comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe pagani obsedunt carnotenã
urbẽ. Collecto gͥ exercitu ricardꝰ
dux burgundie. ⁊ rob̾tꝰ pͥnceps ir
obsides capientes .xiii. k augꝰti. ĩ
sabb̃o auxiliante illis suꝑna cle¬
apparuit stella a parte circii. e
mes in totã galliã. Dem̃ fere pꝰ¬

Expanded text:
e pagani obsederunt Carnotinam civitatem. Collecto igitur exercitu, Richardus dux Burgundiae, et Robertus princeps, irobsides capientes, XIII Kal. Augusti, in Sabbato, auxiliante illis superna cleapparuit stella a parte circii, emmes magna per totam Galliam . Deinde p
Abbreviated transcription (Latin):
ris sui ludouici agebant. ludoui¬
c̃ nepotẽ c̃ uxore sua ĩ istas par¬
tes uent᷑um. qͦscdã ep̃os miser ad
ferrarias monast̾ium. ⁊ ibi conse¬
crari eos ac coronari ĩ reges fecer̃.¬

Expanded text:
ris sui Ludovici agebant, Ludovicum nepotem cum uxore sua ad has partes venturum quosdam episcopos miserunt ad Ferrarias monasterium, et ibi consecrari eos et coronari in reges fecer
Abbreviated transcription (Latin):
maxima multitudine bella¬
relinquentes papiã uenerũt
ad tardunã. ⁊ consecrata richil
retrorsũ fugã arripuit. Item.¬
Rarlomannꝰ regis karoli filiꝰ
tatꝰ. qm̃ insidias erga prẽm suũ
inficlelit̾ moliretur abbatiis pͥ¬
uatꝰ. in ciuitate siluanectis ÷ cus¬

Expanded text:
maxima multitudine bellarelinquentes Papiam, venerunt ad Tardunam, et consecrata Richildretrorsum fugam arripuit cumam, regis Karoli filius tatus, quoniam insidias erga patrem suum infideliter moliebatur, abbatiis privatus, in civitate Silvanectis est cus
Abbreviated transcription (Latin):
tes uadũ płimi ibi ꝑier̃. ⁊ multo
plures ꝯsũpsit aqͣ qmͣ gladiꝰ deuo¬
rass. Et tanti ibi ꝑierũt. ut ⁊̃ aqͣ
redũdaret cadaũib mortuoꝵ Aqͣ
enĩ ĩpleu̾at rippas suas Lotha

Expanded text:
tes vadum, plurimi ibi perierunt. Et multo plures consumpsit aqua, quam gladius vorasset. Et tanti ibi perierunt ut etiam aqua redundaret cadaveribus mortuorum. Aqua enim impleverat ripas suas. Lotha
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃e d̾i genitricis ⁊ sẽꝑ mirginis
marie altare remis ũmꝑatorẽ
est coronatꝰ. ⁊demũ factione qͣdã
t̾reno imꝑio destitut᷑. in p̃dictam
regni partẽ unanimitate ep̃oꝵ
⁊ fidelis ppłi. añ sepulcrũ sc̃i dyo¬
nisii eximii mr̃is eccłe sc̃e ÷ reddit᷑¬

Expanded text:
sanctae Dei genetricis et semper virginis Mariae altare Remi in imperatorem est coronatus et demum factione quorundam terreno imperio destitutus, in praedictam regni partem unanimitate episcoporum et fidelis populi ante sepulchrum sancti Dyonisii eximii martyris ecclesiae sanct
Abbreviated transcription (Latin):
Andecimo kł ilii indictiõe.ix.
ticis indutis. ⁊ domo ac sedelib pal¬
liis ꝓtensis atq ĩgremio synodi ⁊
ꝓspectu ĩꝑiał sedis. lecto suꝑposi¬
tis sacͦ sc̃is euangłiis ap̃ ponticonẽ.
nenit dõnꝰ imꝑator karoł inuestitu
deaurato. habitu frãcico. c̃ legatis
apłice sedis ĩ synodũ. ⁊ cantorib an¬
tiphonã. exaudi nos dñe c̃ u̾sib et

Expanded text:
Undecimo Kalendas Julii indictione 9, ticis indutis, et domo ac sedilibus palliis protensis, atque in gremio synodi et prospectu imperialis sedis lectorio superpositis sacrosanctis evangeliis, apud Ponticonem venit domnus imperator Carolus in vestitu deaurato, habitu Francico, cum legatis apostolicae sedis in synodum. Et cantoribus antiphonam Exaudi nos Domine cum versibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑseqñte. P ost ħ otto ĩꝑator ꝯ¬
gͦͣgans ex̾citũ suũ uenit parisiꝰ uͥ
illiꝰ. Iactauat nãq se extollendo
dicñs qd̾ lanceã suã ĩfigẽt ĩ portã
ciuitatis porisioꝵ. Conuocansgͥ
lochariꝰ rex hugonẽ ducẽ frãcoꝵ

Expanded text:
ne persequente. Post haec Otto imperator congregans exercitum suum, venit Parisius; uillius. Jactaverat namque se extollendo dicens, quod lanceam suam infigeret in portam civitatis Parisiorum. Convocans igitur Hlotharius rex Hugonem ducem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ post hec cuidam portiuncłe cali¬
dule haustum p̾beri. Quo pau¬
lulum p̾libato. precatꝰ ÷ frẽm ⁊ si¬
mul astantes. ut curandis oꝑam da¬
rent corꝑib se tamdui p̾stolat᷑um
qmͣdiu illi refici possent. nstãte
antẽ migͣtionis euis articło. iunc¬
tis pllicum articłis. hoc enĩ face̾
consueuerat si qñ frẽm nutu uo

Expanded text:
et post hec cuiusdam potiunculę caliet post hec cuiusdam potiunculę calidulę haustum praeberi. Quo perpaululum praelibato, precatus est fratrem et simul adstantes, ut curandis operam darent corporibus, se tandiu prestolaturum, quamdiu illi refici possent. Instante autem migrationis eius articulo, iunctis pollice cum articulis – hoc enim facere consueverat, si
Abbreviated transcription (Latin):
dñi p̾ceptum talia agendo cõme¬
ruerit. s qr ip̃e inqͥd adme uenire
satisfacturꝰ nequit. ego qd̃ meũ ÷
erit illũ mon̾ẽ. ut si ego illi totiens
ꝑperam gesta indulsi: ille tñ sui
non obliuiscat᷑ qui canos pat̾nos
deducit c̃ dolore admortem.⁊ in ta¬
lib cõmunis patͥs d̾i. p̃cepta minaᷤ¬
q cõtempsit. His ꝑactis ⁊ dictis.
erat eni uesꝑe sabbati. p̃cepit ut
añ se celebrarent᷑ uigilie nocturne.
⁊ ligno sc̃e crucis pectꝰ suũ muni¬
retur. ⁊ qͣmduri ualebat manu pro-¬
pria tam frontẽ qmͣ pectꝰ eodem
signacło insignibat. si qnͣdo autẽ¬
eri poscebat. Mansit gͦ tota illa
nocte om̃is uirtutis corporeȩ in¬
ops. solius sobͥetatis animi cõpos.
incrastinũ que erat dñica. ussit
minist̾ium altaris p̾parari. ⁊ ꝑ of¬
ficiũ drogonis missarum sollepm-¬
nia celebrari. nec ñ ꝑ manꝰ eiꝰ iuxta
morem cõmunionẽ sacram sͥ tͣdi.

Expanded text:
Domini praeceptum talia agendo commeDomini praeceptum talia agendo commeruerit. „Sed quia ipse", inquit, „ad me venire satisfacturus nequit, ego quod meum eerit illum monere, ut si ego illi totiens perperam gesta indulsi, ille tnon obliviscatur, qui canos paternos deducit cum dolore ad mortem, et in talibus communis Patris Dei praecepta minasque contempsit. His peractis et dictis erat enim vespere sabbati, praecepit ut ante se celebrarentur vigiliae nocturnae, et ligno sanctae crucis pectus suum muniretur: et quandiu valebat, manu propria tam frontem quam pectus eodem signaceri poscebat. Mansit ergo tota illa nocte omnis virtutis corporeae inops, solius sobrietatis animi compos. In crastinum, quę erat dominica, iussit ministerium altaris praeparari et per offitium Drogonis missarum offitia celebrari, necnon per manus eius iuxta morem communionem sacram sibi tradi
Abbreviated transcription (Latin):
iudiht seruaret. ⁊ portionẽ regni to¬
tam illi consentiret ⁊ tueret᷑ qm deo
teste. ⁊ ꝓcerib palatii. ille sec̃ ⁊ añ se
largitꝰ ei fuerat. His rite ꝑactis. deo
tistes drogo. ꝗͣ cet̾i pontifices. dum ĩ
cunctis que agebant᷑ d̾o grates ꝑsol¬
uerent. ut pote q uidebant eũ q̃uem
chorꝰ uͥtutum semꝑ comitatꝰ fuerat.
ñc ꝑseuerantia subseqns. quasi cau¬
da hostie totum eiꝰ sacrificiũ uite.
dõ ꝓrsus acceptum reddebat. U nũ
erat quo gaudiũ eoꝵ obfuscabat᷑.
Uerebant enĩ. ne forte filio hludo¬
uico implacabił ẽẽ. uellet. scienteᷤ
qd̾ uulnꝰ freqñter incisum. aut
cauterio adustum acerbiorẽ susti¬
nenti ꝓpagaret dolorem. fisi tam̃
pulsant. Qui pͥmũ quidẽ amari¬
tudinem sui monstrauit animi.
At uͦ parumꝑ delib̾ans. ⁊ uiribꝰ
qnͣtulis cũq collectis enumerare co¬
nabat᷑. qͦt ⁊ qnͣtis ab eo afflictꝰ sit
imcõmodis. ⁊ qͥd contͣ naturam ⁊

Expanded text:
Judith servaret et portionem regni toJudith servaret et portionem regni totam illi consentiret et tueretur, quam Deo teste et proceribus palatii ille secum et ante se largitus ei fuerat. His rite peractis, grtistes Drogo quam ceteri pontifices, dum in cunctis quae agebantur Deo grates persolverent – utpote quia videbant, eum quem chorus virtutum semper comitatus fuerat, nunc perseverantia subsequens, quasi cauda hostiae, totum eius sacrifitium vitae Deo prorsus acceptum reddebat –, unum erat, quo gaudium eorum obfuscabatur: verebantur enim, ne forte filio Hludouuico inplacabilis esse vellet, scientes quod vulnus frequenter incisum aut cauterio adhustum acerbiorem sustinenti propagaret dolorem. Fisi tamenpulsant. Qui primum quidem amaritudinem sui monstravit animi, at vero parumper deliberans et viribus quantuliscumque collectis enumerare conabatur, quot et quantis ab eo afflictus sit incommodis et quid contra naturam et
Abbreviated transcription (Latin):
simiłr archiep̃e. s ⁊ drogo fr̃ dõni
ĩpatoris mettensis ep̃c. netñ sacͥ pali¬
tĩ archicapellanꝰ. Quẽ qnͣto sͥ ꝓpin¬
quiorem nouerat. tanto ei familiariꝰ
sua om̃a ⁊ semet credebat. Per eum
qͥdem cotidie confessioĩs sue munus
sacͥficiumq sp̃c contͥbulati. ⁊ cordis
humiliati. qd̃ ds ñ despicit offerebat
Cib eiꝰ erat solũmͦ ꝑ .xl. dies dñcum
nans exegi. saltem coactꝰ idem tͥ ieru¬
nium exsoluam. Iussit autẽ eidem
uen̾abłi fr̃i suo drogoni. ut ministros
cam̾e sue ante uenire face̾t. ⁊ rem fa¬
nuiliarem que constabat inornam̃tis
regalib. scłic coronis ⁊ armis. uasis.
libris. uestib q sacerdotalib. ꝑ singła
descͥbi iub̾et. cui ꝓut sͥ uisum fuit. qͥd
eccłiis. qͥd pauꝑib. pꝰtremo qͥd filiis lan¬
giri deb̾etꝰ edixerat. hlothario scł̃ie ⁊
karolo. Et hlothario qͥdem. coronã.
ensem auro gẽmisq redimitũ. eo teno¬
re habendũ misit. ut fidẽ karolo. et

Expanded text:
et Drogo frater domni imperatoris Metensis episcopus necnon sacri palatii archicapellanus, quem quanto sibi propinquiorem noverat, tanto ei familiarius sua omnia et semet credebat. Per eum quidem cotidie confessionis sue munus sacrifitiumque spiritus contribulati et cordis humiliati, quod Deus non despicit, offerebat. Cybus eius erat solummodo per XL dies dominicum nans exegi saltem, coactus idem tibi ieiunium exsolvam. lussit autem eidem venerabili fratri suo Drogoni, ut ministros camerę suae antevenire faceret, et rem familiarem, que constabat in ornamentis regalibus, scilicet coronis et armis, vasis, libris vestibusque sacerdotalibus, per singula describi iuberet. Cui, prout sibi visum fuit, quid ecclesiis, quid pauperibus, postremo quid filiis largiri deberet, edixerat, Hlothario scilicet et Karolo. Et Hlothario quidem coronam, ensem auro gemmisque redimitum eo tenore habendum misit, ut fidem Karolo et
Abbreviated transcription (Latin):
ret eandẽ cuutatẽ. qͣdã die intonuit
dñs t̾rore magno. disrupitq t᷑bo pa¬
pilionẽ eiꝰ a sũmo usq dcorsũ. stupor¬
q magnꝰ ĩuasit illũ c̃ excitu suo. ita
ut uiu̾e neqͥrẽt. Statĩq ĩ fugã u̾si.
recesser̃ ab urb̃ obsidiõe. Fecit aut̃
d̾s ħ ꝑ ĩtercessionẽ sc̃i hylarii. qͥ sẽꝑ
tutor ⁊ defensor : illiꝰ urb̃. In ip̃o
anno defunctꝰ: gisiebtꝰ dux burgũ¬
die. relinqñs ducatũ ottoni filio hu
obiit hugo magnꝰ dux frãcoꝵ apd̃
drodingã uillã. xui. ł iuł. sepultꝰq¬
successer̃ filii eiꝰ. hugo uidłc octo ⁊ hã¬
ricꝰ. nati eiꝰ ex filia odonis regis.
Hugo dux srãcoꝵ effectꝰ:. ⁊ otto dux
burgundionũ. Defuncto ottone du¬
ce burgũdioñ: successit hãricꝰ fr̃ eiꝰ.¬

Expanded text:
ret eandem urbem, quadam die intonuit Dominus terrore magno, disrupitque turbo papilionem ejus a summitate usque deorsum, stuporque magnus invasit illum eum exercitu suo, ita ut vivere nequirent. Statimque in fugam versi, recesserunt ab urbis obsidione. Fecit autem hoc Deus per intercessionem beati Hylarii, qui semper tutor et defensor illius est urbis. In ipso anno defunctus est Gislebertus dux Burgundiae, relinquens ducatum Ottoni, filio Huobiit Hugo Magnus dux Francorum apud Drodingam villam 16. Kal. Jul. , sepultsuccesserunt filii ejus, Hugo videlicet, Otto et Heinricus, nati ex filia Odonis regis. Hugo dux Francorum effectus est et Otto dux Burgundionum. Defuncto Ottone duce Burgundionum, successit Heinricus, frate
Abbreviated transcription (Latin):
lo ludonici filio duo filii eiꝰ ut
dictũ est moriunt᷑. Lotharius
abb̃s ⁊ karolus rex aquitanoꝵ
amincłs quoq cus rodulfus
consiliariꝰ primꝰq palatii. hoĩe
quitanoꝵ. ⁊ duo pͥncipes aqͥta¬
nici landricꝰ ⁊ imino int̾ se di¬
micantes. semet int̾imunt. Ro
garde hugonis filia hũit. Qui

Expanded text:
lo Ludovici filio, duo filii illius, ut dictum est, moriuntur. Lotharius abbas et Carolus rex Aquitanorum, avunculus quoque ejus Rodulphus consiliarius primusque palatii hominem Aquitanorum. Et duo principes Aquitanici, Landricus et Muno inter se dimicantes semet interimunt. Robgarde Hugonis filia habuit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Pius uͦ ⁊ inclitꝰ rex karolꝰ aliqͦt
annos adu̾sꝰ danos atq normã¬
nos. uariis euentib dimicans. põ¬
tẽ mire firmitatis adu̾sus impe¬
tum coꝵ suꝑ fluuiũ seqͣnã fieri
constituit. Positis inutrisq capi¬
tib castellis artificiosissime fun¬
datis. in qͥb ad cͦtodiã regni p̾si¬
dia disposuit. Huiꝰ pii regis stu¬
dium pene ĩ disponendis causis
eccłasticis hactenꝰ uguit. Hic
ex regina erm̃trude .iiii. filios iꝰ¬
cepit. ludouic̃. karolũ. karlemã.¬
nũ. ⁊ lothariũ. Ex his dõ ĩcleri¬
cali habitu duos optulit. karle¬
mannũ. ⁊ lothariũ. S ed lotha¬
rius puer bone indolis. ĩ mat᷑a
tis honeste forme uiuenis rex aqͥta¬
nus iã constitut᷑. adu̾sa pͥmũ mo¬
lestatꝰ ⁊ dehonestatꝰ inuiria. mori

Expanded text:
Pius et inclytus rex Carolus, aliquot annos adversus Danos atque Northmannos variis eventibus dimicans, pontem mirae firmitatis adversum impetum eorum super fluvium Sequanam fieri constituit, positis in utriusque capitibus castellis artificiosissime fundatis, in quibus ad custodiam regni praesidia deposuit. Hujus pii regis studium pene in disponendis causis ecclesiasticis hactenus viguit. Hic ex regina Ermentrude quatuor filios suscepit: Ludovicum, Carolum, Carlomannum et Lotharium. Ex his Deo in clericali habitu duos obtulit, Carlomannum, et Lotharium: sed Lotharius, puer bonae indolis, immatura tis honestae formae juvenis, rex Aquitanis jam constitutus, adversa primum molestatus et dehonestatus injuria, m
Abbreviated transcription (Latin):
tine ꝑitꝰ ꝑrexit. Et sỹnodo ꝯ¬
gregata. ꝗͣ octauã uniu̾salẽ sy¬
nodũ illuc conuenientes appella¬
uerunt. exortũ scisma de igna¬
tii depositione ⁊ focii ordinatiõe
sedauer̃t. fociũ anat̾ematiz an¬
tes: ⁊ ignatiũ restituentes. In qͣ
synodo de inaginib adorandis.
alit̾ ꝗͣ orthodoxi doctores añ dif
ni pontificis. qͥ eoꝵ uotis de una¬

Expanded text:
tus, perrexit. Et synodo congregata, quam octavam universalem synodum illuc convenientes appellaverunt, exortum scisma de Ignatii depositione et Focii ordinatione sedaverunt, Focium anathematizantes et Ignatium restituentes. In qua synodo de imaginibus adorandis aliter quam ortodoxi doctores antea diffni pontificis, qui eorum votis de ima
Abbreviated transcription (Latin):
omia castella ⁊ oppida beneuẽ¬
tanoꝵ que a francis recesserant.
sarracenisq se uinxerãt. sub di¬
tione sua recepit. ⁊ loca scõꝵ qͤ
ĩpii sarraceni Ac ꝑfidi xꝑiani
ac ĩ atͥo añ portas bĩ petͥ. ñ lon¬
ge am̃bris bñdictis p̃decessoris
sui sepelit᷑. Huiꝰ temꝑib apud¬

Expanded text:
omnia castella et oppida Beneventanorum, quae a Francis recesserant Sarracenisque se junxerant, sub ditione sua recepit, loca sanctorum, quae impii Sarraceni ac perfidi ChrisAc in atrio ante portas B. Petri, non longe a membris Benedicti praedecessoris sui, sepelitur. Cujus temp
Abbreviated transcription (Latin):
te uͦ odone rege ł ianuarii: recep̃
regnũ karolꝰ simplex filiꝰ ludouici.
ub ipso tẽꝑe uener̃ normanni ĩ
burgundia ad scm̃ florentinum
Occurrit autẽ illis ricardꝰ dux bur¬
gundie c̃ suo excitu ĩterritorio
tonordorense. irruensq in eos ꝑcꝰ¬
sit młtitudinẽ ex eis ĩ ore gladii:

Expanded text:
 recepit  recepit regnum Carolus Simplex, filius Ludovici. Sub ipso tempore venerunt Normanni in Burgundiam ad Sanctum Florentinum. Occurrit autem illis Richardus, dux Burgundiae, cum suo exercitu in territorio Tornodorense, irruensque in eos percussit multitudinem ex eis in ore gladii,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ suus ludouico regnũ tradi¬
d̾at. petentes ex ip̃iꝰ parte ut pͥui¬
legio suo ip̃m p̾ceptũ confirma¬
ret. T ẽ pp ioh̾s ꝓtulit exemplar
qͣsi facti p̃cepti a karolo imꝑato
ut agostleno ip̃am abbatiã ue¬
lut exratione tolłe. ⁊sͥ hab̾e poᷤ¬
set. Et dicent̾e papa ioħe ut si
uellet rex ludouicꝰ. ut suꝑ illiꝰ pre¬
ceptũ pͥuilegiũ face̾t: suo p̾cep¬
to illud̃ patͥs sui p̾ceptũ firmaret.
Qd̾ argum̃tũ sic̃ factio ⁊ ñ ratio ĩ¬
ꝑfectũ remansit. Post bec de-
functꝰ : ludouicꝰ rex francoꝵ filiꝰ
karoli calui. relinqñs filiũ suũ
paruulũ karolũ noie qui simplex
appellat᷑ c̃ regno ĩ custodia odonis
comitis. E o temꝑe gens ĩ credula
normannoꝵ ꝑ gallias sese diffu¬
dit. cedib incendiis. atq om̃i cru¬
delitatis gen̾e debaccatã. Deinde
franci. burgundiões.⁊ aqͥ tanẽses
ꝓceres. congregati ĩ unũ. odonẽ
pͥncipẽ eleger̃ sͥ in regẽ. O beun

Expanded text:
pater suus Hlodowico regnum tradiderat, petentes ex ipsius parte, ut privilegio suo ipsum praeceptum confirmaret. Tunc papa Iohannes protulit exemplar quasi facti praecepti a Karolo imperatut a Gozleno ipsam abbatiam velut ex ratione tollere et sibi habere posset; et dicente papa Iohanne, ut, si vellet Hlodowicus rex, ut super illius praeceptum privilegium faceret, suo praecepto illud patris sui praeceptum firmaret. Quod argumentum, sicut factio et non ratio, imperfectum remansit. Denique 4. functus est Hludovicus rex Francorum , filius Karoli Calvi, relinquens filium suum parvulum Karolum nomine, qui Simplex appellatur, cum regno in custodia Odonis principis. Eo tempore gens incredula Normannorum per Gallias sese diffudit, cedibus, incendiis atque omni crudelitatis genere debachata. Deinde Franci, Burgundiones et Aquitanenses proceres congregati in unum, Odonem principem elegerunt sibi in regem . Obeun
Abbreviated transcription (Latin):
canones sardicensis concilii. ⁊ de¬
cretũ pape leonis. de ep̃is sedes su¬
as mutantib. s ⁊ affricani cano¬
nes ut ñ fiant ep̃oꝵ tnͣsiatiões:
sic̃ nͨ rebaptizatiões. ł reordinati¬
ones. ꝓ frotario burdegalensi ep̃o.

Expanded text:
canones Sardicensis concilii et decretum papae Leonis de episcopis sedes suas mutantibus, sed et Affricani canones, ut non fiant episcoporum translationes; sicut nec rebaptizationes vel reordinationes, pro Frotario Burdegalensi e
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente ⁊ reliquis sacerdotib. uer¬
bis quib potuit ⁊ nutib semet cõ¬
mendauit. bñdici petiuit. ⁊ que
tm partem indignando quodam¬
mͦ uirtute qnͣta potuit bis dixit.
Huz. huz: qd̵ significat foras.
Unde patet qr malignũ sp̃m ui¬
dit. cuius societatem. nec uiuus nͦ
moriens. habere uoluit. At uͦ eleua¬
tis ad celum occłis. qnͣto hac minatiꝰ
intuebat᷑. tanto illic letiꝰ intende¬
bat. ita ut nicħ a ridente differre
iuderet᷑. Intalib gͦ uite p̾sentis t̾¬
minũ sortitus. ad requiẽ feliciter ut
credimꝰ cõmigrauit. quia ueraciter
dictum est a ueridico doctore. non
potest male mori: qui bñ uixerit.
Pecessit autẽ .xii. kł̃ uilii. anno uite
sue sexagesimo .iiiͦi. Et aquitane
quidem p̾fuit ꝑ annos .xxx.uii. imꝑ¬
auit uero.xͦx.uiiͣ. Anima porro re¬
cedente. drogo frater imꝑatoris ⁊ ep̃c
mettensis cum aliis ep̃is. abbatib. co¬
mitib. uassis dñicis. płimaq freqñtia
tam cleri qmͣ populi. sumptis imꝑ

Expanded text:
ente et reliquis sacerdotibus, verbis quibus potuit et nutibus se commendans, benedici petivit, et quae m partem, indignando quodammodo, virtute quanta potuit bis dixit: „Huz! huz!, quod significat foras. Unde patet, quia malignum spiritum vidit, cuius sotietatem nec vivus nec moriens habere voluit. At vero elevatis ad ce.lum oculis, quanto hac minatius intuebatur, tanto illac letius intendebat, ita ut nichil a ridente differre videretur. In talibus ergo vite praesentis terminum sortitus, ad requiem feliciter, ut credimus, commigravit, quia veraciter dictum est a veridico doctore: Non potest male mori, qui bene vixerit. Decessit autem XII. kalendas iulii anno vite suae LXIIII.; et Aquitanie. quidem praefuit per annos XXXVII, imperator autem XXVII. Anima porro recedente, Drogo frater imperatoris et episcopus Metensis cum aliis episcopis, abbatibus, comitibus, vassis dominicis, plurimaque frequentia tam cleri q
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ mortaliũ. qd̃ in domo dĩ supra
candelabrũ positũ om̃ib lucebat pi¬
issime recordatiois imꝑatorẽ dico. ma¬
turrime reb humanis subtrahendr̃
mundũq eiꝰ abscessu. intenebͥs tͥbu¬
lationũ relinquendũ. Cepit gͦ fasti¬
dio tabesc̾e. ⁊ nausianti stomaco. ci¬
bum potumq intend̾e. crebͥs suspi¬
riis urg̾i. singultib quati. ac ꝑ hoc
uirtute destitui. Nat᷑a enĩ suis de¬
serta comitib necesse ÷ uita fatiscat.
Qd̃ cernens iussit sͥ parari habita¬
cła estiua atq expeditionaria. in
insula qͣdam contigua magonciace
ciutati. ibiq uirib desertus. lectulo
sese cõmittit. P orro quis eiꝰ explicet
ꝓeccłe statu sollicitudinẽ. uł pro eius
concussione merorẽ. quis narrare la¬
cͥmarũ flumia. que ꝓ acceleratione
diuine fundebat clem̃tie: Monenĩ
se recessurũ dolebat. s qd̾ futurum
nouerat gemebat dicens se miserũ.
cꝰ extrema talib clauderent᷑ miseris.

Expanded text:
lumen mortalium, quod in domo Dei supra lumen mortalium, quod in domo Dei supra candelabrum positum omnibus lucebat – piissime recordationis imperatorem dico –, maturrime rebus humanis subtrahendum, mundumque eius abscessu in tenebris tribulationum relinquendum. Coepit ergo fastidio tabescere et nausianti stomacho cybum potumque intendere, crebris suspiriis urgueri, singultibus quati ac per hoc virtute destitui. Natura enim suis deserta comitibus, necesse est ut victa fatiscat. Quod cernens, iussit sibi parari habitacula aestiva atque expeditionalia in insula quadam contigua Mogontiacę civitati, ibique viribus desertus lectulo sese committit. LXIII. LXIII.Porro quis eius explicet pro ecclesię statu sollicitudinem, vel pro eius concussione merorem? Quis narrare lacrimarum flumina, quae pro acceleratione divine fundebat clementiae? Non enim se recessurum dolebat, sed quod futurum noverat gemebat, dicens se miserum, cuius extrema talibus clauderentur miseriis.
Abbreviated transcription (Latin):
sclauoꝵ terram inꝓpriã rediit.
Quo illo redeunte. imꝑator gene¬
ralem conuentõ mnurbe u̾angioñ
q̃ nc̃ uuarmatia dicitur. congre
um suum hlotharium in italiã
misit. iubens ut eidem placito
inter eẽt. qͣtinꝰ c̃ eo de hac re ⁊ aliiˢ
deliberaret. Quo intemꝑe deliqͥũ
solis contigit. tercia die letanie
maioris insolitũ. Intantũ enĩ
lucis recessu tenebre p̾ualuer̃t.
ut nicħ a noctis ueritate differ¬
re uideretur. Stellarum nãq
ratꝰ ordo ita cernebatur. ut nul¬
lum sydꝰ ebitudinẽ lucis solarĩ pa-¬
teretur. qͥnpotiꝰ luna que se ei ad¬
uersam prebuerat. paulatĩ oriẽ¬
tem petendo corniculatĩ illi lu¬
men aparte occidentali restitu¬
eret. in morẽ sui qñ pͥma uł se¬
ed̾a cernitur. ⁊ sic ꝑ augm̃ta to¬
tam uenustatẽ tota iota recipet
Qd̃ ꝓdigium licet nat᷑a ea scͥbatur.
tñ lam̃tabłi exitu comsũmandũ erat.
P ortendebat᷑ enĩ ꝑ hoc maximũ illd̾

Expanded text:
Sclavorum terram in propria rediit. Sclavorum terram in propria rediit. Quo illo redeunte, imperator generalem conventum in urbe Vangionum, quae nunc Wormatia dicitur, congregum suum Hlotharium in Italiam misit, iubens ut eidem placito interesset, quatinus cum eo de hac re et aliis deliberaret. Quo in tempore deliquium solis contigit tertia die letaniae maioris insolitum: In tantum enim lucis recessu tenebre praevaluerunt, ut nihil a noctis veritate differre videretur. Stellarum namque ratus ordo ita cernebatur, ut nullum sidus ebitudinem lucis solaris pateretur, quin potius luna que se ei adversam praebuerat, paulatim orientem petendo corniculatim illi lumen a parte occidentali restitueret, in morem sui, quando prima vel secunda cernitur, et sic per augmenta totam venustatem tota rota reciperet. Quod prodigium licet naturae asscribatur, tamen lamentabili exitu consummatum est: Portendebatur enim per hoc, maximum illud
Abbreviated transcription (Latin):
nec dolori fractus succubuit. Sed
c̃ uxore ⁊ filio karolo inchoauit
aduersꝰ hanc tempestatẽ sedan¬
dam se obicẽ tulit. Et qui solitꝰ¬
erat hoc tempꝰ psalmoꝵ decanta¬
tione. orationum instantia. mis¬
sarum celebratione. elemosinarũ
b ꝑꝑ exercitationẽ equitationi ĩ¬
dulgeret. nc ꝑꝑ discordiam fugã¬
dam pacemq reuocandã. nullũ
diem uult habere feriatum ꝓ aᷤ
ei redditum p̾mium. qd ita la
borantib ꝓmisit se daturũ max¬
imꝰ pͥncepsq pastoꝵ. Cũ maxi¬
ma gͥ fatigatione. inpugnantib
ualentiam illiꝰ p̾missis casib. ꝑ¬
uenit ĩminente sacratissima sol¬
lempnitate paschali aquisgͣni.
ibiq eam c̃ solita celebrauit de¬
uotione. Qua explicita. ceptũ
accelerauit explere negotium.
Nam hreno tnsmeato. thoringi
am conato itin̾e̾ petiuit. ubi hlu¬
douicũ morari tc̃ temꝑis didicit.
fideret. salutem infuge subsidio
posuit. Redempto enĩ itinẽ. per

Expanded text:
nec dolori fractus subcubuit, sed nec dolori fractus subcubuit, sed cum uxore et filio Karolo inchoavit, adversus hanc tempestatem sedandam se obicem tulit; et qui soliterat hoc tempus psalmorum decantatione, orationum instantia, missarum celebratione, eleemosynarumpropter exercitationem equitationi indulgeret: nunc propter discordiam fugandam, pacemque revocandam, nullum diem habere feriatum voluit. ei redditum praemium qborantibus promisit se daturum maximus princepsque pastorum. Cum maxima igitur fatigatione, inpugnantibus valentiam illius praemissis casibus, pervenit inminente sacratissima sollemnitate paschali Aquisgrani, ibique eam cum solita celebravit devotione. Qua explicita, coeptum acceleravit explere negotium; nam Hreno tam continuato itinere penetravit: ubi Ludovicum morari per id tempus didicit. fideret, salutem in fugae subsidio posuit. Redempto enim itinere, per
Abbreviated transcription (Latin):
Sͥ impendẽ denegarunt. s insuꝑ latro¬
cinando exercitui obambulabant. ⁊
quas poterant p̾das exercebant. cõpre-¬
hensos legali uissit subdere questioi
aduenit. eandemq sollempnitatẽ
pictauis c̃ debito ⁊ solito celebrauit ho¬
nore. Ibidemq morãti ⁊ que utilitaᷤ
poscebat disponenti. nuntiꝰ illi ad¬
uenit dicens. hludouic̃ filium suũ
assumptis quib saxonib atq thorĩ¬
gis secum. alamanniã inuass
Et enĩ cũ iam senili grauaretur e¬
tate. ⁊ flegnatis habundantia q̃
hieme augmentat᷑ ultͣ solitum pul¬
mo eiꝰ grauaret᷑. pectusq quateret᷑.
accessit etiã hic tͥstis nũtius. cuiꝰ rela.¬
tu ad eo affectꝰ : amaritudine. ꝙͣ uis
cẽt. pene ultra modũ humanũ na¬
tura mitissimꝰ. fortitudine magna¬
nimis. pietate cautissimꝰ. ut in apoᷤ¬
tema pituita excrescens duresceret.
⁊ intra uitalia uleꝰ letale concrescẽt
nuictꝰ tũ eiꝰ animꝰ. dum turbari

Expanded text:
sibi impendere denegarunt, sed insuper latrosibi impendere denegarunt, sed insuper latrocinando exercitui obambulabant et quasque poterant praedas exercebant, conprehensos legali iussit subdere questionirediit, eandemque sollempnitatem Pictauis cum debito et solito celebravit honore. Ibidemque moranti et que utilitas poscebat disponenti, nuntius illi advenit, dicens Hludouuicum filium suum assumptis quibusdam Saxonibus atque Toringis secum, Alamanniam invasisetenim cum iam senili gravaretur aetatae, et flegmatis habundantia – que hieme augmentatur – ultra solitum pulmo eius gravaretur pectusque quateretur, accessit etiam hic tristis nuntius. Cuius relatu adeo affectus est amaritudine, quamvis esset pene ultra humanum modum natura mitissimus, fortitudine magnanimus, pietate cautissimus, ut in apostema pituita excrescens duresceret et intra vitalia ulcus letale concresceret. Invictus tamen eius animus, dum turbari
Abbreviated transcription (Latin):
sentiũ studia rep̃sentant. U olebat
piissimꝰ impr pie ⁊ rationabłit̾ edu¬
cari puerum. ne uitiis ꝓstitutꝰ. nͨ sibi
nec aliis p̾eẽ. ⁊ ꝓdesse postea posset.
cogitans illud qd̃ quidã ẽ filiis intene¬
riori etate ad huc positis tͣdere regnũ
nollet. talit̾ se excusasse legit᷑. E go ⁊
ñ qd inuideam ex me genitis honori¬
fice eos haberi ueto. s qr noui hec ad¬
olescentib studia ferocie nutͥmenta
temꝑe autũnali cabilonensẽ urbem
petiit. ⁊ tam ecclastica qmͣq publica
suo more disposuit. dem̃ ad regni aqͥ¬
tanics ordinationẽ sese conuertit.
Mouit namq ab eodem loco c̃ regi¬
na ⁊ filio karolo ⁊ ualida manu. et
ligeris anne tnͣsmisso aruernoꝵ urbẽ
petiit. ibiq fideles suos sͥ occurrentes
benigne uixta morem solitum susce¬
pit. ⁊ karolo filio suo c̃ solitis sacra¬
mentis cõmendari fecit. Quosdã
qui occursum debitum fidelitatẽq

Expanded text:
sentium studia repraesentant. Volebat sentium studia repraesentant. Volebat piissimus imperator pie et rationabiliter educari puerum, ne vitiis prostitutus nec sibi nec aliis praeesse et prodesse postea posset, cogitans illud, quod quidam, cum filiis in teneriori etate adhuc positis tradere regnum nollet, taliter se excusasse legitur: „Ego enim non quod invideam ex me genitis honorifice eos haberi veto, sed quia novi hęc adolescentibus studia ferotię nutrimenta tempore autumnali Cauillonensem urbem petiit et tam ecclesiastica quamque publica suo more disposuit, deinde ad regni Aquitanici ordinationem sese convertit. Movit namque ab eodem loco cum regina et filio Karolo et valida manu, et Ligeris amne transmisso, Aruernorum urbem petiit, ibique fideles suos sibi occurrentes benigne iuxta morem solitum suscepit et Karolo suo filio cum solitis sacramentis commendari fecit. Quosdam, qui occursum debitum et fidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ ꝑsuum aduentũ incõmodo
tali. añꝗͣ lues tanta płimos infi¬
cere posset. mpr porro p̃fatum
ep̃m in aquitaniam c̃ młtis gr̃a¬
rum actionib remisit. ⁊ que uisa
sunt sius fidelib mandlauit. ⁊ ut
sͥ autũni temꝑe aliqui illoꝵ in cabuo¬
no occurrerent imꝑauit. Ibi enĩ ge¬
ueralẽ indixit conuentũ Nullus
porro succenseat imꝑatori. qd̾ crude¬
litate dictante. nepotem suũ regno
pͥuare uoluerit. c̃ ip̃e morẽ gentis
natiuũ nouerit. ut pote connutͥtus
illis. ⁊ qr leuitati atq aliis studentes
uiciis. grauitati atq stabłitati peni¬
tꝰ renũtiarint. ⁊ ut talem pippinũ
patrem eiꝰ facere possent. illos quos
obcustodelam illiꝰ miserat. sic̃ sͥ olim
apr̃e karolo dati fuerant. ab aquita¬
me sinib diminarunt. pꝰ quoꝵ abscẽ¬
sum. qnta ⁊ qͣlia em̾̃serint malorum
uitioꝵq monstra ⁊ publica ⁊ pͥuata
in eodem regno. moderna quoq pre¬

Expanded text:
deretur per suum adventum incommodo deretur per suum adventum incommodo tali, antequam tanta lues plurimos inficere posset. Imperator porro praefatum episcopum in Aquitaniam cum multis gratiarum actionibus remisit, et que visa sunt, suis fidelibus mandavit et, ut sibi autumni tempore aliqui illorum in Cauillono occurrerent, imperavit; ibi enim generalem indixit conventum. Nullus porro suscenseat imperatori, quod crudelitate dictante nepotem suum regno privare voluerit, cum ipse morem gentis nativum noverit, utpote connutritus illis, et quia levitati atque aliis studentes vitiis gravitati atque stabilitati penitus renuntiarint; et ut talem Pippinum patrem eius facere possent, pene omnes qui ob custodelam illius missi erant, sicut sibi olim a patre Karolo dati fuerant, ab Aquitanię finibus eliminarunt. Post quorum abscessum quanta et qualia emerserint malorum vitiorumque monstra et publica et privata in eodem regno, moderna quoque prae
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. ad firmantes qd̵ uerum
erat. alios aquitanoꝵ suã expecta¬
re sententiam. qͣliter res ordinare¬
tur aquitanici regni. alios autem
indigne ferre. eo qd̃ audierint
karolo idem apr̃e traditum reg¬
num. Nam imꝑatori de talibus
sollicito. ebromꝰ nobilissimꝰ pictauẽ¬
sis ep̃c flateram aduenit. nunti¬
ans tam se qmͣ ceteros pͥmores eiꝰ¬
dem regni. imꝑatoris expectare iꝰ¬
ebromꝰ uenerabilis ep̃c. reginardꝰ
comes. gerardꝰ itidem comes. ⁊ gen̾
quͦdã pippini. necñ rathariꝰ simłr
comes pippini gener. s ⁊ alii qmͣ¬
plures hoꝵ seqntes uolũtatẽ ⁊ nul¬
lo poterant pacto seiungi. At uͦ
altera pars popłi quoꝵ uł maxi¬
mꝰ fuit emenꝰ quidã. assum̃tes fili¬
um qͦndã pippini regis. pippinũ
itidem nomĩe. qͣqͣ uersum uaga¬
bant᷑. sic̃ mors talib est: p̃datiõi
atq tirannidi oꝑam dantes P re-
ꝑatorem. ne in longum differret
hunc morbum serꝑe. s mat᷑e me¬

Expanded text:
venerunt, affirmantes – quod verum venerunt, affirmantes – quod verum erat – alios Aquitanorum suam expectare sententiam, qualiter res ordinaretur Aquitanici regni, alios autem indigne ferre, eo quod audierint, Karolo idem a patre traditum regnum. Nam imperatori de talibus sollicito Ebroinus nobilissimus Pictauensis episcopus Flateram advenit, nuntians tam se quam ceteros primores eiusdem regni imperatoris expectare voEbroinus venerabilis episcopus, Reginardus comes, Gerardus itidem comes et gener quondam Pippini, necnon Ratharius similiter comes Pippini gener, sed et alii quamplures horum sequentes voluntatem et nullo poterant pacto seiungi. At vero altera pars populi, quorum vel maximus fuit Emenus quidam, assumentes filium quondam Pippini regis, Pippinum itidem nomine, quaquaversum vagabantur, sicut moris talibus est, praedationi atque tyrannidi operam dantes. Precaperatorem, ne in longum differret hunc morbum serpentem, sed mature me
Abbreviated transcription (Latin):
q pasche sollempnitates: aquis ceb̃¬
rime. Hludouicꝰ uͦ audiens hꝰ modi
patͥs erga fĩs suos uoluntem. ⁊ reg¬
ni inter eos diuisionẽ: ñ tulit. ideo¬
q qͥcquid regni tͣns hrenũ fuit. sͥ
undicandum statuit. Quod cũ
imꝑatori delatum ẽẽt. pꝰ transac¬
tam festiuitatẽ paschalem diffẽn¬
dum iudicauit. Qua ꝑacta. ne¬
diu obcolligñdum consedit exerci¬
tum. Quo coacto. usq hodomiã
ꝑrexit. ibiq filiꝰ qmqm inuitꝰ sup¬
plex uenit. ⁊ increpatꝰ ab eo. mele
se egisse confessꝰ em̃dat᷑urũq se ꝑ¬
ꝑam gesta ꝓfessꝯ ẽ. At imp̃r con¬
sueta ⁊ semꝑ sͥ amica utens man-¬
suetudine ⁊ filio indulsit. ⁊ eũ uer¬
bis pͥmũ ut dignũ fuit paululum
asꝑis increpauit. pꝰ autẽ lenioribꝰ
demultũ in regno reliquit. atq in
redeundo hrenũ in loco qui conflu¬
entes dicit᷑ tnͣsmeauit. in ardennã
uenationẽ solitã ꝑ acturꝰ. In qua
c̃ exerceret᷑. nũtii ad eum certissim

Expanded text:
e sollempnitates. LXI. LXI.Hludouuicus vero audiens huiusmodi patris erga fratres suos voluntatem et regni inter eos divisionem, non tulit, ideoque quicquid regni trans Hrenum fuit, sibi vindicandum statuit. Quod cum imperatori delatum esset, in transactam festivitatem paschalem differendum iudicavit. Qua peracta, nediu ob colligendum consedit exercitum. Quo coacto, usque Bodomiam perrexit, ibique filius quamquam invitus subplex venit et increpatus ab eo male se egisse confessus, emendaturumque se perperam gesta professus est. At imperator consueta et sibi semper amica utens mansuetudine, et filio indulsit et eum verbis primum, ut dignum fuit, paululum asperis increpavit, post autem lenioribus demultum in regno reliquit, atque in redeundo Hrenum in loco, qui Confluentes dicitur, transmeavit, in Arduenna venationem solitam peracturus. In qua cum exerceretur, nuntii ad eum certissimi
Abbreviated transcription (Latin):
lus aũ tanꝗͣ patͥ spiritali ⁊ fr̃ĩ semori
debitum deferret honorẽ. Cũq hec
tanꝗͣ uere pacis ꝑegiss amator.⁊ int̾
sĩs mutuam dilectionẽ. ⁊ int̾ utͥusq
filui ppłm qntũ sͥ posse datũ ÷ alter¬
utrum seuuiset amorẽ. letꝰ hlocharuõ¬

Expanded text:
lus autem tamquam patri spiritali et fratri seniori lus autem tamquam patri spiritali et fratri seniori debitum deferret honorem. Cumque haec tamquam vere pacis peregisset amator et inter fratres mutuam dilectionem et inter utriusque filii populum, quantum sibi posse datum est, alterutrum sevisset amorem, letus Hlothar
Abbreviated transcription (Latin):
penes imꝑatorẽ ⁊ karolum maneret.
Sin uͦ: particionem imꝑatori ⁊ karo¬
Io faciendã magis censeret. Itaq hlo¬
thariꝰ c̃ suis diuisionẽ regni domno
imꝑatori ꝓ suo libitu cõmitunt. affir¬
mantes se hanc diuisionẽ. neqͣqmͣ exe¬
qui posse. ꝑꝑ ignorantiã locoꝵ. Igit᷑
imp̃r equo ut sͥ ⁊ suis uisum ÷ librami¬
ne. omne suũ diuisit imꝑiũ. p̃ter ba¬
iariam. ꝗͣ hludouico reliquit. atq ĩ
partem eoꝵ nemuini cessit. His ꝑactis.
⁊ filiis uniuersoq ppło euocatis. data
sͥ obtiõe hlothariꝰ afluuio mosa. au¬
stralem sͥ tenendã delegit partẽ. occi¬
duam uͦ karolo fratͥ habendã reliqͥt.
⁊ ut haberet corã cuncto ppło se uel¬
le uerbo signauit. Imp̃r porro pro¬
his gestis gr̃as d̾o referebat. filiosq
monebat ut unanimes eent. ⁊ se alte¬
rutrum tuerent᷑. Et hlothariꝰ qͥdẽ
iumoris fr̃is curam gereret. cꝰ se spiri¬
talem ẽẽ. prẽm meminisse deb̾et karo¬

Expanded text:
penes imperatorem et Karolum maneret, sin vero, partitionem imperatori et Karolo fatiendam magis censeret. Itaque Hlotharius cum suis divisionem regni domno imperatori pro suo libitu committunt, affirmantes se hanc divisionem nequaquam exequi posse propter ignorantiam locorum. Igitur imperator aequo, ut sibi suisque visum est, libramine omne suum divisit imperium praeter Baioariam, quam Hludouuico reliquit atque ideo in partem eorum nemini cessit. His peractis et filiis universoque populo evocatis, data sibi optione, Hlotharius a fluvio Mosa australem sibi tenendam delegit partem, occiduam vero Karolo fratri habendam reliquit, et ut haberet, coram cuncto populo se velle verbo signavit. Imphis gestis gratias Deo referebat, filiosque monebat, ut unanimes essent et se alterutro tuerentur et Hlotharius quidem iunioris fratris curam gereret, cuius se spiritalem esse patrem meminisse deberet, Karo
Abbreviated transcription (Latin):
cidente ⁊ totã neustriã. britan.
niã.⁊ maximã partẽ burgũ¬
diae goitiã. uuasconiã. aqͥtaniã
submoto in pippino filio pippini.
⁊ ĩ monast̾io sci medardi atconso.
qui pꝰea ꝑfugã elapsꝰ aqͥtaniã
regressꝯ: multo temꝑe fugiẽdo
latuit. It̾umq arãnulfo p̃fato
ꝑfidẽ deceptꝰ : ⁊ ad karolũ adduc¬
tus. siluanectũ ꝑpetuo ÷ exilio
decrusꝰ. Indonicꝰ aũ rex noricoꝵ¬

Expanded text:
otam Neustriam, Brittaniam, et 155 maximam partem Burgundiae, Gothiam, Wasconiam, Aquitaniam, submoto inde Pippino filio Pippini, et in monasterio sancti Medardi attonso:  per fugam elapsus, in Aquitaniam regressus, multo tempore fugiendo latuit. Iterumque a Ranulpho praefato per fidem deceptus est, et ad Carolum adductus, Silvanectum perpetuo est exsilio detrusus. Ludovicus vero rex Norico
Abbreviated transcription (Latin):
tũ scł̃ ostiensẽ ep̃m. ⁊ stephanũ
nepesinũ ep̃m. ⁊ marinũ diaco¬
nũ sc̃e romane eccłe ad basiliũ
imꝑatorẽ ⁊ ad filios eiꝰ constanti¬
nũ ⁊ leonẽ augustos constanti¬
nopolĩ direxit. Cũ qͥb ⁊ anas¬
tasuis bibliotechariꝰ sedis ro

Expanded text:
t Hostiensem episcopum, et Stephanum Nepesinum episcopum, et Marinum diaconum sanctae Romanae ecclesiae, ad Basilium imperatorem et ad filios ejus Constantinum et Leonem Augustos Constantinopolim direxit, cum quibus et Anastasius bibliothecarius Ro
Abbreviated transcription (Latin):
mis tam̃ ep̃is galloꝵ contͣlicen¬
le ineccla d̾i oriri timebant:
ne pontifex romanꝰ fauoribus
inclinatꝰ. ab edificatiõib pietatiᷤᷤ
nꝰ erris inflig̾et. Perrexit. scdm
libitum suũ egit: apd̃ eccłam ro¬
Sedd c̃ rediret. falsis ẜeb incita¬
tus. diuino udicio uifirmatus.
usq placentiã cutatẽ ꝑuenit.
ibiq defunctꝰ in eccła bĩ antoni¬
ni mr̃is sepelit᷑. Inno. dccc. lxxx¬

Expanded text:
mis tamen episcopis Gallorum contradicenle in Ecclesiae Dei oriri timebant, ne pontifex Romanus favoribus inclinatus a definitionibus pietatis  vulnus erroris infligeret. Perrexit secundum libitum suum, egit apud Ecclesiam RoSed cum rediret, falsis spebus incitatus, divino indicio infirmatus, usque Placentiam civitatem pervenit, ibique defunctus in ecclesia B. Antonini martyris sepelitur. Anno oc
Abbreviated transcription (Latin):
karolꝰ c̃ ei samori consilio semꝑ
consulere uellet. nichilominꝰ iu¬
uelis autẽ animꝰ aduoluntatem
p̃ceps resist̾et. tandẽ uinc̾e uo¬
lens. extra consiliũ italiã ingͣss
ad frẽm imꝑatorẽ ire bñuentũ
adgredit᷑. Pussimꝰ rex karolꝰ in
hoc itinie eiꝰ assensit. si forte uł¬

Expanded text:
arolus, cum ei saniori consilio semper consulere vellet, nihilominus juvenilis animus ad voluptatem praeceps resisteret, tandem vincere, volens extra consilium Italia ingressus, ad fratrem imperatorem ire, Beneventum aggreditur. Piissimus rex Carolus in hoc itinere
Abbreviated transcription (Latin):
filio sedem suã. ludouico ĩꝑa¬
tori. italiã consignari iubet.
Ipse uͦ ꝓmie monast̾iũ regno
temꝑis se exuens ingredit᷑. tonso¬
ratꝰ ac monacꝰ effectꝰ aliqͥb dieb
inpositis defungit᷑. Inno ab ĩ¬

Expanded text:
filio sedem suam: Ludovico imperafilio sedem suam: Ludovico imperatori Italiam consignare jubet. Ipse vero in Prumiae monasterium regno temporis se exuens ingreditur tonsuratus, et monachus effectus, aliquot diebus interpositis defungitur, anno ab In
Abbreviated transcription (Latin):
sus deniq rex. atq ĩcditꝰ iuenis
karolꝰ ñ longe post impigͤ tmna
cũ fr̃e ludouico rẽ cepti accełat.¬
aquisgrani t̃rent. Qui nimia ce¬
leritate una cũ uxore ac filiis
usq lugdunũ ac uiennã ꝓgre¬
ditur. I bi receptis copiis aliqnͣ¬
tulũ substitit. Idiscurrentib le¬
gatis. ad colloqͥum tͤs fr̃s ininsu¬
la qͣdã seqͣne ꝯueniunt. ibi sub
qͦdam pacto imꝑiũ int̾ se diui¬
dere statuunt. Sic lothariꝰ ĩꝑa¬
tor insuꝑiori francia reu̾titur.
coꝵ adpartem suam regñdam
⁊ disponandã ꝓgͣdit᷑. Non mł¬
to post lothariꝰ filiũ suũ ludo¬
uicũ qmͦ ĩ italia regẽ fecerat. ut
imꝑii nom̃ sortiret᷑. ꝑ drogonẽ
patruũ romã misit. Cui sergiꝰ
iã tc̃ pontifex coronã ĩponens.
tor ⁊ augꝰtus ÷ salutat. Lotha¬
rius imp̃r infirmari se conspi¬
ciens. regnũ int̾ filios diuidit.
karolo minori ꝓuinciã ⁊ par¬
tem burgundie. lothario medio

Expanded text:
riosus deinde rex atque inclytus juvenis riosus deinde rex atque inclytus juvenis Carolus, non longe post, impigre una cum fratre Ludovico rem coeptam acceAquisgranis terrent. Qui nimia celeritate una cum uxore ac filiis usque Lugdunum ac Viennam progreditur. Ibi receptis copiis, aliquantulum substitit. Et discurrentibus legatis ad colloquium, tres fratres in insulam quamdam Sequanae veniunt: ibi sub quodam pacto imperium inter se dividere statuunt. Sic Lotharius imperator in superiorem Franciam revertitur. eorum ad partem suam regendam et disponendam progreditur. Non multo post Lotharius filium suum Ludovicum, quem in Italia regem fecerat, ut imperatoris nomen sortiretur, per Drogonem patruum Romam misit. Cui Sergius jam tunc pontifex coronam imposuit, tor et Augustus est salutatus. Lotharius imperator infirmari se conspiciens, regnum inter filios dividit, Carolo minori Provinciam et partem Burgundiae: Lothario medio
Abbreviated transcription (Latin):
otarius imꝑator filiꝰ piis¬
simi ludouici imꝑatoris. aniu̾
post mortẽ suam decreuerat.
Sed sinist̃s consiliariis isdem
usus anunũ pr̃is ñ parũ ledn.
ꝓ integͥtate uix partem regni ob¬
os iterũ piꝰ pat̾ memor ĩflicti
uulueris. imꝑir̃ diuidens. iuni¬
ori karolo maiorẽ partẽ pͥmo¬
rib sac̃mento firmatis disposu¬
it. Lothariꝰ itaq post humati¬
onem głosi patͥs. seqñti anno
ab italia egresus. totũ imꝑium
arriꝑe molit᷑. Obid adu̾sus fr̾i¬
b inp̾lium fontaneticũ eos cõ¬
citat. iuncti duo adu̾sꝰ unum.
Her om̃ib xꝑianis lam̃tabłe bel¬
lũ. ⁊ sociale ac cuule conserunt.
N on armis dissimiles. ñ habitu
gentis distincti. solũ castͥs obu̾si.
Francoꝵ ĩnum̾us ppłs acie gla-¬
dii ferit᷑. ⁊ olĩ gentib cet̾is formi¬
dabłis: ĩ uuln̾e suo bacat᷑. Cru¬
enta uͥctoria. duob tam̃ fr̃ibus
inscͥbit᷑. G erciꝰ elabit᷑ atq aqͥsgͣ¬
ni inregia tandẽ se recepit. Gło¬

Expanded text:
otharius imperator, filius piissimi Ludovici imperatoris, annis post mortem suam decreverat: sed sinistris consiliariis idem usus, animum patris non parum laedens, pro integritate vix partem regni obterum pius pater memor inflicti vulneris imperium dividens juniori Carolo majorem partem primoribus sacramento firmatis disposuit. Lotharius itaque post humationem gloriosi patris, sequenti anno ab Italia egressus, tum imperium arripere molitur. Ob id adversus fratribus in praelium Fontaneticum eos concitat. Juncti duo adversus unum, heu! omnibus Christianis lamentabile bellum et sociale ac civile conferunt. Non armis dissimiles, non habitu gentis distincti, solum castris obversi. Francorum innumerus populus acie gladii feritur, et olim gentibus caeteris formidabilis, in vulnere suo bacchatur. Cruenta victoria duobus tamen fratribus inscribitur. Tertius elabitur, atque Aquisgrani in regiam tandem se recepit. Glo
Abbreviated transcription (Latin):
uuiti terrã directi sũt. In ruptaq
imaginaria pace que c̃ abulat rege
sarracenoꝵ pacta uidebat᷑. bellũ ẽ.
indictũ. In eodẽ anno k maii con¬
uentũ ĩꝑator alt̾m nouiomagi hũit.
in qͦ partitionẽ regni ꝗͣ int̾ filios suo
iãdudũ fec̾at. corã recitari fecit. ⁊ a
cunctis ꝓcerib qͥ tc̃ affuere cõfirma¬
ri. Ibidẽ ⁊̃ missos paschał apłici.
petrũ centũcellensẽ ep̃m. ⁊ leonẽ
nom̃clatorẽ suscepit. audiuit. remi
titudinẽ uosagiq latissimã uasti¬
tatẽ. totũ qd̵ suꝑfuit estiui ⁊ autũ¬
ni dimidiũ temꝑis tnͣsegit. Inter
ħ borna uita pͥuato. successorẽ ei ꝯs¬
tituit ĩꝑator nepotẽ suũ noie la¬
dasclao. Quo tẽꝑe nũtiũ suscepit
mortis leonis imꝑatoris ꝯftantino¬

Expanded text:
uuiti terram directi; inruptaque uuiti terram directi; inruptaque imaginaria pace, quae cum Abulat rege Sarracenorum pacta videbatur, bellum ei est indictum. In eodem anno kalendis mai conventum imperator alterum Nouiomagi habuit, in quo partitionem regni, quam inter filios suos iamdudum fecerat, coram recitari fecit et a cunctis proceribus, qui tunc affuere, confirmari. Ibidem etiam missos Paschalis apostolici, Petrum Centumcellensem episcopum et Leonem nomenclatorem, suscepit, audivit, remistitudinem Uosagique latissimam vastitatem, totum quod superfuit aestivi et autumni dimidium temporis transegit. Inter hęc Borna vita private, successorem ei constituit imperator nepotem suum nomine Ladasclao. Quo tempore nuntium suscepit mortis Leonis imperatoris Constantino
Abbreviated transcription (Latin):
baldrico nrͣo duci manꝰ dederunt.
Inquo placito bera comes bartinonẽ¬
sis. c̃ impeteret᷑ aqͦdã uocabło sanila
⁊ infid̾elitatis argueret᷑. c̃ eodẽ scdm
legẽ ꝓpͥam ut pote quia ut̾q gotꝰ
erat. equestri p̾lio congͤssꝰ : ⁊ uictus
S ed cũ lege in eum animaduerten¬
dũ eẽt. ut capitali sententia tãꝙͣ reu̾
maiestatis feriret᷑: imꝑatoris tñ dem̃¬
tia uite in reseruatꝰ ÷: ⁊ rotomagum
consist̾e uĩssꝰ. Ip̃o tẽꝑe nũtiatũ ÷
ĩꝑatori naues piraticas .xͦiii. a nord¬
mannie sedib mare conscendisse. ⁊
p̃datũ nr̃os fines appellere uelle. Cõ¬
tra qͣs imꝑator circũspici ⁊ custodiam
fieri imꝑass. a flandrensi solo simul
⁊ ostio sequane pulse in aquita niam
sese uerterunt. ⁊ uastato uico cuiꝰ est
hẏb̃ni temꝑa aquisgͣni ꝑegit. nead̃
hyeme m̃se febroario. conuentꝰ ÷ aqͥs
elebratꝰ. ⁊ tres cunei ad uastandã liud̃¬

Expanded text:
Baldrico nostro duci manus dederunt. Baldrico nostro duci manus dederunt. In quo placito Bera comes Barcinonensis, cum impeteretur a quodam, vocabulo Sanila, et infidelitatis argueretur, cum eodem secundum legem propriam – utpote quia uterque Gothus erat – aequestri proelio congressus est et victus; sed cum lege in eum animadvertendum esset, ut capitali sententia tamquam reus maiestatis feriretur, imperatoris tamen clementia vite, reservatus est et Rotomagum consistere iussus. Ipso tempore nuntiatum est imperatori, naves pyraticas XIII a Nordmannie sedibus mare conscendisse et praedatum nostros fines appellere velle. Contra quas cum Imperator circumspeci et custodiam fieri imperasset, a Flandrensi solo simul et ostio Sequane repulse, in Aquitaniam sese verterunt, et vastato vico, cuius est hiberni tempora Aquisgrani peregit. In eodem hieme mense februario conventus est Aquis celebratus et tres cunei ad vastandam Liude
Abbreviated transcription (Latin):
molitum. N am tͥb int̾fectis de eius
excitu milib equisq ac uaria suppel¬
lectili płima diepta regione sua ex
cede compulit. Que cuncta ĩꝑator
aqͥs consistens letꝰ audiuit. Interea
uuascones natiua sͥ seditionis peste
discordantes. apippino ĩꝑatoris filio
ip̃o anno ita sunt edomiti. ut nullꝰ
eoꝵ rebellare auderet. P ater enim
eum ad hoc destinauerat. His ꝑactis.
imꝑator conuentũ dimisit. ⁊ uenati¬
nari ppłi fecit frequentiã. Quo tem¬
ꝑe borna de infestatione ludeuuit
conquestꝰ magnas ab imꝑatore susct¬
pit aduitorii copias. que terrã illius
actere possent. Que trina partione
diuise. pͥmo uere terrã ditionis illius
ferro ⁊ igne pene omnẽ uastauerunt.
ipso liudeuuito castelli cuiꝰdam altitu¬
dine se ꝓtegente ⁊ nec adpugnã. nec
ad colloquiũ ꝓcedente. N uib reuersiᷤ
domũ. carniolenses ⁊ quidã caranta¬
noꝵ qui ad liudeuuitũ se contulerant.

Expanded text:
molitum. Nam tribus interfectis de illius molitum. Nam tribus interfectis de illius exercitu milibus equisque ac varia suppellectile plurima direpta, regione sua eum excedere compulit. Que cuncta imperator Aquis consistens letus audivit. Interea Uuascones nativa sibi seditionis peste discordantes, a Pippino imperatoris filio ipso anno ita sunt edomiti, ut nullus eorum rebellare auderet; pater enim eum ad hoc destinaverat. His peractis, imperator conventum dimisit, venatinari populi fecit frequentiam. Quo tempore Borna de infestatione Liudeuuiti conquestus, magnas ab imperatore suscepit adiutorii copias, que terram illius atterere possent. Que trina partitione divise primo vere terram ditionis illius ferro et igni pene omnem vastaverunt, ipso Liudeuuito castelli cuiusdam altitudine se protegente et nec ad pugnam nec ad conloquium procedente. Quibus reversis domum, Carniolenses et quidam Carantanorum, qui ad Liudeuuitum se contulerant,