comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sas ñ stationẽ ꝓportis excubare ñ armatos eẽ in maris retulissent : aliud priorf simde miraculũ eossustinuit
noctẽq ueriti &ignotũ sitũ urbis int̃romã atq anienẽ consedere exploratoribus missis circamenia aliasq:
portas quaenam hostibi in ꝑdita reconsilia eẽnt Romanicumpars maior exacie ueios petissa
quam romam : ne mosuꝑ eẽquem quã p̃ter eos qui rom amre fugerant crederet. comploratiõms
pariter uiui mortuiq tett̃ ꝓpeurbem lam̃tis impleuer̃ Priuatos deinde luctus stupefecit publicꝰ
pauor postquam hoste sadeẽ nuntiatũ ẽ. mox ululatus cantusq: dissonos uagantib circa moenia
turmatim barbaris audiebant Omne indecẽp: suspensos ita tenuitanimosusq: ad lucemalterã
utidentidem iam inurbem futurus uideret᷑impecus primo aduentu qui a ccesserant a d urbẽ¬
mansuros enĩ ad aliam fuissenisi hocam siuifor& de inde sub occa sumsclis quia aut multam diei suꝑerat¬

Expanded text:
sas, non stationem pro portis excubare, non armatos esse in muris rettulissent, aliud priori simile miraculum eos sustinuit; noctemque ueriti et ignotae situm urbis, inter Romam atque Anienem consedere, exploratoribus missis circa moenia aliasque portas quaenam hostibus in perdita re consilia essent. Romani cum pars maior ex acie Ueios petisset quam Romam, nemo superesse quemquam praeter eos qui Romam refugerant crederet, complorati omnes pariter uiui mortuique totam prope urbem lamentis impleuerunt. priuatos deinde luctus stupefecit publicus pauor, postquam hostes adesse nuntiatum est; mox ululatus cantusque dissonos uagantibus circa moenia turmatim barbaris audiebant. omne inde tempus suspensos ita tenuit animos usque ad lucem alteram ut identidem iam in urbem futurus uideretur impetus; primo aduentu, quia accesserant ad urbem,—mansuros enim ad Alliam fuisse nisi hoc consilii foret,—deinde sub occasum solis, quia haud multum diei supererat,
Abbreviated transcription (Latin):
sine abtar quino quidem adse redir& regnum sed p̃ceps inde porro ad seriutia cader&
utinetedem ciuitate postcente simum fere annũ quam romulus deo prognatus deus ipse
tenuerit regnumdonec int̃ris fuerit id seruus serua natus possideat cum cõmune roma¬
ninominis : Tum p̃cipue id domus suce dedecus fore : si anciregis uirilistirpe salua ñ mo¬
doaduenis sed seruisetiã regnũ romanĩ pateret feroigitur eã arcere contumeliã
statuunt: sed inuriȩ dolor intaerquiniũ ipsũ magis quam in seruiũ eos stimulabat : et
quagrauior ultor cedissi suꝑ ec̃t rex futuruserat quam priuatus tũ seruio occiso

Expanded text:
si ne ab Tarquinio quidem ad se rediret regnum, sed praeceps inde porro ad seruitia caderet, si ne ab Tarquinio quidem ad se rediret regnum, sed praeceps inde porro ad seruitia caderet, ut in eadem ciuitate post centesimum fere annum quam Romulus deo prognatus deus ipse tenuerit regnum donec in terris fuerit, id seruus serua natus possideat. cum commune Romani nominis tum praecipue id domus suae dedecus fore, si Anci regis uirili stirpe salua non modo aduenis sed seruis etiam regnum Romae pateret. ferro igitur eam arcere contumeliam statuunt; sed et iniuriae dolor in Tarquinium ipsum magis quam in Seruium eos stimulabat, et quia grauior ultor caedis, si superesset, rex futurus erat quam priuatus; tum Seruio occiso
Abbreviated transcription (Latin):
eum paruumq: ipsum seruisse . Eorũ magis sententiae sũ. qui corniculo capto seruitulli qͥ
princeps in illa urbe fuerat grauidam ui ro occiso uxorẽ cumint̃ reliquas captiuas cognita
eẽt obunicamnobilitatẽ abregia romana ꝓhibittm fer̃ seruitio partum romȩ edidisse
priscitan quinidomo indetan tobeneficio et int̃ mulieres familiaritate acta et puerũ
ut in domo a paruo educatũ in caritate atq honore fuisse fortunãm atris. quod capta
patria in hostiumm anꝰ uenerit ut seruonatus crederetur fecisse : Duodequa drage¬
io ferme anno ex quor egnare coeperat tarquinius ñ apud regem modo sed apud
patres plebemq: longem cximohonore seruius tullus erat : Tum ancifiluduo et siantea
semꝑ pindignis simohabueranTsepatrio regnotutoris fraude pulsos regnareromȩ
aduenã non modo ciuẽ sedneitdiȩ quidem stirpis tũ in pensius is in dignitas crescene

Expanded text:
eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui princeps in illa urbe fuerat, grauidam uiro occiso uxorem, cum inter reliquas captiuas cognita esset, ob unicam nobilitatem ab regina Romana prohibitam ferunt seruitio partum Romae edidisse Prisci Tarquini <in> domo; inde tanto beneficio et inter mulieres familiaritatem auctam et puerum, ut in domo a paruo eductum, in caritate atque honore fuisse; fortunam matris, quod capta patria in hostium manus uenerit, ut serua natus crederetur fecisse. duodequadragesimo ferme anno ex quo regnare coeperat Tarquinius, non apud regem modo sed apud patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat. tum Anci filii duo etsi antea semper pro indignissimo habuerant se patrio regno tutoris fraude pulsos, regnare Romae aduenam non modo uicinae sed ne Italicae quidem stirpis, tum impensius iis indignitas crescere
Abbreviated transcription (Latin):
pectupluri moigitur clamore inde ad tantȩ
reimiraculum orto excitũ regem & cũ qͥdã
familiariũ aquam adrest ingendum ferr& ab reginaretentũ sed atoq: iamtumultum oueri
uetuis sepuerũ donec sua sponte ex ꝑrectus eẽt : moxcum somno et flãmã abisse tum ab duc¬
to in secretum uiro tanaquil: uides nepuerũ hunc inquit quẽ tam humilicultu educamus scire
lic& hunclum̃ quondamreb: nr̃is dubus futurum p̃sidiũq regiȩ ad flictȩ: ꝓinde ma teriã
ingentis publicȩ priuatimq: decoris omni indulgentia nr̃a nutriamus indepuerũ libe¬
rũ loco coeptum haberi erudiriq: artib: quib: ingenia ad magnae fortune cultum excitant᷑
Euenit facile quoddiis cordi eẽt. Iuuenis eua sit uereindolis regie: Nec cum quaereretur
genertar quinio quis quam romane iuuentutis ulla aste conferripotuit. filiamq: ei suã
rex despondit Hic quacumq: decausa tantus illihonos habatus crederȩ ꝓhib& seruanatũ

Expanded text:
pectu; plurimo igitur clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret, ab regina retentum, sedatoque eam tumultu moueri uetuisse puerum donec sua sponte experrectus esset; mox cum somno et flammam abisse. tum abducto in secretum uiro Tanaquil 'uiden tu puerum hunc' inquit, 'quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurum praesidiumque regiae adflictae; proinde materiam ingentis publice priuatimque decoris omni indulgentia nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum haberi erudirique artibus quibus ingenia ad magnae fortunae cultum excitantur. euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, cum quaereretur gener Tarquinio, quisquam Romanae iuuentutis ulla arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus illi honos habitus credere prohibet serua natum
Abbreviated transcription (Latin):
pfugit: exeerantibus quacumq: incedebat. Inuocantibq parentũ furias uris
mulieribq: harũ rerum nuntuĩs incastra ꝑ latis cum renoua trepidus rex ꝑger&
nomũ ad comprim̃ dos motus. flex̃uiãbrutus senserat enĩ aduentũ neobuius fier&:
eodẽq fere tẽpore diuersi tinerib: brutus ardeã tarquinius romã uener̃ : Tarquinio
lause pontȩ exilicmq indictũ liberator t̃ urbis lȩta castric accepere. exactiq: inde
liber regisduo patrẽ secutis qui exulatũ cerein ecruscosier̃ : Sextus tarquinius gabi¬
ostũ quã insuũ regnum ꝓfectus ab ultorib: ueterũ simultatũ quas sibi ipsecaedib:
centuriatis a p̃fecto urbiex comm̃tarus seruũ tulli creatis . Llunus bruds elueius tarius das

Expanded text:
profugit exsecrantibus quacumque incedebat inuocantibusque parentum furias uiris profugit exsecrantibus quacumque incedebat inuocantibusque parentum furias uiris mulieribusque. harum rerum nuntiis in castra perlatis cum re noua trepidus rex pergeret Romam ad comprimendos motus, flexit uiam Brutus—senserat enim aduentum—ne obuius fieret; eodemque fere tempore, diuersis itineribus, Brutus Ardeam, Tarquinius Romam uenerunt. Tarquinio clausae portae exsiliumque indictum: liberatorem urbis laeta castra accepere, exactique inde liberi regis. duo patrem secuti sunt, qui exsulatum Caere in Etruscos ierunt. Sex . Tarquinius Gabios tamquam in suum regnum profectus ab ultoribus veterum simultatium, quas sibi ipse caedibucenturiatis a praefecto urbis ex commentariis Ser. Tulli creati sunt, L. Iunius Brutus
Abbreviated transcription (Latin):
causa mortis indignior acmiserabilior eã addita suꝑbia ipsius regis miseriȩq: et
labores plebis infossas cloacasq: exhauriendas demerse . romanos homines uictores
omnium circa populorũ opifices aclapicidas ꝓbellatorib factos. indigna seruitulli
regis memorata caedes. ⁊ inuecta corpore patris nefando uehiculo filia in uocatio
ultores parentũ dihis a trociorib:q credo aliis qua e p̃sensrerũ indignitas haud qua¬
quã relatu scriptorib facilia subicit memoratis incensã multitu dinẽ ꝑculit . ut im¬
perium regia brogar& exulesq eẽ iuber& .l. tarquinium cum coniuge acliberis :
Ipseuniorib: quiultronomina dabant lectis armatisq ad concitandum ude in de
aduersus regem exercitũ ardeam in castra ẽ. ꝓfectus imperium inurbe lucretio
p̃fecto urbis iam ante a brege in stituto relinquit : Inter hunctumultũ tulliadomo

Expanded text:
causa mortis indignior ac miserabilior esset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et causa mortis indignior ac miserabilior esset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in fossas cloacasque exhauriendas demersae; Romanos homines, uictores omnium circa populorum, opifices ac lapicidas pro bellatoribus factos. indigna Ser. Tulli regis memorata caedes et inuecta corpori patris nefando uehiculo filia, inuocatique ultores parentum di. his atrocioribusque, credo, aliis, quae praesens rerum indignitas haudquaquam relatu scriptoribus facilia subicit, memoratis incensam multitudinem perpulit ut imperium regi abrogaret exsulesque esse iuberet L. Tarquinium cum coniuge ac liberis. ipse iunioribus qui ultro nomina dabant lectis armatisque, ad concitandum inde aduersus regem exercitum Ardeam in castra est profectus: imperium in urbe Lucretio, praefecto urbis iam ante ab rege instituto, relinquit. inter hunc tumultum Tullia domo
Abbreviated transcription (Latin):
titia tumbrutus castigator lacrimarũ atq: inercium quaerelarum auctorq: quod
uiros quod romanos decer& armacapiendi aduersus hostilia ausos fero cissimus qͥĩq
iuuenum cũ armis uoluntarius adẽ. sequit᷑ etcecera iuuentꝰ Inde patriparis p̃sidio relic¬
to collatiae adportas. custo dib:q: datis. nequis eũ motũ regib nuntiar&. ceteri armaq
duce bruto romã ꝓfecq ubi eo uentũ ẽ quacumq armata multitudo pauorẽ ac tumul¬
tum fac̃ Rursus ubi ante ire primores cuuitatis uident quicquid sitꝰ aut tenere ẽẽrent᷑:
necminorem motum animorũ romȩ tama troxresfacit quam collatie fecerat : ergo
exomnib: locis urbis in forũ currit᷑ quosimuluentum ẽ p̃co ad tribunũ celerium in quotũ
magistratu fortebrutus erat populũ aduocauit : Ibi oratio habittnequaquã eius
pectoris ingenũq: qđ simulatũ ad eam diem fuerat deui aclibidine sexti tar quinii
destu pro infando lucretiae & miserabilicaede de orbitate tricipitini. cuimorte filiȩ

Expanded text:
titia, tum Brutus castigator lacrimarum atque inertium querellarum auctorque quod uiros, quod Romanos deceret, arma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisque iuuenum cum armis uoluntarius adest; sequitur et cetera iuuentus. inde patre praeside relicto Collatiae ad portas custodibusque datis ne quis eum motum regibus nuntiaret, ceteri armati duce Bruto Romam profecti. ubi eo uentum est, quacumque incedit armata multitudo, pauorem ac tumultum facit; rursus ubi anteire primores ciuitatis uident, quidquid sit haud temere esse rentur. nec minorem motum animorum Romae tam atrox res facit quam Collatiae fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in forum curritur. quo simul uentum est, praeco ad tribunum celerum, in quo tum magistratu forte Brutus erat, populum aduocauit. ibi oratio habita nequaquam eius pectoris ingeniique quod simulatum ad eam diem fuerat, de ui ac libidine Sex. Tarquini , de stupro infando Lucretiae et miserabili caede, de orbitate Tricipitini cui morte filiae
Abbreviated transcription (Latin):
ex actos lataẽ semꝑ afamilia eadem causa renouande sepius haud aliam fuisse
quã quod plus paucorũ opes quam lib̵tas plebis pocerat . portiat nonlex ꝓtergociuiũ
latiaudetur quod graui poena siquis uerberass& nec assecue ciuie mr̃ sanixa ualeria
lex cumeum quiꝓuo cass& uirgis cedisecuriq: necare uetuis sec siquis aduersus ea fecis¬
s& nihilultra quamin ꝓbeftactum adiecit id quitumpudor hominũ erutiusum credo
uinculum satis uclitum legis nunciuxum ferio it cminetur quis quam. bellum ab eodẽ
consule hauo quaquã memorabile aduersus rebellantes aequos. cũ p̃t̃ animos fero

Expanded text:
exactos lata est, semper a familia eadem. causam renouandae saepius haud aliam fuisse reor exactos lata est, semper a familia eadem. causam renouandae saepius haud aliam fuisse reor quam quod plus paucorum opes quam libertas plebis poterat. Porcia tamen lex sola pro tergo ciuium lata uidetur, quod graui poena, si quis uerberasset necassetue ciuem Romanum, sanxit; Ualeria lex cum eum qui prouocasset uirgis caedi securique necari uetuisset, si quis aduersus ea fecisset, nihil ultra quam 'improbe factum' adiecit. id, qui tum pudor hominum erat, uisum, credo, uinclum satis ualidum legis: nunc uix serio ita minetur quisquam. bellum ab eodem consule haudquaquam memorabile aduersus rebellantes Aequos, cum praeter animos fero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ decȩlo dimissos sed qui patrẽ ciere possent idẽ nihi lultra quã ingenuos cõsiam
patrem cierem possem auumq iã potemt filius m̃s nibilẽ . alius in requirites nisut omã
negata adipis camur certam̃ tantũ patricii petunt neccurant quã euentũ certuminũ
habeant egohanclegem qđ bonum faustũ felixq situobis aere ipsum uti rogas subeundã
censouocare trib extemplo populu siubebat. apparebatq: accipilegẽ illecam̃ diȩ sint̃¬
cessione ẽ sublatus postero diedecerris tribulis de territis tribunis ingenti consensu
acceptaẽ pontifices creant sua sorlegis. p̃decius mus p̃simꝓnius sophus : c̃ marcius¬
m̃ rutilius m̃liuius denturquinq: augares itẽ deplebe c̃genucius paelius petus . m̃¬
munitius fesus c̃ marcius t̃ pobulius it coctopontificũ nouum augurũ numerus fuctus
eodẽ anno .m̃ ualerius consulde ꝓuocatione legẽ tulit diligentius scãtertio eacũ pꝰreges

Expanded text:
n de caelo demissos sed qui patrem ciere possent, id est, nihil ultra quam ingenuos? consulem iam patrem ciere possum auumque iam poterit filius meus. nihil est aliud in re, Quirites, nisi ut omnia negata adipiscamur; certamen tantum patricii petunt nec curant quem euentum certaminum habeant. ego hanc legem, quod bonum faustum felixque sit uobis ac rei publicae, uti rogas, iubendam censeo.' uocare tribus extemplo populus iubebat apparebatque accipi legem; ille tamen dies intercessione est sublatus. postero die deterritis tribunis ingenti consensu accepta est. pontifices creantur suasor legis P. Decius Mus P. Sempronius Sophus C. Marcius Rutulus M. Liuius Denter ; quinque augures item de plebe, C. Genucius P. Aelius Paetus MMinucius Faesus C. Marcius T. Publilius . ita octo pontificum, nouem augurum numerus factus. eodem anno M. Ualerius consul de prouocatione legem tulit diligentius sanctam. tertio ea tum post reges
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscũ faliscisqͦ pacto fithum ano societts nẽ quã in generauit natura utrisq ẽ et erit Sunt ibus
pacis iura iustȩq etc ñminꝰ quã fortiter didicimꝰ gerere. Arm ahabemꝰ ñ aduersus eam aetutẽtua
captis urbib parcitur sed aduersus armatos etipsos qui neclesi nec laces siti a nobis castra romino
adueios oppugnarunt. Eos quantum inte fuit nouo scelere uicisti. egorom anis artibus uircute o pere
armis sicut ueios uincam: denud atum de indetũ manib: postergũ illigatis reducendũ faleriospuns
tradidit uirgasq eis quib: ꝓdieore gerent in urbem uerberantes dedit ad quod speciacculun c̃ans
populi primũ factodeinde a nodig dere noua uocato senatutanta mutatio animis ẽ in iecta utqunadis

Expanded text:
nobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingenerauit natura utrisque est eritque. sunt etnobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingenerauit natura utrisque est eritque. sunt et belli, sicut pacis, iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus gerere. arma habemus non aduersus eam aetatem cui etiam captis urbibus parcitur, sed aduersus armatos et ipsos qui, nec laesi nec lacessiti a nobis, castra Romana ad Ueios oppugnarunt. eos tu quantum in te fuit nouo scelere uicisti: ego Romanis artibus, uirtute opere armis, sicut Ueios uincam'. denudatum deinde eum manibus post tergum inligatis reducendum Falerios pueris tradidit, uirgasque eis quibus proditorem agerent in urbem uerberantes dedit. ad quod spectaculum concursu populi primum facto, deinde a magistratibus de re noua uocato senatu, tanta mutatio animis est iniecta ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
nifortuna imperatori romano simul& cognitue reb: bellicis uirtutis specim̃ et maturã uictoriã
dediss& Moserat faliscis eodẽ magistroliberorũ & comite uti simulq plures pueri quod bodieqꝰq
in greciaman& unius curae demandabant᷑ : principũ liberos sicue fere fit quiscientia uidebatur
pcellere erudiebat : Iscũin paceinstituiss& pueros ante urbẽ iusus exercendiq caus a ꝓducere nihil
eomore ꝑbellitempus intermissos dũmodo breucoribus modo longioribus spatiis trahendo e&sapora
lusu sermonibiq uariatis longius solico ubires dedit. ꝓgressus int̃stationes hostiũ caftressora
roma na in p̃toriũ ad eamillum ꝑduxit : Ibnscelesto facinori scelestiorẽ sermonẽ addit faleriosseni
romanis tradidis se quando eospueros quorũ parentes capita ibi rerũ sint in pocestate dediderit ib
camillus audiuit ñ ad similẽ inquit tui nec populũ imperatorẽ scelestus i psecum sceles tomunereues

Expanded text:
ni fortuna imperatori Romano simul et cognitae rebus bellicis uirtutis specimen et maturam uictoriam dedisset. mos erat Faliscis eodem magistro liberorum et comite uti, simulque plures pueri, quod hodie quoque in Graecia manet, unius curae demandabantur. principum liberos, sicut fere fit, qui scientia uidebatur praecellere erudiebat. is cum in pace instituisset pueros ante urbem lusus exercendique causa producere, nihil eo more per belli tempus intermisso, dum modo breuioribus modo longioribus spatiis trahendo eos a porta, lusu sermonibusque uariatis, longius solito ubi res dedit progressus, inter stationes eos hostium castraque inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit. ibi scelesto facinori scelestiorem sermonem addit, Falerios se in manus Romanis tradidisse, quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. quae ubi Camillus audiuit, 'non ad similem' inquit, 'tui nec populum nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere uenisti.
Abbreviated transcription (Latin):
tum factis clarus is ubiromanos equite s insignemq int̃eos p̃cedentẽ cõs filiumnã om̃s int̃seutiq
illustres uiri notierant cognouit : unane ait curma romanicum latinis socus qi bellũ gesturiestis
quid interea coss quid duo exercitus consulares agent : Ader̃ in temporem anlius inquit & cũ illis
aderit iuppiter ipse foederũ a uobis uiolatorũ testis quiplus potest polletq: si a dregillũ lacũ
ad satietatẽ ur̃am pugnauimus ꝓfectonenimis aciesuobis & conlata signa nobis cũ cordi sint Ad ea
geminꝰ paulũ absuis e quo ꝓuectus uis neigitur dumdies istiuenit qua magno conatuexercitus
moueatis intereatiu pse congredim ecũ ut nrõ duorũ iam hinc euentu cernatur quantum ae¬
ques latinꝰ romano pst& : Mouet ferocemanimumiuuenis seuira seudetrectandicesttaminis pudor

Expanded text:
tum factis clarus. is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium—nam omnes inter se, utique tum factis clarus. is ubi Romanos equites insignemque inter eos praecedentem consulis filium—nam omnes inter se, utique illustres uiri, noti erant—cognouit, 'unane' ait 'turma Romani cum Latinis sociisque bellum gesturi estis? quid interea consules, quid duo exercitus consulares agent?' 'aderunt in tempore' Manlius inquit, 'et cum illis aderit Iuppiter ipse, foederum a uobis uiolatorum testis, qui plus potest polletque. si ad Regillum lacum ad satietatem uestram pugnauimus, hic quoque efficiemus profecto ne nimis acies uobis et conlata signa nobiscum cordi sint.' ad ea Geminus paulum ab suis equo prouectus: 'uisne igitur, dum dies ista uenit qua magno conatu exercitus moueatis, interea tu ipse congredi mecum, ut nostro duorum iam hinc euentu cernatur quantum eques Latinus Romano praestet?' mouet ferocem animum iuuenis seu ira seu detractandi certaminis pudor
Abbreviated transcription (Latin):
inacieterrer& comparant interse ut ab utra parte cedere romanus exercitus cepiss& indesto¬
deuouer& ꝓpr̃ quiritib: Agitatũ eti am̃in c̃silio ẽ ut siquando unquã seuero ullum imperiobelli
adminis tratũ ess: tuncuti disciplina milittris ad priscosredigeretur mores. Curam a cuebae q
aduersus latinos bellandũ erat linguamorib: armorũ genere institutis ante omã militur ibs
congruentes milites militibus centu rionib: centuriones tribuni trubunis Compares collegess
nequs extra ordinẽ in hostem pugnar& : forte int̃ceteros turmarũ p̃fectos quiexploratum in om̃s pastes
dimissierant t̃manlius consulis filius supra castra bostiũ cũ siuis turmatibus euasit it aut iux teliiac¬
tu abstationȩ ꝓxima ab eẽ : Ibitusculani erant equites perat geminus mecius uircum genere in t̃suos

Expanded text:
in acie terreret, comparant inter se ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, indein acie terreret, comparant inter se ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, indeo Romano Quiritibusque. agitatum etiam in consilio est ut, si quando unquam seuero ullum imperio bellum administratum esset, tunc uti disciplina militaris ad priscos redigeretur mores. curam acuebat quod aduersus Latinos bellandum erat, lingua, moribus, armorum genere, institutis ante omnia militaribus congruentes: milites militibus, centurionibus centuriones, tribuni tribunis compares collegaequne quis extra ordinem in hostem pugnaret. forte inter ceteros turmarum praefectos qui exploratum in omnes partes dimissi erant, T. Manlius consulis filius super castra hostium cum suis turmalibus euasit, ita ut uix teli iactu ab statione proxima abesset. ibi Tusculani erant equites; praeerat Geminus Maecius , uir cum genere inter suos
Abbreviated transcription (Latin):
senatus bello : Cõs cũ duobus scriptis exercitibus ꝑmarsos pelignosq: ꝓfecti a diuncto samnitũ exer¬
citu ad capuã quoiam latini socuq conuenerantcastra locant ibi inquiete utriq cos. eadẽ dictur uisa
species uirimaioris quam ꝓhuma nohabitu augustiorisq dicentis exuna acie imperatorem exaltera
exercitũ deis manibi matriq: terrae deberi utrius exercitus imperator legiones hostiũ supq̃eas
sede uouiss& ei : populi partis uictoriam fore. hosibi noctur nosuisusint̃ se cõss contuler̃i plaut auer¬
tende dm̃ireiuicti mas cedi simul utsi extus eadem q̃ somnia uisufuerant port nde retur alterit̃
consulum facctũ impler& ubires ponsa haru spicũ in sidentiiam animo taciterelegioni congnes
ium ad hibitis legatis tribunisq &imperis dm̃ ꝓpalam expositis nemors uoluntaria cõs exerat

Expanded text:
senatus bellum; consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exersenatus bellum; consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique conuenerant, castra locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum Deis Manibus Matrique Terrae deberi; utrius exercitus imperator legiones hostium superque eas se deuouisset, eius populi partisque uictoriam fore. hos ubi nocturnos uisus inter se consules contulerunt, placuit auerruncandae deum irae uictimas caedi; simul ut, si extis eadem quae somnio uisa fuerant portenderentur, alter uter consulum fata impleret. ubi responsa haruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congruerunt, tum adhibitis legatis tribunisque et imperiis deum propalam expositis, ne mors uoluntaria consulis exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
exanimatũ auctores qm̃ non om̃s s̃ mihi qq̃ in incerte relictũ sit sic̃int̃ foederũ ruptorũ testaciont
ingenti fragore caeli ꝓcellam effusam. Nam & uera ẽẽ et apte ad rep̃sentandã irã dm̃ficta ps
Torquatus mmssus absenatuad dimittendos legatoscũiacentem anniũ uidiss& exlamat it c aeaim¬
lopatrib:q auditaq uox pariter sit benehab& diĩ piũ mouerebellum caeleste nunẽ es magne uont
haud frustrate patrẽ dm̃ hominũq: hac sedesacrauimus quid cessatis quirites uosq p̃c arma capt
redehis ducibus : si cstratas legiones latinorumd abo que mad modumlegatũ iacentẽ uidetis duen¬
supopuli exceptauox consalis tantum ardoris animis fecit utlegatss ꝓficiscentescura m ugistraũ
magis quius sucõs : ꝓseqͣ bantur quamius gentium abira impetuq hominum teger&. Consensecit

Expanded text:
 auctores quoniam non omnes sunt, mihi quoque in incerto relictum sit, sicut inter foederum ruptorum testationem  auctores quoniam non omnes sunt, mihi quoque in incerto relictum sit, sicut inter foederum ruptorum testationem ingenti fragore caeli procellam effusam; nam et uera esse et apte ad repraesentandam iram deum ficta possunt. Torquatus missus ab senatu ad dimittendos legatos, cum iacentem Annium uidisset, exclamat, ita ut populo patribusque audita uox pariter sit: 'bene habet; di pium mouere bellum. est caeleste numen; es, magne Iuppiter; haud frustra te patrem deum hominum hac sede sacrauimus. quid cessatis, Quirites uosque patres conscripti, arma capere deis ducibus? sic stratas legiones Latinorum dabo, quemadmodum legatum iacentem uidetis.' adsensu populi excepta uox consulis tantum ardoris animis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret. consensit et
Abbreviated transcription (Latin):
niom̃ s uocem forteua accidit ut parem ferocie huius etromani consulẽ t̃ manliũ haberentiqui
natũ uenturũ seeẽ palain dicer&. et quem cũq incuria latinũ uidiss& suamanuinterempturu ei
uersus cadsimulachrumiouis. Audiuppiter haec scelera inquit audite ius fasq peregrinos con
et peregrinum senatũ in tuo iuppit̃ augura totemplo captꝰ atq: ipse o pressus uisurus eshecci nefebh
tullus romanus rex cum albanis patribnurĩs latini haeo .l. tarquinus uobiscũ postea fecitinuenit inmnit:
saepius inuoeabant cõs uocẽ annis ꝑnentis numida iouis romani auditt̃ anniusq cõmotus irase auesi¬
bulo templiciato gradupriper& lapsus ꝑ građ capite gracuit̃ offensoim pactus imoita ẽ sexouespit᷑¬

Expanded text:
Romani omnes uocemur'. forte ita accidit, ut parem ferociae huius et Romani consulem T. Manlium haberent, qui Romani omnes uocemur'. forte ita accidit, ut parem ferociae huius et Romani consulem T. Manlium haberent, qui senatum uenturum se esse palam diceret et quemcumque in curia Latinum uidisset sua manu interempturum. et conuersus ad simulacrum Iouis, 'audi, Iuppiter, haec scelera' inquit; 'audite, Ius Fasque. peregrinos consules et peregrinum senatum in tuo, Iuppiter, augurato templo captus atque ipse oppressus uisurus es? haecine foedera Tullus, Romanus rex, cum Albanis, patribus uestris, Latini, haec L. Tarquinius uobiscum postea fecit? non uenit in mentem saepius inuocabant consules, uocem Anni spernentis numina Iouis Romani auditam. certe, cum commotus ira se a uestibulo templi citato gradu proriperet, lapsus per gradus capite grauiter offenso impactus imo ita est saxo ut
Abbreviated transcription (Latin):
consulem alterũ a bnobis senatusq pance maccipiant: hec ferocit̃ non suadentisolũ sed pollicent:
aibiẽ romã uentũ in capitolio eis senatus datus ẽ : Ibicũ t̃ mallius cosegis seccumeis ex auctori¬
aie patrum ne sammnitib: fede ratis bellum in ferrent : anniustamquã uctor armis capitoliũ
de iam uos nobis cũnihił ꝓimperio agerecum florentis simũ dm̃benigniate nunclatiũ armis
inisq: sem nitib bellonictis sidicimis campanisq: socus nunc etiam uulscis adiunctis. uideretis
po somas quoq urãs latinũ romano p̃tulis se imperiũ sed qm̃uos regno in potenti finẽ ut in¬
ponetis ñ inducitisi nanimũ Nosquã quã armis possumꝰ ad sererelatiũ in libertatẽ consangui¬
ab altera utrapaste concedin ecesse ẽ quodutrisq beneuestat . sit haec sane patria potior eu

Expanded text:
consulem alterum ab nobis senatusque partem accipiant.' haec ferociter non suadenti solum sed pollicenti consulem alterum ab nobis senatusque partem accipiant.' haec ferociter non suadenti solum sed pollicenti ubi est Romam uentum, in Capitolio eis senatus datus est. ibi cum T. Manlius consul egisset cum eis ex auctoritate patrum ne Samnitibus foederatis bellum inferrent, Annius, tamquam uictor armis Capitolium tres conscripti, tandem iam uos nobiscum nihil pro imperio agere, cum florentissimum deum benignitate nunc Latium armis uirisque, Samnitibus bello uictis, Sidicinis Campanisque sociis, nunc etiam Uolscis adiunctis, uideretis; colonias quoque uestras Latinum Romano praetulisse imperium. sed quoniam uos regno impotenti finem ut imponatis non inducitis in animum, nos, quamquam armis possumus adserere Latium in libertatem, consanguiquoniam ab altera utra parte concedi necesse est, quod utrisque bene uertat, sit haec sane patria potior et
Abbreviated transcription (Latin):
militem quis dubitat ex arsisse eo scumplus ducentorũ annorum moremsolueremus ꝑtuler̃
tamen hunc dolorembello nr̃onomine tum pelignis gessimus quinen rõrum quidem finium
nobis ꝑnostuendorumius antea dabant nihil intercesserunt sidicinos infidem receptoscãpanos
abseadnos descisse exercitus nos parare aduersus samnites federatossuos audier̃ nec mouer̃
seaburbe undehaec illis tanta modestia nis i ad conscientia uirium & nr̃arum et suarum idoneos
auctores habeo quaerentib: denobis samnitib: itaresponsum absenatu romanoeẽ ut facile appa¬
rer& neipsos quidem iampostulare ut latium subroma noimperiosit usurpate modo postulando eo
quodilliuobis ttaciti concedunt Si quem hoc metus dicerȩ ꝓ hib& enipseaudiente ñ pr̃ modo sena¬
tuq sedione ipsoquicapitoliũ incolit. ꝓfiteor medicturũ ut sinos in foedere acsociecate ẽẽ uelit

Expanded text:
militem; quis dubitat exarsisse eos, cum plus ducentorum annorum morem solueremus? pertulerunt tamen hunc dolorem. bellum nostro nomine cum Paelignis gessimus; qui ne nostrorum quidem finium nobis per nos tuendorum ius antea dabant, nihil intercesserunt. Sidicinos in fidem receptos, Campanos ab se ad nos descisse, exercitus nos parare aduersus Samnites, foederatos suos, audierunt nec mouerunt se ab urbe. unde haec illis tanta modestia nisi a conscientia uirium et nostrarum et suarum? idoneos auctores habeo querentibus de nobis Samnitibus ita responsum ab senatu Romano esse, ut facile appareret ne ipsos quidem iam postulare ut Latium sub Romano imperio sit. usurpate modo postulando quod illi uobis taciti concedunt. si quem hoc metus dicere prohibet, en ego ipse audiente non populo Romano modo senatuque sed Ioue ipso, qui Capitolium incolit, profiteor me dicturum, ut, si nos in foedere ac societate esse uelint,
Abbreviated transcription (Latin):
larum fugtq a grestium cognitũ ẽ : earesm̃aturã iam sedionem lacprope erum pentẽ
rep̃ssit oonsules coaoti ex templo absenatuadbellum educta ex urbe iuuentute tͥranquillo¬
rem ceteram plebemfecerunt : et hostes quidem nihilaliud quã ꝑ fusi sua notimore romanis
citcto agmine ab eunt numitius antium aduersus uolscos uerginius contra& quos ꝓfectus
ibi ex insidus ꝓpemagna accepta clade uirtus militum remꝓlaps am neglegentia consils
resticuit : Melius in uolscis imperatũ ẽ : fusi primo pliobostes fugaq: in urbem antium uttũ

Expanded text:
larum fugaque agrestium cognitum est. ea res maturam iam seditionem ac prope erumpentem repressit. consules coacti extemplo ab senatu ad bellum educta ex urbe iuuentute tranquilliorem ceteram plebem fecerunt. et hostes quidem nihil aliud quam perfusis uano timore Romanis citato agmine abeunt: Numicius Antium aduersus Uolscos, Uerginius contra Aequos profectus. ibi ex insidiis prope magna accepta clade uirtus militum rem prolapsam neglegentia consulis restituit. melius in Uolscis imperatum est; fusi primo proelio hostes fugaque in urbem Antium, ut tu
Abbreviated transcription (Latin):
scues eferti strent neficclis pedes clatoiuider &u pugna iussulegitorũ collet ta himipilã fertate utendus
ut inagnapas integris corporib ac toniticonciderent haet in siistro cornuromanorũ fortind uari aue¬
potrin suersos quaentom eximopossentim petuincurrerent sen sunsuossignain ferre iuissit & c̃m ouerebostẽ
Post quañ resis quuidit & haud dibiam lassitudinẽ eẽ tũ collectis om̃ib subsidus quae a didtem preseruauert
& legiones conctiuit & signũ ad inuadendos hostes equitib dedit Nec sustinuer̃ sannie simpetũ ptqi acẽ
ips̃guallorũ relictis indimicatione socus ad castraeffusocursu ferebantur G dlite fatudmestet ̃ferostili ̃
abtergo gallicã nuadereaciem Tertiȩ deindelegionis subsequi principes & qua turbatũ gñ hostiũiude

Expanded text:
scutis conferti starent nec facilis pede conlato uideretur pugna, iussu legatorum collecta humi pila, quae strata inter duas ut magna pars integris corporibus attoniti conciderent. haec in sinistro cornu Romanorum fortuna uariauein transuersos quanto maximo possent impetu incurrerent, sensim suos signa inferre iussit et commouere hostem. postquam non resisti uidit et haud dubiam lassitudinem esse, tum collectis omnibus subsidiis, quae ad id tempus reseruauerat, et legiones concitauit et signum ad inuadendos hostes equitibus dedit. nec sustinuerunt Samnites impetum praeterque aciem ipsam Gallorum relictis in dimicatione sociis ad castra effuso cursu ferebantur: Galli testudine facta conferti sab tergo Gallicam inuadere aciem; tertiae deinde legionis subsequi principes et, qua turbatum agmen hostium uide
Abbreviated transcription (Latin):
e psidu causa grauie dicto monitis utdonecipsere uestiss& p̃det abscinerent Profectis i¬
ne instructo cũ p̃missus equesuelut indaginedissipatos samnites ager& cedemingentemsag
Namneq quo signo coire int̃ seneq utrũ eas trapeterent anlongioremintenderent fugam te¬
ritis consitre poterat tantũq fuge ac formidinis fuit . utad aLmił scutorũ nequaquã torun

Expanded text:
et praesidii causa, graui edicto monitis ut, donec ipse reuertisset, praeda abstinerent, profectus agmiet praesidii causa, graui edicto monitis ut, donec ipse reuertisset, praeda abstinerent, profectus agmine instructo, cum praemissus eques uelut indagine dissipatos Samnites ageret, caedem ingentem fecit. nam neque quo signo coirent inter se neque utrum castra peterent an longiorem intenderent fugam, territis constare poterat; tantumque fugae ac formidinis fuit, ut ad quadraginta milia scutoru
Abbreviated transcription (Latin):
ds eẽfosscs scindendũ qi uallũ & incastracinrũ pendũ trans actũq ed temerita tebellũ for& niduces
continuis sent impetummilitũ Ceterũ quia multicudo sua cõmeatib: grauis & prius sedendo
dosues sulã &tũ cercaminis mora haud ꝓculabrerũ omniũ inopiaeã. placuitdũ in clusus pauer&
nostis frum̃ tatũ ꝑ agros militẽ duci interĩ quia & romano qui expeditus quantũ humeris inter
drmnageriposs& frum̃tisecũ attulis set de futura om̃a consulpalatos ꝑ agroscũ uidissec hostes
suciones in frequentes relictas. paucismilites cedhortatꝰ ad castreoppugnandaducit
qudcum primo clamore atq in petiicepisse& plurib hostiũ intentoriis sius quã in portis
udloq: cȩsis signa eptiua in unũ locũ conferruiussit relictisq duab legionib custodie

Expanded text:
das esse fossas scindendumque uallum et in castra inrumpendum; transactumque ea temeritate bellum foret, ni duces das esse fossas scindendumque uallum et in castra inrumpendum; transactumque ea temeritate bellum foret, ni duces continuissent impetum militum. ceterum, quia multitudo sua commeatibus grauis et prius sedendo ad Suessulam et tum certaminis mora haud procul ab rerum omnium inopia esset, placuit, dum inclusus paueret hostis, frumentatum per agros militem duci: interim quieto Romano, qui expeditus quantum umeris inter arma geri posset frumenti secum attulisset, defutura omnia. consul palatos per agros cum uidisset hostes, stationes infrequentes relictas, paucis milites adhortatus ad castra oppugnanda ducit. quae cum primo clamore atque impetu cepisset, pluribus hostium in tentoriis suis quam in portis ualloque caesis signa captiua in unum locum conferri iussit; relictisque duabus legionibus custodiae
Abbreviated transcription (Latin):
ad suessulam cõmissa ẽ qua fugatus amarco uclerio sãnitium exercitus omnirobore
uuentutis domo accito certtmine ultimo fortunã experiris tatuit Absucessula nuntu t repi¬
diccpuã indeequites cittti aduaderiũ cõsopem oratũ ueniunt. Confestim signa mota relictisq
impedim̃tis castrorũ uelido p̃sidioraptimagitur agm̃. nec ꝓculab hoste locũ ꝑ exiguum ut qͥbi p̃t̃
equos ceterorũ ium̃torũ calonũq turba ab aẽ castriscepit Samnitiũ exercitus uelut haudulla
mora pugnȩ futura e& aciem in struit. De inde postquã ne moobuiusibat infestis signis ad ecastra
hostum succedit. Ibiut militem inuallo uidit missiq ab omni paste exploratũ quia in exiguũ
onbemẽtracta castra ẽ enT paucitatẽ in dehostiũ colligente s reculer̃ fremereom̃ sacies conplen¬

Expanded text:
ad Suessulam commissa est; quia fugatus a M. Ualerio Samnitium exercitus, omni robore ad Suessulam commissa est; quia fugatus a M. Ualerio Samnitium exercitus, omni robore iuuentutis domo accito, certamine ultimo fortunam experiri statuit. ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Ualerium consulem opem oratum ueniunt. confestim signa mota relictisque impedimentis castrorum cum ualido praesidio raptim agitur agmen; nec procul ab hoste locum perexiguum, ut quibus praeter equos ceterorum iumentorum calonumque turba abesset, castris cepit. Samnitium exercitus, uelut haud ulla mora pugnae futura esset, aciem instruit; deinde, postquam nemo obuius ibat, infestis signis ad castra hostium succedit. ibi ut militem in uallo uidit missique ab omni parte exploratum quam in exiguum orbem contracta castra essent—paucitatem inde hostium colligentes—rettulerunt, fremere omnis acies complen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfertur circacollem clamor fugatq: exsuis quẽq p̃sidus ittmagnapars absentihoftices sit quos
in trauallumegerat pauor fuere aut̃ ad xxx mił om̃s caesi castra direpta itarebus gestis
cõs aduocata c̃tione p̃decii ñ coeptas solum ante . sed cumulata nouauirtute laudes ꝑagit
et p̃termilitaria aliadona aurea coronaeũ & centum bubus eximiaq: uno albo opimo auratis
donũ ad ꝓbantes decioimponunt. Alteracorona eiusdem honoris index a p̃sidio suo in positaẽ
his decoratus in signib: bouem eximiũm artum molcuit centumboues militib: donodedit qui secũ
iexpeditione fuerant is dẽmilitib legiones libras farris & sextario suini contuler̃ omãq:
ec ingentia lacritate ꝑclamorẽ militarẽ indicẽ omniũ ad sensus gerebantur Itẽ alia pugna

Expanded text:
perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra uallum egerat pauor—fuere autem ad triginta milia—omnes caesi: castra direpta. ita rebus gestis consul aduocata contione P. Deci non coeptas solum ante sed cumulatas noua uirtute laudes peragit et praeter militaria alia dona aurea corona eum et centum bubus eximioque uno albo opimo auratis donum approbantes, Decio imponunt; altera corona, eiusdem honoris index, a praesidio suo imposita est. his decoratus insignibus bouem eximium Marti immolauit, centum boues militibus dono dedit qui secum in expeditione fuerant. iisdem militibus legiones libras farris et sextarios uini contulerunt; omniaque ea ingenti alacritate per clamorem militarem, indicem omnium adsensus, gerebantur. tertia pugna
Abbreviated transcription (Latin):
cũ armato p̃sidio ciectis in eũ omniũ oculis & omnihonore tribunũ c̃suliae quantibus ubi ad p̃to +
uentũ ẽ consulolassico ad contionẽ conuocat orsusq meritas decilaude sint̃ funte i psodet obf¬
contionẽ quia uctor omnia pꝰhabendidum occasio inmanib: e& ꝑpulit consulẽ ut hostes et nocturno
pauore attonitos & circacollem castella tondissipatos ad grederetur credere etiam aliquos ad se
sequendumemissos ꝑsaltũ uagtaeri usselegiones arma capere egresseq castris cumꝑexploratores
notioriam saltus eẽt iua patentiore ad hostemducuntur quẽ in cautumin ꝓuiso adorte. cũpalati
passims camnitiũ milites pleriq: inermes nec coire inunũ nec arma capere nec recipere intraucllũ
sepossent pauentem primũ intraca stracompellunt deindeccstraipsa turbatis stationib: capiunt

Expanded text:
cum armato praesidio coniectis in eum omnium oculis et omni honore tribunum consuli aequantibus. ubi ad praetorium cum armato praesidio coniectis in eum omnium oculis et omni honore tribunum consuli aequantibus. ubi ad praetorium uentum est, consul classico ad contionem conuocat orsusque meritas Deci laudes interfante ipso Decio dcontionem; qui auctor omnia posthabendi dum occasio in manibus esset, perpulit consulem ut hostes et nocturno pauore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, uia patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra uallum se possent, pauentem primum intra castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃nitiũ p̃sidium romanũ obuus custodibus caesis ad castra cõs ꝑuadit. Aliquantũ suꝑeratnoris
iamq intuto uidebantur eẽ cũ decius macteuistute inquit milites r̃ esteurmiter a credtum
omnia scł a laudibus ferent : sed ad conspiciendã tantũ uistutẽ luce ac dieopusẽ necuos dignifa
quoscum tanta gloria incastracreduces silentiũ a c noxtegat. hiclucem quie qoperiamur dids
obtem peratũ atq ubi primũ ilux̃ p̃mis sonuntio ad cõsincas traingentigaudio contitatur Ets¬
seradata in columes reuestiqui sua corporȩ psalute omniũ haud dubio periculo obiecissent ꝓseis
obuiameffusi laudant gratulantur singulos uniuerfosq seruatorẽ suos uocantdus laudes go¬
tesq agant decium inccelum fer̃ hic decu ca strensis triũphus fuit incedentis ꝑmedia cas

Expanded text:
Samnitium praesidium Romanum obuiis custodibus caesis ad castra consulis peruadit. aliquantum supererat noctis Samnitium praesidium Romanum obuiis custodibus caesis ad castra consulis peruadit. aliquantum supererat noctis iamque in tuto uidebantur esse, cum Decius 'macte uirtute' inquit, 'milites Romani, este; uestrum iter ac reditum omnia saecula laudibus ferent; sed ad conspiciendam tantam uirtutem luce ac die opus est, nec uos digni estis quos cum tanta gloria in castra reduces silentium ac nox tegat; hic lucem quieti opperiamur.' dictis obtemperatum; atque ubi primum inluxit, praemisso nuntio ad consulem castra ingenti gaudio concitantur; et tessera data incolumes reuerti, qui sua corpora pro salute omnium haud dubio periculo obiecissent, pro se quisque obuiam effusi laudant, gratulantur, singulos uniuersos seruatores suos uocant, dis laudes gratesque agunt, Decium in caelum ferunt. hic Deci castrensis triumphus fuit incedentis per media castra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ corpora sopita uadetis uel silentio inccutos fallentes uel sentientib: clamore subito pauorim
iniecturi memodo sequimini quem secutiestis ego eandem qua edux̃ huc sequar fortuncn qbi
haec salutt ria uidentur agitedum indextrã pastẽ pedib: transite Om̃s transierunt uadentẽq ꝑit᷑¬
missa custodiis loca decium secuti sunt iam eua serant mediacastra cum su ꝑ scandens uigilum
castra somno corporamiles offensoscuto p̃buit sonitũ quo excitatus uigil cumꝑximũ mouiss& ent¬
tiq alios concitarent ignariciues an hostes eẽnt p̃sidium erum per& an cõs castracepiss& dius
qm̃ non fallerent clamorẽ tollere iussismilitib: torpidos somno in suꝑ pauore exannat̃ quop̃pt¬
ditinec arma inpigrecapere nec obsistere nec insequi potertnt inter trepidationẽ tuniltũs

Expanded text:
per corpora sopita uadetis uel silentio incautos fallentes uel sentientibus clamore subito pauorem per corpora sopita uadetis uel silentio incautos fallentes uel sentientibus clamore subito pauorem iniecturi. me modo sequimini, quem secuti estis; ego eandem quae duxit huc sequar fortunam. quibus haec salutaria uidentur, agitedum in dextram partem pedibus transite.' omnes transierunt; uadentemque per intermissa custodiis loca Decium secuti sunt. iam euaserant media castra, cum superscandens uigilum strata somno corpora miles offenso scuto praebuit sonitum; quo excitatus uigil cum proximum mouisset erectique alios concitarent, ignari ciues an hostes essent, praesidium erumperet an consul castra cepisset, Decius, quoniam non fallerent, clamorem tollere iussis militibus torpidos somno insuper pauore exanimat, quo praepediti nec arma impigre capere nec obsistere nec insequi poterant. inter trepidationem tumultumque
Abbreviated transcription (Latin):
immonecesseẽ in eo enim locores s̃ nrȩ ut uob egom cgis necessiatis urã e index quã consiuaucton sin
neq enĩm aneatis anhabeatis hinc deliberaripote st cũ p̃ter arma & animos armorũ memores nbl
uobis fortunareliquifecerit fameq: & sitimoriendũ sit siplus quã uiros ac romanos decet fernũ timeo
ergo unaẽ salus erũ perehinc atq abire id aut int̃diu aut nocte faciamꝰ oport&. ecceaut̃ aliud no
dubium quippesilux exspectetur q̃ spes ẽ ñ uallo ꝑpetuo fossaq nossepturũ hostẽ quinunc corponbias
subi ecti sundiq cinxerit utuid etis collem : atq: sin oxo portuna ẽ eruptioni sic̃ ẽ haec ꝓfectonats ans¬
simahoraẽ signo secundaeuigiliae conuenistis quod tempus mortales somno altis simo p̃nt

Expanded text:
immo necesse est; in eo enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis necessitas uestrae index quam consilii auctor sim. immo necesse est; in eo enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis necessitas uestrae index quam consilii auctor sim. neque enim, maneatis an abeatis hinc, deliberari potest, cum praeter arma et animos armorum memores nihil uobis fortuna reliqui fecerit fameque et siti moriendum sit, si plus quam uiros ac Romanos decet ferrum timeamus. ergo una est salus erumpere hinc atque abire; id aut interdiu aut nocte faciamus oportet. ecce autem aliud minus dubium; quippe, si lux exspectetur, quae spes est non uallo perpetuo fossaque nos saepturum hostem, qui nunc corporibus suis subiectis undique cinxerit, ut uidetis, collem? atqui si nox opportuna est eruptioni, sicut est, haec profecto noctis aptissima hora est. signo secundae uigiliae conuenistis, quod tempus mortales somno altissimo premit;