comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or tuo uͦ apud aquilegiam patriarcha prouino
dos helyas preficitur.¬
iberius constantinꝰ postquã imperiũ septe rexe¬
rat annis. sentiens sibi diem mortis imminere¬
una cũ consilio soffiȩ augustȩ̨. mauriciũ genere
capadocẽ. uirũ strenuũ : ad imperiũ elegit. or¬
natãq filiam suã regalib ornam̃tis ei eã tradi¬
dit dicens. Sit tibi imperiũ meũ cũ hac puella
concessũ. utere eo felix. memor semꝑ ut ȩꝗgtatt
et iusticia delecteris. Hȩc postquã dix̃. de hac
luce adȩternã patriã migrauit. magnũ luctum po¬
pulis desua morte relinquens. Fuit enĩ sum mȩ
bonitatis. in elemosinis promptus. in iullicis iustus.
iniudicando cautissimꝰ. nullũ despiciens. sed om̃s
inbona uoluntate cõplectens. om̃s diligens. ipse
quoq dilectus acunctis.. Quo defuncto. mauriti¬
us indutus purpura. redimitus diademate ad
circũ ꝓcessit. acclamatisq sibi laudib largita po¬
pulo munera. ingrecoꝵ genere in imperio confir

Expanded text:
ortuo vero apud Aquilegiam patriarcha Probino, dos Helyas preficiturigitur Constantinus postquam imperium septem rexerat annis, sentiens sibi diem mortis imminereuna cum consilio Sophye auguste, Mauricium, genere Cappadocem, virum strenuum, ad imperium elegit ornatamque suam filiam regalibus ornamentis ei eam tradidit dicens: "Sit tibi imperium meum cum hac puella concessum. Utere eo felix, memor semper, ut equitate et iustitia delecteris". Hec postquam dixit, de hac luce ad eternam patriam migravit, magnum luctum populis de sua morte relinquens. Fuit enim summe bonitatis, in helemosinis promptus, in iudiciis iustus, in iudicando cautissimus, nullum despiciens, sed omnes in bona voluntate complectens; omnes diligens, ipse quoque est dilectus a cunctis. Quo defuncto, Mauricius, indutus purpura, redimitus diademate ad circum pulo munera, primus ex Graecorum genere in imperio confirm
Abbreviated transcription (Latin):
ñ integra deportasset. Taliũ ergo operũ patrator
ñ diu lȩtatꝰ ẽ Erat ꝗdam paruus homunculus ex
ꝓpria familia gundeꝑti oriundus inciuitate
taurinatiũ. Is cũ garibaldũ ducẽ ipso sacratissimo
pascali die ad orationẽ in beati ioħ̃is basilicã uen¬
turũ sciret. suꝑ sacrũ baptisterii fontẽ conscen¬
dens. leuaq manu se ad colũnellũ tugurii c̃tinens
unde garibaldus transiturus erat. euaginatd̃m
ensẽ subamictu tenens. cũ iuxta eũ garibaldus
uenisset ut ꝑtransiret. ipse eleuato amictu et¬
ꝗ cũ garibaldo uenerant irruentes. multis eum
ictuũ uulnerib occider̃. Qui licet occubuerat.
tam̃ gundeꝑti sui domini iniuriã insignat̾ ult ẽ¬

Expanded text:
non integra deportasset; talium ergo operum patrator, non integra deportasset; talium ergo operum patrator, non diu laetatus est. Erat quidam parvus homunculus, ex propria familia Godeberti oriundus, in civitate Taurinatium. Is cum Garibaldum ducem ipso sacratissimo Paschali die ad orationem in beati Joannis basilicam venturum sciret, super sacrum baptisterii fontem conscendens, laevaque manu se ad columellam tugurii continens, unde Garibaldus transiturus erat, evaginatum ensem sub amictu tenens, cum juxta eum Garibaldus venisset, et pertransiret, ipse elevato ense, an cum Garipaldo venerant inruentes, multis eum ictuum vulneribus occiderunt. Qui licet occubuerit, tamen Godeperti sui domini iniuriam insigniter ult
Abbreviated transcription (Latin):
asserens ꝗa eũ grimoald occidere uellet. Rursus
idem fallendi artifex ad grimoaldũ ueniens dix̃ qđ¬
ad colloquendũ ueniret. loricã sub ueste gestaret
Ꝙd plura Cũ ad colloꝗũ die crastina uenissent. et
gundeꝑtũ post salutationẽ grimo aldus amplexatꝰ
esset. statĩ sensit qđ loricã sub ueste gestaret
Aec mora euaginato gladio eũ uita priuauit. re
nutritꝰ ẽ. Nec eũ grimoald ꝑsequi curauit. ꝗppe
ꝗ adhuc infantulus eẽt. Quo audito ꝑtarith qui
apud mediolanũ regna¬
bat qđ german
eius eẽt extinet qͣnta
potuir ueloci¬
tate fugã arripuit. atq ad regẽ abbaroꝵ cacanũ
ꝑuenit uxorẽ rodelindã et paruulũ nõe cumꝑ¬
tũ relinquens quos grimoaldus beneuentu in
exiliũ direx̃ his ita gestis. garibaldus cui instiga¬
tione et certamine ista patrata s. et nsolũ haec
egerat. sed et fraudẽ in legatione sua fererat
dũ munera quȩ deferre beneuentũ debuerat

Expanded text:
asserens, quia eum Grimuald occidere vellet. Rursus asserens, quia eum Grimuald occidere vellet. Rursus idem fallendi artifex ad Grimualdum veniens dixit, quad colloquendum veniret, loricam sub veste gestare. Quid plura? Cum ad colloquium die crastino venissent, et Godebertum post salutationem Grimoaldus amplexatus esset, statim sensit quod loricam sub veste gestaret. Nec mora, evaginato gladio eum vita privavit, regnutritus est. Nec eum Grimuald persequi curavit, quippe qui adhuc infantulus esset. Quo audito Bertaridus, qui apud Mediolanum regnabat, quod germanus ejus esset exstinctus, quanta potuit velocitate fugam arripuit, atque ad regem Avarum Cacanum pervenit, uxorem Rodelindam, et parvulum filiumtum relinquens, quos Grimoaldus Beneventum in exsilium direxit. His ita gestis Garibaldus, cujus instigatione, et certamine ista patrata sunt, et non solum haec egerat, sed et fraudem in legatione sua fecerat, dum munera quae deferre Beneventum debuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspoletiũ et tusciã direxit. ut eiꝰ regiones lango¬
bardos suo c̃sortio coaptaret. Qui imꝑata sibi stre¬
nue ꝑficiens. ei cũ multis ad iutorib apud emiliã
initinere occurrit. Igit᷑ grimoald cũ prope placen¬
nã cũ robusta uiroꝵ multitudine aduenisset. gari
misit ut eidẽ
gundeꝑto de suo aduentu
nunciaret. Iui
ad gundeꝑtũ ueniens. gri¬
moaldũ citius aduentare dix̃. Cũq gundeꝑtꝰ ab eo
regreret quo in loco eidẽ grimoaldi hospitiũ parare
deberet. garibaldus ita respondit. Qđ dignũ eẽt
ut grimoald ꝗpro ei causa uenerat. eiꝰq sororẽ acce¬
pturus eẽt. hospitiũ intra palatiũ haberet. Iđ ita
quoq factũ ẽ. Nã adueniens grimoald intra palatiũ
mansionẽ accepit. Isdẽ uero garibaldus totius neꝗ¬
tiȩ seminator. gundeꝑto ꝑsuasit. ut ñ alit̃ quã lori¬
ca subueste indutꝰ cũ grimoaldo locuturꝰ ueniret.

Expanded text:
per Spoletum, et Tusciam direxit, ut per eas regiones Langoper Spoletum, et Tusciam direxit, ut per eas regiones Langobardos suo consortio coaptaret. Qui imperata sibi strenue perficiens, ei cum multis adjutoribus apud Aemiliam in itinere occurrit. Igitur Grimoaldus cum prope Placentiam cum robusta virorum multitudine advenisset, Garibmisit, ut eidem Godeberto de suo adventu nuntiaret. Qui ad Godebertum veniens, Grimoaldum citius adventare dixit. Cumque Godebertus ab eo quaereret quo in loco eidem Grimoaldo hospitium praeparare deberet, Garibaldus ita respondit, quod dignum esset ut Grimoaldus, qui pro ejus causa venerat, ejusque sororem accepturus esset, hospitium intra palatium haberet. Quod ita qumansionem accepit. Isdem vero Garipald totius nequitiae seminator Godeperto persuasit, ut non aliter quam lorica sub veste indutus cum Grimualdo locuturus veniret;
Abbreviated transcription (Latin):
rith uero inciuitate mediolanensi. Int̾ quos fr̃es
facientib malis hominib. discordiȩ et odioꝵ fomes
surrex. intantũ ut alter alterius regnũ inuadere
conaret᷑. Qua dere. Godiꝑt garibaldũ taurinatiũ
ducẽ ad grimoaldũ bene uentanoꝵ strenuũ tune
ductorẽ direx̃. inuitans eũ ut quãtotius ueniret
et sibi aduersus germanũ suũ ꝑtarith auxilium
ferret regisq filiam suã germanã ei se daturũ
promittens. Sed legatꝰ ipse fraudulent᷑ c̃tra suũ
dñm agens. grimoald exhortatus ẽ ut ueniret
et langobardoꝵ regnũ qđ ad olescentes germani
dissipabant ipse arriꝑet. qui ętate maturus. con¬
silio ꝓuidus. et uirib fortis existeret. Grimo ald
hȩc audiens. mox animũ ad regnũ lango bardoꝵ
fecturus iter arripuit. ac ꝑ om̃s ciuitates ꝑquas
uiã habuit. sibi amicos et adiutores ad regnũ ꝑcipi¬
endũ asciuit. Trasemundũ uero comitẽ capuanũ

Expanded text:
rit vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, rit vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit in tantum, ut alter alterius regnum invadere conaretur. Qua de re Godepertus Garipaldum Taurinatium ducem ad Grimoaldum Beneventanorum strenuum tunc ductorem direxit, invitans eum ut quantocius veniret et sibi adversus germanum suum Bertaridum auxilium ferret, regisque filiam, suam germanam, ei se daturum promittens. Sed legatus ipse fraudulenter contra suum dominum agens, Grimoaldum exhortatus est ut veniret, et Langobardorum regnum, quod adolescentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus, et viribus fortis existeret. Grimoaldus, haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum fecturus iter arripuit, ac per omnes civitates quas obviam habuit, sibi amicos et adjutores ad regnum percipiendum ascivit. Trasemundum vero comitem Capuanum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa nisi sicut ego iã credidi. ita et inxp̃o ipse cre¬
diderit. me iã ultra c̃sorte̾ thori habere ñ poterit
d multa: Reuersi legati ad patriã. uniuersa quȩ
audierant suo regi nunciauer. Ꝙ nichil morat
cũ sexagintamilib uiris c̃stantinopolĩ pacifice ue¬
nit adimperatorẽ. a quo gratant̾ et satis digne
rit᷑ cũ om̃ib sacri baptismatis unda ꝑfusus. ab au¬
gusto defonte eleuatꝰ ẽ. Catholica fide c̃firmat
multisq munerib ab augusto honoratꝰ accepta sua
coniuge lȩtus et gaudens ad suã patriã repedauit
Circa hȩc tẽpora. apud forũ iulii mortuo grasulfo
duce foroiulense. ducatũ ago regendũ suscepit
Apud spoletiũ theo delappio defuncto. arto eidem
ciuitati ductor efficitur
git aripert postquã apud ticinũ ꝑ annos nouẽ lan¬
adolescentib ꝑtarith et gundeꝑto regendũ reliꝗt
et gundeꝑt ꝗdem ticinis sedem regni habuit. ꝑta¬

Expanded text:
quia, nisi sicut ego iam credidi, ita et ipse in Christum crequia, nisi sicut ego iam credidi, ita et ipse in Christum crediderit, me iam ultra consortem tori habere non poterit". Quid multa? Reversi legati ad patriam, universa que audierant suo regi renuntiant. Qui nichil moratus, cum sexaginta milibus viris Constantinopolym pacifice ad imperatriter cum omnibus sacri baptismatis unda perfusus et ab augusto de fonte levatus, catholica fide confirmatus est; multisque muneribus ab augusto honoratus, accepta sua coniuge, laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo aput Foroiuli Grasulfo duce, Foroiulensem ducatum Ago regendum suscepit. Aput Spoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem civitati ductor efficitur. gitur Aripert, postquam aput Ticinum per annos novem Lanadulescentibus Perctarit et Godeperto regendum reliquit. Et Godepert quidem Ticini sedem regni habuit, Percta
Abbreviated transcription (Latin):
paucis suis fidelib priuato habitu ꝓpt̾ xp̃ianu
fidei amorẽ. c̃stantinopolĩ uenit. Ibiq ab impre
honorifice suscepta. post aliquot dies ut desidera¬
uit baptismũ consecuta. et ab augusta de fonte
siero leuata ẽ. Qđ uir ei ꝑsarũ rex audiens. lega¬
tos c̃stantinopoli ad augustũ direxit: quatinus
eidẽ suã uxorẽ redderet. Iui ad impr̃em ueni¬
entes. uerba regis ꝑsarũ nunciant. quia suã reꝗ¬
rebat uxorẽ. Imp̃r hȩc audiens. remq om̃ino
ignorans. eis responsũ reddidit dicens. De regina
quã quęritis fatemꝰ nos nichil scire. p̃t̃ qđ ad nos
hic aliqua mulier priuato habitu aduenit. Legati
uero respondert dicentes. Si placet ur̃o c̃spectui
uolumꝰ hanc quã dicim mulierẽ uidere. Quȩ cũ
iussu imp̃ris aduenisset. mox ut eã legati c̃spici¬
unt. ad eius uestigia ꝓuoluunt᷑. eiq uenerabilit̾
quia eã suus uir regreret suggesserunt. Quib
illa respondit. Ite renunciate regi ur̃o et domino

Expanded text:
delibus privato habitu propter christiane fidei amorem Constantinopolym venit. Que ab imperatore honorifice suscepta, post aliquot dies, ut desiderabat, baptismum consecuta et ab augusta de sacro fonte levata est. Quod vir eius Persarum rex audiens, legatos Constantinopolym ad augustum direxit, quatenus eidem suam uxorem redderet. Qui ad imperatorem venientes, verba regis Persarum nuntiant, qui suam requirebat reginam. Imperator hec audiens remque omnino ignorans, eis responsum reddidit dicens: "De regina, quam queritis, fatemur nos nichil scire, preter quod ad nos hic aliqua mulier privato habitu advenit". Legati vero responderunt dicentes: "Si placet, vestro conspectui velimus hanc quam dicitis mulierem videre". Que cum iussu imperatoris advenisset, mox eam legati conspiciunt, ad eius vestigia provolvuntur eique venerabiliter, quia eam suus vir requireret suggerunt. Quibus illa respondit: "Ite, renunciate regi vestro et domino,
Abbreviated transcription (Latin):
exercitꝰ. redire ad propria destinauit. Qui re¬
uertentes patriã. intantũ famis penuriã ꝑpessi
sunt. ut prius uestimta propria. insuꝑ etiã et
arma ad coemendũ uictũ preberent. quã ad ge¬
nitale solũ ꝑtingerent.
Cpea hȩc tẽpora. putat̾ esse factũ qđ de authi¬
ri rege refertur. łama ẽ enĩ tunc eundẽ regẽ
ꝑspoletinũ beneuentũ ꝑuenisse. eandẽq regionẽ
cȩpisse. et usq eriã regiđm extremã italiȩ ciuiti¬
tem uicinã siciliȩ ꝑ ambulasse. Et quia ibidem
intra maris undã colũna quȩdã esse posita dicit̾
usq ad eam equo sedens accessisse. eaq dehasta
sua tetigisse dicens. Usq huc erunt langobar¬
dorũ fines. Quȩ colũna usq hodie dicunt ꝑsiste¬
re. et colũna authari appellari

Expanded text:
exercitus redire ad propria destinavit. Qui reexercitus redire ad propria destinavit. Qui revertentes ad patriam, in tantum famis penuriam perpessi sunt, ut prius vestimenta propria, insuper etiam et arma ad coemendum victum praeberent, quam ad genitale solum pertingerent. 32. Circa haec tempora putatur esse factum, quod de Authari rege refertur. Fama est enim, tunc eundem regem per Spoletium Beneventum pervenisse eandemque regionem cepisse et usque etiam Regiam, extremam Italiae civitatem vicinam Siciliae, perambulasse; et quia ibidem intra maris undas columna quaedam esse posita dicitur, usque ad eam equo sedens accessisse eamque de hastae suae cuspide tetigisse, dicens: "Usque hic erunt Langobardorum fines". Quae columna usque hodie dicitur persistere et columna Authari appellari
Abbreviated transcription (Latin):
torio tridentino ista sunt Tesana malet uni
sermosana. apianũ fagitana. cimbra bricianũ
bremtonicũ. balenesenẽ mase. et duo in alsuca
et unũ inuerona. Hȩc omĩa castra cũ dirrupta
essent a francis ciues uniuersi ab eis ducti sunt
captiui. Pro feruge uero castro int̾cedentib epĩs
ingeniuno desaluone. et agnello detridento
data ẽ redẽptio. ꝑcaput unius cuiq uiri solidũ
unũ usq adsolidos sexcentos. Interea francoꝵ
exercitꝰ cũ esset tẽpus estiuũ ꝓpt̾ in consueti aeris
in cõmoditatẽ. de senteriȩ morbo grauit᷑ exagi¬
tare cȩpit. Quo morbo. plures exeis interiert᷑
Id plura: Cũ ꝑtres menses francoꝵ exercit italiã
ꝑuaderet. nichilq proficeret. neq se deinimicis
ulcisci posset eo qđ se in locis fortissimis c̃tulissen
neq regẽ attingere ualeret de quo ultio fieret
qui se intra ticinensẽ munierat urbẽ: ut dixim
infirmatꝰ aeris intẽperantia. ac fame constrictus

Expanded text:
torio Tridentino ista sunt: Tesana, Maletum, torio Tridentino ista sunt: Tesana, Maletum, Sermiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Bremtonicum, Volaenes, Ennemase, et duo in Alsuca et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent a Francis, cives universi ab eis ducti sunt captivi. Pro Ferruge vero castro, intercedentibus episcopis Ingenuino de Savione et Agnello de Tridento, data est redempio, per capud uniuscuiusque viri solidus unus usque ad solidos sexcentos. Interea Francorum exercitum, cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incommoditatem, desenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures ex eis interierunt. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervagaret nihilque proficeret neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in locis firmissimis contulissent, neque regem attingere valeret, de quo ultio fieret, qui se intra Ticinensem munierat urbem, ut diximus, infirmatus aeris intemperantia ac fame constrictus
Abbreviated transcription (Latin):
sium urbẽ aduenientes. ibi eminus in cãpestrib
castra posuerunt. Quo loco ad eos impris legati
uenerunt. nunciantes ad esse exercitũ insolatũ
eoꝵ. dicentesq quia post triduum cũ eisdẽ ueni¬
emus. Et hoc uob̾ erit signũ: cũ uideritis uillę
hui quȩ in monte sita ẽ domus incendio concre¬
mari. et fumũ incendii ad cȩlos usq sustolli. no¬
ueritis nos cũ exercitu quẽ pollicemur aduentare
Sed expectantes francoꝵ duces dieb .ui. iuxta pla¬
citũ. nullũ ex his quos legati impris ꝓmiserurs
uenisse contẽplati sunt. Cedinus aut̃ cũ tredeci
ducib leuã italiȩ ingressus. quinq castella cȩpit
aꝗb etiã sacram̃ta exegit. ꝑuenit etiam exercit
francoꝵ usq ueronã. et deposuer̃ castra plurima
ꝑpacẽ post sacram̃ta data gentes quȩ se eis cre¬
diderant ꝑemptȩ st̃ nullũ ab eis dolũ existiman¬
tes. Nomina aut̃ castroꝵ quę diruerunt in terri¬

Expanded text:
sium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus sium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque quia: "Post triduum cum eisdem veniemus. Et hoc vobis erit signum: cum videritis villae huius, quae in monte sita est, domus incendio concremari et fumum incendii ad caelos usque sustolli, noveritis, nos cum exercitu, quem pollicemur, adventare". Sed expectantes Francorum duces diebus sex iuxta placitum, nullum ex his, quibus legati imperatoris promiserant, venisse, contemplati sunt. Cedinus autem cum tredecim ducibus laevam Italiae ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacramenta exegit. Pervenit etiam exercitus Francorum usque Veronam, et deposuerunt castra plurima per pacem post sacramenta data, quae se eis crediderant nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum quae diruerunt in terri
Abbreviated transcription (Latin):
quã obcausã incertũ ẽ. insul cognatꝰ regis authari.
apud ueronã ẽ int̾fectus.
ac etiã tempestate. grippo legatus childeꝑti regis
francoꝵ cũ constantinopoli remeasset. eidẽ regi suo
quomodo honorifice abimpre mauritio susceptus
fuisset nunciasset. et quia iniurias quas apud cartagi¬
nes ꝑpessus fuerat. imp̃r aduoluntatẽ childepti re¬
gis ulturũ se ꝓmisisset. Childeꝑtꝰ confestĩ iterato
initaliã exercitũ francoꝵ cũ uiginti ducib ad de¬
bellandã langobardoꝵ gentẽ direxit. Equib du¬
cibus aldo aldus. et holo. et cedinus. eminentiores
fuerunt. S ed holo cũ importune adbilitionis
castrũ accessisset. iaculo sub mãmilla sauciatus
cetidit. et mortuus ẽ. Reliqui uero franci cũ
egressi fuissent ad prȩdandũ. langobardis irru¬
entib passi ꝑ loca singula ꝓsternebant᷑. At uero
aldo aldus. et sex duces francoꝵ. ad metdiolanen¬

Expanded text:
quam ob causam incertum, Ansul cognatus regis Authari, quam ob causam incertum, Ansul cognatus regis Authari, apud Veronam est interfectus.ac etiam tempestate Grippo, legatus Childeperti regis Francorum, cum Constantinopolim remeasset et eidem regi suo, quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nuntiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeperti regis ultum iri promisisset: Childepertus confestim iterato in Italiam exercitum Francorum cum viginti ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus Audualdus et Olo et Cedinus eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitionis castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum, a Langobardis inruentibus passim per loca singula prostemebantur. At vero Audoaldus et sex duces Francorum ad Mediolanen
Abbreviated transcription (Latin):
tia garibaldo regi aduenisset. Theo ΡELINbΑ filia
eius cũ suo germano nomine gundo ald ad italiam
confugit. seq aduentari Authari sponso suo nunci¬
Custatim ille obuã cũ magno apparatu. adnuptias
bardoꝵ duces agilulf dux taurinensiũ ciuitatis:
quo in loco cũ turbato aere lignũ qđdã quod in
regiis septis sitũ erat cũ magno tonitruoꝵ frango
re fulminis ictũ fuisset. habebat tunc agilulf
quendã desius aruspicẽ puerũ. qui ꝑ artẽ diabo¬
licã ꝗd futurũ ꝓtenderent ictus fulminũ intelli¬
gebat. Qui secreto cũ agilulf ad requisita naturae
resideret. eidẽ dixit. Mulier ista quȩ modo regi
nr̃o nupsit. tua ñ post multũ tẽpus conius futura ẽ¬
ipQ đ ille audiens caput se ei amputaturũ. si hac dere
amplius aliꝗd diceret. cõminatꝰ ẽ. Cui ille. Ego
hanc patriam femina uenit. ut tius debeat nuptus
copulari. Q uod ita quoq post factũ ẽ. Hoc tẽpore

Expanded text:
tio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda ejus tio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda ejus filia cum suo germano, nomine Gundoald, ad Italiam confugit, seque adventare Authari sponso nuntiCui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias ngobardorum duces, Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilulf quemdam de suis aruspicem puerum, qui per artem diabolicam quid futurum portenderent ictus fulminum intelligebat, qui secrete cum Agilulf ad requisita naturae resideret, eidem dixit: Mulier ista, quae modo regi nostro nupsit, tua non post multum tempus conjux futura est. Quod ille audiens, caput se ejus amputaturum, si hac de re amplius quid diceret, comminatus est. Cui ille: Ego hanc patriam femina venit, ut tuis debeat nuptiis copulari. Quod ita quoque post factum est. Hoc tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. candido cine ꝑfusus. et satis decorus aspectu
ꝵ mox arege comeatu accepto. iter in patriã reuer¬
suri arripiunt. noricoꝵ finib festinant̃ abscedur̃
Noricoꝵ quidem prouincia quã baioarioꝵ populus
inhabitat. habet ab oriente pannoniã. ab occidente
sueuiam. ameridie italiã. ab aquilonis uero parte
danubii fluenta. Igit᷑ authari cũ iam prope italię
finẽ uenisset. secũq adhuc qui eũ deducebant lia¬
marios haberet. erexit se quantũ suꝑ equũ cui pre¬
sidebat potuit. ut toto annisu securiculã quã ma¬
nu gestabat ut arborẽ quȩ̨ proximior aderat fixit
eamq fixã relinquens. adiciens hȩc insuꝑ uerbi
Talem Authari feritam facere solet. Cũq hȩc di¬
xisset. tunc intellexer baioarii qui cũ eo cõmita¬
bantur eũ ipsũ esse regẽ authari. Deniq post ali¬
quot tẽpus. cũ prope francoꝵ aduentũ ꝑturbin¬

Expanded text:
cens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. cens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet ab Suaviam, a Meridie Italiam, ab Aquilonis vero parte Danubii fluenta. Igitur Authari cum jam prope Italiae fines venisset, secumque adhuc, qui eum deducebant, Bajoarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit, et toto annisu securiculam, quam manu gestabat, in arborem quae proximor aderat fixit, eamque fixam reliquit, adjiciens haec insuper verba: Talem Authari feritam facere solet. Cumque haec dixisset, tunc intellexerunt Bajoarii, qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem esse Authari. Denique post aliquod tempus, cum, propter Francorum adventum, perturba
Abbreviated transcription (Latin):
placuisset. ait adregẽ. Quia talẽ filiȩ ur̃ȩ ꝑso¬
nã cernim ut eã merito nr̃am reginã fieri opte¬
mus. si placet urȩ potestati. de ei manu sicut
nobis postea factura ẽ. uni poculũ sumere pre¬
optam. Cũq rex idem fieri debere annuisset
illa accepto uini poculo ei qui prius senior eẽ ui¬
debat᷑ ꝓpinauit. Deinde cũ Authari quẽ suum
esse sponsũ nesciebat porrexisset. ille postquam
bibit ac poculũ redderet. eiꝰ manũ nemine am̃ad¬
uertente digito tetigit. dexterãq suã sibi afronte
ꝑ nasũ ac faciem ꝓduxit. Illa hoc suȩ nutrici ru¬
bore ꝑfusa nunciauit. Cui nutrix sua ait. Iste
nisi ipse esset rex et sponsus tuus. te om̃ino tangere
ñ auderet. Sed interĩ sileamꝰ. ne hoc patri tuo fiat
cognitũ. Re enĩ uera digna ꝑsona ẽ. quȩ tenere
regnũ. et tuo sociari coniugio possit. Erat autẽ
tunc Authari iuiuenili ętate floridus. statura de¬

Expanded text:
placuisset, ait ad regem: "Quia talem filiae vestrae persoplacuisset, ait ad regem: "Quia talem filiae vestrae personam cernimus, ut eam merito nostram reginam fieri optemus, si placet vestrae potestati, de eius manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere preoptamus". Cumque rex id, ut fieri deberet, annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum esse sponsum nesciebat, porrexisset, ille, postquam bibit ac poculum redderet, eius manu, nemine animadvertente, digito tetigit dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait: "Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileamus, ne hoc patri tuo fiat cognitum. Re enim vera digna persona est, quae tenere debeat regnum et tuo sociari coniugio". Erat autem tunc Authari iuvenili aetate floridus, statura de
Abbreviated transcription (Latin):
thari se daturũ. Qui legati reuertentes. cũ hȩc
Authari nunciassent. ille ꝑsemer ipsũ suã sponli
uidere cupiens. paucis secũ sed expeditis ex lang¬
bardis adhibitis. unũ quẽ sibi fidelissimũ. et qͣl¬
seniorem secũ ducens. sine mora ad baioariam
perrexit. Qui cũ in conspectu garibaldi regis
uxta morẽ legatoꝵ introducti essent: et is qui
cũ Authari quasi senior uenerat post satationũ
uerba ut moris ẽ intulisset. Authari cũ anullo
illius gentis cognosceret᷑. ad rege̾ garibaldũ pro¬
pinquius accedens ait. Dñs m̃s authari rex me
ꝓprie obhoc direx̃. ut urãm filiã ipsius sponsã
quȩ nr̃a domina futura ẽ debeam ẽspicere. ut
qualis eius forma sit. meo ualeã dño certius
nunciare. Cumq rex hȩc audiens suã filiã ussit
uenire. eãq Authari ut erat satis eleganti forma
tacito nutu contẽplatus ẽẽt. eiq satis ꝑ omĩa cõ¬

Expanded text:
thari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec thari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semetipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum, sed expeditis ex Langobardis adhibitis, unuseniorem secum ducens, sine mora ad Baioariam perrexit. Qui cum in conspectum Garibaldi regis iuxta morem legatorum introducti essent et his qui cum Authari quasi senior venerat post salutationem verba, ut moris est, intulisset: Authari, cum a nullo illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens ait: "Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam, ipsius sponsam, quae nostra domina futura est, debeam conspicere, ut qualis eius forma sit, meo valeam domino certius nuntiare". Cumque rex haec audiens filiam venire iussisset, eamque Authari, ut erat satis eleganti forma, tacito nutu contemplatus esset, eique satis per omnia con
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hȩc legationẽ ad imperatorẽ mauriciũ direx̃
mandans ei ut qđ prius ñ fecerat. nunc contra lan¬
gobardoꝵ gentẽ bella susciꝑet. atq cũ eiꝰ consilio¬
eos abitalia remoueret. Ꝙ nichil moratꝰ exercitũ
suũ ad lango bardoꝵ debellationẽ in italiã direx̃
Cui Authari rex. et langobardoꝵ acies ñ segnit᷑
obuiam ꝑgit. sicq pro libertatis statu fortiter
c̃fligunt. In ea pugna langobardi iuncunt om̃i
capiunt᷑ franci uȩhementer iã si non nulli capti
plurimi tam̃ ꝑfugã elapsi. uix ad patria reuer¬
tuntur. Tantaq ibi strages facta ẽ defrancoꝵ
exercitu. quanta umquã alibi n memoratur
Mirandũ sane ẽ. cur secundus qui aliqua delan¬
gobardoꝵ gestis scripsit. hanc tantã eoꝵ uictori
p̃terierit. cũ hȩc quȩ p̾misim defrancoꝵ inte.¬
ritu. in eoꝵ historia isdem ipsis pene uerbis ex¬
arata legantur
riã misit. qui garibaldi eoꝵ regis filiam sibim
matrimoniũ peterent. Quos ille benigne susci¬

Expanded text:
nter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, mandans ei ut quod prius non fecerat nunc contra Langobardorum gentem bella susciperet, atque cum ejus consilio ab Italia removeret. Qui nihil moratus exercitum suum ad Langobardorum debellationem in Italiam direxit. Cui Authari rex et Langobardorum acies non segniter obviam pergunt, proque libertatis statu fortiter confligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt, Franci vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi, vix ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Francorum exercitu, quanta nusquam alibi memoratur. Mirandum sane est cur Secundus, qui aliqua de Langobardorum gestis scripsit, hanc tantam eorum victoriam praeterierit, cum haec quae praemisimus de Francorum interitu in eorum historia hisdem ipsis pene verbis exarata legantur.riam misit, qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne susci
Abbreviated transcription (Latin):
sit adeos. sciscitans qͥ fuerit ille ꝗ eis annunciaue¬
rit. Mandans eis. ut nisi nunciatorẽ ꝓderent
ei gr̃am inuenire ñ possent. Tc̃ illi sicut factũ
fuerat. regi mandauerunt dicentes. Claudũ
habebat. et genuculos crure ligneo utebat᷑. & hunc
fuisse interit nunciũ. Tẽ intellexit rex muscã
illã cui pedes truncauerat. malignũ spm fuisse
et ipsũ sui secreta c̃silii ꝓdisse. Ꝙ statĩ aldonem
& grausonẽ in sua fide ab eadẽ ȩcđa suscipiens.
eisdẽ culpã peꝑcit: et de reliquo eosdẽ in loco fi¬
deliũ habuit.
Eo tẽpore floruit in arte gramatica felix patru¬
us flabiani p̃ceptoris mei. quẽ intantũ rex dile¬
xit. ut ei baculũ argento auroq decoratũ. int̾ re¬
liqua suȩ largitatis munera donaret

Expanded text:
sit ad eos, sciscitans, quis fuerit ille qui eis nuntiavesit ad eos, sciscitans, quis fuerit ille qui eis nuntiaverit, mandans eis, ut, nisi ei nuntiatorem proderent, eius gratiam invenire non possint. Tunc illi sicut factum fuerat regi mandaverunt, dicentes, claudum catum habebat et genu tenus crure ligneo utebatur, et hunc fuisse sui interitus nuntium. Tunc intellexit rex, muscam illam cui pedem truncaverat malignum spiritum fuisse et ipsum sui secreti consilia prodidisse. Qui statim Aldonem et Grausonem in sua fide de eadem basilica suscipiens, eisdem culpam pepercit et in reliquum eosdem in loco fidelium habuit. Eo tempore floruit in arte gramatica Felix, patruus Flaviani praeceptoris mei; quem in tantum rex dilexit, ut ei baculum argento auroque decoratum inter reliqua suae largitatis munera condonaret
Abbreviated transcription (Latin):
nescientes uenirent. cũ basilicȩ scĩ romani mãr
quȩ ꝓpe palatiũ sita ẽ ꝓpinquassent repente
eis obuiã ꝗdam claudus uno pede truncatꝰ factꝰ ẽ
Ueis dix̃. qđ eos cuniꝑt si ad eũ ꝑgerent occisurꝰ eẽt.
hec audientes. magno timore correpti. post alta¬
riũ eidẽ basilicȩ c̃fugere Moxq cumꝑto regi
nunciatũ ẽ qđ aldo et grauso in eccła beati ro¬
mani mãr c̃fugissent. Tc̃ cuniꝑt stratorẽ suũ
arguere cȩpit. ut ꝗd suũ consiliũ prodere debu¬
isser. Cui suus strator ita respondit. Dnẽ mi
rex. tu scis quia postquã hoc c̃siliati sumꝰ. ego
atuo c̃spectu ñ exiui. Et quomͦ hoc alicui dicere
potui. Tc̃ rex ad aldonem et grausonẽ misit
introgans eos. ut ꝗd in locũ scm̃ confugiũ fecissent
Trespondentes dixer̃. Iuia nunciatũ ẽ nob̃. qđ
nos dominꝰ rex occidere uellet. Iterato rex mi¬

Expanded text:
nescientes venirent, cum basilicae sancti Romani martyris, nescientes venirent, cum basilicae sancti Romani martyris, quae prope palatium sita est, propinquassent, repente eis obvius quidam claudus uno pede truncato factus est; qui eis dixit, quod eos Cunincpert, si ad eum pergerent, occisurus esset. Qui haec audientes, magno timore correpti, post altarium eiusdem basilicae confugiere. Moxque Cunincperto regi nuntiatum est, quod Aldo et Grauso in basilica beati Romani martyris confugissent. Tunc Cunincpert stratorem suum arguere coepit, ut quid suum consilium prodere debuisset. Cui suus strator ita respondit: "Domine mi rex, tu scis, quia, postquam hoc consiliati sumus, ego a tuo conspectu non exivi; et quomodo hoc alicui dicere potui?". Tunc rex ad Aldonem et Grausonem misit, interrogans eos, ut quid in locum sanctum confugium fecissent. Qui respondentes dixerunt: "Quia nuntiatum est nobis, quod nos dominus rex occidere vellet". Iterato rex mi
Abbreviated transcription (Latin):
Tuncq uisibilit᷑ multis apparuit. quia malus
quoties deuenabulo ostiũ cuicũq dom ꝑcussis¬
set. tot ea dedomo die sequenti homines interi¬
rent. Tc̃ quidem ꝑ reuelationẽ dictũ ẽ qđ pestis
ipsa prius non quiesceret. quã inbasilica beati Pe¬
tri quȩ aduincula dicit᷑ scĩ sebastiani martyris
altariũ poneret᷑. Factũq ẽ. et delatis ad urbẽ
romã beati sebastiani mãr reliquiis. mox ut in
iã dictã eccłam altariũ constitutũ ẽ pestis ipsa
Ex quoq cuniꝑt dũ posthet
cũ stratore suo quẽ lingua ꝓpria marpahis dic̃t
consiliũ iniret inciuitate ticinensi. quom aldonẽ
et grausonẽ uita priuare deberet. repente in
fenestra iuxta quã consistebant. una de auiculis
musca consedit. Quã cuniꝑt cultellũ ut extin¬
gueret᷑ ꝑcutere uolens. eiꝰ tantũ pedes abscidit.
Aldo u et Grauso dũ ad palatiũ regis conscilium

Expanded text:
Tuncque visibiliter multis apparuit quia bonus Tuncque visibiliter multis apparuit quia bonus quotiens de venabulo ostium cuiuscumque domus percussisset, tot de eadem domo die sequenti homines interirent. Tunc cuidam per revelationem dictum est, quod pestis ipsa prius non quiesceret, quam in basilica beati Petri quae ad Vincula dicitur sancti Sebastiani martyris altarium poneretur. Factumque est, et delatis ab urbe Roma beati Sebastiani martyris reliquiis, mox ut in iam dicta basilica altarium constitutum est, pestis ipsaex vero Cunincpert dum post haec cum stratore suo, qui lingua propria "marpahis" dicitur, consilium iniret in civitate Ticinensi, quomodo Aldonem et Grausonem vita privare deberet: repente in fenestra, iuxta quam consistebant, una de maiusculis musca consedit; quam Cunincpert cultello ut extingueret percutere volens, eius tantum pedem abscidit. Aldo vero et Grauso dum ad palatium regis consilium
Abbreviated transcription (Latin):
naui dormientẽ. Cerne eiꝰ diuinitatẽ. cũ euangłta
ait. Tc̃ surgens imperauit uentis et mari. ⁊ facta
ẽ tranqͥllitas magna. Hȩc ẽ sexta synodus uniuer¬
salis. c̃stantinopoli cȩlebrata. et greco sermone
c̃scripta. tẽporib papȩ agathonis. ⁊ sequente ac
residente c̃stantino principe intrasepta palatii sui:
His tẽporib ꝑ indict̃ .uiii. luna eclipsin passa ẽ
Solis qͦq ecdipsis. eodẽ pene tẽpore hora diei quasi¬
decima .U. nonas maĩ effecta ẽ. Moxq subsecuta
ẽ grauissima pestis. trib m̃sib. Hoc ẽ iulio. aug̃s.
et septẽbrio. Tantaq fuit multitudo morien¬
tiũ. ut etiã parentes cũ filiis. atq fr̃s cũ sororib
bini ꝑferetra positi apud urbẽ romã ad sepul¬
chra ducerent᷑. Pari etiã modo hȩc pestilentia
ticinũ depopulata ẽ ita ut cunctis ciuib ꝑiuga
montiũ. seu ꝑ diuersa loca fugentib in foro et
ꝑplateas ciuitatis herbȩ et frutecta nascerent᷑

Expanded text:
 cerne eius divinitatem cum euangelista ait: “Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna”. Haec est sexta sinodus universalis Constantinopoli celebrata et Greco sermone conscripta, temporibus papae Agathonis, exsequente ac residente Constantino principe intra septa palatii sui. 5. s per indictionem octavam luna eclipsin passa est. Solis quoque eclipsis eodem pene tempore, hora diei quasidecima, quinto Nonas Maias effecta est, moxque subsecuta est gravissima pestis tribus mensibus, hoc est, Julio, Augusto, et Septembrio. Tantaque fuit multitudo morientium, ut etiam parentes cum filiis, atque fratres cum sororibus, bini per feretra positi, apud urbem Romam ad sepulcra deducerentur. Pari etiam modo haec pestilentia Ticinum quoque depopulata est, ita ut cunctis civibus per juga montium seu per diversa loca fugientibus, in foro et per plateas civitatis herbae et fruteta nascerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Foroiulani aut̃ ducatũ. post hȩc ado fr̃ rado aldi. loci
et oꝑationẽ asseuerabant. Hanc aut̃ heresi excitar
Georgius patriarcha c̃stantino politanꝰ. macharius
erunt etiã legati scȩ̃ romanȩ aeccłȩ missi ab agathone
heresĩ dãpnauerunt. Ca hora. tantȩ haranearũ
telȩ in medio ppłi cecider ut om̃s mirarent᷑ ac
ꝑ hoc significatũ ẽ. qđ sordes hereticȩ prauitatis
depulse s. Et georgius ꝗdem patriarcha correptꝰ
ẽ. cȩteri uͦ insua discensione ꝑdurantes. anathe¬
matinati s̃. diuina ultione ꝑculsi. Eo tẽpr dami¬
olanensis archiep̃i. hac decausa utilẽ rectęq fidei
epłam cõposuit. et in p̃fata synodo ñ medioere suf¬
siue oꝑationes. Uis audire deeo qđ dĩtatis ẽ. Ego

Expanded text:
Forojulianorum autem ducatum post haec, Ado frater Rodoaldi loci Forojulianorum autem ducatum post haec, Ado frater Rodoaldi loci et operationem adseverabat. Hanc autem heresem excitarunt Georgius patriarcha Constantinopolitanus, Macharius, fuerunt legati sanctae Romanae ecclesiae missi ab Agathone heresem damnaverunt. Ea hora tantae haranearum telae in medio populi ceciderunt, ut omnes mirarentur; ac per hoc significatum est, quod sordes hereticae pravitatis depulsae sunt. Et Georgius quidem patriarcha correptus est, ceteri vero in sua defensione perseverantes anathematis sunt ultione perculsi. Eo tempore Damiolanensis archiepiscopi hac de causa satis utilem rectaeque fidei epistolam composuit, quae in praefata synodo non mediocre sufsive operationes. Vis audire quid deitatis est? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
steria inutriusq honore. hoc ẽ beati benedicti.
et scẽ scolasticȩ constructa sunt. Sed certũ ẽ nob̾
os illud uenerabile. et om̃i nectare suauius. et
oculos semꝑ cȩlestia ẽtuentes. cętera quoq mebra
quãuis de fluxa remansisse. Solũ et enĩ dominicũ¬
corpꝰ singularit̃ ñ uidit corruptionẽ cęterũ om̃iũ
scõꝵ corpora inet̾na postea gła reparanda. corrupti¬
oni subiecta sunt. his exceptis quȩ obdiuina mira¬
cula sine labe seruant᷑.
tenuisse. cũ ab eadẽ ciuitate abesset. ansfrȩd de
castro reunia. ducatũ eius absq regis nutu ꝑuasit.
Quo cõꝑto rodoald inhistriã fugit. ac deinde naui¬
gio ꝑ rauennã ticinũ ad cuniꝑtũ rege̾ ꝑuenit
Ansfrid uero ñ contentꝰ ducatũ forouilanensiũ re
inuadere uoluit. S cõprehensus inuerona. ad re¬
gem deductꝰ ẽ. euulsis oculis in exiliũ trusus ẽ

Expanded text:
steria in utrorumque honorem, hoc est beati Benedicti steria in utrorumque honorem, hoc est beati Benedicti et sanctae Scolasticae, constructa sunt. Sed certum est, nobis os illud venerabile et omni nectare suavius et oculos semper caelestia contuentes, cetera quoque membra quamvis defluxa remansisse. Solum etenimcorpus non vidit corruptionem. Caeterum omnium sanctorum corpora, in aeternam postea gloriam reparanda, corruptioni subjecta sunt, his exceptis quae ob divina miracula sine labe servantur.tenuisse, cum ab eadem civitate abesset, Ansfrit de castro Reunia ducatum ejus absque regis nutu pervasit. Quo comperto, Rodoaldus in Istriam fugit, ac deinde navigio per Ravennam Ticinum ad Cunibertum regem pervenit. Ansfrit vero non contentus ducatum Forojulianensium reginvadere voluit. Sed comprehensus in Verona, ad regem ductus, evulsis oculis in exsilium retrusus est.
Abbreviated transcription (Latin):
QUaa ista apud langobardos transpadũ
gerunt᷑. romuald beneuentanoꝵ dux. c̃gregata
exercitꝰ multitudine tarentũ expugnauit. et cepit¬
Coniux quoq eiꝰ theoderata nõe eodẽ tẽpore foras
construxit¬
QUo in loco multarũ ancillarũ dĩ cęnobiũ c̃stituit
Romualdus quoq postquã .xui. annis ducatũ gessit.
abhac luce subtractꝰ ẽ. Postquẽ eiꝰ filius grimoald
trib annis sãnitũ popłos rexit. Huic inc̾iugio soci.¬
uic sociata fuit Winiꝑga. quȩ ei romualdũ peꝑit
irca hȩc tẽpora. cũ in castro cassini ubi uii
beatissimi benedicti sacrũ corpꝰ requiescit ab ali¬
quantis iã elapsis annis uasta solitudo existeret
Uenientes de cȩlimannicoꝵ ł aurianensiũ regione
franci dũ apud uenerabile corpꝰ se ꝑnoctare simu¬
lassent. eiusdẽ uenerabilis patris. parit̃q ei ger¬
manȩ uenerandȩ scolasticȩ ossa auferentes. in suã
patriã apportarunt ubi singulatĩ duo mona¬

Expanded text:
Dum ista apud Langobardos trans Padum geruntur, Romoaldus, Beneventanorum dux, congregata exercitus multitudine, Tarentum expugnavit, et cepitConiux quoque eius Theuderata eodem tempore foras construxitquo in loco multarum ancillarum Dei coenobium instituit. 2. Romuald quoque, postquam sedecim annos ducatum gessit, ab hac luce subtractus est. Post quem eius filius Grimualdus tribus annis Samnitum populos rexit. Huic in coniugio sociem et septem. Huic sociata fuit Winiperga, quae ei Romuald peperit. Circa haec tempora, cum in castro Cassini, ubi beatissimi Benedicti sacrum corpus requiescit, ab aliquantis iam elapsis annis vasta solitudo existeret, venientes de Cenomannicorum vel Aurelianensium regione Franci, dum aput venerabile corpus se pernoctare simulassent, eiusdem venerabilis patris pariterque eius germanae venerandae Scolasticae ossa auferentes, in suam patriam adportarunt; ubi singillatim duo mona
Abbreviated transcription (Latin):
illi iuraui imaginẽ conspicio. Ic̃ un exillis pre
pauore inꝗt cernis qđ ñ ẽ. et tibi iã tarde ẽ ista
meditari. Construunt᷑ itaq acies ꝑstrepentib
huicinis. et neutra parte locũ dantes. maxima
ppłoꝵ facta ẽ strages. Tandẽ crudelis tyraniꝰ
Alais interut. et cuniꝑtꝰ adiuuante dño uictoriã
cepit. Exercit quoq alais cõꝑta ei morte. fuge
subsidiũ arripuit. Eꝗb quẽ mucro ñ ꝑculit
addua fluuius int̾emit. Caput quoq alais
detruncatũ. cruraq ei succisa sunt. informeq
tantũ truncũq cadauer remansit. In hoc bello
foroiulanoꝵ exercit minime fuit. ꝗa cũ inuit
alais iurasset. ꝓpt̾ hoc nec regi cumꝑto nec alais
auxiliũ tulit. sed cũ illi bellũ cõmisissent. ipsi
ad propria sunt reuersi Igͥ alais hoc modo de¬
functo. rex cuniꝑt corpus senonis diaconi ante
fores inbasilica beati ioħis quã ipse erexerat

Expanded text:
illi iuravi, imaginem conspicio'. Tunc unus ex illis: 'Prae illi iuravi, imaginem conspicio'. Tunc unus ex illis: 'Prae pavore', inquit, 'cernis quod non est; et tibi iam tarde est modo ista meditari'. Conseruntur itaque acies perstrepentibus bucinis, et neutra parte locum dante, maxima populorum facta est strages. Tandem crudelis tyrannus Alahis interiit, et Cunincpert, adiuvante se Domino, victoriam cepit. Exercitus quoque Alahis, csubsidium arripuit, e quibus quem mucro non perculit, Addua fluvius interemit. Caputque Alachis detruncatum, cruraque ejus succisa sunt, informeque tantum truncumque cadaver remansit. In hoc bello Forojulianorum exercitus minime fuit, quia cum invitus Alachis jurasset, propter hoc, nec regi Cuniberto, nec Alachis auxilium tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. Igitur Alachis hoc modo defuncto, rex Cunibertus corpus Zenonis diaconi ante fores basilicae beati Joannis, quam ipse erexerat,
Abbreviated transcription (Latin):
quando ad hoc pliũ gessim ut lericũ occiderem
Tale itaq nunc facio uotũ ut si michi ds̃ uictoriã
iterũ dederit. qđ unũ puteũ detesticulis implea
conspiciens. statĩ se eis ostendit. om̃iũq: corda sub¬
lato pauore ad sꝑandã uictoriã confortauit
Instruunt iterũ acies. et hinc cuniꝑtus. inde
alais adbelli certamina p̃parant᷑. Cũq ia prope
essent. et se utrȩq acies ad pugnandũ ciunge¬
rent. cuniꝑt ad alais iterato inhȩc uerba man¬
dauit. Ecce quantꝰ ppłs exutraq parte consistit
ꝗd opꝰ ẽ. ut tanta multitudo pereat. Coniunga¬
mus noꝰ ego et ille singłari certamine. et cui
uoluerit ds̃ denobis donare uictoriã. omem hio
ppłm saluũ et incolumẽ ipse possideat. Cũq Alais
sui deposcerent. ut faceret qđ cuniꝑtꝰ illi manda¬
uerat. ille respondit. Hoc facere ñ possũ. quia
int̾ contos suos scĩ archangłi michabelis ubi ego

Expanded text:
quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nunc facio votum, ut, si mihi Deus victoriam iterum dederit, quod unum puteum de testiculis impleamnspiciens, statim se eis ostendit omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam confortavit. Instruuntur iterum acies, et hinc Cunincpert, inde Alahis ad belli certamina praeparantur. Cumque iam prope essent, ut se utraeque acies ad pugnandum coniungerent, Cunincpert ad Alahis iterato in haec verba mandavit: 'Ecce, quantus populus ex utraque parte consistit! Quid opus est, ut tanta multitudo pereat? Coniungamus nos ego et ille singulari certamine, et cui voluerit Dominus de nobis donare victoriam, omnem hunc populum salvum et incolomem ipse possideat'. Cumque Alahis sui hortarentur, ut faceret quod Cunincpert illi mandavit, ipse respondit: 'Hoc facere ego non possum, quia inter contos suos sancti archangeli Michahelis, ubi ego
Abbreviated transcription (Latin):
asscribet᷑. Cũq rex hoc se facturũ esse denegaret
cȩperunt pauci qui aderant eiꝰ fideles cũ lacri.¬
mis deposcere. ut ad ea quȩ diacon dixerat assen¬
sũ p̃beret. Uictus tandẽ ut erat pii cordis eoꝵ
p̃cib et lacrimis. loricã suã. galea atq ocreas.
et cȩtera arma diacono p̾buit. insuaq ꝑsona
cũ adpliũ direxit. Erat enĩ ipse diaconꝰ eiusdem
staturȩ et habitꝰ. ita ut cũ fuisset detentorio ar¬
matus egressus. rex cuniꝑtꝰ ab om̃ib eẽ putaret᷑.
Cõmissũ itaq ẽ pręliũ. et totis uirib decertatum
Cũq alais ibi magis intenderet. ubi regẽ esse pu¬
taret. cuniꝑtũ se extinxisse putans. diaconũ int̾¬
fecit. Cũq caput eius amputari p̃cepisset. ut
leuato eo inconto dõ gr̃as acclamaret sublata
casside clericũ se occidisse cognouit. Tunc furi¬
bundus exclamans. heu me inꝗt. nichil egimus.

Expanded text:
adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, coeperurit eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat pii cordis, eorum precibus et lacrimis, loricam suam, galeam atque ocreas et cetera arma diacono praebuit in suaque persona cum ad proelium direxit. Erat enim ipse diaconus eiusdem staturae et habitus, ita ut, cum fuisset de tentorio armatus egressus, rex Cunincpert ab omnibus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus decertatum. Cumque Alahis ibi magis intenderet, ubi regem esse putaret, Cunincpertum se extinxisse putans, Senonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levato eo in conto, 'Deo gratias' adclamarent, sublata casside, clericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: 'Heu me!' inquit, 'nihil egimus,
Abbreviated transcription (Latin):
satis ẽ audax et mirȩ fortitudinis. Nã tẽpore¬
patris eiꝰ. quando nos eramꝰ iuuenculi. habebant
in palatio berbices mirȩ magnitudinis. quos ille
suꝑ dorsũ illoꝵ lanã app̃hendens. extenso brachio
aterra leuabat. qđ ꝗdem ego facere ñ poterã. Haec
iutorio sociũ ñ habes. Et hȩc dic̃s. ꝓripuit se. et
statĩ ad cuniꝑtũ confugit. et hȩc ipse illi annun¬
ciauit. Conuener itaq ut dixim utreq acies in
cãpo coronatȩ. Cũq iã prope eent ut se coniun¬
cũ nimiũ diligent̾ et regẽ metueret: ne rex in
bello periret. ait adregẽ. Onẽ rex. omis uita nr̃a
intua salute c̃sistit. si tu in bello perieris. om̃s nos
iste tyrannus alais ꝑdiuersa supplicia extinguet
laceat itaq tibi c̃siliũ meũ: da michi apparatũ
irmoꝵ tuoꝵ. et ego uadã et pugnabo cum isto
tyranno. Si ego ibi obiero. recuꝑabis causã tuã
Siuero uicero. maior tibi quia seruus uicerit gła

Expanded text:
satis esatis epatris ejus, quando nos eramus juvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam apprehendens, extenso brachio a terra levabat, quod ego facere non poteram. Haec e jam in tuo adjutorio socium non habebis. Et haec dicens, proripuit se, et statim ad Cunibertum confugit, et haec ipsi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in campo Coronate. Cumque iam prope essent, ut se coniuncum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: 'Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria