comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cumquidam uxorisue legaueãt
domum cum suo uire om̃i. ⁊ instrum̃to
⁊ suppellectili q̃rebatur. anuideretur. et
argentum escale ⁊ potorium legato ꝯti
tum ẽ debersescale aũt autpotorium ar

Expanded text:
Cum quidam uxori suae legauerat domum cum iure suo omni et instrumento et supellectili, quaerebatur, an uideretur et argentum escale et potorium legato conttum est, deberi, escale autem uel potorium ar
Abbreviated transcription (Latin):
iauitius mulieri ita legauit ãs¬
quis michi heres erit. trtie uestem̃ meã
muntium hornam̃taꝙy muliebria dõp¬
nas esto dare.¶cassius ait siñopparereteo
sensisset onnem uestem smũba testam̃¬
am hornam̃toꝵ uniu̾sitati derogasse.
quib significationem muliebrium ac¬
cõmoclassetaccidere eo qt̾ illa demon¬
stratio muliebria. neq uesti n mũdo
applicari saiua ratione recti ẜmon̾ispͣ.
sit. ñ materia ⁊⁊ p̃tium p̃m̃tis tẽporis
prestari debr.¬

Expanded text:
r ita legauit: 'quisquis mihi heres erit, Titiae uestem meam mundum ornamentaque muliebria damnas esto dare'.Cassius ait, si non appareret quid sensisset, omnem uestem secundum uerba testamentantum ornamentorum uniuersitati derogasse, quibus significationem muliebrium accommodasset: accedere eo, quod illa demonstratio "muliebria" neque vesti neque mundo applicari salva ratione recti sermonis posit, non materia, sed pretium praesentis temporis praestari deb
Abbreviated transcription (Latin):
riuas. aut uestim̃tum. aut quiopiã
aliut. italegauit ꝙ ei̾us cã emptum
paratumue eẽt xo uidetur legasse. qt̾
mãgis inus quãcõis usus ca paratũ cẽt.¬
Set hoc uerum ẽ ñsolum suꝑ
fus uri. ⁊ uxoris cõis usus. S ⁊̃ libero
Id eñiũt demostrasse qd ꝓp̾o usui upeo¬
ris comꝑatum sit s ꝗd quintus mutis
temonftat uas aut uestim̃tum autꝗd
aluad efficit ut falsafint. q̃subietimus.
Mratum eñi int generaliter. anspãlit
legentur hecl namsignaliter ueluti
que uxoris causa comꝑata sunt. uera
est illiuis diffimotio Siuõ ita scͥptum
fuit uestem ill ampurpurẽam. Ucͥtã
temonstraret. ut a diectum sit. q̃ eĩ cau¬
sa empta partiue eeñt. lic neq emptã¬

Expanded text:
ri uas aut uestimentum aut quippiam aliud ita legauit 'quod eius causa emptum paratumue esset', id uidetur legasse, quod magis illius quam communis usus causa paratum esset.Pomponius: sed hoc ri uas aut uestimentum aut quippiam aliud ita legauit 'quod eius causa emptum id enim uidetur demonstrasse, quod proprio usui uxoris comparatum sit. sed quod Quintus Mucius demonstrat 'uas aut uestimentum aut quid aliud', efficit, ut falsa sint quae subiecimus: multum enim interest, generaliter an specialiter legentur haec. nam si generaliter, ueluti ita 'quae uxoris causa comparata sunt', uera est illius definitio: si uero ita scriptum fuerit 'uestem illam purpuram', ut certa demonstraret, licet adiectum sit 'quae eius causa empta parataue essent', licet neque empta
Abbreviated transcription (Latin):
tr᷑ .i. Oꝑarum eclictioe̾m pendere de eitima¬
tioe̾ ecentis. Nam digͥtati tacultatib cõnu¬
diulmi.ntifi. lo enis cõuenientes ecendas.
Non solumaut̾ lib̾tum s ⁊̃ aliũ quẽtibet
oꝑas ecentem. alendum ant satis tpt̃is. ad
quertum alim̾it oꝵ relmꝗndum. et inoĩb
ip̃ra adcuram oꝑis necciam telinqñdam.¬
nił .ł. Int̾clum oꝑar man petitioeti¬
amsuus patroni nõ sit ũt euenit intrib ei
cuiassigͣtus ẽ lib̾tus aut nepote altĩ patͦm¬

Expanded text:
orum Operarum editionem pendere ex existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius convenientes edendas. Non solum autem libertum, sed etiam alium quemlibet operas edentem alendum aut satis temporis ad quaestum alimentorum relinquendum et in omnibus tempora ad curam corporis necessariam relinqium Interdum operarum manet petitio, etiamsi ius patroni non sit: ut evenit in fratribus eius, cui adsignatus est libertus, aut nepote alterius pat
Abbreviated transcription (Latin):
nis aliũ sensisse testaitorem ꝓbetur.¬
collegid fahorum fundum cũsil uisq̃
ei ceclere solr̃. un op̃t̾imus maximꝰq ẽ
legauit q̃ro aneaquoq q̃ inclie mortis
ibi fuerunt .i. fenũ pabulum paleam
Itẽ machina. uasa uinaria.i cupper ⁊do

Expanded text:
nisi aliud sensisse testatorem probetur.Collegio fabrorum fundum cum siluis, quae ei cedere solent, uti optimus maximusque esset, legauit. quaero, an ea quoque, quae in diem mortis ibi fuissent, id est faenum pabulum pale‹a›, item machina, uasa uinaria, id est
Abbreviated transcription (Latin):
eoq̃ p̃ponerentur instr̃a emptionũ. It̃ debi¬
torum q̃ infundo p̃legato remanserũt
ñuideri legato ꝯtineri. ¶his u̾bis comi¬
b legatis fidei herechũmeoꝵ cõmitto. uti
sineãt eum hr̃e domus meas. inquib hĩto
nullo om̃ino excẽpto cumõĩ instrum̃to
⁊ repoĩtis om̃ib ñ uideri testatorem depetu¬
nia num̃erata aut instrum̃tis debitoꝵ¬

Expanded text:
e proponuntur instrumenta emptionum, item debitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non uideri legato contineri.His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo, uti sinant eum habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus' non uideri testatorem de pecunia numerata aut instrumentis debito
Abbreviated transcription (Latin):
Qr tam p̃chiã legauit libtis aiectis his ũ¬
bis uti ameꝑossessasunt. ⁊ q̃ cumq ibier̃
cummoriar q̃situmẽ anmancipiaq̃in
his p̃cdiis morata inclie mortis parrisf.
fuerunt operis rustici causa ł alterius
offitii. teterais queres que ibifuerunt ad le¬

Expanded text:
ia legauit libertis adiectis his uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt, cum moriar': quaesitum est, an mancipia, quae in his praediis morata in diem mortis patris familias fuerunt operis rustici causa uel alterius officii, ceteraeque res, quae ibi fuerunt, ad le
Abbreviated transcription (Latin):
ad uilium qͥlutium titium testatorem.
ꝯtrauoluntatem defucti factũ quominꝰ
at hẽredem ꝑtinerent: cumhoc nũdũ pcep¬
tum ẽ. ¶ Sempnuie mulierimee recloi
ubeo abferelib meis .c. aureos quosimu¬
tuo acceperam q̃ situm ẽ sieampecuniam
ut debitam sempnia petͣens uict̃a. sit an
fideicõmissum petipossit R. ẜm eaq̃ p̃pone¬

Expanded text:
orem contra uoluntatem defuncti factum, quo minus ad heredem pertinere‹n›t, cum hoc nudum praeceptum est. 'Semproniae mulieri meae reddi iubeo ab heredibus meis centum aureos, quos mutuos acceperam.' quaesitum est, si hanc pecuniam ut debitam Sempronia petens uicta sit, an fideicommissum peti possit. respon
Abbreviated transcription (Latin):
multum tpr̃is restituat cum p̾fñti cue
ficeicõmissum sit. declucta q̃rta reititis¬
et Ifructus enim qui ꝑepti sunt. negli¬
gñtia petn̾tis nõ iullcio defimcti ꝑcep¬
liem irgettus tuit. tunc enĩ quos ꝑcipit᷑
slimouet falcidiam s tñi fuit. qn̾tũ qr̃¬
ta facit. ⁊ qr̃te fructus. nam fructꝰ qui
meclio tp̃r ꝑcepti sunt et iudicio tertã¬
tis ꝑcepti ind̾etꝰ. ¶ Set enim siquis ret᷑
rectriuere hr̃clitatem. et uł ẜui cecesserit.
ułalie res ꝑient᷑. placet non cogieum red¬
dere quod non bt̃ culpe plan̾ rati oẽm reddere ht̃
set eius que colo .i. xxima eit. et itane
deberet. non fecit lata culpa. nõ leui et rebus
surs cõfueta neglig̾ntia. huiꝰmoli rei raticẽ
seritte suint culpe eiuis reddet rationẽ pret̾ea
siqui partus eitant. et partuͥ partusquia
inttuctib biinonhũtur Is et ip̃e siquem
sũptum fecit ires hĩcitari as detrabet tẽ
quod. si sine fa

Expanded text:
multum temporis restituat, cum praesenti die fidei commissum sit, deducta quarta restituet: fructus enim qui percepti sunt neglegentia petentis, non iudicio defuncti percepdiem rogatus fuerit: tunc enim quod percipitur summouet Falcidiam, si tantum fuerit, quantum quart‹a› facit et quartae fructus: nam fructus, qui medio tempore percepti sunt, ex iudicio testantis percepti uidentur.Sed enim si quis rogetur restituere hereditatem et uel serui decesserint uel aliae res perierint, placet non cogi eum reddere quod non habet: culpae plane reddere rationem, sed eius quae dolo proxima est. et ita Neet si, cum distrahere deberet, non fecit lata culpa, non levi et rebus suis consueta neglegentia, huiusmodi rei rationem ustae sunt culpa eius, reddet rationem. praeterea si qui partus extant et partuum partus, quia in fructibus hi non habentur. sed et ipse si quem sumptum fecit in res hereditarias, detrahet. quod si sine fa
Abbreviated transcription (Latin):
cum pponeretur quĩdam filiam suam hrdẽ
inititiusse. et irgisse eam si sinͥliberes decessiꝰ¬
set br̃clitatem titio rectituẽt. eamque dotem.
marito cedisse. certe qntitatis mox cecedens
siũ libetas hr̃dem untitusse maritum sinim.
et quereretur. an doc cetrabi poisit chxinõ
posse dici meueisicẽm fidei cõmuisi factum.
quodet mulieris pucdicitie et patͥs uoto cõ¬
gruebat. quare dicũdum ẽ dotem decedere
ac ni qd fr fuiss uogata oc̃t restitue̾ . quoci
si tantos fructus ex hr̃ditate mulier ꝑceꝑit.
ut iñ possit doti satifficti. dicñdum ẽ potius
fructib hoc expensum ferendum ꝗͣ fideicõmi¬
soit tebelli. mo lociis eẽt. non iufficit irga¬

Expanded text:
suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, eaque dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi possit, dixi non posse dici in eversionem fideicommissi factum, quod et mulieris pudicitiae et patris voto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc expensum ferendum quam fideicommisso. Vt Trebelliano locus esset, non sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
iiitore nr̃õ et aduo patir euns rescriptũ.
nono ni añ sinpectam hĩditatem repucta¬
tio̾e amissa coge̾ pot adiri. et sibi restitui.
sset is demũ ad quem actices transire poist
neq emm equimi ẽ ad hoc ꝗ ue̾ cõpellia
Icłire hĩctitatem. ut emolum̃tum quide̾
hr̃clitatis refudat. ipẽ uo honerib hĩcli¬
tans aitrictus relinquat᷑. ꝓr̃. s̃ fideicom¬
missum pecimiariũ alicui fui̾t relictũ
cessat cõpulsio. tamet si indẽpnitatis
cautio otferatur spm̃ qui hĩclitatẽ resti¬
tuereraoit᷑. is d̾mum cõpellitur reiti¬
tuere s et siquis bõa rogatus fit uł fa¬

Expanded text:
ro et divo patre eius rescriptum. Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad hoc quem compelli adire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse vero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur. Quare si fideicommissum pecuniarium alicui fuerit relictum, cessat compulsio, tametsi indemnitatis cautio offeratur. Proinde qui "hereditatem" rogatur restituere, is demum compellitur restituere. Sed et si quis "bo
Abbreviated transcription (Latin):
snam siet maxime clicat᷑. ułuisteitandi
nõ yuisse cum qui testatus eit uł ce uirib
tertiuł de sua cõditioẽ. nõ ent aucliend quio
ergo side uitib fideicõmissi tractetur hec
queratur creconiĩtum aucliendum fider¬
cõmilsarumi si cogͥtio ꝓloriorẽ tractatũ
bãt finge enim uerba fidei cõmusi delon¬
ginquo pet̾ndam et iustam delibationem
de qntitate fideicõmissi incide dicendum
erit cõpelludum eum acdire. ne prius heres
decedens fi deicõmissariũ cecipiat. ¶ tem¬
pestuũi est requirere ꝑquẽ quis cogat᷑ acdi¬
re. et rettituere hr̾enitatem sueli si p̃tor
aut cõsul su̾it hr̃s institut᷑ suispectamq he
reditatem clicat ancog poisit acdire et
restituere hr̃ditatem eit dicendum pre¬
torem quid̃ inp̃torem uł cõsulem in cõ¬
suilem nullum imperium hr̃e Is: ñi uiris¬
dictioni se subiciant. solet p̃tor int̾ eos
iuldicete ss et si ip̾e p̃tor hr̃s mititutus
suspectam dicat ipe̾ se cog̾e nõ pot̾itiꝙꝑ

Expanded text:
tandi non habuisse eum qui testatus est uel de uiribus testamenti uel de sua condicione, non erit audiendus.Quid ergo si de uiribus fideicommissi tractetur? haequaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatuhabeat: finge enim uerba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum cum adire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat. Tempestiuum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: ueluti si praetor aut consul fuerit heres institureditatem dicat, an cogi possit adire et restituere ? et dicendum est praetorem quidem in praetorem vel consulem in consulem nullum imperium habere: sed si iurisdictioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere non poterit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ad naturales libos atin: uoluntatis. questio
uncebitur ẽẽ de quib lib̃is teititor sũsent.
settic exdignitite. ⁊ uoluntate et exãcli¬
tic̾e. eius qui fioci õmisit accipiend̾ent. ¶ eẽ
facto itactitum menuni roguierat. quedam
mulier filiu̾suum ut si sine lileris decessilet

Expanded text:
tio videbitur esse, de qualibus liberis testator senserit: sed hoc ex dignitate et ex voluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum memini: rogaverat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset,
Abbreviated transcription (Latin):
erogire ut ħĩtemfaciat alique siumt̃ silegi :¬
ant illi fideicomulum ieliquas aut illi
ub̾tatem ascbas admrt̃ndair łnãm eum in
hr̃dum inigituticẽ seãtiis censuit utile ẽẽ
de cet̾rsquoq icemecit accipiendum. ¶ si
quis regitus fuit ñ sui libꝰ is decesẜit regi¬

Expanded text:
rogare, ut heredem faciat aliquem, verum etiam si legaaut "illi fideicommissum relinquas" aut "illi libertatem adscribas", admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum. Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, resti
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am hiclitatem reiiue sit rogatu set
sũt ꝗ putẽt. ut metianus inutllẽ eẽ
hanc cecluctioe̾m nec enim posse ex urr
deduci quantitatẽ nõ magis ꝗͣ si tund̾
quis deducto ere aliẽo. uł ceductis lega¬
tis reititure sĩt iogatus. neq enĩ recipit

Expanded text:
ipsam hereditatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno vel deductis legatis restituere sit rogatus: neq
Abbreviated transcription (Latin):
rogauit hĩct̾ suum restituere. s hr̃clitatẽ
sere que ad eum ꝑuenerat uł totam uł ꝑ¬
tem eius hr̃sq inititutus suspectam dĩ¬
cat cum placeat. illd̾ quos pap. at. extre¬
belliãno transite acd̾oes. dici pon̾t suspec¬

Expanded text:
restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum pervenerat, vel totam vel partem eius, heresque institutus suspectam dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspec
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Eitapnatus reres fuĩt afideins¬
sore quidem ñpetere sod̾ aũt reus debet
titio dare. paciscidebr. neafideuissoiisso¬
re petat.⁊ adusus reum actiones suas
p̃stare legatario quead modũ tãpnat᷑
heres neareo petat.⁊ dãpnatus heres da¬
utile legatum ẽ. q̃ admoclum inutile
legatum ẽ quot tebitõr creclitori suo
legat R dit quotiens debitor cͥditoĩ
suo legat. ita mutile eẽ legatum si
nichil iñtẽẽt᷑ creditoris extestõ potiꝰ
agere quam expristina obligationenã
⁊ sititius mantuuent. meuio utpetu¬
niam ꝓmtteret. deinde libari eum ius¬
serit astipulatore manifestum ẽ quã¬
tum intsit ꝓmissoris liberari potius
quam p̃stare exstipulatione dem̃ man¬
dati agerẽ.

Expanded text:
um. Si damnatus heres fuerit a fideiussore quidem non petere, quod autem reus debet, Titio dare, pacisci debet, ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damnatus dautile legatum ‹esset, quemadmodum inutile legatum› est quod debitor creditori suo legat. respondit, quotiens debitor creditori suo legaret, ita inutile esse legatum, si nihil interesset creditoris ex testamento potius agere quam ex pristina obligatione. nam et si Titius mandauerit Maeuio, ut pecuniam promitteret, deinde liberari eum iusserit a stipulatore, manifestum est, quantum intersit promissoris liberari potius quam praestare ex stipulatu, deinde mandati agere.
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis. et equit̾ nõ arbitror quiequam
dicere. qd̾ ñsentit ut maxime nõe usus
sit quoq it appellateͥ sol. Nam ⁊ uotis
ministerio utimur. ceterum nemo exi¬
stimandus ẽ. dixise qdñm̃te agitauĩt
E ⁊ simagno opere. me tuberonis. ⁊ ratio
⁊ auctoritas monet. ñ tam̃a ẜuo totas disẽ¬
tio. ñ uideri quemquã dixisse cui ñ suo
ucce nẽõ dixisse existmatur. nisiforte
exhisquilcqui nonpossunt conatu ipo

Expanded text:
dicentis? equidem non arbitror quemquam dicentis? equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam vocis ministerio utimur: ceterum nemo existimandus est dixisse, quod non mente agitaverit. sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio et auctoritas movet, non tamen a Servio dissentio non videri quemquam dixisse, cuius non suo n nemo sine voce dixisse existimatur: nisi forte et eos, qui loqui non possunt, conato ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ficiscerẽtur. locari solent. q̃ suppellettilis
usuiforent. ¶Tubero horc modo demon¬
strare supellectilem temptatqd̾tã ĩstrõ
m̃ta agri aut domussnec mirũ ẽ morib
ciutatis. ⁊ nsurerum appeliatioẽ eĩ muta¬
tam ee. Namfictilia. aut lignea autui¬
trea aut᷑ denio suppelletti utebantur. nẽ ͭ
ebore. atd testudine. atq argento lam
exauro ⁊̃ atq gẽmis suppellectili utũt᷑
q̃re speciempotius rerum quãm ateriam
dubitari subpelieitilis potius aͣrgentian
uestis sint. sunis fatetur sententiamei
quilegauĩt aspici oportere. inqua rẽ
ea solitas sit referre NUerum siea deqbns
utputa escarium argenteum autpenu¬
las. aut togas suppellectiquis ascribere
solitus sit. nonit circo existimari oportere
suppellectili legata eaquoq ꝯtineri. nõ
enim exopinionib singuloꝵ. S excõtꝰ
usu nomina exaiudiri debere ⁊dẽ tube¬
ro parum sibiliq̃re ait. namqrsut nca
inquit. nisi ut demostrarent uolũtatẽ

Expanded text:
ficiscerentur, locari solerent, quae sub pellibus usui forent. Tubero hoc modo demonstrare supellectilem temptat: instrumentum qumenta agri aut domus. nec mirum est moribus ciuitatis et usu rerum appellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, iam ex auro etiam atque gemmis supellectili utuntur. quare speciem potius rerum, quam materiam pellectilis potius an argenti, an uestis sint. Seruius fatetur sententiam eius qui legauerit aspici oportere, in quam rationem ea solitus sit referre: uerum si ea, de quibus enulas et togas, supellectili quis adscribere solitus sit, non idcirco existimari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non enim ex opinionibus singulorum, sed ex communi usu nomina exaudiri debere. id Tubero parum sibi liquere ait: nam quorsum nomina, inquit, nisi ut demonstrarent voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
ctapetis queripõt. subsellia ⁊ cat¬
hedratia quib insternisolent utrum
inueste sint. sicut stragula ansuppelle¬
ctili sint. sicut torolia q̃ ꝓpͥe fr̃agulorũ
non suntt hec mogis placuit ea suppelle¬
etili ꝯtineri detapetis aũt. ł linters qui¬
b insternuntur uehicula dubitarpt̃.
ansint insuppellectili S dicentlum est.
potius instrum̃ti matorii ea ẽẽ sicut
pelles quib inuoluuntur uestim̃tallo
inquo quib hee pelles constringi solet᷑.
ip̃h.. Suppellettił eas res eeputoq̃
adusum cõmunem inpatris.f. parate
eent. q̃ nom̃ sui generis separatim non
haberet. Quare que ad artificugenus ali
ꝙ ꝑtin̾ent. neq ad cõmunem usum pat̾i
F adcominodate eeñt suppellectilis nõ
pellectiss qd̾ olimꝰ isqui inlegationẽ ꝓ¬

Expanded text:
tapetis quaeri potest, subsellia cathedraria quibus insterni solent utrum in ueste sint, sicut stragula, an in suppellectili, sicut toralia, quae propria stragulorum non sunt. et hoc magis placuit ea supellectili contineri. De tapetis autem uel linteis, quibus insternuntur uehicula, dubitari potest, an sint in suppellectili. sed dicendum est potius instrumenti uiatorii ea esse, sicut pelles, quibus inuoluuntur uestimenta, lora quoque, quibus hae pelles constringi solent. Supellectilis eas esse res puto, quae ad usum communem patris familias paratae essent, quae nomen sui generis separatim non haberent: quare quae ad artificii genus aliquod pertinerent neque ad communem usum patris familias accommodatae essent, supellectilis non pellectilis, quod olim his, qui in legationem
Abbreviated transcription (Latin):
silegata.i fideiꝯmissa filius accepit. inmra
moctum eoꝵ fideiꝯmissum lxrelitatis afi¬
lio datum eĩt falciclie ratoẽm debebĩtur
¶ Ꝙ discẽtas portiones. comiunctis pluribus
seꝑatim dedit. ac post om̃em instiutionis
ordinem itascripsit. quos heredes meos mui

Expanded text:
si legata vel fideicommissa filius acceperit, intra si legata vel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: "quos heredes meos i
Abbreviated transcription (Latin):
sit. utq portło ꝑtinebit nec interit pͥor sub¬
stitutus post institum anañ decedat. ¶ Ex
hisũbis eosq muicem substituo. ñ adeuñ¬
t̃is portio scriptis heredib ꝓmodo sibiͣ uel
alii q̃site portionis deferitur. ¶Cuifilie
uel nepoti. quilocum filii tenuit. autpost
testam̃tumcep̃ tͥenẽ parens substit᷑uit siquis
chis mortis quoq tempore ñfĩunt᷑ itnii:
substirutio pupillaris fit irrita Quos si
ere legitimum heredem filii salna faltitia
cogendumpatris hereclitatem. ut abmpu¬
tere fideiꝯmisso postmortem eiusdato restini¬
ere placuit. nec aluid suandum cumsubsti¬
tutionis conditio puberem etatem uẽbis p̃¬
cariis egreclitut. Quemita locum lubebũt. si
puris testcratum iure ualuit alioqn sinõͤ
ualebif. eascriptura quamtestam̃tum ẽẽ
uoluit codicilłis ñfaciet. nisihec exp̃ssumẽ
nec fideiꝯmisso ꝓpͥc faccultates filii teneb̾ũt
et id̾eo sipãt filium ex heredlauĩt. ut emnich
reliq̃rit. nullumfidei cõmissum eĩt alioqn

Expanded text:
raque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex verbis "eosque invicem substituo" non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi vel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae vel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substitutio pupillaris fit irrita. Quod si ere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredaverit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin,
Abbreviated transcription (Latin):
aucliri deba ustius enimp̃tor emfacturum
existimo. sifratriseparationem bonorum
patris concesserit et enim ius dicenti ꝓpõntũ
est. liberos ronerib hr̃ditariis ñsponte sule¬
ceptis lifure nõ inuitos. ad herectitate remo¬
uere. p̃stimꝙ remotis tabulis secundis. legi¬
timam hr̃et frattis hereclitatem sitaq lega¬
tadutaxat᷑ sccunclis tabuł p̃stari cebent
habita raticẽm factultatum infalcidia nõ¬

Expanded text:
audiri debet: iustius enim praetorem facturum existimo, si fratri separationem bonorum patris concesserit. etenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereditariis non sponte suscept‹i›s liberare, non inuitos ab hereditate remouere, praesertim quod remotis tabulis secundis legitimam haberet fratris hereditatem. itaque legata dumtaxat ex secundis tabulis praestari debent habita rati
Abbreviated transcription (Latin):
substitueres pure sicͥ Sifilius m̃s intrapub¬
tatem decesserit. seius heres esto. Siue sei
iuste heres institutus sit et inpuberi substi¬
tunis. nullam ht̃. conditionem siue solus
febstitutus. Subconchinone autem insti¬
as existet hetes exsubstitutione. nisi exinsti¬
tutione heres fuerit. Cuisimilis est. ⁊ ħ sub¬
strutio quisquis mͥexsup̃scriptis heres eĩt.
habet enim inse eanclem conditionemsi¬
milem suꝑiori. ¶ħ uerbaquisquis
mͥ heres erit. ĩdem inpuberifilio. reres esto.
hunc habent sensum. ut ei nononĩs quipa¬
triberes extitit s isqui extestam̃to heres ex¬
ritit substituius uideatur. E tidconeq pat
titit. adsubstitutionem admittͥitur. neq
reredis rereis. qr non exñindititio ueniunt.
partes quo reeclem. adsubstitutos ꝑtinẽt
quas inp̃ius parris fam̃. hubuerunt uere

Expanded text:
substituere. pure sic: 'si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto': siue Seius iste heres institutus sit et impuberi substitutus, nullam habet condicionem, siue solum substitutus. sub condicione autem instias existet heres ex substitutione, nisi et ex institutione heres fuerit. cui similis est et haec substitutio: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit': habet enim in se eandem condicionem similem superiori.Haec uerba: 'quisquis mihi heres erit, idem impuberi filio heres esto' hunc habent sensum, ut non omnis qui patri heres exstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitutus uideatur: et ideo neque pater, titit, ad substitutionem admittetur, neque heredis heres, quia non ex iudicio ueniunt. partes quoque eaedem ad substitutos pertinent, quas in ipsius patris familias habuerunt here
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem subsiituo sibi suerint substituti
inuulgarem m̃imodo casum factam uiden
Incongruens enimꝰ uidetur ut maltero ou¬
ꝑlex eẽt substitutio in altero solo uulgais.
hoc itaquo casusingulis seꝑatimpãt sub¬
stituere debebit. Utsipubes heres ñextitiͣt
inpubes ei subsiruatũr ¶ Siautem
inpubes heres extiterit. ⁊ intrapubtatem
decesserit pubes frater inportionem cohere¬
dis substruatur. Quocasuiutrũq euñtũ
substitus uidebitur Ne siuulgari modo in¬
pub̾iquoq substituatur uoluntatis q̃ cẽm
relinquat. utrum deun auulgari tm̃ mõ
substitutione inutriusꝙ ꝑsoã semsisse in¬
telligatur ꝯtaenim in alto uiraq substitu¬
tio intesligitur. Siuioluntas parentis nõ
refraga̾tur. ł certe euitante q̃stionis grati a
specialiter mmurrũq casum inpuberiquis
substituat frem̃ siue heres nonerit. siue
erit. ⁊ intrapub̾tatis annos decesserit.¬

Expanded text:
inuicem substituo' sibi fuerint substituti, in uulgarem tantummodo casum factam uiderituit: incongruens enim uidebatur, ut in altero duplex esset substitutio, in altero sola vulgaris. hoc itaque casu singulis separatim pater substituere debebit, ut, si pubes heres non exstiterit, impubes ei substituatur, si autem impubes heres exstiterit et intra pubertatem decesserit, pubes frater in portionem coheredis substituatur: quo casu in utrumque eventum substitutus videbitur, ne, si vulgari modo impuberi quoque substituat, voluntatis quaestionem relinquat, utrum de una vulgari tantummodo substitutione in utriusque persona sensisse intellegatur: ita enim in altero utraque substitutio intellegitur, si voluntas parentis non refragetur. vel certe evitandae quaestionis gratia specialiter in utrumque casum impuberi substituat fratrem: "sive heres non erit sive erit et intra pub
Abbreviated transcription (Latin):
cumr̃ht̃ substitutũm nonpotiͣt filii aoi¬
re nec enir ualz filutestam̃tum nisiꝑatis
fuerit adita hrdlitas nec eñisufficit adsetũ
exeo adiri hereditas possit. ¶ Adsubsti¬
tutos pupillares ꝑtinent. etsique res poste¬
apupillis obuenerint neq enim suis bõis
testator substituit. S inpuberib cum ex.
hereclato substituere quispossit nisim ꝓpo¬
nas militẽm eẽ qui sistnuit hecelem bac
m̃te ut easola uelit adsubstitutum ꝑtinẽ.
q̃ a se adinstitutum ꝑuenerunt. ¶Inq
rogato quoͣ inpubere cͥrecłimiii ad substitu¬
tum eius abarrygntore datum ñdebere ꝑti¬
nere ea quehabet̾et si arrogatus neẽt S ea
sola quemip̃e erceclerit. arrogator nsifor
te cdistinguimus utquãtamquidem quã oĩ¬
mõ exrescripto diuipii debuit eicelinq̃re.
ego ⁊ amplius puto. ⁊ siquid benesitio atio¬
gatoris acquisiuit ethoc fubstitutum posse hu¬
bere. utputa arrogatoris arꝑicus. ł cog̃aus ei
aliquid reliquid. ¶Nemõ institums et si¬

Expanded text:
ret substitutum, non poterit filii adire: nec enim ualet filii testamentum, nisi patris fuerit adita hereditas: nec enim sufficit ad secunex eo adiri hereditas possit.Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obuenerint: neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum peruenerunt. In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei deditte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto diui Pii debuit ei relinquere, ego etiam amplius puto et si quid beneficio adrogatoris adquisiit, et haec substitutum posse habere, ut puta adrogatoris amicus uel cognatus ei aliquid reliquit.Nemo institutus et si
Abbreviated transcription (Latin):
npupillari substitutione lic
longuis tẽmpus comp̃hensum fueĩt. tam̃fi¬
nietur substitutio pub̾tate.
capiet post eam autemetatem expuilegi¬
o militum patris duntaxat cumfructib
ẽẽ iusserit. lib̾erit quasi legato ademp̃to.
Namet ulegato. ⁊int̾estam̃tis nonissima
Sisuorestam̃to ꝑfecto aliatursus hontipater
tilio testam̃tumfecerit.. adibitis legims
testib nichilominus roualebit᷑ ⁊ tam̃patͥs
testam̃tum ratum manebit ¶Namsi sibiet
filio pater testam̃tum fecisset. deinde ̾ sibitãt ĩ¬
men uirumq superius rumpetur s sisetũõ
testam̃tum recte itti fecerit pater. utsibi he¬
redem instituat. siuiuo se filius decetlat. p̃t
dici non rum pisuperius testam̃tum qr sedor
nonualet. in quo filius p̃teritus sit.
dem. Substiui libis is ⁊̃ potest. ꝙ postep̃
mortem eius natus fuerit cuisubstinit᷑us
sit impuberi cum lib̾tate siquidem aparre
t. fiusset. redemptus. erit impuberi netessa¬
rius suiero abiapubere reclemptus ñ est n.

Expanded text:
pupillari substitutione licet longius tempus comprehensum fuerit, tamen finietur substitutio pubertat‹ecapiet, post eam autem aetatem ex priuilegio militum patris dumtaxat cum fructibus esse iusserit, liber erit quasi legato adempto: nam et in legato in his testamentis nouissima Si suo testamento perfecto alia rursus hora pater filio testamentum fecerit adhibitis legitimis testibus, nihilo minus id ualebit et tamen patris testamentum ratum manebit. nam et si sibi et filio pater testamentum fecisset, deinde sibi tantum, utrumque superius rumpetur. sed si secundum testamentum ita fecerit pater, ut sibi heredem instituat, si uiuo se filius decedat, potest dici non rumpi superius testamentum, quia secundum non ualet, in quo filius praeteritus sit.m.Substitui liberis is etiam potest, qui post mortem eius natus fuerit, cui substitutussit impuberi cum libertate, si quidem a patre familias fuisset redemptus, erit impuberi necessarius: si uero ab impubere redemptus, non
Abbreviated transcription (Latin):
iabeo. Sipater filio impͥnberi eosdem
p̃terea heredem instituit. bonorum filui
te dimidium. ceteros patris heredes cõmi¬
nit̃ dimidium itahabere. ut unus semis
aput temaneat. alterius sẽmissis ꝓhis pã¬
tib uit hereles paĩnos diuisio fiat quib
quis michi exsup̃scriptis heredes erit. dem̃
quidam exilł postquam hereties extiterĩt
patri obierunt. Solisuꝑstites exsubstituti¬
one herecles existẽnͣt ꝓrata partiũ exquib
institutisint. necquisquam ualebĩt᷑ exper¬
sona defunctoꝵ. ¶Quospossum heredes
michi facere necessarios possum ⁊ filio ut
ẜuum meum ⁊ fratrem suum quãnis uire¬
b humanis. nonclumsit postumus ⁊git᷑¬

Expanded text:
.Si pater filio impuberi eosdem aeterea heredem instituit, bonorum filii te dimidium, ceteros patris heredes communiter dimidium ita habere, ut unus semis apud te maneat, alterius semissis pro his partibus inter heredes paternos diuisio fiat, quibuquis mihi ex supra scriptis heres erit', deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro rata partium, ex quibus instituti sint, nec quicquam ualebit ex persona defunctorum. Quos possum heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruum meum et fratrem suum, quamuis in rebus humanis nondum sit: postumus igit
Abbreviated transcription (Latin):
impuberi exasse hr̃dunstituto. substitut᷑.
quis ẽ extitit patrifilius heres anpossit.
substitus se perare hr̃litatem.: ut filii hãt.
patris non habeat nõpõt. s aut utriusq
debr herelitatem habere. m̾neutrius: iuĩcta
enim bereclitas cep̃ eẽ idemꝙ est ⁊ sipater
me hereclem scripserit. exparte ⁊ filiũ expã¬

Expanded text:
i› ex asse instituto substitutus quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest, sed aut utriusque debet hereditatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas coepit esse.Idemque est, si pater me heredem scripserit ex parte et filium ex pa
Abbreviated transcription (Latin):
defitientis eẽt heres ꝓquaparte quisq heres
extitit. ꝓeaparte eumq inportionẽ defitiẽ¬
tis uocariplacet neq int̃ ee uire instrtuti¬
onisquisq exmaiore parte heres factuseẽt
substitutus sit abeo inpuberifilio eius soli¬
dum exac causa capiet quasi apupillo ca
capere non possit. Quodsipupillo p̃teren a¬
liquot acquisiumest. aut si exheredatbẽet
substitutus: nomampediri eum capere q̃si
⁊ U erbis cͥuillib substituti onem
postqrtum tecimum sue etatis frustrͥa fue¬
ri conuenit/ S quiñ aomittitur ut substi¬
tutus ut adiectus heres qñ nonerit. nehoc
fiat contauoluntatem. S ifilius ñ hãt
torum interim ꝙ eitestam̃to pãt dedit.

Expanded text:
deficientis esset heres: pro qua parte quisque heres exstitisset, pro ea parte eum in portione quoque deficientis uocari placet neque interesse, iure institutionis quisque ex maiore parte heres factus esse substitutus sit ab eo impuberi filio eius, solidum ex ea causa capiet, quasi a pupillo capcapere non possit: quod si pupillo aliquid praeterea adquisitum esset aut si exheredato esset substitutus, non imped‹i›ri eum capere, quasi Verbis civilibus substitutionem post quartum decimum annum aetatis frustra fieri convenit: sed qui non admittitur ut substitutus, ut adiectus heres quandoque non erit, ne fiat contra voluntatem, si filius non habeat totum interim, quod ei testamento pater dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit Quisquis m heces erit idemfilio in¬
puberi heres esto. placuit adhanc substitu¬
ticem scriptos tantum modo adhereditatẽ
puberis heres effici nonpotĩt siẜinis abeius
diuimarci ⁊ eueri constitutione. uitum
pater inpuberifilio inaltm̃ casum᷑ substi¬
tuit. inutrumꝙ coũm substituisse intelli

Expanded text:
tuerit: 'quisquis mihi heres erit, idem filio imtuerit: 'quisquis mihi heres erit, idem filio impuberi heres esto', placuit ad hanc substitutionem scriptos tantummodo ad hereditatem puberi heres effici non poterit, si seruus ab eius diui Marci et Ueri constitutione, ut, cum pater impuberi filio in alterum casum substituisset, in utrumque casum su
Abbreviated transcription (Latin):
mefito constat. enim unũ ẽe testam̃tum
licet duesint hr̃clitates utsq adeo inquos
quis sibifaciat. necessarios cosdẽm̃ filio
faciot et postumum suumfilio inpuberi
possitquis substituere. ¶ S ⁊ siquis ita
fuerit testatus sifiluis m̃s intͣquãtum deci¬
mũ annum tecesserit. seruis heres estordeĩ¬
de filius heres estoulz substrutio lic con¬
u̾sascriptura filii testam̃tũ fecerit. ¶Sẽt
et sirttiscripserit sifilius m̃s heres nõerit se¬
ius heres esto. filius heres esto. Scd̾o quidẽ
gratu. seius scriptus est heres. ⁊ sifilius hr̃s
nonexttit. ꝓculdubio seins esperes erit S
et siextiũt. filius heres ⁊ intrapub̾tatem de¬
functus est. seius admittenclus recte uidet̃.
Utnon ordo scripture. S successiois ordo¬
spectetur Quod igitur ductumẽ singulis
liboꝵ substtuere litere. ideo adiectum est.
ut declaretur nõẽe afilii testam̃to incipi¬
enclum inpuberis.
Uniflio impuberi itapãt substi¬

Expanded text:
tum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere. Sed si quis ita fuerit testatus: 'si filius meus intra quartum decimum annum decesserit, Seius heres esto', deide: 'filius heres esto', ualet substitutio, licet conuersa scriptura filii testamentum fecerit.Sed et si ita scripserit: 'si filius mihi heres non erit, Seius heres esto: filius hes heres non exstiterit, procul dubio Seius ei heres erit: sed et si exstiterit filius heres et in‹tra› pubertatem defunctus est, Seius admittendus recte uidetur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur.Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declaretur non esse a filii testamento incipiendum impuberis.ilio impuberi pater ita substi
Abbreviated transcription (Latin):
substitutoĩs rractum eẽ uidetur. ¶ Nã
sipater duos filios inpuberes herecles insti¬
tuat. eosq inuicemsubstituat inutrum
casum recipt᷑am substitutionem factam
uideri duius pius constituit. ¶ Exsialter
pubes alt ipubes hoc comuni ũbo eosque

Expanded text:
uidetur: nam si pater duos filios impuberes heredes instituat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam uideri diuus Pius constituit. Sed si alter pubes, alter impubes hoc communi uerbo 'eosque
Abbreviated transcription (Latin):
suc pstinine qr hereies quos uolui habere.
mͥ contingere nõpotuit nouus ruffus he¬
res esto spactumeuia magna supplicauit ĩ¬
ꝑatorib nr̃is E⁊ cognitione suscepta. licet ̃
institutione modus contineretur. ꝙr fal¬
sus nonsolet obẽe. alit debr. tam̃ exuolun¬
tate testantis. putauit imp̃r eisubueĩẽ¬
dum figitur ꝓnũtiauit hỹclitatem adm.¬
agnamꝑtinere. S legata exposteriore te¬
stam̃to. eamp̃stare debere. ꝑ inte acsimpo¬

Expanded text:
uia heredes, quos volui habere mihi contingere non potui, Novius Rufus heres esto". Pactumeia Magna supplicavit imperatores nostros et cognitione suscepta, licet modus institutioni contineretur, quia falsus non solet obesse, tamen ex voluntate testantis putavit imperator ei subveniendum. igitur pronuntiavit hereditatem ad magnam pertinere, sed legata ex posteriore testamento eam praestare debere, proinde a
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .i. Siscciusteres instrtutus sit ex
ftcrit plane subconditione eiutilit. ⁊ si¬
de recte subconditione legatur quare ⁊̃
heres institui sinelibtate. italienus socio
conchitione. cumlibtate heres institutus.
pendente. adhuc conditione. necem dñid̾
texit. eumq p̃tor mereri lib̾tatem tecreũ
sipostea conclitio testam̃ti extitĩt aliũde
mꝑatorem lĩns. cãheredem
institui inudiosum ẽ¶necͤ a ꝓne factul¬
tatem. expͥncipali maiestate capi oportet
exasse hr̃clem instituerat. eiq patrem eiꝰ
substituerat. pactu meuio magno octiso
rumore ꝑlato qiͣtiliaquo eius muttunt¬

Expanded text:
alium.Si socius heres institutus sit ex stitit. plane sub condicione ei utiliter et siruo ab herede recte sub con dicione legatur. quare etiam heres institui sine libertate ut alienus socio condicione cum libertate heres institutus pendente adhuc condicione necem domini detexit eumque praetor mereri libertatem decreuit. etsi postea condicio testamenti exstiterit, aliunde Imperatorem litis causa heredem institui invidiosum est nec calumnia facultatem ex principali maiestate capi oportet.ex asse heredem instituerat, eique patrem eius substituerat. Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque eius mortu
Abbreviated transcription (Latin):
pupillare testam̃tum euanescat plane
sitausa omissa pͥncipalis testam̃ti abinte¬
stato possideatur hr̃clitas dicendum est ut
pupillo substitutum ẜuandum. ¶Initłu
⁊̃ pupillaris testĩ cã compellenclum heredẽ
institutum adire hereditatem ut exsecim¬
dis tabulis fidei cõmissum cõnasescat mpi
tasi i ampupillus decessit. Ceterumsi adhũc
uiuat inpbum ẽe. uilł existimat eumꝙ
sollicis est. deuini hr̃clitate s egor̃ simi
nor .xxu. annis. ateunde hr̃ditatis cã fuit
restitutus. puto ꝓficere scd̃is tabulis. ut
p̃tor utlles actiones decernat substitutis.

Expanded text:
pupillare testamentum euanescat. plane pupillare testamentum euanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum seruandum: Interdum etiam pupillaris testamenti causa compellendum heredem institutum adire hereditatem, ut ex secundis tabulis fideicommissum conualescat: ut puta si iam pupillus decessit: ceterum si adhuc uiuat, improbum esse Iulianus existimat eum, qui sollicitus est de uiui hereditate.Ego etiam, nque annis adeundae hereditatis causa fuerit restitutus, puto proficere secundis tabulis, ut aetor utiles actiones decernat substituto.
Abbreviated transcription (Latin):
erit heres. et intrapub̾tatem decesserit. tũc
seuis gai heres mesto. ¶Substituere libis
tamheretib institutis. quam exheredatis po¬
ffumus ⁊⁊ tameum quaam heredem nob̾ in¬
orid mtrocluctum est. utquis libis
npuberib testam̃timfacere possit. donec
adduodetimum. Quodsic erit accipienduo
sisint inpotestate. Ceteꝵ emancipatis ñ pos¬
sumus postumis plane possumus. nepotib
⁊̃ possumus. ⁊ deinceps si quiretasuri ñlũt
inpatris potestare. S sieos patres p̃ceclant
itademum substitui eis põt. si heredes insti¬
tutisint. uł exhelati ita enĩ ꝑlegem uellẽa
succedendo. non rumpunt. testam̃tum
Namsipͥncipale ruptumsit testam̃tũ ⁊ p̃u¬
pillare euanuit. S sitermineum. quisi¬
puberẽ herelemscripsetit poterit eisubsti¬
tuere. simccio eum inloco nepotis adopta¬
uĩt. ł arrogauĩt filio p̃cecinte. ¶ Quisqs
autem inpuberi testr̃a facit sibiquo tẽbr
facere Ceterum solifilio ñpotuerit nͥ forte

Expanded text:
erit et intra pubertatem decesserit, tunc Gaius Seius heres mihi esto'.Substituere liberis tam heredibus institutis quam exheredatis possumus et tam eum, quem heredem nobis inoribus introductum est, ut quis liberis impuberibus testamentum facere possit, donec ad duodecim. quod sic erit accipiendum, si sint in potestate: ceterum emancipatis non possumus. postumis plane possumus. nepotibus etiam possumus et deinceps, si qui non recasuri sunt in patris potestate. sed si eos patres praecedant, ita demum substitui eis potest, si heredes instituti sint uel exheredati: ita enim post legem Uelleam succedendo non rumpunt testamentum: nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare euanuit. sed si extraneum quis impuberem heredem scripserit, poterit ei substituere, si modo eum in locum nepotis adoptauerit uel adrogauerit filio praecedente.Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
necessario p̃tor ꝓposuit. Namq plerimo
incertumest. uͥtrumquis nitor. anuero qͣ¬
si tutor ꝓtutore. aministrauĩt. tutelã.
idcirco inuirum q̃ casrm̃ atiõem scrip¬
sit. ut siue tutor ẽ. siue ñsit. quigessit. ac¬
tone tam̃ tentatur. Solent eni magͥ er¬
rores intcedere. ut cliscermi facile ñpossit
utrumquis tutor fui̾t. ⁊ sic gesserit. anuõ
tutore autem negotia gerit qui muere
tutoris sungitur inre inpubis. siue se. pu¬
de ⁊ sisuus quasi tutor egerit. diuus seuer
rescripsit dandum in dñm uiditiũ uale¬
¶ Cumeo quiptutore negotia gessit. ⁊̃ ã
te pub̾tatem agi posse. nulla dubitatio
estq tutor ñ est. Fr̃ siquis finitã ture

Expanded text:
necessario praetor proposuit: nam quia plerumque incertum est, utrum quis tutor an uero quasi tutor pro tutore administrauerit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem scripsit, ut siue tutor est siue non sit qui gessit, actione tamen teneretur. solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit et sic gesserit, an uertutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, siue se puse. Proinde et si seruus quasi tutor egerit, diuus Seuerus rescripsit dandum in dominum iudicium utile. Cum eo, qui pro tutore negotia gessit, etiam ante pubertatem agi posse nulla dubitatio est, quia tutor non est. Quare si quis finita tute
Abbreviated transcription (Latin):
tus est duob teitituere hr̃clitatẽ. alteri
pure uł incliem. alten sub cõclitioẽ. sus¬
pectam dixtt. ei cuierat irgatus pure uł
uicliem restituere. i tat̾im uniu̾sam hĩdi¬
tatem restitucre senatus censuit. cum aũtꝰ
Exititit ãclitio. si uelit. alius ficeicõmissa¬
rius partem sinscipere suam trausite. ad eũ
ip̃o uir̃ actiones. ¶ sifilio uł seruo hr̃ce
instituto ragatoq restituere hĩditatem. do¬
minus uł pat̾ restituat. extrebesliano ñi¬
ti sunt reiitucre Pdem eit et si ip̃i filio
tutor uł curator adolescentis. uł fimosi rgi¬
tus sit. restitucre hr̃clitatem. siũ dubio tre¬
belli ano locusent. ¶fuit cũtum si ipĩ tu¬
tori ragius sit restituere pupillis an ip̃o Sitã¬
autore rentititioem facere posłit. et eit dec̃¬
tum adiosenõ nonposse tirm ei dẽci auto¬

Expanded text:
tus duobus restituere hereditatem, alteri pure vel in diem, alteri sub condicione, suspectam dicit: ei, cui erat rogatus pure vel in diem restituere, interim universam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si velit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio vel servo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus vel pater restituat, ex Trebelliano trati sunt restituere. Idem est et si ipsi filiotutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se
Abbreviated transcription (Latin):
cocessare hanc actioñem qr offino cũratoĩs¬
u  fũctus ẽ ¶Siquis tam̃cumtutor ñeẽt cõ¬
pulsus ap̃tore. ł ap̃side dumse putat᷑ tuꝰ¬
torem gesserit tutelam. uidendũ. an
ꝓtutore teneatur. s⁊ magis ẽ ꝑtquq̃ris
ꝯpulsus gesserit. teriͣtam̃ debeat. quiaĩs
ꝓtutele uilicio. nsure qͦq̃ ueniunt ss
uitum solũmodo uud ꝙ gessit tenebit᷑.
oĩo ñattemgit tutelam ũtenebitũr ne¬
q eñĩ attingere debuit. qͥr tutor ñfuit.
Quod siquelam gessit uidendum est.¬
ant̃ eorum queñgessit teneatux. E ecte
actenũs tenebitur. Sialu gesturus fuit
amministratione uideamus anteneat
sinẽcessarios pupilli nonc̾ciorauit ut
ei tutorem peterent. qd̾ uerius est:
retut. cum̃tutor nõ gẽt. rempupilli uẽ¬
didit. nec ea psucapt̾a ẽ. petet eam pupi¬
testam̃todatus eẽt. ⁊ id ip̃m ignoraret.
ꝓtutore negotia pupilli gesserit. teneat᷑¬
qiͣtutor anquasi ꝓtutore negotia gesse
tutorem sꝑ scire quo setutorem᷑ ẽẽ debr

Expanded text:
c actionem, quia officio curatoris functus est. si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo protutelae iudicio usurae quoque ueniunt. Sed utrum solummodo in id quod gessit tenebitur omnino non attigit tutelam, non tenebitur: neque enim attingere debuit qui tutor non fuit. quod si quaedam gessit, uidendum, an etiam eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuitadministratione, videamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certioravit, ut ei tutorem peterent: quod verius est. rebat, cum tutor non esset, rem pupilli uendidit nec ea usucapta est, petet eam pupitestamento datus esset et id ipsum ignoraret, pro tutore negotia pupilli gesserit, quasi tutor an quasi pro tutore negotia gessertutorem, quia scire quoque se tutorem esse debet,
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ x. ¶iuis eclicu equitas. ñ est anbĩ¬
gua. nẽcontrahentes. tecipiantur. dum
falsus tutor adhibenir. ¶Serba ãt
eclicti ħsunt. Quod ed  auctore inquit
qͣuitutor ñfui̾t. ¶ ũbis edicti multa
desunt. Ꝙdenĩsifuit tutor. is tam̃ fu̾it

Expanded text:
 Huius edicti aequitas non est ambigua, ne contrahentes decipiantur, dum falsus tutor adhibetur. Uerba autem edicti haec sunt. 'Quod eo auctore' inquit 'qui tutor non fuerit'. uerbis edicti multa desunt: quid enim si fuit tutor, is tamen fuit