comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ducti stilum ꝓscriptionis incurrent ꝑor
dmarii offitii soucitud mẽ. bonoꝵ enis ĩ¬
cago diugentissime celebretur. nequit
rei priuate commodis ꝑgrãm at collu¬
oium furto subducatur. ⁊ plena desꝙͥ¬
tio comp̃hñdat. quod spat̾um. ⁊ quod
sit ruris ingenium. quod aut incuttã
sit: aut colatur. quod inuineis oiinis. a¬
onficiis ac possessionib ornatus. quot¬
ne mancipia inp̃diis occupatis. ł ur
teneantur. quod sint censuarii. ł co ioĩ
quot youm ex̃citiis trap at uomenu
mn̾struentium quot petoꝵ ⁊ arm̃toꝵ
gͣges. ⁊ in quaduisitate numerati st.¬
quantum auri ⁊ argenti uestium. ac mo¬
mum onnnua eaque uelle nos ꝑspicis inꝗ¬
sitioẽ ꝯstricta rationał rei qui priuate tra¬
cantur osfitio. aut palatuns suꝑ hac cã ÷
missis. nr̃o nectendi patrimonio. orox
uõ adnos subutt̃is pubucis iuditissm

Expanded text:
stilum proscriptionis incurrerit, per ordinarii officii sollicitudinem bonorum eius indago diligentissime celebretur, ne quid rei privatae commodis per gratiam atque colludium furto subducatur. Et plena descriptio comprehendat, quod spatium et quod sit ruris ingenium, quid aut cultum sit aut colatur, quid in vineis olivis aum, quis aedificiis ac possessionibus ornatus, quotve mteneantur, quot sint casarii vel coloni, quot boum exercitiis terrarum atque vomeribus inservientium, quot pecorum et armentorum greges et in qua diversitate numerati squantum auri et argenti, vestium ac momum omnia ea, quae velle nos perspicis, inquisitione constricta rationalis rei privatae tradantur officio aut palatinis super hac causa missis nostro nectenda patrimonio. Mox vero ad nos sub litteris publicis iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
c̾. Quamquam ita intp̃tẽtur uinis ꝑi¬
ti ut contralegẽ cornenam uit̾atur se
scrnrre hĩdem suuis emancipatus patre
ptum. uistus sucessor sutinus eẽt. acc¬
epta bonoꝵ possessionẽ silius patri ꝑĩ
de habebitur. ac si sua manui pat̾ tuus
te hr̃tem inscripsiss fuctus dulciof¬
sitio.
quisse tibi sua manu ascripsit nõ ui¬
deris inpenam senatusꝯ sũlti incion¬
sc quod si testam̃tũd ictãsse codicillis si¬
gnincauit ieg̾ato quide ł sidĩomisso ab

Expanded text:
. Quamquam ita interpretentur iuris periti, ut contra legem Corneliam videatur se scribere heredem filius emancipatus patre iptum, iustus successor futurus esset accepta bonorum possessione filius patri, de habebitur, atque si sua manu pater tuus te heredem scripsisset functus dulci officio. quisse tibi sua manu adscripsit, non videris in poenam senatus consulti incidisse. Quod si testamentum dictasse codicillis significavit, legato quidem vel fideicommisso ab
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑi. Non prius quẽquã sinceritat
tna ad tue seois exam̃ iub̾uit ad duci
quam solẽpnib sat̾fecerit qui nititur
sid doloris asferre: cum iuxta formã
uirs antiqui ei qui ceꝑit urguere aũ
umdicta ꝓposita sit si nã detulit aũ
supputium si fefenit.¬

Expanded text:
rbi. Non prius quemquam sinceritas tua ad tuae sedis examen iubebit adduci, quam sollemnibus satisfecerit, qui nititur fidem doloris adserere, cum iuxta formam iuris antiqui ei qui coeperit urguere aut vindicta proposita sit, si vera detulerit, aut supplicium, si fefe
Abbreviated transcription (Latin):
reuctisunt. siue uł̾ta ad ipisci ꝑuitiã
testatoris nounitatẽ p̃cepti sunt in
questionẽ rerum hr̃litariaꝵ deo uci
et exhis eaque occuitata sunt reuo¬
iari. prius sacram̃to suꝑ kis a nobit sta
outionẽ ad omnia crimina que mo¬
ta sunt ꝑtinentẽ a se inpetratam:
ne semei finita instaurarẽtur int̃tesi¬
one auctoritatis sue ꝓspitir. suppu¬
catione uõ porrecta nutu principaui
p̃sata aboutiõe sopitum crim̃ abeãt̾
ꝑsona reuocari pt¬
catt̃. seu caiore ad accusationẽ ꝓsiuicĩt
abolitionẽ uenit recẽpte miseratiois
uoꝵ minime ad mittatur s ad uers
nocentẽ reum inquisitione ftã pena
competens ex̃eratir: þii aut qui sua̾
suoꝵq in uirias defendunt ⁊ qui cogͣto
suos mactisationẽ teouxernt om

Expanded text:
relicti sunt sive libertatem adipisci per ultimam testatoris voluntatem praecepti sunt, in quaestionem rerum hereditariarum deduci et ex his ea quae occultata sunt revelari: prius sacramento super his a nobis statolitionem ad omnia crimina quae mota sunt pertinentem a se impetratam, ne semel finita instaurentur, intercessione auctoritatis suae prospiciet. Supplicatione vero porrecta nutui principali praefata abolitione sopitum crimen ab eadem persona renovari ptatem seu calorem ad accusationem prosiluerit:abolitionem venit, redemptae miserationis vox minime admittatur, sed adversus nocentem reum inquisitione facta poena competens exseratur. Hi autem, qui suas suorumque iniurias defendunt et qui cognatos suos
Abbreviated transcription (Latin):
6. Qusde quo suppucas contra parẽ¬
tes ur̃os oeẜtam ut dicis accusatiõe
cepit ꝑsequi. p̃scriptio illi in iuidino
orꝑr. Sifemina suam suoꝵq in iu¬
namexequatin: cum ip̃a pactoꝯͣ ueti¬
tum destitisse ꝓfiteat̃ insenatus ꝯsu¬
it nrpiliam penam eam incidisse
certi iuris est.
nexecutionib criminum op¬
timime uitetur ulos destitisse ꝗã
niimum accusationis inplende ꝓr¬
sus deẜ uerunt cum igitur aliĩ ex
cansis. ł simpucitatis ratioe necoũ
te ad finẽ uindicit. ꝓuenisse p̃ces
cuc testentur poterit post posita fõmi¬
ouit in pedim̃ti suꝑ aliquanto s. uen¬
tio institutã accnsationẽ scõm leges
ꝑstrẽs quam ꝓbabis tibidebitam uinc¬

Expanded text:
 de quo supplicas, contra parentes vestros desertam, ut dicis, accusationem coeperit persequi, praescriptio illi in iudicio . Si femina suam suorumque iniuriam exsequatur, cum ipsa pacto contra vetitum destitisse profiteatur, in senatus consulti turpilliani poenam eam incidisse certi iuris est.exsecutionibus criminum obtinuisse videtur illos destitisse, qui animum accusationis implendae prorsus deseruerunt. Cum igitur aliis ex causis vel simplicitatis ratione necdum te ad finem vindictae pervenisse preces tuae testentur, poteris postposita formidine impedimenti super aliquantulo silentio institutam accusationem secundum leges perferens quam probabis tibi debitam vin
Abbreviated transcription (Latin):
orpr. Eau̾atit̃ in actusantiu actusa¬
nionit ab outio nõ datur s in aut sice¬
ram̃it accusatione instituerint.⁊it
usalquid inirie inscriptionis il
nõ peterur. nisi foite ille qui hoc pas¬
sus ẽ. suum consensum ad petendã
ab outionẽ accomo dabit. Qñ aũtre¬
us nirbil taie passusẽ. postquam fu¬
erit osfitii custod ie traditus. intͣ di
esxxx. accusatori petenti ⁊ in iutoreo
dari ꝑmittitur. post noc uõ tỹs nisire¬
us consentiat. ceniemus nõ et̃ tribu¬
qui conscii ⁊ participes criminum nõ
erant. grã testimonii corpora fuerĩt
lacerata uerp̃ibq⁊ torm̃tis uexata
ab olitio̾e ⁊̃ ouarum partium ꝯ sensu
petitam iub̾mus uigore iudicisoe¬
negari ⁊ crim̃ ꝓpositum. cuius exam̃
tor̃tis iam ceꝑat agitan.sin autẽ
testib tor̃ta minime sunt illa¬
ta.⁊ sic ab outio non tabitur ĩ illis cͥ¬
minib ut̾ miuoiata maiestate au
patnia opugnata ł ꝓoita aut petula

Expanded text:
sationis abolitio non dabitur. Sin autem sincera mente accusationem instituerit et reus aliquid iniuriae inscriptionis illnon petetur, nisi forte ille qui haec passus est suum consensum ad petendam abolitionem accommodavit. Quando autem reus nihil tale passus est, postquam fuerit officii custodiae traditus, intra dies triginta accusatori petenti, etiam invito reo, dari permittitur. Post hoc vero tempus, nisi reus consentiat, censemus non esse tribuqui conscii vel participes criminum non erant, testimonii gratia corpora fuerint lacessita verberibus tormentisque vexata, abolitionem etiam duarum partium consensu petitam iubemus vigore iudicis denegari et crimen propositum, cuius examen tormentis iam coeperat, agitari. Sin autem testibus tormenta minime sunt illata, et sic abolitio non dabitur in illis criminibus, ut in violata maiestate aut patria oppugnata
Abbreviated transcription (Latin):
mus et̃ penayquas fiditule ⁊ tormẽ¬
ta constitinnt quod quidẽ capitale ui¬
ditiumerit si ĩꝯtumeuamordinis exm¬
umꝙ tẽptetur. or aiestatis tm̃mõ reos⁊ q̃
ne fanta dictu sunt ꝯscios. aut mo̾liẽ¬
tes exoriine municirali manẽat tam
cruenta conditio.
orꝑr. Mictil sii deflectens aurtitia ĩ¬
dignãtio cognitoꝵ uichil uenalis exigr̃¬
tium terror meas que aut in nocẽtia
secunaut ꝓrincipali honore munite
inteiligat lct̃ ꝑsonas ad inferendas ĩ¬
uinas corporales kãt hanc m̃cetem la¬
boris muitoꝵ muerum testimoni¬
is com̃data deuotio. Idẽq ẽ ⁊simime¬
ia decurionatus quis deposuit. nã ⁊ ip̃e
pỹ pristinã dignitatt̃ qoẽo ñ patitur.

Expanded text:
mus esse poenarum, quas fidiculae et tormenta constituunt. Quod quidem capitale iudici erit, si in contumeliam ordinis exitiumque temptetur Maiestatis tantummodo reos et quae nefanda dictu sunt conscios aut molientes ex ordine municipali maneat tam cruenta condicio.. Nihil sibi deflectens a iustitia indignatio cognitorum, nihil venalis exigentium terror in eas, quae aut innocentia securae aut principalis sunt honore munitae, intellegat licere personas ad inferendas iniurias corporales. Habeat hanc mercedem laboris multorum munerum testimoniis commendata devotio Idem est et si munia decurionatus quis deposuit: nam et ipse propter pristinam dignitatem quaestionem non patitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui crmm̃ ꝓublici uticii detułit erro.¬
⁊ cã oitlinata idx̃ inscriptionib de¬
positis fibenusoie d̾ ex̃cenda lite p̃sti¬
to eoq qui actusãtur sub custodiaof¬
sitii sc̃o nõ inpetrata abolitioẽ. abac
cusatiõ griminis cesistit.
sidem astrinxnti iiq destitit. ⁊ com¬
missa stipuiatio ẽ non uit quantita¬
tem quam spopondisti obligatus es
notm̾nto. ⁊ exnaorelinẽ scd̃ iuditia¬
lem motum pumiento.
opr. uãuis cumordinẽ scriptit¬
ra contuieat ut primo aboltio cri¬
nunis posceretur. ⁊ ciunc de omni¬
bus plãcitis obtem paretur. nõ oyẜ¬

Expanded text:
crimen publici iudicii detulit et causa ordinata, id est inscriptionibus depositis et fideiussore de exercenda lite praestito eoque qui accusatur sub custodia officii facto, non impetrata abolitione ab exsecutione criminis destitit.fidem tuam adstrinxisti isque destitit et commissa stipulatio est, non ultra quantitatem quam spopondisti obligatus es: notando et extra ordinem secundum iudicialem motum puniendo.. Quamvis eum ordinem scriptura contineat, ut primo abolitio criminis posceretur, tunc de omnibus placitis obtemperaretur, non o
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. . oc quod placr sid enr̃ditatt quera¬
tur hrditariosẜ uos int̾rogaritibi opitu¬
ian nõ p̃t. Ibi zemm oum de cominio
inc̾tum ẽ ad quẽ exbr̃aitate ꝑtineat.
merito cum ꝑ int̃rogationẽ ẜ uinr̃dita

Expanded text:
. Hoc, quod placet, si de hereditate quaeratur, hereditarios servos interrogari, tibi opitulari non potest. Ibi enim, dum de dominio incertum est, ad quem ex hereditate pertineat, merito per interroga
Abbreviated transcription (Latin):
e. s⁊ et̃rancus br̃i qui suspitionẽ quam
demorte sua pabuisse defunctin cauit
exequetur koc nõc a calumpnia excusa¬
tus ẽ. cum int̾ uoluntaram accusatio¬
nem. ⁊ offitii necessitate nĩtdis multũ

Expanded text:
ed et extraneus heres, qui suspicionem, quam de morte sua habuisse defunctus cavit, exsequitur, hoc nomine a calumnia excusatus est, cum inter voluntariam accusationem et officii necessitatem heredis multum
Abbreviated transcription (Latin):
ł necesitatub nonunt. subnerõe iudicum
offitui conientientib sud ꝓbabilis uite
studium postulauerit. transferantin. nec¬
cession̾e metuant facultatum: quod siclã¬
estinis artib putauerint irrependum.
duas partes concetant lib̾is. aut si ꝓlesde¬

Expanded text:
 necessitatibus non sint, sub notione iudicum officiis consentientibus, si id probabilis vitae studium postularit, transferantur neccessionem metuant facultatum. Quod si clandestinis artibus putaverint inrependum, duas concedant liberis aut, si proles de
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. Omnis acle ncis indebnt conuie¬
tionis iniura.⁊ iniq exaccionis repella¬
tur in ꝓbitas. nullaq conuentio sit cͥca
eos munerum sordidoꝵ. ⁊ cum negonattẽ
ad aliquam p̃ratione̾ conpetentẽ prant᷑̃.¬
uocantur. ab łis uniu̾si  histius mõi strtpi

Expanded text:
. Omnis a clericis indebitionis iniuria et iniquae exactionis repellatur improbitas nullaque conventio sit circa eos munerum sordidorum. Et cum negotiatores ad aliquam praestationem competentem vocantur, ab his universis istiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
mobilib ese mouentib siue ꝓrecempti¬
one captiuoꝵ quetam fierint derelicta ł
tonata sint coꝵ pene ppetua uendicatio
adsit ad nos ⁊ ad annos centum scd̃m quo
dictumẽ extrdatur nulla alia exceptic̃e tp̃i
his aut omnib casib non solum ꝑsonalc̾

Expanded text:
emptione captivorum quaedam fuerint derelicta vel donata, sit eorum paene perpetua vindicatio et ad annos centum secundum quod dictum est extendatur, nulla alia exceptione temporis his autem omnibus casibus non solum personales
Abbreviated transcription (Latin):
ẜttnorẽ nr̃e ꝯstitutionis que legatanis et
ypotixtariis donauit. ⁊ supͣdict̾isomni¬
b unumtanitũmõ ĩminum uitesu¬
e in ponimus .i. centum meta sãnorũ.
ħ̾ aũt omnia obsuari sancuimus inbis
casb quił postta fuerint nati. ł iã iniu¬

Expanded text:
atariis et hypothecarias donavit, et supra dictis omnibus unum tantummodo terminum vitae suae imponimus, id est centum metas annorum. Haec autem omnia observari sancimus in iis casibus, qui vel postea fuerint nati vel iam in iu
Abbreviated transcription (Latin):
suies. ⁊ nichilominus uiri spẽttabilesd u¬
nec non alii cuuislib ordinis uidices qĩ
iocis illis inuenti fuerint simile studiu̾e
magna sollicitut ine ad ibeant. ut cos pꝰsit
conpretendeit. ⁊ conprehñsos intali cͥmi¬
ne post legittimas ⁊ uiri cognitas ꝓbationes
sine fori p̃scriptiot dunssimis penis affici¬
ant. ⁊ mortis condẽpni supplitio. bona ã
eoꝵsi hoc commissum fuerit. ł inscĩmo ni
ta sit. siue non. cidem monastio ł assistĩo
ubi consetrata ẽ. addicantur. ut exiis reb
⁊ iĩu solanum hãt dum uiuit sufficiens.
⁊ res om̃s sacit sãctum assistĩum seu mo¬
nast̾inm pleno hãt domuno. Om aũt di¬
raptoris substantia eccłe cuunsdiaconi¬
sa ẽ: assignctur. ut ex is facattatib ip̃aqͥ¬
dem usumfructum dum stẽ ab eadem
etcła consequatur. Eccła uõ omnem ꝓri¬
etatem ⁊ plenam possessionẽ: earumd̾e
ens conmitati inipa inuasione ⁊ rapma
snemit. ccteros aũt om̃s qui conitũ : mi

Expanded text:
sules, et nihilominus viri spectabiles dunec non alii cujuslibet ordinis judices, qui in locis illis inventi fuerint, simile studium cum magna sollicitudine adhibeant, ut eos possint comprehendere; et comprehensos in tali crimine, post legitimas, et juri cognitas probationes, sine forti praescriptione, durissimis poenis afficiant, et mortis condemnent supplicio. Bona autem eorum, si hoc commissum fuerit in sanctimonialta sit, sive non, eidem monasterio, vel asceterio ubi consecrata est addicantur, ut ex his rebus et ipsa solatium habeat, dum vivit, sufficiens, et res omnes sacrosanctum asceterium seu monasterium pleno habeat dominio; sin autem diraptoris ejus substantia ecclesiae cujus diaconissa est assignetur, ut ex his facultatibus ipsa quidem usumfructum, dum superest, ab eadem ecclesia consequatur; ecclesia vero omnem proprietatem et plenam possessionem earumdem rhos comitati in ipsa invasione et rapina fuerint. Caeteros autem omnes qui conscii et mi
Abbreviated transcription (Latin):
rint. ibi inuenti fuerint ĩ ip̃a rapina ⁊
adhut fragiante trimine conp̃bñil api¬
rentil scĩmonialium iuiginum ł iuitu¬
arumł diaconissarum. aut earum con¬
sanguieis ł tutorib. seu cinatoril cõ iũc¬
ti intsitiantur. sin aut post conmissuma
tam derestabile crimen. aut potentitu rap¬
tor se defendere aut suga enatere potucit.
Inhac quitem regia urle tam uin excelsi p̃¬
fccti p̃torũ. quamgionosissimus p̃fectus ir¬
bis. In ꝓunciis aũt tam uiriemnientisi

Expanded text:
a rapina, et adhuc flagrante crimine deprehensi a parentibus sanctimonialium virginum, vel viduarum, vel diaconissarum aut earum consanguineis, vel tutoribus, seu curatoribus, convicti interficiantur. Sin autem post commissum tam detestabile crimen, aut potentatu raptor se defendere, aut fuga evadere potuerit, in hac quidem regia urbe tam viri excelsi praefecti praetorio, quam gloriosissimus praefectus urbi, in provinciis au
Abbreviated transcription (Latin):
resecanda. uno aũt codice sub feu¬
ci nr̃i nominis uocabuio ꝯponẽto
inquem coiligitam memoratoꝵ ii¬
um codicum quam nouenas post
dini susficientes. Ioh̾e̾m uirum ex¬
ceientissimum questorẽ sacri nr̃i
palatu consuarẽ. at patiitinm. le¬
ontium uitum sublimissimũ ex p̃

Expanded text:
resecanda, uno autem codice sub felici nostri nominis vocabulo componendo, in quem colligi tam memoratorum trium codicum quam novellas post dini sufficientes Iohannem virum excellentissimum ex quaestore sacri nostri palatii consularem atque patricium, Leontium virum
Abbreviated transcription (Latin):
ea z ꝓnt cominimis rei cõmoditas exig̾
firmaeẽ censemus. Iilustus igitar: ma¬
gnifica auctoritas tua ꝓ innato sibicuta
it̃ publicam nr̃asq qr dispositiones ex¬
plentas studio ad bominium popuio¬
rum notitiam. eumdẽ codici ed ictis ex
tu codicis insingłas ꝓuincias nr̃o su¬
bicitas inꝑio. cum nr̃a diuina sub¬
notatir̃ mittendo ut eo mõ adoĩũ
notitiam eiusdẽ ñi cod icisconstitu¬
tiones uałant ꝑuenire: Et extatu fe¬

Expanded text:
 prout communis rei commoditas exigit, firma esse censemus. Illustris igitur et magnifica auctoritas tua pro innato sibi circa rem publicam nostrasque dispositiones explendas studio ad omnium populorum notitiam eundem codicem edictis ex tu codicis in singulas provincias nostro subiectas imperio cum nostra divina subnotatione mittendo, ut eo modo ad omnium notitiam eiusdem nostri codicis constitutiones valeant pervenire, ut extantibus fe
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt t̃minum. et eumdẽ nouum
⁊ nr̃o ꝯueniss imꝑio. hunc igitur ĩ
et̃num naliturum iudicio cuiculini¬
nis mannare ꝓspeximus. Ot sciant õs
tam utigatores quana diẜtissimis ad:¬
ad necati. nullatenus eis ucẽ tecct̃o ꝯ¬

Expanded text:
um, tro convenisset imperio. . Hunc igitur in aeternum valiturum iudicio tui culminis intimare prospeximus, ut sciant omnes tam litigatores quam disertissimi advocati nullatenus eis licere de cetero
Abbreviated transcription (Latin):
ab imtio diut ei de nouo codici ꝓpt̃
utilitatt̃ sactionis induite suerĩt
mui ut sciatis quanta nos diuturna
sup t̃rã cominuniũ utilitatẽ cura sol¬
licitat. Otudentes cͣtas indubita tas
innum codicẽ conectas. et̃ detet̃o
ostitutiones. ut exeo tm̃mõ nũo nr̃o
feuci nõe nuncupando codice. retita¬
tio ꝯstitutionum inomnib ad citi¬
otes ut ium diuisioẽs fiat iuditus¬

Expanded text:
o codici propter utilitatem sanctionis inditae fuerint. mus, ut sciatis, quanta nos diurna super rerum communium utilitate cura sollicitat, studentes certas et indubitatas et in unum codicem collectas esse de cetero constitutiones, ut ex eo tantummodo nostro felici nomine nuncupando codice recitatio constitutionum in omnibus ad citiores litium decisiones fiat iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuatx sunt. or ento igitur ad primam com
t̃ib ad ienorẽ statum brtui tꝑ ductis
quam nouis non solum̃ ex quisitis. s⁊ ⁊̃
rer dispositiõe nm̃ nominis srue no¬
iuis exempus. expensis yublicis cõstim¬
tis primo ẜuando positas. dem̃ nouas
ponendo firma subiectis efficimus. s
cum sit necessarium multitudinẽ ꝯ¬
stitutioraum tamtrib uet̾ib codicibus
ad hoc coc pr̃andum bñfitium deo p̃¬
suie ꝓ nos aminos nr̃os ed idimus. ⁊ e¬
lectis iuris gloriosissimis tam doctri¬
na legum. quam exꝑientia reꝵ stndio¬
xposito pollentib subcertis finib ma¬
gnura laboit̃ cominisumus. ꝑ quos tͥ
um uct̾um g̃goriani ⁊ hr̃mogeniani
at tixcodosiani codicum constitutio¬
nes ⁊ quam piurimas alias post eodẽ
codices adtheodosio duuinc me morie
cctis quia post eum retro principibus
mt̃ ⁊̃ clem̃tie: positas in unum codicẽ
felici nr̃o uocabuid numcurandũ col¬
ligi p̃cipimus. toulendis quidẽ tam

Expanded text:
ae sunt. merito igitur ad prima commueteribus ad meliorem statum brevi tempore reductis, quam novis non solum exquisitis, sed etiam recta dispositione nostri numinis sine novis expensis publicis constiia primo servando positas, deinde novas ponendo firmissima subiectis efficimus. 1. Sed cum sit necessarium multitudinem constitutionum tam in tribus veteribus codicibus ad hoc commune praestandum beneficium deo praesule prono animo nos dedidimus et electis viris gloriosissimis tam doctrina legum quam experientia rerum studioproposito polientibus sub certis finibus magnum laborem commisimus, per quem tam trium veterum Gregoriani et Hermogeniani atque Theodosiani codicum constitutiones quam plurimas alias post eosdem codices a Theodosio divinae memoriae ceterisque post eum retro principibusm clementia positas in unum codicem felici nostro vocabulo nuncupandum colligi praecepimus: tollendis quidem tam
Abbreviated transcription (Latin):
nib leges componẽ ⁊ congruis sub¬
trie tituin. adbicientes quidẽ ⁊ d̾tra¬
hñtes ĩmo ⁊ mutantes uerbaeaꝵ ub̾
b̾ reiꝯmoditas exigeret Colligentes
uõ mnunã sãctionẽ. quẽ nariis constitu¬
tionib dispsa sunt ⁊ sensum earum ⁊¬
clariorem efficientes. Ita tñ ut orco
cc̃poꝵ earumb ꝯstitutionũ nõ soum
positione earum ciarescat. primis ꝗ
inprimo ioco posterioru uõ in ẜopo¬

Expanded text:
nibus leges componere et congruis subdere titulis, adicientes quidem et detrahentes, immo et mutantes verba earum, ubi hoc rei commoditas exigebat, colligentes vero in unam sanctionem, quae in variis constitutionibus dispersa sunt, et sensum earum clariorem efficientes, ita tamen, ut ordo temporum earundem constitutionum non solum x ipsa compositione earum clarescat, primis quidem in primo loco, posterioribus vero
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.c xplacito piautanionis it niula
secuta. contit nemini accõne̾ ꝙt̃ retc̃
nrs sipuiaus subiẽtta ex uerboꝵ obliga¬
tione quesierit partib ac̃coniẽ.
int̾te ⁊ alium ꝑmutationis int̾ceilisse. e¬
uinq fundum ate catum uendidisse
nem ꝑspicis. cum ab eo susceyit domini¬
um cui te tradidisse tituio ꝑmutatiois.

Expanded text:
s re nulla secuta constat nemini actionem competere, nisi stipulatio subiecta ex verborum obligatione quaesierit partibus actionem. inter te et alium permutationis intercessisse eumque fundum a te datum vendidisse, nem perspicis, cum ab eo susceperit dominium, cui te tradidisse titulo permutationis
Abbreviated transcription (Latin):
fesores. ⁊ balncatores penitus arreant᷑.
pacta int̾se compon̾ẽ: ut nequis qũ
aln commissum sit opus inpicatiaũ
inunctam alt̃i sollicidtur me. alĩ.
inccipiat. data licentia unicuiq ab alitro in¬
ceoactum : dereuctum opus. ꝑ alt̾m sine
buiusmoĩ facina ora denutiandi sine
ulla formioine.⁊ sine uidinariis sũpti¬
b. siquis aũt menopo uum ausus fue¬
tit ex̃cere. bonis ꝓpriis expouatus ꝓpe¬
sionum primates. si in posterum. aut st̃
caxandis rerum p̃tins. aut sr̃ quib uor il¬
ucitis piacius ausi fuerint conueniẽtes
ł uiꝰmoĩ sese pactis constringere.quĩqͣgĩ
nopoluis. ⁊ int̾dictis corpoꝵ pactionuy
cõmissas forte si hoc euenerit salubiẽ¬

Expanded text:
fessores et balneatores penitus arceantur pacta inter se componere, ut ne quis quod alteri commissum sit opus impleat aut iniunctam alteri sollicitudinem alter intercapiat : data licentia unicuique ab altero inchoatum et derelictum opus per alterum sine huiusmodi facinora denuntiandi sine ulla formidine et sine iudiciariis sumptibus. Si quis autem monopolium ausus fuerit exercere, bonis propriis spoliatus perpe professionum primates si in posterum aut super taxandis rerum pretiis aut super quibuslibet illicitis placitis ausi fuerint convenientes huiusmodi sese pactis constringere, quinquaginopoliis et interdictis corporum pactionibus commissas forte, si hoc evenerit, saluber
Abbreviated transcription (Latin):
ł si cam̃ iꝑ quam sundus datiis ẽ. sequi no
ꝓspexerit contionis raticẽ datum iesti¬
tuere sicut postulas iub̾bit
uilemtandam accio nem iuris aucton¬
tas demonstrat

Expanded text:
 propter quam fundus datus est, sequi non perspexerit, condictionis ratione datum restituere, sicut postulas, iubebitvilem dandam actionem iuris auctoritas demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
cii noe. uct nõ taxãta quantitatt auã
ĩnuiria uidicis. n̾ et patris tui culpa eme¬
tum ẽ: ad exempium erempto acco us¬
ñ in merito io quod tua intẽt si inixt̾
iuira successisti conscqui desidia̾s. at enim sis
uenalis possessis non eẽt. ꝑ mintatio ft̃a est
id quod abat uersaric p̃stitum ẽ euictũ
ẽ quot danim ẽ. si hoc elegeris cumrati

Expanded text:
tii nomine, licet non taxata quantitate, aliam iniuria iudicis nec patris tui culpa evictum est, ad exemplum ex empto acn immerito id quod tua interest, si in patris iura successisti, consequi desideras. at enim si, cum venalis possessio non esset, permutatio facta est idque, quod ab adversario praestitum est, evictum est, quod datum est si
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑitu. reb ꝓpriis quam tutoꝵ ẜ curato¬
rum cũpna sequi uullo ers ỹ iubitio ꝑ
tam tiansactionẽ h̃mib deiure ur̃o
quicquã ninuere potuit: namsi cõ¬
grns que gessit his ꝯser lam post

Expanded text:
restitui rebus propriis quam tutorum vel curatorum damna sequi, nullo eis praeiudicio per tam transactionem habentibus de iure vestro quicquam minuere potuit. Nam si cognitis quae gesserit his consensum post
Abbreviated transcription (Latin):
cum mnedia. aut quocumq mõ aliquis
stratoꝵ exausĩt. ⁊ nõ statim eum penes q̃
offitium cuntodie ẽ. at eius ministrõ
capitali pene sumieterit.
s. Siquis mea culpa łcrmmine suenit
dephnsus. quod dignus claustris carce¬
ris ⁊ custodie squalore uid̾atur. auditꝰ.
ap̃actacum t̾amisso constit̾it penani
carteris sustincatiat ita postmod̾ ductꝰ
ap̃acta audiati: Ita enim quasi suby
nbuco testimonio cominemoratio ad¬
nussi crimias fii. ut uidicib in mobi¬
ce seuuoentib frem quidem tp̃ieᷤ. ad ibi¬
d̾.ꝗ uoniam unum carteris c̾claue
mixtos setum criminosos includit. ħ

Expanded text:
empus inedia aut quocumque modo aliquis empus inedia aut quocumque modo aliquis stratorum exhauserit, et non statim eum penes quem officium custodiae est atque eius ministros capitali poena subiecerit.. Si quis in ea culpa vel crimine fuerit deprehensus, quod dignum claustris carceris et custodiae squalore videtur, auditus apud acta, cum de admisso constiterit poenam carceris sustineat, atque ita postmodum eductus apud acta audiatur. Ita enim quasi sub publico testimonio commemoratio admissi criminis fiet, ut judicibus immodice saevientibus freni quo. Quoniam unum carceris conclave permixtos secum criminosos includit,
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃ sibi biandiatur obiectn ciiꝰlb crmi¬
nis. dese in questionẽ confessus. neniãẜe¬
rans. pp̃flagitia ad iuncti ꝑ tominumo¬
nẽ criminis. consortum ꝑsone supi¬
ons optans. aut inimici supputio in
ip̃a sup̃moꝵ suoy sorie sociãndus. aut
eripe sese posse contidens. aut studio
aut pruulegio nominati. cum uet̾ts iu¬
ris auctoritas dese confessos nec int̾ro¬
garquitẽ deauoꝵ conscientia sinat.
nemo igit tepnio crimine conĩtẽtẽ
st̃ conscientia scrutetur auena. dee¬

Expanded text:
tamen sibi blandiatur obiectu cuiuslibet criminis de se in quaestione confessus, veniam sperans propter flagitia adiuncti, vel communione criminis consortium personae superioris optans, aut inimici supplicio in ipsa supremorum suorum sorte sociandus, aut eripi se posse confidens aut studio aut privilegio nominati, cum veteris iuris auctoritas de se confessos ne interrogari quidem de aliorum conscientia sinat. Nemo igitur de proprio crimine confitentem super conscientia scrutetur aliena.
Abbreviated transcription (Latin):
dum adsequens crim̃ .i. pastõ iatronũ¬
ue cescendere eum cogesat id exequi.
uiditio tuo. cum si quidẽ id ał incusa¬
to apputat eẽ commissum ob uitionẽ
publicam obnoxius legiu fiat.

Expanded text:
dum, ad sequens crimen, id est pastorum latronumve, descendere eum coges atque id exsequi iudicio tuo, cum, si quidem id ab incusato appareat esse commissum, ob ultionem publicam obnoxius legibus fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
abalio deferri. Iutexant suꝑ nt̃roq crim ͦ¬
incaudientiam actomotubit. nec cnĩ
liccuit scmꝑ añ de un̾o cuimine sentẽti ⁊
am ꝓferit pris quam plenisima ex¬
aminatio suꝑ alt̾o qnoq crimine stat

Expanded text:
ab alio deferri. Iudex autem super utroque crimine audientiam accommodabit: nec enim licebit ei separatim de uno crimine sententiam proferre, priusquam plenissima examinatio super altero quoque crimine fiet
Abbreviated transcription (Latin):
inuiria. dignampat̃ extainauat. ampuꝰ
suimus repletio fuerit introducta. simi¬
u mõ exbitate in quarta repletio accroelut.
⁊ itademumꝰ ꝑmansit. ut nec ex nr̃a cõsti¬
cutione eindatonẽ aliquant sentut ᷤs anctioꝰ
iraq quemad mot um insuccessio nib¬

Expanded text:
iniuria dignam pater existimabat, amplius suimus, repletio fuerat introducta, simili modo exheredatae in quarta repletio accedebat et ita vitium permansit, ut nec ex nostra constitutione emendationem aliquam sentiret. Sancimus itaque, quemadmodum in successionib
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃sentilege corrigimui. q̃ putauit
aua et̃ iura obẜuanta in successione
parentũ si extestam̃to ueniant ĩm̃as¬
cuus ⁊ alia infeminis. cum ab intentato.
uerbis exhĩtari debere filiti sanore¬
runti aiiis siliam ⁊ int̃ riepotes exhitõdoᷤ
aba iuraciuiua aua p̃toris
trod uxerunt. ⁊ sip̃titui fuerat fulini
ip̃o iure testam̃tum euertebut. ł cõtra
tabnlas bonoꝵ posseaionẽ in totũ acci¬
picuat siua aũt pt̾ita ius accrescendi ex
iuit uetĩ accipienat. ut eodẽ momiẽ¬
to ⁊ testam̃tum patris quodã mõ exꝑie
iurt accitscendi eu̾tebat. ⁊ ip̃a quasi scͥ¬
ta legatis supponeretur. exp̃torraũt habͥ¬
bat contra tabulas ponoꝵ possessioneor
in totum. constitutio aũt magni anto¬
nimeam intantum coartatiati in quã¬
tũm ius adcreitem competerati qͥui enĩ
tales diferentias ĩnducunti quias nate
accusatores exiaumti cͣur nõ totos ma¬
siuios gn̾auit. ⁊ uñ generẽtur nõ fiant.
mur uestigia. qui eandẽ obẜuanonẽ

Expanded text:
putavit alia esse iura observanda in successione parentum, si ex testamento veniant, in masculis et in feminis, cum ab intestato verbis exheredari debere filium sanxerunt, aliis filiam, et inter nepotes exheredandos alia iura civilia, alia praetoris introduxerunt. stamentum evertebat vel contra tabulas bonorum possessionem in totum accipiebat, filia autem praeterita ius adcrescendi ex iure vetere accipiebat, ut eodem momento et testamentum patris quodammodo ex parte iure adcrescendi evertat et ipsa quasi scripta legatis supponeretur, ex praetore autem habebat contra tabulas bonorum possessionem in totum, constitutio autem magni Antonini eam in tantum coartabat, in quantum ius adcrescendi competebat. Qui enim tales differentias inducunt, quasi naturae accusatores existunt, cur non totos masculos generavit, ut, unde generentur, non fiant mur vestigia, qui eandem observationem
Abbreviated transcription (Latin):
cit fecit p̃toris: inuentum agioriosissimo
facuntissimis compositonb iuris enuele¬
ati ad nĩas aures relatum ẽ. nam cura
uitimum adiuitorium de in offitiosi q̃re¬
ia possitum ẽ ⁊ nemo exalio dttin p̾sidio
ad hanc octitrt̾ possiti in uenta fuẽnt
silia p̃tita minus habens quam filia exhr̃¬
tata. cum enim ꝑ contia tabulas bonoꝵ pͦ¬
scssionẽ ł iuire a d reicendi semissem sułt¬

Expanded text:
 fecit praetoris, inventum a Triboniano facundissimis compositoribus iuris enucleati ad nostras aures relatum est. Nam cum ultimum adiutorium de inofficiosi querella positum est et nemo ex alio ortus praesidio ad hanc decurrere possit, inventa fuerat filia praeterita minus habens quam filia exheredata. Cum enim per contra tabulas bonorum possessionem vel ius adcrescendi semissem su
Abbreviated transcription (Latin):
br̃tium gradui cxbr̃catio scribatur: slad¬
iciat trstator ab omnib segradib ex hr̃¬
scilio scrisisse ut a bom̃ib ex hr̃tara ret¬
te sc̃m testam̃tum uidetur. ꝓ iñcũ pai̾
samiuas suiis intitutis. ⁊ inucẽ sul

Expanded text:
redum gradus exheredatio scribatur, si adiciat testator ab omnibus se gradibus exheresilio scripsisse, ut ab omnibus exheredaret, recte factum testamentum videtur Proinde cum pater familias filiis institutis et invicem s
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑrs iquis fuiũ ꝓprium ita ex ht̃ea¬
uiti ille silius meus aliemis mee sub̾e
fiari taus filius ab huiꝰmo ĩ u̾boꝵ cõcer¬
uonc nõ p̃titus. s exhr̃catus inteiliga¬
tur. cum enĩ manifestisimus ẽ sensu

Expanded text:
. Si quis filium proprium ita exheredaverit:" ille filius meus alienus meae substantiae fiat", talis filius ab huiusmodi verborum conceptione non praeteritus, sed exheredatus intellegatur. Cum enim manifestissimus est sens
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ inscripiura testam̃toꝵ eas honoran.
⁊ similib n̾uis ex hĩtanones nominatim
ꝓcedere. ⁊ contra tabulas possessionẽ tal
lemhr̃e: qualem filius siuns ł emancipat᷑.
ut ⁊ ip̃ si fuerit p̃tita: adinstar filii emã¬
cipati. ł sui ł testam̃tum ip̃o iure eu̾tat: ł¬

Expanded text:
as honorari et similibus verbis exheredationes nominatim procedere et contra tabulas possessionem talem habere, qualem filius suus vel emancipatus, ut et ipsa, si fuerit praeterita, ad instar filii emancipati vel sui vel testamentum ipso iure evertat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ reliquit. ⁊ inẜo gradu in quo pupilla¬
rẽ subaitutionẽ facicrat ip̃m ẜuum si¬
ne lib̾tate pupillo suo substituit. que¬
rebatur intprudentes si exbuiꝰmoĩ sub¬
stituticẽ pr̃i necessarius pup illo existat.
cãenim alĩtationis exueteit regula
orta ẽ: quia omnib piacuerat hc̃ ẜ¬
uum necesarium hĩdem domino fĩ.
cui in eodem gradu ⁊ hr̃ditas ⁊ up̾tas re¬
imquebatur. Inp̃senti aũt no inimum
tam ub̾tas quam substitutio congregata
ẽ s inalium.⁊ alium gradum. nopis
itaq eandẽ alt̾tationẽ detidentib. mi¬
rabile uissum ẽ siquis putz exbuiꝰmoĩ
scrupulositate ĩpediri testatoris uolim

Expanded text:
tem reliquit et in secundo gradu, in quo pupillarem substitutionem faciebat, ipsum servum sine libertate pupillo suo substituit, quaerebatur inter prudentes, si ex huiusmodi substitutione heres necessarius pupillo existat. Causa etenim altercationis ex vetere regula orta est, quia omnibus placuerat hunc servum necessarium heredem domino fieri, cui in eodem gradu et hereditas et libertas relinquebatur, in praesenti autem non in unum tam libertas quam substitutio congregata est, sed in alium et alium gradum. Nobis itaque eandem altercationem decidentibus mirabile visum est, si quis putet ex huiusmodi scrupulosit
Abbreviated transcription (Latin):
Decisione nr̃a quam fetimus. Istat.¬
saccientes eum qui adomino suo sine uber¬
tatrhĩ instituitur uiteriuibtatẽ accepise
inpna frmmitate turante: siquis ẜuũ suũ¬
hĩtem pure quidẽ instituit. lib̃tatẽ aut̃
sub conditioe donauit ei. si quidem cõdi¬
tio tals fuit. que in potestate ẜui po stta

Expanded text:
Decisione nostra, quam fecimus sancientes eum, qui a domino suo sine libertate heres instituitur, videri libertatem accepisse, in propria firmitate durante, si quis servum suum pure quidem heredem instituit, libertatem autem sub condicione ei donavit, si quidem condicio talis sit, quae in potest
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ⁊̃ innepotib ł neptib e deincepi obẜuaricẽ¬
semus. si tm̃ exmasculis ꝓgeniti sunt q
quia ⁊ aluit uitium fuerat suboptentu
uifferentie introtuctũ. ⁊ alia iuia exhĩtati¬
onis in posturis. alia iniam natis obser¬
uabuntur cum necesse suerat postumã

Expanded text:
 et in neptibus et deinceps observari censemus, si tamen ex masculis progeniti sunt. Sed quia et aliud vitium fuerat sub obtentu differentiae introductum et alia iura exheredationis in postumis, alia in iam natis observabantur, cum necesse fuerat postumam
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit ł imanib o bstetritis decessiti indo
minus testam̃tum corrumpi. hoc tm̃mõ
requirendo. siuiuꝰ adorbem totus ꝓ cessit.
admillum octlinans monstrũ ł ꝓdigiũ.¬
ũ. uitam cum testamtum facierat tis
uerbis usui ẽ si silius ł sna intradecẽ m̃¬
sium spatium pꝰm̾ortẽ meam fuerinte
rentur.. ĩdes sumpro iuigium antiquis
nõ continen testam̃to ⁊ hoc corruptum
faccie: nob̾iti coꝵ sontentiam cecidentib
cum frequentissimas leges posnimis te¬
statorum uoluntates adiuuantes. eyneri¬
tra huiꝰme ĩ u̾boꝵ pontione ruptum fiei̾
testam̃tum uidetur. s siuĩ uiuotestatore
suic post mortẽ eiꝰ intradett̃ menses
inorte testatons numerandos. fuiut ꝑ

Expanded text:
cecidit vel in manibus obstetricis decessit, nihilo cecidit vel in manibus obstetricis decessit, nihilo minus testamentum corrumpi, hoc tantummodo requirendo, si vivus ad orbem totus processit ad nullum declinans monstrum vel prodigiu. Quidam, cum testamentum faciebat, his verbis usus est: "si filius vel filia intra decem mensuum spatium post mortem meam fuerint eentur, heredes sunto". Iurgium antiquis non contineri testamento et hoc ruptum facere Nobis itaque eorum sententias decidentibus, cum frequentissimas leges posuimus testatorum voluntates adiuvantes, ex neutra huiusmodi verborum positione ruptum fieri testamentum videtur, sed sive vivo testatore sive post mortem eius intra decem menses a morte testat
Abbreviated transcription (Latin):
st̃o quo postumoꝵ suoꝵ nullam dis itt¬
m̃tione testator fecit fiuam susccp̃. Saris
intestato uita fimitin ẽ. cum agnatione
postume cuiꝰ nõ meminit testam̃ tũ ruptũ
sit. exrupto aũt testam̃to nichudeberi n
petipõsse explorati iuris est
orpr.i xoris ab ortutestam̃tum maritiñ
solui. postumo uõ p̃tito quãuis natus illico
mus. Cum igitur is qui inuentre portada¬
tur ỹtitus fuerat. quisi ad uicem fueritre¬
ie ẽumañceter. ⁊ nascendo ruptũ testaõ¬
tum facietat. si postumus inhunc quidẽ
orbem deuo uitus ẽ uoce aũt nemisa. ab
bac uice subiractus ẽ. dub itabatur. siis
postumiis ruptum facere trstam̃tũ pt̃.
uet̾es animi turbati suni quid depat̾mo
elogio statuendum sit Cuniq sa imani
ex istimabant: siuiuus natus ẽ. ⁊ si uocõñ¬
ad misit rũpi testam̃tum. appar. quod ⁊ si
mutus fuetat noc ip̃m faciebat. Eoꝵ t̃ nõ
iaudamin sententum. ⁊ sa̾ctimus siuus
ꝑ fecte natus ẽ ut illico pꝰquam int̾ram

Expanded text:
m, quo postumorum suorum nullam mentionem testator fecit, filiam suscepit, intestato vita functus est, cum agnatione postumae cuius non meminit testamentum ruptum sit: ex rupto autem testamento nihil deberi neque peti posse explorati iuris esto. Vxoris abortu testamentum mariti non solvi, postumo vero praeterito, quamvis natus ilico mus. cum igitur is qui in ventre portapraeteritus fuerat, qui, si ad lucem fuisset reius eum antecederet et nascendo ruptum testamentum faciebat, si postumus in hunc quidem orbem devolutus est, voce autem non emissa ab hac luce subtractus est, dubitabatur, si is postumus ruptum facere testamentum potest Veteres animi turbati sunt, quid de paterno elogio statuendum sit. Cumque sabiniani existimabant, si vivus natus est, etsi vocem non emisit, ruptum testamentum, apparet, quod, etsi mutus fuerat, hoc ipsum faciebat, eorum etiam nos laudamus sententiam et sancimus, si vivus perfecte natus est, licet ilico postquam in terram
Abbreviated transcription (Latin):
intp̃tatione indulgemus. ut gratulẽt᷑
mnins u̾ muolenta effusa ẽ: ut et sililer¬
tasens i testam̃to. n codicillis data ẽ:
ut si legatum ł sidi commissum eis sine
utatt̃ cestitoris ⁊ ẜuius labonis debita re¬
numeratioẽ defrãtuit conentur. ⁊ non

Expanded text:
interpretationem indulgemus, ut gratulenturinis benivolentia effusa est, ut, etsi libertas eis neque testamento neque codicillis data est, ut, si legatum vel fideicommissum eis sine litatem testatoris servilis laboris debita remuneratione defraudare conen
Abbreviated transcription (Latin):
iegatum aui assignauit. ⁊ tunc hr̃dem eũ
sine ub̃tait inaitinit. ⁊ oubitabutur. si huiꝰ¬
moĩ legatum ł institutio a liquat uires pt̃
bĩt. ⁊ cui ad quiatur legarum ł institutio.
dubitationis aut mat̾a erat quod ad huc
ẜuum suum constitutum iidẽ sine ub¬
tate scrpsati ⁊ tanta int̃ uetẽs exorta est
contentio ut uix possibile ẽẽt uit̾i eadẽ
reunquentum ẽ nob̾ aũt alius modus

Expanded text:
i adsignavit et tunc heredem eum sine libertate instituit: et dubitabatur, si huiusmodi legatum vel institutio aliquas vires potest habere et cui adquiritur legatum vel institutio. Dubitationis autem materia erat, quod adhuc servum suum constitutum heredem sine libertate scripserat, et tanta inter veteres exorta est contentio, ut vix possibile sit videri eandem relinquendum est. Nobis autem alius modu
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuũ siuo siñ ub̾tate sub stitueriti quereuat᷑
sine utuis eẽt talis substitutio ⁊ ꝑsuunt
iegatum substitutio post mortẽ pripilli
iegataric ad quiritur siue mutilis ẽ huiꝰ¬
moĩ substitutio. quia sinc libtate inẜ ũn
s ex pectindum ee substitutionis eu̾ent̃.
si quidem pupillo mortuo locus fucrit
substituno minime lotum habuerit.
foratan pupillo iam ipub̾tatẽ pueni¬
ente: tc̃adlegarini dominimi transeat.
queãdmotum enim uet̾ei sicum ubta¬
tt sub stitutio funss hoc induciuant.
quatens in sinpenso fiat ub̃tas. ⁊ statuli¬
o inteiligatur ita ⁊ ex nr̃ai inĩp̃taticẽ.:mĩ¬

Expanded text:
 suo sine libertate substituerit, quaerebatur, sive utilis esset talis substitutio et per servum legatum substitutio post mortem pupilli legatario adquiritur, sive inutilis est huiusmodi substitutio, quia sine libertate in sersed expectandum esse substitutionis eventum. et si quidem pupillo mortuo locus fuerit substitutio minime locum habuerit, forsitan pupillo iam in pubertatem perveniente, tunc ad legatarii dominium transeat. Quemadmodum enim veteres, si cum libertate substitutio fuisset, hoc inducebant quatenus in suspenso fiat libertas et statuliber intellegatur, ita et ex nostra in
Abbreviated transcription (Latin):
opr. squisouito nõt̃ hr̃dẽ necessarũ:
reunquere p̃t. s: sipignoridatus finsti:
incatem̃ carisa ꝑmansisti. nec ab eo qd
tebitore qui soum̃do non suit lib̾r bĩs
netessarim existere potinsti dib iusti

Expanded text:
 qui solvendo non est, heredem necessarium elinquere potest. Sed si pignori datus fuisti et in eadem causa permansisti, nec ab eo quidem debitore qui solvendo non fuit liber et heres necessarius existere potuisti PERTI
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. i tutor ancillam tuam con tub̾nio
suo coniuncxit ac postea hr̃tem institu¬
it. n dominium huiꝰmoĩ scõ tibi aufer¬
n potuit. ⁊ ut eius ad itiõe. uinlli tuo tib̾
ꝑhant successioi queratur. iuit cõces¬
samhabes facultatẽ.

Expanded text:
tutor ancillam tuam contubernio suo coniunxit ac post heredem instituit, neque dominium ex huiusmodi facto tibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
quot ap̃ iuuanum inuenimus. mortu¬
o inpub̾e siuoq̃relatur quomõ ad substi¬
tunonẽ uotentr tres subititati. utrũ ne
duo priores. ꝗ ⁊ patri hĩtes fucrant scripti
indimitiam uocant᷑.⁊ titius in reliquaor
dimitiam. antres substituti unusquis
cxmente ad substitutionẽ uocarẽtur a¬
lia aplicata dubitaticẽ. siquis ita hĩs stͥps¬
it titius una cum fuiii. ⁊ sempnius hr̃te

Expanded text:
quod apud Ulpianum invenimus, mortuo impubere filio quaerebatur, quomodo ad substitutionem vocentur tres substituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit: " titius una cum filiis suis et Sempronius heredes
Abbreviated transcription (Latin):
iitentiam pĩz lib̾tatẽ consequi ⁊ hr̃di¬
tatẽ respuere. ⁊ domini uoluntati recli¬
mare qui si hoc differre temptauerit.
⁊̃ punienons ẽ. sit itaq ⁊ uiuo pupillo
lib̾ quia testator hoc uoiuit. ⁊ mortuo
pupillo netessarius bĩs quia ⁊ hoc testi¬
tor uoũit.¬
b scriptis. unum quidẽ exꝑte instit¬
uit. ẜuinaũt suum cuiꝰ ⁊ nomen
ad didit. exreuqua ꝑte sinub̾tate sc̃¬

Expanded text:
tet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. Sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessarius heres, quia et hoc testator voluiteredibus scriptis unum quidem ex parte instituit, servum autem suum, cuius et nomen addidit, ex reliqua parte sine libertate scr
Abbreviated transcription (Latin):
egittima portione ei Peis relicta. quosuo¬
luenit nis substitu ere: ut occasione huiꝰ¬
moĩ substitutiomi ad exemplum pupil¬
iaris etats nulla quereia gͣtestam̃tum eo¬
rumonatur. Itatñ ut si postea resipueit ł resipi
tentes exi uiꝰmoĩ oreniitapta ꝑsona sapi¬
entes sint. nõ liceant yarenti qui łque te¬
ꝑsonis que m̃te capte sunt. nullus d̾scẽ¬
dat. ad fĩseoꝵ unum
hĩtub institutis ad ietit. siũtq ĩpubes
dccesẜit illum sibi eẽ tre. et dub italu¬
turap̃ antiquos legum auctores utrũ ne
et̃ uoluit subsiͣtam ad mitti.cum ut̃q
sui᷑ esꝰ inprima etate d̾ceit an altutro
cecetenit iluico sustitutus ineiꝰ ꝑtẽ suc¬
cedat. Et piacuit sabino substitutioneor
tt̃ locum sr̃e. cum ut̾q decesẜit. cogitãse
ñ patit᷑ primodecebente fr̃ẽ snĩ in eiu
portionem succetert: nos eiꝰ dc̃ sabini iuĩ

Expanded text:
legitima portione ei vel eis relicta quos voluerint his substituere, ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillaris nulla querella contra testamentum eorum oriatur, ita tamen, ut, si postea resipuerit vel residentes ex huiusmodi mente capta persona sapientes sint, non liceat parenti qui vel quae tepersonis quae mente captae sunt nullus ddat, ad fratres eorum unum heredibus institutis adiecit, si uterque impubes decesserit, illum sibi esse heredem, et dubitabatur apud antiquos legum auctores, utrumne tunc voluit substitutum admitti, cum uterque filius eius in prima aetate decesserit, an alterutro decedente ilico substitutus in eius partem succedat, placuit Sabino substitutionem tunc locum habere, cum uterque decesserit: cogitasse enim patrem primo decedente fratrem suum in eius p
Abbreviated transcription (Latin):
usq adcertam etat̃ stã repiatur. siquit̾
intra pub̾tatẽ decenĩt. eos hãt nĩtes qͦs
pat̃ ei constituit. ⁊ adierunt hr̃ditatem.
siuõ post pub̾tatẽ. te eiꝰ successionẽ opti¬
nente: ueuit excã fid̾i ꝯmissibona que
c̃ moretetur. patris eius fuerint̾att pꝰst¬

Expanded text:
certam aetatem facta reperiatur, si quidem infra pubertatem decessit, eos habeat heredes, quos pater ei constituit et adierunt hereditatem: si vero post pubertatem, te eius successionem obtinente velut ex causa fideicommissi bona, quae cum moreretur patris eius fuerunt, a te pos
Abbreviated transcription (Latin):
bi qui mnpotestatt testatons suenti qparẽtt stã
ita ut siħĩt non ent. poĩrigi ab eum castim
quo postea quam hĩs extitit inpures dcces¬
siti simõ iñ contrariam desuncti uolũtat̃
extitisse ꝓb̾tur cumꝰ tm̃ꝓponas ita substitu¬
cionem stãm cẽ: si michi firmianus filiuꝰ
telia uxor mea quod abõminor hr̃i nõenti
inictum eoꝵ publius firmianꝰ eĩr esto. ẽ
manistestũ incum casum stãm substi¬
tution̾e quo uiriq hr̃dum substitui potu

Expanded text:
 qui in potestate testatoris fuerit, a parente factam ita: "si heres non erit" porrigi ad eum casum, quo, posteaquam heres extitit, impubes decessit, si modo non contrariam defuncti voluntatem extitisse probetur: cum tamen proponas ita substitutionem factam esse: "si mihi Firmianus filius et Aelia uxor mea quod abominor heredes non erunt, in locum eorum Publius Firmianus heres esto", manifestum est in eum casum factam substitutionem, quo utrique heredum substitui potu
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑr.H ĩtlitatẽ quidẽ intestati fiui exla¬
tam tibi dubitan nooꝑta. substitutio em̃
testam̃to patris ftã ad pub̾tits ta põrrigi
nõ pt̃quia ⁊ ip̃oraliis nõ eiꝰdem cõtitio¬
nis hr̃dib institutis. ⁊ in uicem sub stitu¬

Expanded text:
reditatem quidem intestati filii delatam tibi dubitari non oportet. Substitutio enim testamento patris facta ad pubertatis tempora porrigi non potest, quia ipso et aliis non eiusdem condicionis heredibus institutis et invicem substitu
Abbreviated transcription (Latin):
orp.Pñ insituta matrii cestam̃to si
succesiont̃ extestam̃to amnisti. ⁊ ab inteta¬
tobonoꝵ possessioms ius hĩt uoluisti. sub¬
tito iocum quin feceris indubium nõ ue¬
accõnib q̃ aduenus matiẽ competelãt
ip̃m cõueniret no successione ab intesta

Expanded text:
res instituta matris testamento si successionem ex testamento omisisti et ab intestato bonorum possessionis ius habere voluisti, substituto locum quin feceris, in dubium non veactionibus quae adversus matrem competebant ip