comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃. fuerat. cum una legione optineret¬
&e ꝓ rogatum.⁊ .c. hostilio tibulo est.
ut .p. pr. in eturiam ad duas legiones
sc̃. cedet .c. calpurnio p̃rogatum. et
IL ueturio philoni est. ut ꝓ. pr̾. galliã
tandem ꝓuintiam cum hisdem duab
legionib optineret. quib pr̃. optinu¬
isset. qd̃ in .l. ueturio. idem in .c. au¬
rumculeio decretum ab senatu latũq
deprogando imꝑio ad popłm est. qͥ
ptor sardiniam ꝓuintiam cum dua¬
bus legionib opͣtinuerat: Additum
quas .p. scippio ex hispania misisset.
et.p. scippioni. et .m. silano suȩ hispante
sui exercitus in annum decreti: Scip¬
pio ex.lxxx. nauib quas aut secum
ex italia adductas aut captas cartha¬
miltere iussus. qr fama erat magnũ
naualem apparatum eo anno cartha
uersa res est. Sexto cesari exercitus
cannensis datus est .m. ualerius le¬
tunus. ei quoq enim ꝓ rogatum im¬
pium ẽ. classem quȩ ad siciliam erat
nauium .lxx. optineret. adderet
ço .x.xx. naues. quȩ ad tarentum

Expanded text:
toris fuerat cum una legione obtineret. prorogatum et C. Hostilio Tubulo est ut pro praetore in Etruriam ad duas legiones succederet C. Calpurnio . prorogatum et L. Ueturio Philoni est ut pro praetore Galliam eandem prouinciam cum iisdem duabus legionibus obtineret quibus praetor obtinuisset. quod in L. Ueturio , idem in C. Aurunculeio decretum ab senatu, latumque de prorogando imperio ad populum est qui praetor Sardiniam prouinciam cum duabus legionibus obtinuerat. additae quas P. Scipio ex Hispania misisset. et P. Scipioni et M. Silano suae Hispaniae suique exercitus in annum decreti. Scipio ex octoginta nauibus quas aut secum ex Italia adductas aut captas Carthaam tramittere iussus, quia fama erat magnum naualem apparatum eo anno Carthaguisa res est: Sex. Caesari exercitus Cannensis datus est: M. Ualerius Laeuinus —ei quoque enim prorogatum imperium est—classem quae ad Siciliam erat nauium septuaginta obtineret; adderet eo triginta naues quae ad Tarentum
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginem. que transcendisset mi¬
les romanus: Nec tumulos. nec arcẽ
nec mare quid̃ armis obstitisse suis:
Ad id fore altitudines quas cepissent
hostes: ut ꝑ p̃cipitia ⁊ p̃rupta salli¬
entos fugerent: Eam quoq se illis

Expanded text:
Carthaginem, quae transcendisset miCarthaginem, quae transcendisset miles Romanus; nec tumulos nec arcem, ne mare quidem armis obstitisse suis. ad id fore altitudines quas cepissent hostibus ut per praecipitia et praerupta salientes fugerent; eam quoque se illis
Abbreviated transcription (Latin):
thaginiensium exercitus hasdrubalis
ꝓpe urbem belusam erat :ꝑ castris eqͥ¬
tum stationes habebant᷑: Eas uelites
ante signaniq. ⁊ qui pͥmi agminis
erant aduenientis ex itinere priusꝗͣ
castris locũ accipent. ad eo contempt̃
ꝑida fuga cõpulsi equites sunt: signa¬
romani posuert: Nocte hasdrubal in
tumulũ copias recipit: Plano campo:
in sumino patent: Ꝙ fuluius ab tergo
ante circaq ripa p̃ceps oram eius om¬
nem cingebat. Suberat ⁊ altera interi.¬
or summissa fastigio planities. eam qͦq
alteram crepido haud facilior in ascen¬
sum ambibat: In hunc inferiorẽ cam¬
pum. postero die hasdrubal postꝗͣ
stantem ꝓ castris aciem hostrum uidit
equites numidas leuiumq armorũ
baliaris ⁊ affros dimisit: Scippio cur¬
cumuectus. ordines signaq ostende¬
bat hostem p̃damnata spe dimicandi¬
equo campo. captantẽ tumulos loci
fidutia ñ uirtutis armoꝵq stare in
conspectu: s altiora menia habuisse

Expanded text:
thaginiensium exercitus Hasdrubalis thaginiensium exercitus Hasdrubalis prope urbem Baeculam erat. pro castris equitum stationes habebant. in eas velites antesignanique et qui primi agminis erant advenientes ex itinere, priusquam castris locum caperent, adeo contemptim pida fuga conpulsi equites sunt, signaRomani posuertumulum copias recipit plano campo in summo patentem; fluuius ab tergo, ante circaque uelut ripa praeceps oram eius omnem cingebat. suberat et altera inferior summissa fastigio planities; eam quoque altera crepido haud facilior in adscensum ambibat. in hunc inferiorem campum postero die Hasdrubal postquam stantem pro castris hostium aciem uidit, equites Numidas leuiumque armorum Baliares et Afros demisit. Scipio circumuectus ordines signaque ostendebat hostem praedamnata spe aequo dimicandi campo captantem tumulos, loci fiducia non uirtutis armorumque stare in conspectu; sed altiora moenia habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
causa ñ nomen faciat: Merita inde sua
in duces carthaginiensis cõmemorauit
auariciam contra eoꝵ suꝑbiamq. et
omnis generis iniuria instatq pplarĩ.
taq corpus dumtaxat suum ad io tẽ¬
pus apud eos fuisse aninium iam pͥdẽ
uͥ ẽe. ubi uis ac fas credent coli. Ad
eos quoq confugeret supplices qui ne¬
queant hominum uim atq in iurias
pati: Se id scippionem orare: ut tra
ditio sͥ nec fraudi apud eum nec hono¬
ri sit. quał ex hac die exꝑiundo cogno¬
uerit. ꝑ inde oꝑa eoꝵ p̃cium faceret:
ita ꝓsuis respondet facturum: Roma¬
nus nec ꝓtransfugis habiturum qui
ñ dixerint societatem nr̃am ratam.
uͥ nec diuini quicꝗͣ nechumani scm
eẽt. Pducte deinde in conspectũ his
dio redduntur: atq eo die in hospiqum
abducti: Postero die federe accepta fides
dimissiq ad copias adducendas: Isdem
deinde castris tendebant: deinde ducib
his ad hostemꝑuentum ẽ: Pximus car¬

Expanded text:
causa, non nomen faciat. merita inde sua causa, non nomen faciat. merita inde sua in duces Carthaginienses commemorauit, auaritiam contra eorum superbiamque et omnis generis iniurias in se atque populares. itaque corpus dumtaxat suum ad id tempus apud eos fuisse: animum iam pridem ibi esse ubi ius ac fas crederent coli; ad deos quoque confugere supplices qui nequeant hominum uim atque iniurias pati. se id Scipnsitio sibi nec fraudi apud eum nec honori sit. quales ex hac die experiundo cognorit, perinde operae eorum pretium faceret. ita prorsus respondet facturum Romanus, nec pro transfugis habiturum qui non duxerint societatem ratam ubi nec divini quicquam nec humani sanctum esset. productae deinde in conspectum iis dio redduntur. atque eo die in hospitium abducti; postero die foedere accepta fides, dimissique ad copias adducendas. isdem deinde castris tendebant, donec done ducibus iis ad hostem perventum est. proximus Car
Abbreviated transcription (Latin):
cum uno dimicare duce. exercituq ꝗͣ
simul cum uniu̾sis malebat: Ceterum
etiam si cum płib pariter dimicandum
foret: arte quadam copias auxerat:
am cum uid̾et nullum ẽẽ nauium¬
usum. quia uacua omnis hispanie ora
classib subductis nauib tarracone na¬
uales sotios t̃restrib copiis addidit: et
piis scippio ueris pͥncipio ab tharracone
egressus. iam enim et lelius redierat ab
roma. si in equo nich maioris rei motum
uolebat ducere ad hostem ꝑgit: ꝑ omĩa
pacata eunti. ut cuiusq populi finis
transiret ꝓsequentib excipientibꝰq so¬
tiis indebilis ꝓ utroq locutus hauo
quamꝗͣ barbaris stolide incauteue. s
potius cum uerecundia grauitate ꝓ
pitiorq excusanti transitionẽ. ut necessa¬
riam ꝗͣ glanti ea uelut pͥmam occasio¬
nem raptam scire enim se transfuge no¬
men execrabile ueterib sotiis nouis sus¬
pectum ẽẽ: neq enim se rephendere
nomen hominum sitam anceps odium

Expanded text:
cum uno dimicare duce exercituque quam cum uno dimicare duce exercituque quam simul cum uniuersis malebat. ceterum etiamsi cum pluribus pariter dimicandum foret, arte quadam copias auxerat. nam cum uideret nullum esse nauiusum, quia uacua omnis Hispaniae ora classibus Punicis erat, subductis nauibus Tarracone nauales socios terrestribus copiis addidit; et piis Scipio ueris principio ab Tarracone egressus—iam enim et Laelius redierat ab Roma, sine quo nihil maioris rei motum uolebat—ducere ad hostem pergit. per omnia pacata eunti, ut cuiusque populi fines transiret prosequentibus excipientibusque sociis, Indibilis et quaquam <ut> barbarus stolide incauteue, sed potius cum uerecundia <ac> grauitate, propiorque excusanti transitionem ut necessariam quam glorianti eam uelut primam occasionem raptam; scire enim se transfugae nomen exsecrabile ueteribus sociis, nouis suspectum esse; neque eum se reprehendere morem hominum si tam anceps odium
Abbreviated transcription (Latin):
qua ħ agebantur .p. scippio in hispania
cum hiemem totam reconciliandis bar¬
baroꝵ animis partim donis. partim
remissione obsidum captiuoꝵq absũp¬
sisset edesco ad eum clarus inter duces
hispanos uenit: Erant comunx lib̃iq
etus apud romanos. S preter eam
causam etiam uelut fortita melinatio
animoꝵ que hispaniam omnẽ auert̾at
ad romanũ apponi .c. imꝑio traxit. cũ
ead̃ causa in debili mandonioq fuit.
haud dubie omnis hispanie pͥncipibus
cum omni popłarium manu relicto
hasdrubale se cedendi in imminentis ca-¬
stris eius tumulos. unde ꝑ continentia
iuga tutus receptus ad romanos eẽt:
Hasdrubal cum hostium res tantis auge¬
scere incrementis cerneret. fuasq mm¬
minui. ac fore ut nͥ audendo aliquid
mouerent qua cepissent fluerent. di¬
micare ꝗͣ primum statuit: Scippio a¬
uidior etiam certaminis erat. cum ea
spe ꝗͣ successus rerum augebat. tum qd̃
pͥus ꝗͣ iungerent᷑ hostium exercitus

Expanded text:
qua haec agebantur, P. Scipio in Hispania qua haec agebantur, P. Scipio in Hispania cum hiemem totam reconciliandis barbarorum animis partim donis, partim remissione obsidum captiuorumque absumpsisset, Edesco ad eum clarus inter duces Hispanos uenit. erant coniunx liberique eius apud Romanos; sed praeter eam causam etiam uelut fortuita inclinatio animorum quae Hispaniam omnem auerterat ad Romanum a Punico imperio traxit eum. eadem causa Indibili Mandonioque fuit, haud dubie omnis Hispaniae principibus, cum omni popularium manu relicto Hasdrubale secedendi in imminentes castris eius tumulos unde per continentia iuga tutus receptus ad Romanos esset. Hasdrubal cum hostium res tantis augescere incrementis cerneret, suas imminui ac fore ut, nisi audendo aliquid moueret, qua coepissent ruerent, dimicare quam primum statuit. Scipio auidior etiam certaminis erat cum a spe quam successus rerum augebat tum quod priusquam iungerentur hostium exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
agm̃ uidetur. quo constituerat.U̾.
ferme ab urbe posuit castra: Ibi paucos
moratus dies: metapontum sese recep̃:
nde duos metapontinos cum literis
pͥncipum eius ciuitatis ad fabium
tarentinum mitoit. fidem ab consule
accepturos impunita his pͥora fore.
si metapontum his cum p̃sidio punico
ꝓdidissent: Eabius uera quȩ afferrent
eẽ ratus. diem qua accessurus e̾et meta¬
pontum constituit. litterasq ad pͥnci¬
pes dedit : quȩ ad hannibalem delate
sunt: E nunuͦ letus successu fraudis. si ñ
sabius qͥ de dolo iniuictus fuisset. haud
ꝓcul metaponto insidias ponit: fabio
auspicanti. pͥusꝗͣ egredetur ab tarento.
aues semel atq iterum ñ addixerunt:
Hostia quoq cesa consulenti deos. arus¬
pex cauendum fraude hostili. & ab in-¬
sidiis p̃dixit: Metapontini postꝗͣ ad
constitutũ non uenerat diem remissi
ut contantẽ hortarentur. ac repente
comp̃hensi metu grauioris questionis
detegunt insidias: Estatis eius pͥncipio

Expanded text:
agmen uideretur, quo constiterat loco agmen uideretur, quo constiterat loco quinque milia ferme ab urbe posuit castra; ibi paucos moratus dies Metapontum sese recepit. inde duos Metapontinos cum litteris principum eius ciuitatis ad Fabium Tarentum mittit, fidem ab consule accepturos impunita priora fore si Metapontum cum praesidio Punico prodidissent. Fabius uera quae adferrent esse ratus, diem qua accessurus esset Metapontum constituit litterasque ad principes dedit, quae ad Hannibalem delatae sunt. enimuero laetus successu fraudis si ne Fabius quidem dolo inuictus fuisset, haud procul Metaponto insidias ponit. Fabio auspicanti priusquam egrederetur ab Tarento, aues semel atque iterum non addixerunt. hostia quoque caesa consulenti deos haruspex cauendum a fraude hostili et ab insidiis praedixit. Metapontini postquam ad constitutum non uenerat diem remissi ut cunctantem hortarentur ac repente comprehensi, metu grauioris quaestionis detegunt insidias. aestatis eius principio
Abbreviated transcription (Latin):
fecti. senꝑ errorem. seu uetere in eos in¬
sito odio. seu ad ꝓditionis famam. ut ui
potus ꝗͣ atq armis captum tarentum
udetur extinguendam: Tum a cede ad
diripiendam urbem discursum: Milia
xxx. seruilium capitum dicuntur
capti. argenti uis ingens facti signatiq
ꝓpe. ut siracusarum ornam̃ta eqͣueriN.
S & maiore animo gn̾is eius p̃da absti¬
nuit fabius: ꝗͣ marcellus: Qui int̾ro¬
gatis scribe quid fieri signis uellent in-¬
gentis magnitudinis dii funt suo qͥsq
habitu in domũ pugnantiũ formati:¬
Deos iratos tarentinis relinqui iussit:
Surus qui inde urbem ab arce dirime¬
bat dirutus ẽ. ac disiectus: Dum hec
aguntur : hannibal his qui cauloniã
obsidebant in seditionẽ acceptis. audita
oppugnatione tarenti. dies noctesq cur¬
sim agmine facto. confestinans ad opẽ
ferendam captam urbem audisset.⁊
romani suũ hanmbalem inquit hab̾et:
Tad qua ceꝑamus arce tarentum ami¬
simus: Ne tam̃ fugientis mͦ conu̾tisse

Expanded text:
fecti, seu per errorem seu uetere in eos insito odio seu ad proditionis famam ut ui potius atque armis captum Tarentum uideretur exstinguendam. tum ab caede ad diripiendam urbem discursum. triginta milia seruilium capitum dicuntur capta, argenti uis ingens facti signatiqueprope ut Syracusarum ornamenta aequauerint. sed maiore animo generis eius praeda abstinuit Fabius quam Marcellus; †qui interroganti scribae† quid fieri signis uellet ingentis magnitudinis—di sunt, suo quisque habitu in modum pugnantium formati—deos iratos Tarentinis relinqui iussit. murus inde qui urbem ab arce dirimebat dirutus est ac disiectus. dum haec Tarenti aguntur, Hannibal iis qui Cauloniam obsidebant in deditionem acceptis, audita oppugnatione Tarenti dies noctesque cursim agmine acto cum festinans ad opem ferendam captam urbem audisset, 'et Romani suum Hannibalem' inquit 'habent; eadem qua ceperamus arte Tarentum amisimus.' ne tamen fugientis modo conuertisse
Abbreviated transcription (Latin):
na uideretur exercitum accito bellum
ex appulia in eturiam transferret. eo
metu comp̾ssi etrusci quieuerunt:
Larentinoꝵ legatis pacem petentib cum
libertate ac legib suis responsum ab se-¬
natu ẽ. ut redirent cum fabius coñs.
romam uenisset: Ludi et romani. et
plebei eo anno in singulos in estate uiat
ediles curiles fuere. cornelius. gaudinꝰ
fusse. aut ecdilem ẽẽ. qd̃ patrem eius
quem trium uirum agrarium occisum
ab olis circa mugnam ẽẽ oppinio ꝑ ne¬
xem annos fuerat uiuere. atq in hosti¬
um potestate ẽẽ statis constabat: Unde-¬
cimo anno punici belli consulatum
imerunt . m. marcellus. quintum ut
numeretur consulatus quem uiue cre¬
atus ñ cessit. & quintus crispinus:
Utrisq consulib italia decreta ꝓuintia
est. & duo. cõs. prioris ann exercitus
tertius uenusie tum erat cui marcel
cui tarentum & psallentini ꝓuintie
mo. ꝑegrina et quo senatus censuis¬
set: Sẽx. iulius cesar. sicilia .Q. clau¬

Expanded text:
na uideretur, exercitu accito bellum na uideretur, exercitu accito bellum ex Apulia in Etruriam transferret. eo metu compressi Etrusci quieuerunt. Tarentinorum legatis pacem petentibus cum libertate ac legibus suis responsum ab senatu est ut redirent cum Fabius consul Romam uenisset. ludi et Romani et plebeii eo anno in singulos dies instaurati. aediles curules fuere L. Cornelius Caudinus fuisse aut aedilem esse, quod patrem eius, quem triumuirum agrarium occisum a Boiis circa Mutinam esse opinio per nouem annos fuerat, uiuere atque in hostium potestate esse satis constabat. undecimo anno Punici belli consulatum inierunt M. Marnumeretur consulatus quem vitio creatus non gessit—et T. Quinctius Crispinus. utrisque consulibus Italia decreta provincia est et duo consulum prioris anni exercitus— tertius Venusiae tum erat, cui Marcellcui Tarentum et Sallentini provincia mo peregrina et quo senatus censuisset, Sex. iulio Caesari Sicilia, Q. Clau
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti concurfu plebisq ⁊ om̃i ui
eoꝵ et cunctatione fieri ut hannibal
decimum annum italiam ꝓuintiam
habeat. diutius ibi qͣ carthagine ui¬
xerit hab̾e fructum imꝑii ꝓ rogati
enis estiua uenusia sub tectis agere:
Hanc tribuni orationẽ ita obruit mar¬
cellus cõmemoratione rerum suarum
ut ñ rogatio solum de imꝑio eius ab¬
rogando antiquaretur: s postero die
consulem eum ingenti consensu centu¬
rie om̃s crearent: Aoditur collega
.t. quintius crispinius qui tum ptor
erat: Postero die p̃tores creati.ꝑ. lu¬
cinius. arassus. crassus. diuerso pon¬
tifix maximus.ꝑ. licinus. uarrus.
sextus. iulius cesar .Q. claudius: C omi¬
tioꝵ ipsoꝵ dieb sollicita ciuitas de etru¬
rie defectione fuit: Principium eius rei
ab aretinis fieri .c. calpurnius scripse¬
rat. qui eam ꝓuintiam ꝓ. pr̃. optinebat
atq confestim eo missus marcellus. cõs.
designatus qui rem inspiceret. ac si dig¬

Expanded text:
ingenti concursu plebisque et omnium ingenti concursu plebisque et omnium tem: fraude eorum et cunctatione fieri ut Hannibal decimum iam annum Italiam prouinciam habeat, diutius ibi quam Carthagine uixerit; habere fructum imperii prorogati eius aestiua Uenusiae sub tectis agere. hanc tribuni orationem ita obruit Marcellus commemoratione rerum suarum ut non rogatio solum de imperio eius abrogando antiquaretur, sed postero die consulem eum ingenti consensu centuriae omnes crearent. additur collega T. Quinctius Crispinus , qui tum praetor erat. postero die praetores creati P. Licinius Crassus Diues pontifex maximus, P. Licinius Uarus Sex. Iulius Caesar Q. Claudius . comitiorum ipsorum diebus sollicita ciuitas de Etruriae defectione fuit. principium eius rei ab Arretinis fieri C. Calpurnius scripserat, qui eam prouinciam pro praetore obtinebat. itaque confestim eo missus Marcellus consul designatus, qui rem inspiceret ac, si dig
Abbreviated transcription (Latin):
niam sotiis opem ferre hostium. op¬
pida atq agros populari: His decre¬
tis exequenda: quȩ statu erant digressi
Hec eo anno in hispania accepta: Ro¬
me fama scippionis in dies crescere fa¬
bio tarentum captum magis quã
uirtute głie tam̃ ẽẽ fuluii senescere fa¬
ma: Marcellus etiam adu̾so rumore
ẽe suꝑ ꝗͣ qd̾ primo male pugnauerat
qr uagante ꝑ italiam hannibale esta-
te uenusiam in tecta milites abduxisset.
pł. is iam a prima pugna queq ad¬
uersa fuerat assidius contionib infa¬
mem inuisumq plebei daudiũ fece¬
rat etiam de imꝑio abrogando eius
agebat: cum tam necessarii claudii
optinuerunt. relicto uenusie legato
marcellus rome rediret ad purgan¬
da ea quȩ inimici decernerent. nec
de imꝑio eius abrogando. absente
ipso ageretur: Forte sub idem tempus
⁊ marcellus ad dep̃candam ignomi¬
niam. &. Q. fuluius. cõs. comitioꝵ
causa romam uenit: Ac tum de im¬
ꝑio marcelli in circo flamminio est.

Expanded text:
niam sociis opem ferre, hostium opniam sociis opem ferre, hostium oppida atque agros populari;—his decretis, ad exsequenda quae statuerant duces digressi. haec eo anno in Hispania acta. Romae fama Scipionis in dies crescere, Fabio Tarentum captum astu magis quam uirtute gloriae tamen esse, Fului senescere fama, Marcellus etiam aduerso rumore esse, superquam quod primo male pugnauerat, quia uagante per Italiam Hannibale te Uenusiam in tecta milites abduxisset. nus plebis. is iam a prima pugna quae aduersa fuerat adsiduis contionibus infamem inuisumque plebei Claudium fecerat, et iam de imperio abrogando eius agebat cum tamen necessarii Claudii obtinuerunt ut relicto Uenusiae legato Marcellus Romam rediret ad purganda ea quae inimici obicerent nec de imperio eius abrogando absente ipso ageretur. forte sub idem tempus et Marcellus ad deprecandam ignominiam et Q. Fuluius consul comitiorum causa Romam uenit. actum de imperio Marcelli in circo Flaminio est
Abbreviated transcription (Latin):
eoq carthaginiensib satis fidam cen¬
sebat: Inter hasdrubalem alterum.
& magonem constabat beneficiis scip¬
pionis occupatos omniũ animos
publice pͥuatiq ẽẽ. nec transitionib
finem ante fore. ꝗͣ om̃s spani milites
aut in ultima hispanie amoti. aut
traductun galliam forent: Itaq etiam
si senatus carthaginiensium ñ censuisset
eundum tam̃ hasdrubali fuise in ttali¬
am. uͥ belli caput rerum summa ẽẽt
Simul et hispanos om̃s ꝓcul ab nomine
scippionis ex hispania abduceret exer¬
citum eius cum transitionib tum ad¬
uerso p̃lio imimnutũ hispanis repleri
militib. & magonem hasdrubali gis¬
gonis fil. tradito exercitu ipsum cũ
grandi pecuna ad conducenda mer¬
cede auxiliaris traicere. hascdrubalem
gisgonis. cum exercitu penitus in lu¬
sitanum abire. nec cum romanus con¬
serere masinisse ex omni equitatu qd
roboris ẽẽt:. iiiĩ. equitum expleri.
eumq uacuum ꝑ ceteriorem hispa¬

Expanded text:
eoque Carthaginiensibus satis fidam ceneoque Carthaginiensibus satis fidam censebat: inter Hasdrubalem alterum et Magonem constabat beneficiis Scipionis occupatos omnium animos publice priuatimque esse nec transitionibus finem ante fore quam omnes Hispani milites aut in ultima Hispaniae amoti aut traducti in Galliam forent. itaque etiam si senatus Carthaginiensium non censuisset, eundum tamen Hasdrubali fuisse in Italiam ubi belli caput rerumque summa esset, simul ut Hispanos omnes procul ab nomine Scipionis ex Hispania abduceret. exercitum eius cum transitionibus tum aduerso proelio imminutum Hispanis repleri militibus, et Magonem Hasdrubali Gisgonis filio tradito exercitu ipsum cum grandi pecunia ad conducenda mercede auxilia in Baliares traicere; Hasdrubalem Gisgonis cum exercitu penitus in Lusitaniam abire, nec cum Romano manus conserere; Masinissae ex omni equitatu quod roboris esset tria milia equitum expleri, eumque uagum per citeriorem Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. tum puero anulum aureum
tunicam lato clauo cum hispano sagulo.
et aurea fibula. equumq ornatum do¬
nat  Iussisq ꝓsequi qͦ auellet equitib
dimisit: De bello inde consilium habitũ
⁊ actorib quibusdam ut confestim
hasdrubalem consequeret᷑ anceps. ad
ratus ne mago atq hasdrubal cum eo
iungeret copias p̃sidio tm̃ ad infiden¬
dum pireneo misso. ipse reliquum
estatis recipiendis in fidem hispanie
popłis absumpsit. paucis post p̾lium
factum ad beculam diebꝰ: cum scippio
rediens iam tharraconem saltu castu¬
lonensi excessisset:. Hasctrubal gisgo¬
nis filius. ⁊ mago impatoris ex ulte¬
riore hispania ad hasdrubalem ueni¬
re securum post male gestam rem au¬
xilium. consilium in cetera exequen¬
da belli hanno parum oportum ibi
conferentib qͥd in cuiusq ꝓuinge
regione animoꝵ hispanis eẽt unus
hasdrubal gisgonis ultinam hispa¬
niam eoꝵ quȩ ad occeanum et gades
uergit ignaram adhuc romanoꝵ ẽẽ.

Expanded text:
ceret, tum puero anulum aureum ceret, tum puero anulum aureum tunicam lato clauo cum Hispano sagulo et aurea fibula equumque ornatum donat, iussisque prosequi quoad uellet equitibus dimisit. de bello inde consilium habitum; et auctoribus quibusdam ut confestim Hasdrubalem consequeretur, anceps id ratus ne Mago atque alter Hasdrubal cum eo iungerent copias, praesidio tantum ad insidendum Pyrenaeum misso ipse reliquum aestatis recipiendis in fidem Hispaniae populis absumpsit. paucis post proelium factum ad Baeculam diebus cum Scipio rediens iam Tarraconem saltu Castulonensi excessisset, Hasdrubal Gisgonis filius et Mago imperatores ex ulteriore Hispania ad Hasdrubalem uenere, serum post male gestam rem auxilium, consilio in cetera exsequenda belli haud parum opportuni. ibi conferentibus quid in cuiusque prouinciae regione animorum Hispanis esset, unus Hasdrubal Gisgonis ultimam Hispaniae oram quae ad Oceanum et Gades uergit ignaram adhuc Romanorum esse
Abbreviated transcription (Latin):
indebilem iussit: Cum affros uenderet
iussu imꝑatoris questor: puerum
adultum inter eos forma insigni cũ
autoisset regii generis ẽẽ ad scippionẽ
misit. quem cum ꝑcunctaretur scip¬
pio. quis. & cuias. ⁊ cur. id etatis in
castris fuisset numidam ẽẽ ait. mas¬
sium poplãres uocare orbum apatre
relictum apud maternum auum.
galam regem numidarum eductum
cum auunculo masinissa. qͥ nuꝑ cum
equitatu subsidio carthaginiensib ue¬
nisset. in hispaniam traiecisse phibitum
ꝓpter etatem a masinissa nunꝗͣ ante p̾¬
lium misse eo die quo pugnatum cum
romanis eẽt. inscio auunculo clam ar̃¬
mis equoq sumpto in aciem exisse. ibi
plapso equo effufum in p̃ceps. captum
ab romanis ẽẽ: Scippio cum adserua¬
ri numtdarũ iussisset. quȩ ꝓtribuna¬
li agenda erant pagit: Inde cum se
in p̃torium recepisset. uocatum eum
interrogat uelle ad masinissam reu̾q
Cum effusis gaudio lacrimis cuꝑe di¬

Expanded text:
Indibilem iussit. cum Afros uenderet Indibilem iussit. cum Afros uenderet iussu imperatoris quaestor, puerum adultum inter eos forma insigni cum audisset regii generis esse, ad Scipionem misit. quem cum percontaretur Scipio quis et cuias et cur id aetatis in castris fuisset, Numidam esse ait, Massiuam populares uocare: orbum a patre relictum apud maternum auum Galam, regem Numidarum, eductum, cum auunculo Masinissa, qui nuper cum equitatu subsidio Carthaginiensibus uenisset, in Hispaniam traiecisse; prohibitum propter aetatem a Masinissa nunquam ante proelium inisse: eo die quo pugnatum cum Romanis esset inscio auunculo clam armis equoque sumpto in aciem exisse; ibi prolapso equo effusum in praeceps captum ab Romanis esse. Scipio cum adseruari Numidam iussisset, quae pro tribunali agenda erant peragit; inde cum se in praetorium recepisset, uocatum eum interrogat uelletne ad Masinissam reuerti. cum effusis gaudio lacrimis cupere uero di
Abbreviated transcription (Latin):
iam anteꝗͣ dimicaret pecunia rapta
elefantisq p̃missis ꝗͣ plurimos pot̾at
de suga excipiens preter tagum flam̃
ad pireneum tendit. S cippio castris
hostium potitus. cum p̃ter lib̾a capita
omnem p̾dam militib concessisset: in
equitum inuenit. ꝙ hispanos sine p̃cio
om̃s domum dimisit. affros uendere
questorem iussit: Circumfusa inde mul¬
tititoo hispanoꝵ.⁊ ante deditoꝵ ꝙ pͥ
die captoꝵ regem eum ingenti consen¬
su appellauit: Tum scippio filentio
ꝑ p̃conem facto. sibi maximũ nomen
impatoris ẽẽ dixit. quo se milites sui
appellassent regium nomen alibi ma-¬
gnum rome intolerabile ẽe regalem
aminum inẽe. si id hominis ingenio
amplissimũ ducerent tacite uoicarent
uocis usurpationem abstinerent: Cen¬
sere etiam barbari magnitudinẽ animi
cuius miraculo nominis alii mortales
stuꝑent id extam magno fastigio asꝑ¬
nantis: Dona inde regulis pͥncipibꝰq
hispanoꝵ diuisa: O ex magna copia

Expanded text:
iam ante quam dimicaret pecunia rapta iam ante quam dimicaret pecunia rapta elephantisque praemissis, quam plurimos poterat de fuga excipiens praeter Tagum flumen ad Pyrenaeum tendit. Scipio castris hostium potitus cum praeter libera capita omnem praedam militibus concessisset, in , duo milia equitum inuenit. ex his Hispanos sine pretio omnes domum dimisit, Afros uendere quaestorem iussit. circumfusa inde multitudo Hispanorum et ante deditorum et pridie captorum regem eum ingenti consensu appellauit. tum Scipio silentio per praeconem facto sibi maximum nomen imperatoris esse dixit quo se milites sui appellassent: regium nomen alibi magnum, Romae intolerabile esse. regalem animum in se esse, si id in hominis ingenio amplissimum ducerent, taciti iudicarent: uocis usurpatione abstinerent. sensere etiam barbari magnitudinem animi, cuius miraculo nominis alii mortales stuperent id ex tam alto fastigio aspernantis. dona inde regulis principibusque Hispanorum diuisa, et ex magna copia
Abbreviated transcription (Latin):
nde scippio iussis aduersus mediam
euadere aciem uictorib. ceteras copi¬
as cum lelio diuidit. atq eum parte
dextra tumuli circumire. donec molli¬
oris ascensus uiam inueniret. iubet
ipse ab leua circuitu haud magno in
transuersos hostes incurrit: Inde pri¬
mo turbata acies est nundum ad cir¬
cumsonantem undiq clamorem flec¬
tere cornua. & obuertere ordines uolt̾.
hoc tumultu ei letius subiit. & dum
pedem referunt. ne ab tergo uulnera¬
rentur: Lata pͥma acies locusq ad e¬
uadendum et mediis datus ẽ qui ꝑ
tam iniquum locum stantib integris
ordinib elefantisq ante signa locatis
nunꝗͣ euasissent. cum ab omni parte
cedes fieret. scippio qui cornu leuo in
dextrum incurrerat maxime nuda late¬
ra hostium pugnabat etiam ne fuge qͥ¬
dem patebat locus. & stationes utrimq
romane dextra leuaq insiderant uias.
et porta castroꝵ ducis principumq fu-¬
ga clauserat. addita trepidatione elefan-¬

Expanded text:
inde Scipio iussis aduersus mediam inde Scipio iussis aduersus mediam euadere aciem uictoribus ceteras copias cum Laelio diuidit, atque eum parte dextra tumuli circumire donec mollioris adscensus uiam inueniret iubet: ipse ab laeua, circuitu haud magno, in transuersos hostes incurrit. inde primo turbata acies est dum ad circumsonantem undique clamorem flectere cornua et obuertere ordines uolunt. hoc tumultu et Laelius subiit; et dum pedem referunt ne ab tergo uolnerarentur, laxata prima acies locusque ad euadendum et mediis datus est, qui per tam iniquum locum stantibus integris ordinibus elephantisque ante signa locatis nunquam euasissent. cum ab omni parte caedes fieret Scipio, qui laeuo cornu in dextrum incucurrerat, maxime in nuda latera hostium pugnabat; et iam ne fugae quidem patebat locus; nam et stationes utrimque Romanae dextra laeuaque insederant uias, et porta castrorum ducis principumque fuga clausa erat, addita trepidatione elephan
Abbreviated transcription (Latin):
fugam clausurum: E ohortesq alterã
tenere fauces ualł ꝑ ꝗͣ deferretur amnĩ
iub̾et. alterã uiam inside que ab urbe
ꝑ tumuli obliqua in agros ferret:
pse expeditos qui pͥdie stationes hosti¬
um pepulerant ad leuem armaturã
infimo stantem suꝑcilio ducit: Pasꝑa
einde ut sub ictum uenerunt teloꝵ: pͥ¬
mo omnis gn̾is uis ingens effusa in eo÷:
psi contra saxa. quȩ locus strata passim
omnia ferme missilia p̃met ingerere:
Non milites solum. s etiam turba colo¬
num immixta armatis: Ceterum quã¬
ꝗͣ ascensus difficilis erat. & ꝓpe obrue¬
bantur saxisq telis assuetudine tam̃
fuccedendi muros. & ꝑtinatia animi
subierunt pͥmi qui simul cepere aliqͥd
equi loci ubi fir mo consisterent gradu
leuem et concursatorem hostem. atq
inter uallo tutum cum ꝓcul missilib
pugna eluditur instabilem eumdem
ad cõminus conserendas manus expu¬
lerunt loco. & cum cede magna in aciẽ
altiore suꝑ stantem tumulo impegere:

Expanded text:
fugam clausurum. cohortesque duas alteram tenere fauces uallis per quam deferretur amnis iubet, alteram uiam insidere quae ab orbe per tumuli obliqua in agros ferret. ipse expeditos qui pridie stationes hostium pepulerant ad leuem armaturam infimo stantem supercilio ducit. per asdeinde ut sub ictum uenerunt, telorum primo omnis generis uis ingens effusa in eos est; ipsi contra saxa quae locus strata passim, omnia ferme missilia, praebet ingerere, non milites solum, sed etiam turba calonum immixta armatis. ceterum quamquam adscensus difficilis erat et prope obruebantur telis saxisque, adsuetudine tamen succedendi muros et pertinacia animi subierunt primi. qui simul cepere aliquid aequi loci ubi firmo consisterent gradu, leuem et concursatorem hostem atque interuallo tutum cum procul missilibus pugna eluditur, instabilem eundem ad comminus conserendas manus, expulerunt loco et cum caede magna in aciem altiore superstantem tumulo impegere.
Abbreviated transcription (Latin):
sam eam exisse: Postea cũ in hispania alia
suꝑ aliam clades duob eggiis ducib a¬
missis duob exercitus ex parte delesset.
loci qd̃ inultimis terraꝵ oris altm̃ bellũ
gereret᷑ spacium dedisse ad respirandum
nunc duo bella initaliam accepta. duo
celeb̾rimi nõis duces circũstare urbem
romanã: ⁊ unum in locũ totam ꝑiculi
molem omne opus incubuisse:. Qui eoꝵ
Terrebat ⁊ ꝓximus annus lugubris duoꝵ
consulum funeribus: His anxii curis
homines degredientis in ꝓuintiã consu¬
les ꝓsequuti st̃ memorie ꝓditum: s ple¬
num adhuc ire. in cuiꝰ .in. liuium. ad
bellum ꝓficientẽ monentiq fabio. ne pͥꝰ qͣ
genus hostium cognosset. tem̃e manu
consereret respondisse uͥ primũ hostrum
agm̃ conspexisset pugnaturum: Cum
quereret᷑ que causa sestinandi ẽẽt. aut
ex hoste egregiam glam inquit. aute ex
ciuib uictis. gaudium meritum. certe
et si ñ honestum capiam: Priusꝗͣ claudiꝰ

Expanded text:
sam eam erexisse; postea, cum in Hispania alia sam eam erexisse; postea, cum in Hispania alia super aliam clades duobus egregiis ducibus amissis duos exercitus ex parte delesset, loci, quod in ultimis terrarum oris alterum bellum gereretur, spatium dedisse ad respirandum. nunc duo bella in Italiam accepta, duo celeberrimi nominis duces circumstare urbem Romanam, et unum in locum totam periculi molem, omne onus incubuisse. qui eorum terrebat et proximus annus lugubris duorum consulum funeribus. his anxii curis homines digredientes in prouincias consules prosecuti sunt. memoriae proditum est plenum adhuc irae in ciues M. Liuium ad bellum proficiscentem monenti Q. Fabio ne priusquam genus hostium cognosset temere manum consereret, respondisse ubi primum hostium agmen conspexisset pugnaturum. cum quaereretur quae causa festinandi esset, 'aut ex hoste egregiam gloriam' inquit 'aut ex ciuibus uictis gaudium meritum certe, etsi non honestum, capiam'. priusquam Claudius
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat iomora ad placentiã dum frust᷑
obsidet magis ꝗͣ obpugna corrupit. Cre¬
did̾at campestris oppioi facilem expugna¬
tionem eẽ & nobilitas colonie induxerat
eum magnum se excidio eius urb̃ terrorẽ
cet̾is ratum iniecturum: Non ipsum solũ
ea oppugnatio impedit: s hannibalem
post famam transitus eius tanto spe sua
celeriorem. iam mouentẽ ex hib̃nis conti¬
nuerat: Quippe reputantẽ non solum ꝗͣ
lenta urbium oppugnatio ẽẽt. s etiam
ꝗͦ ipse frustra eandem illã coloniã ab tre¬
bia uictor regressus tẽptasset: Consules
diu̾sis itinerib ꝓfect ab urbe. uelut in
duo parit̾ bella distend̾ant curas homiñ
simul recordantiũ quas pͥmus aduentꝰ
hannibał intulisset italie cladis simul cũ
illa angeret cura qͦs tam ꝓpihus urbi
pendoꝵ ad id tꝑs extractum ẽẽ. cum in
italia ad trasum̃num. & cannas p̃cipitas¬
set romana res ꝓsꝑa bella in hispania plap¬

Expanded text:
tum erat, id mora ad Placentiam dum frustra tum erat, id mora ad Placentiam dum frustra obsidet magis quam oppugnat corrupit. crediderat campestris oppidi facilem expugnationem esse, et nobilitas coloniae induxerat eum, magnum se excidio eius urbis terrorem ceteris ratum iniecturum. non ipse se solum ea oppugnatione impediit, sed Hannibalem post famam transitus eius tanto spe sua celeriorem iam mouentem ex hibernis continuerat, quippe reputantem non solum quam lenta urbium oppugnatio esset sed etiam quam ipse frustra eandem illam coloniam ab Trebia uictor regressus temptasset. consules diuersis itineribus profecti ab urbe uelut in duo pariter bella distenderant curas hominum, simul recordantium quas primus aduentus Hannibalis intulisset Italiae clades, simul cum illa angeret cura, quos tam propitios urbi pensando rem ad id tempus extractam esse. cum in Italia ad Trasumennum et Cannas praecipitasset Romana res, prospera bella in Hispania prolap
Abbreviated transcription (Latin):
exhausisset : haito quamꝗͣ tamfacilem a¬
trumq transitum expectabat ea tardius
mouendi ex hib̃nis causa fuit: Ceterum
hasdrubali et sua et alioꝵ spe omnia cele¬
riora. atq expeditiora fuere: Nonenim
receperunt mͦ auerni eum. deincepsq
alie gallie. atq alpine gentes. s etiam secu¬
ce sc̃ ad bellum. & cum ꝑmunita pleraq
tnsitu frĩs quȩ antea in uiafuerant duce¬
bant: tum etiam .xii. annoꝵr assuetudine
ꝑuiis alpib factis inter mitiora iam tͦn¬
sibant hominũ ingenia: Inusitati namq
antea alienigenis. nec uide ipsi ad uenam
in sua terra ad suet omni gñ̾ humano in¬
sotiales erant: E pͥmo ignari qͦ penus
ꝑgeret. suas rupes. suaq castella. ⁊ pecoꝵ
hominumq p̃dam peti crediderant: Fa¬
urebatur satis edocuerat uiam tm̃ alpis ẽẽ:
Duas p̃ualidas urbes magno int̾ se maris ter¬
rarumq spacio discretas de imꝑio ⁊ oꝑib
certare: Hee cause. appuerant alpis has¬
drubali. Ceterũ qd̃ celeritate itineris ꝓfec¬

Expanded text:
exhausisset, haudquaquam tam facilem maturumque transitum exspectabat; ea tardius mouendi ex hibernis causa fuit. ceterum Hasdrubali et sua et aliorum spe omnia celeriora atque expeditiora fuere. non enim receperunt modo Aruerni eum deincepsque aliae Gallicae atque Alpinae gentes, sed etiam secutae sunt ad bellum; et cum per munita pleraque transitu fratris quae antea inuia fuerant ducebat, tum etiam duodecim annorum adsuetudine peruiis Alpibus factis inter mitiora iam transibant hominum ingenia. inuisitati namque antea alienigenis nec uidere ipsi aduenam in sua terra adsueti, omni generi humano insociabiles erant; et primo ignari quo Poenus pergeret suas rupes suaque castella et pecorum hominumque praedam peti crediderant; faannum Italia urebatur satis edocuerat uiam tantum Alpes esse; duas praeualidas urbes magno inter se maris terrarumque spatio discretas de imperio et opibus certare. hae causae aperuerant Alpes Hasdrubali. ceterum quod celeritate itineris profec
Abbreviated transcription (Latin):
s ut animum eius sacroꝵ et cerimoniaꝵ
cepit : ita repente exuit antiquos mores
ut nemo tota iuuentute haberetur pͥ¬
or. nec ꝓbatior pͥmorib patrũ suis pa¬
riter alienisq eẽt: Huius fame consen¬
su elatus ad iustam fidutiam sui rem
int̾missam ꝑ multos annos ob indig¬
nitatem flaminũ prioꝵ repetuit :
ut in senatũ introiret: Ingressum eũ
curiam. cum .l. licinius p̃tor inde edu
stum iussa sacerdotii repetebat. datũ
io cum cum toga p̃texta. ⁊ sella curuli.
& flaminio ẽẽ. Pretor ñ excolitis uetu¬
state annalium exemplis stare uis. s re¬
centissime cuiusq consuetuoinis usus
ualebat. nec patrum. nec auoꝵ memoria

Expanded text:
is ut animum eius cura sacrorum et caerimoniarum is ut animum eius cura sacrorum et caerimoniarum cepit, ita repente exuit antiquos mores ut nemo tota iuuentute haberetur prior nec probatior primoribus patrum, suis pariter alienisque, esset. huius famae consensu elatus ad iustam fiduciam sui rem intermissam per multos annos ob indignitatem flaminum priorum repetiuit, ut in senatum introiret. ingressum eum curiam cum P. Licinius praetor inde eduxstum ius sacerdotii repetebat: datum id cum toga praetexta et sella curuli ei flamonio esse. praetor non exoletis uetustate annalium exemplis stare ius, sed recentissimae cuiusque consuetudinis usu uolebat: nec patrum nec auorum memoria
Abbreviated transcription (Latin):
locum partita imꝑia inter maiorũ
rerum curas cum comitia maximi curio-¬
nis. cum in locum . in. emili. sac̾dos¬
sacerdos crearetur uetus excitauerunt
certamen patritiis negantib .c. mamili.
atcelli. qui unus ex plebe petebat haben¬
dam rationem ẽẽ. qr nemo ante eum nͥ
ex patrib to sacerdotum habuisset : Lri-¬
bum appellati ad senatũ recesserunt:
Senatus popłi potestatem fecit: Ita pͥmus
ex plebe creatus maximus curio .c. ma¬
milius atcellus: Ꝙ flamendialem iui¬
tum. auguriari coegit . ꝑ. licinius. pon¬
tifex meximus .c. ualerium. flaccum
decem uiroꝵ sacris facundis creatus.
in locumq mutii sceuole de mortui ..
letorius: Causam in augurare coacti
flaminis. libens reticussem. ni ex ma-¬
la fama in bonam uertisset ob adolescẽ¬
tia negligentẽ luxuriosamq .c. flaccꝰ.
flamen captus. ap̃. licinio pontifice ma¬
ximo. erat.L. flacco. fratri germano co¬
gnatisq aliis ob eadem uitia inuisus:

Expanded text:
annum partita imperia. inter maiorum annum partita imperia. inter maiorum rerum curas comitia maximi curionis, cum in locum M. Aemili sacerdos crearetur, uetus excitauerunt certamen, patriciis negantibus C. Mamili Atelli , qui unus ex plebe petebat, habendam rationem esse quia nemo ante eum nisi ex patribus id sacerdotium habuisset. tribuni appellati ad senatum <rem> reiecerunt: senatus populi potestatem fecit: ita primus ex plebe creatus maximus curio C. Mamilius Atellus . et flaminem Dialem inuitum inaugurari coegit P. Licinius pontifex maximus C. Ualerium Flaccum ; decemuirum sacris faciundis creatus in locum Q. Muci Scaeuolae demortui C. Laetorius . causam inaugurari coacti flaminis libens reticuissem, ni ex mala fama in bonam uertisset. ob adulescentiam neglegentem luxuriosamque C. Flaccus flamen captus a P. Licinio pontifice maximo erat, L. Flacco fratri germano cognatisque aliis ob eadem uitia inuisus.
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑ ꝓuintias diuisi. fuluio due legiones
quas in sicilia ualerius leuinius haberet:
.Q. fabio. quib in etruria succecłẽt .c. calpur¬
mini erat acciꝑet: O. marcello. quibꝰ. cd̃s.
rem gesserat. legiones decrete:
tus. eumq supplere ex militib. qui ex
legionib. c̾ii. fuluii suꝑẽent iussi: Con¬
quisitos eos consules in ficiliam misert:
quiq ex p̃toris. cñ. fuluii exercitu ob fi¬
mił iram fuge missi eo ab senatu fuerãt
c. aurum cleio ȩedem in sardinia legio¬
nes quib p. manlius. uolso eam ꝓuin¬
ham optinuerat decrete: P. sulpttio ea¬
dem legione. eademq classe machedo¬
niam optinere iussus ꝓ rogatum in
sicilia tarentum. at . Q. fabium. coñs.
mitt iusse: Cetera classe p̃datum in
.m. ualerium. messalam: Nec de hispa¬
nia quicꝗͣ mutatum. nͥ qd̃ ñ in annu¬
is scippiomi filanoq. s donec reuocati
ab senatu forent. ꝓrogatum imꝑium
est: Ita ꝓuintie exercitumq in eum

Expanded text:
ita per provincias divisi: Fulvio duae legiones ita per provincias divisi: Fulvio duae legiones quas in Sicilia M. Valerius Laevinus haberet, Q. Fabio, quibus in Etruria C. Calpurmini erat acciperet. M. Marcello quibus consul rem gesserat legiones decretae;tus, eumque supplere ex militibus qui ex legionibus Cn. Fului superessent iussi. conquisitos eos consules in Siciliam miseruntquique ex praetoris Cn. Fului exercitu ob similis iram fugae missi eo ab senatu fuerant. C. Aurunculeio eaedem in Sardinia legiones quibus P. Manlius Uolso eam prouinciam obtinuerat decretae. P. Sulpicio eadem legione eademque classe Macedoniam obtinere iusso prorogatum in Sicilia Tarentum ad Q. Fabium consulem mitti iussae: cetera classe placere praM. Ualerium Messallam uellet. nec de Hispania quicquam mutatum nisi quod non in annum Scipioni Silanoque, sed donec reuocati ab senatu forent prorogatum imperium est. ita prouinciae exercituumque in eum
Abbreviated transcription (Latin):
partes hasdr ubał transitus in italiam
uix hannibali. atq eius armis subsistẽ¬
tem: ꝑductus ⁊ in confionẽ lelius: ad
disseruit: Senatus ob res feliciter ab
scippione gestas inunum diem decreũ:
C lelium. primo quoq tꝑre cũ quib ue¬
nerat nauib. redire in hispaniã iussit:
Carthaginis expugnationẽ in hc̃ annũ
contuli multis auctorib haud segnius
quoslam ẽẽ. qui anno insequenti cap¬
tam tradid̾int: Qõ mͥ minus simile ue¬
ri uisum ẽ. annum integrũ scippionẽ
nich gerundo in hispania consumpsis¬
magistratum miert̃. in italia ambob
ꝓtuntia decreta. regionib tam̃ parti¬
tum imꝑium: Fabius ad tarentum
fuluus in lucanis abruthiis rem gereret:
M. claudio ꝓ rogatum in annum imꝑium
p̃totes sortit ꝓuintias .c. hostilius tubulꝰ
urb̾.L. ueturius. philo pegrinã cum
galliam.t. quintus. crispinus. cappuã
c. aurumculeius sardiniam: Exercitus

Expanded text:
patres Hasdrubalis transitus in Italiam, patres Hasdrubalis transitus in Italiam, vix Hannibali atque eius armis obsistentem. productus et in contionem Laelius eadem edisseruit. senatus ob res feliciter a P. Scipione gestas supplicationem in unum diem decrevit; C. Laelium primo quoque tempore cum quibus venerat navibus redire in Hispaniam iussit.— Carthaginis expugnationem in hunc annum contuli multis auctoribus, haud nescius quosdam esse qui anno insequenti captam tradiderint, quod mihi minus simile veri visum est annum integrum Scipionem nihil gerundo in Hispania consumpsismagistratum inierunt, Italia ambobus provincia decreta, regionibus tamen partitum imperium: Fabius ad Tarentum, Fulvius in Lucanis ac Bruttiis rem gereret. M. Claudio prorogatum in annum imperium. praetores sortiti provincias, C. Hostilius Tubulus urbanam, L. Veturius Philo peregrinam cum Gallia, T. Quinctius Crispinus Capuam, C. Aurunculeius Sardiniam. exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
nec consul. nec p̃tor ante fuerat ꝗͣ censor
est factus. Ex edilitate gradum ad cen¬
suram fecisset. hii censores neq senatum¬
legerunt. neq quicꝗͣ publice .r. egert
Mors diremit: L. ueturius. inde ⁊ lici¬
nius censura se abdicauit: Ediles curi¬
les. ueturius.⁊ ꝑ. licinus. uarus. lu¬
dos romanos diem unum instaurar̃t.
Ediles plebis .&. catius. ⁊ .l. portus. lie¬
nius. ex multaticio argento signa enea
ad ceteros debere. ⁊ ludos ꝓ tpris huiꝰ
copia magnifici apparatus fecerunt:
qua atarracone ꝓfectus erat. romam
uenit: Isq cum agmine captuoꝵ ing̾s¬
sus urbem: magnũ concursũ hominũ
fecit: P ostero die insenatum introdue¬
tus. captam carthaginẽ caput hispanie
uno die receptasq aliquot urbes que
defecissent. nouasq in societatem ad sei¬
tas exposuit: Ex captuis comꝑta his fe¬
re congruentia queq in litteris fuerant
m. ualerii. massale: Maxue moute

Expanded text:
nec consul nec praetor ante fuerat quam censor nec consul nec praetor ante fuerat quam censor est factus: ex aedilitate gradum ad censuram fecit. legerunt neque quicquam publicae rei egerunt: mors diremit L. Veturi; inde et Licinius censura se abdicavit. aediles curules L. Veturius et P. Licinius Varus ludos Romanos diem unum instaurarunt. aediles plebei Q. Catius et L. Porcius Licinus ex multaticio argento signa aenea ad Cereris dedere, et ludos pro temporis eius copia magnifice apparatos fecerunt. quam a Tarracone profectus erat Romam venit; isque cum agmine captivorum ingressus urbem magnum concursum hominum fecit. postero die in senatum introductus captam Carthaginem, caput Hispaniae, uno die, receptasque aliquot urbes quae defecissent novasque in societatem adscitas exposuit. ex captivis comperta iis fere congruentia quae in litteris fuerant M. Valerii Messallae. maxime movit
Abbreviated transcription (Latin):
teres et exꝑtos belliq ꝑitos imꝑatores
res.p. gereretur: Itaq moram fieri co¬
mitiis non placere: Concedentib tri¬
bunis comitia habita declarati. cõs
.t. quintius. crispinus .c. hostilius. tu¬
mulus .c. aurululeiꝰ: Magistratib in
annum creatis. Q. fuluius. dictatura
se abdicauit: Extremo estatis huius.
hamilcare in sardiniã traiecta obliens¬
ẽ primo. dein postꝗͣ ibi .ꝑ. manlius
colso p̃tor. cum exercitu apparuit. cir¬
cum acta inde ad alterum insula elatus
charalitanum agrum uastauit: ⁊ cum
p̃da omnis gn̾is in affricam redit. S a¬
cerdotes romani eo anno mortui. aliqͦt
suffectiq C. seruilius pontisex factus
ꝓnius .c.f. longus. suffectus .m. mar¬
tus. rex sacroꝵ mortuus ẽ.⁊ .m. emi¬
lius. pappus maximus curio. neq
in eoꝵ locum sacerdotesieo anno suffec¬
H.⁊ censores hic annus habuit .L. uetu¬
rium philonem.⁊ .p. licinum crassum
maxinum pontificẽ: Crassus licinius

Expanded text:
teres et expertos bellique peritos imperatores teres et expertos bellique peritos imperatores res publica gereretur; itaque moram fieri comitiis non placere. concedentibus tribunis, comitia habita; declarati consul, T. Quinctius Crispinus , C. Hostilius Tubulus , C. Aurunculeius . magistratibus in annum creatis Q. Fuluius dictatura se abdicauit. extremo aestatis huius Hamilcare in Sardiniam traiecta, Olbiensem primo, dein postquam ibi P. Manlius Uolso praetor cum exercitu apparuit circumacta inde ad alterum insulae latus Caralitanum agrum uastauit, et cum praeda omnis generis in Africam redit. sacerdotes Romani eo anno mortui aliquot suffectique. C. Seruilius pontifex factus ilius Longus suffectus. M. Marcius rex sacrorum mortuus est et M. Aemilius Papus maximus curio; neque in eorum locum sacerdotes eo anno suffecti. et censores hic annus habuit L. Ueturium Philonem et P. Licinium Crassum , maximum pontificem. Crassus Licinius