comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate. Et nos ꝑpetuax recordationi hesurum
putamus. quod plurima orbis parte sȩcura. uuĩ
angulum fugax latro uiolauit. Quasi uero grcͥ¬
tum & sueuorũ pacem. ut non dicam uersa uice
idus uel assirius sed ȩtiã uel ipse qui hoste pi¬
titur hispanus orauerit. At utro si illa alexar¬
dri tempora laudanda potius ꝓpter uirtutem
qua totus orbis obtentus quã detestanda ꝓpter n¬
nam qua totus orbis euersus est iudicantur: mu¬
nientur & modo plurini qui hȩc laudandͥa
censeant. qura multa uicerunt. & miserias alio
felicitatẽ suam reputent. Sed dicat quisquã. It
hostes romaniȩ sunt. Respondebitur. hoc & si
toco orienti de alexandro uidebatur. talesq & n
mani aliis uisi sunt dum bellis quietos ignotos
peciuerunt. S illi adquerere regna. isti euerter.
student. Separata sunt hostis excidia. & iudica
uic̾toris. Siquidẽ & illi prius eos bellis afflxeti
quos postea suis legib ordinarunt. Et hũ qui

Expanded text:
uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum putamus, quod plurima Orbis parte secura unum angulum fugax latro uiolauit? quasi uero Gotthorum et Sueborum pacem ut non dicam uersa uice Indus uel Assyrius, sed etiam uel ipse, qui hostem patitur, Hispanus orauerit. at uero si illa Alexandri tempora laudanda potius propter uirtutem qua totus orbis obtentus, quam detestanda propter ruinam qua totus orbis euersus est iudicantur: inuenientur et modo plurimi, qui haec laudanda censeant, quia multa uicerunt et miserias aliorum felicitatem suam reputent. sed dicat quisquam: isti hostes Romaniae sunt. respondebitur: hoc et tunc toto Orienti de Alexandro uidebatur, talesque et Romani aliis nisi sunt, dum bellis ignotos quietosque petiuerunt. sed illi adquirere regna, isti euertere student. separata sunt hostis excidia et iudicia uictoris. siquidem et illi prius eos bellis adfiixerunt, quos postea suis legibus ordinarunt: et hi
Abbreviated transcription (Latin):
quid in lacrimaui oculis. numquid corde condolui.
numquid reuoluens hȩc ꝓpter communẽ uiuendi
statum. maiorũ miserias. meas feci: eum tamen si
quando de mnc ipso refero. ut ignotos primũ bar¬
baros uiderim. ut infestos declinauerim. ut domi¬
nantib & blanditus sim. ut infideles precauerim.
ut insidiantes subter fugerim. postremo ut per-¬
sequentes in mari. ac saxis speculis q apecentes ma¬
nibus ȩciam pene ĩã apprehendentes. repentina icͥto¬
la circumfusos euaserim. cunc̾tos audientes me ibe
mas commoueri uelim & tacitus dõnon dolentib u¬
leam. itputans duritiȩ cori qui quod non sustinere
non credunt. hispanus & mormus ad supplicandi
alexandrum babylonem adiit. cruentumq ulia
dñm ne hostem exciperet. pcras syriam indian
que siuit. terrarũ metas lustrans. & utriq in feli¬
citer notus oceano. & tamen tam uiolente neces¬
sitatis memoria uil obliuione defecit. uel uilut

Expanded text:
quid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? quid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? numquid reuoluens haec propter communem uiuendi statum maiorum miserias meas feci? cum tamen, si quando de me ipso refero, ut ignotos primum barbaros uiderim, ut infestos declinauerim, ut domi-nantibus blanditus sim, ut infideles praecauerim, ut insidiantes subterfugerim, postremo ut persequentes in mari ac saxis spiculisque adpetentes, maetiam paene iam adprehendentes repentina nebula circumfusus euaserim, cunctos audientes me in lacrimas commoueri uelim et tacitus de non dolentibus doleam, reputans duritiae eorum, qui quod non sustinuere non credunt. Hispanos et Morinus ad supplicandum Alexandro Babylonam adiit cruentumque ultro dominum, ne hostem exciperet, per Assyriam Indiamque quaesiuit, terrarum metas lustrans et utrique infeliciter notus Oceano: et tamen tam uiolentae necessitatis memoria uel obliuione defecit uel uiluit
Abbreviated transcription (Latin):
tum saucũs data. cum reliquis sub ueniretur. urbẽ
ogr quasi circum actam & ab oceano indũ
slumen ingressus. babylonã celeriter re¬
diit. ubi eum exterritatum tocius orbis
ꝓuintiarum legati operiebant᷑. Hoc est
carchagniensiũ. totiusq africȩ ciuitatũ.
sed & hispanorii. gallorũ. sicilis. Sardiniş q. pluri¬
mȩ preterea partis italie: tantus timor in summo
oriente constituti ducis popłos ultimi occidentis in¬
uaserat. ut inde peregrinã toto mundo cerneres le¬
gationem. quo uix crederes ꝑuenisse rumorẽ A lexan¬
der uero apud babylonrã cum ad huc sanguinem si¬
tiens male castigata auiditate ministri in sidiis ue¬
ł nenum potasset: interĩt: Odura mens hominũ. &
cor semꝑ inhumanũ Ego ipse qui hȩc ꝓ asserãnda
omniũ temporũ alternante calamitate ꝑcenseo. in
relatu tanti mali quo uel mortẽ ipsã uel formidi¬
ne mortis accepta totus mundus intremuit. num¬

Expanded text:
tum sauciis data cum reliquis subueniretur, urbem tum sauciis data cum reliquis subueniretur, urbem ost quasi circumacta meta de Oceano Indum flumen ingressus, Babylonam celeriter rediit. ubi eum exterritarum totius Orbis prouinciarum legati opperiebantur, hoc est Carthaginiensium totiusque Africae ciuitatum, sed et Hispanorum Gallorum Siciliae Sardiniaeque, plurimae praeterea partis Italiae. tantus timor in summo Oriente constituti ducis populos ultimi Occidentis inuaserat, ut inde peregrinam toto mundo cerneres legationem, quo uix crederes peruenisse rumorem. Alexander uero apud Babylonam, cum adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate ministri insidiis uenenum potasset, interiit. O dura mens hominum et cor semper inhumanum! ego ipse, qui haec pro adserenda omnium temporum alternanti calamitate percenseo, in relatu tanti mali, quo uel morte ipsa uel formidine mortis accepta totus mundus intremuit, num
Abbreviated transcription (Latin):
puis. alexander exercitum adurbẽ reduxit Et cũ
murũ primus ascendisset. uacuã ciuitatẽ ratus so.¬
lus intro: sum desiliuit Quem cum undiq infesti¬
hostes cirtum dedissent. incredibile dictu ẽ. ut eũ
non multitudo hostium. non uis magna telorum.
non tantus lascentiũ lamor terruerit. solus tot
milia ceciderit ac fugarit. At ubi se obrui acir¬
cum ¶ ͥͥ fusa multitudine. ꝑsensit. muri obice
posteriora tutatus contrarios facilius eo usq susti.¬
nuit: donec addpericulũ eius clamorẽq hostiũ
ꝑ fractis muris exercitus omnis in rumperet. In co
prelio sub mamia traiectus. fixo genu eatenus
pugnauit. dones eum aquo uulneratus eẽt occide¬
ret. Inde conscensis nauib cum occani littora per¬
agraret. adurbem quandã cui ambira rex preerat
ꝑuenit: S inexpugnatione ciuitatis magnã par-¬
tem exercitus sagitts hostium ueneno in litis ami-¬
sit. hac post herba ꝑsompniũ sibi ostensa. & inpo¬

Expanded text:
piis, Alexander exercitum ad urbem duxit, et cum piis, Alexander exercitum ad urbem duxit, et cum murum prius ascendisset, vacuam civitatem ratus, solus introrsus desiluit. Quem cum undiqhostes circumdedissent, incredibile dictu est ut eum non multitudo hostium, non uis magna telorum, non tantus lacessentium clamor terruerit, solus tot milia ceciderit ac fugarit. at ubi se obrui a circumfusa multitudine persensit, muri obice posteriora tutatus, contrarios facilius eo usque sustinuit, donec ad periculum eius clamoremque hostium perfractis muris exercitus omnis inrumperet. in eo proelio sagitta sub mamma traiectus, fixo genu eatenus pugnauit, donec eum a quo uulneratus esset occideret. inde conscensis nanibos cum Oceani litora peragraret, ad urbem quandam cui Ambira rex praeerat peruenit. sed in expugnatione ciuitatis magnam partem exercitus sagittis hostium ueneno inlitis amisit, ac post herba per somnium sibi ostensa et in po
Abbreviated transcription (Latin):
bellum gessit Inquo alexander cum ipso poro singu¬
lariter congressus occi soq deuectus equo. concursu
satellitum p̃sentiam mortis euasit. Porus multis¬
uulnerib confossus & aptus est. Quo obtestimoniũ
Duirtutis in regnum restituto. duas ibi condidit ci¬
uitates. nicean. & bucefalt̃. quã de nomine ȩqui
sui ita uocari precepit. Inde adrestas cathenos¬
ꝙ presidas. & gangaridas cęsis eoꝵ excrertib ma¬
cedones expugnauere. C umq ad fides uentum et̃t:
Ibi contͣ .cc. milia ȩquitũ hostium pugnã conse
ruerunt. Et cum ȩtatȩ iam detriti. animo egri.
uirib lassi. difficile uicissent. castra ob memorrã
plus solito magnifica condiderunt. Ex in alexan¬
der adamnem agessinem ꝑgit. ꝑhunc inocceanũ
de uehitur. Ibi gessonas sibosq quos hercules condi¬
dui anceps & cruenta pugna tandẽ tristem pęne
uictoriã macedonib dedit. Nam fusis hostium co¬

Expanded text:
bellum gessit, in quo Alexander, cum ipso Poro singubellum gessit, in quo Alexander, cum ipso Poro singulariter congressus, occisoque dejectus equo, concursu satellitum puulneribus confossus et captus est. quo ob testimonium uirtutis in regnum restituto duas ibi condidit ciuitates Niciam et Bucefalen, quam de nomine equi sui ita uocari praecepit. inde Adrestas Catthenos Praesidas et Gangaridas caesis eorum exercitibus Macedones expugnauere. cum ad Cofides uentum esset, ibi contra cc milia equitum ruerunt. Et cum jam fessa aetate detriti, animo aegri, viribus lassi, difficile vicissent, castra ob memoriam plus solito magnifica condiderunt. Exin Alexander ad amnem Agesinem pergit. Per hunc in Oceanum devehitur, ubi Gressonas Sibosque, quos Hercules condidiu anceps et cruenta pugna, tandem tristem pene victoriam Macedonibus dedit. Nam fusis hostium co
Abbreviated transcription (Latin):
mex saturabilis. siue hostium. siue ȩtã sociorum. it¬
centem tamen semꝑ sitiebat cruorẽ. Itaq perti¬
raci impetu inbello ꝓcurrens chorasmos ꝙ dabas
indomitã gentẽ indeditionẽ accepit. calistẽnem
philosophũ sibiq apud anstotelen condiscipulũ.
cum plurimis aliis principib. cur eum deposito
salitandi more ut deum non adoraret occdit.
no ultimoq oriente fi
niret imperiũ. Nisam urbem
adut dedalos montes regnaq
deofilis regina expugnauit. Quȩ
cum sc dedisset concubitu. reg¬
num redemit. ꝑagrata ꝑdomitaq alexander
india. cum ad saxum murt asperitatis & alatudi¬
nis inquo multi popłi confugerant ꝑuenisset cognos¬
scit herculẽ ab expugnatione eiusdc̃ saxi terrtꝰ.¬
motu ꝓhibitum. ȩmulatione ꝑmotus. ut herculis
acta superaret. cum summo labore apericulo saxo
potitus. omnes loci cius gentes indeditiont̃ accep̃
cum poro fortissimo indorum rege cruentissimũ

Expanded text:
inexsaturabilis siue hostium. siue etiam sociorum, reinexsaturabilis siue hostium. siue etiam sociorum, recentem tamen semper sitiebat cruorem. itaque pertinaci impetu in bella procurrens Chorasmos et Dahas indomitam gentem in deditionem accepit; Callisthenen philosophum sibique apud Aristotelen condiscipulum cum plursalutandi more, ut Deum non adoraret, occiditno ultimoque Oniret imperium, Nisam urbem adiit, Daedalos montes regnaque Cleophilis reginae expugnavit. Quae cum se dedidisset, concubitu regnum redemit. Peragrata perdomitaque Alexander India, cum ad saxum mirae asperitatis et altitudinis, in quo multi populi confugerant, pervenisset, cognoscit Herculem ab expugnatione ejusdem saxi terraemotu prohibitum. Aemulatione permotus, ut Herculis acta superaret, cum summo labore ac periculo saxo potitus, omnes loci ejus gentes in deditionem accepit. Cum Poro, fortissimo Indorum rege, cruentissimum
Abbreviated transcription (Latin):
subegit. ubi ȩcã illum adhuc bello intentum
alestris siue minothea excita. suscipiendi ab eo scb¬
aggressus. quos diu obnitentes. deleuit
prope modũ antequã uicit. Inde dran.¬
cas. euergetas parimas. parabamenos:.
adaspios eģcerosq popłos qui in radice
caucasi morabantur subegit. urbe ibia¬
lexandria suꝑ amnẽ thanai constituta. S nec
minor eius in suos crudelitas. quam inhostem ra.¬
bies fuit: Docent hoc amintas consubrinus occi asex̃.¬
sus. nouerca fr̾esq cius necati. parmenio & filo¬
tis trucidati. attalus. eurilochus. pausantas mul¬
tiq macedonie principes extincti.ditiis quoq
amis grauis. amicitia uecus. nefariȩ interfectꝰ
Quicum inconuiuio fiduta amicitis regis ad.¬
uersus regẽ su oꝑa patri philippo preponentẽ
memoriã patris tueretur. ab offenso frustra rege
uenabulo trans fossus. commune conuiuium mori¬
cuis cruentauit: Sed alexander humani sanguinis

Expanded text:
subegit: ubi etiam illum adhuc bello intentum subegit: ubi etiam illum adhuc bello intentum Halestris siue Minothea, excita suscipiendae ab eo subadgressus: quos diu obnitentes deleuit propemodum antequam uicit. inde Drangas Euergetas Parimas Parapamenos Adaspios ceterosque populos qui in radice Caucasi morabantur subegit, urbe ibi Alexandria super amnem Tanaim constituta. sed nec minor eius in suos crudelitas quam in hostem rabies fuit. docent hoc Amyntas consobrinus occisus, nouerca fratresque eius necati, Parmenio et Philotas trucidati, Attalus Eurylochus Pausanias multique Macedoniae principes exstincti, Clitus quoque annis grauis, amicitia uetus nefarie interfectus: qui cum in conuinio fiducia amicitiae regiae aduersus regem, sua opera patri Philippo praeponentem, memoriam patris tueretur, ab offenso frustra rege uenabulo transfossus, commune conuiuium moriens cruentauit. sed Alexander, humani sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
taurus dii decrectatũ iugum domitus & us
acceperit. Et ne forte tunc quisquã opinedi
uł orientẽ solum alexandri iirib subalas
uel italiam tantũmodo romana inquica¬
dine fatigatã. Tunc ȩtiã bellũ agidis spl¬
norum regis ingretia alexandri regis epil
inlucania. Zophirionis prefecti in sichis s¬
batur. Quorũ hagidis lacedemoniis excitea
& tebellante sccum uniuersa greta cum s¬
patri fortissimis copiis congressus. inter magnas
utrorumq strages & ipse ꝓcubuit. Alexander
autẽ mitaliã affectans occidentis imperiũ. emu¬
lans alexandrũ magnũ. post numerosa & gra¬
ua bella ibidem gesta abrittũs lucanis q
supiratus est. corpusq eius ad sepulturã uendi¬
nim. Tophirion uero prefec̾tus ponti adurato
gex miliũ exercitu. scithis bellũ in ferre ausus.
ꝙ usq ad internetionẽ cȩsus. funditus cum om¬
nibus copiis suis ab rasus est. Igitur alexander
magnus post darii mortẽ. hircanos & mandos

Expanded text:
Taurus diu detrectatum jugum domitus et victus Taurus diu detrectatum jugum domitus et victus acceperit. Et ne forte tunc  Al., nunc quisquam opinetur vel Orientem solum Alexandri viribus subactum, vel Italiam tantummodo Romana inquietudine fatigatum, tunc etiam bellum Hagidis, Spartanorum regis, in Graecia; Alexain Lucania, Zopyrionis praefecti in Scythia gerebatur. quorum Hagidis Lacedaemonius excitata et rebellante secum uniuersa Graecia cum patri fortissimis copiis congressus inter magnas utrorumque strages et ipse procubuit. Alexander autem in Italia adfectans occidentis imperium aemulans Alexandrum Magnum, post numerosa et grauia bella ibidem gesta a Bruttiis Lucanisque superatus est corpusque eius ad sepulturam uenditum. Zopyrion uero praefectus Ponti adunato triginta milium exercitu Scythis bellum inferre ausus et usque ad internecionem caesus funditus cum omnibus copiis suis abrasus est. Igitur Alexander Magnus post Darii mortem Hyroanos et Mandos
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb castrorũ predã ꝑcensuit. ꝑ¬
suis uinc̾tum compedib aureis tenere compet¬
sec. ꝑsequi statuit. Itaq iusso ut sub sequereui
exercitus. ipse cum sex milib ȩquitũ ꝓfeftus u¬
uenit mitinere solum relic̾tum. multis confos¬
tem. H unc mortuũ inani miscđia referri ins¬
pulchra maiorũ. sepeliriq precepit. Cuius iͥ
dicam matec̃ uel uxorem sed ȩcã par uulas fuis
crudeli captiuitate retinebat. Intanta malui
multitudine difficillima dictis fides erat til
preliis totidemq annis. quinquies decies cete¬
na milia peditũ ȩquitumq consumpta Eet he
quidẽ ex eo regno illisq popłis. unde iam e
annos non multo plures decies nouies centos
milia pfligata referuntur. quãquã ex trahas
nȩ obpresse sint. & syria tota uastata. tyrul
excisa. cilitia exmanita. cappadotia sub acte
egyptus ad dicta sit. Rhodus quoq in sili
ulteo ad seruitutẽ treme facta successerit.
rimeq subiecte tauro ꝓuintiş atq ipse n

Expanded text:
is diebus castrorum praedam percensuit; Persuis vinctum compedibus aureis teneri comperisset, persequi statuit. Itaque jusso ut subsequeretur exercitus, ipse cum sex millibus equitum profectus, invenit in itinere solum relictum multis confostem. Hunc mortuum inani misericordia referri in sepulcra majorum sepelirique praecepit: cujus non dicam matrem vel uxorem, sed etiam parvulas filias crudeli captivitate retinebat. In tanta malorum multitudine, difficillima dictis fides, tribus praeliis totidemque annis quinquies decies centena millia equitum consumpta, et haec quidem ex eo regno illisque populis unde jam ante annos non multo plures decies novies centena millia profligata referuntur: quanquam extra has ae oppressae sint, et Syria tota vastata, Tyrus excisa, Cilicia exinanita, Cappadocia subacta, Aegyptus addicta sit; Rhodus quoque insula ultro ad servitutem tremefacta successerit; plurimaeque subjectae Tauro provinciae, atque ipse mons
Abbreviated transcription (Latin):
o auccauerunt gallorum & samnitiũ. peditum
centũ q draginta milia trecent oᷤ triginta. equitũ
ũ quidringenta septt̃ milia liuius refert: &
cirpentarios mille inarmis contra aciem stecis¬
se romanã: S ut sepc dictum est semꝑ romano¬
rum aut domesticã quietẽ ex traneis bellis interpel-¬
latim. aut externos ꝓuentus morbis interiorib
aggrauatos. tantũ ut omnimodis ingentes animi
undecũ q premerent᷑. Hanc cruentã tristemq
uictoriã. pestilentra ciuitatis honerauit. & tri¬
umphales pompas obuiȩ mortuorũ ex sequiȩ
polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium
suaderetur cum tota ciuitas aut egris suspiraret

Expanded text:
o evocaverunt, Gallorum et Samnitum peditum o evocaverunt, Gallorum et Samnitum peditum centum quinquaginta millia, trecenti et triginta; equitum vero quadraginta septem millia Livius refert: et carpentarios mille in armis contra aciem stetisse Romanam. Sed — ut saepe dictum est semper Romanorum aut domesticam quietem extraneis bellis interpellatam aut externos prouentus morbis interioribus adgrauatos, tantum ut omnimodis ingentes animi undecumque premerentur — hanc cruentam tristemque uictoriam pestilentia ciuitatis onerauit et triumphales pompas obuiae mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium suaderetur, cum tota ciuitas aut aegris suspiraret
Abbreviated transcription (Latin):
silibus. quattuor fortissimi florentissimiq
italiȩ populi munum agien fedusq¬
N coictunt. Namq e trusci umbri. samni
na galli. uno agmine conspirantes. tomanos dele¬
⁊ onuti sunt. tremefafti hoc bello romanorũ anini.
ꝙ libe fista fidutia est. nec ausi sunt totum spera¬
t. dcuitib. dolo duusere hostes tͣstius rati plurib
se helis implicare quami grauib Itaq cum quib¬
dm sus ad populandos hostiles agros inumbrrã
duturamq premissis umbrorũ eutruscorũ q
ertistum redire adtuitionc̃ suorũ coegisent cum
umusib & gallis bellũ inirt ꝓperarunt. In quo
hils cum gallorũ impetu romaini premerentur.
dians consul occisus est. fabius tamen post magnã
diciane partis stragem. tandẽ uicit. Eo prȩlio qua¬
driginta milia samnitiũ siue gallorũ cęsa. roina¬
norum uero .uii. milia. exdecuĩ tantũmodo parte.¬
qui occsus est extincta referuntur. Euisse autẽ
absq eutruscis & umbris quos astu romani bel-¬

Expanded text:
sulibus quattuor fortissimi florentissimique Italiae populi in unum agmen foedusque coierunt. namque Etrusci Vmbri Samnites et Galli uno agmine conspirantes Romanos delere conati sunt. tremefacti hoc bello Romanorum animi et labefactata fiducia est, nec ausi sunt totum sperare de uiribus: dolo diuisere hostes, tutius rati pluribus se bellis inplicare quam grauibus. itaque cam, quibusdam suis ad populandos hostiles agros in Vmbriam Etruriamque praemissis, Vmbrorum Etruscorumque exercitum redire ad tuitionem suorum coegissent, cum Samnitibus et Gallis bellum inire properarunt. in quo bello cum Gallorum impetu Romani premerentur Decius consul occisus est. Fabius tamen post magnam Decianae partis stragem tandem uicit. eo proelio quadraginta milia Samnitium siue Gallorum caesa, Romanorum uero septem milia ex Decii tantuqui occisus est, exstincta referuntur. Fuisse autem absque Hetruscis et Umbris, quos isto astu Romani bell
Abbreviated transcription (Latin):
At ȩtiã in tantis totius imperũ romani pro.¬
uintĩs urbib ac popłis uix paucos aliquan¬
do extitisse. quos iusta ultio inuito ȩtiam uc̃¬
tore dampnarit: Et ut uerbis uerba noncr¬
rem non temere. dixerim tantã uel inbello
saltem extinctam modo fuisse gregariorĩ
militũ manũ. quanta tunc cȩsa est in par
nobilium. Igitur silla mortuo lepidus on¬
riane partis assertor aduersus catulum si¬
lanum clucẽ surgens rediuiuos bellorum ci¬
uilium cineres suscitauit. Bis tunc aciȩ cer¬
tatum est. Plurimi romanorũ iam ipsa pos¬
citate misetorũ ꝙ adhuc illo furore insang¬
tium csi sunt. albanorũ ciuitas obsidione
oppugnata atq excruciata fame ultima i
serabilium reliquiarũ deditione seruata et
Ibi tius scipio lepidi filius captus atq ee
sus est. b rutus incisalpmã galliã fugeni
magis dementia catuli quã tacdio syllant e
delitatis ut ignis instipula eadem celerita

Expanded text:
at etiam in tantis totius imperii Romani proat etiam in tantis totius imperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temesaltem exstinctam modo fuisse gregariorum militum manum, quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur, Sulla mortuo, Lepidus, Marianae partis assertor, adversus Catulum Sullanum ducem surgens, redivivos bellorum civilium cineres suscitavit. Bis tunc acie certatum est. Plurimi Romanorum, jam ipsa paucitate miserorum, et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum civitas, obsidione oppugnata atqueserabilium reliquiarum deditione servata est. Ibi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque sus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
omnia plus necessitatis afferant & minus pu¬
doris hoc est causa pugna uictoria uel pro
extinguenda insolentia tirannorũ. uel ꝓcohi¬
bendo sociorum de fectu. uel ꝓinurendo ultio¬
nis exemplo. Cui tandẽ dubium est quanto
nunc mitius. quantoq clementius excitata ut
dicunt bella cuulia geruntur. immo reprimun¬
tur potius quã geruntur. Quis enim unum ci¬
uile bellũ ꝑdecem annos his temporib agita¬
tum audierit: Quis uno bello centum quinqua.¬
ginta milia hominũ uel hostium ab hostibus.
ut non dicã ciuium aciuib cęsa me¬
minerit e Quis illã quãquã explicare
longum est optimorũ. atq illustrium uirorũ
mutatudinẽ trucidari inpace cognouerit:
Dostremo quis illas infames interficiendorũ
tabulas legerit. senserit. tunuerit. An non
potius omnib notum sit una cunctos pace
compositos atq eadem salute securos. uictos
uictoresq pariter communi exultasse lȩcitra

Expanded text:
omnia plus necessitatis adferant et minus puomnia plus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum uel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius excitata, ut dicunt, bella ciuilia geruntur, immo reprimuntur potius quam geruntur? quia enim unum ciuile bellum per decem annos his temporibus agitatum audierit? quis uno bello centum quinquaginta milia hominum, uel hostium ab hostibus, ut non dicam ciuium a ciuium, caesa meminerit? quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque inlustrium uirorum multitudinem trucidari in pace cognorit? postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit legerit senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia,
Abbreviated transcription (Latin):
Quib anobis respondebitur. iustius quid̃
soeulia uocari oporters sed nobis ꝓ ficere¬
siciuilta nominentur. Cum enim causis. uocabuł.
ac studuis paria docentur. omnia. tum sibi in his
tanto plus uindicat reuerentia xp̃ianȩ religio.¬
nis quanto minus p̃sumpserit pocestas irata
uictoris. Nam cum plerumq improbi tiranni
temere iuuadentes rem publicã usurpatoq re¬
gio statu romani imperũ corpus ab rumperint.
Atq exeo bella uel ꝑse iniusta importarint.
uel uise iusta commouerint. Brittanis gallisq
& creati popłis & instructi hȩc bella quantũ
externis proxima. tantum longinqua ciuilib.
quid nisi socialia iure uocitentur. Cum ipsi ro¬
mani ne sertorũ quidẽ. Aut ꝑpenne aut erixl.
aut spartaci bella ciuilia uspiam nominarint e¬
ntali ergo uel defectu uel ꝑduellione sociorũ
minort nunc utiq inuidia laboraret. si for.¬
tassis existeret. uel grauis pugna. uel cruenta ap¬
uictoria Ucruntamen cum in hisce temporib

Expanded text:
quibus a nobis respondebitur, iustius quidem socialia uocari oportere, sed nobis proficereciuilia nominentur. cum enim causis uocabulis ac studiis paria docentur omnia tum sibi in his tanto plus uindioat reuerentia Christianae religionis quanto minus praesumpserit potestas irata uictoris. nam cum plerumque improbi tyranni temere inuadentes rempublicam usurpatoque regio statu Romani imperii corpus abruperint atque ex eo bella uel per se iniusta inportarint uel in se iusta commouerint, Britannis Gallisque et creati populis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
obstaret᷑ instituit. Obseruabant namq satellites quꝰ
uias &. tiia. & ubicumq sui complices irrequeti y

Expanded text:
obstaretur instituit. Observabant namque satellites ejus vias et invia; et ubicunque sui complices irrequieti
Abbreviated transcription (Latin):
iocto horresco referre quod geste
Nam claudio marcello. et ual
flacco consulib meredibili rabi
Amore scelerum romanȩ matrou
arscrunt. Erat utiq fedus ille ac pestilenle
simplex cratulitas erat. cum existente quadar
cila indice ⁊ conuincente primũ multe matiu
ut biberent quȩ coxerant uenena cõpulse
de simul ut hauserunt. consũptȩ sunt. Ta¬
c autem multitudo fuit matronarũ. in hisfice¬
b consciarum. ut trecentę septuaginta dĩpea
ex illis simul futisse referautur. Capł m. xl

Expanded text:
cto, horresco referre quod gestum est: nam Claudio Marcello et Valerio Flacco consulibus, incredibili rabie et amore scelerum Romanae matronae exarserunt. Erat utique foedus ille ac pestilens asimplex credulitas erat, cum existente quadam ancilla indice et convincente, primum multae matronae ut biberent, quae coxerant, venena, compulsae: deinde simul atque hausere, consumptae sunt. Tanta autem multitudo fuit matronarum in his facinoribus consciarum, ut trecentae septuaginta damnatae ex illis simul fuisse referantur. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
uriam etiam & armenui qui illas icolebant
regiones. uideutes curcos iprecuꝑ abilit̾̃
E tubello suꝑatos. notos montancarũ anfractꝰ oppila¬
Ebant. callesq angustos p̃occitpabant. & eis mmnen¬
sam deletionem̃ strictis gladiis parturiebant.
Paetabant siqͥdem eos uelud oues errantes. ut¬
pote p̃pauore minio tociꝰ defensionis mimiemores.
diniralius quoq quti inmunicipio ciuita

Expanded text:
uriani etiam et Armenii qui illas incolebant regiones, videntes Turcos irrecuperabiliter in bello-superatos, notos montaneorum anfractus oppilabant, callesque angustos praescupabant; et illis immensam deletionem, strictis gladiis, parturiebant. Mactabant siquidem eos velut oves errantes, utpote, prae pavore nimio, totius defensionis immemores. Admiralius quoque qui in municipio civita
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃. E q̃m spopondisse me memini cum
ueluti articulis quib dam dicendi ordinẽ
definirẽ. dicturũ me. eẽ. ab orbe condito
usq ad urbem conditam. Huic uolumi¬
n quem ab orbe condito explicuimꝰ fiuis
hic. ẽ. ut ab urbe condita sequens libellus
incipsat. qui contextiora illoꝵ tempoꝵ mala
ex ercitatiorib ad nequitiã atq eruditio¬
rib hominib continebit. Orosii prb̃i.¬

Expanded text:
erunt! Et quoniam spopondisse memini, cum erunt! Et quoniam spopondisse memini, cum eluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Urbem conditam, huic volumini, quod ab orbe condito explicuimus, finis hic sit, ut ab Urbe condita sequens libellus incipiat, qui contextiora illorum temporum mala, exercitatioribus quippe ad nequitiam atque eruditioribus hominibus, continebit. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ fines late populati sunt. & multas asiȩ
ciuitates athemensium imꝑio adiecerunt.
Hine porro ꝑ annos quinquagurta incer¬
ta semper uictoria terra mariq pugnatũ
ẽ. done spartam & opib unminutis & fid̾
prostigata. sociis quoq probro fuere. S
hȩc ꝑ tot etatum uolumina incubuisse gre¬
tiȩ paruipenditur. Nunc autẽ int̃pella¬
ri interdum uoluptates. & imꝑediri parum¬
per libidines. non sustinet᷑. quamquam
inter illius temporis homines atq istiꝰ hoc
inter.ẽ. qd illi ȩquo amimo hȩc intoleranda
tolerabant. Quia in his nati uel enutriti e¬
rant. & meliora non nouerant. Isti autẽ per¬
petuo in uita sua tranquillitate ꝙ deliciarũ
sereno assuefacti. ad om̃e uel modicum obduc¬
tȩ sollicitu dinis nubilum cõmouentur.
Atq utmnã ipsũ depulsorẽ huius uel modice
inqͥetuditus p̃carent᷑. cuiꝰ munere hanc ig¬
norãt ã malis tẽporib iugitatẽ pacis habu¬

Expanded text:
norum fines late populati sunt et multas Asiae norum fines late populati sunt et multas Asiae ciuitates Atheniensium imperio adiecerunt. hinc porro per annos quinquaginta incerta semper uictoria terra marique pugnatum est, donec Spartani, et opibus inminutis et fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uoluptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius temporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae solliciAtque utinam ipsum depulsorem hujus vel modicae inquietudinis precarentur, cujus munere hanc ignoratam aliis temporibus jugitatem pacis habu
Abbreviated transcription (Latin):
runt. qui athenienses prelio exciperent.
Athenienses autẽ missa in egiptũ parua
classe. impares uirib nauali congressu faci¬
le uincuntur. De hinc recepta classe. aueti
eciam militum robore. uictores in p̃liũ uo¬
cant. Lacedemonii quoq omissis messenis:
in athenienses arma conuertunt. Dui uariȩ
ac graues pugnȩ & anceps uiccoriȩ status.
ad postremum pendente euentui. utrimq dis¬
cessitm. ẽ. Sciendũ tñ. ẽ. maxime ipsam ẽe.
reuocati lacecdomonii ad messemoꝵ bel¬
lũ. ne medium tempꝰ otiosum atheniensi¬
b relinquerent. cum thebanis pactum pa¬
atbeniensium bella susciperent. Tantus
furor spartanoꝵ erat. ut duob bellis¬
implicia susciꝑe tercitm non recusarẽt
Dum modo muicis suis hostes adquire¬
rent. Athenienses tanta belloꝵ tempestate
permoti. duos duces delegerunt. Piclen ex¬
spectate uirtutis uirũ. & sofoden scriptorẽ
tragediarũ. Qui diuiso exercitu & sparta¬

Expanded text:
runt, qui Athenienses proelio exciperent. runt, qui Athenienses proelio exciperent. Athenienses autem, missa in Aegyptum parua classe inpares uiribus, nauali congressu facile uincuntur. dehinc recepta classe, aucti etiam militum robore, uictores in proelium uocant. Lacedaemonii quoque omissis Messeniis in Athenienses arma conuertunt. diu uariae et graues pugnae et anceps uictoriae status ac postremum pendente euentu utrimque discessum est. Sciendum tamen est maxime, ipsam esse reuocati Lacedaemonii ad Messeniorum bellum, ne medium tempus otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis pacAtheniensium bella susciperent. Tantus furor Spartanoinpliciti suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis suis hostes adquirerent. Athenienses tanta bellorum tempestate permoti duo duces deligunt Periclen spectatae uirtutis uirum et Sophoclen scriptorem tragoediarum: qui diuiso exercitu et Sparta
Abbreviated transcription (Latin):
sistentes expugnant. in fraude messenos uic¬
tos seruitio p̃munt. At illi diu eruentam
dominationẽ inter uerbera & uncula per¬
pessi. iugum excutiunt. arma sumunt. bel¬
la instaurant. Lacedemonii tirreũ atheni¬
ensium poetam ducem p̃lio eligunt. Quitͥb
conflictib fusi amissum exercitum uocata
in libertate seruoꝵ manti suppleuerunt. S
cũ sic quoq desistendum c̾tamini ꝓpter metũ
ꝑscłi arbitrarent᷑. tẏrrei poetȩ & ducis com¬
posito carmine & pro contione recitato. rur¬
sus accensi. mox in certam en ruunt. Ianta¬
ii autem us animoꝵ concussum. ẽ. ut raro
umquam cruentius p̃liũ exarserit. Ad
postremũ tamen. uictoria lacedemonioꝵ fu¬
it. Tercio mensem reꝑauere certamen. nec
lacedo monii mora multas in auxilium co¬
pias uitumq duxerunt. Athenienses uͦ lace¬
demonios alibi intentos ediuerso aggredi
parant. nec lacedemonii quieuere. Nam ip¬
si in messemos occupati pelopenenses unmise¬

Expanded text:
stentes expugnant fraude Messenios, uicstentes expugnant fraude Messenios, uictos seruitio premunt. at illi, diu cruentam dominationem inter uerbera et uincla perpessi, iugum excutiunt, arma sumunt, bellum instaurant. Lacedaemonii Tyrreum, Atheniensem poetam, ducem proelio legunt. qui tribus conflictibus fusi, amissum exercitum uocata in libertatem seruorum manu suppleuerunt. sed cum sic quoque desistendum certamine propter metum periculi arbitrarentur, Tyrrei poetae et ducis conposito carmine et pro contione recitato rursus accensi mox in certamen ruunt; tanta autem ui animorum concursum est, ut raro umquam cruentius proelium exarserit; ad postremum tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tertio Messenii reparauere certamen, nec Lacedaemoniis mora, multas in auxilium copias utrimque duxerunt. Athenienses uero Lacedaemonios alibi intentos e diuerso adgredi parant. nec Lacedaemonii quieuere: nam ipsi in Messenios occupati Peloponnenses inmise
Abbreviated transcription (Latin):
mazoniun gentis ꝙ commerioꝵ in asiam
repentinus incursus plurimam late uastati¬
onem stragemq edidit. capłm .XUII.¬
Nno. xix. ante urbem conditã.
laceclemonii contra messenios ꝓp̃t
spretas uirgines suas in sollẽpni
messenioꝵ sacrificio perannos
arm indefesso furme bellantes.
rumȩ suȩ totas greciȩ uires implieuerunt.
Qui cum se magnis execrationib deuoius¬
sent. sacramentisq obstruxissent. domũ nisi¬
ti messana expugnata numquam. eẽ. redituros
ac per decem annos longa fatigati obsidione
nec tamen aliquem uincendi fructũ adep¬
tium ꝑmoti reuo carent᷑. confultatione habi¬
ta ueriti ne intercepta sꝑe sobolis sibi magis
hac perseuerantia quam messenis perditio
mitriretur. selectos in exercitu eos qui post
iusiurandum in fupplem̃tum militiȩ uenerãt
spartam remittunt. quib ꝓmiscuos om̃iũ
feminarũ concubitꝰ permiscere. infamisatis
nec tam̃ mutili licentia. Ipsi aucẽ proposito in¬

Expanded text:
mazonum gentis et Cimmeriorum in Asiam mazonum gentis et Cimmeriorum in Asiam repentinus incursus plurimam late diu uastationem stragemque edidit. Anno xx ante Vrbem conditam Lacedaemonii contra Messenios propter spretas uirgines suas in sollemni Messeniorum sacrificio, per annos uiginti indefesso furore bellantes, ruinae suae totas Graeciae uires inplicuerunt. qui cum se magnis exsecrationibus deuouissent sacramentisque obstrinxissent domum nisi Messena expugnata numquam esse redituros, ac per decem annos longa fatigati obsidione nec tamen aliquem uincendi fructum adeptium permoti reuocarentur, consultatione habita ueriti, ne intercepta spe subolis sibi magis hac perseuerantia quam Messeniis perditio nutriretur, selectos in exercitu eos qui post iusiurandum in supplementum militiae uenerant Spartam remittunt, quibus promiscuos omnium feminarum concubitus permisere, infami satis nec tamen utili licentia. ipsi autem proposito in
Abbreviated transcription (Latin):
falaris factum amplexꝰ factorem ȩxectatꝰ. et
ultioni materiam p̃buit & crudelitati. Nam
ipfum opificem sua inuentione pumuit. Fuit
eciam paulo suꝑiore tempore ap̃ latinos rex a¬
remulus qui ꝑ annos xyiii. flagitiis impietta¬
b q crescens. ad postremum diuino udicio ful¬
mine interceptꝰ. matara supplicia unmatura e¬
tate disoluit. Eligant nc̃ siuidet᷑ latini ⁊ sicu¬
li utrum in dieb aremuli &s falaris. emalussẽ.
inocentum uitas penis extorquentium.
an his temporib xp̃ianis cum imꝑatores
romani ipsa in pͥinis religione cõpositi post
cõmimitas rei publicȩ bono tirannides. ne
ipsoꝵ quidem muirias exigunt tirannoꝵ¬
Amo autem ante urbem conditam tri
cesimo. pelopenensium athemensiũq ma¬
xiiũ bellum totis uirib aminisq cõmissũ
est: in quo mutius cedib ad hoc coacti sũt:
ut ueluti uicti se ab alterutro subtrahe¬
rent. bellumq deserent. Tunc eciam a¬

Expanded text:
Phalaris, factum amplexus factorem exsecratus, et Phalaris, factum amplexus factorem exsecratus, et ultioni materiam praebuit et crudelitati: nam ipsum opificem sua inuentione puniuit. Fuerat etiam paulo superiore tempore apud Latinos rex Aremulus, qui per annos XVIII flagitiis inpietatibusque crescens, ad postremum diuino iudicio fulmine interceptus matura supplicia inmatura aetate dissoluit. Eligant nunc, si uidetur, Latini et Siculi, utrum in diebus Aremuli et Phalaridis esse maluissent nnocentum uitas poenis extorquentium, an his temporibus Christianis, cum imperatores Romani, ipsa in primis religione conpositi, post comminutas reipublicae bono tyrannides ne ipsorum quidem iniurias exigunt tyrannorum. Anno ante Vrbem conditam xxx Peloponnensium Atheniensiumque maximum bellum totis uiribus animisque commissum est: in quo mutuis caedibus ad hoc coacti sunt, ut uelut uicti se ab alterutro subtraherent bellumque desererent. tunc etiam A
Abbreviated transcription (Latin):
quam regnum abstulit. eumq tnaxime hircans
genti p̃posuit. in medos uͦ ipse reuerti noliit
Hic finis imperii medoꝵ fuit. S ciuitates quę
tributarię medoꝵ erant. a ciro defecerunt. que
res ciro multoꝵ belloꝵ causa & origo extitit. cap̃¬
Ia tempestate falaris siculus agrigentins
arrepta tirannide depopulabat᷑. Quiens¬
I delis mente. commentis erudelior. omĩa
nefarie in innocentes agens. inuenit ali¬
s quando quem puniret tuste iniustus. Nĩ
pirilliis quidam aeris opifex affectans tiranni aon¬
citiam. aptum non minus crudelitati illius ratꝰ
taurum ȩneum fecit. eui faber lamiã alatere
cõposuit. quȩ ad contrudendos dãꝑnatos receptui
foret. ut cum inclusus ibidem subiectis ignib te¬
reretut. sonuta uocis extortę.capacitas concau
eris augeret. pulsui ᷤ ferali competens imagim
murmur emuteret. nefarioq spectaculo mu¬
gitꝰ pecudis non hominis gemitꝰ uideret᷑.S.

Expanded text:
quam regnum abstulit, eumque maximae Hyrcanorum quam regnum abstulit, eumque maximae Hyrcanorum genti praeposuit. in Medos uero reuerti ipse noluit. is finis imperii Medorum. fuit. sed ciuitates, quae tributariae Medorum erant, a Cyro defecerunt: quae res Cyro multorum bellorum causa et origo exstitit. Ea tempestate Phalaris Siculus Agrigentinos arrepta tyrannide populabatur. qui crudelis mente, commentis crudelior, omnia nefarie in innocentes agens, inuenit aliquando quem iuste puniret iniustus. nam Perillus quidam aeris opifex adfectans tyranni amicitiam, aptum munus crudelitati illius ratus, taurum aeneum fecit, cui fabre ianuam e latere conposuit, quae ad contrudendos damnatos receptui foret: ut cum inclusus ibidem subiectis ignibus torreretur, sonum uocis extortae capacitas concaui aeris augeret pulsuque ferali conpetens imagini murmur emitteret, nefarioque spectaculo mugitus pecudis, non hominis gemitus uideretur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
apposuit. ac ne quid infelicissimȩ orbitatis fe¬
lix ignorantia subtraheret. infames epulas os¬
tensis patri cum capite manib improperauit
Hiuus gͦ facti immemor. ipsi harpalo sum¬
mam belli committit. Qui acceptum exercs¬
tum. statim cro ꝑ proditionem tradidit. Iuo
cõperto asthiages raptissecum copiis inper¬
sas ipse ꝓficiscitur. acriusq certamen instati¬
rat: proposito suis metu. fi quis e ꝑręlio sere¬
dere moliret᷑. ferro exciperetur. Qua netes¬
fitate iustanter medis pugnantib pulsata
iterũ persarum acies cum paulatim cederꝙ
matres & urores eoꝵ obuiam occurrunt. o¬
rant. ut in prelium reuertant᷑. Cunctantib subla¬
ta ueste obscena corporis ostendunt. querentes.
an in uteros matrum uel uxores uellent refugen
Quo facto. erubescentes in p̃litim redeunt. ⁊ facca
impressione quos fugiebant fugere compellunt.
bi tunc asthiages capitur. cui eẏrus nichil aliuss

Expanded text:
adposuit ac, ne quid infelicissimae orbitati feadposuit ac, ne quid infelicissimae orbitati felix ignorantia subtraheret, infames epulas ostensis patri cum capite manibus in- properauit — huius ergo facti immemor, ipsi Harpalo summam belli committit, qui acceptum exercitum statim Cyro per proditionem tradit. quo conperto Astyages raptis secum copiis in Persas ipse proficiscitur acriusque certamen instaurat, proposito suis, metu si quis e proelio cedere moliretur, ferro exciperetur. qua necessitate instanter Medis pugnantibus pulsa iterum Persarum acies cum paulatim cederet, matres et uxores eorum obuiam occurrunt, orant in proelium reuertantur; cunctantibus sublata ueste obscena corporis ostendunt quaerentes, num in uteros matrum uel uxorum uellent refugere. quo facto erubescentes in proelium redeunt et facta inpressione quos fugiebant fugere conpellunt. ibi tunc Astyages capitur, cui Cyrus nil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
prouocatꝰ & uictus ardenti pirȩ seimiec̃.
Exhinc regnum assirioꝵ in medos concesfit
Deinde multis p̃liis undiq scatescentib quȩ
perordinem disserere noquaquam aptum ui¬
detur. ꝑ uarios ꝓuentus ad scytas chaldeos¬
q &e rursiti ad medos pariliua recliit. Inqͥ
breuitate pensandum. ẽ. quantȩ rurȩ clades¬
q gentium fuere. quanta bella fluxerunt.
ubi totiens tot & talia regna moͬtata sunt.
Post hoc medis fraortes imꝑauit. qui creberri
mis persarum assirioꝵq bellis. uiginti & duo
regni sui annos consũpsit. Post hunc diocles̃¬
regnauit uir armis experientissimus. semperq
bellis immoratꝰ. qui auctum lade imꝑtum.
moriens asthiagi dedit. Asthiages uirili
prole uacuus. cyrum nepotem apud persas
habuit. S cyruis mox ut adoleuit. congrega¬
ta persarum manu. auo certam̃ induxit. Por¬
ro asthiages oblitꝰ sceleris sui quod in harpa¬
lum dudum admiserat cum filiũ eius uniẽ
& par uulum interfecit. ȩpulandumq patri

Expanded text:
prouocatus et uictus ardenti pyrae se iniecit. exin regnum Assyriorum in Medos concessit. deinde multis proeliis undique scatescentibus, quae per ordinem disserere nequaquam aptum uidetur, per uarios prouentus ad Scythas Chaldaeosque et rursus ad Medos parili uia rediit. in qua breuitate pensandum est: quantae ruinae cladesque gentium fuere, quanta bella fluxerunt ubi totiens tot et talia regna mutata sunt. post haec Medis Fraortes imperitauit, qui crmis Persarum Assyriorumque bellis viginti et duos regni sui annos consuregnauit, uir armis experientissimus semperque bellis immoratus; qui auctum late imperium moriens Astyagi dedit. Astyages, uirili prole uacuus, Cyrum nepotem apud Persas genitum habuit. sed Cyrus mox ut adoleuit congregata Persarum manu auo certamen indixit. porro Astyages oblitus sceleris sui quod in Harpalum dudum admiserat, cum filium eius unicum et paruulum interfecit epulandumque patri
Abbreviated transcription (Latin):
ñno ante urbem conditam sexage¬
simo. tercio. nouissimꝰ apud assirios
regnauit sardana pallus uir mulie¬
re corruptior. qui inter scortoꝵ gre¬
ges femineo habitu purpuram
collo retractanis ap̃fict᷑o sus arbato. qui tẽ
medis p̃erat uisus atq execratiom habitꝰ.
mox eciam exritis medoꝵ populis ad bellũ¬

Expanded text:
nno ante Vrbem conditam LXnno ante Vrbem conditam LXIIII nouissimus apud Assyrios regnauit Sardanapallus, uir muliere corruptior: qui inter scortorum greges feminae habitu purpuram colo tractans a praefecto suo Arbato, qui tunc Medis praeerat, uisus atque exsecrationi habitus, mox etiam excitis Medorum populis ad bellu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen qui diurnitatem illiꝰ obsidionis. eu̾¬
sionis. a trocitatẽ. cedem. captiuitatẽq didice¬
runt. uideant si recte isto qualis cũzẽ. p̃sen¬
tis temporis statu offendunt᷑. quod hostes oceul¬
ta miscđ̃ia dei cumꝑ om̃s terras extruccis co¬
piis bello persequi possint. pacis gr̃ã p̃tentis
obsidib per omĩa maria secuntur. Et ne for¬
te hec quietis amore facere credantur. seipsos
acꝑicula sua pro romanoꝵ pace aduersus ali¬
extioia profugi. aduentus in italiam
quȩ arma commouerit. qualla ꝑtrien¬
nium bella çixitauerit quantos popu¬
los implicuerit. odio excidioq afflixe¬
rit. litterarii ludi disciplina. nr̃e quoq memo¬
riȩ inustũ. ẽ. Hoꝵ p̃terea tempoꝵ medio in¬
teriacente xilia nauftagiaq gͥcoꝵ. pelope¬
nensiũ clades. chodro moriente factoꝵ ig
noti traces noua in bella surgentes & gene¬
ralis tc̃ ꝑ totam asiam greciãq cõmotio. cap̃xu¬

Expanded text:
tamen qui diuturnitatem illius obsidionis, evertamen qui diuturnitatem illius obsidionis, eversionis atrocitatem, caedem, captivitatemque didicerunt, videant, si recte isto, qualiscumque est, praesentis temporis statu offenduntur; quos, hostes, occulta misericordia Dei, cum per omnes terras instructis copiis bello persequi possint, pacis gratia praetentis obsidibus per omnia maria sequuntur: et ne forte haec quietis amore facere credantur, seipsos ac pericula sua pro Romanorum pace adversus alie, Troja profugi, adventus in Italiam quae arma commoverit, qualia per triennium bella excitaverit, quantos populos implicuerit, odio excidioque afflixerit, ludi litterarii disciplina nostrae quoque memoae inustum est. horum praeterea temporum medio interiacent exilia naufragiaque Graecorum, Pelopnensium clades Codro moriente fractorum, noti Thraces noua in bella surgentes, et generalis tunc per totam Asiam Graeciamque commotio. A
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta & patente unuiersa terra p̃sumere.
qua eẽt libitum. liberum fuit. Semecipsos ad
tiuitionẽ romam rogni offerunt. quos solos inͣ¬
uicta regna timuerunt. Q tam̃ cȩca gentili¬
tas eum hec romana uirtute gesta non uide¬
at: fide romanoꝵ impetrata non credit.
nec ad quiescit cum intelligat confiteri xp̃i¬
ano beneficio xp̃ianȩ religionis. quȩ cognitã
per om̃s populos fidem iungit. eos sine p̃lioui
rarum partem inmensis cedib deleuert̃ / At
& xxxx. anto raptꝰ helenȩ. comiuratio grecoꝵ¬
& concursus mille nauiũ. dehinc decennis obsi¬
do. ac postremo famosum troiȩ excidiũ p̃dicat᷑.
In quo bello ꝑ decem annos eruentisime gesto.¬
quas nationes. quantosq populos idem turbo
inuoluerit. atq afflixerit. homerꝰ poeta in pͥ¬
nus clarꝰ luculentisimo carmine ꝑalam fecit.
Nec per ordinẽ nunc retexere nr̃m. ẽ. quia &
oꝑe songum. & om̃ib notum uidetur. uerũp¬

Expanded text:
subiecta et patente uniuersa terra praesumere, subiecta et patente uniuersa terra praesumere, quam esset libitum, liberum fuit; semet ipsos ad tuitionem Romani regni offerunt, quos solos inuicta regna timuerunt. et tamen caeca gentilitas cum haec Romana uirtute gesta non uideat, fide Romanorum inpetrata non credit nec adquiescit, cum intellegat, confiteri, beneficio Christianae religionis - quae cognatam per omnes populos fidem iungit - eius uiros sine rarum partem inmensis caedibus deleuerunt At CCCXXX anno raptus Helenae, coet concursus mille navium, dehinc decennis obsidio, ac postremo famosum Trojae excidium praedicatur. In quo bello per decem annos cruentissime gesto,quas nationes, quantosque populos idem turbo involverit, atque afflixerit, Homerus poeta, in primis clarus, luculentissimo carmine palam fecit: nec per ordinem 71 nunc retexere nostrum est, quia et operi longum et omnibus notum videtur. Verum