comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tabularũ ¶ Sed solẽt ro¬
me p̃fecti urbis. nol p̃¬
tor ⁊ inꝓuinciis p̃sides ex
inquisicione eis dare cu¬
ratores. sed ⁊ innĩete cap¬
tis. ⁊ surd̃is ⁊ mutis. ⁊ ꝙ
morbo ꝓpetuo laborãt .ꝗa
rebus suis suꝑesse ñ pos¬
sũt. curatores dandi sũt
¶Int̾dũ aũ ⁊ pupilli cur¬
tores accipiũt. ut poto si
legintimus tutor ñ sie
idoneus quia habenti
tutorem tutor dari ñ po¬
test ¶Item si testam̃to
datus tutoruel ap̃tore.
uel p̾side idoneus ñ sit
ad amininistraciones ne
tñ frandulẽt᷑ negocia
aministut. solet ei cura¬
tor ad iũgi ¶Item in lo
sed ad tempus atutela
excusant᷑. solẽt curatores
ami ¶ Quod situtoradu̾sa
ualitudine. uel alia ne¬
cessitate impedit᷑. quo
minus negnocia pupil¬
li amininistare possut
et pupillus. uel abscit. ul¬
uel in fans sit. quem ue¬
lit actorem periculo ipsi¬
ustutoris pretor uẽ qui
ꝓuincie p̾erit docreto c̃õ¬
stituet. De satis dacione

Expanded text:
tabularum. sed solent Romae praefectus urbis vel praetor et in provinciis praesides ex inquisitione eis dare curatores. Sed et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locsed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo ipsius praetor, vel qui provinciae praeerit, decreto costituet. TIT. 24 DE SATISDATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
duim cẽ diuus ꝑius rescriꝑ¬
sit. quaniuis ÷̃ et inperitĩ
lutãrũ possũt ad ãminis¬
tratõne̾ uegocioꝵ sufficere
Item si propt̾̃ inimicici¬
am aliquẽ testam̃to tuto¬
rẽ pat̾ dedent hoc ip̃m p̃s¬
tat ei excusatõnẽ sicut ꝑcõ¬
trariũ non excusantur illi¬
ꝗ se tutel̃ pami pupillorũ
amistrosaturos promiseĩt¬

Expanded text:
e divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promise
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃sectũ urbis pinientũ
placuit. sicut ille remitit᷑
qui cuta pecunia miniteri¬
um tutele irdimertliber¬
tus quoꝙ si fraudulẽt̾ gessi¬
se tutelam filioꝵ uel nepo¬
tũ patroni ꝓletur. ad p̃fatũ
urbis remititur piniendtũ
Nouissime sciendũ. est eos
qui frandulent̾ tutelã uel
curã ãministrant. ⁊ si satis
offerãt rrmouẽdos atutela ꝙ ã
satis dacio ꝓpositũ tutoris mi¬
liuolũ. ũ. nuitat. sod dincius
crasandi in re familiari fa

Expanded text:
ad praefectum urbis puniendum ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari fa
Abbreviated transcription (Latin):
uẽdo est ut ulianus quo¬
que rescripsir. sed aute q¬
uam incipirt geiere tute¬
lam. tutor posse eũ quasis¬
uspectũ remoueri. ¶dem
iulius fcripsit ⁊ sccłm eñ
dstitutũ c̃ Suspatus aũ
iemotus siꝗdẽ obdolum
famosiis est. si obcupam
ñ. eque. Siquis añ suspec¬
tus postulatus quo ad cog¬
nicio sĩniatur. interdicit᷑
ei ãministacio ut papini¬
ano uisũ eit ᷑ sed si suspecti
cognicio suscepta fuerit. po¬
it ea ꝙ tutor uel curator de¬
cesserit ꝯxtinguit cognicio
suspect. ¶ Siquis tutor copi¬
am sui nõ faciat ut alñ¬
ta pupillo decernatur. caue¬
tur epła dłuorũ seuer ⁊ an¬
tonini ut in possestõe houoꝵ
eius pͥupillus inittat᷑. ⁊ que
mora acteriora futura sũt
dato curatore distͣii iuben¬
tur. Ergo ut suspectus remo¬
ueri poterit. ꝙ ñ prestat ali¬
m̃ta ꝰ Sed ⁊siquis p̾scus ue¬
gat ꝓpt̃ in opiã alimẽta pos¬
se decerni. Si hpc ꝑemẽdaci¬
um dicit remitẽdũ esse

Expanded text:
vendo est, ut Iulianus quovendo est, ut Iulianus quoque scripsit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ge .xii. tabularum bus.
dibus earũ exlegato ꝓcũ¬
sulis ofte̾dimus ꝙ. poss̃
de suspocto cognossere. nũc
uideanus ꝗ suspecti fieri
possint. oquidem om̃stu¬
tores possũt sĩue testam̃ta¬
terius gñis tutores. quare
et si legitimus sit tutor ac¬
cusari potent. Quid ⁊ si pa¬
tronus ad huc idem erit
fame patroni ꝑcẽdũ est.
licet ut suspectus remotus
deamus ꝗ possũt susꝑectos
poctulare. ¶ Et sciẽcdũ est
quasi publicã. cẽ hanc ac¬
ĩmo ⁊ mulieres admittũ¬
tur. ex rescripto eoꝵ diuoꝵ
seueri ⁊ autoniui. Sed hl.
sole q̃ pietatis necessitudi¬
ne ducte ad hoc procedũt.
ut puta mat̾ nutrix quo¬
lier fuerit. cuius p̃tor ꝓpẽ
entis: sod pietate ꝓcluctã. ñ
ꝯtẽpnere iniuriã pupilloꝵ
admiteᵈ eam ad accusaci¬
oriẽ ¶ In puberes. ñ. possũt
tutores suos suspectos postu¬
lare: sed puberes aũ cura¬
tores suos ex ꝯsilio necessa¬
rioꝵ suspectos possũt argu
fide tutelam gerit. licit sol¬

Expanded text:
im tabularum descedibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentaterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus deamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc acimmo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quolier fuerit, cuius praetor proentem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguefide tutelam gerit, licet sol
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. pubentatẽ aũ uegur¬
ttres ꝙ dẽ ñ solũ ex ãn̾s
sod c ex habitu corporis in
masclis extiman uolebãt.
nr̃a aũ maiestas dignĩ
esse castitati temporum
nr̃oꝵ bñ putauit quod
infeminis ⁊ autigtus
in pudicũ. ẽẽ. uisum est
icł inpeccione habitunis
corporis. hoc eriam in mas¬
culos extẽdere. ⁊ ideo scã
ostitutione ꝓrouulgata
pubertatõ in masculis.
post quitũ decinm̃ ãnũ
ꝯpletũ illico niciũ accĩpe¬
re disposuimus. antiqui¬
tatis normã infeminini
ꝑsonis tene positã suo oeã¬
ne relinquentes. ut post
tentes esse credant᷑ ¶Item
finitur tutela. si arrogati
sit ad huc inpuberes. uł.

Expanded text:
rantur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse castitate temporum nostrorum bene putavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: et ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in masculis post quartum decimum annum completum illico initium accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post tentes esse credantur. Item finitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel
Abbreviated transcription (Latin):
uere delet. Idẽ ⁊ inplimbus
& inꝗsicione datis ꝓbandũ
est iđ ut maior ꝑs eligere pos¬
sit ꝑ quem ãministacio si¬
eret ¶sciendũ aũ ẽ. ñ solũ
tutores. ⁊ curatores pupillis⁊
adultis ceteris ꝙ ꝑsonis ex am¬
ministracione teneri. sod ⁊̃. ĩ
eos ꝙ satis daciones accipiũt.
subsicdiariam actorĩe. ẽs̃ que
Nultrinũ eis p̾sidiũ possĩt af¬
ferre subsidiaria aũ actõ
datur ĩ eos ꝙ om̃o atutorib
uł curatorib satis dariñ cu¬
riuerũt. aut ñ idoned ꝑassi
essẽt caueri. que quidẽ tam
ex pridenciũ responsis qũã
ex ꝯstitncionibis imꝑialib
et in hendes eorũ extenditur.
quibus ꝯstitucionib ⁊ illud
exprimit᷑. ut nisi caucãttu¬
tores uł curatores pignori¬
bus captis coherecãtur. ¶ Ne
cli ins est. hac rõne tencbi¬
tur. sed hii tm̃modo ꝙ sa¬
tisdacionẽ exigere solẽt¬
tutores ⁊ cura ne tutorũ
leros siuc inpotestate sĩt.

Expanded text:
nere debet. idem et in pluribus nere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam ex constitutionibus imperialibus et in heredes eorum extenditur. Quibus constitutionibus et illud exprimitur, ut, nisi caveant tutores vel curatores, pignoribus captis coerceantur. Nequedi ius est, hac actione tenebitur, sed hi tantummodo qui satisdationem exigere solentTUTORUM VEL CURATORUM beros, sive in potestate sint
Abbreviated transcription (Latin):
tutores uel curatores co nõie
satis dẽt sed hoc ñ .ẽ ꝓpetuum.
Nam tutores testam̃to dati.
satis dare ñ cogũt᷑. ꝗa fides
eorũ ⁊ diligẽtia ab ip̃o testa¬
tore ꝓpbata est. Item ex in¬
quisicione tutores uł cu¬
ratores dati. satis dare nõ
ipuerãt᷑. quia ydonei electi
sũt sed ⁊ si exteffam̃to ueł
ĩꝙsicione duo pliues ue. da¬
ti fuerĩt. potest uuis offer¬
re satis de idẽpuitate pupilli
uł adolescẽtis. ⁊ otutoriuelꝰ
curatori. p̃ferri. ut solus a¬
ministret uel ut ꝯtutor satis
offeres p̃ponatur ei ut ⁊ ip̃e so¬
lus ãministier. Itace ꝑse ñ
pocest petere satis accontutore
utr̃ satis uelit accipere an
satis dare. qd̾ si uemo eoꝵ sa¬
tis osterat. siꝗdẽ ascriptũ fue¬
rit atestatore quis gerit ille
gerere debet. quod si ñ fuerit
ascriptũ: quẽ maior ꝑs elege¬
rit ille gerere debet ut edicto
p̃toris cauet᷑. sĩ aũ ip̃i tuto¬
res clissonserĩt cura eligẽdũ
cũ uelcos qui gerere debent.

Expanded text:
tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ut solus administret, vel ut contutor satis offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere satis a contutore utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent,
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostibus fuerit captus
sed ⁊ si usꝙꝵ ad certa ꝯcli¬
cionẽ datus sit intitanĩe¬
to. eque euenit ut desinat
esse tutor exitẽte ꝯdicione.
rimis sed ⁊ capitis diminu¬
cione tutoris ꝑ quam lib̾¬
ittitur. om̃is tutela per¬
it muumia aut̾ẽ caꝑitis
diiuncione tutorisue¬
luti si se in adoptionẽ de¬
derit. legitima tm̃ perit¬

Expanded text:
ab hostibus fuerit captus. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. capitis deminutione tutoris, per quam libeittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum t
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. post pubertatem tu
nou ẽ. necessa UU¬
ria  ut ecce si quid inui¬
dari sibi stipuletur ñ ẽ
si aliis pupilli ꝓmitane ne¬
cessaria. ẽ. Nam̃ꝙ placuit
eis facere. ⁊̃ sine tutaris auc¬
toritate. deteriorẽ uero ñ
alit̾ quam tutoris quctorĩ¬
tate. ¶ uude in his cĩs ex ꝙ.

Expanded text:
runt, post pubertatem tutrunt, post pubertatem tutnon est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non si aliis pupilli promittant, necessaria est: namque placuit,eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in hi
Abbreviated transcription (Latin):
fore. neq. de compellenai
tutonbus atutele ãminis¬
tracionem qui equam ca¬
uebatur s hꝑc iure utiiu᷑
ut rome ꝗdẽ p̃fectus urbis
uł p̃tor. scdm suam iuris¬
p̃sides ex inquisicione tu¬
tutores cirarẽt. uel magͣ¬
istratus. iussu p̾sidum si
ũ sũt magne pupilli fac¬
secantes. nec expectata ius¬
sione p̃sidũ disposuimus
si facultas ꝓupilli. uł adul¬
tr usque aquingẽtos so¬
lidos ualeat. defrnsores ci¬
uitatũ una dei̾dem ciuit.¬
tis religiosissimo antiftĩ¬
te. uel apud alias publi¬
cas ꝑsonas id magistatus.
uł iuridicũ alexandriue
ciuitatis tutores cieare. uł¬
curatores ⁊ legitimã cau¬
telam secũdum eiusdẽ cõ¬
stitucionis normã p̃stãdã.
uidelicet eoꝵ periculo ꝙ. eã
accipiant. ¶In puberes
aũ intutola esse natura¬
li iuri ꝯueniens . ẽ. ut is
ꝙ ꝑfecte eratis ñ sit alte¬
rius tutela regatur ¶Cõ
igitur pupillorũ pupil¬
larũ ꝙ tutoees negocia ge¬

Expanded text:
fore, neque de compellendis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurispraesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facsecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praestanda, videlicet eoram periculo qui eam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia ge
Abbreviated transcription (Latin):
si cui nullus tu eͥinhano uł¬
ei dabatur inurbe lege in¬
quidẽ roma ap̃tore lia da¬
urbano ꝙ maiore ꝑte bat᷑.
tribimoꝵ plobis tutor ex
si testamento tritor sub
dlicione aut die certo
datus fuerat. quam diu
ddicio. aut dies pendebat
ex hisdẽ legibus tutor do¬
ri poterat Itẽ si pure datꝰ
fuerat quam diu nemo
ex testam̃ẽto heres existat.
tam ddi exhisdẽ legibus
petẽdus erat ꝙ desinebat
ec̃ tutor si ꝯdicio existeret
aut cdies ueniret aut di¬
eheres existeret. ¶ Ab lps¬
tibus quoq tutore capto.
ex his legibus tutorpete¬
bat᷑ . q. desiuelut. eẽ tutor si
iris q captus erat inciuita¬
tem iruersus fuerat. Nã
reuersus recipiebar tutr¬
lam post limiuii iure.
sed ex his legibus tutores
pupillis desierũt darri.
post ea quam primo ꝯsules
pupillis utriusq sexus tu¬
tores ex inquisicione dare
ceperũt. deinde p̃tores ex
ostitutõnib. sam in su¬
pra scriptis legibus neꝙ
de eacione atutoribus ex¬
ĩgẽda rem saluã pupillis

Expanded text:
Si cui nullus omnino tuei dabatur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis
Abbreviated transcription (Latin):
legitimã uanciscitur eorũ
tutelã. quo de functo siliber
uirililsexus eius extant. fi¬
duciarii tutores filiorũ suo
patrono legitimo tutore in¬
ortuo. liberi quoq eius lo¬
gitimi sũt tutores. qm̃ fi¬
lins quidẽ dofũcti si ñ esset
auiuo patit emancipatuꝰ
post obitũ eius sui iuris es¬
ficeretur. nec in fratrũ po¬
testatem recideret. Idõ eꝑ nec
itutelam. Nibertus aũ si
seruus mansiset. utiꝙ eode
iure apud liberos dñi post
mortẽ ei̾us futunis esset.
It tñ hii ad tutełã uocãt᷑
si ꝑfecte etatis sit. qd̾ nr̃a .

Expanded text:
legitimam nanciscitur eorum legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorpatrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis sint. quod
Abbreviated transcription (Latin):
bertanĩ ad patronos li¬
ip̃a legitima tutela uocat᷑.
ñ quia uomiuatĩ ea lege
de hac tutela caueatur. Sed
quia ꝑ inde accepta est ꝑ
int̾p̃tacionẽ. acq si uorbis
legis introducta eẽt t̃o eñ
ip̃o quo hereditates liberto¬
rum libertarũꝙ siintes¬
tati decessiset᷑ uusserat lex
ad patronos lileros uõ
corũ ꝑtinere. crodiderũt
ueteres uoluisse legem
et iam tutelas ad cos ꝑti¬
nere. Cum ⁊ agnatõs qͦs
ad hereditatẽ lex in uocat.
eosdem ⁊ tutores. eẽ. iussit.
⁊ quia plerũ: que ubi su¬
cessionis ẽ. emolinuẽtum
ibimet tutele honus esse
plerũꝙ quia si afemina
impubes manun itatur
ipsa ad hereditatẽ uocat᷑
notũ ircepta est
⁊ alia tutela.que ip cute¬
sa legitima uocaturꝰ la¬
Nan̾i siquis filium aut¬
aut filiaui. urpotem aut
ueptẽ ꝙx fĩlio ⁊ deinceps inpu¬
beres emanapauerit. legiti¬
mus eornm tutor erit.
rens filiũ uł filiã nepo celꝰ¬
tem uẽ neptẽ. ⁊ deinceps
inpuberes mauumisent

Expanded text:
tela ad patronos liipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres, voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et adgnatos, quos ad hereditatem vocat, eosdem et tutores esse iussit et quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse plerumque, quia, si a femina impubes manumittatur. ipsa ad hereditatem vocaturnorum recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, legitimus eorum tutor erit. rens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ pupilli ñ obligant᷑ noq
tñ hereditatẽ adire neq
bonorũ possessionẽ petere.
Neꝙ herecutatẽ ex fidei⁊¬
misso suscipere. Alit̃ pos¬
sũt. nisi tutoris auctori¬
tate quamuis lucrosa sit
neꝙ nullũ dãpñi habe¬
ar ¶ turor añ statĩ in xip̃o
negocio p̃sens dẽbet auctor
fieri. si hoc pupillo ꝓ desse
existimauent. ¶ Post dẽ.¬
pus uero aut ꝑepłam. in¬
rẽ pupillũ ne iudicium
agendum sit. ꝗa ip̃e tu¬
tor in rem suã auctorẽẽ.
ñ potest. non p̃torns tu¬
tor ut olim ꝯstituitur. ses
curator in locũ eius dat᷑.
quo int̾ueniẽte iudiciũ
ꝑagitur. ⁊ eoꝑacto cura¬
tor esse desiuĩt desinit.

Expanded text:
 obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. post tempus vero aut per epistulam inrem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse desinit. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
uima sit omunis tutela
tollit᷑ ¶ prec̾ea qui ad cer¬
tũ tempus testam̃to dã¬
tur tutores. fiuito eo de¬
porũit tutelam. ¶ Desi¬
irinou̾etur atutela ob
id quod suspecti uisi sũt.
inferius proponemus.
asculi pube¬
ri potẽtes. usque ouia¬
ad uicesimũ quin¬
tum annũ ꝯpletũ cura¬
tores accipiant. ꝙ licet
puberes sint. ad huc tũ
huius etatis sũt. ut nego¬
cia sua tueri ñ possunt
Dantur añ curatores
ab hudem magistratibus
aqb ⁊ tutores. sed curator
testam̃to ñ dat᷑. sed datus
ꝯfinnat᷑ decreto p̃toris ua
p̃sidis ¶ Item inuiti ado¬
lescentes curatores ñ. acti¬
piũt: p̃t̾ quam in litem
eurator enim ⁊ ad certã
causam dari potest.
Furiosi quoq ⁊ prodiga

Expanded text:
nima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desiremoventur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, quae inferius proponemus. Masculi puberipotentes usque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prodigi,
Abbreviated transcription (Latin):
incenit ad u̾sarium eida¬
re: aut fac̾e̾ oporte: ⁊ aliis
quibusdam modis. aut
cũ eo agit ꝙ nullo iure ei
obligatus ẽ. mouet tñ aliꝙ
de aliqua reꝯtroilsiam quo
caũ ꝓclite actõnes inrem
sũt. ueluti si rem corporalẽ
possideat quis quam ciciuᷤ
surm ẽẽ affirmet. ⁊ posses¬
siticius suam ẽẽ intñdat. ĩ
rem actõ ¶̃que si agat ius
sibi eẽ. de tudo forte. uł edib
utendi fruendi:uł. ꝑ tũdũ
uicini euincli. agñdi. uł ex
fundo uicini aquanichncũ

Expanded text:
intendit adversarium ei dare facere oportere, et aliis quibusdam modis: aut cum eo agit qui nullo iure ei obligatus est, movet tamen alicui de aliqua re controversiam. quo casu proditae actiones in rem sunt. veluti si rem corporalem possideat quis, quam Titius suam esse affirmet, et possessi Titius suam esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forte vel aedibus utendi fruendi vel per fundum vicini eundi agendi vel ex fund
Abbreviated transcription (Latin):
denegetur: his q. iuste
dep̃cantur idõq cõguͦsce
de querelis eoꝵ . ꝙ. ex fa¬
milia iulii sabini ad
statuam ꝯ fugerũt. et
si uel durius habitos¬
plus quam equin est.
uel infami iniuria cos¬
dere iube. uta ut in potis¬
catẽ dñi nõ reu̾cantur. qui
sabuuis si mee ostitutõni

Expanded text:
denegetur his qui iuste denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria aniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni
Abbreviated transcription (Latin):
tere possumus. dm̃is in ser¬
uis uite necisq potestatẽ
esse. ⁊ quodcũq ꝑ seruum
ad quiritur id dño adꝙri¬
tur ¶ Sed hoc tẽpore nul¬
lis hominibus ꝙ sub im¬
ꝑio nr̃o st̃ licet sñ cã legi¬
bus cognita. supra modũ
in seruos suos se iure. Nã
ex ostitutõe diuipii anto¬
nini. qui sñ cã seruũ suũ
occiderit. nõ minuis puni¬
ri iubetur quam qui ser¬
uũ alienũ occiderit ¶S
et maior asperitas clñorũ
eiusdem pr̃icipis aftitutõe
cohercetur. ña ꝯsultum a
ꝗbusdã p̃sidibus ꝓuin¬
ciarũ. de his seruis. ꝙ ad
edem sacram uel adstatuã
principũ ꝯsugiũt. precepit
ut si intollerabilis uide¬
atur dominoꝵ seuicia
cogantur seruos bo¬
uis ddiciomibus uendere
ut preciũ dñis daretur.
et rede. expedit enĩ rei
publice. ne quis re sur
male utatur. ¶ quiusr¬
escripti ad elim̃uncian
esse oportet. nec cnipna
hominiu ius suũ detra.¬
ne auxiliuni ꝯdra seni¬
ciani uel famẽ. uel in¬
colerabilem iniuriã

Expanded text:
rtere possumus, dominis in servos vitae necisque potestatem esse, et quodcumque per servum adquiritur id domino adquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam praesidibus provinciarum de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianuesse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrane auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam
Abbreviated transcription (Latin):
tibularũ incroducta est indesue¬
tudinem abut. quam aũ p̃tora
uitroduxerũt. que ⁊̃ honoraria
appeliat᷑ iniuddiciis frequentał.
siam socłin gradũ clignitatis ui¬
ceꝙ honestatem cressit. ac niuia¬
it᷑ etimatõ iniurie. oui graclus
condẽpnatõis in seruili ꝑsona nõ
inmerito seruat᷑. ut alud inser¬
uo actore aliud inmedii actiuu
homine. aliud in usussimo. ułcõ
ded⁊ lex cornelia de iniurusio¬
quit᷑. ⁊ iniuriarũ actõneni int̾¬
cupit. que apetit ob eam irei
quod se pulsatũ quis ilberatum¬
ue uł domũ suam ui introitam
esse cũicat. ¶omum̃ aui accipi¬
nius siue inppria domo quis ua¬
uiet aluẽi conducta ue gritis.
siue hospicio receptus sit. ¶ it¬
trox iniuria excimat᷑. uel ex fac¬
co. ueluti siquis ab aliquo uul¬
neratus sit. uł fustib cesus. uł
ris. iniuria facta sit. uł. si sena¬
tori ab humili ꝑsona iniuria
fc̃a sit. aut parñci patrono q
fiat aliberis uł libertis. alicer

Expanded text:
tabularum introducta est in desuetabularum introducta est in desuetudinem abiit: quam autem praetores introduxerunt, quae etiam honoraria appellatur, in iudiciis frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaeque honestatem crescit aut minuitur aestimatio iniuriae: qui gradus condemnationis et in servili persona non immerito servatur, ut aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, aliud in vilissimo vel Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur et iniuriarum actionem introduxit. quae competit ob eam rem, quod se pulsatum quis verberatumve, domumve suam vi introitum esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis habitat sive in conducta vel gratis sive hospitio receptus sit. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus: vel s iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter
Abbreviated transcription (Latin):
acto elñi ꝯpetit. ¶ Si cõmuni ser¬
uo iniuria factisit. equũ ẽ non
ꝓ eaꝑte qua dñs quisq̃ est esia¬
cioneminiurie tieri sed ex dñoꝵ
ꝑsona. quia ipsis fie ĩuirii. ¶ꝓd¬
suisus fructus inseruo ticũ est.
ꝓprietas meuu ẽ magis meuio
iniuria feri incelligit᷑. s silibe¬
ro ꝙ tibibona fide seruit. ĩ iuiria
tacta sit: nulla cibi acto dabis. s
suo noie is expiti poterit nisl in
cumeliami tuam pulsatus sit.
rum actõ idem ergo ẽ ⁊ in ẜuo
alieno bona fide ẜuienti. ut tõ¬
ciens admitat᷑. iniuciarũ actõ.
quiciens intuam ꝯtumeliam
uiiuria ei facta sit ¶pena aũ in¬
iuriarũ lex duodecim tabula¬
riun ꝓpt̾ menbrũ quidem rup¬
tu. talio erae ꝓpt̾ es uero frac¬
tum nũmarie pene erãe ⁊sticu¬
ce. ꝙi inmagna ueterũ pauꝑta¬
cessed posrei p̃tores ꝑmictebãt
dãpnet quainti iniuriam pas¬
suc estimauit. uł minoris ꝓ ut
eiuisum fuerit. ¶ S pena quĩ¬
deminurie que cylge duodec̃

Expanded text:
Si communi servo iniuria facta sit, aequum est, non pro ea parte qua dominus quisque est aestimationem iniuriae fieri, sed ex dominorum persona, quia ipsis fit iniuria. Quodsi usus fructus in servo Titii est, proprietas Maevii est, magis Maevio iniuria fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, rum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. Poena autem iniuriarum ex lege duodecim tabularum propter membrum quidem ruptum talio erat: propter os vero fractum nummariae poenae erant constitutae quasi in magna veterum paupertate. sed postea praetores permittebant demnet, quanti iniuriam passus aestimaverit, vel minoris, prout ei visum fuerit. sed poena quidem iniuriae quae ex lege duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
cecãq impendia que incuratõne
facta sũt p̾terea operum quibus
caruit. aut cariturus ẽ. ob id
qd inucilis factus est: Si fi¬
lius familias scorsumn apa¬
tre habitauerit. ⁊ quid exce¬
naculo eius deiectum: effu¬
sum uesit. quid põitũ sus¬
pñsum ne habuerit. cuiꝰ
casus ꝑ iculosus ẽ. iulimno
placuit. in patr̃e nullam
esse actõm: sed cũ ip̃o filio
agũdum. qd ⁊ in filio fa¬
milias indice obserĩdũ
ẽ: ꝙ litem suã feci̾t. ¶ Item
exercitor nauis: aut ciupo¬
ne: aut stabulr de dolo aut
furto qd̾ in naue aut iuci¬
upona: aut in stabulo fac¬
cum erit. quasi ex in alefi¬
cio. ceul uident᷑. si modo ip̃i¬
us nullum est maleficiũ.
sed alicuius eorũ. quorum
oꝑanauem: aut cauponã:
aut stabulum. exerce̾t. cõ

Expanded text:
ceteraque impendia quae in curatione ceteraque impendia quae in curatione facta sunt, praeterea operarum quibus caruit, aut cariturus est, ob id quod inutilis factus est. Si filius familias seorsum a patre habitaverit et quid ex coenaculo eius deiectum effusumve sit, sive quid positum suspensumve habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio agendum. quod et in filiofamilias iudice observandum est, qui litem suam fecerit. Item exercitor navis aut cauponae aut stabuli de dolo aut furto, quod in nave aut in caupona aut in stabulo factum erit, quasi ex maleficio teneri videtur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius eorum, quorum opera navem aut cauponam aut stabulum exerceret: cum
Abbreviated transcription (Latin):
incelligit᷑. licet ꝑ imprudenciam.
Id̾o uidet᷑ qͣi ex maleficio cen̾i. ⁊ in
quaĩcum de care equũ religioni
iudicantis uidebit᷑ penã sustinebit.
Icem ex euius cenaculo. uł ꝓprio ip¬
sius . uł. ꝯlucto: uł. in quo gratis
labicibat: deiectũ effusum ue. a¬
liquid ẽ. ita ut aliꝙ uocet. quasi
Idd aũ nõ ꝓprie ex maleficio obli¬
gatus intelligit᷑. quiapplerũq ob
alterius culpam cenet᷑. uit serui
aut liberi. c ui sliuilis est is ꝙ ea
ꝑte qua uulgo. it sieri solet. id põi¬
cest si cecidĩt: alicui nocẽ. quo cu¬
caũ pena decem aureorũ consti¬
tuca ẽ. ¶De couero qd̾ deiectum
estusũ ue ẽ dupli. q̃ati dãꝑnum
datũ sit. cõstituta ẽ actõ. ¶ Ox hoĩ
mine uero liderũ occisũ quinqui¬
ginta. aureoꝵ penaꝯstituit᷑. siue¬
ro uiuet nocicũq ei ẽc̃dicet᷑ quan¬
tum ob eanirem equũ iũiciui¬
detͣ. accio dat᷑. Iudex enim ꝯpuci¬
re debet mercedes iudicis p̃sticas:

Expanded text:
ellegitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam sustinebit. Item is, ex cuius coenaculo vel proprio ipsius vel conducto vel in quo gratis habitabat, deiectum effusumve aliquid est, ita ut alicui noceretur, quasi ideo autem non proprie ex maleficio obligatus intellegitur, quia plerumque ob alterius culpam tenetur ut servi aut liberi. cui similis est is, qui ea parte, qua volgo iter fieri solet, id positest, si ceciderit, alicui nocere: quo casu poena decem aureorum constituta est. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum datum sit, constituta inem vero liberum occisum quinquaginta aureorum poena constituitur: si vero vivet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ agat᷑. eytra ordinaria pena.r
reo irregat᷑. In hoc uidelicet ob¬
seruando qd̃ zenoniana costicu¬
cio introcluxit ut uiri illustre
ex ip̃a maulfestius apparet. Nõ
solum aũ isiniuriarũ cenetur
qui fecit iniuriani. hoc ẽ qui ꝑ¬
cussit̃ uerumi ille quoque con¬
cinebit᷑. qui dolo fecit uł. ꝙ eu¬
rauit. ut cui mala pugno ꝑeu¬
ceret᷑. ¶Hec actõ clissmulatõne. ib¬
olebit᷑. ⁊ ido siqus iniuriam dere¬
liquid. ħ c̃. stacim pissus ad aui
mum nõ reuocuũt. postei expeni¬
ficio obligatus uidet᷑. sed ꝗa cur
neque ex maleficio. neq̃ ex itrictu.¬

Expanded text:
 extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet observando, quod Zenoniana constitutio introduxit, ut viri illustres ex ipsa manifestius apparet. Non solum autem is iniuriarum tenetur qui fecit iniuriam, hoc est qui percussit: verum ille quoque continebitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno peteretur. Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenificio obligatus videtur. sed quia neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
lum cũ quis pugno puca aut aĩ
eciam si cui ꝯuicium factum fu¬
erit. siue quis bona qͣsi debitoris.
bideoe. uł. siquis ad ineuniam a¬
licuius. libeslum. aut carmeu scͥo¬
serit. aut ꝯposuerit celicli̾t dolo ue
malo fecit. quo quid corũ fierit.
siue quis matrẽ eimilias: aut p̃¬
tẽstatũ p̃testatamue. assectatus fu¬
erit. siue cuius pulicisa aentata
eite dicet᷑ ⁊ deniq̃ aliis plurimit
modis admitri iniuriam mani¬
fesuni est ¶ patit᷑ aũ quis ĩ ni¬
riam nõ solũ ꝑsemet ip̃m sed
ecum ꝑliberos suos quos in po¬
testate habet Item ꝑ uxore suam
id enĩ magis p̃ualuit. Itaq si si¬
lie alicuius que ticio nupta est.
inuria facta sit. son solum fui¬
e nomnie tecum iniuriarũ agi
poteste s̾ ed ⁊̃ patris: quoq̃⁊ mari¬
cĩ noĩe. contra aũ si uiro iniuria
facta sit uxorĩiunarũ agẽ non
potest. De fencli enim uyores a
uiris. nõ uiros ab uxorib equim
estło ⁊ socer uurus noĩe cuusiur

Expanded text:
lum, cum quis pugno puta aut fustetiam si cui conuicium factum fuerit, siue quis bona alicuius bi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit, sive cuius pudicitia attentata esse dicetur: et denique aliis pluribus modis admitti iniuriam manifestum est. Patitur autem quis iniuriam non solum per semet ipsum, sed etiam per liberos suos, quos in potestate habet: item per uxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si filiae alicuius, quae Titio nupta est, iniuriam feceris, non solum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etiam patris quoque et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse nm̃t ⁊ tp̃r quo na¬
scitur. licet ancillu ꝯce¬
perit/⁊ ccontrario si libe¬
ra ꝯceperit deide aucilla
facta pariat placuit eum
qui uascitur liberũ nasci.
quia non debet calamitas
matris nocere ei qui in
utero est ¶ ex his aũ ⁊ il¬
lud quesitumr ẽ. si aucil¬
la p̾̃gnans manumissa
sit. dcinde ancilla facta
post ea peperit. liberũ an
scruũ pariat. et macelliꝰ
ꝓbat liberũ nasci. ¶ susti¬
cit enimi ei qui in uen¬
tre est. liberam matrem
uł medio tp̃r habuisse.
quod et uerum est ¶
autem ingenuus aliqͥs
natus fit. nou osficit
illi in seruitute fuisse
et post ea manimuissũ
esse. seꝑissime eñi ꝯsticu

Expanded text:
fuisse matrem eo tempore quo nafuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui iutero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla facta posteservum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam liberi uocantur. na¬
turalis facultas enis quod
gentiũ. qua quis dño ali¬
eno otra naturã subicitur.
serui ex eo apellati sũt. qd̃
imꝑatores captiuos uen¬
dere iubẽt. ac ꝑ hoo serua¬
re. nec occidere solẽt qui
etiam mancipia dicta st̃.
quod ab hostibus manu
capiũt᷑ ¶ serui autẽ nascũ¬
tur aut fuĩt. nascuntur
ber fiũt aut iuire gẽtium
uingiti anuis ad precium ꝑ¬
ticipandũ sese emidari. pas¬
sus est ¶ In scruoꝵ ddicio¬
ne nulla disserentia est in
liberis multe disterencie st̃.
aut enĩ ĩngenui sũt aut li¬
s geniuis est is qui statim
ut natus . ẽ. liber est siue ex¬
do duob ingenuis matri¬
monio editus sit. siue exli¬
bertinis. siue ex altero liber¬
tino altero ingenuo ¶sed
siquis ex matre libera nasci¬
tur patre uͦ seruo iugeuu¬
us nichilomiius nascitur.
quem admodum qui ex ma¬
tre libera et incerto patre
uatus est. qm̃ uulgo cõ¬
ceptus ẽ. susficit au librrã

Expanded text:
etiam liberi vocantur, naetiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent ac per hoc servare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur s: fiunt aut iure gentium, viginti annis ad pretium participandum sese venumdari passus est. In servorum condicione nulla differentia est. In liberis multae differentiae sunt: aut enim ingenui sunt aut liIngenuus is est, qui statim ut natus est liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ liceret. ut est ꝯstitutũ
ex nõ scͥipto ius uenit.
qd usus ꝯꝓbauit. namdi¬
uturni mores  sensu nt̃t¬
cium ꝓpbati legẽ uniant᷑
⁊ non i elegantur indluas
species ius cuule distibui¬
tum udetur. siam orio es
ab iustitutis cluarũ ciui¬
tatum. achenaprum scilicit
decur. In his ciuitatibus ida
gi solitũ erat ¶ut lacede¬
moni quidem magis eaq̃
ꝓlegibus obseruarent. me¬
morie mandarẽt. atheni¬
enses uero ea que in legib
scripta inuenissent. custo¬
dirent. ¶sed naruralia qui¬
dem uira que apud om̃s
quadam ꝓuidencia astitu¬
ta. semꝑ firma atꝙ inmu¬
cabilia ꝑmanẽt ¶ea uero
que ipsa sidi queqͣ cuutatis
dstitiuit. sepe mutari solẽt
uel tacito ꝯsensu ppłi uł
alia lege postea lege lata¬
¶ Dame aũ ius quo utim̃
uel ad ꝑsonas ꝑtinet. uel
ad res. uel ad acciones. ac pri¬
us de ꝑsonis uideamus. ¶ Nã
parũ est ius uosse. si ꝑsone
quarũ cansa statutũ est ig
liberi aut sũt serui⁊ li
bertas quidem est.ex qua

Expanded text:
non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet detur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custodirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes ia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad personas pertinet vel ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae, quarum causa statutum est, igliberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in accessione ẽẽ pot̾. quam
inprincipalire. ¶ At ex cliu̾¬
so ut muins debeant obliga¬
ri possũt. Itaꝙ si reus decem
aureos ꝓmiserit. fideiiussor
inquinq recte obligat᷑. cõ¬
dia uero nõ poẽ obligari. Itẽ¬
sulle ꝓmiserit ficeiuissor sub
cõclicione ꝓmutere pot̃. cõ¬
tra uero ñ pot̃. sion solum
etiam ĩ quintitare. S ⁊ in
tempore minus ⁊ plus intel¬
ligitur. plus ẽ. statim aliquid
dare. minus ẽ post tempus
dare: Si quid aũ fideiiussor
ꝓ reo soluerit. eius recuperãdi
cinsa ht̃. cõ eo mandati iucdi¬
ciũ. greci fidciinssorplerũ ꝙ
atꝙꝑ si cdixerit. a eo. Inscipula¬
doĩb siceinssorũ. sciendũ ẽ gñ¬
lit̃ hoc accipi. ut quod cũq scrip¬
tũ sit. quasi actũ. nideat᷑ ⁊ actũ.
ido̾ costat siquis se scripserit.
lim scriptura siedat obligatõ.
que innominib sieri clicebu᷑
que nomina hodie nõ sunt
musti. pline siquis debere

Expanded text:
 in accessione esse potest quam  in accessione esse potest quam in principali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in quinque recta obligatur: contra vero non potest obligari. itessor sub condicione promittere potest: contra vero non potest. non solum enim in quantitate, sed etiam in tempore minus et plus intellegitur. plus est enim statim aliquid dare, minus est post tempus dare. Si quid autem fideiussor pro reo solverit, eius reciperandi causa habet cum eo mandati indicium. Graece fideiussor plerumque ac si dixerit λἐγω In stipulationibus fideiussorum sciendum est generaliter hoc accipi, ut, quodcumque scriptum sit quasi actum, videatur etiam actum: ideoque constat, si quis se scripserit fLIGATIONE Olim scriptura fiebat obligatio, quae nominibus fieri dicebatur, quae nomina hodie non sunt in usu. Plane si quis debere
Abbreviated transcription (Latin):
dem. inẽ. ẽ. utrũ ciuilis an na¬
turalis obligacio cui adiciatur
neus sit qui cideuissorẽ aeuo
dem obligatũ derelinquit. fi¬
deiiussor ⁊ p̾cedere obligacionẽ
et sequi por̾ Si plures sint
fide iussores. quot quot crũt
numero ssnguli ĩ solicdũ tenẽ¬
tur Itaq liberũ ẽ. creditori.a
quo uelit solidũ peceͥ. s ex epł̃a
cdiui adriani apeluit᷑ creditor.
asingulis qui modo soluendo
sut̾ litis cõtestate tp̃r ꝑtes pete.
Ido si quis ex fideiussorib eot
tp̃r soluẽdo ñ sit. hoc ceteros
honerat. sco si ab nno fideuus¬
sore creditor totũ. ꝯsecutus fũ¬
erit. huius soluis detrim̃tum
ent gi is ꝓ quo ficeiussit sal¬
uendo ñsit ⁊ sibi inputare
dcłet. cõ potuerit ad iuiuari ex
epła diui adriani. ⁊ desideta¬
re ut ꝓ ꝑtein se det᷑ accio ẜ
fideiiussor ita obligari nõ
possũt. nt plus debeant. quã
de̾bet is ꝓ quo obbigat᷑. nam ⁊¬
eorũ obligacio accessio ẽ prin¬
cipalis obligationis. Rec plus¬

Expanded text:
dem interest, utrum civilis an naturalis sit obligatio cui adiciatur neus sit qui fideiussorem a serdem obligatum relinquit. Fideiussor et praecedere obligationem et sequi potest. Si plures sint fideiussores, quotquot erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussoribus eo tempore solvendo non sit, hoc ceteros onerat. sed et si ab uno fideiussore creditor totum consecutus fuerit, huius solius detrimentum erit, si is pro quo fideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus
Abbreviated transcription (Latin):
ro eo qui promitit. solent alii o¬
bligari. qui fideiussores appes¬
lant᷑. quos. lomines accipere solõt
dũ curãt. ut cliligncins sibi eau¬
tũ sit. In om̃ib añ oblgacionib¬

Expanded text:
ro eo qui promittit solent alii obligari, qui fideiussores appellantur, quos homines accipere solent dum curant ut diligentius sibi cautum sit. In omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcodelat. Sed ne creditores
cliucius possint suis peocum¬
is forsitã defrandari. ꝑ cõstitu¬
tõnẽ mram tempus coartatũ
c̃. ut ultra bienni metas hu

Expanded text:
um procedebat : sed ne creditores diutius possint suis pecuniis forsitan defraudari, per constitutionem nostram tempus coartatum est, ut ultra biennii metas hu
Abbreviated transcription (Latin):
est aũ acceꝑtilacio imagi¬
narii solucio. qd̃ enĩ ex uer¬
borũ obligacione ticio debet᷑
icl si uelit ticius remictere. po¬
terit sic ficri: ut paciat᷑ hec
uerba debitorem dicere. qd
ego cibi ꝓmusi habes ne accep¬
cum. ⁊ ticius respondeat ha¬
beo . ⁊ grece pot̃ acceptũ fieri.
dũ modo sic fiat. ut latinis

Expanded text:
est autem acceptilatio imagiest autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dicere: ‘ quod ego tibi promisi habesne acceptum? ’ et Titius respondeat ‘ habeo ’: sed et Graece potest acceptum fieri, dummodo sic fiat, ut Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑ uobis. s tm̃ ex duabus e¬
causis. icł siquis ex operibus
suis: uł ex re nra ad quirũt.
Y ꝑ eum quoque ẜuum in
quo usũ tructũ uł usũ halecuꝰ
similit̃ ex cduib iotis causis no¬
bis adquiritur. ¶ cõmunẽ¬
rere certũ ẽ. exceꝑto quod imi
nommatim ccipulindo: aut ꝑ
traclicionẽ accipiento: illi soli
ad quirte: ueluci cum ita sił¬
pulet᷑: ticio clño ico dare spõ¬
des. sco siimius clñi iussir ser¬
uus fuerit stiꝑulatus. licet an¬
nram decisionẽ: res expeditaẽ.
ut illitantum ad quirat: qui
hoc facere iusste ut supradie¬
obligacio solucione bliga
eius quod debee᷑. ur aicis cio
conscencirnte creditore ali¬
ud ꝓ alio soluerit. nec tñ in¬
t̃ ẽ. qui soluat utrum ipẽꝙ
debee. an alius ꝓ eoliberatur
enĩ ⁊ alio soluente. siue scien¬
ce debitore. siue ignorante. ł
mu̾ito solucio fiat. Item si
soluerit: non enĩ solus ip̃e li¬
berat᷑ seo ⁊̃ reus. ¶ Item ꝑac
ceꝑtilatõnẽ tollit᷑ obligatõ.

Expanded text:
 tantum ex duabus causis, id est si quid ex operis suis vel ex re vestra adquirant. Per eum quoque servum, in quo usum fructum vel usum habetis, similiter ex duabus istis causis vobis adquiritur. Communeirere certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet annostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui hoc ei facere iussit, ut supra dicOBLIGATIO TOeius quod debetur, vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si solverit: non enim solus ipse liberatur, sed etiam reus. Item per acceptilationem tollitur obligatio.