comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostes infugã coniaunt᷑. asinistro cornu quẽ locũ
quinta legio tonebat: cũ pͥmi ordines hostiũ trũs
Nec dabat suspicionẽ fuge quasꝗͣ. ipse dux hostiũ
camulogenus suis aderat: atq eos cohortat᷑. ac in¬
certo etiã nũc exitu uictorie cũ a septun a legiono
tribunis esset nungatũ que in sinstro cornũ ge¬
rerentur. post tergum hostium legionem ostende¬
runt. signaq intulerunt. Ne eo quidẽ tp̃e quisꝙͣ
loco cessit sed circũuenti om̃s interfec tiq sunt.
Eadem fortuna tulit camulogenus. At hi qui
presidio erant relicti cõtra labienũ. cũ p̃lium i¬
audissent cõmissum subsidio suis gerunt: collẽq
ceperunt: neq nr̃oꝵ militũ ⁊uc torũq impetũ
sustiuere potuerunt. Sic cũ suis fugientibꝰ ꝑnuxti.
quos nõ silue montosq texerunt. ab eqͥtatu st ĩ tfẽt.
loc negocio confecto labienus reuerait᷑ agedinũ.
ubi impedimẽta tocus exercitus relicta erãt. ĩ de

Expanded text:
e in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfnec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde
Abbreviated transcription (Latin):
inuitus susceꝑim scribendos. Quo facilius careã stultcie
atq arogancie crimine: qui me mediis int̾posuerim
cesaris scriptis. Constat. enĩ int̾ om̃s uihil tã operose
ab his eeͣ ꝑfectũ. qd nõ hoꝵ elegãcia cõmentariorũ
superetur: qui sunt editi. ne scientia tautarũ rerũ
scriptoribus desit. Adeoq probant᷑ oĩta iudicio ut
p̃repta nõ p̃bica facultas scriptoribus uideat᷑. Cuiꝰ
tñ rei. maior nr̃a ꝗͣ reliquoꝵ ẽ admiracio. Cȩteri
p̃fec̃t scimus. Erat aut̃ in cesare cũ facultas atq ele¬
gancia sũma scribendi: cũ uerissima scĩa suoꝵ consi¬
liorũ explicandoꝵ. Mihi ne illud quidẽ accidit / ut
alexandrino atq affricano bello int̾essem. Que
bella ꝙͣq ex ꝑte nob̾ cosaris ẜmone sit nota : tñ alit̾
audiuimus ea q̃ rerũ nouitate ẽt admiracõe nos capi
ũt. Aliq ꝓtestimonio sumꝰ dicturi. Sed ego nimirũ
dũ oc̃s excusacioĩs cãs colligo ne cũ cosare conferar

Expanded text:
invitus susceperim scribendos, quo facilius caream stultitie atque arrogantie crimine, qui me mediis interposuerim Cesaris scriptis. Constat enim inter omnes nichil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri eriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitauae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar,
Abbreviated transcription (Latin):
aruernis adiuinctis cleuotetis. cadurcis. balbalis.
uellaniis : qui sb̾ imꝑio aruernoꝵ eͣeͣ cõsuerũt. Soqͣ¬
nis. senonibus. biturigibus. santhonis. ruchenis. car¬
nutibus duo dena milia. Bellouacis .x. totidem lemo¬
nicibus. octona pic tonibus cũ turonibus E parisiis
E helueciis. senonibus. ambi anis. mediomatrias. pe¬
trogoriis. neruis. morinis. nitiobrogibus. Ex quinqua¬
ginta milia. Aluercis. cenomaniis. totidem. Atreba¬

Expanded text:
Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atreba
Abbreviated transcription (Latin):
tandas insidias uiminibus ac uirgultis integobantur.
huiꝰ gͣnis octoni ordines iuncti trinos int̾ se pedes di¬
stabant. Id ex similitudine floris lilium appellebatur.
Ante hec talce pedem longe ferreis hamis
tote inf̾ram. infodiebant᷑. mediocribusq int̾missis spacis
om̃ibus locis differebant᷑. quos stimulos nominabant.
prefecit ut ne magna ꝗdẽ multitudine si ita acciderit¬
pro eiꝰ discessum. municionũ p̃sidia circũfundi possent.
aut cũ ꝑiculo ex castris egredi gatur. dierũ .xxx. pabu¬
lum frumentũq hĩe om̃s conuentus iubet.
Dũ hec apud alesiam geruntur. galli cõcilio pͥncipum
indictos nõ om̃s hos. qui arma ferre possent ut ceu¬
suit uercingentorix conuocãdos statuũt. sed certum
nuͣm cuiq excuitatibus imꝑandum. ne tanta multitu¬
dine cãfusa. nec moderari nec discornere suos/ nec
nouitibus. blanuomiis. milia .xxxu. parẽ num̾um.

Expanded text:
tandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. tandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec novicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum
Abbreviated transcription (Latin):
ex oppido pluribus porus sũma ui fac̾e̾ conabãtur.
Quare ad hec rursus oꝑa ad dandũ cesar putauit.
trunces arborũ ad modũ firmi ramis abscssis. atq
horũ delibracis. ac ꝑ̃ acutis cacuminibus ꝓpetue fosse
qͥnos pedes alte ducebantur. Nuc illi stipites diniissi
E ab infimo reuincti ne reuelli possent ab ramis emi¬
nebant. Quini erant ordiues cõiunc ti int̾ se/ atq im¬
plicati. quo qui intrauerant᷑ se ip̃i acutissimis uallisx
includant. hos cibos appellabant: quos ab reliqͥs ordi¬
nibus in qͥncũcẽ dispositis scrobres tres ĩ alcitudiuisx
pedes fodiebantur paulatim angustiore ad sũmũ fas¬
tigium. Huc terretes stipites femoris grossitudine ab
sũmo preacuti E p̃usti dimittebantur. ita ut nõ ampliꝰ
digitis. quatuor ex terra eminerẽt. sunul cõfirm andi
Estabiliendi causa. singli ab infimo solo pedes tres ĩ¬
terra exsulcabantur. Reliqua pars scrobris ad octul¬

Expanded text:
ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occul
Abbreviated transcription (Latin):
genera municionis instituit. fõssã pedũ .xx. directis
Lateribus duxit. ut eius fosse solum fundũ tm̃ pa¬
teret. ꝗͣtũ sũme fosse labra distarent. reliqͣs om̃es
municiones ab ea fossa pedes quadringẽtos reduxit.
stiũ młtitudo aduolaret aut ine̾diũ tela ĩ nr̃os
operi destinatos. cõicere possent. Hoc int̾misso
spacio duas fossas quindecim pedes latas. eadẽ
laticudine perduxit. Quarũ int̾iorẽ cãpestribꝰ
a dimissis locis aqua a flumine deriuata ꝯpleuit.
Post eas aggerẽ/ at uallũ.xii. pedũ estruxit. Nuic
loricã pẽnasq adiecit grandibus ceruis eminẽtibꝰ
ad cõmissuras pluteor atq aggeres: qui ascensũ
hostium tardarẽt. Eturros toto oppido circũ dedit.
que pedes.lxxx. int̾ se distarẽt. Erat eodem tp̃e et
materiari E frumẽtari & tantas municiones fieri nectͣe.
Diminutis nr̃is copiis: que longius a castris ꝓgrediebãtur
ac nõ uũꝙͣ opera nr̃a galli temptare: atq erupcionẽ

Expanded text:
genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, stium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
signo cołr admunicionẽ ꝑueniunt. eamq trãsgressi
trinis castris pociuntur. At tanta fuit incastris ca¬
piendis celeritas. ut uocomatus rex nitiobrogũ
subito intabernaculo opp̃ssus: ut meridie cõqui¬
euerat suporiore corporis parte nudata. uulnes¬
rato equo iuix se ex manibus p̃dantiũ militũ
eriperet. Consecutus id qđ aĩo proposuerat ce¬
sar receptui caneri uissit. Legionisq decime
qua cũ erat cõcionatus signa cõstituit. Ac roli¬
quarũ legionũ militos non exaudito sono tube
qđ satis magna uallis uitercedebat: cñ atribu¬
nis militũ / lẽgatisq ut erat acesare preceptum

Expanded text:
signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
legatisq quos. singulis legionibus p̃fecerat. qͥd fieri
uelit ostendit. Inprimis monent/ ut cõtineãt milites.
ne studio pugnandi : aut spe prede longiꝰ progre¬
diantur. quid iniquitas loci ĩcõmodi habeat ꝓpo¬
nit. Hoc una celeritate posse ꝓponi uitare. occa¬
sionis. eõ remi nõ prelii. Nis rebus expedicis signũ
dat. E ab dextera parte alio ascensu codem tp̃ir
heduos mittit. Murus oppidi aplanicie⁊ atq uncio
ascensus recta regione. si nullus an fractus inter¬
cideret.Cc. passus aberãt: quicqͥd huic arcuitui
ad moliendũ cliuũ accesserat. id spaciũ itineris
augebatur: amedio fere colle in longitudiuẽ: ut
natura montis ferebatur: ex grãdibus saxis ⁊¬
sex petum murũ qͦ nr̃oꝵ  impecũ tardarent.
produxerant galli : atq inferiore om̃i spacio ua¬
cuo relicto. supiorẽ partẽ i collis usq ad murũ¬
oppidi dẽpsissimis castris cõpleuerãt. Milites dato

Expanded text:
legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad muruoppidi densissimis castris compleverant. Milites dato
Abbreviated transcription (Latin):
cingentorige euocatos. Hac re cognita cesar mi¬
itit᷑ ꝙͣ plurcsꝰ equitũ turmas. eodem media noc te
imꝑat his ut paulo tumultuosis oĩbus locis pũ¬
nagerentur. Frima luce magnũ nuͣm impedim̃torũ
ex castris detrahi / muliones cũ casidibus equitũs spẽ
ac simul icre collibus circũuchi iubet.Nis pauce
addit opoiͥtes: qui lacius. ostentacionis cã uagerent᷑
lonso circuitu easdem om̃s iubet petere regiones. hoc
prodil ex oppido uidebatur ut erat agergonia de¬
spectus in castra: neq tanto spacio certi quid eẽt ex¬
plorari poterat. Legionẽ unã eodẽ iugo mitit: pa¬
ulum progressam in feriore constituit loco silusq
octultat. Augetur gallis suspicio atq om̃s illo adx
municionẽ copie traducuntur. Uacua castra hostũĩ
cesar cõspicatus tectis insignibus suoꝵ. occultatisq
signis militaribus raros. milites ne ex oppido aĩ ads¬
uerterent᷑ ex maioribus castris adminora traduat.

Expanded text:
cingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar micingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit
Abbreviated transcription (Latin):
ab õibus ciuitatibus circũ sisteret᷑ consilia ibatiquẽ¬
admodũ agergonia discederet. at rursus õem ex̃citũ
contraheret: ne profec tio uata abtimore defec nonis
similisq fuge uderetur. Hec cogitanti acidere uisa
est facultas bñ rei gerende. Nam cũ in minora castra
operis prospiciendi uenisset causa aĩa duertit collem
qui ab hostibus teuebatur: nudatũ hominibus: qͥ suꝑio¬
ribus diebus ux p̃multitudine cerni poterat. ad mi¬
ratus querit ex profugis cãm: quorũ magnus ad eũ
quotidie nu̾s confluebat. Constabat iit̾ om̃s qͥd iã
ipse cesar ꝑsploratores cognouerat dorsum esse eius
iugi prope equũ. sed hunc siluestrẽ & angustũ. qua
esset aditus ad alteram partem oppidi. Hunc ueho
ment̾ illos loco tonere : nec iã alit̾ sentire uno colle
ab romanis occupato.si alterũ adiisissent: qͥn pene
arcũ uallati/ atq om̃i exitu & pabulacione int̾elusi
uiderentur. Ad hunc muniendũ locũ om̃s auer¬

Expanded text:
tatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi; huic loco vehementer illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Ver
Abbreviated transcription (Latin):
& celeritate uenissent. nõ hec oĩa fortuitu aut sine
cõsilio accidere potuisse. regnũ illũ gallie malle cesa¬
ris consensu ꝙͣ ipsoꝵ h̾re beneficio. Tali modo accusatꝰ
ad hec respondit. ꝙ castra mouissee factum in opia pa¬
buli. etiã ip̃is horcantibus q propius romanos accessi¬
sset ꝑsuasum. loci opportunitate. qui se ip̃m municione
deffenderet. equitũ uero oꝑam neq ĩ loco pallustri de¬
siderari debuisse. E. illis fuisse utilem. quo sint pro¬
fecti. Sũmam imperii se consulto nulli discedentem
tradidisse. ne is multitudinis studio ad dimicandũ
impelleretur. Cuiꝰ rei ꝓpt̾ animi molliciẽ studere ⁊¬
om̃s uideret.q diucius laborẽ ferre non possent.⁊
Romani si casu int̾uenissent fortune si alicuiꝰ iudi¬

Expanded text:
et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indi
Abbreviated transcription (Latin):
equo marte ad dimicandũ existimaret. qͥ iniqͥtatẽ
condicionis ꝑspicerent. in ani simulacione sose ostẽ¬
tare cognoscerent. Indignautos milites. Cesar qđ cõ¬
spec tũm suũ hostes perferre possent / tãtulo spacio
interiecto. E signũ prelii exposcentes edocet. qͣnto decrim̃to
ꝙ quot uirorum forciũ morte necesse sit cõstare uicto¬
riam: quos cũ sic aĩo paratos uideret. ut nullũ pro
sua laude periculũ recusent. sũme se iniqͥtatis cõdeni¬
nare debere : nisi eorũ uitã sua saluce habeãt cariorẽ
Sic milites cõsolatus eodem die reducit uicastra. reliqͣ¬
queq̃ ad pugnacionẽ pertinebant oppidi ad ministrare
instituit. Uercingentorix cũ ad suos redisset ꝓdictionis
insimulatus ꝙ castra propiꝰ romanos mouisset qđ cũ
om̃i eqͥtatu discessisset/ ꝗ sine imꝑio tantas copias reli¬
quisset ꝙ eius discessu romani tanta opurtuuitate

Expanded text:
aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate
Abbreviated transcription (Latin):
causa eo profectum. quo nr̃os postero die pabula tũ
uenturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media
nocte silencio profectus ad hostium castra mane por/¬
uenit. Illi cełr ꝑ exploratores aduentu cesaris cognito
carros impedim̃taq sua in arctiores siluas abdiderũt.
copias om̃s in loco edito atq aperto instruxerunt. ꝓ¬
Qua re nunciata cesar cełr sarcinas cõferri arma
expediri iussit. Collis erat leuit̃ ab infimo acliuis
Hunc fere ex om̃ibus partibus pallus difficilis atqꝑ
impedita cingebat. nõ lacior pedibus quinqͣginta.
Hoc se colle int̾ruptis pontibus galli fiducia loci
continebat. generatĩq distributi inciuitates. Om̃ia
uada ac saltus eius palludis cercis custodiis obtine¬
bant. Sic aĩo parati ut si eam palludem romani ꝑ¬
rumꝑe conarentur. hesitantes p̃merent. ex loco suꝑiore:
ut qui propin quitatẽ loci uiderẽt paratos prope

Expanded text:
causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ audita. popłi rõmani maiestate. E suꝑioribus uic¬
toriis indigna. qͥn etiã cesar cũ in oꝑe singłas legiões
appellaret. E si a cerbius in opiam ferrẽt se dimssuꝵ
oppugnacionẽ diceret. Uniuersi ab eo ne id faceret
petebant. Sic se cõplures annos illo imꝑãte merui¬
sse ut nullã ignominiã acciꝑent. nusꝗͣ infecta re
discederẽt. hoc se ignominie loco laturos si incep¬
tã oppugnacionẽ reliquissent. Frestaret om̃s perfer¬
re acerbitates ꝗͣ nõ ciuibus romanis qui genabi
ꝑfidia gallorũ interissent parentarent. Hec eadẽ centu¬
rionibus tribunsq militũ mandabãt. ut ꝑ eos ad cesarẽ
deferentur. Cũ iam muro turrisq a propinquasset. ex
captiuis cesar cognouit uerongentorigẽ consumpto pabi¬
lo castra mouisse propius auaricũ. atq ip̃m cũ eqͥtatu
expeditisq qui int̾ equites p̃liari cõsuessent. in sidiandi

Expanded text:
eis audita populi Romani maiestate et superioribus viceis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum
Abbreviated transcription (Latin):
rent / adoriebatur.magnoq ĩ cõmodo afficiebat. E si
quantũ rõne prouideri poterat. ab nr̃is occurrebat᷑
ut incertis tp̃ribus diuersisq itineribus iretur. castͥs
ad eam partẽ oppidi positis. Cesar q̃ int̾missa a
flumine. E apa ludibus aditũ ut supͣ diximus angu¬
stum habebat. aggerẽ apparare. uineas agere. turres duas
constituere cepit. Nã circũ uallare loci natura prohibebat.¬
et de re frumentaria boios atq heduos adortari nõ desti¬
tit. quorũ alteri qđ nullo studio agebant nõ multũ
adiuuabant. Alteri nõ magnis facultatibus: ꝙ ciuitas
erat exigua & infirma cełr quid habuerũtꝰ cõsumple¬
runt. Sũma cũ difficultate rei frumẽtarie affetto
exercitu tenuitate boiorũ indigencia heduoꝵ ĩcendiis
hedificioꝵ Iusq eo ut cõplures dies milites frumẽto
caruerint. E petore ex longinquioribus uicis ad acto
extremã famen sustentarent. Nulla tñ nox ex eis

Expanded text:
rent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, rent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab
Abbreviated transcription (Latin):
de auarico in comuni cõcilio incẽdi placeat: an def¬
fendi. procumbũt õĩbus gallis ad pedes bituriges
ne pulcherrimã piope tocuis gallie urbeni : que & p̃¬
sidio E ornamento sit ciuitatiꝰ. suis manibus sb̾cendere
cogantur. facile se loci natura deffensuros dicunt.
ꝙ ꝓpe ex oĩbus partibus flumine & pallude arcun¬
data unũ habeat & ꝑ angustũ aditum. Datur pe¬
tentibus uenia dissuadente pͥmo uercingẽtorige & po¬
st concedente. E p̃cibus ĩpoꝵ & misericordia uulgi
Deffensores idonei oppido deliguntur. Uerangẽtorix
minoribus itineribus cesarẽ subsequitur. E locum
castris deligit palludibus siluisq munitũ. ab aua¬
rico longe millia passuũ.xui. ibi per certos ex¬
ploratores in singula diei tp̃a. que ad auaricũ
agererent᷑ cognoscebat. E quid fieri uellet imꝑa¬
bat. Om̃s nr̃as pabulaciones frumẽtaciones q
obseruabat. Dispersosq cũ longius necͣio procede¬

Expanded text:
de Avarico in communi concilio, incendi placeret an dede Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procede
Abbreviated transcription (Latin):
ros: aut magno ꝑicło longius acastris progressuros.
Neq int̾esse ip̃os ne interficiãt ĩpedim̃tis ne exuant.
Quibus amissis bellũ geri nõ possit. Pret̾ea oppida
incendi oportere. que nõ municioni & loci natura
ab om̃i sint pericło tuta. ne suis sint ad detrectãdã.
miliciã receptacula. neu romanis ꝓposita ad copiã cõmeatꝰ
predamq tollendã. Hec si grauia: aut acerba uideantur
młto illa grauius existimari debere. liberos coniuges ĩ
seruitutẽ abstrahi. ip̃os int̾fici. que sit nece̾e̾ accidere uic¬
tis oĩum cõsensu hac sentencia probata uno die ampliͦ¬
uiginti urbes biturigũ incendunt᷑. Hoc idem fit ĩ reliqͥs
ciuitatibus. in õibus parcibus incendia conspitiuntur.
Que E si magno cũ dolore om̃s ferebant. tñ hoc sibi
solaciũ proponebant. qđ se ꝓpe explorata iuctoria
celerit̾ amissa recuꝑaturos confidebant. Deliberatur

Expanded text:
ros aut magno periculo longius ab castris processuros; ros aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur
Abbreviated transcription (Latin):
ac agri fercilissima regione profet tus est. qđ eo oppi¬
do recepto ciuitatem bitirigum se in pt̃atem redactuꝵ
confidebat. Uercingentorix tot cõtinius incõmodis
uela non diuio. genabi. nouiodumi acceptis suos ad
conciliũ uocat. docet longe alia racione esse bellũ
gerendũ ꝗͣ antea gestum sit. oĩbus modis huit rei
studendum. ut pabulacione E cõmeatu romani ꝓ¬
hiberentur. Id esse facile ꝙ equicatu ⁊p̃i habundent.
ꝙ& ꝙ anni ep̃e sbleuentur pabulũ secare nõ posse x
Necessario disꝑsos hostes ex hedificiis pecere. om̃es
quotidie ab equitatu deleri posso. freterea salutis cã
rei familiaris cõmoda negligẽda. uicos atq hedificia
incendi oportere. Hoc spaciũ aboio quoqͦ uersus: qͦ
pabulandi cã adire posse uideantur. Harum ip̃is
rerũ copiam suppetere. qđ quorũ infinibus bellũ gerat᷑.
eorũ opibus subleuent᷑. romanos aut in opiã nõ latu¬

Expanded text:
atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppiatque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non latu
Abbreviated transcription (Latin):
oppidani conspexerunt: atq in spem auxili uenerũt.
Clamore sublato arma capere. portas claudere ⁊
murum cõplere cepunt. Centuriones exoppido cũ
significassione galloꝵ noui aliquid ab his iniri con¬
silii intellexissent.gladiis districtis portas occupa¬
uerunt suosq oms incolumes receꝑunt. Cesar ex
castris equitatũ educi iubee. preliumq equestre
cõmitit. laborantibus iã suis germanos eqͥtes circit̃¬
quadringentos sb̃mittit: quos abinicio habere secũ
constituerat. Eorũ impetum galli. substinere nõ po¬
tuerũt: atq infugã conieeti multis amissis se ad⁊
ignien receꝑune. Quibus profligatis rursus oppidani
ꝑterriti. comp̃hensos eos. quoꝵ opera plebem cõcitatã
existimabant: ad cesarem ꝑduxerũt se seq ei dedide¬
runt. Quibus rebus cõfectis cesar ad oppidũ. auaricũ
qđ erat maximũ munitissimũq infinibus biturigũ

Expanded text:
oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum
Abbreviated transcription (Latin):
quas expeditas esse iusserat portis incẽsis intromint:
atq oppido potitur. per paucis ex hostiũ numero
desideratis: quin uiui caperent᷑. ꝙ pontis atq itinerũ
angustie multitudinis fugam int̾cluserant. Oppidin
diruit atq incendit. predam militibus donat. exercitũ
ligerim transduat. atq ĩbiturigũ fines peruenit.
ergigentorix ubi de cesaris aduentu cognouit ab oppugna¬
cione desistit : atq obuiã cesari proficisat᷑. Ille op
pido cũ legati ad eum uenissent oratũ ut sibi igno¬
sceret.sueq uite cõsuleret. ut celeritate res reliquas
cõficeret. qua pleraq erat consetutus. Arma cõferri.
equos adduci obsides dari iubet. Parte iã obsidũ
tradita. cũ relique administrarent᷑. centurionibus
E paucis militibus intromissis. qui arma.iumẽtaq
conquirerẽt. equitatus. hostiũ procul uisus est. quiꝰ
agnen uertingontorigis ante cesserat: quẽ simul atq

Expanded text:
quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille opppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque
Abbreviated transcription (Latin):
ciore re frumẽtaria uterẽt᷑ oppugnare instituit.
Eoq biduo cõuallauit. Tercio die missis exoppido
legatis de dedicione. arma cõferri. umẽta produci
sexcentos obsides dari iubet. Ea qui cõficeret.C.
treboniũ legatũ relinquit. Ipse ut ꝗͣ pͥmum iter
faceret gonabum carnutũ proficisaitur. Qui tunc
pͥmũ allato nũcio deoppugnacione uellunodum
cũ longius eã rem duc tum iri existimarẽt pre¬
sidium gonabi tuendi causa qđ eo mitterẽt comꝑ¬
abant. Fluc biduo ꝑuenit. castris añ oppidũ positis
diei ep̃e exclusus inposterũ oppugnacionẽ differe.
queq̃ ad eã rẽ usui sunt militibus imꝑat. E qđ op¬
pidu genabũ pons fluminis ligeris contingebat. ueritts
ne nectu ex oppido profugerent. duas legiones in ar¬
mis excubare iubee. Genabonses paulo añ mediam
noctem silencio ex oppido egressi flumẽ transire ceꝑũt.
Quare ꝑ ex exploratores nũciata. cesa legionẽs

Expanded text:
tiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit tiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare instituit. Magnã hec res cesari difficultatẽ
ad consiliũ capiendum afferebat. si reliquã partẽ
hiemis uno ĩ loco legiones cõtineret: ne stipẽdiariis
heduoꝵ expugnatis cuncta gallia defficeret. quid
nullũ in eo amicis presidium uideretur possicũ ee̾.
Si maturius ex hibernis duceret. ne a re frum̃ta¬
ria duris subiectionibus laboraret. prestare uisum
est. tñ om̃s. difficaltates perpeti ꝗͣ tanta cõtumelia
accepta oĩm suoꝵ uoluntates alienare. Itaq co¬
hortatus heduos de supportando comeatu pͥmiint
ad boios: qui de suo aduentu docea̾t. Hortenturq
ut infine maneant. atq hostiũ magno aĩo ĩpetũ
sb̃stineant. Duabus agedingi legionibus atq impe¬
dim̃tis tocius exeratus relicꝰtis A boios ꝓficiscit᷑.
Altero die cũ ad oppidũ senonũ uelũnodonũ ue¬
nisset. ne quẽ hostẽ post se relinq̃ret : qđ expedi¬

Expanded text:
pugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem pugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expedi
Abbreviated transcription (Latin):
At cesar. biduũ in his locis moratus qđ de uercingẽto¬
eqͥtatusq cogendi ab exercitu discedit. Brutũ adolescẽte
triduo a castris absit. His cõsticutis rebus oĩbus sius
ĩ opinantibus ꝗͣ maximis p̃t itineribus uieniã per¬
uenit. Ibi nactus recentẽ equitatũ. quẽ multis eo¬
ante diebus premiserat. neq diurno neq noc turno
itinere int̾misso ꝑ fines heduorũ in luigones stendit.
ubi due legiones hiem abant: ut si quid̾ et̃ de sua
salute abheduis iniretur concilii celeritate p̃curre¬
ree. Eo cũ ꝑuenisset ad reliquas legiones mittit. pͥus¬
q om̃s in unũ locũ cogit. ꝗͣ de eius aduentu. aruer¬
nis nunciari possit. Hac re cognita uercingẽtorix
rursus inbiturges exercitũ reduxit. atq inde ꝓfectꝰ
gorgoniã boiorũ oppidũ. quos ibi heluetici p̃lio x¬
uictos cesar collocauerat. heduisq attribuerat op¬

Expanded text:
At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de VercingetoAt Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetoplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, op
Abbreviated transcription (Latin):
tingunt. conuenire iubet. His comꝑatis rebus rẽp̾sso
iam luterio Et remoto ꝙ intrare intra p̃sidia pericu¬
losum putabat in heliuos proficiscitur Et si mons
ceuena. qui auernos ab heluis discludit. durissimo
tempore anni altissima niue iter ĩpediebat. tñ disci¬
ssa niue ĩ altitudinẽ sex pedũ: atq ita uiis patefa¬
Quibus oppssis inopinantibus qđ se ceuẽna ut mu¬
ro munitos existimabant: ac ne singulari quidẽ
unꝗͣ homini eo tp̃e anni semite patuerãt. equitibꝰ
imperat : ut ꝗͣ latissime possent uagentur. E ꝗͣ ma¬
ximũ hostibus terrorẽ inferant. Cełr hec fama ac
nũcii ad uercingentorigẽ perferunt᷑. Quẽ ꝑterriti
om̃s aruerni circũsistunt. atq obsecrãt: ut suis for¬
tunis cõsulat. neu se abhostibus diripi paciatur.
p̃sertĩ cũ uideat om̃e ad se bellũ translatũ. Quoꝵ
ille p̃cibus permotus castra ex biturigibus mouet
ꝑ aruernos uersus.

Expanded text:
tingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso tingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefaQuibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisse intelligeret intrans alpinã galliã ꝓfectus
est. Eo cũ ꝑuenisset. magna dift̾icultate afficiebat᷑.
qua rõne ad exercitũ ꝑuenire posset. Nã si legio¬
nes inprouinciã arcesseret. se absente in itinere
prelio dimicaturas intelligebat. si ip̃e ad exer
Interĩ Luterus cadurcus in rutenos missus eã ciui¬
tatem auernis conciliat. progressus initiobriges et
gaballos. ab utrisq obsides accepit. & magna coatta
manu inprouinciam narbonã uersus erupcionẽ fac̾e
contendit. Qua re nũciata cesari. omnibus cõsiliis
aĩaduertendũ existimauit ut narbonã ꝓficisceret᷑
Co cũ uenisset timentes cõfirmat. presidia rutenis.
prouincialibus. uolcis. a retomicis. tholosatibus circũ q
narbonã . que loca hostibus erant finitima. cõstituit.
partẽ copiaꝵ ex prouincia supplementũq quod ex
ytalia adduxerat in eliuos. qui fines arueniorũ con¬

Expanded text:
pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exerct. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum con
Abbreviated transcription (Latin):
gatos mũtunt subsidiũ rogatum: quo faciliꝰ ho¬
stiũ copias substinere possint. Hedu de consilio
legatorũ quos cesar ad exeratũ relinq̃rat. copias eqͥ¬
tatus peditatusq subsidio biturigibus mittunt. Qs
cũ ad flumẽ ligerim uenissent. qđ bituriges ab
heduis diuidit. paucos dies ibi morati. neq flum̃
transire ausi domũ reuercuntur. legatisq nr̃is renũ¬
ciant se biturigũ ꝑfidiam ueritos reuertisse. Qbꝰ
id consilis fuisse cognouerint: ut si flumẽ trãsirẽt
una ex parte ip̃i. alt̾a auerni se circũ sisterẽt. Id
ea de causa. quã legatis pronũciauerint. an
ꝑfidia adducti fecerint. qđ ni hil nob̾ constat.
nõ uidet pro certo e̾ẽ proponendũ. bituriges x¬
eorũ discessu statĩ se cũ auernis iuinguntar.
His rebus in ytaliã cesari nũciatis. cũ iam ille urba¬
nas res uirtute. gñ. pompei. cõmediorẽ instatũ

Expanded text:
gatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hogatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum
Abbreviated transcription (Latin):
cos. Turones. Aulurcos. Leniouices. Andos. reliquosq
om̃s qui occeanũ attingunt. adiungit. oĩm consensu ad
eũ defercur imporium. Qua oblata pt̃ate: om̃ibus
his ciuitatibus obsides imperat certũ nuͣm militũ
ad se cełr adduci iussit. armorũ quãtũ queq ciuitas
domi qđq ante tp̃s efficiat cõstituit. In pͥmis eqͥta¬
tui studet sum̃e diligentie sũm ãq imꝑii seueritatẽ
addit. magnitudine supplicii dubitantes cogit. Nã
maiore cõmisso delicto igne atq õibus torm̃tis
necat. Leuiore de causa. auribus desectis : aut e¬
singłis effossis oculis domũ remittit: ut sint reliqͥs
documento. E magnitudine pene pert̾reãt alios
His suppliciis cełr coacto exeraui. Luteriũ cadurcũ
hominem sũme audacie cũ parte copiarũ ĩ rute¬
nos mittit. Ipłpe in bicuriges profiascitur. Eiꝰ ad¬
uentu bituriges ad heduos quorũ erãt ĩfide le¬

Expanded text:
cos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque cos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, le