comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelagroꝵ curam contuniam deptitatis.
Obhoc se non nulli ꝓcerum sub obtentu
religionis pͥmo tonsurare cepert̃. Quoꝵ t̾¬
giuersationi mauritiꝰ imꝑator prudenter
occurrens data per longinum stratonem
lege p̃cepit ut quisquis fuiss publicis
administrationib implicatꝰ ei ad ecc̃asti¬
cum uenire officium non liceret. Quã
legem gregorꝰ suꝑ hoc ualde lauda nt di¬
cens. Qui secuiatem habitum deserens
ad eccastica officia uenire desiderat non
telinquere cupit secłm. s mutare.
erum dum ad clericalem ꝓfessionem
tam ex ecc̃astica qmͣ ex seculari quoq
malitia. diu̾sis occ̃onib cotiore pene ĩmi¬
merabilis multitudo conflueret. pastor
ad omĩa. ꝓuidus nequaqmͣ eos ad ecc̃a¬
stici decoris officium s ad capiendum
solummodo monachicum ꝓpositum sus¬
cipiendos ẽẽ censebat dicens. Multos ex
eccãstica seu seculari militia notumus
ad om̃ipotentis dei seruitiũ. festinare nt

Expanded text:
vel agrorum curam continuam deputatis. vel agrorum curam continuam deputatis. Ob hoc se nonnulli procerum sub obtentu religionis primo tonsurare coeperunt. Quorum tergiversationi Mauricius imperator prudenter occurrens, data per Longinum Stratorem lege, praecepit ut quisquis fuisset publicis administrationibus implicatus, ei ad ecclesiasticum venire officium non liceret. Quam legem Gregorius super hoc valde laudavit, dicens: « Qui saecularem habitum deserens, ad ecclesiactica 50 officia venire festinat, non relinquere cupit saeculum, sed mutare. » 16. Verum, dum ad clericalem professionem tam ex ecclesiastica, quam ex saeculari quoque militia diversis occasionibus, quotidie pene innumerabilis multitudo conflueret, pastor ad omnia providus, nequaquam eos ad ecclesiastici decoris officium, sed ad capiendum solummodo monachicum propositum suscipiendos esse censebat, dicens: « Multos ex ecclesiastica seu saeculari militia novimus ad omnipotentis Dei servitium festinare, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
timonia uel prudentia forte carebat suo
ip̃ius iuditõ subsistendi coram pontifi¬
oe fiduciam ñ habebat.
pecisiebantur pomificalib ꝓfundis
cõsiliis prudentes uiri quos ꝑhibui
potiꝰ qͣm potentes. et pauꝑ phuosophia
intͥnsecus quid potiꝰ. aut potissimum
in uno quoq negotio sequendum pu¬
taretur autifitiosis argumentationi¬
b rõnabiłr ĩqͥrentes diues mercia. que
in se desapientib pari sorte ulcistitur
p̃cubiculi forib despicabilis remanẽbat
Sola deerat int̾pretandi bilingnus peti¬
tia et fecundissima uirgo oecropia. que
quondam sue mentis acumina uarro¬
ne celibatum suum auferente. latinis
tradiderat ĩ posturaꝵ sibi p̃stigia. sicut
ip̃e in sius epłis querit᷑ uendicabat.
emo laicoꝵ quodlibet palatii mini¬
sterium uel eccasticum pat̾monum po¬
curabat: s omĩa ecc̃astiei iuris muma et¬
clesiastici nchilominus uiri subibant n¬
mirum laieis ad armoꝵ solam miliciam

Expanded text:
timonia, vel prudentia forte carebat, suo timonia, vel prudentia forte carebat, suo ipsius judicio subsistendi coram pontifice fiduciam non habebat. 14. Arcessebantur pontificalibus profundis consiliis prudentes viri, quos perhibui, potius quam potentes; et paupere philosophia intrinsecus quid potius aut potissimum in unoquoque negotio sequendum putaretur artificiosis argumentationibus rationabiliter inquirente, dives inertia, quae modo se de sapientibus pari sorte ulciscitur, prae cubiculi foribus despicabilis remanebat. Sola deerat interpretandi bilinguis peritia, et facundissima virgo Cecropia, quae quondam suae mentis acumina, Varrone caelibatum suum auferente, Latinis tradiderat, imposturarum sibi praestigia, sicut ipse in suis epistolis queritur, vindicabat. 15. Nemo laicorum, quodlibet palatii minsterium, vel ecclesiasticum patrimonium procurabat, sed omnia ecclesiastici juris munia ecclesiastici viri subibant, nimirum laicis ad armorum solam militiam,
Abbreviated transcription (Latin):
U̾m quib gregorius clie noftnq uer¬
satus: nichil monastice ꝑfectioĩs
in palatio. nichil pontificalis institutio¬
nis in eccłia dereliquit. Uidebantur pas¬
sim cum erueditissimis clicis adherete põ¬
tifici religiosissimi monechi et induier¬
sis ꝓfessionib habebatur uita cõmu¬
nis ita ut talis eẽt tunc sub gregorio pe¬
nes urbem romanam eccłia qualem
hanc fuisse sub apłis iucas et sub mar¬
co eungłista penes alexandriam phillo
cõmemorat.
linc rerum sapientia rome sibitẽ¬
plum uisibilit̾ quodam modo fa¬
bricarat et septemplicibus artib uelu¬
ti columnis nobilissimoꝵ totidem laꝑi¬
dum apłice secdis atrium fulciebat. Nua¬
lus pontifici famulantium a minimo
usq ad maximum. barbarum qdlibet
in sermone uel habtiu p̃fcrebat: s toga¬
ta quiritam more. seu trabeata latinitas.
suum latinum in ip̃o latian palatio sĩ¬
gularit̾ optinebat. Refloruerant ibi di¬
uersaꝵ artium stulia. et qui uel sanc¬

Expanded text:
um quibus Gregorius diu noctuque versatus, nihil monasticae perfectionis in palatio, nihil pontificalis institutionis in Ecclesia dereliquit. Videbantur passim cum eruditissimis clericis adhaerere pontifici religiosissimi monachi, et in diversis professionibus habebatur vita communis, ita ut talis esset tunc sub Gregorio penes urbem Romam Ecclesia, qualem hanc fuisse sub apostolis Lucas, et sub Marco evangelista penes Alexandriam Philo commemorat. 13. Tunc rerum Sapientia Romae sibi templum visibiliter quodammodo fabricabat, et septemplicibus artibus, veluti columnis nobilissimorum totidem lapidum, apostolicae sedis atrium fulciebat. Nullus pontifici famulantium, a minimo usque ad maximum, barbarum quodlibet in sermone vel habitu praeferebat, sed togata, Quiritum more, seu trabeata Latinitas suum Latium in ipso Latiali palatio singulariter obtinebat. Refloruerant ibi diversarum artium studia, et qui, vel sanc
Abbreviated transcription (Latin):
est. qd̾ itm isdem egregiꝰ p̃dicator dicit
quis nouit sensum dm̃. aut quis consi¬
liariꝰ eiꝰ fuit: Ualde enim esse inconue¬
niens uidetur: eiꝰ sensum cum quo unus
fõs fuerit ignorare. regoriꝰ Ecĩ uiri ĩ
dñi ñ ignorant. Nam isdem quoq apłs
dicit. Quis enim scit hominum que sũt
hominis ͤ nisi sp̃c homuns qui in ip̃o est:

Expanded text:
est quod iterum idem egregius praedicator dicit: est quod iterum idem egregius praedicator dicit: Quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? Valde enim esse inconveniens videtur ejus sensum cum quo unus factus fuerit, ignorare. Gregor. Sancti viri in Domini non ignorant. Nam idem quoque apostolus dicit: Quis enim scit hominum quae hominis sunt, nisi spiritus hominis qui est
Abbreviated transcription (Latin):
nem numqmͣ accedere p̾sumas. Quacũ¬
q aut̃ die sacrum ordinem demerare p̃¬
sumpseris: statim uiri diaboli mancipa¬
beris. Discessit gͥ clicus sanus: et sicut t̾¬
rere solet animum pena recens. ea que uir
dei p̃cepit int̾im custodiuit. Cum uero pꝰ
annos multos. om̃s priores illiꝰ de hac luce
migrassent et suos minores sibimet suꝑ¬
pomi in sacris ordinib cerneret: u̾ba uiri d̾e
qͣi ex longo tempore oblit̾ postposint: at¬
q ad sacrum ordinem accessit. Quem
mox isqui relinquerat dyabolus tenuit.
eumq uexare quo usq aĩam eiꝰ excute¬
ret. non cessauit. ꝑ etrꝰ Aste uuir dei
diuinitatis ut iuideo etiam secreta pene¬
trauit: qui ꝑspexit hunc cłicũ id circo dy¬
abolo traditum ne ad sacrum ordinem
accedere auderet. regoriꝰ. Quare diui¬
nitatis secreta non nosset. qui diuĩnitatis
p̃cepta seruaret : cum scͥptum sit. qui ad¬
heret dño unus sp̃c est.etrus Si unꝰ

Expanded text:
nem nunquam accedere praesumas; quacunnem nunquam accedere praesumas; quacunque autem die sacrum ordinem temerare praesumpseris statim juri diaboli iterum mancipaberis. Discessit igitur clericus sanus, et sicut terrere solet animum poena recens, ea quae vir Dei praeceperat, interim custodivit. Cum vero post annos multos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo tempore oblitus postposuit, atque ad sacrum ordinem accessit: quem mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque vexare quousque animam ejus excuteret, non cessavit. Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam secreta penetravit, quia perspexit hunc clericum idcirco diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem auderet accedere. Gregor. Quare Divinitatis secreta non nosset, qui Divinitatis praecepta servavit, cum scriptum sit: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est ?
Abbreviated transcription (Latin):
ma a gentib non ext̾minabitur: s tem¬
pestatib chorusciꝰ. et turbinib. ac terre
ra. quia in hac urbe dissoluta. menia. eu̾¬
sas domos. destructas eccł̃ias turbine cer¬
nimus eiusq edifina longo senio lasia¬
ta. qr ruinis crebrescentib ꝓst̾nantur ui¬
demus: qmͣiuis hoc honoratus eiusdem
discipulus cuiꝰ mͥ relatione comꝑtum ÷
nequaqͣm ex ore illiꝰ audisse se ꝑhibet. s
qr hoc dixerit dc̃m sibi a fr̃ib suisse testat.¬
dem queq tempore quidam
aquinensis eccłie clicus. a demonio
uexabatur. qui a uenerabili uiro constan¬
tino eccłie eiꝰ antistite. ꝑ multa fuerat mar¬
tyrum loca transmissus ut sanari potuissi.
S̾ sc̃i dei mariyres. noluert ei sanitatis
donum tͥbuere: ut qnͣta esset ĩ benedicto
gr̃a demonstrarent. Ductus itaq est. aid
de obsesso homine ꝓtinus expulit: Cui sa¬
nato p̃cepit dicens. uade et post hec car¬
nem non cõmedas. ad sacrum uero ordi¬

Expanded text:
ma a gentibus non exterminabitur, sed temma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus coruscis, et turbinibus, ac terrae ra, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domos, destructas ecclesias turbine cernimus, ejusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebrescentibus prosternantur, videmus. Quamvis hoc Honoratus ejus discipulus, cujus mihi relatione compertum est; nequaquam ex ore illius audisse se perhibet; sed quia hoc dixerit, dictum sibi a fratribus fuisse testatdem quoque tempore quidam Aquinensis Ecclesiae clericus daemonio vexabatur, qui a venerabili viro Constantio ejusdem Ecclesiae antistite per multa fuerat martyrum loca transmissus, ut sanari potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sanitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia demonstrarent. Ductus itaque est ad oum hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit, dicens: Vade, et posthac carnem non comedas; et ad sacrum ordi
Abbreviated transcription (Latin):
terra erigi non auderet: benedõs ih̾u xp̃i
dñi famulus ꝑsemetip̃m dignatus est
accedere ad rogem prostratum. Quem
de terra leuauit et de suis actib increpa¬
uit: atq in paucis sermonib cuncta q̃
illi erant uentura p̾nuntiauit dicens.
Multa mala facis. multa mala fecisti:
iam aliqͣndo ab iniquitate compescere.
Et quidem romain ingressurus es: ma¬
re tͣnsiturꝰ. Nouem annus regnabis: deci¬
mo morieris. Quib auditis rex uehem̃¬
ter territꝰ. or̃one petita recessit: atq ex
illo iam tempore minus crudelis fuit.
it. ad siciliam ꝑrexit. Anno aut̃ regni sui
decimo: om̃ipotentis dei iuditõ regnum
cum uita perdidit.
dem dei famulum uenire consueuerat.
quem uir dei ꝓ uite sue merico ualde dili¬
gebat. Is itaq dum cum illo de ingressu re¬
gis totile et romane urbis perditione collo¬
quium haberet dixit. P hunc regem ci¬
uitas ista destruetur ut iam amplius
non habitetur. Cui uir dei respondit. ro¬

Expanded text:
terra erigi non auderet, Benedictus Christi terra erigi non auderet, Benedictus Christi Jesu famulus per semetipsum dignatus est accedere ad regem prostratum: quem de terra levavit, et de suis actibus increpavit, atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant ventura praenuntiavit, dicens: Multa mala facis, multa mala fecisti, jam aliquando ab iniquitate compescere. Equidem Romam ingressurus es, mare transiturus, novem annis regnabis, decimo morietis. Quibus auditis rex vehementer territus, oratione petita recessit, atque ex illo jam tempore minus crudelis fuit: it, ad Siciliam perrexit; anno autem regni sui decimo, omnipotentis Dei judicio regnum cum vita perdidit. dem Dei famulum venire consueverat, quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquium haberet, dixit: Per hunc regem civitas ista destruetur, ut jam amplius non inhabitetur. Cui vir Domini respondit: Ro
Abbreviated transcription (Latin):
sueuerant comites misit scilicet. uul.
ruderich. et blidin: ut ante serui dei ocło
ip̃m esse reger totilam simłante eius
lat̾i : ob ambularent. Cui alia quoq ob¬
sequia atq spatarios p̃buit. ut tam ex
eisdem obsequiis qmͣ ex purpureis uestib
rex esse putaretur. Cumq isdem rigo de¬
coratus uestib obscquentium frequeri¬
tia comitat᷑ monast̾ium fuiss ingressꝰ
uir dei eminus sedebat. Quem uenientẽ
conspiciens: cum iam ab eo audiri potu¬
iss clamauit dicens. Pone fili pone: nõ¬
tinus in terram cecilit. et quia tanto
uiro illudere p̃sumpsisset expauit. õs¬
q qui cum eo ad dei homunem uene¬
rant terre const̾nati sunt. Surgentes
tiauerunt trepidi. quanta uelocita¬
te fuerant dep̃hensi.
Unc ꝑ se idem totila ad dei homi¬
nem accessit. Quem cum longe se¬
dentem cerneret: non ausus accedere se¬
se in t̾ram dedit. Cui dum uir dei bis.¬
terq diceret surge. s ip̃e ante eitm de

Expanded text:
onsueverant, comites misit, scilicet Vul, onsueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoque obsequia atque spathari praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque isdem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comitatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pontinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes i, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant depraehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum terve diceret: Surge, sed ipse ante eum de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentatꝰ autem uenerabili benedc̃o
patri sibi oronem petiit. s mox uir
qui tͥ ꝑ conuiatorem tuum locutus
auit. Tunc ille reatum infirme sue
mentis agnoscens eiꝰ pedib ꝓuolutus.
tantomagis cepit culpami deflere et eru¬
bescere: qnͣto se cognouit etiam absen¬
tem in benedc̃i prĩs oculis deliquisse.
Petrus Ego sc̃i uiri p̃cordiis. helysei
sp̃m uideo in esse: qui absenti discipło
portet petre ut int̾im sileas. quati¬
nus ad huc maiora i cognoscas. Gotho
set ad eiꝰ monasterium ꝑgens. paulolõ¬
guis substitit÷ ei q se esse uenturum nũ
tiauit. Oui cum ꝓtirs mandatum de
monast̾io fuiss ut ueniret: ip̃e sic̃ ꝑ fi¬
beret explorare conatus est. Quidam u̾oeꝰ
spatarius rigo dicebatur cui calciamen¬
ta sua p̃buit eumq indui regalib ue¬
stib fecit: quem quasi in ꝑsona sua per¬
gere ad dei hominem p̃cepit. In cuiꝰ ob¬
sequio. tres qui sibi p̃ceteris adherere ⁊¬

Expanded text:
Praesentatus autem venerabili Benedicto Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir qui tibi per conviatorem tuum locutus eravit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo Oportet, Petre, ut interim sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. set, ad eius monasterium pergens, paulo longius substetit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset, ut veniret, ipse, sicut perfiberet, explorare conatus est. Quidam vero eius spatharius Riggo dicebatur, cui calciamenta sua praebuit eumque indui vestibus regalibus fecit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere c
Abbreviated transcription (Latin):
sese isli alt̾ uator adiunxit: qui sumen
dos initinere portabat cibos. Cumꝙ
iam hora tardior excreuiss: dixit. Ue¬
ni fr̃ sumamus cybum: ne lassemur
in uia. Cui ille respondit. Absit frat̾.
non facio quia ad uenerabilem frẽm
horam coniiator conticuit. S cum pꝰ
hec aliqͣnͣtulum itin̾is spacium egissent.
rursus ammonuit. ut manducrent.
Consentire noluit: qui ieiunus ꝑueni¬
re decreuerat. Tncuit quidem quiad
manducandum inuitauerat. et cũ
eo iciunus ad huc ꝑgere modicum cõ¬
sensit. Cumq et iter longius agerẽt
et eos tardior hora fatigaret: ambu¬
lantes. inuenert initinere pratum et
fontem. et queq poterant ad reficien¬
dum corpꝰ delectabilia uideri. Tunc
conuiator ait. Eoce aqua. ecce pratũ
ecce amenus locus in quo possiumis ix¬
fici et parum quiescere: ut ualeamꝰ
it̾ nr̃m postmodum inoolumes exple
nem ꝑsuasus. consensit et cõmedit.
Uesꝑtina uero hora ꝑuenit ad cellam

Expanded text:
sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit consentire qui jejunus pervenire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explerdmonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam.
Abbreviated transcription (Latin):
tionem peĩs ex more petier̃t. Quo ille ꝓ¬
tinus ꝑcunctat᷑ est dicens. U̾bi comedistis:
Qui responder̃t dicentes. Nusqmͣ. Qui¬
bus ille ait. Quare ita mentimini Nã¬
quid illius talis femine habitałm nõ
intrastis: Numquid hos atq illos cybo ᷤᷤ
non accepistis: Numquid tot calices
non bibistis: Cumq cis uenerabilis
pat̾ et hospitium mulieris et genera
cyboꝵ. et numerum potionum dice̾t:
recognoscentes cuncta que egetant ad
euis pedes tremebundi cetiderunt᷑: se de¬
liquisse confessi sunt. Ip̃e aut̃ protinus
culpe peꝑcit. ꝑpendẽs qd̃ in eiꝰ absentia
ultra non facerent quem p̃sentem sibi
ẽẽ in sp̃uscirent.
rat̾ quo ualentinani eiꝰ monachi
cuiꝰ suꝑius memoriam feci iurerat
laicus. s religiosus. Qui ut serui dei o¬
rationem ꝑciꝑet. et getinanum frẽm
uideret: amus singulis de loco suo ad
cellam ieiunus uenire consueuerat. Q¬
dam gͥ die dum it̾ ad monasteriũ facet

Expanded text:
tionem Patris ex more petierunt. Quos ille ptionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent.rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
quia collapsi saxa parietis. eiꝰ non solũ
la sua inpsiato qd̾ uulgo matta uocatur
quo orare consuruerat ꝓici: missisq foraᷤᷤ
srib cellam clausit: ac or̃oni instantius
qmͣ solebat incubuit. Mira te. Hora
eadem huc incolumen. atq ut priꝰ ualẽ¬
tem. ad eunidem iterum laborem misit.
ut ip̃e quoq parietem cum frĩb ꝑficẽt.
de cuiꝰ se interitu antiqus hostis benedc̃o
insultare credidisset
cie sp̃u pollere: uentura predicere
p̃sentib etiam absentia nuntiare. Mox
etenim celle fuit: ut quotiens ad respon¬
sum aliquot egrederent᷑ fr̃s: cibum po¬
tumq extra cellam minime sumerent.
Cumq hoc de usu regule sollicite serua¬
retur: quadam die ad responsum fr̃s e
gressi sunt. in quo tardiori compulsi sc̃
hora demorari. Q ui manere uixta teli¬
giosam feminam nouerant: cuiꝰ ingres¬
su habitałm sumpserunt cybum. Cũ
q tardius ad cellam redissent. benedic¬

Expanded text:
quia collapsi saxa parietis, non solum ejusquia collapsi saxa parietis, non solum ejusla sua in psiathio, quod vulgo matta vocatur, in quo orare consueverat, projici, missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidissetiritu pollere, ventura praedicere, praesentibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedic
Abbreviated transcription (Latin):
illud coquine edifitium assistere cernerst
et flãmas quas antiqus hostis fuycerat.
non usderent.
Dursum dum fb̃s parietem quia res
ita exigebat. paulo altius edificarẽt
uit dei in oronis studio intͣ cellule sue
claustra morabatur: Cui antiqus hostᷤᷤ
insultans apparuit. et qr ad laborantes
fr̃s ꝑgeret indicauit. Qd̾ uir dei ꝑmin¬
tium celerrime fr̃ib indicauit dicens.
fr caute uos agite quia ad uos hac ho¬
ra malignus sp̃e uenit. Is qui mandatũ
detulit. uix uerba compleuerat: et ma¬
lignus sp̃c eumdem parietem qui edifica¬
batur euertit ⁊ atq unum puerulũ
monachum. cuiꝰdam curialis fllium op¬
primens. riuna contͥuit. Cont̾stati õs
ac uehement̾ afflicti. non dampno pa¬
tietis. s contͥtione frĩs: uenerabili pa¬
tri benedc̃o studuer̃t. celerit̾ cum graui
luctu nuntiare. Tunc isdem pater ad¬
se dilaceratum puerum deferri iubet.
quem portate non nisi in saccopotuert᷑

Expanded text:
illud coquinae aedificium assistere cernerent, illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent.Rursus dum fratres parietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
mouere non possent. Difficultate gͥ fc̃a.
ad uirum dei missum est ut ueniret: oran¬
do hostem repelleret: ut lapidem leuare
potuissent. Qui mox uenit: or̃onem faci¬
ens benedictionem dedit: et tanta lapis
celeritate leuatꝰ est ac si millum priꝰ pondus
unc in conspectu uiri ¶ Habuiss.¬
dei placuit: ut in loco eodem terram
foderent. Qmͣ dum fodiendo altius pe¬
netrarent: creum illic ydolum fr̃s in¬
uenerunt. Quo ad horam casu in coqui¬
nam ꝓiecto. exire ignis repente uisus ẽ.
atq in cunctoꝵ monachoꝵ oculis quia
omne eiusdem coquine edifitium cõsu¬
meretur ostendit. Cumq iaciendo aꝙͣ.¬
et ad ignem qͣi extinguendo ꝑstreperent̃
pulsatus eodem tumultu uir dr̃u adue¬
nit. Qui cunidem ignem in ocłis fr̃m ẽẽ.
in sius uero non ẽẽ considerans caput ꝓ¬
tinus in or̃onem flexit: et cos quos fan¬
tastico repperit igne deludi. reuocauit fr̃s.
et occłos suos signare precepit: ut sanum

Expanded text:
movere non possent. Difficultate igitur facta, movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondusunc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. et succensus apparebat: qui m eũ
ore oculis q flãmantib seuire uidebaf᷑.
Iam uero que diceret audiebant omnes.
Prius enim hunc uocabat ex noĩe. Cui
cum uir dei minime responderet: ad enus
mox contumelias erumpebat. Nam cum
clamaret dicens benedicte. benedicte. et eũ
sibi nullo modo respondere conspiceret.
ꝓtinus adiungebat. Maledicte: et non
benedicte: quid mecum habes: Qtud me
ꝑsequeriꝰ: S iam nunc expectanda sunt
contra dei famulum antiqui hostis noua
certamina cui pugnas quidem uolens in¬
tulit. s occasione iuctorie ministrant in
Uadam die dumfr̃s ¶uitus
habitacula eiusdem celle construerẽt.
lapis in medium iacebat. quem in edifici¬
um leuore decreuer̃t. Cum eum duo uel
tres mouere non possent: plurez adiune¬
ti sunt. S ita ĩmobilis ꝑmansit. ac si ra¬
dicitus int̾ra teneretur: ut palam dare¬
tur intelli. qd̾ suꝑ eum ip̃e ꝑseantiquus
hostis sederet: quem tantoꝵ iuroꝵ manus

Expanded text:
rimus et succensus apparebat, qui in eum rimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit inuadam die dum fratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus
Abbreviated transcription (Latin):
distenso sinu. hoc idem castrum recipit
s ꝑ tͥa milia in altum se subrigens. ue¬
lut ad aera cacuumen tendit. Ubi uetus¬
tissimum fanum fuit: in quo exanti¬
quoꝵ more fuigentiliũ. abstulto rusti¬
coꝵ ppło apollo celebrabatur. Circũqua¬
q etiam in cultu demonum. luci succre¬
uerant in quibzadhuc eodem tempore
nifidelium insana multitudo sacrificqᷤᷤ
sacͥlegis insudabat. Ibi itaq uir dei per¬
ueniens contͥuit ydolum. subuertit arã
succendit lucos: atq in ip̃o templo apol¬
lims oraculumt bĩ martini tibi nero ara
ad fidem uocabat. S hec antiquus hostis
tacite nonferens non occulte uel ꝑ somp¬
nium. s aꝑta iusione eiusdem patrisse
oculis ingerebat: et magnis clamorib
nim se ꝑpeti conquerebatur. ita ut noces
illius etiam fr̃s audirent. qmͣus ymagi¬
nem minime cernerent. Ut enim disci¬
pulis suis uenerabilis pat̾ dicebat corpo¬
ralib eiꝰ oculis idem antiquus hostis tet̾¬

Expanded text:
distenso sinu hoc idem castrum recepit, distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teter
Abbreviated transcription (Latin):
uit. De quo ioh̾ez ait. Erat lux uera que
illuminat onneni hominem uenientẽ
inhunc mundum. Et de quo rursusscͥp¬
tum est. De plenitudine eius nos om̃s
accepimꝰ. Nam sc̃i dei homines potuer̃t
a dño uiitutes habere: non etiam aliis
tradere. Ille aut̃ signa uircutis dedit sub¬
ditis. qui se daturum signum ione pro¬
misit inimicis ⁊ ut coram suꝑb̃ mori
dignaretur coram humilib resurg̾e:
quatums et illi uiderent. qd̾ contemp¬
nerent. et isti qd uenerante amare
debuissent. Ex quo myst̾io actum est. ut
dum suꝑbi aspiciunt despectum mor¬
tis: humiles contͣ mortem aspicerent.
głam potestatis. Petrus Queso te post
hec ad que loca uir sc̃s migrau̾it. nel
tesce. Gregoriꝰ. Cc̃s uirtid alia demigͥnᷤᷤ
loca. non hostem mutauit. Nam tan¬
to post grauiora prelia ꝑtulit qnͣto cõ¬
tra seaperte pugnantem ip̃m magr̃m
malitie inuenit. Castrum namq esd̾
cassinum dicitur: in excelsi montis
latere situm est. Qui uidelicet mons.

Expanded text:
vit, de quo Joannes dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est: De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio actum est, ut dum superbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam potestatis. Petr. Quaeso te post haec, ad quae loca vir sanctus migraverit, vel tesce. Gregor. Sanctus vir ad alia demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Ecce ego rogaui et audire me noliusti
Rogaui dñm meum et exaudiuit me. suo¬
do gͦisi potes egredere et me dimissa ad mo¬
nast̾ium. recede. Ip̃e autem exite extͣ tectũ
non ualens: qui remanere sponte uoluit
iui loco. mansit iuitꝰ. Sicq scm̃ est ut to¬
tam noctem ꝑuigilem ducerent atq ꝑ
sacra sp̃ualis uite colloquia sese iucaria
relatione satiarent. Qua de re dixi eum
uoluisse aliquid s minime potuisse qr¬
si aspicunus uenerabilis uiri mentem
dubium non est qd̾ eamdem serenitatem
uolit inqua descenderat ꝑmanere. S
contͣ hoc qd̃ uoluit inuirtute om̃ipoten¬
tis dei ex femine pectore nuiracłm ĩuenit.
Nec mirum qd̵ plus illo femina que diu
frẽm usdere cupiebat. in eodem tempore
ualuit. Quia enim iuxta iohis uocem
deus caritas est in isto ualde iudit̃o illa pł
potuit que ampliꝰ amauit Petrus. fa

Expanded text:
dit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; dit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si venerabilis viri mentemdubium non est, quod eamdem serenitatem voluerit, in qua descenderat, permanere: sed contra hoc quod voluit, in virtute omnipotentis Dei ex femineo pectore miraculum invenit. Nec mirum quod plus illo femina, quae diu fratrem videre cupiebat, in eodem tempore valuit: quia enim juxta Joannis vocem, Deus charitas est : justo valde judicio illa plus potuit, quae plus amavit. Br
Abbreviated transcription (Latin):
sam posuit. et caput in manib om̃ipotẽ¬
tem dñm rogatura declinauit. Cumq le
uasset de mensa caput tanta coruscatioĩs
et tonutriu uirtus tantaq inundatio plu¬
iue erupit ut neq uenerabilis benedictꝰ
neq fr̃s qui cum eo aderant extͣ lim̃ lo¬
ci quo consederant pedem mouere potius¬
sent. Scĩmonialis quippe femina capud
in manib declinans lacrumaꝵ fuiuios
ĩmensam fuderat. ꝑ quas serenitatem
aeris ad pluuiam traxit. Nec paulo tar¬
dius post or̃onem inundatio illa secuta ÷
S tanta fuit conuenientia or̃ois et mun¬
dationis ut demensa caput iam cum to¬
nutrio lenaret. quatinus unum idem¬
q esset momentum. et leuare capud et
pluuiam deponere. Tunc uir dei int̾ cho¬
ruscos et tonutria atq ingentis pluiie
inundationem. uidens se ad monast̾ĩ
non posse remeare cepit conqueri contri¬
status dicens. Pairat tͥ omĩpotens deus
soror. Quid est qd̃ fecisti: Oui illa respon¬

Expanded text:
sam posuit, et caput in manibus omnipotensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respon
Abbreviated transcription (Latin):
oror namq eiꝰ scolastica noĩe om̃ipo¬
tenti dño ab ip̃o infancie sue tempo¬
re dicata ad eum semel ꝑ annum neni¬
re consueuerat ad qmͣ uir dei nou longe
extra ianuam in possessione monastni des¬
cendebat. Quadam uero die uenit ex more.
atq ad eam cum discipulis suis uenerabi¬
lis eius descendit fr̃. Qui totum in dei lau¬
dibz diem sacrisqz colloquiis ducentes. in¬
cumbentib iam noctis tenebris simł ac¬
ceper̃t cibos. Cumq adhuc sederent ad ⁊¬
mensain et intͣ sacra colloquia tardior se
hora protraheret eadem sc̃imonialis fe¬
mina soror eius rogauit etim dicens. Que¬
so te ut ista nocte me non deseras. et usq
mane aliquid de celestis uite gaudiis loqͣ¬
mur. Cui ille respondit. Quid est quod lo¬
queris sororꝰ Manere extͣ cellam nullatenꝰ
possum. Tanta uero erat celi serenitas ut
nulla maere nubes appareret. Sc̃imoniał
autem femina cum uerba negantis frĩs
audiss: insertas digitis manus suꝑ men¬

Expanded text:
oror namque ejus. Scholastica nomine, omnipotenti Domino ab ipso infantiae tempore dedicata, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in possessione monasterii descendebat. Quadam vero die venit ex more, atque ad eam cum discipulis venerabilis ejus descendit frater: qui totum diem in Dei laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbentibus jam noctis tenebris simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane de coelestis vitae gaudiis loquamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super men
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ciuitatem nichomedie. ueniens ad nr¬
bem romam tulit corpus bẽ uilianeꝰ et
nisset ad urbem. siuigens tempestas edircit
ipam nauem in fines campanie: et posi
suũ suburbanum. uenit tempestas uali¬
iactasset eos mare in locum desertum: a
feris et auib corpora eoꝵ deuorata funt.

Expanded text:
per ciuitatem . Nicomedia Veniens ad| urbem romam tolit corpuscolum beatae Iuliane . et nisset| ad urbem exurgens tempestas uox in naue in finibus chau| maniae. Et positsuburbanum uenit| tempestas ualiiactasset eos aquam in| loco deserto sic ad feris et auibus corpora eorum deuora sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tis silentio eiectum de caroere decollauer̃t
itissu furiosi placidi urbis p̃fecti. Tunc
a ꝓculo. et efibo. atq apollonio ablatum
corpꝰ uenerandum xp̃i martyres ualenti¬
ni ad suam eccłiam int̾amine urbis noc¬
turno itinere transtuler̃t. Ibiq in suburba¬
no empto terte spatio: non longe ab cadem
ciuitate sepulture honestissime tradide¬
runt. Ubi cum cotidianis iuigiliis indei
laulib ꝑmanerent : tenti a gentilibus
custodie mancipati. traditi sunt consula¬
ti licentio. Qui licentiꝰ agnoscens quod
ꝓculus et esybus atq apolionius ppłos mł¬
tos quos comu̾iterant amatores haberent.
timens ne uiolent̾ ei a ppło tollerentur.
noctis medro suis eos uissit tͥbunalibus
p̃sentari. Quos cum iudiss nec blan¬
dimentis decipi nec terrorib frangi: ius¬
sit eos uocapitalem subirent sententiam
Ip̃e aut̃ statim cum offitio suo fugiens᷑:
et quo perrexit non seꝑmisit sciri. Tunc

Expanded text:
tis silentio eiectum de carcere decollauerunt tis silentio eiectum de carcere decollauerunt iussu Furiosi Placidi, Vrbis prefecti. Tunc a Proculo, Efibo atque Apollonio ablatum corpus uenerandum Christi martyris Valentini ad suam ecclesiam Interamnae urbis nocturno itinere transtulerunt; ibique, in suburbano empto terrae spatio, non longe ab eadem ciuitate, sepulturae honestissimae tradiderunt. Vbi cum cotidianis uigiliis in Dei laudibus permanerent, tenti a Gentilibus, custodiae sunt traditi consulari Lucentio. Qui Lucentius agnoscens, quod Proculus et Efybus atque Apollonius populos multos, quos cognouerant, amatores haberent, timens ne uiolenter ei a populo tollerentur, noctis medio suis eos iussit tribunalibus presentari. Quos cum uidisset nec blandimentis decipi, nec terroribus flagitari, iussit eos capitalem subire sententiam. Ipse autem statim cum officio suo fugiens, et quo perrexit, non se permisit sciri. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
At ille dixit. Nisi complenero statutum
am. S cum aurora noctis finem impone¬
ret. sc̃s ualentinus reserat claustra cubi¬
culi ÷ et ceremonem uiuenem parentib
ac si nichil ꝑpessus fuiss ab om̃i egritudĩe
lib̾atum assignat. Tunc craton cum
iuge et om̃i domo sua credidit et baptiza
deri. ꝓculus uero et esybus. atq apollo¬
nius abicientes studia humane sapĩei¬
ta se contuler̃t ad dñm ut ultͣ penitus
nichil humanaꝵ legerent litt̾aꝵ s con¬
uersi ad dñm spualib stuliis se tradi¬
derunt magistro: cuiꝰ tantum uerba
s etiam fc̃a mirabilia ꝓbarentur. In t̾ea
ꝑ hos confluebat multitudo scolasticoꝵ
fa mulum publica uoce ꝓclamaret. Tunc
indignatio pene õium senatoꝵ accensa esti
er tentꝰ est sc̃s ualentinꝰ ep̃c atq uirgis cesus
compellebat᷑ sacͥficare demoniis. Et post di¬
uturnam cedem custodie. Et uidentes eum
diderant animos confortantem medio noc¬

Expanded text:
At ille dixit: «Nisi compleuero statutum At ille dixit: «Nisi compleuero statutum aperiam». Sed cum iam aurora noctis finem imponeret, sanctus Valentinus reserat claustra cubiculi, et Cerimonem iuuenem parentibus, ac si nichil perpessus fuisset, ab omni egritudine liberatum assignat. Tunc Craton cum coniuge et omni domo sua credidit, et baptizatderi. Proculus uero et Efibus atque Apollonius, abicientes studia humanae sapientiae, ita se contulerunt ad Dominum, ut ultra penitus nichil humanarum legerent litterarum. Sed conuersi ad Dominum, spiritalibus studiis se tradiderunt magistro, cuius non tantum uerba, sed etiam facta mirabilia probarentur. Interea per hos confluebat multitudo scolasticorufamulum publica uoce clamabat. Tunc indignatio pene omnium senatorum accensa est. Et tentus sanctus Valentinus episcopus atque uirgis cesus, compellebatur sacrificare demoniis, et post diuturnam cedem custodiae mancipatur. Et udiderant, animos confortantem, medio noc
Abbreviated transcription (Latin):
no transacto ita toto corpore implicatus atq
poss liberam in membris habere. Erant e¬
nim etus brachia simul et crura contor¬
ta: ut nullus medicoꝵ passionis istius
assereret reꝑtum ẽẽ uocabulum. Tuno
sc̃s ualentinꝰ ep̃c uir dei fide plenus clau¬
so ostio stratoq humi cilitio. eleuauit
puerum ceremonem de lecto et ꝓiecit eũ
seminecem in eo cilicio in quo ip̃e ortire
consueuerat: et ꝑ totam noctem in dei
laudib et or̃one manenti lumen cirea me-¬
diam horam noctis tantum appartut: ut¬
hi qui in spectaculis erant cura eubiculũ
putarent intꝰ flammas accendi. Sed
spatio uniꝰ ore transacto surgens sanissimꝰ
puer:simul cepit uoce clara indei laudi¬
b incolumis concrepare. Audientes aut̃
illum parentes eiꝰ deo canere. cuiꝰ ꝑ tresan¬
nos solum gemitum audierant mugitũ¬
q reddentem: om̃s siml gaudentes fores
ut reseraret eis sc̃m ualentinum exorabãt.

Expanded text:
no transacto ita toto corpore implicatus atque no transacto ita toto corpore implicatus atque oris possit liberam in membris habere. Erant enim eius brachia simul et crura contorta, ut nullus medicorum passionis istius assereret repertum esse uocabulum. Tunc sanctus Valentinus episcopus, uir Dei fide plenus, clauso ostio, stratoque humi cilicio, eleuauit puerum Cerimonem de lecto, et proiecit eum seminecem in eo cilicio, in quo ipse orare consueuerat; et per totam noctem in Dei laudibus et oratione manenti lumen circa mediam noctis tantum apparuit, uthi, qui in spectaculis erant circa cubiculum, putarent intus flammas accendi. Sed spatio unius horae transacto, surgens sanissimus puer, simul cepit uoce clara in Dei laudibus incolumis concrepare. Audientes autem illum parentes eius Domino canere, cuius per tres annos solum gemitum audierant, mugitumque reddentem, omnes simul gaudentes, fores ut reseraret eis, sanctum Valentinum exorabant.
Abbreviated transcription (Latin):
ris et u̾boꝵ ampliata fu̾it multitudo:
uno hoc colligi pot̾it si saluetur. hic pro
ster ẽẽ uideris stulta est aꝓd̾ deum ⁊ et nõ
potes tam ꝑfecte credere qͣm fides ip̃a deposcit.
cui credendum est. da mͥ fidem tuam sub
hac polucitatione. ut filius tius ꝑ meã
fidem saluetur ⁊ tu uero ꝑ salutem filii
tui cum om̃i domo tua conu̾taris ad xp̃m
Tunc craton uocauit coniugem suam cũ
om̃i familia: et ꝓstratus pedib eiꝰ cepit
ꝓmitt̾e quod si ille salutis eẽt. om̃s credetẽt
xp̃o. Erant autem in hoc spectaculo ꝓcu¬
lus esyb. atq apolloniꝰ. quos cognouimus
ingreco ꝑfectos ad latina studia ꝑuenisse
hiitaq simili modo oratoris sui filium
ceremonem cupientes saluum fieri secre¬
dituros affirmant. Tunc sc̃s ualentinꝰ
ep̃c iussit sibi cubitulum p̃parari et diei
ac nocti silentium fieri: et claudens ostium
suꝑ se et puerum ccremonem÷ qui t̾cio an¬

Expanded text:
ris, et uerborum ampliata fuerit multitudo, ris, et uerborum ampliata fuerit multitudo, uno hoc colligi poterit: si saluetur hic, pro ster esse uideris, stulta est apud Deum, et non potest tam perfecte credere, quam fides ipsa deposcit, cui credendum est, da michi fidem tuam sub hac pollicitatione, ut filius tuus per meam fidem saluetur: tu uero per salutem filii tui cum omni domo tua conuertaris ad Christum ». Tunc Craton uocauit coniugem suam cum omni familia, et prostrarus pedibus eius, cepit promittere, quod, si ille saluus esset, omnes crederent Christo. Erant autem in hoc spectaculo Proculus et Efibus atque Apollonius, quos cognouimus in Greco perfectos ad Latina studia peruenisse. Hi itaque simili modo, oratoris sui filium Cerimonem cupientes saluum fieri, se credituros affirmant. Tunc sanctus Valentinus episcopus iussit sibi cubiculum preparari, et die et nocte silentium fieri. Et claudens ostium super se et super puerum Cerimonem, qui tertio an
Abbreviated transcription (Latin):
dare ÷ Sc̃s ualentinꝰ ep̃c dixit. Aqua ip̃a
ꝓ mysterium inuocate t̾nitatis. sp̃m sc̃m
in semctip̃am recipiet et ꝑ ip̃m uniu̾sa
poc̃a et cͥmina dimitientur. Dicit ei cra¬
ton. Dum disputano nr̃a longius ten¬
ditur: uita filii mei breuiatur. Sicit
ei sc̃s ualentinus ep̃r Nisi credideris ea q̃
nec audire potusti aliqñ nec uidere: sai¬
uus ẽẽ ñ poterit filius tuus. Dic̃ ei cra¬
ton. Quid est qd̾ ego nec audire potuinͤ
corde conspicere: Sc̃s ualentinus ep̃e dix̃
Numquid audisti aliqnͣdo uuginem con-
compescuisse: Postremo crucifixum mor¬
tuum ac sepuitum die tertia resurrexisse.
atq multis uidentib ascendisse in celis.
angelis attestantib ita ut ascendit uen¬
turus assertꝰ est. Si ita credis fc̃a accede et
baptizare: ut possit ad salutẽ filii tui ꝑ¬
tingere. et ꝑ ip̃m ad uitam et̾nam petue¬
nire. Dicit ei craton. Qnͣtacamq dixe¬

Expanded text:
dare?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Aqua ipsa dare?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Aqua ipsa per mysterium inuocatae Trinitatis Spiritum Sanctum in semetipsam recipiet, et per ipsum uniuersa peccata et crimina dimittentur». Dicit ei Craton: «Dum disputatio nostra longius tenditur, uita mei filii breuiatur!». Dicit ei sanctus Valentinus episcopus: «Nisi credideris ea, quae nec audire potuisti aliquando nec uidere, saluus esse non poterit filius tuus». Dicit ei Craton: «Quid est, quod ego nec audire potui nec corde conspicere?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Numquid audisti aliquando uirginem concecompescuisse, postremo crucifixum, mortuum ac sepultum, die tertia resurrexisse, atque multis uidentibus ascendisse in celis, angelis testantibus, ita ut ascendit, uenturum adsertus est? Si ita credis facta, accede et baptizare, ut possis ad salutem filii tui pertingere, et per ipsum ad uitam perpetuam peruenire». Dicit ei Craton: «Quantacumque dixe
Abbreviated transcription (Latin):
dentib cum lectulo suo funib depositum
ac curatum: Non ne fides alteriꝰ ita aliis
ꝓfuit ut fides credentium diuini oris lau¬
dem acquireret ⁊ et a non credentib in¬
credulitatem eiceret. et sanitatem languẽ¬
tib restitueret: et uitam in mortuis repa¬
raret : hec et his similia multa sc̃õ ualen¬
tino ep̃o ꝓsequente craton orator oecidit
aid pedes eiꝰ dicens. Credo quod iste quem
predicas uerus sit deus: et p̃t̾ ip̃m non est
alius qui imꝑat languori ut abscedat ⁊
imꝑat morti ut fugiat: imꝑat uite ut
redeat. Sc̃s ualentinꝰ ep̃o dixit. fides xp̃ia
tur. Dicit ei craton. Que est oꝑa ꝑ quam
fides possit ostendi: Sc̃s ualentinus ep̃c
dixit. Ut abrenuntietur ydolis manufcĩs
quoꝵ effigies adorantur in templis: et ab
om̃i pcc̃o lotus fonte purissimo dei filius
adopteris. Craton dixit. Aqua que sordes
corporis lauat : quomiodo potit pcc̃a mũ¬

Expanded text:
dentibus cum lectulo suo funibus deposi- tum dentibus cum lectulo suo funibus deposi- tum ac curatum? Nonne fides alterius ita aliis profuit, ut fides credentium diuini oris laudem adquireret, et a non credentibus incredulitatem eiceret, et sanitatem languentibus restitueret, et uitam in mortuis repararet?». Haec et his similia multa sancto Valentino episcopo prosequente, Craton orator cecidit ad pedes eius, dicens: « Credo, quod iste, quem predicas, uerus sit Deus, et preter ipsum non est alius, qui imperat languori, ut abscedat, imperat morti, ut fugiat, imperat uitae, ut redeat». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Fides Christiantur». Dicit ei Craton: «Quae sunt opera, per quae fides possit ostendi?». Sanctus Valentinus episcopus dixit: «Vt abrenuntietur ydolis manufactis, quorum effigies adorantur in templis, et ab omni peccato lotus fonte purissimo, Dei filius adopteris». Craton dixit: «Aqua, quae sordes corporis lauat, quomodo poterit peccata mun