comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem preserti nullis cũ impelimẽtis. tũ angustis
uiaꝵ ꝗͣ maxĩe pot̃ contrahit eo consilio ut in
sũma cõtẽp̃tione hostib ueĩat. Interi spetulato¬
ribus in om̃s ꝑtes dinissis ex plorat: quo cõmodissimo
itinere ualles transtre possit. Eo dic pariuilis eq̃stri¬
bus preliis ad aquã factis utriq se se suo loco cõtine
Galli ꝗd ampliores copias que uon du couenerãt ex¬
pectabant. Cesar si forte timoris simulatõe hostes
in suu locu dicere posset ut citra ualle pro castris
prelio contenderet Sid id effice̾ nõ posset. ut explo¬
ratis itineribus miniore cũ ꝑicło uallu riuũq trã¬
siret. Prima luce hostiuz equitatus ad castra ac
consulto: equites cedere seq ui castra reciꝑe iub&
simul ex om̃ib ꝑtib castra altiore uallo muniri.
portasq instrui atq inhis administrandis rebus
qͣ maxĩe concursari e cũ simulatõe agi timoris

Expanded text:
tem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis tem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accconsulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris
Abbreviated transcription (Latin):
ad Cesarem om̃ib copiis contendut. Hee erãt
armato circit̾ milia. lx. Cicero data facultate
gallu ab eode uerticone: quẽ sup demonstraumꝰ.
reperit. qui lr̃as ad Cesare deferat. Nuc̃ amon&
iter caute diligent̾q faciat. ꝑscribit in litteris hos¬
tes ab se discessisse. om̃eq multitudiẽ ad eum
cõuertisse. Quibus litteris circiter media noc¬
te Cesar suos oblatis suos facit certiores: eosq
ad dimicandu aĩo confirmat. Postero die
luce prima mouet castra et cirtiter milia passuũ
.uiiͦ ͬ progressus trans ualle & riuum multitu¬
diẽ hostiui conspicatꝰ. Erat magni ꝑiculi res
tantulis copiis iniquo loco dimicare tuc̃. Sed¬
qm̃ obsidione liberatu Cicerone sciebat equo
aĩõ remittendu de celeritate existimabat
Consedit eꝗͣ equissimo loco põt Castra cõmunit.
atq hec si erãt exigua ꝑse iux hõiu milui sep¬

Expanded text:
ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium sep
Abbreviated transcription (Latin):
Tuc̃ cuida ex equitibus gallis magnis p̃miis ꝑsua¬
der uni ad Cicerone eplas deferat. hac̃ grecis
conscriptã litteris mittit: ne int̾cepta ẽpła nr̃a
ab hostib consila cognoscant᷑. si addire non pos¬
sit: monet. ut tragula cũ epła ad angumẽtum
deligataꝵ intra municione castroꝵ abiciat. In¬
In
literis scribit se cũ legionibus profectũ celerit᷑
adfore: hortatꝰ ut pristinã uirtute retineat.
Sallus ꝑicł ueritus ut erat p̾ceptũ tragula mit¬
tit hec casu ad turrim adhesit. neq ab nr̃is bi¬
duo aĩaduersa: tercia die aquoda milite cõspicit᷑:
dempta ad Ciceronez defertur. Ille ꝑ lecta ĩ cõ¬
uẽtu militu recitat. maxĩaq om̃es leticia afficit
Tunc fumi incendioꝵ procul uidebant que res
om̃e dubitacione aduẽtus legionũ expulit.
Galli re cog̾ta ꝑ exploratores: obsidione relĩ quũt:

Expanded text:
Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuaTum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tus obsides ciuitatu lrãs publicas frumẽtuq oẽ
q eo tollerande hiemis causa deuexerat reliq̃¬
bat. Fabuis ut imꝑatu erat non ita multu
moratũs in itinere cũ legione occurrit.Labie¬
nus interitu Sabimi & cede cohortu cogͥta cu
om̃es ad eu treueroꝵ copie uenissent ueritus ne
ex hibernis fuge simile profectione fecisset: ut
hostiu impetu sustine̾ non posset. preserti quos
recenti uictoria efferri sciret. Irãs Cxsari dimit¬
nt ꝗͣto cũ ꝑiculo legione ex hibernis educturus
esset. rem gestam in Eburonibus ꝑscribit. doc&
om̃es peditatus equitatusq copias treueroꝵ tria
milia passiu lõge absius castris consedisse. Cesax
consilio eius probato & si opinione triu legio¬
nu deiectus ad duas redierat tñ unũ cõe sa¬
lutis auxiliu in celeritate ponebat. Ueĩt magͥs
itineribus in neruioꝵ fines. ibi ex captiuis cogͦscit

Expanded text:
tus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne tus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
pitione uersatus ad Cesare ꝑueĩt ab eo de ꝑiculis
Ciccronis legionisq cognoscit᷑. Cesar atcepns lñs
hora circiter Undecim& stati nũciu inbelloriacos ad
Marcu Crassu questorẽ mittit cuiꝰ hiberna ab eãt
ab eo milia passuu .xxu. Iubet media nocte legionez
proficisci celeriterq ad se ueĩre. Exit cũ nũcio
Crassus. Alteꝵ ad gauim fabiũ legatũ mittit ut ĩ
Atrebatũ fines legione adducat. qua sibi iter fatiẽ¬
dum. Seribit Labieno si rei.p. cõmodo facere pos¬
ser cũ legione ad fines neruioꝵ ueĩat. Reliquã
ꝑte excĩtus quel paulo aberat longuis nõ putat
expectãda. Equites circiter quadringẽtos ex prox¬
imis hibernis collegit. hora circit᷑ tercia ab ante¬
cursorib đ crassi aduẽtu certior factus. eo die
nulia passuu .xx. ꝓcedit. Crassum Samarobriue
p̃fecit legionẽq attribuit qđ sibi impedimẽta ex̾ci¬

Expanded text:
picione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis picione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exerci
Abbreviated transcription (Latin):
cõuertit. Illit uo̾ occursat occius gladio cominꝰ
rem gerit Uorenus atq uno interfecto reliquos
paulu propellit. Ou cupiduis instat in locu de¬
iectus inferiore cõcidit. Huic Rursus circuuẽto
fert subsidiu pullo. atq ambo in columes cõplu¬
ribus interfectis. sũma cũ laude se se int᷑ muni¬
tiones recipiũt. Sic fortua in cõtencõe & Etannĩẽ
utrũq ẜuauit. Ut alter alti inimicus auxilio
salutiq cẽt. neq diuidicari posset uterutri uirtute
ante ferendus uideret. Quãto erat indies gra¬
uior atq asperior pugna et maxĩe q̃ magna
ꝑte militu cõfecta uulneribus: res ad pau̾citate
ad Cesare mittebant᷑ .ẜ Erat unus inter neruio
noiẽ uerucon loco natus honesto. qui prima obsi¬
dione ad Cicerone ꝑfugerat. suãq ci fide pre¬
stiterat. Nic ẜuo spe libextans magnisq ꝑsuade
ut literas ad Cesare deferat. Has ille in iaculo
illigatas effert. & gallus inter gallos sine ulla sus¬

Expanded text:
 occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem dad Caesarem mittebantur; nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla sus
Abbreviated transcription (Latin):
tudine cognita Cęsar. ne grauiori bello occurreret:
maturius. ꝗͣ cõsueuerat ad ex̾citu proficiscit᷑. Eo cũ
uẽ isse: ea quȩ fore suspicatus erat. facta cognouit:¬
N missas legationes ab non nullis cuutarib adgͥmanos.
inuitatosq eos uti ab rheno discederẽt. omĩa queq
postulassent abse fore parata. Qua spe adducti gmãi
latius uagabant᷑ in fines ehuronii & condrusonũ: qui
sũt treueroꝵ clientes peruenerãt. Principibus gallie
uocatis: Cęsar. ea que cognouerãt dissimulanda sibi existi¬
mauit eoꝵq aĩs ꝑ mulsis e confiriatis equitatuq impa¬
to. bellũ cũ gerinanis gerẽ constituit. Re frumẽtaria
comꝑata: equitatibusq delectis. iter in ea loca facere cepit.
quibus in locis germanos esse audiebat. Aquibꝰ cum
pancoꝵ dioꝵ iter ab esset. legati ab his uenerũt. Quoꝵ
hec fuit orõ. Sermanos neq priores. Pͦ. R. bellu infer¬

Expanded text:
tudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, tudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum infer
Abbreviated transcription (Latin):
octupatis priusꝗ̃ ea pars menapioꝵ. quę citra rhenu
erat. cercior fieret. flumẽ trãsierũt: atq om̃ib eoꝵ
odificiis occupatis: reliquã eoꝵ ꝑte hiemis se copiis alue¬
rũt. His de rebus Cęsar Certior factus. & infirmita¬
te galloꝵ ueritus. qđ sut in consiliis capiendis mobiles.
& nouis rebus student. nichil his cõmittendũ existima¬
uit. Est ei hoc gallice consuetudinis: uti & uiato¬
res ẽ iniitos consistere cogãt. & qd quisq coꝵ de
quaq re audierit aut cognouerit: querãt & merca¬
tores in oppidis uulgus circũsistat. quibusq exregi¬
onibus ueĩant. quasq ili res cognouerĩt pronũciare
cogant. His rebus atq audicionibus ꝑ moti: d sumis
sȩpe rebus consiliã iniunt. quoꝵ eos in uestigio penitẽ
netesse est ca incertis moribus seriuat: & pleriq ad
uoluntate eoꝵ eoꝵ ficta respondeant. Qua consue

Expanded text:
occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circuonibus veniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti, de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus serviant, et plerique ad voluntatem eorum ficta respo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui complures annos Sue uoꝵ uim sustinuerur. Ad extre¬
mũ iñ agris expulsi: & multis locis germanię triẽniu
uagati. ad rhenũ ꝑuenerũt. Quas regiones menapii inco¬
sebat̃ & ad utrãq ripam fliũs agros. edificia uicosq ha¬
bebant. Sed tante multitudinis aditu pperriti. ex his edi¬
ficiis que trans flumẽ hũerant. demigrauerut & cis
rhenu dispoĩtis presidiis germanos transire prohibebant.
lli omĩa expti. cu neq ui contendere pꝑ in opiam na¬
uium neq clam transire. pꝑ custodias in enapioꝵ pt
possent. reuerti se in suas sedes regionesq simulauerũt.
t cridui uia progressi: rursus reuerterũt. atq omĩ hoc
itinẽ uina nocte equitatu confecto inscios in opinãtesq
menapios oppresserũt. Qui de germaoꝵ discessu per
exploratores certiores facti. sine metu transrhenum
in suos uicos remigrauerũt. His interfectis. nauibq eoꝵ

Expanded text:
qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extrequi complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quẽius nũm ephipiatoꝵ equitu. ꝗͣuis panci adire
quod ea re ad laborez ferendu remollescere hoies
atq effeminari arbitrant᷑. Publice maxĩa putant
esse laude. ꝗͣ latissime asuis fimbus uagari agros.
hat re significari magnũ nũm ciuitatu sua ium
sustinere nõ posse. Itaq una exparte a sueuis cirtitꝰ
milia passuu seẜcenta agri uacare dicuntꝰ: ad al¬
teram ꝑtem succedũt. ubi qui quoꝵ fuit cuntas
ampla atq florens: ut est captus germanoꝵ: et
res propterea quod rhenũ attingũt. multũq ad eos
mercatores uenditant & ip̃i ꝑꝑ propinquitate
quod gallicis sunt moribus assuefacti. Hos cu
Sueui. multis sẽpe bellis experti. propter amplitu¬
diẽs. grauitate q ciuitatis. finibus expellere nõ
potiussent: tñ uectigales sibi fecerũt. ac multo
humiliores infirmioresq redegerũt. In eadem
causa fuerũt usipetes & tͥancteri. quos sup̃ diximꝰ

Expanded text:
quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ires, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus;
Abbreviated transcription (Latin):
tate uitę. quod a pueris nullo officio atq disciplina
assuefacti. nichil omĩo cont᷑ uolũtate faciant & uires
alit & in mani corpoꝵ maguitudine hoĩes efficit. atq in
eam se consuetudie adduxerũt. ut locis frigidissimis neq
ercatoribus ẽ aditus. magis eo ut ꝙ̃ bello cęperint qbo
uendant habeant: ꝗͣ quod ullã rem ad se importari
desiderẽt: quin & uimentis quibus maxĩe galli de¬
lectantur queq impenso parant precio gerinani
importatis his non utuntur. sed quȩ sũt apud eos
nata parua atq deformia. hȩc quotidiana ex̃citacõe
sumi ut sint laboris efficiũt. Equestribus preliis
sepe ex equis desiliunt ac pedib prxliant᷑. equosq code
remanere uestigio assuefecerũt. ad quos se celeriter
cu usus est recipiũt. Neq eoꝵ moribus turpuis ⁊¬
quitꝗͣ aut inertus hẽtur ꝗͣ ephiłus uti. Itaq ad

Expanded text:
tate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina tate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad
Abbreviated transcription (Latin):
A que secuta est hieme. qui fuit ãnus
Sneo pompeio. Marco Crasso cosulib.
Usipetes. germani: & item tͥancteri:
magna cu multitudiẽ hõni flumẽ
rhenu transierũt non longe a maĩ
quo rhenus influit. Causa transcundi fuit: quod
a Sucuis complures annos exagitati bello p̃mebant᷑.
Cagricultura prohibebantur. Sueuoꝵ gens est
longe maxĩa & bellicosissima germanoꝵ omniu.
Hi centũ pagos habere dicũt᷑. Ex quibus quot annis
singula milia armatoꝵ bellandi cã efinibus educũt:
reliqui qui domi manserũt. se atq illos alunt. Hi
rursus inuice anno post in armis sũt. illi domi rema¬
nẽt. Sic neq agricultura nec ratio nec usus belli in¬
termittit᷑: sed priuati ac seꝑati agri apud eos nichil
est: neq longuis anno remanere uno in loco incolen¬
di causa licet neq multũ frumẽto: sed maxĩa ꝑte
lacte atq pecore uiuũt. Multũq sũt ĩ uenationibus.
Quȩ res & cibi gne & quotidiana ex̾citatione & liber¬

Expanded text:
Ea quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et liber
Abbreviated transcription (Latin):
nie se se Crasso dedidit. obsidesq ultro misit. Quo in
nũo fuerut tarbelli. bigetriones. proaniiͥ. euocates: tarui¬
sates. flustates: gaites. austi garũni: sibutrates: cocosates.
aucę ultimȩ nationes anni tprẽ confisęꝙ hiems suberãt
hoc facere neglexerũt. Eodem fere tempore Cȩsar
bitratus id bellu celeriter confici posse: eo ex̾citu adduxit:
Qui longe alia ratione ac reliqui galli bellu gere ce¬
perũt. Na quod intelligebat᷑ maxĩas nationes: quȩ
prelio contendisset̃. pulsas suꝑatasq esse : eo quod cõ

Expanded text:
niae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in niae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, bitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas supera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatu eductis his cohortibus quę pręsidio castris relictȩ
interrite a labore erat: & longiore itinẽ circũductis.
ne ex hostiui castris conspici possent: oiu oculis mẽ¬
tibusq ad pugnã intentis celeriter ad eas quas dixinaꝰ
munitiones ꝑuenerũt: atq proruptis his prius in hostiũ
castris constiterut: ꝗͣ plane ab his uideri aut quid rei
gereret᷑ cognosci possir. Tum uõ lamore ab ea ꝑte
tudito nr̃i redintegratis uiribus. quod pleꝵq inspe uic¬
toriȩ actidere consueuit. atrius impugnare cęperunt.
Lostes undiq circũuenti. desꝑatis om̃ibus rebus se per
munitiones deiicere. & fuga salute petere intẽderũt.
uos equitatus aꝑtissimis campis consectatus ex mĩo¬
miliu .L. quȩ ex aquitania cantabrisq cõueĩsse con¬
stabat. uix quarta parte relicta: multa nocte se in
castra recipit. Hac audita pugna: maxiã pars aꝗga¬

Expanded text:
eratum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae eratum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquita
Abbreviated transcription (Latin):
ores ad pugnandu estetiss&. atq oiu uoces audirent᷑
ex pectari duicius non oportere: quin ad castra iretur
cohortatus suos om̃ib cupiẽtibus ad hostiu castra cõ¬
tendit. Ibi cu alii fossas complerẽt alii multis telis con¬
iectis defensores uallo munirionibq depellerẽt. auxili¬
aresq quibus adpugnã nõ multu erassus confidebat
lapidibus telisq sub ministrandis &aggere cespitibus
comportandis speciẽ atq opimonẽ pugnãtiu p̃berẽt.
um item ab hostibus cõstanter ac non timide pugna¬
retur. telaq ex loco suꝑiore missa non frustra accẽdent
equites circuitis hostiu castris. Crasso renũciauerũt
non eade esse diligentia ab decumana porta castra
munita. fatilẽq aditu hr̃e. Crassus equitu prefectos
cohortatus ut magnis prȩmiis pollicitationibq suos
excitarẽt. Ouid fieri uelit ostendit. Illi ut erat imn¬

Expanded text:
ores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur ores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imp
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽtu cõmeatũq sibi supportari. in dies hostiu nũm
augeri. non conctandu existimauit quin pugna decer¬
taret. Hac re ad consiliu delata: ubi omes ide sentire
intellexit. posteꝵ die pugnę constituit. Prima luce pro¬
ductis om̃ibus copiis : duplici atie instifuta: auxiliis in
media aciem collęctis:. quid hostes consilii caperẽt expec¬
tabat. Illi & si ꝑꝑ multitudĩe & ueteris belli gloria
paucitatẽq nr̃oꝵ se tuto dimicaturos existimabãt: tutuis
esse tñ arbitrabant᷑: obsessis uiis: cõmeatu int̾cluso. sinȩ¬
ullo uulnere uictoria potiri. Et si ꝑꝑ in opia rei fru.
mẽtarię romani se se recipere cępissent impeditos in ag¬
mine. & sub sartinis infirmiore dĩo adoriri cogitabãt
Hoc consilio ꝓbato a ducibus productis romanoꝵꝰ copiis
se se castris tenebãt. Hac re ꝑspecta Crassus cũ sua cõ¬
tatione atq opiõne timidiores hostes nr̃os milites alacri¬

Expanded text:
frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victmentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacri
Abbreviated transcription (Latin):
impetrauit. Armis obsidibq acceptis. Crassus in fines
uocatoꝵ & carusatiu profectus ẽ. Tum uõ barbari
nouerãt. legatos quo quo uersum dimutere. cõuirare¬
& obsides inter se dare. copias parare cȩperũt. Mit¬
tunt᷑ Et ad eas ciuitates legati. quȩ sũt citerioris hispaĩe
nos fuerãt. sũmaq scientia rei militaris hr̃e existi¬
mabant᷑. Hi consuetudiẽ populi Ro. loca capę castra
munire: cõmeatibus inter dudere instituũt. Quod ubi
Crassus aĩaduertit: suas copias ꝑꝑ exiguitate non fa¬

Expanded text:
impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbarinoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniaenos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non fa
Abbreviated transcription (Latin):
finitimę Aquitanie. Inde auxilia ducesq arcessunt.
Quoꝵ aduentu magna cu autoritate & magna cu
oĩu multitudiẽ bellu gerere conant. uces uõ hii
deligunt᷑: qui om̃es una cũ ꝗ uinto sartorio omẽs an
cile deduci. hoste euagari: Quias obsidere: &castris
satis presidii relinq̃re: Ob eam cãm minus cõmode
gentia nr̃oꝵ nichil his rebus profici posse intellexerũt.
legatos ad Crassu mittũt. seq in deditione ut recipiat
petũt. Qua re impetrata. arma tradere uissi faciũt.
atq in ea re oĩi nr̃oꝵ intentisaĩs Alia exꝑte oppidi ad
om̃ib in uita cõmodis una cũ his fruant᷑. quoꝵ se ami¬
citiis dediderũt. Si quid his per uim accidat aut eũde
casum una ferãt. aut sibi morte constiscant. Neq ad¬
huc hoiu memoria reꝑtus est quisꝗͣ. qui eo interfecto:
uehemẽt᷑q ibi pugnatu esset. repulsus in oppidu tñ
uti eade deditionis condicione uteretur ab Crasso

Expanded text:
finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes ancile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commodegentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adomnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto ehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso
Abbreviated transcription (Latin):
tulerũt. Ad quaꝵ initiu siluaꝵ cu Cęsar ꝑuẽĩsset
castraq iunire institusset: neq hostis interi iusus
esset. dispersis in opere nr̃is. subito ex omĩb ꝑtib siluę
euola uerũt. Qui nr̃os impetu fecerũt. Nostri celit
arma ceperũt. eosq in siluas repulerũt. & cõplurib
int̾fectis. longius impeditiorib locis secuti. paucos esuis
deꝑdiderũt. Reliquis deinceps diebus Cesar siluas
cedere instituit. & ne quis inermis inprudẽtibq
militibus ab latere impetus fieri posset: ome eam
materias. quę erat cesa: cõuersam ad hoste collocabat
&pro uallo ad utrũq latus extruebat. Incredibili cele¬
ritate magno spatio paucis diebus confecto: cu iam
pecus atq extrema impeduñta ab nr̃is tenerent᷑. ipsiq
densiores siluas peterẽt: euis modi sũt tempestates cõ¬
secute: uti opus necessario intermitteret᷑. & cõtinua¬
tione ymbriu duicius sub pellibus milites cõtinei᷑ non

Expanded text:
t. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non
Abbreviated transcription (Latin):
Sonciates suꝑioribus uictoriis freti. in sua uirtute to¬
cius aquitanię salute poĩta putarẽt: nrĩ aute quid
sine imꝑatore & sine reliquis legiõib adulestentulo du¬
⁊ efficere possent ꝑspici cuperẽt. tñ cõfecti uulneribus
hostes terga uertere. Quoꝵ magno nuͬo interfecto:
crassus ex itine̾ oppidu sontiaꝵ oppugnare cepit. Qb
fortiter resistentib. uineas turresq egit. Illi alias
eruptione temptata. alias cuniculis ad aggere uincas
ꝙ multis locis apud cos errarie sectureq sunt ubi dili
iatonnus qui sũma imꝑii tenebat: cu seẜcentis deuo¬
tis: quos illi soldurios appellãt. quoꝵ hȩc ẽ conditio ut
cuius se amicitiȩ deuouisset mori recusaret. Cu abhis
Adiatonnus eruptione fatere conatus. Clamore ab ea pirte
munitionis sublato: cu ad aram milites concurrissent.¬

Expanded text:
Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute toSotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasqpterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diliiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent
Abbreviated transcription (Latin):
u intelligeret in his locis sibi bellu gerendu: ubi paucis
ante annis lucius ualerius p̃conu̾is legatus ex̾citu pulso
interfectus esset. atq unde Lucius mallius proconsul
impedimẽtis amissis profugiss&: non mediocre sibi di¬
ligentia adhibenda intelligebat. Itaq re frumẽtaria
prouisa: auxiliis equitatuq comꝑato: multis prȩterea ui
ꝓuntię finitimȩ: ex his regiõib noĩati euocatis in son¬
ciatu fines ex̾citu introduxit. Cuius aduẽtu cognito
sonciates i magnis copiis coactis equitatuq quo plurimũ
ualebãt in itinere agmen nr̃m adorti: primũ equestre
pręliu cõmiserũt. deiñ equitatu suo pulso. atq in sequẽ¬
tibus nr̃is. subito pedestres copias. quas in cõualle ĩ insi¬
diis collocauerãt. ostenderũt. Hi nostros disiectos adorti
prȩliu renouauerũt. pugnatũ ẽ du atq acriter cu

Expanded text:
cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praeterea virprovinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum
Abbreviated transcription (Latin):
hortatus cupiẽtib signu dat. impeditis hostibus ꝑꝑ ea
que deferebãt onera: subito duab portis eruptionem
fieri iubet. factu est oportunitate loci. hostiu insciẽtia
ac defatigatioe. uirtute militu & suꝑioꝵ pñgnaꝵ
ex̃citatione ut ne unus quide nr̃oꝵ impetu ferrent
ac stati terga uerteriit. Quos impeditos integris uiri¬
buis milites nr̃i consecuti magnu num eoꝵ occiderũt
Rdiquos equites consectati. paucos qui ex fuga euaserat
reliq̃rũt. Sic uno tpre & de nauali pugna Sabinus
&de Sabini uictoria Cȩsar certior fat̾tus. ciuitates¬
q omẽs stati Titurio se se dediderũt. Nam ut ad bella
suscipienda galloꝵ alacer ac promptus est aĩus: sic mollis
ac minime resistens ad calamitates ꝑferendas mens eoꝵ ẽ.
Eodem fere tpre Publius Crassus cu in Aquitania ꝑue¬
niss& quȩ pars ut ante dictu ẽ & regionũ latitudine
& multitudine hõĩu ex tertia ꝑte gallię est existimãda.

Expanded text:
hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda,
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ militũ occultasse. atq ex media cede fugis.¬
se. Conclamãt hedui: & litauiceũ obsetrant
ut sibi consulat. Quasi inquit ille consilii sit res: ac
non necesse sit nobis gergouiã contendere. & cũ

Expanded text:
tudinem militum occultasse atque ex media caede fugistudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac no
Abbreviated transcription (Latin):
milibus que cesari ad bellũ miterent᷑ preficeretur
atq ea ducenda curaret. fratresq eius ad cesarẽ
p̃currerent reliqua qua roẽ agi plateat constitiũt.
ictauiceus accepto ex̾citu cũ milia passuu circiter
.xxx. ab gergouia ab esser. cõuocatis subito militib
lacrimans quo proficiscimur inquit milites: Om̃is
noster equitatus om̃is nobilitas interiit. principes
ciuitatis eporedorix & uiridomarus insimulati ꝓ¬
dicionis ab romanis in dicta causa interfecti sũt.
Hec ab ip̃is cognoscite: qui ex ip̃a cede fugerũt. Na
ego fratribus atq omib meis propinquis interfectis
dolore prohibeor que gesta sut pronũciare. Produ¬
cunt᷑ hi quos ille edocuerat que dici uell&. atq ea¬
dem que litauiceus pronũciauerat multitudini ⁊¬
exponũt. multos equites heduoꝵ interfectos. qđ
collocuti cũ aruernis dicerent᷑. ip̃os se inter multi¬

Expanded text:
milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multi
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentibus colloquit᷑. quoꝵ erat princeps licta¬
uiceus atq eius fratres amplissima familia nati
adolescentes. Cum his premiũ coĩcat. hortat᷑q ut
se liberos & imꝑio natos meminerint. unã esse he¬
duoꝵ ciuitate que certissimã gallie uictoriã disti¬
neat. euis auctoritate reliquas contineri: qua tra¬
ducta locũ consistendi romanis in gallia non fore.
Esse nõ nullo se cesaris bñficio affectũ. sic tñ ut iustis¬
simã apud eu causa obtinuerit. sed plus coĩ liber¬
tate tribuere. Cur ẽi pocius hedui de suo uire &
de legibus ad cesarem disteptaniriꝗͣ. romãi ad heduos
ueĩant. Celeriter adolescentibus & orõne magis¬
tratus & premio deductis cũ se uel principes euis
consilii fore profiterent᷑. ratio ꝑficiendi q̃rebat᷑. qđ
ciuitate temere ad suscipiendũ bellũ adduci posse
non confidebãt. platuit ut lictauiceus decem illis

Expanded text:
adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaadulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis
Abbreviated transcription (Latin):
Ieq ullũ fere die int̾mitebat quin equestri prelio⁊
interiectis sagitariis quid in quoq esset animi ac
uirtutis suoꝵ ꝑspiceret. Erat e regione oppidi
collis sub ip̃is radicibus montis egregie natura munitus:
atq ex om̃i ꝑte circũcisus. quẽ si tenerẽ nr̃i &i aque
megna ꝑte & pabulatione libera prohibituri hostes
uidebantur. Sed is locus presidio abhis nõ nimis
firmo tenebatur. Tamẽ silentio noctis cesar e cas¬
tris egressus priusꝗͣ subsidiũ ex oppido uẽĩre posse
deiectos presidio potitus loco duas ibi legiones col¬
locauit. fossaq duplicẽ duodenũ pedũ amaioribus
castris adminora ꝑduxit. & tuto ab repentino ł¬
hostiu incursu & singuli cõmeare possent
Qum hec ad gergoiũa geruntꝰ cõuictolitanis he¬
diuis cũ magistratũ ad udicatũ a cesare demõstra¬
uimus sollicitatus ab aruernis pecunia cũ quibusdã

Expanded text:
neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
pars inferior in tegra remanebat. pontẽ reficere
idoneo delecto. reliquas copias cõuocauit. Uertin¬
gentorix re cogͥta ne contra sua uolũtate dimica¬
re cogeretꝰ. magnis itineribus antecessit. Cesar
ex eo loco quinis castris gergouiã ꝑueĩt equestri¬
q eo die prelio leui facto: ꝑspecto urbis situ que
poĩta in altissimo monte omẽs aditus difficiles habe¬
bat. de oppugnatõe non prius agendũ constituit.¬
ꝗͣ rem frumẽtaria expedisset. At uertingentorix
castris propẽ oppidũ positis medioeribus circũ se in¬
teruallis. seꝑatim singulaꝵ& ciuitatũ copias colloca¬
uerat.: atq om̃ibus eius ugi collibus occupatis qua
despici pocerat horribile sp̃e prebebat . principes q
eaꝵ ciuitatũ quos sibi ad consiliu capiendũ delege¬
rat prima luce quottidie ad se cõuenire iubebat: seu
quid comunicandũ seu quid ad ministrandũ uidereͣ

Expanded text:
pars inferior integra remanebat, pontem reficere pars inferior integra remanebat, pontem reficere co castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatquam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur;
Abbreviated transcription (Latin):
quitatus ꝑte illi adtribuit. parte sibi reliquit.
Qua re congͥta Uertingẽtorix omibus int̾ruptis
eius fluminis pontibus ab altera fluis parte iter fa¬
cere cepit. Cũ uterq utrinq exiss& ex̾citus in cõ¬
spectu fereq e regione castris castra ponebat. dispoĩ¬
tis exploratoribus necubi effecto ponte romãi copias
traducere. Erat in magnis cesaris difficultatib
res ne maiore estatis parte fluĩe impediret᷑: quod
nõ fere ante autũpnu elauer uado transiri solga
unius eoꝵ pontiũ quos uertingẽtorix rescindẽdos
curauerat. Postero die cũ duabus legionib ĩ occul¬
to resistit reliquas copias cũ om̃ibus impedimẽtis
ut consueuerat misit dm̃ptis quibusda cohartib¬
uti nũs legionũ constare uideretꝰ. His ꝙͣ longissiẽ
possent egredi iussisicũ iã ex dici tempore cõiectũa
ceꝑat in castra ꝑrouẽtũ est. hisdem sublicis quaꝵ

Expanded text:
equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibuuti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum