comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tati ẽẽnt. fines eorum popularent᷑. sese ne obsidibus qui¬
dem datis pacem ariouisti redimere potuisse. Reuiri aũt
centum sueuorum ad ripas rheni consedisse. qui rhenum⁊
transire conarent᷑ iis prȩesse. Nasuam et cimberium frẽs
Q uibus rebus caesar uehement̃ commotus maturandum sͥ
existimauit. ne si noua manus sueuorum cum ueteribus
copiis ariouisti sese coiunxisset. minus facile resisti posset.
taq re fumementaria ꝗͣ celerrime potuit comparata ma¬
gnis itineribus ad ariouistum contendit. cum tridui uias
ꝓcessisser nunciatum est ei ariouistum cum sins copis õi¬
um ad occupandum uesentionem quod est oppidum ma¬
ximum sequanoru contendere triduiq uiam a suis fi¬
nibus processisse. id ne acciderer. magnoꝑe praecauendũ
caesar existimabat. Nanq omnium rerum quae ad bellõ
usum erant summa erat in eo oppido facultas. idq naty¬
ra loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bel¬

Expanded text:
tati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quitati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autcentum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bel
Abbreviated transcription (Latin):
duos sibi quoniam fortunam tentassent et armis congressi
ac suꝑati ẽẽnt stipendiarios ẽẽ factos. magnam caesarem iniu¬
riam facere qui suo aduentu uectigalia sibi deteriora facẽt᷑
Edius se obsides redditurum non eẽ. neq his neq eorum so¬
cus inuria bellum illaturum si in eo manerent quod con¬
uenissent. stipendiumq quot annis penderent. si id nõ fecis¬
sent. Longe ab his fraternum nomẽ poͥ.r. affuturum quibus
sibi caesar denunciaret᷑. heduorum iniurias non neglectu¬
rum. neminem secum sine sua ꝑnicie contendisse. cum uel¬
Let congrederet᷑ intellecturum nunꝗd inuicti germani exẽ¬
citatissimi in armis qui intra annos.xiiii. tectũ nõ subiissẽt.
uirtute possint. Haec autem eodem tempor caesari manda¬
ta referebant᷑. et Laegati ab heduis et a treuiris ueniebant.
hedui quaestum quod arudes qui nuꝑ in galliam transpor¬

Expanded text:
duos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi duos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transpor
Abbreviated transcription (Latin):
in colloquium uenire inuitatus grauaret᷑. neq de cõi re dicen¬
dum sibi et cognoscendum putaret hoc ẽẽ quae ab eo postula¬
ret pͥmum ne quam multitudinem hominum amplius trans
rhenum in galliam traduceret. de inde obsidere quos haberet
ab heduis redderet. sequanisq ꝑmitteret ut quos illi haberẽt
uoluntatem eius reddere eis licerer. neue heduos iniuria la¬
cessent. neue his socusq eorum bellum inferret. si id ita fe¬
ram si non impetraret sese quoniam .N. messala et .L. piso¬
ne consulibus. senatus censuisser uti quicunq galliam prouĩ
uistus respondit. ius ẽẽ belli ut qui uicissent his quos uicis¬
sent quemadmodum uellent imꝑarent. item .p.r. uictis nõ
ad alterius praescriptum sed ad suum arbitrium impare c̃õ¬
suesse. si ipse .pr. non praescriberet quemadmodum suo iure
tueret᷑. non oportere se a populo ro. in suo iure impediri. Ne¬

Expanded text:
in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicenin conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita feram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
cimbri theutoraq fecissent in prouinciam exirent att iñ
a italia contenderent. praesertim cum sequanos a proui¬
cia nostra rhodanus diuideret. Quibus rebus ꝗͣmaturrime
occurrendum putabat ip̃e Ariouistꝰ tantos sibi sp̃s tant̾a ar¬
rogantiã sumpseãt. ut minꝰ ferendus nõ uideret᷑. q̃obrem pla¬
et sũmis utͥusq u̾tutibꝰ cũ eo ager̃. Ei legatioi Ariouistꝰ rñdit si
ꝗd ip̃i a cȩsare opꝰ ẽẽt sese ad eu uẽtuꝵ fuisse. siꝗd ille uelit il¬
lum ad se uenir opoter̃. Praeta se n sin exẽcitu ĩ eas ꝑtes galliae
uenir̃ audẽ. qͦs çesar possidẽt n excitus siñ magͦ cõmeaty atq emo¬
lum̃to ĩ unu locu ꝯͣhere posse. sibi autem miꝵ uideri qđ
sar Legatos cum his mandatis mittit. Quoniam in tanto suo po¬
puliq ro beneficio affectus.cum in consulatu suo rex et amicus
a senatu appellatus est. hanc sibi populoq ro.grãm referret ut

Expanded text:
Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem plaet summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid sar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut
Abbreviated transcription (Latin):
perferendi. His rebus cognitis caesar gallorum animos uer¬
bis confirmat. pollicitusq est sibi eam rem curae futuram
magnam spem se habere et beneficio suo auctoritate ad duc¬
tum ariouistum finem facturum iniurus. Hac oratione ha¬
bita concilium dimisit. et suꝑ eo multae res eum hortaban¬
tur. quare sibi eam rem recogitandam et suscipiendam pu¬
tarent. Imprimis quod heduos fratres consanguineosq saepe
numero a senatu appellatos in seruitute atq deditione ui¬
debat germanorum teneri. eorumq obsides ẽẽ apud arioui¬
stum atq sequanos intelligebat. quod in tanto imꝑio p .r. tur¬
pissimum sibi et rei p. ẽẽ arbitrabatur. Paulatim autem ger¬
manos assuescere rhenum transire. et in galliam magna
eorum multitudinem uenire. popło.r. periculosum uide¬
bat. Neq sibi homines feros ac barbaros et obtemꝑatores aesti¬
mabat. quin cum omnem galliam occupauissent ut ante

Expanded text:
perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verperferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante
Abbreviated transcription (Latin):
fendere hac oratione a diuitiaco habita omnes qui aderãt¬
cum magno fletu auxilium a caesare petere coeperunt.⁊
Animaduertit caesar unum ex omnibus sequanis nihil eaꝵ
rerum facere quas coetei̾ facerent. sed tristem capite de¬
misso terram intueri eius rei quae causa ẽet miratus ex¬
ex ip̃is quaesiuit. Nihil sequani respondere. sed in eadẽ
tristicia taciti manere. cum ab his saepius quaereret. is ul¬
Lam omnino uocem exprimere posset idem diuitacus he¬
duus respondit hoc ẽẽ miseriorem et grauiorem fortunam
sequanorum: ꝗͣ reliquorum. quod soli nec in occulto quod
quaeri. neq auxilium implorare auderent. absentisq ario¬
uisti crudelitatem uelut si coram adesset horrexent. ꝓpte¬
rea quod reliquis tantum tutae fugae facultas daretur. se¬
quanis uõ qui inter fines suos ariouistum recepissent qͦriiq:
oppida omĩa in potestate eius ẽent. omnes cruciatus ẽẽnt

Expanded text:
fendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderantfendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent
Abbreviated transcription (Latin):
autem ut semel gallorum copias praelio uinceret. quod p̃¬
Lium factum sit ad magetobrie superbe et crudelissime
in parte obsides nobilissimi cuiuscunq liberos poscere
et in eos omnia exempla cruciatusq edere. si qua res nõ
ad nutum aut ad uoluntatem eius facta sit. Hominem ẽe
barbarum. iracundum temerarium non posse eius imperia
dutius sustinere nisi si quid in caesarem populumq ro. sit
auxilii omnibus gallis idem esse faciendum quod eluetii
fecerunt ut domo emigrarent. aliud domicilium alias se¬
des remotas a germanis petant fortunamq quȩcunq acci¬
dat exꝑiantur. Haec si enunciata Ariouisto sint non dubi¬
tare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gra¬
uissimum supplicium sumat. Caes arem uel auctoritate sus
atq exexcitus. uel recenti uictoi̾a uel noĩe.poͥ ro. deter¬
rere posse. ne maior multitudo germanorum rhenum tra¬
ducatur. galliamq omnem ab ariouisti iniuria posse de¬

Expanded text:
autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod prautem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse de
Abbreviated transcription (Latin):
Unum se ẽẽ ex omni ciuitate heduorum qui adduci potue¬
rit. ut iuraret aut filios suos obsides daret ob eam rem se
ex ciuitate ꝓfugisse. et romam ad senatum uenisse auxili¬
um postulatum. quod solus neq iureiurando neq obsidibꝰ
tenent᷑. sed peius uictoribus sequanis ꝗͣ heduis uictis acci¬
disse propterea quod arioiustus rex germanorum in eo¬
rum finibus consedisset. tertiamq partem agri sequani
qui erat optimus totius gallia&e occupasset. et nunc de al¬
tera parte tertia sequanos discedere iuberet. propterea ꝙ
paucis mensibus ante Arudum milia hominum .xxiiii. ad
eum uenissent. quibus Locus ac sedes paret᷑. futurum ẽẽ
paucis annis uti omnes ex galliae finibus pellerentur.
atq omnes germani rhenum transirent. Neq .n. confe¬
rendum ẽẽ gallicum cum gexmanorum agro. neq hanc
consuetudinem uictus cum illa comꝑandam Arioiustu

Expanded text:
Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potueUnum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum
Abbreviated transcription (Latin):
to opere de potentatu inter se multos annos contenderent.
Factum ẽẽ uti ab Arumnis sequanisq germani mercede ar¬
cesserentur. Horum .p. circiter. M.xU. rhenum transisse po¬
stea ꝗͣ agros et cultum et copias galloꝵe homines ferri ac
barbari acclamasser traductos plures nunc ẽẽ in gallia ad
.C. et xx. milium numerum. cum eis eduos eorumq clien¬
tes semel atq iterum armis contendisse. magnam calami¬
tatem pulsos accepisse. omnem nobilitatem. omnem sena¬
tum omnem equitatum amisisse. Quibus praeliis calami¬
tatibusq fractos. qui et sua uirtute et popli ro. hospitio
atq amicicia plurimum in gallia antea polluisse coactos
ẽẽ sequanis obsides dare nobilissimos ciuitatis. et iureiu¬
rando ciuitatem obstringere sese neq obsides repetituros
neq auxilium a populo x imploraturos et neq recusatis
quominus perpetuo sub illorum ditione atq imꝑio essent.

Expanded text:
topere de potentatu inter se multos annos contenderent, topere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent.
Abbreviated transcription (Latin):
dicarent. Reliquasq ciuitates stipendiarias haberent pe¬
tierunt. ut sibi consilium totius galliae in diem certum in¬
dicerent. idq caesaris uoluntate facere liceret. sese haber̃
quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere uellẽt
Ta re permissa diem concilio constituere. et iure iurando ne
quis renunciaret. nisi quibus communi consilio mandatus
esser inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso iidem pͥncipes
ciuitatum qui ante fuerant ad caesarem reuertere. petie
Liceret. ea re impetrata sese omnes flentes caesari ad pe¬
des ꝓiecerunt. non minus se id contendere et laborare. ne
ea quȩ dixissent enunciarent᷑. ꝗͣ uti ea quae uellent impe¬
trarent. ꝑꝑea quod si enunciatum ẽẽt summum in crucia¬
tum se uenturos uiderent. Loquutus est prohis Diuitia
heduus galli& totius factiones ẽẽ duas. harum alterius he¬
duos principatum tenere. Alterius arumnos hi cum tan¬

Expanded text:
dicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Pedicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieliceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tan
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui arma ferre possent. et item sepati pueri senes
mulieresq. Quarum rerum omnium summa erat capi¬
tum eluetiorum M .cclxiii. gulingorum  xxui. Lato¬
bringorum .xiii. Nauracorum .xxiii. Boiorum .xxxii. ex
uis qui arma ferre possent ad milia. Lxxxxii. Summa
mnium fuerunt ad milia. ccelxbiii. eorum qui domu:
rediexunt censu hĩto ut caesar imꝑauerat reptus est nuͣs
milium e et decem¬
Ello elueniorum confecto totius fere galliae Le¬
gati principes ciuitatum ad caesarem congratula¬
tum conuenerunt. intelligere sese tametsi pro ueteribus el¬
uetiorum iniuriis. popłs.r. ab his poenas bello repetisset tñ
ꝑꝑea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas elue¬
tu reliquissent. uti toti galli&e bellum inferrent imperioque
potirentur. Locumq domicilio ex magna copia deligerẽt.
quem ex omĩ gallia oppoͬtunissimum ac fructuosissimum iu¬

Expanded text:
eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen idisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iu
Abbreviated transcription (Latin):
guos. Latobringes in fines suos unde erant ꝓfecti reuerti
iussit et quod omnibus frugibus amissis domi niħ erat quo¬
quo famem tolerarent allobrogibus imꝑauit ut his frumen¬
ti copiam facerent. ipos oppida uicosq quos incenderant
restituere iussit. ld ea maxime ratione fecit. quod noluit
eum Locum unde eluetii disscesserãt uacare ne propter
bonitatem agrorum germani qui terras rhenum incolunt
a suis finibus in eluetiorum fines transirent et finitimi gal¬
liae prouinci&e allobrogibusq ẽent. Boios petentibus hedu¬
is quod egregia uirtute erant. cogniti ut insinibus suis col¬
Locarent concessit. quibus illi agros dederunt quosque
postea in ꝑtem iuris libertatisq conditione atq ut ip̃i erãt
recepere. In castris eluetiorum tabul& repertae sunt. lit¬
tei̾s graecis confectae. et ad caesarem relat&e. quibꝰ in tabu¬
lis nominatȩ ratio confecta erat. qui nũs domo exisset

Expanded text:
gos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti gos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset
Abbreviated transcription (Latin):
utinere conuenissent. seq ad pedes proiecissent suppliciterq
Locuti flentes pacem petissent. atq eos in Loco illo quo tum
essent. suum aduentum expectare iussisset. paruerunt. Eo
postꝗͣ caesar ꝑuenit obsides arma seruos qui ad eos ꝑfugis¬
sent poposcit. Dumq ea conquirunt᷑ et conferuntur nocte
intermissa circiter hominum milia sex eius pagi qui uer¬
bigenus appellatur sine timore ꝑterriti ne armis traditis
supplicio afficerent᷑ siue spe salutis inducti. quod in tanta
multitudine deditiuoꝵ suam fugam aut occultari. aut
omnino ignorari posse existimarent prima nocte e castris el¬
uetiorum egressi ad rhenum finesq germanoꝵ contender̃
qđ ubi caesar resciuit ꝑ quorum fines ierant. his uti con¬
quirerent et reducerent si sibi purgati ẽe uellent imꝑauit
reductos in hostium nũo habuit. reliquos omnes obsidibus
armis ꝑfugis traditis in deditionem accepit. Eluerios nilin¬

Expanded text:
itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea quod pro uallo carros obiecerant et e loco supeio¬
re in nostros uenientes tela coniiciebant. et non nulli in¬
ter carros rotasq macheras ac tragulas subiiciebant. et no¬
stros uulnerabant. diu cum ẽẽt pugnatum impedimentis
castrisq nostris potiti sunt. Ibi orgetorigis filiae. atq unus
e filiis captus est. Ex eo praelio circiter hominum milia
centum xxx suꝑfuerunt eaq tota nocte continentur ier̃
nulla ꝑte noctis itinere intermisso in fines Lĩgonum die
quarto ꝑuenerunt. cum et ꝑꝑ uulnera militum. et propt̃
sepulturam occisorum nostri triduum morati eos seꝗ non
potuissent. Caesar ad Lingones litteras nunciosq misit. ne eos
frumento neue alia re adiuuarent qui si iuuassent se eodez
Loco quo eluetios habiturum ipse triduo intermisso cum oĩbꝰ
copiis sequi coepit. Elueni omnium rerum inopia adducti
Legatos pro deditione ad eum miserunt. qui cum eum i

Expanded text:
propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiopropterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in
Abbreviated transcription (Latin):
et quod mons suberat circiter mille passuum eo se recipere
coeperunt. capto monte et succedentibus nostris hoi et tulin¬
gi qui hominum milibus circiter .xu. hostium agmen clay¬
debant. et nouissimis praesidio erant ex itinere nostros la
tere apto aggressi circumuenere. Et id conspicati eluetii
qui in montem sese receꝑant rursus instare et praelium
redintegrare coeꝑe. Romani conuersa signa tripartito in¬
tulere. prima et secunda acies ut uictis ac summotis resi¬
steret. tertia ut uenientes sustineret. Ita ancipiti praelio
diu atq acriter pugnatum est. Diutius cum sustiner no¬
strorum impetus non possent. alteri se ut coeꝑant in mon¬
tem recepere. alteri ad impedimenta et carros suos tulere
N am hoc toto cum praelio cum ab hora septima usq ad ue¬
sperum pugnatum sit auersum hostem nemo uidere potuit
ad multam noctem etiã ad impedimenta pugnatum est

Expanded text:
et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
interea sarcinas in unum Locum conferri. et eum ab iis qui
in suꝑiore acie constiterant muniri iussit. Eluetii cum õ̃¬
carris suis secuti impedimenta in unum Locum contule¬
ip̃i in confertissima acie reiecto nr̃o eꝗtatu falange facta sub
primam nostram aciem successere. Caesar pͥmum suo de iñ
omĩum ex conspecty remotis equis ubi aequato omnium pe¬
riculo spem fugae tolleret. cohortatus suos praelium commisit
Milites e loco suꝑiore pilis omnibꝰ omisis facile hostium falan¬
ges perfregerũt. ea disiecta gladiis districtis in eos impetus
fecere. Qallis magno ad pugnam erat impedimento quod
pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et colli¬
gatis cum ferrum se inflixisset. n euellere n sinistra impe¬
dita satis commode pugnare poterant. Multi ut diu iac¬
to bracchio ꝑ optarent scutum many emittere et nudo cor¬
pore pugnare. tandem uulneribus defessi et pedem referre

Expanded text:
impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre
Abbreviated transcription (Latin):
te oppido heduorum Longe maximo et copiosissimo no am¬
plius milibus passuum decem et octo aberat rei frumenta¬
riae ꝓspiciendum existimauit iter ab eluetuis auertit. ac
hibratte contendit. Ea res ꝑfugitiuos L emilii decurionis
equitum gallorum hostibus nunciatur: Eluetii seu quod ti¬
more perterritos romanos discedere a se existimarent eo ma¬
gis quod pridie supioribus locis occupatis praelium non com¬
misissent. siue eo quod re frumentaria intercludi posse confi¬
derent. Commutato consilio atq itinere conueso nostros a no¬
uissimo agmine inseq ac Lacessere coepere. Postꝗͣ id animad
uertit copias suas caesar in proximum collem subducit eꝗ¬
tatumq qui sustineret hostium impetum misit. ipse interim
in colle medio triplicem aciem instruxit Legionum quatuoͣ
ueteranorum itaq supra se in summo iugo duas Legiones
quas in gallia citeriore ꝓxime cõscripserat et omĩa auxilia

Expanded text:
te, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia c
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostium castris longius non Longius mille et quingentis
passibus abesset. neq ut postea ex captiuis comꝑit aut ip̃ius
aduentus aut Labieni cognitus ẽẽt. Considius equo admisso
ad eum accurrit. dicit mõtem quem a Labieno occupari uo¬
Luit᷑ ab hostibus teneri. id se a gallicis armis atq insignibus
cognouisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit
aciem instruit. Labienus ut erat ei praeceptum ne praelius
comiitteret. nisi ipsius copiae prope hostium castra uisae essẽt
ut undiq uno tempor̃ in hostes impetus fieret. monte occu¬
ato nostros expectabat. praelioq abstinebat. multo deniq
die per exploratores caesar cognouit. et montem a suis tenei᷑
et eluetios castra mouisse et considium timore perterritu
quod non uidisset prouiso sibi renunciasse. Eodem quo cõ¬
suerat interuallo hostes sequit᷑. et milia passuum tria ab eo¬
cum exercitui frumentum metiri opoteret et quod ab ibrat¬

Expanded text:
ab hostium castris non longius mille et quingentis ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eocum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibrac
Abbreviated transcription (Latin):
ligat quae ciuitas quaeratur proponit monet ut reliquu
tempus omnes suspiciones uitet praeterita se diuitiaco fratri
condonare dicit. dunnorigi custodes ponit. ut quae agat ꝙ¬
bus. Loquat᷑ scire possit. Eodem die ab exploratoribꝰ certior
factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius
castris .uiii. qualis ẽẽt natura montis ex qualis in circuitu ascẽ¬
sus. qui cognosceret misit. renunciatum est facilem e̾e. de ter¬
tia uigilia Titum Labienum Legatum pro praetore cum dua¬
bus legionibus et his ducibus qui iter cognouerant summur
iugum mõtis ascendere iubet. quid sui consilii sit ostendit
ipse de quarta uigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos
contendit equitatumq omnem ante se mittit. Considius ꝗ
rei militaris peritissimus habebatur. et in exercitu L. syllȩ
et postea in. M. Crassi fuerat. cum exploratoribus praemittit᷑.
pͥma.L. cum sumius mons a tito Labieno teneretur. ipseq

Expanded text:
legat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum legat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cum Lachrymis caesarem complexus obsecrare coepit ne
quid grauius in fratrem statueret scire se illa ẽẽ uera nec
quenꝙ ex eo plusꝗͣ se doloris capere ꝑꝑea quod cum ipse
gratia plurimum domi atq in reliqua gallia ille minimos
pꝑ adolescentiam posser per se creuisse quibus operibus
ac uerius non solum ad minuendam gratiam sed pene ad
ꝑuictionem suam uteretur. sese tamen et amore fraterno
et existimatione uulgi commoueri. Quod si quid ei a cae¬
sare grauius accidisset. cum ipse eum Locum amiciciae ap̃
eum teneret. neminem existimaturum non sua uolun¬
tate factum. qua ex re futurum uti totius galliae cum
a se auerterent᷑. Haec cum pluribus uerbis flens a caesare
peteret. Caesar eius dextram praendit. consolatus. rogat
finem orandi faciat. tanti eius apud se gratiam ẽẽ osten
et praecibus condonet. Dunnorigem ad se uocat. fratrem
adhibet. quae in eum repraendat ostendit. quae in se intel¬

Expanded text:
cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intel
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset quod a magr̃atu heduorum accusaretur. satis eae
causae arbitrabat᷑. quare aut eum ipse animaduerteret
aut ciuitatem animaduẽtere iuberet. his rebus omnibꝰ
unum repugnabat quod diuitiaci fratris summum in po¬
pulum romanorum studium summam in se uoluntatem
egregiam fidem. iusticiam tempantiam cognouerat. Nam
ne eius supplicio diuitiaci animum offenderet: uerebatur
Itaq priusꝗͣ quicꝗͣ conaretur diuitiacum ad se uocari iubet.
et quotidianis interpretibus remotis ꝑ & ualexium atracil¬
Lum principem galliae prouinciae familiarem suum cui
summam om̃ium rerum fidem habebat cum eo colloquit᷑.
simul commonefacit quae ipso praesente in concilio gallo¬
rum de dunnorige sint dicta. et ostendit quae seꝑatim
quisq de eo apud se dixerit. petit atq hortatur ut sine
eius offensione animi uel ipse de eo causa cognita sta¬
tuerat uel ciuitatem statuere iubeat. Diuitia cus mltis

Expanded text:
fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis
Abbreviated transcription (Latin):
fauere. et cupere eluetus. ꝑꝑ eam affinitatem odisse. etiam
suo nomine caesarem. et romanos quod ad eorum aduentus
potentia eius diminuta et diuitiacus frater in antiquum
Locum gratiae atq honois sit restitutus. si quid acciderit ro¬
manis summam in spem ꝑ eluetios regni obtinendi uenire
imꝑio. poͥ ro. non modo de regno sed etiam de ea quam ht̃
gratia desperare. Repperiebat etiam caesar inquirendo qđ
pr elium equestre a diuersis paucis ante diebus factum eẽt
initium eius fuge factum a dunnorige atq eius equitibus.
Nam equitatui quem auxilio hedui caesari miserant. dunno¬
rix pr eerat. eorum fuga reliquum equitatum perterritu
uibus rebus cognitis.cum ad has suspiciones certissimae
res accederent. quod ꝑ fines sequanorum el uetios traduxis¬
set quod obsides inter eos dandos curasset. quod ea omĩa
non modo in uissu suo et ciuitatis. sed et in scientibus ip̃is

Expanded text:
Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
tiebat. sed quod pluribꝰ praesentibus ea res iactari nolebat ce¬
Leriter concilium dimittit. Liseum retinet. quaerit ex solo
ea quae in conuentu dixerat. Dicit liberius atq audacius
eadem secreto ab aliis quaexit. repperit uera ẽẽ ip̃um dunno¬
rigem ẽẽ summa audacia magna apud plebem ꝑꝑ libertatẽ
gratia cupidum rerum nouarum complures annos portoiͬa
reliquaq omĩa heduoꝵ uectigalia paruo praecio redempta
hr̃e. praeterea quod illo dicente contradicere audeat nemo
His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad
Largiendum magnas comꝑasse. magnum nũm eqtatus suo
sumptu semꝑ alexe: et circa se habere neq solum domi. sed
apud finitimas ciuitates Largitur posse. atq huius potentia&e
cã matrem imbiturigibus hoĩ illic nobilissimo ac potentissi¬
mo collocasse. ip̃m ex eluetus uxorem hr̃e. sororem ex ma¬
tre et propinquas suas nuptum alias in ciuitates collocasse

Expanded text:
tiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, cetiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse.
Abbreviated transcription (Latin):
praesertim cum magna ex parte eorum praecibus adductus
bellum suscepit multo etiam grauius quod sit destitutꝰ
quaeritur. tum demum Liscus oratione caesaris adduc¬
tus. quod ante tacuerat ꝓponit esse non nullos quorum
auctoritas apud plebem plurimum ualeat. qui priuati
plus possent ꝗͣ ipsi magistratus. hos seditiosa atq improba
oratione multitudiẽm deterrere. ne frumentum conferãt
non possent. gallorum ꝗͣ romanorum imꝑia uelle ꝑferre
N eq dubitare debeant quin si eluetios suꝑauerint romani
una cum gallis reliqua hedius libertatem sint erepturi ab iis¬
dem nostra consilia quaeq in castris gerantur. hostibus enun¬
ciari hos a se coercexi non posse. quinetiam quod necessarias
rem coactus caesari enunciant intelligere sese quanto id cũ
ꝑiculo fecerit. et ob eam cãm ꝗͣ diy potuerit tacuisse. Caesar
hac orone lisei dunnorigem diuitiaci fratrem designari sen¬

Expanded text:
praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sen
Abbreviated transcription (Latin):
amplius quinis aut senis milibus passuum in teresset. in¬
terim quotidie caesar heduos frumentum quod ẽent publi¬
ce polliciti flagitare. Nam ꝑꝑ frigora quod gallia sub sep¬
tentrionibus ut ante dictum est posita est. non modo frumẽ¬
ta in agris matura non exant sed ne pabuli quidem satis
magna copia suppetebat. Eo autem frumento quod fluĩe
ab arare eluetii auerterant a quibus discedere nolebat. di¬
em ex die deducere. Hedui conferri comportari adesse
dicebant ubi se dutius duci intellexit et diem instare qͦ
rumentum militibus metiri oporteret. conuocatis eor
principibus quorum magnam copiam in castris habebat
in his diuitico et lisco qui summo magrãty praeerant. qyẽ
uergobetrum appellabant edui qui creatur annuus et ui¬
tae necisq in suos habet potestatem grauiter eos accus at
quod cum neq emi neq ex agris sumi posset. tam necessa¬
rio tempore. tam ꝓpinquis hostibus ab his non subleuetur

Expanded text:
amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Inamplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumineab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur,