comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um hebetaret. Tũ ubi omĩs spes milites carthaginẽses afrosq ut oĩb rebus
nĩtutis oꝑe hannibal cũ hasdiumetũ ꝑfugisset accit̾q inde carthaginẽ sexto
ac .xxx. pͨ anno q̃ puer in ꝓfect̾ eint redisset fassus in curia est nõ płio mn
se cẽ. ẜ bello uictũ nec spe salutis alibi ꝙͣ i pace eẽ imperiunde. Saipio cõfestĩ
expugnatis a p̃sio ẜostr̃ castris durptis q cum ingẽti p̃da ad mare ac naues re
ad uticam accessisse admonendũ gͥ nudiq ce̾rore ꝑculsos carthagini int̾ misso
sesio rͫ cũ uictone nũtio octauiũ terrestri itine̾ duce segioẽs cairthagine uber ipẽ
ad̾ suam uerem noua sentuli classe ad iũcta ꝓfect̾ abutica portũ carchagĩs periit
haut pcul abenir cũ uelata infulis iamisq olee carthaginẽsiũ occũrit nanis.
Decẽ legati erant pͥncpes auitatis auctores hãmbalis missi ad pecendã pacem

Expanded text:
le hebetarent; tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses Afrosque, ut, omnibus rebus virtutis opere, Hannibal cum Hadrumetum refugisset, accitusque inde Carthaginem sexto ac tricesimo post anno quam puer inde profectus erat redisset, fassus in curia est non proelio modo se sed bello victum, nec spem salutis alibi quam in pace impetranda esse. Scipio confestim a proelio expugnatis hostium castris direptisque cum ingenti praeda ad mare ac naves redad Uticam accessisse. admovendum igitur undique terrorem perculsae Carthagini ratus, misso Laelio Romam cum uictoriae nuntio, Cn. Octauium terrestri itinere ducere legiones Carthaginem iubet: ipse ad suam ueterem noua Lentuli classe adiuncta profectus ab Utica portum Carthaginis petit. haud procul aberat cum uelata infulis ramisque oleae Carthaginiensium occurrit nauis. decem legati erant principes ciuitatis auctore Hannibale missi ad petendam pacem.
Abbreviated transcription (Latin):
am suam dantis int̾rursu stabiłe aciẽ fecit abste̾ruit q effuse ĩuehentẽ se hostẽ
pͥmo barbari segni ꝑmicte equos de instare ac ꝓpe turbati nouo gene urbe puc
postremo nõ pediti solum cedere s ne couitẽ quidem suscine̾ uoditis p̾sidio audentẽ
Iam signa qͦ legionũ appropĩqnabãt tũ uͦ masesuli nõ mͦ pͥmũ ĩpetũ s ne cõ¬
spectũ quidẽ signoꝵ atq armoꝵ tuseñt cãtũ tuc memoria pͥoꝵ cladium sen ẜsens
enor ualuit SIbi siphax dũ ob equitat hostiũ tñmis si pudore si ꝑiculo suo fugã
sistẽ posset equo ꝯmuit̾ icto effusus oppͥmit᷑ capit᷑q ut uisus setũ añ os masinisse
p̃bicurus spectaciulum ad seliũ ꝑtrahit᷑. Cura caput regni siphacis erat eaꝵ ĩgre¬

Expanded text:
as viam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse invehentem sese hostem, as viam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse invehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos, dein stare ac prope turbari novo genere pugnae, postremo non pediti solum cedere, sed ne equitem quidem sustinere peditis praesidio audentem. iam signa quoque legionum adpropinquabantdem signorum atque armorum tulerunt; tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror valuit. Ibi Syphax, dum obequitat hostium turmis, si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo graviter icto effusus opprimitur capiturque et vivus, laetum ante omnes Masinissae praebiturus spectaculum, ad Laelium pertrahitur. ca
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ minꝰ barbaro atq ĩpotẽti aĩo spẽ possẽt facẽ. Igͥ oĩb qui bello apti em̃t in nnũ
et ita uiris equisq habundabat ut subiecte oculis regni y mltos flores ãnos iuirs
centimonib didicert discͥbuit exatu aut minore ꝙͣ quẽ pͥus habuenit cet̾m̃ omĩ
ꝑpe nouo acq ĩcondito ire ad hostes ꝑgit. Et castris in ꝓpinquo posicis pͥmo pauc
oquites ex cuto speculantes ab scationib ꝓgrẽdi iñ uiculis sũmoti recuteͣ ad suos
iñ excursioes iniuicẽ fieri et cũ pussos indignatio accendet pbares sub are ꝙ unta¬
m̃tum ce̾taminũ equestriũ est. Cum aut uincentib spes aut pussis un aggregat
suos ita cũ paucis p̾sio accẽso cem utnq postremo equitatũ certamĩs studiũ effũ¬
dit ac dum sincẽ equestie p̃liũ crat multicudo masesulioꝵ ingẽti agmine sipha¬
ce emictẽte substinen uix potat. Deiñ ut pedes roman repentin p curmas in¬

Expanded text:
 minus barbaro atque inpotenti animo spiritus possent facere. igitur omnibus qui bello apti erant in unum et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires centurionibus didicerat, distribuit. exercitu haud minore quam quem prius habuerat, ceterum omni prope. novo atque incondito, ire ad hostes pergit. et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad suosinde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indignatio accenderet plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est cum aut uincentibus spes aut pulsis ira adgregat suos. ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit. ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum ingentia agmina Syphace emittente sustineri uix pot
Abbreviated transcription (Latin):
ponte supino ac tucela in locũ suꝑiorem mictebãt gruior ac pondere ip̃o libratior
suꝑne exonent ict̾ erat. S pectarie naues ac lema ipa nauigia q̃ sub cõstracis
põtiũ ꝑ ĩcualla excũrebũt pͥmo ipã ec alto imperu et magtudine rostratanĩ
obruebant᷑ dem̃ et ꝓpugnatonb qͦ ĩcõmode emĩt ꝯd̾ ꝑmixce cũ hostiũ nauib ĩhi¬
bere sepe cela cagebant meru ne ambiguo ietu suis maderẽt. Postremo asseres fereo
unco p̃fixi. Harpagones uocãt punicis nauib inia in romanas cepti. Quos
cum neq ipõs neq cathenas quib suspẽsi miciebant᷑ uicidẽ posser utq recio ĩhibi
xa erĩt senẽ aliã simł płium nauiũ trahi. hoc maxime modo saceniti quiłe om̃a¬

Expanded text:
pote supino iactu, tela in locum superiorem mittebant; grauior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoriae naues ac leuia alia nauigia, quae sub constratis pontium per interualla excurrebant, primo ipsae tantum impetu ac magnitudine rostratarum obruebantur; deinde propugnatoribus quoque incommodae erant quod permixtae cum hostium nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possent, ut quaeque retro xa erat, seriem etiam simul plurium navium trahi. hoc maxime modo lacerati prim
Abbreviated transcription (Latin):
decũrẽtis clasem in poͣtu simulaciũ et ipãm edentẽ naualis pugne ostendẽtẽ ãca
reꝵ maissa ut satis crederẽt aut illo duce atq excitu uĩci carthaginẽsẽ upłm aut
alio nullo posse ibereiar qͥd dii bñ uterrt tinicere et spei cõcep̃te qꝰ die illum

Expanded text:
decurrentes, classem in portu simulacrum et ipsam edentem naualis pugnae ostendit; tum circa decurrentes, classem in portu simulacrum et ipsam edentem naualis pugnae ostendit; tum circa rum incussa ut satis crederent aut illo duce atque exercitu vinci Carthaginiensem populum aut alio nullo posse, iuberentque, quod di bene verterent, traicere et spei conceptae quo die illum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuien uellet ea q̃ socs nefarie indõs hoiẽsq fcã eẽnt uissu aut uolucate .p. Scip¬
onis fcã eẽ legatos micterẽt messanã ibi se cũ cõsilio cogintuꝵ. locienses p̃ton
masset eẽ ꝓce̾to se hrẽ neo iussu neq uolutate. p̃. scipioĩs cot cã nefanda cõ¬
missa sed aud pseminio nimiũ anc sibi paꝵ creditũ aut natura ãlicũ quibu dam
eẽ ut magis peccan nosint ꝙͣ satis aĩ ad uidicanda pecc̃a habeãt ex.p̃. R. et
ꝑfecti ea qͦ que uulgnta ẜmonib erãt de cultu ac desidia impr̃s soluta discipli¬
naq militie cõꝑta orlis refẽrer romã uenientib his siracusas scipio res non
uerba ad purgandũ se p̃pamuit exctũ cem eo cõuenire classem expediri ussit
tãqͣ dimicandũ eo die cerm manq eẽt cũ carthaginẽsib. Eo die quo uenerũt ho¬
spinio comit acceptis postero die cerestrẽ naualeq excit nõ instruct domo sed hos

Expanded text:
queri uellent ea quae Locris nefarie in deos hominesque facta essent iussu aut uoluntate P. Scipionis facta esse, legatos mitterent Messanam; ibi semalint esse; pro certo se habere neque iussu neque voluntate P. Scipionis tot tam nefanda commissa, sed aut Pleminio nimium, sibi parum creditum, aut natura insitum quibusdam esse ut magis peccari nolint quam satis animi ad vindicanda peccata habeant. et praetori et ea quoque quae uolgata sermonibus erant de cultu ac desidia imperatoris solutaque disciplina militiae comperta oculis referrent Romam. uenientibus iis Syracusas Scipio res, non uerba ad purgandum sese parauit. exercitum omnem eo conuenire, classem expediri iussit, tamquam dimicandum eo die terra marique cum Carthaginiensibus esset. quo die uenerunt hospitio comiter acceptis, postero die terrestrem naualemque exercitum, non instructos modo sed hos
Abbreviated transcription (Latin):
ad scipionẽ dece̾nebat. Asta hãnbale ad cuendam ab exiniabili besso patͥamꝰ ꝑuo¬
cabat t̾na rõne in adusis reb cõscãtie enit reꝑandũ excitũ siphacẽq orndum
ne bello absistet cẽsebat. hec snia qr hasdrubal p̃sens brachmeq õs faciones bel¬
sum masebunt uicit. Inde diłctus in urbe agrioq haberi ceptus et ad siphacẽ sega¬
ti missi sũmaope et ip̃m reyantẽ bellum cum uxor iã nõ tãcũ satis pocẽtib ad aui

Expanded text:
li bello patriam reuocabat, tertia Romanae in aduersis rebus constantiae erat; reparandum exercitum Syphacemque hortandum ne bello absisteret censebat. haec sententia quia Hasdrubal praesens Barcinaeque omnes factionis bellum malebant uicit. inde dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparantem bellum cum uxor non iam ut ante blanditiis,
Abbreviated transcription (Latin):
piendos ꝑata euit micre uibent ad oppͥmendã stationẽ nauiũ ad uticã ĩ caute agẽ¬
tem forsitan et̃ naualia castin relicta cam seui p̃sidio opp̾ssuros. In hoc cõsiliũ maxi¬
me inclinãt legatos tam̃ ad hãnbalem mictendos cẽser quupe cdassi ut felicissiẽ
geranc̾ res par aliqua leuare utioe obsidionẽ carthaginẽ ip̃ãm qui tucat᷑. Neq im¬
peratorẽ aliũ ꝙ hãnibałe neq excitũ aliũ qm hãnibał suꝑeẽ. Deducte ergo poero

Expanded text:
ndos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem nauium ad Uticam incaute agentem; forsitan etiam naualia castra relicta cum leui praesidio oppressuros. in hoc consilium maxime inclinant; legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent: quippe classi ut felicissime geratur res, parte aliqua leuari Uticae obsidionem: Carthaginem ipsam qui tueatur neque imperatorem alium quam Hannibalem neque exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
te metu ꝑtĩ ui subicit. Carthagim quide erat ingens te̾ror et airũferẽcẽ arma sci¬
pionẽ oĩb finicionib motĩ ꝑ domitis ipãm carchaginẽ iepente adgressur crede¬
bant.Itaq er mur reficiebant᷑ ꝓpugnaclis q armabãt es ꝑ se quisq q̃ diuti¬
ne obsidiois collerĩda sũt ex agns nocĩa cõuehit. Rara m̃tio est pacis freꝙ̃ cior le

Expanded text:
 metu, partim vi subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumferentem arma Sci metu, partim vi subigit. Carthagini erat quidem ingens terror, et circumferentem arma Scipionem omnibus finitimis raptim perdomitis ipsam Carthaginem repente adgressurum credebant. itaque et muri reficiebantur propugnaculisque armabantur, et pro se quisque quae diutinae obsidionis
Abbreviated transcription (Latin):
xima ps agrestis romanũ equicatũ neq carchaginẽsis ex ip̃e nonus miles ma¬
sinissam recenti suꝑ cem incroria cernbile substiue. Nudata utͥnq cornib celti¬
beroꝵ acies stabat quib nec in fuga salus ulła ostendebat᷑ socis ignotis neq spe
uenie abscipione eit quẽ bñ mĩta de se er gẽte sua m̾cẽnaris armis in affacam
orpugnatũ uenissẽr.G. circ̃susis undiq hostib alii suo alios cadẽtos monebãt᷑¬
oĩb q in eus usis aliꝙͣtũ ad fugã cpr̃is siphar ex hasdnibal p̃ceperũt fatigatos ce¬
de duiti ꝙͣ pugna uictores nox oppsit. Postero die scipio leliũ inasinissãq cũ oĩ
rͦ et numidico equitatu expeditisq militũ ad ꝑseꝙͣdos siphacẽ acq hasdnbalem
mictit ip̃e cũ robore excit᷑ urbes cra que os carthaginẽsiu diciois erãt ꝑci supan¬

Expanded text:
xima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse novus miles, Maxima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse novus miles, Masinissam recenti super cetera victoria terribilem sustinuere. nudata utrimque cornibus Celtiberum acies stabat, quod nec in fuga salus ulla ostendebatur locis ignotis, neque spes veniae ab Scipione erat, quem bene meritum de se et gente sua mercennariis armis in Africam oppugnatum venissent. igitur circumfusis undique hostibus alii super alios cadentes obst in eos uersis aliquantum ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt. fatigatos caede diutius quam pugna uictores nox oppressit. postero die Scipio Laelium Masinissamque cum omni Romano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persequendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum robore exercitus urbes circa, quae o
Abbreviated transcription (Latin):
mulo qͣtuor feͬme milia distãce ab custus regiis cõsedit p̾ero die cũ equitatu in
magnos ica uocat cãpos subiectos ei rumuso de gͦssu succedendo ad scationes ho¬
stium lacessendoq leuib pliis diẽ assup̃ sit et ꝑ mnseys biduũ cumltuosis hinc
acis ilłic exau̾isionib inuicẽ ncħ dictu satis dignũ feceruit qrͣto die in aciẽ ut̾na
descensum est. Roman yo pͥncipes hastuꝵ pͥma signa in subsidiis cͥanos cõsci¬
cuit eqͥtatũ itasicũ ab dextro ab̃ seuo cormi numidas masinissãq opposuis. Siphaꝵ
ẜasdrubalo numdicis adusus iralicũ equitatũ aichaginẽsib cõtra masimissam
facitis cestibos mõd̾iã atiem in adusa signa segionũ accipero: Ita instnicti cõciitũt pri¬
mo impetu simł utraq coruua et nuumide er carchaginẽses pulsi nãq numide ma¬

Expanded text:
mulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in mulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos—ita uocant—campos subiectos ei tumulo degressus, succedendo ad stationes hostium lacessendoque leuibus proeliis diem absumpsit. et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in uicem nihil dictu satis dignum fecerunt: quarto die in aciem utrimque descensum est. Romanus principes post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit: equitatum Italicum ab dextro cornu, ab laeuo Numidas Masinissamque opposuit. Syphax Hasdrubalque Numidis aduersus Italicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinislocatis Celtiberos in- mediam aciem adversus signa legionum accepere. ita instructi concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, ma
Abbreviated transcription (Latin):
Spem qͦ oportune obsata affenebut segati q̃tuo milia cestiboꝵ carra urbe noĩe¬
ob̃bam ab cõquisitonb ssus cõducta hispanie egregie uiuẽtutis sibi occũrisse et
hasdrubalem ꝓpe diem affore cum manu haut quaꝙͣ cõcep̃neda .s. nõ benigne
mͦ segatis respondic s ostendit eciã młtitudinẽ agstiũ numidaꝵ quib ꝑ eosdẽ
dies arma equosq dedisser ec oẽm uiuẽtutẽ affirmat excitur ex regno exire in¬
cendio nõ p̃sio cłandem acceptam eũ bello inferiorem ẽẽ qui armis uĩcat᷑. hec le¬
guas respõsa. Et post dies paucos reu̾sus hasdrubal et siphax copias unxerũt
I̾s oĩs excit fuit .xxx. fẽme milia armatoꝵ. Sciꝑionẽ ei uelud iã debeslato ꝙ ad
siphacẽ carthaginẽsesq atrinet utice oppuguande intẽcum iãq machinas admo¬
uentem muns aducic fama redincegrati belli modicieꝙ p̃sidiis ad spem̃ mͦ obsi¬
dionis cerra manq resictis ip̃e cum robore exat᷑ ur ad hostes ꝑgit. Primo in tu¬

Expanded text:
uor milia Celtiberorum circa urbem nomiObbam, ab conquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuventutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem adfore cum manu haudquaquam contemnenda. igitur non benigne modo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum quibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et omnem iuuentutem adfirmat ex regno exciturum: scire incendio non proelio cladem acceptam; eum bello inferiorem esse qui armis uincatur. haec legatis responsa, et post dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. is omnis exercitus fuit triginta ferme milium armatorum. Scipionem, uelut iam debellato quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae intentum iamque machinas admouentem muris auertit fama redintegrati belli; modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum robore exercitus ire ad hostes pergit. primo in tu
Abbreviated transcription (Latin):
manlius torquat᷑ dicintor in ꝗntũ ãnũ uouisser si eod̾ẽ scrtu rẽs.p̃. scarer. Et no¬
uas regiones excicobat in aĩs hoium ꝓdigia ex plib locis nũtiata. Aux in capicolio
corui nõ laceuisse tãtũ rostris creditis ẜ enia edisse mures antii coronã auiram ar¬
rosere. Eusti capuã d̾m agñi socustar ius uigens ita ut uñ aduenissẽt paꝵ cõ¬
staret cõpleuit. Saileus reace cum ꝗnq pedib nat̃. Agnanie sparsi pͥmũ iqnes
in celo de in fax ingens arsit frusmone arcus solem cenuilimea amplex est cirrulu
dem uom maior solis orb extimset inclusit. Arpini cerm campestri in agro in ĩgẽt
snu cõsẽdit Cõsulum alci pͥmã hostiã ĩmolanti cap̃ iocinens defuit. Si ꝓdigia
maienb hostiis xcunta edicn acollegio põcificu dei quib sacrificaret. his tr̃̃sac

Expanded text:
Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam edisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constarin caelo, dein fax ingens arsit; frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti caput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei quibus sacrificaretur. his transac
Abbreviated transcription (Latin):
mã petient eoq os̃ qui super̃t uestigia ducis seꝙ̃ces se cõtulem̃t. Meru deiñ
ne dede̾t᷑ sapioni urbe excessit. Mox eodẽ patẽtib portis y accepti ne quicꝙͣ ho¬
stiłe qr uosũtate cõcesserãt in dedicionẽ frum. Due subin urbes capte direpteq¬
Ca p̃da er q̃ castns excẽsis et ex igne inpta erit milit cocessa est. Si phax ocro
miliũ ferme inde spatio loco cõmunito cõsedie. hasdrbal carchaginẽ cõtendit
ne quid ꝑmetũ ex recẽti clade mollius cõsuleret᷑ qͦ tant᷑ pͥmo t̾rore stat᷑ ut omi¬
ssa ucica carthaginẽ ard̾ent oxcẽplo scipionẽ opp̃ssuꝵ. Senatũ itaq ut suffect᷑

Expanded text:
mam petierat, eoque omnes qui supererant vestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde mam petierat, eoque omnes qui supererant vestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde ne dederetur Scipioni urbe excessit. mox eodem patentibus portis Romani accepti, nec quicquam hostile, quia voluntate concesserant in dicionem, factum. duea praeda et quae castris incensis ex igne rapta erat militi concessa est. Syphax octo milium ferme inde spatio loco munito consedit; Hasdrubal Carthaginem contendit, ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur. quo tantus primo terror est adlatus ut omissa Utica Carthaginem crederent extemplo Scipionem obs
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i sua spõte incendiũ ortũ ex clamor int̾ cedem ex uulnem sublat᷑ ac ex arpidati¬
one noctarua ẽẽt cõfusus fesus iuĩ uen adimebat. G ꝓ se quisq ĩ ermes ut
quib nich hossise suspectũ eẽc oĩb poras q̃ cuiq ꝓximũ euit ea mͦ q̃ restĩguẽ¬
do igni foiẽt poͣtãces in agm̃ romanũ niebat. Quib cesis oĩb p̃t̾ ꝙͣ hoscia ho
dio ⁊̃ nequis ñti effugeret ex tẽpło scipione eleta uc in tali cumltu potãs ĩ uadic
ignib o in ꝓxima cecta cõiects effusa flama pͥmo uelud spa̾so płib locs relu¬
xit dem ꝑ cõtina ẜpens uno repẽte oiã incendio hausit. Ambusa hoiẽs iumĩtaq
frda pͥmũ fuga de in struge obruebant itinera portar. Quos nõ opp̃ssenit ignis
oiã imp̃r uulcano sacrata mcendit. hasdrabal ex fuga cũ paucis affroꝵ urbẽ ꝓxi¬

Expanded text:
ipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatiipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatione nocturna esset confusis sensum ueri adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat, ea modo quae restinguendo igni forent iam ne quis nuntius refugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultuportas invadit; ignibusque in proxima tecta coniectis, effusa flamma primo velut sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. ambusti homines iumentaque foeda primum fuga, dein strage obruebant itinera portarum. quos non oppresserat ignis omnia imperator Volcano sacrata incendit. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proxi
Abbreviated transcription (Latin):
racũ diligen expscant cun et se ha sdiuibaso puncaq castita aggressur. Ce m̃ no
añ ceptuꝵ qm ignem in regiis castris cõspexissẽt̃ neq ea ies monita dui est. Nã
cocis se passim dissipauit aistrs et crepidatio quidẽ ꝙͣta necesse eẽt in nocturno
effuso tam lace incendio orta est.Cetm fortuitũ nõ hostilem ac bellicũ ignem iti
ẽẽ sĩ aͬmis ad restingendũ incendiũ effusi in armatos uicide̾ hostes maxie
numidas ab masmissa notitia regioꝵ castroꝵ ad exit itineꝵ idoneis locis disposi
cos in ipĩs cubiculis semisõpnos hausit flama. Multi in p̃cipiti faga ruentes
suꝑ alii alios in angustiis portaꝵ obcriti sũt. Relucẽtẽ flamã p̃mo iugiles carch¬
gmẽsuĩ deiñ excinti alii nocturno cumłtu cũ cõspexissẽt ab eodẽ c̾rore credere

Expanded text:
tantum diligentia expleant curaque: se Hasdrubalem Punicaque castra adgressurum; ceterum non tantum diligentia expleant curaque: se Hasdrubalem Punicaque castra adgressurum; ceterum non ante coepturum quam ignem in regiis castris conspexisset. neque ea res morata diu est; nam continua amplexus totis se passim dissipauit castris. et trepidatio quidem quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio orta est; ceterum fortuitum non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime Numidas ab Masinissa notitia regiorum castrorum ad exitus itinerum idoneis locis dispositos. multos in ipsis cubilibus semisomnos hausit flamma; multi in praecipiti fuga ruentes super alios alii in angustiis portarum obtriti sunt. relucentem flammam primo uigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu cum conspexissent, ab eodem errore credere et
Abbreviated transcription (Latin):
bat in altius rei cum̃ cõu̾cet᷑ hosciũ aĩos simł neqͣ cum ip̃e ad siphacẽ hasdrubasemꝙ.
ꝓfect᷑ eẽt emptio ex urbe er impet᷑ in castrra sua relicta cum leui p̃sidio fiet. his
r̃imncis aduocatoq cõsilio et dicẽ exploratorib uissis q̃ cõꝑta afferet masinissaq
cui oiã hosciũ nota orũt. Postremo ipẽ quid uararet in ꝓximã noctẽ ꝓponit tub̾uis
er ediac ut nͥ p̃tono dimisso signa cõtinuisset ex templo educe̾ns castris segioes
Itauc imꝑauerat signa sub oocasum solis effem sũt cepra. Ad pͥmã ferme iu¬
giliam agm̃ explicauerũt media nocte septẽ eĩ milia itinĩs erat modico giidu
ad castra hostiũ ꝑuẽtum esc. Ibi scipio paͬtem copiaꝵ lelio masiissam q ac
numidas attubuit er aastra siphacis inuade̾ ignesq collige̾ ubet singlos dein
seꝑatũ lelum ac masinissam deducros obcestatur uit ꝙͣ cũ nox ꝓuidẽtio adimat

Expanded text:
alterius rei curam conuerteret hostium animos, simul ne qua, cum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relicta cum leui praesidio fieret. his praeparatis aduocatoque consilio et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse quid pararet in proximam noctem proponit; tribunis edicit ut ubi praetorio dimisso signa concinuissent extemplo educerent castris legiones. ita ut imperauerat signa sub occasum solis efferri sunt coepta; ad primam ferme uigiliam agmen explicauerunt; media nocte—septem enim milia itineris erant—modico gradu ad castra hostium peruentum est. ibi Scipio partem copiarum Laelio Masinissamque ac Numidas attribuit et castra Syphacis inuadere ignesque conicere iubet. singulos deinde separatim Laelium ac Masinissam seductos obtestatur ut quantum nox prouidentiae adimat
Abbreviated transcription (Latin):
gato impio gassiã ꝓuĩtiam obtinẽ cum segionib ħis ꝯd̾ .p̃. scnboni y̾ore annio hudui¬
cum duab legionib que sub lucretio spuio fuem̃t quĩtillus uarius est sortic̾ ec
sucrecio progãtũ imꝑium ut genua oppidũ amagone pene dirutũ ex edificaret. p̃. sci¬
pioni nõ tpñs s rei gerende finẽ donee debellarũ in affrica foret ꝓrogatũ impium ẽ
decretũq uc siplicacio fieret ꝙ si is in affricã ꝓ iũtiã timecisset ur ea res salutoĩs

Expanded text:
obtinere cum legionibus iis quas <L.> Scribonius priore anno habuicum duabus legionibus—sub Sp. Lucretio eae fuerant—Quinctilius Uarus est sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
ĩualluo habicabãt. hec relata scipioni spe fecem̃t castra hostiũ ꝑ accasionẽ ĩcẽdi
Cum segatis qͥs mictẽt ad siphacẽ ausonũ soco pͥmos ordines specrate ui̾tutis atq
rent stacionũ uigiłiaꝵq nate an inc̾ d̾ui oportuno res insidiandi eẽnt et int̾ crebra
cossoquia ałii atq asii de ind̾usta quo płib oĩa nota ẽẽne mictebant᷑. Sũ sepĩ agita¬
ta res artioiẽ pẽm pacis in dies et siphaci er carthaginẽsib ꝑ eũ facẽt legati y
uisendi er sapio ad cõꝑanda ea q̃ in iẽ erãt cp̃s huit et m̃tione ac spe pacis negligẽ¬
tia ut fic apud penos numidasq orta cauendi neꝯd hostise intim paceret᷑ cãdem
resatum respõsum quibusdam qr aĩs cupe roman pacẽ iudebut᷑ iniquis ꝑ occrsionẽ
adiectieo ꝑ oportune cupienti colsere inducias scipioĩ cã p̃buere ac nũtii regis cum

Expanded text:
etiam vallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi. etiam vallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi. cum legatis quos mitteret ad Syphacem calonum loco primos primes ordines spectatae virtutis atque rent stationum vigiliarumque, nocte an interdiu opportuniores insidianti essent; et inter crebra conloquia alii atque alii de industria, quo pluribus omnia nota essent, mittebantur. cum saepius agitata res certiorem spem pacis in dies et Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceret, legati Romani visendi et Scipio ad conparanda ea quae in rem erant tempus habuit. et ex mentione ac spe pacis neglegentia, ut fit, apud Poenos Numidamque orta cavendi ne quid hostile interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere Romanus pacem videbatur, iniquis per occasionem adiectis, quae peropportune cupienti tollere indutias Scipioni causam praebuere. ac nuntio regis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
balis eiat carthagineses deduxant naues cdassem patam instnictãq ad cõmeatus
intdipiendos habelut.Int̾ hec ne sipłuas quidẽ recõcibiandi carã ex aĩo miẜat si fo̾¬
ce ia sats amoris in uxore ex mlta copia cepisser absiphace mag̃ raas corcha¬
desicuꝵ afferebat᷑. hec ꝑ nũtios mag̃ equide̾ acta cirdidim et ita pãs maior aucto¬
res sũc ꝙͣ ip̃m siphacẽ ut antias ualenus ydit in castia romana ad colloquiũ ue¬
nisse. Pͥmo eas coditionis impr̃ nrm iux aurib admisit poea ut cã ꝓbobilis sui
cõmeandi foret in castra hosciũ moslius oadem illa abnuere ac spẽ fucere sepĩ ultro
citioq agitantib rem cõuẽtiuũ. hibnacusa carthaginẽsiũ cõgesta temẽ ex agns
macia ex hedificatu signea fr̃me coca enãt. Niumde p̾cipue harãdine textis scoreaq
pãs maxima tectis passim nullo ordine. quidã ut siñ imꝑio occupatis socis exͣ forsam

Expanded text:
balis erant; Carthaginienses deduxerant naves, classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthadesciturum adferebatur. —haec per nuntios acta magis equidem crediderim—et ita pars maior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo eas condiciones imperator Romanus uix auribus commeandi foret in castra hostium, mollius eadem ilia abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conventuram. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exaedificata, lignea ferme tota erant. Numidae praecipue harundine textis storeaque pars maxima tectis passim nullo ordine, quidam, ut sine imperio occupatis locis, extra fossam
Abbreviated transcription (Latin):
duxit et in sicilia ueteres nfecre. huie classi põponi pons anni p̃tor ꝓrogato spio
ũposit̾ nouos milites ex icalia ad̾uetos in naues ĩ posuit. Barẽ nauiũ nũm. cñ. ocra¬
uio p̃tori itẽ pͥons anni cõpari iure impii ad tuendã sardinue oram patres decreuent
senculus p̃tor duo milia militũ edere in naues uissus et italie oru qr mce̾tũ emt
oͦ missun classem carthaginẽses forẽt uidebims aũt quicꝗd nudacũ p̾sidiis eẽt petitin
eẽ mario p̃tor pͥons an̾ni cum condem nauib cuenda data est xxx milia in ea¬

Expanded text:
eres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum dare in naues iussus. et Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum
Abbreviated transcription (Latin):
esbace in britus clam peria cosa deuicta cõsentia et naudosia et ignobiles alie ciui¬
tatrs uolũtate in dedicionẽ uener̃t. Et cũ comitioꝵ iã appeteret tp̃s corneliũ pati
Inde p̃cona comitia ħica areati. p̃. cornelius sentulus. s. quĩtisius uarnis. p̃. ełiꝰ
cũ eoꝵ suffecti.ti. uetun᷑ phyło fłam̃ maruałis in socũ emiłi regilli qui p̾ore an¬
no mortuus eiat creat̾ in auguntusq in.m̃. põponii mathoĩs locũ. Creati et
x. iuiri.mͥ. auelius coctha augur.tĩ. sempni gnichus ad modum adolesces
ꝙ tum ꝑ enutũ in madatis sacerdotiis erat. Quadnge auree eo ãno in capito¬
sio posite ab edilib cur̃.c̃. siuio ⁊ mͦ. ẜ ulio gemino er lũdi rͥ biduũ ĩ staunit

Expanded text:
entia et Pandosia et ignobiles aliae ciuitates uoluntate in dicionem uenerunt. et cum comitiorum iam appeteret tempus, Cornelium potius inde praetoria comitia habita. creati P. Cornelius Lentulus P. Quinctilius Uarus P. Aelius cum eorum suffecti: Ti. Ueturius Philo flamen Martialis in locum M. Aemili Regilli , qui priore anno mortuus erat, creatus inauguratusque; in M. Pomponi Mathonis auguris etecemvir M. Aurelius Cotta, augur Ti. Sempronius Gracchus admodum adulescens, quod tum perrarum in mandandis sacerdotiis erat. quadrigae aureae eo anno in Capitolio positae ab aedilibus curulibus C. Livio et M. Servilio Gemino, et ludi Romani biduum instaurat
Abbreviated transcription (Latin):
erat cum de re.p. belloq et ꝓuĩtiis ad senatũ retulisser cen¬
suerũt patres ut cõsũles it̾ se cõpararẽt sortirent᷑ nenter
bructios adu̾sus hãmbalem ut etrimam ac liguriam ꝓuĩ¬
tiam haberet. Cui brutii euenisser / excitũ .a.p̃. sempnio
stare instructior cuiis habebat᷑ cõiestis oĩb huanis a natura fortunaq bonis no¬
bilis idem ac diues enit forma uinbq corporis excellebat facundissim habebat᷑
seu cã orandi seu isenatu ad ppl̃m suadendi as dissuadendi loc̃ eẽt uires põtifici

Expanded text:
erat—cum de re publica belloque et provinciis ad senatum rettulissent, censuerunt patres ut consules inter se compararent sortirenturve uter Bruttios adversus Hannibalem, uter Etruriam ac Ligures provinciam haberet; cui Bruttii evenissent exercitum a P. Sempronio state instructior civis habebatur, congestis omnibus humanis ab natura fortunaque bonis. nobilis idem ac dives erat; forma viribusque corporis excellebat; facundissimus habebatur seu causa oranda, seu in senatu et apud populum suadendi ac dissuadendi locus esset; iuris pontificii
Abbreviated transcription (Latin):
git. Familie aliquot cum mappalib pecoribq uix auri pannia illis est ꝓsecuti suc
regem. Cerã messulioꝵ multicudo indicionẽ siphacis cocessit. Queͣ ceꝑãt exules
moncẽ herbidus aquosusq esc er quia pecor Gon alendo erat hoĩimqͦ carne ac
sacte uescenciũ habunde sufficiebat alim̃tis. Inde nocturnis pͥmo ac fartiius ĩcur¬
sionib deiñ aꝑto lacrocinio infesca oiã cica ẽẽ maxime uirs carchaginẽsis ager
qr ex plus de qua int̾ numidas er satrociniũ cuti euat iãq adeo licenter eludeb̾ant

Expanded text:
git. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt git. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt regem: cetera Maesuliorum multitudo in dicionem Syphacis concessit. quem ceperant exsules montem herbidus aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; maxime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inter Numidas et latrocinium tut
Abbreviated transcription (Latin):
eum in hispania rare int̾ hoĩes uͬcutũ specim̃ dedisse sociis pant hostibq ee sipbu¬
cem et car chaginẽses n onentẽ illũ iguẽ opp̃ssisset̃. Ingenti mox se cũ ia nullam
moram fẽter arsuros ad hue tenems et fingiles uires ei ẽẽ uix dum coalescerent
fouencis regnũ in stando stimulandoq ꝑuĩcit᷑ uc exccũ ad fines messulioꝵ admoue¬
at acq in agro de quo sepe cum gala nõ uerbis mͦ d̾isceptatũ s et̃ armis certa
sit acie dimicatuꝵ: Si impar meru agr cedat᷑ in mediũ regnũ eũdum aut siñ
certamine cõcessuros indicionẽ eiꝰ messulios aue neqͣꝙͣ pares fucuros armis. his
uocib incirat᷑ siphax masimisse bellum infert et pͥmo ce̾ramine messulios fũdit
fugatq. Massimissa cum paucis equicib ex acie in mõtem bellũ incole uacanc ꝓfu¬

Expanded text:
eum in Hispania rarae inter homines uirtutis specimen dedisse sociis pariter hostibusque; et Syphaeum in Hispania rarae inter homines uirtutis specimen dedisse sociis pariter hostibusque; et Syphacem et Carthaginienses nisi orientem illum ignem oppressissent ingenti mox incendio cum iam nullam opem ferre possent arsuros; adhuc teneras et fragiles uires eius esse uixdum coalescens fouentis regnum. instando stimulandoque peruincit ut exercitum ad fines Maesuliorum admoueat atque in agro de quo saepe cum Gala non uerbis modo disceptatum sed etiam armis certatsit, acie dimicaturum: sin per metum agro cedatur, in medium regni eundum. aut sine certamine concessuros in dicionem eius Maesulios aut nequaquam pares futuros armis. his uocibus incitatus Syphax Masinissae bellum infert. et primo certamine Maesulios fundit fugatque; Masinissa cum paucis equitibus ex acie in montem—Bellum incolae uocant—perfu
Abbreviated transcription (Latin):
dimicatioẽ cẽnebat opcimã int᷑ cum fiẽ pactuele gium recõaliare missis qui
et puero spem facẽnt si in fid̾em masimisse se se ꝑmisisser futuꝵ eũ in eodẽ
honore quo a ꝑd gala oezaclos ꝯdã fuisser et qui mazetulło p̃ter ĩpunicatẽ suam
oĩa cum fide restitui spondec̃ ambo p̃ obtantis exilio modicamm domi fortunã oĩane
id̾ fieret carthaginẽsib de indust̾a agentib ad se ꝑduxie. hasdrabal tum forte
cum hec gerebant᷑ apd̾ siphacem eiat qui numide ant sane mustũ ad se ꝑtinẽ aredet
uctũ penes seuchimazeman masiuissam reguũ messulioꝵ eẽt falli eũ magnopere ait
si massinissam eisdem cõceptũ fore quib pacrẽ galã auc patraũ ci cezadem credat
mlc̃o maiorem indosem in eo animi ingeniiq eẽ ꝙͣ in usso gẽtis eᵈ usꝙ̃ fuisser. Sepe

Expanded text:
dimicationem cernebat, optimum ratus cum fratre patruele gratiam reconciliare, missis qui dimicationem cernebat, optimum ratus cum fratre patruele gratiam reconciliare, missis qui et puero spem facerent, si in fidem Masinissae sese permisisset, futurum eum in eodem honore quo apud Galam Oezalces quondam fuisset, et Mazaetullo praeter inpunitatem sua omnia cum fide restitui sponderent, ambo praeoptantes exsilio modicam domi fortunam, omnia, ne id feret, Carthaginiensibus de industria agentibus, ad sese perduxit. Hasdrubal tum forte, cum haec gerebantur, apud Syphacem erat; qui Numidae, haud sane multum ad se pertinere credenti utrum penes Lacumazen an Masinissam regnum Maesuliorum esset, falli eum magno opere ait si Masinissam eisdem contentum fore quibus patrem Galam aut patruum eius Oezalcem credat: multo maiorem indolem in eo animi ingeniique esse quam in ullo gentis eius unquam fuisset; saepe
Abbreviated transcription (Latin):
dentes se recipit ałios uim pantes occidit pars maxima cũ ip̃o puero int̾ tumł¬
tum ad siphacẽ qͦ pͥmũ intendãt iter ꝑuenetũt. Fama huiscemoĩ rei in pͥncipio¬
reꝵ ꝓspere agm̃ ad masinissã nim̃daꝵ affluebat̾q undiq ex agns uicsq ue¬
ceres misites guse ĩuitabatq uiuenẽ ad recuꝑandũ patnũ regnũ. Numõ mili¬
tum aliꝙͣcũ mazetullus suꝑabat.⁊ lã et ipẽ eũ excitũ quo capusam uicenit et
ex receptis poͣ cedẽ regis aliquot habebat ec puer leuchimazes a siphace auxilia
ingẽtia adduxat qndetĩ milia peditũ mazetusso .cc. miłia equitũ erãt. Quib
cum masimissa neqͣꝙ̃ tm̃ pedicũ equitũ ne habente acie cõflixit. Uic̃ tam̃ et
cũ tutore et exigua mezesusioꝵ manu in caͣchaginẽsẽ agnĩ ꝑfugit. Ita recupe¬
rato regno patno masinissa qr sibi ad usus siphacẽ haud paulo maiorẽ restare

Expanded text:
dentes se recipit, alios uim parantes occidit; pars maxima cum ipso puero inter tumudentes se recipit, alios uim parantes occidit; pars maxima cum ipso puero inter tumultum ad Syphacem quo primum intenderant iter peruenerunt. fama huius mo undique ex agris vicisque veteres milites Galae et incitabant iuvenem ad reciperandum paternum regnum. numero militum aliquantum Mazaetullus superabat; nam et ipse eum exercitum quo Capussam vicerat et ex receptis post caedem regis aliquot habebat, et puer Lacumazes ab Syphace auxilia ingentia adduxerat. quindecim milia peditum Mazaetullo, decem milia equitum erant, quibus cum Masinissa nequaquam tantum peditum equitumve habente acie conflixit. vicit tamen ecum tutore et exigua Masaesuliorum manu in Carthaginiensem agrum perfugit. ita recuperato regno paterno Masinissa, quia sibi adversus Syphacem haud paulo maiorem restare
Abbreviated transcription (Latin):
ezan regi nupta fuerat matͥmonio sibi iũgit spe carthaginiensium societatis ec
cum siphace hospitiũ uetustum segatis missis renouat oĩa ea auxilia p̃parns
ad u̾sus masiissam. Et masmissa audita morte patrui de in nece frĩs patruelis
ex hispania in mairitaniã uga ea cẽpestate rex mauroꝵ erat cinecit. As eo suꝑ¬
plex in finiis p̃ãb auxiliũ itini ꝙͣ bello nõ potat qͣtuor milia mauroꝵ ĩpetrauit
Cum his p̃misso nũtio ad pat̾nos suosq amucos cum ad fines regni ꝑueniss
quĩgẽti fẽme numide ad eum cõuenerũt. G. mauris iñ sic̃ cõuenerat retio ad
derer cõuenire ratus agendo ac mosiendo uires qͦ ad agendũ aliquid cõiectuꝵ
ꝑficiscenti ad siphacẽ leuchim aze regulo ad chapsum occu̾nt. Erepidũ agm̃
cum in urbe refugisset urbẽ crãsinissa pͥmo impetu capit. Ex regiis alios tra¬

Expanded text:
Oezalci regi nupta fuerat, matrimonio sibi iungit spe Carthaginiensium societatis, et Oezalci regi nupta fuerat, matrimonio sibi iungit spe Carthaginiensium societatis, et cum Syphace hospitium uetustum legatis missis renouat, omnia ea auxilia praeparans aduersus Masinissam. et Masinissa audita morte patrui, dein nece fratris patruelis, ex Hispania in Mauretaniam—Baga ea tempestate rex Maurorum erat—traiecit. ab eo supplex infimis precibus auxilium itineri, quoniam bello non poterat, quattuor milia Maurorum impetrauit. cum iis praemisso nuntio ad paternos suosque amicos cum ad fines regni peruenisset, quingenti ferme Numidae ad eum conuenerunt. igitur Mauris inde sicut conuenerat retro ad deret, ratus agendo ac moliendo uires quoque ad agendum aliquid conlecturum, proficiscenti ad Syphacem Lacumazae regulo ad Thapsum occurrit. trepidum agmen cum in urbem refugisset, urbem Masinissa primo impetu capit et ex regiis alios tra
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it hic płimũq rẽ romanã uiuent oꝑe p̃ciũ uidet̾ excede̾ paulũ ad ena̾randũ qm̃ ua¬
ria forcuna usus sit in amictendo recupandoq pac̾no reguo militant ꝓ carcha¬
ginẽsib. In hspania pat̾ ei mont᷑ gale nom̃ erat regnũ ad frem regis oe zacẽ
tuo maior ex duob filiis eiꝰ capusa puero ad modũ alcõ pat̾nũ impiũ accepit. Ce¬
tm̃ cum mag̃ uire gẽtis ꝙͣ aucrontatis int̃ suos aut uinb optinẽt reguũ exticit
quidam mazetussus noĩe nõ alien sangiine regib familie semꝑ inimice ac de
impeno uana Fortuna cum ħis qui tũ obtinebant certãtis. Is cõcitatis pplanb
apd quos inuidia regũ magne auctontatis erat castris pałam positis descendeᷤ
u aciem ac dimicaue de iegno cepit. In eo plio capussa cum młas ynapum
ceadit. Gens iesustoꝵ oĩs indictionẽ imꝑiumq mazetulli cõcessit regio tam̃
regem appellat. Carthaginẽsẽ nobile feminã sorons filiã hãnbalis q̃ ꝓximo

Expanded text:
fuerit plurimumque rem Romanam iuverit, operae pretium videtur excedere paulum ad enarrandum quam varia fortuna usus sit in amittendo recuperandoque paterno regno. militanti pro Carthaginiensibus in Hispania pater ei moritur; Galae nomen erat. regnum ad fratrem regis Oezalcem tuo maior ex duobus filiis eius Capussa, puero admodum altero, paternum imperium accepit. ceterum cum magis iure gentis quam auctoritate inter suos aut viribus obtus nomine, non alienus sanguine regibus, familiae semper inimicae ac de imperio uaria fortuna cum iis qui tum obtinebant certantis. is concitatis popularibus, apud quos inuidia regum magnae auctoritatis erat, castris palam positis descendere regem in aciem ac dimicare de regno coegit. in eo proelio Capussa cum multis principum cecidit. gens Maesuliorum omnis in dicionem imperiumque Mazaetulli concessit; regio tamen regem appellat. Carthaginiensem nobilem feminam, sororis filiam Hannibalis, quae proxime
Abbreviated transcription (Latin):
ge nom̃. Deuñ.M. liuius in erariũ uenit p̃t menã crbum q̃ se neq cõdẽpnasset n¬
cõdep̃natũ aut cõsusem aut censorem fecisset. pp̾.rꝰ. oẽm .iiii. et .xl. tib erarios
deresiquit ꝙ er ĩnocentẽ se cõdep̃nasset᷑ ex cõdepnacũ cõsulem ec cẽsorem fecisset᷑
neq inficiari possẽt aut iudicio simł aut comitiis his ab se pecratũ eẽ . iiii. es. xxx
claudium noiãtum se in̾ eianos fuisse relictuꝵ prauũ certam̃ notaꝵ int̾ cẽsores
casagatio ur cõstãtie ppͥ cẽsona et grauitace tprm illoꝵ dig̃ in ĩuidia cẽsores cĩ

Expanded text:
gae nomen. deinde M. Liuius in aerarium uenit; praeter Maeciam tribum, quae se neque gae nomen. deinde M. Liuius in aerarium uenit; praeter Maeciam tribum, quae se neque condemnondemnassent et condemnatum consulem et censorem fecissent, neque infitiari possent aut iudicio semel aut comitiis bis ab se peccatum esse: inter quattuorClaudium nominatim se inter aerarios fuisse relicturum. pravum certamen notarum inter censores; castigatio inconstantiae populi censoria et gravitate temporum ill
Abbreviated transcription (Latin):
rũt ut ꝙ̃tum nuo militũ ꝙͣtũ pecunia ualerut in publicis cabulis monu
extaret̃. Qquitũ deũi census agi cept̾ est er ambo forte censores equũ publien
habebant. Cum ad tubum posliam uentũ est in qua.m. liuiii nom̃ enit et p̃ro aĩcta¬
retur cicare ip̃m cẽsorem cita in quic nero. m̃. liuium ec suie ẽx residua et uerẽ simł¬
rate suie uitentiua iactatioẽ senitatis infłat̾.mĩ.lini quia ppͥ uidicio ẽẽt dap̃nat̃
equũ uendere uissic. Item.m. liuius cum ad crbũ na̾niensem ec nom̃ college uẽtũ
est uende equũ.c̃. clandiũ iussit duaꝵ reꝵ caũa uni qd falsum adu̾sus se cescimo¬
nũ dixisset alt̾ius ꝙ nõ fincem fid̾e in gram redisset neq fedũ ce̾̃tam̃ inquinã¬
di famã alt̾ius cũ suie fame dap̃no fam̃ est exitu cẽsuere. Cum in seges uinisset
.c. claudius et meniniũ excsisset int̾ noia eoꝵ qͦs erarios relinquebãt dedit colle¬

Expanded text:
runt ut quantum numero militum, quantum pecunia ualerent in publicis tabulis monumenta exstarent. equitum deinde census agi coeptus est; et ambo forte censores equum publicum habebant. cum ad tribum Polliam uentum esset in qua M. Liui nomen erat, et praeco cunctaretur citare ipsum censorem, 'cita' inquit Nero ' M. Liuium '; et siue ex residua uetere simultate siue intempestiua iactatione seueritatis inflatus M. Liuium quia populi iudicio esset damnatus equum uendere iussit. item M. Liuius cum ad tribum Arniensem et nomen collegae uentum est, uendere equum C. Claudium iussit duarum rerum causa, unifide secum in gratiam redisset. aeque foedum certamen inquinandi famam alterius cum suae famae damno factum est exitu censurae. cum in leges iurasset C. Claudius et in aerarium escendisset, inter nomina eorum quos aerarios relinquebat dedit colle
Abbreviated transcription (Latin):
Dum hec os diu̾sis regiorib agũt censores int̾m.xͦ.m. siuuĩ ⁊c̃. cdandino senatũ
recitauenĩt. Pnceps itm dełetus.Q. fabuis maximꝰ᷑. nocas septẽ nemo tñ qͥ
sella cunili sedisset. Sarta tecta acrit̾ et cũ sũma fide excenĩt miã e foro bonano¬
er ad uenĩs cura foros publicos er edẽ macns magne in pało fuciendã lõcauert
nectigal eciã nouũ ex salana ãnona statuerũt sextãce sal ⁊ rͣ er ꝑ totã italiã
enit rͣ. p̃cio eod̾e pluris in foris et cõciliabulis et alis alib p̃tio p̃bendũ soca¬
uerũt id̾ uectigul. Com̃tum altm ex cẽsonb satis credebãt ppło initũ ꝙ in iquo

Expanded text:
dius senatum recitaverunt. princeps iterum lectus Q. Fabius Maximus; notati septem, nemo tamen qui sella curuli sedisset. sarta tecta acriter et cum summa fide exegerunt. viam e foro bovario ad Veneris circa foros publicos et aedem Matris Magnae in Palatio faciendam locaverunt. vectigal etiam novum ex salaria annona statuerunt. sextante sal et Romae et per totam Italiam erat. Romae pretio eodem, pluris in foris et conciliabulis et alio alibi pretio praebendum locaverunt. id vectigal commentum alterum ex censoribus satis
Abbreviated transcription (Latin):
patrie ubent siphacẽ omt̃ ut carchagini ut nnuise affuce subueniat. Ad uticã cũ
castra sapio ferme mille passus ab urbe habebat cr̃slata amare/ nͥ paucos dies sta¬
tuia cõuic̃ta classi fuer̃t hãno nequaꝙ̃ satis ualido nõ modo ad lacessendũ hostos
s ne ad tuendos quidẽ appellationib agros equitatu accepto ut oĩum pͥmũ nũm

Expanded text:
patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium primum