comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nfiit expectatus ateoptatus ¶ Apud̃
cos uero moran trahens ypofitum
hmistemodi Iccepto eñm tranfita Ro¬
manoro qnoꝵ fama uirtutis iam cu¬
ncta compleñat / nitios adom̃es fue
gentis crcu quaq direxerant unim
omib p̃ceptum / ut urbib atq opidis
derelictis comges filios ꝙ et quicquid
eis carũ esset in siluis que Immense
issis erant Reconderẽt uiri om̃es ar¬
impotentes certo loco Eneme ĩ med̾io
ex õmi undiq Regione confluerent.
Ibi Cesarem expectarent atieq con¬
fligerent. Cesar ante quam ob cau¬
sam nescio Sed opmnor tanc̃a uirũ
nl smne certa Ratione uoluisse ꝯtentus
in p̃ns ad̾nentu sno Imbios obsidiõe
liberase ac Re ipa ostendisse gmanis
Rhem tranficũ Romanos noq metu
neq difficultate ꝓhileri gnominus et
amncis opem ferant et hostibus ul¬
tioñe ño infi decem et octo dieb actis
in g̃mana fediit in galłias põtem ꝙ
piculis crescebat simul dncis ammus et

Expanded text:
nsiit expectatus atque optatus. Apud nsiit expectatus atque optatus. Apud eos vero moram trahens propositum huiuscemodi: Accepto enim transitu Romanorum, quorum fama virtutis iam cuncta compleverat, nuntios ad omnes sue gentis circumquaque direxerant. Unum omnibus preceptum, ut, urbibus atque oppidis derelictis, coniuges filiosque, et quicquid eis carum esset, in silvis, que immense illis erant, reconderent; viri omnes armipotentes certo loco Suevie in medio, ex omni undique regione confluerent, ibi Cesarem expectarent acieque confligerent. Cesar autem, quam ob causam nescio, sed opinor tantum virum nil sine certa ratione voluisse, contentus in presens adventu suo Ubios obsidione liberasse, ac reipsa ostendisse Germanis, Rheni transitu Romanos neque metu neque difficultate prohiberi, quominus et amicis opem ferant et hostibus ultionem. Nonnisi decem et octo diebus actis in Germania, rediit in Gallias, pontemque llis atque periculis, crescebat simul ducis animus et,
Abbreviated transcription (Latin):
brem tpre mira arte ꝑfto traduxit
armatas legiones. p̃mns ꝙ Romanoꝵ
¶presidio uallidissimo ab ntraq po¬
ntis ꝑte dimisso/ primus illi post
rheni tansicu in Eycambros fiit
Impetas qui snphe Romani fines Im¬
perii Rheno amne p̃scapẜant. Eo ꝓ¬
genti mustaꝵ urbim legationes octur¬
rerunt amicitia pacem ꝙͣ petentiam
Q mb omb bemgne Respondeus cesar
obsides Imporant. Eicambri ant nt
ammosior mox incepti fama pontis/
andica quor dun qui apud eos t¬
uersabantur / quib Romana nocior
uirtus erat consiliis atꝙ hortatu deẜtis
ur bib̃ns cum fortunis sins omibus in
sollitudmes ac siluaꝵ interiora confu¬
gerant ¶Cesos hoc iam pridem tard̾n
et difficille belli genus exptus et plus
tedii habens ꝙͣ ꝑiculi tempus intilit̾
non terrendũ statoit ꝑ nastatis ergo
uicĩs Rob ꝙ hostm̃ qno uel ferrmmi
potuit uel flanma ꝑtingere ad ubi¬
ds hoc est ab hostib ad amicos tra¬

Expanded text:
brevi tempore mira arte perfecto, traduxit brevi tempore mira arte perfecto, traduxit armatas legiones primusque Romanorum, Presidio validissimo ab utraque pontis parte dimisso, primus illi post Rheni transitum in Sicambros fuit impetus, qui superbe romani fines imperii Rheno amne prescripserant. Eo pergenti multarum urbium legationes occurrerunt amicitiam pacemque petentium, quibus omnibus benigne respondens Cesar obsides imperavit. Sicambri autem, ut  quam factis, animosior, mox incepti fama pontis audita quorumdam, qui apud eos versabantur, quibus romana notior virtus erat, consilio atque hortatu, desertis urbibus cum fortunis suis omnibus, in solitudines ac silvarum interiora confugerant. Cesar hoc iampridem tardum et difficile belli genus expertus, et plus tedii habens quam periculi, tempus inutiliter non terendum statuit. Pervastatis ergo vicis rebusque hostium, quo vel ferrum potuit vel flamma pertingere, ad Ubios, hoc est, ab hostibus ad amicos, tra
Abbreviated transcription (Latin):
affectnosissime ꝓcabant nteis romdio
imꝑator adñsus Euenos ant mttres
ant ferret anpiltun Ram si ĩpe foesi¬
tan transrre non posset Rer publice ne¬
gotiis occupatus sais haorlide illis
ese presidii in solius epercitus sin fa¬
ma que post denictam Ariomscum atq
nstiñ hoc presrum confectũ. tam late
sub ems umbra nois tatos seesse po¬
Re confiderent ¶Namn nero ad tean¬
situm affratim sibi ee non dubitaret¬
¶ Et cesar his quidem de cansis ac
fortasse aliis transitũ exoptabat ¶Gc
kansire nanib neꝙ sat cutum neq ul
sibi uesppło Romano satis honorifi¬
tum indicabat cimimũ q idco ad̾ stui¬
ctura. pontis intenderat tam et si di¬
fficultatem mapim̃a fliminis impet
offanditas ꝙ et latitudo p̃tenderent¬
¶ Sed mł uolentib ardnũ disposins
fumant q uel millo modo allio nel
ponto tranfire/ uicit q om̃em Rer ꝑ
plexitatem ꝯposissimi atꝙ ardentissi¬
mi ducis industria atq obseqnentissi¬
mi durns sabor eporcitus. ponte igit᷑

Expanded text:
osissime deprecabantur, ut eis romanus imperator adversus Suevos aut mitteret, aut ferret auxilium. Nam si ipse forsitan transire non posset rei publice negotiis occupatus, satis abundeque illis esse presidii in solius exercitus sui fama, que, post devictum Ariovistum atque ultimum hoc prelium confectum, tam late sub eius umbra nominis tutos se esse posse confiderent. Navium vero ad transitum affatim sibi esse ne dubitaret. Et Cesar quidem his de causis ac fortasse aliis transitum exoptabat, sed transire navibus neque sat tutum neque vel sibi vel populo romano satis honorificum iudicabat, animumque ideo ad structuram pontis intenderat, tametsi difficultatem maximam fluminis impetus profunditasque et latitudo pretenderent. Sed nil volentibus arduum. Disposuit firmavitque vel nullo modo alio vel ponte transire, vicitque omnium rerum perplexitatem operosissimi atque ardentissimi ducis industria atque obsequentissimi durus labor exercitus. Ponte igitur
Abbreviated transcription (Latin):
lassitadine et panore et impetu alnei
snꝑante demersi sunt. Ita pene om̃es
partim pagna ꝑtim fuga ꝑtim aqua
consumpsit cum essent milia honimũ
quadrigenta ac tuginta Ena i ca¬
stra Renersus cosar incosimi exacitu

Expanded text:
lassitudine et pavore et impetu alvei lassitudine et pavore et impetu alvei superante demersi sunt. Ita pene omnes partim pugna, partim fuga, partim aqua consumpsit, quum essent hominum millia quadringenta ac triginta. Sua in castra reversus Cesar incolumi exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
do mper uictos equites i estiemo posint
ne forte Reli quie pridam metus alique suꝑ¬
essent quibus etiam intepidi afflar antur
Sic ad hostes generose ꝑlemis re et
degoneris memor Inuurie yperabat Et
octo misia passim̃ dicto cituis emensus
ante issis apparint ꝙͣ quid de segatis
fins esset quid ne de hostib scrre aliqd
potonssent subita re turbati neq arma
neq consilia capiendi spatio Relicto
an hosti occirrelent an castia deffen¬
derent an salutem faga quererent i¬
certi scupidiq herebant. Coguita tre¬
pidacone hostam eꝓfluctuãconc ho¬
mũ ac signoro Romam milites et
illoꝵ ꝑfidia t hortatu fin ducis
Impuisi castra ꝓnad̾unt. panci ar¬
mati parati ꝙ restitero Ili añte et
in finem om̃es fugam arripuere
Innisso post cos equitata magna hor
i itmere strages fcnt. de huic agni¬
me ꝑpetuo ad conflnente rhem ac
mose deloti cam se metu inseguen¬
tin in oppositũ amñe imecissent et

Expanded text:
do nuper victos equites in extremo posuit, do nuper victos equites in extremo posuit, ne forte reliquie pridiani metus alique superessent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citius emensus ante illis apparuit, quam quid de legatis suis esset, quidve de hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent, an castra defenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armati paratique restitere, alli autem et in finem omnes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et
Abbreviated transcription (Latin):
occubuit. Ad hunc modum dno simul
fratres egregii mutua pietate piere
¶Cesar circimentũ dolis sese dolens
millos Iam legatos hostim andientos
missam conditionẽ pacis admittendam
neq uel modicũ diffendam Ratus dñ
copie hostam Iimgerent᷑ simul illud
intelligens çipud lenes gallor fragiles¬
ꝙ ammos hostilem frandem uirtutis opi¬
monem et uirtutis nomen facile Reptu¬
ram statut ome hostibus consultandi
siml q gallis flamen opimoñe con¬
fonendi spatm celeritate preriꝑe. Con¬
sisio igitur ad nocato dum ꝓpõitum sĩ
issis apit ecce de transuso legati hostm̃
quib ꝓspere frans prima successat nec
priores issi tant̃n sed̾ p̾ncipes ge̾nis t
semores omes q in quib fima erat cp¬
nd ilsos anctoritas ad cescĩe in castla
puemut uel excusatiri pretitas fiandes
bies nonas si siceat nuepura quos nbu
desar caspeoit milła pemcus de le anditos
ercitu fest inis arapint. In quo ordiran¬

Expanded text:
occubuit. Ad hunc modum duo simul occubuit. Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cesar circumventum sese dolis dolens, nullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul illud intelligens, apud leves Gallorum fragilesque animos hostilem fraudem virtutis opinionem et virtutis nomen facile reperturam, statuit omne hostibus consultandi simulque et Gallis falsam opinionem confovendi spatium celeritate preripere. Consilio igitur advocato, dum propositum suum illis aperit, ecce de transverso legati hostium, quibus prospere fraus prima successerat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos ercitu festinus arripuit, in quo ordinan
Abbreviated transcription (Latin):
nchilom  iam ꝓgressiis mandamt ne
hostis snnater eñt Q si ab illis m̃adere¬
ntur usq ad ip̃uis adnentũ Iͥmpetum
sastineres̃. Equites inssu dacis alcepto
et quid apud eum segatos hostami ui¬
dissent tamꝙͣ in pace securi ibant Et
incanti fi dei siq̃mi non prudentie. Dcñ
pates repentmno impetu innecto quadrage¬
ntoss seotracguita es eis occidorint. Reli¬
quos ini fugam uersos insequi non prins
desierunt ꝙͣ ad conspectu cescrris est
ꝓnentũ Ibi denm̃ ꝓsecutionis fugeq fins
fint. Memorabilis inter cesos casus eutitit
pisoms qui uir fortis et nobilis ex aqui¬
tama amator ppli Romani et amicns
dictus a Eenatu cum g̃mano ꝓprio
ab hostib intercepto opem ferens illam
qunidem piculo li berasset uite ems detentus
inter turbam atq equi unluere ad ter¬
ram datus aliqnadin pedes ciosissi¬
me se deffendens uictus tandem concidit
I cam frater iam prelio di gressus
agnoscẽt/ eqno stimulis adacto medios
in hostes ⁊ ediit ibi ꝙ fortiter dimicans

Expanded text:
nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis invaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris accepto, et qui apud eum legatos hostium vidissent, tamquam in pace securi ibant et incauti: fidei signum, non prudentie. Id quum pares, repentino impetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memorabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, quum germano proprio ab hostibus intercepto opem ferens illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans
Abbreviated transcription (Latin):
in ficio uicine noctis elapse sunt ¶ hoc
rrelio non m̃o fłos Innem̃a uenetoꝵ sed
ynecte etiam etatis consilim ac fenctas
int cidit ꝓditis ergo uiris ac nanib
t omni in suy spe amissa sesuaq ro¬
manor potestati atts arbitrio comisere
hos cesar contra sim morem tractamt
mmittus ut barbaros a uiolandis legatis
cdempso supplici deterreret ¶ Benatum
morte igitu popnlu ẜuitute pena bonis
aminis qramore mustanit Eic cu uenetis
aebeslatum. ¶ Qua uictoria non ipi cu¬
mo sabarti sed maatima ora om̃is ad
obsoqum Redacta erat ¶ Etce ant̾ alia
eo asirs bella confinginit Titrrue so¬

Expanded text:
beneficio vicine noctis elapse sunt. Hoc beneficio vicine noctis elapse sunt. Hoc prelio non modo flos iuvenum Venetorum, sed provecte etiam etatis consilium ac virtus intercidit. Perditis ergo viris ac navibus et omni insuper spe amissa, se suaque Romanorum potestati atque arbitrio commisere. Hos Cesar contra suum morem tractavit immitius, ut barbaros a violandis legatis exemplo supplicii deterreret: senatum morte, populum servitute, pena bonis animis graviore, multavit. Sic cum Venetis debellatum; qua victoria non ipsi tantummodo subacti, sed maritima ora omnis ad obsequium redacta est. Ecce autem alia ex aliis bella con
Abbreviated transcription (Latin):
longe supior erat aties Romana et urrtu¬
tem insitam spectator eximins excitabat
Tuncta emi in conspectu Cesaris age¬
bant᷑ et exercitus qrcufusi qm latorib
ypimos occupanerat colles in qno be¬
licaꝵ Rer musti maguniq erant In¬
dices al dnces noti omes bellantm
et amici quor sub oculis nec uirtus
nec ignama esse posset occulta Et fupte
suapte igitur natura urri fortes t his
acti stĩmulis stremussime Rem gere¬
bant ¶ Bic nt brem fracta hostes ꝑti¬
naci aspem salntis fuge uentis q comi¬
tte̾nt ¶ Qmbns cumm uela credidissent
quasi Romanos ueriti subito siluerunt
et sta guante ficto destitutis quas uehe¬
bant namb mers celi maris q tranqui¬
litas consecuta est. Die nt ĩmobiles lan¬
gnentib uadis starent assecnti Romani¬
ctmi iam hora diei quanta esset usꝙ ad
occasum solis incende̾ ac ferre imqnͣ
uel momento temporis destiterunt omib¬
ꝓ fere uel exntis uel oppssis pance

Expanded text:
longe superior erat acies romana; et virtulonge superior erat acies romana; et virtutem insitam spectator eximius excitabat. Cuncta enim in conspectu Cesaris agebantur et exercitus circumfusi, qui litoribus proximos occupabat colles, in quo bellicarum rerum multi magnique erant iudices, noti omnes bellantium et amici, quorum sub oculis nec virtus nec ignavia esse posset occulta. Et suapte igitur natura viri fortes et his acti stimulis strenuissime rem gerebant, sic ut brevi fracta hostis pertinacia, spem salutis fuge ventisque committerent. Quibus quum vela credidissent, quasi Romanos veriti subito siluerunt, et, stagnante freto destitutis, quas vehebant, navibus, iners celi marisque tranquillitas consecuta est, sic ut immobiles languentibus vadis starent. Assecuti Romani, quum hora diei quarta esset, usque ad occasum solis incendere ac ferire numquam vel momento temporis destiterunt, omnibusque fere vel exustis vel oppressis, pauce
Abbreviated transcription (Latin):
ns qua pnte Res non uanis nec ser
indiguis subt̃ fagiis sed uno uidebatur
t⁊ añsigenda ẽtamie ¶has inter coras
expectato chassis affint alto ueniens
occrano quam cernentes ueneti suns
sitoris ꝓpmqnatem cu dncẽtis uiginti
Muintissinns. namb illi obinam exie¬
re erat q Romane pugne ⁊acio diffi¬
cisima ꝙ et forciores esset et manores
barbaror nanes et turribus alciorib
p̾minebant unde ex alto puguantibus
issis quasi miquis prelm in locis age̾trr
uela quoq et mali et antene ĩmensã mo¬
se pͬstabant qui se Romanas nanes facise
oppressuros confidebant t fecissent si naues
namb concurrissent. Sed onña uincit ne¬
gemũ et uirtus. Erant Romams falcus
i audite magintudinis quas cũ artificioso
uelnt custri acie tonsorii scindebant᷑ et ante¬
ne simul ac suꝑba Raebant armamenta
fiebant ꝙ suaꝵ impedimeta nau quar
fuerant ornameta ac presidia restabat¬
ẜ non naum sed uiroro pngua ni qua

Expanded text:
us, quoniam res non vanis nec se us, quoniam res non vanis nec se dignis subterfugiis, sed uno videbatur transigenda certamine. Has inter curas expectata classis affuit alto veniens oceano, quam cernentes Veneti suis litoribus propinquantem cum ducentis viginti munitissimis navibus illi obviam exiere. Eratque romane pugne ratio difficillima, quod et fortiores essent et maiores barbarorum, naves, et turribus altioribus preeminebant, unde ex alto pugnantibus illis quasi iniquis prelium in locis ageretur. Vela quoque et mali et antenne immensa mole prestabant, qui se romanas naves facile oppressuros confidebant; et fecissent, si naves navibus concurrissent. Sed omnia vincit ingenium et virtus. Erant Romanis falces inaudite magnitudinis, quas cum artificioso rudentes velut cultri acie tonsorii scindebantur, et antenne simul ac superba ruebant armamenta fiebantque suarum impedimenta navium, quarum fuerant ornamenta ac presidia; restabatque non navium sed virorum pugna, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris tractus illis officiosis gentib
expectabat hinc precepit ut ad pͥmñ
expectate classis adnentu cursn agat
in uenctos. Ipe ad eos cũ Resiquis
legionib torrestri precessit itinere ct
mustis passim opidis expngnatis
que iexpugnabitia uidebant᷑ ceptis
istabat alacriter sperans pedetentim
Rem conficeꝰ At ueneti uiaro usu ac ꝑ¬
itia et namũ s ob̾idunti copia impo¬
sitis in eas forteis sins comgib ꝙ
et filiis cum inhiberi fuga milło m̃o
posset liberi atq in cosumes abibant
i opida asia atq asia quo Romani
socoꝵ iguorantia et namũ penuria
non poterat sequi ibiq se iteꝵ atq
iters deffendebant Resq n longam
ibat co in rrritum dossinebat nec uelli
fems ullas ostendebat᷑ eoꝙ magis o¬
qno Romane nanes alicor fabricate oc¬
ceaui q fluctib impares tempestati¬
bns insositis tradebant᷑. Itaꝙ Rem
Cesar intessigens ĩ efficati sabore ꝑt̃¬
misso classem expectare dicit honesti¬

Expanded text:
ceteris tractus illius officiosis gentibus ceteris tractus illius officiosis gentibus expectabat; huic precepit, ut ad primum expectate classis adventum cursum agat in Venetos. Ipse ad eos, cum reliquis legionibus terrestri procedit itinere; multisque passim oppidis expugnatis, que inexpugnabilia videbantur, ceptis instabat alacriter sperans pedetentim rem conficere. At Veneti viarum usu ac peritia et navium abundanti copia, impositis in eas fortunis suis coniugibusque et filiis, quum prohiberi fuga nullo modo possent, liberi atque incolumes abibant in oppida alia atque alia, quo Romani locorum ignorantia et navium penuria non poterant sequi, ibique se iterum atque iterum defendebant; resque in longum ibat et in irritum desinebat, nec belli finis ullus ostendebatur, eoque magis quod romane naves aliter fabrefacte oceanique fluctibus impares tempestatibus insolitis tardabantur. Itaque rem Cesar intelligens, inefficaci labore pretermisso, classem expectare duxit honesti
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ullatenus negligendã extimab¬
at Eciens q naturoliter homibus¬
⁊ insicum libertatem amare et odisse
fintatem. Ante alios gallis ingem¬
tam senitatem ut de facili mobiles
atq ad subita bello uolubiles ẽent
Iam per eptrema galliaꝵ psagia
nomaitũ uariaꝵ musta conceporat
Icaq ne nt fit motus alii suꝑ alios
orirentur esset ꝙ ubilibet qui cohor¬
keneros huic inssit ut Remis et
amcis aliis in obseqmo cõẜnandis
et g̾manis Rhem transitu cohercen¬
dis intenderet publi crassinm
com ꝑte etiam equitatus et dno¬
deccm̃ legioncriit cohortibus misit
uonecos ant alias galliaꝵ partos
anxisia mitterentar. Titaremm
sabinĩ cum trib legionib ĩ utiellos
uicinas q gentes nũsit quibus omm
stadio continedis ut insistet Impanit
decium̃ bratum addsescẽtem classibus
pposmt et illi que se ibente in ligere
facta erat et issi quam sno quoq insu
uenturam ex pictõib sanctons  t

Expanded text:
sibi nullatenus negligendum estimabsibi nullatenus negligendum estimabat, sciens, quam naturaliter hominibus insitum libertatem amare et odisse servitutem, ante alios Gallis ingenitam levitatem, ut de facili mobiles atque ad subita bella volubiles essent. Iam per extrema Galliarum presagia novitatum variarum multa conceperat. Itaque, ne, ut fit, motus alii super alios orirentur, essetque ubilibet qui cohorTreveros; huic iussit, ut et Remis et amicis aliis in obsequio conservandis, et Germanis Rheni transitu cohercendis intenderet. Publium Crassum cum parte etiam equitatus et duodecim legionariis cohortibus misit Venetos aut alias Galliarum partes auxilia mitterentur. Titurium Sabinum cum tribus legionibus in Ulnellos vicinasque gentes misit, quibus omni studio continendis ut insisteret, imperavit. Decimum Brutum adolescentem classibus preposuit, et illi, que se iubente in Ligeri facta erat, et illi, quam suo quoque iussu venturam ex Pictonibus Santonisque et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓonnis cõtra hunt anpilia sed etia
a Britanis qu occeanũ esta semotu
non magno tamen int̾uallo contia ⁊¬
ilsam plagan hitant Et hec fatont
non camen armmis ꝙͣ locis fidentes
Imꝑnis atq pabustrb nbi nec eope¬
ditas pedum usus esset nec namũ
ant eqnoꝵ et ut naigari possit
sentientes se nauibus habundke quib
egeant Romam dabat insq̃p omimos
estus isse Reciprotus qmalt̾ins mo¬
tibus litus quatit tegit q et mdat
occeani incolis notus exteris q ter¬
ribilis. Nanã pretea suor Robur
et armamc̃ta ꝓ qualitate fRoctim̃
ac uentoꝵ quib agitande eront ac
pulsande ꝓpter que maris hostiũq
uiolentie proferende multo Roma¬
nis uanib apciores uiderent᷑ harñ
omnum diffictiltata nulla Cesarem
latebat magna tamen lacessitus In¬
iria ueritas q ne si ista dissimula¬
sset Relique nationes ut fũt animi
in suꝑbiam at ꝑfidiau promi mul¬
te Rebellionis exempla seqnent᷑ hoc

Expanded text:
proximis contrahunt auxilia, sed etiam proximis contrahunt auxilia, sed etiam a Britannis, qui oceani estu semoti, non magno tamen intervallo, contra illam plagam habitant. Et hec faciunt non tam armis, quam locis fidentes imperviis atque palustribus, ubi nec expeditus pedum usus esset nec navium aut equorum, et, ut navigari possit, sentientes se navibus abundare, quibus egeant Romani. Dabat insuper animos estus ille reciprocus, qui alternis motibus litus quatit tegitque et enudat, oceani incolis notus exterisque terribilis, navium preterea suarum robur et armamenta pro qualitate fluctuum ac ventorum, quibus agitande erant ac pulsande, propter que maris hostiumque violentie perferende multo romanis navibus aptiores viderentur. Harum omnium difficultatum nullam Cesarem latebat: magna tamen lacessitus iniuria veritusque, ne, si ista dissimulasset, relique nationes ut sunt animi in superbiam ac perfidiam proni, inulte rebellionis exempla sequerentur, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nt in ligere p̾claro anne galliaꝵ qui
nomen et aqnas in occeami fert elas¬
at gub̾natores ac Renniges epͥ ꝓnintio
conquirat/ nt ip̃e cã uem̃t his copiis
ad hostes occoatũ accolentes sedo alneo
descenda Et id̾em ip̃e illico ut celi alpm̃¬
q condicio hoib ullo mõ ꝑmeabile i ter
fecit dimisso iltrrico festenatissime Re¬
mect in gallias. Eum eñm hand
dubie conctos hones om̃i bellica uir¬
tute suꝑam̃t et alios et se ip̃m sua
illa incredibili celeritate transcendit
ꝙ sepe multis in locit cognita effecit
pͥntom et Ininẽtem corntib cogita¬
rent. Nemo uinquã expeditior aqi¬
lior q non dicam Imꝑator sed uiator
finit cesare igitur Ren̾so ueneti gassi¬
ꝙ allii factum sim̃ Repntantes quile¬
gatos gentis potentissime barbarica
Imanitate uiolassent non ad uemiam
petendam sed ad uĩm miẜandam se se
apparant uicissim ꝙ se populi ĩ belli
aster asterũ cohartantur noq solum a

Expanded text:
ut in Ligere, preclaro amne Galliarum, qui ut in Ligere, preclaro amne Galliarum, qui nomen et aquas in oceanum fert, clasat, gubernatores ac remiges ex provincia conquirat, ut ipse, quum venerit, his copiis ad hostes oceanum accolentes secundo alveo descendat. Et idem ipse illico, ut celi Alpiumque conditio hominibus ullo modo permeabile iter fecit, dimisso Illyrico, festinantissime remeavit in Gallias. Quum enim haud dubie cunctos homines omni bellica virtute superaverit, et alios et seipsum sua illa incredibili celeritate transcendit, que sepe multis in locis cognita effecit,presentem et imminentem cervicibus cogitarent. Nemo unquam expeditior agiliorque, non dicam imperator, sed viator, fuit. Cesare igitur reverso, Veneti Gallique alii factum suum reputantes, qui legatos gentis potentissime barbarica immanitate violassent, non ad veniam petendam, sed ad vim inferendam sese apparant vicissimque se populi in bellum alter alterum cohortantur. Neque solum a
Abbreviated transcription (Latin):
Regionis potentissimna Emus hodie
quod stiam/ sic transernt Res humane
ne nomen quidem ant uestigin illum
excat̃ Ilłi ant cogitantes hor fortassis
mo sese obsides quos Romams no spon¬
te dederant Recuꝑaturos legatos detin¬
nerñt ac uinculis abstiinernt hoc
exemplo freti populi uicini ut quib
lema mobilia ꝙ fant ingena legatos
etiam ase missos Redire ad suos pari
ꝓposito uetuere ¶Dumꝙ hec ad uersus
Romanos in galliis contra fidem contra¬
ꝙ ins gentm agerent᷑ Cesar inchil
inde sollicitus ꝙ paccata onña exti¬
maret in Illiricũ iam ꝓfectus erat
nt is qui corras incogintas ac Re¬
motas uidendi ĩfinta cupidine trahe¬
tur Erat añte Illracũ prom̃tie sue
pars lege sibi uatimo siꝑ addita.
Cmꝰ lacissimi fines sunt huic Ita¬
sia supior ꝙ gmama inde macedomo
et trachia et Epyrus hiue simis ad¬
riaticus Inde maxims nr̃i orbis ani¬
mũ damibins ¶ Eane hac Rebellione
erassi litt̾is nũtiata Remandtant cesar

Expanded text:
regionis potentissima, cuius hodie, regionis potentissima, cuius hodie, quod sciam sic transeunt res humane ne nomen quidem aut vestigium ullum extat. Illi autem, cogitantes hic fortassis modo sese obsides, quos Romanis non sponte dederant, recuperaturos, legatos detinuerunt ac vinculis astrinxerunt. Hoc exemplo freti populi vicini, ut quibus levia mobiliaque sunt ingenia, legatos etiam ad se missos redire ad suos pari proposito vetuere. Dumque hec adversus Romanos in Galliis contra fidem contraque ius gentium agerentur, Cesar nichil inde sollicitus, quod pacata omnia estimaret, in Illyricum iam profectus erat, ut is, qui terras incognitas ac remotas videndi infinita cupidine traheretur. Erat autem Illyricum provincie sue pars lege sibi Vatinia superaddita, cuius latissimi fines sunt: hinc Italia superiorque Germania, inde Macedonia et Thracia et Epirus; hinc sinus Adriacus, inde maximus nostri orbis amnium Danubius. Sane hac rebellione Crassi literis nuntiata, remandavit Cesar,
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta ꝓst herent ¶Ita nt ex trign¬
ta milib barbaroꝵ qui legione uño
crrcusteterant brem t̃pris in spatio
plusꝙͣ decem milia cesa essent Reli¬
quos morti non uirtus sed fuga
tũ q consilia ꝓsperis ꝓsequit᷑ for¬
tima successib. ħis actis Romani
uictores se se in costra Recipĩt Eic
Galba memor se illis in locis a Ce¬
sare dimissum non ut bellũ gereret
sed ut it̃ illud ex galliis ꝑ alpes
ad Italiam difficile ac nõcotoribus
onerosum et pene obstenst ꝓplexu¬
q porteriis ꝑiculosum ꝙ latenculis pa
suꝑ uictor licet nolens tam Rem fortue
sepiñs conittẽ et Rursus extrema tem¬
ꝑcate inde statm mlło obstante in alo¬
subinde belli materia ꝑ dncis absentia
orta erat publius crassins egregnis
a dolescens cũ septima legione dimisrs
a Cesare secus occeam hibernamt
¶Is frmacti pretanens mopiam ad
singulas gentes funtimas legatos
singulos ad uenctos n̾o gennños desti¬
nauit ꝙ gens issa eet omium cms

Expanded text:
cuncta prosternerent, ita ut ex triginta millibus barbarorum, qui legionem unam circumstiterant, brevi temporis in spatio plus quam decem millia cesa essent; reliquos morti non virtus, sed fuga tiumque consilia prosperis prosequitur fortuna successibus. His actis, Romani victores sese in castra recipiunt. Sed Galba, memor se illis in locis a Cesare dimissum non ut bellum gereret, sed ut iter illud eco Galliis per Alpes ad Italiam difficile ac mercatoribus onerosum, et pene obstrusum perplexumque portoriis, periculosumque latrunculis pat insuper victor licet, nolens tamen rem sepius fortune committere et rursus extrema tentare, inde statim nullo obstante in Allosubinde belli materia per ducis absentiam orta erat. Pablius Crassus, egregius adolescens, cum septima legione dimissus a Cesare secus oceanum hibernarat. Is frumenti precavens inopiam, ad singulas gentes finitimas legatos singulos, ad Venetos vero geminos destinavit, quod gens illa esset omnium eius
Abbreviated transcription (Latin):
aliqno ꝑgere neccessarm̃ fuisse Gi Romam
ueluit posse eis annicos esse non Iuntiles
Adid sane dnoro alto opus esse ut antter¬
ras eis quos ĩhabitent largiant᷑ ant po¬
ssidere quas armis quefieruit paciãtur
¶Ad hec cesar inter multa Respondens
⁊leq satis se mirari posse quena eẽt ista
Ratio nt qui sua deffendere non ualerent
Innaderent asiena gnasi ad Imuirianz in¬
ferendam ꝙͣ ad deffendendam insticĩa for¬
tiores cuin fortib urris uires addere so¬
leat dĩos q deffensio suscepta institie Lle¬
q nero esse agros ullos in gallia qm
tante hominĩꝰ multitudini assignari po¬
ssent sine imuria possessoꝵ ¶Esse ante
apnd se aliaꝵ gentaim segatos i pͥmis
ubioro amicoro populi Romani de Enenor
uiolentia cõquerentes opem ꝙ posse eos
cum illis habitare donec utasque consultũ
sir se. Enems Impatuꝵ  nt ab eoro offesiois
abstineant legati se post trdan reditiros

Expanded text:
aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis quesierint, patiantur. Ad hec Cesar inter multa respondens neque satis se mirari posse, quenam esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invaderent aliena, quasi ad iniuriam inferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis Ubiorum, amicorum populi romani, de Suevorum violentia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros
Abbreviated transcription (Latin):
firmanit ꝙ om̃os atq edioit e¬
quitatu quem ex debito tenerent̃ ut
paratim in armis haberent esse emin
sibi a anmm ad liberandas gallias
aib incursn g̾manico ꝓficisti ¶ Qmc¬
quid ille ꝑcẽꝑpat adimplẽtum est: non
obediente modo sed libenter Ea est facilitas
cor ¶ dum instenctis ergo paratis ꝙ
omib iter arripinsset t iam̃ ad castra ho¬
stium pancor dieꝵ itinere pymqnaret le¬
gatos barbaror obinã habit quor pͥmis
nn hanc sententiã uerba fecit aleq Ber¬
mam inquit o Cesar bellum inferunt
Romanis neq eis si Romani bellum iferãt
Recusant mos estnr̃ a maiorib ꝓmanis
nobis traditus bella monẽtib obstare
millũ hanc ob cãm precari ¶Enenis so¬
lis nos Impares confitemur quib ne
ipi quidem celites pares sint de Reliqno
mortales om̃s uincere posse confidimus
uñ ut non humilior sedut instior cansa
nr̃a sit dicimus uenisse nos in gallias nõ
sponte sed coactos ꝓfugos domo pulsos

Expanded text:
firmavitque animos, atque edixit efirmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tenerentur, ut paratum in armis haberent: esse enim sibi animum ad liberandas Gallias ab incursu germanico proficisci. Quicquid ille preceperat, adimpletum est non obedienter modo, sed libenter: ea est facilitas animorum. Dum instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obstare, nullum ob hanc causam precari. Suevis solis nos impares confitemur, quibus ne ipsi quidem celites pares sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos,
Abbreviated transcription (Latin):
mustis in loc̾is sollitudines ex ptas
soquor et ambignũ iter est. hos igit᷑
germanoꝵ populos a Enems pulsos
cani in galliis consedisse cesar andis¬
set galłoꝵ ueritus lenitatem qui more
Rrondium uento quolibet agitatur et
mercatores et cursores more patrio
manu p̾hendunt detinent q et unde
ueniant et quo ꝑgant / et quid nom
asserant ꝓconctant᷑ regutur q Rumo¬
rib sepe etiam falsis et sepe his mo¬
ti ea deliberat quoꝵ moo penteat
hec in qm̃ uoritus cesar ne fame ciu¬
spiam flatib monerent᷑ et a Romana
fide desisterent extate non expectata
ad exercitum uenit et inuenit Gera
se tinisse. Missos legatos a gallis
ad gmanos imutantes hortantes ꝙ
ue a lena Rhem nbi subsisterat as¬
scederent se ꝙ inferrent in intima gã¬
far nichil ers defucnzo oñum que
petiissent. motus hie cesar sed dissim¬
nłans galłoꝵ pͥncipib ad colłoquiũ
conocãtis begnigiis oratiomb semit

Expanded text:
multis in locis solitudines expertus multis in locis solitudines expertus loquor et ambiguum iter est. Hos igitur Germanorum populos a Suevis pulsos quum in Galliis consedisse Cesar audiret, Gallorum veritus levitatem, qui more frondium vento quolibet agitantur, et mercatores et cursores more patrio manu prehendunt detinentque, et, unde veniant et quo pergant et quid novi afferant, percunctantur, regunturque rumoribus sepe etiam falsis, et sepe his moti ea deliberant, quorum mox peniteat: hec, inquam, veritus Cesar, ne fame cuiuspiam flatibus moverentur et a romana fide desisterent, estate non expectata, ad exercitum venit et invenit vera se timuisse: missos legatos a Gallis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rheni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in intima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit
Abbreviated transcription (Latin):
hostrnm cum ex̾citu in aulertios lexo¬
mos q inhyberua concessit rit
Is ẽpribus Germanoꝵ tarbe¬
ingentes Rheuĩ metu pellen¬
te traiecerant fesse bellis assiduis atꝙ
ĩportemitatib et inmrais suenor que
ens maymia belloq potentissima o¬
om̃nm g̾manoꝵ et olim fansse legit᷑
et nũc esse dicit᷑. quoꝵ de moribus
musta quidem a scriptorib Rero memo¬
rata pret̾eo quom̃a apud eos et apnd
om̃es fere hoĩes mutati sunt mores
queq iacturar pessima ẽ ꝓpe semper
i defus horo nt sileam reliqnos
illum saltem morem uideo mutatum¬
¶ Rempe uiñ etate Inlii cessariis
ab horrebãt quod in falor hodie non
abhorrent hi uicinitatis atq ado hn¬
manitatis Impacientes om̃es finitimos
pplos ant tabutarios sibi effecerant
ant ꝓrsus eppulerant Itaq cid unam
ꝓtem finũ Euenoꝵ fuisse traditur n¬
grens atq incredibilis sollicitudo Pd¬
q sibi timo mague glorie ascbebant
Annc etiam ꝓ eorũ fies et suspecte

Expanded text:
hostium, cum exercitu in Aulercios Lexohostium, cum exercitu in Aulercios Lexoniosque in hiberna concessit. Caput 9 His temporibus Germanorum turbeingentes Rhenum, metu pellente, traiecerant, fesse bellis assiduis atque importunitatibus et iniuriis Suevorum, que gens maxima belloque potentissima omnium Germanorum et olim fuisse legitur et nunc esse dicitur. Quorum de moribus multa quidem a scriptoribus rerum memorata pretereo, quoniam apud eos et apud omnes fere homines mutati sunt mores, queque iacturarum pessima est, prope semper in deterius. Horum, ut sileam reliquos, illum saltem morem video mutatum: nempe vinum etate Iulii Cesaris abhorrebant, quod, ni fallor, hodie non abhorrent. Hi vicinitatis atque adeo humanitatis impatientes omnes finitimos populos aut tributarios sibi effecerant aut prorsus expulerant. Itaque ad unam partem finium Suevorum fuisse traditur ingens atque incredibilis solitudo, idque sibi tunc magne glorie ascribebant. Nunc etiam per eorum, fines et suspecte
Abbreviated transcription (Latin):
tãm modici temporis opus esse Rem ag¬
greditur. Erant añt longe alia ꝙͣ cre¬
deretur Ratio. Andientes em̃ maynnas
atq creberrimas uictorias Romanoꝵ
non armis sed latebris decienerãt De
tueri iItaq sesnaq om̃ia in paludib
ac sisus cbdiderãt mota quas dimy
castra ex̾citus Romamis attolleret illi
subito quasi ab inferis emergentes effu¬
sos atq in operib Impeditos dinersis
uiis dissomis e clamorib Innadunt Ro¬
man Impigre oꝑe intmisso et armis
arreptis mn issos impetum fecere eos ꝙ
i filuas Redegere pancis inter uepres
ꝑditis mustis hostam int̾fectis ¶ Ex
tinc cesar silnestr materie cedende et
in morem ualli ad tatellam suoꝵ circũ¬
dncende oꝑanz dabat ne clandestans eru¬
pcionib pͥremerent᷑ Sed iam hiemps
diderat et ingentib ac ꝓpetus ymbrib
impedita Res est. Ueticiq milites sub
pessib agere. uictor gͦ hõim̃ sed̾ nacu¬
re cedens incensis acuascatis fimibus

Expanded text:
tamen modici temporis opus esse, rem agtamen modici temporis opus esse, rem aggreditur. Erat autem longe alia, quam crederetur, belli ratio. Audientes enim maximas atque creberrimas victorias Romanorum non armis, sed latebris, decreverant se tueri. Itaque se suaque omnia in paludibus ac silvis abdiderant, iuxta quas dum castra exercitus romanus attolleret, illi subito quasi ab inferis emergentes, effusos atque in operibus impeditos diversis viis dissonisque clamoribus invadunt. Romani impigre, opere intermisso et armis arreptis, in illos impetum fecere eosque in silvas redegere, paucis inter vepres perditis, multis hostium interfectis. Ex tunc Cesar silvestri materie cedende, et in morena valli ad tutelam suorum circumducende, operam dabat, ne clandestinis eruptionibus premerentur. Sed iam hiems aderat, et ingentibus ac perpetuis imbribus impedita res est, vetitique milites sub pellibus agere. Victor ergo hominum, sed nature cedens, incensis ac vastatis finibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̾fectos eqnitim eos mittit. Il ant̃t
his cohortib que castror presidio sub¬
sestrant a uulnerib et labore integrs
longe a conspectu hostinm circaductis
partem isła castioꝵ impronisi adennt
Et anteꝙͣ sentirent᷑ uallo difecto medis
castris cam cede clamor eshorit . Ter¬
riti hostes repentinis malis omisso ꝓ¬
tis astlis deffensione diffuguñt Rom̃a¬
ms issos equitotus socis campestabus
assecutus obtrũcat ita nt ex q̃niqna¬
gnita milib acquitania cantabria ꝙ
cossectis uix quarta pars prelio suye¬
sset. Qno metu diffuso pars maomic
ꝓpłoꝵ crrcustantiñ ad deditioñe uemt
fecissent ꝙ idem om̃es insi instantis
brme spes negotun disculisset ¶ hec
lesar ꝑ legatos suos agebat in galliis
Ipse anten a uenetis in Menapios pro¬
ceẜ̾at extremos ꝙ hommũ morinos ut
ait moro ꝙ he due gentes nec lega¬
tos ad se unserat ct in armmis erant
Et ꝙͣmis hiemps aduentaret spans

Expanded text:
prefectos equitum eo mittit. Illi autem prefectos equitum eo mittit. Illi autem his cohortibus, que castrorum presidio subsederant, a vulneribus et labore integris, longe a conspectu hostium circumductis, partem illam castrorum improvisi adeunt, et ante quam sentirentur, vallo disiecto, mediis castris cum cede clamor exoritur. Territi hostes repentinis malis, omissa partis alterius defensione, diffugiunt. Romanus illos equitatus locis campestribus assecutus obtruncat, ita ut ex quinquaginta millibus Aquitania Cantabriaque collectis vix quarta pars prelio superesset. Quo metu diffuso, pars maxima populorum circumstantium ad deditionem venit, fecissentque idem omnes, nisi instantis brume spes negotium distulisset. Hec Cesar per legatos suos agebat in Galliis; ipse autem a Venetis in Menapios processerat extremosque hominum Morinos, ut ait Maro, quod he due gentes nec legatos ad se miserant et in armis erant. Et quamvis hiems adventaret, sperans
Abbreviated transcription (Latin):
Rem cum ad consiliũ Reitt Reieeisset
id ꝙ ip̃m omib uisum cẽt. mane ẜ¬
pnño in atiem edupit expectans nt̃
i prelmuy hostes egredentur Illi uero
et si de uictoria non diffisi tacuis cam
Raci sunt sine p̾lio uincere quod per
frinnenti penuriam enentin sẜabant
propter quam si Romani loco cederent
illoro cergis instare decieneraut hac
spe castus se tenebant neꝙ pro uicto¬
cla obsidionis infamiam Recusabat Ro¬
mani hostm̃ carditate non confilio Im¬
pntantes sed panori et hortante dnce
et militib pugne sig ͫ una uoce poscen¬
tib signo dato castra aggredmtur.
Qno i actu ampiliares in quibus
ad presm̃ modicum spei erat imssilib
suggrerendis fossis mplendis atq aga¬
rib conuectandis młtiplici oꝑe occũpa¬
ti spetiem maioris exercitus exhibe¬
bant ad debat ꝙ error hic animos Roma¬
nis citq hostib mimiebat utrmq tam
pngnabat᷑ asprime dum ecce equites
qidam erasso ntiaret castra hostrn
ab adu̾sa ꝓte negligentius enstod̾ra. Is

Expanded text:
ium reiecisset idque ipsum omnibus visum esset, mane proximo in aciem eduxit, expectans ut in prelium hostes egrederentur. Illi vero, etsi de victoria non diffisi, tutius tamen rati sunt sine prelio vincere, quod per frumenti penuriam eventurum sperabant, propter quam si Romani loco cederent, illorum tergis instare decreverant. Hac spe castris se tenebant, neque pro victoria obsidionis infamiam recusabant. Romani hostium tarditatem non consilio imputantes, sed pavori, et hortante duce et militibus pugne signum una voce poscentibus, signo dato, castra aggrediuntur. Quo in actu auxiliares, in quibus ad prelium modicum spei erat, missilibus suggerendis, fossis implendis atque aggeribus convectandis multiplici opere occupati speciem maioris exercitus exhibebant; addebatque error hic animos Romanis atque hostibus minuebat. Utrinque tamen pugnabatur asperrime, dum ecce equites quidam Crasso nuntiant castra hostium ab adversa parte negligentius custodiri. Is
Abbreviated transcription (Latin):
ed immriam traheret etr nimg inrao¬
sum dncet tams rhem mecao mibmmtio
extende̾ ꝙͣqͣm barfarica ista Respono
coloris fortasse aliquid sed ml pemtudo
Rationis hnerit. Nons em kans extmo¬
riose gesta p̃nuentur insi forte illnd
sibi barbaries insosens ũsur pabat ut
qm ad eam confugissent In molabilos
herentur que brem non mo alios sels
se ipom saluam facere non potait

Expanded text:
ad iniuriam traheret, cur minus iniuriosum duceret trans Rheni metas imperium extendere? Quamquam barbarica, ista responsio coloris fortasse aliquid, sed nil penitus rationis habuerit; non enim trans riose gesta punirentur; nisi forte illud sibi barbaries insolens usurpabat, ut, qui ad eam confugissent, inviolabiles haberentur, que brevi non modo alios, sed seipsam salvam facere non
Abbreviated transcription (Latin):
lo stupefacti legatos ad Cesarem destina¬
runt/ quor unus in hanc sentencia uer¬
ba fecit. Credimus o Romam uos nõ siẽ
celesti anpilio preliari/ quihec hom̃b im¬
possibilia tam anrabili facilitate ꝑficitis
quam obrem Resistere uobis nõ est nr̃i
ꝓpõiti sed̾ in põtatem uram nos et nr̃a
conictimꝰ. uii hoc exposcimus si tanta
ẽ cfementia tna cesar quata fama lo¬
quitur si salntem nobis tribus ut arma
non anferas uicim emi nra omes fere nos
oderunt nobis q imindent/ a quib nos a¬
missis armis protege ne quecmmus. Alio¬
quin optabisins nobis est quitqund libuerit
a uobis tasib uraas pati ꝙͣ susplitiit necẽ
dedi abhiis quib imꝑare consueminus¬

Expanded text:
lo stupefacti legatos ad Cesarem destinalo stupefacti legatos ad Cesarem destinarunt, quorum unus in hanc sententiam verba fecit: Credimus, o Romani, vos non sine celesti auxilio preliari, qui hec hominibus impossibilia tam mirabili facilitate perficitis. Quamobrem resistere vobis non est nostri propositi, sed in potestatem vestram nos et nostra committimus. Unum hoc exposcimus, si tanta est clementia tua, Cesar, quanta fama loquitur, si salutem nobis tribuis, ut arma non auferas. Vicini enim nostri omnes fere nos oderunt nobisque invident, a quibus nos, amissis armis, protegere nequeamus. Alioquin optabilius nobis est, quicquid libuerit, a vobis talibus viris pati, quam suppliciis ad necem dedi ab iis, quibus imperare consuevi
Abbreviated transcription (Latin):
ne pueri q quos cũ fortimis sund  dib
Nermi in presum exentes in paludi¬
bns pcul ab diderant andita suor clade
nt inchil usꝙͣ clansum uictis sit uicto¬
rib inchil imꝑm̃ oppinantes comi
ouimm supstitl consilio per legatos se¬
se cesari dediderunt t ut publice ꝑfe¬
centis ad tres rediisse memorabant
anftut est cesar fortissime gentis t
Resiquos liberos suis nti legib sameoit
precepit q funtimis ne quĩs eor cala¬
mitatib hisustaret ¶ Ad̾uaci qui ut
dixmiꝰ opem Rermis ferebant andito
presii ho enentu sũa in patria Rediere
opidum abdidere Ibi eos cesar obfidio¬
ne concfirpit qui mathinas procul intoi¬
ti raridebant querebant q de miro quib
ilsas urab moturi quib manib laturie
eent tontille p̾ẜtim honnes stature/¬
¶ Bolent enn pre fuoꝵ molle corpor gen¬
tes arthoe Romaña spernere mediocatãte
postꝙͣ admoneri muris machinas aspe¬
uermit insneto et nnqͣ al uno spectaca¬

Expanded text:
ne puerique, quos cum fortunis suis omnibus ne puerique, quos cum fortunis suis omnibus Nervii in prelium exeuntes in paludibus procul abdiderant, audita suorum clade, ut nichil usquam clausum victis, sic victoribus nichil impervium opinantes, communi omnium superstitum consilio per legatos sese Cesari dediderunt, et ut publice profecentis ad tres rediisse memorabant. Misertus est Cesar fortissime gentis, et reliquias liberas suis uti legibus sanxit precepitque finitimis, ne quis eorum calamitatibus insultaret. Aduaci, qui, ut diximus, opem Nerviis ferebant, audito prelii huius eventu, suam in patriam rediere, oppidum abdidere. Ibi eos Cesar obsidione conclusit. Qui machinas procul intuiti irridebant, querebantque de muro quibus illas viribus moturi, quibus manibus laturi essent, tantille presertim homines stature. Solent enim pre suorum mole corporum gentes arctoe romanam spernere mediocritatem. Postquam admoveri muris machinas conspexerunt, insueto et numquam alias viso spectacu
Abbreviated transcription (Latin):
se sequi i bens Remtegrare puguam
iam languetem. huic amore ducis hunc
pudore compusit ¶Crederes unꝰ ani¬
mi Robur atqr ardorem in om̃es subita
inspiracone diffusũ tañtu q uox dncis
exemplũ ualit ut legiomib sparsis
mitu oculi Recollectis quasi tucͥ inciꝑet
ferinde om̃es fortitq puguarent Et
qui in fagam uerti cepant et qui unl¬
nerib car dabantur simul in hostes
unltu atq c̃s uersi antatione Rer a¬
deo Repentinã pepere nt uix ciedi posset
eg̾citus ilłos esse qui panlo ante confli¬
uꝰant. Nermi mo uictores uicti illico
delecti q sunt non multi tamen nec nt
dictu sit ee factu facile rlempe suor
cadanerib nfistentes factoq ex his cu¬
muso nt quasi de loco alciore pugnarẽt
nsop ad mortem forte ypofitum temi¬
er̾nt fregit tam eoꝵ ꝓtimatiam Roma¬
na ꝑsen̾antia ¶ Tic mitantẽ labentẽ¬
ꝙ fortana pubłicam umus uiri uirtus
fesicitas q snstinuit. ¶ Eenes ac femi¬

Expanded text:
se sequi, iubens redintegrare pugnam se sequi, iubens redintegrare pugnam iam languentem hinc amore ducis, hinc pudore compulit. Crederes unius animi robur atque ardorem in omnes subita inspiratione diffusum; tantumque vox ducis et exemplum valuit, ut, legionibus sparsis in ictu oculi recollectis, quasi tunc inciperent, fervide omnes fortiterque pugnarent; et qui in fugam verti ceperant, et qui vulneribus tardabantur, simul in hostes vultu atque animis versi mutationem rerum adeo repentinam peperere, ut vix credi posset exercitus illos esse, qui paulo ante conflixerant. Nervii, modo victores, victi illico deletique sunt, non inulti tamen, nec, ut dictu, sic et factu facile; nempe suorum cadaveribus insistentes, factoque ex iis cumulo, ut quasi de loco altiore pugnarent, usque ad mortem forte propositum tenuerunt. Fregit tamen eorum pertinaciam romana perseverantia. Sic nutantem labentemque fortunam publicam unius viri virtus felicitasque sustinuit. Senes ac femi