comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alu ut ait possideamus. Cupiditas pumendi
eius in quo te niquit putes lesum. Qiuidam
cita diffimerũt.Ira ẽ iatatio aĩ ad nocendũ
ei qui aut nocuit aut notere uoluit. Aristo¬
tilis diffinicio anrã non multum ab est. Ait eĩ
iram ẽẽ cupiditatem doloris respuendi. Hec¬
Cest ira de qua superius didicimus que eciam mi¬
maximũ ꝓsilrat. ꝑ furorem. Hec ideo eẽ non
potest. qr ule stabilis ẽ In honñe aũt qr fragi¬
lis est inuenitur. Inuenit enĩ lesio dolorem et
dolor faat ulcionis cupiditatem. ubi ergo est
cupiditas ulaoius qr non p̾cedit miuria. Non di¬
co de his qui aduersus leges peceant. quib et si u¬
der sine crmune irasci potest. fingamꝯ tũ euni
sedato aĩo ẽẽ debere cum subicit pene nocenten
qr legum sit muuster non aĩ aut potest atis sue
sic eñi uolunt qui iram conantur enellere de
his potissimũ dico ꝗue st̃ nr̃e potestatis. ut ser¬
ii ut liberi ut comuges ut discipuli quos cum

Expanded text:
aut ut ait Posidonius, cuaut ut ait Posidonius, cuejus, a quo te inique putes laesum. » Quidam ita definierunt: « Ira est incitatio animi ad nocendum ei qui, aut nocuit, aut nocere voluit. » Aristotelis definitio non multum a nostra abest. Ait enim iram esse cupiditatem doloris rependendi. Haec est ira, de qua superius diximus, imalum prosiliat per furorem. haec in deo esse non potest, quia inlaesibilis est, in homine autem, quia fragilis est, inuenitur. inurit enim laesio dolorem et dolor facit ultionis cupiditatem. ubi est ergo cupiditas ultionis, quia non praecedit iniuria. non dico de ns qui aduersum leges peccant, quibus etsi iudex sine crimine irasci potest, fingamus tamen eum sedato animo esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum
Abbreviated transcription (Latin):
an unsericors an inhumanus et crudelillimus
ẽẽ iudeatur. Quod si hioĩ facinorib ignosce̾
crudelitatis est potiꝰ ẽ ꝗͣ pietatis. non est ergo
uirtutis in deo ad ea que miuste fuĩt uon cõ¬
moneri. Nam mutidus tanꝗͣ dei donuis est. et
honniẽs tanꝗͣ serui. quib se ludibrio sit nomen
eius qualis aut̃ quanta paciençia ẽ ut honoĩb
sius cedat praua et mniqua fieri iudeat et non
indignetur. quod. ꝓpruẽ et naturale ẽ ei cui
peccata non placeant. Irasci ergo rõnis est. au
S stoyci non iuderũt ẽẽ discrimen rec̾ti et pͣui
eẽ iram iustam ẽe̾ et iniustam. Et qr medelã
rei non muemebant. noluerũt eam penitus ex¬
cidere. Peripathe ͣ nõ non ex cidendamis tem¬
parandam ẽẽ dixerũt. quib in sexto libro institu¬
tionũ sacis respondimus nescisse aut̃ phõs que
seneca enumerauit in libris quos de ira compo¬
esuit. Ira inquit ẽ eupiditas ultiscende iniurie

Expanded text:
ac misericors, an inhumanus et crudelissimus ac misericors, an inhumanus et crudelissimus esse videatur? » Quod si ejusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis; non est ergo virtutis in Deo, ad ea, quae injuste fiunt, non commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irasci ergo rationis est: aufsed Stoici non uiderunt esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. nescisse autem philosophSeneca enumerauit in libris quos De ira conposuit. ira est inquit cupiditas ulciscendae iniuriae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ salutem custodit. qui malos punit. Ergo
et deus cum malis ob est nocens non est.
ipẽ aut̃ ẽ notens. qui aut innocenti nocet. aut
nocenti parcit. ut pturib noceat libet quereͣ
ab his qui deum faciuĩt inmobilem. Si quis hẽat
rem dm̃ familiam seruiq eius ꝯteninentes po¬
ciencia domim oiã eiꝰ inuaserint ipĩ bonis eiꝯ
fr̃uantur. ipõs famlia eiꝰ honoret. dominus
aut̃ contenmatur ab ommnbus derideatur re¬
linquatur. utruni ne sapiens ẽẽ possit . qui cõ¬
tumelias non ludicet/ suisq rebus eos ꝑfrui
paciatur in quos hẽat potestaten que tanta
in quoꝙ potest paciã reperiri. Si autem pa¬
çiencia nominanda ẽ. et non stupor quidam in¬
sensibilis. s facile ẽ ferre contemptũ. Qid si
fiant illa que. ace Cycerone dicuntur FEt enim
quero si quis pr̃familias liberis sis a seruo
interfectis/ uxore occis aiucensa domo. suppliciũ
de seruo nũꝗͣ acerrimũ sup̃serit. u trũ iis demẽs

Expanded text:
enim salutem custodit, qui malos punit, ergo enim salutem custodit, qui malos punit, ergo et Deus, cum malis obest, nocens non est; ipse autem est nocens, qui aut innocenti nocet, aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. Libet quaerere ab iis, qui Deum faciunt immobilem, si quis habeat rem, domum, familiam, servique ejus contemnentes patientiam domini, omnia invaserint, ipsi bonis ejus fruantur, ipsos familia ejus honoret, dominus autem contemnatur ab omnibus, derideatur, relinquatur: utrumne sapiens esse possit, qui contumelias non vindicet, suisque rebus eos perfrui patiatur, in quos habeat potestatem? Quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen paia nominanda est, et non stupor quidam insensibilis. Sed facile est ferre contemptum. Quid si fiant illa, quae a Cicerone dicuntur? « Etenim quaero, si quis paterfamilias liberis suis a servo interfectis, uxore occisa, incensa domo, supplicium de servo non quam acerrimum sumpserit; utrum is clemens
Abbreviated transcription (Latin):
sempiterna solius mortis est. Si aũt mors deũ
non attingit / deus igitur nũꝗͣ quietus est. dei
uero actio que potest ẽẽ insi mũdi admĩstracio
Si uero mũdi curam gerit curat igitur hom̃
uitam deus. et singulorũ ac̾tꝰ aĩaduertit. Eos¬
qr sapientes ac bonos ẽẽ desiderat. Hec est
nolutas dei. hec diuiã lex. quam qui sequit
qui seruat deo carus est. necc̃ẽ ẽ igitur ut ira
moneatur ad u̾sus eũ qui hanc eternam diui¬
namq legem aut molauit : aut spreuerit.
guo falluntur errore qui censuram siue hirã¬
nam siue diunam acerbitatis nonnie infamãt
putantes nocentem dici opcetere. qui nocenter¬
dicit affici pena. Quod si ẽ nocentes igitur
leges hẽmus que peceantib supꝑlicia sanxerũt.
notentes iudices qui scelere cõuic̾tos pena capi¬
tis afficiũt. Quod si lex iusta est que et notẽ¬
ti retribuit quod meretur. Et udex integer ac
bonus dicitur. cum maleftã uindicat. bonorũ

Expanded text:
sempiterna solius mortis est. si autem mors deum sempiterna solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desiderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauerit aut spreuerit. guo falluntur errore qui censuram siue humanam siue diuputantes nocentem dici oportere, qui nocentes afficit poena. Quod si est, nocentes igitur leges habemus, quae peccantibus supplicia sanxerunt; nocentes judices, qui scelere convictos poena capitis afficiunt. Quod si et lex justa est, quae et nocenti tribuit quod meretur, et judex integer ac bonus dicitur, cum male facta vindicat bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scelera rariora st̾. Ac em̃ plerũq et scelerati
feliciores st̃ et bom mi seriores. et iusti ab anius¬
tis uexantur. Considerabamus postea cum ista
fiut̃. Iterũ de ira explicemus an sit aliqua ĩ
deo. utrũ nchil curet omm̾no/ nec moueatur
ad ea que impie geruntur u¬
Lus inquit epyeurus mebil eurat. nullam
igitur h potestatem. Curare eñ necesse
dicam nostrum gemis. s eciam mundus ip̃ẽ
tarum rerumi cessit. si hic adeo negligantur
que iudemus rõne sũma gubernarĩ. Arit quie¬
tus esse non potest qui u̾uuit ac sentit. Haz
quies aut sonani res est. aut mortis. S nec som¬
ms h quietem. Nam cum soporati sunius tor¬
pus quidem quiescit aĩꝰ aut̃ irrequietus agi¬
tatur. y magines sibi quas cerint effingit ut na¬
turalem sinini motum excerceat uariẽtate iuso¬
rum. aduocat q se a fassis cũ membra saturẽ¬
tur ac igorem capiant de quiete. Qiues igit᷑

Expanded text:
est et scelera rariora sunt. at enim plerumque et scelerati est et scelera rariora sunt. at enim plerumque et scelerati feliciores sunt et boni miseriores et iusti ab iniustis inpune uexantur. considerabimus postea cur ista fiant: interim de ira explicemus, an sit aliqua in deo, utrum nihil curet omnino nec moueatur ad ea quae inpie geruntur. \'Deus\' inquit Epicurus \'nihil curat\'. nullam igitur habet potestatem — curare enim necesse dicam nostrum genus, sed etiam mundus ipse tarum rerum cessit, si haec a deo neglegantur quae uidemus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest qui uiuit ac sentit? nam quies aut somni res est aut mortis. sed nec somnus habet quietem. nam cum soporati sumus, corpus quidem quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas cernat adfingit, ut naturalem suum motum exerceat uarietate uisorum, auocatque se falsis, dum membra saturentur ac uigorem capiant de quiete. quies igitur
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uideat non moueri et insurgere adulcionẽ
sceleratorum. et pestiferos nocentesq dolõre ut
bonis ommbus consulat. Adeo et in ipã ira nõ¬
mest et gratifĩcacio Inama ergo et flã reperi¬
untur argumẽta uł eorũ qui tũ irasci deum
nolũt grãtificari uolũt. qr ne homo quidem
fieri sin̾e ira potest.uł eorum qui nullum ai
motum ẽẽ iudeo putant.Et quia sunt aliꝗ
affectus qui non cadunt indeum/ ut libido
timor auaricia meror iniudia. om̃i ꝓrsus af¬
fectu eum uacare dixerũt. His enĩ uacat qui
ruciorũ affectꝰ sunt. eos aũt qui st̾ uirtutis
uita turbabitur. atq ad tantam confusionẽ
deuemat statꝰ rerum: ut contemptꝰ supera¬
tis q legib sola regnet audacia.. Nemo de¬
inq tutur ẽẽ possit : insi qui iuirib p̃ualeat
Itaq qĩ cõĩ latrocimo terra oĩs depopulabit᷑
Nũc uero qm̃ et mali penam et bom gram̃
et afflicti opem sperant et uirtutib locas

Expanded text:
fieri uideat, non moueri et insurgere ad ultionem fieri uideat, non moueri et insurgere ad ultionem sceleratorum et pestiferos nocentesque delere, ut bonis omnibus consulat: adeo et in ipsa ira inest gratificatio. inania ergo reperiuntur argumenta uel eorum qui cum irasci deum nolunt, gratificari uolunt, quia ne hoc quidem fieri sine ira potest, uel eorum qui nullum animi motum esse in deo putant. et quia sunt aliqui adfectus qui non cadunt in deum, ut libido timor auaritia maeror inuidia, omni prorsus adfectu eum uacare dixerunt. his enim uacat, quia uitiorum adfectus sunt, eos autem qui sunt uirtutis, eat, humana uita turbabitur atque ad tantam confusionem deueniet status rerum, ut contemptis superatisque legibus sola regnet audacia, ut nemo denique tutus esse possit nisi qui uiribus praeualeat: ita quasi communi latrocinio terra omnis depopulabitur. nunc uero quoniam et mali poenam et boni gratiam et adflicti opem sperant, et uirtutibus locus
Abbreviated transcription (Latin):
eum posse ab his iuirñs ꝓpulsare. Nabet igr̃
rum quibus ꝑsuasum̾ ẽ adeo placere austiciam
cũq qui sit dñs ac pareus omi uenerantur
et p̾cib assidius atq frequentibus uotis dona
et sacrificia offerũt. nomen eiꝰ laudib ꝓlequũ¬
tur iustis ac boins operib demereri eum labo¬
rantes. Ergo ẽ ꝓpter quod deus s et possit et
debeat grãtificari. Nam si nichil ẽtam conue¬
mens deo ꝗͣ bñficia niebil enĩ tam alienum
ꝗͣ ut sit iugratii nccẽ est ut officus optimorũ
sanc̾te q unienciui prestet aliquid atq iucem
reddat. nec subeat ingrati culpam que est eciã
homini criminosa.Contra aũt sũt alt allqui ta¬
cinorosi et nefarii qui oiã liludinbus polluant
cedib uexent fraudent rapiant ꝑuirent nec
consaguineis nec parentibus pareãt leges/ et¬
ipiũ eciam deum negligant. Nabet igitur ira
in deo materiam. nõn enĩ est fas eum eum talia

Expanded text:
eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur rimi, quibus persuasum est Deo placere justitiam, eumque, quia sit dominus ac parens omnium, uenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offerunt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. est ergo propter quod deus et possit et debeat gratificari. nam si nihil est tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus, necesse est ut officiis optimorum sancteque uiuentium praestet aliquid ac uicem reddat, ne subeat ingrati culpam, quae est etiam homini criminosa. contra autem sunt alii facinerosi ac nefarii qui omnia libidinibus polluant, caedibus uexent, fraudent rapiant periurent, nec consanguineis nec parentibus parcant, leges etipsum etiam deum neglegant. habet igitur in deo ira materiam. non est enim fas eum, cum talia
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝗͣuis maior existat qr illũ uerberet spoliet
laceret affligat internuat. Deus aũt in quẽ nec
egestas nec miuria met dolor mi uec mors cadit
t smere nullo pac̾to põt. qr nichil ẽ quod ei uini
ta est Nam qr fragilis et mortalis effcus est
nccẽ fuit alterum sexum diuersumq constitui
ciuꝯ ꝑmpetione soboles etfĩci posset ad continẽ¬
dam generis ꝑpetui tatem. Nec aut̃ libido in deũ
nus. nec ulla ẽ aput eum feminra ciuꝰ possit co¬
pulacione gaudere. nec successore indiget qui
semꝑ futursis est. Eadem de miudia et eupidi¬
tatẽ dici possũt que certis mainfẽstisq de caĩs
in hominem cadũt in deum nullo m̃o. At uero grã
et ira et mmiseracio. h abent in deo materiamIrtẽ¬
q illis utitur. sũma uia et singularis potestas
ad rerum consernacionen.
tibus malis afflic̾ti homines ad deum plerũ¬
q confuguĩt. nutigant obsecrant. credentes

Expanded text:
ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, laceret, affligat, interimat. Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor, nec mors cadit, timere nullo pacto potest; quia nihil est, quod ei vim ta est. Nam quia fragilis et mortalis effectus est, necesse fuit alterum sexum diversumque constitui, cujus permistione soboles effici posset ad continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo lnus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget, qui semper futurus est. Eadem de invidia et cupiditate dici possunt; quae certis manifestisque de causis in hominem cadunt, in Deum nullo modo. At vero, et gratia, et ira, et miseratio habent in Deo materiam; recteque illis utitur summa illa et singularis potestas ad rerum conservationem. tibus malis afflicti homines ad Deum plerumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes
Abbreviated transcription (Latin):
necesse constitui legem/ qua possent et uicia ꝓ¬
hiberi et uirtutis officia imparari. Cur igitur
sint in reb humanis bona et mala quorim rõ
declar auimus Incc̃e ẽ in utranq ꝑteni moueri
deum et ad graciam cum iusta fieri iudet. et
ad iram cumꝰ cerint inuistas. d occurrit nob
epycurus et dicit. Si est in deo leticie effcũs
ad gram̃ et odn ad iram ncc̃e ẽ ut. habeat ti¬
et timorem et libidinem et cupiditatem tete¬
rosq affc̃ãs qui stꝰ imbetillitatis. humane. Nõ
est ncc̃e ut timeat qui irascitur. aut mere¬
at qui gaudet. Demq iracũdi minus tudi
st̾ et nãtura leti minus merent¶ Qiuid opus
ẽ de humams affectib dicere quib fragilitas
nrã succũbit. Consĩderemus diuinam neces¬
sitatem. nolo enĩ naturam dicere quia deul
nũꝙͣ creditur natus. timoris affet tus habet
in honnĩe materiam Indeo non hi homor qr
multis casibus et ꝑiculis subiectus est. metuit

Expanded text:
necesse constitui legem qua possent et uitia pronecesse constitui legem qua possent et uitia prohiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, necesse est in utramque partem moueri deum, et ad gratiam, cum iusta fieri uidet, et ad iram, cum cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo laetitiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est habeat et timorem et 5 libidinem et cupiditatem ceterosque adfectus, qui sunt inbecillitatis humanae\'. non est necesse ut timeat qui irascitur aut maereat qui gaudet: denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opest de humanis affectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? Consideremus divinam necessitatem; nolo enim naturam dicere, quia Deus noster nunquam creditur natus. Timoris affectus habet in homine materiam, in Deo non habet. Homo, quia multis casibus periculisque subjectus est, metuit,
Abbreviated transcription (Latin):
sit ad̾ iusticiam genitus oꝑa tũ efficiat iniusta
Iam superius explanaui simul deum ꝓposuisse bo¬
nũ ac malum. et bonũ quidem diligere pugnas
ennearet. quod alterũ sine altero sicut sẽpe de¬
cui intelligimꝰ constare non posse. Demq ip̃m̃
mũdum ex duob elementis r̾pugnãtib et in¬
utem copulatis concretu igneo et hũdo Aec
potiusse lucem fieri insi etꝰ tenebre fuissent
qr nec superum põt ee̾ sine infero. nec oriens
sme ocadente.nec calidum sine fr̃igido. nec mol¬
le sine duro. Sic et̾ nos ex duobus eque repug¬
nantib compacti sumꝯ aĩa et corpore quoro
alterũ celo ascribitur qr tenue. ẽ ⁊ intrac̾tabile
Alterũ terre qr ap̃p̃hen sibile est. alterum soli¬
dũ et eternũ est. alterum fragile et morta le
ergo alti bonũ adheret. alti matum. altĩ lux
uita iusticia altĩ tenebre mors miusticia. hint
extitit in homĩb nature sue deprauacio ut eẽt

Expanded text:
sit ad iustitiam genitus, opera tamen efficiat iniusta. sit ad iustitiam genitus, opera tamen efficiat iniusta. iam superius explicaui simul deum proposuisse bonum ac malum et bonum quidem diligere, malum caret, quod alterum sine altero, sicut saepe docui, intellegimus constare non posse: denique ipsum mundum ex duobus elementis repugnantibus et inuicem copulatis esse concretum, igneo et umido, nec potuisse lucem fieri. nisi et tenebrae fuissent, quia nec superum esse potest sine infero nec oriens sine occidente nec calidum sine frigido nec molle sine duro. sic et nos ex duobus aeque repugnantibus conpacti sumus, anima et corpore, quorum alterum caelo adscribitur, quia. tenue est. et intractabile, alterum terrae, quia conprehensibile est: alterum solidum est et aeternum, alterum fragile atque mortale. ergo alteri bonum adhaeret, alteri malum, alteri lux uita iustitia. alteri tenebrae mors iniustitia. hinc extitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset
Abbreviated transcription (Latin):
qui sit nobiscũ diuimi iuiris societa te. ꝯuĩctus
Nec enĩ far ẽ cultorem dei adei cultore auolari
Unde intelligitur religionis acriustitie cã ẽẽ ho¬
minem figuratum. cĩnꝰ rei testis est Martus .T.
n libro de legib eta dicens. S omĩ que un doc¬
torum honũ disputatione uersantur nichul est
ꝓtẽc̾to p̾stabiliꝯ ꝙͣ plane intelligĩ nos ad iusti¬
niam ẽẽ natos. quod ẽ uerissimlun deus uult
ergo om̃es honnẽs ẽẽ iustos .i. deum et. homunes
caros hr̃ẽ. deum scilicet honorare tanꝗͣ prem̃
Hominem dilige uelut frem̃ In his em̃ duob
tota iusticia ꝯsistit ¶ Qui ergo aut deum non
agnoscit aut homumi nocet. muiste et contra
naturam suam uiuit et hoc mũdo irrumpit
institutiun legemq diuinam.
ło fortasse querat aliquis unde ad honnẽ pccã
ꝓuenerint aut que prauctas duum insti¬
tuti regulam ad peiora de terserit. ut cum

Expanded text:
qui sit nobiscum diuini iuris societate coniunctus. qui sit nobiscum diuini iuris societate coniunctus. nec enim fas est cultorem dei a dei cultore uiolari. unde intellegimus religionis ac iustitiae causa esse hominem figuratum. cuius rei testis est Marcus Tullius in libris De legibus ita dicens: sed omnium quae in doctorum hominum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. quod si est uerissimum, deus ergo uult omnes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tamquam patrem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam suam uiuit et hoc modo inrumpit institutum legemque diuinam. ic fortasse quaerat aliquis unde ad hominem peccata peruenerint aut quae prauitas diuini instituti regulam ad peiora detorserit, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
um compendiũ sublatoruu malorum maximo
et uero et ꝓprio nobas bono caremus. Constat
ipe deꝰ sicut mũdum ꝓpt̾ hominem machina¬
tus est. Ita ip̃m̃ ꝓpter se tanꝗͣ dicum templi
antistitem spec̾tatorem operũ rerũ q celestiũ
Solus ẽ enĩ qui sençiens caparq roĩs intellige̾
spicere . Idcirco eñ consilio mente et prudencia
instructꝰ ẽ ideo solus p̾ter ceteras anmanten
rcũs corpore ac statu fac̾tus ẽ ut. ad conter¬
placionem ꝑntisꝰ. sin ex cctatusiesse. iudeaturdeo
seriuonem solus accepit ac liguam cogitacionis
interpretem ut enarrare maĩestatẽ donran sui
possit. Postremo enĩ cũcta ei subrec̾taisunt ut
factori atq artifici deo esset ipẽ subiectus. Si
ergo deus. homiẽ suuĩ uoluit ẽẽ cultorem. Ideo¬
q illi titulum tantũ honoris attribuit ut rers
omĩ dominaretur. Utiq iustissimũ ẽ deum iuide¬
licet eum qui tanta prestiterit amare et. houñe

Expanded text:
um compendium sublatorum malorum maximo um compendium sublatorum malorum maximo et vero et proprio nobis bono careremus. Constat ipsum Deus. Sicut mundum propter hominem machinatus est, ita ipsum propter se, tamquam divini templi antistitem, spectatorem operum rerumque coelestium. Solus est enim, qui sentiens, capaxque rationis, intelligere spicere: idcirco enim consilio mente prudentia instructus est, ideo solus praeter ceteras animantes recto corpore ac statu fictus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse uideatur, ideo sermonem solus accepit ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare maiestatem domini sui possit, postremo idcirco ei cuncta subiecta sunt, ut fictori atque artifici deo esset ipse subiectus. si ergo deus hominem suum uoluit esse cultorem ideoque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur, utique iustissimum est et deum qui tanta praestiterit amare et hominem
Abbreviated transcription (Latin):
põt̃ imbecillis est: quod in deumnon cadit. Si
quod solũ deo quenit. unde ergo sũt. mala aut
et inuitos pene adigi ut deum nichil curare fã¬
teantur quod maxime querit epycurusl dred
umus. Deus emĩ pot̾ quicquid uelit/. et mi¬
beallitas et aniudia in deo nulla ẽ/ Põt eñ mala
tollere s non uult. nec ideo tũ inuidus fidar¬
co enĩ non tollit qr et sapienciam sicut et d¬
cui simul tribuit et plus et bomi ac iocundi¬
tatis in sapiã ꝗ̃ ꝙ in malis molestie sapiencia
enĩ facit ut eciami deum cognoscamus. et ꝑ ea
cogmconem mimortalitatis asse quamur quod
est sũmũ bonũ. Itaq insi prius malũ cogno¬
ueriuiꝯ: nec bonũ poterimus agnoscere . S hͦ
non iudit epycurꝰ nec alius quĩsꝙͣ si tollant᷑
mala tolli pariter sapiã uec ulla in homine
remanere uestigia. cinꝯ rõ insustinenda et sepan¬
da malorum ãcerbitate consistit. Ita ꝓpter ex igu¬

Expanded text:
potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si potest, inbecillus est, quod in deum non cadit; si quod solum deo conuenit, unde ergo sunt mala aut et inuitos paene adigi ut deum nihil curare fateantur, quod maxime quaerit Epicurus, sed vimus. Deus enim potest quidquid velit, et imbecillitas, vel invidia in Deo nulla est; potest igitur mala tollere: sed non vult; nec ideo tamen invidus est. Idcirco enim non tollit, quia sapientiam sicut edocui simul tribuit, et plus est boni ac jucunditatis in sapientia, quam in malis molestiae. Sapientia enim facit, ut etiam Deum cognoscamus et per eam cognitionem immortalitatem assequamur; quod est summum bonum. Itaque nisi prius malum agnoverimus, nec bonum poterimus agnoscere. Sed hoc non vidit Epicurus, nec alius quisquam; si tollantur mala, tolli pariter sapientiam, nec ulla in homine remanere vestigia, cujus ratio in sustinenda et superanda malorum acerbitate consistit. Itaque propter exigu
Abbreviated transcription (Latin):
ut adutilitafem malũ reicit ad salutẽ. Ergo sicut
bona in nuabilia data st̾ quib friu posset sic
eciam mala que caueret.Nam si malum nullũ
sit. Positis em̃ tiñmodo in cõspcũ bonis / quid
erit mamĩ id uere aptũ et cõmodũ sit. Ut si quis
uelit apparatissimam cenam infantib qui non
saprant apponere.utiq id appetent singuli quo
umiĩque̾q aut impetus aut fames aut eciam cãꝯ
attraxerit. Et quicquid sup̃sernit id illis erit uti¬
le et salubre. quid igitur nocebit eos sicuti stͥ ꝑ¬
manere. et sꝑ infantes et ne scioꝵ rerumiẽe. Si
aut̃ adimisceãs uel amara uł mutilia uel ecia
uenenata decipiũtur btiq ꝑ ignoranciam bom
et mali nisi accedat his sapiã ꝑ quam hẽ ant
malorum roiectionem bonorũ q delectumuĩ¬
Deus inquit aut uult tolbere mala. et non pot
aut potest et non uult. aut neq uult neq nõ¬
põt. aut et uilt aut potest. Si nuilt ⁊ non

Expanded text:
ad utilitatem, malum reicit ad salutem. ergo sicut ad utilitatem, malum reicit ad salutem. ergo sicut bona innumerabilia data sunt quibus frui posset, sic etiam mala quae caueret. nam si malum nullum ria. positis enim tantummodo in conspectu bonis quid operit manum, id naturae aptum et adcommodatum sit? ut si quis uelit apparatissimam cenam infantibus qui nondum sapiant adponere, utique id adpetent singuli quo unum quemque aut impetus aut fames aut etiam casus attraxerit, et quidquid sumpserint, id illis erit uitale ac salubre. quid igitur nocebit eos sicuti sunt permanere et semper infantes ac nescios esse rerum? si autem admisceas uel amara uel inutilia uel etiam uenenata, decipientur utique per ignorantiam boni ac mali, nisi accedat his sapientia per quam habeant malorum reiectionem bonorumque dilectum. ui\'deus\' inquit \'aut uult tollere mala et non potest, aut potest et non uult, aut neque uult neque potest, aut et uult et potest. si uult et non
Abbreviated transcription (Latin):
quando nempe aduersus mala cũ quo ille querẽ¬
tur ẽẽ ominuo. malũ iuperam ferũt erutam in
cinere q dilapsam eiusdem bestie morsu. Quãto
meliꝰ fuerat eam ꝓrsus non eẽ ꝙ̃ remedium cõñ
se ab illa desiderari . Breuius ac igitur ac ueruis
respondere potuerũt in hũc modum. sDeus cum
formasset hominẽ ueluti simulachrũ suũ. quod eãt
opificii sũmũ in spirauit ei sapieriaam soli ut orã
imperio et diciom sue subiugaret omĩbusq mũ¬
di cõmodis uteretur ꝓposuit tñ ei et bona et ma¬
la. qr sapiam̃ dedit cuiꝰ oĩs rõ indecernendis mã¬
malis ac boms sita est ¶ Non põt̃ enĩ quisꝗͣ eli¬
gere meliora et scie̾ quid bonũ sit nͥ sciat simul
reicere ac uitare que mala st̾. nuicem alterutz
quexa sut̾ ut sublato altõ/ utrũq sic tolli nc̃ce¬
est. Propoĩtis igitur bonis malisq cũ demũ
opus suũ ꝑagit sapiã et quidem bonũ appetit

Expanded text:
quando, nempe aduersus mala, cum id illi queranquando, nempe aduersus mala, cum id illi querantur, esse omnino malum! uiperam ferunt exustam in cineremque dilapsam mederi eiusdem bestiae morsui. quanto melius fuerat eam prorsus non esse quam remedium contra se ab ea ipsa desiderari! breuius igitur ac uerius respondere potuerunt in hunc modum: deus cum formaret hominem ueluti simulacrum suum, quod erat diuini opificii summum, inspirauit ei sapientiam soli, ut omnia imperio ac dicioni suae subiugaret omnibusque mundi commodis uteretur. proposuit tamen ei et bona et mala, quia sapientiam dedit, cuius omnis ratio in discernendis bonis ac malis sita est. non potest enim quisquam eligere meliora et scire quod bonum sit, nisi sciat simul reicere ac uitare quae mala sunt. inuicem sibi alterutra conexa sunt, ut sublato alterutro utrumque sit tolli necesse. propositis igitur bonis malisque tum demum opus suum peragit sapientia et quidem bonum adpetit
Abbreviated transcription (Latin):
quo uita h om̃n sustmneatur.ut eñ ceteras ani¬
mantes eadem natura nutrit et eiusdem fetu ecͥ
muta pascuntur. Num ec mutoꝵ cã deus labo¬
rauit mĩme qr st̾ rõius expercia. S intelligĩꝯ¬
ut claram sit diuinam ꝓuidenciam rerum et copi¬
arum habundanciam honũ uitam instruere atq
ornare uoluisse. ob eamq cam̃. et aerem uolucri¬
bus et maxe piscib. et terram quadrupedibus
impleuit. S achademici stoycos disserentes sol̃
querere. Cur si deus ounã hamĩs causa tecerit
eciam multa contraria mnimicicia et pestifera nobͥ¬
ne reperiantur. tam in mari ꝗͣ in terraQui stoy¬
ci uerita tem non respicientes meptiss mme repule¬
mueniri sicut iam plura priorib seculis in cogͥta
Necessitas et usus muenerit. Que tanden utili¬
tas pot̾ in murib in blactis in serpentib mue¬
uiri que homini molesta et ꝑ mciosa st̃: au me¬
dicina in his aliqua latet. que si ẽ iuenietur. ali¬

Expanded text:
quo uita hominum sustineatur. at enim ceteras aniquo uita hominum sustineatur. at enim ceteras animantes eadem terra nutrit et eiusdem fetu etiam muta pascuntur. num etiam mutorum causa deus laborauit? minime, quia sunt rationis expertia. sed intellegimut clarum sit, divinam providentiam rerum et copiarum abundantia hominum vitam instruere atque ornare voluisse, ob eamque causam, et aerem volucribus, et mare piscibus, et terram quadrupedibus implevit. Sed Academici contra Stoicos disserentes solent quaerere, cur, si Deus omnia hominum causa fecerit, etiam multa contraria, et inimica, et pestifera nobis reperiantur, tam in mari, quam in terra. Quod Stoici veritatem non respicientes ineptissime repuleinveniri; sicut jam plura prioribus saeculis incognita necessitas et usus inuenerit. quae tandem utilitas potest in muribus in blattis in serpentibus reperiri, quae homini molesta et perniciosa sunt? an medicina in his aliqua latet? quae si est, inueniatur ali
Abbreviated transcription (Latin):
trionem. Hiemis et estatis uassitudines facit
uut et hiberins honorib et priums in ubertatẽ
terra piguescat. et. estuus calo rib uł herbide
fruges maturitate durentur.Uel que sũt in huĩ¬
dis incocta et ferueftã mutescant. Luã quo
nocturm tẽporis gubernatrix. amissi ac recep¬
ti luis uicib menstrua spacia moderatur et
certas horrentib tenebris noctes fulgore sue
claritatis illustrat. ut estiua itinera et expedi¬
cones et opera sine labore et molestia con fici
possint . Siquidem nocte leues melius scipule
nocte arida prata condentur. Astra ec̃ cetera
uł ortu uł occasu siis certis stacionib oportiũ¬
tates temporũ subm̃istrant. S et nauigus qͦ¬
minꝯ errabundo cur su ꝑ inesum uagentur
regimẽ ꝓ p̾bent. Cum caritatem gubernãtor ob¬
seruans ad portũ destinati littoris ꝑuehatur
Lentorũ spũ attrahũtur nubes ut sata imbrib
irrigentur / ut autis fetib arbusta ponus gxube

Expanded text:
trionem hiemis et aestatis uicissitudines facit, trionem hiemis et aestatis uicissitudines facit, ut et hibernis umoribus ac pruinis in ubertatem terra pinguescat et aestiuis caloribus uel herbidae fruges maturitate durentur uel quae sunt in umidis, incocta et feruefacta mitescant. luna quoque nocturni temporis gubernatrix amissi ac recepti luminis uicibus menstrua spatia moderatur et caecas tenebris horrentibus noctes fulgore suae claritatis inlustrat, ut aestiua itinera et expeditiones et opera sine labore ac molestia confici possint, siquidem nocte leues melius stipulae, nocte arida prata tondentur. astra etiam cetera uel ortu uel occasu suo certis stationibus opportunitates temporum subministrant. sed et nauigiis, quominus errabundo cursu per inmensum uagentur, regimen praebent, cum ea rite gubernator obseruans ad portum destinati litoris peruehatur. uentorum spiritu attrahuntur nubes, ut sata imbribus inrigentur, ut uites fetibus, arbusta pomis exuber
Abbreviated transcription (Latin):
scoycorum: qui aiũt nrã cã mũdumi esse
constructum. omma enĩ quib con stat̾ queq
gnãt ex semũdus adutilitatem homĩs accõmo¬
data stͥ. honio igne utitur ad usum cale faaẽdi
et dumis et coquẽdorũ ciborũ forriq fabricãdi
Ititiur fontibus ad potũ et ad lauacra. Nuĩ̾bq
ad agros urigandos terminandas q r̾gionesa
arborum atq lignorum. Utitur mari non solũ
ad cõmercia et copias. et longiquis regionibus
ferendas. uerum eciam ad ubertatem o mung
generis pisçiũ.Quisi his elementis utitur ꝗb
est ꝓximus. non ẽ dubiũ qu et celo. quĩ et celes¬
tum rerũ̃ officia. ad. fertilitatem terre ex qua
uiiunꝰ temperata sunt. Sol irrequietis curs¬
b et spacus mnequalibus orbis annos conficit.
aut oriens diemr ꝓmit. ad laborem. aut occidẽs
noctem suꝑducit ad requiem . Et tũ abscessu lõ¬
gius ad meridiem tũ accessum ꝓpius ad septen¬

Expanded text:
Stoicorum, qui aiunt nostra causa mundum esse Stoicorum, qui aiunt nostra causa mundum esse constructum. omnia enim quibus constat quaeque generat ex se mundus, ad utilitatem hominis adcommodata sunt. homo igni utitur ad usum calefaciendi et luminis et molliendorum ciborum ferrique fabricandi, utitur fontibus ad potus et ad lauacra, fluminibus ad agros inrigandos terminandasque regiones, arborum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem omnis generis piscium. quod si his elementis utitur to quibus est proximus, non est dubium quin et caelo, quoniam et caelestium rerum officia ad fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. sol inrequietis cursibus et spatiis inaequabilibus orbes annuos conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut occidens noctem superducit ad requiem, et tum abscessu longius ad meridiem tum accessu propius ad septen
Abbreviated transcription (Latin):
nec sapientiam teneri posse nec iusticiam. dũ
tes nrãs. deꝰ qui fallignon põt tohercuerit sce¬
lerate ipieq uiuentus. Spectare ergo actꝯ
nrõs adeo nõ mõ adutilitatem tor̃s uite attin
s etͥ adueritatẽ. quia religione iusticia q dettͣ¬
ta ul ad stulticiam pecudum amissa rõe de¬
uoluimur e ut ad bestiarum ĩmanitaten. ỹmo
uero ampliꝯ. si quidem bestie sui gm̾s aĩalib
pereant. quid erit honñe conculenciꝰ: quid ĩ¬
micius. si dempto metu superiore. uim legum
aut fallere potiũt. aut contennere. Iunor gͥ
dei solus ẽ qui custodit int̾ se homi societatẽ
ꝑ quam uctapip̃a sustinetur munitur guberna᷑
is aũt tuor aufertur si fuerit homini ꝑsua
siu ꝙire sit expers deus. quẽ moueri aut
nobis ad superiora redeundum ẽ ut que docũs
a deo fc̃m̃ eeͣ mũdũ doceamus quare sit effec̾tus
tracionem. intelliget ꝓfcõ ꝙ uera sit smã¬

Expanded text:
nec sapientiam teneri posse nec iustitiam, sapinec sapientiam teneri posse nec iustitiam, sapites nostras deus qui falli non potest coercuerit, scelerate inpieque uiuemus. spectari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem communis uitae attinet, sed etiam ad ueritatem, quia religione iustitiaque detractis uel ad stultitiam pecudum amissa ratione deuoluimur uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit aut contemnere ? timor igitur dei solus est qui custodit hominum inter se societatem, per quem uita ipsa sustinetur munitur gubernatur. is autem timor aufertur, si fuerit homini persuasum quod irae sit expers deus, quem moueri et nobis ad superiora redeundum est, ut quia docuimus a Deo factum esse mundum, doceamus quare sit effectus. trationem, intelliget profecto, quam vera sit s
Abbreviated transcription (Latin):
dum qr nec inueniri possit nec enarrari. Pitha¬
goras quoq unũ deum confitetur. diceus incor pa¬
lem ẽẽ mentẽ que ꝑ omẽ rerum nã diffusa
et intacta uitalem sensũ cuctis aminãtib tri¬
buat. Antistenes aut̃ in phyco unũ ẽẽ nãlem
deum dixit/ qͣuis gens et urbes scios habeant
populares Eademꝰ fere aristoles cũ sius pypateᷤ
et seno cum suis stoxas. longum ẽ enĩ singulors
sententias exequi/ qui licet diui̾sis noĩb st᷑ abu¬
sil ad unanutamen ptãtem qui mũduni rege̾t
concurrerũt. S tñ sũmum deum cũ et pħy. et
poete et ipĩ deniq qui deos colũt sepe fateantur
decultu tñ et honorib eius nemo unꝙͣ requilit
ne ullo cultu iudigere arbitrantur. a deo religio
ee̾ non pot̾ ubi m̾etus nullus est
U nc rͣes pondimus impie quorũdam detesta¬
bilis q prudencie. uł potiꝰ amencie. redea
Cad ꝓpositum. Dixmins religione sublata

Expanded text:
dum: quia nec inveniri possit, nec enarrari.; » Pythadum: quia nec inveniri possit, nec enarrari.; » Pythagoras quoque unum Deum confitetur dicens, incorporalem esse mentem, quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta, vitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem Deum dixit, quamvis gentes et urbes suos habeant populares. Eadem fere et Aristoteles cum suis peripateticis, et Zeno cum suis stoicis. Longum est enim singulorum sententias exequi, qui licet diversis nominibus sint abusi, ad unam tamen potestatem, quae mundum regeret, concurrerunt. sed tamen summum deum cum et philosophi et poetae et ipsi denique qui deos colunt saepe fateantur, de cultu tamen et honoribus eius nemo umquam requisiuit, nec ullo cultu indigere arbitrantur. adeo religio esse non potest ubi metus nullus est. Nunc, quoniam respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. diximus religione sublata
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliuis quisꝙͣ potuit inducere. Ideo et ip̃e testa¬
tus est falsum quidẽ apparẽ ueritatem quidem
latere. U tiuam inquit tam. facile uera muemre pos¬
sem ꝗͣ flã ꝯũcere. quod quidem non simuilanterut
quia ueritas humanis sensibi exii non põt ⁊ quod
assequi uoluit huãna prouidenciaid assecutus ẽ
est igi tun prmc̃eps et origo rerum deus sicut plo
inthymeo et sensit. et docuit. Cuiꝯ maiestate
tantanuee̾d̾elaras i ut nec mente comp̃hendinͨ
ligua eep̾im possit. Item testatur hermes. ꝙ̃¬
Ex cero ait in miͬo deoꝵ aput egiptios hrĩ/ eũ
quui scilicet. ob urtutem multaꝵ q araũ sciam̃
Ti xmegistus noiãtus. et erat non mõ ploẽ.ueꝵ
pithagora septemq illis sapientib longe anti¬
quior sãput Tenophontem Socrates disputãs
ait formam dei non oportere ꝯqueri. et plo in
legum libris. quid oĩo sit deus : nec ẽẽ queren¬

Expanded text:
nec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testanec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam inquit tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere! quod quidem non dissimulanter utquia ueritas humanis sensibus erui numquam potest: quod adsequi ualuit humana prouidentia, id adsecutus est, est igitur princeps et origo rerum deus, sicut Plato in Timaeo et sensit et docuit: cuius maiestatem tantam esse declarat, ut nec mente conprehendi nec lingua exprimi possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyptios haberi, eum scilicet qui ob uirtutem multarumque artium sciTrismegistus nominatus, et erat non modo Platone, verum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. Apud Xenophontem Socrates disputans ait, « formam Dei non oportere conquiri; » et Plato in Legum libris: « Quid omnino sit Deus, non esse quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
põt. Omeñ igitur diuinam ptãtem ncc̃e ẽ in bno
esse. cuiꝯ mit̾u et imperio reguntur oĩa. Et idẽ
tantꝰ ẽ ut ab homĩe non possit aut uerbis enu¬
merari aut sensib existimari. Uude igitur ad
honnẽs opimo multorum deoꝵ ꝑsuasione ꝑue¬
tutem qr ꝓ fuerunt gni humano diuinis honorib
affectos esse post mortem.⁊Aut beneficia aut Iu¬
uenta quib hunanam uitam excoluerũt immor¬
t alem gła memoriam consecutos. quis ignorat
nec tm̃ mares s fẽminas. Quoel eũ uetustissimi
grecie scriptores. quos ili theologos nũcupant. tũ
eciam Romam grecos seccti et imutati docent quoꝵ
p̃cipne homerus. Aut nr̃ Eũmus qui eorum om̃i
natales quigia ꝓgemes ampeiria res gestas obitꝯ¬
al obrem sinula chea demonstranit. Et secutus e̾
Tuliꝯ sͦoͦ de natura deorũ libro. dissoluit publicas
religiones. s tñ ueram quam ignorabant nec ip̃e

Expanded text:
potest. Omnem igitur divinam potestatem necesse est in uno potest. Omnem igitur divinam potestatem necesse est in uno esse, cujus nutu et imperio regantur omnia; et ideo tantus est, ut ab homine non possit, aut verbis enarrari, aut sensibus aestimari. Unde igitur ad homines opinio multorum deorum persuasione pertutem qua profuerant hominum generi diuinis honoribus adfectos esse post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam Romani Graecos secuti et imitati docent : quorum praecipue Euhemerus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mnimũ nec diuidi põt. deus igitur unus est ĩ
quo nis et ꝑtãs cõsũmata. nẽc minui potes⁊ inͨ
augeri. Si autem multi st̾ dũ hñt singuli ptãtis
aliq̃uid aut muneris/ sũma pipã decrescit. nec
poterũt singuli hr̃e totũ quod ẽ ꝯue cum pluri¬
bus  uinciũq tiñ deerit/ quͣti ceteri possi debũt
Nomꝰ sunt igitur in hoc mũdo multi eẽ rec̾ tores.
nec in una domo multi domini.nec in naui una
multi gubernatores. nec in armento et grege
duces multi. nec in bno rͥgninẽ multi regel. Sed
ne in celo quidem multi sõles eeͣ potuerunt. Sic
nec diẽ plures in bno corpore. adeo in unitate
natura iunuer sa consentit ꝙ si mũdũ spc̃ intꝰ
alit totam q infusa ꝑ artus meus agitat molẽ
et magno se corpore miscet. Apparẽt testimoĩo
poete unũ ẽẽ mũdi s habitatorẽ deum. Si quidẽ
corpꝯ om̃e insi ab pna mente incoli regi q uon

Expanded text:
minui, nec dividi potest. Deus igitur unus est, in minui, nec dividi potest. Deus igitur unus est, in quo vis et potestas consummata, nec minui potest, nec augeri. Si autem sunt multi, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, summa ipsa decrescit: nec poterunt singuli habere totum, quod est commune cum pluribus: unicuique tantum deerit, quantum caeteri possidebunt. Non possunt igitur in hoc mundo multi esse rectores: nec in una domo multi domini, nec in navi una multi gubernatores, nec in armento aut grege duces multi, nec in uno examine multi reges. Sed nec in coelo quidem multi soles esse potuerunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitate natura universa consentit. Quod si mundum Spiritus intus alit totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet, apparet testimonio poetae, unum esse mundi habitatorem Deum; siquidem corpus omne nisi ab una mente incoli regique non
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: qr in sapiente non cadit mendaciũ. S¬
si fueruit sapientes. que tanta felicatas men¬
tiendi ⁊ ut non mõ iudoc̾tos. s plo̾nem quo
atq socratem falerent et pithagoram seno¬
nem Aristotilem maximiaxũ sectarũ principes
tam facile deluderent. Est igitur diuiã ꝓui¬
dencia ut senserũt hi honnẽs quos nominans
ii ac potestate oiã que iudenius et fc̃ã sunt
ꝯstanciam: aut olym potuit sine ꝓiudo artifice¬
oriri: aut constare tot seculis sine incola potenti.
aut in ꝑpetuũ gubernari sine peritoac state sñ
et constat. ergo a dep factus est. Quod si ẽ conditoe
rectorq mũdi deus. Rec̾te igitur ab oo uera reli.¬
gio constituta est. Auctori em̃ rerum parenti q
cõmumi hõsq uengracio debetur Doqe¬
dencia. Sequatur. ut doceamus Ytrũ ne multoꝵ¬
deorñ credenda sit: an p ocius uinus: Satis uit
onib deos multos eẽ non posse: quod diuĩa ius

Expanded text:
runt, quia in sapientem non cadit mendacium. srunt, quia in sapientem non cadit mendacium. sed fuerint sapientes: quae tanta felicitas mentiendi, ut non modo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? est igitur diuina prouidentia, ut senserunt hi omnes quos nominaui: cuius ui ac potestate omnia quae uidemus et facta sunt constantia aut olim potuit sine prouido artificeoriri aut constare tot saeculis sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentienteet constat, ergo a deo factus est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori enim rerum parentique communi honos ueneratioque debetur. Quondentia, sequitur ut doceamus utrumne multse credenda sit an potius unius. satis, ut onibus deos multos esse n
Abbreviated transcription (Latin):
dum quidem aut flabile aut igneum. his em̃
naturis nichil mest quod uim memorie mentis
cogitacions habeat. quo et p̾̃terita teneat. et
fuitura ꝓuideat et ꝯplecti possit pũcia: que lola
diuã. sut. nec enĩ nuemũtur onꝗͣ oude ad ho¬
mineni uenire possint insi a deo Exceptia igitur
duob trabus ue falũmatorib aiams: eũ consbet
diuiniam ꝓuidenciam mũdum r̾gi sicut et factus
est  nec sit quisꝙͣ qui dyagore theodoriq sm̃a
q leuitatem p̃ferre audeat auctuuił ulorum
septem priorũ. qui appellati st̾ sapientes.ael
pithagore uł Socratꝭ ut plãis ceterorã q phõꝵ¬
qui esse prouidenciam iudicauerũt ¶falsa ergo
religionẽ a sapientib istitutam quo sẽ hoĩes
imperiti a pcãs abstinerẽt. Quod si uerum sit
ergo derisi ab antiquis. sapientib sumꝯ. Quod si
fallendi atq adeo tocius gnĩs huãin tam cõ¬
mentati sũt rͥligionẽ / sapientes igitur non tũe¬

Expanded text:
dum quidem, aut flabile, aut igneum. His enim dum quidem, aut flabile, aut igneum. His enim naturis nihil inest, quod vim memoriae, mentis, cogitationis habeat, quod et praeterita teneat, et futura praevideat, et complecti possit praesentia, quae sola divina sunt. Nec enim inveniuntur unquam, unde ad hominem venire possint, nisi a Deo. » Exceptis igitur duobus tribusve calumniatoribus vanis, cum constet, divina providentia mundum regi, sicut et factus est, nec sit quisquam, qui Diagorae Theodorique senteque levitatem praeferre audeat auctoritati, vel illorum septem priorum, qui sunt appellati sapientes, vel Pythagorae, vel Socratis, vel Platonis, caeterorumque phqui esse Providentiam judicaverunt; falsa igituReligionem a sapientibus institutam, quo se homines imperiti a peccatis abstinerent. Quod si verum sit, ergo derisi ab antiquis sapientibus sumus. Quod si fallendi nostri, atque adeo totius generis humani causa commenti sunt religionem, sapientes igitur non fue
Abbreviated transcription (Latin):
eum rõe ꝙtũ fragilitas terrena capiebat ut ipẽ
sibi efficeret. que in usus suos essent necciã. Si
uero in huiꝯ mũdi ut ita dixerim re pub ͨ ͣ nulla
pindencia ẽ que regat millꝰ deꝯ qui adm̃istrãt
nec oio sensꝰ nullꝰ in hac rerum natura pollet.
unde igitur mens huãna tam solers tam intelli¬
gens orta est ẽẽ credetur. Si ergo corpꝯ honna
ex humo fac̾tum ẽ i unde homõ nomen accepit
diq̃ ergo qui sapit rtor ẽ torporis eni mẽbra ob¬
sequũtur tanꝗ̃ regi et imꝑatori/ qui nec aspici nec
comp̾h endi potest. non potuit ad honĩem insiͣsa¬
piente natura ꝑuenire. S sicut om̃e corpꝰ mẽs
et aĩꝯͣ gubernant. ita et mũdum deus. Nec enĩ
uerisimuile ẽ ut minora et humana nõmẽ habe¬
ant maiora et sũma non hẽãt. Demqn Harco¬
in animis inxetũ atq ꝯcretũ aut quod ex terra
natum atq fic tum ẽẽ iudeatur. nichil ne huĩ¬

Expanded text:
eum ratione, quantum fragilitas terrena capiebat, ut ipse eum ratione, quantum fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi efficeret, quae ad usus suos essent necessaria. Si vero in hujus mundi ut ita dixerim republica nulla providentia est, quae regat, nullus Deus, qui administret, nec omnino sensus ullus in hac rerum natura pollet; unde igitur mens humana tam solers, tam intelligens orta esse credetur? Si enim corpus hominis ex humo fictum est, unde homo nomen accepit; animus ergo qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsequuntur tanquam regi et imperatori, qui nec aspici, nec comprehendi potest, non potuit ad hominem nisi a sapiente natura pervenire. Sed sicut omne corpus mens et animus gubernat: ita et mundum Deus. Nec enim verisimile est, ut minora et humilia regimen habeant, majora et summa non habeant. Denique M. Ciin animis mistum atque concretum, aut quod ex terra natum atque fictum esse videatur; nihilne aut humi