comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissa lib̾tas relicta detraxerit
is qui erat rogatus ⁊̃ emptor qͥdem¬
latitet is autẽ qui rogatꝰ erat p̾sens
sit an rubriano senatus consulto lo¬
cus sit. et ait marcellus rubrianolo¬
cũ hrẽ. qr abest is quẽ manumͭtẽ
oportet. Hec aũ u̾ba adt̾e uoluisset
non utiq exigunt ut latiter ĩ qui
locũ habebit. Idem obseruatur ⁊̃
si plures he̾des constituti fid̾i ꝯmis¬
sam lb̾tatẽ p̃stare rogati non uista¬
ex cã ab ẽe ꝓnũciati fuerint. ¶ Eo¬
rũ qui ex iusta cã abeẽnt. ⁊ coꝵ qui
p̃sentes fidi̾ cõmisse lid̾tati moram
ñ facient. ꝑ iñ lib̾tus erit. atꝙ si so¬
li rogati ad iustam ub̾tatẽ ꝑduxisset᷑.¬
¶ Siquis rogatus seruũ non hr̃oi

Expanded text:
commissa libertas relicta, distraxerit is qui erat rogatus et emptor qlatitet, is autem qui rogatus erat praesens sit, an Rubriano senatus consulto locus sit? et ait Marcellus Rubrianum locum habere, quia abest quem manumittere oportet. Haec autem uerba 'adesse noluissent' non utique exigunt ut latitet is qui locum habebit. Idem obseruatur etiam, si plures heredes constituti fideicommissam libertatem pabesse pronuntiatum fuerit, eorum, qui ex iusta causa abessent, et eorum, qui praesentes fideicommissae libertati moram non facient, perinde libertus erit atque si soli rogati ad iustam libertatem perduxissent. Si quis seruum non heredi
Abbreviated transcription (Latin):
Cogetur gͥ is lib̾tatẽ p̾stare ad quẽ
ꝑuenit legatũ. quia uib̾tas fid̾i ꝯmis¬
sa nulũ impedimentũ pati debet.
ni rubriogallo ⁊ celio pisone cosuli¬
bus in hec u̾ba. ¶ Si is a quib uib̾¬
tatẽ p̾stari oꝑ euotati a p̃tore ade

Expanded text:
cogetur igitur libertatem praestare is ad quem peruenit legatum, quia libertas fideicommissa nullum impedimentum pati debet. ni Rubrio Gallo et Caelio Hispone consulibus in haec uerba: 'si hi, a quibus libertatem praestari oportet, euocati a praetore ade
Abbreviated transcription (Latin):
nib ⁊ edictis litt̾ isq euotandi fs̃.¬
¶ Hoc senatus cõsultũ ad om̃s ꝑti¬
tus sit siue quis alius senatus ꝯsul¬
to locus est. om̃s enĩ oĩo qui deberet̃
fid̾i cõmissariã lib̾tatẽ p̃stare ĩ ea
cã sunt ut ad senatꝰ consultũ ꝑtine¬
ant quare si heres quid̃ iaticet lega¬
tansꝰ aũ uł fid̾i̾ cõmissars qui rogatꝰ᷑
sit lib̾tatẽ p̃stare p̃sens sit senat᷑¬

Expanded text:
nibus et edictis litterisque euocandi sunt. Hoc senatus consultum ad omnes pertitus siue quis alius, senatus consulto locus est: omnes enim omnino, qui deberent fideicommissam libertatem praestare, in ea causa sunt, ut ad senatus consultum pertineant. Quare si heres quidem latitet, legatarius autem uel fideicommissarius, qui rogatus sit libertatem praestare, praesens sit, senat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. multo mag̃ debeat ⁊̃ in lib̾tatibꝰ
hoc idẽ admiti. ¶ Cũ quidã cecilur
ancillã ꝙͥͣ pignori obligau̾at dimisso
creditore ꝑfid̾i cõmissũ manuł. uodu¬
iss. et herẽdib creditorem non libas¬
tib. infantes qui postea erant ecliti
rit. ne pu̾i ingenuitate destinata fra¬
udarenturꝰ p̃cio emptori restituto
ꝑm̃ eos ingenuos fore. ac si mat᷑ cox
suo tp̃r manumissa fuiss idem impr.¬

Expanded text:
lto magis debet etiam in libertatibus hoc idem admitti. Cum quidam Caecilius ancillam, quam pignori obligauerat, dimisso creditore per fideicommissum manumitti uoluisset et heredibus creditorem non liberantibus infantes, qui postea erant editi, rint, ne pueri ingenuitate destinata fraudarentur, pretio emptori restituto perinde eos ingenuos fore, ac si mater eorum suo tempore manumissa fuisset. Idem imp
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si ͥ cã ẽẽ iudebitur ut sip̃sens eẽt
ciet. Cũꝙ itaq ita ꝓnũciass idem
iurris erit ꝙ eẽt. siita ut exfidi̾ ꝯ.
mamimicti debuiss ⁊ manumis¬
sus eẽt. Ex iusta cã demũ abesse

Expanded text:
ens esset, tiet: cumque ita pronuntiasset, idem iuris erit, quod esset, si ita, ut ex fideicommisso manumitti debuisset, manumissus esset'. Ex iusta causa abesse
Abbreviated transcription (Latin):
destinata fid̾i cõmissa lib̾tas qͥ enum
ea donatus est in possõne lib̾tatis
intĩm e̾e ur᷑. ¶ Apparet igitur sub¬
uentũ fid̾i cõmissis ub̾tatib ut in
qͦ lib̾tas peti potuit matꝰ̾ tradẽturꝰ.
manumittẽ di cã ex die quo petita 
ĩgenuui nascantur ꝑlerũꝙꝙ enĩꝑ ign᷑¬

Expanded text:
ere solet destinata fideicommissa libertas: qui enim ea donatus est, in possessionem libertatis interim esse videtur. Apparet igitur subventum fideicommissis libertatibus, ut in quo libertas peti potuit, matri traderentur manumittendi causa, ex die vero, quo petita est, ingenui nascantur. plerumque enim
Abbreviated transcription (Latin):
codicuł. ⁊ ꝑtus medio tp̃r eclitus sit :
ne fortuita mora seruitutẽ partui
irrogau̾it ꝑtũ mrĩ tradendũ ut ab
ca ad ub̾tate̾ ꝑducatur. ¶ Apparet
pio rescriptũ ẽ. duximꝰ uoluisse eos
moram uib̾tatis fortuitã note̾ editis
er ea tui fid̾i comissaria libtas data
est non tm̃ si ab substituto ĩ pub̾is
fid̾i cõmissa libertas data sit anca¬
uł si post tempus uł sub cõdicione
lib̾tatem acceꝑit. ⁊ añ diem uł cõdi¬
cionẽ ꝑtũ edid̾it ad ub̾tat ẽ partꝰ ꝑdi¬
cẽt. qua hoꝵ alia cõdcõe. ñ enĩ mo¬
ram fortuitam.is ⁊ ex uoͭ. testantiᷤ
passi sunt. ¶ Si nõ ꝓscripto hĩtus
sit seruus alicui legatus cui seruo
ꝑ fidĩ omissũ lb̾tas adscrip est ques¬
tionis ẽ. an fid̾i cõmissa lib̾tas debeat
int̾tid̾e. et ansiseruus petat fid̃i cõ¬
missã lib̾tatẽ ab eo penes quẽ remã¬
sis ꝓ nonscripto hĩto legato ꝙ erat
relictũ ei qui eũ rogatus fuerat mo¬

Expanded text:
codicilli et partus medio tempore editus sit, ne fortuita mora seruitutem partui irrogauerit, matri partum tradendum, ut ab ea ad libertatem perducatur. Apparet Pio rescriptum diximus, noluisse eos moram libertati fortuitam nocere edit‹o› ex ea, cui fideicommissa libertas data est. Non tamen si a substituto impuberis fideicommissa libertas data sit anciuel si post tempus uel sub condicione libertatem acceperit et ante diem uel condicionem partum ediderit, ad libertatem partus perducetur, quia horum alia condicio est: non enim moram fortuitam, sed ex uoluntate testantis passi sunt. Si pro non scripto habitus sit seruus alicui legatus, cui seruo per fideicommissum libertas adscripta est, quaestionis est, num fideicommissa libertas debeat intercidere et an, si seruus petat fideicommissam libertatem ab eo, penes quem remansisset pro non scripto habito legato quod erat relictum ei qui eum rogatus fuerat ma
Abbreviated transcription (Latin):
̃ dici posse ex supͣdictis u̾bis ñ esse
legi fraudem fc̃am. ¶Siquis
nus rescripsit in eo ꝙ cuiꝰcũq fi¬
dei palam cõmissũ est ñ ẽe existi¬
mandum fidẽ in fraudem eiꝰ legi
accomodasse qñaũ fraus int̾posita
uideatur. agendũ ẽ .i. utrũ exitus
spectari deberet aut consiliũ forte
si tũc cũ tacite fid̾i ꝯmiitebat᷑ nõ
Tacita aũ fidi cõmissa freꝙ̃t̃
sic deteguntur si  ꝓferatur ꝙ̃ro¬
cuiꝰ fides eligiturͦ ꝙ ad eũ exbo¬

Expanded text:
que dici posse ex supra dictis uerbis non esse legi fraudem factam.Si quis nus rescripsit in eo, quod cuiusque fidei palam commissum est, non esse existimandum fidem suam in fraudem legis accommodasse. Quando autem fraus interposita videatur, agendum est, id est utrum exitus spectari deberet an consilium: forte si tunc, cum tacite fideicommittebatur, non Tacita autem fideicommissa frequenter sic deteguntur, si proferatur chirocuius fides eligitur, quod ad eum ex bo
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt: rex rõne fisci noĩa fc̃ã li¬
quido aꝓbent᷑. uł ex contractu fis¬
cali debitores ꝯueniantur.¶D¬
uus adrianus flau̾o ꝓculo resc̃p¬
sit. cũ ĩ lib̾tatẽ ꝓclamat is qͥ ex ba¬
uł pnͣ religiosis ue aut ĩ monum̃¬
tis thesauri reꝑti fu̾int diui frẽs
constituert̃ ut dimidia ꝑs ex hiis
fisco uendicaretur. Itẽ si incesaris
possõne reꝑtus fu̾it dimidiã eque
ꝑtem fisco uendicari. ¶Deferre
ã se nemo cogi qͥ thesaurũ inuemi¬
tur nͥ ex eo thesauro pars fisco deb¬
catur. quiaũ cũ in loco fũci thesa¬
urum inuenit᷑. ⁊ ꝑtem ad fiscũ ꝑtinẽ

Expanded text:
cerint, uel ex ratione fisci nomina facta licerint, uel ex ratione fisci nomina facta liquido probentur, uel ex contractu fiscali debitores conueniantur.Diuus Hadrianus Flauio Proculo rescripsit, cum in libertatem proclamat qui ex bouel publicis religiosisue aut in monumentis thensauri reperti fuerint, diui fratres constituerunt, ut dimidia pars ex his fisco uindicaretur. item si in Caesaris possessione repertus fuerit, dimidiam aeque partem fisco uindicari.Deferre autem se nemo cogitur, quod thensaurum inuenerit, nisi ex eo thensauro pars fisco debeatur. qui autem, cum in loco fisci thensaurum inuener‹it›, partem ad fiscum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt ualent. ⁊ ita diuꝰ piꝰ
rescripsit. ¶Dius frẽs rescripseit̃
in uendicõnib fiscalib fidẽ ⁊ dili¬
gentiam a procuratore exigendã
⁊ iusta p̃cia non ex p̃terita empti¬
one. s ex p̃senti estimatione con¬
stitui. sicut enĩ diligenti cultura
p̃cia p̃dioꝵ ampliantur. ita ne
excessit seq̃ntis temꝑis nõiũ ñ te¬
netur̾ idẽq pͥncipalib resc̾ptis ex¬
pͥmitur. ¶ Diuus ⁊̃ adrianus
in ħ u̾ba rescripsit uasde ĩ hũanus
mos ẽ iste qͦ retinentur conducto¬
res uectigaliũ publitoꝵ ⁊ agroꝵ
si tandẽ locari ñ possunt. Nã et
facilius inueniũtur condũctores
si fu̾int forte. ut si ꝑacto lustro
disced̾e uoluerũt ñ retaieant᷑ ¶s
post̾iori. creditori fiscus successer̃
eo iure utimur qͦ is usurus erat᷑
cui successit. ¶ Multa pͥncipalia
sũt rescripta quib cauetur ñ alit̃
fiscũ debitoꝵ suoꝵ debitores ꝯue¬
nire nͥ pͥncipales debitores defe¬

Expanded text:
ualent: et ita diuus Pius rescripsit.Diui fratres recripserunt in uenditionibus fiscalibus fidem et diligentiam a procuratore exigendam et iusta pretia non ex praeterita emptione, sed ex praesenti aestimatione constitui: sicut enim diligenti cultura pretia praediorum ampliantur, ita, siexcessit, sequentis temporis nomine non tenetur: idque principalibus rescriptis exprimitur. diuus etiam Hadrianus in haec uerba rescripsit: 'Ualde inhumanus mos est iste, quo retinentur conductores uectigsi tantidem locari non possint. nam et facilius inuenientur conductores, si scierint fore ut, si peracto lustro discedere uoluerint, non teneantur'.Si posteriori creditori fiscus successerit, eo iure utitur, quo is usurus erat, cui successit.Multa principalia sunt rescripta, quibus cauetur non aliter fiscum debitorum suorum debitores conuenire, nisi principales debitores defe
Abbreviated transcription (Latin):
exstitit. uł id̾o ꝙ ꝓprio noĩe oi deb̾et᷑.
atqͥ magãest huiꝰ rei differentia. nã
si altꝰ ex reis pacti conuenti temꝑali
heres exstit̾it utrũ ne suo nomine an
hereditario exꝑiatur. ut itapossitꝰ
animadu̾te̾ crreptõi locus sit uͨ ne.
¶Itẽ si duo rei sũt ꝓmittendi. ⁊ alt̃
alterũ heredẽ scripserit si confundit᷑

Expanded text:
exstitit, uel ideo, quod proprio nomine ei deberetur. atquin magna est huius rei differentia: nam si alter ex reis pacti conuenti temporalit, is qui heres exstitit utrumne suo nomine an hereditario experiatur, ut ita possis animaduertere, exceptioni locus sit nec ne. Item si duo rei sint promittendi et alter alterum herede
Abbreviated transcription (Latin):
ex cã ꝯdicõnis p̃stit̾it. fautꝰ ianu¬
ariꝰ pampiniano salutẽ. Cũ ticiꝰ gaio
seio deb̾et ex cũ fid̾i ꝯmissi certam
qnͣtitatẽ. ⁊ tm̃dem eidem ex alia cã
q̃ peti quidẽ ñ poterat ex sołone a¬
ab sente dño soluit eam sũmã q̃ sus¬
fice̾t ad qnͣtitatẽ uniꝰ debiti. Cautũ¬
q est ei solutũ ex uniu̾so credito. q̃¬
ro id c solutũ est. in qmͣ cãm accep¬
tũ uideat᷑. R̾. Siquidẽ ticõ seius. ita
cauiss ut sibi solutũ ex uniu̾so cre¬
dito sigͥficaret. crediti applło soliuᷤ
fidoi cõmissi pecuniam demonstrare
pecunia non pot̃. Gũ uͦ seruus ticii
actor ab sente dño pecm solu̾it. nõ¬

Expanded text:
ex causa condictionis praestiterit. Fabius Ianuex causa condictionis praestiterit. Fabius Ianuarius Papiniano salutem. Cum Titius Gaio Seio deberet ex causa fideicommissi certam quantitatem et tantundem eidem ex alia causa, quae peti quidem non poterat, ex solutione aabsente domino soluit eam summam, quae efficeret ad quantitatem unius debiti, cautumque est ei solutum ex uniuerso credito: quaero, id quod solutum est in quam causam acceptum uidetur. respondi, si quidem Titio Seius ita cauisset, ut sibi solutum ex uniuerso credito significaret, crediti appellatio solam fideicommissi pecuniam demonstrare pecunia non potest. cum uero seruus Titii actor absente domino pecuniam soluerit, n
Abbreviated transcription (Latin):
sorem scripserit si confundit᷑ obligõ.
s si reus heredẽ fidenissorẽ scripserit
nerale quid̾ remediũ ẽ. ut ubi ei obli¬
gõni q̃ seq̃le locũ optin pͥncipal. acci¬
dit ꝯfusa sit obligatio. quociens du¬
o sunt pͥncipales. alt̾ alt̾i potius
ꝯfusionẽ ꝑere. qͥd̾. si fideiussor reum
heredẽ scripserit ⁊ fundet᷑ obligatõ
scd̾m sabini sñiam. licet ꝓculus dis
soluit alienos. nũmis integris ꝑgat.
pet̾ẽ ꝙ sibi debeaturꝰ.nec offerat
ꝙ accepit exceptionẽ doli sũmoue¬
bitur. sin ã cões nũmos c̾daꝰ ut
soluam ꝯfestim ꝓ parte mea nasce¬
tur.⁊ accio ⁊ liberatio. siue ĩ singu¬
lis nũmis coiõm pro in diuiso quis
cẽ intelligat. sũ in pecunia ñ coꝑi
cogitet. Nͦ qͣnͣtitatẽ. d et si fidrsõr
alienos nĩmos in cãm fideiussionis de¬
cdit cõsũptis hiis mandati ag̾e potest.
⁊ id̾o si eam pecm soluat. qmͣ fur sur¬
ripũat mandati aget. pꝰ qmͣ furti. ł

Expanded text:
onfunditur obligatio. Sed et si reus heredem fideiussorem scripserit, nerale quid retinendum est, ut, ubi ei obligationi, quae sequellae locum optinet, principalis accedit, confusa sit obligatio: quotiens duae sint principales, altera alteri potius onfusionem parere. Quid ergo, si fideiussor reum heredem scripserit? confundetur obligatio secundum Sabini sententiam, licet Proculus disssoluit alienos, nummis integris pergat petere quod sibi debeatur, nec offerat quod accepit, exceptione doli summouebitur. Sin autem communes nummos credam aut soluam, confestim pro parte mea nascetur et actio et liberatio, siue in singulis nummis communionem pro indiuiso quis esse intellegat siue in pecunia non corpora cogitet, sed quantitatem. Sed et si fideiussor alienos nummos in causam fideiussionis dedit, consumptis his mandati agere potest: et ideo si eam pecuniam soluat, quam subripuerat, mandati aget, postquam furti uel
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. ł. Si mͥ alienũ seruũ dare
pmiseris. an testõ dare iussus fu̾is. is¬
q seruus añꝙͣ ꝑarte staret quonunꝰ
dares a dño manumissus sit. hec ma¬
numissio simił mortis sit. Sin autẽ
decessiss non tenearis. S ẽt siquis ser¬
uũ quẽ dare ꝓmisit. heres a domino

Expanded text:
m. Si mihi alienum seruum dari promiseris aut testamento dare iussus fueris isque seruus, antequam per te staret quo minus dares, a domino manumissus sit, haec manumissio morti similis sit: si autem decessisset, non tenearis. Sed et si quis seruum, quem da
Abbreviated transcription (Latin):
paorteprł Dilued gñalit̾ memimisse
oportebit̃ donatõnos mortis irtes
legntis compatratas. Q uodcsiꝰ igt᷑
inlegatis uiris ẽ id ĩmortis cũ donatio¬
seriuũ tnoetis sibi cã donatũ uendioit

Expanded text:
Papiam.Illud generaliter m‹e›minisse oportebit donationes mortis causa factas legatis comparatas: quodcumque igitur in legatis iuris est, id in mortis causa donatioseru
Abbreviated transcription (Latin):
tu mortis aut ex̾ p̾senti ꝑiculo auͭ
ex futuro. Siquidem t̾ra mariq
tãm in pace qmͣ in bello tam domi
qmͣ militie. multis genib mortis
ꝑiculũ metui potest. nã ⁊ sic potꝰ
donari ut oĩmodo ex ea ualitudiẽ
donatore mortuo res ñ reddaturꝰ
⁊ ut reddat. ⁊ si p̾or ex eadẽ uali¬
tudine decesserit si tñ mutata uo¬
luntate restitui sibi uolu̾it. n sic
donari pot̾ ut ñ alit̾ reddat᷑ qmͣ
si pͥor ille qͥ accepit decesserit. Sic ꝙͦ
potꝰ donari mortis cã ut nullo cãu
sit repetito idẽ nec si ꝯualiu̾t qͥdẽ
donator. ¶Siquis societatẽ ꝑ do¬
natõnẽ mortis cã ñ erit dicend̾
est nullã societatẽ e̾ẽ. ¶ Si duo¬
bus debitorib mortis cã donatur᷑
creditoꝵ acceptũ tulit ⁊ cõualut᷑
elig̾e̾ potest utͥ eoꝵ cãꝰ dicat. ¶ Si¬

Expanded text:
tu mortis aut ex praesenti periculo aut tu mortis aut ex praesenti periculo aut ex futuro, si quidem terra marique, tam in pace quam in bello et tam domi quam militiae multis generibus mortis periculum metui potest. nam et sic potest donari, ut omnimodo ex ea ualitudine donatore mortuo res non reddatur, et ut reddatur, etiamsi prior ex eadem ualetudine decesserit, si tamen mutata uoluntate restitui sibi uoluerit. et sic donari potest, ut non aliter reddatur, quam si prior ille qui accepit decesserit. sic quoque potest donari mortis causa, ut nullo casu sit repetitio, id est ne si conualuerit quidem donator.Si quis societatem per donationem mortis causa inierit, dicendum est nullam societatem esse.Si duobus debitoribus mortis causa donaturus creditor uni acceptum tulit et conualuerit, eligere potest, utri eorum condicat.
Abbreviated transcription (Latin):
poso mortẽ ꝓmissoris incipiat ex
ret. ¶ Ex hoc senatꝰ consultu mł¬
te ⁊ uarie q̃stiones agitantur de
quib pauca referamꝰ. ¶ Donauõ
dicta ẽ a dono qsĩ doni datio rapta ⁊¬
s mortis cã donatio longe difft̾
ab illa uera ⁊ absoluta donatio¬
ne q̃ ita ꝓficisciturꝰ ut nullo caũ
reuoceturꝰ. ⁊ ibi his qͥ donant ulũ
potius qmͣ se hr̃e maluerunt at
is d mortis cã donat cogitat ꝙ
amore uite recepisse potiꝰ ꝙͣ de.
nat. Illũ deniq potiꝰ ꝙͣ hr̃dẽ suũ¬
ergo qui mortis cã donat qͣ parte
le cogitat negotiũ gerit .s. ut cum
conualuerit reddatur sibi. nͥ dubi¬
tau̾nt cassiam qua ꝯdicione repe¬
ut aliquid facias aut ut ego alicͥ
faciam aut lutius ticius aut ut
aliquid obtingat ⁊ in istis ꝯdictõ
sequitur. ¶ Hortis cã donatio
fit multis modis alia exͣ suspicio¬
nem ulliꝰ ꝑiculi a sano ⁊ ĩ bonaua¬
litudiẽ posito ⁊ cui ex hũana sor¬
te mortis cogitatõ est alias ex me¬

Expanded text:
post mortem promissoris incipiat exaret. ex hoc senatus consulto multae uariaeque quaestiones agitantur, de quibus pauca referamus.Donatio dicta est a dono quasi dono datum, rapta  mortis causa donatio longe differt ab illa uera et absoluta donatione, quae ita proficiscitur, ut nullo casu reuocetur. et ibi qui donat illum potius quam se habere mauult: at is, qui mortis causa donat, se cogitat atque amore uitae recepisse potius quam dnat, illum deinde potius quam heredem suum'.Ergo qui mortis causa donat, qua parte se cogitat, negotium gerit, scilicet ut, cum conualuerit, reddatur sibi: nec dubitauerunt Cass‹i›ani, quin condictione repeut aliquid facias, aut ut ego aliquid faciam, aut ut Lucius Ti‹ti›us, aut ut aliquid optingat, et in istis condic‹t›io sequitur.Mortis causa donatio fit multis modis: alias extra suspicionem ullius periculi a sano et in bona ualetudine posito et cui ex humana sorte mortis cogitatio est: alias ex me
Abbreviated transcription (Latin):
tũ una ẽ ⁊ condicio eiꝰ cui ex ꝓ.¬
missũ ẽ semel intuenda ẽ:
tul ꝓficiscatur caꝑe tñ supͣ mo¬
dũ non pot̾it is cui c̾tũ modum
ad capiendũ lex concessit. certe ꝙ
a statu libero ꝯdicionis implende
cã daturꝰ ĩ dubitantꝰ mͦ legati
cõcessio ĩputatur. Sic tm̃ si mor¬
tis tp̃r in peculio id habuĩt. ce¬
Ceterũ si post mortẽ uł ⁊̃ si
alus ꝓ eo declit qr nõ fuit ex
hies bonis c̃ mortis tp̃ testator hu̾it

Expanded text:
 una est et condicio eius cui expromissum est semel intuenda est.tui proficiscitur, capere tamen supra modum non poterit is, cui certum modum ad capiendum lex concessit. certe quod a statulibero condicionis implendae causa datur, indubitate modo leg‹e› concesso imputatur: sic tamen, si mortis tempore in peculio id habuit. ceterum si post mortem, uel etiam si alius pro eo dedit, quia non fuit ex his bonis, quae mortis tempore testat
Abbreviated transcription (Latin):
iã accepisse me ouen̾it. Idem actiait¬
ꝙ in eo qui sic hr̃s institut᷑ etti. Si michi
het. xidecłit. nam accipiendo ab eo qui
bines iusieatꝰ ẽ conditõnis explende
enis cã mortis capio.

Expanded text:
a accepisse me conuenit. idem accidit, quod quis sit heres institutus, si mihi decem dederit: nam accipiendo ab eo, qui heres institutus est, condicionis explendae eius causa, mortis ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mobile ẽ multis modis possidẽ
desinimꝰ. Si aũ nolumꝰ aut ser¬
uũ puta manumtamꝰ. It̾ si quod
possidebam ĩ aliã spẽm tnͣslatũ
sit ueluti uestim̃tũ ex lana fcm̃.¬
¶Ꝙ ꝑ colononũ possideo heres
meus nisi ip̃e nactus sit possõm. non
pot̾it possid̾e̾. Retin̾e .N. aĩo possõm
possumus. ad ipissci non possumus.
S quod ꝓ emprore possideo ꝑ co¬
lonũ ⁊̃ ułu capiet ⁊̃ heres meus.¬
¶Si ego tibi comodanõ. tu ticio
qͣlti putet tuũ ẽẽ. id nͥominus ego
possideo ĩdem erit si colonꝰ m̃s fũ¬
dum locauĩt. aut is ap̃ quẽ deposu

Expanded text:
 mobile est, multis modis desinimus possidere: si aut nolimus, aut seruum puta manumittamus, item si quod possidebam in aliam speciem translatum sit, ueluti uestimentum ex lana factum.Quod per colonum possideo, heres meus nisi ipse nactus possessionem non poterit possidere: retinere enim animo possessionem possumus, apisci non possumus. sed quod pro emptore possideo per colonum etiam, usucapiet etiam heres meus.Si ego tibi commodauero, tu Titio, qui putet tuum esse, nihilo minus ego id possidebo. et idem erit, si colonus meus fundum locauerit aut is, apud quem deposue
Abbreviated transcription (Latin):
auł.R. Qui uniu̾sas edes possi¬
det singulas res q̃ in edificatio st
non ur possid̾e Idem dicid ⁊ de
naue ⁊ de ermario. ¶Possõm amͣ¬
timꝰ mittis modis. uelicti si mortu¬
um ĩ eũ locũ intulimꝰ cỹ possideb¬
amus. namc locũ religiosũ aut̃
sacrũ non possimꝰ possid̾e̾. ⁊ si
to cum teneamꝰ sic̾ hoiem lib̾m.

Expanded text:
um.Qui uniuersas aedes possedit, singulas res, quae in aedificio sunt, non uidetur possedisse. idem dici debet et de naue et de armario.Possessionem amittimus multis modis, ueluti si mortuum in eum locum intulimus, quem possidebamus: namque locum religiosum aut sacrum non possumus possidere, etsi to eum
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł ł Nii qui accessionis loco
ꝓmitrũt in leuiorẽ cãm accipi pꝰst̃
indet̾iorẽ non possitt. ideo si areo mi¬
chi stipłatus sum a fideuissore mͥ. aut̃
ticio meliorẽ cãm ẽẽ fideuissoris ꝯuliꝰ
putat qr potꝰ uł ticõ solu̾e. ꝙ si a
a fideiussore stichũ interrogẽ. utrũ
in deteriorẽ cãm acceptũs ost sublata
electõne. an ĩ meliorẽ ꝙ et uerũ est

Expanded text:
um.Hi, qui accessionis loco promittunt, in leuiorem causam accipi possunt, in deteriorem non possunt. ideo, si a reo mihi stipulatus sim, a fideiussore mihi aut Titio, meliorem causam esse fideiussoris Iulianus putat, quia potest uel Titio soluere. quod si a a fideiussore Stichum interrogem? utrum in deteriorem causam acceptus est sublata electione? an in meliorem, quod et uerum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stipendioꝵ fõ.⁊ gradus militie. uł
loti muneris deserti ⁊ añ acte uite.
s ⁊ nũs si solus. uł cũ alt̾o uł cum
płib deseruit aluid ue qͦd qͥnen
desertõis adiũxerit. itẽ ipẽ a quo
ĩ desertione fuerit.⁊ eoꝵ quoq pꝰ¬

Expanded text:
 stipendiorum ratio, gradus militiae vel loci, muneris deserti et anteactae vitae: sed et numerus, si solus vel cum altero vel cum pluribus deseruit, aliudve quid crimen desertioni adiunxerit: item temporis, quo in desertione fuerit: et eo
Abbreviated transcription (Latin):
o cap̃ amutat. ¶Qui se nulnera¬
uis uł alit̾ mortẽ sibi cõscinit ẽ ĩꝑa¬
tor adrianus rescͥpsit ut modꝰ eiꝰ rei
scatus sit. ut si in pacientia doloris
aut tedio uite aut morbo aũ furore
aũ pudore mori malu̾it ñ aĩadu̾tat᷑.
ĩ eum si ignominia mittat᷑. mcħ tale
p̃tendat capite puniatur. Puinũ aũ
lasciuiam lapsis capitał pena remitꝰ¬
tesida ẽ. ⁊ militie mutatio irroganda¬
ẽ. ¶ Qui ꝓpoĩtũ suũ nõ ꝓtexit cũ
possit ĩ pari causa fcõri hñdus ẽ. si re¬
sist̾e non potu̾it parcendũ ei. s s eos
qui ꝓfectũ centurie a latronib cͥcũ¬
uentũ deseu̾ũt ad aĩadũti placuit.

Expanded text:
Qui se uulnerauit uel alias mortem sibi consciuit, imperator Hadrianus rescripsit, ut modus eius rei statutus sit, ut, si impatientia doloris aut taedio uitae aut morbo aut furore aut pudore mori maluit, non animaduertatur in eum, sed ignominia mittatur, si nihil tale praetendat, capite puniatur. per uinum aut lasciuiam lapsis capitalis poena remittenda est et militiae mutatio irroganda.Qui praepositum suum non protexit, cum posset, in pari causa factori habendus est: si resistere non potuit, parcendum ei.Sed et in eos, qui praefectum centuriae a latronibus circumuentum deseruerunt, animaduerti placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
segnis au exͣ contuberniũ agẽs
non credetur ei si pꝰ multũ rẽꝑis
rediit. ¶ Qui ab hostib captus
ẽ ⁊ captũ eũ non transfugisse cõstite¬
rit ut uet̾anus erit restituendus
fugit.⁊ postea misitos latrones ap¬
pñd̾. ⁊ tranffugas demonstrauit
posse ei ꝑti diuus adrianus rescpͥ¬
⁊ ei tñ pollicenti ea nicħ ꝑmitti
men uł cõtumatie uł desidies¬
qͥ manus intulit p̃por̃to capite
puniendus est. augetur autẽ pe¬
culantie crimen dignitate p̃poĩti.¬
¶Contumatia oĩs adu̾sus ducẽ
uł pͣsidẽ militis capite punienda
fecit spcctantib militib pp̃ exemplũ ca¬
pite puniendꝰ est. ¶ Exploratores qͥ se

Expanded text:
segnis aut extra contubernium agens, segnis aut extra contubernium agens, non credetur ei.Si post multum temporis redit qui ab hostibus captus est et captum eum, non transfugisse constiterit: ut ueteranus erit restituendusfugit et postea multos latrones adprehendit et transfugas demonstrauit, posse ei parci diuus Hadrianus rescripsit: ei tamen pollicenti ea nihil permitti men uel contumaciae uel desidiae.Qui manus intulit praeposito, capite puniendus est. augetur autem petulantiae crimen dignitate praepositi.Contumacia omnis aduersus ducem uel praesidem militis capite punienda fecit, spectantibus militibus propter exemplum capite puniendus es‹t›.Explorat
Abbreviated transcription (Latin):
terio reu̾sus ñ cũ necc̃itudĩe ñ erit
eiusdẽ sortis qd ĩ pace desgruit eq̃s
gradus militie pelbendꝰ ẽ. pedes
militiam mutat ĩ bello .i. admis¬
sũ capite puniendũ ẽ.¶Qui
desertioni aliũ cͥmen adiungit gͣ¬
uius ꝓuniendus ẽ. ⁊ si furtũ fcm
sit ueluti alia desertio hẽbit᷑ ut
si plagur̃ frm̃. u Aggressura abi¬
geatuf uł quid simile accesserit.¬
¶ Desertor si ĩ urbe ĩueniatur ca¬
pite puniri sol alii app̃hensus
ex pͥma dissertione restitui potest
item deserendo capite punrendus¬
qñz est. ¶ Qui indissertione
fuit si se obtulerit ex indulgñ¬
tia imꝑatoris nr̃i ĩ insulam depor¬
tatus eso. ¶ Qui captus cũ po¬
est in eadem condicõe ẽe certũ ẽ
si tñ ex inprouiso dũ it facit aũ
epłam fert capiatur quis ueniã
meret᷑. ¶A barbaris remissis
adrianꝰ rescripsit si ꝓbabunt se¬
captos euasisse ñ tnͣsfugisse. s ħ
licet qͥdẽ liquido ꝯstare ñ possĩt
emansor aut negligens suoꝵ aũ

Expanded text:
sus, non cum necessitudine, non erit eiusdem sortis.Qui in pace deseruit, eques gradu pellendus est, pedes militiam mutat. in bello idem admissum capite puniendum est.Qui desertioni aliud crimen adiungit, grauius puniendus est: et si furtum factum sit, ueluti alia desertio habebitur: ut si pla gium factum uel adgressura abigeatus uel quid simile accesserit.Desertor si in urbe inueniatur, capite puniri solet: alibi adprehensus ex prima desertione restitui potest, iterum deserendo capite puniendus est. Qui in desertione fuit, si se optulerit, ex indulgentia imperatoris nostri in insulam deportatus est. Qui captus, cum poest, in eadem condicione esse certum est: si tamen ex improuiso, dum iter facit aut epistulam fert, capiatur quis, ueniam meretur. A barbaris remissos Hadrianus rescripsit, si captos euasisse, non transfugisse. sed hoc licet liquido constare non possit, remansor aut neglegens suorum aut
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ murũ castra ing̾diatur ca¬
pite punitur. Si uͦ qͥs fossam tnͣsi¬
uit militia reititur.¶ Qui de¬
sedicionẽ atrocẽ militũ õtitauit
capitenẽ punitur.si intͣ uocife¬
rationẽ aut leuẽ q̃relã seditionẽ
mota ẽ. tunc gradu militie t̾eic᷑.
⁊ cũ multi milites ĩ aliquid fla¬
gitium ꝯspirent uł si legio defici¬
at auocari militia solẽt.¶Qi
p̃poitũ ẽ suũ ꝓteg̾e uoluerunt. ł
deseruiunt occiso eo capite puni
tanit .ẜ. diui traiani rescͥptũ
sam ⁊ duces silla ⁊ cocta memo¬
rant᷑ eo hĩtu fuisse nͦ. ¶ Ad bes

Expanded text:
aut per murum castra ingrediatur, caaut per murum castra ingrediatur, capite punitur. Si uero quis fossam transiluit, militia reicitur. Qui seditionem atrocem militum concitauit, capite punitur: Si intra uociferationem aut leuem querellam seditio mota est, tunc gradu militiae deicitur. Et cum multi milites in aliquod flagitium conspirent uel si legio deficiat, auocari militia sole‹n›t. Qui praepositum suum protegere noluerunt uel deseruerunt, occiso eo capite puniutabit secundum diui Traiani rescriptum: nam et duces Sulla et Cotta memorantur eo habitu fuisse naturae. Ad b
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ desertione impleuit em̾ito p̾uat᷑.
si plures pͥmo suł deseruiu̾nt
deinte intͣ certũ tempus reu̾si sut̃
gradu puisi in diu̾sa loca distribu
endi sunt. s tiroĩb ꝑcend̾ ẽ ꝙͣ si ite¬
rato hoc admiserint ꝑena cõpetẽ¬
ti afficiuntur. ¶Is qui ad hostẽ
ꝯꝓfugit. ⁊ rediit torquebitur ad bes¬
tiasq uł in furcam dampnabr̃ ꝙͣ
uis milites nͥ eoꝵ pacianturꝰ. ⁊ isd
uolens tnͣsfug̾e dep̾hensus ẽ capi¬
te punit᷑. s si ex inprouiso dũ it
qͥs fuit capit᷑ ab hostib inspecto
iure euis p̾cedenti actu uenia ei
dabiturꝰ.⁊ si expleto tp̃r militie re¬
deat ut uet̾anus restituat ur.⁊
emĩta accipret.¶ Miles qͥ ĩ bel¬
lo arma anrisit uł alienauit capi¬
te punitur huãne militieã mutat
¶Qui aliena arma subripuit
gr̃adu militie pellendus ẽ.¶ In
bello qͥ rem a duce ꝓhĩtam fecit
aut mandata ñ seruat capide pu¬
nitur ⁊̃ si res bñ gesserit. s ẽxces¬

Expanded text:
in desertione impleuit, emerito priuatur. in desertione impleuit, emerito priuatur. Si plures simul primo deseruerint, deinde intra certum tempus reuersi sint, gradu pulsi in diendi sunt. sed tironibus parcendum est: qui si iterato hoc admiserint, poena competenti adficiuntur.Is, qui ad hostem confugit et rediit, torquebitur ad bestiasque uel in furcam damnabitur, quamuis milites nihil eorum patiantur.Et is, qui uolens transfugere, adprehensus est, capite punitur. Sed si ex improuiso, dum iter quis facit, capitur ab hostibus, inspecto uitae eius praecedentis actu uenia ei dabitur, et, si expleto tempore militiae redeat, ut ueteranus restituetur et emerita accipiet. Miles, qui in bello arma amisit uel alienauit, capite punitur: humane militiam mutat. Qui aliena arma subripuit, gradu militiae pellendus est. In bello qui rem a duce prohibitam fecit aut mandata non seruauit, capite punitur, etiamsi res bene gesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut coĩs ẽ. ꝓpͥũ militare ẽ delictũ
ẽ ꝙ quis uti miles admitt. Da¬
tate gradir spẽ milicie.
od .x. Desertorẽ auditũ ad su¬
tm duce cũ elogio p̃ses mittet.
p̃t̃ qmͣ sicx grauiꝰor ille desertor ĩ
ea ꝓuĩcia ĩ qua reꝑtus amiserit
ibi enĩ eũ p̾ena debere uͥ facinus
pecũmiaria mulitamum int̃dictõ
milite mutatio gradus deiectio ig¬
nominiosa missoro.nã ĩ metallum
aũ ĩ opus metalli ñ dabunt᷑ nͨ torꝙ̃¬
qui diu enaga¬
tur ad castra reducitur desertor ẽ
qui ꝑ prolixoͣꝵ tempus uagatus
reducitur. ¶Is qͥ in exploratõnẽ
reman hostib insistentibꝰ aut qr
fossato recederit capite puniendꝰ
ansor ẽ. Itace pro modo delicti. aut
casagatur aũ gradu milicie deictt᷑.
¶Si p̾sidis uł cuiꝰ ius p̃porsiti ab
excusatione quis desistat pccm̃ de¬
sertõis subiit. ¶Si ad diẽ come¬
atus quis non ueniat ꝑinde me
copia docendi nũ forte casibꝰ qb̾dã
uideaturꝰ. ¶Qui militie tẽpus

Expanded text:
unis est. proprium militare est delictum, quod quis uti miles admittit.Datate gradu specie militiae. oenis. Desertor‹e›m auditum ad suum ducem cum elogio praeses mittet, praeterquam si quid grauius ille desertor in ea prouincia, in qua repertus est, admiserit: ibi enim eum plecti poena debere, ubi facinus pecuniaria multa, munerum indictio, militiae mutatio, gradus deiectio, ignominiosa missio. nam in metallum aut in opus metalli non dabuntur nec torqui diu uagatus ad castra regreditur. Desertor est, qui per prolixum tempus uagatus reducitur. Is, qui exploratione emanet hostibus insistentibus aut qui a fossato recedit, capite puniendus ansor est: itaque pro modo delicti aut castigatur aut gradu militiae deicitur. Si praesidis uel cuiusuis praepositi ab excubatione quis desistat, peccatum desertionis subibit. Si ad diem commeatus quis non ueniat, perinde copia docendi, num forte casibus quibusdam uideatur. Qui militiae tempus
Abbreviated transcription (Latin):
delictũ emansoris hẽt᷑ ut erroris ⁊̃
seruis des̾t̾ionis grauius ut ĩ fugi
⁊ datur uenia ualitudini.⁊ affec¬
tioniꝑentum ⁊ affiniũ. ⁊ si seruũ
fugientẽ ẽ ꝑsecutꝰ. uł si qua cauã¬

Expanded text:
delictum emansionis habetur, ut erronis in delictum emansionis habetur, ut erronis in seruis, desertionis grauius, ut in fugit datur uenia ualetudini, affectioni parentium et adfinium, et si seruum fugientem persecutus est uel si qua hu
Abbreviated transcription (Latin):
puniendus. ¶ Grauiꝰ aũ delictũ
est detractareᷤᷤ militie m inꝰ qmͣ
edictum olim non Rdebant. sut ꝓ¬
ditores lib̾tatis ĩ seruitutẽ redigebã¬
tur si mutato statu militie recessũ a
capite is pena est. qr płm uolũtario
militi muneri supplentur.¶ Qui
filiũ suũ subtrahit militie belli tẽ¬
pore exilio ⁊ bonoꝵ ꝑtem est mulctã¬
dus si in pace fustib cecli iubetur
⁊ requisitus iuuenis uł a pr̃e eius
postea exibitus ĩ ult̾iorẽ miliciam de¬
dandris ẽ qͥ enĩ se solligtauit ab alio
ueniani m̾etur. ¶ Eũ qui filiũ de ũ¬
bilitauit dilectũ ꝑ bellũ indcm̃ ut
ĩ hilis militie sit p̃ceptũ diui tͣiani
deportauit.¶ Edicta g̾manicice¬
saris militẽ. s desertorem faciebant
qui diui affuiss ut is int̾ emansores
hr̃et᷑. s sũ adeat quis ⁊ offerat se suũ
dep̾hensus offeratur penam deserti¬
onis euitat. nͨ iit̾eso cui se offeratꝰ
uł a quo dep̃hendatur. Leuius itac

Expanded text:
s. Grauius autem delictum est detrectare munus militiae quam ectum olim n‹on› respondebant, ut proditores libertatis in seruitutem redigebantur. sed mutato statu militiae recessum a capitis poena est, quia plerumque uoluntario milit‹e› numeri supplentur. Qui filium suum subtrahit militiae belli tempore, exilio et bonorum parte multandus est: si in pace, fustibus caedi iubetur et requisitus iuuenis uel a patre postea exhibitus in deteriorem militiam dandus est: qui enim se sollicitauit ab alio, ueniam non meretur. Eum, qui filium debilitauit dilectu per bellum indicto, ut inhabilis militiae sit, praeceptum diui Traiani deportauit. Edicta Germanici Caesaris militem dequi diu afuisset, ut is inter ‹e›mansores haberetur. sed siue redeat quis et offerat se, siue deprehensus offeratur, poenam desertionis euitat: nec interest, cui se offerat uel a quo deprehendatur.Leuius itaque
Abbreviated transcription (Latin):
rare ĩ hiis ꝓuĩciis ĩ quib militantꝰ
p̃ter qmͣ si bonã eoꝵ fiscus distrahatꝰ
fisco autẽ uendicantur prediũ ĩ lite
comꝑatũ si delatũ fui̾t. s et si ñ dũ
delata cã stipendia impleta sunt. ł
missio cõtigerit delationi ñ ẽ locus¬
¶ Milites si h̾edes exstit̾int possid̾e̾

Expanded text:
rare in his prouinciis, in quibus milit‹ant›, praeterquam si paterna eorum fiscus distrahat: fisco autem uindicatur praedium illicite comparatum, si delatus fuerit. sed et si non dum delata causa stipendia impleta sint uel missio contigerit, delationi locus non est.Milites si heredes extiterint, possidere
Abbreviated transcription (Latin):
indulgend̾ ẽ. ¶ Ex auctorata eo
noĩe non utiq ĩfamis erit. nͨ ꝓhñd̾
lite finita militie eiꝰdẽ ordinis seda¬
re. aliot̾n ⁊ si relinqͣt litẽ uł tnͣsig¬
at remictendꝰ est.¶ Qui postꝰ
desertionẽ ĩ alie multiam alienã

Expanded text:
indulgendum est. exauctoratus eo indulgendum est. exauctoratus eo nomine non utique infamis erit nec prohibendus lite finita militiae eiusdem ordinis se dare: alioquin et si relinquat litem uel transigat, retinendus est. Qui post desertionem in aliam militiam nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sus est legisse. ¶Insulam deporta¬
tus sic effugiens iiliticie se dedit. uꝑ¬
lectus dissimulauit capite puniendꝰ
est. ¶ Temꝑaliũ in exiliũ uolũ¬
tario militi insule relegationẽ assig¬
tuũ exiliũ. ¶ Ad tempus relegͥatus
si expleto spacio fuge sededit milttie
tã dampnationis q̃renda ẽ. ut si cõtine¬
at ĩfamiam ꝑpetuã idem obserue¬
tur si trãstatũ de futo sit. ⁊ ĩ ordi¬
nẽ redire pot̾. ⁊ honores pet̾e militie
non ꝓhabetur. ¶ Reus capitalis
cͥminis hoĩs uolũtariꝰ miles scd̾m
diui traiani rescriptũ capite puniẽ¬
tatus. ¶Ingnominiam missus
ad iudicẽ suũ remͣtendꝰ est n reci¬
piendꝰ ẽ postea uolens militare.
licet fuerit absolutus adult̾ii uł
aliquo iudicio pu᷑.dampnati int̃ mi¬
lites non sunt recipiendi. ¶Non
om̃is qui litẽ hũĩt. ⁊ id̾o miłitaue¬
rit ex auctorari iubetur. ¶ Set̃
qui eo aĩo militie se dedit sub obtẽ¬
ptu militie p̃ciosiorẽ se adultĩo fa¬

Expanded text:
sus est. In insulam deportatus si effugiens militiae se dedit lectusu‹e› dissimulauit, capite puniendus est. Tempor‹a›rium exilium uoluntario militi insulae relegationem petuum exilium. Ad tempus relegatus si expleto spatio fugae militesa damnationis quaerenda est, ut, si contineat infamiam perpetuam, idem obseruetur, si transactum de futuro sit et in ordinem redire potest et honores petere, militiae non prohibetur. Reus capitalis criminis uoluntarius miles secundum diui Traiani rescriptum capite punientatus, ignominia missus ad iudicem suum remittendus est nec recipiendus postea uolens militare, licet fuerit absolutus. Adulterii uel aliquo iudicio publico damnati inter milites non sunt recipiendi. Non omnis, qui litem habuit et ideo militauerit, exauctor‹ar›i iubetur, sed qui eo animo militiae se dedit, ut sub optentu militiae pretiosiorem se aduersario fa
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Capite qͥnto legis in¬
liẽ ita cauetur uiro adult̾m cum
uxore sua dep̃hensũ ꝙẽ aũ nolit. aũ
non liceat occid̾e retin̾e noccurnass
ꝑhoras diurnas ꝙ̃ continuas ñ plꝰ
sine fraude suo iure liceat. ergo ar¬
bitror ⁊ in parite id seruandũ ꝙ ĩ
dep̃hend̾it maritus pot̾it retiñe.
s semel remissus maritus adult̾
reduci non pot̃. Qr ergo si eua¬
serit an relictus custodiri .xx. ho¬
ris possit. ⁊̃ putẽ hic mͥ mag̃ dicẽ¬
dum reductũ retin̾i. ꝓtestande
rei grã ꝙ addicitur. ꝓtestante esꝰ
rei grͣa ad hoc ꝑtinet ut testes
indit᷑ant testimonio futos accusa

Expanded text:
lteris. Capite quinto legis Iuliae ita cauetur, ut uiro adulterum in uxore sua deprehensum, quem aut nolit aut non liceat occidere, retinere horas diurnas nocturnasque continuas non plus sine fraude sua iure liceat. Ego arbitror etiam in patre id seruandum, quoddeprehenderit maritus, poterit retinere. Sed semel remissus adulter reduci non potest. Quid ergo si euaserit, an reductus custodiri uiginti horis possit? et putem hic magis dicendum reductum retineri posse, testandae rei gratia. Quod adicitur 'testandae eius rei gratia', ad hoc pertinet, ut testes inducat testimonio futuros accusa
Abbreviated transcription (Latin):
de .ł.n om̃ib negocuis cõtra¬
hendis siue bone fidei sint suis
non sit. ñ error aliquis int̾ueniat
aut aliud sentiat. puta qͥ emit
aũ qui cõducit. aliud qͥ cũ hiis contͣ¬
hit nicħ ualet ꝙ actũ sit. ⁊ idẽ ĩ so¬
cierate quocẜ coheunda R̾dũ est¬
ut si dissentiant aliud ꝓ alio estiãn¬
tes nicħ ualet ea societas q̃ ĩ con¬
sonsu non consistit.

Expanded text:
 In omnibus negotiis contrahendis, sive bona fide sint sive non sint, si error aliquis intervenit, ut aliud sentiat puta qui emit aut qui conducit, aliud qui cum his contrahit, nihil valet quod acti sit. et idem in societate quoque coeunda rut, si dissentiant aliud alio existimante, nihil ualet ea societas, quae in consensu consistit.
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in id ex alt̾ eoꝵ soluerit nichi
ad exhon̾erand̾ at̾ũ ꝑtinebit qr
placuit hnͣc actõneꝰ penalẽ e̾e. et
id̾o post ãnũ non datur. nec cum
q̃ ex hoc edicto oritar manumissi¬
one ñ extingui rectissime dicitur
qr ĩm est anctorẽ eũ ꝯueniri nͣ
posse postrimͣ ad eum qui in lbͣ¬

Expanded text:
erit, nihil ad exonerandum alterum pertinebit, quia placuit hanc actionem poenalem esse. et ideo post annum non datur nec cum quae ex hoc edicto oritur, manumissione non extingui rectissime dicetur, quia verum est auctorem conveniri non posse, post quem ad eum, qui ad libe
Abbreviated transcription (Latin):
dta demũ fieri meũ sibona fideue¬
didrsiem alioqͥn sũ dño fort.a pa
fũma sciendũ est q̃ de serus uendi¬
tis quib denegatur adubtatẽ
ꝑclamatio dicta sunt ⁊ ad donatos
⁊ in dote̾ datos referri posse. Item
ad eos qui pignori dari se passi sift̃.¬
¶ Si mat̾ ⁊ filiꝰ de lib̾tatelitigant¬
alit ꝯiungenda sunt uttoꝵq u¬
dicia aut differenda est cã filis do¬
nec de mr̃e ꝯstet sicut diuꝰ quo¬
ꝙ adrianus decreuit slam cum
ap̾ aliũ iudicẽ mr̃ litigabat. apͣ

Expanded text:
 si bona fide vendidissem, alioquin sine domino fore. In summa sciendum est, quae de venditis servis, quibus denegatur ad libertatem proclamatio, dicta sunt, etiam ad donatos et in dotem datos referri posse, item ad eos, qui pignori se dari passi sunt. Si mater et filius de libaut coniungenda sunt utrorumque iudicia aut differenda est causa filii, donec de matre constet, sicut diuus quoque Hadrianus decreuit. nam cum apud alium iudicem mater litigabat, ap
Abbreviated transcription (Latin):
auł .l. Pretoris officiũ e ut
ntissus in possõnẽ etiã eã ꝑ lon¬
gi cemꝑis spaciũ in suũ dñcũ
caꝑe possit. ¶Si plues sint dnũ
qui cau̾e debent. et aliquis ñ
caueat ĩ portõnẽ eiꝰ mittetur. ẜt
desidet᷑. ⁊ alius p̃ciosiores ⁊ aliꝰ
iuliores h̾at edes. siue uniꝰ domꝰ
plures habeant dissipares partes
tñ non magnitudine diñi quis
¶S et si dñs ꝓprietatis ⁊ fruc¬
tuarius desid̾ant tibi cãm damp¬
ni infecti ut̾ꝙ autẽ audiendꝰ est
nec .N. miuriam sentiet ꝓmissor
non plus cuiq p̾staturus ꝙͣ ꝙ
enis int̾sit.
de dampno dato nulla nobis accõ
luti si uitini edes ruinose ĩ meaᷤᷤ
edes ceciderint adeo ut plerlꝙ
placuert n cogi eũ d̾ posse uyride¬
ra toslat si mͦ oĩa a iaceant ꝓ derelt¬
to habeat

Expanded text:
.Praetoris officium est, ut missus in possessionem etiam eam per longi temporis spatium in suum dominium capere possit.Si plures sint domini, qui cauere debent, et aliquis non caueat, in portionem eius mittetur. et desiderant, et alius pretiosiores, alius uiliores habeat aedes, siue unius domus plures habeant dispares partes: tamen non magnitudine dominii quisque, Si et dominus proprietatis et fructuarius desideret sibi caueri damni infecti, uterque audiendus est: nec enim iniuriam sentiet promissor, non plus cuique praestaturus, quam quod eius intersit.am damno dato nulla nobis competluti si vicini aedes ruinosae in meas aedes ceciderint: adeo ut plerisque placuerit nec cogi quidem eum posse, ut rudera tollat, si modo omnia quae iaceant pro derelicto habeat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ terra mea tecerit nͨ arbor potest
uendicari a te q̃ et tnͣslata ĩ agrũ me¬
um cum terra mea coalui̾t. ¶ S nͨ
ego pot̾o tecũ ag̾e ius tibi non ẽẽ
ita crustam hr̃e si iam cũ p̾ra ꝑeaco¬
aliũt. qr mea facta est. ¶ Neract̾
aũ scribit. si ratis in agrũ meum
ui fluminis delatasit. ñ alit̾ tibi
potestatẽ tosendi faciendã quã si de

Expanded text:
cum terra mea fecerit. nec arbor potest uindicari a te, quae translata in agrum meum cum terra mea coaluit. sed nec ego potero te‹c›um agere ius ti‹b›i non esse ita crustam habere, si iam cum terra mea coaluit, quia mea facta est.Neratius autem scribit, si ratis in agrum meum ui fluminis delata sit, non aliter tibi potestatem tollendi faciendam, quam si de
Abbreviated transcription (Latin):
causa manumte̾t Recipi cã ñ debet.
¶Qui ĩ italia uł in alia ꝓuinci¬
a domiciliũ hrẽt ap̃ alt̾uis ꝓuincie
p̃sidẽ cũ concilio adhibito manumĩt
minisse iudicẽ oꝑ ⁊ non ex luxu¬
ria. s ex affectu descendentes cansaᷤᷤ
approbent. n enĩ deliciis. s iustis af¬
fcõnib se declisse iustam lib̾tatẽ le¬
gẽ eliescentiam credendũ ẽ. ¶ Siqͣ
minori .xx. annis hac lege seruũ dede
tam ⁊ ꝑduc̾e̾ ad lib̾tatẽ. ergo hic deb
lege donatõnis uł ex affcõne eiꝰ qͥ deb̾it

Expanded text:
n debet. Hi qui in Italia vel alia provincia domicilium habent, apud alterius provinciae praesidem consilio adhibito manumitteminisse iudices oportet, ut non ex luxuria, sed ex affectu descendentes causas probent: neque enim deliciis, sed iustis affectionibus dedisse iustam libertatem legem Aeliam Sentiam credendum. Si quis minori viginti annis hac lege servum dedertam, et perducere ad libertatem: ergo hic debetlege donationis vel ex affectione eius qui dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qmͣttas emulũti q̃ ad eũ ꝑuenitꝰ
ex iudicio eiꝰ qͥ rogiit cũ p̃cio coꝵ
quos rogatus est manumitt̾e. Set
et si hac lege seruus fu̾it donatus
ut manumitat᷑ ꝑ mittendũ erto
manumfite. nec ꝯstitõ diui marci
suꝑueniens cunctõnẽ consuł dirimat
dũ. ¶ Mulieri quoẜ uolenti su¬
um filiũ naturalẽ uł quẽ ex supra

Expanded text:
t ex iudicio eius qui rogauit, cum pretio eorum quos rogatus est manumittere.Sed et si hac lege ei seruus fuerit donatus, ut manumittatur, permittendum erit manumittere, ne constitutio diui Marci eniens cunctationem consulis dirimat. dum. Mulieri quoque volenti suum filium naturalem vel quem ex supra
Abbreviated transcription (Latin):
de cã minori .xx. anius manunterẽ
ꝑmittẽdũ ẽ. Ueluti siquis itaheres
institutꝰ sit sit si suũ ad lib̾tatẽ pro¬
⁊ longũ est si exequi uolueris qr mł¬
ta m̃ita incid̾e possunt quib honest̃
sit libertatẽ cum decreto p̃stare quas¬

Expanded text:
 annis manumittere permittendum est, veluti si quis ita heres institutus sit, si servum ad libertatem peret longum est, si exequi voluerimus, quia multa merita incidere possunt, quibus honestum sit libertate
Abbreviated transcription (Latin):
ale iudiciũ don᷑ ꝯstet de morte euis
qui necatus ẽ. apparebit enĩ utrum
supplicio afficiendus sit an non. ¶Si
quis ex seruitute in lib̾tatẽ ꝓcłãm¬
at. p̾toris ꝑtes fustin s ⁊ u̾o. Si uõ ex
ub̾tate inseruitutẽ petatur is ꝑte̾m

Expanded text:
erale iudicium, donec constet de morte eius, erale iudicium, donec constet de morte eius, qui necatus est: apparebit enim, utrum supplicio adficiendus sit an non. Si quis ex seruitute in libertatem proclamat, petitoris partes sustinet: si uero ex libertate in seruitutem peta
Abbreviated transcription (Latin):
atus ẽ pͭ ei lib̾tas denegari. ¶ Si
quis liberũ sciens emerit ñ deneg¬
atur uenditori ĩ lib̾tatẽ ꝓclama¬
tio adri̾sus eũ qͥ eũ imꝑauit cuiꝰq¬
dignꝰ uenia qͥ em̃it.⁊̃ si scientem
prudentẽt se lib̾m em̃it. s si pꝰ
ea alius eum emerit ab hoc qͥ scim
ignorans deneganda ẽ ei lib̾tas.
¶i duo simiũ emerint partes
alt̃ sciens alt̃ ignorans uidendũ erit ñꝙ̃
⁊ quid dicemus de aliqua ꝑte. an ad
eum qui sciat ꝑtineat. s ule indignus
E̾quid hr̃e qr sciens emerit rursus
qͥ ignorauit ñ pot̾ maiorẽ ꝑtẽ dñis
hr̃ẽ qmͣ einit euenit igitur ut si ei¬
ꝓsit qui eũ ꝯꝑauit. sciens ꝙ alius
ignorauit. ¶S et alie cause sut
ex quib in lib̾tatẽ ꝓclamatõ denega᷑.
familia necatꝰ ẽe dicatur cũ enĩ in
eo sit iste ut suplicio forte sit affici¬
endus ñ d libertatis iudiciũ ei ꝯcedr.
S et si datũ fu̾it. qr dubitatur utrũ
nocens sit an innocens oiffercur ub¬

Expanded text:
terit ei libertas denegari. Si quis sciens liberum emerit, non denegatur vendito in libertatem proclamatio adversus eum qui eum comparavit, cuiusqudignus qui emit, etiamsi scientem prudentemque se liberum emerit. sed enim si postea alius eum emerit ab hoc, qui sciuit, ignorans, deneganda est ei libertas. Si duo simul emerint partes, alter sciens, alter ignorans, uidendum erit, numquid et quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertineat? sed ille indignus est quid habere, quia sciens emerit. rursum qui ignorauit, non potest maiorem partem dominii habere quam emit: euenit igitur, ut ei prosit qui eum comparauit sciens, quod alius ignorauit. Sunt et aliae causae, ex quibus in libertatem proclamatio denegatur, familia necatus esse dicatur: cum enim in eo sit iste, ut supplicio forte sit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi. sed et si data fuerit, quia dubitatur, utrum nocens sit an innocens, differtur lib
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de hoc inc̾tũ est ut possit iudiciũ
ordinẽ acciꝑe. Nañ apisd eũ qui deli¬
brate ꝯgniturꝰ ẽ disceptatur utrũ
⁊ si forte apparuit eũ qui de uber¬
tate sua litigat ĩ ub̾tatẽ sine.dim.

Expanded text:
 de hoc incertum est, ut possit iudicium ordinem accipere, hoc ante apud eum, qui de libertate cogniturus est, disceptatur, utrum si forte apparuerit eum, qui de libertate sua litigat, in libertate sine d