comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uiam abscedendi hostib: dandc̃c
utdelecentur facilius facientes: XVII Quẽad modũ ab hostib: recedatur si consibũ pugnedisplicqT
Decam&lis &cuta fractis equitibus.IIII Quomodo quad rigis falcatis łelefantis
inacie possint obsisti.¬
XXU Quio fieri debecet siud pars fugerit uel totus exercitus.
Regulae bellorum generales.
THENI ENSES ET LACE DEMONIUS ANTE MACHẼ DONAS
rerum pottus priscilocuntur annales uerum apud athenienses non solũ reibellicae sed &icm
Edi uersarũ artiũ uiguit industrice. Lacaedemoniis autẽ praccipuce fuit cura bellorũ. primi
deniq experimentaopugnarũ deȩdentib: colligentes artem proliorũ scripsisse firmantur
usq eo utrem militarem quacuir tutem sola uelcertefelicitate creditur contineri ad disciplincẽ¬
iuaestudic reuocarent ac magistros armorũ quos tacticos apellauerur
praccipuae artem ediscere uoluerunt sinequa aliae artes eẽ Nompossunt. Horum sequentes insti¬

Expanded text:
iam abscedendi hostibus dandam ut deleantur facilius fugientesXXII Quemadmodum ab hostibus recedatur si consilium displicet pugnaeXXIII De camelis et catafractis equitibusXXIIII Quomodo quadrigis falcatis vel elephantis in acie possit obsistiXXV Quid fieri debeat si vel pars fugerit vel totus exercitusXXVI Regulae bellorum generales Athenienses et Lacedaemonios ante Macedonas rerum potitos prisci loquuntur annales. Verum apud Athenienses non solum rei bellicae sed etiam diversarum artium viguit industria, Lacedaemoniis autem praecipua fuit cura bellorum. Primi denique experimenta pugnarum de eventibus colligentes artem proeliorum scripsisse firmantur, usque eo ut rem militarem, quae virtute sola vel certe felicitate creditur contineri, ad disciplinam peritiaeque studia revocarint ac magistros armorum, quos tacticos appellaverunpraecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes insti
Abbreviated transcription (Latin):
iccupare Non solũ ad monitis ꝑedicta possessionib: sed &icem ꝗico actis ꝑelectos ꝑsecutores ad castellec

Expanded text:
occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castelloccupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castell
Abbreviated transcription (Latin):
condantur. In omni expeditione unũ extet maximũ telum. Vt tibi sufficiat uictus hostes frangat
nopic. Ante igitur quamincho&ur bellũ decopiis expensis quaosollers deb&cẽ trictatus. ut pabula
frumentũ c&ereq annonariae speciesquas a prouincialib: consu&udodeposcit maturius exigantur & ino¬
portunis ad rem gerendam acmunitissimis locis amplior semꝑ modus quam sufficit ad greg&cur. quod
stmbuta deficiunt progato auro comparanda sunt omniac. Neq enimdiuitiarũ secura possessio est. Nisi
armorũ defensione seru&ur: F requenter autẽ Necessitaes geminatur & obsidio sȩpȩfit longiorquẽ
utaris. Cũ aduersarii &icem ipsi esurientes circũ sidere Nondes inãt quos famae sperant eẽ uincen¬
los. Pradereco quid quid in pecore uelquacũq fruge uino quachostis inferens bellũ ad uictũ suũ poterit

Expanded text:
condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sunt omnia; neque enim divitiarum secura possessio est nisi armorum defensione servetur. Frequenter autem necessitas geminatur et obsidio saepe fit longior quam putaris, cum adversarii etiam ipsi esurientes circumsidere non desinant quos fame sperant esse vincendos. Praeterea quicquid in pecore vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum ad victum suum poterit
Abbreviated transcription (Latin):
ut nibil his innecessitate proelii accdere possit in cognitũ Ex quo intellegitur quantostudiosius armorũ
artedocendus sit semꝑ exercitus cũ ei laboris consu&udo & in castris sanitatẽ & in conflictu possit
praestare uictoriam. Si autũnaliȩ aestiuoq tempore diutius inhisdem locis militũ multitudo consistat
excontegione aquarũ &odoris ipsius feditate uicuatis austib &aere corrupto ꝑniciosis simꝰ nascitur morbus
qui prohiberi non potest aliter nisi frequenter mutatione castrorum. ILI. QUANTA
CURA PROUIDE NDASINTATQ SERUAN DAPAUULAT PauIM¬
RDOPOSTULAT UT DECOMMEATI PABULO FRUMENTIS QUAEDICATUR.ITA
Saepiusenim panuria quampugna consumit exercitũ & ferro saeuior famis est. De indereli¬
quis casib: potest in tempore subueniri pabulatio & annoncc innecessitate remediũ non habent Nisiante

Expanded text:
ut nihil his in necessitate proelii accidere posset incognitum. Ex quo intellegitur quanto studiosius armorum ut nihil his in necessitate proelii accidere posset incognitum. Ex quo intellegitur quanto studiosius armorum arte docendus sit semper exercitus, cum ei laboris consuetudo et in castris sanitatem et in conflictu possit praestare victoriam. Si autumnali aestivoque tempore diutius in hisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius foeditate vitiatis haustibus et aere corrupto perniciosissimus nascitur morbus, qui prohiberi non potest aliter nisi frequenti mutatione castrorum. III QVANTA CVRA PROVIDENDA SINT ATQVE SERVANDA PABVLA rdo postulat ut de commeatu pabulo frumentisque dicatur. Saepius enim penuria quam pugna consumit exercitum, et ferro saevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante
Abbreviated transcription (Latin):
tatienim ecex peditioni id oneus miles est. qui algere compellitur: Necꝑniciosis uel palus a qui sutatur
exerutus. Nam male aque potus ueneno similes pestilentiam bibentib: generãt. Iam uero occasu
aegri contubernales oportunis cibis reficiantur ac medicorũ artecurentur. principiorũ tribunorũq
& ipsius comitis quimaiorem sustin& potestatẽ iugis quaeritur diligentia: Male enim cũ his agitur
quib necessitas & belli in cũbit & morbi. Sed reimilitaris peritiplus cottidiana armorũ exercitia
adsanitatẽ militũ putauerunt prodesse quam medicos. Itaq pedites sine intermissione in brib:
uelniuib: sub tectoreliquis dieb: exerceri in campo uoluerunt. Similiter equites non solũ in planis
sed&icm in abruptis & fossarũ hiatu difficillimis semitisseq: & equos suos ad siduae exercere iusser̃

Expanded text:
itati enim nec expeditioni idoneus miles est qui algere compellitur. Nec perniciosis vel palustribus aquis utatur itati enim nec expeditioni idoneus miles est qui algere compellitur. Nec perniciosis vel palustribus aquis utatur exercitus; nam malae aquae potus, veneno similis, pestilentiam bibentibus generat. Iam vero ut casu aegri contubernales oportunis cibis reficiantur ac medicorum arte curentur principiorum tribunorumque et ipsius comitis qui maiorem sustinet potestatem iugis quaeritur diligentia; male enim cum quibus necessitas et belli incumbit et morbi; sed rei militaris periti, plus quotidiana armorum ead sanitatem militum putaverunt prodesse quam medicos. Itaque pedites sine intermissione imbribus vel nivibus sub tecto, reliquis diebus exerceri in campo voluerunt; similiter equites non solum in planis sed etiam in abruptis et fossarum hiatu difficillimis semitis seque et equos suos assidue exercere iusserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
exgentib ferocissimis rebellass&. Tunc nimia necessitate cogenteduoduces & duo mittebantur
exerctus cũ eius modi p̃cepto ut ꝓuiderent Nequidres publica d&rimenti capiat: Consules ambo alte
Illa tamen ratione seruata Neum quã amplior mulbtitudo socialiũ auxiliariũ eẽt in castris quam
UNC ODUILMAXIME PROUIDENDU EST. QUEMADMODU SANITAS CVSTODI¬
atur exercitus admonebo. Hocest locis aquis tempore medicina exercitiolocis. nein pestilen¬
tiregione iuxte morbosas paludes nearidis & sineo pacitate arborũ campis autcollib nesine
teniorus aestctemilites commorentur. Nee gressi tardius & caloresolis & fatigatione itineris contra¬
hant morbum. Sed pocius iniestecte luce coepto itinere ad destinata ꝑueniant. Nesȩuec hieme iter ꝑniues
ac prumas noctib facuant audignorũ paciantur in opiam autminor illis uestiũ supp&at copia hecsam¬

Expanded text:
ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti capiat consules ambo alterilla tamen ratione servata ne umquam amplior multitudo socialium auxiliarium esset in castris quam ITVS Nunc, quod vel maxime providendum est, quemadmodum sanitas custodiatur exercitus admonebo, hoc est locis aquis tempore medicina exercitio. Locis, ne in pestilenti regione iuxta morbosas paludes, ne aridis et sine opacitate arborum campis aut collibus, ne sine tentoriis aestate milites commorentur, ne egressi tardius et calore solis et fatigatione itineris contrahant morbum sed potius in aestu ante lucem coepto itinere ad destinata perveniant, ne saeva hieme iter per nives ac pruinas noctibus faciant aut lignorum patiantur inopiam aut minor illis vestium suppetat copia; nec san
Abbreviated transcription (Latin):
impedimentorũ moras saepedecipitur prtetera ingentilabore numerosis animalibus
equis quae pabula colliguntur. Rei quoq frumentariae difficultas quac i nomni expeditione uitanda est.
Cito maiores fatigaet exercitus . Nam quanto lib& studio p̃par&ur annonc taento maturius defitquanto
plurib: erogatur: aquc Deniq ipsco nimiae multtudini celiquando uix sufficit quod sicasu acies
uerterent tergũ neces se est multos cadere demultis &illos quieffugerint ut semel territos postec
formidare conflictũ. U&eres autem qui remedico difficultatũ experim̃tis didicerant  iontam nume¬
rosos quameruditos armis exercitos habere uoluerunt. Itacq in leuiorib: bellis unã legionẽ mixtis
auxiliis hocestdetem milic peditũ & duomilia equitũ crediderunt posse sufficere quã manĩ p̃tores
uelut minores duces ad expeditionẽ saepe ducebant. Quodsi magne hostium copiae dicerentur dnsiu

Expanded text:
impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiae multitudini aliquando vix sufficit. Quod si casu acies verterint tergum, necesse est multos cadere de multis et illos qui effugerint ut semel territos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicerant non tam numerosos quam eruditos armis exercitus habere voluerunt. Itaque in levioribus bellis unam legionem mixtis auxiliis, hoc est decem milia peditum et duo milia equitum, crediderunt posse sufficere, quam manum praetores vel minores duces ad expeditionem saepe ducebant. Quod si magnae hostium copiae dicerentur, consu
Abbreviated transcription (Latin):
RIMUS LIBEA TIRONU DILECTU EXERCITIU QUAEDE PROMP̃SIT CITS
soquens legionis institutionem disciplinamq edocuit militarem. Hic tertius classicũ
sonat. Ideo enim illa p̃missa sunt ut haec inquib peritia certaminũ & uictoriae
summa consistit disciplinae ordinem custodito & intellegerentur celerius &am plius
adiuuarent Exercitus dicitur tem legionũ quã &icm auxiliorũ Nec non &iam equitum
ad gerendũ bellũ multitudo collecta: huius modus a magistris quaeritur armorum
Namcũ serxis &darii & mittridratis c&erorũ qua eregũ qui innumerabiles armauerant
populos exempla releguntur euidenter appar& nimiũ copiosos exercitus magis
ꝓprico multitudine quam hostiũ uirtute depressos niam plurib: cassib subiac& amplior
multitudo in itinerib ꝓmolesua semꝑ est tardior. In longiore autẽ agmine &icõ
a paucis suꝑuentũ ad sol& pati. in locis autem asperis uel fluminib: transeundis ꝓpter

Expanded text:
rimus liber tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens legionis institutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius classicum sonat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad gerendum bellum multitudo collecta. Huius modus a magistris quaeritur armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter
Abbreviated transcription (Latin):
ari&em cuius imp&u destru& muros: Circa medicc uero partem accepit pontem factũ deduab: tratub:
septũq deuimine quẽ subito ꝓlatũ in t̃turrẽ murũq constituunt. & ꝑcũ in gredientes demachinc bellatores
inciuitatẽ transeunt. & occupant muros : In superiorib autẽ turris illius parti contati & sagittari icollo¬
cantur: Quidefensores urbis ex alto contis missibilib: saxisq: ꝓsternant: quo factociuitas capiatur
sinemora : Quidenĩ auxilii suꝑ ÷. cũhii quide murorũ altitudine sperabant. repente suprase aspiciant altiorẽ
hostiũ murũ.
UICTAM MANIFESTO DISCRIMINEMULTIS OCCURRITUR MODISPRIMU

Expanded text:
. Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros; circa mediam vero partem accipit pontem, factum de duabus trabibus . Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros; circa mediam vero partem accipit pontem, factum de duabus trabibus saeptumque de vimine, quem subito prolatum inter turrem murumque constituunt et per eum egredientes de machina bellatores in civitatem transeunt et occupant muros; in superioribus autem turris illius partibus contati et sagittarii collocantur qui defensores urbis ex alto contis missibilibus saxisque prosternant. Quo facto civitas capitur sine mora. Quid enim auxilii superest cum hi qui de murorum altitudine sperabant repente supra se aspiciant altiorem hostium murum? POSSIT INCENDI Huic tam manifesto discrimini multis occurritur modis.Primu
Abbreviated transcription (Latin):
non solum cmplent sed &icm solidant : utturres ambulatoriae sine in pedimento iugantur ad mu¬
rum: Uocantur autẽ a marinis beluis musculinam quemadmodũ illi cũminores sint: tamen
ballenis auxiliũ adminiculũq iugiter exhibent:  ta iste machinae breuiores ueldeputate turi¬
ur ris aute dicuntur machinamenta ad aedificiorũ speciem ex trabib: tabulatisq: conpacta:
A: & ne tantũ opus hostili concrem&ur incendio: diligentissime excrudis coriis udcentonib: cõmu¬
nt̃. quib: ꝓmodo altitudinis ad ditur lattudo : Numinterdũ trecenos pedes ꝑquadrũ. interdum
quad ragenos uel quinquagenos latae sunt: proceritas autem ipsirum tanta fitut non solũ muros sed
&icem turres lapidecos alatudine superent : His plures rotae mechanica arte subduntur : quarũ lapsu uolu¬
bili magnitudo timam plao mouetctur: praesens autẽ periculũ ciuitatis est : si ad murũ fuerit turris ad¬
ota : Plure senimaccipit scalas & diuerso genere conatur inrum pe

Expanded text:
non solum complent sed etiam solidant, ut turres ambulatoriae sine impedimento iungantur ad muros. Vocantur autem a marinis beluis musculi; nam quemadmodum illi, cum minores sint, tamen ballenis auxilium adminiculumque iugiter exhibent, ita istae machinae breviores velut deputatae turri AMBVLATORIIS Turres autem dicuntur machinamenta ad aedificiorum speciem ex trabibus tabulatisque compacta et ne tantum opus hostili concremetur incendio diligentissime ex crudis coriis vel centonibus communita, quibus pro modo altitudinis additur latitudo. Nam interdum tricenos pedes per quadrum interdum quadragenos vel quinquagenos latae sunt. Proceritas autem ipsarum tanta fit ut non solum muros sed tiam turres lapideas altitudine superent. His plures rotae mechanica arte subduntur, quarum lapsu volubili magnitudo tam ampla moveatur. Praesens autem periculum civitatis est si ad murum fuerit turris admota. Plures enim accipit scalas et diverso genere conatur inrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
lant᷑ ⁊ euan escant intelligẽsia ⁊ senib
oꝑantib sicut minor ignis a maiore. ⁊¬
parue parue passiones amagnis. Noc¬
miles. sepe uero dissolucos in alias figu
parent in dormiendo fantasmata. e rełi¬
qui mocus qui asensib accidunt. Itaq¬
⁊ melancolicis. ⁊ febricicantib ⁊ mebria¬
tis uisiones turbant aꝑꝑent. Inflatõne
nero sedente ⁊ sangm̃e discreto. Tant¬
sibiliũ cõsequẽtia. ⁊ ordinata facit sõp¬

Expanded text:
lantur et evannescant, intelligentia et sensibus operantibus; sicut minor ignis a maiore et parve passiones a magnis: nocmiles, sepe vero in alias figurmido pura apparent in dormiendo phantasmata et reliqui motus qui a sensibilibus accidunt. Itaque melancholicis, et febricitantibus, et inebriatis, visiones apparent turbate. Inflatione vero sedente et sanguine discreto, sensibilium, consequentia et ordinata facit som
Abbreviated transcription (Latin):
noninueniãt abscidendi: Sed clausis ex disperatione cresc&e audacia : &cũ speinihilest. sum& armac
formido: Libenter cup& commoriiqui sine dubio scit se eẽ moriturũ: Ideoq scipionis laudata sen¬
tentiaest. quid ixit uiam hostib qua fugerent muniendam. Namcum abscĩdendi aditu patefacto mentes
imniũ ad p̃hendat : erga consenserint inultimo repecddum trucidantur : nec insequentiũ ullum peri

Expanded text:
non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto mentes omnium ad praebenda terga consenserint, inulti more pecudum trucidantur, nec insequentium ullum peri
Abbreviated transcription (Latin):
autlacum autciuitatem autpaludes aut abruptac inuna parte habecs exquac hostes nom possit̃ accedere : Relictum
exercitũ tuũ directaacie ordines : selinilla quaemunitionẽ non hab&  Omnes equites & ferentarios ponas :
lunc securds̃ protuo arbitrio cum hosteconfligis. quia abuna parte locinatura temunfe. ab alia duplex prope
punitur equitatus : Illudtmen obseruandum est quonihil melius inuenitui : utsiuedextrocornu solo
pugnare uolueris ibi fortissimos ponas Siuedes inistro ibi strenuissimĩs conloces. siue in medio facere cune¬
is uolueris ꝑquos acies hostium rumpas Nncuneo ȩxercitatissimos ordines bellatores: Uictoriaenim ꝑ pau¬
ios fieri consueuit. Tantũ cse utedecti aducosapientissimo in his locis in quib: ratio &utilitas postulat ordinen
credunt siaduersarios autdocorũ angustus. aut armatorũ multitudine. circũ dederint. ut aditum

Expanded text:
aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuum directa acie ordines, sed in illa ala quae munitionem non habet omnes equites et ferentarios ponas. Tunc securus pro tuo arbitrio cum hoste confligis, quia ab una parte loci natura te munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus. Illud tamen observandum est, quo nihil melius invenitur, ut, sive de dextro cornu solo pugnare volueris, ibi fortissimos ponas, sive de sinistro, ibi strenuissimos colloces, sive in medio cuneos facere volueris per quos acies hostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordinentcredunt si adversarios aut locorum angustiis aut armatorum multitudine circumdederint ut aditum
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis cũ pauciorib: semꝑ uictorim consecuntur: Nam cum in structa acies adhostes acced&. dextram
alamtuam sinistrae alachostiũ iunge &ibi ꝑequites ꝓbatis simos & uelocissimos pedites incipe prodiũ
Adiquam autem partem exercitus tui longissimi ab aduersariorũ acie remoue & indirectũ porri¬
gequasiuerũ quacũ sinistrã parteillius &alaterib & atergo coeperis çedere : sine dubio uertis in fugan
Aduersirius autem nacdedextri partesuco necdemedia acic potest suis lborantib subuenir : quiu acies tiuextenditur
&tota seporrig& ad similitudinem litterac longissimae qua crecid& ab hostibus. AN
ENTIMA DEPUSNATIOEST QUAE LOCIDENI FICIO ADIUSATOIMICANTEM INHACQVOR ETCOM
pauciorib &cumminus fortib poteris aduersariũ sustinere : Hocest si montem autmare aut flumeN

Expanded text:
quamvis cum paucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram quamvis cum paucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum acie remove et in directum porrige quasi verum; nam cum sinistram partem illius et a lateribus et a tergo coeperis caedere, sine dubio vertis in fugam. Adversarius autem nec de dextra parte sua nec de media acie potest suis laborantibus subvenire, quia acies tua extenditur et tota se porrigit ad similitudinem I litterae longissimeque recedit ab hostibus. Quo Septima depugnatio est quae loci beneficio adiuvat dimicantem. In hac quoque et cum paucioribus et cum minus fortibus poteris adversarium sustinere. Hoc est, si montem aut mare aut flumen
Abbreviated transcription (Latin):
ceriaminis lic& cito super& seexecttatos fortissi mosq produxerit Tamen periculosũ est. qui a madiam aciẽ
suam qui sicdimicat nudare compellitur. &induas partes exercitũ separare : Et si primo imp&u uictus
Non fuerit inimicus. hab& occasionem qua inuadat & diuisa cornuac & medicom aciem deftitutãẽ Quinto
depugnatio est quartac similis. sed hoc unum amplius hab& quod leuem armaturam & sagittarios ante pri¬
mamaciem ponit : utillis resistentib: Non possit in rumpi : Nam sicded extro cornusuo illius sinistram.
& desinistro cornusuo illius dextrũ ad greditur: Quodsi fugare potuerit. stectim uincit: sinminus
mediaacies ipsius non laborat. quia aleui armatura sagittariisq defund&ur: Sexta depugnatio optima
est. prope similis secundac. quautuntur quidenu merosuorũ & deuirtute disperant: Et sibeneordinaueri

Expanded text:
certaminis, licet cito superet si exercitatos fortissimosque produxerit, tamen periculosum est, quia mediam aciem certaminis, licet cito superet si exercitatos fortissimosque produxerit, tamen periculosum est, quia mediam aciem suam qui sic dimicat nudare compellitur et in duas partes exercitum separare; et si primo impetu victus non fuerit inimicus, habet occasionem qua invadat et divisa cornua et mediam aciem destitutam. Quinta depugnatio est quartae similis, sed hoc unum amplius habet, quod levem armaturam et sagittarios ante primam aciem ponit, ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro cornu suo illius sinistrum et de sinistro cornu suo illius dextrum adgreditur. Quod si fugare potuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defenditur. Sexta depugnatio optima est, prope similis secundae, qua utuntur qui de numero suorum et de virtute desperant; et si bene ordinaverint,
Abbreviated transcription (Latin):
rem. tuncei fortissi mos equites peditesq: coniunge : & in congres su ipsam primam applica ad ala hostium
dextra : & quaentũ potes aduersarii dextram partem pellere. & circũ ire festinac: Tuce mautem alicm ex¬
ercitus partem inquad&eriores bellatores habere tenosti. a sinistra illius longissi mae separa tieud
gladiis inuadatur. uel adecm tela ꝑueniant: In hoc cauendum est: peinimicorũ cuneis transuersatua
acies didatur: Hoc autẽ modo uno casu utiliter pugnabitur : Siaduersarius inferiorem dextrũ cornu
habuerit. & tulonge fortiorem sinistrum. Quartadepugnatio talis est suordinaueris aciem antequa
dringentos: passõs quam adhostem ꝑuenias non sperant cosubito ambas alastuas incitare teconue¬
nit : ut exutroq cornu in prouisos hostes uertas infugc̃o. &derius uictoriam consequeris: Sed hoc genus

Expanded text:
rem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium rem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne vel gladiis invadatur vel ad eam tela perveniant. In hoc genere cavendum est ne inimicorum cuneis transversa tua acies elidatur. Hoc autem modo uno casu utiliter pugnabitur, si adversarius infirmiorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sinistrum. Quarta depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos vel quingentos passus quam ad hostem pervenias non sperante eo subito ambas alas tuas incitare te convenit, ut ex utroque cornu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam consequaris. Sed hoc genus
Abbreviated transcription (Latin):
dendo atq: suꝑ currendo ad hosti&m terga ꝑuenias: Quod si semd aduersarios exinde pellere coeperis ac¬
cedentib: tuis indubitatam uictoriam consequeris. & pars exercitus tui quam ab hoste sub moueras secura
duralit ad similitudinem autẽ. alitterȩ uellibellae fabrillis acies in hoc dimicandi genere conponun¬
tur: Quod sitibi prior aduersarius fecerit. illos quos postaciem suꝑnumerarios diximus debere
poni tame quites quam pedites. adsinistrũtuũ colliges cornum: & sic aduersariores istis magnis uirib
nearte pellaris: Tercia depugnatio est. similis secundae : sed in hoed&erior quod a sinistro cornotuo cũ illius
incipis dextro confligere: Namquasi mancus imp&us est eorũ aꝑte cũ difficultate eorũ ad grediuntur nosto
quiin sinistro dimicant cornuquodaꝑtius est explanabo: Si quando alam sinistram longehabueris melo¬

Expanded text:
dendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, acdendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc dimicandi genere componuntur. Quod si tibi prior adversarius fecerit, illos quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equites quam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum, et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius incipis dextro confligere; nam quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgrediuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris melio
Abbreviated transcription (Latin):
& hit aliqui in medio uelsinus autcuruatura fit in eoloco acies frequenter inrumpitur: Pra&erecc
simultitudine aduersarius antecid& alterib autdextram autsinistrã alam circũuenit in quo pericu¬
lũ magnũ est :Nisi suꝑ numerarios habeccs qui ꝓcurrant hostemq sustineant. Hoc generesolus
& quasi insinũ sui condudat exercitus: Secundac depugnatioest publica quã plurimis melior. in
quasi paucos strenuos loco idoneo ordinaueris. &iam simultitudinem hostiũ &uirtute turberis.
Tamen poteris reporta re uictorum huius tilis est modus Cimistac acies ad congressum ueniunt: Tunctu
sinistram alamtuam ad extra aduersarii longius separabis: Neud miscibilia ad eam uelsagittae ꝑueniaN
Dextram autem alamtuam sinistrae alae illius iuges. &ibi primũ inchoa proelid̃. Ita utcũequitib optimis
&ꝓbatissimis peditib sinistram partem illius adquamte iunxeris ad grediaris. atq circumecs & l&ru¬

Expanded text:
 hiatus aliquid in medio vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine adversarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam circumvenit, in quo periculum magnum est nisi supernumerarios habeas qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; in qua si paucos strenuos loco idoneo ordinaveris, etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis est modus. Cum instructae acies ad congressum veniunt, tunc tu sinistram alam tuam a dextra adversarii longius separabis, ne vel missibilia ad eam vel sagittae perveniant; dextram autem alam tuam sinistrae alae illius iunges, et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detru
Abbreviated transcription (Latin):
obprȩmit ignorantes: Multi cũ ab hoste discedunt si psiluas ituri sunt premittunt qui angustc uel
ab ruptec occupent locce : Neibidem patuntur insidics : Etrursus postse precisis arborib: uia sclaudus
qua sconcedes uocant : ut aduersariis facultatem ad eͥmant ꝑ sequendi Epene utriq partiiniti nere ad sub¬
sessas communes occasio est. Namqui precedit oportunis uallib: ud siluosis montib: quacs post serelĩ quit
insidias Inquas cũ in ciderit in imicus recurrit ipse& adiubat suos quiuero sequitur auersis semitis

Expanded text:
opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel abrupta occupent loca, ne ibidem patiantur insidias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas concaedes vocant, ut adversariis facultatem adimant persequendi. Et paene utrique parti in itinere ad subsessas communis occasio est. Nam qui praecedit oportunis vallibus vel silvosis montibus post se relinquit insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suos; qui vero sequitur aversis semitis
Abbreviated transcription (Latin):
ECESSARIOAUTẼ
amplior securitas grauius sol& habere discrimen. In paratis. cibum capientib: initinere lassis quos
suos pascentibus. ac nihiltale suspicantib: suꝑuentos ad solent fieri quod& nobis uit andũ est : & hosti ineius¬
modi occasionib ꝑnicies in ferenda : Hocenim casu obpressis nec uirtus potest Nec multitudo prodesse
quia mnaic publica uinc&ur pugnco: Lic&&tibi ars plurimũ prosit tamen a doffensionẽ suc̃c potest accusan
fortunam: Quiuero supuentũ in sidias subsessas passu sest. culpam succm nom potest excusare : quia hacc us¬
tare potuit. & ꝑspeculatore sidoneos ante cognoscere sũ recsditur talis fraus fieri consueuit: fectoitine¬
repauci equites in secuntur. ualidec manus occulte ꝑ alic mitt&ur. loca: ubi adagmen inimicorũ ꝑuene¬
rint equites temptant leuiter atq discedunt: Ille credit quicquid in sidiarũ fuerat pr&erisse. & sip
cura resoluitur ad nogligentiã: Tunc illa manus quae secr&o itineredeftincete fuerat suꝑueniens

Expanded text:
ecessario autem amplior securitas gravius solet habere discrimen. Imparatis, cibum capientibus, in itinere lassis, equos suos pascentibus ac nihil tale suspicantibus, superventus adsolent fieri, quod et nobis vitandum est et hosti in eiusmodi occasionibus pernicies inferenda. Hoc enim casu oppressis nec virtus potest nec multitudo prodesse. Qui in acie publica vincitur pugna, licet et ibi ars plurimum prosit, tamen ad defensionem suam potest accusare fortunam; qui vero superventum insidias subsessas passus est, culpam suam non potest excusare, quia haec evitare potuit et per speculatores idoneos ante cognoscere.Cum receditur, talis fraus fieri consuevit. Recto itinere pauci equites insequuntur, valida manus occulte per alia mittitur loca; ubi ad agmen inimicorum pervenerint equites, temptant leviter atque discedunt; ille credit quicquid insidiarum fuerat praeterisse et sine cura resolvitur ad neglegentiam; tunc illa manus quae secreto itinere destinata fuerat superveniens
Abbreviated transcription (Latin):
Inter precipuao conuenit ducem ꝓuidere. siue in castris siue inciuitate consistat. ut anima¬
uũ pascuac. subuectio frumenti. c&erarũq specierũ aquatio lignatio. pabulatio secura
ab hostiũ reddatur incursu Quod aliter non potest euenire. Nisi ꝑloca idoneaquanr̃orũ
uimbulat commeatus. presidia disponantur. siue illae ciuitates sunt siue c astella murata Quod si non rep¬
peritur antiqua munitio: oportunis locis circumdata maiorib fossis tumultuaria castella firman¬
tur. Nama castris diminutiuo uocabu losunt Nuncupata castella. Intraquae in agrariis aliquant
podites equites qr degentes td̾tũ iter commeantib praestant. Difficileenim hostis adecoloca
audeat ad cedero : inquib: a fronte & atergo nouit aduersarios commorari
UIIII

Expanded text:
Inter praecipua convenit ducem providere, sive in castris sive in civitate consistat, ut animaInter praecipua convenit ducem providere, sive in castris sive in civitate consistat, ut animalium pascua, subvectio frumenti ceterarumque specierum, aquatio lignatio pabulatio secura ab hostium reddatur incursu. Quod aliter non potest evenire nisi per loca idonea, qua nostrorum ambulat commeatus, praesidia disponantur, sive illae civitates sint sive castella murata. Quod si non repperitur antiqua munitio, oportunis locis circumdata maioribus fossis tumultuaria castella firmantur nam a castris diminutivo vocabulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degentes tutum iter commeantibus praestant. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere in quibus a fronte et a tergo novit adversarios commorari. VIIII
Abbreviated transcription (Latin):
legionib: &auxiliis equitib: & peditib loca inquib papiliones tendant deputantur in castris.
ac desingulis centuriis quaterni equites. & quaterni pedites. excubitũ noctib faciunt: & quice
in possibile uidebatur inspeculis uigilantes singulos ꝑmanereIdeo inquattuor partes ad depsy¬
dram sunt diuisae uigiliae. ut nonam pliusquam trib: horis nocturnis necessesit iuigilare :
a tubicinae omnes uigiliae committuntur. & finitis horis a cornicinere uocantur .: Idon eos
tissimos eligunt quicrcũ eantuigilias. & renuntient siqua merseritculpo
quoscircũ itores appellabant: Nunc militiae factus est gradus & circitores uocantur.
Sciendũ tamenestequites extrauallũ nocturnas ex cubias facere debere: ꝑdiem autẽ castris
positis. aliimane alii postmeridiem ꝓpt̃ fatigationẽ hominũ equorũq angarias faciunt

Expanded text:
legionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca in quibus papiliones tendant deputantur in castris, legionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca in quibus papiliones tendant deputantur in castris, ac de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt. Et quia impossibile videbatur in speculis vigilantes singulos permanere, ideo in quattuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus horis nocturnis necesse sit vigilare. A tubicine omnes vigiliae committuntur et finitis horis a cornicine revocantur. Idoneos tamen tribuni et probatissimos eligunt qui circumeant vigilias et renuntient si qua emerserit culpa, quos circumitores appellabant; nunc militiae factus est gradus et circitores vocantur. Sciendum tamen est equites extra vallum nocturnas excubias facere debere; per diem autem castris positis alii mane alii post meridiem propter fatigationem hominum equorumque agrarias faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
queramisq arborũ heterra faciledilabatur aggererigitur. supraquẽ ad similitud inein mus
& pinnac &ꝓpugnacula componuntur bpuscenturiones decem pedes m&iuntur : neminus foder&e aut¬
terrayerit alicuius ignavia & tribuni circũeunt. Nec antediscedunt quistrenui sunt quã fuerint uniuer¬
si ꝑfecta: n&amen aliquos suꝑuentos laborantib: fiat omnes equites & pars peditũ qua e non opera¬
curpriuilegio dignitatis. ante fossam inꝓcincto armata consistit & ingruentes repell& in imicos:
ꝑ rimec igitur signa locissuis intracastra ponuntur. quianihil est uenerabilius eorũ maiestate
militib duci pr&oriũ eiusq comitib: p̃paratur. tribunis taber nacula collocantur. quibus
ꝑ contubernales deputatos ad munera aqualignũ & pabula ministrantur: Tunc ꝓgradu

Expanded text:
tibus ramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri tibus ramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri et pinnae et propugnacula componuntur. Opus vero centuriones decempedis metiuntur, ne minus foderit auterraverit alicuius ignavia, et tribuni circumeunt nec ante discedunt qui strenui sunt quam fuerint universa perfecta. Ne tamen aliquis superventus laborantibus fiat, omnes equites et pars peditum quae non operatur privilegio dignitatis ante fossam in procinctu armata consistit et ingruentes repellit inimicos. Prima igitur signa locis suis intra castra ponuntur, quia nihil est venerabilius eorum maiestate militibus, duci praetorium eiusque comitibus praeparatur, tribunis tabernacula collocantur, quibus per contubernales deputatos ad munera aqua lignum et pabula ministrantur. Tunc pro gradu
Abbreviated transcription (Latin):
digeruntur: Cac̾pis autẽ circũciditur ferramentis quatherbarũ radicib contin& terran fu
altus semissẽ in latus pedem longus pedem semis: quod si terra solutior fuerit. ut adsimilitudis
lateris cȩspes nom possit ab scidt : t unc opere tumultuario fossa ꝑcutitur. lata pedes quinq: ali
trescuuntrinsecus agger ex crescit. ut sine m&u securus requiescat exercitus. Statiba autem
castra a estate uelhie me hosteuicino. maiorecura a c labore firmantur. Fam singulae cem¬
riae diuidentib: campidoctorib & principibꝰ accipiunt pedaturas. & scutis uel sarcinis suis
in arbem circaꝓpria signa dispositis. cunctigladio fossam aperiunt latam aut nouem
autundecim auittredecim pedib: uelsimaior aduersariorũ uis m&u&ur pedib: decem & se¬
tem. Imparem enĩ numerũ obseruari moris est . tum saepib: ductis uel interpositis istipi¬

Expanded text:
digeruntur. Caespes autem circumciditur ferramentis, qui herbarum radicibus continet terram; fit digeruntur. Caespes autem circumciditur ferramentis, qui herbarum radicibus continet terram; fit altus semissem, latus pedem, longus pedem semis. Quod si terra solutior fuerit, ut ad similitudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tumultuario fossa percutitur, lata pedes quinque, alta tres, cui intrinsecus agger excrescit, ut sine metu securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus campidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa dispositis cincti gladio fossam aperiunt latam aut novem aut undecim aut tredecim pedibus vel, si maior adversariorum vis metuitur, pedibus decem et septem imparem enim numerum observari moris est; tum saepibus ductis vel interpositis stipi
Abbreviated transcription (Latin):
in abruptis acd euiis. & circum sedentib: aduersariis difficilis prast&ur egressus . ncex superioribus la
missec ab hostib ineũtela ꝑuenicent quib: caute studiose quȩ puisis ꝓnecessitate loci ulquadrata uelro¬
tundao. uel trigonao uel oblongacastra constituens. Necutilitati p̃iudicat: forma tameꝵ pulchriora
creduntur: quib: ultra latiuidinis spatiũ tertia pars longitudinis ad dinis additur. Itc aute
a begrimere s urib: podismũ mensurae collegio port&. ut ad quantitatẽ concludatur exercitus
Nam ꝓpugnatores angustac constipant. & ultraquã conuenit latiora diffundunt. Tres autem
modus definiunt fossac: primũ in unius noctis transitũ &itineris occupationẽ leuiorẽ cũ sublat
cespites ordinantur. & aggerem faciunt supraquemualli hocest sudes uel tribuli lignei ꝑordinẽ

Expanded text:
in abruptis ac deviis et circumsedentibus adversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus locis in abruptis ac deviis et circumsedentibus adversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus locis missa ab hostibus in eum tela perveniant. Quibus caute studioseque provisis pro necessitate loci vel quadrata vel rotunda vel trigona vel oblonga castra constitues, nec utilitati praeiudicat forma; tamen pulchriora creduntur quibus ultra latitudinis spatium tertia pars longitudinis additur. Ita autem ab agrimensoribus podismum mensurae colligi oportet ut ad quantitatem concludatur exercitus; nam propugnatores angusta constipant et ultra quam convenit latiora diffundunt. Tres autem modos definiunt fossae. Primum in unius noctis transitum et itineris occupationem leviorem, cum sublati caespites ordinantur et aggerem faciunt, supra quem valli, hoc est sudes vel tribuli lignei, per ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
ONSEQUẼS UIDETUR ITENERIS OBSERUATIONE DESCRIBTA ADCASTRORUMS
in quib: manendũ est uenirerationem. Non enim belli tempore ad statiuam uel mansionem
ciuitas murata semꝑ occurrit & incautũ est plenũq dis criminis exercitũ passim sinealiquamu¬
nitione considere: ummilitib ad capiendũ cibũ occupatis ad munera facienda disꝑsis facile
nectantur insidiae. Postremo noctis obscuritas. Necessitas somnipascentiũ equorũ disꝑsio
Occasionem suꝑuentib praestat In me tandis castris non sufficit locũ bonũ legere nisitalis sit
ut altereo nom possit melior inuenirt : Neutilior pra&ermissus a nob̵ & aduersariis occupatus ad port&
in commodũ. Cauendũ quoq Neꝑ a estatem aut morbosco in ꝓximo. aut salubris aqua sit longius hiom
Nepabulatio desit autlignũ nesubitis tempestatib campus inquomanendũ est solecet inundari. Nesit

Expanded text:
Consequens videtur itineris observatione descripta ad castrorum Consequens videtur itineris observatione descripta ad castrorum in quibus manendum est venire rationem. Non enim belli tempore ad stativam vel mansionem civitas murata semper occurrit, et incautum est plenumque discriminis exercitum passim sine aliqua munitione considere, cum militibus ad capiendum cibum occupatis, ad munera facienda dispersis facile nectantur insidiae; postremo noctis obscuritas, necessitas somni, pascentium equorum dispersio occasionem superventibus praestat. In metandis castris non sufficit locum bonum legere nisi talis sit ut alter eo non possit melior inveniri, ne utilior praetermissus a nobis et ab adversariis occupatus adportet incommodum. Cavendum quoque ne per aestatem aut morbosa in proximo aut salubris aqua sit longius, hieme ne pabulatio desit aut lignum, ne subitis tempestatibus campus in quo manendum est soleat inundari, ne sit
Abbreviated transcription (Latin):
fasces ꝑtiahunt socuiis. Sed cõmodius reꝑtũest ut mox noxylos hocest paulo latiores scafulas ex singulis
in bib: ex cauatas ꝓgenere ligni & subtilitate leuissima carpentis secũ port& exercitus tabulatis parit᷑
Nclauis ferreis p̃paratis. licc absq mora constructus pons & funib: qui ꝓpterer habendi sunt uinctus
apidei arcus soliditatẽ prestat in tempore. F estinantur aduersarii ad transitus fluminũ insidias
uelsuꝑuentus facere consueuerunt. Obquam necessitatẽ in utraq ripa conlocantur irmaetac
p̃sidico. Nealueo interueniente diuisi obpraemantur abhostibus. Cautius tamenest sude sexutraq
parte prefigere. ac si ned &rimento siquauis in lata fuerit sustinere. Quod sipons non tantũ ad transi¬
tũ sed &iamrecursũ & commeatus necessarius fuerit. Tunc in utroq capite ꝑcussis latiorib fossis aggereq
constructo defensores milites accipere aquib tam diu teneatur quãdiulocorũ Necessitas postulat

Expanded text:
fasces pertrahunt socis. Sed commodius repertum est ut monoxylos, hoc est paulo latiores scafulas ex singulis trabibus excavatas, pro genere ligni et subtilitate levissimas, carpentis secum portet exercitus, tabulatis pariter et clavis ferreis praeparatis. Ita absque mora constructus pons et funibus, qui propterea habendi sunt, vinctus lapidei arcus soliditatem praestat in tempore.Festinanter adversarii ad transitus fluminum insidias vel superventus facere consuerunt. Ob quam necessitatem in utraque ripa collocantur armata aesidia, ne alveo interveniente divisi opprimantur ab hostibus. Cautius tamen est sudes ex utraque parte praefigere ac sine detrimento, si qua vis inlata fuerit, sustinere. Quod si pons non tantum ad transitum sed etiam ad recursum et commeatus necessarius fuerit, tunc in utroque capite percussis latioribus fossis aggereque constructo defensores milites debet accipere a quibus tamdiu teneatur quamdiu locorum necessitas postulat
Abbreviated transcription (Latin):
lturmis polluris filius dr̃ opis maritꝰ
senior uelato capite falcẽ ferẽs. euiꝰ
uirilia abscisa. ⁊ inmari ꝓiecta uene¬
pem genucrũt.Itaq quid s̾ dͥehoc pliloso¬
p̾hia senciat. an dicanius cũ illa. Saturnꝰ
primꝰ in italia regnũ optimut. hic q ꝑ an¬
none p̾rogatõne̾ ad se ppłos attrahẽs a sacu¬
rando saturnꝰ dictus est. Opis quoq eius
nror eoꝙ ope̾ esurientib ferret edicta est.
Polluris ⁊̾ fillius suc apollendo sine a poi¬
lucibilitate quã nos hũanitatẽ dnĩs. Uñ
⁊ plantꝰ incomedia expidiei ait. Bibite ꝑ¬
oremaaini pollucibitr᷑. uelato uero capite

Expanded text:
turnus Polluris filius dicitur, Opis maritus, senior, uelato capite, falcem ferens; cuius uirilia abscisa et in mari proiecta Venerem genuerunt. Itaque quid sibi de hoc Philosophia sentiat, audiamus. Tum illa: Saturnus primus in Italia regnum obtinuit; hicque per annonae praerogationem ad se populos adtrahens a saturando Saturnus dictus est. Opis quoque eius uxor eo quod opem esurientibus ferret edicta est. Polluris etiam filius siue a pollendo siue a pollucibilitate quam nos humanitatem dicimus. Vnde et Plautus in comedia Epidici ait: ‘Bibite, pergregamini pollucibiliter’. Velato uero capite
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓice sicut illic uen̾em. ita ⁊ libidinẽ gig¬
nant nccẽ ẽ. Nam apollophanes in epito
carnũe scribit saturnũ quasũ sacrũmm. U
Uus enĩ gcece sensus dĩ aut sctore nim
quasi dininũ sensũ creante̾ omĩa. Cm ⁊ͣ
quatuoꝵ filios subiciũt idẽ primũ iouẽ. ẜa
ninonẽ. terciũ neptimũ. quartũ plutone̾.

Expanded text:
e, sicut illic Venerem, ita et libidinem gignant necesse est. Nam et Apollofanes in epico carmine scribit Saturnum quasi sacrum nun — nus enim Grece sensus dicitur — aut satorem nun quasi diuinum sensum creantem omnia. Cui etiam quattuor filios subiciunt, id est primum Iouem, secundum Iunonem, tertium Neptunum, quartum Plutonem;
Abbreviated transcription (Latin):
turbatur. Ideo omnicura omniq: diligentia ꝓuideredux deb& Neꝓficiscens patiatur incursum
ul facile ac sinedam pno repellat in latũ. primũ itineraria omniũ regionũ inquib: bellũ geritur
plenissime deb& habere ꝑscripta. Ita ut locorũ interualla Nonsolũ passuũ Numero sed&iam
uiarũ qualitates ꝑdiscat. compendia diuerticula. montes flumina ad fidem deschipta. consider&
usq eo utsollertiores duces itineraria ꝓuintiarũ in quib necessitas gerebatur nontantũ ad nota¬
te sed&iam piste habuisse firmentur ut nonsolũ consiliomentis uerũ aspectu oculorũuiam: ꝓfectu¬
tus diger&: Ad hoc a prudentiorib & honoratis. ac locorũ ignara separatim deb& uniuersec ꝑquirere & ue

Expanded text:
turbatur. Ideo omni cura omnique diligentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum turbatur. Ideo omni cura omnique diligentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum vel facile ac sine damno repellat inlatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur plenissime debet habere perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa perquirere e