comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comperisset. scͥittumq eosculatus
eẽt: remota manu qua uulnus o¬
duserat egressum sanguinis ac
mortis patefecte introitum. Cuius
ainartem sic thebanorum perditio
sẽcuta est: ut non perdidisse du¬
cem. sed ipsi cum eo tunc perisse
uidẽtur¶ Coptexu inctigeste his¬
teriam : atq iceetos bellorum
orbes. huc et illuc in iinico furare¬
gestorum uerbis e uestigio secutus
iiplciui. quoniam tanto ut uideo

Expanded text:
conperisset scutumque exosculatus conperisset scutumque exosculatus esset, remota manu, qua uulnus occluserat, egressum sanguinis ac mortis patefecit introitum: cuius mortem sic Thebanorum perditio subsecuta est, ut non perdidisse ducem sed ipsi cum eo tunc perisse uiderentur. Contexui indigestae histem atque incertos bellorum orbes huc et illuc lymphatico furgestorum uerbis e uestigio secutus inplicui, quoniam tanto, ut uideo
Abbreviated transcription (Latin):
inde interuenientibus indutiaꝵ
diebus: Lacedemoniis ad alia bel-¬
la conuersis thebanicum ȩpami-¬
mnda. duce de inuadenda lacede¬
mona quasi secura et destituta cepe¬
re fiduciam. Taciti Intempesta
nocte sacedemonam uenrunt. Sed
non ita in cautam uel indefensam
sicut rebantur: offendunt. Armati
enim senes cum reliqua turba im¬
bellis etatis precognito aduentu
hostium in ipsis se portarum an-¬
gustris obiecerunt. Et aduersum
xx.u. milia militum uix centum
confecti euo homines proruperunł.
us itaq tanta bellimolem susti-¬
nentib: umuentus superueiniens.
congredi aduersus thebanos a¬
ꝑto certamine in cunctanter decfe¬
uit. Cominisso prelio cum lacede¬
monii uincerentur: repente epami¬
nũdas dux thebanorirm incautius
dimicans uulneratur Quare dum
huo erdolore metus. ilfrix gau¬
dio stupor nascitur. ueluti ex con¬
sensu tacito utr imq discessum ÷
Cpaminundas autem grauiter
saucius. cum deuictoria suorum

Expanded text:
inde interuenientibus indutiarum inde interuenientibus indutiarum diebus, Lacedaemoniis ad alia bella conuersis, Thebani cum Epaminonda duce de inuadenda Lacedaemona quasi secura et destituta cepere fiduciam. taciti intempesta nocte Lacedaemonam ueniunt; sed non ita incautam uel indefensam, sicut rebantur, offendunt: armati enim senes cum reliqua turba inbellis aetatis, praecognito aduentu hostium, in ipsis se portarum angustiis obiecerunt et aduersus quindecim milia militum uix centum confecti aeuo homines proruperunt. his itaque tantam belli molem sustinentibus iuuentus superueniens congredi aduersus Thebanos aperto certamine incunctanter decreuit. commisso proelio cum Lacedaemonii uincerentur, repente Epaminondas dux Thebanorum incautius dimicans uulneratur. quare dum his ex dolore metus, illis ex gaudio stupor nascitur, ueluti ex consensu tacito utrimque discessum est. Epaminondas autem grauiter saucius cum de uictoria suorum
Abbreviated transcription (Latin):
ararserses rex persarum sicut pͥn-¬
cipio dictum ÷: uniuersis greciȩ
populis per legatos utab armis
discaderent: et paci ad quiescerent
imperauit: non quia fessis mise¬
ricorrditer consuleret. sed nese inegip¬
to bellis occupato. aliqua in reg¬
nuim suum temptaretur ir ruptio.
Cunctis igitur grecis optatissima
quiete resolutis domesticoq ocio
torpentibus: lacedemenii inquie¬
a magis quam strenui. et furore
potius quam uirtute in tolera¬
biles: post bella disposita tempta-¬
nt furta bellorum. Nam speculati
absentiam arcadum: castellum eo¬
rum repentina irruptione per¬
friaunt. Arcades uero instincti m¬
ular iicto sibi tbebanoramm au¬
rilio amissa furto. bello repemint.
Ineo prelio archidamus dux lace¬
demoniorum uulneratus: cum
alsepulturam poscit. Quod signũ
uictoriȩ tracuitȩ inter grecos haberi
solet. Thebani autem hac confessio¬
ne contenti: dato parcendi signo
finem dedere certamini. Paucis de¬

Expanded text:
Artaxerxes rex Persarum, sicut prinArtaxerxes rex Persarum, sicut principio dictum est, uniuersis Graeciae populis per legatos, ut ab armis discederent et paci adquiescerent, imperauit: non quia misericorditer fessis consuleret, sed ne se in Aegypto bellis occupato aliqua in regnum suum temptaretur inruptio. Cunctis igitur Graecis optatissima quiete resolutis domesticoque otio torpentibus Lacedaemonii, inquieti magis quam strenui et furore potius quam uirtute intolerabiles, post bella deposita temptant furta bellorum. nam speculati absentiam Arcadum castellum eorum repentina inruptione perfringunt. Arcades uero exciti iniuria, iunoto sibi Thebanorum auxilio amissa furto bello repetunt. in eo proelio Archidamus dux Lacedaemoniorum uulneratus cum sepulturam poscit hoc est enim oriae traditae inter Graecos haberi solet. Thebani autem hac confessione contenti, dato parcendi signo, finem dedere certamini. paucis de
Abbreviated transcription (Latin):
minc respirare uix ceperant trepi¬
di metu. exercitum conulahunt:
eumq birocioꝰ in auxilio adiun¬
gunt. commissu ineniis ducis.
Qui adolescens ad modum iuix¬
dum annos uiginti natus ⁊ infrr¬
mitatem etatis maturitate ammi
muniebat. Conon quoq uir afhi
niensis dux autem persici exercitꝰ
audito ageselai reditir ad popii¬
iandos lacedemoniorum agros reuer¬
atur: Ita spartani strepitu circumstã¬
aterriti: uttima propemodum des¬
peratione tabuerunt. Sed conon
postquam uasta hostilis soli popła¬
tione saciatus ÷: athenas pergit
imarimo gaudio cunum. ip̃se
crstis. Quippe cum uideret urbem
populo quondam cultuq ordina¬
tissimam. nunc miserabili ruma¬
rum ac desolationis qualore con¬
fectam. Itaq magnum pietatis mi-¬
serationis ꝙ munimentum: in re¬
pationẽ eiꝰ oꝑatꝰ ẽ. Nãq eã a lacedemoniis
ormanitã: lacedemonioꝵ p̾sidus repleuit.
sis incendentibꝰ concremata: persis
edificantibus reformauit ¶nterea

Expanded text:
tunc respirare uix coeperant, trepitunc respirare uix coeperant, trepidi metu exercitum contrahunt eumque Boeotiis in auxilium adiungunt, commissum Iphicrati duci, qui adulescens admodum, uixdum annos uiginti natus, infirmitatem aetatis maturitate animi muniebat. Conon quoque, uir quidem Atheniensis, dux autem Persici exercitus, audito Agesilai reditu ad populandos Lacedaemoniorum agros reuertitur. ita Spartani, strepitu circumsonanexterriti, ultima propemodum desperatione tabuerunt. sed Conon postquam uasta hostilis soli populatione satiatus est, Athenas pergit, in maximo gaudio ciuium ipse tristis, quippe cum uideret urbem populo quondam cultuque ornatissimam, nunc miserabili ruinarum ac desolationis squalore confectam. itaque magnum pietatis miserationisque monumentum in reparatione eius operatus est. namque eam a Lacedaemoniis exinanitam Lacedaemoniorum praedis repleuit, Persis incendentibus concrematam Persis aedificantibus reformauit. interea
Abbreviated transcription (Latin):
ausanias quoq dux alter.
lacedemoniorum in simulate
proditionis: in exilium trudi᷑ͦ
Thebani autem uuctoria potiti:
collecta uniuersi exercitus manu
spartam contendunt. putantes se
uacuam presidio curitatem nullo
iatisros negotio: cuuis iam om̃s
pene copias cum ipso rege  deless
atq ab omnibus sotiis destitutos
uiderent. Lacedemonii. periculos
uitatis imͣpulsi: habido in exereta¬
di milttis qualicermue dilectu ob¬
uiam hosti protedunt. Sed uictis
semel: aduersum uictores obsiste.¬
di nec uirtus nec anmuᷤ erat. Cum
igitur cedis unius tantum pene
partis ageretur: repente rex agi¬
selaus arcessitus exasiã improns
bello superuenit. Thebanos iam
successu dupplicis uictorie letio¬
res semoresq: aggreditur: necdt¬
ficile superat. maxime cum ad hic
apud ipsum pene integre uires ha¬
berentur. Ipse tamen ageselaus:
grauiter uulneratur. At uero a¬
themenses cũ comperissent inse¬
rata lacedemonios iuctoria sub¬
leuatos: pristine seruitutis dequa

Expanded text:
ausanias quoque dux alter Lacedaemoniorum insimulatus proditioni sin exilium traditur; Thebani autem uiotoria potiti, collecta uniuersi exercitus manu, Spartam contendunt, putantes se uacuam praesidio ciuitatem nullo intraturos negotio, cuius iam omnes paene copias cum ipso rege delessent atque ab omnibus sociis destitutos uiderent. Lacedaemonii periculo ciuitatis inpulsi habito inexercitati militis qualicumque dilectu obuiam hosti procedunt. sed uictis semel aduersum uictores obsistendi nec uirtus nec animus erat. oum igHur oaedes tantum unius paene partis ageretur, repente rex Agesilaus arcessitus ex Asia inprouisus bello superuenit; Thebanos iam successu duplicis uictoriae laetiores segnioresque adgreditur nec difficile superat, maxime cum adhuc apud ipeum paene integrae uires haberentur. ipse tamen Agesilaus grauiter uulneratur. at uero Athenienses eum conperissent insperata Lacedaemonios uictoria subleuatos, pristinae seruitutis, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
tunc imperium orientis affectans
lacedemoniorum ciuitas: uix cen-¬
tum habere potuit senes. Ita inces¬
sabilibus circumuenta malis :
immaturas misere expeudebat.
etates. Et queruntur nunc homi¬
nes. quorum referte ꝓueris et se¬
nibus cuutates. seuurã iuuenum
peregrinanono  atautur pacifi¬
cisq exerciciis. stipendia domesti¬
oe uoluntatis adquirunt: Nisi
forte ut assolent humanȩ motabi¬
itati ommia sordere presentia: no¬
noa es reriuim actu audituq pn

Expanded text:
tunc imperium Orientis affectans, tunc imperium Orientis affectans, Lacedaemoniorum civitas, vix centum habere potuit senes: ita incessabilibus circumventa malis, immaturas misere expendebat aetates: et queruntur nunc homines, quorum refertae pueris et senibus civitates, secura juvenum peregrinatione ditantur, pacificisque exercitiis stipendia domesticae voluptatis acquirunt? nisi forte ut assolent humanae mutabilitati omnia sordere praesentia novitates rerum actu audituque p
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi quantomagis ordinem custo-¬
diui. Improba dominandi lacede¬
moniorum cupiditas. quanͣtis po¬
pͣulis qualibus urbibus et quib
pͥrountiis. qui huius modi odioꝵ
motusquantas causas certami-¬
num suscitarit. quis uel num ero.
uel ordine uel ratione dusponat: Cũ
ipsi quoque non amplius afflicti
bellis. quam bellorum confusione re¬
ferantur. Si quidem enim retracto ꝑ
aliquot ẽtates hoo commoti nouo
bello athenienses lacedemonii. ar-¬
cades. biroci. thebani. postremo gre-¬
sia. asia persis atq egiptus cum li-¬
bia insuilisq maxiimis: nauales
simul pedestresq conflictus indiscre¬
tis ugere discursib. Referre casa ho¬
minitm milia non possem etiam si
bella numerarem ¶At nunc reputet
hec tempora atq illã collaudet :
quicumq nescit hoste omnes ista-¬
rum urbium prou intiarumq po¬
pulos. ita nunc in solis ludis ac
theatris cõsene scere. sicuti nunc
in castris maxime preliisq tabu-¬
issent. Forentissima illa et tocius

Expanded text:
scripsi, quanto magis ordinem custodiui. improba dominandi Lacedaemoniorum cupiditas quantis populis, qualibus urbibus, quibus prouinciis cuiusmodi odiorum motus, quantas causas certaminum suscitarit, quis uel numero uel ordine uel ratione disponat? cum ipsi quoque non plus adflicti bellis quam bellorum confusione referantur: siquidem tracto per aliquot aetates hoc continuo bello Athenienses Lacedaemonii Arcades Boeotii Thebani, postremo Graecia Asia Persis atque Aegyptos cum Libya insulisque, maximis nauales simul pedestresque conflictus indiscretis egere discursibus. referre caesa hominum milia non possem, etiam si bella numerarem. At nunc increpet haec tempora atque illa conlaudet, quicumque nescit hosce omnes istarum urbium prouinciarumque populos ita nunc in solis ludis ac theatris consenescere, sicuti tunc in castris maxime proeliisque tabuisse. florenti
Abbreviated transcription (Latin):
uerum Ngitur talem marii tri-¬
umphũ romanamq uictoriam.
incredibile facinus & nunqͣm an-¬
tea romanis cognitũ rome subito
ꝑpetratum.uersa in horrorem ac
merorem urbe fuscauit.

Expanded text:
uerunt. igitur talem Marii triumphum Romanamque uictoriam incredibile facinus et numquam antea Romanis cognitum Romae subito perpetratum uersa. in horrorem ac maerorem tota Vrbe fuscauit.
Abbreviated transcription (Latin):
credentes. leti effecti sunt: & eũ
pariterq bertarit qũe putabañ
seruum. & qui oꝑtum ne agnos¬
ceretur habebat caput: locum
illis dantes abire ꝑmiserunt. Itł
autẽ abeuntib: uestiarius ille
fidelissimꝰ obserato diligent̃ ostio
remansit intrinsecus solus. Hu¬
nulfus uͦ bertarit de muro angu¬
li qui ẽ. a parte ticini flumins per
funem deposuit: eiq quos pot̾uit
socios comunxit. Qii arreptis qͦs
in pastu inuenerant equis. eadem
nocte ad astensem proꝑant cui¬
tatem: in qua bertartr̃ amici ma
taurinensem urbem petens. ac
pͥt claustra ttaliȩ trangressus: fras¬
& regem ex animo bona facere cu¬
pientem ab offensione seruauit.
T̾ uͦ rex grimoaldus

Expanded text:
credentes, laeti effecti sunt, et eum pariterque Perctarit, quem putabant servum et qui opertum, ne agnosceretur, habebat caput, locum illis dantes, abire permiserunt. Illis autem abeuntibus, vestiarius ille fidelissimus, obserato diligenter ostio, remansit intrinsecus solus. Unulfus vero Perctarit de muro anguli, qui est a parte Ticini fluminis, per funem deposuit eique quos potuit socios coniunxit. Qui, arreptis quos in pastu invenerant equis, eadem nocte ad Astensem properant civitatem, in qua Perctarit amici manTaurinensem urbem petens, ac post claustra Italiae transgressus, Fran regem ex animo bona facere cupientem ab offensione servavit. 3. At vero rex Grimoald
Abbreviated transcription (Latin):
mora opus fuit. Quod tam̃ postqͣm
in potestate redactumꝰ oͣꝑe atq anti¬
quitate suspexit: aui deliberauit. u¬
trum tanquã m̾citam̃tum hostiũ
incenderet: an in testimoniũ uicto¬
rie reseruaoret. Sed eccł̃ia dei iam ꝑ
itum orbem uberrune germinan¬
te: hoictanquã effectum uacuum
nulliq u sui bono cõmodũ. arbitrio
iei auferendũ fuit. Itaq titus im¬
perator ab exercitu ꝓmuntiat᷑. tem

Expanded text:
mora opus fuit. Quod tamen postquam in potestatem redactum opere atque antiquitate suspexit, diu deliberavit, utrum tamquam incitamentum hostium incenderet, an in testimonium victoriae reservaret. Sed Ecclesia Dei jam per totum orbem uberrime germinante, hoc tamquam effetum ac vacuum, nullique usui bono commodum, arbitrio Dei auferendum fuit. 480 Itaque Titus imperator ab exercitu pronuntiatus, tem
Abbreviated transcription (Latin):
sumpti sunt ¶Romani nichil exhis
penitus habuere uiccis: prȩter secu¬
ritatem suã. Neq enim euersa nu¬
mantia: uicisse magis numantinos:
qͣm euasisse dixerunt. Nnũ numan¬
tinum uictoris cathena ñ tenuit: un¬
de triumphũ dederit roma ñ uidit.
Aurum & argentũ quod igni suꝑẽe.
potuisset apud pauꝑes ñ fuit: arma
& uestem ignis absumpsitNgit᷑ ea
tempestate cum hȩc apud ninnantiã
gesta sunt: apud rom̃ã grecorũ seda¬
tiones agitabantur Scipio aut̃e cũ
deleta numantia ceteras hispamȩ
gentes publicare com̃poneret: thire¬
sum quendam celticum pͥncipem
consuluit. qua ope res numantia.
aut prius iunicta aurasset: aut pꝰt
fuisset euersa. Lhiresus respondits soncor¬
dia inuicta: discordia extrio fuit .¶Qd̃
romani tanqͣm sibi ac de sedictum:
exempli locs acceꝑunt. Quispe: quib:
iam de seditionib discordantis totiꝰ
urbis nuntiabaturssartagine numan¬
tiaq deleta: oritur apud romanos uti

Expanded text:
sumpti sunt. Romani nihil ex his sumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ea tempestate, cum haec apud Numantiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem cum deleta Numantia ceteras Hispaniae gentes pace conponeret, Thyresum quendam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius inuicta durasset aut post fuisset euersa. Thyresus respondit: concordia inuicta, discordia exitio fuit. quod Romani tamquam sibi ac de se dictum exempli loco acceperunt, quippe quibus iam de seditionibus discordantis totius Vrbis nuntiabatur. Carthagine Numantiaque deleta moritur apud Romanos uti
Abbreviated transcription (Latin):
Larga prius potione usi: ñ uini cuiꝰ
ferax is locus ñ ẽ: s succo tritici per
artem confecto. quẽ succum a calefa¬
ciendo celiam uocant. Suscitatur
enim igne illa uis germinis made¬
factȩ frugis: ac deinde siccatur. & pꝰt
in farinam redacta molli succo admĩ¬
cetur. Quo ferm̃to. sapor austeritatis
& calor ebrietatis adicitur. Hac igitur
potione post longam fam̃ recalescen¬
tes: bello se obtulerunt. Atrox diu
certam̃: & usq ad ꝑiculum romano¬
rum fuit. Iterumq romani pugna
re adu̾sum numantinos fugiendo pro¬
bainssent: nisi sub scipione pugnas¬
sent. Numantini int̾fectis suorũ foras¬
simis bello cedunt: compositis tam̃
ordmib. nec sicut fugientes in urbem
reu̾tuntur. Corpora int̾fectorum ad
sepultirram oblata: acciꝑe noluert̃.
Nouissima spe desꝑationis in mortẽ
om̃s destinati: clausam urbem ipsi
introrsum succenderinit: cunctiq
pariter ferro. ueneno atq igne con¬

Expanded text:
larga prius potione usi non uini, cuius larga prius potione usi non uini, cuius ferax is locus non est, sed suco tritici per artem confecto, quem sucum a calefaciendo caeliam uocant. suscitatur enim igne illa uis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscetur , quo fermento sapor austeritatis et ealor ebrietatis adicitur. hac igitur potione post longam famem recalescentes bello sese obtulerunt. atrox din certamen et usque ad periculum Romanorum fuit, iterumque Romani pugnare se aduersum Numantinos fugiendo probauissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini interfectis suorum fortissimis bello cedunt, conpositis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne con
Abbreviated transcription (Latin):
psum deinde uallum sudib per¬
structum crebris turrib cõmuni¬
uit: ut si quȩ ab erumpente hoste in
eum temptaretur irruptio. iam ñ
quasi obsessor cum obsesso. s uersa
uice obsessus cum obsessore pugna¬
ret Numantia aut̃e in tumulo sita
haud procul a flumine durio: tria
milia passuum ambitu muri am¬
plexabatur. quanuis aliqui asse¬
rant eam & paruo situ. & sine mu¬
ro fuisse. Unde credibile.quia hõc
spacii cura alendorũ custodiendorũ¬
ꝙ pecorum uł etiam exercendi ru¬
ris cõmodo cum bello p̃merentur
ineluserint. ipsi arcem paruam
natura munitam obtinentes. Ali¬
oquin: tantam pauertatẽ homnũ
tam amplũ urbis sꝑacium ñ mu¬
nire. magis qͣm prodere: uidebat᷑.
Igitur conclusi numantini & fame
trucidati: deditio nem sui obtulert.
si tolerabilia nibereistur. Sepe etiã
orantes iuste pugnȩ facultatem. ut
tanqͣm uiris mori eis liceret. Iulti¬
me om̃s auab subito portis erupert̃.¬

Expanded text:
ipsum deinde uallum sudibus praipsum deinde uallum sudibus praestructum crebris turribus conmuniuit, ut, si qua ab erumpente hoste in eum temptaretur inruptio, iam non quasi obsessor cum obsesso sed uersa uice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita haud procul a flumine Durio tria milia passuum ambitu muri amplexabatur; quamuis aliqui adserant eam et paruo situ et sine muro fuisse: unde credibile est, quia hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum uel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur incluserint, ipsi arcem paruam natura munitam obtinentes; alioquin tantam paucitatem hominum tam amplum urbis spatium non munire magis quam prodere uidebatur. igitur conclusi diu Numantini et fame trucidati deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia iuberentur, saepe etiam orantes iustae pugnae facultatem, ut tamquam uiris mori liceret. nltime omnes duabus subito portis eruper
Abbreviated transcription (Latin):
corpore ato animo resolirot
ñ ipsa qualitate habitudinis
suȩ apparatus aliorum ꝓ recelle¬
ret: sed aliquandiu miuitem sũ
in castris uelut in scolis exercust.¬
& cum partem estatis totamq
hiemem nec attemptata quidẽ
pugna transegisset: sic quoq
parum prope modũ hac ꝓfecte
industria. Namq ubi copia pu¬
gnandi facta ẽ: exercitus roma¬
nus oppressis impetu numan¬
tinorum terga conuertit.S in¬
crepatione & minis obiectantis
sese consulis manuq retinentis.
tandem indignatus in hostem re¬
diit: & quem fugiebat fugere cõ¬
pulit. Difficilis tunc in relatar Fio¬
des: numantinos effugere. & fugi¬
entes uidere romani.Unde qͣnuis¬
scipio quia prec acciderat lȩtatꝰ
&gloriatus ẽẽt: tam̃ ustra bello ad¬
uersum eos audendum ñ ẽẽ. pro¬
fessus ẽ¶Itaq scipio insistenum
inopinatis prouentib censuit: ur¬
bem ipsam obsidione conclusit.fos¬
sa etiam circundedit: cuiꝰ latitudo
pedib decem. altitudo .xx. fuit.

Expanded text:
corpore atque animo resolvi, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris velut in scholis exercuit. Et cum partem aestatis totamque hiemem, ne attentata quidem pugna, transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. Namque ubi copia pugnandi facta est, exercitus Romanus, oppressus impetu Numantinorum, terga convertit: sed increpatione et minis objectantis sese consulis, manuque retinentis, tandem indignatus in hostem rediit: et quem fugiebat, fugere compulit. Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugavere, et fugientes videre Romani. Unde qScipio, quia praeter spem acciderat, laetatus et gloriatus esset, tamen ultra bello aduersum eos audendum non esse professus est. itaque Scipio insistendum inopinatis prouentibus censuit, urbem ipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit, cuius latitudo pedibus decem, altitudo uiginti fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
bibulo consulib: Lege uatinia cȩsa¬
ri tres ꝓuintie cum legionib .uii.
in quinquenniũ date. gallia trais¬
alpina & cisalpina. & illiricus. gal¬
liam coimatam potta senatus ad¬
iecits hanc historiam suetomus tͣn-¬
quillus plenissime explicuit: cnstri
nos comp efentes portrunculas decer¬
psimus. heluiciorũ animos fortis¬
sime galloru om̃ium gentis. ea uł
maxime causa quod ꝑpetuo pene
cum germanis bello alt̾cabantr
a quib rheno tantũ flumine diri¬
muntur: orgeto rex quidam pͥnceps
gentis spe totas inuadendi gallias
marma accenderat. Quͣs eteri op¬
tiinates contepto & admorte coacto:
cobibere tam̃ semel armat᷑as in pr̃e¬
lam plebes nequiuerunt. Qui con¬
uratione facta ac die dicta: exustiᷤ
uicis ac domib suis. ne qͦd desid̾im

Expanded text:
Bibulo consulibus lege Vatinia Caesari tres prouinciae cum legionibus septem in quinquennium datae Gallia Transalpina et Cisalpina et Illyricus; Galliam Comatam postea senatus adiecit. Hanc historiam\' Suetonius Tranquillus plenissime explicuit, cuius nos conpetentes portiunculas decerpsimus. Heluetiorum animos, fortissimae Gallorum omnium gentis ea uel maxime causa quod perpetuo paene cum Germanis bello altercabantur a quibus Rheno tantum flumine dirimuntur, Orgetorix quidam princeps gentis spe totas inuadendi Gallias in arma accenderat. quo ceteri optimates correpto et ad mortem coacto cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiuerunt. qui coniuratione facta ac die dicta, exustis uicis ac domibus suis, ne quod desid
Abbreviated transcription (Latin):
captiuum romam dipxit ̃Hoc bel¬
lum orentis cum .xx. & duob re¬
pibus se egisse: ipse pompeius yro
coimone narraunt.
gtera coniuratio catiline adu̾sus
pattiam. ꝑ eosdem dies in urbe
habita ac prodita: in etruria uero
tiuili bello extincta ẽ. Rome uero:
conscii comurationis occisi smni
Si hane historiam agente cicerone.
& describente salustiõ. satis om̃ib
neram: nunc a nobis breuit̃ fuisse
inpelignis ortus anarcelliis patre
patefacta catiine conuiratione. qͣsi
subcisa ralice compressus ẽ: & de
uroq: ꝑ bibulum in pelignis. per
cueronem mͣbrutis uindicatum.
Nno ab urbe condita¬

Expanded text:
captiuum Romam duxit. hoc bellum Orientis cum uiginti et duobus regibus sese gessisse ipse Pompeius pro contione narrauit. Interea coninratio Catilinae . aduersus patriam per eosdem dies in Vrbe habita et prodita, in Etruria uero ciuili bello extincta est; Romae conscii coniurationis occisi sunt. sed hanc historiam agente Cicerone et describente Sallustio satis omnibus notam nunc a nobis breuiter fuisse in Pelignis ortus a Marcellis patre, patefacta Catilinae conjuratione, quasi succisa radice compressus est, et de utroque per Bibulum in Pelignis, per Ciceronem in Brutiis vindicatum. Anno ab Urbe cond
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eiꝰ intendit. Id non solur
natura loci. uerum etiam ingeni
muris fossaq maxima munmr
tum alias aliis legiones ꝑ dies
tesq: succedere sine requie cogĩi
uix tercio mense expugnauit
decim milia ibi iudeorum cęsanl¬
rantur: cȩtera mulatudo in foe
uenit. Pompeius muros qumal
euerti. equariq solo imꝑaui
& cum aliquantos pͥncipes ull¬
orum securi ꝑcussisset: hircas
sacerdotio restituit. aristoboll¬

Expanded text:
tionem ejus intendit. Id non solum natura loci, verum etiam ingenti muro, fossaque maxima munitum, cum alias aliis 385 legiones, dies noctesque succedere sine requie cogeret, vix tertio mense expugnavit. Tredecim ibi millia Judaeorum caesa narrantur, caetera multitudo in fidem venit. Pompeius muros civitatis, everti aequarique solo imperavit: et cum aliquantos principes Judaeorum securi percussisset, Hyrcanum sacerdotio restituit, Aristobul
Abbreviated transcription (Latin):
antonius sese ferro trans ub̾aun
ac semianmis ad cleo patram is
certã condiderat ꝑlatus ẽ. Cleo pat

Expanded text:
Antonius sese ferro transverberavit, ac semianimis ad Cleopatram, in uram certa condiderat, perlatus est. Cleopat
Abbreviated transcription (Latin):
potius eccłie. Qm catholicorumsi
¶Sequitur tremotiis horribilis. an
plurimas orientis urbes solo stiqut
Constantius dum constantem frn
bello insectatur: meauta peaslanta
uem prȩliis parum prosꝑe decereas
Nouissime seditione atq intemnais¬
tia militũ nocte adoriri pugna cͥu¬
tus: paratam pene uictoriam m̃siĩ
uictus amisit. Post cum se constan
ortolerandis uiciss dedisset: ac peni
pararet. magnentii dolis in oppio
cii helena nom̃ ẽ. in proximohis¬
panie int̾fectus ẽ ¶Alagnentꝰ mĩ
apud augustidum̃i. arriput m¬
ꝑium: quod continuo ꝑgallam.
affricam. taliamq porrext. In¬
illirico aut̃e ueteranionem eiati
grandeuum imꝑatorem sibi mi¬
lites creauerunt: uirũ natura sto¬
plicem cunctisq iocundum .s qͥ
ne pͥma quidem unqͣm literarĩ
elementa didicisset. Itaq cum pͥm
litteras litterarumq sillabas m¬
ꝑator senex int̃dum muitus me¬
ditaretur: a constantio qui tune
in magnentium ultione fr̃is a¬

Expanded text:
potius ecclesiae, quam catholicorum sint. potius ecclesiae, quam catholicorum sint. Sequitur terraemotus horribilis, qui plurimas Orientis urbes solo stravit. Constantinus, dum Constantem fratrem bello insectatur, incauta petulantia ovem praeliis parum prospere decertavit. Novissime, seditione atque intemperantia militum nocte adoriri pugnam coactus, patratam pene victoriam insuper victus amisit. Post cum se Constans intolerandis vitiis dedisset, ac poena pararet, Magnentii dolis in oppido cui Helena nomen est, in proximo Hispaniae interfectus est. Magnentius enim apud Augustodunum arripuit imperium, quod continuo per Galliam, AfIllirico autem Vetranionem aetate grandaevum, imperatorem sibi milites creaverunt: virum natura simplicem, cunctisque jucundum, sed qui ne prima quidem unquam litterarum elementa didicisset. Itaque cum primas litteras, lit terarumque syllabas imperator senex interdum invitus meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium ultione fratris ac
Abbreviated transcription (Latin):
tradens diem obiit.
Nno ab urbe condita millesimo¬
.Pxͦ. scd̃o: constantius tricesimus
quintus. cũ constantino & constante
annis tenintsfuit inter successores
constantim & dalinatiꝰ cȩsar fris sui
filius: s continuo militari seditione
deceptus ẽ. Int̾ea maligna semꝑ ad¬
uersus dm̃ uerum diaboli insec̾tatio.
que ab initio mundi usq ad mnc a
sincero fidei religionisq tramite. of¬
fusis errorum nebulis lubrica homi¬
num corda ꝑturbat: postqͣm imꝑa
tatis in meliora uertentib eccłiam
xp̃i ⁊elo idolatrie ꝑsequi desistit. a¬
liud machinam̃tum quo ꝑ eosdem
ret: inuenitsfit gͥ arrio noui erroriꝰ
auctori cȩterisq discipulis iꝑsius ad
familiaritatem constantii imꝑatorĩ
promptꝰ aditus. & facilis uia. Suade¬
tur constantio: ut quosdam in deo
gradus tredat. Et qui ꝑ lanuam ab¬
errore idolatriȩ fuerat egressus. d¬
lusa: & sub nomine pietatis uiss¬
cutionis agitatur. De noui nominis
electione contenditur: ut arrano

Expanded text:
tradens, diem obiit. Anno ab Vrbe eondita MXCII Constantius tricensimus quintus cum Constantino et Constante atuor annis tenuit. Fuit inter successores Constantini et Dalmatius Caesar fratris filius, sed continuo militari factione decerptus eversum Deum verum diaboli insectatio, quae ab initio mundi usque nunc a sincero fidei religionisqfusis errorum nebulis lubrica hominum corda perturbat, postquam Chripotestatis in meliora uertentibus Ecclesiam Christi zelo idololatriae persequi destitit, aliud machinamentum, quo per eosdem ret, inuenit. fit igitur Arrio, noui erroris auctori, ceterisque discipulis ipsius ad familiaritatem Constantii imperatoris promptus aditus et facilis uia. suadetur Constantio, ut quosdam in Deo gradus errore idololatriae fuerat egressus, rillusa, et sub nomine pietatis vis persecutionis agitatur. De nova nominis electione contenditur, ut Arianorum
Abbreviated transcription (Latin):
mist sslepotianus deinde rome con¬
mrtini sororis filius: gladiatorum
mani fretus inuasit imꝑrum. Q
qaios cum nmꝑbus ac ꝓ hoe inui¬
sustonetis eẽt: a magnentianis du¬
a oppressus ẽ PSequitur bellupo
ilid horribile inter constantir̃ ma¬
Mstiumq apud mursam urbem
satum: inquo multa romanorũ ui¬
im urofligatio. etiam in posterũ
nocust. Magnentiꝰ tam̃ uictus au¬
fugi: ac ñ multo post apud lugdu¬
num ꝓpria se manu interfecit᷑. De¬
cnus quoq frat̃ eiꝰdem. quẽ cesa¬
rem galiis prefecerat: apud senonas
laqueo intam sinnt. Continuo cos¬
santis gallimꝰ pͥatrui filium cesarẽ
legt: que rursus trudelit̃ ac tiran¬
nitt agentem paulo postqͣm creue¬
ias occidit. Siluanũ quoq ꝑ gallias
reb nouis inbiautem: mature cir¬
cũueniendũi oppr̾m̃ndumq cura¬
uit. Ig. siluano int̾fecto: uilianũ
patruelem suũ galli frẽm cȩsar̃e
eratum. misit ad gallias. Itaq ru¬
uanuis tęsar. euersas o ppressasq. ab

Expanded text:
misit. Nepotianus deinde Romae, Constantini sororis filius, gladiatorum manu fretus inuasit imperium: qui deinde cum inprobus ac per hoc inuisus cunctis esset, a Magnentianis ducibus oppressus est. sequitur bellum illud horribile inter Constantium Magnentiumque apud Mursam urbem gestum, in quo multa Romanorum uirium profligatio etiam in posterum nocuit. Magnentius tamen uictus anfngit ac non multo post apud Lugdunum propria se manu interfecit. Decentius quoque frater eiusdem, quem Caesarem Galliis praefecerat, apud Senonas laqueo uitam finiuit. continuo Constantius Gallum, patrui filium, Caesarem legit: quem rursus crudeliter ac tyrannice agentem paulo post quam crearat occidit. Siluanum quoque, per Gallias rebus nonis inhiantem, mature circumueuiendum opprimendumque curauit. igitur Siluano interfecto Iulianum patruelem suum, Galli fratrem, Caesarem creatum misit ad Gallias; itaque Iulianus Caesar euersas oppressasque ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuriis deditus. furtis obnoxius.
rapinis interitus homicidiis prom
ptus. in quib ñ ẽ. iusticie fruccus.
lon decime dantur. ñ pauꝑ alitur.
ñ tegitur nudris. ñ suscipttur hos¬
picio ꝑegrinus. ideo propt̃ hec pla¬
sa uentura ẽ. suꝑpopulũ istũ/ Mo¬
nachis qͦ. suis p̃cipiens dixit. Abs¬
uedite & uos aloco isto: auferentes
ueb̾cum que habetis. Ecce enĩ gens
appropiat quã p̃dixi. Dicentib aũ¬
illis. ñ relinquemũs te scissime p̃r. ait.
solte timere ꝓme. Futurũ est eiuim
ut inferant mͥ minas: sed ñ nocebtint
usq ad mortem.

Expanded text:
perjuriis deditus, furtis obnoxius, perjuriis deditus, furtis obnoxius, rapinis intentus, homicidiis proptus ; in quibus non est iustitiae fructus: non decimae dantur, non pauper alitur, non tegitur nudus, non suscipitur hospitio peregrinus. Ideo haec plaga Ventura est super populum istum'. Monachis quoque suis praecipiens dixit: 'Abscedite et vos a loco isto, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim gens appropiat quam pillis: 'Non relinquemus te, sanctissime pater', ait: 'Nolite timere pro me; futurum est enim, ut inferant mihi iniurias, sed non nocebunt usque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ium inisit. & de eius mirabili uisione.
ẽ emonte aithiarto regis & regno agilulsi xrx
bardorum. cũ ualido exercitu gal¬
uas ingrediuntur. Horũ aduentũ
uirdei hospicius qui apud Niceam
erat inelusus. sco sibi reuelante sp̃u
longe ante p̃uidit. eiꝰdemq urbis
auiꝰb que mala imminerent pre¬
arxit.Erat enim uir iste magne ab¬
stinentie. & ꝓbabilis uite. Qui con-¬
srictus carne cathenis ferreis. in¬
aitto dͥesuꝑ cilicio: solo pane incibo
cum paucis dactilis utebatur. In
aieb aittẽ quadragesime. raditib
herbarum egyptiarum quib he¬
remite ituntur: exbibentib sibi
negociatorib alebatur. Phunc dñs
magnas uirtutes oꝑari dignatus ẽ.
queꝰ scriꝑte habentur in libris uene¬
rabilis uiri gregorii turonensis ep̃i.
It uir iste sẽs aduentum langobar¬
dorum in gallias hoc modo p̃dixte.
henient inquit langobardi ingal¬
lias: & deuastabunt᷑ ciuitates.uii.
eo quod increuerit malicia eorum
in conspectu dm̃. Est enĩ om̃is popłs

Expanded text:
um misit, et de eius mirabili visione. 35. De morte Authari regis, et de regno Agilulfi. EXPbardorum, cum valido exercitu Gallias ingrediuntur. Horum adventum vir Dei Hospitius, qui apud Niceam erat inclusus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit, ejusdemque urbis civibus quae mala imminerent praedixit. Erat enim vir iste magnae abstinentiae, et probabilis vitae, qui constrictus carnem catenis ferreis, induto desuper cilicio, solo pane in cibo cum paucis dactylis utebatur. In diebus autem Quadragesimae, radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus eremitae utuntur, exhibentibus sibi negotiatoribus, alebatur. Per hunc Dominus magnas virtutes operari dignatus est, quae scriptae habentur in libris venerabilis viri Gregorii Turonensis episcopi. Igitur vir iste sanctus adventum Langobardorum in Gallias hoc modo praedixit. Venient, inquit, Langobardi in Gallias, et devastabunt civitates septem, eo quod increverit malitia eorum in conspectu Domini. Est enim omnis populus
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo rex antharit sororem childe¬
berti in matrimoniũ poposat.
Quom franci in italiam introierunt. ar
a langobardis deuicti sunt.
Quomͦ rex antharit inbaio ariam uitt
ut suam sponsam uideret. ⁊ uente

Expanded text:
Quomodo rex Authari sororem Childeperti in matrimonium petiit. 29. Quomodo Franci in Italiam introierunt et a Langobardis devicti sunt. 30. Quomodo rex Authari in Baioariam, ut suam sponsam videret, perre
Abbreviated transcription (Latin):
De aureis quos hilperico regi direxit.
& de beato gregorio¬
De morte probini patriarche.
imꝑio mauritii.
De regno autharit & quanta securitasn
eius tempore fuit.
Quomͦ childeb̾tus italiam introuitt.
s facta pace discessit. tulfidu¬
De expugnatione brexilli & de fuga dre
De sacerdocio pelagii pape. & heliȩ errore¬

Expanded text:
or direxit, et de beato GregoriDe morte Probini patriarchae imperio Mauricii. 16. De regno Authari, et quanta securitas eius tempore fuit. 17. Quomodo Childepertus Italiam introivi, sed facta pace discessit. De expugnatione Brexilli, et de fuga DoDe sacerdotio Pelagii papae et error
Abbreviated transcription (Latin):
unam portam ex illis iuniorib plus
qͣm mille quingentos mortuos elã¬
tos fuisse narretui: Heruntam̃ pace
& gr̃a omipotentis dei dixerun. de
cuius miscđ̃ia & in cuiꝰ fidutia hec
loquor: quanuis & temporib nr̃is
exoriantur aliquando & hoͣc diuer¬
sis partib locustȩ. & plerunq: etĩa
s tolerabiliter lȩdant. nunqͣm tam̃
temporib xꝑianis tanta uis inex¬
tricabilis mali accidit. ut ꝑnicies
loustarum quȩ nullo modo fern
uiua potuisset: mortua plus no¬
ceret. Et qua diuuiuente ꝑitura
erant omnia: ꝑ drta peuntib ma¬
gis om̃ib optandum fuerit neꝑut

Expanded text:
unam portam ex illis iunioribus plus unam portam ex illis iunioribus plus quam mille quingentos mortuos elatos fuisse narretur. Verumtamen pace et gratia omnipotentis Dei dixerim, de cuius misericordia et in cuius fiducia haec loquor: quamuis et temporibus nostris exoriantur aliquando et hoc diuersis partibus lucustae et plerumque etiam sed tolerabiliter laedant, numquam tamen temporibus Christianis tanta uis inextricabilis mali accidi, ut pernicies lucustarum, quae nullo modo ferri uiua potuisset, mortua plus noceret et qua diu uiuente peritura erant omnia, ea perdita pereuntibus magis omnibus optandum fuerit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
reptȩ uento atq in globos coacte.por¬
tateq duu ꝑ aerem: affricano pela¬
go immersȩ suut̃. Harum cũ imm̃¬
sos aceruos longitudinis urgentes flu¬
ctus ꝑ extenta lateia ꝓpulsissent: te¬
trum nimis atq ultra opinionẽ pe¬
stiferum odorem. tabida & putrefacca
congeries exhaluit. Unde om̃ium
pariter animantũ tanta pestilentia
cousecuta ẽ: ut auium pecudum ac
bestiarũ corruptione aeris dissolu¬
tarum. putrefacta passim cadauera
uicium corruptionis augerent Ut uͦ
quanta fuerit hominũ lues. ego ip¬
se dum refero: toto corpore ꝑhorres¬
co¶Si quidem in numidia in qua tc
micipsa rex erat occingenta milia
hominum scirca oram uͦ maritimã
quȩ maxime cartaginiensi. atq uti¬
censi littori adiacet: plusqͣm ducen¬
ta milia ꝑisse traditum ẽ ¶Apud ip¬
lia miliuim quȩ ad p̃sidium totius
affrice ordinata fuerant. extincta at¬
ꝙ: abrasa sunt. Quȩ cladis tam re-¬
pentina ac tam uiolenta institit:
ut tunc apud uticam sub una die ꝑ

Expanded text:
reptae uento atque in globos coactae portataeque diu per aerem, Africano pelago inmersae sunt. harum cum inmensos aceruos longe undis urguentibus fluctus per extenta late litora propulissent, taetrum nimis atque ultra opinionem pestiferum odorem tabida et putrefacta congeries exhalauit, unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut auium pecudum ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum putrefacta passim cadauera uitium corruptionis augerent. at uero quanta fuerit hominum lues, ego ipse, dum refero, toto corpore perhorresco: siquidem in Numidia, in qua tunc Micipsa rex erat, octingenta milia hominum, circa oram uero maritimam, quae maxime Carthaginiensi atque Vticensi litori adiacet, plus quam ducenta milia perisse traditum est, apud iplia militum, quae ad praesidium totius Africae ordinata fuerant, extincta atque abrasa sunt. quae clades tam repentina ac tam uiolenta institit, ut tunc apud Vticam sub una die per
Abbreviated transcription (Latin):
simul continuo in medio barbaro¬
im sinu int̾fectus est.
uno ab urbe condita millesimo
.uiͦ. gallus hostilianꝰ uicesimꝰ

Expanded text:
simul continuo in medio barbarorum sinu interfectus est. Anno ab Vrbe condita millesimo septimo Gallus Hostilianus uicensim
Abbreviated transcription (Latin):
mnexplebilis uenter cuncta consu¬
mens agerec. & semꝑ esurienscun¬
ctis urbib quas miseras faciebat
ipsa miserior nichil relinquens: ni¬
chil habebat. & stimulo domesticȩ
famis ad continuationẽ bellice in¬
quietuamis trudebaturshisdem
temporib rex sothimꝰ cum magniꝰ
thracum auxiliis greciam ingres¬
sus. cunctos macedomȩ fines depo¬
pulatus ẽ: tandemq a gabio sentio
pretore suꝑatꝰ: redire in regnũ coactꝰ ẽ.
¶ Nno ab urbe conditaᷤ
.dcͦ Rx.iͦi. ñdum finito sociali
tam̃ minus graue ceꝑtum ẽ ¶Equidẽ
de metridatici belli spacio uarie tra¬
ditum ẽ: utrum ab hinc primum
ceꝑit. an tunc precipue ex arserit.
malis exarserint: a me tam̃ spec

Expanded text:
inexplebilis venter cuncta consuinexplebilis venter cuncta consumens, et semper esuriens, cunctis urbibus, quas miseras faciebat, ipsa miserior, nihil relinquens, nihil habebat, et stimulo domesticae famis ad continuationem bellicae inquietudinis trudebatur. Iisdem temporibus rex Sothimus cum magnis Thracum auxiliis Graeciam ingressus, cunctos fines Macedoniae depopulatus est, tandemque a C. Sentio praetore superatus redire in regnum suum coactus est. Anno ab Urbe condita 662, nondum finito sociali tamen minus grave coeptum est. Et quidem de Mithridatici belli spatio varie traditum est, utrum abhinc primum coeperit, an tunc praecipue exarserit, malis exarserint, a me tamen spec
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus. ꝑrefectos centurio¬
iles cunccosq principes eorũ uir¬
gis acidit. securiq: ꝑcussit. S er¬
ues predamꝙ: omnem: sub asta
uendidit. Reliquos liberos qui¬
dem.s nudos & egentes: ab ire p̃¬
ceptt ¶Et cum de hac prȩda opitu¬
lationem aliquam in iisu stipen¬
dii publici senatus fore sꝑaret: ni¬
chil tam̃ pompeius ex ea egenti era¬
rio contulit. Namq eodem tẽpore
cum penitus exhaustum ẽec exari¬
um. & ad stipendium dec̃et frum̃¬
ti expensa: loca publica quȩ in cir¬
cuitu capitolii pontificib decem¬
uiris & flãminib in possessio ne
tradita erant: cogente mopia uen¬
aita sunt. Et sufficiens pecuniȩ mo¬
ans qui ad tempus inopiȩ subsidio
ẽẽt: acceptus ẽ. Et quidem tunc in
sinus ipsius ciuitatis: euersarum
om̃ium urbium nudatarũq t̾ra¬
rum abrase undiq opes congere¬
bantur. Cum ipsa roma turpi adi¬
tnte mopia quȩ precipua suipar¬
te autionabatur. in ipsum orbem
considerer tunc tempora sua qͣsi

Expanded text:
ingressus praefectos, centuriones, cunctosque principes eorum virgis cecidit, securique percussit, servos praedamque omnem sub hasta vendidit: reliquos liberos quidem, sed nudos et egentes, abire praecepit; et cum de hac praeda opitulationem aliquam in usum stipendii publici senatus fore speraret, nihil tamen Pompeius ex ea egenti aerario contulit. Namque eodem tempore, cum penitus exhaustum esset aerarium, et ad stipendium frumt expensa, loca publica quae in circuitu Capitolii pontificibviris, et flaminibus in possessionem tradita erant, cogente inopia, vendita sunt, et sufficiens pecuniae modus, qui ad tempus inopiae subsidio esset, acceptus est. Et quidem tunc in sinum ipsius civitatis eversarum omnium urbium nudatarumque terrarum abrasae undique opes congerebantur, cum ipsa Roma turpi adigente inopia praecipuas suas partes auctionabatur. Quam ob rem consideret tunc tempora sua, cum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ad ẽẽ. clamitant. deoq eos exter¬
rente: plus de fuga ꝙ̃. de confilo
cogitant. Lunc suꝑ eos nuectart
cum paucis quos habebat irrur
tanta eos strage prostrauit: ut ex
quinq: milib uiris ix pautiqi

Expanded text:
adesse clamitant. Deoque eos exterrente plus de fuga quam de praelio cogitant. Tunc super eos Wectari cum paucis quos habebat irruens, tanta eos strage prostravit, ut ex quinque millibus viris vix pauci
Abbreviated transcription (Latin):
omualdus qͦ. postqͣm
sedecim annos ducatũ gessi
filius grimoaldus trib annis
samnitũ popłm rexit̃. Nuic ia
iugium sociata fuit quigilindi
soror cuntb̃ti. filia betarit regil
Defunttoq grimoaldo. gisusfis

Expanded text:
omoaldus quoque postquam sedecim annos ducatum gessitquem ejus filius Grimoaldus tribus annis Samnitum populos rexit. Huic in conjugio sociata fuit Wigilinda, soror Cuniberti, filia Bertaridi regis. Defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
sociata fuit iiumberga quȩ eir¬
iualdũ pepetitsCirca hec tẽpora
cũ in castro cassini ubi beatissi¬
mi benedicti sacrũ corpꝰ requis¬
cebat. aliquantis iam elapsis
annis uasta solitudo existeris¬
adeenomannorũ uł aurelianen¬
sum regione franci. eiꝰdem uene
aportauert̃: ubi singinlatim duo
monasteria in utriusq honore
i illud uenerabile. & om̃i necta
ysuanius. & oculos semꝑ cȩles¬
e em̃ singłariter dñicum corpus
i uidit corruptionẽ. Cȩterũ om̃iũ
sorum corꝑa in et̾ua postea gła re

Expanded text:
sociata fuit Winiperga, quae ei Romuald peperit. Circa haec tempora, cum in castro Cassini, ubi beatissimi Benedicti sacrum corpus requiescit, ab aliquantis iam elapsis annis vasta solitudo existerde Cenomannicorum vel Aurelianensium regione Franci, dum apud venasportaverunt. Ubi singillatim duo monasteria in utriusque honoreos illud venerabile, et omni nectare suavius, et oculos semper coelesetenim singulariter Dominicum corpus non vidit corruptionem. Caeterum omnium sanctorum corpora, in aeternam postea
Abbreviated transcription (Latin):
en rodo aldris quẽ apud forũ¬
iulii premisimꝰ ducatũ tenu¬
sse. cum ab eadem ciuitate abẽet.
ansfrit de castro reuma ducatũ
eꝰ absq regis nutii ꝑuasit. Quo
comꝑto rodoaldus in histriam fu¬
gt: ac deinde nauigio ꝑ rauenna
ncinum ad cunbertum regem
puenit. Ansfrit uͦ ñ contentus
aucatũ foroulanensiũ regere. in¬
suꝑ contra regem cunibtum re¬
bellans. regnum eiꝰ inuadere uo¬
luit.S comp̃hensus in uerona¬
& ad regem ductus. euulsis oculis
mexilium retriisus ẽ. foroiulano
rum ducatũ post hec ado frater
rodoaldi loci seruatoris nomine

Expanded text:
 Rodoaldus, quem apud Forum-Julii praemisimus ducatum tenuisse, cum ab eadem civitate abesset, Ansfrit de castro Reunia ducatum ejus absque regis nutu pervasit. Quo comperto, Rodoaldus in Istriam fugit, ac deinde navigio per Ravennam Ticinum ad Cunibertum regem pervenit. Ansfrit vero non contentus ducatum Forojulianensium regere, insuper contra regem Cunibertum rebellans, regnum ejus invadere voluit. Sed comprehensus in Verona, ad regem ductus, evulsis oculis in exsilium retrusus est. Forojulianorum autem ducatum post haec, Ado frater Rodoaldi loci servatoris nomine
Abbreviated transcription (Latin):
caput est deportatum.
ec audiens gens sarracenorum
que alexandriam & egyptũ
ꝑuaserat. subito cũ multis nauib
uenientes siciliam inuadunt: sira¬
cusas ingrediunt᷑. mult̾aꝙ stragem
faciunt᷑ popłorum: uix ꝑautis
uadentib qui ꝑ munitissima ca-¬
stra & uiga confugerant montiũ.
auferentes qͦ p̃dam nimĩa. & om¬
nem illũ quem constans augustus
a roma abstulerat ornatũ inhero
& diu̾sis specieb. sicq alexanadri¬
am reuersi sut It.
orro regis filia gisa quam de
beneuento obsidis nomine sib¬
latam diximus siciliam ueniens:

Expanded text:
caput est deportatum. ec audiens gens Saracenorum, quae jam Alexandriam et Aegyptum pervaserat, subito cum multis navibus venientes Siciliam invadunt, Syracusas ingrediuntur, multamque stragem faciunt populorum, vix paucis evadentibus, qui per munitissima castra et juga confugerunt montium. Auferentes quoque praedam nimiam, et omnem illum quem Constans Augustus a Roma abstulerat ornatum in aere et diversis speciebus, sicque Alexandriam reversi sunt. Porro regis filia, quam de Benevento obsidis nomine sublatam diximus, Siciliam veniens
Abbreviated transcription (Latin):
transire in affricam cum classe
treceasrum neluum uissi. clipean
pecunt. Eo confestim cartagimenses
cumpariclasse uenerunt. Nec differ¬
ri potuit: neuale certamen. Centum
et quattuor naues carthaginiensi¬

Expanded text:
transire in Africam cum classe trecentarum nauium iussi Clipeam petunt. eo confestim Carthaginienses cum pari classe uenerunt; nec differri potuit nauale certamen. centum et quattuor naues Carthaginiensi
Abbreviated transcription (Latin):
tiens ita domiti & emolliti. ut etiã
cultũ demonũ dimitere. & xp̃i a¬
ne religioni se subdere uelle ꝓmie¬
terent. Sed sicut adhec facienda
aliquetiens proni. sic ad eadem
ꝑuertenda semꝑ fuere precipites.
ñ si ut satis estimare adutrũ horĩt
faciliores uerius dici possit. quip¬
pe cũ pͦt inchoatũ cum eis bellũ.
uix ille annus exactus sit. quo ñ
ab eis huiꝰcemodi facta sit ꝑmuta¬
tio.S magnanimitas regis ac ꝑ¬
petua tamꝰ in adu̾sis qͣm in pros¬
peris ĩntis constantia. uulla eoꝵ
mutabilitate uł uinci poterat:
uł ab his que agere ceꝑat defati¬
gari.Nam nunqͣm eos huiꝰcemo¬
di aliquid ꝑpetrantes impune
ferre passus est: quin aut̃ ipse
ꝑ se ducto aut ꝑ comites suos mis¬
T̃o exertitu ꝑfidiam ulcisceretur.
usq dum om̃ib qui resisterẽ so¬
lebant ꝓflgatis. & in suam po¬
testatem redactis: decem milia
hominũ ex his qui utrasq ripa
albis fluminis incolebant cum

Expanded text:
oties ita domiti et emolliti ut etiam oties ita domiti et emolliti ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent: sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius dici possint, quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis, ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia, nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat, vel ab his quae agere coeperat defatigari; nam nunquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ductorem, aut per comites suos misso exercitu, perfidiam ulcisceretur usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem millia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant, cum