comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequat᷑ aĩo dem̃ ut mag̃ magisq sapsi sĩt tũ ire ceperũt p̃cipites. donec adħec tpr̃a
quib nec uitia nr̃ nec remedia pati possumꝰ ꝑuẽtũ est. hoc illud est p̃cipue in cõg¬
tione reꝵ salubre ac fiugifemĩ oĩs ce oxemoli docum̃ta m illustri posita momilitb᷑
uites. Cetem̃ aut me amor ne. ꝓtii sustepti faslit aut nulla unꝙͣ res. p̃. nec ma¬
ior nec sanctior nec bomie exemplis ditior fuit nec inꝙͣ ciuitatẽ tam sere auaritia
suxunaq inmig̃ueñt nec ubi tunt᷑ ac tã diu pauꝑtati ac parsimonie ħonos fu¬
enit ad eo ꝙ̃to reꝵ minͦ canto nmꝰ cupiditatis erat. Nuꝑ duutie auaritiam et
abundates uolu̾ptates desid̾ium ꝑluxum ato libidinẽ peundi ꝑdendiq omĩa.
ĩuerere sed̾ querele netum quidẽ ginte future cum forsitan neces sane erint

Expanded text:
sequatur animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora sequatur animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora quibus nec uitia nostra nec remedia pati possumus peruentum est. hoc illud est praecipue in cognitione rerum salubre ac frugiferum. omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento uites. ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla unquam res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis ditior fuit, nec in quam ciuitatem tam serae auaritia luxuriaque immigrauerint, nec ubi tantus ac tam diu paupertati ac parsimoniae honos fuerit. adeo quanto rerum minus, tanto minus cupiditatis erat: nuper diuitiae auaritiam et abundantes uoluptates desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia inuexere. sed querellae, ne tum quidem gratae futurae cum forsitan necessariae erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
me aconspectu maloꝵ que nr̃a tot ꝑ annos uidit ecas tancisꝑ ce̾te dum prisca il¬
sa tota mente repetõ auertã om̃is exꝑs cure que scubentis aium et si nõ flectere
auero sollicitum cam̃ efficere possit. Que ante ꝯditam ꝯdendam ne urbem poeti¬
cis magis decom fabulis quã in co̾tuptis reꝵ gestaꝵ monim̃tis tradunt᷑ ea nec
affirmare ne refellere in aiõ ẽ.Dat̾ hec uenia antiqnitati ut miscendo hũana diui¬
nis p̾mordia urbium angustiora faciat et si cui ppso licere oported cõsecare ongi¬
nes suas et ad deos referre auctores/ ea belli glia est ppło romano ut cũ suũ cõdito¬
noq sui parentẽ martem potissimũ ferat tã hoc gentes humane patiant᷑ equo aĩo
que uita qui mores fuer̃t ꝑ quos uiros quibusq artib don militieq et pa̾tũ ec
auccum impium sit. labente dem̃ pausatĩ disciplina uelũd dissidentis pͥmo morẽ

Expanded text:
me a conspectu malorum quae nostra tot per annos uidit aetas, tantisper certe dum prisca tme a conspectu malorum quae nostra tot per annos uidit aetas, tantisper certe dum prisca tota illa mente repeto, auertam, omnis expers curae quae scribentis animum, etsi non flectere a uero, sollicitum tamen efficere posset. quae ante conditam condendamue urbem poeticis magis decora fabulis quam incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec adfirmare nec refellere in animo est. datur haec uenia antiquitati ut miscendo humana diuinis primordia urbium augustiora faciat; et si cui populo licere oportet consecrare origines suas et ad deos referre auctores, ea belli gloria est populo Romano ut cum suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes humanae patiantur aequo andat animum, quae uita, qui mores fuerint, per quos uiros quibusque artibus domi militiaeque et partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim disciplina uelut desidentes primo mores
Abbreviated transcription (Latin):
Accurus ne sim opere pretium si a pͥmordio urbio res ppolĩ
romam ꝑscripsenm. Nec satio scio nec si sciam dicere ausim
quippe qui cum ueterem tam uulgatam ẽẽ rem uideam dũ
noui semꝑ scciptores aut in rebus certius a liꝗd assaturos
se aut scubendi arte nidem uetustatem suꝑaturos crẽdũt
ut cũq ent uiuabit cam̃ renum gestaꝵ memon̾e pͥncipĩs
teru ppłi ꝓ unli ꝑte et me ip̃m cõsuluisse. Et sim tanta
scnptoꝵ turba mea fama in obscuro sit nobilitate ac magnitudine eoꝵ qui nõi ⁊
efficient meo consoler. Res ẽ p̃terea ec inmensi oꝑis ut que sutͣ septingentesim̃
annũ repetatur et quo ab̾ exiguis ꝓfecta initiis eõ creuit ut iã magnitũdine sã¬
boret sua et legentiũ plerisq haud dubito quin pͥme ongines ꝓximaq ongini¬
bus min p̃bitur uoluptatis sit festinantib ad hec noua quib iam p̾dem pre¬
uasentis ppłi uires se ip̃e conficiunt: Ego ꝯtra hoc qͦ labons p̃mium petã ut

Expanded text:
acturusne operae pretium sim si a primordio urbis res populi Romani perscripserim nec satis scio nec, si sciam, dicere ausim, quippe qui cum ueterem tum uolgatam esse rem uideam, dum noui semper scriptores aut in rebus certius aliquid allaturos se aut scribendi arte rudem uetustatem superaturos credunt. utcumque erit, iuuabit tamen rerum gestarum memoriae principisro uirili parte et ipsum consuluisse; et si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum me qui nomini officient meo consoler. res est praeterea et immensi operis, ut quae supra septingentesimum annum repetatur et quae ab exiguis profecta initiis eo creuerit ut iam magnitudine laboret sua; et legentium plerisque haud dubito quin primae origines proximaque originibus minus praebitura uoluptatis sint, festinantibus ad haec noua quibus iam pridem praeualentis populi uires se ipsae conficiunt: ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
an regem uolebane: Romoni ueteres ꝑegiiũ regẽ asꝑnabant᷑. In uariis uolũcatib
regnare tam̃ os̃ uosebãt sib̾tatis duscedine nõdum oxꝑta. Timor deinde patres
nicessit ne ciuitatẽ sine imꝑio exeyatũ sine duce mustaꝵ cura ciuitatiũ untati
animis/ iuis aliqua ext̾na ad ouret᷑. Et esse igͥ aliquod caput psacebat et nemo al¬
cen cõcẽdẽ aĩum inducebat. Ita rem int̾se cencum patres decem decuriis fãs sin¬
gusisq in singusas decuuas creatis qͥ summe reꝵ pre eẽnt cõsotiant decẽ impe¬
ntabat unꝰ cum insignib imperii ec sictorib eiat quĩq dieꝵ spatio funebatur
impium ac ꝑ om̃s in orb̾em ibat: Annuũq int̾uallum regni fuit. Idabre qd
cencũ prorino dñõs frõs. Mec ultma nisi regem et ab ipĩs cieatũ uidebãt᷑
passuri.
um sensissent ea moueri patres offerendũ ultro rati quod amissun em̃t. Ica

Expanded text:
inum regem aspernabantur. in uariis uoluntatibus inum regem aspernabantur. in uariis uoluntatibus regnari tamen omnes uolebant, libertatis dulcedine nondum experta. timor deinde patres incessit ne ciuitatem sine imperio, exercitum sine duce, multarum circa ciuitatium inritatis animis, uis aliqua externa adoriretur. et esse igitur aliquod caput placebat, et nemo alteri concedere in animum inducebat. ita rem inter se centum patres, decem decuriis factis singulisque in singulas decurias creatis qui summae rerum praeessent consociant. decem imperitabant: unus cum insignibus imperii et lictoribus erat: quinque dierum spatio finiebatur imperium ac per omnes in orbem ibat, annuumque interuallum regni fuit. id ab re qcentum pro uno dominos factos; nec ultra nisi regem et ab ipsis creatum uidebantur passuri. cum sensissent ea moueri patres, offerendum ultro rati quod amissuri erant, ita
Abbreviated transcription (Latin):
sũce celo repente delapsus se mihi obuium dedit. Cum ꝑfusus horrore uenembũ¬
dueq adscitissem petens p̃tib ut cõtra intueri fas eẽt annũtia inquit romanis
cdestes ita uesse ut mea roma caput orbis t̾raꝵ sic. Prom̃ rem militarẽ colãt
sciat̃q et ita postens cindant nussas opos humanas armis romanis resistere
posso. hoc inꝗt sõcucus sublimis abiit. Mutũ ꝙͣtũ illi uiro nũtianti hec fides fue¬
rit quãq desidium romuli apud plebem ee̾aitũq facta fide ĩ mo̾talitatis lenitũ sit
Atnuim nti̾m aĩõs ce̾tam̃ regni ac cupido uersab̾at
Nec dum a singulis quia nemomagnorere eminebat in nouo poło ꝑuenerant
factiones. Int ordin̾es certabat᷑. Oruindi ab sabinis ne quia post catii mortẽ ab sua
ꝑte nõ euit regnatũ in societate a qua possessionẽ imꝑii amicterẽt sui corporis ce

Expanded text:
luce caelo repente delapsus se mihi obuium dedit. cum perfusus horrore uenerabunluce caelo repente delapsus se mihi obuium dedit. cum perfusus horrore uenerabundusque adstitissem petens precibus ut contra intueri fas esset, "abi, nuntia" inquit "Romanis, caelestes ita uelle ut mea Roma caput orbis terrarum sit; proinde rem militarem colant sciantque et ita posteris tradant nullas opes humanas armis Romanis resistere posse. 'haec' inquit 'locutus sublimis abiit.'" mirum quantum illi uiro nuntianti haec fidei fuerit, quamque desiderium Romuli apud plebem exercitumque facta fide immortalitatis lenitum sit. patrum interim animos certamen regni ac cupido uersabat; necdum †a singulis, quia nemo magno opere eminebat in nouo populo, peruenerat: factionibus inter ordines certabatur†. oriundi ab Sabinis, ne quia post Tati mortem ab sua parte non erat regnatum, in societate aequa possessionem imperii amitterent
Abbreviated transcription (Latin):
am uidit et si satis credebat pacrib qui ꝓximi steterãt sublim̃ raptũ procella cñ
uelud orbitatis metu icta maestum aliquã du silentiũ obcinuit. Dem̃ a paucis
mitio fc̃õ dm̃ deo natum regem parẽtẽq urb̃ romane Saluere unuisi romulum ⁊¬
uibent pacem p̃cib exposcunt uti uolens ꝓpitius suam semꝑ sospitet ꝓgeniem.
Uisse credo tũ qͦ aliquos qui discerpcum regem patrũ manib taciti arguerent.
manauit enĩ sec qͦ sed̾ ꝑ ob̃sçur fama ilłam alc̾am ad̾miratio umi et pauor p̃¬
b sens nob̃isitauit. Cõsilio etiã uni ħoĩs add̾ita rei dicit᷑ fid̾es nãq ꝓcusus uilius sos¬
sicita aiuicace desidio regis ec infensa pr̃b grauis ut tradit᷑ quãius magne rei
auctor in cõtionẽ ꝓdic. Romulus inquid quitices parens urbis hiui pͥma hõdierna¬

Expanded text:
am uidit, etsi satis credebat patribus qui proximi steterant sublimem raptum procella, tamen am uidit, etsi satis credebat patribus qui proximi steterant sublimem raptum procella, tamen uelut orbitatis metu icta maestum aliquamdiu silentium obtinuit. deinde a paucis initio facto, deum deo natum, regem parentemque urbis Romanae saluere uniuersi Romulum iubent; pacem precibus exposcunt, uti uolens propitius suam semper sospitet progeniem. fuisse credo tum quoque aliquos qui discerptum regem patrum manibus taciti arguerent; manauit enim haec quoque sed perobscura fama; illam alteram admiratio uiri et pauor praesens nobilitauit. et consilio etiam unius hominis addita rei dicitur fides. namque Proculus Iulius , sollicita ciuitate desiderio regis et infensa patribus, grauis, ut traditur, quamuis magnae rei auctor in contionem prodit. 'Romulus' inquit, 'Quirites, parens urbis huius, prima hodierna
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ absonũ fidei diume ougĩs diuinitatisq post mortẽ credite fuit. Nõ
aũs in regno auito recuꝑando nõ cõdende urbis cõsiliũ nõ bello ac pace firman¬
de. Ab illo eĩ ꝓfecto uinb datis tãtũ ualuit uc in quadiagĩta deuide ãnos tutã
pace̾ haberee mustitudini tam̃ gratior fuit ꝙͣ patub songe ance alios acceptissim
misicum aĩs. Trecentosq armatos ad custodiam corporis quos ceseres appessauit nõ
in bello sosum sed etiam in pace hũit ħis in mo̾talib ed̾itis openb cum ad ex̾citum
recensendum contionẽ in campo ad capre paludem haberet subito co orra cẽpestat
cum magno fuigore conicrib q cã denso regẽ operuit nimbo ut cõspectũ eius cõ¬
cioni abstusit nec deinde in tenis romusus fuit. Romana pubes sẽdaco cãdẽ pauo¬
re  poscꝙͣ excam curbido die serena et tumquilla sux rediit ubi uacuã sedem regi¬

Expanded text:
nihil absonum fidei diuinae originis diuinitatisque post mortem creditae fuit, non nihil absonum fidei diuinae originis diuinitatisque post mortem creditae fuit, non animus in regno auito reciperando, non condendae urbis consilium, non bello ac pace firmandae. ab illo enim profecto uiribus datis tantum ualuit ut in quadraginta deinde annos tutam pacem haberet. multitudini tamen gratior fuit quam patribus, longe ante alios acceptissimus militum animis; trecentosque armatos ad custodiam corporis quos Celeres appellauit non in bello solum sed etiam in pace habuit. his immortalibus editis operibus cum ad exercitum recensendum contionem in campo ad Caprae paludem haberet, subito coorta tempestas cum magno fragore tonitribusque tam denso regem operuit nimbo ut conspectum eius contioni abstulerit; nec deinde in terris Romulus fuit. Romana pubes sedato tandem pauore postquam ex tam turbido die serena et tranquilla lux rediit, ubi uacuam sedem regi
Abbreviated transcription (Latin):
more belli. Icaq nõ castris positis nõ expectato hostiũ exercitu iaptã ex agns
predam po̾tances ueios rediere. Romanus ꝯcͣ postꝙͣ hostem in agns nõ ĩuenit
dimicatioi ultime instruct̾ intentus ꝙ cibeum transit. Quẽ postꝙͣ castra pone
et ad urbem accessuni ueientes audiuere obuiam egressi ut poti acie decernerẽt
quã inolusi dececris menib q dimicarẽt ibi uinb nussa ꝑte ad̾uitis tãtũ ue¬
terani robore ex̾cit᷑ rex roman̾ uicit ꝑsecut᷑q fusos ad menia hostes urbe ua¬
lida muris ac situ ip̃o munita abscinuit. Agros rediens uastat ulciscendi ma¬
gis quã prede studio eaq clade haud minꝰ ꝙͣ adu̾sa pugna subacti ueientes
picẽ petitũ oratores romani mictũt.Agn ꝑte multatis ĩcẽtũ ãnos ind̾ucie dace.
Et ferme romulo regnante domi milicie q gesta qͦꝵ

Expanded text:
more belli. itaque non castris positis, non exspectato hostium exercitu, raptam ex agris more belli. itaque non castris positis, non exspectato hostium exercitu, raptam ex agris praedam portantes Ueios rediere. Romanus contra postquam hostem in agris non inuenit, dimicationi ultimae instructus intentusque Tiberim transit. quem postquam castra ponere et ad urbem accessurum Ueientes audiuere, obuiam egressi ut potius acie decernerent quam inclusi de tectis moenibusque dimicarent. ibi uiribus nulla arte adiutis, tantum ueterani robore exercitus rex Romanus uicit; persecutusque fusos ad moenia hostes, urbe ualida muris ac situ ipso munita abstinuit, agros rediens uastat, ulciscendi magis quam praedae studio; eaque clade haud minus quam aduersa pugna subacti Ueientes pacem petitum oratores Romam mittunt. agri parte multatis in centum annos indutiae datae. haec ferme Romulo regnante domi militiaeque gesta, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
enit ecid̾em eq̃stiis pugna cam mmnꝰ mirabisem dedit: et cum uelud̾ int̾ pugne
fugeq cõsiliũ crepidante equicatu pedes qͦ refe̾ret gradum plenis repente põ¬
tis effasi hostes ĩpulsa romana acie studio instandi seꝙ diq trahũt᷑ ad locum
insidiaꝵ. Inde subito exorti romani crãsuersam ĩuadũt hostiũ aciẽ addũt pauorẽ.
mota e castris signa eoꝵ qui in p̃sidio relict fuerant. Ita młtiplia te̾rore ꝑculsi
cuti erãt oppidum reperebãt. Nõ tam̃ enpue se hosti.herens in terga romanus
pͥusꝙͣ fores portaꝵ obicerẽtur uelud̾ agmine uno ĩnũpit.
Esli fidenatis cõtagione unntati ueientiũ aĩ ec cõsangiũtate. Nã fidenates
qͦ etĩnsoi fuerũt / et qd̃ ip̃a ꝓpinquitas loci si romana arma oĩb infesta fini¬
timis eẽnt scimulabat. In fines romanos excũrerũe populabundi mag̃ ꝙͣ uisti

Expanded text:
erat, eadem equestris pugna causam minus mirabilem dedit. et cum, uelut inter pugnae erat, eadem equestris pugna causam minus mirabilem dedit. et cum, uelut inter pugnae fugaeque consilium trepidante equitatu, pedes quoque referret gradum, plenis repente portis effusi hostes impulsa Romana acie studio instandi sequendique trahuntur ad locum insidiarum. inde subito exorti Romani transuersam inuadunt hostium aciem; addunt pauorem mota e castris signa eorum qui in praesidio relicti fuerant. ita multiplici terrore percucuti erant oppidum repetebant. non tamen eripuere se hosti: haerens in tergo Romanus, priusquam fores portarum obicerentur, uelut agmine uno inrumpit. belli Fidenatis contagione inritati Ueientium animi et consanguinitate—nam Fidenates quoque Etrusci fuerunt—et quod ipsa propinquitas loci, si Romana arma omnibus infesta finitimis essent, stimulabat. in fines Romanos excucurrerunt populabundi magis quam iusti
Abbreviated transcription (Latin):
Quid młto propius atq in ip̃is ꝓpe portis belsum ortum. Fidenates nimis uici¬
nas ꝓpe se cõualescere opes rati pͥus ꝙͣ tãtũ robonis eẽt quãtũ futurũ appare¬
b̾at occupant bellu facere uiuẽtute armata ĩmissa uastant᷑ agri et qd̾ uit̾ urbem
ac fidenas est. Inde ad leuã ue̾si quia dexcra ciberis arrebat cũ magna trepidatioẽ
agrestium populant᷑. Tumustueq repens ex agns in urb̾em illatus ꝓ nũtio fint.
Excitus romusus. Neq eĩ disationẽ pati cã uicinũ bessum poterat exercitũ educit
castra a fidenis mille passuũ lant. Ib̃i modico p̃sidio relicto egressus oĩb copiis
pãcẽ militũ socis cura densa obsita iͬgulta obscuris subsidẽ in insidiis iussit.
Oũ pa̾te maiore atq om̃i equitatu ꝓfectus id qd̾ querebat tumultuoso et minati
gene̾ pugne ad equitando ip̃is ꝓpe portis hostem exciuit. Fuge qͦ que simulanda

Expanded text:
propius atque in ipsis prope portis bellum ortum. Fidenates nimis uicipropius atque in ipsis prope portis bellum ortum. Fidenates nimis uicinas prope se conualescere opes rati, priusquam tantum roboris esset quantum futurum apparebat, occupant bellum facere. iuuentute armata immissa uastatur agri quod inter urbem ac Fidenas est; inde ad laeuam uersi quia dextra Tiberis arcebat, cum magna trepidatione agrestium populantur, tumultusque repens ex agris in urbem inlatus pro nuntio fuit. excitus Romulus—neque enim dilationem pati tam uicinum bellum poterat—exercitum educit, castra a Fidenis mille passuum locat. ibi modico praesidio relicto, egressus omnibus copiis partem militum locis circa densa obsita uirgulta obscuris subsidere in insidiis iussit: cum parte maiore atque omni equitatu profectus, id quod quaerebat, tumultuoso et minaci genere pugnae adequitando ipsis prope portis hostem exciuit. fugae quoque, quae simulanda
Abbreviated transcription (Latin):
hand d̾ubie aliꝙyco nũs maior soc musierũ fuent etate ac digͥtatib suis iirori¬
Que an sorce sẽcre sint que nomina curiis darẽt. Eodem cp̃r et cẽturie ties equitũ ꝯscp¬
ce sũt ramnenses ab romulo ab cito tatio ciciensos appessati. lucerũ noĩs et origĩb
cã ice̾ta est. Inde nõ modo cõe̾ sed̾ concors etiam regnũ duob regib fuit. Post ali¬
quot ã nos ꝓp̃inqui regis tatii segatos saurẽtium pussant. Cũq sauiẽtes uire gen¬
cuim agerent apud̾ tatiũ gñ suoꝵ et p̃ces plus poterant. Igit᷑ ilłoꝵ penã in se uer¬
tit ⁊ am lãumi cũ ad solsepne sacrificiũ eo uenisset. Cõrursũ stõ intfiat᷑. Dam rem
minꝰ egre quã dignũ euat culisse romulum ferãt seri ob infidam socieratẽ regiui
seu or sud ĩuna cesum credebat. Ittꝙ belso ouidẽ abstinuit ut cam̃ expiarecur sega¬
coꝵ muine regisq cedes fedus int̾ romã lauiniũq urbes renouatum est et cum

Expanded text:
ie aliquanto numerus maior hoc mulierum fuerit, aetate an dignitatibus suis uirorumue an sorte lectae sint, quae nomina curiis darent. eodem tempore et centuriae tres equitum conscriptae sunt. Ramnenses ab Romulo, ab T. Tatio Titienses appellati: Lucerum nominis et originis causa incerta est. inde non modo commune sed concors etiam regnum duobus regibus fuit. post aliquot annos propinqui regis Tati legatos Laurentium pulsant; cumque Laurentes iure gentium agerent, apud Tatium gratia suorum et preces plus poterant. igitur illorum poenam in se uertit; nam Lauinii cum ad sollemne sacrificium eo uenisset concursu facto interficitur. eam rem minus aegre quam dignum erat tulisse Romulum ferunt, seu ob infidam societatem regni seu quia haud iniuria caesum credebat. itaque bello quidem abstinuit; ut tamen expiarentur legatorum iniuriae regisque caedes, foedus inter Romam Lauiniumque urbes renouatum est. et cum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Sed̾ penuria mulierũ hominus eratẽ duatuni magnicudo erat quipoe
quib nec domi spes ꝓlis nec cum siniaimis cõnubia eẽnt. Tum ex cõsilio pactũ
romiulus lẽgatos cura uicinas go̾ misit qui societatẽ cõnubiũq nouo ppło pe¬
terent urbes quoq ut cerera ex infimo nasci de in qua sua ui̾tus ac dii uiuent
magnas opes sibi maguũq nom̃ facere satis sare ongini romane/ et deos adfu¬
isse et nõ defucurũ ui̾̃cutẽ ꝓinde ne grauerẽt᷑ homines cũ hoĩb sangumem ac¬
genus miscere. Nusꝙͣ benigne segatio audica est. Adeo simul spe̾nebant. simł
tantam in medio crescentẽ mosem sibi ac posteris sius metuebant/ a plerisq rogi¬
cantib dimissi eo qd femmis qͦ asilum aperuissent. Id enĩ demũ cõpar conubiũ¬

Expanded text:
esset; sed penuria mulierum hominis aetatem duratura magnitudo erat, quippe esset; sed penuria mulierum hominis aetatem duratura magnitudo erat, quippe quibus nec domi spes prolis nec cum finitimis conubia essent. tum ex consilio patrum Romulus legatos circa uicinas gentes misit qui societatem conubiumque nouo populo peterent: urbes quoque, ut cetera, ex infimo nasci; dein, quas sua uirtus ac di iuuent, magnas opes sibi magnumque nomen facere; satis scire, origini Romanae et deos adfuisse et non defuturam uirtutem; proinde ne grauarentur homines cum hominibus sanguinem acgenus miscere. nusquam benigne legatio audita est: adeo simul spernebant, simul tantam in medio crescentem molem sibi ac posteris suis metuebant. ac plerisque rogitantibus dimissi ecquod feminis quoque asylum aperuissent; id enim demum compar conubiu
Abbreviated transcription (Latin):
Resdebat it̾ĩm urbs munitionib alia atq alia appetendo sõca cũ in spem magͥ
future mustitudĩs quã ad id̾ ꝙ tum hoiũm erat munirẽt. Deiñ ne uana ur¬
bis magnitudo eẽt adiciende muscicudĩs cã uerere cõsilio condẽtiũ urbes qͥ ob̾¬
scuram atq humilem conciendo ad se mustitudinẽ natã ece̾ra sibi plem emen¬
tiebant᷑ socum qui nũc septus clensis sẽtib int̾ duos lucos est asiłũ apent. Eo
ex finitimis ppłis curba oĩs sĩ discuimine liber an seruus eẽc/ auida nouarũ
reꝵ ꝑfugit id̾q pͥmũ adceptã magnicudinẽ roboris fuit cum iã uiriũ haud̃ pe¬
niceret  consiliũ deinde uirib parat centũ creat senatores suie quia soli cẽtũ
erant qui creau patres possent. Patres certe ab honore patriciiqz ꝓgemes eoꝵ
Sappessata.
Am res romana adeo erat ualida ut cuilibet fiutimaꝵ ciuitatũ belło par

Expanded text:
crescebat interim urbs munitionibus alia atque alia appetendo loca, cum in spem magis crescebat interim urbs munitionibus alia atque alia appetendo loca, cum in spem magis futurae multitudinis quam ad id quod tum hominum erat munirent. deinde ne uana urbis magnitudo esset, adiciendae multitudinis causa uetere consilio condentium urbes, qui obscuram atque humilem conciendo ad se multitudinem natam e terra sibi prolem ementiebantur, locum qui nunc saeptus escendentibus inter duos lucos est asylum aperit. eo ex finitimis populis turba omnis sine discrimine, liber an seruus esset, auida nouarum rerum perfugit, idque primum ad coeptam magnitudinem roboris fuit. cum iam uirium haud paeniteret consilium deinde uiribus parat. centum creat senatores, siue quia is numerus satis erat, siue quia soli centum erant qui creari patres possent. patres certe ab honore patriciique progenies eorum appellati. iam res Romana adeo erat ualida ut cuilibet finitimarum ciuitatum bello par
Abbreviated transcription (Latin):
uescerẽt᷑ potitii ab euandro edocti antistites sacri eius ꝑmultas erates fuerant
donec tiudito senꝰ pubsicis solemp̃ni familie ministio genͤ poticioꝵ om̃e int̾iit.
. Et cũ sacua romulus una ex om̃ĩb ꝑegrina suscepit. Iã cũ ĩmo̾talitatis uir¬
tute paͣta ad quã eũ sua fata ducebant. Fautor reb duiis rite ꝑpetratis.
uocataq ad cõciliũ mustitudine que coalẽscere in ppłi uni corpus nulla re p̃cer ⁊¬
quã sẽgib potenit iuira dedit. Que ita scã genen hoium agresti fore ratus si
se ip̃e uenerabilem ĩ signib ĩꝑii fecissec. Cũ cetero hĩtu se augustiorẽ cũ maxiie
sictonb duodecĩ sup̃tis fecit ałii ad nuo auium que auguno regnũ portenderãt
eñ secucũ nuͣm putãt. Me haud penitet eoꝵ sencentie ẽẽ qͥb̾ et apparitores ec¬
ato rege singusos singlĩ ppłi lictores dedenc.

Expanded text:
uescerentur. Potitii ab Euandro edocti antistites sacri eius per multas aetates fuerunt, uescerentur. Potitii ab Euandro edocti antistites sacri eius per multas aetates fuerunt, donec tradito seruis publicis sollemni familiae ministerio genus omne Potitiorum interiit. haec tum sacra Romulus una ex omnibus peregrina suscepit, iam tum immortalitatis uirtute partae ad quam eum sua fata ducebant fautor. rebus diuinis rite perpetratis uocataque ad concilium multitudine quae coalescere in populi unius corpus nulla re praeterquam legibus poterat, iura dedit; quae ita sancta generi hominum agresti fore ratus, si se ipse uenerabilem insignibus imperii fecisset, cum cetero habitu se augustiorem, tum maxime lictoribus duodecim sumptis fecit. alii ab numero auium quae augurio regnum portenderant eum secutum numerum putant: me haud paenitet eorum sententiae esse quibus et apparitores ato rege singulos singuli populi lictores dederint.
Abbreviated transcription (Latin):
ante sibille in italiã aduẽrũ mirate in ea gẽtes fuerãt.Is tũ euander cõcũ su
pastoꝵ trepidantiũ cura aduenã manifeste reũ cedis excit postꝙ̃ facin facioĩm¬
cãm audiuit h̃itum formãq uui aliquantũ ampłiorẽ angustiorẽq huãna ĩtuẽs
rogitat qui uir eẽt. ub̃i nom̃ patrẽq ac patriã accepit. Ioue nate hercuses salue
inquit: ce michi mater uendica interpies dm̃ aucturũ cesestium nuͣm cecinit
tib̾iq arum hic dicant uui quã opusentissima osim in ce̾us gens maxunã uocẽt
tuoq rita colat. Dexti hercuses data accipere se omen impleturũq fata ara cõ¬
dita ac dicata auc. Ibi dum pͥmũ boue exunia capta de grege sacrum potitiis¬
aic pinaris que tũ familie maxime inclice ea sõca incolebãt factũ force ita euenit
uc potitii ad tp̃s p̾sto eẽnt hisq exca apponerẽtur. Binani excis adesis ad ceterã
uenirent dapem. Inde institutũ mansit donec pinanũ genꝰ fuit ne extis solẽnũ

Expanded text:
concursu pastorum trepidantium circa aduenam manifestae reum caedis excitus postquam facinus facinorisqam audiuit, habitum formamque uiri aliquantum ampliorem augustioremque humana intuens rogitat qui uir esset. ubi nomen patremque ac patriam accepit, 'Ioue nate, Hercules, salue,' inquit; 'te mihi mater, ueridica interpres deum, aucturum caelestium numerum cecinit, tibique aram hic dicatum iri quam opulentissima olim in terris gens maximam uocet tuoque ritu colat.' dextra Hercules data accipere se omen impleturumque fata ara condita ac dicata ait. ibi tum primum boue eximia capta de grege sacrum Herculiac Pinariis, quae tum familiae maxime inclitae ea loca incolebant, factum. forte ita euenit ut Potitii ad tempus praesto essent iisque exta apponerentur, Pinarii extis adesis ad ceteram uenirent dapem. inde institutum mansit donec Pinarium genus fuit, ne extis eorum sollemnium
Abbreviated transcription (Latin):
animi cerramĩs fuit. Utroq colonie misse. Plures ĩuẽti qui ꝑo ub̃cacẽ cẽre in crusti¬
minũ noĩa darẽt et romã inde freꝙ̃ t̾ miguitũ est a parẽtib maxune ac ꝓpiquis

Expanded text:
animi, certaminis fuit. utroque coloniae missae; plures inventi qui propter ubertatem terrae in Crustuanimi, certaminis fuit. utroque coloniae missae; plures inventi qui propter ubertatem terrae in Crustuminum nomina darent. et Romam inde
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ origo qd pͥmũ oũim rome sacratũ est. Ita deinde diis uisum nec untã cõditons
cẽpsi uocẽ eẽ qua saturos eo sposia posteros nũcupauit nec mscitudine cõpotũ eius do¬
ni uulgan saudem. Uina postea intͬ cot annos tot bessa opima paͬta sũt spolia
Um ea ibi romani gerũt antemnatiũ cxeratus ꝑ occasionẽ ac sollicitudinẽ hostilit᷑
infines romanos incu̾sionẽ facit. Raptun et ad hos romana segio ducta palates
in agris oppressit. Fusi igͥ pͥmo imperu et clamore hostes oppidũ captũ dupliaq uicto¬
otia ouancẽ romusu hersiłia cõuinx dcib iaptatũ fatigata orat ut parẽtib eaꝵ det
ueniã er in ciuitatẽ accipiat. Ita rem coasescere cõcordia posse facile ĩpetratũ Inde
contra crustuminos ꝓfectus bellũ inferẽtes ibi minꝰ etiã qd̾ alienis cladib ceaderant

Expanded text:
est origo quod primum omnium Romae sacratum est. ita deinde dis uisum nec inritam conditoris est origo quod primum omnium Romae sacratum est. ita deinde dis uisum nec inritam conditoris templi uocem esse qua laturos eo spolia posteros nuncupauit nec multitudine compotum eius doni uolgari laudem. bina postea, inter tot annos, tot bella, opima parta sunt spolia: um ea ibi Romani gerunt, Antemnatium exercitus per occasionem ac solitudinem hostiliter in fines Romanos incursionem facit. raptim et ad hos Romana legio ducta palatos in agris oppressit. fusi igitur primo impetu et clamore hostes; oppidum captum; duplicique victoria ovantem Romulum Hersilia coniunx precibus raptarum fatigata orat ut parentibus earum det veniam et in civitatem accipiat; ita remrein coalescere concordia posse. facile impetratum. inde contra Crustuminos profectus bellum inferentes. ibi minus etiam, quod alienis cladibus ceciderant
Abbreviated transcription (Latin):
atq ancemnates ꝓ ardore iaq ceninensium satis se in pigit mouent ita ꝑ se
ed effuse uastantib fit obuius cum exatu romulus leuiq ce̾tamine docet
uanã sine uirib iuam eẽ. Exciitum fundit fugatq fusum. Pseqͥtur regem in p̃sio ob̾¬
truncat et spoliat. Duce hostium occiso urbem pͥmo impetu capit. Inde exeratu uictore
reducro ip̃e tũ fc̃is uir magnificus tũ fc̃oꝵ ostentator haud̾ minoꝵ spolia duas hostiũ
cesi suspensa fabricato ad id apte feirulo gerens in capitoliũ ascendit. Ibiq eam
cum ad que̾cũ pastorib sacrã deposuisset simus cum dono designauit tẽplo iouis fi¬
nes cognom̃q addidit deo. Iuppit̾ feretri inquit hec tibi uictor romusus rex regia
arma fero cẽplũq his regionib quas modo aĩo meracus sum dedico sedem opimis
spoliis q̃ regib ducib q hostium cesis me auctorẽ seꝙ̃ces posten ferent. hec tẽpli

Expanded text:
atque Antemnates pro ardore iraque Caeninensium satis se impigre mouent; ita per se atque Antemnates pro ardore iraque Caeninensium satis se impigre mouent; ita per se effuse uastantibus fit obuius cum exercitu Romulus leuique certamine docet uanam sine uiribus iram esse. exercitum fundit fugatque, fusum persequitur: regem in proelio obtruncat et spoliat: duce hostium occiso urbem primo impetu capit. inde exercitu uictore reducto, ipse cum factis uir magnificus tum factorum ostentator haud minor, spolia ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens in Capitolium escendit; ibique ea cum ad quercum pastoribus sacram deposuisset, simul cum dono designauit templo Iouis fines cognomenque addidit deo: 'Iuppiter Feretri' inquit, 'haec tibi uictor Romulus rex regia arma fero, templumque his regionibus quas modo animo metatus sum dedico, sedem opimis spoliis quae regibus ducibusque hostium caesis me auctorem sequentes posteri ferent.' haec templi
Abbreviated transcription (Latin):
ortam eoq melionb usuras uins qd adnisurus ꝓse quisq sit ut cũ sũã uicẽ
functus offitio sit parẽtũ etiã patrieq expleat desidium. Accedebont blanditie
uiroꝵ factũ puͥgãtium aipiditate atq amore que maxiẽ ad musiebre ĩgeniũ
efficaces p̃ces sũt.
Am adidur mitigati aĩ raptis erant. ac maptaꝵ parẽtes cũ maxie sordi¬
da ueste laomusq et quarbs ciutates cõcitabãt nec domi tãcũ uidignati¬
ones cõtinebant sed cõgregadaut᷑ undiq ad titũ taciũ regẽ sab̾inoꝵ et legacio¬
nes eo ꝙ maxunũ tatii noñ in hiis regionib erat cõueniebãt caninẽses crustu
miniq et anceninates er̃t ad̾ quos eius ĩ uirie ꝑs ꝑtineb̾at sence agere his ca¬
tuis sabiniq uisi sũt. Ip̃i int̾ se tres ppłi coĩt̾ bessum parant nec ciustumini qͥdẽ

Expanded text:
ortam; eoque melioribus usuras uiris quod adnisurus pro se quisque sit ut, cum suam uicem ortam; eoque melioribus usuras uiris quod adnisurus pro se quisque sit ut, cum suam uicem functus officio sit, parentium etiam patriaeque expleat desiderium. accedebant blanditiae uirorum, factum purgantium cupiditate atque amore, quae maxime ad muliebre ingenium efficaces preces sunt. am admodum mitigati animi raptis erant; at raptarum parentes tum maxime sordida ueste lacrimisque et querellis ciuitates concitabant. nec domi tantum indignationes continebant sed congregabantur undique ad T. Tatium regem Sabinorum, et legationes eo quod maximum Tati nomen in iis pars pertinebat. lente agere his Tatius Sabinique uisi sunt: ipsi inter se tres populi communiter bellum parant. ne Crustumini quidem
Abbreviated transcription (Latin):
psebe hoĩes ꝯuib datum negotiũ enit domos deferebant. Unã songe ante aliat
specie ac puscri tudine insignem aglobo calissi ciu̾dam raptã ferũt multisꝗ
sciscitantib uinã eam fer̾rent: idenciden noquis uiolaret calassio fẽn damit¬
tum. Inde nuptialon hanc uocẽ frnm.Turbato ꝑ metũ lũdicro mesti parẽtes
uinrinum ⁊ f. guĩt incusor ites molati hospicii fedus deũq ĩuocãtes cuĩ ad sol¬
sepñe lãosq ꝯfas ac fidem decepti uenisset᷑. Noc raptis aut spos de se melior.
auc indignatio est minor sed ip̃e romulus arcũibat docebatq patrũ. id̾ suꝑbia
factum qui conubiũ finitimis negassẽc. Illas tñ in matͥmonio in societate fortu¬
naꝵ oũr ciui tatisq er quonil amus huãno qmͣ sit liberũ fore mollirẽt modo
iras et quib fors corpomi dedisset daiẽt̃ aĩos sepe ex inuina postmodũ gnim

Expanded text:
plebe homines quibus datum negotium erat domos deferebant. unam longe ante alias plebe homines quibus datum negotium erat domos deferebant. unam longe ante alias specie ac pulchritudine insignem a globo Thalassi cuiusdam raptam ferunt multisque sciscitantibus cuinam eam ferrent, identidem ne quis uiolaret Thalassio ferri clamitatum; inde nuptialem hanc uocem factam. turbato per metum ludicro maesti parentes uirginum profugiunt, incusantes uiolati hospitii foedus deumque inuocantes cuius ad sollemne ludosque per fas ac fidem decepti uenissent. nec raptis aut spes de se melior aut indignatio est minor. sed ipse Romulus circumibat docebatque patrum id superbia factum qui conubium finitimis negassent; illas tamen in matrimonio, in societate fortunarum omnium ciuitatisque et quo nihil carius humano generi sit liberum fore; mollirent modo iras et, quibus fors corpora dedisset, darent animos; saepe ex iniuria postmodum gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
Gre id̃ romana pubes passa et haud dubie aduim spectare res cepit. Cui tp̃s
socum q aptũ ut daret romulus egritudinẽ cũ dissimulans sudos ex industa¬
ꝗ parat neptuno equestr sollep̃nis cõsualia uocat. Indici deinde fantimis spectacu¬
sum iubet. Quãtoq apparatu tũ sciebãt auc poterant cõcesebrant ut rem claram
expectatamq facerent. Musti mortases cõuenere studio etiã uidende noue urbis
maxiine ꝓximi qͥ cerenẽses crustumini autem nates Iam sabinoꝵ oĩs musticu¬
do cum siberis ac cõuigib uenit ĩuitati hospitasit ꝑ domos cũ sicũ meniaq et
freꝙ̃tẽ cectis urbem uidissent mirant᷑ tam br̃eui rem romanã creuisse. ubi specta¬
cusi cp̃s uenit deditaq eo mentes cũ oculis erant cũ ex cõposito orta uis signoq
dato uuent᷑ romana ad inpiendas uĩgines discu̾rit. Magna ꝑs forte ut ĩ quẽ
cũq inciderat inpce quasdam forma excessentes pͥmonb pacrũ destinatas ex

Expanded text:
gre id Romana pubes passa et haud dubie ad uim spectare res coepit. cui tempus locumque aptum ut daret Romulus aegritudinem animi dissimulans ludos ex industria parat Neptuno equestri sollemnes; Consualia uocat. indici deinde finitimis spectaculum iubet; quantoque apparatu tum sciebant aut poterant, concelebrant ut rem claram exspectatamque facerent. multi mortales conuenere, studio etiam uidendae nouae urbis, maxime proximi quique, Caeninenses, Crustumini, Antemnates; iam Sabinorum omnis multitudo cum liberis ac coniugibus uenit. inuitati hospitaliter per domos cum situm moeniaque et frequentem tectis urbem uidissent, mirantur tam breui rem Romanam creuisse. ubi spectaculi tempus uenit deditaeque eo mentes cum oculis erant, tum ex composito orta uis signoque dato iuuentus Romana ad rapiendas uirgines discurrit. magna pars forte in quem quaeque inciderat raptae: quasdam forma excellentes, primoribus patrum destinatas, ex
Abbreviated transcription (Latin):
fit quies ¶ Ind̾e ad fedus faciendũ duces ꝓdeũt. ⁊lec pacẽ modo sed cilut̾atẽ tnã ex di¬
ab̃us facĩt regnũ cõsociãt imꝑium om̃e cõferũt romã. Ita geminata urbe ut sa¬
bmis cam̃ ałiquid daret᷑ qͥrites a curibus appessati monum̃tũ eiꝰ pugne ubi pͥmum
ex ꝑfunda emersus pasude equus curtus inuado statuit cu̾tiũ sacũ appessarͣ. Se bello
Utã cnst seca repence pax canores sabias uins ac parẽtib et ante om̃s romulo i pi

Expanded text:
fit quies; inde ad foedus faciendum duces prodeunt. nec pacem modo sed ciuitatem unam ex dufit quies; inde ad foedus faciendum duces prodeunt. nec pacem modo sed ciuitatem unam ex duabus faciunt. regnum consociant: imperium omne conferunt Romam. ita geminata urbe, ut Sabinis tamen aliquid daretur, Quirites a Curibus appellati. monumentum eius pugnae, ubi primum ex profunda emersus palude equus Curtium in vado statuit, Curtium lacum appellarunt. ex bello tam tristi laeta repente pax cariores Sabinas viris ac parentibus et ant
Abbreviated transcription (Latin):
Et ille quidẽ annuentib ac uocancib suis fauore mustoꝵ addico aĩo euad̾it. Romaĩ
sabuuq ĩ media cõuasse duoꝵ mõciũ redintegiãt presiũ. Sed̾res romanã erat supent¬
or. Tum sabine mulieres quaꝵ ex ĩuiria bellum ortũ erat crinib spa̾sis scissaq ue¬
ste uicto malis muliebri pauore ause se int̾ cela nolantia infe̾i̾e ex tr̃ãsuerso ĩpetu
sto dumẽ infestas acies diumere uns. hic̃ patres hĩc uiros oiũtes ne se sanguine
nefando socen generq respergerent ne paricidio macusarẽt pa̾tus suos nepotũ illi
hii liberũ ꝓteniem si affinitatis int̾ uos si conubii piget in nos uẽtite uns. Nos cã
bessi nos uu̾lnerũ ac cedium uins ac parencib sumꝰ. mellus ꝑibimꝰ ꝙͣ sine altid ac̃r
uidiie aut orbe uiuemꝰ. Mouent ies tũ młtitudinẽ cum d̾uces silentiũ et rep̃ta tinã

Expanded text:
et ille quidem adnuentibus ac uocantibus suis fauore multorum addito animo euadit: Romani et ille quidem adnuentibus ac uocantibus suis fauore multorum addito animo euadit: Romani Sabinique in media conualle duorum montium redintegrant proelium; sed res Romana erat superior. tum Sabinae mulieres, quarum ex iniuria bellum ortum erat, crinibus passis scissaque ueste, uicto malis muliebri pauore, ausae se inter tela uolantia inferre, ex transuerso impetu facto dirimere infestas acies, dirimere iras, hinc patres, hinc uiros orantes, ne sanguine se nefando soceri generique respergerent, ne parricidio macularent partus suos, nepotum illi, hi liberum progeniem. 'si adfinitatis inter uos, si conubii piget, in nos uertite iras; nos causa belli, nos uolnerum ac caedium uiris ac parentibus sumus; melius peribimus quam sine alteris uestrum uiduae aut orbae uiuemus.' mouet res cum multitudinem tum duces; silentium et repentina
Abbreviated transcription (Latin):
sensisset auditas p̃ces huic inquit romani iuppit̃ optim maxim resistere atq ite¬
rare pugnam iubet Restitere romam cãꝙͣ celesti uoce uissi ip̃e ad pͥmores romusus
ꝓuolat mecrius curtuis absabuus pͥncers ab arre decuca̾rerat et effusos egerat ro¬
manos toto ꝙͣtũ foro spatiũ est nec ꝓcuł iam a porta pasatii erat csamitans. uiam
ꝑfidos hospices ĩbelles hostes Iam sciunt songe aliud ẽẽ iuĩgines rapere aliud pugre
cum uris. In eum hec głiamcẽ cum ꝯsobo ferocissimoꝵ uiuenũ romulus impetũ facͥ¬
et ex equo tũ force mectius pugnabat eo pelli facilius fuit. Pulsum romani ꝑsecãtur
Et alia romana acies audatia regis accensa fundit sabinos meccais in palude se sestie¬
pitu seꝙ̃tiũ cropidante cquo cõiecit. Ad̾uͤcitq eares eriam sabinos tanci pitulo uiri

Expanded text:
ensisset auditas preces, 'hinc' inquit, 'Romani, Iuppiter optimus maximus resistere atque iteensisset auditas preces, 'hinc' inquit, 'Romani, Iuppiter optimus maximus resistere atque iterare pugnam iubet.' restitere Romani tamquam caelesti uoce iussi: ipse ad primores Romulus prouolat. Mettius Curtius ab Sabinis princeps ab arce decucurrerat et effusos egerat Romanos toto quantum foro spatium est. nec procul iam a porta Palati erat, clamitans: 'uicimus perfidos hospites, imbelles hostes; iam sciunt longe aliud esse uirgines rapere, aliud pugnare cum uiris.' in eum haec gloriantem cum globo ferocissimorum iuuenum Romulus impetum facit. ex equo tum forte Mettius pugnabat; eo pelli facilius fuit. pulsum Romani persequuntur; et alia Romana acies, audacia regis accensa, fundit Sabinos. Mettius in paludem sese strepitu sequentium trepidante equo coniecit; auerteratque ea res etiam Sabinos tanti periculo uiri.
Abbreviated transcription (Latin):
nũq colse campi est cõplessec. Nõ pͥus descenderũt in qquũ quã in et cupiditate re¬
curerãde arcis stimulante aiõs in adu̾sum romani subiere. Puncipes utrinq pugͣ
sciebãt. Ab sabinis mectius aicius ab romanis hostius hostilius. Hic rem romanã
iiquo loco ad pͥma signa aiõ atq audatia sustinebat. ue hostius ceadit cõfestim
romana inclinat᷑ acies fusaq est ad u̾terẽ poͬtã pasatii. Romulus ex ipsa turba:
fugientiũ actus arma ad celum collens. Iuppit̃ tuis inquit iussus anib hic in pa¬
satio pͥma urbi fundamenta iea airem iam scelere emptam sabi habent ide huc ar¬
mati superata media uasse cendunt. At cu pat̾ deum hoiumq hĩe saltem arce hostes
de me tẽrorẽ romanis fugamq fedam siste. hic ego tibi templum stator ioui qd̾
monimentũ sic posteris cua p̃senti ope seruatã urbem eẽ uoueo. hec p̃cat᷑ ueluti si¬

Expanded text:
numque collem campi est complesset, non prius descenderunt in aequum quam ira et cupiditate renumque collem campi est complesset, non prius descenderunt in aequum quam ira et cupiditate reciperandae arcis stimulante animos in aduersum Romani subiere. principes utrimque pugnam ciebant ab Sabinis Mettius Curtius ab Romanis Hostius Hostilius . hic rem Romanam iniquo loco ad prima signa animo atque audacia sustinebat. ut Hostius cecidit, confestim Romana inclinatur acies fusaque est. ad ueterem portam Palati Romulus et ipse turba fugientium actus, arma ad caelum tollens, 'Iuppiter, tuis' inquit 'iussus auibus hic in Palatio prima urbi fundamenta ieci. arcem iam scelere emptam Sabini habent; inde huc armati superata media ualle tendunt; at tu, pater deum hominumque, hinc saltem arce hostes; deme terrorem Romanis fugamque foedam siste. hic ego tibi templum Statori Ioui, quod monumentum sit posteris tua praesenti ope seruatam urbem esse, uoueo.' haec precatus, ueluti s
Abbreviated transcription (Latin):
Sirum aut cupiditatẽ accũ est. Nec ostenderũt bellum pͥus ꝙͣ intulerũt cõsilio
eciã addit᷑ dolus. Spurius cãpenus romanie p̃enat ari. huiꝰ filia uiͬginẽ auro cõnĩ¬
pit catius ut armatos in arrem accipiat. Aquã forte ea cum sacris extra menia pe¬
titum ierat. Acceptiᷤ obrutã armis ne cauere seu ut ui capta potus arx uideret᷑
seu ꝓdendi exempli cã ne quid usꝙͣ fidum ꝓdicori eẽt. Addit̾ fabule quod uulgo
sabun aureas armillas magni põdis brachio leuo genimatos q magna spẽ anulos
habueñt pepigisse eã ꝙ in sinistris manib haberẽt eo scuta illi ꝓ aureis donis cõ¬
gesta. Sũt qui eã ex pacto tradendi ꝗd in sinistus manib eẽc directo arma peti¬
sse dicant et fuaude uisam agere sua ipãm ꝑemptam merrede. Tenuere tam̃ ar¬
cem sabiui atq inde postero die cum romanꝰ ex̾cit᷑ instruct᷑ qd̾ int̾ palatiũ capitoli¬

Expanded text:
silio etiam additus dolus. Sp. Tarpeius Romanae praeerat arci. huius filiam uirginem auro corrumpit Tatius ut armatos in arcem accipiat; aquam forte ea tum sacris extra moenia petitum ierat. accepti obrutam armis necauere, seu ut ui capta potius arx uideretur seu prodendi exempli causa ne quid usquam fidum proditori esset. additur fabula, quod uolgo Sabini aureas armillas magni ponderis brachio laeuo gemmatosque magna specie anulos habuerint, pepigisse eam quod in sinistris manibus haberent; eo scuta illi pro aureis donis congesta. sunt qui eam ex pacto tradendi quod in sinistris manibus esset derecto arma petisse dicant et fraude uisam agere sua ipsam peremptam mercede. tenuere tamen arcem Sabini; atque inde postero die, cum Romanus exercitus instructus quod inter Palatinum Capitoli
Abbreviated transcription (Latin):
uor an popularis ant̾ celep tauerit an sicite felicis sille magniq poropei patrum riemor a cep¬
tum ab assentatione familiari sit par ꝯpertum habeo. Hrimus certe hic imperator nõĩe uicte
la se gentis est nobilitatus. Exempio deinde huius nequaꝗ uictoria pares. insignes ymaginu
titulos cdaraq cognomina fanilig. ICCRE¬

Expanded text:
uor an popularis aura celebrauerit an, sicuti Felicis Sullae Magnique Pompeii patrum memoria, coepuor an popularis aura celebrauerit an, sicuti Felicis Sullae Magnique Pompeii patrum memoria, coeptum ab adsentatione familiari sit parum compertum habeo; primus certe hic imperator nomine uictae ab se gentis est nobilitatus; exemplo deinde huius nequaquam uictoria pares insignes imaginum titulos claraque cognomina familiar
Abbreviated transcription (Latin):
eicrcitu ni ei sito in sicibam lilibeum traiecit. Inde magna parte militum in nauib mi¶a
ip̃e ꝑ letam pace ⁊ minue ꝙͣ uicttria italiam effusis non urbib modo ad habendos honores sed
agrestium u tui  sidente iuas roream ꝑnenit. triumphoꝵ om̃ium ciarissimo urbem ẽ ĩuocte
Acgenti tuut n er arium pondera tenturamilt uiginti tuia militib ex preda quadragenoe exifa
diuisit. Norte subtractus spectacrlo magis hominum ꝙͣ triumphantis głie Syphax est. Tibũ
audita milto ante morte q ab alba traductis fuerat᷑ ospecta mors t eius fuit. qr publico
funere est elatus. Suat regem in tuumcho ductum posibius haudquaꝙͣ spernendus autor tra¬
dit. Secutus scipionem triumphatem est pillec capiti inposito. quintus terrentius culleo or̃e
deinde uita ut dignum erat libertatis autorem coluit. Africani cognomem militaris priue In¬

Expanded text:
exercitu in naues imposito in Siciliam Lilybaeum traiecit. inde magna parte militum nauibus missa exercitu in naues imposito in Siciliam Lilybaeum traiecit. inde magna parte militum nauibus missa ipse per laetam pace non minus quam uictoria Italiam effusis non urbibus modo ad habendos honores sed agrestium etiam turba obsidente uias Romam peruenit triumphoque omnium clarissimo urbem est inuectus. argenti tulit in aerarium pondo centum uiginti tria milia. militibus ex praeda quadringenos aeris diuisit. morte subtractus spectaculo magis hominum quam triumphantis gloriae Syphax est, Tiburi haud ita multo ante mortuus, quo ab Alba traductus fuerat. conspecta tamen mors eius fuit quia publico funere est elatus. —hunc regem in triumpho ductum Polybius, haudquaquam spernendus auctor, tradit.— secutus Scipionem triumphantem est pilleo capiti imposito Q. Terentius Culleo , omnique deinde uita, ut dignum erat, libertatis auctorem coluit. Africani cognomen militaris prius fa
Abbreviated transcription (Latin):
net in hiis quicqͣ acrius pecunie dampnum stimulat. Itaq cum spolia uictorie carthagini detral: ancur
cum inermem iam uc nudam destitui inter tot armatas genteo ⁊iffeda cernerctis nemo ingeraui ssu ic
qr tributum ex priuato ꝯferendum est tamꝙͣ in publico funere conploratis. quam uereo ne pere¬
diem sentiatis leuissimo in malo uos hodie lacr. masse. Het hanibal aput carthaginenses. Scipio ⁊tieno
ad nocata masinissam ad regnum paternum Cirina oppido ⁊ c⁊teris brdił agrisꝙ que ex ierno
siphacis in ppłi romani potestatem uenissent adirctis donauit. Gneum octauum dassem in siciliam
ductam gnis cornelo ꝯsuli tradere iussit. legatts carthaginensum romam ꝓficisti ut que a sece. X
legateo sentant ata essent ea patrum autoritatẽ ppłio iussu ꝯfirmarentir. Pace terra mariꝙ parta

Expanded text:
nec in iis quicquam acrius quam pecuniae damnum stimulat. itaque cum spolia uictae Carthagini detrahebantur, nec in iis quicquam acrius quam pecuniae damnum stimulat. itaque cum spolia uictae Carthagini detrahebantur, cum inermem iam ac nudam destitui inter tot armatas gentes Africae cerneretis, nemo ingemuit: nunc quia tributum ex priuato conferendum est, tamquam in publico funere comploratis. quam uereor ne propediem sentiatis leuissimo in malo uos hodie lacrimasse.' haec Hannibal apud Carthaginienses. Scipio contione aduocata Masinissam ad regnum paternum Cirta oppido et ceteris urbibus agrisque quae ex regno Syphacis in populi Romani potestatem uenissent adiectis donauit. Cn. Octauium classem in Siciliam ductam Cn. Cornelio consuli tradere iussit, legatos Carthaginiensium Romam proficisci ut quae ab se ex decem legatorum sententia acta essent ea patrum auctoritate populique iussu confirmarentur. pace terra marique parta,