comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& exignauissimus quibus collectam. Turbaq non uirib aut sciã
militari fidentem atq ex maxnna parte inermem neq tam
ad pugnandum ꝗͣ aut terrendum aut aliquid poccasiones fa-¬
ciendum missam: cui ne rex quidem ip̃e crecdere se ausus est
sme commeatu siue impedimeritis sine bellitis tormente. g̃
si nos triduum intra castra contmeamus dissoluatur ac ꝑeorte
cogatur. Sed dius prohibeat ut illi nos incastris uelut obsetõ
qui obsidenius cernant et terrere udeantur. Neq ego misei
multis sed fortibus ac bene armatis copiis opus eẽ du: cumlicẽt
multis uti aliħi credite si alis nunc domo nõb auxilio copiȩ adue¬
niant et meo & ur̃o nomine aduentum earum doloren
ciusim dicere etiam missas facerem. quȩ enim laus est imꝑatoꝵ
atq euis sociis qui gloriȩ studeant si non artebellita unicant at
uretute s nimero: potigur is quidem imperator atq extrat¬
tus inbunc modum prȩda. Sedquę generosis ammis iulto

Expanded text:
t ex ignavissimis quibusque collectam, turbaque non viribus aut scientia militari fidentem atque ex maxima parte inermem, neque tam ad pugnandum quam ad terrendum, aut aliquid per occasionem faciendum missam, cui ne rex quidem ipse credere se ausus est sine commeatu, sine impedimentis, sine bellicis tormentis. Que, si nos triduum intra castra contineamus, dissolvatur ac redire cogatur. Sed Deus prohibeat, ut illi nos in castris velut obsessos, qui obsidemus, cernant et terrere videantur. Neque ego mihi multis, sed fortibus ac bene armatis copiis opus esse duxi, cum liceret multis uti. 5 Mihi credite, si alie nunc domo nobis auxilio copie adveniant et meo et vestro nomine adventum earum dolerem, ausim dicere, etiam missas facerem. Que enim laus est imperatori atque eius sociis qui glorie studeant, si non arte bellica vincant ac virtute, sed numero? Potitur is quidem imperator atque exercitus in hunc modum preda, sed que generosis animis multo
Abbreviated transcription (Latin):
abascendendo deterrebat. Eo metu ab incepto desistentib
pater ex estuans mittit unum excomitibus ad accerserida
⁊uitino uico auxilia maximeq sagictarios: quibus
continuo accuerentibus uidentes obsessi se captum iei
hoc est omnia suppliciorum contumeliarumq gña ipassuros
quid uerborum lacriarumq ediderint. ignotum est. certe
Arato inuicem complexu perlati extinctip̾ sunt fertur
Orriuss peiaderant preter senem illum & qui mox audierunt¬
o te uss fer tuua m fuise museratos nor millos etara uacen itdii
amoleois qo ulacomiato ques nonpeuis anibos etam iacentibus¬

Expanded text:
ab ascendendo deterrebat. Eo metu ab incepto desistentibus, ab ascendendo deterrebat. Eo metu ab incepto desistentibus, pater exestuans mittit unum ex comitibus ad arcessenda ex vicino vico auxilia, maximeque sagittarios. 9 Quibus continuo accurrentibus, videntes obsessi se captum iri, hoc est omnia suppliciorum contumeliarumque genera passuros quid verborum lacrimarumque ediderint ignotum est certe arcto invicem omnes qui aderant, preter senem illum, et qui mox audierunt, utriusque fortunam fuisse miseratos, nonnullos etiam iacentibus amplexisque illacrimatos, quos non
Abbreviated transcription (Latin):
quod ne credam: sequentia induciunt profecti cum ad petrã
peruenissent fessaq mulier requiesceret. Eece pater cum ali¬
quot conitibris equis uecti citato cursu insequabantur. Aman¬
tes quod unum ad tempus erant prȩsidium perpetre cautes re¬
penda in cacumen euadunt. pater puellȩ̨ cum applicuit fren¬
dens atq terribilis imperiosis centumeliosisq uerbis iuber
ut confestim destendant/ non destendentibus minitari ectreã
se in illos exempla edituros. Cȩteri admonere: hortari cum
utrunq tum precipue puellam/ rit ad pedes domini patrisq se
abiicerent misericordiam magis ꝙ̃ ultionem experturos
Ne iratum magis exacerbarent. illis nec imperita ne
admonita facientibus delapsi omnes abequis inpetr am
alius alia parte non minus manibus q̃ pedibas lenitebant
iuuenis contra e superno bbndiens sazdi & omma arma
aduocans euulsis glebis scipitibusq nunc huc iuic illus

Expanded text:
quod ne credam, sequentia inducunt. 6 Profecti cum ad petram quod ne credam, sequentia inducunt. 6 Profecti cum ad petram pervenissent fessaque mulier requiesceret, ecce pater cum aliquot comitibus, omnes equis vecti, citato cursu insequebantur. Amantes, quod unum ad tempus erat presidium, per petre cautes rependo in cacumen evadunt. 7 Pater puelle cum applicuit, frendens atque terribilis, imperiosis contumeliosisque verbis iubere ut confestim descendant, non descendentibus minitari extrema se in illos exempla edituros. Ceteri admonere, hortari, cum utrunque tum precipue puellam, ut ad pedes domini patrisque se abiicerent, misericordiam magis quam ultionem experturos, ne iratum magis exacerbarent. Illis nec imperata nec admonita facientibus, delapsi omnes ab equis, in petram alius alia parte, non minus manibus quam pedibus enitebantur. 8 Iuvenis contra e superno obmoliens saxa et omnia arma advocans, evulsis glebis stipitibusque, nunc huc nunc illuc
Abbreviated transcription (Latin):
sumptis prouolant. in sidebut speculator in edita petra ĩter
otranq derbeni pari intexuallo nomint pegna amatoru
hoc est petea amantium Chuius nominis causam: quia non
uuenis quidam / nomen non traditur nec patria: sed tñi natio ꝙ
esset hispanus sea bello seu latroenno captiuus granatę duobris
tribusue annis scruitutem seruiuit utente domino sua opera
in rebus urbanis atq domesticis. filia capta tumforma tur le¬
pore inigus tum liberalibus moribus adolescentis hominem
ullexit et ip̃m mutuo flagtantem specre puellȩ et elegantia
idem cm uiderent nec inpresentiarum liberam sibi esse con¬
suetudinem nec diu futudam cum alter seruus esset: altera
nubilis prȩterea pericilosam utriq rem atq capitalem. consti¬
tuerunt p occasionem ainbo fugere: Sed adolescens honestiris
ꝙ ipẽ ad suos illa a suis abibat: nisi religionis ratio constitit

Expanded text:
sumptis, provolant. 3 Insidebat speculator in edita petra, inter sumptis, provolant. 3 Insidebat speculator in edita petra, inter utramque urbem pari intervallo, nomine Pegna amatorum, hoc est Petra amantium. Huius nominis causam, quia non ere. 4 Iuvenis quidam – nomen non traditur, nec patria, sed tantum natio, quia esset Hispanus – seu bello, seu latrocinio captivus, Granate duobus tribus ve annis servitutem servivit, utente domino sua opera in rebus urbanis atque domesticis. 5 Filia capta tum forma, tum lepore lingue, tum liberalibus moribus adolescentis, hominem illexit, et ipsum mutuo flagrantem specie puelle et elegantia. Iidem cum viderent nec in presentiarum liberam sibi esse consuetudinem, nec diu futuram, cum alter servus esset, altera nubilis, preterea periculosam utrique rem atque capitalem, constituerunt per occasionem ambo fugere; sed adolescens honestius, quia ipse ad suos, illa a suis abibat; nisi religionis ratio constitit,
Abbreviated transcription (Latin):
curesionem. Doruerat per eos dies imperator crecuferedo
arma partim ui partim terrore cozam: Sebar Algunam
Maram: aliaq non nulla oppida . hostes obidtiment s Am¬
tidone qui ab est ab antichera milibiis passuum decem et
Ut illi lequuntur duabus leugis magnocumi comitatu mr¬
litum illuc rem frumentatiam supportauerant nec
eo contenti fidutia uicmi receptus allecti sunt ad tentan¬
dam ex cuesionem si quid predę abigere possent forta saꝙ
audiuerant iuderant ue multa iumenta pasters aliquoꝵ
stadiis longe a castris pascebant autem illa ꝙ aut matriora
aut ꝙ nimus ualida aut ꝙ minus necessaria donns
essent aut releuandi sumptus: Ut fit: in loco herbido ads
preter fluentem anmem nomine gorzamo Inhȩe illi &
incustodes siquos nactisunt / impetum faciunt. sed eos Ut
printum contendere incastra uersuis prospexit noster spe¬
culator signum fumo fecit: quo ñi exatati armis reperite

Expanded text:
cursionem. Domuerat per eos dies imperator circunferendo cursionem. Domuerat per eos dies imperator circunferendo arma, partim vi, partim terrore, Cozam, Sebar, Alzanam, Maram aliaque nonnulla oppida. Hostes ob id timentes Antidone, que abest ab Antichera milibus passuum decem et, ut illi loquuntur, duabus leugis, magno cum comitatu militum illuc rem frumentariam supportaverant. Nec eo contenti, fiducia vicini receptus, allecti sunt ad temptandam excursionem siquid prede abigere possent, fortasse quia audierant viderant ve multa iumenta pascere aliquot stadiis longe a castris. 2 Pascebant autem illa, quia aut macriora, aut quia minus valida, aut quia minus necessaria dominis essent, aut relevandi sumptus, ut fit, gratia, in loco herbido ad preter fluentem amnem, nomine Gorzam. In hec illi et in custodes, siquos nacti sunt, impetum faciunt. Sed eos, ut primum contendere in castra versus prospexit noster speculator, signum fumo fecit. Quo nostri excitati, armis repente
Abbreviated transcription (Latin):
dederent insi perire malent undiq exaudient es
et infesta ac daspensa tela cernentes dixerunt sededer
iassio non descendere abequis sed selonga cimctos serie col¬
ligore fime quem uictores deiccerant ita uineti exalueo proces¬
ser mit seutil ex corio factis qua libus mauri semper atqi aphrri
fuint us ad dmstram partom ephippiorum appensis haica sab¬
ter dextrum femur iacente Atq ita cuim rraneatatesl¬
caribus aliioqs equeriorum insignibus cum magna gorilta¬
tions ducentium ꝙ hos sua arte potussent adimpiratorem
perducuntur Quo ille spectacillo ita miagnos rasus exntasse
fertur ut iux unꝙͣ sit iusus risisse ilarius dixisseq c
tuinfusis inuestigatoribus ac prȩuictoria gloriabindis qñ
puderet captiuos in illo cultu conspici exuerent et tum dibi
haberent significans perlusum illorum spolia se dono dare is
qui cepissent ¶Aenio nune adpostremam barbarorum ⁊no¬

Expanded text:
dederent, nisi perire mallent, undique exaudientes, dederent, nisi perire mallent, undique exaudientes, et infesta ac suspensa tela cernentes, dixerunt se dedere iussique non descendere ab equis, sed se longa cuntos serie colligare fune, quem victores deiecerant. 14 Ita iuncti ex alveo processerunt, scutis ex corio factis, qualibus Mauri semper atque Afri sunt usi, ad sinistram partem ephippiorum appensis, lancea supter dextrum femur iacente. Atque ita cum inauratis calcaribus aliisque equeriorum insignibus, cum magna exultatione ducentium, quia hoc sua arte potuissent, ad imperatorem perducuntur. 15 Quo ille spectaculo ita magnos risus excitasse fertur – ut vix unquam sit visus risisse hilarius – dixisseque, circunfusis investigatoribus ac pre victoria gloriabundis, quoniam puderet captivos in illo cultu conspici, exuerent et eum sibi haberent: significans per lusum illorum spolia se dare dono iis qui cepissent. XV 1 Venio nunc ad postremam barbarorum in
Abbreviated transcription (Latin):
amq ad torrentem equerii peruenerant cum pauti insta¬
tione quę supra ulteriarem ripam posita erat interlucerẽt
hic ex composito ab iis qui a tergo & a fronte erant celut
indeprehensos simul exelamatum est. quo antinti terrot
consternati equerii quia conuirtere retro cursum difficde
erat de plures sequi equites ꝗͣ instatione eqaestres esse ui¬
dent.⁊ repergunt & in alueum se demittint tamq̃ per
aduersam ripam çunt aliquantum processẽsent uiarti in¬
uenturi que multum eq fefellit opimio nam ubi paulo
plusꝗͣ ilict um sagicȩ per glaream procurrissent offendũt
rupem exqua torrens arsum quotiers habet in prȩcepo
cadit. Ibĩ subsistentes equerii ei reuis peltant actointi le
consilii in ope a fronte rlipe a tergo ponte qui inflato
torrenti imponi solebat per stationarios deiesto ab utͦq
latere ripis de cas hoste premente interclasi & cit sep

Expanded text:
12 Iamque ad torrentem equerii pervenerant, cum pauci in sta12 Iamque ad torrentem equerii pervenerant, cum pauci in statione, que supra ulteriorem ripam posita erat, interlucerent. Hic, ex composito ab iis qui a tergo et a fronte erant velut in deprehensos, simul exclamatum est. Quo ancipiti terrore consternati equerii, quia convertere retro cursum difficile erat et plures sequi equites, quam in statione equestres esse vident, ire pergunt et in alveum se demittunt tanquam per adversam ripam, cum aliquantum processissent viam inventuri: que multum eos fefellit opinio. Nam, ubi paulo plus quam iactum sagitte per glaream procurrissent, offendunt rupem, ex qua torrens cursum quotiens habet in preceps cadit. 13 Ibi subsistentes equerii circumspectant attoniti et consilii inopes, a fronte rupe, a tergo ponte – qui inflato torrenti imponi solebat – per stationarios deiecto, ab utroque latere ripis et eas hoste premente, interclusi; et ut se
Abbreviated transcription (Latin):
intercipere posset: tum nequis domumi se reciperet: trecenti
numero utreiuirando adacti selocum nullo terror đsturcos
et quia inmnentib militum d fece omniu plus ualẽt pene
motus ꝗͣ religio pena addita ut sieques desereret armis equoq
exueretur/ sinpedes certo plagarum mimero inspectantib socis
cederetur hos barbari equerii cum uiribus freti tim inpro¬
niso aduentu perabant se oppressuros interceptaq ⁊ e ppno¬
mentaria stationem retenturos donec aut rex alixiha mi¬
siss& aut sibi alias manere conducibile usum cẽt. Obserua¬
to itaq tempore ꝑ occultos transuersosq traunites uno tr̃
contenti qui cibos ferret mulione uemebant cim inue¬
stigatores eorum iter numerumq odorati mittunt bre¬
iu̾ori uia ad stationarios nuntium docentq quidaduri sint
pi coacto raptum suorum globo uestigia insequi instant: &abi sub
oculis suit hostis ꝗͥ occuctissime poterarit subsequunture. ut
lateant credentem se latere alios fallantq eum fallit

Expanded text:
intercipere posset, tum nequis domum se reciperet, trecenti numero iureiurando adacti, se locum nullo terrore deserturos; et quia in mentibus militum et fere omnium plus valet pene metus quam religio, pena addita, ut si eques desereret, armis equoque exueretur, sin pedes, certo plagarum numero inspectantibus sociis cederetur. 10 Hos barbari equerii cum viribus freti tum improviso adventu sperabant se oppressuros interceptaque re frumentaria, stationem retenturos, donec aut rex auxilia misisset, aut sibi alias manere conducibile visum esset. 11 Observato itaque tempore, per occultos transversosque tramites, uno tantum contenti qui cibos ferret mulione, veniebant cum investigatores eorum iter numerumque odorati, mittunt breviori via ad stationarios nuntium docentque quid acturi sint; ipsi coacto raptim suorum globo vestigia insequi instant, et ubi sub oculis fuit hostis, quam occultissime poterant, subsequuntur, ut lateant credentem se latere alios fallantque cum fallit.
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ab ulixe  ulyx bonam dicunt nescientes. ulyxe
non fuisss illius uiri nomen sed sic a latinis eẽ corruptum
prȩçerea uhyxbm illuc non nauigasse. postremo hanc uocez
si grȩçam onginem sectari libet ab equis ductant. Ibi enim
a multis est gręcorum latinorumq traditum equas fauoĩo
qui idem zephirus est flauti obuersas tempore certo concipere
cumq partum ẽẽ permassimum licet triennium nõ excedat
opmor homerum secutos qui iugales achillis equos ad ocea¬
num zephyro patre genitos tradit Ingranata urbs eias¬
dem nominis que regioni nomen dedit olim uocata
Abinterno aute mari stcunduni cartaginem incipit regnũ
que ab urbę ualentia sicut degranata diximq norhen accipit
quia caput regni est omniu hispaniȩ urbrum at fertur¬
am auȩnissima olim romanoꝵ colonia postea non mi¬
nima exparte cacalanorum Nam utriusq ꝯentis prope

Expanded text:
velut ab Ulixe Ulixbonam dicunt, nescientes Ulixem velut ab Ulixe Ulixbonam dicunt, nescientes Ulixem non fuisse illius viri nomen, sed sic a Latinis esse corruptum, preterea Ulixem illuc non navigasse, postremo hanc vocem, si grecam originem sectari libet, ab equis ductam. Ibi enim a multis est Grecorum Latinorumque traditum equas Favonio, qui idem Zephyrus est, flanti obversas tempore certo concipere eumque partum esse pernicissimum, licet triennium non excedat. Opinor Homerum secutos, qui iugales Achillis equos ad Oceanum Zephyro patre genitos tradit. 7 In Granata urbs eiusdem nominis, que regioni nomen dedit, olim <Bethica> vocata. 8 Ab interno autem mari secundum Cartaginem incipit regnum que ab urbe Valentia, sicut de Granata diximus, nomen accipit, quia caput regni est, omnium Hispanie urbium, ut fertur, amenissima, olim Romanorum colonia, postea non minima ex parte Catalanorum; nam utriusque gentis prope
Abbreviated transcription (Latin):
nacciam. Insuperioribus enim & si auctoritatem ex libris
repetere possimmis: eam tamen consuctudo diutrna si¬
perauit. Inposteriorib autem usus loquendi cum ipsa
auctoritate al uetastate consentit. ¶qitur hispaniti cuiq
partes regionesq magis ꝗ̃ urbes/ alia sorcitę sunt nomiria.
non tam quinq lin regna diuiditur ꝗ̃ quinq regib paret
Castelle Araģonis̨. portugallię: nauarrę: Granate. Multo
omnium latissimum est castellȩ/ quod obuersum occarro.
duobus ueluti brachiis portugalliam granatamq complectitur
sinistro granatam in miediterraneo mari dexteo portugal¬
liam quod est multo longiuis. Nam uascones galliasq attingi
quę nune a germaniȩ quadatngente francia dititur res om¬
nibus nisi hieronymus tradidisset futrra ignota Incascella
exornbus potentissima est spalis quam uulgo dibiliã dicunt
nportugallia oli sippona quod nomen abiis corrumpitur ꝗ

Expanded text:
nacriam. In superioribus enim et si auctoritatem ex libris nacriam. In superioribus enim et si auctoritatem ex libris repetere possumus, eam tamen consuetudo diuturna superavit. In posterioribus autem usus loquendi cum ipsa auctoritate ac vetustate consentit. 4 Igitur Hispania, cuius partes regionesque magis quam urbes alia sortite sunt nomina, non tam quinque in regna dividitur, quam quinque regibus paret, Castelle, Aragonie, Portugallie, Navarre, Granate. Multo omnium latissimum est Castelle, quod obversum fere Oceano duobus veluti brachiis Portugalliam Granatamque complectitur, sinistro Granatam in Mediterraneo mari, dextro Portugalliam, quod est multo longius, nam Vascones Galliamque attingit, que nunc a Germanie quadam gente Francia dicitur: res omnibus, nisi Hieronymus tradidisset, futura ignota. 5 In Castella ex omnibus potentissima est Ispalis, quam vulgo Sibiliam dicunt. 6 In Portugallia Olisippona, quod nomen ab iis currumpitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
legentibus intelligi uelim. ut ueteres quoꝙ ipsos uideo fac¬
titasse. Nam de hed et cetera loca fere diutese sub rride
uoetbus appellata sunt. Et uetus sermo nil aliud est ꝗ̃ ueta
loquendi consuetudo. quis enim instalia inqua sumus pro.
is uocibus quibus utimur intelligit nuncupantem brutibe
Lucanos samnites. campanos/ uelscos equos hernicos umbros
tum sit ꝙ regionum prope omnium sint imniutata nomina
cum uibib suã fere conistent. Itaq in hac re non uetustatis aucto¬
ritatem secuar sed noscterum temporum consuetudmi obsequar
¶Sed inhac ip̃a consuetudint opusi est iudicio. nam ut florentia
potuis dixerim ꝗͣ fluentiam. et firrariara qͣ forum Arrii &
papnam̃ q̃ ticinum & urbem castellum q̃ ãfernium & alia
multa ita non lanuam sed genuam non cias: sed comu. nã
cuę iuxta baias non extãt non barcinonam. sed barceloriam:
non siciliam nisi insulam quam homerus uocauit suo iure tri¬

Expanded text:
legentibus intelligi velim, ut veteres quoque ipsos video faclegentibus intelligi velim, ut veteres quoque ipsos video factitasse; nam et hec et cetera loca fere diversis subinde vocibus appellata sunt, et vetus sermo nihil aliud est quam vetus loquendi consuetudo. 2 Quis enim in Italia, in qua sumus, pro his vocibus quibus utimur intelligat nuncupantem Brutios, Lucanos, Samnites, Campanos, Volscos, Equos, Hernicos, Umbros, tum sit, quia regionum prope omnium sint immutata nomina, cum urbibus sua fere constent. Itaque in hac re non vetustatis auctoritatem sequar, sed nostrorum temporum consuetudini obsequar. 3 Sed in hac ipsa consuetudine opus est iudicio. Nam ut Florentiam potius dixerim quam Fluentiam, et Ferrariam quam Forum Arrii, et Papiam quam Ticinum, et Urbem Castellum quam Tifernum, et alia multa, ita non Ianuam sed Genuam, non Cumas sed Comum – nam Cume iuxta Baias non extant? –, non Barcinonam sed Barcelonam, non Siciliam, nisi insulam quam Homerus vocavit suo iure Tri
Abbreviated transcription (Latin):
tilis. Neq alibi prius oriuntur tenebre ꝙͣ ubi prius orta est
lux. Et mnoriente ut dies ita nox prior est: Ut ab eis etiam
tẽnebrȩ uenire uideantur. Oriens uidet primum solem quasi
florentem: occidens postremum quasi fructiferum: Ili darit
Lumen: nos accipimus ab illorum hospitio prodit. a nostro
excipitur: De iis adnos: denobis adeos conimeat Idet
superuacuum est de hac cum orientalibus contendere. qui
nillum certumi locum ubi apud eos pars lorbis tertia redte
incipiat possint ostendere ut nos in hispania facimus quan
¶hanc romani eum rerum potirentur indũas lliuisere
prouintias citeriorem ulterioremq. Quorum utraq
suas regiones certis discinctas fimbus ac ciocabulis habebaitł
quę hdehe pene mrltata sunt lut necesse habeam cum pro¬
sentibus futurisq hominibus stabam non prists nomimbis
Ioti sed nr̃o sȩcalo ac ram loriga etate usitates. Si ab omimbs

Expanded text:
tius. Neque alibi prius oriuntur tenebre, quam ubi prius orta est tius. Neque alibi prius oriuntur tenebre, quam ubi prius orta est lux. Et in oriente ut dies, ita nox prior est, ut ab eis etiam tenebre venire videantur. Oriens videt primum solem quasi florentem, occidens postremum quasi fructiferum; illi dant lumen, nos accipimus, ab illorum hospitio prodit, a nostro excipitur; de iis ad nos, de nobis ad eos commeat. 5 Sed supervacuum est de hac cum orientalibus contendere, qui nullum certum locum ubi apud eos pars orbis tertia recte incipiat possint ostendere, ut nos in Hispania facimus, quam us. II 1 Hanc Romani, cum rerum potirentur, in duas divisere provincias, Citeriorem Ulterioremque. Quarum utraque suas regiones certis distinctas finibus ac vocabulis habebat, que hodie omnia pene mutata sunt: ut necesse habeam, cum presentibus futurisque hominibus scribam, non priscis nominibus uti, sed nostro seculo et iam longa etate usitatis, si ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
terparum fateri licet: Ex quo pleriq indescribendo orbe
ab hispania ueluti a capire inceperune Meq est
quod aliqui dicant munddi caput inoriente esse: pedes
dpero in occasu ad quem uergit hispania : plusq inesse
dignitatis. abi lux oritire ꝙ ubi tenebrȩ. Nam si c̃eli
cardinem & ut grȩci dicient polum considerermis
qui septentrio est profecto non. caput pedesq spectãdi
sumet sed dexterol aqua occasirin &mistral a qua
ortu constat eẽ. Neq idem dici de antardico polo
incontrarium potest si enim proprium rote ea
cireuagi indexterim nimirum arctitus caput erit
in cuis dextrum non auccarticus incuitis herium
mundus rotaturr. ueruun sicut ad celium hispania
quia uergit inoc casam indextra eẽ censenda est: ita ad ipm̃
orbem cerrarum quia certissimum est caput europe: capt
nominari potest mhil obstante eo quod de dignitatel orientis
opponitur ENam nullus rei printipium est suo fine prestan¬

Expanded text:
terrarum fateri licet. Ex quo plerique in describendo orbe terrarum fateri licet. Ex quo plerique in describendo orbe ab Hispania, veluti a capite, inceperunt. 3 Neque est, quod aliqui dicant, mundi caput in oriente esse, pedes vero in occasu, ad quem vergit Hispania, plusque inesse dignitatis ubi lux oritur, quam ubi tenebre. Nam si celi cardinem et, ut Greci dicunt, polum consideremus, qui septemtrio est, profecto non caput pedesque spectandi sunt, sed dextera a qua occasum, et sinistra, a qua ortum, constat esse. Neque idem dici de antarctico polo in contrarium potest. Si enim proprium rote est circumagi in dextrum, nimirum arcticus caput erit, in cuius dextrum, non antarcticus, in cuius levum mundus rotatur. Verum sicut ad celum Hispania, quia vergit in occasum, in dextra esse censenda est, ita ad ipsum orbem terrarum, quia certissimum est caput Europe, caput nominari potest, nihil obstante eo quod de dignitate orientis opponitur. 4 Nam nullius rei principium est suo fine prestan
Abbreviated transcription (Latin):
UR OPAM Tertiam orbis tertarum esse
partem fere traditum est. Eamq aphrita haud
multo maiorem ꝗ asia minorem. Non nulli fecẽ
midiam aphrica illi subiecta. Eorum qui tertiam uobnt
quidam non secundam magnitudine ditunt eẽ s primam
Nos uero receptam opinionem et plurium auctoritatem
de numero sequentes sicut magnituamis quȩstionem
in ambiguo relinquimus: quia parui refert bre dea
pluribus dicere ita palmam eirropę tribuimus in omm̃
prope genere dignittitis. quod nisi & planum esset. &¬
aures latinorum grȩcorumq assentirentur: multis
doctorum hominum testintoriis demostrarem. Nirut
publica perscasione cõminumq consensu contentus sũ
psa autem Europa misq̃ aptius conuenientiusq initili
sinnere dicenda est/ q̃ ubi primum se ab aphrica diemnt
non flumine aut monte : ut alior fit sed freco oceani
ac mediterranei maris hoc est inhispania. QQuan
caput curopę & si illa trium dignissima est caput orbis

Expanded text:
uropam tertiam orbis terrarum esse partem fere traditum est, eamque Africa haud multo maiorem quamediam, Africa illi subiecta. Eorum qui tertiam volunt, quidam non secundam magnitudine dicunt esse, sed primam. Nos vero receptam opinionem et plurium auctoritatem de numero sequentes, sicut magnitudinis questionem in ambiguo relinquimus, quia parvi refert hic de ea pluribus dicere, ita palmam Europe tribuimus in omni prope genere dignitatis. Quod nisi et planum esset et aures Latinorum Grecorumque assentirentur, multis doctorum hominum testimoniis demonstrarem. Nunc publica persuasione communique consensu contentus sum. 2 Ipsa autem Europa nusquam aptius convenientiusque initium sumere dicenda est, quam ubi primum se ab Africa dirimit, non flumine aut monte, ut alibi fit, sed freto Oceani ac Mediterranei maris, hoc est in Hispania: quam caput Europe, et si illa trium dignissima est, caput orbis
Abbreviated transcription (Latin):
tretute uestia metam & istim sur ecsti ti osa sicot aistem mlanie
nibilq alud nnisi defortitildm̃e delaudle ede nncastaonem depdoite
ante oima dedeo cogitetis. Exo quod ad me attmnet. dabo cperã
ne induce uestro consilium atq indusiriani dosidetauo erpre
ubi dixit curimosp ommum ulacciores fatos ebgnonit . Ibet
ut ⁊ moosterum dlem parati sint ad ee pseditioteno t e iubet
quis eastis longius eoleat domec de ierctrece hestium comntã
ster Tlam iulsabatur iam hostem mouuisse sub uessecumi exxplora¬
tores quo quo deisum dnmitil qui teniisiteste qua epetera
illum adenitire aut uideant aut augrant Qucdili mhui
cecti ex plorati potuit. prima luce abi alibi quos dlami equutbe
se procuil u idise nunitiant le pos ut dees chatiequt co
he ple randum ul ad stllendimi distiendimiq intisos Cliscen¬

Expanded text:
rtute vestra metum et istam superstitiosam opinionem deponite; nihilque aliud nisi de fortitudine, de laude, de victoria, de preda et ante omnia de Deo cogitetis. Ego, quod ad me attinet, dabo operam ne in duce vestro consilium atque industriam desidereubi dixit animosque omnium alacriores factos cognovit, iubet ut in posterum diem parati sint ad expeditionem, neve quis castris longius exeat donec de itinere hostium compertum sit. Nam vulgabatur iam hostem movisse. Sub vesperum exploratores quoquo versum dimittit, qui renuntient qua ex parte illum adventare, aut videant aut audiant; noctu nihil certi explorari potuit. Prima luce, alii alibi quosdam equites se procul vidisse nuntiant et ipsos, ut credebatur, vel ad explorandum vel ad fallend
Abbreviated transcription (Latin):
qui ait. neq ea solum que talibus disciplims continentur: seꝗ
magis etiam quȩ sunt tradita aritieuetus dicta d facta prpclatꝰ
d nosse d animo semper agitare conuemet. que profscto
nusõ plura maioraq ꝙͣ in nostrȩ ciuitatis monumentis reperiẽt
An fortitudiem fidem̃ iustidam continentiam fuugalitatem
contemptum doloris ac mortis meluis alii docebunt q̃ fabritii
Eurui regcili deti autiq aliq in minierabiles: quantumi eñm
geȩci prece̾ptis ualent/ tantum romani quod est imaiuis ge

Expanded text:
erigat. neque ea solum, quae talibus disciplinis continentur, sed magis etiam, quae sunt tradita antiquitus dicta ac facta praeclare, et nosse et animo semper agitare conveniet. quae profecto nusquam plura maioraque quam in nostrae civitatis monumentis reperientur. An fortitudinem, iustitiam, fidem, continentiam, frugalitatem, contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt quam Fabricii, Curii, Reguli, Decii, Mucii aliique innumerabiles? quantum enim Graeci praeceptis valent, tantum Romani, quod est maius, e
Abbreviated transcription (Latin):
ea solum quę talibus disciplins contnentur : sed
magis etiam quę sunt traodita antiquitus dicta &
facta prȩclare. &nosse ⁊ animo semꝑ agitare con¬
ueniet. Quȩ profecto nus q̃ plura maioraꝗ q̃ in
stre ciuitatis monumentis reperientur. An fo¬
titudinem fidem iusticiam continentiã: frugali¬
em. contemptum doloris ac mortis melius ali
docebunt q̃ Fabricii. Curii. reguli. Decii Mutii ali-¬
iq innumerabiles: Quantum enm greci prȩceptis
ualent : tantum Romani quod est maius exẽplis

Expanded text:
ea solum, quae talibus disciplinis continentur, sed magis etiam, quae sunt tradita antiquitus dicta ac facta praeclare, et nosse et animo semper agitare conveniet. quae profecto nusquam plura maioraque quam in nostrae civitatis monumentis reperientur. An fortitudinem, iustitiam, fidem, continentiam, frugalitatem, contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt quam Fabricii, Curii, Reguli, Decii, Mucii aliique innumerabiles? quantum enim Graeci praeceptis valent, tantum Romani, quod est maius, exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
rantes. sed inhoras magis ac magis ad extrema
uitę spiritus properare uidebatur. Cum interea
mater comitis atꝗ uxor regem adeunt nogat
ut nime saltem in ipso extreno uits tempore
comitem declararet regni successorem. Non
respondenti atꝗ ut solebat sea alio somno subdor¬
mitanti apprehendit matrona uestem a petor
atq inquit. Filii mei est regni successio filii mei
quem tu succedere uetas contra fas iusꝙ. Adquã
ille inspiciẽs ego inquit ignoro istua gita esse
n credo. Simulq ⁊uilelmus moncada s unu
legatorũ retracta fnanu ac brachio fęminȩ ad¬
monuerunt: ut reuerentius tangeret regem.
Postridie deplorataiam eius salutẽ ne maturius
prefocantur. constitrunt in sella amutum te¬¬
nui tantum amiculo ac dispectoratuĩ. Erat eni.

Expanded text:
rantes. Sed in horas magis ac magis ad extrema rantes. Sed in horas magis ac magis ad extrema vite spiritus properare videbatur; cum interea mater comitis atque uxor regem adeunt rogantque, ut nunc saltem in ipso extremo vite tempore comitem declararet regni successorem. 9 Non respondenti atque, ut solebat, sed alto somno subdormitanti, apprehendit matrona vestem a pectore atque inquit: «Filii mei est regni successio, filii mei, quem tu succedere vetas contra fas iusque.» Ad quam ille inspiciens: «Ego, inquit, ignoro istud et ita esse non credo». Simulque Guillelmus Moncada et unus legatorum, retracta manu ac brachio femine, admonuerunt, ut reverentius tangeret regem. 10 Postridie deplorata iam eius salute, ne maturius prefocaretur, constituunt in sella amictum tenui tantum amiculo ac dispectoratum. Erant enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quales etiam plurimi etociuitate. Potest id
in causa regis fuisse nõ malitia sea simplicitas mu-¬
lierum atq stultitia quȩ quotidie citra medicorũ
consciẽtiam cibariis aduenere q̃ adsalutem aptio-¬
ribus inferciebant uirii: unguentuq oblinebant
Si quidem defuncto Rege & dom̃o/ ut st a feminus
subito dereluta est muenta cellula his cibariis unguen¬
tisq differta. Ut cunq res administrata sit. certe co-¬
mes in morte regis preter cȩtera hanc spem secutus
dicitur: ꝙ gubernatoris munus muitis mimicis ad¬
ministrane posset cum id per legem defuncto Rege
nõ prohiberetur. aut saltem impunuis archiepisco¬
pum cęterosꝗ de medio tollere: ut nihil sibi postac
superesset impedimenti. Cui rei euentus ipse
testimonium dedit Et aũt ad rem redeamuti
totam illam nodem Rex per estus atq ccuciatus
in somnem duxisset: cum illuxit legati barcelo¬
ne multiq proceres lectulum circums teterunt

Expanded text:
sunt, quales etiam plurimi ex civitate. 6 Potest, et id sunt, quales etiam plurimi ex civitate. 6 Potest, et id in causa regis fuisse, non malitia sed simplicitas mulierum atque stultitia, que quotidie, citra medicorum conscientiam, cibariis ad Venerem quam ad salutem aptioribus inferciebant virum unguentisque oblinebant: siquidem defuncto rege et domo, ut fit, a feminis subito derelicta, est inventa cellula his cibariis unguentisque differta. 7 Utcunque res administrata sit, certe comes in morte regis preter cetera hanc spem secutus dicitur, quia gubernatoris munus invitis inimicis administrare posset, cum id per legem defuncto rege non prohiberetur aut saltem impunius archiepiscopum ceterosque de medio tollere, ut nihil sibi posthac superesset impedimenti. Cui rei eventus ipse testimonium dedit. 8 Ut autem ad rem redeam, ubi totam illam noctem rex per estus atque cruciatus insomnem duxisset, cum illuxit, legati Barcelone multique proceres lectulum circumsteterunt,
Abbreviated transcription (Latin):
studiosam causę comitis neddiderant ⁊ ab ea centel¬
liam familiam unde ipsa materno genere erat. con¬
cibatam habebant. hȩ mulieres die Iouis ante diem
dominicum solermibus legitimationis destinatum quę
erant futurs calendę iunię uesperi dicuntur anserẽ
sagrnatum quem opipare concinnarant assum re¬
giss ministris porrexisse per speciem demerendę Re¬
grnę  ut regem & adipitus ⁊ quartana torpidum
aduenerem pro cceationis gratra excitarent : De quo
ansere uti comedit reꝵ: statim uehementi dolore
sto machi conflictari cepit ac lamentari. moxꝗ ar-¬
dentissia febri insecuta signaꝗ Emaculȩ quȩdã
in defuncti corpore  secundo aũt die defunctus es.
appaeuerunt. quanꝙ̃ potuerunt esse signa pestilentię̧
Tam quod dubrum est intanta re. id eyo nolo fieri
mea asseueratione certumi omnes enimfere ex
eadem domo post regem uel peste uel febri extintti

Expanded text:
studiosam cause comitis reddiderant, et ab ea Centelstudiosam cause comitis reddiderant, et ab ea Centelliam familiam, unde ipsa materno genere erat, conciliatam habebant. 4 He mulieres die Iovis ante diem dominicum, solemnibus legitimationis destinatum, que erant future kalende iunie, vesperi dicuntur anserem saginatum, quem opipare concinarant, assum regiis ministris porrexisse per speciem demerende regine, ut regem et adipibus et quartana torpidum ad Venerem procreationis gratia excitarent. 5 De quo ansere ubi comedit rex, statim vehementi dolore stomachi conflictari cepit ac lamentari, moxque ardentissima febri insecuta signaque et macule quedam in defuncti corpore secundo autem die defunctus est apparuerunt. Quanquam potuerunt esse signa pestilentie – nam quod dubium est in tanta re, id ego nolo fieri mea asseveratione certum – omnes enim fere ex eadem domo post regem, vel peste, vel febri extincti
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis Regem preficeret. Federicum exsiculo rege
de sicrulis optine merito. ⁊ ex matre sicula m
insula ipsa genitum confessionen ab eo expresserant
uoluntatis qua erat auis in nepptem. siue ut uita¬
ret suspicionem sçeleris quod ab eo ꝑuxorem gma¬
trem ereditur admissum. ¶Referam non om¬
nibus rem notam. nec passam diliulgatam . ob co-¬
mitis ut creditur tant̃ futuri regis uel metum uel
gratiam sed tamen inter domesticos a quibus ego
accepi iuris bonis & grauibus agitatam & prope com¬
pertam. dititur Comes pro deploratahabuisse spem
suam si legitimatio fleret persum mũ pontficerz
deinde per Aragonenses exceptio unius federici in le¬
ge quę est contra illegitimos lata Ad quod ipsum qua¬
si de publito consensu uenisse gubernatorem proxime
audierat. Omnium enrim rerum certior quotidie frebat
ꝑ uxorem & matrem quę ꝑ causam propingiutatis.
ne pedem quidem ab Regma discedebant. Quam etiã

Expanded text:
ut eis regem preficeret Federicum ex siculo rege, et ut eis regem preficeret Federicum ex siculo rege, et de Siculis optime merito, et ex matre Sicula, et in insula ipsa genitum, confessionem ab eo expresserant voluntatis qua erat avus in nepotem, sive ut vitaret suspitionem sceleris, quod ab eo per uxorem et matrem creditur admissum. V 1 Referam non omnibus rem notam nec passim divulgatam ob comitis, ut creditur, tanquam futuri regis vel metum vel gratiam, sed tamen inter domesticos, a quibus ego accepi, viris bonis et gravibus, agitatam et prope compertam. 2 Dicitur comes pro deplorata habuisse spem suam, si legitimatio fieret per summum pontificem, deinde per Aragonenses exceptio unius Federici in lege, que est contra illegitimos lata. Ad quod ipsum quasi de publico consensu venisse gubernatorem proxime audierat. 3 Omnium enim rerum certior quotidie fiebat per uxorem et matrem, que per causam propinquitatis ne pedem quidem ab regina discedebant, quam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uella heredem: cum ne pro se quidem cõmaculaturus
esset. Regnum sibi eripi non posse post suafata eius
fore cui deus destinasset. Pnophetare tamen audere :¬
qui non uia uns sed factio nibus dolisq regnum affectars
eum ad regnum non esse peruenturum. comitem si-¬
gnificans. hģe respondit is qui suadebant: Non enun
de erant qui suaderent ut conuten tolleret ¶Ille
Ex cęsaraugusta fugtitus aragoniaq in cataloniam
ꝑ allegerium domum suam sereceperat non reuer¬
sus Barcelonam siue obeuentus indignationem pu¬
doremq siue ꝙ uitaret urbem non nihil pestilentẽ
quam. Rex quoꝗ deiutauerat primum habitans in
predio suo çiu homen pulcher aspectus de quo supra
dixi deinde inhabitaculis Monasterii in ualle don¬
zelle non procul a muris. siue ne interesset pomps
legitimationis Federici. Nam gabiis cim papa
s arcelone erant susurrabatur & siculorum legati
prȩseferebant qui omnibus precibus obsetrantes regẽ

Expanded text:
vellet heredem, cum ne pro se quidem commaculaturus vellet heredem, cum ne pro se quidem commaculaturus esset? 14 Regnum sibi eripi non posse, post sua fata eius fore cui Deus destinasset; prophetare tamen audere qui non via iuris, sed factionibus dolisque regnum affectaret, eum ad regnum non esse perventurum, comitem significans. Hec respondit iis qui suadebant; non enim deerant qui suaderent, ut comitem tolleret. 15 Ille ex Cesaraugusta fugatus Aragoniaque, in Cataloniam Ballegerium domum suam se receperat, non reversus Barcelonam, sive ob eventus indignationem pudoremque, sive quia vitaret urbem nonnihil pestilentem, quam rexquoque devitaverat – primum habitans in predio suo, cui nomen Pulcher Aspectus, de quo supra dixi, deinde in habitaculis monasterii in Valle Donzelle, non procul a muris –, sive ne interesset pompe legitimationis Federici nam et ab iis qui cum papa Barcelone erant, susurrabatur, et Siculorum legati pre se ferebant, qui omnibus precibus obsecrantes regem,
Abbreviated transcription (Latin):
Pauculis diebus superuenit Ioannes ferrandis au¬
xilio patri auunculo partibusꝙ cum magna ar¬
onatocum manu. Urbemꝗ ingressus ante pugnã
cõmissam. coruitem e foro domum fugat. cumq
e piignare domum aggreditur. ille per posticum
quod ad flumen fertcum cęteris abiie. Sunt
qui habitu dissimulato ac sine comite nee equo
std pedibris fugisse dicant. quod falsum esse com¬
pertum habeo ¶lud quoq nõ minus falso diciab:
Rege preceptum illis luteris ut comitem interfici¬
endum curarent. quod nõ modo abhorret a uero :
sed etiam a regis ingenio mitissni ac Iustissimi
⁊ qui sȩpe dixerit nolle se regni ius auferie ei
cuius foret. nec si centum alia sibi regna adeptũ
iri existimaret meminisse se christianũ esse
cuius ȩternum regnum foret. sirecte egisset. rur¬
susq eternum suplicium si praue Si cito relictu-¬
rus esset hoc regnum. petiturusꝗ illud cur inso-¬
lito scelere cõmacularet manus proalio quem

Expanded text:
Pauculis diebus supervenit Ioannes Ferrandis auPauculis diebus supervenit Ioannes Ferrandis auxilio patri, avunculo partibusque cum magna armatorum manu; urbemque ingressus, ante pugnam commissam, comitem e foro domum fugat cumque expugnare domum aggreditur ille per posticum quod ad flumen fert cum ceteris abiit. 12 Sunt qui habitu dissimulato ac sine comite nec equo, sed pedibus fugisse dicant, quod falsum esse compertum habeo. 13 Illudquoque non minus falso dici, ab rege preceptum illis literis, ut comitem interficiendum curarent; quod non modo abhorret a vero, sed etiam a regis ingenio mitissimi ac iustissimi, et qui sepe dixerit nolle se regni ius auferre ei cuius foret nec si centum alia sibi regna adeptum iri existimaret, meminisse se christianum esse, cuius eternum regnum foret si recte egisset, rursusque eternum supplicium si prave, si cito relicturus esset hoc regnum petiturusque illud; et cur insolito scelere commacularet manus pro alio quem
Abbreviated transcription (Latin):
mentio nem habeant: Comes duulgato rumore
se iam pro indubitato haberi successore ab rege
cum magr̃atum qui soli primigenio regis iaul¬
geatur sibi indultus sit: cum magno apparatu
Cęsar augustam uenit stipatus onmi factione lu-¬
nensi. postitq se admiti in possessionem. Et gu-¬
bernator pretorꝗ quem iusticiam uocant atꝗ ar¬
dnepisto pus cum cęteris sug factionis intercedũt
neganto illi ex legi pręsidem licere esse: nec Re¬
gem uelle reuocare legem quam nõ possit: sed
impudentiȩ comitis non ausum refragari ne homi-¬
nem odisse diceretur. ita tamen id concessisse. qt̃s
ratum lege esset. ac populi ad muterent. nunc nec
legem admutere nec populos. hu multa altercatio
mox seditio delimc res ad manumuocatur. quo¬
tidieꝗ leuia pręlia prope ciuilia conseruntur
Ex quo sunt qui dicant a quo homine primum ex¬
atatum est inis regionibus bellum intestinum :
in eius domo subuertenda tandem esse restinctu

Expanded text:
mentionem habeant. 8 Comes divulgato rumore mentionem habeant. 8 Comes divulgato rumore se iam pro indubitato haberi successore ab rege, cum magistratum, qui soli primigenio regis indulgeatur, sibi indulctus sit, cum magno apparatu Cesaraugustam venit, stipatus omni factione Lunensi poscitque se admitti in possessionem. 9 Ei gubernator pretorque, quem iustitiam vocant, atque archiepiscopus cum ceteris sue factionis intercedunt negantque illi ex lege presidem licere esse, nec regem velle revocare legem, quam non possit, sed impudentie comitis non ausum refragari, ne hominem odisse diceretur; ita tamen id concessisse, quatenus ratum lege esset ac populi admitterent, nunc nec legem admittere nec populos. 10 Hinc multa altercatio, mox seditio, dehinc res ad manum vocatur quotidieque levia prelia prope civilia conseruntur. Ex quo sunt qui dicant, a quo homine primum excitatum est in iis regionibus bellum intestinum, in eius domo subvertenda tandem esse restinctum. 11
Abbreviated transcription (Latin):
bernator generalis delegetur qui magistratus soli re¬
gis primigenio tribiu solet obtendit cum alia queda
esse ex usu prouinciȩ. tum uero illud exusu regii fisci
si ratirones iam compluribus annis repetantur rerꝑ
administratarum. Rex et si nihil minus uolebat
q̃ A ragoniam uelut arcem regnorum ab hoc reguis
affectante occupari & quasi eum adoptasset hoc ma¬
gistratu exire famani simulq sine causa sinceris¬
simum ac pudentissimum iurum a magistratu
amouere. tamen admonito comiti caueret quid
ageret postulata concessit. neꝗ ia magnopere in¬
iũtus tum sperans illo absente comodius cum papa
confectum iri negocutm nepotis. tum udens conci-¬
liari maiora in aragonia homini odia quo minus
temeritas prospera essẽt. Dat itaq ad gubernatorẽ
atq arcinepiscopumi e landestinas litteras: ut aduer¬
slis comitem uire suo utantur nullam tamen de
licteris ipsis ux saluus sit pridor regis sinceritatis:

Expanded text:
bernator generalis delegetur, qui magistratus soli rebernator generalis delegetur, qui magistratus soli regis primigenio tribui solet: optendit cum alia quedam esse ex usu provincie, tum vero illud ex usu regii fisci, si rationes iam compluribus annis repetantur rerum administratarum. quam Aragoniam velut arcem regnorum ab hoc regnum affectante occupari, et quasi eum adoptasset hoc magistratu exire famam simulque sine causa sincerissimum ac prudentissimum virum a magistratu amovere, tamen, admonito comiti caveret quid ageret, postulata concessit neque id magnopere invitus, tum sperans, illo absente, commodius cum papa confectum iri negocium nepotis, tum volens conciliari maiora in Aragonia homini odia, quominus temeritas prospera esset. 7 Dat itaque ad gubernatorem atque archiepiscopum clandestinas literas, ut adversus comitem iure suo utantur, nullam tamen de literis ipsis, ut salvus sit pudor regie sinceritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
caput rerum est effecisset Sunt aũt in Aragonia
nomina facionumLuna & Arrea. Lunam iam
sibi concili auerat. ascito sibi antonio lima qui
tunc principatum factionis optinebat. Diuersam
uero factionem nõ modo os odia partium infen¬
samhabebat: sed etiam quia studeret. Ludo uico
competitori n Regno. autore ac oluce ⁊ arsia
heredia arcmepiscopo Ces araugustano erat enim
is beneficiarius domus francię̃. hoc profecto pessi-¬
mum est in petitione regni. ꝙ nemoiuri: omes
amicicie fauent. secundum hunc propinquo cius
egidio Roize aragonis gubernatore. cuius filius
Toannes in herediam familiã fuerat adoptatus .Ex
quo fauor Ludouici propter summos magistratas
in Aragonia plus pollebat. hos comes ubiblande¬
ciis promissiq pellicere se posse desperauit excogi¬
tauit quomodo illorum deminueret potentram.
suorum ad augers simulse dominum cause
constituerꝵ postulat ab Rege ut in Aragoniam gu-¬

Expanded text:
caput rerum est, effecisset. 3 Sunt autem in Aragonia caput rerum est, effecisset. 3 Sunt autem in Aragonia nomina factionum Luna et Urrea. Lunam iam sibi conciliaverat, ascito sibi Antonio Luna, qui tunc principatum factionis optinebat. 4 Diversam vero factionem non modo ob odia partium infensam habebat, sed etiam quia studeret Ludovico competitori in regno, auctore ac duce Garsia Heredia, archiepiscopo Cesaraugustano – erat enim is beneficiarius domus Francie, hoc profecto pessimum est in petitione regni, quia nemo iuri, omnes amicicie favent – secundum hunc propinquo eius Egidio Roize, Aragonie gubernatore, cuius filius Ioannes in Herediam familiam fuerat adoptatus: ex quo favor Ludovici propter summos magistratus in Aragonia plus pollebat. 5 Hos comes ubi blanditiis promissisque pellicere se posse desperavit, excogitavit quomodo illorum deminueret potentiam, suorum adaugeret simulque se dominum cause constitueret. Postulat ab rege ut in Aragoniam gu
Abbreviated transcription (Latin):
minus uellent populos aduersari regi roganti ꝓ
eo qui iam illegitimus nõ esset. Erat aũt summus
a priol eos ponafex affinis pueri matrisq consangumeus
Petrus de luna nomine benedutus. Adhũc Eex
dertuse agentem stribit: rogans ut barcelonam
captaito tempore quasi ꝑ causam alterius negocis
ne res patefieret se conferret ¶Interea comes irgel¬
lensis e diuerso nõ minus sipse laborabat. uel oo
hoc solicitior q̃ Rex ꝙ ille alteri. hic sibi consultum
uolebat. Et cum Cataloniam iam suarũ partium
existimaret ꝙ inea natales. domum. potentiam
clientelas suas ac patris auiq haberet. Ualentiam¬
quoq multis officiis largitionibus: studiis deuictam
sibi redoidisset. ut uix constaret ab utris magis
obseruaretur. U illa ragutis atq centelliis quȩ sunt
duȩ illic sũmȩ ata diuersę inter se facciones. tame
dbil acti esse censuit: nisi idem in Aragonia ubi

Expanded text:
minus vellent, populos adversari regi roganti pro minus vellent, populos adversari regi roganti pro eo, qui iam illegitimus non esset. 24 Erat autem summus apud eos pontifex, affinis pueri matrisque consanguineus, Petrus de Luna, nomine Benedictus. Ad hunc rex Dertuse agentem scribit, rogans ut Barcelonam, captato tempore, quasi per causam alterius negocii, ne res patefieret, se conferret. IV 1 Interea comes Urgellensis e diverso non minus et ipse laborabat, vel ob hoc solicitior quam rex, quia ille alteri, hic sibi consultum volebat. 2 Et cum Cataloniam iam suarum partium existimaret, quia in ea natales, domum, potentiam, clientelas suas ac patris avique haberet, Valentiamquoque multis officiis, largitionibus, studiis devinctam sibi reddidisset, ut vix constaret ab utris magis observaretur Villaragutis atque Centelliis, que sunt due illic summe atque diverse inter se factiones; tamen nihil acti esse censuit, nisi idem in Aragonia, ubi