comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis hac lege emptꝰ sitũ
manuinittatur et ex ꝯstitu¬
tone diui marci ꝑuen̾it ad
nb̾tatem oꝑe ei imposite nł¬
lum effc̃m hebunt. s nec¬
is cui bona addicta sũt ex
ꝯstitutone diui marc lib̾ta¬
oꝑas pet̾e. n ab hus qui di¬
rectas n ab hus qui fider¬
comissarias acceꝑunt. qͣm¬
ius fideicomissanas liu̾tatẽ
qui acceꝑunt ip̃iꝰ liberti ef¬
ficiantur. nõ n sic fiunt liber¬
tint sunt. ꝓpru quos milla
necͣcitate cogente maniimi¬
sit¶Iudiciũ de oꝑis tũc locũ
hł cum oꝑe pretierint. preci¬
re.nĩt nõ possunt. añ incipi¬
ant cedere. ⁊ incipiñt post ca¬
qͣ fuint indicte ⁊ si uxorem
rat libertus nõ ꝓhibetur pa¬
tronus oꝑas exĩgere. ¶Si im¬
pubes sit patromus uolunta¬
te enis non indetur lib̃ta nui¬
ta. isi tutoris aucroritasuo¬
luntati accesẜit.Ratiqueq
habitõ patrono obest inup¬
tus lib̾te. Terent᷑.

Expanded text:
quis hac lege emptus sit, ut manumittatur, et ex constitutione divi Marci pervenerit ad libertatem, operae ei impositae nullum effectum habebunt. Sed nec cui bona addicta sunt ex constitutione divi Marci libertaoperas petere neque ab his, qui directas, neque ab his, qui fideicommissarias acceperunt, quamvis fideicommissarias libertates qui acceperunt, ipsius liberti efficiantur: non enim sic fiunt liberti, ut sunt proprii, quos nulla necessitate cogente manumisimus. Iudicium de operis tunc locum  cum operae praeterierint. praeterire autem non possunt, antequam incipiant cedere, et incipiunt, posteaquam fuerint indictae. Etiam si uxorem habeat libertus, non prohibetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit. Rati quoque habitio patrono obest in nuptiis libertae. 14 Terent
Abbreviated transcription (Latin):
an eo quoq nomine pat̾ ex
testamento ⁊ gere possit ut
eciam filius accione libetur
quibusdameo usq extendẽ
damactionem placebat qr
patris inter ẽe indetin si pec¬
culium filio post emancipa¬
tionem concessisset intes¬
iumnis enis ꝑ manere ego
contrasentioncħ quicqͣm
amplius prestandum pri
exhimis modiscriptirrates¬
tamenti puto quam ut in¬
chil exeo ꝙ prestaturus he
uerum etiam pars enis uel
ꝑs obligationis ut ẽ apud
stipulatus sticum anͥt decẽ
dampnanent hr̃dem sticum
non petere legatum ualere
constat. S quid contineit
indeamins. et ml.scribit ac¬
tionem extestamento inħ
ẽẽ interint debitoraccepto
liberetur queres ntiq debi¬
torem et in decem liberamt
quia acceptilatio solutiomi
compatur et quemadmod̾
sticum solinsset debitor li¬
berareturita acceptilacione

Expanded text:
an eo quoque nomine pater ex testamento agere possit, ut etiam filius actione liberetur. quibusdam eo usque extendi actionem placebat, quia patris interesse uideatur, si peculium filio post emancipationem concessisset, integrum ius eius permanere. ego contra sentio: nihil quicquam amplius patri praestandum ex eiusmodi scriptura testamenti puto, quam ut nihil ex eo, quod praestaturus heruerum etiam pars eius uel pars obligationis, ut est apud stipulatus Stichum aut decem damnauerit heredem Stichum non petere, legatum ualere constat: sed quid contineat, uideamus. et Iulianus scribit actionem ex testamento in hoc esse uideri, ut debitor accepto liberetur: quae res utique debitorem et in decem liberabit, quia acceptilatio solutioni comparatur, et quemadmodum, si Stichum soluisset, debitor liberaretu
Abbreviated transcription (Latin):
circa pecculium ĩ pectetur. h¬
hinc patri similem facit uił.
naritum cin uror poit diuor¬
cuumlibationem dotis lega¬
uit.nam et humclicet die
legati cedente soluendo nõ
sit legatarium eẽ⁊ utrim¬
q ait᷑ solutum repetem ñ
posse.s est uenus quod mͣ¬
celsus notat patrem repete
posse. nonoumemmerat:
debitor cumi soluere maritũ
non posset qd debicum soluit
patrem enimet siquis de

Expanded text:
circa peculium spectetur. huic patri similem facit Iulianus maritum, cui uxor post diuortium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatarium esse: et utrumque ait solutum repetere non posse. sed est uerius quod Marcellus notat patrem petere posse nondum enim erat debitor, cum solueret, maritum non posse, quod debitum soluit. patrem
Abbreviated transcription (Latin):
stimat cõmittere eum ad¬
n̾sus testamentum si petis¬
set. quodnerimnẽ.talem
legatum hr̃s mens asolo
abħrde eo quod ab eo exige
debitumtemptaint sit cõ¬
missum. qucciens emm
coheret psone id quod lega¬
tur neluti ꝑsonalis ẜintus
ad hr̃dem enis non transit
si non cobr̃et transitSi¬
libationis u̾ba in rensint
collata ꝑ eo ẽ. quan hĩs ab
eo debitore bi deq eius ret̾e
necitus sit ut ad iectio hĩdis
ẽet ualitura ip̃is debito¬
ris ꝑsona non comprehen¬
sa Is qui reddere rationes
satisfacere si reliqumreddat
non eclitis raciombus si
hrsnetitus sit agere cum eo
qui negocia defimcti gessert
non intetur ei obligatio ei
prelegata que dolo uł frande
eius quenegoia gesserit
missa sic et testator indetur¬
id sensisse. io sihr̃s negccior
gestorum egisset agẽns ꝓ¬
curator extestamento mͣc̾ti
doli mali exceptione ee chui¬
di potest ¶Et eiliberatio re¬
te legatur apud quem depo¬
suerdnł cui cõmodanero

Expanded text:
stimabat committere eum aduersus testamentum, si petisset: quod uerum est. Tale legatum: 'heres meus a solo ab herede, eo quod ab eo exigere debitum temptauit, sit commissum: quotiens enim cohaeret personae id quod legatur, ueluti personalis seruitus, ad heredem eius non transit, si non cohaeret, transitliberationis in rem sint collata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius petere uetitus sit, ut adiectio heredis esset ualitura ipsius debitoris persona non comprehensa. Is, qui reddere rationes satisfacere, si reliquum reddat non editis rationibus. Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo uel ex fraude eius qui negotia gesserit missa sit, et testator id uidetur sen sisse. ideo si heres negotiorum gestorum egisset, agens procurator ex testamento incerti doli mali exceptione excludi potest. Et ei liberatio recte legatur, apud quem deposuero uel cui commodauero
Abbreviated transcription (French):
⁊ fiuo familias dosdatant
inuissu patris. depecinio qd¬
rrpu afiuo familias fcas fiue ꝓpt¬
lrs res donatas afilio ui amor¬
r r abuxore nes poctuliares s ip̃¬

Expanded text:
 filio familias dos data sit iniussu patris, de peculio qus a filio familias factas siue propter res donatas a filio uel amotas ab uxore res peculiares hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uciꝯꝰ ticiꝯ debinit matri et
anũculo hr̃des eoꝵ asepticio pe
adicione em̃ hr̃clitatis cã cõfu¬
sa oblig̾o int̾cid̾at. S fidei cõ¬
nussi repeticio erat cu equita

Expanded text:
d Lucius Titius debuit matri et auunculo, heredes eorum a Septicio petaditione enim hereditatis confusa obligatio interciderat, sed fideicommissi repetitio erat: cuius aequita
Abbreviated transcription (Latin):
oꝯꝑialiu sententiaꝵ incogni¬
b testõ suo fõo cum tres libos
br̾des institu̾it. phebũ ⁊ crachi¬
am exeadem matre. policͥatẽ
exalia equis portionibꝰ petit
p̃dio hr̃ditatem fu̾bo cõcederet.
et inuicẽ cos qui exeadem ma
matrien cõmẽdauit apiendas
si inpubes obiss deinde petit a
priorib ut siquis eoru sine
ub̃is decedet portoe sua excep¬
tis bomis mat̾nis eoꝵ.⁊ auitis
ei uł eis qui suꝑ eẽnt restitu̾ẽt¬
erachia soror mortua sũ lib̃is
fre suũ phebũ hr̃de ĩstituit
policͣtes fidei ꝯmissu pecicrat
ꝓ ꝯsule achale appellatr̃e fcã

Expanded text:
tiarum in cognibus testamento facto, cum tres liberos heredes institueret, Foebum et Heracliam ex eadem ma‹t›re, Polycraten ex alia aequis portionibus, petit praedio hereditatem fratribus concederet: et inuicem eos, qui ex eadem matmatri eius commendauit aperiendas, si inpubes obisset. deinde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis eorum et auitis ei uel eis qui superessent restitueret.Heraclia soror mortua sine liberis fratrem Foebum heredem instituit: Polycrates fideicommissum petierat proconsulem Achaiae: appellatione facta,
Abbreviated transcription (Latin):
ditas cum ĩ paganoꝵ testam̃¬
co sola p̃rditas exbr̃da cione
adimi nõ possit. ¶Si pat afi¬
lio famił milite excastrẽsispe¬
culio hr̃s institutus omissã cã
test̾i aliud uidex pecculio pos¬
sidebit. dolo ue malo fec̾it q̾
minꝰ possideret datur ĩcũ lc¬
gatorur acc̃o. ¶Similos testa¬
mtum in milicia fec̾it codicil¬
los post milicia et intra an¬
nũ missionis. moriat᷑ pleris¬
q placet in codicuł uris ci¬
nõ sunt amilite rã.nec ad rẽ¬

Expanded text:
ditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit. Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit dolove malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio. Si miles testamentum in militia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris cinon sunt a milite facti, nec ad re
Abbreviated transcription (Latin):
Darcellus. Patrono lib̾t
fundum quem ab eo ali¬
enum emerat legauit. ⁊
constituit patronus ad
se ꝑtiuere legatum. contͣ
tabulas bonorum .po. ac¬
cipere non pot̾. ⁊ si nich ꝓ
fecit ei legatum. quia ali¬
enam rem legauerit ei lib̾¬
tus quia patronus ip̃e eũ
si berto uendiderat.

Expanded text:
rum. Patrono libertus fundum, quem ab eo alienum emerat, legauit et constituit patronus ad se pertinere legatum: contra tabulas bonorum possessionem accipere non potest, etsi nihil profecit ei legatum, quia alienam rem legauerit ei libertus, quia patronus ipse eum liberto uendiderat.
Abbreviated transcription (Latin):
de c̾clicoꝵ datalic tidꝯ locuiplex
sit. quadecã nec h̃rditas eires¬
titui pot̾ s ex snñia legis dicẽ¬
dũẽ puide habend̾ acsus ẜuo

Expanded text:
dem creditorum data, licet Titius locuples sit: qua de causa nec hereditas ei restitui potest. sed ex sententia legis dicendum est perinde habendum, ac
Abbreviated transcription (Latin):
mus ci indixerit. nichil
uetat dum custodit domũ
libros scribere. hec ita ne¬
ratius. ł membranarum

Expanded text:
mus ei indixerit: nihil enim uetat, dum custodit domum, libros scribere. hoc ita Neratius libris membranarum
Abbreviated transcription (Latin):
disposi̾nt ut ꝑpetuo hr̾et. Cetũ¬
cum si cp̃r aliquo trãstulit ĩ ali¬
um locu nõ ut ibi hr̃et. S ut
denuo ad pristinũ locu iruoca¬
ret. n id augebit quo transtu¬
ut. n deminuet mde trastulit
ut puta deicalico patrimoĩo
forte gallia adexigend̾ debi¬
etum uł adm̃ces ꝯpandas reũ¬

Expanded text:
isposuit, ut perpetuo haberet: ceteroquin si tempore in quo transtulit in alium locum, non ut ibi haberet, sed ut denuo ad pristinum locum reuocaret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio forte Galliam, ad exigendum debitum uel ad merces
Abbreviated transcription (Latin):
patrimo̾niũ eos ꝑtin̾e debere.
ut ẽ ap̃muciu relatu cũ fũd
crat legatꝰ uł cu ĩstr̃o uł cũ
Hus q̃ ibi sunt. agasonẽ enĩ
missu ĩ ulla aprẽ famił. ñ
ꝑtin̾e ad fundi legatu muci¬
us ait qr nõcido illo erat mi
tp̃s relegatꝰ Rnsũ est eĩ ad
uulc legatu nõ ꝑtin̾e. qͣre nͨ¬

Expanded text:
onium eos pertinere debere. ut est apud Mucium relatum, cum fundus erat legatus uel cum instrumento uel cum his quae ibi sunt: agasonem enim missum in uillam a patre familias non pertinere ad fundi legatum Mucius ait, quia non idcirco illo erat mistempus relegatus, responsum est eum ad uillae legatum non pertinere. quare n
Abbreviated transcription (Latin):
ẜnum ca nõ ꝓbata maum¬
ẜit. et postea legatum ci de¬
d̾it isq alienatus adlib̾sa¬
tem ꝓfectꝰ fuiss legatum nõ
capit. Nampinde nullis est
legi fi indetur quociens qs n¬

Expanded text:
usa non probata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est legi fieri uidetur, quotiens quis n
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃um falcidiam hĩtu¬
rum at quin quartam
ht neq idem paciatur ĩ¬
sticuti comparatio rurs
sinegenus aluid aꝑte qͣ
quod uulgo ꝓbatum est
respondetur. Itaq uarie¬
tas existet ut is quidez

Expanded text:
et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. rursus si negemus, aliud aperte, quam quod volgo probatum est, respondetur. itaque varietas exsistet, ut is quide
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ dixit neq obtiunt
brditas non aufertur.si:
tamcualiquid acoħde co¬
dicillis accepit.cius actio
denegabitur. Itaq sibono¬
nimnit᷑ ꝥrdes diuisionẽ¬

Expanded text:
e dixit neque optinuit, hereditas non aufertur: si tamen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes divisione
Abbreviated transcription (Latin):
defunctus codicillis fecent
ptes quidem brditanas inq¬
bus legatum con sistere nõ
potuit. tenebit s falcidie be¬
neficiononutetur. si cantũ
iamissis portionibus ent
qd falcidiam Idem

Expanded text:
defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potuit, tenebit, sed Falcidiae beneficio non utetur, si tantum in amissis portionibus erit, quod Falcidiam ae
Abbreviated transcription (Latin):
nium uxorem nocere debet
quia legibus et hr̃ditates ⁊
tutele ad ꝓximum quem q̃
agnatum reddire consueue¬
runt. S edc̃o p̾tor proximo
cuiq cognato dat bonoꝵ.po.
ti oicere non cogimur. ¶ No¬
men coguationis agea uoce
enun illiuocant quos uos co¬
guatos appellamus ¶ cos¬
uati sunt et quos agnatos

Expanded text:
bet, quia legibus hereditates et tutelae ad proximum quemque adgnatum redire consuerunt: sed et edicto praetor proximo cuique cognato dat bonorum poti dicere non cogimur.Nomen cognationis a Graeca uoce enim illi uocant, quos nos cognatos appellamus.Cognati sunt et quos adgna
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Quod de bonis uir¬
faicidie contribuendum
est a debitore cui mortis c̃a
pacto debitum remissum
est in fcm̃ concepta replica

Expanded text:
m Quod bonis iuFalcidiae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replica
Abbreviated transcription (Latin):
placit ratar habi posse ea
qua citra uoluntate agnou¬
it is qui ptestati subiectꝰ ẽ.
Z et s lecitiniahr̃c tas filio
declata sit ex senatus ꝯsulto
orphi zano matris idẽ erit ꝓ¬

Expanded text:
placuit ratam haberi posse eam, quam citra uoluntatem adgnouit is qui potestati subiectus est. Sed et si legitima hereditas filio delata sit ex senatus consulto Orfitiano matris, idem erit
Abbreviated transcription (Latin):
fci contineantur. Eueniti¬
gitur ut his qui in adoptio¬
nem datus est. cam infami¬
lia naturalis prĩs iura cogna

Expanded text:
i contineantur. euenit igitur, ut is qui in adoptionem datus est tam in familia naturalis patris iura cogna
Abbreviated transcription (Latin):
xtraneo postumo
torde instituto non aliter
uenter in possõnem miti¬
tur nisi mat̾ alumde se a¬
lere non possit ne forte er
qui natus bonorum posse

Expanded text:
xtraneo post‹u›mo herede instituto non aliter uenter in possessionem mittitur, nisi mater aliunde se alere non possit, ne forte ei, qui natus bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
ron finccu bonorum le¬
gito femis quoq sorcĩ
quas defunctus collocunt ẜ
impletam ex senatus cõsul¬
to caucionem prestatur. gͥ
usuras nomnum in bere¬
ditate relictorum ante cau¬
cionem int̾ positam debi¬
tas. ueld̾ sortes in cancione.
deduci necesse ẽ. non idems¬
uabitur nomimibus ab he¬
rede factis. tunc sortes dũ¬
taxit. legatano dabintur.
aut qudd ꝓpt̾ moramusu¬
ras quoꝵ redeli ꝓlacuit sr
dlitibus ad heredes suos re¬
dire uoliit impicia lapͥus

Expanded text:
ri fructu bonorum legato faenus quoque sortium, quas defunctus collocauit, post impletam ex senatus consulto cautionem praestabitur. igitur usuras nominum in hereditate relictorum ante cautionem interpositam debitas uelut sortes in cautionem deduci necesse est. non idem seruabitur nominibus ab herede factis: tunc enim sortes dumtaxat legatario dabuntur aut, quod propter moram usuras quoque reddi placuit, super ditibus ad heredes suos redire uoluit, imperitia lapsus
Abbreviated transcription (Latin):
bres amotas urꝓprias un e
etia dotales tam uindicacio
ꝙͣ cõdicio iuro adũs muilierẽ
com petit et in potestatt qua
uelit accione nti. Marc̾.
secutum diuor c̾ium fu̾it. ¶S
siimatrimonio uxor manto
res subtrax̾it licet cesfat irr̃
ammotanim acc̃o cũ ip̃as res
marito ꝯdic̾e potest. nam ini
gentium cõdici puto posse rel
abhis qui nõ er iuista cã possi

Expanded text:
res amotas uel proprias uiri uel etiam dotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate est, qua uelit actione uti. 25 Marcsecutum diuortium fuerit. sed si in matrimonio uxor marito res subtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, qui non ex iusta causa possi
Abbreviated transcription (Latin):
U nim amotaru exstunacio
Ad tp̃s quo ad mote sune ue¬
ferri d. nam inueritate furtũ
fit. et si lemus cohr̃ceatur m¬
ułr quare nec abone fidei poi¬
stssione ita res amotę usunca¬
puntur. S ⁊si psis fõ̾c nõ resti¬
tuuntur que amote sunt cre¬
scit exstimacio ut in ꝯdicic̃e

Expanded text:
um amotarum aestimatio ad tempus quo amotae sunt referri debet: nam ueritate furtum fit, et si lenius coercetur mulier. quare nec a bonae fidei possessore ita res amotae usucapiuntur: sed si pluris factae non restituuntur quae amotae sunt, crescit aestimatio, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmoda hr̃ditatis br̃e et aliũ
heera substin̾e in pr̃ando lega¬
to. s et si ticio uissus fu̾it da
re illi s filio dare debet
cipatus institutus apparet
ꝯmissum esse edictum et per
eum qui in potestate est et si

Expanded text:
ditatis habere, alium onera sustinere in praestando legato. sed et si Titio iussus fuerit dare, non illi, sed filio dare debet.ancipatus institutus, apparet commissum esse edictum per eum, qui in potestate est: et si
Abbreviated transcription (Latin):
liberis et parentibus legata emã¬
cipatus uero numquit nec ip̃r p̾¬
stat qui ei rem aufferret qui p̾s

Expanded text:
liberis et parentibus legata. emancipatus uero numquid nec ipse praestat, quia ei rem auferret, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
cdum officiu tutele. Cet̾m eos
qui iam se miscuerũt ãmĩstra¬
tioni. nec tp̃r quidẽ magistra¬
tus uacare eque notumẽ.¬
¶Dñi nauiu nõ uident᷑ habi
int̾ primlegia. ut atutelis.
uacent. idq dius traiam
repsit. In quium castror itu¬
telis extisan solent micor
qui et ip̃i inquilim sũt in eo

Expanded text:
dum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus uacare aeque notum est.Domini nauium non uidentur haberi inter priuilegia, ut a tutelis uacent, idque diuus Traianus rescripsit.Inquilini castrorum a tutelis excusari solent nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sumere ex bonis. debet. Et in
l.anc rem curatoren consti¬
tuendus est. qui cibum po¬
tum ꝙ et uestitum. et cectũ
mulieri prestet ꝓ facultati¬
bus defuncti.et ꝓ dignita¬
te eius atq mulieris dum̃¬
nutio au̾t ad hos sumptus
fieri debet pͥmum ex peccũia
numerata si ea non finit ex
his rebus que pr̃ĩmonia o¬
uerate mag̃ impendio qua
augere fructibus consueu̾nt
¶Item si periculum est. ne
iut̾im est res usucapiantur
ne debitores tp̃r libeientur..
dem curare debet ¶ Ita igit᷑
curam. hoc quoq o fficio ad¬
nunistrabit. quo solent cu¬
ratores atqz tutores pupil¬
lorum. ¶Eligͣ aũt curator
ex his qui tutores dati sunt
post humo aut ex neccͣus.
finibus q aut ex substitu¬
tis. aut ex amicis defuncti
aut excre ditoribus set utiq
is qui ydoneus iudebitur
aut si de ꝑsonis eorum qo
moueatur.Yir bonus eli¬
gatur. quod si nõdum cura¬
tor constitutus sit. quia
plerumq non petitur. aut
tardius petitur aut ẜuus
datur. ẜuus aiebat res hr¬

Expanded text:
sumere ex bonis debet: et in hanc rem curator constituendus est, qui cibum potum uestitum tectum mulieri praestet pro facultatibus defuncti et pro dignitate eius atque mulieris. Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio quam augere fructibus consueuerunt. Item si periculum est, ne interim res usu capiantur, ne debitores tempore liberentur, idem curare debet. Ita igitur curam hoc quoque officio administrabit, quo solent curatores atque tutores pupillorum. Eligitur autem curator aut ex his, qui tutores dati sunt postumo, aut ex necessariis adfinibusque aut ex substitutis aut ex amicis defuncti aut ex credi‹t›oribus, sed utique is, qui idoneus uidebitur: aut si de personis eorum quaestio moueatur, uir bonus eligitur. Quod si nondum sit curator constitutus quia plerumque aut non petitur aut tardius petitur aut serius datur, Seruius aiebat res h
Abbreviated transcription (Latin):
cius id fi debebit plures ⁊
si desiderentus dandͥa st̃
mułraut in possõne mi¬
ssa. ea sola sine quibus
se sustinere.⁊ ad partũ
usq produci uou poisit

Expanded text:
ius id fieri debebit et plures, si desiderentur, dandi sunt. Mulier autem in possessionem missa ea sola, sine quibus fetus sustineri et ad partum usque produci non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
ditarias hr̃dem institutum
uł substitutum. obsignare
non debere. s tantum per¬
mimerare. et mulieri asig¬
nare ¶dem ait ad custodia
e a que sine custodia salua
ẽẽ non possunt custodem⁊

Expanded text:
ditarias heredem institutum uel substitutum obsignare non debere, sed tantum pernumerare et mulieri adsignare. Idem ait ad custodienda ea, quae sine custodia salua esse non possunt, custodem
Abbreviated transcription (Latin):
nitur excusari. S cum ñ sit ex¬
illiꝯ quoq tutele. nec nec me
monet ꝙ dicat aliquis hoc ñ
ex higi. an ãmĩstretur tutela.
hemĩ eoꝑtinet. ne sit finita a¬
amĩstracio. cet̾um si ꝑiculur
sustineat cessat̃onis. puto eũ
in putandam quoq eam tu¬
telam. Idem euenire pot̾ sid
las. tutor datus est ubi nõ ap¬
carum tabulaꝵ tp̃c ĩspici debe¬
bit. si querat que prior delata
sit tucela. s additehrditatis
uł cõdicionis existe̾tis illo qͦ
erit diffr̃a cutelaꝵ dequir di
xim si t̾cia et quarta sit dela¬
tata licet in quarta pri detẽ
sꝯ ẽ ãmĩstrare ilu exquoda¬
pupillũ bonis pat̾nis absti¬
nuerat detinẽd ĩquarta tut¬
ela existimaui. qĩ depoĩta illa
cet̾m putare recte facturũ p̃¬
torẽ si ⁊̃ una tutela suffice
et nego¬
ciosa sit. ut ꝓpłibꝯcedat. n

Expanded text:
sari: sed cum non sit exillius quoque tutelae. nec me mouet, quod dicat aliquis hoc ne exigi, an administretur tutela: hoc enim eo pertinet, ne sit finita administratio: ceterum si periculum sustineat cessationis, puto ei imputandam eam quoque tutelam. Idem euenire potest, slas, tutor datus est: ubi non apertarum tabularum tempus inspici debebit, si quaeratur, quae prior delata sit tutela, sed aditae hereditatis uel condicionis existentis. Illa quoque eritximus, si tertia et quarta sit delata, licet in quartam prius detsus est administrare, illius ex quo dapupillum bonis paternis abstinuerat, detinendum in quarta tutela existimavi quasi deposita illa. Ceterum putarem recte facturum praetorem, si etiam unam tutelam sufficere et negotiosa
Abbreviated transcription (Latin):
axime et si cestamenti
faccio cum senus alieis
q̃ serins relinquuntur icar
ualent. Silibetis relicta posse¬
nt ualere. Sicad fundum do¬
mini una seruo frusta legat᷑¬

Expanded text:
ime testamenti factio cum seruis alienis quae seruis relinquuntur ita ualent, si liberis relicta possent ualere: sic ad fundum domini uia seruo frustra legat
Abbreviated transcription (Latin):
uis emm ea mancipia tes¬
tator demonstrasset q̃ tunc̾
ibi ẽẽt cum his legaret tñ
non minuendi gra legati
s augendi causa manci pi¬
orumꝰ quoq fecit mentio¬
nem: ceterm instrumen¬
to in fundi mancipia quor
colendiagri cinsa inducta
equitium continen. Suppel¬
leccie antem legata cedere
quia aninam mneitedem
prestabat instrumento uil¬

Expanded text:
vis enim ea mancipia testator demonstrasset, quae tunc ibi essent cum legaret, tamen non minuendi legati, sed augendi causa mancipiorum quoque fecit mentionem. ceterum instrumento fundi mancipia quoque colendi agri causa inducta equitium contineri, suppellectile autem legato cedere: qui annuam mercedem praestabat, instrumento uil
Abbreviated transcription (Latin):
ceu. Queritur impubes
qui bonorum. possõnem.
ex carboniano accepit. Si
translata fuerit pubes fes
sit. petitoris ꝑtibus fun¬
gi debeat. respondit. In eo ꝙ
apossessore petet ꝓbatõm

Expanded text:
. Quaeritur, an impubes, qui bonorum possessionem ex Carboniano accepit, si, translata fuerit, pubes factus sit, petitoris partibus fungi debeat. respondit in eo, quod a possessore petet, pro
Abbreviated transcription (Latin):
certa portio prditatis. alicui
relicta ꝓponatur. et is res br̾di¬
tarlas quasdam furatus sit.ĩ
his rebus quas subtraxit. de

Expanded text:
certa portio hereditatis alicui relicta proponitur et is res hereditarias quasdam furatus sit, in his rebus, quas subtraxit, de
Abbreviated transcription (Latin):
at cõplese pone aliq̃. kłdis.
ianuans natu testm̃n ip̃o
noctis ualere testm̃ iam eni.
cõplesse uidetur annum .xii
lib auocasu mutꝰ aut fur¬
dus cẽ ceꝑit ratum nicħo

Expanded text:
t complesse? propone aliquem kalendis Ianuariis natum testamentum ipso noctis, ualere testamentum: iam enim complesse uidetur annum quartlibet alio casu mutus aut surdus esse coeperit, ratum nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
uellet restitueret eam ꝑtẽ
brditatis que ad eum ꝑue¬
isset uerissimumẽ.uti¬
le eẽ fideicõmissum nec eĩ
arbitrio eius quirogatus
ẽ positum est an omino

Expanded text:
uellet, restitueret eam partem hereditatis, quae ad eum peruenisset: uerissimum est utile esse fideicommissum: nec enim in arbitrio eius qui rogatus est positum est, an omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dum incian plac ad hec̾ ñ
pret̾mittentib institutis
ip̃e hr̃s cxistat. Inimo et si
defuncto ex hrdes mstituii:
omifunt prditatem nõ posse
substitutos adire. Itaq et si
sit et uiuentibꝰ decedas. q̃¬
r sol omittẽtibo primis ad¬
icionẽ utium adcos qui t̾cio
gradu scripti sũt. an pocuu
adlegitimos hr̃des ꝑtineat
pr̃ditas quo et ip̃o can rectiꝰ
existiman putauit ad legit¬
ttimos eam ꝑtin̾e. Nã et cui
duolꝯ ur̃dim ĩstitutis et in
singuloꝵ locu fea sb̃stitriciẽt.
aprimis erhr̃dato postum

Expanded text:
dum uitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire. itaque et si sit et uiuentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas. quo et ipso casu rectius existimari putauit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postum
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. ea portio debebitur
que per legem fal. efficiatur
exstimatione. bonorum. q̃
¶Incerte autem res relicte
distinctionem recipuunt. nã
Si ex suis rebus incertam
dus pure relictum esset. ꝙͣ¬
ius omne argentum testato¬
ris deperisset. ad missa lege
fal. portio eius quantitatis
sumetur que finit in bonis
eo tp̃r quo testator decessit
nec ad dimniuendam cam
quicquam dampni post ea
incidentia ꝓficient res tamẽ

Expanded text:
itur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt: nam si ex suis rebus incertam dus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea incidentia proficient. Res tame
Abbreviated transcription (Latin):
talium libeiorum. Item ip̃i fra¬
tres inter se ex hac parte.bo.
ad eo ut preguans quoq ma¬
numissiua si peperat. et is qͥ
uatus est mater et macri ip̃i
et int̾ se quoqz ip̃i qui nascũ

Expanded text:
talium liberorum, item ipsi fratres inter se ex hac parte bonoadeo ut praegnas quoque manumissa si pepererit, et is qui natus est matri et mater ipsi et int
Abbreviated transcription (Latin):
tesimum iapidem tutelam ge¬
rat nisi meadem ꝓuĩcia patti
rum renm dabũt tutoros in
ꝓuincia pͥsides ei noc senato¬
ros uitra centesimum lapidẽ
urbis tutelam gerere cogunt.
hñti ergo tutorem tutordat.
Eo metrei atutclis nõ na Cco.¬
ccant. hui uo quib princeps
curam alici rei iunxit extu¬
santur acutela donec curam
cipio quis erat ammistrator
tutele excusacione nõ hre.R

Expanded text:
tensimum lapidem tutelam gerat, nisi in eadem provincia pupilli rum rerum dabunt tutores in provincia praesides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam gerere coguntur. Habenti ergo tutorem tutor datur: eometrae a tutelis non vacant. Hi vero, quibus princeps curam alicuius rei iunxit, excusantur a tutela, donec curam cipio quis erat administraturus, tutelae excusationem non haber
Abbreviated transcription (Latin):
das ad bonoꝵ posẜonem unde
primi cognati matrem ec fili¬
am. S quod idem iuł. scribit
matrem exsenatus consulto
non posse mitti fuiam

Expanded text:
das ad bonorum possessionem unde proximi cognati matrem et filiam. sed quod idem Iulianus scripsit matrem ex senatus consulto non posse admitti, si
Abbreviated transcription (Latin):
te patris accusauit non
cuta est ¶ Compatroni
finus epłam talem liber¬
to emisit sempronius
coilo. noerto suo salut̃
obmnerita tua fidemq tu
do tib̾i liberam testam̃ti
factionem . quero. au
queritur liberam testam̃¬
ti factionem consecutũ
nepotem etiam postmor¬
tem aui conceptum sb¬
stite liberto. bonorum

Expanded text:
te patris accusauit, non cuta est.Patroni filius epistulam talem liberto emisit: "Sempronius Zoilo liberto suo salutem. ob merita tua fidemque tudo tibi liberam testamenti factionem". quaero, an quaeritur, liberam testamenti factionem consecutum nepotem etiam post mortem avi conceptum superstite liberto bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
aui uelit uenire admittt̃¬
dest ad eam nõ eĩ ꝑ irtisio¬
ne is qui filius iustꝰ ẽ effĩ¬
çieturnõ fiuius cũ ietisio ẽ
qui mag̾admittatur nõ gͦ
mim adhibeat. nam et sita
ignominosam dux̃ uxorẽ
filus uł de cecori sit tã ip̃i
ꝙ patri muliercz talez hr̃c
dicem et exea natum ad
nepote isqui demofficioso co¬
ginturus ẽ mcrita nepotis¬
ꝙ patris ey delicta ꝑ pendet
¶Siemacipato filius p̾t̾itus

Expanded text:
aui uelit uenire, admittendus est ad eam: non enim per rescissionem is, qui filius iustus est, efficietur non filius, cum rescissio, quo magis admittantur, non quo minus, adhibeatur. nam etsi tam ignominiosam duxerit uxofilius, ut dedecori sit tam ipsi quam patri mulierem talem habere, dicemus et ex ea natum ad hoc nepote is, qui de inofficioso cogniturus est, quam merita nepotis patris eius delicta perpendet. Si emancipatus filius praeteritus
Abbreviated transcription (Latin):
fiuum et nepotẽ ex eofiliũ
emacipauit et optauit ĩ loc̃
nepotis. deinde emãcipanit.
q̃rituran nepoti obstet ⁊ mͥ
mag̾. uidetur hunc nepoter
ñ excludi siũ pat̾ eh mad:
optõem mansiss qͣi nepos.
siue emãcipatꝯẽ puto em̃ et
emãcipato pr̃e nepotẽ quor
caumm pr̃ẽ suo ex edõo admit¬
exeo nepotez filius emãçipa¬
tus uł in potestate manẽs de¬
portato est.quentur an nepo¬
ti noceat ũiꝯ est mnutroq ca¬
su nepote admittend̃ de por¬
tatos enĩ mortuoꝵ loco hñ¬
dos. si et p̾r et filiꝯ deportati
sũt ⁊ ambo restituti dicemus

Expanded text:
 et nepotem ex eo, filium emancipauit et adoptauit in locum nepotis, deinde emancipauit: quaeritur an nepoti obstet. et mihi magis uidetur hunc nepotem non excludi, siue pater eius in adoptione mansisset quasi nepos siue emancipatus est: puto enim et emancipato patre nepotem quoque cum patre suo ex edicto admitex eo nepotem: filius emancipatus vel in potestate manens deportatus est: quaeritur, an nepoti noceat. et verius est in utroque casu nepotem admittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos. Si et pater et filius deportati sint et ambo restituti, dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ut ex semisse hr̃dem fecit.⁊
alteri ex traneo semissem d̾e¬
nquit scriptus quidem pr̃o¬
nus debitam sibi partem
ei relicta est. et desemisse ex¬
traneo relieto alteri patro

Expanded text:
erum ex semisse fecit heredem et alteri extraneo semissem dereliquit, scriptus quidem patronus debitam sibi partem ei relicta est, et de semisse extraneo relicto alteri patro
Abbreviated transcription (Latin):
legitunc distractam uendica¬
ic nõ pot̾. Nam et intile est
pupillis siamĩstracio eoꝵ nõ
ẜuatur. nemine scilic em̃te.
nec int̾ est cutor soluendo fũ¬
it. nec ne. cum sibona fideres
gesta sit. ẜuanda sit. Sima
fide alenacio nõ ualetim
mium ẽ uc̃e tutori respectu
existimacionis pupilli erro
gaturꝯ. ¶Cum tutornd reb
dum taxat. set etiam moribo
pupuu iponatur in prime
mercedos p̃cept oribꝰ non
quas mimmas potit. S. ꝓ
facultate prĩmonu ꝓdign¬
itate natalium ꝯstituet᷑ a¬
quam etiam ertis si hec pu¬
pillo expedit prabit. sollemp¬
ma muña parentibo oogna¬
tis q mitet s nõ dabit dotẽ
sorori alio patre nate.etiam.¬
sialit ea nube̾ nõ potuit. Nã
et si honeste exlibalitate tñ
fit que ẜuanda arbitrio pu¬
pupilii est.¶Si tutor pupil¬
iarem peccuĩam credere non
porut ꝙ nõ erat cuicredet pu¬
estimare debet qui cuta cu
fucuri sũt. ¶ Non ẽ audien¬
d futor cum dicat ideo cessaᷤᷤ¬

Expanded text:
legitime distractam uindicare non potest: nam et inutile est pupillis, si administratio eorum non seruatur, nemine scilicet emente. nec interest, tutor soluendo fuerit nec ne, cum, si bona fide res gesta sit, seruanda sit, si mala fide, alienatio non ualet. Nimium est licere tutori respectu existimationis pupilli eroggaturus. Cum tutor non rebus dumtaxat, sed etiam moribus pupilli praeponatur, inprimis mercedes praeceptoribus, non quas minimas poterit, sed pro facultate patrimonii, pro dignitate natalium constituet, aquam etiam exteris, si hoc pupillo expediet, praestabit, sollemnia munera parentibus cognatisque mittet. sed non dabit dotem sorori alio patre natae, etiamsi aliter ea nubere non potuit: nam etsi honeste, ex liberalitate tamen fit, quae seruanda arbitrio pupilli est. Si tutor pecuniam pupillarem credere non potuit, quod non erat cui crederet, puaestimare debet, qui circa eum futuri sunt. Non est audiendus tutor, cum dicat ideo cessas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ inde et si ita scripẜit cui no¬
in codicilł scripẜo ille michi
hr̃ esto pari rõe dicend̾ erit isti¬
tucione uale nullo iure ĩpe¬
etia ĩfilio qui ĩ potestate ẽ cũ
nulla fit ꝯdicio que ĩ p̃tĩtum
ꝯferatur uł que in p̾sens. uł¬
uti sirex parthoꝵ niuit si na
filius ms̃ siticiui ad optau̾¬
it hrs esto sino adoptaunt
ex hrs esto. et filio parato ad¬
optare ticiꝯ nolit searrogan¬
dum  dare ent filiꝯ h̃rs quasi
expleta cõdicione. Nerat᷑.
pr̃s esto. in necessario ꝯdicõem
facuint.ut si nolit hr̃s nõ ext¬
et.nam ĩ uolũtaria pr̃dis ꝑ¬
sona frustra ad eunt̾ cũ et sm̃
fũit addita inuitꝰ nõ efficit᷑

Expanded text:
nomen codicillis scripsero, ille mihi heres esto', pari ratione dicendum erit institutionem ualere nullo iure impeetiam in filio qui in potestate est, cum nulla sit condicio, quae in praeteritum confertur uel quae in praesens, ueluti 'si rex Parthorum uiuit', 'si 'filius meus si Titium adoptauerit, heres esto: si non adoptauerit, exheres esto' et filio parato adoptare Titius nolit se adrogandum dare, erit filius heres quasi expleta condicione. 12 Hermoheres esto', in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, inuitus non efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
tronum. Onine aũt quod¬
cumq gestum in fraudem
patroni est reuocatur. ¶Do¬
lum accipere nos oportet
eius qui alienauit. namer
cui auenatum est. et ita eue¬
uit ut qui fraudis uł doli
conscuis non fuit carere de¬
beat re infraudem pationi
auenata et si putauit ĩ gei¬
umm nec credidit libertum
odum legatarius pr̃ono
facit. ¶Utrum autem
ad ea sola reuocanda faii¬
ana pertinet. que quis li¬
bertus de bonis minuit
an etiam ad ea que non
acquisunt uidendum est

Expanded text:
tronum. Omne autem, quodcumque in fraudem patroni gestum est, reuocatur. Dolum accipere nos oportet eius qui alienauit, non eius cui alienatum est: et ita euenit, ut qui fraudis uel doli conscius non fuit, carere debeat re in fraudem patroni alienata, etsi putauit ingenuum nec credidit libertinuodum legatarius patronus facit. Utrum autem ad ea sola reuocanda Fauiana pertinet, quae quis libertus de bonis deminuit, an etiam ad ea, quae non adquisiit, uidendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tum retro tamen sit. uisi re¬
pudiatur. at tm̃ eum repudi¬
atur recto tamen non fuisse
palam est. In cet̾is quoq lib̾.¬
litatibꝰ quis non admisit is
libertus cuiquis donatum
uoluit. idem erit ꝓbandum
fauianam cessare sufficit eĩ
prono si niehil de suo ĩnecem
eius libertus alienaunit non
si non acqui sunt ꝓide. et
si cum subcondictione ei le¬
gatum eẽt id egit. nec condie¬
tio exist̾e̾t. uł si sub condietõe
stipulatus fin̾t ialint defi¬
cere condictionem dicendũ
est. faui. mam cessare. quid
si in lite iunci uoluit si quidẽ
condempnatus est data oꝑa
uł mune confessus est dicen¬
dum erit fauianam locũ here.
quod si noluit optinere cum
peteret hic. uidendum est. ⁊ pu¬
tonune dunmuisse de pr̃imo¬
nio accionem enum de bons
si passus ẽẽt accionis diem
abire set si querelam puto¬
aliquam forte unuriarum
uł simile insticuere noluit ñ
pot̾ patroms obeam rem fa¬
uianam ex pertri. quod si trã¬
segit in fraudem pationi po

Expanded text:
tum retro nostrum sit, nisi repudietur, attamen cum repudiatur, retro nostrum non fuisse palam est. in ceteris quoque liberalitatibus, quas non admisit is libertus cui quis donatum uoluit, idem erit probandum Fabianam cessare: sufficit enim patrono, si nihil de suo in necem eius libertus alienauit, non si non adquisiit: proinde et si, cum sub condicione ei legatum esset, id egit, ne condicio existeret, uel, si sub condicione stipulatus fuerit, maluit deficere condicionem, dicendum est Fauianam cessare. Quid si in lite uinci uoluit? si quidem condemnatus est data opera uel in iure confessus, dicendum erit Fauianam locum habere: quod si noluit optinere, cum peteret, hic uidendum. et puto hunc deminuisse de patrimonio: actionem enim de bonis si passus esset actionis diem abire. Sed si puta querellam inoaliam, forte iniuriarum vel similem instituere noluit, non potest patronus ob eam rem Faviana experiri. At si transegit in fraudem patroni, po
Abbreviated transcription (Latin):
or.curator ue dari potis. exẽp¬
cusatꝰ fũit p̾t̾ito eo ip̃ii suor
loco dan posse et qͣ uis lib̾tiñ
qui senatori patrono ꝓcura
excu satr̃em ab alior tutela
habeat iste tnqui ius anulo¬
rum impetrauit. quimor¬
dinem ingenuoꝵ trãsiit .ta
sblice cã nõ aberit. tutor esto.
san debeat etia obabsenciam
rei publice cã. an qr p̾cessit tes¬
tam̃tum absentiam ob pub
licam cãmet est abeo iam ã¬
mĩstrata tutelanõ oporteat
cum excusari. Quid si lib̃os in¬
t̾ea susceꝑit. aut aliam excusa¬
tionẽ ꝑauit. mag̾ est ut ħ uñ
tutela sit ido nec excusactem
ei cõpet̾e. nec agitutele s ob
prius tp̃s posse s suta scriptũ
intestõ fuit ticiꝯ cutor esto cũ
rei publice cã ab ent tutorne
ab sentia rei publice c̃a. aut
obaliam que obuenit post¬
excusare añ diezcõdicione¬
ue necesse habcant.⁊ in primi

Expanded text:
or curatorue dari poterit exempcusatus fuit, praeterito eo ipsum suo loco dari posse. Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, qui ius anulorum impetrauit, qui in ordinem ingenuorum transit, talblicae causa non abierit, tutor esto.' sari debeat etiam ob absentiam rei publicae causa, an, quia praecessit testamentum alicam causam et est ab eo iam administrata tutela, non oporteat eum excusari? quid si liberos interea susceperit aut aliam excusationem parauit? magis est, ut haec una tutela sit: ideo nec excusationem ei competere nec agi tutelae ob prius tempus posse. Sed si ita scriptum in testamento fuit: 'Titius tutor esto: cum rei publicae causa aberit, tutor neabsentiam rei publicae causa aut aliam quae post obuenit excusare ante diem condicionemue necesse habeant et in primis
Abbreviated transcription (Latin):
non tamen ex hrdem scripse¬
rit carboniano possit esse
locus ¶S et si quis non
tm̃ ex liberis negetur esse
dicatur forte ex ancilla edi¬
tus. Iuł. scripscit ad huc

Expanded text:
non tamen exheredem scripserit, Carboniano possit esse locus. Sed et si quis non tantum ex liberis negetur esse, dicatur forte ex ancilla editus, Iulianus scripsit adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
gati a fidei cominissario deiñ co¬
gendum uec uiud admittit.
iuł. ut quasi h̾rditatem non
adisset sic legatum acobr̾de pe¬
cat adut enĩm. s mag̃ arbitra¬
cur. a fidei comissario ei prestan¬
dum. s et si quid aliuid sua int̾¬
ẽe dicet. non cogitur a dire isi
ei dampnum uł lucrum afidi¬
cõmissario sarciatur. uł apre¬
core honus remittatur quod
recusat¶dem uł. ait. si duo
fuerunt apatre instituti cu
filio eius inpubere. et idem sb̃¬
stituti filio suffic̾e̾ ei qui fideicõ¬
missum in secundis cabulis ac¬
cepit uuum ex b̾rdibus institu¬
tis cogere adire patris brditatẽ
boc enim facto confirmatisq
patris tabulis poterunt ex sb̃¬
stitutione ambo cogi adire et

Expanded text:
gati a fideicommissario, deinde cogendum. nec illud admittit Iulianus, ut, quasi hereditatem non adisset, sic legatum a coherede petat adiit enim, sed magis arbitratur a fideicommissario ei praestandum. sed et si quid aliud sua interesse dicet, non cogitur adire, nisi ei damnum vel lucrum a fideicommissario sarciatur vel a praetore onus remittatur, quod recusat. Idem Iulianus ait, si duo fuerint a patre instituti cum filio eius impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditatem: hoc enim facto confirmatisque patris tabulis poterunt ex substitutione ambo cogi adire et
Abbreviated transcription (Latin):
dicio uicerit restituat ꝙ
tamen si cutores pupilli
uelint ad ministrare nõ
erunt aũdiendi nisi satis
dederĩt nomine pupilli.

Expanded text:
dicio uicerit restituat. quid tam‹en›, si tutores pupilli uelint administrare? non erunt audiendi, nisi satis dederint nomine pupilli
Abbreviated transcription (French):
messis uindemia ue fẽa sit
et si fuerit controu̾sia quã¬
tum diinmui oportet arbi¬
trum dandum.curatore a

Expanded text:
messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum. Curatore a
Abbreviated transcription (Latin):
de dñs pamphili postqͣm
dies legati cesserit eum.
manuinsiss. siquidem
ticius seruum uendicauit
extinguit᷑. pamphililega¬
qui possit optari.Si uero
cicius legatum a serepu¬
diasset pamphilumo pca¬
re posse legatumꝰ stat̾ l

Expanded text:
mphili, postquam dies legati cesserit, eum manumississet: si quidem Titius seruum uindicauerit, exstinguitur Pamphili legaqui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: l
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si uir uxori ad tẽpꝰ
iberoꝵ legauerit dubitari
pot̾ an de his dum taxat fi¬
uis sensisset testator qui p
mortem eius nati fuissent
an et de his qui iuiuo eo
ab eo suscepti fuissent po¬
st testam̃tum factum cum
mauente matrimonio de ce¬
ssissent uerum equum est
ꝓficere suie uiuo marito:
Siue post mortem nascãt᷑.
si ħ specialit testator ex pre
ssit. etiam si ex alio post in¬
ortem suam liberos procrea¬
uerit nichomimis eam ad
legatum ad mitti. ¶ Cuidã
non solidum capienti amp¬
lius legi concesse portionis
relieta est. si heredi aliquid
dedisset. queritur an id qd¬
conditõnis. implende cau¬
sa dederat: consequi ex cã¬

Expanded text:
 Si vir uxori ad tempus liberorum legaverit, dubitari potest, an de his dumtaxat filiis sensisset testator qui post mortem eius nati fuissent an et de his, qui vivo eo ab eo suscepti fuissent post testamentum factum, cum manente matrimonio decessisset: verum aequum est proficere, sive vivo marito sive post mortem nascatur. si hoc specialiter expressit testator, etiamsi ex alio post mortem suam liberos procreauerit, nihilo minus eam ad legatum admitti. Cuidam non solidum capienti amplius leg‹e› concessae portionis relicta est, si heredi aliquid dedisset: qucondicionis implendae causa dederat, consequi ex ca
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris uir muimos mnuesti¬
anum dedat quo pacto. de¬
inde int̾ainũ dinoram m
ter cesẜatꝰ placuit la beom̃ tre¬
uacio qualia uestimẽta prdi
uorcium cent talia iro red¬
di. idem uuiris futuriu fui st
si iꝑ̃a uestimenta iur ennar

Expanded text:
mos in uestiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortium intercesserat. placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir e
Abbreviated transcription (Latin):
unsse legem prare. Nisi ma¬
ritus ip̃as res trade malu̾it
et hoc em̃ benigius admit¬
ti debet. Sceuoł.¬
dolum malum et cuipam
eum p̾stare oport̾e ẜuiusa¬
it ea smña publii meiui est
nam inlcima grachi uxo¬
re statuit ꝙ res dotales in
ca sedicione qua graꝰ occi¬
sus erat ꝑissent. ait qr gra¬
pħi ciipa ea sedicio fcã eer¬

Expanded text:
uisse legem praestare, nisi maritus ipsas res tradere maluerit: et hoc enim benignius admitti debet. Scaevodolum malum et culpam eum praestare oportere Seruius ait. ea sententia Publii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, qua Gracchus occisus erat, perissent, ait, quia Gracchi culpa ea seditio facta e
Abbreviated transcription (Latin):
sdem. Labeo scribit nepo¬
tis ex fila mea natiurorez
nurus appellatione spons
quoq et sponsa continetur
Item soceri et socrus appela¬
tione sponsorum parentes
contineri uidentur.

Expanded text:
m. Labeo scribit nepotis ex filia mea nati uxorem nurus appellatione sponsus quoque et sponsa continetur: item socri et socrus appellatione sponsorum parentes contineri uidentur.
Abbreviated transcription (Latin):
possessionem patris ut p̃c̾itꝰ
pecierit ex substitutione mi¬
puberis adient ħ̾rditatem. at̾
siquis contra mandata dire¬
it uxorem exea prouinciam
qua officium aliquod gent
ꝙ ei extestamento uxoris. ac¬
qui situm ẽ. dimis. seỹ. et
aut̃. rescripserunt retinere
euni non posse. tãquam si
tutor pupillam contra decre¬
tum amplissimi oroiis in
domum suam dixisset utro¬
qr igitur casuet si cuasse hrs
isticutus adierit ħrditate
fisco locus ẽ.uamq̃si indigͤ
cianfertur h̾ditas ꝑcõtrati¬
umant ductatamabeo qui
officium in promnicia gere¬
bat ꝙͣ atutore illicitemag̃
ẽ. ut dicatur capere illam ex cesto
nec qͣi indigiim ẽe repellenda

Expanded text:
possessionem patris ut praeteritus petierit et ex substitutione impuberis adierit hereditatem. Item si quis contra mandata duxerit uxorem ex ea provincia, in qua officium aliquid gerit, quod ei ex testamento uxoris adquisitum est divi Severus et Antoninus rescripserunt retinere eum non posse, tamquam si tutor pupillam contra decretum amplissimi ordinis in domum suam duxisset. utroque ergo casu etsi ex asse heres institutus adierit hereditatem, fisco locus fit: nam quasi indigno ei aufertur hereditas. Per contrarium autem ducta tam ab eo, qui officium in provincia gerebat, quam a tutore illicite t dicatur capere illam ex testamento nec quasi indignam esse repellend
Abbreviated transcription (Latin):
dimidiam hr̃ditatis sue t¬
bi restitui. uisserit. deinde ꝑ
missionem fcĩs codicillis. al¬
teram ꝑtem ticio restitui ro¬
gauerit. si quidem post.anu̾
nussioins sue decesserit.⁊ti
bi et ticio. hr̃s partem quar¬
tam retinebit quia eo tp̃r te¬
stator decessit quo testiã er
ad bñficium principale per¬
tin̾e desierat. Siuero intra

Expanded text:
dimidiam hereditatis suae tibi restitui iusserit, deinde post missionem factis codicillis alteram partem Titio restitui rogauerit: si quidem post annum missionis suae decesserit, et tibi et Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si uero intra
Abbreviated transcription (Latin):
meis eaquemutua accepam
uicyrographo ꝑticulatim n
negotia mea. quesitim ẽ.an
siuere uxoris debitor fuenit
fideicom. coustiterat .R̾. side

Expanded text:
ea, quae mutua acceperam chirographo particulatim in negotia mea": quaesitum est, an, si vere uxoris debitor fuerit, fideicommissum constiterit. re