comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rius hostes cõtemyta sua Paucita¬
te prodiret in aciem. singulaus
enim ututis uet̾rimas legiones.
lecteq iuuentutis .xi. Que octauo
stipendio functa: tam̃ collocatione
reliquarum: uondũ eandẽ uetusta¬
tis ac uirtutis ceꝑat opĩonẽ. Itaq
ꝯsilio ciduoccto rob his q̃ ad se eẽnt
delate omb expositis. auimos
multitudiuis confirmat. si forte
hostes trium legionum nu̾o posset
elicere cid dimicandum. Agmiuis
ordinem ita constituit. ut legio.
impedimenta. deinide omnium
imyedimentoꝵ aguien: qd̾ tamẽ
erat mediocre ut in expeditionib
ẽẽ consueuit. cog̾et .xiͦ. ne maioris
multitudinis species accidere hosti¬
b posset. qmͣ ip̃i deyoposci̾scent. Hac
orcitione pene quadrato aguine
iustructo. in conspectu hostiũ celenꝰ
oyinione eoꝵ excitũ adducit. Quas¬
legiones cũ reyente instructas ue¬
lud in cicie c̾to gradu acced̾e legio

Expanded text:
rius hostis contempta sua paucitarius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones lectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legio impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in
Abbreviated transcription (Latin):
imedim̃ta in ultiores siluas cõtulisse
complures ẽẽ pͥnciyes belli cuictorem.
s multicudinẽ maxime correo ob
aris atrebatem cõmnum discessisse
ad auxilia germanoꝵ adducendel.
quoꝵ ⁊ in ciuitas ꝓpinqua ⁊ multi¬
tudo eẽt infinita. Constituisse aũt
bellonagos oĩm pͥncipum ꝯsensu
summa plebis cupiditate. si cesar
ut dic̾etur cum trib legionib ue¬
niret. sese offerre eid dimicandum.
ne miseriore ac dunore conditione
pꝰea cũ toto er̾citu dectare cog̾ent᷑
si maiores coyias cidduceret in eo
loco ꝑmouere q̃m delegissent. Pa¬
bulationem autẽ q̃ pp̃ anni tpũs
cum exigua. tum disiecta ẽẽt. et
lrum entacione. ⁊ reliqͦ cõmeatu ex
in sidii prohibere romanos. q̃ cesar
consentientib plurib cognouisset.
atq ea q̃ p̾ponerentur cõsilia plena
prudentie lougeqz a tem̾itate bar¬
baroꝵ remota ẽẽ iudicaret ominb
reb inseruiendum statuit quo cele¬

Expanded text:
imenta omnia in ulteriores silvas contulisse. imenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtstris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo cele
Abbreviated transcription (Latin):
quas habebat adduceret. alt̾amq
ex duab ab .l. labieno arcecsit. Itaq
quantum hib̾uoꝵ oportutas belli¬
q ratio postulabant. ꝑpetuo suo la¬
bore inuicẽ legionib expeditionum
ouus impingebat. His copiis coac¬
tis. ad bellouagos ꝓficiscitur. castͥs¬
q in eoꝵ finib positis equitũ tur¬
mas dimittit in õs ꝑtes ad aliquos
excipiendos. ex quib hostiũ ⁊ silia
cognosceret. Equites officio functi.
renunciant paucos in edificiis esse
inuentos: atq hos nõ qua agroꝵ
colendoꝵ cã remansissent. Naiq
ẽẽ uudiq diligenter demigratum
s qui speculandi gm̃ ẽẽnt remucsi. e
quib cesar. cũ quereret q̃ loco multi¬
tudo õet bellonagoꝵ. qd ue ẽet consi¬
lium eoꝵ: cognoscebat bellonagos
õ qui arua ferre possent in unum
locũ conuenisse. Itemq ambianos
aulercõ. calecos. uelliocasses. atreba¬
tes. locum castris excelsũ in silua
circumdata palude delegisse. omĩa¬

Expanded text:
quas habebat adduceret, alteramque quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, imped
Abbreviated transcription (Latin):
tur in funtimas ciuitates. Cesar
tpr̃e cinui dicticillimo cũ satis hr̃ẽt
conueuientes manus dissipare ne
quod iuitium belli nasc̾etur. qnͣ¬
tumq in ratione ẽẽ exploraitum
hr̃et. sub temp estiuoꝵ nullum
suminum bellum posse conflau
gaium trebonium cum ducibus
legionib quas secum habebat in
hib̾ius cenabi collocauit. ip̃e cum
crebris legationib remoꝵ certior
fieret . bellouagos qui belli gloria
gallos os̃. balgasq p̾stabant. fi¬
uitimasq his ciuitates duce cor¬
reo bellouago ⁊ cõmio atrebante
ex̾citus comparare atq in unuu
locum cogere. ut ouii multitudĩe¬
ne in fines suessonum. qui renus
erant attributi fac̾ent imprecsio¬
uem. ꝑtinere autem nõ tantum
ad dignitatem. s etiam cid salu¬
tem suami iudicaret nullam ca¬
lanutaten socios optimo de re pͣ
meritos accipere legionem ex hi¬
berius euocat. Rursus .xi. litt̾as
autem ad gaium fabiũ mittit. ut
in fines suessouũ legiones duas

Expanded text:
tur in finitimas civitates. Caesar tur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ fama ex̾citus ad hostes ẽẽ ꝑla¬
ta calauntate ceteroꝵ ducti car¬
uotes desertis uicis oppidisqz que
tolerande hyemis cũ. cõstitutis re¬
pente exiguis ad necessitatẽ edi¬
ficiis incolebant. Nuꝑ enĩ deuicti
complura oppida amiserant. disꝑ¬
si ꝓfugiunt. Cesar erumpentes
eo maxime tempore aicerrumas
tempestates. cum subire milites
uollet. in oppido carnotũ cenabo
casta pouit. atq in tecta partim
galloꝵ ꝑtimq coniectis celenter
stinm̃tis. tentoriũ in tegendorum
qm̃ eraut medificata. mlites cõ¬
contegit. equites tñ ⁊ aueiliauos
pedites in õs̃ ꝑtes mittit. quascũ¬
q petisse dicebantur hostes. nec
frustra. nam pleramq magna
preda potiti nĩ reu̾tuutur. Opp̾ca
dirnotes hienus diflicultate t̃¬
rore ꝑiculi: cum tectis expulsi. nul¬
lo loco diutius consictere aud̾ent
nec siluaurũ p̃sidio tempestatib
Durissimis tegi poccent dispacli
magna parte amissa suoꝵ dissipã¬

Expanded text:
Cum fama exercitus ad hostes esset perlaCum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipan
Abbreviated transcription (Latin):
tiuebat. ⁊ dubitantes terrore ad cõ¬
ditiones pacis adducebat. Cali cõ¬
ditione ꝓposita bitiuiges cum cũ
sibi uid̾e̾nt clem̃tia cesans reditũ
patere in eius amicitiam. fiuitĩas¬
q ciuitates sine ulla pena dedisse
obsides citq iufidem receptas ẽẽ
idem fecennt. Cesar uulitib pro
tanto labore cic patientia qui bru¬
malib dieb itiuerib difficillinus
fugorib incolerandis studiosislĩe
ꝓmanseuat in labore ducentos se¬
stercios centurionib tot nulia.
numerum prede nomũe condonata
pollicetur. legionibq mnͥ hib̾na re¬
micsis ipe se recepit die .xl. bibracte.
Ibi enui ius diceret. bicuuiges ad
eum legatos mittunt. cuxilium
petitunt contra carnotes. quos
intulisse bellum sibi querebantur.
Qua re coguita cum in hiberus
utus. legionem.xiiii. ⁊.ui. ex
hiberius abarar ducit. qͣs ibi col¬
locatas explicande rei frumenta¬
rie cã suꝑiore comentario demon
quendos carnotes proficiscitur.

Expanded text:
tinebat et dubitantes terrore ad continebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies ratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonsquendos Carnutes proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
plura oppida hr̃ent. uuꝰ legionis
hibius nõ potuerunt continen. qnͥ
bellum parirent. cõiurcitionesq
facerent. Repentino aduentu cesa¬
ris accidit qd inparatis deiectisq
cictidere fuit necesse. ut sine timore
ullo iura colentes. pͥus cib eqͥtatu
oppͥm̾entur qmͣ confug̾e in oppida
possent. Namq etiam illud uul¬
gare in cursioius signũ hoctium
qd incendiis edificioꝵ intelligi cõ¬
sueuit. Cescris id erat intͥdicto
sublcitum. ne auit copia pabuli fui¬
mentiq si longiꝰ ꝓgredi uellet
deffic̾etur. aut hostes incendiis
terterentur. Multis hominum
nulib captis. ꝑt̾ti bituriges qui
pͥmum aduentũ potuerant. effug̾e̾
romanoꝵ infuntimas ciuitates.
confisi. aut societate consilioꝵ cõfu¬
g̾ant fiustra. Nam cesar magius iti¬
nerib. omib locis occuruit. nec dat
ulli ciuitati spaciũ de alieua potiꝰ
qu de domestica salute cogitandi.
Qua celeritate ⁊ fideles amicos re¬

Expanded text:
plura oppida haberent, unius legionis plura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos re
Abbreviated transcription (Latin):
tempore cuutates renouare belli
consilia utiabantur. coniuracio¬
nes qz facere. Cuiꝰ rei ueri similis
causa aifferebatur. qd̾ gallis om̃ib
cogutum ẽẽt n ulla multitudine
in unũ locũ coacta resisti posse a¬
romains. nec si diu̾sa bella cõplu¬
res eodem tempore intulissent cuu¬
tates. scitis auxilii aut spacii aut
copiarum Hĩturii excitũ ppłi.r.
ad omiia ꝑseꝯuenda. Non ẽe c̃t
alicui ciuitati nocte sortẽ incõmo¬
di recusandam. si tali mora reliq̃
possent se uindicare in lib̾tatem.
Que ne opiuo galloꝵ ⁊firmaret᷑.
cesar marcũ antoniũ q̃storẽ sus
preficit hib̾uis. ip̃e cũ eqͥtatus p̾si¬
dio. pr̃r d. ll̃. Ianuaĩr. ab oppido
bibracte proficiscitur ad legionem.
eii. qmͣ non longe a finib heduoꝵ
collocauerat in finib biturigũ eiq
cidiungit legioneni .xi. q̃ proxuna
fuerat biius cohortib ad impedim̃¬
ta tuenda relictis reliquũ excitum
in copiosissimos agros biturigum
inducit. Qui cũ latos fines ⁊ com¬

Expanded text:
tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et com
Abbreviated transcription (Latin):
uinculorũ. siue cunore grauioris
supplicii: paucis dieb se cybo absti¬
nuit atq ita int̾iit. Eodem temꝑe
lucterius q̃m ꝓfugisse ex prelio
scripsi. cũ in potestatẽ uenisset:
epasnacti aruemi crebro eiĩ muta¬
tis locis multoꝵ fidei se cõunctelat.
Qd̾ uusqmͣ diutius siue ꝑiculo com¬
moratuus uidebantur. cum sibi
conscius eẽt quã imimicũ deberet
cesarem hr̃e. Huuc espauetus arer¬
nus anucissimus pplõ.r. sine dubi¬
tatione ulla uunctum ad cesaiem
deduxit. Labienus inti̾m ĩ treuens
equestre preliũ facit scd̃m. cũ plu¬
interfectis qui nulli adu̾sus ro¬
manos auxilia denegabant: pͥn¬
cipes eoꝵ iuuos redigit in suam
potestatẽ. atq in hissurũ heduũ.
qui ⁊ iurtutis ⁊ gen̾is summam
nobilitatem habebat: solusq
set .s. ꝑ. P. cassum quadaui ex
ꝑte dẽuicisset cum duab legiõib
in eam ꝑteni gallie ẽ profectus ut
ibi ertremũ tempus estiuoꝵ con¬

Expanded text:
e gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem habere, hunc Epasnactus Arvernus, amicissimus populi Romani, sine dubitatione ulla vinctum ad Caesarem deduxit. Labienus interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluet Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque set, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus con
Abbreviated transcription (Latin):
sc̾ent: nec si siue cͥta ꝑuitie ꝑ seq̃n¬
te excitu putarent: prouuitie fines
iutrare posse. nec iam libenan uai¬
ciues quondam integris rebz. mul¬
tum potiusset. semꝑq auctor uo¬
ros hr̃et auctoritatẽ oppidũ auxilio¬

Expanded text:
oscerent nec se sine certa pernicie persequenoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vacives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor noros auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
quendos contendit . ne decum̃to aut
tanore ꝓuintie magna infamia
ꝑditoꝵ hoĩ latrociuis caꝑetur.
Garus fabius cum reliquo excitu
in caruotes cet̾as q ꝓficiscitur ci¬
uitates quaꝵ eo prelio qd̾ cũ dõnaco
fecerat. copias ẽẽ accitas sciebat.
Non enĩ dubitabat qͥn recenti ca¬
lamitate. summissiores ẽẽnt fute.
Dato uero spacio ac temix eadem
iustante dõnaco possent concitari.
Qua in re summa felicitas celentas¬
q in recipiendis ciuitatib fabium
consequitur. Nai carnotes qui se¬
pe uerati. numiqmͣ pacis fecerant ñ¬
tionem. datis obsidib ueniunt in
deditionem. cet̾eq ciuitates poĩte
in ultinuis gallie finib occeanoq
cõimicte q armorice appellantur.
auctoritate adducte carnotũ. ad¬
uentu fabii legionũq imꝑata sine
mora faciunt. Dõnacus sius finib
expulsus: enmmis latitansqz solus.
extremas gallie iegiones pet̾e est
coactus. At draptes. unaq lucterꝰ
cum legiones canimũq adẽe cogͦ¬

Expanded text:
quendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cogn
Abbreviated transcription (Latin):
tes ut pͥdie cognouenant. deleudi eqͥ¬
taitus nr̃i nacti occasionẽ uidebãt᷑:
Cum aliqnͣdiu sumina cõtentione
dnni caretur. dõnacus ĩstruit aciẽ
q̃ sius ẽẽt equitib inuicẽ p̾sidio.
Tum repente conferte legiones. ĩ
conspectu hostium uenerunt. Saub¬

Expanded text:
tes, ut pridie cognoverant, delendi equtes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium ven
Abbreviated transcription (Latin):
Preceytũ. iuuaduntq dõuati ag¬
meu. Et fugientes ꝑterutosqz
subsarcius in ititiere agressi. ma¬
qna p̾da multis interfectis potiũ¬
tur. Ita re bene gesta se recipiunt
en austra: In sequenti nocte fabiꝰ
equites p̾nuctit. sic paratos. ut
conelig̾ent. atq omne agniẽ mo¬
rarentur. dumi consequeretur ip̃ẽ.
tuoꝰ preceptis ui res gereretur qn¬
tus aitatus uarus prefectus eqͥtũ¬
ius singulaus ⁊ animi prudentie
luos portcitur. agm̃q hoctiũ cõ¬
sequutus. turmas ꝑtim idoueis
tiiti cõmuttit. Confligit audatiꝰ¬
Costinm equitatus succedentib
sibi peditib qui toto agiuue sõ¬
sistentes. equitib suio contia
nr̃os feruit aueilium. Fit preliũ
acu certamine. Namqz nũs con¬
temptis pridie suꝑatisq hoctib
cum subsequi legiones nienuincsẽt.¬
⁊ pudore cedendi ⁊ cupiditate ꝑ se
conficiendi pͥlii fortillime contra
pedites preliantur. hostesq nich̾
amplius copiarum accessiuũ credẽ¬

Expanded text:
ceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis lium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra tros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum creden
Abbreviated transcription (Latin):
impedimentoꝵ magno clamare.
discursuq passim se fuge man¬
dant. at nrĩ equites qͥ paulo ance
cum resistentib fortissime ⁊ flixe¬
rant. leticia uctorie elati. mag¬
no undiq clamore sublato: ceden¬
tib cutũfusi quautũ eqͦrũ iures
ad ꝑsequendum. dextreq ad cedẽ¬
dum ualent. tmñ eo prelio inter¬
ficiunt. Itaqz amplius nuł.xii.
armatoꝵ. aut eoꝵ qui tunore ar¬
na proiecenut interfectis omĩs
multitudo capitur impedimentoꝵ.
Qua ex fuga cũ constaret draptẽ
senonẽ. qui ut pͥmũ defecent gal¬
lia collectis undiq ꝑditis hom̃ib
luis ad lib̾tatẽ uocatis exulibus
omib oĩm cuutatũ adscitis. re¬
ceptis latro uid impedim̃ta et co¬
mntatus romanoꝵ int̾ceꝑat. nõ

Expanded text:
mine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium civitatum adscitis, receptis latronibus impedimenta et commeatus Romanorum interceperat, non
Abbreviated transcription (Latin):
aut eminus uuln̾abantur. s etiã
qui longius subsidiari consue¬
uerrut. turpiter refugerunt. nec
finem pͥus fuge fecerunt. sepe a¬
missis superiorib locis quͣi se aut
in castra suoꝵ reciꝑent. auit nou¬
nulli. pudore coacti longius ꝓ¬
fugͥent. Quoꝵ ꝑiculo sic õs copie
st ꝑtiubate. ut ure iudicari poss.

Expanded text:
aut eminus vulnerabantur, sed etiam aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset,
Abbreviated transcription (Latin):
equites cinimadu̾tissent. ac nũo
supiores paucitatẽ contompsicsent.
cupidius iusecuti apeditib undiq
sunt circũdaiti. Quo facto ꝑturbati
celerius quͣ consuetudo fert. eq̃sts¬
se preliis receꝑunt. amisso utisco
uerutio pͥncipe ciuitatis p̾fecto
equitũ. Qd̾ cũ uix equo pp̃ etatẽ
posset uti tamẽ consuetudine.
pulloꝵ neq etatis excusatione
insuscpienda p̾fecta usus eirt.
n dimicalt . sine se uolueuit. In¬
famantur atq incitantur hosti¬
um animi scd̃o prelio pͥncipe. et
trimento aminouentur. Diligen¬
tius exploratis locis. stationesi
disponere. ac moderatius cedentẽ
insequi hostem nõ int̾imictit. In¬
tun cotidiana prelia in conspectu
utroꝵ q castroꝵ. quead uada tnͣ¬
situsq siebant paludis. Qua con
tius uniuersi paludem transissẽt.
pancisq in resistendo interfectis.
ꝑtinatius reliqmͣ multitudinem
ẽent insecuti ꝓt̾riti non solum
hii qui aut cõnuius oppͥmebant᷑

Expanded text:
equites animadvertissent ac numero equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et trimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua conttius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur
Abbreviated transcription (Latin):
n oppugnau castra eoꝵ sine di¬
micacõe ꝑniciosa. nec locum mu¬
initionib claudi niai a maiori ex̃¬
titu posse. litt̾as ad gaium trebo¬
uium mictit. ut quiͣ celenime pos¬
set. leg̃.xiii. q̃ cũ .t. sextio legato
in bituigib hiemabat arcesse¬
ret. atq ita cum tribus legionib
magius itinib ad se uenuet. Ipẽ
equitem in uicem remoꝵ. ac lin¬
guonun. relui quaꝵq ciuitatũ
quarum magnum nuimeꝵ euo¬
caiuerat presidio pabulationib
mittit. qui subitas nicursiones
hostium sustinerent. Qd̾ cum co¬
tidie fieret ac iam consuetudine
Diligentia inueniretur. qd ple¬
runiq ciccidit diuturitate: bello¬
uagi deiecta manu petum cogni¬
tis stationib cotidiciuis ouitũ
insidias. eademq equites post̾̃o
die. mittunt. qui pͥmum elice̾nt
nr̃os. incidie deinde circumuẽtos
aggced̾e̾ntur. Cuius mali sors
madit remis. quib ille dies
fugendi muueris obuenerat.
Namq hiĩ cum repente hoctium

Expanded text:
neque oppugnari castra eorum sine dineque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulationibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium
Abbreviated transcription (Latin):
suũ sꝑabat fidutiam barbaris
cillaturum. ⁊ cũ pabulcitũ fruẽ¬
tumq longius ẽẽt ꝓfisciscendum.
parius coyiis castra municione
ip̃a indebat posse defendi. Int̾im
crebro paucis utrimiq ꝓcurrentib
iut̾ bina castra palude̾ interiecta
contendebatur. Quami tamẽ pa¬
ludem nõ numꝙͣ aut nr̃a cureilia.¬
aut galloꝵ germanoꝵq transibãt.
acriusqz hostes nũ in seq̃ bentur.
ac uicisim hostes eademi tnͣsgcessi.
nros longius summouebant. Acce¬
debat auitẽ cocidianis pabulatiõib
id qd̾ accidere necesse euit cum in¬
ris disiectis q edificiis pabulum
conquiretur. ut iupeditis locis
disꝑsi pabulcitores circũ uenirent.
Que res ⁊ si mediocre detrim̃tum
germanoꝵ arcessenda docui cum
equitib uen̾at. Qui tam̃ et si nu̾o
non ampliꝰ erant .d. s toanẽ ger¬
bei. Cesar cum ammadu̾teret.
hoctẽ complures dies castus pa¬
lude ⁊ loci natã munitis se ten̾e

Expanded text:
suum sperabat fiduciam barbaris suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentumGermanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Gertur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere
Abbreviated transcription (Latin):
pleua fidutie consilia ꝑlata. siue cer¬
taminis ꝑiculo. siue subito aduẽtu.
seu expectatione nrĩ consilii. copias
iustruunt pro castus nec loco suꝑio¬
re decedunt. Cesar ⁊ si dimicare op¬
tauerat. tañ admiratus tantam
multitudinem Hostium ualle int̾¬
missa magis in altitudinem dep̾ssa.
qmͣ late patente castin castus ho¬
stium confert: Hec imꝑat. uallo pe¬
dum .xii. munire luriculam. ꝓ hac
ratione eius altitudinis in edifi¬
cari fossam duplicem yedũ quinũ
demum. latenb dep̾mitur directas¬
res crebras excitari in altitudinem
trium tabulatoꝵ pontib tuectis
constrrtisq cõiungi. quoꝵ frontes
iuminea luricula muuirentur. ut ho
stis aduplici ꝓpugnatoꝵ ordine de
pelleretur. quoꝵ alter ex pontibus
quo tutior altitudine ẽẽt hoc auda
locatus ẽẽt ab incidentib pontete¬
lis teg̾etur. Portis. fores. altiores¬
qz turres imposuit. Huiꝰ muuciõĩs
duplex erat consiluun. Namq ⁊
oꝑum magnitudinẽ. ⁊ timorẽ

Expanded text:
silia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplfenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audalocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem
Abbreviated transcription (Latin):
reclinate quieten capiunt. qͣr
ex uestigis cum ẽ ammaduisum
a ueuacorib quo se reciꝑe ⁊suerit.
oñis eo loco aut aindicib subru¬
unit aut abccidunt arbores. tẽ
ut suuuua species eaꝵ statntium
delin quatur. Huc cũ se tonsuetu¬
dorae recliuauernt. infiriuas ar¬
lpres poudere ciceligunt. atq una
p̃e concidunt. Teiciũ ẽ genꝰ eoꝵ.
qui u appellantur. ⁊ ͦ nͦ aiuit ia¬
guitudiue paulo infin elephancos.
specie ⁊ figura ⁊ colore taur. Ma
gua ius ẽ eoꝵ ⁊ magua uelocitas.¬
⁊ ueq homimi u fere qͣm ꝯspex̾int
parcunt. Hos ctudiose foueis cap¬
tos int̾ficiunt. Hoc se labore dut̃t¬
hoc genere uenationis excent. et
qui plurimos ex his int̾feceruit

Expanded text:
reclinatae quietem capiunt. Quarum reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, speciegna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore duhoc genere venationis se exercent. Et qui plurimos ex his interfeceri
Abbreviated transcription (Latin):
se aut audisse. aut adisse ad iurtumi
huius silue dicat. cũ dierum it̾. lxix.
ꝓcessent aut quo ex loco oriatur cic̃¬
cepit. multaq in ea gn̾a feurum
nasci constat. que reliqͥs in locis ui¬
sa non suit. ex quibz non sint que
maxime differant a cet̾is. ⁊ memo¬
na prodenda uidecintur hec sunt.
Est boscerui figura. cuiꝰ a media
fronte inter aures unũ cornu exi¬
stit excelsius. magisq derectũ his
q̃ nobis uota sunt coruib ab eus
simmo sicut palme ramii qui late
deffiuidunt. Eadem ẽ femine mo¬
nsq uatum. eadem forma magͤ¬
tudo cornuũ. Sunt item q̃ appellã¬
tur alces. haꝵ ẽ cõ similis capris
figura i uauetas pellum. s ma¬
guitudine pauloante cedunt mu¬
tileq sunt cormb. ⁊ cruiti sine
nodis articulisq hũt. neq quie¬
tis causa procunibunt. u siquo
asclicte caũ concidint. engere se
ac subleuare possunt. His sut
arbores pro cubilib ad ecis se ap¬
pacant. atq ita paulum modo

Expanded text:
se aut audisse aut adiisse initium se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et memoriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnue cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo
Abbreviated transcription (Latin):
tͥent. atq ea q̃ fertilissima germa¬
nie sunt loca circun hirtaunam sil¬
uam. q̃ eint hostem ⁊ quibdam gre¬
cis fama nota ẽẽ iudeo qmͣ illior¬
occupauiennt atq ibi consederiuit.
que gens ad hoc tempus his sedib
sese continet. lummainqz ht iustĩaz.
⁊ bellice laudis opinionem. Nunc
qm̃ in eadem mopia. egestate. paciẽ¬
tic qua germam ꝑmauent. eoden
uictu. ⁊ cultu corporis utiuitur. gal¬
lis autem prouintiarum ꝓpinqͥtas
⁊ tñsinarinaium rerũ nocicia. iu¬
ta ad copiam atq usum largitur
paulatim assuefaicti suꝑari. młtis¬
q iuctis ꝓreliio: ne se quidẽ ip̃i cã
illis uirtute comꝑant. Hinꝰ hurame¬
silue que supra demonstruta ẽ. la¬
Oritur ab heluecioꝵ. ⁊ nemetum.
damibii regione ꝑtiuet ad fiues da¬
coꝵ et ancrcium. Huic se flectit
sinistrorsus diuersus a flumine
regiouib. multarumq gentiuui
fines pp̃ maguitudiuem ectingit.
nec quisquã ẽ huiꝰ germanie qui

Expanded text:
terent. Itaque ea quae fertilissima Germaterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Oroccupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hsilvae, quae supra demonstrata est, laOritur ab Helvetiorum, et Nemetum, Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui
Abbreviated transcription (Latin):
statem deliguntur. In pace nullus
est cõmuius magistratus. s pͥncipes
regioninu atq pagoꝵ int̾ suos ius
dicunt. controuersiasqz inuuunt.
Latrocinia nullam hñt infamiam
que extra fines cuiꝰq cͥuitatis finĩt
atq ea inuentutis excende ac desidie.
minuende causa fieri predicant.
Atq ub̃i quis ex pͥncipibus in cono¬
lio dixit. se ducẽ fore. qui sequi uelĩt
ꝓfiteantur: consurgunt. hii qui et
causam et hominem probant. suũ¬
q auxilium pollicentur. atq a mił¬
tidine collandantur. Qui ex his se¬
cuti non sunt in desertoꝵ ac ꝑdicoꝵ
num̾o ducunt᷑. om̃ q his rerũ pea
fides derogatur. Hospites uiolar
fas non putant. quia qua cumq
decausa ad eos ueneriut. iniuria ꝓ¬
patent. uictusq cõ municat᷑. Ac fuit
autea tempus cũ gerianos ꝯdili
iurtuce suꝑarent: ultro bella infer¬
uent ꝓp̃ hoũn multitudinẽ agriq
mopiam: tnͣsrhenũ colonias muit¬

Expanded text:
statem, deliguntur. In pace nullus statem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos jus dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt; atque ea juventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in consilio dixerit se ducem fore, qui sequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque multitudine collaudantur. Qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant. Qui quaque de causa ad eos venerint ab injuria ppatent, victusque communicatur. Ac fuit antea tempus cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mit
Abbreviated transcription (Latin):
agri. atq anno post alio tnͣsire cogũt
Eiuis rei multas afferunt causas.¬
qd neq ascidua consuetudine caꝙ¬
ti ctudium belli gerrendi agri cultura
committent. ne latos fines pauire
atardeant. potentioresqz humulliores
dpossecsionib expellant. ne aiccuratiꝰ
ad fugora atq estus uitandos edi¬
ficent. nequa oriatur pecume cupi¬
dattis. qua ex re factiones dissensio¬
nes qz nascuntur. ut auimi eqͥtate
plebem continecait. cum sucis qͥsq
opes cũ potentillumis equari inde¬
at ciuitatib. Maxima laus ẽ quã
latissimis circum se uastatis finib¬
solitudines hr̃e. hoc ꝓpͥum uirtutis
existiniaut: expulsis agris funti¬
timos cedere. uoq queuiqiĩ ꝓpe se au¬
dere consiste̾. Sinul hoc se fore tutio¬
res arbitiantur. repentine incursio¬
nis timore sublaco. Cum bellum
ciuitas aait illatum defendit. aut
infert. magistratus qui ei bello p̾¬
sint ut uite necisq habeant pote¬

Expanded text:
ttribuunt atque anno post alio transire cogunt. ttribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant pote
Abbreviated transcription (Latin):
Ermani multum ab hac con¬
cuecudine differunt. Nam
ali druides hũt qui reb diuinis p̾sĩt
In sacrificiis student. De eoꝵ inimero
eos solos ducinnt: quos cermuit ⁊
quoꝵ aꝑte oꝑibus uiuantur: solem
⁊ uulecinũ. ⁊ lunam. reliquos ne fa¬
ma quidem acceꝑunt. Uita ouũs in
uenationib atq in studiis rei muli¬
litaris consistit: a parius labori as
duricie student. Qui dintissime u¬
puberes ꝓmanserint marnamu it¬
suos ferant laudem. Alii uͦ staturã.
alii hoc uires. neruosq confurnaꝵ
putant. Intui annum u̾o iucesimũ
femine noticiam huĩsse in turpiss̃¬
mis hũt iebus. Cinꝯ rei nulla ẽ ocl¬
tatio: qd ⁊ promiscue in flimiunib
tegimentis utiuitur. magna cor¬
poris ꝑte mida. Agri culture non
student. maiorq pars eoꝵ uictus ĩ
lacte ⁊ caleo ⁊ carne consistit. Neq
quisquam agri modum c̾tuui aut̾
tines ht̃ ꝓpͥos. s magistintus ac pͥnci¬
pes in annos singulos gentib cogna

Expanded text:
ermani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, mastaturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cogna
Abbreviated transcription (Latin):
certiores quẽ sibi equitatũ ex prouintia fecisset p̃siclio misis¬
sent acl quos celerius quã sibi oppmati sunt appropm qua¬
it neq ut ip̃e uoluit equitatum sibi p̃sidio habuit
bat quod euis prouintie capued ẽẽ existimabatur. Ip̃e aũ en.
npeiis adulescens ullã oppidũ oppugnabat et fei
ibi aliquot mensibus ibi cletmebatur Quo ex oppido
cognito cesaris aduentu legati clam p̃sicdia cN. pompei
rem cũ adissent petere c̾eꝑunt uti sibi pͥmo quoq

Expanded text:
certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio escertiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit.bat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates sua sponte auxilia mictebant. Item non nulle portas
contra clauelebant ex quibus si qua oppicla inceperat cũ aliis
ex ea ciuitate optime de cni. pompeio meritus cius ẽẽt propter pecũe
magiitudinẽ alia qua ei inferrebatur causa ut eo ede mediosu¬
blatã ex eo pecuma latroñ largitio fieret ita pacis cõmoda hoste
ħ crebris minciis in italiam imssis ciuitates contrarie pompeio
itirante diebus comiectis cum ceteris festinationem bellũ cõfĩ¬
c. pompeio discessent cesari obiuã uenissent. Aquibus mĩ¬
ciabatur nocturno tp̃r oppidũ corelubam capi posse quoel
nec opmnantibus acduersariis eius proiuncie potitus eẽt
simul q quoed tabellariis qui a eti. pomipeio disposĩti omĩbus
locis eẽt essent qui certiorẽ cii. pompeiũ de cesaris aduentũ
Quibus rebus aclcluctus quos legatos ante excercitu prefe¬
cerat Q. pecliũ. Q. fabiũ maximũ ele suo aluentu facit

Expanded text:
civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste ebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum confices, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris adventu fQuibus rebus adductus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit
Abbreviated transcription (Latin):
tis certo mimero frumenti multat. his rebus gestis idib
iumis utice classem conscendit ac post diem tertiĩ caralisin
sarcdimani peruenit. Ibi sulcitanos quo el nasidiũ eiusq
classem receꝑant copiisq uiube iuuerant .Sh .c. multat
et pro decumis octauas pendere iubet bonaq paucoꝵ
uendit et ante diem .imi.kł. quĩtił naues cõscendit
et a caralibus sccdm̃ terram prouectus duo de tͥcẽtesimo
diei de eo quod tempestatibus in portibus cohibebatur.
Ad urbem romã uenit:¬
I ARIIA CE superato affrica recepta qui ex prelus
cum adulescentes.cii. pompeio profugissent cũ et
ulterioris hispame potitus esset dũ cesar munerib
cdandis in italia detinetur quo facilius presidia ꝯ̃.
compararet pompeuis in fidem uniuscuiꝰq ciuitati
confugere cepit ita partim p̃cibus partim uibene magna cõ¬
parata mami proiuntiam uastare. Quibus in rebus nõ nlłe

Expanded text:
tis certo numero frumenti multat. § 98 His rebus gestis Idibus tis certo numero frumenti multat. § 98 His rebus gestis Idibus Iun. Uticae classem conscendit et post diem tertium Caralis in Sardiniam pervenit. Ibi Sulcitanos, quod Nasidium eiusque classem receperant copiisque iuverant, HS C multat et pro decumis octavas pendere iubet bonaque paucorum vendit et ante diem IIII Kal. Quint. navis conscendit et a Caralibus secundum terram provectus duodetricesimo die, ideo quod tempestatibus in portibus cohibebatur, ad urbem Romam venitarnace superato, Africa recepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae
Abbreviated transcription (Latin):
ab ippone regiũ cleferuntur ubi classis ꝑ. sitti ad id tempꝰ
erat. Aqua pauciora ab amplioribus circũuenta nauigia de¬
pͥmũtur ibiq scipio c̃ quos paulo ante nomĩaui int̾iit᷑. Cesar
ram̃sibus qui de rege excludencdo consiliũ ceꝑant tribu
uetigalibisq regiis togatis ex regnoq proiunt
gressus uticã se recepit . Ibi homs uen̾ditis eoꝵ qui suh uiba
p̾etreioq ordines duxerant Itenq thapsitanis Sh .xx. cõ¬
multe noĩe imponit ciuitutes bonaq eoꝵ ab oĩ inuiria ra¬
pinisq defendit leptitanos quoꝵ suꝑioribis annis bona
uiba diripuerat et ad senatũ questi ꝑlegatos atq arbitroᷤ
asenatu datos sua receꝑant .xxx. centens imlibus ponde¬
ris olei in anno singulos multat icdeo quod mitio ꝑ dissẽ¬
sionẽ pͥncipũ societatẽ cum mierant eũq armis mmlitib
pecuma iuiuerant. Thyscdritanos propter humilitãtẽ ciuita¬

Expanded text:
ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P. Sitti id temporis ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P. Sitti id temporis erat. A qua pauciora ab amplioribus circumventa navigia deprimuntur, ibique Scipio cum illis quos paulo ante nominavi interiit. § 97 Caesar Zamensibus, qui de rege excludendo consilium ceperant, tributis vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provinco ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ordines duxerant, Thapsitanis HS |XX, conmultae nomine imponit; civitates bonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum superioribus annis bona Iuba diripuerat, et ad senatum questi per legatos atque arbitris a senatu datis sua receperant, XXX centenis milibus pondo olei in annos singulos multat, ideo quod initio per dissensionem principum societatem cum Iuba inierant eumque armis, militibus, pecunia iuverant. Thysdritanos propter humilitatem civita