comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinere debeat.R. titium legata
integra retinere deb̾e. s impte
quartamimputari oꝑte duo¬
decimam ptemp̃hiorums set si
non eẽt adiectumait ꝑs quar¬
tadeduceretur. totumtrientez
prediorum legi falcidie impr¬
tari optere qm contrasm̃ami¬

Expanded text:
tinere debeat. respondi Titium legata tinere debeat. respondi Titium legata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum trientem praediorum legi Falcidiae imputari oportere, quoniam contra sent
Abbreviated transcription (Latin):
set deresidins.c.l.que exigino
possunt uenditor fiet nomĩs
id que qͣi solumimboms fue¬
rit rep̾sentatir. qd sinchil fa
ditionem nominis fatienda
neratius. at quod⁊ nos ꝓba.¬
Nł. S Icreditor filiitin. here¬
demte instituerit ⁊ legis falci¬
die rõnẽponas peculu quãtita
que adite hrditatis tp̃e finss
luti si tutor cum solueret lega¬
tanon interposuerit stipula¬
tionem. quanto plusquam ꝑ
legem falcidiam licuerit capł¬
solitum fuerit reddipupiliũ
agit. s hrdi quoq enus hoc qͦꝵ
nommne tutorobligatuserit.
filius patri hrs extitiss dotẽꝰ
festim inꝯputatõe hrditatis
et falcidie rõnem inere alico
deducet. alit enimindebitur
indotatam hre uxorem qd sifi¬
lius eẽneum cobrdem hãt aṗe
quidem sꝑ. ꝓqua parte patĩbrᷤ
erit.dotemmere alieno deduc.
et cohr̃s enis aṅquam dos afi¬
expte tertia hrdem institit. fi¬
deiq eius commmisit. ut br̃di¬
tatemretenta quarta pͣte.ẜe⁊
tus est restituere an integrãre¬

Expanded text:
nta, quae exigi non possunt, venditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur. quod si nihil facnditionem nominis faciendam Neratius ait, quod et nos . Si creditor filii tui heredem te instituerit et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod aditae hereditatis tempore fuisset, luti si tutor, cum solueret legata, non interposuerit stipulationem, quanto plus quam per legem Falcidiam capi licuerit solutum fuagit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit. filius heres patri exstitisset, dotem confestim in computatione hereditatis et Falcidiae ratione in aere alieno deducet: aliter enim videbitur indotatam uxorem habere. quod si filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper pro qua parte patri heres erit dotem in aere alieno deducet, et coheres eius, antequam dos a fiex parte tertia heredem instituit fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Sectus est ut restituere an integra re
Abbreviated transcription (Latin):
et adiecit ħuba. s ea condicti¬
one legont quicquid aliem
eris in eadomo erit.titius lib̾¬
tus filii mei exsoluatat sitei
utrisqz domnis commmunis q̃¬
situm ẽ. si filia legis. fal. bñfitõ
utiuolet adq̃itam retinenda.

Expanded text:
et adiecit haec uerba: 'sed ea condiciet adiecit haec uerba: 'sed ea condicione lego, ut quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus communis'. quaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti uolet ad quartam reti
Abbreviated transcription (Latin):
to fc̃õ. ptem dimidiam brdita¬
tis sue restitui usserit. dem̃ p̃
missionem feĩs codicilłalta
ꝑtemtitio restitui rogam̾t. Si
quidem post annum missioi
sue decesserit. et tibi et titiohr̃
ptem qͣrtam retinebit. quia eo
tp̃r testator decesserit. quo test
eius adbnfitium principale
ptinẽ desiderat si uero intra an¬
nummissionis sue decesserit.
solus titius deductionem ꝑti
qͣrte patieturquia eo tp̃r fider¬
cominissum est relictum ei. qͦ
testatoriuremilitari testan nõ¬
stitue pecuniam que p̾t mortẽ
fitiãt. tam̃ ꝑꝑ fidei cominissu
seques. quarte retentioni locꝰ
erit. tunc enim exconstitutõe
diui adriam falcidie satfacit.
ea qͣntitas cum ap̃brdem rea¬
net. s falcidiam patietur sol
tis demostrauĩt.qͣi retentam
et ꝑceptã peciniam. si qͣrte suf¬
fitiat.induçere trebellianum.
tis hrdib singulis c̾ta plega¬
uit. s lõge minus filie cui ⁊ do¬
mum obligatam p̃legaũ. cur
instris et quicquidibi fuerit.

Expanded text:
cto partem dimidiam hereditatis suae tibi restitui iusserit, deinde post missionem factis codicillis alteram partem Titio restitui rogaverit: si quidem post annum missionis suae decesserit, et tibi et Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si vero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari nostituere pecuniamque post mortem ficiant, tamen propter fideicommissum sequens quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud herednet. sed Falcidiam patietur solutis demonstrauerit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere Trebellianum. tis heredibus singulis certa praelegauit, sed longe minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegauit cum instrumentis et quicquid ibi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
extitit. inrõe legis falcidie poix¬
da desiderat de duci sortes. exq̃r
usuris alĩta impubes defun¬
cta exꝑsona testatricis sue. płi¬
b debita p̾stitit. q̃situm ẽ ansi
eas deduxerit. cauere debeat de¬
functorum alimtariorum por¬
tões. ꝓmo sortium se restitutu
brditatem. triennio exactole¬
gatariis hr̃s legem falcidiam
opponit.⁊d enco qd̾ administ̾¬
int tutelasn testatorquarum
rõ non dum redita sit ẽt᷑ ꝙ ne¬
get tin redegi exnominib poᷤᷤ¬
se. quantum in cautõe deduct̃
ẽ. quesitum ẽ an rõnes defime¬
ti et omnium in strorum bere¬
ditariorum. ⁊ pupillarium rõ¬
num legatariis desid̾antib hr̃ ᷤᷤ¬
des describendi potãtem facere
debeat.ne impotãte enis sit ꝓ¬
ferre qd uelit. et ꝑ hoc infrauder
legatarii inducantur.r.adiu
pagamus erat fecerit testmñ mi
litie tp̃r codicillos.lex. fal.in co¬
dicillis locum non h̃t. intestõ
locum habebit.

Expanded text:
exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restitutur aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes defuncti et omnium instrumentorum hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi potestatem facere debeat, ne in potestate eius sit proferre quod velit et per hoc in fraudem legatarii inducantur. responpaganus erat, fecerit testamentum, militiae tempore codicillos, lex Falcidia in codicillis locum non habet, in testamento locum habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ximo. pecuniam relictam ad
alim̃ta puerorum. legi falcid¬
ie subiectam ẽẽet ut ydoneis
hominib collocetur pecunia
ad curam suam reuocaturum
p̾sidem ꝓuintie Sinus seneru

Expanded text:
erunt pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocaturum praesidem prouinciae. Diui Seuerus
Abbreviated transcription (Latin):
itaimpubes decesẜit. sic qͦq
extimãdus erit substitutus.
legata debe minime.nam q̃n¬
tumintsit. exhrdatus filius.
exsubstitõe frĩ suo hr̃s existat
analio mo. qd ul exeo apparet
substituti testatorhãt. queha¬
buãt in eo cui eum substitue¬
baticobr̃s pupillodatus. si ꝓ
ptesua legat hĩta legis fal¬
cidie roem p̾stiterit. dem im¬
pube mortuo exsubstitutõe
pr̃s extitit. et semis pupilli
legatis exaustus eẽt.exinte¬
grolegis falcidie rõ ponẽda
erit ꝯtributis legatis q̃ abip¬
so ⁊ que apupillodata fuant.
ut ꝑs quarta bõrum ap̃eum
remaneat. licet enim pupil¬
lobr̃s existat. tam̃ circa legẽ
patri br̃s extitissnec alit au¬
gebuntur legata q̃ abipo ul¬
tra dodrantem data fuerant.
q̃m augerentur cum exꝑte
hr̃s institutus et cobr̃de suo
substitutus delibante cohr¬
delegata hĩta roe legis falci¬
die soluit. dem̃ exsubstituti

Expanded text:
ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, vel ex eo apparet, substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem patri heres exstitisset. nec aliter augebuntur legata, quae ab ipso ultra dodrantem data fuerant, quam augentur, cum ex parte heres institutus et coheredi suo substitutus deliberante coherede legata, habita ratione legis Falcidiae, solvit, deinde ex substituti
Abbreviated transcription (Latin):
condictoe non debebitur rur¬
sus siqua condictio defitiat. le¬
gatum ualiturum ñ sit legi
falcidielocus non ent porro
si legi locus non sit.existente
condictoelegatum tibi de be¬
bitur cum autem uoluntatẽ
testatoris eam funsse appãcat.
ut ꝑꝑtuum legatum cet̾oru
legata minui nolet. mag̃q ẽ
ut statu̾e debeamustui lega
tiꝯdictõem defecisse quid ei¬
godicemus si ducẽta legaũ.
et tibi simiłr. sub eadem ꝯdicti¬
nam aut extitisse aut defecis¬
se legati tui condictõem ut a¬
ut totum aut mchtibi debe¬
atur.⁊ iniquum et ẽc uolũta¬
est totius legati ꝯdictoẽmuł
extitisse uel defecisse. ergo ꝑex
ceptõem dolimali tota ea res
tempanda erit qͣrcum qs tale
quid ꝯsequi uelit.sic ꝯseq̃nte
siquid amplius legauiul le
gauero quam ꝑlegem falci¬
diam licebit.tam̃ quãtum al
suplẽdum q̃drantem deduci
oꝑtet ex eolegato qd titiod̾dli.
¶heres mĩs dampnas esẗodare
qui .cc. imbonis relinq̃bat. le¬
gauit michi .c. p̾senti die.tib

Expanded text:
condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legauit et tibi similiter sub eadem condicinam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra uoluntaest totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consesi quo amplius legaui uel gauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesenti die, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
mõea quartam supleant.q̃m¬
si uoluntati defuncti soluedr̃
tas admimstrauit ea decedẽs
an rõnem sibireditam admĩ¬
stratõis exasse eundem ma̾i̾tũ
hrdemreliquid.enisq fidei cõ¬
misit. ut.x. untias filio coĩ cũ
moreretur restituͬet. duas aũt
untias nepoti. quesitum ẽ.an
id quoq qd exadiminstratõe
rerum ap̃maritum resedisse
constitit.cum cert̾is bonis ꝓ
rata .x. untiarum filio restitri

Expanded text:
modo ea quartam suppleant, quam voluntati defuncti solvendum tas administravit eaque decedens ante rationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem reliquit eiusque fidei commisit, ut decem uncias filio communi cum moreretur restitueret, duas autem uncias nepoti. quaesitum est, an id quoque, quod ex administratione rerum apud maritum resedisse constiterit, cum ceteris bonis pro rata decem unciarum filio restitui
Abbreviated transcription (Latin):
pliora legata debet substitu¬
tus quam quib pupillus
obligatus fuerat. quia ñ su¬
onomme obligatus erat s
defuncti pupilli. quia mcħã
plius quam semissis dodratẽ
tum erat exsubstitõe hr̃s exti¬
t̾it. pot̾it diciauger legataet
pin agendum acsi cuilibi co¬
hrdi substitutus fuiss eoq o¬
mittete hr̃ditatem.exasse hr̃
extitiss quia semꝑ substitut
legis falcidie rõem exqntita¬
te bõrum q̃ pat̾ reliq̃rit. dedu¬
cetpene eadem dicenda sunt
et si pat duosimpubes hrdes
instituĩt et eosdem inuicem sõ¬
stitut. dem̃ iure substitutiõĩs
adaltum hrditas recidĩt ⁊ le¬
gis falcidie rõ hñda sit Qui

Expanded text:
pliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantemtum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitisset, quia semper substitutlegis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquerit, ponet. Eadem dicenda sunt et si pater duos impuberes heredes instituerit et eosdem invicem substituerit, deinde iure substitutionis ad alterum hereditas recciderit et legis Falcidiae ra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. dcinde quod exbonis aphr
dem remanere oportet
exiudicio defuncti quartam
hat br̃s. solida pranda eẽ. lega¬
taata accipe debemus si hrdi¬
tario iure hãt. Itaq quod qᷤ¬
ꝙ legatorum nomine a co¬
hide accep̾. inquadrãtẽ eĩno
ei datum ẽ ut integra legata.
erit actõlegati. si lege falcidi¬
a uti malit¬
implẽde causa ul acoherede.
uł alegatario. uł astatu libet
datur. infalcidiam ñ ĩputat᷑.
quia mocis ca capit sanesiasta¬
tu libo peculiares nũmos ac¬
cipiat: ꝓsuaꝑte quadrãti. eos
ĩputare debet. quia ꝓ ea pãte
nõ mõtis cã caꝑe. s brditano
ire eos hr̃e intelligitur. Qua
ratione placuit legata que
legatarii nõ capiunt. cum a¬
pud hr̃des subsedenit. hr̾dita¬
rio uur apud eos remanere
intelligi⁊ ideo quadrantiin¬
putanda nec quicquam in¬
t̃ ẽ. utrum stati ã abinitõ le¬
gatum nosit. anꝙ legatũ ẽ

Expanded text:
 deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet.ex iudicio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in quadrantem ei non ei datum est, ut integra legata erit actio legati, si lege Falcidia uti malimplendae causa vel a coherede vel a legatario vel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputare debet, quia pro ea parte non mortiure eos habere intellegitur. Qua ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud heredes subsederint, hereditario iure apud eos remanere intellegi et ideo quadranti imputanda, nec quicquam interesse, utrum statim ab initio legatum non sit an quod
Abbreviated transcription (Latin):
si statũ lib̾ de alieno dedit. ñ de
bonis defuncti. uł alias est hõ
propuro ꝙ ĩdiem relictum est
Nechii enim tẽporis ꝯmodum
ꝯputatur in his legatis que
subconditone relicta sunt: ꝓ¬
culus putat. cum queritur de

Expanded text:
si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alias est homopro puro, quod in diem relictum est: medii enim temporis commodum computatur. In his legatis, quae sub condicione relicta sunt, Proculus pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsi op̾ ĩmunicipibꝰ hr̃o facere iꝰ¬
sus e⁊ indunduum uitecur le¬
gatum. N enim aut ullum
balneum. aut ullum thearrũ.
aut stadium fecisse intelligit
qui ei ꝓpriam formam que exo¬
sumatioẽ ꝯting̃. nõ dederit qͦꝵ
om̃ium legatorum nomine
esi plures heredes sint: singuli
insolidum tenerentur. H itaq
legata que diuiduitatem nõ
recipumt. tota adlegatanum
ꝑtin. S pot hr̃di hoc remedio
succuri. ut extimatõe fcã lega¬
ti. denũciet legatano ut ꝑtem
extunatiõis inferat.si nõ ifera.
utatur adu̾sus eum excepcioe
dolimali.⁊¬
cione legis falcidie ueñ. Dã di¬
uisionem recipit. adeo ut sidu¬
ob legatus fuit. ip̃o iure ad si¬
gulos partes ꝑtineãt. dos lega¬
ta exͣ ratioriẽ legis falcidic est
scilior. quia remꝰ suam mulier
reciꝑe uidet. Si et dehis quoq̾

Expanded text:
si opus municipibus heres facere iussus est, individuum videtur legatum: neque enim ullum balineum aut ullum theatrum aut stadium fecisse intellegitur, qui ei propriam formam, quae ex consummatione contingit, non dederit: quorum omnium legatorum nomine, etsi plures heredes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque legata, quae diuiduitatem non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, ut partem aestimationis inferat, si non inferat, utatur aduersus eum exceptione doli mali.tionem legis Falcidiae, nam divisionem recipit adeo, ut, si duobus legatus fuerit, ipso iure ad singulos partes pertineant. Dos relegata extra rationem legis Falcidiae est, scilicet quia suam rem mulier recipere videt
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ pat mortis tp̃r reliq̃ritn ec
brdato pat legatum dederit.
nicho ma̾g substitutus lega¬
tis obligabitur quia eo casy
nõ brditatis pat̾ne porto set
legatũ ad eum puent dicet
aliꝗs quid ergo si exhrdatus
filius non exsubstitutõe firĩ
suo br̃s extitit. s aut lege aũ¬

Expanded text:
tis tempore reliquerit. nec heredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum pervenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ex substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege au
Abbreviated transcription (Latin):
et titium filio substitũat. que¬
situm ẽ cum titius exinstitõe
adiss. ⁊ impub̾e filio mortuo
eum prare debe. nam ꝯfusi dy¬
o semisses efficẽnt.ut enrca le¬
gem falcidiamtotius assis
rõ hretur⁊ solida legata pr̃a¬

Expanded text:
et Titium filio substituerat. quaeet Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida legata praesta
Abbreviated transcription (Latin):
cõnelianum uendẽ seiã fũdi
ꝑtem hrditario nire ht⁊tez
qui dampnatus e seianum
fundum uẽdere.ptem corne¬
lianam fundi hereditario iy¬
reretinet Siquis hr̃dem ĩsti¬
tuerit cui rogatus fuerat p̾t
mortem suam .c. restituerem¬
res extitiss. hec .c. in ere alieo
ponerentur. ¶Situ expa¬
te quartatitius exꝑte qͣrta
brdes seripti fueritis. demd
tu exparte dumidia hr̃s ist¬
itutus fueris sub condictõe.
et legata. Item silib̾tates da¬
te fuerint pendente condicti¬
oñe libertates competent.le¬
gata tota pr̃abuntur.quia si¬
uecondictio extitent debrde ⁊
existente utraq ualẽt siues
dictio defecerit.tu et titius hr¬
des entis delege falcidia si h̾
q̃ris an existente condictioẽ
miscetur quadranstuus. et
semis atq ita ꝓdodrate rõ po¬
nẽda ẽ.Cum his ꝗb ate pure
riduas ꝑtes. Qui filium sinĩ
ĩpubem ⁊ titium equis ꝑtib
hr̃des instituant afilio totu
semissem legauãt.atitio nich.

Expanded text:
Cornelianum uendere, Seiani fundi partem hereditario iure habet, item qui damnatus est Seianum fundum uendere, partem Corneliani fundi hereditario iure retinet. Si quis heredem instituerit eum, cui rogatus fuerat post mortem suam centum restituereres exstitisset, haec centum in aere alieno ponerentur. Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia sive condicio exstiterit, te herede exsistente utraque valent, sive condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pureri duas partes. Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legaverat, a Titio nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dia decedat. inciꝑe fuum fieri
comunem hr̃dis.⁊ legatani Co¬
muni aũt suo.cum legatum
sit. totum ꝑtine̾ adsocium. qa
mea ꝑsona legatum ꝯsiste̾ põt.
qua racione semel exfundo le¬
gis partem falcidie decessura.
Paulus cassii sina utimur.Nã
dius pius rescripsit. ẜuoco¬
muni fidei.cõ.datum. totum
tinguatur. ueluti si fundus. ⁊
ad eum uia legata sit. paliu
fundum. Nam si ꝑs fundi re¬
maẜit inbrditate. ñ põt ꝓcedẽ¬

Expanded text:
dia decedat, incipere seruum fieri dia decedat, incipere seruum fieri communem heredis et legatarii, communi autem seruo cum legatum sit, totum pertinere ad socium, quia in eam personam legatum consistere possit: qua ratione semel ex fundo partem legis Falcidiae decessuram. Paulus. Cassii sententia utimur: nam et diuus Pius rescribsit seruo communi fideicommissum datum totum egatum exstinguatur, ueluti si fundus et ad eum uia legata sit per alium fundum: nam si pars fundi remanserit in hereditate, non pote
Abbreviated transcription (Latin):
puta mannos singulos legatũ
relictum ẽ. quã diu falcidia ñ¬
dum locum h̃t. integre pensio¬
nes annuedabũtur. S enim
si ãnus ueriit quoed fitut cc̃
legem falcidiam ult̃ dodrãte
aliquid dehe⁊tur eueni⁊ ut re¬
troonĩa legata singulorum
annorum minuãtur. ¶Nu¬
quam legatarius.ul fideicom¬
missarius licet extrebelliano
senatus cõ. restituitur ei brdi¬
tas.utitur legis falcidie bñfi
Ium emptor ue̾cio.¬
ditori.cc̃. hr̃s extitit. euicto ho¬
mine. utrum duplumines a¬
uenum deduee̾. ul cõputare
debeat. ansinplum. duplum a
ẽ. eodem hr̃de existente. sĩplu
ei inputani.
Dem. ¶lautius suo quem
tibi legaueram. fundum lega¬
uit. atilicinus. nerua. sabinuᷤ.
primum inẜuo roem legis fal¬
cidie hñdam ⁊ quota pars ex
eo decederet. eam partem ĩfun¬
do legato inutilem futuram
deinde exreliquis partis fũdi.
legis falcidie portionem deces¬
suram.sicut exomĩb legatis
cassius.ꝙ ẜuo pars leg̾ falcidi¬

Expanded text:
puta in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones annuae dabuntur: sed enim si annus venerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid debeatur, eveniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur. Numquam legatarius vel fideicommissarius, licet ex Trebelliano senatus consulto restituitur ei hereditas, utitur legis Falcidiae benefium emptor uenditori uel contra heres exstitit, euicto homine utrum duplum in aes alienum deducere uel computare debeat an simplum? duplum enim est eodem herede existente simplum ei imputum. Plautius. Seruo, quem tibi legaueram, fundum legaui. Atilicinus Nerua Sabinus primum in seruo rationem legis Falcidiae habendam et quota pars ex eo decederet, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis. Cassius, quod seruo pars lege Falci
Abbreviated transcription (Latin):
adeat. Si aut suus hr̃s insti¬
tutus sit: statim me locupletõ¬
rem effectum. cum multis ca¬
usis accidere possit. ne iuissu ro¬
stro adeat ⁊ nob̾ acquirat. c̾te
cum adient. cẽ aũt p̃ posterũ
annos locuplectos dici quar
acquisienmus. ¶Cinus
debitor soluendono ẽ. tantũ
h̃t in bonis. quãtum erigere
nõ põt. Nõ nullam tam̃ pretii
uarietatem: loca. tp̃a. afferũt.
Necenim tãtidem rome. ⁊ ĩhi¬
paina oleum extimabit̾. nec
ctip ꝯtinuis sterelitatibꝰ
tantitcm. quanti scđis fructi¬
b. dum hic qq nec exmom̃tiᷤᷤ
tꝑ̃m. nec exea que raro accidit
cartateꝓreciaconstituantur.
Lp̃. Si itestam̃to ita scrip¬
tum ẽ. hrs meus lutio ticio.x.
dare. dampnas esto.⁊ quanto
quidem minus ꝑlegẽ falcidi¬
am cape põt. tanto ampluis
ci dare dampnas esto.snĩc tñ
testatoris standum est.
sit quinquagĩta dignus sub
gatur qr olitionis implede
causa datur. Nã constat etiã
falcidiam eum pati posse. Si .i.

Expanded text:
adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat: adquirit nobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus. Cuius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest. Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ex momentis temporum nec ex ea quae raro accidat caritate pretia constituantur. Si in testamento ita scriptum sit: "heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto", sententiae testatoris standum est. sit quinquaginta dignus sub gatum, quia condicionis implendae causa datur: nam constat etiam Falcidiam eum pati posse. sed si
Abbreviated transcription (Latin):
tit. qr cuius temporis peculiu
computan oporteat in lege¬
falcidiã. płiq putant ꝙ tune
inpeculio fuerit. cum adixetur
hrditas inspiciendum. Ego
dubito. qi mortis tempus ĩ
racione legis falcrdie in eũda.
placuit obẜuar. Quid eĩ int̾ ẽ
peculium sui post mõtem c̾di¬
toris deminutu sit andbitõ
paupior factus sit aliquis di¬
ceret. quod excontrario si añt
aditam hr̃ditatem adquisie¬
nt suiis ⁊ ego queram si debi¬
toris qui tuncno erat solue̾¬
do ampliate facultates fui̾nt.¬
⁊ cum inisto placu̾it. expost fcõ
uberiorem inderi fuisse hrdi.¬
tatem. sicuti cum conditõ cre¬
diti extitit. post mortem.etia
ita peculium in crem̃tu plem¬
orem fcĩz b̾rditatem.sceũ nõ¬
tat. Quid ergo si idem ẜuus ḋ¬
functo ⁊ aluꝰ dena debint. ⁊ u¬
x. que defuncto naturaliter
debebantur. in hrditate marẽ¬
tib. ¶Isqui inbonis unu
dumtaxat ẜuum he̾bat. le¬
gauit eum ticio: ⁊ eius fideicõ
numitt̾e deb̾et exeo ꝙ int̾iz

Expanded text:
 cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit obseruari: quid enim interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit? Aliquis dicet: quid ex coaditam hereditatem adquisierit servus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat solvendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem. Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit et u quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate manentibus. Is, qui in bonis unum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei numitteret: debet ex eo, quod interim
Abbreviated transcription (Latin):
soluendo no sit.l.c. face̾ possit.
quãtum quisꝙ hãt intͥuẽtu
legis falcidie. dicebam legem
falcidiam exeo quod refici exhr̃¬
ditate põt. quartam hr̃di t̾bu¬
ere. residuum dodrãtem inter
legatanos distribuere.Qr cũ
nom̃ minus soluẽdo ẽ. ĩeius
distribucio. residui. uenditõ
facienda ẽ. ut id demum ĩ he¬
reditate ꝯputetur. quanti no¬
men distrahi põt. S cũ debi¬
tori liberatõ relinq̃r. ip̃e sibi
solundo indetur. ꝙ ad se adti¬
net. diues eẽ. Quippe si mõti

Expanded text:
solvendo non sit vel centum facere possit, quantum quisque habeat interventu legis Falcidiae. dicebam legem Falcidiam ex eo quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere. quare cum nomen minus solvendo est in distributio, residui uenditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest. sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidetur et quod ad se attinet, diues est: quippe si ei
Abbreviated transcription (Latin):
nicḣ debeaturdein brdes ⁊ le¬
gatarii int̾se caueãt. ut exi¬
stente conditõe aut hr̃s red¬
dat qͣ nmius sosinit. aut le¬
gatarii restituant. quanto
p̾luns consecuti sĩt S si le¬
gita q̃dampurc.qdam sub¬
ditione relicta efficiant ut
existente conditõe lex falci¬
dia locum hãt: pure legata
cum cautone redduntũ. qͦ
cãu mag̾ musu ẽ solin quid
pure leg̾ata. pin acsi nulla a¬
la sub conditione legata fu¬
issent. caue aut legatanos de¬
bere excuẽtu conditois qḋ ã¬
plius accepissĩ redditum ir.
Cuius gm̃s cauto nec̃caria
uidetur. ⁊ siquib̾dam ẜuis eo
data sit. quorum pretia condi¬
cione existẽte. bois dethũtur.
¶idiem relicta legata alterius
ẽe iuris palam ẽ. cum ea omĩ¬
mõ tam ip̃i legatario. quar
hrdib eius deberi.c̾tum ẽS
tãto min errogan exbonis

Expanded text:
des et legatarii inter se caveant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus solverit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solvi quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cavere autem legatarios debere ex eventu condicionis quod amplius accepissent redditu iri. Cuius generis cautio necessaria uidetur et si quibusdam seruis eoddata sit, quorum pretia condicione exsistente bonis detrahuntur. In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex boni
Abbreviated transcription (Latin):
excessura ius legis falcidie.an
hoc ipõ hr̃s institutus partem
reuocandi alegatariis ius hãt.
ꝙ uoluntate defuncti plis e¬
nũt fundum: quam quanti
idlege falcidia inputan non
põt. quia negligentia eius no
ẜuandum iul.ait. ut si duo
rei ꝓmittendi fuĩnt. uł duo
rei stipulandi. siquidem sint
socii m ea re.diuidi int̾ eos de¬
bere obligatiõem. atq sigłi si
pãtem peccunie stipulatiẽet.
ułpmisissent. Qd si societas ĩ¬
t̃eos nulla fuissi. ĩpendenti eẽ.
inutriusq bonis computai
oporteat idꝙ debetur. ul excu¬
ius boms detrahi. ¶Cõpȯa
si qua sint bonis defuncti. ẜm
rei uitatem eristimãda erunt.
hoc ẽ secundum presens p̾ciu
nec ꝗcq̃ eorum formaliptio
affectu.nec utilitate singło¬
rum. si comunit̾ fungũtur.
Nec enim qui filium possidet
naturalem. tanto locupletior
ẽ ꝙ eum si alius possit̾et. plu̾¬
mo redepturus fuissi Sinec

Expanded text:
excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem reuocandi a legatariis ius habeat, quod ex uoluntate defuncti pluris emerit fundum, quam quanti id lege Falcidia imputari non potest, quia neglegentia eius nocseruandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint uel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, diuidi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent uel promisissent: quod si societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius oporteat id quod debetur vel ex cuius bonis detrahi. Corpora si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium: nec quicquam eorum formali pretaffectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
elegant̾ dr̃ acceptilatõemipe¬
Si uero preterea aliquid ĩueĩ¬
atur ꝙ quadrãtem suppleat
hrdi. in qua drigẽtis acceptil¬
lacio ꝓficiet. Qdꝰ si debitor iste
debitor sibi soluede sit. euẽn
ut si hrde aliquo ĩstituto. ip̃i
debitori libatõ ⁊ alii quadrin¬
genta legata sint ⁊ siquidez
soluendo sit tebit᷑or.c.l.ex.ccc.
staripossũt Inquatuor ꝑtes
diuidantur.¬

Expanded text:
eleganter dicitur acceptilationem in pensi vero praeterea aliquid inveniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in quadringenta acceptilatio proficiet. quod si debitor iste debitor sibi soluendo sit, eueniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem soluendo sit debitor, centum stari possunt, in quattuor partes dividantur
Abbreviated transcription (Latin):
cepcione petitorem põt.in quã¬
tum eumputet᷑. necet̾orum
legata minuantur
cio quasi inutile fuit. anex ac¬
cidenti postea incum cãum per¬
ueniss legatum. ut actõ erce¬
xx.seliqua diminutõ legati
filio adconsequenda solida.
q̃ ei legata sunt.Quacumq ex
die racio. presenti die  data:no
tota uẽdicabuntur.
hẽbat nepotes. hr̃dem instituit.
fideiq eius commisit. ne fun¬
dum alienart. ut infamilia
eum relinquẽt filius decedẽ
tres filios scripsit hrdes. querẽ¬
dum ẽ an oĩo qi ereditores in¬
unusquisq ĩ racione leg̃ fal¬
cidie aliquid possit deducere.
quia in potate sua hinit pat̾
qui exhis pocius relinquer⁊.
Si hac racione nemo in falci¬
dieracionem quicquam ddu¬
cet. quod uidendum ẽ ne du¬
re constituatur. utiq enim
inalieno ere hũit fundum
necc̃itate quippe obstrictus
fuiss. filiis eum relinquendi.
dena legata sunt ⁊ iudex legis
falcidie racione. int̾ h̾rdem.⁊
alios legatarios hãt iniuio ꝗͥ

Expanded text:
ceptione petitorem potest, in quartam ei imputentur nec ceterorum legata minuant. Itio quasi inutile fuerit an ex accidenti postea in eum casum pervenisset legatum, ut actio ereliqua: deminutio legati,, proficit filio ad consequenda solida, quae ei legata sunt. . Quacumque ex diae ratio, praesenti die data non tota vindicabuntur. habebat nepotes, heredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius decedens tres filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisqcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod uidendum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi. dena legata sunt et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatarios habeat, vivo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Aulꝰ. Tot hr̃s inuendenda
Prditate cauere. ut lege falcidia
int̾ueniẽte. solida legata prẽnt᷑.
quia ea ler hrdis cã lata est. nec
fraus sit. si ĩ suum diminuat he
i deducto etiãm eo quicquidex¬
nich̾ legataruᷤ pdẽ ꝙ si an aditã
hrditatem psuos hrditanos.a¬
ut expartu ancillarum brditai
arum. aut exfectu pecoꝵ tm̃ ac¬
cessit hr̃ditati. ut centum lega¬
te. aut naufragris. aut mõte
dampnosa ẽ hr̃di. cui lib̾umẽ
ñ adire hr̃ditatem. que res effi¬
cit ut necc̃e sit legatariis. ne d̾¬
stituto testam̃to. icħ cõseqnt
c̃ hr̃de ĩportione legatoꝵ paci¬
debeti  ĩstipulatoris boĩs ãm¬
meret᷑ ⁊ ꝓmissoris bonis detra¬
hatur. Si h iure utimur ũ qͣti
ea res obligationis uenire p¬
sit. intĩ stipulatoris qd boĩs¬

Expanded text:
um. Potest heres in uendenda hereditate cauere, ut et lege Falcidia interueniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est nec fraus ei fit, si ius suum deminuat hei deducto etiam eo, quidquid exnihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditaarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legate aut naufragiis aut morte damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacidebetur in stipulatoris bonis adnumeretur et promissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris qui
Abbreviated transcription (Latin):
minus computande sũt.qr
morte eorum int̾citere posst̃
econtrano aut e heed̃ acconẽ
nich inbonis rei defuncto eo.
detrahunt. Si nec inauctoris
quidem bonis. defuncto eo ĩ¬
iuriarum actõ pot̾it ꝯputar.
quia. ⁊ ip̃a simul cum eo inter¬
meses annosue singulos ali¬
cui quo adiiiiii debeatur⁊ i
ea demum obligatõ reĩ bo
reo eo minus inbõis eius mn¬
telligebatur. Nam ⁊ si ita stipł¬
atus eẽt ut cum in oreretun
deheri ei incipet. tñ augerentũ
bona eius quemad modum
sip̃e subeadem condicione
promisiss.defuncto eo minu¬
erẽtur.Honorarie qq̃ acc̃oneᷤᷤ
que intra ctum tp̃s ap̃tore p¬
mittũtur. cum bonis actõis.
defuncto eo.augm̃tum. rei.
decesione ue. sitales erunty
inh̃rdem qͦq transeãt: pr̃abt.
¶Iulianus soribit siutriusq he¬
redis pars exausta ẽ legatis
et alter exhrdib cautiõemꝰ
p̃toriam accepit alegatarii.

Expanded text:
minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt. e contrario autem eaedem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. sed ne in actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo interin dies menses annosue singulos alicui quoad uiuat debeatur. etenim ea demum obligatreo eo minus in bonis eius intellegebatur: nam et si ita stipulatus esset, ut cum moreretur debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem condicione promisisset, defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt. Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis,
Abbreviated transcription (Latin):
per deficiẽtem partem. quia ñ ẽ
legatis honerata. quia ⁊ legata
q̃ ap̃ heredem remanent. effici¬
unt. ut cet̾is legatanis aũ m¬
ch. aut minꝰ detrabat. Si ueo
defecta pars finĩt exausta. ꝑind̾
mea ponenda ẽ rato legis falci¬
dic. atq si ad eum ip̃m ꝑtin̾.
aquo defecta fuĩt.
siue depatrimonio queramus
ea sola suba spectatur. quã pat̾
cum morẽtur hũit. Nec adrẽ
ꝑtin⁊ et si p̾t mõtem patris filĩ.
uł ad quisierit aliquid. uł di¬
minuit. siue delegatis q̃ram.
tam ea que inprimis.quam
ea q̃ insecundis tabuł relicta
sunt. inunum contribuũtũ.
tam quam si et ea que filio he i¬
redeni reliquiss testatõ. a suo
hr̃de sub alia conditõe legass.¬

Expanded text:
per deficientem partem, quia ea non est legatis onerata, quia et legata quae apud heredem remanent efficiunt, ut ceteris legatariis aut nihil aut minus detrahatur: si vero defecta pars fuerit exhausta, perinde in ea ponendam rationem legis Falcidiae, atque si ad eum ipsum pertineret, a quo defecta fieret.siue de patrimonio quaeramus, ea sola substantia spectatur, quam pater cum moreretur habuerit, nec ad rem pertinet, si post mortem patris filius uel adquisierit aliquid uel deminuerit: siue de legatis quaeramus, tam ea quae in primis quam ea quae in secundis tabulis relicta sunt in unum contribuuntur, tamquam si et ea, quae a filii herede reliquisset testator, a suo herede sub alia condicione legass
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ea donec dies obtingit hre
lucraturs ẽ exfructib uł u¬
suris. Eigdoptimu e ꝗdem
statim abinitõ ĩtestatorem
distribuere legata. ne ultra
dodrantẽ relinquãtur Qdsi
excessit quis dodrãtem. ꝓra
ta portioe plegem ipo iure
minuũtur. Uerbi grã. siisq¬

Expanded text:
 donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi gratia si is
Abbreviated transcription (Latin):
Sm. PDuet̾ani testa u̾it¬
mntum. siue pat̾. f siue filius f.
sit. licet intra annum missioĩs
decedat. lex falcidia ꝑtini. ¶Si
habebitur.
siiam mota quis controuẽsia
hrditaitis legata sine cautonibꝰ¬

Expanded text:
um. Ad ueterani testamentum, siue pater familias siue filius familias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet. Shabebitur. si iam mota quis controuersia hereditatis legata sine cautionib
Abbreviated transcription (Latin):
lex falcidia innuit legata redurẽ
abhrdeꝑte debere. quemad mod̾
si t̾ utrumq legass. ¶Sepiuᷤ
instituiss hrdem.⁊ dodrantem
legau̾it. nich̾ aliud sub occͣoe¬
leg̾ falcidie int̾uemre põt. ꝗa
nius undetur hrdi futuro pro
tituatur. no hre legem falcidiã
locum: dicẽdum est. ⁊ sane ĩple¬
risꝙ ita obsuatur. ut omissam
t̃poiti. capientis ꝑsõa specetur.

Expanded text:
lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset. Saepius instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihlegis Falcidiae intervenire potest, quia vivus videtur heredi futuro provtituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita observatur, ut omissa interpositi capientis persona spectetur.
Abbreviated transcription (Latin):
plarie ialeroiam ere. Si et si do¬
mnnas omissa hereditatis ad¬
icione. ẜuum sibi substitutu
adire iussit. prius erogantur
que ab ip̃o domino data sint.
tunc: eorum que aẜuo relicta
sunt. ratõ initur si ꝑatitur cum¬
falcidia. ¶Si debitori liba¬
cio legata sit. quamins solrẽ¬
donõ sit. totum legatum con¬
putetur. licet nomen hoc non
augeat h̃rditatem. nisi exeuẽ¬
tu. igitur si falcidia locum ha¬
beat. hoc plus uidetur legatu
ꝗd hinc legatum eẽt. Cetera
quop minuẽtur legata ꝑh̃.¬

Expanded text:
plane Falcidiam exercet. Sed et si dominus omissa hereditatis aditione seruum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum quae a seruo relicta sunt ratio initur, si patitur Falcidia. Si debitori liberatio legata sit, quamuis soluendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem nisi ex euentu. igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus uidebitur legatum, quod huic legatum esset: cetera quoque minuentur legata
Abbreviated transcription (Latin):
capienti rogatus ẽ restituẽ hr̃¬
ditatem senatus cõ.plautiano
no concedr̃ quartam retine̾. Set
ea quarta quam nõ retinuit:
Abeo. Cum pat̾ ĩpubei̾ pii.
filie hr̃de rbstitiñt. id ꝙ legato¬
rum nomine apatre obuenit:
cum b̃rditas adsubstitutum ꝑ¬
tinet. in ꝯputatõem legis falci¬
die nõuenit. ¶Legato petito
cum inlitem iuratum ẽ.ratio
legis falcidie no eius sume in
qua legatarius iurauit. habi
debet.s eius quanti reuera idfy¬
it. ꝙ petitum ẽ. Nam id quod
gatus ẽ. Ex hr̃s cum eni̾e. nisi ĩ¬
funto p̾cio nõ possi: emit mul¬
to plunis quam quanti erant.
qua empcione effectum est ũ
legatarii ad legem falcidiam
reuocarentur. Quero cũ si sit
fundus tanti quanti reuera
emptus eet. legata nõ fuerãt

Expanded text:
qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, senatus consulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea quarta, quam non retinuit, o. Cum pater impuberi filiae heredem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit. Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iurauit, haberi debet, sed eius, quanti re uera id fuit quod petitum est: nam id quod gatus est: hunc heres cum emere nisi infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emptione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam reuocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re uera, emptus esset, legata non fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
brde instituto. cc. legauerit᷑.
eiꝙ ticium ⁊ seium hr̃des sb¬
amus quid iuris sit.si nodu
solutis legatis pupillus deces¬
ẜit ⁊ obidea legata utriq ut¬
q deberet. solus hr̃s ticius u¬
tetur lege falcidia. cũ.n et. ex
h̾rditate pupilli ad cum ꝑti¬
neant.cc. legatoꝵ noie deret.
c. exducentis q̃ pupillus debe¬
at .c. q̃ ip̃i dare iussus ẽ. Itaq
exutraq quantitate quãta
cum ad eum exhr̃ditate pupil¬
li ducenta ꝑtineant. ⁊ debeat
legatorum noĩe .c. exoucẽtis
que apupillo relicta sunt. Qȯ
sipupillus soluat legata. de¬
berẽt curare tutores p̾upilli
ut caueant legatarii. ¶Quẽ¬
dã legata diuisicẽm no recip¬
unt. ut ecce legatum uie. iti¬
neris. actusue.adnullum ei
ea res ꝓparte pot ꝑtinere S¬

Expanded text:
de instituto ducenta legaverit eique Titium et Seium heredes subamus, quid iuris sit. si nondum solutis legatis pupillus decesserit et ob id ea legata utrique debent, solus heres Titius utetur lege Falcidia: cum enim ducenta ex hereditate pupilli ad eum pertinum ex ducentis quae pupillus debebat, centum quae ipse dare iussus est: itaque ex utraque quantitate quarta cum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus soluat legata, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii. Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nullum enim ea res pro parte potest per
Abbreviated transcription (Latin):
aut res relicte. distinctiõem
recipiunt. Nam si exsuis reb
inc̾tam rem testator reliqssi.
ueluti argentum qd̾ elegĩt
⁊ omẽ argentum testatoris ĩ¬
terss sine culpa hr̃dis. nich
deberetur. Sinuero agẽti
põdus pure relictum ẽ ⁊ quã¬
us omẽ argẽtum testatoĩ
deperiss. admissa lege falci¬
dia portio eius quãtitatis
sumetur. q̃ fuit iboĩs eotp̃r¬

Expanded text:
autem res relictae distinctionem autem res relictae distinctionem recipiunt: nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, ueluti 'argentum quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin uero argenti pondus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperissdia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo
Abbreviated transcription (Latin):
quam quo p̾cio testator accipi.
dariue iussit. si ut ei quidem põ¬
cioni que legatis deductis faci¬
endacrit. amplius deducetur.
legatum eẽ intellectum est.Pr¬
sus diligent aiadu̾tendumꝰ est
ne ꝙ dicitur.dampna post mor¬
tem testatoris illata. adsolum
hr̃dem respicere. usq quaꝙ et
sine ulla distinctionerecipia¬
tur. Quod enim remota legefal¬
cidia intotum foret. hoc idem
fore in ea inparte.que lege fal¬
cidia constitueretur. hoc enim
adtuitdampna postea fcano
deduci. ne amõti porcio legati.
fideicommissis detrahantur.
postea incitente exportione q̃ fi
aderstimatõem eorum bonoꝵ
que mortis tempore fuerunt.
quicquam detrahi¶Cẽtis uero
corporib ⁊ his ip̃ĩs ita relictis
pa heredis deperierunt. ul de¬
teriora sunt fcã ꝓculdubio
aut nichꝰ debebiturꝰ. auͭt coꝵ᷑
que extabunt qualia erunt
ea portio debebitur: que ple
gem falcidiam afficiatur esti¬
matione bonoꝵ que mortis
testatoris tp̃r. fu̾int. Incẽte

Expanded text:
quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: legatum esse intellectum est. Prorsus diligenter animadvertendum est, ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideive commissis detrahatur. Vpostea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi. Certis vero corporibus et his ipsis ita relictis:pa heredis deperierunt vel deteriora sunt facta, procul dubio aut nihil debebitur aut eorum quae exstabunt qualia erunt ea portio debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint. Incertae
Abbreviated transcription (Latin):
ułdeben ceꝑit. tunc legatarius
illam partem recipiat. quam
falcidia detraxitcẽcilio place¬
bat. siquid exopis eius medio
tempore ꝯsecutus fuit heres.
debe̾. pꝑ legis falcidie ratõem.
lbeo. Eius ẜui estimatõ
pin acstatu liber fieri debere.
S si hrs ẜuum alienum roga¬
tus ẽ manumitt̾e. placuit ut
etiam huius p̾crũm eristima¬
cione hr̃digatis deduci debeat᷑.

Expanded text:
uel deberi coeperit, tum legatarius uel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiat, quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio tempore consecutus fuerit heres, debere propter legis Fal Eius servi aestimatio perinde ac statuliberi fieri debet. Sed et si heres servum alienum rogatus est manumittere, placuit ut etiam huius pretium ex aestimatione hereditatis deduci debeat.