comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pontibus quo tutior altitudine ẽẽt. haudacius lo¬
giũsꝙ permitteret tela:alter quo propior hostem
uallo collocatus esset ponte ab meidentibus telign
geretur. Portis fores altioresꝙ turres imposuit.
Iuius munitionis duplex erat consilium. Namg
et operum magnitudinem et timorem suum spt̃¬
rabat siduciam barbaris allatut et cum pabula¬
tum frumentatuꝙ lon gius esset profici scendum
crebro paucis utemꝙ procũrentib inter bina casta
polude in teriesta contendebat quiam tam̃ palude
nonnunꝙͣ aut nostra auxilia aut gallor germa¬
norum ꝗ tean sibant acriusꝙ hostes msequebant᷑
nut uiissim hostes eocdem tean gressi nostros longi¬
an sumouebant. Accrdebat autem quotidianis pa-¬
bulationibus id ꝗd accidere erat necesse. cum no-¬
soi disiectis ꝙ hedificiis paulum conquireret ut im¬
pedi mentis locis dispersis pabulatoriis crecumueniren¬
be. que res et si medicere detrimentum uimentor

Expanded text:
pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius lopontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
eisse consueuit: cogeret undecima. ne maioris mus
au hostium celerius opinione eorum exercitumli¬
duxit. Cum repente instructas uelut in acie ceros
du legiones accidere galli uider̃. quor erant adou¬
rem plena fiducie consilia ꝑlata siue certaminis pied.
suie subito aduentuseu expectatione nostri consli
copias in steuit procastris. nec loco superiore decdit
Cȩsar et dimicare optauerat ante admiratus tantã
multitudinem hostium Ualle intermissa in altitu.¬
dinem depressa ꝙͣ late patente castra castris bostũ
confert. hic imperat uallo pedum .xii. munire loui¬
culam. prohac ratione eius altitudinis inȩdificat
fossam duplicem pedum denum ꝗ num laterib de¬
primi. directis turribus excitari crebras inaltitud¬
nem trium tabulatorum pontibus traiectis consta¬
tiq conuingi. quoꝵ frontes iu minea loricula mu¬
nirentur ut ab hostibus duplici fossa duplici prop¬
gnatorum ordine defenderentur. quoꝵ alter es

Expanded text:
esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multesse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multctum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex
Abbreviated transcription (Latin):
iesta esset et frumentatione et reliquo cõmeatu exin¬
sidiis prohibere romanos.Quȩ cesar consentientib plu¬
ubus cum cognousset atq ea q̃ preponerentire consilia
plena prudentie longeq atemeritate barharoe remota
est iu dicaret. omnib rebus ĩ seruiendum statuit. quo
celerius hostes contempta suoꝵ paucitate ĩ aciem procli¬
uent. Singularis enim uirtutis ueterimas legiones sep¬
inam odaniam nonam habebat summe spei delesteq
uiuentutis undecimam. octauo que iam stipendio tamẽ
ĩ collatione reliquaꝵ non duni eandem uetustatis ac
uirtutis ceperat opinionem. Itaq consilio aduocato reb
his q̃ adse delate essent. omnibus expositis animos multi-¬
tudinis confremat. si forte hostes trium legionum nuo
posset elicere ad climicandum. Agminis ordinem ita con¬
stituit ut legio septima octaua nona ante onani
iet impedimenta. deinde omnium impedimen
agmen qđ tamen erat in ediacre ut in expeditio u

Expanded text:
iecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex iniecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legio septima, octava, nona ante omnia irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus
Abbreviated transcription (Latin):
uind̃ es diligenter demigratum secl qui speculandi causa
onent temissi. aquib cum quereret cesar quo loco mul¬
qeds esset bellouacor qđ ne eet consilum eorum inue¬
oudot bellouacos omnes qui arma ferce possent ĩ umr
laem conuenisse. Itemꝙ ambianos aulurcos caletos uȩ¬
cusss qiebates lorum castris excelsum insilua circunda¬
l paludꝰ elegisset impedimenta omnia inulteriores siluas
centiulisse com plures esse belli principes et autores sed m̃ł¬
da quorum et uicinitas propinqua et multitudo eet
infinita. Constituisse autem bellouacos omniũ preinci¬
pum consensu sum ma plebis cupiditate siue diceretur
crum tuibus legionibus ueniret. offeeret se addimican¬
dum ne misericre ac duxiore postea condictione cum
toto exertu clecextare cogerentur. si maiores copias ad¬
duceret et in eo loco permaneret q̃ delegissent pabulatio¬
ne autem q̃ propter anni tempus tum exigua tum dis¬

Expanded text:
esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed mulanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum dis
Abbreviated transcription (Latin):
fieret bellouagos qui belli gła gallos omnes belgacapi
stabant finitimas ꝙ his ciuitates duce corbeo bellouia
et comio atrebate exercitus comperare atq inunm
locum cogere. ut in omni multitudine i fines suessti
qui xhemis erant attributi facerent imp̃ssionem. peitd
ã non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem n
caret nullam calamitatem socios optime de re .pi. mer¬
tos accipere. legiones exhibernis euocat. ruxsus undetim
litteras aut̃ ad caium fabium mittit ut infines suessond
legiones duas quas habet adduceret. alteramq exdua¬
a sutio labieno accersit. ita ꝗͣ tum hibernoꝵ oportims
belliq ratio postulabat perpetuo suo labore in uicem len¬
nibus expeditionum onus in uingebat. His copiis cohi:¬
ctis adbellouacos proficisertur. castrisq eorum finib po¬
tis equitum turmas dimittit. in omnes partes adaliqs
excipiendos ex quib hostu consilia cognosceret. Equ¬

Expanded text:
fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equ
Abbreviated transcription (Latin):
repente exiguis ad necessitatem hedificiis ĩ colebant.
nuper enimꝰ deuicti complura oppida dimiserant. disꝑ¬
si profugiunt. Cesar erumpentes eo maxime tempore
acerimas tempestates cum subire milites nollet in op¬
pido carmitum cenabo castra ponit atq intecta galloꝵ
et auxiliarios pedites in omnes partes mititiui
preda potiti nostri reuertuntur. Oppressi caenuiras
mis difficultate terrore ꝑ iculi cum tectis expulinu
loco diutius consistere auderent nec siluarum palli
tempestatibus diutissimis regi posset. dispresi mam
te amissa suorum dissipantur in finitimas cuutadr
sar tempore anni difficillimo cum satis łreet comieni
manus dissipar̃ neqđ initium belli nasceretur quo
sũ mum bellum posse conflari Caiuim Trebronium eua
duabus legionibus quas secum habebat inhibernis cenu
collocauit. Epẽ cum crebris legationibus rhemoꝵ crad

Expanded text:
repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partiet auxiliarios pedites in omnes partes mittit que magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quasummum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior
Abbreviated transcription (Latin):
pamios r etinebat. et clubitantes terrore ad conditio¬
es pacis adducebat. Tali conditione proposita bitues¬
s bur sibi uiderent clementia Creditum patere in
u amicitiam finitimasꝙ ciuitates sixe tlla peeres
asisle obsides Atq in fidem receptas ẽe idem feceru
istimilitibis protanto labore acpacientia quibru¬
nalibus di ebus ⁊ tin eribus difficilimis frigoribus an¬
perandis studiosiisime permanserant in labore. du
ppollicetur. Legionibꝙ in hiberna remissis ip̃e se
uepit die.xxxͦ. bibrate Ibi cum uis diceretbituri¬
carniites quos intulisse bellum sibi querebantur. qua
brenis ab araxi reducit. quas ibi collocatas explicande
re frumentarie causa superiore cõmentario demon¬
sratum ẽ. Ita cum duabus legionibus ad proseqͣndos
armites p̃roficiscitur. Cum tama exercitus adhostes
isse plata calamitate ceteroe ducti carmites desertis
uicis oppidisq q̃ tolerande hiemis constitutis causa¬

Expanded text:
amicos retinebat et dubitantes terrore ad condicionamicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducpollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, BituriCarnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua is ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
kabent unius legionis Ibernis non potuerunta
tineri quin bellum paxarent conuirationesq fat¬
rent. Repentino aduentu cesaris accidit ꝙm
peratis dei ectisq accidere fuit necesse ut sine timo¬
xe ullo colentes rura prius ab equitatu opprimertus
ꝙͣ confugere in oppida possent. Namq etiam illud
uulgare incursionis hostium signum ꝙ incẽdis
hedificiorum in telligi consueuit. Cesaris erat itn¬
d̃ cõ sublatum ne aut copia hpabuli frumentiꝙ li
longius progredi uellet deficeretire. authoste iñ¬
ii cerrerentire. Multis milibus hominum captis
ur et̃ bitiuiges qui primũ aduentirmu potueran t
aier iomanoeum in finitaimas crortates due pe¬
Eng ospitis confili aut societate conflio e⁊ eopfugerat
orsnossitlam cesar magnis itineribus onibueiceus
utrt nec dat uilli cuutati spacium de aliena potius
dedomestica salute cogitandi. qua celeritate erfadei

Expanded text:
haberent, unius legionis hibernis non potuerint haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles
Abbreviated transcription (Latin):
uiationesq ofacere. Cuius rȩiuerisimilis causa an¬
batur. ꝙ gallis omnibus eognitum esset neꝙ ullam¬
titudine inunum locum cohacta resisti posse aromon
ne si diuersa bella complures eodem tempore euitas¬
renouare intulissent ciuitates satis auxilii dut su¬
tii aut copiarum habiturum exercitum populi ur¬
ni adomnia ꝑsequenda. Non esse autem alicui cn¬
tati sortem ĩ commode recusandam si tali mora nt¬
liq̃ se possent uindicare in libertatem. Quȩ neopo
gallorum confirmaretur cesar marcum antonum
questorem sus prefecit hibernis.⁊pse eꝗtum prelas
pridie Rał Fanuarias aboppido biblacte proficisas
adlegionem duodecimam : quam non longe afinli
keduoꝵ collocauerat infinibus bi turigumꝰ eiq ad¬
uingit legionem undecimam que proxima fuerat
binis cohortibus adimpedimenta tuenda relictis l¬
liquum execcitum in copiosissimos agros biturigus
inducit qui cum latos fines et complura oppida

Expanded text:
iurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adiurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida
Abbreviated transcription (Latin):
teuenim ꝙ̃ bene atq emendare nos et̃ ꝙͣ facile atꝙ celeci¬
ier eosperfecerit scimus. Erat autem incesare tum fa¬
cultas atq elegantia summa scribendi tum uerissima
scentia suorũm consiliorum explicandoreꝵ. Mihi ne illud
quidem accidit ut alexandrino atq africano bello interes¬
sem que bella q̃ ꝙͣ expte nobis cesaris sermone sint nota
tamen aliter audemus eaque rerum nouitate aut admi¬
ratione nos capiunt ałe q̃ protestimonio sumus dicturi.
bed egonimnr dum omnis excusationis causas colligo ne
cum celare conferar. ħ i pm̃ erimen arrggantie subeo ⁊.¬
me uideo ciuiusꝙͣ existimem posse cum cesare compo
Omni gallia deuicta cesar cum superiore estate nula
bellandi tempus intermisisset militesꝙ inbernor qu
reficere a tantis laboribus uellet compleres eodem ter¬
re ciuitates renouare belli concilia nuntiabantur or¬

Expanded text:
teri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, qume iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur con
Abbreviated transcription (Latin):
Ohactus tuis assidus uocibus balbe cum
quotidiana m ea recusatio non difficulta¬
tis excusationem sed mnertie uideretur dep̃¬
cationem habere difficillimam suscepi cesa-¬
uis nostri cõmentarios rerum gestarum
alie non comperantibus superioribus atq in sequenti¬
u eus sciptis contexii nouissim̃ que inperfectum are¬
bus gests alexandue confeciusq adexitum non quidem ei¬
ubs dissensionis euius finem nullum uidemus seduite ciesce¬
ous quos utinam qui legerint scire possint ꝙ̃ m̾ uitus susce¬
rm se ei bendos quo facilius caream stultitie at arro.¬
rerte cuimine qui me mediis uite profueuim cesaris scrp.¬
sConstat enim inter omnes nihil tam operose abaliis
sE perfetum ꝙ non hoe elegantia comentarioꝵ supe¬
reue qui sunt editi ne scientia tantaꝵ rerum scrip¬
topbus desit adeoq probantur omnium uideo ut pre.¬
cepta non prebiti facultas scxiptorib uideatue. Cuius
tamen rei maior nostra ꝙͣ reliquorum ẽ ad miratio. Ce¬

Expanded text:
oactus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposueConstat enim inter omnes nichil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur, qui sunt editi ne scientia tantarum rerum scriptoribus desit, adeoque probantur omnium iudicio, ut prerepta, non prebita facultas scriptoribus videatur. Ctamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ce
Abbreviated transcription (Latin):
atemplaq cecupantur ut uel expectatissimi teiũ¬
Un letitia ꝑcipi posset tanta erat magnificentia
ppud opusentiores cupiditas apud meliores. Cum
nues regiones galliȩ togate .C. precurisset surma
puleritatẽ a dexexcitũ ne motocẽnam redit legioni.¬
Ius exomnib hibernis adfines treueroꝵ euccatis eo
posestus ẽ ibiq exexcitum lusteauit. Titum labieni
allie prefecit togate quo maiore cõmendatione cõ¬
ibaretur adconsulatus petitionẽ. Ipse tm̃ itineris
ficit ꝙ̃ tum satis eẽ mutatione locoe ꝑꝑ salubritatẽ
postimabat. Ibi ꝙͣ ꝙ̃ crebro audiebat labienum ab
pimicis suis solicitari cextiorꝙ fiebat idagi paucoꝵ
ensiliis ut interposita senatus aũcte aliqua parte
teecitus spoliaretur tñ neq de labreno credidit ꝗe¬
q̃ neq contea senatus auctoritatem ut aliquid facẽt
adduci potuit. Iudicabat enim liberis sñiis primm
conscriptoꝵ causam suam facile obtineri

Expanded text:
ra templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumra templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus eae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri
Abbreviated transcription (Latin):
mine quintam decimam quam citeriore habuerat
exsenatus consulto iubet tradi. In eius locum terta
bus presidiis ꝗnta decima deducebatire ⁊pẽ exerciti
distribuit hiberna. Trebonium cum legionibus uii in.
belgio collocat.C. fabium cum totidem in heduos du¬
cit. sic eium existimabat tutissimam fore galliam si
belge quoe maxima ui etus hedui quoꝵ audtas
summa ẽẽt exercitib continerent᷑.. Ipẽ initalian
Lostdus ẽ quo eum uenisset cagnoseit ꝑe maxcellu
posesims legiones duas a se remissas ꝗ exsenatus con¬
s usinqueret᷑. uire potius disceptandi ꝙ belligeran
q̃ frreptus ẽ cesaris aduentus abomnib munici
quebature. qd adornatum portarum itineꝵ. locoꝵꝵ
muim quo cȩsar itireus exat excogitari potepat
umlberius omnium multitudo obiuam ꝓcedebat
ostieomnib locis ĩ molabantire tricliniis stratis fo¬

Expanded text:
mine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, mine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam bus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus conliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli geren Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis linquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fo
Abbreviated transcription (Latin):
Ut his gratias ageret ꝙ frequentiam atq officium liuu
antonio prestitissent simulq se et honorem sium ie¬
tis añi cõmendaret. propterea ꝙ aduersarii sui insot¬
ter gloriarentur.L.lentulum et.Q. marcellum coni¬
les creatos qui omnẽ honiorem et dignitatem . c. pola¬
rent. ereptum seeuii gulbe consulatum cum hicnus¬
to plus gr̃a suffraguis qͦ. na ualuisset ꝙ sibi conumdus
et familiaritate et consuetudine legationis ẽet quo¬
maiores pararent necessitates/ quibus cogiposset sen¬
tus id probare ꝙ ipsi constituissent. Ftt demde senati
consultum ut ab adbellũ particum legio una agntopꝰ¬
peio altera . i. cesar̃ mitteretur. Neq obscure du
legiones uni detrahunt᷑. Nam gneꝰ Pompeuis legiot
pͥmam quam ad cesarem miserat confectam exdili¬
tu prouincie cesari eam tãꝙͣ ex suo num ero dedit. Cd
tamen cum deuoluntate mini me dubium eẽtad¬
sariorum suorum pompei legionem remisit et suo¬

Expanded text:
ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insogloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis essetmaiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo no
Abbreviated transcription (Latin):
naciuitates nulli spem aut cam̃ dare armor. Ni¬
hlenmm minus uolebat ꝙͣ sub decessu suo necessitatẽ
sibi aliꝙͣ imponi belligerendi nec cum exercitum de¬
ductireus ẽẽt bellum aliqđ relinqueretur: ꝙ omnisx
sllia libenter sine presenti periculo susciperet.Ita
shonorifice ciuitates appellando principes matis
premiis afficiendo nullaa onera ĩ uingendo defessam
tot auersis prelus galliam contineee ditione parendi me¬
lort facile inpace continuit. Ipse hibeenis ꝑactis contra
consuetudinem initaliam ꝙͣ maximis itineribus est pro¬
festus ut municipia et colonias appellaret quibus. M
simo quem paulo ante premi serait adpetitionemd
acriter contra factionem et potentiam paucor qui a
Antonii repulsa cesaris decedentis grãm conualet
prebant. Hunc et si augurem prius factum ꝗͣ ueuꝰ
attingeret initinere audierat tamen non minuouist
sibi causam municipia et colonias adeundi existimault

Expanded text:
tia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. simo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit,
Abbreviated transcription (Latin):
uo aceidit complures hostium magno ostrorte umpe¬
o plrcuss numerantur acꝑtim infuga proteruntꝰ
pimntercipiunt. Ꝙubi uba malumbxit eluxre¬
qbea uuiineratus prefectus non uite ꝑiculũm aditurꝰ
inderetie refertue incastra. Comiꝰ aũt siũ expiato
suo dolore siuie magna ꝑte amissa suorum legatos
Mant nuim mittit seꝙ et ibi futurum ubi presexipse¬
e et ea facturum q̃ imꝑãit obsidibus fiemat. Unum
lud orat ut timori suo concedatur ne ĩ conspectum ue¬
uat ciuusꝗͥ romani. Cuius postulationem antoniꝰ eũ
usto nascitimore extimaret ueniam petenti dedit. ob¬
sdes accepit. Scio cȩsarem singulore annoe singu¬
l cõmentarios confecisset. ꝙ ego non existimaui mi
nequis tamen ignoraret quib in locis . C. exercitusꝙ
i tempore fuissent pauca ẽẽ scribenda cõiungenda¬
ꝯ hiue cõmentariostatui Cesar cum inbelgiohiema¬
ret unũ illum propositum habebat continere in amici¬

Expanded text:
ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impeubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux evulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihNe quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amici
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑsequendum equitatum hostium mittit. Uoluse¬
nus ad eam uretutem q̃ singularis erat ineo magnũ
odium comii aduingebat ꝙ libentius id faceret qd
imꝑabatur. itaq dispositis insidiis sepius equites tu
aggressus ẜa prelia faciebat. nouissime cum ueheme¬
tius contenderetur ac uolusenus ipus int̾cipiend
comii cupiditate pertinacius eum cum paucis in sai¬
tus esset. ille autem fuga uehementi uolusenum ꝓdu¬
set longius inimicos homini suorum inuocat fidem
atq auxilium ne sua uuln era ꝑfidem in terpositam
paterentur impimita uersoq equo se aceteris incauti¬
us permittit in p̃fectum. faciunt hidem omnes euis
equites. paucosq nostros conuertunt atq insecuntui
Comius incensum calcaribus equum con uingit equos
quadeati lanceaq in fecta amagnis uiribus femremt
dium teaiecit uoluseni. prefecto uulnerato nõ dibtã
aostrai resistere et conuersis equis hostem impellere da

Expanded text:
ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusead persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
risset publicas controuersias cognosceret bene me:
premia tribuisset cognoscendi enim maximameaco¬
tatem habebat qualiquisq fuisset animo intotuuo
galliȩ defectione quam sustinuerat fidelitate atn&
xiliis prouincie illius confectis rebus ad legiones inol¬
gium se recipit habẽnatq nemettcẽne. Ibi ccgnoseiteo¬
mium trebatem prelio cum equitatu suo contedisset
Nam cum antonius inhiberna uenisset ciuitatq ĩ
trebatum inofficio esset. comiꝰ qui post illam uulneia¬
tionem quam supra cõmemoraui semper adomneo
motus ꝑatus suis ciuibus ẽẽ consuesset ne consillabi¬
li querentibus auctor armorum duxq de esset parente
romanis ciuitate cum suis equi tibus latrociniis se suos¬
ꝙ alebat in festisq itineribus cõmeatus complures s
comportabantur inhiberna romanoex ĩtercipredat
Erat attributus antonio prefectus equitum. Q uoluli¬
nus quadeatus qui cum eohibẽnaret. Hunc Anton

Expanded text:
risset, publicas controversias cognosset, bene meritis risset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius
Abbreviated transcription (Latin):
es uideret uidicaretq superiorib eitius galliam
deuictam subactamq ẽe aquitaniam nunꝙ̃ adisset
opublicum crassum quadam expearte deuicisset
cum duabus legionibus in eam ꝑtem gallie est pro¬
suuq ut ibi extremum tempus consumeret esturo¬
rum quam rem sicuti cetera celeriter feliciterty
contecit ANlamq onnes aquitanie eiuitates lega¬
tos adcesarem nuserunt obsdesq: ei dedere. quib
rebus gestis ipse equitum prpresidio narbonem pro¬
flius est exercitum perlegatos inhibeena deduxit:
quatuor legiones inbelgio collocauit cum .M. anto¬
uo et s. toctonio et publio uatinio legatis duas legio¬
nes meduos deduxit quorum i nomni gallia sum¬
nam ẽt̃ auctoritatem sciẽbat. duas intixones ad
fines carmitum posuit q̃ omnem illam regionem
conuntam occeano continerent. duas reliquas inle¬
mouicum finibus non longe abarũnis. neq̃ pars gal¬
lia uacua abexercitu esset. Faucos dies ip̃e inproiũ¬
cid moratiis cum celeriter omnes conuentus percũ¬

Expanded text:
udicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucur
Abbreviated transcription (Latin):
us dum̃ad  adduxit. Labienus intim in treueris:
nuestre peeluim facit ẜm. complurib ꝙ treueris in¬
queettis et ꝓremanis qui nullis aduersus romanos
ufilie deregabant princeps eorum uuios redigit
nsuam poteitatem atq in ħs surũ edium qui et
uietute et generis nobilitatem sũ mam habebat. so

Expanded text:
sarem deduxit. Labienus interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summa
Abbreviated transcription (Latin):
diniam puenit. Ibi sucͥcitanos. qđ Nasidiũ eiusq classem re¬
ceperant: copiisq iuuerant. sextertiis.c. mulctat. & pro deci¬
mis octauas pendere iub&. bonaq paucorum uendit: & ante
diem .iiiͦ. Nl̃s. ꝗntił. naues conscendit. & a calaribꝰ secundum
terram ꝓuectus duo de xxx. die: ideo qđ tempestatibus in por¬
tubus cohibebatur. Urbem romam peruenit.:¬

Expanded text:
diniam pervenit. Ibi Sulcitanos, quod Nasidium eiusque classem rediniam pervenit. Ibi Sulcitanos, quod Nasidium eiusque classem receperant copiisque iuverant, HS C multat et pro decumis octavas pendere iubet bonaque paucorum vendit et ante diem IIII Kal. Quint. navis conscendit et a Caralibus secundum terram provectus duodetricesimo die, ideo quod tempestatibus in portibus cohibebatur, ad urbem Romam venit.
Abbreviated transcription (Latin):
uectigalibusq regũs irrogatis. ex regnoq prouincia facta: atq
ibi crispo salustio ꝓconsule cum impio relicto ipse ⁊ama egres¬
sus. Uticam se recepit. Ibi honis uenditis eorum qui sub luba
Petreioq ordines duxerant. Tapsi̾anis sextertia .xxx. mulctae¬
noĩẽ imposuit. Ciuitates honaq eorum ab omni iniuria rapi¬
nisq defendit. Leptitanos: quorum supioribꝰ annis bona luba
diripuerat. & ad senatum quęsti per legatos: atq arbitris
ab senatu datis. sua receꝑant. xxx. tentenis milibꝰ ponderibus
olei in annos singulor mulctat. udeo qđ initio per dissensiõe
principum societatem cum iuba inierant. cumq armis militari¬
bus petunia iuuerant. Thisdritanos ꝑꝑ humilitatem ciuitatiᷤ
certo numero frumenti mulctat. His rebus gestis idibꝰ luniiᷤ
utigȩ classem conscendit. & post diem tertium calarim in sar¬

Expanded text:
vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque ibi C. Sallustio pro consule cum imperio relicto ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ordines duxerant, Thapsitanis HS |XX, cnomine imponit; civitates bonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum superioribus annis bona Iuba diripuerat, et ad senatum questi per legatos atque arbitris a senatu datis sua receperant, XXX centenis milibus pondo olei in annos singulos multat, ideo quod initio per dissensionem principum societatem cum Iuba inierant eumque armis, militibus, pecunia iuverant. Thysdritanos propter humilitatem civitatis certo numero frumenti multat. § 98 His rebus gestis Idibus Iun. Uticae classem conscendit et post diem tertium Caralis in Sar
Abbreviated transcription (Latin):
eam manum habebant: qua uticã diripuerant. iterq in hi¬
spaniam intendebant. & erant numero circiter: mille .d.
I taq celeriter nocturno tp̃r insidiis dispositis: eos prima lucę
adortus: p̃ter pautos xꝗtes. qui ex primo agmine fugerant.
reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit. Afra
post diebus dissensione in exercitu orta faustus & afra¬
nius interficiuntur. Pomperę cum fausti liberis incolumi¬
tatem suaq omnia concessit¬
sippo & Torquato & Plectorio rusticano nauibus longis diu
multumq iactati: cum hispaniam peterent: ad hiponem re¬
gium deferuntur: uhi classis .P. Sitii ad id tp̃s erat: a quat
pauciora ab amplioribus circũ uenta nauigia deprimuntur.
ibiq Scipio cum iis quos paulo añ noĩaui interiit. Cȩsar in¬
terim ⁊ ame auctione regia facta: bonisq eorum uenditiᷤ.
qui ciues .roͥ. contra populum. rõ. ama tulerant. p̃miisq za¬
mensibus: qui de rege excludendo consilium cepunt: tributis.

Expanded text:
eam manum habebant qua Uticam diripuerant iterque in Hispaniam intendebant et erant numero circiter mille. Itaque celeriter nocturno tempore insidiis dispositis cum prima luce adortus praeter paucos equites, qui ex primo agmine fugerant, reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit, Afrancis post diebus dissensione in exercitu orta Faustus et Afranius interficiuntur; Pompeiae cum Fausti liberis Caesar incolumitatem suaque omnia concessit Torquato et Plaetorio Rustiano navibus longis diu multumque iactati, cum Hispaniam peterent, ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P. Sitti id temporis erat. A qua pauciora ab amplioribus circumventa navigia deprimuntur, ibique Scipio cum illis quos paulo ante nominavi interiit. § 97 Caesar interim Zamae auctione regia facta bonisque eorum venditis qui cives Romani contra populum Romanum arma tulerant praemiisque Zamensibus, qui de rege excludendo consilium ceperant, tributis
Abbreviated transcription (Latin):
ctu capilloq sunt promisso atq omni parte corporis rasa prȩ¬
ter caput & labrum superius. Uxores habent deni duode¬
niq inter se communes & maxime fratres cum fratribus pa¬
rentes cum liberis. Sed siqui sunt ex his nati eorum habentur
liberi. qͣuorum primum uirgo queq deducta est. Equites ho

Expanded text:
ctu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites ho
Abbreviated transcription (Latin):
quo fere omnes ex gallia naues appelluntur ad orientem solẽ
inferior ad meridiem spectat. hoc pertinet circiter milia pas
complures preterea minores subiectȩ insulȩ estimantur. de
quibus insulis nonnulli seripserunt dies continuos triginta
sub bruma esse noctes. Nos nihil de eo percontationibus re¬
periebamus. nisi ꝗd certis ex aqua mensuris breuiores esse qͣ
in continenti noctes uidebamus. Huius est longitudo lateris
teris maxime ad germaniam spectat. Hoc milia passuum octin¬
genta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula in cir¬
cuitu uicies centum miliu passuum. Ex his omnibus longe sut
humanissimi qui cantium incolunt. quȩ regio est maritima oĩs.
neq multum gallica differunt consuetudine interiores pleriq
frumenta non serunt sed lacte & carne uiuunt. pellibusq sũt
uestiti. Omnes uero se britanni nitro inficiunt: quod cerule¬
um efficit colorem: atq hoc horridiores sunt in pugna. Aspe¬

Expanded text:
quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia pascomplures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris,teris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspe
Abbreviated transcription (Latin):
linam & anserem gultare fas non putant. Naec tamen alunt
animi uoluptatisq causa. Loca sunt temperatiora q̃ in gallia
remissioribus frigoribus. Insula natura ut̾iq cuius unum latꝰ
est contra galliam huius lateris alter angulus qui est ad cantiũ¬
luum quingento᷑rum. Alterum uergit ad hispaniam atq occide
britanniam. In hoc medio cursu est insula quę appellatur mona

Expanded text:
linam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt linam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantiuuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occideBritanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona
Abbreviated transcription (Latin):
tempore cum reliquis ciuitatibus continua bella inter¬
cesserant. sed nostro aduentu per moti britanni hunc toti
bello imperioq prȩfeterant. Britanniȩ pars interior ab
us incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditu.
dicunt: maritima pars ab iis qui prȩde ac belli inferendi
causa ex belgio transierant. qui omnes fere his nominibus
ciuitatum appellantur: quibus orti ex tiuitatibus eo perue¬
nerunt: & bello illato ibi permanserunt: atq agros colere
ceperunt. Hominum est infinita multitudo: creberrimaq edi¬
ficia fere gallicis consimilia. Pecorum magnus numerus. Utũ¬
tur autem ere ut nummo aureo: aut anulis ferreis ad certum
pondus examinatis pro nũmo. Nascitur ibi plumbum albu
in mediterraneis regionibus: in maritimis ferrum: sed eius exi¬
gua est copia. Fre utuntur importato. Materia cuiusq gene¬
ris ut in gallia est prȩter fagum atq abietem. Leporem & gal¬

Expanded text:
tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intertempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gal
Abbreviated transcription (Latin):
gocio uiderentur. Itaq ex legionibus fabros deligit. &¬
ex continenti alios accersiri iubet. Labieno scribit: ut qͣ plu¬
rimas posset his legionibus apud eum quȩ sunt. naues in¬
stituat. Ipse & si res erat multi operis ac laboris: tamen
commodissimum esse statuit omnes naues subduci & cus
castris una munitione subiungi. In his rebus circiter dies
decem consumit. nec nocturnis quidem temporibus ad
laborem militum intermissis. Subductis nauibus. castrisq t
egregie munitis. easdem copias quas ante prȩsidio nauibus
reliquit. ipse eodem unde redierat: praficiscitur. Eo cum
uenisset maiores iam undiq in eum locum copiȩ britanno¬
rum conuenerant. Summa imperii belliq administrãdi
communi consilio comꝑmissa ẽ Cassiuellano: cuius fines a ma¬
ritimis ciuitatibus flumen diuidit: quod appellatur thame¬
sis a mari circiter passuum . Lxxx. milia. Hiuic superior

Expanded text:
gotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et gotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore