comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s siꝗͣ mora ticio ab hẽde factaẽ: ad hẽd es
eiꝰ legati exactio tnͣs mutit̃: sẽpnio repel¬
lendo. Sinaut̃ nullamõa int̾cessit̃. tẽ
sepniꝰ legatũ accipit. ⁊ ñticũ hẽdes. S si
andiẽ legati cedentẽ decesit̃ ticiꝰ. soli sẽ
ꝓmo l egatũ. Id̾ dicendũ ẽ ⁊ fidĩ cõmussa be¬
ditate pueõdata. aut siañ restitutã dece¬
sisset: mat̾ eiꝰ relicta. ut si puer añ dic̃
legati cedentẽ decessisset: mat̾ debeat᷑. si po¬
stea: a̾pupilli hẽdes fidĩ cõmissũ tñs mittarꝰ
u̾pote ip̃a mora subsecuta. S ⁊ cũ quisita
legasset: hĩ nĩs ticio dato: siñ dedĩt. sẽpnio
dato. urademũ sẽꝓnio debetur: sidies eiꝰ ĩ
m̃s ticio fũdũdato. ⁊ sititiꝰ eũ fũdũ alicãuit. ns m̃s eũ
bĩt doli exceptione ꝓpoĩta ꝓ spĩcẽ sibi cau¬
tione atticio defundo ñ alrenando. PSiꝗs
pluiꝗͣ dedit ademĩt: ad ẽptio ualet. ueluti
tũ cestatorleget: ⁊ it̃ adimat: ñualet ad ẽp¬

Expanded text:
si quidem mora Titio ab herede facta est, ad heredes eius legati exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes. sed si ante diem legati cedent legatum. Idem dicendum est et fidei commissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta. Sed et cum quis ita legasset: 'heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato', ita demum Sempronio debetur, si dies eius in meus Titio fundum dato et si Titius eum fundum albit doli exceptione posita prospicere sibi cautione a Titio de fundo non alienando. Si quis plus quam dedit ademerit, ademptio ualet, ueluti leget testator et iter adimat, non ualet ademp
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit. dm̃s ułq legatũ. SSiticio fund̾ puẽ:
eidq sub conditione legatus sit: de iñpostea
ademptꝰ sic. ticio fundũ quẽ subẽditione
legaui. hs̃ m̃s nedato. exnulla dacioẽ deb̾t᷑.
nͥ sp̃alit̃ dixit̃ puẽ eũ legatũ uelle acciꝑe:s
tractam conditionẽ ñ rep̃sentare lib̾tatẽ. pap̃¬

Expanded text:
fundus pure eidemque sub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: 'Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex nulla datione debetur, nisi specialiter dixerit pure eum legatum uelle accipere. tractam condicionem non repraesentare libertatem. Pap
Abbreviated transcription (Latin):
ei adenũt. uid amꝰ anꝑdid̾it legatũ. uana
cua scͥpt̃a. ñ nocet legato.
to eo adimat᷑ ꝙ eilegatũ ẽ ualet adẽptio. ꝗa
⁊ legatũ pot̃ ꝓcełeᷤ si redimat ¶ ẜ uolegato.⁊
ĩt̃ iuuos manumisso: silegatũ adimat᷑ nul¬

Expanded text:
ademerit? uideamus, an perdiderit legatum uana cua scriptura non nocet legato. to eo adimatur quod ei legatum est, ualet ademptio, quia et legatum potest procedere, si redimatur. Seruo legato et inter uiuos manumisso si legatum adimatur, nul
Abbreviated transcription (Latin):
.Uip ł .uI. Sifuit᷑ lagitũ telictũ excognatiꝰ mĩs
ꝗpͥmꝰ capitoliũ asteułit ssimul duo uenu̾e
dicant᷑ nec aparet quis pͥoruenĩt: anipedietur.
silegatũ sȩpmo amicofiut̃ relictũ ⁊ duosint:
aquacantate conuineti. S. ⁊ siduob: hõĩb eiꝰde

Expanded text:
ionum. Si fuerit legatum relictum ex cognatis meis qui primus Capitolium ascenderit, si simul duo uenisse dicantur nec apparet, quis prior uenerit, an impedietur si legatum Sempronio amico fuerit relictum, et duo sint aequa caritate coniuncti? sed et si duobus hominibus ei
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.xxiiii. ad̃.. Siquis tacioneᷤ exigẽ uetẽt̃
ũ ẽ sepissime rescͥptũ: ñ in peditur reliquas
exige: quas se reliqͣuit.⁊ siquid dolofecit:
quiraciones gessit. Quodsiquis ⁊ ħ uelit re¬
actionẽ ei renuite.¬

Expanded text:
nes exigere uetetur, nes exigere uetetur, ut est saepissime rescriptum, non impeditur reliquas exigere, quas quis se reliquauit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec uelit re'actionem ei remit
Abbreviated transcription (Latin):
tuset. quodueꝵẽ. t ale legatũ hẽs mr̃ asolo
lucioticio ne petirolidhẽcdẽ lucii ticũ ñtnͣsit.
sinic̾ uinolucioticu adũsus testam̃tũ abhẽde: eo
quod ab eo exigere debitũ tẽptauit: sit cõmiᷤ¬
sũ. Quociens enĩ coħet ꝑsone id quodlegat᷑.
lata : ꝓ coẽ quaĩ heres abcoadebitore: hẽdeq eĩ
pet̃e uetitus sit. ut adiectio hẽdis ꝑ iñ nilua
lm̃sa. ẜsquiredde raciones iussus sit: ñ uidet᷑
satis facẽ. siredditũ si reliquũ reddat: ñedi ł¬
tis racionb Sihẽs uetitus sit agẽrũ eo qui
negociadefuncti gessĩt: ñ uidet᷑ obligatioer p̃¬
legata. q̃ dolol exfraude eiꝰ quinegocia geisit̃
cõnussasit. ut⁊ testator uideatur idsensise. Io¬
sibẽs negõꝵ gestoꝵ egisset: agens ꝓ curator
extestam̃to mẽti: doli maliex ceptiõe excludi põt.¬
¶ Et cilib̾acio rectelegatur: ap̃quẽ deposuco. ł
cui cõmod auõ. pigpoiue deđo. łeiquẽ ex
furtiua causam̾ dare oportet.

Expanded text:
olo Lucio Titio ne petito' ad heredem Lucii Titii non transit, si nihil uiuo Lucio Titio aduersus testamentum ab herede, eo quod ab eo exigere debitum temptauit, sit commissum: quotiens enim cohaeret personae id quod legatur, llata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius petere vetitus sit, ut adiectio heredis perinde nihil ehensa. Is, qui reddere rationes iussus sit, non videtur satisfacere, si reliquum reddat non editis rationibus. Si heres vetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non videtur obligatio ei praelegata, quae dolo vel ex fraude eius qui negotia gesserit commissa sit, et testator id uidetur sen sisse. heres negotiorum gestorum egisset, agens procurator ex testamento incerti doli mali exceptione excludi potest. Et ei liberatio recte legatur, apud quem deposuero uel cui commodauero pignoriue dedero uel ei quem ex furtiua causa mihi dare oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
iudice extimandĩũ ĩspicĩt obluuonẽ
peceintit solute. aut ꝙ coinscio nũãta
eaeẽt: id fecisset. anconsultoꝙ quan
tiratẽ quõdã debitã ñ ius lib̾acionis
dare uoluuset. ¶Int cet̾a lib̾to italegauit: ⁊ si ꝗ̃
me iuuo gessit: raciones ab eo exigi ueto. q̃rit᷑

Expanded text:
iudice aestimandum, ut inspiceret, obliuione pecuniae solutae, aut quod eo inscio numerata esset, id fecisset, an consulto, quod quantitatem quondam debitam, non ius liberationis dare uoluisset. Inter cetera liberto ita legauit: 'et si quid me uiuo gessit, rationes ab eo exigi ueto'. quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ cõmissũ solui uoliaise. EStichotesta¬
m̃to manumisso.fundũ instruct̾ũ. ⁊ alia
redd̾e ueto: quia instrum̃tũ penes sebt̃.
Quescitũ c̃ anstichꝰ reliqua q̃ ãministra¬
tacio ad eiꝰ debiti relatafuit. Retinĩ gͦ
relqͣ poss̃ cũ pecculio. aut exco deduci. si
ꝑuenĩt. eiꝰ ꝙ peccunie usurã exigi ueto.
q̃scitũ ẽ. a nexcausa fidĩ cõmissi. anꝑmna¬
nus consequi possit: ne aut̃ tp̃s a testa¬
tore p̃scͥptũea sũma ab eo exigat᷑. R.

Expanded text:
fideicommissum solvi voluisse. Sticho testamento manumisso fundum instructum et alia reddere veto, quia instrumenta penes se habet": quaesitum est, an Stichus reliqua, quae ex administratatio ad ius debiti relata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, si erit, eiusque pecuniae usuram exigi ueto.' quaesitum est, an ex causa fideicommissi Apronianus consequi possit, ne ante tempus a testatore praescriptum ea summa ab eo exigatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstructos filie logauit: pita q̃dã exmancipis
ortoꝵ ux oĩdonauit. siũ donacioneᷤ testam̃
to c̃firmauit. sui ñ confirmaũspostior uo¬
luntas filie legato pocioreĩt. ẜ ⁊ siñ uałat
donatio: tm̃ minuisse filie legatũ pat̃ ĩ¬
tellig̾.¬

Expanded text:
r hortos instructos filiae legauit: postea quaedam ex mancipiis hortorum uxori donauit. siue donationes confirmauit siue non confirmauit, posterior uoluntas filiae legato potior erit: sed etsi non ualeat donatio, tamen minuisse filiae legatum pater intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. R. ẜea q̃p̃poneñt᷑. uidĩ omnẽ obligati¬
onẽ scio eiꝰ debiti ꝑ fidĩ cõmissũ solui uoluis¬
se. It queit᷑ sipostea nouatione facta t am¬
pliata sũma ceꝑit deb̾e: an ib quod exuet̃i ccͣtu
debebat᷑: nicħ ommꝰ in causa legati duẽt anuõ
nouatione facta quãi nouus debitor ampliate
tc̃ debuisset. sitm̃ mansit inea uoluntate
testator q̃ tunc fuisset. Deadim̃dis ł trãs¬
op̃.ł.uads̃. E E undolegato adimuta pot̃.:
fũdũ illi p̃t̃ usũ fructũ. neqdo. neq lego.
ũus fruct̾ inlegato relinquat᷑. s ⁊ fructꝰ
ad imi pot̃: ut ꝓͥetas relinquatur: Itẽ parᷤ
Ifundi legati adimuipor̃.
dãpnaxesto: recte tnͣs latũ legatũ uidetur.
S ⁊ si amor tuoeo culegatũeãt: eaid restͣns¬
tułit sẽꝓniodebetur. diquis ticiolegauĩt¬

Expanded text:
obligationem Seio eius debiti per fideicommissum solui uoluisse. Item quaeritur, si postea nouatione facta et ampliata summa coeperit debere, an id, quod ex uetere contractu debebatur, nihilo minus in causa legati duret et an uero nouatione facta quasi nouus debitor ampliataeum uideri quod tunc debuisset, si tamen mansit in ea uoluntate testator, quae tunc fuisset. DE ADIMENDIS UEL TRANSum Fundo legato adimi ita potest: "fundum illi praeter usum fructum neque do neque lego", ut usus fructus in legato relinquatur. Sed et fructus adimi potest, ut proprietas relinquatur. Item pars fundi legati adimi potestdamnas esto", recte translatum legatum videtur. sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
sires pignõi data: legetur debitoĩ acredi¬
tore: ualed legatũ.⁊ hab̾e eũ accionẽ ut
pingnus recipiat: pͥusꝗͣ peccumã soluat.
lucͣri s si aliatestantis uoluntas fuit.⁊ ad
ħ ꝑuenietur. exemplo luitionis.
aułꝰ ł .ui. ads̃. ⁊. Hedẽ dãpnatũ a fidiꝰsoe
ñ pete: areopete pꝰse. s areopet̾e uetitũ. si a fide¬
de uissore petat: reoextestam̃totenĩ celso
pintit. Pd̃ cels̃ ait: nullã dubitacionẽ hab̾e:
ꝗn ħede petẽ adebitore uetitonec hẽs
ħredis petere possit.

Expanded text:
si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. lucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc peruenietur exemplo luitionis.. Heredem, damnatum a fideiussore non petere, a reo petere posse, sed a reo petere uetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore uetito nec heres heredis petere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
tele: quã ip̃simphorꝰ administrauãt.
abaurelus s deb̾etur. testam̃to facto de¬
bitoib liƀ̾acionẽ reliquerat. incisolino:
⁊ recognito testam̃to: aliudtestam̃tũ fecit
inqͦ repetit legatũ his ũbis quib q̃ͣlega¬
ta meo testam̃to quodincidã dedi. onmia
testam̃to hecditate: andebitores quib p̾ori
testam̃to lib̾atio relicta eãt. conseꝗ possit̃
italegauit . do. lego. seio. denasos .x. itẽ
cõmisit uti darẽt: restitueñt inucuq:
quicquidei legasset. postea seiꝰ aliã pt̃eã
peccuna q̃ pt̾ testam̃tũ factũ dataeẽt seio:
collata p̃ponentur: ñ eẽ postiꝰ credñdũ le¬
gatũ.  t iciꝰ testam̃to facto ⁊ filus hc̃cdib
iustitutis: depatre tutore suo quondã factos
ita locutꝰ ẽ: seiũ patrẽ meũ lib̾atũ eẽ uolꝯ
abact̾ioẽ tutele. Quero anħn̾ba quatenus
accipidebeat̃ .i. anpeccirnias: quas ł exuẽ¬
ditionib teꝵ factis. aut ex nõib exactas:

Expanded text:
telae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur. Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo repetit legatum his uerbis: 'quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, omnia testamento hereditate an debitores, quibus priori testamento liberatio relicta erat, consequi possint, ita legauit: 'do lego Seio denarios decem: item commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset. postea Seius aliam praeterea pecunia, quae post testamentum factum data esset Seio, collata proponerentur, non esse posterius credendum legatum. Titius testamento facto et filiis heredibus institutis ita locutus est: 'Seium patrem meum liberatum esse uolo ab actione tutelae'. quaero, haec uerba quatenus accipi debent, id est an pecunias, quas uel ex uenditionibus rerum factis aut ex nominibus exactis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ iatoi̾ũ cotpr̃ cũtestam̃tũ faciebat deb̾i¬
ẜ uxoĩsue testam̃to ita legatũ ẽ. sẽꝑnie dñe Ell.lil¬
I. mee ħampluis angentũ balneare. Que s. ui.g̃¬
sçitũ ẽ. anz̃ id argentũ ꝙ dieb festis inbal¬
legauãt traseie aunce mee ornam̃ta u¬
nu̾sa daĩuolo. Cod̾ testam̃to ita scͥpseãt:¬

Expanded text:
tum uiatorium eo tempore cum testamentum faciebat, deberi. Uxori suae testamento ita legatum est: 'Semproniae dominae meae hoc amplius argentum balneare': quaesitum est, an etiam id argentum, qu‹o› diebus festis in balilegauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripse
Abbreviated transcription (Latin):
põt c̃uenire. Nã neq hẽdis bẽs agẽ: neqabhẽ¬
dis hẽde pot̾ peti. hẽdis aũt hẽs põt dãp¬
naĩ: neexigat debitorẽ.
locau̾am. legaui: ꝗc ꝗd eũ mͥ dare facẽ op̾tet:
oportebit ue: ut siñ ⁊ hẽs s hab̾e. ueruaattil¬
locõĩs ꝗd retinert: extestum̃to fore obligatũ

Expanded text:
t conuenire: nam neque heredis heres agere neque ab heredis herede potest peti. heredis autem heres potest damnari, ne exigat debitorem. locaueram legaui quidquid eum mihi dare facere oportet oportebitue ut sineret heres sibi habere. Nerua Atilocationis quid retine
Abbreviated transcription (Latin):
b̃atio relicta: deinde impubes exegerit quod debet᷑.
aneuanescat legatum. ⁊ cũ ꝯstet pupillum inhs
q̃ asubstituto relinquãtur. ꝑsonã sustinẽ
eiꝰ. a quo sub conditione legatur: consequens
ẽ. sub stitutũ actione extestam̃to teiũ: sipu¬
pillus adebrtore exegit᷑. Idq ẽ. ⁊ sipupillꝰ ñ exegĩt:

Expanded text:
beratio relicta, deinde impubes exegerit quod debetur, an euanescat legatum. et cum constet pupillum in his, quae a substituto relinquuntur, personam sustinere eius a quo sub condicione legatur, consequens est substitutum actione ex testamento teneri, si pupillus a debitore exegerit. Idemque est et si pupillus non exegerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uxoũ sue: tẽ mutata uoluntas defuncti. Ni¬
loc̃ faciet dolimali exceptioni. ut si ꝑseuet¬
II De nui .uii. mulier inpetenchis .U. libris. exceptione do¬
li mali sũmoueat᷑ s S siex necessitate aliqͣ
conpulsus testator: ñꝙ uellet demunẽ ex ħ.
legͣato: tẽ mulieĩ ipõ iure .U. libre auri de¬
bebuntur. necdolimali exceꝑtio nocebit ad¬
u̾sus petentẽ. ꝙ sutalegasset uxoi: aur̃ ꝙ eiꝰ
causa ꝑatũeĩt: tẽ rectissime scͥb̃. quintꝰ. m̃.¬
utħ scͥꝑfa hat̃ in se: ⁊ demonstracionẽ lega¬
ti⁊ argum̃tũ. Iõꝙ ipõ uire altenata libra
alienauĩt testator

Expanded text:
uxoris suae, tunc mutata uoluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si perseuerauerit mulier in petendis quinque libris, exceptione doli mali submoueatur. sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem. Quod si ita legasset uxori 'aurum quod eius causa paratum erit', tunc rectissime scribit Quintus Mura habeat in se et demonstrationem legati et argumentum: ideoque ipso iure alienata libra alienauerit testator
Abbreviated transcription (Latin):
phũ seũ ticiodedit: ut prꝰ mortẽ suã seio
det: aut sicon ualiusset ĩ reddet dem̃ti
cuis defuncto donatore: scio dedit .⁊ hẽs
eiꝰ petat debitũ: senͣ doli exceptionẽ ht̃.
siũ ame petat᷑. exceptiõe uti possũ. siũ nõ
petat᷑. p̾sũ agẽ ut lib̾er ꝑ accepti lacionẽ.
S ⁊ sicĩ aliosim debitor. puta duorei fu¬
inius ꝓnuttendi.⁊ mͥ soli testator consul¬
tũ uo luit agendo conseqr: ñ ut accepto
lib̾er: ne ⁊ coͣ reui m̃s lib̾et᷑ cc̃ testatoĩs
uoluntatẽ. ẜ pacto lib̾abor. S ꝗd si socu
fumꝰ : udamꝰ. neꝑ accepti lacionẽ deb̾ã
lib̾aĩ. alioꝗn: dũ aconreomeopent᷑: ego inqui
ꝑ acceptilacione. conseqñt̃ qr̃ anzille

Expanded text:
phum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio det aut, si convaluisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet. sive a me petatur, exceptione uti possum, sive non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam conreus meus liberetur contra testatoris uoluntatem, sed pacto liberabor. sed quid si socii fuimus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: alioquin, dum a conreo meo petitur, ego inquieper acceptilationem. Consequenter quae
Abbreviated transcription (Latin):
humanã contingit̃ ⁊pãm faciã. Siaut̃. ñ.
abhẽdib meis feĩ uolo. iubeboq signũ
sit̃ dona. hẽdes seie uir̃ ex argento: anex
auro: signũ ponẽ cõpellendis: anereum.
issẽt. alit̃ enĩ int̾p̃tantib sũmã farecauti¬
onẽ: siuasculariꝰ aut fab̾ argentaiũs. uxoĩ
italegasset. ¶Cũitalegatũ eẽt argentũ quod
domomea eet cũ moĩar⁊ offiliꝰ. necꝙ depoi¬

Expanded text:
humanam contigerit, ipsa faciam: sin autem, ab heredibus meis fieri uolo: iubeoque signum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt an aereum? issent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset. Cum ita legatum esset: 'argentum, quod domo me‹a› erit cum moriar
Abbreviated transcription (Latin):
dã. Iuslianianꝰ ait. uͣt legator peticiõẽ
scͥinai sic ut cẽtũ ꝙ petant ab herede.
centũ uõ alia legatariꝰ afidi cõmissa¬
rius petat. quod idcurco dicit uilianitͤ
qm secundum hanc rõnẽ integrã quar¬
tam habet. idẽ.c integra. Idẽ iulianus
scͥbit si lis qui quaarigenta in bonis
habeat trecenta legass. et celuctis .s.
rogass herede ut hereditatẽ sẽꝑro res-¬

Expanded text:
petitionem petitionem scindi sic, ut centum quidem petantur ab herede, centum uero alia legatarius ‹a› fideicommissario petat. quod idcirco dicit Iulianus, quoniam secundum hanc rationem integram quartam habet, id est centum integra. Idem Iulianus scribit, si is, qui quadringenta in bonis habeat, trecenta legasset et deductis centum rogass
Abbreviated transcription (Latin):
liani sententia. ne d̃ãpnũ ficũ cõmissaruᷤ
Sentiat. ultra quã deũ exhereditatẽ quiã
peruenit Neminẽ em̃ opo. etẽ. pluslega¬
ti nõe pr̾are quã adeũ exhereditate ꝑue¬
nit. quãuis falcidiam cesset. ut rescrip¬
to diui pii cõtinet᷑. deniq nec exmilitiste¬
stam̃to plus legatoꝵ nomine pr̃atur.
ꝙͣ. quantitas .e. eoꝵ. hereditatis ere abie no
deducto. nec tantum quartã recinẽ ficñ¬
cõmissariis femitttur ¶nãe neratius
scribit. Si heres rogatꝰ restituere tuta he¬
reditatẽ ñ deductã facidia rogato. inp̾o
ut alii restituat: ñ utiq dẽbere eũ adetͣ¬
here fidi comissario secunddo quartã ni¬
si lib̾eralitate tantũ adpoee ficu comis¬
sariũ heres uoluit pertinẽ ¶S si quadr⁊¬
genta hñs ducenta legauit titio. ⁊ partẽ
dimidiã hrditatis sẽꝑnio restitue roga¬
uerit: extrebelliano restitucionẽ facien

Expanded text:
liani sententia, ne damnum fideicommissarius liani sententia, ne damnum fideicommissarius sentiat ultra, quam ad eum ex hereditate quid peruenit: neminem enim oportere plus legati nomine praestare, quam ad eum ex hereditate peruenit, quamuis Falcidia cesset, ut rescripto diui Pii continetur. Denique nec ex militis testamento plus legatorum nomine praestatur, quam quantitadeducto. nec tamen quartam retinere fideicommissario permittitur. Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituere totam hereditatem non deducta Falcidia rogato et ipsi, ut alii restituat, non utique debere eum detrahere fideicommissario secundo quartam, nisi liberalitatem tantum ad priorem fideicommissarium heres uoluit pertinere. Sed si quadringenta habens ducenta legauerit Titio et partem dimidiam hereditatis Sempronio restituere rogauerit, ex Trebelliano restitutione
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾dũ sequit᷑. s eũ cuihereditas extrebel ꝑ¬
liano senat̃ cõsusito restititta. ẽ. S cauen¬
dũ ẽ. heredi ficũ cõmissario ut si forte fu¬
nduᷤᷤ fuit eiustꝰ acreditore. hãt hes cautũ
Iulianus aut cauendũ ñ putat s estim¬
andũ fũdũ quantũ uab sine hac cautio¬
ne. hoc ẽ. quanti uẽdẽ. pot̾. eĩt sine catio¬
ne. et si pot̾ tanti uendere ñ int̾posita
caucione. qͣntũ facit quarta pars bon¬
qe extribellino transituras astiones. Si
minoris retento. eo quochs̃. simlt̾e ex
trebelliano restitutionẽ fut que sentẽ¬
cia. multas questiones aĩntait ¶ Is qͥqͣ¬
dustis ducentis rogauerit hereiera seio
restituere hereitatẽ. anecctoꝵ onꝰ fili co¬
missarius subeat: an uero actenꝰ quate¬
nꝰ addeũ exhereditate peruenit᷑. Iulianꝰ
ait. cõpetere quid̾ẽ adu̾sus eũcce. toꝵpe
titionẽ. ñ aut̃ ampli qua ĩduentis accdo¬
nẽ aclũstis ficdĩ cõmissarium daturum.

Expanded text:
 cui hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est. sed cavendum est heredi a fideicommissario, ut, si forte fundus fuerit evictus a creditore, habeat heres cautum. Iulianus autem cauendum non putat, sed aestimandum fundum, quanti ualet sine hac cautione, hoc est quanti uendere potest sine cautione: et si potest tanti uendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si minoris, retento eo quod deest similiter ex Trebelliano restitutionem fieri: quae sententia multas quaestiones dirimit. Si is, qductis ducentis rogauerit heredem Seio restituere hereditatem, an trecentorum onus fideicommissarius subeat an uero hactenus, quatenus ad eum ex hereditate peruenit? Iulianus ait competere quidem aduersus eum trecentorum petitionem, non autem amplius quam in ducentis actionem aduersus fideicommissarium daturum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ayi quadr igenta renquid titio trecenta le¬
gauit. heredis fidĩ cõmisit ut tibi heredli¬
tatẽ restitueret᷑. isq suspestã ussu p̾tos
adut. et restitit. querebat. quuia legato¬
rio cdare deberes. dicendu . ẽ. q p̃sũptũ ẽ
uoluisse testatorem cũ honore legatoꝵ
fidei cõmissũ restitui. tͤota trecẽta te d̃are
titio debere. Nã heres hoc rogatꝰ. intellegi
debet ut te suo loco cõsfituat. etͤ heres
toꝵ dacionẽ reiquũ habiturus foree.
si non eẽt regat. urtibi rtsutueret. beti¬

Expanded text:
i quadringenta reliquit, Titio trecenta legauit, heredis fidei commisit, ut tibi hereditatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dvoluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod hertorum dationem, reliquum habiturus foret, si non esset rogatus et tibi restitueret he
Abbreviated transcription (Latin):
litiũ. seu p̃textu metꝰ cẽsuer̃t ¶ Qũa quã au¬
tẽ senatus subuentũ uoluit heredib sub¬
uenit. tñ ꝯficũ cõmissario. Nã ĩeo ꝙ here¬
cĩes si cõuerãtur excepcione uti possunt.
heredib subuentũ.ẽ. Ineo uero ꝙ. si agãt
heredes repellunt ꝑ exceptionẽ quodq ag¬
end̃i facultas fic̃ comissariis cõpetis. ꝓro¬
cui dubio cosultũ ẽ fici comissariis shoc
aut̃ senatus cõsultũ locũ ht̃. siueꝰ ex testa¬
mnto heres eẽt. siue abintestam̃to. rogatus¬
q sit restituere hereãitatẽ ¶ Infilii quoq fa¬
milias militis iudicio qui de crastensi pe¬
culio ł quasi castrensi testari pot̾ senatꝰ co¬
sultũ locu hc̃ honoꝵ quoq possessorese
alii successores extrebelliano restituere po¬
tert hered̃itatẽ ¶Ae illo querit᷑ an is cui
ex causa ficu cõmisi rescituta ẽ. hereditas

Expanded text:
litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fideicommissariis. Hoc autem senatus consultum locum habet, siue ex testamento quis heres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem. In filii quoque familias militis iudicio, qui de castrensi peculio uel quasi castrensi testari potest, senatus consultum locum habet. Bonorum quoque possessores uel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem. De illo quaeritur, an is, cui ex causa fideicommissi restituta e
Abbreviated transcription (Latin):
r hered̃itate. icdeq situtor ł cũat̃o ado¬
locetis ł fuiosi rogatꝰ sit restitue heredita¬
tẽ. siñ dubio trebelliano locꝰ erit ¶fuit q¬
uesitũ si ipsi tutoi rogat̾ sit restitu᷑e pupil¬
lus. an ip̃o austorẽ rescituciõe facere possie
Et ẽ. decretũ adiuoseuero ñ posse tutori ei-¬
dẽq austori restituere hereditatẽ qr ĩrẽ su¬
am auctor ẽẽ ñ pot̃e. ¶ Curatori tñ ado¬
lescentis abadolescente potit restitui he

Expanded text:
 hereditatem. Sed et si tutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest. Curatori tamen adul
Abbreviated transcription (Latin):
erat rogaꝰ pure in diẽ restituere ĩt̾imu¬
niu̾sã hereditatẽ restituert. senatꝰ censuit.
sũ aitẽ extit̃it cõcũcio. si uelit alius ficdi¬
cõrissarius partẽ suã suscipe. trãsire ad
eũ ip̃o uire aciones Si filio rͣ scruo here.¬
de istituto rogato q nstituere herelitatẽ
xplicito tractatu qui aqͥfidi cõmissa sm.¬
gularũ rerũ ꝓtinet transeamꝰ nunc ad̃
int̃pretacionẽ senatꝰ cõsulti trebellians.

Expanded text:
in diem restituere, interim uniuersam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio uel seruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem xplicito tractatu, qui ad fidei commissa singularum rerum pertinet, transeamus nunc ad interpretationem Senatus consulti Trebelliani.
Abbreviated transcription (Latin):
seruo relinquatur. dem̃ post pͥmum
gat diem ex die mortis cedere. non ex qͦ
adita est hereditas. ⁊ siforte post młtos
norum legata. iõ debi. s si quot ãnis
sit legatum. uidetur michi ⁊̃ in hocini¬
cium cuiusoq annispectandum nisi
forte eudens sit uoluntas testacõis ĩ
annuas pensiones. Iõ diuidentis. Am̃
non legatario conlultũ s heredi ꝓlpec¬
tum uoluit. ne urgeretur ad solutionẽ¬
Scuin habitacione aliqͥduel indiscipli¬
na leg

Expanded text:
seruo relinquatur, deinde post primum seruo relinquatur, deinde post primum gati diem ex die mortis cedere, non ex quo adita est hereditas, et si forte post multos norum legatario deberi.Sed et si quotannis sit legatum, mihi uidetur etiam in hoc initium cuiusque anni spectandum, nisi forte euidens sit uoluntas testatoris in annuas pensiones ideo diuidentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum uoluit, ne urgueretur ad solutionem.Si in habitatione‹m› aliquid uel in disciplina‹m› leg
Abbreviated transcription (Latin):
õ. Nam cum lib̾tas non prius cõpe¬
tat. quã adita hereditate. equissimum
uisum ẽ nec legati diem ant̃ cedere ali¬
o ꝗn mutile fiet legatum. si dies eius
cessissec añqͣlib̾tas conpeteret. Quodeue¬
nit sipure seruo legetur ⁊ lib̃ esse subcõ¬
dicione iubeatur. ⁊ pendens condicio. in¬
ueniebatur. ⁊ post aditam hereditatẽ.
. Sihabitacio filio .ẜ. uel seruo
legata sit putoñ acquiri domino uel pa¬
tri legatum. Si ant̃ aditam hereditatẽ
filius uel seruus decellĩt. Namcũ ꝑlõe
cohereat: recte dicitur ant̃ aditam here¬
ditatem diẽ ñ cedere.
d. Cuminannos singłos leget ñ.
singłos legentur. an mnannum pͥmũ
singłos annos. s utrum in inicio cuiꝰ¬
q anni. anuero finito annocedat. q̃sti¬
onis fuit. ⁊ lab̾o. ⁊ sabinus. ⁊ celsus. ⁊ cas¬
sius. ⁊ iuilianus. in omnib q̃ inannos
singłos relinquuntur hoc ꝓbauerũt.¬
ii ĩ inicio cuiusq anni huius legati
dies cederet. It uił ait. hoc legatum si

Expanded text:
 Nam cum libertas non prius competat quam adita hereditate, aequissimum visum est nec legati diem ante cedere: alioquin inutile fieret legatum, si dies eius cessisset antequam libertas competeret. quod evenit, si servo pure legetur et liber esse sub condicione iubeatur et pendens condicio inveniatur et post aditam hereditatem..Si habitatio filio familias uel seruo legata sit, puto non adquiri domino uel patri legatum, si ante aditam hereditatem filius uel seruus decesserit: nam cum personae cohaereat, recte dicitur ante aditam hereditatem diem non cedere..Cum in annos singulos legatur, non unsingulos legentur an in annum primum singulos annos.Sed utrum initio cuiusque anni an uero finito anno cedat, quaestionis fuit. et Labeo Sabinus et celsus et cassius et Iulianus in omnibus, quae in annos singulos relinquuntur, hoc probauerunt, ut initio cuiusque anni huius legati dies cederet.Inde Iulianus ait, hoc legatum si
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Mortuo patre licet in¬
uo pupillo. dies legatoꝵ asub¬
uel habitatio legata neq eoꝵ dies ant̃
additam hereditatem cedit. neq peti¬
cio ad heredem transit. Id̃ est siexdie sit
usus fructus relictus.
ratur frustra ẽ. Si ant̃ quis diem eius
ced̾e dixĩt.

Expanded text:
um.Mortuo patre, licet uiuo pupillo, dies legatorum a subuel habitatio, neque eorum dies ante aditam hereditatem cedit neque petitio ad heredem transit. idem et si ex die sit usus fructus relictus: ratur, frustra est, si ante quis diem eius cedere dixerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tulit peticionem. tiñdẽ est siab impu¬
biꝰ substicuto. legetur. Nam ad hr̃dẽ
suum: legatum transfert. Tractaritũ
pocest. si impubi substitutus dap̃natꝰ
sit. suntͣ pubertatem filius decesserit
seio .c. dare anuuio pupillo defunctꝰ
seuis ad heredem transferat. quasi ea
condicio sit expressa q erat. ⁊ magisẽ.¬
ad heredem legatarii cransire. ¶ Int̾¬
dum adicio heredis legatis moram fa¬
cit. ut puta li forte leruo manͭ misso.
uel ei cuius seruus legatus est. ⁊ seruo
aliqõ legatum sit. Nam seruo legati
relicci ant̾ aditanhereditatem. d̃ies

Expanded text:
tulit petitionem. Tantundem et si ab imputulit petitionem. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum transfert. Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio centum dare, an uiuo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quaad heredem legatarii transire.Interdum aditio heredis legatis moram facit, ut puta si forte seruo manumisso uel ei cui seruus legatus est et ideo seruo aliquid legatum sit: nam seruo legati relicti ante aditam hereditat
Abbreviated transcription (Latin):
L ll paulatum est si subcondi¬
cione adimatur. quasi sub condicione
iegatum debetur. ac extrinsecus suspẽ¬
datur leatum nonexip̃o testamen¬
co. licerant̃ decedat legatarius ad here¬
dem cransinisisse legatum dicimus.
uelucisirem dotalem maritus lega¬
iuit. excero ⁊uxori aliquam ꝓdotali
dotis decessĩt legatãuis atq legatũ dic¬
mora ꝙ̃ cõnditio. legato iniecta uide¬
tur. ¶łoꝵ legatoꝵ q̃ incodicills relic¬
ta sunt ꝑ iñ dies cedit. atq testamen so
pecioni facit cessionidiei non facit ꝓiñ
siue pure institutus tarduis adeat. si¬
ue subcondicione ꝑ condicionem im¬
pediatur. legatarius securus est. s ⁊
si numdũ natus sit hr̃s insticutus.
aut apuo hostes lit. similiter legata¬
riqm non nocebit. eo ꝙ dies legatices¬
sit. Ib dicimus ⁊ si a substituto lega¬
tum sit relictum. quã dui institutuᷤ
delib̾at. defuncto legatario non noce¬
bit. si postea hr̃s institutus repudia¬
uit. Nam ad heredem suum. legatitnͣs¬

Expanded text:
st si sub condicione adimatur, quasi sub condicione legatum habetur.At si exstrinsecus suspendatur legatum, non ex ipso testamento: licet ante decedat legatarius, ad heredem transmississe legatum dicimus: ueluti si rem dotalem maritus legauerit extero et uxori aliquam pro dotadotis decesserit legatarius atque legatum mora quam condicio legato iniecta uidetur.Eorum legatorum, quae in codicillis relicta sunt, perinde dies cedit atque testamento rpetitioni facit, cessioni diei non facit.Proinde siue pure institutus tardius adeat siue sub condicione per condicionem impediatur, legatarius securus est.Sed et si nondum natus sit heres institutus aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebit, eo quod dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postea heres institutus repudiauit: nam ad heredem suum trans
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit si serai uxorem duxõ. nec ei
uelit nube. dicendum ert̃ diem lega¬
ti cedere.ꝙ. ꝑme non stat. quo minꝰ
paream condicioni. s ꝑalium stat qͦ
minus impleatur condicio. hisd̃ aut̃
dieb .i. hisd̾ pendicioĩb heredi pr̃abĩ¬
¶Si cum dies legati cedẽ incipietali¬
eni quis iuis est. deb̾i his legatũ quoꝵ
uũ fuit subiectus. ⁊ tõ sipurum le¬
gatum sunt. ⁊ post diem legati cedẽtẽ.
lib factus est apud dnĩn legatum re¬
linquet. fisiusus .F. fuit legatus. licet

Expanded text:
tum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea tum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea velit nubere, dicendum erit diem legati cedere, quod per me non stat, quo minus paream condicioni, sed per alium stat, quo minus impleatur condicio. Isdem autem diebus, id est isdem pensionibus heredi praSi, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si purum legatum fuerit et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet: sed si usus
Abbreviated transcription (Latin):
d. Si post diem legati cedenem lega¬
tatius deceslĩt ad heredem suum rans¬
fert legatum. Icaq sipurum legad̃
sit. exdie mortis dies eius cedit. Siuero
post dies sunt legata relicta. simili mõ
atq in puridies cedit. nisi forte id sũt
legatum ꝙ ad heredem nontransit. Nã
hiuus dies non ant̃cedit ut puta sius
fructus postannũ sit relictꝰ. hanc tr
sentenciam ꝓbamus. S si subcondi¬
cione sit legatum relictum non priꝰ
dies legati cedit. quã condicio fũit ĩ¬
pleta nequid̃ siea sit condicio q̃mpo
testate sit legatarii. S si ea condicio
fuit quã p̾tor remittit. stacun dies
cedit. Id̃ qq̃ uͣmpossibili condiciõe.
quia ꝓ puro ħ legatum habetur. Itẽ
siqua conditio sit q̃ ꝑ legatariũ ñ stat
quo minus impleatur. S aut ꝑ here¬
dem. aut ꝑ eus ꝑsonam incuius ꝑso¬
nam uislus ẽ parere conditiõi iiesle¬
gati cedit. qm̃ ꝓimpleta habetur ut
puta si uissus sim hr̃di .x. dare. ulle
acciꝑe nolit. S iluita ita michi lega¬

Expanded text:
.Si post diem legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum.Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit: nam huius dies non ante cedit, ut puta si usus fructus sit post annum relictus: hanc enim sententiam probamus.Sed si sub condicione sit legatum relictit quam condicio fuerit impleta, ne quidem si ea sit condicio, quae in potestate sit legatarii. Sed si ea condicio fuit, quam praetor remittit, statim dies cedit: Idemque et in impossibili condicione, quia pro puro hoc legatum habetur. Item si qua condicio sit, quae per legatarium non stat quo minus impleatur, sed aut per heredem aut per eius personam, in cuius persona iussus est parere condicioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur: ut puta si iussus sim heredi decem dare et ille accipere nolit. sed et si ita mihi lega
Abbreviated transcription (Latin):
institutis non solet nocere ado¬
ptio Si filius in adoptionem
datus auo mat̾no. institutꝰ sit
ħes apatre naturali. cominisso
ꝑalium edicto: magis est: ut
bonoꝵ possessionem acciꝑe pos¬
sit. Nec enim exigunus ut ad eat
ħeditatem. s sufficit: ut ei dela-¬
ta sit. adquiriq possit ¶ Sun
adoptionem datus: pꝰea quam
uissu patris adoptiui. ħeditatẽ
adiit. emancipatus fu̾it. pot̃
contra tabulas bonoꝵ possessi

Expanded text:
instituti non solet nocere adoptio. Si filius in adoptionem datus auo materno heres institutus sit a patre naturali, commisso per alium edicto magis est, ut bonorum possessionem accipere possit: nec enim exigimus, ut adeat hereditatem, sed sufficit, ut ei delata sit adquirique possit. Si in adoptionem datus, posteaquam iussu patris adoptiui hereditatem adiit, emancipatus fuerit, potest contra tabulas bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
partem faciunt. si ꝑalios cõmit¬
tat᷑ edictum. Quomodo enĩ bo¬
num ẽ eis fau̾e. ut parcem fa¬
isiant nicħ habituris. ¶ Exhe¬
dati lib̾i quẽadmodum edictũ
non cõmitunt. ita neo cõmis¬
so ꝑalios edicto: cum illis ue¬
niunt ad bonoꝵ possessionẽ.
Unaq eis querela suꝑẽ. si de
in officio  dicant. hii q qui ꝑ
alios contra tabulas bonoꝵ
possessionem pecunt: non ex¬
pectant ut p̾titi bonoꝵ possessi¬
onem accipiant. Uerum ipsi
quoq bonoꝵ possessionem pe¬
dere. contra tabulas possunt.
Cum enim semel beneficio alioꝵ
adid beneficrum fueruit
admissi: iam noncurant.
petant illi: nec ne. bonoꝵ
possessionem.

Expanded text:
faciunt, si per alios committatur edictum: quo enim bonum est eis favere ut partem faciant, nihil habituris? Exheredati liberi quemadmodum edictum non committunt, ita nec commisso per alios edicto cum illis venient ad bonorum possessionem unaque eis querella superest, si de inofficioso dicant. Hi, qui propter alios contra tabulas bonorum possessionem petunt, non exspectant ut praeteriti possessionem accipiant, uerum ipsi quoque bonorum possessionem petere contra tabulas possunt: cum enim semel beneficio aliorum ad id beneficium fuerint admissi, iam non curant, petant illi nec ne bonorum possessionem.
Abbreviated transcription (Latin):
tius uolũt sint legata utrumq spec¬
tandum ⁊ mortem cestatõis ⁊ adiciõe
rii tũ nundũ electioni locus essepot̾.
cum ꝓponatur aut nir ndũ testatorẽ
decessisse. aut mortuo. hereditas nõdũ
adita. Iñ querit iuił. Si post mortem
testatoris legattarius decedat. anadhe¬
redem cranstertur .x. legatum. ⁊ lib
xxxiiii. dig̃. scribit posse dici .x. trans¬
tulisse quia mortuo legatario dies le¬
gaticedit argumentum ꝓ sentencia

Expanded text:
tarius uoluerit, sint legata, utrumque spectandum et mortem testatoris ‹et› aditionem rii, tamen nondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo hereditas nondum adita. Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius decedat, an ad heredem transfer‹a›t decem legatum, et libigestorum scribit posse dici decem transtulisse, quia mortuo legatario dies legati cedit. argumentum Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
na legetur. sic annua ł qͦt annis qui¬
b dieb pensio debetur. habitacionis ł
mercedis disciplinarum hid̃ intelligit᷑
legatum relictum cõiectura uolunta¬
tis facta Nouissime põp̃ scribit. nichil
int̾se ultrã in annos singłos. uel quot¬
annis an insingłos menses uel quot
menlib anin singłos dies. uel qͦt dieb.
legetur. Ip̃ qͦꝙ huic sententie accedo. ꝓiñ
ili annui legentur tot aurei. Is erit di¬
cendum szi cui homo generaliter leget᷑.
S ant̃ ꝙ̃ uendicet decessĩt ad heredẽm
suum legatum transtert. ¶ Si ticio sit
legatus. quẽ seius elegĩt.⁊ sełus post elei¬
tionem decessit᷑. locus est uendicationi
semel acquilite.
factum fuerit. siue non fũit. illi do lego¬
ad heredem non transit. nili alt̾ut᷑ ca¬
sus uiuo legatario extit̃it. Qm̃ causa ex
qua debeatur precedere semꝑdebet qr
debebitur. Nam legatum tale cũ mo¬
netur hr̃s dato. certum est debitum i¬

Expanded text:
 legetur sic 'annua' uel 'quotannis', quibus diebus pensio debetur habitationis uel merce‹s› disciplinarum, isdem intellegitur legatum relictum, coniectura uoluntatis facta. Nouissime Pomponius scribit nihil interesse, utrum 'in annos singulos' uel 'quotannis' an 'in singulos menses' uel 'quot mensibus' an 'in singulos dies' uel 'quot diebus' legetur. ipse quoque huic sententiae accedo: proinde et si 'annui' legentur tot aurei, idem erit dicendum. Si cui homo generaliter sit legatus et antequam uindicet, decesserit, ad heredem suum legatum transfert. Si Titio sit sic legatum 'quem Seius elegerit' et Seius post el‹e›ctionem decesserit, locus est uindicationi semel adquisitae.factum fuerit siue non fuad heredem non transit, nisi alter casus vivo legatario exstiterit, quoniam causa, ex qua debeatur, praecedere semper debet.debebitur: nam tale legatum: "cum morietur, heres dato" certum est debitum i
Abbreviated transcription (Latin):
o soluat. certe sipater petat. entione
ert repellendꝰ. ¶ Sidies legati cessit. de¬
iñ legatarui inius alienum ꝑuenit.
ip̃i potus debetur legatum inciuul
sibi debe̾antur. S si subrdicione fuerit
legatum. non transtulit s expectamũ
condicionem eiq acquiretur cuius¬

Expanded text:
tat, exceptione erit repellendus. Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum peruenit, ipsi potius debetur legatum, in cuiuae ei debebantur. sed si sub condicione fuerit legatum, non transit, sed exspectabit condicionem eiq
Abbreviated transcription (Latin):
titert̃ Itaq siquis exhr̃dato emã¬
cipato filio seruũ eiꝰ hrdem institu¬
ĩt.⁊ ꝑ eũ ẜuum hr̃s exstit̾it filius:
repelli eũ ab oꝑaꝵ petitioẽ deb̾e ꝑ
mn. ac repelleret᷑ patronꝰ quioꝑas ñ
imposuiss. uel quos imposuit reuẽ
dũ ẽ. ut temꝑis spatia que ad corꝑis
curam necessaria sunt. lib̾to relin¬
quantur.
multũ distant afabrib uł pictoriis
oꝑiss. Deniq silibtꝰ faber aut pie¬
tor fuĩt. qũadiu id artifitiũ ex̾cebit.
stipulari. ita patronus alib̾to oꝑas
sibi aut sempnio recte stipulatur.
⁊ lib̾tus obligatione soluit᷑. si tales
oꝑas extͣneo decł̃it. quales patrono
prãndo libet᷑ Et patroni ꝓbes con¬
sulto indiu̾sas regiõs discessint.
lib̾to simł oꝑas indi xͥuit. pot̃ dici
diem oparum cedẽ. s libtum nõ¬
obligar⁊¬

Expanded text:
 si quis exheredato emancipato filio seruum eius heredem instituerit et per eum seruum heres extiterit filius, repelli eum ab operarum petitione debere, perinde ac repelleretur patronus, qui operas non imposuisset uel quas imposuit reuenddum est, ut temporis spatia, quae ad curam corporis necessaria sunt, liberto relinquantur.multum distant a fabrilibus uel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit,stipulari, ita patronus a liberto operas sibi aut Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur. Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum noobliga
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Euis artifitii ꝙ post manumissi¬
onẽ didicerit libtus. oꝑas debebit pre¬
stare. si hee sint q̃ qñq honeste ⁊ sine
ꝑiculo uite prantur. nec semꝑ he que
manumissionis tp̃r p̃stari debuer̾t. s
si turpes oꝑas postea exercere ceꝑit. p̃¬
stare debebit eas qͣs manumissioĩs
tpͣr p̾stabat tales patrono oꝑe dant᷑.
quales exetate. dignitate. ualitudine.
necessitate. ꝓposito. ceterisq eiꝰclẽ gñis
ĩutͣq ꝑ sõa estimari deb̃.¬

Expanded text:
um. Eius artificii, quod post manumissionem didicerit libertus, operas debebit praestare, si haec sint, quae quandoque honeste et sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat. Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius generis in utraque persona aestimari deb
Abbreviated transcription (Latin):
tronꝰ morat᷑. sũptu seł. ⁊ uectura patͦni.
Iaiꝰ. Cum patronꝰ oꝑas stipłatꝰ sit. tẽ
scił cõmittit᷑ stipło. cũ poposcerit. nͨ
lib̾tus p̃stit̾it. nec int̃ ẽ. adiecta sĩt
hec u̾ba. cũ poposcero. annon sĩt ad¬
iecta. aliud enim ẽ de oꝑis. aliud de
ceteris reb. eum enĩ oꝑaꝵ editio
nicħ aliud sit quã offitii p̃statio. ab¬
surcdum ẽ cred̾e alio die debi offitiũ.
qũa quo his uell cui p̃standũ ẽ. ¶ Cũ
lib̾tus ꝓmisĩt patrono oꝑas se daturũ
neq adiec̾it lib̾isq eiꝰ ꝯstat lib̾is. eiꝰ
ita demũ deb̾i. si patri hr̃des exstite

Expanded text:
tronus moratur, sumptu scilicet et uectura patroni.iale. Cum patronus operas stipulatus sit, tunc scilicet committitur stipulatio, cum poposcerit nec libertus praestiterit. nec interest, adiecta sint haec uerba 'cum poposcero' an non sint adiecta: aliud enim est de operis, aliud de ceteris rebus. cum enim operarum editio nihil aliud sit quam officii praestatio, absurdum est credere alio die deberi officium, quam quo is uellet, cui praestandum est. Cum libertus promiserit patrono operas se daturum neque adiecerit 'liberisque eius', constat liberis eius ita demum deberi, si patri heredes ext
Abbreviated transcription (Latin):
possit. p̃standa ei a patͥrono alim̃ta.
ab eo oꝑe. ut his quoq dieb qͥb oꝑas
edat. satis tpsad questũ fatiendum
no de negaturũ oꝑaꝵ p̃stationẽ idq
ẽ u̾um qr unus quisq ꝙ spopondit
suo impendio dare deb. quã diu idꝙ
deb. inrerũ natura ẽ. ¶ Ex ꝓuincia
lib̾tũ romã uenire debere ad redden¬
das oꝑas. ꝓculus ait. s qui dies int̾ea
cessĩnt d̾um romã uenit. patrono ꝑ¬
diligens pat̾ famił rome mo retur.

Expanded text:
possit, praestanda ei a patrono alimenta: ab eo operae, ut his quoque diebus, quibus operas edat, satis tempus ad quaestum faciendum, ono denegaturum operarum praestationem: idque est uerum, quia unusquisque, quod spopondit, suo impendio dare debet, quamdiu id quod debet in rerum natura est. Ex prouincia libertum Romam uenire debere ad reddendas operas Proculus ait: sed qui dies interea cesserint, dum Romam uenit, patrono pdiligens pater familias Romae moraretur
Abbreviated transcription (Latin):
gata restituera. sundũ atestat ore obliga
cum luere noluit. s eum uendente credi¬
tõe mandauit redimendum seie. Que¬
situm est antitia ex causa ficdi cominissi
meiue teneatur. Rꝑ. cum rogata heredi¬
tatẽ restituere ꝓponatur. nichil ꝓponi
tur ñ teneatur .R̾. claudĩ subc̃ enim
pr̃ari oportere id quanto płis fundus
suit quam ad creditorem ꝑuenire opor¬
tuit. ¶ Saio seio ex semisse citia ex qua¬
drante. ⁊ aliis reliquis porcionib here¬
dib insticutis. ita cauit fidĩ aut̃ ur̃e mã¬
dogaii seii ilutia citia uti post obitum
urãm ur̃m reddatis. restituatis ticio &
sempuio semissẽ patrimonii ⁊ porciois
eius quam uob̾dedi. Quesitum est cũ
iuis

Expanded text:
gata restituerat: fundum a testatore obliga gata restituerat: fundum a testatore obliga tum luere noluit, sed eum uendente creditore mandauit redimendum Seiae: quaesitum est, an Titia ex causa fideicommissi Maeuiae teneatur. respondit, cum rogata hereditatem restituere proponatur, nihil proponi, cur non teneatur.Claudius: subest enim praestari oportere id, quanto pluris fundus fuit, quam ad creditorem peruenire oportuit.Gaio Seio ex semisse, Titia ex quadrantedibus institutis ita cauit: 'fidei autem uestrae mando, Gai Sei et Lucia Titia, uti post obitum uestrum reddatis restituatis Titio et Sempronio semissem patrimonii et portionis eius, quam uobis dedi'. quaesitum est, cum ius
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰpłes substituit. substitutos q inuicem
substicuit his ũbis. Substitutos hereo es
inuicem substituo. Coꝵõq filioꝵ fid̃i cõ¬
misit ut qui eoꝵ uita suꝑeẽt. ⁊ sinelib̾is
intra annũ tricesimum moreret᷑. heredi¬
tatem his quos heredes substituerat resti¬
est ex substitutis uno defuc̃to ant̃ filium
pars eius que ad cercõs substitutos qui su¬
ꝑ uuerent ꝑtiñet utrum ꝓuirilib anp
herelitariis porcionib quib sunt substi¬
tuti ꝑtinere. ¶ Meuia filium heredem¬
iustituit ex qͥntũce ticiam filiam exqua¬
drante. septicium filium extriente. ciius
fidi cominissit in hec uerba. te rogo fili sep¬
titisunt᷑ uicesimum annũ sinc lib̾is mo¬
rieris quicquid ex hereditate meaͬ ꝓͣue¬
ñit. hoc frib cuis restituas. Quesitum ẽ
ã septitio filio defuncto int̃ .xxx. annũ si¬
ne lib̾is. hoc fidi cominissum utrum ꝓ
portionib hereditariis ad fr̃m et sororẽ
partem dimidiam hereditatis meu̾e ro¬

Expanded text:
invicem substituit his verbis: "substitutos heredes invicem substituo": eorundem filiorum fidei commisit, ut, qui eorum vita superasset et sine liberis intra annum trigensimum moreretur, hereditatem his, quos heredes substituerat, restit: quaesitum est, ex substitutis uno defuncto ante filium, pars eius, quae ad ceteros substitutos qui superuiuerent pertinet, utrum pro uirilibus an pro hereditariis portionibus, quibus sunt substituti, pertineat. instituit ex quincun‹c›e, Ti‹ti›am filiam ex quadrante, Septicium filium ex triente, cuius fidei commisit in haec uerba: 'te rogo, fili Septici, si intra uicensimum annum sine liberis morieris, quidquid ex hereditate me‹a› it, hoc fratribus tuis restituas'. quaesitum est, an Septicio filio defuncto intra uicensimum annum sine liberis hoc fideicommissum utrum pro portionibus hereditariis ad fratrem et sororpartem dimidiam hereditatis Maeuiae ro