comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seđo anno aldifridi qui post
tante recepit. Sed post qͥinq
annos denuo accusatus. ab eo¬
dẽ ipso rege & plurimis epĩs
p̃sulatu pulsus. ẽ: uenietsq¬

Expanded text:
o Aldfridi, qui post tante, recepit. Sed, post quinque annos, denuo accusatus ab eodem ipso rege et plurimis episcopis, praesulatu pulsus est, veniensq
Abbreviated transcription (Latin):
locũ deđat pridẽ ad construen¬
dũ in ibi monasteriũ. his qͥscotos
sequebant᷑. Uerũ qͥa illi postr¬
dũ optione data. maluer̃ loco
cede. quã pascha catholicũ cȩ¬
terosq ritus canonicos iuxta
romanȩ & aplicȩ eccłȩ consue¬
tudinẽ reciꝑe : dedit hoc illi
quẽ meliorib imbutũ discipli¬
nis ac morib uidit. Quo in tẽ
prbt ordinatus ẽ. in eodem
monasterio. ab agilbto epõ
geuissorũ. cuiꝰ supͣ meminimꝰ:
desidante rege ut uir tantȩ
eruditionis ac religionis. sibi
specialit᷑ indiuiduo comitatu
sacerdos eõe ac doctor: quẽ
ñ multo post & eliminata
galliã mittens. cũ consilio atq
consensu patris sui osui. ep̃msi¬
birogauit ordinari. cũ eã an¬
cunc episcopatũ agente in pa¬

Expanded text:
locum dederat pridem ad construendum inibi monasterium his qui Scottos sequebantur. Verum quia illi postmodum optione data maluerunt loco cedere, quam Pascha catholicum caeterosque ritus canonicos juxta Romanae et apostolicae Ecclesiae consuetudinem recipere, dedit hoc illi, quem melioribus imbutum disciplinis ac moribus vidit. Quo in temppresbyter ordinatus est in eodem monasterio ab Agilbercto episcopo Geuissorum, cujus supra meminimus, desiderante rege ut vir tantae eruditionis ac religionis sibi specialiter individuo comitatu sacerdos esset ac doctor. Quem non multo post detecta et eliminata,Galliam mittens, cum consilio atque consensu patris sui Osuiu, episcopum sibi rogavit ordinari, cum esset antunc episcopatum agente
Abbreviated transcription (Latin):
xima ex parte residers impleut
Tunc ille qͥ & obscuritate tene¬
brosȩ faciei & primatu sedis
maior ẽe. uidebat᷑ eorũ. ꝓfereas
codicẽ horrendę uisionis & ma¬
nitudinis enormis. ac pene in
omia scelera. ñ solũ quȩ oꝑe ua
uerbo. sed etiã quȩ tenuis sima
cogitatione peccaui. manifesis¬
assederans uiros albatos & p̃cla¬
ros. Quid hic sedetis. scientes cer¬

Expanded text:
xima ex parte residens implevit. xima ex parte residens implevit. Tunc ille qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis major esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis, et magnitudinis enormis, et ponderismnia scelera, non solum quae opere vel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, manifestisadsederant viros albatos et praeclaros: Quid hic sedetis, scientes cer
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem ut sibi uidebat᷑ locutus:
sed mirabilit̃ ut post patuit.
dȩmonica fraude seductus.
Cũq morbo ingrauescente
denuo ad eũ iusitandũ ac do¬
cendũ rex intrar&: clamabat
statim miserabili uoce. Qud
uis modo: Quid huc uenisti:
Non enĩ mͥaliqͥd utilitatis aut sa¬
lutis potes ultra conferre. At
ille: Noli inqͥt ita loqui. Uide
ut sanũ sapias. Non in qͥt insa¬
nio : sed pessimã mͥscientiã
certꝰ p̃oculis habeo. Et qͥd inqͥt
hoc . ẽ.: Paulo ante in qͥt intra¬
uer̃ domũ hanc duo pulcher¬
rimi iuuenes. & reseder̃ circa
me . unus ad caput & unꝰ ad
pedes. Proculitq unus libel¬
lũ ꝑpulcrũ. sed uehementer
modicũ: Ac mͥ ad legendũ
dedit. Inqͦ omĩa quȩ unquã
bona fecerã in tuers scripta
repperi: & hȩc erans nimiũ pauca
& modica. Receper̃ codicẽ: neq
aliqͥd mͥ dicebañ. Tum subito sup¬
rendorũ uultu spũum : domũq
hanc exterꝰ obsedit: & intus ma¬

Expanded text:
quidem, ut sibi videbatur, locutus, quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, demonica fraude seductus. Cumque morbo ingravescente denuo ad eum visitandum ac docendum rex intraret, clamabat statim miserabili / voce: 'Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre.' At ille: 'Noli' inquit 'ita loqui; vide, ut sanum sapias.' 'Non' inquit 'insanio, sed pessimam mihi conscientiam certus pre oculis habeo.' 'Et quid' inquit 'hoc est?' 'Paulo ante' inquit 'intraverunt domum hanc duo pulcherrimi iuvenes et sederunt circa me, unus ad caput et unus ad pedes. Et protulit unus libellum pulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit. In quo omnia, quę umquam bona feceram, intuens scripta repperi, et hęc eret modica. Receperunt codicem, neque aliquid mihi dicebant. Tum subito suprendorum vultu spirituum, domumque hanc et exterius obsedit, et intus ma
Abbreviated transcription (Latin):
cuius uisiones ac uerba. ñ aut̃
sibimet ipsi ꝓfuit. Fuit aut̃ tẽ
bitu atq officio militari posi¬
tus. Sed quantũ ꝓ industria
exteriori regi placens: tantũ
int̃no ꝓ int̾na suimet negli¬
gentia displiceas. Ad mone¬
bat gͦ illũ sedulo. ut consi¬
teree & em̃darit ac relius¬
querte scelera sua: priusquã
subito mortis suꝑuentutt¬
pus ome pęnitendi & em̃dan.¬
di ꝑdẽt. Uerũ ille frequent
lico ad monitus. sꝑnebat uer¬
ba salutis: seq tẽpore seqͥen¬
ti penitentiã acturũ . cẽ. pro¬
mittebat. Hic incerim tac¬
tus infirmitate decidit ite
lectũ : atq acricȩpit dolore
fatigari. Adquẽ in gressus
rex. diligebat enĩ cũ multũ:
hortabat᷑ ut uel tunc ante¬
quã moreret᷑ pęnitentiam
a gerae cõmissorũ. At ille
respondit. ñse tunc uelle
confiteri peccata sua: sed cũ ab
infirmitate resurger&: ne ex¬
ꝓbrareat sibi sodales. qͦd timo¬
re mortis facer& ea quȩ sos¬
pes facere noluerat : fortit̃

Expanded text:
cujus visiones ac verba, non autesibimetipsi profuit. Fuit autem  Abitu atque officio militari positus; sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet negligentia displicens. Admonebat ergo illum sedulo ut confiteretur, et emendaret ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis superventu tempus omne penitendi et emendandi perderet. Verum ille frequenter licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At ille respondit, non se tunc velle confiteri peccata sua, sed cum ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent sibi sodales, quod timore mortis faceret ea, quę sospes facere noluerat; fortiter
Abbreviated transcription (Latin):
bote. Patriã uͦ ꝑueniens. maxi¬
mã possessionũ tuarũ quȩ tibi
ablatȩ sportionẽ recipies : atq¬
in pace tranqͥlla uitã t̃mina
dentib ac dõ grãs agentib : cȩp¬
toq: itinere britanniã uenit.
Lectis aut̃ epłis quas ab apłico
papa aduexerat : bertualdus
archiep̃s. & edilredus quondã
rex tunc aut̃ abbas. libentissi¬
me fauer̃. Qui uidelicet edil¬
redus. accitũ ad se coinredũ
quẽ ꝓse regẽ fecerat. amicũ¬

Expanded text:
bo te. Patriam vero perveniens, maximam possessionum tuarum, quae tibi sunt ablatae, portionem recipies, atqin pace tranquilla vitam terminabdentibus, ac Deo gratias agentibus, coeptoque itinere Brittaniam venit. Lectis autem epistolis quas ab apostolico papa advexerat, Berctuald archiepiscopus, et Aedilred quondam rex, tunc autem abbas, libentissime faverunt: qui videlicet Aedilred accitum ad se Coinredum quem pro se regem fecerat, amicu
Abbreviated transcription (Latin):
ab oli & sequatiũ eiꝰ. uidit etiã
suũ infelix int̃ tales carcerẽ :
quo miserabilius ipse desꝑata
salute periret: sed uiuentib qui
hȩc cognouissent. causam salutis
sua ꝑditione relinquer& : Fac¬
cũ.c̃. hoc nuꝑ in ꝓiuncia bernici¬
orũ : ac longe lateq diffama¬

Expanded text:
aboli et sequacium aboli et sequacium suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe lateque diffama
Abbreviated transcription (Latin):
heu misero mͥ locũ aspicio ȩter¬
nȩ ꝑdicionis eẽ prȩparatũ
Audientes hȩc fr̃s: cȩper̃ dili¬
gent̃ exhortari. ut uł tune po¬
situs adhuc in corpore. pęnite¬
ntiã facer&e. Respondebat il¬
le desꝑans. Non .c̃. mͥ modo tẽ¬
pus uitã mutandi : cũ ipse uide¬
rim iudiciũ meũ iã. eẽ. cõpletũ
Talia dicens. sine uatico salua
obiit : & corpus eiꝰ in ultimis est
monasterii locis humacũ : neq
aliqͥs pro eo uł missas facere
uł psalmos cantare. uł saltem
orare p̃sumebat. Oquã gran¬
di distantia diuisit ds̃ int̾ lucẽ
& tenebras. Beatus ꝓthomar¬
trr stephanus passurus mortẽ
ꝓueritate. uidit cȩlos aꝑtos
uidit głam di. & iħm stantẽ
adextris dĩ. Et ubi erat futu¬
rus ipse post mortẽ ibi oculos
m̃tis ante mortẽ quolȩtior fi
cree misit. At contra faber s¬
te tenebrosȩ m̃tis & accionis.
imminente morte uidit aꝑta
tartara. uidit dãnationẽ di¬

Expanded text:
'heu misero mihi locum aspicio ęter'heu misero mihi locum aspicio ęternę perditionis esse preparatum!' Audientes hęc fratres ceperunt diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore penitentiam faceret. Respondebat ille desperans: 'Non est mihi modo tempus mutandi, cum ipse viderim iudicium meum iam esse completum.' Talia dicens sine viatico salutis obiit, et corpus eius in ultimis est locis monasterii humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere vel psalmos cantare vel saltim orare presumebat. O quam grandi distantia divisit Deus lucem et tenebras! Beatus protomartyr Stephanus passurus mortem pro veritate vidit celos apertos, vidit gloriam Dei et Iesum stantem a dextris Dei; et ubi erat venturus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo lętior / occumberet, misit. At contra faber iste tenebrosę mentis et actionis imminente morte vidit aperta Tartara, vidit damnationem di
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ Corripiebat᷑ qͥdem sedulo
afrib: ac maiorib: loci: atq ad
castiorẽ uitã conuerti ad mone¬
Et̃ quãuus eos audire noluisset :
tolerabat᷑ tam̃ ab eis longani¬
mit̃. ob nec essitatẽ operũ ipsius
exteriorũ. Erat enĩ fabrili ar¬
te singularis. Seruiebat aut̃
multũ ebrietati. & cęteris uitȩ
remissioris illecebris: magisq
in officina sua die noctuq resi¬
dẽ quã ad psallendũ atq ora¬
ndũ in eccła. audiendũq cũ
frĩb uerbũ uitȩ concurrere
consuerat. Unde accidit illi
qͦd solens dicere quidã : qͥa qui
ñ uult eccłȩ ianuã sponte hu¬
miliatꝰ ingredi: necesse habet¬
in ianuã inferni ñ sponte dã¬
natus introduci. Percussus enĩ
languore. atq: ad extrema ꝑ¬
ductus : uocauit fr̃s. Et mul¬
tũ mereos ac dãnato similis:
cȩpit narrare qͥa uidet in¬
feros aꝑtos. & satanã demer¬
sũ in ꝓfundis tartari. caiphãq
traditũ. In qͦrũ uicinia inqͥt.

Expanded text:
tem. Corripiebatur quidem sedulo tem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac maioribus loci atque ad castigatiorem vitam converti ammoneEt quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter ob necessitatem operum ipsius exteriorum. Erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem / multum ebrietati et ceteris vitę remissioris inlecebris, magisque in officina sua die noctuque residere quam ad psallendum atque orandum in ecclesia, audiendumque cum fratribus verbum vite concurrere consueverat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesie ianuam sponte humiliatus ingredi, necesse habet ianuam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus, vocavit fratres et multum tristis ac damnato similis cepit narrare, quia videret inferos apertos et Satanan demersum in profundis Tartari, Caiphanquetraditum: 'In quorum vicinia' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ de fluere. sed ad exa¬
meri summi iudicis cuncta ser¬
uari. & siue ꝑamicos angłos in
fine nob̾ ostenda. siue ꝑhostes
Q đ u prius candidũ codicẽ ꝓtu¬
ler̃ angłi. deinde atrũ demo¬
nes. illi ꝑparuũ. isti enormem:
anima duertendũ . ẽ. qͦd in pri¬
ma ȩtate bona aliqua fec̃. quȩ
tam̃ uniuersa praue agendo
iuuenis obnubilauit. Iui si econ¬
trario errores ꝓuericie corri¬
gere in adolescentia. acbene
faciendo adĩ oculis abscondere
curasset : posset eorũ numero
sociari. de qͥb psalmista ait¬
Beati qͦrũ remissȩ suis iniquita¬
tes : & quorũ tecta s̃ peccata
Hanc historiã sic̃ auenerabili
antistite pecthelmo didici: sim¬
plicit̃ obsalutẽ legentiũ siue
audientiũ narrandã. eẽ. putaui.
oui aut̃ ipse fratrẽ quẽ
utinã ñ nossem cuiꝰ etiã
nom̃ si hoc aliqͥd ꝓdesset dicere
possem: positũ in monasterio
nobili. sed ipsũ ignobilit̃ uiuen¬

Expanded text:
in ventum diffluere, sed ad exain ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi. uiens ipse fratrem, quem utinam non nossem, cuius etiam nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem, positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viven
Abbreviated transcription (Latin):
ducite. Quo dicto : statĩ disparu¬
er̃. Surgentesq: duo neqͥssimi
sps habentes in manib uomeres.
pcusser̃ me unus incapite : et
alius in pede. Qui udelicet
modo cũ magno torm̃to irre¬
punt in interiora corporis
mei: moxq ut adse inuicẽ
puenient̃ moriar. & paratis
ad rapiendũ me dȩmonib: ad
inferni claustra ꝑtrahar. Sic
loquebat᷑ miser : desꝑans. Et
imulto post defunctꝰ: pęnite¬
ntiã quã adbreue tẽpus cũ
fructu uenie facere suꝑsedit.
inȩt̃nũ sine fructu pęnis sub
ditus fac̃. De qͦ constat qͥa sic̃
beatꝰ papa gregorius de qͥbusdã
scribit. ñ prose ista cui ñ pro¬
fuere : sed ꝓaliis uidit qͥ eiꝰ inte¬
ritũ cognoscentes. differre tẽ¬
pus pęnitentiȩ dũ uacat time¬
ren: ne improiuso mortis arti¬
culo p̃uenti. impęnitentes peri¬
rent. Qđ aut̃ codices diuersos
ꝑbonos siue malos sp̃s sibi uidit
offerri: ob id suꝑna dispensati¬
one factũ. ẽ. ut meminerimus
facta & cogitationes nr̃as not

Expanded text:
Quo facto statim disparuerunt. Surgentesque duo nequissimi spiritus, habentes in manibus cultrum, percusserunt me, unus in capite et alius in pede. Qui videlicet modo cum magno tormento inrepunt in interiora corporis mei, moxque, ut ad se invicem perveniunt, moriar ad rapiendum me daemonibus, in inferni claustra pertrahar. » Sic loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus penitentiam, quam ad breve tempus cum fructu venie facere supersedit, in eternum sine fructu penis ditus facit. De quo constat quia, sicut beatus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista cui non profuere, sed pro aliis viderit, qui ejus interitum cognoscentes, differe tempus poenitentiae, dum vacat, timerent, ne improviso mortis articulo praeventi impoenitentes perirent. Quod autem codices diversos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non
Abbreviated transcription (Latin):
in eccła cantiȩ conseruati
monstrant᷑. Quo in tẽpori
hrofensis eccła pastorẽ ms¬
nime habebat : eo qͦd roma¬
nus pͣsul illius ad honoriũ
papã auisto archiepis copo
tariuis missus ab sorptus
fat filuecib italicimas isi¬

Expanded text:
in ecclesia Cantiae conservata monstrantur. Quo in tempore, Hrofensis Ecclesia pastorem minime habebat, eo quod Romanus praesul illius ad Honorium papam a Justo archiepiscopo legatarius missus, absorptus fuerat fluctibus Italici maris
Abbreviated transcription (Latin):
ticuscĩ papȩ gregorii. acuiꝰ
ipse discipłis uerbũ uitȩ sus¬
cepat Turbatis itaq reb
nordan himbrorũ huius ar¬
ticulo cladis. cũ nil alicubi
p̃sidii nisi in fuga. eẽ. uidere¬
tur paulinus as supta secũ
regina edilberga quã pro
rific̃e susceptis .ẽ. Uenita
illuc duce basso milite regs
ini fortissimo. habens secĩ

Expanded text:
ticu sancti papae Gregorii, a cujus ticu sancti papae Gregorii, a cujus ipse discipulus verbum vitae susceperat. Turbatis itaque rebus Nordanhymbrorum hujus articulo cladis, cum nil alicubi praesidii nisi in fuga esse videretur, Paulinus adsumpta secum regina Aedilberge quam pridem norifice susceptus est. Venit autem illuc duce Basso, milite regis Aeduini fortissimo, habens secum
Abbreviated transcription (Latin):
ducib: aqͥb acta ẽ. paganꝰ
alt̃ qͥ a barbarus erat paga¬
nosȩuior. Si qͥdem penda
cui onĩ merciorũ gente ido¬
lis deditus: & xpĩani erat
nominis ignarus. At uero
cechualla quãus nom̃ & pro¬
fessione haber& xpĩani ad¬
eotenꝰ erat animo ac morib
barbarus. ut nec fexuiqͥdem
muliebri. uł in nocuae paruu¬
lorũ parceroe aetati. quin uni¬
uersos a trocitate ferina mor¬
ti ꝑtorm̃ta contrader& : mul¬
To tẽpore totas eorũ ꝓiuncias
de baccando ꝑuagatuis ac to¬
tũ genꝰ anglorũ brittanniȩ
finib erasurũ se. eẽ. deliberas
Sed nec religioni xpianȩ quȩ
apud eos exorta erat aliqd
impendebat honoris. Quippe
cũ usqr hodie moris sit britto¬
nũ fidẽ religionẽq anglorũ
pnichilo habere : neq in aliqͦ
eis magis cõmunicare quã pa¬
ganis. Allatũ ẽ. aut̃ caput
ediuni regis eboracũ. & illa¬
cessor eiꝰ osualdus ꝑfecit ut
supra do cuumꝰ positũq inpor¬

Expanded text:
ducibus a quibus acta est, paganus, ducibus a quibus acta est, paganus, alter quia barbarus erat pagano saevior. Siquidem Penda cum omni Merciorum gente idolis deditus, et Christiani erat nominis ignarus: at vero Caedualla, quamvis nomen et professionem haberet Christiani, adeo tamen erat animo ac moribus barbarus, ut ne sexui quidem miliebri, vel innocuae parvulorum parceret aetati, quin universos atrocitate ferina morti per tormenta contraderet, multo tempore totas eorum provincias debacchando pervagatus, ac totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed nec religioni Christianae, quae apud eos exorta erat, aliquid impendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brittonum, fidem religionemque Anglorum pro nihilo habere, neque in aliquo eis magis communicare quam paganis. Adlatum est autem caput Aeduini regis Eburacum, et inlacessor ejus Osualdus perfecit, ut supra docuimus, positum est in por
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uͦ eduini cũ decẽ &
septẽ annis gentiau¬
lorũ simul & brittonũ glo¬
osis sime p̾ess&. e qͥb sexecuã
ose ut diximꝰ xp̃i regno mili¬
tauit: rebellauit aduersus
eũ cedualla rex brittonũ. au¬
xiliũ pͣbente illipenda uiro
strenussimo de regio gene¬
re merciorũ : quĩ & ip̃se eo
tẽpore gentis eiꝰdẽ regno an¬
nis ãx ee duob uaria sorte
p̃fuit. Et conserto grauiplio
in campo qͥ uoeat᷑ haechfeldo
occisus. ẽ. eliunus die quarto
iduũ occobriũ anno dnĩcȩ m¬
carnacionis sexcentesimo oi
iIͦI. cũ ẽ annorũ quadragin¬
ta ae octo: eiꝰq totus uł inter¬
emptus uł disꝑpsus exercitus
Ingͥeciã bello ante illũ uruss
filius eiꝰ offridus uiuenis bel¬
sicosus cecidit: At̃ eadfridis
necessitate cogente adpen¬
da regẽ trans fugit : & ab
eo potmodũ regñante osual¬
do contra fidẽ uiris iurandi
ꝑemptus. ẽ. Quo tẽpore ma¬
xima ẽ. facta stra ges in ecđa
uł gente nordan himbro¬
rũ : maxime qͦd unus ex

Expanded text:
o Aeduini cum decem et septem annis genti Anglorum simul et Brittonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brittonum, auxilium praebente illi Penda viro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse eo tempore, gentis ejusdem regno annis viginti et duobus varia sorte praefuit: et conserto gravi praelio in campo qui vocatur Haethfelth, occisus est Aeduini die quarta Iduum Octobris, anno dominicae Incarnationis sex esset annorum quadraginta et octo: ejusque totus vel interemptus vel dispersus est exercitus. In quo etiam bello, ante illum unus filius ejus Osfrid juvenis bellicosus cecidit, alter Eadfrid necessitate cogente ad Pendam regem transfugit, et ab eo postmodum regnante Osualdo, contra fidem jurisjurandi peremptus est. Quo tempore maxima est facta strages in Ecclesia. vel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex
Abbreviated transcription (Latin):
habitu & uita mona chi insis¬
nis. nomine columba brittan
rũ: hoc .ẽ. eis quȩ ardius at
horrentib montiũ uigis. ab
australi eorũ suas regiont
sequestratȩ. Nanq ipsi ad¬
trales picti qͥ intra eosdem
montes habent sedes. multo
ante tẽpore ut ꝑhibent re¬
licto errore idolatriȩ. fidẽ
ueritatis acceꝑant. p̃dicane¬

Expanded text:
habitu et vita monachi insighabitu et vita monachi insignis, nomine Columba  Al., Crum, hoc est, eis quae arduis atque horrentibus montium jugis, ab Australibus eorum sunt regionibus sequestratae. Namque ipsi Australes Picti, qui intra eosdem montes habent sedes, multo ante tempore, ut perhibent, relicto errore idolatriae, fidem veritatis acceperant, praedican
Abbreviated transcription (Latin):
exilii sui tẽpore linguã seot¬
torũ iã plene didicerat. Ex
scottorũ regione uenire
ti ministrare. Construeban
ad audiendũ uerbũ pͦpłi
gaudentes : donabant᷑ mu¬
nere regio possessiones et
territoria ad instruenda
monasteria : imbuebant᷑ p̃¬
ceptorib scottis paruuli an¬
glorũ una cũ maiorib stu¬
diis& obseruatione discipli¬
nȩ regularis. Nam mona¬
chi eraNT maxime qͥ ad p̃dica¬
ndũ uenerant: monachus
ipse ep̃s aedan: ut pote de
in cunctis pene septẽtriona¬
liũ seottorũ. & omniũ picto¬
rũ monasteriis. ñ paruo
tẽpore arcẽ tenebat: re¬
gendisq eorũ pꝰpłis perat
Quȩ uidelic& insula. ad us
qͥdem brittanniȩ ꝓtinet no
magno ab ea freto discreta
sed donatione pictorũ qͥ ils
brittanniȩ plagas in colun
iã dudũ monachis scottori
tradita: eo qͦd illis pͣdicam¬
iquidem anno in carus¬
tionis dnicȩ quinger¬
simo sexagesimo quinto. qu
nit de hibernia prbr & abt

Expanded text:
exilii sui tempore linguam Scotexilii sui tempore linguam Scottorum jam plene didicerat. ExiScottorum regione venire ti, ministrare. Construebantad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de in cunctis pene Septentrionalium Scottorum, et omnium Pictorum monasteriis non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Pictorum, qui illas Brittaniae plagas incolunt, jamdudum monachis Scottorum tradita, eo quod illis praedicaSiquidem anno Incarnationis dominicae quingentesimo sexagesimo quinto, quo enit de Hibernia presbyter et abbas
Abbreviated transcription (Latin):
Qntis cuiꝰ sepius mentionem
fecimꝰ. a quarta decima lu
Musq ad ugesimã obser¬
uare solebatꝰ. Hoc et enĩ
dine septemtrionalis scot¬
torũ illo adhuc tẽpore pas¬
cha dnĩcũ celebrabat: ȩstimais
se in hac obseruatione. scĩ ac
laude digni patris anatho¬
lii scripta secutã. Qđ an ue
me cognoscit. Porro gen¬
tes scot̾torũ quȩ in auftra
cha canonico ritu obseruare
lis in insula lindisfarnensi
ubi ipse petebat tribuit.
Qui uidelic& locus. acce¬
dente ac recedente reuma¬
te. bis qͦtidie insulȩ maris
circuluit᷑ undis. bis renuda¬
to littore contiguus terrȩ
reddit᷑: atq eius ad monitio¬
nib humilit̾ aclibent᷑ in om¬
nib auscultans ẽccłam xp̃i
in regno suo multũ diligent̃
ȩdificare ac dilatare cura¬
uit. Ubi pulcherrimo sepe
specta culo contigit. ut euare¬
gelitante antiscite qͥ anglo¬
rũ linguã ꝑfecte ñ nouerat.
ipse rex sius ducib ac minis¬
tris int̃pres uerbi existeret
cȩlestis: qͥa nimirũ tãlongo

Expanded text:
mentionem fecimus, a quarta decima luna usque ad vicesimam observare solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum illo adhuc tempore Pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac observatione sancti ac laude digni Patris Anatolii scripta secutam . Quod  Ame cognoscit. Porro gentes Scottorum, quae in Australcha canonico ritu observare lis in insula Lindisfarnensi, ubi ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore contiguus terrae redditur; atque ejus admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecclesiam Christi in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum tam longo
Abbreviated transcription (Latin):
uenditi dispensabat. Deniq
multos qͦs p̃cio dato redeme¬
rat. redẽptos postmodũ suos
discipłos fecit : atad sacer¬
dotalẽ usq gradũ. erudien¬
do atq infaituendo ꝓuexit
ter̃ aut̃ quia cũ de ꝓuncia
scortorũ rex osualdus postu¬
lasset antifitẽ. qͥ sibi suȩq gen¬
ti uerbũ fidei minis traret᷑.
missus fuerit primo alius aus¬
terioris animiiir : Quicũ
aliquandiu gentiangloꝵ
p̃dicans nichil ꝓficer&. nec
libent̃ A pͦpło audiret᷑: redie¬
rit patriã. atq inconuentu
seniorũ retulerit. qͥa nil pro¬
desse docendo genti ad quã
missus erat potuisset: eo qͦd
essent homines indomabiles.
& durȩ ac barbarȩ mentis.
At illi ut ꝑhibent tractatũ
magnũ in concilio qͥd e& agen¬
dũ habere cȩper̃ : desideran¬
saluti. eẽ : sed de ñ recepto quẽ
misera s p̃dicatore dolentes:
Ium ait ȩdan. nam & ipses
lio inter erat: ad eũ de
agebat᷑ sacerdotẽ. Va¬

Expanded text:
venditi, dispensabat. Denique venditi, dispensabat. Denique multos quos pretio dato redemerat, redemptos postmodum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi vir, qui cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conventu seniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum in concilio quid esset agendum, habere coeperunt; desideransalutem esse, sed de non recepto quem miserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et ipse concilio intererat, ad eum de quo agebatur sacerdotem:
Abbreviated transcription (Latin):
meditari debereñ: ĩdest
aut legendi scripturas. aut
psalmis discendis operami¬
dare. Hoc erat qͦtidianum
opus illuis & omĩũ qͥcũ eserans.
ubnicunq locorũ deuenis sent
lb s forte euenis set. qͦd tamen
raro euenit. ut ad regis cora¬
rabat ocius ad legendũ cũsu¬
Rs. snic ad orandũ egredi Cuiꝰ
exeplis informatitẽ port i¬
lo religiosi qͥq iuri aefemi¬
nȩ : consuctudinẽ fecer̃ ꝑtocũ
Annũ excepta remissione qͥui¬
qua gesimȩ paschalis. quarta
& sexta sabbati i eiuniũ adno¬
nã usq horã ꝓtelare. Nun¬
quã diuitib honoris siue timo¬
ris grã. si qua deliquissent re¬
ticebat: sed aspera illos inueca¬
one corrigebat. Nullã poten¬
tib scłi pecuniã excepta solũ
esca. si qͦs hospitio suscepisset.
unquã dare uolebat: sed ea
potius quȩ sibi achuitib dona¬
ria pecuniarũ largiebant᷑
uł in usus pauperũ ut dixi¬
mius disꝑgebat. uł ad redẽ¬
ptionẽ eorũ qui iniuste fuerans

Expanded text:
meditari deberent, id est, meditari deberent, id est, aut legendis Scripturis, aut psalmis discendis  Adare. Hoc erat quotidianum opus illius, et omnium qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad regis convrabat ocius ad legendum cum suis, sive ad orandum egredi. Cujus exemplis informati tempore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat. Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si quos hospitio suscepisset, umquam dare solebat, sed ea potius quae sibi a divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemptionem eorum qui injuste fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
labit. De qͦ plenius insequen
collegio monachon
ad prouinciã aNglorũ ins¬
accepto gradu episcopatus
Quo tẽpore. eidẽ monasteri
segem abbas & prbr p̃fuit
Unde int̃ alia uiuendi docu¬
m̃ta. saluberrimũ abstine¬
ntiȩ uł continentiȩ elericis
exẽplũ reliquit. Cuius doc¬
trinã id maxime cõmenda¬
bat
is ipse docebat. Nileñ
simbuit.  uneta que sibio
gib uł diuitib seculi lo¬
enłerogare gaudebaa nds¬
pere ꝑcuneta & urbana
Discica loca. non equorũ
so sedpedũ incessu uectꝰ.
nasi maior forte necesstas
ulisse solebat: quatinis
ibicunq aliqs uł diuites uel
iperes incedens aspexisset
Afestim adhos deuertens uł
afidei suscipiendȩ sacram̃
Asi mfidel es essent inuitar&:
si fidel es in ipsa eos fide
tonfortar&. atq ad elemo¬
frnas operũq bonorũ execu¬
tionẽ. & uerbis excitar& et fa¬
etas. In tantũ aut̃ uita illius
a nrĩ tẽporis segnitie difta¬
bat: ut om̃s qͥcũ eo incede¬
bant siue attonsi seu laici.

Expanded text:
lavit . De quo plenius in sequencollegio monachorum, ad provinciam Anglorum insaccepto gradu epiQuo tempore eidem monasterio Segeni abbas et presbyter praefuit. Unde inter alia vivendi documenta, saluberrimum abstinentiae vel continentiae clericis exemplum reliquit: cujus doctrinam id maxime commendabat suis, ipse docebat. Nihil ecurabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi doent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invitaret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita illius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive adtonsi, seu laici,
Abbreviated transcription (Latin):
pta quȩ ꝑlatores ad scȩ me¬
moriȩ scuerinũ papã ad duxer̃
eo de hac luce migrante. re¬
eupca responsa ad ea quȩ pos¬
tulata fuerañ siluer̃. Quib
reseratis ne diu tantȩ quȩs¬
tionis caligo indiscussa rema¬
nere : repperimꝰ qͦs dã ꝓiuinciȩ
urȩ̃ contra orto doxã fidẽ
nouã ex ueteri heresim re¬
nouare conantes. pascha nos¬
trũ in qͦ immolatus. ẽ. xpc̃
nebulosa caligine refutan¬
tes. & quarta decima luna
cũ ebreis celebrare nitena
sim exortã. & ñ totã eorũga¬
tẽ. sed qͦsclã in eis hac fuiss
plicitos Exposita aut̃ ras¬
ne paschalis obseruantiȩ. tꝰ
de pelagianis in eadẽ epłas
uos denuo reuiuiscit. Qđ
lit̃ ipsa qͦq execranda hen¬
sis damnata .ẽ. latere ua
deb&e: qͥa ñ solũ ꝑ istos dic¬
tos annos abolita. ẽ. sed &
tidie a nob̾ ꝑpetuo anadd¬
mate sepulta damnat᷑.
hortam᷑ ne quorũ arma ci¬
busta suns: apud uoseorĩ
cineres suscitent᷑. Nam qͥs

Expanded text:
pta quae perlatores ad sanctae mepta quae perlatores ad sanctae memoriae Severinum papam adduxerunt, et eo de hac luce migrante, reciproca responsa ad ea quae postulata fuerant, siluerunt. Quibus reseratis, ne diu tantae quaestionis caligo indiscussa remaneret, reperimus quosdam provinciae vestrae contra orthodoxam fidem, novam ex veteri haeresim renovare conantes, Pascha nostrum in quo immolatus est Christus, nebulosa caligine refutantes, et quarta decima luna cum Hebraeis celebrare nitenteesim coortam, et non totam eorum gentem, sed quosdam in eis hac fuisse implicitos. Exposita autem ratione Paschalis observantiae, ita de Pelagianis in eadem epistovos denuo reviviscit: quod qualiter ipsa quoque execranda haeresis damnata est, latere vos non debet; quia non solum per istos ducentos annos abolita est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur: et hortamur, ne quorum arma combusta sunt, apud vos eorum cineres suscitentur. Nam quis
Abbreviated transcription (Latin):
pererat iuxta qͦd sup̃ dociumꝰ.
sollerter exhortans ne pauci¬
tatẽ suã in extremis trae fi¬
nib consatutã. sapientiorem
antiqͥs siue modernis quȩ per
orbe erañ xpĩ ecclesiis estima¬
rent: ne ue contra paschales
cõputos. & decreta srnodaliũ
totuis orbis pontificũ. Aiud
pascha celebrarent. Sed et¬
ioħs qͥ successori eidẽ honoru
seuerino successit. cũ adhuc
eaẽ electus inpontificatũ. ꝓ
eodẽ errore corrigendolit¬
teras eis magna auccoritate
atq eruditione plenas dire¬
xit: euident̃ astruens quia
dominicũ paschȩ diẽ a quin¬
ta decima luna usq ad iuge¬
simã primã. qͦd innicena si¬
nodo ꝓbatũ .ẽ. oport& in qͥri
Necnon & ꝓpelagiana he¬
resi quã apud eos reuiuis¬
cere didicerat. cauenda ac
repellenda: in eade illos
epła admonere curauit:
tis: hylarus a rchiprbr & ser¬
hannes dia conus & indĩ nomi¬
ne electus: itẽ ioħs primice¬
rius & seruans locũ scȩ̃ sedis
liarius eiꝰdẽ apłicȩ sedis Seri¬

Expanded text:
pererat, juxta quod supra docuimus: sollerter exhortans, ne paucitatem suam in extremis terrae finibus constitutam, sapientiorem antiquis sive modernis quae per orbem erant Christi Ecclesiis aestimarent; neve contra Paschales computos, et decreta synodalium totius orbis pontificum, aliud Pascha celebrarent. DJohannes qui successori ejusdem Honorii Severino successit, cum adhuc esset electus in pontificatum, pro eodem errore corrigendo litteras eis magna auctoritate atque eruditione plenas direxit, evidenter adstruens, quia dominicum Paschae diem a quinta decima luna usque ad vicesimam primam, quod in Nicaena synodo probatum est, oportet inquiri. Necnon et pro Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat, cavenda ac repellenda, in eadem illos epistola admonere curavit; tis, Hilarus archipresbyter, et serhannes diaconus, et in Dei nomine electus: item Johannes primicerius, et servans locum sanctae sedisliarius ejusdem apostolicae sedis. « Scri
Abbreviated transcription (Latin):
& sacerdote egberto de natione
anglorũ qͥ in hibernia diutius
ꝑ eũ : & ad uerũ canonicumq
pascha trans lati. Quẽ tam̃ &e
antea. ñ semꝑ in luna quarta
tam̃ quã decebat ebdomada
celebrabant. Sciebant eni a
xp̃ĩani. resurreccionẽ dño¬
ndã : sed ut barbari & rusa
quando eadẽ prima sabbatis¬
ea quȩ nunc dnĩca dies cogi¬

Expanded text:
et sacerdote Ecgbercto, de natione et sacerdote Ecgbercto, de natione Anglorum, qui in Hibernia diutius per eum et ad verum canonicumque Paschae diem translati, quem tamen et antea non semper in luna quarta tamen quam decebat hebdomada celebrabant. Sciebant enim, ut Christiani, resurrectionem dobrandam: sed ut barbari et rustici, quando eadem prima Sabbati quae nunc Dominica dies cogn
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib idem monasteriũ insula¬
nũ inqͦ ipse requieseit corpore.
principatũ tener&e Habe
ant. eẽ. subiecti: uixta exẽplũ
primi doctoris illius qͥ ñ ep̃s
la a discipłis eiꝰ ferunt seno¬
pta haberi. Verũ qͥaliscuno
fuerit. ipsi nos hoc de illo ces¬
tũ tenemꝰ. qͥa reliquit suecesso¬
res magnȩ continentiȩ ar di¬
uino amore regulariq ite¬
fatutione in signes: intẽpore qͥ¬
dem summȩ festiuitatis dubios
circulos sequentes. ut pote qͥb
longe ultra orbẽ positis. nemo
srnodalia paschalis obseruan
decreta¬
tiȩ porrexerat : Tantũ ea quȩ
in ꝓpheticis. euangłicis & apłicis
litteris discere poterant pie¬
tatis & castitatis oꝑa. diligent̃
obseruantes. Permansit aut̃ hu¬
iusmodi obseruantia paschalis
apud eos tẽpore ñ pauco: hoc
ẽ. usq ad annũ dnĩcȩ in carna¬
tionis septingentesimũ quintũ¬
ginta. At tunc ueniente ad eos
reuerentissimo & sc̃issimo patre

Expanded text:
omnibus idem monasterium insulaomnibus idem monasterium insulanum, in quo ipse requiescit corpore, principatum teneret  Al.ant esse subjecti, juxta exemplum primi doctoris illius, qui non epla a discipulis ejus feruntur scripta haberi. Verum qualiscumque fuerit ipse, nos hoc de illo certum tenemus, quia reliquit successores magna continentia ac divino amore regularique institutione insignes: in tempore quidem summae festivitatis dubios circulos sequentes, utpote quibus longe ultra orbem positis nemo synodalia paschalis observantiae decreta porrexerat; tantum ea quae in propheticis, evangelicis et apostolicis literis discere poterant pietatis et castitatis opera diligenter observantes. Permansit autem hujusmodi observantia paschalis apud eos tempore non pauco, hoc est, usque ad annum dominicae Incarnationis septingentesimum ginta. At tunc veniente ad eos reverentissimo et sanctissimo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
atis edoctus: cuiis sede epis¬
&eccda insignẽ. ubi ipse edã
obtinet. Qui locus ad prouinei¬
amberniciorũ ꝑtinens: uulge
uocat᷑ ad candidã casam eo qđ
ibi eccłam de lapide. in solito
urittonib more fecerit. Uenit
auit̃ brittanniã columba. regna¬
nte piccis bridio filio meilo¬
chon rege potentissimo: nono
anno regni eiꝰ: gentẽq illã ues¬
bo & exẽplo adfidẽ xp̃i conuer¬
tit. Unde & p̃fatã insulã ab
eis in possessionẽ monasterufa¬
ciendi accepit᷑. Neq enĩ mag¬
na . ẽ. sed quasi familiarũ qͦmq
uxta ȩstimationẽ anglorũ
quã successores eiꝰ usq hodie
teneñ. Ubi & ipse sepultus. ẽ.
ex quo ipse brittanniã p̾dica¬
turus adiit. Fecerat aut̃ prus¬
quã brittanniã uenir& monas¬
teriũ nobile inhibernia. qd
a copia roborũ dearmachlis¬
gua scottorũ hoc . ẽ. campus
roborũ cognominat᷑. Exquo
exinde monasteria ꝑ discipłos
eiꝰ. & inbritamnia & in hiber¬
nia ꝓpagata sun  anquib

Expanded text:
itatis edoctus; cujus sedem episet ecclesia insignem, ubi ipse etiam obtinet. Qui locus ad provinciam Berniciorum pertinens, vulgo vocatur Ad candidam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brittonibus more fecerit. Venit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni ejus, gentemque illam verbo et exemplo ad fidem Christi convertit: unde et praefatam insulam ab eis in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familiarum quinque, juxta aestimationem Anglorum: quam successores ejus usque hodie tenent, ubi et ipse sepultus est ex quo ipse Brittaniam praedicaturus adiit. Fecerat autem, priusquam Brittaniam veniret, monasterium nobile in Hibernia, quod a copia roborum Dearmach lingua Scottorum, hoc est, Campus roborum, cognominatur. Ex quo exinde monasteria per discipulos ejus et in Brittania et in Hibernia propagata sunt: in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nã primo lac doctrinȩ
lioris porrexisti. donec
latim enutriti uerbo di
capienda ꝑfectiora &eꝰ ad
facienda sublimiora di
cepta sufficerent. Quo
to. omniũ qͥ consedeban
ad ipsũ ora ce oculi con
si. diligent̃ qͥd dicer& d¬
tiebant: & ipsũ. eẽ. digni
copatu. ipsum aderuchea
incredulos & indoctos mita
bere decernunt : qui grão
cretionis quȩ uirtutũ mu
Sicq: illũ ordinantes: ado
dicandũ miser̃. Qui ubi te¬
pusaccepit: sic̃ prius mod¬
ramine discretionis. ita pe¬
modũ & cȩteris uirtutib o¬
natus apparuit.

Expanded text:
nam primo lac doctrinae mollioris porrexisti, donec paulatim enutriti verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo audito, omnium qui consedebant ad ipsum ora et oculi cons, diligenter quid diceret discutiebant, et ipsum esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos incredulos et indoctos mitti debere decernunt, qui gratia discretionis, quae virtutum mater sicque illum ordinantes, ad praedicandum miserunt. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et caeteris virtutibus ornatus apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nuitatione honoruantis
& ea dbaldi regis suscepit
tenuit: usq dũ & ipse suo
ore adcȩlestia regna eũ
losi fructulaboris ascendit
romano papa acceperat
reliqͥt. Reliquerat aut̃ in ee¬
asia sua eboraci ia cobũdi¬
nũ. uirũ utiq ecelesiasti¬
cũae scm̃: qͥ multo ex in tem¬
re in eccła manens. mag¬
s Antiqͦ hosti p̃das docendo
abaptirando eripuit. Cuiꝰ
nomine uicus in qͦ maxime
lebat habitare iuxta ca¬
aractã usq hodie cognomi¬
t᷑. Qui qm cantandi in ec¬
desia erat peritissimꝰ. recu¬
perata post modũ pace in
ꝓuincia & crescente nume¬
ro fideliũ etiã magister
eccłasticȩ cantionis. iuxta
romanorũ siue cantua¬
riorũ multis cȩpit existe¬
Et ipse senex ac plenus dierũ.
iuxta scripturas. patrum
uiam secutus est¬
I Ut primi successores ediuini regis. &
roosualdus xpianissimꝰ rexitrung res
U deligno crucis q̃didem lcauraua¬
rex contra barbaros pugnaturus ere
re curatus. donauerit.¬

Expanded text:
nvitatione Honorii antistitis et Eadbaldi regis suscepit ac tenuit, usquedum et ipse suo tempore ad caelestia regna cum gloriosi fructu laboris ascendit.ue, quod a Romano papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in Ecclesia sua Eburacensi Jacobum diaconum, virum utique ecclesiasticum et sanctum, qui multo exhinc tempore in Ecclesia manens, magnas antiquo hosti praedas, docendo et baptizando eripuit: cujus nomine vicus in quo maxime solebat habitare, juxta Cataractam, usque hodie cognominatur. Qui quoniam cantandi in ecclesia erat peritissimus, recuperata postmodum pace in provincia, et crescente numero fidelium, etiam magister ecclesiasticae cantionis juxta morem Romanorum seu Cantuariorum multis coepit existeet ipse senex ac plenus dierum, juxta Scripturas, Patrum viam secutus est. Ut primi successores Aeduini regis, etro Osualdus Christianissimus rex utrumque res de ligno Crucis quod idem rex contra Barbaros pugnaturus erexre curatus. Ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
porientales sixones tempore
mox sint ab errore correndous¬
⁊ interfecto inpus¬
na edino. susce¬
pit ꝓillo reg¬
nũ deirorum
de qua ꝓuin¬
na ille generis prosipiam
primordia regnihabuerat.
ilius patrui eiuis el frici uo¬
cabulo osric: qͥadp̃dicatio¬
nẽ paulim fidei erat sacra
Berniciorũ. nam in has duas
ꝓuincias gens nordanhimbro¬
rũ antiquitus diuisa erat. sus¬
cepit filius edilfridi. qͥ de illa

Expanded text:
Orientales Saxones tempore mox sint ab errore corre interfecto in pugna Aeduino, suscepit pro illo regnum Derorum, de qua provincia ille generis prosapiam et primordia regni habuerat, filius patrui ejus Aelfrici, vocabulo Osric, qui ad praedicationem Paulini, fidei erat sacramBerniciorum, nam in has duas provincias gens Nordanhymbrorum antiquitus divisa erat, suscepit filius Aedilfridi qui de illa
Abbreviated transcription (Latin):
nescio qͥd frigidi suo lateri
languoris habuisset.¬
Iregnũ suscepit : defide¬
rans totã cui p̃esse cȩpitgo¬
cuiꝰ exꝑim̃ta ꝑ maxima
in expugnandis barbari
iã cȩꝑat : misit ad maiori
natu scoctorũ. int̃ qͦs exu¬
lans ipse. baptismatis sacra¬
m̃ta cũ his qui secũ erañ
litib consecutus erat pe¬
ns ut sibi mitteretꝰ antistes.
ꝰ doctrina ac ministerio
Dis quã regebat anglorũ
Nimpetrauit. Accepit nan
pontificẽ aedanũ sumȩ¬

Expanded text:
nescio quid frigidi suo lateri nescio quid frigidi suo lateri languoris habuissetregnum suscepit, desiderans totam cui praeesse coepit gecujus experimenta permaxima in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur antistes, cujus doctrina ac ministerio gens quam regebat Anglorum, impetravit: accepit namque pontificem Aedanum
Abbreviated transcription (Latin):
tra hostẽ immanissimũ pug¬
naturus statuer&. Nec ab
hanc erucẽ patrata sunt. uir
mus. qͥ nunc suꝑ est. ante pau¬
cos annos dũ incautius forte
noctu inglacie inceder&. re¬
pente corruit. brachiũ cora¬
triuit. ac grauissime frac¬
turȩ ipsius cȩpit molestia fa¬
tigari : ita ut ne ados qui¬
dem adducere ipsũ brachiũ
ullatenꝰ dolore arcente ua
disposuisse : rogauit ut ali¬
quã sibi partẽ de illo ligno
uenerabili rediens afferret:
credere se dicens. qͥa ꝑ hoc
donante dño salutẽ posset
consequi. łecit ille ut rogatꝰ
ẽ: & reuersus ad uesꝑã. sedes¬
tib iã ad mensam frib obt¬
lit ei aliqͥd de ueteri musca
qͦ suꝑficies ligni erat obsid
Qui cũ sedens ad m̃sam ñ ha¬
ber&e ad manũ ubi oblati
sibi munus reponer & : mis
hoc insinũ sibi. Et dũ iret a¬
bitũ: oblitus hoc alicubi de¬
ponere. ꝑmisit suo in sinu ꝑ¬
manere. At medio noctis
tẽpore cũ euigilaroe. sene

Expanded text:
tra hostem immanissimum pugtra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab hanc crucem patrata sunt, virtm, qui nunc usque superest, ante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente val ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit
Abbreviated transcription (Latin):
pit: significans nimirũ qͦd
ibidẽ cȩleste erigendũ tro¬
pheũ. cȩlesais inchoanda uie¬
toria ẽȩlestia usqr hoche foreis
miracula celebranda. Est au
arcendos barbarorũ impetꝰ
totã amari ad mare pͣcuta¬
xere brictanniã ut supͦ docu¬
imus: Inqͦ uidelic& loco consu¬
erudinẽ multoiã tẽpore fe¬
cerun fr̃s augustal densis ec¬
cł ȩ quȩ ñ longe ab est adue¬
nientes om̃i anno prihe quã
postea idem rexosualdus
occisus .ẽ. uigilias ꝓsalute
animȩ eiꝰfacere : plurimaq
psalmorũ laude celebrata
uietimã ꝓ eomane saerȩ ob¬
lationis offerre. Qui etiam
crescente bona consuetudine.
sacratiorẽ & cunctis honora
biliorẽ locũ omib fecer et
Nec immerito: qͥa nullũ cõpe¬
rimꝰ fidei xpĩanȩ signũ. nulla
eccła nullũ altare. intota
berniciorũ gente erectũ est.
priusquã hoc sacrȩ crueis ue¬
xillũ. nouus militiȩ ductor
dictante fidei deuotione. con¬

Expanded text:
pit: significans nimirum quod pit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebranda. Est autarcendos Barbarorum impetus, totam a mari ad mare praecinxere Brittaniam, ut supra docuimus. In quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente bona consuetudine, sacratiorem et cunctis  Aom. omnibus fecere. Nec immerito, quia nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, con