comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suscipere uditum. ĩ ea carisa ⁊es
ẽ. ut debeat noxe detr̃ cum cuius
nomine uiditium non suscip¬
tur aut si id ñ faciat. inditum
suscipiet omniodo foitñ oua
condempnabitur quamsi ĩpo¬
restate hãt doloue malo fcc̾it:
quominus harẽt. ¶ ecs quori᷑
nounne noxali uilitio aget᷑
ctiam ab serites defruli posse
sunt scruuinam si aliem: p̾ sẽ.¬
tes cẽ oporeet. aut si clubitetur
ita puto accipiendũ ursi con¬
stet uͥł bona fite seruire q̃ ab
sentes possint defencli ¶ p̃tor
ait. sus incius potestate ẽẽ cli¬
cetur negabit se ĩsua potestate
seruum hr̃e. utrum actor
let uł uirare iubaln ĩ pote stade
sua non eẽ. sicq se dolo mais
fecisse quomiius cẽt nꝰ incͥa
nium dabo sine noxe deditione¬
¶ ĩ potestate sic accipere debemiᷤ
ut facultatẽ ⁊ potestatem ex hi¬
bencli eius hãt cet̾um si ĩ faga
sit. uł ꝑegre. ñ indebitur eẽ ix
potestate. qd̃ sreus uirare no¬
ut. similis ẽ ei qui neq defẽclit

Expanded text:
suscipere iudicium, in ea causa res est, ut debeat noxae dedere eum, cuius nomine iudicium non suscipitur: aut si id non faciat, iudicium suscipiet omnimodo, sed non alias condemnabitur, quam si in potestate habeat doloue malo fecerit, quo minus haberet.Eos, quorum nomine noxali iudicio agitur, etiam absentes defendi possint serui: nam si alieni, praesentes esse oportet, aut si dubitetur, ita puto accipiendum, ut si constet uel bona fid‹e› seruire, etiam absentes possint defendi. Praetor ait: "Si is in cuius potestate esse dicetur negabit se in sua potestate servum habere: utrum actor volet, vel deierare iubebo in potestate sua non esse neque se dolo malo fecisse, quo minus esset, vel ium dabo sine noxae deditione'. 'In potestate' sic accipere debemus, ut facultatem et potestatem exhibendi eius habeat: ceterum si in fuga sit uel peregre, non uidebitur esse in potestate. Quod si reus iurare nolit, similis est ei, qui neque defendit
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ⁊ obid abutroq dñs sit
absolutus irte dicitur eum
cui noxe deditus sit. altitenen¬
sibi declitum: cumobiẽ cõnni¬
nem aliquid ad sccium ꝑue¬
nerit. ¶Si seruiũquousus
fructus alienus ẽ dominus
pprictatis operas condux̾ĩt. ũ¬
ba ecliffumut cumnoxe dedi¬
tione dampnetur ¶Si seruus
tuus nauem exercũit. eiusq
uicarius ⁊ rd̾ nauta ĩ cad̾ na¬
ue dampnum ded̾it ꝑinde ĩ
te actio dandaẽ atsi is ex̾citor
lib et hic uicarius seruus eius
eẽtint de petulio serm tͣm ad
notam detẽ uicarium damp¬
neris ut tam̃ misi seruitui
inissurr uł sciente uł ꝑmittẽte
eo dampim uicarius ded̾it.
noxalis acc̃o seruiꝰ su nomine
eẽ debet idemq fit etiamsi nau
ex ua noxia seruidm̃um
nactus: nillamamplius ac¬
tionem ht adu̾sus eum qu
qui chĩs fu̾at. cumactio noxa¬
lis caput sequatur at si mal¬
uit dominus priori uditio

Expanded text:
et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri tenesibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium peruenerit.Si serui, in quo usus fructus alienus est, dominus proprietatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur.Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perinde in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius esset, ut de peculio serui tui ad noxam dedere uicarium damneris: ut tamen, si serui tui iussu uel sciente et patiente eo damnum vicarius dederit, noxalis actio servi tui nomine esse debeat. idemque sit etiam, si nautex una noxia servi dominium nanctus nullam amplius actionem habet adversus eum, qui dominus fuerat, cum actio noxalis caput sequatur: at si maluit dominus priori iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
ferat. s ꝑ teni eius quanti ẜ¬
nus ẽ sicẽ ⁊ ałt̾ aͣliquid p̾stit̾it
cius ꝑtem fieri. illud ĩ iquũ
ẽ cum qui uissit seruum face̾
conequi aliquid a sccio cu
ex suo delicto dampnum pa¬
patur. ¶ Si plures eiusd̃ sui
nomine noxali mecum age̾
uelint uł sumus ex plurib
iudiciis eiusd̃ serui nomine
agat ĩ quousus fructus cuus.
ꝓprietas mea sit. offitio iudiꝰ¬
cis continebitur. cum eumat
nore ded̾o. ut eti amusum ⁊ͤ¬
fructum actoris faciam: s
ei ꝑemp̃torẽ id consequar pe¬
egodominus ꝓprietatis: ut
aut cogat p̾tor te pro estima¬
tioue usus fructus conferre
adlitis estimationem. aut u¬
sum fructum cedẽ si et l expe¬
diatĩ si ego dominus ꝓprieta¬
tis euin serumi noli i defen

Expanded text:
ferat, sed partem eius, quanti seruus est: sic et si alter aliquid praestiterit, eius partem fieri. illud iniquum est eum, qui iussit seruum facere, consequi aliquid a socio, cum ex suo delicto damnum patiatur.Si plures eiusdem serui nomine noxali mecum agere uelint uel si unus pluribus iudiciis eiusdem serui nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea si‹t›, officio iudicis continebitur, cum eum noxae dedero, ut etiam usum fructum actoris faciam: sed per praetorem id consequar ego dominus proprietatis, ut aut cogat praetor te pro aestimatione usus fructus conferre ad liti‹s› aestimationem aut usu fructu cedere, si hoc expediat. et si ego dominus proprietatis eum seruum n
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ Siusus fructus nomine trẽ
adita resatis datum ñ fu̾it pro¬
culus ait posse hr̃dem remuẽcli¬
care asi ei obitiatur exceptio de
reusus fructuo nomine tradita.
replicandum erit qͣue senteñtia

Expanded text:
 Si usus fructus nomine re tradita satisdatum non fuerit, Proculus ait posse heredem rem uindicare, et si obiciatur exceptio de re usus fructus nomine tradita, replicandum erit. quae sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ttetur quidem stipnlãtio s exce¬
ptio lccum bãbebit. ¶ Siħr̃s ali¬
enaũit ꝓprietatem c⁊ postea am¬
muittitur usus fructus an ex sti¬
oꝓulatu agere possit uideamus
cominitti stipulationem quia
neq hr̃di successorib ne eius re
pulationem ¶ S is ad qm̃ per¬
uenit tempore que siti ꝓprietas¬
comimi sibi ꝓspicẽ alia cautõe
debet quoda smon fecĩt nichomi¬
mus inrem agione utipotest.

Expanded text:
tipulatio, sed exceptio locum habebit. Si heres alienauerit proprietatem et postea amittatur usus fructus, an ex stipulatu agere possit, uideamus. committi stipulationem, quia neque heredi successoribusue eius respulationem: sed is ad quem peruenit tempore quaesiti dominii sibi prospicere alia cautione debet: quod etsi non fecerit, nihilo minus in rem
Abbreviated transcription (Latin):
arcellus Pernus cuius mic¬
hiusus legatus ẽ ad quirit si¬
iichi institorerit. a operis euiᷤ
utar ĩ tab̾nam nam m̾cibus
uendẽclis emendisq ad qrit
michi s a siuissumeo ꝑtradi¬
ctionem accĩpiet.
dest̃. A sus aque ꝑsonalis ẽ
aideo ad hr̃dem usuarii trans
legatus eẽt. statuit quiansi¬
liceret fructum quoq eis ie¬
gatum ud̃i quia isilicẽt leͣ¬
gatariis cedere siluam anẽ¬
dere q̃madinclumusu fruc¬
hĩturi eẽnt ex eo legato. ¶licet
tam angustuo e legatarue
cui donus usus legatus ẽut
non possit occupare ticius do
mus usum. tamen e̾s queua¬
cabunt ꝓprietarius ñ utetim
qui alicebit usuario ⁊ aliis tẽ¬
porib tota domonticum int¬
dum dominiqueq edium ꝓ¬
ut temporis conditio exigit.¬

Expanded text:
rum Servus, cuius mihi usus legatus est, adquirit mihi, si institor erit et operis eius utar in taberna: nam mercibus vendundis emendisque adquirit mihi: sed et si iussu meo per traditionem accipiet. . Usus aquae personalis est et ideo a‹d› heredem usuarii transmlegatus esset, statuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufruchabituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non pmus usum, tamen eis quae vacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cum interdum domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit
Abbreviated transcription (Latin):
ut salarium tibi constituatur.
¶sumptus bona fide necessarios ñ¬
factis et sinegocio finem ad hi¬
bere procurator ñ potiuit. uiditio
mandati restitui necõe ẽ
seruorum de mandato defuncto¬
qͦui mandatum suscepit. int̾ce¬
disse constitit q̃m tameni hrdes
eius errore lapsinon animo fur¬
andi s ex equendi quod defunc¬
tus sue cure fecerat seruos uendi¬
derant. eos ab emptorib iisu captoᷤᷤ
nid̾i placuit. suebaliciaruim ex
prouintia reu̾sum: publiciana ac¬
nione ĩutilit̾ acturum: cum excp¬
tio iusti domimi causa cognita
detur neq oporteat eum qui c̾ci
hominis fidem elegit oberrore

Expanded text:
ut salarium tibi constituat. Sumptus bona fide necessario factos, etsi negotio finem adhibere procurator non potuit, iudicio mandati restitui necesse esseruorum defuncto qui mandatum suscepit interc‹i›disse constitit. quoniam tamen heredes eius errore lapsi non animo furandi, sed exsequendi, quod defunctus suae curae fecerat, seruos uendiderant, eos a‹b› emptoribus usucaptos uideri placuit. sed uenaliciar‹i›um ex prouincia reuersum Publiciana actione non ‹in›utiliter acturum, cum exceptio iusti dominii causa cognita detur neque oporteat eum, qui certi hominis fidem elegit, ob errore
Abbreviated transcription (Latin):
tu accipere uelles: elocta materia de¬
ẽ cuiuis publica acꝑpetua estimã¬
tio: difficultatib ꝑmutationum
uͦ equalitate quantitatis subueniret.
eaq matĩa forma publica percus¬
sacusum dominumq ñtam ex¬
ꝑo substantia prebet. quam ex quã¬
et qs titate nec ultra merx utrumq: s
altum pretium uocatur. ¶ S an
sine numinis uenclitio dicihedie¬
q possit. dubitaturũeluti si ego
toͣgam dedi: ut cunicam acciꝑenit
sabinus ꝯcassius eẽ emꝑtionem
quenditionem putãt uerua et ꝓ¬
culus ꝑmutationẽ non emptio¬
utitiur quiexercitum grecorum
cit ⁊ ferro hominibq uinum ñ¬

Expanded text:
tu accipere uelles, electa materia est, cuius publica ac perpetua aestimatio difficultatibus permutationum aequalitate quantitatis subueniret. eaque materia forma publica percussa usum dominiumque non tam ex substantia praebet quam ex quantitate nec ultra merx utrumque, sed alterum pretium uocatur. Sed an sine nummis uenditio dici hodieque possit, dubitatur, ueluti si ego togam dedi, ut tunicam acciperem. Sabinus et Cassius esse emptionem et uenditionem putant: Nerua et Proculus permutationem, non emptioutitur, qui exercitum Graecorum aere ferro hominibusque vinum
Abbreviated transcription (Latin):
s ĩ sub stantia erroꝵ sit. ut puta si
acetam sit prouinoueneat. et es ꝓ
auro ul plumbum proargentouł
quid aluid argento simile. an ep̃¬
tio et uenditõ sit marcellus scribit
tionẽ quia ĩ corpus consensum est.
asimmatia sit erratum sego ĩuino
num ñ acuit. s abinitio acetum
fuit u̾t emebamaluit pro alioue

Expanded text:
sed in substantia error sit, ut puta si sed in substantia error sit, ut puta si acetum pro vino veneat, aes pro auro vel plumbum pro argento vel quid aliud argento simile, an emptio et venditio sit. Marcellus scribsit tionem, quia in corpus consensum est, etsi in materia sit erratum. ego in uino num non acuit, sed ab initio acetum fuit, ut embamma, aliud pro alio ue
Abbreviated transcription (Latin):
tor. ne nascatur. aut ue fiat. ex em¬
ꝑtõ agi posse᷑ ¶ auquandocamẽ.
a sine reͣ uenditio intelligitur.
ueluti cum quasi alca emitur.ꝙ
fit cum Captus piscium uł aui¬
uiruł missiuium emitur. ẽmꝑ¬
tio enim contrahitur. ⁊ si nicħ in¬
citerit quia spei emptio ẽ et quod
missilium nomine. eo cãu captũ
ẽ. si euictum fuit᷑nula eonomĩe
ex emptoͣ obligatio contrahitur
tiatur suie in pretio siue ĩquo  alio
emptio ĩ ꝑ fecta ẽ. Gigitur egome
auum fundum emere putarem
cornelianm: tu michi te uente
sempnianũ putasti: quia ĩ corpore
dissensimus emptionulla ẽ id̾ ẽ
siego me stichum᷑ cu aũt pamp¬
hilum ab sentenuend̾e putasti.
uam cumĩ corpore dissentiatur:
apparet nullameẽ emptionem. ñ¬
¶plane sĩ nomine dissentiamus.
u̾um de corpore conster. nulla du¬
bitatio ẽ qum ualeat emptio et uẽ¬
idine onich enim facit error nomĩis
icim decorpore consint. ¶ ĩ de que¬
ritue siiiur̃o corpore non erratur.

Expanded text:
tor, ne nascatur aut fiant, ex empto agi posse. Aliquando tamen et sine re uenditio intellegitur, ueluti cum quasi alea emitur. quod fit, cum captum piscium uel auium uel missilium emitur: emptio enim contrahitur etiam si nihil inciderit, quia spei emptio est: et quod missilium nomine eo casu captum est si euictum fuerit, nulla eo nomine ex empto obligatio contrahitur, tient siue in pretio siue in quo alio, emptio imperfecta est. si igitur ego me fundum emere putarem Cornelianum, tu mihi te uendere Sempronianum putasti, quia in corpo‹re› dissensi‹m›us, emptio nulla est. idem est, si ego me Stichum, tu Pamphilum absentem uendere putasti: nam cum in corpore dissentiatur, apparet nullam esse emptio‹nem. Pla›ne si in nomine dissentiamus, uerum de corpore constet, nulla dubitatio est, quditio: nihil enim facit error nominis, cum de corpore constat. Inde quaeritur, si in ipso corpore non erratur,
Abbreviated transcription (Latin):
resolui emptionem sub condicti¬
omp Et lib̾i hominis alcci sa¬
cria religiosi quibrĩ non potest.
emptioĩ telligitur. si ab igñorãte
pot̾ lib̾ homo a seruo.
omp̃ Set celsus filius ait hom¬
inem lib̾um scientem te euen
ñ posse/ ne cuius cumq reiscias
sacra. aut religiosa loca. aut quo¬
rum comertium nõ sit. ut publi¬
ca que ñ inprtunia ppłr. s ĩpub¬
licousu habentur ut ẽ campus
martius. ¶ si fundus anuia.
bima. crima die. e̾alege ueniss
ut siindiem statutum pecunia so¬
luta non eẽt. fundus ĩ emptus fo¬
ret. ⁊ ut sunterim emptor sim¬
dum colu̾it. fructusq ex eo per¬
ceperit. ĩ empto eͣo facto restituen¬
ciur et ut quanto minoris postra
alii ueniss ut id̾ emptor uenditor

Expanded text:
dicium. Et liberi hominis et loci sacri et religiosi, qui haberi non potest, emptio intellegitur, si ab ignorante epotest liber homo a seruo.m Sed Celsus filius ait hominem liberum scientem te emere non posse nec cuiuscumque rei si scias sacra et religiosa loca aut quorum commercium non sit, ut publica, quae non in pecunia populi, sed ilico usu habeantur, ut est campus Mar‹ti›us. Si fundus annua bima trima die ea lege uenisset, ut, si in diem statutum pecunia soluta non esset, fundus inemptus foret et ut, si interim emptor fundum coluerit fructusque ex eo perceperit, inempto eo facto restituerentur et ut, quanti minoris postea alii uenisset, ut id emptor uenditor
Abbreviated transcription (Latin):
potest. si nondum impleta sunt q̃
comini computass arbitriocõ¬
dictionalis ẽ condictionales ã¬
autemuenditiones tuc pͦ ficiũ¬
tur cum imple̾ta fu̾it condictiõ.¬
siip̃e dominus imꝑutass suo ar¬
bitrio anu̾o si arbitrioͬuir i som.
nam si arbitrium domini accipi¬
amus uenditõ nulia ẽ. q̃madm¬
clum si quis itauendid̾it. suio¬
luit ur stipulanti sic spondeat. si
uolu̾o decem dabo. neq enimde¬
bet ĩ arbitrium reicum cõferri:
an sit obłfrictus. ¶ placuit ita¬
q uet̾i̾b magis inuiribon arbi¬
trium id collatumuid̃i quam in
dni. Suigitur rõnes potuit accipe
nec accepit. ubꝰ acͤcepit. fingit autem
se non accepisse. oͣi impleta conditõ
emptionis ẽ. et ex emꝑto uenditor
conueniripot. ¶ huiusmõi emptõ
iquanti cu nim emisti quantiue.
precii ã arca habeo ualet nec enim
iucertumẽ pretium intam ciuden¬
ci uenditione magis  ignoratur¬
quanti emptus sit. quam iniri¬
ueritate incertumẽ ¶ Si quis ita¬

Expanded text:
potest, si nondum impleta sunt, qudomini computasset arbitrio' condicionalis est: condicionales autem uenditiones tunc perficiuntur, cum impleta fusi ipse dominus putasset suo arbitrio, an uero si arbitrio uiri boni? nam si arbitrium domini accipiamus, uenditio nulla est, quemadmodum si quis ita uendiderit, si uoluerit, uel stipulanti sic spondeat 'si uoluero, decem dabo': neque enim debet in arbitrium rei conferri, an sit obstrictus. placuit itaque ueteribus magis in uiri boni arbitrium id collatum uideri quam in domini. si igitur rationes potuit accipere nec accepit, uel accepit, fingit autem se non accepisse, impleta condicio emptionis est et ex empto uenditor conueniri potest. Huiusmodi emptio 'quanti tu eum emisti', 'quantum pretii in arca habeo', ualet: nec enim incertum est pretium tam euidenti uenditione: magis enim ignoraturquanti emptus sit, quam inueritate incertum est. Si quis it
Abbreviated transcription (Latin):
prestaret: ad diempecunia ñ solu¬
tar placet uenclitori ex uendito¬
eo nomine actionem eẽ nec con-¬
turbãri debeamius coᷤ quoͦdi ẽp¬
to fundo factoe dicatur actionem
ex uendito futuram cẽ inemptis
enim et uenditis potius id quod
actum. quam id quod dictũ sit ẜ¬
diem non soluta obligatus eẽt.
non ut omuis obligatio empti
et uẽditi n utrim᷑q soluetur. ¶ cõ¬
ditio que initio contractus dicta
et s postea alia pactione ĩmutari pot̃
sicuti etiam abiri a tota emꝑtõue

Expanded text:
praestaret: ad diem pecunia non soluta placet uenditori ex uenditoeo nomine actionem esse. nec conturbari debemus, quod inempto fundo facto dicatur actionem ex uendito futuram esse: in emptis enim et uenditis potius id quod actum, quam id quod dictum sit sdiem non soluta obligatus esset, non ut omnis obligatio empti et venditi utrique solveretur. Condicio, quae initio contractus dicta est, postea alia pactione immutari potest, sicuti etiam abiri a tota emptione
Abbreviated transcription (Latin):
culi sententia: ¶ namut aliud est.
uentẽ. aliud emere. alius cmptor
alius uenditor: sic et aliudẽ preti¬
uni: aluid merx. quͣod in ꝑmuta¬
tione disccrni non pot̾ute emptor
uter uenditor sit. ¶ e aut emptõ
iuris gentium etides consensu ꝑ¬
agatur et int̾ agentes ⁊ ab sentes
contraha m pot̾ et ꝓmuntium et¬

Expanded text:
culi sententia: nam ut aliud est uendere, aliud emere, alius emptor, alius uenditor, sic aliud est pretium, aliud merx: quod in permutatione discerni non potest, uter emptor, uter uenditor sit. Est autem emptio iuris gentium, et ideo consensu peragitur et inter absentes contrahi pot
Abbreviated transcription (Latin):
sine tũtoris aucto yporete¬
ritate ypothecam dare ñ potꝰ. obligͣri nõ¬
i fiuius familias ꝓ aliorem petuli ꝓͥft᷑.¬
arem obligau̾it.uł scruus: dicendũ
ẽ cam non ceneri. licet lib̾am poculii
donare eis conceditur. ñ emiusq
pmissunuideatur peculium admi¬
instrair. ¶ cam rem quã quis enĩe
ñ pot. quia comertium cius nẽaie
pignoris acaipere non pos. ut duus¬

Expanded text:
sine tutoris auctoritate hypothecam dare non potest. Si filius familias pro alio rem peculiarem obligaverit vel servus, dicendum est eam non teneri, licet liberam peculiidonare eis conceditur: non enim uspermissum videatur peculium administrare. Eam rem, quam quis emere non potest, quia commercium eius non est, iure pignoris accipere non po
Abbreviated transcription (Latin):
cui contra senatus consuitum ar¬
dicum e. anis  succurritur: querit᷑.
⁊ seoquid̃ qui pro mulre obliga¬
uit renisuam: facilius dicetur su¬
cturri ei.sicuti fideuissori huius õi¬
mulieris ead̾ datur exceptio s in
co qui pro fiuo fanuilias iem suã
obligauit. eadem dicenda crunt
que tractantur ⁊ ĩfideuissore eius.
nulus . Aristoneratio prisco scri¬
bitsetiam suta contractum situt
ante cetes dmintetur nonalit̾ in
ius pignus pignoris succed̾et. insi
conucm̃t int sibi cad̾ irs eẽt obliga¬
tasneq enimĩuis pignoris succet̾e
debet. qunpe nicb conuenit de pigno¬
ie quo caũ emptoris caia meuor
efficitur teniq si antiquior creditor¬
re de pignore uendẽto cũ debitore
pactum int̾posuit. postĩor aut  crcdi¬
tor de distrahendo ousit ñ ꝑ obuus¬
onem: s cumħ agẽtur ne possuẽ¬
dere. iudeanus an dici possit hũc
usq transur ad eumus prĩoris:
ut cdistraħe pignus huic liceat: qd
ad mittendũ existimossẽpe enim ꝙ

Expanded text:
sultum creditum est, an his succurritur, quaeritur. et in eo quidem, qui pro muliere obligauit rem suam, facilius dicetur succurri ei, sicuti fideiussori huius mulieris eadem datur exceptio. sed et in eo, qui pro filio familias rem suam obligauit, eadem dicenda erunt, quae tractanum. Aristo Neratio Prisco scripsit: etiamsi ita contractum sit, ut antecedens dimitteretur, non aliter in ius pignoris succedet, nisi conuenerit, ut sibi eadem res esset obligata: neque enim in ius primi succedere debet, qui ipse nihil conuenit de pignore: quo casu emptoris causa melior efficietur. denique si antiquior creditor de pignore uendendo cum debitore pactum interposuit, posterior autem creditor de distrahendo omisit non per obliuionem, sed cum hoc ageretur, ne posset uendere, uideamus, an dici possit h‹u›c usque transire ad eum ius prioris, ut distrahere pignus huic liceat. quod admittendum existimo: saepe enim
Abbreviated transcription (Latin):
¶ s si accepit pecumamut serisu
manumittẽt. is ꝙ fug̾it prius qͣ
manumitatur. uidendum an
conlici possit quod accepit. et si
quid̾ distracturus erat huncs
acceperat ut maniumitat. non
oportet ͤ condici plane cauebit.
ut si inpotestatem suam ꝑuen̾it
seruus: restituat id quod accepẽ¬
rit. co minus quouilior seruus
factus ẽ pp̃sugam s plane si ad sͣt
cumͣ mamumiti uelit is quide¬
dit. iileuo maͣnimuttere uolit
pp̃ sugram offensus: cotum qud
accepit restituere oportẽ eum:
s sicligat is quidecem dedit. ip¬
sum scruum coͣnsequi: neccẽ ẽ
⁊antip̃meidari: aut quid delit
Iestitui. qd̾ si distracturus non
crat eunoportet io quod accepit
restitui: nisi forte diligentius eũ
sĩturus eẽt sinon accepiss ut¬
emanumittẽt tunc enim nõ ẽ
equun eum et seruo ꝗ toto p̃tio
sarer ¶ S ubi accepit ut ma¬
mimittẽt de in seruus decessit
si quid̾ moram fecĩt manumis¬
sioni ꝗsequens ẽ ut dicamus
¶lefimde cum quod accepit qd̾ si

Expanded text:
 si accepit pecuniam ut servum manumittat isque fugerit prius quam manumittatur, videndum, an condici possit quod accepit. et si quidem distracturus erat hunc sit, quod acceperat ut manumittat non oportet ei condici: plane cavebit, ut, si in potestatem suam pervenerit servus, restituat id quod accepit eo minus, quo vilior servus factus est propter fugam. plane si adhuc eum manumitti velit is qui dedit, ille vero manumittere nolit propter fugam offensus, totum quod accepit restituere eum oportet. sed si eligat is, qui decem dedit, ipsum servum consequi, necesse est aut ipsum ei dari aut quod dedit restitui. quod si distracturus non erat eum, oportet id quod accepit restitui, nisi forte dilhabiturus esset, si non accepissetmanumitteret: tunc enim non est aequum eum et seruo et toto pretio carere. Sed ubi accepit, ut manumitteret, deinde seruus decessit, si quidem moram fecit manumissioni, consequens est, ut dicamus refundere eum quod accepit: quod si
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus Qui se debẽ pecumiam
mulieri putabat. uiisucnis dõtis
nomine ꝓmisit sponso: et soluit.
situmẽ utrum ipe potͤ iepetere
eam pecuniam qui declissir an
mulier nerua ⁊ attilicinus respo¬
dclrre pocumam id s exceptione
dolimalituerise potuiss. ipsum
chil mulieri debẽ p̃rominss smuliꝰ¬

Expanded text:
um Qui se debere pecuniam mulieri putabat, iussu eius dotis nomine promisit sponso et solvit: situm est, utrum ipse potest repetere eam pecuniam qui dedisset, an mulier. Nerva, Atilicinus respodebere pecuniam, sed exceptione doli mali tueri se potuisset, ipsum nihil mulieri debere, promississet, muli
Abbreviated transcription (Latin):
manumissionis gr̃a: mortis caͣ
prebuit. ut uł a latronibs sit int̾¬
fectus uł ruma ĩ stabulo oppress u
uehiculo obͣtritus uł alio quo¬
quomodo: quo non piret. nisi
manumissionis cãpro ficisce¬
U̾ Fex traneus promuilicre
dotem deͣcsiss a pacͥtuͣs ẽẽt ut qͦ¬
quomodo finitum eẽt matri¬
monium. dos ei nrddetur. nec
fu̾̃int nuptie sc̃cute qͣmia de his
casibus soluminodo fuit conuẽ¬
tum qui matrimoniũ sequum¬
tur. nuptie autem secute ñ sunt:
q̃rendum erit utrum mulieri.
condictio anei qui dotem dedit
competat ⁊ uerisimile ẽ in hunc
quoq casum eͥuͣm quidat sibi ꝓ¬
spicere nam quasicausa ñ secu¬
ta hre pot̾ condictionem qui ob¬
b matrimonium deditm̃m̃o ñ
copulato insiforte euidentissis
probatõĩb mulier ostend̾it hoc
ieri quamͣ nbͣi prosput̾ser̃ et si¬

Expanded text:
manumissionis gratia morti causam praebuit, ut vel a latronibus sit interfectus, vel ruina in stabulo oppressus, vel vehiculo obtritus, vel alio quo modo, quo non periret, nisi manumissionis causa proficisceSi extraneus pro muliere dotem dedisset et pactus esset, ut, quoquo modo finitum esset matrimonium, dos ei redderetur, nec fuerint nuptiae secutae, quia de his casibus solummodo fuit conuentum qui matrimonium sequuntur, nuptiae autem secutae non sint, quaerendum erit, utrum mulieri condictio an ei qui dotem dedit competat. et uerisimile est in hunc quoque casum eum qui dat sibi prospicere: nam quasi causa non secuta habere potest condictionem, qui ob matrimonium dedit, matrimonio non copulato, nisi forte euidentissimis probationibus mulier ostenderit hoc lieri quam sibi prosp
Abbreviated transcription (Latin):
osse ei qͣui acͥcepto sit̾ lib̾atus.
capuai eas: deiñ parato sibi ad ꝓ¬
ficiscendi: conditio temporis
ul ualitudinis impedimento fu¬
erit quominus proficisseris: an
condicipoilit᷑ indendumi et cum ꝑt
nonstetĩt pot̾ dici repetione cessã¬
re. S cumilceat penitẽ eiqui dedit
procul dubio ir pctetur id qd d
datumẽ nisi forte tua iut̾ sit nõ
poss̾iis ut necteẽ has proficisciuel
sumptus qui necessarii fu̾int ad
profectionem iam fecistr ut mani¬
festum sit teͣ plus forte quani acce¬
b̾it itatanien ut ĩ dempintas tibi
p̾stetur eius qd expendisti ¶ Siẜ¬
lum giuis tradid̾it alicuit itaut᷑
ab eo intrac̾tum tempus manu¬
mittẽtur. si penitũt enmnͣ c̾tiorau̾it¬

Expanded text:
osse ei, qui accepto sit liberatus. Capuam eas, deinde parato tibi ad proficiscendum condicio temporis uel ualetudinis impedimento fuerit, quo minus proficiscer‹er›is, an condici possit, uidendum: et cum per te non steterit, potest dici repetitionem cessare: sed cum liceat paenitere ei qui dedit, procul dubio repetetur id quod datum est, nisi forte tua intersit non posueris, ut necesse habeas proficisci, uel sumptus, qui necessarii fuerunt ad profectionem, iam fecisti, ut manifestum sit te plus forte quam accebit, ita tamen, ut indemnitas tibi praestetur eius quod expendisti. Si seruum quis tradiderit alicui ita, ut ab eo intra certum tempus manumitteretur, si paenituerit eum qui tradi
Abbreviated transcription (Latin):
piende condictionis causa: si tñ
uuit hrs numinos salues facere
poi eum uetare dare. sic enim
siet ut ⁊ statulib̾ ꝑueniat ad liber¬
tatem: quasi impieta conditione
cui parese ꝓbibitus ẽ. inumimi
ñꝑibunt s is quem testator acci¬
nem agere pot ut cestatori pareat ͫ
cum cõueniret ui ex promissortͣm.¬

Expanded text:
plendae condicionis causa, si tamen plendae condicionis causa, si tamen vult heres nummos salvos facere, potest eum vetare dare: sic enim fiet, ut et statuliber perveniat ad libertatem quasi impleta condicione cui parere prohibitus est, et nummi non peribunt. sed is, quem testator accine agere potest, ut testatori pareatur.cum conueniret, ut expromissorem
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ur̃di decem. an repet̾ẽ ppssit.
q̃refert prem suiꝰ celsus estimaᷤᷤ¬
se iepetere eum nonposse s̃ ip̃e cel¬
sus naturali equitate motus:
putat repen posse que sententia
ueriorẽ quamqm constet ut et¬
¶ ipe ait . eiiii qui dedit ea spe quod
se ab eo qui acceperit remim̾ari ex¬
E istimaret. uł aniti o renisibi eẽ
eum futurum: repetẽ nõ posse
opinione falsa dedeptum ¶ Sub¬
cilius quoq illud tractat aniuie.
quise statulib̾um putauit. nec
fecit nimimos accipientis: qm̃
hr̃di dedit quasi ip̃ius br̃dis num¬
mos daturus: ñ quasi mcs qui
post lib̾tatem ei extestamento cõ¬
petentem: q putosihꝰ amo dͥe dit
non fieri p̃ius. namacumtibi ⁊¬
mimmos meos quasitug do: nõ
faciotuos quid ergor si hic nonꝰ
hrdi s aln dedit cuitã putabat se
iussum si quidem peculianes de¬
dit. nec secit accipientis si autem
aut ip̃e dedit iam libͣ factus e siẽnt¬
accipientis. ¶ quamqm ꝑmissũ
sit statuliłb etiam de peculio d are ĩ¬

Expanded text:
redi decem, an repetere possit? et refert patrem suum Celsum existimasse repetere eum non posse: sed ipse Celsus naturali aequitate motus putat repeti posse. quae sententia verior est, quamquam constet, ut et ipse ait, eum qui dedit ea spe, quod se ab eo qui acceperit remunerari existimaret vel amiciorem sibi esse eum futurum, repetere non posse opinione falsa deceptum. Suptilius quoque illud tractat, an ille, qui se statuliberum putaverit, nec fecerit nummos accipientis, quoniam heredi dedit quasi ipsius heredis nummos daturus, non quasi suos, qui post libertatem ei ex testamento competentem. et puto, si hoc animo dedit, non fieri ipsius: nam et cum tibi nummos meos quasi tuos do, non facio tuos. quid ergo, si hic non heredi, sed alii dedit, cui putabat se iussum? si quidem peculiares dedit, nec fecit accipientis: si autem aut ipaccipientis. Quamquam permissum sit statulibero etiam de peculio dare im
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Si actor defãt uuirandum
de solaconstituta pecunia: et irus
uirau̾it: exceptone utetur si de c̃¬
stituta conueniatur. s si de scete
idest de priore obligatione conq̃i¬
atur. exceptio cessabit insi de hac
quoq uirau̾it adn̾sario defẽnte
lp̃ Si noͣn fu̾it remissinnius¬
iurandum ab eo qui detułit. s
de calũpiua ñ mrabitur. O nsi¬
quẽs ẽ ut debrat denegari e i acco¬
u sibi emmimputet qui processit¬
iste remittenti similis
Enccius uirandum referre ⁊ẽ¬
Iulianus  Sĩquis cum debͥitr̃e¬
suo pepigit. ne ab eo pecuma pe
asceretur. siuuirass se capitolium᷑.¬
non ascendisse nel auud qb̃libet
fecisse ur nͭ fecuseis ꝙ iurqu̾it. et
deptio un is uirandi dari delebit.
connentio si quelibet cã ĩcõditione
iuris uirandi declucta fu̾it.

Expanded text:
 Si actor deferat iusiurandum de sola constituta pecunia et reus iurauerit, exceptione utetur, si de constituta conueniatur: sed si de sorte, id est de priore obligatione conueniatur, exceptio cessabit, nisi de hac quoque iurauerit aduersario deferente Si non fuerit remissum iusiurandum ab eo qui detulerit, sed de calumnia non iuratur, consequens est, ut debeat denegari ei actio: sibi enim imputet, qui processitiste remittenti similis.c iusiurandum referreIulianus uo, ne ab eo pecuniam peteretur, si iurasset se Capitoliumn ascendisse uel aliud quodlibet fecisse uel non fecisse, isque iurauerit, et exceptio iurisiurandi dari debebit conuentio, si quaelibet causa in condicione iurisiurandi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. est enim ħ̃ acceptilatõi simłe.
p̃petuam cerit exceptionem pa¬
rit id circopenam quoq petentẽ ce¬
creditorem: exceptione submno¬
nerioportes et solutum repeti ꝓpo¬
test ut pote cum int̾poñto eoͣ ab oi
controũsi a discedatm. sẜ a¬

Expanded text:
tur: est enim hoc acceptilationi simile: perpetuam certe exceptionem parit. idcirco poenam quoque petentem creditorem exceptione summoueri oportet et solutum repeti potest, utpote cum interposito eo ab omni controuersia discedatur. 41
Abbreviated transcription (Latin):
posse / ndeuissoriurauit se dare
non oporte ex ceptione uirio lura¬
direus promittendi cutus ẽ at
q qũisi quasi omnino id̾ ñ fide¬
iussiss uirau̾it. ñ debet ħ̾ ius uirã¬
dum ieo promittendi ꝓdcẽ ¶ Eͦ
qsi actore defe̾nte. defensor ab sẽ¬
tis ur presentis iurau̾it. eumqͣm
defendit. daie non oportt̃ exceptõ
uiris uirandi eicuius nomine
uiratum fu̾it. dari delebit. ẽad̾
rõ ẽ a si fide ussoris defensoriuira¬
uerit. reo enim datin: exceptio.
sitem sireus uirau̾it. sideussor
tutus sit quia et res iuclicata sec̃¬
dum alt̾utrum eorumutriq
profitiet. De in litem iurando. R
pluris eẽ opinaniur quia cre¬
tumatia ñ restituentis: ꝑius¬
uirandimi litem. ũ enim res
pluris sit ꝑħ s ex contumatia ex

Expanded text:
Si fideiussor iurauerit se dare non oportere, exceptione iurisiurandi reus promittendi tutus est: atquin si, quasi omnino idem non fideiussisset, iurauit, non debet hoc ‹ius›iurandum reo promittendi prodesse. Sed et si actore deferente defensor absentis uel praesentis iurauit eum quem defendit dare non oportere, exceptio iurisiurandi ei cuius nomine iurandum fuerit dari debebit. eadem ratio est et si fideiussoris defensor iurauerit: reo enim detur exceptio: Item si reus iurauit, fideiussor tutus sit, quia et res iudicata secundum alterutrum eorum utrique proficeret. DE IN LITEM IURANDO 1 Upluris esse opinamur, quia cretumacia non restituentis per iusiurandum in litem: non enim res pluris
Abbreviated transcription (Latin):
arci. In actionibus ĩixm.
qĩ ad exhibendum et ĩ bone si¬
deuudiciis inlitem iuratuss
uidex potest prefinire certain
simimamusq ad quamuire¬
tiu ncnͣit emmei a primo nec¬
ucet uiclic ab soluere uł mino¬
ris condempnar or in huis

Expanded text:
arum. In actionibus in rem et in ad exhibendum et in bonae fidei iudiciis in litem iuratur. Sed iudex potest praefinire certam summam, usque ad quam iuretur: licuit enim ei a primo nelicet iudici uel absoluere uel minor
Abbreviated transcription (Latin):
ait alium non posse uirait̾
quam euni quilitem suo nͭ¬
nomine concestatus ẽ.
ti quam possidet restitũe ei
ñ uint queroutrum quãti
res ẽ an quantũ litẽ uiratũ¬

Expanded text:
ait alium non posse iurare quam eum, qui litem suo nomine contestatus est. ti, quam possidet, restituere ei n uult: quaero, utrum quanti res est an quanti in litem iuratu
Abbreviated transcription (Latin):
pDis cepontis indicẽ
non oportet ĩ litemius uirandũ¬
⁊ deferre utiuret quisq qd̾ sua
int̃fuit cum certa sit mimoru
eristimatio nsi forte ex eo quis
n sua die rectlites et̃ q̃uid em̃

Expanded text:
is depositis iudicem non oportet in litem iusiurandum deferre, ut iuret quisque quod sua interfuit, cum certa sit nummorum aestimatio. nisi forte de eo quis sibi sua die redditos esse: qui
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tus defente pronouitauit se
ub̃tum non eẽ ratum hn dim¬
c̃ ius iurandum ut ne operatũ
ptio nec lonorum possio cotra¬
tabulas darideteat. ¶ Sͥiraue¬
rimusumfructum inichi dare¬
oportere non alit dari debet qͣ¬

Expanded text:
tus deferente patrono iurauit se libertum non esse, ratum hst iusiurandum, ut nec operarum tio nec bonorum posstabulas dari debeat. Si iurauero usum fructum mihi darre, non aliter dare debet, q
Abbreviated transcription (Latin):
que uarietatem ĩducunt i decq
siquid tale incrd̃it. offitio iudicis
conceptõ buiusmõiiuuris iuran¬
li t̾minetur ¶ cumres ĩ iisuir¬
audum demissa sit iudex iuran¬
tem ab soluet arfẽntem audiet.
et si actor uiret. condempnet re¬
etigitur si soluat ab soluit non
soluctem: condempnat ex relati¬

Expanded text:
quae uarietatem inducunt: ideoque quae uarietatem inducunt: ideoque si quid tale inciderit, officio iudicis conceptio huiuscemodi iurisiurandi terminetur. Cum res in iusiurandum demissa sit, iudex iurantem absoluit: referentem audiet et, si actor iuret, condemnet rereum si soluat, absoluit, non soluentem condemnat: ex relati
Abbreviated transcription (Latin):
nem siꝑatua at inditium acciᵈͤ¬
pete. ¶ quiius urandum de fen
prior de calumpma debet iurare si
i exigatur deinte sic ei iurabitur
hec ius uirandum de calumpĩa
eque patronis pentib q remitti¬
tur. ¶ Si de qualitate iuram̃ti¬
¶D̾ fũit int̾ ꝑtes cdubitatum concep¬
no eius arbitti iudicantis est.
pccetur solũc aut iurare cogam.
altum istorumitaq eligat irus
aut soluat aut iuiret . sinurat.
soliere cogendus erit a pretore
datur aũt ⁊ alia facuitas rror ut
simaliteferat uisiurandum.
et siis quurnt conlitione iris¬
uiran̾t ñutetur iuditium ei
pretorne i dabit cquissie enim
ħ fac̾it᷑ itunũ debet displicẽ concli¬
Grnec iusiuranlum de calump¬
nia ixst̾nti defertur quiañ ẽ
fe̾nclus accor si condictioni quã
ip̃e detulit. dxcalumpniauetit
sibiuurar. ¶ nõ semꝑ autemce̾¬
sonans eꝑomina resferriius¬
iuranchim quale defertim forsi¬
tan ex diu̾sitait rerumuit ꝑso¬
narum qui  damͣ eͣmgentib

Expanded text:
nem, si paratus sit iudicium accipere. Qui iusiurandum defert, prior de calumnia debet iurare, si hoc exigatur, deinde sic ei iurabitur. hoc iusiurandum de calumnia aeque patrono parentibusque remittitur. Si de qualitate iuramenti fuerit inter partes dubitatum, conceptio eius arbitri iudi cantis est. petetur, solvere aut iurare cogam": alterum itaque eligat reus, aut solvat aut iuret: si non iurat, solvere cogendus erit a praetore. Datur autem et alia facultas reo, ut, si malit, referat iusiurandum: et si is qui petet condicione iurisiurandi non utetur, iudicium ei praetor non dabit. aequissime enim hoc facit, cum non deberet displicere condised nec iusiurandum de calumnia referenti defertur, quia non est ferendus actor, si condicionis quam ipse detulit de calumnia uelit sibi iurari.Non semper autem consonans est per omnia referri iusiurandum quale defertur, forsitan ex diuersitate rerum uel personarum quibusdam emergentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
d.. ¶reditore qui de mutua pe¬
cunia contrapupillum cõtende¬
bat. ius urandum defẽnte. pu¬
pillus iurauit se dare ñ oportẽ¬
camd̾ pecuniam a fideuissore
cius petit. anexcludendus sit¬
exceptione uiris uinandi: quid¬
tibi placet. rescribe michi. cam

Expanded text:
. Creditore, qui de mutua pecunia contra pupillum contendebat, iusiurandum deferente puillus iurauit se dare non oportedem pecuniam a fideiussore ius petit: an excludendus siexceptione iurisiurandi? quidtibi placet rescribe mihi. eam
Abbreviated transcription (Latin):
hitur acdo. ¶ prodigus si deferat o.¬
us iurandum audiendus ne̾. a
id̾q in cenĩs similib ei dicen dũ ^ͤ¬
ẽ namsiue pro pactõ conuentesi ͤ
uirandimicedit. non ab aliis dela¬
cum probari debet. quam qui ad
hec habiles sunt. ¶ quͣñ compellũ¬
tur rome uiditiu accipere nec
uirare compllendisimtũt legat

Expanded text:
. Prodigus si deferat iusiurandum, audiendus non est: idemque in ceteris similibus ei dicendum est. nam siue pro pacto conuento siue iusiurandum cedit, non ab aliis delatum probari debet, quam qui ad haec habiles sunt. Qui non compelluntur Romae iudicium accipere, nec iurare compellendi sunt, ut legat
Abbreviated transcription (Latin):
et quid ip̃e pupuius sumpubes
ẽ non pot i enimi sepissime pe¬
scriptumꝰe E nec tutorem cogs¬
dimiur matrem pupilli adini¬
itendam et siꝑata cẽt iurare
diui fr̃s iescripsũnt graue cm̃
indebatur aignorantes et in¬
uitts cutores sub aliem compe¬
duemolum̃co etiamꝑiurium
anceps subine curatores quo¬
qr pupilliur ad olescentis ñ eẽ
cogendes incem iurar: rescrip

Expanded text:
mpubes est, non potest: hoc enim saepissime rescriptum est. sed nec tutorem cogendum vel matrem pupilli admittendam, etsi parata esset iurare, divi fratres rescripserunt: grave enim videbatur et ignorantes et invitos tutores sub alieni compendii emolumento etiam periurium anceps subire. curatores quoque pupilli vel adulescentis non esse cog
Abbreviated transcription (Latin):
tum. etianisi stipul etu meiea¬
cum souuo itmiudicatam õ¬
uenali de sendetur ꝑ ex cepti¬
onem contra sicrm ce stipula¬
tu indicatiumsolui conuenin¬
tur uirauit se daren oportenz
angenti idicati ñ utiq obsta¬
bit exceptio potest euim si ui
non sit commissa stipulatioli
res iudicatant nisi ideoiiras
quod nel dampnatim se eẽ d¬
ceret ¶ t m pomponius en
eum qui furtum sibi factim
alicuius rei mraunt nonstan
etiam condictionis catiss nã¬
sci ¶item cum ex pte hac
ius irandum: autonẽ et
exceptionem ĩ ducat si forte
us extrainlitumi actore ĩ ta¬
ie iurai̾t se date ñ oportẽ. et
actor reod. fr̾nte dari sil opor¬
tenuu cont᷑ra postior cã untis¬
uirandi potior habe ꝯitur ũet
tanien p̾iuditium ꝑuitio
alt̾ius fier quia non queritur¬
a a dare eum oporteret. s au¬

Expanded text:
tum, etiamsi ex stipulatu iudicatum solui ob rem iudicatam conueniatur, defendetur per exceptionem. contra si, cum ex stipulatu iudicatum solui conueniretur, iurauit se dare non oportere, agenti iudicati non utique obstabit exceptio: potest enim fieri, ut non sit commissa stipulatio, licet res iudicata sit: nisi ideo iurasset, quod nec damnatum se esse diceret. Item Pomponius ait eum, qui furtum sibi factum alicuius rei iurauit, non statim etiam condictionis causam nancisci. Item cum ex hac parte iusiurandum et actionem et exceptionem inducat, si forte reus extra iudicium actore inferente iurauerit se dare non oportere et actor reo deferente dari sibi oportere, uel contra, posterior cauurandi potior habebitur: nec tamen praeiudicium periurio alterius fiet, quia non quaeretur, an dare eum oportet, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
ubi deb̃i amiputinonduplii
ꝑ sequtionem sibi ad qeurere
pedins aur babunde enm suf¬
nicereͫ e⁊ ouerare petitorem pro¬
pandi necessitate ⁊. cumomis¬
sa hac ꝑte edicti dupli actiom
cegra maneat et dicipotest

Expanded text:
bi deberi, simpli, non dupli persecutionem sibi adquirere Pedius ait: abunde enim sufficere exonerare petitorem probandi necessitate, cum omissa hac parte edicti dupli actio integra maneat: et potest
Abbreviated transcription (Latin):
post ꝓmissionem ex h iouit an
uissore debiti adrstinguendũ eͣ¬
Tex duob reis ꝓmittendi eius¬
dempecunie quod alt iurau̾it᷑
aluĩ quoq ꝓdeẽ debebit ¶ excep¬
tiouiris urandinõ tamum
si ea actione quis utatur cuiu̾
nomine exegit uirandumiꝰ
oppomidelit ozecam sialia si mo¬
teducitin forte siob actõnem
mandati negitiorungestorũ
sccietatis ittas similes is iur¬
andum ex acumisit deinde ex
husd̃ cauus certu dondicat᷑

Expanded text:
nem exhibuerit an iussorem debiti distinguendum est. Ex duobus reis promittendi eiusdem pecuniae alter iurauit: alteri quoque prodesse debebit. Exceptio iurisiurandi non tantum si ea actione quis utatur, cuius nomine exegit iusiurandum, opponi debet, sed etiam si alia, si modeducatur, forte si ob actionem mandati negotiorum gestorum societatis ceterasque similes iusiurandum exactum sit, deinde ex isdem causis certum condi
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝑ deun iurare uidetur ip¬
sictu emindiuimi unninis
tauirat. at tamen siñita sp̃ałi ᷑
Lus iurandumei delatum ẽ in
nas ⁊ ad omnos reslctumht̃.
etiam de operis isiurandum
deferꝵ potest ne demiuiiiaa
qͥeri ad ĩsarius pote̾ et am
possit iusuir andi irferre
quiotũ si ideo dicat ieus seliha

Expanded text:
licet per deum iurare uidetur respectu enim diuini numinis ita iurat, attamen, si non ita specialiter iusiurandum ei delatum est, inias et ad omnes res locum habet: etiam de operis iusiurandum deferri potest. nec de iniuria queri aduersarius potest, cum possit iusiurandum referre. qu
Abbreviated transcription (Latin):
quiuentam decluccre liceat᷑ si¬
namiliceat nõdum edificato
edifitio seruitutem constitu̾e.¬
qͣreeritur non cque liceat nõ¬
⁊iam ut inuenta ducatur t¬
unnẽ. ius michiẽẽ eundi a grn¬
di potest separatim cedisergo
subtili rõne non alit̾ meum fi¬
et ius. quamsionines cedaͣnt
⁊ nouissima denum cessiõe.
suꝑiores omnes confirmabũ¬
tur benignius camen dicẽtur.
antequam nouissimus ces¬
serit. eos qui ante cessunt ue¬
quia quis pedes ul eques cum¬
meare potest accus u̾oubi et ar¬
menta trahe ꝯ uehicuͣsũ ducẽ lũ¬

Expanded text:
am ducere liceat: nam si liceat nondum aedificato aedificio seruitutem constituere, quare non aeque liceat nosumus, etiam ut inuenta ducatur, cum est, ius mihi esse eundi agendi potest separatim cedi. ergo suptili ratione non aliter meum fiet ius, quam si omnes cedant et nouissima demum cessione superiores omnes confirmabuntur: benignius tamen dicetur et antequam nouissimus cesserit, eos, qui antea cesserunt, uequa quis pedes uel eques commeare potest, actus uero, ubi et armenta tra‹i›cere et uehiculum ducere l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑedamenta ĩumeas ñ desũt
quid ergo sip̾diorum inclio¬
remcãm ħ faciant. ñ ẽ dub¬
tantum. ut talem seruitutẽ
constitu posse putet ut tug¬
uturium michibre licẽt in
tu o ͣ scilicet si habeam ꝑ ascui
seruitutem aut pecoris appe¬
slandi ut si hyenis ĩ gruenit
habeam quo me recipiam.
⁊ iumenta agere pot s tra¬
bendlaꝑidem̃ aut tignum
nentri eorumiius ẽ quidemi
uec astam rectam ferre lice
quia neq eundineq agẽdi
grã id facet ⁊ possent fructus
eo modo lech. ¶qui mam
habent. eundi agendiqius
ħnt ꝑleriq ⁊ trahendi quoq
qrectam hastam refendi.si
modo fructus ñ ledat. ¶mn
rusticis autem p̾diis impe¬
dit seruitutem medium
prorrectum octo ꝓedes habet.
ianfractum id ubi flexu
ẽ sex decim.
ende uł auriende. nisi ex ca¬
pite ur ex fronte constitui
ñ potest hodie tm̃ ex quocũ¬
q l cͣco coustitui solet.

Expanded text:
pedamenta in vineas non desint. quid ergo si praediorum meliorem causam haec faciant? non est dubitantum, ut et talem servitutem constitui posse putet, ut tugurium mihi habere liceret in tuo, scilicet si habeam pascui servitutem aut pecoris appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me recipiam. et iumenta agere potest. sed trahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent fructus eo modo laedi. qui viam habent, eundi agendique ius habent: plerique et trahendi quoque et rectam hastam referendi, si modo fructus non laedat. In rusticis autem praediis impedit servitutem medium porrectum octo pedes habet, in anfractum, id est ubi flexum est, sedecim. endae uel hauriendae nisi ex capite uel ex fonte constitui non potest: hodie tamen ex quocumque loco constitui solet.
Abbreviated transcription (Latin):
rorim adquir seruitus pot̾.
ueluti uin̾cisq qd̾ ea ad solum
magis quam ad suꝑficiciͦ ꝑti¬
neat lit̾eo sublatis uineis. ẜuitu̾
manebit s ⁊ siĩ contrabenda sep¬
uitute aliud actimierit. dolima¬
li exceptio erit necessaria. ¶Si to¬
tus ageritineri aut actui seruit.
domimiis ineo agro ncħ face̾
potest quo seruitus impeclia¬
tur que ita cliffusa ẽ ut omires
glebe seruiant at sut̃ actus ue
sine ulla det̾iminatione legatuᷤ
ẽ. medus det̾i᷑mabitir et qua
primumiter det̾minatum est.¬

Expanded text:
rorum adquiri seruitus potest, uelut uineis, quod ea ad solum magis quam ad superficiem pertinet. ideo sublatis uineis seruitus manebit: sed si in contrahenda seruitute aliud actum erit, doli mali exceptio erit necessaria. Si totus ager itineri aut actui seruit, dominus in eo agro nihil facere potest, quo seruitus impediatur, quae ita diffusa est, ut omnes glaebae seruiant, aut si iter actusue sine ulla determinatione legatus est: modo determinabitur et qua primum iter determinatum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ atilicinum estimasse ait s
ip̃e dicit ut maxime calcis co¬
queren de a crete eximende ẜ¬
uitus constiti possit. ñuitra
posse quam quatenus adcũ
p̃m fuddi opus sit.¬

Expanded text:
 Atilicinum existimasse ait. ipse dicit, ut maxime calcis coquendae et cretae eximendae servitus constitui possit, non ultra posse, quam quatenus ad eum ipsum fundum opus sit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aditumi siuetantum ad eũ¬
di ad fontem. in eẽ ⁊ austum
 de austu ex fonte priuato ad
aimien autem publicumidẽ
neratius eodemlib̾ scribit iter
debẽ ceͣdi austum ñoporͣte̾ ã si
quis cantum austum cessefu
uitutegitem ad aquam appel¬
iendi: si predũ fructus maxi¬
me in pecore consistat. ꝓredi
magis quamꝑsone iutetur
sitam̃i mi testator ꝑsonam
de monstrauit cͥui seruitutẽ
p̾stari uoluit. emꝑtoruib hr̃

Expanded text:
 aditum, siue tantum adeundi ad fontem, inesse et haustum. haec de haustu ex fonte priuato. ad flumen autem publicum idem Neratius eodem libro scribit iter debere cedi, haustum non oportere et si quis tantum ‹haustum› cesserit, uitutes, item ad aquam appellendi, si praedii fructus maxime in pecore consistat, praedii magis quam personae uidetur: si tamen testator personam demonstrauit, cui seruitutem praestari
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ I nallarum etiam par¬
tus: et partuum partus quã¬
quam fructus eẽ ñ existimã¬
cur. quia nõ teme̾ ancille eut̃
rei causa comparantur uc ha¬
riãt augent cñ hr̃ditatem
quippe cum ea omnia fiunt
hr̃ditana: dubumi nor ẽ qũ¬
inea possessor si aut poslideat
aut post petitam hr̃ditatem
dolo malo fecit quo minus pꝰ¬
sideret debeat restituere S⁊ et
pensiones que exicrationibs
p̾cdiorumir hanorum ꝑcepte¬
⁊ sunt uemenͣt. licet alipana¬
iopcepte sunt. nama ĩ mł¬
cormu honestorũ uirorum
p̾diis lupanaria ex̃centu
cum ci omne iucrum aufes¬
rendum eẽ cambone fidea pos¬
acceptelod sunt fructiunõ.
pere quoq seruorumĩ ead̾ ercͣ
causa: quasunt pensiones sĩte

Expanded text:
illarum etiam partus et partuum partus quamquam fructus esse non existimantur, quia non temere ancillae eius rei causa comparantur ut pariant, augent tamen hereditatem: quippe cum ea omnia fiunt hereditaria, dubium non est, quin ea possessor, si aut possideat aut post petitam hereditatem dolo malo fecit quo minus possideret, debeat restituere.Sed et pensiones, quae ex locationibus praediorum urbanorum perceptae sunt, uenient, licet a lupanario perceptae sint: nam et in multorum honestorum uirorum praediis lupanaria exercentutum enim omne lucrum auferendum esse tam bonae fidei posacceptae loco sunt fructuum. operae quoque seruorum in eadem erunt causa, qua sunt pensiones: item