comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aque mhil eẽt ut ex̾citus eius ieuinꝰ qui aquarta uigi
isq ad horã .x. diei incħ oustasset ac iuimẽta
ꝑirerent Cum Iam ad soł oceasum esset et nõ totos
.c. passus in horis .mmi. eẽt progressus equitatu suo ꝑꝑ
equoꝵ interitũ extreino agmine remoto legiones ĩuicẽ
acl extremũ agmen euocabat ita ium hostiũ placide
leuiterq procedens ꝑ legionariũ militẽ cõmoduus susti¬
nebat. Intermi equitum mimidaꝵ copie flextra sinistra¬
qr ꝑ colles p̃currere coroneq in modũ cingere multitudĩe
sia cesaris copias parsaginẽ extremũ insequi. Cesaris itm
non ampliusmut .in. mmlites ueram si se cõuertissent
et pila iuribus contorta mmimidas infectos cõiecissent.
amplius dũu mliũ no ad unũ terga uertebant ac rur¬
sus ad aciem passim conuersis equis se colligebant atq
nspacio consequebantur et iacuia i legionarios cõicie¬

Expanded text:
aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad extremum agmen evocabat. Ita vim hostium placide leniterque procedens per legionarium militem commodius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra sinistraque per collis praecurrere coronaeque in modum cingere multitudine sua Caesaris copias, pars agmen extremum insequi. Caesaris interim non amplius III aut IIII milites veterani si se convertissent et pila viribus contorta in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coicie
Abbreviated transcription (Latin):
ex collibus p̃mis existunt. Quod postqũa cesar aĩadũtit
equitibus sius hostiũ .m. oppositis sarcinas legionario
m aceriuĩ iubet comportare atq celeriter signa hostib
inferre. Quoed postquã ceptũ est fieri p̾mo impetu legio¬
nũ equitatus et leuis armatura hostiũ millo negotiolo¬
co pulsa et deiecta est de colle cum iam eristim̾asset
hostes pulsos deterritos q fmẽ lacessendi facturos et it̾¬
inceptum ꝑ gere cepisset iti cele riter ex proximis collib
erũpunt atͦq eacdem rõe quã ante dixi incesaris legio¬
rios impetũ faciũt. Numicle leuisq armature
bili uelocitate p̃dicti qui inter equites puggnabant et
una pariterq eũ equitibus accurreret ac refugere cõsus¬
nt. Cum ħ sepius facerent et proficiseentes iuli
istimarent. Cesar intellex̃ in hil aliud eos cor
insi ut se cogerent castra eo locõ ponerere ubi õmo

Expanded text:
ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino
Abbreviated transcription (Latin):
pio legiones duas frumentandi grã misit. Quod postquã
cesar ex ꝑfuga cognouit castris ex campo in collẽ ac tuciora
loca collocatis atq ibi presidio relicto ip̃e quarta ugilia egressus
preter hostiũ castra proficiscitur cũ copuset oppido potitur.
legiones scipionis comꝑit longuis magris frumenti et cũ
eo contendere conaretur ammaduertit copias hostiũ his
legionibus occurrere suppetias. Que res eius impetũ retar¬
cdauit. Itaq capto .c. hiotio regino eq. pr̃o. scipiõĩs familia¬
rissimo qui ei oppido preerat et ꝑ.atrio.eq. rõ. de cõuẽtu
meensi et fa cameł.xxii. regis ad dutis p̃sidio ibi cũ oppido
legato relicto ip̃e se reciꝑe cepit in castra Cũ iam nõ longe
a castris scipionis abeẽt que tũ necesse erat pretergredi
labienus afframusq cũ omi equitatu leuiq armatura
ermsiclus aclorti agiim euis extremo se offerunt atq

Expanded text:
pio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam pio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmini eius extremo se offerunt atque
Abbreviated transcription (Latin):
facto p̃terito labieno ac retarclato suos equites recepit
columes. Postero die uiba numidasoo eos qui lo
qm̃ in opia frumẽnti p̃mebatur copias oñis in castra cõ¬
mari oceiderent ip̃e castris meensis quarta noctis uigilia
uenit ad oppidum aggar quod agetulis sepe antea
oppugnatum suma q iꝑ ip̃os oppicdanos erat clefensũ.
iin campo castris unispositis ip̃e frumentatũ
uillas cũ ꝑte excercitus profectꝰ magno uimẽtao. hordei. olei
ium fici numero panco tritici atq recreato excercitus redit
ini castra. Scipio interim coguito cesaris discesẜcũ iunuersis
copus consecdit ꝑ uigũ cesarem subsẽqui cep̃. atq ab eiuis castriᷤᷤ
mił. pass .ui. longe t̾nis castris disꝑtitis copiis consedit. Op¬
pidum erat reta quod aberat ab scipione nł. pass. .x. ad eiꝰ
regionem et partem castroꝵ collocatum a cesare aũ diũsũ

Expanded text:
facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco 7 Caesar interim, quoniam inopia frumenti premebatur, copias omnis in castra conmari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum
Abbreviated transcription (Latin):
et collem per quẽ cesax pridie iter fecerat ibi castra duarũ
egionũ facit atq ip̃e quotidie existimans cesarẽ e
spe frum̃tandi grã cõmeaturũ cũ magno equitatu leui¬
q armatura insidiaturus locis icloneis conseclit. Cesar
interim de insidus labiem exꝑfugis certior factus paucos
dies ibi cõmmoratus dum hostes quotieliano instituto
sepe iclem faciendo in neglegentiam adlucerentur subi
mane imꝑat porta clecumana legiones se octo u¬
nas cum ꝑte equitatus sequi atq equitibus p̃missis neq
opinantes insidiatores subito in conuallibus latentes
ui armatura conscicdit circiter .D. reliquos in fue
turpissimã cõiecit. Interim labienus cũ uiiñso equitatu
fugientibus suis suppetias occurrit enius ium multitu.¬
mis cũ equites pauci cesariam iam sustine nõ pos
cesar instructas legiones hostiũ copiis ostencdit. Quo

Expanded text:
et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
eq .ro. et .p. ligaruis affram.mi̾s. Quemi cesar in hispauia cũ
reliquis dumserat et postea se ad pomꝑeiũ contulerat. Inde
ex plio effugerat m affricamq ad uarũ uenerat quẽ ob pri¬
uriũ ꝑfidiamq cesar iussit necari .P. uestrio aut quodeius
frater̃ rome pecumam imꝑatain numerauerat et quod ip̃e
suam causam probauerat cesaris ea nasidi classe captum cũ
ec̃e duceretur heneficio uari ẽẽ seruatũ. Postea sibi
tatem nullã datam transeundi iguouit. Est maffrica cõ¬
suetuelo mebolarum ut in agris et momibus fere uillis sub
habeant specus frumenti conlendi grã atq il p
de recesar ꝑ indicẽ certior factus tertia iugilia legionee
duas cũ equitatu uctit ab castris sius mił . x. pasi atq inde
magno mĩo frumenti hos hastos recipit in tastra. Quib rebus
cognitis labienus progressus absius castris mił. pass. un. ꝑ ugũ

Expanded text:
eques Romanus, et P. Ligarius, Afranianus, quem Caesar in Hispania cum eques Romanus, et P. Ligarius, Afranianus, quem Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde ex proeli effugerat in Africamque ad Varum venerat; quem ob periuri perfidiam Caesar iussit necari. P. Vestrio autem, quod eius frater Romae pecuniam imperatam numeraverat et quod ipse suam causam probaverat Caesari, se a Nasidi classe captum, cum ad necem duceretur, beneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam habde re Caesar per indicem certior factus tertia vigilia legiones duas cum equitatu mittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum
Abbreviated transcription (Latin):
ritum atq trepidantem nactus hostiũ classem sequi cepit.
Interim uarus celeritate cesaris auclacia cõmotus eũ umuer¬
sa classe conuersis naubus hactri metũ uersus fugere cõtẽlit
Quẽ cesar m mił. pass. iiii. consecutus recuꝑata quinq̃rem
cũ sus om̃ibus epipatis atq etiã hostiũ eustodibis cxxx. in ea naue
captis trireinẽ hostiũ proximãq in repugnando erat cõmora¬
ta honustam remigum epibataruniq cepit reliquẽ nauec
atq hadrrmentum in cothonẽ se uiuerse contulerũt. Cesar
eoelem uento promucturiũ suꝑare non potuit atq insalo
manchoris eadem nocte cõmoratuis. pͥma luce hadrimetum
accedit ibiq naubus onerariis que erant exͣcathonẽ ĩcersis
om̃ibusq reliquis ab his ant subeluctis aut in chochonent
compulsis paulisꝑ cõmoratus si forte uellent classe dimicare
rursus se recepit in castra. In eanaue captus est p. uestrius

Expanded text:
rritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. rritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Interim Varus celeritate Caesaris audaciaque commotus cum universa classe conversis navibus Hadrumetum versus fugere contendit. Quem Caesar in milibus passuum IIII consecutus reciperata quinqueremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commorata, onustam remigum epibatarumque cepit. Reliquae naves Caesar eodem vento promunturium superare non potuit atque in salo in ancoris ea nocte commoratus prima luce Hadrumetum accedit ibique navibus onerariis quae erant extra cothonem incensis omnibusque reliquis ab eis aut subductis aut in cothonem compulsis paulisper commoratus, si forte vellent classe dimicare, rursus se recepit in castra. § 64 In ea nave captus est P. Vestrius,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mictit. Cispius quo erat᷑ imissus celeriter ꝑuenit. At¬
iula tempestate iactatus ꝑmũcturiũ superare nõ
tuit atq angłm quencdũ tũtũ a tempestate nactui cũ
classe se longuis a prospectu remouit. Reliqua classis
i salo ad leptim egressa remigibus passimq in
uagantibus par̃. mͥ oppido uictus sui mercaueli gratia
progressus uacua adefensoribus stabat Quib rebus
uarus ex ꝑfuga cogintis occasionẽ nactus iugilia sedã
hadermeto ex cogñtione ẽgressũs pͥmo mane leptini cũ uniuesa
classe uectus naues onerarias que longuis aportu i Salostabant
gnante cep̃. Cesar interini celeriter ꝑmĩcios in castris cũ oꝑa
circiter certior factus que aberant aportu mil. pass: ui equo
ad misso omissis om̃ib rebus celeriter ꝑuenit leptim ibiq mno¬
ratur om̃s ut se naues consequerentur. postea ip̃e ꝑiuilũ na¬
iugiolũl conscendit ii cursu aquilã multitudine nauiũ ꝑt̾¬

Expanded text:
praemittit. Cispius quo erat missus celeriter pervenit; Aqpraemittit. Cispius quo erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus promunturium superare non potuit atque angulum quendam tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu removit. Reliqua classis in salo ad Leptim egressis remigibus passimque in litore vagantibus, partim in oppidum victus sui mercandi gratia progressis, vacua a defensoribus stabat. Quibus rebus Varus ex perfuga cognitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone egressus primo mane Leptim cum universa classe vectus navis onerarias, quae longius a portu in salo stabantgnante cepit. § 63 Caesar interim celeriter per nuntios in castris, cum opera circumiret, certior factus, quae aberant a portu milia passum VI, equo admisso omissis omnibus rebus celeriter pervenit Leptim ibique hortatur omnes ut se naves consequerentur; ipse parvulum navigiolum conscendit, in cursu Aquilam multitudine navium perte
Abbreviated transcription (Latin):
partini uiuoꝵ potiti sunt. Cesar interimi quotidie legio¬
nes in campũ declucere atq opus facere uallũq et fos¬
sam ꝑ mediũ campũ ducere acduersariorq excursio¬
nbus iter officere non intermictit Scipio item mumtio¬
nes contra facere et in iugo a cesare excluderetur ad pro¬
perare. Ita duces utriq et in oꝑibus occupati erant et nichi¬
lominus equestrib p̃lus inter se quotidie dimicabant.
interim uarus classem quã antea utice hiemis grã subdu¬
rat cognnito legionis .on. et .um. exsicilia aduentu cele¬
riter deducit ibiq getulis reugibus epibatisq complet
insidi andiq gr̃a ab utrica progressus hadrymetũ .cu.
lo. nauibus ꝑuenit. Ciuius acluentus insciꝯ cesar luciliũ
cispumi cũ classe .xxuii. nauiũ ad tapsum uersus instatio¬
ẽ p̃sidui gr̃a cõmeatus sui mictit. Itemq quintũ¬
lam cũ .xiii. nauibus longis hadrimetũ ealẽ cdecausa

Expanded text:
partim vivorum potiti sunt. Caesar interim cotidie legiopartim vivorum potiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum deducere atque opus facere vallumque et fossam per medium campum ducere adversariorumque excursionibus ita officere non intermittit. Scipio item munitiones contra facere et, ne iugo a Caesare excluderetur, approperare. Ita duces utrique et in operibus occupati esse et nihilo minus equestribus proeliis inter se cotidie dimicabant. § 62 Interim Varus classem, quam antea Uticae hiemis gratia subduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu celeriter deducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet insidiandique gratia ab Utica progressus Hadrumetum cum LV navibus pervenit. Cuius adventus inscius Caesar L. Cispium cum classe XXVII navium ad Thapsum versus in stationem praesidi gratia commeatus sui mittit itemque Q. Aquilam cum XIII navibus longis Hadrumetum eadem de causa
Abbreviated transcription (Latin):
sagittarios uarie passimq locis certis maxime in cormhus col¬
locauerat. Sic utrorumq ex̃citus instructi non ampliuspla¬
terunt. Iamq cesar dum excercitum suũ intra munitiones
suas reducere cepisset subito umuersis equitatus ulterioꝵ minndaꝵ
getulorq sine frems ad dexteram ꝑtem se mouere propiuᷤᷤ¬
qr cesaris castraque incolle erant se conferre cepit. frena¬
ti aũt equites labiem in loco ꝑmanere legiones distiiẽ
cũ subito pars equitatus cesaris cũ leui armatura
getullos in iussũ ac temere longuis progressu palucdem¬
q trans gressi multitudinẽ hostiũ pauci sustmere non
potuerunt leuiq armatura deserti ac pulsi cõuilnera
uno equite amisso multis equis saucus leuisa¬
ture .xxun. occisis ad suos refugerunt. Quo scdõ eq̃stri
p̃lio facto scipio letus in castra nocte copias reduxit qͦd
propriũ claucliũ bellantibus fortuna tribuere nõ clecͤ

Expanded text:
Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus colSagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus paterunt. Iamque Caesar dum exercitum intra munitiones suas reducere coepisset, subito universus equitatus ulterior Numidarum Gaetulorumque sine frenis ad dextram partem se movere propiusque Caesaris castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars equitatus Caesaris cum levi armatura contra Gaetulos iniussu ac temere longius progressi paludemque transgressi multitudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levique armatura deserta pulsi convulneratique uno equite amisso, multis equis sauciis, levis armaturae XXVII occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri proelio facto Scipio laetus in castra nocte copias reduxit. Quod proprium gaudium bellantibus fortuna tribuere non decrev
Abbreviated transcription (Latin):
mitio certaminis paulo longuis eius equitatus circũuectu
ex improiuso elaucleret multitudmne sua excercitũ cesaris
atq ꝑturbatum iaculis configeret̾ ħ fuit ratio scipionis eo
die preliandi. Cesaris aũt acies ħ mͦ fuit collocata ut a
istro eius cormi ordiar ad detrum et ꝑuenam h.
legionẽ. uiii. et uiii. insimstro corm .xxx.xxuiiii. xiil .xiiii.¬
aũt aciem fere in earum legionũ parte cohortium collocaue¬
rat preterea ex tyromĩ adiecerat paucas tertiã aũt aciem ĩ
simstrũ suũ cormi contulerant et usq ad acieisue mediam
id eo consilio fecerat quod sũi dextrum latus mumtiombus
acluliabatur simstrũ aũt equitatus hostiũ multitudim uti
resisti posset laborabat eodẽq suũ omẽm equitatũ cõtulerat
et quod ei parum conficlebat presiclio. his equitibus legio¬
nẽ.u. p̃miserat leuẽq armaturam inter equites interposuerat

Expanded text:
initio certaminis paulo longius eius equitatus circumvectus initio certaminis paulo longius eius equitatus circumvectus ex improviso clauderet multitudine sua exercitum Caesaris atque perturbatum iaculis configeret. Haec fuit ratio Scipionis eo die proeliandi. § 60 Caesaris autem acies hoc modo fuit collocata, ut ab sinistro eius cornu ordiar et ad dextrum perveniam. Habuit legionem X. et VIIII. in sinistro cornu, XXV., XXVIIII., XIIInu veteranarum legionum partem cohortium collocaverat, praeterea ex tironum adiecerat paucas. Tertiam autem aciem in sinistrum suum cornu contulerat et usque ad aciei suae mediam esset triplex. Id eo consilio fecerat quod suum dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
cdum fore existimabat .I. Ion arbitror ẽẽ p̃termittendum
quẽ admodum excercitum utriusq fuerint maciem instructi.
scipio hoc modo aciem direxit collocabat infronte suas et iube
legiones. Postea autẽ mimidas in subsidiaria acie ita extemia¬
tos et in longitudinẽs derectos ut procul simplex ẽẽ acies me¬
dia ab legionariis militibus uideretur. In cormbis autẽ dup̃¬
ẽẽ ex istimabatur elephantos dextro simstroq cormi colloca¬
uerat equalibus intereos interiectis interuallis Post autẽ elephã
maturas leues mimidasq auxiliarios substituerat equita¬
tũ frenatum umuersum in suo dextro cormi disposuerat. Si.¬
instrum enim cormi oppido urita claudebatur neq erat spa
exquitatus explicandi preterea mimidas leiuisq arm
infinitam multitudinẽ ad dextrã ꝑtem sue aciei opposuerat
fere interiecto non nmus mił. pass. spacio et ad collis radices

Expanded text:
dum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, dum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, quem ad modum exercitum utriusque fuerint in aciem instructi. Scipio hoc modo aciem derexit. Collocabat in fronte suas et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies media ab legionariis militibus videretur.14 Elephantos dextro sinistroque cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, post autem elephantos armaturas levis Numidasque auxiliaris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. Praeterea Numidas levisque armaturae infinitam multitudinem ad dextram partem suae aciei opposuerat fere interiecto non minus mille passuum spatio et ad collis radices
Abbreviated transcription (Latin):
et suꝑciliũ quocldã excelsum nacti non longe a cesaris castris
aciem constituunt atq ibi consistunt. Cesar item producit
copias celeriterq his instructis ante suas mumtiones que erãt
in campo constituit sine clubio existimans ultro aduersarios
cũ tam magnis copiis auxiliisq regis eeñt p̃cliti promptuisq
prosilussẽt ante se concursores propuisq se accessuros equo
ircũuectus legionesq cohortatus signo dato accessi
aucupabatur. sp̃e enim ab sius mumtiombus longus non
sine ratione procecdebat quod in oppido urite quod sc̃ipio
mebat hostiũ erant cohortes armate eiclem aũ op
ad dextrũ latus eius cormi erat oppositũ uerberabaturq
ne si preter gressis ẽẽt ex oppicdo quod eruptione facta ab
itere eũ adhorti concidererent. Preterea hoc quo
causa tardauit quoel eiat locus quidam ꝑ impeditus añ
aciem scipionis quẽ sius impedimento ad ultro occurren¬

Expanded text:
et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Caesar item producit copias celeriterque eis instructis ante suas munitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimans ultro adversarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praediti promptiusque prosiluissent ante, secum concursuros propiusque se accessuros. Equo circumvectus legionesque cohortatus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ipse enim a suis munitionibus longius non sine ratione non procedebat, quod in oppido Uzittae, quod Scipio tenebat, hostium erant cohortes armatae; eidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppido eruptione facta ab latere eum adorti conciderent. Praeterea haec quoque eum causa tardavit, quod erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis impedimento ad ultro occurren
Abbreviated transcription (Latin):
olloquentem uiderunt. Scipio mictit ad aquimũ n
nere eum cum aduersariis cõloqui mhilomimis eius sermonẽ
nuntius ad se refferret sed restare ut reliqua que si uellet ꝑa¬
geret uiator preterea ab uiba ad eũ est missus qui d
audiente saserna uetat te rex colloqui quo nuĩcio ꝑterritus
dissessit et dicto audiens fuit regi usu uenisse. Hoc eiui .ro.
nisq omĩb iube barbaro potius ob obedientem fuisse quam
aut scipionis obtemperasse nuntio aut cesaris eiuscdẽ partil
uubus in columen reuerti malle Atq etiã et suꝑbu¬
factũ nõ mm̃. aquimũ hominẽ nouu pariũq senatorẽ s
in scipionẽ hommnẽ illa familia clignitite honoribus p̃stantem
ip̃e uteretur. Itaq factum ut scipis ad albũ sese uestitũ trãs¬
ferret et uibe hoĩ suꝑbissimo meritissimoq obtemꝑaret.
Postero die umuersas om̃iũ copias de castris omĩb delucũt

Expanded text:
colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, ncolloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum nihilo minus eius sermonem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit et dicto audiens fuit regi. Usu venisse hoc civi Romanfortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etiam et suactum non in M. Aquinum, hominem novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa familia, dignitate, honoribus praestantem. ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die universas omnium copias de castris omnibus educunt
Abbreviated transcription (Latin):
contra getulos. Cesar brachiis prefectis ꝑmotii q usq eo qͦ
telũ ex oppido obici nõ possẽt castra munit balistis scorpioĩb
crebris ante frontẽ castroꝵ contraq oppidum coll¬
clefensores muri cdetere non intermictit eoq .u. legiones
ex suꝑioribus castris educit Qua facultate oblata illustrio
notissimi q conspectũ amicoꝵ proꝑnnquoꝵq effi¬
bant atq̃ interse colloquebantur que  quid utilitatis hrẽt
cesarem nõ fallebat nãq̃ getulu ex equitatu regio nobilio¬
res equitatũ prefecti quoꝵ pares cũ mario autemeruerãt
eiusq beneficio agris fimibusq cdonati pꝰsille uictoriam
sub hiempsas regis erant dati. Potestatem occasione capta
nocte iam luminibus accensis cũ equis cambusq sius circiter ĩ. ꝑfu¬
giunt in cesaris castra que erant in campo proxie locũ
ex tali incõmodo essent fore ꝑ id tempus.m̃. aquimũ cũ e saserna

Expanded text:
contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legiones ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum propinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna
Abbreviated transcription (Latin):
aule fontei quod tribunus militũ sediciosus malus tuus fiusti te
ab excercitu dimicto titeisaliene tñ.tiro.c. clusianas cũ ordine
in meo excercitu beneficio nõ uirtute sitis consẽcuti ita uosges¬
seritis ut neq hello fortes neq pace boni aut utiles fueritis
magis in seditione concitandisq militibus acluersar
inclignos uos ẽẽ arbitror qui meo excercitu orelines ducatis
sõsq facio et quantũ potest abẽẽ ex affrica iubeo. It
dit eos centurionibus et singulis non amplius singulos ad¬
dociumus ael suos ciues ꝑueniunt quoꝵ auctoritate facile
aclclucti cesarisq nonnĩe ꝑsuasi arege iuba clesciscunt cele¬
riterq cuncti arma capiunt Contraq regem face nõ dubitã
Quibus rebus cognitis iuba discentus triplici bello et ne¬
cessitateq coactus de suis copiii quas contra eesarem ad du¬
it sex cohortes infines regni sui mictit que eent pres

Expanded text:
A. Fontei, quod tribunus militum seditiosus malusque civis fuisti, te A. Fontei, quod tribunus militum seditiosus malusque civis fuisti, te ab exercitu dimitto. T. Saliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu beneficio non virtute consecuti ita vos gesseritis ut neque bello fortes neque pace boni aut utiles fueritis et magis in seditione concitandisque militibus adversum indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos addocuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
rum ut insidiandi gr̃a ibi cõmorantiũ classem insicłent
impruclentes uella m altũ lederũt ac dui multũq iac¬
tati tandem paucis post dieb siti mopiaq confecti ad ce¬
sarem peruenuint Quibus legionibus expositis meror
italia pͥstine licentie militaris ac rapmarũ ceri
hominũ paruuilam mͦ cansulam nactus quod cesar
familia sua atq iumentis occupauisset neq militem
umũ absicilia substulisset. Postero die de suggestu
cõuocatis om̃ĩum legionũ tribuns centurionibus¬
q maxime uellem inquit hoĩe suc petulantie muneq
tuuĩt quo ceteri dissimiliter se gerant. Ego met ip̃m documẽtũ
more militari constituam .c. auiene quod in italiã milites põ. Rõ.
aiaues imposiusti tuaq oꝑa militibusq tp̃r necessario res. p̃. ca¬
ret. obeas res ignomune causa ab excercitu meo te remoueo ho¬
dieq ex affrica ab eẽ et quantũ potest proficisci iubeo Iterq te

Expanded text:
rum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent rum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudentes, vela in altum dederunt ac diu multumque iactati tandem multis post diebus siti inopiaque confecti ad Caesarem perveniunt. § 54 Quibus legionibus expositis memor in Italia pristinae licentiae militaris ac rapinarum certorum hominum parvulam modo causulam nactus Caesar, quofamilia sua atque iumentis occupavisset neque militem unum ab Sicilia sustulisset, postero die de suggestu convocatis omnium legionum tribunis centurionibusque, 'Maxime vellem,' inquit, 'homines suae petulantiae nimiaeque modum neque terminum constituunt, quo ceteri dissimiliter se gerant egomet ipse documentum more militari constituam. C. Aviene, quod in Italia milites populi Romanavis imposuisti tuaque opera militibus tempore necessario res publica caret, ob eas res ignominiae causa ab exercitu meo te removeo hodieque ex Africa abesse et quantum pote proficisci iubeo. Itemque te,
Abbreviated transcription (Latin):
cupide insequentes. Disꝑsosq impetũ fecerunt atq eos
nuulneratos in castra regia reppullerunt multo
his interfecerunt. Quod m in noctem p̃liũ eẽt cõiectũ pului¬
q uento flatus om̃iũ prospectus effecisset. Iuba cũ labieno
capiti inpostestatem cesaris uenissent equitatusq cũ leui arma¬
tura funditus ad internetionẽ deletus eẽt interm mere¬
libiliter exlegꝰ ii. et uiscipionis imlites diffugere par¬
tim in castra cesaris ꝑtimm quas quisq poterat regiones
ꝑuemire. Itemq equites curiã diffisi scipioni eiusq copiis
complures se eoclem conferebant. Dũ ħ circũ uritã ab u¬
utrisq ducibus ad ministrantur legionesdue .x. et xmil
ex sicilia nauibus onerariis profecte cũ iam non longe a
portu ruspine abee̾nt. Conspicate naues cesarianas que
instatione apud tapsum stabant ueriti ne maduersario¬

Expanded text:
cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos convulneratos usque in castra regia reppulerunt multosque ex eis interfecerunt. Quod nisi in noctem proelium esset coniectum pulvisque vento elatus omnium prospectui offecisset, Iuba cum Labieno capti in potestatem Caesaris venissent, equitatusque cum levi armatura funditus ad internecionem deletus esset. Interim incredibiliter ex legione IIII. et VI. Scipionis milites diffugere partim in castra Caesaris, partim in quas quisque poterat regiones pervenire; itemque equites Curioniani diffisi Scipioni eiusque copiis complures se eodem conferebant. § 53 Dum haec circum Uzittam ab utrisque ducibus administrantur, legiones duae, X. et VIIII., ex Sicilia navibus onerariis profectae, cum iam non longe a portu Ruspinae abessent, conspicati navis Caesarianas quae in statione apud Thapsum stabant, veriti ne in adversario
Abbreviated transcription (Latin):
equitatus multitudie circũuentus ab oppugnatione de-¬
terreretur. Preterea quo facilius colloquia fieri possent et
si quis perfugere uellent id quod antea semꝑ accidebat
magno cũ eoꝵ ꝑiculo tũ facile et sine ꝑiculo fieret. Uoluit
etiam erperiri cum propius hostem accessisset hret ne
in animo cdumcare Accelebat etiã ad reliquas causas qͦd
is locus dep̃ssus est puteiq ibio non nulli fieri complures pote¬
ant Aquatione enm longa et angusta utebantur.
oꝑa que ante clixifiebant alegione interim pars acie ante opꝰ
instructa sub hoste stabat equites barbari leuisq armature
oĩ equitatu leuiq armatura uiba. scipio. labienus in le¬
gionarios impetũ fecerunt. Equites cesarian ĩ un
res ałr̃ acdue rsariis cecidit. NIamq cesar ex medio itmẽre
pris reductis equitibus suis auxiliũ tulit. Equite
aluentũ legionũ aĩo acldito conuersis equis in muidas

Expanded text:
equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deequitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat puteique ibi non nulli fieri poterant: aquatione enim longa et angusta utebatur. Dum haec opera quae ante dixi fiebant a legione, interim pars acie ante opus instructa sub hoste stabat; equites barbari levisque armaturaomni equitatu levique armatura Iuba, Scipio, Labienus in legionarios impetum fecerunt. Equites Caesariani vi ures aliter adversariis cecidit: namque Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas
Abbreviated transcription (Latin):
abusi siue obliti p̃ceptoꝵ labiem siue ueriti ne infossa ab
equitibus opprimerentur rari ac singłi de rupe prodire
et sũmam petere collis. Quos cesaris equites consequuti partĩ
inferfecerunt paxtim uiuoꝵ sunt potiti. Demde protimis collẽ
petere conctenacrunt atq eum decusso labiem p̃sidio cele¬
riter occupauerunt. Labiemis cũ ꝑte equitum iux fugã
sibi peperit salutem. Hac re ꝑ equites gesta cesar legiombus
oꝑa clistribuit atq meo colle quo erat potitus castra mu¬
niuit. Demde ab suis maximis castris ꝑ mediũ campũ e
regione oppicli irrite quod mter sua castra et cipionis
in plamciem positũ erat tenebaturq ascipione duobra¬
chia instituit luci et ita erigere it ad angulũ dextrũ
simistrũq eius oppidi cõueniret li. hac ratione opus instu¬
bat ut cũ propius oppidũ copias ad mouisset oppugnare¬
q cepisset tecta latera sius mmunitionibus haberet ne ab

Expanded text:
abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab equitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodire et summa petere collis. Quos Caesaris equites consecuti partim interfecerunt, partim vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atque eum decusso Labieni praesidio celeriter occupaverunt. Labienus cum parte equitum vix fuga sibi peperit salutem. § 51 Hac re per equites gesta Caesar legionibus opera distribuit atque in eo colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castra et Scipionis in planitie positum erat tenebaturque a Scipione, duo bracchia instituit ducere et ita dirigere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius oppidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab
Abbreviated transcription (Latin):
ximũ collem occupauerunt atq ita longius sibi progrediendi
eripuerunt facultatem eiusdẽ collis occupandi grã labiemiᷤᷤ
consiliũ ceꝑat et quo propriore loco fuerat eo celerus occur¬
rerat. Erat cõuallis satis magna latitudmne altitudine p̃ru¬
prerupta crebrislocis spelunce in modũ subruptis que erãt
trangrediencle cesari antequam aed eum collem quẽ caꝑe
uolebat ꝑuemretur ultraq eam conuallem oliuetũ uetus
crebris arboribus condensum. Hic cũ labiemis aĩadũtissẽt
leuiq armatura conseedit et preterea post montẽ collesq¬
ut cum ip̃e ex improuiso legionarios adortus ẽẽt ex colle se
equitatus ostenderet ut re cduplici ꝑturbatus cesar ex̃citus
eius neq retro regrediundi neq ultra procedene
ta facultatate circũuentus consideretur. Cesar postquã qͥti¬
tu ante p̃misso inscius insidiarũ cũ ad eũ locũ uenisset

Expanded text:
roximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi roximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi eriperent facultatem.7 Eiusdem collis occupandi Labienus consilium ceperat et quo propiore loco fuerat eo celerius occurrerat. § 50 Erat convallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, crebris locis speluncae in modum subrutis, quae erat transgredienda Caesari, ante quam ad eum collem quem capere volebat perveniretur; ultraque eam convallem olivetum vetus crebris arboribus condensum. Hic cum Labienus animadvertisset levique armatura consedit et praeterea post montem collesqut, cum ipse ex improviso legionarios adortus esset, ex colle se equitatus ostenderet, ut re duplici perturbatus Caesar eiusque exercitus neque retro regrediendi neque ultra procedendi oblata facultate circumventus concideretur. Caesar postquam equitatu ante praemisso inscius insidiarum cum ad eum locum venisset,
Abbreviated transcription (Latin):
i. haued ita longe abscipione conscedit. Erat in casti
excercitus enis magis suspensiore animo ante aluentum
ibe cõmonebantur postꝙͣ nõ castra castris contul
spectis eius copiis omnẽ timorẽ deponit. Ita quã antea
absens habuerat auctoritatẽ eam omẽm presens diiserat.
Quo facto cui ius facile fuit in lactũ scipiomi additũq aĩ¬
mũ ficluciamq regis aduentu. Nam postero die umũ¬
sas suas regisq copias cum elephantis .lx. productas in
aciem quam speciosissime potuit instrux̃. ac paulo lon¬
guis progressus ab sus mumtiombus haud ita dui cõmora¬
tus se recepit in castra. Cesar postquã animaduertit sci¬
piomis auxilia fereq expectasset omĩa cõuenisse neq
moram pugnandi ullam fore ꝑ uigũ sumũ cũ copiis pro¬
redi cepit et brachia protimis ducere et castella
re propiusq scipionẽ capiencdo loca excelsa occupare
contenlit. Aduersarii magnituline copiarũ confisi ꝓ¬

Expanded text:
vi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castvi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castexercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur; postquam vero castra castris contulit, despectis eius copiis omnem timorem deponit. Ita quam antea absens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimiserat. — Quo facto cuivis facile fuit intellectu Scipioni additum animum fiduciamque regis adventu. Nam postero die universas suas regisque copias cum elephantis LX productas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munitionibus haud ita diu commoratus se recipit in castra. § 49 Caesar postquam animadvertit Scipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, per iugum summum cum copiis progredi coepit et bracchia protinus ducere et castella munire propiusque Scipionem capiendo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii magnitudine copiarum confisi p
Abbreviated transcription (Latin):
d quiescebant ieliqui ex uestimentis tentoriolis
atq harũdimbus corusq contextis ꝑmanebant Itaq su¬
bito ymbre grandine q consecuta grauata pendere tene¬
ris aqua quq uel subrupta disiecta q nocte in ten
ignbus extinctis rebusq aluictũ partini omñbus copiis corrup¬
tis ꝑ castra passim uagabantur scutisq capita contegebant Ea¬
em nocte .u. legionis piloꝵ cacumina sua sponte arse
Rex interim iuba de equestri prelio scipionis cercior factus
euocatusq ab eodem luteris p̃fecto saluberre cũ parte exc̃citus
itͣ sitiũ relicto ut secũ ip̃e aliquid auctoritatis hr̃e
citus scipionis aut terrore cesaris cũ tribus legionbus eqͥ¬
tibusq frenatis .d .ccc. mimidis smne frems peditibusq
uis armature grandi mimero elephantis .xxx. egi
a regno ad scipionem est profectiis postquã ad eũ ꝑuenit
castrisq regis seorsum positis cũ eis copus quas cõmemora¬

Expanded text:
adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstinctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus evocatusque ab eodem litteris praefecto Saburra cum parte exercitus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemora
Abbreviated transcription (Latin):
tiombus cũ longis nauibus apud tapsum custodie
ob neglegentiam ignomime causa limict indos ab ex̃citu
iussimũ q in eos eclictum proponendũ curauit. Pe
namq uergiliaꝵ signo confecto circiter iugilia scdã noctis
nbus cum saxa grandine subito est exorsus ingens
hoc autem in cõmodũ accesserat quod cesar non more
suꝑiorum imꝑatorũ mhibernis exciteum continebat sed
ercio quartoq die procedendo propiusq hostem.
cdendo castra cõminuebat oꝑe q faciendo milites se circũ¬
spiciendo non habebant facultatem. Preterea ita ex sicilia
excercitum transportabat ut preter ip̃m militem et ar¬
ma necuas ne mancipiũ nec ullã rẽ que usui ẽẽ militi
consueuit in nauis impom pateretur. In affrica autẽ non
rodo sibi quicquã non acquisierant aut parauera
etiam propter annone caritatem aut parta cõsup̃serant.
Quibus rebus acteniati oppido ꝑ quã pauci sub pellibus

Expanded text:
stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiaestationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiaeob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 4Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens. Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar non more superiorum temporum in hibernis exercitum continebat, sed in tertio quartoque die procedendo propiusque hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui militi esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adquisierant aut paraverant sed etiam propter annonae caritatem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus
Abbreviated transcription (Latin):
matosq consistam neq ego istud facturus sum et te magnoꝑe ut
de negotio desitas adortor Contra cuiꝰ em̃ copias contendas simi
antea erꝑtus es licet nũc cognoscas. Elige ex tius coho
unã quam putas eẽt firmissimã et constitue contra me ego aũt
ex meis cõmilitonibus quos nũc in tua tenes potestate nõ ãpliꝰ
nam tũ ex uirtute nr̃a intelliges quid ex tuis copns suꝑa
locutus est ira ꝑscitus cipio atq animi dolore incensus amniuit
uriomibus quid fieri uellet atq ante pedes centurionẽ
fecit reliquosq ueteranos atirombus iubet secerm. Aducite
istos inquit nephario scelere cõtaminatos et cecde ciuiũ sagmnatos
xtra uallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti
aũt ubet inter legiones disꝑtiri et cõmimũ cũ ticida in cõspec¬
tum suũ prohibet adduci. Qua ex re cõmotus cesar eos quos i

Expanded text:
armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperlocutus, ira percitus Scipio atque animi dolore incensus innuit suis centurionibus quid fieri vellet, atque ante pedes centurionem interfecit reliquosque veteranos a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in
Abbreviated transcription (Latin):
uos certo scio sed illius scelerati ur̃i imꝑatoris impulsu et impe¬
rio coactos ciues et optimũ quẽq nepharie consectari quos
qm̃i fortuna in na ur̃am detulit potestatem si id quod face̾
debetis rem.p. cũ optimo quoq defendetis certũ e uobis iutã
et pecumam clare Qua propter quid sentiatis proloquimini. Hac
habita orõne scipio cũ existimasset prosuo beneficio smne dubio ab
grãs sibi actũ iri potestatem his dicundi fecit. Exhis centu
legit .xiiil. pro tuo inquit sũmo beneficio scipio tibi grãs agas
ago non enĩ imꝑatorẽ te appello quoel mͥ uitam in columitatem
Ali uire capto polliceris et forsitan isto uterer beneficio
ei sumũ scelus aduingeretur ego ne contra cesarem imꝑatorẽ
meũ apued quẽ ordinẽ duxiq eusq ex̾citũ pro ciuiꝰ dignita
uictoriaq ampluis .xxxui. annos clepugnaui aduer

Expanded text:
vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et impevos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloquimini.' § 45 Hac habita oratione Scipio cum existimasset pro suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus