comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serat fieri uellet. breuiario cõp̃hendit. ciuratio ac
agłosissimo atq pussimo domno le arolo. impr̃e
augusto anno ab incarnatione dni nr̃i iħu xp̃i.
piai ⁊ prudenti cõ sidatione facẽ decreuit. ⁊ dno ã¬
nuente ꝑ fecit dethauris suis atq pecunia quȩ il
la diȩ uccimera eiꝰ inuenta ẽ. In qua illud p̾cipue
sollempuit̃ apud xp̃ianos depossessionibꝰ eoꝵ agit᷑.
ꝓse quoq de suci pecunici ordine atq ratiõẽ ꝓficẽt᷑.
S. etiam ut heredes sui omiam biguitate remota.
qͥd ase ꝑtinere deberet liquido cognoscere ⁊ sine li¬
te atq cõtentione sua unt̾se cõpetenti particioẽ di¬
uide potuissent. Hanc gͥ intentiõe atq ꝓposito om¬
nẽ substantiã atq suꝑellectilem suã quȩ inauro iar
sugento gẽmisq ⁊ ornatu regio. illa ut dictum ẽ die
inccimera eiꝰ poterat inueniri. pͥmo quidẽ. trina
diuisioẽ partitꝰ ẽ. deinde easdem partes subdundẽ¬

Expanded text:
iserat fieri vellet, breviario conprehendit; cuius ratio ac iserat fieri vellet, breviario conprehendit; cuius ratio ac a gloriosissimo atque piissimo domno Karolo imperatore augusto anno ab incarnatione domini nostri Iesu pia et prudenti consideratione facere decrevit et Domino annueilla die in camera eius inventa est. In qua illud praecipusolempniter apud christianos de possessionibus eorum agitur, pro se quoque de sua pecunia ordine atque ratione perficeretur, sed etiam, ut heredes sui, omni ambiguitate remota, quid ad se pertinere deberet, liquido cognoscere et sine lite atque contentione sua inter se competenti partitione dividere potuissent. Hac igitur intentione atque proposito omnem substantiam atque supellectilem suam, quae in auro et argento gemmisque et ornatu regio in illa, ut dictum est, die in camera eius poterat inveniri, primo quidem trina divisione partitus est, deinde easdem partes subdividen
Abbreviated transcription (Latin):
basilica inimagine coronȩ quȩ uit suꝑiores ⁊ infe¬
riores arcus. inferiorem ȩdis partem ambiebat.e¬
pigrcima sinopide scriptum. cõtinens quis auctor
ẽẽt eiꝰdem templi. euius in extrmo uersu legebat᷑
caplus pͥncebs. Notatum ẽ aquibꝰdam eodem qͦ
decessit anno pciucis ante mortẽ m̃sibꝰ. eas quȩ pu¬
ceps expͥmebat litteras. ita eẽ deletas ut penitus
nõ apparerent. Suꝑiora om̃a sic aut dissimulant
aut spreuit. acsi nichil horum ad res suas quoli¬
bet modo ꝑtiueret. t̃estam̃ta facere instituit qͥbꝰ
filios exco cubinos lib̾os exaliqua parte sibi here¬
des faceiet. s. tarde inchoata ꝑficere nõ poterat.
Diuisionem tam thesciuroꝵ ⁊ pecuinȩ ac uestium
alieq supellertilis coram amicis ⁊ ministris suis
annis tribꝰ. antequam decede fecit. contestatus
eos ut pꝰ obitum suum ase facta distributio ꝑ illoꝵ
suffragium rata ꝑmaneret. Iuidꝙ ex his quę duu¬

Expanded text:
basilica in margine coronae, quae inter superiores et infebasilica in margine coronae, quae inter superiores et inferiores arcus interiorem aedis partem ambiebat, epigramma sinopide scriptum, continens, quis auctor esset eiusdem templi, cuius in extremo versu legebatur: KAROLUS PRINCEPS. Notatum est a quibusdam eodem, quo decessit, anno paucis ante mortem mensibus eas, quae PRINCEPS exprimebant, litteras ita esse deletas, ut penitus non apparerent. Sed superiora omnia sic aut dissimulavit aut sprevit, acsi nihil horum ad res suas quolibet modo pertineret. 33. Testamenta facere instituit, quibus filias et ex concubinis liberos ex aliqua parte sibi heredes faceret, sed tarde inchoata perfici non poterant. Divisionem tamen thesaurorum et pecuniae ac vestium aliaeque suppellectilis coram amicis et ministris suis annis tribus, antequam decederet, fecit, contestatus eos, ut post obitum suum a se facta distributio per illorum suffragium rata permaneret. Quidque ex his quae div
Abbreviated transcription (Latin):
regem dcinoꝵ ageret. quadam die cũ ante exor¬
tum solis ccstris egressus iter agere cȩpisset. uid
repente delapsam celitus cum ingenti lumine fa¬
cere. adestra insinistram ꝑse renum aera traus¬
currere. Cunctisq hoc signum quid portenderet
ad mirantibꝰ subito equus in quo sedebat capite
deorsum merso decidit. eumq tam gͣuit ad t̾ram
elisit. ut fibula sagi rupta balteoq gladii dissi¬
parr. ad festinantibꝰ qui aderant ministris ex ar¬
matus. nõ sine ad minicło leuciret᷑. Iađm etiam
q tuc forte incinu tenebat. ita elapsum ẽ. ut eo
ł eo amplius pedum spatio longe caceret. Acces¬
sit ad hoc erebet aquis palatii tremor. ⁊ indomibꝰ
ubi cõuersabat᷑. assiduus laquearioꝵ erepitus.
ẽ. malumq aureum quo tecti culm erat. ornatum
ictu fluminis dissipatum ẽ ⁊ sup̃ domũ pontificis
quȩ bcisilicȩ cõtiguti erat ꝓiectum. E rat meadem

Expanded text:
regem Danorum, ageret, quadam die, cum ante exorregem Danorum, ageret, quadam die, cum ante exortum solis castris egressus, iter agere coepisset, vidit repente delapsam caelitus cum ingenti lumine facem a dextra in sinistram per serenum aera transcurrere, cunctisque hoc signum, quid portenderet, admirantibus, subito equus quem sedebat, capite deorsum merso decidit, eumque tam graviter ad terram elisit, ut fibula sagi rupta balteoque gladii dissipato, a festinantibus qui aderant ministris exarmatus, non sine amminiculo, levaretur. Iaculum etiam quod tunc forte manu tenebat, ita elapsum est, ut viginti vel eo amplius pedum spacio longe iaceret. Accessit ad hoc creber Aquensis palatii tremor, et in domibus ubi conversabatur assiduus laqueariorum crepitusbasilica, malumque aureum, quo tecti culmen erat ornatum, ictu fulminis dissipatum et supra domum pontificis, quae basilicae contigua erat, proiectum est. Erat in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ginis gentricis eius. ꝓpͥo sumptu in eodem uico
construxit. In hac sepultus est. eadem die qua
de functus ẽ. arcꝰq supra tumulum de auratus
cũ imagine ⁊ titulo extruetꝰ. ⁊̃ itulus ille hoc mͦ
de scriptum ẽ. Sub hoc cõditorio situm ẽ corpus
ccroli incigni atq orthodoxi impr̃is qui regnum
fraincoꝵ nobilit̾ amplicit ⁊ ꝑ annos.xl uii. feli¬
re ꝓdigia. ut nõ solum aliis s etiam sibi ipsi
minitare sentiret. ꝑ tres cõtinuos uiteq t̃mino
pximos annos.⁊ solis ⁊ lune crebrima defeetio.
⁊ in sole macła quedam atri coloris septem dierũ
spatio uisai. Portiusquam int̾ basilicam. ⁊ regiam
oꝑosa mole cõstuxerat. die ascensionis dñi sub i¬
ta riunci usq ad fundam̃ta eõ lapsa. Itẽ pons hre¬
ni ap̃o mogontiacũ quẽ ipse ꝑ .x. annos ingenti
dio cõ flagrauit. ut p̃ter q̃d aqua tegebatur ne unci
quidem astulci ex eo remaneret. Ipse quoq cũ ubti¬
mam inscixonia expeditionẽ cõtra gote fredum

Expanded text:
ginis, genitricis eius, proprio sumptu in eodem vico construxit. In hac sepultus est, eadem die qua defunctus est, arcusque supra tumulum deauratus cum imagine et titulo exstructus. Titulus ille hoc modo descriptus est: SUB HOC CONDITORIO SITUM EST CORPUS KAROLI MAGNI ATQUE ORTHODOXI IMPERATORIS. QUI REGNUM FRANCORUM NOBILITER AMPLIAVIT ET PER ANNOS XLVII. FELIre praesagia , ut non solum alii, sed etiam ipse hoc minitari sentiret. Per tres continuos vitaeque termino proximos annos et solis et lunae creberrima defectio, et in sole macula quaedam atri coloris septem dierum spatio visa. Porticus, quam inter basilicam et regiam operosa mole construxerat, die ascensionis Domini subita ruina usque ad fundamenta conlapsa. Item pons Hreni apud Magontiacum, quem ipse per decem annos ingenti dio conflagravit, ut, praeter quod aqua tegebatur, ne una quidem hastula ex eo remaneret. Ipse quoque cum ultimam in Saxoniam expeditionem contra Godofridum,
Abbreviated transcription (Latin):
depositis se eiꝰ potestati ⁊ iuditio sub dider̃. E
cõ cinnationes qualit coeptã rebellionẽ ⁊ quare
inchoaiint.⁊ ad quẽ finẽ inchoara deduc̃e uolue¬
runt quo sue cõ plices sͥ allexerint. ad pͥmc̃ ꝓdide¬
r̃ int̃rgationẽ. Euere scine huiꝰ cõspiratiois acto¬
comes palati i impris. filius mainerii conitis s
⁊ raincird p̃positus ecimere regalis. Erant aũt huiꝰ
sceleris sotii quam plures derici siue lcci ut̃ qͥs
impr̃ aquis gͣni sic̃ decreuerat hiematũ regiedit᷑.¬

Expanded text:
cuti et armis depositis se eius potestati et iuditio subdiderunt. Sed cuti et armis depositis se eius potestati et iuditio subdiderunt. Sed et concinnationes, qualiter coeptam rebellionem et quare inchoaverint et ad quem finem inchoata deducere voluerint quosve complices sibi allexerint, ad primam prodiderunt interrogationem. Fuere sane huius conspirationis auctocomes palatii imperatoris, filius Megnherii comitis, sed et Reginhardus praepositus camerę regalis. Erant autem huius sceleris conscii quamplures clerici seu laici, inter quos imperator Aquasgrani sicut decreverat hicmatum regredit
Abbreviated transcription (Latin):
defectio nunciatur. Qui cũ filiis gotefredi. amcicias
imp̃r sufficicientes copias diriges. eoꝵ motꝰ do
fauente cõ pressit. Ipse aũt uosegi lustra sectat᷑us
uenatũ peti it. Interea uenatione ibidem iuxta
morẽ francoꝵ explera. cũ hiemem ex act᷑us aquis¬
gͣni reuertet᷑. nunciat᷑ ei bardum ne potem su¬
um italiȩ regẽ. cui ipse maxima ut rex fieret ap̃d
patrenꝵ caiusa fierat. cõsili is quorũdam p̾uoꝵ
hominii ado dem̃tatũ ut ab eo. desculerit. om̃sq
eiuitatũ.⁊ regni pͥncipes italiȩ in hec uerbã cõui¬
rauerint. S ⁊ om̃s aditus quibꝰ mitaliã intrat᷑.
posiris obicibꝰ ⁊ custodiis obserarint. Iđ cũ cer¬
tis nunti is referentibꝰ maximeq intildo ep̃o¬
q copiis tam exgallis ꝗͣq germanici. cũ maxi¬
mo exercitꝰ robore cauillonũ usq ꝑuenit. At bar¬
rard cũ se cerneret uiribꝰ imparẽ ⁊ ad cepta in¬

Expanded text:
defectio nuntiatur, qui cum filiis Godefridi amicitias defectio nuntiatur, qui cum filiis Godefridi amicitias imperator sufficientes copias dirigens, eorum motus Deo favente compressit. Ipse autem Vosagi lustra sectaturus, venatum petiit. Interea venatione ibidem juxta morem Francorum expleta, cum hiemem exacturus Aquisgrani reverteretur, nuntiatum est ei Bernardum nepotem suum ltaliae regem, cui ipse maxima, ut rex fieret, apud patrem causa fuerat, consiliis quorumdam pravorum hominum adeo dementatum, ut ab eo desciverit, omnesque civitates regni et principes Italiae in haec verba conjuraverint: sed et omnes aditus, quibus in Italiam intratur, positis obicibus et custodiis obserarint. Quod cum certis nuntiis referentibus, maximeque Rathaldo epique copiis tam ex Galliis quamque Germania, cum maximo exercitus robore Cauillonum usque pervenit. At Berhardus cum se cerneret viribus inparem et ad coepta in
Abbreviated transcription (Latin):
dñis ł priuatis uł eccłiasticiꝰ.⁊ tuc̃ demi grad ib
sup̃ singulas eccłias mansus tribueret᷑ cũ pensioẽ
legitima ⁊ leruo arq ancilla. Hec erat seĩ inpris
exercitano. hic cotidian lul .c hec palestrã ago¬
poni ab epĩs ⁊ clericis eingula. balteis aureis ⁊̃
nile dicebat. si eccłiasticȩ deputatꝰ familiȩ cõna¬
retur ad spirare ad scłaris ornam̃ta głe. At uero¬
nõ t̾uba hanc scãm dõq dignã impris deuotio
humani generis ininicꝰ undiq se in petẽtem
⁊ ab om̃ibꝰ eccłie ordinibꝰ sibimet bella inducen¬
tem.s cepit tous uiriũ copi is se ex pugnantẽ
rem. ui ⁊ Astu quõ potuit laicessere. Nã his ricȩ
ordinatis pꝰquã impi in eodẽ placito filium pͥ¬
mogenitũ lotharium quẽ impr̃em appellari ⁊
eẽ uoluit. ⁊ duoꝵ filioꝵ suoꝵ pipinũ in aqͥtani¬
a.ludouicũ inbaioaric̃ mifit. ut scilicet sciret
ppłs cui deb̾et potestati parere.statĩ ei ab odritoꝵ

Expanded text:
nis, vel privatis, vel ecclesiasticis, et tunc demum gradibus super singulas ecclesias mansus tribueretur unus compensatione legitima, et servo atque ancilla. Haec erat sancti imperatoris exercitatio, hic quotidianponi ab episcopis et clericis cingula balteis aureis et mile ducebat, si ecclesiastice, deputatus familię conaretur adspirare ad secularis ornamenta gloriaeoque dignam imperatoris devotionem humani generis inimicus undique se inpetentem et ab omnibus ecclesię ordinibus sibimet bella inducentem, sed coepit totis virium copiis se expugnantem oellatorem vi et astu quo potuit lacessere. Nam his rite ordinatis, postquam imperator in eodem placito filium primogenitum Hlotharium coimperatorem appellari et esse voluit et duorum filiorum suorum Pippinum in Aquitaniapopulus cujus deberet potestati parere: statim ei Abodritorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ habundantibꝰ copiis & naubꝰ ducent. nolentis
cominꝰ uenire ⁊ pugne se qrdere ab inui: in tis¬
cessum ẽ. dirpͥtis incensisq om̃ibꝰ quȩ occ nrre
potuer in sup ⁊ obsidibꝰ .xł. ab eooem ppło iuscepti.
coierat. Iuo in loco pͥmores selauoꝵ orientabũ¬
oñis uenerũt eodem anno ambula sancenoꝵ
rex triennem ab impre peti it pacẽ. Iue quide

Expanded text:
ntibus copiis et navibus ducentis, nolentibus comminus venire et pugnę se credere, ab invicem discessum est, direptis incensisque omnibus quę occurrere potuerunt, insuper et obsidibus XL ab eodem populo susceptis. coierat. Quo in loco principes Sclauorum orientae venerunt. Eodem anno Abulat Saracenorum rex triennem ab imperatore petiit pacem. Quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nec nõ ⁊ derebꝰ quarũdã eccłar̃ ablans quȩ initalia
pondit. Et folco quidẽ atq ricarđ imp̃ri afresia
pꝰ fugam nortinainnoꝵ ieũtenti. talia nũtiaũ
infrancono furt. palatio ubi ipse autũnale exer¬
cens uenatioẽ hiemcitũ aqͥs sese ꝯũtit. Arlebald̃¬
reppit ⁊ maxime fluxu sanguinis. I licet sensim
sit leonem qui apd illũ magni loci habebat᷑ bo¬
cepit. ⁊ ciudam suoꝵ subobtentu m̃dici quo usq
alpes tãsifet ferendam ꝯmifit ac pꝰ imp̃ri porrex.
E a tepestate quanta lues mortał ppłm qͥ lotharium
secuti sut inucserit. mirabile ÷ dictu. Induobꝰ eñi

Expanded text:
necnon et de rebus quarundam ecclesiarum ablatis que in Italia pondit. Et Fulco quidem atque Richardus imperatori a Frisia post fugam Nordmannorum revertenti talia nunciant in Franconofurd palatio; ubi ipse autunnalem exercens venationem, hiematum Aquis sese convertit. Lrepperit et maxime fluxu sanguinis, qui licet sensim sit Leonem, qui tum apud illum magni loci habebatur, Bocepit et cuidam suorum sub obtentu mendici, quousque Alpes transiret, ferendam commisit ac post imperatori porrexit. Ea tempestate quanta lues mortalis populum, qui Hlotharium secuti sunt, invaserit, mirabile est dictu. In brevi
Abbreviated transcription (Latin):
put aust nr strurxeie. qlicidit iudelie sibi itendum
panniandum. regnum ordinantũ ⁊ ordinatum te¬
nerdum foret monuit. E t tandẽ impenb eum dia¬
denum coroncunt. ⁊ rem publicam penes eum fu¬
turam ẽe xp̃o fauenie innotuit.⁊ hoc paeto nego¬
tio reditum ad ꝓpͥa cð̾cessit. Qui mense nouemib
a parte digrediens. aqutanã rep̾eti it. Pat̃ uero
ueluti morti ꝓpinquus. eebris ⁊ ꝑegrinꝰ urgeri¬

Expanded text:
putavit instruxit: qualiter videlicet sibi vivendum, regnandum, regnum ordinandum, et ordinatum tenendum foret, monuit, et tandem imperiali eum diademate coronavit, et rerum summam penes eum futuram esse Christo favente innotuit, et hoc peracto negotio reditum ad propria concessit. Qui mense Novembri a patre regrediens, Aquitaniam repetiit. Pater vero veluti morti propinquus, crebris et peregri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ germaniȩ. gregatim coeuntes.cclamitosis quereł
sͥ inunione uoltatis restiuendi imprem ad grega¬
taniã a ludouico. ⁊ ab eis qui illue ꝯfugerãt. ad rogo¬
ne scilic ep̃o ⁊ reliqͥs ⁊ pipinũ in hoc ipso instiga¬
bat. Poiio berard ⁊ uuarinꝰ inburgundia ppłm ꝯ¬

Expanded text:
 Germaniae coeuntes, calamitosis querelisibi in unione voluntatis restituendi impera Hludouuico et ab eis, qui illuc confugerant, a Drogone scilicet episcopo et reliquis, Pippinum in hoc ipso instigabat; porro Berhardus et Uuerinus in Burgundia con
Abbreviated transcription (Latin):
matum se quisq eoꝵ susciꝑet loc. ⁊ eoduci¬
dum scilie pcilatium. cossinogilũ andicicũ ⁊ eu¬
rogilum. Sue loca quando quariũ redigebat᷑
ad anniun sufficientẽ regio seruitio exhibebãt
ex penscm. Quibꝰ prudentisse ordinatis. imbu¬
it a pleb eis ulterius annoncis militates quas
uinilfyderũ uocant dcri. Et licet hoc uisi nuli¬
rares egretulerint tam̃ ille uir miscdie eõside¬
rans ⁊ ꝑbentiũ penuria .⁊ exigentiũ erudelita¬
tem. simul ⁊ utiroꝵ q ꝑditionẽ satius uidiccunt
de suo subministrare suis quã sre ꝑ nttend eo¬
pia rei frum̃tarie suos inreciri ꝑielis. Suo tẽꝑe
albienses tributo q̃ indãdo uno ⁊ annona gua¬
bantur sua libalitate peleutunt. Habebat aut tẽ
reporis megnoriũ secũ. mssẽ ⁊ͥ apatie uirũ sa¬
pientẽ ⁊ strenuũ. gnatũq utilitatis ⁊ honestatie

Expanded text:
se quisque eorum susciperet locus, Tehotuadum scilicet palatium, Cassinogilum, Andiacum, et Eurogilum. Quae loca, quando quartum redibatur ad annum, sufficientem regio servitio exhibebant expensam. Quibus prudentissime ordinatis, inhibuit a plebeiis ulterius annonas militares, quas vulgo foderum vocant, dari. Et licet hoc viri militares aegre tulerint, tamen ille vir misericordiae, considerans et praebentium penuriam, et exigentium crudelitatem, simul et utrorumque perditionem, satius judicavit de suo subministrare suis, quam sic permittendo copiam rei frumentariae, suos irretiri periculis. Quo tempore Albigenses tributo quo in dando vino et annona gravabantur, sua liberalitate relevavit. Habebat autem tunc temporis Meginarium secum, missum sibi a patre, virum sapientem et str
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝗͣ qui eos affinitate sanguinis tangeret peꝑeer̃.
Cumq de his que accidant quereretur q̃re scilie hi
qui impri sibiq ⁊ franci fideles fuerat iniqua
nec eꝑempti fuerãt.⁊ qui suꝑ uiuerẽt ludibrio
reliqͥs habent᷑ quare &ẽ tante querele ad u̾sus
romanoꝵ pontifices iudicesq sonarẽt. reꝑtum
ẽ qͥ quorũdã potificũ ł ignorãtia uł desidia
s. ⁊ iudieũ ceca in explicabiliq cupiditate mul¬
toꝵ p̃dici iniuste fuerint eõ fiscata idoq redlẽ¬
do que in iuste erant sublara lothariꝰ magnã
ppło pomano ereauit leticiam. Statutũ ẽ eti¬
am iuxta antiquuꝰ morẽ ut ex lat̾e impris mit¬
teret᷑. qui uidiciariã exercentes potestatẽ u̾ticiã
om̃i ppło tp̃r quo uisum foret impr̃i aequa lance
cultor pietatis magno ꝑfusꝰ ẽ gaudio eo qͥ opp̾ssi
m̃se maio. Ibi legatio bulgaroꝵ quę diu inbai¬
oarici scđm p̾ceptum eiꝰ substiterat. ei ad dueta

Expanded text:
tanquam qui eos affinitate sanguinis tangeret, pepercerCumque de bis que accesserant quereretur, quare scilicet hi, qui imperatori sibique et Francis fideles fuerant, iniqua nece perempti fuerint, et qui superviverent, ludibrio reliquis haberentur, quare etiam tante querele adversus Romanorum pontifices iudicesque sonarent, repertum est, quod quorundam pontificum vel ignorantia vel desidia, sed et iudicum ceca et inexpltorum praedia injuste fuerint confiscata. Ideoque reddendo quae injuste erant sublata, Lotharius magnam populo Romano creavit laetitiam. Statutum est etiam juxta antiquum morem, ut ex latere imperatoris mitterentur, qui judiciariam exercentes potestatem, justitiam omni populo, tempore quo visum foret imperatori, aequa lance cultor pietatis magno perfusus est gaudio, eo quod oppressis Quo consistenti legatio Bulgarorum, que diu in Baioaria secundum praeceptum eius substiterat, ei adducta
Abbreviated transcription (Latin):
tissi me patuit. am reuocatis om̃ibꝰ qui cõtͣ u¬
tam suã regnũq cõurauant nõ modo uitã
t̃ fuerat pͥuati cũ magno libalitatis testimo¬
iuo restituit. A dalardẽ etia abbatẽ quondam
corbeie monasteri i ẜ tue in monastio scĩ filib¬
ti cõsistentẽ moncisterio ⁊ magistio restituit pͥori
demq fratrẽ eiꝰ berariũ amonastĩo scĩ benedicti
euocatum.⁊ recõciliatũ. eidem cũ frẽ restituit
loco. His cõpleti̾ cetisq que utilitas poscebar ex¬
plicitis. filium quidẽ lotariũ hiematũ uuar¬
co ire iussit in loco cui uoctibulũ est artinuacꝰ. Inqͦ
ari studuit quos inuitos attondi fecerat deind
om̃ibꝰ quibꝰ aliqͥd lesure inutisse uidebat᷑. Post
hec aut palam se erasse cõfessus ẽ. E iitatꝰ the¬

Expanded text:
tissime, patuit: Nam revocatis omnibus, qui contra vtissime, patuit: Nam revocatis omnibus, qui contra vitam suam regnumque coniuraverant, non modo vitam ter fuerant privati, cum magno liberalitatis testimonio restituit. Adalhardum etiam abbatem quondam Corbeie monasterii, sed tunc in monasterio sancti Filiberti consistentem, monasterio et magisterio restituit priori, itidemque fratevocatum et reconciliatum, eidem cum fratre restituit loco. His completis caeterisque quae utilitas poscebat explicitis, filium quidem Lotharium hiematum Worcoire iussit in loco, cuius est vocabulum Attiniacus. In quo ari studuit, quos invitos adtondi fecerat, deinde omnibus, quibus aliquid laesurae intulisse videbatur. Post haec autem palam se errasse confessus est et, imitat
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑii ꝑmissos manduũ suo̾ as si ip̃r impleret ip¬
se quoq ut pͥdẽ eiꝰ p̃cepti pareret. S hec tãꝗ inuti¬
lia.ab eo spreta arq reiecta sũt. Liudeuuitꝰ aut̃ ĩ
suci renicinẽ ꝑ fidia ratum ducens ad ꝑfidiã qͦs¬
cũq pot̾at sͥ sotiabat. Post reuersionẽ sane exerci¬
tus apannonie finibꝰ luide uuroo in ꝑfidiai ꝑma¬
nente. cadalo dux fopo uiliensi infebrẽ ineidit ⁊¬
diem ultimũ dausit ac baldricꝰ eiꝰ loco successit.
Iuicũ pͥmã in ꝓuntiã ueniss ⁊ arantanas ingre¬
det̾ portes. copias liudeuuide iuxta drauũ flu¬
uiũ cũ paucis suoꝵ fudit. ⁊ reliquõ ꝓtͥbãs os¬
sui finibꝰ excede cõpulit. Eugatꝰ ab aldrico luide¬
uuitꝰ borne oceuirit dalmarie duci ad capĩ fluui¬
ũ ꝯsistenti. S borna goduscanoꝵ ꝑfidici antimore¬
muneribꝰ. Impr̃is porio clem̃tia cum inaliis
semꝑ ad mirabił claruit reb in hoc quã maxi¬
ne cõuentu quanta eiꝰ in eẽt pectori manifes¬

Expanded text:
i per missos mandavit suos, quas si imperator impleret, ipse quoque ut pridem eius praeceptis pareret. Sed haec tamquam inutilia ab eo spreta atque recepta non sunt. Liudeuuitus autem in sua remanere perfidia ratum ducens, ad perfidiam quascumque poterat sibi sotiabat. Post reversionem sane exercitus a Pannoniae finibus, Liudeuuito in perfidia permanente, Cadolh dux Foroiuliensis in febrem incidit et diem ultimum clausit, ac Baldricus eius loco successit. Qui cum primum in provintiam venisset et Carantanas ingrederetur partes, copias Liudeuuiti iuxta Drauum fluvium cum paucis suorum fudit, et reliquos proturbans, osuis finibus secedere compulit. Fugatus a Baldrico Liudevitus, Bornae occurrit Dalmatiae duci ad Calapium fluvium consistenti. Sed Borna Goduscanorum Dunscanormuneribus. Imperatoris porro clementia, cum in aliis semper admirabilis claruerit rebus, in hoc quam maxime conventu, quanta eius inesset pectori, manifes
Abbreviated transcription (Latin):
rigi iuberet cog̾tulãs felicibꝰ fili ⁊ ꝓfectibus.
equente ũ tepore tolosci uenit itx.⁊ cõuẽtum ge¬
nenalẽ ibe habuit. Adefonsi galitiarũ regis mis¬
so quos pamiticia firmãda iuserit cã donis sus¬
cepir ⁊ pacifice misit.Nec no ⁊ ba alac saprace¬
noꝵ ducis qui locis motuosis aquitanie ꝓrimi
pͥnerpabit iuissos pasem petentes ⁊ dena
ferentos siscepit ⁊ temifit.Ino xe pr ue¬
iens ne corpor anatiue suꝑatꝰ casore: in
maitimedos luxurie gaperetur an fractꝰ
cũ s silio mor epingardẽ fut᷑am regina
clapis oram nat᷑albꝰ. ut pote filicim iugrã¬
ni comit s sociciuit. Ordincunt aũt illo in

Expanded text:
tulans felicibus filii profectibus. Sequente porro tempore Tolosam venit rex, et conventum generalem ibidem habuit. Adefonsi Galletiarum principis missos, quos pro amicitia firmanda miserat cum donis, suscepit et pacifice remisit. Necnon et Bahaluc Saracenorum ducis, qui locis montuosis Aquitaniae proximis principabatur, missos pacem petentes et dona ferentes suscepit et remisit. Quo tempore verens ne corporis nativo superatus calore, in multimodos luxuriae raperetur anfractus, cum consilio suorum, Hermengardam futuram reginam, claris ortam natalibus, ut pote filiam Ingrammi comitis
Abbreviated transcription (Latin):
milici Ceteri qui euaserunt de pacis cõdi¬
none tractaueriuit. Et rex acceptis obsidibꝰ.¬
gationem a constantinopoli suscepit. eratq.
rentes quici filius eius constantins imp̃r.
anno suꝑiore asius cõprehensus ȩxxecatuẽ.
ec tamen legatio tantum de pace fuit. Iuoᷤ
cum ab soluisset ab soluit ⁊ ia cum eis ⁊ si¬
sinuuum fratrem tarasii constantino polita¬
ni ep̃i iamdudum initalia p̃lio captum. hoc¬
anni uilium nusquam intoto caelo uideri
potuit.Tunc in fule baleares a sarracenis ⁊¬
mauris dep̃date sunt. Adefonsus rex galli¬
cie ⁊ austuriȩ p̃data elisippona ultinai his¬
pcinie cuntate. in signiai uictorie suę loricaĩ
mulos. captiuosq mauios domno regi eciroli
legatos suos froiam ⁊ basilicum. hiemis e¬

Expanded text:
milia; caeteri qui fugerunt, de pacis conditione tractare coeperunt. Rex, acceptis obsidibGrecorum á Constantinopoli missam suscepit. Erant enim rentes, cuius filius Constantinus imperator anno superiore á suis conprehensus excecatus ec tamen legatio tantum de pace fuit. Quos cum absolvisset, absolvit etiam cum eis et Sisinnium, fratrem Tharasii Constantinopolitani episcopi, iam dudum in Italia plium nusquam in toto caelo videri potuit. Insule Baleares á Mauris et Sarracenis depredatae sunt. Hadefonsus etiam rex Galliciae et Asturicae, predata Olisipona, ultima Hispaniae civitate, insignia victoriae suae loricas, mulos captivosque Mauros regi per legatos suos Froiam et Basiliscum hiemis te
Abbreviated transcription (Latin):
ceci suꝑ fluuium. domnubiũ fugier̃. ⁊ in trauer̃ in
meotidas paludes. ĩ unc ait imꝑator. Siqͥs potue¬
rit introire in paludes istas.⁊ indie eicere potue¬
rit gentem hanc rebellẽ alanoꝵ: cõcedã eis tͥbuta
.annis. Tunc cõgregati franci qui fuerant de
otidas paludes cũ reliquo exerettu romanoꝵ eiẽ¬
cerũt inde alanos ꝑcusserq eos inore gladi i Tunc
appellauit eos ualentinanus imꝑator francos atti¬
manorum nõ potuit eicere alanos de latibulo
uicimꝰ cur noluimꝰ tributa. Cõ surgamꝰ aũt cõ¬
tra prunariũ hunc uł ex actoribꝰ istis in rucimuꝵ
suꝑ eos ⁊ nõ demꝰ romanis tͥbuta: ne forte subici¬
ant nos & erimus iugit liberi. Tũc in sidiantes
aristac̾o pͥncipe militie⁊ dixerũt aciem cõtra
francos. fuitq ibi strages magna deutrunq

Expanded text:
caesi super fluvio Dancaesi super fluvio DanMaeotidas paludes. Tunc ait imperator: Si quis potuerit introire in paludes istas, et inde ejicere potuerit gentem hanc rebellem Alanorum, concedam ei tributa annos decem. Tunc congregati Franci, qui fuerunt de otidas paludes cum alio populo Romanorum, eieceruntque inde Alanos percusseruntque eos in A. ore gladii. Tunc appellavit eos Valentinianus imperator Francos Attimane non potuit eicere Alanos de latibulis onsurgamus autem contra primarium hunc, vel exactores istos, et irruamus super eos, et non demus Romanis tributa, ne forte si subjiciant nos, erimus nunquam liberi. Tunc insidiantes Arestarco principem militiae, direxeruntque aciem contra Francos. Fuit autem A. ibi strages magna de uterque
Abbreviated transcription (Latin):
audiamꝰ. Est aũt inasia
opidum qrianoꝵ ubt ẽ
ciuitas quȩ ilium dicit᷑
ubi regnauit rex eneas.
Gens illa fortis ⁊ ualida
uiri bellatores atq rebelles nimis inqͥeta
certamina ob iurgantes. ꝑ gyrum fini¬
tima debellantes. Surrexerũt enĩ reges
norum cũ multo ex ercita. Pugnauerĩnq
cõtͣ eum pugna magna coiruitq ibi ex
rex.⁊ reclusit se in ciuitatẽ ilum. Pugnaue¬
rũt enĩ ad uersus hanc ciuitatẽ anniᷤ.xxiii.
T unc ipsam ciuitatẽ sub actam fugi it
ferent. Alii autem de principibus magnis
priamus ⁊ ante nor cum aliis uiris de ex
bus intoeuntes ripas tanais fluminiᷤ.
per̃ edificaie ciuitatem ob memorialem eors.
Apellciuerq eam sic ãbriã ibiq habitauerunt
annis multis: eruperq ingentem maignam.
norum regebat. Eo tempore alanoꝵ gens atrocissi¬
ma. rebellauer cõtra p̃dictum imꝑatorem. Elle itaq
comoto exercitu magno romanoꝵ : dixer̃ aciem cot
eos suꝑauitq eos ad triuit. atq debellauit. Illi aũt

Expanded text:
us. Est autem in Asia opidum Troianorum, ubi est civitas quae Illium dicitur, ubi regnavit Aeneas. Gens illa fortis et valida, viri bellatores atque rebelles nimis, inquieta certamina obiurgantes, per gyrum finitima debellantes. Surrexerunt autem reges um multo exercitu pugnaveruntque contra eum cede magna, corruitque illic et reclusit se in civitate Illium, pugnaveruntque adversus hanc civitatem annis decim. Ipsa enim civitate subacta, fugiit ferrent. Alii autem de principibus ejus, Priamus et Antenor, cum aliis viris de exeusque ripas Tanais fluminis. perunt aedificare civitatem ob memoriale eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis creveruntque in gentem magnam. norum regebat. Eo tempore gens Alanorum atrocissima rebellaverunt contra praedictum imperatorem. Ille itaque commoto exercitu magno Romanorum direxit aciem contra eos, superavitque eos, et adtrivit atque debellavit. Illi autem
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ goti dominabant᷑. burgñdienes qͦq arriani erat.
lugdunum ciuitatẽ. Clodio eni rex misit ex plora¬
trres de disparto castello trringoꝵ usq ad urbem
camaracũ. Ipse uͦ post ea cũ grandi exereitu renũ
ueni int̾fecit. & ex in de usq sum nam fluuiũ
occupauit. Chodione rege de functo: meroue

Expanded text:
autem Gotautem GotLugdunum civitate. Chlodio autem rex misit exploratores de Disbargo castello Toringorum usque ad urbem Camaracum. Ipse postea cum grande exercitu Renum venit interficit. Exinde usque Sumnam fluvium occupavit. Chlodione rege defuncto, Merove
Abbreviated transcription (Latin):
Illicq illieq inhabitauer̃ eum principibꝰ eoꝵ.mar¬
chumirium filium pricimi.⁊ sumionẽ filium añ¬
nor: habitauerq ibi amus multis. Tune de functo
sunnone. accepto cõsilio in unum primates eorũ
unum habere principem.⁊ petier̃ cõsilium marcho¬
muit ut regem unum haberẽt.sic̃ cetere.gentes. Atil¬
le dedit eis cõsilium.⁊ eleger pharamũdũ fili
ipsiꝰ marchomiris: & eleuauer eũ suꝑ se regem
quippe pharamundo. elodionem fiłm crinitum.
in regnum patris eiꝰ eleuauer̃. Tunc temporis cri¬
uer in finibꝰ toringorum habitauer̃.Itaq clodio rex
mons barto castello in finibꝰ toringoꝵ in regionem
germane fec̃. Propt̃ea germania om̃s regiones gẽ¬
ium. quȩ ultra renum flumen sũt hoc nomine
nuncupant᷑ germanies eo qđ immania corpora sit̃.
domiti ferocissimi. quoꝵ fuisse centum pagos tradit
script᷑a. In illo tempore in his partibꝰ citra renum
usq ligeri fluuium habitabãt romani. Ultra ligere

Expanded text:
unt cum principibus eorum Marchomiro filio Priami, et Sunnone filio Antenoris, habitaveruntque ibi annis multis. Tunc defuncto Sunnone, et accepto consilio, in uno primatu eorum unum habere principem, petierunt consilium Marchomiro, ut regem unum haberent sicut et caeterae gentes. At ille dedit eis consilium, et elegerunt Faramundum filium ipsius Marchomiri, et levaverunt eum super se regem quippe Faramundo rege, Chlodionem, filium eius crinitum, in regnum patris sui elevaverunt. Id temporis criciter in in regione Germaniae. Propterea omnes regiones gentium quae ultra Rhenum fluvium sunt, hoc nomine nuncupantur, Germaniae, eo quod in Germania corpora sunt ipuli semper indomiti ac ferocissimi. Quorum fuisse centum pagos tradit scriptura. In illo tempore in his partibus citra Rhenum usque Ligere fluvio habitabant Romani, ultra Ligere
Abbreviated transcription (Latin):
te erat diuino igne succensus ẽ. Cumq hec age¬
rentur : apꝓpinquante die ascensionis dđni: in¬
dixit ieiuiium uir sẽs triduanum in ppło cũ
Tunc cessauit ipsa tͥbulatio & sub uersio. De in¬
cepbs om̃is eccłici & om̃s sacerdotes hoc ex em¬
plum imitantes usq ad p̾sens ipsa tͥduanas
letanias ubiq celebrare colligunt᷑.

Expanded text:
te erat, divino igne succensus est. Cumque haec agete erat, divino igne succensus est. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascensionem Domini, indixit ieiunium vir sanctus Dei triduanum in populo cum Tunc cessavit ipsa tribulatio et subversio. Deinceps omnes ecclesiae Dei et sacerdotes, hoc exemplum imitantes, usque ad praesens ipsas triduanas litanias ubique celebrare noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
erũt. Ch lodoueus quoq uti solebat uictor extiit
afflictoq exescitu burgundionum : gundebaudꝰ
⁊ gundegisilꝰ. in fugam uersi uix euserũt. Gun¬
debaudus quoq in eiunionem ciuitatem suꝑ roda¬
num in gressus ibi se reclusit. Chlodoueus itaq tex¬
ĩt misit cõ silicirium suũ sapientẽ aredium no¬
mine : ut animum furentẽ chlodouei regis. ꝑ suũ
cõ siltum optimum mitigaret. Deder̃q ei mune¬
ra in finita auri .⁊ argenti pondera multa atq
se sub eiꝰ tributum sub iugauer̃. Eħlodoueus uer
ab latis thesciuris. eũ p̃da maxima ⁊ cũ francoꝵ
exercitu: reuersus est uictor.¬
te his temporibꝰ fuit in uienna urbe tr̃e
motꝰ maximꝰ. ubi multe ecdiȩ ⁊ domus
multõꝵ cõ cusse fuerunt ⁊ sub utrsce. Abi bes¬
annum hoc fecerunt. Nam ueniente sollẽpni¬
tate scĩ paschȩ : sc̃s inamertꝰ qui tunc inurbe
erat ep̃s. dum missarum sollẽpnia impsa ugi¬
lia celebraret : palatium regale qđ in ea ciuita¬

Expanded text:
. Chlodoveus, sicut solebat, victor extitit. Adflictoque exercitu Burgundionum, Gundobadus et Godeghiselus in fugam versi, vix evaserunt. Gundobadus in Avenione civitate super Rodanum ingressus, ibi se reclusit. Chlodoveus itaque misit consiliarium suum sapientem, Aredium nomine, ut animum furentis Chlodovei regis per suum consilium optimum mitigaret. Dederuntque ei munera infinita, auri et argenti pondera multa, atque se sub ejus tributo subjugaverunt. Chlodoveus vero ablatis thesauris cum praeda maxima cum Francorum axima reversus est victor. His temporibus fuit in Vienna urbe terre motus maximus, ubi multae ecclesiae et domus multorum concussae fuerunt et subversae. Illic besannum hoc faciebant. Nam veniente dominica sollempnitate sanctum paschae, sanctus Mamertus, qui in ea urbe erat episcopus, dum missarum sacrificia in ipsa vigilia celebraret, palacium quoque regale, qui in ea civita
Abbreviated transcription (Latin):
in paradisi ameniteta collocatos. Rex ergo peci it
nouus constantinꝰ ad baptismũ ab negatis dicai¬
boli pompis. Suã in gressam ad baptismum. sc̃s di
sic ait. ore facundo mutis de pone suꝑbie colla &¬
ic de inceps adora qđ incendisti incende qđ ad¬
orcisti.E rat aũt sc̃s remedius uir sapiens atq
scissimus: egregius rethorieus p̾clarus in uirtu¬
tibꝰ. Cecis uisum restituens. mortuus uitam repa¬
rans. de monia eiciens. Igitur rex om̃ipotentẽ
dm in trinitate cõfessus. baptizatus est in nomi¬
ne patris ⁊ fili i ⁊ sp̃s sc̃i. delibutusq sacro eris¬
dati s̃ aũt de exercitu eiꝰ amplius quam trici

Expanded text:
. Rex ergo prior petiit novus Constantinus ad baptismum, abnegatis diabuli pompis. Cui ingresso ad baptismum sanctus Dei sic ait ore fecundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende quod adorasti'. Erat autem sanctus Remegius visanctissimus, egregius rethoricus, preclarus in virtutibus, cecis visum restituens, mortuis vitam reparans, daemonia eiciens Deum in Trinitate confessus, baptizatus est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, delibutusque sacro christizantur de exercitu eius amplius quam tria
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie p̃dicabat eum. A tille nolebat audire eam
ntea regina parat filium ad baptifsunũ ornat ee¬
ełiam uelis arq cortinis. quo modo corda regis
ad epedendum cõ piĩgnerent. Baptizatus est. eñi
putabat in crepando dicens. Sui si in nomine
deor meoꝵ dedicatꝰ fuisset puer uixiss utiq. I:
innomine di ur̃i baptisatꝰ ẽ.: uiuere nõ potuit.
Regina uero dicebat. Dõ grãs ago. qr me nõ duxit
indignam. s deut̾o meo pͥmogenitum in regno
suo reciꝑe dignatꝰ ẽ. Ego aũt nullo dolore ineor¬
de meo ꝓ hac ecuisa retineo. Post uero grnuit aliũ
filium. Suem baptis atum chlodomire uoeauit.
C bic cum egiotare cepiss dix̃ iex. Nõ potest aliud
Regina quoqͦ nõ cessabat p̾dicare regem ut đm
uerum colet: ⁊ ydola que colebat uana derelin¬
querrt.S. nullomodo animũ eiꝰ ad epedendum cõ¬
mouere poterat donec tandem aliq̃ndo bellũ
cõtra alamannos sue uosq moueret᷑: in quo cõ¬

Expanded text:
cotidie predicabat eum; at ille nolebat audire eam. Interea regina parat ad baptismum filium, ornat ecclesia velis atque curtinis, quomodo corda regis ad credendum conpungerent. Baptizatus est autem putabat? increpando, dicens, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, vixisset utique; quia in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere non potuit'. Regina vero dicebat: 'Deo gratias ago, quia me non duxit indignam, ut de utero meo primo genitum in regno suo A. recipere dignatus es t. Ego autem nullo dolore in corde meo pro hac causa reteneo'. Post hunc vero genuit alium filium, quem baptizatum Chlodomirem vocavit. Et hic cum egrotare coepisset, dixit rex: 'Non potest aliud,Regina vero non cessabat predicare regem, ut Deum verum coleret et idola vana quae colebat derelinqueret. Sed nullo modo animum eius ad credendum commovere poterat, donec tandem aliquando bellum contra Alamannos Suevosque 'moveretur, in quod con
Abbreviated transcription (Latin):
taie eos uixta uerbum tuum. Cõ ueniens aũt iex¬
głose sex .⁊ dm uerum in mortalem quem remi¬
gis p̃dicat cre dimꝰ ac fitemur. Huntiantur
dio repletꝰ uissit baptismi laiuacrũ p̃paraie ue¬
lisq diuinitꝰ de pictis. ad ubrant᷑ plateę. fabri¬
cantur ȩceliȩ. cõ ponitur baptisteriũ redolent¬

Expanded text:
quor eis iuxta verbum tuum'. Conveniens auterex, et verum Deum, inmortalem, quem Remigius predicat, credere parati sumus'. Nuntiantur gno repletus, iussit baptismi lavacrum parare. Velis divinitus depictis adumbrantur plateae, fabricantur ecclesiae, conponitur baptistyriu
Abbreviated transcription (Latin):
patre de celis missum. Tercium sp̃m sc̃m cõ firma
torem ⁊ illuminatorem om̃ium iustoꝵ. totam in¬
effabilem maiestatem om̃ipotenciã quo et̾ntim eog¬
nosce : ⁊ aguitam credere : idolaq uana derelinquȩ
quia nõ sũt dii s sculptlia uana. Incende ergo
genitricis meę quos auinculus ins gundobaudꝰ
petis. ut deos meos. delelinquam.⁊ d̾m tuũ colam.
aurelicinum ad gundobaudũ dirigit. ꝓpt̾ thesau¬
rum chobaldis reginȩ suȩ. Gundobaudꝰ itaq ira cõ¬
motus ait. Numqͥd in manꝰ chlodouei traditur
nõ dixi tͥ & optȩstatus fui auielicine ut nõ uenires
ampliꝰ in regnũ meũ explorare substanciã meam.
ficicm te. Cui aurelianꝰ respondit dicens. Uiuit
dns ins chodoueus iex.⁊ primatus magnatorum

Expanded text:
Patre de cPatre de ctorem et inluminatorem omnium iustorum. Totam ineffabilem maiestatem omnipotentiamque coeternam agnosce et agnitam crede et idola vana derelinque, qui non sunt du, sed sculptilia vana, incendeque ea genetricis meae, quos avuncolus meus Gundobadus petis, ut deos meos relinquam et Deum tuum colam. Aurilianum ad Gundobadum dirigit propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gundobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur onne testatus fui tibi, Auriliane, ut non venires amplius in regno meo explorare substantiam meam? rficiam te. Cui Aurelianus respondit, dicens: Vivit dominus meus Chlodoveus rex, et primatus magnanimorum
Abbreviated transcription (Latin):
gundobaudo dicentes. In quirat᷑ rex aministris. et
cubiculari is. puplicis si nõ fuerũt aliquando de
gis. ut nõ in ueniat᷑ occasio suꝑ ppłm tuum ⁊peg¬
furibunda ẽ chlodouei nequitia. Burgundiones¬
aũt sic̃ eis erat solitũ hoc cõ silium deder̃ regi suo.
Requi siti aũt: inuener̃ inthesciuro ixgis anulum
chlodouei. ⁊ in scͥptionẽ uł imagine in scriptam.
lam de hac eausa inquirepe. Atilla ait. Scio d̃ne
mi rex ante os annos tibi ꝓmunere aurea mimus¬
Sumplieit᷑ ⁊ sine cõ silio hoc factum fuit. Acceptãq
eam eũ ira: aureliaino misso chlodouei tradidit. Ille
aũt cũ soci is suis accepit chlotildem. eũ magno
ueus per eam in matrimotuo copulauit. Igit᷑ cũ
eẽt sepo die illo quando in simul nuptiali more
la tua uĩe dominationi co eam. Et rexait. Postu¬
la qđ uis ⁊ ego incunttant̃ cõcedam. Atilla petit
icens.Pyimum peto ut dm cęli pagem om̃ipotẽ¬

Expanded text:
Gunbado, dicentes: Inquirat rex a ministris et Gunbado, dicentes: Inquirat rex a ministris et cubiculariis suis publicis, si non fuerint aliquando defgis: ut non inveniatur occasio super populum tuum et regfuribunda est Chlodovei nequitia. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium dederunt regi suo. Requirentesque invenerunt in thesauro regis annulum, Chlodovei inscriptione vel imagine inscriptum  lam de hac causa inquirere. Et illa ait: Scio, domine mi rex, ante hos annos tibi pro munere aurea munusSimpliciter et sine consilio hoc actum fuit. Acceptamque eam cum ira Aureliano misso Chlodovei tradidit. Ille autem cum sociis suis accepit Chrothildam cum magno veus rex, eamque in matrimonium sibi copulavit. Cum esset sero die illa, quando insimul nuptiali more la tua vestrae dominationi coeam. Et rex ait: Postula quod vis, et ego tibi concedam. Et illa postulavit dicens: Primum peto ut Deum coeli Patrem omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
no uero duo misit chlodoueus auixlianũ lega¬
torium suumn ad gundobaudũ ꝓ sponsci suci chlo¬
qualem occasionẽ querit chlodoueus aduersꝰ
nos. qͥa numquã nouit neptã meã. Et ait ad
aurelicnum. Tu ex plorare uenisti domus nr̃as
occasionem querendo renuntia. ergo dno tuo.qr
frustra m̃datium locutꝰ ẽ se sponsam habere
neptam meã. Et aurelicinꝰ cõstãter locutus ẽ
dicens. Sic mandat tibi dns m̃s chlodoueus rex.
si nõ uis ei dcire sponscm suam ut locum ei p̃pa¬
res de nominatum ubi uis. qͣndo cdotildem spon¬
sam suã recipit.Sin aũt nõ uis ille cũ exereitu
francoꝵ moccursum tuũ uenire disponet. Et
ille ait. Ubicumq uult ueniat. ⁊ ego cõtra eũ
ne dispono cũ hoste plurima burgundionum.
ut decidat in frueam usq ad int̾nitionẽ. quam
ꝑpetratꝰ ẽ coram multis gentibꝰ ⁊ uindiect᷑ san¬
gius mult oꝵ qui fusꝰ ẽ in manibꝰ ur̃is. Audien¬
tes hec burgundiones qͥ erant cõ filicri i eius

Expanded text:
no insequuto misit Chlodoveus Aurilianum legatarium suum ad Gundobadum pro spunsa sua Chroqualem occansionem querat Chlodoveus adversum nos, quia numquam novit neptem meam'. Et ait ad Aurilianum: 'Tu explorare venisti domus nostras occansionem querendi. Renuncia dominum tuum, quia frustra mendacium loquutus est sponsam habere neptem meam'. Et Aurilianus constanter loquitur, dicens ei: 'Sic mandat dominus meus Chlodoveus rex. Si non vis ei dare sponsam suam, ut locum ei pres denominatum, ubi vis, quando Chrotildem sponsam suam recipiat. Sin autem non vis, ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponet. Et ille ait: Ubicunque vult, veniat: et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo Burgundionum, ut decedat ruina ejus ad internecionem, quam perpetratus est coram multis gentibus, et vindicetur sanguis multorum, qui effusus est in manibus vestris. Audientes haec Burgundiones qui erant consiliarii ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
ei qualit ꝑ in uocationem nominis tui iħu xp̃i
uictoriã meruit optinere. Acta sunt hec anno
.xx. chlodoueo regnante.
urbis re menssis antistitem de p̾ecns eum ut
regi uiam salutis p̾dicaret. Cui uenerabilis sacer¬

Expanded text:
ei, qualiter per invocationem nominis Iesu Christi ei, qualiter per invocationem nominis Iesu Christi victoriam meruit obtinere. Acta sunt hec anno XV. Hludowico regnante. urbis huius Remensis antistitem, deprecans eum, ut regi salutis viam praedicaret. Quem sanctus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
huxp̃equem ch lotildis irgina mea pͣdicat ẽẽ
filium ħ uiu qui sub uenis in tribulatione. q̃
das auxilium intespantibꝰ tuum ad iutorium
de uotus postulo. ut si michi uictoriã suꝑ hostrs¬
bis dederis: ⁊ex ꝑtus fuero illam uirtutem
quã dere ppłi p̾dicant.credam tͥ.⁊ in nomine
tuo bap̾tizabor. In uocaui eni deos meos ⁊ cit
ex perior elongati sũt ab aurilio meo. Unde
eredo eos uulla potestate eẽ p̃dios qui sibt
eredentibꝰ nõ fuccurrũt. Te ergo uenĩ d̾m ac
dñm in uoco: tibiq eredere de sidero. tantũ ut
liberer ab aduersari is meis. Cumq hec oras
clamaret : a lamanni in fugam uersi tergauer¬
tum: chlodouei potestate se sub dunt dicentes
arce p̃ccimur dñe rex nepereat plus ppłs. icĩ¬
em̃ tui sumus. Tuẽ iussit nex iminentẽ plagã
cessare alamannosq cepit.ipsos ac t̾ras eorum sub
uigo tributario cõstituit. Facta igitur uictoria:
reuersꝰ ẽ in franciam ad reginã sucim. nairauitq

Expanded text:
quem Hrotchildis, regina mea, predicat esse filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das auxilium in te sperantibus, tuum adiutorium devotus postulo, ut, si michi victoriam super hos ostes dederis, et expertus fuero illam virtutem, quam de te populi predicant, credam tibi et in nomine tuo baptizabor. Invocavi enim deos meos, et, ut experior, elongati sunt ab auxilio meo; unde credo, eos nulla potestate esse preditos, qui sibi credentibus non succurrunt. Te verum Deum ac dominum invoco et in te credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis meis'. Cumque hec orans clamaret, Alemanni in fugam lapsi, terga detum, Hludowici potestati se subdunt, dicentes: 'Parce, precamur, domine rex, ne pereat plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex imminentem plagam cessare et Alemannos cepit, ipsosque ac terram eorum sub iugo tributario constituit. Sicque, facta victoria, reversus est in Franciam ad reginam suam et narravit
Abbreviated transcription (Latin):
ius ciuitate uenit. & magna tunc cede ppło uas¬
tauit. Ad ouacrius itaq de andegauis. uł de aliis
ciuitatibꝰ ob sides accepit. Redeunte quoq ado¬
uaerium de andegauis : hildericꝰ rex cum fran¬
coꝵ exereitu ibidem ad uenit. Int̾ feete paulo
comut qui in ipsa ciuitate p̾ erat. ipsciq ur¬
titio aũt quinto chlodoueo regaante: si agͥ¬
int̾̃ se fortiter cõpugnantibꝰ si agriꝰ lesum cernẽs
exercitum suum. ꝑ fugam lapsꝰ ad alaricum re¬
gem gothoꝵ aufugit ad tolosam.Chlodoueus em̃
missos suos ad alaricum trans misit. ut reddet si¬
agrium. Si agrui aũt redlere nõ uellet. pararet¬
se ad prelium. Ille uero timens francoꝵ ircm
didit si agriun missis chlodouei. Iui cum presẽ¬
tatus chlodoueo funsset ussit eum occidẽ. trtũq
regnum eiꝰ ⁊ thescuiis in suo domino recepit. Co¬

Expanded text:
nit: magna tunc caede populum vastavit. Adouagrius itaque de Andegavis vel de aliis civitatibus obsides accepit. Redeunte quoque Adouagrio de Andegavis, Childericus rex cum Francorum exercitu ibidem advenit, interfecto Paulo comite, qui in ipsa civitate praeerat, ipsamque ur Anno quinto Chludowico regnante, Siagriinter se fortiter conpugnantibus, Siagrius lesum cernens exercitum suum, per fugam lapsus, ad Alaricum regem Gothorum aufugit ad urbem Tolosam. Chlodovechus enim missos suos ad Alaricum dirigens, ut redderet Siagrium; si autem reddere non vellet, pararetur ad proelium. Ille autem timens Francorum iram, tradidit Siagrium missos Chlodovecho. Qui cum ei presentatus fuisset, iussit eum occidere, totumque regnum ei
Abbreviated transcription (Latin):
dat ꝓpriꝰ tuus dñs chlodoueus rex. ubi ꝓchesau¬
io uxori suȩ dñe meę cum ęxercitu suo tibi occur¬
rat. Tut̃ burgundiones sic̃ ẽ cõsuetudo dato cõ¬
silie gundobaudo regi suo dixer. Da neptȩ tuȩ aliqͥd
de facultate thesciuri sui que ei cõ tingit. qr sic
pactum ⁊ gente francoꝵ ne forte uruant intrã¬

Expanded text:
dominus meus Chlodoveus rex, ubi pro thesauro uxoris suae dominae meae cum exercitu suo tibi occurret. Igitur Burgundiones, sicut est consuetudo, dato consilio Gundobado regi suo dixerunt: Da neptae tuae aliquid de facultate thesauri sui qui ei contingit, quia sic pacem
Abbreviated transcription (Latin):
uastantes triras illas. ipsamq urbem succendẽ¬
tes ceperũt. Nam antea ali unis fuerat diruta.
&ad flicta. Eo tempore mortuus est egidius poma¬
norum tranuꝰ. Si agrius filius eiꝰ in regnum eiꝰ
re sedit habitauitq insuessionis ciuitate ubi &.
sedem regni tenebat. Tunc hildericꝰ iex comoto
magno exercitu hostium. usq auricͥinis ciuita¬
de ꝑrer̃. terras quoq illas quoq uastauit. Ad oua

Expanded text:
vastantes terras illas, ipsamque urbem succendentes ceperunt. Nam antea Chunis fuerat disrupta atque afflicta. Eo tempore mortuus est Egidius dux Romanorum, tyrannus: et Syagrius filius ejus in regnum ejus resedit, habitavitque in Suessionis civitate, ubi et sedem regni tenebat. Tunc Childericus rex commoto magno exercitu hostium usque Aurelianis civitatem perrexit, terras quoque illas vastavit. Adoua
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: ⁊ille dix. Loquatur obseero seruus tuus
secirto tecum.Eilla ait. Loquere.Iui dixit.
Dñs m̃s chlodoueus rex francorũ misit me ad te.¬
⁊ uult te habe reginam ⁊ ecce anulus eiꝰ. ⁊ reliq̃
ornamenta sponsalia. Respexit ieto hostium ca¬
mere nõ uenit scicculum suum ⁊ molestius tedere
cepit. Illa uero solliette requisita ait. Iuis tulit
illci abscõdita ornam̃ta sponsalia. Acceproq anu¬
lo quem chlodoueus rex miserat ꝑ aurelicinũ
re posuit illum inte sauro auunculi sui. Et chlo¬

Expanded text:
meum?' Et ille dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus meum?' Et ille dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus secreto tecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus rex Francorum misit me ad te; vult te habere reginam, Ecce anolus eius et reliqua ornamenta sponsalia!' Respexit retro hostium camerae: non invenit saccolum suum et molestus coepit tristare. Illa vero sollicite requisita, ait: 'Quis tullitilla abscondita ornamenta sponsalia. Acceptoque annulo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurelianum reposuit illum in thesauro avunculi sui. Chlo