comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantem sompnus imminens opp̃ssisset:
nuda humo uix ossa herentia collidebam. De
cibis uͦ &e potu taceo: cũ etiam languentes aqua
frigida utantur: & coctum aliqͥd accepisse. lu¬
xurie sit. Iue gͥ ego. qui ob gehenne metũ tali
me carceie ipse cdampnaueram: scorpionum
tantũ socius & ferarum : sepe choris int̾eram pu¬
ellarum. Pallebant ora ieumus: ce mens deside¬
rus estuabat. In frigido corpore. et ante hominẽ
suum iam carne p̾mortua: sola libidinum
incendia pullulabant. Itaq omni auxilio de¬
stitutus. ad ihu iacebam pedes: rigabam lacri¬
mis: crine tergebam: ce repugnantem carnem
ebdomadarum mneclia subigebam. Non eru¬
besco intelicitatis mee: quin potiꝰ plango ñ eẽ
qͥd fuerim. Memini me clamantem. diem
erebro iunxisse cũ nocte: nec priꝰ a pectoris cessas¬
se uerberib qͣm dño rediret increpante tͣnqͥlli¬
tas. Ipsam quoq cellulam meam quasi cogi¬
tationũ consciam ꝑtimescebam: et mͥ iratus

Expanded text:
pugnantem somnus imminens oppressisset, pugnantem somnus imminens oppressisset, nuda humo vix ossa haerentia collidebam. De cibis vero et potu taceo, cum etiam languentes ibi aqua frigida utantur, et coctum aliquid accepisse, luxuriae sit. Ille igitur ego, qui ob metum gehennae tali me carcere ipse damnaveram, scorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellarum. Pallebant ora jejuniis, et mens desideriis aestuabat: in frigido corpore, et ante hominem suum jam carne praemortua, sola libidinum incendia pullulabant. Itaque omni auxilio destitutus, ad Jesu jacebam pedes, rigabam lacrymis, crine tergebam, et repugnantem carnem hebdomadarum inedia subigebam. Non erubesco infelicitatis meae, quin potius plango non esse quod fuerim. Memini me clamantem diem crebro junxisse cum nocte, nec prius a pectoris cessasse verberibus, quam a Domino rediret imperante tranquillitas. Ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum consciam pertimescebam: et mihi iratus
Abbreviated transcription (Latin):
edidit: scriptamq romanis ficdelib misit: hec
in huiꝰ hystorie ꝓlogo int̾serens. Scribere inqͥt
risposmi. si tamen ds̃ uitam cederit: & si uitu¬
peratores mei. saltem fugiente. ⁊ me ce ilausũ
piequi desierint. Ad delerta deinde loca. Al
que olim ob agendam mibi penitentiani
ꝓperare cupierat. ita letus accuictusq prexit.
ut uolasse cũ magis qͣm incasse crederes. Qͣmͦ
uͦ ꝑ quadrienmũ continiũ xp̃i potitus auxilio
penituerit idem ieronimꝰ: queq sponte ꝑtule¬
rit: ipsius dei adfuisse grãm. huimodi uerbis
indicauit. Euociens in heremo constitutus. & ĩ
illa uasta solitudine que exusta solis ardorib
horridum monachis p̃stat habitaculũ: puta¬
ui me inqͥt romanis interesse deliciss sedebam¬
solus. et tacebam: quia amaritudine repletus
eram: horrebant sacco membra deformia. sq̃¬
lida cutis. situm ethiopice carnis adduxerat.
Cotidie lacrime: cotidie gemitus. Et si qͣndo re¬

Expanded text:
edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbise dicit: ‘Quotiens in heremo constitutus et in illa uasta solitudine que exusta solis ardoribus horridum monachis prestat habitaculum putaui me Romanis interesse deliciis, horrebasolus quia amaritudine repletus eram. Horrebant sacco membra deformia; squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. Quotidie lacrymae, quotidie gemitus; et si aliquando re
Abbreviated transcription (Latin):
insidias parauerunt. llere eñi. uere hunc ego
felicem dixerim: huiꝰ fuge euentũ. corrigentis
xp̃i uidicio dispensatũ. qͥm prauoꝵ hominũ
ꝑsecutionib paratũ fore existimo: scilicet ut
romana eccłia petri instituta regimine. omniũ
quoq haberet ueritatem: et grecoꝵ quoꝵdam
leurtus. que sibi romanos a se om̃s scripturas
diuinitꝰ inspiratas accepisse plaudebat: cos
habere qͦd non habet. relognoscat. igitur iero¬
nimꝰ roma egressus: ad orientem tendens.
ꝓfectus ẽ ad gregoriũ nazanzenũ. constanti¬
nopolitane urbis ep̃m. Ubi ita ꝓficere stucdu¬
it: ut scãrum scripturarũ studiis erudiretur.
Supplex docilisq discipłs. aduit p̾ceptorem:¬
bat. Hoc discipulatu ieronimꝰ peracto: in sy¬
riam prexit. Et dũ in possessione euagrii pbri
moraretur: malcũ monachũ &e aliqudo
captiuũ reppent: ꝓcunctatusq eum omnem
eiꝰ captiuitatis accepit historiam. Qm postea

Expanded text:
insidias paraverunt. Verum enim vero hunc ego insidias paraverunt. Verum enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta regimine, omniumqquoque habeat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accepisse plaudebat, eos habere quod non habet, recognoscat. Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, usupplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorebat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea
Abbreviated transcription (Latin):
si legero: te negaui. In hec sacram̃ti uerba di¬
missus. reuertor a suꝑis. Mirantib cunctis.
oculos aperio: tanto lacrimarũ imbre ꝑfusos.
ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore.
Nec uere sopor ille manis fuit: aut uana
sompnia. quib sepe deludimur. Teste ẽ tribu¬
nal ante qͦd iacur: iudiciũ teste qͦd timui. Itam
nunqͣm contingat: talem incidere questionem:
liuientes habuisse me scapulas. plagas sensisse
post sompmũ: &e tanto de hinc studio diuina
legisse. qͣnto mortalia antea ñ legeram. Interea
ieronimꝰ romane eccł̃ie cardinalis p̾sbiter cla¬
masi sacerdos. sacre bibliothece scrutator. diu¬
noꝵ dissertor uoluminũ: dũ ꝑtriennũ con¬
tinuũ carus acceptusq popłoꝵ fauorib uene¬
ratur. ommũq udicio dignꝰ ẽẽ summo sacer¬
dotio decerintur: quidam ex clericoꝵ mona¬
choꝵq ordinib ꝑ petulantiam ꝑq ingluinẽ
discursantes: ad effugandum urbe ieronimũ.

Expanded text:
si legero, te negavi. In haec sacramenti verba disi legero, te negavi. In haec sacramenti verba dimissus revertor ad superos; mirantibus cunctis, oculos aperio tanto lacrymarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore. Nec vero sopor ille inanis fuit, ut vana somnia, quibus saepe deludimur. Teste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam contingat talem incidere quaestionem. Livientes me habuisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptusque popularibus veneratur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum,
Abbreviated transcription (Latin):
culo palpitabat: cum subito raptus in sp̃u. ad
tͥbunal iudicis ꝑtrahor. Ibi tantũ luminis.
tantũ erat circumstantiũ claritate fulgoris: ut
piectus in terra. sursũ aspicere ñ auderem.
Interrogatus conditionem: xp̃ianum me eẽ
respondi. Et ille qͥ p̾sidebat: mentiris ait. Cice
nam cedi me uisserat: conscientie magis igne
torquebar: illum mecũ uersiculũ reputans. In
inferno aut̃ quis confitebitur tibi: Clamare
tamen cepi: et euilans dicere. Miserere mei dñe:
miserer me. Hec uox inter flagella resonabat.
Tandem itaq ad p̾sidentis genua ꝓuoluti qͥ
adstiterant: p̾cabantur ut ueniam tͥbueret
adolescentie. et errori locum penitentie cõmen¬
claret: exacturus deinde cruciatũ. si gentiliũ
libros aliqͣndo legissem. Ego qui tanto con¬
strictus articulo. uellem etiam maiora ꝓmit¬
tere: dei erare cept. et nomen euis obtestans di¬
cere. Dne : si unqͣm habuero codices seculares.

Expanded text:
culo palpitabat. Tunc subito raptus in spiritu, ad culo palpitabat. Tunc subito raptus in spiritu, ad tribunal judicis pertrahor: ubi tantum luminis erat ex circumstantium claritate, fulgoris, ut projectus in terram sursum aspicere non auderem. Interrogatus conditionem, Christianum me esse respondi. Et ille qui praesidebat: Mentiris, ait: Cicenam caedi me jusserat ego conscientiae magis igne torquebar, illum mecum versiculum repetens: In inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tum coepi, et ejulans dicere: Miserere mei Domine, miserere mei. Haec vox inter flaTandem ad praesidentis genua provoluti qui assistebant precabantur, ut veniam tribueret adolescentiae, et errori locum poenitentiae commodaret, exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum aliquando legissem: Ego qui tanto constrictus articulo vellem etiam majora promittere, dejerare coepi, et nomen ejus obtestans dicere: Domine, si unquam habuero codices saeculares,
Abbreviated transcription (Latin):
natis. & qͦd his difficiliꝰ est consuetudine lautio¬
ris cibi. ꝓpter celorum regnũ me castrassem ⁊ &
ierosolimam militaturus ꝑgerem: bibliotheca¬
qͣm rome cũ summo studio ac labore confecerã
carere non poteram. Itaq miser ego lecturus
tulliũ: ieuiabam. Post noctium crebras in¬
gilias. post lacrimas quas in p̾teritorũ recorda¬
tio peccatoꝵ ex imis uiscerib eruebat: plato su¬
mebatur in manib. Siqͣndo in memetipso re¬
uersus ꝓph̾as legere cepissem: sermo horrebat
incultus. Et qͥa lumen cecis ocłis ñ uidebam: ñ
oculorũ culpam esse putabam s solis. Dũ me
itaq antiquus serpens illuderet: in media fer¬
me quadragesima medullis infusa febris. corpꝰ
inuasit exaustum: et sine ulla requie qͦd dictu
quoq incredibile fit sic infelicia membra depa¬
tur exequie ÷ & uitalis animi calor. toto friges¬
cente iam corpore. insolo tantũ tepente corpus¬

Expanded text:
natis, et quod his difficilius est  consuetudine lautionatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus quam mihi Romę summo studio ac labore confeceram, carere non potui. Itaque miser ego lecturus Tullium ieiunabam. Post noctium crebras uigilias, post lachrymas, quas mihi pręteritorum recordatio peccatorum ex intimis uisceribus elliciebat, Plato sumebatur in manibus. Siquando in memet reuersus prophetam legere coepissem, sermo horrebat incultus, et quia lumen cęcis oculis non uidebam, non oculorum culpam putabam esse, sed solis. Dum itaque me antiquus serpens illuderet, in media ferme quadrainvasit exhaustum: et sine ulla requie, quod dictu quoque incredibile, sic infelicia membra depatur exequiae et vitalis animae calor, toto jam frigescente corpore, in solo tantum repente pectus
Abbreviated transcription (Latin):
in oppido stridonis. qͦd agochis presbiteri
euersum dalmatie quondam pannonieq
confiniũ fiit: patre eusebio natus ẽ. Uestem
xp̃i puer rome suscepit: ibiq litteris grecis ac
latinis. a primeuo eruditus est. In arte quidem
gͣmatica donatũ habuit p̾ceptorem: in rechori¬
ca aut̃ uictorinũ oratorem. Postqͣm uͦ omnem
mundanorũ studiis litteraturam adeptus est:
ꝓbatissimoꝵ quoq monachoꝵ habitũ factũq
imitatus ẽ. Cupiditatem siquidem animi.
iugi sinceritate calcans ÷ uoluptatẽq corꝑis
ꝑhenni frangens ieiunio: plerosq uiroꝵ bonoꝵ
ac religiosoꝵ. meliores fore suo docuit instituto.
uodam gͥ tempore dum ex more
idem ieronimus diuina add legendũ pan¬
dit uolumina: et mortalem bibliothece sue
auctorẽ: tullium recordatur: mox celitus
ne tales qͣndoq reuolueret libros. salutifero
castigatus est uerbere. Ita eñi de se. ipse ad eu¬
stochium uirginem scribens asserit. Cũ ante
annos plurimos domo. parentib. sorore. cog¬

Expanded text:
in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosque virorum bonorum et religiosorum meliores fore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cog
Abbreviated transcription (Latin):
pud beati uͦ basilicam archangłi: ipso
opitulante uirtutes efficiunt᷑ in numere.
illuminant᷑ ibi deniq ceci: gressum recipiunt
claudi ÷ merentur auditũ surdi⁊ fugant᷑ ex
obsessis corporib sp̃s immundi: dño deo nr̃o¬
aut̃ p̾sul uenerabilis. altare in memorato loco
merum: cresente deuotione & amore fideliũ.

Expanded text:
pud beati vero basilicam archangeli, ipso opitulante virtutes efficiuntur innumerae: illuminantur namque ibidem caeci, gressum recipiunt claudi, merentur auditum surdi, fugantur ex obsessis corporibus spiritus immundi, Domino Deoautem praesul venerabilis quia memoratum locum merum, crescente devotione et amore, fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
congruo patrata ordine: hoc unũ. qͦd poterat
ualde uideri difficile. a sc̃o censuit expeten¬
dum archangło: aque scilicet elementũ sine
quo uita subsistere nequit mortaliũ. Suꝑ¬
quondam ꝓduxerat sitienti popło de petra
poculum ip̃se aserins suis amouere digna¬
retur aque penuriam: tandem angłica osten¬
sione locum didicit. ubi in p̾rupto silice dũ
concauum foramen excidit᷑: mirũ in modũ
aquarũ mox abuncdantia repperit᷑. que posset
habitantib cõpetentem p̃bere usum. fadem

Expanded text:
congruo patrata ordine, hoc unum quod poterat valde videri difficile, a sancto censuit expetendum archangelo, aquae scilicet elementum, sine quo constare nequit vita mortalium. Suquondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundantia reperitur, quae possit habitant
Abbreviated transcription (Latin):
dinem ad fidem inuenuint exhortantem.
bũ quo etiã beatũ uirũ rusaicũ aichipbrm &e
eleuthenum archidiaconem quos ipse famul
dñi in suis ordinib consecrarat p̾dicationis
et diuini obsequii cõministros: ꝑsecutorũ di¬
rus furor inuenit. Hi sc̃iuiri a beatissimi dio¬
nisii nunqͣm sustinuerunt abesse p̃sentia ⁊ qͦs
diuina dignatio eterni regni iam p̃sciebat

Expanded text:
dinem ad fidem inveniunt exhortantem. dinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri a beatissimi Dionysii nunquam sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praescieba
Abbreviated transcription (Latin):
irigitur ꝓinde p̾fectus fescemninus sism¬
nuis. tradita sibi electa apparitione cũ
ingenti strepitu ad partes occidentaliũ regio¬
num: ut scm senem noĩatissimũq doctina
uiũ. et uirtutũ insignib p̃cipuum macha¬
rũ dionisiũ. ubicũq repperiri potuisset ꝑqͣ¬
iensi aut decreto pͥncipis idolis turificare com¬
pelleret: aut tormentis laceratũ inimensis. ⁊e
penis exqͥsitissimis tormentatũ⁊ inter cecera
etam scłm leges romanas. utpote eũ qui
p̃stantissima nobilitate floruerat. et contra
senatus ac rei publice ꝓmulgationes. cont.
sinius. suiq cõmamipulares. p̃ceptum pͥnci¬
pis suscepissent: ꝓ macharii dionisii iqsitione
galliarũ penetrant fines. Quib adhuc ꝓcui
rositis: sci uiri celebre nomen innotit. Una:
amplius efferati. cursu uelociori tum entibus
animis. uultib crudelissimis parisius acdierẽ:
ubi beatũ &ionisiũ contra incredulos amer¬
cantem et p̾dicadone continia ꝓpłi mrltitu¬

Expanded text:
irigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et virtutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis idolis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut pote eum, qui praestantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes, contraque sinnius suique commanipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitu
Abbreviated transcription (Latin):
tis parturit racionabili lacte pascere sine colo
non cesso s: et illius pͥncipis scita. qͥuere ẽ inui

Expanded text:
tis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invi
Abbreviated transcription (Latin):
effectu contẽplationis desiderato ad modicũ
retractus animꝰ crebra innouatione ardentiꝰ
et fortiuis ad celestia tendit. Quo facto et ser¬
mone: audientib magnam instructionis edi

Expanded text:
effectu contemplationis desiderato ad modicum retractus animus, crebra inno vatione ardentius et fortius ad caelestia tendit'. Quo facto et sermone audientibus magnam instructionis aedi
Abbreviated transcription (Latin):
monasterium transmigrauit. Ibiq opitulante
chorum per septem turmas. in uno quoq duo¬
in oblica montis parte concauũ repperiens saxũ:
angustum sibi solum babitaculum p̃parauit.
habuit q lectulum in alueolo. ad status sui
mensuram factum: siquidem et specus ampliꝰ
lignis qd̃ non emiebat: desuꝑ uero immanis
rupis pendebat: atq per hanc minister fune
conligatam paruam particulam panis cũ mo¬
dico aque poculo. homini dei amato p̃bebat.
Dñicis uͦ dieb egrediens. fr̃ibus uel sororibus
iugiter sanctas scripturas relegebat: admoners
illos ad eterna p̃mia et celestem patriam qͣnto¬
cius festinare. Totus enim erat dulcis consilio:
semꝑ meditans opus. Etiam moris ei fuit consue¬
tudo. ut dum iugiter ilarem uultũ gereret: ad
instar racemi gutte lacrimarũ de oculis flueren¬

Expanded text:
monasterium transmigravit, ibique, opitulante monasterium transmigravit, ibique, opitulante um per septem turmas, in unaquaque duoin obliqua montis parte concavum repperiens saxum, angustum sibi soll habitaculum preparavit, habuitque lectulum in alveolo ad status sui mensuram factum. Siquidem et specus amplius longiusque non eminebat, et desuper immanis rupis pendebat, atque per hanc minister fune tintinnum ligatum parvam particulam panis cum modico aquae poculo homini Dei Amato prebebat. Dominicis vero diebus egrediens, fratribus vel sororibus iugiter sanctas scripturas relegebat, ammonens illos ad eterna premia et caelestem patriam quantotius properare. Totus enim erat dulcis consilio, aeleste semper meditans opus. Moris sui fuit consuetudo, ut dum iugiter hilarem vultum gerebat, ad instar racemi guttas lacrimarum ab oculis il
Abbreviated transcription (Latin):
eodemq exordio sui cenobii. elegit hic uir unã
que sororib p̃esset: et hec erat desiderio dñi ple¬
na. et religione p̃cipua: cuius nom̃ erat macte¬
fleclis. Hanc enim ad exemplum summe sc̃itatis:
qui suoꝵ semꝑ ẽ fidelium suffragator : uolens
egisset. ad finem uite huiuis uenit. S una e so¬
rorib p̾cedenti nocte ꝑ uisum. mire magnitudi¬
nis stellam conspiciens egredientem de mona¬
sterio: celum usq introeuntem uidit. Prefata
autẽ mactefledis. cũ in ipso articulo uite sue
iam in egressu anima eẽt: quedam soror ait.
Canite psalmos: quia iam mater nr̃a nos re¬
linquit. Illaq inter hec dixit. Silete paulu¬
lum: qm̃ sc̃s paulus nondum adest. Post pu¬
sillum uero annuit ut canerent: sicq sc̃a ani¬
ma illa de hac luce leta ꝓperauit ad dñm. Por¬
ro sanctus amatus semꝑ heremi secretũ dili¬
gens: infra profunda uastaq uosagi loca ca¬
strum repperiens: sicut in presentiarum cernit᷑

Expanded text:
eodemque exordio sui cenobii elegit hic vir unam, que sororibus preesset, et haec erat desiderio Domini plena et religione precipua; huius nomen erat Mactefledis. Hanc ad exemplum summae sanctitatis qui suorum semper est fidelium suffragator, volens eegisset, ad finem huius vitae venit. 9. Sed una e sororibus precedenti nocte per visum mirae magnitudinis stellam egredientem de monasterio vidit caelosque introeuntem conspexit. Prefata autem Mactefledis cum in ipso articulo suae vitae iam in egressu anima esset, quedam soror ait: 'Canite psalmos, quia iam mater nostra nos relinquid'. Illaque inter haec dixit: 'Silete paululum, quoniam sanctus Paulus nondum adest'. Et post pusillum denique annuit, ut canerent. Sicque sancta anima illa de hac luce leta properavit ad Dominum. 10. Porro sanctus Amatus semper heremi secretum diligens, infra profunda vastaque Vosagi castrum repperiens, sicut inpresentiarum cernitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ rugitũ tonitrui. iuxta possibilitatẽ artificis
mentiebatur In boc ir̃aq loco sedem sibi para¬
uerat: atq iuxta eam quasi collegam deo. cru¬
cem dñicam posuerat. filioq suo regno tradito:
ipse in fano huiuscemodi residebat. Iuo itaq: in
tempore. eracleus arcem tenebat imperii. uir
armis strenuis: lingua eruditus: corpore clec¬
rus. Et qͣmuis seculari actu deditus: totus cam̃
erat fide catholicus: et erga lei cultores sipler

Expanded text:
modo rugitum tonitrui, juxta possibilitatem artificis, modo rugitum tonitrui, juxta possibilitatem artificis, mentiebatur. In hoc itaqverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supple
Abbreviated transcription (Latin):
um: nec hoc solum suffecit ad sue dampnatio¬
nis interitũ: uerũ etiam syriam et palestinam
cũ subiugasset. et egyptum regnaq que extra
et infra limitaneum glomerabantur ꝑ circu¬
lum. suo crudelissimo subigeret cdñatui: iero¬
soluam aduenit: et eccłias xp̃i subu̾̃tit: to¬
tamq finitimam regionem uastauit. incen¬
clit. atq p̃dauit. Aa sepulchrũ gͦ uñi cũ uoli¬
isset accedere territus rediit: s tamen ligni sa¬
lutaris partem qͣm religiosa regina ibi in testi¬
moniũ uirtutis reliquerat. asportauit. fecerat
namq sibi turrem argenteam: in qua inter lu¬
centes gemmas thronum extruxerat aureum¬
ubi solis quadrigam et lune. ułstellarum ima¬
ginem collocauerat ⁊ atq per occulias fistulas
aque meatus adcluxerat: ut quasi ds pluuiam
desuꝑ infundere underetur. Et dum subterra¬
neo specu equis in cirtinu trahentib. circũacta
turris fabrica moueri uidebatur: quasi qͦdam

Expanded text:
um. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnatioum. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea glomerabantur per circulum suo crudelissimo subjugaret dominatui. Hierosolymam advenit, ac ecclesias Christi subvertit, totamque finitimam regionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmibique solis quadrigam et lunae vel stellarum imaginem collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, ut quasi Deus pluviam desuper videretur infundere. Et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabricata moveri videbatur, quasi quodam
Abbreviated transcription (Latin):
empore illo postqͣm sce
constantino augusto contra maxenti¬
um tyrannum properante ad bellũ.
signum sc̃e crucis celitus fuisset ostensum: et
ipso feliciter optinente triumphum. abhelena
iam dicti principis matre. sancta crux fuissec
inuenta atq per sanitatem egroti et resuscita¬
tionem mortui. euidenti indicio uirtutis decla¬
rata: regina uoti compos effecta. ita salutare
lignum fecit secari per medium: ut unam par¬
tem constantinopolim deferret ad filium. et
alteram ierosolimis techis argenteis conditam
ut ubi fuerat m̃bris dñicis aptata supplicio
ibidem glorifice ueneraretur appło. Multoꝵ
itaq temporũ labente curriculo: cũ exigente
mole peccaminũ. flagellari permitteret dñs
cosdroe qͥdam profanus et impius. regnum
acdeptus ẽ persarum. Qui in tantam ꝓrumꝑe
ẽ ausus ꝑteruiam: ut ab incolis uicinarũ gen¬
tium. quos impetu uastans barbarico. suo
nefando subiugarat dominio. coli se iuberet
ut dm̃i: et uocari se regem regũ. et dñm dñanti¬

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum labente curriculo, cum, exigente mole peccatorum hominum, flagellari permitteret DominChosroe quidam profanus et impius regnum est adeptus Persarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominanti
Abbreviated transcription (Latin):
ei piere. in eorũ presentia publita uoce confessus
l. Mane gutur. lum gerret penitentiane in equa¬
lirate corporis peroesins. iigi qͣaebatur. q olore
num dempꝰ aduenisse: in bis siis insiriuiratis
uiltip lia erultabat leticia. Aat iaiit auitã qui
dis audirent: alii imbuendi accedebant. Suni¬
liter autem et ancille dei horis competentib tur¬
matim cõmeantes: plenissimam ab eo deuentu¬
ra uita capiebant doctrinam. Cumq iam ꝓpe
anno peracto. in hoc cilicio et cinere m̃bris infirmm¬
tate plenis decumberet: atq dieb ac noctibus i¬
giter orationib uacaret: iam cute et carne subla¬

Expanded text:
et cinere in eorum presentia publica voce confessus et cinere in eorum presentia publica voce confessus est. Hanc igitur dum gereret penitentiam, inequalitatem corporis perpessus, iugi qnem tempus advenisse, in his infirmitatibus multiplici exultabat leticia. Aderant denique, qui derent, alii imbuendi accedebant; similiter et ancillae Dei, oris coinpetentibus turmatim commeantes, plenissimam ab eo de Ventura vita capiebant doctrinam. Cumque iam, prope anno peracto in hoc cilicio et cinere, membris infirmitate plenis diebus ac noctibus iugiter orationibus incumberet, cute et carne subla
Abbreviated transcription (Latin):
pactum cuttulum imminere obitus si finem quib¬
dam fr̃ib p̃nuntiauit. Erat itaq quidam frater
quem familiari irtinebat affectu. Ilo autẽ accito:
ait. Si nosti ab meunte etate subqͣnto studio et
caritate te nutrierim: uolo ut ea que ł p̃cipio secre¬
do facias. et caute peragas: qm ꝓpinquare iam
mee mortis exitum sine dubio scias. Habeto igitui
locium adhoc opus castorium nr̃m pb̃rm: per
se cilicio culcitram. cinere q repletam. qͣm in lectu¬
to stratimei ponite: qmde quib dam factis meis
ꝓ longa abstinentia et tribulationib multis:
tam frssus es membris. Tunc ille ait. his assiciue
frater te nesciente olim iam usus sum: s. robustu
me tuĩs semꝑ fecit et̃ in illis. Confessionem mcã
dut coram ominib ft̃ib elispono: et penitentiam
legitimam accipiens ita opto de bac luce andox
uit. Nam non multis post acdis dieb: accitis fra¬
ttib si qua se meminit deliquisse: ꝓstratus cilicio

Expanded text:
peractum circulum imminere obitus sui diem quibusdam fratribus prenuntiavit. Erat itaque quidam frater, quem familiari retinebat affectu. Illo autem accito, ait: 'Si nosti ab ineunte etate, sub quanto studio et karitate te nutrierim, volo, ut ea quae tibi precipio secreta facias et caute peragas, quoniam appropinquare iam meae mortis exitum procul dubio credas. Habeto ergo socium ad hoc opus Castorium nostrum presbitede cilicio culcitam meam, quam repletam in lectulo strati mei ponite, quoniam de quibusdam factis meis a, quoniam pro longa abstinentia et tribulationibus multis iam fessus es membris'. Tum ille: 'His autem, frater, te nesciente, olim iam usus sum, sed robustum me Dominus fecit semper in illis esse. Confessionem meam', inquit, 'coram omnibus facere dispono, et penitentiam legittimam accipiens, ita opto de hac luce quandoque pit. Iam non multis post actis diebus, accitis fratribus, si qua se meminit deliquisse, prostratus cilicio
Abbreviated transcription (Latin):
nocte post matutinos cuidam reuelatũ est. ut
qͣntocius beata m̃bra illa infra basilicam sc̃e
Marie ponerentur. Qd confestim opitulan¬
nore pactum. Hbi annua reuelatione ppłorum
caterue acd ipsins sollempnia festinantes : per
eiꝰ interuentũ saluandos se fore non dubitant:
ipso largiente qͥ cũ ratre et sp̃u sc̃o unuit et reg¬
nat in t̾ritate ꝑfecta cis. ꝑ immensa scł̃a scłoꝵ
amer. xplicit uita secri domni amati albis.¬

Expanded text:
 post matutinos cuidam fratri revelatum est, ut quantocius beata membra illa infra basilicam sanctae Mariae ponerentur. Quod confestim, opitulanratum, ubi annua revolutione populorum catervae ad ipsius sollempnia festinantes, per eius interventum salvandos se fore non dubitant, ipso largiente, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in trinitate perfecta Deus per inmensa secula seculorum. Amen. EXPLICIT VITA SANCTI AMATI
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc erultare magis ibi libet: sed flere pocuis
compellitur. Fient ergo monachi : plangunt q
cdeuote puelle: lugent uniu̾si populiz sed et se¬
xus uterq adolescentium et infantium: sc̃m ui¬
rum defunctum esse merentes : seq orphanos
tus gͦ est eo loco quo ipse p̃ceperat: sed interim
cdie tertio cuidam fr̃i matutinis dictis ꝑ uisum
dens uͦ ille ait. Mesti atq tristes sumꝰ de tua ab¬

Expanded text:
Tunc exultare magis ibi libet, sed flere pocius conpellitur. Flent ergo monachi plangentque devotae puellae lugentque universi populi, sexus uterque, adolescentes atque infantes, sanctum virum defunctum fuisse seque orphanos tus ergo est loco quo ipse preceperat, sed in die tercio cuidam fratri, matutinis dictis, per visum Tum ille: 'Lugentes atque tristes sumus de tua ab
Abbreviated transcription (Latin):
hec uir dei romaricus: desiderio añi et amore
refertus: non multis post actis dieb spretis anui¬
tiis et rebus secularib : deconsum seruitio domi¬
ni sin summittens caput. se se monasticis mmbuen¬
dum tradidit normis. Hisq perfecte edoctus. ꝓ
idem tempus consilio ꝓculclubio omnipotentis
dei agente. sanctus magister amatus et discipłs
eiꝰ scilicet romaricus sub magna sc̃itate summe
perfectionis religiosissima intentione monaste¬
rium puellarum condunt. Hoc autẽ dum edli¬

Expanded text:
hoc vir Dei Romaricus, desiderio Domini et amore refertus, non multis post actis diebus, spretis diviciis et rebus secularibus, detonsum servitio Domini sui caput, sese monasticis inbuendum tradidit normis. Hisque perfecte edoctus, per idem tempus, consilio procul dubio omnipotentis Dei agente, sanctus magister Amatus et discipulus eius, scilicet Romaricus, sub magna sanctitate atque summae perfectionis religiosissima intentione monasterium puellarum condunt. 8. In hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
terim fr̃i romarico ut equo animo sit: et de mo¬
nasterio non paruam sollicitudinem gerat: et
mem̃to mei semper. Et his dictis abscessit. festi¬
nus itaq surgens fr̃ ille: hec unu̾sa cũ lacrimis
narrauit homini dei romarico. Itaq paucis cdie
bus emissis: confestim regis munificentia circiter
ducentos aureos ibidem destinauit. Nam et
deincepis largiente clño sicut in p̃sentiarum cer¬
nitur. plurima adintoria habendensis mona¬
sterii mancipata sunt usib ipsorũ: hec ꝓculclu¬

Expanded text:
terim fratri Romarico, ut equo animo sit et de monasterio grandem sollicitudinem gerat, et memento mei semper'. Et, his dictis, abscessit. Confestim surgens frater ille, haec universa cum lacrimis narravit homini Dei Romarico. 16. Post haec regis munificentia repente circiter ducentos aureos ibidem destinavit. Nam et deinceps largiente Domino, sicut in presenti cernitur, plurima adiutoria Habensis monasterii mancipata sunt usibus. Haec procul du
Abbreviated transcription (Latin):
utiq seronus in uultu: hylaris in aspectu: p̃cla¬
nis et celer eloquio : cautus et firmus consilioa
compunctiomi deditus : ꝓfusus in lacrimis.tem¬
perans se in ꝓsperis : mitis et letus i adusis.
bes haustrasiorum lustraret: multaessi miuo
romaricus: sub laico quidem habitu degibat
sed iam tunc mentem gerens religiosam.gutu
amino ut credo faciente: ad eiuis domum hospita¬
litans gr̃a sanctus acdtint amatus. Tum  oipta
tus uim dei cũ multa reuerentia et honoie eũ¬

Expanded text:
utique serenus in vultu, hilaris in aspectu, preclautique serenus in vultu, hilaris in aspectu, preclarus et celer eloquio, cautus et firmus consilio, conpunctioni deditus, profusus in lacrimis, temperatus in prosperis, mitis et letus in adversibes Austrasiorum lustraret; multa enim gratRomaricus, sub laico quidem habitu, sed iam tunc mentem gerebat religiosam. Nutu ergo divino, ut credo, faciente, ad huius domum hospitalitatis gratia sanctus adfuit Amatus. Intuitus autem virum Dei, cum multa reverentia et honore su
Abbreviated transcription (Latin):
emporib autẽ illis. in partib uosagi: uir
egregius et religione celeberrimꝰ abbas
constabat eustasius. Huic autem gratum exti¬
tit. ut egressas metas penetraret italiam: introi¬
ensq cenobium agaunense : sciscitare cepio quis
inter ipsos sc̃itate primus ibidem haberetur
Tunc aiunt. An fortassis ignoras sc̃m uirum
amatum: qui in hac excelsissima rups. iam fe¬
re per triennium duram gerit uitam : Iileq
his auditis: confestim montis per artam et pe¬
ne gressu labenti conscendit semitam. Inuen¬
toq uiro tanta caritate amplexus est: ut nul¬
latenus ꝑateretur illum cliuidi a se. Quia
plura: Reuertens ab italia. ablatum sc̃m
hominem luxouum usq secum ꝑduxit: acd¬
firmans lucernam non ẽt modio occultandã
quin potius illis qui in domo sunt lumen õ¬
bendum: et illum perfectiorem uam posse tẽ¬
nere qui ꝓprias sedes reliquerit. Demiq conuet̾¬
satus aliquod temporis in monasterio illo sõs
amatus: ab omnib amatus effectus ẽ. Frat

Expanded text:
emporibus autem illis in partibus Vosagi vir egregius et religione celeberrimus abbas constabat Eustasius. Tunc forte fuit, ut egressus metas penetraret Italiae, introiensque coenobium Agaunense, sciscitari cepit, qui inter primos sanctitate primus ibidem haberetur. Tunc aiunt: 'An fortassis ignoras sanctum virum Amatum, qui in hac excelsissima rupe iam fere per triennium duram gerit vitam?' Illeque, his auditis, confestim montis per artam et pene gressu labentem conscendit semitam, inventoque viro, tanta caritate amplexus est, ut nullatenus pateretur eum sibi deesse. Quid plura? Revertens ab Italia, ablatum sanctum hominem Luxovium usque secum deduxit, affirmans lucernam non esse sub modio occultandam, quin potius illis qui in domo sunt lumen prebendum, et illum perfectiorem viam posse teuere, qui proprias sedes reliquerit. 6. Denique conversatus aliquod temporis in monasterio illo sanctus Amatus, ab omnibus amatus effectus est. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
pergere acd locum. quo lignum ceditur: qm̃ tra¬
biculus ñr. duorum manubriorum mensura.
breuior eẽ repperitur. Tunc ille. Noli inqͥt fili:
secd reuertere et metire. et habeto fidem. Reuer¬
sus igitur. mensusq lignum ⁊ repperit hoc lon¬
guis excreuisse: qd dudum fuerat breuius. Ilico
remeans ad hominẽ xp̃i: narrat qd̃ actum est.
Tum ille. Sile inquit : et noli eum abscidere:
qͣm cdonum dei est huius opus. Ego enim testis
sum: quia formsecus tegmine ceteris eminen¬
tem. supra scriptam mensuram largius uidi.

Expanded text:
ere ad locum quo lignum ceditur, quoniam trabiculus noster duorum manubriorum mensura brevior esse videtur'. Tunc ille: 'Noli', inquit, 'fili, sed revertere et metire; habeto fidem'. Beversus igitur mensumque lignum repperit tot largius, quot dudum fuerat brevius. Illico remeans ad hominem Christi narrat, quod actum est. Tum ille: 'Sile', inquit, 'et noli eum abscidere, quoniam donum Dei est huius operis'. Ego enim testis sum, quia forinsecus tecmine ceteris imminentem suprascriptam mensuram largius vidi.
Abbreviated transcription (Latin):
citate redimitus cordisq puritate ꝑlucidul. ine
intermissione ꝓ sibi commisso xp̃i grege. in ingi¬
iis et orationib atq ieiumis sic totum se año
mrancipabat : ut antiquus hostis diabolus. qͥ
cirtunit tanqͣm leo querens de unitate que teuo¬
res ecclie: nullam ex sibi omb creclitis temptando
posset ledere. aut auferre. Proximo autẽ post ac¬
ceptam ep̃i dignitatem tempore. dum de baulica
beati apl̃i egrederetur. ubi peruigil in orationib
diam noctem insompnem duxerat: obinum ila¬
but quendam ecum ex utero matris luci caren¬
tem lumine. Qd̾ cum sibi a dño tribii. per ane¬
ata beati maurilii fileliter postulares: Bratues
antstei paulisper crubuit. S cum super. acui¬
los iosual łigiũ sct cuicis imprimeres ⁊ eximper¬
te pap sanguine cum dolore: lumen quiiio
habuerat babere ꝓmeruit. Tamen homo ipse
Damore beati maurilii: eiusdem beati pecri apsli¬
mattona. ce quondam sterili eumndemut pasre¬

Expanded text:
icitate redimitus cordisque puritate perlucidus sine icitate redimitus cordisque puritate perlucidus sine intermissione pro sibi commisso Christi grege in vigiliis et orationibus atque ieiuniis totum se se domino mancipabat, ut antiquus hostis diabolus, qui circuit tanquam leo quaerens de unitate quem devoret ecclesiae, nullam ex sibi ovibus creditis temptando posset laedere aut auferre. 68 Proximo autem post acceptam episcopii dignitatem tempore dum de basilica beati Petri apostoli egrederetur, ubi pervigil in orationibus totam noctem insomnem duxerat, obvium habuit quendam caecum ex utero matris suae carentem lumine. 69 Quod cum sibi a domino tribui per merita beati Maurilii fideliter postularet, beatus antistes paulisper erubuit. Sed cum super oculos ipsius signum sanctae crucis imprimeret, erumpente mox sanguine cum dolore lumen quod numquam habuerat habere promeruit. 70 Tarnen homo ipse pro amore beati Maurilii eidem beati Petri matrona, cui quondam sterili eundem ut nasce
Abbreviated transcription (Latin):
manũ ÷ semꝑ ei p̾fata aditum dabat columba
Tali igitur miraculo sancte andegauensi ma¬
tri eccł̃ie maurilio pontifice substituto ÷ et bea¬
to martino ad ꝓpriam sedem regresso: idem p̃¬
ciosissimus confessor xp̃i martinus referre sepus
erat solitus. qũ ad benedicendum maurilium
antistitem. non solum in specie columbe sp̃s
sc̃s: sed etiam affuerit angłorum exertitus. Or
dinato itaq in pontificali cathedra. ad pasto¬
ralis cure ministeriũ et custoliam xp̃i ouiũ
maurilio pontifice: tanta in eo gr̃a dñi res
plendebat : ut non minora per eum. qͣm du¬
sola oratione curabat. S et cecis imposito sig
no crucis: uisum reddebat. Sane paraliticos
sepissime ad pristinam corporis soliditatem. ue¬
rus medicus merito medicante reuocabat. Sunt
etiam et per plurima alia eius miracula : que
licet scripta non muemantur. tam̃ qa uera sunt.
Talis gͥ uir dei antistes maurilius. aplica smpu¬

Expanded text:
manum, semper ei praefata aditum dabat columba. manum, semper ei praefata aditum dabat columba. 63 Tali igitur miraculo sanctae Andecavensi matri ecclesiae Maurilio pontifice substituto et beato Martino ad propriam sedem regresso, idem pretiosissimus confessor Christi Martinus referre saepius erat solitus, quod ad benedicendum Maurilium antistitem non solum in specie columbae spiritus sanctus sed etiam affuerit angelorum exercitus. 64 Ordinato itaque in pontificali cathedra ad pastoralis curae ministerium et custodiam Christi ovium Maurilio pontifice, tanta in eo domini gratia rutilabat, ut non minora per eum qsola oratione curabat, sed et co crucis signo visum reddebat. Sane paraliticos saepissime ad pristinam corporis soliditatem verus medicus merito medicante revocabat. 66 Sunt etiam et perplurima alia eius miracula, quae licet scripta non inveniantur, tarnen quia vera sunt Talis igitur vir dei antistes Maurilius apostolica simpl
Abbreviated transcription (Latin):
Acceptoq dm̃ archiep̃i p̃cepto ⁊ celerrime dirigun¬
tur ad uirum: qui in episcopali auctoritate de
propria raptum eccl̃ia. martini p̾sentie nolen¬
tem sistunt. Qui cum beato martino iam ec¬
clesiam ingrederetur ÷ statim ad declaranda
tanti sacerdotis merita: niueo candore columba
diuinitus clapsa. suꝑ caput ipsius descendit ac
sedit. Qõ uidentes multi: ad beati martim mox
se genua ꝓstraue .runt: unamimes una uoce
fideliter adclam antes. maurilium ep̃atu
ẽẽ dignissimum ÷ non ab hominib tantũ. sed
ab omnipotente in deo electum fore p̃mon¬
stratum. Tunc . maurilius tali uel mira¬
culo uel p̾cibus uictus pariter et addictus ÷ ut erat
humilis et mittissimus. non condempsit imperi¬
um: sed implens p̃ceptum. suscepit sacerdotium.
Nam multi uidere meruerunt: quocienscũq
beatus martinus ad sacram consecrandi anti¬
stitis benedictionem suꝑ caput eius extendisset

Expanded text:
Acceptoque domni archiepiscopi praecepto, celerrime dirigunAcceptoque domni archiepiscopi praecepto, celerrime diriguntur ad virum, quem fisi episcopi auctoritate de propria raptum ecclesia Martini praesentiae nolentem sistunt. 61 Qui dum cum beato Martino iam ecclesiam ingrederetur, statim ad declaranda tanti sacerdotis merita niveo candore columba divinitus elapsa super caput ipsius descendit ac sedit. Quod videntes multi ad beati Martini mox se se genua prostraverunt unanimes una voce fideliter acclamantes Maurilium episcopatu esse dignissimum, non ab hominibus tantum sed ab omnipotente electum ac demonstratum. 62 Tum Maurilius tali vel miraculo vel precibus victus pariter et addictus, ut erat humilis et mitissimus, non contempsit imperium, sed implens praeceptum suscepit sacerdotium. Nam, ut multi videre meruerunt, quotienscumque beatus Martinus ad sacram consecrandi antistitis benedictionem super caput eius extendisset
Abbreviated transcription (Latin):
duata ẽ. Tunc plebs urbana uel rustica. nec non
et uniu̾sa nobilitas. collectis etiam undiq sacer¬
dotib in unum uenerunt concilium: conquiren¬
tes quis eoꝵ constitui deberet in episcopali num¬
quosdam aut uentoso nobilitatis fauore. aut
pecuniis subrogatos. ad tanti culminis dignita¬
ideoq in unum non ualebant uenire decretũ:
liri. sed solui. Dum igitur hec inuicem uolucren
nec definire ualerent : subito sanctissimum sedis
sc̃e turonice archicp̃m. cui et potior crat potestas
andegauensis eccłie pontificem eligere: nuntiat᷑
c̃e martinum. Huiꝰ dum pene om̃s sententiam
p̃stolarentur: ait. Niri fr̃s: audito et adtendite
consilium bonũ. Qui a deo uobis electus ẽ pon¬
tifex: ipsum suscipite sacerdotem. Sane mauri¬
om̃s maurilii iam nouerant et uirtutes et merita:
postposita statim omni priori ignorantia: mox
pari mente ac uoto in unam uenere sententiam

Expanded text:
duabatur. 56 Tum plebs urbana vel rustica nec non duabatur. 56 Tum plebs urbana vel rustica nec non et universa nobilitas, collectis etiam undique sacerdotibus, in unum venere concilium, conquirentes quis eorum substitui deberet in pontificale mina aut ventoso nobilitatis favore aut pecuniis subrogati ad tanti culminis dignitaIdeoque in unum non valebant venire decretum, liri sed solvi. 58 Dum igitur haec in vicem volverent nec diffinire valerent, subito sanctissimum sanctae sedis Turonicae archiepiscopum, euius et potior erat potestas Andecavensi ecclesiae pontificem eligere, nunciatur adesse Martinum. 59 Huius dum paene omnes sententiam praestolarentur, ait: Viri fratres, audite et adtendite consilium bonum. Qui a deo vobis electus est pontifex ipsum suscipite sacerdotem. Sane Mauri simul Maurilii iam noverant et virtutes et merita, postposita statim omni priori ignorantia mox pari mente ac voto in unam venere sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
quit amicis. Ite. ite: currite qͣntocius ad beatum
uirum maurilium. Et si obtinere potueritis. ut
ab illo merear uisitari: confido qu̵ per illum re¬
stituar sanitati. Eunc parentes ipsius et amici
cursu prepeti pro femina beatum maurilium
adierunt: piis p̃cib postulantes ut egrotam
diutius languentem. sua miseratione uisitaret.
Ille ubi hoc audiuit ÷ reminiscens illud clicentis
dñi benedictum. infirmus fui et uisitastis me:
sine mora ꝓficiscitur cum eisdem. Cumq per
uenisset ad domum: de more proprio prius
prostrauit se ad orationem. Deinde egrotam in¬
tuens : accepto benedicti olei liquore: mulieris
membra ꝑunxit. Expleto uero unctionis officio:
femina surrexit incolumis. Itaq extimplo sic re¬
stituta est sanitati: ut nichil hactenus aliquid¬
putaretur ꝑtulisse incommodi. Interea dum ta¬
libus beatus predio calamne floreret meritis et
uirtutib: urbs andegaua proprio pastore ui¬

Expanded text:
quit amicis: Ite, ite, currite quantotius ad beatum quit amicis: Ite, ite, currite quantotius ad beatum virum Maurilium, et si obtinere potueritis, ut ab illo merear visitari, confido quod per illum restituar sanitati. 53 Tunc parentes ipsius et amici praepete cursu pro femina beatum Maurilium adierunt piis precibus postulantes. ut aegrotam diutius languentem sua miseratione visitaret. Ille ubi hoc audivit, reminiscens illud dicentis domini benedictum: Infirmus fui et visitastis me, nec mora proficiscitur cum eisdem. 54 Vento autem illo ad domum, de more proprio prius prostravit se ad orationem, deinde aegram intuens, accepto benedicti olei liquore mulieris membra perunxit. Expleto namque unctionis officio femina surrexit incolumis, itaque extemplo restituta est sanitati, ut nihil eatenus putaretur pertulisse incommodi. 55 Interea dum talibus vir beatus in praedio Calonnae floreret meritis et virtutibus, urbs Andecava proprio pastore vi
Abbreviated transcription (Latin):
crimine recepto asmo miseratus absoluit.
Uerumptamen pro nocturna quam ꝑpessus
fuerat latro inuria. ne ue uoto priori priua¬
retur ex toto. qui necessitate ceperat inuola¬
re ñ uitio ÷ tres illi sacerdos aureos dedit: sicq
liberum abire permisit. Matrona quedam
nobilis p̾diues opib. senatorio ex genere ori¬
unda amedia nomine: graui ceperat incom¬
modo urgeri. Qõ cum per duodecim annos
pertulisset ÷ om̃sq fere res suas in medicoꝵ ex¬
pensis impenderet: nullum incolumitatis re¬
medium assequi merebatur. Sed qͣnto curiosiꝰ
totum artis sue ingenium in illam impendere
studuissent: tanto semꝑ deterius incommodo gra¬
uabatur. Cumq de eiuis sanitate desperassent¬
medici: parentes ipsuus de solis sepulture necessa¬
riis ammonebant. dicentes. Que ad sepulturã¬
eius opus sunt: ꝓcurate. Non eñi proficere potest
periture: ulla uis medicaminis ur̃i. Tum illa in¬

Expanded text:
crimine recepto asino miseratus absolvit. crimine recepto asino miseratus absolvit. 50 Veruntamen pro nocturna quam perpessus fuerat latro iniuria, neve voto priori privaretur ex toto qui necessitate coeperat involare non vitio, tres illi sacerdos aureos dedit sicque liberum abire permisit. 51 Matrona quaedam nobilis, praedives opibus, senatorio ex genere oriunda Amelia nomine gravi coeperat incommodo urgeri. Quod cum per duodecim annos pertulisset omnesque fere res suas in medicorum expensis impenderet, nullum incolumitatis remedium assequi merebatur, sed quanto curiosius totum artis suae ingenium in illam impendere studuissent, tanto semper deterius incommodo gravabatur. 52 Cum iam de eius sanitate desperantes parentes ipsius de solis sepulturae necessariis admonebant dicentes: Non enim pris admonebant dicentes: Non enim proficere potest periturae ulla vis medicaminis nostri, turn illa in