comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usitato genere tormentorum ꝑmoti barbari cõ¬
stiterunt. ac paulum modo pedem retulerunt.
Atq nr̃is militibus cunctantibus. maxime ꝓpt̾
altitudinem maris qui decime legionis aquilam
ferebat. contestatus deos. ut ea res legioni feliat
euemiet. Desilite in quit milites. insi uultis aqui¬
lam hostibus ꝑdere. Ego certe meum .r. pu. atq
imꝑatori officium prestitero. hoc cum uoce mag¬
na dixisset se ex naui proiecit. atq in hostes fer
tum dedecus admitteretur. umuersi ex naui desi¬
erunt. Hlositem ex pioxnms primis nauibus cũ
conspexissent subsecuti hostibus appinquaret pu¬
gnatetm est ab utrisq acriter. Nostri tamen qđ̃
neq ordines scruare neq firmiter insistere neq
signa subsequi poterant. Atq alius alia cx naui
quibuscunq signis occurrerat se aggerebat. mag¬
noꝑe ꝑturbabantur. Nostes uero notis omnibꝰ
uadĩ insi ex litore aliquos singulares ex naui e¬

Expanded text:
usitato genere tormentorum permoti barbari conusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquitum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi e
Abbreviated transcription (Latin):
intudinem insi in alto constitui non poterant.
Militibus autem ignotis locis. impeditis nauibus
magno ꝙ graui onere armorum oppressis simł
ꝙ cle nauibus desiliendum & in fluctibus con¬
sistendum & cum hostibus erat pugnandum.
Cum illi aut ex arido aut paulum in aquam
ꝓgressi. omnibus memibrs expecditi notisimis
locis. auclacter tela comcerent: E quos insuefac¬
tos incitarent. Quibus rebus mĩ ꝑterriti. atq
hiuus oumimo generis pugne imꝑiti. non cadẽ
alacritate ac studio quo in pedestribus uti p̃lus
consuerant utebantur. Quod ubi cesar ammad¬
uertit naues longaĩ. quarum & species erat barba¬
ris musitatior. 4ͣ motus ad usum expeditior pau¬
lum remoueri ab oneraris̃ nauibus & remis ĩ¬
atari. E ad latus aꝑtum hostium constitui. atq
inde fundis. sagutis. tormentis. hostes propelli &
sũmoueri iussit. Que res magno usui nris fuit.
Nam ꝙ nauium figura. E remorum fuga E in¬

Expanded text:
nitudinem nisi in alto constitui non poterant, nitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et in
Abbreviated transcription (Latin):
bi i omnibus collibus expositas hostium copias ar¬
matas conspexit. Cuius loci hec erat natura. atq
ita montibus angustis mare continebatur. ut ex
locis supioribus in litus telum adigi posset. Hũc
ad egrediendum neq̃ꝙͣ ycloncum locum arbitratꝰ
dum relique naues ad eum conuenirent ad horã
nonam in anchoris expec tauit. Interim legatis
tribumsq militum conuocatis & que ex uoluse¬
no cognouerat & que fien uellet. ostencdit. Mo¬
mutq ut rei militaris ratio maxime ut maritime
res postularent ut quam celerem atq instabilem
tempore nactus secundum. Dato signo ꝙ subla¬
tis anchoris circiter millia passuum Un. ab eo lo¬
co progresfus. ac plano littore naues constituit.
At barbari consilio cognito romanorum. p̾misso
equitatu & essedariis. quo plerumq genere in
prelnis uti consuerunt. reliquis copiis subsecuti
nr̃os nauibus egredi prohibebant. Erat ob has
causas summa difficultas qđ naues propt̾ mag¬

Expanded text:
bi in omnibus collibus expositas hostium copias arbi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter mag
Abbreviated transcription (Latin):
contractisq qd satis eẽ ad duas transportandas
legiones existimabat. quot preterea nauium lon¬
garum habebat questori. legatis prefectisq distri¬
buit. Nuc accedebat . xuiii. onerarie naues. que ex
leco amillibus passuum uento tenebantur. quo
minus in eundem portum uennre possent. Has
equitibus distribuit. reliqum exercitum quinto ti¬
tiio sabino. Elucio aurunculeio cocte. legatis in
menapios. atq in eos pagos morinorum. ab quibꝰ
ad eum legati non uenerant ducendum dedit.¬
Publium sulpicium rufum legatum cum eo p̾si¬
dio qd satis eẽ arbitrabatur. portum tenere iussit
Nns constitutis rebus nactus ydoneam ad nauigã¬
dum tempestatem : tercia fere iugilia soluii. equĩ¬
tesq in ulteriorem portum progredi. E naues cõ¬
scendere &. se sequi iissit. Aquibus cum paulo tar¬
dius eeͣt administratum. ip̃e hora cuciter diei qͣr¬
ta cum primis nauibus britamam attigit. atq i¬

Expanded text:
contractisque, quot satis esse ad duas transportandas contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque i
Abbreviated transcription (Latin):
trabatur. cuiusq auctoritas in hiis regionibus
magna habebatur mittit. Hinc imꝑat quas pos¬
ꝑspectis regionibus omnibus. ꝙͣntum & facul¬
tas dari potuit. qui nam egredi. ac se barbaris
cõmittere non auderet qunnto die ad cesarem
reuertitur: queq̃ ibi ꝑspexisset. reminciat.
Dum in hns locis cesar nauium parandarum ca
moratur. ex magna parte morinorum. ad eum
legati uenerunt. qui de suꝑioris ipĩs consilio ex¬
cusarent. qđ homines barbari ꝙ nr̃e consue tudi¬
nis imꝑiti. bellum .po .ro. fecissent. seq ea q̃ impe¬
rasset facturois pollicentur. Hoc sibi cesar satis
optime accidisse arbitretur. qđ neq post tergũ
hostem relinquere nolebat. neq belli gerendi ꝓpt̾
anni tempus facultatem habebat. Heq has tan¬
tarum rerum occupationes. britame anteponen¬
das iudicabat. Magnum hns numerum obsidũ¬
imꝑat. quibus acdductis in fidem recepit. Nauibꝰ¬

Expanded text:
trabatur cuiusque auctoritas in his regionibus trabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas posperspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsiduperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibu
Abbreviated transcription (Latin):
quibus institutis uterentur. neq qui eẽnt acl
maiorem nauium multitudinem ydonei portꝰ
repire poterat. Ad hec cognoscenda priusꝙͣ pe¬
riculum faceret ydoneum ẽe̾ arbitratus Ganĩ
uolusenum cum naui longa p̃mictit. Hiuc maͬ¬
dat ut exploratis omibus rebus. ad se ꝙͣpri¬
mum reuertatur. Ip̃e cum emmibus copiis in mo¬
rmos proficiscitur qđ nnide erat breuisfinuis in
britania traiectus. Huc naues undiq ex funti¬
mis regiombus quam & suꝑiore estate ad uene¬
ticum bellum effecerat. classem iubet cõuenire
Interim consilio enis cognito ꝙ ꝑ mercatores per¬
lato ad britanos: a compluribus insule ciuitatibꝰ
ad cum legati ueniunt qui polliceantur obsides
ditis liberaliter pollicitus hortatusq ut in ea sẽ¬
tentia ꝑmanerent eos domum remittit. & cum
hns uua comum quem ip̃e atrebatibus suꝑatis
regem ibi constituerat. Cinis ꝙ untutem ꝙ con¬
silium probabat. E quem sibi fidelem ceꝰ arbi¬

Expanded text:
quibus institutis uterentur, neque qui essent ad quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides ditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbi
Abbreviated transcription (Latin):
dem ⁊ ad utilitatem profectum arbitratus. se
i galliam recepit. ponteniq rescidit
Exigua parte estatis reliqua cesar ꝙ si i hns locis
qđ omĩs gallia ad septemtrionem uergit. mature
sunt hiemes. ⁊amen in britamam proficisci con¬
tendit. qđ omnibus fere gallicis bellis. hostibus
nrĩs. inde sũministrata ytalia intelligebat. Et si
tempus anni ad bellum gerendum deficeret: Ta¬
men magno sibi usui fore arbitiabatur si modo
insulami adisset & genus hominum ꝑspexisset. lo¬
ca poͣtus aditus cognouisset. que omnia fere gal¬
lis erant incognita. Neq enm temere preter m̾¬
catores illos adnt quisꝗͣ. neq hns ip̃is quicꝗͣ pre¬
ter oram maritimam. atq eas regiones que sũt
contra gallos gallias notum est. Itaq uocatis
ad sc undiq mercatoribus neq quanta eẽt in¬
sule magnitudo. neq q̃ aut quante nationes
incolerent. neq quem usum belli haberent. aut

Expanded text:
dem et ad utilitatem profectum arbitratus se dem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut
Abbreviated transcription (Latin):
folitudinem ac siluas abdiclerant. Cesar paucos
dics in eorum fimibus moratus. omnibus uicis edi¬
ficnsq incensis. frumentisq succensis. se in fines
ubiorum recepit. atq hus auxilium suum pollici¬
tus si a sueuis p̾merentur. hec ab hni cognouit.
Suebos postea ꝗͣ per exploratores pontem fieri cõ¬
perissent: more suo consilio hĩto nuncios in om̃s
partes dinisisse uti de oppidis demigrarent. Libe¬
ros uxores suaq omnna in silus leponerent. atq
omnes qui arma ferre possent. unum in locum
conuenirent. Hunc ẽẽ delectum medium fere
regionum earum quas sueui optinerent. Hic
romanorum aduentum expectare atq ibi decer¬
tare constituisseꝰ. Qđ ubi cesar comꝑit. omni¬
bus rebus hns confectis: quarum rerum causa
traclucere exertitum constituerat. ut germanis
mentũ miceret. ut sic. ambros ulcisceretur. ut ubi¬
os obsidione liberaret. Diebus omnino decem¬
R octo transrhenum consumptis satis et ad lau¬

Expanded text:
solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad lau
Abbreviated transcription (Latin):
texebantur ac longurus tratibusq consternebantur
ac mhilo secius sublice & ad inferiorem partem
fluminis oblique agebantur. Que pro aricte subie¬
cte & cum omni oꝑe comuncte uim fluminis ex¬
ciꝑent. Et alie item supra pontem mecliocri
spacio. ut si arborum trunci suie naues deicien¬
di opis causa a barbaris misse. Hns de fensoribꝰ
carum rerum uis minueretur. neu ponti nocerẽt.
Diebus decem quibus materia cepta erat com¬
portari omni ope effecto exeratus traducitur
Cesar ad utraniq partem pontus firmo presidio re¬
licto in fines sicambrorum contendit Antermi a
compluribus ciuitatibus ad eum legati uemunt
Quibus pacem atq annciciam petentibus. libera¬
liter respondit. obsidesq ad se adduci iubet. Si
gambii ex co tempore quo pons institui ceptus ẽ
fuga comparata hortantibus hns quos ex theuc¬
teris atq usipetibus apud se habebant fimibus su¬
is excesserant. suaq omnĩa asportauerant. seq in

Expanded text:
texebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; texebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in
Abbreviated transcription (Latin):
traducendum exercitum existimabat. Rationẽ
pontis hanc mstituit. Tigna bina sesquipedalia
paulum ab nno preacut᷑a. dimensa ad latitudi-¬
nem fluminis interuallo peduum duorum int̾
se nigebat. Hec cum machnatiombus iminis¬
sa m flumen defixerat. fistucisq adegerat. non
sublice modo direc te ad perpendiculum s pro¬
ne ac fastigiate. ut secundum naturam fluminis
procumberent. Hns item contraria duo ad eun¬
dem modum nincta interuallo peduuni. xl.
ab inferiore ꝑte contra iuini atq impetum flu¬
ninis comiersa statuebat. Hec utraq insuꝑ bi¬
pedalibus trabibus immissis. quantum eorum
tignorum nunctura distabat. binis utrunq fibu¬
lis ab extrema parte clistituebantur. Quibus dis¬
clusis atq in contrariam partem rerunctis. tan¬
ta erat oꝑis firmitudo. atq ca rerum natura. ut
quo maĩor ius aque se incitauisset. hoc arcus il¬
ligata tenerentur. Hec de recta materia miecta cõ¬

Expanded text:
traducendum exercitum existimabat. Rationem traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta con
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Cur sui quicꝗͣ impeni aut potestatis trans
rhenum postularet. Ubn autem qui uni ex trans¬
rhenauis ad cesaren legatos miserant: amiciciam
fecerant. Obsides dederant magnope orabant
ut sibi auxilium ferret qđ grauiter ab sueuis p̃¬
merentur. Uel si id facere occupationibus . p.r.
prohiheretur exeratum modo rhenum transpor¬
tart. id sibi ad auxilium spemq reliqui tprĩs
satis futurum. Iantum ẽẽ nomen atq opimionem
euis exercitu arioiusti pulso. E hoc nouissimo
prelio facto. etiam ad ultimas germanorum na¬
tandum exeratum pollicetatur.
esar huis de causis quas comniemoraui rhenum
transne decreuerat. sed nauibus transire. neq
satis tutum ce̾ arbitrabatur. neq sue neq po.
ro. dignicatis eeͣ statuebat. Itaq ꝙ si summa di¬
ficultas faciendi pontis ꝓponebatur. propter la¬
tituclinem. rapiditatem. altitudinemq flunũs
tamen id sibi contendendum aut aliter non

Expanded text:
ret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans ret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum natandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatur neque suae neque populi Romani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Iili supplicia cruciatusq gallorum ueriti. qͦ¬
rum agros uexauerunt remanere se apucd eum
uelle dixerunt. hiis cesar libertatem concessit.
Iermanico bello confecto. multis de causis ce sar
statut sibi rhemim ee̾ transcundum: quarum
illa fuit nistissima. qđ cum uideret germanos
tam facile impelli ut in galliam uenirent. Suis
quoq rebus eos timere noluit cum intelligerẽt
⁊ posse ꝙ. audere. po.ro. exercitum rhemini trã¬
sire. Accessit etiam qđ illa pars equitatus usipe¬
tum & thencterorum quam supra cominemora¬
ui.predandi frumentandiq causa mosam tran¬
sisse̾. neq prelio interfuisse post fugam suorum
se transrhenum in fines sicambrorum recepat.
seq cum hns comunxerat. Ad quos cum cẽsar
nuuncios misissent qui postularent eos qui sibi
gallie bellum intulissent sibi dederent. responde¬
runt. po. ro. imꝑium rhemim finire. Si se muito
germanos in galliam transire non equm existima¬

Expanded text:
fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, qufecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existima
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Quorum timor cum fremitu ꝙ concursu sig¬
nificaretur. milites mĩ pristini diei ꝑfidia incita¬
ti: in castra irruperunt. Quo loco. qui celenter
arma cape potuerunt. paulisꝑ nri restiterunt.
atq nter carros impechinentaq prelium cõmise¬
runt. At reliqua multitudo puerorum mulierũq
iiam cum ominbus sius domo excesserant. rhemĩ¬
q transierant. passim fugere cepit. ad quos con¬
sec tandos. cesar equitatum misit. Germam post
tergum clamore audito. cum suos interfici uide¬
rent. arims abiectũ. signisq mlitaribus relictis
se ex castris eiecerunt. Et cum ad confluentem
mose et iheni peruenissent. reliqua fuga despati
magno mimero interfecto. reliqui i flunien se¬
p̾cipitauerunt. Atq ibi timore ꝙ lassitudine q
ui fluminis oppressi perierunt. Nrĩ omnes ad
unum incolumes. perpaucis uulncratis ex timo
re tanti belli cum hostium numerus capitum
.cccc. xxx. imlium fuisset: se in castra recepunt

Expanded text:
ret. Quorum timor cum fremitu et concursu sigret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficlia ꝙ simulatione us gernami fecq̃ uentibus
ominibus principibus maioribuĩq natii abditifiũ
ad eum in castra uenerunt. sinmil ut dicebatura
sui purgandi causa. quod contra atq esset duictũ
ꝙ ipĩ petissent. prehum pridie cõmiuisent. Siml
ut si quid possent de incluciis fallendo impetrarẽt.
Quos sibi cesar oblatos: grauius illos retmeri iussit.
sp̃e omnies copias castris eduxit. Equitatumq qd
recenti prelio ꝑterritum ẽe̾ꝰ existiniabant. agnien
subsequi nissit. Acie triplici instituta & celeriter
octo millium itmere confecto. prius ad hostium
tastra ꝑuxnit. ꝗͣ quid ageretur germani seutiri
possenti Qui omnibus rebus sũbito ꝑterriti. ac ce¬
leritate aduentus mĩ & discessu suorum neq con¬
sili habendi. neq arma capiendi spacio lato ꝑ¬
turbantur. Copias ne aduersus hostem ducere
an castra defendere. an fuga salutem petere. presta¬

Expanded text:
et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praesta
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑiculo eripuit. Ip̃e equo uulnerato deiectus
quo ad potuit. fortissime restitit. Cum cixũuen¬
tus multis uulneribus acceptis cecidisset. atq ied
frater qui iam ex prelio excesserat procul aĩad¬
uertisset. incitato equo. se hostibus optulit atq
interfectus est.
Loc facto prelio cesar neq iam sibi legatoᷤᷤ audi¬
endos. neq conditiones accipiendas arbitraba¬
tur. ab hiis qui ꝑ dolum atq insicdias petita pace
ultro bellum intulissent. Expectare uero dum ho¬
strum copie augerentur. equitatusq reuerteret᷑
summe dementie ẽẽ iulicabat. Et cognita gal¬
loruui infirimtate. ꝗͣtum iam apud eos hostes
umo prelio auctoritatis cẽne consecuti. sentiebat
Quibus ad consilia capienda nihil spacui dandũ
existimabat. Hns constitutis rebus ꝙ consilio
cum legatis & questore cominitincato. ne quem
dieni pugne p̾termitteret. oportunssime res ac¬
cidit. qđ post incdiie ciusdem dicomanẽ uadem

Expanded text:
ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem
Abbreviated transcription (Latin):
tu propnus accessisset.
At hostes ubi primium m̃os equites conspexerunt
quorum erat quinq milium numerus. cum ipĩ
non amplius octigentos equites haberent. qđ
hii qui frumentandi causa ierant. trans mosam
nondum redierant. Nihil timentibus nr̃is qł
legati corum paulo ante a cesare clescesserant. atq
is dies inluciis erat ab hiis petitus. impetu fc̃o
celeriter nr̃os ꝑturbauerunt. Nursus resistentibꝰ
consuetucdine sua: ad pedes desiluerunt. Sub¬
fossis equis compluribusq nr̃is desiectis. reliquos
in fugam conecerunt. Atq ita pterritos egerũt
ut non prius fuga delisterent: ꝙͣ in conspectũ
agnimis nrĩ uenissent. In eo prelio ex equitibus
mĩs interficiuntur quatuor & lxxͣ. In hns fortis¬
simus uir piso acquitanus. amplissimo genere
natus cuiis auui in cuitate sua regnum optinu¬
erat. amicus ab senatu nr̃o appellatus. Hic cuui
fratri intercluio ab hostibus auxilium ferret: illũ

Expanded text:
tu propius accessisset. tu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum
Abbreviated transcription (Latin):
nifluit. Cesar cum ab hoste non amplius passu¬
um .xii. millibus abee̾t. ut erat constitutum: acl
eum legati reuertutur. qui in itinere congressi
magnoꝑe ne longius progrederetur orabant.
Cum id non impetrassent: parebant. uti ad eos
equites qui agien antecessissent. premitteret.
cosq pugna prohiberet. sibiq ut potestatem
faceret in ubios legatos mittendi. Quorũ si
prnceps ac senatũs sibi nure nirando fidem fecis¬
sent ca conditione que a cesare ferretur. se usuros
ostendebant. Ad haĩ res conficiendas sibi triclui
spacium claret. Hec omina cesar eodem illo ꝑti¬
nere arbitrabatur. ut tridui mora interposita. e¬
quites eorum qui abce̾nt reuerterentur. Iamen
sc se non longius millibus passuum quatuor a¬
quationis causa processurum eodie dyxit. Huc
postero die ꝗͣ frequentissimi conuenirent. ut de
corum postulatis cognosceret. Interi ad p̾fec tos
lacescerentur. sustmerent. quo ad ip̃e cum exerci¬

Expanded text:
influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuinfluit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ab se impetrare posse dixit. Cognouerat enim
magnam partem equitatus ab hns aliquot die¬
bus ante predandi frumentandiq causa al ã¬
biuantos transmnosam unssam. Mos expectari
equites. atq enis rei causa moram interponi arbi¬
trabatur. Mosa profluit ex monte uosego qui
est in finibus lingonum & parte quaclam ex rhe¬
no recepta que appellatur uacalus insulam que¬
efficit uatanorum in occeamim influit. neq lon¬
gius ab occcano millibus passuum .lxxx. in rhe-¬
num influit. Rhenus autem influit ac oritur ex
lepontiis qui alpes incolunt. ꝙ longo spacio ꝑ fi¬
nes nantuacium. Helueciorum. sequanorum. me¬
diomatricum. tribucorum. triuirorum citatus fer¬
tur. Et ubi occeano appinquat. in plures de fluit
partes. multis ingentibus insulis effectis. Quarũ
pars magna a feris barbarisq nationibus incolit᷑.
Ex quibus sunt qui piscibus atq ouis aunim ui¬
uere ex istimantur multisq capitibus in occeamĩ

Expanded text:
ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum
Abbreviated transcription (Latin):
tos eiectos domo. Si suam graciam romami uelint
posse hus utiles ẽẽ amicos. uel si agros attribuant
uel paciantur cos tenere quos ariis possederint
Semus sueuis concedere quibui ne dii quidem
mimortales pares esse possent. Reliquum quiclẽ
in terris eẽ neminem quem non suꝑare possint
Ad hec que usum est cesar respondit. Sed exitꝰ
fuit or̃onis sibi nuillam cum hus amiciciam esse
posse. si in gallia remanerent. Neq uerum esse qͥn
suos fimnes tueri non potuerint. alienos occupare.
neq ullos in gallia uacare agros qui lari tante
presertim multitulimi sine imuria possint. Sed
licere si uellent in ubiorum fimbus considere.
quorum sint legati apd̃ se. ⁊ de sueuorum ĩ¬
iuirni querantur. ꝙ a se auxilium petant. Hec
sueuis imꝑaturum. Legati hec se ad suos rela¬
turos cdixerunt. E re deliberata post diem terci¬
um ad cesarem reuersuros. Interea ne propns se
castra moueret petierunt. Ne id quidem cesar

Expanded text:
tos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, tos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus ad germanos. muitatosq eos uti ab rhe¬
no discederent. omna queq postullassent ab se
fore parata. Qua spe adlucti germani latius
uagabantur. ⁊ in fines eburonm ꝙ condrusoꝵ
qui sunt treuerorum clientes peruenerant Fr̾inci¬
pibus gallie necatis cesar. ea que cognouerat dis¬
simulanda sibi existimauit. eorumq animis per¬
mulsis. ꝙ confirmatis. equitatuq imꝑato: bellũ
cum germams gerere constituit. Re frumenta¬
ria comparata. equitibusq cdelectis: iter i ea lo¬
ca facere cepit. Quibus in locis eẽ̾ germanos au¬
diebat a quibus cum paucorum dierum iter ab¬
eẽt: legati ab hiis ueuerunt. quorũ hec fuit or̃o.
Iermanos neq priores. po ro. bellum inferre. nec
tamen recusare si lacessantur quin armis conten¬
dant. qđ germanorum consuetudo hec sit ama¬
ionbus trãdita. Quicunq bellumi inferant. resis¬
tere neq deprecari. Hec tamen clicere uenisse mui¬

Expanded text:
tatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rhetatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invi
Abbreviated transcription (Latin):
themim erat certior fieret. flumen transierũt.
Atq omnibus corum editĩcus occupatis. reliquã
partem hicinis se corum copiis alueriuit.
Hnis de rebus cesar certior factus. & nifirinitatẽ
gallorum ueritus: qd sunt i consilus capiendus
lite consuetucinis. uti s uiatores etiam inuitos
consistere cogant. & qđ quisq eorum de quaq
re auclierit aut cognouerit. querant. ⁊ mercato¬
res in oppidis uulgus circum sistat. Quibusq
ex regiombus uemant. quasq ibi res cognouerit
prominciare cogant. Hns rebus atq auditiomibꝰ
ꝑmoti: de siumius sepe rebus. coniilia meunt¬
quorum eorum in uestigio penitere neccesse est.
cum ni tertis moribus seruiant. E pleriq ad uolũ¬
tatem corum ficta responcdeant. Qua consuetu¬
dine cognita cesar. ne grauiori bello occurreret
maturius ꝗͣ consuerat. ad exercitũ proficiscitur.
Eo cum uenisset. ea que fore suspicatus erat. fa¬
cta cognouit. Missas legiones ab nonnullis ciui¬

Expanded text:
Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capilicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant, et quid quisque eorum de quacunque re audierit aut cognoverit quaerant: et mercatores in oppidis vulgus circumsistat, quibusque ex regionibus veniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti, de summis saepe rebus consilia ineuntquorum eos e vesticum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civi
Abbreviated transcription (Latin):
mum sustinuerint: ad extremum tamen agris
expulli & multis locis germanie triennium ua¬
gati: ad ihenum peruenerunt. quas regiones me¬
napii incolebant. E ad utramq ripam stuimĩs
agros. edificia. uicosq habebant. S tante multi¬
tudinis aditu ꝑterriti. ex hiis edificns que trans
flumen habuerant. demigrauerunt. S eis rhenũ
dispositis presidus. germanos transire prohibe¬
bant. Illi omnia exp̃ti. cum neq ui contencdere
propter mopiam nauium. neq clam transire.
propter custodias menapiorum possent reũti
sc m suas sedes regiones q simulauerunt. E
tridui uiam progressi. rursus reuerterunt. atq
omm hoc itmere una nocte equitatuq contec¬
to. niscios mopmantesq menapios oppresserunt
Qui cde germanorum discessu ꝑ exploratores cer¬
tiores facti. sine metu transrheni in suos uicos
remigrauerant. Hns interfectis nauibusq eorũ
occupatis. priusꝙͣ ca pars menapiorum que citra

Expanded text:
unt, ad extremum tamen agris unt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra
Abbreviated transcription (Latin):
habetur. ꝗͣ ephippiis uti. Itaq al quemuis nume¬
rum ephippiatorum equitum ꝗͣuis pauci adire
audent. unum ad se omnino importari non si¬
munt. qđ ea re ad laborem ferendum remollesce¬
re homines atq effemmari arbitrantur. Fublice
maxmiam putant ẽẽ laudem quam latissime a
sius finibus uacare agros. Hac re significari mag¬
num numerum ciuitatum suam uim sustmnere
non posse Itaq ex una parte a sucus arciter milli¬
a passuum sexagnita agri uacare dicuntur. Ad
alteram partem ubi quorum fuit ciuitas ampla
atq florens ut est captus germanorum. E paulo
moribus assuefacti. Nos cum sueui multis sepe
bellis experti propter amplitudinem grauitatẽq
ciuitatis finibus expellere non potuissent. tñ uecti¬
gales sibi feceriuit. ac multo humiliores infirimo¬
resq redegerunt. In cadem causa fuerunt usipe¬
tes ꝙ thenc tri quos supra diximus. Qui cum plu¬
res annos sueuorum uim sustinuerint. ad extre¬

Expanded text:
habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numehabetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulomoribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuer
Abbreviated transcription (Latin):
assuefacti ihil omnino contra uoluntatem faciãt
& uires alit. E immani corporum magnitudine ho¬
mines efficit. Atq in eam se consuctudinem abdu¬
xerunt. ut locis frigiclissimis neq uestitus preter
pelles haberent quicꝙͣ. Quarum propter ex igui¬
tatem magna pars corporis aperta. ꝙ lauantur
in flumimibus. Mercatoribus est acl eos aditus
magis eo ut que bello cepint: quibus uendant ha¬
bcant. ꝗͣ quo ullam rem ad se importari deside¬
rent. Qum etiam iumentis quibus maxime galli
clelectantur. queq impenso parent precio. germa¬
in importatis hnis non utuntur. s que apud cos
nata parua atq clifforima. Hec coticliana exer¬
citatione sumini ut sint laboris efficiunt. Equestri¬
bus prelus sepe ex equis desiliunt. ac pelibus pre¬
liantur. eosq eodem remanere uestigio assuefece¬
runt. acd quos celeriter se cum usus est recipiunt.
Neq eorum moribus turpius quicꝙͣ aut mercius

Expanded text:
adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius
Abbreviated transcription (Latin):
est hieme qui fuit amio
gneo pompeio Marco cras¬
so consulibus. Usipetes ger¬
mam. E item tanc theri. cũ
magna multitudine. homi¬
num flumen rhemum transierunt. non longe
a mari quo rhemis inifluit. Causa transeundi
fuit. qđ a sueius plures annos exagitati bello p̾
& bellicosissima germanorum ominum. Hii
centum pagos habere dicuntur. Ex quibus quot¬
annis singula milia armatorum bellandi cau¬
sa. efinbus educuntur. Reliqui qui domi mã¬
serunt. sc atq alios alunt. Hn rursus muicem ã¬
no primo in armis sunt: illi domi remanent
Sic neq agricultura. ne ratio atq usus belli in¬
termictitur. S priuati ac suꝑati agri apud eos
mhil sunt. Ncq longuis anno remanere uno
m loco incolendi causa licet. Neq multũ frum̃¬
to. s: maximam partem lacte atq pecore unuit
multum q sunt in uenationibus. Que res et ci-¬
bi genere & cotidiana exercitatione. E liberta¬
te iuite qdđ apueris nullo officio aut disciplina

Expanded text:
est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello preet bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
que erat cesa conuersam ad hostem collocauit
ꝙ pro uallo ad utrumq latus estuabat. Incre¬
dibili celeritate. magno spacio. paucis cliebus
confecto. cum iam p̾ecus atq extrema impedi¬
menta ab nr̃is tenerentur: ipsi demptiores
siluas peterent. eiusinodi sunt tempestates cõ¬
secute uti opus necessario intermitteretur. et
continuatione umbrium ducius sub pellibꝰ
milites contineri non possent. Itaq uastatis
onmibus corum agris. uicis. edificusq incensis
cesar exercitum ꝑduxit. E in aulercis lexobnsq
reliquii item ciuitatibus que maxime bellum
fecerant. in hibernis collocauit.

Expanded text:
quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit.