comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n tm eumi qur hatapał ẽ: um adop¬
adoꝑtatus fu̾it. nec int̾est iam inse
i fatoria dignitate ꝯstitutus eũ susce¬
ꝑit anante dignĩtatẽ senatoriam.
Daulꝰ ł .i. ad legẽ iuliam ⁊ paprã.
Senatoris fialius ẽ ⁊ his quem in
adoptionẽ accep̃ quamdu tm̃ infam¬
ia eiꝰ manet. E mancipatꝰ uͭ nom̃
filii emancipone annitit. Asenatore
madoptionẽ filiꝰ datus ei qͥ inferĩoris
dignitatis ẽ qi senatoris filius indr.
quia ñ am̃utit᷑ senatoria dignitas ro¬
optione inferioris dignitatis n magͥꝗͣ
ut consularis desmat ẽẽ.

Expanded text:
ntum eum qui naturalis est, uerum adopadoptatus fuerit nec interest, iam in senatoria dignitate constitutus eum susceperit an ante dignitatem senatoriam.undo ad legem Iuliam et Papiam. Senatoris filius est et is, quem in adoptionem accepit, quamdiu tamen in familia eius manet: emancipatus uero nomen filii emancipatione amittit. A senatore in adoptionem filius datus ei qui inferioris dignitatis est, quasi senatoris filius uidetur, quia non amittitur senatoria dignitas adoptione inferioris dignitatis, non magis quam ut consularis desinat esse.
Abbreviated transcription (Latin):
et ido tam c̃c̃ ciue̾m ꝙ̃ ꝓ eo: posse ser¬
uum ciuitatis torqueri. diui fr̃s
rescͥpserunt. Ideo ⁊ lib̃tus ciuitatis
nõ ñt necc̃e ueniam edicti petẽ.
si uocet ĩ niii aliquem exeinibꝰ.
Sacre ros. ⁊ religiose.⁊ sc̃e in nłłiꝯ
bonis s. Sacreaut̃ ros s̃ heq̃ pub¬
facta: ⁊̃ dirũto edificio loco sacer ma¬
net. ¶Religiosum aũ locum unꝰ¬
quisꝙ sua uolũnitate fac̃. dũ mor¬

Expanded text:
et ideo tam contra ciuem quam pro eo posse seruum ciuitatis torqueri diui fratres rescripserunt. ideo et libertus ciuitatis non habet necesse ueniam edicti petere, si uocet in ius aliquem ex ciuibus. Sacrae res et religiosae et sanctae in nullius bonis sunt. Sacrae autem res sunt hae, qufacta etiam diruto aedificio locus sacer manet. Religiosum autem locum unusquisque sua uoluntate facit, dum mor
Abbreviated transcription (Latin):
gi nõ possint. qualia s̃ ea. que in
continent᷑. Nam ⁊ fructus qui exfũ¬
do ꝑcipiunt᷑ corꝑales s̃⁊ id quod
exaliqua obligõne nob debetur. ple¬
rumq corꝑãle ẽ. ueluti fundꝰ homo
et ip̃m tus utendi. fruengi.⁊ ip̃mꝰ¬

Expanded text:
gi non possunt. qualia sunt ea quae in continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus, homo, et ipsum ius utendifruendi
Abbreviated transcription (Latin):
tͣutelam.⁊ substit᷑utionẽ a parente
feãm extingue ⁊ pͥmũ quidꝰ excu¬
tiendũ erit. que facultate pupilli
sint.⁊ que eiꝰ quiꝰ ãd optare eum ułit.
uut extunetur ex comꝑ̃atione ear̃ an
salubris ad õptio possit pupillo ĩdłi.
lum rel ige ĩ fainiliã sua. Tercio
cuiꝰ dem̃ etatis sit. ut ex timetur. an
ieliꝰ de lib̃is ꝓcreand̾ cogitare eũ:
q̃m exaliena familia quemq̃ redi¬
gẽ inpotestate sua. ¶Pret̾ea uidend̾
ẽ. annondebeat ꝑmitti ei quił uñ
ne aut illoꝵ quos iustis miptiis ꝓ¬
creau̾it. deminuatur spes. quã unꝰ¬
quisq lib̃oꝵ obsequio paret .s̃. aud
qͣui adoptatꝰ fuit: minꝰ ꝑcipiat:
qĩ dignũ erit eum ꝯsequi. Int̾dum
⁊ cdiciorem ꝑmittit᷑ ad optare pauꝑi¬
ori. si uite eiꝰ sobrietas clara sit. ł af¬
fectio honesta. nec incognita Satis¬
datio aut̃ inhis casib dari sole¶ Nn¬
eiꝰ qui ad rogare pupitlũ uel: si cãm
eiꝰ obaliam ꝓbabit subscbend̾ erit.

Expanded text:
tutelam et substitutionem a parente factam extinguere. Et primum quidem excutiendum erit, quae facultates pupilli sint et quae eius, qui adoptare eum uelit, ut aestimetur ex comparatione earum, an salubris adoptio possit pupillo intellelum redigere in familiam suam: tertio cuius idem aetatis sit, ut aestimetur, an melius sit de liberis procreandis cogitare eum quam ex aliena familia quemquam redigere in potestatem suam. Praeterea uidendum est, an non debeat permitti ei, qui uel ne aut illorum, quos iustis nuptiis procreauerit, deminuatur spes quam unusquisque liberorum obsequio paret sibi, aut qui adoptatus fuit minus percipiat quam dignum erit eum consequi. Interdum et ditiorem permittetur adoptare pauperiori, si uitae eius sobrietas clara sit uel affectio honesta nec incognita. Satisdatio autem in his casibus dari soleeius, qui adrogare pupillum uolet, si causam eius ob alia probabit, subscribendum erit,
Abbreviated transcription (Latin):
te: iił om̃s sin nuiris effice̾. Eadem ⁊
sermone manifestũ facẽ possit: uelle
se filium ĩ ad optionẽ dare: ꝑñ cõ¬
firmat᷑ ad optioᷤ.ᷤ a c̃ siiure  facta eẽt.
los adõptare possũt.¶ Narcianꝰ i. ⁊

Expanded text:
e: vel omnes sui iuris efficere. eadem et sermone manifestum facere possit velle se filium suum in adoptionem dare: perinde confirmatur adoptio, ac si iure facta esset. lios adoptare p
Abbreviated transcription (Latin):
cum aliqͣue adoptaiit. ni pͣuͣto m̃¬
tũo ano iur᷑a osangumnitatis inter
nepotes eẽ futurꝰa s: si fic ad optãi̾t
ut ⁊ nire leg̃ nepos suus eẽt. qĩ ex
lucio puta filio suo ⁊ ex matre famil
potestatem meã redigi b̃nfic̾io pͥnci¬
pis pot̾ lib̃tinum̃ tam̃ eum man̾e
citur ꝯiam alie s̃ diuim uiris ali¬
e humani. ¶Ouũm uiris s̃ uelu¬
ti ses saire. ⁊ religiose: Sc̃e quoq res

Expanded text:
co aliquem adoptauit, non puto mortuo auo iura consanguinitatis inter nepotes futura esse. sed si sic adoptauit, ut etiam iure legis nepos suus esset, quasi ex Lucio puta filio suo et ex matre familipotestatem meam redigi beneficio principis potest: libertinum tamen eum manere citur: nam aliae sunt diuini iuris, aliae humani. diuini iuris sunt ueluti res sacrae et religiosae. sanctae quoq
Abbreviated transcription (Latin):
et inpupilla obseruand̾ ẽ Sanis
desserit. inꝑube relicto filio ad opti¬
uo⁊ mor inpubes aescectat. an h̃r¬
des adrogatoris ten̾eant᷑ ⁊ dicendũ ẽ
hides quoq restitue se bona ad rõga¬
ti. ⁊ pret̾ea quartã parͣte s an ĩpu¬
bi adrogator substitue̾ possit q̃rset¬

Expanded text:
et in pupilla obseruandum est. 21 cesserit impubere relicto filio adoptiuo et mox impubes decedat, an heredes adrogatoris teneantur? et dicendum est heredes quoque restituturos et bona adrogati et praeterea quartam partem. Sed an impuberi adrogator substituere possit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ uocant᷑ sericia fer. Iñ munici¬
respondisse caffius refert. ꝓhibiq o¬
que publice s dedicata. sine incuii¬
tãte sint. sine inagro. sciendum ẽ.
loc̃ publicũ tũe facr̃ fĩ posse. cũ pͥncͥcꝑ
eũ decdicaũ ⁊ dedicandi ded pͣotestate.
Iitud notand̾ ẽ aliud eẽ sacr̃ locũ:¬
solent qui lib̾are eis locũ religione
uolunt: sacra iñ euocare. & ꝓpe᷑ di¬
cimꝰ sc̃a qua neq sacͣ. neq ꝓphana
s̃ .s sacͣtione quadã confirmata: u

Expanded text:
cia. In municirespondisse Cassius refert, prohiberique oquae publice sunt dedicata, siue in ciuitate sint siue in agro. Sciendum est locum pub‹l›icum tunc sacrum fieri posse, cum princeps eum dedicauit uel dedicandi dedit potestatem. Illud notandum est aliud esse sacrum locsolent, qui liberare eum locum religione uolunt, sacra inde euocare. Proprie dicimus sancta, quae neque sacra neque profana sunt, sed sanctione quadam confirmata: u
Abbreviated transcription (Latin):
ficiunt᷑. simulq cũ suo patre meiꝰ
reciddunt potestate. Ꝙ ñ simłr ĩ ad¬
optione conting. naͣm nepotes ex eo
inaui naturat retinent᷑ potestate. ⁊ ĩ¬
tm̃ cum quis adoptat s ⁊ cũ anog̃t.

Expanded text:
mulque cum suo patre in eius reccidunt potestatem. quod non similiteoptionem contingit: nam nepotes ex eo in aui naturalis retinentur potestate. Non tantum cum quis adoptat, sed et cum adrogat,
Abbreviated transcription (Latin):
uii. prefento nemo ambig̃. S uir p̃¬
fecturiꝰ a osulari femine p̾feratur.
uidend̾ e   preferri. quia maior
Augũitas ẽt in seru iuisi. contulaue
qui teminas am̃s ꝯsulariũ uxores:
adic saturninꝰ ⁊ matros. qd̾ nec usqͣm
peatu ẽ nec unꝗ̃ receptum. ̃ge¬

Expanded text:
um praeferendum nemo ambigit. sed vir praefectorius an consulari feminae praeferatur, videndum. putem praeferri, quia maior dignitas est in sexu virili. Consulares autem feminas dicimus consularium uxores: adicit Saturninus etiam matres, quod nec usquam relatum est nec umquam receptum.
Abbreviated transcription (Latin):
ultimo lib̾ nascatur. Nec .ii. natura
ꝑmisit simł uno impetu duos in¬
fantes de utõ matris excede ut or¬
dine uc̃to nascentiũ. nõ appare¬
at ut̃ in seruitute libtate ne nas¬
catur. Incipiente g̃ partu existẽs
conditio efficit. ũ exlib̾a ecdatur.
ꝙ: postea nascr̃: ueluti si quelib
alia conditõ lib̾tati mułis apꝑosi¬
ta: parturiente ea existate ẜina¬
nuinissa sub hac conditione si .x.
milia hr̃di. ticio ue dedit. eo mo¬
iñto quo parit. ꝑãtiũ imple̾u̾nt cõ¬
ditionẽ. ram libam peꝑisse creden¬
postea geminos edicłait dicendũ
.ii. nõ posse diciutrq ingcinũ
nasci. s eum qͥ postĩor nascr̃. qo gͦ¬
Lib̾a que p̃gnaus ultĩmo supplitio
dampnata ẽ. lib̃m parere.⁊ solitũ
ẽẽ reseru̾ari eam: dum partũ cił.
S si ei que ex nistis nuptiis ocepit
aqua.⁊ igniꝰ int̾dictũ ẽ ciuẽ ro̾ma¬

Expanded text:
ultimus liber nascatur: nec enim natura permisit simul uno impetu duos infantes de utero matris excedere, ut ordine incerto nascentium non appareat, uter in seruitute libertateue nascatur. incipiente igitur partu existens condicio efficit, ut ex libera edatur quod postea nascitur, ueluti si quaelibet alia condicio libertati mulieris adposita parturiente ea existat. uel manumissa sub hac condicione, si decem milia heredi Titioue dederit, eo momento quo parit per alium impleuerit condicionem: iam libera pe- perisse credenpostea geminos ediderat: dicendum est enim non posse dici utrumque ingenuum nasci, sed eum qui posterior nascitur. qliberam, quae praegnas ultimo supplicio damnata est, liberum parere et solitum esse seruari ea‹m›, dum partum ederet. sed si ei, quae ex iustis nuptiis concepit, aqua et igni interdictum est, ciuem Roma
Abbreviated transcription (Latin):
lus.i.xxxu. ad. Qui aͣd optionẽ
datur: his quib agnascitur cogna¬
tus fĩt. quib uͦ nõ agn̾ascitur. nec
um adoptauo. uxor mea illi matͥs
mͣliã m̃eã sũt ñ agnascr̃. s fitie

Expanded text:
 adoptionem datur, his quibus adgnascitur et cognatus fit, quibus uero non adgnascitur nec um adoptauer‹o›, uxor mea illi matrismiliam meam sunt, non adgnascitur: sed filiae
Abbreviated transcription (Latin):
quint̾ ligariũ accusauit: ñ optinu¬
it ap̃ ganum cesarem. Id̾ quinto le¬
garis qui c̃ afixce oram ten̾et. ĩ firm̃
tubonem applicare ñ ꝑmisit. uec aꝙͣ
aurire. quo nomine eũ accusaurt.
⁊ eicero defent. extat eiꝰ oͦro satis pͥul¬
cheirima que inscbitur ꝓ qͥnto lega¬
rio. tub̃io doctassimꝰ quid̃ habitus ẽ
uris publici ⁊ p̾ͥuati. ⁊ ꝯpłes utͣq oꝑis

Expanded text:
Quintum Ligarium accusauit nec optinuQuintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati
Abbreviated transcription (Latin):
digestis abausidio namusa ĩ centũ.
.x.i. libros. ex his auditorib płimũ
auctoritatis. hũit alfenꝰ. uarus. ⁊
aulus. ofilius. exquib uarꝰ.⁊ osul
fuit. ofilio inequest̾ ordine ꝑseu̾a¬
u̾it. is fuit cesari familiarissimꝰ ⁊
libros uire ciuuili płimos. ⁊ qͥ omne
partẽ oꝑis fundarent reliquit. Nã
de legib uicesime pͥmꝰ consc̾psit
de ĩsdictione. ¶Idem edictũ preto¬
us pmĩ diligent̃ oposuit. Nam añ
eũ seruiꝰ duos libros ad brutum.
ꝑ quã breuissimos ad edictũ sub sc̃p¬
aulꝰ. casceliꝰ quintꝰ musciꝰ uolusii
auditor. deniq milliꝰ honorẽ testõ
publiũ municiũ nepotẽ eiꝰ reliqͥt
hedem. fuit aũ questoriꝰ nec ultra ꝓ¬
fiscere uoluit. c̃ illi ⁊̃ augustꝰ ofula¬
tum offeiret. ex his trebaciꝰ ꝑicior.
plures. s murꝰ frequentant᷑. P ost
hos quoq tub̃o fuit qui ofilio oꝑã
decł. fut aũ pat̾ciꝰ. ⁊ tnsit a causis
agend̾. adius cuule inaxime postq̃

Expanded text:
digesti sunt ab Aufidio Namusa in centum quadraginta libros. ex his auditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Uarus et Aulus Ofilius, ex quibus Uarus et consul fuit, Ofilius in equestri ordine perseuerauit. is fuit Caesari familiarissimus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit. nam de legibus uicensimae primus conscribit: de iurisdictione idem edictum praetoris primus diligenter composuit, nam ante eum Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscripAulus Cascellius, Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec ultra proficere uoluit, cum illi etiam Augustus consulatum offeret. ex his Trebatius peritioplures, sed minus frequenta‹n›tur. Post ho‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaigm dubnano e remane eoi
in potestate. Qx nõ solum eos lbos
ip̃tate hebit: quos añ furorẽ genuit.
ũm ÷ si qd̾ añ furorẽ concepti. ĩ furo
uxor ꝯcipiat iudend̾ ẽ an ĩpotestate
eiꝰ naseatur filiꝰ. ⁊lam furios nc̃et

Expanded text:
nequaquam dubitandum est remanere eos in potestate. quare non solum eos liberos in potestate habebit, quos ante furorem genuit, uerum et si qui ante furorem concepti in furoruxor concipiat, uidendum an in potestate eius nascatur filius: nam furiosus licet
Abbreviated transcription (Latin):
quia mag̃ lid̾oꝵ cͥatiomi stude debe¬
sit: aut alia iu̾sta cã adrogandi. ue
re. Itẽm nõ debet quis płes ad rogaẽ.¬
li ex iusta cais nec lb̃tum alienũ.
nͥ maiorẽ mmor. Iabolens. ł .ii. ex¬

Expanded text:
quia magis liberorum creationi studere debesit aut alia iusta causa adrogandi, uelre. Item non debet quis plures adrogare nisi ex iusta causa, sed nec libertum alienum, nec maiorem minor. 16 Iauolenus
Abbreviated transcription (Latin):
In omm̃ fere iure. finita patris ad¬
optiui potestate. ns̃m ex pͥstmno re¬
tinetur ũestignum. Deniq ⁊ pata di¬
gnitas quesita ꝑadoptionem: finta
oceptus ⁊ natus: ꝑemancipatione¬

Expanded text:
In omni fere iure finita patris adoptiui potestate nullum ex pristino retinetur uestigium: denique et patria dignitas quaesita per adoptionem finita conceptus et natus per emancipatione
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ qui ex uno ⁊ uxore erꝰ uaser̃.
S si fingainꝰ abfuisse marit uerbi
ĩuenisse indomo sua. placet nob̾
iulram sña huĩc nõ eẽ mariti filiũ.
Cuxore sua assidue moratꝰ. nolit
liquãdni cũ uxore nõ ꝯcubuisse ĩ¬
firmitate int̾ueniente. ł alia cã ł ni
ea ualitudine pr̃f fuit. ut gn̾are¬

Expanded text:
qui ex uiro et uxore eius nascitur. sed si fingamus afuisse maritum uerbi inuenisse in domo sua, placet nobis Iuliani sententia hunc non esse mariti filium. uxore sua adsidue moratus nolit aliquamdiu cum uxore non concubuisse infirmitate interueniente uel alia causa, uel si ea ualetudine p
Abbreviated transcription (Latin):
innĩ redeunt: ⁊ qui ĩucõ fuer̾. cũ
ad rogaref᷑ simili mn inpotestate ad¬
rogatoris redigunt᷑ qͥ auos filios ⁊
exaltõ eoꝵ n epotẽm ht. Si init ne¬
potem qi exalto natũ sic adoptare :
por ħ effic̃e. si eim emanci plut. fa

Expanded text:
inio redeunt, uel qui in utero fuerunt cum adrogaretur, simili modo in potestatem adrogatoris rediguntur. Qui duos filios et ex altero eorum nepotem habet, si uult nepotem quasi ex altero natum sic adoptare, potest hoc efficere, si eum emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
Si dñs inseruos seuierit. ł adinpu¬
diciciam turpẽq uiolationẽ ꝯpellat.
q̃ne s̃ partes p̃sidis ex rescͥpto dun
pii ad eliũ marcianũ. ꝓconfulẽ ueti¬
ce manifestab̾i. cuiꝰ rescͥpti uba ħ¬

Expanded text:
inus in servum saevierit vel ad inpudicitiam turpemque violationem conpellat, quae sint partes praesidis, ex rescripto divi Pii ad Aurelium Marcianum proconsulem Baeticae manifestatur. Cuius rescripti verba
Abbreviated transcription (Latin):
ule late s̃.⁊ pleb otendet cũ patb¬
et uellet ex suo quoq corꝑe confules¬
c̃are.⁊ patres recusarent. factũ ÷ ut
ibum militũ cuearent᷑ partĩ ex plebe.
partim patrib osulari potestate. hi qͦ
cõstituti s̃ uario nũo. Int̾dum. il .xx.¬
fuer̃. int̾dum płes. nõ numꝗͣ paucio¬
res. ¶ dcm̃ cum placuiss creari ⁊ ex
plebe ofulos. ceper̃ exutroq corꝑe con¬
stiti. tunc ut aliq̃ ples patus hr̃ent.
placuit duos ex nũo patiũ ꝯstitin.⁊ ta
facti s̃ ediles curules ¶ Cumq cõsules
auocarent᷑ best finitumis. neq eẽt qͥ
inciitate iꝯ redcłe possit fc̃m ẽ ut p̃¬

Expanded text:
ulae latae sunt et plebs contenderet cum patet uellet ex suo quoque corpore consuleset patres recusarent: factum est, ibuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique constituti sunt uario numero: interdum nonnumquam pauciores. Deinde cum placuisset creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui. tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero patrum constitui: ita facti sunt aediles curules. Cumque consules a‹u›ocarentur bellis finitimis neque esset qui in ciuitate ius reddere posset, factum est, ut pr
Abbreviated transcription (Latin):
m̃m pot̃. Q cum ita se hãt ĩpo¬
testate filiũ hẽbit. prom̃ ⁊ si fu¬
riosa sit uxor ex ea añ ocepto in
potestate nascr̃. S infurore eiꝰ cõ¬
ceptꝰ ab eo qui nõ furebat: sine
⁊ uxor ⁊ maritꝰ. ⁊ tc̃ concipiat:
partus ĩ potestate patris nascitur.
qĩ uoliuitatis reliquns infuriosi
mauentib ¶ram c̃ ꝯsistat mm¬

Expanded text:
m potest: quod cum ita se habeat, in potestate filium habebit. proinde et si furiosa sit uxor, ex ea ante conceptus in potestate nascetur: sed et in furore eius conceptus ab eo qui non furebat sine det uxor et maritus et tunc concipiat, partus in potestate patris nascetur, quasi uoluntatis reliquiis in furiosis manentibus: nam cum consistat m
Abbreviated transcription (Latin):
loquti sumꝰ audiit m̃stitutꝰ. ab̾albo
tucillio. mͥftiruct aũ maxime agallio
aquilio. qͥ fuit cercme. Itaq lib̾ com¬
płes ei extant cerrine ꝯfecti. ħ cum
ĩ legatione ꝑiss statuam ei ppłs ro¬
manꝰ ꝓiostris posuit. ⁊ hodie exstat
ꝓrostris augusti. hꝰ uolumina com¬
libros. ad ħ płum proficissent᷑ fere
tñi libros conscͥpser. alfenꝰ. uarꝰ garꝰ.
aul. ofilnis. ticiꝰ. celsꝰ. aufidiꝰ. tuc¬
ca. aufidiꝰ musa. flauiꝰ. priscꝰ. gaui
ate iuis. ꝓculꝰ. labeo antistiꝰ pat̾cu

Expanded text:
locuti sumus, audiit, institutus a Balbo locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus autem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae: itaque libri complures eius extant Cercinae confecti. hic cum in legatione perisset, statuam ei populus Romanus pro rostris posuit, et hodieque exstat pro rostris Augusti. huius uolumina comprofecerunt, fere tamen hi libros conscripserunt: Alfenus Uarus Gaius, Aulus Ofilius, Titus Caesius, Aufidius Tucca, Aufidius Namusa, Flauius Priscus, Gaius Ateius, Pacuuius Labeo Antistiu
Abbreviated transcription (Latin):
filio pontifex maximꝰ. iꝰ cuule pͥmꝰ
rectigendo. mucii auditores fuer̃ com¬
płes. S p̃cipue auctoritatis aquiliꝰ
gar uiuentiꝰ ex quib gallũ marẽ
auctoritatis ap̃ ppłm fuisse seruus
dicit. oiñs tñ hii aserino sulpicio no¬
minant᷑. Alioqͥn ꝑse eoꝵ sc̃pta nõ
talia extant. Ut ea om̃s appetant.
deniq nͥ u̾santur om̃io scͥpta eoꝵ
int̃ manꝰ homiñ s seruiꝰ libros su¬
os opleuit. ꝓcuiꝰ sc̃ptura ipsoꝵ quo¬
q menioria ħr. Seruiꝰ aũ sulpiciꝰ
ẽ incausis orandis pͥmũ locũ. aire
ꝓc̾to pꝰ maicũ tulliũ. optiñet. tradr
ad consulend̾ qͥntũ muciũ de re ami¬
cisun ꝑuenisse. cũnq eums respon¬
disse de uire seruiꝰ par̾ intellex̃. It̃m
quintũ int̾rogasse.⁊ aqͥnto mucio.R.
aqunto mucio. Namq eum dixisse
turpe eẽ pat̾cio.⁊ nobli ⁊ causaꝰ oran¬
ti nis inquo ũsaretur ignorare. ea
uelut ꝯtumelia serinꝰ tactus. oꝑam
ded niri cnuli ⁊ płim̃ eos dequibꝰ

Expanded text:
filius pontifex maximus ius ciuile primus redigendo. Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit. omnes tamen hi a Seruio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea ‹om›nes appetant: denique nec uersantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Seruius libros suos compleuit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Seruius ‹autem Sulpicius› cum in causis orandis primum locum aut pro certo post Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum sibi respondisse de iure Serui‹us› parum intellexisset, iterum Quintum interrogasse et a Quinto Mucio resa Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
studioꝵ suoꝵ hãnt. consulentib
respondebãt. neq responsa utiq
signata dabant. s płmq iudicib
ipsi scribebãt. au testabant᷑ qͥ illos
ꝯsulebant. P rimꝰ diuus augustꝰ
ũ maior iuris auctoritas hr̃etur
licẽt responde rescpsit eis ħ ñ peti.
s pr̃ari solẽ. ⁊ iõ siquis fiduciã su
hr̃et. delectari se pͦp adrespondend̾ se
ĩꝑaret. G sabino ꝯcessũ ẽ. atib̾io ce¬
sare. ii p̃p respondet. qͥ mequest or¬
dine iam grand̾ narui.⁊ fere annoꝵ..
quinqͣ gurta receptus ẽ. huic nec¬
ample facultatos fuer̃. s płimĩ. ass̃
auditorib sustentatꝰ ẽ huic successit
ganis cassius. longiꝰ natus ex filia
tibonis. q̃ fuit neptis seruii simpli¬
cii. ⁊ id̾o ꝓ auũ seruiũ suppliciũ ap¬
pellat. Is⁊ consul fuit. cum qͣrtino
ritatis hũit: eo usq donec cefar eũ
ciuitate pelłet. ex pulsꝰ ab eo in sar

Expanded text:
studiorum suorum habebant, consulentibus studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetuliceret respondere, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet. Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordine iam grandis natu et fere annorum quinquaginta receptus est. huic necamplae facultates fuerunt, sed plurimum a auditoribus sustentatus est. Huic successit us Cassius Longinus natus ex filia Tuberonis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proauum suum Seruium Sulpicium appellat. hic consul fuit cum Quartino ritatis habuit eo usque, donec eum Caesar ciuitate pelleret. Expulsus ab eo in Sar
Abbreviated transcription (Latin):
ex his añius ꝯsul fuit. labeo no¬
luit cum offertur ei abaugus¬
to osulatꝰ. quo suffectiis fieret.¬
et honorem susciꝑet. S płimũ
studiis oꝑam dedit.⁊ totũ amĩ
ita duserat. ut rome sex m̃sib
cum studiosis ẽẽt. ⁊ ui. m̃sibus
secełet ⁊ conscbend libris oꝑam
daret. Itaq reliquir quadragĩta
uolumina ex quib płima int̾
manꝰ u̾santur. hi duo pͥmũ
ueluti diu̾sas sextas fecer. nam
anterꝰ capito. ĩ his que ei tradite
qualitate ⁊ fiducia doctne. qd̾⁊ ce¬
t̃is oꝑis sapientie oꝑam decłat. plĩ¬
ma ĩnouare ĩstrtuit.⁊ ita ateio ca¬
pitoni inassuriꝰ sabmꝰ successit.
Labeoni nerua. q̃ ad huc eas dissẽ¬
siones auxer.. ħ ⁊̃ nerua cesari fa¬
miliarissimꝰ fuit. mansuriꝰ sabi¬
nꝰ ĩ equest᷑ ordine fuit. ⁊ publice
dari atibio cesare. ħ tñ illi concessũ
erat: ⁊ u obit̾ier sciamꝰ ante tꝑa
augusti publice respondendi iꝰñ
apͥncipib dabatur. S qui fiduciã

Expanded text:
ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fier‹et›, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit: et totum annum ita diuiserat, ut Romae sex mensibus cum studiosis esset, sex mensibus secederet et conscribendis libris operam daret. itaque reliquit quadringenta uolumina, ex quibus plurima inter manus uersantur. hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innovare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerva, qui adhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerva Caesari familiarissimus fuit. Massurius Sabi in equestri ordine fuit et publicae dari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat. Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
capiunt᷑. aũ qui exanciłł nr̃is nascũ¬
ti Ingenin s̃: qui exm̃atre lib̃a na¬
ti funt. Suffic̃ enĩ lib̾am fuisse eo
pariat. placuit eũ qͥ uascr̃. liber̃ nas¬
ci. Nec int̾ ẽ iustis nptiis concepit.¬
an uulgo. qiia ñ debet. calamitas

Expanded text:
capiuntur aut qui ex ancillis nostris nascuntur. Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt: sufficit enim liberam fuisse eo pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci. nec interest iustis nuptiis concepian vulgo, quia non debet calamitas
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad cartaginenses missꝰ legatus.
cũ ẽẽt diu e t essere posite una pacis.
alt̾a belli. arbitͥo s dato. utrã uell
refeiri romã. utramq subfuł. ⁊ ait.
cartagniẽses pet̾e deb̃e utram mal¬
lent acciꝑe. ¶ post fur ribuis corũ¬
camꝰ. ut dixi qͣm pͥmis ꝓfiteri cepit.
cuiꝰ tam̃ scͥptum ulłin extat. s res

Expanded text:
qui ad Carthaginienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum nullum exstat,
Abbreviated transcription (Latin):
cisset. s quod legẽs sine ordine latas
passus : postea ne diuiciꝰ ħ fieret. pla¬
suit publica auctoxitate ꝯstitu ui
quas int̾abulas eboreas ꝑscͥptas pro
iostris ꝯposuerꝰ. ũ possint leges aꝑtiꝰ
pcipn. datumq ⁊ eis i eo anmo inci¬
uitate fũmũ. uti leges corrig̾ent.⁊ si
opꝰ ẽẽt: int̾piẽtarent᷑. neq ꝓuocatio
abeis sicut areliquis magistratibꝰ
fiẽt. qd̃ ipsi animadũter:. aliquid
de eẽ istis p̾mis legib id̾oq sequenti
anno alias duas ad easdẽ tabulas
abiecer. ⁊ ita exaccidenti appellate
s̃ legos.xii. tabular̃. quaꝵ ferendar̃
au̾ctorẽ fuisse.xͣ. iuris ħrmodoꝵ qͣn¬
dam efestum exulantẽ. ĩ italra. q dã

Expanded text:
it, sed quod leges sine ordine latas,passus est. Postea ne diutius hoc fieret, placuit publica auctoritate decem consquas in tabulas eboreas perscriptas pro rostris composuerunt, ut possint leges apertius percipi: datumque est eis ius eo anno in ciuitate summum, uti leges et corrigerent, si opus esset, et interpretarentur neque prouocatio ab eis sicut a reliquis magistratibus fieret. qui ipsi animaduerterunt aliquid deesse istis primis legibus ideoque sequenti anno alias duas ad easdem tabulas adiecerunt: et ita ex acceden‹ti› appellatae sunt leges duodecim tabularum. quarum ferendarum auctorem fuisse decemuiris Hermodorum quendam Ephesium exul
Abbreviated transcription (Latin):
orta. ⁊ tradita s̃.⁊ quid̃ exomnib qui
scĩam nacti s̃ añ tib̾ium ⁊ eoꝵ caniũ
publice ꝓfessum ueminẽ traditur.
Cctĩ aũ ad huc ł inlatenti iꝰ cuule re¬
tine cogitabant. solũq ꝯsultatorib
uacare potiꝰ q̃m disc̃̾e uolentib se
prãbant ¶ Fuit aũ mp̃mis ꝑitus
publis papiriꝰ. q̃ legos regas nuñ¬

Expanded text:
 qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in
Abbreviated transcription (Latin):
religiones ẽãnt. relictis ducib pͥstinis
sigia inaduentinũ tͣnstuler̃ om̃isq
plebs urbana mox eod̾ se contuł.
ppq consensu partim incarcem ne¬
cati. ita rursꝰ. rp̃. suũ statũ recep̃.¬

Expanded text:
sa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcerecati. ita rursus res publica suum statum recep
Abbreviated transcription (Latin):
subtexitur leg̃ actõ eybem ẽẽ tres aliĩ
libri refu̾ntur. quos tñ quidã negͣnt
erde ẽẽ. Nos secutus adaliqͥd ẽ cato.
dem̃ mareꝰ cato pͥnceps porcie fami¬
lie cuiꝰ ⁊ libri extant. S et plum fi¬
lii eiꝰ ex quib cet̾ĩ oriunt᷑. post hos
lius qui fundauer̃ ius cunle. Ea his
publis municius. ⁊ .x. libellos reliqͥd.
lumina sc̃pta maulii monum̃ta. illi
duo osulares fuer̃. brutus pretoriꝰ pu¬
blius aũ munitiꝰ ⁊̃ pontifex marꝰ.
abhis ꝓfectis̃. P ublius. Rutilius. rufꝰ
qui rome consul. ⁊ asie ꝓconsul fuit.
paulꝰ ĩgimus ⁊ quintus tiub̃o. ille
stoicꝰ pãuse auditor qui ⁊ ip̃e consul
⁊ sertus pompeiꝰ gnei pomperꝰ pat̾ciꝰ
fuit. eod tͦꝑr ⁊ celis antipat̃ qͥ historias

Expanded text:
subtexitur legis actio. eiusdem esse tres alii libri referuntur, quo‹s› tamen quidam negant eiusdem esse: hos sectatus ad aliquid est Cato. deinde Marcus Cato princeps Porciae familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur. Post hos lius, qui fundauerunt ius ciuile. ex his Publius Mucius etiam decem libellos reliquit, lumina scripta Manilii monumenta. illi duo consulares fuerunt, Brutus praetorius, Publius autem Mucius etiam pontifex maximus. Ab his profecti sunt Publius Rutilius Rufus, qui Romae consul et Asiae proconsul fuit Paulus Uerginius et Quintus Tubero ille stoicus Pansae auditor, qui et ipse consul. etiam Sextus Pompeius Gnaei Pompeii patruus fuit eodem tempore: et Coelius A
Abbreviated transcription (Latin):
r dr̃. ut ẽ io naturale alt̾o modo: qd̾
omnibꝰ. au płibꝰ inquac̃q cͦititate ⁊¬
utile ẽ. ut ÷ iꝯ euule s n minꝰ iꝰ recte
appellatur incitate nr̃a. iꝯ honora¬
riumꝰ p̃tor quoq i redde dr. ⁊ cum

Expanded text:
r, ut est ius naturale. altero modo, quod omnibus aut pluribus in quaque ciuitate utile est, ut est ius ciuile. nec minus ius recte appellatur in ciuitate nostra ius honorarium. praetor quoque ius redde
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾sis sc̃ptis legib ñ utimur. Id
custodiri oꝑtet. qd mõrib ⁊ osuet᷑u¬
dine inductũ e⁊ si qua in re ħ de¬
fic̾et. tuc̃ qd̾ piorim̃ ⁊ consẽquens
ei ẽ. si nec id q̃uid̃ appareat. tũc nis
quo urbi poma uttur seruari oꝑ¬
nulla alia excausa nos teneant ꝗͣ
qd nudicio ppłi recepte .s̃. nũto et
ea q̃ sine ullo scͥpto ppͥ ꝓbaũit. te¬
p̃p uoluntatẽ suã decłare ͥ a nͣ reb
ip̃sis. ⁊ factis:. Er rectissune ⁊ illud¬

Expanded text:
causis scriptis legibus non utimur, id custodiri oportet, quod moribus et consuetudine inductum est: et si qua in re hoc deficeret, tunc quod proximum et consequens ei est: si nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari opnulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probauit, tepulus uoluntatem suam declaret an rebus ipsis et factis?
Abbreviated transcription (Latin):
lege iure in .xii. tabulas tͣnstułat
ore iiguns omne: fas ac ne fas mis¬
cuisse indignatꝰ qd̃ uetustissima
iiris obseruantia in ꝑsona filie sue
defeciss utpote cũ brutiis qͥ pͥmꝰ rome¬
÷ consul fuit uindic̾ias scdm lib̾tatẽ
dixiss inꝑsonam uindicis uitellioꝵ¬
serui᷑ qd proditionis ꝯiurationẽ in¬
dicio suo detererat: ⁊ castitatẽ filie
uite quoq eiꝰ prefẽndam putaret.
arrepto cultro de tab̾na lanionis fi¬

Expanded text:
ere iure in duodecim tabulas transtulerat, ore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, uindicias secundum libertatem dixisset in persona Uindicis Uitelserui, qui proditionis coniurationem indicio suo detexerat et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis fi
Abbreviated transcription (Latin):
magistratuũ edictũ: uñ iꝯ honorãiũ
nascitur. au senatꝰ ꝯsultũ: qd̾ solũ
senatꝰ constituente induer̃ sine lege̾.
originẽ uiis.⁊ ꝓcessum cognitũ. cõ¬
sequens ÷ ũ de magistratinũ nom̃ib
⁊ origine cognoscamꝰ. Q ait ex posui
mꝰ ꝑeos qui iuri dicendo prest̃ effec
lio ꝓduci qu ad mtigistr̃ aitinet.
Inicio ciuitatis hꝰ constat omnẽ
rego potestatẽ lũisse. hisdem tꝑib
⁊ tbunũ celoꝵ fuisse constat. is aut̃
iumꝰ britus qͥ auctoi fuit regis eici¬
endi. ¶ Eaactis denĩ regib cõsules
constitutis duo. penes qͦs summũ is
uti eẽt. sege rogatum ẽ. Dicti sunt
ne ꝑ omnra regiã potestatẽ s̃ uendi¬
carent. lege lata factum ÷ Ut abeis
ꝓuocatio eẽt. neue possent in cap̃q¬

Expanded text:
magistratuum edictum, unde ‹ius› honorarium nascitur aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sine lege, aoriginem iuris et processum cognitum consequens est, ut de magistratuum nominibus et origine cognoscamus, quia, ut exposuimus, per eos qui iuri dicundo praesunt effectlius produci. Quod ad magistratus attinet, initio ciuitatis huius constat reges omnem potestatem habuisse. Isdem temporibus et tribunum celerum fuisse constat: is autem Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi. Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, lege rogatum est: dicti sunt er omnia regiam potestatem sibi uindicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue posse‹n›t in cap
Abbreviated transcription (Latin):
magistratꝰ tm̃ hebantur legitimi.
Chisdem tꝑib c̃ plebs apatrib secessis¬
tbunos sͥ inmonte sacro c̾auit. qͥ eẽnt
plebeii magistt᷑us. dicti tͥbum qd̃ tuẽ
intres partes ppłe dunsꝯ erat. ⁊ ex sin¬
guł singuli c̾abantur ł quia tbuun¬

Expanded text:
magistratus tamen habebantur legitimi. cum plebs a patribus secessistribunos sibi in monte sacro creauit, qui essent plebeii magistratus. dicti tribuni, quod olim in tres partes populus diuisus erat et ex singulis singuli creabantur: uel quia t
Abbreviated transcription (Latin):
inliꝰ cesar. duos p̃tore. ⁊ duos ediles.
qͥ frum̃to preẽent.⁊ acerẽ cereales cõ
cim pretores constituit. Pꝰ deinde
diꝰ claudiꝰ duos pretores adiecit.
qͥ dẽfiłicomisso iꝯdicent. ex quib u¬
nũ diuꝰ titus. detrax̃. ⁊ adietit diuꝰ
nerua qͥ int̾fiscum ⁊ pͥuatos iꝰ dm̃i
ꝙ ħ omnia quotiens in rp̃. s̃ ma¬
gistratꝰ obseruant᷑. Q uotiens aut̃.
is uocatur prefectꝰ urb. qui p̃fectus¬
urbi olim ꝯstituebatur. Eꝰ ea fere
latinar̃ fet̾iaꝵ causa introductꝰ ẽ ⁊
quot annis obseruatur. Nam p̃fect.
annone ⁊ uigilũ. nõs̃ magistiatꝰ s
ex̃ ordinem utilitatis cã ostituti sũt
⁊ tm̃ hi quos eis tibes diximꝰ pꝰea
ectiles senatuso fulto creabant᷑. G ex
uitate uira reddebant. Iuĩs cuuił
scĩam płimi ⁊ maxĩ uiri ꝓfessi sũt.
S qͥ eoꝵ maxime dignatõis ap̃ ppłm.¬

Expanded text:
Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales consus sedecim praetores constituit. post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qui de fideicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adiecit diuus Nerua qui inter fiscum et priuatos ius diomnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem is uocatur praefectus urbi. qui praefectus olim constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis obseruatur. nam praefectus annonae et uigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt. et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles senatus consulto creabantur. Ergouitate iura reddebant. Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud p
Abbreviated transcription (Latin):
Solum relictum ẽ iłł u coħrcere poss̃
et iniuncula publica duci iub̾ent.
D demĩ cũ censꝰ iam amaiori tꝑr
augendꝰ eẽt. ⁊ osules ñ suffic̾ent. huic
quoq offõ. censores constituti s̃ populo.
dciũ aucto. cum crebra orirentur.
bella ⁊ quedam acͥora a fintimis in se¬
rerent᷑ iñtdum re exigente placuit
maioris potestatis magistrat  ftitin.
Itaq dictatores proditi s̃. aquib nec ꝓ¬
uocandi uis fuit. ⁊ quib ⁊ capitis ani¬

Expanded text:
solum relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent. Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti sunt. Populo deinde aucto cum crebra orerentur bella et quaedam acriora a finitimis infe‹rr›entur, interdum re exigente placuit maioris potestatis magistratum constitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec uocandi ius fuit et quibus etiam capitis ani
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ ꝓrudentiũ auctoritatẽ necc̃i¬
aͣmq ee. disputationẽ fori. ħ dispu¬
tatio ⁊ ħ̾iꝰ. qd sine sc̃pto ueñ. cõm¬
positum a prudentib ꝓͥa parte ali¬
qua ñ appellatur. ut cete partes nuͣs
suis nomiib designant᷑. Datis ꝓpͥis
nõĩb cetis partib s cõmum nomĩe
applłatur ius ciuile dem̃ ex his legi¬
b codem tꝑr fere: accõnes ꝯposite s̃.
quib uit se homines disceptarent.
quas actiones ne pp prout uellet in¬
stitueret. certas solempnesq ẽẽ uolu¬
er̃. ⁊ appellat᷑ ħ pars uils. leg̃ accõnes
le. ex insdem legis acone cd̃posite s̃.
Omniũ tam̃ har ⁊ int̾pretandi scĩa.
et actiones ap̃ collegiũ pontific̃ eãnt
ex quib constituebat᷑. quis q qͦ ãno
pre eẽt puatis. ⁊ fere ppłe annis ꝓpo

Expanded text:
ium authoritatem necessariamque esse disputationem fori. Hec disputatio et hoc ius quod sine scripto venit, compositum a prudentibus, propria parte aliqua non appellatur, ut cetere partes iuris suis nominibus designantur, datis propriis nominibus ceteris partibus, sed communi nomine appellatur ius ciuile. Deinde ex his legibus eodem tempore fere actiones compositae sunt, quibus inter se homines disceptarent: quas actiones ne populus prout uellet instituere‹t›, certas sollemnesque esse uoluet appellatur haec pars iuris legis actiones, le, ex isdem legis actiones compositae sunt. omnium tamen harum et interpretandi scientia et actiones apud collegium pontificum erant, ex quibus constituebatur, quis quoquo anno praeesset priuatis. et fere
Abbreviated transcription (Latin):
tiones continet: appellatur iꝯ cnule
flamiaũ sicuti is elle cuule pͣ apirian.
am nͨ igneus flauiꝰ de suo quicꝙͣ
adiecit libro. ¶augescente ciuitate
qͥ adeant quedam gn̾a agendi com
sextus eliꝰ alias actiones composuit.
et libr̃ pͦp dedͭ qͦ applłatur iꝯ elianũ.
dem̃ cum ẽẽt. inciuitate lex .xii.
tabular. ⁊ iꝯ ciuile ẽẽt.⁊ legis accõs
eueñ ut plebs in discordiam eum pr¬
trib ꝑueñiret. ⁊ secedet sͥq iura cõ¬
stituet. que pleb̾cita uocantur. Mor¬
cum reuocata ẽ plebs quia multe
discordie nascebant᷑. De his pleb̾citis
ꝓlegib placuit ea obseruari lege
testas aũ ead̾ eẽt. dem̃ quia difficile
plebs cõueire cep̃. ppłe c̾te multo
difficitiꝰ intanta turba homiis. ne¬
cessitas ip̃a. curam rei publice ad se¬
natũ dectux̃. Ita cep̃ senatꝰ se int̾ponẽ
⁊ quicqͥd constituiss obseruabat᷑ ĩs qd̾
is appestat᷑ senatꝰ consultũ. Eodem

Expanded text:
et, appellatur ius ciuile Flauianum, sicut ille ius ciuile Papirianum: nam nec Gnaeus Flauius de suo quicquam adiecit libro. augescente ciuitate quia deerant quaedam genera agendi, non Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui appellatur ius Aelianum. Deinde cum esset in ciuitate lex duodecim tabularum et ius ciuile, essent et legis actiones, euenit, ut plebs in discordiam cum patribus perueniret et secederet sibique iura constitueret, quaecum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege testas autem eadem esset. Deinde quia difficile plebs conuenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam reipublicae ad senatum deduxit: ita coepit senatus se interponere et quidquid constituisset obseruabatur, idque i
Abbreviated transcription (Latin):
argenti. aui flatores.⁊ tum uiri capi¬
tales. q̃ carceris custodiam habent.⁊ c̃
ammadũti oꝑt̾et. teruentu eoꝵ fiet.
& quia magisttib uesꝑtinis tꝑib ĩ¬
publicũ eẽ. inconuenies ẽãt. .u. uiri
ostituti s̃. eis tib̃im. ⁊ ultra tibim qͦ
possint ꝓmagistratib fungi. ¶Capta
demĩ sardima. mox sicilra. itẽ ispami¬
a. dem̃ narboñsi ꝓuincia. totidẽ p̃to¬
res. quot ꝓunitie indicionẽ uen̾ant
c̃ati s̃ partim: qui urbanis reb par¬
tim: qui ꝓuincialib precẽnt. dem̃

Expanded text:
argenti auri flatores, et triumuiri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animaduerti oporteret interuentu eorum fieret. Et quia magistratibus uesum esse inconueniens erat, quinqueuiri constituti sunt cis Tiberim et ultis Tiberim, qui possint pro magistratibus fungi. Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi prouincia totidem praetores, quot prouinciae in dicionem uenerant, creati sunt, partim qui urbanis rebus, partim qui prouincia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitt̾entibꝰ in ꝯueniens erit. omis¬
dsis mutiis atq origine nõ repetita.
atq illotis ut ita dix̾im manib ꝓti¬
nꝰ mat̾iam unt̾pretõis tractare : Nam¬
q nͥ fallor iste prefõnes ⁊ libentiꝰ nos
ad lectionẽ ꝓposite mat̾ie ꝑducunt ⁊ c̃¬
ĩ uenĩmꝰ. hꝯ euidentiorẽ pr̃ant intel¬
lectum. Pompon. ł singłari enchir̃.
Deccãtum itaq nob uid̾r ipsiꝯ turis
originem atq processũ demonstr̃e. ⁊
quid inintõ ciuitatis nr̃e p̾p sine le¬
ge c̾ta. fñ iure c̃to pͥm̃ agẽ instituit.
omina q̃ manũ aregibꝰ gub̾nabant᷑.
postea aucta ad aliquẽ mod̾ ciuitate.
diuisisse quas partes curias appllauit.
ppea qd tũc rei publice curam ꝑsñas

Expanded text:
mittentibus inconueniens erit omi‹s›sis initiis atque origine non repetita atque illotis ut ita dixerim manibus protinus materiam interpretationis tractare? namque nisi fallor istae praefationes et libentius ad lectionem propositae materiae producunt et ci venerimus, evidentiorem praestant intellectum. Pomponius libro singulari enchiridii Necessarium itaque nobis videtur ipsius iuris originem atque processum demonstrare. Et quidem initio ciuitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primum agere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur. Postea aucta ad aliquem modum ciuitate diuisisse, quas partes curias appellauit propterea quod tunc reipublicae curam per s
Abbreviated transcription (Latin):
in quo i recͥeitur. appłłone collart
ab eo qdͣ fit meo uͥ sit̃. quẽ locumde¬
t̾minare. ħ modo possumꝰ. u̾cumq
pretor salua maiestate imꝑii sui sal¬
uoq more maioꝵ nis dicere ꝯstituit.
is locꝰ rector iꝰ appellatur ¶Hartim

Expanded text:
itur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mam potestatẽ hebat. nõ erat fas ult᷑¬
sertũ m̃sem retim̃.⁊ his dictatoribꝰ¬
inagist᷑ equitũ in iungebant᷑. sic. qͦin¬
regib tͥbutis cełum qd̾ offm̃ fere tale
eãt. quale hodie prefectoꝵ pretorio

Expanded text:
mam potestatem habebat, non erat fas ultxtum mensem retineri. Et his dictatoribagistri equitum iniungebantur sic, qregibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio
Abbreviated transcription (Latin):
instit ¶Iusficia ẽ constans. ⁊ ꝑpetua
uosutas tus fuũ cͣiq tbuens. Iuĩs
suũ cuiq tribuere ¶Iuris prũdentia
diuĩnar̃ atq humanar̃. rer̃ noticia.:
iusti atq iusti. scĩa. Paulꝰ lib̃.x¬

Expanded text:
petua uoluntas ius suum cuique tribuendi. Iuris suum cuique tribuere. Iuris prudenti‹a› est diuinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. 11 Paulus lib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpulsemꝯ. nam iͭure n eueñ.ii quod
quisq obtũtelam̃ corꝑis sui fec̾it:
iure ficisse existimetur ⁊ cum int̾
nos cognãtionẽ quãndã natura cõ¬
stituit. consequens: hominẽ hom̃i
seruitute ẽ: manui ⁊ potestati sub¬
positus ẽ. ⁊ manumissꝰ lib̾aturꝰ po¬
testate. qͥue tes aiuire gentiũ originẽ
sumpsit. ut̃pote cum iure naturali
omines lib̾i nascentũr. nec ẽet nota
manumissio. cum seruitꝰ ẽẽt incog¬
nita. s postea quam iure gentium.
serutꝰ inuasit: secutum ẽ bnficiũ
emagumrissionis ⁊ cum uno naturali ⁊¬
nomine om̃s appellarem̃. ure g̃m¬

Expanded text:
am iure hoc euenit, ut quod quisque ob tutelam corporis sui fecerit, iure fecisse existimetur, et cum inter nos cognationem quandam natura constituit, consequens est hominem homini anui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure g
Abbreviated transcription (Latin):
nitionum. Iu̾s autẽ ciuile ẽ. quod ex
legib plebicitis senatus cõsultis dẽctis
pͥncipium. auctoritate prudentiũ ue¬
int. Ius p̃torium ẽ qułi p̃tores intro¬
duxer̃ adntuanti. ł spplendi. ⁊ cor¬

Expanded text:
nitionum. Ius autem ciuile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritate prudentium uenit. Ius praetorium est, quod praetores introduxerunt adiuuandi uel supplendi uel cor
Abbreviated transcription (Latin):
filosefiam nõ simulatã affectantes.
¶hur̃ stucdii due s̃ põsitiõnes. publi¬
cum ⁊ p̾uatum. ¶ publicum tus ẽ
quod adstatum rei roman̾e s̃pectat.:
p̃uatum: qͣtłi ad singłoꝵ utilitatẽ. ꝑtͥ¬
Sunt .ii. quedam publice utilia que¬
dam pͥuatim: publicũ nis: insacri.
insacdotib in magistiatibꝰ cõsiftit.
ꝑ riuatum iꝯ: t ꝑtitum ẽ. Collectum ⁊¬

Expanded text:
simulatam affectantes. Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem: sunt enim quaedam publice utilia, quaedam priuatim. publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit. priuatum ius tripertitum est: collectum
Abbreviated transcription (Latin):
tĩna appelłatũ. Nam ut elestanter
cels aissinitꝰ. Ius ẽ ans bomĩ. ⁊ eqͣui.
cuiꝰ mito quis nos sac̃dotes app̃ell.
sũftitiam ñamq cõltlꝰ. ⁊ boni. ⁊ eqͥ
noticiam ꝓfit̾emur. e quum ab mi¬
quo sẽꝑante᷑ licitum ab illicio dn¬
cernente. bonos nõ sotum metu pe¬

Expanded text:
tia descendit. Nam, ut eleganter Celsus diffinit, ius est ars boni et equi, cuius merito quis nos sacerdotes appellat. Iustitiam namque colimus et boni et equi notitiam profitemur equum ab iniquo separantes, licitum ab illicito discernentes, bonos non solum metu pe
Abbreviated transcription (Latin):
de. S icũ uẽditor admoni̾iss ẽp¬
torẽ ut publiciana potĩ uł ea as¬
tõe q̃ de fudo uẽctigali ꝓpõita ẽ ex¬
ꝑiret᷑. ẽptor idface̾ suꝑsedĩt. õimͦto
cebit eidor suis. nͥ ꝯmutit᷑ stipło.¬

Expanded text:
 cum venditor admonuisset emptorem, ut Publiciana potius vel ea actione quae de fundo vectigali proposita est experiretur, emptor id facere supersedit, omnimodo nocebit ei dolus suus nec committitur stip
Abbreviated transcription (Latin):
edictũ. quia nicħ t̃ abẽ. ¶Siquis
ñ restituat ĩ quadruplũ meũ nidi¬
cĩ pollicet᷑. Quachuplab̾r ã omne
quodẽq restit̾i oꝑtuit. Satis cle¬
ment᷑ cum reo p̾tor eg̃. u̾ daret ei
restituencti facultatẽ siuult penã:
euitare s ꝑ õst ami uͨ insimplũ ac¬
tionẽ pollicet᷑. s ñ semꝑ. s cã cogni

Expanded text:
Si quis non restituat, in quadruplum in eum iudicium pollicetur: quadruplabitur autem omne quodcumque restitui oportuit. satis cleer cum reo praetor egit, ut daret ei restituendi facultatem, si uult poenam euitare. post annum uero in simplum actionem pollice
Abbreviated transcription (Latin):
uiato. ¶ Si is accipiat pecumã ꝙ
instrimĩta status mei int̾uersurꝰ:
ñ dem. ñ dubitatur quin maxima
metu compellar. At utiq si iam i
su̾itutẽ p᷑tor ⁊ ilł instruĩntis ꝑditiꝰ

Expanded text:
illato.Si is accipiat pecuniam, qui instrumenta status mei interuersurus est nisi dem, non dubitatur quin maximo metu compellat, utique si iam in seruitutem petor et illis instrumentis perditis
Abbreviated transcription (Latin):
coactus. acceptam tͥ stipłonem fec̾im:
arbitratu uidicis ap̃quem ex hoce¬
dicto agͥ. ñ solum id continetur: ut
ris. ut fidenissori accepto fiẽt uim
fec. ñ tenebr fidenissor: ut rei quoq
obligõnem restituat.

Expanded text:
coactus acceptam tibi stipulationem fecerim, arbitratu iudicis, apud quem ex hoc edicto agitur, non solum illud contiris ut fideiussori accepto fieret uim fecit, non tenebitur fideiussor, ut rei quoque obligationem restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
txrii. it̾ẽptus ẽ: ẽẽss it legis aqlie actio.
De dolo aũ atio: qicũqł tp̃i eũ occide¬
rit cessat. qa extestim̃to actio ꝯpetitit.¬
actiorẽ. Et placuit mͥ ꝙ labeo seͥbit.
ͦ dñs quadupedis ñ fit soluẽdo: dãri
ded̾e dedolo. quãus srnõxe deditio sit
secuta: nͣpnto badã nec ĩ id ꝙ excedit.¬

Expanded text:
egatarii, interemptus est, cessat legis Aquiliae actio: de dolo autem actio, quocumque tempore eum occiderit, cessat, quia ex testamento actio competit.actionem. et placuit mihi, quod Labeo scribit, si dominus quadrupedis non sit soluendo, dari debere de dolo, quamuis si noxae deditio sit secuta, non puto dandam nec in id quod excedit.