comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autrin uidetur ad quiescẽ. di¬
stuiguetib an arbit. ad fideus¬
sores probantos constitutus: eũ
probau̾it anu̾o ip̃e adu̾sarius
michi aũt semꝑ succurrendũ
uiderur. si minor sit a se qrcum¬
subuenitur. siue dumagit᷑ si¬
ue dum conueĩatur captus sit
sra si hr̃ditatem inmor adiit
mmius lucrosam succurritur
er ut possit abstinerenam etͥ
hic captus ẽ idemq ĩ bonorum
possõne uł alia successione. ¶ñ
solum aũt filius qui se miscirit
patñe br̃ditati s a si aliquis sit¬
¶ ̃ ex nc̃cessariis minor annis si¬
anilimodo restitutc̃em ĩpetrabit.
neuiti si seruus sit cũ lib̾tate in¬
stitutus: dicend̾ erit si se miscuit.¬

Expanded text:
autem uidetur adquiescere distinguentibus: arbiter ad fideiussores probandos constitutus eum probauit an uero ipse aduersarius? mihi autem semper succurrendum uidetur, si minor sit et se cir‹cumsubuenitur, siue dum agit siue dum conuenitur captus sit.Sed et si hereditatem minor adiit minus lucrosam, succurritur ei ut se possit abstinere: nam et hic ‹ca›ptus est. idem et in bonorum possessione uel alia successione. non solum autem filius, qui se miscuit paternae hereditati, sed et si aliquis sit ex necessariis minor annis, simili modo restitutionem impetrabit, ueluti si seruus sit cum libertate institutus: dicendum enim erit, si se miscuit
Abbreviated transcription (Latin):
pus compleri uirilem uigorẽ
constat a ideo holie in hanc us
etatem ad olescentes curatori
auxilio reguntur. uec ante reisu
amininistratio eis committi
d̃ Dec ꝑlibi̾s suos: rem suam mꝰ¬
atirrius acuratorib recipiantẽ
quod enim legib cauetur. ut siꝰ¬
guli anni ꝑ singulos libẽs remit¬
cantur: ad honores ꝑtin̾e diuus ⁊¬
seu̾us ait: non ad remsuã recipix¬

Expanded text:
pus compleri uirilem uigorem constat.Et ideo hodie in hanc usque aetatem adulescentes curatorum auxilio reguntur, nec ante rei suae administratio eis committi ec per liberos suos rem suam maturius a curatoribus recipiat. quod enim legibus cavetur, ut singuli anni per singulos liberos remittantur, ad honores pertinere divus Severus ait, non ad rem suam recipi
Abbreviated transcription (Latin):
inobscuro eẽt. quecumq glans
exbiis arborib que cese nõ eẽnt
cecicdisset uenditoris eẽt ẽam nõ¬
autemque ĩ arboribus fuiss eo
io agitur ne ad emptorem trãs ar¬

Expanded text:
quaecumque glans ex his arboribus quae caesae non essent cecidisset, venditoris esse, eam autem, quae in arboribus fuisset eo id agitur, ne ad emptorem transea
Abbreviated transcription (Latin):
pretantibus: uites et omnes ax
Lores excepte iutebuntur bũius¬
mõi rei excẽptionẽ posse fieri dici:
sque ex meis elibus intuas edes
liceat. te qͣua eare exempto agie

Expanded text:
pretantibus uites et arbores omnes exceptae uidebuntur. Huius rei emptionem posse fieri dixi: 'quae ex meis aedibus in tuas aedes iceat', deque ea re e
Abbreviated transcription (Latin):
i quid̾ aut ĩ ꝑfectares ẽ licet metꝰ
int̾ucu̾it ut putaut stipulattcͣm
num̾atõ nonẽ sequuta aut per¬
fecta si post stipulafonem ã mnun̾a¬
tio factac̃ aut ꝑ metum accepto
debitor ub̾atus est uł quid simile
tumcampanimetu ciuidam ullato
extorsissent cantioncm pollicita¬
tiõis rescriptum eẽ ab impatore
nr̃o posse eum a pretore mtr ie
stitutionem postulare ⁊ p̃torem .¬
me assitente inflcrutum ẽẽ ut siu̾c
actionẽ uellet ad u̾sus campanos
ex ꝑiri eẽ ꝓpoĩtam siue exceptõem¬

Expanded text:
 quidem aut imperfecta res est, licet metus intervenerit, ut puta stipulationem numeratio non est secuta, aut perfecta, si post stipulationem et numeratio facta est aut per metum accepto debitor liberatus est vel quid simile cum Campani metu cuidam illato extorsissent cautionem pollicitationis, rescriptum esse ab imperatore nostro posse eum a praetore in integrum restitutionem postulare, et praetorem me adsidente interlocutum esse, ut sive aexperiri, esse propositam, siue exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
dens poscit subueniendim est¬
¶ itaq sicitatus non respondit obꝰ
adiit exiiari potest non sua
culꝑas parum ex auditanat
p̃conis defuisse idecq restitu p¬
test. ¶nec intra bas solũ sp̃es et¬
sistit hꝰ. gñis auxiliũ et emm

Expanded text:
dens poscit, subveniendum est. Itaque si citatus non respondit et oadiit: existimari potest non sua culpa sed parum exaudita voce praeconis defuisse, ideoque restitui potest". Nec intra has solum species consistet huius generis auxilium: etenim
Abbreviated transcription (Latin):
quamins quiiui rapuit fur ĩ¬
probior udeatur ut uiliano
placet. ¶ cum qui metum fecit.
ponius ⁊ consumi alt̾ãm accõ¬
nem ꝑ ait̾am exceꝑtione ĩ fac¬
cum oppolta. ¶ iuliaͣmis ait ꝙͣ
int̾ẽ quadruplari solum ⁊ itco
eũ qui excã fidei cominissieł.¬

Expanded text:
quamvis qui rapuit, fur imquamvis qui rapuit, fur improbior esse videatur, ut Iuliano placet. Eum qui metum fecit et Pomponius, et consumi alteram actionem per alteram exceptione in factum opposita. Iulianus ait quod interest quadruplari solum, et ideo eum, qui ex causa fideicommissi
Abbreviated transcription (Latin):
face̾ cogitue p eo auͣt qui ĩ fuga
das̃ quatimis aꝑ sequatur et.
ommmo doͣ eiimrestituat i niꝰ¬
chominus ĩ remuł ad exhibentu¬
dum uł si qua alia ei competi ac
acc̃o ad eum recipiend̾. integraci
quiuim passus seruabitur i taut
si dominus eum quoquo modore¬
ceꝑit is qui ex stipulatione cõue¬
uitur. exceꝑtione tutus tatħ
si post conde mpuatoem si auter
ante siuamͣ homo sine dolo ma¬
lo ⁊ culpa mortuus fu̾nt tenebtur
fiħ fit bus u̾bis edictisineq eares
arbitrio iudicis restituetur. engo
si ĩ fuga sit seruus sine dolo ma¬
lo ⁊ culpacius cum quo agetur
cauendumẽ ꝑuidicem euins
neculpa ab eo cum quo agitur eb¬
ierit si camen pitura ñ fu̾it res
simetumꝰ ad hibuiss cenebitur
reus sicͥut ĩitdicto undem. uel
qudui aut clam ob seruaturica¬
q int̾dum hominis mortui pre¬
tium recipit qͥd eumnenditu¬
rus funt si uini ꝑassus nõ esset¬
¶ qui uimi tulit cum possõnẽ
ame sit conscquutus. fur nͥ est᷑

Expanded text:
facere cogitur. pro eo autem, qui in fuga nda est, quatenus et persequatur et omnimodo eum restituat: et nihilominus in rem uel ad exhibendum uel si qua alia ei competit actio ad eum recipiendum integra ei qui uim passus est seruabitur, ita ut, si dominus eum quoquo modo receperit, is qui ex stipulatione conuenitur exceptione tutus fiat. haec si post condemnationem: si autem ante sententiam homo sine dolo malo et culpa mortuus fuerit, tenebitur, et hoc fit his uerbis edicti 'neque ea res arbitrio iudicis restituetur'. ergo si in fuga sit seruus sine dolo malo et culpa eius cum quo agetur, cauendum est per iudicem, ut n culpa ab eo quocum agitur aberit, si tamen peritura res non fuit, si metum non adhibuisset, tenebitur reus: sicut in interdicto unde vi vel quod vi aut clam observatur. itaque interdum hominis mortui pretium recipit, qui eum venditurus fuit, si vim passus non esset. Qui vim intulit, cum possessionem a me sit consecutus, fur non est:
Abbreviated transcription (Latin):
accione non queritur utrum is
qui conuenitur. an alius metũ
fecit. sufficit enimł decere me¬
cum sibiillatumuł ium ex hac
re eumqui conuenitur. q nͣcͣri¬
mine caret lucrum cautar sẽ¬
sisse nam cum metus hãt uisesz
ignorantiam m̾ito quis ũ astrĩ¬
gitur. ut designet quis ei metũ
actor astringitur ut doceat me¬
cum in causa fuisse ut alicui ac¬
ceptam pecuniam face̾t. uł rem
trad̾et. uł quid illiro aliud face̾t.¬
nec cuiquam ĩi quumuidetur ex
condempnari quia nonstatim qͣ¬
drupli ẽ acc̃o s si res ñ sestituat i
¶ħ autem acco cum arburar ia¬
sitͣ ħt reus licentianins ad sentẽ¬
niam ab arbitro  datam restituti¬
ꝯ̾ rei face̾ quod siñ fec̾ĩt. uire m̾ito¬
q qua druꝑli condempnattẽm
patietur. ¶ aliqn tamen et si
metus ad hibitus ꝓppnatur. arbͣiͤ¬
trium ab solutionem affen quidro¬
euim simetum quid̃ titius ath¬
hibuit me ñ cõscio res aũt ine
ad me ꝑuenit. iħ in reb humãis

Expanded text:
actione non quaeritur, utrum is qui conuenitur an alius metum fecit: sufficit enim hoc docere metum sibi illatum uel uim, et ex hac re eum qui conuenitur, etsi crimine caret, lucrum tamesisse. nam cum metus habeat in se ignorantiam, merito quis non adstringitur ut designet, quis ei metum actor adstringitur, ut doceat meum in causa fuisse, ut alicui acceptam pecuniam faceret vel rem traderet vel quid aliud faceret.nec cuiquam iniquum videtur ex condemnari, quia non statim qdrupli est actio, sed si res non restituatur. Haec autem actio cum arbitrabet reus licentiam usque ad sententiam ab arbitro datam restituti rei facere: quod si non fecerit, iure meritoe quadrupli condemnationem patietur. Aliquando tamen et si metus adhibitus proponatur, arbitrium absolutionem adferenim si metum quidem Titius adhibuit me non conscio, res autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
diximus quadruplo simplumi ⁊ s¬
cõ sic ħ disponend̾ ẽ. ut ĩ condẽp hom¬
natr̃e quadrupli: res quid̾ om̃istims¬
modo conincatur ⁊ e̾nis restitu s ꝙ¬
tio fiat pena autemus ad criplũ ꝑsa¬
stet. ¶ quod si ħomo sine doloma¬

Expanded text:
diximus quadruplo simplum inesdiximus quadruplo simplum inesse, si hoc disponendum est, ut in condemnatione quadrupli res quidem omnimodo contineatur et eius restitutio fiat, poenae autem usque ad triplum stet
Abbreviated transcription (Latin):
at restitu̾e ⁊ iam si ad alium
res ꝑuen̾it eum autem ad qm
ꝑuenit ⁊ iam si alius metum
fecit. nam in alt̾ius preminin¬
u̾ti alienum metum ñ opb̃tet¬
¶lareo ait siquis ꝑ metum re¬
us sit consiitutus ⁊ fideuinsore¬
ub̃atu s si solus sideuissor me¬
tu accessit. non etiam reus. solip
fideuissor lib̾atur q̃uadruplat
autem id quanti eares erit id ẽ¬
cumfructibe ⁊ omincã ¶Si quis
ꝑuim sistiͣ ꝓmittento postea fide¬
ussorem ad hibeat is queꝵ n
latus cum acceptum nõ sacet¬
fuit ĩ quadruplum condẽp̃na¬
nuo ee spulatu eum agentem
adusus ccceptionem iplicatõe
ad iͣuari iulians pltat cum
ĩ quadruplo ⁊ simplum sitreus
consequutus labeo autem ⁊ iam
post quadrupli actionem nicħ̾¬
ommnus excepͣtione submouen¬
dumeum qui uim ĩtulit dice¬
bat qd cum durum eẽ uideba¬
tur. ita temꝑandim ut tamtr¬
ipli conͣ demmpnatõne plecͣtur ꝙͣ
acceptuattẽm omnimodo facere
compellatur. ¶ quatenus auten

Expanded text:
at restituere, etiamsi ad alium peruenit, eum autem ad quem peruenit, etiamsi alius metum fecit: nam in alterius praemirti alienum metum non oportetLabeo ait, si quis per metum rus sit constitutus et fideiussoreberatur: si solus fideiussor metu accessit, non etiam reus, solus fideiussor liberabitur. Quadruplatur autem id quanti ea res erit, id efructibus et omni causa. Si quis per vim sisti promitteniussorem adhibeat, is quoque latus, cum acceptum non facerrit in quadruplum condemnatus, ex stipulatu eum agentem aduersus exceptionem replicatione adiuuari Iulianus putat, cum in quadruplo et simplum sit reus consecutus.Labeo autem etiam post quadrupli actionem nihilo minus exceptione summovendum eum, qui vim intulit, dicebat: quod cum durum videbatur, ita temperandum est, ut tam tripli condemnatione plectatur, quam acceptilationem omnimodo facere compellatur. Quatenus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃ ¶ẽt aͥ partus ancillarum et
fetus peccoruma fructus restituꝯ
omnem causamo portt nec so¬
lumeos qui ꝑceptisunt u̾um siego
pͣlus pcipere potui ⁊ ꝑ metum ĩpẽ¬
ditus sum ħ queq p̾stabit. ¶ q̃rĩ
pot̾it anã ci qui ium sec̃at. paslo
dpemferre nam cum liccat ĩ quid
uinim repesłe quod fecit passus c̃
quare simetu tͣe cͣoegnt siiꝓiit¬
tere mox ego cum cregb inetu te
arcepto lib̾are nicħ cẽ quod ei resti¬
adhibuit cebitori suo ut ei sou̾et.
cã actõis que danpnumexigit ꝙͣ¬
uis nogariñ possit. ĩ iuliam legemꝰ¬
eumde ui incidisseaius crediti t¬

Expanded text:
um Sed et partus ancillarum et fetus pecorum et fructus restitui et omnem causam oportet: nec solum eos qui percepti sunt, verum si plus ego percipere potui et per metum impeditus sum, hoc quoque praestabit. Quaeri poterit, an etiam ei qui vim fecerat passo pem ferre: nam cum liceat, inquit, uim ui repellere, quod fecit passus est. quare si metu te coegerit sibi promittere, mox ego eum coegero metu te accepto liberare, nihil esse quod ei restiadhibuit debitori suo ut ei solueretcausa actionis quae damnum exigit: quamuis negari non possit in Iuliam eum de ui incidisse et ius crediti
Abbreviated transcription (Latin):
nure bonorio q̃m sustinet scete¬
rum sipĩ iuriam quid ⁊ fecit
populi romani magistratus uł
prouintie preses: pomponius sc¬
ribit ħ edictu locum hr̃e. si for¬
te ĩ quid mortis aut u̾bͥum t̾ro¬
re pocunam alicui extorsit.
ddicit ñ q̃mluxt crmorem: set ma¬
auis Metum autemñuani hõis
s quimũto ⁊ ĩ homine cõstantis¬
edicto continenpedus dicit lis̾
uii. neq aliciuius ueratioms ti¬
more ph edicͥtuirestitmꝙ inde

Expanded text:
ure honoris quem sustinet. ceterum si per iniuriam quid fecit populi Romani magistratus uel prouinciae praeses, Pomponius scribit hoc edictum locum habere: si forte, inquit, mortis aut uerberum terrore pecuniam alicui extorseritdicit non quemlibet timorem, sed maale Metum autem non vani hominis, sed qui merito et in homine constantisedicto contineri Pedius dicit libro septimo, neque alicuius vexationis timorem per hoc edictum rest
Abbreviated transcription (Latin):
recte scribit posseeuinad ħ edic¬
tum ꝑtin̾ecimuit enimuł mor¬
temur uncui a quanqͣmnon
omẽm aduit̾um uceat acciteitꝰ.
uł furem iiue telo defendat.
atur ab eo qui dep̾hendit aliena¬
deatur qͣnsi proditus eẽt potuit
ea patr que dixipus.

Expanded text:
recte scribit posse eum ad hoc edictum pertinere: timuit enim uel mortem uel uincula. quamquam non omnem adulterum liceat occidere,  furem, nisi se telo defendat: atur ab eo qui deprehenderit, alienadetur, quoniam si proditus esset, potuerit ea pati quae diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
cumam qui ĩstrimenta status mei
int̾u̾surus s̃ nisidẽ: non dubi¬
tatur quim maximo metu cõ¬
pellar. utiꝙͣ suam ĩ seruitutem¬
a petor a illis instrumentis ꝑditiꝰ
lib̾ pronuntiari ñ possim. ¶ ꝯd̾
si tcõit nestrupum patiaturr
iur. seu mulier. ħ etictum locũ
bt. fũmuiris bonis iste metus̃
maior quam mortis ẽẽ tebe̾t.¶s qst
que diximus ad elictum ꝑtin̾e
nicb̾ int̾ẽ. insc quis ueritus sit.
an ĩ. lib̾is siuis cũm pro affectu
accipere debemus ñ suspitionẽ
.xxuiiii. scribit. ait enim metũ
illatum accipiendum idͤ n illa¬
tis ẽ timor abaliquo ¶ temq
tractat si sunum meum c ereli¬
qͣuero audito ꝙ quiocum armis
nemrer. anhiuc edicto locus sit:
⁊ refert labeonem ex istimare. ed¬
icto lccum non c̃ ⁊ uñ u int̾lie¬
tum cessan qͦnai non idiorm
teiectus qui deici ñ expectaui s ꝓ
huic euim edictolocum fore¬
¶ rõ ait a si forte ad bibita manu
i incoͣsolo ꝑmin edifices ⁊ inter¬

Expanded text:
niam, qui instrumenta status mei interversurus est nisi dem, non dubitatur quin maximo metu compellat, utique si iam in servitutem petor et illis instrumentis perditis liber pronuntiari non possum.si dederit ne stuprum patiatur uir seu mulier, hoc edictum locum habet, cum uiris bonis iste metus mque diximus ad hoc edictum pertinere, nihil interest in se quis veritus sit, an in liberis suis, cum pro affectu accipere debemus, non suspicionem mo octavo scribit. ait enim metum illatum accipiendum, id est si illatus est timor ab aliquo. denique tractat, si fundum meum dereliquero audito, quod quis cum armis veniret, an huic edicto locus sit? et refert Labeonem existimare edicto locum non esse et unde vi interdictum cessare, quoniam non videor vi deiectus, qui deici non expectavi sed huic enim edicto locum facere. idem ait, et si forte adhibita manu in meo solo per vim aedifices, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
intͣ amnium ĩ qua druplum eius¬
pecuine quam accepisse dicetur.¬
post annum simꝑli. ĩ factum ac¬
tio competit ħ autem iuditium
ñ solumĩ pecumariis causis set
ad publica crimina ꝑtinere põ¬
ponius scribit maxime cumet
lege uilia repetund arum tene¬
atur. qui ob negecium faciẽdu
¶ netur sza constitutõ imꝑatoris
nr̃i que scripta ẽ ad cassum sabi¬
num prohibuit iudiciuiꝰ aduer¬
sario ĩ pubucis uł priuatiouł ĩ
siscalib causis pecumam dare:
⁊ ex hac cansa litem pire iussit
uam tractari pot̾ si adu̾sarius
ñ ꝑ calumpinam s transigendi
amino accepit. au constitutio
cessat ⁊ puto cessare. sicuti ħ q̃q¬

Expanded text:
intra annum in quadruplum eiupecuniae, quam accepisse dicetur,post annum simpli in factum actio competit. Hoc autem iudicium non solum in pecuniariis causis, sed ad publica crimina pertinere Pomponius scribit, maxime cum et lege repetundarum teneatur, qui ob negotium faciendum netur. Sed et constitutio imperatoris nostri, quae scripta est ad Cassium Sabinum, prohibuit iudici vel adversario in publicis vel privatis vel fiscalibus causis pecuniam dare, et ex hac causa litem perire iussit. nam tractari potest, si adversarius per calumniam transigendi animo accepit, an constitutio cessat? et puto cessare sicuti hoc q
Abbreviated transcription (Latin):
netus cã gestum eriti¬
erit ratumñ habebosolim ita edi¬
emim fiebat mentõ: pp̃ necessita¬
temimpoĩtam contrariamuo¬
luntati s inetus ẽ instantis ut su¬
turi piculi causamentis trepͣid¬
atios postea detracta ẽ ius menpõ¬
teo quia ꝙ cumq ui atricifit io
meti quaꝵ fieti uideatur

Expanded text:
metus causa gestum erit, ratum non habebo". olim ita edenim fiebat mentio propter necessitimpositam contrariamluntati: metus instantis vturi periculi causa mentis trepidd postea detracta est vis meno, quia quodcumque vi atroci fit, id metu quoque fieri videtur
Abbreviated transcription (Latin):
atio int̾uenit st ituenda erit.¬
ĩ pristinum statum obligatio
cepta ꝑuim facta est insi uł
solatur uł restituta obligatõe
iuditium accipiatur quadru¬
ploeum condẽpnandum ¶ S
⁊si ꝑium stipulanti ꝓmisõ. scipu¬
latio accepto facienda eritͥ s a si
usus fructus uł seruitutes am¬
isse simt restituende crunt. ¶ cũ
autem ħ acc̃o ĩ remsit scr¬
ipta nec ꝑsonam ium facientis.
cob̾ceat. s ⁊ adu̾sus omncoirsti.¬
riuuelt quod metus cã factur
ẽ non ĩ mito ulianus a marcel

Expanded text:
atio intervenit, restituenda er pristinum statum obligatio,cepta per vim facta est, nisi vel solvatur vel restituta obligatione iudicium accipiatur, quadruplo eum condemnandum. sed et si per vim stipulanti promisero, stipulatio accepto facienda erit. sed et si usus fructus vel servitutes amissae sunt, restituendae erunt. Cum autem haec actio in rem sit scripta nec personam vim facientis coercerat, sed adversus omnes restitui velit quod metus causa factum est: non i
Abbreviated transcription (Latin):
ea recogniturus erit. si pecume nõ¬
dum recusau̾it. ip̃a predia restiu
teb̾e. suptuum deductis rõmb. ar¬
bitraria: ĩ arbitrio igitur mariti ent
contrario mulier de minore ex¬
timatione queraturñec aliux
ceperat. em̾̃t. eaq emptõ donatio¬
ius causa facta clicatur nullius
cẽ momenti: pignoris tam̃ obli¬
gatio ẽ clurare imperator ñr cũ
pre suorescripsit cuius rescriptiu̾¬
baideo retulit ut appareat uendicti¬
onemint̾ iurũc uxorem bona fi¬
de gestam non retractari: ¶ Si tibi
maritus pignora pp̃ dotemã pecu¬
mam aeditam datam ñ donatio¬
nis causauendid̾it qui bona fide
gestum ẽ manebit ratum ac si titu¬
lus donatoĩs quesitus ostenditur.
atq idoouendictionẽ irritam ẽẽ
ꝓea numerau̾at. int̾clum licend̃
tior iepetendum quasliocuplectior
ex eaĩsolidum factasit. ut puta
siem̃it quid̃ mulier. ⁊ debeat pecu¬
mam: maritus autem auendi¬
tore eam lib̾ au̾it quidemmnt᷑¬
ẽ credigori soluat anuendicioma¬

Expanded text:
ea re cogniturus erit, si pecuniae modum recusabis, ipsa praedia restitui debere sumptuum deductis rationibus arbitrabitur'. in arbitrio igitur mariti eritcontrario mulier de minore aestimatione queratur. nec aliudceperat, emerit eaque emptio donationis causa facta dicatur, nullius esse momenti, pignoris tamen obligationem durare imperator noster cum patre suo rescripsit, cuius rescripti uerba ideo rettuli, ut appareat uenditionem inter uirum et uxorem bona fide gestam non retractari. 'Si tibi maritus pignora propter dotem et pecuniam creditam dat‹a› non donationis causa uendidit, quod bona fide gestum est, manebit ratum. at si titulus donationis quaesitus ostenditur atque ideo uenditionem irritam esse pro ea nume rauit, interdum dicendum repetendum, quasi locupletior ex ea in solidum facta sit: ut puta si emit quidem rem mulier et debebat pecuniam, maritus autem a uenditore eam liberauit: quid enim interest, creditori soluat an uenditori?
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃s Sieum uxori donet maritus
quieiuis erat oc̃lictionis neumꝙͣ
adlib̾tatem prcduci possit dicen¬
dum ẽ omnino nicħ agi hac dona¬
tione. ¶ Si pecuma acceptamulr
licito iure sposituram et ten̾e obli¬
gationẽ nec uid̃i mulierẽ ex reuiri
ĩccupiectiorẽ fiericum eas lib̾tus pro¬
mittat. qd sip̾tium ob manumis¬
sione acceperit młr et sic manumi

Expanded text:
 Si eum uxori donet maritus, qui eius erat condicionis, ne umquam ad libertatem perduci possit, dicendum est omnino nihil agi hac donatione. Si pecunia accepta mulilicito iure imposituram et tenere obligationem nec uideri mulierem ex re uiri locupletiorem fieri, cum eas libertus promittat: quod si pretium ob manumissionem acceperit mulier et sic manumi
Abbreviated transcription (Latin):
pus possit manumitt̾e recte diciñ
ẽẽ constitutioni locum nec uolunta¬
tem mariti posse constitutions lccũ
ꝓbatun q̃uiauenditor siue donator.
sibi uult legem impon̾e nec possit
szeaqui accepit. dominio igitur pene̾
se remanẽte nequamquã effectu
babebit constitutio. ¶ manumissi
ñh̃ agatur ut statim ad liõtatem
s quandoq ꝑclucatuur. proinde ut si
post certum cempus manumittat
uxorisue traclidit. cunc demũ eius
fiet. cumtempore impleto manu¬
mitt̾e ceperit. queritur aña manu¬
mittendo: nich̾ agit: nam et illud
sciendum ẽ siuxori suequis donaue¬
rit ut it̾ annum manumictat:
deiñ non manumistt ea int̾ annũ¬
manumittendo nicħ agit.

Expanded text:
pus possit manumittere, recte dici non esse constitutioni locum nec voluntatem mariti posse constitutioni locum probatur, quia venditor sive donatur non sibi vult legem imponi nec potest, sed ei qui accepit: dominio igitur penes se remanente nequaquam effectum habebit constitutio. Manumissin hoc agatur, ut statim ad libertatem, sed quandoque perducatur. proinde si, ut post certum tempus manumittat, uxori suae tradidit, tunc demum eius fiet, cum tempore impleto manumittere coeperit: quare antea manumittendo nihil agit. nam et illud sciendum est: si uxori quis suae donauerit, ut intra annum manumittat, deinde non manumiserit ea intra annum
Abbreviated transcription (Latin):
tioni rerimiciuitatis p̃poĩtus ẽ
cum scruo quitatis negiru
contraccum sit. pomponirs scu¬
rari. milla questio ẽ quimpsi
condici possis inimo ħ casu qd̃
uissu actiõ competit. ¶ Sumus¬

Expanded text:
ioni rerum ciuitatis praepositus est, cum seruo ciuitatis negotium contractum sit, Pomponius scrrari, nulla quaestio est, quin ipsi condici possit: immo hoc casu de iussu actio non competit. S
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Situtoris uissu seruopu¬
pilli creditum sit ͥ i ex utilitate
pupilui fu̾it creditum sit. ĩ pup¬
iuum eẽ dandam actionem. ꝙ
iissit tutor. ¶ Siuissu domini
ancille ur uissuprĩs filie crecli¬
tumsit. danda i eos quod iussu
actio. ¶ Siiussumecum alieno
seruo contractumsit fu̾it eum¬
q postea remero: quoduissu nõ
teneborne actio que ab untio in¬
utilis fuit ex euentu cõfirmetur
ip̃ Dominumquiuissit semi¬
ssibus usuris seruo suco mutu¬
am crecli: hactenus ten̾i quate¬
nus uissit. nec pignoris obliga¬
tionẽ iccum hr̃e in hiis p̾diis
que seruus ñ ex uoluntate dm̃i
obligauit

Expanded text:
tum. Si tutoris iussu seruo pupilli creditum sit, puto, si ex utilitate pupilli fuerit creditum, in pupillum esse dandam actionem 'quod iussit tutor'. Si iussu domini ancillae uel iussu patris filiae creditum sit, danda est in eos quod iussu actio. Si iussu meo cum alieno seruo contractum fuerit eumque postea redemero, quod iussu non tenebor, ne actio, quae ab initio inutilis fue Dominum, qui iussit semissibus usuris seruo suo pecuniam mutuam credi, hactenus teneri quatenus iussit: nec pignoris obligationem locum habere in his praediis, quae seruus non ex uoluntate domini obligauit
Abbreviated transcription (Latin):
si iussĩt que sententia ueriorẽ.¬
¶ Siratum uapu̾it quis quod
serimo eius gessĩt uł filius. qd̾
uissu actio inas datur ¶ Si ꝑu
pillus dominus iussit. utiq nõ
tenetur uisi tutore auctore ius¬
sit. ¶ Guussu fructuarii eritcũ
seruo contractum itemeius cui
bona fide seruit. marccił putat
quod inssudandam ĩess actio¬
nem. quã sentẽtiam et ego ꝓbo.¬
¶ Siruratore. ⁊ ẽ adolescetis ur
furiosi. uł procligi. iubente cũ
seruo contractũ sit. putat lalro

Expanded text:
si iusserit, quae sententia uerior est. Si ratum habuerit quis quod seruus eius gesserit uel filius, quod iussu actio in eos datur. Si pu pillus dominus iusserit, utique non tenetur, nisi tutore auctore iussit. Si iussu fructuarii erit cum seruo contractum, item eius cui bona fid‹e› seruit, Marcellus putat quod iussu dandam in eos actionem: quam sententiam et ego probo. Si curatore adulescentis uel furiosi uel prodigi iubente cum seruo contractum sit, putat Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
usus eum uidiciu daretur. ñ¬
namquodammodocum eo cõ¬
trahitur quiuubet iussaumn aũt
accipiẽdum ẽ siue cestato quis:
siue ꝑepłana siue u̾bis. aut per
nuntium siue speciałr inimo cõ¬
tractuuissit siue gn̾alit᷑. et ideo si
sic contestatus sit qd̃ uoles cum
sticho seruonico negccium gere
periculo meo uidetur ad omnia
ui̾sisse nisicertalex auud prohib
s ego quero aniruocare ł uissu
antequam dum credatur pos¬
sit. q puto posse q̃madinodum
simandass ⁊ postea ante contr¬
actum: contraria uoluntate ⁊¬
mãdatum reucrass et m cer¬
tiorass. s et si mandau̾it pr̃ do¬
minus ue. uideatur uisisseᷤsẽt
et si serui cyro grapho subscrip¬
serit. dñs tenetur qd uissu. ¶ qd
ergo si fideuissĩt ꝓ seruo ait mar¬
cellus non teneri quod uissur
quasi extranens enĩ intuenit
neq ħ dicit ideo quod tenetur
ex causa fideuissionis s quia ẽ¬
alind ubere auid fideuibere.

Expanded text:
sus eum iudicium datur, nam quodammodo cum eo contrahitur qui iubet. Iussum autem accipiendum est, siue testato quis siue per epistulam siue uerbis aut per nuntium siue specialiter in uno contractu iusserit siue generaliter: et ideo sic contestatus sit: "quod voles cum Sticho servo meo negotium gere periculo meo", videtur ad omnia iussisse, nisi certa lex aliquid prohibet. Sed ego quaero, an revocare hoc iussum antequam credatur possit: et puto posse, quemadmodum si mandasset et postea ante contractum contraria voluntate mandatum revocasset et me certiorasset. Sed et si mandaverit pater dominusve, videtur iussisse. Sed et si servi chirographo subscripserit dominus, tenetur quod iussu. Quid ergo si fideiusserit pro servo? ait Marcellus non teneri quod iussu: quasi extraneus enim intervenit: neque hoc dicit ideo, quod tenetur ex causa fideiussionis, sed quia aliud est iubere, aliud fideiubere:
Abbreviated transcription (Latin):
tim aget. et si reuquis amiss
dominus fundi eui fruł pati¬
atur. nec enim semꝑ lib Bitͦ
dominus eo qd̾ secunto ur terͤ¬
cio anno patiatur fruiqnam:
et qui expulsus a conductione
ĩ aliam se coloniã contulit. uou
suffecturus duab: neq ip̃e pẽ¬
S obligans¬
sionum nomine obligatusꝙ
it et quantũ ꝑ singules armcs̃ ͦ¬
compenilii facturus erat corsꝑ eͣ¬
queturs icraẽ enim peita
⁊fruẽli que offertur eo tempore̾⁊¬

Expanded text:
tim recte aget, etsi reliquis annis tim recte aget, etsi reliquis annis dominus fundi frui patiatur: nec enim semper liberabitur dominus eo quod secundo vel tertio anno patietur fundo frui. nam et qui expulsus a conductione in aliam se coloniam contulit, non suffecturus duabus neque ipse pee obligasionum nomine obligatus erit et quantum per singulos annos compendii facturus erat, consequetur: sera est enim patientia fruendi, quae offertur eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
hensum sit ut arbitratu donmnꝰ
opus approbetur ꝑ iude habetur
ac siuiriboni arbitrium cõpre¬
hensum fuiss frd̃q seruatur si
altĩus cuius libet arbitrium
comphensum sit/ nam fides bõa
exigit. ut arbitrium tale pretur
quale uirbbono conuenit idq¬
arbitrium ad qualitatẽ operis.¬
ñ ad prorogandũ tempus quod
lege finitũ sit ꝑtinet nisi idip̃m
lege comp̾hensum sit. quib con¬
sequẽs ẽ ut irrita sit aꝓpbatio: do¬
lo conductoris facta ut ex locato¬
agipossit. ¶ si colonus iocauerit¬
sundum. res postioris conducto¬
ris domimo ñ obligãtur. s fruc¬
tusi causa pignoris manc̃at. ꝙ¬
ad madum ẽẽt. si primus colonꝰ
potest dominus si deseruerit.
bĩtationẽ uł fundi cultura¬
cõlonus ut ĩ quilinus: cinneis
statim ageis et de hiis que pre¬
senti die prare debũnt. ueluit
opus aliquid efficẽnt. ꝓpaga¬
tiones fac̾e̾nt agẽ similit pbł¬
¶ cõlomssiei frui ũ licrat. tos¬
tius quinqnnii nomme sta¬

Expanded text:
hensum sit, ut arbitratu domini opus adprobetur, perinde habetur, ac si viri boni arbitrium comprehensum fuisset, idemque servatur, si alterius cuiuslibet arbitrium comprehensum sit: nam fides bona exigit, ut arbitrium tale praestetur, quale viro bono convenit. idqarbitrium ad qualitatem operis,n ad prorogandum tempus, quod lege finitum sit, pertinet, nisi id lege comprehensum sit. quibus cosequens est, ut irrita sit adprobatio o conductoris facta, ut ex locatopossit. Si colonus locaveritundum, res posterioris conductoris domino non obligantur: sed frucn causa pignoris manent, qadmodum essent, si primus colonuspotest dominus, si deseruerit habitationem uel fundi cultura‹o›nus uel inquilinus, cum eis statim agere. Sed et de his, quae praesenti die praestare debuerunt, uelut opus aliquod efficerent, propagationes facerent, agere similit Colonus, si ei frui non liceat, totius quinquennii nomine sta
Abbreviated transcription (Latin):
suͣtadͣ aͬtun cẽt ut ĩ simili re solurͣ
possit: conluctorẽ culpam dũ tax¬
at debẽ. namĩ qͣue utriusq cã con¬
trabetur. culpam debĩneq oĩmodo
culpanicẽ. quodum rectlidiss ex fr¬
mñto qm̃ alicui primum reddere
cum necesse fuiss ꝗ tam et si melio¬
rem cͣuis condictionẽ facẽt quam
ceterorum.
ulianus Qui fundum colendũ
ĩ plures annos lcrau̾at docessit ⁊ eũ
fumdum legauit. cassius negauit
possecogi colonumut eũ finidum
coleret. quia uich hr̃dis int̾ect̃. qd si
colonus uellet colere. ꝗ ab eocui ie¬
actionẽ colonumhrẽ. et ħ detrune¬
tum ad hr̃dem ꝑt̾ie̾. sicutisiquis
rem quam uendidiss uec clũ tra¬
didiss auiiegass hr̃s eius empto¬
tionem ex conuctout michi fru
liceat quamius ꝑte ñ stet quomi¬
nus io p̾stes qm admodũ ĩquit suͣͣ

Expanded text:
t in simili re solvi possit, conductorem culpam dumtaxat debere nam in re, quae utriusque causa contraheretur, culpam deberi neque omnimodo culpam esse, quod uni reddidisset ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum necesse fuisset, tametsi meliorem eius condicionem faceret quam ceterorum. io. Qui fundum colendum in plures annos locauerat, decessit et eum fundum legauit. Cassius negauit posse cogi colonum, ut eum fundum coleret, quia nihil heredis interesset. quod si colonus uellet colere et ab eo, cui leactionem colonum habere: et hoc detrimentum ad herede‹m› pertinere: sicuti si quis rem, quam uendidisset nec dum tradidisset, alii legasset, heres eius emptotione ex conducto, ut mihi frui liceat, quamuis per te non stet, quo minus id praestes: quemadmodum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
soiũesscłm que ud̾icriticum fac¬
nm saufeli urcte datun quot
si separatum tabulis aut eronib.
aut ĩ alia cupa clansumunius cu¬
iusq tricicum fuiss itaut int̾no¬
sa poss qd̾ cuiusq eẽt. ñ potuisse nos
pmutauonẽ faceretam̃s possecũ
cuius fuiss tricicum qd̃ nauta sol¬
iuss: uendicare ⁊ ideo se ĩpro barac¬
ciones hoñis adũsi: quia siue eius
gen̾is eẽnt meroes q̃ naute crad̾ent᷑.
ut continuo eius fie̾nt a m̾catorĩ cre

Expanded text:
secundum quae videri triticum factum Saufeii et recte datum. quod si separatim tabulis aut heronibus aut in alia cupa clusum uniuscuiusque triticum fuisset, ita ut internosci posset quid cuiusque esset, non potuisse nos rmutationem uius fuisset triticum quod nauta soluisset uindicare. et ideo se improbariones oneris auersi: quia siue eius generis essent merces, quae nautae traderentur, ut continuo eius fierent et mercator in cre
Abbreviated transcription (Latin):
sede statuta. ¶ qui fundũ fruen¬
Sumul hĩtationẽ alicuilocauit
si aliqua ex cãfumdumuł edes
uendat. curare debet ut aput ep̃¬
toremquoq ead̃ pactions et co¬
lono frui q ĩ quilino hĩtare liceat.
aliqum ꝓ hibitus is aget cum
co ͣ ẽx conducto. ¶ Sͣiuicino edi¬
ficante obscurẽtur lumina ce¬
naculi: teneri locatorẽ ĩ quils ĩ¬
quilinio certe quin liceat colo¬
no uł ĩ quiliniorelĩqu̾e cc̃clacti

Expanded text:
ede statuta. Qui fundum fruenede statuta. Qui fundum fruendum uel habitationem alicui locauit, si aliqua ex causa fundum uel aedes uendat, curare debet, ut apud emptorem quoque eadem pactione et colono frui et inquilino habitare liceat: alioquin prohibitus is aget cum eo ex conducto. Si uicino aedificante obscurentur lumina cenaculi, teneri locatorem inquilino: certe quin liceat colono uel inquilino relinquere conducti
Abbreviated transcription (Latin):
bibuit. deiude pen̾iam agit oĩa¬
q colono integ ia sunt. nchͣ ex
obligatione ꝑ aucorum dierũ¬
mora minuet. ¶ item utiliter
ex conducto agit. is cui secundũ
conuentoẽm ñ prantur que cõ¬
uenerãt siue prohibeantur frui¬
a dominoul ex traneo: qͣm dũs
ꝓhibẽ pot̾ ¶ qui ĩplures annos ĩ¬
fundum locau̾at testam̃to suo
d amꝑnauit brdem: ut coducto¬
remlibaret siñ patiatur heres
eius ciumieliquo cempore fruꝑ
ẽ ex conductoᷤᷤ aͣctio: quod si pati¬
atur nec merce des remittat. ex
neralit᷑ alieno arbitriolantio et .¬
⁊ conductio contrabi ñ uidetur:
uin aũt quanti ticius estumque᷑
erit. sub hac conditione stare conͦ¬
dictione iut si quid̃ ip̃e quinoĩa a¬
tus ẽ mercedẽ ut defiunierit om̃i¬
modo secundum eius estimatio¬
nẽ et mercedẽ ꝑsolui oporteat. et
conductionẽ ad effectum ꝑueni¬
ressin aũt ille uł nolu̾it ur ñ po¬
tuerit m̾cetẽ diffiniretunc ꝓ m
chuo ẽ conductio quasi nulla m̾¬

Expanded text:
iam agit oue colono in integro sunt, nihil ex obligatione paucorum dierumora minuet. item utiliter ex conducto agit is, cui secundum conuentionem non praestantur quae conuenerant, siue prohibeatur fruia domino uel ab extraneo quem dominus prohibere potest. Qui in plures annos fundum locadamnavit heredem, ut conductorem liberaret. si non patiatur heres eum reliquo tempore frui, est ex conducto actio: quod si patiatur nec mercedes remittat, ex neraliter alieno arbitrio, locatio et conductio contrahi non videtur: sin autem quanti Titiuserit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definierit, omnimodo secundum eius aestimationem et mercedem persolui oporteat et conductionem ad effectum peruenire: sin autem ille uel noluerit uel non potuerit mercedem definire, tunc pro nihilo esse conductionem quasi nulla m
Abbreviated transcription (Latin):
s ã lege xii. tabularum arboru
furtim cesarum ⁊ int̾clicto ꝙ ui
aut clami s utiq uidicis qui ex
Accato iudicat offitio contiuetur ut
detãs actiones sccator omittat ¶uit
lant nonͣ feir onductorid apuo
eẽ. si plus quam colerabile ẽ. sesi
fũint fructus. alioqum modicum
dampnũ equo auimo ferre debet
colonus cuimcdicũ lucrum ñ au¬
fertur. apparet autem de eo nos co
tam conluxit. alioqumn partiariꝰ
partiatur. ¶ qui columpnã trãs

Expanded text:
 ex lege duodecim tabularum arborum furtim caesarum et interdicto quod vi aut clam: sed utique iudicis, qui ex locato iudicat, officio continetur, ut ceteras actiones locator omittat. Vis lant, non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur. apparet autem de eo nos coltam conduxit: alioquin partiariuspartitur. Qui columnam trans
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Sicut emptioita et loca¬
tio sub condictione fĩ pot s dona¬
tionis causa contrahi non pot̾i¬
¶ intlum locator ñ obligatur. co¬
ductor obligatur ueluti cũ ẽp̃¬
tor fundiimi conducit. donec p̾
conuenit donec ut pecuni a om̃is
ꝑ solu̾etur: certa m̃ cede emꝑtor
conuenit fiat. sũ amplius p̾stat
is uenditori: quã proportione eiͤ
cemporis quo pecunia numera
erit actio. ¶quoties autem ad¬
faciendum aliquid datur. iccato
ẽ. ¶ amũ sulam edificandamlo¬
cout sua impensa ccductor om̃iã
faciat. spprietatem quid̃ eorum
ad me trausferiiatanien loca¬
tio eaccat enim artifex operam
suam id e faciendinec̾itatẽ. ¶ ꝙͣ¬
aomgdimĩcmendo et uendẽdo
naͣtiiralit concessum ẽ ꝙ pluris
sit minoris emere ꝙ minoris sit.
Dermog̾ Et idco p̾textu minor¬
o pensionis lcratione facta: sinul

Expanded text:
tum. Sicut emptio ita et locatio sub condicione fieri potest: sed donationis causa contrahi non potest. Interdum locator non obligatur, conductor obligatur, ueluti cum emptor fundum conducit, donec preconuenit, ut, donec pecunia omnis persolueretur, certa mercede emptor conuenit fiat: sed non amplius praestat is uenditori, quam pro portione eius temerit actio. Quotiens autem faciendum aliquid datur, locatio est. Cum insulam aedificandam loco, ut sua impensa conductor omnia faciat, proprietatem quidem eorum ad me transfert et tamen locatio est: locat enim artifex operam suam, id est faciendi necessitatem. Quemadmodum in emendo et uendendo naturaliter concessum est quod pluris sit minoris emere, quod minoris sit marum et ideo praetextu minoris pensionis, locatione facta, si nul
Abbreviated transcription (Latin):
ulpꝰ. Het non ⁊ si quis de cã proba¬
bili ab fu̾it. deub̾are debet pretor¬
an ei subueĩri debeat. puta studio.¬
rum cã forte procuratore suo de fũca¬
to ne decipiatur. ꝑiustissimam ab

Expanded text:
quis de causa probabili afuerit, deliberare debet praetoran ei subueniri debeat, puta studirum causa, forte procuratore suo defuncto: ne decipiatur per iustissimam ab
Abbreviated transcription (Latin):
sent᷑e causam⁊ ĩtemsiquis nec ĩ di¬
custodia nec inunculis sit. s subꝙͣ.
cuitur. et adñsus eum dabitur re¬
¶ stitutio ¶ qd̾ eis inguid p̃tor plegeo
plebncita senatus consuta. elĩcta.
decre᷑. principum lcebis qͣue clau¬
sula non illud pollicetur restitutu¬
xum sieges ꝑmitantur. s silege̾s
sprohibeant. ¶Siquis sẽpuis iri¬
¶  publice causa ab fuit ex nouissĩo¬
dus Reclitu tempus restitutõis eẽ cicoͣ¬
putanum: Ialro ꝓutat ssionĩs¬
ic quid ab scͣntie animm colligant¬
tͭ sinͣgiue minus amnoutrumutẽ
annum cidamus adrestitutionẽ
anu̾o tantum temporis quantũ:¬
eius nouissima ab sentia cccupa¬
ͣt iudendum a puto annumdã¬
iiiii. ¶ Sicum inprouintia dor̃¬
mitilium haltres. ces an mur-
be anmiͣchi annis ceͣdat quasi
ex pͥundi potestatem habeam: et̃
ait labeo non cede̾ ego autem puꝰ
coł̾ itau̾um siius reucrandi do:¬
mum adu̾sarius habuit. si mmꝰ¬

Expanded text:
sentiae causam. Item si quis nec icustodia nec in uinculis sit, sed sub tuetur et aduersus eum dabitur restitutio. 'Quod eius' inquit praetor 'per leges plebis scita senatus consulta edicta decreta principum licebit.' quae clausula non illud pollicetur restituturum, si leges permittant, sed si leges non prohibeant. Si quis saepius rei publicae causa afuit, ex nouissimo reditu tempus restitutionis esse ei computandum Labeo putat. sed si omnes quidem absentiae annum colligant, singulae minus anno, utrum annum ei damus ad restitutionem an uero tantum temporis, quantum nouissima eius absentia occupauit, uidendum: et puto annum dandum. Si cum in prouincia domicilium haberes, esses autem in urbe, an mihi annus cedat, quasi experiundi potestatem habeam? et ait Labeo non cedere. ego autem puto hoc ita uerum, si ius reuocandi domum aduersarius habuit: si m
Abbreviated transcription (Latin):
quid cominus ab co quirem pcca¬
narem subripuit. uł consecutus ẽ.
ur consequi potest. ĩpeculumi eẽ ĩ¬
putandum neratius lib̾ .ii. respõ¬
sormscribit. ¶ peculiumautẽ
deducto ꝙ domino debetur com¬
putandumeẽ quia pͥuenisse do¬
minus: et cum serno suo egisse
hiis ꝑsonis deretur que sunt in
cutelaur cura. dominiuł pr̃is:
ur quorum negicia admministr¬
ant.dummodo dolo careant qmi
si semꝑ preuenire dominus et aͬ¬
gere uidetur. cur ñdicatur. etiam
ħ nomine eum secum egisse quo
nomine ut tutele. uł negctiorum
gestori ur utili actionetenebi.¬
tur namiit᷑ elegant̾ pedius ait.
dominũ id concedẽ seruo ĩpeculiũ:
hr̃e. qd sibi debeturs sãne cumex ce¬
teris causis. ip̃m a semet ip̃o exe.¬
egisse dicimus qui negocia: uł tus¬
telam agẽt. cur non etiam ĩ sĩe pe¬
iliariexeg̾it᷑. quod exigi debuit.
defendendumigititur crit quasi

Expanded text:
ominus ab eo qui rem peculiarem subripuit uel consecutus est uel consequi potest, in peculium esse ei imputandum Neratius libro secundo responsorum scribit. Peculium autem deducto quod domino debetur computandum esse, quia praeuenisse dominus et cum seruo suo egisse his personis debetur, quae sunt in tutela uel cura domini uel patris uel quorum negotia administran‹t›, dummodo dolo careant, quosi semper praeuenire dominus et agere uidetur, cur non dicatur etiam hoc nomine eum secum egisse, quo nomine uel tutelae uel negotiorum gestorum uel utili actione tenebitur? nam ut eleganter Pedius ait, dominum id concedere seruo in peculium habere, quod sibi debetur. sane cum ex ceteris causis ipsum a semet ipso exegisse dicimus qui negotia uel tutelam geret, cur non etiam in specie peculiari exegerit, quod exigi debuit? defend‹end›um igitur erit quasi
Abbreviated transcription (Latin):
terit. uł p̾cipitau̾it licet enimã
icrius: naturant insimm corpͦ
semre. sz si a se uulneratum ser¬
uum dominus curau̾it sumptu¬
um nomine debitorẽ eum dño
puto effectum. quam quã si egr̃
cum curass. rensu amponus
egiss ¶ item declucetur. de pecu

Expanded text:
derit uel praecipitauerit: licet enim etiam derit uel praecipitauerit: licet enim etiam seruis naturaliter in suum corpus saeuire. sed si a se uulneratum seruum dominus curauerit, sumptuum nomine debitorem eum domino puto effectum, quamquam, si aegrum eum curasset, rem suam potius egisset. Item
Abbreviated transcription (Latin):
accererit iue non id̾q ⁊ silegatũ.
sit sriuis namquasi p̾uen̾it. et
n gecimr egli sic deducet ꝙ sibi
momento dñiumĩ manuimisso.
seruus lib̾tatem acceperit. minuᷤᷤ
dubitat suiliamis em̃ cod̾loco scr¬
ibit. hr̃dem dedu̾cẽ. dominus em̃
factus ẽ ad defensionẽ sententie
sue uilianus etiam illud atfert
quodsici quipost mortemseru
uł filii intra anium potuit coi¬
ueniri de peculiohr̃s extitĩm proᷤ¬
cul dubio deducam ꝙ michi debe¬
cur. ¶ Sine aũt ex cõtractu quid
domino dereat. siue exrationum
reliquis declucet dñs. s q si ex de¬
licto ei debeatur. puta ob furtimi
quod ferit. eque deducetur. ¶ Srẽ
questionis utrum ip̃a furti esti¬
matio: idi ẽ. id solum quod dño¬
¶  ab est. anu̾otantum quantum
si alienus seruus cõmisiss. idem
cumfurti penis: s prior sentẽtia
uerior ẽ ut ͣ fͣn ti e stimatio sola de¬
neducatur. ¶ Supẽ seruus se se uul¬
nerauit ñ debet ħ dampnum de¬
lucere. non magis quã si se ccci¬

Expanded text:
 si legatus sit pure servus: nam quasi praevenerit et ipse secum egerit, sic deducet quod sibi momento dominium in manumisso vel servus libertatem acceperit, minus dubitanter Iulianus eodem loco scribit heredem deducere: dominus enim factus est. ad defensionem sententiae suae Iulianus etiam illud adfert, quod, si ei, qui post mortem servi vel filii intra annum potuit coveniri de peculio. heres exstitero, procul dubio deducam quod mihi debetur. Sive autem ex contractu quid domino debeat sive ex rationum reliquis, deducet dominus. sed et si ex delicto ei debeat, ut puta ob furtum quod fecit, aeque deducetur. sed quaestionis, utrum ipsa furti aestimatio, id est id solum quod domino abest, an uero tantum, quantum, si alienus seruus commississet, id est cum furti poenis? sed prior sententia uerior est, ut ipsa furti aestimatio sola deducatur. Si ipse seruus sese uulnerauit, non debet hoc damnum deducere, non magis quam si se occi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ĩ uenditõe seruipe¬
culium semꝑ exceptum eẽ in¬
telligaturis homo ex peculio
sũmam quantlam secum ab¬
stulit᷑. si pp̃ hanc cansam furtiꝙ
cum emptore accumsit. ñ regͣ¬
uerteretur. emptor aduendiͣ¬
torem ex stipulatõne duple. qł

Expanded text:
Cum in uenditione serui peculium semper exceptum esse intellegitur, is homo ex peculio summam quandam secum abstulerat. si propter hanc causam furti cum emptore actum sit, non reuerteretur emptor ad uenditorem
Abbreviated transcription (Latin):
deret uiri łomi arbitratu perꝰ¬
ceptura iri usum fructum. s2¬
ẽ non detĩorẽm᷑ se cansam us
fructus facturum cet̾ã q fac T¬
curum que inre sua facere ir
qualiscumq res sit. cumfrui
incipit legatarius si intestatu
redegĩnt. ut in de possint appa¬
rere an ⁊ quatenus rẽ peiorẽ¬
legatariuus fccñsũtilius autẽ

Expanded text:
ratu perceptu iri usum fructum, t non deteriorem se causam usus fructus facturum ceteraque facturum, quae in re sua faceret. Rqualis res sit, cum frui incipit legatarius, si in testatum redegerint: ut inde poss‹i›t appae, an et quatenus rem peiorelegatarius fecerit. Utilius aut
Abbreviated transcription (Latin):
quib damutantur quibdan
utantu. usu legato siplusus
sit legatarius quamoportet.
offitio iudicis qui iudicat qm̃¬
ad modumutatur id contine¬
tur ne alit̾ quam debet utatur
spẽmis cuius ꝓprietas ẽ nuillo¬
modo comimutare pot̾ pauluᷤ.
detĩorem enim cãm usu ariifa¬
dere non pot̾sfacit autem det̾i̾o

Expanded text:
quibusdam utantur, quibusdam non utantur. Usu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemadmodum utatur, quid continetur? ne aliter quam debet utatur.speciem is cuius proprietas est nullomodo commutare potest. deteriorem enim causam usuaricere non potest: facit autem deterio
Abbreviated transcription (Latin):
uisumẽ scipillatione de hor
cauerrut siquis noniuri bo¬
ni arbitratu utatur comnis¬
utatur stipulatio statim nec
expectabimus ut ammittat᷑
usuo fructus ¶bãt᷑ antem
stipulatio istaduas causas.
unam si alit̾ quis utatur qm
iuir boms arbitratur aliam
de usufructu restituendo qua¬
rum᷑ prĩor statim cominitte¬
fu̾it usus ⁊ sepius cõmittetur.¬
¶e scͣquens cõmittetur finiton
su fructu s quod diximus id
quod iude exta⁊bit restitu̾e¬
suam scipulari uid̾e̾tur. s sti¬
pulatur restitui quodiñ ex¬
sabit¶int̾dum autem muerit
ꝓprietatis ex istimatio si forte
fructuarius cumpossit usuca¬
pionem int̾ applłare neglex̾it
stecliam prestare debet.
lp̃. Dimis autem casus cõ¬
tinentur huic stipulatiom
quib usus fructus amittitur.¬
¶ desnere ꝑtinere usum fruc¬
tum acccipiemnus iiam sinͨ
ceperit ꝑtinere quannius lega¬
stipulatio quasi desinat ꝑtin̾e
quod neͣc ccͣptrit. ¶ guisus fr̃¬
¶D uctus repetitus eritĩ legate

Expanded text:
isum est stipulatione de hoc caveri, ut, si quis non viri boni arbitratu utatur, committatur stipulatio statim, nec expetabimus, ut amittatur usus fructus. Habet autem stipulatio ista duas causas, unam, si aliter quis utatur quam vir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committeerit usus, et saepius committetur, sequens committetur finito usu fructu. Sed quod diximus id quod inde exstabit restitstipulari uideretur, sed stipulatur restitu‹tu› iri quod inde exstabit. interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: stodiam praestare debet.. Omnes autem casus continentur huic stipulationi, quibus usus fructus amittitur. Desinere pertinere usum fructum accipiemus etiam si nec coeperit pertinere, quamuis legastipulatio, quasi desinat pertinere quod nec coepit. Si usus fructus repetitus erit legato, q
Abbreviated transcription (Latin):
hiusus legatus ẽ ad quirit si¬
iichi institorerit. a operis euiᷤ
utar ĩ tab̾nam nam m̾cibus
uendẽclis emendisq ad qrit
michi s a siuissumeo ꝑtradi¬
ctionem accĩpiet.
dest̃. A sus aque ꝑsonalis ẽ
aideo ad hr̃dem usuarii trans
legatus eẽt. statuit quiansi¬
liceret fructum quoq eis ie¬
gatum ud̃i quia isilicẽt leͣ¬
gatariis cedere siluam anẽ¬
dere q̃madinclumusu fruc¬
hĩturi eẽnt ex eo legato. ¶licet
tam angustuo e legatarue
cui donus usus legatus ẽut
non possit occupare ticius do¬
mus usum. tamen e̾s queua¬
cabunt ꝓprietarius ñ utetim
qui alicebit usuario ⁊ aliis tẽ¬
porib tota domonticum int¬
dum dominiqueq edium ꝓ¬
ut temporis conditio exigit.¬

Expanded text:
hi usus legatus est, adquirit mihi, si institor erit et operis eius utar in taberna: nam mercibus uendundis emendisque adquirit mihi: sed et si iussu meo per traditionem accipiet.. Usus aquae personalis est et ideo a‹d› heredem usuarii transmlegatus esset, statuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufruchabituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cum interdum domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit