comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
renuit sclaris:mox
diuina prestitit pie¬
tas. Quedã puella de¬
monia co arrepta spi¬
ritu stramine ubi sc̃s
marcinus sedebat:
a potestate erutaest
inimica. Non solum
hoĩes s etiam aĩalia
a demoñ lib̾ans po¬
testate et mansueta
ĩ suum redire gregẽ
mandauit. Etiã tã
culum imperauerit
stare. et misam besti¬
olam apresenti mor¬
te eripuit. Uilla q̃d
ĩsenouico grandinca
sepius uastata tem¬
pestate ad preces sci mar¬
tim multis lib̾ata ẽ ã¬
nis. Mulr asangui¬
nis fluxu. uestim̃toꝵ
illius tactu sanata ẽ.
dei sacerdos mundocla¬
ruit miracłis ĩ omĩ
uirta et ꝯuersatiõe
ꝑfc̃s in omĩ pietate
et religione preclatꝰ.
In omĩ bonitate et

Expanded text:
renuit saecularis, mox renuit saecularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniaco arrepta spiritu, stramine, ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem mandavit. Etiam fuitculum imperaverit stare; et miseram bestiolam a praesenti morte eripuit. Villa quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata est.Dei sacerdos mundo claruit miraculis; et in omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in omni bon
Abbreviated transcription (Latin):
rum petri et paulinͤ
non scãꝵ uirginum
tecle. et agnetis uisita¬
tione uir dei honora¬
tus et confortatꝰ ẽ. Nã
demonũ fantasmata
et in diuersis figuriᷤˢ
horribiles aspectus
nich̾ metuens necul¬
lis eoꝵ fallacuis illu¬
multis multa predixe¬
rit futura. uelutima¬
ximo imperatori uic¬
tortam ĩ ytalia.⁊ ĩ
aquileta int̾itum p̾¬
dixit. Et eodẽ beato
iuro celebrante scm̃ ⁊
mist̾ium ad altare:
globus igneus subi¬
to de uertice fulsit il¬
luis. Euancuis quid̃
egrotus properante a
se beato iiro prius sa¬
nitatẽ recepit quam
sc̃s martinus domũ
intraret. In eadẽ quo¬
q domo puere a serpẽ¬
te ꝑcussumm: scõꝵ ta¬
ctu digitoꝵ a ꝑicło
mortis eruit. Nam
a ñ doluit oppbria
rusticoꝵ flagella pla¬
cido sustinuit aĩo. Eo¬
rumq fixa t̾ris aĩali¬
a solo soluebat ser¬
mone. Nemini adu¬
lando blandiebatur
principi nulli ueri¬
tatis uerba tacuit.a
uota semper oronum
subsidia recurrens.
Uñ siquid ei potestaᷤᷤ

Expanded text:
rum Petri et Pauli; nec non sanctarum virginum Theclae et Agnetis visitatione vir Dei honoratus et confortatus est. Nam daemonum phantasmata, et in diversis figuris horribiles aspectus nihil metuens, nec ullis eorum fallaciis illumultis multa praedixerit 161 futura: veluti Maximo imperatori victoriam in Italia et in Aquileia interitum praedixit. Et eodem beato viro celebrante sanctum mysterium ad altare, globus igneus subito de vertice fulsit illius. Evantius quidam aegrotus, properante ad se beato viro, prius sanitatem recepit, quam sanctus Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, sanctorum tactu digitorum a periculo mortis eruit. IX. a non doluerit, opprobria rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas
Abbreviated transcription (Latin):
sularis uiri seruũ
manus imposttõne
ademonio lib̾auit.
Uñ ⁊ ille tetraduis
cũ tota domo sua ad
xp̃ianam ꝯuersus est
ꝓfessionẽ. Cuiusdã
quoq patrisfamili¬
as pu̾m ademone
arreptum attrocissi¬
mo: digitos ĩ os mit¬
tens sp̃m malignũ
ꝑ pudenda pacientis
exire ꝯpulit. Leprosũ
ĩ porta pariace ciui¬
tatis a deformitate
sui corporis: solo sal¬
uauit oscło. S et
fimbrias uestim̃tie¬
ius. uł̃ fila cilicii
multos sanare mor¬
bos ꝯꝑtum ẽ. filia ar¬
borii prefecti ꝑ impo¬
tini a grauissimis
lib̾ata est febrib.
Paulini ocłm peni¬
cło suꝑposito sana¬
uit a dolore atqz
les martinus cadẽs
ꝑgradus grauiter
pene totis attritus ẽ¬
membris. nocte ab ã¬
gelo ad indegram recͤ¬
atus ẽ.sanitatẽ. Sepiꝰ¬
q angłicis uisitatio¬
nib et familiaritate¬

Expanded text:
sularis viri servum sularis viri servum manus impositione a daemonio liberavit. Unde et ille Tetradius cum tota domo sua ad Christianam conversus est professionem. Cujusdam quoque patrisfamilias puerum a daemone arreptum atrocissimo, digitos in os mittens, spiritum malignum per pudenda patientis exire compulit. Leprosum in porta Parisiacae civitatis a deformitate sui corporis solo salvavit osculo; sed et fimbrias vestimenti ejus, et fila cilicii multos sanare morbos compertum est. Filia Arborii praefecti per impotini a gravissimis liberata est febribus. Paulini oculum peniculo superposito sanavit a dolore atque sanctus Martinus cadens per gradus, graviter pene totus attritus membris, nocte ab angelo ad integram recreatus est sanitatem: saepiusque angelicis visitationibus et familiari
Abbreviated transcription (Latin):
ganoꝵ ritu tumultu¬
antẽ in obsequio cuiꝰ¬
dam corporis u̾bo orati¬
onis uno ligauit ĩ lo¬
co. It̾miq resoluens:
suis ꝑmisit dñari ues¬
tigiis. Ruentẽ pinum
suꝑ sesigno crucis op¬
posito auertit miran¬
temq turbã xp̃o crede̾
fecit. Seip̃m ĩtectum
cuiusdã domꝰ flãmis
opposuit: ne ĩnocua
lederet ignis tecta qui
fanũincendit ydola¬
trie. Aliud quoq tẽ¬
plum antiquo errore
demonib dedicatũ D quod
manu ñ potuit hu¬
mana. angl̾ico ful¬
tus auxilio subuer¬
tit. Nec ñ alio loco gẽ¬
tilium sacra subuer¬
tes aquodã pagano
gladio appetitur. ille
nudum ferientis ic¬
tui collum opposuit
s impius retro cadẽs
suam intelligens ĩ¬
pietatem: ueniam
postulauit a sco. al¬
teroq librante ictũ
ĩ sc̃m caput: ferrũ
effugit de manib.
Treueris ꝑaliticã pu¬
ellam totisq rosolu¬
tis m̃bris. sacra bñ¬
dicti olei infusione
astante ppło pristi¬
ne reddidit sanita¬
ti. Cetradii procon¬

Expanded text:
ganorum ritu tumultuantem in obsequio cujusdam corporis, verbo orationis, uno ligavit in loco; iterumque resolvens suis permisit dominari vestigiis. Ruentem pinum super se signo crucis opposito avertit, mirantemque turbam Christo credere fecit. Seipsum in tecto cujusdam domus flammis opposuit, ne innocua laederet ignis tecta, qui fanum incendit idololatriae. Aliud quoque templum antiquo errore daemonibus dedicatum, dum manu non potuit humana, angelico fultus auxilio subvertit. Nec non alio loco getilium sacra subvertens, a quodam pagano gladio appetitus, ille nudum ferientis ictui collum opposuit; sed impius retro cadens, suam intelligens impietatem, veniam postulavit a sancto; alteroque librante ictum in sanctum caput, ferrum effugit de manibus. Treveris paralyticam puellam, totisque resolutam membris, sacra benedicti olei infusione, astante populo, pristinae reddidit sanitati. Tetradii procon
Abbreviated transcription (Latin):
dem ad nos ꝯuersus di¬
ceret ñ irrationabiłr
ĩ campo cathecuminoꝰ
fieri. ubi solent mar¬
tires consecrari. uicisti¬
inquit postumianꝰ
galle uicisti: Nõ uti¬
q me qui martini
sum pociꝰ assercor⁊ qͥ
ħ omĩa de illo uiro
et sciui semꝑ ⁊credi¬
di. s heremitas om̃s
anachoretasq uicis-
perauit. Meritoq hc̃
iste sulpicius apłis
tutũ opera testant᷑.
nichil magnificenci᷑
audire possumus ꝑ-¬
ge tamen galle ꝙ e
ciam nũc de mati¬
no suꝑ est sermoĩs
bium ẽ. Ita faciam
gallus inquit. U̾m
ĩd qd̃ dicturus sum
ip̃e ñ uidi. Prius eĩ
gesta res est quã me
illi. uiro iungerem.
S fc̃m celebre est fi¬
deliũ fr̃m qui inter¬
fuerant sermone
uulgatũ. Ubuei ua¬

Expanded text:
dem ad nos conuersus didem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicistiinquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicistiperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostotutum opera testantur. nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis bium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtib predicabat se¬
puis ingemiscẽs cur
tanta dñm saluato¬
rem turba nesciret.
Int̾ea sicut nos incre¬
dibił circũded̾at mł¬
titudo: mulier q̃dã
cuius filius paulo
ante defecerat corpꝰ
ex anime beato uiro
ꝓtensis manib cepit
offerre dicens. Scimuᷤ
qr amicus dei es resti-¬
tue michi filiũ meũ
Iunxit se cet̾a multi-¬
tudo et matris preci-¬
b acclamabat. eũc
martinus uidens ꝑ
expectanciũ salute ut
postea nob̾ ip̃e diceba
ꝯsequi se posseuirtu¬
tem defuncti corporiᷤ¬
ꝓpriis manib accepit
Et cum expectantib
cũctis genua flexiss:
ibi ꝯsũmata orones¬
rexit uiuificatũ par¬
uulũ matri restitu.
Tunc uero multitu¬
do om̃is ĩcelum cla¬
more sublato xp̃mde¬
um fat̾i. Postremo cũt¬
ti cat̾uatĩ ad genua
beati uiri ruere cepe¬
runt. fidelit̾ postulã¬
tes ut eos faceret xp̃i¬
anos. Nec cunctatus
ĩ medio ut erat cam̃¬
po cunctos impoĩta
uniu̾sis manu cathe¬
cuminos fecit cũ qui¬

Expanded text:
gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, Junxit se caetera multitudo, et matris precibus acclamabat. Tum Martinus videns pro exspectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, vivificatum parvulum matri restituit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum qui
Abbreviated transcription (Latin):
moto matutinis si¬
gno suꝑ pedem debi-¬
lem ꝯstititita it omni
debilitate sedata adme¬
tatum suũ ꝓpriis gs¬
sib nullo sustentan¬
te libera remearet.¬
uodam uero tp̃re
cũ beatus germa¬
nus parisiace urbis
pontifex ad festiuita¬
tẽ antistitis głosi ac¬
ced̾et. Ragnimodus
ĩseruicium eiꝰ accessit
grauit̃ adissinteria
laborans. Sz beatus
g̾manus prius ad
uillam eccł̃ie sue q̃ ĩ
hoc t̾ritorio sita ẽ ue¬
nit. Igitur cũ ante
noctẽ uigiliaꝵ sollẽp¬
nitatis eius turonus
aduenire cepiss dia¬
conem ĩuilla reside
iubet dicẽs. Ne forte¬
fatigeris eundo et
aliquid deterius ti¬
bi ꝯtingat. At ille.
Potestas inquit d̾i
est que nos iubet
iuxta meritũ pati.
Nam ego si exeo ali¬
tet nisi ad basilicã
bĩ antistitis eam. Cõ¬
fido enũ qd̃ si cumulũ

Expanded text:
moto matutinis simoto matutinis signo, super pedem debilem constetit, ita ut, omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, libera remearet.dam vero tempore cum beatus Germanus Parisiacae urbis pontifex ad festivitatem antistitis gloriosi accederet, Ragnimodus in servitium eius accessit, graviter a disinteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam eclesiae suae, quae in hoc terreturio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis eius Turonus advenire coepisset, diaconem in villa resedere iubet, dicefatigeris eundo, et aliquid tibi deterius contingat. At ille: Potestas, inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pati: nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Antistitis eam; confido enim quod si tumulu
Abbreviated transcription (Latin):
ste redemptoris nr̃i
ad beatũ sepulchrũ
fluxus sanguinis sic
catus ẽ. Mulier q̃dã
ex aruerno ueniens
cum uiro suo de pago
trasaliensi a ꝓfluio
sanguinis egrotabat.
basilice mansionem
hẽbat que dieb sin¬
guilis ad scĩ ꝯfesso¬
ris limina iacẽs ꝓ¬
strata opem sanita¬
tis poscebat. Ft̃m ẽ
autem ut quadam
die accedens ad sc̃m sepl̃¬
chrum orãs ⁊ osculãs
de palla que suꝑ est
posita. aures sibi et
ocłos tang̾et protinꝰ
siccato riuo sangui¬
nis ita sanata ẽ: ut
putaret se redempto¬
ris fimbriam ꝯtigis¬
se. Cuius uir ĩuali¬
tudinẽ irruens ad hos¬
tium basilice manib
depositus alioꝵ fidelit᷑
exorans restincta febre
ꝯualuit. Et sic parit̾
hic ab incõmodo. hec
ni tribun noĩe
mũmola nocte ꝯter
ruerat ut alioꝵ ma¬
nib sustentaretur
euecta sic ubi dispo¬
n̾et processura. Que
ad beati martim pe¬
des depoĩta nocte to¬
ta cereum manu ꝓ
uoto detinuit nob̃
ĩbasilica iugilanti¬
b. Mane autẽ facto

Expanded text:
toris nostri, ad beatum sepulcrum fluxus sanguinis sit siccatus. Mulier quaedam ex Arverno veniens cum viro suo, de pago Transaliensi, profluvio sanguinis aegrotabat, basilicae mansionem habebat. Quae diebus singulis ad sancti Confessoris limina jacens, prostrata opem sanitatis poscebat. Factum est autem ut quadam die accedens ad sanctum sepulcrum, orans, et osculans, de palla quae super est posita, aures et oculos sibi tangeret. Protinus siccato rivo sanguinis, ita sanata est, ut putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. Cujus vir in valetudinem irruens, ad ostium basilicae manibus depositus aliorum, fideliter exorans, restincta febre, convaluit. Et sic pariter hic ab incommodo, haecmi tribuni nomine Mummola nocte conterrruerat, ut aliorum manibus sustentaretur evecta, sic ubi disponeret processura. Quae ad beati Martini pedes deposita, nocte tota cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto,
Abbreviated transcription (Latin):
pocius inscrutabili
dei uidicio contracta¬
rum manuũ mniu¬
riam paciebatur.
hii itaq cũ pro ip̃is
parentes et ꝓpinqui
sui fide pleni uotũ
facerent. et eos ad lo¬
cum sc̃ĩ adducerẽt
ad huc longe ĩuia
poĩti diu desideratã
ĩ columitatẽ a xp̃o ꝑ
beatum martinum
se percepisse gratu¬
lati sunt. Aliud m̃¬
ub ipso tempo¬
reerat apd̃ sal¬
muriũ castrum mu¬
liet opulenta et mł¬
tis nota sed nomen
eius memoriam ⁊¬
meam fugit. que
rat. Hec etiam audi¬
ta fama signoꝵ q̃ ꝑ
famulum suum xͦ
operabatur. Cum qͣ¬
dam nocte se ĩ lecto
recepisset. ut sequẽ¬
ti die uita comite
ad uigłias sci ꝯfesso¬
riscum oblatõne
digna ꝓperaret ob¬
dormiuit. statiqz e
ugilans. tanta faci¬
litate manus reno¬
uatas apperuit. ac¬
si ieis nullam prĩ
egritudinem passa
fuisset. Deinde fc̃o
mane ut uotis fa¬
ceret satis locũ sci
adiit ubi fusa cũ
lacrimuis oratiõe ex¬
hibitaq sollemp¬
niter oblatõne leta⁊

Expanded text:
potius inscrutabili potius inscrutabili Dei judicio, contractarum manuum injuriam patiebatur. Hi itaque cum pro ipsis parentes et propinqui sui fide pleni votum facerent, et eos ad locum sancti adducerent, adhuc longe in via positi, diu desideratam incolumitatem a Christo per beatum Martinum se percepisse gratulati sunt. XL. Sub ipso tempore erat apud Salmurum castrum mulier opulenta et multis nota, sed nomen ejus memoriam meam fugit, quaerat. Haec etiam audita fama signorum quae per famulum suum Christus operabatur, cum quadam nocte se in lecto recepisset, ut sequenti die vita comite ad vigilias sancti confessoris cum oblatione digna properaret, obdormivit, statimque evigilans, tanta facilitate manus renovatas aperuit acsi in eis nullam prius aegritudinem passa fuisset. Deinde facto mane, ut votis satisfaceret, locum sancti adiit; ubi fusa cum lacrymis oratione, exhibitaque solemniter oblatione, laeta
Abbreviated transcription (Latin):
offm̃ amiserat sospi
quidam de sem¬
blenciaco iohes noĩe
qui annuo morbofi¬
stule ĩ brachio adeo
ꝯfectus erat. ut con¬
sumptis putredine
carnib etiam corro¬
sa uermib ossa ab
intus deciderent ad
tumbam scĩ antisti¬
tis aliquãtis diebus
sum ut sui misere¬
retur aliquantisge¬
mitib exorans. effu¬
gata peste mortifera.
pristinaq sanitate
meritis beati marci¬
ni integre recepta po¬
pulo magna nobis¬
maiora. s suis ma¬
xima prebuit gau¬
N hoc etiã sunt admi¬
randa et uͥq p̾conã¬
da scĩ ꝯfessoris me¬
rita qd̃ non mimiᷤ
absentes egros et lõ¬
ge pot̃tos quam pre¬
sentes id est tumulo
suo assistentes si fir¬
main sꝑem et fidem
habuerunt. Pee xͥ
gr̃am curare consu¬
ñ unus aut duo s
plures deducantur
in medium. Garinꝰ
puer de faia uertigĩe
capitis tociusq corpo¬
ris molestia uexabat᷑.
Nec minus ꝑ idem tẽpꝰ
puella emengardis no¬
mine de uicõ quẽ buc¬
seias nominant ma¬
ledc̃o irate int̃is ĩmo

Expanded text:
m amiserat sospit puer quidam de Semblenciaco, Joannes nomine, qui annuo morbo fistulae in brachio adeo confectus erat ut consumptis putredine carnibus etiam corrosa vermibus ossa ab intus deciderent, ad tumbam sancti antistitis aliquantis diebus sum ut sui misereretur aliquantis gemitibus exorans, effugata peste mortifera, pristinaque sanitate meritis beati Martini integre recepta, populo magna, nobismajora, sed suis maxima praebuit gaun hoc etiam fuerunt admiranda et ubique praeconanda sancti confessoris merita quod, non minus absentes aegros et longe positos quam praesentes, id est tumulo suo assistentes, si firmam spem et fidem habuerunt, per Christi gratiam curare consunon unus aut duo, sed plures deducantur in medium. Garinus, puer de Faia, vertigine capitis totiusque corporis molestia vexabatur. Nec minus per idem tempus puella, Ermengardis nomine, de vico quem Bucseias nominant, maledicto iratae matris, imo
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo pa¬
tri sulpicio
dei gr̃a bitu¬
ricensi archiep̃o. br̃e¬
goriꝰ turorioꝵ indi¬
gnus sacerdos ĩ deosa¬
lutari nr̃o salutem
perpetuam. Apd po-¬
etam sub figura a¬
pum scõꝵ uirtus et
prudentia. laudat᷑
cũ d̾r. Quo magis ex¬
hauste fu̾int hoc acriꝰ
ommnes incumbunt
gen̾is lapsi sartire
ruinas. Hoc p̾r bea¬
tissime infrontee¬
pistole premisisse
licuerit consid̾anti
quanta prudencia
quanta sollicitudi¬
ne titubantis ecc̃e
statum firmare eiꝰ
ruinas resartire cõ¬
tenditis. ħoc uite ꝑ¬
prie exemplis lucẽ¬
tib. hoc mellifluis
exhortationũ sermo
nib. hoc deniq ges¬
tis precedentiũ scõꝵ
ĩ medio ꝓlatis ag̾e
ñ cessatis. hinc est
dormiencium qui ap̃
mauis monast̾ium
dicuntur requiesc̾e
quoꝵq fama ꝑ cele¬
bris longe lateq dif¬
funditur. actus. iu¬
tam uł finẽ sinspiã
possem repetire scrip¬
to mandarẽ tumego
uixta poeticũ illud
bor michi iuissa ca¬
pescere fas est statĩq

Expanded text:
eatissimo patri Sulpicio, Dei gratia Bituricensi archiepiscopo, Gregorius Turonorum indignus sacerdos, in Deo salutari nostro salutem perpetuam. Apud poetam sub figura apum sanctorum virtus et prudentia laudatur, cum dicit: Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes Incumbunt generis lapsi sarcire ruinas Hoc, Pater beatissime, in fronte epistolae praemisisse licuerit, consideranti quanta prudentia, quanta sollicitudine titubantis Ecclesiae statum firmare, et ejus ruinas resarcire contenditis. Hoc in te proprie exemplis lucentibus, hoc mellifluis exhortantium sermonum verbis, hoc denique gestis praecedentium sanctorum in medium prolatis, agere non cessatis. Hinc est Dormientes, qui apud Majus monasterium dicuntur quiescere, quorumque fama percelebris longe lateque diffunditur, actus, vitam vel finem, si uspiam possem reperire, scripto mandarem. Tunc ego juxta poeticum illud, pro bor, mihi jussa capessere fas est . Statimq
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. et non poci tuartino
prestitum putaretur:
eo anno quo ille defũc¬
tus est rursum incu¬
buit rediuiua tẽpes¬
tas. Adeo sensit et mũ¬
dus uiri fidelis excelsũ
ut cuiꝰ uita iuure gau¬
debat: eiusdẽ mortem
ditor exeg̾it: ñ unũ
hominẽ ego s multa
milia producã. et totã
ĩtestimonium uirtu¬
tis ex parte senonum
aduocabo regionem.⁊
ministi nuꝑ uobis fr̃
hoc cũ romulo auspi¬
cii illius filio. honora¬
to et religioso uiro fu¬
isse sermonẽ.qui ħ no¬
bis tanqͣm ĩ ꝯperta re¬
ferebat. Et cum futuriᷤ
ꝓuentib ꝑ assidua dãp¬
na trepidaret. ut ipse
no merore lugebat n
martinũ ñ in ħ̾ tem¬
pora reseruatũ. Ubi a¬

Expanded text:
e et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno quo ille defunctus est rursus incubuit rediviva tempestas: adeo sensit et mundus viri fidelis excessum, ut cujus vita jure gaudebat, etiam ejusdem mortem ditor exegerit, non unum ego hominem, sed multa millia producam, et totam in testimonium virtutis expertae Senonum advocabo regionem. Et ministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio, honorato et religioso viro, fuisse sermonem; qui haec nobis tamquam incomperta referebat, et cum futuris proventibus per assidua damna trepidaret, ut ipse um moerore lugebat, Martinum non in haec tempora reservatum. VI
Abbreviated transcription (Latin):
uidam de cuuibz
turonicis dũ ad
regis occursum ꝓ¬
peraret uas cũ ui¬
no unumq panẽ
ad sepulchrum u¬
na mansuiꝵ noc¬
te deposuit. Ut scilic
initinere positus ħ
haberet salutis pre¬
sidium. Que ex in¬
de assumpta iter
carpere cepit. factũ
est autẽ ut metatu
requirẽs hoĩs cuiꝰ¬
dam ingredetur
hospitium. Deposi¬
tisq sartinis: mu¬
lier que h̾ebat sp̃m ĩ

Expanded text:
uidam de civibus Turonicis, dum ad regis occursum properaret, vas cum vino unumque panem ad sepulchrum una mansurum nocte deposuit, ut scilicet in itinere positus hoc haberet salutis praesidium. Quae exinde adsumpta, iter carpere coepit. Factum est autem, ut metatum requirens, hominis cuiusdam ingrederetur hospitium, depositisque sarcinis, mulier, quae habebat spi
Abbreviated transcription (Latin):
Et aspiciens lucẽ ui¬
dere meruit. Qd̃ cũ
his qui aderant cũ
gr̃aꝵ actione nar¬
raret: dictũ est ei uͭ
silens potius oratio¬
nem funderet quo
ceptam uirtutem
beatus antistes cele¬
rius adimpleret.
Tunc prostratus ter¬
re cum ĩ lacrimis
prupisset: firma¬
tis oculis incolu

Expanded text:
et aspiciens lucem videre meruit. Quod cum his qui aderant cum gratiarum actione narraret, dictum est ei ut silens potius orationem funderet, ut coeptam virtutem beatus Antistes celerius adimpleret. Tunc prostratus terrae, cum in lacrymas prorupisset, firmatis oculis, a solo
Abbreviated transcription (Latin):
dens autẽ beatus ambr᷑¬
art. Nolite inquit tur¬
bari. Multum enĩ mi¬
se. cui tale miracłm
sacerdotem egressum
eius funeri obsequi¬
umi prebuisse. ꝑacto¬
q ex more seruitio capi¬
tantib ñ expleui. ec̃
illi stupefc̃i pariter. et
admirantes diem et
tp̃c notant sollicite
requirẽtes qui ip̃m
unt quo beatus con¬
fessor dixerat se eiuis exe¬
quiis deseruisse. O be¬
atum uuꝵe in cuius
transitu scõꝵ canit
numerus angłoꝵ. ex¬
ultat chorꝰ omniũq
celestim uirtutũ oc
currit exercitus dẏabo¬
lus presũptione ꝯfũ¬
ditur. eccłia uirtute
roboratur. sacerdotes
reuelatione glifican¬
tur. Quem michael
assumꝑsit cum an-¬
gelis. Maria suscepit
cũ uirginũ choris.
Paradisus retinet letũ
cũ sanctis. S quid
nos ĩlaude eius tẽp̾¬
tamus qd̃ non suffi-¬
cimus adimplere: Ip¬
se etũ est laus illiuis
cuius laus ab euso¬
re nũquã recessit. Iħe¬

Expanded text:
dens autem beatus Ambrodens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mise, cui tale miraculusacerdotem egressum fuisse eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa unt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutum ocxercitus; diabolus praesumptione confunditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessit.
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua nocere. Hec sa¬
cerdote loquente nota¬
tum tp̃c archidiaco¬
nus turonis misit
uelociter qui ħ dili¬
genter inquireret. Q¬
tientens eodem die ho¬
raq manifestissime
cognouit transisse be
psallentiũ choꝵ. Sed
et si ad seueri returra¬
mus hystoriam. ip̃a
hora eum sibi scripsit
cum libro uite sue fu¬
isse reuelatum. Item
tus ambrosius
cuiis hodie flores
loquii per totam eccl̃i
ta dñice diei ista eratꝯ
suctudo. ut ueniens
lector cum libro. non
antea legere presume¬
ret. quam sc̃s nutuius¬
siss. Factum estautẽ
nt illa die dũica pro¬
phetica lectione iam
lecta ante altare stañ¬
te qui lectionẽ beati
pauli ꝓferret. beatissi¬
mus antistes ambrosiꝰ
suꝑ sc̃m altare obdor¬
miret. Quod uidẽtes
multi cum nullus e¬
um penitus excitare p̃¬
sumeret transactis fe¬
re luax aut truĩ hora¬
rum spaciis excitaue¬
runt dicentes. Iam ho¬
ra preterit. iubeat do¬
minꝰ lectori lectionem
leg̾e. Expectat enĩ ppłs
ualde iam lassus. Rn¬

Expanded text:
iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognpsallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scricum libro vitae suae fuisse revelatum. 5. tus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiata dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respon
Abbreviated transcription (Latin):
tas. in glia similem
si tamen uerum ti¬
bi dixisse uidetur qͥ
ait. similes ei erimꝰ
quando uidebimus
eum sicuti est. Hici
ad huc ĩ dissimilitu¬
dinis regione uinẽ¬
tib imꝑetret ueni¬
am. reducat ad gͣ¬
tiam. representet
ad głam: quã cum
uiuit et regnat ꝑ

Expanded text:
tas in gloria similem. Si tamen verum tibi dixisse videtur, qui ait, Similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est. Hic iadhuc in dissimilitudinis regione viuentibus impetret veniam, reducat ad gratiam, repræsentet ad gloriam, quam cum viuit & regnat per
Abbreviated transcription (Latin):
oso perstillantes fo¬
ris lacrimis aliqͣn¬
tisꝑ inminutis ui¬
ginti .iiiͦiͣ. monachos
qui in cauernaꝵ la¬
debris morabant᷑
extrahunt et abba¬
dem una cũ ip̃is c̃
debito honore et re¬
uerẽtia adsuam
secum deducũt et¬
cliam. In omĩb u̾o
eos procurantes de¬
legerunt ip̃is domũ
rentẽ aqua ĩ eccłiã
reciprocus ingressꝰ
⁊ regressus secretior
nonici qd̃ rollo ceno
manuis capta turo
num captum ire diᷤ
tiosam margaritã
et singłarem thes¬
aiiꝵ sc̃issimi uideli¬
cet corpus martini
aurelianis usq tnͣs
mittunt. Huius la¬
troies et custodes ex¬
titerũt. herb̾iuis
maioris monast̾ii
abbas sepedc̃us cũ
chis et duodecĩ cano¬
ꝯfessoris martino
deseruirẽt comrtatui
eoꝵ in deserent̃ adhe¬
rentib duodecim ca¬
stri noui burgensi¬
b qui scĩs seruito¬
rib pie deseruientes
eis necessaria ꝓuide¬
rent. fame uero p̾t¬
mod̾ decurrẽtis relatu

Expanded text:
oso perstillantes fooso perstillantes foris: lacrymis aliquantisper imminutis, viginti quatuor Monachos, qui in cauernarum latebris morabantur, extrahunt; & Abbatem vna cum ipsis cum debito honore & reuerentia ad suam secum deducunt Ecclesiam. In omnibus vero eos procurantes, delegerunt ipsis domum rentem, a qua in Ecclesiam reciprocus ingressus & regressus secretior nonici qmannis capta, Turonum Turonim captum ire disptiosam margaritam, et singularem thesaurum, sanctissimi videlicet corpus Martini Aurelianis usque tmittunt. Huius latores & custodes extiterunt, Hebernus Maioris-Monasterij Abbas sæpedictus cum chis, & duodecim CanoConfessori Martino deseruirent: comitatui eorum indeserenter adhærentibus duodecim Castri-noui burgensibus, qui sanctis deseruitoribus pie deseruientes, eis necessaria prouiderent. Famæ vero postmodum decurrentis relatu
Abbreviated transcription (Latin):
b̾nus licet uaria ⁊ mł¬
tiplici torm̃toꝵ uio¬
lencia arceretur. nec
thesauros declarauit
nec filios ĩ latebris
latitantes reuelauit.
Qui adhuc reserua¬
sui corpus et inter
alios ꝓseq̃rentur. Ita
quidem contigit. S
ip̃e pocius comitib
exilii sui m̾cedẽ resti¬
tuit. Nemo enĩ illoꝵ
residuus fuit q̃ mar
regimuni. sublima¬
rẽt dignitate. Recedẽ¬
tib dais postqͣm ci¬
iub tumtire fluuiali
represso libera recurrẽ
auditũ maioris mo¬
nasterii infortuniũ et
euersio nec non et ab¬
batis cruciatus et pe¬
ne et monachoꝵ pre¬
ciosa mors et passio
uniu̾soꝵ et maxime scĩ
martim canonicoꝵ
gaudia obumbrãs
lacrimosa subimini¬
strauit suspiria. do¬
loris in modici copi¬
osam mat̾iam propi¬
esticie igitur et
meroris pallio a¬
micti uultu lugu¬
bri assumpto et or¬
natu sicut moris
cũ dolentib. gaud̾e
cũ gaudentib dolẽ¬
tes et flentes ad me¬
moratũ accedũt lo¬
cum et doloris ĩtrĩ¬
seci tumore singultu¬

Expanded text:
nus, licet varia et multiplici tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declaravit, nec filios in latebris latitantes revelavit; qui adhuc reservasui corpus et inter alienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui mercedem restituit. Nemo enim illorum residuus fuit, quem Martregimini, sublimaret dignitate. Recedentibus Danis, postquam civibus, tumore fluviali represso, libera recurrendauditum Majoris Monasterii infortunium et eversio, necnon et abbatis cruciatus et poenae, et monachorum pretiosa mors et passio; universorum, et maxime sancti Martini canonicorum, gaudia obumbrans lacrymosa subministrauit suspiria, doloris immodici copiosam materiam propiœstitiæ igitur & mœroris pallio amicti, vultu lugubri assumpto, & ornatu, sicut moris cum dolentibus, gaudere cum gaudentibus, dolentes & flentes ad memoratum accedunt locum, & doloris intriseci tumore singultu
Abbreviated transcription (Latin):
lebratis uirtus sanc¬
ti clarificata perpar¬
tuit. His dieb duo ĩ¬
ergumini in hoc loco
nr̃m ĩmo etiam pe¬
culiarem ut ita dicã
lrati ꝯfessoris alũp¬
num cui sepius de su¬
is pignorib cernere
miracła prestat. hic
ad festiuitatẽ sansti
cum illa qua solitꝰ
est benignitate hu¬
militate et caritate
peruenit. Regrediẽs
uero ampullam pa¬
uulam de oleo sanc¬
ti sepulchri completã
secum detulit dicens.
forsitamin firmus ali¬
quis inuia ad est qͥ
a bĩ Martini ede bñ¬
dictionẽ corde ꝯpunc¬
tus accipere desideret.
Deniq in quodam
loco mulier deuota
accessit ad eum exhi¬
ens ampullam ali¬
am cum oleo dicẽs.
Rogo te serue xp̃i ut
tua hoc oleum bñdi-¬
tione scĩfices. At il-¬
e ne uanitati sub¬
ectus uideretur ait.
darua est uirtus me
S si placet oleum
e sepulchro bĩ mar¬
mi habeo ex quo hoc
leum ꝑfundatur.
u uero si credis etus
irtutẽ magnam:
ex hoc salutem hau

Expanded text:
lebratis, virtus Sanclebratis, virtus Sancti clarificata perpatuit. His diebus duo energumeni in hoc loco, nostrum, imo etiam peculiarem, ut ita dicam, beati Confessoris alumnum, cui saepius de suis pignoribus cernere miracula praestat. Hic ad festivitatem Sancti cum illa qua solitus est, benignitate, humilitate et charitate pervenit. Regrediens vero ampullam parvulam de oleo sancti sesecum detulit, dicens: 'Forsitan infirmus aliquis in via adest, qui a beati Martini aede benedictionem corde conpunctus accipere desideret'. Denique in quodam loco mulier devota accessit ad eum, exhibens ampullam aliam cum oleo, dicens: 'Rogo te, serve Christi, ut tua hoc oleum benedictione sanctifices'. At ille, ne vanitati subiectus videretur, ait: 'Parva est virtus mea; sed, si placet, oleum de sepulchro beati Martini habeo, ex quo hoc oleum perfundatur. Tu vero, si credis eine virtutem magnam, ex hoc salutem hau
Abbreviated transcription (Latin):
sessionẽ ꝓpriam incolẽ¬
tes. S nich̾ cegitantez
de his que dei erant. E¬
iecerunt mutũ ⁊ sur¬
dum quem pocius
fouere debuerant. Il¬
le uero qͣ quã sine hiͦ
usib ẽẽt: sensũ tam̃
ĩcorde retinebat. Por
ro adprehensis ma¬
nu tabulis inter se
collisis uocem q̃ren¬
tis imitabatur. Cũ
hoc enĩ artificio ad
supradictũ uicũ ad¬
uenit. ibiq aliissci¬
ꝑem flagitantib ad¬
iungitur. Sextus i¬
gitur iain defluxe¬
rat annus:quo pau¬
per iste diuitiis scẽ
cellule uescebatur.
factũ est autẽ ĩ una
i decumberet ut su¬
bito locus ille ĩmen¬
so impleretur lumi¬
ne. et ecce hic pauo¬
re ꝑterritus solo ꝓ¬
sternitur et statim
uisus est ei uir qui¬
dam sacerdotali habi¬
tu comptus qui tã¬
gr̃as deo tuo. Ip̃e aũt
eleuata cum gr̃aꝵ ac¬
tione uoce:clamori¬
b uiciniam cõplet.
Ilico ꝯcurrũt om̃es
adspectacłm ⁊ mrã¬
tur loquentẽ quẽ
pridie uidant mu¬
tum. Interea signũ
et ppls. uigiliisq ce¬

Expanded text:
sessionem propriam incolentes: sed nihil cogitantes de his quae Dei erant, ejecerunt mutum et surdum, quem potius fovere debuerant. Ille vero quanquam sine his usibus esset, sensum tamen in corde retinebat. Porro autem apprehensis manu tabulis, et inter se collisis, vocem quaerentis imitabatur. Cum hoc enim artificio ad supradictum vicum advenit, ibique aliis stipem flagitantibus adjungitur. Sextus igitur jam effluxerat annus, quod pauper iste a divitiis sanctae cellulae vescebatur. Factum est autem ut in ui decumberet, subito locus ille immenso repleretur lumine, et ecce hic pavore perterritus solo prosternitur. 1094 Et statim visus est ei vir quidam sacerdotali habitu comptus, qui tangratias Deo tuo. Ipse autem elevata cum gratiarum actione voce, clamoribus viciniam complet. Illico concurrunt omnes ad spectaculum, et mirantur loquentem, quem pridie viderant mutum. Interea signum et populus, vigiliisque ce
Abbreviated transcription (Latin):
prius se imonte tͣn¬
figͣatum ostendit
ut cum pro abiectio¬
ne mortis diffidenti¬
am incurreret ad o¬
stensam maiestatem
recurrens robut fi¬
dei resumet. S ali¬
udẽ adhuc qd̃ mi¬
racla cessare facit.
Peccatum udelicet
incredulitatis ꝓpt̾
qd̾ marcus euange¬
lista dicit de omni¬
potente ihu qd̃ nõ
potuit plura mira¬
cula facere ĩ caphar¬
naum ⁊ corozam
subiungẽs qr mi¬
ratus ẽ super ĩ cre¬
dulitatẽ cordis eoꝵ
Quid ergo quisqͥs
es martinus ñ ideo
głiosus qr domus eiꝰ
tociens igni ꝑmissa
ẽ Ꝙ prorsus in aliis
scõꝵ locis frequenter
nouimus euenire si¬
cut de illa sc̃e legioĩs
tebeoꝵ domo nuper
accidit que tam ele¬
ganter ꝯstructa e¬
rat ut nr̃i tempo¬
ris artifices nequaqͣ
haric in pristinum
decorem ualeant re-¬
parare. Sic de illa ĩ
qua requiescit bea¬
tissimus martiali
cum omnib que in¬
fra muros erant nos¬
citur euenisse. Ante
cuius adustionem
cuidam ꝑ somniũ
uisus est isdem scũs
apparuisse. Cui ui¬

Expanded text:
prius se in monte transfiguratum ostendit, vt cum pro abitione mortis diffidentiam incurreret, ad ostensam Maiestatem recurrens, robur fidei resumeret. Sed aliud est adhuc quod miracula cessare facit. Peccatum videlicet incredulitatis, propter quod Marcus Euangelista dicit de omnipotenti Iesu, quod non potuit plura miracula facere in Capharnaum & Corozain, subiungens, quia miratus est super incredulitatem cordis eorum. Quid ergo, quisquis es, Martinus non ideo gloriosus, quia domus eius totiens igni permissa est? Quod prorsus in aliis Sanctorum locis frequenter nouimus euenire, sicut de illa sanctæ legionis Thebæorum domo nuper accidit, quæ tam eleganter constructa erat, vt nostri temporis artifices nequaquam hanc in pristinum decorem valeant reparare. Sic de illa in qua requiescit beatissimus Martialis, cum omnibus quæ infra muros erant, noscitur euenisse. Ante cuius adustionem cuidam per somnium visus est isdem Sanctus apparuisse; cui vi
Abbreviated transcription (Latin):
lecto: Clamor ppłi
tollitur. pars diu̾
nutu ꝑsalmũ hũc
ex ore infantiũ at¬
q lactanciũ ĩ mar¬
tino lñi laude per¬
fecta. et ostensus pa¬
riter. et destructus ẽ
mimicus. Iam u̾o
sumpto ep̃atu qͣlẽ
se quantũcrĩq pre¬
stiterit: non est nr̃e
facultatis euoluere
Idem enĩ ꝯstantissi¬
me perseuerabat qͥ
prius fuerat. Eadẽ
ĩcorde eius humili¬
tas. eadem inuesti¬
q ita ꝑlenus aucto¬
ritatis et gratie. im¬
plebat ep̃i dignita¬
tenrut non tamen
ꝓpositũ monachiq
uirtutẽ desereret.
Aliqͣndiu uero ad¬
herenti ad eccl̃iam cel¬
lula usus est. Dein¬
de cũ inqui etudinẽ
frequentãcium fer¬
re ñ poss. duob fe¬
re extra ciuitatem
milib. monast̾ium
sibi statuit. Qui lo¬
cus tam secretꝰ et re¬
motus erat.ut he¬
remi solitudinẽm
ñ desideraret. Ex imo
enĩ latere precisa mõ¬
tis excelsa rupe am¬
biebatur. reliquam
planiciem lig̾flu¬
uius reducto paulu¬
lum sinu clauserat
Ipse ex lignis cellulã

Expanded text:
lecto clamor populi tollitur, pars diuernutu psalmum hunc ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestique ita, plenus auctoritatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi virtutemque desereret. Aliquamdiu ergo adhaerente ad Ecclesiam cellula usus est; deinde cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra civitatem millibus monasterium sibi statuit. Qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret: ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur; reliquam planitiem Liger fluvius reducto paululum sinu clauserat.Ipse ex lignis contextam
Abbreviated transcription (Latin):
die officium eratĩ¬
terclusus a ppło de¬
fuisset turbatismi¬
nistris dum expec¬
tatur qui ñ adera.
unus excircũstan¬
tib sumꝑto ꝑsal¬
terio. quem primũ
uersum inuenit:
arripuit. psalmꝰ
aut̃e hic erat. Ex
ore nnfantiũ ⁊ lac.¬

Expanded text:
die officium erat, indie officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lac
Abbreviated transcription (Latin):
eciuibz uxoris lan¬
gore simulato. ad
genua illiuis ꝓuo¬
lutus.ut egregre¬
deretur obtinuit.
Ita dispositis iam ĩi¬
tinere ciuium turb̾:
subquadã custodia
ad ciuitatẽ usq de¬
dũ incredibił mul¬
titudo non soł ex il¬
lo oppido s etiã ex ui¬
cinis urbib suffra¬
giaferenda conuene¬
rant. Una oĩum uo¬
luntas. eadem uota.
eademq sñiamar¬
tinũ ep̃atu esse dig¬
nissimũ felicen fore
tał eccl̃ie sacerdotẽ.
Pauci tam̃ ⁊ ñnul
bant dicẽtes scilicet
ꝯtẽptibilẽ esse perso¬
nam indignũ esse
episcopatũ. hoĩem
uultu despicabilẽ.
ueste sordidũ: crine
deformẽ. Ita a ppło
sentencie sanioris
hec illoꝵ irrisa dem̃¬
cia est. qui illustrẽ
uirz dũ uitupera¬
re cupiunt predica¬
bant. Nec uero aliud
episcopos tam̃ qui
ad fuerant. precipue
defensor quidã noĩe¬
dicit᷑ restitisse. Uñ
a ĩaduersum est gͣ¬
uiter illũ lectione
ꝓphica tũc notatũ.
Nam cũ fortuitu le-¬
ctor cui legendi eo

Expanded text:
ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque dedum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnullbant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo
Abbreviated transcription (Latin):
saluatũ beati antis¬
titis uictute demi¬
rans. sospitatis sue
grãm ppłis declara¬
uit. Ob huius mi¬
racłi gr̃am amul¬
tis munera capit.
los a iugo captiui¬
tatis exẽmit.
resenti quoq tem¬
pore apd̾ burdiga¬
lensim urbem domꝰ
una ignib ꝯprehen¬
sa uehem̃ter cepit ex¬
uri. Cumq flãmis
hinc et inde spacianti¬
b alie domus huic
discrimini subiac̾ent
nec eẽt dubiũ easdem
huius fomitis calo¬
re depasci. Congre¬
gatus incircuitu po
pulus nom̃ bĩ mar¬
timi cepit attentius
inuocare. Et ne ui¬
cinas domos uirtꝰ
eus exuri permitte
ad eleuatam uocẽ
deflentium. cepit cre
pitus flammne decide
Atq illis clamãtib
ad celum aduenit
subito antiste imꝑ¬
ciente presidium. Col¬
lisumq or̃one sup¬
plici incendiũ restĩ¬
xit plebs ꝑ lacrimaᷤ
qd̃ nequiuerat su¬
pare ꝑundas.
o tempore puer
cum grauit adis¬
senteria fatigaret᷑
ut depuluere sepł¬
chri accepit proti¬
nus morbo caruit.
Exꝑlicit liber qͣrtus

Expanded text:
salvatum beati antistitis virtute demirans, sospitatis suae gratiam populis declaravit. Ob huius miraculi gratiam a multis munera capit, los a iugo captivitatis exemit. 47. Praesenti quoque tempore apud Burdegalensim urbem domus una ignibus conprehensa vehementer coepit exuri. Cumque, flammis hinc et inde spatiantibus, aliae domus huic discrimini subiacerent, nec esset dubium, easdem huius fomitis calore depasci, congregatus in circpulus nomen beati Martini coepit attentius invocare, et ne vicinas domos virtus ejus exuri permitterad elevatam vocem deflentium cpitus flammae decedere. Atque illis clamantibus ad caelum, advenit subito, antistite inpertiente, praesidium; conlisumque orationi supplici incendium, restinxit plebs per lacrimas, quod nequiverat superare per undas. Eo tempore puer cum graviter a disenteria fatigaretur, ut de pulvere sepulchri accepit, protinus morbo caruit. EXPLICIT LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
q postrema. it qd̃¬
possumꝰ saltim ꝓ no¬
bis orante martino
mereamur. Sz quid
te frat̾ duitius occu¬
po. epła tam loqua¬
ci demoror q̃m uen¬
ture simul iã pagi¬
na impleta non re¬
cipit: Michi tamẽ
ħ fuit ratio sermo¬
nem istũ longius
proferendi.ut qr do¬
loris nunciũ epła
deferebat eadem ti¬
bi ex quadã ur̃i cõ¬
fabulatione presta¬
ret carta solacium.

Expanded text:
 postrema, ut quo postrema, ut quopossumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
da. Erit dies aut hora
sme lacrimis:Aut te¬
cum dilectissime pote¬
ro illuis mentionem
habere sine fletu: aut
unꝙͣ loquens apd̃ te a¬
luid quam de illo lo¬
qui potero:S quid te
in lacrimas fletuq ꝯ
moueo. Ecce nũc ⁊so¬
latum eẽ te cupio qͥ
me ꝯsolari ip̃e ñ pos¬
sum. Non deerit uob
ille michi crede ñ deerͤ.
Intererit dese sermoci¬
nantib astabit orã¬
tib. Qd̾ qr iam ho¬
die prestare dignatꝰ
est uidend̃ se in gł̾a
sua sepe prebebit. et
assidua sicut ante
paululum fecit bñ¬
dictione nos ꝓteget¬
Inde scd̾m ordinẽ uisi¬
onis qua celum seq̃¬
tib patere monstra¬
uit quo sequendus
eẽt edocuit. Quo sꝑeᷤ
nr̃a tenenda. quo a¬
nimus dirigendus
instruxit. Quid tñ
fiet frat̾ qd michi
scendere arduũ illũ
ac penetrare iter nõ
potero. Ita sartina¬
me molesta pregra¬
uat et peccati mole
depressum negatoĩ
astra ꝯscensu seua
miserabilẽ ducit ĩ
tartara. Spes tamẽ
suꝑ est illa sola. illa¬

Expanded text:
da, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos protegetinde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi scendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa
Abbreviated transcription (Latin):
iaculo sauciatur de¬
bilitatus occubuit
Isq cum apatre par¬
pere sine operis bene¬
ficio pasceretur ut ba¬
silice sci martini li¬
mina oscłaretur la¬
crimis obortis effla¬
gitat. Qui nec mo
ra manu positum
qr uehi alt̾a euectio¬
ne non poterat. An¬
te pedes scĩ idẽ foris
sepulchrũ filium
deuotus exposuit.
Qui per dies aliqͦs
or̃oni uacãs et scĩ
auxilium poscẽs :
amota debilitate
sanitati restituit᷑
sicq cũ genitoredo¬
mi ĩ columis resti¬
tutus est De hoĩe qui

Expanded text:
iaculo sauciatur, debilitatus occubuit. Isque cum a patre paupere sine operis beneficio pasceretur, ut basilicae sancti Martini limina oscularet, patrem lacrimis obortis efflagitat. Qui nec mora in navi positum, quia vehi altera evectione non poterat, ante pedes sancti, id est foris sepulchrum, filium devotus exposuit. Qui per dies aliquos orationi vacans et sancti auxilium poscens, amota debilitate, sanitati restituitur; sicque cum genitore domi incolomis restitutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
timo atransuectõne
tricesimo primo ydꝰ
decembris celebriter
agi ab adalaudo ar
ta synodalis sanctiuit
auctoritas que qñre¬
colitur a danis facta
distinctio et matini
repatriartis celebris
et iocunda a suis me¬
moriał̃ exceptõ memo¬
ratur. Te igitur o bone
martine pie pater pa¬
stor et patrone nr no
necnon et uenatori¬
b tuis more tuo bo¬
na confer. noxia sub¬
moue. et orationum
iugi instancia gau¬
dia nob̾ utte int̾mi¬
nabilis obtine. Prãn¬

Expanded text:
timo, a transvectione timo, a transvectione tricesimo primo Id. Decemb. celebriter agi ab Adalaudo Adta synodalis sancivit auctoritas; quae quando recolitur, a Danis facta desructio, et Martini repatriantis celebris et jucunda a suis memorialis exceptio memoratur. Te igitur ergo, o bone Martine, pie pater, pastor et patrone nosternecnon et veneratoribus tuis, more tuo bona confer, noxia submove, et orationum jugi instantia gaudia nobis vitae interminabilis obtine. Pra
Abbreviated transcription (Latin):
et ab adalaudo archi
fr̃e eius ramnone au¬
relianensi. et mamol¬
do cenomãnensi ⁊ scõ
lupo andegauensi ⁊
a suffraganeis tocius
prouincie ep̃is eis con¬
gratulanter occurrit᷑.
et om̃s sexus in differẽ¬
ter desiderato diu do¬
mino suo letabundꝰ
occurrẽs lacrimis qͣs
gaudium extorserãt
ꝑfunditur. ab ep̃is
siquidem et abb̾ib
a clero et uirginib
a ppłis et baronib a
pueris etiam et senib
in eccłiam suam cum
cereis et crucib cũ hy¬
nis et laudib glorio¬
sus antistes gloriose
deducitur et in ꝓprie se¬
dis pristino gradu cũ
debito honore. et sum¬
ma reuerentia collo¬
catur. Hec est igitur
głosa. sollempnisq
exceptio qua a deo ar¬
chipresul turonẽsis
martinus ab exilio
reuertẽs ab alimpnis
suis officiose excipitur
et in propria ut dcm̃
est sede residẽs omnipe¬
tenti seut sui moris
est płimũ suffragat᷑
hoc exceptioĩs celebre
festum. anno abincar¬
natione dñi octingẽ¬
tesimo. octogesimo sep¬

Expanded text:
et ab Adalaudo Adalafratre ejus Raimone Aurelianensi, et Mainoldo Cenomannensi, et sancto Lupo Andegavensi, et a suffraganeis totius provinciae episcopis, eis congratulanter, occurritur, et omnis sexus indifferenter desiderato diu Domino suo laetabundus occurrens, lacrymis, quas gaudium extorserat, perfunditur. Ab episcopis siquidem et abbatibus, a clero et virginibus, a populis et baronibus, a pueris etiam et senibus in ecclesiam suam cum cereis et crucibus, cum hymnis et laudibus gloriosus antistes gloriose deducitur, et in propriae sedis pristino gradu cum debito honore et summa reverentia collocatur. Haec est igitur gloriosa, solemnisque exceptio, qua archipraesul Turonensis Martinus ab exsilio revertens ab alumnis suis officiose adeo excipitur, et in propria, ut dictum est, sede residens, omni petenti se, ut sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc exceptionis celebre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesimo sep
Abbreviated transcription (Latin):
bz. et unus de presbi¬
teris tres tm̃ indere
de monachis. Ceteri
cur ñ uidint:non
potest nr̃i eẽ iudicii.

Expanded text:
bus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii.