comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditionem habent. Pro re comparata bona cumĩ
romanorum diripiunt. cedes faciunt. m seruitu¬
tem abstrahunt. Adnuiat iem prochuatam cõ¬
uit tolitams. plebemq ad furorem i bellum.
ut facmore acdinisso ad samtatem reuerti pude¬
at. Marcum aristium tribumm militum iter
ad legionem facientem fide data. cauillono e¬
ducunt. idem facere cogunt cos qui negociandi
causa ibi constiterant. Nos contio itmere ad¬
orti onimbusq impechiinentis exnnt repugnã¬
tes diem noctemq obsident. Multis utrmq
interfectis. maiorem multitudinem armatorũ
concitant. Interim nincio ablato. onmes eorũ
milites in potestate cesaris teneri concurrunt ad
aristium. ihil publico factum consilio demõ¬
strant. questionem de bonis chreptis decernũt.
Lictanci fratrumq bona publicant. legatos
ad cesarem sui purgandi gra mitunt. Nec fa¬
ciunt recuperandorum suorum causa. Sed con¬
tammati facinore. & capti compedio ex direptis

Expanded text:
ditionem habeant pro re comperta. Bona civium ditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis
Abbreviated transcription (Latin):
citum ad quietem datis. castra ad gergoniam
mouit. Meclio fere itinere equites a fabio missi
ꝗͣnto res in periculo fuerit exponunt. summis co¬
pns castra oppugnata demonstrant. Cum crebro
integri defessis succederent. nr̃osq assiluo labo¬
re de fatigarent. quibus propter magnituclinem
castrorum ꝓpetuo eẽt. isdem in uallo ꝓmanendũ
multitudine sagittarum. atq omnis generis telo¬
rum multos uuleratos Ad hec sustinenda ma¬
eno usui fuisse tormenta. fabium cdiscessu eo¬
rum duabus relictis portis obstruere ceteras. plu¬
teosq uelle acddere. E se imposterum diem sumi¬
lemq casu apparare. Hns rebus cogintis cesar
summo studio mlitum. ante ortum solis in cas¬
tra ꝑuenit.
Dumi hec ad gergona geruntur hedui primis niĩ¬
tuis ab lic t anico acceptis. millum sibi ad cogno¬
scendum spacium rehiqunt. Impellit alios aua¬
ricia. alios iracundia & temeritas. que maxime
illi hominum generi est innata. ut leuem au¬

Expanded text:
citui ad quietem datis castra ad Gergoviam citui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem au
Abbreviated transcription (Latin):
fabium legatum cum legionibus duabus castris
presidio relmquit. fratres litanci cum comprehe¬
di uissuset. pauloante repperit ad hostes fugisse.
Aclhortatus milites. neccessario tp̃re itmens labo¬
re ꝑmoucatur. Cupidissimis omnibus progressus
nillia passuum .xxu. agmen heduorum conspi¬
catus. mimisso equitatũ inter eos moratur atq
impeclit. interceclitq omnbus. ne quemqͣ inter¬
ficiant. Eporidorigem e urridomarum quos¬
illi interfectos existimabant inter equites uersari
suosq appellare nissit. Hns cogintis & lic ł amci
fraude ꝑspect a: heclui maniis tenclere. declitionẽ
siginficare. ꝙ proiectis armis. mortem deprecari
incipiunt. Lic t anicus cum suis elientibus quibus
more gallorum nefas est etiam in extrema fortu¬
na deserere patronos. gergoniam profugit. Ce¬
sar minciis ad cuutatem heduorum missis qui
suo beneficio conseruatos docerent. quos nire bel¬
li interficere potuisset. Tribusq horis noctis exer¬

Expanded text:
Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quosilli interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exer
Abbreviated transcription (Latin):
dispari. quem cesar ab cdnuiciato sibi traditum.
ex humili loco ad summã dignitatem ꝑdux̾at.
m equitum nuimero conuenerant. nommatim
ab eo euocati. hns erat de principatu contentio.
ꝙ in illa magistratuum controuersia. Alter pro
comuc tolitane. alter pro cocto suminis opibus pu¬
gnauerant. Ex hnis oporedorix. cognto litanci cõ¬
silio meclia fere noc te rem ad cesarem defert. O¬
rat ne paciatur tiuitatem prauis adolescentium
consilns. ab amicicia po .ro. deficere. quoed futurũ
prouideat. ne se tot hominum milia cum hostibꝰ
conuinxerint. quorum salutem neq propinqͥ
negligere. neq ciuitas leui momento estimare
posset. Magna affectus sollicitudime hoc nuncio
cesar. qđ semꝑ heduorum ciuitati precipus̃ inclul¬
serat: milla interposita clubitatione. legiones ex¬
peclitas quatuor. equitatumq omnem. ex castris
eclucit. nec fuit spacium tali tempore ad contra¬
henda castra. qđ resposita in celeritate uidebatur

Expanded text:
dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tasse. atq ex media cede effugisse. Conclamant
hedui. ꝙ litanicum obsecrant ut sibi consulat.
Quasi uero inquit ille consiln sit res. ac nõ nes¬
cesse sit nobis gergomam contenclere. ⁊ cũ arũms
nosmet comungere. An clubitannus quin nefario
faciiore acdinsso. roniani iam ad nos interficiendos
concurrant. Promde si quid in nobis animi est: ꝑse¬
quamur corum mortem qui mclignissime interie¬
runt. atq hos latrones interficiamnus. Ostendit
ciues romanos qui enis p̾sidni fiducia una erant.
magnum numerum frumenti commeatusq di¬
ripit. ip̃os crudeliter excruciatos interficit. Nũa¬
os tota ciuitate heduorum cdimittit. Eodem niẽ¬
cdacio de cede equitum & principum ꝑmouet.
Hortatur ut simili ratione. atq ip̃e fecerit. suas
iurias ꝑ sequantur. Eporedorix eduus sũmo lo¬
conatus adolescens. & summe domi potentie. &
una iuridomanis pari etate & gratia. sed genere

Expanded text:
ltasse atque ex media caede fugisse. Conclamant ltasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ꝑficiendi querebatur. qđ cuitatem teniere ad
suscipiendum bellum adduci posse. non conficlebãt.
Placuit ut litanicus .x. illis millibus que cesan ad bel¬
lum mitterentur. p̃ficeretur. atq ea clucenda curaret.
fratresq enis ad cesarem p̾currerent. reliqua qua ra¬
tione placeat constituunt. Litancus accepto exerci¬
tu cum millia passuum circiter.xxx. ab gergonia
abesset. conuocatis subito militibus lacrimans. Qͦ
proficiscimur inquit milites: Omĩs equitatus nost̃
omĩs nobilitas interiit. Frincipes ciuitatis eporedorix
⁊ iuiridimarus insimulati proditionis ab romanis
indicta re interfecti sunt. Nec ab ipĩs cognoscite.
qui ex ip̃a cede fugerunt. Nam ego fratribus atq oĩ¬
bus meis propiquis interfectis. dolore prohibeor
que gesta sunt prominciare. Nolucuntur hn quos
duonim interfectos quos collocuti cum anicrins
diceretur. ip̃os se inter multitudinem ȩquitum occł¬

Expanded text:
ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos duorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occu
Abbreviated transcription (Latin):
pedum. a maioribus castris ad minora ꝑcluxit. Ut
tuto ad repentinum hostium incursum. etiam sin-¬
guli cõmeare possent. Dum ergo hec ad gergomi¬
am geruntur: comuctolitans hediuis cui magi¬
stratũ achudicatũ a cesare demonstrauimus. sol¬
nis frẽs amplissima familia nati adolescentes. cũ
hiis p̾miũ cõmunicat. hortaturq ut se liberos &
impio natos menimerint. Unam ẽe ciuitatem he¬
duorum que certissinam gallie uictoriam deti¬
neat. eius auc toritate reliquas contineri. Qua
traducta locum con sutendi romanus i gallia
non fore. eeͣ nonnullo se cesaris bnficio affectum.
Sic tamen apuel eum nustissimam causam opti¬
nuerit: s plus cõmuni libertati tribuere. Cur eni
pocius hedui de suo & de legibus ad ce sarem discep¬
taturi. ꝗͣ romani ad heduos ueniant: Celenter ado¬
lescentibus ꝙ orõneꝰ magr̃atus ꝙ p̃mio deductis
cum se uł principes enis consilii fore profiterentur

Expanded text:
pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, soleius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
rix castris prope opiclum positis mediocribus circum
se interuallis. seꝑatim singularum ciuitatũ copias
collocauerat. atq omnibus eius iugi collibus occu¬
patis qua despici poterat: horribilem speciẽ pbebat.
Principesq carum auitatum quos sibi ad consili¬
um capiendum delegerat: prima luce cotidie ad se
uenire iubebat. seu quid cõmunicaudum. sceu quid
anninstrandum uideretur. Hdeq ullum fere die
interinstebat quin cquestri p̃lio interiectis sagitta¬
riis quid i quoq ceͬt animi ac uirtutis suorum
ꝑspicerctur. Erat e regione oppidi collis sub ipĩs
raclicibus montis egregie miuntus. Atq ex omi
parte circumcisus quem si tenerent mĩ. & aque
magna parte ꝙ pabulatione libera prohibituri
hostes udebantur. Sed is locus p̾sidio ab hiis nõ
minus firmo tenebatur. Iamen silentio noctis ce¬
set deiecto p̾sidio potitus est loco. Duas ibi le¬
giones collocauit. fossamq dupplicem duodenim

Expanded text:
rix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum rix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caeset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum
Abbreviated transcription (Latin):
eregionc unus eorum poncium quos uercingeto¬
rie refandendos curauerat. so̾stero die cum duabꝰ¬
legionibus restitit in occulto. reliquas copias cum
omnibus impeclimentis ut consueuerat misit. captis
quibusdam cohortibus uti nuimerus legionum con¬
stare iuicderetur. Hus ꝗͣ longissime possent egredi
nissis. cum iam ex clici tp̃ie comecturam acceperat
i castra ꝑuentum. isdem sublicis quarum pars in¬
ferior integra remanebat. pontem reficere cepit. Ce
electo: reliquas copias reuocauit. Uertingetorix
re cognita ne contra suam uoluntatem chnmcare co¬
geretur: magnis itineribus antecessĩt. Cesar eo loco
quintis castrl. gorgoniam ꝑuenit. eque striq eo
clic p̾lio leui facto. ꝑspecto urbis situ que posita
in altissimo monte. om̃s aclitus clifficiles habebat.
De expugnatione non prius agendum constituit
ꝗͣ rem frumentariam expedisset. At uertingeto¬

Expanded text:
e regione unius eorum pontium, quos Vercingetoe regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duablegionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celcastris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingeto
Abbreviated transcription (Latin):
posito cohortatus heduos. ut controuersiarum ac cli¬
iusionis obliuiscerentur. atq ommnibus omissis hus
deuic ta gallia expectarent. equitatumq omnem
ac peclitum milia .x. sibi celeriter mitterent. que in
p̾sidiis rei frumentane causa disponeret. exercitũ
induas partes chuisit. quatuor legiones in senones
parisiosq labieno clucendas dedit. scx ipͥe in aruer¬
nos adoppidum gergoniam secundum flumen ela¬
uer cluxit. equitatus partem illi attribuit. partem
sibi reliquit. Qua re cognnta uercingetorix omĩbus
interruptis enuis fluminis pontibus: ab altera flu¬
miis parte. iter facere cepit.
Cum uterq utrmq exisset ęxercitus in conspectu
fereq e regione castris castra ponebant. Dispolitis
exploratoribus. nec ubi confecto ponte. romami co¬
pias traclucerent. Erat in magnis difficultatibus ce¬
saris res. ne maiorem estatis partem flumine impe¬
diretur. qđ non fere ante autumpnũ elauer uado

Expanded text:
posito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac disposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his raemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado
Abbreviated transcription (Latin):
non ignorans quanta ex dissentionibus incõmo¬
da oriri consuescent. ne tanta ꝙ tam cõninc ta
po.ro. ciuitas quam ip̃e semꝑ aluisset. omnibusq
rebus ornasset. ad uim atq arma discederet. atq
ea pars que mimus consicleret auxilia. a uercin¬
getorige accesseret. Huic rei p̾uertendum existi¬
mauit. et ꝙ legibus heduorum hns qui sũmum
magr̃atum oꝑtinerent excedere ex finbus non
liceret. ne quid de iure aut le legibus eorum
diminuisse uideretur: ip̃e in hecluos proficisci sta¬
tuit. senatumq omnem. & quos inter controu̾¬
sia eeͣt. ad se etiam euocauit. Cum prope omĩs
ciuitas co conuenisset. docereturq paucis clam
conuocatis. alio loco. alio tpr̃e. atq oportuerit
fratrem a fr̃e reminciatum: cum leges duo ex u¬
na familia uiuo utroq non solum magr̾atus tre¬
ari uetarent: sed etiam in senatu eeͣ prohiberet.
Cotum imꝑium deponere coegit. conuit talitanẽ

Expanded text:
non ignorans quanta ex dissensionibus incommonon ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem,
Abbreviated transcription (Latin):
siue obsidione p̾mere posset: legati ad eum prin¬
cipes heduorum ueniunt oratum. ut maxime ne¬
cessario tpre. ciuitati subueniat. summo ee̾ in peri¬
culo rem. qđ tum singuli magratus antiquitus
treari. atq regiam potestatem annũ optiere con¬
suescent. Duo magratum gerant. & se uterq eore
legibus cicatum ee̾ dicat. Horum eeͣ alterum cõ¬
uic taletanem florentem ꝙ illustrem adolescentẽ
Alterum cotum antiquissima familia natum.
atq ip̃m homĩem summe potentie ꝙ magne cog¬
nationis. cuius frater ualetiatus ꝓximo amio. ẽ¬
undem magiratum gesserit. Ciuitatem omnem
i armis. hiuisum senatum. diuisum populum
suas ciuusq corum clientelas. qđ si diucius alat᷑
controuersia. fore uti pars cum parte cruitatis cõ¬
fligat. Id ne acciclat positum in eus diligentia
atq auc toritate. Cesar ꝙ si abello atq hoste di¬
scedere detrimentosum eͣẽ existimabat: tamen

Expanded text:
sive obsidione premere posset, legati ad eum prinsive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quorum quisq aut oratione subdola aut amcicia
facillime posset qui auarico expugnato refugerãt
armanclos uestiendosq curat. Simil ut himinute
copie redintegrarentur imꝑat certum militum mi¬
merum ciuitatibus quem ꝙ ꝗͣ ante cdiem in castra
adduci uelit. sagittariosq onmes quorum erat ꝑ¬
magnus numerus igallia conquiri.⁊ ad se nũt¬
ti iubet. Hns rebus celeriter id quod auarici de¬
perierat expletur.
Interim teutomatusollo inconis filns rex intiobro¬
gum. cuius pater a senatu nr̃o amicus erat appella¬
tus est cum magno equitum suorum numero. &
quos ex aquitama concluxerat: acl eum ꝑuenit
Cesar auarico complures dies cõmoratus sũmam¬
q ibi copiam frumenti ꝙ reliqui cõmeatus nactꝰ
exercitum ex labore atq mopia refecit. lam ꝓpe
hieme confecta cum ip̃o anm tempore ad geren
dum uocaretur bellum. E ad hostem proficisci
constitiusset. siue cum ex paluclibus siluisq elice̾

Expanded text:
quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere
Abbreviated transcription (Latin):
repentines hostium impetus sustinerent. fuit hec o¬
ratio non ingrata gallis. & maxinie qđ ip̃e ammo
non defecerat tanto accepto incõmodo. neq in
occulto abcliderat. ꝙ conspec tum multitudinis
fugerat plusq animo prouidere ꝙ pre sentur exi¬
stimabatur. qđł re integra p̾mo incendendum a¬
uaricum post deserendum censuerat. Itaq ut re¬
liquorum imꝑatorum res aduerse auc toritatem
minunt. Sic huius ex contrario clignitas incom¬
moclo accepto. in lies augebatur. Siul i spem
uemebant enus affirmatione de reliquis adiungen¬
dis ciuitatibus. Primumq eo tempore galli castra
mumire instituerunt. ꝙ sic sunt animo conseruati
homĩes insucti laboris: ut omĩa que imparentur
sibi pacienda existimarent. Nec minus ꝗͣ est polli¬
citus uercingetorie ammo laborabat ut reliquas ci¬
iutates adiungeret. atq eas bonis pollicitationbꝰ
alliciebat. Niuc rei ycloneos hommes deligebat

Expanded text:
repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec orepentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nerat. Fostero die consilio comiocato consolatus. co¬
hortatusq est. ne se admoclum ammo climitterent
ne ꝑturbarentur incõmoclo non iurtute neq macie
uicisse romanos. s artificio quodam q sciencia op¬
pugnationis cunis rei fuerunt ipĩ imperiti. Errare
si qui in bello omnis secundos rerum prouentus ex¬
pec tent. Sibi nunꝗͣ placuisse auaricum defendi
cuius rei testes ip̃os haberet. Sed factum imprudẽ¬
tia biturigum ⁊ iima obsequentia reliquorum
uti hoc incõmodum accipetur. Id tñ se celenter ma¬
ioribus cõmodis sanaturum. Nam que ab reliquis
gallis cruitates dissentirent: has sua diligentia ad¬
iuncturum. atq unum consilium tocius gallie ef¬
fecturum. Quius consensu ne orbis quiclem ter¬
rarum possit obsistere. idq se prope iam effec tu
he̾re. Interea equũ ẽe̾ ab hiis cõmunis salutis causa
imipetrari. ut castra munire instituerent. quo faciliꝰ

Expanded text:
nerat. Postero die concilio convocato consolatus conerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere: s toto undiq muro crrtum fundi iude¬
runt: ueriti ne omĩno spes fuge tolleretur. abiectis
armis. ultimas oppidi partes. continenti impetu pe¬
tiuerunt. Farsq ibi cum angusto exitu portarum
se ipĩ p̾merent amilitibus. parsiam egressa portis
ab equitibus est interfecta. nec fuit quisꝗͣ qui p̾de
studeret. Sic ꝙ genabi cede ꝙ labore operis incita¬
ti. non etate confectis. non mulieribus. non infã¬
tibus peꝑcerunt. Deniq ex omni numero qͥ fuit cir¬
citer millium .xl. uix. decc. qui pͥmo clamore au¬
dito. se ex oppido eiecerunt incolumes ad uercnige¬
getorigem ꝑuencrunt. Quos ille multa iam noc te si¬
lentio ex fuga excepit ueritus ne qua in castris ex eo¬
rum concur su. et mira uulgi seditio oriretur. Ꝙ ꝓ¬
cul in uia dispositis famliaribus suis princpibusq
cutatum disꝑciendos educendosq ad suos cura¬
ret. que cui ciuitati pars castrorum ab micio obue¬

Expanded text:
demittere, sed toto undique muro circumfundi videdemittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercigetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obve
Abbreviated transcription (Latin):
timore ꝑterriti galli ne ab equitatu romanorum
uie p̾ocuparentur. consilio destiterunt.
Postero die cesar ꝑmota turri directisq oꝑibus fa
cere instituerat. magno coorto ymbre. non muti¬
lem hanc ad capiendum consilii tempestatem ar-¬
bitratus est ꝙ paulo incautnis custodias in muro dis¬
positas uidebat suosq languidius in oꝑe uersari
nissit. ꝙ quid fieri uelit ostendit. Legiomibusq ex¬
tra castra uineis in occulto expeditis. cohortatus. ut
aliquando pro tantis laboribus fructum uicto¬
ric ꝑciperent. Hiis qui primi murum ascendissẽt᷑.
premia proposuit. militibusq signum cledit Illi
subito ex ommnibus partibus euolauerunt. murũq
celeriter compleuerunt. Hostes re noua ꝑterriti.
muro turribusq deiecti: in foro ac locis patentio¬
ribus cuncatim constiterunt. Hoc ammo ut supͣ
ex parte obuiam contra uenirent acie instruct a
depugnarent. Ubi neminem in equũ locum se se

Expanded text:
timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus relictus locus. ꝗͣ restincto aggere atq omĩ
ca parte summotis hostibus. finis est pugnandi
factus. omnia exꝑti galli qđ res milla successerat
Postero dic consilium ceꝑunt ex oppido profugere
hortante ꝙ iubente uercingetorige. Id silentio no¬
ctis conati non magna iac tura suorum sc se effe¬
cturos sperabant. propterca qđ neq longe ab op¬
pido castra uerangetorgis aberant. E palus que
ꝑpetua intercedebat romanos ad inscquendũ tar¬
dabat. Iamq hec facere noctu apparabant. cum
matres familie repente in publicum ꝓcurrerunt.
flentesq proiecte ad pecles suorum omnibus pre¬
cibus pecierunt. ne se ꝙ cõmunes liberos hostibus
ad supplicium dederent. quos ad capienclum fu¬
gam nature ꝙ uirium infirmitas impecluret. Ubi
cos in sententia prestare uiderunt. qđ plerumq in
summo ꝑiculo timor mĩam non recipit. conclama¬
re ꝙ significare de fuga romanis ceperunt. Quo

Expanded text:
vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
res reducerent. aggeremq interscinderent. Ommis
uero ex castris multitudo ad rextinguendum cõcur¬
reret. Cum in omnbus locis consumpta iam reliqͣ
parte noctis pugnaretur. semꝑq hostibus spes uic¬
torie reblintegraretur. & magis ꝙ deustos turrium
plutcos iudebant. nec facile adire aꝑtos ad auxili¬
andum ammaduertebant. semꝑq ip̃i recentes de¬
fessis succederent. omnemq gallie salutem in illo ue¬
stigio temporis positam arbitrarentur. Accidit in¬
spectantibus nobis qđ dignum memoria uisum
pretereundũ non existimauimus. Quidam ãte
portam oppidi gallus ꝑ manis ceui ac picis tradi¬
tas glebas in ignem erigione turris proiciebat. scor¬
pione ablatera dextro traiectus exanimatusq cõ¬
cidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgres¬
sus. eo illo imunere fungebatur. cadem ratione ic¬
tu scorpionis examimato. alteri successit tertius. E¬
tertio quartus. Nec prius ille est apugnatoribus

Expanded text:
res reducerent aggeremque interscinderent, omnis res reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius etertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
frigore ꝙ assiclius ymbribus terrerentur: tñ continẽ¬
ti labore. omĩa hec suꝑauenĩt. E cdiebus .xxu. agmen
latum pedes.ccc.xxx. altum pedes.lxxx. extruxert.
Cum hus murum hostium pene contingeret. cesar ad
opus consuetuchine excubaret. militesq hortaretur
ne qd omnino tempus ab oꝑe intermitte retur. pau¬
lo ante terciam uigiliã est ammaduersum fumare
aggerem quem cumculo hostes succenderant. Codẽ¬
q tpre toto muro clamore sublato cluabus portis ab
utioq latere turrium eruptio fiebat. Aln faces atq
aridam materiem de nuro maggerem emimus iaci¬
ebant picem reliquas res quibus igis excitar potest
fundebant. quo pͥmum curreretur. aut cui rei ferre¬
tur auxilium. uix ratio miri posset. Iamen qđ insti¬
tuto cesaris semꝑ duc legiones pro castris excubabãt
Pluresq partitis temporibus erant in oꝑe: celerit᷑
factum est ut alni eruptionibus resisterent. alii tur¬

Expanded text:
frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenfrigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii tur
Abbreviated transcription (Latin):
interuallis distantes inter se bmos pedes in solo col-¬
locantur. Ere uinguntur extrorsus. E multo ag¬
gere uestumtur. Ca autem que dyxmius int̾ualla
grandibus in fronte saxis effantiuntur. Hns colloca¬
tis ꝙ coagnimatis. alius insuꝑ ordo additur ut idẽ
illud interuallum seruetur. neq inter se contingant
trabes. sed parbus intermisse spacus. singule singli̾s
saxis interiectis arte contineantur. Sic deniceps oẽ
opus contexitur. dum iusta muri altitudo expleatur
Hoc cum sp̃em uanetatemq opus deforme nõ est
alterius trabibus ac saxis que rectis lincis suos ordi¬
nes seruant. Ium ad utilitatem ꝙ defensionẽ ur¬
bnum sũmam ht̃ oportunitatẽ. qđꝙ ab incendio
lapis. & ab aricte materia defendit. Que ꝓpetius tra¬
bibus pedes quadragenos plerumiq introrsus reuĩc¬
ta. neq ꝑrumpi neq distrahi potest. Hns tot rebꝰ
impedita oppugnatione. milites cum toto tempore

Expanded text:
intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo colintervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore
Abbreviated transcription (Latin):
delecta ex ommnibus locis in oppidum mittantur.
Nec solũ biturigibus cõmunem salutẽ cõmittendã
censent. qđ penes eos si id oppidum retinussent: sũ¬
mam uictorie constare intelligebant. Singulari
militum nr̃orum uirtuti consilia cuiusq modi gal¬
lorum occurrebant. id est sũme gemis sollerie: atq
ad omnia imitanda ꝙ efficienda que ab quoq tͣ¬
duntur aptissimũ. Nam & laqueis falces auertebãt
quas cum destinauerant. tormentis introrsus redu¬
cebant. E aggerem cunculis substrahebant. Eo sci¬
entius qđ apud cos magne sunt ferrarie. atq om̃e
genus cuniculorum notum atq imusitatum est.
turnisq eruptionibus. aut aggeri ignem inferebãt
aut milites occupatos in oꝑe adoriebantur. ꝙ m̃arũ
turrium altitudinem quantum has cotidiamis ag¬
ger exp̃sserat. cõmissis suarum turrium malis ade¬
quabant. Muri autem gallici omnes hac fere forͣ
sunt. Trabes directe ꝑpetue in longitudinem paribꝰ

Expanded text:
delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. turnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequasunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus
Abbreviated transcription (Latin):
Hii iam ante clocti que interrogati prominciarẽt
milites se cẽ legionarios dicuntur. fame ꝙ mopia
abductos clam ex castris exisse si quid frumenti aut
pecoris in agris recꝑe possent. Smmli omnem exer¬
citum mnopia premi. nec iam uires sufficere cuiusqͣ
nec ferre oꝑis laborem posse. Itaq statuisse impera¬
torem si inhil m oppugnatione oppidi pro fecissent.
triduo excrtitum leducere. Hec inquit ame uerq̃¬
getorix bñficia hẽtis quem proditionis insimulatis
cuius oꝑa sine nr̃o sanguine tantum exercitum uicto¬
rem fame consumptum uidetis. Quem turpiter se
ex fuga recipientem ne qua quitas suis finbus reci¬
piat. ame prouisum est.
Conclamat omnis multitudoq suo more armis cõ¬
crepat qd facere in eo consueuerunt. cuius oronem
approbant. sũmũ ccͣ uercingetorigem ducem. ne de
enis fide dubitandum. nec maiore ratione bellũ
ãministrari posse. Statuunt ut .x.imillia hominũ

Expanded text:
Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum
Abbreviated transcription (Latin):
illis fuisse utilem quo sint profecti sũmam imꝑn
se consulto nilli discedentem tradidisse. ne is młꝰ¬
titucdunsi studio ad dimicandum int̾pelleretur. Cui
rei propter amii molliciem studere om̃s uideret.
qd dnitius ferre laborem non possent. Romam si
casu interuemiret fortime. si alicunus iudicio uocati
huic habendam graciam. qđ ⁊ paucitatem corum
ex loco supiore agnoscere ꝙ urtutem despicere po¬
tuerint. qui cliuicare non ausi: turpiter se in cas¬
tra receperunt Imperium se ab celare ꝑ proditionẽ
millum desiderare. qđ hẽr uictoria posset que iã
esset sibi atq omnibus gallis explorata. Quin etiam
ip̃is remitteret si sibi magis honorem tribuere. ꝗͣ ab
sc salutem accꝑe uideantur. Hec ut intelligatis in¬
quit sincere prominciari: audite romanos milites
Froducit seruos suos quos in pabulatione paucis añ
diebus exceꝑat. E fame uinculisq excruciauerat.

Expanded text:
illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
te necesse sit constare uictoriam. Quoscum sic
ammo paratos uideret: ut nullum pro sua laude
periculum reculent. sũme se miquitatis conclem¬
nari debere. nisi eorum uitam sua salute habeat
cariorem. Sic mlites consolatus. codem die redu¬
cit ni castra reliqua queq̃ ad pugnationem ꝑtinebat
opidi ãimistrare mstituit. Uercingetorix cum ad
suos rediisset proditiois insimlatus qđ castra ꝑ¬
pius romanos mouisset. qđ cũ omĩ equitatu recẽs¬
nis discessu romani tanta oportuntate ꝙ celenta¬
te uenissent. Non hec onnna fortuitu aut sine ꝯsi¬
lio accidere potusse. regnum illud gallic malle ce sa¬
ris concessu: qͣ ipõrum here beneficĩo. lali modo ac¬
cusatus ad hec respondit. Qđ castra mouisset factũ
mopia pabuli. etiam ipĩs hortantibus. qđ propius
romanos accessisset. persuasum loci oportuntate.
qui se ipͥm imunitione de fenderet Equitum uero
operam neq in loco palustri desiderar debuisse. ꝙ

Expanded text:
te necesse sit constare victoriam; quos cum sic te necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discesisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et