comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abse fidem iesam. Pȩtant adq orant ut sibi parcat: ne com¬
niuni odio g̾manoꝵ. innocendes ꝓnocentib penas pen-¬
dant. Si am̃plius obsidium uelloꝵ. dare pollicent᷑. Cogni¬
ta cesar causa: repperit absueuis auxilia missa ẽ. Ubi hoꝵ.
satiffactionẽ accepit: aditas iuiasq in sue bos ꝑqͥrit. Interiin
paucis post dieb fit abiroiis certior. sue bos om̃s mimum loc̃
copias cogere: atq his nationib quȩ sub eoꝵ sint ip̃io deniute¬
are ut auxilia peditatꝰ ȩquitatusq mittant. His cognitis rebus
rem frumentariam ꝓiuid& castris idoneũ loc̃ dũigit. Ubihis
ĩꝑat ut peccara ddeucant. suaq om̃ia exagris inoppida cõferat
sperans barbaros atq imꝑitos hoĩes inopĩa cibarioꝵ. adductos
ad miquam pugnandi conditione posse deuci. Mandat ut
crebros exploratores in sue bos mittant: queq apud eos gercani

Expanded text:
ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne comab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur
Abbreviated transcription (Latin):
mari qui defectionis auctores fuerant: comitati eos ex ciuitate ex¬
cesserant. Cingetorigi qũe ab mnicio ꝑmansise iofficio demons¬
trauimsꝰ pͥncipatꝰ atq impium ẽ. traaitũ. Cesar postq̃m ex me¬
napiis intreueros uenit: duabus de causis rhenũ transi.¬
re constituit. Quarum una erat qd̃ auxilia contͣ seueris
miserant. altera ne ad eos ambiorix receptum haberet.
His constitutis reb paulum supra eum locũ qͦ ante exercitũ
traduxerat facere pontem instituit. Nota atq instituta ra¬
done: magno militum studio paucis dieb opus efficitur.
F irmo intreueris ad pontẽ p̃sidio relicto. nequis abhis su¬
bito motus oreretur: reliquas copias equitatumq tradu¬
cit. Uur in qui ante obsides dederant Atq in dedicionem
uenerant purgandi sui causa ad eum legatos mittunt. qͥ
doceant neq auxilia exsua ciuitate intreueros missa: neq

Expanded text:
mari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate exmari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque
Abbreviated transcription (Latin):
pedim̃tis atq in tumulo qͦdam collocatis. habetis inqͥt milites ꝙm
petistis facuitatẽ. hostes impedim̃to atq in illo loco tenetis. Presta¬
te eandẽ nob̃ ducib uirtutẽ. qͣm sepe num̾o ĩꝑatori p̃stitistis. adq
illũ adẽẽ. de hec coram cern̾e existimate. Simui signa adhostẽ cõ¬
uerti. aciemq dirigi iub&. Et paucis turmis p̃sidio ad impe¬
dimenta dimissis: reliqͦs equites adlatera disponit. Cȩlerit̃ ñri
clamore sublato pila in hostes ĩmittunt. illi ubi p̃ter sp̃e qͦs fuge̾
eredebant in festis ugnis ad se ur uider impetũ mn ferre ñ potuert᷑.
ac pͥmo concursu infirgã coniecti ꝓprimas siluas pȩtiert᷑. Q ͦ slabienꝰ
equitatu consectatꝰ. magno num̃o int̾fecto conplurib captis pau¬
cis post diebꝰ cuntatẽ recep̃. Nam gmani qͥ auxilio ueniebant.
ꝑcepta treueroꝵ fugas eẽ domũ receꝑunt. Cũ his apinqͥ uiducio¬

Expanded text:
pedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam pedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutio
Abbreviated transcription (Latin):
tum num̃o. ñ nullos gallos gauicis reb fauere natura cogebat.
Labienꝰ noctu tribunis militum pͥmisq ordinib c̃uocatis: qͥd sui
sit consilii ꝓponit. Ꝙ qͦ faciliꝰ hostib timoris dox suspec tionem:
ueri iub&e: His reb fuge similẽ ꝓfectionẽ effec̾. Hec qͦ ꝑ explora¬
tores ante lucẽ in tanta ꝓpinqͥtate castroꝵ. ad hostes deferunt᷑. Uix
Agmen nouissimũ extͣ munitiões ꝓcesserat: cũ galli coꝰ hortati ĩ¬
ter senes speratã p̃dam ex manib dimitterent. longũ eẽ ꝓt̾ritis
romanis germanoꝵ auxilio expectare neq suã pati dignitatẽ ut
tantis copiis tã exiguam manũ p̃sertim fugientẽ atq inpeditã ad¬
oriri ñ audeant. flum tnsire & iniqͦ loco cõmittere p̃lium ñ dubi¬
tant. Quȩ fore suspicatꝰ labienũ ut om̃s citͣ flum̃ elicer&e. eadẽ usuᷤ
fimulatione itin̾is. placide ꝓgrediebat᷑. Tũ p̃missis paulũ im¬

Expanded text:
itum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. itum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, veri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum im
Abbreviated transcription (Latin):
una legione q̃ in eoꝵ. finib hiemau̾at adoriri parabant. Lãq
ab eo ñ longius bidui uia aberant: cũ duas uenisse legiones
missu cesaris cognoscunt. Positis castris amilib passuũ qͥnde¬
cim: auxilia germanoꝵ. expectare constitiuint. Labienum
ostium cognito. consilio sperans temeritate eoꝵ. fore aliqͣm di¬
micandi facultatẽ. p̃sidio quinq cohortiũ impedim̃tis relic
& mille passuum int̾misso spatio castra cõmunit. Eiat int̾
labienũ atq hostẽ difficili transitu flumen. ripisq p̃ruptis.
Hoc neq ipse transire habebat ĩ animo: neq hostes tran̾sttuiros
existimabat. Augebat᷑ auxiliũ. cotidie spes. Loqͥtur in consilio
palam: qm gmani adppinqͣre dicant. sese suas excercitusꝙ
fortunas uidubium non deuocaturum. & postero die pͥma luce castͣ
moturum. Celerit᷑ hec ad hostes deferunt᷑. ut ex magno galloꝵ eqͥ¬

Expanded text:
una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis relictproficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equ
Abbreviated transcription (Latin):
ta salute aut se in menapios abderoe Aut cũ trans rhenanis cõ¬
greddi cogeret᷑. Hoc inito consilio: tociꝰ exercitꝰ impedim̃ta ad labi¬
la coacta manu. loci p̃sidio freti insiluas paludesq cõ fugi¬
unt. suaq eodẽ conferunt. Cȩsar partitis copiis cũ gaio fa¬
bio legato & m̃crasso questore cȩleriterq effectis pontib
adiit triꝑtito: ȩdificia uicosq incendit magno peccoris atq
hominũ numero potit᷑. Qͥb reb coacti men̾apii: legatos ad
eũ pacis petende causa mittunt. Iile obsidib acceptis. hosti¬
um se habicursim num̾o confirinat. si aut amnbiorigem aut
eiꝰ legatos finib suis recepissent. His confirmatis rebus com¬
mium carebatem cũ equitatu custodis loco in menapiis relin¬
quid: ipse intreueros ꝓficiscit᷑. Dum hec a cesare geruntur:
treueri magnis coactis peditatꝰ eqͥtatũsq copiis sabienũ cum

Expanded text:
ta salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis conta salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labila coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum
Abbreviated transcription (Latin):
todiendos tradit. Eodẽ carnotes legatos obsidesq mittunt.
uũ dep̃catorib remis. quoꝵ. erant inclientela eadẽ ferunt
responsa. ꝑagit concilium cȩsar: eqͥtesq imꝑat ciuitatibus.
Ac parte gallię pacata: totꝰ & mente &. animo inbello treue¬
roꝵ. & amborigis insistit. Cauarinum cũ eqͥtatu senonũ
secũ ꝓficisci iub&: neqͥs aut ex huiꝰ iracundia. aut ex eo qd
meruerat odio ciuitatis motꝰ existat. His reb constitutis
qd ꝓex ꝓ rato habebat ambiorigẽ p̃lio ñ eẽ concertaturũ.
reliqua eiꝰ consilia Animo circumspiciebat. Erant mena¬
pii ꝓpinqͥ eburonũ finibꝰ. ꝓpetius paludib siluisq inu¬
niti. qui uni exgallia de pace ad cȩsarem iegatos nũqͣm
miserant. Cum his c̾e hospicium ambiorigi sciebat. Itẽ ꝑ tre¬
ueros uenisse g̾manos in amicitiã cognou̾at. Hȩc priꝰ ili detra¬
henda Auxilia existimabat qm ipsum bello lacesseroꝵ: ne desꝑa¬

Expanded text:
todiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt todiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne despera
Abbreviated transcription (Latin):
nes carnotes treuerosq uenissent: inicium beli ac defunti¬
onis hoc ẽẽ arbitratus. ut om̃ia post ponere uidet᷑ conci¬
lum luteciã parisioꝵ. tranffert. Confines erant hi senonib
ciuitatẽq patrũ memoria coniunuerant S abhoc con¬
silio afuisse existimabant᷑. Hac rẽ ꝓsuggestu ꝓnuntiata:
codẽ die cũ legionib insenones ꝓficiscitur: magnisq iti¬
nerib eo ꝑuenit. Cognito eius aduentu: acico qͥ princep
eiꝰ consilii fuerat iub& in oppida multitudinẽ comienire.
Conantib. priꝰqͣm id effici possoꝵ ad ẽẽ romanos nuntiatur
Necessario sententia desistunt: legatosq dep̃candi causa
ad cȩsarem mittunt. Adeunt ꝑheduos quoꝵ. antiqͥtus erat
infine ciuitas libent̃ cȩsar pętentib Heduis datuemiã: ex¬
cusationẽq accipit. qd estiuũ tempꝰ instantis belli ñ ques¬
tionis eẽ arbitratur. obsidib imꝑatis centũ. Hos hedius cus¬

Expanded text:
nes, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectines, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis cus
Abbreviated transcription (Latin):
b q de peccunia cauent. Ambiorigeni sibi societate & fedẽ
adiungunt. Qͥb reb cognitis cȩsar: cũ undiq bellũ parari
uider&: neriuos at uatucos ac menapios adiunctis cis rhe¬
nanis om̃ib germanis ẽẽ in armis. senones adimꝑatum non
uenire. & cũ carnotib finitimisq ciuitatib cõsilia cõmuni¬
care. ad treueros germanos crebris legationib sollicitari.ina¬
turius sibi debello cogitandum ꝑutauit. Itaq nondũ hieme
confeta: ꝓximis quattuor. ceactis legionib dempiuso ĩfiun
neruioꝵ. contencit. Et prĩ qm̃ ili aut conuenire aut ꝓfu¬
gere possent: magno peccoris atq hominum numero
capto atq ea p̃dã militib concessa uastatisq agris: in
deditionẽ uenire Atq obsides sibi dare coegit. Eo cȩlerit̃
confecto negocio: rursus in hib̾na legiones reddux. Cõcilio
gailia pͥmo uere ut instituerat indicto. cũ reliqui pͣter seno¬

Expanded text:
busque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere busque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Seno
Abbreviated transcription (Latin):
gallie motum expectans: ꝑ marcũ sillanũ. gai¬
um antistitũ rẽginum titum. sextiũ. legatos
Ailec tum hab̾e instituit. Simiũ abgneo pom¬
deio ꝓconsule petit qm̃ ipse ad urbem cũ imꝑio rei.p̃. cau¬
sa remaner&e quos excis. alpina gauia consulis sacram̃to
rogauissoe ad signa conuenire & ad se ꝓficisci iuberde: ma¬
gni int̾esse. etiam in reliquum tempꝰ ad opinionẽ galliȩ
existimans tantas uideri italiȩ facultates. ut si quid eẽt
in bello decrim̃ti acceptum ñ modo id breui tꝑr res arciri
tribus ante exactam hiemen & constitutis &e adcucꝰdis
legionib duplicatoq earũ cohortiũ numero quas cũ qn¬
tõ titurio amiserat. & cęleritate & copiis docuit. qͥd p̾r dis
ad eius ꝓpinqͦs ad treueris imꝑium defertur. Lili fiittimos
germanos sollicitare: & peccuiniã polliceri ñ desistunt. Cũ
ab ꝓximis impecrare ñ possent: ulteriores tẽptant. Inuenti
non nullis ciuitatib iureirando int̾se confirmant. obsidi¬

Expanded text:
Galliae motum exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidi
Abbreviated transcription (Latin):
tumelia u̾boꝵ. nr̃os ad pugnam euocant. Nullo ãb nr̃is da¬
to responso: ubi iusũ est sub uesꝑum disꝑsi ac dissipati dis¬
cedunt. Subito labienꝰ duab portis om̃em eqͥtatum emittit:¬
p̃cipitatq int̾dicit ꝓ territis hostib atq ĩ fugam coniectis qͥ
fore sic̃ accidit uidebat. unum om̃s peterent induciomarum
neu quis que priꝰ uulnera& qm illũ int̾fectum uiderit: qd
mora reliquoꝵ spatiũ nactũ illũ effugere nolebat. Magna
ꝓꝓonit his qui occidint p̃mia. Sĩunitat cohortes eqͥtib sub¬
sidio. Compbat hominis consiliũ fortuna. Et cũ unũ oĩns pete¬
rent: in ipio fluminis uado dep̾hensus induciomarꝰ int̾ficit᷑.
caputlq eiꝰ refertur in castra. Red euntes equites qͦs possunt
consec tant᷑ atq occidunt. Hac recognita om̃s eburonũ & ner¬
iIOꝵ quȩ conuen̾ant copie disceaunt: pauloq habuit post
id factum: cesar quietiorẽ galliao.

Expanded text:
tumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris datumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem eqpraecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque conjectis--quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam. C
Abbreviated transcription (Latin):
cilio habuerat: nuncios mittit ad finitimas ciuitates eqͥtesq
undiq euocat. His certum diem conueniendi dic̃. Interim
ꝓpe cotidie cũ om̃ia eqͥtatu induciomarꝰ sub castris eiꝰ uaga¬
batur. Alias ut situm castroꝵ. cognoscer&: alias colloquendi
aut territandi causa. Equites plerumq om̃s. dela intra
uallum coniciebant. Labienꝰ suos intͣmunitionẽ contine¬
bat: timorisq opinionẽ quib cumq poterat reb augebat.
Cum maiore in dies cõtẽptione induomarꝰ ad castra accederꝵ
nocte una intromissis equitib om̃ium fintcimarũ ciui¬
tatum qͦs accersendos curau̾at: tanta diligentia om̃s suos
custodiis intͣ castra continuit: ut nulla ratione ea res enun¬
tiari aut ad treueros ꝑferri poss&ꝵ. Interim exconsuletudine
cotidiana induciomarꝰ ao castra accedit: atq ibi magña par¬
tem diei consumit. Equites tela coniciunt: & magna cũ con¬

Expanded text:
cilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque cilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum con
Abbreviated transcription (Latin):
luntarioꝵ copias defore. si ex finib suis ꝓgredi cepissec.
armatũ conciniũ indicit. Hoc more galloꝵ. ẽ inicium beli
qͦ lege cõmuni om̃s puberes & armati conuenire consuert̃
N ex iis nouissimus conuenit. in conspectu mutatudines
om̃ib cruciatib affectꝰ necatur. In eo concilio cingetorigem
afteriꝰ principem factionis generum suũ qũe supͣ aemonstra¬
uimꝰ cę saris secitũ fidem abeo ñ discessisse hostẽ uidicat. Bon¬
q eius prblicat. His reb confectis: in consilio ꝓniurett acersi¬
tum se asenonib & carnotib aliisq conplurib. gaiuiȩ crunus ab¬
init iturĩ ꝑfine remoꝵ. eoꝵq agros populaterti. Ac puos p̃
id faciat: castra labieni oppugnaturum. que neri uelis eꝓcepne
rei bene gerencle dimitter& cogitabat. Itaq acingetorige
atq eius ꝓpinqͥs oratione induciomari cognita qͣm in con¬

Expanded text:
luntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, luntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civita per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in con
Abbreviated transcription (Latin):
rus tocius hiemis nullum tẽpꝰ int̾miser̃t: quin transrhenũ
legatos mitterent: ciuitates sollicitarent ꝑeccunias pollice¬
rentur. Magna parte exercitꝰ nr̃i int̃fecta multo minorẽ
suꝑeẽ dicerent parcẽ. Neq tam̃ ulli ciitati germanoꝵ.
ꝑsiraderi potuit ut rhenũ tnͣsiroe: cũ sebis exꝑtos dicerent
ario iusti bello & thinccheroꝵ transitu ñ eẽ ampliꝰ fortu¬
nam tẽptaturos. Hac spe lapsus indutiomarꝰ: nichiominꝰ
copias cogere exerc̾e a finitimis equos parare exules dampna¬
tosq tota gailia magnis p̃miis adse aulice cępit. Hac tantam
sibi ia his reb in gaiuia auctoritatẽ cõparauerat ut undiq
ad eũ legationes concurrerent gr̃am atq amicitiã publie
pͥuatimq petereñ. UUi intellex̃ ultio ad se ueniri ait̾a ex
parte senones carnotesq conscientia facinoris instigare. al¬
ter anerinos aduatucosq bellũ romanis parare. neꝙͣ. sibi ue¬

Expanded text:
rus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum rus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi vo
Abbreviated transcription (Latin):
terficere publico consilio conati. cũ ille presensissoe ac ꝓfu¬
gissoe usq in fines insecuti regno domoq expuler. & mistis
ad cȩsarem satiffaciendi causa legatis. cũ his om̃em adse se¬
natum uenire ussiss& dicto audientes ñ fuer̃t. Tantũ apd̃
homines barbaros ualuit ẽẽ aliqͦs reꝑtos pͥncipes inferendi¬
belli. tantamq om̃ib uoluntatũ cõmutationũ atculit. ut
p̃ter heduos & remos qͦs p̃cipuo seꝑ honore cȩsar habuit.
alteros ꝓuetere ac ꝑpetua erga.p̃ .R. fide. altẽros ꝓ recentib
gallici belli officiis: nulla fere ciuitas fuerit ñ suspecta nobis.
Iuq adeo haud scio mirandũ nesit. cũ complurib aliis̃ de causis:
tum maximȩ quod ei qui uircute belli om̃ib gentib p̃fere¬
bantur. tantum se eius opinionis deꝑdidisse: ut a .p̃.r̾. ĩꝑia
ꝑferrent grauissime dolebant. Treu̾i uero atq inductioma¬

Expanded text:
terficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profuterficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos re tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutioma
Abbreviated transcription (Latin):
unde inicium belli fier& explorabant. nocturnaq in locis
desertis concilia habebant. neq ullum fere tocius hiemis dẽ¬
pus sine sollicitudine cęsaris int̾cessit quin aliquem de con¬
siliis ac motu galloꝵ nunciũ acciper&. In his ablutio ros¬
do questore quem legioni. Terciȩ decime prefecerat cerci¬
or. factus ẽ magnas galloꝵ copias earum ciuitatũq ar¬
moriee appellantur oppugnandi sui causa conuenisse: ne¬
q longuis milium passuum octo ab hib̃nis suis affuisse.
s nuncio allato de uictoria cesaris dicessisse. adeo ut fu¬
gȩ simł discessus uideretur. At cęsar pͥncipib cuiusq ci-¬
rent. alias cohortando denuntiar& magnam partẽ gallie
in officio tenuit. Tamen senones quȩ ẽ cintas in primis
firma & magnȩ inter gallos auc toritatis. cauarinũ quem
cesar apud eos regem constituerat cuiꝰ fr̾ moritagus aduen
tumgalliam cesaris. cuiꝰq maiores regnũ obtinuerant in¬

Expanded text:
unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque cierent denuntiaret, alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, in
Abbreviated transcription (Latin):
gior ddolor relinqͣtur. Interim ad labienum perremos incredibi¬
u celeritate de uctoria cȩsaris fama ꝑfertur: ut cũ ab hibnis clee¬
ronis nulia passiuim abee̾t circit᷑.Ix eoq post horam nonã di¬
ei cesar ꝓuenisset: ante mediam nocteni ad portas castroꝵ. clamor
oreretur. qd amore significatio uictorie gratulatioq ab remis
labieno fier&. Hac fama ad treueros ꝑlata. inancio marus qui
postero die castra labien oppugnare decreuerat noctu ꝓfu¬
git copiasq om̃s intreueros reducit. Cȩsar fabium cũ sua legio¬
ne remitat in hib̾na: ipse cum trib legionib circũ sama robii¬
um trinis hib nis hieniare consticuit. E qd̾ tanti motus galie
extiterant: totam hieinen ipse ad exercitum inanere decreuit.
Nam illo in cominodo de sabini morte ꝑlato: om̃s fere galliȩ
ciuitatis de bello consultabant nuntios legationesq in om̃es
partes dimittebant. & quid reliqui consilii caperent atq

Expanded text:
gior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibigior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque
Abbreviated transcription (Latin):
aetrim̃to illoꝵ. locum relinqͥ uidebat: om̃ib suis in columibꝰ copi.
eodẽ aie adciceronẽ ꝑuenit. institutas turres. testudines. mu¬
itionesq hostium admirat᷑. Legione ꝓducta: cognoscit non
decimũ queniq ẽẽ relinqũu muitẽ sinc uulnere. Ex hus om̃ib
iuidicat reb. quanto cũ ꝑiculo & quanta cũ uirtute res sint. ad¬
ministrate. Ciceronẽ ꝓ eiꝰ merito legionẽq conlaudat. centuri¬
ones singillatim tribimosq militum appellat. quoꝵ. egregium
fuisse uirtutẽ testimonio ciceronis cognouerat. De casu sabini
& cotte cerruis ex captuus cognoscit. Postero die concione habi¬
ta rem gestam ꝓponit. milites consolatur & confirmat. Qd detr¬
mentum culpa & temeritate legati sit acceptũ hoc equi ore ane¬
mo ferendum docet: quod beneficio deoꝵ ĩmortalium & iurtute
eorꝵ expiato ĩ comodo. neq hostib diutina lȩtacio. neq ipsis lon¬

Expanded text:
detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis lon
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib reb hostes inuitati copias traducunt: aciemq iniqͦ loco
costitiuuit. Nr̃is uͦ etiã de uallo deductis ꝓpuis accedunt: &
dela unt̾ municionẽ ex om̃ib partib contiunt. Prȩcomilq cir¬
ciamrsis ꝓniuitiari iubent. seu qͥs galłꝰ seu roman᷑ uelit anteho¬
ram t̃ciam ad se t̾nsire sine ꝑicło sicere. post id tempꝰ ñ fore po¬
testatem. Ac sic nr̃os contempser̃t: ut obstructis inspetiem por.¬
tis. singłis ordinib cespitum qd̾ eas non posse intro rũꝑe uideban¬
tur: alii uallum manu scinde. alii fossas cõplere inciꝑent. Tũ ce¬
sar om̃ib portis cruptione facta equitatuq emisso: cȩlerit hos¬
tes in fugam dat. sicuti om̃ino pugnandi causa resistera&e nemo.
magnumq ex hus numerũ occidit᷑. atq om̃s armis exuit. Longi
ꝓsequi ueritꝰ qd̾ silue paludesq int̾cedebant. neq etiã paruulõ

Expanded text:
omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo
Abbreviated transcription (Latin):
maxime potest contͣhit. Eo consilio: ut ĩsũmam contẽptionem
hostib ueniat. Interim speculatorib in om̃s partes dimissis
explorat:. quo cõmodissime itinere ualles tͣnsire possit. Eo die
paruit equestrib p̃liis ad aqͣm factis: utriq sese suo loco con¬
tinent. Galli qđ ampliores copias quȩ nondũ conuenerant
expec tabant: cesar si forte timoris simulatiõe hostes in suum
locũ elicere possoe. ut citͣ uallẽ ꝓ castris p̃lio contendera&. Si id
esfice̾ nõ possoꝵ. ut exploratis itinerib minore cũ ꝑicło uallem
ruũiq tͣnsirde. pͥma luce hostium eqͥtatꝰ ad castra accedit. p̃li¬
unq cũ nr̃is equitib cõmittit. Cesar consulto eqͥtes cede seq
ĩ castra reciꝑe iub&. simul ex omib partib castra altior eualo
muniri. portasq obstrui. at̃q inhis ad ministrandiᷤᷤ reb ꝙͣm
maxime concursari. & cũ simulatiõe agi timoris iub&. Qb

Expanded text:
maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ copiis contendunt. Hec erant armate circiter milia. lx.
Cicero data facultate gallũ ab eodẽ uerticone que supͣ demos¬
trauimꝰ repperit: qui litteras ad cesarem deferat. Hunc
admon&e iter caute diligentq faciat. ꝑscribit ĩ litt̾is hostes
ab se discessisse: omemiq ad eum multitudinẽ conu̾tisse.
Qͥb litt̾s circit̃ media nocte cęsar adlatis. suos fac̃ cerciores.
cosq ad dimicandum animo confirmat. Postera die luce pri¬
ma mou& castra. & circit̾ milia passuũ quattuor ꝓgressus
tnsuallẽ & riuũ multitudẽ hostium conspicat᷑. Erat magni
ꝑicħ res tantuł copiis iniqͦ loco dimicare.Tũ qm̃ obsidione
lib̾atum ciceronẽ sciebat. equo animo remittendũ de celeri¬
tate existimabat consedit. & qua eqͥssimo loco potest castra
cõmunit. Adq hec & si erant exigua ꝑ se uix hoĩum miliũ
septẽ. p̃sertim nust cũ impedimentis tam̃ angustiis uiarũ qͣm

Expanded text:
bus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. bus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam
Abbreviated transcription (Latin):
gerant᷑: quantoq imꝑicło ressit. Tum cuidã ex equitib galli
magnis p̃miis ꝑsuadoe: uti adciceronẽ epłam deferat. Han
grecis conscript̾am litteris mittit: ne int̾̃cepta epła nr̃a ab ho¬
stib. consilia cognoscant᷑. Si adire non possit: mon&e ut tragu¬
lam cũ epła ad ammentũ deligata intra munitionẽ castroꝵ.
abiciat. Ilitteris seribit secum legionib ꝓfec tum cele¬
riter ad fore. hortat᷑ ut pͥstinam uirtutem retineat. Gallꝰ
ꝑicłi ueritus. ut erat p̃ceptũ tragulam mitot. Hec casu ad
turrim adhesit: neq ab ñris biduo animadusa. dercio die.
quodam milite conspicit᷑. Dempta ad ciceronem defertur.
llle ꝑlectam in conuentu militum recitat. maximaq om̃s le¬
ticia adficit. Tum fumi incendioꝵ. ꝓcul uidebantur. que
res om̃em dubitacionẽ. couentꝰ legionũ expulit. Gani reco¬
gnita ꝑ exploratores obsidionẽ relinquunt. td cȩsarem om̃i¬

Expanded text:
gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omni
Abbreviated transcription (Latin):
publicas frumentũqr om̃e qd̃ eo tolerandȩ hiemis causa de¬
uexerat relinq̃bat. tñiꝰ ut imꝑatũ erat non ita multũ morat
mnatinere cum legione occurrit. Labienũ interitu sabini & ce¬
de cõhortum cognita. cum om̃s ad eũ treueroꝵ copiȩ uenissent.
ueritus ne ex hib̃nis fuge similẽ ꝓfectionẽ fȩciss& ut hostium
ĩpetum sustinere ñ poss& p̃sertim qͦs recenti uic toria efferrisci¬
ret. Litteras cȩsari dimittit qͣnto cũ ꝑ icło legionẽ exhib̃nis
educ turꝰ ess& rem gestam ineburonib ꝑscribit: docet om̃s eqͥ¬
tatus peditatusq cõpias treueroꝵ. tria misia passuum longe ab
suis castris consedisse. Cȩsar consilio eiꝰ ꝓbato. & si opinone tri¬
um legionũ deiectus ad auas redierat: tam̃ unum cõmunitis
salutis auxilium in cȩleritate ponebant. Uenit magnis itinerib
inneruioꝵ fines. Ibi ex captiuis cognoscit quȩ apud ciceronem

Expanded text:
publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa depublicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem
Abbreviated transcription (Latin):
Ab eo de ꝑiculis ciceronis legionisq cognoscit᷑. Cęsar acceptis
litteris hora circiter undecima diei: statim nuntium ĩ bello¬
uacos ad marcum crassum questorem mictit. cuiꝰ hib̾na
ab errant ab eo milia passuum xxy. Iub& media nocte le¬
gionem ꝓficisci: celeriterq ad seuenire. Exit cũ nuntio crass.
Atter ad gaium fabium legatum mittit: ut inatrebatum fi¬
nes legionem adducat. quas ibi iter faciendum. Scribit labi¬
eno si rei p̃commodo facere poss&: cum legione ad fines nerui¬
orum ueniat. Reliqm partem exercitꝰ: quod paulo aberat
longus nõ putat expectandam. Equites circiter quadrin¬
gentos & ꝓximis hib̃nis colligit. Hora circiter t̾cia ab ante¬
cursorib decrassi aduentu cercior. factus: eo die milia passu¬
um. xx ꝓcedit crassum sama robriue p̃ficit legionemq¬
adtribuit. qd ibi impedimenta exercitus obsides ciuitatũ licteras

Expanded text:
Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemqattribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras
Abbreviated transcription (Latin):
mes conplurib int̾fectis sũma cũ laude sese intra municioes
recipiunt. Sic fortuna in contentione & certamine utrũq
u̾sauit: ut alter alteri immicꝰ auxilio salutiq eẽt. neq diuidi¬
cari poss& uterutri uirtute anteferendꝰ uideretur. Quanto
erat in dies grauior. atq asꝑior. oppugnatio & maximȩ q̃d̃
magna parte militum confecta uulnerib. res ad paucitatẽ
defensoꝵ ꝑuen̾at: tanto crebriores littere nuntiiq ad cesa¬
rem mittebant᷑. Quorum pars deprehensa ĩ conspec tu
nr̃oꝵ militum cũ cruciatu necabatur. Erat unus int
neruius nomine uertico loconatꝰ honesto: qui apͥma obsi¬
dione ad ciceronẽ ꝑfugerat. suamq ei fidem prestiterat. Hinc
seruo spe lib̾tatis magnisq ꝑsuadet p̃miis ut litteras ad
cesarem deferat. Has ille iniaculo in ligatas effert. & gal
int̾ gallos sine unla suspicione uersatꝰ. ad cesarem ꝑuenit.

Expanded text:
mes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones mes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
tris munitiones quȩq parti hostium confertissama ẽ uisa
in rũpit. Neuoremis quidẽ sese uallo contin&: s.⁊ om̃ium
ueritus existimationẽ subsequit᷑. Tũ mediocri spatio relic to
pallopilũ in hostes ĩmittit atq unũ ex multitudine ꝓcurrẽtẽ
traicit. Quo ꝑcusso & examimato hunc scittis ꝓtegun᷑ in hostẽ
tela unin̾si coniciunt. neq dant regrediendi facultatẽ. Trans¬
sigit᷑ scutum pullom. & uerutum inbalteo defigit᷑. Auertis hils
casuis uaginã: & gladium educere conanti dextram moratur ma¬
nũ. ĩpeditumq hostes circũsistunt. Succurrit inimicꝰ illi uore¬
nus & laborati subuenit. Eohunc se confestim apauone om̃s
muilaitudo conuerat. Iilũ uͦ obscurant᷑ occisũ. Gladio cõminiꝰ
rẽ gerit uorenꝰ. atq uno int̾fecto reliquos paulum ꝓpellit.
Dum cupidius instat: in locum deiectus inferiorem concidit.
Huc rursus circũuento fert subsidium pullo: atq ambo ĩ colu¬

Expanded text:
tra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolu