comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deretur in domo. nonne adiceres oleum ne ex¬
tingueretur: Porro lucerna nõ accepto oleo:
non luceret: Non erat plane digna que incan¬
delabro poneret᷑: sed que continuo frangeret᷑
Unde ergo uiuitur: est necessitatis acciꝑe: et
est caritatis impendẽ: Non tanquã uenale
sit euangłium. ut illud sit precium eius quod
sumunt: qui annunciant unde uiuant Sienĩ
sic uendunt magnã rẽ: uile uendunt Accipiãt
sustentationẽ necesfitatis apopło: mercedẽ dis¬
pensationis adño Non enim est idoneus ppls
redde mercedẽ illis: qui sibi in caritate euangłii
seruiunt: Non expectant illi mercedẽ: nisi un¬
de et isti salutem Quid aut̃ istis in crepatur
unde arguunt᷑. quia cũ lac sumerent et lanis
se tegerent: oues negligebant: Sua ergo tan¬
tũ querebant: non que iħu xp̃i Sed qm di-
ximus quid sit lac consumere: queramus qͥd
sit lanis tegere: Qui prebet lac: potũ p̾bet:

Expanded text:
deretur in domo, nonne adjiceres oleum ne exderetur in domo, nonne adjiceres oleum ne exstingueretur? Porro si lucerna accepto oleo non luceret, non erat plane digna, quae in candelabro poneretur, sed quae continuo frangeretur. Unde ergo vivitur, necessitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istis increpatur, unde arguuntur? quia cum lac sumerent, et lanis se tegerent, oves negligebant. Sua ergo tantum quaerebant, non quae Jesu Christi. Sed quoniam diximus, quid sit lac consumere quaeramus, quid sit lanis tegere. Qui praebet lac, potum praebet;
Abbreviated transcription (Latin):
sub uentũ esse necessitati: quã illoꝵ gratulatur
fecunditati: Quid ergo ibi querebat: Nonqͥa
quero inquit datũ: seil quero fructũ Non ego
inquit explear: sed ne uos inanes remaneatis
Qui ergo non possunt facere quod paulus. ut
manibus suis se transigant. accipiant de lacte
ouium. sustentent suam necessitatẽ: sed non
negligant ouium infirmitatẽ Non hoc ibi
querant tanꝗͣ cõmodũ suum. ut exc necessita¬
te penuriȩ suȩ udeant᷑ annuntiare euange¬
lium. sed homini bus illuminandis parent
lucẽ uerbi ueritatis Sunt enim tãꝗͣ
lucernȩ: sicut dictum est Sint lumbi ur̃i p̾¬
cincti: et lucerne ardentes Et nemo accen¬
dit lucernã. et ponit eam sub modio. sed suꝑ
candelabrũ: ut luceat omĩb qͥ indomo sunt.
Sic luceat lum̃ urm̃ coram hominibꝰ. ut ui.¬
deant oꝑa ur̃a bona. et glorificent patrẽ ues¬
trũ.: qui in celis est Si ergo tibi lucerna accẽ¬

Expanded text:
subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: sustentent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Et, Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio: sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in coelis est . Si ergo tibi lucerna accen
Abbreviated transcription (Latin):
Quid plura dicamꝰ: Misericordiores sunt. uł po¬
cius ipsius miscdĩȩ: offitiũ largus impendunt:
Possunt. ⁊ quod possunt faciunt: Laudentur
hi: ne. dempnentur illi Nam et ipse apłs da.
tũ nõ querebat Fru ctuosas tam̃ oues suas ẽẽ
cupiebat non steriles: sine lactis ubertate
Itaq cũ esset quodã tpr̃e et inmagna indigen¬
cia uinctus in confessione ueritatis: missum ẽ¬
illi a fratrib unde necessitati et indigentiȩ eiꝰ
ministratur: Respondens autẽ illis: gr̃as age̾s
et dixcit: Benefecistis comunicare necessita¬
tibus meis Ego enim didici: inquib sum suf
ficiens esse Scio et habundari: noui et penu¬
riam pati Omĩa possum in eo qui me confortat:
Ueruntam̾ uos benefecistis: usibus mittere
meis: Sed ut ostendẽt ieo quod illi benefece¬
runt. quid ipse quereret ne int̾ illos esset qͥ se
ipsos pascunt non oues. nõ tam sue gaudet

Expanded text:
quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel poquid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium largius impendunt: possunt enim, et quod possunt faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat. Fructuosas tamen oves suas esse cupiebat, non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum eilli a fratribus unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Bene fecistis communicare necessitatibficiens esse. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet
Abbreviated transcription (Latin):
ergo diligimur: Lac consumitis Propt̾ qͦd
et apłs dicit: Quis plantat uineam. et defruc¬
tu eius non sumit: Quis pascit gregẽ. et de.
lacte gregis non ꝑcipit: Inuenimus ergo
esse lac gregis. quicqͥd aplebe distribuit᷑ p̃po¬
sitis: ad eos sustentandum uictũ temporalẽ.
Inde enim loquebatur apłs cum hec diceret
que cõmemoraui Et quidẽ apłs quãquam
manibus elegerit suos transigi. et nec ipsum
lac querere ab ouib. tam̃ lactis ꝑcipiendi po.¬
testatẽ habere se dixxit Et sic dñm disposuis.¬
se. ut qͥ euangłium annunciant: de euanglio
uiuant: Et dicit alios coapłos suos usos fuise
hac potestatȩ nõ usurpata: seddata Plus ille
fecit: ut nec debebatur acciꝑet: Ille ergo dona¬
tum: Ille plus fecit fortassis enim ipsũ signifi¬
cabat: qui egrum cũ ad diceret ad stabulũ: diõ
Siquid ampliꝰ erogaueris: in redeundo reddã
tibi: Dehis enim qui non indigent lacte gregiꝰ

Expanded text:
ergo diligunt? Lac consumitis. Propter quod ergo diligunt? Lac consumitis. Propter quod et Apostolus dicit: Quis plantat vineam, et de fructu ejus non sumit? quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit ? Invenimus ergo lac esse gregis, quidquid a plebe distribuitur praepositis, ad eorum sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebatur Apostolus, cum haec diceret quae commemoravi. Et quidem apostolus, quanquam elegerit manibus suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potestate, non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur, acciperet. Ipse ergo donatum. Ille plus fecit: fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ⁊ commoda sua sola respiciat : se pascit
nõ oues Ad hos sermo dirigitur: Audite tam¬
quã oues dei : et uidete quem admodũ uos se.¬
curos fecerit ds̃ Qualescumq fuit qͥ uob̃ pre¬
sunt. id est qualescũq nos sumus: uobis secu¬
ritatẽ dedit qui pascit ifrł̃: Nam si ds̃ non de-¬
sẽrit oues suas: et mali pastores penas debitaᷤᷤ
luent: et oues ꝓmissa ꝑcipient: Uideamus gͦ
quid alloquͣ tur pastores. se ipsos pascentes
non oues: sermo diuinus neminẽ palpans:
Ecce lac consumitis. et lanis uos tegitis. et qͦd
crassum est int̾ficitis: et oues meas non pascitis:
Quod infirmum est non confortastis. et quod egn
tat non roborastis. et quod tribulatũ ẽ non con¬
periit non requisistis. et quod forte fuit cõfre.¬
gistis: et disꝑse sunt oues mee eo quod nõsit
pastor Dicuntur ad pastores pascentes se ipsoᷤᷤ
non oues quid diligant quid negligant: Quid

Expanded text:
rat, et commoda sua sola respiciat, se pascit, rat, et commoda sua sola respiciat, se pascit, non oves. Ad hoc sermo dirigitur. Audite, tanquam oves Dei, et videte quemadmodum vos securos fecerit Deus. Qualescunque sint qui vobis praesunt, id est, qualescunque nos simus, vobis securitatem dedit, qui pascit oves Israel. Nam si Deus non deserit oves suas, et mali pastores debitas poenas luent, et oves promissa percipient. Videamus ergo quid alloquatur pastores seipsos pascentes, non oves, sermo divinus neminem palpans: Ecce lac consuntitis, et lanis vos tegitis, et quod crassum est interficitis, et oves meas non pascitis. Quod infirmum ehabuit, non corroborastis: et quod tribulatum est periit, non requisistis: et quod forte fuit, confregistis: et dispersae sunt oves meae, eo quod non sit pastor . Dicitur ad pastores pascentes seipsos, non oves, quid diligant, quid negligant. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
siti ꝑueniunt ad dnm: Facilioro fortasse itine¬
re Et tanto forte expedicius anibulantes: qͣn¬
to minorẽ sarcinã portant Nõsantẽ excepto
quod xp̃iam sumus: unde rationẽ reddemus
tionem reddemus deo: De dispensatione nr̃a: ad
hoc istam difficultatẽ ꝓpono: ut compacientes
nobis: oretis ꝓ nobis Ueniet enim dies: quocu̾e¬
ta ad ducentur iniudiciũ Et ille dies si secło
longe est: unicuiq homini suã uite ultimus
ꝓpe est: Tam̃ utrũq latere uoluit ds̃ Et qͣn¬
do ueniat finis scłi : et quando fit muno quoq
homine huius uite finis Uis non tunere diẽ
occultũ : dum uenerit inueniat te paratum:
Cum ergo p̃positi ad hoc sint. ut his qui subiec.¬
ti sunt consulant. nec in eo quod presunt om̃i¬
no utilitatẽ suam attendant sed eorũ quibus
ministrant: Quisquis ita p̃positus ẽ: ut in eo
quod p̃positus ẽ gaudeat. et honorẽ suũ que¬

Expanded text:
siti, perveniunt ad Deum faciliore fortasse itinesiti, perveniunt ad Deum faciliore fortasse itinere, et tanto forte expeditius ambulantes, quanto minorem sarcinam portant. Nos autem, excepto quod Christiani sumus, unde rationem reddemus tionem reddemus Deo de dispensatione nostra. Ad hoc istam difficultatem propono, ut compatientes nobis, oretis pro nobis. Veniet enim dies, quo cuncta adducantur in judicium, et ille dies si saeculo longe est, unicuique homini suae vitae ultimus prope est: tamen utrumque latere voluit Deus, et quando veniat finis saeculi, et quando sit in unoquoque homine hujus vitae finis. Vis non timere diem occultum? Dum venerit, inveniat te paratum. Cum ergo praepositi ad hoc sint, ut his qui subjecti sunt, consulant: nec ideo quod praesunt, omnino utilitatem suam attendant, sed eorum quibus ministrant: quisquis ita praepositus est, ut in eo quod praepositus est, gaudeat, et honorem suum quae
Abbreviated transcription (Latin):
camus Nam si nr̃a dixerimus: pastores erimus
pascentes nos non oues: Si autẽ illius sunt que
dicimus : ꝑ quẽlibet. ipse uos pascit H ec dicit
dñs deus Opastores isrł qui pascunt se solos:
Numqͥd non oues pascunt pastores id est nonse
pascunt pastores sed oues Hec prima causa est
quare arguantur isti pastores: qui ase ipsos
pascunt non oues: Qui funt qui se ipsos pascũt.
Dequibus apłs dicit Om̃s enim sua querunt:
non que iħu xp̃i. Hos entm quos in loco isto de
quo periculosa ratio redditur dñs scđ̃m digna¬
tionẽ suam non scđm meritũ nr̃m constituit:
habemus: duo quedam Unum quod xp̃iani
sumus: alterũ quod p̾positi sumus: Illud quod
xp̃iani sumus. ꝓpt̾ nos est Quod p̃positi sumus.
ꝓpt̾ uos est In eo quod xp̾iani sumus: attenda¬
tur utilitasurã In eo quod p̾positi sumus: non
nisi ur̃a Et sunt multi: qui xp̃iani et nõ p̃po¬

Expanded text:
camus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus camus. Nam si nostra dixerimus, pastores erimus pascentes nos, non oves: si autem illius sunt quae dicimus, per quemlibet ipse vos pascet. Haec dicit Dominus Deus: O pastores Israel, qui pascunt se solos! Numquid non oves pascunt papascunt pastores, sed oves. Haec prima causa est, quare arguantur isti pastores: quia seipsos pascunt, non oves. Qui sunt, qui seipsos pascunt? De quibus Apostolus dicit: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Nos enim quos in loco isto, de quo periculosa ratio redditur, Dominus secundum dignationem suam, non secundum meritum nostrum, constituit, habemus duo quaedam. Unum, quod Christiani sumus: alterum, quod praepositi sumus. Illud, quod Christiani sumus, propter nos est: quod praepositi sumus, propter vos est. In eo quod Christiani sumus, attenditur utilitas nostra: in eo quod praepositi sumus, non nisi vestra. Et sunt multi, qui Christiani, et non praepo
Abbreviated transcription (Latin):
in eam: qui inpuncto hore nec dũ discipłi iam
magistri sunt: O portet autẽ eũ. et testimontũ
habe bonũ : ab his qui foris sunt Quale prin¬
cipium: talis et clausula Qui inreprehensibi¬
lis ẽ non solũ adomesticis: sed et ab alienis cõ¬
sono ore laudatur: Alieni extra eccłiam sunt
udei heretici: atq gentiles Talis ergo sit põ¬
tifex xp̃i. ut qui religioni de trahunt: uite eiꝰ
de trahere non audeant: Hos insacerdotibus
eligendis: canones obseruare oportet Exc̃ptũ
ꝑ ꝓpħam dicitur: sicut audiuimus recensea.¬
mus Audite uos cum intentione: audiamꝰ
noscũ tremore Et factũ est uerbũ dñi inqͥd¬
ie zechiel: ad medicens Fili hominis ꝓpħa
suꝑ pastoresisuł: et dic ad pastores ifrł Hanc
lectionẽ mõdo cum legeretur audiuimus:
hic cum ur̃a scĩtate aliquid loqͥ decreuimus.
adiuuabit ipse ut uera dicamus: si non nr̃a di¬

Expanded text:
in eam, qui in puncto horae, necdum discipuli, jam in eam, qui in puncto horae, necdum discipuli, jam magistri sunt. Oportet autem eum et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt. Quale principium, talis et clausula. Qui irreprehensibilis est, non solum a domesticis, sed et ab alienis consono ore laudatur. Alieni extra Ecclesiam sunt Judaei, haeretici, atque gentiles. Talis ergo sit pontifex Christi, ut qui religioni detrahunt, vitae ejus detrahere non audeant. Hos in sacerdotibus eligendis canones observare oportet. CAPUT XIIper prophetam dicatur, sicut lectum audivimus, recenseamus. Audite vos cum intentione, audiamus nos cum tremore. Et factum est verbum Domini, inquit Ezechiel, ad me dicens: Fili hominis, propheta super pastores Israel, et dic ad pastores Israel . Hanc lectionem modo, cum legeretur, audivimus: hinc cum vestra Sanctitate aliquid loqui decrevimus. Adjuvabit ipse, ut vera dicamus, si non nostra di
Abbreviated transcription (Latin):
cũ om̃i castitate Ne scilicetimitent᷑ filios
heli: qui inuestibulo templi cum mulie.
ribus dormiebant: Nõne opͥitũ. ne in suꝑbiã
elatus in iuditiũ incidat diaboli heri cathecu¬
minus: hodie pontifex: Heri in amphiteatro:
hodie in eccłia Uesꝑe incirco: mane maltari.
dudũ fautor istrionum: nunc uirginũ conse¬
crator: Quod autẽ ait. ne in suꝑbiã elatus:
incidat inuditiũ diaboli Quis non exemplo
uerũ esse ꝓbet: Ignorat momentaneus sacer¬
dos humilitatẽ.⁊ mansuetudinẽ rusticoꝵ: ig¬
norat blandicias xpĩanas Nescit se ipsum cõ¬
tempnere: De dignitate : transfertur ad dig¬
nitatẽ Non ieiunauit: non fleuit: Non mores
suos sepe rep̾hendit. et assidua meditatione
correxit: non substantiam pauꝑibus erogauit:
De cathedra quomͦ ducitur ad cathedrã. id ẽ de
suꝑbia ad suꝑbiam: Iudiciũ aut̃ et riunas diabo.¬
li: nulli dubium quin arogantia sit Incidunt

Expanded text:
cum omni castitate: ne scilicet imitentur filios cum omni castitate: ne scilicet imitentur filios Heli, qui in uestibribus dormiebant . Non neophytum, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli. Heri catechumenus, hodie pontifex; heri in amphitheatro, hodie in ecclesia; vespere in circo, mane in altari; dudum fautor histrionum, nunc virginum consecrator. Quod autem ait, ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli, quis non exemplo verum probet? Ignorat momentaneus sacerdos humilitatem et mansuetudinem rusticorum, ignorat blanditias Christianas, nescit seipsum contemnere. De dignitate transfertur ad dignitatem. Non jejunavit, non flevit, non mores suos saepe reprehendit, et assidua meditatione correxit. Non substantiam pauperibus erogavit. De cathedra quodam modo ducitur ad cathedram, id est de superbia ad superbiam. Judicium autem et ruina diaboli nulli dubium quin arrogantia sit. Incidunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seccentos annos sobrietati contexerat Lot
ꝑtemulentiã: nesciens libidini miscet inces¬
tũ: Et quẽ sodoma. non uicerat: uina
uicerunt: ꝑcussorem autẽ epm̃ ille condẽp¬
tus nõ remaledixit Sed modestũ D uobus
malis unũ ad posuit bonu̾: ut temulentia.
et ira. modestia: refrenatur Non litigiosũ :
sermonibꝰ sonant: auariciam in sacerdote
qui refrigeria sumptuũ afr̃ibus accipiebant:
et pret̾ uictũ uestitum. nichil se aliud Nec
habere nec uelle głabantur: Quam ad timothe¬
um auariciã: ad titũ turpis lucri cupiditatem
aꝑtissime notat Domũ suam bene regentẽ. nõ
ut opes augeat. non ut regias paret epulas. non
ut celatas patenas struat. et fasides aues lentis
uaporibus coquat qͥ ad hos suꝑuentunt. et suꝑfi¬
ciem carnium non dissoluant: artificii tempe¬
ram̃to Sed ut quod ppłis precepturus ẽ: prius
adomesticis exigat Filios habentẽ subditos:

Expanded text:
per sexcentos annos sobrietate contexerat. Loth per sexcentos annos sobrietate contexerat. Loth per temulentiam nesciens libidini miscet incestum et, quem Sodoma non uicerat, uina uicerunt. percussorem autem episcopum ille condemtus non remaledixit. sed modestum: duobus malis unum obposuit bonum, ut temulentia et ira modestia refrenetur. non litigiosum, nsermonibus tonant. auaritiam in sacerdote aupertas, qui refrigeria sumptuum a fratribus accipiebant et praeter uictum atque uestitum nihil se aliud nec habere nec uelle gloriabantur. quam ad Timotheum auaritiam, ad Titum turpis lucri cupiditatem apertissime notat. domum suam bene regentem: non ut opes augeat, non ut regias paret epulas, non ut caelatas patinas struat et Phasides aues lentis uaporibus coquat, qui ad ossa perueniant et superficiem car- Dium non dissoluant artifici temperamento, sed ut, quod populis praedicatums est, prius a domesticis exigat. filios habentem subditos
Abbreviated transcription (Latin):
pectantibus tribuant: Et quasi in telligen.¬
tes quid sit ornatus cõmunit se uestib et mũ¬
diciis corporis: et lautiores mense epulas pa¬
rant. Cum omĩs istuismodi ornatus et cultꝰ.
sordibꝰ fedior sit Quod autẽ doctrina asacer¬
dotibus expectatur. et uet̾is precepta sunt:
legis: et ad titũ plenius scribitur: In nocens
enĩ. et absq sermone conuersatio. quantũ
exemplo prodest: tantũ silencio nocet: Nã
latratu canũ baculoq pastoris: lupoꝵ rabi¬
es de terrenda est: Non uinolentũ: non ꝑcus
quales esse debeamus. discamus quales non esse
debeant sacerdotes: Umolentia: scurronũ ẽ.
et come satorũ Uent̾ mero estuans: cito dispu.¬
mat in libidines: In uino lucuria. in luxuria:
uoluptas. In uoluptate: inpudicicia est: Qui
luxcuriatur: uiuens mortuus est Ergo qͥ me¬
briatur: et mortuus et sepultus ẽ Hoȩ ad
unius ore hebrietate. nudat femora sua: que

Expanded text:
pectantibus tribuant; et quasi intelligenpectantibus tribuant; et quasi intelligentes quid sit ornatus, comunt se vestibus et munditiis corporis, et lautiotis mensae epulas parant, cum omnis istiusmodi ornatus et cultus sordibus foedior sit. Quod autem doctrina a sacerdotibus expetatur, et veteris praecepta sunt legis, et ad Titum plenius scribitur . Innocens enim et absque sermone conversatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum, baculoque pastoris, luporum rabies deterrenda est. Non vinolentum, non percuquales esse debeamus: ddebeant sacerdotes. uinolentia scurronum est et comissatorum uenterque mero aestuans cito despumat in libidines. in uino luxuria, in luxuria uoluptas, in uoluptate inpudicitia est. qui luxuriatur, uiuens mortuus est: ergo, qui inebriatur, et mortuus et sepultus est. Noe ad unius horae ebrietatem nudat femora sua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dicendi. cuius sermo oꝑe destruitur: uniꝰ
uacoris uirum: Certe debaptizatis. apłi sermo¬
nẽ esse: nemo dubitet Sobrium. prudentẽ.
ornatũ. hospitalem. doctorẽ. pudicũ: et cet̾a
Sacerdotes qui ministrant in templo dĩ: pro¬
hibent᷑ unũ et sicerã bib̾e. ne crapula et ebri¬
etate ad grauent᷑ corda eorum: et ut sensus
officium exibens deo uigeat semꝑ et tenuis sit:
Quod autẽ infert prudentẽ: excliidit eos qͥ sub
nomine simplicitatis excusant stulticiam sacer¬
dotum: Nisi enim cerebrum sanũ fuerit: oĩa
membra in uicio erunt: Ornatum Qui uicia
non habet: irreprehensibilis appellatur: Qui
uirtutibus pollet: ornatus est Possumus et
aliud intelligere exhoc uerbo: iuxta illud tulli.
Caput est artis: docere quod faciat: Sũt enĩ
quidã ignorantes mensurã suã. et tante stoli.¬
ditatis ac uecordiȩ: ut et inmotu et mincessu.
et in habitu. et in sermone comunẽ risum ex¬

Expanded text:
tatem dicendi, cujus sermo opere destruitur. Unius tatem dicendi, cujus sermo opere destruitur. Unius uxoris virum. Certe de baptizatis apostoli sermo est, nemo dubitet. Sobrium, prudentem, ornatum, hospitalem, doctorem, pudicum, etc. Sacerdotes qui ministrant in templo Dei, prohibentur vinum et siceram bibere, ne crapula et ebrietate aggraventur corda eorum : et ut sensus officium exhibens Deo, vigeat semper et tenuis sit. Quod autem infert, prudentem, excludit eos qui sub nomine simplicitatis excusant stultitiam sacerdotum. Nisi enim cerebrum sanum fuerit, omnia membra in vitio erunt. Ornatum. Qui vitia non habet, irreprehensibilis appellatur, qui virtutibus pollet, ornatus est; possumus et aliud intelligere ex hoc verbo, juxta illud Tullii: Caput est artis, decere quid facias. Sunt enim quidam ignorantes mensuram suam, et tantae stoliditatis ac vecordiae, ut et in motu, et in incessu, et in habitu, et in sermone communi, risum s
Abbreviated transcription (Latin):
cipiet ꝑsonã iniudicio Inter laici autẽ et ep̃i
iusticiam hoc int̾ est Quod laicus potest ap¬
parere iustus in paucis. ep̃s uero intor excerce¬
re iusticiam: quot et subditos habet E&x epła ie
nitatẽ : laborẽ non delicias. opus quod ꝑhumi.¬
litatẽ crescat: non intumescat fastigio Oportet
ergo epm̃: irreprehensibilem esse Id ipsũ quoq
ad titũ Siqui est sine crimine: om̃s uirtutes
in uno sermone conprehendit. et pene rem cõ¬
tra naturã exigit Si enim om̃e peccatũ etiam
in ocioso uerbo reprehensione dignũ ẽ. quis il¬
le qui absq peccato. id est sine reprehensione
uersetur inmundo: Sed futurus pastor eccłiȩ
talis eligitur: ad cuius comparationẽ. rectȩ
grex cȩteri nominentur: Definiunt rechores
oratorem. qui sit uir bonꝰ : dicendi peritus ante
uitã Sic lingua irreprehensilis queritur: ut
doctus merito suscipiatur: Perdit enĩ auctori¬

Expanded text:
cipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi cipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi justitiam hoc interest, quod laicus potest apparere justus in paucis: episcopus vero in tot exercere justitiam, quot et subditos habet. CAPUT XI. Sinitatem: laborem, non delicias. Opus quo per humilitatem decrescat, non intumescat fastigio. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse . Id ipsum quoque ad Titum: Si quis est sine crimine . Omnes virtutes in uno sermone comprehendit, et pene rem contra naturam exigit. Si enim omne peccatum, etiam in otioso verbo, reprehensione dignum est, quis ille, qui absque peccato, id est, sine reprehensione, versetur in mundo? Sed futurus pastor Ecclesiae talis eligitur, ad cujus comparationem recte grex caeteri nominentur. Definiunt rhetores oratorem qui sit vir bonus, dicendi peritus. Ante vita quam lingua sic lingua irreprehensibilis quaeritur, ut doctus merito suscipiatur. Perdit enim auctori
Abbreviated transcription (Latin):
tinentẽ. abstinentẽ. obtinentẽ. eum qui scđm doc¬
trinam ẽ. fidelem sermonẽ: ut potens sit conso¬
lari indoctrina scã: et contͣdicentes arguere
ante omĩa: hospitalitas futuro ep̃o denunciat᷑
Si om̃s illud de euangłio audire desiderant. hos.¬
pes fui et suscepistis me. quantomagis ep̃s cuiꝰ
domus om̃ium commiine esse debet hospitiũ:
Laicus enim unũ aut duos. aut paucos. recipi.¬
mansuetudo. pacientia. sobrietas. moderatio.
abstinentia lucri. hospitalitas quoq et benig.¬
nitas precipue esse debet in xp̃o. et int̾ cunctos
laicos eminencia: sic et castitas ꝓpriȩ. et ut ita
dixerim pudicicia sacerdotalis. ut non solum
ab oꝑe se inmundo abstineat. uerum aiactu
oculi et cogitationis errore mens xp̃i corpus
confectura sit libera Iustus quoq ep̃s debet es.
se et sc̃s: ut iusticiam inpopulis quibus pre ẽ
exerceat. reddens uniciuiq quod meret᷑: nec ac¬

Expanded text:
tinentem, abstinentem, obtinentem eum, qui secundum doctinentem, abstinentem, obtinentem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes arguere. Ante omnia hosSi enim omnes illud de Evangelio audire desiderant: Hospes fui, et suscepistis me : quanto magis episcopus, cujus domus omnium commune esse debet hospitium! Laicus enim unum aut duos, aut paucos recipimansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas proprie, et, ut ita dixerim, pudicitia sacerdotalis: ut non solum ab opere se immundo abstineat, verum a jactu oculi et cogitationis errore mens Christi corpus confectura sit libera. Justus quoque episcopus esse debet et sanctus, ut justitiam in populis quibus praeest exerceat, reddens unicuique quod meretur, nec ac
Abbreviated transcription (Latin):
ne sermone inutili conscientiã ꝑcuciat infir¬
morum: Turpis quoq lucri appetitus ab eo qͥ
ep̃s futurus ẽ: esse debet alienus Sunt enim
gr̃ã: qui totas domus subuertunt: et putant
questum esse pietatẽ Melior est autẽ uixta sa¬
lomonẽ modica acceptio cum iusticia: quam
multa genimina cum iniquitate Et magis
eligendũ inpaupertate nom̃ bonũ: quã indi¬
uiciis nom̃ pessimũ E p̾s qui imitator apłi
ẽẽ cupit : habens uictũ et uestitũ : his tantũ
debet esse contentus Qui altari seruiunt:
de altari uiuant. Uiuant inquid: et non di¬
uites fiant: Unde et ȩs nobis excutitur et zo¬
na: et una tantum tunica in duitur: ne de
crastino cogitemus Turpis lucri ad peticio
est: plus depresentib quã defuturis cogitare
rio quid hab̾e debeat: explicatur: Sed hos.¬
pitalitatẽ bonorũ amatorẽ. castũ. iustũ. scm̃. con¬

Expanded text:
ne sermone inutili conscientiam percutiat infirne sermone inutili conscientiam percutiat infirmorum. Turpis quoque lucri appetitus, ab eo qui episcopus futurus est, esse debet alienus: sunt enim turpis lucri gratia, qui totas domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. Melior est autem, juxta Salomonem, modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate: et magis eligendum in paupertate nomen bonum, quam in divitiis nomen pessimum . Episcopus, qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, his tantum debet esse contentus. Qui altario serviunt, de altario vivant . Vivant, inquit, et non divites fiant. Unde et aes nobis excutitur de zona, et una tantum tunica induimur, ne de crastino cogitemus. Turpis quoque lucri appetitio est, plus de praesentibus quam de futuris cogitare. rio, quid habere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bonorum amatorem, castum, justum, sanctum, con
Abbreviated transcription (Latin):
uum. id ẽ non tum̃tẽ. et placentẽ sibi quod
ep̃s sit : sed quasi bonu̾ uillicũ id requirentẽ¬
quod pluribus ꝓsit Non iracundũ Iracundꝰ
est: qui semꝑ trascitur: et ad leuẽ responsionis
auram atq peccati: quasi auento foliũ cõmo¬
uetur: Neq uͦ qui aliquando trascitur iracun¬
dus ẽ: sed ille dicitur iracundus: qui crebro
hac passione superatur: Prohibet quoq ep̃m
liitis cachinnet: uł si paululũ tristis cuiusdã
rei fuerit recordatus int̾ pocula: int̾ singul¬
et insames: quas ebrietas suggerit explicare
Post uinolentiã etiam hoc precepit: ne ꝑcus.¬
sor sit: Quod quidẽ et simplicit̾ in tellectum
edificat audiente. ne facile manũ porrigat
ad cedendũ. ne in os alt̾uis uerberandũ in sanꝰ
crumpat: Melius est aut̃ ut non ꝑcussorem
illum esse dicamus: qui mansuetus et paciẽs.
sciat in tpr̃e quid loquendũ sit. quid tacendũ.

Expanded text:
vum, id est, non tumentem et placentem sibi quod vum, id est, non tumentem et placentem sibi quod epquod pluribus prosit. Non iracundum. Iracundus est, qui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati, quasi a vento folium commovetur. Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est: sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. Prohibet quoque episcopum lutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam rei fuerit recordatus inter pocula, in singulet insanias, quas ebrietas suggerit, explicare. Post vinolentiam etiam hoc praecepit, ne percussor sit. Quod quidem, et simpliciter intellectum, aedificat audientem, ne facile manum porrigat ad caedendum, ne in os alterius verberandum insanus erumpat. Melius est autem, ut non percussorem illum esse dicamus, qui mansuetus et patiens, sciat quid in tempore loquendum sit, quid tacendum,
Abbreviated transcription (Latin):
gerere. ante doce filios tuos:Aut qua fronte
extraneum corripio fornicantẽ. cũ michi
conscientia mea ipsa respondeat. exhereda
ergo filiũ fornicantẽ: abice filios tuos uiciis
oculo festucã trahere: in tuo trabem non ui¬
dens: Non itaq iustus polluitur exiuciis
filioꝵ sed libertas ab apło eccłiȩ principi re¬
seruatur. ut talis fiat qui non timeat ꝓpt̾
uicia liberorũ: extraneos rep̾hendẽ Oportet
enĩ epm̃ sine crimine esse : tanquã dĩ dis¬
pensatorẽ Queritur ergo int̾ dispensatores:
ut fidelis quis inueniatur Et nõ comedẽs
et bibens cum ebriosis: ꝑcuciet seruos et ancillaᷤ.
sed incertũ dñi expectet aduentũ : et det cõser¬
uis sus intpr̃e cibaria Int̾ uillicũ aut̃ et fami¬
liã. hec sola distantia ẽ: quod conseruus p̃posi¬
sibi populũ conseru̾u esse: non seruum Get̾a
que secuntur: innobis posita sunt: Non ꝓter¬

Expanded text:
gerere, Ante doce filios tuos? Aut qua fronte gerere, Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat, Exhaereda ergo filium fornicantem, abjice filios tuos vitiis oculo festucam detrahere, in tuo trabem non videns? Non itaque justus polluitur ex vitiis filiorum, sed libertas ab apostolo ecclesiae principi reservatur, ut talis fiat, qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tanquam Dei dispensatorem. Quaeritur ergo inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas; sed incertum Dei exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est quod conservus praeposisibi populum conservum esse, non servum. Caetera quae sequuntur, in nobis posita sunt: Non proter
Abbreviated transcription (Latin):
esse: tanquã dei dispensatorem: Non ꝓt̾uum.
nõ tracundũ. non uinolentũ. non ꝑcursorem:
non turpis lucris ad petitorem: Primũ itaq
sine cͥmine sit: quod puto alio uerbo ad timo¬
theum irreprehensibilem nominatũ: non qͥ
eo tantũ tp̃re quo ordinandus ẽ. sine ullo sit
crimine. et pret̾itas maculas noua conuersa.¬
tione deleuerit: sed exeo tpr̃e quo in xp̃m re¬
natus ẽ: nulla peccati conscientia mordeat᷑
Quomͦ enim potest preses ȩccłiȩ auferre ma.¬
lum demedio euis qui indelictũ simile corru¬
rit: Aut qua libertate corriperet peccantẽ.
cum tacitus fibi ipse respondeat eadem amisis¬
se que corripit: Primũ itaq dicendũ est. quod
tam scm̃ nom̃ sit sacerdotuĩ: ut nobis etiam ea
que extra nos sunt posita. reputentur: Nõ qđ
ꝓpt̾ filioꝵ in continentiã: ab hoc gradu arguen.¬
di simus Qua enim libertate possumus alie¬
nos filios corripere et docere que recta sunt.
cum nob̃ statim possit qui fuerit correctus in¬

Expanded text:
 Dei dispensatorem. Non protervum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri appetitorem . Primum itaque sine crimine sit, quod puto alio verbo ad Timotheum, irreprehensibilem nominatum. Non qui eo tantum tempore, quo ordinandus est, sine ullo sit crimine, et praeteritas maculas nova conversatione deleverit: sed ex eo tempore, quo in Christo renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest praeses Ecclesiae auferre malum de medio ejus, qui in delictum simile corruerit? aut qua libertate corripere peccantem, cum tacitus sibi ipse respondeat eadem se admisisse quae corripit? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum sit nomen sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita, reputentur: non quopropter filiorum incontinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt, cum nobis statim possit, qui fuerit correptus, in
Abbreviated transcription (Latin):
extioribus. hoc est carnalibus nõ aꝑit in tel¬
ligencie spiritalis ꝓfundiora misteria Ne
dum audita non capiunt prius incipiant cõ¬
tempnere quam uenerari: mandata celes.¬
tia Alit̾ est agendũ erga eos qui nr̃o cõmi¬
tuntur regimini: sed offendunt. atq aliter
cum his qui nob cõmissi non sunt Quisi iusti
sunt uenerandi sunt: si uero delinquunt ꝓ
sola caruate ut locus est corripiendi sunt:
Non tam̃ cũ seueritate: sicut hi qui nobis
regendi sunt cõmissi Pruis docendi sunt seni.¬
ores plebis: ut ꝑ eos in fra positi facilius do¬
ceantur: Unde et apłs hec inquit cõmenda
fidelibus hominibus: qui idonei sunt et ali¬
os docere: Ingentum boni doctoris est: inci
pientis a laudibus eorũ quos salubrit᷑ obiur¬
gatos corrigere ciipiunt Sicut apłs ad corm¬
tios facit. quos alaudibus incohat: et increpa

Expanded text:
exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelexterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incipiant contemnere quam venerari mandata coelestia. Aliter est agendum circa eos qui nostro committuntur regimini, si sed offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceantur. Unde et Apostolus: Haec, inquit, commenda fidelibus hominibus, qui idonei sunt et alios docere . Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpa
Abbreviated transcription (Latin):
pere non possunt: Quibus si indiscrete maii¬
festentur: statim aut detrahunt aut negli¬
gunt: Prima quippe prudenciȩ uirtus est:
eam quã docere oporteat existimare ꝑ sonã:
Rudibus populis seu carnalibꝰ plana atq õ.
erudiantur: Unde et paulus apłs ait Non
potin uob̃ loqui quasi spiritalibus: sed quali
carnalibus Tamquã paruulis in xp̃o: lac
uobis potũ dedi non escam: Carnalibus qͥp.¬
pe animis nec alta nimis de celestibus. nec
terrena conuenit predicare sed mediocrit᷑
ut inicia eorũ moresq defiderant edoceri:
Coruus dum suos pullos uidit albi coloris: nul¬
lis eos cibis alit. sed tantũdẽ attendit: donec
pat̾no colore ingrescant. et sic illos frequenti ei¬
bo reficiat. Ita et eccłiȩ doctor strenuus. nisi
eos quos docet uidit ad fuam similitudinem
penitenciȩ confessione nigrescere. et nitore
seculari deposito lam̃tationis abitũ de pec¬
iati recordatione in duere: ut pote ad huc

Expanded text:
capere non possunt: quibus si indiscrete manicapere non possunt: quibus si indiscrete manifestentur, statim aut detrahunt, aut negligunt. Prima quippe prudentiae virtus est, eam quam docere oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque cerudiantur. Unde et apostolus Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut initia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ fiant remissi Hinc est quod scĩ cũ multa
constantia: redarguerunt etiam principũ ui¬
cia In quibꝰ cũ summa esset humilitas. loco
tam̃ necessario: libere transgressores iusticie
in crepabant: Aliquando etiã subditis nos opor¬
tet animo esse humiliores: Qm̃ facta subditoꝵ
iudicantur anob̃: nr̃a uero ds̃ iudicat Agnos.¬
cat ep̃s: seruũ se esse plebis non dnm̃ Uerũ
est adhibenda: sed pro qualitate morũ di¬
uersa exortatio erit doctorum Nam quosdã
increpatio dura: quosdã uero exortacio corri¬
git blanda Sicut periti medici ad uarios cor¬
poris morbos. diuerso medicamine seruiunt:
ita ut iuxcta uulnerũ uarietates. medicina di¬
uersa sit: sic et doctor eccłiȩ. singulis quibusq
congruũ doctrinȩ remediũ adhibebit Et qͥd
cuiq oporteat: pro ettite. sexu ac ꝓfessione:
annunciabit: Non om̃ibus ea que sunt cla¬
usa : aꝑienda sunt Multi sunt enim: qui ca.

Expanded text:
tatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa tatem remissi sunt. Hinc est quod sancti cum multa constantia redarguerunt etiam principum vitia, in quibus cum summa esset humilitas, loco tamen necessario libere transgressores justitiae increpabant. 2. Aliquando etiam subditis nos oportet animo esse humiliores, quoniam facta subditorum judicantur a nobis, nostra vero Deus judicat. 3. Agnoscat episcopus servum se esse plebis, non dominum; verum e doctrina est adhibenda, sed pro qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam 330 increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. 2. Sicut periti medici ad varios corpoita ut juxta vulnerum varietates, medicina diversa sit: sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa, aperienda sunt. Multi sunt enim qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
ut foris resistentibus opponat pacienciam. et
intus suꝑbientibus excibeat cum paciencia
disciplinam. et erga errata suditorum sic
mansuetudo zelum temꝑet: quatenus a
iusticie studio nõ eneruet Sic ad ultionẽ
zelus ferueat: ne tam̃ pietatis limitẽ ferue¬
do transcendat Rectoris officiũ esse debet.
ut in gratos beneficiis ad amorẽ prouoce
gratos quoq ministeriis maiorẽ seruet. ut pro.¬
ximorum mala cũ corrigere non ualet taceat
Et quecũq corrigiloquendo possunt: silenciũ
talit̾ erga disciplinam subditorũ p̾sta¬
re se debet. ut non solum auctoritate: uerũ etiã
humilitate clarescat: Sed tam̃ ita erit in eouir¬
tus humilitatis: ne dissoluatur uita subditoꝵ
in uciis: Atq ita auctoritas aderit potestatis:
nec ꝑ tumorẽ cordis seueritas existat in mode¬
rationis: Hec est in dei sacerdotibus uera dis¬
cretio. qua nec ꝑlibertatẽ suꝑbi: nec ꝑ humili¬

Expanded text:
ut foris resistentibus opponat patientiam, et ut foris resistentibus opponat patientiam, et intus superbientibus exhibeat cum patientia disciplinam; ut erga errata subditorum sic mansuetudo zelum temperet, quatenus a justitiae studio non enervet: sic ad ultionem zelus ferveat, ne tamen pietatis limitem fervendo transcendat. Rectoris officium esse debet, ut ingratos beneficiis ad amorem provocet, ut gratos quoque ministeriis in amore servet: ut proximorum mala, cum corrigere non valet, taceat: et quaecunque corrigi loquendo possunt, silentium taliter erga disciplinam subditorum praestare se debet, ut non solum auctoritate, verum etiam humilitate clarescat. Sed tamen ita erit in eo virtus humilitatis, ne dissolvatur vita subditorum in vitiis; atque ita auctoritas aderit potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est enim in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humili
Abbreviated transcription (Latin):
natura equales genuit Sed uariante me¬
ritorum ordine: alios aliis culpa post ponit:
Ipsa autẽ diuersitas que accessit auicio: di¬
uino iudicio dispensatur Ut quia om̾is homo
eque stare nõ ualet: altꝰ regatur ab altero Cucti
qui p̾sunt non inse potestatẽ debent ordinis:
sed equalitatẽ pensare conditionis: Nec p̾ esse¬
hominibus gaudeant: sed ꝓdesse Quam in.¬
delicet potenciam bene regit. qui et tenere
illam nouerit: et inpugnare: Bene hancre.¬
git: qui scit ꝑ illam suꝑ culpas erigi: scit cũ
illa ceteris equalitate componi: Quã tam̃ po¬
testatẽ recte dispensat: qui sollicite nouerit.
et fumere exilla quod adiuuat: et expugna.¬
re quod contẽpnat: Et equalem secũ illa cet̾is
cernere. et tam̃ se peccantibus zelo ulcionis
ante ferre Predicator quisq studeat. ut minas
potencium ratiocinatione mitiget. et obp̃s.¬
sorum angustias quantũ preualet ope leuet.

Expanded text:
natura aequales genuit: sed variante menatura aequales genuit: sed variante meritorum ordine, aIpsa autem diversitas, quae accessit ex vitio, divino judicio dispensatur; ut quia omnis homo aeque stare non valet, alter regatur ab altero. Cuncti qui praesunt non in se potestatem debent ordinis, sed aequalitatem pensare conditionis: nec phominibus gaudeant, sed prodesse. Quam videlicet potentiam bene regit, qui et tenere illam noverit, et impugnare. Bene hanc regit, qui scit per illam super culpas erigi, scit et cum illa caeteris aequalitate componi. Quam tamen potestatem recte dispensat, qui sollicite noverit, et sumere ex illa quod adjuvat, et expugnare quod tentat: et aequalem se cum illa caeteris cernere, et tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre. Praedicator quisque studeat ut minas potentium ratiocinatione mitiget; et oppressorum angustias, quantum praevalet, ope levet:
Abbreviated transcription (Latin):
dat iustus bene agere: ut sequent̾ possit be¬
ne docere: Si cut in numisma metallũ. et fi¬
gura. et pondus inquiritur: ita iomni doc¬
tore ecclesiastico. quid sequat᷑. quid doceat:
quomodo uiuat ꝑ qualitatẽ igitur metalli doc¬
trina. ꝑ figurã similitudo patrũ: ꝑ pondus
humilitas designatur Qui ergo ab his tribuᷤ
Ne aut tacenda proferat: aut proferenda
reticescat Nam sicut in cauta locutio in erro.¬
rem ꝑtrahit: ita indiscretũ filenciũ. hos qui
erudiri poterant in errorẽ dereliquit Sit rec¬
tor bene agentibus. ꝑ humilitatem socius cõ.¬
tra delinquentium uicia. ꝑ zelum iusticiȩ
erectus. ut et bonis in nullo se preferat. et
cũ paruorũ culpa exigit: potestatẽ ꝓtinus
sui prioratus agnoscat Quatenus et hono¬
re sub p̾sso equalem se subditis bene uiuenti.¬
bus deputet: et erga ꝑuersos iura rectitudi.¬
nis non exercere formidet Om̾s homines

Expanded text:
dat justus bene agere, ut sequenter possit bedat justus bene agere, ut sequenter possit bene docere. Sicut in numismate metallum, figura et pondus inquiritur; ita in omni doctore ecclesiastico, quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli, doctrina; per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui ergo ab his tribus ne aut tacenda proferat, aut proferenda reticescat. Nam sicut incauta locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium hos, qui erudiri poterant, in errore derelinquit. Sit rector bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitiae erectus: ut et bonis in nullo se praeferat, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscat, quatenus et honore suppresso, aequalem se subditis bene viventibus deputet, et erga perversos jura viam rectitudinis exercere non formidet. Omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
solliciti: Quis nõ intelligat tales si intalibus
ꝑseuerent. nec se ante finem uitȩ p̾sentis emẽ.¬
dent. contemplatiuȩ uitȩ participes esse non
posse: Ad quã non ꝑueniunt nisi qui studuerĩt
esse quod facti sunt: Nec affectant uidi: sed ẽẽ
quod sunt Non alienis laudibus sed moribꝰ
sus exximii Hec solum desua dignitate: sed
potius de sacerdotalis uite nobilitate cõspi.¬
cui Qui sunt non appellatione tenues sed
uirtute pontifices. uitȩ contemplatiuȩ ca.¬
doctor Nam doctrina sine uita: arrogan.¬
tem reddit Uita sine doctrina: inutilem
facit Sacerdotis p̾dicatio. oꝑibus confirmã¬
da est: ita ut quod docet uerbo. instituat
exemplo Uera ẽ enim illa doctrina: quã
uiuendi sequitur forma Ham nichil tur.¬
explere oꝑȩ negligat: Tunc enim p̾dicatio
Unus quisq doctor. et bonȩ actionis: et bo.¬
ne p̾dicationis hab̃e debet studium Nam
alterũ sine altero: non facit ꝑ fectũ. sed p̾ce¬

Expanded text:
solliciti: quis non intelligat tales, si in talibus perseverent, nec se ante finem praesentis vitae emendent, contemplativae vitae participes esse non posse? Ad quam non perveniunt, nisi qui studuerint esse quod facti sunt, nec affectant videri, sed esse quod sunt, non alienis laudibus, sed moribus suis eximii: nec solum de sua dignitate, sed potius de sacerdotalis vitae nobilitate conspicui: qui sunt non appellatione tenus, sed virtute pontifices, vitae contemplativae cadoctor. Nam doctrina sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo instruat exemplo. Vera enim est illa doctrina quam vivendi sequitur forma. Nam nihil turexplere opere negligat. Tunc enim praedicatiUnusquisque doctor, et bonae actionis et bonae praedicationis habere debet studium; nam alterum sine altero non facit perfectum: sed praece
Abbreviated transcription (Latin):
honorentur Suscipiunt enim sublimitatiᷤᷤ
culm̃. non propastorali regimine. sed pro soliꝰ
tatis: solam nominis appetunt dignitatẽ Dũ
mali sacerdotes. dei ignorant̃ non fiant: ta.¬
men ignorantur adeo. ipso ꝑ ꝓpħam testante:
Principes extiterunt: sed non cognoui: Sed
hic nescire dei: reprobare ẽ Nam d̃s omĩa
icut iniqͥ et peccatores ministeriũ sacer¬
dotale asseqͥ prohibentur. ita in docti et
periti: a tali officio retrahuntur: Illi enim
exemplis suis uitam bonorum corrũpunt:
isti sua ignauia iniquos corrigere nesciunt:¬
Quid enim docere poterunt. quod ipsi non
didicerunt: Desinat locũ docendi susciꝑe:
qui nescit docere: Ignorancia quippe prefu.¬
lum uite non congruit subiectorũ: Cecus em̾
si ceco ducatũ prebeat: ambo infoueam cadu̾t

Expanded text:
honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis culmen, non pro pastorali regimine, sed pro soliustatis, solam nominis appetunt dignitatem. Dum mali sacerdotes Deo ignorante non fiant, tamen ignorantur a Deo, ipso per prophetam testante: Principes exstiterunt, sed non cognovi Ose, VIII. Sed hic nescire Dei, reprobare est, nam Deus omniaicut iniqui et peccatores ministerium sacerdotale assequi prohibentur, ita indocti et imperiti a tali officio retrahuntur, Illi enim exemplis suis vitam bonorum corrumpunt, isti sua ignaQuid enim docere poterunt, quod ipsi non didicerunt? Desinat locum ducendi suscipere, qui nescit docere. Ignorantia quippe praesulum vitae non congruit subjectorum. Caecus enim si caeco ducatum praebeat, ambo