comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma discendi interrogaretur. mens in.xxuiii.
Nuid humins studium quendi. nita qui¬
eta icrutimum tacitum. pauptas terra aliena
ħ reserare solent multis obscirra legendi audi¬
quippe est scencia: qmͣ nnta macilat in pudica
ideo p̾ceptis legendi p̾ce pta quoq uite adineit
principisi discroline humilitas est. cunis tria
preapue ad lecciõni ꝑtinent documenta .s. uc uł
lam scuiꝑturam. uł scĩam iuilem seat. uta ne¬
fuenit ceteros non ꝯtempnat. Muitos ħ decipit
qd̾ ante tempus sapientes indi uolunt. unde
⁊ simulant ꝙ nonsunt ⁊ ꝙ sunt erubescunt. eo¬
q longuis a saipiencia ila recedunt: quo non
c̃ẽ se sãpientes. S putciritupĩt. euiusmodi
multos noui. qui cum primis ad ħ elementis
digeant nõ insi sunus int̾esse dignantur. ¶et
celie solum se magnos fieri putant. Si magne
ua. iil.ab eis ꝯgniti fu̾int. unuam me ncmo ꝯg¬
noscat ⁊ ego tuntia noium. psonem audisti:
ti fortassis nouit offellus. Nemini omĩa scire da

Expanded text:
ma discendi interrogaretur, inquit: Mens humilis, studium querendi, vita quieta: Scrutinium tacitum, paupertas, terra aliena; Hec reserare solent, nonnulla obscura legenti. Iquippe est scientia, quam vita maculat impudica: ideo preceptis legendi, precepta quoque vite adiunxit. Principium discipline humilitas est, cuius tria precipue ad lectionem pertinent documenta, scilicet ut nullam scripturam vel scientiam vilem habeat; ut a neam adeptus fuerit, ceteros non contemnat. Multos hoc decipit, quod ante tempus sapientes videri volunt; unde et simulant quod non sunt et quod sunt erubescunt; eoque longius a sapientia vera recedunt, quo non esse sapientes, sed putari cupiunt. Huiusmodi multos novi, qui cum primis adhuc elementis indigeant, non nisi summis interesse dignantur. Et ex hoc solum se magnos fieri putant, si magnorum, ba, vel ab eis cogniti fuerint. Sed utinam me nemo agnoscat et ego cuncta noverim. Platonem audisti, ti, fortassis novit Ofellus. Nemini omnia scire dat
Abbreviated transcription (Latin):
s a nob̾tm̃ ꝯplentur. est eiũ de smone cuius pͥnci¬
pnm est.a natura: quia a natimilib instrum̃tis.
ꝯplecio aut smnonis est qd̾ aliquid signifitat. na
ad loe est inuentꝰ. ħ antem anob̾ ħt nõ a natura
cam mectanicam ⁊ naturalez ꝓp̾e dc̃am qr res de

Expanded text:
sed a nobis tamen complentur. Est enim de sermone, cuius princised a nobis tamen complentur. Est enim de sermone, cuius principium est a natura, quia a naturalibus instrumentis. Completio autem sermonis est quod aliquid significat; nam ad hoc est inventus: hoc autem a nobis habet, non a natura, cam, methaphysicam et naturalem proprie dictam: quia res de
Abbreviated transcription (Latin):
nicam ⁊ liltrulem. mectanica replet in digentia
corporis. que sic dr̃ ab effrũ. qr torrũd parti cui sir
uit metia ẽ. mechi .n. grece furtus latine. ⁊ rec
diuiditur. sui diucrsa officia aitis ineclauice fabr¬
ca lib̾is licebat studere ⁊ non serius. ħ diuiditur
inteoricam ⁊ pratticam. practica est morał ph̾is
⁊ fic dicitur ab ectectu. qr ꝯfistit in agendo. ⁊ non
inspeculanco. sicut mult anstotiles. quia nõ est
ꝯtempsonis gr̃a. s quatinus bom fiamus. Itaq¬
fiamus medimica ⁊moralis frunt cura op̃ones
S mechanica tc̃ op̃ones torporis. moral uero icͣ
op̃ones amme. que ab antiquis sol diuidi .s. in
monosticam ycononicam ⁊ politicam. ¶ Que
minib homo regit se ip̃m uł ꝓpriam familia
uł ciitatem totam. Theorica dunditur ĩ natura¬
lem ⁊ rõnalem. Naturał. antem ꝯsid̾at de reb q̃
non sunt.a nobis. s a natura. Racionał autem
sine smocinał deeis que principium hñt a natã

Expanded text:
nicam et liberalem. Mechanica repellit indigentias corporis, que sic dicitur ab effectu, quia parti cui corest: Mecha enim grece, servitus latine. Et hec dividitur secundum diversa officia artis mechanice, in fabrea vel quia eam liberis licebat studere et non servis. Hec dividitur in theoricam et practicam. Practica est moralis sic dicitur ab effectu, quia consistit in agendo et non in speculando, sicut vult Aristoteles quia non est contemplationis gratia, sed quatenus boni fiamus. Itaque mechanica et moralis fiunt circa operationes ; sed mechanica circa operationes corporis, moralis vero circa operationes anime. Que ab antiquis solet dividi in monasticam, economicam et politicam: queibus homo regit seipsum, vel propriam familiam, vel civitatem totam. Theorica dividitur in naturalem et rationalem. Naturalis autem considerat de rebus, que non sunt a nobis, sed a natura. Rationalis autem sive sermocinalis, de eis que principium habent a natura,
Abbreviated transcription (Latin):
us. tene fontem ⁊ totum hẽs ħ idcco dico. qui a
monoria lomiis hebes est. ⁊ brenitate gaudet
i li inmulta dunditur fit insingulis minor. No¬
go ergo telector ne munũ letcrie. si multa iegis:
ħ sinulta malłxeris. immo si retiere potucus

Expanded text:
s, tene fontem et totum habes. Hoc idcirco dico, quia memoria hominis hebes est et brevitate gaudet et si in multa dividitur, fit in singulis minor. Rogo ergo te Ã ́ lector, ne nimium leteris, si multa legeris, sed si multa intellexeris, immo si retinere potueris.
Abbreviated transcription (Latin):
unincrialib ad ꝑticuiaria cescenditur. Sicq pru¬
latim deicendendo coꝵ que continentur natum ĩ¬
uestigatur. Meditatio est frequens cegitatio cum
ꝯsilio. que tãm ⁊ origĩem modum ⁊ ntilita tem
cuiusq iti prudenternuestigat. lxx principuz
simit alectione. mui tamen restringitur regul
ant preteptis alationeis. principium eigo decc¬
ne est mleccione. cõsũnacio in meditacione qͣ
quisquis familianus amare didicit iocundã ual
ꝯmendanda memorie tolligamus. ht namq
omĩs tractacio aliꝙ prinaip̾ium. an tota reiuen¬

Expanded text:
universalibus ad particularia descenditur. Sicque paulatim descendendo, eorum que continentur natura investigatur. Meditatio est frequens cogitatio cum consilio, que causam et originem, modum et utilitatem cuiusque rei prudenter investigat. Hec principium sumit a lectione, nullis tamen restringitur regulis aut preceptis lectionis. Principium ergo doctrine est in lectione, consummatio in meditatione. Quam si quis familiarius amare didicerit, iucundam valdcommendando memorie colligamus, habet namque omnis tractatio aliquod principium, cui tota rei
Abbreviated transcription (Latin):
nec dubito quin dolens tsmenti preferenda sit.
quia sanitarem quani umor simulat dolor posti
autcui est modus scicudi insi ut scias quoordit
studio ut id aidencius. qd̾ ad amorem uehemẽciꝰ
Quo fine ut nõ ad in anem głiam aut curiosita¬
con aut aliquid simile. S tm̃ ad edificacõm tu¬
am ⁊ ꝓtu. Sunt enĩ qui scrre uolunt eo tancu
fine ut sciant. ⁊ ẽ turꝑis cuuositas. Alii ut sciã¬
tur ip̃i quos utidet facuitas .d. scire tũ nicħ est

Expanded text:
nec dubito quin dolens tumenti preferenda sit, quia sanitatem quam tumor simulat, dolor postuautem est modus sciendi, nisi ut scias quo ordinstudio, ut id ardentius, quod ad amorem vehementius. Quo fine, ut non ad inanem gloriam, aut curiositatem, aut aliquid simile, sed tantum ad edificationem tuam et proximi. Sunt enim qui scire volunt eo tantum fine ut sciant, et est turpis curiositas. Alii, ut sciantur ipsi, quos irridet fatuitas, dicens: Scire tuum nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ euĩ ꝓrsus quis ignorat. amare non põt. Ita xxu.¬
cciam siquis ignotlm uccabulum audiat ue
rat. om enim om̃e nr̃e olmĩa qr som spacia no¬
ta sint ei. Quid amplius meo requirit insi quia
cum audiuit uocabula simul innocuit signinu
cise monuir q sciendi cupiditatem ciuus iti sig¬
imi sit. Quo ergo amplius notum est. s nõ ple¬
ne totum est eo cupit anius deusto nosse qd
reliquũ eit. Nullum cmĩ signũ ꝑfecte ꝯgnoscit.
nsi cuiꝰ rei lignum ita ꝯgͦnostacur¶ħ ergo qͥ
ci esse sine amore. nz amare insi̾tota non porest.
u istas tres silłas amat quis quas iam notas
iĩf. Quid ergo amat. nili quia nouit atq in
sicutilitas mea ꝑicia qua interse humana so¬
cietas sensa ominicat ne sͥ hoĩm cetus deci¬
ores suit quaius soluudine si cegitaciones suas
colloquenco non miscrant. Hanc ergo spem de
luce uericaris conspicit. aliud qd̾ in sua faculta¬
sit ouines gencim lingnas mtlligere ⁊ lequi

Expanded text:
 enim prorsus quisque ignorat, amare non potest. Ita etiam si quis ignotum vocabulum audiat, verat; cum enim omnes litere omniaque soni spatia, nota sint ei; quid amplius in eo requirit, nisi cum quia audivit vocabulum, simul innotuit signum esse moveturque sciendi cupiditate, cuius rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de isto nosse quod reliquum est. Nullum enim signum perfecte cognoscitur, nisi cuius rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo, quia ci esse sine amore, neque amare nisi nota non potest, neque istas tres syllabas amat, quas iam notas habet. Quid ergo amat, nisi quia novit atque insit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem n veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultasit
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccertitium ꝑtinet antiqmi pp̃ xxix.
amorem scipĩe. alii taltabant hono¬
res. alii ꝓitiebant dinicias. alii acceptis ininriiᷤ
gaudełant. alii defta petebant. ut ꝯtempłom
in rupe egypciaca ꝯsed isse legitur. ⁊ ꝓmethe¬
us obminodicam meditandi auram in monte
cantaso ulturi expositus memoratur. Qnidam

Expanded text:
ad exercitium pertinet. Antiqui propter amorem sapientie, alii calcabant honores, alii proiiciebant divitias, alii acceptis iniuriis gaudebant, alii deserta petebant, ut contemplain rupe egyptiaca consedisse legitur; et Prometheus ob immodicam meditandi curam, in monte Caucaso vulturi expositus memoratur. Quidam
Abbreviated transcription (Latin):
ut si tam curiosus est. ut non pp̃. aliquani
ta sciendi. discemendꝰ quid̾ sit est a studi¬
oli nomine cuicimosus. s nec ip̃e amiat in ꝯgnita
muo ꝯgruentius dicitur. odit in ꝯgnita. ĩmo ⁊¬
transeunt condita ⁊ abaiusa rimantur furem

Expanded text:
ut si tam curiosus est, ut non propter causam ta sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae transeunt, condita et abstrusa rimantur. Furem
Abbreviated transcription (Latin):
apologos ⁊ tabulas pp̃ ꝯsuetudiem magis aꝑ¬
plicabiles animo quĩ ant sue initates. Unim
lensib nõ ẽ aliquid firum. nec cit possibile ut
sensibilia heant aliquem t̾minũ ꝯm̃em cum
semp fuit intnͣsmutacione. Impossibile. iutem
est. ut aliquis addiscat. aliquid insi sciat ciuis p̾r¬
cipia ⁊ om̃is datuna fit ex ꝑuorib aut ommib¬

Expanded text:
dinem magis applicabiles animo, quam sint sue veritates: verum in sensibus non est aliquid fixum, nec est possibile ut sensibilia habeant aliquem terminum communem, cum semper sint in transmutatione. Impossibile autem est, ut aliquis addiscat aliquid, nisi sciat eius principia. Et omnis doctrina fit ex prioribus, aut omnib
Abbreviated transcription (Latin):
dimius ꝙ nõ andimuimus. expedit eciam tibi ut
cum aliquid sapere cepcris ceceros non ꝯtempͣs
nũqmͣ de suentia suci p̾sumat petuersi idgmati
actores quasi uenena fugiat. dira rem ꝑtrait
antegnam indicet. dc̃a scipientũ mtlłcta intiłi¬
ligat ⁊ siqua forte obsamiora reꝑꝑit non statiri¬
aduitupim ꝓuimpat. ut nichil bonum ẽẽ cre¬
dat insi qd̃ ip̃c mtlligere potuenit. ħ est humili

Expanded text:
us agnoscitur. Expedit etiam tibi, ut cum aliquid sapere ceperis, ceteros non contemnas. nunquam de scientia presumat. Perversi dogmatis auctores, quasi venena fugiat, diurem pertractet, antequam iudicet; dicta sapientum intellecta diligat, et si qua forte obscuriora reperit, non statim in vituperium prorumpat; ut nihil bonum esse credat, nisi quod ipse intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
unt u ⁊̃ in ymaginib. Ingemium est nis q̃d̾
naturaliter. anuno isica ꝑ senalens. Ingemum
a natura ꝑficiscitur usu imatur In moderato
labore retmidr̃ ⁊ ercerticio temperaco. iccutur.
Ingeniũ cx̾cent duo .s. lectio. ⁊ meditacio. lec¬
tio̾nis genus tuple est . s. cocentis. discentis ꝑse
cansunt maxnne ordo ⁊ modus. ordo attendit᷑
in discipinia sui naturam. ut gramatica anti¬
quior est dyalctica Inlibris fin primani accoris

Expanded text:
genium est vis quedam naturaliter animo unita, per se valens. Ingenium a natura perficitur, usu iuvatur, immoderato labore retunditur et exercitio temperato acuitur. Ingenium exercent duo, scilicet lectio et meditatio. Lectionis genus triplex est, scilicet docentis, discentis, perda sunt maxime, ordo et modus. Ordo attenditur in disciplinis secundum naturam; ut grammatica antiquior est dialectica. In libris secundum pers
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ. ⁊ ha cuud in se latissima est. ⁊ largior cen̾s
scientiis. In hac eni ꝑtiatut ꝯgnitio omĩum acci¬
dencium sb̾e ab solute que contientur. sb̾ certilo
unne tetiusq masse ulius sõe cui accidit muta¬
mundi em potenniam ⁊ sap̃ĩam ⁊uolũtatem dci
ata autem eius ẽencia in dixxit homines ad in¬
quirendum de illa renus masia. Itaq de sb̾a celi
emersit ꝯgnicio desbiis. que in ip̃o sunt .s. de stell̾.¬

Expanded text:
t hec siquidem in se latissima est et largior ceteris scientiis. In hac enim perficitur cognitio omnium accidentium substantie absolute, que continetur sub circulo lune totiusque masse illius substantie, cui accidit mutaundum potentiam, et sapientiam et voluntatem dei ata autem eius essentia, induxit homines ad inquirendum de illa et eius massa. Itaque de substantia celi emersit cognitio de substantiis que in ipso sunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
su ⁊ cxpiencia i alicuus dactrina extitata mcip
disccnere. ułuti siquis cum sb̃tili acis cculoꝵ in
ttnebrosa deciudatur indere tamen non põt ibi
msi prius assuescat tenebris ⁊ lumen accendat
sus ad sensibilia exeat sine ꝑ malligenciam ad
minsibilia ascendat. ad se ip̃am retum similitu¬
dines tralens regirat. secta q mortes genũos
mot glom̾at. putagoritum nauiq dogma e

Expanded text:
su et experientia et alicujus doctrina incitata incipit discernere; veluti si quis cum subtili licet acie oculorum in tenebrosa detrudatur, videre tamen non potest ibi, nisi prius assuescat tenebris, vel lumen accendatsus ad sensibilia exeat, sive per intelligentiam ad invisibilia ascendat, ad seipsam rerum similitudines trahens regyrat sectaque in orbes, geminos motus glomerat. Pythagoricum namq
Abbreviated transcription (Latin):
iustum est. unde ⁊ a canb quoꝵ uitam ĩmitabã¬
tur nomen cuixenunt. picinei dc̃i ab epicuro quo¬
lo tanali: uoluptatem corporis sũmu bonũ as¬
sens. qui ⁊ dixt nulla diuma ꝓuidencia instiue¬
tum ee aũ regi mũdim. s originem rerũ atho

Expanded text:
iustum est: unde et a canibus, quorum vitam imitabaniustum est: unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, nomen traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quocarnali, voluptatem corporis summum bonum asserunt: qui etiam dixit, nulla divina providentia instructum e
Abbreviated transcription (Latin):
zeno institult. hii negant sine nutute officii quẽ
ꝙͣ b̃m. omne pcc̃ui uniforme esse asfunt. dũtes sic
illenoccus erit qui paleas furauit ꝙͣ qui aurum
cum corpore ꝑire dũt. affectunt głiaui etemam.
cumi se fateantur non ẽe extraneos. Ecademici ap¬
pllati auilla placonis. acadenna. ithenanu. u
idc plato docebat. hu omia incerta esse defiuũ
nec essealiquid mreb ad ita sit u̾m.ait no sit ã¬
reperit cuins secator fuit deiuocritus. quidueit tã¬
quam in puteo alto. itant fandꝰ uullus sit. ita ⁊
mocculto iacere mtatem. Inde conmentantur
achadeunam .i. ex incerto u̾itatem opinati e¬
npacetici. a de ambłone dc̃i. eo ty aristotiles auctor
corm. deambulans disputare solicus ess. hii di¬
cunt quamdmi ꝑticulam amme esse egernam de
reliquo magna cx parde mortalem ¶mici. ab ĩ¬
mundicia inpudencie nũcupati ꝯtra humana
mo crat. censentes licitui honestũ q palam ñ¬

Expanded text:
Zeno instituit. 9. Hi negant sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: Sic ille nocens erit qui paleas furatus fuerit, quam qui aurum; cum corpore perire dicunt. Affectant gloriam eternam, cum se fateantur non esse eternos. Academici appellati a villa Platonis Academia athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta esse definiunt, nec esse aliquid de rebus, quod ita sit verum, ut non sit amreperit, cujus sectator fuit Democritus, qui dixit, tanquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere veritatem. Inde commentatur Academiam, id est ex incerto veritatem opinari. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles author auctor eorum deambulans disputare solitus esset: hi dicunt quandam particulam anime esse eternam, de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab immundicia impudentie nuncupati quod contra humanam mos erat: censentes licitum et honestum esse palam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ prudencia est. Cib indigestus malos humores¬
nou fucrit. ⁊ sic ꝑ quosdam aitus amie mores
.s. ⁊ actus tnͣsfusa mine reputabitur. hiꝰ sciencia
in pcc̃m tanqmͣ cib in pranos humores noxios¬
q ꝯuersus. amño niflaciones ⁊ tortõnes incon¬
scĩa sustinebit hiꝰsciens bonum ⁊ non faciens.¬
necessania sunt .s. dentib nccĩa in .ii.

Expanded text:
 prudentia est. Cibus indigestus malos humoresnon fuerit, et sic per quosdam artus anime, mores actus transfusa, iure reputabitur huiusmodi scientia in peccatum, tamquam cibus in pravos humores noxiosque conversus, an non inflationes et torsiones in conscientia sustinebit huiusmodi, sciens bonum et non faciens.NECESSARIA S
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ est sciencia diuina que ẽ tinis scĩarum. ⁊ per¬
fectio carum. nec restat post̾eam usa in quisico
qm̃i ip̃e est finis ad queni om̃is spetulatio tend ͭ
⁊ in ipo quiescit. ⁊ e ordine sc̃aꝵ xxi.¬
rando anterrogan .u. kndendo. Itaq p̾n¬
cipiũ õmi scienciarini ẽ scĩa delingua .i. demipõe

Expanded text:
hec est scientia divina, que est finis scientiarum et perfectio earum; nec restat post eam ulla inquisitio, quoniam ipse est finis ad quem omnis speculatio tendit et in ipso quiescit. DE ORDINE SCIrando, interrogando, respondendo. Itaque principium omnium scientiarum est scientia de lingua, id est de
Abbreviated transcription (Latin):
tia sciunaipm. quia: s ꝓpter quid nesciit. artifi
omino scientis ẽ posse docere. ob ħ thoricam magis
scĩam ẽe ꝯcipinius. qr corici accere possunt. prac¬
tici uero non. nec oz ordinan saꝑicatem. s ordi¬
nare. ne huic ab altero suader. S ab ħ minus
lapienti. Difficilumum aut̃ est hominib uniu̾sa

Expanded text:
i sciunt ipsum quia, sed propter quid nesciunt. Artificcognoscunt et omnino scientis est posse docere. Ob hoc theoricam magis scientiam esse concipimus, quia theorici docere possunt, practici vero non. Nec oportet ordinari sapientem, sed ordinare ; nec huic ab altero suaderi sed ab hoc minus sapienti. Difficillimum autem est hominibus universa
Abbreviated transcription (Latin):
cuulemi intlsigestiam lingue. moralem me¬
ditatõm. Ceterasq scĩsis. que ꝑtinent. ad ci¬
lules homines ⁊ honestos. milgarem uero suco¬
tiam fabrilem. ac ceteras ates que ꝑttent ad
uulgus ⁊ inles homines. unde põt intlłigi. tres
esse gradus scĩatum quaam enim siꝑnt nobi¬
les. ut tħorite. Quidam cuules. ¶Quedam
uuigares. Item practica płne diuiditur in
tres partes. Quarim ꝑͥma est illa que adin¬
uenta est ad sumltudiem uaturaliũ ⁊ que pri
ad naturalia. sicuti mediciua agricultura ilqͥ¬
nua. Sciencia quoq de ꝓprietanib rerum que
dĩ nigromnancia. S scia de significacõib reꝵ
que dr̃ stĩa de iurditus. ⁊ est scientia de specur
de naigacione. muiteq anie que respectum
hñt ad illam ꝑtem theorce que dr̃ naturalis¬

Expanded text:
Civilem intellige scientiam lingue, moralem meditationem ceterasque scientias, que pertinent ad civiles homines et honestos; vulgarem vero sutoriam, fabrilem ac ceteras artes, que pertinent ad vulgus et viles homines. Unde potest intelligi tres esse gradus scientiarum; quedam enim sunt nobiles, ut theorice; quedam civiles; quedam vulgares. Item Practica philosophia dividitur in tres partes: quarum prima est illa que adinventa est ad similitudinem naturalium et que pertinet ad naturalia, sicut medicina, agricultura, alchymia. Scientia quoque de proprietatibus rerum, que dicitur necromantia et sciur scientia de iudiciis et etiam scientia de speculis, de navigatione multeque alie, que respectum habent ad illam partem theorice que dicitur naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
cisdenes ¶ Sic aui atq aui aliud. ⁊ aliud opĩa¬
ꝑficiende phie susfic̾e se ipͥm ac socraticam dis¬
cipliuami. qmͣ songe lateqͣ potuit pegrinatus
qnaqua uetsũs eum aliciiꝰ noblitate sc̃ie pcipiẽde
fama rapielat. Itaq ⁊m egypto ⁊ mytalie parti¬
b ubi putagoreoꝵ fama celebra̾tur didicit q̃cu
studium sapiencie maccione ⁊ ꝯtempiacione uer¬
setur unde una pars eiuis actiua altera ꝯtemplati¬
ua. dici põt. quarum alt̾a ad agendam uitam ꝑ
das nature causas. et sinc̾issimã u̾itatem. socra¬

Expanded text:
tisthenes: sic alii atque alii, aliud et aliud opinatisthenes: sic alii atque alii, aliud et aliud opinans perficiende philosophie sufficere seipsum, ac socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus quaque versum eum alicuius nobilitate scientie percipiende fama rapiebat. Itaque et in Egypto et in Italie partibus, ubi pythagoreorum fama celebrabatur, didicit quecumque; studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, idas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socra
Abbreviated transcription (Latin):
lasse aclaborassemdr̃ industria. an uero sicut
deisto. quid̃ bñi uolencius suspicantur uolebat
inmundos terrenis cupiditatib animos se exten¬
dere in diuina conati. qnͣ̃ quidem ab eis causcs
nõ nsi in uniꝰũi acsũm di nolintate c̃e credebͣt.
unde nõ eas putabat. insi mundata mente pꝰ¬
se ꝯp̃hendi. et ido ꝑugande bonis morib uite cẽ¬
sebat instand̃. ut dep̾mentib libidinib. cebone¬
ratus animus naturali uigore in eterua see actol¬
lerz. naturamq incorporei ⁊ in ꝯmutabił lum̃s
incendisle indebatur. uł ꝯfessa ignorancia suci
uł dissimulata sciencia lepore mirabili disseiẽ¬
sasse. hic plurimos sue pħie sectatores reliquid
quoꝵ certatim studium fu̾itm q̃onui moralo¬
um disceptacione uersari. uͥ agitur de suo bo¬
ro. sine quo neno luptiicitus ẽe põt. Sic autẽ
diuersas inter le socratia de isto fine sm̃as hũe¬
tunt. ut quid̃ summũ bonũ dr̃ent ce uolupta
tem. sicut aristippus. quidam uitutem sicut an¬

Expanded text:
lasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causasnon nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disseresasse. Hic plurimos sue philosophie sectatores reliquit, quorum certatim studium fuit, in questionum moralium disceptatione versari, ubi agitur de summo bono, sine quo nemo beatus esse potest. Sic autem diversas inter se socratici de isto fine sententias habuerunt: ut qcut Aristippus: quidam virtutem, sicut An
Abbreviated transcription (Latin):
sib sb̾iecta ł est qui sunt iusus ⁊ anditus. Et i
lunc ꝯplentur discpline .iiii. auc dicuntur dec¬
triuales. qr spetulatorem summ depent ac sub¬
tiliorem redount. de origie ꝓhice mecapiñ xx.¬
Crulet. alia pallet. alia augetur. alia di¬
miuitur. alia gn̾atur. alia corrumpr̃. ⁊ aliqñ
infumatur. aliqn sanatur. so opus fuit sciencia

Expanded text:
sibus subiecta est, qui sunt visus et auditus. Et in hac complentur discipline quatuor; que dicuntur doctrinales, quia speculatorem suum docent ac subtiliorem reddunt. DE ORIGINE PHYSICE ET rubet, alia pallet, alia augetur, alia diminuitur, alia generatur, alia corrumpitur et aliquando infirmatur, aliquando sanatur. Ideo opus fuit scientia,
Abbreviated transcription (Latin):
unde opus fuit arde ꝑ quam scurmus illoꝵ mo¬
tiunu mensurris ⁊ ꝯpaciones adĩuitem ꝑ hnͣc
⁊ ħ est sciencia de motu que dr̃ astronomia. ꝑ
nanc .n. ꝯgnoscimꝰ cursus planetarum ⁊ ꝯpo¬
coꝵ in locis ꝓprus. direcc̃omi. retrogradacom. sta¬
fuit accidit ei sonus qui in tres partes duusus
fuit .s. atutum. ⁊ graue ⁊ medium. unde ⁊ opus
fuit arte ꝑ quami ueniiemus ad hoꝵ scĩam ⁊ eo

Expanded text:
e opus fuit arte per quam sciremus illorum motuum mensuras et comparationes ad invicem; et hec est scientia de motu, que dicitur astronomia. Per hanc enim cognoscimus cursus planetarum et co in locis propriis, directionem, retrogradationem, staa mota fuerit, accidit ei sonus; qui in tres partes divisus fuit, scilicet acutum, et gravem, et medium. Unde et opus fuit arte, per quam veniremus ad horum sci
Abbreviated transcription (Latin):
scienciaꝵ formas brenter ꝑstringere carum qr
partes summatim distĩguere. er quo multa ꝑue¬
intutilitas. Nam cum aliquam sacuciaꝵ addis¬
cere quis uolut ꝑ lre quam illanm pecius clig
⁊ cui studiosus intendat. ⁊ que et qua sibi ꝓuelu

Expanded text:
scientiarum formas breviter perstringere earumque partes summatim distinguere, ex quo multa provenit utilitas. Nam cum aliquam scientiarum addiscere quis voluerit, per hoc quam illarum potius eligat, et cui studiosius intendat et q
Abbreviated transcription (Latin):
lumi ut negociacio carpentania fabrił cemen¬
tana tetoria suroria ⁊ alie hiꝰ multe que sꝑ¬
tant ad mathicam. ⁊ fnt quasi practica illi
tertia ẽ illa que mucta est id similitudinem
dimnoꝵ ⁊ ꝑtin ad diuma. sicuti sciencia mora¬
Quasicer tum faimina ie hat ⁊ qualruite sue
modum ordinare debeat. Ittm sciencia diuine
legis que simur ht̃ duas partes. unam quali
debecit credere. aliam uero qualiter debeat ag̾e
ad etremum aut om̃s sciencie ĩuitintes ad pie¬
tatcm ⁊ mitutem. Que om̃e tam cuies ꝙͣ uulg¬
res ad diumam scĩam spectant. ⁊ sunt quasi pras¬

Expanded text:
 carpentaria, fabrilis, cementaria, textoria, sutoria et alie huiusmodi multe, que spectant ad mechanicam et sunt quasi practica illius. Tertia est illa que inventa est ad similitudinem divinorum et pertinet ad divina; sicuti scientia moraqualiter cum familia se habeat et qualiter vite sue modum ordinare debeat. Item scientia divine legis, que similiter duas habet partes, unam qualiter debeat credere, aliam qualiter debeat agere. Ad extremum autem omnes scientie invitantes ad pietatem et virtutem, que omnes tam civiles quam vulgares ad divinam scientiam spectant et sunt quasi prac
Abbreviated transcription (Latin):
naturalia uoluntate. ⁊scicntia de hus uocat᷑
theorical. qr finis enis est fͣm ad speciandum.
aut cx uso est opere ⁊ uoluntate. sicuti leges ⁊
institutiones exceccitus ⁊ belidor ad extremum
omña artificialia. Et sciencia de hus uocatur pͣc¬

Expanded text:
cientia de his vocatur theorica; quia finis eius est tantum ad speculandum: aut ex nostro est opere et voluntate, sicuti leges et institutiones, exercitus et bella et ad extremum omnia artificialia et scientia de his vocatur prac
Abbreviated transcription (Latin):
tas partes acaidit uianq illatum ꝑtuu ali¬
qua figura disponi. Et crhns quedam est fig̾¬
a rotunda. Quedam triangula. Quedam qui¬
drangula. Quedam uero penta gona. ⁊ sie ꝑ
ord̾iem. Opus igitur fuit sciencia ꝑ quam. ic¬
tria. ꝑ hanc enimi saimus mensuram ⁊ ꝯpõn¬

Expanded text:
tas partes, accidit unicuique illarum partium aliquam figura disponi; et ex his quedam est figura rotunda, quedam triangula, quedam quadrangula, quedam vero pentagona et sic per ordinem. Opus igitur fuit scientia, per quam actria. Per hanc enim scimus mensuras,
Abbreviated transcription (Latin):
filios matres incredibili crudelitate ꝙͣ rabida
esumes facielat assimierent Ipe postiemo somp¬
sepe sompuioꝵ uisis. ꝙͣ sit inquietus ⁊ qmͣ mag¬
nis l flanim rcium terrorib quasita exhibet.
⁊ quodamnio expͥmnt ut auens eas discernere
nequeamꝰ ammam mifam seususq ꝑturbet.
Qua flitate uũor ⁊ ingilantes inquibdam mor¬
bis ⁊ uenens misabibus agitantur. Qmus mul¬
tinoda uanetate fallacie. homines ⁊ sanos ma
tamen coꝵ solo appetitu quanterruq ꝑsudende
fłitatis illudant/ib huꝰ tanen miserie quasi qͥ¬
busdam infens inte. nõ lib̾nt insi gracia saluato
labores suos quib.aduersus uicia mili¬
tait ugilus ꝯtiis ercubantes neopinio u̾isiłu
fallat. ne decipiat sino uersutus ne ab hus que
agenda sunit metus renccetne mea siue agenda¬
nonsunt tuꝑido p̾cipitet ne iuꝑ iracundiam sol
trticia nemꝑtiẽdoꝵ bñficioꝵ ingerat mens
grata corpore ne maleditis iumorib bona ⁊¬

Expanded text:
filios, matres, incredibili crudelitate, quam rabida filios, matres, incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, assumerent ? Ipse postremo somsaepe somniorum visis quam sit inquietus; et quam magnis, licet falsarum rerum, terroribus, quas ita exhibet, et quodammodo exprimit, ut a veris eas discernere nequeamus, animam miseram sensusque perturbet? Qua falsitate visorum etiam vigilantes in quibusdam morbis et venenis miserabilius agitantur: quamvis multimoda varietate fallaciae homines etiam sanos maltamen eorum solo appetitu qualitercumque persuadendae falsitatis illudant. 4. Ab hujus tam miserae quasi quibusdam inferis vitae, non liberat nlabores suos, quibus adversus vitia militant, vigiliis continuis excubantes; ne opinio verisimilis fallat, ne decipiat sermo versutus; nec ab his que agenda sunt metus revocet; ne inon sunt cupido praecipitet, ne super iracundiam sol tristitia, ne impertiendorum beneficiorum ingerat mens ingrata torporem, ne maledicis rumoribus bona c
Abbreviated transcription (Latin):
mortifers. Que mara pacĩtur uanigantes. Q
tcirrna itinerͣ gradientes. Quis ambulat u̾¬
cumq nõ mopmatis sb̃iacens casib. De foro
quid̃ rediens domum sanis pedib suis cecidit.¬
pedem fregit. ⁊ ceillo nu̾e finiunt hnͣcuitam
Quidindr̃ sedente seturius. de sella inqua sede¬
bat hely. sacenos ⁊ recidit ⁊ mortuus est. agr¬
cole ĩmo uero omnes homines quotꝰ quantos
demonis incursus. quis innocencia sua fidit. Qñ¬
quid̃ ne quis fideret. ⁊̃ ꝑuulos lnꝑtirator. quib
certe nichil ẽ innocentius. alũ sic uexantut in
eis marime deo ista sinente monstret᷑ huius iute
flenda calamitas ⁊ alt̾ius desida̾nta felicitas. Iã
no de ip̃o corpore tot existunt morboꝵ malaut nͨ
libris medicorum cuncta ꝯp̾hensa siuit: in quoꝵ
dicanenca cormenta sunt. ut homines a peͣꝵ
urinam quoq humanam. uł ⁊ suam biberent.
Nonne. ad loe fames ut a carub hõmi se. abstĩe¬
re nõ possent. nec inueutos hommes mortuos

Expanded text:
ormidetur! Quae mala patiuntur nauigantes! quae terrena itinera gradientes! Quis ambulat ubicumque non inopinatis subiacens casibus? De foro quidam rediens domum sanis pedibpedem fregit et ex illo vulnere finivit hanc vitam. Quid videtur sedente securius? De sella in qua sedbat, Heli sacerdos cecidit et mortuus est. Agricole, immo vero omnes homines, quot et quantos demonis incursus, quis innocentia sua fidit? Quandoquidem ne quis fideret, etiam parvulos baptizatos, quibus certe nihil est innocentus, aliquando vexant; ut in eis maxime, deo ista sinente, monstretur huius vite flenda calamitas et alterius desideranda felicitas. Iam vero de ipso corpore tot existunt morborum mala, ut nec libris medicorum cuncta comprehensa sunt; in quorum mina et medicamenta sunt; ut homines a penarurinam quoque humanam, vel etiam suam biberent? Nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum se abstinere non possent; nec inventos homines mortuos,
Abbreviated transcription (Latin):
des fuit ꝯdicione. supra miidũ dignitate. de
infeniore bono recessumꝰ ad suꝑius bonũ ꝑue¬
curus. Sunt autem tria mala princpa lia que
cormpunt tria bona precedencia. ꝑ ignoranci¬
am nam cormpta est in nobis diuna yma

Expanded text:
deo fuit conditione, supra mundum dignitate. De deo fuit conditione, supra mundum dignitate. De inferiori bono recessurus, ad superius bonum perventurus. Sunt autem tria mala principalia, que corrumpunt tria bona precedentia. Per ignorantiam namque corrupta est divina ima
Abbreviated transcription (Latin):
misia ungenitum filiũ uoluit us ad mortem
mala tant᷑a ꝑferre. Ricartlus de scõ nttore.
deus itaq sume ⁊ ĩnutabiuter honns stiens
bitudiem suam ꝯmĩtare posse ⁊ inuu no possi
fecerat creaturam rõnalem ut cam bĩtudinis
sue faceret esse ꝑticipem. fecerat ã cam ad u̾ius¬
ꝯgnicom rõnis. ad similitudiem ẜn amorem
uitutis. Inscrat q ꝑtem cius in sua simplici
puntate subfistere .s. naturtm angłicam: ꝑ¬
tem uͥo luteis corporib in ẽe.s. nacuta gũanã.¬
in treacionesua. primũ fuit. ꝙ q̃ data ẽ¬
tum fecerat. ad ymagiem suam. S̾m ĩ reme
q aid suam silitudiem. tcũ crat inmortalitatis diũ.¬
corporis: Si tamen ꝑstrisiet mobsequio crea¬
toris. hec tna lona suerant homnnu in ꝯdõne
dumitus data ⁊ naturaliter ⁊ originaliter in¬
sita fu ant ⁊ alia duo bona hominis qiͣ exͣ eum
sitorum. deus insibile uonũ ⁊ecerimm. In isto
fuat homo leatus. In isto beatificandus. sb̃

Expanded text:
ria, unigenitum filium suum voluit usque ad mortem ria, unigenitum filium suum voluit usque ad mortem mala tanta perferre? Richardus de Sancto Victore Deus itaque summe et immutabiliter bonus, sciens beatitudinem suam communicari posse et minui non posse; fecerat creaturam rationalem, ut eam beatitudinis sue faceret esse participem. Fecerat autem eam ad imaionis, ad similitudinem secundum amorem virtutis. Iusseratque partem eius in sua simplici puritate subsistere, scilicet naturam angelicam, partem vero luteis corporibus inesse, scilicet nain creatione sua. Primum fuit, quod eum fecerat ad imaginem suam. Secundum quod ad suam similitudinem. Tertium erat immortalitas corporis, si tamen perstitisset in obsequio creatoris. Hec tria bona fuerant homini in conditione divinitus data et naturaliter et originaliter insita fuerant. Et alia duo bona hominis, quasi extransitorium; deus invisibile bonum et eternum. In isto fuerat homo beatus, in illo beatificandus. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
plus em̃ formituaꝵ ⁊ apicularũ oꝑa stupemus
ꝙͣ smensa corpora baln̾earum. In ip̃us quaoꝵ 
maris tam gnͣdi spectatulo. cum sese diueruis¬
temporib colorib uelut nestib induit. ⁊ aliqñ¬
cerultum ẽ. Qm̃ porro dełcabiliter spectamr ł
qñcũq turbatur ⁊ fit inde maror iuauitas. Q
sic demulcet intuentem. ut nõ iact ⁊ quaciat
nangantem. Qud tiboꝵ usq qͣr copia ꝯtra
tamem. Quid sapoꝵ diueritas otra fastidiũ
nature diffusa diuuntꝰ non cequoꝵ arte ac la¬
tempies. Infrtib ⁊ pecorib indumentoꝵ ꝯfi¬
ciendoꝵ quanta mate nes. Omia ꝯmeniors¬
ta nuolucra solu̾e acq discut̾e. Quanta mi¬
chi mora ess insingulis quib psima ꝯtĩent.
cia non pͥina beacorum. Que ignur ula sunt
si tot ac talia ⁊ tanta sinitista. Quid dabit eis
quos ꝑdestinauit ad uitam. qui ħ dedit qui eis
quos predestinauit ad mortem. Que bona in
illa beata nita faciet cos sum̾e ꝓ quib in hac

Expanded text:
plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliqceruleum est. Quod porro delectabiliter spectatur, quantumcumque turbatur et fit inde maior suavitas; quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat navigantem. Quid ciborum usquequaque copia contra famem, quid saporum diversitas contra fastidium nature diffusa divinitus, non coquorum arte ac latemperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima continentur! tia, non premia bonorum. Que igitur illa sunt, si tot ac talia et tanta sunt ista? Quid dabit eis quos predestinavit ad vitam, qui hec dedit quoque eis, quos predestinavit ad mortem? Que bona in illa beata vita faciet eos sumere, pro quibus in hac
Abbreviated transcription (Latin):
aut artificiũ ⁊si ncitura nõ fuit. mucantur tñ
naturam ita q rõne cegimur phĩam in om̃s
actus hominsi diffundere. ut ncc̃e sit tot ẽẽ phĩe
paites. quot sunt renun du̾sitates. sunt a
m reb alia ecema. que .s. nec pͥncipiũ. nec fineiu

Expanded text:
autem artificum, etsi natura non sint, imitantur tamen naturam. Itaque ratione cogimur philosophiam in omnes actus hominum diffundere, ut necesse sit tot esse philosophie partes, quot sunt rerum diversitates. Sunt autem in rebus alia eterna que sc
Abbreviated transcription (Latin):
.s. anchumeticam. geometriam. iusicam. Astio¬
nonnã. arichimetica est disciplina quantitatis
plina magnitud̃ĩs ĩmobił atq formaꝵ. ml¬
sica est disciplina deuuinus. qui ad aliquid sum
hus .s. qui inuemũtur in sons. astrononna ẽ
discipima. que celestiũ syd̃um cursus figuras

Expanded text:
 arithmeticam, geometriam, musicam, astronomiam. Arithmetica est disciplina quantitatis plina magnitudinis immobilis atque formarum. Musica est disciplina de numeris qui ad aliquid sunt, his scilicet qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina que celestium siderum cursus fig
Abbreviated transcription (Latin):
res anqua certa certa racione ꝑcipr̃. õpinacio est
cum ad huc incerta res lacec. nulla q racione firͣ
uidetur. nt puta solatrummaior sit ꝙͣ om̃is tenti
uibero cursu ferantur per aera. celum ip̃m quan
maguitudine. qua ueꝯstet mat̾ia. ttrre quoq cra¬
ssituto quanca sit ant quib findamentis librata
sic ⁊ suspcusa. ph̾̃ia int̾pretatur amior sapientie.
Nam greci phion. amorẽ. ⁊ sophian dicunt saꝑi¬
enciam. Icem datoꝵ nomiula sic cam diffimeiũt
phĩa est diuiuarum humanaꝵ q itrum in qnͣtũ
honini possibile ẽ ꝓbabilis scientia. Item aliter.¬
pħ̃ia est ars artium. ⁊ disciplina dicciplinaru.
Rursum ꝑh̾ia est meditacio mortis. ꝙ magis

Expanded text:
res aliqua certa ratione percipitur. Opinatio est cum adhuc incerta res latet nullaque ratione firma videtur: utputa sol utrum maior sit quam omnis terra; ant, an libero cursu ferantur per aera; celum ipsum qua magnitudine quave constet materia; terre quoque crassitudo quanta sit aut quibus fundamentis librata sit et suspensa. Philosophia interpretatur amor sapientie: nam Greci philian amorem et sophiam dicunt sapientiam. Item doctorum nonnulli sic eam diffinieruntphia est diuinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter, philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus, philosophia est meditatio mo
Abbreviated transcription (Latin):
principioꝵ .i. regulatiu ad cundem tiiem tendẽ¬
In om̃i siquidem arte siue sit acciua sine specula¬
tina siue hbtilis siue fabrił. regule sunt gen̾ali
tractat. Que ad ħ cundem inuente sint. ut per
eas ꝯgnoscatur onine io: ꝙ ẽ illius cnrtis ne forte

Expanded text:
 est regularum, ad eundem finem tendenIn omni siquidem arte, sive sit activa, sive speculativa; sive liberalis, sive fabrilis ; regule sunt generalis illa pertractat; que ad hoc quidem invente sunt, ut per eas cognoscatur omne id quod est illius artis, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
grue methãita .i. quadam adult̾ia nocatur.
precer preccas. ant̾ nc̃ce fuit quoq logicam ĩue¬
nri. qr neno de reb quenienter disserere põt:
nisi prius recte matiter loquendi rõem agnou̾¬
nam ꝯfid̾at. Et metranicam que attiones hur

Expanded text:
 adulterina vocatur. Preter predictas autem necesse fuit logicam inveniri; quia nemo de rebus convenienter diserere potest, nisi prius recte et veraciter loquendi rationem agnovenam considerat et mechanicam que actiones huiu
Abbreviated transcription (Latin):
qua mtlligitur om̃e studium scipiencie i acc̃one
genere duiduntur. Nami. uit phisici st̃¶
aut ethici. aut logici. phisici dcĩ. qr de natu¬
ris tractant. echici. qr de morib dispurant. logi¬
ci aut̃ qr denatuus ⁊ morib rõmadiũgunt.
Diuili sunt aut̾ ⁊ hii in heresid sius habentes que¬
dam nomina ex auctorib. ut placonia. epianei.
pictagorici. alii a locis ꝯuenticuloꝵ. ⁊ staciomim
suanm. ut pipathetiai. stoici acadeuna Lato
dm̃i corpoꝵ angłos assunt. ⁊ ꝑ mulcos annoꝵ cir¬
culos in diuersa corpora redire ammam dicunt
stoici a lido cc̃i. porticus enĩ fuit athenis. in qua pic¬

Expanded text:
qua intelligitur omne studium sapientie, in actione genere dividuuntur. Nam aut physici sunt aut ethici aut logici. Physici dicti, quia de naturis tractant. Ethici, quia de moribus disputant. Logici autem, quia naturis et moribus rationem adiungunt. Divisi sunt autem et hi in heresibus suis, habentes quedam nomina ex authoribus, ut platonici, epicurei, pythagorici. Alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut peripatetici, stoici, academici. Platom, corporum angelos asserunt; per multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti. Porticus enim fuit Athenis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
creatura ex aliqua ꝑte ꝓfundisimma qualitat
dissenitur. porro actualis sciencia dicitur ilsa
qiua res ꝓpositas opõnib suis cxplicat. huiꝰ
pantur. dispensatiua uero qua domestitatum
rerũ sapienter ordo disponitur. Cuul autẽ per
quam toaus cutatis utilitatis. ad ministrat᷑.

Expanded text:
creatura, ex aliqua parte, profundissima qualitate disseritur. Porro activa scientia dicitur illa, que res propositas operationibus suis explicat. Huiusaeparantur. Dispensativa dicitur, domesticarum rerum sapienter ordo dispositus. Civilis dicitur, per quam totius civitatis administratur
Abbreviated transcription (Latin):
cõem in ducib partib confistere. Quanim pͥma
ẽ inspectiua. S̾. auero actiua. Inspectina dr̃ illa
qua insibi.ia suꝑgressi. de iniusibilib aliqua
ꝯ pleudimus. ea que sola mente inspicimꝰ. ħ
natura distutitur. Nam unũꝙq hus usibus
deputatur. in quib acreatore diffiitum est. nͥ
forte. cum forte. cum uoluntate diuina miracu

Expanded text:
rtibus consistere: quarum prima est inspectiva: secunda vero Activa. Inspectiva dicitur illa, qua visibilia supergressi, de invisibilibus aliqua comprehendimus eaque sola mente inspicimus. Hnatura discutitur. Nam unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est; nisi fo
Abbreviated transcription (Latin):
crcatoris. snmitutem humanitatis. assinuiari
cmĩ oꝑib dĩ est. scire u̾itatem rerum ꝑ ꝯgnicões
.iiii. causaꝵ. alcera uero siũtur ex cuis ełfectu que
talu est. phĩa est incegra egnnicio hominis dese¬
ip̃o. cum cr̃ homo incegre egnoscit se ip̃m. dgno
disciplina a discipulo. sciencia nero cum icm t̾e

Expanded text:
creatoris, secundum virtutem humanitatis. Assimilari enim operibus dei, est scire veritatem rerum, per cognitiones quatuor causarum. Altera vero sumitur ex eius affectu, que talis est. Philosophia est integra cognitio hominis de seipso: cum enim homo integre cognoscit seipsum, cognosdisciplina a discipulo. Scientia vero cum iam te
Abbreviated transcription (Latin):
manigacione ꝑ feceut̾ in fabricatione quoꝵq
uasorũm: et eciam statuatum. uł picturarii
uanetate exrogitau̾it. ⁊ impleu̾it. que in the¬
atris mirabilia spectantib audientib incredi¬
bilici facienda ⁊ cxhnda mollita fit. in capien¬
dis cccidendis domandis mõnabitibi ammali
tot genera uenenorum. tot atmoꝵ tot mathi¬
natuutoꝵ ⁊ pro salute mortali tuenda atq
repanda. quot medicamenta atq adinuaisĩ
ta ꝯp̾hendent ꝓ uoluptate fancium quot con¬
dimenta ⁊ gule mctamenta itperit. id indi¬
candas ⁊ suadendas crgitaciones ꝙͣ inuititu¬
dinem uanctatemq signorum nͥ p̃cipuũ locũ
elgucionis ornatus qm̃ diuersorum carminũ
copiam admulcendas aures. Quot organa
ninsica. quot cantilene modos excogitau̾ent.
qũtam ꝑiciam dimensionũ acq mim̾oꝵ. mea¬
tusq ⁊ ordines sid̾m̃ quanta sagacitate ꝯpie¬
tendeit. Qam̾mlta ierum mũdanarũ crgita¬
cione se impleuent. Quis possit eloqui maxime

Expanded text:
ricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animtot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppererit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum elocutionis ornatus, quam diversorum carminum copiam; ad mulcendas aures, quot organa musica, quos cantilenae modos excogitaverit: quantam peritiam dimensionum atque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate comprehenderit: quam multa rerum mundanarum cognitione se impleverit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui tanꝙͣ spoliati ⁊ nudi in liincuitam ꝓicauur
corpore fragili corde lubrico. Inbecillo amino. auri
ad sollicitudmnes. desidiosi a dlapores. ꝓmad uo¬
suegen̾onis ut diem acciperet iesuretuonis. Qnͣ¬
ti porro mortem merori. Qnͣti mortem formidi¬
in pretultint indicantes gramorem ẽe metum
mortis qmͣ mortem. adcosius malis mors non
timetur. s iite miseniis antefertur. qd cxitus mo¬
nentis expecitur. ut formido niuentis euicca. Ita¬
q fuisse quid̃ ferũtur ppłi. qui ortus hõmi iuge¬
rent obitus q tum gaudio celebrarent eo qd ex
huius nuumidi ꝓcellis emersissent. Nos itaq na¬
taies defimitoꝵ dies obliniscimur ⁊ cum quo ob¬
ienĩt diem celebei sollempnitate renonamus.
idem in libro de bonomortis. Qui d bomi est ho¬
mini. qui nhacuita in umbra uiuit. nec cxpłi pͥ
cupioitatib suis ⁊si expletur diuiciis fructum
deẽ non ualet. Itaq si plena oueris est uita uai¬

Expanded text:
Qui tamquam spoliati et nudi in hanc vitam proiicimur, Qui tamquam spoliati et nudi in hanc vitam proiicimur, corpore fragili, corde lubrico, imbecillo animo, anxii ad solicitudines, desidiosi ad labores, proni ad vosue generationis, ut diem acciperet resurrectionis. Quanti porro mortem merori, quanti mortem formidini pretulerunt iudicantes graviorem esse metum mortis, quam mortem: adeo suis malis mors non timetur, sed vite miseriis antefertur, quod exitus morientis expetitur, ut formido viventis evitetur. Itaque fuisse quidam feruntur populi, qui ortus hominum lugerent, obitusque cum gaudio celebrarent, eo quod ex huius mundi procellis emersissent. Nos quoque natales defunctorum dies obliviscimur et eum quo obierunt diem celebri solemnitate renovamus.ensis De bono mortis Quid boni est homini, qui in hac vita in umbra vivit, nec expleri potest cupiditatibus suis et si expletur divitiis, fructumdesse non valet. Itaque si plena oneris est vita, uti
Abbreviated transcription (Latin):
li lamentatur mortãtis uite ꝓcellas quas igu¬
ditur. ploratus et gemitus in ip̃o cxordio suo fu¬
dis anima testatur. Oudatur .n. hic quͣrdui nui¬
tur ⁊ laboratur. nec sudantib ⁊ iaborantib possũt
magis alia ꝙͣ patiencie subuenire solatia  ͨ aliud
magisiustos ⁊ iniustos discerint. qmͣ qd̾ m aduer¬
sis ꝑͦ inpacĩam blasphemat imustus ⁊ queritur¬
⁊ paciencia islus ꝓuatur ambr̃ inlibro .ii. decx¬
ubi ꝑiculi metus integer. gramus q ẽ timere ne
accident ꝙͣ colere. qd̾ iam nonens accrdisse. Islud
cmĩ sũmam formonis coaceruat. Istud finem do¬
loris cepatat. Nuna põt esse iccunbitts int has
uite nr̃e amatitudines ac dolores queur cxcor
ta suspensi. Quodam fluictuamꝰ incerco. sꝑantes
dubia ꝓ certis incomoda ꝓ secundis caduca pro
sondis nichil hũtes pot̃atis inarbitrio. firmita¬
tis in noto plusq aduersoꝵ dolore fmrgimur ꝙͣ
secur dorum fructu potimur. Quid nobis miseriꝰ

Expanded text:
li lamentatur, mortalis vite procellas quas ingreditur easque ploratu et gemitu, in ipso exordio suo, rudis anima testatur. Sudatur enim hic, quamdiu vivitur et laboratur; nec sudantibus et laborantibus possunt magis alia, quam patientie subvenire solatia: nec aliud magis iustos et iniustos discernit, quam quod in adversis per impatientiam blasphemat iniustus et conqueritur, patientia iustus probatur. Ambrubi periculi metus integer graviusque est timere ne acciderit, quam dolere quod iam noveris accidisse. Illud enim summam formidinis coacervat, istud finem doloris expectat. Nulla potest esse iucunditas inter has vite nostre amaritudines ac dolores, que vel ex ta suspensi, quodam fluctuamus incerto, sperantes dubia pro certis, incommoda pro secundis, caduca pro solidis, nihil habentes potestatis in arbitrio, firmitatis in voto: plus enim adversorum dolore frangimur, quam secundorum fructu potimur. Quid nobis miserius?
Abbreviated transcription (Latin):
la est in ꝯgnoscenda diuinitate ficquens obtutus
ucã relig̾io. simplici cmĩmente dumintatem cole
eiis qr facta ucnerali. agere etiam deioliuitati
gr̃as. aue ẽ sola bonitus plenissiua. li ẽmillius
aninu mportuna curoficate uiolata phia. mi¬

Expanded text:
la est in cognoscenda divinitate frequens obtutus et sancta religio; simplici enim mente divinitatem colere eiusque facta venerari, agere etiam dei voluntati gratias, que est sola bonitas plenissima: hec est nullius animi importuna curiositate violata philosophia. Mi