comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ces ambo ciucunecti instare sig¬
inferis hortari milites orare sin¬
gulos uniusos obcescari oscenta¬
re patã ante oculos uictoriam
comoue facẽ piculoꝵ excitare
iras animos actolle fortibus ui

Expanded text:
e circumvecti, instare signiferis, hortari milites, orare singulos, universos obtestari, ostentare positam ante oculos victoriam, commonefacere periculorum, excitare iras, animos attollere, fortibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
casset ꝙͣ multos muenia quibus
usto duci succedentib nõ solum
cemarius collega forti et egregio bi¬
io nocuit nec potuit in Imꝑio pa
manos ad extrema cladui ẽẽ per¬
ductos / deti int̾ hos tam felix
tam gloriosꝰ aliquis ut tͥbunos
et senatu ⁊ fortua pudeat uir¬

Expanded text:
am multos invenias quibus usto duci succedentibus, non agenarius collega forti modestoque viro nocuit, nec potuit in imperio unterdum ad extrema cladium esse perductos. 43 Detur inter hos tam felix et tam gloriosus aliquis, ut et tribunos et senatum et fortunam pudeat ho
Abbreviated transcription (Latin):
spes fouebat ac quoc occulos in
Capione peflectebant memmne¬
nt q tot duces tot ex̾citus ad
hoc fusos cesosq cot milia suoꝵ
capea Regem maxiniũ eis ꝙ int̾
cũctos amicissimũ Inc̾deptũ se ꝑ
huc italia pulsos / ⁊ hispania¬
Iiffrica deniq ꝓpe diem insi oc¬
curritur pulsum iri honor qui¬
dam occupabat ceu exeremam
suam in pnitiem fatalis mõscri
Et hic quidem absenciũ scatus

Expanded text:
spes fovebat; at quotiens oculos in Scipionem reflectebant, meminerantque tot duces tot exercitus ab hoc fusos cesosque, tot milia suorum capta, regem maximum eisque inter cuntos amicissimum interceptum, se per hunc Italia pulsos et Hispania, Africa denique propediem nisi occurritur pulsum iri, horror quidam occupabat animos ceu extremam suam in perniciem fatalis monstri. Et hic quidem absentium status
Abbreviated transcription (Latin):
ta om̃ia spatio forsan momenti
unius euentẽt sed in florentissĩo
Rer suaꝵ scatu de ponet arma uie¬
tricia. Quib sicut uoluete fato
descẽsus possibilis eet Sic iam
fere nullus ad altione głiam pac̾et

Expanded text:
publicas spatio forsitan momenti unius everteret; sed in florentissimo rerum suarum statu deponeret arma victricia quibus, ut volvente fato descensus ac ruina possibilis esset, sic iam fere nullus ad altiorem gloriam pateret
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq solus aliꝙͣ tulũ fuit demq
pose multas lacͥmas et ab imiis p¬
cordiis auulsa suspiria ut dolorẽ
totum cordis effuderet luotu subs¬
illa miẜabli exultatõe collegit
dictu ferrũ ⁊ triste cõsiliũ capͭ
mox antiquus regibus et ducib
fuit his popue qui sub armis
Inscieumentu nõ deforet quo uel
aliene uite tenderent insidiasul

Expanded text:
ibique solus aliquantulum fuit. Denique ibique solus aliquantulum fuit. Denique post multas lacrimas et ab imis precordiis avulsa suspiria, ut dolorem totum cordis effunderet luctum susilla miserabili eiulatione collegit, dictu ferum et triste consilium capit. 82 Mos antiquis regibus ac ducibus fuit, his precipue qui sub armis instrumentum non deforet, quo vel aliene vite tenderent insidias, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Si hec auditu tibi forsan diffici
qui sepe alios uiaisci multas bir¬
tutes uno de honestare flagitio demẽ
xeris cogitare quantus sit furor
in Rem ꝓfundi cuiꝰ feditas ĩgẽs
est sed fructus exignus moue¬
runt hee uoces masiissã usq¬
adeo ut c̾tantibus introrsum af¬
fectibz et Rubore ex genis et lacri¬
me oculis eruꝑent fcurum se
tandem quic quid ille iussisset
fespodit illac̾mans obsecirans q ut
quantu fieri poss pacẽtur eum
fidem quam captiue dederat nn¬
ꝓmissionis formã in qua seu cõ¬
sulto seu int̾rumpentib uerbasin¬
gultibus Geritati particula decra¬
orant om spopondisse in millius
potestate se illam esse traditurum
nec exp̃ssit nõ passuriũ ut ĩma¬
nus Romanor ꝑueniret occiur¬
surũ ꝙ mortis auxilio si alit̾ ne¬
queat Tandem abhoc modesto col¬
loquio atq ip̃i / Scipioni nõ satis
ut arbitror intellecto in tab̃nacu¬
lum sitũ sauciata mete se cõtulit

Expanded text:
Si hec auditu tibi forsan difficilSi hec auditu tibi forsan difficilqui sepe alios vicisti. Multas virtutes uno dehonestare flagitio dementxeris cogitare quantus est furor in rem profundi, cuius et feditas ingens sit et fructus exiguus’. 79 Moverunt he voces Massinissam; qadeo ut, certantibus introrsus affectibus, rubor genis lacrime oculis erumperent. Facturum se tandem quicquid ille iussisset respondit, illacrimans obsecransque ut, quantum fieri posset, pateretur se fidem quam captive dederat impromissionis formam, ubi seu consulto seu interrumpentibus verba singultibus veritati particulam detraxit; ait enim spopondisse in nullius potestatem se illam esse traditurum, nec expressit non passurum ut in manus Romanorum perveniret, occursurumque mortis auxilio si aliter nequeat. 81 Tandem ab hoc tam mesto colloquio, atque ipsi Scipioni non satis ut arbitror intellecto, in tabernaculum suum sauciata mente se contulit;
Abbreviated transcription (Latin):
est concinentie clipeus qui infi
mortalibus infirmis duunitus
datus esset labefectarent ꝓfecto
assidius Incursionib imibecil
crede masimissa maior domuis¬
se et sub iugum coegisse uolup¬
cates Me quidem ante omes Rero
ance bene gestaꝵ et memorem
et p̾conem habes de reliquis me
tacente tu idem tescis et index esto
Cogitatio tibi potius tua pudore
am tuã non sim nescuis auspiciis
camne et nonne populi Romain bie¬
cum esse captũq non altius Rex er¬
go cõnux Regia Regnũꝙ et ut bre¬
initer cuicta ꝯplectar quecũq P.¬
phacis fuerant facta sunt populi
Romain et ip̃e Rex Romain mittẽdq
eẽt et uxor eis quado nchil ali¬
cit. Que sicut armis cet̾i sic pre¬
cibus importius et lacͥmis bellĩ
sa cur Roma mitti debeat captiua
Carthagnnen cuus et p̃ẜtim tanti
ducis hosciũ filia/ Cede parũ per
masimissa maiestati populi Roma¬
in et illius decor̃e desiderio tuo
p̃fer Cuis certe nõ cuum uel cuiis¬
ꝙ de captiua sua indiciũ esse decet

Expanded text:
continentie clipeus, qui nisi mortalibus infirmis divinitus datus esset, labefactarent utique assiduis insultibus imbecillcrede, Massinissa, maior multo domuisse et sub ingum coegisse voluptates. 76 Me quidem ante omnes rerum a te bene gestarum et memorem et preconem habes; de reliquis me tacente tu idem testis et iudex esso. Cogitatio tibi potius tua pudorem non sim nescius, auspiciis tamen et nomine populi romani victum esse captumque non alterius. 77 Rex ergo, coniunx regia et regnum et, ut breviter cunta complectar, quecunque fuerant Siphacis facta sunt populi romani. Et rex ipse Romam mittendus esset et uxor eius, quando nichil alicit, que ut armis alii sic precibus importunis ac blanditiis bellum sa cur Romam mitti debeat captiva, carthaginensis civis et presertim tanti ducis hostium filia. 78 Cede parumper, Massinissa, maiestati populi romani et illius decorem desiderio tuo prefer: eius certe, non tuum vel cuiusquam, de captiva sua iudicium esse decet.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipuus pauor erat et uaticimo
lo ance defuc̃ti qui sapientia fa¬
ma senex ĩclitus ante obieũ pa¬
lain dicerr ꝯsueuisset fuisse ha¬
mbłem in Icalia durũ hosdem
sed futurũ in deffrica duriorẽsr
plus animi in sua ꝙͣ in aliena
patria et plus uirum hĩturũ

Expanded text:
precipuus pavor erat, ex vaticinio lo ante defuncti, qui sapientie fama senex inclitus ante obitum palam dicere consuevisset: fuisse Hanibalem in Italia durum hostem, sed futurum in Africa duriorem et plus animi in sua quam in aliena pa
Abbreviated transcription (Latin):
lis tanta ĩerat leticia ut no ad an¬
cipitem pugna ne sed c̾tam adep¬
cus ia uictoriã uideret᷑/ Ita ꝙ ad¬
huc hortante suos hambalem Iu¬
terrupit a lacer more impaciens
signo pugne dato. Concui sũ est
acri Impetu et quanto uix nꝙͣ ali¬
as mlta em una acie expianda e¬
rant et ꝯtracta diu ueternosa blc̃a
ferro resaindenda nichil abullap¬
ciũ p̃teumissũ est quod sumis du¬
abus ꝓuidendũ curandĩt q et uel
manu uel lingua uel ingemo agẽ

Expanded text:
s tanta inerat letitia ut non ad ancipitem pugnam ire, sed certam adeptus iam victoriam videretur. Itaque adhuc hortantem suos Hanibalem interrupit more impatiens, alacer, signo pugne dato. Concursum est acri impetu et quanto vix unquam alias: multa enim una acie expianda erant et contracta diu veternosa ulcera ferro rescindenda. Nichil ab ulla partium pretermissum est, quod summis ducibus providendum curandumque et vel manu vel lingua ve
Abbreviated transcription (Latin):
one bene ac felictꝰ gestis scda gra¬
ciaꝵ actio pro mulciplici munifice¬
moracio fuit Regii ꝓpoiti ubi dix̾¬
unt et einsum hactemus et demceps
multo eciam accuracius emsurũ ne
esset indignus Tercio loco peticoe¬

Expanded text:
one bene ac feliciter gestis. In secunda gratiarum actio pro multiplici munificemoratio fuit regii propositi: et enisum scilicet hactenus et deinceps multo etiam accuratius enisurum, ne esset indignus. Tertio loco peti
Abbreviated transcription (Latin):
madata est Int̾ ꝙ fuerut equi
duo falerati duo auma eq̃stria
pui puree q uesces militares due¬
lem Romanis cõsulibus assig¬
nari betus erat obẜuatio Reb

Expanded text:
mandata est; in quibus fuerunt equi duo falerati, duo arma equestria purpureeque vestes militares dlem romanis consulibus assignari vetus erat observatio. 8
Abbreviated transcription (Latin):
post pͥmam curbatam secũdo mł¬
co faciliorem pacez petent cũ nec
p̾mam Inuenire mererentur ex¬
cusant dende Romanos et accu¬
santis penos ꝙ et ħ et pͥore bel¬
lo punco semꝑ ab illis orte fius¬
sent belloꝵ cause Romain autẽ
deos pia bella g̾entibus lacuros
suꝑbia fuisset pacẽ pecenti ĩ Ita¬
lia et uolenti sua spõte discede
set denegare/ Sic mõ nulla se
uecundia tenĩ pacem si nolit da

Expanded text:
post primam turbatam secundam multo faciliorem pacem peterent, cum nec primam invenire mererentur: excusantis deinde Romanos et accusantis Penos, quod et hoc et priore olim bello semper ab illis orte essent malorum cause, Romani autem usta bella gerentibus affuturossuperbia fuisset pacem petenti in Italia et volenti sua sponte discederset denegare, sic modo nulla se verecundia teneri pacem dare si nolit, a
Abbreviated transcription (Latin):
cũ Romanis amicitiam nulla Regis
legatio Roma ierat decõ uisum est
ut ei animũ non fame tantu modo
Relatu sed ꝓfessione ociam ꝓpria
senatus agnoscet fieret q int̾ ppłm
Romanũ et regem uellut ex fami¬
liari colloquio incoati nexus amo¬
ris arcior ¶ Quedam p̾çerea asẽ

Expanded text:
cum Romanis amicitiam nulla regis legatio Romam ierat, et decere visum est ut eius animum non fame tantummodo relatu, sed professione etiam propria senatus agnosceret, fieretque inter populum romanum ac regem velut ex familiari colloquio inchoati amoris arctior nexus; quedam preterea rex a
Abbreviated transcription (Latin):
est hambal cogitans id quod erat
eam salicet nõ nisi ingẽti Rerum
suaꝵ ꝯscientia ortam ẽẽ ¶ Ceterũ
hoc in statu belli audico iam Ro¬
me acqz Cauthagne hambale in

Expanded text:
est Hanibal, cogitans id quod erat: eam scilicet nonnisi ex ingenti rerum suarum conscientia ortam esse. 2 Ceterum hoc in statu belli, audito iam Rome atque Carthagine Hanibalem in
Abbreviated transcription (Latin):
ter ac sedulo deinde aut ad se
Redietos nichil de scatu hoscis¬
int̾rogans sed id tantũ nũ sacia
singla ꝑuidissent dato illis et il¬
loꝵ equis prandio et in finem co¬
mitatu addito ne quid hoscile pate¬
rent᷑ Redur ad eu aquo missi erant
et que uiderãt miciare iussit et for¬

Expanded text:
ter ac sedulo; deinde autem ad se reductos nichil de statu interrogans hostis, sed id tantum num satis singula pervidissent, dato illis et illorum equis prandio et in finem comitatu addito nequid hostile paterentur, redire ad eum a quo missi erant et que viderant nuntiare iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
nature uicio ne quid agẽt p̃scͥngẽ¬
ce oculos amore sacis intuens fa¬
cturũ se quod illa flagitabat po¬
llicetur dataq in eam Rem fide
Regia in palaciũ ing̾ssus ẽ mox
modis obstric̃tam Regone fiden

Expanded text:
nature vitio, nec quid agat prestringente oculos amore satis intuens, facturum se quod illa flagitabat pollicetur, dataque in eam rem fide regia in palatium ingreditur. 57 Mox modis obstrictam regine fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Sapionis euras lelum ac masimis¬
collaudatis/ masimissam seorsũ
abstrahit et cum soli ꝑiter sumo¬
eum u̾bis aggredicur masimis¬
sa ꝙ me homniẽm Romanũ solo
cibi nonne cogͥtum tum in media
natus acq educatus Affrica ĩa
ab origine hostis Romanorum
et Carthagnensũs amicus re¬
pudiatis acq spretis pͥmis ami¬
cam fuisse arbitror a liquidin
me notasti ꝓpter quid tanto dig¬
nũ honore iudicauĩs ¶Ego ãt
ut de me ip̃o familiariter ce
cũ loquar nichil in me quod ti¬
bi tantum placuisse debeat sen¬
tio quãtum cemꝑantiam fremĩ¬
q libidinum. Id em̃ magis.
in me tibi placere auguror
in quo magis michi ip̃e ꝯplaceo
hanc unam tuis magnis ĩ mi¬
meris q uirtutib abdideris
huic etati masimissa in qua
nũc ãbo sumius nõ uis armatoꝵ
hoscĩ metuenda ẽ / quãtum ob¬
pus eni ab hoste uel murus
tegit uel uallũ seꝑat ul tuetur
ferrum Animũ a uoluptatib in¬
chil aliud deffendit au seꝑat
insi unitus hec sola quam dixi

Expanded text:
is curas Lelium et Massinise collaudatis, Massinissam Scipio seorsum abstrahit et, cum soli coeum verbis aggreditur me hominem romanum solo tibi nomine cognitum tu, in media natus atque educatus Africa, iam ab origine hostis Romanorum et Carthaginensium amicus, repudiatis ac spretis primis amio aliquam causam fuisse arbitror. Aliquid in me notasti propter quod tanto dignum honore iudicaveris. Ego autem, ut cum amico familiariter de me loquar, nichil in me ipse quod tibi tantum placuisse debeat sentio, quantum temperantiam frenumque libidinum; id enim magis in me tibi placere auguror, in quo magis michi ipse complacehanc unam tuis magnis innumerisque virtutibus addideris! 74 Huic etati, Massinissa, in qua nunc ambo sumus, non tam vis armatorum hostium metuenda est quam obpus enim vel ab hoste murus tegit, vel vallum separat, vel tuetur ferrum; animum a voluptatibus nichil aut defendit aut separat nisi virtus hec sola quam dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
borum p̃płm Romanũ a liũ nul
ꝓbatos in Romanos fidei singu¬
larem ꝙͣtumcuq glłiam deberi
mus sinem lac̾mis facit. Et sicut
sepe nona cupidicas uecb̃m fugue¬
ot ab ea cura que pͥus implicra¬
rat adalias tranffert quałi saliat
uacante rege ruundiam totamda¬
nomo sue facdt in quam remno
mediociem illi Romam imꝑacoris
decuit masuuissa ceti militares biri
ꝑsinguloꝵ ñto laudib cõdignis
ac nimĩbus exornatui. Incer quos

Expanded text:
opulum romanum alium nullprobate in Romanos fidei merito singularem quamcunque gloriam deberi. imus finem lacrimis facit et, sicut sepe nova cupiditas veterem fugat, ab ea cura que prius eum implicuerat ad aliam transfertur, qualiter scilicet vacantem rege Numidiam totam ditionis sue faceret; in quam rem sibi non mediocrem romani imperatoris decuit Massinissa, ceteri militares viri pro singulorum merito laudibus condignis ac muneribus exornantur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
nbus subsequit᷑ ¶ Postq̃ ad
sa ciuitatis pͥnceps ad colloqͥum
euocat Illi aũt ꝑ muros et ppi¬
gnacula fundutur. audicur dc̃im¬
modo minis modo blandiciis ten¬
tare aĩos Fit illi qui nec din sui

Expanded text:
Ad m, civitatis principes ad colloquium vocat; illi per muros et propugnacula funduntur, audituri dicturmodo minis modo blanditiis animos tentare; que illi, quibus domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
omium que nũc occurrut memo¬
dux Carthagiensium hambal
et int̾dum feliaissime gesta cum
missa Itaq uenem custodem ad se
uoeait et poculo uenemi suꝑinfũdi
iubens ꝑfeu inquit hoc ad Bo¬
phomsbam dic me ꝓmissoꝵ sibi
no oblitum quoꝵ alcum fuit ut
uiuam in manꝰ pomanoꝵ uenire
ꝑmittem/ Nunc aut testes michi
sut dii pͥmũ si licuisset libentius
prestatur̃ me fuisse . Sed quonam
memierit quãti pat̾s filia fuit
quatis ducibus ꝯuigib dispon¬

Expanded text:
omnium que nunc occurrunt sdux Carthaginensium Hanibal, et interdum prosperrime gesta cum issa itaque veneni custodem servum vocat et, poculo venenum superinfundi iubens, ‘Perfer’ inquit ‘hoc ad Sophonisbam. Dic me promissorum sibi non oblitum, quorum alterum fuit ut vivam in manus Romanorum venire permitterem. 85 Nunc, testes michi sunt dii, primum si licuisset libentius prestitissem; sed quoniam meminerit quanti patris filia, quantis duobus coniugibus despon
Abbreviated transcription (Latin):
Regina apud nouum comugem
Relicta/ Siphacem cum feliquis
ad Scipionem missum nec mlt̃o
post lelium ip̃m masimnssa ꝙ se¬
tus famam uniusa Romanoꝵ¬
Cascroꝵ curba gaudio siml et
admiratõe ꝑsusa obuiam pro¬
cedit cam lecum sp̃taculũ quis¬
q oculis p̃occupare intit᷑ p̾ibat
Rex in uniculis succedebat ĩgõs
capciuoꝵ Insignium catuas
be p̃potentes populos blandiẽ¬
ces sibiuiderit qui uno die sml
Romanũ Carthagniẽsem Imꝑa¬
corem in mãibus huit a quo be¬
lut a deo quodam om̃i obsequi¬
orum gen̾e pax ⁊ Beniuolẽ¬
tia patẽtur.Qui masimissam
et uirum fortissinũ et Regem
pulerit sed eo calamitatũ ꝑdu¬
xerit ut uitam nulla Re alia ꝙͣ¬
tra tentoriũ infertur. cetigit mmi¬
tissimũ ducis animũ pñtia
tanti Regis subiit cogitatio et¬
memoria Iuncte olim secũ ami¬
cicie . Itaq hanc fortunam at¬
q illam alcãm in qua tũc eũ

Expanded text:
regina apud novum coniugem relicta, Siphacem cum reliquis ad Scipionem missum, nec multis post diebus Lelium ipsum Massinissamque setus famam universa Romanorum turba, gaudio simul et admiratione perfusa, obviam procedit: tam iocundum spectaculum quisque oculis preoccupare nititur. Preibat rex in vinculis; succedebat ingens captivorum insignium cathervbe prepotentes populos blandientes sibi viderit, qui uno die simul et romanum et carthaginensem imperatorem in manibus habuerit, a quo velut a deo quodam omni obsequiorum genere pax et benivolentia peteretur, qui Massinissam et virum fortissimum et regem pulerit, sed eo calamitatum perduxerit ut vitam nulla re alia qtra tentorium infertur. Tetigit mitissimum ducis animum presentia tanti regis, subiitque cogitatio memoriaque iuncte secum olim amicitie; itaque hanc fortunam atque illam alteram in
Abbreviated transcription (Latin):
quisse solu sed insanisse me fateor
animũ ad hibes expedies Cũ pͥmĩ
et pub. federis cũ ppło Romano
ni iuris obłionem ineulit ¶ Eadẽ
illa scudio ꝑuigili atꝙ om̃ib ĩge¬
mis que male sanos amancium¬
aios precipitare solent Inscitit ut
u̾sus ce calem uirũ amicũ atq ho¬
spitem susciꝑem/ nec ante piecũd
obsecradi ꝙ fins fuit ꝙͣ ꝓpriis il¬
la maibus infelicem uirum atq
male credulũ armasset Itaq tñ
Regiam meam arsisse meq corru¬
isse nou̾is dũ lumen illud ꝑfida
ꝯuiux ireupit/ Nam dum palã
arma uobis intuli fuit ille finis
nõ pͥncipiũ furoris mei tales enĩ
iptias hand dubie talis exitꝰ
manebat unũ heo erumuaꝵ  om̃i¬
um solamnẽ ꝙ hanc pacem qua
ego ꝯsumptas sum in domũ illiꝰ
translatam cerno qui michi ex¬
In suꝑ ab adolescentia minus eciam
tius in suam domũ craduxisse
illam michi dante tradux̾am quid¬

Expanded text:
quisse solum sed insanisse me fateor;animum adhibes expediam. Cum et publici federis cum populo romano,ni iuris oblivionem attulit; eadem illa studio pervigili et omnibus ingeniis, que malesanos animos amantium precipitare solent, institit ut versus te talem virum amicum hospitemque susciperem; nec ante precum obsecrandique modus fuit quam propriis illa manibus infelicem virum et male credulum armasset. 66 Itaque tunc regiam meam arsisse meque funditus corruisse noveris, dum limen infaustum perfida uxor irrupit; nam dum palam arma vobis intuli, fuit ille finis non principium furoris mei; tales enim nuptias hauddubie talis exitus manebat. Unum habeo erumnarum omnium levamen: quod hanc facem, qua ego consumptus sum, in domum illius translatam cerno, qui michinsuper ab adolescentia minus etiam pius ac petulantius in suam domum traduxisse illam michi dante liberam vi
Abbreviated transcription (Latin):
menti eni pͥmũ lelio tã feda res
uisa erat ut cum Siphace ceteris¬
q captius quos ad Romanũ mit¬
tebat Impacore Bophonisbam qͦ
dem cessit obmxius depcanti ut
eus rei indicium Sapiont ĩte¬
gr̃u reẜuaret . Id sane utrum
ideo ꝙ Sapionem lelius decrecu¬
rum crederet nõ Iuuene Iuue¬
nili amore facile benia daturũ
an ut cempus mediũ furaret᷑

Expanded text:
enti enim Lelio tam fede res visa est, ut cum Siphace ipso ceterisque captivis, quos ad romanum mittebat imperatorem, Sophonisbam quose tandem cessit obnixius deprecanti ut eius rei iudicium Scipioni integrum reservaret. 59 Id sane utrum ideo quia Scipionem lenius decreturum crederet et iuvenem iuvenili amori facile veniam daturum, an ut temp
Abbreviated transcription (Latin):
certatim porte uictorib Ingressꝰ
urbe masimissa relicto ad portas
p̾sidio regiam ꝙ Giphacis fue¬
rat ꝓperantꝰ petit Illic nulla def¬
fensio¶ Bophonisba diphacis Re¬
gis uxor hasdrubalis filia de
clara et etate florens ⁊ forma cor¬
poris excellens obuia fuit in li
regem sicut erat arbitrata affu¬
sa q genib et apprehendes dexc̃¬
fuit ut ip̃e masiissa de capti¬
ua sua quic qͥd animꝰ suasisset¬
facet dum modo eã Romanorũ
maibus eriꝑet de quib sepissie
ueritatẽ saiebat non solum ꝙ fie¬
bat magni Carthagnensis ducis
secum nuptias de sotio hostem
peciss ppłi Romani ¶ E utiemum
unum obsecrauit ut si alitꝰ non
dem eius gen̾is erãt que ad miẜi¬
cordiam ĩclinare possent At Gul¬

Expanded text:
certatim porte. Ingressus urbem Massinissa, relicto ad portas presidio, ipse regiam que Siphacis fuerat properanter petit: illic nulla defensio. 54 Sophonisba, Siphacis ipsius uxor et Hasdrubalis filia, cuclara et etate florens et forma corporis excellens, obvia fuit in limregem sicut erat arbitrata, affusaque genibus et apprehendens dextefuit ut  quicquid animus suasisset, modo eam Romanorum manibus eriperet de quibus pessime meritam se sciebat, non solum quod filia magni Carthaginensium ducis secum nuptias de sotio hostem fecisset populi romani. Extremum unum obsecravit ut, si aliter non dem eius generis erant que ad misericordiam inclinare possent, at
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝯsilui capiat quod genere
ticulis q suis seq dignũ cre
dat nũcius ad Sophonĩsba ueni¬
ens mandata regis explicat ⁊
te si funeri meo nõ miscuissem¬
nuptias honesciꝰ moriebar hoc
illi qui temisit mitia his dictis
Sic morte uisceribus ĩmissa fero¬
pioni res Innocuit ueritus ne
ris facibus accensus sicut p̾mã
deret et aut in se ip̃m si ipesi¬
bi Relinquẽtur aut alias triste
aliquid molirẽt illico ad se uoca¬
ri eum iubet ac ꝓ tempore ut
cum consolatur. Et recenti pͥmũ¬
quatum potest sensũ doloris exte
lat egritudiem die ꝓximo ꝯuoca¬
to ad concionem excitu masimis¬
sam ante omes Regii nomĩs ho¬
nore ⁊ Regiis atq singlaribus
decoratũ precomis Regiis in suꝑ
rona aurea pac̾a sella curruli
Sapiom eburneo tota picta et pa¬
sinata cunica hec erant Romano¬
rum tͥumphaciũ ornamẽta Ita¬
q Ecipio tum hec donaret uerba
mũ adiecit / grit em̃ ꝙͣ qͣm glorio

Expanded text:
piat, quod genere titulisque suis seque dignum credit’. 86 Nuntius ad Sophonisbam veniens mandata explicat, te nisi funeri nuptias miscuissem, honestius moriebar. Hoc illi qui te misit nuntia’. His dictis,et, morte visceribus immissa, feropioni res innotuit, veritus ne ris facibus accensus, ut primam tret, et aut in se ipsum, si sibi ipse relinqueretur, aut alias triste aliquid moliretur, vocari ad se illum imperat ac pro tempore, ut tum consolatur, et recentem cqualat egritudinem, die proxima convocato ad contionem exercitu, Massinissam, ante omnes regii nominis honore regiisque ac singularibus decoratum preconiis, regiis quoque rona, aurea patera, sella curuli, scipione eburneo, toga picta et palmata tunica. Hec erant Romanorum triumphantium ornamenta; itaque Scipio cum hec donaret verba mu
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam ꝓpter captum Regem
magna cedes ut in eq̃stri certaime
minoi fuit. Quinq hostiua milia
nõ amplius in prelio ceciderunt
fugienciu pars mayia Cutam¬
uubem Regni caput petiit alii
in clastra isꝑe redierũt Illic
uo̾ nil ꝓfugis ꝙͣ in campo cu¬
⁊ Cascra muaduntur a Romanis
et que in eis ĩuenta est tuuba
ꝯp̾hendicur que duoꝵ miliũ
his Repente supͣ spem precipiti
ꝓsꝑicate ꝑactis masimissa ex sci¬
repelto osantie birtutis qua pol¬
lebat plurimiũ ⁊ uictorie cap¬
tiq hoscis ⁊ Recupati Regni gau¬
uerat lelium alloquitur diat ne¬
q adu̾sis neq ꝑsꝑis in Rebus lo¬
cum esse descidie hortat᷑ ut se cũ
equitibus Impigris captiuoq pe¬
ge p̃cuurere, Cretham uelit celeri
se ibi aliquid acturum si festinẽt
ꝑmttẽte lelio masimissa prior
cũ equitatu regem captĩ trahe

Expanded text:
victoria propter casum regis magna, cedes ut in equestri certamine minor fuit: quinque hostium milia non amplius in prelio ceciderunt. Fugientium pars maxima Cirtham regni caput petiit, alii in castra redierant. Illic vero nil profugis quam in campo tuet castra invaduntur a Romanis, et que in eis inventa est turba comprehenditur, que duorum milium et His repente supra spem precipiti prosperitate peractis, Massinissa, et stimulis martie virtutis qua pollebat plurimum, et victorie captique hostis ac recuperati regni gauus, Lelium alloquitur. Dicit neque adversis neque prosperis in rebus locum esse desidie; hortatur ut se cum equitibus impigris captivoque rege precurrere Cirtham velit: celeritse ibi aliquid acturum si festinet. 52 Permittente Lelio Massinissa prior, cum equitatu regem vinctum trahe
Abbreviated transcription (Latin):
simissa mediã aciem electissie
Celtiberoꝵ Inuẽtutis quatuor
milia tenebant ¶ Tens hec oli
ex galliis in hispamias mutatis
sedibus bemeniens uet̾is ac no¬
ue pat̾e ꝯmixtis nomibus qui
pͥus celte dicebant᷑ Celtiberos
se bocari maluerũt de his Ba¬
pio ante paucos annos bellũ
agens in hispaina benemitus
fuerat Cuiꝰ nũc bñficii ĩmemo¬
res adu̾sus eum tam pcul a pa¬
tria ꝯducti a Carthagiensib
peciũaria mercede militabat᷑/ Ea
res aliis salutis ip̃is aut̃ exicui¬
causa fuit Conẜto em prelio
cũ masimissa Carthagnienses
ciberos uersis et illis fuge spa¬
cium dedit et hec nec in fuga
ꝓptꝰ imꝑitiam Regionũ nec in
dui donec mntne mens nop fi¬
nem cedibus face̾t hũc euen¬
tum in giffrica cestiberorum
m̾uit Reliquoꝵ es die strages
ꝑtior. fuga liberior fuit ac lõ¬
gior/ Gi quidem Siphax ip̃e
non ante subscitit ꝙͣ se in Reg¬
tio aberat Reciꝑet Ceceꝵ Eci¬
pio die qui post uictoriã pͥmꝰ
illuxit lelium ⁊ masimissã

Expanded text:
nt; mediam aciem electissime Celtiberorum iuventutis quattuor milia tenebant. 40 Gens hec, olim ex Galliis in Hispanias mutatis sedibus veniens, veteris ac nove patrie commixtis nominibus, qui prius Celte dicebantur Celtiberos se vocari maluerunt. De his Scipio ante paucos annos bellum agens in Hispania benemeritus fuerat; cuius nunc beneficii immemores, adversus eum tam procul a patria conducti a Carthaginensibus pecuniaria mercede militabant. 41 Ea res aliis saluti, ipsis exitio fuit. Conserto enim prelio, cum et Massinissa Carthaginenses us et illis fuge spatium dedit et hos, nec in fuga propter imperitiam regionum nec in diu, donec interveniens nox finem cedibus faceret. 42 Hunc eventum in Africa militia Celtiberorum eruit. Reliquorum eo die strages parcior, fuga liberior fuit et longior; siquidem Siphax ipse non ante substitit quam se in regme aberat, reciperet. Ceterum Scipio, die qui post victoriam primus illuxit, Lelium et Massinissam
Abbreviated transcription (Latin):
uirum forte intentũ ꝙ ꝓpositode
iptiis cogitare/ Romamĩs alienis¬
simũ moribus ducebat altera
ꝙ eod̃ die capta et p̾mũ uisa et a¬
mata et in mat̾moium suscepta

Expanded text:
virum fortem intentumque proposito de nuptiis cogitare fedum et romanis alienissimum moribus ducebat; alia quod eodem die capta et primum visa et amata et in matrimonium suscepta
Abbreviated transcription (Latin):
milia ferro atq igne cõsupta qͥn¬
q milia et eo amplius capta
quor multi nobłes Senatores
Carthagmen undecim / equi duo
nilia septimgenti Elephantes
Sex capti octo ꝑierant Captus
et armoꝵ ingens cmulus quẽ
Scipio uulcano sacrũ iuissit exuri
Ad huc modum bina castra
cuuitates quedam Scipioni spõte
de dite atq ideo ml hostile ꝑꝑesse
alie ꝑ uim capte et direpte diui¬
saq preda militibus. hec ꝑ gͥf¬
fricam ge̾bantur. Carthagne
aũt terror unus consilia du̾sa¬
Quod hasdrubal p̾sagiens in¬
ret/ ne fortassis ex desꝑatione
peitendũ pudendum ue aliquid
dec̾nerent nouãt emi ciuitatis
p̾ncipiu barias et quo pdam
abhorrẽces abelli ꝯsilio uolũta¬
tes Comp̾sso igitur parũper
metu pub ͨ ͦ magni ciuis ad¬
uencu senatus Carthagneẜ
ad cõsiliu ꝯuocatus ẽ ⁊frãt clar¬
chagiie ut magnis in uubibus¬

Expanded text:
milia ferro atque igne consumpta, quinmilia ferro atque igne consumpta, quinque milia et eo amplius capta, quorum multi nobiles senatores carthaginenses undecim, equi duo milia septingenti, elephanti sex capti, octo perierant; captus et armorum ingens cumulus, quem Scipio Vulcano sacrum iussit exuri. Ad hunc modum bina castra animis, civitates quedam Scipioni sponte dedite, atque ideo nil hostile perpesse, alie per vim capte et direpte divisaque preda militibus. Hec per Africam gerebantur, Carthagine autem terror unus, consilia dQuod Hasdrubal presagiens reret, ne fortassis ex desperatione penitendum pudendum ve aliquid decernerent; noverat enim civitatis principum varias et quorundam abhorrentes a belli consilio voluntates. 30 Compresso igitur parumper metu publico magni civis adventu, senatus carthaginensis ad consilium vocatur. Erant Carthagine, ut in magnis sepe urbibu
Abbreviated transcription (Latin):
opus ẽẽt admoĩtis ꝓxiie noctis
Iintio aciem mouet᷑ at ꝙ ad ho¬
tem paruo spatio discantẽ len¬
co gressu media nocte ꝑuemt pie
nam caliginem ꝓuida mẽtis lu¬
ce discuciant ipe mediam int
Regis et hasdrubalis castra Gallẽ
occuꝑat Cumq igne Castris in¬
misso Regius exercitus ignarus
Rei fortumum opinatus moẽdiũ
iermis ac semisopitus accurre¬
iet in armatos lapsi occũbebat
et penoꝵ uigilie igne ꝓfecto pͥ¬
mum et mox ceceri expiecti ad
ferendam opem sociis pari opi¬
mone reꝑarent᷑ in aciem Sapi¬
oms bie medio abdicam incide¬
bant oberũcatis q om̃ib non
tantũ odio sed cautela ne de lap¬
sus forte aliquis Rem ut erat¬
aliis nũciaret. Tandem Gcipio
Castra Carthagmesium noctͣna
trepidatõne patentib portis irrũ¬
pit incendit ꝙ et siquid flamis
omissum gladiis actum est Rex
atꝙ hasdrubal soli cum ꝑte exi¬
gua laceri ex̾citus elapsi ꝑtene¬
bras euaẜe quadragta hostiũ

Expanded text:
opus esset admonitis, proxime noctis opus esset admonitis, proxime noctis initio aciem movet, atque ad hostem parvo spatio distantem lento gressu media nocte pervenit; nam caliginem provida mentis luce discutiant, ipse mediam inter regis et Hasdrubalis castra vallem occupat. Cumque, igne castris immisso, regius exercitus ignarus rei, fortuitum opinatus incendium, inermis ac semisopitus accurreret, in armatos lapsi occumbebant, et Penorum vigiles igne prospecto primum et mox ceteri experrecti ad ferendam opem sotiis pari opinione raperentur, in aciem Scipionis vie medio abditam incidebant, obtruncatisque omnibus non tantum odio sed cautela, ne dilapsus forte aliquis rem ut erat nuntiaret, tandem Scipio castra Carthaginensium nocturna trepidatione patentibus portis irrumpit incenditque; et siquid flammis omissum gladiis actum est. Rex atque Hasdrubal, soli cum parte exigua laceri exercitus elapsi, per tenebras evasere; quadraginta hostium
Abbreviated transcription (Latin):
gendo negocio satis ẽẽt seu has¬
drubalem ac penors ꝯ sensus
exiget maturaret quic quid id
ẽẽt absolu̾e pacem ac bellũ simł
ẽẽ nõ posse Alterum ergo abici
eligi alc̾um oporce̾ Inc̾ ꝯsultacões
hosciũ et Romanis exploratoribus
cuncta sepius expͣtandi et Roma¬
no duci preꝑandi oĩa spaciũ fuit
et ĩ cascris Regis atꝙ hasdruba¬
lis sub obtentu pacis belli et ob¬
liuio et ĩcuriositas custodie ⁊ Car¬
thagnie ꝯtemptus Romanorum
quasi pacem p̾timore poscenciũ
tandem itaꝙ cum ad Saipione
missus regis mĩcius nescio qͥd
Iniquũ actuliss Gcipio et sin
Responsi certus rem se ĩ cõsilio posi¬
airum ait et in crastinũ pacẽ se
suasisse uerum milli de consilio
ꝑsuadere potuisse respendit Ita
fnctis induaio et sublata spe pa
as sumima ope uticam aggreditur
ut quid agere meditaretur occu¬
leret huc exploratoribus ĩ me¬
dium uocatis et quid uidissent
iussis exꝓm̾e consilud̃ ip̃e suũ
aperuit᷑ ac t̾bunis quid facto

Expanded text:
negotio satis esset, seu Hasdrubalis ac Penorum consensus exigeretur, maturaret quicquid id esset absolvere; pacem ac bellum simul esse non posse; alterum abici, eligi alterum oportere. Inter consultationes hostium et romanis exploratoribus cunta sepius spectandi, et romano duci preparandi omnia spatium, et in castris regis atque Hasdrubalis sub obtentu pacis belli oblivio et incuriositas custodie, et Carthagine contemptus Romanorum quasi pacem pre timore poscentium. Tandem itaque, cum ad Scipionem missus regis nuntius nescio quid iniquum attulisset, Scipio, etsi responsi certus, rem se tamen consilio positurum ait; et in crastinum pacem se suasisse, verum nulli de consilio persuadere potuisse respondit. 2 Ita fractis indutiis et sublata pacis spe, summa ope Uticam aggreditur, ut quid agere meditaretur occuleret. Hinc exploratoribus in medium vocatis et quid vidissent iussis expromere, consilium ipse suum aperit ac, tribunis quid facto
Abbreviated transcription (Latin):
p̾caretur obsidio ad qua non repel¬
landa sed ꝑferendam omña pa¬
carent᷑. In excremis tandem malis¬
legati qui hamblem ad eutellain
pace Reuocarẽt missa nichilomiꝰ
legacio alcã ad pecendã pacẽ aro¬
mano duce nõ hec quidem pura
fide sed punica ut scilicet initer
tractatꝰ pacis tempus efflueret
bus anxiis ac deffessis Rebus

Expanded text:
pectaretur obsidio, ad quam non repellendam sed perferendam omnia parabantur, in extremis tandem malislegati qui Hanibalem ad tutelam patrie revocarent; missa nichilominus legatio altera ad petendam pecem a romano duce, nec hec quidem pura fide sed punica, ut scilicet inter tractatus pacis tempus efflueret, bus anxiis ac defess
Abbreviated transcription (Latin):
uium ꝓpe opp̾ssis scelus sceleri
addiderat neq camẽ offensis
tot ꝯscancia/ Gcipionis inflexe¬
rant quonniꝰ legatis hostium
Roma Redeuncib Ius gencium
saluu bellet ¶ Quaus enim
nec spe pacis nec ab hoste iam
Raiptis Induciis tenẽtur noles
tamẽ hostiles mores quos ode¬
rat emulari illos ad se reuios
dimisit iicolumes dum hec Po¬

Expanded text:
sceleri scelus addiderant. Neque tamen tot offensis constantiam Scipionis inflexerant, quaminus legatis hostium Roma redeuntibus ius gentium salvum vellet. Quamvis enim nec spe pacis nec ab hoste iam ruptis indutiis teneretur, nolens tamen hostiles mores quos oderat emulari, illos ad se reversos dimisit incolumes. 9 1 Hec
Abbreviated transcription (Latin):
barchinam uetus odui esse cõstabat¬
Et idcuco in Rebus publicis pri¬
uate smiltatis obtentu fiebat sus¬
rut concionator ꝯͣrie sentencie
pͥma pacem suadebat unttendos ꝙ
de hac Re as hcpionẽ legatos hec
sentencia occecatis ꝯsultantut aĩs¬
riam sub diuisa. Quidam Reno¬
candum exitalia hambale ad tu¬
tandum Affricam censebant hec
quoq sententia ꝓpt̾ hasdrubalis
et barchime ꝑtis potentiã qui ham¬
bali p̾rogando eciam imꝑio gratifi¬
cabantur audita non est Tilii Ro¬

Expanded text:
rtim, vetus odium esse constabat. Hinc in rebus publicis private simultatis obtentu fiebat susrunt contrarie sententie. Prima pacem suadebat, mittendosque de hac re ad Scipionem legatos; hec sententia, obcecatis consultantiriam subdivisa. Alii revocandum ex Italia Hanibalem ad tutandam Africam censebant; hec quoque sententia propter Hasdrubalis et Barchine secte potentiam, qui Hanibali prorogando eius imperio gratificabantur, audita non est. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
eamꝙ pene ĩdubitatam quasi ma¬
nbus iam cenet cõsensum tamẽ
pacis tractatib non negare ut co¬
cius orbis incelligẽt Romanos
nõ ꝓ odio nõ ꝓ preda sed ꝓ uisci¬
çia certare/ Paci has ꝯdiciones
addidit ut crãfugas ĩ capciuos
Redderent excitus om̃es in Ica¬
Italiam atq Affricã Insulis Im
ppetĩ absanerent naues om̃s
longas darẽt uigniti dũ taxãt
in suos usus Reẜuatis frumẽ¬
ti quoq ⁊ ordei et peciue magnã
in tͥbuto ãno ꝑsoluẽdam hoc cũ
legati Carthagmẽsib nũtiasset
illi nichil Recusantes quo frau¬
dulenti compotes ꝯsilii fierent
Remissis mox legatis cũ Roma¬
no duce inducias fec̾unt atq
ip̃o iubente ad fumanda pacẽ
legati alii Romam sunt ꝓfecti
qui ꝑꝑlex᷑ agentes in senatu frau¬
de cognta non impetrata pace Re¬
missi sunt qua uẽ nõ impetͣtum
uenerant sed petitum / Cet̾um dũ
nenses int̾im captis nauibus
Romanoꝵ tẽpestate iactatis In¬
duciaꝵ fidem freg̾ẽ / mox lega¬

Expanded text:
eamque pene indubitatam quasi manibus iam teneret, consensum tamen pacis tractatibus non negare, ut totus orbis intelligeret Romanos non pro odio, non pro preda sed pro iustitia certare. Paci has conditiones addidit: ut transfugas et captivos redderent, exercitus omnes ex ItaItaliam atque Africam insulis in perpetuum abstinerent; naves longas omnes darent, viginti duntaxat in suos usus reservatis; frumenti quoque et ordei et pecunie magnam vim tributo annuo persolvendam. Hec cum legati Carthaginensibus nuntiassent, illi nichil recusantes quo fraudolenti compotes consilii fierent, remissis mox legatis cum romano duce indutias firmaverunt; atque ipso iubente ad firmandam pacem legati alii Romam sunt profecti. Qui perplexe agentes in senatu fraude cognita non impetrata pace remissi sunt, quam vere non impetratum venerant sed petitum. Ceterum, dumnenses interim, captis navibus Romanorum tempestate iactatis, indutiarum fidem fregerant; mox ac lega
Abbreviated transcription (Latin):
tot clades Romano more dis¬
ponẽs inq equis arimis ꝙ di¬
iuidendis ordiãdisꝙ pedicũ
cohortib actꝙ eqͥcum turmis
Romane milicie cõsuetudiẽm
deinde ultro citroq animis col¬
latis signis p̾lium fuit cuiꝰ
mitio suꝑior ciphacis mcli¬
nare pͥma lelii masimisse a ci¬
es uisa est postiemo tamẽ n¬
signi Romanoꝵ et precipuepe¬

Expanded text:
tum suum romano more disponens, inque equis armisque dividendis ordinandisque peditum cohortibus atque equitum turmis romane militie consuetudinem, deinde ultro citroque animis et collatis signis prelium fuit. Cuius initio superior regis, inclinare prima Lelii ac Massinisse acies visa erat; tandem tamen insigni Romanorum et presertim pe
Abbreviated transcription (Latin):
ne ac prefc̃o equitũ int̾fecto
simil ꝙ licoris ꝑuastatis agris
Longe late ꝙ mecũ sꝑserat Ita ut
Carthaginem p̾lata fama ꝯcla¬
matio et tumultus noca urbe
ingens fuit ⁊ porte cee pidant̾
clause quasi iam hostib affutu¬
ris uigilieq ꝑ noctem et custo¬
die ĩ muris pñti uelut obsidio¬
ne dispõite/ Sapio a mari pau¬
lulum semotus et caute ut ĩ ho¬
scico loca oportua occupãs ĩcede¬
bat iam urbem unã hoscui cepe¬
rat ⁊ ĩ ea octo milia hominum
prede ꝙ satis alt̾ius quã ne gra¬
uaret excitum in Siciliam mi¬
sit huic lecis pͥnapiis ne deesẜ
ad uticam obsidendã Castra ꝓ¬
mouit/ Rempe si capi posset y
genti nũciatur hannonem frem
hambalis cum multo equitatu
Rumdaꝵ in armis esse haud
ꝓcul inde abesse ad Balatiam ui¬
bem sub tectis agentes estatẽ / Qd
ille audiens cõtemptim suit uł
plures inquit tali duce pmissa¬
ꝙ ad elitiendũ hostes equitatus
quo ꝯsecutus equitatu eg̾ssos i¬
caute Impuisus obcͥuit tribus

Expanded text:
et prefecto equitum interfecto, simulque litoreis devastatis agris, longe lateque metum sparserat, ita ut, Carthaginem perlata fama, et conclamatio et tumultus tota urbe ingens et fuerit, et porte trepidanter clause, quasi iamiam hostibus affuturis, vigilieque per noctem et custodie in muris presenti velut obsidione disposite. Scipio a mari paululum semotus et caute, ut in hostico, loca oportuna preoccupans incedebat; iam urbem unam hostium ceperat et in ea octo milia hominum predeque satis alterius; quam, ne gravaret exercitum, in Siciliam misit. 2 Hinc, letis principiis ne deesset, ad Uticam obsidendam castra movit, illam, si capi posset, bello genti nuntiatur Hannonem, fratrem Hanibalis, multo cum equitatu Numidarum in armis esse, et haud procul inde abesse ad Salatiam urbem sub tectis agentes estatem; quod ille audiens contemptim «Sint vel plures» inquit «tali duce», premissaque ad eliciendum hostes equitatus quo consecutus equitatu egressos incaute improvisus obtrivit, tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ et nonus ex̾citus apud Carcha¬
ginem cõscͥbitur et legati ad Gi¬
phacem destinãtur que õi legacoe
potencior. uxoris amor nõ amplius
puelaribus ut solebat blandiciis sd
gemcu ⁊ lacͥmosis p̾cibus atq obse¬
cratõe supplia ⁊ miẜabłi ad Renona¬
dum auxilium impellebat legatis
ergo bene responsum et factis ad
tis iteꝵ copiis reꝵ atq hasdrubal
in bellum redeũt, Scipio post noc
nondum tempus ẽẽ Ratus admo¬
nendi ꝓpius Canthaginem exa¬
tum dõnec post t̾gum metuendũ
aliquid restaret ad oppugnadam
uticã Reu̾sus erat dum ecce p̃t̾
spem audita Rreꝑꝑati belli fama
duitte̾ ceptam tociens obsidio¬
um milibus aut cucitꝰ castra locat
subiectam colli plainciem magnos
campos uulgo uocitant ¶ In illos

Expanded text:
novus exercitus apud Carthaginem conscribitur et legati ad Siphacem publici destinantur, quem omni legatione potentior uxoris amor, non iam puellaribus ut solebat blanditiis, sed gemitu et lacrimosis precibus atque obsecratione supplici et miserabili, ad renovaauxilium impellebat. Legatis ergo bene responsum et, factis ad tis iterum copiis rex atque Hasdrubal in bellum redeunt. 37 Scipio post noctderat, ita nondum tempus esse ratus admovendi propius Carthaginem exercitum, donec a tergo metuendum aliquid restaret, ad obsidendam Uticam reversus erat, dum ecce preter spem audita reparati belli fama dimittere ceptam totiens obsidioum milibus castra locat. 39 Subiectam colli planitiem Magnos Campos vulgo vocitant. Ibi cum
Abbreviated transcription (Latin):
atui. hec tam multa bieni adũ¬
sa et tam Garii Reꝵ motus peno¬
s ad audendũ ꝓ salute aliquid
exciuerãt ¶Iussus adeesse has¬
drubal oratus Siphas qui bar¬
memon filia hasdrubalis ĩ matͥ¬
monio accepta et pubͭ ͤ Carthagi¬
nensium p̾cibus et pͥuãti puela¬
ribus blandiciis expugnatus Et
sunt onnium barbaroꝵ ardentissĩ
in uen̾em numide / Sapioni iam
ante dum ad huc in Bicilia eẽt
frustra legatis ad idmissis ne
spe auxilii eius in ffricam tra¬
siret edix̾at hi duo igitur oetua¬
gnica pedicũ et credecim equitũ
milibus aumatis hmnc in atiẽ
ꝓdire et romaiis Cascris aꝓpĩ¬
quare ausi illinc hiemps ꝓxiã
effecerunt ut dux romanus
reo ferme undi q mari cnicto
sic Castra disposuit ut Clas¬
sis simul et excitus hibuarẽt
Illic u̾õ nõ segns sed oꝑosa ac
sollicita hiemps acta nullꝯ di¬
es otiosus transiit nichil umꝙͣ
de ardentis ducis intẽcõne Remi¬
ssum arma et om̃e opus bellicũ
sũma diligẽcia curabantur

Expanded text:
 Hec tam multa brevi adversa et tam varii rerum motus Penos ad audendum pro salute aliquid exciverant: iussus adesse Hasdrubal, oratus Siphax, qui barmemor, filia Hasdrubalis in matrimonium accepta, et publice Carthaginensium precibus et privatim puellaribus blanditiis expugnatus – et sunt omnium barbarorum ardentissimi in Venerem Numide –, Scipioni iam ante, dum adhuc esset in Sicilia, frustra legatis ad id missis, ne spe auxilii eius in Africam transiret edixerat. Hi duo igitur, octuaginta peditum tredecim equitum milibus armatis, hinc in aciem prodire et romanis castris appropinquare ausi, illinc hiems proxima effecerunt ut dux romanus reo ferme undique mari cincto sic castra disposuit, ut classis simul et exercitus hibernarent. Illic vero non segnis sed operosa ac solicita hiems acta: nullus dies otiosus transiit, nichil unquam de ardenti ducis intentione remissum, arma et omne opus bellicum summa diligentia curabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
un fuꝑga omistus in Castra reu̾ti¬
tur naues q illas onerarias que
pͥmam p̾dam culerãt et ceu p̾sagio
noue prede cum comeatu ex̾citui
aduecto eodem eodie quo eq̃stris
uictoria erat redierat Rursus ho¬
stium Rfertas exiuuis in Biciliã
semittit pp̃e om̃ib aliis lib̾ curis
i p̃sens ad uticam oppugñadam

Expanded text:
um preda honustus in castra revertitur, navesque illas onerarias, que primam predam tulerant et ceu ad presagium nove prede cum commeatu exercitui advecto, eodem illo die quo equestris victoria parta erat, redierant, rursus hostium refertas exuviis in Siciliam remittit. Ipse omnibus aliis liber curis in presens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
qua memoria tanti amici eo¬
usq uolubilem animũ mou̾ẽt
ut uoluptatib fatiato iam tã¬
dem libidine potior fides esset
Ille aũt eque int̾ penos et Ro¬
manos pacis et utriꝙ in suã
pat̾am redeũtes alienam in pa¬
cedimicte̾t se seq̃strum potiꝰ
ꝙͣ uł romanis auxilio futurũ
uel Carthagnẽsibus deffutu¬
felicit̃ rem gendi prebendi igi¬
tur aurem uerbis quib animũ
nõ p̃bebat proq hac Re nũcii
ac redire multi quoꝙ cũ lega¬
tis ad Regem uin fortes ꝑiciq¬

Expanded text:
ria tanti amici eousque volubilem animum moveret, ut voluptatibus satiato iantandem libidine potior fides esset. Ille autem eque inter Penos ac Romanos pacis, ut utrique suam in patriam redeuntes alienam in pace dimitterent, se sequestrum potius quam vel Romanis auxilio futurum vel Carthaginensibus defutufeliciter rem gerendi: prebere igitur aurem verbis, quibus animum non prebebat, proque hac re ire nuntii ac redire, multique cum legatis ad regem
Abbreviated transcription (Latin):
gulari fide sua ac pietate ẜua¬
rent Om extinceam spem col¬
lapsam ꝙ Rem c̾nerent certi o¬
nnes penitus qui in p̾liũ exi¬
ssent ferro assumptos ip̃i quo¬
ꝙ sibi ac reliquiis cõsulerent
neu ab executione tam p̾clari
oꝑis mẽtu a liquo uł in anni
piecace de siscerent sed ut que
ẜuan nullo possent modo pie
potius ꝙͣ suoꝵ ꝙͣ suꝑbe manus ho
sciui uascarẽt cuncta mox uł fer¬
ro uel igne consument seq iõe¬
dio excremos mic̾ent ne quid oĩ¬
no suꝑesset in quod ira bictoris
excandesceret acq ita rebus dome¬
seicis uelut ulerma uolũtate dis¬
positis om̃i penitꝰ spe salutis aut¬

Expanded text:
ac pietate servarent; sin extinctam spem collapsamque rem cernerent, certi omnes prorsus qui in prelium exissent ferro absumptos, ipsi quoque sibi ac reliquis consulerent; neu ab executione tam preclari operis metu aliquo vel inani pietate desisterent sed, ut que servari nullo possent modo pie pstium vastarent, cuncta mox vel ferro vel igne consumerent seque incendio extremos inicerent, nequid omnino superesset in quod ira victoris excandesceret. Atque ita rebus domesticis, velut ultima voluntate dispositis, omni penit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ Saipionẽ illi tendenbant illiꝰ
nutum obẜnabãt cuius ĩ maĩb
statuo Rerum u̾debat᷑ sic ĩ uñu
uirum Res pubͨͣ om̃is incubu¬
erat Cui cũ sepe hactenus ĩ
ãnum ut mos erat, nũc non
cẽporis sed belli spatio usq sa¬
licet ĩ finem ꝓrogatũ erat Im¬
ꝑium iam q hiemps abierat
et bella pedierunt iam Repeti¬
ta ucice obsidio et uicina iterum
Castͥs romanis/ Castra hostiũ
erant/ nec iam insc̃atis hora cͦ¬
tamñs trahi posse uidebat᷑ Bci¬
pio uigi lantissimꝰ ad oĩa nl¬
ꝙ uel nimium negligẽdũ Ra

Expanded text:
Scipionem, illi intendebant, illius nutum observabant, cuius in manibus status rerum vertebatur. Sic in hunc virum res publica omnis incubuerat, cui, cum sepe hactenus in annum ut mos erat, nunc non temporis sed belli spatio, usque scilicet in finem, prorogatum erat imperium. Iamque hiems abierat et bella redierant, iam repetita Utice obsidio, et vicina iterum castris romanis castra hostium erant, nec iam instantis hora certaminis trahi posse videbatur. Scipio, vigilantissimus ad omnia nilque vel minimum negli
Abbreviated transcription (Latin):
gerebant alter hasdrubal Gisto¬
nis filus penoꝵ ꝓ ducũ nͥ falor
t̾aus ulc̾i̾orem hispamiã cit̾iorẽ
enĩ Scipio tenebat mago et ip̃e
frat̾ꝰ hamblis et hanno quida
dux penoꝵ Celciberiam que
hispamar media est contra
hos duces Scipionis dux Gil¬
lams missus eos p̾lio uicit et
hannone cepit magone magͤ
ex̾citus cũ ꝑte fuga abstulit

Expanded text:
nt: alter Hasdrubal Gisgonis filius, Penorum ducum nisi fallor tertius, ulteriorem Hispaniam – citeriorem enim Scipio – tenebat; Mago et ipse, frater Hanibalis, et Hanno quidam dux Penorum Celtiberiam, que Hispaniarum media est. Contra hos duos Scipionis dux Sillanus missus, eos prelio vicit et Hannonem cepit; Magonem magna exercitus c