comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natam pudititiã. uelut uictrix libido. pro¬
fectusq inde tarquiniꝰ ferox. expugnato
decore muliebri ẽẽt: lucretia mesta tanto
malo nuntium romam tundem ad pa¬
trem ardeamq aduirũ mitct. ut cum
singulis fidelib amicis ueniant. ita fc̃o
maturatoq opuseẽ. rem atrocem incidisse.
Spuriꝰ lucretiꝰ cum. p̃. ualerio uolesi filio:
c̃ollatinuscum.L. iunio bruto uenit. cum qͦ
forte romam rediens. ab nuntio uxoris erat
conuentus. Lucretiam sedentem mestam
incubiculo inueniunt. Aduentu suoꝵ. lacͥ¬
me oborte querentiq uiro satin salue: mi-¬
nime inquit. Quid enim salui ẽ. mulieri
amissa pudicitia: Uestigia uiri alieni cõl-¬
latine inlecto sunt tuo. ceterum corpꝰ ẽ. t̃m
uiolatum. animꝰ insons. mors testiserit.
S date dexteras fidemq haudinpune ad-¬
ult̾o fore. Sextus ẽ. tarquinius qui hostis ꝓ
bospite. priore nocte ui armatus mͥ sibi¬
q si uosuiri estis pestiferum hinc abstu-¬

Expanded text:
natam pudicitiam uelut <ui> uictrix libido, pronatam pudicitiam uelut <ui> uictrix libido, profectusque inde Tarquinius ferox expugnato decore muliebri esset, Lucretia maesta tanto malo nuntium Romam eundem ad patrem Ardeamque ad uirum mittit, ut cum singulis fidelibus amicis ueniant; ita facto maturatoque opus esse; rem atrocem incidisse. Sp. Lucretius cum P. Ualerio Uolesi filio , Collatinus cum L. Iunio Bruto uenit, cum quo forte Romam rediens ab nuntio uxoris erat conuentus. Lucretiam sedentem maestam in cubiculo inueniunt. aduentu suorum lacrimae obortae, quaerentique uiro 'satin salue?' 'minime' inquit; 'quid enim salui est mulieri amissa pudicitia? uestigia uiri alieni, Collatine, in lecto sunt tuo; ceterum corpus est tantum uiolatum, animus insons; mors testis erit. sed date dexteras fidemque haud impune adultero fore. Sex. est Tarquinius qui hostis pro hospite priore nocte ui armatus mihi sibique, si uos uiri estis, pestiferum hinc abstu
Abbreviated transcription (Latin):
cumforma tum spectata castitas incitat. Et
tum quidem ab nocturno iuuenililudo ĩ castͣ
redeunt. Pancis int̾iectis dieb. sextus tarqͥniꝰ
inscio cõllatino cum comite uno collatiam
uenit. U̾ exceptus uenit benigne ab ignaris
consilii. cum post cenam in hospitale cubi-¬
culum ductus eẽt: amore ardens pꝰqͣm satis
tutacura. sopitiq omnes uidebantur: stric-¬
to gladio ad dormientem lucretiamuenit.
sinistraq manumulieris pectore opp̃so. ta¬
celucretia inquit sextus tarqͥniꝰ sum. ferrũ
inmanuẽ. moriere si emiseris uocẽ. Cũ pa¬
uida & exanimis mulier nullamopemꝓpe
mortem imminentem uidẽt: tum tarquiniꝰ
fateri amorem. orare. misc̾e cump̃cib minaͤ.
ũsare in omnes partes muliebrem animũ.
Uͥ obstinatam uidebat. ine mortisquidem
metuinclinari: addit admetum dedecus.
cum mortua iugulatum seruum nudum
positurum ait. ut in sordido adult̾io ne¬
catadicatur. Quo terrore cumuiciss obsti¬

Expanded text:
cum forma tum spectata castitas incitat. et cum forma tum spectata castitas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam uenit. ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis tuta circa sopitique omnes uidebantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam uenit sinistraque manu mulieris pectore oppresso 'tace, Lucretia' inquit; ' Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si emiseris uocem.' cum pauida ex somno mulier nullam opem, prope mortem imminentem uideret, tum Tarquinius fateri amorem, orare, miscere precibus minas, uersare in omnes partes muliebrem animum. ubi obstinatam uidebat et ne mortis quidem metu inclinari, addit ad metum dedecus: cum mortua iugulatum seruum nudum positurum ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. quo terrore cum uicisset obsti
Abbreviated transcription (Latin):
conlatinus cenabat tarquiniꝰ egerii filiꝰ
re. Inde certamine accenso: cõllatinꝰ negat
ũbis opusẽe. paucis id quid horis posse sci¬
ri qnͣtum cet̾is p̾stet lucretia sua. Quinsi
uigor iuuente inẽ: conscendimꝰ equos. in¬
uisimꝰq presentes nr̃arum ingenia. Idcu-¬
iq spectatissimum sit: ꝙ nec inopinato
uiri aduentu occurrerit oculis. Incalue-¬
rant uino. Age sane omnes citatis eqͥs auo¬
lant romam. Quocum pͥmis se intenden¬
tib tenebris ꝑuenissent: ꝑgunt in colla-¬
tiam uͥlucretiam haud quaqm ut regias
nurꝰ quas in conuiuio luxuq cũ equalib
uiderant tp̃s terentes. s nocte sera deditã
lane int̾ lucubrantes ancillas in medioediũ
sedentem inueniunt. Muliebris carminis lauᷤ
penes lucretiam fuit. Adueniensuir tarqui¬
niiq exceptiq benigne. uictor maritꝰ comit̃
inuitat regios iuuenes. Ibi sextum tarqͥnium
mala libido lucretiȩ ꝑuim stuprande capit.

Expanded text:
Collatinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, Collatinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, dare miris modis; inde certamine accenso Collatinus negat uerbis opus esse; paucis id quidem horis posse sciri quantum ceteris praestet Lucretia sua. 'quin, si uigor iuuentae inest, conscendimus equos inuisimusque praesentes nostrarum ingenia? id cuique spectatissimum sit quod necopinato uiri aduentu occurrerit oculis.' incaluerant uino; 'age sane' omnes; citatis equis auolant Romam. quo cum primis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, ubi Lucretiam haudquaquam ut regias nurus, quas in conuiuio luxuque cum aequalibus uiderant tempus terentes sed nocte sera deditam lanae inter lucubrantes ancillas in medio aedium sedentem inueniunt. muliebris certaminis laus penes Lucretiam fuit. adueniens uir Tarquiniique excepti benigne; uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium mala libido Lucretiae per uim stuprandae capit;
Abbreviated transcription (Latin):
tus alio ratus specta rephyticam uocem: ue-¬
lut si ꝓlapsus cetidiss terram osculo contig̃.
ẽẽt. Reditum inde romam. ubi adũsus ru-¬
tulos bellum summauiparabatur Ardeã
rutuli habebant. gensut in earegione atq ĩ
ea etate diuitiis prepollens: eaq ipsa cãbelli
tuit. quod rex romanus tum ipse ditari exhau-¬
stusmagnificentia publicoꝵ oꝑm. tum p̃da
delinire popłarium animosstudebat. p̃ter
aliam suꝑbiam regno infestus ⁊̃ quod infa-¬
brorum minist̾ĩis ac seruili tam diu habitoᷤ
oꝑe ab rege indignabantur. Temptata res
ẽ. sipͥmo impetu capi ardeaposs. ubi id pa-¬
rum ꝓcessit: obsidione munitionibq cepti
pͣmi hostes. In his statiuis ut fit longo magis
quam acribello. satis liberi cõmeatus erãt.
pͥmorib tamen magisqm militib. Regii
quidemiuuenes: interdum otium conuinii
cõmessationibq inter se terebant. Sorte
potantib his apud sextum tarqͥnium. uͥ ⁊

Expanded text:
tus alio ratus spectare Pythicam uocem, uetus alio ratus spectare Pythicam uocem, uelut si prolapsus cecidisset, terram osculo contigit,esset. reditum inde Romam, ubi aduersus Rutulos bellum summa ui parabatur. Ardeam Rutuli habebant, gens, ut in ea regione atque in ea aetate, diuitiis praepollens; eaque ipsa causa belli fuit, quod rex Romanus cum ipse ditari, exhaustus magnificentia publicorum operum, tum praeda delenire popularium animos studebat, praeter aliam superbiam regno infestos etiam quod se in fabrorum ministeriis ac seruili tam diu habitos opere ab rege indignabantur. temptata res est, si primo impetu capi Ardea posset: ubi id parum processit, obsidione munitionibusque coepti premi hostes. in his statiuis, ut fit longo magis quam acri bello, satis liberi commeatus erant, primoribus tamen magis quam militibus; regii quidem iuuenes interdum otium conuiuiis comisationibusque inter se terebant. forte potantibus his apud Sex. Tarquinium , ubi et
Abbreviated transcription (Latin):
tuna concupiscendum relinq̃re statuit. con-¬
temptuq tutus ẽẽ: uͥiniure parum p̃sidii
ẽet. Ergo ex industria fatuus adimitationẽ
stulticie. cum se suaq prede eẽ. regi sineret:
bruti quoq haud abnuit cognom̃. ut sub
eius obtentu cognominis. lib̾ator ille. P. R.
ab tarquiniis ductus ductus delphos ludi-¬
brium ueris qm comes: aureum baculum
inclusum corneo cauato adid baculo tulis¬
se donum appollini dr. ꝑ ambages effigiem
ingeniisui. Quo postqͣm uentum ẽ: ꝑfectis
patris mandatis cupido incessit animos iu-¬
uenum. sciscitandi adquem eoꝵ regnum ro-¬
manum eẽt uenturum. ex infimo specuuo-¬
cem redditam ferunt: imꝑium sũmum ro-¬
me habebit. qui ur̃m pͥmꝰ oiuuenes oscu¬
lum matritułit. Et ut tarquiniꝰ sextusqui
domi relictus fũat. ignarꝰ responsi. expersq
imꝑiiẽet: remsumma ope taceri iubent.
Ip̃iinter se uter prior cum romam rediss.
matri osculum daret: sorti ꝑmittunt. Bru¬

Expanded text:
tuna concupiscendum relinquere statuit contuna concupiscendum relinquere statuit contemptuque tutus esse ubi in iure parum praesidii esset. ergo ex industria factus ad imitationem stultitiae, cum se suaque praedae esse regi sineret, Bruti quoque haud abnuit cognomen ut sub eius obtentu cognominis liberator ille populi ab Tarquiniis ductus Delphos, ludibrium uerius quam comes, aureum baculum inclusum corneo cauato ad id baculo tulisse donum Apollini dicitur, per ambages effigiem ingenii sui. quo postquam uentum est, perfectis patris mandatis cupido incessit animos iuuenum sciscitandi ad quem eorum regnum Romanum esset uenturum. ex infimo specu uocem redditam ferunt: imperium summum Romae habebit qui uestrum primus, o iuuenes, osculum matri tulerit. Tarquinii ut Sextus, qui Romae relictus fuerat, ignarus responsi expersque imperii esset, rem summa ope taceri iubent; ipsi inter se uter prior, cum Romam redisset, matri osculum daret, sorti permittunt. Bru
Abbreviated transcription (Latin):
bimultitudinem ubiusꝰ ñ eẽt onerirebat᷑
ẽẽ. ⁊ colonis mittendis occupari latiꝰ imꝑiifi-¬
nesuolebat. signiam circeiosq colonos mi-¬
terribile uisum. Anguis ex columpna lig¬
nea lapsus cum t̾rorem fugamq in regiam
feciss. ip̃iꝰ regisnon tam subito pauore ꝑ-¬
culit pectus. qmͣ anxiisimpleuit curis. Itaq
cum adpublica ꝓdigia t̾rusci tantũ uates
adhiberentur: hoc uelut domesticis exter-¬
ritis uisu. delphos ad maxime inclitum in
t̾ris oraculum mitt̾e statuit. neq responsa
sortium ulli alii committe aus duos filioᷤˢᷤ
ꝑignotas ea tempestate terras. iignotiora
maria ingretiam misit. Litus ⁊ arruns ꝓfec-¬
ti. comes his additus .L. iuniꝰ brutus tarqui¬
nia sorore regisnatus. iuuenis longe alius in¬
genio. qm cuius simulationem induerat.
Is cum pͥmores cuutatis in quib frẽm suũ
ab auunculo interfectum audiss: neq in
animosuo qͥcqͣm regitim̃dum. neq in for-¬

Expanded text:
bi multitudinem, ubi usus non esset, oneri rebatur bi multitudinem, ubi usus non esset, oneri rebatur esse et colonis mittendis occupari latius imperii fines uolebat, Signiam Circeiosque colonos miterribile uisum: anguis ex columna lignea elapsus cum terrorem fugamque in regia fecisset, ipsius regis non tam subito pauore perculit pectus quam anxiis impleuit curis. itaque cum ad publica prodigia Etrusci tantum uates adhiberentur, hoc uelut domestico exterritus uisu Delphos ad maxime inclitum in terris oraculum mittere statuit. neque responsa sortium ulli alii committere ausus, duos filios per ignotas ea tempestate terras, ignotiora maria in Graeciam misit. Titus et Arruns profecti; comes iis additus L. Iunius Brutus , Tarquinia, sorore regis, natus, iuuenis longe alius ingenii quam cuius simulationem induerat. is cum primores ciuitatis, in quibus fratrem suum, ab auunculo interfectum audisset, neque in animo suo quicquam regi timendum neque in for
Abbreviated transcription (Latin):
caputq rerum fore portendebat. Idq ita
cecinere nates: quiq in urbem erant: qͦsq
acleam rem consultandam etruria acci¬
uerat. Augebatur adinpensas regis animꝰ.
Itaq pomptine manubie que ꝑ ducendo
adculmen oꝑi destinate erant: uix in funda-¬
menta suppeditauere. Eo magis fabio preter¬
tiseposita in eam rem scribit. qr summam
pecuniȩ neq ex unius tum urbis preda spe-¬
randam: & nullius nehorum quidẽ mag
nificentiȩ oꝑnifundam̃ta ñ exsupaturam.
Intentusꝑficiendo templo. fabrisundiq ex
etruria accitis: non pecuma solum adid. pͣ.
uus up̃e militiȩ adderetur labor. mine tñ
plebs grauabatur se templa dñi exedificare
ra sic laboris aliqñ maioris traducebantur.:
forosin cico faciendos coacamq maximã
receptaculum omnium purgam̃toꝵ urbis
sub terram agendam. quib duob oꝑibꝰuix
noua ħ magnificentia quicqͣm adequari
potint. His laborib exercita plebe qr & ur-¬

Expanded text:
caputque rerum fore portendebat; idque ita caputque rerum fore portendebat; idque ita cecinere uates quique in urbe erant quosque ad eam rem consultandam ex Etruria acciuerant. augebatur ad impensas regis animus; itaque Pometinae manubiae, quae perducendo ad culmen operi destinatae erant, uix in fundamenta suppeditauere. eo magis Fabio, praeterti seposita in eam rem scribit, summam pecuniae neque ex unius tum urbis praeda sperandam et nullius ne horum quidem operum fundamenta non exsuperaturam. intentus perficiendo templo, fabris undique ex Etruria accitis, non pecunia solum ad id publuus et ipse militiae adderetur labor, minus tamen plebs grauabatur se templa deum exaedificare ra, sic laboris aliquanto maioris traducebantur opera, foros in circo faciendos cloacamque maximam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terra agendam; quibus duobus operibus uix noua haec magnificentia quicquam adaequare potuit. his laboribus exercita plebe, quia et ur
Abbreviated transcription (Latin):
queret. Tarquinios reges ambospatrem uo¬
luisse filium ꝑfecisse: iut libera a cet̾is religi¬
onib areaẽẽt tota ioiis templiq erꝰ ꝙ: inedi-¬
ficaretur exaugurare fana sacellaq statu¬
it. Quealiquod ibi atatio rege pͥmum inip¬
so discͥmine adũsus romulum pugne uota
consecrata inangurataq pꝰ ea fuerant: inter
pͥncipia condendihuiꝰ oꝑis monuisse num̃
acdindicandam tantumꝑii molem tradit᷑
deos. Nam cum ex omnium sacellorũ exau¬
gurationes admitt̾ent aues. Intermini fano¬
ñ addixere. idq omen anguriũq ita accep¬
tumẽ: ñ motam t̾minisedem: unũq eum
deorum ñ euocatum. sacratisibifinib fir¬
mastabiliaq cuncta portende. hoc ꝑpetui-¬
tatis auspitio accepto: secutum aliud mag¬
nitudinemimꝑii portendens. ꝓdigiũ est.
caput humanum integrafacie aꝑientib
fundam̃ta templidr apparuisse: que uisa
spẽs haudꝑ ambages arcem eam imꝑii

Expanded text:
queret: Tarquinios reges ambos patrem uoqueret: Tarquinios reges ambos patrem uouisse, filium perfecisse. et ut libera a ceteris religionibus area esset tota Iouis templique eius quod inaedificaretur, exaugurare fana sacellaque statuit quae aliquod ibi, a Tatio rege primum in ipso discrimine aduersus Romulum pugnae uota, consecrata inaugurataque postea fuerant. inter principia condendi huius operis mouisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos; nam cum omnium sacellorum exaugurationes admitterent aues, in Termini fano non addixere; idque omen auguriumque ita acceptum est non motam Termini sedem unumque eum deorum non euocatum sacratis sibi finibus firma stabiliaque cuncta portendere. hoc perpetuitatis auspicio accepto, secutum aliud magnitudinem imperii portendens prodigium est: caput humanum integra facie aperientibus fundamenta templi dicitur apparuisse. quae uisa species haud per ambages arcem eam imperii
Abbreviated transcription (Latin):
dit gabios. que dixerit ipse queq uid̃it re-¬
fert. seuira. seu odio. seu suꝑbia insita ingenio.
nullam eumuocem emisisse. Sexto uͥquid
uellet parens quidue preciꝑ et tacitis amba¬
gib patuit: pͥmores ciuitatis cͥminando ali¬
os apudpopłm. alios sua ipsos inuidia op¬
pugnatos int̾emit. Multipalam: quidam
inquib minus spetiosa criminatio erat
futura. clamint̾fecti. patuit quibdam uo¬
lentib fuga. aut in exilium acti sunt. absen¬
tiumq bona iuxta atq int̾emptorum diui-¬
sa fuere. Largitiones iñ predeq ⁊dulcedĩe
pͥuati commodi sensus malorumpͣ. adimi. do¬
nec orba consilio anxilioq gabina resregiro-¬
manosine ulla dimicatione in manum tra-¬
ditur. Gabiis receptis tarquiniꝰ pacem cum
equorum gente fecit. fedus cum tuscis renoua-¬
uit. Iñ adnegotia urbana animum conũtit:
quoꝵ erat primũ ut ioius templum in mon-¬
te tarpeio. monim̃tum regni sui noĩsq relin-¬

Expanded text:
dit Gabios; quae dixerit ipse quaeque uiderit redit Gabios; quae dixerit ipse quaeque uiderit refert; seu ira seu odio seu superbia insita ingenio nullam eum uocem emisisse. Sexto ubi quid uellet parens quidue praeciperet tacitis ambagibus patuit, primores ciuitatis criminando alios apud populum, alios sua ipsos inuidia opportunos interemit. multi palam, quidam in quibus minus speciosa criminatio erat futura clam interfecti. patuit quibusdam uolentibus fuga, aut in exsilium acti sunt, absentiumque bona iuxta atque interemptorum diuisui fuere. largitiones inde praedaeque; et dulcedine priuati commodi sensus malorum publicorum adimi, donec orba consilio auxilioque Gabina res regi Romano sine ulla dimicatione in manum traditur. Gabiis receptis Tarquinius pacem cum Aequorum gente fecit, foedus cum Tuscis renouauit. inde ad negotia urbana animum conuertit; quorum erat primum ut Iouis templum in monte Tarpeio monumentum regni sui nominisque relin
Abbreviated transcription (Latin):
dum instructis uana accresceret fides: dux ad
ultimum bellilegitur. Ibi cum inscia multitu-¬
dine quid ageretur preliaparua int̾ romam
gabiosq fierent. quib plerumq gabinareᷤᷤ
suꝑior ẽet: tumcertatim summi infimiq ga-¬
binorum sextum tarquinium dono dm̃ sibi
missum ducem credere. Apud milites uͦ obe¬
undo ꝑicula ac labores pariter p̃dam muni-¬
fice largiendo tanta caritate eẽ: ut ñ pariter
tarquinius potentior rome qͣm filius gabiis
ẽẽt. Itaq postqͣm uirium collectum ad om̃s
conatus uidebat: tum ex suis unum sciscita¬
tum romam ad patrem mittit. quidnam se
fac̃ẽ uellet. qñquidem ut omnia unꝰ pre ga¬
binis ẽet poss ei dii dedissent. huic nuntio qr
credo dubie fidei uidebatur: nichil uoce res-¬
ponsumẽ. Rex uelud delib̾ando in ortum edi-¬
um transit. Sequentinuntio filii. ibiinambu-¬
lans tacitus summa papauerum capita dicit᷑
baculo decu̾sisse. Int̾rogando expectandoq
responsum. nuntiꝰ fessus ut re inꝑfecta re-¬

Expanded text:
dum instructis uana adcresceret fides, dux ad ultimum belli legitur. ibi cum, inscia multitudine quid ageretur, proelia parua inter Romam Gabiosque fierent quibus plerumque Gabina res superior esset, tum certatim summi infimique Gabinorum Sex. Tarquinium dono deum sibi missum ducem credere. apud milites uero obeundo pericula ac labores pariter, praedam munifice largiendo tanta caritate esse ut non pater Tarquinius potentior Romae quam filius Gabiis esset. itaque postquam satis uirium conlectum ad omnes conatus uidebat, tum ex suis unum sciscitatum Romam ad patrem mittit quidnam se facere uellet, quando quidem ut omnia unus publice Gabiis posset ei di dedissent. huic nuntio, quia, credo, dubiae fidei uidebatur, nihil uoce responsum est; rex uelut deliberabundus in hortum aedium transit sequente nuntio filii; ibi inambulans tacitus summa papauerum capita dicitur baculo decussisse. interrogando exspectandoque responsum nuntius fessus, ut re imperfecta, re
Abbreviated transcription (Latin):
rat edilem forensis factio. app̃. claudii cen-¬
sura ures nacta. qui senatum primus lib̃-¬
tinoꝵ filiis lectis inquinauerat. ⁊ pͦea qm
eam lectionem nemo ratam habuit. nec
incuria adeptus erat quas petierat opes
urbanas humilib ꝑ om̃s trib diuisis. fo¬
rum ⁊ campum corrumpit. Tantumq fla-¬
uii comitia indignitatis habuerũt. ut
pleriq nobilium anulos aureos ⁊ phale¬
ras depoñent. Ex eo tempe in duas par¬
tes discessit ciuitas. Aliud integer ppls
fauctor ⁊ cultorbonorum. aliud forensis
factio tenebat. donec .. fabuis ⁊ .p. decius
censores facti: ⁊ fabius simul concordiȩ cã:
simul nehumillimoꝵ in manu comitia
eẽnt: omnem forensem turbam excretã ĩ
qͣtuor trib coniecit. urbanasq eas appel¬
lauit. Adeoq eam rem acceptam gratis
animis ferunt. ut maximi cognom̃ quod
tot uictoriis non peperat. hac ordinũ temꝑ¬
atione pareret. Ab eodem institutum dr

Expanded text:
rat aedilem forensis factio, Ap. Claudi cenrat aedilem forensis factio, Ap. Claudi censura uires nacta, qui senatum primus libertinorum filiis lectis inquinauerat et, posteaquam eam lectionem nemo ratam habuit nec in curia adeptus erat quas petierat opes urbanas, humilibus per omnes tribus diuisis forum et campum corrupit; tantumque Flaui comitia indignitatis habuerunt ut plerique nobilium anulos aureos et phaleras deponerent. ex eo tempore in duas partes discessit ciuitas; aliud integer populus, fautor et cultor bonorum, aliud forensis factio tenebat, donec Q. Fabius et P. Decius censores facti et Fabius simul concordiae causa, simul ne humillimorum in manu comitia essent, omnem forensem turbam excretam in quattuor tribus coniecit urbanasque eas appellauit. adeoque eam rem acceptam gratis animis ferunt ut Maximi cognomen, quod tot uictoriis non pepererat hac ordinum temperatione pareret. ab eodem institutum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uiratib. que nocturno alt̾o coloniȩ deducẽ¬
de. Ceterum id quod haud dicrepat contu¬
matia adũsꝰ contempnentes humilitatẽ
suam nobiles certauit: ciuile ius repositũ
inpenetralib pontificum euulgauit. factoᷤᷤ¬
q circaforum in albo ꝓposuit. ut qñ lege agi
poss sciretur. Edem concordiȩ in area uul¬
cani summa inuidia nobilium dedicauit.
coactusq confensuppł̃i corneliꝰ. barbatꝰ. pont̃.
maximꝰ uerba p̃ire. cum more maioꝵ nega¬
ret. nͥ cõs. aut imꝑatorem posse templum
haut aram ne inuissu senatꝰ aut tribunoꝵ
plebei partis maioris dedicaret. haud me-¬
morabilem rem ꝑ se nisi docum̃tum sit ad¬
u̾sus suꝑbiam nobilium plebeie libertatiᷤᷤ
referam adcollegam egrum uisendicau
sa flauius conuenissz. consensuq nobiliũ
adolescentiũ qui ibi adsidebant adsur-¬
rectum ei ñ esset: curulem afferri sellam
dia inimicos spectauit. Cet̃m flauiũ duxe¬

Expanded text:
uiratibusque, nocturno altero, altero coloniae deducenuiratibusque, nocturno altero, altero coloniae deducendae. ceterum, id quod haud discrepat, contumacia aduersus contemnentes humilitatem suam nobiles certauit; ciuile ius, repositum in penetralibus pontificum, euolgauit fastosque circa forum in albo proposuit, ut quando lege agi posset sciretur; aedem Concordiae in area Uolcani summa inuidia nobilium dedicauit; coactusque consensu populi Cornelius Barbatus pontifex maximus uerba praeire, cum more maiorum negaret nisi consulem aut imperatorem posse templum aramue iniussu senatus aut tribunorum plebei partis maioris dedicaret.—haud memorabilem rem per se, nisi documentum sit aduersus superbiam nobilium plebeiae libertatis, referam. ad collegam aegrum usa Flavius cum venisset consensuque nobilium adulescentium, qui ibi adsidebant, adsurrectum ei non esset, curulem adferri sellam dia inimicos spectauit.—ceterum Flauium dixe
Abbreviated transcription (Latin):
uallum cum deserta oĩa inuenissent. ꝑg̃t̃
hostem uestigiis sequi. S uestigia iom̃s
eque ferentia partes ut indilapsis passim.
primo errorem faciebant. Post ꝑ explorato¬
res comꝑtis hostium consiliis ad singulas
urhes circum ferendo bello. unum ⁊ xl.
ꝑunt. Quorum pleraq diruta atq incẽsa.
Nomenq equorum ꝓpe adint̾nitionem de¬
letum. De equis triumphatum. Exemploq
eoꝵ clades fuit. ut marrucinimarsi. pelig¬
ni. pheretrani. mitt̾ent romam oratores pa¬
cispetende. amicitieq. His ppłis fedus peten-¬
ba patre lib̃tino. humili fortuna ortus. ce¬
terum Callidꝰ uir ⁊ facundꝰ. ed̾. cur̃. fuit.
Inuenio inquib dam annalib cumappa¬
reret edilib fieriq se ꝓtribu edilem uidẽt:
neq accipi nomen qͥ scͥptum faceret tabulã
posuisse. ⁊iurasse se scͥptum non facturum
quem aliqͣnto ante dezisse scͥptum fac̾e ar-¬
guit macer liciniꝰ tribunatu añ gesto tͥum¬

Expanded text:
uallum cum deserta omnia inuenissent pergunt uallum cum deserta omnia inuenissent pergunt hostem uestigiis sequi; sed uestigia in omnes aeque ferentia partes, ut in dilapsis passim, primo errorem faciebant. post per exploratores compertis hostium consiliis, ad singulas urbes circumferendo bello unum et triginta ugnando, ceperunt; quorum pleraque diruta atque incensa nomenque Aequorum prope ad internecionem deletum. de Aequis triumphatum; exemploque eorum clades fuit, ut Marrucini Marsi Paeligni Frentani mitterent Romam oratores pacis petendae amicitiaeque. his populis foedus petenba, patre libertino humili fortuna ortus, ceterum callidus uir et facundus, aedilis curulis fuit. inuenio in quibusdam annalibus, cum appareret aedilibus fierique se pro tribu aedilem uideret neque accipi nomen quia scriptum faceret, tabulam posuisse et iurasse se scriptum non facturum; quem aliquanto ante desisse scriptum facere arguit Macer Licinius tribunatu ante gesto trium
Abbreviated transcription (Latin):
.iiii. milia a castris hostium consedunt.
Equoꝵ exercitus ut qui suo nomine ꝑmul¬
tosannos inbelles egissent. tumultuario si¬
miles sine ducib certis. sine imꝑio trepida¬
re. alius exeundum in aciem. alii castra tuen¬
dacensent. Mouet plerosq uastatio futura
agroꝵ. ac deincepscum leuib p̃sidiis urbiũ
relictarum excidia. Itaq postqm int̾ mltas
sententias unaq̃ omissa cura cõmunium
ad respectum suar quemq rerum ũtisset.
audita. ut prima uigilia diu̾sie castris ad
deportanda omnia tuendasq menib in
urbes abirent: cuncti eam sententiã ingen-¬
ti assensu acceꝑe. Palatis hostib ꝑagros
prima luce. romani signis ꝓlatis in acie con¬
sistunt. Et uͥ nemo obuius ibat: pleno gra¬
du ad castra hostium tendunt. Ceterum pꝰ¬
qͣm ibi neq stationes proportis. nec quemꝗͣ
inuallo nec fremitum consuetum castroꝵ
aĩaduerterunt. insolito silentio moti me¬
tuinsidiarum subsistunt. Transg̾ssi dem̃

Expanded text:
quattuor milia a castris hostium consederunt. quattuor milia a castris hostium consederunt. Aequorum exercitus, ut qui suo nomine permultos annos imbelles egissent, tumultuario similis sine ducibus certis, sine imperio trepidare. alius exeundum in aciem, alii castra tuenda censent: mouet plerosque uastatio futura agrorum ac deinceps cum leuibus praesidiis urbium relictarum excidia. itaque postquam inter multas sententias una, quae omissa cura communium ad respectum suarum quemque rerum uertit, est audita, ut prima uigilia diuersi e castris ad deportanda omnia tuendosque moenibus <se> in urbes abirent, cuncti eam sententiam ingenti adsensu accepere. palatis hostibus per agros prima luce Romani signis prolatis in acie consistunt et, ubi nemo obuius ibat, pleno gradu ad castra hostium tendunt; ceterum postquam ibi neque stationes pro portis nec quemquam in uallo nec fremitum consuetum castrorum animaduerterunt, insolito silentio moti metu insidiarum subsistunt. transgressi deinde
Abbreviated transcription (Latin):
nent animi falli nonposse comꝑta oĩa sena-¬
tiu relaturum. decedentem ex samnio cõs: lega-¬
ti sequerentur. Goanno cum pacatum samnip̃
exercitus romanus benigne p̃bito cõmeatu ꝑ a¬
grass fedus antiquum samnitib redditum.
Adequos indeuet̾es hostes cet̾m ꝑmultos annoᷤ
subsp̃e infide pacis quietos. Uersa arma ro-¬
mana qd̾ incolumi hernico nomine misitaue-¬
rant simul cum his samunti auxilia. ⁊ post
hernicos subactos uniu̾sa ꝓpe gens sine dissi¬
mulatione consilii publici adhostes desciue¬
rat: ⁊ postqm icto romȩ cum samnitib fecdẽ
feciales uenerant resrepetitũ. temptationẽ
agebant eẽ. ut t̾rore incusso belli. romanos
se fieri pat̾entur. quod quanto oꝑe optandỹ
foret hernicos docuisse. cum quib licuerit
suas leges romanȩ ciuitati preoptaiunt. qͥb
legendi quid mallent. copia non fu̾it ꝓ pena
necessariam cuutatẽ fore. Ob hec uulgo in

Expanded text:
nent animi, falli non posse; comperta omnia senanent animi, falli non posse; comperta omnia senatui relaturum; decedentem ex Samnio consulem legati sequerentur. eo anno cum pacatum Samnium exercitus Romanus benigne praebito commeatu peragrasset, foedus antiquum Samnitibus redditum. ad Aequos inde, ueteres hostes, ceterum per multos annos sub specie infidae pacis quietos, uersa arma Romana, quod incolumi Hernico nomine missitauerant simul cum iis Samniti auxilia et post Hernicos subactos uniuersa prope gens sine dissimulatione consilii publici ad hostes desciuerat; et postquam icto Romae cum Samnitibus foedere fetiales uenerant res repetitum, temptationem aiebant esse ut terrore incusso belli Romanos se fieri paterentur; quod quanto opere optandum foret, Hernicos docuisse, cum quibus licuerit suas leges Romanae ciuitati praeoptauerint; quibus legendi quid mallent copia non fuerit, pro poena necessariam ciuitatem fore. ob haec uolgo in
Abbreviated transcription (Latin):
multiq alii mortales. ⁊ castra utraq cap¬
ta. ⁊ bouanũ uͥ postõ die cepta oppugnari
breui capitur. Magnaq gła rerum gestar̃
coñs. triumpharunt. Minutium consulẽ
cum uulñe graui relatum ĩcastra mortuũ
quidam auctores sunt. ⁊ mñ. fuliuum in lo¬
cum eiꝰ cõs. suffectum. ⁊ ab eo cum ad ex̃citr̃
minutii missus eẽt: bouianũ captum. Eo
anno sora arpinum cessennia recepta ab
samutib hculis magnumsimulachrũ mn
capitolio positum dedicatumq̃. P. sulpitio
a uerrione . p. semꝑnio. sopho. cõs. samnites
seu finem seudilationem belli querentes le¬
gatos de pace romammisere. Quib supplici¬
ter agentib responsum ẽ. nisi sepe bellum pa-¬
rantes pacem petissent. samnites oratione
utro citro habita de pace transigi potuisse. Nc̃
qñ uerbauana adid locorum fu̾int: reb stan-¬
dum eẽ : P. Semꝑnium cõs. cum ex̾citu breui ĩ
samnio fore. eum ad bellum pacem ne incli-¬

Expanded text:
multique alii mortales et castra utraque capmultique alii mortales et castra utraque capta. et Bouianum urbs postero die coepta oppugnari breui capitur magnaque gloria rerum gestarum consules triumpharunt. Minucium consulem, cum uolnere graui relatum in castra, mortuum quidam auctores sunt, et M. Fuluium in locum eius consulem suffectum et ab eo, cum ad exercitum Minuci missus esset, Bouianum captum. eo anno Sora Arpinum Cesennia recepta ab Samnitibus; Herculis magnum simulacrum in Capitolio positum dedicatumque. P. Sulpicio Sauerrione P. Sempronio Sopho consulibus Samnites, seu finem seu dilationem belli quaerentes, legatos de pace Romam misere. quibus suppliciter agentibus responsum est, nisi saepe bellum parantes pacem petissent Samnites, oratione ultro citro habita de pace transigi potuisse: nunc, quando uerba uana ad id locorum fuerint, rebus standum esse. P. Sempronium consulem cum exercitu breui in Samnio fore; eum, ad bellum pacemne incli
Abbreviated transcription (Latin):
in montes copias ab duxisse. hostes secu¬
ros duo mił. iñ locis munitis & ip̃os con¬
sedisse. Consul ut statiua tuta copiosaq
⁊ita erant petisse uideretur. postqm ⁊ mo¬
nimentis castra firmauit.⁊ omni appara¬
tu rerum utilium instruxit. relicto fir-¬
mo p̃sidio de uigilia tercia qua duci prox¬
ime potest. expeditas legiones ad collegã. ⁊
ip̃m adũsus alios sedentem ducit. Ibi au¬
ctore postumio minutiꝰ cum hostib signa
confert: Et cum ancepsp̃lium in multum
diei ꝓcessiss: tum postumius integris legio¬
nib defessam iam aciem hostium in ꝓuiso
inuadit. ltaq cum lassitudo acuulnera fu¬
gam qͦ p̃pedissent: occidione occisi hostes.
signaunum ⁊.xxxcapta. Atq iñ ad castra
postumii ꝑrectum. Ibiduo uictores ex̾citus
ꝑcussum iamfame hostem adorti ia fun¬
dunt fugantq. Signa militaria sex ⁊ .xx.
capta. Et imꝑator samnitium statiꝰ celliꝰ

Expanded text:
in montes copias abduxisse, hostes secuin montes copias abduxisse, hostes secutos duo milia inde locis munitis et ipsos consedisse. consul ut statiua tuta copiosaque—et ita erant—petisse uideretur, postquam et munimentis castra firmauit et omni apparatu rerum utilium instruxit, relicto firmo praesidio de uigilia tertia, qua duci proxime potest, expeditas legiones ad collegam, et ipsum aduersus alios sedentem, ducit. ibi auctore Postumio Minucius cum hostibus signa confert; et cum anceps proelium in multum diei processisset, tum Postumius integris legionibus defessam iam aciem hostium improuiso inuadit. itaque cum lassitudo ac uolnera fugam quoque praepedissent, occidione occisi hostes, signa unum et uiginti capta, atque inde ad castra Postumi perrectum. ibi duo uictores exercitus perculsum iam fama hostem adorti fundunt fugantque; signa militaria sex et uiginti capta et imperator Samnitium Statius Gellius
Abbreviated transcription (Latin):
missa. Dictatorem id̾ annꝰ habuit .p. cor¬
nelium. scipionem. cum magr̃o equitũ . p.
deciomĩre. Abhis ꝓpt̾ quitreati erãt comi¬
tia consularia habita. quia neuter consu-¬
lum potuerant bello abeẽ. Creati cõs .l.
postumiꝰ t. minutius. Hos cõss. piso.ꝙ. fa¬
bio.⁊ . p. decio sugg̃it biennio exempto. quo
claudium uolumniumq. ⁊ cornelium cũ
martio cõs. factos tradidimus. Memoriȩ¬
ne fug̾it in annalib digendis anconsulto
binos cõs. falsos. ratos. transcendit. incertũ ẽ.
Fod̾ anno ĩ campum stellantem agri cãpa¬
ni samnitium incursiones facte. Itaq am¬
bo cõs ansamnium missi. cũ diũsas regio¬
nes afernum postumiꝰ bomianum. ⁊mi¬
nutiꝰ petiss. Postumi pꝰ ductu ad tifernum
pugnatum. alii haud dubie samniteᷤ uic¬
tos. ad .xx. mił̃. hominum capta tradunt.
alii marte equo discessum. ⁊ postumium
metum simulantẽ nocturnoitiñe clam

Expanded text:
missa. dictatorem idem annus habuit P. Cormissa. dictatorem idem annus habuit P. Cornelium Scipionem cum magistro equitum P. Decio Mure . ab his, propter quae creati erant, comitia consularia habita, quia neuter consulum potuerat bello abesse. creati consules L. Postumius Ti. Minucius . hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio suggerit biennio exempto, quo Claudium Uolumniumque et Cornelium cum Marcio consules factos tradidimus. memoriane fugerit in annalibus digerendis an consulto binos consules, falsos ratus, transcenderit, incertum est. eodem anno in campum Stellatem agri Campani Samnitium incursiones factae. itaque ambo consules in Samnium missi cum diuersas regiones, Tifernum Postumius, Bouianum Minucius petisset, Postumi prius ductu ad Tifernum pugnatum. alii haud dubie Samnites uictos ac uiginti milia hominum capta tradunt, alii Marte aequo discessum et Postumium metum simulantem nocturno itinere clam
Abbreviated transcription (Latin):
duntur. Iamq una uoce om̃s pacẽ pete-¬
bant. Tum trium mensium frum̃to impera¬
to.⁊ annuo stipendio acsingulis inmilitem
tunicis adsenatum pacis oratores missi. Cor¬
nelius in samniorelictus. martius de her¬
nicis triumphansinurbem rediit. statuaq
eq̃stris in foro decreta ẽ. que ante templum
castoris posita ẽ. hernicoꝵ trib ppłis alter¬
nati uerulano ferentinati. quia maluert̃
quã ciuitatem sue leges reddite conubiũq
inter ipsos quod aliqmdiu solihernicorũ
habuerunt ꝑmissum. Anagninis quiq
arma romanis intulerant ciuitas sine
suffragii latione data. Concilia conubiaq
adempta. Et magistratib pret̾ qͣm sacroꝵ
curatione int̾dictum. Eodem anno eclẽs
salutis a iunio bubulco censore locata ẽ ꝗͣ
coñs. bello samnitiũ uouerat. Ab eod̃ colle-¬
gaq euis . m. ualerio. maxime uiȩ ꝑagroᷤᷤ
publicamnpensa facte. ⁊ cum cartaginen¬
sib eod̃ annofedꝰ tercio renouatum. le-

Expanded text:
duntur; iamque una uoce omnes pacem peteduntur; iamque una uoce omnes pacem petebant. tum trium mensum frumento imperato et annuo stipendio ac singulis in militem tunicis ad senatum pacis oratores missi. Cornelius in Samnio relictus: Marcius de Hernicis triumphans in urbem rediit statuaque equestris in foro decreta est, quae ante templum Castoris posita est. Hernicorum tribus populis, Aletrinati Uerulano Ferentinati, quia maluerunt quam ciuitatem, suae leges redditae conubiumque inter ipsos, quod aliquamdiu soli Hernicorum habuerunt, permissum. Anagninis quique arma Romanis intulerant ciuitas sine suffragii latione data: concilia conubiaque adempta et magistratibus praeter quam sacrorum curatione interdictum. eodem anno aedes Salutis a C. Iunio Bubulco censore locata est, quam consul bello Samnitium uouerat. ab eodem collegaque eius M. Ualerio Maximo uiae per agros publica impensa factae. et cum Carthaginiensibus eodem anno foedus tertio renouatum legat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uacua defensorib capit. atq incendit. Qye
ubi fragrantia martianꝰ miles consperit.
ihostes respexere. tum passim fugacepta
samnitium fieri. S omnia optinet cedes.
nec mnullam partem tutum ꝑfugium ẽ. lã
.xxx. milibꝰ hostium cesis. signum receptui
cõss. dederant. colligebantq inunũ copiaᷤᷤ
inuicem int̾ se gratantes. cum repente uise
ꝓcul hostium noue cohortes. q̃ insupplem̃ty
scͥpte fuerant integrauere cedem. In qͣs nec
iussu consulum nec signo accepto uictores
uadunt. malo tyronitio imbuendum sã¬
nitem clamitantes. Indulgent cõss. legionũ
ardori. ut qui ꝓbe scirent nouum militem
hostumint̾ ꝑculsos fuga uet̾anos. ne temp¬
tando quidem satiscertamini fore. Nec eoᷤ
oppinio fefellit. Om̃s samnitiũ copiȩ uet̾es
noueq montes ꝓximos fuga capiunt. Cõ
⁊ romana erigitur acies. nec quicqmͣ satis
tuti locis uictis ẽ. ⁊ de iugis que ceꝑant fun¬

Expanded text:
 uacua defensoribus capit atque incendit. quae  uacua defensoribus capit atque incendit. quae ubi flagrantia Marcianus miles conspexit et hostes respexere, tum passim fuga coepta Samnitium fieri; sed omnia obtinet caedes nec in ullam partem tutum perfugium est. iam triginta milibus hostium caesis signum receptui consules dederant colligebantque in unum copias inuicem inter se gratantes, cum repente uisae procul hostium nouae cohortes, quae in supplementum scriptae fuerant, integrauere caedem. in quas nec iussu consulum nec signo accepto uictores uadunt, malo tirocinio imbuendum Samnitem clamitantes. indulgent consules legionum ardori, ut qui probe scirent nouum militem hostium inter perculsos fuga ueteranos ne temptando quidem satis certamini fore. nec eos opinio fefellit: omnes Samnitium copiae, ueteres nouaeque, montes proximos fuga capiunt. eo et Romana erigitur acies, nec quicquam satis tuti loci uictis est et de iugis, quae ceperant, fun
Abbreviated transcription (Latin):
certam̃ p̃sens. nec romanum dilationem
belli laturum. Aduentus marciiqui her-¬
nicis subactis maturauit college uenire
auxilio moram certaminis hosti exemit.
Nam ut quine alt̾i quidem excitui se ad
certam̃ credidissent pares: coniungiutq
passi duos consulares eĩtitus nicħ crec̃ent
Iupẽ spei. aquenientem icomposito ag¬
mine martium adgrediuntur. raptimcol¬
late sarcine in medium.⁊ ꝓut tempus patie¬
batur instructa acies. clamor priũ instati-¬
ua ꝑlatus. dein conspectus procul pulius tu-¬
multum apud alterum coñs. incastris fec̃.
Hisq confestim arma caꝑe uissis raptimq
eductis in aciem militib transũsam hostiũ
aciem atq alio certamine occupatã inua-¬
dit. clamitans summum flagitium fore.
si alt̾m ex̃citum utͦq uictoriȩ compotem si¬
nerent fieri. nec ad se sui belli uindicarent
decus. Quamimpetum dederat ꝑrumpit.
aciemq ꝑmediam incastra hostium tendit.¬

Expanded text:
certamen praesens nec Romanum dilationem certamen praesens nec Romanum dilationem belli laturum. aduentus Marci, qui Hernicis subactis maturauit collegae uenire auxilio, moram certaminis hosti exemit. nam ut qui ne alteri quidem exercitui se ad certamen credidissent pares, coniungi utique passi duos consulares exercitus nihil crederent superesse spei, aduenientem incomposito agmine Marcium adgrediuntur. raptim conlatae sarcinae in medium et, prout tempus patiebatur, instructa acies. clamor primum in statiua perlatus, dein conspectus procul puluis tumultum apud alterum consulem in castris fecit; isque confestim arma capere iussis raptimque eductis in aciem militibus transuersam hostium aciem atque alio certamine occupatam inuadit, clamitans summum flagitium fore, si alterum exercitum utriusque uictoriae compotem sinerent fieri nec ad se sui belli uindicarent decus. qua impetum dederat, perrumpit aciemque per mediam in castra hostium tendit et
Abbreviated transcription (Latin):
stra int̾ceꝑunt. ut ꝑuadẽ expeditꝰ nuntiꝰ ñ
poss. ꝑ aliquot dies incerti rerum om̃nium
suspensiq de statu alteriꝰ ut̾q consul ag̾et.
romamq is metus mañet. adeo ut om̃s iu¬
mores sacram̃to adig̾entur. atq ad subita
rerum duo iusti scrib̾entur exercitus. Cecerũ
ħnicum bellum nequaqͣm ꝓ p̃senti t̾rore.
ac uetustate gentis głȩ fuit. Nicħ usquã
dictu dignum ausi trinis castris intͣ pau¬
cosdies exuti :xxx. dierum indutias itaut
adsenatum romam legatos mitt̾ent pacti
sunt. Simestri stipendio frum̃toq ⁊ singo¬
lis inmilitem tunicis. Absenatu ad marti¬
Isq eam gentemindeditionem accepit. Et in
samnio alter consul suꝑior uirib locis impe¬
ditior erat. Omniaitinera obsepserant ho¬
stes saltusq ꝑuios ceꝑant ne qua subuehi
cõmeatus possent. neq eoscum cotidie sig
namaciem cons. ꝓferret elicere adcertam̃
poterat. Satisq apparebat neq samnitẽ

Expanded text:
stra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non stra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non posset et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu alterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur exercitus. ceterum Hernicum bellum nequaquam pro praesenti terrore ac uetusta gentis gloria fuit: nihil usquam dictu dignum ausi, trinis castris intra paucos dies exuti, triginta dierum indutias ita ut ad senatum Romam legatos mitterent pacti sunt bimestri stipendio frumentoque et singulis in militem tunicis. ab senatu ad MarciHernicis erat; isque eam gentem in deditionem accepit. et in Samnio alter consul superior uiribus, locis impeditior erat. omnia itinera obsaepserant hostes saltusque peruios ceperant ne qua subuehi commeatus possent; neque eos, cum cottidie signa in aciem consul proferret, elicere ad certamen poterat, satisque apparebat neque Samnitem
Abbreviated transcription (Latin):
singulis uestim̃tis emitt̾entur. hii om̃s sub
iugum missi. Sotiis samnitium nichil cau¬
tum ad .uii. milia sub corona ueniere. Qui
seciuem hernicum dixerat seorsus in custo¬
dia habitus. Eos omnes fabius romam ad
senatum misit. Et cum quesitum eẽt. delec-¬
tu anuoluntarii ꝓsamnitib adũsus ro¬
manos bellassent ꝑ latinos ppłoscusto dien¬
di dant᷑. ussiq eam integram rem noui cõs.
.p. cornelius aruina .a. martiꝰ. tremulꝰ. Hii
enum iaicreati erant ad senatum referre.
Id egre passi hernici: concilium ppłoꝵ om¬
nium habentib anaguiȩ incuco quem
maritium uocant. pret̃ alterinatem fe-¬
rentinatemq i uerulanum omnes ħncino
decesserat iñ fabius noui motus exorti. calatia
isora p̃sidiaq que inhisromana erant expug¬
nata. ⁊ in captiuorum corꝑa militum fede se-¬
uitum. Itaq eo .p. cornelius cum exertitumis¬
sus martio noui hostesinter consulum ca

Expanded text:
singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum missi. sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona ueniere. qui se ciuem Hernicum dixerat seorsus in custodia habitus; eos omnes Fabius Romam ad senatum misit; et cum quaesitum esset dilectu an uoluntarii pro Samnitibus aduersus Romanos bellassent, per Latinos populos custodiendi dantur, iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum referre. id aegre passi Hernici; concilium populorum omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant, praeter Aletrinatem Ferentinatemque et Uerulanum omnes Hernicidecesserat inde Fabius, noui motus exorti. Calatia et Sora praesidiaque quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus. Marcio noui ho
Abbreviated transcription (Latin):
comitiaq eius ab .l. furio trib̃. pł. int̾pella¬
ta. donec se censura abdicauit. inqb̃dã an¬
nalib inuenio. Creatus coñs. cum college no¬
uum bellum salentini hostes decernerentur.
romȩ mansit. ut urbanis artib opes auge¬
ret. qñ belli decus penes alios eẽt. Uolumni-
umꝓuintiȩ haud penituit multa scd̃a pre¬
lia fecit. aliquot urbes hostium uicepit. P̃¬
de erat largitor. ⁊ at benignitatẽ ꝑ se gratã
comitate adiuuabat. militemq his artib
fecerat ⁊ ꝑiculi ⁊ laboris auidum. Q. fabiuis
ꝓcõs adurbem allifas cum samnitiũ exer-¬
citu signis collatis confligit. Minime ambi-¬
guares fuit. fusi hostes. atq in castra cõpul¬
si. Nec castra forent retenta. niexiguum su¬
ꝑfuiss diei. Ante noctem tamensunt circũ¬
sessa.⁊ nocte custodita. ne quis elabi posset.
Postero die uõx dum luce certa deditio fieri
cepta. ⁊ pacti qui samnitium forent. ut cũ

Expanded text:
comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellacomitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus inuenio. creatus consul, cum collegae nouum bellum, Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret quando belli decus penes alios esset. Uolumnium prouinciae haud paenituit. multa secunda proelia fecit; aliquot urbes hostium ui cepit. praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuuabat militemque his artibus fecerat et periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes atque in castra compulsi; nec castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita ne quis elabi posset. postero die uixdum luce certa deditio fieri coepta et pacti qui Samnitium forent ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
nuum cursu effuso in hostem feruntur. ñ
tanqͣm inuiros aut armatos incurrt̃. mi¬
rabilia dictu. signa primo eripi cepta signi¬
feris. deinde ipsi signiferi trahi a cõs. arma¬
tiq milites ex acie inaciem transferri.⁊ sic uͭ
ẽ. certamenscutis magisqmͣ gladiis gerit᷑ res
umbonib incussaq alasternunt hostes.
Plus capitur hominum qͣm ceditur. Atq
unauox poñe arma iubentium ꝑ totã fert᷑
aciem. Itaq int̾ ip̃m certam̃ facta deditio ẽ.
a primis auctorib belli. Postero inseqñtibꝰq
dieb ⁊ cet̾i umbroꝵ ppłi deduntur. Ocricula¬
ni sponsione in amicitiam accepti. fabiꝰ alie¬
ne sortis uictor belli insuam puintiam ex-¬
ercitum reduxit. Itaq eiobres tam felicit᷑
gestas. sicut priore anno ppłs continuau̾at
consulatum. ita senatus in seqn̾tem annỹ
quo appius claudius.i. uolumniꝰ cõss. fue¬
runt progauit. maxinis appio adũsante mm¬
ꝑum appium censorem petisse consulatum.

Expanded text:
nuum cursu effuso in hostem feruntur. non nuum cursu effuso in hostem feruntur. non tamquam in uiros aut armatos incurrunt; mirabilia dictu, signa primo eripi coepta signiferis, deinde ipsi signiferi trahi ad consulem armatique milites ex acie in aciem transferri et, sicubi est certamen, scutis magis quam gladiis geritur res; umbonibus incussaque ala sternuntur hostes. plus capitur hominum quam caeditur atque una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. itaque inter ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. postero insequentibusque diebus et ceteri Umbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uictor belli, in suam prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuauerat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius L. Uolumnius consules fuerunt, prorogauit maxime Appio aduersante imperium. Appium censorem petisse consulatum
Abbreviated transcription (Latin):
magnisq itin̾ib ad meuaniam. uͥ tum co¬
piȩ umbroꝵ erant ꝑrexit. Recens aduentꝰ
consulis quem ꝓcul umbria in samnio bel¬
Lo alio octupatum credidant ita ext̾ruit um¬
bros. ut alii recedendum adurbes munitas.
quidam omittendum bellum censerent. pla¬
gauna materinam ip̃i appellant. ñ continu-¬
it mͦ ceteros in armis. s confestim ad certam᷑.
egit. Castrauallantem fabium adorti sunt.
Quos ubi effusos ruere inmunim̃ta cõs. iudit.
reuocatos milites ab oꝑe ꝓut loci natura tẽpꝰ¬
q patiebatur. atainstruxit. cohortatusq p̾¬
dicatione uera quaintuscis qua insamnio
partoꝵ decorum exiguam appendicẽ etrusci
belli conficere iubet.⁊ uocisimpie penas ex-¬
petere qua se urbem romanam oppugna¬
turos minati sunt. Hec tanta sunt alacri¬
tate militum audita. ut clamor suaspõte
ortus loquentem int̾pellauerit ducẽ ante
imꝑium. Dem̃ concentu turbarum ac cor¬

Expanded text:
magnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum comagnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem procul Umbria in Samnio bello alio occupatum crediderant, ita exterruit Umbros ut alii recedendum ad urbes munitas, quidam omittendum bellum censerent; plaga una—Materinam ipsi appellant—non continuit modo ceteros in armis sed confestim ad certamen egit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimenta consul uidit, reuocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione uera qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua se urbem Romanam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audita ut clamor sua sponte ortus loquentem interpellauerit ducem. ante imperium deinde concentu tubarum ac cor