comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem. dempossibiis condicõ c̃
in faciendo concipitur. stipula cõi¬
b obstat. alit̃ aces sitalis condicõ
iseratur stipuiacõi si in celũ nõ
asendere̾t. Nam ħ utilis ⁊ p̃sens ẽ.
c̃ pecuni am creditam continet.
aulus. Ailla stipulaccẽ si kroie¬
stichum ũ dedeus .x. aire spondes :
Mortuo hoĩe qͥutur austatim añ
krans agi possit. s̃ abinꝰ ⁊ procuiꝰ ex¬
pecrand̾̃ diem accori purent. ꝙ ⁊ uenꝰ¬

Expanded text:
m Impossibilis condicio cum in faciendum concipitur, stipulationibus obstat: aliter atque si talis condicio inseratur stipulationi "si in caelum non ascenderit": nam utilis et praesens est et pecuniam creditam continet. PaulusStichum non dederis, decem dare spondes?" mortuo homine quaeritur, an statim ante kalendas agi possit. Sabinus Proculus exspectandum diem actori putant, qu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ stipulatoris si quco stipulatꝰ:
c̃ obligatꝰ futur᷑ eẽt puplso: si alit̃
res cessent. Siquis insulam fa¬
ciendam promisent aut ꝯduccerit.
deinde ab aliquo uisulam stipula¬
cori fĩ stipulatꝰ sit: aut si quis cũ
promiiss cicõ fund̃ meniũ datm.
ant si is uõ dediss penã se datur¬

Expanded text:
enim stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo, si aliter res cesserit. Si quis insulam faciendam promiserit aut conduxerit, deinde ab aliquo insulam stipulatori fieri stipulatus sit: aut si quis, cum promisisset Titio fundum Maevium daturum aut, si is non dediss
Abbreviated transcription (Latin):
ire age liceat. nõ uis stipulacor̾s
inauid s faccum uersat᷑. S: ui¬
detur mͥ licet iuris uerba contin¬
eat h stipuiacõ hre licẽ. tam̃ sic
eẽ accipiendam. ut inseruo ⁊ in
fiuo familias uideatur accͥ ẽẽ de
possessione retinenda. aut nõ au¬
ferauda. ⁊ uires hac stipulacõ.¬
ħ auo: stipulacõ possidere michi
licere spondes: utilis ÷ quam stip¬
ulacõm seruus an possit utuicer

Expanded text:
ire agere liceat, non ius stipulationis, inquit, sed factum uersatur. sed uidetur mihi, licet iuris uerba contineat haec stipulatio 'habere licere', tamen sic esse accipiendam, ut in seruo et in filio familias uideatur actum esse de possessione retinenda aut non auferenda et uires habeat stipulatio.Haec quoque stipulatio: 'possidere mihi licere spondes?' utilis est: quam stipulationem seruus an possit utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
dnrit .s. si rem ip̃i hie nõ licuent.
retestate hĩe licere stiꝑulau uͦsũt.
ca racc̃e. qua cecera quo possunt
stipulan. s si seuuis fu̾it stipu¬
iatus sibi hr̃e licẽ. auesitum : an¬

Expanded text:
licuit, potestate, habere licere stipulari possunt ea ratione, qua cetera quoque his possunt stipulari. sed si servus fuerit stipulatus sibi h
Abbreviated transcription (Latin):
ui sibilice ad ħrecem ista stip¬
ilacõ nõ pertinet. S ⁊ si uõ ad¬
dident̃ sibi. nõ puto stipulacõro
de usufructu ad h̾redem cranssi¬
ie eo: inic utimur. S si quis uti
fii licere sibi ħredia suo stipula¬
cus sit: iudeamꝰ an ħres exstipuia¬
cu age̾ possit. ⁊ putẽ posse: licet di¬
uersi sint fructꝰ. Nam ⁊ si ũe ag̾e
stipulecur sibi ħrediq suolicere.
id pobamus.Si quis dolum
ialum pomissoris ħ redisq eiꝰ
ab eẽ uelit. sufficere ab ẽẽ ab fu¬
curq eẽ stipulari. Si uero de pl
adici. cuirei dolus malus non
ab ÷ uõ affu̾it. quanti ea res ent
tantam pecuia dare spondesi
Sue persone aduingere quis le

Expanded text:
 ad heredem ista stipulatio non pertinet.Sed et si non addiderit 'sibi', non puto stipulationem de usu fructu ad heredem transire, eoque iure utimur.Sed si quis uti frui licere sibi heredique suo stipulatus sit, uideamus, an heres ex stipulatu agere possit. et putem posse, licet diuersi sint fructus: nam et si ire agere stipuletur sibi heredique suo licere, idem probauerimus.Si quis dolum malum promissoris heredisque eius abesse uelit, sufficere 'abesse afuturumque esse' stipulari: si uero de pluadici: 'cui rei dolus malus non abest, non afuerit, quanti ea res erit, tantam pecuniam dari spondes?' Suae personae adiunger
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. ninsmedi stipulacces nõ sc̃
iuutiles ꝙ cibi ticius debet c̃ debitor
cẽ desient dare spondes. nam ualet
stipiacõ auast sub auauis alia
couoioõe concepta.

Expanded text:
.Huiusmodi stipulationes non sunt inutiles: 'quod tibi Titius debet, cum debitor esse desierit, dare spondes?' nam ualet stipulatio quasi sub quauis alia condicione concepta.
Abbreviated transcription (Latin):
stipulacõ uires he̾bit. et si creditõi
uieo quia int̾ ÷ mea ne uel pena
ꝯnitcatur.uł p̃dia distrahant᷑.
q̃ pignoridata erant. siquis iͣ
stipuiatꝰ fuit: uũ sistas nulla cã
. cur nõ obligacõ constet. ead̾
sacram. uł locum religiosum edi¬
ficari. stipuiar possumꝰ. alio quĩ

Expanded text:
ires habebit: et si creditori meo, quia interest mea, ne vel poena committatur vel praedia distrahantur, quae pignori data erant. Si quis ita stipulatus fuerit: "illum sistas?", nulla causa est, cur non obligatio constat. Aedem sacram vel locum religiosum aedificari stipulari possumus: ali
Abbreviated transcription (Latin):
deatur: dies caiũ super: S c̃ eo qui
ita nomisit: si ratra uisdas digito
celum non cetigerit: agi nocinꝰ
itcest. ħ ⁊ marcellus probat.
ulanti eẽnt. fund̾ illum suilli nori
deceus. u̾ dare spondes : finẽ dandi
alc̾ifore. ꝙ ad iudicium acciperetur.

Expanded text:
deatur, dies tamen superest. sed cum eo, qui ita promisit: "si intra kalendas digito caelum non tetigerit", agi protinus potest. haec et Marcellus probat. ita promisit: "si intra kalendas digito caelum non tetigerit", agi protinus potest. haec et Marcellus probat.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ab imo pro porcc̃e sua. ab oĩb
siio scm̃ de quo cautum : i diuid¬
in partes duudi nõ pocest. ab oĩbi
quodamincdo fc̃m indecur. Si de
eo cant̾ sit ꝙ diuisionẽ recipiat.
ueluti amplĩ nõ agi. eñ hredem.
qr adu̾sꝰ ea fecit proporcc̃e: sua soł
ren am ꝯunitere. differencie sue
hanc eẽ racõm. ꝙ in priore casu
oiñs ꝯmisisse iidentur. ꝙ nͥ ĩ so¬

Expanded text:
aut ab uno pro portione sua: ab omnibus, si id factum, de quo cautum est, individin partes dividi non potest, ab omnibus quodammodo factum videretur: at si de eo cautum sit, quod divisionem reueluti 'amplius non agi', tum eum heredem, qui aduersus ea fecit, pro portione sua solum poenam committere. differentiae hanc esse rationem quod in priore casu omnes commississe uidentur, quod nis
Abbreviated transcription (Latin):
sequimur: ⁊ puto accum inderi:
de sequentib ułdis. oucciens aut̃
mobligacõnib dies nõ poni. p̃seu¬
ti die pecuma debebitur. nisi locus
a diectꝰ spaciũ cemporis moucat. a̾
ilo possit peruenire. uerm dies
adiectus efficit. ne presenti die pe¬
cuma debeatur. ex quo apparet.
diei adieccõm pro reo eẽ nõ proiti¬
pulatore. Idem imidib ⁊̃ ⁊ nonis

Expanded text:
i de sequentibus kalendis. Quotiens autem in obligationibus dies non ponitur, praesenti die pecunia debetur, nisi si locus adiectus spatium temporis inducat, quo illo possit perveniri. verum dies adiectus efficit, ne praesenti die pecunia debeatur: ex quo apparet diei adiectionem pro reo esse, non pro stipulatore. Idem in idibus etiam et nonis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ut ⁊ stipulatoris uie ur itim̾is s¬
redes sngli insolid̾ hãnt accõnes. s
quid ħ casu exstingui stipulacõm
putant qr per singulos adquiri ser¬
uit᷑ nõ pocest. s nõ facit iuutilẽ sti¬
pulacõm. diaicultas pracõnis. Si
tam̃ hoĩem stipulatus cum uno ex
ħiedib promissoris egero. paridũ¬
taxat cecoꝵ obligacõi superetit. ut
dibi accepto latumsit. Idem ĩ ipo

Expanded text:
ait, ut et stipulatoris viae vel itineris heredes singuli in solidum habeant actionem: sed quidam hoc casu extingui stipulationem putant, quia per singulos adquiri servitus non potest: sed non facit inutilem stipulationem difficultas praestationis. Si tamen hominem stipulatus cum uno ex heredibus promissoris egero, pars dumtaxat ceterorum obligationi supererit, ut dibus accepto latum
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ dacõm nat᷑a recrpiunt. s prisi
teca deutur. stipulacõi satis no fit.
ueluci cum hominẽ gn̾ałr stipu¬
lor aut laucẽ. ut quodit uas. Nã si
stichi pars soluta sit: nõ d̾ ĩ min̾a
paite stipulacõis lib̾acõ uata est.
s ant statim repeti pec̃. aut ĩpẽdẽti
÷. donec aliꝰ decur. euis condicõis ÷
ħ stipiuacõ. stichum aut pamphi¬
lum dan ex his gͥ stipul a conibus

Expanded text:
dem dationem natura recipiunt, sed nisi tota dantur, stipulationi satis non fit, veluti cum hominem generaliter stipulor aut lancem aut quodlibet vas: nam si Stichi pars soluta sit, nondum in ulla parte stipulationis liberatio nata est, sed aut statim repeti potest aut in pendenti est, donec alius detur. eiusdem condicionis est haec stipulatio: "Stichum aut Pamphilum da
Abbreviated transcription (Latin):
stipulacom contraheie possunt uer
absens quidẽ. qm̃ ex audue inincẽ
cebent Sĩ quis gͥ ex his uułt stipul¬
ari. per sernũ piesentẽ stipuetur⁊
ad quiret ei ex stipulatu accõm It̃
siquis obligau uelit ubeat ⁊ eut
÷ ussu obłigatus. ¶Qui psens ĩ¬

Expanded text:
stipulationem contrahere possunt: nec absens quidem, quoniam exaudire invicem debent. si quis igitur ex his vult stipulari, per servum praesentem stipuletur, et adquiret ei ex stipulatu actionem. item si quis obligari velit, iubeat et erit quod iussu obligatus. Qui praesens in
Abbreviated transcription (Latin):
S simͥ paniphilũ stipulanti. cupã¬
pbilum ⁊ stichum spoponderis: stichi
ad ieccõm po supernacuo habendam
puto. Nam si cet sunt stipinaccẽs ꝗtͣ
sunt corpora: due sũt quodammꝰ᷑ stip¬
macces. una utilis alia inutiłis. Ne
uiciatur utilis per hanc ĩutilẽ ¶ead̾¬
an alia lingua respondeatur nͥĩtz.
pondeatur ei giece: dũ mͦ conguiẽt̃
iespondeatur obligacõ constituta:
¶d̾ per contrariũ s utrũ ħus ad gͦcũ
sermonẽ tant potiahumꝰ an uͦ ad ali
cuius alitꝰ lingne oubitari potest:
ex scuptura sabini s ⁊ ner̃ putat
ut ois sermo contineat uerbormm
am intelligat sii per se sũ per uerum
interpetem
aulus. ⁊cipulacõnun ques indãdo

Expanded text:
si mihi Pamphilum stipulanti tu Pamphilum et Stichum spoponderis, Stichi adiectionem pro supervacuo habendam puto: nam si tot sunt stipulationes, quot corpora, duae sunt quodammodo stipulationes, una utilis, alia inutilis, neque vitiatur utilis per hanc inutilem. Eadan alia lingua respondeatur, nihil ipondeatur ei Graece, dummodo congruenter respondeatur, obligatio constituta est: idem per contrarium. sed utrum hoc usque ad Graecum sermonem tantum protrahimus an vero et cuius alterius linguae, dubitari potest. et scriptura Sabini, sed et uerum patitur, ut omnis sermo contineat uerborum am intellegat siue per se siue per uerum interpretem. 2 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
est. et uerra uice si int̾rogatꝰ fuit ib
condicc̃e respondent pure. dicend̾
gacomi: semper io probano̾ ÷ nicia¬
tam cẽ obligacom nisi stipulatori
diuersitas responsionis ilico ꝑlacu¬
ent. tũc enĩ alia stipulacõ ꝯͣcta ẽẽ
nidetur.  si stipulanti uͥx.tu.xx¬

Expanded text:
est. et uersa uice si interrogatus fuerit sub condicione, responderit pure, dicendumgationi, semper probandum est uitiatam esse obligationem, nisi stipulatori diuersitas responsionis ilico placuerit: tunc enim alia stipulatio contracta esse uidetur.Si stipulanti
Abbreviated transcription (French):
rem au ⁊ auenam permitde possit.
hre uicere. et mag̾ : ut ⁊ aliena pro¬
muti possit. Que resita effcm̃ ha¬
lebit. si popͥacẽ promissoris ceꝑit.
oruare si persenerauit a uena diced
cut stipulacõm uõ ꝯniti. uisi pe¬

Expanded text:
rem an et alienam promittere possit habere licere. et magis est, ut et aliena promitti possit: quae res ita effectum habebit, si propria esse promissoris coeperit. quare si perseveraverit aliena, dicendum erit stipulationem
Abbreviated transcription (Latin):
p aulꝰ.istipuler ut idfiat ꝙ uat¬
ura fĩ nõ coucedit. nõ mag̃ obli¬
gacõ consistit: qui cum stipulor
stet̾it quo mimis facẽ id possit.¬
Item q leges fĩ prohibent si perpetu¬
am causam seruatur ÷ cessat ob

Expanded text:
 stipulor, ut id fiat, quod natura fieri non concedit, non magis obligatio consistit, quam cum stipulor stetit, quo minus facere id possit.Item quod leges fieri prohibent, si perpetuam causam seruaturum est, cessat ob
Abbreviated transcription (Latin):
uideor. Non ualet aut̃ hi stipulacõ.
ubi quis rem suam stipiuatꝰ: et
constat si auid̾ ita stipuiatꝰ sun. ꝙ.
ex causa condicrouis dare. facere or¬
stipiuacõm ualere. s in uero hoiem
eau stipuiatꝰ fuero: uulliꝰ mouici
eẽ stipulacom. or ucd si postea suie
mora decessisse pouatur seuiuis.
uõ cenei fure condicct̾e̾. iuaitel¬
lus ait. oruauidiũ eĩ uiuit ꝯdici
recerit. at si decessisse rroponatiui
iñ ea condictẽ : ut euauescat ꝯdio

Expanded text:
uideor: non ualet autem huiusmodi stipulatio, ubi quis rem suam stipulatus est. et constat, si quidem ita stipulatus sim: 'quod ex causa condictionis dare facere ostipulationem valere: si vero hominem dari stipulatus fuero, nullius momenti esse stipulationem. quod si postea sine mora decessisse proponatur servus, non teneri furem condictione Marcellus ait: quamdiu enim vivit, condici poterit, at si decessisse proponatur, in ea condicione est, ut evanescat condictio
Abbreviated transcription (Latin):
dem Quisarum mͥexiiere de suo ꝑisit
donacoĩs cansa statim cum lapis exemptꝰ
 meꝰ fit n pohilendo me uelere efficitut
meꝰ ec̃ oesiat. auia auodammꝰ cradicc̃e
imeir si antequĩ exuuat ie peintuer̃
uieꝰ lapis durat. si postea ipsiꝰ fcm̃ aucra

Expanded text:
 Qui saxum mihi eximere de suo permisit donationis causa, statim cum lapis exemptus est meus fit, neque prohibendo me euehere efficit, ut meus esse desinat, quia quodammodo traditione imere, si antequam eximat, me paenituerit, meus lapis durat, si postea, ipsius factum auocare
Abbreviated transcription (Latin):
tur. auanuis eni ex patris uolũt.i¬
ce mortis quo cã donare possit actam̃
uõ posse mortis oausa donare. ħ omma
locum sebuuc inpaganis. c̾ec̾um qͥ hũitꝰ
castrense peculium uł quasi castrense
in ea condicc̃e sunt ut donare ⁊ mortis cã
nõ mortis cansa possunt ciin cestam̃ti

Expanded text:
tur: quamuis enim ex patris uoluntate mortis quoque causa donare possit, attamen non poss‹e› mortis causa donare. Haec omnia locum habebunt in paganis: ceterum qui habent castrense peculium uel quasi castre‹n›se, in ea condicione sunt, ut donare et mortis causa et non mortis causa possint, cum testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
dat ut confestim faciat accipientis noc
unꝙͣ illo fcõ ad se reneiti uelit. cum nero
dicntius si hat mente donat sponsus se¬
onse ut nupcuis nõ secutis spes aufferat᷑.
posse repeci nõ contrariũ poridicimus
s concedinus int̾ eas personas fi dona¬

Expanded text:
dat, ut confestim faciat accipientis nec umquam ullo facto ad se reuerti uelit. cum uero dicimus, si hac mente donat sponsus sponsae, ut nuptiis non secutis res auferatur, posse repeti, non contrarium priori dicimus, sed concedi
Abbreviated transcription (Latin):
re utimu ut is sernus ex cestam̃to ub̾
eet᷑. iuullus uoie serui suas oꝑas dando li¬
uatur. ut poce c̾ exͣ ue̾o uo eo seruo dando
pecum am seriuu lib̾aret.
Aneoib meis peto fidcia: coꝵ ꝯitto ut
racõib redoitis stichum in amimutãt.
ce cestatoris sibi ꝯmissa reluiq̃retur. et
quasᷤ summias a colouis exactis ĩib
nõ uiculent. Hieditatẽq spoliau̾it. aꝑ¬

Expanded text:
re utimur, ut is seruus ex testamento liber esset, nullus nomine serui suas operas dando liuatur, utpote cum extraneus pro eo seruo dando pecuniam seruum liberaret.heredibus meis peto fideique eorum committo, ut rationibus redditis Stichum manumittant'. st mortem testatoris sibi commissa reliquetur et quasdam summas a colonis exactis rationibus non intulerit hereditatemque spoliau
Abbreviated transcription (Latin):
suut ead cempore mpleri. s uecessariã
habent cemporis diuisionẽ. nelut cum
.x. operas uissus erat dare. quia opere ꝑ
siguios oies dantur. gͥ ⁊ si singulos
aureos det. statu uł prcest oici inplesse
cõdicomi. aua causa ÷ oꝑarum. qr hec¬

Expanded text:
sunt eodem tempore impleri, sed necessariam habent temporis diuisionem, uelut cum decem operarum iussus est dare, quia operae per singulos dies dantur. igitur et si singulos aureos det statuliber, potest dici eum implesse condicionem. alia causa est operarum, q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ puco cuue de mũ liber̾ fore. ẽ uoiẽs
meret abstulerit ei ħres. uł si quid ex
mercedib suis cregerit ħredi dederit.
au adub̾tatẽ perueniat. ⁊ putosiqͥd̾
ex operis dedenit. uł mdetunz dederit.
adub̾catẽ peruẽtur̾. ꝙ si prohibeatur
ii dũo debet. plano si ei ablata fuit
pecunia. ex opens collecca liberum fo¬
re arbitror. ꝯma de peculio oare ꝓhilẽ.¬

Expanded text:
t puto tunc demum liberum fore, cum uolens meret, abstulerit ei heres, uel si, quod ex mercedibus suis coegit, heredi dederit, an ad libertatem perueniat? et p‹u›to, si quidem ex operis dederit uel undecumque dederit, ad libertatem peruenturum: quod si prohibeatur ri domino debet. plane si ei ablata fuerit pecunia ex operis collecta, liberum fore arbitror, quia de peculio dare prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
oiumi : cuiꝰ ante oũium nõ erat trãs¬
lacuni. Ica pendebit p̾cedentis sũme a¬
lienacõ. si tanĩ ut nõ recro nũmi fiãt
accipientis. s cuuc cum residua sũm¬
ma fu̾it exouica. Eũi plus amͣ iꝰsus
cuit dedent statu lib̾ puta decẽ iussus

Expanded text:
enatum, cuius ante dominium non erat translatum. ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro nummi fiant accipientis, sed tunc, cum residua summa fuerit exsoluta. Si plus quam iussus erat dederit statuliber, puta decem iussus
Abbreviated transcription (Latin):
tero. proinde de fenoi pct. ⁊ si nõ uuit ex¬
igere ur ipe souiere ut hic hãt̃ unde ꝯ¬
siis auos soubit. nõ solum aut̃ sidae
aue inssum. capneire necet. Nam
aui pohilet seruũ poficisci. inceilig¬

Expanded text:
ero. proinde defendi potest et si non uult exigere uel ipse soluere, ut hic habeat, unde csius quoque scribit. Non solum autem si dare dare iussum Capuam ire prohibeat: nam qui prohibet seruum proficisci, intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
bnus. p̾uaiere lib̾catis dacõmi. Si pͥmiᷤ
tabinis sub cõdiccẽ. sciius cum lib̾ta¬
ce ex parte diuioia hres sit isticutus.
austatu uibei cansam optineat. ut
ad euute cohiede cum sua causa usu¬
capiatur.⁊ cum a semiet ipo acceperit
lib̾catẽ. nõ pet̾ statu liberi causã opti¬
nere. plaue si condics ħirditacis defi

Expanded text:
bulis, praeualere libertatis dationem. Si primis bulis, praeualere libertatis dationem. Si primis tabulis sub condicione seruus cum libertate exan statuliberi causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam optinere. plane si condicio hereditati
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃a cõdioc̾e. exp̃ssa quid̾ in anifestũ
÷in ip̃a : cum cieditoris fraudendi cã¬
in anininttuntur. Na dũ inceit̾ an
cieditor une suo utatur. int̾im statũ¬
ułeri suut. aũi fuus c̃ effectu ĩ lego
olia sencia accipitur.
ip ¶Qui stacu ub causam app̾heudit.
in ea condiecẽ ÷. ut siue cradeietur: sa¬
iua spe ub̾catis alienetur. sũ usucap¬
iatur: cum sua cans .a. uis ueapiatur.
suũ maminuttatur. nõ perdat spem
oreiui lib̾ci. s statuliberi causam ui
priꝰ seruus uansistitur nisi adita
ur ab umo exinstitutis hreditate. cet¬
um aut̃ c̃ adicẽe sin cradatur sũ usu¬
cute libcatis int̾cidit. s si iupuberus¬
cabulis ubtas seruo ita ascͥpta℥. au
nino fuio puꝑino post adicõm uide¬
licet hreditatis patris statu lib̾ sit. Cas¬
suis uegat uilianus qͣ existimat que
seutencia uerior haletur. pꝰ scͥpsit iu¬
lianus. ⁊ si legatꝰ sic seruus ab hrece
patris lser cẽ uissus inpupiuarib ca¬

Expanded text:
vi ipsa. condicione expressa quid est, manifestum est. vi ipsa, cum creditoris fraudandi causa manumittuntur: nam dum incertum est, an creditor iure suo utatur, interim statuliberi sunt, quoniam fraus cum effectu in lege Aelia Sentia accipitur. Qui statuliberi causam adprehendit, in ea condicione est, ut, sive tradatur, salva spe libertatis alienetur, sive usucapiatur, cum sua causa usucapiatur, sive manumittatur, non perdat spem orcini liberti. sed statuliberi causam non prius servus nanciscitur nisi adita vel ab uno ex institutis hereditate: ceterum ante aditionem sive tradetur sive usututae libertatis inttabulis libertas seruo sit adscripta, an uiuo pupillo, post aditionem uidelicet hereditatis patris, statuliber sit? Cassius negat: Iulianus contra existimat, quae sententia uerior habetur. Plus scripsit Iulianus et si legatus sit seruus ab herede patris, liber esse iussus in pupillaribus ta
Abbreviated transcription (Latin):
uulas .b.p. accepent. quia eium peceuent
ubcus. nõ cogetur uendere seuĩ propͥũ
auẽ rogatus erat a lib̾co suo manumit¬
cere:. ¶si is cuius senus÷ noluit eum
uendere ut inanumuteretur. nulle ꝑ¬

Expanded text:
sionem acceperit, quia eum praeterierit libertus, non cogetur uendere seruum proprium, quem rogatus erat a liberto suo manumittere.Si is cuius seruus est nolit eum uendere, ut manumitteretur, null
Abbreviated transcription (Latin):
uendere eum mfans nõ possit. ⁊ extat qͥ d̾
s ⁊̃ diuiis pius cassdͥ de creto rescupsit ita
rem explicari ut paites seruoꝵ quib per
fidoi cõmissum lib̾tas data÷ iusto p̾cõ ex¬
cimentur. ata ita seruus ab hiis aui ro¬
gati sunt mammuttatur. hi aut̃ qui
eps manimiserunt necii nomiue per¬
inde fracribi ⁊ coħredib suis obligati eit
accr. si ob eam rem̃ exiudicati causacũ
hue agi possit In fiuiosi persona diuin
pius iescupsit fidei cõmissam lib̾catem
nõ impediri sub cõdicc̃e scupti ħ iedis ꝙͣ
comptẽ mencis nõ eẽ affuͦmat̾iuisgit᷑
si constitent ei iecce aitain per fider ꝯmis¬
sum lib̾catem decretum int̾ponetur. qͦ ad
ipsum compleatur. ad exemplum infã¬
deis gͦ ⁊ si inmuco ⁊ in surdo subuenitur.¬
s̃ ⁊ si quis sine hrede ur alio successore
decessent qui fidei cõmissam ub cutem
dam ee̾ censint senatꝰ.s ⁊ si quis suus

Expanded text:
possit: et exstat quidem sed et diuus Pius Cassio Dextro rescripsit ita rem explicari, ut partes seruorum, quibus per fideicommissum libertas data est, iusto pretio aestimentur atque ita seru‹u›s ab his qui rogati sunt manumittatur. hi autem, qui eos manumiserunt, pretii nomine perinde fratribus et coheredibus suis obligati erunt, atque si ob eam rem ex iudicati causa cum his agi possit.In furiosi persona diuus Pius rescripsit fideicommissam libertatem non impediri sub condicione scripti heredis, quem compotem mentis non esse adfirmatur. igitur si constiterit ei recte datam per fideicommissum libertatem, decretum interponetur, quo id ipsum complectatur, ad exemplum infantis.Ergo et in muto et in surdo subuenietur.Sed et si quis sine herede uel alio successore decesserit qui fideicommissam libertatem dam esse cen
Abbreviated transcription (Latin):
accu si ex cestam̃to ubcatẽ cõs ecutiis eõt
erit gͥ lib̾cus orciuus nõ enis qui fidei ꝯ¬
muissam libͥcatem delebat. ESi aicer
sine successore decessert. ait̾ ex iuista cã
absit. extat rescuptui dinoꝵ fratrũ
mairi ⁊ seueri pennde dicencium ouin
ad lib̾catem peruenturum: acsi ab eo
qui sine successore decesserit: ⁊ ab eo qͥ
ex iusta cansa obeẽt ad ubcatẽ ut opor¬
cuit perductuis cẽt. elegant̾ queri poc̾¬

Expanded text:
em consecutus esset. erit igitur libertus orcinus, non eius qui fideicommissam libertatem debebat.Si alter sine successore decesserit, alter ex iusta causa absit, extat rescriptum diuorum Marci et Ueri perinde dicentium eum ad libertatem peruenturum, ac si ab eo qui sine successore decessit et ab eo qui ex iusta causa abesset ad libertatem ut oportuit perductus esset.Eleganter quaeri po
Abbreviated transcription (Latin):
pro uieo possidere. fi an desinam excã
empconis post usucapionem dubitat᷑
⁊̃ marciamis dicitur existimasse non
que alluuione fluminũ ur̃a fiiuit. Ic̃
q̃ ex ieb a lieno nomine possessis nata
omp̾ ħ ominẽ quẽ ex stipuiacc̃e ce mͥde
tere faiso ex istiuabas cradidisti michi
si scissem uich deberi mͥ: usu eum non
alpiam. quod si uestio uerius ⁊ ut usi..¬
capiam quia ip̃a cradicõ excausa qua¬
ueram ẽẽ existimo sufficit ad efficiend̾
ut id quod uichi craditum: pro meo pͦ¬
sideam. ⁊ ita neracius scrpsit idq u̾rũ¬
dem. Si anculam furciuam puto.¬
emisti bona fide quod ex ea nat̾ ⁊ pꝰea ap̾
te couceptum ÷ ita possedisti ut itra con¬
sticutum usucapionis tempꝰ cogncceres
matrem eius furtiuam ẽẽ. trebacius
ut onunmodo qdͥ ita possessum est ẽe
usucaptum. ogo sic puco distinguendͥ¬
eẽ ut si nescieus intra stacut̃ tempus

Expanded text:
pro meo possidere. sed an desinam ex causa emptionis post usucapionem, dubitatur: et Mauricianus dicitur existimasse non quae alluuione fluminum nostra fiunt. item quae ex rebus alieno nomine possessis nata m Hominem, quem ex stipulatione te mihi debere falso existimabas, tradidisti mihi: si scissem mihi nihil debere, usu eum non capiam: quod si nescio, verius est, ut usucapiam, quia ipsa tradiueram esse existimo, sufficit ad efficiendum, ut id quod mihi traditum est pro meo possideam. et ita Neratius scripsit idque uerum. Si ancillam furtiuam emisti fide bona ex ea natum et apud te conceptum est ita possedisti, ut intra constitutum usucapioni tempus cognosceres matrem eius furtiuam esse, Trebatius omni modo, quod ita possessum esset, usucaptum esse. ego sic puto distinguendum, ut, si nescieris intra statutum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
signatam oporcet. o uo subsecuto: sta¬
cim ad lib̾catẽ peruenit.¶ Nõ ÷ statu lib̾
cui ub̾tas intam lõgumi cempꝰ couaca
÷ ut eo cempore is qui maninuissus
uinere uõ possit. aut si cam diffioie¬
aut iuiuuo peue inpossibulõ cõdicõm
adiecerit. ut aliuido ea lib̾tas obtin¬
gere nõ possit. uelluti si hieoi mille
dedissi. aut cum moreretur ubͥuru
datur. ⁊ ica iuliauus scribit. oruia uͦ¬

Expanded text:
signatam oportet, qu‹o› subsecuto statim ad libertatem peruenit.Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est uiuere non possit: aut si tam difficilem, immo paene inpossibilem condicionem adiecerit, ut aliunde ea libertas optingere non possit, ueluti si heredi mil‹i›es dedisset aut cum moreretur, liberum datur, et ita Iulianus scribit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
com perueniat. quid enĩ si cunchabu¬
Si ⁊ ħ ex pleta uidetur cõdicõ. qmi per
cum nõ stecent quo inuiꝰ impleatur¬
si quis sic acceperit ub̾tatẽ. c̃ decẽ da¬
re pecest. lib̾ esto. trabacł ait. licet ha¬
buerit decera. uł idoutꝰ fu̾it ad aodͥrẽ¬
dum ⁊ ad cõseruand̾ peculul. cam̾ ñ
auas ad ub̾tatẽ peruentur̃: msi dece

Expanded text:
m perueniat? quid enim si tunc habuet hic expleta uidetur condicio, quoniam per eum non steterit, quo minus impleatur.Si quis sic acceperit libertatem 'cum decem dare poterit, liber esto', Trebatius ait, licet habuerit decem uel idoneus fuerit ad adquirendum et conseruandum peculium, tamen non alias ad libertatem peruenturum
Abbreviated transcription (Latin):
matiuiꝰ in ub̾tate̾ perueniat. ⁊ hredis
quatiums duaccẽ int̾empta illico acci¬
piat. quas post cẽpꝰ conscaui prcerat.¬
¶Si ita ub̾cas seruo data si quiquẽnio
hrodi seruiret. deinde hres cum manu¬
miserit statun lib sit. ol uasi per eũ sit
offectum quo minus ei seruiat. oruã¬
iis si uõ pat̾retur eum sibi seruire.
nõ statim perueniret auasi aͥuquẽ
missus eni aampꝰ seruiie nõ pecerit. at
Sł auẽ quis nõ pacitur sibi seruireut
rostea paci potest intra aiuĩquenũ cẽ¬
pꝰ. at qui iam qui queuio ei seruire

Expanded text:
dis, quatenus dilatione interempta ilico accipiat, quod post tempus consequi poterat.Si ita sit libertas seruo data, si quinquennio heredi seruierit, deinde eum heres manumiserit, statim liber fit, quasi per eum sit effectum, quo minus ei seruiat: quamuis si non pateretur eum sibi seruire, non statim perueniret, quam si quinqmissus enim amplius seruire non potest: at is quem quis non patitur si‹bi› seruire, postea pati potest intra quinquennii tempus. atquin iam quinquennio ei seruire
Abbreviated transcription (Latin):
tale eium nit̾ dictum nequid ĩ mari nł litore
quo portꝰ stacõ iter ue naingio decerius
bili fiat. id pucat. ¶ denĩait pretor.ꝗd ĩ
flumine p ͦ npaue eius fiat. siue ĩ io flu¬
men tipam ne eius fact̃ ĩmissum h̃es qͦ¬

Expanded text:
tale interdictum: 'ne quid in mari inue litore' 'quo portus, statio iterue nauigio deterius bili fiat, idem putat.Deinde ait praetor: 'Quod in flumine publico ripaue eius fiat siue quid in id flumen ripamue eius
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ is qui faccum ut ĩmissum ht̃. resti¬
cuere qd̾ habet. simcto id qd̾ hc̃ stacionẽ.
ur uaingium dec̾ius faciat. Chec uerba
facc̃ habes. uł ĩmissum hales. ostendunt
nõ eum solum ceneri qui fecit urĩmisit.
s eum qui facc̃ uł ĩ missum hc̃. demid̾. la¬
leo scribis. Si auitor tius. ⁊qmͣ deriuau̾it¬
ceueri ce ħ inc̃dco siea aqua utaris.
a qua incħꝰ mpedit nisi imperator aut se
bile fit: nou petimititur: id facere.
flumeu continet. scd̾ ripas fluuimum
lcca nõ ouinia pͭ. sunt. cum rerpe cedant.

Expanded text:
uel immissum habet, restituere quod habet, si modo id quod habet stationem uel nauigium deterius faciat.Haec uerba 'factum habes' uel 'immissum habes' osten dunt non eum teneri, qui fecit uel immisit, sed qui factum immissum habet. denique Labeo scribit, si auctor tuus aquam derivaverit, et hoc interdicto, si ea tu utaris. aqua, nihil impedit nisi imperator aut senbile fit, non permittitur id facere. flumen continet. Secundum ripas fluminum loca non omnia publica sunt, cum ripae cedant
Abbreviated transcription (Latin):
pͫ. faccimuerit. ad̾: ncriusq uiciui. aut
siimitatꝰ ⁊ ager cocupancis a lucus fiec
ccrte disimiꝰtur̃ esse publicus. Isle ⁊ alueꝰ
quem sibi flunẽ fecit. ⁊ si pͥuatꝰ aut̃ fuit
ucipit tamen esse publicus quia ĩ pꝰsible
⁊ ut alueus fliuninis publicis nõ sit pub¬
si fossa manu facca sit. per quam fluit
pub licum flumen. nicħominꝰ pꝰ fit ⁊ iõ
si quis ibi tiat in fumiine p᷑. faccũ uidet᷑.
alicer acq si fluen aliquam tͥram ium¬
cauerit nõ alueum sibi fecent. cunc enĩ
nõ fit publicum qd̾ aqua opercinu est

Expanded text:
actum erit, quod est utriusque uicini aut, si limitatus est ager, occupantis alueus fiet: certe desinit esse publicus. ille etiam alueus, quem sibi flumen fecit, etsi priuatus ante fuit, incipit tamen esse publicus, quia impossibile est, ut alueus fluminis publici non sit publicus.Si fossa manu facta sit, per quam fluit publicum flumen, nihilo minus publica fit: si quid ibi fiat, in flumine publico factum videtur. Aliter atque si flumen aliquam terram inundaverit, non alveum sibi fecerit: tunc enim non fit publicum, quod aqua opertum est.
Abbreviated transcription (Latin):
placet. Neq enĩ upe cum ĩ cõmodo accolen¬
ut precor ex cansa ex istimor. an hanc exce¬
eidare solitum. p̃dia eius de p̃płari. si forte
aggeres. ur quam aniam mimicõm adhi¬
buit ut agrum suum cueretur. eacr. res
cnrsum fluiuis ad aliquid ĩ inutauit:
curei nõ consulatur : plerosq scio ꝓtitꝰ
cau sine ĩ uiria utiq accͥolarum Isant̃
ħ inc̾dc̃o cenecur qui aliter focit fluere q̃
pͥore estace fluxit ⁊̃ io cuto aiuit precorẽ
estacem pͥorem compͥhendisse. quia sẽper
cercior ÷ nacuralis cursus fliuuinui es¬
cace pocuis quam yeme. Nec ad iustaucem
estacenis ad pͥorem int̃diccum refertur.
quia illiꝰ estatis fluxus indubicacõr÷. estaᷤ
ad eqiunioccum aupcumnale refeitur.
⁊̃ si quid force estace uic diccͥ porima suꝑior
estas ent iucuenda si uero hieme cunc nõ
proxima hiemiestas .s. superiorerit ĩ spiciꝰ¬
enda. Choc inc̾dc̃m cuiuł ey ppͦ contrecit.
N uõ aduersus om̃s. uerum adu̾tꝰ eum qͥ

Expanded text:
e cum incommodo accolenut praetor ex causa aestimet, an hanc exceei dare solitum, praedia eius depopulari, si forte aggeres uel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur ei non consulatur? plerosque scio prorsus ctari, sine iniuria utique accolarum.Is autem hoc interdicto tenetur, qui aliter fecit fluere, quam priore aestate fluxit. et idcirco aiunt praetorem priorem aestatem comprehendisse, quia semper certior est naturalis cursus fluminum aestate potius quam hieme. nec ad instantem aestatem, sed ad priorem interdictum hoc refertur, quia illius aestatis fluxus indubitatior est. aestas ad aequinoctium autumnale refertur. et si forte aestate interdicetur, proxima superior aestas erit intuenda: si uero hieme, tunc non proxima hieme aestas, sed superior erit inspicienda.Hoc interdictum cuiuis ex populo competit, sed non aduersus omnes, uerum aduersus eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ioopiis qd in aiuco fuminis ripane cius
faccum sit ut it. eurcꝰ elumĩs deciorsit
fiat. touere demoliri. purgare resticuere
urn boni arbitratii possit. Scacõm diciuꝰ
astacuendo. ⁊c̃ gͥ locus demonstratur: ubi¬
cimiq naues tute stare possunt. ait p̃cor
icer ne naiugu det̾ius sit. fiat. ħ poo naui¬

Expanded text:
opus, quod in alueo fluminis ripaue ita factum sit, ut iter cursus fluminis deterior sit fiat, tollere demoliri purgare restituere uiri boni arbitratu possit'.Stationem dicimus a stando: is igitur locus demonstratur, ubicumque naues tuto stare possunt.Ait praetor: 'iterque nauigii deterius fiat'. hoc pro naui
Abbreviated transcription (Latin):
decerius fiat. deterior stacõ. Itemq iter na¬
iten iter nauigio si indecur. si nsus eins
corrumpatur. uł difficilior fiat. aut mi¬
nor aut rarior aut si incecũ aufentur.
ꝓuide sine deriuetur aqͣ ut exiguior fc̃a
mims sic nauigabilis: ur si dilacetur ut
d iffiisa breuẽ aqm faciat ur contra. biq
anginstetur ut rapidiꝰ flumẽ faciat. uel
siquis anud fiat. qd̾ nauigacõm ineo iu¬
inod̾atam difficiliorem ue faciat ur ꝓriͤ
nipediat int̾ dcõ locus erit.Iabeo scribbit
nõ ee canidm excepcõm ei qui int̾dco̾ ꝯue¬
nitui. aut mił ripe cuende cansa faccũ

Expanded text:
 iter naitemque iter nauigio fieri uidetur, si usus eius corrumpatur uel difficilior fiat aut minor uel rarior aut si in totum auferatur. proinde siue deriuetur aqua, ut exiguior facta minus sit nauigabilis, uel si dilatetur, aut diffusa breuem aquam faciat, uel contra sic coangustetur, et rapidius flumen faciat, uel si quid aliud fiat quod nauigationem incommodet difficilioremue faciat uel prorsus impediat, interdicto locus erit.Labeo scribit non esse dandam exceptionem ei, qui interdicto con
Abbreviated transcription (Latin):
ur ageud̾. ut cum plaua fu̾it cliuosa
fiat. nt ex molli asspera. aut augustior
ex lacõe aut paiustris ex sicca ⁊ tractat᷑¬
est anpermut qud̾ sit specꝰ ⁊ ponteni
per uiam publicam facere. ⁊ plenq: ꝑ

Expanded text:
 agendum, ut, cum plane fuerit, cliuosa fiat uel ex molli aspera aut angustior ex latiore aut palustris ex sicca.Scio tractatum, an permittendum sit specus et pontem per uiam publicam fac
Abbreviated transcription (Latin):
napͣ peitinet si ant̃ flumẽ pͥuatum sit
cessabit. int̾dictum. Nich emin differt a
ceceris iecis pͥuatis: flumẽ pͥnatimi Rapi
aut̃ euis ita recce diffimietur. Io qd flumẽ
continet naturalem rigorem eur sus sui
tenens oecerum si auando ymbribus
creuit ripas nõ mutat. Nemo deuiq diy.
mlum qui incremento suo egiptum ope¬
rit ipas suas mutare. uł amplificare.
Nam cum ad perpetuam sui mensuram
redierit. itipe aluei eius muiende sũt
Si camen flumeu naturaliter creuerit.
ut perpetum incrementum naccum sit
in auo flmmnue adiixto. uł aua aua
has cepit enrieie. si insuia ĩpublico
eimine fu̾it nata. ĩ q ea aliquid fiat:
ccupantis: si lunicati agii fueriunt. aui
⁊eius cuiꝰ rꝑam conc̾igent. aut si medio¬
ĩ ałueo naca coꝵq ÷ qui ꝓͥe utrasq nꝑas¬

Expanded text:
na publica pertinet: si autem flumen priuatum sit, cessabit interdictum: nihil enim differt a ceteris locis priuatis flumen priuatum. Ripa autem ita recte definietur id, quod flumen continet naturalem rigorem cursus sui tenens: ceterum si quando uel imbribus creuit, ripas non mutat: nemo denique dixit Nilum, qui incremento suo Aegyptum operit, ripas suas mutare uel ampliare. nam cum ad perpetuam sui mensuram redierit, ripae aluei eius muniendae sunt. si tamen naturaliter creuerit, ut perpetuum incrementum nanctus sit, uel alio flumine admixto uel qua alia lia coepit currere.Si insula in publico flumine fuerit nata inque ea aliquid fiat, occupantis est, si limitati agri fuerunt, aut eius cuius ripam contingit, aut, si in medio alueo nata
Abbreviated transcription (Latin):
iccum ħalet. ¶ de ĩnde ait precor qͦ ea
ma p᷑ ioq. icer decertius sit fiat. ħ est
siue stacuui decerrior nia sit. siue p̾ea
ad ii euĩ pertinent hec uerba sit. fiat.¬
et enĩ qued̾ siuit calia ut stacun scõ
suo neceant. q̃dam calia ut inpresen¬
ciarun quid icłi ucceaut. Infuturũ
aut̃ uccere debeant. ¶ detͥiorem aut̃ ui¬
am fi sic accipiend̾ ÷ si usus eius ad ꝯ¬

Expanded text:
abet.Deinde ait praetor: 'quo ea uia idque iter deterius sit fiat'. hoc siue statim deterior uia sit, siue postea: ad hoc enim pertinent haec uerba 'sit fiat'etenim quaedam sunt talia, ut statim facto suo noceant, quaedam talia, ut in praesentiarum quidem nihil noceant, in futurum autem nocere debeant. Deteriorem autem viam fieri sic accipiendum est, si usus eius ad c
Abbreviated transcription (Latin):
ripa ueeius mice. as quo stacõ icer¬
ue naiui̾gacõ detiorsit: siat.: flumẽ
a nuo magnitudine disdernend ⁊
aut existimacõe circum colenciũ¬
It̃ flumuiũ qued̾ sunt perennia
q̃d correncia. perennie ad semper fluit

Expanded text:
o statio iterue nauigio deterior sit fiat'.Flumen a riuo magnitudine discernendum est aut existimatione circumcolentium.Item fluminum quaedam sunt perennia, quaedam torrentia. perenne est, quod semper fluat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in pͥstinũ statum ieducit. qd fit. sũ
quis cotlit id ꝗd fuct̃ ⁊: uł reponat qd̾
sublacum ⁊ ⁊ inc̃dũ suo sumptu. Nã
si ip̃e cũ ano quis inẽdixit. fecenturiꝰ
su eius alius. aut ratum hĩtum sit qd̾
fecit. ip̃e suis sumptibi debet resticue¬
re. Si uero nicħ hoꝵ int̾uenit. s hẽ fact̃
tunc dicennis pacienciam solamenm

Expanded text:
stinum statum reducit: quod fit, siue quis tollit id quod factum est uel reponat quod sublatum est. et interdum suo sumptu: nam si ipse, quo qui interdixit, fecerit, uel iussu eius alius, aut ratum habitum sit quod fecit, ipse suis sumptibus debet restituere: si uero nihil horum interuenit, sed habet factum, tunc dicemus patientiam solam eum
Abbreviated transcription (Latin):
uicunis mens uiam opere corruperit.
auamuis qd̾ fecit. tam michi qmͣ ipsi
utile sit. camen si is nicius fundi suicã
id fecerit. me cam̃ nõ posse huitdcõ con¬
utrumq nosteum ceneri. ¶ħ intdcm¬

Expanded text:
vicinus meus viam opere corruperit, quamvis opus, quod fecit, tam mihi quam ipsi utile sit, tamen si is vicinus fundi sui causa id fecerit, me tamen non posse hoc interdicto conutrumque nostrum teneri. Hoc interd
Abbreviated transcription (Latin):
nich ultra ce farere cogendui. qm
ut arbicratu eiꝰ qui tecum ex ꝑitur.
ẽ niciuo experiaris cecerum alicͥ ob s̃¬
uantib fucurum ut ceuearis ⁊̃ suã
tona fide cuui uicino egeris. neq per
te srec quo minus arbitratu actoris
cum uitino experuaris. ¶d̾ ait. si odo¬
re sou iccus pestilensiosus fiat. non
⁊̃ ad ea que paciuntur in nia pͭ. itiue¬

Expanded text:
nihil ultra te facere cogendum, quam ut arbitratu eius ‹q›ui tecum experitur cum uicino experiaris: ceterum aliter obseruantibus futurum, ut tenearis etiam, si iam bona fide cum uicino egeris neque per te stet, quo minus arbitratu actoris cum uicino experiaris.Idem ait, si odore solo locus pestilentiosus fiat, non etiam ad ea, quae pascuntur in uia p
Abbreviated transcription (Latin):
harumenim cur a pertiuet ao magistͣ¬
cus sine publice exceptꝰ conimeatꝰ sit.
uł ilia cõartata sit interueuit magus¬
tiatus Si quis cłoacam in uia p᷑in
per cloacam fiat: ceneri eni labeo
scribit. iniuisisse eiũ enm uideri ꝓm̃
e si fossam ĩ sundo suo fecerit. ut ibi aqͣ
collecca iuuiam decurrat. l inc̃ dc̃o ce¬
uebitur. innussum eniui hr̃e. ⁊̃ hunc
uideri. iõ iabeo scribit. ¶Si quis ĩ suo fũdo
ira edificau̾it ut aqͣ mina collecta res¬
ĩmiccit aꝙͣ s nõ iocipit. Nerua aut̃ me¬
lius scubit utrumq ceueri plane si
fundus uiam publicam contiugit¬
⁊ ex eo aqua diriuata de cerriorẽ facit¬
niam. q̃ cam̃ aqͣ ex uicim fundo ĩ tuũ
ueuiat si quid̾ uecce hãs eam aqͣ ieci

Expanded text:
harum enim cura pertinet ad magistratus.Si uiae publicae exemptus commeatus sit uel uia coartata, interueniunt magistratus.Si quis cloacam in uiam publper cloacam fiat, teneri eum Labeo scribit: immississe enim eum uideri.Proinde  si fossam quis in fundo suo fecerit, ut ibi aqua collecta in uiam decurrat, hoc interdicto tenebitur: immissum enim habere etiam hunc uideri. Idem Labeo scribit, si quis in suo ita aedificauerit, ut aqua in uia collecta resimmittat aquam, sed non recipit: Nerua autem melius scribit utrumque teneri. plane si fundus uiam publicam contingat et ex eo aqua deriuata deteriorem uiam faciat, quae tamen aqua ex uicini fundo in tuum ueniat: si quidem neces
Abbreviated transcription (Latin):
irdicatẽ in ꝓͥam usucapiat᷑ seruitue. li¬
bciatisq spes infrmgitur. s aoica rea
ħreoitatis spes libͥcatis fauore sui redi
si iugniti dede̾ssat. s exempto er accõ. c̃
uenditore. aut si dupla ꝓmissa obenie¬

Expanded text:
atem in propriam usucapitur seruitutem libertatisque spes infringitur: sed adita postea hereditate spes libertatis fauore sui redinsi uiginti dedisset, ex empto erit actio cum uenditore, aut, si dupla promissa e
Abbreviated transcription (Latin):
hirois ad lib̾catẽ perueniat. Seruus
ꝯmunis ub eẽ uissus ita ex dius si decẽ
dem id an ap scrium fuerit. ⁊ hredian
excraueo issit sit. Namper omuiacãe
statu liberi applicatur. qd̾ cõdicõis ĩplẽ¬
de gracia alienare peculiares unmos
pt᷑. ¶ Si ouo serni racõib reoditis lib̾i

Expanded text:
heredis ad libertatem perueniet.Seruus communis liber esse iussus ita 'si decem dem id an apud socium fuerit et heredi an extraneo dare iussus sit. nam per omnia causae statuliberi applic‹a›tur: qui condicionis implendae gratia alienare peculiares nummos potest.Si duo serui rationibus redditis liberi
Abbreviated transcription (Latin):
litas edccuenit. ħ enĩ persouis eoꝵ co¬
hrent. quib asscubiuitur. Racõn¬
um aut̃ reodendarum cõdics ꝙ ad
reliqͣ quid̾ accuiet. ⁊̃ in danda pecu¬
nia consistit. o ued aut̃ ad ip̃a uolu¬
mina nicõnũ tradenda percunecã¬
cas atq ex aminandas racces ⁊ in di s¬
pũgendas aca iecuciendas fcm hãt.
Nuquid gͦ reliqua quid̃ emptori dã¬
do perueniant aoultatẽ. ⁊ inperso

Expanded text:
ersonis eorum cohaerent, quibus adscrib‹u›ntur. rationum autem reddendarum condicio, quod ad reliqua quidem attinet, in danda pecunia consistit, quod autem ad ipsa uolumina rationum tradenda percontandasque et examinandas rationes et in dispungendas atque excutiendas, factum habet. num quid ergo reliqua quidem et emptori dando peruenia
Abbreviated transcription (Latin):
esto. hirdi darecebet. Nam qd ̃ nõ hab
cui dec: ꝯͥreoi dando ad lib̾cacẽ perueĩt¬
sp aites suasquisq ħred suas dũsis e.¬
mentib uendiderit. qͣs porcõnes ħ̾redi¬
b aur statu lib̾ debuit: casd̾ dabit ep¬
coriblabeo aut̃ ait. Si nomina dũca¬
xat br̃edum incestim̃co positasmit
uuriles partes eis dandas. Si uero ica
si ħ̾redib dederit hreoicarias.¬
ix d catu lib̾um medio cẽpore sernũ
hirdis eẽ uenio : qui ignorare debeat.
ea pp̃ noxe dedi᷑ pͥtest. s dedicus sperair
ao huc lib̾tacem prcerit. nec enĩ dedi¬
cõ spem illi adiiui ubcatis. s statu li¬
bͥum nõ ead̾ condicce̾ hres uendat. cã
cius ĩmucabilis÷. ⁊ luere se ab eo pͭ.
simui uicdo ut ab hrede. si cam̃ supp¬
iessit. condicõni statu libi. ⁊ ex empto
quid̃ ceuetur.G auiores aut̾ ⁊ stellio ã¬
tus crim̾ inpucant ci qui sciens oissi¬
mulata condiccẽ statute liłtatis si pͣ
eum uendiderit. ¶Inuo cractaudum

Expanded text:
esto' heredi dare debet: nam qui non habet, cui det, heredi dando ad libertatem peruenit.Si partes suas quisque heredum diuersis ementibus uendiderit, quas portiones heredibus dare statuliber debuit, easdem dabit emptoribus.Labeo autem ait, si nomina dumtaxat heredum in testamento posita sint, uiriles partes eis dandas: si uero ita 'si heredibus deditatuliberum medio tempore seruum heredis esse nemo est qui ignorare debeat: eapropter noxae dedi poterit, sed ‹d›editus sperare adhuc libertatem poterit: nec enim deditio spem illi adimit libertatis.Si statuliberum non eadem condicione heres uendat, causa eius immutabilis est et luere se ab eo potest simili modo ut ab herede. si tamen suppresserit condicionem statuliberi? et ex empto quidem tenetur: grauiores autem etiam stellionatus crimen inportant ei, qui sciens dissimulata condicione statutae libertatis simpliciter eum uendiderit.Illud tractatum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentum trahi.
et concedendi iusz
nsmitti possunt.
tire alienacioni. eui
ancem donare: nõ
concedicur: iroban¬
dum. nec si donaci¬
ouis causa consen¬
serit: iatam uolii¬
catem eiis habendã.

Expanded text:
umentum trahi. et concedendi ius ensmitti possunt. tire alienationi. cui autem donare non conceditur, probandum erit nec, si donationis causa consenserit, ratam eius voluntatem habendam.
Abbreviated transcription (Latin):
induabus acciomib
alibi summa maior.
alibi infima: propo¬
uenda est causa existi¬
macõnis. ubi aut̃ eqͥ¬
perant famosa iudi¬
cia. et uͥ summam ni¬
parem labeant iro pa¬
rib accipienda sunt.

Expanded text:
in duabus actionibus alibi summa maior, alibi infamia est, praeponenda est causa existimationis. ubi autem aequiperant, famosa iudicia, etsi summam imparem habent, pro paribus accipienda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ere in ounibus pena
is qui non prohibet.
cum prohibere uon
mper in est minus.
aemo auene rei expro¬
missor idoneus indetͥ.¬

Expanded text:
ere in omnibus poenalis, qui non prohibet, cum prohibere potemper inest et minus. Nemo alienae rei expromissor idoneus videt
Abbreviated transcription (Latin):
metus queni compro¬
bare contra lo nos n¬
ores est.
Non capitur qui ius ꝑ¬
ublicum sequitur.
Qon nidentur qui err¬
ant consencire.

Expanded text:
metus: quem comprobare contra bonos mores est. Non capitur, qui ius publicum sequitur. Non videntur qui errant consentire.
Abbreviated transcription (Latin):
edificatur uitra dieui stipula coĩcõ¬
p̃ hensum supͣ panete meũ domꝰ de¬
eident enuiq uiciauit. licec post di¬
em stipula cõis panetes decidat pꝰ su
agere quia dampinimiamo cũe ceꝑ¬
um cum paues incõsus faccͦ sit. uec
cidat agi possit. ⁊ si ita concussus
sit paues ut milla rõne resici possit
mandam am̃ si decidiss. Siuici¬
nas edes laleamꝰ ⁊ inuicẽ cesidͣm᷑
dampni iusci caueri incb obstabit
quoniinus ⁊ ego intuar ediũ poss¬

Expanded text:
icatur intra diem stipulationi comprehensum, supra parietem meum domus deciderit eumque uitiauerit, licet post diem stipulationis paries decidat, possim agere, quia damnum iam tunc acceperim, cum paries uitiosus factus sit. nec equam decidat agi possit: et, si ita concussus sit paries, ut nulla ratione recipi possit mandam, quam si decidisset. Si uicinas aedes habeamus et inuicem desideremus damni infecti caueri, nihil obstabit, quo minus et ego in
Abbreviated transcription (Latin):
ei conferie. gͦ ⁊ solum recinebit fuic¬
cuariꝰ si edes ceciderint donec prestet᷑
ci dampnũ ut q. seret uicimis mis¬
sus inpossom io fructuariꝰ ieret qͥ
ampnum io uiciuo sairiit. eadẽ
er̃ ⁊ si uel mimmũ dampnũ decur
placins si ab eo qmͣ dñm cẽ negare
debe me mmpetrare s dele me clige̾¬

Expanded text:
ei conferre. ergo et solum retinebit fructuarius, si aedes ceciderint, donec praestetur ei damnum, ut, quod haberet uicinus missus in possessionem, id fructuarius habeat, qui damnum uicino sarciit. eadem erunt et si minimum damnum detur. Plautius. Si ab eo, quem dominum esse negarem debere me impetrare, sed debere me elige
Abbreviated transcription (Latin):
sius auoi scubit ꝙ contra ea dãpnũ
dacum ÷. cui nulla ope cocurii pt̃.
stipulacõm nõ cenore. Id̾ ap̃uima¬
mini relacum : si ex agro uicini
arlores nniceaipest atis ꝯfracoe in
meum agrum decidẽtur oo fco ni¬
cib meis ur segitib uccerent uł edi¬
ficia demollieunt stipulacõm istã
ĩ quaħ omnia conp̾hendunt᷑. Si aͥd
arbor ioci ue indicõ accident nõ eẽ
dicere uicõ arboꝵ mͥ dampnũ airi
Icẽ ait si dampm infcĩ eoiuĩ mearũ¬

Expanded text:
a ea damnum datum est, cui nulla ope occurri poterit, stipulationem non tenere. Item apud Uiuianum relatum est, si ex agro uicini arbores ui tempestatis confractae in meum agrum deciderint eoque facto uitibus meis uel segetibus nocent uel aedificia demoliunt, stipulationem istam, in qua haec comprehenduntur 'si quid arborum lociue uitio acciderit', non esse dicere uitio arborum dam‹n›um mihi dari. Idem ait, si damni infecti aedium mearu