comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quadrage nos plerumq introrsus re¬
uincta. neq ꝑrumpi neq distrahi po¬
test. His tot reb impedita oppugna¬
tione. milites cum toto temꝑe frigo¬
re & assidius ymbrib tardarentur:
tam̃ continenti labore omĩa hec supe¬
rauerunt. & dieb .Xu. aggerem la¬
tum pedes ccͣc .xxx. altum pedes. lxxx.
exstruxerunt. Cũ murũ hostiumpe¬
ne conting̾et. cesar ad opꝰ consuetu¬
dine excubaret. militesq hortaretur.
ne qͥd omnino tempꝰ ab oꝑe int̾mit¬
teret᷑. pauloante terciam uigiliam ẽ
animadu̾sum fumare agg̃em. quem
cuniculo hostes succend̾ant. Eod tempe
toto muro clamore sublato. duab por¬
tis ab utroq lat̾e turrium erupciofie¬
bat. Alii faces atq aridã mat̾iam de mu¬
ro in agg̾em eminꝰ iaciebant. picem
reliquasq res quib ignis excitari pot̾
fundebant: ut quo pͥmũ curreretur
aut cuiꝰ rei ferretur auxilium. uix
ratio iniri poss: Tam̃ qd instituto ce¬

Expanded text:
quadragenos plerumque introrsus requadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Cae
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquare ꝓhibebant. Muri
autẽ omnis gallici. hac fere forma st̃.
Trabes directe ꝑpetue in longitudinẽ
parib int̾uallis. distantes int̾ se bi¬
nos pedes in solo collocantur. He re¬
uinciunt᷑ extrorsus. & młto agg̾e
uestiuntur. Ea autẽ que diximus
int̾ualla. grandib infronte saxis ef¬
farciuntur. His collocatis & coagii¬
natis & coaugm̃tatis. alius insuꝑ
ordo additur. ut idem illud int̾er¬
uallum seruetur. neq int̾ se contin¬
gant trabes. s parib int̾misse spa¬
ciis. singula singuł saxis int̾iectis arce
ꝯtineantur. Sic de inceps omne opus
contexitur. dũ iusta muri altitudo
expleatur. Hoc cum inspeciẽ uarie¬
tatem uarietatemq opus de forme
ñ ẽ. alt̾nis trabib ac saxis. que rectis
lineis suos ordines seruant: tum ad
utilitatem & defensionem urbium
sũmam habent oportunitatẽ. qd &
ab incendio lapis & ab ariete mat̾ia
defendit. que ꝑpetuis trabib pedes

Expanded text:
appropinquare prohibebant. Muri appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes
Abbreviated transcription (Latin):
si id opidum retinuissent. sũmam
uictorie constare intelligebant. Sin¬
gulari militũ nr̃oꝵ uirtuti. consilia
cuiꝰq modi galloꝵ occurrebant. ut
est sũme genus sollertie. atq ad om̃ĩa
imitanda & efficienda que ab quoq
tradunt᷑ aptissimũ. Nam & laq̃is
falces au̾tebant. quas cum destinaue¬
rant torm̃tis introrsus reducebant.¬
& aggerem cunicuł subtrahebant.
eo scientiꝰ. qd apud eos magne sunt
ferrarie. atq omne genꝰ cuniculoꝵ
notum atq usitatum ẽ. Tocũ autẽ
murũ ex omni parte turrib conta¬
bulauerant. atq has coriis intexe¬
rant. tum crebris diurnis noctur¬
nisq eruptionib aut aggeri ignẽ
inferebant. aut milites occupatos
in oꝑe adoriebantur. & nr̃arũ turri¬
um altitudinem quantum has coti¬
dianꝰ agger expresserat. cõmissis su¬
arum turrium mał adequabant
& aꝑtos cuniculos preusta & p̾acuta
mat̾ia & pice feruefacta. & maximi
pond̾is saxis morabantur. menib q

Expanded text:
si id oppidum retinuissent, summam si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, et apertos cuniculos praeusta et praeacuta materia et pice fervefacta et maximi ponderis saxis morabantur moenibusque
Abbreviated transcription (Latin):
tes se ẽẽ legionarios dicunt fame &
mopia adductos clam ex castris exisse.
siquid frum̃ti aut pecoris in agris rep¬
perire possent. simili omnẽ exercitũ
mopia p̃mi. nec iam uires sufficere cuiꝰ¬
quam. nec ferre oꝑis laborem posse:
Itaq stacusse imꝑatorem. si nicħ mop¬
pugnatione opidi ꝓfecissent. triduo¬
exercitum deduce̾. Hec inqͥt ame
Uergingetorix beneficia habetis. quẽ
ꝑditionis insimulatis. cuiꝰ oꝑa sine
ur̃o sanguine tantum exercitum
uictorem fame consumptũ uidetis.
quem turpit̾ se ex fuga recipientem
nequa ciuitas suis finib recipiat a me
ꝓuisum ẽ. Conclamat omnis młtitu¬
do. & suo amore armis concrepat. qd
facere in eo consuerunt cuiꝰ rationẽ
approbant. sũmum ẽẽ uergingetorigẽ
ducẽ nec de eiꝰ fide dubitand̾. nec ma¬
iore ratione bellũ ãministrari posse.
omnib locis in opidũ mittantur. nec
solis bẏcurigib cõmunem salutem
cõmittendam censent. qd penes eos

Expanded text:
tes se esse legionarios dicunt; fame et tes se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduoexercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse utilem quo sint ꝓfecti: Sũmam
imꝑii se consulto nulli discedentem tra¬
didisse. ne is młtitudinis studio ad dimi¬
candum impelleretur. cui rei ꝓpt̾ ani¬
mi molliciem stud̾e om̃s uid̾et᷑. qd diu¬
tius laborem ferre ñ possent. Romani
si casu int̾uenirent fortune. si aliciuus
indicio uocati. huic habendam grãm.
& qd paucitatem eoꝵ ex loco suꝑiore co¬
gnoscere. & uirtutem despicere potue¬
rint. qui dimicare ñ ausi turpit̾ se in
castra receꝑint: imꝑium ab cesare per
ꝓditionem ñ desiderare. qd habe uicto¬
ria poss que iam eẽt sibi atq omnib
gallis explorata: Qum etiã ip̃is remit¬
teret. si sibi magis honorem tribuere.
quam ab se salutem accrꝑe uideant᷑.
Hec ut intelligatis inquit a me sincẽ
pnuntiari. audite romanos ciues.
Dducit seruos quos in pabulatione
paucis ante dieb exceꝑat. & fame uin¬
culisq excruciau̾at. Hi iam ante edocti
que interrogati ꝓnuntiarent. mili¬

Expanded text:
fuisse utilem, quo sint profecti. Summam fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, mili
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriam. quos cũ sic animo paratos
uideret. ut ulłm ꝑ sua laude pericu¬
lum recusent. sũme se iniquitatis cõ¬
demnari debere. nisi eoꝵ uitam sua
salute habeat cariorem. Sic milites
consolatos eodem die reducit in cast᷑
reliquaq que ad oppugnationem ꝑ¬
tinebant opidi amininistrare insti¬
tuit. Uergingetorix cum ad suos
rediss. ꝑdicionis insimulatꝰ qd cast̃
ꝓpiꝰ romanos mouiss. qd̾ cum om̃i
equitatu discessiss qd sine imꝑio can¬
tas copias reliquiss. qd eiꝰ discessu
romani tanta oportunitate & cele¬
ritate uenissent. ñ hec omĩa fortui¬
to aut sine consilio accid̾e potuisse.
regnum illum gallie malle cesaris cõ¬
cessu quam ip̃oꝵ hab̾e beneficio: tali
modo accusatꝰ ad hec respondit. Qd¬
ppiꝰ romanos accessiss. ꝑsuasum loci
oportunitate qui se ipsum munitio¬
ne defend̾et. E quitum uͦ oꝑam neq
in loco palustri desid̾ari debuisse. & ilł

Expanded text:
victoriam; quos cum sic animo paratos victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Qpius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic
Abbreviated transcription (Latin):
cognito. carros impedim̃taq sua in
artiores siluas abdiderunt. copias oĩs
in loco edito atq aꝑdo instruxerunt.
Qua re nunciata. cesar celerit̾ sarcinas
conferri. arma expediri iussit. Collis
erat ab infimo leuit̾ acliuis. hunc ex
omnib fere partib palus difficił atq
impedita cingebat. ñ latior pedib .iͣ.
Hoc se colle int̾ruptis pontib galli fi¬
ducia loci continebant. generatimq
distributi in ciuitates omniauada ac
ut si eam paludem romani ꝑrumꝑe
conarentur. hesitantes premerent᷑
ex loco suꝑiore: ut qui ꝓpinquitatẽ
loci uid̾et paratos ꝓpe equo marte
ad dimicandũ existimaret. qui iniqͥ¬
tatem conditionis ꝑspicẽt. mani simu¬
latione sese ostentare cognosceret. In¬
dignantes milites cesar qd conspectum
suum hostes ꝑferre ꝑferre tantulo spa¬
cio in t̾iecto. & signum prelii exposcen¬
tes. edocet quanto detrim̃to. & qd
uiroꝵ fortiũ morte necesse sit constare

Expanded text:
cognito carros impedimentaque sua in cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada acut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare
Abbreviated transcription (Latin):
legiones appellaret. & si acerbiꝰ inopiã
ferrent. se dimissurum oppugnatio¬
nem diceret: uniu̾si ab eo ne id facẽt
petebant. sic se compłes annos illo im¬
ꝑante meruisse. ut nullã ignominiã
acciꝑent. nusqm incepta re discede¬
rent: hoc se ignominie laturos loco.
si inceptam oppugnationem reliqͥssẽt.
prestaret omnes ꝑferre acerbitates.
qmͣ ñ ciuib romanis qui genabi ꝑfi¬
dia galloꝵ int̾issent parentarent. ł
ead centurionib tribunisꝙ militum
mandabant. ut ꝑ eos ad cesarem de¬
ferrentur. Cũ iam muro turres ap¬
ꝓpinquassent: ex captiuis cesar cogno¬
uit. Uergingetorigem consũpto pabu¬
lo castra mouisse ꝑpiꝰ auaricum. atq
ip̃m cum equitatũ expeditisq qui int̾
equides preliari consuescent. infidiar̃
causa eo ꝑfectum. quo nr̃os postero
die pabulatum uenturos arbitrare¬
tur. Quib reb cognitis. media no¬
cte silentio ꝓfectꝰ. ad hostrũ castra

Expanded text:
legiones appellaret et, si acerbius inopiam legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane
Abbreviated transcription (Latin):
ficiebat: & si qñtum ratione ꝓuideri
pot̾at ab nr̃is occurrebatur. ut in¬
certis temꝑib diu̾sisꝙ itinerib iret᷑.
Castris ad eam partem opidi positis
cesar que int̾iissa a flumme & pa
ludib aditum ut supra diximꝰ angu¬
stum habebat. aggerem apparare
uineas agere. turres duas consticuere
cepit: Nam circũ uallare. loci natura
ꝑhibebat. De re frum̃taria. boios atq
heduos adortari ñ destitit. Quoꝵ
alt̾i qd nullo studio agebant. non
młtum adiuuabant: alt̾i ñ magnis
facultatib qd ciuitas erat exigua
& infirma. celerit̾ qđ habuerunt
consumpserunt. Sũma difficultate
rei frum̃tarie affecto exercitu. teniu¬
tate boioꝵ. diligentia heduoꝵ. in¬
cendiis edificioꝵ. usq eo ut cõplures
dies frum̃to milites caruerint. &¬
pecore ex longin quiorib uicis ad acto
extremã famem sustentarent. nlła
state & suꝑiorib uictoriis indigna.
Qum etiam cesar cum in oꝑe singulas

Expanded text:
ficiebat, etsi, quantum ratione provideri ficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla state et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas
Abbreviated transcription (Latin):
leriter amissa recuꝑaturos confidebãt.
Dicebatur de Auarico in comuni conci¬
lio: incendi placeret an defendi. ꝓcũ¬
bunt omnib galł ad pedes byturiges.
ne pulcherrimam ꝓpe tociꝰ gallie ur¬
bem que presidio & ornam̃to sit ciui¬
tati. suis manib succend̾e cogerentur.
facile se loci natura defensuros dicunt.
qd ꝑpe ex omnib partib flumine &
palude circumdata. unum habeat adi¬
tum ⁊ ꝑangustum. Datur petentib
uenia dissuadente primo uergingẽ
idonei deliguntur. Uergingetorix
minorib cesarem itinerib subsequit᷑.¬
& locum castris deligit paludib siluisq
munitum. ab auarico longe milia pas¬
suum xui. Ibi ꝑcertos exploratores
in singula diei temꝑa que ad auaricũ
agerent᷑ cognoscebat. & quid fieri
uellet imꝑabat. om̃s nr̃as pabulatio¬
nes frumtationes ꝙ obseruabat. di¬
spsos ꝙ cum longiꝰ necessario ꝓced̾ent
adoriebatur. magnoq incõmodo af¬

Expanded text:
leriter amissa reciperaturos confidebant. leriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetoidonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo ad
Abbreviated transcription (Latin):
antur. harum ip̃is rerum copiam sup¬
petere. qd quoꝵ in finib bellum gerat᷑.
eoꝵ opib subleuent᷑: romanos aut mno¬
piam ñ laturos. aut magno ꝑiculo lon¬
guis ab eastris ꝑcessuros. neq int̾ẽẽ ip̃os¬
ne int̾ficiant. impeduñtis ne exuant. qͥbꝰ
amissis bellum geri ñ possit: pret̾ea opi¬
da incendi oportere que ñ munitione &
loci natura ab omni sint ꝑiculo tuta.
neu suis sint ad detrectandam miliciam
receptacula. neu romanis ꝓposita ad
copiani cõmeatꝰ predamq tollendam:
hec si grauia aut acerba uideantur.
młto illa grauiꝰ estimare. liberos. con¬
iuges. inseruitutem abstrahi. ip̃os int̾¬
fici. que sit necesse accidere uictis. Om¬
nium consensu hac seutencia ꝓbata.
uno die ampliꝰ.xX. urbes byturigum
incenduntur. Hoc id in reliquis ciui¬
tatib in omnib partib incendia
conspiciuntur. Que & si magno cũ
dolore om̃s ferebant. tam̃ hoc sibi sola

Expanded text:
antur. Harum ipsis rerum copiam supantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solat
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ad cesarem ꝑduxerunt. se seq ei
dediderunt. Quib confectis. cesar ad
oppidum auaricum qd erat maximũ
munitissimumq in finib bẏturigum
acꝙ agri fertilissima regione ꝓfectꝰ
est : qd eo opido recepto. ciuitatẽ
byturigum se in potestatem redac¬
curum confidebat. Uergingetorix
cot continuis incõmodis. Uellauno¬
duni. Genabi. Ilouiodun: acceptis.
socios ad concilium conuocat. docet
longe alia ratione ẽẽ bellum gerendũ.
atꝙ antea gestum sit: omnib modis
huic rei studendum. ut pabulatiõe
aut cõmeatu romani ꝓhibeantur.
idẽẽ facile ut equitatũ ipsi habun¬
dent. ⁊ quo anni temꝑe subleuent᷑
pabulum secari ñ posse. necc̃io disꝑsos
hostes ex edificiis petere. hos om̃s coti¬
die ab equitib deligi posse: pret̾ea sa¬
lutis causa rei familiaris cõmoda negle¬
genda. uicos atq edificia incendi opor¬
tere. hoc spacio a boia quoquo uersus
quo pabulandi causa adire posse uide¬

Expanded text:
bant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei bant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse vide
Abbreviated transcription (Latin):
Parte iam obsidum tradita. cũ reliqua
amministrarent᷑. centurionib & pau¬
cis militib intromissis qui arma ium̃¬
taq conquirerent. equitatꝰ hostium
ꝓcul uisus e. qui agm̃ uersinge torigis
antecesserat. Quemsimul atq oppida¬
ni conspexerunt. atq in spem auxilii
uenerunt: clamore sublato arma caꝑe
portas claudere. murũ compłe ceꝑunt
Centuriones in oppido cum ex signifi¬
catione galloꝵ noui aliquid ab his mi¬
ri consilii intellexissent: gladiis district
portas occupauerunt. suosq om̃s inco¬
lumes receꝑunt. Cesar ex castris equi¬
tatum educi iubet. prelium equestre
cõmictit. Laborantib iam suis. germa¬
nos equites circit̾ cccc. sũmittit. quos
ab initio habere secum instituerat. Lor
impetum galli sustinere ñ potuerunt.
atq in fugam coniecti. multis anussiˢ
se ad agm̃ receꝑunt. Quib ꝑfligatis. rur¬
sus oppidani ꝑterriti. comprehensõ eos
quoꝵ oꝑa plebem concitatam ex istima¬

Expanded text:
Parte iam obsidum tradita, cum reliqua Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existima
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. ueritꝰ ne noctu ex opido pro¬
fugent. duas legiones in armis excu¬
bare iubet. Genabenses paulo ante me¬
diam noctem silentio ex opido egressi.
flum̃ transire ceꝑunt. Qua re ꝑ explo¬
ratores nunciata. cesar legiones quas
expeditas ẽẽ uisserat. portis incensis
intromittit. atq opido potitur. ꝑ pau¬
cis ex hostium num̃o desid̾atis quin
cuncti caꝑentur. qd pontis atq iti¬
nerum angustie młtitudinis fugam
int̾cluserant. Opidum diripit atq in¬
cendit. predam militib donat. exercitũ
ligerem traducit. atq in byturigũ fines
ꝑuenit. Uersingetorix ubi de cesaris ad¬
uentu cognouit. oppugnatione destitit.
atq obuiam cesari ꝑficiscitur. Ille oppidũ
ex opido cum legati ad eum uenissent
oratum ut sibi ignosceret. sueq uice ꝯ¬
suleret: ut celeritate reliquas res confi¬
ceret quia plerasq erat consecutꝰ. arma
conferri. equos ꝓduci. obsides dari iubet

Expanded text:
tingebat, veritus ne noctu ex oppido protingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
neant. Duab as edinci legionib atq
impedim̃tis tociꝰ exercitꝰ relictis ad boios
ꝓficiscitur. Altero die cum ad opidum
Senonum uellaunodunũ uenisset: ne
quem pꝰ se hostem relinqueret quo
expeditiore re frum̃taria uteret᷑. op¬
pugnare instituit. idq eobiduo circum¬
uallauit. Tercio die missis ex opido lega¬
tis de deditione: arma conferri. ium̃ta
ꝑduci. d̾s. obsides dari iubet. Ea qui
conficeret. G. Trebonium legatũ relin¬
quit. ip̃e ut quam primũ iter face̾t
genabum & carnotum ꝑficiscitur. Q
tum primũ allato nuncio de oppugna¬
tione uellaunoduni. cum longius eã
rem ductum iri existimarent. presidi¬
um genabi tuendi causa qd eo mit¬
terent comꝑabant. Huc biduo ꝑue¬
nit. Castris ante opidum positis. diei
temꝑe exclusus. in posterum oppug¬
nationẽ differt. queq ad eam rem u¬
sui sint militib imꝑat. & q̃d opidum
genabum pons fluminis ligeris con¬

Expanded text:
neant. Duabus Agedinci legionibus atque neant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris con
Abbreviated transcription (Latin):
consilii celeritate precurreret. Eõ
cum ꝑueniss. ad reliquas legiones
mittit. priꝰq om̃s in unũ locum cogit
quam de eius aduentu aruernis nun¬
tiari posset. Hac re cognita uergin¬
Setorix. rursus inbyturiges exercitũ
reducit. atq inde ꝑfectꝰ gergouiam
boiorũ opidum quos ibi heluetico
prelio uicto cesar collocau̾at hediusꝙ
attribuerat. oppugnare instituit.
Magnam hec res cesari difficultatẽ
ad consilium capiendum afferebat.
si reliquam partem hyemis uno loco
legiones contineret. ne stipendiariis
heduor expugnatis cuncta g allia
nis educeret. ne ab re frum̃taria du¬
ris subuectionib laboraret. Prestare
uisum ẽ tam̃ omnis difficultates
ꝑpeti. quam tanta contumelia ac¬
cepta omniũ suoꝵ uoluntates alie¬
nare. Itaq cohortatꝰ heduos de sup¬
portando comeatu. p̾mittit ad boios
qui de suo aduentu doceant. hor¬
tenturq ut in fide maneant. atq ho¬
strum impetum magno animo susti¬

Expanded text:
consili, celeritate praecurreret. Eo consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia nis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo susti
Abbreviated transcription (Latin):
Quem ꝑterriti omnes arueriu circũ¬
sistunt: atq obsecrant ut suis fortunis
consulat. neue ab hostib diripiantur.
presertim cum uideat omne ad sebel¬
lum translatum. Quoꝵ ille precib per¬
motꝰ. castra ex byturigib mouet ꝑ ar¬
uernos u̾sus. At cesar biduũ in his lo¬
cis moratꝰ. qd̾ hec uergingetorige
usus uentura opinione preceꝑat: ꝑ
causam supplem̃ti equit tusq cogendi
ab exercitu discedit. brutum adolescen¬
tem his copiis preficit. hunc monet.
ut in om̃is partes equites quam latis¬
sime ꝑuagentur. daturũ se oꝑam ne
longius triduo ab castris absit. Hiscõ¬
stitutis reb: suis inopinantib quam
maximis potest itinerib uiennã ꝑue¬
nit. Ibi nactꝰ recentem equitatũ quẽ
multis ante dieb eo p̾miserat: neq di¬
urno neq nocturno itinere int̾misso.
ꝑfines heduoꝵ inlingonas contendit.
ubi due legiones hyemabant. ut siqͥd
etiã de sua salute ab hedius miretur.

Expanded text:
quem perterriti omnes Arverni circumquem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur
Abbreviated transcription (Latin):
magna coacta manu in ꝑuintiam plar¬
bonam uersus eruptionem fac̃e conten¬
dit. Quare nunciata. cesar omnibus
consiliis anteu̾tendum existimauit. ut
narbonem ꝑficisceretur. Eo cũ ueniss.
tim̃tes confirmat: presidia in Ruchenis
puncialib uolcis. Are thomicis. Tolosa¬
tib. circumq narbonem. que loca ho¬
stib erant finitima constituit. Partem
copiarum ex ꝑuincia. supplem̃tumꝙ
qd ex italia adduxerat. in heluios qui
fies arunoꝵ contigunt conuenire
iubet. His reb comꝑatis. represso iam
lucteriõ & remoto qd̾ intrare int̾ pre¬
sidia ꝑiculosum putabat. in heluios pro¬
ficiscitur: ⁊ si ceuenna qui aru̾nos ab hal¬
altitudinem pedum. atq ita uiis pate¬
ac ne singulari quid umꝙͣ homini eo
tempore anni semite patuerant: equi¬
tib imꝑat ut quam latissime possint
uagentur. & quã maximũ hostib ter¬
roiem inferant. Celerit̾ hec fama ac
nuncii ad uergingetorigem ꝑferunt᷑.

Expanded text:
magna coacta manu in provinciam Narmagna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helaltitudinem pedum atque ita viis pateac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. ut si flum̃ transissent. una ex
parte ip̃i. alt̾a aru̾ni se circũsi ft̾ent. Iͥo
eã ne de causa quam legatis ꝑnuntia¬
rint. an ꝑfidia adducti fecerint. qđ ni¬
chil nob̾ constat: ñ uidet᷑ ꝑcerto eẽ ꝑ¬
ponend̾. Bycuriges eoꝵ discessu. statim
cum aruernis iunguntur. His rebus
in italiam cesari nunciatis. cum iam
ille urbanas res uirtute Gn. pompes
cõmodiorem in statum ꝑuenisse inca¬
ligeret: in trans alpinam galliam pro¬
fectꝰ est. Eo cum ueniss magna difficul¬
tate afficiebatur. qua ratione ad exer¬
citum ꝑuenire poss. Nam silegiones
inꝑuinciam accerseret. se absente in
itinere prelio dimicaturos indellige¬
bat. Si ip̃e ad exercitum contend̾et
ne his quid qui eo temꝑe quieti ui¬
derentur suam salutem recte cõmit¬
tiuidebat. Int̾im lucteriꝰ cadureꝰ inru¬
chenos missus. eamciuitatem aru̾nis
conciliat: progressus in niuobriges &
gabalos. ab utrisq obsides accipit. et

Expanded text:
verint, ut, si flumen transissent, una ex verint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et
Abbreviated transcription (Latin):
tantes cogit. Nam maiore cõmisso
delicto. igni atꝙ omnib tormentis
necat: leuiore de causa. aurib descctis
aut singuł defossis ocuł domũ renit¬
tit. ut sint reliquis docum̃to. & ma¬
gnitudine pene ꝑterreant alios. his
suppliciis celerit̾ cõacto exercitu: lucti¬
rium cadurcum sũme hominẽ auda¬
cie. cum parte copiarum in Ruthens
mittit. ip̃e in Sicuriges ꝓficiscitur.
Eius aduentu byturiges cognito: ad
heduos quoꝵ erant in fide legatos mit¬
tunt subsidium rogatum. quo facili
hostium copias sustinere possent. He¬
dui de consilio legatoꝵ quos cesar ad
exercitum reliquerat. copias peditat᷑
equitatꝰq. subsidio byturigib mittũt
Qui cum ad flum lygerim uenissent
qd bẏturiges ab heduis diuidit. pau¬
cos dies ibi morati neq flum̃ transire
ausi. domũ reu̾tuntur. legatisq nr̃is
renuntiant. se byturigum ꝑfidiam reu̾¬
tisse ueritos. quib id consilii fuisse cogno¬

Expanded text:
tantes cogit. nam maiore commisso tantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cogno
Abbreviated transcription (Latin):
Expellit̾ ex opido Gergouia. Non
destitit tam̃. atq in agris hab dele¬
ctum egentium ac ꝑditoꝵ. Hac co¬
acta manu quoscumq adit ex ciui¬
tate ad suam sentenciam ꝑducit.
hortatur ut cõmunis lib̾tatis causa
arma capiant: magnisq coactis co¬
actis copiis adu̾sarios suos a quib
pauloante erat eiectꝰ. expellit ex ci¬
uitate. rex ab suis appellatur. Dimit¬
tit quoqͥ u̾sus legationes. obtestatur
ut infide maneant. Celerit sͥ se¬
nones. parisios. pictones. Cadur¬
cos. Turonos. Aulercos. Lemouices.
Andos. reliquosq om̃s qui occeanũ
attingunt adiungunt. om̃iũ con¬
sensu ad eum deferunt imꝑium. Qua
oblata potestate. omnib ciuitatib¬
his obsides uꝑat. certũ numerum
militum ad se celeriter adduci ussit.
armoꝵ quantum queq ciuitas do¬
mi. qdꝙ ante tempꝰ efficiat constitu¬
it. In pͥmis equitatui studet. sũme
diligentie sũmam imꝑii seu̾itatem
addit. magnitudine supplicii dubi¬

Expanded text:
expellitur ex oppido Gergovia; non expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubi
Abbreviated transcription (Latin):
in his G. fufium Citam honestũ
equidem .x. qui rei frum̃tarie iussu
cesaris preerat int̾ficiunt. bonaq eoꝵ
diripiunt. Celerit̾ ad om̃s gallie ꝑ¬
uintie ciuitates fama ꝑfertur. Nam
ubicumq maior atq illustrior inci¬
dit res: clamore ꝑ agros regiones q
significant. hanc alii deinceps exci¬
piunt. & ꝑximis tradunt. ut cũ ac¬
cidit. Namque genabi oriente sole
gesta eẽnt. ande primam confectam
uigiliam in finib aruernoꝵ audita
sunt. qd spaciũ ẽ miliũ passuũ circit̾
c. lx. Simili rat̾one ibi uergingetorix
Celcilli filiꝰ arũnus. sũme potencie ad¬
olescens. cuiꝰ pat̾ pͥncipatum gallie
tociꝰ obtinuerat. & ob eam causam
qd regnum obtinere appetebat ab
ciuitate erat int̾fectꝰ. conuocatis su¬
is clientib facile incenditur. Cognito
eiꝰ consilio. ad arma concurritur.
Phibetur ab Gobannitione patruo
suo reliquisq pͥncipib: qui hanc tẽp¬
tandam fortunam ñ existimabant.

Expanded text:
in his Gaium Fufium Citam, honestum in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant;
Abbreviated transcription (Latin):
hyb̃nis egredi. neq imꝑator sine pre¬
sidio ad legiones ꝑuenire poss. Postre¬
mo in acie prestare int̾fici quam ñ
uec̾em belli głam lib̾tatemq quam
a maiorib acceꝑant recuꝑare. His
reb agitatis. ꝑfitent᷑ carnoces se nlłm
picłm cõmunis salucis causa recusare.
pͥncipes ꝙ ex omnib bellum facturoᷤᷤ
pollicentur. Ꝙ qm̃i in presentia obsi¬
dib cauere int̾ se ñ possent. ne res
efferatur: aut iure iurando ac fide
sancciatur petunt collatis milita¬
rib signis. qd more eoꝵ grauissima
cerimonia continetur. ne facto mitio
belli abreliquiᷤ deserantur. Tum collau¬
datis carnotib. dato iure uirando ab
omnib qui aderant. temꝑe eiꝰ rei cõ¬
stituto. ab consilio disceditur. Ubi
ea dies uenit: carnotes coctuato. &
conneto dumno ducib desꝑacis ho¬
minib genabim signo dato concur¬
runt. ciues ꝙ romanos qui negoti¬
andi causa ibi constitant ꝑsequunt᷑.

Expanded text:
hibernis egredi, neque imperator sine praehibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant,
Abbreviated transcription (Latin):
ut constituerat in italiam
ad conuentꝰ agendos ꝑficis¬
citur. Ibi cognoscit de clau¬
dii nece. senatꝰq consulto cer¬
Fior factꝰ. ne om̃s iuniores italie coniura¬
rent. delectum tota ꝑuntia hab̾e in¬
stituit. Ea res in galliam trans al pinã
celerit̾ ꝑferunt᷑. Addunt ip̃i & affin¬
gunt rumorib galli qd res poscere ui¬
debatur retineri urbano motu cesarẽ.
neq in tantis dissensionib ad exerci¬
tum uenire posse. Hac impulsi occa¬
silia mnire incipiunt. Indictis int̾ se pͥn¬
cipes gallie consiliis siluestrib ac remo¬
tis lecis queruntur de acconis morte.
posse hunc casum ad ip̃os recidere demõ¬
strant. Miserant᷑ cõmunẽ gallie fortu¬
nam. omnib pollicitationib ac p̾miis
deposcunt quibelli iuitia faciant. et
cent in primis rationem eẽ habendã
dicunt. priꝰqmͣ eoꝵ clandestin a con¬
silia efferantur. ut cesar ab exercitu
int̾c ludatur: Io ẽẽ facile. qd neq legi¬
ones audeant absente imꝑatore ex

Expanded text:
ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et cent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex
Abbreviated transcription (Latin):
magno spacio paucis dieb confecto. cũ
iam pecꝰ atq extrema impedim̃ta a
nr̃is tenerentur. ip̃i densiores siluas pe¬
terent: eiꝰ modi tempestates sunt con¬
secute. ut opꝰ necc̃io int̾mitt̾etur. &
continiatione ymbrium diutiꝰ sub
pellib milites contineri nͥ possent. Itaꝙ
uastatis omnib eoꝵ agris. uicis edificiis¬
q uncensis. exercitum reduxit. ⁊ uiau¬
lercis lexouiisq reliquis. item inciuita¬
tib que ꝑxime bellum fecerant. in hi¬

Expanded text:
magno spatio paucis diebus confecto, cum magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hi
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum duxit. Qui longe alia ratio¬
ne ac reliqui galli bellum agere iusti¬
tuerunt. qd intelligebant maximas
nationes que prelio contendissent pul¬
sas suꝑatasq eẽ: continentesq siluas ac
paludes habebant. eo se suaq omnia
contulerunt. Ad quarũ initium silua
rum cesar cum ꝑuenisset. castraq mu¬
nire instituiss. neꝙ hostis int̾im uisus
eẽt. disꝑsis in oꝑe nr̃is subito ex om̃ib
partib silue euolauert̃. & in nr̃os impe¬
tum fecerunt. Nr̃i celerit armaceꝑunt.
eos ꝙ insiluam reppulerunt: ⁊ compłib
int̾fectis longiꝰ impeditiorib locis secuti.
paucos ex suis desid̾auerunt. Reliquis
deinceps dieb cesar siluas cedere institu¬
it. & nequis mnermib imprudentib ꝙ
militib ab latere impetꝰ fieri poss. om¬
nem eam mat̾iam que erat cesa conusã
ad hostem collocabat. & ꝑ uallo ad utr̃q
latꝰ exstruebat. Incredibili celeritate

Expanded text:
exercitum duxit; qui longe alia ratioexercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate