comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũmodo ad conͣmodafse dicis.
eandemq occisione custo dic
sue conmifsorũ instrirm̃torũ
contra bonã fidem ꝓpͥctatem
cius dem fundi usur passe rec
nẽ. mon otrã uxort tua infili¬
am fuam collat. nullũ suidi¬
trum dm̃o tuo attulisse. docc̃¬
ti tibi ueritatem p̃cibtuis ad¬
sistere: restituere eindem pos¬
seffionem habita etiã fructu¬
um taxatione curibit:¬

Expanded text:
dicas eandemque occasione custodiae suae commissorum instrumentorum contra bonam fidem proprietatem eiusdem fundi usurpasse, rectnem a non domina uxore tua in filiam suam collatam nullum praeiudicium dominio tuo attulisse, docenti tibi veritatem precibus tuis adsistere restituere eandem possessionem habita etiam fructuum taxatione curabit
Abbreviated transcription (Latin):
tam recte uenditionem rescĩ¬
dere acdñium reuocrit non
uoct set ⁊ sihoc cxꝑsona fua
uendicet rexceptione tedoli
mali filuanciuã elegeris tuc¬
monstrata nolueris uti. quã¬
titua interc̃. poteris cxpeiri¬
d.aã. M ancipr patris qui
fundũ aphiuppo conduxe¬
rat. successione tibi questta.
cdnõ fundi ꝓde̾bitis insolu¬
tum mater tua dandoᷤ. nichu¬
tibi auferre potuit idõsitu
maior xxquinq antus effoc¬
tus. id ei negotiom gestum nõ
fccisti ratum: oblato debitosi
nonbec locitor iuit pignoi̾s
oblig̾iti sibi uendiditꝰ petere
poteris:

Expanded text:
tam recte venditionem rescindere ac dominium revocare non licet: sed et si hoc ex persona sua vindicet, vel exceptione te doli mali, si hanc viam elegeris, tuemonstrata nolueris uti, quanti tua interest poteris experio. Mancipia patris, qui fundum a Philippo conduxerat, successione tibi quaesita domino fundi pro debitis in solutum mater tua dando nihtibi auferre potuit. et ideo si tu maior viginti quinque annis effectus ab ea negotium gestum non fecisti ratum, oblato debito, si non haec locator iure pignoris obligata sibi vendidit, petere poteris.
Abbreviated transcription (Latin):
iex auenationen inhihuit.
siuc testator hoc fecerit. stũ
pact̾io conttahentium hoc
admiserit: nonsolum chmm̃i
auestationem ut mncipi¬
orũ manum missions̃ eẽ ꝓ¬
tus ctitionem: chypothe

Expanded text:
lex alienationem inhibuerit sive testator hoc fecerit sive pactio contrahentium hoc admiserit, non solum dominii alienationem vel mancipiorum manumissionem esse ptus dati
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ceduab untus scripsit heredẽ:
⁊ sola animi destinatione pat̃tui
heres fieri poterat igitur sitestrm̃¬
to suo eas dem untras ad te pertinẽ
dẽcreũit. aput rectorem ꝓuintie du¬
arũuntiarum us persequi poters
tim eẽ ꝓpomis. quã. cognosot an
afrẽ sibi aliquid heredititis fuisset
relictũ. manifestum atq cuidens ẽ:
antequã ꝓherede gereret: ut bono¬
rũ possessionẽ admiserit. defũctim:
succeffionem cã non potuisse adhe¬
redes fuos crins mittere.

Expanded text:
tuum ex duabus unciis scripsit heredem, et sola animi destinatione pater tuus heres fieri poterat. Igitur si testamento suo easdem uncias ad te petinere decrevit, apud rectorem provinciae duarum unciarum ius persequi poteris tam esse proponis, quam cognosceret, an a fratre sibi aliquid hereditatis fuisset relictum, manifestum atque evidens est, antequam pro herede gereret vel bonorum possessionem admiserit, defunctam successionem eam non potuisse ad heredes suos transmittere.
Abbreviated transcription (Latin):
sed nobis om̃s huius modi pactio¬
nes odiosc uidentur. ⁊ plene tristi¬
simi ⁊ periculosi euentus. quire
enĩ quodã uiuente. ⁊gnorinte d
reb eius quidã paciscentes con¬
uẽner. scdm ueteres itiq regulã
sancimus om̃tmodo hut̾m odi pac¬
ta quecõtra mores bonos initast̃.
repelli ⁊ichil exhis pactionil ob¬
ꝓuari. nisu pẽ forte decuius here¬
ditate pactũ est uolunt itt̃ fuã ci
accõmodauit. ⁊neiusq ad cxtre¬
mũ uite spatiũ ꝑseuerauit᷑. Tinc
enĩ sublata ace bissima spclicebit

Expanded text:
Sed nobis omnes huiusmodi pactiones odiosae videntur et plenae tristissimi et periculosi eventus. Quare enim quodam vivente et ignorante de rebus eius quidam paciscentes convenerunt. Secundum veteres itaque regulas sancimus omnimodo huiusmodi pacta, quae contra bonos mores inita sunt, repelli et nihil ex his pactionibus observari, nisi ipse forte, de cuius hereditate pactum est, voluntatem suam eis accommodaverit et in ea usque ad extremum vitae spatium perseveraverit: tunc etenim s
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾cius curator tibidatꝰ negota
tua gͣtsserit. ⁊ siap̃ iudicẽ negab¬
it se actione teneri: qm̃ trans ac¬
tio: taquiliama stipulatio inter¬
positaẽ: iudex cõtemplatione tu

Expanded text:
pater eius curator tibi datus negotia tua gesserit, et si apud iudicem negabit se actione teneri, quoniam transactio et Aquiliana stipulatio interposita est, iudex contemplatione iu
Abbreviated transcription (Latin):
legis ⁊ cõstitutionib ñ est incogn¬
cu licet a nob cdarius c̃ introdu̾c¬
tũ tubemus ⁊ cnĩ neq donationẽ
tiliũ rerũ: neq hypothecas penił
eẽ admittendas. neq alnũ quemꝗͣ
cõtractũ cũinaliems reb cõtradiũ
uoluntitẽ. aliꝰꝗd ficri uł paiciscisec¬
ta temporũ meoꝵ nõpactitur. De¬
trans actio. cũquib dã excuritori¬
b. siue tutorib facta auxilio ccte¬
ris ẽ. inhis que separitim commu¬
niterue gesserunt: ut gerere dbu¬
erũt. cũigitur tres cunitores habu¬
ers: ⁊ cũ duob exbis trins egeris:
t̃cium cõuenre nõꝓbiberis.

Expanded text:
t incognitum, licet a nobis clarius est introductum. Iubemus etenim neque donationes talium rerum neque hypothecas penitus esse admittendas neque alium quendam contractum, cum in alienis rebus contra domini voluntatem aliquid fieri vel pacisci secta temporum meorum non patitur. transactio cum quibusdam ex curatoribus sive tutoribus facta auxilio ceteris est in his, quae separatim communiterve gesserunt vel gerere debuerunt. Cum igitur tres curatores habueris et cum duobus ex his transegeris, tertium convenire non prohiberis.
Abbreviated transcription (Latin):
quesitis singulis ipõture druisũ
insoudũ unu obligare crediton
nõ potest. quod ⁊ ihonorano fuc¬
cedentib uire: locũ habebit. de
uinti tua interẽ potes
d.aã. p etens cestipulatib̾ne:
que placiti ẜũdi causa int̃posi
tac̃. scu antccessit pactũ. sc̃upo¬
stea stitim. int̃positusit. recte se¬
cundũ se ferri sententiã postulat.
pacto cõuencrat datitfint. adp̃¬

Expanded text:
ure divisum in solidum unum obligare creditori non potest: quod et in honorario succedentibus iure locum habebit. de uanti tua interest potesimo. Petens ex stipulatione, quae placiti servandi causa secuta est, seu antecessit pactum seu post statim interpositum sit, recte secundum se ferri sententiam postulat. pacto convenerat datum fuit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cũ mirito quimilicie oꝑtm
daret: noffr̃tit p̃scripͣtio longi
tẽporis siquia huimõ chutine abst̃¬
t̾ic com̃tr̃cillide adhibita.atq cõ¬
positi obẽc. oĩno ñdebent: dec̾r¬
nimus ut sitilis mulier domũ id
ꝙ reuera solutũ est: candẽ recipi¬

Expanded text:
fuit cum marito qui militiae operam daret, non officit praescriptio longi temporis: sed quia huiusmodi diutinae absentiae commenta callide adhibita atque composita obesse omnino non debent, decernimus, ut, si talis mulier domum ad quod re vera solutum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ł post eĩ etatẽ. intraidtẽpus. ꝙ ad
inintegrũ restitutionem defuncto
supererat᷑: nomen militie dectisti: pre¬
ses proumtie. cauia cognita. ꝑ minteg

Expanded text:
vel post eam aetatem intra id tempus, quod ad in integrum restitutionem defuncto supererat, nomen militiae dedisti, praeses provinciae causa cognita per in integ
Abbreviated transcription (Latin):
cedimus. nec ad quisiti sibi offitii
auctoritate muniti aduersus xp̃ia¬
nos ⁊ ipsos plerũq sacre religioĩs
antistites uelut insultintes fidri
nr̃e udicandi. uł ꝓnuntiandi quim¬
libet habeãt potestatom Hllud etiã
pari consideratione ratioĩs arguẽ¬
tes precipmꝰ neq iudaica singogal̃
noiram fabricam furgat. fulciendi ue¬
teres permissa licentia. querurram mi¬
rantur. Quisquis igitur uł infulas
coꝑit quesitis cligratatib nõpatiatut¬

Expanded text:
cedimus, ne adquisiti sibi officii auctoritate muniti adversus christianos et ipsos plerumque sacrae religionis antistites velut insultantes fidei nostrae iudicandi vel pronuntiandi quamlibet habeant potestatem. Illud etiam pari consideratione rationis arguentes praecipimus, ne qua iudaica synagoga in novam fabricam surgat, fulciendi veteres permissa licentia, quae ruinam minantur. Quisquis igitur vel infulas ceperit, quaesitis dignitatibus non potiatu
Abbreviated transcription (Latin):
udeus scruum xp̃ianim necconpara¬
re debebrt. nec largitatis uł alio quo¬
cumq titulo consequatur. ꝙ siali¬
quis uideorũ mancipiũ uł xp̃ianũ
habuerit. uł. secte altertus seu natio¬
nis crediderit exqua cum ciuisa pom¬
dendum. ⁊ idcrrcum cidgrit. nõsolũ

Expanded text:
udaeus servum christianum nec comparare debebit nec largitatis vel alio quocumque titulo consequatur. Quod si aliquis iudaeorum mancipium vel christianum habuerit vel sectae alterius seu nationis crediderit ex quacumque causa possidendum et id circumciderit, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃p̃. ⁊P lacuit om̃ibus locis atq tẽ
urbibus uniuersis. claudi ꝓtinus
templa.⁊ ac cessu uetito omĩb licen¬
tiam delinquendi ꝑditis abnegari.
tes ctam peremti fisco decernimus uẽ¬
dicari. ⁊ similit̾ puniri rectores ꝓĩ¬
opp̃. Rcquis mortalium ita facien¬
di facrifitii sumat audatiã. ut in spoc¬
tionem iecoris extorũq p̃sagio uane
spcm ꝓmisfioĩs accipiat. ut quodest
acterius futuram sub exsecrabili con

Expanded text:
m pp. Placuit omnibus locis atque urbibus universis claudi protinus templa et accessu vetito omnibus licentiam delinquendi perditis abnegari. tes etiam perempti fisco decernimus vindicari et similiter puniri rectores provinNe quis mortalium ita faciendi sacrificii sumat audaciam, ut inspectione iecoris extorumque praesagio vanae spem promissionis accipiat vel, quod est deterius, futura sub exsecrabili con
Abbreviated transcription (Latin):
his: quo adcũcl iudio iusto moraties¬
sctis. alim̃ta uobis ⁊ uestartũ lega¬
tum. sit: tñ hanc fiusse defunctico.¬
gitationen int̃ pretor: ut ⁊post
mortem iusti eadem uobis presta
ri uoluerit.
tus heredititẽ uendiderit. tñ le¬
ep̃tore ł fidĩ uissorib eꝰiꝰpetere potĩt¬

Expanded text:
 quoad cum Claudio Iusto morati essetis", alimenta vobis et vestiarium legatum sit, tamen hanc fuisse defuncti cogitationem interpretor, ut et post mortem iusti eadem vobis praestari voluerit. tus hereditatem vendiderit, tamen leemptore vel fideiussoribus eius petere pot
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. Cum questiotalis designi¬
ficatione uerborũ anmos ucte¬
res mouit: Siquis quidẽ agrũ pu¬
ta cornelianũ ł altũ quendã in
solidum legauit᷑. deinde alni par¬
tem eius dimidiã: quantĩ portiõe
pͥmus. quãtã scd̃s legatarius cõseqͣ¬
tur Simili dubititione. ⁊ inhere¬
ditate.⁊ infidĩ conmiffsis. :abita cũ¬
q conputationes multe introduce¬
bant᷑. ⁊ młte recusabant̃. młtis rõciomb digne nos¬
huimõi cõputationes quasi fupfiuas
⁊ contrarias uoluntati testatorum:
om̃s eẽ sopiendas censemus Cũ cm̃
mantfestissimum ẽ. cũ quiabinitio
duodecim untras rei cuidam reliꝗd:
ain aut̃ postca scx: recessisse quidẽ
apͥore uoluntate: uoluisse aũt minu¬
aut cam sex untus: cũ alss eã optulit
⁊ p̃sens cafus exitũ aꝑtifsimũ inue

Expanded text:
. Cum quaestio talis de significatione verborum animos veterum movit, si quis cuidam agrum puta cornelianum vel alium quendam in solidum legaverit, deinde alii partem eius dimidiam, quantam portionem primus, quantam secundus legatarius consequitur  simili dubitatione et in hereditate et in fideicommissis habita, cumque computationes multae introducebantur huiusmodi computationes quasi superfluas et contrarias voluntati testatorum omnes esse sopiendas censemus. Cum enim manifestissimum est eum, qui ab initio duodecim uncias rei cuidam reliquit, alii autem postea sex, recessisse quidem a priore voluntate, voluisse autem minui eam sex unciis, cum alii eas obtulit, et praesens ca
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidĩ conmissũ migrgre nõpo̾sit
¶Si quisuo̾ ex parentib utruiꝙ sexus ac
libis usq adgradũ quartuma¬
gnationis uinculis alligatus. łco¬
gnationis uero nexu constrictus ad
tertium: scriptus heres fuit. tnũ¬
cupatus. ineouidelicet testam̃to
quod cestitor uicem q̃q codicillo¬
rum uoluit optinere. liccbit ei si
dehereditite cxtestim̃to scd̃mmõ¬
tui uoluntitem agens. fuit for¬
te suꝑatus. ł ccrte ip̃e sponte fi¬
uoluit adfidĩ cõmiffi subsitium
cõuolare nõ em̃ pareidẽ ꝙ riti

Expanded text:
ad fideicommissum migrare non possit. ad fideicommissum migrare non possit. Si quis vero ex parentibus utriusque sexus ac liberis usque ad gradum quartum agnationis vinculis adligatus vel cognationis nexu constrictus ad tertium scriptus heres fuerit vel nuncupatus, in eo videlicet testamento, quod testator vicem quoque codicillorum voluit obtinere, licebit ei, si de hereditate ex testamento secundum mortui voluntatem agens fuerit forte superatus vel certe ipse sponte voluerit, ad fideicommissi subsidium convolare. non enim pa
Abbreviated transcription (Latin):
missi persecutionẽ aspirare cu¬
piens minime permit tatur:
tintũ eñi abẽut aditum cuiquã
ꝓfuo migrandi desiderio conceda¬
mus: ut etiã illud sanciamus: site¬
stator ficiens testam̃tum ineodẽ
ꝓcodicillis ⁊ idiulere cõplexus
sit: quihcreditatem petit abipĩs
intentionis exordus urcum uelit
cligendi babert potestatẽ sciens
se umius electione alfius sibi aditũ
p̃clu fisse ita ut siue bonorũ pos¬
seffionem scłm tibulas: aut scd̃m
nmcupationem: ceterasq similes
ipa huius utris auspitia: ꝓpositũ
sue intentioms explanct sillud quo¬
q pari ratione ẜuãdũ ẽ. ut testa¬
tor quidecreuit facere testam̃tũ
sud inplere ne quiuerit: intesta¬
tus uideitur cẽ defunctus: nec
triducere liceat ad fidĩ cõmissũ
ter pretationem uelut cxcodicil¬
lis ultim̃a uoluntatem: nͥ idillccõ¬
plexus fit ut ium ctiam codicillo¬
rũ scriptura debeat optinere illo
iure clectionis indelicet ꝓdurã¬
te ut qui extestim̃to age̾ uoluit:

Expanded text:
missi persecutionem adspirare cupiens minime permittatur. Tantum enim abest, ut aditum cuiquam pro suo migrandi desiderio concedamus, ut etiam illud sanciamus, ut, si testator faciens testamentum in eodem pro codicillis etiam id valere conplexus sit, qui hereditatem petit ab ipsis intentionis exordiis utrum velit eligendi habeat potestatem, sciens se unius electione alterius sibi aditum praeclusisse; ita ut, sive bonorum possessionem secundum tabulas vel secundum nuncupationem ceterasque similes ipsa huius iuris auspicia propositum suae intentionis explanet. Sic que pari ratione servandum est, ut testator, qui decrevit facere testamentum, si id inplere nequiverit, intestatus videatur esse defunctus, nec traducere liceat ad fideicommissi interpretationem velut ex codicillis ultimam voluntatem, nisi id ille conplexus sit, ut vim etiam codicillorum scriptura debeat obtinere; illo iure electionis videlicet perdurante, ut, qui ex testamento agere voluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Cumquidã suũ filiũ famili¬
as ĩpuberem ceheredatũ fecit ali¬
is heredib scriptis:. eid̾ aũt̃ pupil¬
lo aliũ fubstitutũ reuquid m̃axi¬
mã scilicet ostendens ad fuũ filium
affectionem: cur m¬
chil quidẽ emolum̃ti reliquid sed

Expanded text:
. Cum quidam suum filium familias impuberem exheredatum fecit aliis heredibus scriptis, eidem autem pupillo alium substitutum reliquit, maximam scilicet ostendens ad filium suum adfectionem, cui nihil quidem e
Abbreviated transcription (Latin):
dcntissim : quod p̃cibus inser¬
tum est: p̃ceptionis iegatũ. et
omissa parte heredititis uen¬
diciriposse declaratuiz intellȩ¬
gis desidcriotuo cuxta iuris fõ¬
fi. hecsunt filic mat̃ p̃ctiũ itile¬
gauit. p̃cipito. sũmito extripã¬
t̾em hereditatis: cũ hcreditati
matris. filia renuntiasset: nichil¬
lominus cã recte legatum uen¬
dicare: iuifum c̃¬

Expanded text:
niani, quod precibus insertum est, praeceptionis legatum et omissa parte hereditatis vindicari posse declaratur, intellegis desiderio tuo iuxta iuris forsi haec sunt: filiae mater praedium ita legavit: " praecipito sumito extra partem hereditatis": cum hereditati matris filia renuntiasset, nihilo minus eam recte legatum vindicare visum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.aã. Creditor sidebitore fu¬
o rem quãpignoris noẽ suscepe¬
rat legitã fibi contenit: etiam
debito aͣhdib cius oblato. quo
cã pure quã fubconditione. nõ
libertis tantũ. sed ctiã ingenius¬
m̃siũ. scd ctiã minoris tprĩs ma¬
ritus uxoriᷤᷤ testam̃to scriptus fucce¬
dit: nec legata. ł fidei ꝯm issa. seudonationes.
temporis huius angustia capi prohibet:¬
ḋ Monum̃ta quidem legari ñ posse ma¬
infestum ẽ us aũt mortuum inferendi lega¬
re nemo prohibet᷑ur:¬

Expanded text:
ae. Creditor, si a debitore suo rem, quam pignoris nomine susceperat, legatum sibi contendit, etiam debito ab heredibus eius oblato, quomtam pure quam sub condicione, non libertis tantum, sed etiam ingenuensuum, sed etiam minoris temporis maritus uxori testamento scriptus succedit, nec legata vel fideicommissa seu donationes temporis huius angustia capi prohibet. Monumenta quidem legari non posse manifestum est, ius autem mortuum inferendi legare nemo prohibetur
Abbreviated transcription (Latin):
auus uł ꝓauus sibiuendic⁊ f⁊ adsimili¬
tudinẽ castrensis pecculii oem̃ faculta¬
tem meas filũ uł filie familias habeant.
Ut enĩ inꝑialis fortuna õs suꝑ eminet
aliasita oportet ⁊ pͥncipales libalitates.

Expanded text:
 proavus sibi vindicet, sed ad similitudinem castrensis peculii omnem facultatem in eas filii vel filiae familias habeant. Vt enim imperialis fortuna omnes supereminet alias, ita oportet et principales liberalitates
Abbreviated transcription (Latin):
nris antiqui non absimilem cõstitu¬
tã decidere nobis humanũ apparu¬
it cẽ agitabatur cnĩ siquis agrũ
cormaianũ ⁊ forte aliũ. ł quãdamrẽ
cuidam. legnut. ⁊ postea itm̃ t scpi¬
us eieandẽ rẽ ꝑlegatum. ł fidĩ con¬
missum ciecłit. post alia aũt̃ uerba
testam̃ti : escm ꝓnio. eundemagrũ
ł auã rem legaui̾t: ut sepius quidẽ
ticũ fuisset m̾tio. femel aũt sẽꝓnii
quidstatuendũ ẽ. ⁊ quid urrifsit. fi
cõuinctim anseꝑatĩ eis relinquat᷑:
siue inlegato hoc cõsistat. stue inh¬
ereditate. huius mõĩ gͥ decidentes ã¬
tiquã cõtrouersiã sancrmus cincũq
fuiͣtt hereditas łager in memoratiᷤ
casib siue cõnic̃tiꝰ stue soli fiue sepi¬
us hercui relictus equa lance ⁊ here¬

Expanded text:
ris antiqui non absimilem constitutam decidere nobis humanum esse apparuit. agitabatur enim, si quis agrum Cornelianum vel forte alium vel quandam rem cuidam legaverit et postea iterum vel saepius ei eandem rem per legatum vel fideicommissum dederit, post talia autem verba testamenti Sempronio eundem agrum vel aliam rem legaverit, ut saepius quidem Titii fuisset mentio, semel autem Sempronii, quid statuendum est, et quid iuris sit, si coniunctim an separatim eis relinquatur, sive in legato hoc consistat sive in hereditate? Huiusmodi igitur decidentes antiquam controversiam sancimus, cuicumque fuerit vel hereditas vel ager in memoratis casibus sive coniunctim sive soli sive saepius eidem relictus, aequa lance et here
Abbreviated transcription (Latin):
at: ⁊ trasmitat. ⁊ malios transferat.
morato modo ad ꝗsitas parẽs noluerit
tenere: s ap̃ filiũ uł filiã ł d̾incepsꝑ
sonas reliquerit: nullã pt̾ obitũ eusu
centiã habeãt ħides aliĩ patris. aui. uel
ad filios familias ꝑuenit: ut pote pa¬
tri dbitũ. sibi uẽdicare. s⁊ quasi duitur¬
na donatione infiliũ
brata qui usumfructũ tenuit: quẽ.
patrẽ habere oportuerat. ita causa mitł¬
legatur. ⁊ eundem usumfructũ pꝰ obitũ
patris ip̃e lucretui parente urs exacti¬
onis quasi sibi debrte afilio qui usũfruc
tũ cõsensu eius possidebat. suc posteri¬
tati uł successioni minime trarsmit¬
tẽte quatenꝰ moĩ pace iit se fuccessi¬
o eius ꝑmaneat. nec alt̾cacionis cuĩ dã
maxine uit̃ fis̃ onatur occasio ¶ Cũ
aũt ꝯstantiniana lege cautũ erat si fi¬
lĩ famibias abhis qui eos inpotestate
hñt. nexu pat̾no ꝑ emãcipationẽ libe¬

Expanded text:
eat et transmittat et in alios transferat seat et transmittat et in alios transferat smorato modo adquisitas parens noluerit tenere, sed apud filium vel filiam vel deinceps personas reliquerit, nullam post obitum eius licentiam habeant heredes alii patris avi vel ad filios familias pervenit utpote patri debitum sibi vindicare, sed quasi diurna donatione in filium celebranda, qui usum fructum detinuit, quem patrem habere oportuerat, ita causa intellegatur et eundem usum fructum post obitum patris ipse lucretur, parente ius exactiontum consensu eius possidebat, suae posteritati vel successioni minime transmittente, quatenus in omni pace inter se successio eius permaneat nec altercationis cuiusdam maxime inter fratres oriatur occasio. Cum autem Constantiniana lege cautum erat, si filii familias ab his, qui eos in potestate habent, nexu paterno per emancipationem libe
Abbreviated transcription (Latin):
huc seuiã mortui sperare audeãt
nec raciorima ei suꝑ administraci¬
onem inferre s⁊ tantũ mõ alienati¬
one ⁊ hypotheta suo noĩe patribus
d̾negata reꝵ habeat parẽs plenissi¬
mã potestatem utifruiq his reb
que ꝑfiliũ familias scd̾m p̃dictũ mo¬
dum ad quirũtur: ⁊ gubnatio earũ
sit penitus inpunita ⁊ nullo modo a¬
udeat filius familias ł filia ł de incep̾
ꝑsone uetare eum cuius inpotestate
sũt casdẽ res tenere aut quo mõ uo¬
luerit gub̾nare ł siħ fecerit patͥa po¬
testas meos extitenda ẽ Sr habeat
pat̃ ł alie ꝑsone que suꝑius enume¬
rate fũt: plenissimã potestatẽ uti.
frui. gub̾nareq res p̃dicto mõ adꝗ¬
sitas ⁊ si qͥd exusu eaꝵ pat̃. auus.
ł ꝓauus collegerit:. habat licentiã quẽ¬
admodũ cupit ħ dispone̾.⁊ ĩ alios hr̃¬
des transmittere: ł si exeaꝑ rerifructib
res mobiles. ł inmobiles. ł se mouẽtes
ꝯꝑauerit: eas ⁊̃ quomo uoluerit hab¬

Expanded text:
eant nec ratiocinia eis super administratione inferre, sed tantummodo alienatione vel hypotheca suo nomine patribus denegata rerum, habeat parens plenissimam potestatem uti fruique his rebus, quae per filios familias secundum praedictum modum adquiruntur. Et gubernatio earum sit penitus impunita et nullo modo audeat filius familias vel filia vel deinceps personae vetare eum, cuius in potestate sunt, easdem res tenere aut quomodo voluerit gubernare, vel si hoc fecerint, patria potestas in eos exercenda est: sed habeat pater vel aliae personae, quae superius enumeratae sunt, plenissimam potestatem uti frui gubernareque res praedicto modo adquisitas. Et si quid ex usu earum pater avus vel proavus collegerit, habeat licentiam quemadmodum cupit hoc disponere et in alios heredes transmittere, vel si ex earum rerum fructmobiles vel immobiles vel se moventes comparaverit, eas etiam quomodo voluerit hab
Abbreviated transcription (Latin):
nuptialib bonis consultissimis legibꝰ
disfiita sunt. S⁊ cũ tacͥtas hypothe¬
cas tam ueteres leges inquib dam cer¬
tis casib introduxer̃ quã nos mat̃ns.
cetetisq quas ẜuare netesse ẽ. ⁊ dubita¬
batur ex quo hypothecas conpetere opo¬
itet utrum ne ab im̃tio aneo tempore
ex quo male alid gesiũ est cõpendiosti

Expanded text:
nuptialibus bonis consultissimis legibus nuptialibus bonis consultissimis legibus definita sunt. Sed cum tacitas hypothecas tam veteres leges in quibusdam certis casibus introduxerunt quam nos in maternis ceterisque, quas servare necesse est, et dubitabatur, ex quo hypothecas competere oportet, utrumne ab initio an ex eo tempore, ex quo male aliquid gestum est, compendi
Abbreviated transcription (Latin):
Sancimꝰ huius modi casu int̾uemẽte:
⁊ emancipatione liberis inposita uõter¬
ciam partem dominũ reꝵ mininie ad¬
quisitarum. s dimidiam ususfructus
ap̃ mãiores ꝗemancipaciont̃ donant
residere. exceptis ⁊ inħ casu castrensi¬
b ⁊ quasi castrensib tãtũ niodo pecu¬
lins queb nichil nec exhuc carisa dimi.¬
nuitur Sic eñ nec lib̾is cauꝰdũq sexũ
aliquid dñii anferctur. ⁊ patrib ãpllo¬
ris patrimonii tsusfructus ad signabi¬
tur: ħ optaiẽte. ⁊ si iemãcipatione si¬
bi parentes ħ minime seruauerint:
nisi specialit ł inemãcipacione huic
p̃mio renũciauerĩt. ł donacione facta.
sese. ⁊ ab huiꝰmodi beneficio alienaue¬
rint. ⁊ inlib̾os ħ transtulerĩt. manere
adeos ⁊̃ iã tacentes uise beneficiũ usu̾
fructus retinendi: ut pꝰobitũ eoꝵ u
susfructus moĩb memoratis causis ⁊¬
ad eos ꝑueniat. quoꝵ dñuũ est scilicet
scd̾m qd̾ iam diximus in successionib

Expanded text:
modi casu interveniente et emancipatione liberis imposita non tertiam partem dominii rerum minime adquisitarum, sed dimidiam usus fructus apud maiores qui emancipationem donant residere: exceptis et in hoc casu castrensibus et quasi castrensibus tantummodo peculiis, quibus nihil nec ex hac causa diminuitur. sic enim nec liberis cuiuscumque sexus aliquid dominii auferetur et patribus amplioris patrimonii usus fructus adsignabitur. Hoc obtinente et si in emancipatione sibi parentes hoc minime servaverint: sed nisi specialiter vel in emancipatione huic praemio renuntiaverint vel donatione facta sese et ab huiusmodi beneficio alienaverint et in liberos hoc transtulerint, manere ad eos etiam tacentes ius et beneficium usus fructus retinendi, ut post obitum eorum et usus fructus in omnibus memoratis causis ad eos perveniat, quorum dominium est, scilicet, secundum quod iam diximus, in successionibus
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa diximere: Sancimus itaq mom̃ib
reb que fugiũt ꝙͣ dñũ adquisitionẽ
E ususfructus tantũ mõ patri offertur
ł aliis parentib afilipᷤ familias ciuꝰcãq
gradus ł sexus: siũ pat̾ adire filiũ fami¬
lias integre etatis ꝯpellit ⁊ ille redamã¬
dum existimat: suic filius familias.
adire cupit ⁊ pat̾ inc̾cium inclinat:
lib̾am ht̃e licenciam ⁊ patrẽ ip̃m sibi
a dire ħrditatẽ retusãte filio: ⁊ om̃e siuie
dãpnũ. siũlũcrũ. insuã hr̃e fortunã: nłło ex ħ¬

Expanded text:
omnia dirimere. Sancimus itaque in omnibus rebus, quae fugiunt quidem dominii adquisitionem, sed usus fructus tantummodo patri offertur vel aliis parentibus a filio familias cuiuscumque gradus vel sexus, sive pater adire filium familias integrae aetatis compellit et ille reclamandum existimat, sive filius familias adire cupit et pater in contrarium inclinat, liberam habere licentiam et patrem ipsum sibi adire hereditatem recusante filio et omne sive damnum sive lucrum in suam habere fortunam, nullo ex
Abbreviated transcription (Latin):
d.aã. Siumuerse ficultites
quas pat̾ ur̃ reliquid debitofi¬
scili: aut pͥuato absumuntur:
nichil cehis quetestam̃to eius
adscriptifũt. ualere potest qd̾
fidedueto debito. tnrelictis bon¬
is suꝑfułũ est: libertatẽ inpedi¬
ri.iuris ratio ñꝑmittit quando
ctiã legati. nec nonfidĩ com̃missa

Expanded text:
. Si universae facultates, quas pater vester reliquit, debito fiscali aut privato absumuntur, nihil ex his, quae testamento eius adscripta sunt, valere potest. Quod si deducto debito in relictis bonis superfluum est, libertates impediri iuris ratio non permittit, quando etiam legata nec non fideic
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃antoninus. S criuis cestim̃to
ctnõꝵ nondati ub̃tate. legatũ scu
fidĩ cõmissũ relictũ. nõualet. neccõ¬
ualescere potest licet post mortẽ
testatoris. lib̾tatem aliqua ratione
consecutisunt.
d.a. Nondubiũ ẽ denegari actio¬
nem legatoꝵ eipportioͣne cõpeten¬
te: inhis reb quas subtraxisse cũ¬
i deheͬreditate apparuerit.
uit. fubstitutio coꝵ inpersonã pon¬
d̾.ã. Sifortidianũ fundũ
pͥmo pat̾tuus fr̃ĩb per p̃ceptionẽ:
acmnox tibi legauit. cõ cursu cm̃um
cius tͥbi quoq querit᷑ Cerror aut̃
nom̃inũ inscriptuti fictus simo¬
do demãcipus. ł depofseffionib
legatis: nõam big. uis legati datinõ¬
tutele. religio sacram̃ti marcellũ
quẽ uobis apatre tutorẽ datũ te¬
stam̃to ꝓponitis erip̃it. queres quo¬
minus legatũ consequatur nõ in¬
pedit nec cñ uiste ab ea peticione
repellitur: cum etiã fiuellet tute¬
lam administrare ꝓhibeatit
testam̃to reuictafũt admissus est

Expanded text:
Servis testamento dominorum non data libertate legatum seu fideicommissum relictum non valet nec convalescere potest, licet post mortem testatoris libertatem aliqua ratione consecuti sunt. dubium denegari actionem legatorum ei pro portione competenti in his rebus, quas subtraxisse eum de hereditate apparuerit. Pnovit, substitutio eorum in personam Pon. Si fortidianum fundum primo pater tuus fratribus per praeceptionem ac mox tibi legavit, concursu dominium eius tibi quoque quaeritur. Error autem nominum in scriptura factus, si modo de mancipiis vel de possessionibus legatis non ambigitur, ius legati dati notutelae religio sacramenti marcellum, quem vobis a patre tutorem datum testamento proponitis, eripit. Quae res, quominus legatum consequatur , non impedit: nec enim iuste ab ea petitione repellitur, cum, etiam si vellet, tutelam administrare prohibeatur testamento relicta sunt admissus est
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerit: siquidẽ sciens: tam
celegato: quã exfidĩ conmisso¬
ab eo quilegatum seu fidĩ con¬
missum meruit petipotest ꝙ
sisuam eẽ putauit: ñ aut̃ ualet
ri. ł aui taliꝑsone ditũmsit: cu¬
õnẽ. sici que ci intestam̃to re¬
linquit uiitus postea pat̃ indo¬
tem dedit:¬

Expanded text:
eliquerit, si quidem sciens, tam ex legato quam ex fideicommissoab eo qui legatum seu fideicommissum meruit peti potest. quod si suam esse putavit, non aliter valet ri vel alii tali personae datum sit, cuonem, si ea, quae ei testamento reliquit, pater vivus postea in dotem dedit
Abbreviated transcription (Latin):
uoͦss inp̃senti quoq negonio d̾ quo subli¬
mitas tua suggessit aequitati õueni¬
entem niliam tante estimationis uni at¬
q desertissimi iurisꝑiti opinionẽ seꝗ
qui cũ dedotali p̃dio tractatu p̃posito
idem uis tam d̾uxore quã d̾sponsa obser¬
uare arbitratus sit licet lex uilia d̾uxo¬
re tantũ loquatur. Qua ratione tã spõsa¬
liciã donationẽ ꝗͣ ħrditatẽ memoratus¬

Expanded text:
os in praesenti quoque negotio, de quo sublimitas tua suggessit, aequitati convenientem Iuliani tantae existimationis viri atque disertissimi iuris periti opinionem sequi. qui cum de dotali praedio tractatu proposito idem ius tam de uxore quam de sponsa observare arbitratus sit, licet lex Iulia de uxore tantum loquatur: qua ratione tam sponsaliciam donationem quam hereditatem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
plen̾e. etatis filiꝰ est ꝗ paternã uolũtatẽ
sentire ad eunti ħrclitatẽ ip̃ noluerit ł
patre uolente ip̃e recdamauerit: Siđre
cusauerit filurs licẽtiã damꝰ patri simili
Sĩ aut̃ patre recusante filius adire
maluerit damus ꝗdem locum hatẽtib¬
illi licenciã hoc facere: satre aut nolẽte

Expanded text:
plenae aetatis filius est, qui paternam voluntatem  pater consentire adeunti hereditatem noluerit vel patre volente ipse reclamaverit, si quidem recusaverit filius, licentiam damus patri simili Sin autem patre recusante filius adire maluerit, damus quidem licentiam ei hoc facere, patre autem nolente
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. iuili. CUm multa pͥulegia in¬
ꝑialib doãtionib iã p̃stita sunt dignũ
incrementũ ⁊ his offerre ur̃a dignata ẽ
clem̃tia. Si quis igitur aserenissimo pͥ¬
ncipt ł apiissima augusta sine mascu¬
lis siue femina doãtionẽ sit consecutus
⁊ cõsetuta siũ inmobiliũ suie mobiliũ

Expanded text:
o pp. Cum multa privilegia imperialibus donationibus iam praestita sunt, dignum incrementum et his offerre nostra dignata est clementia. Si quis igitur a serenissimo principe vel a piissima Augusta sive masculus sive femina donationem sit consecutus vel consecuta sive mobilium sive immobili
Abbreviated transcription (Latin):
ħrdt̃e ł legatum ł fidĩ conmissum ł
aliud ꝗcꝗd. ex quocũq titulo siũ doãti¬
onis siue contractus sibi ad quirere ma¬
luerit. ncq aduersus filiũ simili mõ
actione extendenda ubi recusante eopa¬
t̃ sua auctoi̾tate ħ fibi uendicet ħmõi
aditionis tͣmite exp̃sente lege patric̃õ¬
petente: S⁊ habeat pat̾ oem licẽtiã ⁊ ac¬
tiones mouẽ. ⁊ abaliis pulsari ubi adeũ
totũ cõmodũ aduenit. ¶fili fimili mõ
ĩagendo ⁊ pulsando solus habeat ⁊ detͥm̃¬
tum ⁊ cõmodũ. necessitate ꝑosfm̃ patri ĩ¬
ponẽda tãtũmodo filio ꝯsentire lagñ¬

Expanded text:
el legatum vel fideicommissum vel aliud quidquid ex quocumque titulo sive donationis sive contractus sibi adquirere maluerit, neque adversus filium simili modo actione extendenda, ubi recusante eo pater sua auctoritate haec sibi vindicet, huiusmodi aditionis tramite ex praesenti lege patri competente. Sed habeat et pater omnem licentiam et actiones movere et ab aliis pulsari, ubi ad eum totum commodum pervenit, et filius simili modo in agendo et pulsando solus habeat et detrimentum et commodum, necessitate per officium patri imponenda tantummodo filio consentire
Abbreviated transcription (Latin):
te sit. s ꝓaliis quib cũq causis q̃ exli¬
beralitate fortune ł laborib suis ad eũ
ꝑueniãt: ea sius parc̃tib nõ inplenũ sic̃
antea erat sanctitũ s usq ad solumu
cris sit cõstitutus ꝑmaneat Dm̃ũ aũt
filũs familias inhereat adexẽplũ tam
mat̃naꝵ quã exnuptialib crusis filũs
familias ad quisitaꝵ reꝵ: fic ⁊ enĩ pa
renti nichil drogabitur usũfructũ
reꝵ possidenti ⁊ filũ nõ lugebũt que
ex furs laborib sibi pꝰsessa sũt adalios
trãsferenda adspitientes ⁊ cͦxt̃ncos uł
ad frẽs suos. Quod. ⁊̃ grauus multis
nichił nouamus s uetera uira ĩ tacta
ẜuamus Eodem obseruando ⁊̃ inhis
pecculiis que. quasi castrentia pecculu
ad iust ar castrensis pecculũ accessert̃
fubhac tam̃ diffintione hũc legis ar
adquirũtur iura eadem obseruẽtur.
q̃ mat̾nis ⁊ nuptialib reb statuta st̃:¬

Expanded text:
te sit, sed ab aliis quibuscumque causis, quae ex liberalitate fortunae vel laboribus suis ad eum perveniant, ea suis parentibus non in plenum, sicut antea erat sancitum, sed usque ad solum ucris sit constitutus, permaneat, dominium autem filiis familias inhaereat ad exemplum tam maternarum quam ex nuptialibus causis filiis familias adquisitarum rerum. Sic etenim et parenti nihil derogabitur usum fructum rerum possidenti et filii non lugebunt, quae ex suis laboribus sibi possessa sunt, ad alios transferenda adspicientes vel extraneos vel ad fratres suos, quod etiam gravius multis nihil novamus, sed vetera iura intacta servamus. eodem observando etiam in his pead instar castrensis peculii accesserunt. Sub hac tamen definitione hunc legis artadquiruntur, iura eadem observentur, quae in maternis et nuptialibus rebus statuta s
Abbreviated transcription (Latin):
mogͣdusunt mẽito eossinẽ ulla
diferentia taquã cõsangumeei.
fuerãt cũlegntimis fratrib et so¬
rorib uocãdos ẽẽ sancimus ut
scd̃o gradu cõstrnuti legitima
fuccessione digni repti. aliis õĩb
qui sunt ulteĩori s gradus licet

Expanded text:
mo gradu sunt, merito eos sine ulla differentia, tamquam si consanguinei fuerant, cum legitimis fratribus et sororibus vocandos esse sancimus, ut secundo gradu constituti et legitima successione digni reperti aliis omnibus, qui sunt ulterioris gradus, licet
Abbreviated transcription (Latin):
ta dundatur: ⁊is gradus in ordinẽ legi¬
timum transferat᷑ cetis om̃ib suc¬
cessioĩb scd̾m ius usq ad p̾sens tp̃s
obseruatum: in suostatumanentibꝰ
Siqui aũt casus iam euenerũt scd̾or
quod pristina iura uolebant: eoꝵ fiat.
distributio¬
an a diuinã ꝓmulgasse oostituno¬
nẽ ꝑqũa aduestigia legis duode¬
cim tabularũ totam ꝓgeniẽ  Le¬
gitima. sobole descendentẽ siue
masculinã sine semiranã legitimo
uire hereditatẽ adipisci sãcemnis. ut
que admodũ ipsis alegiͣmis succe¬
ditur itaet ip̃e legnimarũ ꝑsona¬
rũamplectant᷑ succe̾sionẽ inqua
cõstitutione unum gͣdũ ex cogna¬
ti mius legimũ reduximuᷤ
tõ germane filios. et filias i sorori
uirine filios ⁊ filias quã cõstitutio

Expanded text:
ta dividatur et is gradus in ordinem legitimum transferatur: ceteris omnibus successionibus secundum ius usque ad praesens tempus observatum in suo statu manentibus. Si qui autem casus iam evenerunt, secundum quod pristina iura volebant, eorum fiat distributioantea divinam promulgasse constitutionem, per quam ad vestigia legis duodecim tabularum totam progeniem ex legitima subole descendentem sive masculinam sive femininam legitimo iure hereditatem adipisci sanximus, ut, quemadmodum ipsis a legitimis succeditur, ita et ipsae legitimarum personarum amplectantur successionem. In qua constitutione unum gradum ex cognatis in ius legitimum reduximus, id est germanae filios et filias et sororis uterinae filios ac fil
Abbreviated transcription (Latin):
toĩs formãredigẽdos suamnordi¬
nẽ suãq ꝓximitatẽ tenẽte incor¬
ruptu quas. iũt ꝑsonas exiuire
cognatronũ in legnimas successio¬
nẽs trãsueximus eas et tutelae gͣ¬
uamira uidicissim suponimus sci¬
licet si et masculisunt. ⁊ ꝑfecte
etatis scd̾m nr̃e costitimoĩs teno¬
rẽ ut ñ solũlucrũsẽnãt s enã gͣra

Expanded text:
 suum ordinem suamque proximitatem tenente incorruptam. Quas autem personas ex iure cognationis in legitimas successiones transveximus, eas et tutelae gravamini vicissim supponimus, scilicet si et masculi sint et perfectae aetatis secundum nostrae constitutionis tenorem, ut non solum lucrum sentiant, sed etiam gra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ rectepetis s qm̃ hos enãintesta¬
tõdiẽ funtos asseueras. siꝗdẽ hui
quoᷤ pniugnos eiusoe amite di¬
cis: eorũꝯ sãguinei fuei̾t fratres.
tã agnatiois quã coganoĩs iure
sedogradu cõstitutos tibip̃fem.
ñ ãbigit᷑ Nam̾siamitinistuis.
alio patre natis nũiquã eõꝵ mͤa¬
tris pͥmũgni su̾t admisse tebo¬
norum possessione ꝓbãs eorũ uẽdi¬
Ca successionẽ:¬

Expanded text:
n recte petis. Sed quoniam hos etiam intestatos diem functos adseveras, si quidem hi, quos privignos eiusdem amitae dicis, eorum consanguinei fuerint fratres, tam agnationis quam cognationis iure secundo gradu constitutos tibi praeferri non ambigitur. Nam si amitini tui alio etiam patre nati numquam eorum matri privigni sunt, admisisse te bonorum possessionem probans eorum vindica successione
Abbreviated transcription (Latin):
tenor eĩ a nob relatus ẽ ẜ subtiliore
tractatu habitonecesariũ duxim:
et siquid exp̃toria in risdictione
erat diminimis at tam̃iinpatris
successione sine ulla diminutiõe
uocare manifesstissumu ẽ ñ eodẽ
aut uire adfratrũ fuorũ successio¬
nes ab eo uocat᷑. s. nec filiiei iurele¬
grtmo sins patriui. succedebãt:
necessarum du xim̃ hoc primũ
cõrigere. et legemanastasianam
iustomcrem̃ro ꝑfectãostẽtere ut
emacipati filius et filia ñsolum
inpat̃is bonis ad suorum sim¬
li tuomẽ succedant.s enãin fratiũ
ułsororũsuaꝵ successiones siue õeᷤᷤ¬

Expanded text:
tenor eius a nobis relatus est. 1a . Sed subtiliore tractatu habito necessarium duximus, et si quid ex praetoria iurisdictione erat deminutus, attamen in patris successione sine ulla deminutione vocare manifestissimus est, non eodem autem iure ad fratrum suorum successionem ab eo vocabatur, sed nec filii eius iure legitimo suis patruis succedebant, necessarium duximus hoc primum corrigere et legem Anastasianam iusto incremento perfectam ostendere, ut emancipatus filius et filia non solum in paternis bonis ad suorum similitudinem succedant, sed etiam in fratrum vel sororum suarum successione, sive o
Abbreviated transcription (Latin):
rat ubi patruis ⁊ filus fratruet so¬
rore um locũ antiquitas dedica¬
uit unaciullis ta emãcipan fr̃
quãemacipare sorores filiũ tam¬
tũmodo et filiã siue emancipato
siue suos suispatrib costitutos
et neminẽ alium ulterius nec ñ frĩ
uterina et sororis cõsaguinee u ⁊̃¬
rine filiũ etfiliã tãtũmodo exlegi¬
timaliea in incẽ uocari cense
litate inlegitimoꝵ quidẽ posin
du sut: similiuume uocẽ tur.
succefsionets urdelicet iure et

Expanded text:
 ubi patruis et filiis fratrum et sororum locum antiquitas dedicavit, una cum illis tam emancipati fratris quam emancipatae sororis filium tantummodo et filiam, sive emancipatos sive suos patribus constitutos, et neminem alium ulterius, nec non fratris uterini et sororis germanae vel uterinae filium et filiam tantummodo ex legitima linea invicem vocari censemlitate in legitimorum quidem positi gradu sunt, simili iure vocentur. 3a . Successionis vid
Abbreviated transcription (Latin):
nisus. cuisoli logis latorẽcẽ cõceffũ
eꝰ explosis itaq huius moĩ ridicu¬
losis ãbiguitatib. tã cõcditor. quã
int̃pres legũ. solus imperator iu¬
ste existimibitur. mbila egchac de¬
rogante ueteris iuri conditorib.
quia ⁊ eis hoc maiestas inꝑialis per¬
scint nemini quicquã nisi quods¬
cript̃is ꝓbauĩt cẽ credcͣndũ. necul¬
lius dignitate terreri. stucilli tri¬
buni. siue notrrũ. siuc comitis ꝓfe¬
rãt dignititẽ. scd sacras nrãs uitte

Expanded text:
nisi is, cui soli legis latorem esse concessum nisi is, cui soli legis latorem esse concessum est? Explosis itaque huiusmodi ridiculosis ambiguitatibus tam conditor quam interpres legum solus imperator iuste existimabitur: nihil hac lege derogante veteris iuris conditoribus, quia et eis hoc maiestas imperialis persciant nemini quicquam, nisi quod scriptis probaverit, esse credendum nec ullius dignitate terreri, sive ille tribuni sive notarii sive comitis praeferat dignitatem, sed sacras nostras litte
Abbreviated transcription (Latin):
iestate: ł quis tante fuꝑbic fastidiõ
tumictus ẽ: ut reguẽ sensũ cõtem¬
nat. cũ ⁊ueteris uiris cõditores̃ cõ¬
stitutiones q̃ ex inrꝑiali decreto ꝓcc̾
siimpialis sensus legc̃ interp̃tatus
c̃ anoporteat huus moĩ regiã inter¬
p̃titionẽ optinere: coꝵ quidẽ ua.
rã subtuititẽ. tãrisimus. quã cor¬
rigendã cẽ censumus. di fiurmirs
aut omnem inꝑatoris legũ int̃p̃¬
siue aliquo quocũq modofactã. ra
ges cõ dert solumꝑatori cõcẽssũ
est. ⁊ leges int̃p̃tari. solo dignũ impẽ¬
rio ẽẽ oportet. curaut̃ exsuggesti¬
onib ꝓccrum. sidubitatio inlitib o¬
rutur. ⁊ sese nõ cẽ idoncos. uł suffi¬
cientes. addecisionẽ litis illi existim¬
ant: ad nos decurritur ⁊ qr oẽs ambi¬
guitites iucdicũ. quas exlegib ortri
euenit. aures accipiunt nr̃e: sinõ
anodis int̃pretatio mera ꝓccclit.
ł quis legũ enigmata soluere: ⁊ oi¬
b aperire: idoncus eẽ uidebitur.

Expanded text:
iestate? vel quis tantae superbiae fastidio tumidus est, ut regalem sensum contemnat, cum et veteris iuris conditores constitutiones, quae ex imperiali decreto procesi imperialis sensus legem interpretatus est, an oporteat huiusmodi regiam interpretationem obtinere, eorum quidem vanam scrupulositatem tam risimus quam corrigendam esse censuimus. Definimus autem omnem imperatoris legum interprsive alio quocumque modo factam ratam ges condere soli imperatori concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet. Cur autem ex suggestionibus procerum, si dubitatio in litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis interpretatio mera procedit? vel quis legum aenigmata solvere et omnibus aperire idoneus esse videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
te ¶x expossidentis parte ł eius qui pꝰsessi¬
onẽ temerare tẽptauei̾t int̃emptu̾sit
ĩ eũ supłiciũ excere ꝗͥ iũ facere tẽtauent
⁊ alterutri parti causam maloꝵ p̃buit
⁊ nõiam releg̾atiõe aut d̾põitacione ĩ su¬
le plectetur s fupliciũ capitale excipiat:
nec inĩpoĩta ꝓuocatione sentenciã q̃ meũ
fuerit fundata suspendat.:¬
asserit ꝑtin̾e: actestitucionẽ libi cõpe¬
tere possessionis putat. ciuilit sux possi¬
den̾to ag̾at aut inpleta solẽpnitate ui¬
rs:. qũ uiolentie ĩponat. nõ ignarus eã
se sententiã subiturũ si crim̃ obiectũ ñ
potueit cõꝓbae̾ quã reus deb exciꝑe
Qd̾siomissa int̃pellatione. um possi¬
denti ĩ tulerit: ante o̾iã uiolẽne causã
examniari p̃cipimꝰ: ⁊ mẽa requir
ꝗ ad quẽ uenenit possidentẽ.: ut ei ꝙ̃
constitĩt expulsum. amisse p̾sessioĩe
uira reꝑarẽtur. eademq ꝓͣtinus resti¬
tut᷑a. sicriminalis questio agitetur:

Expanded text:
ex possidentis parte, vel ex eius qui possessionem temerare temptaverit, interemptus sit, in eum supplicium exeri, qui vim facere tentaverit, et alterutri patri causam malorum praebuit non iam relegatione aut deportatione insulae plectetur, sed supplicium capitale excipiat nec interposita provocatione sententiam quae in eum fuerit dicta suspendat.asserit pertinere ac restitutionem sibi competere possessionis putat, civiliter super possidendo agat, aut impleta solemnitate juris crimen violentiae opponat, non ignarus eam se sententiam subiturum, si crimen objectum non potuerit comprobare, quam reus debet excipere. Quod si omissa interpellatione vim possidenti intulerit, ante omnia violentiae caussam examinari praecipimus, et in ea requiri  ad quem venerit possidentem, ut ei quem constiterit expulsum amissae possessionis iura reparentur, eademque protinus restituta, si criminalis quaestio agitetur,
Abbreviated transcription (Latin):
tũmodo dent. ꝓconmonitõe sua. ⁊ꝓ
institutione ꝓcuritoris: siper cũ uolu¬
crĩt litigare: quod cirtaꝰ auos quoq diuer¬
sos apparitores eminentie tue in hiᷤ
quie xconsuetudine p̃ste tur offõ ob¬
cis pauciores humamores ue presten¬
tur
orp̃. leo. Decermmus ut prac. neq
moracm. aut quicumq alt̃: cuius¬
ubet status: atq fortune. in edes pu¬
blicas: uł inquecũq loca ppłi uolup¬
tatibus fabricata. uenerabilem cru¬
ccm. ⁊scõꝵ martirum reliquias. illi¬
audeant ea que ut adpublicas cau¬
sas ut adppłi oblectam̃ta. construc

Expanded text:
tummodo dent pro commonitione sua et pro tummodo dent pro commonitione sua et pro institutione procuratoris, si per eum voluerint litigare. Quod circa alios quoque diversos apparitores eminentiae tuae in his, quae ex consuetudine praebentur officio, obpensae a clericis pauciores humanioresve praestenturo pp. Decernimus, ut posthac neque monachi aut quicumque alius cuiuslibet status aut fortunae in aedes publicas vel in quaecumque loca populi voluptatibus fabricata venerabilem crucem et sanctorum martyrum reliquias illiaudeant ea, quae vel ad publicas causas vel ad populi oblectamenta construc
Abbreviated transcription (Latin):
rum quesubreligiost antistite mu¬
uis incuite urbissunt. incausa in qua
ut ipsi ut ꝓcuritores quos ꝓse. ded̾it
sententiarum auctoritatt pulsant.
exsecutoribus perquos ceperent con¬
ueniti. fidruissorẽm sacratissime h.¬
uius urbis codie yconomum: ut de¬
fensorem p̃bẽant: quiusq adquin¬
quaginta libras aurifidĩ iussor᷑ e¬
xistat. Ipse uero reuerentissimus u¬
conomus alme muis urbis eccłie u¬
te pulsitus. fidĩ uisso. rem ꝓse nõ pre¬
tissimo yconomo clicoꝵ que agitanda
sit. memoratam summã uidr̃ excede:
dua quantitate cautionem suã cui
nulsãm tñ insertum erit us iurandũ:
quia eccłiasticis regulis ⁊ canõib abe¬
atissimis episcopis antiquitus ĩsti¬
tutis ci uit̾are ꝓhibent̃ Staturmuᷤ
aũt uͥex secutorib idem reuerentissi¬
mus yconomus. uł alii diuersi di sub
beatissimo archi epõ huius splendidis¬
sime cuutatis sententiarũ tuarum
auctoruate cõmoniti. duos solidos tã¬

Expanded text:
ro religioso antistite huius inclitae urbis sunt, in causa, in qua vel ipsi vel procuratores, quos pro se dederint, sententiarum auctoritate pulsantur, exsecutoribus, per quos coeperint conveniri, fideiussorem sacratissimae huius urbis ecclesiae oeconomum vel defensorem praebeant, qui usque ad quinquaginta libras auri fideiussor existat. Ipse vero reverentissimus oeconomus almae huius urbis ecclesiae lite pulsatus fideiussorem pro se non praetissimo oeconomo clericorum, quae agitanda sit, memoratam summam videtur excededua quantitate cautionem suam: cui nullum tamen insertum erit iusiurandum, quia ecclesiasticis regulis et canone a beatissimis episcopis antiquitus instituto clerici iurare prohibentur. Statuimus autem, ut exsecutoribus idem reverentissimus oeconomus vel alii diversi clerici sub beatissimo archiepiscopo huius splendidissimae civitatis sententiarum tuarum auctoritate commoniti solidos duos tan