comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus expup̃cͥ rome domitiliũ haberi. eiꝰdẽ
dicuãtor d̃c̃to p̃sidis acp̃toĩs ꝯstitutus. reꝵ a
ministratioẽm utrobiq suscepit. placun
dũiduas cũãtioẽs amuustrare nõuide. q
ind̾lcet unius duoꝑat nͦa nõuidentur

Expanded text:
icilium haberet, eiusdem curator decreto praesidis ac praetoris constitutus rerum administrationem utrubique suscepit. placuit eum duas curationes administrare non uideri, quod uidelicet unius duo patrimonia non uiderentur
Abbreviated transcription (Latin):
quoq mimeã publica fuserpienda cõpellant᷑.
roq pͥntipalib ꝯstitutiõib cauetur: nõ oĩa tã¬
nonominatĩ. sp̃ulegiũeis ĩdultũsit.¬
¶ squi edilriare fungit᷑ põt tutordari. Nã¬
edilitas int̃eos magistiatus habnt᷑. quipͥuatiᷤ
mum̃b excusatist᷑. scd̾m diuimarci. rescͥptsi¬

Expanded text:
a publica suscipienda compellantur: idque principalibus constitutionibus cauetur.Non omnia tamnisi nominatim id priuilegium eis indultum sit.Is qui aedilitate fungitur potest tutor dari: nam aedilitas inter eos magistratus habetur qui priuatis muneribus excusati sunt secundum diui Marci rescriptum
Abbreviated transcription (Latin):
u. Nipupillũ patiuus ꝯteridat ex hereda¬
tũ eẽ ⁊ sehĩdẽ ẽẽ scͥptũ. equũ ẽ tutorẽ pupil¬
tsdari recepta patriiertusntioẽ ⁊ sinolit
extusatic̃e petẽ. remoto eoatutela ĩtalitẽ dei
hr̃ditate expedire.
cusare seatuteli nõ põt ñ forte deoĩb bõis aũ
ditas tutor aduniũ sũ pat̾mõĩũ datusẽ. fn x
s c̾are sepõt. neultra cẽtesimũ lapaidẽ tntelĩ gtat

Expanded text:
um Si pupillum patruus contendat exheredatum esse et se heredem scriptum, aequum est tutorem pupillo dari recepta patrui excusatione vel, si nolit excusationem petere, remoto eo a tutela ita litem de hereditate expedire. cusare se a tutela non potest, nisi forte de omnibus bonis aut datus tutor ad universum patrimonium datus est, tamen excusare se potest, ne ultra centensimum lapidem tutelam gerat,
Abbreviated transcription (Latin):
bab̾e .s̾. ¶ simcastris merentes nõabeo tutoes :¬
dent᷑ quiin castris merebat exositidem had̾e. s¬
auł Nequa qũã credendũei pͥuilegiũ ex¬
cusatiois ablatũ cui fidei cõmissaria lib̾tisso¬
luta ẽ. nã intoto fere iuremanumnissioes huiꝰ¬
modi nichiliuris ut patronus adu̾suslib̾tiꝑꝰᷤ¬
sõã c̃ seꝗt᷑ excep̾io quodĩ usuocare. patronũ
sine iuissup̃toĩs nõd̾bet. s  do co⁊ d

Expanded text:
.Si in castris merentes non ab eo tutores dentur, qui in castris merebat, excusationem habeequaquam credendum est ei priuilegium excusationis ablatum, cui fideicommissaria libertas soluta est: nam in toto fere iure manumissor eiusmodi nihil iuris ut patronus aduersus liberti personam consequitur, excepto quod in ius uocare patronum iniussu praetoris non debet.
Abbreviated transcription (Latin):
uo pupillo moriuus erit. deinde pupi¬
llus inpubes cetefserit. Nam isqui hes
extiñit. pupillo cigħos netessario erit.
Nã si ip̃um inuitũ cbugat. ꝯuĩgi eã
crais ẜecitati. ⁊ ad crescedi iure adqri

Expanded text:
o pupillo mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit. nam is qui heres exstiterit pupillo quoque heres necessario erit: nam si ipsum invitum obligat, coniungi eam paternae hereditati et adcrescendi iure adquiri
Abbreviated transcription (Latin):
aliqrd gesserit. quia iurãto uolũta¬
te magis suã teclatasse uiteat. E
qua at net alienatus eẽt. nouũ ius¬
r sum posteridris ani. ñiunũ porisexi¬
giur ¶ñ singłan regularũ ro̾ronũ

Expanded text:
aliquid gesserit, quia iurando voluntatem magis suam declarasse videatur. ego antequam adiret, alienatus esset, novum iussum posterioris domini, non iussum prioris exigi
Abbreviated transcription (Latin):
od̃. i̾. Puius uespasiamis decreuit utͣ
siqua hac lege uenierit. ne ꝓstitueretur:
⁊ si ꝓstituta eẽt. ut eẽt lib̾a. Si postea abẽ¬
ptore alii sm̾ hac condicione uenit. ex le¬
geuenditionis lib̾am ẽẽ. ⁊ lib̃tam pͥoris
uenditoris. ¶ Mandatis imꝑatorum cau¬
etur. ur etam inpiuncus p̃sides dequere¬
lis patronoꝵ ius dicentes scd̃ deuetum ad¬
missum lib̾tis penas irrogent. ¶Int̾cũ¬
ctum ille pene alib̾to ingrato exiguntu
uł pars bonorum eius aufertur. ⁊ patro¬
no dat᷑ł fustib ceditur. ⁊ ita ab soluitur.
d̾ .ĩ. Eilii h̾rditate pat̾na se abstinẽte:
lege excipumtur rei capitalis dampnatꝰ
si restitutuf nõẽ. si uidex ciius flagitu
sit fiuͣt. ue uł maior annis.xxu. cum

Expanded text:
Divus Vespasianus decrevit, ut, Divus Vespasianus decrevit, ut, si qua hac lege venierit, ne prostitueretur et, si prostituta esset, ut esset libera, si postea ab emptore alii sine condicione veniit, ex lege venditionis liberam esse et libertam prioris venditoris. Mandatis imperatorum cavetur, ut etiam in provinciis praesides de querellis patronorum ius dicentes secundum delictum admissum libertis poenas irrogent. interdum illae poenae a liberto ingrato exiguntur: vel pars bonorum eius aufertur et patrono datur: vel fustibus caeditur et ita absolvitur..Filii hereditate paterna se abstinentes lege excipiuntur: rei capitalis damnatus, si restitutus non est: si index cuius flagitii sit fueritue uel maior an
Abbreviated transcription (Latin):
is quilibertum uirare patitur. S ⁊ si igno¬
rante ro filus siuis ad eg̾it. uł stipulatus
fu̾it. nicħ ei nocebit. certe suisu patroni
is quimpotestate ẽ. idem fec̃it. dicendum
ẽ. cum hac lege teñ. ¶ o in stipulatus
ẽ centumoꝑas aut insingulas aureosq¬
nos dari. nõ uidetur ocͣ legem stipulatꝰq
qr mpotestate lib̾tiẽ oꝑas dare: ¶ꝙuis
nulla ꝑsoã lege expiatur. tñ intelligen¬
duinẽ de his legem sentire qui libos tol-¬
le possint. itaꝙ sicasteatum lib̾tum uire¬
uirando quis agit. dicendumẽ no puni¬
ri patronum hac lege. ¶ Si paironie
lib̾tam iureuirando ad egit.ut sibinu¬
bet. siquid̃ ductuream ad eg̃it. nicħ ec le¬
gẽ fecisse uidebitur. s u̾io nõ ducturus
ꝓpt̾ hoc solum adeg̾it nec a li nubet fra¬
udem legis factam. Iulianus ait. ⁊ ꝑm̃
patronum tem̃. ac si coegissẽ uirareli¬
b̾tam nõ nupturam. ¶legẽ iulia de
maritandis ordimbremittitur uisiun¬
randum ꝗͣ lb̃to in hoc impositum ẽ ne

Expanded text:
is, qui libertum iurare patitur. sed si ignorante eo suus filius adegerit stipulatus fuerit, nihil ei nocebit: certe si iussu patroni is qui in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri.Stipulatus est centum operas aut in singulas aureos quinos dari: non uidetur contra legem stipulatus, quia in potestate liberti est operas dare.Quamuis nulla persona lege excipiatur, tamen intellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est non puniri patronum hac lege.Si patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ducturus eam adegit, nihil contra legem fecisse uidebitur: si uero non ducturus propter hoc solum adegit, ne alii nuberet, fraudem legi factam Iulianus ait et perinde patronum teneri, ac si coegisset iurare libertam non nupturam.Lege Iu‹l›ia de maritandis ordinibus ‹re›mittitur iusiurandum, quod liberto in hoc impositum est, n
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente quidem fllio nepos nõ ueniet. pꝰt
mortem autemeius ad bonorum possõẽ
auiueniet. mortuo ñepote quoq soloei¬
mancipato.⁊ auo mortuo. Demde patre
euis nepos p̃t̾itus: accipiet ⁊ patris bono¬
rum possonemquia suuis heres futurusi
patris eẽt. si de potestate auindexiss ¶ fi¬
lio emanciparo sinepos retentus sit. ⁊ utri
¶Filiusemancipatus: madoptua famili¬
anepotem sustułit. nec nepos quid̾ ad bõ¬
norum possonem aui naturalis ueniet s
etssemancipatus filuis ꝓciratis nepotibus
in ad optionem sedederit. ut eum filii se¬
quantur i demerit plane ne suis qui apud
ad optiuum auum ꝓcreatus ẽ emancipa¬
tus sit: ueniet ad bonoꝵ possonem auina¬
turalis ad optio enĩtam dui nocet. quãdi.¬
uquis infamiliena sit. cetm̃emacipauis
ad bonorum possonem parentum natura¬
uum uenit. s ⁊ mancipatus uiuis eis nõ
etilam postinortem corum. hoc enĩuerũẽ.

Expanded text:
ueniet, post mortem autem eius ad bonorum possessionem aui ueniet. Nepote quoque solo emancipato et auo mortuo, deinde patre eius, nepos praeteritus accipiet patris bonorum possessionem, quia suus heres esset futurus patri, si potestate aui non exisset. Filio emancipato si nepos retentus sit et utrique filius emancipatus in adoptiua familia nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonorum possessionem aui naturalis ueniet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane si is, qui apud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet ad bonorum possessionem aui naturalis. adoptio tamdiu nocet, quamdiu quis in familia aliena sit. ceterum emancipatus ad bonorum possessionem parentium naturalium uenit, sed emancipatus uiuis eis, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
auis .ł. Siretentus fuiͣt inpotestate. ne¬
pos filio emancipato ãmutitur nepos iu¬
uo auo ad patris bonoꝵ possõnem
notatos remotos ad cẽtabulas bonorumi
possõnem ad mutendos. sicut nec uure ciui

Expanded text:
ale.Si retentus fuerit in potestate nepos filio emancipato, admittitur nepos uiuo auo ad patris bonorum possessinotatos et remotos ad contra tabulas bonorum possessionem admittendos, sicuti nec iure ciui
Abbreviated transcription (Latin):
mos hrdes instituit. neq substitutos
dedit. qb ñ additis ad suꝑiꝰ test̾m se re¬
dire testatꝰ ẽ. cet̃ã q̃ scd̾o test̾o scͥpsit eẽir¬
rita placuit. nͥ noĩatim ea ꝯfurmass ad
pͥorẽ uoluntatẽ reuersusꝯd̃¬
lio impub̾e ħ̾rde instituto. eiq substĩ¬
tiuss in aui potestate manenti. tutoẽs¬

Expanded text:
mos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non ‹e›ditis ad superius testamentum se redire testatus est. cetera, quae secundo testamento scripsit, esse irrita placuit, nisi nominatim ea confirmasset ad priorem uoluntatem reuersuslio impubere herede instituto eique substituisset in avi potestate manenti tutores
Abbreviated transcription (Latin):
ułti aliũ urbanoꝵ p̃dioꝵ. aliũ insticoꝵ
aliũ cetaꝵ reꝵ ualebit institutio. ꝑiñ¬
ꝙ habebit᷑ atq sine partib hrdes eos insti¬
ĩfuiss tresq omes suas ꝑp̃ceꝑti oẽm cu¬
iq legando clistribuiss. ¶Iuł ⁊̃ ait si
scͥpsiss qiͣ duoꝵ hominũ duas hidita¬
tes intłłigi. ut ⁊̃ inesalienũ qd̾ in ca¬
stris ccͣtum eẽt. solus is teneat qui castẽ¬
sium reꝵ hr̃s institutꝰ eẽt. extra castra
ccͣto here alieno is solus obligetur ꝗ ce¬
ens uidetur respondisse. ut exqͣoq causa
deb̾atur militi. ut hiuicħidi. uł illi
ip̃o uire deb̾atur ꝙ si ali̾utm pars bõꝵ
ere alieno quod ex ea cau sa pendebit ñ
sufficiatꝰ ꝑꝑ hoc isqui ex eaparte hr̃s insti¬
tutus ẽ ñ adient. alt̾m qui adiss ꝯpellẽ¬

Expanded text:
ueluti alium urbanorum praediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suas per praeceptionem cuique legando distribuisset.Iulianus scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceens uidetur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, uel huic heredi uel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aer‹i› alieno, quod ex ea causa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compelle
Abbreviated transcription (Latin):
o pumꝰ pꝰ mortẽam iuo adhuc filio. id̾ꝑ
ualescet ruptum. Siuo militante adhui
li nͣ. pͥmꝰ hr̃s adgnascit᷑. ita tñ ut nũqͣm
aꝑ. Eius militis qui doloris inpacien¬
tiã uł tedio uite moi̾ malui̾t testm uałe
ut intestati boã ab his ꝗ lege ue̾cant᷑. ũndi¬
cari. duꝰ adrianꝰ. R sit. ¶Milicia missus
intͣ anñ test̾m facere cepit. neq ꝑficere po¬
tuit. põt dici solutũ ita eẽ test̾m qd inmili¬
militẽ ead adhibebit̃ clistĩctio. ñamq qͦc̃q

Expanded text:
ostumus post mortem aui uiuo adhuc filio, id esualescet ruptum: si uero militante adhuc li nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam .Eius militis, qui doloris inpatientia uel taedio uitae mori maluit, testameuel intestati bona ab his qui lege uocantur uindicari diuus Hadrianus rescripsit.Militia missus intra annum testamentum facere coepit neque perficere potuit: potest dici solutum ita esse testamentum quod in milimilitem eadem adhibebitur distinctio: nam quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
si pꝰult᷑ q̃ legata solida ꝯputata dep̃henden¬
tur qd remanẽt ap̃ h̾rdem ñ tm̃ sufficies
sid̾iħrdis ꝯmitt̃e ͥ pͥores tabule ualerent
quid uiris eẽt. dicebam militi lic pła te¬
ex parte intestato deced̾e. ꝗnĩmo ⁊ sico-¬
ficere directam institutioẽm q̃ erat p̃ca

Expanded text:
egata solida computata deprehenderetur, quod remaneat apud heredem, non tamen sufficiens i heredis committere, ut priores tabulae ualerent, quid iuris esset. dicebam: militi licet plura teex parte intestato decedere. quin immo et si coficere directam institutionem, quae erat pr
Abbreviated transcription (Latin):
cest̾o sola ħidita s ex ħidatioe adiminõ pꝰ¬
sit. ¶ sipat̃ afllio .f. milite ex castrensi
peculio̾ hr̃s institutꝰ omissa causa testam̃¬
ti aliꝗd expeculio p̾sidebit. doloue malo fe¬
cent qͥminꝰ pꝰsid̾e̾t. datur in eum legator
accio ᷤ similes test̾m inmilitia fec̃it. codi¬
cillos pꝰmilitiamꝰ intͣ annũ missionis mo¬

Expanded text:
testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit.Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio.Si miles testamentum in militia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis mo
Abbreviated transcription (Latin):
cidie locum nõ eẽ. at in illis q̃ codicillis
sint. qr qͣtenꝰ minuantur ea in quib fal¬
cidia locum hãt. comodissime aũt id statuer̃
ut ex iuun̾sitate bonoꝵ in solidum solutis le¬
dicist legata data s̃. q̃uid gͦ si ꝯsumãt uniuͤ¬

Expanded text:
 codicillis ritur, quatenus minuantur ea, in quibus Falcidia locum habet. commodissime autem id statuetur, ut ex uniuersitate bonorum in solidum sol‹u›t‹i›s ledicillis legata data sunt.Quid ergo si consumant uniu
Abbreviated transcription (Latin):
i ta  fuerant legi pꝰsit causa iriti fcĩ uidi¬
oꝑtii pocior existimabit᷑ cest̾m ante mili¬
dam fcm̃ amilite si in militia decessit
uire militar ualere. similitis ubi iũeta¬
¶Siquis sescbat ħrdem intestõ militis
ñ remittit᷑ ei senatꝰ ꝯsulti pena. ¶Mi¬
filio iure militan test̾m facere põt. ⁊ so¬
li filio. tam ⁊ si sibi nõ fecĩt. qd̾ test̾m ua¬

Expanded text:
ipta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur.Testamentum ante militiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari valere, si militis voluntaSi quis se scribat heredem in testamento militis, non remittitur ei senatus consulti poena. Mifilio iure militari testamentum facere potest: et soli filio, tametsi sibi non fecerit: quod testamentum ua
Abbreviated transcription (Latin):
Dap̃.i. Qui ex liberis meis impubes ⁊¬
summus morietur eititius ħrs esto. du¬
obub ꝑegre defuctis si substitutus igͦ¬
ret. utrum nouissimus decessĩt. admit¬
tenda ẽ iuliam sententiam. qui ꝓpt̾ mc̃¬
tum conditionis etiam pͥoris posse peti:
institutus post mortem patris ab hosti¬
b rediit bonorum possõnem accipiet.⁊
anm̃ tp̃s a quo rediit ei computabitur.¬
Testamentum facto titius arrogandũ
seprebuir. ac postea sui uiris effectus ui¬
ta decessit scriptus heres si possõnem petat
exceptione doli mali submouebitur ꝗa
dando se in arrogandum testator cumca¬
pite fortunas quoq suas in familiam
⁊ domum alienam tranfferat plane si
sui iuris effectus codicillis aut aliis litt̾i

Expanded text:
. 'Qui ex liberis meis impubes supremus morietur, ei Titius heres esto.' duobus peregre defunctis si substitutus ignoret, uter nouissimus decesserit, admittenda est Iuliani sententia, qui propter incertum condicionis etiam prioris posse peti pilius heres institutus post mortem patris ab hostibus rediit: bonorum possessionem accipiet et anni tempus a quo rediit ei computabitur.Testamento facto Titius adrogandum se praebuit ac postea sui iuris effectus vita decessit. scriptus heres si possessionem petat, exceptione doli mali summovebitur, quia dando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum alienam transferasui iuris effectus codicillis aut aliis litteri
Abbreviated transcription (Latin):
ex iurili sexu descendentes carbomanicom¬
modum habebunt. ⁊ gen̾alit̾ dicimus his de¬
mum carbomanum compet̾ẽ. quib cc̃tab.¬
bonorum possõcompetit. hisu̾o nõ compe¬
t̾e: qui repelluntura cẽ talulas. uonorum
possõne. ¶ Siquis nõ abaliquo hane con¬
trou̾̃siampatiatur qd̾ int̾ ub̃os non sit. si
ab ip̃õpatre. ut puta nepos. qui se retentum
in potestate auidicit. ab emancipato patre
cin iungi desid̾at. andifferridebeat.⁊ magis
ẽ ut differatur. parum enim refert. quis eiꝰ
uersiam faciat. cum ⁊ si testator eum nega¬
u̾it elib̾is. nõ tamenex heredem scripserit:
carbomano possit ẽẽ locus s ⁊ siquis nõtan¬
tum ex lib̾is negetur cẽum seiius etiameẽ
dicatur forteex ancilla editus. Iuł scripsit.
ad huc carbonianolocum eẽ. ꝙ̃ ⁊ diuus puiᷤ
rescripsit. N am ⁊ magis consulendum este
Thisgliimauis ꝑiculum intenditur. nam
si aliter obsuetur in uenta erit ratio. quẽ¬

Expanded text:
ex uirili sexu descendentes Carboniani comex uirili sexu descendentes Carboniani commodum habebunt. Et generaliter dicimus his demum Carbonianum competere, quibus contbonorum possessio competit, his vero non competere, qui repelluntur a contra tabulas bonorum possessione. Si quis non ab aliquo hanc controversiam patiatur, quod inter liberos non sit, sed ab ipso patre, ut puta nepos, qui se retentum in potestate avi dicit, ab emancipato patre, cui iungi desiderat, an differri debeat? et magis est, ut differatur: parvi enim refert, quis ei controversiam faciat, cum et si testator eum negaverit ex liberis, non tamen exheredem scripserit, Carboniano possit esse locus. Sed et si quis non tantum ex liberis negetur esse, verum servus etiam esse dicatur forte ex ancilla editus, Iulianus scripsit adhuc Carboniano locum esse: quod et divus Pius rescripsit: nam uel magis consulendum est his quibus maius periculum intenditur. nam si aliter obseruetur, inuenta erit ratio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Iripħo .. Bipostemancipationem filiis
susceptiis exeo fiñt nepos: confuanda illis
erit por̾tio. s quanti uidcamiis. finge enĩ
patruo scripto ħrdicoħrclem datum hunc:
nepotem patremau eiusdem pteritum acce¬
pisseceͣ tabulas bonorum possonemꝙ ad
edictum pretoris aitinet. semisse bonoꝵ
fient. nunc u̾o post constitutionem diui
pii sic consuatur pars nepoti. utrum ui¬
ns anquarta debeat ẜuaric ꝯ iam si iaui
natus potestate fuiss conuingebatur. inu¬
nam partem cum patre suo.⁊ꝓponanus
eẽ alium ex eod̾ nepotem infamiliam auit
duounam quartam habituri crant patre
corum accipiente cẽ tabulas bonorum pos¬
sõnem si fuissẽt maui potestate anergonũc
insexcunciam tuendus. qui non infamilia
retentus ẽ. ⁊ cui abscidet parsque hiue cessu¬
raẽ. patrieius tantum᷑ ⁊ patruo.⁊ pͥuto ⁊ pa¬
truo. nam et legatum eidemda datum prae¬
staret. de carboniano ecdicto. R. eccocco.
iubet. ¶Nontantum masculi s ⁊ femĩe

Expanded text:
m filii susceptus ex eo fuerit nepos, conseruanda illi erit po‹r›tio, sed quanta, uideamus. finge enim patruo scripto heredi coheredem datum hunc nepotem, patrem autem eiusdem praeteritum accepisse contra tabulas bonorum possessionem. quod ad edictum praetoris attinet, semisses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui Pii si conseruatur pars nepoti, utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui natus potestate fuisset, coniungebatur in unam partem cum patre suo. et proponamus esse alium ex eodem nepotem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum accipiente contra tabulas bonorum possessionem, si fuissent in aui potestate: an ergo nunc in sescunciam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscedet pars, quae huic cessura est, patri eius tantum an et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem datum praestaret. iubet. Non tantum masculi, sed et feminae
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾. sobrinus sobbrina. Is decuius cog̃ti¬
one qr. sobrino natus ẽ. hic proximu nõe
disinitur parenti suo sobrinus. ut trebatius
ait. Rationemꝙ nominis hanc rectlidit ꝙ
ultum cognationum gradus sobrinorum
fiumt. Itaꝙ sobrini filium recte ꝓximum:
nomen abeo ipõ huius sobrini filius dicet᷑.
⁊ ĩo eos qui ex sobrinis nati sunt: int̾ se ꝓxi¬
mum nom̃ appellare. hos enim nullum ꝓ
quadriphariam intelligitur ad singuloꝵ
patrum maiorum ꝑsoãs quadruplicatur
ꝙ quat̃ num̾ate. Illamque ꝓp̃oitaẽ: sum¬
mamefficiunt eorum patres matres ꝙ eiꝰ
deciuus cognaticẽ qr̃. sobrini sobrineq sũt.
ip̃e autem isdem sobrino sobrmauenatus.
patrui abnepos abneptis. auuncłi: ab ne¬
pos abneptis. amite abnepos abneptis.i
mai̾t̾ere ab nepos ab neptis. Hec singła uo¬
cabła senas denas continent ꝑ soãs u̾bigr̃a
enim patrui ab nepos sic enum̃abitur. ut
biphariam patruo accepto quarte ꝓnepos
totiens ꝓneptis educatur. ⁊ sicad eorum

Expanded text:
mater sobrinus sobrina: is de cuius cognatione quaeritur, sobrino natus est: hic proximo nomine definitur parentis sui sobrinus, ut Trebatius ait, rationemque nominis hanc reddit, quod ultimi cognationum gradus sobrinorum fiunt itaque sobrini filium recte proximum nomen. ab eo ipso huius sobrini filius dicetur, et ideo eos, qui ex sobrinis nati sunt, inter se proximum nomen appellare: hos enim nullum prquadrifariam intellegitur, ad singulorum patruorum magnorum personas quadruplicatus  quater numeratae illam, quae proposita est, summam efficiunt. eorum patres matresque ei, de cuius cognatione quaeritur, sobrini sobrinaeque sunt, ipse autem isdem sobrino sobrinaue natus. patrui abnepos abneptis. auunculi abnepos abneptis. amitae abnepos abneptis. materterae abnepos abneptis. haec singula uocabula senas denas contine‹n›t personas: uerbi enim gratia patrui abnepos si‹c› enumerabitur, ut bifariam patruo accepto quater pronepos, totiens proneptis ducatur et sic ad eorum
Abbreviated transcription (Latin):
non admutunturad bonorum possõnem
nec qui suo nomine ad bonorum possd̃ne
submouentur. ꝑ alios eam consequantur.:
Si autem emancipat apatre fuĩnt. ueli
alio mõ siuuiris effecti sine aliquo impedid¬
mento ad bonorum possõnem ad mutãt᷑

Expanded text:
non admittantur ad bonorum possessionem, ne qui suo nomine a bonorum possessione summoventur per alios eam consequantur, sin autem emancipati a patre fuerint vel alio modo sui iuris effecti, sine aliquo impedimento ad bonorum possessionem admittantur.
Abbreviated transcription (Latin):
gradu cumpatruum maiorem demonstra¬
remus. fecimus adiecto dum taxat filio filia.
qr filuis patriui maioris todadem necẽẽ ẽ p̃s
complectatur. quot patruus maior .i. occo
totdem ex filie ꝑsona computatis. Is nũs
efficitur quem supra posuimus. ¶ amitẽ
maioris filius filia. abaui hisunt ꝓaui soro¬
tis filius fillia. abaui abame. ꝓpaui nepos
neptis ex filia ⁊ hic eatem ratione ꝑsonas
emim̃aiumus totidem. ¶ Auunculima
ioris filius filia. hiisunt ꝓaui ꝓaui ꝓaiue
neptis ex filio. e adem hic denum̾atio faciẽ¬
daẽ quempatrui maioris filio filia. ¶Ori¬
tert̾a maioris filius filia. hi sunt ꝓaiuie so

Expanded text:
gradu, cum patruum maiorem demonstragradu, cum patruum maiorem demonstraremus, fecimus, adiecto dumtaxat filio filia, quia filius patrui maioris totidem necesse est personas complectatur, quot patruus maior, id est octo. totidem ex filiae person‹a› computatis is numerus efficietur, quem supra posuimus. amitae maioris filius filia: hi sunt proaui sororis filius filia, abavi abaviae per proavum nepos neptis ex filia: et hic eadem ratione personas dinumerabimus totidem. avunculi maioris filius filia: hi sunt proaviae fratris neptis ex filio. eadem hic dinumeratio facienda est, quae in patrui maioris filio filia. materterae maioris filius filia: hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
abauus. aitauia. frat̾. aui. pat̾. auia.
proauia ab auus attauus fr̃ ab aui. To¬
tdem erunt matris appellatione ꝓpõita.
auunculus maximus ẽ ab aiuie frat̾. pa¬
tris uł matris auinrulus maior ⁊ num¬
erus idem ⁊ ꝑsonarum expositio eadem
que supra hoc dum taxat inmutato. ut
ꝓabaui frẽ abauie frẽmponas. ¶ Amita
maximaẽ: abaui soror. patris ułmaiͥs
amita maior. Cet̾a ut in patruo marĩo
immutato tm̃ hoc. ut ubiẽ ab aui frater¬
pra ad extremum dum tarat ꝓ auic frater.
ꝓpõita abauie sorore. ¶ hozom̃s quosa
patruo magnoxposuimus. quidam his
nominib designant. apatrius auuncb̃.
abamita. ab mat̾rera. Itaꝙ ⁊ nos indife¬
renter hos ponemus. quos autem ego appello
abi patrius. ab auunculos. ab amitas. abm¬
ai̾teras. illi demonstrant mefris sororisq ab ne¬
potem. ¶Patriumaioris filius filia. hii sunt
proam frĩs filius fllia. ab aui. abaiue. ꝑ pro
auum nepos neptis ex fuio ꝑsone sub hoc er̃
sedecim enum̃atione sicducta. ut inquinto

Expanded text:
abavus atavus frater abavi pater avia proavia abavus atavia frater abavi totidem erunt matris appellatione proposita. avunculus maximus: is est abaviae frater, patris vel matris avunculus maior: et numerus idem et personarum expositio eadem quae supra hoc dumtaxat immutato, ut pro abavi fratre abaviae fratrem ponas. amita maxima: ea est abavi soror, patris vel matris amita maior: cetera ut in patruo maximo immutato hoc tantum, ut ubi est abavi fratepra ad extremum dumtaxat pro abauiae fratre proposita abauiae sorore. hos omnes, quos a patruo maximo posuimus, quidam his nominibus designant: abpatruus abauunculus, abamita abmatertera: itaque et nos indifferenter hos ponemus. quos ego autem appello abpatruos abauunculos, abamitas abmaterteras, illi me demonstrant fratris sororisque abnepotem. patrui maioris filius filia: hi sunt proauum nepos neptis ex filio: personae sub hoc erunt sedecim, enumeratione sic ducta ut in quinto
Abbreviated transcription (Latin):
expoĩtione ut supra . hi onĩs quos pposui¬
matriue eiusdem patrib quȩ ⁊ sororibus
utriusꝙ ꝓpior sobrinus. ¶Patriui magͥ
nepos uł neptis. amite magne nepos uel
neptis auunculimagni nepos uł nepus
mat̾tere magne nepos uł neptis hoc sin¬
quadrifariam intelligatur. nepotis bifa¬
riam geminatur is nimĩus. nepote dum¬
taxat ad num̃ata ⁊ quadruplatur isqui
geminatuf erat. duplicatur etiam nepte
computata. ⁊ tm̃ unuus dinum̃atione. ꝓ¬
ponimus exempligr̃a pat̾. auus. pauus fr̃
aui. qui ẽ patruns magnus filius eiuisex¬

Expanded text:
et expositionem ut supra. hi omnes, quos proposuimatrique eiusdem fratribusque et sororibus utrius eorum propius sobrinis. patrui magni nepos vel neptis, amitae magnae nepos vel neptis, avunculi magni nepos vel neptis, materterae magnae nepos vel neptis: haec sinquadrifariam intellegatur, nepotis bifariam, geminatur is numerus nepote dumtaxat adnumerato et quadruplatur is qui geminatus erat: duplicatur etiam nepte computata. et tantum unius denumerationem proponimus exempli gratia: pater avus proavus frater avi qui est patruus magnus filius eius
Abbreviated transcription (Latin):
nepos neptis husunt aii mat̾m uł aui¬
e mat̾ne. pronepos. ꝓneptis. cet̾a eadẽq
inpatrui nepote. uł nepte. hisomĩb qͦs
matris eorum consobrinusẽ. ¶ fris pro¬
nepos ꝓnepus. hicontinebunt ꝑsonas seꝰ¬
decim. fre dupliciter ⁊ ꝓnepotem ⁊ pnepte
singulis quadrifariam ut supra demon¬
straiuimus. acceptis. ¶Sororis pronepos
pronepus fimilr sedecim ꝑsonas oontine¬
bunt. ¶ At nẽpos atneptis hisunt ab ne¬
pos uł abneptis filius filia ꝓnepotis uel
proneptis. Siepos neptis. nepotis uł n¬
eptis. ꝓnepos ꝓnepus filii filie ab nepos
apneptis numerabuntur subhac appel
ducontinentur ꝑsone quadringenteoc

Expanded text:
nepos neptis: hi sunt avi materni vel aviae maternae pronepos proneptis: cetera eadem, quae in patrui nepote vel nepte. his omnibus, quos matris eorum consobrinus est. fratris pronepos proneptis: continebunt hi personas sedecim fratre dupliciter et pronepotsingulis quadrifariam, ut supra demonstrauimus, acceptis. sororis pronepos proneptis similiter sedecim personas continent. adnepos adneptis: hi sunt abnepotis uel abneptis filius filia, pronepotis uel proneptis nepos neptis, nepotis uel neptis pronepos proneptis, filii uel filiae abnepos abneptis: numerabuntur sub hac appeladu continentur personae quadringentae
Abbreviated transcription (Latin):
rbs ⁊̃ pubib abstinẽdi sc abhelitatt ꝓcõ¬
sul potestatt̃ fac̃ ut quã uis creditoi̾¬
b heditariis uire ciuili teneãtur. tam̃¬
oIoineos actio ñdetur siueut̃ derelinquere
Becditatẽ s inxub̾ib quidẽ ⁊̃ si se inmis¬
cũt᷑. R̾ccutati p̾stat abstinẽdi faculta
temere dãpnosã ẜeditatẽ parc̃tis ap¬
petierint. exgnau eclicto quodẽ de

Expanded text:
 puberibus abstinendi se ab hereditate proconsul potestatem facit, ut, quamuis creditoribus hereditariis iure ciuili teneantur, tamen in eos actio non detur, si uelint derelinquere hereditatem. sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultattemere damnosam hereditatem parentis appetierint, ex generali edicto quod est de
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. idemerit ꝓbandum. faui anam
cessare. ¶Sufficit enim patrono sim
cħ̾de suom necẽ eius lib̾tus alierauit.
nõ sinõ acquisuut piñ. ⁊ sicum sub cõ

Expanded text:
uoluit, idem erit probandum Fabianam cessare: sufficit enim patrono, si nihil de suo in necem eius libertus alienauit, non si non adquisiit: proinde et si, cum sub co
Abbreviated transcription (Latin):
tus sim. ñ titio s ẜuo eius dari põt. hecua
mino dandum sit ꝯscqñsẽ ħ suodai᷑
nemo enim intali spẽ ꝯditioem nesciente
me̾ uł nolente implere põt. ¶ Cum ħidi¬
tas extrebelliano senat᷑ ꝯsulto restitutaest.
ħidi dandũ ẽ ut impleatur conditio. necꝰ
hoc restituend̾ ẽ excã sid̾i missi. s cumsus¬
pectam adut i restituit. dubitabatur an
ei aufendũ sit. ⁊ bnigniꝰ e in hoc casu nicͥ
ei anferri .¶Si aũ meh̾rde instituto contͦu̾si¬
a m̃ fiet ħrditatis. sicauet lega̾tanꝰ euicta

Expanded text:
tus sim, non Titio, sed seruo eius dari potest: et htus sim, non Titio, sed seruo eius dari potest: et hmino dandum sit: et consequens nemo enim in tali specie condicionem nesciente me uel nolente implere potest.Cum hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est, heredi dandum est, ut impleatur condicio: nec hoc restituendum est ex causa fideicommissi.Sed cum suspectam adiit et restituit, dubitabatur, an ei auferendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri.Si autem me herede instituto controuersia mihi fiet hereditatis, si cauet legatarius euicta
Abbreviated transcription (Latin):
ti partem ħiditatis q̃ debebatur abstułat¬
pcutꝰ cassiꝰ fid̾icomissariũ ꝓrata qd̾ soluit᷑
repetẽ debere auit. paut hoc iuire utimur
nam ꝗ̃ ad mod̾ p̃statione fidicomissoꝵ ⁊ leꝗ
partem ꝯsoqui deb diu̾sum ẽ si falcidia ĩn¬
tueniat ⁊ minuat legatum. nam his ca¬
isib nicħ repetetur quia insolidum ꝯditioĩ
paretur It sciiditur uis dandi. sus cuile¬
gatum ẽ ñ põt partem brditatis s relictã
totam caꝑe. namueriꝰ ẽ partemꝰ eum pstaret
dete. partem illos qui aufer abͦeoꝙ plus re dd¬
prditatem restituere. tuticio. ẽtam sũmã n¬
dare. ⁊ bñficio legis falcidie ĩ restituendoᷤ
hr̃s utatur. qnͣtominꝰ iͥ p̃stit̾it. tantomii.
d̾. Qui ħidi dareuissus ẽ suo alieno ĩ¬
stituto n domino dare debet. nam ⁊ si
alieno ħrde instituto iussus ẽ ẜuo titiida¬
re ip̃i ẜuo datur. qr q̃ facti s̃ ñ tnͣseunt ad.
dominũ. ꝗ admod̾ sim̾ aut ẜuo titii stipła¬

Expanded text:
et partem hereditatis, quae debebatur, abstulerat.Proculus Cassius fideicommissarium pro rata quod soluit repetere debere aiunt.Paulus. hoc iure utimur: nam quemadmodum praestatione fideicommissorum et partem consequi debet.Diuersum est, si Falcidia interueniat et minuat legatum: nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum condicioni paretur.Item scinditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem he reditatis sibi relictam totam capere: nam uerius est partem eum praestare debere, partem illos, qui auferunt ab eo, quod plus reereditatem restituere, tu Titio certam summam dare, et beneficio legis Falcidiae in restituendo heres utatur, quanto minus t.Qui heredi dare iussus est, seruo alieno instituto non domino dare debet. nam et si alio herede instituto iussus est seruo Titii dare, ipsi seruo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quemadmodum, si mihi aut seruo Titii stipula
Abbreviated transcription (Latin):
abeo: Reliqua queq in iiditio
locationis uenire.
eo mõ legata ess: gratuitã habitacionẽ
hes pr̃are deber ⁊ p̃terea placuit agere.
posse coionum cun herede extesto ut
liberetur ꝯductione ꝙ itcnssime dici
nas esto liberare illum ꝗ negocia mea
gessit ⁊ siqͥeum micħ dare facere ops ᷤ¬
t abeo non exigere dãpnatus heres
nec creditas abeo qꝙ pectumas exi¬
gerr. Insimili aũt̃ legato uix est ut
nem molestari uolo nomine debra.
neq exigere aliꝗ ab eo quã dmi ure¬
rꝰ neq dc sorte aut usure nõe debit
⁊ab soluo ⁊ libero exꝓignorib eius do¬
mum ⁊ possessionem capiatam. Oo¬

Expanded text:
orum reliqua quoque: in iudicio locationis venire. eo modo legata esset, gratuitam habitationem heres praestare deberet. et praeterea placuit agere posse colonum cum herede ex testamento, ut liberetur conductione: quod rectissime dicinas esto liberare illum, quod is negotia mea gessit, et si quid eum mihi dare facere oportet, ab eo non exigere', damnatur heres nec creditas ab eo quoque pecunias exiget. in simili autem legato uix est, ut nem molestari uolo nomine debiti neque exigere aliquid ab eo, quamdiu uiueret, neque de sorte aut usurae nomine debiti: et absoluo ei et libero ex pignoribus eius domum et possessionem Caperlatam.' Mo
Abbreviated transcription (Latin):
tum: dolo ꝓxisnũ erit ideoꝙ repeti u
ł adiecta quantiate certa siue spẽ ł
non ad iecta aut exͣ ꝯt̾iano eq cum
distinctione ueluti titio. ꝙ ei debeo. ħ
ita ticio.c. que ei debeo. Quero an por̃a
reꝗrendum putes andebitum sit ple
nius rogo que adeos spectant attin¬
gas. cotidiana enĩ sunt. R Si is cui
titius debeat debitum remittere ei uoꝗ¬
luerit nichil mt̃ est. heredem suum
uissit ut eum liberar an ꝓ hibrat eũ
exigert. Utroꝙ enĩ mõ liberandus est uio¬
debitor. ⁊ntroꝙ easu ꝯpetit ultro ad nͥc¬
deliberandũ debiron accio si etiã łp¬
dta o aureoꝵ ł fundi debiti m̃tioneoi ͥꝯ en¬
feciss si ꝗdem debitor fuisse ꝓbetur. ͥ f¬
i liberandus est. Qd̾ si nichil debeat po ͥ¬
terit dici quasi falsa demonstracione
nadiecta etiam peti ꝙ ꝯp̃hensũ est pos ĩ¬
t se. S poͣtent hoc adici si ita iegauit.cͣͣ¬

Expanded text:
tum, dolo proximum eritum, dolo proximum eri certa quantitate siue specie uel non adiecta, aut ex contrario aeque cum distinctione, ueluti 'Titio quod ei debeo' uel ita 'Titio centum quae ei debeo': quaero, an per omnia requirendum putes, an debitum sinius rogo quae ad haec spectant attingas: cottidiana enim sunt. respondi: si is, cui Titius debebat, debitum ei remittere voluit, nihil interest, heredem suum iussit ut eum liberaret an prohibeat eum exigere: utroque enim modo liberandus est debitor et utroque casu competit ultro ad liberandum debitori actio. quod si etiam centum aureorum vel fundi debiti mentionem fecit, si quidem debitor fuisse probetur, liberandus est: quod si nihil debeat, poterit dici quasi falsa demonstratione adiecta etiam peti quod comprehensum est posse. sed poterit hoc dici si ita legavit
Abbreviated transcription (Latin):
pi ł alii legauero idq michi soluens
ꝑ qualib alia racione liberatus ame
sfueris extinguitur legatum. Onde
luliano placuit. ⁊ sidebitor heres exti¬
tio ac si solunone. S si sub ꝯclictione
dato legato heres p̃ occupauent ⁊ exege¬
nt debitum aliud dici oporti qa in
arburio heredis esse non deber ut q̃ñ
ꝙ ꝯdicione existente neq ipsi legata¬
riodebeatur legatum si tñ uiuat. xa¬
pere. ꝓoimt neꝙ ei adquẽ hoc iboyodi¬
ꝑ uenent si legatanus capere non
nolo non tãiũ exceptionemꝰ debito¬
reni. s⁊ ⁊ fidei ꝯmissum ut liberetur:
exigere ꝓhibitus eoq nomine ꝓcura¬
torem liberare dspnatu̾s est peccumã
ab argentano debitam exꝯtraciu q̃
uit ꝓcurator fecitiure mandati coge¬
I tur restituere cogentes ł actiones pꝰre¬
dͤ Cum heres rogatur debitorẽ
causam fidei ꝯmissi non ꝑtinebit
ꝙ aũt post tabulas aꝑtas ante adi q̃¬
tam hereditatẽ ab eo qui uoluntatẽ
defuncti non ignoraũent fuent exro¬

Expanded text:
 alii legauero idque mihi› solueris uel qualibet alia ratione liberatus a me fueris, exstinguitur legatum. Vnde Iuliano placuit et si debitori heres exstitio ac solutione. Sed si sub condicione dato legato heres praeoccupaverit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio heredis esse non debet, ut quandoque condicione existente neque ipsi legatario debeatur legatum, si tum vivat et capere possit, neque ei, ad quem hoc commodum pervenit, si legatarius capere nonnolo": non tantum exceptionem habere debitorem, sed et fideicommissum ut liberetur pexigere prohibitus eoque nomine procuratorem liberare damnatus est, pecuniam ab argentario debitam ex contractu, quem ut procurator fecit, iure mandati cogetur restituere vel actiones pr Cum heres rogatur debitorem causam fideicommissi non pertinebit. quod autem post tabulas apertas ante aditam hereditatem ab eo, qui voluntatem defuncti non ignoravit, fuerit exac
Abbreviated transcription (Latin):
dar tairi panphilli. uniustam̃ ieileg:¬
tum interea suntitar⁊titio qus ue¬
dicꝰante optio extinguit᷑ rcpudiãcepã¬
Sieros scio legatusn sit ⁊ eroti
fundiss. demde optio ẜuimeuio data fu¬
recit. isq crottmoptauetit. fundusad¬
÷ solum seium otiebit. quoniamadire
rehrditatis tp̃re issolusent ad quemposs
legatũ ꝑtincit niam ⁊ cum ẜuocõmu¬
in alter ce sotiis legat. idcirto ad soluoĩ
nosotium. totũ legatum ꝑtinet. qnam
cae legaticedente solus est quiꝑcum ser¬
uum possit adquiiere.

Expanded text:
r Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas uertitur et Titio uindicante optio exstinguitur, repudiante PaSi Eros Seio legatus sit et Eroti fundus, deinde optio serui Maeuio data fuerit isque Erotem optauerit, fundus ad solum Seium pertinebit, quoniam aditae hereditatis tempore is solus erit, ad quem posset legatum pertinere. nam et cum seruo communi alter ex sociis legat, idcirco ad solum socium totum legatum pertinet, quoniam die legati cedente solus est, ‹q›ui per eum seruum possit adquirere.
Abbreviated transcription (Latin):
iãtur: t hisꝗb mutuatus ẽ. sinecesse ni¬
buit mutuaĩ. utppupillo exiustacã ꝓro¬
tuit tutor. sinimiũ ꝓfuit pupillo pec¬
cumã ee ex solutãsplane si fortetutor. al¬
quro peccunie debuit. fenerare aliꝗd ip̃e ͥ
ꝓpupillo solũ. nec ip̃e usuras ꝯseꝗt᷑. necp¬
upillo prabit. Quare ⁊ sũusus suosꝯsitit.
inpendit. d̾ sinit uͣtisse ⁊exĩ usurt
no prabit. etsiañ ĩpendit. ĩ rẽptipillirẽ
mor imisuos uertit. nõin debit᷑ u̾tis se
qͣntitatẽ q̃ cocurut cũ quantitate Idebi¬
ta. uteiꝰ silme nõ pr̃ẽt usuris: ¶Usuras
utrũ tãdiu ꝯsequat᷑ tutor quãtiu tutoe¬
nõoportẽ eñ usuras apupillo exige᷑. Qgͦs
ta adp̾dioꝵ cõꝑatĩõe. si ꝗd̾ nõpostulaũ ap̃¬

Expanded text:
antur, uel his quibus mutuatus est, si necesse habuit mutuari, ut pupillo ex iusta causa procaruit tutor, si nimium profuit pupillo pecuniam esse exsolutam. Plane si forte tutor aliquid pecuniae debuit faenerare, aliquid ipse pro pupillo soluit, nec ipse usuras consequitur nec pupillo praestabit. Quare et si in usus suos impendit desinit uertisse et exinde usuras non praestabit. et si ante impendit in rem pupillarem, mox in usus suos uertit, non uidebitur uertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita, ut eius summae non praestet usuras. Usuras utrum tamdiu consequetur tutor quamdiu tutonon oportere eum usuras a pupillo exigere. Quidta ad praediorum comparationem? si quidem non postulauit a
Abbreviated transcription (Latin):
it. ĩduxtq ĩusũ. infatilius tutões. adami¬
nastrationẽ accederẽt. sciẽtes pupillũ quo¬
q qͥ obligatũ foẽ. eisiu amnustratiõe. quãꝗ
ena sinõtutõĩs auctõitate pupilli nõ obli¬
ꝙ ei t᷑. nec ĩ rẽ suã tutor obligare pupillũ
pꝰsit. attñ receptũ ẽ. uttutõĩ suo pupillu.
sinetutois auctoritate ciuilit obliget᷑. ex
dũsciũt sereceptinos id qd̾ inpedĩt. ¶ H̾e¬
cio nõ solũ tutoĩ ueꝵ ĩ ei ꝗꝓtutõe negotia

Expanded text:
it induxitque in usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate ciuiliter obligetur edum sciunt se recepturos id quod impenderint. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ¶auti singuellecum infun¬
dofactum sit. aut sundomo pristinum au
cabernam ad iecerit. snseruos artes docuerit
ip̃Iolũptarie aũt in pense sunt mari
tus quas ad uoluntatem fecerit. ⁊ que
spẽs exornant. quare utiles nõ quid̃ min¬
uũt. ip̃o iure dotem. uerũ tñ bñt exacio¬
nem

Expanded text:
um. ueluti si nouelletum in fundo factum sit, aut si in domo pistrinum aut tabernam adiecerit, si seruos artes docueritUoluptariae autem inpensae sunt, quas maritus ad uoluptatem fecit et quae species exornant. quarum utiles non quidem minuunt ipso iure dotem, uerumtamen habent exactionem
Abbreviated transcription (Latin):
ducatur. legnima hereditas nõ defertur.
nec si postea lib factus sit: nisi forte forte¬
suus pene effectus beneficio pͥncipis sit re¬
stitutus. ¶S simatris ex sextouentre
filius editui sit. mag̃ dicendum ẽ. huac
qͦ adilegiimã hrditatẽ admuti.nam ⁊¬

Expanded text:
ducatur, legitima hereditas non defertur ducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte servus poenae effectus beneficio principis sit restitutus. Sed si matris exsecto ventre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam
Abbreviated transcription (Latin):
mitti possunt lib̃i ad hereditatẽ eius
ex senatus consulto orficiano. ¶ Siea
sit mat̾ deciuus statudubitabatur. utrũ
mat̾ fa. sit. anfilia. fam̾. ut putaqm̾ pa¬
det. succurrieis pretorem debeat. ne sime¬
dio tempore decesfint. nicħ adħrcem tͣns¬
muitant.⁊ magisẽ ut subuematur. ut
inmultis eãib placuit. S ⁊ uulgo quesi¬
ti admittunturad matris legitimam here¬
ditatem interdum ⁊ infuitutem quesito
erit concedenda ħrditas legitima. ueluti
si post moram fideicõmissarie lib̾tatis
matris sue factam natus sit. certe sipost
manumissionem matris fu̾it natus. li¬
cet inẜuitute conceptus ad legitimambe
reditatem eius admittetur: s ⁊ si apud
hostes conceptus captiua ꝓcreatus. cum
ea rediit sod̾ rescriptum imꝑatoris nr̃i. ⁊
diui patriseius ad iouinum t̾tulianum
pot̾it ex hoc senatus consultum admit¬
si. qĩ uulgo quesitus filius. ¶ Qumor¬
tis tempore matris ciuis romanus fuĩt.
si añ aditam ħrditatem inseruitutem de¬

Expanded text:
mitti possunt liberi ad hereditatem eius ex senatus consulto Orphitiano.Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an filia familias, ut puta det, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueni‹a›tur, ut in multis casibus placuit.Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.Interdum et in seruitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, ueluti si post moram fideicommissariae libertati matri‹s› suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem admittetur. sed et si apud hostes conceptus a captiva procreatus cum ea rediit, secundum rescriptum imperatoris nostri et divi patris eius ad Ovinium Tertullum poterit ex hoc senatus consulto admitti quasi vulgo quaesitus. Filio, qui mortis tempore matris civis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in servitutem de
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .l. Pirt̾ apo hostos moriatur. dẽ¬
fimcto iam inciuitate filio. credimus pa¬
trem fa. decessisse. quamuis patria pote¬
state. quamdu nix̃it non fuĩt in plenum
lib̾atus. Itaq ħrelem habiturus ẽ iste nõ
reu̾so p̃atre. s sipost liminio relierit pa¬
teriam defuncto filio quioquid medior
ẽ mirum. si pecculium quoꝙ defunctipͥdẽ
filii defertur patricum exeo natus pote¬
staus ip̃ius fiat ꝓsuspensiuũs ꝯstiotõnẽ.
d̾.l. Pat̾ instrumentodotis comp̃hẽdit.
filiam itadotem accepisse. nequid aliud
ex hereditate patris sꝑarz. eam scripturã
ius succonis non mutasse constitit. pn¬
uatorum emm cautioes legitima auc¬
toritatẽ noncenseri. asenatus consultũ¬

Expanded text:
.Si pater apud hostes moriatur, dem iam in ciuitate filium credimus patrem familias decessisse, quamuis patria potestate, quamdiu uixerit, non fuerit in plenum liberatus: itaque heredem habiturus est iste non reuerso patre. sed si postliminio redierit pater iam defuncto filio, quidquid medio est mirum, si peculium quoque defuncti pri‹dem› filii defertur patri, cum ex eo natus potestatis ipsius fiat per suspensi iuris constitutionem..Pater instrumento dotali comprehendit filiam ita dotem accepisse, ne quid aliud ex hereditate patris speraret: eam scripturam ius successionis non mutasse constitit: priuatorum enim cautiones leg‹u›m auctoritate non censeri. AD SENATUS CONSULTU
Abbreviated transcription (Latin):
cellus. sieas quoq aocõnos que sub con¬
dicione erant. ⁊ quarum dios eo tempo¬
pore noncesserat. sidei cõmissariocom¬
pet̾e placet S antequam restitueret᷑
hereditas exceptione aliqua heros adui¬
uandus nonẽ. cum hoc minuis ex causa
fidei cõmissi restituturlis. sit.  Trebel¬
lanum senatuscon. locum. quouens
haret. quotiens quissuam hereditatẽ

Expanded text:
cellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cesserat, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua heres adiuvandus non est: cum hoc minus ex causa fideicommissi sit restituturus. Trebellianum senatus consultum locum habet, quo
Abbreviated transcription (Latin):
emaneipato fiuio restituere heretitatem
cogidebradire. ⁊ restituere. Quamiuis filĩ
ccͣcabulas bonorum possõnem acciꝑe pos¬
sit. ¶ Sipatronus ex parte debita heres
institutus rogatus restituere hereditatẽ
suspectam sidi eẽ dicat. puto rectius fac¬
turum p̃torem sicoegit eum adire heredi¬
tatem. ⁊ restituere. quamuis possit mu¬
tata uoluntateeam partem hereditatis
retmere. ¶ Si p̃ceptis quibdam rebus
heres rogatus sit restituere hereditatem
et coactus eamadierit. an p̃ciꝑe debeat. R.¬

Expanded text:
emancipato filio restituere hereditatem, emancipato filio restituere hereditatem, cogi debet adire et restituere, quamuis filius contra tabulas bonorum possessionem accipere possit. Si patronus ex parte debita heres institutus et rogatus restituere hereditatem suspectam sibi esse dicat, puto rectius facturum praetorem, si coegerit eum adire hereditatem et restituere, quamvis possit mutata voluntate eam partem hereditatis retinere. Si praeceptis quibusdam rebus heres rogatus sit restituere hereditatem et coactus eam adierit, an praecipere debeat? r
Abbreviated transcription (Latin):
si fundum quitͥ antio legatus eẽt: resti¬
tuere rogatus fuissos. Ideoq ⁊ si suspec¬
tam meuiii. hereditatem dixeris cogite.
nonoport̾e eam adire. Quod si meuuiᷤ
te rogauit. ⁊ suam hereditatem et titia¬
nam restituere tuq sponte adieris here¬
ditatem. ut̾is legis falcidie. comodo. et
quartam partem meuiane hereditati
retinebis aiidiam: ⁊ quartam ex fi¬
dei cõmisso restitues. nec intererit eideo
ut̃mq hereditatem. an alii meiuanam
alii citiamim rogatus fueris restituere.
dix̃is. cog̃is eamadire ⁊ restituere eicui
roganus sũis. Is autem cuiitianam re¬
stituere hereditatem rogatus fueris: nõ
pot̾i te compellere ad adeumdũ. ¶Siex
trebellianohereditatem restituit heres
⁊ fructus cum p̃dio retinet. uł ip̃a p̃dia
.siueetiam debitor eius qui testm̃ fecit:
fuerit. necessarium ẽ. icconem adu̾sus e¬
um fideicõmissariodari. marcełi. hoc idẽ
necessario faciendumẽ. cum partehere¬
ditatis restituta familie herc̾. iuiditium

Expanded text:
Titio legatus esset, restituere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maevii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire. Quod si Maevius te rogaverit et suam hereditatem et Titianam restituere tuque sponte adieris hereditatem, uteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maevianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam, alii Titianam rogatus fueris restituere. dixeris, cogeris eam adire et restituere ei, cui rogatus fueris: is autem, cui Titianam hereditatem restituere rogatus fueris, non poterit te compellere ad Trebelliano hereditatem restituit heres et fructus praediorum retinet uel ipsa praedia, siue etiam debitor eius qui testamentum fecit fuerit, necessarium est actionem aduersus eum fideicommissario dari.Marcellus: hoc idem, necessario faciendum est, cum parte hereditatis restituta familiae erc‹isc›undae iu