comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem disunca uellet p̾ceptutum legatũ.
¶Oxoit hĩde scriptaita cauit libtismẽ¬
is omnib alimentorum nomine singliᷤ a¬
annuos denarios.xii. abhrde dariuoloᷤ
si abuxort meanon recess tut. querbeã ꝙ
pater. fa. suauoluntate occiuitate disciꝰ¬
le ꝓfectus sit. ca aũt assioue ꝓsicueaturꝰ
se ab solutt sꝑnderi. cum multaoriripꝰ¬
sunt quepbono sint extimarda. Idcoꝙ
niuris modi uarietas uiribomarhitrio
dotͣimda ẽ. It̾. queritur cum pficcenscis
nichil amplius obtulerit heane ꝓhocea¬
an secuti non sint anlegatum ocbeat᷑. qͣ ꝯtiuͥ¬
Sicui annuñ fucrit reictum
sine foiectiont sũme iuchiuderihuic
toscriptim mcla̾ ait Riest ucrior nonie¬
ł sententia. quod testator prestat sob¬
tus fui̾t idu deri. relictum siminu  ꝗͣ
exdignitate personc statui opoͣtebit.

Expanded text:
tem uellet, percepturum legatum. Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari uolo, si ab uxore mea non recesserint'. quaero, cum pater familias sua uoluntate de ciuitate difficile profectus sit, ea autem adsidue proficiscatur, posse absolute responderi, cum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda: ideoque huiusmodi uarietas iuri boni arbitrio dirimenda est. item quaeritur, cum proficiscens eis nihil amplius optulerit ac per hoc eam secuti non sint, an legatum debeatufuerit relictum sine adiectione summae, nihil uideri huic adscriptum Mela ait: sed est uerior Neruae sententia, quod testator praestare solitus fuerat, id uideri relictum: si minus, ex dignitate personae statui oportebit.
Abbreviated transcription (Latin):
scdmeaque ꝓ. tant̾um restitucndũ
quantitin cumeo quodfacile nõie fi¬
lius deduxiffi semissem faccret. Idẽ¬
i quesiuit anquod infirmitati filiipã¬
tercõsuse uoluit fruc̾tus quoq inedii
tpĩs noueren estit᷑u cre debẽt. R ẜ. eaq̃¬

Expanded text:
entur tantum restituendum, quantum cum eo, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem faceret. idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere uoluerit, fructus quoque medii temporis nouerca ei restituere deberet. re
Abbreviated transcription (Latin):
aut. Simsingłosan.¬
tum sit. sabinus cuius sorentia ueraest
płalegata et̃ait ⁊primianni purum:
scquentium cortoicionale uiogrenum.
tuo eo adhrdemlegatum uontrausire.

Expanded text:
um. Si in singulos antum sit, Sabinus, cuius sententia uera est, plura legata esse ait et primi anni purum, sequentium condicionale: uideri enim rtuo eo ad heredem legatum
Abbreviated transcription (Latin):
uos .xiiii. quesitum est. defuncto
omaiore fr̃e alio  relicto utrũ
omnis condicio ꝑcipiendi retiditus fũ¬
dorum aniuersana p̾sfentur. ⁊ alio q̃
prãturus eẽt siuiuẽt seius adhĩdem
eius transierĩt. anuero id omãe ꝓtinꝰ :
odpupillum ⁊ tutors tran feni debeat

Expanded text:
uordecim'. quaesitum est, defuncto maiore fratre herede alio relicto utrum omnis condicio percipiendi reditus fundorum, anniuersaria praestetur alia, quae praestaturus esset, si uiueret, Seius, ad heredem eius transierint, an uero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat
Abbreviated transcription (French):
lie moe quotiens cum̃q
duaerit mannos singłos .c. hr̃s meus
dato queritur si filiamuius amiuitẽ¬
poris uidn afiussa nuuquid nilnus
eicentum deberentur. pe abiuidn

Expanded text:
liae meae, quotienscumque uidua erit, in annos singulos centum heres meus dato': quaeritur, si filia minus annui temporis uidua fuisset, numquid minus ei centum deberentur. respon
Abbreviated transcription (Latin):
na quoq simusnno precio conꝑata ⁊
solum suffic̾ent solum argum̃tum
contmientur utnuq possesionis con¬
fusi reditus titulorum ses anorum ac¬
cepto lati effent. ¶Sal neas legate
clonius eẽ portiones constabat. quodñ
⁊ uxoris non mnquamͣ  t mercedes eis¬
interceteras mentori õrum domusra¬
itionib accepto ferebatur Inꝑop̃tio¬
r ꝯcomparate uł instructe cõ inuicte¬
 fuissent. ¶ Quidomum possidebar
onuniuicinum edib conꝑauit. acpe¬
adomum legauit. siortum domus
causa conꝑauit. ut amenioremdomi¬
um acsalubri orem pos sid̾ aditũq¬

Expanded text:
na quoque simul uno pretio comparata, na quoque simul uno pretio comparata, non sufficere solum argumentumcontinentur et utriusque possessionis confusi reditus titulo Seianorum accepto lati essent. Balneas legatae domus esse portionem constabat: quod si l uxoris nonnumquam fuerunt et mercedes einter ceteras meritoriorum domus rationibus accepto ferebantur et uno pretio comparatae uel instructae communi coniunctu fuissent. Qui domum possidebat, hortum uicinum aedibus comparauit ac postea domum legauit. si hortum domus causa comparauit, ut amoeniorem domum ac salubriorem possideret, aditumq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗut. q coniunctus est quoosur tantum
boniunctus sit. donstat non eẽpotiorem
Siuero u̾bis quidem coniuntus sit. rea
ũñ questionis est. ancon inictus potiõ
sit. et magis est uteti ampre ⁊ tratur iꝑ is¬
Prediis ꝑp̃ceptionem filiedlatis:
cum reliquis actorum ⁊ colonorum. ei re¬
liquauidentur legata queda ditu p̃dioꝵ
incadem causa mansitnt. Alsquin pe¬
ocuniani acolonis exactam. ⁊ incaleudari¬
Q uiuineadem regione uersam. reliquis
nou continer neq colonorum neq ac¬
torum facile constabit. tamrisi nomi¬
natim actores xofilium ꝑtinere uolu̾t¬
¶ Ex hisuerhis. iunotitio p̃diamea
illa. cump̃torio. sicut ame indiemo¬
tis ince possesasunt. da. Inscrum̃tum¬
yͣ rusticum ⁊ omnia queibi fuerunt. q̃
dominus fuiss instructior deb̾i conue¬
Iͥnit. colonorum reliqua ñd̾bent᷑.¬
¶ Pater filie tab̾nampurpurariam
cum ẜuis suis institorib purpurisque
¶Ftio seiana predia siciiti conꝑ¬
ara sunt. dolego. cumẽet gabinan¬

Expanded text:
 coniunctus est. quod si re tantum coniunctus sit, constat non esse potiorem. si uero uerbis quidem coniunctus sit, re autem non, quaestionis est, an coniunctus potior sit: et magis est, ut et ipse praeferatur. 90 Idm filiae datis cum reliquis actorum et colonorum ea reliqua uidentur legata, quae de reditu praediorum in eadem causa manserunt: alioquin pecuniam a colonis exactam et in kalendarium in eadem regione uersam reliquis non contineri neque colonorum neque actorum facile constabit, tametsi nominatim actores ad filiam pertinere uoluit. Ex his uerbis: 'Lucio Titio praedia mea illa cum praetorio, sicut a me in diem mortis meae possessa sunt, do' instrumentum rusticum et omnia, quae ibi fuerunt, quo dominus fuisset instructior, deberi conuenit: colonorum reliqua non debentur. Pater filio tabernam purpurariam cum seruis inst‹it›oribus et purpuris, quae 'Titio Seiana praedia, sicuti comparata sunt, do lego.' cum essent Gabinia
Abbreviated transcription (Latin):
bono cuius obsequio grãs agodariuolo a¬
nui s quãdiuiuuat aureos .x. sireb ne¬
potis mei inttrucniat omĩeq aomuni¬
adsollicititomem suamre¬
uocauerit quero cum batius titius.
plublius aut meuius nõlet eum xom

Expanded text:
bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interueniat omnemque adminiad sollicitudinem suam reuocauerit'. quaero, cum Lucius Titius aPublius autem Maeuius nollet eum adm
Abbreviated transcription (Latin):
nisiuiuente testatore pubłi meuui᷑
solucrido tẽdesierit tiõĩgaum cau¬
tio ab oͦrgendaest. ¶Paterdrõsui¬
osequis partib insti tuit hĩdes ma¬
ioron ⁊mmorem. qui ĩinpubes erat
⁊inpartemeius cer ta predia teliquid
feras inatricius torauinuausq ad an

Expanded text:
nisi uiuente testatore Publius Maeuius soluendo esse desierit: tunc enim cautio ab eo exigenda est. Pater duos filios aequis ex partibus instituit heredes, maiorem et minorem, qui etiam impubes erat, et in partem eius certa praedia reliquit feras matri eius annua tot usque ad an
Abbreviated transcription (Latin):
nec obligationemꝰ pariant hec autem.
talia sunt. sitem̃ dem solum instituã
⁊ scribam utimonum̃tumm̾ ccitaꝵsꝰ.¬
cuni afacias. nullãtnim obligõ inc̃as
sctiptcra recipit. ẜ xctoritatem mca ha¬
uanoampoterii siuelis sac̾ere alitrrᷤ.
aq si cohrle tibdato idem scnpso nã
se solinidampnauero utimonu fo¬
iñtum facias. cohĩs tuts agite teium pͥ¬
poterit familie hercis ciunoe. udͥedo as
quoniam ititest ułꝰ quinttiam si:

Expanded text:
nec obligationem pariunt. haec autem talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti facias, quoniam interest illius: quin etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
autꝰ Simichimeuia m egidia filic
met hrdes erutt. tunc meui aemnediosu¬
mito pretipito si qͥ habeto. fuitoos meos
illum ⁊illum. cumꝰ casuł. ⁊ custodib om¬
s gagris Eo coniunc tionem cuiusq coppfũ
i i oorumemptiõe uel colibet alio casuẽ¬
tingerunt. Item cũ omnibus manci¬
pus pecorib iumentis. ceterisq̃: uniu̾ss
spc̃bus que mhisꝯem fundisq eoruor
cummoriarerunt. unoptuni. maxinu¬
.q sunt. utq cosindiem mortis mee pꝰ¬
sedi iutplenius dicam. ĩtauti claudũ¬
tur. Infundo aũt uneħis qui pre lega
tus tabulanum est. inquosun ticonplu¬
rium mancipiorum emptiones.sti⁊ fun¬
dorp. ⁊ uariorum ccͣ tuum instrum̃ta. p̃¬
terea ⁊ nomina debitorum. Quero an
instrumenta comunia sint Rẜ qͣue
item debitoꝵ que infundo p̃legatore:¬
manẜunt: nonuiderilegato contirũ¬
¶ Hisuerbis domib legatis fidei hr̃dũ
meorum comitto utismant eum ha¬
be. uomus meas in quibus habito. nul¬
lo omnino excepto. cumoniniinstru¬

Expanded text:
um. 'Si mihi Maeuia et Negidia filiae meae heredes erunt, tunc Maeuia e medio sumito praec‹i›pito sibique habeto fundos meos illum et illum cum casulis et custodibus omi ad coniunctionem cuiusque eorum fundorum emption‹e› uel quolibet alio casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoribus iumentis ceterisque uniuersis speciebus, quae in isdem fundis quoue eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis meae possedi et, ut plenius dicam, ita uti cluduntur.' in fundo autem uno ex his, qui praelegati sunt, tabularium est, in quo sunt et complurium mancipiorum emptiones, sed et fundorum et uariorum contractuum instrumenta, praeterea et nomin‹a› debitorum: quaero, an instrumenta communia sint. respondiitem debitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non uideri legato contineri. His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo, uti sinant eum habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instru
Abbreviated transcription (Latin):
atur.R. dediniostendatur alib̾tis te¬
erat. rgauit᷑. in hec u̾ba srocitue comitt
soppnia soror. utilegata. quealupnis
incis reliquiex medio recipias i apt̃ teh
iceiꝰabeas. quo Susq com̃datos habtas quesi¬

Expanded text:
ri, nisi ostendatur a libertis teerat, rogauit in haec uerba: 'fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis rel‹i›qui, ex medio recipias et apud te habeas, quoad usque commendatos habeas'. quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
ilegatum sit rebictum ann ua
debentur annos. lici nõsuerit adiectũ
dicendũent equas fi̾. s si adiectũs pẽsiõib ĩ¬
equis mequales ocbentur. que ergode¬
beantur uroeamus. ⁊ puto eas deb̾i. nͥ
quas uirbonus fuerit arbitratus ut psa
cultatib defuncti deportione patrtmu¬
nirocbtantur. S si suent adiectumuiri
boni arbitratu. hoc sequantur uꝑꝓporti
ne cincomõ hr̃disfiat Quro sutapen¬
sionib quas putauĩt legatarius. anto¬
tum petere pꝰsit uideamus. ⁊ putoñto¬

Expanded text:
legatum sit relictum annua bsingulos debentur annos, licet non fuerit adiectum dicendum erit aequas fieri. Sed si adiectum 'pensionibus inaequis', inaequales debebuntur: quae ergo debeantur, uideamus. et puto eas deberi nisi quas uir bonus fuerit arbitratus, ut pro facultatibus defuncti et depositione patrimonii debeantur. Sed et si fuerit adiectum 'uiri boni ane et incommodo heredis fiat. Quid si ita "pensionibus, quas putaverit legatarius?" an totum petere possit, videamus. et puto to
Abbreviated transcription (Latin):
auis: Insingłos annosrelictum
legatum. simalc est usufrncrui. cuor
morte firnatur S anc capitis dimi¬
nutionc nonfinitur. cumusus fruct̾¬
id finiatur iusus fructus ita legaripo
plꝰest. inħlegato. quodingre sucuius¬
ubianni scocresẜit legatarius eius an¬
Q nilegatum hr̃cli suo relinqũt quod ĩ
aturis. fructibus nondum taensps¬
ceptis dccesscrit. hĩdi suocos ẜ nonie uioͦ ꝰ.¬

Expanded text:
am. In singulos annos relictum legatum simile est usui fructui, cum morte finiatur. sane capitis deminutione non finitur, cum usus fructus finiatur: et usus fructus ita legari plius est in hoc legato, quod in ingressu cuiuslibet anni si decesserit legatarius, eius anni legatum heredi suo relinquit: quod in maturis fructibus, nondum tamen perceptis decesserit, heredi suo eos fructus non
Abbreviated transcription (Latin):
quid antoebi recteput᷑ant. quasicomu
nom̃utrumq serum contineat ancittaᷤ
. legatis masculos nonocbi nemodubitat
Si pueris legatis.⁊ ̃ puelle debẽtur. Io
ẽ eque inpuellis. ꝓueros contineri dicendã
est. orulicribus uenolegatis. ⁊ iurgines õbẽ¬
tur. sicutiuiris legatis. ttam̃pueros deb̾i¬
iis. si Roetur pecudibus autem legatis ⁊ boues
ciceteraumm̃ ta continentur arm̃to autẽ
legato. itiam boues contineri conuenit:
nonctiam greges ouium: ⁊cra prarum
oub legatis. neq agros. neanetes contine s¬
riquidam recte existimant. buumo gꝑo
ge legato. ⁊ arietes ⁊ agnos debi. nemo ł¬
o ͣ Seriuis qui ui fido morari solis¬
cus erat sifugerit. licz pꝰmortem testato¬
ris ad p̾hendatur. fundolegato nt instr¬
ru uctus est. etiam iꝑse legatocedĩt. ⁊ ꝙͣ. suo.¬

Expanded text:
quidam deberi recte putant, quasi commune nomen utrumque sexum contineat: ancillis uero legatis masculos non deberi nemo dubitat. sed pueris legatis etiam puellae debentur: id non aeque in puellis pueros contineri dicendum est. Mulieribus uero legatis etiam uirgines debentur, sicuti uiris legatis etiam pueros deberi respondetur. Pecudibus autem legatis et boues et cetera iumenta continentur. Armento autem legato etiam boues contineri conuenit, non etiam greges ouium et caprarum. Ouibus legatis neque agnos neque arietes contineri quidam recte existimant. Ouium uero grege legato et arietes et agnos deberi nemo rum. Seruus, qui in fundo morari solitus erat, si fugerit, licet post mortem testatoris adprehendatur, fundo legato, ut instructus est, etiam ipse legato cedit. 83
Abbreviated transcription (Latin):
Legatis ẜuis exceptis iͤ¬
gociatoribus labo scripsit. eo̾legatos ex¬
ceptos uideriqui p̾põiti ẽẽt negotuex¬
cendi causa ueluti. qui adem̃dum bocanoũ
couducendum p̃posrtieeñt. cubicularios
autem uł obNiatores uł eos quipiscaton¬
bus p̃positis unt non urdim negotiatiõ
apellatione contineri. ⁊ putoueramẽẽ.
labonis sententiair ¶Sexoffitio quis ade
artifitium transierit. quidam rectepu¬
tant legatumextingui. quia offitͥẽ ani¬
fitio muratur. nor sdemecontario: cum
lncais cocus pta factus est Siunus
ẜuus plaraartifitia habat. ⁊ aliicoqͥ lega¬
tifuerant alii testores alii se  carii ei cecdeie e¬
seruum dicendumiest. cui legati sunt. n

Expanded text:
Legatis seruis exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non uideri negotiationis appellatione contineri: et puto ueram esse Labeonis sententiam. Si ex officio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstingui, quia officium artificio mutatur: non idem e contrario cum lecticarius cocus postea factus est. Si unus seruus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere s
Abbreviated transcription (Latin):
o: Seruis urbanis legatis quidam
urbanamancipianonloco. soꝑe seꝑant᷑.
ut licet inp̃clis rusticis stnt. tam̃sipꝰ ni
stichum nonꝰͣ  nt irb mauidenturdi
ꝑcendum̃ autem est. qͣuodurban i uident᷑¬

Expanded text:
 Seruis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum non faciant, urbani uidentur. didendum ‹au›tem est, quod urbani int
Abbreviated transcription (Latin):
stituenit cer tap̃dia quecranq ihis
mortis tempore suaẽct. nepori ꝑfidei comuᷤ¬
sum ocderat. excepto kalcredario. mortis
tempore inea arca quainstruinentai cauti¬
ones debitorum erant. pecimanuenera¬
tainuentaest. plerisq uioebatur ue
simile ẽẽ. ut testator depecuraa numerat¬
a. sensis fi. Ego autem illuo dignum ad¬
iñ aouersione eristimabam: gumquis ali¬
u nengmina lumtaxat debitorum pr̃arȩa¬
seeg lussẽ intelligendus ẽ. an uero ⁊̃ pedu.¬
niã siquam abhis exacta cidem tam̃ hale¬
dario destinata fu̾it. ⁊ magis puto quem¬
aomodum sicracte pecunie ⁊ rursus co¬
lat᷑e eeñt ꝑmutationẽ nominunr non
priient uł minuẽnt stoeicomissum.
tappse quoq peciũe siad huc kalendaui
onominib faciendis destinate c̃ẽt etõ
ftonicomisso cedere ddebeant quin ⁊̃ illũ
quoq putem defendi posse: ut normͦꝰ

Expanded text:
stituerat, certa praedia quaeque in his mortis tempore sua essent nepoti per fideicommissum dederat excepto kalendario: mortis tempore in ea arca, in qua instrumenta et cautiones debitorum erant, pecunia numerata inventa est. plerisque videbatur vix verosimile esse, ut testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animadversione existimabam, cum quis ne nomina dumtaxat debitorum praestari voluisse intellegendus est an vero etiam pecuniam, si qua ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit. et magis puto, quemadmodum, si exactae pecuniae et rursus collocatae essent, permutatio nominum non peremeret uel minueret fideicommissum, ita ipsae quoque pecuniae, si adhuc kalendario, id est nominibus faciendis destinatae essent, eidem fideicommisso cedere debeant. quin etiam illud quoque putem defendi posse, ut non modo
Abbreviated transcription (Latin):
it hr̃dem extrancum. ðindeille extraneuꝰ trc¬
hune filium hr̃dem instiruit: hr̃i factꝰ ne b¬
dia intra pub̾tatem decclat. puto asubiditu ⁊
coo toeisuo omni modo legata pr̃ari nõ dbes
qui a nondi recto s ꝓsucessionem ad filiũ s

Expanded text:
it heredem extraneum, deinde ille extraneus hunc filium heredem instituit et heres factus intra pubertatem decedat, puto a substituto ei filio omnino legata praestar‹i› non debere, quia non directo, sed per successionem ad filium
Abbreviated transcription (Latin):
scppline traditum posttaincum fundum ñ
reuersum andeb̾ctur. ꝓ sum est sistitoodicau¬
⁊ teu tus cẽlebpo fundo sanpiuacum sis in¬
habitantib t familia⁊ queibi arutit ẽ si
sit. argentum omne:⁊̃ supplectilem᷑ qͥuecũ¬
ꝗͣ q habco. tibidono. ⁊ quiequio inpredio sꝙ̃¬
ad ꝓbarctur seruos ex hisdem fuicois aliidatos
diminuisse filii legatum: deargento ⁊ supot¬
lectili. que alibi cẽt. euncuius nocioẽ esti¬
maturum ut idqͣneat quod testatori. pla¬
feuisse. legatario aoꝓbabitur. ¶Predia
qui dãreliquid adiectis his uerbis uitiams
possesa sunt. ⁊ q̃cumq ibierurit cuninio¬
riar: Quesitum est demancipi is queinhiᷤᷤ
prediis morata fuernt. uł oꝑis rustici.
uursa. ułalterius offitii. ceteriq reb q̃
uidi. ¶ petõut fundũ meũ cãpanis¬
numgenerie alumpne meeascribaris

Expanded text:
inae traditum, postea in eum fundum non reuersum an deberetur. responsum est, si studendi cautentus esse debes fundo Semproniano cum suis inhabitantibus, id est familia, et quae isit: 'argentum omne et supellectilem, quodcumque habeo, tibi dono et quidquid in praedio Semadprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse filii legatum. de argento et suppellectili quae alibi esset eum cuius notio est aestimaturum, ut id optineat, quod testatori placuisse a legatario adprobabitur. Praedia quidam reliquit adiectis uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt cum moriar': quaesitum est de mancipiis, quae in his praediis morata fuerunt uel operis rustici causa uel alterius officii, ceterisque rebus, quae uideri. 'Peto, ut fundum meum Campanianum Genesiae alumnae meae adscribatis
Abbreviated transcription (Latin):
non continebitur fũcinũ ⁊ arcbinum cõ
tinebiturs purpure apellacione ⁊̃ subtem̃
factam contineri nemo dubitat. lanarin¬
gẽde purpure enus rdestinata nõncons
to scribuntur hũ designari uidentur
quoᷤ pater familias suorum numeroh
Ionue.: Et adem inomnb rebus ugro
lotam legios quam neq non legatis
initur. Si bonã s testatoriscruiant. suoꝵ
apellatione magis est ut contineantur
simodo suoram apellatione cosquos fa¬
oromnam ero habuit. uobait contineri
cos quos quis pignorty potheceue dedit
sine cubio intersuos legas se uidebitur debitoꝵ
Do rum õꝑas lecabat. uł pistorias uł stronica
portet. insiccͣria uoluntas testatoris appare ftt¬
at ^ ẽum qui uenalitianam uatã ex̃cet:
puto suorum numero facile non contipo¬
neri ue  þuiꝯ modi mancipia iusi eudd est.¬
ens uoluntas fuit ⁊̃ delis serdentis nã xof

Expanded text:
e cedere manifestum est. Lana legata tinebitur. purpurae appellatione etiam subtemen factum contineri nemo dubitat: lana tinguendae purpurae causa destinata non conti in testamento scribuntur, hi designari videntur, ndum detextum. ergo aliud in lino quam in lana est. et quidem si tinctum linum sit, credo lino continebitur. Uersicoloribus uidendum untur. Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum numero habuit uoluit contineri. Eos uero, qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur debitor:quorum operas locabat uel pistorias uel histrionicas portet, nisi contraria uoluntas testatoris appareat. Eum, qui uenaliciariam uitam exercebat, puto suorum numero non facile contineri uelle eiusmodi mancipia, nisi euidens uoluntas fuit etiam de his se
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendi sunt. quospat̃.f. interurba¬
nos adnuat solitus sit quodmaxime ex
lis abł familie ⁊rem cibarin dep̃hendipot̃.
Uenatores. ancupes. ut rmiurbanis
anmrusticis contineantur põt dubita
ri si dicendum ubi pater famił morare
sporiu alebat. ibi cosnũart Mubiones
testator eos destinatos habebat: eumqui
natus est. ex ancilla urbana.⁊ missusintͣ
uilla nutriendus. Interim neutrius ẽe
quidam putant: uideamꝰ neubani
⁊ cur sores sint cursorib cecd ent sc̃percior.¬

Expanded text:
intellegendi sunt, quos pater familias inter urbanos adnumerare solitus sit: quod maxime ex lis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Uenatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticisri: sed dicendum est, ubi pater familias moraretur et hos alebat, ibi eos numerari. Muliones r opus rurestre testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in uillam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant: uideamus, ne t vernae et cursores sint, cursoribus cedent: semper
Abbreviated transcription (Latin):
it̃est. ancum emptões predioruminhis¬
edem lateralibus condiderat. p̃clia quoqile¬
⁊ dit gato cedai̾t Re non quidem manifeste ap¬
dn  p arere quod dep̃dus sensiss⁊ auerum siea
ntm fam̃te emptiones dͥ þẽres. uthis legata¬
n neclatis propietas predior pr̃aretur posse¬
sio deseroi prediaquoq debc̃i. ¶Ptrr.¬

Expanded text:
iit, an, cum emptiones praediorum in hisdem lateralibus condiderat, praedia quoque legato cedant. respondit non quidem manifeste apparere, quid de praediis sensisset, uerum si ea mente emptiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur, posse defendi praedia quoque deberi. Pater
Abbreviated transcription (Latin):
nommine cũ cocu purpuraue desigrã¬
tur ¶Cum̃uirita legasset que uxoris
causaꝑata sunt. ei. dõ. lego  ap̾ pretorẽ
fider conus sarium peteba ⁊resestima¬
tas.: quarum preciunis melote erat. noc
optinuit. quasitestator non senx sis ser
dchis reb at quursi ru sunusumeius
dare sint. nuchil interest. abipso. mabali
oconꝑatesunt postea aput aburnumua¬
lentem inuenit. Itarelatum. mulier res
estimatas indotẽ dederat. acdeinde dotẽ¬
mantus eilegauerat his uerbis. quecius
çausa conparat. emptaq cẽt dixit empta¬
rum. paratorum.q apellatione conti¬
neri. eaque indotem dataẽet. nisimar¬
tus eagres postea ꝗuam ipꝰifacre eẽt. mu¬
xoris ꝯutiff. ¶Eebꝰ q̃ in fundo sunt le¬
gatis accedunt. ⁊ eaque tuncñ sunt s
ł ce solent nee ꝗ̃ casuibi fucrut. legatae¬
ei sus : Sichorus aut familia legita
nũmos ibirepositos  mutui da¬
rentur noneẽ. lega tosꝓcułait ateosqͦs
presidui causareposites habeat. ut quib¬

Expanded text:
nomine quam coccum purpuraue designatur? Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata sunt, ei do lego', ego apud praetorem fideicommissarium petebam etiam res aestimatas, quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi tede his rebus. atquin si in usum eius datae sint, nihil interest, ab ipsa an ab alio comparatae sunt. postea apud Aburnium Valentem inveni ita relatum: mulier res aestimatas in dotem dederat ac deinde maritus ei legaverat his verbis: "quae eius causa comparata emptaque essent". dixit emptorum paratorumque appellatione non contineri ea, quae in dotem data essent, nisi si maritus eas res, posteaquam ipsius factae essent, . Rebus quae in fundo sunt legatis accedunt etiam ea, quae tunc non sunt, si esse solent: nec quae casu ibi fuerunt, legata edigestorum Si chorus aut familia legeturnummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nop̃ Huꝑconstitum est aprincipeũ ⁊ ña
aoiectõh. incum. nquis eorpus alicuile¬
git. :uta sentiat uͭ ita domum pr̃aretur
iio qsuum sit. itqualcre legatum utapart¬
rat magis sententiam legantis. no hoc
Tuinũ. ⁊⁊ uestem dcatur ꝓ conditionehi al.
querbum eẽmea. uteademum t saeu
lius sint. iio cann legata quoo nond¬
legato ceclere. sitouini numncrotestator ꝓ¬
uhabuisĩe splane inmortis tp̃e collatuor bale¬
hune sermonem uestemque meaent.
sincdubio ꝓemditione acciprendum pus.

Expanded text:
Nuper constitutum est a principe, ut et non adiecto hoc 'meum' si quis corpus alicui leget et ita sentiat, ut ita demum praestetur, si suum sit, ita ualere legatum, ut appareat magis sententiam legantis, non hoc deatur pro condicione hoc uerbum esse 'mea', ut ea demum, quae illius sint, uideantur legata. quod nonlegato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto:
Abbreviated transcription (Latin):
Quod his ue̾bis relictumest. quic¬
uit. cum i orĩci restituas. fruetusquos
ħrs uiuus preceꝑit. Itemq̃ fiuetuumi
uice sunt norerrt placuisse. nec cm̃
quicquam ꝓpom. ce quo achisquoq
restituendis testatnecm rogas sc ꝓbari
põt. ¶Iꝯemtestator quilib̃tis strci¬
comislim relinquebat. fabsatuniore in¬
tercos facta exp̃sit. ĩpost moitemextre¬
mi aoposteros corumꝑtinẽit. Qucro cũ

Expanded text:
Quod his uerbis relictum est: 'quidnerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. Testator, qui libertis fideicommissum relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad pos
Abbreviated transcription (Latin):
Rocut. Si italegatumest domuor
quemeaibienit cummoriar. nũmoᷤᷤ
adcii em exactos ad ebitonbus ut alus
nomnnubus collocarentur. nõputo le¬
gatos ee ilab̾onis distinc honemuald ͬ¬
ꝓbo. quiscripsit nec quod casuab eẽt. mi¬
nus et legatum nͦ quodcasuibisit ma
sa cdonatio appellatione legaticonti
facra sit debi non placet /s ⁊ mater¬
alegata nauĩs annarium ueexea nõ¬

Expanded text:
rum. Si ita legatum est 'domum quaeque mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem ualde probo, qui scripsit nec quod casu abesset, minus esse legatum nec quod casu ibi sit, masa donatio appellatione legati contifacta sit, deberi non placet. Sed et materia legata nauis armariumue ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
Isqui conplures lib̾rostelĩque¬
hat tribus ex his fundum legauerat.
tiẽrat. Nt curarẽt nedenomine suo
exiet. Querebatur extrib quipmusmos¬
suam debret ampossit.: uł alii conlibtosudͥͤ
dim relinquere placuit: ⁊ siuolutatis
questioeẽt. saris illum facturum etsia¬
li reliquiss⁊ quodsinulli dedissi. ocup¬

Expanded text:
qui complures libertos relinquebat, tribus ex his fundum legauerat et petierat, ut curarent, ne de nomine suo exiret. quaerebatur, ex tribus qui primus mosuam deberet, an possit uel alii conliberto suo eam relinquere. placuit, etsi uoluntatis quaestio esset, satis illum facturum, etsi alii reliquisset. quod si nulli dedisset, occup
Abbreviated transcription (Latin):
ta. hĩdem reliquid filiam ĩua. que cas¬
ꝗ demrei diu possedit. Adecedens extraneos hĩ.¬
des instituit. Quesitum est anp̃diaꝑtine¬
̾ib rent. ad iulium quelutium ticium testato¬
rem parruum maiorem habuit. Rnicħꝓpo
p̾receptum estꝰ ¶ Sempnie mulierim¬
ꝑ ereddi iubo abhrdib meiscentum aureo
quos mutuo accepam. Quesitumest si

Expanded text:
e easdem res diu possedit et decedens extraneos heredes instituit: quaesitum est, an praedia pertinerent ad Iuliam, quae Lucium Titium testatorem patruum maiorem habuit. responditpraeceptum est. 'Semproniae mulieri meae reddi iubeo ab heredibus meis centum aureos, quos mutuos acce
Abbreviated transcription (Latin):
antur s reliquaquid̾ celonorum nonlegatari
cetera uero iuderailł uerbis ita uti dataẽe¬
¶. illud fortas sequesiturus sit aliquis
tur argentiapellatione ⁊̃ factum argentũ
conp̃henderetur cunisi marmorlega¬

Expanded text:
t reliqua quidem colonorum non legata: cetera uero uideri illis uerbis 'ita uti est' data. Illud fortasse quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione etiam factum argentum comprehendetur, cum, si marmor le
Abbreviated transcription (Latin):
oliuarum. quibus ad nullam aliamñẽ
q̃ inmutatim conciduntur. utoerier
legatas. cui ligna legata sunt. ego
au̾tem arbitor hocquoq ligni apellaci¬
one contineri. quod nondum mina¬
tatim fuĩt concisum. suam conctoen¬
dum fuit destinatum prroe sisiluuã
hricitihabebat destinatam. siluaqui¬
dem noncedet: deicete autem arbores. li¬
gnoram appellatione. continebuntur:
susi alirto testator senẜit. lignis autem¬
⁊ legatis. qudcon bͣrendi causa paratum

Expanded text:
oliuarum, quibus ad nullam aliam rem quae minutatim conciduntur, uideri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit concisum, si iam concidendo fuit destinatum. proinde si siluam huic rei habebat destinatam, silua quidem non cedet, deiectae autem arbores lignorum appellatione continebuntur, nisi aliud testator sensit. Lignis autem legatis quod comburen
Abbreviated transcription (Latin):
spiciendum ut cautio pr̃etur. ¶Missam
aũ ex carbomanom possõnem student p̃to¬
res possessorem constituere ꝙ siceꝑit. aut
herecditatem pet̾e quasi bonorum possefsor
carbomianus aut singulis. res rectissime
debr. hac prergatiua: ꝗ possessorem eump̃¬
b tor tantis ꝑ constituit. Sugitur uult here¬
ditatem. aut singulas res pet̾e petat. inquit
direrta acc̃one quasi ħes ut ea peticione ui¬
dicari possit. anqĩex liberĩs heres sit: ne p̃¬
sumtio carbonane bonorum possossionis
miuriam adu̾sariis afferat. que sña habr
rationem et equitatem. ¶ hec aũ possõm
tra annum datur. sicutiordinariequoq
queliberis datur intra annumdantur.S
oporrebit hunc qui se filium dicit non so
etiam ordinariam agnoscere currunt aũ
tempora ad utramꝙ bonorum pofsõnem
separatim ordinarie. quidem ex quo pa¬
trem suum decessisse sciret facultatem bo¬
norum possd̃nis petende huiͣt. carbonia¬

Expanded text:
rospiciendum, ut cautio praestetur. Missum rospiciendum, ut cautio praestetur. Missum autem ex Carboniano in possessionem student praetores possessorem constituere. quod si coeperit aut hereditatem petere quasi bonorum possessor Carbonianus aut singulas res, rectissime debet hac praerogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae bonorum possessionis iniuriam aduersariis afferat: quae sententia habet rationem et aequitatem.Haec autem possessio intra annum datur, sicuti ordinariae quoque, quae liberis dantur, intra annum dantur.Sed oportebit hunc, qui se filium dicit, non soletiam ordinariam agnoscere.Currunt autem tempora ad utramque bonorum possessionem separatim, ordinariae quidem, ex quo patrem suum decessisse scit et facultatem bonorum possessionis petendae habuit, Carbonia
Abbreviated transcription (Latin):
de parte. non detoto. de part̾e enim utiꝙ nõ
litigatur. ꝙ sulle ad oleu̾̃it. qui ⁊ sedicit. nõ
differcur ille impubes sit qui se solum dicit.
non differtur controuersia: nec enim patit᷑¬
impubes status controuersiam: s facit. cũ
hic pubes et se dicat. ⁊ illum non neget filiũ.
siquis liber ⁊ heres tẽ uisllissit. status contro¬
uersiam pub̃i faciat qui filuseẽ. ⁊ testamen¬
tum patris rupisse dicitur: Iulianusait utraq
iudicia ⁊ hereclitatis ⁊ status in tempus puber¬
tatis differenda. Neutrum enim eorumita ex¬
plicari pot̾ ut non conditiom euis qui se filiũ
eẽ contendat p̃iuidicetur. oet̾e quoq litertatis
questionos ex testõ pendentes inip̃s pub̾tatis
pendentes differe̾ntur. ¶Cumex staret mm¬
pubes qui se filium defunctidic̾et. debitores¬
q neget eum filium eẽ de functi intestati ħr̾¬
ditatem ad agnatum. qui forte transmare
abierit: ꝑtinere. necessarium erit puero:
carbomanumedictum. s ⁊ absenti erit ꝓ¬

Expanded text:
de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, non differtur controuersia: nec enim patitimpubes status controversiam, sed facit, cum hic pubes et se dicat, illum non neget filium. Si quis liber et heres esse iussus status controversiam impuberi faciat, qui filius esse et testamentum patris rupisse dicitur, Iulianus ait utraque iudicia et hereditatis et libertatis in tempus pubertatis differenda: neutrum enim eorum ita explicari potest, ut non condicioni eius, qui se filium esse contendat, praeiudicetur. ceterae quoque libertatis quaestiones ex testameet impubes, qui se filium defuncti diceret, debitoresque negent eum filium esse defuncti et intestati hereditatem ad adgnatum, qui forte trans mare aberit, pertinere: necessarium erit puero Carbonianum edictum. sed et absenti erit p
Abbreviated transcription (Latin):
coheretle eius panphili ad iretur hereditaᷤ
adiustam libertatem ꝑduxit. ⁊ obhoc in
titius euaristus compellendus ẽ. ꝑiculo.
cius ad ire ex causa fidei comnussi here¬
ditatem restituere.¬
d̾.ł. Exfacto tractatumẽ. anꝑfideicõ¬
misum rogariquis possit. ut aliquem
heredem faciat. ⁊ senatus censuit rogan

Expanded text:
coherede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, coherede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iustam libertatem perduxit et ob hoc in mihi id Euarestus compellendus est periculo eius adire et ex causa fideicommissi hereditatem restituere. Ex facto tractatum est, an per fideicommissum rogari quis possit, ut aliquem heredem faciat. et senatus censuit rogari
Abbreviated transcription (Latin):
.uii. de fidei cõmissis scribis. Idemquerit.Si.
quis patus sit domino cau̾e demdẽpnitate
anpossit cogi adire hereditatm. maxime
sip̃tium ẜiuofferatur. Et recte ait nõ opor¬
t̾e sub mc̃to cantioĩs comiit̾e se adiuoni
hereditatis. ¶Hiquim solidum caꝑe nõ
possũt ex asseheredes instituti. ⁊ rogati re¬
stituere solidumadi re hereditatem ⁊ re
stituere cogentur. cum nicħ hoñis apd̃ eos
remansurum᷑. ¶ Sigͣheres institutus
et rogatus si instichum manumitt̾e. łaluiᷤᷤ
legatarius fidei autem mee cõmissum sit.
ut titio hereditatem restituam. dem̃ titii
fidei cõmisit ut sticho eandem rectiet. stichꝰ
cogẽ me pot̃: adire. ⁊ restituere hereditateor
t̾alis quoꝙ casus ad uo pio t̾minatus est.
ꝯiam suouniex heredib legato ꝑ fideicõ¬
missum erat ab eo libertas data. ⁊ ab at̃o he¬
ex parte herede instiuto apampHilotes¬
tatore legatus ẽ. eundemq theodoius post¬
quam adierit hereditatem.pͥusquama

Expanded text:
septimo de fi‹dei›commissis scribit. Idem quaerit, si quis paratus sit domino cauere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium serui offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti et rogati reststituere cogentur, cum nihil oneris apud eos remansurum. Si ego heres institutus et rogatus sim Stichum manumittere uel alius legatarius, fidei autem meae commissum sit, ut Titio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissit, ut Sticho eandem redderet: Stichus cogere me possit adire et restituere hereditatem. Talis quoque casus a diuo Pio terminatus est: nam seruo uni ex heredibus legato per fideicommissum erat ab eo libertas data et ab altero heex parte heredi instituto a Pamphilo testatore legatus est eumque Theodotus, postquam adierit hereditatem, prius quam a
Abbreviated transcription (Latin):
coegit: plane sipponas fidei cõmissariũ
nõ ita coegisse ut tota hereditas in setrãs¬
feratur. cumceꝑint cetidesid̾are sibi res¬
titui hereditatem dieendum ẽ. falcidiaeũ
uti posse. Rectegͥ metianus ait multũ
intereẽ. utrum totam restitui ħrditatẽ
sibi fidei cõmissarius desid̾au̾it. ansuã
tantum mõ partem. Namsi sola pars
tranferetur inresiduo falcidie locus ent.
Sitota hereditas. translata sit: cessat hꝰ
cog̾euelit sus pectam dicentem. alt̾ resti¬
tuere. sibi recuset. hocerit dicendum qd̾
iduob quoꝵ alt̾ susciꝑe uoluit heredita¬
tem. alt̾nõ. ¶ Sipãt̾ filio quem in potesta
ht̃. rogetur restituere hereditatem
anfilius patrem suum si suspectã dicat.
hereditatem cog̾e possit: et nonẽ dubi¬
um patrem afilio ꝑp̃itorem cogi posse.
s ⁊ si fidei id fidei comissum ad eastrẽse

Expanded text:
coegit. plane si proponas fideicommissarium coegit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se transferatur: cum coeperint ceteri desidtitui hereditatem, dicendum Falcidia eum uti posse. recte igitur Maecianus ait multum interesse, utrum totam restitui hereditatem sibi fideicommissarius desideraverit an suam tantummodo partem. nam si sola pars transfertur, in residuo Falcidiae erit locus: si tota hereditas translata sit, cessat huiet alter cogere uelit suspectam dicentem, alter restituere sibi ‹r›ecuset, hoc erit dicendum, quod in duobus, quorum alter sus‹cip›ere uoluit hereditatem, alter non. Si pater filio, quem in potestate habet, rogetur restituere hereditatem, an filius patrem suum, si suspectam dicat hereditatem, cogere possit? et non est dubium patrem a filio per praetorem cogi posse. Sed et si id fideicommissum ad castrense
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ⁊ fidei comissario eam restituere.
ita ut fideicõmissario. etiamadu̾sus eũ
accõnes comperant. qĩ extrebelliano res¬
tituta herecditate. ¶Metianus scribit.
cumquis ex fideicomissariis ab eẽt. ⁊ p̃¬
sentes desid̾ent suo ꝑicło adire herelita¬
tem. translatis in solidum accõnib im
eum qui ogͤgit ab sentes iluelinit fidei¬
cõmissum suscipe ap̃sente petant. ꝯse¬
quent̾ ait. nec quartameum retentuꝵ
adu̾sus fidei cõmissarios suosqi nec he¬
res potuit. ¶Idem meuanus querit.
anis quiduob uł płib rogatus ẽ. resti¬
tui here hereditatem cogente aliquoadi¬
re possit.⁊ meoꝵ qui id nõdesid̾auerunt.¬
Item portioib falcidie beneficio uti. siũ
ip̃iquoꝙ desid̾ent sibi restitui. siue alũ
qinocum eoꝵ surceffint ⁊ cum hocodie
iure utimur ut totum transeat ad eum
qui coegit consequens erit dice quarte
retentionem amisisse. eum quicdactuᷤ
ẽ. qr insolidum acc̾ones transier̃ ineũꝗ

Expanded text:
tatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et adversus eum actiones competant quasi ex Trebelliano restituta hereditate. Maecianus scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus in eum qui coegit absentes, si velint fideicommissum suscipere, a praesente petent: consequenter ait nec quartam eum retenturum adversus fideicommissarios suos, quia nec heres potuit. Idem Maecianus quaerit, an is, qui duobus vel pluribus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quoque desiderent sibi restitui siue alius in locum eorum successerit. et cum hodie hoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegit, consequens erit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint in eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
i pam eiis fuerit lisatio relicta: patrẽ
cara pecculium specteti. huic pami si¬
milem facit uiliamus marium cuiu
Sxor post amorcium libacionem dotes le¬
gauit. Nam ihunc lic die legati ceden¬
ce soluendo non su legataram esse au
grumꝙ ait solunim repetere non posse
t forest uenus ꝙͦ marceliuis notat patiẽ
repetere posse. Non dum em̃ erat debi¬
For cum soluerx mariium non posse ꝙ
debium soluit patrem em̃ ⁊ si ꝗs debi¬
torem existimaueru. attinloco enre ꝯ¬
dicionalis debitons. que solutum re¬
u peter posse non ambigitur. se si
apnatus sitheres filurm libiare no¬
s adicit uitutium accepti lacione fi¬

Expanded text:
et patri eius fuerit liberatio relicta, patrem et patri eius fuerit liberatio relicta, patrem circa peculium spectetur. huic patri similem facit Iulianus maritum, cui uxor post diuortium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatarium esse: et utrumque ait solutum repetere non rcellus notat patrem petere posse nondum enim erat debitor, cum solueret, maritum non posse, quod debitum soluit. patrem enim etsi quis debitorem existimauerit, attamen loco esse condicionalis debitoris, quem solutum repetere posse non ambigitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione fi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlacione libacio relicta esẜ.Smql
aut̃ legatari⁊ habentur. ⁊̃ hoc casil. Nã
isi ꝙ ego tleto titio. sit ei legatum mc
grã ut ego lib̾er. nemo me negauit le¬
gatanum. ut ⁊ uiliams eodem lib.
s̾cripsit. Et in arcellus notat utrunꝙ
legatum esse tam ineum quã creditons
mei. ⁊si soluendo fucro. Int̾ esse enrmẽ¬
ditons duos reos habere.
nit creditor extestam̃to non alit̃ heres ꝯ¬
dẽpnati debebit quãsicaertur ci adusꝰ
clebitorem defensum in. Item agente
quã ut eum aduersus c̃ditorẽ defendat. si¬
⁊ reo libacionem leg: ulianus idcmꝰ¬
ꝑ scrpsit. ⁊ reum ꝑ accepti lacionem liban¬
dum. alioqn si fide iussorem cepit ꝯue¬
nire.: alia racione reus ꝯueniiur. Ord
tam̃ si donacionis caus a fide uissor mĩ¬
uenent nec hãt adu̾sus seum regressõ
item eum dederit uice sua. ipse que fi¬
ce uassera: pacto est reus ubandus. Ali¬
c qn solemus dicere pacti exceptionem
fide uisson clandam quero ꝯpetiti s cuꝗ

Expanded text:
latione liberatio relicta esset. Vtrique autem legatarii habentur et in hoc casu. nam et si quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, ut et Iulianus eodem libro scribit. et Marcellus notat utriusque legatum esse tam meum quam creditoris mei, etsi soluendo fuero: interesse enim creditoris duos reos habere. rit creditor ex testamento? non aliter heres condemnari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item agente re debet, quam ut eum aduersus creditorem defendat. t reo liberationem leget, Iulianus ibidem scripsit reum per acceptilationem liberandum: alioquin si fideiussorem coeperit conuenire, alia ratione reus conuenitur. quid tamen, si donationis causa fideiussor interuenit nec habet aduersus reum reum dederit uice sua ipseque fideiusserit? pacto est reus liberandus. atquin solemus dicere pacti exceptionem fideiussori dandam, quae reo competit: sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
Dunc deeffatu legat uideamus. ⁊ siq¬
dem michi liberacio sit relicia cum soł
simdebitor: siue ame petatut. eecepti¬
one uti possum suue non petatur pos¬
sum agẽre ut liberet ꝑ accepti lacioe.
dorisi cum alio sam debitor. putaduo
rei fumnis ꝓmitendi ⁊ michi soli te¬
stator ꝯsultum uolat. agendo ꝯseqͣr.
non ut accepto liberer: nectiam ꝯreus
mĩs liberetur. cc̃ testatons uoluntatẽ.s
s pacto litubor. S si ꝗd sotiĩ fumnus

Expanded text:
Nunc de effectu legati uideamus. et si qNunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam conreus meus liberetur contra testatoris uoluntatem, sed pacto liberabor. sed quid si socii fuimus
Abbreviated transcription (Latin):
debent recte legantur. lici dm̃ eoꝵ
sint᷑ ¶ulamus scripsit si re
pignori deta legetur debitor acrcoitone.
ualere legatum. habereꝙ eum actionẽ
ut pignus recipiat prius quã peccumã
soluati. Sic aũt loꝗtur uilianus quasi
debitum non debea lucrari. s alia te¬
stantis uoluntas fuit ⁊ ad hoc ꝑueni¬
ecur exemplo luicionis. ooder i nuia
areo petere uetitum. si afide uissore
Detat: reo extestam̃to teneri celsus pu.¬
fat. Idem celsus ai nullam dubita¬
cionem habereherede petere ad ebi¬
gari iã cẽitum est. S⁊ icirographum.
ꝗs decedens debitori suodeden. excepti¬
onem ei copetere puto. quasi ꝓ fidei¬
comisso huius modi dacione ualitu ħ¬
ra. ¶uliamis lib̾ quadragesimoᷤ
digestoꝵ scribit siꝗs decedẽs cirogra a¬
phum señ titio dedent ut post mortẽ
suam seiod. aut si ꝯualuiss. sibi red¬
ocr. demde titus defuncto donatore:
scio decdent ⁊heres euis petat debituo
Seius coli exceptionem habr nd pet

Expanded text:
ent recte legantur, licet domini eorum sint. Iulianus scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loquitur Iulianus, quasi debitum non debeat lucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc peruenietur exemplo luitionis. 2 Pomponius la reo petere uetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debigari iam certum est. Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ei competere puto, quasi pro fideicommisso huiusmodi datione ualitura. Iulianus etiam libro quadragesimo digestorum scripsit: si quis decedens chirographum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.l. Pipu̾pillus parenti suoheros ex¬
stiũt ⁊ fidei comissam heredĩtatem patris
restitũit. mox abstinet pat̾na ħrdlitate op¬
tio deferenda ẽ fidei cõmissano. utaut portĩ¬
onem quoq pupilli agnoseat. autatora
discedat. aut onũmodo bonauendenta sut.
utidꝙ suꝑfluum ẽ pupillo seructur. ⁊ sũ
solidum bona uenire non possunt. oĩmodo
accõnos fidei cõmissario denegande cr̃ẽ cnĩ
inpotestate illius uniũsum susciꝑe.⁊ siquid.
plus erit pupillo seruare.

Expanded text:
. Si pupillus parenti suo heres extitit et fideicommissam hereditatis partem restituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut toto discedat. aut omnimodo bona uendenda sunt, ut id quod superfluum est pupillo seruetur, et, si in solidum bona uenire non possunt, omnimodo actiones fideicommissario denegandae erunt: erat enim in potestate illius uniuersum suscipere et si quid plus erit, pupillo seruare.