comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liam eius non dissimi¬
lẽ insimili opere iͥtutẽ
refrigerio a stipulante ꝑ¬
hibebo. Columnam ĩ mẽse
molis. cui ydolũ super sta¬
bat. parabat euertẽ. s nulla
erat facultas qua id daret᷑
effectui. Cum adorõnem su¬
o more ⁊uertitur. uisam
certum est parilẽ quodãm
columam ruere de cels. q
ĩ pacta ydolo. totam illã ĩ ex¬
pugnabilẽ molẽ soluit ĩ pul¬
uerem. Parx scilicet. si inuisi¬
biliter celi uircutib ut̾etur.

Expanded text:
liam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur
Abbreviated transcription (Latin):
compellunt. ut ei remotisõi¬
bus ministris. preberet sola
conuiuiũ. Nec potuit uir be¬
atus obstinatius reluctari.
Componitur castus regine
manib apparatus: sellulã
ip̃a consternit. Mensam ad¬
mouet.aquam manibꝰ sub¬
ministrat: tibum quẽ ip̃a
toxeratapponit.Ip̃a illo se¬
dente.eminus scd̃m famu¬
lantiũ disciplinã. solo fixa
constitit immobilis: ꝑ omĩ-¬
a ministrantis modestiam.
cuit ip̃a bibituro. ⁊ ip̃a por¬
rexie. finita cenula. fragmẽ¬
ta panis assumpti micasq
tollegit. satis fideliter illas
reliquias imꝑialibus epu¬
lis anteponens. Beata mu¬
lier tante. pietatis affectu.il¬
li merito comꝑanda.q̃ uenit
afinib terre audire salomo¬
nem. si quidem simplicem
sequamur hystoriam. Sed

Expanded text:
compellunt, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola convivium: nec potuit vir beatus obstinatius reluctari. Componitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admovet, aquam manibus subministrat: cibum quem ipsa coxerat, apponit; ipsa, illo sedente, eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit immobilis, per omnia ministrantis modestiam ecuit ipsa bibituro, et ipsa porrexit. Finita coenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. Beata mulier! tantae pietatis affectu illi merito comparanda, quae venit a finibus terrae audire Salomonem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed
Abbreviated transcription (Latin):
nie. sicut pudorẽ gessit er¬
rati. Tua hec uirtus xp̃e
tua sunt hec xp̃e miracła
Etenim que ĩ tuo nomi¬
ne oꝑantur serui tui. tua

Expanded text:
niae, sicut pudorem gessit errati: tua haec uirtus, Christe, tua sunt haec, Christe, miracula. etenim quae in tuo nomine operantur serui tui, tua
Abbreviated transcription (Latin):
mandata regia rebellẽ. in hiis
angustiis substitisse. furore
intinctus indignationis ex¬
reliqua comemorarem. situꝰ
locustius relatione miserẽ¬
ginta fere milib a genuense
quem influit rodanus. Lo¬
cus hic inter alpina iuga

Expanded text:
mandata regia rebellem in Acaunensibus angustiis substitisse, in furorem instinctu indignationis exreliqua commemorem, situs loci ejus relationi inserenginta ferme millibus a Genavensi quem influit Rhodanus. Locus ipse iam inter Alpina iuga
Abbreviated transcription (Latin):
dus. bur¬
gundie
partibus.
fontanis
oppido patrris sui oriundus
fuit. parentib claris secũ¬
dum lignitatẽ seculi. sed
digniorib ac nobiliorib
cie tenax. Euuangłicam
namq secund̃ instituta p̃¬
cursoris dñi militiã agens.
neminẽ ꝯcutiebat. nemini
faciebat calumpniã: ꝯtẽ¬
tus sti pendiis sius. quib
ad om̃e opus bonũ habũ¬
dabat. Sic consilio ⁊ armi
seruiebat temporalibus
suo.nõ negligeret redd̾e
qd̃ debebat. Mater a alech
ex castro cui nom̃ mons

Expanded text:
dus Burgundiae partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum dignitatem saeculi, sed dignioribus ac nobilioribustiae tenax. Evangelicam namque secundum instituta Praecursoris Domini militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniam, contentus stipendiis suis , quibus ad omne opus bonum abundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus suo non negligeret reddere quod debebat. Mater Aleth, ex castro cui nomen Mons
Abbreviated transcription (Latin):
reb excederet.Corpus ĩme¬
dio positum. tristi merentiũ
fratrum frequentabatur
officio cum martinus fie̾ᷤ
⁊ euilans atcurrit. Tum u̾o
tota sanctum sp̃m mente
concipiens. egredi cellula
in qua corpus iacebat cete¬
ros iubesz ac forib obsera.¬
tis. super exanimata defũt¬
ti fr̃is membra prosternit᷑
Et tum aliquandiu or̃oni
erettus paululũ. ⁊ indefũt¬
ti ora defixus. or̃onis sue at
misericordie domini ĩ tre¬
pidus. expectabat euentũ
Uixq duarum fere horaꝵ
spatium intercesserat. usdet
defunctum. membris om̃ĩ¬
⁊ laxatis musum uidendi
palpitare luminib. Tum
uero magna ad dñm uo¬
te conuersus. grãs agens.
cellulam clamore comple¬
uerat. Quo audito. qui
pro forib astiterant. statĩ
irruunt. Mux spectacłm.

Expanded text:
rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omniet laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectac
Abbreviated transcription (Latin):
incredibili p̾ditus potestate.
mauclita ꝑsingulos dies
signa faciebat. Non solum
enim presens.neqz uerbo
tantum. sed absens quoq.
int̾dum cilicii sui fimbriis.
aut epłis missis. corpora ob¬
sessa curabat. hic ergo mir̃
ĩmodũ. frequentabatur
a ppłis. ex toto ad eum orbe
uenientib. Taceo de mino¬
rib. Prefecti. comitesq ac
diuersaꝵ iudices potestatũ.
pro forib illuis sepe iacue¬
runt. Episcopi quoq scĩssi¬
mi. sacerdotali auctoritate
deposita contingi se ab eo at¬
qz benelici humiliter pos¬
tulantes. scĩficatos se at di¬
uino munere illustratos.
quotiens manum illius
uestemq ꝯtigerant. non
ĩmerito creclid̾unt. Hic fe¬
rebatur omni potu ĩppetu¬
um penitus abstinere, ac
pro cibo. tibi sulpici ĩ aurẽ

Expanded text:
incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopi quoque sanctissimi, sacerdotali auctoritate deposita, contingi se ab eo adque benedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aure
Abbreviated transcription (Latin):
forte nos sanitatũ eius co¬
pia apprehendat. Nouũ sa
neꝯsilium. uota prorsus
eatenus ĩ auclita. tanton
nollecarere ĩcõmodo: ses
reddi effug̾e.Quid moror:
placet utriq ꝯsultũ. ⁊ apta.¬
dis. batulis. sub utraq ascel¬
la. reptando potius ꝙͣ gradi¬
endo fugam arripiunt. Sy
martini ꝑ nix potentia. ꝓse¬
quitur fugientes ⁊p̃hendit
refugas: ꝯprehensos. et ĩui¬
tos inuentos reparat sospi¬
tati. Qd̃ illi in se se exꝑien¬
tes. nec clissimulare pot̾ant.
necaudebant silere. nimuꝵ
nõ nescii illũ potentẽ ꝑdere
nisset. Exclamant gͥ predicã¬
tes miraculũ ⁊ homines lo¬
ti illius. qd̃ id ꝯtigerat ad lau¬
des ĩuitant martini. Nec sͥ
integrum fore arbitrati. do¬
nec baculos sui largitoris
inclices. ad martini mat̾cem
ecilesiam detulunt palã oĩb
exponentes. ⁊ sue ꝑfidie fugã.
⁊ martini eciã circa ĩuitos
clemenciã. Porro accole mã¬
sionis ĩ qua signũ hoc sani¬

Expanded text:
forte nos sanitatum ejus coforte nos sanitatum ejus copia comprehendat. Novum sane consilium, vota prorsus eatenus inaudita, tanto nolle carere incommodo, se, sibi reddi, effugere. Quid moror? Placet utrique consultum, et aptatis baculis sub utraque ascella, reptando potius quam gradiendo, fugam arripiunt. Sed Martini pernix potentia prosequitur fugientes, comprehendit refugas, comprehensos et inventos invitos reparat sanitati. Quod illi in sese experientes, nec dissimulare poterant, nec audebant silere. Nimirum non nescii illum potentem perdernisset. Exclamant igitur, praedicantes miraculum, et homines loci illius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore arbitrati, donec baculos sui languoris indices ad Martini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes et suae perfidiae fugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolae mansionis, in qua signum hoc sani
Abbreviated transcription (Latin):
probant. Unde est istud. fides
tua te saluã fecit. ꝑ martisi
⁊ qd̃ maioris clementie ẽ. eti¬
am nolentib subueniebat.
Dumenim talia tantaq
uͥtutũ insignia agẽntur.
que et si inuid̾et. occultare
fama ñ potuit. ea p̾currẽte.
duo paralitici qui in uilla
cui nom̃ de hedera ẽ apͥtere.¬
untib elemosinã petentes.
uictitabant. dix̃unt alter ad
alt̾m . Ette fr̃ submolli otio
uiuimꝰ: nemonos ĩquiettt
om̃s miserentur. Solus no¬
bis labor ẽ pet̃e qd̃ optamil
Licet cum libuerit somno
indulg̃e. quieti uero iugit
Et ut breuiter dicam dui¬
mus ĩ bonis dies nostros
bis infirmitas hec qͣ iacemꝰ
Que si curata fu̾it. qd̃ absit.
necẽaio nobis ĩcumbet la
Et ecce audiuimꝰ de marti¬
no isto. ĩ cuius clyocesi degi¬
mus qd̃ reu̾̃tens ab exilio.
decumbentẽ p̾t̾it ñ sanat̾
Nunc ergo fr̃ acquiesce cõ¬
siliis meis. et cdicto cicius
fugiamus martinũ. ab
eius chyocesi exeuntes. ne

Expanded text:
probant. Vnde est illud, Fides probant. Vnde est illud, Fides tua te saluum fecit. Per Martinum & quod maioris clementiæ est, etiam nolentibus subueniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentur, quę etsi non viderent, occultare fama duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est a praetereuntibus eleemosynam petentes, victitabant, dixerunt alter ad alterum: Ecce frater sub molli otio vivimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur; solus nobis labor est petere quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero jugiter: et, ut breviter dicam, ducimus in bonis dies nostros. icat infirmitas haec, qua jacemus. Quae si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labEt ecce audivimus de Martino isto, in cujus dioecesi degimus, quod revertens ab exsilio decumbentem praeterit non sanatum. Nunc ergo, frater, acquiesce consiliis meis, et dicto citius fugiamus Martinum, ab ejus dioecesi exeuntes, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bili illo excitu nullus molł
ul̃ effeminatus. nemo ibi
fenunã.nemo rapinã no¬
ueratz sed unꝰquisq ex mer¬
cato competenti uiuebat. ꝑtꝰ
attigerat sacratissimi pre¬
sulis mart̃. corpꝰ. miix ĩmo.¬
dũ et oues morbide pastoris
p̾sentiã. et pastor recegnouit.
quantã ouib deberet cuxre¬
diligentiã. Quãuis enĩꝑe¬
gͥnus inter extmneos mi¬
racłoꝵ floruisset copia. inter
suos tñ ut pote sibi a dño ⁊¬
mendatos. et copiosior ei af¬¬
fuit sanitatũ gr̃a ⁊ si dici
tia. Quicumq gͦ. qualicũq
ĩ cõmodo egritudinis labo¬
rabant. eciam nõ apportati.
eciã nõ rogantes. dextra. leua¬
q. ꝑ totã ꝓuintiã mirifice
sanabantur. Quã ũa ꝓmis¬
sio saluatoris dicentis. Ep¬
ra inquit que ego facio qͥ
creclit ĩ me et ip̃e faciet. ma¬
iora hoꝵ faciet.In signis eĩ
⁊ sanitatibz q̃ ip̃e dñs ꝑ se
dignatus est exhib̾e. fidem
eciam poscentiũ. cooꝑariuo¬
luitz ut crebro euuangelia

Expanded text:
bili illo exercitu nullus mollis vel effeminatus: nemo ibi feminam, nemo rapinam noverat; sed unusquisque ex mercato competenti vivebat. IX. attigerat sacratissimi praesulis Martini corpus, mirum in modum et oves morbidae pastoris praesentiam, et pastor recognovit quantam ovibus deberet diligentiam. Quamvis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, utpote sibi a Deo commendatos, et copiosior ei fuit sanitatum gratia, &, si dici tia. Quicumque ergo qualicumque incommodo ęgritudinis laborabant, etiam non apportati, etiam non rogātes, dextra lęuaque per totam Prouinciam mirifice sanabātur. Quam vera promissio Saluatoris dicentis! Opera, inquit, quæ ego facio, qui credit in me, & ipse faciet, & maiora horum faciet. In signis enim & sanitatibus, quæ ipse Dominus per se dignatus est exhibere, fidem etiam poscentium cooperari voluit, vt crebro Euangelia
Abbreviated transcription (Latin):
Qua de re diu. sic manem
admunitiones montium
fugerant. incursiones pa¬
nis uero horrores celestes
quos ibi ꝑtulerant trepi¬

Expanded text:
Qua diu sic manente ad munitiones montium fugerant, incursiones panis vero coelestes quos ibi pertulerant
Abbreviated transcription (Latin):
a eupe nunc au hegce ne paratũ exerte arma in singune miũ ut uis
lun animis. Eao proillius mandatis mori non dubito quimini & i
R orunt dicentis ꝑgetnĩẽ adheremũ quouis. Tantũ modo placatũ te
pauperũ uiduarũ & orfanoꝵpene in numerã multitudinẽ aus tantẽ Ccũq
cũ uldis sent : om̃s uoci ferabad dicentes Oscȩ pastor curnos miseros derelinquis
aut quisfni serebit᷑ nri at quis tribuit nob uictũ aue uestitũ: Nãte amo¬
ne nos derȩ linquas : Lũ ille la crimans blandaue eisdẽ aclo quendlcit
dabit eñĩ uoł ds pastorẽ quos pas cat inmiseracione &misericedia Ni faci¬
emmeã non longo tẽpore ã modo uidebitis Vos aut querit sicut diet xp̃s
primũ rez nũdĩ &lius ticiãeiꝰ : el hec onã adicienturiodott cepertu

Expanded text:
 vis? Nunc autem hecce me paratum! Exerce arma in sanguinem meum, ut tuis libet animis. Ego pro illius mandatis mori non dubito, qui mihi etexorant, dicentes: 'Perge, domne, ad heremum, quo vis; tantummodo placatum te pauperum, viduarum et orfanorum paene innciferare coeperunt, dicentes: 'O sancte pastor, cur nos miseros derelinquis, aut quis miserebitur nostri, aut quis tribuit nobis victum aut vestitum? Nam, te amo pro Christo, ne nos derelinquas'. Tum ille lacrimans, blanda voce eisdem adloquens, dicit: 'Dabit enim vobis Deus pastorem, qui vos pascat in miseracione et misericordia; nam faciem meam non longo tempore ammodo videbitis. Vos autem, quaerite, sicut dicit Christus primum regnum Dei et iusticiam eius, et haec omnia adicientur vobis. Estote
Abbreviated transcription (Latin):
tulo dcto surtim om̃is lũ ille eleuans manũ contra inge ⁊ł teffla nas
ue cellũ eucis facit. Moxmiro immixb tã quã celit᷑ ꝑcussus. Mil a libi
nocens in frapariees totus rebortꝰienis interior. Eos qui ia de incepssecure
depericulo subac to grãs agen tes dõ. Dictis matutinis ad lec tulus nres
taedicens Cernuis hex inquid sgnũ hacnorte  arnulfuseusospbi te

Expanded text:
itulo dicto, surgimus omnis. Tum ille elevans manum contra ingentes flammas, vexillum crucis iniecit. Mox miro in modo tamquam caelitus percussus, nil alibi nocens, infra parietes totus retortus ignis interiet. Nosqui iam deinceps secure de periculo subacto, gratias agentes Deo, dictis matutinis, ad lectulos nostrest, dicens: 'Cernis hoc', inquid, 'signum? Hac nocte Arnulfus episcopus pe
Abbreviated transcription (Latin):
opificio exauro etgemmis c̃texit sepul chrũ. Nec ñ eitũbã
sc̃ibriccionis : & aliã ubi corpus beati martini dudũ iacuera
apbane conposuit magnst insup beneficid eidem ecclesig¬

Expanded text:
opificio ex auro et gemmis contexuit sepulchrum necnon et tumbam opificio ex auro et gemmis contexuit sepulchrum necnon et tumbam sancti Briccionis et aliam, ubi corpus beati Martini dudum iacuerat, urbane conposuit. Magnum insuper beneficium eidem ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
tatores in portune eũ iterũ rapere ac mortitradeo ucor¬
nabant᷑. quẽ eligius uix eorũ manib ereptũ regipeo sugges¬
sit. Cartaq ei securitariã apud regẽ in petrauit : atqitaeũ
defendit. Qui non post longũ spaciũ ita se subtragxit abeius
contubernio eligio fortassis conscio Neres gesta arplius¬
cre bros ceret in populo. et utnus quã minus trorũ ei amnplius
apa reret conspectui. S edlle his: ista sufficiant. dõ soli suf¬
ficit: Dehis quat in abs conso: uelsub seculihabitu. uel sub
uenerabili et apostolica tonsione gesserit non later
Nuac interim adea quae oꝑe manuũ egerit accedam: ea q
sccat auro argentoque & gẽmis fabricauit se pͥalcta
ia est ger mani seuerini piatonis quinticigio Iucuate¬
no uesae colũbat maximiami. & loliati. iuliaetu. Adhue
aũt et aliorũ multorũ. Sed p̃cipue becatimartini
turonis ciuitate . dagoberto rege inpensas p̃bente: muro

Expanded text:
ctatores inportune eum iterum rapere ac morti tradere coctatores inportune eum iterum rapere ac morti tradere conabantur. Quem Eligius vix eorum manibus ereptum regi pro eo suggessit cartamque ei securitariam apud regem impetravit atque ita eum defendit. Qui non post longum spatium ita se subtraxit ab eius contubernio, Eligio fortassis conscio, ne res gesta acrebresceret in populo, et ut nusquam ministrorum ejus amplius appareret conspectui. Sed de his ista sufficiant: Deo soli sufficit de his quae in absconso, vel sub saeculari habitu, vel sub venerabili et apostolica tonsione gesserit, non latere: nunc interim ad ea quae opere manuum egerit accedam, eaque sanctorum auro argentoque et gemmis fabricavit sepulcra, id est, Germani, Severini, Piatonis, Quintini, Lucii, Genovefae, Columbae, Maximiani, et Loliani, ac Juliani, adhuc autem et aliorum multorum. Sed praecipue beati Martini Toronus civitate, Dagoberto rege inpensas praebente, miro
Abbreviated transcription (Latin):
rent lgitut aa quodã tempore pns comitaates
regis ac striac partes peragrarent: deue¬
nerunt ad urbẽ quandã qua estratobutgo
uocatur: Et̃q haud ꝓculab urbe essenit
conspicientes eminus uident hominẽ
ipsa die uitã laqueo extortã dependere. Ad quẽ protinus
accedentes laqueo deponunt: ut scilicet iux taritũ sepul¬
ture traderent. Seruir uenerabilis: sensit forte operandã
Itdũ sepultura paratur festine adppians ipse corpori coe¬
piteũ a sumis asque adima mulcendo palpare. Nernoracũ
ba sentiret adesse animã: composite ualde ase iurtutẽ facti
refellens : dixit. Oquã grande scelus. Nisidõs iuuis setnunc
ꝑpetrare poteramus utcorpus hoc humo tegeremus cã
ammaeius imipsosit. Haecdicens cunctis mirantib iussit eã
uestuntis operiri & paulolũ repausari. Deinde recreato sp̃
uir ille surrexit eterra: ut pute nullã passus in iuriã. Quod
factũ cũ in ur bẽ illã ꝑ crebuisset: max currentes eĩdem iise¬

Expanded text:
rent. Igitur cum quodam tempore in comitatu regis Austriae partes peragrarent, devenerunt ad urbem quamdam, quae Stratoburgo vocatur; cumque haud procul ab urbe essent, conspicientes eminus vident hominem ipsa die vita laqueo extorta dependere; ad quem protinus accedentes laqueo deponunt, ut scilicet juxta ritum sepulturae traderent: sed vir venerabilis sensit forte operandum; et dum sepultura paratur, festine appropians ipse corpori, coepit eum a summis usque ad ima mulcendo palpare: nec mora, cum jam sentiret adesse animam, composite valde a se virtutem refellens, dixit: 'O quam grande scelus, nisi Dominus iuvisset, nunc perpetrare poteramus, ut corpus hoc humo tegeremus, cum anima eius in ipso sit!' Haec dicens, cunctis mirantibus, iussit eum vestimentis operiri et paulolum repausare; deinde, recreato spiritu, vir ille surrexit e terra, utpute nullam passus iniuriam. Quod factum cum in urbem illam percrebuisset, mox currentes eiusdem inse
Abbreviated transcription (Latin):
tinus cdaruerit. sidei dogmate ÷ quaenos eutantto mat
gratia huc usq narrasse sufficiat ł uttã eximii uiri memoria
qui utiq collegis meis in urberomana multa inpendit bona.
quãuis anoriente frequentetur : Non usq: quaq: in occidente
obliuioni tradatur.

Expanded text:
tinus claruerit fidei dogmate: quae nos dilectionis gratia huc usque narrasse sufficiat, ut tam eximii viri memoria, qui utique collegis meis in urbe Romana multa impendit bona, quamvis in Oriente frequentetur, non usquequaque in Occidente oblivioni tradatur.
Abbreviated transcription (Latin):
orientis uenientẽ: qui ea quae narto secorã posito gesta¬
gesta es se pestab aetur igitur cunullo sua sionus genere nor¬
affectus. dinqu sora porlo dageilatins de plicit us uuuruo

Expanded text:
Orientis venientem, qui ea quae narro se coram posito Orientis venientem, qui ea quae narro se coram posito gesta esse testabatur. Igitur cum nullo suasionis genere Maraffectus diuque coram po
Abbreviated transcription (Latin):
mendã faceret destinari. ubi tunc eligius cũ sodali liberitissune
perrexisset: Nisi ci quaedã causa in pedimenti fuis set. xec uii¬
Sed interim dilatione in t̃cedeate: inimieus huma tusetieras
acrius incitatus pulsabat fortiter c̃tramurũ eglesie ꝑ hom¬
nes ꝑditos. Acturrem ualidis sunũ omti op pugaatiorus gene¬
re fatigabat martiniũ sibi iugiter affligendo ineluaare
cupiens epis copũ. Sed quã inpurus sp̃s omni nisu pugnar et
armatus : resistebat tam̃ martiaus xp̃i gratia &iur tiater
repletus. Ac uel uti si saxo immobili unda allideret itauir ili
animo dictu respuebat garrientium. lubebantur ei umpe¬
rialia decreta fidẽ patribus edere contrariam : sed illeo
cui sacru fides uenerabilis erat: & abnegabat se non posse
impia contradm̃ ꝓferre uerba Consutius fore iudi¬
cans temporalem ponere uitam: tantũ utei conscientia
fidei duraret in lȩsa Nouimus quendã fratrẽ a partibus

Expanded text:
mendam faceret distinari. Ubi tunc Eligius cum sodale libentissime mendam faceret distinari. Ubi tunc Eligius cum sodale libentissime perrexisset, nisi ei quaedam causa inpedimenti fuisset. 34. Sed interim, dilatione intercedente, inimicus humani generis acrius incitatus, pulsabat fortiter contra murum ecclesiae per homines perditos ac turrem validissimum omni obpugnationis genere fatigabat, Martinum sibi iugiter adfligendo inclinare cupiens episcopum. Sed quamvis inpurus spiritus omni nisu pugnaret armatus, resistebat tamen Martinus, Christi gratia et virtute repletus, ac veluti si saxo immobili unda adlideret, ita virili animo dicta respuebat garrientium. Iubebantur ei imperialia decreta fidem patribus edere contrariam: sed ille cui sacra fides venerabilis erat abnegabat se non posse impia contra Deum proferre verba, consultius fore iudicans temporalem ponere vitam, tantum ut ei conscientia fidei duraret inlaesa. Novimus quendam fratrem a partibus
Abbreviated transcription (Latin):
plurimos mecclesia c̃t᷑babat & plerosq iã contagiũ hui pesti¬
fere adsertionis infecerat. Nsolũ inurbibus quibus morabat᷑
sed eturbẽ qͥuae est capud omniũ romã: paulatim iam eorĩt
prauitas penetrabat. Frat aut̃ eotẽ pore romoe p̃suli beatis¬
simus papa martinus. Quisollicite acuiri liter ꝓ haccausa in¬
uigilanis: inmoq pugnans: multa probra & aduersa abhere¬
ticis sustin ebat. Qñ de tandem ꝑmotus cũ & imperatorẽ etplu¬
res cerneret eorũ adsertionibus intento satis animo obsecun¬
dare : c̃gregauit c̃siliũ sacerdotũ causa c̃pescendi immodelend
huius dõgraatis prauitatẽ. in quo consilio omnibus orto doxis
consentientibus edidit contra heredicos fidem magnifice ualde
atq acurate quã etiã cũ subiuncta epistola galliarũ partibus
destinauit: mandans et optestans regi francoru: ut si essent eius
uiri catholici eruditi: hossibi adminiculũ oberesim conpri¬

Expanded text:
plurimos in ecclesia conturbabat et plerosque iam contagio huius pestiferae adsertionis infecerat, non solum in urbibus quibus morabantur , sed et urbem quae est capud omnium Romam paulatim iam eorum pravitas penetrabat. Erat autem eo tempore Romae praesul beatissimus papa Martinus, qui sollicite ac viriliter pro hac causa invigilans immoque pugnans multa probra et adversa ab hereticis sustinebat. Unde tandem permotus, cum et imperatorem et plures cerneret eorum adsertionibus intento satis animo obsecundare, congregavit concilium sacerdotum causa conpescendi, immo delendi huius docmatis pravitatem. In quo concilio, omnibus orthodoxis consentientibus, edidit contra hereticos fidem magnifice valde atque accuratę, quam etiam cum subiunctam epistolam Galliarum partibus destinavit, mandans et obtestans regi Francorum, ut si essent in regno eius viri catholici eruditi, hos sibi adminiculum ob eresim conpri
Abbreviated transcription (Latin):
eo oi dlot pasts dielassinsgidis pensatiors tus credite sibi peccumi e andiganem¬
so ioulata dfrsgonte ia insenio aetate cũosset annorũ ãplus septua ginta cunc
bonis copab referz: serat iens iã dissolatio nẽ suicor poris in minero: cospit qua
dio uidis dli pulis nouis to in oppidodeambulare: Et fortuitu ẽspiciens ertinus
dit enxps cofitie basilita sc̃i medardi parietẽ expartedissi patũ : cripturãq inma¬
nsi uira tainitacitẽ instare. lus sit ergoc̃tinuo artificẽ uocari && parie asu
si turete ilico cui iumnomatis solidare: Euicũ discipul idicerent oportanũdĩe¬
ris esopes ltt atta sis is as folidius em̃det᷑ ille res pondit
Sinte huerisque filioli qm̃si modo ñ emñ d&tur: meiã suꝑstite in core
ñ eĩn dobitur & a quo uerbo cuncti pene tabe factiatqinangere uere
corpet̃ metuo ss pirantos dicere: Non c̃tingat dñe famulistuis hec
dere quaeloqueris. sed magis annis multis ad ornatũ ec ł & su& dns

Expanded text:
post fidelissimae dispensationis creditae sibi pecuniae undique merita cumulata, vergente iam in senio aetate, cum esset annorum amplius septuaginta, cunctis bonis operibus refertus, sentiens iam dissolutionem sui corporis inminere, coepit quadam die cum discipulis Noviomo in oppido deambulare, et fortuitu conspiciens eminus, vidit ex fronte basilicae sancti Medardi parietem ex parte dissipatum cripturamque inminens ruinam minitantem instare. Iussit ergo continuo artificem vocari et parietis infirmitatem ilico cum liniamentis solidare. Cui cum discipuli dicerent: 'Oportunus exspectetur, ut facilius ac solidius emendetur, ille respondit: Sinite huc usque, filioli, quoniam si modo non emendatur, nec jam superstite in corpore non emendabitur. Ex quo verbo cuncti pene tabefacti, atque in angorem versi, coeperunt mutuo suspirantes dicere: Non contingat, domine, famulis tuis haec videre quae loqueris, sed magis annis multis ad ornatum Ecclesiae s
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ fieri: Sic ergo inpublicũ facinus manifestae ꝓlatũ: ab eccła ÷ discessum Post
haec aut̃ acerrime duq iuuene castigato c̃dolentes: multi ꝓ eodẽ misero c̃uemunt pa¬
trẽ : ut ꝓeo simul facerent orationẽ : Etita ꝓstrati om̃s eccła ministribeato c̃fes¬
iui togabant in nixe utquẽ ad modũ eos audierat adiudicandũ : sic iterũ ex audird
dmiserandũ : Cũq diutissime in p̃ce ꝑ sisterent. tandẽ miserante gratia xp̃ie¬

Expanded text:
iudicium fieri. Sic ergo in publicum facinus manifestae prolatum, ab ecclesia est discessum. Post iudicium fieri. Sic ergo in publicum facinus manifestae prolatum, ab ecclesia est discessum. Post haec autem acerrime diuque iuvene castigato, condolentes multi pro eodem misero conveniunt patrem, ut pro eo simul facerent orationem, et ita prostrati omnes ecclesiae ministri beato confessori rogabant innixe, ut quemadmodum eos audierat ad iudicandum, sic iterum exaudiret ad miserandum. Cumque diutissime in praece persisterent, tandem miserante gratia Chri
Abbreviated transcription (Latin):
partib filii fauebant: Aluuero rectius qd ꝓ mulgantes ñesse rectũ credifiliũ ui
patrẽ iudicabant : Cũq diuhui cemodi altercatio int̃ eos uerteret᷑. Nec facile
ut temere aquo quã defineͥ retur : tandẽ ep̃s cũduce accepto c̃silio : cã nullato
possent rei ueritatẽ cognoscere. Iudicio eos cõmittunt beatissimo t̃ fesscri:
Quia in quiunt nescimus cui exhis potius credi decernamus: ł ibi scae eligi
cũ dĩ sontentia hoc supplices iudiciũ cõmittimꝰ : Tunc statuentes utrũq corã
scĩ sepul chro: exspectabant ꝑsacram̃tũ di foresiudiciũ : Et ec cȩrepente
ũiura m̃tũ coepiss& ꝓmere: arreptꝰ iuuenis ad aemone : conlisus in t̃rã ÷ grauit̃: Sicq
euehem̃t̃ decerpens: uolutabat᷑ miser tremens & spumans . atq palles cens : Ex quo facto
icti adstantes attoniti: Nimioq timore ꝑ t̾riti: dĩ omri poteritis magnificaba

Expanded text:
partibus filii favebant, alii vero rectius quid promulgantes, non esse rectum credi filium super partibus filii favebant, alii vero rectius quid promulgantes, non esse rectum credi filium super patrem iudicabant. Cumque diu huiuscemodi altercatio inter eos verteretur nec facile aut temere a quoquam defineretur, tandem episcopus cum duce, accepto consilio, cum nullatenus possent rei veritatem cognoscere, iudicio eos committunt beatissimo confessori: 'Quia', inquiunt, 'nescimus, cui ex his potius credi decernamus, tibi, sanctae Eligi, cum Dei sententia hoc supplices iudicium committimus'. Tunc statuentes utrumque coram sancti sepulchro, expectabant per sacramentum Dei fore iudicium. Et ecce! repente dum iuramentum coepisset promere, arreptus iuvenis a daemone, conlisus in terram est graviter, sicque se vehementer decerpens, volutabatur miser, tremens et spumans atque pallescens. Ex quo facto cuncti adstantes adtoniti nimioque timore perterriti, Dei omnipotentis magnificabant
Abbreviated transcription (Latin):
nouiomagense admissũ. Cũq ꝑsona admissi facinor is quȩ teret in uenis qoul
Ipindiciũ endẽ culpac c̃seuis c̃pella bat᷑ H abebat aũt idem uuenis eo toperes aun
nitore suo quandã contentionẽ obquã uidilic&e. etinsidias eimioliebat ut tent en
Tuer go oecasione geꝑta: & satis ac curate reppollens aseluus te opimone: cors
tadẽ suꝑ̧ patrr̃ uelle deflectere: Ducuntur igit᷑ in hiuiꝰ modi uir giuas utit q̃ in palie
Et eł obates sndiqi ultis sistunt᷑ in examine episcopi e omniges: Vor un fabis¬
sim odẽ canite s̃ satagebat filius mognopere in patrẽ calunia reflert re etun tius
utreserat in noxiũ sehiũ facinetus esse defendlebat : atq uahunc inodũ conteadrbant
Sox fargent inquid filii in parentes & odio eos afficient : Quidã ergo cir custancu

Expanded text:
oviomagense admissum, cumque persona admissi facinoris quaereretur, iuvenis quidam oviomagense admissum, cumque persona admissi facinoris quaereretur, iuvenis quidam per indicium eidem culpae conscius conpellabatur. Habebat autem idem iuvenis eo tempore cum genitore suo quandam contentionem, ob quam videlicet et insidias ei moliebatur intentare. Tum ergo, occasione reperta, et satis accurate repellens a se huiusce opinionem, coepit eadem super patrem velle deflectere. Ducuntur igitur in huiusmodi iurgium uterque in publicum, et conglobatis undique multis, sistuntur in examine episcopi et comitis. Ubi multa vicissim altercantes, satagebat filius magnopere in patrem calumniam reflectere; e contra pater, ut res erat, innoxium se huius facinoris esse defendebat, atque in hunc modum contendebant olim praedixit: Exsurgent, inquit, filii in parentes et odio eos afficient. Quidam ergo circumstantium
Abbreviated transcription (Latin):
sus ergodomũ : uidit corpus int̾ laħenta adfiniũ iacere tumidũ ecgelidũ : &ocis
aecederis: c̃fident̃ exiussione scĩ ꝑ unxit oleo qđ detulerat corpͥ&ait : Haet nan¬
at sc̃s eligius ut in uirtute nominis xp̃i ex surgas modo sana ab hac peste. Et efes
oleo scõ uscera eiꝰ penetrante cepit palpebras oculorũ cõmouere ac ueluti expra¬
uissimo somno eiugilans suspirare : De inde mira celeritate detumes cente cor pore
etiurũ uãplius resumens femina resedit: Nec mora posthcec &onini doore fuges¬
Te de corpore.: Nec ullo tumorie remanente incute facie & iã decorata robae surg
dol eotulo benedicens etglorificans treatorẽ : quise reuocass& amortei Sanae
relioe effecta eorpit eos conpellere illic eodie cibt sumere :A ca mlit disticito ei
pmisit eos dom̃ũ suã exire. disi prundio apposito ipsaeis cir cafrequents astusicer&

Expanded text:
sus ergo domum, vidit corpus inter lamenta adfinium iacere tumidum et gelidum. Et ocius sus ergo domum, vidit corpus inter lamenta adfinium iacere tumidum et gelidum. Et ocius accedens, confidenter ex iussione sancti perunxit oleo quod detulerat corpus et ait: 'Haec mandat sanctus Eligius, ut in virtute nominis Christi exsurgas modo sana ab hac peste'. Et confestim, oleo sancto viscera eius penetrante, coepit palpebras oculorum commovere, ac veluti ex gravissimo somno evigilans, suspirare. Deinde mira celeritate detumescente corpore et virium iam amplius resumens, femina resedit. Nec mora, post haec et omni dolore fugiente de corpore nec u Ho tumore remanente in cute, facie etiam decorata robore, surrexit de lectolo, benedicens et glorificans creatorem, qui se revocasset a morte. Sana ergo ex hoc effecta, coepit eos conpellere illic eo die cibum sumere nec aliter distitit neque permisit eos domum suam exire, nisi prandio apposito ipsa eis circa frequens et misceret
Abbreviated transcription (Latin):
ager& uitã: ne fanda pustula nequrꝰ ter ÷ ꝑcussa: Quot abo increscente lacebat tums
toto corpore: & paulo tim plaga adoles cente sola iã sepultura maritũ teddo
sollicitũ: Uno itaq mane cũ abbas basilicȩ beati eligutenderet adorationẽ : obuius
ei factꝰ plens et eiulans mulieris maritus. mortẽ c̃iugis suae indicat: sepulturãq
inbasilicã supplicit̃ postulat: Cũq ab eo utrũ ueracit̾ ess& martua int̃rogaretur
unũ inquit estat Utr ũ sit factũ anmox futurũ. cũ iã muta & toto corpore decũbat p̃¬
mortua. Tunc ille festine ualde adẽfessoris sepulchrũ ẽtendit: & sumens exeo qbisus
dit᷑ olei liquore : ad domũ funeris cito accedit: Dicebat enĩ hoc sibi in noctur na us¬
ne a scõ eligio p̃ceptũ fuisse ut allato oleiliquore sanar& ab in cõ modo malierẽ. Ing¬

Expanded text:
ageret vitam, nefanda pustula nequiter est percussa, quo tabo increscente jacebat tumida ageret vitam, nefanda pustula nequiter est percussa, quo tabo increscente jacebat tumida toto corpore, et paulatim plaga adolescente, sola jam sepultura maritum reddebat sollicitum. Uno itaque mane cum abbas basilicae beati Eligii tenderet ad orationem, obvius ei factus flens et ejulans mulieris maritus, mortem conjugis suae indicat, sepulturamque ei in basilicam suppliciter postulat. Cumque ab eo utrum veraciter esset mortua interrogaretur: Unum, inquit, constat utrum sit factum an mox futurum, cum jam muta et toto corpore decumbat praemortua. Tunc ille festine valde ad confessoris sepulcrum contendit, et sumens ex eo qui ditur olei liquore, ad domum funeris cito accedit. Dicebat enim hoc sibi in nocturna visione a sancto Eligio praeceptum fuisse, ut, allato olei liquore, sanaret ab incommodo mulierem. Ingres
Abbreviated transcription (Latin):
e qui uiss& mordicũs amputabat. Egestiones &iã ruderũ. Necñ & canuã sic̃p̃hendiss&: aui¬
ĩme edebat : Vnde & iugit᷑ nexib: miser ponderosis adstrictus. subcustodia habebat᷑ : Hi
ergo cũdiu parentes ad memacriã scĩ eligii desiderarent ꝑducere: N eis occurrebat ingeniũ qualiter
u facere possent : qm̃ sicũ catena ꝑntterent : in ipsos utiq qui eundẽ ducerent inruens : maleeosdem
p̃cedentẽ semittere tẽptar&: posterior eũ retrorsũ ad traheret : Econtra si posteriorẽ appeter&:
& nihil ominus retrahens tener&e : Cũq huꝰ modi argum̃to catenis et tolocus onerat᷑ : auir is
est delat᷑ Ubiuix stabilit̾: demũ ñ post longũ spatiũ confessore orante & xp̃igratia largienet
colonus habebat ux orẽ bonã : honestã ualde atqide uotã : quae quodã tẽ pore dã quietã

Expanded text:
re quivisset, mordicus amputabat; egestiones etiam ruderum, necnon et canuam si comprehendisset avire quivisset, mordicus amputabat; egestiones etiam ruderum, necnon et canuam si comprehendisset avidissime edebat: unde et jugiter nexibus miser ponderosis astrictus sub custodia habebatur. Hunc ergo cum diu parentes ad memoriam sancti Eligii desiderarent perducere, non eis occurrebat ingenium qualiter id facere possent, quoniam si cum catena permitterent, in ipsos utique qui eumdem ducerent irruens, male eosdempraecedentem se mittere tentaret, posterior eum retrorsum attraheret; e contra si posteriorem appeteret, prior nihilominus retrahens teneret. Cumque hujusmodi argumento catenis et tolociis oneratus, a viris est delatus; ubi vix stabilitus, demum non post longum spatium confessore orante, et Christi gratia largientecolonus, habebat uxorem bonam, honestam valde atque devotam, quae quodam tempore dum quietam
Abbreviated transcription (Latin):
iuras s&. atq demiũ ad domũ suã uel uti uictor redir&: prius quã domuisuae uestibulũ introiss&e.
a incutuũ fuisse : Ex quonimirũ post modũ tarit᷑ pauor creuit in popelo : utnullus iã hodie &i
iustis sima causa introrsus ad sepulchrũ ꝑ soluere audeat iuram̃tũ : Sed qͥcũq hab& sacram̃tũ dona¬
tre:foris ad circulũ ianuae. Idipsũ cũ magnotremore ꝑ soluit:LNIIĨ¬
tdneq illud silendũ ÷ qđ inter plurimos languidos qui illic undiq c̃fluuat. qͥdã uir afflas
Opessimodemone adductus. ẽ. nouiomo aburbe ambianense : Hic nãqimaligno seuetuente
itu infestissimã rabiem patiens : Non catenã Ñ conpedes N claustra ostiorũ integra pati¬
at᷑ : Cui uidelic& ferocitate Nullus sufferre poterat : Nã & aliorũ nasos: aliorũ aures. sic̃ tinge¬

Expanded text:
perjurasset, atque demum ad domum suam veluti victor rediret, priusquam domus suae vestibulum introisset, perjurasset, atque demum ad domum suam veluti victor rediret, priusquam domus suae vestibulum introisset, in via mortuum fuisse: ex quo nimirum postmodum tantus pavor crevit in populo, ut nullus jam hodie etiam pro justissima causa introrsus ad sepulcrum persolvere audeat juramentum; sed quicunque habet sacramentum donare, foris ad circulum januae idipsum cum magno tremore persolvitneque illud silendum est quod inter plurimos languidos, qui illic undique confluunt, quidam vir, afflatus pessimo daemone, adductus Noviomo ab urbe Ambianense. Hic nempe, maligno saeviente spiritu, infestissimam rabiem patiens, non catenam, non compedes, non claustra ostiorum integra patiebatur; cujus videlicet ferocitatem nullus sufferre poterat; nam et aliorum nasos, aliorum aures si continge
Abbreviated transcription (Latin):
uet᷑ om̃s it afieri : Post haec ergo ꝑgentes ad eccłam beatieligue & in gressi ãdlo cũ
pulchri : praestolabant om̃s euentũ rei . Tunc memorat᷑ uir leuereputans ne gotiũ
ũ inportuna audatia posuisset uiraturus manũ suꝑ sc̃in locũ lamedio fere sacram̃ti uer¬
o c̃tremens cens uehemãt̃ toto corpore declinauit retrorsũ suꝑ ceruices caput. Et mox
euaricatis denitibus. reuerberatisq: oculis cadente utdictũ ÷ de orsũde capite magnoq exore
iꝓcedente. hunc solũ ꝓferre potuit sermonẽ : Abba inquit spar ue recipe t̃ratuã
Nocergo modo diuinit̾ ꝑcussus atq illi co int̾rã prostrat᷑ : mnortẽ quã ñtimuit fortuitu p̃uen
miser incurrit : Ex quo facto om̃s ingentimetu ꝑculsi : poteritiã illic sicut & ubiq p̃seatẽ fat¬

Expanded text:
creverunt omnes ita fieri. Post haec ergo pergentes ad ecclesiam beati Eligii, et ingressi ad locum creverunt omnes ita fieri. Post haec ergo pergentes ad ecclesiam beati Eligii, et ingressi ad locum sepulchri, praestolabant omnes eventum rei. Tunc memoratus vir leve reputans negotium, cum inportuna audatia posuisset iuraturus manum super sanctum locum, in medio fere sacramenti verbo contremescens, vehementer toto corpore declinavit retrorsum super cervices caput, et inox devaricatis dentibus reverberatisque oculis, cadente, ut dictum est, deorsum capite magnoque ex ore fumo procedente, hunc solum proferre potuit sermonem: 'Abba', inquit, 'Sparve, recipe terram tuam'. Hoc ergo modo divinitus percussus atque ilico in terram prostratus, mortem quam non timuit fortuitu praeventus miser incurrit. Ex quo facto omnes ingenti metu perculsi, potentiam illic, sicut et ubique, praesentem fat
Abbreviated transcription (Latin):
Iuis uero possit & illud silentio p̃terirae. qđ uir quidã agrũ in loco nuncupante
caluo monte adbasilicã sc̃ieligii ꝑtinentẽ . ra paci inuideais cupiditate. duinasit
nteremptꝰ ultione: Hic nãq cũ malo oedine p̃dictũ praediũ suae niteret᷑ dit ionuĩ uindicate
ͥsistebat ei uebem̃t̃ sparuus abba eiꝰdem eccła : Quicũ dui ab eo incursaret: tatide
uusa in palatio regis ꝑ lata accepit a principe iudiciũ ut si poss& in sco loco t̃rã ipsã c̃ura¬
t ad partẽ utiq p̃fata eccłae uindicar&e: Sed ille maluit ut idẽ ꝑtinax uir qͥea inuade¬
te quaerebat : iure iurando ad seuerar& suã : Et cã iudicatũ esset ut p̃fat uir cũ plur un is
in francorrũ legẽ sacram̃tũ ꝑsoluer&e: & hoc ipsud indulgens abba: Noui inquit qđ malo
ã muaserit. Idcir corogo ut cunctis iuratorib indultis: ipse siagulus sidõ ploc& urando
adẽ uindicet: Cũqihaec dixiss&e placuit uerbũ s e istud cunctis optimatibi regis. & de¬

Expanded text:
uis vero possit et illud silentio praeterire, quod vir quidam agrum in loco nuncupante Calvomonte, ad basilicam sancti Eligii pertinentem, rapaci invadens cupiditate, divina sit interemptus ultione? Hic namque cum malo ordine praedictum praedium suae niteretur ditioni vindicare, obsistebat ei vehementer Sparvus abba eiusdem ecclesiae. Qui cum diu ab eo incursaretur, tandem causa in palatio regis perlata, accepit a principe iudicium, ut si posset in sancto loco terram ipsam coniurare, ad partem utique praefatae ecclesiae vindicaret; sed ille maluit, ut idem pertinax vir, qui eam invadere quaerebat, iureiurando adseveraret suam. Et cum iudicatum esset, ut praefatus vir cum plurimis secundum Francorum legem sacramentum persolveret, et hoc ipsud indulgens abba: 'Novi', inquit, 'quod male eam invaserit, idcirco rogo, ut, cunctis iuratoribus indultis, ipse singulus, si Deo placet, iurando eam vindicet'. Cumque haec dixisset, placuit verbum istud cunctis obtimatibus regis et de
Abbreviated transcription (Latin):
nfessous eligui : Int̃ceterauero: neq illud puto silendũ: qdđ tẽpore mortalitatis parisius
urbẽ parisiacã. & ñ nullaeiã uirgines exmonasterioscĩ uiri ubi aurea nomin
p̃erat abbatis sa addñm p̃ cessissent᷑: apparuit quã die beatus eligius cuidã adales¬
canta iaboul ea qtedlas ẽ ueste eoa adila a muiotus togarũ uel atiue comprtus caqs¬

Expanded text:
confessoris Eligii: Inter caetera vero neque illud puto silendum quod tempore mortalitaconfessoris Eligii: Inter caetera vero neque illud puto silendum quod tempore mortalitaurbem Parisiacam et nonnullae iam virgines ex monasterio sancti viri, ubi Aurea nomine praeerat abbatissa, ad Dominum praecessissent, apparuit quadam die beatus Eligius cuidam adulescenti in basilica puellarum, veste candida amictus, togarum velamine comptus. C
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ali uilla actate tenera et muta : delata ẽ. illic amatre ꝓpria: Quã eccła custodes¬
ante sepulchrũ scĩ statuentes. corde tantũ modo postulare docuer̾ p̃sidiũ c̃fessorista
stic filia quo usq a scõ miseratio adueniat. Ego interim solicita nr am ad domũ regrediar:
Pisdictis cũcaepiss& mulier ostio proximare : uidit subito puella portentũ qđ dã ꝑ cecindal
sse de fluere : Et nimiũ ex hoc c̃sternata c̃festim disruptis linguae uinculis: emisit u
cait. Eccetumat uodis et meluc solã relinquis: quod cerbũ mat̃ ei audiouelocic̃ adeã
rediens: cepit flere p̃gaudio: De inde auidius ad huc cõpellans filiã: ut pote quaen
niũ de sideraret sermonẽ abea ꝑciꝑe. in omnib qua scis citauit planũ atq absolutis sutiũ
tatẽ sanitatis istius. Et uidentes puellã loqui: magnificabant potentiã xp̃i. & iuerita

Expanded text:
De alia puella De alia puella ante sepulcrum sancti statuentes, corde tantummodo postulare docuerunt praesidium confessoristic, filia, quousque a sancto miseratio adveniat; ego interim sollicita ad domum nostram regrediar. His dictis, cum coepisset mulier ostio proximare, videt subito puella portentum quoddam per cecindillum ad se deflueret, et nimium ex hoc consternata, confestim disruptis linguae vinculis emisit vocem, et ait: Ecce tu mater vadis, et me hic solam relinquis. Quo verbo mater ejus audito, velociter ad eam rediens coepit flere prae gaudio; deinde avidius adhuc compellans filiam, ut pote quae nimium desideraret sermonem ab ea percipere, in omnibus quae sciscitata est planum atque absolutissimum tatem sanitatis istius, et videntes puellam loqui, magnificabant potentiam Christi, et merita
Abbreviated transcription (Latin):
i digii ess&e deportat᷑: atq ante eiꝰ tũbã fuiss& ꝓiectꝰ: postbreue int̃uallũ t̃fessore dñi
nte et ae t̃na piaetate largiente : red didit soliditatẽ in uniuersis mẽbris xp̃s. qua oo
tplantȩ consolidatae st̃ : ut nullũ de inceps uestigiũ claudicationis incunctis eiꝰ remane
aminamuta etcȩca : ad sepulchrũ sc̃i eligii fuit quondã ob lata : Quae cũdiuibidẽ cebata
neloq: la decaelo exspectar& medelã : sopore tande ide pressa: somnosua c̃ces sit mẽbra
Etecce repentedũ quiescer&e : uisci ÷ ei adstitisse scm eligiũ : atq: oculos eidẽ niulcendo tetigis
Cultellũ etiã uel for sicẽ inspecie madici manu gestans. conpedes linguae eiꝰ lenit̃
udisse. Et ex hoc c̃tinuo exꝑgefacta : oculis iã aꝑtis coepit nouã c̃tueri lucẽ: Ac ꝑõi
ꝓncreare cruorẽ : quo affluertt̃ egesto : ꝓtinꝰ elimatũ formauit eiꝰ lingua uerbũ : Et posthoe
usana facta exsurgens et adorans regressa ÷ adꝓpriã uillã:Lii rbusis

Expanded text:
atque ante ejus tumbam fuisset projectus, post breve intervallum, confessore Domini orante, et aeterna pietate largiente, reddidit soliditatem in universis membris Christus, quaet plantae consolidatae sunt, ut nullum deinceps vestigium claudicationis in cunctis ejus remanmina muta et caeca ad sepulcrum sancti Eligii fuit quondam oblata; quae cum diu ibidem orbata et sine loquela de coelo exspectaret medelam, sopore tandem depressa, somno sua concessit membra; et ecce repente dum quiesceret visum est astitisse sanctum Eligium, atque oculos ejusdem mulcendo tetigisse, cultellum etiam vel forcipem in specie medici manu gestans compedes linguae ejus leniter abscidisse; et ex hoc continuo expergefacta, oculis jam apertis, coepit novam contueri lucem, ac per os excreare cruorem, quo affluenter egesto, protinus elimatum formavit ejus lingua verbum: et post hoc jam sana facta, exsurgens et adorans regressa est ad propriam villam. CAPUT LII.
Abbreviated transcription (Latin):
chro: Ac sic diutis sime culpce su& satis faciens coepit aꝑtis fletib sereũ sen¬
cinfelicẽ accussari : ob eũ uidelic& necẽ in loco sc̃o candelabrũ extirictũ depende¬
I Cũq diuflens atque eiulans ed inlo ꝑsister &: seq illic morinisilux amissa redir &
o publica ꝓeclamara : tar dem satis factione eiꝰ suscepta lux candelabri ablata deo
dit diuinitꝰ amissa: Turie ille quantulũ cũq: recreatꝰ : lussit c̃tinuo famalũuas sibi p̃ti
ato deserre argenteũ: quo accepto ueluti pacis obsidẽ xp̃i c̃fessori obtulit: acuixta
tumbã deposuit : Promittens in suꝑ ñ nulla exsuis facultatib: eidem basilicȩ c̃latirũ
itũ ut culpa in scõuiro ad missa haber& iam iãq t̃minũ: Sic demũ adorans & glorifi¬
marinis partibus addũct
genere saxonicoort᷑. Ita diabolica trranni de fue¬
rat cunctis mẽbris adstrictꝰ

Expanded text:
sepulchro, ac sic diutissimae culpae suae satisfaciens, coepit apertis fletibus se reum, sesepulchro, ac sic diutissimae culpae suae satisfaciens, coepit apertis fletibus se reum, seinfelicem accusare, ob cujus videlicet noxam in loco sancto candelabrum exstinctum dependeret. Cumque diu flens atque ejulans eo in loco persisteret, seque illic mori, nisi lux missa rediret, voce publica proclamaret, tandem satisfactione ejus suscepta lux candelabri ablata denuo rediit divinitus amissa. Tunc ille quantulumcumque recreatus, jussit continuo famulum vas sibi pretiosum cito deferre argenteum, quod acceptum veluti pacis obsidem Christi confessori obtulit, ac juxta ejus tumbam deposuit promittens insuper nonnulla ex suis facultatibus eidem basilicae collaturum, tantum ut culpa in sancto viro admissa haberet jamjamque terminum: sic demum adorans et glorifimarinis partibus adductus, genere Saxonico ortus, ita diabolica tyrannide fuerat cunctis membris astrictus,