comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qutoq die in gergoniam ꝑueĩt
⁊ pͥmo statim aduentu leue pre¬
lium equestre cõmissum. Sed
nl in eo memorabile gestum ẽ
Cesai urbem altissimo in monte
sitam ⁊ accessu ab om̃i ꝑce dif¬
ficilem speculatus et acii
nõ exigui tẽporis opus ẽe oppu¬
gnacõem differendam statuit do¬
nec curam iei frumẽtarie ⁊ co¬
meatibus ip̃e Impedisset. uercin¬
getorix singłos populos in singu¬
lis colibus gergome arcunifũ¬
sis explicuerat ostentatioe t̾r¬
fica que hostes facile solo spͤtaculo
⁊ ducem Cesarem huissent. E¬
rat ex plurnins collis unus quẽ
si romomi occupassent pocerant
hostes ⁊ aquatione ⁊ pabulo impe¬
diri Is collis ꝙ ceteris om̃ib dif¬
ficilior erat atq preruptior neg¬
ligencius ẜuabatur sed uirtuti
il usꝙͣ difficile ml preruptum
loci huius oportiutatem conspi¬
tatus Cesar non misit qui eũ
caꝑent sed ꝑ se ip̃m nocte ĩtem¬
pesta profectus ex castris ascen¬

Expanded text:
quintoque die Gergoniam pervenit, quintoque die Gergoniam pervenit, et primo statim adventu leve prelium equestre commissum, sed nil in eo memorabile gestum est. Cesar urbem altissimo in monte sitam et accessu ab omni parte difficilem speculatus, et agnoscens non exigui temporis opus esse oppugnationem differendam statuit, donec curam rei frumentarie et commeatibus impendisset. Vercingetorix singulos populos in singulis collibus Gergonie circumfusis explicuerat ostentatione terrifica, que hostes facile solo spectaculo ducem Cesarem habuissent. Erat ex plurimis collis unus, quem si Romani occupassent, poterant hostes et aquatione et pabulo impediri. Is collis, quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. Sed virtuti nil usquam difficile, nil preruptum. Loci huius opportunitatem cunspicatus Cesar non misit, qui eum caperent, sed per se ipsum nocte intempesta profectus e castris ascen
Abbreviated transcription (Latin):
uicit ducis ingeniũ ¶ Si quide
p̾missis/ e Regione omib impedi¬
mẽtis ⁊ quatuor. legiõibus addicis¬
ꝙ cohortib aliquot ut constare
querentis ip̃e locis abdicis cu dua¬
bus tin que suꝑerant legioibus se
tenuit suis ꝙ ut ꝙͣ longissime.
cederent atq ita ad se hõstem discͣ¬
herent Imꝑauit tunc hoste digesso
⁊ Romani exercitus iter obẜuance ut
ubi cũq transire uolentibus obiua¬
ret locum uacuũ relietu Cesar oc¬
cupat atq e pontib unũ cuiꝰ pars
una uisa intactior mioris ꝙ egens
oꝑe cõfescim reficit ⁊ traductis le¬
giombus castra cõnuit p̾missas¬
q legiones ad se euestigio Reuti
iubet Incelligens se delusum uer¬
ciugetorix amoto obite quo ab hoste
supabat᷑ ne ĩuitus ad puc̃ĩa cogi
posset ex eo ip̃o loco ubi erat du
reditum legionũ ⁊ ꝓpͥum uidit
errorem magnis cui sibus ĩ ante¬
riora cõcendit que non segiꝰ
sua ꝑuestigia Cesar insequitur

Expanded text:
vicit ducis ingenium. Siquidem, vicit ducis ingenium. Siquidem, premissis e regione omnibus impedimentis et quatuor legionibus additisque cohortibus aliquot, ut constare querentis, ipse locis abditis cum duabus tantum, que supererant, legionibus se tenuit, suisque, ut quam longissime procederent atque ita a se hostem distraherent, imperavit. Tunc hoste digresso et romani exercitus iter observante, ut ubicumque transire volentibus obviaret, locum vacuum relictum Cesar occupat, atque e pontibus unum, cuius pars ima visa est intactior minorisque egens opere, confestim reficit; et traductis legionibus, castra communit, premissasque legiones ad se e vestigio reverti iubet. Intelligens se delusum Vercingetorix, amoto obice, quo ab hoste parabatur, ne invitus ad pugnam cogi posset, ex eo ipso loco, ubi erat, dum reditum legionum et proprium vidit errorem, magnis cursibus in anteriora contendit. Quem non segnius sua per vestigia Cesar insequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
abstinent que pescifere semꝑ mag¬
nis urbibus ac funeste sunt ut¬
q in prus bellũ auxilia que pos¬
sent mitterent demeta gallia
digna a se premia ꝑceptur equi¬
tatus ab his om̃is ⁊ decem mi lia
peditum ut sibi mietentur obcinuit
Tunc ex̾citum duas dist̾buit ĩ ꝑtes
quatuor legiones ⁊ ꝑtem nõ exigu¬
am equitatus sub labieno in Be¬
nones acq pariseos dixit Ipe cum
sex legiombus ⁊ Reliquo equitatu
in alũnos Rediit ꝑrexit ꝙ Gergo¬
mai/ uercingetorix aduentu
Cesaris precognito qua traseundũ
illi nouãt omes fluuii pontes fre¬
git cui laber a licubi clauer nome
Inueio Itaq ꝑueniens et p̾clusos
adicus ⁊ aduersa in Ripa obam¬
bulante hostem cepit hoc in stacue
p̾mebant uarie duces cure ueronge¬
torix ne que Cesar e pontibus Re¬
fice̾t metuebat cosar uero ne flu¬
mis alueo p̃peditus ꝙ uadari ãte
antunu nõ soleat o ciosam agere
cogetur estatẽ om̃e tamẽ ĩ comodũ

Expanded text:
abstinerent, que pestifere semper magabstinerent, que pestifere semper magnis urbibus ac funeste sunt, utque in presens bellum auxilia, que possent, mitterent, devicta Gallia, digna a se premia percepturi, equitatus ab his omnis et decem millia peditum, ut sibi mitterentur, obtinuit. Tunc exercitum duas distribuit in partes: quatuor legiones et partem non exiguam equitatus sub Labieno in Senones atque Parisios direxit, ipse cum sex legionibus et reliquo equitatu in Alvernos rediit perrexitque Gergoniam. Vercingetorix, adventu Cesaris precognito, qua transeundum illi noverat, omnes fluvii pontes fregit, cui Laber, alicubi Claver, nomen invenio. Itaque perveniens et preclusos aditus et adversa in ripa obambulantem hostem reperit. Hoc in statu premebant varie duces cure: Vercingetorix, ne quem Cesar e pontibus reficeret, metuebat; Cesar vero, ne fluminis alveo prepeditus, quod vadari ante autumnum non soleat, otiosam agere cogeretur estatem. Omne tamen incommodum
Abbreviated transcription (Latin):
ferior postularet/ neq nõ legi a¬
micoꝵ ulla in ꝑte derogare fas du¬
cebat qua caritum erat ne eis
qui summo preesset magratui fi¬
nes patos ulla racone cranscedet
quem sibi gradum pars utraꝙ
uindicaret rebus omibus Regno
parem insi etate ¶ Erat em ani¬
mus magratus qua obrem neq
ad se ꝑtes euocare sustinuit neq
idignũ censuit negotiũ ad qd
ꝯponend̃ ipe ꝓficisce̾tur in Ed¬
ius igitur cum uenisset decetima
opidum ⁊ ꝑtes ⁊ senatum omez
ꝯueire Iussit ⁊ presens de Iure
ꝑtiũ cognouit motus q omes
sna auctoritate cõpeseuit totum
eni uirũ nobilissimũ ⁊ totius gẽ¬
tis potentissimũ cum ereatũ cõtͣ
leges certis tescimoniis de p̾hedis¬
set cede̾ comuctolitane nõ Rite ꝑ
Bacerdotes more pat̾e inscitutum
pesse magratui Imꝑauit obtem¬
ꝑatum ꝙ p̾cepto est sine ullo mur¬
mure aut querela hortatus de hĩc
heduos aut ciuilibus discordiis se¬

Expanded text:
inferior postularet. Neque vero legi ainferior postularet. Neque vero legi amicorum ulla in parte derogare fas ducebat, qua cautum erat, ne is, qui summo preesset magistratui, fines patrios ulla ratione transcenderet, quem sibi gradum pars utraque vindicaret, rebus omnibus regno parem, nisi etate; erat enim annuus magistratus. Quamobrem neque ad se partes evocare sustinuit, neque indignum censuit negotium, ad quod componendum ipse proficisceretur. In Eduos ergo quum venisset, Decetiam oppidum et partes et senatum omnem convenire iussit, et presens de iure partium cognovit, motusque omnes sua auctoritate compescuit. Cotum enim, virum nobilissimum et totius gentis potentissimum, quum creatum contra leges certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes more patrio institutum, preesse magistratui imperavit; obtemperatumque precepto est sine ullo murmure aut querela. Hortatus dehinc Eduos, ut civilibus discordiis
Abbreviated transcription (Latin):
cum complusculos dies egit ⁊ fru¬
menti larga ibi copia atꝙ om̃iui
comeantiũ Inuenca fessum acq
exuriente exeratu recreauit inde
ꝙ uernũ bellis aptũ tempꝰ insta¬
ret ad hoscem ne tota mente dis¬
poĩtus ut ĩuentũ nel tedio ĩ aꝑ¬
tum elicẽt ⁊ in pugnã cõget uel
obsidione conficet dum ad hec
iter accingitur. legacoibus eduo¬
rum exoratus ad componendas
eoꝵ lices ⁊ controu̾sias intescinas
ance orma ꝓficisa huit que ĩter
duos p̾miores populi de sumino
magratu orte totain urbem alte¬
rius suffragiis agitabant non
ignarus quĩdem q̃uata pẜtrm
in bello iactura sit tpris quantum
in dilacõe ꝑiculum/ Bed amicar
gibem descitu̾e populo romano se¬
ꝙ indignum arbitrabatur quam
lam in armis ẽẽ hanc ob cam̃ ⁊ pe¬
ne iam conflig̾e fama erat neq ĩ¬
honescũ mõ sed piculosum ꝓuide¬
bat eam Rem neglige nec auxili.¬
um portassis ab hõscibus pars

Expanded text:
cum complusculos dies egit, et, frucum complusculos dies egit, et, frumenti ibi larga copia atque omnium commeatuum inventa, fessum atque esurientem exercitum recreavit; inde, quod vernum bellis aptum tempus instaret, ad hostem ire tota mente dispositus, ut inventum vel tedio in apertum eliceret et in pugnam cogeret, vel obsidione conficeret. Dum ad hoc iter accingitur, legationibus Eduorum exhortatus, ad componendas eorum lites et controversias intestinas ante omnia proficisci habuit, que inter duos primores populi de summo magistratu orte totam urbem alterius suffragiis agitabant; non ignarus quidem quanta presertim in bello iactura sit temporis, quantum in dilatione periculum; sed amicam urbem destituere populo romano seque indignum arbitrabatur, quam iam in armis esse hanc ob causam et pene iam confligere fama erat. Neque inhonestum modo, sed periculosum providebat eam rem negligere, ne auxilium fortassis ab hostibus pars
Abbreviated transcription (Latin):
labors sit aut a duce in cõsiliadis
Reuquis ut ꝓmiẜat urbib ulla in
ꝑte cessatum cogitabat estuebat ꝓ
anmo diebus ac noctib laborabat
sollicitabat uniu̾sos ad Res nouas
om̃em galliam excicabat Inꝙ hoc
opus quos mittẽt uiros elegerat
qui uel noti in populis accepti que
uel blanda orone acq ingemo uel
pͥncipiũ familiaritate ꝑollentes ac
gr̃a ydonei uisi erant .Eos uo qui
ad eum semimudi ⁊ mermes capto
opido confug̾ant uestibus atq ar¬
mis instruxit inꝙ gradum p̾sciũ
milicie rescituit Dd hec diu̾sis
ex uibibus sagittarios ⁊ om̃is ge¬
neris contraxit aupilia quibus ac¬
ceptum Auaria detͥmencum supple¬
retur. Aocessit Olouicomis filius
cheothomotus inchioborgum Rex
cuiꝰ piem pomanꝰ senatus ami¬
aun appellanãt sed ut sepe filii
derelietis ꝑentum semitis nouas
querut Iste contra Romanos ad
Bercingetorigem cum multo se con¬
tulit equitatu ¶Cesar ad guiari¬

Expanded text:
laborum sit, aut a duce in conciliandis laborum sit, aut a duce in conciliandis reliquis, ut promiserat, urbibus ulla in parte cessatum. Cigitabat estuabatque animo, diebus ac noctibus laborabat, sollicitabat universos, ad res novas omnem Galliam excitabat; inque hoc opus, quos mitteret, viros elegerat, qui vel noti in populis acceptique, vel blanda oratione atque ingenio, vel principum familiaritate pollentes, ac gratia idonei visi erant. Eos vero, qui ad eum seminudi et inermes, capto oppido, confugerant, vestibus atque armis instruxit, inque gradum pristinum militie restituit. Ad hec diversis ex urbibus sagittarios et omnis generis contraxit auxilia, quibus acceptum Avarici detrimentum suppleret. Accessit Oloviconis filius Teutomotus, Nichioborgum rex, cuius patrem romanus senatus amicum appellaverat; sed, ut sepe filii, derelictis parentum semitis, novas querunt, iste contra Romanos ad Vercingetorigem cum multo se contulit equitatu. Cesar ad Avari
Abbreviated transcription (Latin):
illatum mueltis ⁊ magnis como¬
dis resanciat ⁊ compescet ⁊. ꝙ
in pͥmis autates que a cõsensu
traductur ut unũ sic om̃is gallie
consilui unũ corpus una mes cui
c̾rar orbis Impar haud dubie
sit futurꝰ id se factur nõ sꝑa¬
re cantu modo sed pene iam effamn
reputare / Quod necessitas pñs
poscat castra saluti omiuz profu¬
tura labore onnu ac studio mumi¬
enda ẽe quibus subiti hoscium
ineuusus arceantur grata omib
hec fuit oratio ꝙ no ammo defe¬
cisset sed ubi duces aliis magͥs
cladibus acceptis sese abdere so¬
leant uultusq militũ refugere
hic in publicum prodierit ⁊ no¬
nũ salutis iter oscenderit eoq pła
fidei illi erat quo Auaricũ incen¬
dendum ⁊ deẜend̃ censuerat clarũ
prouidentie eius indiciũ bb̃ie cũ
rat ducis huid auctoritas Neoẜ
aut in castris comuniendis que pͥ¬
ma Romano more in gallia con¬
niuita sunt quit ꝙͣ a militib est
omissum ꝙͣnus impacientissima gẽs

Expanded text:
illatum multis et magnis commoillatum multis et magnis commodis resarciat et compenset, atque in primis civitates, que a consensu ntentiam traducturum, ut unum sit omnis Gallie consilium, unum corpus, una mens, cui terrarum orbis impar haud dubie sit futurus; id se facturum non sperare tantummodo, sed pene iam effectum reputare; quod necessitas presens poscat, castra saluti omnium profutura labore omnium ac studio munienda esse, quibus subiti incursus hostium arceantur. Grata omnibus hec fuit oratio, quod non animo defecisset, sed ubi duces alii, magnis cladibus acceptis, sese abdere soleant vultusque militum refugere, hic in publicum prodierit, et novum salutis iter ostenderit; eoque plus fidei illi erat, quo Avaricum incendendum deserendumque censuerat, clarum providentie eius indicium. Sic, quumrat ducis huius auctoritas. Neque aut in castris communiendis, que prima romano more in Gallia communita sunt, quicquam a militibus est omissum, quamvis impatientissima gens
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ꝓripuerant enaẜe/ Et auari¬
ci quidem longa ao difficilis obsi¬
dio hunc huit finem ¶ueronge¬
torio u̾o Auaricenses reliquias
nocturna fuga in sua castra de le¬
tas clement̾ excepit ac ueritus
ne qua ex eoꝵ pimytione tumul¬
tuandi occasio piebẽtu. se gregã¬
dos curauit ut q̃ĩ Castras essent
scdm numum populor distribu¬
ca ad suos quisq deducentiur ipẽ
uo neq hoc fractus aut deiesto
euentu ita consolatus ẽ suos
ut diceret non un tute sed arte
quadam muros oppugnadi uieto¬
riami liane Romanis obtigisse sci¬
lcum esse in bellis ꝓsꝑa omña sꝑa¬
re cempanda. dulabus amanda.
cis cristia nꝙͣ sur cõsili fuisse
ut deffendẽtiu auaricũ fecisse hoc¬
⁊ biturigu omꝓuidam pietate ⁊
facilem minis indulgentia cetorũ
ꝓmittendũ fortue suo mre uti
quod illi cum ubiq magnu cum
in bello maximũ acq mnexuꝑabi¬
le sit quod ad se actineret sumo
sendio eiusuru ac ĩcomodum mue

Expanded text:
proripuerant, evasere. Et Avariproripuerant, evasere. Et Avarici quidem longa ac difficilis obsidio hunc habuit finem. Vercingetorix vero avaricenses reliquias nocturna fuga in sua castra delapsas clementer excepit, ac veritus, ne qua eorum permixtione tumultuandi occasio preberetur, segregandos curavit, ut, quum castra essent secundum numerum populorum distributa, ad suos quisque deduceretur. Ipse vero neque hoc fractus aut deiectus eventu ita consolatus est suos, ut diceret: Non virtute, sed arte quadam muros oppugnandi victoriam hanc Romanis contigisse; stultum esse in bellis prospera omnia sperare; temperanda dulcibus amara, letis tristia; numquam sui consilii fuisse, ut defenderetur Avaricum; fecisse hoc Biturigum improvidam pietatem et facilem nimis indulgentiam ceterorum; permittendum fortune suo iure uti, quod illi cum ubique magnum, tum in bello maximum atque inexuperabile sit; quod ad se attineret, summo studio enisurum, ut incommodum nunc
Abbreviated transcription (Latin):
gradu laudis app̃hende muri
undiq ad fascigia nõ tam ascen¬
facti ciues inspata hostiu corona
se se locis patencioribus liberiꝰ de¬
fensuri ne uiar p̾merent᷑ angus¬
tiis in platẽa cõfugerũt ¶ Postꝙ̃
nos ĩ plana descendẽ se uno aliũ
accossente magis ac magis menia
complere metuentes undiq arcũ¬
cludi fugam q eripi trepide ar¬
mis abiectis extrema opidis
su rapido petiere. Ibi pars portar
in exicu se coartans pars linen
cransuecta ab equitibus ad hoc
missis cesi om̃es/ Aullũ predestu¬
du sed uindiete fuit om̃ib añ
oculos mors erat m̾cator roma¬
noꝵ qui ad genabum ĩmeriti
Illi quidem sola gallor̃ cndelica¬
ce ꝑieran¶Rius cedis recordatio
supra Romanu more acerbabat
ammos ut nec etati nec sepiu ꝑ¬
cẽtur Ex om̃ib Itaq qui in opido
sunt ĩuenti quoꝵ numus as
quadraginta milia capitũ asc̃e dit
uix ottingeti qui ad pͥmiu capti
opidi clamorem se se portis nuris

Expanded text:
gradum laudis apprehendere, muri gradum laudis apprehendere, muri undique ad fastigia non tam ascenfacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius defensuri, ne viarum premerentur angustiis, in plateam confugerunt. Postquam nos in plana descendere, sed, uno alium attollente, magis ac magis menia complere, metuentes undique circumcludi fugamque eripi, trepide armis abiectis, extrema oppidi cursu rapido petiere. Ibi pars portarum in exitu se coartans, pars limen transvecta ab equitibus ad hoc missis cesi omnes. Nullum prede studium, sed vindicte fuit; omnibus ante oculos mors erat mercatorum romanorum, qui ad Genabum, immeriti illi quidem, sola Gallorum crudelitate perierant. Eius cedis recordatio, supra romanum morem, acerbabat animos, ut nec etati nec sexui parceretur. Ex omnibus itaque, qui in oppido sunt inventi, quorum numerus ad quadraginta millia capitum ascendit, vix octingenti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis murisque
Abbreviated transcription (Latin):
suos nec pietate nec p̾cib flecti
⁊ ĩ ꝓpoito fixos uidr̾nt ⁊ puobre
et amorem suꝑante metu e nu¬
ris ex clamare et Romanis ut po¬
cerant dare instantis fuge sensũ
Inceꝑunt ¶ Quo metu oprdam
ne Re ab hostibus intellecta pre¬
clusis itineribus capentur abeũ¬
di consilui mutauerant ¶Cesar
die ꝓximo cum muro opidi tui.¬
res ⁊ machinas ad moisẜ repen¬
ut ꝑ facile esset aliũ territurus
At ip̃e qui sepe fedis tempestati¬
bus ad uictoriaꝵ uti soleret occa¬
sionem ymbĩe sibi illum iter ad
id quod incendebat aꝑuisse exti¬
mans quod et suos ad opus soli¬
to pigriores cerneret ⁊ hostes
ad cutellam opidi lentes ⁊ in cau¬
tos ratioribus ꝑ muros custodiis
aiaduteret hortatus milites ut
fructũ tandem longi laboris ar¬
riꝑent ⁊ punis in murũ ascen¬
dentib p̾mia ꝯsueta polliatus
tuba prelii signa dedit/ Ira igr̃
⁊ spe pieni samulante ⁊ uno¬
quoq certatim adintente pͥmũ

Expanded text:
suos nec pietate nec precibus flecti suos nec pietate nec precibus flecti et in proposito fixos vident, et pudorem et amorem superante metu, e muris exclamare et Romanis, ut poterant, dare instantis fuge signum ceperunt. Quo metu oppidani, ne, re ab hostibus intellecta, preclusis itineribus caperentur, abeundi consilium mutaverunt. Cesar die proximo quum muro oppidi turres et machinas admovisset, repenut perfacile esset alium territurus. At ipse, qui sepe fedis tempestatibus ad victoriarum uti soleret occasionem, imbrem illum sibi iter ad id, quod intendebat, aperuisse estimans, quod et suos ad opus solito pigriores cernerad tutelam oppidi lentos et incautos ex rarioribus per muros custodiis animadverteret, hortatus milites, ut fructum tandem longi laboris arriperent, et primis in murum ascendentibus premia consueta pollicitus, tuba prelii signum dedit. Ira igitur et spe premii stimulante, et unoquoque certatim adnitente primum
Abbreviated transcription (Latin):
aĩatus q procubuit hunc iacen¬
tem uiuus e/ proximis transgͥssus
⁊ ꝑiculi oblitus eodem officio fũ¬
gi cepit illo quoq pari ictu scor¬
pionis occiso mox successit tercius
et t̾cio quartꝰ nec ante successio¬
nũ calium finis fuit ꝙͣ extincto
igne depulsis ꝙ hostibus ĩ opidũ
pugne eciam fims ẽet uercingeto¬
rix tandem opidanor amimbat¬
ꝙ corporibus fatigatis ut quoꝵ
conatus om̃es in nchilu recidis¬
sent fuge illis auctor esse cepit
quam cucam fore Cascroro suors
uicnitas spemi dabat/ et insequi
uolentibus obiecta palus ad id
nocturnũ tẽpus p̃doneũ uisum
erat fuge ꝯsiliũ caus mirabilis
Impediunt¶ Nox aderat et taciti ꝑ
cenebras itineri se parabant cum
matione alie paruulos suos sen¬
gentes ad ubera alie strate
blebiliter obsecrabant ne se ne ue
comũes filios hostibus ad lud¬
brud ⁊ ad penam darent/ Pe qui¬
dem ad ꝓ seq̃ndam eor fugam
sexu etate illos Inualidos ubi

Expanded text:
xanimatusque procubuit. Hunc iacenxanimatusque procubuit. Hunc iacentem unus e proximis transgressus, et periculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetorix tandem, oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, ut quorum conatus omnes in nichilum recidissent, fuge illis auctor esse cepit, quam tutam fore castrorum suorum vicinitas spem dabat, et insequi volentibus obiecta palus. Ad id nocturnum tempus idoneum visum erat. Fuge consilium casus mirabilis impedivit. Nox aderat, et taciti per tenebras itineri se parabant. Tum matrone, alie parvulos suos stringentes ad ubera, alie humi strate flebiliter obsecrabant, ne se neve communes filios hostibus ad ludibrium et ad penam darent: se quidem ad prosequendam suorum fugam sexu, etate illos invalidos. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
mana castra in magno discmine
posuissent insi summa duas ꝑ¬
uidencia eet occursum qui duas
assidue legiones excubare pro cas¬
tris faciebat/ haꝵ int̾uentu et
eoꝵ qui eiusdem iussu totis nocti¬
bus in oꝑe uigilabant ⁊ flamẽ
extincte ⁊ insultus hostiũi sunte
repulsi ⁊ excitati om̃es totis ex cas¬
tris ⁊ auxiliũ conuen̾unt neus
mana uutute gallica ideo ꝑcinate
lentescebat osstinati impie no.
canitum Resistebant sed erumꝑe ãu¬
debant nec nel hostlo muaꝑe ais
iaetare ⁊ncendia de sinebat s
fessis integri ⁊ unis moatuis sis¬
ce debant ut qui i es ip̃o teporis
momẽto sicũ pace statipo e polir
cociuo gallie cogitasent sialut
ꝑte prec̾emdum nõ uidetur illuiᷤ
memorabile quod nec sq̃ͥptoi aquo
ance alios ista decer punꝰ sibi pio¬
teundum extimant sus scue psi¬
is gestum Gallus quidem antes
portam opidi cradicas ⁊ ab intrm¬
cesis picis ac seui glebas in igñe
iactabat scorpione transsixus e¬

Expanded text:
mana castra in magno discrimine mana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pelentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed erumpere audebant nec vel hostes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi traditas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixus e
Abbreviated transcription (Latin):
tus Cesar ac fugies nullis agͥs
aut urbibus Receptetur Idem
int̾ multa meo consilio ꝯscitutũ
ẽ his dictis uersi Repente ammi
uarie gentis ⁊ credule usq adeo
ut leco plansu ⁊ armor crepi¬
tie astantib placuisse acclania¬
recur ⁊ una uoce uerongetorix
summꝰ ducũ ac fidelissimus
hõm dice̾tur ¶Cesar Auarici
ceptam obsidionem ceptam q def¬
fensionem hostes ꝑagunt Inq
dies obmxius utrmq Rain et
romain a gerem ĩmensi oꝑis ge¬
lu ingẽti acq ibre ppetuo pre¬
pediti uirtute tame ac ꝑ sen̾antia
difficultates suꝑante uigniti qͥn¬
q diebus extrucerant et mu¬
ris admouerant ⁊ galli decem
milia ⁊ omi gallia e lector hom
opido intruẜant ⁊ consilio ne uł
solis ⁊bicturigib salus publica
crede̾tur uel suati opidi gloria
solorꝑ ẽẽt ⁊ bitturigum sed gal¬
loꝵꝭ om̃̃ ⁊ actis sub tertam cũ¬
culis isenso q ꝑ noctẽ aggere
et simul factis euꝑtiõibus Ro¬

Expanded text:
tus Cesar ac fugiens nullis agris tus Cesar ac fugiens nullis agris aut urbibus receptetur; id enim inter multa meo consilio constitutum est. His dictis versi repente animi varie gentis et credule usque adeo, ut leto plausu et armorum crepitis astantibus complacuisse conclamaretur, et una voce Vercingetorix summus ducum ac fidelissimus hominum crederetur. Cesar Avarici ceptam obsidionem ceptamque defensionem hostes peragunt, inque dies obnixius utrique. Nam et Romani aggerem immensi operis, gelu ingenti atque imbre perpetuo prepediti, virtute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquinque diebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, ro
Abbreviated transcription (Latin):
in maib est/ Qum hoc ip̃m Reg¬
num quod consensu omniz iure po¬
ssideo sponte dimitt̾e paratus sit
si forsitan ues honorem michi po¬
tius contulisse creditis ꝙ a me
bñficium accepisse Cesar Roma¬
nusq ex̾citus ultima laborat ĩo¬
pia iam ad pugnã atq ad opus
⁊ ai et corporee uires desunt et ni¬
si confescim aliquid insꝑate ꝑs¬
ꝑitatis affulẜit abitum moluit᷑
horo ut ame fictum nchil sus¬
picemini Romanos milites audite
erant ẜui aliqui int̾ pabuladu
capti ⁊ in carcere torti multipłr
⁊ afflicti iussiꝙ quid ꝑ eos dici
uellet et producti in medium
legionarios se milites dix̾unt
extrema frie uictos e castris
clanculum effugisse pari omem
Docitum faine confectum ee Ce¬
tera dehmic omĩa d̃o Regis conso¬
na ꝑ secuti sũt tum uercingeto¬
rix exclamauit, et ꝑ me inquit
quem proditiõis accusatis hec uo¬
bis cucta pueuint acq illad
extremũ ũt sine ur̃o piculo Gic¬

Expanded text:
in manibus est. Quin hoc ipsum regin manibus est. Quin hoc ipsum regnum, quod consensu omnium iure possideo, sponte dimittere paratus sum, si forsitan vos honorem michi potius contulisse creditis, quam a me beneficium accepisse. Cesar romanusque exercitus ultima laborat inopia. Iam ad pugnam atque ad opus et animi et corporee vires desunt, et nisi confestim aliquid insperate prosperitatis affulserit, abitum moliuntur. Horum ut a me fictum nichil suspicemini, romanos milites audite. Erant servi aliqui inter pabulandum capti et in carcere torti multipliciter et afflicti, iussique quid per eos dici vellet, et producti in medium legionarios se milites dixerunt: extrema fame victos e castris clanculum effugisse, pari omnem exercitum fame confectum esse Cetera dehinc omnia dicto regis consona persecuti sunt. Tum Vercingetorix exclamavit: Et per me, inquit, quem proditionis accusatis, hec vobis cuncta proveniunt, atque illud extremum, ut sine vestro periculo vic
Abbreviated transcription (Latin):
hic suspicionũ color fuit quib
appebat tanti modo regis ĩ dubio
solutẽ uerti nisi peus his obiectis
conscantissime respondisset. Nam
ut Castra mouerem inquit pabli
coegit mopaa ⁊ hortattis ur ut ꝓ¬
puis Romains accedere ip̃e loci sitꝰ
accraxit ꝑse ip̃m tuei equides abdic¬
xi quos palustribz locis Inuitiles
saiebam utiles aũt quo ꝑgebaln du¬
cemi certũ abiens nõ dimisi beritus
ne fortassis acquiestet uotib atꝙ cõ¬
siliis insanor/ pilguã labor nitol¬
lerancia non uirtute poscentium
Romanos si me absente caus attulit
fortue nõ alt̾i imputandũ aut
si aliquo casu suadente contigiss̾
hinda illi gr̃a esset Alquo uobis p̃s¬
titum ut eoꝵ ⁊ paucitatẽ uide̾ritio
⁊ ignauiami nosceritis. qui stulto
aduentu curẜi redicu ⁊ cõsilii
⁊ uirtutis mopiam decexe a Cesa¬
re ego nõ Regnum ꝑ ꝓdicionem
ed deeo uietoriam ꝑ uirtueẽ spo
que iam proxima iam pene nob

Expanded text:
hic suspicionum color fuit, quibuhic suspicionum color fuit, quibus verbis apparebat tanti modo regis in dubio salutem verti, nisi reus his obiectis constantissime respondisset. Nam, ut castra moverem, inquit, pabuli coegit inopia et hortatus vester; ut propius Romanis accederem, ipse loci situs attraxit per se ipsum tuti. Equites abduxi, quos palustribus locis inutiles sciebam, utiles autem, quo pergebam. Ducem certum abiens non dimisi, veritus ne fortassis acquiesceret vocibus atque consiliis insanorum pugnam laboris intolerantia, non virtute, poscentium. Romanos si, me absente, casus attulit, fortune, non alteri, imputandum: at si, aliquo suadente, contigisset, habenda illi gratia esset, a quo vobis prestitum, ut eorum et paucitatem videretis, et ignaviam nosceretis, qui stulto adventu, turpi reditu, et consilii et virtutis inopiam detexere. A Cesare ego non regnum per proditionem, sed de eo victoriam per virtutem spero, que iam proxima, iam pene nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt tanti duas auctoritate.
rep̾ssi quos ille eo ip̃o die nullo
alia Re gesta Reducit ĩ castra atq
ad inceptam oppugͣtoem seudium
om̃e conu̾tit ¶ uerangetorix int̾ea
iintis Reu̾sus insidiis ah cre¬
mula semꝑ ⁊ fragilis huana po¬
tentia cum ad suos ꝑueisset
accusatus ab eis est ꝙ sine p̾re¬
sidio ⁊ sine duce de industria
derelictis castris equitatu ⁊ om̃i
flore milicie abducto Romains
galliam ꝓdere uoluisset ꝙ q ĩse
fuerat prodidisset / riempe Reg¬
num consensit ꝓpłi collatum sibi
sordere ⁊ illud a Romano duce cõ¬
sequi sibi gloriosus extimare pro¬
inde galliam sui regis fraude ꝑ¬
dicam. loa oportuntate ⁊ celesci
fauore libatam neq em̃ cau aliqͦ
sed certo consilio eueisse ut et cas¬
tra tutis locis abduce̾t ⁊ Romais
ꝓpius ad mota deẜeret ymo eciã
spoliaret om̃i Robore uix q eo dig̾s¬
so hostes uelut micii ad moiiti ad¬
uolassent accusatois hec summa

Expanded text:
verunt tanti ducis auctoritate verunt tanti ducis auctoritate repressi; quos ille eo ipso die, nulla alia re gesta, reduxit in castra, atque ad inceptam oppugnationem studium omne convertit. Vercingetorix interea irritis reversus insidiis o tremula semper et fragilis humana potentia quum ad suos pervenisset, accusatus ab eis est, quod sine presidio et sine duce, de industria derelictis castris, equitatu et omni flore militie abducto, Romanis Galliam prodere voluisset, quodque in se fuerat, prodidisset; nempe regnum consensu populi collatum sibi sordere, et illud a romano duce consequi sibi gloriosius estimare; proinde Galliam sui regis fraude proditam, loci opportunitate et celesti favore liberatam; neque enim casu aliquo, sed certo consilio evenisse, ut et castra tutis locis abduceret, et Romanis propius admota desereret, imno etiam spoliaret omni robore, vixque eo digresso, hostes, velut nuntio moniti, advolassent. Accusationis hec summa,
Abbreviated transcription (Latin):
plena difficultatis ac piculi Ita¬
q milites rem nõ insi oclor in¬
dicio metuẽtes nobili indignatõe
ꝑioci Cesarem arcusiscunt ¶ Et
quid hic inqunt Rei est quis hic
pudor queña hoc Indigͥtas/ Im¬
ꝑator/ Ergo hosces consp̾tũ nr̃m
e tam ꝓximo pati possunt quin¬
tu nos. pugnare Iube ⁊ signum
p̾li ꝓpone ut iam ex his quib
uos uideam ut nullu discͥmẽ ꝑ
mea gloria recusetis Impius sun
nisi uram uitam mee preferam sa¬
luti puide cũ tempꝰ suerit solita
uiutute dextris q uictriab usuri
nuc quiescite ⁊ electõem tempoĩs
et consilii capiendi culiam mi¬
chi linquite ¶ Nempe hec uie¬
coria quam tam facilem indicatis
loa situ non hostrũ uigore difficilis
multoꝵ michi credite uiroꝵ forci¬
um morte constaret quod adu̾sũ
pẽitus ꝓpoito atos animo meo est
Et si enim uincendi me auidum
nec negem nec dissimilem nuquã
camẽ michi placuit multo san¬
giũe meoꝵꝭ empta uictoria quie¬

Expanded text:
plena difficultatis ac periculi. Itaplena difficultatis ac periculi. Itaque milites, rem nonnisi oculorum iudicio metientes, nobili indignatione permoti Cesarem circumsistunt: Et quid hic, inquiunt, rei est? quis hic pudor ? quenam hec indignitas, imperator? Ergo hostes conspectum nostrum e tam proximo pati possunt ? Quin nos tu pugnare iube, et signum prelii propone, ut iamiam ex his, quibus vos videam, ut nullum discrimen pro mea gloria recusetis, impius sim, nisi vestram vitam mee preferam saluti. Proinde, quum tempus fuerit, solita virtute dextrisque victricibus usuri nunc quiescite: electionem temporis et consilii capiendi curam michi linquite. Nempe hec victoria, quam tam facilem iudicatis, loci situ, non hostium vigore, difficilis, multorum, michi credite, virorum fortium morte constaret, quod adversum penitus proposito atque animo meo est. Etsi enim vincendi avidum me nec negem nec dissimulem, numquam tamen michi placuit multo sanguine meorum empta victoria. Quie
Abbreviated transcription (Latin):
cuuũ apud genabim gallica
ne quicia ꝑemptor gallico san¬
guine sacisfiat hec Cesari hec
eadem et cribunis militũ ⁊ een¬
turiombus repetebant ut ꝑ
eos Imꝑatori familiarius dice¬
ntur ¶ Tesai duon hac nobili
ꝑseu̾entia in oppugnacõe proce¬
dicur iam turib oniuo admotis
discit ex captuus uercingetorigẽ
castra ꝓpter defectum pabuli pio¬
mouisse et cum equitatu expeditis¬
ꝙ ped̾itibus insidiatĩ sero adea
profectum loca ꝙ Romanos popu¬
latores luce ꝓxima uenturos opi¬
naretur ¶ Quo cognito noctem¬
diaDigressus pͥmo mane castra
hostium actigit duce carentia Illi
aduentu p̾cognito ĩpedimẽta siluis
intruẜant atiem alcuisculo ĩ colle
que difficilis palus sed angusta
angebat erex̾ant pars precisis
pontib quasi clipeo quodam se pa¬
lude procexerant ibiq conseiterãt.
in Romanos uersi erat q res faci¬
lis ⁊ pene equa ꝑspͨtĩ ¶ S̃m ad
exꝑientiam uenirẽtur inquissima

Expanded text:
civium apud Genabum gallica civium apud Genabum gallica nequitia peremptorum gallico sanguine satisfiat. Hec Cesari, hec eadem et tribunis militum et centurionibus repetebant, ut per eos imperatori familiarius dicerentur. Cesar, dum hac nobili perseverantia in oppugnatione proceditur, iam turribus muro admotis, discit ex captivis Vercingetorigem castra propter defectum pabuli promovisse, et cum equitatu expeditisque peditibus insidiatum sero ad ea profectum loca, quo romanos populatores luce proxima venturos opinaretur. Quo cognito, nocte media digressus primo mane castra hostium attigit duce carentia. Illi, adventu precognito, impedimenta silvis intruserant, aciem altiusculo in colle, quem difficilis palus, sed angusta, cingebat, erexerant, et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique constiterant in Romanos versi. Eratque res facilis et pene equa prospectui, sin ad experientiam veniretur, iniquissima,
Abbreviated transcription (Latin):
nos circũ om̃ib exustis ui gente
neccessitate longuis pabulantes
cipbris ĩ comodis ac dampnis
quib ea cpra madata erat Illi
qͣuidem quia mutato erga Roma¬
nos aĩo cutabãt hi quia pa¬
uͥum potant rem romaña ma¬
ligne comeatib aduiuarẽt adtã¬
tam penuria deuenẽ ut dieb
plurmns frumento carentes ce¬
eiu pectore Gip ꝓferrent. Im¬
ab oppugnatõe cessarent Nuꝙͣ
uel irãta ul molis cuiusꝙͣ eo
ore uox eruꝑet aut Romane
nõ ꝯueiens maiestati ymo uõ
cum. Cesar laborem militũ mi¬
ẜatus inter exortandum sepe
Sicẽt si inmis asꝑa sunt ista
ppessa nulla ꝑ me mora est oppu¬
ignatoem omntce̾ sum pacus una¬
nunt responde̾nt ¶ Noli hoc
quesumus optime impator sic
multos annos te duce militam
sciũ nobis hanc ignomĩam .i.¬
rogarit ut cepta de ẜemus ¶Rie
tu eigo dup nr hanc etͥ nam
maculam nobis Iuiuxeris sine
mo onna pati malimꝰ ꝙͣ ne
nra mollicie manib pomanor

Expanded text:
nos, circum omnibus exustis, urgente nos, circum omnibus exustis, urgente necessitate longius pabulantes crebris incommodis ac damnis quibus ea cura mandata erat illi quidem, quia, mutato erga Romanos animo, non curabant, hi, quia parum poterant rem romanam maligne commeatibus adiuvarent, ad tantam penuriam devenere, ut diebus plurimis frumento carentes tenui pectore vix proferrent imab oppugnatione cessassent, numquam vel irata vel mollis cuiusquam ex ore vox erumperet, aut romane non conveniens maiestati; immo vero, quum Cesar laborem militum miseratus inter exortandum sepe diceret: Si nimis aspera sunt ista perpessu, nulla per me mora est: oppugnationem omittere sum paratus, unanimiter responderent: Noli hoc, quesumus, optime imperator. Sic multos annos te duce militavistium nobis hanc ignominiam irrogarit, ut cepta deseramus: ne tu ergo, dux noster, hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra mollitie manibus romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
da una luce ꝯbusta sunt Neꝙ
solu ĩ finb Bicurigum sedm
reliquis hac illac quocũq cculos
flect̾es ĩcendia cer nebantur nõ
sme om̃iuz dolore que ea spes le¬
ꝑdica Rẽstauraret ¶ de Auarico
⁊ cõsilio agitatũ est an mcendi
om̃iuz qui cõsilio int̾erãt afftisi
Bituriges obtestantur ne pulchei¬
ronũ galliaꝵ opidũ decus pun¬
tie Biturigenẜ ac p̾sidium pla¬
mis ĩ m̾itis deleatur cũ deffendi
possit locus pene ĩ expugnablis
natura cui si deffensio militaris
accesẜit maledia possit nõ noteri
monebant hep̾ces ammos cuctor
unus uerangetoris c̃ctis obstabat
diam oportius eo transmissis seu¬
uatur Auaricũ a galloꝵ flamis
sed nõ ab obsidione Romanoru
In qua quidem obsidentiũ fortis
⁊ ciosa collerantia emicuit cũ
em huic uercingetorix casera ꝓ¬
pius ad mouisset/ eab explora¬
corib ꝑ singlas horas quid i Ro¬
manis castris ageretur edoctus
om̃e iter eorꝑ obẜuaret ⁊ Romai¬

Expanded text:
da una luce combusta sunt. Neque da una luce combusta sunt. Neque solum in finibus Biturigum, sed in reliquis hac illac, quocumque oculos flecteres, incendia cernebantur, non sine omnium dolore; quos ea spes leomnes restaurarent. De Avarico in consilio agitatum est, an incendi omnium, qui consilio intererant, affusi Bituriges obtestantur, ne pulcherrimum Galliarum oppidum, decus provincie biturigensis ac presidium, flammis immeritis deleatur, quum defendi possit locus pene inexpugnabilis natura, cui, si defensio militaris accesserit, maledici possit, non noceri. Movebant he preces animos contrariorum: unus Vercingetorix cunctis obstabat;diam opportunis eo transmissis, servatur Avaricum a Gallorum flammis, sed non ab obsidione Romanorum; in qua quidem obsidentium fortis et animosa tolerantia emicuit. Quum enim hinc Vercingetorix castra propius admovisset et ab exploratoribus per singulas horas, quid in romanis castris ageretur, edoctus omne iter eorum observaret, et Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte adiuueniui Illud quoq nob
acͥter cogitandũ hostes nobiscu in
finib nr̃is pugnãt ⁊ contͣ nos no¬
stris frngibus sustentant᷑ nõ nos
a cõsilio pu ͦ scudiũ rei familiaꝵ
au̾tat/ ubi pomani pabulantiu
nr̃i hostes habitent nr̃is allãt᷑
frugib Inopiã aut nõ ferẽt aut
nõ cuto longuis pablatum ibunt
nichil ad uictoriam int̾sit an
hostes occidanus an bello necces¬
saris spoliemus Brauiuo aliquã¬
to uidebitur quod dcurus sum
sed uir tuti nichil pretꝰ culpam
atq ĩfamia graue est ¶Opida oͦ¬
q que no penitus ualida ac nu¬
inta sũt exurenda censeo ne aut
ñis inherdia aut hostib offense
diu̾ticula sunt / Si quis est cui
hec acria Gideantur cogitet quãto
fit acris liberos atq uyores in
ẜuitutẽ trali cern̾e exarmatum
hosci ingulum prebere ⁊ alia mlta
pati ꝙ bellor iure uicti a uietori¬
bus paciantui ¶ Pei suasit his
uerbis uigniti ⁊ eo amplius õpe¬

Expanded text:
parte adiuvemur. Illud quoque nobis parte adiuvemur. Illud quoque nobis acriter cogitandum: hostes nobiscum in finibus nostris pugnant, et contra nos nostris frugibus sustentantur. Non nos a consilio publico studium rei familiaris avertat. Ubi Romani pabulantur,nostri hostes habitent, nostris alantur frugibus. Inopiam aut non ferent, aut non tuto longius pabulatum ibunt. Nichil ad victoriam intersit, an hostes occidamus, an bello necessariis spoliemus. Gravius aliquanto videbitur, quod dicturus sum, sed virtuti nichil, preter culpam atque infamiam, grave est. Oppida quoque, que non penitus valida ac munita sunt, exurenda censeo, ne aut nostris inertie, aut hostibus offense diverticula sint. Si quis est, cui hec acria videantur, cogitet quanto sit acrius liberos atque uxores in servitutem trahi cernere, exarmatum hosti iugulum prebere et alia multa pati, que bellorum iure victi a victoribus patiantur. Persuasit his verbis: viginti et eo amplius oppi
Abbreviated transcription (Latin):
uenerut fregerũt q gallos repe¬
tino Impetũ hec uidentes e me¬
nib opidam spe auxilii amissã
iram Cesaris metuentes eos qui
cumultũ excitau̾ant uictos ad
eum deduxunt ceptam q dedi¬
cionem pegerũt Ipe autẽ hris
ꝑ accis Auaricũ maxiniu opti¬
mũꝙ opidum biturigũ ⁊ uber¬
rima finium ĩ ꝑte situm oppug¬
nare ꝯstituit ꝙ eo capeo ciuicatẽ
ip̃am captu ira non diffideret uer¬
mgetorix cot adu̾sus nondũ
amnis collapsus suis ad cosiliud̃
uocatis in hane suciam disẜuit
Quotidie inquit exꝑiendo ⁊ dis¬
dendo fuint honnes doctiores qd
um ĩ Rebus om̃ib cum p̾cipue in
pe bellica uer̃u ẽẽ dep̾henditur
Ted gerendi modum nõ sat so¬
lerter adutimꝰ alia nobis itaq
bellandi catio meũda ẽ/ ⁊ ron spo¬
te cũ Romanis concurrendũ Sed
om̃i ingenio ꝓuidendũ ut pabulo
hosces ⁊ comeatib arceantiu. Id
nobis haud difficile uideri debet
cum ⁊ equitatu p̾stemus et ãm

Expanded text:
venerunt fregeruntque Gallos repevenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos, qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem peregerunt. Ipse autem, his peractis, Avaricum, maximum optimumque oppidum, Biturigumque uberrima finium in parte situm oppugnare constituit, quod, eo capto, civitatem ipsam captum iri non diffideret. Vercingetorix tot adversis nondum animo collapsus, suis ad concilium evocatis, in hanc sententiam disseruit: Quotidie, inquit, experiendo et discendo fiunt homines doctiores. Quod cum in rebus omnibus, tum precipue in re bellica verum esse deprehenditur. sed gerendi modum belli non sat sollerter advertimus. Alia nobis itaque bellandi ratio ineunda est: non sponte cum Romanis concurrendum, sed omni ingenio providendum, ut pabulo hostes et commeatibus arceantur. Id nobis haud difficile videri debet, quum et equitatu prestemus, et anni
Abbreviated transcription (Latin):
pat ⁊ iam ꝑs obsidum data eiar
et centuriones aliquot cũ pauas
militib opidũ in crogiessi cederas
ꝯqͥrebant dum repente de longin¬
quo eqͥtatus a uercingeto rene¬
missus appuit Opidanos pe re¬
petine opis erectos dediciomo de¬
ꝑat penit̾e uelut igr ex cõdicto
clamorem tollũt arma corripuit
niuros scandut portas obstruẽ
ꝓperant ¶ S romani illi pauci
qui ĩ opido erant aĩor mutacõne
ꝑpensa scͥctis subito gladiis portas
preoccupant/ ⁊ incolumẽ exercitũ
intromittut/ Capto ad hũc modũ
opido cesar scatim equites suos
cont̃ equitatũ hostũi aduẽtatem
educit ⁊ illos equestͥ prelio cõfec¬
to multa cũ eoꝵ scrage uicit et
in fuga u̾tit ¶ In qua uietoria
ne p̾uemꝰ sua laude barbariem
quadrigentor equitum germa¬
noꝵ qui sub Cesare militabat̃
acq ab ip̃o pͥncipio secum erant
oꝑa fuit egregia ab eo em̃ Inimis¬
si laborantib aliis in cempore sub¬

Expanded text:
perat. Et iam pars obsidum data erat, perat. Et iam pars obsidum data erat, et centuriones aliquot cum paucis militibus oppidum introgressi cetera conquirebant, dum repente de longinquo equitatus a Vercingetorige premissus apparuit: oppidanos spe tempestive opis erectos deditionis ceperat penitere. Velut igitur ex condicto clamorem tollunt, arma corripiunt, muros scandunt, portas obstruere properant. Sed Romani illi pauci, qui in oppido erant, animorum mutatione perpensa, strictis subito gladiis, portas preoccupant, et incolumen exercitum intromittunt. Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage vicit et in fugam vertit. In qua victoria, ne privemus sua laude barbariem, quadringentorum equitum germanorum, qui sub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore sub
Abbreviated transcription (Latin):
rib ꝑnoctare iussit atq ut p̃sa¬
gierat accidit opidam intẽpesta
nocte ꝑ ponte taciti abibant᷑ / e¬
sar eoꝵ ambitu exploratores co¬
gnito legiones que pace erant
muris ad mouet et portis subi¬
to effractis ⁊ defensum capit opi¬
dum captum diripit direptum
incendit preda militib ꝯcessa si¬
mul exitus obserari om̃es iubet
mttit q qui profugos ꝑueniãt
pti om̃es ¶Cesar hine transligi
ducto ex̾citu in bituriges cedit
quo cu uenisset uercingeto ri u¬
bi id sensit gorgobine obsidione
derelicta contͣ eum ꝑgit/ Cesar
intẽa nouio diuũ aggressus op¬
pugnat quẽ cõfestim opidam
ꝑ legatos orant/ ne in eos precl
suũ morem seuiat/ ne ue cã ꝓ
leui cã de sua celeritate aliquid
i ceumittat que tot illi uictori¬
as peꝑissent¶ Bed eis uĩte diis¬
sis feliciter ꝓ grediatur ad reliqͣ̃.
pie preces uidebantu flectitur ita¬
ꝙ ⁊ his arma equos obsideo ꝙ ii¬

Expanded text:
ribus pernoctare iussit. Atque, ut presaribus pernoctare iussit. Atque, ut presagierat, accidit: oppidani in media nocte per pontem taciti abibant. Cesar, eorum abitu per exploratores cognito, legiones, que parate erant, muris admovet, et, portis subito effractis, indefensum capit oppidum, captum diripit, direptum incendit, preda militibus concessa; simul exitus obserari omnes iubet mittitque, qui profugos preveniant pti omnes. Cesar hinc, trans Ligerim ducto exercitu, in Bituriges tendit. Quo quum venisset, Vercingetorix, ubi id sensit, Gorgobine obsidione derelicta, contra eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus oppugnat; quem confestim oppidani per legatos orant, ne in eos preter suum morem seviat, neve pro tam levi causa de sua celeritate aliquid intermittat, que tot illi victorias peperisset, sed, eis vite dimissis, feliciter progrediatur ad reliqua. Pie preces videbantur: flectitur itaque, et iis arma, equos obsidesque im
Abbreviated transcription (Latin):
dius qua potuit subuectione co¬
rat uie medio uellandinũ / eno¬
nũ opidum Illud ne quid hostile
post cerga dimittet aggredi cõ¬
siliũ fuit / Opidam bidiu oppug¬
natione tollerata die terçio lega¬
tos ad cesarem de pace ac dediçioẽ
trasmittũt Iussi arma ⁊ iumeta
⁊ obsides dare nchil recuẜut tre
quid aut temporis a mietẽt.G.
Treboro legato ad pagenda onna
dimisso ip̃e iter inceptu solita ce¬
leuitate ꝑseqͥtui Genabim erat
opidũ cariitũ ubi Romanos ne¬
gociatores mitio ꝯuitois occiderãt
Id opidum amms pret̾ labitur
ip̃m in Ripa sicum Ripe alt̾i medio
ponte comugit᷑ ad loahunꝰ de¬
fensionẽ Carmites auxilia cõ
rantib huc ergo cũ biduo pue¬
nisset oppugnatione ꝙ diei il¬
lius sero erat ĩ dĩe ꝑxinũ edi¬
cit quid fie̾i uelit mlites eds¬
cet ueritusq genabenses noc¬
cu diffuget huic rei excubitri¬
ces duas armatas legiones ad¬
hibuit intẽtis ꝙ animis ac au¬

Expanded text:
duis, quam potuit, subvectione coduis, quam potuit, subvectione corat vie medio Velladunum Senonum oppidum: illud, ne quid hostile post terga dimitteret, aggredi consilium fuit. Oppidani, bidui oppugnatione tolerata, die tertio legatos ad Cesarem de pace ac deditione transmittunt; iussi arma et iumenta et obsides dare, nichil recusarunt. Ne quid autem temporis amitteret, G. Trebonio legato ad peragenda omnia dimisso, ipse iter inceptum solita celeritate prosequitur. Genabum erat oppidum Carnutum, ubi romanos negotiatores initio coniurationis occiderant. Id oppidum amnis preterlabitur; ipsum in ripa situm ripe alteri medio ponte iungitur. Ad loci huius defensionem Carnutes auxilia conqrarent. Huc ergo quum biduo pervenisset, oppugnationem, quod diei illius sero erat, in diem proximum edicit. Quid fieri velit, milites edocet; veritusque, ne Genabenses noctu diffugerent, huic rei excubitrices duas armatas legiones adhibuit, intentisque animis atque au