comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.xii. Ex his erant quinqueremes & quadriremes .x. Reliꝗ̃
infra hanc magnitudinem & pleręq apertȩ. Tamen uirtu¬
te militum confisus: cognitis hostium copiis. se ad dimi¬
candum parabat. Postꝗͣ eo uentum est: ut sibi uterq eoꝵ
confideret. cesar pharum circuriuehitur classe: aduersasq na¬
ues hostibus constituit. In dextro cornu rhodias collocat. in
sinistro ponticas: inter s patium cece. passuum reliquit. qͦd
satis esse ad explicandas naues uidebatur. Post hunc
ordinem reliquas naues subsidio distribuit: quȩ quanq
earum sequatur: & eui subueniat constituit atq imperat.
Non dubitanter alex andrini classem producunt atq instru¬
unt. in fronte collocant. xxii. reliquas subsidiarias
in secundo ordine constituunt. Magnum preterea nume¬
rum minorum nauigiorum. & scaphas .x. producũt:
cum maleolis ignibusq siquid ipsa multitudo & clamoͣ
& flamma nostris terroris afferre possent. Erant inter

Expanded text:
XII. Ex his erant quinqueremes et quadriremes decem, reliquae XII. Ex his erant quinqueremes et quadriremes decem, reliquae infra hanc magnitudinem et pleraeque apertae. Tamen virtute militum confisus cognitis hostium copiis se ad dimicandum parabat. § 14 Postquam eo ventum est ut sibi uterque eorum confideret, Caesar Pharon classe circumvehitur adversasque navis hostibus constituit: in dextro cornu Rhodias collocat, in sinistro Ponticas. Inter has spatium CCCC passuum relinquit, quod satis esse ad explicandas navis videbatur. Post hunc ordinem reliquas navis subsidio distribuit; quae quamque earum sequatur et cui subveniat constituit atque imperat. Non dubitanter Alexandrini classem producunt atque instruunt: in fronte collocant XXII, reliquas subsidiarias in secundo ordine constituunt. Magnum praeterea numerum minorum navigiorum et scapharum producunt cum malleolis ignibusque, si quid ipsa multitudo et clamor et flamma nostris terroris adferre possent. Erant inter
Abbreviated transcription (Latin):
bus hostus nyli custodiȩ exigendi portorii causa dispositȩ.⁊
N aues erant in occultis regionis naualibus. quibus multis anns
ad nauigandum non erant usi. has reficiebant. illas alexã¬
driam reuocabant. Deerant remi: porticus gimnasia. pu¬
blica edificia detegebant. asseres remorum usum aliud nͣalis
solertia. aliud urbis copia subministrabat. Postremo non lõ¬
gam nauigationem parabant: sed presentis temporis necessita¬
ti seruiebant: & in ipso portu confligendum uidebant. Itaq
paucis diebus contra omnium opinionem quadriremes.xxii.
quinq̃ remes quinq confecerunt: ad has minores apertasq
complures adiecerunt. & in portu periditati remigio. ꝗd
quȩq carum efficere posset: idoneos milites imposuerunt:
seq ad confligendum omnibus rebus parauerunt. Cȩsar
rhodias naues.uiiii. habebat nam .x. missis: Una in cur¬
su littore egiptio defecerat pontias. uiii. litias.U. ex asia

Expanded text:
bus ostiis Nili custodiae exigendi portorii causa dispositae; naves bus ostiis Nili custodiae exigendi portorii causa dispositae; naves veteres erant in occultis regiae navalibus, quibus multis annis ad navigandum non erant usi: has reficiebant, illas Alexandream revocabant. Deerant remi: porticus, gymnasia, publica aedificia detegebant, asseres remorum usum obtinebant; aliud naturalis sollertia, aliud urbis copia sumministrabat. Postremo non longam navigationem parabant, sed praesentis temporis necessitati serviebant et in ipso portu confligendum videbant. Itaque paucis diebus contra omnium opinionem quadriremis XXII, quinqueremis V confecerunt; ad has minores apertasque compluris adiecerunt et in portu periclitati remigio quid quaeque earum efficere posset idoneos milites imposuerunt seque ad confligendum omnibus rebus paraverunt. Caesar Rhodias navis VIIII habebat — nam decem missis una in cursu litore Aegyptio defecerat —, Ponticas VIII, Lycias V, ex Asia
Abbreviated transcription (Latin):
driam deducit. Eo detrimento adeo sunt fracti alex andrini
cum iam non uirtute propugnatorum. sed scientia classiarioꝵ
riam cunctam obitͥterãnt. qd nostrȩ classis oppugnationem &̃
ad terram uerebantur. Item postra ꝗͣ Ganimedes in concilio
confirmauit se se eas quȩ essent amissȩ restituturum & nũm
ad aucturum: magna spe fiduciaq ueteres refitere naues. ac¬
curatiusq huic rei studere. atq inseruire instituerunt. Ac
tam & si amplius ex naubus longis in portu naualibus q mi¬
serãt. non tamen reparandę classis cogitationem deposuetũt.
U idebant enim non auxilia cȩsaris: non commeatus suppor¬
tari posse: si classe ipsi ualerent. Preterea nautici homines
urbis & regionis maritimȩ quotidianoq usu a pueris exer¬
citati ad naturalẽ ac domesticum usum refugere cupiebat.
& quantum paruulis nauigiis profecissent sentiebant. Itaq
omni studio ad parandam classem incubuerunt. Frant: omni¬

Expanded text:
dream deducit. § 12 Eo detrimento adeo sunt fracti Alexandrini, dream deducit. § 12 Eo detrimento adeo sunt fracti Alexandrini, cum iam non virtute propugnatorum, sed scientia classiarioruriam cunctam obicerent, quod nostrae classis oppugnationem etiam ad terram verebantur. Idem, postea quam Ganymedes in concilio confirmavit sese et eas quae essent amissae restituturum et numerum adaucturum, magna spe et fiducia veteres reficere naves accuratiusque huic rei studere atque inservire instituerunt. Ac tametsi amplius CX navibus longis in portu navalibusque amiserant, non tamen reparandae classis cogitationem deposuerunt. Videbant enim non auxilia Caesari, non commeatus supportari posse, si classe ipsi valerent; praeterea nautici homines urbis et regionis maritimae cotidianoque usu a pueris exercitati ad naturale ac domesticum bonum refugere cupiebant et quantum parvulis navigiis profecissent sentiebant; itaque omni studio ad parandam classem incubuerunt. § 13 Erant omni
Abbreviated transcription (Latin):
hostes non tenuerunt se se magnoq impetu quatuor ad cã
rostratȩ naues: & complures aperte contenderunt: cui coa¬
ctus est cesar ferre subsidium ne turpem in conspectu ho¬
stium contumeliam acciperet. ꝗͣꝗͣ si quid grauius illis acci¬
diss& merito casurum iudicabat. Prelium commissum est
magna contentione rhodiorum. Qui cum in omnibus dimi¬
cationibus & scientia & uirtute prestitissent tum maxime
illo tempore totum onus substinere non recusabant. ne quod
suorum culpa detrimentum acceptum uideretur. Ita prelium
secundissimum est factum. Capta est una hostium quadrire¬
epibatis nudatę. magna preterea multitudo in reliquis na¬
ubus propugnatotum est interfecta. Quod nisi nox prelix
diremiss&: tota classe hostium cęsar potitus esset. Hac cala¬
mitate perterritis hostibus. aduerso uento leniter flante na¬
ues onerarias Cȩsar remulco uictricibus sius nauibus alexan¬

Expanded text:
hostes non tenuerunt sese, magnoque impetu IIII ad eam hostes non tenuerunt sese, magnoque impetu IIII ad eam constratae naves et complures apertae contenderunt. Cui coactus est Caesar ferre subsidium, ne turpem in conspectu hostium contumeliam acciperet, quamquam, si quid gravius illis accidisset, merito casurum iudicabat. Proelium commissum est magna contentione Rhodiorum; qui cum in omnibus dimicationibus et scientia et virtute praestitissent, tum maxime illo tempore totum onus sustinere non recusabant, ne quod suorum culpa detrimentum acceptum videretur. Ita proelium secundissimum est factum. Capta est una hostium quadrireepibatis nudatae; magna praeterea multitudo in reliquis navibus propugnatorum est interfecta. Quod nisi nox proelium diremisset, tota classe hostium Caesar potitus esset. Hac calamitate perterritis hostibus adverso vento leniter flante navis onerarias Caesar remulco victricibus suis navibus Alexan
Abbreviated transcription (Latin):
stium sunt excepti. Ex his cognouerunt Cȩsarem ipsum ĩ
classe uenisse: nec ullos milites in nauibus habere. Qua re
comperta magnam sibi facultatem fortunam obtulisse bene ge¬
rende rei crediderunt: Itaq naues omnes quas paratas ha-¬
buerant ad nauigandum propugnatoribus instruxerunt.
Cȩs ariq redeunti cum classe occurrerunt: qui duabus de
causis eo die dimicare nolebat: qđ & nullos milites in na¬
uibus habebat: & post horam decimam diei res agebatur.⁊
Nox autem allatura uidebatur maiorem fiduciam illis qui loco¬
rum notitia confidebant: sibiq etiam hortandi suos auxilium
defuturum. qđ nulla satis idonea ess& hortatio: quȩ neq uir¬
tutem posset notare: neq inertiam. Quibus decausis naues
quas potuit Cȩsar ad terram detrahit. quem in locum illos
successuros non existimabat. Erat una nauis rhodia in de¬
xtro Celaris cornu longeq ab teliquis collocata hãe conspicati¬

Expanded text:
stium sunt excepti. Ex his cognoverunt Caesarem ipsum in stium sunt excepti. Ex his cognoverunt Caesarem ipsum in classe venisse nec ullos milites in navibus habere. Qua re comperta magnam sibi facultatem fortunam obtulisse bene gerendae rei crediderunt. Itaque navis omnis quas paratas habuerant ad navigandum propugnatoribus instruxerunt Caesarique redeunti cum classe occurrerunt. Qui duabus de causis eo die dimicare nolebat, quod et nullos milites in navibus habebat et post horam X. diei res agebatur, nox autem allatura videbatur maiorem fiduciam illis, qui locorum notitia confidebant; sibi etiam hortandi suos auxilium defuturum, quod nulla satis idonea esset hortatio que neque virtutem posset notare neque inertiam. Quibus de causis navis quas potuit Caesar ad terram detrahit, quem in locum illos successuros non existimabat. § 11 Erat una navis Rhodia in dextro Caesaris cornu longe ab reliquis collocata. Hanc conspicati
Abbreviated transcription (Latin):
labore occursum est. Eo biduo legio.XXuii. ex dedititiis
pompeianis militibus cum frumento: armis:telis tormen¬¬
tisq: impolita in naues a Domitio caluino ad littora afri-¬
cȩ paulo supra alex andriam delata est. Hȩ naues euro
qui multos dies continenter flabat portum capere pro¬
hibebantur. Sed loca sunt egregia omni illa regione
ad tenendas anchoras. hi cum du retinerentur: atq aq̃
inopia premerentur. nauigio actuario cȩsarem faciunt cer¬
tiorem. Cȩsar ut per se consilium caper&. quid faciendũ
uideretur nauem conscendit. seq omnem classem seꝗ iussit:
nullis nostris militibus impositis. Quđ̃ cum longius paulo di-¬
scederet  munitiones nudare nolebat: Cumq ad eum locũ
accessisset qui appellatur chernoneus aquandiq causa remi¬
ges in terram exposuissent. & non nulli ex eo numero cu
langius a nauibus predatum processissent. ab equitibus ho¬

Expanded text:
labore occursum est. Eo biduo legio XXXVII. ex dediticiis labore occursum est. Eo biduo legio XXXVII. ex dediticiis Pompeianis militibus cum frumento, armis, telis, tormentis imposita in navis a Domitio Calvino ad litora Africae paulo supra Alexandream delata est. Hae naves Euro, qui multos dies continenter flabat, portum capere prohibebantur; sed loca sunt egregia omni illa regione ad tenendas ancoras. Hi cum diu retinerentur atque aquae inopia premerentur, navigio actuario Caesarem faciunt certiorem. § 10 Caesar, ut per se consilium caperet quid faciendum videretur, navem conscendit atque omnem classem se sequi iussit nullis nostris militibus impositis, quod, cum longius paulo discederet, munitiones nudare nolebat. Cumque ad eum locum accessissent, qui appellatur Chersonensus,o aquandique causa remiges in terram exposuissent, non nulli ex eo numero, cum longius a navibus praedatum processissent, ab equitibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
neri. Quibus relictis nec loco nec numero pares esse pos¬
sẽt. Dicebat autem magnam moram & difficultatem ascen-¬
sum in naues habere presertim ex scaphis. Sum mam esse
contra in alex andrinis uelocitatem: locorumq & edificiorũ
notitiam. Hos precipue in uictoriam insolentes precursuros.
& loca excelsiora atq ȩdificia occupaturos. ita fuga naui¬
busq nostros prohibituros. Proinde cius consilui obliuisce¬
rentur atq omni ratione esse uincendum cogitarent. Hac t
oratione apud eos habita atq omnium mentibus excitatis
dat negocium centurionibus. ut reliquis operibus intermissis
ad effodiendos puteos animos conferant: ne ue quam partẽ
nocturni temporis intermittant. Quo suscepto negocio: atq
omnium animis ad Laborem incitatis. magna una nocte uis
aquȩ dultis inuenta est. Ita operosis alexandrinorum ma-¬
chinationibus: maximisq conatibus. non longi temporis

Expanded text:
nere; quibus relictis nec loco nec numero pares esse posnere; quibus relictis nec loco nec numero pares esse posse. Magnam autem moram et difficultatem ascensum in navis habere, praesertim ex scaphis; summam esse contra in Alexandrinis velocitatem locorumque et aedificiorum notitiam. Hos praecipue in victoria insolentis praecursuros et loca excelsiora atque aedificia occupaturos: ita fuga navibusque nostros prohibituros. Proinde eius consili obliviscerentur atque omni ratione esse vincendum cogitarent. § 9 Hac oratione apud suos habita atque omnium mentibus excitatis dat centurionibus negotium ut reliquis operibus intermissis ad fodiendos puteos animum conferant neve quam partem nocturni temporis intermittant. Quo suscepto negotio atque omnium animis ad laborem incitatis magna una nocte vis aquae dulcis inventa est. Ita operosa Alexandrinorum machinationibus maximisque conatibus non longi temporis
Abbreviated transcription (Latin):
se fidelem palam nostris esse simulabat: & desciuisse a suis ui.¬
debatur: cũ ut non defendendi essent alexandrini: neq falla¬¬
tes essent neq temerarii. multa oratio frustra absumeretur.
mum esse id genus ad proditionem: dubitare nemo potest.
ȩsar suis timorem consolatione & ratione minuebat. Nam pu¬
teis fossisꝰ aquam dulcem posse reperiri affirmabat. omnia .n.
littora naturaliter aquȩ dulcis uenas habere. qđ si alia esset
littoris egiptii natura atq omnium reliquorum: tamen
quoniam mare libere tenerent. neq hostes classem haberẽt.
prohiberi se se non posse/ quominus quotidie aquam naui
bus peterent. uel a sinistra parte a parethonio uel a destra
ab insula: quȩ diuersȩ nauigationes nunꝗͣ uno tempore
aduersis uentis precluderentur. Fugę uero nullum esse cõ¬
ne his quidem qui nihil preterꝗͣ de uita cogitarent. magͦ
negocio impetus hostium aduersos ex munitionibus substi¬

Expanded text:
se fidelem palam nostris esse simulabat et descivisse a suis vise fidelem palam nostris esse simulabat et descivisse a suis videbatur: at mihi si defendendi essent Alexandrini neque fallaces esse neque temerarii, multa oratio frustra absumeretur; tissimum esse hoc genus ad proditionem dubitare nemo potest. § 8 Caesar suorum timorem consolatione et ratione minuebat. Nam puteis fossis aquam dulcem reperiri posse adfirmabat: omnia enim litora naturaliter aquae dulcis venas habere. Quod si alia esset litoris Aegypti natura atque omnium reliquorum, tamen, quoniam mare libere tenerent, neque hostes classem haberent, prohiberi sese non posse quo minus cotidie navibus aquam peterent vel a sinistra parte a Paratonio vel a dextra ab insula, quae diversae navigationes numquam uno tempore adversis ventis praecluderentur. Fugae vero nullum esse coneis quidem qui nihil praeterquam de vita cogitarent. Magno negotio impetus hostium adversos ex munitionibus susti
Abbreviated transcription (Latin):
admirationem prebebat. quam ob causam id accidiss&. Nec satis
sibi ipsi credebant: cum se inferiores eiusdem generis ac sapo-¬
ris aqua dicerẽt uti atq ante consuerãt. uulgoq inter se cõ¬
ferebant: & degustando quantum inter se differrent aquȩ co-¬
gnoscebantur. Paruo uero temporis spatio hȩc propior bibi i¬
omnino non poterat. illa inferior corruptior iam salliõqꝗ repibat.¬
Quo facto dubitatione sublata. tantus incessit timor: ut ad extre¬
mum casum periculi omnes deducti uiderentur: atq alii mora¬
ri Cesarem dicerent. quin naues conscendere uiber&: alii mul¬
to grauius extimescerent casum: qđ neq celari alexandrinis pos¬
sent in apparanda fuga. cum hi tam paruo spatio distarent ab ip̃is
neq illis imminentibus atq insequentibus ullus in naues
receptus daretur. Erat autem magna multitudo oppidano¬
rum in parte cesaris: quam domiciluis ipsorum ^ mouerat. qđ ea

Expanded text:
admirationem praebebat, quam ob rem id accidisset; nec satis admirationem praebebat, quam ob rem id accidisset; nec satis sibi ipsi credebant, cum se inferiores eiusdem generis ac saporis aqua dicerent uti atque ante consuessent, vulgoque inter se conferebant et degustando quantum inter se differrent aquae cognoscebant. Parvo vero temporis spatio haec propior bibi omnino non poterat, illa inferior corruptior iam salsiorque reperiebatQuo facto dubitatione sublata tantus incessit timor ut ad extremum periculi omnes deducti viderentur atque alii morari Caesarem dicerent quin navis conscendere iuberet,2 alii multo gravius extimescerent, quod neque celari Alexandrini possent in apparanda fuga, cum tam parvo spatio distarent ab ipsis, neque illis imminentibus atque insequentibus ullus in navis receptus daretur. Erat autem magna multitudo oppidanorum in parte Caesaris, quam domiciliis ipsorum non moverat, quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
atq eorum familiae consueuerunt. Nam quae flumine nylo fer-¬
tur adeo est limosa ac turbida: ut multos uariosq morbos efficiat.
Sed ea plebs ac multitudo contenta est necessario qđ fons urbe
tota nullus est. Hoc tamen flumen in ea parte urbis erat. quȩ ab
alexandrinis tenebatur. Quo facto est admonitus Ganimedes
posse nostros aqua intercludi: qui distributi munitionum tuen¬
darum causa uiritim: ex priuatis ȩdificiis specubus ac putris
ex tracta aqua utebantur. Hoc probato consilio magnum ac
difficile opus aggreditur. Interseptis enim specubus atq omni¬
bus urbis partibus exclusis: quȩ ab ipso tenebantur. aquȩ magnã
uim ex mari rotis ac machinationibus exprimere contendit.
hanc locis superioribus fundere in partem cęsaris non intermit¬
tehat. Quam ob causam salsior paulo preter consuetudinẽ
aqua trahebatur ex proximis edificiis: magnamq hominibus

Expanded text:
atque eorum familiae consuerunt: nam quae flumine Nilo feratque eorum familiae consuerunt: nam quae flumine Nilo fertur adeo est limosa ac turbida ut multos variosque morbos efficiat; sed ea plebes ac multitudo contenta est necessario, quod fons urbe tota nullus est. Hoc tamen flumen in ea parte erat urbis quae ab Alexandrinis tenebatur. Quo facto est admonitus Ganymedes posse nostros aqua intercludi; qui distributi munitionum tuendarum causa vicatim ex privatis aedificiis specubus ac puteis extracta aqua utebantur. § 6 Hoc probato consilio magnum ac difficile opus aggreditur. Intersaeptis enim specubus atque omnibus urbis partibus exclusis quae ab ipso tenebantur, aquae magnum vim ex mari rotis ac machinationibus exprimere contendit: hanc locis superioribus fundere in partem Caesaris non intermittebat. Quam ob causam salsior paulo praeter consuetudinem aqua trahebatur ex proximis aedificiis magnamque hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
apud se Cȩsar cõmoraretur. Quem si non expulissent: futu¬
ram ex regno prouinciam idq agendum mature: nanq eũ
interclusum tempestatibus propter anni tempus. recipere trãs¬
marina auxilia non posse. Interim dissensione orta inter
Achillam qui ueterano exercitui tunc preerat. & arsinben re¬
gis ẜtholomei minorem filiam ut supra demonstratum est:tũ
Uterq utriq insidiaretur. & summam imperii ipse obtinere uell& . p̃o¬
ccupat Arsinoe per ganimedem eunucum nutritium suum atq
Achillam interficit. Iuo occiso ipsa sine ullo socio & custode omne
imperium obtinebat. Exercitus ganimedi traditur. Is suscepto offi¬
cio largitionem in milite auget. reliqua diligeatia administrat.
A lexandria est fere tota suffossa specusq habet ad nylum pertingẽ¬
tes quibus aqua priuatim per domos inducitur. quȩ paulati
spacio temporis liquescit ac subsid&. Hac uti domini edificiorum

Expanded text:
apud se Caesar commoraretur. Quem si non expulissent, futuapud se Caesar commoraretur. Quem si non expulissent, futuram ex regno provinciam; idque agendum mature: namque eum interclusum tempestatibus propter anni tempus recipere transmarina auxilia non posse. § 4 Interim dissensione orta inter Achillan, qui veterano exercitui praeerat, et Arsinoen, regis Ptolomaei minorem filiam, ut supra demonstratum est, cum uterque utrique insidiaretur et summam imperi ipse obtinere vellet, praeoccupat Arsinoe per Ganymeden eunuchum, nutricium suum, atque Achillan interficit. Hoc occiso sine ullo socio et custode ipsa omne imperium obtinebat; exercitus Ganymedi traditur. Is suscepto officio largitionem in militem auget; reliqua pari diligentia administrat. § 5 Alexandrea est fere tota suffossa specusque habet a Nilo pertinentis, quibus aqua in privatas domos inducitur, quae paulatim spatio temporis liquescit ac subsidit. Hac uti domini aedificiorum
Abbreviated transcription (Latin):
autem quadrato extructus saxo: neq minus. xL. pedum
altitudinis habebat. Quȩq partes urbis inferiores erant. has
altissimis turribus denorum tabulatorum munierant. pre¬
terea alias ambulatorias totidem tabulatorum confixerant:
subiectisq eis rotis funibus ium entisq obiectis directis plu-¬
teis: in quancunq erat uisũ partem mouebant. Urbs ferti-¬
lissima & copiosissima omnium rerum apparatus suggerebat.
psi homines ingeniosissimi atq acutissimi. quȩ a nobis fieri
uiderant: ea solertia efficiebant. ut nostri illorum opera imita¬
ri uiderentur. & sua sponte multa reperiebant. Unoq tempo¬
re & nostras munitiones infestabant: & suas defendebant
Atq hec principes in consiliis contionibusq agitabant po¬
pulum .ro. paulatim in consuetudinem euis uenire occupã
di. Paucis annis antea Gabinium cum exercitu fiusse in
egipto. Pompeium se ex fuga eodem recepisse. cesarem uenisse
cum copiis neq morte Pompeii quicꝗͣ profectum quo minuᷤ

Expanded text:
autem quadrato exstructus saxo neque minus XL pedes altitudinis habebat — quaeque partes urbis inferiores erant, has altissimis turribus denorum tabulatorum munierant. Praeterea alias ambulatorias totidem tabulatorum confixerant subiectisque eas rotis funibus iumentisque obiectis derectis plateis in quamcumque erat visum partem movebant. § 3 Urbs fertilissima et copiosissima omnium rerum apparatus suggerebat. Ipsi homines atque acutissimi quae a nobis fieri viderant ea sollertia efficiebant ut nostri illorum opera imitati viderentur, et sua sponte multa reperiebant unoque tempore et nostras munitiones infestabant et suas defendebant. Atque haec principes in consiliis contionibusque agitabant: populum Romanum paulatim in consuetudinem eius regni occupandi venire. Paucis annis ante A. Gabinium cum exercitu fuisse in Aegypto; Pompeium se ex fuga eodem recepisse; Caesarem venisse cum copiis, neque morte Pompei quicquam profectum quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
tis littoribꝰ contentio: qui potissimum ex magno nũo conscẽderẽt:
ut multitudine atq onere non nulli depͥmerent᷑. reliꝗ hoc timo¬
re propiꝰ adire tardarent᷑. Quibus rebꝰ accidit ut pauci milites
pr̃esq familiae qui aut gr̃a: aut miẜicordia ualerẽt aut naueᷤ
annare possẽt recepti in sicilia in columes ꝑuenirẽt. Reliquȩ
copiȩ missis ad varũ noctu legatis cum centurionibꝰ se se ei de¬
diderunt. Iuorum cohortes militum postero dit añ oppidum lu-¬
ba conspicatꝰ suam esse predicãs preda magnã partem eorũ inter¬
fici iussit. paucos electos in regnum remisit. Cum uarus suam
fidem ab eo ledi quereret᷑. neq resistere auder& ipse ȩquo in
oppidu uectus proseq̃ntibus compluribꝰ senatoribus. quo in nũo
erãt. Ser. Sulpicius & Licinius damasippꝰ: pauciꝰ diebus quȩ fie¬
ri uell& utiq constituit atq imꝑauit. Diebusꝰ eque post pau¬

Expanded text:
tis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, tis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post pau
Abbreviated transcription (Latin):
stratum elt. fuga totius exercitus procul animaduersa se se
in columes in castra conferunt. militesq ad unum omnes in¬
terficiuntur. His rebus cognitis. Mar. ruffus quęstor in ca¬
stris relictus a Curione: cohortatur suos ne animo deficiãt.
Illi orant atq obsecrant ut in siciliam nanibus reportentur.
Pollicetur magistrisq imperat nauium: ut primo uespere
omnes scaphas ad littus appulsas habeant. Sed tantus fuit
omnium terror: ut alii adesse copias iubȩ dicerent. alii tum
legionibus instare Uarum: iamq se puluerem uenientiũ cer¬
nere. Quarum rerum nihil omnino acciderat alii classem hosti¬
um celeriter aduolaturam suspicarentur. Itaq perterrities
omnibus sibi quisq consulebat. Qui in classe erãt ꝓficisci ꝓ¬
ꝑabant. horum fuga nauiu onerariarũ magros incitabat. Pauci
lenunculi ad offm impiumq conueniebat. Sed tanta erat cõple-¬

Expanded text:
stratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese stratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat comple
Abbreviated transcription (Latin):
na erant omnia timoris & luctus. Curio ubi perterritie
omnibus neq cohortationes suas neq preces audiri intelli¬
git.: unam ut miseris in rebus spem reliquam salutis esse ar¬
bitratus: proximos colles capere uniuersos. atq eo signa in¬
ferri iubet. hos quoq preoccupat missus a saburra equita¬
tus. Tum uero ad summam desperationem nostri perueni¬
unt: & partim fugientes ab equitatu interficiuntur: par¬
tim integri procumbunt. Hortatur curionem . CN. Domi¬
tius p̃fectus equitum cum paucis ȩquitibus circunsistens ut
fuga salutem petat. atq in castra contendat :ͤ se ab eo nõ
discessurum pollicetur. At Curio nunꝗͣ se amisso exerci¬
tu. quem a Cȩsare fidei commissum acceperat: in eius cõ¬
spectum reuersurum confirmat. atq ita prelians interficit᷑
equites ex prelio perpauci se recipiunt. Sed hi quos ad nouis¬
simum agmen ȩquorum reficiendorum causa substitisse demõ¬

Expanded text:
na erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis na erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius praefectus equitum, cum paucis equitibus circumsistens, ut fuga salutem petat atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demon
Abbreviated transcription (Latin):
fecerant: hostes loco cedere cogebant. sed neq longius fugien¬
tes prosequi: nec uehementius ȩquos incitare poterant. At
equitatus hostium ab utroq cornu circuire aciem nostram
& aduersos perterrere incipit. Cum cohortes ex acie procur¬
rissent numidȩ integri celeritate impetum nostrorum effugie¬
bant . rursusq ad ordines suos se recipientes circũibant. Sic
neq in loco manere: ordinemq seruare neq procurrere. & ca¬
sum subire tutum uidebatur. Hostium copiȩ submissis a rege
auxiliis crebro augebantur. nostris uires lassitudine deficie¬
bant. Simul hi qui uulnera acceperant neq acie extedere
neq in locum tutum refecri poterant: qđ tota acies equita¬
tu hostium tircundata tenebatur. Hi de sua salute despe¬
rantes ut extremo uitȩ tempore homines facere consuerũt
aut suam mortem miserabantur: aut parentes suos comen¬
dabant. siquos ex eo periculo fortuna seruare potuisset. Ple¬

Expanded text:
fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugienfecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. ple
Abbreviated transcription (Latin):
instituit: atq iis imperat ut simulatione timoris paulatĩ
cedant: ac pedem referant. se se cum opus esset signũ prelii
daturum: & qd rem postulare cognouiss& imperaturum.
Curio ad superiorem sp̃em addita presentis temporis opinio¬
ne hostes fugere arbitratus: copias ex locis superioribus in cã¬
pum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus con-¬
fecto iam labore exercitu .xui. mił. spatio constitit. Dat suis
signum Saburra aciem constituit & tircuire ordines atq hor-¬
tari incipit. sed peditatu duntaxat ad speciem procul utitur.
ȩquites in aciem ĩmittit. Non deest negocio curio suosq hor¬
tatur ut spem omnem in uirtute reponant. nec militibus quid
ut defessis: neq equitibus ut paucis & labore confectis studi-¬
um ad pugnandum uirtusq deerat. Sed ũ erant numero. ccͦ.
reliqui in itinere substiterant. lui quancunq in partẽ impetũ

Expanded text:
instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sed libenter prȩdicant. Multa prȩterea spolia prefe¬
rebantur: capti homines ȩquitesq producebantur. ut quic¬
quid interteder& temporis: hoc omne uictoriã morari uide¬
retur. Ita spei curionis militum studia non deerant. equi¬
tes sequi iubet se se iterq accelerat ut ꝗͣ maxime ex fuga ꝑ¬
territos adoriri posset. At illi itinere totius noctis confecto
subsequi non poterant. atq alii alio loco resistebant. Nec
hec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior
factus a Saburra de nocturno prelio. duo milia hispanorum
& gallorum ȩquitum: quot quot suȩ custodiȩ causa circum st
habere consuerat. & peditum eam partem tui maxime con¬
fidebat saburrȩ submittit. Ipse cum reliquis captis elefan-¬
tisq . lx. lentius subsequitur: suspicatus pręmissis ȩquitibus
ipsum affore Curionem. Saburra copias ȩquitum peditũq

Expanded text:
ibenter praedicant. multa praeterea spolia praefeibenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. captiuosq ad eum reducunt. Curio cum omnibus copi¬
is quarta uigilia exierat: rohortibus quinq castris presidio
relictis. progressus milia passuum .ui. ȩquites inuenit: rem ge-¬
stam cognouit. & captiuis quęrit. quis castris ad bagradam
prȩsit. Respondent saburram. reliqua studio itineris confi¬¬
tiendi quȩrete pretermitit. proximaq respiciens signa: Uidetiᷤᷤ¬
ne inquit milites captiuorum orationem cum perfugis conuenire.
abesse regem: exiguas esse copias missas. quȩ paucis ȩquiti¬
bus pares esse non potuerunt: Proinde ad predam: ad gloriã
properate: ut iam de premiis vestris & de referenda gratia co¬¬
gitare incipiamus. Erant perse magna quȩ gesserant equites
presertim cum eorum numerus exiguus cum tanta multitu¬
dine numidarum conferretur. hec tamen ab ipsis inflatius
com memorabantur ut de sius homines laudibus insolentert¬

Expanded text:
tuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copituntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus l
Abbreviated transcription (Latin):
reuocatum finitimo bello: & controuersus leptitanorum restitisse
in regno. & Sahurram eius prefectum cum mediocribus copiis
missum uticȩ appropinquare. His auctoribus temere credens
consilium cõmutat. & prelio rem cõmittere constituit. Multum
ad hanc rem probandam adiuuat adolescentia. magnitudo animi:
superioris temporis prouentus. fiduciaq rei bene gerendȩ. His
rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostiu
mittit ad flumen bagradam. quibus preerat Saburra de quo
ante erat auditum. Sed rex tum omnibus copiis insequebatur
& sex milium passuum interuallo a Saburra consederat. Fꝗtes
missi nocte iter conficiunt: imprudentesq atq inopinantes ho¬
stes aggrediuntur. Numidȩ enim quadam barbara consurtu-¬
dine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos sõno¬
& dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt.⁊
Multi perterriti profugiunt. quo facto equites ad Curionem reuer¬

Expanded text:
revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites rever
Abbreviated transcription (Latin):
Curioni. sed aliquandu fides fieri non poterat: tantam habe¬
bat suarum rerum fiduciam. lamq cesario in hispania res secõdȩ
in africam nuntuis & litteris perferebantur. Quibus omnibus
rebus sublatus. nihil tontra se regem nixurum existimabat.
Sed ubi tertis auctoribus comperit minus quinq & uiginti mili¬
bus longe ah utica eius copias abesse. relictis munitionibus
duȩ reliquusq ȩquitatus ad se mitterent. Castra erant ad bellũ
ducendum aptissima natura & loci munitione & maris propin¬
quitate & aquę & sallis copia: cuius magna uis iam ex proxi¬
mis erat sallinis eo congesta: non materia multitudine arho-¬
rum: non frumentum cuius erant plenissimi agri deficere pote¬
rat. Itaq omnium suorum consensu Curio reliquas copias ex¬
pectare: & bellum ducere parabat. His constitutis rebus pro¬
batisq consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit luba m

Expanded text:
Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habeCurioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus uae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam
Abbreviated transcription (Latin):
reducit: suis omnibus preter fabium intolumibus: & ex nuo
aduersariorum circiter. deͫ interfectis ac uulneratis. Qui ões
discessu curionis: multiq preterea per simulationem uulnerum
ex castris in oppidum propter timorem se se recipiunt. Qua
re animaduersa uarus & terrore exercitus cognito bucinatore
in castris. & paucis ad spetiem tabernaculiꝰ relictis de tertia ui¬
gilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die cu¬
rio obsidere uticam ualloq circunuenire instituit. Erat in op¬
pido multitudo insolens belli: duiturnitate ocũ: & Uticenses pro
quibusdam Cȩsaris in se beneficiis illi amicissimi erant: cum
etiam ex uariis generibus constar& terror ex superioribus p̃¬
& cum .ẜ. actio agebant. ne sua pertinacia omnium fortunas
perturbari uell&. Hȩc tum agerentur. nuntii premissi a rege
perterritos animos confirmauit. Nuntiabantur hȩc eadem

Expanded text:
reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generibus constaret, terror ex superioribus proetur et cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem
Abbreviated transcription (Latin):
de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus ma-¬
gna uoce Uarum nomine appellans requirebat uti unus esset
& eiͤsͣ militibus. & monere aliquid uelle ac dicere uideretur.
bi sepius ille appellatus aspexit ac restitit & quis ess& aut ꝗd
uellet quȩsiuit: humerum apertum gladio appetit. paͣlumq ab¬
fuit quin uarum interfiteret. Quod ille periculum sublato
ad eius conatum scuto uitauit: fabius a proximis militibus
circunuentus occiditur: ac fugientium multitudine turba
portȩ castrorum occupantur atq impediuntur. pluresq in
eo loco sine uulnere ꝗͣ in prelio aut fuga intereunt. neq mul¬
tum abfuit quin etiam castris pellerentur: ac non nulli protinꝰ
codem cursũ in oppidum contenderunt. Sed cum loci natu¬¬
ra & munitio castrorum aditum prohibebant qđ ad preliũ
egressi Curionis milites his rebus indigebant. quȩ ad expugna¬
tionem castrorum erant usui. Itaq Curio exercitum in castra

Expanded text:
de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus made exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra
Abbreviated transcription (Latin):
arma turȩ circunueniebantur atq interficiebantur a nostries.
Huc tota uari conuersa aties suos fugere & concidi uidebat
Tum rebilius legatus cęsaris: quem Curio secum ex sicilia du¬
xerat: qđ magnum habere usum in re militari saebat. per¬
territum inquit hostem uides cũrio quid dubitas uti tem¬
poris opportunitate.: Ille unum elocutus. ut memoria tenerd̃
milites ea quȩ sibi pridie confirmassent. sequi se uibet. & pre¬
currit ante omnes. adeoq erat impedita uallis: ut in astensu nisi
subleuati a sius primi non facile eniterentur. sed preoccupatis
animis actianorum militum tempore & fuga & cede suorum.
nihil de resistendo cogitabant: omnesq iam se ab ȩquitati circun¬
ueniri arbitrabantur. itaq prius ꝗͣ telum abici poss&. aut nr̃i
propus accederent omnis uari acies terga uertit seꝗ in calita re¬
cepit. Qua in fuga fabius pelignus quidam ex infimis ordinibus

Expanded text:
armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus
Abbreviated transcription (Latin):
su suo constituit Curio: cum primum sit data potestas: prelio rẽ
committere. Postero die productos eodem loco: quo superiori¬
bus diebus constiterat: in acie collocat. net uarus quidem
actius non dubitat copias produtere. siue solicitandi milites.
seu si equo loco dimicandi detur occasio: ne facultatem preter¬
mitat. Erat uallis inter duas acies ut supra demonstratum est
non ita magno aut cdifficili & arduo ascensu. hane uterq si ad¬
uersariorum copiȩ transire conarentur expectabat. quo equio¬
ri loco prelium cõmitter&. Simul a sinistro cornu .ł. actũ eii¬
tatus omnis. & una leius armaturȩ interieti complures: cum
le in uallem dimitterent cernebantur. ad eos Curio equita¬
tum & duas mauriciorum cohortes mittit. Quorum pri¬
mum impetum ȩquites hostium non tulerunt. sed amissis eqs
ad suos refugerunt. relieti ab iis qui una procurrerant. leuis

Expanded text:
su suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem su suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis
Abbreviated transcription (Latin):
um equestri prelio superauerim: qđ ex portu sinuq aduersa¬
riorum. ccͣͫ. naues oneraras adduxerim: eoq illos compule¬
rim ut neq pedestri itinere. neq nauibus commeatu iuua¬
ri possint: Hac uos fortuna atq his ducibus repudiatis
corfiniensem ignominiam in italiȩ fuga: an hispaniarum dedi¬
tionem in africi belli preiudicia sequimini: Equidem me cȩ¬
saris militem dici uolui. uos me imperatoris noĩe appellauist̃.
uius si uos penit&. uestrum uobis beneficium remito. mihi
meun restituite nomen: ne ad contumeliam honorem dedis¬
se uideamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam
dicentem interpellabant magno tum dolore ne infidelitansꝰ
suspitionem substinere uiderentur. Discedentem uero ex cõ¬
tione uniuersi cohortantur. magnosit animo: ne dubit& pre¬
lium committere: & suam fidem uirtutemq experiri. Quo
facto commutata omnium & uoluntate & opinione consen¬

Expanded text:
um equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversaum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. uius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consen