comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urbis territorii puella. ui¬
Noginiois uocabulo: simili conditio¬
ne cecatur. Dum enĩ cum reliquis
puellulis per stratas uille ludum
ex cercendo discurrẽt: uenti uiolen¬
tia pulius eleuatus. oppleuit oclõs
eius. Que statim do loribus uexata:
peent parentes suos, ut eam ad ba¬
silicam sc̃i martim deducerẽt. Quo
fc̃õ: ꝓtimis ut or̃onem pro ea fude¬
runt. illĩata ẽ Nobis quoq egre¬
di entibus de sc̃ĩs missarum sollem¬
pnis. occurrerunt simul. prefatus pu̾
atqz puella: dicentes se hora ip̃a. iu¬
men u̾ͥtute bc̃i antistitis recepisse.
Quod nobis magnũ prescitit gau¬
dium: credentibus quod nos iurtus bĩ
confessoris sit uisicare dignataxix.
iconeus añt quidam ex ĩ¬
fantia sua membris debi¬
Ais, ascedente febre cetatus ẽ. Sed ad
superiorem festinitatem nemẽs: direc¬
tis membris. lumẽ tamen ad hnc
dempto discessit. Sed an ad hant
iterum regressus fuisset sollempin¬
tatem ecemptis tenepris. limniu da¬
tus exoritur

Expanded text:
urbis territorii puella, Viliogundis vocabulo, simili conditione caecatur. Dum enim cum reliquis puellulis per stratas villae ludum exercendo discurreret, venti violentia pulvis elevatus opplevit oculos ejus. Quae statim doloribus vexata, petiit parentes suos, ut eam ad basilicam sancti Martini deducerent. Quo facto, protinus ut orationem pro ea fuderunt, inluminata est. Nobis quoque egredientibus de sanctis missarum solemnibus occurrerunt simul praefatus puer atque puella, dicentes, se hora ipsa lumen virtute beati antistitis recepisse. Quod nobis magnum praestetit gaudium credentibus, quod nos virtus beati confessoris sit visitare dignata. 19. Litoveus autem quidam ex infantia sua membris debilis, accedente febre, caecatus est; sed ad superiorem festivitatem veniens, directis membris, lumen tamen adhuc dempto, discessit. Sed cum ad hanc iterum regressus fuisset solemnitatem, exemptis tenebris, lumini datus exoritur. 20.
Abbreviated transcription (Latin):
argenti libras obtulit quas iur hs̃
nec respuit nec accepit. sed priusquã
pondus illud monastern iimen at-¬
tingeret: redimendis id capenis con¬
tinuis deputauit Etcum ei suggere¬
tur a fñbus ut aliquid ex eo ĩ somptu
monasterii reseruaret omnibus ĩ an¬
gustum ẽẽ uicum. multis de eẽ uestitũ.
nos in quit ecclĩa ut pastat et nestiat.
dum modo nichil nũs usibus quesis¬
se uideamur.

Expanded text:
argenti libras obtulit, quas vir beatus argenti libras obtulit, quas vir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen attingeret, redimendis id captivis continuo deputavit; et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ex eo in sumptum monasterii reservaret: omnibus enim angustum esse victum, multis deesse vestitum: Nos, inquit, Ecclesia, et pascat et vestiat, dummodo nihil nostris usibus quaesisse videamur.
Abbreviated transcription (Latin):
Estantem quendam nuꝑ au¬
diui cum intyrreno mari cur¬
sii illo quo romani tenditur nauiga¬
ret. subito turbinibus exortis extremũ
uite omnium fuisse discrimen ĩ quo
cum quidam egyꝑcius negocia tor.
nec dum xp̃iamis magna uocecla¬
maret. deus martimi eripe nos mox
tempestetem fuisse sedatam. seqz
optatum airsum cum summa pla¬
adi eguoris quiete tenuisse. .xuiii.¬
Yconcius ex iuicariis uir
fidelis cum familiam il¬
mis li les extrema uexaret. et n¬
audite calamitatis exemplo per to¬
tam domũ corpora egra procũberent
martim per licteras imploranit au-¬
uilium. Quo tempore iur beatus rẽ
ẽẽ permensus difficilem impetratu.
nam sp̃u sentiebat donũ illam di¬
uino nimĩe uerherari. tamen non
pruis destitit septem totos dies. coti¬
demqz noctes orando. et ieiunando cõ-¬
timians quam id quod exorandum
contins diuma expertus beneficia
peruolauit nuntians simul et a¬
gens gracias deo domum suam om¬
in periculo liberam. Ceitum etiam

Expanded text:
estantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. ycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum contius divina expertus beneficia pervolavit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. Centum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Emqz eodem anno cũ festiui¬
tas que mestiuo celebratur
desiderabilis pplĩs aduenisset clericꝰ
quidam cunius oculum mibes tetra
contexerat ac lumen nec ude posset
arcebat. edem bfĩ confefsoris adiuit
Digilata cum reliquis nocte. illusce¬
rente celo. dum de basili ca procedit:
uisum quem olim ꝑdiderat recip̾e me¬
ruit. In eadem uero festiuitate tres ĩ¬
erguiuim multum se collidentes ac
cantes: tandẽ purulentum nescio qͥd
ex ore ꝓiciunt et sic iurtute sancti
mundati sunt.

Expanded text:
e eodem anno, cum festivitas, quae in aestivo celebratur, desiderabilis populis advenisset, clericus quidam, cujus oculum nubes tetra contexerat, ac ne lumen videre posset arcebat, aedem beati Confessoris adivit. Vigilata cum reliquis nocte, illucescente coelo, dum de basilica procedit, visum, quem olim perdiderat, recipere meruit. In eadem vero festivitate tres energumeni multum se collidentes, accantes, tandem purulentum nescio quid ex ore projiciunt, et sic virtute Sancti mundati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ita ad dictus ẽ ut nec mamillã uale
sugere. nec aliũ capere cibũ Deficiente
autem eo: iam die serto pt quam gra¬
uius agere cepit. Deposumus eũ ante
altare flentes: atqz eius obitum p̾sto¬
lantes. Ego autẽ dolorem non ferens.
discessi a domo: mandãs mulieri. ut
cum obiret statim eũ sepulture locaret.
flente autẽ genitrice: iacuit infans
usqz ad uesperum. Caderite autẽ sole:¬
eleuat uocem suã dicẽs. dulcissima
soror ubi es Sic enĩ genitricem. ut
planditia infantũ habet. uocitare so¬
nicus erat. At accurit: dicens. Assũ fili
dulassime. Susceptoqz eo in ulius
moxꝙz correpta manuilla. hausto
Tacte conualuit.
Is diebus quando nobis hec
relata sunt. unus dericoꝵ nr̃orum uẽ¬
tris fluxum incurrit. cum febre ac
mima defectione scomachi. Et que
pĩciebat ꝑ inferiorem partẽ pars ma¬
xia cruor erat. Et ea cã eũ magis
affecerat: quia cibum quẽ accipiebat.
in ual escente nausia statim reicie¬

Expanded text:
ita addictus est, ut nec mammellam valeret ita addictus est, ut nec mammellam valeret sugere nec alium cibum. Deficiente autem eo, iam die sexto, postquam gravius agere coepit, deposuimus cum ante altare, flentes atque eius obitum praestolantes. Ego autem dolorem non ferens, discessi a domo, mandans mulieri, ut, cum obiret, statim eum sepulturae locaret. Flente autem genetrice, iacuit infans usque ad elevat vocem suam, dicens: Dulcissima soror, ubi es? Sic enim genitricem, ut blanditia infantium habet, vocitare solitus erat. At illa accurrit, dicens: „Adsum, fili dulcissime", susceptoque eum in ulnis, moxque porrecta papilla, hausto lac, convaluit'. His diebus quando nobis haec relata sunt unus clericorum nostrorum ventris fluxum incurrit cum febre ac nimia defectione stomachi; et quae proiciebat per inferiorem partem, para maxima cruor erat. Et ea causa eum magis afficerat, quia cibum quod accipiebat, invalescente nausia, statim reicie
Abbreviated transcription (Latin):
ũba serpentis antiqui: abnt quod ce¬
perat. Et pro stratus coram sãs pig¬
noribus: or̃onem fudit. Repperitqz ibi du¬
as iandelulas: ex cera at papiro formataᷤ
Quibz assuimptis: ad donum exhibet.
Inuminatis qz eis: fauillã papiri cũ
a qua munda hausit. Mox sanita¬
tem recepit. Iudeus nero ab hac ĩfir¬
mitate correptus: per ann spatium
uẽtilatus ẽ Sed mens iniqua nec
tormẽtis nutari potuit unqmͣ . ini.
ardegysilus nero sanctonice¬
E
urbis ciuis. cognomento gy so.
susceptis nobis in domũ suam: ĩuitat
ad oratoriur: quod mat̾ eus edifica¬
tum. utĩ marti reliquns consetrauͭ
demqz cum expleta or̃one solliciti es¬
senius si ibidem nirtus antistitis ostẽ¬
sa fuisset: respondit. Ante annũ terciũ
puerulus iste filius meus ꝙ̃ corã cex¬
nitis. cũ ad huc ad matris pendẽti pã¬
ꝓillam: in cõmode agere cepit. Ac per
trignita dies aut eo amplius nit̾ ma¬
ms nõ sine lahore deportabatur: donec

Expanded text:
verba serpentis antiqui, abiit quo coeverba serpentis antiqui, abiit quo coeperat, et prostratus coram sanctis pignoribus, orationem fudit, repperitque ibi duas candelulas ex cera ac papiro formatas. Quibus adsumptis, ad domum exhibet, inluminatisque eis, favillam papiri cum aqua munda hausit, mox sanitatem recepit. Iudaeus vero ab hac infirmitate correptus, per anni spatium ventilatus est; sed mens iniqua nec tormentis mutari potuit umquam. 51. Chardegysilus vero Sanctonicae urbis civis cognomento Gyso, susceptis nobis ad domum suam, invitat ad oratorium, quod mater eius aedificatum beati Martini reliquiis consecravit. Denique cum, expleta oratione, solliciti essemus, si ibidem virtus antistitis ostensa fuisset, respondit: 'Ante annum tertium puerulus iste filius meus, quem coram cernitis, cum adhuc ad matris penderet papillam, incomode agere coepit ac per triginta dies aut eo amplius inter manus non sine labore deportabatur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
men recipere meruit.
l hac solempnitate. adueuit
Spuerulus. oculorum obtutib
clausis: auriũ aditibus oppilatis o¬
omniũ membroꝵ usu p̾mortuus:
ut solo syũ palpitaret. Ot autẽ lo¬
cum lom̃ actigit: omni prorsus debi¬
ntate sũmota cũ gr̃arum actione sa¬
Degta lensis urbis ꝓbĩ quodã
tempoie grauit aquartano typo uexa¬
batur; ita ut accedente febre. neqz cibũ
neqz potũ sumie posset. Interea aduenit
festuitas sc̃i martim antiscitis. At ille
celebratas cũ reliquo dero ugilias ma¬
ne precedit om̃es: et ad basiticam sãcti
festiuat. Dum autẽ ꝓperat: obinumi
habuit indeũ. Quo inquirente quo ꝑ¬
geret: respondit. Typum quartanũm
incurri: et inine ad basiticam sc̃i ꝓero:
ut me uirtus eius ab hac infirunta¬
te discuciat. Qui ait. Martimus eñi
nichil tibi proderit: quẽ terra oppmẽs.
terreum facit. Casso eius edem expetis.
Non em̃ poterit mortinis: inuẽtibus
tribue medicmã. Atille despitiens

Expanded text:
men recipere meruit. men recipere meruit. In hac solemnitate advenit puerolus, oculorum obtutibus clausis, aurium aditibus oppilatis, oomnium membrorum usu praemortuus, ut solo spiritu palpitaret. Ut autem locum sanctum attigit, omni prorsus debilitate submota, cum gratiarum actione sadegalensis urbis presbyter quodam tempore graviter a quartano typo vexabatur, ita ut, accedente febre, neque cibum neque potum sumere possit. Interea advenit festivitas sancti Martini antestitis. At ille, celebratas cum reliquo clero vigilias, mane praecedit omnes et ad basilicam sancti festinat. Dum autem properat, obvium habuit Iudaeum; quo inquerente, quo pergeret, respondit: 'Typum quartanum incurri, et nunc ad basilicam sancti propero, ut me virtus eius ab hac infirmitate discutiat'. Qui ait: 'Martinus enim nihil tibi proderit, quem terra obpremens terreum fecit; casso eius aedem expetis; nou enim poterit mortuus viventibus tribuere medicinam'. At ille dispiciens
Abbreviated transcription (Latin):
Isce diebus. cum quidam y
dissoluendo debito ꝯuod ĩ necessi¬
tatibus siuis contrarerat ĩterpellare¬
tur: ue ẽt uirtus atq facultas ad¬
reddendum que mutuauãt: in carcere
coartatur. Deniqz cum uidẽt creditor
quod ei nichil excorqueri possit. quia
nichil habebat: nec eẽt qui ei manũ
cebat. Ego te fatiam ad omnium
documentũ faine tabestere: donec oĩa
reddas. Dec autẽ cu agerẽtur: sãcti
antistitis reliquie que suessi onicum
ĩ pagum ferebantur ꝓ plateã preteri¬
bant. Au ditasqz unictus ꝑsallenciũ
uoces: orauit. ut eũ uirtus sã antisti
uisicaret. Statim qz dissolutis li ga¬
minibz: nullo retinente. basilicam
scãm ingreditur. De hinc a deuotis
redemptus: auexu debiti ab solutus ẽ.
Accum ẽ autem in una xlix.¬
festiuitatum: ut nulier que
perdito lumine in cecitate durabat.
andita sc̃i umi miracula. a lacri deuo¬
tione basilicam eus expeteret. ꝓstra¬
ta autẽ super aridam humũ ante se¬
pulchrum: mox ut or̃onem fudit. lu¬

Expanded text:
isce diebus cum quidam pro dissolvendo debito, quod in necessitatibus suis contracxerat, interpellaretur, nec esset virtus atque facultas reddendum quae mutuaverat, in carcere coartatur. Denique, cum videret creditor, quod ei nihil extorqueri possit, quia nihil habebat, nec esset qui ei manum cebat: 'Ego te faciam ad omnium documentum fame tabescere, donec omnia reddas'. Haec autem cum agerentur, sancti antistitis reliquiae, quae Sessionico in pago ferebantur, per plateam praeteribant. Auditasque vinctus psallentium voces, oravit, ut eum virtus sancti antistitis visitaret; statimque dissolutis ligaminibus, nullo retcnente, basilicam sanctam ingreditur. Dehinc a devotis redemptus, a nexu debiti absolutus est. 48. Factum est autem in una festivitatum, ut mulier, quae perdito lumine in caecitate durabat, audita sancti viri miracula, alacri devotione basilicam eius expeteret. Prostrata autem super aridam humum ante sepulchrum, mox ut orationem fudit lu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ positis diebus. or̃onem fundens:
et sc̃i auxilium ĩplorans: directis di
gitis manũ recepit incolumem .xxui.
iitatem pessimam mens mẽ¬
dobris omnibus debilitata contrahit᷑
Dec audita miracula que antistes
gliosus ĩ singulis oꝑatur. nomẽ euis
ĩnocabat deuote. Post dies antẽ pau¬
cos: rogat se ad eius basilicam deporta¬
ri. In cuius atrio diebus multis iacẽs:
fu sa sepius orone cum lacrimis: a
urtute pontificis iusitatur. Sicqz
subuemente diuina misericordia
sanata discessit᷑

Expanded text:
interpositis diebus orationem fundens, interpositis diebus orationem fundens, et Sancti auxilium implorans, directis digitis, manum recepit incolumem. CAPUT mitatem pessimam ruens, membris omnibus debilitata contrahitur. Haec auditis miraculis quae Antistes gloriosus in singulis operabatur, nomen ejus invocabat devote. Post dies autem paucos rogat se ad ejus basilicam deportari, in cujus atrio diebus multis jacens, fusa saepius oratione cum lacrymis, a virtute Pontificis visitatur; sicque subveniente divina misericordia, sanata discessit.
Abbreviated transcription (Latin):
liquis in uia adẽ: qui abĩ martim
ede. benedictionẽ corde compunctus ac¬
cipere desideret. Demoz in quodã loco
mulier deuota accessit ad eum: exhi¬
bens ampullam aliam cũ oleo dicẽs.
Rogo te serue up̃i, ut tua hoc olemin
benedictio ne sanctifices. At ille ne ua¬
nitati subiectus iuderetur ait. Parua
ẽ uirtus mea. uoz si placet oleum
de sepulchro ht̃i martim hẽo: ex quo
hoc oleum ꝑfundatur. Tu nõ si credis
eius iurtũtem: magnã ex hoc salu¬
tem hauries. At illa gaudens. pecnit
expleri que ꝓb̃r̃ loquebatur. Das et¬
em̃ illud: in ediũ erat. Cumqz de ñ
liquore qui ad basilicam sã assũ¬
ptus fuerat ꝑfum deretur: mrotimi
ebulliens olẽum. ampullã usq
ad sũmitatem ĩpleuit. Quod ma¬
trona cernens: ad mirans uͥtutẽ
confessoris mi domi regressa ẽ gaudẽs.
digiti in ip̃am palmam cõ¬
tracti de fixi erant basilicam bĩ mar¬
tin antistitis expecit. Pauas quoq

Expanded text:
liquis in via adest, qui a beati Martini liquis in via adest, qui a beati Martini aede benedictionem, corde compunctus, accipere desideret. Denique in quodam loco devota mulier accessit ad eum, exhibens ampullam aliam cum oleo, dicens: Rogo te, serve Christi, ut tua hoc oleum benedictione sanctifices. At ille, ne vanitati subjectus videretur, ait: Parva est virtus mea; sed, si placet, oleum de sepulcro beati Martini habeo, ex quo hoc oleum perfundatur. Tu vero, si credis ejus virtutem magnam, ex hoc salutem hauries. At illa gaudens, petiit expleri quae presbyter loquebatur. Vas etenim illud medium erat. Cumque de hoc liquore, qui a basilica Sancti assumptus fuerat, perfunderetur, protinus ebulliens oleum ampullam usque ad summitatem implevit. Quod matrona cernens, admirans virtutem confessoris beati, domi regressa est gaudens. digiti in ipsam palmam cotracti defixi erant, basilicam beati Martini antistitis expetiit. Paucis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce hic pauore ꝑterritus: solo pro¬
sternitur. Et statim iusus ẽ ei iuira
dam sacerdo tati habitu comptus: tã
gens eum. Et crucem xp̃i fronti ens
imponens: ait. Donmius te sam̃
fecit. Surge ⁊ ppera ad ecclĩam: et
age gr̃as deo tuo. Ip̃e antẽ eleuata
cum grãrum actionẽ uocez cdamori¬
bus iucinam complet. Ileo concur¬
runt omnes ad spectatulmr: et mirã¬
tur loquentẽ quem p̾die uiderãt mutũ.
Interea signũ mouetur horis matutĩs:
aggregatur et pplũs. Uigiliasꝯz celeb̃¬
tas: uirtus sã clarifuata ꝑ patuit. Hiis
diebus: duo ĩergumini in hoc loco eiec¬
nr̃m: ĩmo eti am peculiarem
ut ita dicam bt̃ĩ confessoris alũpnũ
cui sepuis desuis ꝓignoribus cerne̾
miracula prestat. Hic ad festiuitatẽ
sancti: cm illa qua solitus ẽ benig¬
nitate. humilitate. et caritate ꝑuenit.
Regrediens uero: ampullam ꝑuulam
de oleo sãĩ sepulchri completam secũ
detulit. dicens. Forsitan in fuinus a¬

Expanded text:
et ecce hic pavore perterritus solo proet ecce hic pavore perterritus solo prosternitur. 1094 Et statim visus est ei vir quidam sacerdotali habitu comptus, qui tangens eum, et crucem Christi fronti ejus imponens, ait: Dominus te sanum fecit. Surge, et propera ad ecclage gratias Deo tuo'. Ipse autem, elevatam cum gratiarum actione vocem, clamoribus vicinia complet. Ilico concurrunt omnes ad spectaculum et mirantur loquentem, quem pridie viderant mutum. Interea signum movetur horis matutinis, adgregatur et populus, vigiliasque celebratas, virtus sancti clarificata perpatuit. His diebus duo inergumini in hoc loco, eiecnostrum, imo etiam peculiarem, ut ita dicam, beati Confessoris alumnum, cui saepius de suis pignoribus cernere miracula praestat. Hic ad festivitatem Sancti cum illa qua solitus est, benignitate, humilitate et charitate pervenit. Regrediens vero ampullam parvulam de oleo sancti sepulcri completam secum detulit, dicens: Forsitan infirmus a
Abbreviated transcription (Latin):
tis. auditu et elocutiõe priuatur. Post pau¬
cos nero dies cũ defebre conualuisset.
⁊ sine uoce manẽt: ablata sͥ a fr̃ĩbus
facultatis parte de domo paterna proi¬
atur: dicentibus fratribz. Hic amens
effectus ẽ: non paciatur deus quod ãt
facultati nr̃e inhereat: aut partẽ here¬
ditatis ad quirat. Erant eñi ingemu:
et possessionem ꝓpriam ĩcolentes. Sed
nichil cogitantes de his que dei erant:
eiecerunt mutũ et surdum: quẽ pocius
fouere debuerant. Ille uero quã quã
sine hiis usibus eẽt: sensum tamẽ in
corde retinebat. Porro autẽ app̾hensis
manu tabulis: ⁊ inter se collisis: uo¬
cem q̃rentis imitabatur. Cum hoc eñ
artificio ad supradictũ uicum ad ue¬
nit: ibiqz aliis scipẽ flagitantibus.
ad uingitur. Sextus igitur iam de¬
flurãt aimus: quod pauꝑ iste diuiciy
sc̃ẽ cellule uescebatur. Factum ẽ añt
domũ hospitis sui decumbẽt: subito
locus ille ĩmenso resplendet lumĩe.

Expanded text:
tus, auditu et locutione pariter privatur. Post pautus, auditu et locutione pariter privatur. Post paucos vero dies cum de febre convaluisset, et sine voce maneret, ablata sibi a fratribus facultatis parte, de domo paterna projicitur, dicentibus fratribus: Hic amens effectus est. Non patiatur Deus, quod aut facultati nostrae inhaereat, aut partem haereditatis acquirat. Erant autem ingenui et possessionem propriam incolentes: sed nihil cogitantes de his quae Dei erant, ejecerunt mutum et surdum, quem potius fovere debuerant. Ille vero quanquam sine his usibus esset, sensum tamen in corde retinebat. Porro autem apprehensis manu tabulis, et inter se collisis, vocem quaerentis imitabatur. Cum hoc enim artificio ad supradictum vicum advenit, ibique aliis stipem flagitantibus adjungitur. Sextus igitur jam effluxerat annus, quod pauper iste a divitiis sanctae cellulae vescebatur. Factum est autedomo hospitis sui decumberet, subito locus ille immenso repleretur lumine,
Abbreviated transcription (Latin):
nim quia ĩ superioribus li¬
bellis sepius diximus. et in loco illo de
quo ingrauit ad celos plerimiq mi¬
racula celebrari: quid nuꝑ gestum sit
pandam ¶u digena urbis turonice.
iusus caritate multata: cellulam con¬
datensem ĩ qua lectulus bt̃i antistitis
iẽtur expeciit. putans sͥ presidio fore si
cancellos ip̃ius lectuli contigisset. Lec¬
culus autem nõ aliter dicitur: nisi ꝙ
in pauinẽto illo lub strato ciuere. appo¬
situm capiti lapidem. israei nr̃i tẽꝑis
flexa ceruice recubuit. Ergo ad hoc ora¬
culums: mulier uiro ad nimiculante
deduatur. In quo ꝑ multos dies or̃onẽ
compũcta fundebat. Tandẽ pietas sepe
ad miserandũ profusa respitiens: ui¬
sum mulieri amissũ restituit. Tanta¬
qz de incers feminam fides accendit us
qz ut ad diem sui obitus. nũouam a
loco illo discederet. xx.
Ncola uero andecauensis ur¬
bis: turbatis mẽbris morbo. caput cõ¬
suertit ad letulum. De hine ꝑ dies sunglẽs
ĩualescente febre: cnnctis artubus destitu¬

Expanded text:
m quia in superioribus libellis saepius diximus, et in loco illo, de quo migravit ad caelos, plerumque miracula celebrari, quid nuper gestum sit, pandam. Indigena urbis Turonicae, visus claritate mutata, cellulam Condatensim, in qua lectulum beati antistitis habetur, expetiit, putans sibi praesidii fore, si cancellus ipsius lectuli contigisset. Lectulum autem non aliter dicitur, nisi quod in pavimentum illud, substrato cinere, adpositum capiti lapidem, Israel nostri temporis, flexa cervice, recubuit. Ergo ad hoc oraculum mulier, viro adminiculante, deducitur, in quo per multos dies orationem conpuncta fundebat. Tandem pietas saepe ad miserandum profusa respiciens, visum mulieri amissum restituit. Tantaque deinceps feminam fides accendit, ut usque ad diem sui obitus numquam a loco illo discederet. 23. Incola vero Andecavensis urbis, turbatis menvertit ad lectulum: dehinc per singulos invalescente febre, cunctis artubus destitu
Abbreviated transcription (Latin):
puerũ familiarem qui mͥ seruiret
euoco. Euurgens autem armentariꝰ
uelociter coram me stetit: et ait. Do¬
mine ego parebo quod iusseris. Ate¬
go estimans eũ ad huc ee er sensum
aio. Si potes. uoca puerum Et ait Ego
quecũꝙ p̾cepens ad implebo. Ob stupe¬
factus interrogo quid hoc eẽt. Qui ait
intelligo me ualde sanum. Red unꝰ
error ẽ amini: quod nescio de qua hic
parte aduenerim. Et mapiens. ita
michi impendit seruiciũ: ficut erat so¬
litus antetedium. Tunc ego exultãs
⁊ flens p̾gandio: gr̃as ommpotenti
deo tam ꝓ me quam pro ip̃o refero: qd̃
intercedente patrono incolum en me cor¬
pore illum mẽte reddiderit. et unius
occursus ex fide. etiam alter amenti qͥ
nec peteie nouerat p̾stitisset. Sed nec
hoc preteribo quod post dies .xl. eodẽ die
primo uinum delectatus sum bibe: cũ
illud faciente in cõmodo usqz tunc ex¬
osum habuerim

Expanded text:
puerum familiarem, qui mihi serviret, puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestetisset. Sed nec hoc praeteribo, quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim
Abbreviated transcription (Latin):
est non reuerti domũ si nõ ens sepul¬
chro merero presentan. Tune ima
pariter flentes: iter qd ceperanns ag¬
gredimur. Precedente nero p̾sidio glĩo¬
si domni. ad basilicã eius aduenimꝰ
ricis meis armentarius noĩe¬
bene eruditus ĩ spiituatibus scriptu¬
ris: ciu tam sacile erat sonorum mo¬
dulationes apprehendere. ut eum nõ
putares hoc meditari sed scribere: in
seruicio ualde stremins ⁊ in cõmisso
fidelis: inficiente ueneno apustulis
matis sensum omnẽ perdiderat: et ita
redactus fuerat. ut nichil penitus ãt
intelligere posset aut agere Tercia u̾o
nocte post quam adnemimus: ad scã
basilicam iugilare disposiumus. Sd̃
impleuimus. mane autem facto: sig¬
no matutinis horis cõmoto; reuerst
fuimus ad metatum. Qui lectutis qͥes¬
centes: usqz ad horam ꝓpe secundam
dormuumus. Ex perge factus ego
amotam omem languoris et cor¬
dis amantudinem sentio me pͥsti¬
nam recepisse salutem. Et gaudẽs:

Expanded text:
est, non reverti domum, si non ejus sepulest, non reverti domum, si non ejus sepulcro meruero praesentari. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus aggredimur. Praecedente ergo praesidio gloriosi domni, ad basilicam ejus advenimusricis meis, Armentarius nobene eruditus in spiritalibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non putaris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit aut agere. Tertia vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens
Abbreviated transcription (Latin):
me optarem. si tardius direxissem.
Et qui uix euaseram ex ardore in¬
commodi: cepi iterum desideri febre
succendi. Nec mora: ad huc parum
fortis. iter cum meis arripio. Actas
qz duas aut tres mansiones. ĩ gres¬
sus siluas. corrui nirsum ĩ febrem:
et tam grauiter a gere cepi. ut om̃es
me antumarent uitam amittere.
Tune accedentes amici uidentes
me ualde lassum: dicebant reuer¬
tanur ad ꝓpria. Et si te deus uocare
uoluerit: in domo tua morere. Si
antem euadis: notinum iter faci¬
sius erplicas. Satius ẽ emm reu̾¬
ti ad domum: quam mori ĩ hemo.
Ego uero hec audiens nehemẽt
lacumans et plangens ĩ felicita¬
tem meam: locutus sum eis dicens.
Adiuro uos perommpotentẽ deum.
et reis omnibus metuendum iu¬
dicn diem: ut ad ea que yopo conse¬
tiatis. Decepto itinere non desistite.
Et si mereor sc̃i martimi uidere ba¬
silicam: gratias ago deo meo Sin a¬
iuid: uel ex amnum corpus deferen¬
tes. ibidem sepelite: quia deliberacõ mã

Expanded text:
me oporterem, si tardius direxissem. me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silvas, corrui rursum febre et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferent
Abbreviated transcription (Latin):
tis ergo hec ad comprimendam in aloꝵ
tementatẽ dicta sufficiant.xxxii.
rgo huis ex actis que circa ali¬
os gesta sunt: aggrediar que
circa me indignum uirtus presentis ẽ
operata patroni Anno cente simo sexa¬
gesimo tertio. post assumpcionẽ
sancti ac predicabilis uiri btĩ mrͣ¬
tini antistitis: regente ecclĩam
turonicã scõ eufromio ep̃o anno
septio secundo ãno sigeb̃ti gliosis¬
simi regis: irnu in ualitudinem cum
pustulis malis et febre. Negatoq u¬
su potus atqz cibi: ita angebat: ut a¬
missa ommi spe uite presentis. de solis
sepulture necessains cogitarem. Ob si¬
debat emm mors assidua. cũ ardore a¬
miam cupiens expugnare de copore.
Tunc iam ualde eraminis: ĩuoca¬
to nomine beati martimi antistitis.
parumꝑ cõualii. Et lento ad huc co¬
namine iter incipio prepare. In sede¬
rat enim aninis. ut locũ uenerablĩs
sepulcri iusitare deberem. Unde tãto
desiderio affectus sum: ut nec uiuẽ

Expanded text:
tis ergo haec ad conpremendam malorum tis ergo haec ad conpremendam malorum temeritatem dicta sufficiant. 32. Ergo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoque usu poti atque cibi, ita agebar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem aliquid fiuisse largitum. Qi
ait cum sacramento Per hunc locum
sanctum et nirtutes domni martimi:
quia hic amplius nõ uenit quam
Unus argentens. Nec dum cm̃ uerba
debat: statim tremens corruit ĩ terram.
Suoq lectulo aliorum manibus red¬
ditus: cepit grauit singultare. Int̾ro¬
gatus autẽ a tircũstantibus quid sibi
esset: respondit. Triantẽ illum quem
paupes requirebant periurauiꝰ et ideo
me presens uindicta flagellat. Sed rogo
ut eum accipientes reddatis matricule.
Quo redoito: statim amisit spiritum.
Ommi felix: qui sic ab iniqua cupi¬
ditate p̾uentus periit: ut et lucrũ uite
perderet: nec dampna ad epte pecume pos¬
sideret. Sed ad quid non mortalia pec¬
tora cogis. execranda cupiditasͤ Que
munida quondam uidue ditobus ii¬
mitis celeste regnum mertanti fueras:
hunc per unum triantẽ adinia pcipi¬
tas. Et que indam appendisti laqueo
in magr̃i precio. hunc per parinm
numiisma demergis tartaru Sa¬

Expanded text:
ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: Per hunc sanctum locum, et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit, quam unus argenteus. Necdum enim verba ebat, cum statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultire. Interrogatus autem a circumstantibus quid sibi esset, respondit: Triantem illum quem pauperes requirebant, perjuravi, et ideo me praesens vindicta flagellat: sed rogo ut eum accipientes reddatis matriculae. Quo reddito, statim emisit spiritum. O infelix , qui sic ab iniqua cupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis caeleste regnum mercanti fueras, hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et qui Iudam appendisti laqueo in magistri pretio, hunc per parvum nomisma dimergis in tartarum. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
citer pater eius de rebus sͥ non debitis ef¬
fectus ẽ dominus. Qui ĩ exemplũ giezi
possedit aurum et argentũ sed qd̃ illi
erat p̾ciosius ad quisuiit amne lebrã.
Amisit et filium: nec ũquam meriit
de incers alium ad ipisci. xxxi.
Uam presens et suꝑ aliũ ulcio
diuina processerit. qui in sc̃a
porticu ꝑiirauent. ad cõprimendam per¬
fidorum audatiam. nõ silebo. Cum ad
matriculam illam quam sanctus
suo benefitio deuotorum elemo simis
pascit quotidie a fidelibus necessaria
tribuantur: confuetudinem benedicti
pauperes habent: ut cum multi ex hus per
ioca discesserint custodem ĩ ibi derelinquãt
qui quod fuerit oblatum accipiat. Qui¬
dam ergo deuotus: unũ triãtem merae¬
dis intiutu detulit. Quem custos loci col¬
lectum: fr̃ĩbus occultare non metuit.
Conuementes autem pauyeres ad sextãz
sciscitati sunt aute dictum custodem.
quid sibi beatus pastor solita pietate
respiciens transmisset. Audierant enĩ:

Expanded text:
citer pater eius de rebus sibi non debitis efciter pater eius de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum et argentum, sed quod illi erat pretiosius adquisivit animae lepra, amisit et filium; nec umquam meruit deinceps alium adipisci. 31. Quam praesens et super alium ultio divina processerit, qui in sanctam porticum periuraverit, ad conpremendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matricsuo beneficio de devotorum eleemosynis pascit quotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset, audierant enim
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens requieuit. Aduemiente aũt
gloriosissimo sigeberto rege in euis
reginuim: ad suggestionem beati eu¬
fromi eyi. hoc in dominio sc̃marti¬
ni restituit. Quod usqz hodie ab eiꝰ
basilica possidetur. Audite hoc om̃es
potestatem habentes. Siguestite alioᷤ
ut alios n on spolietis. Hoc adiungite
lociter seruorum suorum. Et ideo mo¬
nemus: ut qui hec de potestatibz legit.
nõ nascatur. llam si irascitur: de se
confitebitur dictum.
latis apparuit Eustochius quidam.
cum plerũq contra iusticiam sanctũ
cufromum ep̃m de heredita te baudul¬
si cognati sui pulsaret: qui heredem
basilicam sancti martini ĩstituerat᷑
cõmotus ab eo per assiduas ĩiurias bt̃s¬
pontifex. aliquid ei de rebus illis reddi¬
dit Portante autẽ illo hoc ad domun
suam: protinus filius eius unicus ĩ
febrem coruut. Unaꝙ nocte et die g¬
iter ex estuans expirauit. Cui tam
presens fuit mortis occursus: qm̃ uelo¬

Expanded text:
accipiens requievit. Adveniente autem accipiens requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in ejus regnum, ad suggestionem beati Eufronii episcopi hoc in dominio 1027 sancti Martini restituit, quod usque hodie ab ejus basilica possidetur. Audite haec omnes potestatem habentes. Sic vestite alios, ut alios non spolietis: hoc adjungite lociter servorum suorum. Et ideo monemus ut qui de Potestatibus haec legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se confitebitur dictum. latis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra injustitiam sanctum Eufronium episcopum de haereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui haeredem basilicam sancti Martini instituerat, copontifex aliquid ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius eius unicus in febre corruit, unaque nocte et die graviter exaestuans, expiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velo
Abbreviated transcription (Latin):
illum stabularios cum equis dirigi
ibiqz sine equitatis ordine precepit
equos ali. Accedentes ergo pueri: fe¬
num quod coaceruatum fuerat ac¬
apuuint ĩ equoꝵ expensas eumqs¬
in imictum studerctur seruicũr atq
equi appositi. fenum cepissent expeu¬
dere: corripnuntur a rabie. Et fremẽtes
ad iicem: disruptis loris per pla¬
na prosilumt. et infugam uͥtunt ͤ
Et sic male disperst: alii excecantur
ali ripibus precipitantur: atni seyi¬
bus se ingerentes. palorum a cumin¬
bus ultro transfodiunt. T amen sta¬
bularii iram dei intelligentes: pauco ᷤ
ertra terminum loa quos assequi potu¬
erunt expeltunt. sanosqz recipiunt: nũ¬
tiantes regi. rem illam in iustissime
retineri: et ideo hec fuissent perpessi: ad¬
dentes. Dimitte eam: et erit pax tibi. Qͥ¬
furore repletus: sic dixisse fertur. Si¬
ue iuste siue ĩiuste retineatur: regnã¬
te me hoc basitica non habebit Qui
protinus diuina iussione transitũ

Expanded text:
illum stabularios cum equitibus dirigi, illum stabularios cum equitibus dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos aleri. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumqiniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: furore repletus sic dixisse fertur: Sive juste, sive injuste reddi debeat, regnante me, hanc basilica non habebit. Qui protinus divina jussione transitum
Abbreviated transcription (Latin):
accommodauit ita ut non dubium
eẽt egrotum euadere qui ꝑignus il¬
lud meriuisset fideliter osculan. se¬
ce quid sc̃e prestas fidelibus. Qui tu¬
a mema expetunt pie: perte saluant᷑
Qui pignora uotine detulerint: sub¬
sequente tuo auxilio liberantur. Sed
hec omnia fides strenia operatur: di¬
cente domino. fides tua te saluũ fecit.
Idetur nec illud silere: quar.ꝯ.¬
liter uir beatus presidia fa¬
mulis ad res suas defensãdas quaq̃
uibet accommodet. Charibertus rex cũ
ex osis clerias ecc̃as dei negligẽt: des¬
pectisqz sa cerdotibus magis ĩ Iuxu¬
riam delinasset ingestum ẽ eus au¬
ribus. locum quendam quẽ basilica
sancti martim duturno tempore
retinebat fisci sui uribus rediberi.
Ioco autem illi: nauicellis nomẽ
prisca uetustas indiderat. Qui ac¬
cepto imiquo confilio: pueros uelocit᷑
misit qui recculam illam suo donño
subiuigarent. Cñqz hec non recte pos¬
sidens iuideretur habere: iussit ĩ locũ

Expanded text:
accommodavit, ita ut non dubium accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit. 29. Videtur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defensandas quaqua iubet accomodet. Charibertus rex cum, exosis clericis, eclesias Dei neglegeret, dispectisque sacerdotibus, magis in luxoria declinasset, ingestum est eius auribus, locum quendam, quem basilica sancti Martini diuturno teretinebat, fisci sui juribus redhiberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reicolam illam in suo dominio subiugarent. Cumque haec non possedens videretur habere, iussit in locum
Abbreviated transcription (Latin):
debilitata manu ac pede perdiderat. Qi
ad glio sum templũ famulorum ma¬
nibus deportatus: ieuiiis et or onibz
se subdeus assiduis per totum fere ã
ta. gaudens remeauit ad ꝓpria. Et
ideo monemus. ut nullus sollicitetur
ab hariolis: quia nil proderunt umꝙͣ
infirmis. Plus enim ualet paruimꝑ
de putuere basilice: quam illi cumi
medicamentis in same xxuiii.
E putue̾ aut cera loci illius.¬
uel quod rapere quis potuit
de sepultro. qnͣte uirtutes aut assidue
fiant aut facte sint quis iquam
tamen manifestum miraculum.
quod afidetibus comperi: ꝓutauis
m en ducere taceri Unus fide ꝓ lenꝰ
expeciit, ut aliꝙͥ pignoris de sc̃i basi¬
lica secretius deportaret. Et multis
conatus iuaibus mimꝙͣ potiit.
dum publice p̾ sump sit Reuerti d¬
antem cupiens: nocte ad func̃ illum
quo signum commnonetur aduenit.
Ex quo fune de a sam cultro particulã:
secum detulit. Reuersus qz ad domũ.
multis exinde infurmis sanitatem

Expanded text:
debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, jejuniis et orationibus se subdens assiduis, per totum ferre anta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo mab hariolis, quia nil proderunt umquam infirmis. Plus enim valet parumper de pulvere basilicae, quam illi cum medicamentis insaniae. 28. De puquidquid rapere quis potuit de sepulcro, quantae virtutes aut assidue fiant, aut factae sint, quis unquam tamen manifestum miraculum, quod a fidelibus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Irrabo et illud qualit̾ di a¬
bolice artis in same: ad euis
hasili cam demidantur. QQuidam
a quilinus nomĩe. dum uenationẽ
cũ patre suo ĩ silius francie exercẽt:
pauorẽ pessimum ĩiico insidiante
incurrit. Erat em̃ ei tremor cordis:⁊
interea inidebatur exsensis Parentes
uero eius. intelligentes eũ diaboli
ĩmissione multari: ut mos rusticoꝵ
habet a sortilegis et hariolis liga¬
menta ei et pociones deferebant Sed
cum nichil ualerent: ex more sancti
martim auxilia. prompti. dolor e
cogente requirũt dicentes poocest hc¬
infidiarum midare maliciam: qui de¬
texit umbram ut audiumus falso re¬
ligiomis nommne adoratam. Quem
de regione cõmotum: miserunt ad scãs
basilicam Ibiqz in oratione cũ fũma
parcitate se continens; opem saĩ posce¬
uat assidue. Cumqz in hac fide dncciꝰ
commoratus ibi fuisset: onni pauo¬
re dempto. sensum ut habuerat ante
recepit Oblitisqz parentibus: in eo lo-¬
co usq hodie pro uenefitio accepto deẜuͭ

Expanded text:
rrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more, illi sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hiinsidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hac fide diutius commoratus ibi fuisset, omni pavore dempto, sensum ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus in eo loco usque hodie pro beneficio accepto deserv
Abbreviated transcription (Latin):
mum interfecit.
Onstat autem etiam angles
ab eo plerumq uisos. ita ut
conserto iuicem apud cum sermone
loquerentur.¬

Expanded text:
mum interfecit. onstat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur
Abbreviated transcription (Latin):
diam midata pars rorporu. At ĩpar¬
te alia inderes sine interrogatione ue¬
xatos et sua crimia confitentes No¬
mina etiam nullo interrogante pro¬
debant Ille se iouem mercurium i ste¬
fatebantur. pͥo stremo cinictos dyabo¬
ii ministros cum ip̃o cerneres auctore
cruciari ut iam in martino illud fa¬
teamur impletum quod scriptũ ẽ ꝯm̃¬

Expanded text:
diam nudata pars corporum: at in pardiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
niri. duobus a cuitate erat milibs
disparatum. Sed si quociens nentu¬
ns ad ecclĩam pedem extra cellule sue
lumen extulerat iuderes pertotã ecias
merguminos rugientes: et ꝯͣi adnem¬
ente nidice agnima dampnanda tre¬
pidare: ut aduentum ep̃i. dericis qui
uenturum eẽ nescirent demomorum
gemitus indicaret. Uidi quendam ap¬
propiante martino in aera raptum
manibus extentis in sublime suspẽ¬
di ut nequaquam solum pedibus
actingeret. Si quando autem exorci¬
zandorum demonum martinus ope¬
ram recepisset nemmem mambus
actrectabat neminem sermonibus
increyabat: sicut plerumqz y dericos
rotatur turbo uerhorum: sed ad motis
in ergumimis ceteros iubebat ab scederẽ
acforibus obseratis. in medio ecclĩe
cilitio arcuntectus. cnere respersus.
solostratus orabat. Tumc uero cerne¬
res miseros diuerso exitu perurgeri
Dos sublatis in sublime pedibus ꝙͣi
de nube pendere. nec tamen uestes de¬
fluere super faciem ne faceret uerecũ¬

Expanded text:
uiri duobus a ciuitate erat milibus uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecun
Abbreviated transcription (Latin):
mittere: ut putet quaquam de mar¬
tino posse mentui. Facessat aquoꝙͣ¬
qui sub deo uiuit ista suspitio. Neq
em̃ martinus noc indiget ut menda¬
ciis asseratur. Sed tamen tocius sermo¬
nis fidem apud te xp̃e depromimus
nos nec alia dixisse nec alia dicturos.
quamqz aut ip̃i iudimus. aut que ma¬
nfestis auctoribus uel plerum qz ip̃o
referente conouimus. Ceterum et si di¬
a logi spetiem quo ad lemiandum fasti¬
dnuim lectio uariaretur assummpsimꝰ.
nos yie prostruere profitemr ystorie
ueritatem. Hec me extrinsecus inserere.
non nullorum incredulitas non sine
meo do lore compulerit. Sed redeat ad
nr̃m sermo consessum: in ꝯuo cũme
tam studio se audiri iudeam: fatebor
necesse ẽ a prumi fecisse constanter ꝯ
repullit infideles: eos tantum indicãt
audire debere qui trederent
fferror si quidem creditis spũ¬
et predolore totus in samo. Non
credent martim iurtutibus xp̃iam: qͣt
demones fatebantur  mo nasterium bĩ

Expanded text:
mittere, ut putet quemquam de Marmittere, ut putet quemquam de Martino posse mentqui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoribus vel plerumque ipso referente cognovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsimus, nos pie praestare profitemur historiae veritatem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas, non sine meo dolore, compulerit. Sed redeat ad rum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiret prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati