhuc hominum muemioria
reptus est quisqmͣ qui eo inter¬
fecto cuiꝰ se amcicie deuouisset.
mortem recuscret. Cum his ad¬
catuannus eruptionem facere
concitus clamore ab eaparte erup¬
tionis sublato: cuui ad arma mi¬
lites concurrissent. uehenenter¬
q ibi puguatum ẽẽt. repulsus
in oppidum.tamen uti eadem
deditionis conditione uteretur.
ab crasso impetrauit. ariis ob¬

Expanded text:
cis apud eos aerariae secturaeque sunt, cis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis ob
Abbreviated transcription (Latin):
uencu cognito sonciates magnis
copiis coactis equitatuq quo ua¬
plurimum ualebant itinere agm̃
ñam adorti pͥmum equestre p̾li¬
umi comiserunt: deinde equicatu
suo pulso atq insequentib nrĩs.
subito pedestres copias quas in
conualle in insidiis collocau̾ant
ostenderunt. Hii nr̃os disiectos
adorti prelium reuouarunt. Pu¬
guatum ẽ diu: atq acuter cum
sonciates superiorib uictoriis freti
in sua iur  totiꝰ aquicanie salutẽ
positam putarent: nĩ autẽ quid
sine imꝑctore ⁊ sine reliquis legio¬
nib adolescentulo duce effic̾e pos¬
sent. ꝑ spici cuꝑent. tanẽ confecti
uuluerib. hostes t̾ga u̾terunt. qͦꝵ
magno inim̾o interfecto: curicrꝰ
ex itinere oppidum sontiatum op¬
pugnare cepit. Quib fortiter resi¬
stentib uneas turresq egit: illi
ailias: eruptione temptata. alias
cumculis ad aggͥem uinecisq ac¬
tis cuius rei sunt longe ꝑitissumm
aquitaui. ꝓpt̾ea quod multis lo¬

Expanded text:
ventu cognito Sotiates magnis ventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis lo
Abbreviated transcription (Latin):
pugna sabinus. ⁊ de sabiui uic¬
toria cesar ẽ c̾tior factus: ciuita¬
tes om̃s statim titurio dediderũt.
Nam ut ad bella suscipienda gal¬
lorum alacer ac promptus est
animus sic mollis ac muume
resistens ad calamitatẽ ferendas
mens eor ẽ. Eodem fere tempore.
p. crassus cum iñ aquitainiam
pueuisset que pars ut aute dictũ
est. ⁊ regionum latitudine. ⁊ mul¬
titudine hominum ex tercia parte
gallie ẽ estimanda. cum intellig̾et
in illis sibi bellum g̾e̾ndum. ubi
paucis autea auuis .l. uarus .p.¬
comnus legatus ex̃citu pulso int̾¬
foctus ẽẽt. atq unde .l. manlius
ꝓconsul impedimentis amissis
profugisset. non mediocrem sibi
diligentiam adhibendam intelli¬
gebat. Ita re frumentaria prouisa
auxiliis equitatuq comparato. mł¬
tis pret̾ea uiris fortib. tolosa car¬
tasone. ⁊ narbona q̃ sunt cuutcites
gallie pronuitie finitinitune ex
his regionib nominatim euoca¬
nes ex̾citum introduxit. ciuuo ad¬

Expanded text:
pugna Sabinus et de Sabini vicpugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocanes exercitum introduxit. Cuius ad
Abbreviated transcription (Latin):
q duces ex consilio dimictunt. quͣ
Qua re concessa: leti ut explora¬
ta uictoria. sarm̃tis uirgultisq
collectis quib fossas romanor
complecait ad castra ꝑgunt. Locꝰ
erat castroꝵ editus: ⁊ paulacim
cib uuo ac cliuis circiter passus
nulle. Huc maigno cursu contẽ¬
derunt ut qmͣ iiuinum spacii
ad se colligendos armandosqz ro¬
manis daretur: exammatiq ꝑ¬
uenerunt. Sabinus suos ortatus.
cupientib signum dat impeditis
hostibus ꝓpt̾eci que ferebant on̾a.
subito duab portis eruptionem
fieri iubet. Factum ẽ oportunitate
loci. hostium in scientia. hac de¬
fatigatione uirtute militum. ⁊ su¬
ꝑiorum pugncrum ex̾citatione.
ut ue unum quidem nr̃oꝵ impetũ
ferrent ⁊ statun terga uert̾ent.
Quos impeditos integuis iiribus
milites uti consecuti: maguum
niuueꝵ eoꝵ occiderunt. reliquos
equites eoꝵ consectati. paucos
qui ex fuga euaseruit. relique¬
runt. Sic uno tempore ⁊ de nauali

Expanded text:
que duces ex coque duces ex coQua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Hac confirmate opinione ti¬
moris. idoueum quem dam homĩez
⁊ callidum deligit gallum ex his
quos auxilii causa secum habebat.
Luic magnis p̾miis pollicitatio¬
nibus q ꝑsuadet. ut ad hostes tnͣs¬
eat. ⁊ quid fieri uelit edocet. Qui
ubi ꝓ ꝑfuga ad eos uerut: tunorẽ
romanoꝵ ꝓpouit. quib augustiis
ip̃e cesar a benetis p̾mebatur. Do¬
cet. Neq longius abẽẽ: quin pro¬
xima nocte sabinus clam ex ca¬
castris excitum educat. ⁊ ad cesci¬
rem auxilii ferendi causa ꝓfici¬
scatur. Qdꝰ ubi auditum est: cõ¬
clamant om̃s. occasione negotii be¬
neg̾endi amuttendam nou ẽẽ: ad
castra ni oportere. Multe res adhͦ
consilium gallos hortabantur.
Suꝑioꝵ dieꝵ sabini contacio: ꝑ fu¬
ge confirmatio. inopia cybarioꝵ
cui reu parum diligenter cib his
erat ꝓuisum syes uenetici belli et
qd fere libenter homines id quod
uolunt credunt. His rebus adduc¬
ti: non prius uiridouicẽ reliquos¬

Expanded text:
bat. Hac confirmata opinione tibat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, coclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
bat. earum omiuium ciitatum
que defeceuut ex quib ex̾citũ ma¬
gnasqz copias coegerant. Atq his
paucis dieb aurelici eburo uices
lexouii que senatu suo interfecto.
qd auctores belli ẽẽ nolebant. por¬
tas clauserunt. seseq uiudouici
conuuixerant. magnaq preterea
multitudo undiq ex gallia ꝓditoꝵ
homuinum latronumq conuen̾et
quos spes predandi. studiumq bel¬
landi ab agri cultura. ⁊ cotidiano
labore reuocabat.
loco castus se tenebat: cum
iurodouie contra eum duoꝵ nuliũ
spacio consedisset. cotidieq produc¬
tis copiis pugnandi potestatẽ fa¬
ceret. ut iam non solum hostib
in contemytum sabinus ueniret:
s etiam nr̃oꝵ uulitum uocibus
opinionem timoris p̾buit: ut
iam ad uallum castroꝵ hostes
ciccede̾ aud̾ent. Id ea decã faciebat:
quod cum tanta multitudĩe hosti¬
um presertim eo ab sente qui sum¬
mam imꝑii teneret. nisi equo loco
aut oportunitate aliqua data le¬
gato dimiccardũm non existima¬

Expanded text:
bat earum omnium civitatum bat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existima
Abbreviated transcription (Latin):
rime fuit oportuitati. Nam sin¬
gulas nrĩ consectati expugnaue¬
runt: ut ꝑ pauce ex omni num̾o
uoctis interuentu ad terram ꝑue
mrent. cumi cib hora fere iiii us
ad̃ solis occasum pugnaretur. Q ͦ
prelio hellum uenctoꝵ totius q
ore maitime confectum ẽ. Nam
cum omuis iuuentus. onnus eciã¬
gramoris etatis in quib aliquid
consilii aut dignitatis fuit. eo
conuenerant: tum uauium. quo
ubiq fu̾cit unum in locum coege¬
int. quid amissis. reliqui neq
quo se reciꝑent. n quemcidiuodũ
oppida defendent habebant. Itaq
se sua omuia cescri dederunt: in
quo se eo gramus cesar uindican¬
diun statuit. quo diligentius in
reliquum tempus ⁊ barbaris ius
legatori conseruaretur. Itcq oĩ
senatu ueccito reliquos sb̾ corona
beudidit. Dum hec in ueuetis ge¬
rutur. quintus qu titurius sabinꝰ
cum his coyiis quas a cesaie accepat
infines unelloꝵ ꝑuenit. His p̾enit
uiridoure ac summami imꝑii tene¬

Expanded text:
ximae fuit oportunitati: nam sinximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, oin quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tene
Abbreviated transcription (Latin):
ma muralium falcium: His
cum funes qui autempnas ad
malos desti uabant. compheusi
adductiq euant: nauigio renus ĩ¬
citato ꝓrum pebancur. Quibus
precisis antempue uecessauo cõ¬
cidebant: ut cum omius gallicis
nauib spes in uelis armamentis¬
q consisteret. his ereptis omns
usus nauium uno tempore eriꝑet᷑.
Reliquum erat ctamen positiuũ in
uirtute quam nũ nulites facile
suꝑcibant: atq eo magis qd mn
conspectu cesaris atq omnis excitꝰ
res gerebatur. ut nullum paulo
fortius factum latere posset. Om̃s
emm colles ac loca superiora nũ
erat ꝓpinquus despectus in mare
abexeccitu tenebantur. Disiectis
ut diximꝰ antempius cum sigu¬
las bine ac terne uaues circuun si¬
sterent. milites sunmma ui tran¬
scendere. in hoctum uaues contẽ¬
debant. Ac icun cõu̾sis in eam ꝑ¬
tem nauib in quam uentus fere¬
bat. tanta subito molicia ⁊ tranqͥl¬
non possent. Que quidem res
ad negotium conficiendum ma¬

Expanded text:
ma muralium falcium. His ma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcenderederunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquilnon possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum ma
Abbreviated transcription (Latin):
pisset. ⁊ se uento dedissent: temye¬
statem ferrent facilius. ⁊ in uadis
consistent tutiꝰ. ⁊ sib estu relicte nul
saxa. ⁊ cotes tuu̾ent. quariun rerum
ominum nrĩs nauibz casus enuit
extimescendi. Complurib expugͥ¬
tis oppidis cesar. ubi intellexit fra¬
stin tantum laborem sumi. nz ho¬
stium fugam. captis oꝑpidis op¬
repͥmi. n his uoceri posse. staituit
expectandam classem. Que ubi cõ¬
uenit: ac p̾mum ab hostib iusa ẽ
buius militum centurionib q qͥb
singule uaues erant attribute cõ¬
stabat quid ag̾ent. aut qua rõne
pugne insisterent. Rostro enim
uocer non posse cognouenuit: tur¬
rib autem excitatis. tamẽ has al¬
titudo puippium ex barbaris nauib
suꝑabeit. ut n ex inferiore loco sa¬
tis cõmode tela adici possent. ⁊ nussa
ab gallis gauius acciderent. Una¬
eiit erat magno usui res p̾parata
a nr̃is: falces p̾acute inserte. adfi¬
xeq longuris: non ab simili for¬

Expanded text:
pisset et se vento dedissent, et tempepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, bunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili for
Abbreviated transcription (Latin):
atq item puppes ad inagnitudi¬
nem fluctuum tempestatumq
accõmodate naues tote facte ex
roboro ad quͣiuis im ⁊ contumeli¬
cun ꝑferendam trriustra ex pedali¬
bus in ciltitudinem trabib con¬
sixa clauis ferreis digiti pollicis
crassitudine auchore prꝯ fumb
ferreis. scithenis remncte pelles
pro uelis aluteq tenuit̾ cõfecte.
Hee sine pp̃ mopiam lim atq
eius usus in scientia: siue quod est
maigis uerisimile quod tantas ten¬
pestates oceani tantosqz impetus
uentoꝵ sustineri. ac tanta oneui
nauium regi uelis. non satis cõ¬
mode posse arbitrabantur. Cum
his narb nr̃e classi eiꝰ modi con¬
grescus erat ut in una celitate et
reliqua pro loci nat᷑a pro iu tempe¬
statum illis eẽnt aptiora ⁊ accõmo¬
daciora. Neq enĩ his nr̃e rostro
noc̾e̾ poterant: tanta in his euit
telum adiciebatur. ⁊ eadem de cã.
imꝰ comode scopulis continebant᷑.
Accedebat: ut cum seuire uentus ce¬

Expanded text:
atque item puppes, ad magnitudiatque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coe
Abbreviated transcription (Latin):
ut posita in extremis lingulis pro¬
muntariis q u pedib aditũ hrẽnt.
Cum er alto estus incitauisset qd̾
bis accidit semꝑ. horaꝵ .xii. spacio:
n nauib quod rursus iniuuente
estu uaues in uadis afflictarent᷑.
itaq utrq re oppidor oppugna¬
tio impediebatur. Ac si quando ma¬
guicudine oꝑis forte suꝑati: ex¬
truso ꝓ mari aggere ac molibus
so. cuius rei summam facultatẽ
habebant: omnia sua deportabãt.
seq in proxina oppida recipiebãt.
ibi se rursus isdem loci oportum¬
tatib defendebant. hec eo facilius
magnam partem estatis faciebũt
qdꝰ nr̃e naues tempestatib deti¬
nebatur. sũmaq erat uasto at
aꝑto mari magnis estatib mus
cic ꝓpe nullis portib difficultas
nauigandi. Namq ip̃oꝵ naues
ad hunc modum facte ariuateq
erruit carme aliquanto plauio¬
res qui nrarum nauium qua fa¬
cilius uada ac decessum estus ex¬
cipere possant ꝓ admodum erecte

Expanded text:
ut posita in extremis lingulis prout posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus so, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae
Abbreviated transcription (Latin):
feruitutis odisse. pͥusqmͣ plures
cuntates conspirarent. parciẽ¬
duni sibi ac latius dictribuen
tatu mittit. Huic mandat.
rhemos ieliquosq belgas adoat.
atq in officio contineat. germa¬
nosq qui auxilio abelgis arcessi¬
ti dicebantur si ꝑ uimi nauib
fl umen tiansire cõuentur prohi¬
beat. p. Crassũ cũ cohortib legio¬
nariis .xii. ⁊ magno mimero eqͥ¬
tatus in aquitaniam proficisci
iubet. ne ex his uationib auxilici
in galliaui nittantur: ac tãte
nãtiones cõsun guntur. q̃ ntuꝵ
sabinũ legat. ni cum egionib
tribus inurellos . coriosolitas
ler ouiosqz mittit. qui eam manum
distiuendum curet decimum brutũ
adolescentem classi. gallicsq na-¬
uib quas ex pictonib ⁊ sautoiuis.
reliquisq pacatis regionib con¬
uenur iussenit prefecit. Et cum
ꝓͥuu possot inuenetos ꝓficisa
iubet ip̃e ꝑedestrib copiis ꝯcendit.
Euint eiusmodi fere situs oppidoꝵ.

Expanded text:
servitutis odisse, prius quam plures servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendtatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum
Abbreviated transcription (Latin):
ullom ftcultatem hr̃e uauium
n eoꝵ locoꝵ ubi bellũ gesturi cẽnt
uada portus. insulsis nosse. ac lõ¬
go aliam ẽẽ nauigationẽ in con
His nitis consiliis oppida mu¬
nuuit. frimenta ex agris in op¬
pida comportant. naues in ue¬
netiam. ubi cesarem pͥmum bel¬
lum gesturum constabat quam
plurimas possunt cogunt: socios
sibi ad id bellum osisios. lexomos.
uãnetes. ambianos. morinos.
dyablindes. mencipios asciscũt.
Aurilia ex britannua que contin
eas regiones posita ẽ accersint.
Eirint hee dicticultates bellig̾en¬
di quas supra ostendimus: sed
tamen multa cescrem ad idbel¬
lum incitabant. inuiria retentor
tionem deditionẽ defectio datis.
obsidib. tot ciuitatũ cõmutatio
in pͥmus. ne hac parte neglecta
uelique nationes sͥ idem licere
arbitrarentur. Itaq cum uitel¬
ligeret omnes fere gallos nouis
rebus studere.⁊ d hellum mobi¬
liter celeriterq excitati: omes
antẽ homines nata᷑ libectatis

Expanded text:
ullam facultatem habere navium, ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concHis initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentoruost deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati
Abbreviated transcription (Latin):
de iebus cesar ab crasso ctior factus.
qd̾ ip̃e cibemt longius. naues int̾um
longas edificari in flumine ligeus
qd influit occeauum remiges ex ꝑ¬
uintia iustituit. nautes gubnãco¬
resq comycraui iubet. His rebus
celenter ammunistratis. ppẽ cum
citum contendit. Uenetii reliq̃q
item tiuitates cognito cesans ad¬
uentu cͥtiores facti. sinul qd̾ qnͣtũ
in sefcicinus admisissent intellige¬
baut. legatos qd̾ nom̃ apd omĩes
nationes sanctum in molacumq
semꝑ fucset. retentos abse ⁊ in uin¬
cla couiectos. ꝓ magnitudine
ꝑiculi. bellum parare. et maymie
ẽa q̃ ad usum nanium ꝑtinent.
ꝓuidere inctituunt. hoc maiore spe
quod multum natã loci ꝯfidelint
pedestria ẽẽ itiuena concusa estuo¬
nsmauigationem impeditam
P̾inscientiam locoꝵ. paucitatẽq
pud se morari posse confidebant.
Ac iam ut omnia contin opimo¬
nem accid̾e̾nt. tamen se pluriuũ
nauib posse qmͣ romanos. neq

Expanded text:
de rebus Caesar a Crasso certior factus, de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum xercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque pud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ qd̾ ⁊ nciues habent uenetii płi̾¬
mais quib in britaniam uaiga¬
re consuerunt: et scientia atq
usu rerum uauticarum ceteros
antecedũt. ⁊ in magno impetu
maris. etq aꝑto paucis portib
int̾iectis quos tenent ip̃i omnes
fere qui eodem mari uti cõsuerũt.
hñt uectigales. Ab his fuit initiũ
retinendi sillii. atq uelani: ⁊ si¬
suos se obsides quos craisso de dissent
recuꝑaturos existimcibant. Hoꝵ auc¬
toritate finitumi eidducti. ut sunt gal¬
loꝵ subita ⁊ repentina consilia: eadẽ
decausa trebium t̾m sidiumq reti¬
nent: ⁊ cełiter nussis legatis. ꝑ suos
pͥncipes inter coniurant nichil insi
cõmuni consilio acturos enudemq oĩs
fortune exitium ẽẽ laturos. reliqͣs¬
q cuutates sollicitant. ut in ea li̾¬
nere. quam romanoꝵ seruitutem ꝑ¬
ferre mallent. onini hora marituua
celeriter ad suam sententiam per¬
ducta. cõuiunem legationem ad.
P. crassu mittunt. si uelit cuos
recuꝑare obsides remittat. Quibus

Expanded text:
naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libnere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ copiis fusis ariisq exutis.
se in castin munitionesq cuais
recipiunt.
uo prelio ecicto. qd̾ sepius
fortunam temptare galba
nolebat. atq cilio se in hiberua
consilio uenisse meminerat. aliis
occurusse rebus iudãt. maxine
frumenti commecitusq inopiai
ꝑuotus. Posto die omnub eiꝰ uici
edificiis incensis. in ꝓuuitiam re¬
ũti contendit: cic uullo hoste pro¬
hibente. cuit iter demorante: inco¬
lumen legionem in mantuatis
inde mallobroges ꝑduxit ibiq hie¬
ncunt. His reb gestis cum omũib
deccuisis cesar pacatam galliam
existimaret: suꝑcitis belgis. ex pul¬
sis germanis. uictis in alyibus
sedunis. citq iuita hieme illui¬
cum profectus ẽẽt. qd̾ ecis qͦ natio¬
nes adire. ⁊ regiones coguosc̾e uo¬
lebcit. subitũ bellum in gallia co¬
hortum ect. Eius belli hoc fuit cã
P. cractꝰ adolescens cum legione.
uii. proyimis mari occeano qui
mandib hiemarat. is qd̃ in his

Expanded text:
stium copiis fusis armisque exutis stium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his
Abbreviated transcription (Latin):
item Gauis uolusenus tribunꝰ
militum uiri ⁊ consilii magni et
urtutis. ad galbam occurrunt. ac¬
q unam ẽẽ spem salutis docent.
si eruptione facta extremum au¬
uilium exꝑirentur. Itaq ꝯuocati s
cencurionib celeuter nulites cer¬
tiores facit: paulisꝑ int̾utt̾ent
prelium. cic tm̃ modo tela mssa
exciꝑent. seq ex labore reficerent.
post dato signo ecastuis erumꝑent.
citq omnem sꝑem salutis in iurͣ
ponent. Qd̾ nssi st̃ fciciuit. ac
subito omĩb portis eruptione fcã.
neq cognoscendi quid frice̾t. n
su colligendi hostibi facultatẽ
relinquunt. Itaq comutata for¬
tunai eos qui in sp̃em potiendorũ
castroꝵ uenerant udiq circum¬
uentos interficiunt. ⁊ ex hominũ
milib amplius .xxx. quẽ numeꝵ
barbaroꝵ ad castiti uenisse cõsta¬
bat. plus t̾cia ꝑte interfecta: reli¬
quos ꝑt̾aitos in fugam contiunt.
cic ne in locis quidem superiorib
consist̾e patiuntur. Bic omĩb ho¬

Expanded text:
item C. Volusenus, tribunus item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
gesaq in uallẽ coicere. Nrĩ pͥmo ĩ¬
degris uirib fortiter irpugnare.
n ullum frustin tel uiu ex locosu¬
ꝑiore mittere. ⁊ quecumq pars castͦ¬
rum uudata defensorib pͥmi iuideba¬
tur eo occurrere ⁊ aueilium ferre.
S hoc suꝑoni. qd̾ dinturnitate pu¬
gue hostes defessi prelio excedebãt.
clii integus uirib succedebant. Qͣrũ
rerũ a nrĩs pp̃ paucitatẽ fieri nich
pot̾et: ac non modo defesso expugͣ
excedendi: s ne saucio quidem eo
loci ubi conctiterat relinquendi ac
sui recipiendi facultas dabatur.
Cum iam amplius ser horis conti¬
nenter pugnaretur. cic uou solum
uires. s etiam tela mĩs deficerent
citq hostes acrius instarent. lau¬
guidiorib q nrĩs uallum scindere.
⁊ fossas comylere cepissent. resqz
eẽt iam ad extremum ꝑducte casũ
p. sertuis baculꝰ pͥmi pili centurio.
quem neruico prelio complurib
confectum uulñb diximꝰ. ⁊ tam

Expanded text:
gaesaque in vallum coicere. Nostri primo ingaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco suiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et
Abbreviated transcription (Latin):
His minciis acceptis galba. cum
n opus hib̾uoꝵ nutionesq ple¬
cõmecitu scitis eẽt ꝓuicum. qd de¬
ditione factu obsidib ꝙ acceptis.
nichil debello timendum exictinia¬
uerat. concilio celenter conuocato
sententias ex quirere cepit. Quo
n concilio cum in tantum repentũ
ꝑiculi precer opinionem accidisset.
ãc iaui omua feir suꝑiora loca
multitudine armatoꝵ completa
conspic̾entur. n subsidio uenii.
u cõmecitus supportari int̾clusis
itinerib possent. ꝓpe iam desꝑata
salute non uulle eismodi sentẽtie
dicebantur. ut ipedinentis relic¬
tis eruptione facta. isdem itim̃bus
quib eo ꝑuenissent ad salutem cõ¬
denderent: maiori tamẽ ꝑti placuit.
hoc reseruato ad extremum consilio
int̾im rei euentum exꝑiri et castra
defendere. Breui spacio interiecto.
uie ut his rebz quas constitussent.
collocandis atq ammuinstiundis
tempus daretur. hostos ex omuibz
ꝑtibus signo dato decurrere lapides

Expanded text:
His nuntiis acceptis Galba, cum His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plecommeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides
Abbreviated transcription (Latin):
cohortib attubuit. eñ locũ uallo
fosaq munuit. Cum dies hibͥnoꝵ
complures timisissent. ⁊ frim̃to
eo comportari iussisset: subito per
ex ploratores tͥtior factus ẽ: ex ea ꝑte
uict quam gallis concesserat om̃s
nectu discessisse. montesq qui mi¬
pendent a maria inultitudine
seduuoꝵ. ⁊ ueingror teneu. Id aliqͣt
de causis accideuit: ut subito galli
belli reuouandi legionis q oppmende
consilium caꝑent: pͥmuni qd legionẽ
u eam pleuicsimam detractio coho¬
tib duab et complurib singillatĩ
qui comiueatus petendi cã missi
loci. cum ip̃i ex montib in uallem
decurierent ⁊ tela coicerent: ne pͥmũ
quidem impetũ suũ pocse sustiner
existimcibant. Accedebat qd cuos ab
se liberos abstractos obsidum uonũe
dolebaut. ⁊ romanos nõ solum iti¬
nerum cã. s etiam ꝓpetue possessio¬
nis culmina. alpum occupare co¬
nari ⁊ ea loca. finitime ꝓuintie ad¬
ungere sibi ꝑsuasum hcibebout.

Expanded text:
cohortibus attribuit. Eum locum vallo cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant.
Abbreviated transcription (Latin):
liam profi¬
tisce̾tur ce¬
sar: serui¬
um galbã
cum legio¬
ne .xii. et
parte equi¬
tatus m
mantuatis. ueigros. sedunooq mi¬
sit. qui a finib allobrogum. alacu
lemano. ⁊ fliumue rhodano ad sũ¬
mas alpes ꝑtinent. cã mictendi
fuat. qd̾ iter ꝑ alpes quo magno cũ
piculo magnsq cum portorus mer¬
tatores ne consuerant. pate fieri
uolebeit. Nuic ꝑmisit si opus eẽ ar¬
bitiuretur: uti in his locis legioneui¬
preluis fuctis: castellisq complurb
eoꝵ eepugnatis. nussis ad eum im¬
diq legatis obsidib q datis. ⁊ pace
facta constituit cohortes ducis m
mautuatib collocare. ⁊ ip̃e cum re¬
liquis eius legionis cohortib in
uico uerngioꝵ qui appellatur octo¬
dorus hiemare. qui uicus positus
inualle. non magna aidiecta pla¬
nitie altissimis montib undiq cõ¬
tinetur. cum hinc in ducis ꝑtes flu¬
mine diuidẽtur. ailtam ꝑtem eius
uici galli ad hiemandum ꝯcessit.
altam uccuam cib illis relictam

Expanded text:
liam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legioneproeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam
Abbreviated transcription (Latin):
niultus ec defectionis ortum ẽ.
ab ambiorige ⁊ patulco ł catisulco
Qui auni ad fines regui uegui¬
fui sabimuo cocteq presto fuiscet.
frumentumq in hib̾na cõmpor¬
tauissent. indutioman teuno
mutus iipulti suos concitaue¬
runt. subitoq opprecsis liguaco¬
rib nagua uanu ad castiuop¬
puguanda uenerint. Cã celieer

Expanded text:
multus ac defectionis ortum est multus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celer
Abbreviated transcription (Latin):
eam quam lucio roscio in paca¬
tissimam et quietissimam ꝑtẽ
ducendam ded̾at milib pacc̃uũ.
c. continebantur. Ipẽ int̾ea quo ad
legiones collocasser munita q
hib̾ua cognonisset ingallia mo¬
uui cõstiture. Eut in carnotib
lummo loco natus. tasgetuus.
curus meiores in sua cuutate
regnum obtuuierant. Huic ce¬
sar ꝓ eius iirtute atq inse bem¬
uolentia. qd̾ in omnib bellis sĩ¬
gulan eius oꝑa fu̾at ucus maioꝵ
locum restituerat. Cercum iam
hunc aunum regnantẽ mimi
esres ad cesarem. Ille uentus
qd ad plures ꝑtinebat. neciuitas
eoꝵ impulsu deficeret. luciim
planciũ. cum legioue ex belgio
celenter iucornotes proficisa
inbet ibiq hyemare: quoꝵq opa
cognou̾at tasgetium iutfectũ
hos comprehensos. ad se mitte
Iut̾uu ab omnib legatis q̃storib¬
ꝙ quid logiones tradidemt ctior
factus ẽ in hib̾na ꝑuencum.
Deeb aircit᷑. xu. quib in hib̃na
nentum ẽ. initiũ repentin tu¬

Expanded text:
eam, quam Lucio Roscio in pacaeam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimiea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventumDiebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tu
Abbreviated transcription (Latin):
qd eo auno frumentum in gallia
pp̃ siccitcites augustius ꝑ uen̾at.
coactus est aliter sic superioribꝰ
annis ex̾citum in hib̾ius collo¬
care. legionesqz m plures ci.
distribuere. ex quib iniam in mo¬
rinos ducendam gayo fabio le¬
gato dedit. alt̾am in ueruios.
quinto ciceroni. t̾ciam in essuos
lucio roscio. quartam ui renus
cum tito labieno in confuno tre¬
uiroꝵ hyemare iussit.tres m
belgis collocauit. His marcũ
crassum quintum. ⁊ lucium mu¬
uitum plancum. ⁊ gaium tre¬
bonium legatos prefecit. unã
legionem quam ꝓxime transya¬
dum conscripsent. et cohortes.
u. meburones quoꝵ pars maxi¬
ma ẽ inter mosam ⁊ rheuran.
qui sub imꝑio ambiorigis et ca¬
tuolci euant misit. his militib
quintum titurim sabiũ et lu¬
cium aurunculeiũ cottam lega¬
tos ẽẽ iussit. Ad hunc modum
distubutis legionib fccillime
mopie fumũtarie sese meden posse
exictimauit: atq harum tamẽ
ominum legionum hib̾na p̾t᷑

Expanded text:
quod eo anno frumentum in Gallia quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quaestorem et Lucium Munatium Plancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter