comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fructum hr̃e deb. uendendi tñ
facultatẽ ũ ht̃.nam ⁊ si fundi
usus fructꝰ fu̾it legatus ⁊ sĩ ager
uñ palo infundũ t usifructꝰ ie¬
gatus ẽ solebat pat̾ familias u¬
ti łsalite ł arundine puto fru¬
ctuarĩ actenus uti posse ne ex eo
uendat nisi forte salici cius¬
ł silue palaris ł harundineti
usus fructus sit legat᷑. tunc enĩ
⁊uend̾e pot̾. nam ⁊ crebatĩ scͥb̾.

Expanded text:
re debet: uendendi tamen facultatem non habet. nam et si fundi usus fructus fuerit legatus et sit ager, unde palo in fundum, cuius usus fructus legatus est, solebat pater familias uti, uel salice uel harundine, puto fructuarium hactenus uti posse, ne ex eo uendat, nisi forte salicti ei uel siluae palaris uel harundineti usus fructus sit legatus: tunc enim et uendere potest. nam et Trebati
Abbreviated transcription (Latin):
Er saua cedua prdem̃ta ⁊ ramoᷤᷤ
ex arlore usu frnctuariũ sump¬
uentoꝵ deiectis usqs adusũ suũ
⁊ ulle posse usum fructuariũ
ferre libelab̾o ait. nec mͥ̾at̾ia eũ
ꝓligno usur̃. si hãt uũ utat᷑
ligno. qͣm sñ am puto uãm ali¬
oqͥn ⁊ si totus ager sit hunc ca¬
sum passus om̃s arboies aufer¬
ret fructuatiꝰ mat̾iam tñ ip̃m
succid̾e qͣntũ ad uille ꝰ refectõẽ
putat posse q̃mad̾m inquid cal

Expanded text:
Ex silva caedua pedamenta et ramos ex arbore usufructuarium sumpventorum deiectis usque ad usum suum et villae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. quam sententiam puto veram: alioquin et si totus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad villae refectionem putat posse: quemadmodum cal
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ienatõnũ Rditum c assus ait
.ł.xix. iuris ciuilis ad fructuari¬
um ꝑtinere ergo ⁊ piscatõ nũsse¬
min arios añt fructus puto ad
fructu arium ꝑtine ita tñ ut ei¬
⁊ uende ⁊ seminare liceat. deb tũ¬

Expanded text:
 uenationum reditum Cassius ait libro octauo iuris ciuilis ad fructuarium pertinere: ergo et piscationum.Seminarii autem fructum puto ad fructuarium pertinere ita tamen, ut et uendere ei et seminare liceat: debet
Abbreviated transcription (Latin):
ad quisiuit ¶ De illo põp̃. dubi¬
tat si fugitiu᷑ in quo m̃s usus fru¬
ctus ẽ. stipuletur aliquid ex remea
ł ꝑ tracticõem accipiat anꝑ hoc ip¬
sũ qͣsi utar retineã usũ fructũ
magisq admittit retin̾e. Nã se¬
tũ usum fructum retinemꝰ ut
puta egrotantis scrui ł intãtis
cuius oꝑe nulle sunt ł deferte
defecte  sencctutis hominis. Nã
⁊ si agrnui arcm̃ hoͣꝵ tam st̾ilis
sit ut nullus fructus nascat᷑ re¬
tinemus nsũ fructiim.: Iuł.

Expanded text:
adquisivi. De illo Pomponius dubitat, si fugitivus, in quo meus usus fructus est, stipuletur aliquid ex re mea vel per traditionem accipiat: an per hoc ipsum, quasi utar, retineam usum fructum? magisque admittit retinere. nam saetamen usum fructum retinemus: ut puta aegrotante servo vel infante, cuius operae nullae sunt, vel defectae senectutis homine: nam et si agrum aremus, licet tam sterilis sit, ut nullus fructus nascatur, retinemus usum fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
dig̃. scͥbit ¶actems tñ ut sarta teccr¬
ta habeat. si qͣ tũ uetustate corrius¬
sent ne utrum possi cogi refic̃e. s
si heres refãit passurum fructu¬
ariũ uti nñ celsus de modo sac̾ta
tecta hũda q̃rit siq̃q uetustate
corrũit refid̾e ñ cogitur modica
igitur refect̃io ad eunĩ ꝑtinet. qm̃
⁊ alia honera agnoscit usufructu
legato ut puta stipendiũ ł̃ tribu¬
tum ł salarimn uł alim̃ta ab co

Expanded text:
digestorum, hactenus tamen, ut sarta tecta habeat: si qua tamen vetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae vetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad eum pertinet, quoniam et alia onera adgnoscit usu fructu legato: ut puta stipendium vel tributum vel salarium vel alimenta ab ea re
Abbreviated transcription (Latin):
tiã si fundi usus fructus sit lega¬
tus quicquid in fundo nascit᷑ quic¬
quid in ꝑcipi pot ip̃ius fructus ẽ
sic tñ ut boni uiri arbitratu fru
lapides in eo finidosint eoꝵ quoq
usus fructus ad enm ꝑtinet. s
lapidicinias hãt. Napidẽ ced̾e

Expanded text:
i usus fructus sit legatus, quidquid in fundo nascitur, quidquid inde percipi potest, ipsius fructus est, sic tamen ut boni uiri arbitratu fruaapes in eo fundo sint, earum quoque usus fructus ad eum pertinet.Sed si lapidicinas habeat et lapide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas qͣsiuri nr̃o subiectas hr̃is¬
nichil aũ uetat. seruo meo herede
om̃s rei adfructuariũ ꝑtinent. ⁊¬
fructu legato quic ũq rei reddit᷑ ẽ
ad usũ fructuariũ ꝑtinet q̃ obuẽ¬
tões sunt ex eclificiis exareis ⁊ cet̾is
quit̃q ediũ sunt. uñ ⁊̃ mitti eũ
inp̃sõem uicinaꝵ ediũ cã dãpni
infecti placuit.⁊ iure dñii possessu
hac rõc lab̾o scͥbit nec edificium
licere dño te inuito altuis tolłe
sic̃ nec aree usu fructupot inarea¬

Expanded text:
sonas, quas iur‹i› nostro subiectas habemus.Nihil autem uetat seruo meo herede ructus rei ad fructuarium pertinet. et fructu legato quicumque reditus est, ad usufructuarium pertinet quaeque obuentiones sunt ex aedificiis, ex areis et ceteris, quaecumque aedium sunt. unde etiam mitti eum ionem vicinarum aedium causa damni infecti placuit, et iure dominii possessurhac ratione Labeo scribit nec aedificium licere domino te invito altius tollere, sicut nec areae usu fructu le
Abbreviated transcription (Latin):
relinqͣtur usꝰ fructꝰ ñ ꝑtium. cõ¬
tinentur legato.: Huic uicrnͣ
trac̃tatus ẽ qui sol ineo ꝙ acces¬
sit tractati ⁊ placuit alliuuõis
quoq usum fructum ad fructua¬
riũ ꝑtiñe. ¶ Et siĩsula iusta
fund̃ in fiumine nata sit eꝰ usũ
fructũ ad fructuariũ ñꝑtiñe pega¬

Expanded text:
relinquatur usus fructus, non partium, contin‹e›ntur legato.Huic uicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluuionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pe
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructus płib mͦis ostituit᷑. ut
Cecce si legatus fu̾it. s ⁊ꝓprietas: de¬
ducto usufructu legari pot̾ ut ap̃
hr̃dem remancat usus fructus.
Ostit᷑uit᷑ ad huc usus fructus ⁊ inui¬
dicõ familie herciscde ⁊ ꝯmuni
onuidundo si uidex alii ꝓprietatẽ
adiudicau̾it aui frrictum.  ad¬

Expanded text:
sus fructus pluribus modis constituitur: ut ecce, si legatus fuerit. sed et proprietas deducto usu fructu legari potest, ut apud heredem maneat usus fructus. Constituitur adhuc usus fructus et in iudicio familiae herciscundae et communi dividundo, si iudex alii proprietatem adiudicaverit, ali
Abbreviated transcription (Latin):
płib iudiciis eusd̾ sui nomine
agat in quo usus fructꝰ tiuis ꝓ¬
prictas mea sit offõ iuidicis cõ¬
tinetur cum eum nore dec̾o ut
⁊̃ usunifructum actoris faciã
s ꝑp̃torem id consequarego do¬
inuius ꝓprietatis ut aut cogat
minus ꝓprietati eum seruum
nolui defendere defensio tibi p¬
mittenda ẽ ⁊ si dampnatus hõ¬
muniem tradas ad u̾sus me tuͣe¬

Expanded text:
ibus iudiciis eiusdem serui nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea si‹t›, officio iudicis continebitur, cum eum noxae dedero, ut etiam usum fructum actoris faciam: sed per praetorem id consequar ego dominus proprietatis, ut aut cogat minus proprietatis eum seruum nolui defendere, defensio tibi permittenda est, et si damnatus hominem tradas, et aduersus me tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit p̃tor actori arbitũ
utrum iure nirando id decide
an uidicium dictare siue noxe
declicõe uelit ꝑ ꝙ uincet. si ꝓbau̾it
cum in potestate uł doloeius fa¬
ctum quo minus ẽẽt qui autem¬

Expanded text:
mittit praetor actori arbitrium, utrum iureiurando id decidere an iudicium dictare sine noxae deditione uelit, per quod uincet, si probauerit eum in potestate esse uel dolo eius factum, quo minus e
Abbreviated transcription (Latin):
exteptõe ascquentib sũmouebit᷑
his consequens ẽ ut si plures dolo
fec̃int quo minus inpotestate ha¬
berent eligere debeat actor quẽ
uelit conuenire. It̃ si ex płib do¬
iminiss quidẽ dolo malo ꝑtes suas
deserint possidere electio erit acto¬
us uirum directo agere uelit cũ
eo qui possidet anp̃toria cum eo
qui desiit posside. ¶Si seruum
alienum alius iniure suũ c̃ẽ re¬
spontłit altõ soluente alt̾ lib̾at᷑.
diisquẽ desieris doio possid̾e decest̃¬
it priusqͣm accõe conuenireris lib
cedit diu̾stis dicemus. si moram

Expanded text:
exceptione a sequenti summovebitur. His consequens est, ut, si plures dolo fecerint, quo minus in potestate haberent, eligere debeat actor, quem velit convenire. Item si ex pluribus dominis quidam dolo malo partes suas desierint possidere, electio erit actoris, utrum directo agere velit cum eo qui possidet, an praetoria cum eo qui desiit possidere. Si servum alienum alius in iure suum esse responderit, altero soluente alter liberatur. Si is, quem desieris dolo possidere, decesserit, priusquam hac actione conuenireris, libcedit: diuersum dicemus, si moram
Abbreviated transcription (Latin):
uit dominus priori iudicio litis
estimatõem sufferre łeidem ł
alii ex alio maleficio agenti
conuenitur si nolit susciꝑe ui¬
dicium mea cã resest ut debe¬
at noxe ded̾e cũ cuius nomĩe
uidicium ñ susceperit aut sud

Expanded text:
uit dominus priori iudicio litis aestimationem sufferre, uel eidem uel alii ex alio maleficio agenti conuenitur, si nolit suscipere iudicium, in ea causa res est, ut debeat noxae dedere eum, cuius nomine iudicium non suscipitur: aut si
Abbreviated transcription (Latin):
t gn̾ast si alieni
serui nomine qui tibi iusta sui¬
tute seruiret. noxali tecum ege¬
N̾m tuq enim michi noxe de¬
d̾is siue possidente me domin᷑
eum uendicet exceptõe doli ma¬
li nisilitis estimatõem offerat
e um summor̾e possum siue
ip̃e possideat publiciana mͥdat᷑
⁊ adu̾sus excipientem. Si domi
sideã aliqͦuin si alt̾ualit con¬
stituatur futuꝵ insumma mi¬
quitate bone fidei possõr affi¬
ciatur. Si cum ip̃o iure noxa¬
lis accio adu̾sus eum compe¬
tit necͣtͣas ei imponatur. ut
litis estimatõem sufferat. Ead¬
q dicenda sunt ⁊ sicum ab eo
ñ defenderetur uissu p̃toris
eum dux̃im qm̃ isto quoq
casu i ustam cansam possiden

Expanded text:
ter si alieni serui nomine, qui tibi iustam seruitutem seruiret, noxali tecum egerim tuque eum mihi noxae dederis: siue me possidente dominus eum uindicet, exceptione doli mali, nisi litis aestimationem offerat, eum summouere possum, siue ipse possideat, Publiciana mihi datur, et aduersus excipientem 'si dominsideam: alioquin si aliter constituatur, futurum, ut summa iniquitate bonae fidei possessor adficiatur, si, cum ipso iure noxalis actio aduersus eum competit, necessitas ei imponatur, ut litis aestimationem sufferat. eademque dicenda sunt et si, cum ab eo non defenderetur, iussu praetoris eum duxerim, quoniam isto quoque casu iustam causam possiden
Abbreviated transcription (Latin):
on solum aũ qui inpͣtate ñ
hãt. recusare potest norale ui¬
uicũa. u̾m ⁊ habenti in potesta¬
te lib̾m ẽ ⁊ eiuutare iudicium
si in defensam eam ꝑsonam re¬
linqͣt. S hiuc recesse ẽ iussu¬
um ad actorem transferre. ꝑ
coꝵ qui bona fide absunt ius
ñ corrumpitux. s reũsis defen¬
deudi ex bono ⁊ equo potestas
datur. Suie domini sint siue
aliquid in ea re uishñt qͣlis ẽ

Expanded text:
on solum autem qui in potestate non habet recusare ‹potest noxale iudicium, uerum et habenti in› potestate liberum est euitare iudicium, si indefensam eam personam relinquat: sed huic necesse est ius suum ad actorem transfer‹r›e, eorum qui bona fide absunt ius non corru‹m›pitur, sed reuersis defendendi ex bono et aequo potestas datur, si‹ue› domini sint siue aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ ñ tantum duplatõis s etiã
condict᷑ois ⁊ rõem habendam.
Iuł. putat furti faciendi temp᷑
spect. aud ẽẽ an cusd̃ familie
suit serui. Nam si hii qui płi¬

Expanded text:
 non tantum duplationis, sed et condictionis rationem habendam Iulianus putat. furti faciendi tempus spectandum esse, an eiusdem familiae sint serui: nam si hi, qui pluri
Abbreviated transcription (Latin):
duige p̾tor deb. idem concedẽd̾
ẽ fructuario scui pigñis nomĩe
obligatusẽ. si p̃sens donniuis de¬
fendere nolũit. ne altius dolus
aut desidia aliis uocẽat. Id̃ p̃ran¬
dum c̃ẽ in suo cominum quẽ al¬
t ex domrus p̾sens nolu̾it de fẽ¬
dere. s ⁊ accõi his casib succurrẽ¬
dum ẽ quia placet dominii ad¬
quisitione extingui accõem. ius¬
su enim p̃toris cluctus inbonis
sit euis qui duxit. Oaius ł .iii.
di sumus si creditor ł usufructu¬
aruis p̃sens defensiouem susciꝑe
nolu̾it ꝓconsulem iut̾uentuꝵ. ꝯ¬
⁊ pigñis ꝑsecutiõe ł usus fruttꝰ
accõuem negatoͥꝵ. Quo casudi¬
ci pot̾ ip̃o uire pignũs liberari.
Nullum enimpignus ẽ cuius ꝑ¬
secutio uegatur. Ususfructus
ãetiamꝰ ꝑsecutio enuis le negetur:
ip̃o iure durat: eo usq donec ñ
utendo constititto tpr̃ pereat:

Expanded text:
cedendum est fructuario uel cui pignoris nomine obligatus est, si praesens dominus defendere noluerit, ne alterius dolus aut desidia aliis noceat. idem praestandum est in seruo communi, quem alter ex dominis praesens noluit defendere. sed et actori his casibus succurrendum est, quia placet dominii adquisitione extingui actionem: iussu enim praetoris ductus in bonis fit eius qui duxit. 27 Gaius libro  admonendi sumus, si creditor uel usufructuarius praesens defensionem suscipere noluerit, proconsulem interuenturum et pignoris persecutionem uel fructus actionem negaturum. quo casu dici potes‹t› ipso iure pignus liberari nullum enim pignus est, cuius persecutio negatur: usus fructus autem, etiamsi persecutio eius denegetur, ipso iure durat eo usque, donec non utendo constituto tempore pereat.
Abbreviated transcription (Latin):
existent ip̃i urare debeñt inpote¬
state dñi ũ eo. Si aut̃ ꝓcurator
sit utcominus ip̃e niret:
necẽe est. ¶: Si iusiurandum
exigit actor reus q uirau̾it de¬
inde pꝰea norali uelit actor ex ꝑ¬
ri uidendum ẽ an exceptio iuris¬
uirandi debeat adu̾sus actorẽ
uari ⁊ sabinus putat noncẽ dã¬
tione exꝑiri si modo hoc cõtendat
et ꝙ ad hoc edictum attinet in po¬
testate eius ẽ maxime si copiã
Is qui pignori accepit ł qui pre¬
cario rogauit ñ tenet᷑ noxali ac¬
tione. Licet enim uiste posside¬
ant ñ tñ opinione domini pꝰ¬
sident s hoc quoq in potestate
domini intelligi. Si facultatem
repetendi cos domunus hãt. Qͥ d
ẽ hr̃c facultatem repetendi si hãt
pecuniã ex qua lib̾ari pot̃ nam ñ
deb cogi uend̾e ressuas ut soluat
petuniam ⁊ reꝑat ser̃ium.: do¬
minus qui ĩuuim in sua potesta¬
te ẽẽ confitetur aut exhibere eum
debet aut absentem defende ꝙ nisi
faciat in solid̾ punitur atq si p̾sẽ¬

Expanded text:
xtent, ipsi iurare debent in potestate domini non esse: si autem procurator sit, dominus ipse iuret necesse est. Si iusiurandum exegit actor reusque ‹iu›rauit, deinde postea noxali uelit actor experiri, uidendum est, an exceptio iurisiurandi debeat aduersus actorem dari. et Sabinus putat non esse dantione experiri, si modo hoc contendat,et, quod ad hoc edictum attinet, in potestate eius est, maxime si copiam Is qui pignori accepit uel qui precario rogauit non tenetur noxali actione: licet enim iuste possideant, non tamen opinione domini poss‹i›dent: sed hos quoque in potestate domini intellegi, si facultatem repetendi eos dominus habeat. Quid est habere facultatem repetendi? habeat pecuniam, ex qua liberari potest: nam non debet cogi uendere res suas, ut soluat pecuniam et repetat seruum. Dominus, qui seruum in sua potestate esse confitetur, aut exhibere eum debet aut absentem defendere: quod nisi faciat, punitur atque si praesen
Abbreviated transcription (Latin):
nus eum ĩ potestate hab̾et actio
locum ht̃ noxalis si ex dolo eius
accid̾it. ut cesħ n oxͣalis accio for¬
te ᷤ suo suo fugam mandanit an
⁊ si possit nichominus cum alio a¬
gi ꝙ accidit c̃ auenatus manu¬
missus exceptõem dandam ei qui
serui iudicium patiatur. aui.¬

Expanded text:
testate haberet, actio locum habeat noxalis, si ex dolo eius acciderit, ut cesset noxalis actio forte si uero suo fugam mandauit an et si possit nihilo minus cum alio agi quod accidit, cum alienatus manumissus, exceptionem da‹n›dam ei qui serui iudicium patiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
inte accio danda ẽ. ac si is exer¬
citor lib̾ ⁊ hic uicarius seriuis ei
eẽt ut de peculiositiu ad noxam
dedere uicarium dampneris ũ
tantum sui tui uissu i sciente
⁊ paciente eo dampnum uicari
dedit noxalis accõ suitui nõie
ẽẽ debeat. Id̾ ꝙ sit ⁊ si nautã fa¬
c̃e usserit᷑. O auis . ł .uii.¬
Ouiex płib noxis diuersis tem¬
porili exꝑitur xima noxia ser¬
ui cominuurm nactus nullã
ampliuis accõnem ht̃ adu̾sus eñ
qui dominus fuerat cum accõ
noxał capud sequatur at si ła

Expanded text:
in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius esset, ut de peculio serui tui ad noxam dedere uicarium damneris: ut tamen, si serui tui iussu uel sciente et patiente eo damnum uicarius dederit, noxalis actio serui tui nomine esse debeat. idemque sit etiam, si nautam facere iusserit. ui ex pluribus noxis diuersis temporibus experitur, ex una noxia serui dominium nanctus nullam amplius actionem habet aduersus eum, qui dominus fuerat, cum actio noxalis caput s‹equ›atur: at si ma
Abbreviated transcription (Latin):
atq si quilib alius ẽẽt᷑ s c̃ ei
minus dampnatus fructuario
noxe dedens lib̾atur. Pauł .ł.¬
mea ⁊ tua dampnum nob̾ decłit
titii seruus sicum eo agenius
erit noxali aquilie accõi locꝰ
ue dampnatus in solidum sin¬
gulis uoxe dedere cogatur s pot̃
dici quasi unum dampnum sit¬
⁊ una obligatio aut utrisq pecũ¬
niani offerendam aut offõ iudi¬
cis simul utrisq noxe dedendum.
si ⁊ si alterut̾ nr̃m in solicti noxe
deditus fu̾it ⁊ obid ab utroq do¬
minus sit absolutus recte dicit᷑
eum cui noxe declitus sit alt̾i te¬
ñi commum diuidundo uidi¬
cio ut cominumicet seruum no¬
xe sibi deditum cum ob rem cõ¬
munem aliquid ad socium ꝑue¬
alienus ẽ dominus ꝓprietatis o¬
ꝑas condiix̃it u̾ba efficiunt ut
cum noxẽ dedicõe damꝓnetur.
Si seruus tuus nauẽ exercũit eiꝰ¬
q uicarius ⁊ idem uatura nauta
in ead̾ naue campnũ decłit. ꝑ iñ¬

Expanded text:
atque si quilibet alius esset: sed cum eo minus damnatus fructuario noxae dedens liberatur. 19 mea et tua damnum nobis dederit Titii seruus, si cum eo agemus, erit noxali Aquiliae actioni locus, ne damnatus in solidum singulis noxae dedere cogatur. sed potest dici, quasi unius damnum sit et una obligatio, aut utrisque pecuniam sufferendam aut officio iudicis simul utrisque noxae dedendum: sed et si alterutri nostrum in solidum noxae deditus fuerit et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri teneri communi diuidundo iudicio, ut communicet seruum noxae sibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium peruealienus est, dominus proprietatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur. Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perin
Abbreviated transcription (Latin):
digñiũ ꝑosslimis inh̃itantes ã ma¬
nmuttim᷑. S cilicet añ ꝙͣ. pensiõis
noĩe p̃cludant᷑ tunc enĩ pigñis noĩe
retenta mancipia ñ lib̾abunus ⁊ de.¬
risus ẽ uerua uiris c̃sultus qui ꝑ fẽ¬
nestͣm moustrañ at seruos detẽtos
obpensionẽ lib̾ati poosse. ¶ ceu̾.l.¬

Expanded text:
mus, inhabitantes autem manumittimus, scilicet antequam pensionis nomine percludamur: tunc enim pignoris nomine retenta mancipia non liberabimus: et derisus Nerua iuris consultus, qui per fenestram monstrauerat seruos detentos ob pensionem liberari posse. 10 Scaeuol
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ s mr̃e mortua ͤ lib̾i eius nĩ¬
chilominus usũ fructũ hnͣt uire
atrescendi. Nam ⁊ uił. libro tͥ¬
cesimo dig̃oꝵ ait. Id̾ intelligẽ¬
dum in eo qui solos lib̾os here¬
des scͥpserit. licet ñ nt legatdriõ
eos nu̾au̾it. s ut ostend̾et magis
uelle se matrẽ ita fru ut lib̾os
secum hãt frueutes. S ut põp̃.
nei heredes ⁊ ait filios legatarios
eos lib̾os simul cum mr̃e frui de¬
b̾e dici matrem legatariã eẽ di

Expanded text:
et matre mortua liberi eius nihilo minus usum fructum habent iure adcrescendi. nam et Iulianus libro trigensimo digestorum ait idem intellegendum in eo, qui solos liberos heredes scripserit, licet non ut legatarios eos nominauerit, sed ut ostenderet magis uelle se matrem ita frui, ut liberos secum habeat fruentes. sed et Pomponius  et extranei heredes? et ait filios legatarios eos liberos simul cum matre frui, debere dici matrem legatariam esse i
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquis ticio ⁊ heredib suis usumf̾.
legauerit. dimidiam ticius di¬
hãnt heredes altͤam ticuis. t̾tiam
menius. uͨ enĩ intẽ. Ita legetur
illi ⁊ illic̃ memioian ita illi ⁊ slli s¬

Expanded text:
i quis Attio et heredibus suis usum fructum legauerit, dimidiam Attius, dihabeant heredes, tertiam Attius, tertiam Seius: nec enim interest ita legetur 'illi et illi cum Maeuio' an ita
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓcurator uendid̾it ⁊ cau̾it emp¬
exempto agi posse utiłiacõoe ad ex¬
emplum institorie acc̃ois si modo
rẽ uendendam mandauit gͦ ꝑ ccͣriũ¬
dicendumẽ utuẽ exempto accõem
domino opetere.. Ibidẽ papm̃. re¬
spondisse refert. si ꝯuen̾it ut ad di¬
emp̃cio ñ soluto uenditori duplum
praretur infrandẽ ꝯstitutionũ uideri
adiectum ꝙ usuram logitinã exredit.
diu̾sam q cãm ꝯmissorie ẽẽ ait cũ
caspecie inquid ñ femis illicitum

Expanded text:
Si procurator uendiderit et cauerit empSi procurator uendiderit et cauerit empex empto agi posse utili actione ad exemplum institoriae actionis, si modo rem uendendam mandauit: ‹erdicendum est utilem ex empto actionem domino competere.Ibidem Papinianus respondisse se refert, si conuenerit, ut ad diem pretio non soluto uenditori duplum praestaretur, in fraudem constitutionum uideri adiectum, quod usuram legitimam excedit: diuersamque causam commissoriae esse ait, cum ea specie, inquit, non faenus illici
Abbreviated transcription (Latin):
eũ usuras p̃tii pencłe pꝰsessõnẽ ã
fraditam acciꝑe debemꝰ ⁊ si pcaria
sit possessio.hoc enĩ solum specta¬
re debem᷑. anhãt facultatẽ fruc¬
tus ꝑcipiendis p̃ t̾ea ex uendito a¬
gendo ꝯseq̃tur eciam sumptus qui
ft̃i sunt inre distract̃a ut ꝑuta si
quid nic difficia distract a ͤ rogatũ
ẽ. scrib̾ enĩ labeo ⁊ trebatius ẽẽ
ex uendito hoc nomine accõem.¬
ctiã emptorẽ uelle impendi. hoc
amplius labco ait. ⁊ si quid infim᷑
mortui serui inpensum sit. ex uẽ¬
clito osequi oport̾e. si mͦ sñ culpa
uenditoris mortẽ obierit. It̃ si
cõuen̾it c̃ res ueniret ut locuplex
ab emptore re᷑ det᷑. ex uencdito agi
posse ut id fiat.: Si int̾empto¬
rem p̾diorum ⁊ uenclitorẽ ouenis
s si ea p̾dia emptor heres ue euis
pluris uendidissyens ꝑtem dimi¬
diam uenditori pr̃aret. ⁊ heres ep̃¬
toris pluris ea p̃dia uendidiss. uẽ¬
ditorẽ ex uendito agẽdo ꝑtem eiꝰ
quo pluris uendidiss ꝯsequitiuꝵr.¬

Expanded text:
eum usuras pretii pendere.Possessionem autem traditam accipere debemus et si precaria sit possessio: hoc enim solum spectare debemus, an habeat facultatem f‹r›uctus percipiendi.Praeterea ex uendito agendo consequetur etiam sumptus, qui facti sunt in re distracta, ut puta si quid in aedificia distracta erogatum est: scribit enim Labeo et Trebatius esse ex uendito hoc nomine actionem.etiam emptorem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait et si quid in funus mortui serui impensum sit, ex uendito consequi oportere, si modo sine culpa uenditoris mortem obierit.Item si conuenerit, cum res ueniret, ut locuples ab emptore reus detur, ex uendito agi posse, ut id fiat.Si inter emptorem praediorum et uenditorem conuenisset, ut, si ea praedia emptor heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidiam uenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidisset, uenditquo pluris uendidisset, consecuturum.
Abbreviated transcription (Latin):
ulie̾r ĩ dotẽ dedit marito p̃diũ
pigñi obligatum ⁊ testam̃to ma¬
ritũ ⁊ lib̾os ex eo natos itẽ exalio
hereces instituit creditor c̃ posset n¬

Expanded text:
ulier in dotem dedit marito praedium pignori obligatum et testamento maritum et liberos ex eo natos, item ex alio heredes instituit: creditor cum posset
Abbreviated transcription (Latin):
listratus lib̾ .ii. edicti monitorii.¬
i quoq sucturitur qui in s̾uitu¬
te fu̾it. sie bona fide seruiat
quolis inchoata ẽ hoc edicto nͣ
continetur. Taindiu gͥ inserur¬
tute ẽẽ uidetur: qͣm diu ñ ẽ hm
ccte lab̾o ait enm ñ contineri
qui lib̾ hr̃s institunus ẽ. anͣteꝙͣ.
sit h̾rs. quia nec bonaħet ⁊p̃tor
de lib̾is ħom̃ib loquitur. Puto
tñ filium familias icastrensi pe¬
culio ꝑtinere ad hoc edictum.

Expanded text:
listratus libro secundo edicti monitorii.Ei quoque succurritur, qui in seruitute fuerit, siue bona fide seruiat quo lis inchoata est hoc edicto non continetur: tamdiu igitur in seruitute esse uidetur, quamdiu non est cte Labeo ait eum non contineri, qui liber et heres institutus sit, antequam sit heres, quia nec bona habeat et praetor de liberis hominibus loquatur.Puto tamen filium familias in castrensi peculio pertinere ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui alatͦnib aut p̃donib łapo¬
tentiore ͥ op̃ssiᷤ uinculis coerce¬
batur. ninculoꝵ aũ appellatio
latius accipitur. Nam ⁊̃ inclusoᷤ
ueluti latumiis ĩctorum nũo
hr̃i placet. quia nicħ int̾sit pa¬
rietib anopedib teneatur. Cust¬
ꝯdiã aut̃ solã publicam accipi

Expanded text:
qui a latronibus aut praedonibus uel p‹o›tentiore ui oppressus uinculis coercebatur. uinculorum autem appellatio latius accipitur: nam etiam inclusos ueluti lautumiis uinctorum numero haberi placet, quia nihil intersit, parietibus an compedibus teneatur. custodiam autem solam publicam accipi
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus utrum eas quib alis
idem crelitor feperass an mari¬
ras uisirs qui ubi quiseiusꝰ pecu¬
niam cuins tutelam negõa ne ad¬
minstrat auit magistratus mni¬
ncipii pͥssulicam musussuos cõ¬
u̾tit maximas usuras p̃stat
ut ẽ constitutũ adius principi¬
sumpsit exãmunstͣcõe nũmoss
ab aruito accepit ⁊ ante nego¬
tii ad mnistrationem. Nam il¬
li de quib constittũ ẽ ciungͣ¬
turtã certe intrgͣs⁊ abstinentẽ
omni lucro p̾stare fidem deb̾ent
licentia qͣ uidẽtur ab uti maxi¬
nus usuris uice ciuusdam pene
subitint᷑ hic bon a rõne actepit

Expanded text:
uideamus: u‹t›rum eas, quibus aliis idem creditor faenerasset, an et maximas usuras: quoniam ubi quis eius pecuniam, cuius tutelam negotiaue administrat, aut magistratus municipii publicam in usus suos conuertit, maximas usuras praestat, ut est constitutum a diuis principisumpsit ex administratione nummos, sed ab amico accepit et ante negotiorum administrationem. nam illi, de quibus constit‹ut›um est, cum gratuitam certe integram et abstinentem omni lucro praestare fidem deberent, licentia, qua uidentur abuti, maximis usuris uice cuiusdam poenae subiciuntur: hic bona ratione accepit
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ã recdhibitõfit si dec̾uis mãcipioco¬
ũ sũ aĩo sũ corpore ab emptore fr̃m
ẽ pr̃abit emptor uenditori ut
puta si stuparrũ sit aũ seitia
id arbitͥo udicis extimet᷑ ⁊ uendi o¬
cõi pr̃et᷑. ꝙ. si sine uidice hd̃ redi¬
bit᷑ sit. reliqͣ aũ q̃ dirimꝰ uolit ẽp̃

Expanded text:
utem redhibitio fit, si deterius mancipium siue animo siue corpore ab emptore factum est, praestabit emptor uenditori, ut puta si stupratum sit aut saeuitia id arbitrio iudicis aestimetur et uenditori praestetur. quod si sine iudice homo redhibitus sit, reliqua autem quae dixim
Abbreviated transcription (Latin):
Extipit᷑ ⁊ uie qui capitalẽ fraudẽ
admisit capitaiẽ fraudẽ adiit¬
co pumiendꝰ sit uet̾es enĩ fraudẽ ꝓpe ᷤ¬
ua pen̾e solebant capitalẽ fraudẽ
ad misisse accipiemꝰ dolo malo ⁊ ꝑ
nequitiã cet̾m sicͥs errore siqͥs ca¬
su fet̾it cessabit edictũ uñ põp̃. ait.
n ĩpͦub̾em neq furiosũ capitalẽ
fraudẽ uidi admisisse excipit᷑ ⁊ ng¬
le qui moitis sͥ ꝯsisscende cã quido
fac̃ qͦ mag̃ se reb hunauis exͣhat
ut puta laq̃ũtorsit siũ meclica¬
m̃tũ ꝓueneno bibit p̃cipite ue¬
sese exalto mis̾it alid̃ ue quid̾ fe¬
cit qͦ fc̃o sꝑanit mortẽ ꝑuenturã¬

Expanded text:
Excipitur etiam ille, qui capitalem fraudem admisit. capitalem fraudem admit puniendus sit: veteres enim fraudem pro poena ponere solebant. capitalem fraudem admisisse accipiemus dolo malo et per nequitiam: ceterum si quis errore, si quis casu fecerit, cessabit edictum. unde Pomponius ait neque impuberem neque furiosum capitalem fraudem vidis consciscendae causa quid facit, quo magis se rebus humanis extrahat, ut puta laqueum torsit siue medicamentum pro ueneno bibit praecipitemue se ex alto miserit aliudue quid fecerit, quo facto sperauit mortem peruentura
Abbreviated transcription (Latin):
reditor qui p̾diapigñi accepit ⁊ pͣ
aliũ c̃ditorẽ qui pignoꝵ oͦuentiõẽ
ad bona debitoris otulit ip̃e quocre
titulo pigñis uendiait s oͥb eamrẽ e atanib ass est ꝑ¬
inꝑsonã accio cͣcͣ eum cͥditori qui
pignora sua iequirit ñ opetit nec u¬
tilis danda ẽ. nec furti rerummobi¬
lium grã recte ouenict᷑. quia ꝓpͥuãg
c̃ãm ordinis errort duct᷑ ꝑ cecut᷑ uc¬
det᷑ p̃sertim c̃ alt̾ c̃ditor furto pos¬
sessõnem que ñ fuit ap̃cum ñ ami¬
cipiet qr neq p̾sidet neq dolofẽtꝰ
ut desineret possid̾e: Sequit᷑ ut se¬
cundus c̃ditor p̾sores int̾pelłe debe¬
ide iussor euentus offõ nicditis ad¬
sȩgcut᷑ ẽ ut emptõis titulo p̃lium
c̃ditori ꝓrgñi datũ susciꝑet nichllo
min᷑ ałti crelit ori qui postea sub
fi deuissor dependit c̃ usuris medii
tp̃is facuitas erit nam ħ mͦi ueu¬
dicõ tnsferendi pigñis causane¬
cessitate iuris ficri solet. d̾ .i̾.¬

Expanded text:
reditor qui praedia pignori accepit et post alium creditorem, qui pignorum conuentionem ad bona debitoris contulit, ipse quoque titulo pignoris uendidit. sed ob eam rem in personam actio contra eum creditori, qui pignora sua requirit, non competit nec utilis danda est: nec furti rerum mobilium gratia recte conuenietur, quia propriam causam ordinis errore ductus persecutus uidetur, praesertim cum alter creditor furto possessionem, quae non fuit apud eum, non amiscipiet, quia neque possidet neque dolo fecit, ut desineret possidere. sequitur, ut secundus creditor possessores interpellare debedicis adsecutus est, ut emptionis titulo praedium creditori pignori datum susciperet: nihilo minus alteri creditori, qui postea sub fideiussor dependit, cum usuris medii temporis facultas erit: nam huiusmodi uenditio transferendi pignoris causa necessitate iuris fieri solet. 3 Id
Abbreviated transcription (Latin):
onus impendia ad eum respicere
natura manifestum ẽ. a uł.ł.
cipato p̃t̾to mr̃i defuncti deducto
usuf̃. ꝓprietas legata sit. petita ccͣ
tabulas bonoꝵ possõe. plena ꝓprietas
pictatis respectu matri pranda ẽ.¬

Expanded text:
 ita et valetudinis impendia ad eum respicere natura manifestum est. Paulus cipato praeterito matri defuncti deducto usu fructu proprietas legata sit, petita contra tabulas bonorum possessione plena proprietas pietatis respectu matri prae
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructuari nonumtectoruim
ꝑietib qui re rͦnͣdes fuissent impo¬
ñe ñ pot̾. Qt tam̃ ⁊ simeliorem ex¬
colendo edificium dñi cãm ractu¬
rꝰ eẽt. ñ tñ id iure suo fac̾te pot̾. a
liuid q c̃ tueri ꝙ accepiss a uͦ uouũ¬

Expanded text:
sufructuarius nouum tectorium parietibus, qui rudes fuissent, imponere non potest, quia tametsi meliorem excolendo aedificium domini causam facturus esset, non tamen id iure suo facere potest, aliudque est tueri quod accepisset an nouu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑerit nec minꝰ ⁊ ip̃e fruendi cã
⁊ usum hẽbit.: Rerũ an estima¬
cõis us fructꝰ tibi legetur int̾ẽ. Nã
siquid̾ reꝵ leget᷑. delucto oo ꝙ p̾
t̾ea tibi logatum ẽ. ex reliquis bomiͤ
usũ f̾. feres. Sin aũ estimatõis uͦs

Expanded text:
supererit: nec minus et ipse fruendi causa et usum habebit. Rerum an aestimationis usus fructus tibi legetur, interest: nam si quidem rerum legetur, deducto eo, quod praeterea tibi legatum est, ex reliquis bonis usum fructum feres: sin autem aestimationis usus
Abbreviated transcription (Latin):
dem si donaũo ũ alias retinco nisi il
qui magis ẽ. qr ⁊ ip̃e hñt aliqͣm utir. E¬
litatem. Si quo loco oportuuo po¬
nant᷑.: Licet p̃dia q̃dam galia
sint ut mag̃ inea inpendam ꝙͣ¬

Expanded text:
d si donauero, non alias retineo, nisi ilqui magis est, quia et ipsae habent aliquam utilitatem, si quo loco oportuno ponantur. Licet praedia quaedam talia sint, ut magis in ea impendam
Abbreviated transcription (Latin):
im ⁊ tibi asempronio ⁊ nusio he¬
relibi usͣ. f. legatus sit. ego inꝑtẽ
sempnii quadrantẽ un ꝑtem mu¬
tii ait̾am q̃drantem habebo. Tu
enim inutriusq parte eoꝵ qͣdntes

Expanded text:
i et tibi a Sempronio et Mucio heredibus usus fructus legatus sit, ego in partem Sempronii quadrantem, in partem Mucii alterum quadrantem habebo, tu item in utriusque parte eorum quadrantes
Abbreviated transcription (Latin):
Scontestate tempꝰ spectet᷑. hr̃s ci
qui cõmodatum accepit ꝓea ꝑte qͣ.
t hr̃s ẽ conuenit᷑ nisi forte hãt faculta¬
tem tocius rei restituende nec faclat.
tc̃ enĩcõdempnat᷑ msolidũ qͣi hoc bo¬
ni idicis arbitrio cõueniat. ¶: Si
filie fa. suo ue tõmdatũsit diuntax¬

Expanded text:
e tempus spectetur. Heres eius qui commodatum accepit pro ea parte qua heres est conuenitur, nisi forte habeat facultatem totius rei restituendae nec faciat: tunc enim condemnatur in solidum, quasi hoc boni iudicis arbitrio conueniat. Si filio familias seruoue commodatum sit, dumtax
Abbreviated transcription (Latin):
constitu at quis ꝑui refert hoc
putat opinionẽ lab̾onis existi¬
niantis si pꝰqͣm quis ostituit ꝓalio¬
÷ dominus ei tenuntiet ne soluat
infactum exceꝑtionẽ dãndam. nec
obligatus qui constuuit factũ de¬
bitoris ñ debeum excusare. Gaiꝰ
it obligatus manet. ¶ auis. s

Expanded text:
constituat quis, parui refert. hoc t: unde falsam putat opinionem Labeonis existimantis, si, postquam quis constituit pro alio, dominus ei denuntiet ne soluat, in factum exceptionem dandam: nec obligatus qui constituit, factum debitoris non debet eum excusare. Gaiusit, obligatus manet. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
utius ticius scioꝵ debitor decessit.
hii ꝑsuascrunt publiomenio ꝙ
hereditas ad eum ꝑtin̾et ⁊ fec̃unt
ut epłam ineos exponat debitorẽ
se eẽ qͣi heretẽ patrui sui confitẽ¬
tem qui ⁊ addidit epłe sue ꝙ uira¬

Expanded text:
ucius Titius Seiorum debitor decessit: hi persuaserunt Publio Maeuio, quod hereditas ad eum pertineret et fecerunt, ut epistulam in eos exponat debitorem sese esse quasi heredem patrui sui confitentem, qui et addidit epistula
Abbreviated transcription (Latin):
norem annis decem ⁊ septẽ qui
postulare. qr mod̾atam hanc e¬
tatẽ rãtus ẽ ad ꝓcedendum in
publicum. Q etate aut parilo
maiore. fertur nerua filius ⁊
publice de uire respondisse ꝑꝑ
casum surdum qui ꝓrsus nõ
audit. ꝓhib apud se p᷑tulare.
Nec eniͣm erat ꝑmittendum ei
postulare qui decretum p̃toris
ꝑiculosum futurum. Nam ñ
ex audito decreto p̃toris qͣsi ñ
optẽꝑass pena ut ꝯtumax
plecteretur. ¶ Ait p̃tor si ñ ħe¬
biuit aduocatum ego dabo.
Nec solum his ꝑsonis hanc
certis ^ causis ł amibitõe adu̾sa¬
rii ł metu patronum ñ inue¬
uit. ¶ Scdo̾ loco edictum ꝓpo¬
netur in eos qui ꝓ aliisꝓ hibent᷑¬
ptor. sexum. ⁊ casum. It̃ nõta¬
uit ꝑsonas turpitudine no
is fungantur mulieres. ¶ Ori¬
go uero introducta ẽ acalph¬
iua imꝑbissima femina que ĩ¬
uerecunde p᷑tulans ⁊ magistra¬
tum inquierans cãnsam delit
elict̃o.¶Casum dnmͥ cecum
utrisq luminib orbatum p̾tor

Expanded text:
ecem et septem, qui postulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad procedendum in publicum, qua aetate aut paulo maiore fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris si erat periculosum futurum: nam exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur. Ait praetor: "Si non habebunt advocatum, ego dabo". nec solum his personis hanc certis ex causis vel ambitione adversarii vel metu patronum non invenit. Secundo loco edictum proponitur in eos, qui pro aliis npraetor sexum et casum, item notauit personas in turpitudine notis fungantur mulieres: origo uero introducta est a Carfania improbissima femina, quae inuerecunde postulans et magistratum inquietans causam dedit edicto. casum: dum caecum utrisque luminibus orbatum praetor
Abbreviated transcription (Latin):
os pꝰtulare ꝓhibetur. calump.¬
me ꝓublici indicii dampnat᷑
⁊ quioꝑas suas. ut cũ bestiis de¬
pungnaret locauit Bestiasã
acciꝑe debennis. ex fcritate ma¬
leo sit s mausuetus. ł alia dẽp¬
rata mansucta. Ergo qui loca¬

Expanded text:
os postulare prohibetur calumnios postulare prohibetur calumniae publici iudicii damnatus. et qui operas suas, ut cum bestiis depugnaret, locaverit. bestias autem accipere debemus ex feritate maleo sit, sed mansuetus, uel alia dentata mansueta? ergo qui loca
Abbreviated transcription (Latin):
magistratus uid̾e. ⁊ reuereri ñ
possit. Refert ⁊̃ lab̾o publiũ
cecum asꝑnati nonii patrem e¬
u̾sa sella abrũto destitutum c̃
uellet p̾tulare Qͣmuis aũt ce¬
cus ꝓ alio postulare ñ possit
tñ ⁊ senatorium ordinem reci¬
net ⁊ iudicandi offõ funͣgatur
hum quid ergo ⁊ magr̃atus geͣ¬
rerepossit. s de hoc de lib̾animꝰ
zextat quidẽ exemplum eius
qui gessit apius deniq claudi¬
us cecus cum ꝯsiliis publicis ĩ¬
t̃ erat ⁊ insen atu seuerissimã.
dixit sũam de pirris captiuas.
S meluis ẽ ut dicamus retiũe
quidem iam ceptum magistra¬
tum posse aspirare aut̃ ad nor¬
uum penitus ꝓhib̾i idq mul¬
tis ꝯpbatur exxm̃plis. ¶ Rem̾o¬
uct aͣut apostulando ꝓ aliis
zeum qui corꝑe suo muliebͥa
pasinis ẽ. Siquis tñ ui p̃donũ
ł hostium strup̾at᷑ ẽ. ñ deb no¬
tari ut pomp̃. ait ⁊ qui capͥta
li crimine dampnatus ẽ ñ de¬
b p alio pꝰtular ¶t ẽ senatus
consulto ⁊̃ ap̃ indices pedane¬

Expanded text:
magistratus uidere et reuereri non possit. refert etiam Labeo Publilium caecum Asprenatis Noni patrem auersa sella a Bruto destitutum, cum uellet postulare. quamuis autem caecus pro alio postulare non possit, tamen et senatorium ordinem retinet et iudicandi officio fung‹i›tur. numquid ergo et magistratus gerere possit? sed de hoc deliberabimus. exstat quidem exemplum eius, q‹ui› gessit: Appius denique Claudius caecus consiliis publicis intererat et in senatu seuerissimam dixit sententiam de Pyrrhi captiuis. sed melius est ut dicamus retinere quidem iam coeptum magistratum posse, adspirare autem ad nouum penitus prohiberi: idque multis comprobatur exemplis.Remouet autem a postulando pro aliis et eum, qui corpore suo muliebria passus est. si quis tamen ui praedonum uel hostium stupratus est, non debet notari, ut et Pomponius ait. et qui cli crimine damnatus est, non debet pro alio postulare. item senatus consulto etiam apud iudices pedane
Abbreviated transcription (Latin):
dolo malo ue herectitati ad quire¬
ret᷑. ue l eã possessõnẽ adipisceret᷑
qͣm poss adipisci. s ⁊ si ñ dolo malo
s lata culpa admiscrit aliquid. utiq
tenebitur. ¶ De ꝑdita aut̃ ⁊dimi¬
nuta sine colo malo uenditoris: ñ
p̃stabuntur. ¶ Illud q̃ sitũ ẽ anuẽ¬
ditor hcreditatis ob debitum a filio
suo qui in potestate eius cẽt: ser¬
uo ue. eiꝰcuuis hereditatẽ uendiflis¬
ss pr̃are debeat emͣptori. ⁊ iusum ẽ
quicquid dumi taxat de peculio fi¬
lii seruiue aut in s̃uã rem u̾sã
inuemiatur᷑ pr̃are enm deb̾e. ¶ Sod¬
let q̃rian ⁊ siquid lucrioccõe heredi.¬
tatis uenditor senseriti emptori resti:¬
tuere id debeat. ⁊ ẽ ap̃ iuł ħ q̃o fctͥa᷑¬

Expanded text:
tate adquireretur uel ne possessionem adipisceretur quam posset adipisci. sed et si non dolo malo, sed lata culpa admiserit aliquid, utique tenebitur: deperdita autem et deminuta sine dolo malo uenditoris non praestabuntur.Illud quaesitum est, an uenditor hereditatis ob debitum a filio suo qui in potestate eius esset seruoue ei, cuius hereditatem uendidisset, praestare debeat emptori. et uisum est, quidquid dumtaxat de peculio filii seruiue aut in suam rem uersum inueniatur, praestare eum debere.Solet quaeri, an et, si quid lucri occasione hereditatis uenditor senserit, emptori restituere id debeat. et est apud Iulianum ha
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝙ uendicłit. s si p̃tium rei distrac¬
te emptori heretlitatis dedit: iudea¬
mus an locus sit ex uendito acc̃oi
⁊puto cẽ. ¶. Siue ip̃e nenclitor de¬
cłit aliquid ꝓ hereditate suic ꝓcu¬
rato eius siue alius qui ꝓ eo dñm ne¬
gotium eius gerit. locꝰ crit ex uen¬
dito accõni. dum mͦ aliquib absit
uenditori ħrlitatis. cet̾m si nichil¬
crit dicere ñ opetere ei acc̃onẽ ã
iułꝰ. scriptuniẽ. si uenditor heredi¬
tatis exceꝑit seruum sine peculd ⁊
cius nomine cum eo fu̾it actũ de pe¬
culio ⁊ de uirem u̾sõid dum taxat
eum osequi quod p̾stm̃t eiuspetu¬
lii nomine ꝙ emptorẽ sequi cebeat:
ex cet̾is cãis suo nomine odempne¬
tur. quid ergosiseruũ c̃ peculio exte¬
ꝑit uenditor hcreditansouentus

Expanded text:
 uendiderit. sed si pretium rei distractae emptori hereditatis dedit, uideamus, an locus sit ex uendito actioni: et putem esse.Siue ipse uenditor dederit aliquid pro hereditate siue procurator eius siue alius quis pro eo, dum negotium eius gerit, locus erit ex uendito actioni, dummodo aliquid absit uenditori hereditatis: ceterum si nihilerit dicere non competere ei actionem.Apud Iulianum scriptum est, si uenditor hereditatis exceperit seruum sine peculio et eius nomine cum eo fuerit actum de peculio et in rem uerso, id dumtaxat eum consequi, quod praestiterit eius peculii nomine quod emptorem sequi debeat, ex ceteris causis suo nomine condemnetur.Quid ergo si seruum cum peculio excerit uendi
Abbreviated transcription (Latin):
res prart emptori debeb̾ s ⁊ si noua¬
re emptori debebit hanc ip̃am acc̃oẽ¬
qͣm heres nactus ẽ. ¶: Sicuti lucrĩi
omne a demptorẽ herectitatis respi¬
cit: ita dampnũ quoq deb ad eundẽ
respicere. Deniq si it̃ hercditariã
heres uendiłit ac ꝑ hoc fu̾it bdẽp¬

Expanded text:
res praestare emptori debebit: sed et si nouaestare debebit hanc ipsam actionem quam nactus est. Sicuti lucrum omn‹e› ad emptorem hereditatis respicit, ita damnum quoque debet a eundem respicere. Denique si rem hereditariam heres uendiderit ac per hoc fuerit condem
Abbreviated transcription (Latin):
Sõe ñ deb cum idint̾ em̃tẽ ⁊ uendẽtẽ
agat᷑ ut neq ampliꝰ neq muns
iuiris ẽptorhẽat qͣm ap̃ heredẽ fu¬
turũ eẽt planc de facto suo uendis¬
tor satis dare cogendus ẽ. In
hereditate utrum ea qͣntitas specta¬
tur q̃ fiit mortis tempore. an ea q̃
dcatur uemisse. Illud pot̾ queri
si eciã inpub̾i sit substiͦtutus is qͥ
uendidit hereditatẽ testatoris: an
etiã id quod ex pub̾is hereditate
ad eum qui uendidit hereditatẽ ꝑ¬
uenit exrmpto atcõi locũ faciat.
⁊ mnagis ẽ ne ueniat. quia alia here¬
ditas ẽ. licet enĩ unũ testassitum
siti aliatñ atq alia ħereditas ẽ pla¬
ne si hoc actum sit: clicendum erit
⁊ inpub̃is hereditatẽ inuendicõem
uenire: maxime suã delata inpub̾¬
dis hereditate ueni̾t hereditas.: ꝑ¬
uenisse ad uenditorẽ hereditatis
aꝵ nactus uenditor fu̾it. hactenus
uidi ad eum ꝑuenisse qͣtenꝰ mandare

Expanded text:
 uendentem agatur, ut neque amplius neque minus iuris emptor habeat quam apud heredem futurum esset: plane de facto suo uenditor satisdare cogendus est.In hereditate uendita utrum ea quantitas spectatur, quae fuit mortis tempore, an ea, qudeatur ueniss‹e›.Illud potest quaeri, si etiam impuberi sit substitutus is qui uendidit hereditatem testatoris, an etiam id, quod ex impuberis hereditate ad eum qui uendidit hereditatem peruenit, ex empto actioni locum faciat. et magis est, ne ueniat, quia alia hereditas est: licet enim unum testamentum sit, alia tamen atque alia hereditas est. plane si hoc actum sit, dicendum erit etiam impuberis hereditatem in uenditionem uenire, maxime si iam delata impuberis hereditate uenierit hereditas.Peruenisse ad uenditorem hereditatis arum nactus uenditor fuerit, hactenus uideri ad eum peruenisse, quatenus mandare
Abbreviated transcription (Latin):
liqͣm paratum fuisse ex soluere.
⁊ saccłm cum pecunia signatoꝵ si¬
gnis obsignat᷑. de fuisse aũ uen¬
clitricẽ. post̾i̾ore aũ die noĩe fisci
testato ꝯuentũ emptorẽ neañ mu¬
licri pecumã ex solu̾et. qͣm fiscosa¬
tisfacet. q̃sitũ ẽ an fundi ñ sunt ĩ ca
cã ut auenclitrice uendicari debe¬
ant ex ouentione uencͥitoris. R.ẜ.

Expanded text:
liquam paratum fuisse exsoluere et sacculum cum pecunia signatorum signis obsignauit, defuisse autem uenditricem, poste riore autem die nomine fisci testato conuentum emptor‹e›m, ne ante mulieri pecuniam exsolueret quam fisco satisfaceret. quaesitum est, an fundi non sint in ea causa, ut a uenditrice uindicari debeant ex conuentione uendito
Abbreviated transcription (Latin):
siquideris alicmi ẽ. ł cuiꝰ alt̾ius
hoñis hereditarii. ꝑuenisse merito¬
de negabitur. s rerum ante uendi¬
tõem donataꝵ p̾tia pr̃ari equitatis
aducnlitorem hereditatis ꝑuenit:
s ⁊ ꝙ adheredem eius ex hereditate
ꝑuenit emptori restituẽdũ ẽ. ⁊ si

Expanded text:
si quid aeris alieni est uel cuius alterius oneris hereditarii, peruenisse merito negabitur. sed et rerum ante uenditionem donatarum pretia praestari aequitatis ad uenditorem hereditatis peruenit, sed et quod ad heredem eius ex hereditate peruenit, empt
Abbreviated transcription (Latin):
Di is cum quo fundum cominũẽ
hẽs ad edictum ñ Rdit. ⁊ ob id¬
diruta ẽ aut arbusta succisa st̃
p̃stabitur tibi detrim̃tum iuidi
tio cominuni diuidundo quic¬
quid enun culpa socii ad missũ

Expanded text:
i is, cum quo fundum communem habes, ad delictum non respondit et ob iddiruta est aut arbusta succisa sunt, praestabicio communi diuidundo: quidquid enim culpa socii amissu
Abbreviated transcription (Latin):
dex incominum diuidendo itẽ
familic herciscunde de seruo qͥ
in fuga ẽ iub̾e deb liceri eos inter
quem lititato ꝑmansit nec erit
ꝑiculum ne ex senatus consulto
pena legis faiie committetur.
ñ uenire labeo ait. nam aut ĩpiꝰ¬
tum afundo diuisum tm̃ aut m̃¬
sura aut temꝑib. S possunt iui¬
ra int̾cdum ⁊ sẽꝑatii a fundo ẽec̃ ⁊
nec mñsura nec temꝑib diuisa
ueluti cum his cuius fu̾nt plu¬
res heredes reliquit qui cum ac¬
cidit consentancum ẽ ⁊ ea ĩ
arbitriũ famibie ħciscunde
uenire. nec uidere inquit põp.
qͣr min̾us in comimnum duudñ
do iudicio qͣm familie ħ̾ciscũ¬
de iudicuim uenit. Igitur ĩ hꝰ¬

Expanded text:
dex communi dividundo, item familiae erciscundae de servo qui in fuga est iubere debet liceri eos inter quem licitatio remansit: nec erit periculum, ne ex senatus consulto poena legis Fabiae committatur. n uenire Labeo ait: nam aut ipsitum a fundo, diuisum tamen aut mensura aut temporibus. sed possunt iura interdum et separata a fundo esse et nec mensura nec temporibus diuisa, ueluti cum is cuius fuerunt plures heredes reliquit: quod cum accidit, consentaneum est et ea in arbitrio familiae erciscundae uenire, nec uidere inquit Pomponius, quare minus in communi diuidundo quam familiae erciscundae iudicium uen‹iant›. igitur in h
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝑsonatñ filii familias uiden¬
d̾ ẽ. nealiqñ ⁊ si pactus sit neaget
ualeat pactio qr aliqũ filius fa¬
nilias ht acc̃oem ueluti inuiri¬
aꝵ. s cum ꝓpt̾ ĩuiriã filio fr̃am
nocit᷑a ñ sit p̃ri agereuolenti du¬
bitari ñ oꝑtet. ¶O pc̃cũmã a
seruo stipulatus ẽ. qͣui sibi ticiꝰ
debebat. si aticio petat an excep¬
tõe pacti ꝯuenti submou̾i possit
⁊ debeat. qr pactus uidetur neatici¬
o petat q̃ situm ẽ. Inł ita sub¬

Expanded text:
 tamen filii familias videndum est, ne aliquando, et si pactus sit ne ageret, valeat pactio: quia aliquando filius familias habet actionem, ueluti iniuriarum. sed cum propter iniuriam filio factam nocitura non sit patri agere uolenti, dubitari non oportet. Qui pecuniam a seruo stipulatus est, quam sibi Titius debebat, si a Titio petat, an exceptione pacti conuenti summoueri et possit et debeat, quia pactus uideatur, ne a Titio petat, quaesitum est. Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
Duod dictumi ẽ sicum reo pactum
atur. Igitur si mandati actio nł¬
la sit forte si donandi annno fide¬
unsit dicend̾ ẽ ñ ꝑ dec̃e exceptionẽ
fide uissori. Celsus .ł.i. dig̾.¬
Aluis neptis nomine ꝙͣ ex filio ħelut
dotempmusit ⁊ pactus ÷ ne a se ne¬
ue afilio suo dospet̾etur. si acoħ̾e¬
de filii dos petatur ip̃e quidẽ excep¬
tione ouentõnis tuendus ñ erit
filuis u̾o exceptõe ꝯuentionis rec¬
te utetur quippe ħ̾edi ꝯsuli. ces¬
sum ẽ. nec quicqͣm obstat uni
ari. ũ mãg̃. qͣm ut quis dicat.

Expanded text:
uod dictum est, si cum reo pactum atur. igitur si mandati actio nulla sit, forte si donandi animo fideiusserit, dicendum est non prodesse exceptionem fideiussori. Celsus lieptis nomine, quam ex filio habebat, dotem promisit et pactus est, ne a se neve a filio suo dos peteretur. si a coherede filii dos petatur, ipse quidem exceptione conventionis tuendus non erit, filius vero exceptione conventionis recte utetur. quippe heredi consuli concessum est nec quicquam obstat uni ari, non magis quam ut quis dicat