comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuniã non ex hr̃ditate. sed ex decessione h̃t.¬
itẽ fit ei publice in annos singłos legatũ sit
cũ delege falcidia querat᷑. marcellus putat
tantũ uidi legatũ qͣntũ sufficiat sorti adusu¬
ras tringentes eiꝰ sũme q̃ legata ẽ colligendã¬
Iãp . ł. Fundo legatomͥ sub conditiõe¬
pendente legati conditione hẽs me hr̃dem
instituit. ac postea legati conditio excitit
infaleidie ratione fundus ñ iure hr̃ditario¬
file legatis meis eẽ intelligitur.
d̾ .. Uerbis legatũ ul fidĩ cõmissi non
necessarie ciuitatẽ relinquit᷑ qđ ex causa
pollieitationis pr̃are necesse ẽ. Itaq si de¬
diti modũ testam̃to dñs excessit. suꝑfluũ
dũ taxat faleidia minuetur. qr̃ nec sidĩ cõ¬
mitti legatari pot̾it. qđ si dies aut condi¬
tio legatũ fec̃it ñ utilitati estimatio s totũ
petet qđ datũ est. nec si uiuo testatore
dies uen̾it aut conditio fũit impleta fiet
iyritũ quod semel competit.

Expanded text:
decisione habet.Item si rei publicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat tantum uideri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius summae, quae legata est, colligendaionum.Fundo legato mihi sub condicionependente legati condicione heres me heredem instituit ac postea legati condicio exstitit. in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati meus esse intellegitur. Verbis legati vel fideicommissi non necessarie civitati relinquitur, quod ex causa pollicitationis praestari necesse est. itaque si debiti modum testamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod datum dies uenerit aut condicio fuerit impleta, fiet irritum, quod semel competit.
Abbreviated transcription (Latin):
nus id legatũ in falcidiã computari quiañ
ctore .xx. mũtua data sunt. legatũ a credito¬
re meruerit. sub hac conditione. si .x. que
acceꝑit hrdi reddidit. una nũatione.⁊
implet conditionẽ. ⁊ libatur naturali ob¬
ligatione. ut ⁊̃ in falcidia hrdi imputẽt᷑.
qͣmuis non imputarent᷑: si tantũ conditio¬
nis implende causa data fuissent. adeo au¬
tẽ ⁊ solũe uidetur. ut repudiato legatoł
sticho qui legatus ẽ mortuo. nichil repetere
possit. SSi ego ⁊ seruus m̃s hr̃des instituti
simus ex duĩsis partib nec a seruo eroga¬
tus dodrans his quib a melegatus ẽ ceͣ
falcidiã ꝓdit. qđ ex porcione serui ad
me ꝑuenit supͣ falcidiã eius porcionis
ex contͣrio si seruo meo seruus. ⁊ mͥ decẽ
legata fuĩnt.s. infalcidia ex .x. mͥle¬

Expanded text:
nus id legatum in Falcidia computari, quia nnus id legatum in Falcidia computari, quia nctore decem mutua data sunt, legatum a creditore meruerit sub hac condicione, si decem quae acceperit heredi reddiderit, una numeratione et implet condicionem et liberatur naturali obligatione, ut etiam in Falcidia heredi imputentur, quamuis non imputarentur, si tantum condicionis implendae causa data fuissent. adeo autem et soluere uidetur, ut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit.Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec a seruo erogatus dodrans, his quibus a me legatum est contra Falcidiam proderit quod ex portione serui ad me peruenit supra Falcidiam eius portionis. ex contrario si seruo meo seruus et mihi decem legata fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
adiuopio ⁊̃ in intestatoꝵ successionib ꝓpt̃
fidĩcõmissa. sed inꝓposito nec hr̃ditatemẽe
quãius placeret mͥ extlieo hr̃de instituto. fie¬
ri hr̃ditatẽ aditione eiꝰ. Nam cũ apd patrẽ
remanet iuis pͥstinũ ducant ⁊ peculiũ ẽ. nec
hinc contraĩũ ẽ qđ in testam̃to eiꝰ qui apud
hostes decessit exercet᷑ falcidia nã ficto legiꝰ
cornelie:⁊ hr̃ditatẽ. ⁊ hr̃dẽ facit. Sed meñ
dubitare qͥndebeat id qq̃ indulgeĩ legis be¬
neficiũ si quid quasi patͥs.f. dona restituere
cogit᷑: ⁊ ħrs scͥptus omissa ex testam̃to aditi¬
one exẽplo edicti legatoꝵ noĩe conueniet᷑.¬
his cousequens erit. ut si ex fructib medio
tpr quartã i quarte fructus habueĩt pͥus¬
ĩ et rebellianũ senatus consultũ inducam᷑.
et utiles actiones exerceri possint. fiatq hr̃¬
hẽs .u. uend̾e sine dubio .u. er̃ imputanda
getur. ⁊mͥ adquirat᷑ hr̃ditas. negat metia¬

Expanded text:
a diuo Pio etiam in intestatorum successionibus propter a diuo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamuis placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. nec huic contrarium est, quod in testamento eius qui apud hostes decessit exercetur Falcidia: nam fictio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris familiae bona restituere cogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatorum nomine conuenietur.His consequens erit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam et quartae fructus habuerit pater, etiam Trebellianum senatus consultum inducamus et utiles actiones exerceri possint fiatqheres quinque uendere, sine dubio quinque erunt imputanda getur et mihi adquiratur hereditas, negat Maecia
Abbreviated transcription (Latin):
ex die mortis bonoꝵ que mortis tp̃r fuert̃
habeat. nec adrem ꝑtinet qͣndo falcidia lex
admissa sit. Nan ⁊ si maxime post impletam
conditionẽ fidĩcõmissoꝵ locũ hab̃e cepit.
tam̃ ex die mortis fructus quadrantis apqͥ
hr̃dem relinquit necesse ẽ fidĩcõmissũ por¬
cionis supplende. grã ꝓ qua matrẽ filius ħr¬
dem instituit eid̃ matͥ datũ ratione falcidie
minut᷑. ⁊eam pecuniã mat̾ supͣ quartã
cidiam retinetur estimatione quam testatõ
plenã ꝑdoli exceptionẽ retinere potest ⁊̃ pro
his que iã data sunt. Sed ⁊ si una res sit lega¬
ta cuiꝰ pars soluta sit. exreliquo pot̾̃ plena
falcidia retineri.
miles:⁊ intra annũ decebat ex testam̃to qđ
inmilitia uire militari fecit plena legata
dr̃. sed res ita expediet᷑. si cum quadringenta
um ex codicilł ꝑuenirent. si falcidiã non
ilius familias qui militau̾
restitueret. Iuerebat᷑ anut hr̃s quartã dedu¬
cere possit. dixi legẽ falcidiã inductam ẽẽ

Expanded text:
ex die mortis, bonorum quae mortis tempore fuerunt habeat. nec ad rem pertinet, quando Falcidia lex admissa sit: nam etsi maxime post impletam condicionem fideicommissorum locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est.Fideicommissum portionis supplendae gratia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur et eam pecuniacidiam retinetur, aestimatione quam testator plenam per doli exceptionem retinere potest etiam pro his, quae iam data sunt.Sed et si una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retineri. miles et intra annum decedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, bere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta um ex codicillis pervenirent, si Falcidiam non ilius familias qui militauerrestitueret: quaerebatur, an ut heres quartam deducere possit. dixi legem Falcidiam inductam esse
Abbreviated transcription (Latin):
ater filiã que auiro diĩterat ħrd
ꝓ parte instituto ⁊ ab ea petit ut fr̃i ⁊ co¬
hr̃di suo porcionẽ hr̃ditatis acceptam
deducta sexta restituerat. ad missa com-¬
pensatione dotis infalcidie rationẽ. si pa¬
der dotẽ consentiente filia ñ petisset. fal¬
cidiã qͣm uire hr̃ditario. dotẽ aũt uĩe
ꝓpͥo filiã habiturã. R quia dos in hr̃edi¬
tate patris non inueniretur auia nepotib
hrdib institutis fidĩ cõmissis. ut omissare¬
tentione que ꝑ legẽ falcidiã ex alio testam̃

Expanded text:
ater filiam, quae a uiro diuerterat, heredem pro parte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam habituram respondi, quia dos in hereditate patris non inueniretur.Auia nepotibus heredibus institutis fideicommissit, ut omissa retentione, quae per legem Falcidi
Abbreviated transcription (Latin):
matͥs a patre moriente debitũ filio pat̾ hr̃dita¬
te sua quã infiliũ conferebat compensari
uoluit. qđ filio debetur. si ratio falcidie po¬
niceꝑit: fini quadrantis qͣm ex bonis patͥs
cũ effectui ꝑcepit compens abit᷑. atq ita
suꝑfluũ aris alieni dodranti tantum de¬
trahet. ¶ Ex donationib muxorẽ collatis
qͣm h̃es eius redde uiro cogitur in bonis
mulieris ñ erit. Nam ita sit locupletior ut
tanto pauꝑior ẽẽ uideatur. qđ aũt hr̃es
iñminuit. uiro nonpetit. EFructus p̃di¬
orum sub conditione uerb fidĩ cõmissi re¬
lictos incausã fidĩcommissi non deductos.
hes inratione falcidie sic accepto facere
sibi cogitur. ut quartã ⁊ quarte fructus

Expanded text:
matris a patre moriente debitum, filio pater hereditamatris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur.Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere uiro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse uideatur: quod autem heres inde minuit, uiro non perit.Fructus praediorum sub condicione uerbis fideicommissi relicto‹rum› in causam fideicommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fructus
Abbreviated transcription (Latin):
minus falcidie rationẽ incet̾is annuis lega¬
tis admitti uisũ est. qđ pͥmo ac scdo anno si¬
ne ulla detractione fuissent legatario solu¬
ta. qđ auus ex causa tutele nepoti debuit.
cũ auo nepos solus hẽs extitisset ratio falci¬
die si poneretur mere alieno bonis dedu¬
cendũ. R. nec adrem ꝑtinere. qđ ħrdẽ
auus iđq tutor rogau̾at. ut si sine libis añ
certã etatẽ decedet. tã hr̃ditaria bona ꝗͣ
ꝓpͥa restitueret. non enĩ ex hoc hr̃ditatẽ de¬
bito compensatã uidĩ. cũ uł ideo maxime
declaretur non eẽ compensationẽ factã
q̃m hr̃dem suũ hab̃e ꝓpͥa bona defunctus
ostendit. plane si conditio fidĩcomimissi
fiũt impleta. fructus hr̃ditatis. pꝰ mortem
aui ꝑcepti. pari pecunia debito tutele com.¬
pensabuntur. Sed quartã hẽs nepotis de
bonis dũtaxat que moriens auus reliquit
retineb̾. E Cum fidĩcõmissũ ex uoluntate

Expanded text:
minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legaminus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum est, quod primo ac secundo anno sine ulla detractione fuissent legatario soluta.Quod auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi. nec ad rem pertinere, quod heredem auus idemque tutor rogauerat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam hereditaria quam propria bona restitueret: non enim ex hoc hereditatem debito compensatam uideri, cum uel ideo maxime declaretur non esse compensationem factam, quoniam heredem suum habere propria bona defunctus ostendit. plane si condicio fideicommissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit.Cum fideicommissum, ex uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
S ħꝰ qq̃ onus in contributionẽ uenire.¬
Eduob inpubib substitutũ utͥq hr̃dem
existẽrẽ. in alt̾̃ius hr̃ditate falcidia nonuti
conuenit si de bonis alt̾ius in pub̃is qͣr¬
tam partẽ hrditatis pat̾s que ad filios ꝑ¬
uenit retineat. qđ si fr̃ fr̃i legitimꝰ heres¬
exatit. in pub̾i sup̃mo subsatutus. porcio
quidẽ pat̾noꝵ bonoꝵ quã intestatꝰ puer
accepit. rationi falcidie non confundet᷑.
sed qͣrtam eiꝰ tantũ porcionem subsitut᷑
retinebit quã inpubes accepit qui substitu
endũ est debitore cui mortis causa pacto de¬
bitũ remissũ est infactũ concepta replicatio¬
ne retinebit᷑.  fr̃ cũ hr̃dem sororẽ scribet.
alui ab ea cui donatũ uolebat stipulari cu¬
rauit. ne falcidia uteret᷑. ⁊ ut certã pecumã
si cc̃fecisset. p̃staret. Priuatoꝵ cautione legi¬
bus non ẽẽ refragrandũ constitit. ⁊ idõ soro¬
rem uire .p. retentione habiturã. ⁊ actionẽ
exstipulatu denegandam. S Non id circo

Expanded text:
s quoque onus in contributionem uenire.Duobus impube ribus substitutum utrique heredem existentem in alterius hereditate Falcidia non uti conuenit, si de bonis alterius impuberis quartam partem hereditatis patris, quae ad filios peruenerit, retineat.Quod si frater exstitit et impuberi supremo substitutus, portio quidem paternorum bonorum, quam intestatus puer accepit, rationi Falcidiae non confundetur, sed quartam eius tantum portionem substitutus retinebit, quam inpubes accepit qui substitutendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur.Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non esse refragandum constitit et ideo sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stipulatu denegandam.Non idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
que tñ possunt locũ hab̃e ad eos qui omissa
causa testam̃ti possid̾et hr̃ditatẽ non ꝑtinet
lex falcidia sed ꝑedictũ p̃toris inducitur.ẜ.¬
otestas legis idẽq est si uirisiurandi conditio
remissa sit. sed ⁊ si seruo suo testator lib̾tate¬
data legauerit. quia differtur inid tp̃s¬
bit ad municipiũ qͦq legata uł ĩ ea que de¬
eo relinquunt᷑ lex falcidia ꝑtinet ñ solũ
aũt addres ꝓͥas testatoris legatas s i alienas
certoue suĩ ponde nuĩo m̃sura ualeat aut q̃
suuus legatũ sit ut usus f aut q. in nominib
est itẽ si ita legatũ sit hr̃s m̃s se inpenũ dato
si ñ dedit decẽ dato quidã putant om̃imꝰ u
legato decẽẽẽ. penũ aũt mortis causa capi nec
infalcidia imputare id hr̃dem posse. ego autẽ
didici si incontinenti hr̃s penũ solũit uidi
hoc legatũ eẽ ⁊ in legẽ falcidiã imputaripõ¬
se.⁊ qđ dixi incontinenti ita accipiendũ cum

Expanded text:
quae tamen possint locum habere.Ad eos, qui omissa quae tamen possint locum habere.Ad eos, qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis.Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit.Sed et si seruo suo testator data libertate legaueritbit.Ad municipum quoque legata uel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet.Non solum autem ad res proprias testatoris legatas, sed et alienas ncertoue siue pondere numero mensura ualeat aut etiam si ius legatum sit ut usus fructus aut quod in nominibus est.Item si ita legatum sit: 'heres meus Seio penum dato: si non dederit, decem dato', quidam putant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penum soluerit, uideri hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari posse: et quod dixi 'in continenti' ita accipiendum cum
Abbreviated transcription (Latin):
futuros tot aureis legis falcidie beneficio
omisso. hr̃des mͥ sũpto. quos inuicẽ substi¬
tuo. id si uoluntati mee non consenserint ex¬
hr̃de sũpto quesitũ est an hr̃des instituti ħ¬
reditatẽ adire possint. si conditioni parere
nolunt: cũ habeant substitutos eadẽ con-
loco institutos. ꝑm̃ adire posse. ac si ea con¬
ditio que fraudis causa ascͥpta ẽ ad scͥpta
non es¬
ater. qq in legatis que filius eidedit. alio
hr̃de instituto. legis falcidie rationẽ patitur.
non puto hoc imputandũ ẽẽ infalcidiam qͣm
incipio pastea quasi fidĩcõmissarius id reciꝑe.

Expanded text:
futuros tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, heredes mihi sunto. quos inuicem substituo. quod si uoluntati meae non consenserint, exheredes sunto.' quaesitum est, an heredes instituti hereditatem adire possint, si condicione parere nolunt, cum habeant substitutos eadem condiloco institutos perinde adire posse, ac si ea condicio, quae fraudis causa adscripta est, adscripta non esater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur. non puto hoc imputandum esse in Falcidiam, quia incipio postea quasi fideicommissarius id recipere.
Abbreviated transcription (Latin):
tori hr̃s existat quãuis confusione libet᷑ tm̃lo¬
cupletiorẽ hr̃ditatẽ ꝑciꝑe uidet᷑ ut cõprtetur
ei qđ debet qͥmuis aditione confusũ sit de im¬
pensa monum̃ti noĩe facta. querit᷑ an dedu¬
ci debeat. i sabinꝰ ita de ducentũ putat si ne¬
an funeris monum̃ti q̃ impensa qͣntã testatõ
fieĩ uissit inere alieno deduci debeat.R. non

Expanded text:
tat, quamuis confusione liberetur, tamen locupletiorem hereditatem percipere uidetur, ut computetur ei quod debet, quamuis aditione confusum sit.De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat. et Sabinus ita deducendum putat, si nean funeris monumentique impensa, quantam testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat, respon
Abbreviated transcription (Latin):
nactus ẽ. ⁊ ñ pat̃ aduocari eires quia uoluntate
hedis errantis nactus ẽ possessionẽ dabit᷑ actio
hrdi ut id qđ sup̃ dodnantẽ ẽ offerat᷑. intdum
om̃imꝰ necessaĩũ ẽ solidũ solui legataĩo int̃po¬
sita stipulatione. qͣnto ampliꝰ qm̃ plegẽ falcidiã
cepit reddi uluti siq apupillo legata sintex
cedat᷑ modis legis falcidie ueremꝰ aũt siue in¬
pube ⁊ mortuo alia legata iueniant᷑ quecos¬
tributionẽ facta excedat᷑ dodrantẽ. id̃ dicitur
⁊ si pͥnciꝑali testam̃to q̃dam sub conditione
legata s̃ que andebeant᷑ incertũ ẽ. ⁊ ideo si
hes siñ uidice solũe ꝑatus sit ꝓficiet sibi ꝑ
hanc stpulationẽ. ⁊d qd ex substitutione cohrdis
tate non augebunt᷑. scilicet si ab eo legata sui¬
noiat data sunt ñ quisquis mͥ hẽs erit. sico¬
hir̃dis m̃i portio exausta sit mã integra ⁊ illã
undicaũo cassiꝰ confudendas eẽ partẽ se exi¬

Expanded text:
nanctus est et non potest auocari ei res, quia uoluntate nanctus est et non potest auocari ei res, quia uoluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur.Interdum omnimodo necessarium esita stipulatione "quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi": veluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, veremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inveniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. idem dicitur et si principali testamento quaedam sub condicione legata sunt, quae an debeantur inheres sine iudice soluere paratus sit, prospiciet sibi per hanc stipulationem.Id, quod ex sub stitutione coheredis hereditatem, non augebuntur, scilicet si ab eo nominatim data sunt, non 'quisquis mihi heres erit'.Si coheredis mei portio exhausta sit, mea integra et illam uindicauero, Cassius confundendas esse partes exi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uino aũt pat̾no legato. id demũ legatũ iudet᷑
q̃ cestator uini nũo habuit ñ qd pat̃. Itẽ si pecu¬
liare uiũ legatũ sit. id ꝯtinebitur q̃ serui habue¬
runt. c̃tã diu̾se qđ pat̾num uinũ iam cepit usus
ipsus testatoris eẽ. at peculiare in usu seruoꝵ re
mansit. Itẽ si uinũ uetus sit legatum.
binur. id ÷ quot annoꝵ uino ꝓuetere utebat᷑. qđ

Expanded text:
tur.Uino autem paterno legato id demum legatum uidetur, tur.Uino autem paterno legato id demum legatum uidetur, quod testator uini numero habuit, non quod pater. item si peculiare uinum legatum sit, id continebitur, quod serui habuerunt. cur tam diuerse? quod paternum uinum iam coepit usus ipsius testatoris emansit. Item si uinum uetus sit legatum, bitur, id est quot annorum uino pro uetere utebatur. qu
Abbreviated transcription (Latin):
ter . f. ⁊̃ de hoc sensit. ł certe erthũ q in qͥb dam
ꝓuinciis extritico. ł ex or̾deo ł ex pane ꝯficit᷑ non
ꝯtinebitur. Similimͦ nec camũ nec ceruisia ꝯti-¬
nebitur. nec cẏdromel qͥ c̃cditum nec hoc puto nͥ
alia mens testantis fũit. hoc nͦoͤmehplane idẽ duleis
simũ uinum continebitur. ⁊ passũ nisi ꝯtͣria sit
mens ꝯtinebit᷑ de fructu ñ ꝯtinebit᷑. ꝯditẽ loco¬
cydoneũ.⁊ si qͣ alia s̃ que ñ ex iunea fisit. uini
appellanone ñ ꝯtinebuntur. Itẽ acetũ umi appel¬
latione ñ ꝯtinebitur. haec oĩa ita demũ uini noĩe ñ
ꝯtinent᷑ si mͦ uini nũo atestatione ñ sunt habita.
alio ꝗn sab scribit om̃ia appellatione uini ꝯtim̃.
affectione atq usu uininũo habebunt᷑. qđ si totum
legatum. Si acetum quis legau̾it ñ ꝯtinebit᷑
legato acetũ qđ uini nũo testator habuit embama
aũt ꝯtinebit᷑ qr aceti nũo fuit. Itẽ siquis uinũ
qđ habuit legouit. dem̃ coacuit. licet postea in

Expanded text:
tiam de hoc sensit. certe zythum, quod in quibusdam prouinciis ex tritico uel ex hordeo uel ex pane conficitur, non continebitur: simili modo nec camum nec cervesia continebitur nec hydromeli. quid conditum? nec hoc puto, nisi alia mens testantis fuit. oenomeli plane id est simum vinum continebitur: et passum, nisi contraria sit mens, continebitur: defrutum non continebitur, cydoneum et si qua alia sunt, quae non ex uinea fiunt, uini appellatione non continebuntur. item acetum uini appellatione non continebitur. haec omnia ita demum uini nomine non continentur, si modo uini numero a testatore non sunt habita: alioquin Sabinus scribit omnia uini appellatione contineri, affectione atque usu uini numero habebuntur. quod si totum legatum.Si acetum quis legauerit, non continebitur legato acetum quod uini numero testator habuit: embamma autem continebitur, quia aceti numero fuit.Item si quis uinum quod habuit legauit, deinde hoc coacuit, licet postea in
Abbreviated transcription (Latin):
uł .ł. ¶Um certus num̾us amphoraꝵ uini le¬
gatus ẽẽt ex eo ꝙ. infundo sempniano natũ eẽt
imnius natũ eẽt ñ amplus debet ⁊ placuit.
et quasi taxatioĩs uicẽ optiñe ħ ũba qͥ natũ eĩt.¬
rocuł.ł. Qui uinũ dare hr̃s dãnatus est
q in amphoris ⁊ cadis diffusũ ẽ dari debet. etiã si
uasoꝵ m̃tio facta non ẽ. Itẽ qͣuis cũ uasis cadis le
sicuti si seruos om̃s cũ peculio cuiꝰq eoꝵ legasset.
ĩ eos quib peculi nicħ eẽt legasse uidẽtur.
sue uinũ. oleum. frum̃tum. acetũ. mella salsam̃¬
ta neratius aiebat. ex singłis reb ñ ampliꝰ deberi
singłi. pondo .c. pendatur. hr̃s dato offiliꝰ nicħ le¬
gatũ eẽ qͥ ⁊i labeo ꝓbat qm̃ eiꝰmodi triticũ in rerũ¬

Expanded text:
um.Cum certus numerus amphorarum uini leum.Cum certus numerus amphorarum uini legatus esset ex eo, quod in fundo Semproniano natum esset, et minus natum esset, non amplius deberi placuit et quasi taxationis uicem optinere haec uerum.Cui uinum heres dare damnatus est, quod in amphoris et cadis diffusum est dari debet, etiamsi uasorum mentio facta non est. item quamuis cum uasis cadis legdetur, sicuti, si seruos omnes cum peculio cuiusque eorum legasset, etiam eos, quibus peculii nihil esset, legasse uideretur.suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta.Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, singuli pondo centum pendeant, heres dato.' Ofilius nihil legatum esse, quod et Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
i unũ legatũ sit uideamꝰ ancũ uasis de¬
beatur. ⁊ celsus inqͥt uino legato ⁊ si ñ sit lega¬
tum cũ uasis. uasa qͦ legata uidi. ñqr pars
sunt iuni uasa quẽ admodũ emblemata argñ¬
ti ciphoꝵ cã forte ł speculi. s q credibile est
m̃tem testantis eã eẽ qd̃ uolũit accensioni eẽ ui¬
no amphoras. ⁊ sic inquit loquim᷑ habe nos
amphoras mille adm̃suram uiuu referentes.
Indoliis ñputo ueꝵ. ut pͥuto legato dolia debe¬
antur maxime si dep̃ssa incella uinaria fintt̃ aũ
ea s̃ que ꝑ magnitudinẽ difficile mouent᷑. In cu¬
ppis siue caupilis puto admmitendũ ẽ ea deb̾i nisi
parimͦ imimobiles in agro ułut instrum̃to agra
erant uino legato utres ñdebebunt᷑ necculleos
qualitate legatur. non solet queri cuiꝰ gem̾s
oleo uti solitus fũit testator. aut cuiꝰ gñis oleum
istius regionis hoĩes inusu habeant. ⁊ iõ lib̃m est
hr̃di cuiꝰ uellet gnĩs oleũ legatario soluere.

Expanded text:
num legatum sit, uideamus, an cum uasis debeatur. et Celsus inquit uino legato, etiamsi non sit legatum cum uasis, uasa quoque legata uideri, non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scyphorum forte uel speculi, sed quia credibile est mentem testantis eam esse, ut uoluerit accessioni esse uino amphoras: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato utres non debebuntur: nec culleos qualitate legatur, non solet quaeri, cuius generis oleo uti solitus fuerit tistius regionis homines in usu habeant: et ideo liberum est heredi, cuius vellet generis oleum legatario solvere.
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc filio id ÷ patri suo natus fuerit: om̃imͦ
rumpet illius testam̃tum. S ed si quidem paga¬
no iam facto illo natus sit nec conualescet rup¬
tum. Si ueromilitante adhuc natus fuerit:
rumpetur. deinde si uoluerit ratum illud ẽẽ
pat̾ conualescet: sic quasi denuo facto. Sed  si
uiuo auo adhuc patre nascatur postumus. Hic
non rumpet continuo testam̃tum patris. Sed si¬
suꝑuixerit post mortem aui uiuo adhuc patre
rumpet qđ nouus illi. nunc pͥmus hr̃s agnosei¬
tur. ita tam̃ ut nunquã possit duoꝵ simul testa¬
m̃ta rumꝑe: et aui ⁊ patris.

Expanded text:
adhuc filio, id est patre suo, natus fuerit; omnimodo adhuc filio, id est patre suo, natus fuerit; omnimodo rumpet illius testamentum. Sed si quidem pagano jam illo facto natus sit, nec convalescet ruptum. Si vero militante adhuc natus fuerit, rumpetur. Deinde si voluerit ratum illud esse pater, convalescet sic, quasi denuo factum. Sed et si vivo avo nascatur posthumus, hic non rumpet continuo patris testamentum. Si supervixerit post mortem avi vivo adhuc patre, rumpet; quod novus illi nunc primum haeres adnascitur. Ita tamen, ut nunquam possit duorum simul testamenta rumpere, et avi, et patris.
Abbreviated transcription (Latin):
i filius familias miles
fecisset testam̃tum. more militie. deinde post
mortem patris postumus ei asceretur. utiq
rumpitur. eius testam̃tum. Uerum si ꝑseueras¬
set in ea uoluntate. ut uellet adhuc illud tes¬
tam̃tum uałe. Waliturum illud quasi rursũ
aliud factum. si modo militaret adhuc eo tp̃r
quo nasceretur illi postumus. Sed si filius fami¬
lias miles fecisset testam̃tum. deinde postea ui¬
uo eo ⁊ adhuc auo quoq suꝑstite nasceretur
ei postumus: non rumpitur testam̃tum eius.
quia cum id qđ nasceretur in potestate eiꝰ non
ꝑueniret. non uidetur suus hr̃s agnasei. ac
ne auoquidem suo hunc nepotem postumũ
cum uiuo filio nasceretur. suum hr̃dem proti¬
nus agnosci. ⁊ ideo nec aui testam̃tum rũpi.
qm̃ licet in potestate aui ꝓtinus eẽ inciꝑiet.
tam̃ antecedet eum filius. Scd̾m quasi filiu̾
familias miles testam̃tum fecerit. iomiserit
postumum ꝑerrorem. non qđ uolebat hr̃da-¬
tum. deinde postumus post mortem aui uiuo

Expanded text:
i filius familias miles fecisset testamentum more militiae, deinde post mortem patris postumus ei nasceretur, utique rumpitur eius testamentum. uerum si perseuerasset in ea uoluntate, ut uellet adhuc illud testamentum ualere, ualiturum illud, quasi rursum aliud factum, si modo militaret adhuc eo tempore quo nasceretur illi postumus. Sed si filius familias miles fecisset testamentum, deinde postea uiuo eo et adhuc auo quoque superstite nasceretur ei postumus, non rumpitur eius quia cum id quod nasceretur, in potestate ejus non perveniret; non videtur suus haeres agnosci, ac ne avo quidem suo hunc nepotem posthumum, cum vivo filio nasceretur, suum haeredem protinus adnasci. Et ideo nec avi testamentum rumpi, quoniam licet in potestate avi protinus esse inciperet; tamen antecederet eum filius. Secundum quae si filius familias miles testamentum fecerit, et omiserit posthumum per errorem, quem non volebat adhaeredatum, deinde posthumus post mortem avi vivo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissa. et libtates queritur. Sed ⁊ muidetur
non solum certam p̃ter institutionem hr̃dis.
sed ⁊ ipsam institutionẽ in causam fidĩ cõmissi
uertisse: nisi alium testatorem scͥpsisse ꝓbetur.¬
i quis amilite hr̃s ad tempus scͥptus eẽt. u
alius ex tempore. queritur anpostior hr̃s apri¬
ore. relicta legata debet. ⁊ arbitror hunc nonde¬
be: nisi alia uoluntas militis ꝓbetur.
dies certos quam successor eius in castrauenat.
manens in castris codicillos fec̃it ⁊ ibi decesserit:
qm̃ desinit militis loco hab̃i. postquam successor
eius in castrauem̃t: ideo cõmuni ure ciuilium
romanoꝵ codicilli eius estimandi sunt.¬
Um aliquis facto testam̃to militare ceꝑit.
id quoq testam̃tum quod antequã militare ce¬
ꝑit fecerat. aliquo casu intelligitur militie tẽ¬
pore factum: ułuti si tabulas incidĩt i legerit
testam̃tum. ac rursus suo signo signabitur. am¬

Expanded text:
commissa et libertates, quaeritur. sed mihi uidetur commissa et libertates, quaeritur. sed mihi uidetur non solum cetera praeter institutionem heredis, sed et ipsam institutionem in causam fideicommissi uertisse, nisi aliud testatorem scripsisse probetur.Si quis a milite heres ad tempus scriptus esset et alius ex tempore, quaeritur, an posterior heres a priore relicta legata debet. et arbitror hunc non debere, nisi alia uoluntas militis probeturdies certos, quam successor eius in castra uenerat, manens in castris codicillos fecerit et ibi decesserit, quoniam desinit militis loco haberi, postquam successor eius in castra uenit, ideo communi iure ciuium Romanorum codicilli eius aestimandi sunt.Cum aliquis facto testamento militare coeperit, id quoque testamentum, quod ante quam militare coeperit fecerat, aliquo casu intellegitur militiae tempore factum, ueluti si tabulas inciderit et legerit testamentum ac rursus suo signo signauerit, am
Abbreviated transcription (Latin):
te diuidatur inter hr̃des. ⁊ eos quib codiciłł lega¬
ta data sunt. Quid gͦ si consumant uniũsorum
bonoꝵ qͣntitatem legata que testam̃to data sunt:
utrum nichil ferent hi quib codicilł legatum
est an aliquid. et qm̃ si adhuc miles quoq hȩcle¬
gasset. contribuebantur om̃ia. ⁊ ꝓrata ex om̃ibus
decedebat. ea portio quam amplus legauerat
quam in bonis habuerat: nunc quoq idemfiet.
deinde constituta qͣntitate legatorum que codicilł¬
delegata sunt. ex summa que efficiebatur debita.
lida computata dep̃hendetur. quod remaneat
apud hr̃dem. non tantum sufficientis quartȩ coꝵ¬
dem legatoꝵ: qđ ei de est detrhatur. his solis qui
bat iamfactum testam̃tum aliud fecisset. et in eo
comp̃hendisset fidĩ hr̃dum committeret. ut pͥores¬
tabule ualent. quid iuris ẽẽt. dicebam militi licoe:
plurima testam̃ta facere. Sed siue semel fecit. siue

Expanded text:
te diuidatur inter heredes et eos, quibus codicillis legate diuidatur inter heredes et eos, quibus codicillis legata data sunt.Quid ergo si consumant uniuersorum bonorum quantitatem legata quae testamento data sunt, utrum nihil ferent hi, quibus codicillis legatum est, an aliquid? et quoniam, si adhuc miles haec quoque legasset, contribuebantur omnia et pro rata ex omnibus decedebat ea portio, quam amplius legauerat quam in bonis habuerat, nunc quoque idem fiet: deinde constituta quantitate legatorum quae codicillis data sunt ex summa, quae efficiebatur debita, lida computata deprehenderetur, quod remaneat apud heredem, non tamen sufficiens quartae eorundem legatorum: quod ei deest, detrahatur his solis, quibbat iam factum testamentum, aliud fecisset et in eo comprehendisset se fidei heredis committere, ut ptabulae ualerent, quid iuris esset. dicebam: militi licet plura testamenta facere, sed siue sim‹u›l fecerit siue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃ceptionem cuiq legando distribuisset.
Uł etiam ait. Si quis alium castrensium rerum.¬
noꝵ p̃diorum. alium rusticoꝵ. alium ceterarum
rerum. ualebit institutio. ꝑ indeq habebitur: atq
sisme partibrs hr̃des eos instituisset. resq om̃s sua̾¬
alium certarum scͥꝑsisset. quasi duoꝵ hõium
due hr̃ditates intelligi. ut etiam in aes alienum
qđ in castris cͣctum ẽẽt. solus is teneatur. qui ca-
rerum hr̃s scͥptus eẽt. Cui scilicet conueniens
uidetur respondisse. Ut ex qua causa debeat᷑
militi. uł huic hr̃di uł illi. ipso uire debeatur qͥ
si alt̾utra pars bonorum aere alieno qđ ex causa¬
ea pendebit nonsufficiat: ⁊ ꝓpter hoc is qui ex
ea parte hr̃s institutus ẽ non adierit. alterum
qui adisset compellendum eẽ aut defendere totã
hr̃cditatem: aut totam creditoribus soluere.¬
i eodem testam̃to miles eundem hr̃dem demñ
ex hr̃dem scͥpsit. adempta uidetur hr̃ditas. cum in
paganorum testam̃to sola hr̃ditas exhr̃datione ad

Expanded text:
eceptionem cuique legando distribuisset. Iulianus etiam ait, si quis alium castrensium rerumpraediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suaalium ceterarum scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrerum heres scriptus esset. cui scilicet conveniens videtur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, vel huic heredi vel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aeri alieno, qusa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere.Si eodem testamento miles eundem heredem, deinde exheredem scripserit, adempta uidetur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uellet sibi hr̃dem ẽẽ ⁊ cui lib̾tatemtri¬
bueret. potest uidi. sine scͥpto hoc modo eẽ tes¬
tatus: ⁊ uoluntas eus ita habenda est̾rata. Cet̃m
suii plerumq sermonib fieri solet. dixit alicui
ego te hr̃dem facio. aut tibi bona mea relinquo.
non oportet hoc ꝓ testam̃to obseruari. Nec ul¬
lorum magis int̾̃ est quam ipsoꝵ quib id pͥui
legium datum ẽ. huiusinodi exẽplum non ad¬
mitti. Alioquin: non difficult̃ postmoitem
alicuis militis testes existerẽt: qui affirmarent
se audisse dicentem aliquem se bona relinq̃re.
cui uisum sit. i ꝑ hoc uidicia uera subu̾tuntur
gionis factus eẽt testam̃tum fecit. ⁊ postea cinctũ
quod ante tribunatum fecisset. nisi postea ab
eo factum dictum ẽẽ ꝓbaretur. qđ uale uellet:
ad cõmune uis ꝑtinet. Constianionibus enim
pͥncipum non militum testam̃ta. sed quȩ a
militib facta sunt confirmantur. s plane

Expanded text:
quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem triquem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis intelegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturgionis factus esset, testamentum fecit et postea cinctus testamentum quod ante tribunatum fecisset, nisi postea ab eo factum dictum esse probaretur quod ualere uellet, ad commune ius pertinet: constitutionibus enim principum non militum testamenta, sed quae a militibus facta sunt confirmantur: sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
ffricamis.ł. un. ¶ QUod constitutum ẽ ut
testam̃tum militie tp̃r factum. etiã intra annum
postmissionem ualet: quantum ad uerba eius ad
eos dum taxat qui mitti solent hoc beneficium
ꝑtinere estimauit. sed quod neq p̃fectos. neq
tribunos. aut ceteros qui successorib acceptis
militare desinunt. hoc pͥuilegium habituros.
si capite minutus fuerit. uł emancipatus. ułin
adoptionem datus apatre suo. testam̃tum eius
ualet. quasi ex noua uoluntate.
andum se dedit. si uero ꝓnussus iam hoc fec̃at.
non ualet testam̃tum.
iuus traianus¬
statilio seciero itarescͥpsit. Id p̾ͥuilegium quod
militantibus datum ẽ. ut quo quomodo facta
abħis testam̃ta rata sint. sic intelligi debet. ut¬
utiq constare pͥis debeat testam̃tum factum
eẽ. qd ⁊ sine sc̃ptã ⁊ a nommnilitantib fieripo¬
test. Si gͦ miles de ciuus bonis apud te querit᷑
conuocatis adhoc hominib ut uoluntatem
suam testaretur ita locutis ẽ. ut declararet

Expanded text:
aestionum Quod constitutum est, ut testamentum militiae tempore factum etiam intra annum post missionem valeret, quantum ad verba eius ad eos dumtaxat qui mitti solent id beneficium pertinere existimavit: secundum quod neque praefectos neque tribunos aut ceteros, qui successoribus acceptis militare desinunt, hoc privilegium habituros.si capite minutus fuerit, uel emancipatus uel in adoptionem datus a patre suo, testamentum eius ualet quasi ex noua uoluntate. andum se dederit: si uero missus iam hoc fecerat, non ualet testamentum. 24 ivus TraianusStatilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellutique prius constare debeat testamentum factum esse, quod et sine scriptura et a non militantibus fieri potest. si ergo miles, de cuius bonis apud te quaeritur, convocatis ad hoc hominibus, ut voluntasuam testaretur, ita locutus est ut declararet
Abbreviated transcription (Latin):
sisset. delib̾ante seio. moxq id legatum o¬
misisset. lib̾andum fore dico. quia ⁊ si hr̃s ser¬
uum alicui legatum interim manuinisisset:
deinde legatarius repudiasset lib̃erit.
lem uoluntatem nulitis hr̃ditas euis non ade¬
atur. nec res castrenses hr̃dibus cõpetiuit.

Expanded text:
sisset deliberante Seio moxque is legatum osisset deliberante Seio moxque is legatum omisisset, liberandum fore dico, quia et si heres seruum alicui legatum interim manumisisset, deinde legatarius repudiasset, liber esslem uoluntatem militis hereditas eius non adeatur, nec res castrenses heredibus competunt.
Abbreviated transcription (Latin):
miles decessisset. filio inpube hr̃de instituto eiq
substituisset in aui potestate manenti tutoresq
dedisset diui fr̃s reseripserunt. substitutionem
quidem uałe. tutoris autem donationẽ non ua¬
le. quia hr̃ditati quidem sue miles qualẽ uellet
subfitutionem facere potest. Ueruntam̃ alienũ
us minuere non potest.
sponte achierit hr̃ditatem. i rogatus totam hr̃¬
ditatem restituerit: ex trebelliano transeunt
acc̃ones. Uiles testam̃to suo manu mitt̃n¬
do. nichil efficit in eo cuius lib̾tas lege elise sen¬
scia uł aliqua impeditur.
dictum p̃toris
quo uisiurandum hr̃dib institutis. legatariisq
remittitur: locum habet etiam inmlitum testa¬
ẽẽt conditio. Patri enis qui mnemancipa¬
tione ipse manumissor extitisset: contra ta¬
bulas testam̃ti dandam bonoꝵ post partis
debite placet. exceptis his rebus quas incast̾s
eẽ dandam contra tabulas fili militis bonorũ.
seio seruum legauerit ⁊ eum titius manumi¬

Expanded text:
miles decessisset filio impubere herede instituto eique substituisset in aui potestate manenti tutoresque dedisset, diui fratres rescripserunt substitutionem quidem valere, tutoris autem dationem non valere, quia hereditati quidem suae miles qualem vellet substitutionem facere potest, verum tamen alienum ius minuere non potest. sponte adierit hereditatem et rogatus totam hereditatem restituerit, ex Trebelliano transeunt actiones. Miles testamento suo manumittendo nihil efficit in eo, cuius libertas lege Aelia Sentia vel alia qua impeditur. Edictum praetoris, quo iusiurandum heredibus institutis legatariisque remittitur, locum habet etiam in militum testaesset condicio.Patri eius, qui in emancipatione ipse manumissor exstitisset, contra tabulas testamenti dandam bonorum possessionem partis debitae placet exceptis his rebus, quas in castris esse danda‹m› contra tabulas filii militis bo‹no›rumSeio seruum legauerit et eum Titius manumi
Abbreviated transcription (Latin):
Iarcus .ł. Iestam̃ta eorum qui igno¬
minie causa missi sunt statim desinant. mi¬
litum uire uale. qđ quia anni spatium testa¬
m̃tis eoꝵ qui honestam uł causariam missio¬
nem meruerunt tribuitur. Ius testandi de
castrensi peculio qđ filius familias mlitantib
concessum ẽ ad eos qui ignominie causa mis¬
si sunt non ꝑtinet. quod hoc p̃mi loco meren¬
tibus tributum est.
to postumos hr̃des instituit. neq substitutos
dedit. quibus non additis ad suꝑiꝰ testam̃tũ
se redire testatus ẽ. Cetera que scd̾o testam̃to scͥp¬
sit. ẽẽ irrita placuit. nisi nominatim ea consir¬
masset: ad pͥorem uoluntatem reuersus.

Expanded text:
arium.Testamenta eorum, qui ignominiae causa missi sunt, statim desin‹u›nt militari iure ualere, quod anni spatium testamentis eorum, qui honestam uel causariam missionem meruerunt, tribuitur. ius testandi de castrensi, quod filiis familias militantibus concessum est, ad eos, qui ignominiae causa missi sunt, non pertinet, quod hoc praemii loco merentibus tributum est. turio secundo testamento postumos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non editis ad superius testamentum se redire testatus est. cetera, quae secundo testamento scripsit, esse irrita placuit, nisi nominatim ea confirmasset ad priorem voluntatem reversus.
Abbreviated transcription (Latin):
quarta retentioni locus erit. Tunc enĩ ex
constitutione diui adriam falcidie satis fa¬
cit ea qͣntitas. cũ apd hr̃dem remanet. s
falcidiã patiet᷑ solus cui hr̃ditas relicta est.
Nam in .c. que mortis cã capiuntim admitt
faleidia non potest. Plane si quis ita scrib̃
acceptis .c. p̃tor restituas. ħ hr̃ditatẽ. neq
ꝑsonam dantis demonstraũit quasi reten¬
tam. ⁊ p̃ceptam pecuniã si quarte sufficiat
induc̃e trebelhanum.

Expanded text:
quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas relicta est: nam in centum, quae mortis causa capiuntur, admitti Falcidia non potest. plane si quis ita scribsit: 'acceptis centum peto restituas hereditatem' neque personam dantis demonstrauerit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere Trebellianum.
Abbreviated transcription (Latin):
głis cet̾a p̃legauit. s longe minꝰ filii tui
⁊̃ domũ ad legatã p̃legauit. cũ instrum̃t̃.
et quicꝗͥ ibi fuit. ⁊ adiecit ħ ũba. sed ea
conditione lego. ut quicquid eris alieni
in ea domo erat. titius libtus filii mei ex¬
soluat: ⁊ sit eis ut̾sq domus commuiis.¬
Quesitũ est si filia legis.F. beneficio uti uolet
ad quartã retinendam an ex hr̃ditate que
ei relicta ẽ deducto are alieno eiꝰ qdͥ suꝑfue¬
rit qͣrtam consequi debeat. Rdi. iũe ꝗđ
sunt accepturã. simͦ eam qrͣtam suppleat᷑
quã uoluntati defuncti soluendum pre
stande pareret.

Expanded text:
nge minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegauit cum instrumentis et quicquid ibi fuerit et adiecit haec uerba: 'sed ea condicione lego, ut quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus communisquaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno eius quod superfuerit quartam consequi debeat. respondit iursunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti soluendum praestando pareret.
Abbreviated transcription (Latin):
i hr̃s cuiꝰ fidĩcõmissũ
est ut accepta certa pecunia hr̃ditatem
restituat. a uoluntate eiꝰ qui testam̃tum
fecit discedat. ⁊ postea legis falcidie bñ¬
ficio uti uolet ⁊ si ñ detur ei. quoaccepto
hr̃ditatẽ restituere rogatus est. tm̃ fidei¬
cõmissum restituere cogidebet. qm̃ qđ ei
pat̃ familie dari uoluit. legifaleidie com¬
modum pr̃at.¬
Iarc̃. ł .xiii. nquartã hr̃ditatis ꝗͣ
ꝑlegem falcidiam hr̃s hab̾e debet̾ ampu¬
tantur. res quas uĩe hr̃ditatis capit. noN
quas uĩe legati uł fidĩcõmissi. uł implende
conditionis cã accipit. Nam ħ in qrͣtam
ñ imputantur. s infidĩ cõmissaĩa hr̃dita¬
te restituenda. siũ legatũ datũ sit hr̃di.¬

Expanded text:
i heres, cuius fidei commissum est, ut accepta certa pecunia hereditatem restituat, a uoluntate eius qui testamentum fecit discedat et postea legis Falcidiae beneficio uti uolet: etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere rogatus est, tamen fideicommissum restituere cogi debet, quoniam quod ei pater familiae dari uoluit legis Falcidiae commodum praIn quartam hereditatis, quam per legem Falcidiam heres habere debet, imputantur res, quas iure hereditario capit, non quas iure legati uel fideicommissi uel inplendae condicionis causa accipit: nam haec in quartam non imputantur. sed in fideicommissaria hereditate restituenda siue legatum u
Abbreviated transcription (Latin):
neis hõib collocet᷑ pecuma. ad curã
suam reuocatuꝵ p̃sidem ꝓuncie. diui
seuerus ⁊ antoninus gn̾alit̾ rescͥpsert̃.
bonotuo maximo. usuras pr̃aturũ eũ
qui frustationis causa beneficium legis
falcidie implorabit.

Expanded text:
neis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocaturum praesidem prouinciae.Diui Seuerus et Antoninus generaliter rescribserunt Bononio Maximo usuras praestaturum eum, qui frustrationis causa beneficium legis Falcidiae implorauit.
Abbreviated transcription (Latin):
mali tota eares tẽꝑanda erit. Qp̃ cũ quis
tale quid consequi ułit si consequetur.
si quo amplius legauit uł legaũo. qͣm
ꝑ legẽ falcidiã licebit. tũ qͣntũ ad supplẽ¬
dũ qͣdrantẽ deduci oportet. ex eo legato
qđ titio dedi hr̃s m̃s dãnas esto dare. Q
ducenta m bonis relinquebat. legauitm̃

Expanded text:
mali tota ea res temperanda erit.Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'.Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit
Abbreviated transcription (Latin):
inhonorẽ sanguinis uidł.qr artandi ñ¬
erant: ꝗ pene ad ppͥa bõa ueniunt. Idõq
placuit eis p̃stitui annũ. scł ita modate
creditorib int̾rogandi s̃ in uireã.s̾.b.p.¬
admmittat᷑. Ut si repudiare sedicant adhuc
lio sit substitutus. ñ itͣ annũ. s int̾diẽ c.b.¬

Expanded text:
in honorem sanguinis uidelicet, quia artandi nonerant, qui paene ad propria bona ueniunt. ideoque placuit eis praestitui annum, scilicet ita mocreditoribus interrogandi sunt in iure, an sibadmittant, ut, si repudiare se dicant, scialio sit substitutus, non intra annum, sed intra diem c
Abbreviated transcription (Latin):
um̃ libis defert᷑. exclusꝰ ẽ tp̃e. aut repu¬
diatione. nec cet̾is defert᷑. s ip̃e ⁊ͥ succe¬
dat ex successoria parte.⁊ mag̃:÷ ut suc¬
cedat. Ut uĩn legitimm possit pete.: ⁊ post
hõ suo ordine ex illa parte. ũi ꝓxim co¬
gnati uocant᷑: ⁊ ħ uĩe utim᷑ ut admit.¬
tant᷑. ẜ otĩt gͥ ex seqñti parte succede
ip̃e ÷. It̃q ħ dici pot̃ ⁊ ĩ sct̾ab̾.b.p. ut fisc̃¬

Expanded text:
empore aut repudiatione: ceteris defertur: sed ipse sibi succedat ex hac successoria parte? et magis est, ut succedat, ut unde legitimi possit petere et post hos suo ordine ex illa parte, unde proximi cognati uocantur. et hoc iure utimur, ut admittatur: poterit igitur ex sequenti parte succedere ipse sibi. item hoc dici pot
Abbreviated transcription (Latin):
pra quedam ex fundo supͣsepto quo titius
ꝑimere oꝑam elig̃et: secũ abdixcit. Quesitũ
est an ea mancipra fidĩ ꝯmisso cedant. cum
quedam ex his rusticis officuis ad tp̃s ꝑegͥna¬
euisdem fundi qui ibi in diẽ mortis coacti re¬
manserint fidĩ ꝯmisso cedant. cũ plenissima
testatoris erga affinẽ uoluntas ab eo quoq ma¬
nifestatur. quo reliqua colonoꝵ eiꝰdem posses¬
soͥptura posse respondi: hoc solũ querendum
an manifeste appareat defunctã id de qua que¬
reretur dari uoluisse. I ib̾to quẽ hr̃dem
ex parte scͥpsit fundũ ꝑp̃ceptionẽ dedit in ħ

Expanded text:
pia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius pia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinaeiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possesin huiusmodi scriptura posse responderi hoc solum quaerendum, an manifeste appareat defuncta id, de quo quaereretur, dari noluisse.Liberto, quem heredem in parte rescripsit, fundum per praeceptionem dedit in