comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑuenit quo cũ sie mora meioissec ar
frumento pecumaq considerata: Q. ligexit .c.ẽ¬
sidn filio qui tum ibi fuerat uuitam tenceit
Dende eadem die arumento egressus hu mble
regulo cum legione ibi reuicto uticam ne cn¬
tendie. Cu ni itmere fit obuiusl. Ceet sibis
se a dicidenia pieicit uitamiq sibi neq qe
ampliꝰ deprecat᷑. Cui Cͫ facile pro sua natica

Expanded text:
um pervenit. Quo cum sine mora introisset, armis, frumento pecuniaque considerata Q. Ligario, C. Considio filio, qui tum ibi fuerant, vitam concessit. Deinde eodem die Hadrumeto egressus Livineio Regulo cum legione ibi relicto Uticam ire contendit. Cui in itinere fit obvius L. Caesar et subito se ad genua proiecit vitamque sibi neque am
Abbreviated transcription (Latin):
prenussio iscuis in sidiaꝵ cum ad eum let
ueniser abusi siue ol liti preceptor labaen
ueriti ne iu fossa ab equitibꝰ oprmerent
partim uius sũt pocia. Deuide pretui calle
petrre contendũt atq eũ decbe labiem pͥsia¬

Expanded text:
praemisso inscius insidiarum cum ad eum locum venisset, abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab equitibus opprimerentur partim vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atque eum decusso Labieni pra
Abbreviated transcription (Latin):
par uula dumtaxat mumeras. ibiq custans cirtũ¬
datis habita re cregerat Senatum aut oppidi tusto¬
teifectis ex eoꝵ pernitie delerem suii ultiscerent᷑.
Utice nies aĩo addito ex uictoria .Cc. lapidibus.
fustibusq equites repuleriic. laq postea ꝙ cascrib
non potuerut pocru uticã se in oppidum coniterat
atq ibi multos uticenies intei fecerũt domosq
ex pugnauerũs as drapuerũt QQuibꝰ cũ cato nulla¬

Expanded text:
parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumparvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custoterfectis eorum pernicie dolorem suum ulciscerentur. Uticenses animo addito ex Caesaris victoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticensis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac diripuerunt. Quibus cum Cato
Abbreviated transcription (Latin):
deditioneni suaniq lenitatem et demeniam cõnie¬
morauit. Quem postqͣ aiaduertis respensũ sibi
uen dare al oppido discessit pestere dit dnuna re
facta contione ad uocata ni cõspectu eppidanorum
mulites collaudat tetumq excitũ uete: anum do¬
nauit premiis fortissnuo cuiq ac bene meatis
pro suo gestu tribiut ac statim ide digaessuil.
ante premisso tũ equitatu ip̃e eedem faceri cõ¬
tendit ¶E quites mierim scirionis qui ex prelio
Eugerant cum uticam uersus iter facerent per¬
ueniut ad opridum parade. Abi cum ab in odlis
non reciperent᷑ ideo qb fania de iutoria .cc . ꝓtisr
risset ui oppido potici in medio foro lignis coacerud¬
tis olbꝰ q rebꝰ eoꝵ congestis ignem subituis acq
ciusdem oppidi nicolas cuiustuq generis etacisd
uiuos tonstactosq ĩ flama coniciũt atq ita
ꝓpe beneficiũ legis uiliane parum in sius pactibꝰ
presidiis esse crisenuauerat plebem in ermem oppi¬
de cieceret et ante pertam bellicam castus fossaq

Expanded text:
suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod farisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacervatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in flammam coiciunt atque ita propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque
Abbreviated transcription (Latin):
equitatu suo sine legionario milite hostiũ equi¬
tatui leuiq armatine eoꝵ nullo mͦ. par. ese.
poterar. Sollicitabat᷑ aũt hiis rebꝰ q̃d̾ nõ dum
hostiũ legiones cognouerat et quonam mõdo.
substiuere se posset ab coꝵ equitatu leuiq arma¬
tiua que erant miufica si legiones quoqi ac¬
cessassent Accedebat eo etiã hec causa q̃e ele¬
phantoꝵ magnitudo multitudoq nulitũ aios
detinebat ni terrore Cui um rei tñ ĩ uenerat
renediũ. MNaniq elefantos in italiam traspor¬
tau iusserat quos et nules nosceret speciemq
er uirtutem bestie cognosceret et cui parti. cor¬
poris eiꝰ telum facile adigi posset ornatꝰ q
staidorem et speciem ꝯsuetudine captarum n
re formdarent. Quibꝰ ex relꝰ larcciter erat cõ¬
secutꝰ Nami et naites bestias inanibꝰ ptrata¬
uant eauumaq tarditatem cognosceibãt equi¬
tesq i ces pila prepilata coniciebat atq ni

Expanded text:
equitatu suo sine legionario milite hostium equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondumhostium cognoverat, et quonam modo sustinere se posset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam haec causa, quod elephantorum magnitudo multitudoque animos militum detinebat in terrore. Cui uni rei tamen invenerat remedium: namque elephantos ex Italia transportari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius telum facile adigi posset, ornatusqustridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutus: nam et milites bestia manibus pertrectabant earumque tarditatem cognoscebant, equitesque i
Abbreviated transcription (Latin):
Atores et cos qui inter. cec. pecumas cocil¬
rant uaroni et scipieni multis uecbis acoilbh
et deoꝵ sceleribꝰ longiore habita oratiene de
taenium ut suit metu prdduet dicie Ii s
dum caxat iitam concessarum bona quidem
dedemuisset se bonor uendicionem in dicturum et
uisa & suo merito desperantibꝰ subito oblata. sa¬
lite libentes cupide q cenditionem acte perunt.
perierutq a. Ceᵘ ut umuersis.cce. uno nomine
pecumuam imperaret Itaq bis milies sexterciis linꝰ
seluerent nullo eor recusante Ac se cadez die
matos predicantes leti gracias agunt. Cͣ¬
perceio niter diu in ullis laticado tandem no

Expanded text:
t eos qui inter CCC pecunias contulerant Varo et Scipioni multis verbis accusat et de eorum sceleribus longiore habita oratione ad extremum ut sine metu prodirent edicit: se eis dumtaxat vitam concessurum; bona quidem redemisset, se bonorum venditionem inducturum et taque ex suo promerito desperantibus subito oblata salute libentes cupidique condicionem acceperunt petieruntque a Caesare ut universis CCC uno nomine pecuniam imperaret. Itaque bis milies sestertio his imulo Romano solverent, nullo eorum recusante ac se eo demum die natos praedicantes laeti gratias agunt Cp
Abbreviated transcription (Latin):
ubi eĩo aque nichil esset ut ꝙxcitꝰ eiꝰ ieuinus
qui.aui.iugilia usq ad horam .x. dici incħ
gustasset ac iumenta siti perrent. Cum iaz ad
solis ocasũ esset et non totos.c. passus ĩ horis
iiiiͦ. esset piogiessus equitatu suo ipter equorum
interitum extienio agnine renioto legiones in
uitemi ad extienium agien euocabat Ita umi

Expanded text:
ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad ext
Abbreviated transcription (Latin):
pestqͣ. Cc aĩad uertit. equitibꝰ suis hostiũ ui.
opresitis sargmnas legionarios in aceruum ubet
cempertare atq telert signa hostibꝰ ĩ fera . Qd
astq̃ certim ese fieri prins mupetu legionis.¬
equitatus et leuis armatura hostiũ nullo ne¬
tocio lo co pulsa et delata est de colle. Cuz iam
cxistimasiet hostes pulsos deteritos q fien la¬
cessendi factiuos et iam iter inceptũ pergere ce¬
pisset iterum celeriter ex proxmus collibꝰ eiupũt
atq eadem ratione qua ante dixi n Ce legiona¬
rios impetũ fatuit. Numide leuisq armature
ninabili uelocitate prediti qui inter equites pu¬
gnabat et una parit cũ equitibꝰ occnnieie atq
refugere censuerit Cum hoc sepiꝰ facerent et pro¬
ficiscentes iulianos insequerent᷑ et refugerent sran¬
tes propius non accederent et suigulari genere.
pugne uterent hosq iaculis conuulnerare. sa¬
tis esse oxistimarẽt Ceͫ: intellexit nichil aliud eos
conari nisi ut secogerent castia eo loco poneiert

Expanded text:
esar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionequitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere
Abbreviated transcription (Latin):
Caͫ nterim zame auctiene rigia facta bonisq ee
uenditis qui ciues roniami contia populum. R
aiua tulirant premusq ⁊amensibꝰ qui di rege
excludende ꝯilium seperat. tabutis uectigalibusq
regiis rogatis ex regneq preuincia facta atq
ibi trispo saluscio procensule cum imꝑis relicto
ip̃e zania egressus uticam se recerit bi bonis
uendicis cor qui sub piba petaieq rdmas.¬

Expanded text:
ar interim Zamae auctione regia facta bonisque eorum venditis qui cives Romani contra populum Romanum arma tulerant praemiisque Zamensibus, qui de rege excludendo consilium ceperant, tributis vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque ibi C. Sallustio pro consule cum imperio relicto ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ord
Abbreviated transcription (Latin):
s .x. ad ciꝰ regionem et pattem cascior colleca¬
miii. a Ceͣ. aut diuersii ac remotu quod trat.
al eo lenge mił pas .xuiii. Huc scipio legione
luas frumẽtandi causa misit quod posqua.
ue ex profugis cognouit castris ex campo.
ii collem ac tutiora loca collocatis atq ibi
riesidio relicto nỹe .iiiͦ. nigilia egressus preter
hostiũ castia proficiscit᷑ cũ copiii et oppido yo¬
titiu legienes scipionis compit longiꝰ ĩ agus
sumentari et cu eo ꝯtendere condietͣ aĩadu¬
utit copias hosti hnis legionibꝰ occunere suy¬
setias que res eiꝰ imyetum retaadaue. Itaq ca¬
pa.C. biatio regino equite. Ro. Sapionis fami¬
harismio qui ei oppido precrat et .u. Acrio equite.
. de conuentu uticensi et camelis .xxii. regis ad¬
ductie presidiosibi cum eppido legato relicto upse
recipere cepis ad casfia/ Cum iani non lõge a

Expanded text:
t partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe
Abbreviated transcription (Latin):
tatu fugitutibꝰ suis supecias omrrt Cuu
substiuea non possec. Ceanstrctas legit
nesciũ copiis escendit. Quo facto perceris
bieno ac retardato suos equites recepis mũ
lumes. Uoscero die uiba numidos cos quile
premebat copias oñis iicasta condudit abi
nara obpdciet iỹi castas incensiẽ.iili. noctis.
ungilia acie instanta impedimentis in snustia.
uti cellocatis ex es loco proficiscit᷑ et y ueit ad oy¬
pidum aggar quod ageculis sepe antea oppugna¬
cum ssimaq ut ꝑ ip̃os oppidanos erat defensuz
Ii in campo castas uns positis ipe fru mẽtatũ
cirtum uillas cũ parte &x̃ citꝰ prefectꝰ magno ĩ¬
n uto ordei olei uini fici nũo pauco titici. at¬
P resicato tecitu redit in castia scipie interim co¬
guite G discessu cũ uiiuersis copns per iugiz
linge trmus casras dispticis copns consedir /op

Expanded text:
cum sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui lopremebatur, copias omnis in castra conducit atque mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum longe trinis castris d
Abbreviated transcription (Latin):
comy ulbis paulisper comoratꝰ si forte uellent dasse
dimicare ⁊ursus se recepit ni cassia In ea naue
captꝰ ese .P. uestrus eques. Roꝰ. et u. ligui
afanianus. quem .Ccͣ. in hispania cũ reliquis di¬
miseras et postea se ad pomperĩ contulerat inde
beneficio uari ese seruatũ. Poscia sibi fatultato
mullam datam transeundi ignouit Iest in afati
asuicude in colarum ut in acrais et in oibꝰ fere.
aẜ cũ equitatu nittit a castas suis. nuł plfsrã
.x. atq inde magno nũo faimenti omuistes ropi
n castia Quibꝰ ẜ tugni ⁊ebꝰ cognncis labiei
progaessius a suis castus nul. Uaĩ.uii. ꝑ iuga¬

Expanded text:
compulsis paulisper commoratus, si forte vellent classe dimicare, rursus se recepit in castra. § 64 In ea nave captus est P. Vestrius, eques Romanus, et P. Ligarius, Afranianus, quem Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde beneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere duas cum equitatu mittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris
Abbreviated transcription (Latin):
Pliginatis cũ id repenti yͥmaluae aĩaduertis.
copias. suas pre castus instiuixit / quas inteꝑo¬
sita tanta lotor mniquitate asuetudine magis.
perutilitata nulitari credibat iusgrut. Ceͫ nelrad
orus suis taidandũ. quo plires n arnus te¬
nerent᷑ uel ad ostentationẽ regie fidntie. ne nu¬
iutione magis qͣr manu defendere locũ pharnaciᷤ
reret At pharnaces̃ nnpulsus sine loci feliata¬
te sire auspiciis et religionibꝰ iductꝰ quibus
obtemrerasse eu postea andiebamꝰ/ siue paucita¬
te nr̃or qui in aruus eat comyarati tum
more operis quetidiaui ntagriã illoꝵ sẽruorũ
cuddisicel sue etiam fieucia neterana ee citꝰ.
et uicisse legati eiꝰ glĩabat᷑ simul ꝯtẽptu ex̃titꝰ
nr̃i qnem rulsũ asi domitio duce sciehat muto.
ꝯsilio dnuuicandi descende prerupta ualle cepit
Cuiꝰ aliꝙ du . Cͣ rridebat mant̃ ostentationem
et eo loco militũ cehortationẽ quẽ in locũ nenie
sanus hostis subiturus esset icũ interim pharna¬

Expanded text:
Pharnaces, cum id repente prima luce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruxit. Quas interposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis pervulgata militari credebat instrui Caesar vel ad opus suum tardandum, quo plures in armis tenerentur, vel ad ostentationem regiae fiduciae, ne munitione magis quam manu defendere locum Pharnaces ceret. At Pharnaces impulsus sive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemperasse eum postea audiebamus, sive paucitate nostrorum qui in armis erant comperta, cum more operis coticredidisset, sive etiam fiducia veterani exercitus et vicisse legati eius gloriabantur, simul contemptu exercitus nostri, quem pulsum a se Domitio duce sciebat, inito consilio dimicandi descendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridebat inanem ostentationem et eo loco militum coartationem, quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset: cum interim Pharna
Abbreviated transcription (Latin):
litent Itaqi centurionibꝰ ad portas oppidi et
custodns impesitis ne quis nules in oꝑidu
intiertt. aut inuiriã feceret cuipian nnicele
nen longe al oppido sed̾m litꝰ facit cust Eedem¬
qi naues onecarie et lenge non nulle casuld¬
ueneuit uliqueq ut ei nũciatũ icerte locoꝵ
uticam uersus petere uise sũt Interi .Ceͫ. a
mari nen digredi. neq mediterianea petere
ꝓpt. nauam euorm equitatũq ini nauibus.
cẽm atmere ut debitio: ne aga uastarient᷑ aqquã¬
qq in naues iubit cõportari Remiges interi
qui aquatũ enauibꝰ oxterat subito equites mau¬
r. non opmantilꝰ Resaruue adeiti multos ia¬
tulis conuulnerauerũt nõ uallos interfeceit
latent ci in nisidnẽ cũ iqnd. iter cõuallis
et iubito exeunt nõ ut i campo cominus.
cũ ligeris et in reliquas prouincias finti¬
mas diuusit ute sibi aicxlia comineatum:
Funentum sininl atq litteras legissẽt noti¬

Expanded text:
licentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et licentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemque naves onerariae et longae non nullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur; aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus d nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mitten
Abbreviated transcription (Latin):
et equites quãq̃ erat pauci tñ contia tantani
niultitudinẽ audacissmme concurũt actidit ⁊es ĩ¬
ciedibilis ut equites minꝰ .xxxͦ. galli Mauioꝵ
equitũ duo muł. loco pellerẽt iefugeret q ĩ op¬
pidum hoscꝙͣ re pulsi et comiecti eiant nitra.
munttõnes . C. itir astitutum ue atendit. Que
cũ sepiꝰ faceret et modo insequerent  mͦ. iuisa
ab ⁊quitibꝰ in oppidũ apellerent᷑ͤ cohortibꝰ pau¬
tis ex ueteranis quas secũ hebat extienio agnu¬
ne collocatis et parte equitatꝰ iter leuit cuni.¬
eteris facere cepit Itaq quãto longiꝰ ab oppi¬
do discẽdebat᷑ canto tardioras ad isequendum
crant nauilde. Intermmi in itiere ex oppidis et
castillis legationes uenire pollicer frumẽtus
paratosqi ese quid imperasset faceri Itaq ed
dit castia pofiut ad oppidũ isipnã . RI. Iam̃.
Inde mouit et puenit ad oppidũ lectim libera
ruutatem et ĩ nunem legati ex oppido obia
uenersit libent̾ se oia factiios que uellet pol¬

Expanded text:
t equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo insequerentur, modo rursus ab equitibus in oppidum repellerentur, cohortibus paucis ex veteranis quas secum habebat in extremo agmine collocatis et parte equitatus iter leniter cum reliquis facere coepit. Ita quanto longius ab oppido discedebatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppidum Ruspinam. § 7 Kal.inde movit et pervenit ad oppidum Leptim, liberam civitatem et immunem. Legati ex oppido obviam veniunt, libenter se omnia facturos quae vellet pol
Abbreviated transcription (Latin):
adorti conaderent Preteies hec quoq lis
cauia tardait quod eat locus quidam so¬
nupeditꝰ ante acuem scipienis quem sũe
npedinẽto ad ultro occarendin fore arhs¬
mabat Non arbitror esse prete. nuctendum.
aar an pionte iuas et iure legiones postea ae
numadis ini subsieiaria acie ita ex tenuatos et ae
unsitndmem diectos ut protul simꝑles. et acies
i crmu collecauerat equalibꝰ inter se ni tuallie
straetisl. host aũt elegantos armacuras leues
ndasq auxilidrios substituerat. E quitatũ fie¬
atand uniuersum ni suo dertio cornu disposutiat
nusscum ei tornu oppido uzitta claudebatur
a cat spatium equitatꝰ explicands. Pieterea:
unidis leuisq ximature nnfinitam nultitudi¬
an ad dextiam ytem sue acici opposuerat fere in¬
tiato non nmꝰ .M. passuũ spatio et ad collis ra¬
a magis appulerat. longiusq aduersacioꝵ suis¬
⁊ sipns rroquonebat᷑. Io hoc consilio ut cũ acies
Unter se concirrssent mitio certaminis paido

Expanded text:
ec quoque eum causa tardavit, quod erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis impedimento ad ultro occurrendum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, locabat in fronte suas et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies stroque cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, post autem elephantos armaturas levis Numidasque auxiliaris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. Praeterea Numidas levisque armaturae infinitam multitudinem ad dextram partem suae aciei opposuerat fere interiecto non minus mille passuum spatio et ad collis radices magis appulerat longiusque ab adversariorum suisque copiis promovebat, id hoc consilio ut, cum acies duae inter se concurrissent, initio certaminis paulo
Abbreviated transcription (Latin):
de loca excelsa eccupare atendat aduersare n¬
guitudine copiar confixi prox num celle ea¬
pauerit atqr longel sibi progadiendi etpure
facultate ni eiusdem collis occu pandi grata¬
bienꝰ ꝯsiliũ ceperat et quo propiore loco fucu
eo celeuiꝰ ocurierat lGrat coniallis satis ns¬
ga latitudne altitudiue prerupta cabreli
spelunte i modum subrtis que erant sars¬

Expanded text:
ndo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii mndo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii magnitudine copiarum confisi proximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi eriperent facultatem.7 Eiusdem collis occupandi Labienus consilium ceperat et quo propiore loco fuerat eo celerius occurrerat. § 50 Erat convallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, crebris locis speluncae in modum subrutis, quae erat tr
Abbreviated transcription (Latin):
de giandi uuo elefantis .xxx. ecessus e regno ad
scipionem et prefecus. Postꝙͣ ad cũ puenit ca¬
stas regis scorsum positis cũ eie copiis quas
cõmemoraui haud ita lenge a scipione ꝯedit
Erat in castas scipienis supiere tp̃re magnus
terior et expectatione copiar ⁊egiaꝵ Extitꝰ eiꝰ
magis suspensione aĩ. ante aduentũ cõmeue¬
batur Foscqͣ uero castia cassas atulit despectis
eiꝰ copiis eem teriorem depenit. Itaqͣ antea ab¬
sens habuerat autoritatem cam oẽm presens
diiieras. Quo facto cui  tacile fuit illarim
Iapieni additũq ais fiducianiq regis aduẽci
Nam postero die uinuerias suasq regibq co¬
pias cum elefantis .kxͥ. preductas in aciem.
qͣ spetiosissime pecuit freduxit ac paule longteꝰ
progosue a sius munitionibꝰ haud ita diu cẽme
scipioni auxilia fere que ex pecassit ola or¬
nise neq moram puguandi ullam fra pi

Expanded text:
rae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad rae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaris superiore tempore magnus terror, et exspectatione copiarum regiarum exercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur; postquam vero castra castris contulit, despectis eius copiis omnem timorem deponit. Ita quam antea absens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimiserat. — Quo facto cuivis facile fuit intellectu Scipioni additum animum fiduciamque regis adventu. Nam postero die universas suas regisque copias cum elephantis LX productas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munitionibus haud ita diu commorScipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, p
Abbreviated transcription (Latin):
signo ꝯfecto circiter iugilia seciũda noctis.
iiubus cum saxoꝵ handine subito est ex
ue die procedendo ꝓpiusq hostem atcedendo
castia cõmanuebat opereiqi faciendo nulites.
se cucuspiciendi non hebant facultate. Priterea
ita ex sicilia ex̾citũ fiasportauerat ut prcer ipsũ
militem et aima nec uas neq mancipiũ neq
rebꝰ attenuati oppido. Ier ꝙ̃ pauci sub pellibꝰ acqui¬
esceba̾t reliqui ex uisrmientis tentoriolis factis
atq arumdinbꝰ corusq contertis permanebant
Itaq subito nimbo ganameq asecuta galiata
pondere tenebraruni a qua oñis subruti disiectiqi
nocte itempesta ignibꝰ extuictis rebusque ad
uictum ꝑtiuentibꝰ oibꝰ corruptis per castia rassis
uagabant᷑. scutisq capita contegebant. E adẽ nocte
.U. legienis pilor cacumina sua sponte arserut
Rex niterimi luba de equeta prelio scipionis cer
ip̾e aliquid uutoritatis hr̃es &x citꝰ icipionis ac

Expanded text:
signo confecto circiter vigilia secunda noctis signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exon tertio quartoque die procedendo propiusque hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstinctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac
Abbreviated transcription (Latin):
esse firmissmmam et ꝯstitue contra me ego. aũt
ex mueis cõmilitonibꝰ. quos nũc in tua tenes
potestate non amyliꝰ .y. sũmam tñc ex uͥtute
nr̃a intelliges quio ex tuis copus sperare de¬
opmuonem eiꝰ est locutꝰ ua perculsus scipis
atq oi dolore nicensus amiuit centurionibꝰ
quid fieri uellet atq ante pedes centurionẽ
niterficit reliquosq ueteranos a trronibus
iubet secerm Ab ducite istos mat nefario.
scelere cõtaminatos et cede ciuiu signatos ⁊
Sic extra uallũ deducti sunt et cruciabilir᷑
int̾fecti. Tirones aut iubet nniter legiones dis-¬
ꝑtus et cõminium cum citieia in ꝯspectum
suum prohabet adduci Qua ex re. Ce. cõmotꝰ
cos quos in scationibꝰ cum lengis nauibus
apũd tabsum tustodie causa iusserat esse ut
sius ontrarus longisqi nanibꝰ presidio essẽt
ob negligenciam ignonnnie cã dinuttendos
ab cx̃citu ciauissiniũq in eos edictũ pro

Expanded text:
esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperare deest locutus, ira percitus Scipio atque animi dolore incensus innuit suis centurionibus quid fieri vellet, atque ante pedes centurionem interfecit reliquosque veteranos a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiae causa in salo esse longisque navibus praesidio essent, ob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum prop
Abbreviated transcription (Latin):
myatoris impulsu et impio coactos ciues et
ptinum queniq nefarie censectari. quos.
emam fortuna in nr̃a detulit potestatez
a q̃d facere debetis .Ro. uoͫ cum optimo
ioq defendetis tertũ est uobis uitam et
lannam donare Qua ꝓpter quid sentiatis
arnnasset pro sue bentfitio sine dubio ab.
giacias sibi auctum iri potestatem hnis
undi fecit Ex eis centurio legionis .xiiii.
acuo inquit sumo beneficio scipio tibi. gia
ago. non eĩ iperatorem te apellosqd
tini uitanꝰ. icelumii tateniq belle iure cao.
polliceris et forsatan isto utrrer beneficio si
duxi eusqi excitu pro cuiꝰ digutate iuctoria¬
q ampliꝰ .xxxui. annib di pugnari adueisus
armatusq asistam Neq ego istud facturus
sum et te magnopere ut de uegocio desistas
adhortor Contia cuiꝰ ei copias contendas. si
nuꝰ antea expertꝰ es licet nũt cognoscas.
Elige ex tris cohortem unam quam putas

Expanded text:
imperatoris impulsu et imperio coactos civis et imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis existimasset pro suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas
Abbreviated transcription (Latin):
ensis tum prosicced nicħ subite nuntio de cq̃¬
si prdio illato cõniotꝰ frunento cuiꝰ ni castus
cepiam habuerat nicense uino oleo ceterisq de¬
lis que ad nictũ parari solent cõrruptis acil¬
lim quam obsidebat deseruit atq itmere per
agnũ iube facto copias cũ scipione partitus
Aiumentũ se recepit Anterta ex secũdo cõmea¬
ni quem a sicilia miserat allierus nams una
ii qua fueras. Q. cominius et. l. litida e¬
qul. Ro. a residua classe tũ enauisset. delata
esser uento ad tabson auirgilis scasis ua¬
nulisq actuariis extepta est et ad scipionez¬
wucta Item altera nauis triremis ex eadẽ
asse euabunda at tempestate ad egi nur ui
helata a classe uari et .M. octaini est capta
iiqua milites ueterani cum uno tentuuone
⁊ uen nulli trrones fuerũt Quos uarus ad¬
euatos siue contuelia deducendos cinanit
ascirionem. Qui postꝙ̃ ad eũ peruenerunt
itante suggestũ ciꝰ astiterũt /non uestia ĩꝯt
hante ues certe scio sed allius scelerati ur̃i

Expanded text:
ensis cum proficeret nihil, subito nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri
Abbreviated transcription (Latin):
prediti promptiꝰ q prosiluissẽt ante se coci¬
le gionesq cohortatꝰ signo dato accessum hesi
aucupabat. Aye einz asuis munitie ml li
non sine ratione procedebat. quod in epii
uzitte qd scipio tenebat hostui eiãt cohaet
armace eider aut oppido ad dextra latrel
cornu trat oppositũ. Uerebat d ne si prerere¬

Expanded text:
 prosiluissent ante, secum conculegionesque cohortatus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ipse enim a suis munitionibus longius non sine ratione non procedebat, quod in oppido Uzittae, quod Scipio tenebat, hostium erant cohortes armatae; eidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si pr
Abbreviated transcription (Latin):
inpetũ fecerut lequites c&SAIAnI eXUI une¬
i subiteq hescul multituduus yułsi parũ pe
aesseat. Que ees aliter aduerarus cecidit llam
qi. ͣ ex medio itiuere copis reductis equitibꝰ
iuẽ augiliũ tulit. Equites au̾e aduentu legie¬
nimi aio addico quersis equis n nuidas
apsda nsequentio dispersoiq imperumi fecerãt

Expanded text:
impetum fecerunt. Equites Caesariani vi univeimpetum fecerunt. Equites Caesariani vi universae subitaeque hostium multitudinis pulsi parumper cesserunt. Quae res aliter adversariis cecidit: namque Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas cupide insequentis dispersosque impetum fe
Abbreviated transcription (Latin):
colle quo eiat pocititꝰ castia murmus den
a suis maxinus castas per mediũ caua
e regione opidi uzitte quod inter sua cael
ntere ut ad angulum dextesi smistrũq eius
opioi conueurrent Hoc hac ratione epus inscu¬
cbat ut cũ prepiꝰ oppidum copias ad mouisset
eppigndreq cepisset. tecta latera Ciib nunitio¬
npꝰ br̃cs ne ab equitatꝰ nultitudiue crcuuẽtꝰ
il oppugna tiono de teraiet  pretera quo faci¬
lur collo quia fieri yosẽt et si qui y futere uel¬
lns io quod antea sepe acciderat magno cumi
ar poritule tum facile et siue ꝑtriculo fieret
Ueluit etiam expenri cum ꝓpiꝰ hostem accessis¬
lir hees ne in aĩo dimicare Accẽdebat etiam
d aeliquas causas qued is locus depressus ciat
hes epera que ante dixi fiebat degionibꝰ inte¬
scalas E quites barbari leiisq armature preliis
cum iam sub uesperum cepias in cascias redu¬
tues magno in cursu cum ẽĩ. eotatu leuiqi.
imarura. luba. Scipio. labien ni legienauos.

Expanded text:
colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castririgere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius oppidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat c opera quae ante dixi fiebant a legione, intestabat; equites barbari levisque armatura proeliis cum iam sub vesperum copias in castra reduceret, magno incursu cum omni equitatu levique armatura Iuba, Scipio, Labienus in legionarios
Abbreviated transcription (Latin):
feri pur id tỹs . M. aquinrum. tumi.c. sasema
collo quentent iuderũtcipio mutit ad aqui¬
mum nichil actiuere eũ cũ aduasariis col
ielles peigert. Uiator pretria a luba ad eu
est mussus. qui diceret audiente sa scmna et
obrempe rasse nũcio. aut. Ce. eiusdem paatis
cnubꝰ incolunien riuerti malle satq etia soi
⁊ nouum pariuimiq senatorem sed in scipiont
Thoĩem illa familia diguitate henoribꝰ q pila¬
teni. Namq cum. sciuio suagillo piripiruss
regis aduentum uti solitꝰ isset dicit᷑ iuba cu
eo. egise non oportere illum eodem uestitii.
atq ip̃e uteret . Itaq factum est illico ut sori
ad album sise uesticum transfenet et pit hi
et supercilui quiedam excelsum patti un br̃¬

Expanded text:
Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis collvellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat ipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etiam et m novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa familia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini et supercilium quoddam excelsum nacti non l
Abbreviated transcription (Latin):
regem facere non dubitant. Quibꝰ rebꝰ cognitis
uiba distactus taplici bello. necesitateq coattꝰ
de huis copiis quas contra .Ceͫ. adduxerat .ui. co¬
hortes in fines regni sui mttit que essẽt plidio
usque cequo telum ex oppido abici nõ uosset a¬
stia nunit balistis scorpionibꝰ q siebris ante fõ¬
cem castioꝵ contraq oppidum collocatis defenso¬
res muri deteriere non intermittir easq .u. le¬
giones ex supioribꝰ castas adducit / Qua facul¬
tate oblata illustriores notissimi qr conspectum
amitoꝵ iinquoꝵq efflagitabãt atq inter.
se collo quebant. Que res qiuid utilitatis hr̃et
Ceͫ non fallebat. Nam q getuli ex equitatu re¬
gio nobiliores equitumq profecti. quoꝵ ꝑtes
tum mario ante meruerant eusq beneficio
agris finibusqr donati post sille inctoria sub
hienisalis zegis sant data pocestate occasione ta¬
yta uoite uani luminbꝰ accensis cũ equis ca¬

Expanded text:
regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legiones ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectumpropinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis ca
Abbreviated transcription (Latin):
reiqi ꝑu ͤ i utilis fiusti et pre uulitibꝰ tuam
tanuliam inuentaq in naues nposiusti. cua¬
q opera mulitibusq tyre necesario res .pu. cras
ob eaẜ reẜ ignonunie causa ab excitu med te
diuutto. Cite alliene .M. NO .C. eliSIANT cu
ordines in meo ex̃citu beneficio nõ uritute sitis¬
asecuti itaq uos gesseritis ut neq bello ferces
neq pace boni aut utiles fucritis et magis mꝰ
seditione concitandisq nulitibꝰ aduers ariorum¬
nr̃oꝵ imẜeiatoris ꝙ̃ͣ pudoris̃ modestieq fucat.
studiosiores Indignos Uos. esse arbitior qui s̃
meo exercitu. ordines ducatis missosq fa¬
cio et quantu potestis abesse ex afuca ułbeo.
Itaq tradidit eos centuuonibꝰ et singulis non
unpliꝰ siugulos additos seiuos in naue npo¬
nendes separatim curauit geculi interim xfuge
quos tũ licteris mandatis q a Ce. nussos supra
dociumꝰ ad sues ciuies puenũit Quoꝵ auctoritate
desciscut celeriterq cuncti aima capuit cõtraq

Expanded text:
isti et pro militibus tuam familiam iumentamque in navis imposuisti tuaque opera militibus tempore necessario res publica caret, ob eas res ignominiae causa ab exercitu meo te dimitto. T. Saliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu beneficio non virtute consecuti ita vos gesseritis ut neque bello fortes neque pace boni aut utiles fueritis et magis in seditione concitandisque militibus adversum vestrum imperatorem quam pudoris modestiaeque fueritis studiosiores, indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem imponendos separatim curavit. § 55 Gaetuli interim perfugae, quos cum litteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque
Abbreviated transcription (Latin):
Ee iam aiaduertebat grumento se ni afaca nͥ
iportato uti nõ posse priore anno el Ixt adue
esser facti messent nen esse factam Breterea ex
ñ affaca frumentu aduersarios in panca oppida
t bene munita cõportasse semiq regiene affaci
de manisse frumento oppida preterea panca. que
pi sie presidiis tueri poterãt reliqua drau. at
desea et eoꝵ in colas nitra sua presidia cee¬
gille et comigiare agios desertos ac uastatos
¶E Hac necessaitate. Eᵃ coactꝰ priuates obendo
ce blande appellando aliquatũ nĩ fuumcti. ĩ
ua presidia congesseras et es parte ute baf. Sya
intermi ipe trciure quetidie et alteras cohortes
ni statione hc̃e pꝑ. hostiũ iultitu dine labienue

Expanded text:
Etiam animum advertebat frumento se in Africa nisi Etiam animum advertebat frumento se in Africa nisi importaticio uti non posse: priore anno enim propteressent facti, messem non esse factam; praeterea ex omni Africa frumentum adversarios in pauca oppida et bene munita comportasse omnemque regionem Africae exinanisse frumento, oppida praeter ea pauca quae ipsi suis praesidiis tueri poterant reliqua dirui ac deseri, et eorum incolas intra sua praesidia coegisse commigrare, agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus privatos ambiendo et blande appellando aliquantum numerum frumenti in sua praesidia congesserat et eo parce utebatur. Opera interim ipse cotidie circuire et alteras cohortis in statione habere propter hostium multitudinem. Labienus
Abbreviated transcription (Latin):
apus uallũq ab eppide ruspina usq ad mare de¬
dicẽ it e a castus alter eedem que tutius ultio
atiaii centatꝰ auxiliaq sine piculo sibi succura¬
⁊ hossente tela tormentaq er nauibꝰ n castia co¬
ritia renigũ partem ex classe callor thodioꝵ
epataiziq armare et in casta e uocare uti si
asit cdem ratione qua ae uersaen leuis armata
utieca inter equites suos inter poneret  sagiptari
eg eib nanib itiaio scrus et cuiusq generib.
Tuctis in calsia complirabꝰ frequentabat suas to¬
pus. Andiebat eĩ scipienem post diem terciũ eiꝰ die
quo raeliũ faccũ eras appropinquare cepias suas
cũ labieno et yeticio auigere. cui copie legio num
uii. et equitatũ .iii.mił esse niciabant᷑ osticina
fetide ieueu sagipte telaq ut fierent com¬
phura curar glandes fundere sudes cẽparare dit¬
tras in siclia uultiosq mitere ut sibi sates ma¬
teueniq cõgereret ad arietes cuiꝰ in opiam ĩ a¬
frca. esset pieterea ferũ plubunq mtteretur

Expanded text:
ina usque ad mare ducere et a castris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succurrere possent, tela tormentaque ex navibus in castra comportare, remigum partem ex classe, Gallorum, Rhodiorum epibatarumque armare et in castra evocare uti, si posset, eadem ratione qua adversarii levis armatura interiecta inter equites suos interponeretur, sagittari navibus Ityreis, Syris et cuiusque generis ductis in castra compluribus frequentabat suas copias — audiebat enim Scipionem post diem tertium eius diei quo proelium factum erat appropinquare, copias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius copiae legionum VIII et equitum III milium esse nuntiabantur — offictruere, sagittas telaque ut fierent complura curare, glandis fundere, sudis comparare, litteras in Siciliam nuntiosque mittere, ut sibi cratis materiemque congererent ad arietes, cuius inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ualli facte esset simulq asilia uestia centia e¬
sem bestide cempaiationeq yugne cognosce¬
ematq eis nutiareni Qui collaudati. a
U inpendioq deuati ad reliquos perfugas de¬
lcir Quor oratonem celeriter ueritas con¬
subluit Namq poscero die cx legionibꝰ hins qͣs
um gere M. cato qui utice prierat delett qi

Expanded text:
essent, simulque consilia vestra contra easdem bestias comparationemque pugnae cognosceremus atque eis renuntiaremus.' Qui collaudati a Caesare stipendioque donati ad reliquos perfuges deducuntur. Quorum orationem celeriter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas nam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, dilectus
Abbreviated transcription (Latin):
more militari faciunt. Quibꝰ miseris ea res parno¬
fuit presidio Nainq mlites ueterani ra et delore
incensi non mõdo ut parcerent hosti uon poterans
aeduci sed etiam ee suo ixcitu illusities urbanes qͦs
actores appellabat coplures auc uulnerauerut aut
interfecerũt in quo nũo fuit cullius rifur qͣsteriꝰ
gladio yculsus nisi celeriter ad Cil accirrisset inte
riti ex prelio se recepirũt ne amilitibꝰ qui ex tnc
uitoria licenciam sibi assupsisent ĩmederate pes¬
candi ĩ punitatis ꝓpter iudxnuas res gestas ĩ pune
quoq interficerent᷑ ¶Itaq hn onĩs Scipionis iuites
cum fidem Ce . imporaret inspectante iỹo cc. et
interfeci ¶Ce crinis castas potitꝰ occisis q hostiũ
decem milibꝰ fugatisq compluribꝰ se recepit .l. mi¬
litibꝰ amussis paucis saucns in cascia ac scatim
ex itmere ante oppidum tabsum astitit elephantos
lxiii omatos armatosq cum turulꝰ ornanien¬

Expanded text:
more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvomore militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, gladio percussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interiti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante i86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamen