comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
datim descendisset in gx tremo gradu restitit. qr
iam p̾cipiciũ iudebat. S quid̃ prodest reticiusse
ac periculum dissimulasse ne cessitas ulũ uł uiciũ
cadere toegit. Dixit enĩ quod uoluit qr argumen¬
tum sic ordinauit: ut ad illued quod enitabat
neccĩo deueniret. Uideas igitur quo puenit ira
sublata et deo adempta gr̾a. Deniq̃ aut nullus
id credit aut ad modum pauci. et quidam scele¬
rati aciali qui sperant peccatis suis ĩpunitatẽ
quod si lioc falsum inuenitur nec iram indeo ẽẽ
nec gram̃. Uẽmamus ad illud quod tercio loco poĩ¬
tum est
⁊istimantur stoya et alii non nulli aliquãto
melius de diuinitate sensisse qui auĩt grã¬
in deo ẽẽ iram non esse. fauorabilis ac popula
rĩs bro non cadere indeum. Hanc aĩ pusiliamini¬
tatem ut ab illo se lesum putet qui ledi non põt
ut quieta illa et scã maiestas conctetur. ꝑturbe̾
insamat quod ẽ terrene fragilitatis. Iram enm

Expanded text:
datim descendisset, in extremo gradu restitit, quia datim descendisset, in extremo gradu restitit, quia iam praecipitium uidebat. sed quid prodest reticuisse ac periculum dissimulasse? necessitas illum uel inuitum cadere coegit: dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinauit, ut ad illud quod deuitabat necessario deueniret. uides igitur quo perueniat, ira sublata et deo adempta. denique aut nullus id credit aut admodum pauci et quidem scelerati ac mali, qui sperant peccatis suis inpunitatem. quod si et hoc falsum esse inuenitur, nec iram in deo esse nec gratiam, ueniamus ad illud quod tertio loco positum est. Existimantur Stoici et alii nonnulli aliquanto melius de diuinitate sensisse, qui aiunt grain deo esse, iram non esse. fauorabilis admodum ac popularis oratio, non cadere in deum hanc animi pusillitatem, ut ab ullo se laesum putet qui laedi non potest, ut quieta illa et sancta maiestas concitetur perturbetur insaniat, quod est terrenae fragilitatis: iram enim
Abbreviated transcription (Latin):
signaret si ignorancia ueritatis ignorauit erraͭ
In̾ductus emiuero a prmcipio uensimilitud mẽ
bius sinẽ nccĩo in ea que se quebantur mcurrit
Primia enĩ sentencia fuit iran in deo non cõue¬
nire. Quod cum illi uerũ et mexpugnabile ude¬
retur/ non poterat consequencia recusare ꝙr uno
affectu amputato eciam ceteros affectus admiere deo
necessitas ip̃ã cogebat. Ita qui non irascitur nec grã
in eo est nec grã utiq nec metus. nec leticia/ nec
meror/. nec nu̾sericordia. Una enĩ ẽ rõ eñc̾tis affecᷤ¬
tibus una cõmocio que mdeum cadere potest.
Quos si nullus affectus in deo est. quia quicquid
afficitur ibeallum ẽ. ergo nec cura illiꝯ rei/ nc
ꝓuidencia est in eo. Nũcusq ꝑuenit sapientis
hom̃ĩs disputacio. Cetera que sequũtur obticuit
scilicet. qr nec cura sit in eo uec ꝓuidencia. Ergo
nec cognicionem aliquam nec in eo senlum esse
ullimi quo efficitur ut non sit oĩo Ita cum gra¬

Expanded text:
signaret, sed ignorantia ueritatis errauit. signaret, sed ignorantia ueritatis errauit. inductus enim a principio ueri similituessario in ea quae sequebantur incurrit. prima autem sententia fuit iram in deum non conuenire. quod cum illi uerum et inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia resecare, quia uno adfectu amputato etiam ceteros adfectus adimere deo necessitas ipsa cogebat. ita qui non irascitur, utique nin eo nec gratia est, utique nec metus nec laetitia nec maeror nec misericordia. una est enim ratio cunctis adfectibus, una commotio, quae in deum cadere non potest. quod si nullus adfectus in deo est, quia quidquid adficitur inbecillum est, ergo nec cura ullius rei nec prouidentia est in eo. hucusque peruenit sapientis hominis disputatio, cetera quae secuntur obticuit, scilicet quia nec cura sit in eo nec prouidentia, ergo nec cogitationem aliquam nec sensum in eo esse ullum: quo efficitur ut non sit omnino. ita cum gra
Abbreviated transcription (Latin):
terrena subiecta st̃. Que igitur indeo potest eẽ bea¬
titudosi semper quietus et ĩmobilis corpet. si p̃¬
cantib surdus si colentib se cecus. Quid tam di
uidet amisit omem̃ diuinitatem. Qui ergo totam
uimi totamq sub̾a deo tollit quid aliud dicit insi
deum dĩõ non esle. Demq Marcus tulius a pos¬
sidomo dictum refert id epycurum sensisse nul¬
los deos eĩ. S ea que cde Diis locutus sit depellẽ¬
De iiudie causa dixisse. Itaq uerbis illum deot
relinquere. re aũt̃ ip̃ã tollere: quib nullũ motũ
nullam tribuit officiũ. Quod si ita est quod eo
facilius quod a sapiente et graui iiro debet ẽẽ
aliemĩ. Hic uero si aliud sensit et aliud locuto
est quid aliud appellandus ẽ ꝗͣ deceptor biligius
malus et ꝓpterea stuttus. S non erat tam u ersu¬
tus epyeurus ut fallendi studio ita loqueretur
cum eciam hec scriptis ad eternam memoriam cõ¬

Expanded text:
terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beaterrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam digl curat, nihil prouidet, amisit omnem diuinitatem. qui ergo totam uim, totam substantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino non esse? denique Marcus Tullius a Posidonio dictum refert id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea quae de dis locutus sit depellendae inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. hic uero si aliud sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus et propterea stultus? sed non erat tam uersutus Epicurus, ut fallendi studio ista loqueretur, cum haec etiam scriptis ad aeternam memoriam con
Abbreviated transcription (Latin):
habet nec ullo mõ pot̃ tredi. quod qr ꝯuenit trã¬
seamus et uentatẽ alibi requiramus¬
Nod sequitur de scola epycur sicut iram indoo nõ¬
esse: ita ne gram̃ quidem. Nam cũ putaret ep¬
fectu iracundie plerũq nascitur. ademit ei
etiam benefĩcenciam qũ iudebat ꝯsequens esse . ut
si hẽbat iram deus hẽat es et gram̃. Itaq ne illi
nici concederet eciam uirtutĩs feat expertem
Ex hoc inquit btũs et incorruptus est. qr inchilc¬
rat neq ip̃e h negociũ : neq alteri exhibet. deꝯ
igitur non est : si n̾ec mouetur quod ẽ ꝓprium
iuuentis: nec facit aliquid impossibile. hominum
quod ẽ ꝓpriũ deo.si oĩo millam h uoluntaten
millum actum nullam deinq admĩstracionem
que deo digna sit. Et que maior que dignor ad¬
mĩstracio deo assignari potest ꝗͣ mũdi gubernacio¬
ꝗ cura iuuentiũ. maxime q gni̾s huãni cui oiã

Expanded text:
habet nec ullo modo potest credi. quod quia conuenit, tranhabet nec ullo modo potest credi. quod quia conuenit, transeamus et ueritatem alibi requiramusuod sequitur, de schola Epicuri est: sicut iram in deo noesse, ita ne gratiam quidem. nam cum putaret Epifectu iracundiae plerumque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam uidebat consequens esse ut si habeat iram deus, habeat et gratiam. itaque ne llli uitium concederet, etiam uirtutis fecit expertem. \'ex hoc\' inquit urat, neque habet ipse negotium, neque alteri exhibet. Deus igitur non est, si nec movetur, quod est proprium viventis: nec facit aliquid impossibile homini, quod est proprium Dei, si omnino nullam habet voluntatem, nullum actum, nullam denique administrationem, quae Deo digna sit. Et quae major, quae dignior administratio Deo assignari potest, quam mundi gubernatioquam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
natura ut necesse sit mono astorũ aliquo ueꝵ
quo queritur iueniri. Consideraremus singula
ut nos ad latebras ueritatis et rõ et ordo deducat
Rimũ aut̃ illuel de quo nemo dixit unquã
irasci eum tantũ modo. et grã non moueri
Est emi disconuemens deo ut eusmodi potes¬
tate sit p̃ditus qua nocoat et obsit ꝓdesse
uero ac bñfacere nequetit.Que igitur rõ que
spes salutis homĩbus ꝓpoĩta est :: si malorum
tantũmodo auc̾tor est deus. Quod si iam sit ma¬
iestas illa uenerabilis non ad iudicis potestatem
cui licet sernare ac liberare: s ad tortoris et car¬
inticis officiũ deducetur. Cum aũt iudeamus nõ
modo mala ẽẽ in rebus humanis. s et eciam bo
auc̃torem e alterũ ẽe necc̃e est. qui contraria duo
faciat et det nobis bona. Si est quo noie appel¬
landus est. Cur nobis qui male facit uocior est
dum est et ua enui ͣ putare diuinam potestatem
nemo extitit qui auderet ied dicere ¶qr nec rõnẽ

Expanded text:
natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum quod quaeritur inueniri. consideremus singula, ut nos ad latebras ueritatis et ratio et ordo deducat. Primum illud nemo de deo dixit umquam, irasci eum tantummodo, gratia non moueri: est enim inconueniens deo ut huiusmodi potestate sit praeditus qua noceat et obsit, prodesse uero ac bene facere nequeat. quae igitur ratio, quae spes salutis hominibus proposita est, si malorum tantummodo auctor est deus? quod si fit, iam maiestas illa uenerabilis non ad iudicis potestatem, cui licet seruare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis officium deducetur. cum autem uideamus non modo mala esse in rebus humanis, sed etiam borum, esse alterum necesse est, qui contraria Deo faciat, et det nobis bona. Si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis, qui male faciat, notior est, dum est et uanum putare diuinam potestatem,nemo extitit qui auderet id dicere, quia nec rationem
Abbreviated transcription (Latin):
uimus in quarto supradicti operis libro. et refuta¬
binius postea diligentius cum respondere ad omes
sectas ceperimus: quare ueritatem dum disputant
per diderunt. Nũc uero contra eos disseramus qui
de zo gradu lapsi praua de sũmo deo senciũt. Auit̃
enĩ qluidam nec gratificari eum ciꝗͣ nec irasci. s
securũs et quietũs imimortalitatis suẽ bonis ꝓfrui.
Alu uero iram tollunt gram̃ relinquũt deo naturã
enĩ sũma uirtute prestantem et non maleficam ẽẽ
debere. ita omẽs phy de ira consenciũt de gracia dis¬
crepant. S ut ad ꝓpoĩtam materiam per ordinẽ
descendat orõ hinoi façienda nobis exequenda p¬
ticio est. cum diu̾sa et repugnanaa sint ira et grã.
Aut ira tribuenda ẽ deo/. et grã retrabenda aut
utrũq pariter trahendum. Aut ira demenda est
et gracia tribuenda. aut nentrũ detrabendun
Aliud amplius p̾ter hoc mehil potest capero uera

Expanded text:
uimus in quarto supra dicti operis libro et refutauimus in quarto supra dicti operis libro et refutabimus postea diligentius, cum respondere ad omnes sectas coeperimus, quae ueritatem dum dissipant, perdiderunt. nunc uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec gratificari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam relinquunt deo: naturam enim summa uirtute praestantem ut non maleficam, sic beneficam esse debere. ita omnes philosophi de ira consentiunt, de gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem descendat oratio, huiusmodi facienda nobis et sequenda partitio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et gratia, aut ira tribuenda est deo et gratia detrahenda, aut utrumque pariter detrahendum, aut ira demenda est et gratia tribuenda, aut utrumque tribuendum. aliud amplius praeter haec nihil potest capere
Abbreviated transcription (Latin):
teriũ eius ac̾ nĩciũ quẽ legauit interram: quo docẽ¬
te liberati ab errore quo implicato tenebamur fõe¬
mati q ad ueri dei cultum iusticiam discediemus
Er quib omnib gradibus ut dixi ꝓnus ẽ laplus et
facilis ad ruinam insi pedes inconcussa stabilitate
figantur. De p̾mo gradei eos excuti iudemus. qui
cum falsa intelligant uerũ non mueniũt cõtempt¬
quoq terrems fragilibusq simulachris non ad co¬
lendum se deum cõnferũt quen ignorant: s mũ¬
di elementa mirantes celum/ terram mare. solem
uinca maiestate senciũt qͣ ueritas h qui aut figurã
negant hr̃e ullam aut nullo affectu ꝯmouerĩ pu¬
tatit quia sic omnis aftẽctus imbecillitatis que ui
deo nulla est . De 3o uero hu p̾cipitantur qui cũ
sciant legatum dei eundemq duim et ĩmorlis tẽ¬
ꝑli cond̾itorem tñ aut non acapuit eũ aut aliter
accipuit̃ ꝙ fides poscit. quos ex parte iani refuta¬

Expanded text:
trum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docentrum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docente liberati ab errore quo inplicati tenebamur formatique ad ueri dei cultum iustitiam disceremus. ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. de primo gradu eos excuti uidemus qui cum falsa intellegant, tamen uerum non inueniunt contemptisque terrenis fragilibusque simulacris non ad colendum se deum conferunt, quem ignorant, sed mundi elementa mirantes caelum terram mare solem ceilla maiestate sentiunt quam ueritas habet: qui aut figuram negant habere ullam deum aut nullo adfectu commoueri putant, quia sit omnis adfectus inbecillitatis, quae in deo nulla est. de tertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatum dei eundemque diuini et inmortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum aut aliter accipiunt quam fides poscit: quos ex parte iam refuta
Abbreviated transcription (Latin):
sit. abiecit ut aꝑ idip̃m ꝓ sũma. doctrina ꝓfiteretur¬
quod msermhlare didicisset. Si ergo nulla ẽ sapiã humã
ut Socrates docuit. ut plato tradidit apparet esse di¬
iunam. nec ulli ꝙͣ deo ueritatis noticia subiacere. Deꝰ
igitur noscendus ẽ in quo solo ueritas ille mundi parẽs
et conditor rerũ qui oculis non iudetur mente iux cer¬
itur. Ciꝯ religio multis modis impugnari solet
ab his qui nec u̾ieram sapienciam tenerẽ potuerũt.
neq magn et celestis archani comp̃hendere rõnẽ
Am̃ eum sint gradus miati ꝑ quos ad domici¬
lnũ ueritatis ascenditur. Non ẽ facile ciilibet
enehi ad sũmũ. Caligantibus erũ ueritatis ful¬
gore lũibus qui stabilem gressum tenere non possunt
renoluũtur in planũ. Frimus aũt gradus ẽ intellige̾
falsas religiones et abucere impios cultus humana mau
mũdum et gubernet in posterũ. Dꝰ ꝯgnoscere minis¬

Expanded text:
sit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretursit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profitereturquod nihil scire didicisset. si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse diuinam nec ulli alii quam deo ueritatis notitiam subiacere. deus igitur noscendus est. in quo solo ueritas est, ille mundi parens et conor rerum qui oculis non uidetur, mente uix cernitur: cuius religio multis modis inpugnari solet ab iis qui neque ueram sapientiam tenere potuerunt neque magni et caelestis arcani conprehendere rationem. Nam cum sint gradus multi per quos ad domicilium ueritatis ascenditur, non est facile cuilibet euehi ad summum. caligantibus enim ueritatis fulgore luminibus qui stabilem gressum tenere non possunt, reuoluuntur in planum. primus autem gradus est intellegere falsas religiones et abicere inpios cultus humana manu mundum et gubernet in posterum, tertius, cognoscere minis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo luĩe. opus est ad depellendas tenebras qb
offusa ẽ honũs cogitacioꝵ Qm̃ in carne martali agẽ¬
tes nr̃is sensibus diuinare non possumus. liunẽ
autem mentis humane deus est: quẽ qui coguo¬
uerituet in pectus ad miserit illiuãto corde mĩsteri¬
um ueritatis. agnoscet. Remoto autem deo celesti¬
ꝙ doctrina oimã errorib plena st̃. Recte q Soc̾tes
cuieet om̃i ꝓbõrum dõctissimus :eũ ut ceterorum
argnere nsciciam quuse aliquid tenere arbitrabãt᷑
ait̾ se anchil scĩe necͣ bnũ qd̾ nichil sciret. Intellex¬
it emĩ doctrmnanulam ucbil hr̃e in se certi nichilueri
necut putabant quidam siniulauit ipãr doctrauã
ut alios wetelleret: s iudit ex parte aliqua neri¬
tatem testatus. Et gciam aniudicio sicuti tradit᷑.i
a platone qr nilla esset humana sapiencia⁊ adeo docᷤ¬
trinam qͣtum tũ phy gloriabautur contempsit. deri¬

Expanded text:
aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras quibus aliquo lumine opus est ad depellendas tenebras quibus obfusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes nostris sensibus diuinare non possumus. lumen autem mentis humanae deus est, quem qui cognouerit et in pectus admiserit, inluminato corde mysterium ueritatis adgnoscet. remoto autem deo caelestique doctrina omnia erroribus plena sunt recteque Socratesilosophorum doctissimus, tamen ut ceterorum argueret inscitiam qui se aliquid tenere arbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil ueri nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod nulla esset humana sapientia: adeo doctrinam qua tum philosophi gloriabantur, contempsit deri
Abbreviated transcription (Latin):
Mmaduerti sepe donate plurmmios idex¬
istimare ꝙ̃ et iani non nulli pho̾rum
bũfica sit tantũmõ natura diuina.
nec cuiꝗͣ notere p̃stantissime atq optiẽ
congruat potestate uel certe nehil eu¬
rẽt omimino ut neq ex beneficencia ei
quicꝗͣ bomi ꝓueniat ad nos. neq ex maleficencia quicꝗͣ
mali quorũ error qr maxnnus est: et adeuerten¬
dum uite hũane statum spec̾tat coarguendus ẽ
a nobis: ue et ipẽ fallaris impulsus auẽ̾t arita te
honũ qui se putant ẽẽ sapienetes. nec. tũ uol argu
gemo no luntatem neritatem gloriepurħ̃ doctri¬
nam dei sequanir qui sare solus potest et reuelare
secreta. Rius doctrine phr expertes existimauerunt
naturam rerum comectura posse dep̃hendi quod
nequaꝗͣ fieri põt. qr mens homĩe tenebroso corpo¬
ris domicilio carcũsepta longe aneri ꝓͥstoe sũmota
est Et hoc differt ab huãnit᷑ate diuinitas ꝙ huma¬
intatis est ignoracio diuinitatis sciã. Ende nobis

Expanded text:
imaduerti saepe, Donate, plurimos id existimare, quod etiam nonnulli philosophorum iam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humana nobis, ne et ipse fallaris, impulsus auctoritate hominum, qui se putant esse sapientes. Nec tamen stro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus potest et reuelare secreta. cuius doctrinae philosophi expertes existimauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuinitas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis
Abbreviated transcription (Latin):
rabili modo penetrat ad sensum sapor eadẽ
rõne qua mehil de quacũq materia odoris
decerpit. Ceta᷑ ꝗͣ de cora sint uix expͥmi põt
deductum clementer a genis mentum et ita
inferiꝰ ꝯlusum ut acitinen eiꝯ excremũ sig¬
nare iuedeatur lemter impressa diuilio. Ri¬
gidum ac terens collum scap ule uelut molli¬
Biis nigis a cernice demisse ualida et subtracᷤ¬
ta nerias ad fortitudinem brachia insignib
thoris exstanciũ lacertorum ingens ł rõbur
utilis ac decens fluxura cubitorũ. Q uiel dicã
de manib rõms ac sapiẽ mĩstris quas soler¬
tissiꝯ artifex plano ac modice ꝯcauo sum freas

Expanded text:
rabili modo penetrat ad sensum sapor eadem rabili modo penetrat ad sensum sapor eadem ratione qua nihil de quaque materia odoris capio decerpit. cetera quam decora sint uix exprimi potest: deductum clementer a genis mentum et ita inferius conclusum, ut acumen eius extremum signare uideatur leuiter inpressa diuisio, rigidum ac teres collum, scapulae uelut mollibus iugis a ceruice demissae, ualida et substricta neruis ad fortitudinem brachia, insignibus toris extantium lacertorum uigens robur, utilis ac decens flexura cubitorum. quid dicam de manibus rationis ac sapientiae ministris? quas sollertissimus artifex plano ac modice concauo sinu fictas
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ septis deus tanꝙͣ mmuro circumuallauit
dentes aut̃ ipõs ne midi ac restricti magis
horrori qͣ ornamento essent gignibis mollib
que a giguendis dentib noun̾nãtur. at de¬
inde labr̾orum tegum̃b honestauit quorũ
duricies sicut in molari lapide maior est
et asperior qͣ in ceteris ossibus. ut ad conterẽ¬
dos cibos pabulumq sufficerent. labra ipã
que qiͣ arsna coherebant ꝗͣ decenter iuterci¬
dat quorum superius sub ipã mnediatꝗͤ na¬
riũ lacuna quadam leui que in ualle signa¬
uit inferius hon estatis grã foris molliter ex¬
plicauit. Nam quod atliuet ad saporem ca¬
piendum fallitur quisquis hũc sensĩ palato
in esse arbitratur. Ligua est enĩ qua sapores
senciũtur nec enĩ tota. Nam ꝑtes eius que
st abutroq latere teneriores saporẽ subti¬
lissimis sensibus trabũt. Et cum neq ex cibo
quicꝙͣn neq ex pocione minuatur. tñ mnenar¬

Expanded text:
tium saeptis deus quasi muro circumuallauit. tium saeptis deus quasi muro circumuallauit. dentes autem ipsos, ne nudi ac restricti magis horrori quam ornamento essent, gingiuis mollibus, quae a gignendis dentibus nominantur, ac deinde labrorum tegminibus honestauit: quorum durities sicut in molari lapide maior est et asperior quam in ceteris ossibus, ut ad conterendos cibos pabulumque sufficerent. labra ipsa quae quasi antea cohaerebant. quam decenter interscidit! quorum superius sub ipsa medietate narium lacuna quadam leui quasi ualle signauit. inferius honestatis gratia foras molliter explicauit. nam quod attinet ad saporem capiendum, fallitur quisquis hunc sensum palato inesse arbitratur, lingua est enim qua sapores sentiuntur, nec tamen tota: nam partes eius quae sunt ab utroque latere teneriores. saporem subtilissimis sensibus trahunt. et cum neque ex cibo quicquam neque ex potione minuatur. tamen inenar
Abbreviated transcription (Latin):
fensione denciũ ut compressione labiorum
dentes tñ plꝰ conferut ad loquendum. Nam
et infantes non añ mcipiĩt fari ꝙ dentes
habuerint Et senes dĩuulsis dentib ita balbu¬
cuit ut ad intanciam resoluti domo ẽẽ iudean
S hec ad hominem solũ ꝑtinẽt. aut ad aues
inquib acumrata et iubrata certis motibus lig¬
ua mimimera biles cantuũ tlexiones et sonoriẽ
narios modos expͥmit. habet solũmõ p̃terea so¬
lũmodo aliud̃ offĩcium quom ouinibꝰ s tamẽ
solo inumitis utitur ꝙ contritos et cõmolitos
dentibus cibos colligit. et conglobatos sua u de¬
p̾mit et transmmitlit aduentrẽm. Itaq Uarro a
ligando cibo putat nomen ligue impositu.
Bestias aũt potu adiuuat p̾tenta canataq hau¬
riut̃ aquam eamq comp̃hensam ligue sum ue
tarditate ac mora effluat ad palatum¶ teleri
mobilitate complocdunt. Hec it aq palato
concauo tanꝗͣ testudine tegitur eamq deu¬

Expanded text:
fensione dentium, vel compressione labiorum: fensione dentium, vel compressione labiorum: dentes tamen plus conferunt ad loquendum; nam et infantes non ante incipiunt fari, quam dentes habuerint, et senes amissis dentibus ita balbutiunt, ut ad infantiam re voluti denuo esse videantur. Sed haec ad hominem solum pertinent, aut ad aves, in quibus acuminata et vibrata certis motibus lingua, innumerabiles cantuum flexiones, et sonorum varios modos exprimit. Habet praeterea et aliud officium, quo in omnibus, non tamen solo in mutis utitur, quod contritos et permolitos dentibus cibos colligit et conglobatos ui sua deprimit et transmittit ad uentrem. itaque Varro a ligando cibo putat linguae nomen inpositum. bestias etiam <in> potu adiuuat: protenta enim cauataque hauriunt aquam eamque conprehensam linguae sinu, ne tarditate ac mora refluat. ad palatum celeri mobilitate conplodunt. haec itaque palati concauo tamquam testudine tegitur eamque den
Abbreviated transcription (Latin):
duas anres et iuisꝰ in duas acies Iet odoratus
in duas nares a sũmo artifice diuisa est qr
cerebrum in quo sensiendi rõ ẽ ꝙ̃uis sit unũ
tamen in duar ꝑtes mẽbrana int̾uemente
distinc̾tum ẽ. S et cor quod sapiẽcie doniitiliũ
iudetur licet sit unũ. duos tñ mtrmlecus simus¬
est habet quibꝰ fontes niui sagnons continẽe
septo intercidente diuilis ut sicũt in ipo mũdo
sũma rerũ uł de simplici duplex ⁊ẜ de duplicĩ
simplex et gubernat et continet totũ. Ita in
corpore de duob binuisa compacta indissocia¬
bilem p̾tenderent uintatem. Oris quo spẽs
et rictus ex transuerso patefcũs ꝙ utilis qͣ
decens sit enarrari non põt. cuiꝰ usus n
duob constat officus sumendi iuctꝯ et loquẽdi
ligua nitus melusa que uocem motib suis in
uerba disceruit et est interpres amim nec tñ
sola potest ꝑse loquendi mmunus implere inisi
acumien palato suo illis erit insi uita uel of¬

Expanded text:
duas aures, et visus in duas acies, et odoratio duas aures, et visus in duas acies, et odoratio in duas nares a summo artifice divisa est: quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est, quamvis sit unum, tamen in duas partes membrana interveniente discretum est. Sed et cor, quod sapientiae domicilium videtur, licet sit unum, duos tamen intrinsecus sinus habet, quibus fontes vivi sanguinis continentur, septo intercedente divisi; ut sicut in ipso mundo summa rerum vel de simplici duplex, vel de duplici simplex, et gubernat, et continet totum: ita in corpore de duobus universa compacta, indissociabilem praetenderent unitatem. Oris quoque species, et rictus ex transverso patefactus, quam utilis, quam decens sit, enarrari non potest: cujus usus in duobus constat officiis, sumendi victus, et loquendi. Lingua intus inclusa, quae vocem motibus suis in verba discernit, et est interpres animi; nec tamen sola potest per se loquendi munus implere, nisi acumen suum palato illiserit, nisi juta vel of
Abbreviated transcription (Latin):
membro tria st̾ officia constrtuta. Uñ dicendi
spũs alterũ capiendi odoris in ut ꝑ eiuis ca¬
uernas purgamentã cerebri defluant. quas
ipẽ deus tam mirabili ꝙͣ diuiã rõe molitus est
ut tñ hiatus ip̃e nasi oris spem̃ non de fornaret
quod erat plane futurum si simplex foramemi
pateret ad id ueluti pariete ꝑmediũ ducto int̾¬
scripsit atq diuisit. Feat q ipã duplicate pul¬
cherrimũ Ex quo intelligunus ꝙ tũ dualis miͣs una
et simplici compage solidatꝰ ad reru ualeat
ꝑfectionem. Namꝰ cum sit corpꝯ uiñ tamen to¬
tum exsimplicib membris constare non poteãt᷑
insi ut ł elsent he partes uł dextre ur simstr̃e
Itaq ut pedes duo et idem manꝯ non ut tã¬
tũ adutilitatem aliquam usum uł gradien¬
di uł faciendi naleant. S ad hĩtum. Decorẽq
adimrabilem conferũt. Sic incapite quod toci
duum operis quasi culmen est. et auditus in

Expanded text:
membro tria sunt officia constituta: unum ducendi membro tria sunt officia constituta: unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cavernas purgamenta cerebri defluant, quas ipse deus tam mirabili quam divina ratione molitus est, ut tamen hiatus nasi oris speciem non deformaret, quod erat plane futurum si simplex foramen pateret. At id veluti pariete per medium ducto intsepsit atque divisit, fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. Ex quo intelligimus quantum dualis numerus, una et simplici compage solidatus, ad rerum valeat perfectionem. Nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes vel dextrae, vel sinistrae. Itaque ut pedes duo, et item manus, non tantum ad utilitatem aliquam usumque, vel gradiendi, vel faciendi valent, sed et habitum, decoremque admirabilem conferunt: sic in capite, quod totius divini operis quasi culmen est, et auditus, in
Abbreviated transcription (Latin):
assiduus in comp̃hensibili sceleritate concurrẽs
et iudendi tenoreni nom impidit. et reficit ob¬
tutum. acies enĩ .i mnembrana. illa ꝑlucens quã
siccari et arescere non oꝑtet isi huõre assiduo
tersa pure niteat absolesat. Ꝙ ipã suꝑciliorinn
fastigia pilis breiub adornata. nonne quasi ag¬
geribus et mnumentis oculis ne quid suꝑne nia¬
dat et spem̃ sił prestant. Ex quorum con fimio
nasus exoriens et ueluti equali porrtus iugo
utranq aciem simul et discerunt et minuit. Intẽ¬
rius quoq genarum non indecens tiõr in suui¬
litudine collum lenis exurgens ab omni ꝑte ocu¬
los eff̾icit tuciores ꝓusum̃q ẽ ab artitios sũ¬
mo ut si quis forte nehementer ictꝰ xxtiterit
emmentib repellatur. Nam si uõ pars superior
usq ad mediũ solida formata ẽ inferior aut̃
carti lagme adheret mollita ut ad usum digitoꝵ
possit ẽẽ tractabilis.In hoc aũt ꝙͣius simplici

Expanded text:
assiduus incomprehensibili celeritate concurrens, assiduus incomprehensibili celeritate concurrens, et videndi tenorem non impedit, et reficit obtutum. Acies enim, id est membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi humore assiduo tersa pure niteat, obsolescit. Quid ipsa superciliorum fastigia pilis brevibus adornata? nonne, quasi aggeribus, et munimentum oculis, ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? Ex quorum confinio nasus exoriens, et veluti aequali porrectus jugo, utramque aciem simul et discernit et munit. Inferius quoque genarum non indecens tumor, in similitudinem collium leniter exurgens, ab omni los efficit tutiores, provisumque est ab artifice summo ut, siquis forte vehementior ictus extiterit, eminentibus repellatur. “Nasi vero pars superior usque ad medium solida formata est, inferior autem cartilagine adheret, mollita ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. In hoc autem quamvis simplici
Abbreviated transcription (Latin):
duplex indebatur. Quid ergo mirũ si mens
ueneno ac potencia uim dissolicta dirigere
senon potest adiudendum. sicut ne pedẽs ꝗde
ad auibulandum. neruis stupescentibus
debiles aut situs suroris in cerebrum seuuens concor¬
diam disiũgit oculorum. Quod adeo uerum est ut
luscis homĩb si aut insam aut ebru fiant nullo mõ
pot̃ accidere. ut aliquid duplex udeant. Quare si
rõ apparet eur oculi fallũtur maĩfestum est nõ
falsos ẽẽ sensus. qr aut non falluntur si sunt pu¬
ri aut integri: aut si falluntur mẽs tñ non fal¬
litur. que illorum nouit erroreni. S nos ad de
opera reuertamur.Atigitur oculi inumnciores¬
essent ab inuria corum alioꝵ tegm̃bus occulti. bñ
oculos dietos esse uarrom placet. Nam et ip̃e pal¬
pebre quibus mobilitas mest palpitatio uocabu¬
lum tribuit. pli pilis in ordine stantib uallate pep
septum oculis decentissimũ p̾bent quarũ motus

Expanded text:
duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera reuertamur.essent ab injuria, eos ciliorum tegminibus occuluit; unde oculos dictos esse, Varroni placet. Nam et ipsae palpebrae, quibus mobilitas inest, et palpitatio vocabulum tribuit, pilis in ordine stantibus vallatae, septum oculis decentissimum praebent. Quarum motus
Abbreviated transcription (Latin):
se ipã mens intendit: ut iudeat imirãq rõne¬
ne in unũ miscetur et coniĩgitur amborum
Cillorũ uanitatem qui dum uolunt ostende᷑
sensꝯ falsos ẽẽ multa colligant in quib oculi
fallantur. Inter que illud eciam est quoa
furiosis et hebriis oiã duplicia indeantrir qi
uero eiꝰ erronis obscura sit causa. Ideo emĩ
fit qr duo stͥ oaili. s quõ id fiat accipe. iusꝰ
oculornm intentione aĩ constat. itaq qm̃mẽs
uit supradictum ẽ oculis tanꝙͣ̃ fẽnestris utit
non tantum hoc ebrus et in sains acadit. s¬
eciam sanis et sobriis. Nam si aliquid innus
ꝓpius ad mou̾eas. duplex indebitur. Certum
est enĩ int̾uallam ac spaciũ. quo acies oculor
toit. Item si retrorsum auocem anni qiͣ ad
cogitandum et intencionẽ mẽtis relar es
tñ acies oculi utruisq deducitur. tnc̃ singuli
uidere incipiit seꝑati. Si amĩrursus mten¬
deris aciem q dixeris coit in unũ quie quid

Expanded text:
seipsam mens intendit ut videat, miraque ratioseipsam mens intendit ut videat, miraque ratione in unum miscetur et conjungitur amborum hendere vanitatem, qui dum volunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt, in quibus oculi fallantur; inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia videantur: quasi vero ejus erroris obscura sit causa. Ideo enim fit, quia duo sunt oculi. Sed quomodo id fiat, accipe. Visus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
tam oculis ꝗͣ for amĩb cerneremus quo nichi
ad speciem fediꝰ uł usum inutilib fieri pot
Xtulum enĩ iudere possemꝰ si mens abintimis
penetralib capitis ꝑ exiguas cauernarũ riuu¬
las accenderet uit si qcus uelit transpicere per
citutam non plus ꝓfecto cernat qͥ acute ipiꝰ
capacitas comp̾hendit. Itaq adiudendum mẽ¬
bris. pocius in orbem conglobatis opus fuit ut
iusus in latũ sꝑgeretur. et que in pmorefacie
acchererent ut libere possint oiã contueri.
Ergo in effabilis dunẽ ꝓ udencie iurtus fecit
duos sumilimos orbes. eosq ita de uỹeit ut
non in totũ comierti s moueri tñ et flecti cũ
moclo possent orbes aut ipõr humoris puri ac
liquidi plenos ẽẽ uoluit. In quorum media ꝑte
sintille luminũ cõcluse tenerentur quas pupil¬
las nuĩcupamꝰ in quib puris ac subtilibus cer¬
nencti sensꝰ ac rõ continetur. ꝑ eos igitur orbes

Expanded text:
tam oculis, quam foraminibus cerneremus: quo nihil tam oculis, quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. Quantulum enim videre possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cavernarum rimulas attenderet; ut si quis velit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat, quam cicutae ipsius capacitas comprehendat. Itaque ad videndum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut visus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. Ergo ineffabilis divinae providentiae virtus fecit duos simillimos orbes, eosque ita devinxit, ut non in totum converti, sed moveri tamen ac flecti cum modo possent. Orbes autem ipsos humoris puri ac liquidi plenos esse voluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris ac subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur, Per eos igitur orbes
Abbreviated transcription (Latin):
aere aut effusi radii ad id quod audendum eẽt
ꝑuenirẽt. Cum aũt iudeamꝰ eodem moniento
temporis plerumq non aliud agentes. mchiloĩꝰ
tũ uͥmiu̾sa que contra st̾ posita intue amur. e¬
riꝯ et manitẽstiꝯ ẽ mentem ẽẽ que ꝑ oculos ea
que st̾ opposita transpiciat qiͣ ꝑ fenestras iu¬
cente intro. aut specuiari lapide obductas. et
id crco mẽs ac nolũtas ex oculis sepe dino scit᷑
Quod quiden ut refelleret lucreciq usus ost
ꝑoculos iudet erutis et effossis oculis muagis
inderet ꝗͣ euulle. cũ postib fores plus interũt
liĩs ꝙͣr si fuerint obduc̾te. Nimirũ ipĩ uł po¬
ciꝯ epieuro qui eum docuit effossi oculi erant
ne iuderent effõssos orbes et ruptas oculorũ
sibras et fluentem ꝑ uenas sagͥnem et crescẽ¬
ten ex uulnerib carnem et obductas ad ultim
citatrices nichil posse lucis ad mittere nisi for¬
te oailos narib siles nasci uolebat. ut non

Expanded text:
acie, aut effusi radii ad id quod videndum esset acie, aut effusi radii ad id quod videndum esset pervenirent. Cum autem videamus eodem momento temporis, plerumque vero aliud agentes, nihilominus tamen universa quae contra sunt posita intueamur, verius et manifestius est mentem esse, quae per oculos ea quae sunt opposita, transpiciat, quasi per fenestras lucente vitro, aut speculari lapide obductas. Et idcirco mens, et voluntas ex oculis saepe dignoscitur. Quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptisper oculos videt, erutis et effossis oculis magis videret; quoniam evulsae cum postibus fores plus inferunt luminis, quam si fuerint obductae. Nimirum ipsi, vel potius Epicuro, qui eum docuit, effossi oculi erant, ne viderent, effossos orbes, et ruptas oculorum fibras, et fluentem per venas sanguinem, et crescentes ex vulneribus carnes, et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte auribus oculos similes nasci volebat; ut non
Abbreviated transcription (Latin):
libus pelli cuuis informare que pulchritdiẽ
demerent pendule at Nlectentes neq duris¬
ac solidis ossibus ne ad usum inhabiles essent ĩ¬
mobiles ac rigentes. S quod esset horum me¬
dium excogitalut/ ut eas cartilago melios alle¬
garet et hũc̃ aptam sibi et Nlexibilem firmi¬
tatem Inhis audiendi tantumi officiũ consti¬
tutum ẽ sicut in oculis iudendi. Quorum
p̃cipue in explicabilis est et iira subtititas
qr eoruni orbes gẽmarũ silitudmem p̃ferẽ¬
tes ab ea ꝑte qua uid endum fuit membrains per¬
lucentibꝰ texuit ut ymagines reꝵ conpositarum
tanꝗͣ in speculo relucentes ad sensum ixtimum
penetraret . ꝑ eas igitur membranas. sensus
me qui dicitur mens ea que lũt foris trauspicit
ne forte existimes aut ymagiũ meursione nos
debet ẽẽ quod iudet: non ineo quod uidetur.
aut intencione aeris cum acie aut effusione ra
diorum qm̃ si ita. esset. Radius quẽ oculis
aduertimꝰ iuderemus donec intentꝰ. a ercicũ

Expanded text:
libus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque durisac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos debet esse quod uidet, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut ediorum, quoniam, si ita esset, radium quem oculis advertimus, videremus, donec intentus aer cum
Abbreviated transcription (Latin):
conelusit a quo Rõratu frontem nominataz
Uarro existimauit. et eos neq mĩꝯ neq ampłiꝰ
duplicatas incredabile ẽ. ꝙͣtam pulchritudinem
p̃terat/ ꝙ cum ꝑs utraq similitudine ornataẽ¬
uutũ ut aduenientes altrinsecus uoces faciliꝯ col¬
ligantur. Nam et forma ipã mirandum inmo¬
dum ficta. ꝙ eorum forannã uo luit ẽẽ nuda
et mobtepta/ ꝙ et mimus decorũ et minꝰ utile
fuisset quĩ simpliciũ cauernarũ angustiar.
prestolare non posset. insi ꝑceptam ꝑ cauos siug
et reꝑcussu retenta foramina ipã conueherẽt
illis similia uasculis quib impositis solent
angustiora impleri. Eas igitur aures quib
est mnͥdictum nomen auocibrs hauriendis
Ende uirgilius notemq his aurib hausi. aut
qr g uocem ipam̃ greci
ab andites ꝑ minnctacionem lr̃e aures uelut
audes st̃ nomiinate. Nolunt deus artifex mol

Expanded text:
conclusit, a quo foratu frontem nominatam conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeciab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mol
Abbreviated transcription (Latin):
constituit .s ut eadem speraret unde illi origo est
Ila uero depressit ad terram ut qr nulla his imimoͣr¬
litatis expectaçio ẽ toto corpore in humumq pro¬
iecta neutri pabulo q seriuret. homĩs itaq soliꝯ
rcã rõ et sublimi statꝰ et uultus deo prĩ connus
ac ꝓximꝯ originem suam fig fictorem q testat᷑
Eiis ꝓpe duuna mens qr non tũ ammancium
que st in terra. s eciam sui corporis ẽ sortita do¬
minatũ. in sũmo capite collocata tanꝗͣ in arce sub¬
lum speculatur oĩa et contuetur. hanc eius aulã
non obductam porrcam̃q formauit. et in mu¬
tis aiãlib s orbi et globo similem ꝙ orbis gro
et ignis ille diuinus tanꝗͣ celo tegitur. Cuiꝯ cũ
sũmũ fastigiũ naturali ueste texiss priorem
ꝑ tem que dĩcitur facies necessarus membroꝵ
nũsteriis et instrixxit pariter et ordinauit
At pͥmũ ꝙ oculoruu orbes concauis foranũb

Expanded text:
constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus origineius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi et globo similem, quod orbis et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texisset, primorem partem quae dicitur facies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus
Abbreviated transcription (Latin):
mũ edificii tulmen ornauit. Qui ornatus nõ
est in orbem coactꝰ aut infiguram pilei teres
factus ne quibusdam ꝑtibi muidus eẽt̃ intor¬
mis s alib infusꝰ alibi retrac̾tꝰ ꝓ cuiꝯlibet loci
decentia. frons igitur uallata ꝑorcuitum et
a temporib effufi añ aures capilli et earum
sũme ꝑtes in corone modum tinc̾te. et ocapi¬
trũ om̃e contectum spenĩ miri decoris ostentat
Iam barbe rõ incredibile est. quantũ conferat
ad diuoscendum corporum maturitatẽ et ad
diffẽrenciam sexus lił ad decorem uirilit atis
ac roboris ut uideatur oio non cõstatura fuis¬
Nuc rõ tociꝰ hoĩs ostendam singulorũ q mẽ¬
broꝵ que in corpore aꝑte et oꝑta sũt. utilita¬
tes et hĩtus explicabo. Cum igitur statuiss
deus ex oĩb aĩalib solũ hominem facere ce¬
lestem. cetera uiuersa terrena. Hũc ad celi
contemplacionẽ rigidum erexit. bipedemq¬

Expanded text:
mum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non mum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non est in orbem coactus aut in figuram pillei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus alicubi retractus pro cuiusque loci decentia. frons ergo uallata per circuitum et a temporibus effusi ante aures capilli et earum summa pars in coronae modum cincta et occipitium omne contectum speciem miri decoris ostentat. iam barbae ratio incredibile est quantum conferat uel ad dinoscendam corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisNunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemq
Abbreviated transcription (Latin):
ped itꝰ adutilitatem nichil defformiꝰ ad aspec¬
⁊ um mederi ncc̃e est. It si de delephanto teruicẽ
ꝓlixam tribuas. aut camelo breuem. ut si serpẽ¬
tili pedes aut pilos addas quib porrcã equali¬
ter corporis longitudo nichil alud ex hibeat n
maculls terga distincti et squamorirm leuita¬
te suffiati in iubricos irac̾ti sũmosis Rlexib
labentur.In qua drupedib aut̃ idem opifex
contextum spine a sũmo capite deduc̾tum lõ¬
gius ex̃ corpus edixxit et acuminauit in cauda
uit ut obstene corporis ꝑtes. uel ꝓpter feditatẽ
tegerentur ul ꝓpter teneritudinem inum̃rentur ut
ammalia quedam munita et notencia motu eiꝯ
arcentur a corpore Quod membrũ si detrahas
tamen non est id necessariũ qiͣ indumentum pi¬
lorum. Adeo tũ suo quoq genere aptissime
congruñt ut neq nudo quãdrupedi neq tex
miditãs h omĩs mire ad pulchritudinem ualait
non tamen eciam capiti congruebat. Texit ergo
illud pilo. et qr in sũmo fciturum erat qiͣ sũ¬

Expanded text:
peditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut animalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas,tam non est id necessarium quam indumentum plorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque homine  ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem ualeat, non tamen etiam capiti congruebat. texit ergo illud pilo et quia in summo futurum erat, quasi sum
Abbreviated transcription (Latin):
que plane obscura non est. q̃r ex ipĩs mẽ¬
brorũ officiis et usibus ꝑtinet singulorũ
quanta ui prudencie quisq factꝰ sit nobii
intelligere licet. Dedit enĩ homini ille arti
fex nr̃ ac parens dei sensum ac rõ. ut ex
co apparẽt nos ab eo eẽ gnatol. qr ipẽ intel¬
ligençia ip̃e sensꝰ ipẽ rõ est/. Ceteris ammã¬

Expanded text:
quae plane obscura non est, quia ex ipsis memquae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui prouidentiae quidque factum sit, intellegere nobis licet. Dedit enim homini artifex ille noster ac parens deus sensum atque rationem, ut ex eo appareret nos ab eo esse generatos, quia ipse intellegentia, ipse sensus ac ratio est. ceteris animan
Abbreviated transcription (Latin):
stringeret sic ait hũc locum satis ut modo
iudetur in his libris quos de re pub legistis
ex pressi. Scipio postea nni libro de naturã deaꝵ
2o. hec idem lacius ex equi conatus est. Sed
qm̃ ne ibi quidem satis expressit. aggrediar
hoc munus et sumam m̾ audac̾ter ex plicand
quod homo disertissimꝯ pene dimisit intae¬
⁊ um forsitan rep̾hendens quod in rebus
obsairis conor aliquid disput are . cum iu¬
deas tanta temeritate homines extitisse qui
iilgo phỹ nominantur. ut ea que obstrusa
ꝓrsũs atq abdita deus ee̾ uoluit scrutarẽ
ac naturam rerum celestiũ terrenorũq con¬
quirerent que anobis longe remoteq neq
oculis contrac̾ bari neq tangi᷑ maũ neq ꝑ cipi
sensibus possunt. et tñ dẽ ullarum õĩ roe sic
disputant ut ea rõe que asse rũt ꝓlata et
cognta iuderi nelint. Quid est tandem cur
nõbis mudiosum quisꝙͣ putet . si rõ corpo¬
ris nr̃i inspicere et contemplari uelimus

Expanded text:
stringeret, sic ait: hunc locum satis, ut mihi stringeret, sic ait: hunc locum satis, ut mihi uidetur, in iis libris quos legistis expressit Scipio. postea tamen in libro De natura deorum secundo hoc idem latius exsequi conatus est. sed quoniam ne ibi quidem satis expressit, adgrediar hoc munus et sumam mihi audaciter explicandum quod homo-disertissimus paene omisit intactum. forsitan reprehendas quod in rebus obscuris coner aliquid disputare, cum uideas tanta temeritate homines extitisse, qui uulgo philosophi nominantur, ut ea quae abstrusa prorsus atque abdita deus esse uoluit, scrutarentur ac naturam rerum caelestium terrenarumque conquirerent, quae a nobis longe remotae neque oculis contrectari neque tangi manu neque percipi sensibus possunt: et tamen de illarum omnium ratione sic disputant, ut ea quae adferunt probata et cognita uideri uelint. quid est tandem cur nobis inuidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus?