comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s oiũm tempoꝵ dignitatem et gram ancessisse uident᷑. His datis
mandatis eos abse dimisit. Nouioduũ erat oppidũ heduoru
adripas ligeris oppõtuno loco positũ. Huc cesar om̃s obsides
galliȩ frumentum. pecuniãq publicã suoꝵ atq exẽcitꝰ ĩpedimẽ¬
torum magnam ꝑtem contulerat. huc magnum nũm equorum
huiꝰ belli causa mytalia atq inhyspania coemptoꝵ miẜat. Eo cu
Eporodorige uindomanis q uenissent: et destatu ciuitatis cogno¬
uissent. Litauicum bibratte abheduis receptum quod est oppidu
apud eos maxime auctoritatis cõuĩctiõ lictauicũ hibratti magista¬
tu: magnamq ꝑtem adeam senatus cõuenisse legatos aduẽginto¬
rigem depace ce amicitia conciliãda publice missos nõ ptetei¬
oicaendum tñ cõmodum existimauerũt. Itaꝙ interfertios nouio duni
asiouibus quiq eo negociandi causa conuenerant o aelmaoradum

Expanded text:
sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque
Abbreviated transcription (Latin):
duos mouit castra: ne tum quidem insequutis hostibus. zͦ diead
flumen elaber pontes reficit:atq exẽcitũ itaducit: ibi auirodoman
et Eporodorige heduis appellatꝰ discit cũ oĩ equitatu lutauicũ ad
solicitandos heduos profectum. opꝰ esse ipõs antecellere ad cõsumãdã
ciuitatem. Et si multis iam rebus ꝑfidiam heduoꝵ ꝑspectam habebat
atq eorum discessu ad maturari defectionem ciuitatis existimabat
tñ eos retinendos nõ cõstituit ne aut ĩferre inuiriã uideret᷑. aut
dare timoris aliquam suspitionem. Discedentibus his breuitei sin
in heduos merita expoĩt quos etq humiles accepiss: et compulsos
inoppida mulctatos agris omnibus ereptis copiis imposito stipen¬
dio obsidibus sũma cũ cõtumelia extoͬtis & qͣ ĩfortunã q q ĩ am¬
plitudinem deduxisset: ut nõ solum inpͥstinum statũ redissent:

Expanded text:
duos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad duos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent,
Abbreviated transcription (Latin):
adanaricum sensis cum sine duce et equitatu dep̃hensis hostib
nem admiraret᷑ quod nõ castroꝵ munitiões. nõ altitudo montis
non murus oppidi tardare potuisset tanto oꝑe licẽtiã arrogatiã¬
q÷ rep̃hendere: ꝙ plus se ꝙͣ imꝑatorẽ deuictoria atꝙ exitũ re
sentire existimarẽt: nec minus se abmilite modestiã et cotinen
ad extremum orõne cõfirmatis militibus ne obhanc cam̃ aĩo ꝑmouens
neu ꝙ iniquitas loci attulisset: id uĩtuti hostiũ attribuẽnt. Eadem
deprofectione cogitans que antesenserat legiones excastis eduxi
aciemq idoneo loco constituit. Cum uergintorix nichilominꝰ in
equũ locum descendẽt leui fco equestri p̃lio atq scdo ĩ casira exẽcis
reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset satisq ad gallicã ostena¬
ticẽm minuẽdã: militũ q aĩas confirmandos fctm existimãs ĩhe¬

Expanded text:
ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus nem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continenad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Ae
Abbreviated transcription (Latin):
unne tonam̃i. qͣue iã sãgius uires q defficiũt. prom hĩe abite
uum est facultas uosq adlegicẽm recipite. lta pugnatis ꝑ pauln¬
li ls cidit ac suis saluti fuit. iostri cũ ũdiq pͥmẽtet. tel ui. ce¬
nnioib amissis derecti se loco. s ĩtollerantie gallos ĩ sec̃ des legiru¬
ndau q̃ prosubsidio paulo eꝗore loco cõstiterat. Has turh.xeiii
liidis cohõtes exceperũt quȩ excastris minorio eduneie imige
rũt in hestis ꝯ hostes insignis constiterũt segintoes e abradicĩt
colis sios ĩtramunitiones reduxit. Eodie milites se mauila lio
ninus septigenti desiderati postero die Cesar cosictonie.  uo¬
cata temeritatem cupiditatẽ q militũ repheadit ꝓsib upsi dã¬
licassent quo p̃cedenclũ aũ quid agendũ uuderese ncis si repico¬
antiepiendi constitissent. n atribunis militũ. legatis qo retine¬
n potiuissent. Ex posuit quid miquitas loci posset. quidd ipse

Expanded text:
e conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantiae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito runt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum endi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uer. iitecto sipatio pati altitudinis fastigio oppiduri ingelian.
sab muto q ꝑs collis ad orientem lolera srecrabate lue c aloctus
buos ae qua subito eruptio fieret. Hec eadem noctu trec ubitois
aasamis presi diis tenetant᷑. oꝑe constituto fit equestre preclĩ
mnea planitie. quam intermissam collibus itia milia passuu sa
longitudinem patere sũp demõstrauirs tumiti. ui abutis q
qones q pro castris constitunt nequa subito i rup tio aed hiostium
peditatu fiat. presidio legionũ adito nt̃is anitaus anoet osioe
mfugami coniecti se i põs multitudine i ntedr̃a e caios aoiga. stĩoib

Expanded text:
eriecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. eriecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum bantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque ionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angus
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtũ qui controuersiam cũ cõuictolitabus proximis cõmitiis habue¬
rat. Et Cãuih qui post defectioẽm lictauici pedestribus copiis p̃fuẽat.
Et eporedorix: quo duce añ aduentũ Caesaĩs hedui cũ sequãnis
bello cõtẽderant fuga fcã aboĩ equitatir Uergintorix copias utꝓ
castris collocauerat reduxit. P rotinus q alexiã quod ẽ oppidũ nã¬
dubiorum iter facẽ coepit: celeriter q ĩ pedimenta exeastris educi
et se sub sequi iussit. Caesar impedimentis in proximũ collẽ deduc¬
tis duabus legionibus p̃sidio relictis sequutus qͣtũ diei ip̃s ẽ pas¬
suũ cĩciter tribus millibus hostiũ ex nouissimo agmiñ ĩterfectis
altero die adalexiã castra fecit: ꝑ specto ũbis situ ꝑteritis q hostib
ꝙ equitatus qua maxima ꝑte exẽcitus confidebat erant depulli
oppunnt a lor poiteo uideret enius collis madices due dlnato sicaꝓ ridir¬

Expanded text:
equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habueequitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus
Abbreviated transcription (Latin):
iure uirando adactis. postero die intres ꝑtes distributo equitatu
due se acies aduobus lateribus ostendũt. Una pͦ agmiñ iter ĩpedire
ccepͭ. qua re nũtiata Cesar suũ qͦ eꝗtatũ triꝑtito diuisum ire ꝯͣhoste
iubet. pugnãt una omnibus ex ꝑtibus: cõstitit agmen ĩpedim̃ta ĩter
legiones recipiuntur. Si qua in ꝑte nostri laborare at grauius p̃miui¬
debant᷑ eo signa inferri. Cesar aciemq constitui iubebat: que res et
hostes adinsequendũ tardabat &e nr̃os spe auxilii cõfirmabat. Fandẽ
Sermani alatere dextro summũ iugum nacti hostes loco depellũt
fugientes usq ad flumen. Ubi uergintotĩx cum pedestrib copiis con¬
sederat ꝑsequuntur complures q intẽficiũt. qua re aĩadu̾sa reliqui
ne ciciurentur ueriti se fugȩ mandant. Omnibus in locis fit cedes.
Tres nobilissimi hedui capti ad Caesarem ꝑducũt᷑. Coctus prefectus

Expanded text:
iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus
Abbreviated transcription (Latin):
conseait ⁊ouocatis q ad cõcisium p̃fectis equitum uenisle temopor
uictorit demonstiat fugẽ in prouitam romatias galia Rem polere
ia sior ad pñtein obtinendam libertatem satis eẽ ad reliqun de tio polos
acen atq otium parum prosicisci maioribues d colloris copiior¬
uersuros neq finem bellandi facturos proinde ag midie ninre lifas
asonenet si edunibus suis angxiliũ serant atq i ncõ morentur it ficẽ¬
non posse si id quod magis futurum confidat relictis impedimẽto
suȩ saluti consulant: et usu rerum necessariaꝵ et dignitate spoliati
iri: Nam deequitibus hostium ꝗn nemo eoꝵ ꝑrogredi mõ ex agn
audeat. Et ip̃os quidem non debere dubitare id quod maiore fas¬
ant animo copias se om̃s procastris hĩtuꝵ. &e ferori hostibus futui
Conclamant equites sanctissimo uire iu rando cõfirmari opõtere.
ne tecto recipiatur: ne ad liberos ne ad parentes aduxorem aditũ
habeat: qui nobis ꝑ agm̃ hostium ꝑ equitasset. probata re atq ois

Expanded text:
enisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facenon posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
erat aseptenstionibus collis que ꝑꝑ magnitudinem c̃ieuitꝰ ore q̃cũplecti
uon poterunt. Nostri necessario pene iniquo ce loco leuiter decliui ca¬

Expanded text:
Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco e
Abbreviated transcription (Latin):
nlbo n sn tellexeranit his aurx᷑ ex ultiõib castellis deducto submictelat
un longius abmunitione aberãt gali plus multitudine theloꝵ proficie¬
unt. soitea q̃ propius succesẜant. aut se stimulis in opinatos ĩducebãt
in serobes delati transfodiebant᷑: aut ex uallo ac tu̾ribus traiecti pilis mu¬
aibus interibant. Multis undiq uulneribus acceptis nulla munitioe
muptã cum lux appatẽt ueriti ne ablatere apꝑto ex supioribus castris erup¬
pone cirtumuenirent᷑ se ad suos receperũt ac interioẽs dũ ea que auer¬
butouige aderupticẽm preparata erant proferũt pores fossas ex plet. di¬
onus ihis rebus administiandis morati pus suos discessisse cogaiorint
q mimitionibus appropinquarẽt. Itare infecta in oppidum reueretunt
fis mugio cum detrimento repulsi galli quid agant consulũt. Locor
peitos adhibent exhis supiore castroꝵ situs munitioes qꝑ cogniose unie

Expanded text:
 intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt.
Abbreviated transcription (Latin):
N ostrosicut suꝑioribus diebus ut cuiq erat locus aitributus ad mun¬
los suist c om plura tõmentis thela cõiciũtur. At. Aantonius epse no¬

Expanded text:
Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munNostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et
Abbreviated transcription (Latin):
Sẽmani una in ꝑte confertis tũmis in hostes impetũ fecerũtr eosq pr¬
pulerunt. Quibus infugam proiectis sagiitarii cicũuentĩ int̾fectiq st
tem ex reliquis ꝑtib nri cedentes us incastra insecuti sui facultatẽ collig¬
di non dederunt. At hi qui ab alexia processerant incesti prope ĩ uictoua
desꝑata se in oppidum receperũt. Uno die intermisso galli atq hoc spato
magno cratium scalaꝵ ce ãpagonum nũo efecto medio nocte silentio a
stris egressi ad campestres munitioẽs accedñt. Subito clamore sublato qͣ
significatione qui in oppido obsidebant᷑ desuo aduentu cognosc̃e possẽt
crates proicere fundis sagitis lapidibus nr̃õs deuallo ꝑtubare. reliqua q
que ad oppugnatioẽm ꝑtinent parant administrare. Eodem tempore da¬
more ex audito dat tuba signum suis Uergintorix atq exoppido educĩ

Expanded text:
Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque prGermani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit.
Abbreviated transcription (Latin):
aggere explent:seq ad eruptionem:atq omnes casus apparant.Cesar on
exercitu adutramq ꝑtem munitioemᷤ disposito: ut si usus ueniat suũ ꝙ
locum teneat ce moueri equitatum et ex castris educi &e p̃liũ educi uiber.
Erat ex omnibus locis ał castris q̃ sumum undiq iugum: tenebãt despee
atq õs milites intenti pugne euentum expectabant. Salli inter equites tũ
sagitarios: expeditos q leui ãmature interiecerant quis suis cedentib an
succurerent: et nr̃oꝵ equitum impetum substinẽnt. Abhis complures dẽi¬
prouiso uulnerati proelio excedebant. Cum suos pugͣ suꝑiores galli ẽe cõ¬
confirmabant: ꝙ inconspectu oiuĩm res gerebat᷑ neq tegi aut tũpiter celũ
poterat: utros q &e laudis cupiditas: ce timõ ignominie ad uĩtutẽ excu¬
bat: cum ameridie prope us ad solis occasum dubia uictoia pͥugnaresũ

Expanded text:
aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli conconfirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte ac turpiter factum celari poterat, utrosque et laudis cupiditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ascedant. Illo tñ tp̃r potius utendum consilio sires cogatan angilia
morenart: qͣ ant dedictionis ant pacis subeundã cõdinoe eo undiu¬
bo quieas oppido receꝑant cum liberis atq uxoribus etire mgubtou
ut se in seruitute receptos cibo iuuarent. Hos Cesar dispo sins iuilio
ustedibis recipi promibebat. Interea Comtꝰ reliquiq duces quibi suma
imperi ꝑmissa erat cũ omnibus copiis ad alexiã ꝓuenuũ e cosle er¬
hore ocupato no longe mille passibus antis murati mions eesidont
Dostro dit equitatu ẽx castis educto ominem cã planitieta quã i lon¬
gitudinem quatuor millium passuum patere demonstrauimus comps̃
pedestres q copias paulum abeo loco abditas in locis suꝑ ioribus cõstitũ
Erat ex oppido alexia despectus incampum concuritur. his auxiliis iisi
fit gratulatio intereos: atq oiũm animi ad delitiam excitant᷑. ltaq proa¬
tis copiis ante oppidum considũt: & proximã fossam cratibus integũt ꝙ

Expanded text:
descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ ꝑꝑ cius singularem et nephariam crudelitatem. Hic sũmo in
hos hñdos ciuium loco: neq adconsilium adhibendos censeo cũ hi
mihi resistĩe qui eruptionem probant quorum inconsilio omniui
numerum consensu pristinȩ resistẽ uĩtutis memoria uidet᷑ aĩ ẽ ista
mollities non uirtus paulisper ĩ oppiã ferre non posse: qui se ultro
mori offerant facilius reꝑiant᷑ qͣ q̃ dolorem patienter ferant: at ego
hanc sententiam probatem tm̃ apud me dignitas põt: si nullam
p̃ter uite nostre iacturam fieri uiderem. Sed incõsilio capiendo oẽ
galliam inspitiamus. quã ad nostrũ auxiliũ concitauimus. quia
hominum millibus.Lxxx. uno loco interfectis propinquis cõsan¬
guineisq nostus cum fore existimatis. si pene in ip̃is cadau̾ibus pre¬
lio decertare cogentur. Nolite uos ur̃õ auxilio ex poliare. qui uesti

Expanded text:
ti videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in ti videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
mouerent᷑. Omnes q ex animo et oꝑibus in id bellum incũbent. Co¬
tis equitum.uiii. millibus: et peditum circiter .CClx. hec ĩ heduoꝵ
attrebati Uirodomaro ce Eporedorigi heduis. Uercassia neuno. Aru̾n
consobrino uergentorigis summa imperii tradit᷑. His delectis ex ciu¬
tatibus atribuunt᷑: quorũ cõsilio bellum administrarẽt. Os alacrs
et fiducia pleni ad alexiam proficiscunt᷑: neq erat oiũ quisq ꝗ al
pectum modo tante multitudinis substineri posse ãbitraret᷑. p̃seia
ancipiti proelio cum ex oppido eruptione pugnaret᷑ forisq tãte co¬
pice equitatus peditatus q cẽnerent᷑. At hi qui alexie obsidebant̃
p̃terita die qua auxilia suoꝵ expectabant consumpto oĩ frumẽt
inscii quid inheduis gẽrẽt᷑ consilio coacto deexitu suaꝵ fõtuna
consultabant: ac uariis dictis sententiis quaꝵ ꝑs dedictionem ꝑs dũ
uires suppetẽnt eruptionem censebat. N õ pretereũda orõ Tritograt

Expanded text:
moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critogna
Abbreviated transcription (Latin):
uo auema in quod ad diem non uenuat sle corumfibe e msiniaon adbu¬
plis. quid gͥ romanorum animos inillis ulterioribus munition dus
me causa quortidie exerceri putatio: si uloꝵ muntiis c̃ositmnoe. us poie¬
us omini additu ꝑcepto. hio utimini testibus appropinquae eotũ aid¬
suncum qui huius timore exteriti diemꝙ noctem itioꝵe uersant. qui
loporibiis qui etat a dbellum inutiles uidebant̃. uitam. tolle ar ũt t̃
so hos tibus mdiderunt euĩ rei si ey nõ hr̃emuo. taliberlaei s sust tur¬
a postens yrodi puilcherimum uuidicarem: tiã ꝗd illi sil bello fiuit dero¬
hulata galha cimbri magnaq ilata calamitate Amibuis quas s̃ hoste s
ma tond itiosie bella gesserũt. & si ea que inlonqi ncruis n ationibnis
gaunt igriotatis trespicite finitnmã galiã que im ꝑronĩta relacita i¬
St er legibus cõmutatis fens securibus subiecta pẽ e mu srs itu eelie

Expanded text:
 An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberet posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur se
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ceperũt. Erat romanis nec loco: nec nũo equa contentio si¬
mul et cursu &e spatio pugnȩ defatigati non facile recentes:atq in¬
regros substinebant. Cesar cum iniquo loco pugnari hostiũq aug¬
ni copias iuderet p̃metuens suis ad .t. Sexnũ legatum quẽ mino¬
ribus castris p̃sidio reliquerat mictit ut cohõtes celeriter ex castas
educẽt et sb̾ ĩfimo colle adextͦ latere hostiũ cõstituẽt ut si nrõs loco de¬
pulsos uidiss qͦminꝰ libe hostes inseq̃rẽt᷑ terreret. lp̃e paululũ ex
loco cũ legione ꝓg̃iẜ ubi cõstituerat euẽtũ pugne ex pectabat. Cui¬
accẽrime cominꝰ pugnaret hostes loco ce nũo: nr̃iq uitute con¬
fidẽnt. subito sunt hedui uisi ablatere nr̃is apꝑto: quos cesar
ab dexta ꝑte alio ascensu manꝰ destinãde cã miẜat. Hi siłitudie

Expanded text:
ferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; siferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tas existimarent esse se se exoppido eiecerũt. Matres familice dem
uestes argentum q iactabant ce pectore nudo prominente spsis men¬
hus obtestabant᷑ romanos ut si ꝑcẽnt neu sicut auariti fecissent uta
lienbus quidem atq infantibus abstinent. Non uile demuris pi
manus ademisse sese militibus tradebant. Labienus centurio lg
onis octaue que intersuos eo die dixisse constabat. excitari se auer¬
censibus p̃miisq neq cõmissuꝵ ut pͥus quisq̃ muꝵ ascendit. tlo
ꝑtem oppidi ut sup̃ demõstrauimus munitionis cã conuenerant
pͦ exaudito clamore inde ẽt̃ crebris nuntiis incitati oppidũ a roma¬
nis teneri p̃missis equitibus magno concũsu eo contenderũt. en
ut quisq pͥmus uenerat submuro consistebat suorũ q pugnãtũ
nũm augebat: quorum cũ magna multitudo cõuenisset mattesti
q̃ paulo ante romanis manus demuro tendebãt suos obtestaii et
more gallico passum capillũ obstentare: liberos q incõspectũ pro¬

Expanded text:
 existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Luciuionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum pro
Abbreviated transcription (Latin):
minibus ꝑ petue fosse quinos pedes alte ducebant᷑. Huc illi stipites de¬
missi et ab infimo reiuncti ne reuelli possent ab ramis eminebant ꝗni
õdines cõiuncti interse atq implicati. quo qui intrauerãt se ip̃i acuns¬
simis uallis induebant. hos cippos appellabant. quibus obli quis ii¬

Expanded text:
minibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites deminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis
Abbreviated transcription (Latin):
destinatos coniicere possent: hoc intermisso spatio duas fossas.x.u. pedui
latas eadem latitudine ꝑduxit: quarum interiotem campestribus: ac di¬
missis locis aqua exflumine deriuata compleuit. posthas aggerem et
uallum.xii. pedum extruxit. huic loricas pinas q adiecit grandib con¬
uis eminentibus ad commissuras pluteoꝵ atq aggeres: qui ascensũ hosti¬
um tãdarent: & tures toto oꝑe cicumdedit que pedes.Lxxx. distarẽt. Etat
eo tpr et materiari & frumentari et tantas munitiones fieri necesse dimi¬
nutis nostris copiis. que longius acastris progradiebant᷑: ac nõ numquã
oꝑa nr̃a galli temptare: atq eruptioem ex oppido pluribus põtis sũma ui
facere conabant᷑. qr̃ ad hec rñsus oꝑa addendum Cesar putauit qͦ mince
nũo militum munitiones deffendi possent. Itaq truncis amborũ aut
admodum firmis ramis abscissis. atq hoꝵ delobratis: atq p̃acutis cacu¬

Expanded text:
destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacu
Abbreviated transcription (Latin):
paulo longius tollerari posse ꝑcendo.His datis mandatis qua opꝰ erati¬
termissum scd̾a uigilia silentio equitatum emictit: frumẽtũ õe ad se cõ¬
ferri iubet capitis poenam his qui non paruerĩt constituit. pecus magia
erat copia ab mandubiis compulsa uiritim distribuit frumentũq pce
et paulatim metiri instituit copias õs: quas pro oppido collocauerat ĩ oppi¬
dum recepit. his omnibus rõnibus auxillia galliae expectare &e bellum
parat administrare. quibus rebus cognitis exꝑfugis & captiuis. Cesari
gnã munitionis instituit fossam pedum .xx. deiectis lateribus duxiti
eiꝰ fosse solum tm̃dem pateret quantum summe fosse labra distarent. Reli¬
quas õs munitiões ab ea fossa pedes quadringentos reduxit in hoc consi
lio qm̃ tm̃ esset necessero spatio complexus ne facile totum cõpus corona
militum romanae militiae cingeretur: ne ue ex prouiso aut noctu ad mu¬
nitiones hostium multitudo aduolaret:aut inter diu thela ĩnros operi

Expanded text:
paulo etiam longius tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi
Abbreviated transcription (Latin):
cassidibus equitum spetie ac simulatione collibus c̃icũ uehi iubet.
His paucos addit equites: qui latius obstentationis cã uagaiẽt
longo circuitu. Caldem om̃s uibet petẽ regiones. Nlec procule
pido udetantur ut enat ageregoiul o drlear uut mcodom uago mosste

Expanded text:
cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido
Abbreviated transcription (Latin):
similis fuge uideretur. Hec cogitanti accidẽ uisa est facultas beñra
gerende. Nam cum minora in castra opis ꝓspiciendi cã uenisset ãu¬
uertit collem qui abhostibus tenebat᷑ nudatum hominibus: ꝗ sup¬
oribus diebus uix p̃multitudine cerni potat admiratꝰ querit es
fugis cam̃ quorum magnus adeum quottidie nũs confluebat. Co¬
stabat inter omnes ꝙ iam ip̃e Cesar ꝑ exploratoes cognouerat dõsi
ẽẽ huiꝰ iugi prope equum. sed hũc siluestrem &e angustũ: qua eẽt
iam ałr sentire uno calle ab romanis occupato si alteꝵ amisissent
ꝗn poene cĩcum uallati atq omni exitu: ce pabulatione intdusi
uiderentur. Adhunc muniendum om̃s auergintorige euocatos.
Hac re cognita Cesar mictit q̃ plurimas equitum tuͣmas: eis meda
nocte impat ut paulo tumultuosius omnibus locis uagarent᷑ pͥna
luce magꝰ nũm impedimentoꝵ excastris detrahi millionibq cu

Expanded text:
similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua essetmere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris mulorumque
Abbreviated transcription (Latin):
cunt ldem facẽ cogunt eos qui negotiandi causa ibi costitant
Nos continuo initinere adõti omnibus impedimentis etur̃t
tepugnontes diem noctemq obsident multis utt̃ q itsectio¬
maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio ilu
factum consilio demonstrant. questionem debonis direptis decernu
litauici. frauꝵ q bona publicant. Legatos ad cesarem sui purgandi gn
mictunt. Hec faciunt recupandonum suotum cã sed contaminatis
cinore et capti compendio exdireptis bonis ꝙ ea res admultos ptinebat
timore poene exteriti consilia clam debello inire incipiunt ciuitato
reliquas legationibus sollicitant. que causa et si cesar intelligebat li
gͣuius deciuitate uidicare: neq desua heduos beniuolentia diminue
Ip̃e maice̾m galliȩ motum expectans ne ab hominibus ciuitatis eicũ¬
sisteretur consilia inibat q̃ ad modum agergoua discedẽt: ac rurh
omnem exercitum contrahẽt ne profectio nata abtimore defectio

Expanded text:
cunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectimaiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allal publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis
Abbreviated transcription (Latin):
aus yncipe ciuitatis complutibus ꝙ alis interfectis infra oppila ae mu¬
mibia sublcuari poterar. mans mbenum ingenrania mictit aleas ⁊ unta¬
a quai supioribus annio pacaũat equites m ablus arceal uon teu ans ai¬
mature pecites qui inter cos procliaui consuerant. Eora duentu ib us
ns ya oneis equis utebant᷑ atribunis militum religerios ⁊ cuitiboa ig¬
ueniunt inagno iorum coacto niumero cum Cesar auseooantios tr
semremos ingonium finos iter facẽt quo faciluis iubsidra pio ueroit den

Expanded text:
principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muItalia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus veniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium pr
Abbreviated transcription (Latin):
aubstimenda magno usui fuisse tõmenta. sabiuma discessub&
auibius telictis portis obstruere ceteras. plutros ꝙ uallo ełbedlẽ
ali inposcetum diem similem casum expectares Tbiis ebaisto
iognitis Celat summo studio militum ante otut solas ũo stto
uienit. dum hec adgergouiam getuntuer drnis paineus ab¬
snito aaceptis nuuuna sibi adcognoscendum spat urmetẽ¬
linquirnit. Impellit alios auatitia alios itacunda sel t̃ medĩ¬
nl que maxime illi hominum gñi est in nata autleue adili¬
uoneni hñt pro re compãta bona ciuium romanox biti pũt
celes facuint: inseruitutem abstrahunt. adoruit at sa qpno¬

Expanded text:
sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis o acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes fac
Abbreviated transcription (Latin):
lites ne necessario tempore itineris labore ꝑmoueant᷑ cupidissi¬
mis omnibus ptogressus millia passuum .xx.u. agmẽ heduo
conspicatus in misso equitatu iter eotum morat᷑ atq impedit ĩ¬
terdicit ꝙ omnibus ne quemꝙͣ interficiant. Eporodorigem
uindo matum quos illi interfectos exissima ban intra uduites
la si easii manus tendere. deditioriem ligru fita elien puoie du
aris md̃tem dep̃cati incipiunt. Litauicus cum siuis dientulit bo
mot gallorum nephas est. et inex t̃cua uoreiena deleer mutos &s
ussoinuositi. consetuatos docerent. quos iure belli mter fice noiu¬
net mebus q noris noctis exercitui adequuen dlabio misti qt
algergouia mouet. Medio fere itinere equitel a bibnui oisti qto
nonitrant cum crebro intega deffesus succederent. nseo pai
auolabore defatigarent. quibus iꝑ magnitudiner ⁊ uostidudine¬
auolab esset qs dem eodera in teruallo ꝑ manendũ multitudine

Expanded text:
lites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissilites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites pecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronossuo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quana demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar abdiuiciato sibi traditum ex humili loco ad summam
dignitatem produxerat. et inequitum nũõ locauerat: nominã
abeo uocati. his erat inter se depͥncipatu contentio et in illa magisttatũ
controuersiã. alter proconuictolano: alter prococto summis opib
pugnauerant. Ex his eperodotix cognito litauici consilio media
fere nocte rem adcesarem deffert. Otat ne pariat᷑ ciuitatẽ p̃uis
salutem neq propinqui negligere neq ciuitas leui momentogi¬
stimare posset. Magna affectus sollicitudine hoc nũptio cesar
ꝙ semꝑ heduorum ciuitati precipue indulxerat nulla interpo¬
eduxit: nec fuit spatium tali tempore ad cõtrahenda castia qđ
res posita inceleritate uidebat᷑. sabium legatum cum legionib
duabus castris presidio relinquit frẽm litauici cum cõprehendo
di usisset paulo ante repperit adhostes confugisse: adhõtatꝰ mi¬

Expanded text:
Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interpocastris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus mi
Abbreviated transcription (Latin):
heduos intertectos. quod colloquuti cum auernis dicent etes seio¬
ter multitudinem militum occultasse: atq ex media cede fugisse
Tonclamant hedui ce litauicum obleciant uł sibi consulat. quasi
te cum aruernis nos met coniungete. An dubitamus qu nephia¬
tio facinore admisso romani ad nos iam interficiendos cõcutam
Proinde siquis in nobis animi est ꝑsequamur eorum mõten
qui indignissime interierunt: atq hos latrones interficiãmn
ostendit ciues romanos qui eius presidii fiducia una erant m¬
gnum nũm frumenti cõmeatumq diripit ip̃s trudełi ex ctua¬
atos interficit. nuntios tota ciuitate heduoꝵ dimictit. Eoden
mendatio decede equitum: & pͥncipum ꝑmonet. hõtatui ir
sili rõne utq ip̃e fecerit suas inuirias proseq̃tur. Eperedom
heduus sum mo loco natus adolescens: et summe domi potenir
et una uiridomarus pari etate et grã: sed genere dispari: quen

Expanded text:
Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inAeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasiet cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem