comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occisus sit plusquam unquũ ẽ si forte
diffusa late p̃ctia hubeat. deom̃ib q̃me
aregione fuerunt fuis ⁊ q̃stionem haberi
⁊ supplicium sumi. Sufficit ergo eos qui
cum ip̃o quioccisus dicitur fuerunt. ⁊ ꝗ
su pfinieem cedis aut conscientia ad¬
tingi udebuntur. debis q̃stionem haberi¬
¶ Tum tomĩnus iitinẽ ẽet. octisus tebis.
qui una cumeo fuerunt. cumoccideretur.l
cum una fuissent. ꝓfugerunt suppliciũ
sum̃clum ẽ. qt̃ sicum domino nemo fuit.
cum octideretur. cessant istaseãt ꝯsulta.
Inpnoes suus lancilla ñdumrri potẽs.
non ineademcausa erunt. ꝑtas eñi excu¬
sationem meretur. impubi aũt uttũ
insupplicio nõ parciiis anuo ⁊̃ inq̃sti¬

Expanded text:
occisus sit, plus quam iniquum est, si forte occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et quaestionem haberi et supplicium sumi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi videbuntur, de his quaestionem haberi. Cum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occideretur vel, cum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta. Impubes servus vel ancilla nondum viripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem meretur. Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus an
Abbreviated transcription (Latin):
Fait sȩxtus sic eẽ sepe iudicatum utqui¬
cumq eoloco fucrurit. ĩide uocem exaudi¬
re potuerunt. hiipuniantur qĩ subeod̾
tecto fuerint licet aliiualictioris uocis
alii exignioris sunt. nec om̃s udiꝙ exau¬
diri possunt. Guxtahoc tam̃ndetur ⁊ duiu̾
adtianus rescripsisse inhec uerla ⁊ uiquo¬
tiens dominus sins auxilium ferre possũt
nqͥebr saluti eorum suam añponẽ ¶ Po¬
misse auiẽ ancillam q̃ieodẽ conclaui c̃
tomina sua fuerat auxilium ei ferre si
ue corpore fuo autem certe uoce plormn
tem uthiiqui in domo fuerant aut uiti¬
nni auchirent hoc ipsum manfestum ẽ
quod dixit ꝑcussorem sibi minatimisi
ꝓclamasset. ultimrum itaq supplicium
pati debr. uelhoc ne cẽteri ẜui cedant in
periculo rominorum sibi quẽq consule
debere. ¶hoc rescriptum multa ꝯtinz
namei non partit que ineodẽ ꝯclaui fuit¬
⁊ eiquitimuit mori nõ ignoscetur ꝑ quod
ul uõcr oporteat fuos dñis aucilium
ferre ostendit. ¶Siquis inuilla agẽs

Expanded text:
ait Sextus sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidioris uocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt.Iuxta hoc tamen uidetur et diuus Hadrianus rescripsisse in haec verba: "servi quotiens dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at tem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset. ultimum itaque supplicium pati debet uel hoc, ne ceteri serui credant in periculo dominorum sibi quemque consulere debere'.Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens
Abbreviated transcription (Latin):
Ante tabulas testam̃ti coclicil¬
lifacti. non aliter ualent. quamsitestam̃¬
to. quod posteafactum est todicilli cofir¬
mantur. aut uoluntas eorum quocumq
iudino retineatur snłuabuntur eade
quib aliter defuctus nouissime iudi
ros suos reredes instriuerat. olitionẽ
emancipationis. codicillis. adiecit rm
conlitionem teretli instituto cocticillis
aclicete ñeq substitutoere directo põt.
Coclicillos ⁊̃ piũres quifa cerepõtꝭ ip̃iꝰ
manu neq seribi. neq signari netesse est.
licet inconfirmatione codicilloꝵ pat. f.
manusignatos ⁊ subscriptos. tam̃ualent
facti abeo coclicilli lic neq abeo signati.
neq marueius scripti fuerant i n ameaque
postea gerumur. porib derogant. ¶ Ce¬
clicillos isclemum facere põt. qui⁊ testm̃

Expanded text:
Ante tabulas testamenti codicilli facti non aliter ualent, quam si testamento quod postea factum est uel codicillis confirmentur aut uoluntas eorum quocumque indicio retineatur: sed non seruabuntur ea, de quibus aliter defunctus nouissime iudicros suos heredes instituerit, condicionem emancipationis codicillis adiecit, condicionem heredi instituto codicillis ad‹i›cere neque substituere directo potest. Codicillos et plures quis facere potest et ipsius manu neque scribi neque signari necesse est. Licet in confirmatione codicillorum pater manu signatos et subscriptos, tamen ualent facti ab eo codicilli, licet neque ab eo signati neque manu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur prioribus derogant. Codicillos is demum facere potest,
Abbreviated transcription (Latin):
auius. Ni quus tolomãio tent ut te¬
stes ñueni̾ant. ⁊ ꝑ hec teficiat facultas te¬
stam̃ti. fatieneli renegante sũt actiones
eiquitoio fecerit. siue legitimis yeres sit
faari nõnocet. ¶ Sifftcieuis quitolum
romisit. cõmissum̃ est ut bereditatem re¬
stituerat ea hereclitas caducacum fuis
honerib fit. utcõmoctum legis faĩcidie fi¬
scus sentiat. dochrantis autem fidĩ ꝯmissariꝰ.
quominus uxor conii eum mutata uo¬
luntate cocdicillos facẽ int̃cesserit. S ut
fierias solet offensam egit. mulieris ma¬
ritislis smone placau̾at. incrim̃mincidi

Expanded text:
tum Si quis dolo malo fecerit, ut testes non veniant, et per hoc deficiatur facultas testamenti faciendi, denegandae sunt actiones ei qui dolo fecerit, sive legitimus heres sit atri non nocet.Si fidei eius qui dolum admisit commissum est, ut hereditatem restitueret: ea hereditas caduca cum suis oneribus fiet, ut commodum legis Falcidiae fiscus sentiat, dodrantis autem fideicommissariusquo minus uxor, contra eum mutata uoluntate, codicillos faceret, intercesserat, sed ut fieri adsolet, offensam aegrae mulieris maritali sermone plac‹a›uerat, in crimen non i
Abbreviated transcription (Latin):
nil. Siexreretlatus fanis antequã
fitaretur patris herecditas occisus sit. exe¬
Quñtu inspicietp. iut si adita fũt htredi¬
si sartis quasi aliẽra fiũsse uideantim ⁊miero¬
ͣ lrritum testamtumfactũsit q ip̃urs

Expanded text:
num Si exheredatus filius, antequam adiretur patris hereditas, occisus sit, ex eventu inspicietur, ut, si adita fuerit hereditas, quasi alieni fuisse videantur: si vero irritum testamentum factum sit, quia ips
Abbreviated transcription (Latin):
tenctui ⁊ magis ẽ. ut siquidem om̃ibus
ferre potiut: quarnuis quib tamtulerit fu¬
pplicium afficienctum ¶ Siũo simul om̃ib
ñponut excusandum qr quib. tum opẽ
tlerit nãillut durum est dicẽ sicũ duo¬
Ib auxilium ferre nõposset elegi̾t alti ẽẽ¬
aut comp̃hendñdi eos quiceclemfecerunt
ñponuerint nec intest. aquo clausi tene¬
buntur. Sic tam̃sinontata opera uoluẽ¬
ruit seita includi neopemferre possunt
¶clausos acciꝑe debemus ⁊ sisunt unicti. si
tam̃ita uinti. ut omino erumpete iuĩcula
⁊ auxilio eẽ ñpotuerit. ¶Ignoscitur ⁊̃

Expanded text:
tendus? et magis est, ut, si quidem omnibus ferre potuit, quamvis quibusdam tulit, supplicio adficiendum: si vero simul omnibus non potuit, excusandum, quia quibusdam opem tulerit. nam illud durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit alteri essaut comprehendendi eos, qui caedem fecerint, non potuerint: nec interest, a quo clausi continebuntur: sic tamen, si non data opera voluerint se ita includi, ne opem ferre possint. clusos accipere debemus et si sunt vincti, si tamen ita vincti, ut omnino rumpere vincula et auxil
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. E epissime rescripium ⁊ ꝯstitutũẽ.
eum quitestam̃tum facẽ opmatus est. nͦ
uoliũt qi coclicillos id ualere inderi nec
coclicilios fecisse. sĩoeoꝙ ꝙ inillo testam̃to
scriptum est. lic quasi incodicillis pote¬
rit uale̾ tam̃ñ debetr.

Expanded text:
num.Saepissime rescriptum et constitutum est eum, qui testamentum facere opinatus est nec uoluit quasi codicillos id ualere, uideri nec codicillos fecisse: ideoque quod in illo testamento scriptum est, licet quasi in codicillis poterit ualere, tamen non debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
us. Lege cornelia cauerr tep̃mio ac¬
cusatoris. qui requisiuit. ⁊ renũtiauit eos
suos quiexea familia. añqstionem suge¬
rant. ut infingulos suos quos conuiceit
quinq aureos exbonis occisi aut siinde
redigi occisi eaquantitas ponpossit expuͤ¬
blico accipiat. Quod p̃mium ñ in om̃s
fuos qui subeocdem tecto locone fuerint.
S ineos solos quicedem amisissent ac¬
cusatori tribuitur. ¶ p̃tereacauetur.
Ut dehisquiante questionem habitam
fugerant: siaꝑto testam̃to libi scripti
inuemantur. lege desictariis udiciũ
fiat / ita ut exiuncułis causam dicant⁊

Expanded text:
.Lege Cornelia cauetur de praemio accusatoris, qui requisiuit et renuntiauit eos seruos, qui ex ea familia ante quaestionem fugerint, ut in singulos seruos quos conuicerit quinque aureos ex bonis occisi aut, si inde redigi ea quantitas non possit, ex publico accipiat. quod praemium non in omnes seruos, qui sub eodem tecto locoue fuerint, sed in eos solos, qui caedem admisissent, accusatori tribuitur. Praeterea cauetur, ut de his, qui ante quaestionem habitam fugerint, si aperto testamento liberi scripti inueniantur, lege de sicariis iudicium fiat ita, ut ex uinculis causam dicant
Abbreviated transcription (Latin):
defamilia habeaturs ne hetei ꝓp̃t. compẽ ⁊¬
dium fuum familie facinus eccultaret.¬
¶egant᷑ sceuola ait utquis ad heredem su̾¬
um utcies atrion̾es trãsmitat siforte añ
a ditionem teceilt exploninum eẽ t ebridẽ

Expanded text:
de familia habeatur, ne heres propter compendium suum familiae facinus occultaret.Eleganter Scaeuola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decessit, exploratum esse debere
Abbreviated transcription (Latin):
est. cumnetemgai seu reredes eĩ ñunan¬
ducauerint. antitĩ nichilominꝰ eos he¬
recles. ut inclignos accusare possit. obit
ꝙ necemeius m̃undicauerint. nec obsit
ei. quot abisclem fuei cõmissum extestam̃¬
to fratris patruelis. consecutus sitrr. ni
chil ꝓponi. cur obstaret.
tit testam̃tum namittũt porñonẽ suã
quiculpa carent. Siquis aliqũt testaĩ
captar Neceditatem. legĩtima. uł exte¬
stanto. ꝓhibuit testam̃tarium introiẽ
uolente eo facere testm. ł mutare diuus
adrianus constituit. denegari erdexẽ ac¬
tignesItenegatisq actionib fiscolocũ fce̾.¬
¶ Sicominus tolo fecerit netestam̃tum

Expanded text:
est, cum necem Gaii Seii heredes eius non uindicauerint, an Titius nihilo minus eos heredes ut indignos accusare possit ob id, quod necem eius non uindicauerint, nec obsit ei, quod ab isdem fideicommissum ex testamento fratris patruelis consecutus sit. respondit nihil proponi, cur obstaret. rit testamentum, non amittunt portiones suas qui culpa carent. SI QUIS ALIQUEM TESTARI captat hereditatem legitimam uel ex testamento, prohibuit testamentarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore.Si dominus dolo fecerit, ne testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
itatic ꝑmorbum nichil augit. ¶ Cec̃
quoq ueniam mereri debr. ¶ ꝙ urũan
similimodo excipiamus s iiubruccis
tantum auxiliumsuꝑest. ¶ futiosos
excipi nequaquam dubium est. ¶ Siꝗs
ꝙͣ meorum suum suamue exea frmilia
ꝗ eius facinoris noxius ent receperit. ur
celauerit sciens dolomalo mnẽacausa est
ac silege quedesigariis latti ẽ fatinoris
noxius fuerit ¶ Siexstipulanui suns debe¬
atur. ⁊ ceclem dõmini arguerit. ⁊ p hoc pre
mio libee iussus sit. exstipulatu actio sti¬
pulatori ñclarur. Namisi supplicio affect̃
fuisset ñdaretur Quit sisubeod terecto

Expanded text:
ic per morbum nihil audit. Caecus quoque veniam mereri debet. Mutum simili modo excipimus, sed ibi, ubi vocis tantum auxilium superfuit. Furiosos excipi nequaquam dubium est. Si quis quem eorum servum servamve ex ea familia, qui eius facinoris noxius erit, receperit vel celaverit sciens dolo malo, in ea causa est, ac si lege quae de sicariis lata est facinoris noxius fuerit. Si ex stipulatu servus debeatur et caedem dommio liber esse iussus sit, ex stipulatu actio stipulatori non datur: nam et si supplicio adfectus fuisset, non daretur. quod si sub eodem tecto
Abbreviated transcription (Latin):
erat. iixorem secundo loco siripsit heredẽ¬
testator necatus. uxor diemsuum obie¬
rot herecles mulieris actiõnes exsubai¬
tutione sibi tacipostulabant./eos itade.¬
mum. audientios ẽẽ respondit. Simuli
quam mittero nch gesitice cõstabãt᷑ ꝑet̃
senatis consultum receclitatem. adireno

Expanded text:
 uxorem secundo loco scripsit heredetus diceretur, uxor diem suum obierat: heredes mulieris actiones ex constitutione sibi dari postulabant. eos ita demum audiendos esse respondi, si mulier, quam in utero nihil gestare constabat, propter senatus c
Abbreviated transcription (Latin):
penso crimine recte petãtur aliud senasi :
nabenle gr̃a negliginecesseẽ. ¶Nepnique¬
ens ñtefent̾ant fidei cõmissum quod aui a
fisco bonis ñ ẽẽ declucenclumplacint. dolus
enim heredis punitus est Siantem negligẽ¬
tiamułr. emolum̃tum bonoꝵ oͦmiserit fidĩ¬
ꝯmissũ eẽ. retinendum int̾eg̾to iure debi¬
ti ratioĩs ẽ. ¶ ꝑsicus iniquittite reis ilo¬
te cedis absolutis. heredib quiñtefunctori¬
e debitum offitium inpleuerant. quãuis
ñꝓuocassent. bereditatem auferri nõ opor

Expanded text:
penso crimine recte petatur. aliud senatui phabendae gratia neglegi necesse est. Neptiens non defenderat. fideicommissum, quod auia efisco bonis non esse deducendum placuit: dolus enim heredis punitus est. si autem neglegentia mulier emolumentum bonorum amiserit, fideicommissum esse retinendum integrato iure debiti rationis est. Praesidis iniquitate reis illatae caedis absolutis heredibus, qui non defunctorie debitum officium impleverant, quamvis non provocassent, hereditatem auferri non opor
Abbreviated transcription (Latin):
cuiheres extitit. luna titia soror ⁊ mortemeĩ
exequineglessit. ⁊ ip̃apost annum tẽcimũ
decessit. extitit. quibona nũtiaret gausei
deinde innotuss⁊̃ id admissum ẽẽ. cã cogͥ¬
ta. puto compellendum institutum adi¬
re hrclitatem quamsuspecram diceret. ⁊ ex
rrabelliano senatus consulto restituere.

Expanded text:
heres exstitit Lucia Titia soror et mortem eius exsequi neglexit et ipsa post annum decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: ae essent, deinde innotuisset id admissum esse, causa cognita puto compellendum institutum adire hereditatem, quam suspectam diceret, et ex Trebelliano senatus consulto restituere.
Abbreviated transcription (Latin):
aquomcont̾rinis ẽ atuñtu latronũ ꝓfu¬
gerat inuillam suam nulneratum eẽ
mox testam̃to facto prrgasse officium
suorum suorum nec pͥetas ꝓseruis. nec
sollicitudo heredis optinẽ debr ut. aope¬
nam uecentur quos absoluit domin̾ip̃e.
buementu̾s eiẽ. ¶ Siquis moriens dixĩ¬
ss aẜuo uim mortis illatam ẽẽ sibi titẽ¬
dum ẽ non ẽẽ credendum dño simori¬
ens hoc tꝑxit insipotuerit ⁊ pturi. ¶ Si
manetus upxorem miracubiculum noc¬
S siexaroissent. ⁊ opem ñtulissent. plec¬
adulterio tep̃bensam occitat ꝗaigno¬
scitur ei clicendum est ñtantum mari¬
tĩ s etiam ipeoris suos liberandos sim
stum tolorem exeqñti domino ũ restĩ¬
terunt. ¶ Sicum om̃s dr̃a agg̾surã¬

Expanded text:
steaquam conterritus adventu latronum profusteaquam conterritus adventu latronum profugerat villam suam, vulneratum emox testamento facto purgasse officium seruorum suorum, nec pietas pro seruis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur, quos absoluit dominus ipsebueniendum est ei.Si quis moriens dixisset a seruo uim mortis allatam esse sibi, dicendum est non esse credendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari.Si maritus uxorem noctu intra cubiculumsed si exaudissent et opem non tulissent, plecadulterio deprehensam occidat, quia ignoscitur ei, dicendum est non tantum mariti, sed etiam uxoris seruos liberandos, si iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt.Si cum omnes domini adgressura
Abbreviated transcription (Latin):
is indeiur. quisucruit dominum ħẽqu
potuit ita open ferre. ut saluus ẽẽt uñs
⁊ sichomitius. interfectus est ueluti siqͥs
clamauit. ut auxiluum conuenirent
aut tertuit aggssores atq siqns tũbũ
conuocarit aut sicorpus suum obiecit
lalias corpore suo auxilium tulit nõ
trm̃ semꝑ quiclamore usus ẽ aixeslium
tulisse uidetur. quid euimsicum possent
manu depellere a dño ꝑiculũ ille clamo¬
rẽ inanem elegit: plectendus iniꝙ erit
quod siuulnerati sunt sui cumꝓtegerẽt
dominum dicendum ẽ putiei debere uisi
aut ip̃isibi uulnera ista fecerunt dãta
oꝑa nepunirentur. aut talia uulnem
isti acceperunt. upossent nicħlommꝰ
opem ferce siuoluissent. ¶ Stons mor¬
nfere nulneranis suꝑuͥretit. nec t̾quoq̃
suorum suoꝵ conq̃stus sit. ⁊ si subeo tec¬
to fuerunt. tñparcendum ilis erit.
soni rescriptit inhũba cum constiterit.
aput tepiso karissime iuliũ trãtump̃¬

Expanded text:
is uidetur qui seruauit dominum, hoc est qui potuit ita opem ferre, ut saluus esset dominus,etsi dominus interfectus est: ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit vel alias corpore suo auxilium tulit. Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur: quid enim, si, cum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? plectendus utique erit. Quid si vulnerati sint servi, cum protegerent dominum? dicendum est parci eis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si voluissent. Si dominus mortifere vulneratus supervixerit nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.soni rescripsit in haec verba: "Cum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, po
Abbreviated transcription (Latin):
ras eius fũme ꝑciꝑet alup̾nꝰ. ac p̾eam eta
transmissum ad hidem pueri fideicõmis¬
sum .R. nam c̾tãm etatem sorti solim̃d̾
p̃stinitã ud̾i nõꝑure fideicõmisso relicto cõdi¬
noe̾m mnstamscum aut̃ fidei co̾mmissum abẽo.
peti non posset. penesqͥ uoluit pectiam collocã¬

Expanded text:
ras eius summae perciperet alumnus ac post eam aetattransmissum ad heredem pueri fideicommissum respondi: nam certam aetatem sorti solvendae praestitutam videri, non pure fideicommisso relicto condicionem insertam. cum autem fideicommissum ab eo peti non posset, penes quem voluit pecuniam colloca
Abbreviated transcription (Latin):
płi:.diuictuo mõ cõphñsa. plura lega¬
tanõ fecit. nec aliud ꝓbari pot̾it. sĩ pure fun¬
dum alt̾m. uł alt̾m subcoditio̾e legaui̾t nã
pendente cõcditioe̾: nõ erit electioinec simois¬
atur ad hitlem m̃sisse legatum uideb̾r.

Expanded text:
isiunctivo modo comprehensa plura legata non facit. nec aliud probari poterit, si pure fundum alterum vel alterum sub condicione legaverit: nam pendente condicione non erit electio nec, si moriatur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus soluit. uł si legass ꝙ craretus a natũ
erit. uł fructus qui illo fu̾ndo nasd̾e̾ntur. ꝯͣ¬
rium nonͣ est ꝙ simeclio tp̃r legatariꝰᷤ mori¬
atur. et postea partus edatin. fructus ꝑueni¬
ant. pec̾ciam pupilł ex soluat. hr̃s legatarii
petitice̾m rãt. Namq dies legati cui coclito
nõ asc̾tibr. quanuis extͥnsecus spectandasit.

Expanded text:
a natum erit" vel "fructus, qui in illo fundo nascentur". contrarium non est, quod, si medio tempore legatarius moriatur et postea partus edatur, fructus perveniant, pecuniam pupillus exsolvat, heres legatarii petitionem habet: namque dies legati, cui condicio non adscribitur, quamvis extrinsecus exspectanda sit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod resinquitur. l aliud tacite ꝓmittit
restinirum se ꝑcẽ que legib extestam̃to
capete ꝓhibetur. S iue cyrographum eo
nomine dedexit. siue nuda polucitatioẽ
ꝓmiserit. ¶ Siquis eiqui caꝑe possit ro¬
gatus id restĩtuere fu̾it is mortis tp̃re
ꝓhibetur. hoc legib capere ñclubito qn
capere legib ꝓhiberi ceperit restiniat.
Recte dutumẽ sipat filii quem inpote¬
state habebat tacitam fidem int̃posuĩt
non debere id filio nocere. q parenoine¬
cessitatem habuit.

Expanded text:
quod relinquitur uel aliud tacite promittit restituturum se personae quae legibus ex testamento capere prohibetur, siue chirographum eo nomine dederit siue nuda pollicitatione repromiserit. Si quis ei qui capere possit rogatus fuerit restituere et is mortis tempore prohibetur legibus hoc capere, non dubito quin, capere legibus prohiberi coeperit, restituat. Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam fidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia parendi necessitatem habuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
erit. cumfilius moriatur placuit pruden¬
tib siquandoq heres fuisset. Quamius em̃i
uiuo pupillo heres ẽẽ desisset. forte excan¬
tam̃ eum heredem. exsubstitutione cͥortũ
ẽ Iñsimili modo in hac specie ditendũ ẽ. si
quis cumduos filios hrẽt gaium pubei¬
rem lutium impu itafilio substituis ⁊.
Silutius filius m̃s inpubes recesserit. neq

Expanded text:
erit, cum filius moriatur. placuit prudenerit, cum filius moriatur. placuit prudentibus, si quandoque heres fuisset: quamvis enim vivo pupillo heres esse desisset, forte ex cautamen eum heredem ex substitutione creditum est. Non simili modo in hac specie dicendum est, si quis, cum filios duos haberet, Gaium puberem, Lucium impuberem, ita filio substituisset: "si Luciu
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola. Eupat captus sit abostib mox
finus ⁊ ibi andececlant. quamuis priorpat̃
Idecetlãt lex cornia adpupilli substitunc̃e
ñꝑtinebit snsi reuersus inciuitate ipu¬
res decedat am̃⁊ siambo inciuitate decessis
sent. ueniret substitutus.
⁊ qui qr̃ta heredem instituit deindeꝗeto
florumꝓculo sofiam heredem substituit
teinde sineq florus neq soft a beredescẽt.
ĩtiogradu exparte dimidia. ⁊ quarta colõ¬
nia lepñcanoꝵ ⁊ exquãta compplures here¬
tes substituit Inpluresquam̃ites nutias
quienis hereclitatem adiiꝓculus. ⁊ sofia¬
unio testatore decesserit. queritur q̃trans
ditas uacasset sit̃q apparet. euident exeoꝙ
plures quamduccletim untias. iñt eosdi¬
stribuisset. ⁊ iocirco quartam partem here¬
ditatis dequãq̃ritur. atquietum ꝑtinere.
ceuola. nsubstitutione fũuitafacta
quisquis michi exsupͣscriptis heres erit. idẽ
flio heres esto. Queritur quisquis heresꝗͣ¬
donfui̾t. intelligatur. anquisquis herestũe.

Expanded text:
um. Si pater captus sit ab hostibus, mox filius et ibi ambo decedant, quamuis prior pater decedat, lex Cornelia ad pupilli substitutionem non pertinebit, nisi reuersus in ciuitate impubes decedat, sent, veniret substitutus. et quarta heredem instituit, deinde Quieto Florum, Proculo Sosiam heredes substituit, deinde, si neque Florus neque Sosia heredes essent, tertio gradu ex parte dimidia et quarta coloniam Leptitanorum et ex quarta complures heredes substituit in plures quam tres uncias: Quietus hereditatem adiit, Proculus et Sosiauiuo testatore decesserunt: quaeritur, quadrans ditas uacasset, idque apparere euidenter ex eo, quod plures quam duodecim uncias inter eos distribuisset, et idcirco partem quartam hereditatis de qua quaeritur ad Quietum pertinere. substitutione filio ita facta: "quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, idem filio heres esto", quaeritur, quisquis heres quandoque fuerit intellegatur an quisquis heres tum
Abbreviated transcription (Latin):
Quappt cumpater in hostium porestate de¬
cessit. filio impubere relicto intiuitate
et is intratempus pubtatis decesserit. here¬
ditas adsubstitutum ꝑtinẽt ꝑ inde ac sip¬
ater in hostium potestate. non ꝑueniss Sr
sipater. inciuitate decessit. filus impubes
filius in hostium potestate ꝑuenit. nõ incõ¬
mode dicitur hereclitatem eiꝰ exealege aote
substitutos ꝑtiñt s̃iuero uno parre. filins
in hostiumpotestate ꝑuenerit. ñexistimole¬
gi cornelie locumẽe q nonefficnur ꝑ eant
isqui nulla bon a inciuitate relinquunt.
herestem habeãt Quare etiamsipubes filins
uiuo patre captus fuerit demde morno in
ciuitate pare. ip̃e in hostium potestatetetessẽ¬
rit. patri rereclitas ex lege .xii. tabularum. ñ

Expanded text:
quapropter cum pater in hostium potestate decessit filio impubere relicto in civitate et is intra tempus pubertatis decesserit, hereditas ad substitutum pertinet, perinde ac si pater in hostium potestatem non pervenisset. sed si pater in ciuitate decessit, filius impubes filius in hostium potestatem peruenerit, non ‹in›commode dicitur hereditatem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si uero uiuo patre filius in hostium potestatem peruenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius uiuo patre captus fuerit, deinde mortuo in ciuitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
Mancipioꝵ electio legataẽ. nẽ
oitio. quandoq eligente legataĩo int̃¬
pelletur. decernere debr p̃tor. insi intra
tp̃c abip̃o p̃firiũ elegisset. actoẽ legato¬
ꝵ ei nõ conpere. quid ergo silie p̃nͣto
S añquam uenderet heres uñtcare
legararius uelit. autuetur qr ñest
dampnum subiturus heres ꝓpt̃ qd̾̃ d̾¬
cernere p̃tor id soluet. etquid sip̃te
rito die quẽ tuffinierit p̃tor. heredes
aliquos exsuis. ł om̃s manumiserũt
ñne p̃tor eorum tuebitur lib̾tatem.
ergo tonens actio. deneganda legatoꝵ¬
ñ est. sinon om̃ia integrasint. Fde ẽ
⁊ sipignori aliquos exhis sius hr̃es de

Expanded text:
Mancipiorum electio legata est. ne venditio, quandoque eligente legatario, interpelletur, decernere debet praetor, nisi intra tempus ab ipso praefinitum elegisset, actionem legatorum ei non competere. quid ergo si die praeterito, sed antequam venderet heres, vindicare legatarius velit? quia non est damnum subiturus heres, propter quod decernere praetor id solet. et quid si die praeterito, quem finierit praetor, heres alnonne praetor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos ex his seruis heres de
Abbreviated transcription (Latin):
aulus.mmo ⁊ siquosclam suos
distiaat. quosdam retirucrit. ñ ẽ aubi¬
enclus. legatarius siuelit optare exret̾e¬
tis. abherele cumiam disposuerit fami¬
liam hres

Expanded text:
um.Immo et si quosdam seruos distraxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si uelit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuerit familiam heres
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. itẽ trientẽ uire substitutioĩs triẽ¬
t̾em uire institutiõis. ¶ Suus cumlib̾i¬
tate heres institutus. sisit alienat᷑us uibe¬
ri adire abeo põt. cuialienatus est. S fire¬
demptus sit. atestatore institutio ualet.
⁊ necessarius heres eritꝰ. ¶ Sisuus excli¬
e lib̾tatem acceperit. ⁊ hr̃clitatem pure
moxsit alienatus ł manumissus. uidea¬
muis. aninstitutio ualeat᷑ etquidem et
quidem sialienatus nonẽẽt. põt defendi
institutionem ualere. Ut die uen̾ienteli¬
b̾tatis. quehereditatem morabãtur con¬
petente lib̾tate. ⁊ heres necessarius exi¬
stat. S suncliem lib̾tas. hereditas aũt
subconditione tatasit. siconlitio post
em datasit. alienatus. ł man̾umissus di¬
ci deb heredẽm eumposse existere s⁊ si
nõ ipẽẜuus sit alienatus. S ususfructus
meo eq̃ infatuno ualz. se clifferetur ĩ
id tp̃s quo extinguitur usuffructus.

Expanded text:
is, id est trientem iure substitutionis, trientem iure institutionis. Servus cum libertate institutus si sit alienatus, iuberi adire ab eo potest, cui alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio valet et necessarius heres erit. Si servus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus vel manumissus, videamus, an institutio valeat. et quidem si quidem si alienatus non esset, potest defendi institutionem ualere, ut die ueniente libertatis, quae hereditatem moratur, competente libertate et heres necessarius existat. Sed si in diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post em data, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse seruus sit alienatus, sed usus fructus in eo, aeque institutio ualet, sed differtur in id tempus, quo extinguitur usus fructus.
Abbreviated transcription (Latin):
xorem tixerit. exdodrante hr̃s estõ.
recte factam institutioẽm cerium est.
S quis exquaꝑte incertum plane cĩt
similis suta institutio facta fui̾t ut
ex sup̃scriptis frib meis seiam ipxorem
duxerit heres esto. S ⁊ hanc puto insti
ntionem uale qĩsubconclione factam
hetedes uiris successores sunt:⁊ si plures ĩ¬
stituantur diurdi int̾eos atestatore ius
oportet qd sinonfiat. om̃s equales hr̃des
sunt. ¶ Siduo sint heredes instituti
unus exparte t̃tia fundi corneliq. alt̃ exbe¬
sse euistem funcli. celsus expeclitissimao
sabini snãm sequitur ut detracia fundi
m̃tione. quasisine partiu hr̃cles scripti
hr̃clitatem potirentur. Simodo uoluntaᷤ
parris familias. maĩfestissime ñ refragat᷑
Si quis itascripserit. sach lib esto. ⁊posteaqͣ
lib erit beres esto. labeo neratius. ⁊ aristo op¬
pinartur. derracto uerbo medio pasimł¬

Expanded text:
on duxerit, ex quadrante heres esto', hic recte factam institutionem esse certum est: sed quis ex qua parte, incertum. Plane erit similis, si ita institutio facta fuerit: 'uter ex supra scriptis fratribus meis Seiam uxorem duxerit, herestutionem quasi sub condicione factam. Heredes iuris successores sunt et, si plures instituantur, dividi inter eos a testatore ius oportet: quod si non fiat, omnes aequaliter heredes sunt. Si duo sint heredes instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo voluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: 'Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto', Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto uerbo medio 'post
Abbreviated transcription (Latin):
errfuũt. inputa dumuuit lancẽ telin¬
q̃re ueste leget. neuirum debuerit᷑ s¬
siue ip̃e scrioserit sũiscribendum dic¬
tauit. ¶S sinincorpore errauit. sin
parte putasicumdictasset exsemisse a¬
liquenscribi exquadrunte sit scriptus.
sit minus scriptum. Quesententia resc¬
xiptis adiuuatur gn̾elib litemq ẽ ⁊ si
ĩpe testator minus scribut. cum plus ue¬
uet ascribere S simaiorem ascripserit
testamtariui ł qt̾ dificilus ẽ ꝓbatioe
ip̃e testator. utꝓquatrante̾ fore heretẽ.¬

Expanded text:
t lancem reline, uestem leget, neutrum debebit siue ipse scripsit siue scribendum dicuerit. Sed si non in corpore errauit, sed parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptis adiuuatur generalibus. idemque est et si ipse testator minus scribat, cum plus uellet adscribere. Sed si maiorem adscripserit testamentarius uel quod difficilius est probatione ipse testator, ut pro quadrante semisse
Abbreviated transcription (Latin):
rus cẽuoluntatem testatoris ꝯditionem
derraxit. ł mutauit. heredem ñfuturuor
Sꝑꝓnoninstituto habendum S sicumpͥ¬
mũm heredem exparte dimidia scribere
destinassr. pͥmum ⁊ secumdum scripsit so¬
lus primus scriptus heres uidebitur.⁊ so¬
lus heres existet. qĩ exparte dumidia ĩsti¬
tutussit  Siquis nom̃ hr̃clis quid̾ ñdixe

Expanded text:
ra uoluntatem testatoris condicionem detraxit uel mu‹ta›uit, heredem non futurum, sed pro non instituto habendum. Sed si, cum Primum heredem ex parte dimidia scribere destinasset, Primum et Secundum scripsit, solus Primus scriptus heres uidebitur et solus heres existet quasi ex parte dimidia institutus. Si quis nomen heredis quidem non dix
Abbreviated transcription (Latin):
dem marcellus tractat.⁊ meo qui ꝯlitioẽ
destinans usere ñ aodioit. Nani⁊ hunc
ꝓnõ inffituto putat. S siconclitioneor
adclitit. dum nollr. derracta ea hereclem
futurum. nec numcupatum uiteri ꝗ ꝯtra
uoluntatem scriptum est. qmsnãm. ⁊ ip̃e

Expanded text:
dem Marcellus tractat et in eo, qui condicionem destinans inserere non addidit: nam et hunc pro non instituto putat: sed si condicionem addidit dum nollet, detracta ea heredem futurum nec nuncupatum uideri quod contra uoluntatem scriptum est: quam se
Abbreviated transcription (Latin):
elsus. Dereclem meum itatibi oblign¬
re possum. utsiquandoi ego moriar ti¬
ti ẜuus stichus nonerit dure eũtibi
cãpnas sit.
tem Dus cui legatus sit. stichꝰ. aupã¬
phuus. cumstichum sibi legatum pu¬
taret ũnclicauit amplius mutãde uñ¬
dicationis ius ñħt̃. tamquam sitũpnatꝰ
heres. aĩt. nirumture stichum dederit. ẽ
ignoraret sibi ꝑmissum. ł panphilum
dare nichil repetere possit.

Expanded text:
um. Heredem meum ita tibi obligare possum, ut si, quandoque ego moriar, tuus seruus Stichus non erit, dare eum tibi damnas sit. is, cui legatus sit Stichus aut Pamphilus, cum Stichum sibi legatum putaret, uindicauerit, amplius mutandae uindicationis ius non habet: tamquam si damnatus heres alterutrum dare Stichum dederit, cum ignoret sibi permissum uel Pamphilum dare, nihil repetere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Quiduos reos eidem petunie
habr.titium atq meniũ. ita legauit. qd
ui debr seio dato his ũbis honerat᷑ heredẽ.
Naicum actiones suas heres meuio p̃sti¬
terit. gou̾sus titium uidebitur meuius
facto. eius. liłimus ẽẽ. ⁊ rocuto seio heres te¬
nebitur. ¶ Susqui unũ re um habebat
quod is sibi debr cduob insolidum seꝑatĩ
legasset. honerat᷑ heres duob satisfacẽ
unattionem ceclendo abtĩ petãm soluẽdo.¬

Expanded text:
 pecuniae habet Titium atque Maeuium, ita legauit: 'quod uius debet, Seio dato'. his uerbis onerat heredem: nam cum actiones suas heres Maeuio praestiterit aduersus Titium, uidetur Maeuius facto eius liberatus esse et idcirco Seio heres tenebitur. Si is qui unum reum habebat quod is sibi deberet duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere uni actione cedendo, a
Abbreviated transcription (Latin):
aulus.. Si eoem funs. ⁊ legatus ⁊ lib
eẽ iussns sit. fanor ub̾tatis p̃ualet. Sĩ
añt. ⁊ inposteriore scripiura legatus ẽ et
euidens a demptio liłutis ostenditur le¬
gatum. ꝓpt̃ tefimiti. noluntatem p̃ua¬
lebit ¶uo alieno herede instituto. pͥmor¬
tem domini eius. cui acquisita hereclitas
ẽ. lib̾tatem fideiꝯmissai̾am tuxipse ꝯstat.
elsus.. Siquis duob heredib institu¬
tis italegauerit stichum. aut .x. hetes da¬
to. ñ potest. alter nr̃tleũ u. alter partem
stichiture. s necesse ẽ utrũq aut stichõ
totum aut .x. soluere.
Sititio aut seio uti uellet heres.
legarum relictum. eres alteritudo. ab
uiroq lilutur. sineutri dat. ut̃q ꝑinde
petere põt. atq sup̃isoli obligatum fõ¬
ret namut stipłando duo rei fieripossũt
itar testam̃to pot̃. rofieri.¬

Expanded text:
um Si idem servus et legatus et liber esse iussus sit, favor libertatis praevalet: sin autem et in posteriore scriptura legatus est et evidens ademptio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti voluntatem praevalebit. Servo alieno herede instituto post mortem domini eius cui adquisita hereditas et libertatem fideicommissariam dari posse constat. um. Si quis duobus heredibus institutis ita legauerit: 'Stichum aut decem heredes danto', non potest alter heredum quinque, alter partem Stichi dare, sed necesse est utrumque aut Stichum totum aut decem soluere. Si Titio aut Seio, utri heres vellet, legatum relictum est, heres alteri dando ab utroque liberatur: si neutri dat, uterque perinde petere potest atque si ipsi soli legatum foret: nam ut stipulando duo rei constitui possunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nari posse conftitit. qr suꝑuacuum eẽt ei
lib̾tatem ture. quam extestam̃to herelis
captus ñsit. s extestatoris habr. ¶ stichũ
antpiphilum uirum heres m̃s uolz ti¬
tio duto. du̾m ui̾rum uelit dare eodieaͦ
testam̃tũmeum recitatum ecit. dicat si
ñclixerit heres panphilum. anstichũtaẽ
malit. ꝑinde obligatum ẽẽ puto. acfistic̃
aut panfilum᷑ dãpnũtus ẽẽt. uirum lega¬
tarius elegerit. sidixerit. sesticbum dareue¬
le sticho mortuo liberarieum.¶siante diem̾
legati ceclentem. alt̃mortuus fuĩt. alt̃qui
suꝑerit. mobligatione man̾ebit. ¶Cum at
semel dixeritheces uirum dareuelit. mu¬
tare sentiam ñ potiͣt. ⁊ita uiliano placĩ¬
aulus. Sipetunia legata iboĩs legãtis
ñsit. solundo tam̃ hereditas sitheres pecuni¬
am legatamtare cõpellitur. siue desuo sũ
exũnditione rerum hereditariaꝵ. sũĩ mñcu

Expanded text:
ari posse constitit, quia superuacuum sit ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato, dum, utrum uelit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat.' si non dixerit heres, Pamphilum an Stichum dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stichum aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit. si dixerit se Stichum dare uelle, Sticho mortuo liberari eum: si ante diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter qui supererit in obligatione manebit. cum autem semel dixerit heres, utrum dare uelit, mutare sententiam non poterit. et ita et Iuliano placum. Si pecunia legata in bonis legantis non sit, soluendo tamen hereditas sit, heres pecuniam legatam dare compellitur siue de suo siue ex uenditione rerum hereditariarum siue unde
Abbreviated transcription (Latin):
si bus m̃m. steterit uindemie fructꝰ
et quarta portio m̾ccdis instantis auni
cõfundi debebunt. ut ex ea ꝑeccata fcia po¬
rtio uro relinquatur. ¶Et eccrio qͦ
idẽ obsernand̾ c̃. namisi mulier p̾cepta
mundenna statim fundũ uno indotẽ
dederit ⁊uir exkłis martiis emudẽ lo
secutum. nõ solum partẽ duodeclinã
iuercedis. s prom̃o tp̃ris ommũ mesi¬
um quodotale prediũ fint exmerce¬
de que debebit᷑ portionẽ retiucbit. ¶t
si messes eiꝰ ãni quo diuortium fcnẽ
colonũ exforma locatdis sequantur
aute uindiniã soluto matrimoio
iuchilomiinus pecciuua messium ĩ
compẽsatẽe. cũ spe future iu̾denie ne

Expanded text:
ium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur.E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier percepta uindemia statim fundum uiro in dotem dederit et uir ex calendis Martiis eundem locsecutum, non solum partem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit.Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam soluto matrimonio nihilo minus pecunia messium in computationem cum s
Abbreviated transcription (Latin):
met. apparet igitur exhis illos
fructus quos mulier percepit.an¬
quã miberet. nõ deberet in cõcribu¬
tionẽuenire. ¶ obdonationes. It̃
obres amotas exhis fructib qui¬
post diuortuum ꝑceptisunt com¬
pensationes fi possunt. ¶Qdĩã¬

Expanded text:
et. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem venire. Ob donationes, item obpost diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt.Quod in an
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝙ amplius tempꝙ ẽ ad
lumautẽ defundo. s et̃ deperore
eñ sunaritus ꝓpe partũones do¬
ti acceperi⁊ item proximas tõsure
post parcũ ⁊ones tonsas protino
diuortio fcõ inch̾ reddatur.na
et hic.fructus toto tẽpore quo
curant᷑ ũ quo percipintur rõc¬

Expanded text:
amplius est tempus ad lum autem de fundo, sed etiam de pecore enim, si maritus prope partum oues doti acceperit, item proximas tonsurae, post partum et tonsas oues protinus diuortio facto nihil reddat? nam et hic fructus toto tempore quo curantur, non quo percipiuntur, r
Abbreviated transcription (Latin):
alurd uoluntatemsuã fideiꝯ mitentis
ab heredib posse ẜ utrum siuolet. p̃cipiet
restituetq portionẽ. anuero. ⁊ sinolu̾̃t co¬
gatur accepta cͥtaꝗͣntate portionẽ restiꝰ¬
tuere. ꝓp̾e est delib̾atoĩs ⁊ sane cũquis roga¬
tur accepta certaquãtitate portionẽ resti¬
tuere cduplex ẽsidei ꝯmissum Unũ inpossit
petẽ ꝗͣtitatem. ꝑatis portionem cedere hurd̃
ut ⁊ siñpetat mñcogatur fidei ꝯmissario
restituere. ꝑato p̃stare. qͣtitatẽ. ¶ Siqui
ẽẽ. arbittamur ꝯtentus esto illare. ¶ Sic
fideiꝯ missum relictum ẽ. nisi heres m̃i no¬
luĩt. illi .x. dari nolo q̃i ꝯlitic̃ale fideicõ¬
missum ẽ ⁊ pͥmã uoluntatẽ exigit ideoq
p̃pͥmãi uoluntatẽ. ñ erit arbitriũ hr̃clis
dicencli senoluisse. hoc aũt legatum cũ
uoluit rractumhãt. quactui uiuat is aqͦ
fidei ꝯmissum relictum ẽ⁊eꝵ siañquã
dederit decesserit. heres ip̃ius p̃stat. S ⁊ sifi

Expanded text:
aliud uoluntatem suam fideicommittentis ab herede posse. sed utrum, si volet, praecipiet restituetque portionem, an vero et si noluerit, cogatur accepta quantitate portionem restituere, propriae est deliberationis. et sane cum quis rogatur accepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissum, unum, ut possit petere quantitatem paratus portione cedere, aliud, ut et si non petet, tamen cogatur fideicommissario restituere parato praestare quantitatem. Si quis esse arbitramur: " contentus esto illa re". Sic fideicommissum relictum: "nisi heres meus noluerit, illi decem dari volo" quasi condicionale fideicommissum est et primam voluntatem exigit: ideoque post primam voluntatem non erit arbitrium heredis dicendi noluisse. Hoc autem "cum voluerit" tractum habet, quamdiu vivat is, a quo fideicommissum relictum est: verum si antequam de
Abbreviated transcription (Latin):
tionem lib̾tas fuo tata sccłm uoluntate
testatoris conualescit. ¶ Siquis te heredẽ
ita instriuisset. situ cum heredem institiuis¬
ses antquidsibilegasses. nicħ int̃ ẽ quog̃¬
du isate heres institutus sit. ulquidei lega¬
iumsit dũmodo aliquo gradu it̾fecisse ꝓte¬

Expanded text:
tionem libertas seruo data secundum uoluntatem testatoris conualescit.Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus uel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
subtractas ñuider manumisso tacite cõcei¬
sas apparuit. ¶ testamto data lib̾tati
petulium legauerat. erumdẽq pͥa manu¬
miserat libitus. ut ⁊ nominũ petulũ as¬
tiones ei p̃stacentur. extesto ꝯ sequetur.
utiliter manumissus sit. anc̃e.
gatumut. ⁊ titio ẜuus peculiaris quãtũ
tm̃ei acceclere eur uicarius legatus lilait

Expanded text:
subtractas non uideri manumisso tacite concessubtractas non uideri manumisso tacite concessas apparuit. Testamento data libertate peculium legauerat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testamento consequetur. utiliter manumissus sit an contrgatum sit et Titio seruus peculiaris, quantum tantum ei accedere, cui uicarius legatus est
Abbreviated transcription (Latin):
petulium ñsufficiat. tẽ exp̃etuno frichi
nultra p̃tium pmphili clecluci debesq̃si¬
tum est. siexaliqua causa panphilus pe¬
tuniam dño debuisset. nec ea expeculio eiꝰ
suariposset. anusq adp̃tium eiꝰ expetulio
stichi possit dectucere negauit. neq em̃ si¬
mile id suꝑiori eẽt. Ibĩ enim ꝓp̃tea p̃tium
uicarii declucendum qd̾ eo nomine ip̃e
stichus obdefensicem sui uicarii domino
debttor ꝯstituatur. atinꝓpõito qr stichus
nichil debeat. excius petuno nichil eẽ de
¶̃clucendtum. S expanfili dumtaxat ꝙ e̾te ne.
cium eo nomine acceperat dein decesse¬
tat ꝑlacuit ñ alit peculium excausalega¬
ti p̃stari qͣ sideaccepto uchitio hereli cauẽt᷑
Eifuo manumisso pecunũ lega
tuns  incum si nedubio creditorib peculi¬
arib actiones. ñ ꝯpetunt. Si ñ alit heres
petulium p̃stare tebr. nisi ei caueatur de¬
fensum iri aou̾sus cclitores peturi arͥi d ͤi
fuus libtatem accepit res peculii ꝓfessioĩ

Expanded text:
peculium non sufficiat, tunc ex peculio Stichi non ultra pretium Pamphili deduci debere. Quaesitum est, si ex alia qua causa Pamphilus pecuniam domino debuisset nec ea ex peculio eius seruari posset, an usque ad pretium eius ex peculio Stichi possit deducere. negauit: neque enim simile id superiori esse. ibi enim propterea pretium uicarii deducendum, quod eo nomine ipse Stichus ob defensionem uicarii sui domino debitor constituatur, at in proposito quia Stichus nihil debeat, ex eius peculio nihil esse deducendum, sed ex Pamphili dumtaxat, qui certe cium eo nomine acceperat, deinde decesserat. placuit non aliter peculium ex causa legati praestari, quam sieruo manumisso peculium legatum fuerit, in eum sine dubio creditoribus peculiariis actiones non competunt: sed non alias heres peculium praestare debet, nisi ei caueatur defensu iri aduersus creditores peculiarios. 19 seruus libertatem accepit. res peculii professioni
Abbreviated transcription (Latin):
nũmos tm̃o clebuerat. ⁊ eos heredi sol¬
uit Roi om̃s eas res. teberi hortino sipetu¬
niam hortinus quam debuerat soluiss
¶ dñs ẜuumquicumeo uitarium coẽm hibe¬
bat testam̃to manimiserat. ⁊ petuliũ ei
legauerat. demde ĩpm uicarium qui cõĩs
erat. nominatim ĩpi. ⁊ lib̾te sue legauerat
prti partem quartam lib̾teᷤ reliquã pãtẽ.

Expanded text:
nummos domino debuerat et eos heredi soluit. respondi omnes eas res deberi orcino, si pecuniam orcinus quam debuerat soluisset. Dominus seruum, qui cum eo uicarium communem habebat, testamento manumiserat et peculium ei legauerat, deinde ipsum uicarium, qui communis erat, nominatim et ipsi et libertae suae legauerat. respondi partem quartam libertae, reliquam partem
Abbreviated transcription (Latin):
ffr.Etichus habr inpeculio panphi¬
lum dñi hunc noxali uidino defenoit
tãpnatus litis exstimationem soluit.
deide stichum testam̃to manumisit ei¬
q peculium legauit. o sitm ẽ an qt̾
panfili nomine p̃stitumsit. expeculio
ł ip̃ius panphili ł stichi teducendumsit

Expanded text:
tichus habet in peculio Pamphilum: hunc dominus noxali iudicio defendit et damnatus litis aestimationem soluit: deinde Stichum testamento manumisit eique peculium legauit: quaesitum est, an quod Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio uel ipsius Pamphili uel Stichi deducendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
missum relictum. ⁊ apeum cui reliciũ estꝰ
&x causa lucratiu a ĩuñtũ extinguiplatũ
nisidefunctus eistimationem quor ei psta¬
riuoluit ¶olupnis etliũ. ł tĩgnis ꝑfideiꝯmi¬
sumrelictis. eatmm̃inõ amplissimus ordo p̃¬
stariuoluit nulla estimationis factam̃¬
tione q̃sintlomus iniuria auferri possint
ibis legauero semel deberinolo paeotẽ
testam̃to łcoclicillis sciens sepe entemlega¬
uit. supp̃m auoluntas. potior habetur ne¬
mõenim eamsibipõt legem dicere ut apo¬
re ei recitere ñliceat. SS. hoc italecumhabe¬
bit. Sispetialit oꝑxerit pͥors uoluntatis sib̾i

Expanded text:
mmissum relictum et apud eum, cui relictum est, ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit.Columnis aedium uel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possuntlegavero, semel deberi volo", postea eodem testamento vel codicillis sciens saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur: nemo enim eam sibi potest legem dicere, ut a priore ei recedere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris voluntatis sibi