comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi tanta paludib fecura ponit᷑. ut et augñtũ p̃stent
generi. ⁊ satietatẽ ad copiã genti. Alia uͨ gens ibi morat᷑
suehans. q̃ uelut thoringi eqͥs utuntur. eximiis. hi ꝙgͣ
sunt. qͥ iusib romanoꝵ sapphirinas pelles cõmertio
inter ueniente. ꝑ alias inmimeris ẽs tñsmatunt.
famosi pelliũ decora negreclmne . hi cũ inope tiupant
ditissime uestiunt᷑. Seqtur demde diuersas turła
nationũ. theustes. uãgih. beygia. hadlm. liot Ta.
Quoꝵ om̃um sedes sub una plantt̾ie acfixtiles.
⁊ ꝓpc̾ea inibi aliaꝵ gentiũ incursi iut. Pa¬

Expanded text:
ubi tanta paludibus fetura ponitur, ut et augmentum prestent ubi tanta paludibus fetura ponitur, ut et augmentum prestent generi et satietatem ad cupiam genti. alia vero gens ibi moratur Suehans, quae velud Thyringi equis utuntur eximiis. hi quoque sunt, qui in usibus, Romanorum sappherinas pelles commercio interveniente per alias innumeras gentes transmittunt, famosi pellium decora nigridine. hi cum inopes vivunt, ditissime vestiuntur. sequitur deinde diversarum turba nationuquorum omnium sedes sub humo plana ac fertili, et propterea inibi aliarum gentium incursionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ plures ꝑbibent᷑ insule disposite. ad qͣs fi congelato ma¬
ri obniniũ frigꝰ lupi tͥnsierint. lum̃ib ferunt᷑ orbar
Ita ñ solũ in hospitalis hom̃b. uerũ etiã. beluis terra
crudelis est. Inscandria uͦ insula uñ nob̃ sermo c̃ licet
mł̾te ⁊ diuerse maneant nationes. septẽ tantũ earũ
nomina meminit tholom̃s. Apium ibi turba mellis.¬
ea. ob numniũ frigꝰ nusqͣreperitur. In euiꝰ ꝑte arcto a gens
adogit consistit. que fertur in estate media. qͣdraginta
die ⁊ noctib lnces hab̾e continias. Iteq brumasi tẽpe
Fad̃ dierũ noctiũ ꝙ numero luce clara nescire sta cet᷑¬
nato merore cũ gaudio. bñficio aliis dñpnoq impar. Et.
Et hee q̃pe : Qa ꝓlinorib dieb solem adouente paris
cuisse. Alie uͦ ibi st̃ g̃g screrefenne. qͥ frum̃tor ñ qu¬
tant uictũ. s carnib ferarũ atq ouis aniũ uiuunt.

Expanded text:
sed plures perhibentur insulae esse dispositae, ad quas si congelato mased plures perhibentur insulae esse dispositae, ad quas si congelato mari ob nimium frigus lupi transierint, luminibus feruntur orbari. ita non solum inhospitalis hominibus, verum etiam beluis terra crudelis est. in Scandza vero insula, unde nobis sermo est, licet multae et diversae maneant nationes, septem tamen eorum nomina meminit Ptolemaeus. apium ibi turba mellifica ob nimium frigore nusquam repperitur. in cuius parte arctoa gens Adogit consistit, quae fertur in aestate media quadraginta diebus et noctibus luces habere continuas, itemque brumali tempore eodem dierum noctiumque numero luce clara nescire. ita alternato merore cum gaudio benificio aliis damnoque impar est. et hoc quare? quia prolixioribus diebus solem ad orientem per axis cuire. aliae vero ibi sunt gentes Screrefennae, que frumentorum non queritant victum, sed carnibus ferarum atque ovis avium vivunt;
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ. qd̾ suꝑiꝰ reliqͥmꝰ redeamꝰ. De hac enĩ in scã sui oꝑi
libro. claudiꝰ ch olom̃s orbͣ terre descͥptor egͥg iꝰ memi¬
nit dicens. Est ĩ occeano arctor salo posita insula
magna nomĩe scandria ĩ modũ foli cit̾ lat̾ĩb pandis.
ꝑlongũ ducta ꝯcludense. deqͣ ⁊ pomponiꝰ mela. ĩ mariᷤ
sinu codano positã pasert. cuiꝰ ripas influit ocoeanus
hec afronte posita ẽ. uistule slumĩs. qͥ sarmaticis mon¬
tib ortus inconspectu scandrie septentͥonali occeano
tͥsuleus in labit᷑. germaniã scithiãq disterminans
hec gͦ ht adoriente uastissimũ in orbis terre gͣmium.
uñ uagi fluuiꝰ uelut qͦdam uent᷑ geñatꝰ in occeanũ
undosus euoluit. Ab occidente nãq in menso pelago¬
cirtũ datur. a septentͥone qͦ in naugaliili eo dẽ uastis¬
suno concludit᷑ oeceano. Exqͦ qͣsi qͥdã schio ereuinte sami
distento germanicũ mare efficit᷑. Ubi etiã parue qͥdem

Expanded text:
situm, quam superius reliquimus, redeamus. De hac enim in secundo sui operis libro Claudius Ptolemaeus orbis terrae descriptor egregius meminit, dicens: Est in Oceani arctoo salo posita insula magna, nomine Scanzia, in modum folii cedri  al.per longum ducta concludens se. de qua et Pomponius Mela in maris sinu Codano positam refert, cuius ripas influit Oceanus. haec a fronte posita est Vistulae fluminis, qui Sarmaticis montibus ortus in conspectu Scandzae septentrionali Oceano trisulcus inlabitur, Germaniam Scythiamque disterminans. haec ergo habet ab oriente vastissimum lacum in orbis terrae gremio, unde Vagi fluvius velut quodam ventrae generatus in Oceanum undosus evolvitur. ab occidente nantrione quoque innavigabili eodem vastissimo concluditur Oceano, ex quo quasi quodam brachio exiente, sinu distento, Germanicum mare efficitur. ubi etiam parvae quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
unc grimo Ađ necessitate conpulsus exer¬
citũ coadunare p̃cepit quatinus auares
desuis finib: exturbar& In medio itaq
cãpo sua castra & auarũ hospiciũ cõpo¬
nens. cũ exercitus partẽ exiguã habers
eosdẽ ipsos quos habebat diuersohabi¬
tu uarusq: instructos armis anteoculos
legatoꝵ̃ ꝑ dies aliquot quasinouus iu¬
git̃ exercitus aduentar&. frequenter
transire fecit:. Auarũ uõlegati dum
eundẽ ipsũ exercitũ aliis & aliis modis
p̃terire conspiciunt. in mensã langobar¬
doꝵ̃ multitudinẽ eẽ credider̃. Quibus
grimo ald itadix̃. Cũ om̃i quẽ uidistis
exercitus multitudine statim suꝑ cacañ
irruã & auarũ exercitũ disꝑdã. nisi
deforo iulanoꝵ finib uelocit̃ exierint:
Lisuisis & auditis legati auarũ cũ haec
suoregi nuntiassent: moxcũ om̃i suo ex¬
ercitu ad ꝓpriũ reuersus ẽ regnum:
MMeniq lupo hoc modoNMI
ut iã p̃misimus interempto. arne frit
eiꝰ filius uoluit in loco patris apud foro¬

Expanded text:
unc Grimuald necessitate conpulsus exercitum quoadunare coepit, quatenus Avares de suis finibus exturbaret. In medio itaque campo sua castra et Avarum hospitium conponens, cum exercitus partem exiguam haberet, eosdem ipsos quos habebat diverso habitu variisque instructos armis ante oculos legatorum per dies aliquot, quasi novus iugiter exercitus adventaret, frequenter transire fecit. Avarum vero legati dum eundem ipsum exercitum aliis et aliis modis praeterire conspiciunt, inmensam Langobardorum multitudinem esse crediderunt. Quibus Grimoaldus ita dixit: Cum omni quam vidistis exercitus multitudine statim super Cacanum irruam, et Avarum exercitus disperdam, nisi de Forojulianorum finibus velociter exierint. His visis et auditis, legati Avarorum cum suo regi nuntiassent, mox cum omni suo exercitu ad proprium reversus est regnum. 22. Denique Lupo hoc modo ut praemisimus interempto, Arnefrit, eius filius, voluit in loco patris aput Foro
Abbreviated transcription (Latin):
gine quonda sue nomine appella¬
ta est usq ad frertũ siculũ per orĩ
maris txrenni sicit & due superi¬
ores dextrum italie cornutenens
ꝑtingit. In qua pestus &. lainus
cassia nũ & consentia regũ quȩ
sunt positȩ ciuitates. Nona de¬
niq prouincia in appenninis alpibi
nuncupatur Quȩ inde origine
capiunt ubi cotiarũ alpes foain¬
tur: haec appennine alpe: per
media italiã pergentes tusciã ab
emiliaque umbriaq a flaminia
olim totius mundi capud exittit e
constituta Umbria uero istius in
parte ponitur pusiũ & lacus clitorius
cũ aquosa clades olim populis deua

Expanded text:
gine sue quondam nomine appellagine sue quondam nomine appellata est, usque ad fretum Siculum per oram maris Tyrrheni, sicut due superiores, dextrum Italie cornu tenens, pertingit. In qua Pestus et Lainus, Cassianum et Cosentia Regiumque sunt posite civitates. Nona denique provincia in Appenninis Alpibus computatur, que inde originem capiunt, ubi Cottiarum Alpes finiuntur. He Appennine Alpes, per mediam Italiam pergentes, Tusciam ab Emilia, Umbriamque a Flaminia olim totius mundi caput exstitit, est constituta. In Umbria vero quae istius in parte ponitur Perusium, et lacus Clitorius,num aquosa clades olim populos deva
Abbreviated transcription (Latin):
rege quineronis tepore fuit
appellatȩ sunt haec quoq aligu¬
ria in eorũ uersus usque ad ma¬
re trrrenũ extenditur. Ab oc¬
ciduo uero gallorũ finib copu¬
latur. in hac aquis. ubi aquȩ
calidȩ sunt. dertona & mona¬
steriũ bobiũ. genua quoq & sao¬
na ciuitates habentur. Sexta
ꝓuintia tuscia est. quȩ aturȩ
qđ popls llius suꝑstitiosȩ insa¬
crificiis deorũ suorũ incendere
solebat. sic appelata ẽ hȩc ha¬
bet intra se circium uersus aure¬
liã. ab orientis uero parte uni¬
briã In hac ꝓuintia roma quȩ
Septima quoq prouintia campa¬
nia ab urbe roma usq ad siler lu¬
caniae fluuiũ producitur in qua
opulentissime urbes capua nea¬
polim & salernus constitutȩ sun
Quę ideo capania appellata est
ꝓpt uberrimã capue planitiem.
Ceterũ ex maxima parte montuosa
est. Porro octaua lucania que no¬
menꝰ quodã luco accepit. Asilerȩ
fluiuo inchoat cũ bricia qͥ ita are¬

Expanded text:
rege, qui Neronis tempore fuit, rege, qui Neronis tempore fuit, appellate sunt. Hec a Liguria in eurum versus usque ad mare Tyrrhenum extenditur, ab occiduo vero Gallorum finibus copulatur. In hac Aquis, ubi aque calide sunt, Dertona et Monasterium Boium, Genua quoque et Saona civitates habentur. Sexta provincia Tuscia est, que a ture, quod populus illius superstitiose in sacrificiis deorum suorum incendere solebat, sic appellata est. Hec habet intra se circium versus Aureliam, ab orientis vero parte Umbriam. In hac provincia Roma, que Septima quoque provincia Campania ab urbe Roma usque ad Siler, Lucanie fluvium, producitur, in qua opulentissime urbes Capua, Neapolim et Salernus constitute sunt. Que ideo Campania appellata est propter uberrimam Capue planitiem, ceterum ex maxima parte montuosa est. Porro octava Lucania, que nomen a quodam luco accepit, a Silere fluvio inchoat cum Britia, que ita a re
Abbreviated transcription (Latin):
uenetiarum. Nam & delacubenaco
inhistorus italegimus. Benacus lacus
uenetiarum. De quo mintius fluuius
egreditur. Enetiae enĩ lic& apud
latinos unalit tera addatur. grece
laudabiles dicuntur: Nenetie etiã
histria conectitur. & utreq ꝓuna ꝓ¬
uintia habentur. Histria autem
abhistro flumine cognominatur quȩ
scđ mn romanã historiam amplior
quã nunc ẽ fuisse perhibetir. huius
uenetiae aquileia ciuit: extitit ca¬
put: ꝓqua nunc forii iulii. itadictũ:
quol iulius caesy ne gotiationis forũ
ibi statuerit habendum.
on abre eẽ arbitror si xiamcete¬
ras italiae puntias breuit̃ ad tingamus
Secunda ꝓiuntia liguria alegen
In qua medio lanũ est & ticinus
dis id est colligendis leguminibis
e ala mannorũ patriã que uer¬
sus septemtrionem est posita.
due prouinci& id est retia prin
& retia scđ int̾ alpes consistunt
in quibus ꝓpriae reti habttare no¬
cuntur.
uinta uero prountia alpes co¬
tiae dicuntur quę sic a cotio

Expanded text:
Venetiarum. Nam et de lacu Benaco Venetiarum. Nam et de lacu Benaco in historiis ita legimus: «Benacus lacus Venetiarum, de quo Mincius fluvius egreditur». Eneti enim, licet apud Latinos una littera addatur, grece laudabiles dicuntur. Venetie enim cum Histria connectitur et utreque pro una provincia habentur. Histria autem ab Histro fluvio cognominatur, que, secundum Romanam historiam, amplior quam nunc est fuisse perhibetur. Huius Venetie Aquileia civitas extitit caput, pro qua nunc Forum Iulii, ita dictum quod Iulius Cesar negotiationis forum ibi statuerat, habetur. Non ab re esse arbitror si etiam ceteras Italie provincias breviter attingamus. Secunda provincia Liguria a legenin qua Mediolanum est et Ticinus,dis, id est colligendis, leguminibusest Alamannorum patriam, que versus septentrionem est posita, II provincie, id est Retia prima et Retia secunda, inter Alpes consistunt, in quibus proprie Reti habitare noscuntur. uinta vero provincia Alpes Cottie dicuntur, que sic a Cottio
Abbreviated transcription (Latin):
ce melos. pagina multa canit:
Fortunatus apex uatũ uenerabilis
actu Ausonia genitus hac tu mu¬
latus humo. Cuius ab ore sacro
scõrũgesta piorũ Uisci¬
mus haec monstrant carpere lu¬
cis iter. Felix quȩ tantis deco¬
rafis ghllia gemmis. Lumine de
quarum nox tibi tetra fugit.
Hos modicos pronisi plebeio
carmine uersus. Ne tuus in
populis sc̃e lateret honor
R edde uicẽ misero ne tudice N¬
spernar ab equo. Eximius me¬
ritis. poscebeate praecor
Haec paucis de tanto uiro ne eius uitã
suiciues funditus ignorarent uersib
delibauimus: hinc adhistoriae
Seriem reuertamur: XIIII.¬
Gitur albom uincenniam ueronamq
& reliquas uenetiae ciuitates. excep¬
tis pataui & monte silicis & mantua
coepit. Uenetia enim non solũ in
paucis insulis quas nunc uenetias di¬
cinus constat. Sed eius terminos¬
apannoniȩ finib: usq ad duam fluuiũ
ꝓtelatos. ꝓbatur annalibus libris
inquib pergamus ciuitas ẽẽ legitur

Expanded text:
ce melos pagina multa canit, ce melos pagina multa canit, Fortunatus, apex vatum, venerabilis actu, Ausonia genitus, hac tumulatur humo. Cuius ab ore sacro sanctorum gesta priorum Discimus: haec monstrant carpere lucis iter. Felix, quae tantis decoraris, Gallia, gemmis, Lumine de quarum nox tibi tetra fugit. Hos modicos prompsi plebeio carmine versus, Ne tuus in populis, sancte, lateret honor. Redde vicem misero: ne iudice spernar ab aequo, Eximiis meritis posce, beate! precor. Haec paucis de tanto viro, ne eius vitam sui cives funditus ignorarent, delibavinius; nunc ad historiae seriem revertamur. 14. Igitur Alboin Vincentiam Veronamque et reliquas Venetiae civitates, exceptis Patavium et Montemsilicis et Mantuam, cepit. Venetia enim non solum in paucis insulis, quas nunc Venetias dicimus, constat, sed eius termina Pannonie finibus usque Adduam fluvium protelatur. Probatur hoc annalibus libris in quibus Pergamus civitas esse legitur
Abbreviated transcription (Latin):
ti & reunã perq osupũ. & al¬
pẽ iulia perque agontũ castrũ
drauũq & byrrũ fluuios ac bri¬
ones & angustã ciuitatem quã
uirdo & lech fluentant i ter
fuisse describit. Qui post qua
turonis iuxta uotũ pro pru
aduenit. pictauis per transi¬
e ns illuc habitauit. & multo¬
rũ ibidẽ scoe gesta partipsa
partim metrali ratione con¬
scripsit: No uissimeq in ea¬
dem ciuitate primũ prb̃t dein¬
de ep̃s ordinatus est. Atque in
eodem loco digno tumulatus
honore quiescit. hic beati ma¬
rtini uita quattuor in libris
heroico uersu contexuit
Et multa alia maximeque hym¬
nos singularũ festiuitatũ. & pre¬
cipue ad singulos amicos uersi¬
culos nulli poetarũ secundus
suaui & diserto sermone cõpo¬
suit. Ad cuius ego tumulũ cũ
illuc orationis gratia aduentas¬
sem. hoc epitaphi um rogatus
ab eiusdem loci abbate scriben¬
dũ contexui. Ingeni o clarus.
sensu celes. ore suauis Cuius dul¬

Expanded text:
ti et Reunam perque Osupum et Alti et Reunam perque Osupum et Alpem Iuliam perque Aguntum castrum Dravumque et Byrrum fluvios ac Briones et Augustam civitatem, quam Virdo et Lecha fluentant, iter fuisse describit. Qui postquam Turonos iuxta votum proprium advenit, Pictavis pertransiens, illuc habitavit, et multorum ibidem sanctorum gesta partim prosa, partim metrali ratione conscripsit; novissimeque in eadem civitate primum presbiter, deinde episcopus ordinatus est, atque in eodem loco digno tumulatus honore quiescit. Hic beati Martini vitam quattuor in libris heroico versu contexuit, et multa alia maximeque ymnos singularum festivitatum et praecipue ad singulos amicos versiculos, nulli poetarum secundus, suavi et diserto sermone conposuit. Ad cuius ego tumulum, cum illuc orationis gratia adventassem, hoc epitaphium, rogatus ab Apro, eiusdem loci abbate, scribendum contexui: Ingenio clarus, sensu celer, ore- suavis, Cuius dul
Abbreviated transcription (Latin):
acenitense castro uel taruisiana
distat ciuitate. Sed tamen rauen¬
n&e nutritus et doctus in arte gr̃a¬
matica siue rethorica seu etiã me¬
trica clarissimus extitit hic cũ ocu¬
lorũ dolorẽ uehe mentissimũ pa¬
teretur. Et nichi lominus felix iste
ipsius socius parimodo oculos
doleret. utriq ad basilicã beatoꝵ
pauli atq iohannis que in tra ean¬
dẽ urbem sita est perrexeruñ
In qua &iã altariũ in honore be¬
ati martini confessoris constructu
ꝓpinqua habet fenes tr̃a inqua
lucerna ad exhibendãs lumen
e constituta: De cuius oleo mox¬
ut sibi isti fortunatus scilic& &
felix dolentia lumina te tigert
ilico dolore fugato sanitatem
qua obtabant adepti sunt
Qua de causa fortunatus in
tantũ beatũ martinũ ueneratis
e ut relicta patria paulo ante¬
qua langobardi italiã inuade¬
ret turonis ad eiusdẽ beati uiri
sepulcrũ ꝓperaret. Qui sibi
in sius ipse carminibus refert
illuc ꝓperantli ꝑ fluentilia men¬

Expanded text:
a Cenitense castro vel Tarvisiana a Cenitense castro vel Tarvisiana distat civitate. Sed tamen Ravennae nutritus et doctus, in arte grammatica sive rethorica seu etiam metrica clarissimus extitit. Hic cum oculorum dolorem vehementissimum pateretur, et nihilominus Felix iste ipsius socius pari modo oculos doleret, utrique ad basilicam beatorum Pauli atque Iohannis, quae intra eandem urbem sita est, perrexere. In qua etiam altarium in honorem beati Martini confessoris constructum propinquam habet fenestram, in qua lucerna ad exhibendum lumen est constituta. De cuius oleo mox sibi isti, Fortunatus scilicet et Felix, dolentia lumina tetigerunt. Ilico dolore fugato sanitatem, quam optabant, adepti sunt. Qua de causa Fortunatus in tantum beatum Martinum veneratus est, ut, relicta patria, paulo antequam Langobardi Italiam invaderent, Turonis ad eiusdem beati viri sepulchrum properaret. Qui sibi, ut in suis ipse carminibus refert, illuc properanti per fluenta Tiliamen
Abbreviated transcription (Latin):
occurrens eos iyeta albẽ fluuiũ
potentis sune supera ut eisdẽq
petentibus pacẽ dedit. huic si¬
gis herto de hspanus adueniens
brunec hildis matrimonio iuncta ẽ
Dequa ille filiũ childebertũ nomi¬
ne suscepit. Rursũq auares cũ
sigis berto in locis ubi & prius nug¬
nantes francorũ proterentes exer
citũ uictoriã sunt adepti. X.
sus. ibide non post multũ tẽpus
ex hac luce subtractus est. Ciuus
corpus positũ in locello plũbeo
cũ om̃ibus eius diuitus constanti¬
set ibi ei felix ep̃s taruisianȩ ec¬
clesiȩ occurrit. Cui rex ut erat lar¬
gissimus om̃s suę eccłae facultates
postulanti concessit et per suum
pracmaticũ postulata firmauit.
mentionẽ. libet quoq nos pauca
de uenerabili et sapientissimo uiro
fortunato. retexere qui hune fe¬
licẽ suũ ad seuerat sotiũ fuisse.
Deniq hic de quo loquimur fortu
natus quidẽ in loco qui duplabilis
dicitur fuit. Qui locus aud longe

Expanded text:
occurrens, eos juxta Albim fluvium occurrens, eos juxta Albim fluvium potentissime superavit, eisdemque petentibus pacem dedit. Huic Sigisberto de Hispaniis adveniens, Brunichildis matrimonio juncta est, de qua ille filium Childebertum nomine suscepit. Rursumque Avares cum Sigisberto in locis, ubi et prius, pugnantes, Francorum proterentes exercitum, victoriam sunt adepti. CAPsus, Ibidem non post multum tempus, ex hac luce subtractus est. Cujus corpus positum in locello plumbeo, cum omnibus ejus divitiis Constantiset, ibi ei Felix episcopus Tarvisianae ecclesiae occurrit. Cui rex, ut erat largissimus, omnes suae ecclesiae facultates postulanti concessit, et per suum pragmaticum postulata firmavit. mentionem, libet quoque nos pauca de venerabili et sapientissimo viro Fortunato retexere, qui hunc Felicem suum adseverat socium fuisse. Denique hic de quo loquimur Fortunatus natus quidem in loco qui Duplabilis dicitur fuit; qui locus haud longe
Abbreviated transcription (Latin):
quoq liberalitate principis exau
nũ mortuo iã eorũ rege chlota¬
rio eiuę filii quadrifarie reggba ñ
diuisum. Primusq ex his ariꝑtus
sedem habebat apud parisius. Secund
uero guntramnus ciuitati prȩsidebat
aurilũnensi Tertius quoq hil pericus
cathedrã habebat apud sessionas in
loco chlotariipa trissui.
Quartus quoq nihil ominus sigiber¬
tus apud urbem regnabat metense
Hoc &iã tẽpore romanã ecclesiã uir
scis simus benedictus papa regebat.
Aquileginensi quoq ciuitati eiusq
populis. beatus paulus patriarih
preerat. Qui langobardorũ bar¬
bariem metuens ex aquileia ad
gradus in sula confugit. secũq
omem sue thesaurũ ecłe depor¬
tauit. hoc anno superiori hie
te tanta fertilitas extitit. quan¬
ta nulla &tas ad seueratur me¬
minis se. Lo quoq tẽpore cõper¬
ta huni qui & auares morte clota¬
ruregis. super sigis bertu eius filiõ
in ruuđ Quibus ille inturringia

Expanded text:
quoque liberalitate principis exaudquoque liberalitate principis exaudnum, mortuo iam eorum rege Chlotario, eius filii quadrifarie regebant divisum. Primusque ex his Aripertus sedem habebat apud Parisios, secundus vero Guntramnus, civitati praesidebat Aurelianensi: tertius quoque Hilpericus cathedram habebat apud Suessionas, in loco Chlotarii patris sui: quartus nihilominus Sigisbertus, apud urbem regnabat Mettensem. Hoc etiam tempore, Romanam Ecclesiam vir sanctissimus Benedictus papa regebat. Aquileiensi quoque civitati, ejusque populis beatus Paulus patriarcha praeerat. Qui Langobardorum barbariem metuens, ex Aquileia ad Grados insulam confugit, secumque omnem suae thesaurum Ecclesiae deportavit. Hoc anno superiori hyemte, tanta fertilitas exstitit, quanta nulla aetas asseveratur meminisse. Eo quoque tempore, comperta Huni, qui et Avares, morte Chlotarii regis, super Sigisbertum ejus filium irruunt. Quibus ille in Turingia
Abbreviated transcription (Latin):
maris fluctib ambitur: Ab oc¬
ciduo uero & aquilone. iugis alpiũ
ita cir cum cluditur. ut nisiper
angustos meatus. & per sum ma
troitũ Ab orientali uero parte qͥa
pannoniȩ conuigitur & largis
patentẽ & planis sim& habet ingre¬
sũ. Igitur ut diximus dũ albo in
animũ intenderet qu̾e in his locis
ducẽ constituere deberet. sigul¬
fũ ut fertur suũ nepote uirũ per
omia idoneũ qui eius dẽ strator
erat que lingua ꝓpria marpahis
appellant foro uliane ciuitati &
tote illius regioni p̃ficere statu¬
it. Iui gi sulfus non prius se re¬
sus cepturũ edixit. nisi ei quas ip¬
se eligere uoldiss& langobardorũ
faras hoc est generationłs uel line¬
as tribueret. Factũq est: Et an¬
nuente sibi rege quas obtauerat
lango bardorũ precipuas ꝓsapias
ut cũ eo habitarent accepit. Et
ita demu ductoris honore accep¬
tus est. Poposciti quoq a rege ge¬
nero sarũ equarũ greges. Et in hoc

Expanded text:
maris fluctibus ambitur, ab ocmaris fluctibus ambitur, ab occiduo vero et aquilone iugis Alpium ita circumcluditur, ut nisi per angustos meatus et per summa troitum; ab oriPannoniae coniungitur, et largius patentem et planissimum habet ingressum. Igitur, ut diximus, dum Alboin animum intenderet, quem in his locis ducem constituere deberet, Gisulfum, ut fertur, suum nepotem, virum per omnia idoneum, qui eidem strator erat, quem lingua propria 'marpahis' appellant, Foroiulanae civitati et totae illius regioni praeficere statuit. Qui Gisulfus non prius se resuscepturum edixit, nisi ei quas ipse eligere voluisset Langobardorum faras, hoc est generationes vel lineas, tribueret. Factumque est, et annuente sibi rege quas obtaverat Langobardorum praecipuas prosapias, ut cum eo habitarent, accepit. Et ita demum doctoris honorem adeptus est. Poposcit quoque a rege generosarum equarum greges, et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
it. cũ ia a dñi in carnatione an¬
ni quingenti. sexaginta octo essent
euoluti. NIII
gitur cumrex alboin comomni suo
exercitu. uulgiq ꝓmisciimultitu¬
dine ad extremos italiae finesper¬
ueniss&. montẽ qui in eisdem locis
ꝓminet ascendit. indeq put conspi¬
cere potuit partem italiae con
bisontes feras enutriri: Nec mirum
cum usq huc pannonia ꝑtingat
quae horũ animantiũ ferax est
Deniq retulit mihi quidã ueracissimꝰ
senex. tale se corium in hoc monte
occisi bisontis uidisse. in quo quindecĩ
ut aiebat homines unus iuxta aliũ
potuisset cubare: NIIII.¬
ndeq Albo in cum uene tiae fines quae
prima ẽ italiae ꝓuintiae sine aliquo
obstaculo. hoc ẽ ciuitatis uel potius
castri foro iulani terminos intro¬
iss& : perpendere coepit cui potis¬
tissimum primã ꝓuintiarũ quam
coeperat commit tere deberet:
Siquidẽ om̃is italia quae uersus
meridiem uel potius in eurum
extenditur tyrrenisiue adriatici

Expanded text:
it, cum iam a Domini incarnatione anit, cum iam a Domini incarnatione anni quingenti sexaginta octo essent evoluti. 8. gitur cum rex Alboin cum omni suo exercitu vulgique promiscui multitudine ad extremos Italiae fines pervenisset, montem qui in eisdem locis prominet ascendit, indeque, prout conspicere potuit, partem Italiae contbisontes feras enutriri. Nec mirum, cum usque huc Pannoniam pertingat, quae horum animantium ferax est. Denique retulit mihi quidam veracissimus senex, tale se corium in hoc monte occisi bisontis vidisse, in quo quindecim, ut aiebat, homines, unus iuxta alium potuissent cubare. 9. Indeque Alboin cum Venetiae fines, quae prima est Italiae provincia, sine aliquo obstaculo, hoc est civitatis vel potius castri Foroiulani terminos introisset, perpendere coepit, cui potissimum primam provinciarum quam ceperat committere deberet. Siquidem omnis Italia, quae versus meridiem vel potius in eorum extenditur, Tyrreni sive Adriatici
Abbreviated transcription (Latin):
coptodis animoę ad tollunt. Con¬
tinus apud italiã terribilia noctu
uisa sunt. hoc est ignee acies incę¬
lo apparuerunt eũ scilicet.
Qui postea effusus est sanguinẽ co¬
ruscantẽ. Alboin uero italiã cũ
lango bardis profecturus. ab ami¬
cis suis uetulis saxonibus auxi¬
liũ paetit. quatenus spatiosa itali¬
acũ pluribs possessurus intrar&
Ad que saxones plus quã uiginti
milia uirorũ cũ uxoribus simul
& paruulis & cũ eo aditalia per¬
gerent iuxta eius uoluntate ue¬
nerunt. hoc audiente schlotari¬
us & sigis bertus reges francorii.
suauos aliosq gentes in locis de
quibus idẽ saxones exierant po¬
suerunt
tepore langobardis necesse ess&
reuerti sua rursus arua repeteren.
Igitur langobardi relicta panno¬
nia cũ uxoribus a natis om̃iq
subpellectili italia ꝓperant pos
se aprili per indictionẽ prima
alio die post scm paschae cuius
festiuitas eo anno iuxta calculi
rationẽ ipsis calendis aprilisfi.¬

Expanded text:
commodis animos adtollunt. Concommodis animos adtollunt. Continuo aput Italiam terribilia noctu signa visa sunt, hoc est igneae acies in caelo apparuerunt, eum scilicet qui postea effusus est sanguinem coruscantes. 6. Alboin vero ad Italiam cum Langobardis profecturus ab amicis suis vetulis Saxonibus auxilium pam cum pluribus possessurus intraret. Ad quem Saxones plusquam viginti millia virorum cum uxoribus simul et parvulis, ut cum eo ad Italiam pergerent, juxta ejus voluntatem venerunt. Hoc audientes Clotarius et SigisbSuavos aliasque gentes in locis de quibus idem Saxones exierant posuerunt. 7. tempore Langobardis necesse esset reverti, sua rursus arva repeterent. Igitur Langobardi, relicta Pannonia, cum uxoribus et natis omnique supellectili Italiam properant pse Aprili, per indictionem primam, alio die post sanctum pascha, cuius festivitas eo anno iuxta calculi rationem ipsis kalendis Aprilibus fu
Abbreviated transcription (Latin):
uerba. Simale feci cũ romanis.
malũ inueniã. Tunc augustus ad
tim in italiã longinũ p̾fectum
mit teret. qui narsetis locũ ob¬
tineret. Harsis uero his cogni¬
tis. ualde pertimuit: Et in tan¬
tũ maxime ab eadẽ sophia au¬
gusta territus est. ut regredi ul¬
tra constantinopoli non aude¬
ret. Eui illa int cętera quia
eunuchus erat haec fertur man¬
dasse. ut eũ puellis in genitio la¬
narũ faceret pensa diuidere:
Ad que uerba narsis dr̃ haec respon¬
sa dedisse. Talẽ se eidẽ telã ordi¬
turũ: qualẽ ipsa dũ uiuer& de¬
ponere non possit. Itaq odio me¬
tuq exagititus. in nea polita nã ci¬
uitate secedens legatos mox ad
langobardorũ gentẽ dirigit. man¬
das ut paupertina pannonie rura
pomorũ genera aliarũq rerũ spe¬
cies quarũ itilia ferax. est mitit.
quatinus eorũ aduȩiendũ aninic
possit in licere Lungobardi lata
nuntia & que ipsi pͣ obtabant
gtatunt̃ fuscipiunt Deq futuris

Expanded text:
verba: 'Si male feci cum Romanis, verba: 'Si male feci cum Romanis, male inveniam'. Tunc augustus in tim in Italiam Longinum praefectum mitteret, qui Narsetis locum obtineret. Narsis vero, his cognitis, valde pertimuit; et in tantum maxime ab eadem Sophia augusta territus est, ut regredi ultra Constantinopolim non auderet. Cui illa inter cetera, quia eunuchus erat, haec fertur mandasse, ut eum puellis in genicio lanarum faceret pensa dividere. Ad quae verba Narsis dicitur haec responsa dedisse: talem se eidem telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non possit. Itaque odio metuque exagitatus in Neapolim Campaniae civitatem secedens, legatos mox ad Langobardorum gentem dirigit, mandans, ut paupertina Pannoniae rura pomorum genera aliarumque rerum species, quarum Italia ferax est, mittit, quatenus eorum ad veniendum animos possit inlicere. Langobardi laeta nuntia et quae ipsi praeobtabant gratanter suscipiunt deque futuris
Abbreviated transcription (Latin):
ribus narsis patricius qui ad om̃a
studia uigilabat. uitalẽ epm̃
altine ciuitatis qui ante annos
plurimos ad francorũ regnũ con¬
fugerat hoc est ad agonthiensẽ
ciuitatẽ. tandẽ conprehensũ apud
siciliã exilio damnauit.
gitur deleta ut dictũ est uelsu¬
perata narsis om̃i gothorũ gente
his quoq de quibus diximus pa¬
rimodo deuictis dũ multũ auri
siue argenti seu ceterarũ specieru
diuitias ad quisisset. magnã aro¬
manis pro quibu multa contraeoꝵ
hostes laborauerat in uidiã perto¬
lit. Qui contra eũ iustiniano augusto
et eius coniugi sophie in hec uer¬
ba suggesserunt dicentes. Quia
expedierat romanis gothis potis
seruire quã grecis ubi narsis eu¬
nuchus imperat et nos seruitio
prȩmit. et hec noster pussimus
princeps ignorat Aut libera nos
de manu eius aut. certe ei cruita¬
tẽ romanã et nos metipsos genti¬
bus tradipius. Eãque hoc nar¬
sis audisser. hee brciter retulit

Expanded text:
ribus Narsis patricius, cuius ad omnia ribus Narsis patricius, cuius ad omnia studium vigilabat, Vitalem episcopum Altinae civitatis, qui ante annos plurimos ad Francorum regnum confugerat, hoc est ad Agonthiensem civitatem, tandem conprehensum aput Siciliam exilio damnavit. 5. Igitur deleta, ut dictum est, vel superata Narsis omni Gothorum gente, his quoque de quibus diximus pari modo devictis, dum multum auri sive argenti seu ceterarum specierum divitias adquisisset, magnam a Romanis, pro quibus multa contra eorum hostes laboraverat, invidiam pertulit. Qui contra eum Iustiniano augusto et eius coniugi Sophiae in haec verba suggesserunt, dicentes quia: 'Expedierat Romanis, Gothis potius servire quam Grecis, ubi Narsis eunuchus imperat et nos servitio premit; et haec noster piissimus princeps ignorat. Aut libera nos de manu eius, aut certe et civitatem Romanam et nosmet ipsos gentibus tradimus'. Cumque hoc Narsis audisset, haec breviter retulit
Abbreviated transcription (Latin):
ideres scłm in antiqũ redactũ
silentiũ. Nulla uox in rure:
nullus pastorũ sibilus. nullȩ
insidie bestiarũ in pecudibs.
nulla dãna in domesticis uolu¬
cribus Sata transgressa me¬
tendi tepus intacta expecta¬
bant messorẽ. Uinea amissis fo¬
lus radiantibis uus in lesa mane¬
bat hieme ꝓpinquante. Noctur¬
nis seu diurnis horis ꝑ sonabat
tuba bellantiũ: Audiebatur a
pluribis quasi murmur exerci¬
tus Nulla erant uestigia cͥome¬
antiũ. Hullus cernebatur p̃ cur¬
sor & tamen iusũ oculorũ su¬
perabant cadauera inortuorũ
astoralia loca uersa fueratit in
sepultura hominũ. Et habita¬
cula humana facta fuerant
confugia bestiarũ. Et hȩc quidẽ
mala uttra italiã tantũ usq ad
fines gentiũ a la mannoru & ba¬
ioariorũ solis romanis accideruns
Inter hec iustiniano principe uita
decedente. lustinus minor rẽ pu¬
blicã apud constantinopolim re¬
gendã suscepit. His quoq tẽpo¬

Expanded text:
Videres seculum in antiquum redactum Videres seculum in antiquum redactum silentium: nulla vox in rure, nullus pastorum sibilus, nullae insidiae bestiarum in pecudibus, nulla damna in domesticis volucribus. Sata transgressa metendi tempus intacta expectabant messorem; vinea amissis foliis radiantibus uvis inlaesa manebat hieme propinquante. Nocturnis seu diurnis horis personabat tuba bellantium, audiebatur a pluribus quasi murmur exercitus. Nulla erant vestigia commeantium, nullus cernebatur percussor, et tamen visum oculorum superabant cadavera mortuorum. Pastoralia loca versa fuerant in sepulturam hominum, et habitacula humana facta fuerant confugia bestiarum. Et haec quidem mala intra Italiam tantum usque ad fines gentium Alamannorum et Baioariorum solis Romanis acciderunt. Inter haec Iustiniano principe vita decidente, Iustinus minor rem publicam apud Constantinopolim regendam suscepit. His quoque tempo
Abbreviated transcription (Latin):
bs hominu uel in aliis delicatio¬
ribs locis glandule in modũ nu¬
cis seu dactuli quas mox sub¬
sequebaitur febriũ in tolerabi¬
lis aestus ita ut in triduo hon
extingueretur. Sin uero aliqͥs
triduum trans egisset. habebat
spem uiuendi Erant aut ubiꝙ
luctus ubiq lacrumȩ. Nã ut
uulgi rumor habebat. fugiens
cladem uitare relinquebantur
domus desertȩ habitatorib
solis catulis domũ seruantibus
Peculia sola remanebant inpas¬
cuis. nullo ad stante pastore
Cerneres pride̾ uillas seu castra
repleta agminibus homini
postera ueri die uniuersis fu¬
gientibus cuncta e̾e in sumn
silencio Fugiebant filii. cada¬
uera in sepulta parentũ re¬
linquentec. Parentes obliti.
pietatis uscera. natos relin¬
queb an aestuantes. Sique forte
antiqua pietas ꝑ stringebat ut
uelit sepelire. ꝑximu. restabat
ipse insepultus. Et dũ obseque¬
batur. perimebatur. Dũ fu¬
neri obsequui pͥbebat ipsius fu¬
nus sine obsequio manebat

Expanded text:
bus hominum vel in aliis deligatiobus hominum vel in aliis deligatioribus locis glandulae in modum nucis seu dactuli, quas mox subsequebatur febrium intolerabilis aestus, ita ut in triduo homo extingueretur. Sin vero aliquis triduum transegisset, habebat spem vivendi. Erat autem ubique luctus, ubique lacrimae. Nam, ut vulgi rumor habebat, fugientes cladem vitare, relinquebantur domus desertae habitatoribus, solis catulis domum servantibus. Peculia sola remanebant in pascuis, nullo adstante pastore. Cerneres pridem villas seu castra repleta agminibus hominum, postera vero die universis fugientibus cuncta esse in summo silentio. Fugiebant filii, cadavera insepulta parentum relinquentes , parentes obliti pietatis viscera natos relinquebant aestuantes. Si quem forte antiqua pietas perstringebat, ut vellit sepelire proximum, restabat ipse insepultus; et dum obsequebatur, perimebatur, dum funeri obsequium praebebat, ipsius funus sine obsequio manebat.
Abbreviated transcription (Latin):
onustus ad patria cuperet re¬
uerti. int̾ ueronã &. tridentũ iux¬
ta lacũ bena eii ꝓpͥa morte de¬
functus est :
Habuit nihil ominus narsis cer
qui ad huc deherulorũ stirpe
remanserat quos secũ initali¬
am ueniens simili modo a car
ad duxerat huc narsis fidelit̃
sibi primũ adherenti multa
beneficia contulit sed nouissi¬
me suꝑbr rebellẽ &regna¬
re&u cupientem bello supe¬
ratũ & captũ celsa detrabe sus¬
patritius ꝑ dagisteũ magistrũ
militũ uirũ bellicosii & forte
uniuersos itali& fines obtinuit
Hic narsis prius quidẽ cartularis
religione catholicis in paupe¬
ꝓfusis qua armis bellicis incto¬
iriã obtineret
uius temporibus in ꝓiuncia
p cipue liguriae maxima pesti¬
lentia exorta est. Subito eñi
apparebant queda signacula
perdomos. hostia uasa uel uel¬
uestimenta. Que siquis uoluiss&
abluere. magis magis que appa¬
rebant. Post annũ uero ex ple¬
tũ. ceperunt nasci in ingiuni¬

Expanded text:
onustus ad patriam cuperet reonustus ad patriam cuperet reverti, inter Veronam et Tridentum, juxta lacum Benacum propria morte defunctus est. Habuit nihilominus Narsis certrum regem, qui adhuc de Herulorum stirpe remanserat, quos secum in Italiam veniens solum Odoacer adduxerat. Huic Narsis fideliter sibi primum adhaerenti multa beneficia contulit, sed novissime superbe rebellantem, et regnare cupientem, bello superatum et captum celsa de trabe suspatricius, per Dagisteum magistrum militum, virum bellicosum et fortem, universos Italiae fines obtinuit. Hic Narsis prius quidem chartularius religione catholicus, in paupeprofusis quam armis bellicis victoriam obtineret. 4. Huius temporibus in provincia praecipue Liguriae maxima pestilentia exorta est. Subito enim apparebant quaedam signacula per domos, hostia, vasa vel vestimenta, quae si quis voluisset abluere, magis magisque apparebant. Post annum vero expletum coeperunt nasci in inguini
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpria remearuN Om̃iq te¬
pore quo lango bardi pannoni¬
am possederunt. romane rei
pͥublice aduersũ ae mulos ad iul¬
tores fuerun Io is teporibu nar¬
sis &iã buccellino duci bellũ
intulit. Qũe theu debertus
rex francorũ cii in italia intro¬
isset reuersus domĩi ad gallad
cũ amingo alio duce ad subici¬
endã italia dereliquerat. Dui
buccellinus cũ pene tota ita¬
lia di reptionib uastar& &
theuberto suo regi de p̾da ita¬
liȩ munera copiosa conferrec
cũ in capania hiemare dispo¬
suit tandẽ in loco cui tannetu
nomen est graui bello a nar¬
sete superatus extinelus est
Amingus uero dũ uuidin gotho¬
rũ comiti contrana sȩt̃e rebe¬
llanti auxiliũ ferre conatus fu¬
isset. utriq anarsci superati
suÑ Uiundin capius constanti¬
nopoli exiliatur anungus uero
qui ei auriliũ pbuerat narsetis ai¬
gladio ꝑimitur. Tercius quoq fran¬
corũ dux nomine leirtharius bue¬
cellini germanis dũ multa p̃da

Expanded text:
ad propria remearunt. Omnique tead propria remearunt. Omnique tempore quo Langobardi Pannoniam possederunt, Romanae rei publicae adversus aemulos adiutores fuerunt. 2. His temporibus Narsis etiam Buccellino duci bellum intulit. Quem Theudepertus rex Francorum, cum in Italia introisset, reversus ad Gallias, cum Amingo alio duce ad subiciendam Italiam dereliquerat. Qui Buccellinus cum pene totam Italiam direptionibus vastaret et Theudeperto suo regi de praeda Italiae munera copiosa conferret, cum in Campania hiemare disponeret, tandem in loco cui Tannetum nomen est gravi bello a Narsete superatus, extinctus est. Amingus vero dum Windin Gothorum comiti contra Narsetem rebellanti auxilium ferre conatus fuisset, utrique a Narsete superati sunt. Widin captus Constantinopolim exsulatur. Hamingus vero, qui ei auxilium praebuerat, Narsetis gladio perimitur. Tertius quoque Francorum dux, nomine Leutharius, Buccellini germanus, dum multa praeda
Abbreviated transcription (Latin):
Quomo do ticinensis ciuitas tribs
annis obsessa est. & quia lango¬
bardi tustĩa in uaserunt.
Quo modo albo in intieinu ingres¬
sus est.
uomodo albom post qua tribus
regnauerat annis consilio sue
coniugis ab helmechis intͣ fectus ẽ.
Quia hel mechis regnare uoluit
te albsuindã cũ lango bardorũ
thesanro imperatori direxerit¬
Quomodo duces lango bardorũ ꝑ decẽ
annos sine rege fuerunt ꝑ quos
langobardorũ uictorie persona¬
rent. narsis charto laris imperialis
qui tune pͣ erat italiȩ bellũ ad¬
uersus totila gothorũ rege pparars
Cũ ĩa pridẽ larigobardos foederatos
haberet. legatos albo in diriga.
quatinus ei pugnaturo eũ gothis
auxilis ministraret. Tunc alboin
electa e sius mane direxit qui
romanis aduersũ getas suffragio
ferret qui per maris adriaticisine
in ttalia transuecti sotiati roma¬
nis pugna inierunt cũ gothis:
Quib usq ad int̾nicione pariter cx
totila sua rege deletis: honora¬
ti multis muneribus uictores

Expanded text:
Quomodo Ticinensis civitas tribus annis obsessa est, et quia Langobardi Tusciam invaserunt.Quomodo Alboin Ticinum ingressus est. 28. Quomodo Alboin, postquam tribus regnaverat annis, consilio suae coniugis ab Helmechis interfectus est. 29. Quia Helmechis regnare voluit,tem Alpsuindam cum Langobardorum thesauro imperatori direxit, etQuomodo duces Langobardorum per decem annos sine rege fuerunt, per quos Langobardorum victoriae personarent, Narsis chartularius imperialis, qui tunc praeerat Italiae, bellum adversus Totilam Gothorum regem praeparans, cum iam pridem Langobardos foederatos haberet, legatos ad Alboin dirigit, quatenus ei pugnaturum cum Gothis auxilium ministraret. Tunc Alboin electam e suis manum direxit, qui Romanis adversus Getas suffragium ferrent. Qui per maris Adriatici sinum in Italiam transvecti, sociati Romanis pugnam inierunt cum Gothis; quibus usque ad internitionem pariter cum Totila suo rege deletis, honorati multis muneribus victores
Abbreviated transcription (Latin):
et de benedicto papa
De felice episcopo tariusiano
pientissimo uiro
Quomodo alboin uenecias  ꝓunxx Q¬
ciã coepit.¬
De quinta ꝓiuntia italiȩq̃ alpes xx¬
cotidie appellant᷑. & de sexta
que tuscia dicit᷑.
De campania septima italie piun¬
cia & de lucania siue fabritia
que est octaua
ꝓiuntia. & de piceno que du¬
decima conputatup.
Ce ualeria & nursia que ꝓter
lia est septima decima corsica
octaua decima sardinia.
b qua causam aliqua pars itali&
gallia cis alpna uocantur.
Quomodo albuin in mediolanũ¬

Expanded text:
et de Benedicto papa et de Benedicto papa De Felice episcopo Tarvisiano,pientissimo viro. Quomodo Alboin Venetiarum provincia cepitDe quinta provincia Italiae, quae Alpes Cottiae appellantur, et de sexta, quae Tuscia dicitur. 17. De Campania septima Italiae provincia, et de Lucania sive Britia, quae est octava. 18. provincia, et de Piceno, quae duodecima conputatur. 20. De Valeria et Nursia, quae lia est, septima decima Corsica, octava decima Sardinia. 23. Ob quam causam aliqua pars Italiae Gallia Cisalpina vocatur, Qu
Abbreviated transcription (Latin):
clarũ longe lateque nomen per¬
crebruit. ut actenus etiã tã apud
baiuuariorũ gentẽ quãq et saxo¬
nũ sed et alios eiusdẽ linguȩ ho¬
mines eius liberalitas et gloria
bellorũq felicitas et uirtus ineoꝵ.
carminibus celebretur. Arma quo¬
q precipua sub eo fabricata fuisse
amultis huc usque narratur.
te chartolario eidẽ contra gothos auxiliũ
prestiterunt.
Quomodo narsis bucillinũ & amingum
francorũ superauit et demorte leutheru
tertu ducis
Quomodo narsis sinduuald herulorũ re¬
gulũ sibi rebellantẽ extinxit
De signis pestilentiȩ et mortalitateque
tẽpore narsetis italiã uastauit
Se inuidia romanorũ ad uersus narsetẽ¬
ualiter albom saxones ad suũ auxiliũ ad sciuit.
Quomodo albom cũ langobardis relicta
pannonia aditaliã ueyit.
Quomodo albori ditaliȩ fenes ueniens.
montẽ regis ascendit. et debisontibs feris
Qomodo albom uenetiarũ fines ingresus.
Qui reges eo tẽpore francis imperabant

Expanded text:
clarum longe lateque nomen perclarum longe lateque nomen percrebuit, ut hactenus etiam tam apud Baioariorum gentem quamque et Saxonum, sed et alios eiusdem linguae homines eius liberalitas et gloria bellorumque felicitas et virtus in eorum carminibus celebretur. Arma quoque praecipua sub eo fabricata fuisse, a multis hucusque narratur. te chartolario eidem contra Gothos auxilium praestiterunt. 2. Quomodo Narsis Buccellinum et Amingum Francorum duces superavit, et de morte Leutharii tercii ducis. 3. Quomodo Narsis Sinduald Herulorum regulum sibi rebellantem extinxitDe signis pestilentiae et mortalitate quae tempore Narsetis Italiam vastavit. 5. De invidia Romanorum adversus Narseteuomodo Alboin Saxones ad suum auxilium adscivit. 7. Qualiter Alboin, cum Langobardis, relicta Pannonia, ad Italiam venit. 8. Quomodo Alboin ad Italiae fines veniens, montem Regis ascendit, et de bisontibus feris. 9. Quomodo Alboin Venetiarum fines ingressus, Qui reges eo tempore Francis imperabant,
Abbreviated transcription (Latin):
uiribus lango bardi uictores ef¬
fecti sunt. Tanta ingepidos ira
seuientes. ut ros ad internetio¬
nẽ usq delerent. atque exco¬
piosa multitudine uix nuntis
super esset. In eo prehio albom
cunimundũ occidit caputq
illius sublatũ adbibendii exeo
poculũ fecit. Quod genus poculi
apur eos scala dicitur. Lingua
uero latina patera uocitatur:
Cuius filiam nomine rosimundã
cũ magna simul multitudine.
diuersi sexus. et etatis duxit caplll.¬
tiuã. Quã quia chlor suinda obi¬
erat. in suã ut post patuit per.IIII.¬
nqͥtiẽ duxit uxorẽ. Iunc lango¬
bardi tantã ad epti sunt predã .U.
ut iã adam plissimas peruenirea UI.
diuitias. Gepidorũ uero ita geuii.¬
nus est dimminutũ ut ex illo
tẽpore ultra non habuerint .uiii.¬
regem. Sed uniuersi qui super¬
esge bello poterant. Aut lango¬
bardis subiect sunt aut usque:
hodie lumnie torũ patriã possi¬
dentibus duro imperio subiecti
gemunt. Alboin uero ita pre¬

Expanded text:
viribus. Langobardi victores efviribus. Langobardi victores effecti sunt, tanta in Gepidos ira saevientes, ut eos ad internitionem usque delerent atque ex copiosa multitudine vix nuntius superesset. In eo proelio Alboin Cunimundum occidit, caputque illius sublatum, ad bibendum ex eo poculum fecit. Quod genus poculi apud eos "scala" dicitur, lingua vero Latina patera vocitatur. Cuius filiam nomine Rosimundam cum magna simul multitudine diversi sexus et aetatis duxit captivam; quam, quia Chlotsuinda obierat, in suam, ut post patuit, perniciem, duxit uxorem. Tunc Langobardi tantam adepti sunt praedam, ut iam ad amplissimas pervenirent divitias. Gepidorum vero ita genus est deminutum, ut ex illo iam tempore ultra non habuerint regem. Sed universi qui superesse bello poterant aut Langobardis subiecti sunt, aut usque hodie Hunnis eorum patriam possidentibus duro imperio subiecti gemunt. Alboin vero ita prae
Abbreviated transcription (Latin):
arius rex francorũ chlot suindã
ei suã filiã in matrimoniũ sociauit
Dequa unam tantũ filiam alpi¬
suindam nomine genuit: Obiit
interea turinsendus rex gepi¬
doru. cui successit cunimundus
in regno: Quiuindicare ueteres
gepidorum in iurias cupiens:
inrupto cum langobar disfoedere.
bellum potius quam pacẽ elegit:
Alboin uero cum auarib qui primũ
huni. postea deregis ꝓprii nomine
auares appellati sunt foedus per¬
petuum iniit: De hinc ad p̃ƿaratũ
agepidis bellum ꝓfectus est:
Qui cum aduersus eum ediuerso ꝓ¬
perarent: Auares sicut cũ alboin
statuerunt eoꝵ patriã inuaserunt.
Tristis tunc ad cunimundũ nuntius
ueniens. inuasisse auares eiꝰ t̃minos
edicit. Qui ꝓstratus animo & u¬
trisq: in angustis positus. hor tatur
tamen suos primũ cũ langobar¬
dis confligere. Quos si superare
ualerent demũ hunorũ exerti¬
tũ epatria pellerent. Cõmittrt᷑
ergo prelium: Pugnandu est totis

Expanded text:
harius rex Francorum Chlotsuindam harius rex Francorum Chlotsuindam ei suam filiam in matrimonium sociavit. De qua unam tantum filiam Alpsuindam nomine genuit. Obiit interea Turisindus rex Gepidorum; cui successit Cunimundus in regno. Qui vindicare veteres Gepidorum iniurias cupiens, inrupto cum Langobardis foedere, bellum potius quam pacem elegit. Alboin vero cum Avaribus, qui primum Hunni, postea de regis proprii nomine Avares appellati sunt, foedus perpetuum iniit. Dehinc ad praeparatum a Gepidis bellum profectus est. Qui cum adversus eum e diverso properarent, Avares, ut cum Alboin statuerant, eorum patriam invaserunt. Tristis ad Cunimundum nuntius veniens, invasisse Avares eius terminos edicit. Qui prostratus animo et utrimque in angustiis positus, hortatur tamen suos primum cum Langobardis confligere; quos si superare valerent, demum Hunnorum exercitum e patria pellerent. Committitur ergo proelium. Pugnatum est totis
Abbreviated transcription (Latin):
magna se semper abstinentia co¬
artauit. Sed precipue quad rage¬
sime tẽpore inclausus et remotss¬
amundi strepitu mansit. Hȩc om̃a
ex marci poetȩ carmine sumpsi
qui ab eodẽ patre huc ueniens.
aliquot uersus in eius laudẽ cõ¬
posuit. Quos in his libellis cauens
nimiã longitudinẽ minime de¬
scripsi. Certũ tamen est hunc
egregiũ patre uocatũ cęlitus ob
hoc adhunc fertile locũ. et cui
opima uallis subiacet aduenisse :
ut hic multorũ monachorũ si¬
cut & nunc dõ presule facta ẽ
congregatio fieret His cursim q̃
omittenda ñ erant narratis. ad
nostrȩ seriẽ reuertamur histo¬
gitur audom de quo premisera¬
mus lango bardorũ rex rode lin¬
dã in matrimonio habuit. quȩ ei
albom uirũ bellis aptũ et per
om̃a strenuũ peperit. Mortuu
itaque est audom ac deinde regũ
ia decims alboin adregendã pa¬
triã cunctorũ uotis accessit.
Qui cũ famosissimũ et uiribus ela¬
rũ ubique nomen haberet. Chlot¬

Expanded text:
magna se semper abstinentia comagna se semper abstinentia coartavit. Sed praecipue quadragesimae tempore inclausus et remota mundi strepitu mansit. Haec omnia ex Marci poetae carmine sumpsi, qui ad eundem patrem huc veniens, aliquot versus in eius laudem composuit, quos in his libellis cavens nimiam longitudinem minime descripsi. Certum tamen est, hunc egregium patrem vocatum caelitus ob hoc ad hunc fertilem locum et cui opima vallis subiacet advenisse, ut hic multorum monachorum, sicut et nunc Deo praesule facta est, congregatio fieret. His cursim, quae omittenda non erant, narratis, ad nostrae seriem revertamur histoIgitur Audoin, de quo praemiseramus, Langobardorum rex, Rodelindam in matrimonio habuit; quae ei Alboin, virum bellis aptum et per omnia strenuum, peperit. Mortuus itaque est Audoin, ac deinde regum iam decimus Alboin ad regendam patriam cunctorum votis accessit. Qui cum famosissimum et viribus clarum ubique nomen haberet, Chlot