comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uolumnius insamnio tria castella ceꝑat inquib tria milia
hostium cesa erant. dimidium uero eius captum: & lucanorum seditiones a
bium missum eo cum uetere ex̾citu compresserat Detio de populandos hosti¬
ui agros relinquit. ip̃e cum suis copiis in etruriam ad collegam ꝑgit quem
l uenientem leti omnes accepere. Appium exconscientia sua credo anin
hiũsse haud ĩmerito iratum si nihil scripserat illiberali & ingrato aĩo si
eguerat ope dissimulantẽ uix enim salute mutua reddita cum obuiã egres¬
s ẽẽt. satin salue inquit luolumnii: ut sese insannio res hñt: quȩ
causa ut ꝓiuntia tua excederet induxit: Uolumnius insamno res ꝓsperas
e̾ẽ ait. lit̾teris eius accitum uenisse. que si false fuerint nec usus sui sit in
truriam extemplo conu̾sis signis abiturum Tum u̾o ab eas inquit: neq
quisꝙ̃ moratur etenim minime consent aneum ẽ cum bello tuo forsitan
uix suffitias hic te ad opem ferendam aliis gloriari uenisse. Bene hercules

Expanded text:
iam Volumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium fere eius captum, et Lucanorum seditiones a Q. Fabium, pro consule missum eo cum vetere exercitu, compresserat. Decio populandos hostium agros relinquit, ipse cum suis copiis in Etruriam ad collegam pergit. quem advenientem laeti omnes accepere. appium ex conscientia sua credo animum habuisse—haud immerito iratum si nihil scripserat, inliberali et ingrato animo, si eguerat ope, dissimulantesus esset, 'satin salue' inquit, ' L. Uolumni ? ut sese in Samnio res habent? quae te causa ut prouincia tua excederes induxit?' Uolumnius in Samnio res prosperas esse ait, litteris eius accitum uenisse; quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, extemplo conuersis signis abiturum. 'tu uero abeas' inquit, 'neque te quisquam moratur; etenim minime consentaneum est, cum bello tuo forsitan uix sufficias, huc te ad opem ferendam aliis gloriari uenisse.' bene, hercules,
Abbreviated transcription (Latin):
Hec uictoria tribunos plebemq prope in haud salubrem luxuriam u̾tit
conspiratione tribunos plebemq inter facta ut iidem tribum reficerent᷑ &¬
quo sua minus cupiditas emmeret. cõsulib qͦ cõtinuarent magratum. consen¬
sum prum causabant᷑ quo ꝑ contumeliam consulum uira plebis labefacta
eẽnt quid futurum nondum firmatis legibus. si nouos tribunos ꝑ factiones
suas cõsules ad horti ee̾nt non enim semper ualerios oratiosq cõsules fore qui
libertati plebis suas opes post ferrent. forte quadam utili ad id tp̃us ut comi¬
tiis pee̾t potissimum. M. duellio sorte euenit uiro prudenti & ex cõtinuatiõe
agistratus inuidiam ĩ inmentem cernenti: qui cum exueteribus tribunis i¬
garet se ullius rationem habiturum pugnarentq college ut liberas tribus
in suffragium mitteret aut concederet sortem comitioꝵ collegis habituris
elege potuis comitia ꝗ̃ exuoluntate patrum iniecta contentione diulli

Expanded text:
ec uictoria tribunorum plebisque prope in haud salubrem luxuriam uertit, conspiratione inter tribunos facta ut iidem tribuni reficerentur, et, quo sua minus cupiditas emineret, consulibus quoque continuarent magistratum. consensum patrum causabantur, quo per contumeliam consulum iura plebis labefactata essent. quid futurum nondum firmatis legibus, si nouos tribunos per factionis suae consules adorti essent? non enim semper Ualerios Horatiosque consules fore, qui libertati plebis suas opes postferrent. forte quadam utili ad tempus, ut comitiis praeesset potissimum M. Duillio sorte euenit, uiro prudenti et ex continuatione magistratus inuidiam imminentem cernenti. qui cum ex ueteribus tribunis negaret se ullius rationem habiturum, pugnarentque collegae ut liberas tribus in suffragium mitteret aut concederet sortem comitiorum collegis, habituris e lege potius comitia quam ex uoluntate patrum, iniecta contentione Duillius
Abbreviated transcription (Latin):
militum est animus. & mauis ꝗͣ pronũo auxilium aduenerat. ꝙ fortes uiri
& partis alterius uictoria audita mox uisa etiam p̃lium restituit. Tota de¬
inde iam uincere atie romanus & omisso certamine cedi capiq sannites
nisi qui maleuentũ cui nũc urbi beneuentum nomen ẽ ꝑfugerunt ad xxx.
milia cęsa aut capta sannitium proditum memoria ẽ¬

Expanded text:
militum est animus, et maius quam pro numero auxilium aduenerat †fortes uiri†, militum est animus, et maius quam pro numero auxilium aduenerat †fortes uiri†, et partis alterius uictoria audita mox uisa etiam proelium restituit. tota deinde iam uincere acie Romanus et omisso certamine caedi capique Samnites, nisi qui Maleuentum, cui nunc urbi Beneuentum nomen est, perfugerunt. ad triginta milia caesa aut capta Samnitium proditum memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad circuendos hostes aut ne ipi circuerentur constiterant latius
tefcã stetit. Sinistris preterꝗͣ ꝙ confertiores steterant. repentĩo cõsilio
petilli consulis addite uires: qui subsidiarias cohortes. que integre ad lon¬
giores pugne casus reseruabant᷑ inpͥmam atiem ex templo emisit uniuer
eques ĩ pugnam succedit. In hunc transu̾so agmine inter duas aties se
inferentem romanus equitatus concitatus equos: signaq & ordines pe¬
ditum atq equitum confundit. donec uniu̾sam ab ea ꝑte adu̾tit atiem
ieo cornu non petilius solum sed sulpitius etiam hortator affuerat¬
uectus absuis nundum conserentib manus ad clamorem asinistra parte
priuis exortum. Unde haud dubiam uictoriam cernens cum ad suum cornu
tenderet cum mille ducentis uiris dissimilem ibi fortunam muenit roͣnos
loco pulsos. uictorem hostem signa ĩ ꝑcalsos inferentem. Ceterum omnia.¬

Expanded text:
aut ad circumeundos hostes aut ne ipsi circumirentur constiterant, latius aut ad circumeundos hostes aut ne ipsi circumirentur constiterant, latius patefacta stetit: sinistris, praeterquam quod confertiores steterant, repentino consilio Poeteli consulis additae vires, qui subsidiarias cohortes, quae integrae ad longioris pugnae casus reservabantur, in primam aciem extemplo emisit universeques in pugnam succedit. in hunc transverso agmine inter duas acies se inferentem Romanus equitatus concitat equos signaque et ordines peditum atque equitum confundit, donec universam ab ea parte avertit aciem. in eo cornu non Poetelius solus sed Sulpiauectus ab suis nondum conserentibus manus ad clamorem a sinistra parte prius exortum. unde haud dubiam uictoriam cernens cum ad suum cornu tenderet cum mille ducentis uiris, dissimilem ibi fortunam inuenit, Romanos loco pulsos, uictorem hostem signa in perculsos inferentem. ceterum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
trum magis tñ spe campane defectionis in quam conuratum erat sa¬
nites in apuliam uersos rursus ad caudium reuocauit: ut inde ex pro¬
pinquo siqui motus occasionem apperirent. capuam romanis eriperent. &
hostem iniqua uia ẽẽt cunctati sunt. deinde sannites ꝑ aꝑta loca breui
tircuitu in loca plana campanos campos agmen dimittunt. Ibiq pͥmum
castra inconspectu hostium data. deinde leuibus preliis equitum sepius
ꝗͣ peditum utrĩq ꝑiculum factum: nec aut euentus eorum romanum
aut more qua trahebant bellum penitebat. Sannitium contra ducib
& carpi quotidie damnis & senescẽ dilatiõe belli uires sue uidebantur
Ita matiem prodeunt: equitib incornua diuisis quibus preceptũ erat
intentiores ad respectum castrorum nequa uis fieret cum ad prelium
starent atiem pediti tutam fore. Consules sulgitius in dextro. petilis
in leuo cornii consistunt. dextra pars qua & sannites raris ordinibus

Expanded text:
rum, magis tamen spes Campanae defectionis, in quam coniuratum erat, Samnites in Apuliam uersos rursus ad Caudium reuocauit, ut inde ex propinquo, si qui motus occasionem aperiret, Capuam Romanis eriperent. eoad hostem iniqua uia esset, cunctati sunt; deinde Samnites per aperta loca breui circuitu in loca plana Campanos campos agmen demittunt ibique primum castra in conspectum hostibus data, deinde leuibus proeliis equitum saepiusquam peditum utrimque periculum factum; nec aut eventus eorum Romanum aut morae, qua trahebant bellum, paenitebat. Samnitium contra ducibus et carpi parvis cottidie damnis et senescere dilatione belli vires suae videbantur. itaque in aciem procedunt equitibus in cornua divisis, quibus praeceptum erat intentiores ad respectum castrorum, ne qua eo vis fieret, quam ad proelium starent: aciem pedite tutam fore. consulum Sulpicius in dextro, Poetelius in laevo cornu consistunt. dextra pars, qua et Samnites raris ordinibus
Abbreviated transcription (Latin):
De inde multa iam edita cede senescit pugna & dictator precones edice̾ iubet
ut ab inermi abstineat᷑. Is finis sanguinis fuit. dedi inde inermes cepti & ad
am misi ꝑmissu dictatoris discurit. Que cum ante oculos eus aliquã
catus ẽẽ ut si cui deorũ hominumq nimĩa sua fortuna ppłiq romani uidẽt᷑
t cã inuidiã lenire ꝗ̃ minimo suo pͥuato incõmodo publicoq ppłi ro licere
Conu̾tentẽ se inter hanc uenerationẽ traditur prolapsum cecidisse. Idq omnem
ꝑtimuisse postea euentu rem coniectantib uisum ad lampnationẽ ipsius Ca¬
milli. capte de inde urbis romane quod post paucos accidit annos. Cladẽ itaq
ille dies cede hostium ac direptione urbis oppulentissime est consumptus. Postẽo
ie libera corpora: dictator sub corona uendidit. Ea sola pecuma inpublici
redigitur. haud sine ira plebis. & quod retulere secum prede nec duci que ad
senatum malignitatis auctores querendo rem arbitrii sui reiecisset: nec sena¬

Expanded text:
deinde multa iam edita caede senescit pugna, et dictator praecones edicere iubet ut ab inermi abstineatur. is finis sanguinis fuit. dedi inde inermes coepti et ad praedam miles permissu dictatoris discurrit. quae cum ante oculos eius aliquantum ecatus esse ut si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani uideretur, ut eam inuidiam lenire quam minimo suo priuato incommodo publicoque populi Romani liceret. conuertentem se inter hanc uenerationem traditur memoriae prolapsum cecidisse; idque omen pertinuisse postea euentu rem coniectantibus uisum ad damnationem ipsius Camilli, captae deinde urbis Romanae, quod post paucos accidit annos, cladem. atque ille dies caede hostium ac direptione urbis opulentissimae est consumptus: postero die libera corpora dictator sub corona uendidit. ea sola pecunia in publicum redigitur, haud sine ira plebis; et quod resenatum, malignitatis auctores quaerendo, rem arbitrii sui reiecisset, nec sena
Abbreviated transcription (Latin):
n transisset ꝑtim suos inimicos ꝑtim college amicos ad solatium
equate repulse sibi quoq negari triumphum. Non ita inquit patres
conscripti ur̃e maiestatis meminero ut me consulem ẽẽ ob liuiscas¬
Eodem iure imꝑii quo bella gessi bellis feliciter gestis s amnio atq etruria
subactis uictoria & pace parta triumphabo ita senatum reliquit. Inde ĩter
ibrinos plebis contentio orta. pars intertessuros ne nouo exemplo triũ¬
ret aĩebat: pars auxilio se adu̾sus collegas triumphanti futuros. iactata res
ad ppłm est. uocatusq eo consul. & cum Lhoratũ A Ualeriũ consules. Ca¬
um martium ruptilium nuꝑ prẽm euis. qui tunc censor ee̾t non ex aui¬
ritate senatus sed iussu ppłi triumphasse diceret aditiebat se quoq latu¬
rum fuisse ad polm ni sciret mancipia nobilium tribunos plebis legem im¬
edituros uoluntatem sibi ac fauorem ppłi consentientis pro omnib ussis¬

Expanded text:
riam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium riam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum, 'non ita' inquit, 'patres conscripti, uestrae maiestatis meminero ut me consulem esse obliuiscaeodem iure imperii quo bella gessi, bellis feliciter gestis, Samnio atque Etruria subactis, uictoria et pace parta triumphabo.' ita senatum reliquit. inde inter tribunos plebis contentio orta; pars intercessuros ne nouo exemplo triumpharet aiebat, pars auxilio se aduersus collegas triumphanti futuros. iactata res ad populum est uocatusque eo consul cum M. Horatium L. Ualerium consules, C. Marcium Rutulum nuper, patrem eius qui tunc censor esset, non ex auctoritate senatus sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancipia nobilium, tribunos plebis, legem impedituros; uoluntatem sibi ac fauorem consentientis populi pro omnibus iussis
Abbreviated transcription (Latin):
alia bella curare. fabios hostes ueyentib date. Auctores sumus tutam ibi
maiestatem romani nominis fore. nr̃m id nobis uelut familiare bellum pri¬
uato sumptu in aio est. res pu ͭͣ & milite illic & pecunia uacet gratie ĩ gen¬
tes acte. Consul ecaria egressus comitante fabiorum agmine. qui ĩ uesti¬
alo curie senatus consultum expectantes. steterant: domum recliit Iu
armati posterodie ad limen consulis ad eẽ. domos inde discedunt. manat
tota urbe rumor. fabios ad celum laudibus ferunt familiam unam subiisse
uitatis omis Ueiens bellum ĩ priuatam curam ĩ priuata arma u̾sum.
agente omnes finitimos subigi ppłos posse

Expanded text:
alia bella curate, Fabios hostes Ueientibus date. auctores sumus tutam ibi alia bella curate, Fabios hostes Ueientibus date. auctores sumus tutam ibi maiestatem Romani nominis fore. nostrum id nobis uelut familiare bellum priuato sumptu gerere in animo est; res publica et milite illic et pecunia uacet.' gratiae ingentes actae. consul e curia egressus comitante Fabiorum agmine, qui in uestibulo curiae senatus consultum exspectantes steterant, domum redit. iussi armati postero die ad limen consulis adesse; domos inde discedunt. manat tota urbe rumor; Fabios ad caelum laudibus ferunt: familiam unam subisse ciuitatis onus; Ueiens bellum in priuatam curam, in priuata arma uersum.mano tranquillam pacem agente omnes finitimos subigi populos posse
Abbreviated transcription (Latin):
Uexabant᷑ in cursionibus
equorum latini eo cum ex̾citu ceso missus iniporum equorum agrum depo¬
pulabundus transit. Equi se in oppida receperunt. Murisq se tenebant eo
ulla pugna memorabilis fuit. Et ab ueyente hoste clades accepta te¬
tate alterius consulis actumq de ex̾citu foret ni ceso fabius in tpr̃e subsi¬
dio uenisset. Exeo tp̃re neq pax neq bellum cum ueientibus fuit res ꝓxĩe
informam latrocinii uenerat legionib romanis cedebant inurbem ubi ad¬
ductas senserunt legiones agros incursabant bellum quiete bello qͦuietem
iniucem eludentes. Ita neq omitti tota res neq perfici poterat. E
cladis transiret quiescentibus aut mox moturos se apparebat sabinos semper
infestos etruriamq omnem: Sed ueyens hostis assiduus magis ꝗ̃ grauis
meliis sepius ꝗͣ ꝑiculo animos agitabat quod nullo tp̃re negligi poterat aut
au̾ti alio sinebat. Tum fabia gens senatum adiit consul pro ea gente loquit᷑

Expanded text:
uexabantur incursionibus Aequorum Latini. eo cum exercitu Caeso missus in ipsorum Aequorum agrum depopulandum transit. Aequi se in oppida receperunt murisque se tenebant; eo nulla pugna memorabilis fuit. at a Ueiente hoste clades accepta temeritate alterius consulis, actumque de exercitu foret, ni K. Fabius in tempore subsidio uenisset. ex eo tempore neque pax neque bellum cum Ueientibus fuit; res proxime formam latrocinii uenerat. legionibus Romanis cedebant in urbem; ubi abductas senserant legiones, agros incursabant, bellum quiete, quietem bello in uicem eludentes. ita neque omitti tota res nec perfici poterat; etcladis transiret quiescentibus, aut mox moturos se apparebat Sabinos semper infestos Etruriamque omnem. sed Ueiens hostis, adsiduus magis quam grauis, contumeliis saepius quam periculo animos agitabat, quod nullo tempore neglegi poterat aut auerti alio sinebat. tum Fabia gens senatum adiit. consul pro gente loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ure nec ꝙ collega magistratu abiit nec lex nec pudor cohercet: u̾tat
insuꝑbia. in audatia in contemptu deorum hominumq ponis Ego te appi
claudii proistius magrãtus maiestate ac uerecundia quam gessisti non mõ
manu uiolatum sed ne u̾bo quidem inclementiori a me appellatum uellem
sed & hec que ad huc egi ꝑtinatia tua & suꝑbia coegit me loqui. & nisi E¬
milie legi parueris inuincula duci iubeo nec cum ita amaiorib coi
sit ut comitiis censorqs nisi duo confecerint legiptima suffragia non re¬
nuntiato altero comitia differantur ego te qui censor creari non possis so¬
lum censuram gerere non patiar.

Expanded text:
censurae nec quod collega magistratu abiit nec lex nec pudor coercet: uirtutem censurae nec quod collega magistratu abiit nec lex nec pudor coercet: uirtutem in superbia, in audacia, in contemptu deorum hominumque ponis. ego te, Appi Claudi, pro istius magistratus maiestate ac uerecundia quem gessisti, non modo manu uiolatum sed ne uerbo quidem inclementiori a me appellatum uellem; sed et haec quae adhuc egi peruicacia tua et superbia coegit me loqui, et, nisi Aemiliae legi parueris, in uincula duci iubebo nec, cum ita comparatum a maioribus sit ut comitiis censoriis, nisi duo confecerint legitima suffragia, non renuntiato altero comitia differantur, ego te, qui solus censor creari non possis, solum censuram gerere nunc patiar.
Abbreviated transcription (Latin):
subrogabis quem ne inde mortui quidem locum subrogari fas est: penitet
nim ꝙ antiquissimũ sdenne & solum abipõ cui fit institatum deo a no¬
simis antistibus eius sacri ad seruorum ministerium religiosus censor deduxisti
gens antiquior originibus huius urbis hospitio deorum immortalium sancta
ꝓpter te ac tuam censuram intra annum ab stirpe extincta est. nisi uniu̾sã
rem publicam uenefario eo obstrinxeris qđ ominari etiam reformidat ani¬
mus. Urbs eo lustro capta est quo de mortuo collega C. Iulio censor
papirius cursor ne abiret magratu. M. Cornelium in aluginensem collegã
subrogauit. Et quanto medestior illius cupiditas fuit quam tua appi: nec
lus nec ultra funntum lege tpũs Lpapirius tensuram gessit. Tamenn¬
nem inuenit qui se postea auctorem sequeretur. omnes deinceps censores
post mortem censoris college se magratu abdicauerunt te nec ꝙ dies exit

Expanded text:
subrogabis, quem ne in demortui quidem locum subrogari fas est? paenitet subrogabis, quem ne in demortui quidem locum subrogari fas est? paenitet enim, quod antiquissimum sollemne et solum ab ipso, cui fit, institutum deo ab nobilissimus antistitibus eius sacri ad seruorum ministerium religiosus censor deduxisti, gens antiquior originibus urbis huius, hospitio deorum immortalium sancta, propter te ac tuam censuram intra annum ab stirpe exstincta est, nisi uniuersam rem publicam eo nefario obstrinxeris, quod ominari etiam reformidat animus. urbs eo lustro capta est, quo demortuo collega C. Iulio censorPapirius Cursor , ne abiret magistratu, M. Cornelium Maluginensem collegam subrogauit. et quanto modestior illius cupiditas fuit quam tua, Appi? nec solus nec ultra finitum lege tempus L. Papirius censuram gessit; tamen neminem inuenit qui se postea auctorem sequeretur; omnes deinceps censores post mortem collegae se magistratu abdicarunt. te nec quod dies exit
Abbreviated transcription (Latin):
causa lictatorem audacter crees: ꝗ̃ isti stolidos aut socordes uideri creditis
cos qui intra uitesimam diem ingentib rebus gestis dictatura se abdicaue¬
runt aut qui uitio creati abierunt magrãtu. Quid ego antiqua repetam:
nuper intra .x. annos cauis Menius dictator quia tum questiones seuerius
quam quibusctam potentib tutum erat ex̾teret contagio eius quo querebat
ip̃e criminis obiectata abinunicis est ut pruatus obuiam iret crimini dc̃atu¬
a se abdicauit. Nolo ego istam inte molestiam ne degeneraueris afar
imꝑiosissima & suꝑbissima non die non hora citiusꝗͣ necesse est magratu
abieris: modo ne excedas finitum tempus satis est aut diem aut mensem
ensure adicere. Triennium inquit & sex menses ultraꝗͣ licet emilia leg
suram geram. & solus geram. hoc quidem iam regno simile est. an collegã

Expanded text:
causa dictatorem audacter crees? quam isti stolidos ac socordes uideri creditis causa dictatorem audacter crees? quam isti stolidos ac socordes uideri creditis eos qui intra uicesimum diem ingentibus rebus gestis dictatura se abdicauerunt aut qui uitio creati abierunt magistratu. quid ego antiqua repetam? nuper intra decem annos C. Maenius dictator, quia, cum quaestiones seuerius quam quibusdam potentibus tutum erat exerceret, contagio eius quod quaerebat ipse criminis obiectata ab inimicis est, ut priuatus obuiam iret crimini, dictatura se abdicauit. nolo ego istam in te modestiam; ne degeneraueris a familia imperiosissima superbissima; non die, non hora citius quam necesse est magistratu abieris, modo ne excedas finitum tempus. satis est aut diem aut mensem censurae adicere? triennium, inquit, et sex menses ultra quam licet Aemilia lege censuram geram, et solus geram. hoc quidem iam regno simile est. an collegam
Abbreviated transcription (Latin):
ges sunt semꝑ antique abrogaret noua. An hoc dicis appi non teneri emilia
lege ppłm an ppłm teneri: te unũ exlegem e̾e̾: Tenuit lex emilia uiolentos
illos censores. M furium & M Geganium quicquid iste magr̃atus in re puͣ
male facere posset indicarunt cum ira finite potestatis mamertũ emilium
rincipem etatis sue belli domiq errariũ fecerunt. Tenuit deiñ omnes
sores intra tentum annorum spatium. Tenet. C plautium collegam tuũ hiis¬
dem auspitiis eodem iure creatum. An hunc non ut qui optimo iure cẽsor
eatus e̾ẽt ppliis creauit: unis eximius es in quo hoc precipuum ac singe
ualeat. quem tu regem sacrifitiorum crees amplexus regni nomẽ: ut qui optiõ
iure rome rex creatus sit creatum se dicet. quem semestͥ dictatura quem int̾¬
regno quinq dierum contentum fore pates: quem claui figendi aut ludoꝵ

Expanded text:
ges sunt, semper antiquae obrogat noua. an hoc dicis, Appi, non teneri Aemilia ges sunt, semper antiquae obrogat noua. an hoc dicis, Appi, non teneri Aemilia lege populum? an populum teneri, te unum exlegem esse? tenuit Aemilia lex uiolentos illos censores, C. Furium et M. Geganium , qui quid iste magistratus in re publica mali facere posset indicarunt, cum ira finitae potestatis Mam. Aemilium , principem aetatis suae belli domique, aerarium fecerunt; tenuit deinceps omnes censores intra centum annorum spatium; tenet C. Plautium , collegam tuum iisdem auspiciis, eodem iure creatum. an hunc non, ut qui optimo iure censor creatus esset, populus creauit? tu unus eximius es in quo hoc praecipuum ac singulare ualeat? quem tu regem sacrificiorum crees? amplexus regni nomen, ut qui optimo iure rex Romae creatus sit, creatum se dicet. quem semestri dictatura, quem interregno quinque dierum contentum fore putes? quem claui figendi aut ludorum
Abbreviated transcription (Latin):
Hec sine ulluis assensa Cauillante
appio. Est inquit quirites illius appii progenies qui decemuir in annum cre¬
atus altero se ip̃e creauit tertio. nec abse nec abullo creatus priuatus
iale gesta male intenta imꝑia. hec est eadem familia quirites cuius
atq inuiriis compulsi extores prĩa sacrum montem cepistis. hec que fene¬
bres leges. hecq agrarias impugnauit semper hec connubia patrum & ple-¬
is interrapit. hec plebi ad curules magistratus iter obsessit. hoc est non
multo ꝗͣ tarquiniorum infestius ur̃e libertati. Ita ne tandem appi claudi
cum centesimus iam annus sit abinamerco enulio dictatore tot censores fue-¬
unt nobilissimi fortissimiq uiri nemo eorum duodecim tabulas legit
mo id ius ẽẽ qđ postremo ppłus uississet sciuit: immo uõ omnes sciuerunt
& idem emilie potius legi patiruerunt ꝗͣ illi antique qua pͥmum censores cre-
erant. Quia hanc postremain uisserat pplus & quia ubi contrarie due li¬

Expanded text:
ec sine ullius adsensu cauillante Appio 'en' inquit, 'Quirites, illius Appi progenies, qui decemuirum in annum creatus altero anno se ipse creauit, tertio nec ab se nec ab ullo creatus priuatus male gesta, male retenta imperia. haec est eadem familia, Quirites, cuius ui atque iniuriis compulsi, extorres patria Sacrum montem cepistis; haecbres leges, haec, quae agrarias semper impugnauit; haec conubia patrum et plebis interrupit; haec plebi ad curules magistratus iter obsaepsit. hoc est nomen multo quam Tarquiniorum infestius uestrae libertati. itane tandem, Appi Claudi? cum centesimus iam annus sit ab Mam. Aemilio dictatore, tot censores fuerunt, nobilissimi fortissimique uiri, nemo eorum duodecim tabulas legit? nemo id ius esse, quod postremo populus iussisset, sciit? immo uero omnes sciuerunt et ideo Aemiliae potius legi paruerunt quam illi antiquae qua primum censores creati erant, quia hanc postremam iusserat populus et quia, ubi duae contrariae le
Abbreviated transcription (Latin):
Eo munẽ delinita plebe nihil certatum
t quo minus consularia comitia haberent. Creati consules LUaleriu
potitus. M Manilius cui capitolino postea fuit cognomen. hii consules magnos
ludos fecẽ quos M furius dictator uouerat ueienti bello Codem anno edes
monis regine ab eodem dictatore eodemq bello uota dedicat᷑ celebra
dedicationem ingenti matronarum studio tradunt. bellum in algido cum
eqs gestum haudꝰ memorabile fusis hostib pͥus pene. ꝗ̃ mans cõsererẽt ualeĩo¬
quod perseuerantior cedendis infuga fuit triumphus manilio. ut ouans ingre¬
diretꝰ urbem decretum est

Expanded text:
eo munere delenita plebe nihil certatum est quo minus consularia comitia haberentur. creati consules L. Ualerius Potitus M. Manlius , cui Capitolino postea fuit cognomen. hi consules magnos ludos fecere, quos M. Furius dictator uouerat Ueienti bello. eodem anno aedes Iunonis reginae ab eodem dictatore eodemque bello uota dedicatur, celebratamque dedicationem ingenti matronarum studio tradunt. bellum haud memorabile in Algido cum Aequis gestum est, fusis hostibus prius paene quam manus consererent. Ualerioquod perseuerantior cedentes <insequi> in fuga fuit, triumphus, Manlio ut ouans ingrederetur urbem decretum est
Abbreviated transcription (Latin):
Dum preter uelicrarum
obsidionem tardi magis rem exitus ꝗ̃ dubii quiete externe res romãis essent
fama repentis belli galli allata ꝑpulit ciuitatem ut M furius dictator
quintũ diceret᷑. is.T. guntium penum magrum equitum dixit. bellatum cũ
gallis eo anno circa ãnienem flumẽ auctor est claudus inclitamq ĩponte
pugnam qua .T. Manlius gallum cum quo prouocatus manus conseruit in
ispectu duorum ex̾citum censum torque spoliauit: tum pugnatũ pluri
auctorib magis adducor ut credam decem haud minus post anos ea sunt¬
acta: hoc autẽ anno in albano agro cum gallis dictator M furio signa¬
sunt collata nec dubia nec difficilis romanis ꝗ̃ꝗͣ ingentem galli t̾rorẽ
memoria pristine cladis attulerant. iuictoria fuit. multa milia barbaro¬
rum inatiem multa captis castris cesa. palati alii apuliam maxĩe peten-¬
tes. tum fuga se longinqua tum ꝙ passim eos simul pauor terrorq distu¬
t ab hoste sese tutati sunt. dictatori consensu prũm plebisq triuphus

Expanded text:
um praeter Uelitrarum obsidionem, tardi magis rem exitus quam dubii, quietae externae res Romanis essent, fama repens belli Gallici allata perpulit ciuitatem ut M. Furius dictator quintum diceretur. is T. Quinctium Poenum magistrum equitum dixit. bellatum cum Gallis eo anno circa Anienem flumen auctor est Claudius inclitamque in ponte pugnam, qua T. Manlius Gallum cum quo prouocatus manus conseruit in conspectu duorum exercituum caesum torque spoliauit, tum pugnatam. pluribus auctoribus magis adducor ut credam decem haud minus post annos ea acta, hoc autem anno in Albano agro cum Gallis dictatore M. Furio signa conlata. nec dubia nec difficilis Romanis, quamquam ingentem Galli terrorem memoria pristinae cladis attulerant, uictoria fuit. multa milia barbarorum in acie, multa captis castris caesa; palati alii Apuliam maxime petentes cum fuga se longinqua tum quod passim eos simul pauor errorque distulerant, ab hoste sese tutati sunt. dictatori consensu patrum plebisque triumphus
Abbreviated transcription (Latin):
Dum hec in apuliã gerebantur altero ex̾citu sainnites inter anmã coloniã
romanam que uia latina ẽ occupare conati hostem non tenuerunt.
depopulati cum p̃dam aliam inde mixtam hominum atq pecudum co¬
lonosq captos agerent in uictorem incidunt consulem ab luceria redeũtẽ
ec prectam solum amictunt sed ip̃i longo atq impedito agmine ĩ compo¬
catis. & ex̾citu ibi relicto comitiorum causa romam est ꝓfectus. Cui de
triumpho agenti negatus honos & ab amis

Expanded text:
dum haec in Apulia gerebantur, altero exercitu Samnites Interamnam, coloniam Romanam, quae uia Latina est, occupare conati urbem non tenuerunt; agros depopulati cum praedam aliam inde mixtam hominum atque pecudum colonosque captos agerent, in uictorem incidunt consulem ab Luceria redeuntem nec praedam solum amittunt sed ipsi longo atque impedito agmine incompondasque reuocatis et exercitu ibi relicto comitiorum causa Romam est profectus. cui de triumpho agenti negatus honos et ob amis
Abbreviated transcription (Latin):
sedasse inuenio. Ceterum uix credibile est: nũm tribunorum prẽs augeri passos
idq potissimum exemplum a prĩtio hoĩe introductum. nec deide id plebi con-
essum semel obtinusse aut certe temptauisse. sed ante omnia reffellit
sum imaginis titulum paucis ante annis lege cautũ ne tribunis collegam coap¬
tare liceret .o. Cecilius & Iunius sextus titimus. soli ex collegio tribunorũ neq
ulerant de honoribus Minutii legem & criminari nunc seruilium nũc
nutiũ apud plebem: queriq indignam necem Melii non destiterant. Peruicerãt¬
igitur: ut tribunorum militum potius ꝗͣ consulum comitia herent haud dubia
quin sex locis. tot enim creari iam licebat & plebei aliquid profitendo se ultoẽs
fore meliane cedis crearentur.

Expanded text:
sedasse inuenio; ceterum uix credibile est nsedasse inuenio; ceterum uix credibile est nidque potissimum exemplum a patricio homine introductum, nec deinde id plebem concessum eoncessum semel obtinuisse aut certe temptasse. sed ante omnia refellit falsum imaginis titulum paucis ante annis lege cautum ne tribunis collegam cooptare liceret. Q. Caecilius, Q. Iunius, Sex. Titinius soli ex collegio tribunorum neque tulerant de honoribus Minuci legem et criminari nunc Minucium nunc Servilium apud plebem querique indignam necem Maeli non destiterant. perviceruntigitur ut tribunorum militum potius quam consulum comitia haberentur, haud dubii quin sex locis—tot enim iam creari licebat—et plebeii aliqui, profitendo se ultores fore Maelianae caedis, crearentur.
Abbreviated transcription (Latin):
iendo ratum uictorem finitimorum omnium populum inseruitutem pelit
ut quem senatorem ferre ciuitas uix posset regem ferret romuli conditoris ab¬
his orti recepti ad deos in signia atq imperum habentem non proscelere id ma¬
gis q̃ promonstro habendum: nec satis e̾ẽ sanguine eius expiatum nisi tecta
parietesq intraque tantum amentie conceptum eẽt disciparent᷑ bonaq cuncta¬
ta p̃tiis regni mercandi publicarẽtur. Iubere it aq questores uendere ea bona
inpublicum redigere. domum deinde ut monumẽto e̾et area oppre
nepharie spei dirui extemplo iussit. Id equimelium appellatum ẽ.LMmutiꝰ
boue aurato extra portam trigeminam est donatus ut plebe quidem inuicta
quia frumentũ Melianum assibus in modios existimatum plebi diuisit.¬
rome Hunc minutium apud quosdam auctores transisse apr̃ibus ad plebem
lecimumq tribunum plebis coaptatum seditionem motam ex meliana ce

Expanded text:
iendo ratum uictorem finitimorum omnium populum in seruitutem perlici iendo ratum uictorem finitimorum omnium populum in seruitutem perlici posse, ut quem senatorem dis orti, recepti ad deos, insignia atque imperium habentem. non pro scelere id magis quam pro monstro habendum, nec satis esse sanguine eius expiatum, nisi tecta parietesque intra quae tantum amentiae conceptum esset dissiparentur bonaque contacta pretiis regni mercandi publicarentur. iubere itaque quaestores uendere ea bona atque in publicum redigere. domum deinde, ut monumento area esset oppressae nefariae spei, dirui extemplo iussit. id Aequimaelium appellatum est. L. Minucius †boue aurato† extra portam Trigeminam est donatus, ne plebe quidem inuita, quia frumentum Maelianum assibus in modios aestimatum plebi diuisit. hunc Minucium apud quosdam auctores transisse a patribus ad plebem, undecimumque tribunum plebis cooptatum seditionem motam ex Maeliana caede
Abbreviated transcription (Latin):
antem ne uiditio se cõmitteret ui cohertitum ẽe̾ nec cum eo tamꝗͣ cum
agendum fuisse. qui natus inlibero ppło inter uira legesq exqua urbe reges
exactos sciret. eodemq anno sororis filios & liberos consulis liberatoris patrie
iussum inqua de Sp. Cassio. post aliquot annos. ꝑꝑ consilia inita deregno
supplitium sũptum. inqua nuper decemuiros bonis exilio capite mulctatos ob
suꝑbiam regiam: in ea. Sp. Melius spem regni conceperit. Et quis homo: ꝗͣꝗͣ
iullam nobilitatem nullos honores nulla merita cuiꝗͣ ad dominationẽ
dere uiam sed tamen claudios. Cassios consulatibus decemiuratibus suis ma¬
iorumq honoribus splendore familiarium substulisse animos: qui nepbas fuit
ilium cui tribunatus plebis magis optandus ꝗͣ sperandus fuĩt frumẽtaru
diuitem bilibre faris sperasse libertatem se ciuium suorum emisse ciboq obi¬

Expanded text:
antem ne iudicio se committeret, ui coercitum esse. nec cum eo tamquam cum ciue antem ne iudicio se committeret, ui coercitum esse. nec cum eo tamquam cum ciue agendum fuisse, qui natus in libero populo inter iura legesque, ex qua urbe reges exactos sciret eodemque anno sororis filios regis et liberos consulis, liberatoris patriaee exsulare iussum, in qua de Sp. Cassio post aliquot annos propter consilia inita de regno supplicium sumptum, in qua nuper decemuiros bonis, exsilio, capite multatos ob superbiam regiam, in ea Sp. Maelius spem regni conceperit. et quis homo? quamquam nullam nobilitatem, nullos honores, nulla merita cuiquam ad dominationem pandere uiam; sed tamen Claudios, Cassios consulatibus, decemuiratibus, suis maiorumque honoribus, splendore familiarum sustulisse animos quo nefas fuerit: Sp. Maelium , cui tribunatus plebis magis optandus quam sperandus fuerit, frumentarium diuitem †bilibris† farris sperasse libertatem se ciuium suorum emisse, ciboque obic
Abbreviated transcription (Latin):
teruam sotiorum. & p̾mum circumspectans tergu̾sari. Postremo tum apparitor
uissu magr̃i equitum duceret ereptus acircumstantib fugiensq fidem plebis
mane implorare: & oppͥmi se consensu prum dicere. si quid plebi benign
cisset oraret: ut opem sibi ultimo indiscrimine ferẽt. ne ue ante oculos suos
trucidari sinerent. Hec cum uociferantẽ setutus hala seruilius obtruncat stipatꝰ
uocatum ad eum Melium repullo appitore concitantem multitudinẽ penã me¬
ritam habere. Tunc dictator in acte uirtute inquit .C. seruilii esto liberata repͣ¬
Tumultuantẽ de inde
multitudinem incerta existimatiõe facti ad contionem uocari iussit. & Meliũ
ure cesum pronuntiauit. & si regni discrimen insons fuerit qui uocatus
gistro equitum addictatorem non uenisset. se ad causam cognoscendam con¬
sedisse quia cognita habiturum fuisse Melium similem caẽ fortunam: uim pa-¬

Expanded text:
teruam suorum, et primum circumspectans tergiuersari, postremo cum apparitor teruam suorum, et primum circumspectans tergiuersari, postremo cum apparitor iussu magistri equitum duceret, ereptus a circumstantibus fugiensque fidem plebis Romanae implorare, et opprimi se consensu patrum dicere, quod plebi benigne fecisset; orare ut opem sibi ultimo in discrimine ferrent neue ante ocutrucidari sinerent. haec eum vociferantem adsecutus Ahala Servilius obtruncat, respersvocatum ad eum Maelium repulso apparitore concitantem multitudinem poenam meritam habere. tum dictator macte virtute inquit, C. Servili, esto liberata re putumultuantem deinde multitudinem incerta existimatione facti ad contionem uocari iussit, et Maelium iure caesum pronuntiauit etiamsi regni crimine insons fuerit, qui uocatus a magistro equitum ad dictatorem non uenisset. se ad causam cognoscendam consedisse, qua cognita habiturum fuisse Maelium similem causae fortunam; uim par
Abbreviated transcription (Latin):
De inde cum plus undiq in illo senili animo non consiliis modo sed etiã uirtutis ẽẽ
ꝗ̃ in omnibus aliis dicerent. laudibusq haud inmeritis onerarent & consul ni¬
chil remitteret. precatus tandem deos ĩmortales cincinatus ne senectus intam
epidis rebus: danno dedecori ue rei pu ͤ eẽt dictator a consule dicit᷑. Ip̃e d
seruilium halam magistrum equitum dicit. Postero die dispositis presidiis cũ
inforum descendisset conusaq ĩn eum plebs nouitate rei ac miraculo e̾ẽt & Me¬
ani atq ip̃e dux eorum in se tantam uim imperii cerneret exꝑtes consilu
regni qui tumultus quod bellum repens aut dictatoriam maiestatẽ. aut ꝯiun¬
tuim post octogesimum annum rectorem reip. quesisset rogitarent. Missus
lictatore seruuilius magrequitum ad melium uocat te inquit dictator. Ci
pauidus ille quid uellet querẽt Seruiliusq causam dicendam e̾e̾ p̃poneret: cri¬
men aminutio delatum ad senatam diluendum: tunt Melius recipẽ se in ca¬

Expanded text:
 undique plus in illo senili animo non consilii modo sed etiam uirtutis esse quam in omnibus aliis dicerent laudibusque haud immeritis onerarent, et consul nihil remitteret, precatus tandem deos immortales Cincinnatus ne senectus sua in tam trepidis rebus damno dedecoriue rei publicae esset, dictator a consule dicitur. ipse deinde C. Seruilium Ahalam magistrum equitum dicit. postero die, dispositis praesidiis cum in forum descendisset conuersaque in eum plebs nouitate rei ac miraculo esset, et Maeliani atque ipse dux eorum in se intentam uim tanti imperii cernerent, expertes consiliorum regni qui tumultus, quod bellum repens aut dictatoriam maiestatem aut Quinctium post octogesimum annum rectorem rei publicae quaesisset rogitarent, missus ab dictatore Seruilius magister equitum ad Maelium 'uocat te' inquit, 'dictator'. cum pauidus ille quid uellet quaereret, Seruiliusque causam dicendam esse proponeret crimenque a Minucio delatum ad senatum diluendum, tunc Maelius recipere se in ca
Abbreviated transcription (Latin):
Tum ma-¬
trone ad ueturiam matrem coriolani uolumniaq uxorem frequentes coeunt
ad publicum consilium an muliebris timor fuerit parum inuenio ꝑuice̾ certe
& ueturia magnonatu malier & uolumnia duos ꝑuos ex martio frẽs i¬
lios socuin in castra hostium irent & quam armis uiri defendere urbem nõ
possent mulicres precibus lacrimisq defenderent. Ubi ad castra uentum est
nuntiatumq coriolano est ad esse ingens mulierum agmen. Inde pͥino ut qui nec
publica maiestate in legatis nec insacerdotib tanta effusa oculis animoq re¬
igione motus ẽẽt multo obstinatior adusus lacrimas muliebres erat de
familiarium quidam qui obinsignem mestitiam: inter ceteras cogno uerat
uetariam internurum nepotesq stantem nisi me frustrant᷑ in quit oculi mater
tibi coniunxq & liberi ad sunt.

Expanded text:
tum matronae ad Ueturiam matrem Coriolani Uolumniamque uxorem frequentes coeunt. id publicum consilium an muliebris timor fuerit, parum inuenio: peruicere certe, ut et Ueturia, magno natu mulier, et Uolumnia duos paruos ex Marcio ferens filios secum in castra hostium irent et, quoniam armis uiri defendere urbem non possent, mulieres precibus lacrimisque defenderent. ubi ad castra uentum est nuntiatumque Coriolano est adesse ingens mulierum agmen, ut qui nec publica maiestate in legatis nec in sacerdotibus tanta offusa oculis animoque religione motus esset, multo obstinatior aduersus lacrimas muliebres erat; dein familiarium quidam qui insignem maestitia inter ceteras cognouerat Ueturiam, inter nurum nepotesque stantem, 'nisi me frustrantur' inquit, 'oculi, mater tibi coniunxque et liberi adsunt.
Abbreviated transcription (Latin):
trii templo in tulerit. Proinde memores secum triumphos secum spolia. secũ
uictoriam ẽẽ. cum hostib scelus legatorum contra ius gentium inter fectoꝵ
gedem ĩpace fidenatiũ colonorum inducias ruptas. septimam infelicẽ defectio¬
em. arma caperent: simul castra castris conuingerent. satis confidere
sceleratissimis hostibus diuturnum exignominia ex̾citus romani gaudiũ
fore. & ppłm romanũ intellecturum quanto melius derep. meriti sint: qui

Expanded text:
trii templo intulerit. proinde memores secum triumphos, secum spolia, secum trii templo intulerit. proinde memores secum triumphos, secum spolia, secum uictoriam esse, cum hostibus scelus legatorum contra ius gentium interfectorum, caedem in pace Fidenatium colonorum, indutias ruptas, septimam infelicem defectionem, arma caperent. simul castra castris coniunxissent, satis confidere nec sceleratissimis hostibus diuturnum ex ignominia exercitus Romani gaudium fore, et populum Romanum intellecturum quanto melius de re publica meriti sint qui s
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõtionem. Rome terror ingens erat accito exͥcitu abuciis eo ip̃o obrem
iale gestam ꝑculso castra locantur ante portam collinã: & in muris
mati dispositi. & iustitium inforo taberneq clause. fiunt omnia castris
ꝗ̃ urbi similiora: cum trepidam ciuitatem preconib ꝑuicos dimissis: dicta¬
tor ad contionem aduocatam increpauit. ꝙ aĩos tam leuibus momentis
fortune suspensos gererent. ut parua iactura accepta. que ipa non uirtute
ium. nec ignauia romani exercitus. sed discordia imꝑatorum accep
sit. ueientem hostem totiens uictum ꝑtimescant. fidenas quoq prope sepius
captas ꝗ̃ oppugnatas. eosdem & romanos & hostes ẽe̾: qui ꝑtot secula fu¬
runt eosdem aios. easdem corporis uires. eadem arina gerere. Se quo
dem dictatorem M Emilium ẽẽ. qui ante ueientium fidenatiunq adiunctis
em inatie fore: qui priore bello tribuns militum Larte Tolunnio u
tium rege inconspectu duorum ex̾cituum occiso spolia opima iouis fere¬

Expanded text:
 bellum. Romae terror ingens erat. accito exercitu a Ueiis, eoque ipso ab re male gesta perculso, castra locantur ante portam Collinam, et in muris armati dispositi, et iustitium in foro tabernaeque clausae, fiuntque omnia castris quam urbi similiora, cum trepidam ciuitatem praeconibus per uicos dimissis dictator ad contionem aduocatam increpuit quod animos ex tam leuibus momentis fortunae suspensos gererent ut parua iactura accepta, quae ipsa non uirtute hostium nec ignauia Romani exercitus sed discordia imperatorum accepta sit, Ueientem hostem sexiens uictum pertimescant Fidenasque prope saepius captas quam oppugnatas. eosdem et Romanos et hostes esse qui per tot saecula fuerint; eosdem animos, easdem corporis uires, eadem arma gerere. se quoque eundem dictatorem Mam. Aemilium esse qui antea Ueientium Fidenatiumque adiunctis dem in acie fore qui priore bello tribunus militum, Larte Tolumnio rege Ueientium in conspectu duorum exercituum occiso, spolia opima Iouis Fere
Abbreviated transcription (Latin):
urbem rediere.
Triennio deinde nec terta pax nec
bellum fuit. Consules quintus duelius & titus larguis. tum aulus sempronis
A marcus nimicuis his consulibus eoles saturno dedicata Saturnalium institu¬
is festus dies Aulus deinde postumius &T uirgimus consales facti. hoc e¬
stumium quia collega dubie fidei fuerit se consulatu abdicasse dictatorem
inde factum tanti errores imolicant tp̃orum aliter apud alios ordinatis
stratibus: ut nec qui consules secundum quosdam nec quid quoq anno atũ
sit. intanta uetustate non rerum modo sed etiam auctorum digerẽ possis

Expanded text:
urbem rediere. triennio deinde nec certa pax nec bellum fuit. consules Q. Cloelius et T. Larcius, inde A. Sempronius et M. Minucius. his consulibus aedis Saturno dedicata, Saturnalia institutus festus dies. A. deinde Postumius et T. Verginius consules facti. hoc destumiun , quia collega dubiae fidei fuerit, se consulatu abdicasse; dictatorem inde factum. tanti errores implicant temporum aliter apud alios ordinatis magistratibus ut nec qui consules secundum quos, nec quid quoque anno actum sit in tanta vetustate non rerum modo sed etiam auctorum digerere possis
Abbreviated transcription (Latin):
Illud addĩtiendum uidet᷑ licere consuli dictatoriq
& p̃tori tum legiones hostium deuouerat: non utiq se sed quem uelit ex-
egione romana scripta ciuẽ deuouẽ. si is homo qui deuotus est morit
probe fcm̃ uideri: ni moritur. tum signum .uii. pedes altum aut maius in
terram defocti. & piaculum hostiã cedi ubi illud signum defossum erat
nagratum romanum descendere fas non ẽẽ. sin autẽ sese deuouere u¬
let sicuti detius deuouit: ni moritur neq suum neq publicum diuinum
stem potiri fas non est: si potiat᷑ martis nouem taurilib piaculum fieri hec
si onnis dumi humaniq moris memoria abholeuit noua ꝑegrinas
p̾scis ac prĩis referendo haud abre duxi u̾bis quoq ip̃is ut tradita nũcupataq
sunt referre Romanis post prelium demum factum sannites uer
sidio expectato euentu pugne apud quosdam auctores inuenio

Expanded text:
illud adiciendum uidetur licere consuli dictatorique et praetori, cum legiones hostium deuoueat, non utique se sed quem uelit ex legione Romana scripta ciuem deuouere; si is homo qui deuotus est moritur, probe factum uideri; ni moritur, tum signum septem pedes altum aut maius in terram defodi et piaculum hostia caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum escendere fas non esse. sin autem sese deuouere uolet, sicuti Decius deuouit, ni moritur, neque suum neque publicum diuinum stem potiri fas non est; si potiatur, Marti suouetaurilibus piaculum fieri. haec, etsi omnis diuini humanique moris memoria aboleuit noua peregrinaque omnia priscis ac patriis praeferendo, haud ab re duxi uerbis quoque ipsis, ut tradita nuncupataque sunt, referre. Romanis post proelium demum factum Samnites uenisse subsidio exspectato euentu pugnae apud quosdam auctores inuenio
Abbreviated transcription (Latin):
staunt modicaq inarmis habilib: magis quã deoris spaues noncantus nonexultatio armorũq agitatio uana
sed petus animarum ireq tacite plenũ omnẽ forocam in dis ipsumcertaminis distulenat ubi constitere inter
duas acies totcirtamortalium animis spe metuq pendentib: gallus uelut moles suꝑne inminens: ꝓiatoleua
scuto in aduenientis arma hostis uanũ caesim cũ ingenti sonituensem deieit romanus mucrone subrato cũscuto
scutũ imum perculiss& totoq corpore interior periculo uulneris factus in sinuass& se intetorpus armaq uno
alteroq subindeictu uentrẽ atq inguina hausit & inspatiũ ingens ruentẽ porrexit hostem iacentis inde corpus abom¬
nialia uexatione intactũ unotorq spoliauit quẽ respersum cruore collo crtũ dedit suo defixerat pauor cũ ad

Expanded text:
statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species; non cantus, non exsultatio armorumque agitatio uana statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species; non cantus, non exsultatio armorumque agitatio uana sed pectus animorum iraeque tacitae plenum; omnem ferociam in discrimen ipsum certaminis distulerat. ubi constitere inter duas acies tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus uelut moles superne imminens proiecto laeua scuto in aduenientis arma hostis uanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit; Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo uolneris factus insinuasset se inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu uentrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem. iacentis inde corpus ab omni alia uexatione intactum uno torque spoliauit, quem respersum cruore collo circumdedit suo. defixerat pauor cum ad