comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est ꝙ iisi bienus furor hors
muscuisset poterut fortasse dua¬
bus ipis paciẽtib citra romã
imꝑii humamq generis excidiũ
nuuitua pietate compomi S ptli
dolor ĩuentus est qui cesare ip̃o
differẽte properaret Neqz ip̃e ta¬
men tanti mali auctor abũt ĩ nu¬
nus ĩ fixo in os gladio int̾ cada¬
nera mox ĩnentus atq recogni¬
tus notatus oris uuluere et oris
impetus punitus ulcione iusti¬
ssuia ꝯcursum est in campis
Thesalie quos philippos uocãt
illum sibi locũ rome ĩuidens for¬
prenũ rrreꝑabili clade ꝑterre¬
ret de mi̾o copiarũ longe ua¬
riant auctores in magnitudiẽ
ꝑiclõ om̃s consonãt p leua oĩã
sut̃ lamẽtis et qui minorẽ nu¬
meꝵ dicũt ãddũt tñ bñde ĩ men¬
sum quiddã lector possit mẽte
concipere Amnei quidã florñ qͥ
hyant rem elegantissima bre¬
ntate ꝑstriuxit uerba suc̾ hec
Nullo uiuy loco tantũ uiriẽ po¬
puli romain fortuna uidit in ͤ

Expanded text:
tum est, quod nisi unius furor hominis tum est, quod nisi unius furor hominis miscuisset, poterat, fortasse ducibus ipsis patientibus, citra romani imperii humanique generis excidium, mutua pietate componi. Sed proh dolor! inventus est, qui, Cesare ipso differente, properaret. Neque ipse tamen tanti mali auctor abiit immunis; infixo in os gladio inter cadavera mox inventus atque recognitus, notatumque oris vulnere oris impetum punitum ultione iustissima. Concursum est in campis Thessalie, quos Philippos vocant. Illum sibi locum Rome invidens forpremum irreparabili clade protereret. De numero copiarum longe variant auctores: in magnitudine periculi omnes consonant; plena omnia sunt lamentis, et, qui minorem numerum dicunt, addunt tamen, unde immensum quiddam lector possit mente concipere. Annei quidem Flori, qui hanc rem elegantissima brevitate perstrinxit, verba sunt hec: Nullo unquam loco tantum virium populi romani fortuna vidit: trecentum
Abbreviated transcription (Latin):
militib pugne sig dedit Erat
forte in exercit crastmꝰ qui p̾ori
tpr̃e honesto gradu sub cesare
nulitasset Tunc bero nõ miliciẽ
saciamẽto quo solutus erat ued
nire quodam amicicie euocatus
aderat uir bellica uirtute memo¬
rabilis hic cesaris concione iuhel¬
lecta et signo prelii audito a laca
uultu et uoce sequinĩ me Inguit
mampulares olim mei et imꝑa¬
tori urõ ꝙͣ debetis oꝑam exhibet
ultuũ hoc preliũ est quo pacto
ille suã dignntatẽ nos nram̃ re¬
cuꝑabimꝰ libertatem de huic
uersus in cesarẽ faciã iniinit ho¬
Die nꝑator uñde nel uiuo michi
tarie prosecuti sunt fuerat nt
aliqm tradudere nec dissimile ue¬
a est quidã utrmmq in ixo pugue
Pncixio pius torpor qui strictos
iã gladios contineret Nempe cũ
germami suos frẽs ab aduersa
acie ꝓrẽs filios et parentes fi¬
ln uiderẽt donec ciastinus hic
precipitanti ⁊ abie uocem tolleret
uilũ qz torqueret. Ita preluĩ tey¬

Expanded text:
militibus pugne signum dedit. Erat militibus pugne signum dedit. Erat forte in exercitu Crastinus, qui priori tempore honesto gradu sub Cesare militasset, tunc vero non militie sacramento, quo solutus erat, sed iure quodam amicitie evocatus aderat, vir bellica virtute memorabilis. Hic, Cesaris concione intellecta, et signo prelii audito, alacri vultu ac voce: Sequimini me, inquit, manipulares olim mei, et imperatori vestro, quam debetis, operam exhibete. Ultimum hoc prelium est, quo peracto, ille suam dignitatem, nos nostram recuperabimus libertatem. Dehinc versus in Cesarem: Faciam, inquit, hodie, imperator, ut aut vivo mihi tarie prosecuti sunt. Fuerat, ut aliqui tradidere, nec dissimile veri est, quidam utrinque in ipso pugne principio pius torpor, qui strictos iam gladios contineret, nempe quum germani suos fratres ab adversa acie, parentes filios et parentes filii viderent, donec Crastinus hic precipitanti rabie vocem tolleret pilumque torqueret. Ita prelium cep
Abbreviated transcription (Latin):
uerent sue id qd pompenis in
consilio dixerat erupissi sine id
futurũ aĩ presagio concepissi
Omĩbus iubens ne in iussu euis
inciperẽt se in tẽpore quid agend̾
ess signo indicaturũ circiure ide a¬
cies et aiõs uerbis accendere une¬
tutemq insitam excitare cõme¬
moracõne sue erga illos semꝑ
optime ac benifice uoluntatis
Inter alia nõ omissit se omibz
modis pacẽ que sisse et hnĩ
ꝑ quos de pace pomrxeiz aut
Scipionẽ int̾pellass ut pu ͨ ͤ etiã
capsi annus ad rippã de eodem
intendis ultro citroq legatis
agere uolu isset atqz hec omiã
non metu a liquo sed pietate
ut filii sang ium ꝑceretur naiz
res puᶜ ͦ ⁊ aucorũ furorib in
magnas calamitates ĩtideret
Ex aduerso aũt qmͣͣ superbe
ꝙͣrque ĩpre uel neglecte peticõ¬
iuis sue uel telorũ eciã in missio¬
ne repulse magnã nobilib aĩs
indignandi materia p̾buiss
His explicitis obsecrantib q

Expanded text:
nerent, sive id, quod Pompeius in nerent, sive id, quod Pompeius in consilio dixerat, erupisset, sive id futurum animi presagio concepisset, omnibus iubens, ne iniussu eius inciperent: se in tempore, quid agendum esset, signo indicaturum. Circumire inde acies, et animos verbis accendere, virtutemque insitam excitare commemoratione sue erga illos semper optime ac benefice voluntatis. Inter alia non omisit se omnibus modis pacem quesivisse, humilius per quos de pace Pompeium aut Scipionem interpellasset, ut publice etiam Tapsi amnis ad ripam de eodem mittendis ultro citroque legatis agere voluisset, atque hec omnia non metu aliquo, sed pietate, ut civili sanguini parceretur, neque respublica paucorum furoribus in magnas calamitates incideret; ex adverso autem quam superbe quamque impie vel neglecte petitiones sue vel telorum etiam immissione repulse magnam nobilibus animis indignandi materiam prebuissent. His explicitis obsecrantibusque
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝙͣ u prelio reuer surũ Ceteroi¬
q ad idem iusiurandũ uerbis in¬
citauit nec nuiꝰ epemplo põpeiꝰ
dictũ laudans Iuransq similic̾
Sit om̃s igitur inuauert ut utc̃e
fuit multos esse ꝑiuiros ingẽti
gaudio tanꝙͣ felicit̃ rebus gestis
net minori spe e consilio dicesse¬
runt iuramentũ tanti ducis de
tamn magna re uelut arrain uic¬
torie tenentes Digressi aut̾e
consilio non ita multo post ut
diximꝰ in aciẽ sut̾ progressi
Quos ubi cesar cũ ipe eciam
castra mouens aduertit in eũ
locũ descendisse ubi equo marce
certari posset substitit et cõuer¬
sus ad suos non est inquit mo¬
do ampluis de itin̾e s de pre¬
lio laborandũ Adest ecce nobis
occasio qmͣ semꝑ optauimꝰ pnquã¬
di et fuiez laborib impouẽdi hec
dicẽs instru̾e acies cepit om̃
cuiꝰ exat ꝑitissimꝰ militari arte
suosi ĩterĩ udmon̾e, ne se a mu¬
ltitudine hostiũ circũueniri si¬

Expanded text:
numquam e prelio reversurum, ceterosnumquam e prelio reversurum, ceterosque ad idem iusiurandum verbis incitavit, nec minus exemplo Pompeius, dictum laudans iuransque similiter. Sic omnes igitur iuraverunt, ut necesse fuerit multos esse periuros. Ingenti gaudio, tamquam feliciter rebus gestis, nec minori spe e concilio discesserunt, iuramentum tanti ducis de tam magna re velut arrham victorie tenentes. Digressi autem e consilio non ita multo post, ut diximus, in aciem sunt progressi. Quos ubi Cesar, tum ipse etiam castra movens, advertit in eum locum descendisse, ubi equo marte certari posset, substitit et conversus ad suos: Non est, inquit, modo amplius de itinere, sed de prelio laborandum. Adest ecce nobis occasio, quam semper optavimus, pugnandi et finem laboribus imponendi. Hec dicens instruere acies cepit omni, cuius erat peritissimus, militari arte suosque interim admonere, ne se a multitudine hostium circumveniri si
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ma facie rem uideri de hunic la¬
tu habũdaret circũnenxi oms
cesaris copias esse per facile id¬
ꝙ sibi maturo consilio iã prom¬
sum que cũ plurib uerbis expli¬
cuissz la bienus incepit et poin¬
pei sentẽtiã ac potenciã laudib
ad celum fereus et cesaris nibe¬
rillitatez grons de primens inso¬
lenti Iloli inq̾t o pompei noli
iuꝙͣ opiari hunc ex̾citum illũ
esse qͥ galliã germainaz qz per¬
domuit omĩb intersu Et quid
loquar stio non est ille iu crede
magna pars bello perut duitur¬
no morĩt᷑ in prelus non nastũ¬
tur hoies multi domũ rediere
multi in ytalia sut̾ relicti mul¬
ti proxiã autũnali pestilentia
piere Relique his ad durachiũ¬
in prelus sunt cõsup̃ta Demꝙ
ille beteranus ex̾citus mille mo¬
dis euanuit nomẽ durat mi li¬
tes nõ suꝑsunt hic nũt quẽ uide¬
tis ex dilectu nouo cisalpine gal¬
lie et pars maior ex trãspadans
coustat hũs dictis ne quid de qs
insane iuraiit se insi bictore

Expanded text:
em videri. Dehinc etu abundarent, circumveniri omnes copias Cesaris esse perfacile, idque sibi maturo consilio iam provisum. Que quum pluribus verbis explicuisset, Labienus incepit, et Pompeii sententiam atque potentiam laudibus ad celum ferens, et Cesaris imbecillitatem oratione deprimens insolenti: Noli, inquit, o Pompei, noli, inquam, opinari hunc exercitum illum esse, qui Galliam Germaniamque perdomuit. Omnibus interfui, et, quid loquar, scio. Non est ille, michi crede. Magna pars bello periit diuturno. Moriuntur in preliis, non nascuntur, homines. Multi domum rediere, multi in Italia sunt relicti, multi proxima autumnali pestilentia periere, reliquie his ad Durachium preliis sunt consumpte. Denique ille veteranus exercitus mille modis evanuit: nomen durat, milites non supersunt. Hic autem, quem videtis, ex dilectu novo cisalpine Gallie, et pars maior ex transpadanis constat. His dictis, ne quid deesset insanie, iuravit se, nisi victorem,
Abbreviated transcription (Latin):
S donet iure potiꝰ ꝙͣ bello
agendi spes suꝑfuit quiestẽ¬
dum statuẽs paciẽter quidez
dicã melius dissimulanter
cũcta sustiuuit Et qm̃ non¬
nisi uerbis offendẽtur ad huc
uerborũ quoqz de fensionez pa¬
rans et consulez alteru et/
aiõsissimũ atq eloquẽtissi¬
nũ e collegio tabunorũ gar¬
um turionẽ multa sibi ac pro¬
fusa largicione q̃ sunt neqñ
uel in senatu uel ad pplũ de¬
essẽt sue cause de fensores
Cũ uero iã multi resaris nec
nõ alii pompei potẽtiã fornu¬
darẽt Sexe curio ip̃ẽ senatu
obtulerat ut uterq suuł ab
arnus abscederet atq ad equã

Expanded text:
sed donec iure potius, quam bello, sed donec iure potius, quam bello, agendi spes superfuit, quiescendum statuens patienter quidem, dicam melius, dissimulanter cuncta sustinuit; et, quoniam nonnisi verbis offenderetur adhuc, verborum quoque defensionem parans, et consulem alterum et animosissimum atque eloquentissimum e collegio tribunorum Gaium Curionem multa sibi ac profusa largitione quesivit, ne quando vel in senatu vel ad populum deessent sue cause defensores. Quum vero iam multi Cesaris nec non alii Pompeii potentiam formidarent, sepe Curio ipse senatui obtulerat, ut utrique simul ab armis abs
Abbreviated transcription (Latin):
retur uictor ex̾citus et ꝙͣꝙͣ
añ tempus successor cesiri nit¬
teret᷑. qui in pace proiũtiã gu¬
beruaret Ipe uero sine imꝑio
rediret addidit ne absentis
racio comitiis ꝯsularib hrẽt᷑.
quod licet coniui lege de om̃ib
cautũ ess legi eñ cesar exceptꝰ
erat Ita ergo sublata exat
exceptio et nõ contentus cõ¬
sul ĩuiria cesaris ĩpersonã
illata his quoq quos cesar
cuutale donauerat adimen¬
cessionẽ et in modicã assene¬
raus ¶ lꝯis turbatus cesar
nec ĩ merito cogitansq qd̾
sepe dicẽ solicũ fama fuit
operosuis multoq difficiliꝰ
p̾ͥntipez uirũ a sũmo dignitatis
gradu ad media deici ꝙͣ a me¬
dus ad trema non cedendũ
ut affricamꝰ maior fecerut
s obstandũ statuit ĩiuidie et
nurbare p̾ͥus omiã m exemplo
illius ꝙuis laudatissimo ĩ¬
nictis ab hostib uinci a cuu¬
bz et ĩ exilio mori uellet Nlũ¬
dum tamẽ ad arma prupit

Expanded text:
retur victor exercitus; et, quamquam retur victor exercitus; et, quamquam ante tempus successor Cesari mitteretur, qui in pace provinciam gubernaret, ipse vero sine imperio rediret. Addidit, ne absentis ratio comitiis consularibus haberetur; quod licet communi lege de omnibus cautum esset, lege tamen Cesar exceptus erat. Ita ergo sublata erat exceptio. Et non contentus consul iniuria Cesaris in personam illata, his quoque, quos Cesar civitate donaverat, adimenambitiosam et immodicam asseverans. His turbatus Cesar, nec immerito, cogitansque, quod sepe dicere solitum fama fuit, operosius multoque difficilius principem virum a summo dignitatis gradu ad media deici, quam a mediis ad extrema, non cedendum, ut Africanus maior fecerat, sed obstandum statuit invide, et turbare prius omnia, quam exemplo illius quamvis laudatissimo, invictus ab hoste vinci a civibus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad arma prorupit,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ instabiliũ ac nagarũ nũ¬
qualia suit atq petut nestuĩt
uirde sit ut sepe se ĩuemiãt¬
spe minores et relicta suspi¬
rent et ĩuenta fastidiãt hec
tam multa de la bieno quia
res apud historicos uides occul¬
tior et curiositas legẽtiũ n¬
chil eciã nĩmũ respuit ꝯd̾
cognitu Dignũ sit ¶ Et hec
clam per mr̃tios illa palam
in seuatu Dicta contra cesa¬
rez ac decreta Nioue etiaz
uie excogitate quib eius p̾tas
que iã multis forudabilis eẽ¬
reꝑat tolleret᷑. aut rerte nunue¬
ret᷑ Si quidez cũctis iã magni¬
fiẽtia et liberalitate iã cesaree
tupe factis et quib hus rebus
tantis et tam late effusis s.
uell secũ tacitis mediãtib
net loq̃ aliqͥd audentib Marcꝰ
clandius marcellus consul tui
an amore pu ͦ an priuato odio
dignitas cesaris ac ptas i̾m¬
su erat frequẽti senatu testa¬
tus de salute rei publice se
acturũ diffuuit ut cũ bellũ
in gallia finitũ ess dimicte¬

Expanded text:
instabilium ac vagarum menqualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas legentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios: illa palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis eat, tolleretur aut certe minueretur. Siquidem cunctis iam magnificentia et liberalitate cesarea stupefactis, et, quid his rebus tantis et tam late effusis sibi vellet, secum tacitis meditantibus nec loqui aliquid audentibus, Marcus Claudius Marcellus consul, cui an amore publico an privato odio dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, frequenti senatu testatus de salute reipublice se acturum definivit, ut, quum bellum in Gallia finitum esset, dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
bib et distursib ĩ suetũ Itaq
tircũ ducendo illũ posse fatigari
se preterea mutacõne locorũ ꝙ
frumẽta iã in agris eeñt uictuꝵ
uberius ex̾citũ confidebat Illa
aut̾ spe potissimũ mouebat ir
si forsitã se bagante hostis etiã
moueret᷑ et sic mi̾endum casus
a liq̾s atoz occursus exoptate pu¬
gne tabueret Iacultatẽ Ex his
om̃ib hoc ultiniũ euemit ut sine
ampliore distur su pugne daret.
occasio Dũ enĩ castra moturus
ut deceuerat signũ dedisseti¬
tineris et iã tentoria bellerent᷑.
ecce iã mota põpei castra conspici¬
unt qui ut diximꝰ uictus omiu
uocib suo abiecto aliena consilia
consilio dixerat euentur̃ ut añ
congressũ exercitus cesaris unice¬
retur quibusdamq murantib

Expanded text:
bibus et discursibus insuetum; itaque bibus et discursibus insuetum; itaque circumducendo illum posse fatigari; se preterea mutatione locorum, quod frumenta iam in agris essent, victurum uberius exercitum confidebat. Illa autem spe potissimum movebatur, si forsitan, se vagante, hostis etiam moveretur, et sic inter eundum casus aliquis atque occursus exoptate pugne tribueret facultatem. Ex his omnibus hoc ultimum evenit, ut sine ampliore discursus pugne daretur occasio. Dum enim castra moturus, ut decreverat, signum dedisset itineris, et iam tentoria vellerentur, ecce iam mota Pompeii castra conspiciunt, qui, ut diximus, victus voce omnium, suo abiecto, aliena consilia consilio dixerat eventurum, ut ante congressum exercitus Cesaris vinceretur, quibusdamq
Abbreviated transcription (Latin):
rabat Et pom peuis quidez soli¬
tis artibus bellũ tralgere cunctã¬
do uicturus ceperat cõsiliũ utile
sed suorũ impetu Distussũ et ĩ¬
efficar mulites ad laborem nati
ociũ ferre non poterant Soci
patrie desiderio nix aciẽtes erãt
more p̾ncipes ducis ambitionẽ
inprorogando imperio arguebãt̾
tot uocib consilusq suꝑatus
unus om̃ib cessit ĩuitus et rap¬
tanti omnĩã fortune mestus fre¬
na laxaint deciemt qz pugna¬
re ad huc tñ rem trahebat Nã
ꝙ quisque nolens facit quo ad
potest differt Cessar dilacio¬
nez oderat nec sꝑabat tamen
posse pompeĩ ullo ingemo ad
pngnand induci hac diffultate
ꝑplexus ultimũ belli genus ele¬
git ut motis castris in ꝑpetico
motus esset neqz unꝙͣ ampliꝰ
ꝙpͣ unũ diem uno ageret in loco
hoc sibi cõsiliĩ nõ una racio sug¬
gerebat noua̾t ex̾citum suum¬
fortem duratũnz laborib Põpeia¬
nũ nero meliorẽ uersugũ in ur¬

Expanded text:
rabat. Et Pompeius quidem solirabat. Et Pompeius quidem solitis artibus bellum trahere cunctando victurus ceperat consilium utile, sed suorum impetu discussum et inefficax. Milites ad laborem nati otium ferre non poterant, socii patrie desiderio impatientes erant more, principes ducis ambitionem in prorogando imperio arguebant. Tot vocibus consiliisque superatus unus omnibus cessit invitus, et raptanti omnia fortune mestus frena laxavit decrevitque pugnare. Adhuc tamen rem trahebat; nam, quod quisque nolens facit, quoad potest, differt. Cesar dilationem oderat, nec sperabat tamen posse Pompeium ullo ingenio ad pugnandum induci. Hac difficultate perplexus utilissimum belli genus elegit, ut, motis castris, in perpetuo motu esset neque unquam amplius, quam unum diem, uno ageret in loco. Hoc sibi consilium non una ratio suggerebat. Noverat exercitum suumfortem duratumque laboribus, pompeianum vero molliorem, versatum in ur
Abbreviated transcription (Latin):
cencia Ulam neq uictis tã cito
in aciẽ reu̾sus sat fidebat Et
re ꝑandis animis spacio opus c̃ẽ
neq prete̾a cũ hostem ꝙͣ frumẽ¬
ti iopiã metuendã eo loci ma¬
nentib iudicabat Illico igitur
sauciorũ iltq egrotanciũ cura
congra suscepta noctuq ĩ pedi¬
mentis oñib pmissis Apolomã
profectus ẽ Quadri mesta ob¬
sidione derelicta huic in tesaliã
fatis impellentib qungrauit
bellũ eo cesarẽ progressũ pau¬
cis post diebz pompeuis asse¬
quit᷑ statĩq in cõcione suis pro
re bene gesta grãs agit Go qͥ
cuz scipione uẽnerãt nõ tam
ad bellũ ipͣ d belli p̾mia hor¬
tatur. Ipi antẽ socero et classi¬
cũ et pretoriũ actribiit omis¬
qͣz eum et houous et i xn ꝑ
ticipem fatit duob tantis ex¬
citib in cadem castra ꝯu̾ictis
nemo erat qui de uictoria du¬
non sine cõtumelia patricii liliga¬
rent Sed aliud illi cesarq aliud
cogitabat atqz aliud fortuna p̃pa¬

Expanded text:
tentia; nam neque victis tam cito tentia; nam neque victis tam cito in aciem reversuris sat fidebat, et reparandis animis spatio opus esse, neque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manentibus iudicabat.Illico igitur sauciorum atque egrotantium cura congrua suscepta, noctuque impedimentis omnibus premissis, Apolloniam profectus est, quadrimestri obsidione derelicta. Hinc in Thessaliam, fatis impellentibus, commigravit bellum. Eo Cesarem pregressum paucis post diebus Pompeius assequitur, statimque in concione suis pro re bene gesta gratias agit; eos, qui cum Scipione venerant, non tam ad bellum, quam ad belli premia hortatur, ipsi autem socero et classicum et pretorium attribuit, omnisque eum et honoris et imperii participem facit. Duobus tantis exercitibus in eadem castra coniunctis, nemo erat, qui de victoria dunon sine contumelia patricii litigarent. Sed aliud illi, Cesarque aliud cogitabat, atque aliud fortuna prepa
Abbreviated transcription (Latin):
hortatus ne deficerẽt auimis
eos unũ et ad ipm nõ niiis
giane preliũ infaustũ multis
militibz ꝯpensare et fortune
nõ posse p̾sertĩ in bello prospe¬
ra om̃ĩa prouenire ueꝵ t̾scia
letis temperanda aduersamz
fortunã uirtutis ope lemendã
Et hec quidem ad ex̾citũ quos¬
dam uero signiferos quorũ cul¬
pa clades accepta euat notates
infamia e gradu nilicie sue
emonit. Exercitũ reliquũ tã¬
tus pudor et tantus dolor ĩ¬
uaserat tãtũq de sideriũ ignomi¬
me abolende ut nõ expectato suꝑio¬
ris impio ultro quisq pro suppli¬
cio granssimos sibi labores assu¬
meret onũqz anim arderent
merebłi quadam cupiditate pu¬
gnandi uiam illam expurgã¬
de ĩ fanne uincã extimãtes Quĩ
et legati et qui ad consiliũ uoca¬
bant᷑ orõne Imꝑatoris et pudo¬
re tacti per existendũ pugnãdũ¬
qz censerẽt et acceptã prelio cla¬
Dem prelio hostib refundendã
solus cesar contraria erat ĩ sen¬

Expanded text:
hortatus, ne deficerent animis; debere eos unum, et idipsum non nimis grave, prelium infaustum multis felicibus compensare, et fortune non posse, presertim in bello, prospera omnia provenire, verum tristia letis temperanda, adversamque fortunam virtutis ope leniendam. Et hec quidem ad exercitum. Quosdam vero signiferos, quorum culpa clades accepta erat, notatos infamia e gradu militie sue movit. Exercitum reliquum tantus pudor et tantus dolor invaserat, tantumque desiderium ignominie abolende, ut, non expectato superioris imperio, ultro quisque pro supplicio gravissimos sibi labores assumeret, omniumque animi arderent incredibili quadam cupiditate pugnandi, viam illam expurgande infamie unicam estimantes; quin et legati, et qui ad consilium vocabantur, oratione imperatoris et pudore tacti persistendum pugnandumque censerent, et acceptam prelio cladem prelio hostibus refundendam; Solus Cesar contraria erat in sen
Abbreviated transcription (Latin):
Ita striptũ est labienus dicessit
a cesare et in alia statĩ epłã la
bienũ ab eo dicessisse prope mo¬
dũ constat et post pauca de
erdẽ sumł qz de cesare loquẽs
faciꝰ inq̃t iã diu nullũ ciuile
p̾clarius quidut alind anchil
hoc tñ profecit dedit illi dolorez
s etiã ad fumã profectũ aliq̾d
puto net longe post labienus
inq̾t uir mea sinã magnus the¬
anũ uenit ibi pomper̃ tõsu¬
lesqz quemt quis simo fuerit
et quid actũ sit itabã ad te
cũ certũ stia et rursus aliqͣn¬
tũ aũm nobis uidetur actuli¬
Ise la bienus demiiz de põ¬
peio agens labienũ inquit¬
secũ habet nõ Dubitãtem de
nubeallitate cesaris copiarũ d
quo quidẽ tam de ddubitato
indicio longe ut res docuit fal¬
lebat᷑. Quͣiuus uero modus
trãseñdi nõ penitus notu sit
illud plane compertũ est dicrũ
per hoc ex amico hoste cesari
q̃sitũ s ĩ noxiũ Sibi autem
cõmunẽ fere om̃ĩb tnͣffugis

Expanded text:
ita scriptum est: Labienus discessit ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statim epistola: Labienum ab illo discessisse propemodum constat. Et post pauca de eodem simulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec longe post: Labienus, inquit, vir mea sententia magnus, Theanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliquantum animi nobis videtur attulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquitsecum habet, non dubitantem de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero modus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc ex amico hostem Cesari quesitum, sed innoxium, sibi autem communem fere omnibus transfugis
Abbreviated transcription (Latin):
citus p̾uaret᷑. de quo cesar ip̃e
multa audiens iul credebat
ꝯstanciã alienã sua meciens
ꝯtancia cuiꝰ factũ pro uarie¬
tate smãrũ et excusare liret
et reprehendere Ilain si cesar ĩ¬
iuste ꝯtra priam̃ arma uertebat
Iuste de sea potuit et rei pu ͭ ͤ
taritas p̾uatis affectib ante¬
uom Alioquĩ inerati infanua
nõ carebit qui tã caro duci aliũ
pretulent enq sine cã acerrimꝰ
hostis euaserit Et profecto sĩ̃¬
gratitudo fuit sut digno suppli¬
tio punita fuit ut qmi sub cesa¬
re uictoriosissimꝰ uir fuiss sub
pompeio fugatissimꝰ factus su
mutata cũ duce non fortuna
tũ homĩs s uirtute qd̾ in eũ
aliqnͣdo cesar ip̃e mordacit expro¬
brando dixisse tradit᷑ Sane qua¬
liter aut qnͣdo dices sut seq nocã¬
tiũ hortatib ac qui erit nõ ĩbe¬
no insi ꝙ libro septimo eplã¬
rũ citeronis ad Achi cũ eo rẽpo¬
re quo hec in re puͭ ͣ fiebant

Expanded text:
ercitus privaretur; de quo Cesar ipse ercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit, eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Pompeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis, sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quando discesserit, seque vocantium hortatibus acquierit, non invenio, nisi quod libro septimo epistolarum Ciceronis ad Atticum eo tempore, quo hec in republica fiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
populi Romam doz ut dus̃ aul
rerũ nec solũ in ytalia gallusq
et hispaniis sz in asia etiaz et iye¬
cia et dona in gẽcia et auxilia
eis misit et eorũ brbes preclaris
operibz adornaiit que onnã et¬
si contͣ consuetudinẽ Romanorũ
ducũ aliterqz ac mox patrius
exigebat fcã nõ negaueriz Po¬
ssz tñ excusator ĩnenri Solẽt̾
eciã qui maiora aliis agũt et
maiora p̾sum̾e̾ Et quo melius sũt
ꝯstni plus audere Erit fortasse
qui dicat tollerabile in cesare qd̾
in alio quolibet nõ fuiss Erit
ex dĩ io qui hoc fauorabilit po¬
ctus ꝙͣ ciuilit̾ dictũ dicat Exrel¬
lencia eñ cuus et uiri bomi nõ
libenciã debet augere s mode¬
Itiã his tandez hoꝵq simlib
ex causis tandez la tens erupit
iiudia et p̾mo quidẽ tẽptatũ
ab enulis labienũ legiieꝰ tuiꝰ
crebra mẽcio in suꝑiorib est hĩ¬
ta quẽ tue̾ cesar ci salpine gal¬
lie p̾feterat quod eo spectabat
ut es alienato Cesar parce ex¬

Expanded text:
populi romani, sed ut dominus aut populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris operibus adornavit. Que omnia, etsi contra consuetudinem romanorum ducum aliterque ac mos patrius exigebat facta non negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere. Erit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quolibet non fuisset: erit ex diverso, qui hoc favorabiliter potius, quam civiliter, dictum dicat: excellentia enim civis et viri boni non licentiam debet augere, sed modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis Labienum legimus, cuius crebra mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte ex
Abbreviated transcription (Latin):
inss aggredi uereret᷑. Quib
rebus ego culxa resarẽ nõ ab¬
soluo fecit queda nõ inficior
quib libera ymo duam gẽtiũ
emitatez instuporez p̾mo post
in irai uerteret forũ per ma¬
xiẽ nupeuse repit extru̾e e
manubiis q̃ non sue erãt s
populi Romam distiplmã nuli¬
tarẽ publice solitã doceri ad se
reduxit ut priuati suo doceret᷑.
arbitrio qd et si fortassis sibi
suo iure licuerit ut qui parẽ
ĩ eis rei pericia nõ he̾ret fuit
tamẽ contͣ mores atq nisti¬
tuta maioꝵ qͦꝵs semꝑ obsi¬
natissum fuerant Romam
legionib in omẽ tempus sti¬
pendiũ dupplicauit quod
quidem et si ex̾citui gratissi¬
nũ fuerit eumq nulitib
carissanũ fecerit sic ut carior
nemo unꝙͣ alius sup̃tuosi¬
ssimũ tñ rei puᵗ ͤ fuisse nõ
ambigitur Et hoc quide mt̃
sues apiud exteros n̾o reges
gentesq pret̾ licẽtiã sonat
ac ppli Romai miras excuit
liberalitates non ut dux

Expanded text:
venisset, aggredi vereretur. Quibus venisset, aggredi vereretur. Quibus rebus ego culpa Cesarem non absolvo. Fecit quedam, non inficior, quibus liberam, immo dominam gentium civitatem, in stuporem primo, post in iram verteret. Forum permaxime impense cepit extruere e manubiis, que non sui erant, sed populi romani. Disciplinam militarem, publice solitam doceri, ad se reduxit, ut privatim suo doceretur arbitrio; quod, etsi fortassis sibi suo iure licuerit, ut qui parem in eius rei peritia non haberet, fuit tamen contra mores atque instituta maiorum, quorum semper obsntissimi fuerunt Romani. Legionibus in omne tempus stipendium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius, sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec quidem inter suos. Apud exteros vero reges gentesque preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ filiũ subita ꝯsternacõne
non effudisset arbortuum iũxit
et alio nexu sibi põpeuez cesar
p̾us ꝙͣ iter in gallias et ut glu¬
tiuo stabiliore ꝯsisterẽt marcũ
crassũ ip̃i pompero aquo beteri
odio dissidebat recõciliaiit ut
tub potentissus nullo cõtrai
totus orbis obsequeret᷑. aut sa¬
ne comẽtũ iude uel insulsuz
sz fortune more suo rotans res
huãnas omiã ad unũ deuolus¬
bat et põpei quidez auxilio pͥmũ
galliã atq illiricũ proũtiam
adeptus mox cũ .l. domicius
ꝯsularis candidatus minare¬
tur siad cõsulatũ ꝑuedret et
in quisituꝵ ꝯtra eũ et sibi
ex̾citus adepturũ ipius quoq
pompei siml et marci crassi
oꝑa et aduersariũ a cõsula¬
tu repulit et obtinuit sibi ĩ¬
periũ in qͥnquenuiũ proroga¬
ri quib oblentis eo fiducie
est euectus ut iã nichil sibi
credens ĩpossibile et legiones
nouas auctoritate sua stribe¬
ret et nichil quod ei ĩiũm ue

Expanded text:
ceptum filium subita consternatione ceptum filium subita consternatione non effudisset abortivum. Iunxit et alio nexu sibi Pompeium Cesar, priusquam iret in Gallias; et, ut glutino stabiliore consisterent, Marcum Crassum ipsi Pompeio, a quo veteri odio dissidebat, reconciliavit, ut, tribus potentissimis nullo contrair consequens totus orbis obsequeretur. Haud sane commentum rude vel insulsum; sed fortuna more suo rotans res humanas omnia ad unum devolvebat. Et Pompeii quidem auxilio primum Galliam atque Illyricum provinciam adeptus, mox quum L. Domitius, consularis candidatus, minaretur, si ad consulatum perveniret, et inquisiturum contra eum et sibi exercitus adempturum, ipsius quoque Pompeii simul et Marci Crassi opera et adversarium a consulatu repulit, et obtinuit sibi imperium in quinquennium prorogari. Quibus obtentis, eo fiducie est evectus, ut iam nichil sibi credens impossibile et legiones novas auctoritate sua scriberet et nichil, quod ei in animum
Abbreviated transcription (Latin):
ut est dictũ maximis cladib
affeciss quos tamẽ unitẽ do ac
nastando ita sibi uirtutis ad
quod ad ees iõ uereor descendit
ut rueret nõ nõ alio quam
ce saris noĩe uocitent uulgari
eciã in sermone cũ et britã¬
nos similit̾ subingasset Rerũ¬
qz ne amplius imperni limes
ess utq ip̃m eciã docuii set oc¬
teanũ multa et magna agẽ¬
do atq audendo multorũ et
magnorũ et in indiã incidit
O mortaliũ semꝑ laboriosã
condicio semꝑq disposita uel
ꝯtemptui uel i̾iudie fubiacẽ¬
Grant rome multi uiri in gẽtes quo¬
rũ quisq sibi aĩo p̃mũ locũ gliẽ
uendicarẽt Inter ymo añ alios
magnus noĩe re autẽ maximꝰ bĩr
xompenis cui cesar ut amicũ illũ
s̾ faceret filiã Iuliam optimã et
uiri amantissimã matrimonio
collocarat Ss ad odiũ pronas ne¬
tes ad umandũ detorquere diffi¬
cile ualere tñ poterat ad publicũ
parẽ si aut ip̃a uixiss aut cõ¬

Expanded text:
ut est dictum, maximis cladibus ut est dictum, maximis cladibus affecisset quos tamen vincendo ac vastando ita sibi virtutis admquod ad eos ideo, vereor, descendit ut rueret, non alio quam Cesaris nomine vocitent, vulgari etiam in sermone quum et Britannos similiter subiugasset Rhenumque, ne amplius imperii limes esset, atque ipsum etiam docuisset Oceanum, multa et magna agendo atque audendo, multorum et magnatum in invidiam incidit. O mortalium semper laboriosa conditio semperque disposita vel contemptui vel invidie subiaceErant Rome multi viri ingentes, quorum quisque sibi animo primum locum glorie vindicaret, inter quos unus ante alios magnus nomine, re autem maximus vir Pompeius, cui Cesar, ut amicum illum sibi faceret, filiam Iuliam optimam et viri amantissimam matrimonio collocarat. Sed ad odium pronas mentes ad amandum detorquere difficile. Valere tamen poterat ad publicam pacem, si aut ipsa vixisset aut con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus et odiosa siã admiratõ¬
ne rep glorie tandẽ sue faue¬
ruit idqz plures et pluriũ dic¬
rũ supplicacõnes ꝙͣ ulli unꝙͣ
decieu̾e ut et historicus idem
ait ex premissis aꝑpuit Dem¬
ceps eidẽ arma impia et in¬
iusta et in uistera priẽ muse¬
rabili alternatõne conũsa¬
¶ Quͣiuis eñ et hic magna¬
un non de sit extusacio ueretũ
nulla sufficiens cã est contra
priam arma monẽtib de q̾b
iã huic agert aggrediir dictũ
est multis in locis et dicendũ
plurib Nulla unꝙͣ magna
gloria suie magna fuit ĩ iudia
ut memorabile fit qd fertur
sotratis consiliũ qmi querẽti
Altibiadi qualut ĩ indiã uita¬
ret mue inq̾t ut tersites sie
est hercle Si uirissz doun ce¬
sar ociosus noluptati ac sõpno
Itubuiss hand dubie hostib
et ĩ india caruisset s cũ gaillia
Domuiss Romanũq illã ingũ
ferre coegiss uectigalia pplõ
in ĩmensũ auxiss germanos

Expanded text:
prorsus et odiosa sententia, admiratioprorsus et odiosa sententia, admiratione rerum glorie tandem sue faverint; eique plures et plurium dierum supplicationes, quam ulli unquam, decrevere, ut et historicus idem ait et ex premissis apparuit. Deinceps eadem arma impia et iniusta et in viscera patrie miserabili alternatione conversa. Quamvis enim et his magna non desit excusatio, vere tamen nulla sufficiens causa est contra patriam arma moventibus; de quibus iam hinc agere aggrediar. Dictum est quidem multis in locis et dicendum pluribus: nulla unquam magna gloria sine magna fuit invidia; ut memorabile sit, quod fertur Socratis consilium, qui querenti Alcibiadi, qualiter invidiam vitaret: Vive, inquit, ut Tersites. Sic est hercle. Si vixisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac somno incubuisset, haud dubie hostibus et invidia caruisset. Sed quum Galliam domuisset, romanumque illam iugum ferre coegisset, et vectigalia populi in immensum auxisset, Germanosque,
Abbreviated transcription (Latin):
Tarma quidez Iulii ce¬
saus clara hactenus
gloriosa magnifica et si eñ in
nõmellis actib modus fortassis
excederet᷑. quẽ in multitudine
actuũ precipue bellicorũ ad uug̃n
seruare difficile est Et si sueto¬
in ꝙ̃ proxiõ noĩam de ip̃õ loquẽ¬
nec deinde ait ulla belli occasio¬
ne In iusti quidẽ ac ꝑiculosi
abstuunt tam federatis ꝙͣ ĩ¬
festis ac fereis gentibz ultro lac¬
cessitis et constet gloriosũ uti¬
q nichil esse quod in iustũ sut
forsã unus alterq actus urgui
siõma tñ irrep̃hensibilis uideri
pt̃ pugnare pro priã et suũ et
iperii sui nomẽ crebris ac ma¬
xis oruare uictorus Et Roma¬
na uirtute furorẽ coupestuisse
barbaricũ Itaqz generosis cona¬
tib affuit fortuna ut rebz suy
spem suxͣ q fidõ prospẽ succẽ¬
dentib Idem ille senatus qui
legatos ad explorandũ statũ
galliarũ mictendos aliquãdo
Decreuerat et illi ipi qui dede̾¬
dũ cum hostib censuerat̃ graui

Expanded text:
acta quidem Iulii Cesaris clara hactenus, gloriosa, magnifica. Etsi enim in nonnullis actibus modus fortassis excederetur, quem in multitudine actuum, precipue bellicorum, ad unguem servare difficile est, etsi Svetonii, quem proxime nominavi, de ipso loquenNec deinde, ait, ulla belli occasione iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam federatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, et constet gloriosum utique nichil esse quod iniustum sit; forsan unus alterque actus argui, summa tamen irreprehensibilis videri potest: pugnare pro patria, et suum et sui imperii nomen crebris ac maximis ornare victoriis, et romana virtute furorem compescuisse barbaricum. Itaque generosis conatibus affuit fortuna, ut, rebus supra spem supraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatus, qui legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos aliquando decreverat, et illi ipsi, qui dedendum hostibus censuerant gravi
Abbreviated transcription (Latin):
posio iusa est ce sari ꝙ se face
iuberet cũ ix̃e nichil insi pro¬
mictẽ se facturũ uellet net
diem promissis appoue̾t neq
colloquio tempus daret net
ꝓmictẽt accessu nec ꝑmictẽt
huic pacis desperacio et belli
preludiu. Marcus automꝰ
cũ quĩq cohortib Areciũ pre¬
nussus. Erat auxnuꝰ tuuta¬
tis ad custodiã Accuis narus quẽ
decuriones auxnam sidmo ad¬
eunt ꝯsensu dicũt notũ sibi te¬
suris adueniũ neq uero ꝓposai
sui eẽ suorũq ciuũ neq racio¬

Expanded text:
ponsio visa est Cesari, quod se facere ponsio visa est Cesari, quod se facere iuberet, quum ipse nichil nisi promittere se facturum vellet, nec diem promissis apponeret, neque colloquio tempus daret, nec promitteret accessum, nec permitteret. Hinc pacis desperatio et belli preludium. Marcus Antonius cum quinque cohortibus Arretium premissus. Erat Auximi civitatis ad custodiam Actius Varus, quem decuriones auximiani summo adeunt consensu; dicunt notum sibi Cesaris adventum, neque vero propositi sui esse suorumque ci
Abbreviated transcription (Latin):
sibi illatas paratũ se tamẽ
oniã rei publice cõdonare
ita tamẽ ut distedant om̃s
ab armis et ad ciuilitate¬
solitã reuertantur deletus eñ
per italiaz feruẽtes et retentas
sub pretextu belli parthia legio¬
nes et cuutatẽ esse armatã
quid nisi ad suũ spectare ꝑnicie
proficiscatur ergo põpeuis in
prom̃ciã suã dimctãtur ex̾ci¬
tus om̃s per ytaliã arma de¬
ponãt cessent motus et metus
publici fit togata ciuitas non
armata Se quoq equissimo
aĩõ quieturũ ĩ iurias q om̃s et
cõtumelias oblituꝵ Ad hyec tñ
sancianda et nere iuxando ꝯfir¬
manda periit ut põpenis uel pro¬
pius accederet uel se accedere
pateret᷑. sꝑare enĩ se colloquio
et conspectu mutuo om̃s contro¬
uersias funendas Ad hec respõ¬
sio in striptis reddita ut cesar
tu q dimictat quo facto itiꝵ
in hispanã pomperũ Alioqn
nichi de dilectib omissiros
consules pompem̃ iniqua ies¬

Expanded text:
sibi allatas; paratum se tamen sibi allatas; paratum se tamen omnia reipublice condonare ita tamen, ut discedant omnes ab armis, et ad civilitatesolitam revertantur. Delectus enim per Italiam ferventes, et retentas sub pretextu belli Parthici legiones, et civitatam exarmatam, quid nisi ad suam spectare perniciem? Proficiscatur ergo Pompeius in provinciam suam, dimittantur exercitus, omnes per Italiam arma deponant, cessent motus et metus publici, sit togata civitas, non armata: se quoque equissimo animo quieturum, iniuriasque omnes et contumelias obliturum. Ad hec tamen sancienda et iureiurando confirmanda petiit, ut Pompeius vel propius accederet, vel se accedere pateretur; sperare enim se colloquio et conspectu mutuo omnes controversias finiendas. Ad hec responsio in scriptis reddita, ut Cesar citumque dimittat; quo facto, iturum in Hispaniam Pompeium; alioquin nichil de delectibus omissuros consules Pompeiumque. Iniqua res
Abbreviated transcription (Latin):
lac̾mis ad suã dignitatẽ ꝯtra ĩ¬
uidiã hostiũ ꝯẜuandã fidem
nulitũ implorantis et ĩgencia
prouuctentis ¶ Cesarem ari¬
num agentez lucius cesar ado¬
lesteus a dut qui prem̃ hẽbat ce¬
saris legatuz his explicitis pro
quib adueniss ꝯmissa sibi apõ¬
reio quedaz ait ad cesarem iure
illiꝰ que mt̾ eos ess amicicie Sa
uero huiꝰ ce modi fuere excusa¬
re se pompeinz cesari et poste¬
re ne ea que pro Rei publice
studio atq amore gessit ad
ĩuiriã suã trahat carũ em̃
esse sibi cesarẽ s rem pucã
rebz omẽbz cariorez et eẽ et
semy fuisse simlit et cesaris
caram eẽ debere ut prinatas
suas ĩ̾imicicias rei publice re¬
mictat neqz tam gramt ira¬
statur ut dum hostib nult
urc̾e prĩe noceat ĩ merite Id¬
q ita face̾ ad suũ decus exi¬
niũ pertin̾e Ad ea resaris res¬
rõsio paulo longior fuit cõ¬
memoraiit in nrrias pro
multis in rem puᶜͣ meritꝭ

Expanded text:
lacrimis ad suam dignitatem contra inlacrimis ad suam dignitatem contra invidiam hostium conservandam fidem militum implorantis, et ingentia promittentis. Cesarem Arimini agentem Lucius Cesar adolescens adiit, qui patrem habebat Cesaris legatum. Is, explicitis pro quibus advenisset, commissa sibi a Pompeio quedam ait ad Cesarem iure illius, que inter eos esset, amicitie. Ea vero huiuscemodi fuere: Excusare se Pompeium Cesari, et poscere, ne ea, que pro reipublice studio atque amore gesserit, ad iniuriam suam trahat; carum enim esse sibi Cesarem, sed rempublicam rebus omnibus cariorem et esse et semper fuisse; similiter et Cesari caram esse debere, ut privatas suas inimicitias reipublice remittat, neque tam graviter irascatur, ut, dum hostibus vult nocere, patrie noceat immerite; idque ita facere, ad suum decus eximium pertinere. Ad ea Cesaris responsio paululum longior fuit. Commemoravit iniurias pro multis in rempublicam meritis
Abbreviated transcription (Latin):
rũt oiã Ibi herẽs dubiusq aĩ hmiꝰ¬
temodi bisione firmatus est Qui¬
dam sibi et statia et specie cor¬
poris supͣ hua̾nũ modũ subito
uisus est qui auins ad rippam
sedens pastoria modulabatur ar¬
nudine ad quẽ ut alias nõ uisũ
cũ et pastores locorũ et quidaz
quoqz nulitũ conuenissent ille su¬
bito unius emanu tubitinũ ar¬
repta tuba uehemẽti flatu ĩtre¬
puit gurgitẽqz ptrãsunt motus
cesar spectaculo eatur ergo ait
quo deorũ prodigia atq hostiũ
uocat miquitus cepta res est
hec dicens tnͣsut ac tradux it
ex̾citum Ariunũqz urbem pro¬
xnnã longa pace tnquillam
actigit et patentib portis intro¬
gressus tribunꝰ plebis qui ꝓpter
eus odinz pulsi sibi obuiain
ueniebat̃ astantib cõcionẽ huĩt
ad ex̾citũ lapis me puero ostẽ¬
tabat. fori medio ubi cesar cõ¬
cõcionatus ferebatur fuit aut
concio efficatissima scissa ut
ferũt ueste ueris seu fictis cũ

Expanded text:
runt omnia. Ibi herens dubiusque animi huiurunt omnia. Ibi herens dubiusque animi huiuscemodi visione firmatus est: quidam sibi et statura et specie corporis supra humanum modum subito visus est, qui amnis ad ripam sedens pastoria modulabatur arundine. Ad quem, ut animal non visum, quum et pastores locorum et quidam quoque militum concurrissent, ille subito, unius e manu tubicinum arrepta tuba, vehementi flatu increpuit gurgitemque pertransiit. Motus Cesar spectaculo: Eatur ergo, ait, quo deorum prodigia atque hostium vocat iniquitas. Cepta res est. Hec dicens transiit ac traduxit exercitum, Ariminumque, urbem proximam, longa pace tranquillam attigit, et, patentibus portis, introgressus, tribunis plebis, qui propter eius odium pulsi sibi obviam veniebant, astantibus, concionem habuit ad exercitum. Lapis, me puero, ostendebatur fori medio, ubi Cesar concionatus ferebatur. Fuit autem concio efficacissima, scissa, ut ferunt, veste, verisque seu fictis cum
Abbreviated transcription (Latin):
uina atq humana misc̃ri ac
ꝑuerti se quoq per ꝑuciẽtiã
ꝯtemptũ iri cogitas̃ neq iam
amplius ferendũ dissimuladũ
aliquid existimãs euocatis le¬
gionib undicũq eeũt p̾missis¬
q clam q̃ tũt aderant cohorti¬
uz ne ꝙͣ noui motus ꝯpimionẽ
turbido habitu p̾beret die illa
et cõuiuo et spectabilis ociosui
int̾fuit Sero tũ claidestino
egressu secretũ iter pancis co¬
mitatus arripuit in quo tũ
tota nocte de errasset uix ad
uuroram uie ducem casls ob¬
tulit quo p̾mo ad rectũ iter ꝑꝑlexo
ac difficile tale reu̾ sus muẽtisiz
cohortib quas p̾miserat ad rubi¬
conẽ neuit amnẽ exignũ s mag¬
narũ tũc limite regionũ ibi pa¬
rũper cogitabũdus substitit secu
tacitus ex aians qnͣtuz opus aggre¬
deretur tandez uersus ad comites
ad huc inq̾t ceptis absistere ac
reuerti licet Ac si ruiũ hunc trã¬
gredimur ferro gerenda nobis e¬

Expanded text:
vina atque humana misceri ac vina atque humana misceri ac perverti, se quoque per patientiam contemptum iri cogitans, neque iam amplius ferendum dissimulandumque aliquid existimans, evocatis legionibus, ubicumque essent, premissisque clam, que tunc aderant, cohortibus, ne quam novi motus opinionem turbido abitu preberet, die illa et convivio et spectaculis otiosus interfuit, sero autem clandestino egressu secretum iter paucis comitatus arripuit. In quo quum tota nocte deerrasset, vix ad auroram vie ducem casus obtulit, quo previo ad rectum iter perplexo ac difficili calle reversus, inventisque cohortibus, quas premiserat, ad Rubiconem venit, amnem exiguum, sed magnarum tunc limitem regionum. Ibi parumper cogitabundus substitit, secum tacitus examinans, quantum opus aggrederetur. Tandem reversus ad comites: Adbuc, inquit, ceptis absistere ac reverti licet; at si rivum hunc transgredimur, ferro gerenda nobis e
Abbreviated transcription (Latin):
gm similitudinẽ ꝯcupunt addi¬
dait cuẽ hoc ne ĩquies esse uis
et respondens beneficiũ inq̾t
sequor michi crede nõ cam̃ et
aubi De eodem Si uincit inq̾t
Sillauo more exemploqz uĩ¬
cit et statĩ mea aũt causa
alia est ꝙ bene ficio uictus
ãgratus esse non possũ aulta
sut id genus in illis eplis ab hoie
non solũ doctissimo s amitissi¬
mo inxõpeiuz dicta ut scilz un¬
diq fides ꝯstet Sed ego pauca
et ad rẽ de qua agitur spectã¬
cia et e locis secietiorib eruta
libent̃ apposui ut utriusq partis
merita nõ usii ad eo ut putãt᷑.
ĩparia et utrũq sicut dictũ ẽ
regre uoluisse magno ut fide
igiur substitisset cesar ne pro¬
iucie sue reriinos trãsgredie̾do
aꝑte agere ꝯtra rem publicã ui¬
Deret᷑ Audiens tubinos qui pro
eo erãt contep̃tui hĩtos et uel
ui urbe de pulsos nel sua sponte
digresses roure om̃s unaminiter
contra se sentire oĩa sui odio di¬

Expanded text:
gni similitudinem concupivit, et addigni similitudinem concupivit, et addidit: Cum hocne, inquies, esse vis? Et respondens: Beneficium, inquit, sequor, michi crede, non causam. Et alibi de eodem: Si vincit, inquit, Syllano more exemploque vincit. Et statim: Mea autem causa alia est, qui beneficio victus ingratus esse non possum. Et multa sunt id genus in illius epistolis, ab homine non solum doctissimo, sed amicissimo in Pompeium dicta, ut scilicet undique fides constet. Sed ego hec pauca et ad rem, de qua agitur, spectantia, et e locis secretioribus eruta, libenter apposui, ut utriusque partis merita non usque adeo, ut putantur, imparia, et utrumque, sicut dictum est, regnare voluisse magno ac fide um Ravenne igitur substitisset Cesar, ne provincie sue terminos transgrediendo aperte agere contra rempublicam videretur, audiens tribunos, qui pro eo erant, contemptui habitos et vel vi urbe depulsos vel sua sponte digressos, Rome omnes unanimiter contra se sentire, omnia sui odio di
Abbreviated transcription (Latin):
tueri non poss nec italiã ꝙea
pelleret᷑. sed hoc a p̾mo cogita¬
uit om̃õ t̾ras oĩã maria mouere¬
regres baibaios mcitare gentes feras
italiã armatas adducẽ ex̾citus
confixe̾ maximos genꝰ illud sil¬
laui regni iã pridez appetit᷑. młtis
qui una sut̾ cupiẽtib an censes
nichil mt̾ eos cõuenire nullã
paccionẽ fieri potuisse nec hodie
potest sed ueiirie korioe est ille
ut nos beatisimꝰ uterq regnare
uult hoc a te ĩuitatus brenit̃ ex¬
posu noliusti em̃ me quid de
his malis seutirẽ ostendere Qu̾id
tu lector ex his nerbis indicas
qnͣtoq iusticiorẽ pompei causa
reus esse ꝙͣ cesaris Item ĩ eius¬
dein fine q̃ spe profitistar Inq̃d¬
ad uastanda italiã ꝙͣ ad uiurẽ¬
da parabo et senciẽs se posse
reprehendi ꝙ talẽ sequi uellet
ut ostenderet nõ se hoĩs iurtute
sed erga se nũto et metu ĩ fame
igratus scilicet Diceret᷑. Audi q̃d
eidem dicit eplã Non me g. is

Expanded text:
tueri non posset, nec Italiam, quod ea tueri non posset, nec Italiam, quod ea pelleretur, sed hoc a primo cogitavit, omnes terras, omnia maria moverereges barbaros incitare, gentes feras in Italiam armatas adducere, exercitus conficere maximos. Genus illud Syllani regni iam pridem appetitur multis, qui una sunt, cupientibus. An censes nichil inter eos convenire, nullam pactionem fieri potuisse? Hodie potest; sed neutri  est ille, ut nos beati simus: uterque regnare vult. Hec a te invitatus breviter exposui. Voluisti enim me, quid de his malis sentirem, ostendere. Quid tu, lector, ex his verbis iudicas? Quantoque iustiorem Pompeii causam reris esse, quam Cesaris? Item in eiusdem libri fine: Qua spe proficiscar, inqad vastandam Italiam, quam ad vincendam, parato. Et sentiens se posse reprehendi, quod talem sequi vellet, ut ostenderet non se hominis virtute, sed erga se merito et metu infamie, ne ingratus scilicet diceretur, audi, quid eadem dicit epistola: Non me igitur is