comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter declinato omni periculo. iterũ classẽ
sequanę fluentis immergunt. et post pau¬
lolũ sequanã relinquentes hionnã ut dis¬
posuerant. et sub omni celeritate nauigan¬
tes. senonis applicuer̃. Ibiq castris positis.
ꝑc̃tinuos sex menses eandẽ urbẽ obsidio¬
ne claudunt. totãq poene burgundiã ra¬
pinis. cedib ac incendiis demoliunt᷑. Sed ci¬
uib fortit̾ repugnantib. dõ ꝓtegente neqͣ¬
quã p̃fatã ciuitatẽ capere potuer̃. quãꝗ
omni laborũ sudore . omniũq artiũ et
machinam̃torũ ingenio idmultiplicit̃ ꝑtẽptissen
nter ipsas uͦ obsidionũ angustias. Cabui¬
euehardus eiꝰdẽ loci metropolita. uirto¬
tius sc̃itatis et sapientiȩ nitore fulgidus.
corporeis uinculis absolutus. ad cȩlestem
patriã transut. In cuius cathedra sublima¬
tus ẽ uualtharius nepos uualtharii aure¬
lianensis urbis ep̃i. longe inferior ꝓdeces¬

Expanded text:
ter declinato omni periculo iterum eas ter declinato omni periculo iterum eas Sequanae fluentis ininergunt; et post paululum Sequanam relinquentes Hionnam, ut disposuerant, et sub omni celeritate navigantes Senonis applicuerunt, ibique castris positis per continuos sex menses eandem urbem obsidione claudunt totamque pene Burgundiam rapinis, caedibus ac incendiis demoliuntur. Sed civibus fortiter repugnantibus, Deo protegente, nequaquam prefatam civitatem capere potuerunt, quamquam omni laborum sudore omniumque artium et machinamentorum ingenio id multipliciter pertemptassent. Inter ipsas vero obsidionum angustias Everhardus eiusdem loci metropolita, vir totius sanctitatis et sapientiae nitore fulgidus, corporeis vinculis absolutus ad caelestem patriam transiit; in cuius cathedra sublimatus est Waltarius, nepos Waltarii Aurelianensis urbis episcopi, longe inferior predeces
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidiũ quesiuit. Omnib itaq dieb uite
suȩ arnulfus et huendibolaus filius eiꝰ eun¬
dẽ ruodulfũ ꝑsecuti s. nec tam̃ eũ ledere
potuer̃. quia ut supra exp̃ssũ ẽ. loca in aces¬
sibilia. quȩ in multis solis hibicib ꝑuia sunt.
insequentiũ c̃sertasacies ꝓcul ab ĩ gressu repelldu
odẽ anno. nortmanni qui pari CA ꝑIT.¬
siorũ urbẽ obsidebant. mirã et in auditam
rem ñ solũ nr̃a sed etiã superiore ȩtate fecẽr
Nam cũ ciuitatẽ in expugnabilẽ ẽẽ ꝑsensissent
omni uirtute. omniq ingenio laborare coe¬
perunt. quatinus urbe post tergũ relicta.
classẽ cũ omnib copus ꝑsequanã rursũ pos¬
sent euehere. et sichionnã fluuiũ in regre¬
dientes. burgundiȩ fines absq obstaculo pe¬
netrarent. Ciuib aut̃ omni instantia ꝓhi¬
bentib ascensũ fluminis. naues ꝑsiccũ plus
quã duorũ passuũ milib trahunt. et tali¬

Expanded text:
presidium quaesivit; omnibus itaque diebus vitae presidium quaesivit; omnibus itaque diebus vitae suae Arnulfus et Zuendibolchus filius eius eundem Ruodulfum persecuti sunt nec tamen eum ledere potuerunt, quia, ut supra expressum est, loca inaccessibilia, quae in multis solis hibicibus pervia sunt, insequentium consertas acies procul ab ingressu repellebant. Eodem anno Nortmanni, qui Parisiorum urbem obsidebant, miram et inauditam rem, non solum nostra, sed etiam superiore aetate, fecerunt. Nam cum civitatem inexpugnabilem esse persensissent, omni virtute omnique ingenio laborare coeperunt, quatinus urbe post tergum relicta classem cum omnibus copiis per Sequanam sursum possent evehere et sic Hionnam fluvium ingredientes Burgundiae fines absque obstaculo penetrarent. Civibus autem omni instantia prohibentibus ascensum fluminis, naves per siccum plus quam duorum passuum milibus trahunt et tali
Abbreviated transcription (Latin):
rius m̃tionẽ fecimus. uirũ strenuũ. cui p̃cȩ¬
teris formę pulthritudo. et ꝓceritas cor¬
poris. et iuriũ sapientięq magnitudo ine¬
rat. regẽ suꝑse pari c̃silio et uoluntate
ereant. Qui rẽ publicã uirilit̃ rexit. et c̃¬
tra assiduas dep̃dationes nort mannorũ in¬
defessus ꝓpugnator extitit. CAP INI¬
Ser idem tẽpus. ruodulfus filius
chunradi. nepos hugonis abba¬
tis de qͦ supra meminimꝰ. ꝓuinciã int̾ iu¬
rũ et alpespen ninas occupat. et apud scm̃
mauriciũ dscitis secũ quibdã primorib et
ñ nullis sacerdotib. coronã sibi imposuit.
regẽq se appellari iussit. Post hȩc mittit
legatos ꝑ uniuersũ regnũ lotharii. et suasi¬
onib pollicitationibq. ep̃orũ ac nobilium
uirorũ mentes in sui fauorẽ demulcet. Qđ
cũ nuntiatũ eẽt arnulfo. ilico cũ exercitu
suꝑ eũ irruit. Ille ꝑ artissima itinera fuga
dilapsus. in tutissimis rupiũ locis salutis

Expanded text:
rum strenuum, cui pre ceteris formae pulchritudo et proceritas corporis et virium sapientiaeque magnitudo inerat, regem super se pari consilio et voluntate creant; qui rempublicam viriliter rexit et contra assiduas depredationes Nortmannorum indefessus propugnator extitit. Per idem tempus Ruodolfus filius Cuonradi, nepos Hugonis abbatis, de quo supra meminimus, provintiam inter Iurum et Alpes Penninas occupat et apud sanctum Mauritium adscitis secum quibusdam primoribus et nonnullis sacerdotibus coronam sibi imposuit regemque se appellari iussit Post haec mittit legatos per universum regnum Lotharii et suasionibus pollicitationibusque episcoporum ac nobilium virorum mentes in sui favorem demulcet. Quod cum nunciatum esset Arnulfo, ilico cum exercitu super eum irruit; ille per artissima itinera fuga dilapsus in tutissimis rupium locis salutis
Abbreviated transcription (Latin):
gensẽ urbẽ adiit. ibiq epm ac plebẽ int̾ sedis¬
sidentẽ ad c̃cordiã reuocauit. et sic phenotranꝰ¬
misso. recto itinert in alamanniã prexit. CAp.¬
er idẽ tẽpus. baltammus strahburgensis ȩccłȩ
et ludelmus tullensis ȩcłe p̃sules migrauerunt
a scło. Quib suecesser̃ inpontificali cathedra.
otbertus instrahburgensi ciuitate. et druogo
intullensi. EXPLCIT CNRONICA
ccec unbauuarii cũ ungariis õgressi. multa
cede ꝓstrati s̃. In qua c̃gressione. luitbaldus
dux occisus ẽ. Eui filius suus arnulfus inda
si. saxoniã et turingiã uasta uer̃.¬

Expanded text:
nsem urbem adiit ibique episcopum ac plebem inter se disnsem urbem adiit ibique episcopum ac plebem inter se dissidentem ad concordiam revocavit; et sic Rheno transmisso recto itinere in Alamanniam perrexit. Per idem tempus Baltramnus Strazburgensis ecclesiae et Ludelmus Tullensis ecclesiae praesules migraverunt a seculo; quibus successerunt in pontificali cathedra Otbertus in Strazburgensi civitate et Druogo in Tullensi. EXPLICIT CHRONICA907 Bawarii cum Ungariis congressi, multa caede prostrati sunt; in qua congressione Liutbaldus dux occisus est, cui filius suus Arnulfus in dusi, Saxoniam et Thuringiam vastaver
Abbreviated transcription (Latin):
lida argum̃ta c̃uertit᷑. et omni ingenio ex¬
cogitire coepit. qua arte obsidio solueret᷑:
ut exercitu ad ꝓpria remeante optata lib̾¬
tate potitus. ipse cũ sibi fauentib dolos quos
in pectore uoluebat. longe lateq effundere
posset. Portis itaq aꝑtis. amunitione exienꝰ.
cũ ꝑ paucis ultro regi se obtulit. supplex ue¬
niã de cõmissis exposcit. em̃dationẽ ꝓmittit.
Sed cũ fraus quȩ struebat᷑ suis ꝓdentib fuissetØ
detecta. custodiȩ mancipatus ẽ. et in p̃sentia
totius exercitꝰ manib uinctis adductus. om¬
nib adiudicantib. capitalẽ suscepit senten¬
tiã .u. m̃ serit̃. Lacultates eiꝰ et possessiones
in fiscũ redactȩ s. et dono regis int̾ nobiles
quosq distribute. Com̃positis itaq in orientali
francia rebus. rex medio matrico uenit. ibiq
in publico ẽuentu gerhardũ atq matfridũ pro¬
scriptione damnauit. Inde egressus. strabbur

Expanded text:
lida argumenta convertitur et omni ingenio exlida argumenta convertitur et omni ingenio excogitare caepit, qua arte obsidio solveretur, ut exercitu ad propria remeante optata libertate potitus ipse cum sibi faventibus dolos, quos in pectore volvebat, longe lateque effundere posset Portis itaque apertis a munitione exiens cum perpaucis ultro regi se optulit, supplex veniam de commissis exposcit, emendationem promittit. Sed cum fraus, quae struebatur, suis prodentibus fuisset detecta, custodiae mancipatus est et in presentia totius exercitus manibus vinctis adductus omnibus adiudicantibus capitalem suscepit sententiam V. Id. Septembris. Facultates et possessiones eius in fiscum redactae sunt et dono regis inter nobiliores quosque distributae. Compositis itaque in orientali Francia rebus rex Mediomatrico venit ibique in publico conventu Gerardum atque Matfridum proscriptione dampnavit. Inde egressu
Abbreviated transcription (Latin):
lier̃ in castello qđ uuilineburch uocat᷑. CAp̃.¬
odẽ anno. circa iuliũ mensẽ. ludouuicus rex
conuentũ generalẽ celebrauit apud triburias
uilla regia. ubi adeẽ mandauit sepe dictum
ad albertũ ut inp̃sentia optimatũ regni ꝓse
rationẽ redderet. et pacis ẽditionẽ quã hacte¬
nus exosã habuerat. tandẽ aliquando deposi¬
ta crudelitatis trrannide susciperet. et a rapi¬
nis. cȩdib et incendiis saltĩ ł sero quiesceret.
Sed his salutarib monitis nequaquã assensum
p̃buit. Cernens itaq rex obduratũ eiꝰ animũ.
et in coepta rebellionis malitia obstinatũ. col¬
lecto undiq exercitu. cũ in castro qđ terasse
dicit᷑ obsidione cinxit. Interea egino qͥ eius
indiuiduus comes in omni prauitate extiterat.
ab eiꝰ societate defecit. et cũ omnib suis ad regis
castra transit. a tracta igit᷑ paulo ꝓlixius
obsidione. fractus animo adalbertꝰ. ad cal¬

Expanded text:
lierunt in castello, quod Wilineburch vocatur. Elierunt in castello, quod Wilineburch vocatur. Eodem anno circa Iulio mense Ludowicus rex conventum generalem celebravit apud Triburias villa regia, ubi adesse mandavit saepe dictum Adalbertum, ut in presentia optimatum regni pro se rationem redderet et pacis conditionem, quam hactenus exosam habuerat, tandem aliquando deposita crudelitatis tirannide susciperet et a rapinis, caedibus et incendiis saltim vel sero quiesceret. Sed his salutaribus monitis nequaquam assensum prebuit. Cernens itaque rex obduratum eius animum et in cepta rebellionis malicia obstinatum, collecto undique exercitu eum in castro, quod Terassa dicitur, obsidione cinxit. Interea Egino, qui eius individuus comes in omni pravitate extiterat, ab eius societate defecit et cum omnibus suis ad regis castra transiit. Protracta igitur paulo prolixius obsidione fractus animo Adalbertus ad cal
Abbreviated transcription (Latin):
sis sociis intrib turmis. ei incunctant̃ occur¬
rit. et cõmissa pugna. duȩ turme una pedi¬
tũ et altera saxonũ. statĩ terga uerter̃. Quos cũ
chunradus clamore ingenti frustra horta ret᷑
ut nullatenus hostib cederent. sed ꝓc̃iugum
ac liberorũ salute. et defensione patriȩ to¬
tis uirib decertarent. ipse cũ tertia turma
animatis sociis super adũsarios irruit. sed
mox in ipso primo impetu. multis uulnerib
confossus extinctus ẽ. Ad albertus uictoria
potitus. cũ sociis fugientes insecutus ẽ. et in
num erã multitudinẽ. maxime peditũ gladi
o ꝓstrauit. Irib itaq c̃tinuis dieb totã illã
regionẽ ꝑ lustrans. cȩdib ac rapinis cuncta
demolitus ẽ. Nis patratis. oneratis sociis spoli¬
is. ac ingenti p̃da. ad pabenberth castrũ reu̾sus
est. Peracta ẽ hec cȩdes. ni. RX RAXĨ. Uenientioᷤ
filu cũ matre. leuauer̃ corpus chunradi. et sepe¬

Expanded text:
sis sociis in tribus turmis, ei incunctanter occursis sociis in tribus turmis, ei incunctanter occurrit; et commissa pugna, duae turmae, una peditum et altera Saxonum, statim terga vertunt. Quos cum Chuonradus clamore ingenti frustra hortaretur, ut nullatenus hostibus cederent, sed pro conjugum ac liberorum salute et defensione patriae totis viribus decertarent, ipse cum tertia turma, animatis sociis, super adversarios irruit, sed mox in ipso primo impetu multis vulneribus confossus, extinctus est. Adalbertus victoria potitus, cum sociis fugientnumeram multitudinem, maxime peditum, gladio prostravit. Tribus itaque continuis diebus totam illam regionem perlustrans cedibus ac rapinis cuncta demolitus est. His patratis, honeratis sociis spoliis ac ingenti preda, ad Babenberh castrum reversus est. Peracta est autem haec cedes III. Kal. Mart.; venientes filii cum matre levaverunt corpus Cuonradi et sepe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis usq in octauis paschȩ. exercitꝰ ad ꝓpa discessi
ũhec in regno lotharii agunt᷑. chunradis
Itseniori unhessia. in loco qͥ dicit fridestir cũ
multa turba peditũ et equitũ residebat. ert¬
bras incursiones ad alberti suspectas habens.
Frat̃ uͦ eiꝰ gebeharidus inxiuedereiua cũ omnib
quossibi. issociart̾ poterat. eiusdẽ ad alberti
p̃stolabat᷑ repentinã irruptionẽ. nec eos fe¬
fellit ꝑomnia rerũ euentus. Si quidẽ ad al¬
bertus uires adũsariorũ extenuatas eẽ senti¬
ens. eo qđ intrib partib eent diuisi. oportunũ
et diu exoptatũ tẽpus aduenisse gaudens. ẽ¬
gregittis sociis mox arma corripit. Et primo
quidẽ simulat se contra gebehardũ copias
transferre uelle. ut et illũ bello terreret. et
fratrẽ securiorẽ redderet. Deinde quanta po¬
tuit celeritate. aciẽ aduersus chunradũ diris¬
git. Qđ cũ chunradus sero cognouisset. diui¬

Expanded text:
mentis usque in octavis pascmentis usque in octavis pascDum haec in regno Hlotharii aguntur, Chuonradus senior in Hessia, in loco qui dicitur Fricdeslar, cum multa turba peditum et equitum residebat, crebras incursiones Adalberti suspectas habens; frater vero ejus Gebehardus in Wedereiba cum omnibus quos sibi adsociare poterat, ejusdem Adalberti praestolabatur repentinam inruptionem. Nec eos fefellit per omnia rerum eventus; siquidem Adalbertus vires adversariorum extenuatas esse sentiens, eo quod in tribus partibus essent divisi, oportunum et diu exoptatum tempus advenisse gaudens, congregatis sociis, mox arma corripit; et primo quidem simulat, se contra Gebehardum copias transferre velle, ut et illum bello perterreret, et fratrem securiorem redderet; deinde, quanta potuit celeritate, aciem adversus Chuonradum dirigit. Quod cum Chuonradus sero cognovisset, divi
Abbreviated transcription (Latin):
sic insperate et absq p̃meditatione ludouui¬
cus ñ solũ regno. sed etiã oculis priuatus ẽs
andẽ itaq berengarius regnũ italię multis
cedib cruentatũ in faustis infortunatisq
proeliis diu quesitũ. cũ huiuscemodi trium¬
pho obtinuit. Codẽ anno. in mense maio.
cometes stella apparuit. et in mense augusto
hec mutatio regni factat̃. Utm
ñ modita manu. ut irruerent suꝑ gerhardũ
et fratrẽ eiꝰ matfridũ. eo qđ honores suos. et ge¬
behardi fratris. uidelicet possessiont̾ scĩ max¬
imini. et sẽę mirie adhorrea uiolent᷑ inua¬
sissent. Quib exercitꝰ ex regno lotharii soci¬
atus ẽ. Peruenes aut̃ usq inpagũ blesiacũ ra¬
pinis et incendiis hereditatẽ et possessionem
supradictorũ fratrũ ac satellitũ eorũ depopu¬
lantes. Porro geshardus et matfridus acastro
in qͦse cõmunierant legationẽ mittentes. pa¬
cẽ petier̃. Qua c̃cessa . datis utraq parte facra¬

Expanded text:
sic insperate et absque premeditatione Ludowisic insperate et absque premeditatione Ludowicus non solum regno, sed etiam oculis privatus est. Tandem itaque Berengarius regnum Italiae multis caedibus cruentatum, infaustis infortunatisque preliis diu quaesitum, cum huiuscemodi triumpho obtinuit. Eodem anno in mense Maio cometes stella apparuit et in mense Augusto haec mutatio regni facta est. 90non modica manu, ut irruerent super Gerardum et fratrem eius Matfridum, eo quod honores suos et Gebehardi fratris, videlicet possessionem sancti Maximini et sanctae Mariae ad Horrea, violenter invasissent; quibus exercitus ex regno Lotharii sociatus est. Pervenerunt autem usque in pago Blesiaco, rapinis et incendiis hereditatem et possessionem supradictorum fratrum ac satellitum eorum depopulantes. Porro Gerardus et Matfridus a castro, in quo se communierant, legationem mittentes pacem petierunt; qua concessa datis ex utraque parte sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ra trucidauit. In remorũ cathedra hereueus sub¬
limatus est. Qui eundẽ uuinimarũ cũ multis
aliis ep̃is ex cõmunicauit. et ꝓtam in audito sce
bosonis quẽ supra meminimus. imperatoris
nom̃ sortitũ berengariũ deitalia expulit. atq
omne illud regnũ subiugauit suȩditioni. Cer¬
nens aut̃ nullũ sibi resistere. aut posse auts
audere. ultra quã oportebat de securitate
p̃sumens. ea quę pacis quietisq s̃ coepit cogi¬
tare. Ab soluto itaq exercitu. cũ ꝑ paucis
ueronã ingressus ẽ. adhortante ada lardo
p̃fate urbis ep̃o. Ciues aut̃ hoc berengario
sũma cũ festinatione notũ fecer̃. qui eo tẽ¬
porȩ in baioaria exulabat. Ille nihil mo¬
ratus. c̃tractis undiq copiis. ueronã ꝑuenit.
atq in ꝓuidũ uirũ dolo coepit. et captum
luminib priuauit. Si quidẽ ciues qͥ partib
eiꝰ fauebant. portas ciuitatis ei aperientes. eũ
nocturno tẽpore intra muros receper̃. et

Expanded text:
ra trucidavit. In Remorum cathedra Heriveus subra trucidavit. In Remorum cathedra Heriveus sublimatus est, qui eundem Winemarum cum multis aliis episcopis excommunicavit et pro tam inaudito scelBosonis, quem supra meminimus imperatoris nomen esse sortitum, Berengarium de Italia expulit atque omne illud regnum suae ditioni subegit. Cernens autem nullum sibi resistere aut posse aut audere ultra, quam oportebat, de securitate presumens ea, quae pacis et quietis sunt, cępit cogitare. Absoluto itaque exercitu cum perpaucis Veronam ingressus est adhortante Adalardo prefatae urbis episcopo. Cives autem hoc Berengario summa cum festinatione notum fecerunt, qui eo tempore in Baioaria exulabat. Ille nihil moratus contractis undique copiis Veronam pervenit atque inprovidum virum dolo cepit et captum luminibus privavit. Siquidem cives, qui partibus eius favebant, portas civitatis ei aperientes eum nocturno tempore intra muros receperunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cessis exire cõpellens. ultra spectheshart sece¬
dere cogit. CAPIT NA MHA¬
irca bec tẽpora. folco remorũ archiep̃s. a qͦdã
Predictus balduinus atrabatis castrũ uideli¬
cet abbatiã sc̃i uedasti nullo sibi c̃cedente in¬
uaserat. Quã carolus rex ei auferens. folconi
ep̃o eandẽ in beneficiũ largitꝰ ẽ. Qđ balduinꝰ
egre ferens. misit ad iãdictũ ep̃m uuine marũ
obsecrans. ne eius honores quos hactenꝰ tenuerat
atq possederat. ipse cupiditate ductus sibi usur¬
paret. In suꝑ etiã ingentia dona pollicitus ẽ. si
eiꝰ ope et int̾uente p̃fatã possessionẽ obtinere
posset. Sed cũ ep̃s minime assensũ p̃beret.
et nescio ꝗd durius et amarius quã oportebat
responderet. ille diabolo instigante. furore ni¬
mio succensus. ab eo diu̾tit. et quandã siluã cũ
sociis ingressus. cũ idẽ foleo a cõpendio palatio
a rege reuerteret᷑. suꝑ eũ irruit. et eũ absq mo¬

Expanded text:
concessis exire compellens ultra Spechtheshart sececoncessis exire compellens ultra Spechtheshart secedere cogit. Circa haec tempora Folco Remorum archiepiscopus a quodam Predictus Balduinus Atrabatis castrum, videlicet abbatiam sancti Vedasti, nullo sibi concedente invaserat; quam Carolus rex ei auferens Folconi episcopo eandem in beneficium largitus est. Quod Balduinus aegre ferens misit ad iam dictum episcopum Winemarum, obsecrans, ne honores, quos hactenus tenuerat atque possederat, ipse cupiditate ductus sibi usurparet; insuper etiam ingentia dona pollicitus est, si eius ope et interventu prefatam possessionem optinere posset. Sed cum episcopus minime assensum preberet et nescio quid durius et amarius, quam oportebat, responderet, ille diabolo instigante furore nimio succensus ab eo divertit et quandam silvam cum sociis ingressus, cum idem Folco a Compendio palatio a rege reverteretur, super eum irruit et eum absque mo
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib ad a lardo et heinrico collecta uali¬
da manu. aduersus euerhardũ et gebehar¬
dũ et ruodolfũ fratres. de quib paulo superiꝰ
mentionẽ fecimꝰ. ex castro qđ pabenberch dr̃
ꝓsiliens. ad pugnã ꝓcessit. Cuius impetũ
illi uirilit̃ excipientes. ferro aciẽ irrũ punt.
obuios quosq terrt ꝓsternunt. nec ante de¬
sistunt. quã aduersariorũ agm̃ fugã in ipe
cõpellant. In quo certamint. heinricus int̃¬
fectus ẽ. et ada lardus captus. et post modi eũ
iussu gebehardi decollatꝰ. Cuerhardus etiã
multis uulnerib c̃fossus. inꝓelio cecidit .u¬
bi finito c̃flictu. int̾ cadauera occisorũ a su¬
is inuentus domũ re.portat᷑ et paucis
int̃positis dieb ipse morit᷑. CAPITNIL.
dolfũ ep̃m de xiuirhiburgensi ecła fugat. et
res et possessiones p̃fatȩ excłe crudelissime: de¬
populat᷑ filios etiã euerhardi simulcũ matre
appriis hereditatib et honorib regio munere

Expanded text:
s cum fratribus Adalardo et Heinrico collecta valis cum fratribus Adalardo et Heinrico collecta valida manu adversus Everhardum et Gebehardum et Ruodulfum fratres, de quibus paulo superius mentionem fecimus, ex castro, quod Babenberh dicitur, prosiliens ad pugnam processit. Cuius impetum illi viriliter excipientes ferro aciem irrumpunt, obvios quosque terrae prosternunt nec ante desistunt, quam adversariorum agmen fugam inire compellant; in quo certamine Heinricus interfectus est et Adalardus captus et post modicum iussu Gebehardi decollatus est. Everhardus etiam multis vulneribus confossus in prelio cecidit, ubi finito conflictu inter cadavera occisorum a suis inventus domum reportatur et paucis interpositis diebus et ipse moritur. 903 dulfum episcopum de Wirziburgensi ecclesia fugat et res et possessiones prefatae ecclesiae crudelissime depopulatur, filios etiam Everhardi simul cum matre a propriis hereditatibus et honoribus regio munere
Abbreviated transcription (Latin):
ungariũ langobardorũ fines in gressa. cę¬
dib incendiis ac rapinis erudelit̾ cuncta de¬
uastat. Cuius uiolentie ac beluino furori. cũ
terre in cole inunũ agm̃ conglobati resistere
conarent᷑. in numerabilis multitudo ictib sa¬
gitarũ perit. quã plurimi ep̃i et comites trũ¬
cidati sunt. Luiduu ardus ep̃s uerc ellensis ec¬
clesie. caroli quondã imperatoris familiaris¬
simus. et c̃siliarius a secreto. assũptis fecũ opib
atq in cõparabilib thesauris. quib ultra quã
estimari potest abundabat. cũ effugere eorũ
cruentã ferocitatẽ omnib uotis elaboraret.
suꝑ eos inscius incidit. ac mox int̾ficit᷑. opes
que secũ ferebant᷑ diripiunt᷑. CABIT UL¬
odẽ anno. stephanus comes frat̃ uualonis.
cũ insecessu residens noctunis horis aluum
purgaret. aquodã ꝑ fenestra cubi culi sagit¬
tę toxicate ictu grauit̃ uulnerat᷑. ex quo uul¬
nere eadẽ nocte extinguit᷑. CABIT ULU

Expanded text:
ungarium Langobardorum fines ingressa caedibus, incendiis ac rapinis crudeliter cuncta devastat. Cuius violentiae ac beluino furori cum terrae incolae in unum agmen conglobati resistere conarentur, innumerabilis multitudo ictibussagittarum periit, quam plurimi episcopi et comites trucidati sunt. Liudwardus episcopus Vercellensis ecclesiae, Caroli quondam imperatoris familiarissimus et consiliarius a secreto, assumptis secum opibus atque incomparabilibus thesauris, quibus ultra, quam estimari potest, habundabat, cum effugere eorum cruentam ferocitatem omnibus votis elaboraret, super eos inscius incidit ac mox interficitur; opes, quae secum ferebantur, diripiuntur. Eodem anno Stephanus comes, frater Walonis, cum in secessu residens nocturnis horis alvum purgaret, a quodam per fenestram cubiculi sagittae toxicataeictu graviter vulneratur, ex quo vulnere eadem nocte extinguitur. 902 Anno
Abbreviated transcription (Latin):
ludo uuicũ tanseunt. eũq in regnũ intoducunt.
et intheodonis uilla manib datis eius domina¬
tioni se subiciunt. Iudouuico trans rhenũ tun¬
te. huendibolch coadunatis quoscũq potuit. ci¬
uitates regni circuiuit. incendis ac rapinis cun¬
cta deuastat. arbitratꝰ defectores qͥ propt̃ cius
insolentiã et immanẽ malitiã ab eo defecerant.
immaniora et peiora faciens. ad se reuocare pos¬
se. Iudouuicus in regnũ rursus accersit᷑. et a co¬
mitib stephano. gerardo. et matfrido circa mo¬
sã isdẽ huendibolch inꝓelio int̾ficit᷑. iõ auiq̃.
odẽ anno gerardus comes odã uxorẽ CAꝑIT¬
ciusdẽ ħuendibolchregissibi ĩ matrimonũ copulat

Expanded text:
Ludowicum transeunt eumque in regnum introducunt Ludowicum transeunt eumque in regnum introducunt et in Theodonis villa manibus datis eius dominationi se subiciunt. Ludowico trans Rhenum eunte Zuendibolch coadunatis, quoscumque potuit, civitates regni circuit, incendiis ac rapinis cuncta devastat, arbitratus defectores, qui propter eius insolentiam et inmanem maliciam ab eo defecerant, inmaniora et peiora faciens ad se revocare posse. Ludowicus in regnum rursus accersitur, et a comitibus Stephano, Gerardo et Matfrido circa Mosam isdem Zuendibolch in prelio interficitur Idus Augusti. Eodem anno Gerardus comes Odam uxorem eiusdem Zuendibolch regis sibi in matrimonium copulat
Abbreviated transcription (Latin):
melus utitur. et sic soluta obsidione. unus quisꝙ
a tẽpestate. odilbaldus sc̃s uir. treiectensis ec¬
clesiȩ p̾sul erebus humanis sublatꝰ. ad cȩleste
regnũ transiuit. Incuiꝰ locũ subrogatus ẽ rat¬
bodus uenerabilis antistes. CAP̃ Platꝰ iacet.¬
irca c̃finia memoratianni. arnulfus impe
ad foracheim in unũ c̃gregati. ludouuicũ filiũ
p̃fati principis. quẽ ex legitimo matrimonio
susceperat. regẽ suꝑ se ereant. et coronatũ
regiisq ornamtis indutũ in fastigio regni subliman
um hȩc in germania agunt᷑. int̾ ħuen CA¬
dibolch et primores regni in expiabilis orit᷑
dissensio. propt̃ assiduas dep̃dationes et rapi¬
nas quȩ in regno fiebant. et quia cũ mulierib
et ignobiliorib regni negotia disponens. hones¬
tiores et nobiliores quosq deiciebat. et honoribs
et dignitatib expoliabat. Pro huiuscemodiitaq
causa. omnib odiosus efficit᷑. Certati igitꝰ ad

Expanded text:
meliis utitur, et sic soluta obsidione unusquisque meliis utitur, et sic soluta obsidione unusquisque a tempestate Odilbaldus sanctus vir, Treiectensis ecclesiae presul, e rebus humanis sublatus ad caeleste regnum transivit, in cuius loco subrogatus est Ratbodus venerabilis antistes. Circa confinia memorati anni Arnulfus imperad Foracheim in unum congregati Ludowicum filium prefati principis, quem ex legitimo matrimonio susceperat, regem super se creant et coronatum regiisque ornamentis indutum in fastigio regni sublimant. Dum haec in Germania aguntur, inter Zuendibolch et primoribus regni inexpiabilis oritur dissensio propter assiduas depredationes et rapinas, quae in regno fiebant, et quia cum mulieribus et ignobilioribus regni negotia disponens honestiores et nobiliores quosque deiciebat et honoribus et dignitatibus expoliabat. Pro huiuscemodi itaque causa omnibus odiosus efficitur. Certatim igitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
odẽ anno richarius abba monasterii CAn¬
prumiensis c̃stituit᷑. Qualit̾ aut̃ erga me ac¬
tũ sit. idcirco hoc in loco notare distuli. ne
forte in iurus ꝓuocatꝰ. ultra quã xp̃ia na
patientia ꝓmittit. ꝓsecutionis meę cau fas
exaggerasse uiderer. et ne ꝓlixe ratio n¬
nis oratio. quę multiplex atq ꝑplexa ẽ. fasti¬
diũ inferret audientib. Res enĩ gestas ut sup̃
pͥmisimus notare statuimꝰ ñ rerũ gestarũ cau¬
sas certis rationũ indiciis enucleare. et qui in
aliorũ actib breuitati studemꝰ. in nr̃is uerbo¬
sitatis uitiũ cauere debemus. CAΡIIU¬
uendibolch denuo cũ exercitu ad durfos uenit.
munitionẽ totis uirib expugnare molit᷑. sed
cũ minime conatꝰ eꝰ ꝓficeret. ep̃is iubet. ut
reginariũ et odacrũ. et socios eorũ anathe¬
matiharent. Sed cũ illi anathematis sententiã
ꝓferre recusarent. nimus exꝓbrationib et c̃tu¬

Expanded text:
Eodem anno Richarius abba monasterii Eodem anno Richarius abba monasterii Prumiensis constituitur. Qualiter autem erga me actum sit, idcirco hoc in loco notare distuli, ne forte iniuriis provocatus ultra, quam christiana patientia permittit, persecutionis meae causas exaggerasse viderer et ne prolixae rationis oratio, quae multiplex atque perplexa est, fastidium inferret audientibus. Res enim gestas, ut supra premisimus, notare statuimus, non rerum gestarum causas certis rationum indiciis enucleare. Et qui in aliorum actionibus brevitati studemus, in nostris verbositatis vitium cavere debemus. Zuendibolch denuo cum exercitu ad Durfos venit, munitionem totis viribus expugnare molitur. Sed cum minime conatus eius proficeret, episcopis iubet, ut Reginarium et Odacrum et socios eorum anathematizarent; sed cum illi anathematis sententiam proferre recusarent, minis, exprobrationibus et contu
Abbreviated transcription (Latin):
te exercitib nequa quã pugna cõmititur.
sed inteurrentib legatis. pax firmat᷑. sacram̃¬
ta iurant᷑. Carolus transuadata mosa. in suũ
regnum regreditur. PAΡITΛła¬
um hec in francia gerunt᷑. inter ludouincũ
et perengariũ in italia plurimę ẽgressiones
fiunt. multa certaminũ discrimina uicissim
sibi succedunt. Nouissime ludouuicũ beren¬
garius fugat. romã ingredit᷑. Ubi asũmopon¬
tifice coronatꝰ. imperator appellat᷑. CA p̃.¬
er idẽ tẽpus. euerhardus dux filius meginar¬
di auualtgario fresone. filio gerulfi.cũ uena¬
tũ ꝑgeret dolo trucidat᷑. Ducatus quẽ tenue¬
arnulfi et caroli. et suis apud sc̃m goarẽ. Ex
regno arnulfi int̾suerunt hatto archi ep̃s. chun¬
radus et gebthardus comites. Ex parte caroli.
haschiricus ep̃s. et odacar comes. Quid uͦ ine¬
odẽ c̃uentu seorsũ sine p̃sentia regis ꝑtractatũ
sit.postta euentꝰ rei luce clariꝰ manifestauit.

Expanded text:
te exercitibus, nequaquam pugna committitur te exercitibus, nequaquam pugna committitur sed intercurrentibus legatis pax firmatur, sacramenta iurantur; Carolus transvadata Mosa in suum regnum regreditur. Dum haec in Francia geruntur, inter Ludowicum et Berengarium in Italia plurimae congressiones fiunt, multa certaminum discrimina vicissim sibi succedunt. Novissime Ludowicus Berengarium fugat, Romam ingreditur, ubi a summo pontifice coronatus imperator appellatur. Per idem tempus Eworhardus dux filius Meginardi a Waltgario Fresone filio Gerulfi, cum venatum pergeret, dolo trucidatur; ducatus, quem tenueArnulfi et Caroli et suis apud sanctum Goarem; ex regno Arnulfi interfuerunt Hattho archiepiscopus, Cuonradus et Gebehardus comites, ex parte Caroli Haschiricus episcopus et Odacar comes. Quid vero in eodem conventu seorsum sine presentia regis pertractatum sit, postea eventus rei luce clarius manifestavit.
Abbreviated transcription (Latin):
rex cognouisset. coadunato exercitu castrũ ex¬
pugnare conatus ẽ. sed minime p̃ualuit propͥ¬
ter paludes. et multiplices refusiones quas in p̃¬
dicto loco mosa fluuius facit. Rege ab obsidi¬
one recedente. p̃fati comites carolũ ad eunt. et
eũ cũ exercitu in regnũ introducunt. Euen¬
dibolch quãuis sero intellegens se circũuentũ.
cũ ꝑpaucis fuga dilabit᷑. Carolus recto itine¬
re tucicha uenit. deinde niumagã ꝑrexit.
Interea ħuendibolch ad franconẽ ep̃m uenit.
et eũ cũ omnib suis secũ assumens. mosã trans¬
ut. et ad florichingas uenit. ubi ꝓceres regni
qͥ in illis partib erant ad eũ c̃fluxer̃. Ex despe¬
ratis itaq rebus uires se recepisse c̃gaudens.
resũpta fiducia. contra emulũ ad pugnã ꝓfi¬
ciscit᷑. Carolus aniumaga reũtens. prumiam
uenit. et inde aduersus ħuendibolch copias
transfert. Sed apꝓpinquantib exutraq par¬

Expanded text:
rex cognovisset, coadunato exercitu castrum exrex cognovisset, coadunato exercitu castrum expugnare conatus est, sed minime prevaluit propter paludes et multiplices refusiones, quas in predicto loco Mosa fluvius facit. Rege ab obsidione recedente prefati comites Carolum adeunt et eum cum exercitu in regnum introducunt. Zuendibolch, quamvis sero, intellegens se circumventum, cum perpaucis fuga dilabitur; Carolus recto itinere Aquis venit, deinde Niumagam perrexit. Interea Zuendibolch ad Franconem episcopum venit et eum cum omnibus suis secum aiit, et ad Florichingas venit, ubi omnes proceres regni qui in illis partibus erant ad eum confluxerunt. Ex desperatis itaque rebus vires se recepisse congaudens, resumpta fiducia, contra aemulum ad pugnam proficiscitur. Carolus a Niumaga revertens Prumiam venit, et inde adversus Zuendibold copias transfert; sed appropinquantibus ex utraque par
Abbreviated transcription (Latin):
quã decet se extollunt. in mutuis cȩdib ꝓrũpunt.
nnumerabiles ex utraq parte gladio pereunt
truncationes manuũ ac pedũ fiunt. regiones
illis subiecte. rapinis et incendiis solotenus de
gritudine pulsat᷑. et mense ianuario. tertio
die eiusdẽ mensis diẽ clausũ extremũ. et a¬
pud scm dionisiũ cũ debito honore sepulture
mandat᷑. Principes in unũ c̃gregati. pari con¬
silio et uoluntate. carolũ suꝑse regẽ c̃stituunt.
odẽ anno. huendibolch reginariũ CAΡIT.¬
ducẽ sibi fidessimũ et unicũ c̃siliariũ nescio
cuius instinctu ase repulit. et honorib heredi¬
tatibq quas in suo regno habebat interdictis.
eũ extra regnũ infra quatuor decĩ diessecede¬
re iubet. Ille adiuncto sibi odaero comite et
quibusdã aliis. cũ mulierib et paruulis et om¬
ni suppellectili in quendã tutissimũ locũ qͥdur¬
fos dicit᷑ intrauit. ibiq se cõmuniuit. Qđ cum

Expanded text:
quam decet, se extollunt, in mutuis caedibus prorumpunt; quam decet, se extollunt, in mutuis caedibus prorumpunt; innumerabiles ex utraque parte gladio pereunt, truncationes manuum ac pedum fiunt, regiones illis subiectae rapinis et incendiis solotenus devgritudine pulsatur et mense Ianuario, tertio die eiusdem mensis, diem clausit extremum et apud sanctum Dionisium cum debito honore sepulturae mandatur. Principes in unum congregati pari consilio et voluntate Carolum super se regem constituunt. Eodem anno Zuendibolch Reginarium ducem sibi fidissimum et unicum consiliarium, nescio cuius instinctu, a se repulit et honoribus, hereditatibus, quas in suo regno habebat, interdictis eum extra regnum infra XIIII dies secedere iubet. Ille adiuncto sibi Odacro comite et quibusdam aliis cum mulieribus et parvulis et omni supellectili in quoddam tutissimum locum, quod Durfos dicitur, intravit ibique se communivit. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
Iost hec patrẽ suꝑ uxorẽ quã accipere de¬
siderabat ꝑ legatos c̃sulit. Cius hortatu. ad
ottonẽ comitẽ missũ dirigit. cius filiã no¬
mine ðdã in c̃iugiũ exposcit. Ille petitioni¬
bus eiꝰ gratant᷑ assensũ p̾buit. eiq filiã tra¬
didit. Quã post pascha celebratis nuptussi¬
odẽ anno. arnulfus uuormatiã uenit. ibiq
placitũ tenuit. Ubi ad eius colloquiũ ħuen¬
dibolch occurrit. et int̾uentu imperatoris.
stephanus. gerardus. et matfridus cũ filio re:
gensẽ. et filios heinrici ducis ad albertũ. ada¬
lardũ. et heinricũ magna discordiarũ liset
implacabilis odiorũ c̃trouersia. ex paruis
minimisq rebus orit᷑. et uelut ꝑmodica scin¬
tilla ingens incendiũ excitat᷑. ita de die indiẽ
suc crescens. in imm̃sũ dilatat᷑. Et dũ de nobili¬
tate carnis. de parentũ numerosa multitudi¬
ne. de magnitudine terrene potestatis ultra

Expanded text:
Post haec patrem super uxorem, quam accipere dePost haec patrem super uxorem, quam accipere desiderabat, per legatos consulit. Eius hortatu ad Ottonem comitem missum dirigit, cuius filiam nomine Odam in coniugium exposcit. Ille petitionibus eius gratanter assensum prebuit eique filiam tradidit, quam post pascha celebratis nuptiis siodem anno Arnulfus Wormatiam venit ibique placitum tenuit; ubi ad eius colloquium Zuendibolch occurrit, et interventu imperatoris Stephanus, Gerardus et Matfridus cum filio recopum Wirziburgensem et filios Heinrici ducis Adalbertum, Adalardum et Heinricum magna discordiarum lis et inplacabilis odiorum controversia ex parvis minimisque rebus oritur et, velut ex permodica scintilla ingens incendium excitatur, ita de die in diem succrescens in inmensum dilatatur. Et dum de nobilitate carnis, de parentum numerosa multitudine, de magnitudine terrenae potestatis ultra,
Abbreviated transcription (Latin):
re semel fecer̃. Mat̾ lãberti quȩ ad p̃sidi¬
um a filio fuerat. cũ suis latent̾ aufugit.
Arnulfus ciuitatẽ in gressus. a formoso apłi¬
cȩ sedis p̾sule cũ magno honore susceptꝰ
ẽ. et ante c̃fessionẽ sc̃ĩ petri coronatus. im¬
perator creatur. Inde reuertens. paralisi
morbo grauat᷑. ex qua infirmitate diulan
ucidonis de qͦ paulo superius mentionẽ fe¬
cimus. uita decedit. et ludouuicus filius
bofonis a langobardis inuitatꝰ. aꝓuincia
egressus. italiã intrat. GA ΡIT̃¬
Der idẽ tẽpus. circa festiuitatẽ sc̃ĩ andree
albricus comes qͥ megingaudũ occiderit. a
odacar. gerardus. et matfridus comites. ho¬
nores et dignitates quas a rege acceperant
ꝑdunt .X.uendibolch treueris cũ exercitu
uenit. terrã quã p̃fati tenuerant. int̾̃ suos
diuidit monasteriũ adhorrea. et mona¬
steriũ sc̃ĩ petri qđ mettis sitũ ẽ sibi reseruanꝰ.

Expanded text:
re semel fecerunt. Mater Lanberti, quae ad presidire semel fecerunt. Mater Lanberti, quae ad presidium a filio relicta fuerat, cum suis latenter aufugit. Arnulfus civitatem ingressus a Formoso apostolicae sedis presule cum magno honore susceptus est et ante confessionem sancti Petri coronatus imperator creatur. Inde revertens paralisi morbo gravatur, ex qua infirmitate diu languescit. Widonis, de quo paulo superius mentionem fecimus, vita decedit, et Ludowicus filius Bosonis a Langobardis invitatus a Provincia egressus Italiam intrat. Per idem tempus circa festivitatem sancti Andreae Albricus comes, qui Megingaudum occiderat, a Odacar, Gerardus et Matfridus comites honores et dignitates, quas a rege acceperant, perdunt. Zuendibolch Treveris cum exercitu venit, terram, quam prefati tenuerant, inter suos dividit, monasterium ad Horrea et monasterium sancti Petri, quod Mettis situm est, sibi reservans.
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinȩ diripiunt᷑. Predictus comes intrigo¬
rio in uilla quȩ dr̃ belthomus sepelit᷑. Cap̃
Iodẽ anno huendibolch collecto imm̃so exerci¬
tu. cupiens amplificare terminos regni sui.
quasi carolo aduersus odonẽ auxiliũ laturu.
lugdunũ clauatũ uenit. et ciuitatẽ obsidio¬
ne cinxit. sed minime eã capere potuit. quã¬
uis multis dieb sũmis uirib certatĩ dimicatũ
ẽẽt. Audiens aut̃ odonẽ cũ exercitu ad ueni¬
re. qͥ ea tẽpestate in aquitania morabat᷑. cũ om¬
nib copus recessitꝰ. et ĩꝓprio regno se recepit.
Ia tẽpestate. ludelmus uenerabis uir intullensi
excła ametro politano rathboto ac suis suffra
italiã ingressus. romã uenit. et urbẽ roma¬
nã cũ c̃sensu sũmi pontificis armis coepit. Qđ
retro ante sȩculis ideo in auditũ. quia ñ factũ
fuit. excepto qđ galli senones cũ brenno¬
ne duce multo ante natiunatt᷑ xp̃i tẽpo¬

Expanded text:
sarcinae diripiuntur: praedictus comes in Trigosarcinae diripiuntur: praedictus comes in Trigorio in villa quae dicitur Belthomus, sepelitur. Eodem anno Zuendibold, collecto inmenso exercitu, cupiens amplificare terminos regni sui, quasi Carolo adversus Odonem auxilium laturus, Lugdunum Clavatum venit, et civitatem obsidione cinxit; sed minime eam capere potuit, quamvis multis diebus summis viribus certatim dimicatum esset. Audiens autem Odonem cum exercitu advenire, qui ea tempestate in Aquitania morabatur, cum omnibus copiis recessit et in proprio regno se recepit. Ea tempestate Ludelmus venerabilis vir in Tullensi ecclesia a metropolitano Rathbodo ac suis suffragItaliam ingressus Romam venit et urbem Romanam cum consensu summi pontificis armis cepit. Quod retro ante seculis ideo inauditum, quia non factum fuit, excepto quod Galli Senones cum Brennone duce multo ante nativitatem Christi tempo
Abbreviated transcription (Latin):
celebrata apud triburias ẽtra plerosq sȩculares¬
ẽ. qui auctoritatẽ episcopalẽ imminuere tẽpta
residentes. plurima decreta suꝑ statũ sc̃ę ȩxcłȩ¬
scripto roborauerunt. CABIT ULUM¬
Dosthec arnulfus uuormatiã uenit.ibiq op¬
Itimatib ex omnib regnis suę ditioni subditis
sibi occurrentib. c̃uentũ publicũ celebrauit.
n qͦ c̃uentu. omnib assentientib atq collaudan¬
tib. huendibolch filiũ regno lotharii p̃fecit. p¬
n eodẽ placito. odo rex cũ magnis muneribus
ad arnulfũ uenit. A quo honorifice susceptꝰ ẽ.
Omnibusq impetratis ꝓquib uenerat cũ in regnũ
reuerteret᷑. folconẽ ep̃m. et ada longũ comitẽ¬
sui mansionarii. ad arnulfũ cũ exenus a caro¬
lo missis uenientes. in media uia offenderunt.
Suꝑ quos cũ clamore impetũ faciunt. ep̃s fuga
dilabit᷑. ad a longus mortali uulnere sauciat᷑.

Expanded text:
celebrata est apud Triburias contra plerosque secularescelebrata est apud Triburias contra plerosque seculares, qui auctoritatem episcopalem imminuere tentabariorum residentes, plurima decreta super statum sanctae ecscripto roboraverunt. Post haec Arnulfus Wormatiam venit ibique optimatibus ex omnibus regnis suae ditioni subditis sibi occurrentibus conventum publicum celebravit; in quo conventu omnibus assentientibus atque collaudantibus Zuendibolch filium regno Lotharii prefecit. In eodem placito Odo rex cum magnis muneribus ad Arnulfum venit, a quo honorifice susceptus est. Omnibusque impetratis, pro quibus venerat, cum in regnum reverteretur, Folconem epsui mansionarii ad Arnolfum cum exeniis a Carolo missis venientes in media via offenderunt, super quos cum clamore impetum faciunt. Episcopus fuga dilabitur, Adalongus mortali vulnere sauciatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ruo dolfus tenebat dedit. Sed et hoc ei inuacu¬
um cessit. quia eas nullomodo de potestate
ruo dolfi eripere p̃ualuit. CAPITULU¬
odẽ anno. uuido qͥ italiã regebat. et impe¬
ratoris tenebat nom̃ morit᷑. Labertus filius
eiꝰ regnũ obtinuit. et romã ueniens. diadema
imperii ap̃sule sedis apłice sib ĩponifecit.
Der idẽ tẽpus hildegardis filia CXΡIT UL¬
ludo uuiti regis. fratris carlomanni et caroli.
a quibusdã ad arnulfũ accusata. regus pos¬
sessionib priuat᷑. et priuata in exiliũ destinat᷑
in monasteriũ puellarũ. qđ chemissẽ dicit᷑.
Sed ñ postmultũ tẽpus in gr̃am redit. et sua ex
irca hȩç etiã tẽpora .x uendibolch rex mara¬
hensiũ sclauorũ. uir int̃ suos prudentissimus.
et ingenio callidissimus diẽ clausit extremũ.
Cuius regnũ filii eiꝰ paueo tẽpore infelicit᷑ tenuer.
ungaris om̃ia usq ad solũ depopulantib. CA p¬

Expanded text:
RuodRuodum cessit, quia eas nullo modo de potestate Rodulfi eripere praevaluit. Eodem anno Wido, qui Italiam regebat et imperatoris tenebat nomen, moritur. Lantbertus, filius ejus, regnum obtinuit, et Romam veniens, dyadema imperii a praesule sedis apostolicae sibi imponi fecit. Per idem tempus Hildegardis, filia Hludowici regis, fratris Carlomanni et Caroli, a quibusdam ad Arnolfum accusata, regiis possessionibus privatur, et privata in exilium destinatur, in monasterio puellarum, quod Chemissem dicitur; sed non post multum tempus in gratiam rediit et sua ex irca haec etiam tempora Zuendibolch rex Marahensium Sclavorum, vir inter suos prudentissimus et ingenio callidissimus, diem clausit extremum; cuius regnum filii eius pauco tempore infeliciter tenuerunt, Ungaris omnia usque ad solum depopulantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit. et cirea purificationẽ sc̃ę marie
castrũ qđ nuncupat᷑ ꝑgamũ armis coepit.
ambrosiũ comite̾ ipsius ciuitatis laqueo ante
portã ipsius urbis in quadã arbore suspen¬
dit. Unde tantus timor suꝑ reliquas ciuita¬
tes cecidit. ut nullus auderet c̃gradicere.
sed om̃s obuiã ꝓcederent uenienti. Puenit
aut̃ usq placentiã. inde c̃uersus ꝑ alpes pen¬
ninas galliã intrauit. et ad scm̃ mauricium
uinin quodolfũ quẽ querebat. notere non
potuit quia montana c̃scendens. in tutissi¬
niis locis se absconderat. Regionẽ int̃ iurũ
et montẽ iouis exercitꝰ grauit̃ atqiuit. Cap¬
Post hȩc uuormaciã uenit. ibi placitũ tenu¬
it. uolens xuendibolch filiũ regno lotharii
p̃ficere. sed minime optimates p̃dicti reg¬
ni euuice assensũ p̃buerunt. Soluto c̃uento.
cũ lorashã idẽ princeps uenisset. ludo uuico
silio bosonis matre hirmingđde int̃ueni en¬
tequasdã ciuitates cũ ad iacentib pagis quas

Expanded text:
urificationem sanctae Mariae castrum, quod nuncupatur Pergamum, armis cepit et Ambrosium comitem ipsius civitatis laqueo ante portam ipsius urbis in quadam arbore suspendit. Unde tantus timor super reliquas civitates cecidit, ut nullus auderet contradicere, sed omnes obviam procederent venienti. Pervenit autem usque Placentiam; inde conversus per Alpes Penninas Galliam intravit et ad sanctum Mauricium venit. Ruodulfum, quem quaerebat, nocere non potuit, quia montana conscendens in tutissimis locis se absconderat. Regionem inter Iurum et montem lovis exercitus graviter adtrivit. Post haec Wormaciam venit: ibi placitum tenuit, volens Zuendibolch filium suum regno Lotharii preficere; sed minime optimates predicti regni ea vice assensum prebuerunt. Soluto conventu cum ad Lorasham isdem princeps venisset, Ludowico filio Bosonis matre Irmingarde interveniente quasdam civitates cum adiacentibus pagis, quas
Abbreviated transcription (Latin):
eccex. franci in e̾finio batiuariȩ ot francio
ungariis egressi. miserabilit̃ aut uicti aut
fugatis. Iiqͦ pelio. gebehaedus comes interut.
relictis duob filiis suis adhuc ꝓueris. udonẽ.
et herimanno. qͥ postea clariet nobiles in
francia extiterunt.
peratoris obiit. Cui chunradus filius chunra¬
di abadalberto occisi. regali iã stirpe de¬
ficiente. in regno successit.
cecexii. ungarinullo resistente. iterũ fran¬
ciã et turingiã uastauer̃. Hatto archi ep̃s ob¬
ut. uir adeo strenuus et prudens. Cui herige¬
rus successit. Otto dux faxonũ obut.
eccex in.hiemps magna nimis. Yngarupar¬
tes ala manniȩ uastauer̃. et iuxta in fluuiũ
abauuariis et a lamannis occisis. Codẽ anno
cinhardus ep̃sspirensis aberanhardo et chun¬
rado comitib cęcatus ẽ. Ot bertꝰ straħburgen¬
sis ep̃s occiditur.

Expanded text:
 Franci in confinio Bawariae et Franciae Ungariis congressi, miserabiliter aut victi aut fugati sunt. In quo praelio Gebeardus comes interiit, relictis duobus filiis suis adhuc pueris, Udone et Herimanno, qui postea clari et nobiles in Francia extiterunt. peratoris, obiit; cui Chuonradus, filius Chuonradi ab Adalberto occisi, regali jam stirpe deficiente, in regno successit. CCXII. Ungarii iterum nullo resistente Franciam et Turingam vastaverunt. Hatho archiepiscopus obiit, vir adeo strennuus et prudens, cui Herigerus successit. Otto dux Saxonum obiit. 913 DCCCCXIII. Hiemps magna nimis. Ungarii partes Alamanniae vastaverunt et iuxta In fluvium a Bawariis et Alamannis occisi sunt. Eodem anno Einhardus episcopus Spirensis a Beranhardo et Cuonrado comitibus caecatus est. Otbertus Strazburgensis episcopus occiditur.
Abbreviated transcription (Latin):
nali tẽperie castris exustis. maritimis locis
se recipiunt. His etiã dieb nortmanni a so¬
na exeunt . et rursũ in regnũ lotharii reuer¬
tentes. in loco qͥ dr̃ louon castrametati s in
c̃finio eiꝰdẽ regni. et c̃tinuis incursionũ infis

Expanded text:
nali tempore, castris exustis, maritimis locis nali tempore, castris exustis, maritimis locis se recipiunt. His etiam diebus Nordmanni a Somna exeunt, et rursus in regno Hlotharii revertentes, in loco qui dicitur Lovon castrametati sunt in confinio ejusdem re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓccres legatos ad eos dirigunt. ꝓmissionẽ
et fidẽ datã uiolatã eẽ ꝓclamant. Ad hȩc
illi respondent. secũ carlomanno rege. ñcũ
alio aliqͦ foedus pepigisse. quisqͥs ille eẽt qͥ
ei in regnũ succederet. eiꝰdẽ numeri et quan¬
titatis pecuniã daret. si quiete ac pacifice
imperiũ tenere uellet. Territi huiuscemo¬
di mandatis optimates regni ad carolũ im¬
peritorẽ missos dirigunt. eũq ultro in reg
nũ inuitant. eiq aduenienti ad gundulfiuil¬
lã obuiã ꝓcedunt. et manib sacram̃tisq ui¬
xta morẽ datis. eiꝰ ditioni se subiciunt. CAp̃.¬
Iodẽ anno nortmanni qͥ in chinheim ex deni¬
marca uenerant assentiente godefrido. rhe¬
nũ nauigio ascendunt. et diusbure oppido¬
occupato munitionẽ in eodẽ loco more soli¬
to construunt. et in eo tota hieme resident.
Contra quos heinricus dux castra posuit. et
nullatenus p̃das agere ꝑmisit. Redeunte uer¬

Expanded text:
proceres legatos ad eos dirigunt, promissionem proceres legatos ad eos dirigunt, promissionem et fidem datam violatam esse proclamant. Ad haec illi respondent, se cum Carlomanno rege, non cum alio aliquo foedus pepigisse; quisquis ille esset, qui ei in regnum succederet, eiusdem numeri et quantitatis pecuniam daret, si quiete ac pacifice imperium tenere vellet. Territi huiuscemodi mandatis optimates regni ad Carolum imperatorem num invitant, eique advenienti ad Gundolfi villam obviam procedunt, et manibus sacramentisque juxta morem datis, ejus ditioni se subjiciunt. Eodem anno Nordmanni qui in Chinheim ex Denemarca venerant, absentiente Godefrido, Rhenum navigio ascendunt, et Diusburch oppidooccupato, munitionem in eodem loco more solito construunt, et in eo tota hieme resident. Contra quos Heinricus dux castra posuit, et nullatenus praedas agere permisit. Redeunte ver