comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Andio poste si procastello. ac receptaculo tur⁊imꝰ ex latere ss¬
muro fecissent. Ꝙ pͥmo adrepentinos incũsus humilem: ꝑũ¬
q fecerant. huc se referebant. hinc si qua maiõ oppresserat
uis propugnabant hinc adrepellendum et prosequendũ h¬
stem procurrebant. Patebant hec qͦ uẽsus pedes .xxx. s paue¬
tum crassitudo pedum.u. postea uõ ut est omnium reꝵ. magusti
usus hominum adhibita solẽtia inuentum est magno ẽẽ usuipa¬
se si hec esset inaltitudinem tũris elata. ld hac ratioẽ ꝑfectumẽ
ibi turris altitudo ꝑducta est. id contabulationis cã inparietes
intruxerunt ita ut capita tegnoꝵ extrema parietum structura
tegerent̃. nequid emineret ubi ignis hostium a deresce̾t. Hac
insuꝑ contignatioẽm qͣ tum tectum plutei ac uineaꝵ passun
est. La tericulo adstruxerunt s̃q eum locum duo tigna mãs.¬
uersa iecerunt ut non longe ab exmis parietibus quib susf¬

Expanded text:
praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere spraesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere smuro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspen
Abbreviated transcription (Latin):
maduersa: que proxime ei loco ex bruti classe naues erant in
as impeditas impetum facĩt celeriterq ambas depͥmunt.
Sed nasidiane naues nulli usuĩ fũnt celeriter ꝙ pugna excel¬
sirunt. Non .di. has aut respectus patriae propin quorum
precepta adex tremum uite ꝑiculum adire cogebant altaq
eeo nũo nauium nulla desiderata est ex massiliensium clatie
U se depresse quatuo capte. una cum nassidiatas profugit
que om̃s citeriorem hispaniam petiũnt. At ex reliquis una
premissa massiliam hui nuntis ꝑferendi grã cum iam. aꝓropĩ¬
quaret urbi omnis sese multitudo ad cognoscendum efudit
at re cognita tantus luctus excipit ut urbs abhiossidnis ea pa¬
la codem uestigio uideretur. Massiliensis m̃ nichuilo segnius md
Ae fonsionem tdis reliqua appatare ceperunt. Est at animad¬
uesus locris ablegio nariss: qui dextram ꝑtem opis animas¬
uesabant ꝙ crebris hostĩum eraptionibus magno sibe esse

Expanded text:
madversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in madversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse
Abbreviated transcription (Latin):
tisimarent. Quihus urbe capta eadem esset belli fortuna patic̃
ded uctis ꝙ nostris paulatim nauibus et ãtifitio gubẽnatoꝵ
nobilitati nauium locus dabat᷑. Et si qñ nr̃i facultatem nacti
ueteris manibus in iectis nauem religauerant: undiq suis
aborantibus succurrebant. Neq uo̾ coniuneti albicis qͦminꝰ
quona deficiebant. neq multum cedebant ĩtute nũs simł
e minoribus nauibus magna uis eminus missa telo multa no¬
ans de improuiso ĩprudentibus atq impeditis unlnera in fere.¬
bant conspicate q naues trireues due nauem. D. Baudi. que
aligno facile agnosci poterat duabus ex ꝑtibus sese ineam so¬
citauerant. S ed tanta re prouisa Brutus. celeritate nauis eni¬
Iaest ut ꝑuo momento antecederet. ille adeo grauiber inser
rincitate conflixerunt: ut uehementissime ut̾req ex ꝯcũlu
labotarent. alt̾a uõ profecto rostro tota collabefiẽt. Qua re ani¬

Expanded text:
existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re ani
Abbreviated transcription (Latin):
in urbem ut omnis iuuentus que inoppido remanserat om̃s¬
q suꝑioris etatis tum liberis aũ uxoribus ex publicis custodis
aut exmuro ad celum manus tendẽñt: ãt templa deoꝵ ĩ mõ¬
talium adirent & añ simulacta proiecti uictoriã adiis ex¬
poscẽnt. Neq erat quisq omnium qui nõ in eiꝰ diei casu suad
omnium fortunaꝵ euentum consistere existima rẽt: Nam
& honesti ex iuuentute. & cuiꝰq etatis amplissimi nomina¬
tim euocati atq obsecrati naues conscenderant: ut si quid
aduersi accidisset: ne ad conandum sibi quidem quicquã
ex̃neis auxiliis desalute urbis confidẽnt. Commisso proelio
Massiliensibus res nulla aduĩtutem deficit. S memores
eoꝵ preceptoꝵs: quȩ pauloante a suis acceꝑant hoc animo
decertabant: ut nullum aliud tempus ad conandũ habi¬
tur uiderent: et quibus impugnandum uite ꝑiculũ acci¬
derit. non ita multo se reliquoꝵe ciuium fct̃m antetedẽ

Expanded text:
in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesin urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere
Abbreviated transcription (Latin):
scendunt. Coĩ.ui. fit uitio nature ut inuisis latitantibusq atq
incognitis rebus mag̃ confidamus uehementiꝰ q exteritam:
tum accidit. Aduentꝰ .ii . K. Nasidii summa spe et uolum ptan
cinitatem complerat. Hacti.Ni. idoneum uentum ex põtu e¬
unt. & taurcenta: quod est castellũ Massiliensium ad Nas¬
dium ꝑueniunt: ibiq naues ex pediunt. Rũs ꝙ se ad conflis¬
dum animo confirmant: et consilia comunicant. Dextra po
attribuitur massiliensibus. Sinistra nasidiã. Eodem brn
contendit aucto nauium nuo: Nam ad eas q̃ sc̃e erant arelatt
ꝑ Cȩsarem captiue massilliensium accesserant.ui. has suꝑio
ribus refecerat diebus: atq omnibus rebus instruxerat. Itaq
suos cohõtatus quos integros suꝑauissent ut uictos contẽpnẽt
plenius sibi bone atq animi aduersus eos proficiscit᷑. facile erat
ex castris.C. Trebonũ atq omnibus suꝑioribus locis prospicete

Expanded text:
scendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque scendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere
Abbreviated transcription (Latin):
atq inde ꝑꝑ repentinum terrorem principum ac senat fuga fcã
ꝙ nauibus eoꝵ unam deducit. Hac ad iuncta ad reliquas naues
cursum massilliam uersus ꝑficit p̃missaq clam nauitula do¬
mitium: massilienses q desuo aduentu certiores facit: eos q ma¬
onope hõtatur: ut rursus cum bruti classe additis suis auxiliis
confligant. Massillienses post suꝑius in cõmodum ueteres ad
eundem num ex nauibus productas naues refecerãt. sũ maq ĩ¬
dustia armauerant remigum gubernatoꝵ q magna copia sup-¬
petebat piscatorias q adiecerant: atq cõtexerant. ut essent ab
ictu theloꝵ remiges tuti. has sagittariis tõmentis q cõpleuerãt.
sali mõ instructa classe omnium senioꝵ mat famił uĩginũ q
precibus et fletu excitati uͭ ẽxmo tp̃r ciuitati subuenirent nõ
minore animo. ac fiducia qͣ antea dimicauerant naues con¬

Expanded text:
atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves con
Abbreviated transcription (Latin):
at ħ i maximis balistis missi ꝑ .iiii. õdines cratium interra defige¬
untur. ltaq pedibus ligneis conuinctis interse põticus integebant.
atq hac ager inter manus ꝑfertebat᷑: antecedebat testudo pedus h
q̃uandi loci causa scã. Item exfortissimis lignis euoluta omnibus reb
quibus ignis iactus & lapides deffendi possent. Sed multitudo opeꝵ¬
mun altitudo. atq tũrium multitudo fõmentoꝵ omnem admi¬
nistrationem tardabat. Crebro tamen ꝑ albicos eruptioẽs fiebant
roppido ignes q aggeri et tũribus auferebant᷑. que facile nostii
npellebant milites: magnis q ultro illatis detrimentis eos qui erup¬
nonem fecerant in oppidum reiciebant. Interim. R. Nasidi. ab . cxi
pompeio cum classe nauium xui. inquibus pauee erant erate l
domitio Massiliensibus q subsidio missis freto sicilie inprudente
atq in oppinante curione prouehit᷑. Appulsis q messanã nauib

Expanded text:
atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigeatque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus
Abbreviated transcription (Latin):
massiliȩ relictus erat duabus ex ꝑtibus agge¬
rem.uineas turresq adoppidũ agere ĩsti¬
tuit. Una erat proxima põtui naualibusq
Altera ad ꝑtem qua est aditus ad galliã atq
hyspaniam ad id mare quod adigit adho-¬
stium rhodani. Massillia.ti.tribus. ex oppidi ꝑtibus mari alluit᷑. Re¬
liqua quãta est que aditum ht̃ ab terra. Huiꝰ qͦ spatii ꝑs ea que ad
arcem ꝑtinet: loci nã et ualle altissima munita longam &e diffici¬
lem h oppinionem ał oppugnatioẽm. Ad ea ꝑficienda opera
.C. trebonius magnam uimentoꝵ atq hominum multitudĩẽ
ex omni prouintia uocat. Uimina materiam q compotari iub¬
⁊ uibus comꝑatis rebus agerem inaltitudinem peduateluroa exnuit.
adain erant antiquitus in oppido omnium reꝵ adbellum appauat
anta q multitudo tormentoꝵ ut eoꝵ uim mille cõtexte uiminibus
unee substinere possent. Asseres .ti. pedum.x.ii. cuspidibus ꝓfixi

Expanded text:
Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggeMassiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi
Abbreviated transcription (Latin):
lium: aut posessionem inhyspaniã statim reliqui ut uãrum flumen
mentum daturum pollicetur. Addit᷑ ut quid quisq eoꝵ inbelo a.¬
miserat que sint penes milites suos his qui amiserant restituãt mi¬
litibus equa fca exstimatione pecuniam prohis rebus soluit. Quas¬
cumq postea controuersias interse milites habuerant sua spõte ad
Cȩsarem introduxerunt. Petreius atq affranius cum stipẽdiũ able.¬
gionibus pene sedictione fcã flagitaret cuiꝰ illi diem nõ dum uenisse
dicent. Cesar ut cognosceret postulatum est: eoq utiq quod statuit õ¬
tenti fuerunt. pãte cĩciter .℥ͦ. exercitus eo biduo dimissa duas legiones
suas antecedere reliquas subsequi uissit: ut non longo interse spatͦ
Calenum legatum prefecit.
Hoc eius prescripto ex hyspania ad uãrum flumen est iter fetm̃. atq
ibi reliqua ꝑs exercitus dimissa est.
c. trebonius legatus qui ad oppugnationem

Expanded text:
lium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen lium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen mentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem
Abbreviated transcription (Latin):
tulisse patienter et esse latuꝵ. Neq nc̃ id agere ut abillis a dau¬
lum exertitum teneat ip̃e: quod tamen difficile sibi nõ sit. S
ne illi habeant quo cõtra se uti possunt. Proinde ut ess dic¬
lum prouincus excedeñt exercitum ꝙ dimicterent. S ed si id
sit fctm̃a se nocituꝵ nemini. Hanc unam atq exmam esse pa¬
cis conditioem. Id uõ militibus fuit ꝑ gratum & iocundu.
ut ex ipa significatiõe cognosci potuit: ut qr aliqui uieti ĩ cõ¬
modum ex pectauissent ultro pͥmum missionis fertent. Nã
cum deloco & tp̃r eius rei controuersia inferret᷑ & uoce & ma¬
nibus uniuersi ex uallo ubi constiterant significare coeperũt ut
statim dimicterentur. Neq .n. interposita fide fir mum esse
posse: si inaliud tempus diferet᷑. Paucis cum ess in utrãꝙ ꝑẽ
uerbis disputatum tes huc deducit᷑: ut hi qui habeãt domici¬

Expanded text:
tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domici
Abbreviated transcription (Latin):
mncantur opes sue. sed eos exẽcitus quosꝯ se multos iam annos
ulasti septimam q ibi conscriptam. neq tot tantas ꝙ classes para¬
m meq submissos duces rei militaris peritos nł hoꝵ ad pacean
uatem pacis nullum auxilium desiderarit. Omnia lert alpor¬
at contra se parari noui in se gnĩs impeniã consitui. ut idens
ap potans ũbanis presidia tebus. & duas bellicosissimas prouitias
aibsens tot annos obtineat. in se iura magistratuum co mectari.
ae etpretura & consulatu ut semꝑ fit ꝑ pauci probati &e electi dit
porintias mictant᷑. Inse etatis ex cusationem pił uallẽ ꝙ supidib¬
hellis probati ad obtĩnendos exercitus euocent᷑. Inse unonõ sei¬
nan quod sit omnibus datum semꝑ imꝑatoribus ut dem fela¬
uder gestis : aut cum honore aliquo: aut certe sine ignominia
domum reuertantur exercitum dimictant. Quȩ mñ dĩa & se

Expanded text:
augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos niam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pe propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se
Abbreviated transcription (Latin):
quos .ii. omnes offm̃ suũ prestitisse: qui ẽt bona conditione &
loco & tp̃r equo confligere uoluerint: ut qͣ integeri ma essent
ad pacem omnia exercitum suũ in iuriã ẽt accepta: suisq inter¬
fectis: quos insua potestate habuerit, conseruarit E texerit illꝰ
deniq exertitus milites: qui ꝑse deconcilianda pace egerĩt:qua
in re omnium suorum uite consulendum putarunt. S omũs
ddinum ꝑtis inmisericordia constitisse. ipõs duces a pace abhõ¬
ruisse. Eos neq colloquii: neq indutiaꝵ iura conseruasse. et
homines ĩperitos. & ꝑ colloquium deceptos crudelissime intẽse¬
cisse. Accidisse ĩgitur his quod pleꝵq hominibus nimia ꝑtira¬
tia atq ãrogantia accidere soleat uti eo recũrant. & id cupi¬
a sime petant. quod paulo ante contempserint. Tleq nc̃ se illore bus¬
isiitete neꝙ ali qua temporis o põtunitate postalare. quib tebuis

Expanded text:
quos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et quos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes
Abbreviated transcription (Latin):
semoto amilitibus loco: ubi id ac esare negatum e pallam si colles
uellent concessum est. dat̃ obsidis loco Cesari filius Affranii. Uẽt
in eum locum quem cesar deligit. Audiente utroq exercitu loq̃
Affranius non ẽẽ aut ip̃is: aut militibus succedendum ꝙ fidẽ q̃x
imꝑatorem suum.CN.pompeium conseruare uoluerint.S satio
iam defetisse offitiis. satisq supplitii tulisse ꝑ pessos omniũ rerũ
inopiam.Nunc uõ pene ut feminas cicumuentos prohiben aqͥ.
prohiberi ingressu: neq animo ignominiã ferte posse. Itaq se uictis
confiteri. orare atq obsecrare si qui locus materie ał mĩe telĩqͦtui
ne ad ultimum supplitium progredi habeat. Hec qͣ p̃t dimisis.¬
sime & abiectissime exponit. Ad ea Cȩsar respondit nulli hoũi
has ꝑtes uel cerimonie uel miserationis minus cõuenisse. Reli¬

Expanded text:
semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reli
Abbreviated transcription (Latin):
causa constituerat signa inferentibus desistere. pͥor proelio nõ lacessẽ.
acies erat affranii duplex.legio.u. et.x. insubsidiis locum allanȩ co-¬
hõtis ꝑtinebat. Cesaris triplex. sed pͥmam aciem quaternȩ cohõtes
ox hac legione tenebant. Has subsidiarie.. & rũsus alie totidẽ sua
cuiusq legionis subsequebant᷑ sagntarii funditores q media conti¬
nebãt᷑ acie equitatus latera cingebat. Tali instructa acie tenere utq
propositum uidebat᷑. Cesar ut nisi coactus proelium nõ ꝯmicteret.
Ille ut oꝑa cesaris impediret producitor tñ res acies adsolis occasum
possent. Eua re animaduersa Cesar germanos leuis ãmature equi¬
tatus q ꝑtem flumen traiicit crebrasq inripis custodias disponit.
Tandem omnibus rebus obsessi quãto iam die sine pabulo retentis
iumentis. atq ligni & fructi inopia colloquiũ petunt. Et si fieri pos

Expanded text:
causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
pout q̃ maxime repentinas eorum eruptiones demoret᷑. quo necessario
alcessuitos ex istimabat. Illi ex inopia pabuli aducti ce quo eẽnt ad id
⁊ seditiores omnia sarcinaria iumenta interficiiubent. In his opib
i impediendȩ rei. quȩ munitionis causa fiebat hora circiter.uii si¬
ꝑo dato legiones dutũt aciemq sub castus instituũt. Cesar ab opere
egones reuocat. equitatum omẽm conuenite uibet. aciem instiuit.
Contra n. opinioẽm multum : famam q omnium uideri proelio di¬
sugisse magnum detrimentum afferebat. Sed eisdem decausis q su
uictorie uiuare poterat. Non .ti. amplius. pedum. millib duobus
ib castrs castra distabãt. hinc duas ꝑtes acies occupabãt. z̃. uagabaf
ad incursum atq adimpetum militum relicta si proelium ꝯmicteret᷑.
propinquitas castroꝵ celerem suꝑatis ex fuga receptum dabat. hac de

Expanded text:
re, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario re, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de
Abbreviated transcription (Latin):
neq explorandum ydoneum locum castris: neq ad progrediendum data
facultate constituunt necessario q: procul abaqua et nã et iniquo loco ca¬
stra ponunt.Sed hisdem decausis cesar que sunt sup̃ mõstrate proelio¬
amplius non lacessit. Et eo die tabernacula statui passus non est.quo
paratiores essent adinsequendum omnes siue noctu siue interdiu erum¬
etas. illoi animaduerso uitio castrorum tota nocte munitioẽs proferit.
ata qͥ castis conuertunt. Hoc idem postero die apͥma luce facrunt totũ¬
lcari diem te consumit ał cõsumũt. Sed q̃tum oꝑe processerant et ta
smlerant tanto aberant abaqua longius. Et pñti malo aliis malis temt¬
si dabantur.: Prima nocte a quandi causa nemo egredit᷑ ex castuis. Postero
de prsidio incastis relicto uniuersas ad aquas copias educũt pabula
noncm q proclio decertare malebat. Conãt tñ eos uallo fossa ꝙ c̃icũ ueni¬

Expanded text:
neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulaionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummuni
Abbreviated transcription (Latin):
cedit᷑ crebroq ut sint auxilio suis subsistunt ut cũ accidit. Ml̃a
.ii. progressi. iiii.uehementius q ꝑ agitati ab equitatu mõte
ex celsum capiunt:ibiq una foͬnte.ꝯ̃.hostem castra muniũt. n
ĩumentis onera deponunt.Ubi cesaris castra posita: tabernacła¬
q constituta: et dimissos equites pubulandi cã aĩm auertunt
se se subito proripiũt hora circiter.ui.eiusdem diei et sp̃e nacti
more discessu nr̃oꝵ equitum iter facẽ incipiunt. qua re anima
uersa Cesar relictis legionibus subseꝗr presidio impedimentis
paucas cohortes relinquit.hora.x. subsequi pabulatoes eꝗtes
reuocari iubet. celeriter equitatus ad quottidianũ itiñis offitũ
renertit᷑. Pugnat acriter ad nouissimum agm̃ adeo ut penetei¬
ga cõuertant. cõpluresq milites ẽt nõ nulls centuriões interfa¬
unt᷑. In stabat agm̃ caesaris atq uniu̾sum ĩmictebat. Tum uõ

Expanded text:
ceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia ceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero
Abbreviated transcription (Latin):
in locis campestribus subst̾nebant. Si mons erat ascendẽdꝰ
facile ip̃a loci nã periculum repellebat ꝙ ex locis supioribus
qui antecesserant suos ascendentes protegebant: cum uallis ãt
locus decliuis suberat: neq hi qui antecesserant motantib opẽ
ferre poterant. Equites uõ in loco suꝑiore inaduersarios thela cõ¬
nitiebant. Tum magno erat inpericulo res: tum inquitebant
ut cum eius modi esset locis appropinquatum legionum sig
consistere iuberent magnoq impetu equitatum repellerẽt. Eo
sub moto repentȩ incitato cursu sese inuallis uniuersi dimictẽnt
atq ita transgressi rursus in locis suꝑioribus consistẽnt. Nã tãtũ
ab equitatu suoꝵ auxiliis aberant: quoꝵ nũm habebãt magnũ
ut eos suꝑioribus ꝑteritos proeliis in medium recipent agnm̃ uis
Ccesaris exciperet᷑. Tali dum pugnãt modo lente ac paulatĩ pro¬

Expanded text:
in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ulCaesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim pro
Abbreviated transcription (Latin):
astraniani pabulatione aquabantur egre frumenti inopiã legio¬
narii non nulli habebant:. quod dieꝵ xxui. ab ylletda frum ẽtu
ussi erant efferre. C etrati auxiliares q quorum erant fatulta¬
ts acprandium exigue. et corpora in sueta ad honera põtãda
itaq quottidie magnus eorum numerus ad cesarem ꝓfugiebat
inhis erat angusta res. Sed expositis consiliis dnobus explicitis
nidebat᷑ ad yserdam reuerti: quod ibi paulum frumenti teliq̃rãt
ibi se reliqum consilium ex pleturos confidebant. Taraco aberat
longius quospatio plures res posse casus recip̃e intelligebant
Hoc probato consilio ex castris proficiscunt᷑. Cesar equitatu
probato ał p̃misso qui nouissimum agm caperet atq ĩpedi¬
ret ip̃e cum legionibus subsequit᷑. nullum intercedebat tp̃s
quin cum ex̃mi equitibus proeliarent᷑. Senus erat hoc pug
expedite cohõtes nouissimum agmen claudebãt. plures q

Expanded text:
Afraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legioAfraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresque nullam, quorum erant et facultates ad parandum exiguae et corpora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiliis duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque
Abbreviated transcription (Latin):
cursus in p̃torium postulat ut ĩurent om̃s se exẽcitũ. ducsq
ion deserturos neq prodituros neq sibi sepatim areliquis cõsiliam
aopdites. Srinceps in hec uerba uitat ip̃e idemiusiurandũ adigͥ
aniui m subsequuntur inbuni militum centurionesq cẽta¬
nani producti: milites idem urant ce dicunt penes quem quis q
e sublato aducidus crudelitas insuspictĩo uana religio uiriu¬
undi spem pñtis dedictionis substulit. mentesq militũ eo uerit
atem ad pstinam belli rõnem redigit. Celar milites adue sarioru
quin castra per tempus collo quis uenerant summa diligentiã
conquiri et remicti uibet. Sed ex nũo tribunoꝵ milidum: centu¬
nonumq non nulli sua uolumptate apud eum remanserunt qͦs
le postea magno in honore habuit. Centuriones amplioris qr or¬
anis equites romanos intribunitiũ restituit honotem. Dmebas

Expanded text:
concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisquer oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno in honore habuit; centuriones in priores ordines, equites Romanos in tribunicium restituit honorem. Premebantur
Abbreviated transcription (Latin):
q fructum sue pristine lenitatis omnium iuditio Cesar ferebat cõ.¬
siliumq eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis asta¬
nio ab instituto opere discessit: seq in castra recepit sic paratꝰ ut
uidebatur ut quicumq accidisset casus hũc quieto et &quo aĩ
ferret. Petreius uõ non deserit se se ãmat familiam cum hac et
pretoriam cohõtem cetratoꝵ bãbaris q equitibus paucis bñficia¬
quos deprehendit interficit. Reliqui coeunt interse et repentiõ
ꝑiculo exteriti sinistras sagis in noluũt. gladioq disti ĩgũt. atqiti
se acetratis equitibus deffendũt castroꝵ propinquitate defisi se¬
q incastra. recipiũt. Et abhis cohõtibus que erant instatioe. adpo¬
tas deffendunt᷑. Quibus rebus confectis flens petreiꝰ manipulos
circuit mihtesq appellat neu se neu pompeium absentẽ imꝑ¬
torem suum aduẽsario adsuplicium tradant: obseerat: fit celẽt

Expanded text:
que fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, conque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiaquos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium absentem imperatorem suum adversariis ad supplicium tradant, obsecrat. fit celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
nii uita petunt: ne in se scelus concepisse: neu suos prodidisse ui¬
deantur. Euibus confirmati rebus se statim signa translaturas
confirmant: legatos q depace pͥmoꝵ õdinum centuricẽs ad cȩsañ
mictunt. Interim alii suos incastra inuitandi cã addutũt. Alii
absuis adducuntur adeo ut una castra iam fc̃a ex binis uiderẽt᷑.
Complures q.ii. militum & centuriones ad cesarem ueniũt: seq
ei commendant.Hoc idem fit apͥncipibus hyspaniae:quos illi
euocauerant &e secum incastris hẽbant obsidum loco. hi suos no.¬
tos hospites q querebant: ꝑ quem quisq eoꝵ aditum cõmendatio.¬
nis hrẽt id cȩsarem. Affranii ẽt filius adolescens desua ac patẽns
sui salute cum cesare ꝑ supplitium legatum agebat. Erant plem
letitia ce gratulatione omnia eoꝵ: qui tanta ꝑicula uitassent et
eorum qui sine uulnere tantas res confecisse uidebant᷑: magnũ¬

Expanded text:
ni vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse vini vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni militum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnum
Abbreviated transcription (Latin):
as nuntiat᷑ a quatores abequitatu pͥmi nr̃o. Qua re cognita crebas
sationes disponunt equitum et cohõtium alariaꝵ legionarias ꝙ
intermictunt cohortes uallum q ex castris ad aquam ducẽ inci¬
puint ut intra munitionem et sine timore et sine statioib aquali
posent Id opus interse petreius et affranius ꝑtiunt᷑. ip̃i ꝙ ꝑficiendi
opis causa longius progrediuntut: quoꝵ discessu liberam nacti mi¬
ltes coloquiotum facultatem uulgo precedunt. Et quem quis ꝙ
incastris notum aut municipem habebat conquirit atq euocat.
Dtimum agunt grãs om̃s omnibus ꝙ sibi ꝑtetritis pridie peptis¬
sent: eo rum se henefitio uiuẽ. Deinde imꝑatoris fidem querũt rect¬
nesi ili sint cõmissiui: quod non abinitio fecerũt. Arma .ti. ꝙ cũ
onnibus necessariis et consanguineis contulerint cõqueruntũ¬
His prouocati sermonibus fidem ab im ꝑatore de petreii atq asfra¬

Expanded text:
eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntuhis provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afra
Abbreviated transcription (Latin):
ssine pugnace sine uulnere suorum conficere posse ꝙ re frumenta¬
m̃ aduersatios interclusisset. Curẽt secundo p̃lio aliquos ex suis amie¬
net: cur uulnerari pateretur: optime mẽitos dese milites: Cũ de¬
iuq fortunam periclitaret᷑: presertim cum non minus esset ĩ ꝑatoĩs
lat. Noc consilium cesaris aplerisq non probabat᷑. Milites uero
scuerat et paululum ex eo loco digradit᷑ ut timorem ad uersaris mi¬
niso. petreius atq affranius oblata facultate in castra se se referũt.
cesar presidiis montibus dispositis omni adhibeꝵ intereluso itĩe
q prorime p̃t hostium castris cõmunit. Postreo die duces aduẽ¬
suioꝵ pͥturtati ꝙ omnem rem frumentariã. umĩs ꝙ hiberi spem
amipant: dereliquis rebus consultabat. Erat unum iuis illerdã
i renerti uellent. Alteꝵ si tãconem peterent. Hȩc consiliantibus

Expanded text:
se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentase sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatorisbat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero severat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩsar in cohortes impetum facit nec minimam ꝑtem temporis eqt
ex ercitꝰ interficiunt᷑. Eratq occaxio bene gerendȩ rei. neq id uen
Cȩsarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perteritũ exẽ¬
citum substinere non posse: p̃sertim circũdatum undiq equitatu
cum in loco equo atq apꝑto confligeret᷑. Idq omnibus ꝑtib abes
flagitabat᷑. Concurrebant legiones centuriones. tribuniq militus
ne dubitaret proelium cõmictere omniũ ẽẽ militũ paratissimos
aĩos. Affranianos ꝯt̃ multis rebus sui timõis signa misisse ꝙ suis
non subuenissent: ꝙ decolle non decedẽnt.ꝙ uix equitũ ĩcusus
substinent. Collatis q ĩ unum locũ signis conferti neq õdines
neq signa seruarent. Ꝙ si iniquitatem loci timent daturos ire
timen aliquo loco pugnandi facultatem ꝙ certe inde decedendum
aet affranio: nec sine aqua ꝑmanere posset. Cesar ineam spemiuent

Expanded text:
Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis eqCaesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis eqexercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat
Abbreviated transcription (Latin):
tatus Cesaris insequens morabat᷑. Res tam̃ abaffranianis erat neciõ
deducta: ut si priores montes: quos petebant aitigissent ip̃i ꝑiculũ uia¬
rent cum impedimenta totius exẽcitus cohõtes q incastris relictas
seruare non possent:quibus interclusis exercitu Cesaris auxiliũ feũ
nulla rõne poterat.Conficit prior iter Cesaratq ex magnis rupibus
nactus planitiem inhac contra hostem aciem instituit.Affranius cui
ab equitatu nouissimum agmen p̃merẽt: & Añ se hostem uideret colli
quemdam nactus ibi constitit. Ex eo loco.iͣ. cetratorum cohortisi
montem qui erat inconspectu omnium excelsissimls mictit. Nunc
magno cursu concitatos iubet occupare eo consilio uti ip̃e eodem
omnibus copiis intenderet &e mutato itinere iuigis octogesam ꝑueni¬
ret.Hunc cum oliquo itinere cetrati peterent conspicatus equitatum

Expanded text:
uitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario uitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus