comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus omisit. quod non carperet. laceraret:
exponeret. Precipue auariciam: nec mi¬
nus uantatem ĩ sectatus est. Multa de
superbia: non pauca de superstitione dis¬
serint. Uere fatebor̃ pixisse michi uide¬
tur uicia multorum. Ceterum de fami¬
liaritatibus uirginum et monachoꝵ.
atq etiam dericorum: quam uera qm̃
forcia disputauit. Unde a quibusdam
quo nominare nolo. dicitur nõ amari.
Nam sicut belgicus nr̃ rrascitur. edaci¬
tatis minie nos notatos: ita illi fremẽ
dicuntur. cum in illo opusculo scriptũ
legunt. Celibem spernit uirgo germanũ
frẽm: et querit extraneum. Ad hec ego:
minium in quam galle progrederis. Ca-¬
ue ne et te aliquis qui hec fortassis ag¬
noscit exaudiat: teqz una cum ieroni¬
mo incipiat nõ amare. Nam quia sco-¬
lasticus es: non in merito te uersu cho-¬
miai illius admonebo. Obsequium a¬
micos: ueritas odium parit. Tua nobis
pocius ut ceperas postumiane repetat᷑.
orientalis oratio. Ego inquit ut

Expanded text:
tus omisit, quod non carperet, laceraret, tus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorum quam uera, quam fortia disputauit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari. nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: caelibem spernit uirgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, nimium, inquam, Galle, progrederis: caue ne et te aliquis, qui haec agnoscat, exaudiat teque una cum Hieronymo incipiat non amare. nam quia scolasticus es, non inmerito te uersu comici illius admonebo: obsequium amicos, ueritas odium parit. tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut millum michi expetendian recise
arbitrarer. Uir emim preter fider meri¬
tum dotem qz iuirtutum. non solum la
tinis atqz grecis sed et ebreis etiam ita
licteris iustitutus ẽ ut seilli in omni
scientia nemo audeat comparare. Mi¬
ror autem si non et uobis per multa
que scripsit opera compertus est cum
per totum orbem legatur. Nobis uero.
gallus inquit. minũ minum q cõ¬
pertus est. Nam ante hoc quinquenm¬
um quendam illius libelum legi: ĩ quo
tota nr̃orum natio monachorum ab
eo uehementissime nexatur et carpit.
Unde ei interdum belgicus ñr ualde
irasci solet. quod dixerit nos usqz ad uo¬
mitum saciari. Ego autem illi uiro
ignosto: atq ita sentio de orientalibz
illum pocius monachis. quam de occi-¬
dentalibus disputasse. Nam edacitas
in gretis gula est. in gallis natura.
Cum ego; scolastice in quam defendis
gentem tuam. Sed queso te. liber iste min¬
quid hoc solum uitium dampnat in mo¬
nachis: Immo uero in quit nichil pen¬

Expanded text:
ut nullum mihi expetendum rectius ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer: vir enim praeter fidei meritum dotemque virtutum, non stinis adque Graecis, sed et Hebraeis litteris ita institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satiari. ego autem illi uiro ignosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil peni
Abbreviated transcription (Latin):
ue heresis ut putatur: non solum repri¬
mi non potuit multis ammaduersio¬
nbus sacerdotum. sed nequaquam late
se potuisset effundere nsi contentione
creuisset. Istiusmodi ergo turbatione. cũ
uem alexandriam: fluctuabat. Me que¬
dem ep̃s illius ciuitatis henigne ad medũ
et melius quam opinabar excepit: et se¬
cum tenere temꝑtabat. Sed non fuit a¬
mus ibi consistere: ubi recens fraterne
dadis feruebat iuidia. Nam et si for¬
tasse iudeantur epĩs parere debuisse: nõ
ob hanc tamen causam. multitudmẽ
tantam. sub up̃i confessione uiuentẽ
presertim ab epĩs oportuiss et affligi im.
Gitur inde digressus hethleem
oppidum pecii. Quod ab iheroso¬
s iunis sex milibus disparatur ab ale¬
xandria autem sedecim mansiombz
abest. Ecclesiam loci illius ierommmus
presbiter regit. Nam parechia ẽ ep̃i qui
iherosolinam tenet. Michi icm pridẽ
ierommus superiore illa mea peregn¬
natione compertus fatile optimierat

Expanded text:
ve haeresis, ut putatur; non solum reprive haeresis, ut putatur; non solum reprimi non potuit multis animadversionibus sacerdotum; sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione crevisset. Istiusmodi ergo turbatione cum veni Alexandriam, fluctuabat. Me quidem episcopus illius civitatis benigne admodum, et melius quam opinabar, excepit, et secum tenere tentavit: sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis fervebat invidia: nam etsi fortasse videantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione viventem, praesertim ab episcopis, oportuisset affligi. VIII. Igitur inde digressus, Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex millibus disparatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. Ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam parochia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. Mihi jam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione compertus facile obtinuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ita eẽt eodem ordine passionis etiam di¬
abolum redemꝑturus: quia hochonitati
illius pietatiq congrueret. ut qui per¬
ditum hommem reformasset pro lapsũ
quoq angłin liberaret. Cum hec atos
alia istrus modi ab epĩs proderentur:
ex stuidus partum orta seditioẽ. Quecũ
reprimi sacerdotum auctoritate non
posset: sceno exemplo ad regendam ec̃ce
disciplinam. prefectus assumitur. Cu¬
nus terrore dispersi fratres acperdiu̾sas
horas monachi funt fugati: ita ut ꝓ¬
positis edictis in nulla consistere sede
Imerentur. Ilud me ad modum permo¬
uebat. quod ieromiinus uir maxime sea¬
tholicus et sacre legis peritissimus. oeige¬
nem secutus primo tempore putabatur.
quem nunc idem precipue uel omma
illius scripta dampnaret. Nec uero au
sus de quo quam temere iudicare pres¬
tantissimi tamen uiri et doctissimi: fe¬
rebantur in hoc certamine dissedere. Si
tamen siue illud error ẽ ut ego sentio. si¬

Expanded text:
ita esset eodem ordine passionis etiam diita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus: quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut, qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. cum haec adque alia istius modi ab episcopis proderentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exemplo ad regendam ecelesiae disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore dispersi fratres ac per diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tequem nunc idem praecipue, vel omnia illius scripta damnaret. Nec vero ausus sum de quoquam temere judicare; praestantissimi tamen viri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. Sed tamen sive illud error est ut ego sentio, si
Abbreviated transcription (Latin):
uersa cum praus et cum ip̃o auctore
dampnari: quia satis suꝑqz sufficerẽt
libri quos ecc̃a recepisset respuendam
ẽẽ penitus lectionem: que plus eẽt no¬
atura insipientibus. quam pro fu¬
tura sapientibus. Michi autem ex il¬
lius libris quedam cimrio sius ĩdaganti.
admodum multa placuerunt: sed
non nulla reprehendi. in quibus illum
praue sensisse non dubium ẽ. que def¬
fensores eius falsa ta contendunt. Eho
miror unum eundemqz uirum. tani
diuersum a se eẽ potuisse: ut in ea parte
qua probatur. neminem post aplõs habe¬
at equalem. in ea uero qua iure repre hẽ¬
ditur nemo deformns doceatur errasse Nã
cum ab epĩs excerpta ex libris illius
multa legerentur. que contra catholicã
fidem scripta constaret: locus ille uel ma¬
uimam parabat inuidiam. in quo edi¬
tum legebatur quia dominus ihesus
sicut pro redemꝑcione hominis in sarnere¬
nsset. aucem pro hommis salute perpes¬
sus mortem pro hoĩs etentate gustasset.

Expanded text:
uersa cum prauis et cum ipso auctore uersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia Dominus Iesus, sicut pro redemptione hominis in carne uenisset et crucem pro hominis salute perpessus mortem pro hominis aeternitate gustasset,
Abbreviated transcription (Latin):
rospero cursui septimo die ale¬
xandriam perueminus. ubi fe¬
da niter epos atqs monachos certamina
gerebantur: ex ea occasione uel causa.
quia congregati in unum sepius sac¬
dotes frequentibus detreuisse sinodis
uidebantur: nequis origenis libros le¬
geret aut haberet. qui tractator scriptu
rarum scãrum peritissimus habebat᷑.
Sed ep̃i quedam in libris ip̃ius ĩsam-¬
us scripta memorabant Que asserto¬
res enis defendere non ausi; ab hereti¬
ais potius fraudulenter inserta dice¬
bant. Et ideo non ꝓpter illa que in
reprehensionem merito uocarentur:
etiam reliqua ẽẽ dampnanda cum
legencium fides facile possit habere
discrimen. ne falsata sequeretur.
et tamen catholice disputata reti-
neret. Non autem ẽe mirum si in libs
neoteritis et recens scriptis fraus he¬
retica fuisset operata: que ĩ quibus¬
dam locis non trmusset incidere eu¬
uangelicam ueritatem Adu̾ sum
hec ep̃i obstinatius remtentes. pro
potestate cogebant recta etiam uni

Expanded text:
rosperoque cursu septimo die Alexandriam pervenimus, ubi foeda inter episcopos atque monachos certamina gerebantur, ex ea occasione vel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decrevisse synodis videbantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet: qui tractator sacrarum scripturarum peritissimus habebatur. Sed episcopi quaedam in libris ipsius insanius scripta memorabant, quae assertores ejus defendere non ausi, ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa quae in reprehensionem merito vocarentur, etiam reliqua esse damnanda; cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequeretur, et tamen catneret. Non esse au tem mirum, si in libris neotericis et recenter scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset impetere Evangelicam veritatem. Adversum hoc episcopi obstinatius renitentes, pro potestate cogebant recta etiam uni
Abbreviated transcription (Latin):
Lualiter a febre et dissinteria eru-¬
tus lum.
ẽ infirmitate iustim i.
e maurusa aragrica. ii.
e seruo simonis presbiteri . u.
Le paratitico autisiedorensi:: ui.
e alio paratitico auretianẽse un.
tem de alio paralitico exbiturigo.
E ceco illummato.
e alia cesa.
e muliere a profluuio sangiũs x.
liberata.

Expanded text:
ualiter a febre et disenteria erutus sum. De infirmitate Iustini. 3. De Maurusa ciracrica. 4. De servo Symonis presbiteri. 5. De paralytico Audisiodorinse. 6. De alio paralytico Aurilianinse. 7. Item de alio paralytico ex Biturigo. 8. De caeco inluminato. De alia caeca. 10. De muliere a profluxu sanguinis liberata.
Abbreviated transcription (Latin):
laudare sufficiet. Tamen nos quãtũ
hanc sperantes mercedis retribucionẽ
accipere: ut dum hec leginitur in landẽ
scĩssimi sacerdotis. nobis fortassis tribu¬
atur refrigerium pro delictis: dicentẽ
poeta forsan et hec olim meminisse
inuabit. Explicit liber primus Incipi

Expanded text:
laudare sufficiat? Tamen nos, quantumlaudare sufficiat? Tamen nos, quantumer studuimus, hanc sperantes mercedis retributionem accipere, ut, dum haec leguntur in laude sanctissimi sacerdotis, nobis fortassis tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim meminisse vabit. EXPLICIT LIBER PRIMUS. Lib.
Abbreviated transcription (Latin):
Equomam sino clausulam
yetit. unum uobis adhuc pcla¬
ium miraculum ꝓͥusquam liberfinẽ
accipiat enarrabo. ¶do lescens quidã
nomine secius: ex utero matris egredi¬
ens manũ andam pedemqz protulerat.
Et ita oĩum mẽbroꝵ sictata compage
dinguerat: ut monstrum aliqd̃ sumi¬
laret. Erat autem et iugo seruitutis in¬
nexus. Quem cum biderent domimni sui
iam per septem ãnos nichil om̃o posse
proficere: manibz deportantes posuerũt
eum ante beatũ sepulchrum: ut nel a p̾¬
feremitibz pasceretur: qui labore ꝓprio
ali non poterat. Iacente autẽ eo in loco
illo per multos dies: directus pes eius qͥ
fuerat debilis: manusqz eius sicia ĩfec¬
tis sangiuĩe uenis sanata ẽ. Et ita om̃i
corpore accepta beati confessoris ope for
natum. Qui puerulus a iustino comi¬
te redemptus: et ingenius dimissusẽ.
Et postea baptism̃ consecutus: usq ho¬
die sub patrocimo sancte ecclĩe persistit
incotuis. Quis unquam ista sic ex
ordine in quire aut referre potĩt: aut

Expanded text:
quoniam sermo clausulam petit, unum vobis adhuc praeclarum miraculum priusquam liber finem accipiat, enarrabo. Adolescens quidam, nomine Securus, ex utero matris egrediens, manum aridam pedemque protulerat, et ita omnium membrorum siccata compage diriguerat, ut monstrum aliquod simlaret: erat autem et jugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui jam per septem annos nihil omnino posse proficere, manibus deportantes posuerunt eum ante beatum sepulcrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio ali non poterat. Jacente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes ejus qui fuerat debilis, manusque ejus sicca, infectis sanguine venis, sanata est: et ita omni corpore, accepta beati Confessoris ope, fornatum. Qui puerulus a Justino comite redemptus, et ingenuus dimissus est: et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inqui
Abbreviated transcription (Latin):
sulpicius naiuigabat: sed proculut
semper a ceteris in remota naius ꝑr
te residebat Ihi ei angelus quid g̃e¬
stum eẽt in synodo minciauit. Nos
po stea tempus habiti concilii solli¬
cite requirentes. satis compertum
habiumus ip̃m diem fuisse cõuen¬
tus: ea ibi ab epĩs fuisse detreta: que
cum maxime gallus nec dum ex¬
plicitis que statuerat referre loquere¬
tur: puer familiaris in gressus est.
nntians refrigerium prb̃m stare
proforibus. Dubitare cepimus ut.
gallum ad huceẽt melius audire:
an ex optatissimo nobis uiro qui
officn causa ad nos uemebat occurre.
um gallus. Etiam si non ob
aduentum sc̃ssimi sacerdotis relin-¬
quenda nobis het eẽt or̃o nox ip̃a co¬
gebat huc usq protractum fimre
sermonem Uerum quia de martim
uirtutibus nequaquam explicari
umuer sa potuerunt: hec uos hodic au¬
disse sufficiat Cras reliqua dicemꝰ
Ita pariter accepta gallisponsione
surreximus.¬

Expanded text:
Sulpicius navigabat; sed procul, ut Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
illo tantum die: sed frequenter si ab
eis confessus ẽ iusitari Petrum etiã
et panlum aplõs uideri a se sepnis:
non negauit. Iam nero demones pro¬
ut ad eum quisqz uenisset. sius no¬
minibus increpabat. Merturium
maxime patiebatur in festum. Io¬
uem brutum atqz hebetem ẽẽ dice¬
bait. Hec plerisq etiam in eodem mo¬
nasterio constitutis incredibilia
uidebantur. ne dum ego confidam
omnes qui hec audient tredituros.
Nam in si mestimabilem iutam
atq uirtutem martimis egisset: ne
quaquam apud nos tanta gloria
preditus haberetur. Quamquam
minime mirum si i operib mar¬
tim infirmitas humana dubita¬
uerit: cm multos hodieq udeamꝰ
ne enuangetiis quidem credidisse.
Mlartino autem sepe irxu.¬
angelos iusos faihariter.
et sensimus et experti sumus. Rem¬
minimam dicturus sum: sed tñ
dicam. Apud nemausum eporum
synodus habebatur. Ad quam qui¬
dem ire noluerat: sed quid gestum
eẽt stire cupiebat. Casu cum eo iste

Expanded text:
illo tantum die, sed frequenter se ab illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Remminimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste
Abbreviated transcription (Latin):
bias duceremus: cum quidem clauso
celtule sue ostio nos ibi ẽẽ nesciret In¬
terim colloquentium murmur audi¬
uimus. Et mox horrore quodam circũ¬
no;are potininus nestio quid fuisse
diuimum. Post duas fere horas: ad
nos martius egreditur. Ac tum eum
iste sulpicus. sicut apud eũ nemo
familiarirs loquebatur. cepit orarẽ.
nt ꝓquirentibus indicaret quid il¬
lud duum fuisset horroris quod fa¬
tebamur nos ambo senfisse uel cũ
quibus fuisset in celliila collocutus
Tenuem emm nos licet et uix intellec¬
tum sermocinantium sonum ꝓ forl¬
bus audisse. Tum ille. dui multum¬
qz cunctatus: sed nnchil erat quod ei
sulpicius non extorqueret inuito ĩ¬
credibiliora forte dicturus sum. sed
xp̃o teste non mentior: insi quis qͣm
esttam sacrilegus ut martinum es¬
timet fuisse mentitum. dicã in quit
nobis. sed nos milli queso dicatis. Ag¬
nes teclaz et maria. mecum fuerunt.
referebat autem nobis uultum at¬
qz habitum singularum. llec uero

Expanded text:
bias duceremus, cum quidem nos, clauso bias duceremus, cum quidem nos, clauso cellulae suae ostio, ibi esse nesciret. interim conloquentium murmur audimus et mox horrore quodam circumgnorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero
Abbreviated transcription (Latin):
quantasꝙz uas mente concepisset.
hereticam in dicasset: et anatheina¬
tizandam ẽẽ decreuisset. Quam uero
illi beate amme illas uirgines pre¬
tulisset: que trebris occursibus nbiq
se prebent o buias sa cerdotr; que cõul¬
iua sumptuosa disponunt: que ura
pariter accumibunt. Sed quo me du¬
at oroꝰ Paululum iste liberior sermo
reprimendus ẽ nem aliquoꝵ forsitã
icurtat offensam. Etemm in fidelibz
oiuirgacionis rierba non proderunt.
sidelibus antem satisfaciet exemplũ.
Derum ego ita uirtutem hunis uir¬
guris predicabo: ut tamen nichil illis
que ad martinum uidendum ex lon¬
gniquis regiomibus sepe uenerunt. ar¬
bitrer derogandum. Siquidem hoc
Eterum id quod dicturus sũ¬
postuniane. hoc tibi. me au¬
tem intilebatur. teste recte perhibeo.
Quodam die ego et iste sulpicius pro
foribus illius excubantes. iam pera¬
li quot horas. cum silentio sedebanus.
nigenti ho nore et tremore, acsi ante ã¬
geli tabernaculum mandatas excu¬

Expanded text:
quantasque iras mente concepisset ? quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc Caeterum id quod dicturus sumPostumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes iam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore, ac si ante angeli tabernaculum mandatas excu
Abbreviated transcription (Latin):
regiomibus gaudebat exemplo. Ergo
cum hand longe ab illa uillula nos
manere nox inminens coegisset : exen¬
mum beato uiro eadem illa iuirgo trans¬
misit. fecitqz martinus quod antea
non fecerat. Nullius enim ille unꝙͣ
exẽmum: millius nunius accepit li
chil exhis que uirgo il enerabilis mi¬
serat refutauit. dicens benedictionem
illius a sacerdote minime resyuendã:
que eẽt multis sacerdotibus preferenda
Audiant queso uirgines istud exem¬
plum: ut fores suas si eas mali ob si¬
stere uoluerint. etiam boms claudant.
Et ne ad se improbis sit liber accessus:
non uereantur exdudere etiam sacer¬
dotes. Totus hoc mundus exaudiat.
Uideri se amartino iurgo non passa
est. Non utiqz illa quencũq a se re¬
pulit sacerdotem. sed in enis iri con¬
syectum puella non uenit. quem uide
salus iudencium fuit. Quis antem hoc¬
alius preter martinum sacerdos. nõ
ad suam ñuriam retulisset. Quos
aduersum sanctam uirginem motu

Expanded text:
regionibus gaudebat exemplo! ergo regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret: que ita se penitus ab ominum
uirorum oculis remouisset: ut ne ip̃m
quidem ad se martinum cum eam ille
officn causa usitare uellet ad miserit
Nam cum ꝓpter angelum illius prete¬
riret in quo se iam ante complures ã¬
nos ꝓudica cohibebat audita fide illiꝰ
atqz uirtute deuertit: ut tam illustris
meriti puellam religio so officio epi sco¬
pus honoraret. Nos consequentes. gaui
suram illam uirgnem putabannis: si¬
quidem hoc intestimo mum uirtutis sue
esse habitura: ad quam tanti nomĩs
sacerdos deposito ꝓposito rigore uenisset.
Uerum illa fortissimi uincula ꝓpositi.
nec martim quidem contemplatione
laxauit. Ita uir beatus. accepta per ali¬
am femmam excusatione laudabili.
ab illius foribus que inidendam se salu¬
tandam qz non declerat letus abscesfit
Puirginem gloriosanz que nec a mar¬
tino quidem passa ẽ se uideri. Omar¬
tinum beatum: qui illam repulsam
non ad contumetiam suam duxit. ẜ
magnificans illius cum exultacione
uirtutem. inufitato in his dum taxat

Expanded text:
dicaret, quae ita se penitus ab omnium virorum oculis removisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa visitare vellet, admiserit: nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se jam ante complures annos pudica cohibebat; audita fide illius atque virtute divertit, ut tam illustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. Nos conssuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
ad fundamenta dirueret. aras omnes
atq simulacra redegit ĩ puluerẽ. Quo
uso rustici cum se intelligerent diuino
mitu obstupefactos atq perterritos. ne
ep̃o repugnarent. onmes fere in ih̃m do¬
minum crediderunt. damantes palam
et confitentes. deum martini colendum.
gestum sit referam. Ubi dum
templum itidem euerteret: furens gẽ¬
tilium rusticorum ĩ eum irruit mul-¬
titudo. Cumq unus audatior ceteris.
stricto eum gladio peteret. reiecto pallio
ndam cerracem ꝑcussuro prebuit Nec
cunctatus ferire gentilis Sed cum dex¬
teram alcius extulisset: resupimis ru-¬
it. Consternatus q diumo metu. nem¬
am precabatur.

Expanded text:
ad fundamenta dirueret, aras omnes ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nem retorqueri: ut compugnancium
inter se elementoꝵ quidam conflitus
uideretur. Ita uirtute martim. ibi tan¬
tum ignis est oꝑatus: ubi iussus ẽ xy
Puico autem illo cui leprosus
est nomen cũ idem templum o¬
pulentissimum suꝑsticione religioĩs
uoluiss et euertere: restitit ei multitudo
gentilium ad eo ut non absq ĩniria
sit repulsus. Itaqz secessit ad proxima
leca. Ibiq ꝑtridium cilicio tectus et cinẽ.
ienmant semper atqz orans p̾cabatur
ad Sommum: ut quia templum illd̾̃
euertere humana manu non potuisset.
uirtus illud̃ Siuma dirueret. Tum su¬
bito ei duo angeli hastati atq scutati. in¬
star militie celestis se obtuletunt: dicẽ¬
tes missos se a domio. ut rusticam ml¬
titudinem fugarent. presidiumqz martio
ferrent. ne quis dum templum dirueretur
obsisttret. Rediret ergo: et opus ceptum
Deuotus impleret Ita regressus ad uicũ:
in spectantibus gentilium turbis. et qui¬
escentibus dum prosanam edem usqz

Expanded text:
nem retorqueri, ut compugnantium nem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque
Abbreviated transcription (Latin):
eo die sa lutem illi uemisse regiom Aa
nemo fere ex inmani illa multitud¬
ne gentitium fuit: qui nõ impo sics¬
ne manus desiderata. dominum hi
relicto impietatis errore crediderit. E
uere ante martinũ parci ad modum is¬
mo pene nlli i illis regiomib up̃i
nomen receperant. Quod ad eo urtieti-¬
hus ullius exemplo q conialuit nt iã
ibi millus locuo sit. qui non aut eccle¬
siis frequetissimis. aut monas terns sit
repletus Nam ubi fana destruxerat.
statim ibi aut cedesitis aut monas¬
teria constiuebat.ar ⁊ lx.¬
Et minorem subidem fere tẽ¬
pus. eodem ĩ opere uirtutẽ edi¬
dit. Nam cum ĩuico quodam fano an¬
tiquissimo et celeberrimo ignem ĩmi¬
isset ĩproximam inmo adherentem
domũ a gente uento flaminaꝵ globi
ferebantur. Quod ub̃i martimis ad
uertit. rapido cursu tectum domus
scandit obinũ se aduemẽtibus flam¬
mis inferens. Cum uero mirum im
modum cerneres contra iim uenti ig¬

Expanded text:
eo die salutem illi uenisse regioni. nam eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatvere ante Martinum pauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo virtutibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis, aut monasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Xec minorem sub idem fere tepus eodem in opere virtutem edidit: nam cum in vico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset, in proximam immo adhaerentem domum agente vento flammarum globi ferebantuertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ig
Abbreviated transcription (Latin):
pinus illa eẽt accliuis. ut non eẽt dibn¬
um quam ĩ partem fuccisa corruere
eo loco uinctus statitur pro arbitru
nisticorum quo arborẽ ẽẽ casuram ne¬
mo dubitabat. Succidere igitur ipss
suam pinũ cum in genti gaudio le¬
ticia qz ceperunt. Ad erat emmus tut¬
ba mirancium. Iamqz paulatim in¬
tare pinus: ⁊ruinam suam cafura
minitari. Pallebant eminus monache
et pericu lo iam ꝓpiore conterriti spem
ommẽ fidem qz perdiderant. Iolam mat¬
tim mortem expectantes. At ille confi¬
sus in domnio. intrepidus opperiens.
cum iam fragorem sui pims cõcdent
edidisset iam cadenti. lam super se ru¬
enti. eleuat obuiam manum signum
salutis opponit. Tum uero. turbinis
modo retroactam putares. diuersamĩ
partem ruit. ad eo ut rusticos qui tuto
in loco steterant. pene prostrauent
uero in celum clamore sublato. gent¬
les stupere miraculo. monachi flere
pregandio: up̃i nomen ĩ communea
omnib predicari. Satis q constitit

Expanded text:
pinus illa esset adclinis, ut non esset dubipinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit
Abbreviated transcription (Latin):
Tem dum ĩuico quodam tem¬
plum antiquissimũ diruisset.
et arborem pinũ que fano erat ꝓxima
aggressus eẽt excidere: tum uero anti¬
stes loci illius. ceteraqz gentilium tur ba
cepit obsistere. Et cum idem illi dum tẽ¬
plum euertitur ĩperante domino quie¬
uissent: succidi arborẽ non paciebant᷑.
Ille eos sedulo cõmonere: nichil ẽẽ religi¬
onis inscipite. Deum pocius cui seruiret
ipse sequerentur. Arborem illam excidi
oportere: quia eẽt demomi dedicata Tũc
unus ex hiis qui erat audatior ceteris.
si habes inquit aliquam de deo tuo quẽ
dicis te colere fiduciam: nos met ip̃i
succidimus hanc arborem. tu ruentẽ
suscipe. et si tecum est tuus ut dicis
dominus: euades. Tum ille intrepide
confisus in dommo. facturũ se pollicet᷑.
Bic uet ãd istius odi condifiona
omnis illa gentilium turba consenp
facilemq arboris sue ha huere iatturs̃
si immicum sacroꝵ suorum casu illo
obrissẽt Itaq cum unam in parten

Expanded text:
tem, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
cidit latere non patiar. et rem omnem
ut gesta ẽ referam; ne forte consulto hye
quod ad intuperationem bĩ uiri poterat
opponi. pretermisisse in deamur
Um ad diocesim quandam pro
fere martinus hieme uemisset: mansio¬
nem ei in secretario ecc̃e derici parauerũt
multumqz ignem scabro iam pertenui
parmento sub diderunt: lectum ei plimo
stramine extruxerunt. Dem cum se mar¬
tinus cubitum collocasset: in suetã mol¬
liciem strati male blandientis horres cit
Quiꝑpe qui mida humo. tantum iio¬
cilitio superiecto occubare consueuerat.
Itaq quasi accepta pet motus ĩ una.¬

Expanded text:
cidit, latere non patiar et rem omnem, cidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus in
Abbreviated transcription (Latin):
lleqz em absq diuino consilio. istius
modi exemplum beatus euuangelista
sacris licteris protullisset: insi ut ex hiis
humana mens erudiretur. n aufragi¬
orum atqz serpentium casus. etsicut apłs
refert qui miditate fame la tronum q
perculis gloriatur. omma hec sanctis
dum quidem ẽe cominuma: sed hñs tole¬
randis atqz iuincendis. precipuam sy
iuscorum fuisse uirtutem. dum y oia
temptamenta pacientes. semper iut¬
ti. tanto fortius unicerent. quanto gͣ¬
uis ꝑtullissent. Unde hoc quod ad mr¬
tim infirmitatẽ uocatur plenum ẽ digni¬
tatis et glorie: si quidem periculo sissimo
casu tẽptatus eicerit. Ceterum omissũ
aine in libello illo quem de uita illius
scripsinnis nemo miretur: cum ibidem
sim professus. me non omma illiuo fit¬
ia complexum. quia si persequi unu̾ss
uoluissem: ĩmensum uolumen legen¬
tibus edidissem. Neqz sunt tam parua
que gessit: ut omma potuerint compre¬
hendi Sed tamen hoc de quo questio nl¬

Expanded text:
neque enim absque diuino consilio istius neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis dum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio in
Abbreviated transcription (Latin):
mali patiebatur. Illi autem subito sa¬
surum: et moriturum eũ putabant.
Sed cum uiderent nichil mali contin¬
gere ei. comiertentes se dicebant eum dm̃
eẽ. Alioqum. uel horum exemplo. omniũ
mortalium infelicissime ꝑfidiam tuã
coarguere ip̃e dehueras: nt si tibi sian¬
dalum mouerat ꝙ martinus flamma
ignis indebatur actactus. hunt rursum
actactum ad merita illius et uirtutẽ
referres: qu od arcumiseptus ignibz nõ
perisset. Agnosce emm miser. agnosce
quod nescis. omnes fere scõs magis in¬
signes periculorum suorum fuisse uir¬
tutibus. Uideo quidem petrum fi de po¬
tentem. rerum obstante natura mare
pedibus suꝑ gressum: et instabiles aqͣs
corporeo pressisse uestigio Sed non ideo
minor michi uidetur gentium predicator:
stituit. Atqz haud scio an pene plus fuerit
iuxisse in ꝓfundo: an supra maris pro¬
funda transisse. Sed hec tu ut arbitror
stulte non legeras: ant lecta nõ audiera s.

Expanded text:
mali patiebatur. illi autem subito camali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, stituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras.
Abbreviated transcription (Latin):
Hesterna die cum ad
ane ꝑleriqz monachi
uenissent inter fabulas uiges longum¬
qz sermonem mentio maidit libelli mei
quem de uita beati uiri martini edidi.
studioseqz eum a multis legi li bentissĩe
audieham. Incerea indicatur michi. dixis¬
se quendam malo sp̃u suscitatum: cur
martinus qui mortuos suscitasset flam¬
mas domibus depulisset: iꝑ̃e miper ad¬
ustus incendio periculose fuisset obnoxius
passiomi. Distum quisquis ẽ miserũ.
Iudeoꝵ in uerbis eius perfidiam et dicta
cognoscimus: qui in cruce positum do¬
iminum his uerbis increpabant. Anios
saluos fecit. se ip̃m saluum facere non
ergo quisquis es: martimis ideo non
potens. ideo non sc̃s. quia ẽ periditatus
incendio: Obeatum: et peromina si¬
milem aplĩs etiam in hus conuiciis
uirũ. Sampe hec et de paulo gentiles cũ
iupera momordisset. sensisse referũtur.
Bic homo debet homicida ẽe: quem salũ
factum de mari fata uiuere nõ sinerũt.
At ille excussa iupera in ignem: nichil

Expanded text:
Hesterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
obseratas effringunt fores; demotoqz
igni. mediis flãmis martinum aufe¬
runt. cum iam penitus ẽẽ consumptus
tam diuturno incendio ꝓutaretur. Ce¬
terum ut uerbis meis dominus est te¬
stis. michi ip̃e referebat. et non sme ge¬
mitu fatebatur in hoc se diaboli arte dece¬
ptum: ut excussus a sompno consiliũ
non haberet quo ꝑfidem et orõnem peri¬
culo repugnaret Demqz tam diu circa
se seuisse ignem: quam dn erumpere
ostium turbatus mente temptauerit.
Ubi uero auxilium crucis et orationis ar¬
ma repetisset: medias cessisse flaminas.
seqz cum sensisse rorantes: quas male
eẽt expertus urentes. Unde intelligat
quisquis hec legerit: temptatum quidẽ
illo martinum ꝑiculo. sed ꝑrobatum.

Expanded text:
obseratas effringunt fores, demotoque obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum.
Abbreviated transcription (Latin):
strancentum onme proiect La su suꝑ for¬
naculam partem palee illuis quãm re¬
moueruerat aggessit. Ip̃e ut erat morisͤ
nuda humo. lassitudine itinieris urgente
requieut. Id mediam fere noctem per in¬
trruptum utsupra diximus pamimentũ
ignis estuans; arescentes paleas appre-¬
hendit. Martinus sompuo extitus: re ĩo¬
pmata ancipiti periculo. et maxime ut
reftrebat diabolo insidiante atq urgen¬
te preuentus: tardius quam debuit ad
orationis confugit auxilium. Nam e-¬
rumpere fores cupiens. cum pessulo quod
ostio obdiderat. diu multumqz luctatus.
grauissimum circa se sensit incendium: ad¬
eo ut uestem qua indutus erat. ignis ab¬
sumpserit. Tandem in se reuersus. non
infuga sed in domino eẽ presidium scu¬
tum fidei et oronis arcipiens. mediis flam¬
mis totus ad dominum conersus incu-¬
buit. Tum uero drimmitus igne sũmoto:
in noxio sibi orbe flammanm ora bat.
Mlonachi autem qui pro foribus erant.
crepitante. et colluctante incendii sono

Expanded text:
stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono,
Abbreviated transcription (Latin):
up̃i ex more coopertu: molliutur
contracture neruorum: et disrupto
post infirini poplitem corio defluẽte
sangiũs riuo. pedem extendit incolu¬
mem. Quod indens ego: deo oĩpotẽti
gratias agens: lima fletibus ma¬
defacta in hac ad ppłm̃n uoce prorupi
Timor a cordibus nr̃is omins abs¬
cedat: quia beatus confessor nobis¬
tum in hĩtat. Rec omnino credite
diabolo: qui nichil inquam ꝓtulit
nerum. Ille ab mnicio mendax est: et ĩ
ueritate nõ stetit. Me autem ista dicẽ¬
te: omniũ luctus laxantur ĩ gaudi¬
um. Ip̃e etiam ĩ firmus coram nobiᷤ
assurgens: in pedes constitit ab solutꝰ
Uidens autem hec omnis populus.
in celum clamore p̾lato. plandebat
dicẽs. Gloria ĩ ex celsis deo: qui sic̃ quõ¬
dam pastores anglĩco lũe. ita nos ho¬
die pnͣtia confessoris bĩ clarificanͭ
et eum nobis ad esse presenti iur¬
tute monstrauit.

Expanded text:
palla ex more cooperto, molliuntur palla ex more cooperto, molliuntur contracturae nervorum, et disrupto post infirmi poplitis corio, defluente sanguinis rivo, pedem extendit incolumem. Quod videns ego, Deo omnipotenti gratias agens, liminaque fletibus madefaciens, in hac ad populum voce prorupi: Timor a cordibus vestris omnis abscedat, quia beatus Confessor nobiscum inhabitat, nec omnino credite diabolo, qui nihil unquam protulit verum. Ille ab initio mendax est, et in veritate non stetit . Me autem ita dicente, omnium luctus laxatur in gaudium. Ipse etiam infirmus coram nobis assurgens, in pedes constitit absolutus. Videns autem haec omnis populus, in coelum clamore prolato, plaudebat dicens: Gloria in excelsis Deo, qui sicut quondam pastores angelico lumine, ita nos hodie praesentia Confessoris beati clarificavit, et eum nobis adesse praesenti virtute monstravit.