comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hostes quouusẜ aut quid ageret
nossont omez ex̾citum cõgregauit
atqs ut florus idem ait ex dista¬
abus hibermns castra cõtraxit ⁊ ante
in media gallia fuit ꝙͣ ab ultima
timetur uereigetori audito lesa¬
ris digressu retro ĩ eẜricuriges pe¬
u̾sus acq hine pro frctus ĩ bopos
transalpmos opidun illoro sus hel¬
uetite uictorie tempꝰ hedificatũ
a Cesare edius q contradictu
oppugre disposuit opido nomen
gorgobina gloriosum sibi extimãs
si eduoꝵ receptaculũ simłq Ce¬
sarem opus enteret Cesaris am¬
mu res hec ualde sollicitu hebat
ne aut neglecta annai opidi defẽ¬
sio defectioñe sotior ⁊ contempcia
sibi aut susçepta am tempore ad¬
u̾so difficultatem rei firumetaie
legiõib ĩportaret ¶ Batius cade
duxit pati oña ꝙͣ contepmi et
cõcemptu suo alienare sibi anmos
amicor ¶ Itaꝙ dimissis impe¬
dimẽtis omb ⁊ duabus adcus¬
codĩa legionib et promsa cũ ⁊¬

Expanded text:
hostes, quo ivisset aut quid ageret, hostes, quo ivisset aut quid ageret, nossent, omnem exercitum congregavit: atque, ut Florus idem ait, ex distantibus hibernis castra contraxit, et ante in media Gallia fuit, quam ab ultima timeretur. Vercingetorix, audito Cesaris digressu, retro in Bituriges reversus atque hinc profectus in Boios transalpinos, oppidum illorum, sub Helvetie victorie tempus edificatum a Cesare, Eduisque contra dictum, oppugnare disposuit oppido nomen Gorgobina gloriosum sibi estimans, si Eduorum receptaculum simulque cesareum opus everteret. Cesaris animum res hec valde sollicitum habebat, ne aut neglecta amici oppidi defensio defectionem sociorum et contemptum sibi, aut suscepta anni tempore adverso, difficultatem rei frumentarie legionibus imponeret. Satius tandem duxit pati omnia, quam contemni, et contemptu suo alienare sibi animos amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus et duabus ad custodiam legionibus, et provisa cum E
Abbreviated transcription (Latin):
ditu expedito alilnos fines ĩex¬
pͤtatus aggredit᷑ ¶ Iuuat alitꝰ
hac Rem ip̃am flori uerbis ex¬
pone̾ ꝑ Inuos inqͥt ad id tẽpus
motium cumulos ꝑ ĩtactas uias
et mues expedita manu emesꝯ
occupat gallia mor u̾o ĩ Aluer¬
mam actigit equitati ĩ om̃es ꝑ¬
tes effuso tantum subiti c̾roris
ĩcusẜat ut trepidi oms uercinge¬
torigẽ ad ferendã opem patrie
sius cõsiliis la borãti nũtiis ac p¬
abus ex cicarent ¶Quib motꝰ in
piram redibat/ Cesar intm di¬
misso ĩ alunis bruto ado lescente
cũ ꝑte copiar iussoq sine ĩc̾mis¬
sione agros hosciũ pplari ype ne
suspicantib quidem suis ꝙ celer¬
eqͥtatu quẽ illuc premiẜat accep¬
to ꝑ Eduos ꝑgit in lingones ta¬
ta ubiq uelocitate ut no tin hosces
pauore sed amicos scupore ꝑfin¬
det ¶ Dic ĩopinatib aderat᷑ꝭ pcit
Que legiones in hibernis erant
Illis eductis octo peliquas luic
inde dispsas euocat prius q ꝙͣ

Expanded text:
dum expedito, Alvernos fines inexdum expedito, Alvernos fines inexpectatus aggreditur. Iuvat aliter hanc rem ipsam Flori verbis exponere: Per invios, inquit, ad id tempus montium tumulos, per intactas vias et nives expedita manu emersus occupat Galliam. Mox vero, ut Alverniam attigit, equitatu in omnes partes effuso, tantum subiti terroris incusserat, ut trepidi omnes Vercingetorigem ad ferendam opem patrie suis consiliis laboranti nuntiis ac precibus excitarent; quibus motus in patriam redibat. Cesar interim, dimisso in Alvernos Bruto adolescente cum parte copiarum, iussoque sine intermissione agros hostium populari, ipse, ne suspicantibus quidem suis, quam celerequitatu, quem illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in Lingones, tanta ubique velocitate, ut non tantum hostes pavore, sed amicos stupore perfunderet; sic inopinantibus aderat. Illic due legiones in hibernis erant. Illis eductis, octo reliquas hinc inde dispersas evocat, priusque, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gerent᷑ has int̾ curas lucherius
cadurcus/ a ueraingetorige misso
futhenos alu̾is attraxerat nr
mandatu implesse concento ali¬
as quoq urbes acceptis obsidib
ĩ potestatem Redegerat ⁊ Rebus ꝓs¬
pus euectus ĩ rarbonensem ꝑ¬
lunciam ꝓperabat Cesau consilud
hostis incelligens precuciuunt¬
⁊ preuẽtos mẽtu aios cõ fuimãs
presidia oportiũs locis ꝑ excuei¬
ma puicie hostib obiecta distoi¬
Guit ⁊ ꝑte supplemẽti nuꝑ ex sta¬
sequit᷑ helmi ab alu̾ms ceuena
mõte aspriiio ac muosessimor
discingunt quo se glluefui quasi
Murs ualido cur ãseptos arbitratur
da mayie ꝑte ãm qua nõ dican
ex̃citui sed ne uiatori quidẽ ꝑme¬
abilis fuisse uiꝙͣͣ dioẽtuu/ Et e¬
rant abea ꝑte eoq tempore pla¬
ne tuti si cum alio res fuiss Ne
lesar ut qũẽ nulla res poss mo¬
rari aut deflecte̾ mue alcitudĩs
pedum sex dimoca ⁊ icinẽ pad
u̾sum Iugum multo labore pe¬

Expanded text:
gerentur. Has inter curas Lutherius gerentur. Has inter curas Lutherius Cadurcus a Vercingetorige missus Ruthenos Alvernis attraxerat, nec mandatum implesse contentus alias quoque urbes, acceptis obsidibus, in potestatem redegerat, et rebus prosperis evectus in Narbonensem provinciam properabat. Cesar consilium hostis intelligens precurrit et preventos metu animos confirmans presidia opportunis locis per extrema provincie hostibus obiecta distribuit, et parte supplementi nuper ex Itasequitur. Helini ab Alvernis Cevenna monte asperrimo ac nivosissimo distinguuntur, quo se Alverni quasi muro valido circumseptos arbitrabantur, ea maxime parte anni, qua non dicam exercitui, sed ne viatori quidem permeabilis fuisse unquam diceretur. Et erant ab ea parte eo tempore plane tuti, si cum alio res fuisset. At Cesar, quem nulla res morari posset aut deflectere, nive altitudinis pedum sex dimota et itinere per adversum iugum multo labore pe
Abbreviated transcription (Latin):
nem Eduorꝭ tuc e rbicurigũ
Impii lomice puenissent aliqd
ibi dieꝵ mora exacta pedierũt
hac cam reditus precendentes
qm si crasissent huic ab alu̾ns
hunic a Biturigibus oppͥmendi
eent Id em ambab getib fuisse
ꝓpoitum an id sane tali metu ege¬
runt an fraude ne dicam hodecce
sed cum quoq dubui fuit tame
hine Eduors secuta de fectio ħnic
ꝙ statim Reu̾sis auxiliis/ E duoes
se Ilũmo Bicturiges adiuxe
rem suspecta facuit ¶Ce sar hec
audiens et urbams motib põ¬
per magni uirtute ꝯpoitis/ nõ se
cunt amplius Italie neccessarũd
ratus ĩ gallia redit ingẽs illum
ex cebat cura qualr sus se se Iun¬
geret/ Nam siue ipe ad illos ꝑfi¬
cisci uellet ¶ Non sat tuto fier
posse cogitabat ut in tanta Rebel¬
lione Regionu om̃iu inter eob
eciã qui amci credebant᷑ cum pau¬
illos euocare malet hesitabat ne
itine̾ in ip̃o suꝑuentu hostiũ se ab¬
sente quod nolebat pugnare co¬

Expanded text:
nem, Eduorum tunc et Biturigum nem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar hec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tunc amplius Italie necessarium ratus in Galliam redit. Ingens illum exercebat cura, qualiter suis sese iungeret. Nam, sive ipse ad illos proficisci vellet, non sat tuto fieri posse cogitabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, inter eos etiam, qui amici credebantur, cum pauillos evocare mallet; et sic hesitabat, ne itinere in ipso superventu hostium, se absente, quod nolebat, pugnare co
Abbreviated transcription (Latin):
occeami uergunt unaminiter co¬
uirarent ¶ Req id satis om̃iu con¬
sensu Regnu ei atq impui de¬
fertur/ Sic ea tempestate gallo¬
rum animi ⁊ consilia uoluebat᷑¬
¶ Gic Romam noms odu al¬
tis ammis insederat ut quisqͥs
se illis opponẽ ausus eẽt Recpo
dignissimꝰ habẽtur Iam non
alume Rex igr sed gallie contͣ¬
ꝙ Romanos belli dux nõ orat
neqz consulit ut solebat/ Bedob¬
sides sedarma sed milites qui¬
ueritate terribile efficit Gram¬
oris nope Rex flaminis exurit
cormetis excruaiat leuiora au¬
sos effosis occulis aut aurib
Resectis uite Relinquit ad ludi¬
briu ad exempłu iam potẽs atq
horrendus et natura serox et Re¬
gio tummdus fastigio lucherio ca¬
durco audacissimo uno cu ꝑte eo¬
citus in urbe ruchenos misso pe¬
tit ip̃e bituriges Illi aduentu
subito ꝑmoti ab anas Romano
Cesaris Reicuit/ eor ꝙ consilio
equitu illis ac peditu dirigue
auxilia ¶ Qui cum ad lic̾simi am¬

Expanded text:
Oceanum vergunt, unanimiter coOceanum vergunt, unanimiter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu regnum ei atque imperium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur. Iam non Alvernie res agitur, sed Gallie; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites impveritate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; leviora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis RomanorCesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt auxilia. Qui quum ad Ligerim am
Abbreviated transcription (Latin):
rant Erat illi patruus Goba¬
tio uir prouectioris etatis et
cõsilii samoris ⁊ sicut hũc scul¬
ti quuenes/ Sic senes illu pro
udi sequebant᷑/ Quib ergo Iu¬
uemile consilui nõ placebat¶ Qui¬
ꝙ sculcam ⁊ Inutilem hanc for¬
cune exꝑientiam indicabãt uer¬
angetorige ab incepto phibent
Beluctante gergonia opido ꝑtur¬
bãt loco ille mutato ammũ nõ
mutauit qͥn etia multo emxius
uigebat Inceptũ ¶ Et sicut fe¬
re accidit ut male agentes coni
est ad hũc talem ducẽ cõfliuit
quib fretus ⁊ iniurie menor
Bergomia rediit patrui ꝙ et
reliquos a quib pulsus erat
expellit ⁊ crescente uano fauo¬
re multitudis quod opcasse pa¬
ter morte emerat Rex ducitur
Iamq insame auctoritate ad¬
dica legatos ꝑ diu̾sa trasmisit
et Reuentius auditur et promp¬
tius exauditur tancũ q breui
ꝓfecat ut secum Genones ꝑisii
pictones cadurci Turones. auder¬
ci le monices audes ⁊ ceteri qui ad

Expanded text:
rant. Erat illi patruus Gobarant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic senes providi illum sequebantur. Quibus ergo iuvenile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gergonia oppido perturbant. Loco ille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, sicut fere accidit, ut male agentes comitest, ad hunc talem ducem confluunt. Quibus fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ ꝑrsus ĩcautos nõĩati Ga¬
iu Suffiu illic a Cesare Rei
frumẽtarie p̾fectu honestu uiru
Romanũꝙ equitẽ obtrucat ac
bona omiz tanꝙͣ bello parta
dipiũt ¶ qllico pei fama dif¬
fundit᷑ ut sũt galli Ramorũ
ẜendoꝵ ante alios studiosi ut
cu scilicet/ hee cedes atq ista dire¬
ptio ortu solis facte eent forte
ideo ut cum lucis initio belli pͥn¬
cipiu ꝯueiret añ p̾mẽ noctis
ꝑxime uigiliã Rei notiçiã ad
alũnos ꝑ centũ sexagnita mm¬
liã passuu puerret / Ibi nõ lau¬
datores atqy imꝓbatores ut ua¬
rie fut hon sencencie pes In¬
uent. Erat tunc aluerus ille
ut flori uerbo utar corpore
armis spu ꝙ terribilis nomine
et quãt t̾rore ꝯpoito uercingeto¬
rix quidam pocentissimꝰ ac fac¬
ciosissimꝰ adolescens olim filius
sebali qui pͥncipatũ om̃is gallie
cum ten̾et ad regnu aspirans a
uult facile ꝑ suadet auma om̃s
capiũt / at q ad bella se p̾pa¬

Expanded text:
tes et prorsus incautos, nominatim Gates et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamquam bello parta diripiunt. Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studiosi, ut, quum scilicet hec cedes atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque improbatores, ut varie sunt hominum sententie, res invenit. Erat tunc Alvernis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine etiam quasi terrore composito, Vercingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se prepa
Abbreviated transcription (Latin):
motus noue Rebelliones ubiq cõ¬
uentꝰ ubiꝙ consilia nõ in urbi¬
bus mõ sed in silius locis ꝙ abdi¬
tis multos odiu antiquũ mcita¬
bat multos pauor nouus Acoms
morte cõcusẜat Recassurũ suũ
in caput illius suppliciu cogita¬
bat Accedebat comiẜacio cõmis
pate ⁊ indignatio gloriose olim
gallie cunc Romano iugo subdi
offerunt ⁊ quomã siluestͥbus ĩ locis
obi hec fiebant coppia obsidum
ño sit nec acari queant quinRes
m aptum exeat quam Religiosis¬
smio se uiassim sacramẽto obli¬
gant/ ne quis gallus belli duces
metu aut spe aut quacũq cau¬
sa deserat/ Dic fir matis Rebus
multis cum landibus ingentes
gracie Carmitib acce sunt Atq
ita demũ qũai maiori ꝑte nego¬
ni cõfeeta ad sua quisos digre¬
ditur dies aderat claio p̾fixa
facinon Carmites tante pei du¬
ces ꝑditissius sibi ducib com¬
patis genebi opidũ inuadũt
ciues q Romanos ibi negoçiã¬

Expanded text:
motus, nove rebelliones; ubique conmotus, nove rebelliones; ubique conventus, ubique concilia, non in urbibus modo, sed in silvis locisque abditis. Multos odium antiquum incitabat, multos pavor novus Acthonis morte concusserat; recasurum suum in caput illius supplicium cogitabant. Accedebat commiseratio communis patrie et indignatio gloriose olim Gallie, tunc romano iugo subdiofferunt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firmatis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur. Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotian
Abbreviated transcription (Latin):
ns detẽtum smmiltatibus nõ posse
deinceps ĩ ꝓuincia reu̾ti cãto illi
acͥus instare tanto alacͥus gallia
om̃is cõspirare rrichil e contin¬
gentib omissũ preces pollicitis
cumlant᷑ et qui se rebelliõis in
Romanos ac gallice libtatis auc¬
tores ꝓficeri ausi eent ¶ Lrioi¬
gentia p̃mia ꝓpomitur qllud p¬
mũ maximũ ꝙ delib̾ant qualitꝰ
cesar si sors Redeat a sius legioi¬
bus segregetur Id tam̃e haud dif¬
ficile factum ẽẽ cõfirmat ꝙ neq
abseñ duce loco se mouẽ audeãt
legiones neq ad eas duy ĩ comi¬
tatus accede̾ mõ sic aliquis quis
illius iter impediat nec unius
hominis nome totus orbis exhor¬
exceꝑit satius esse multo sub pa¬
triis armis mori ꝙͣ sub breuem¬
⁊ caduca ꝙͣ anciquam gliam et
auitam ꝑdere lib̃tatẽ ¶ Hñis ac
similib consiliis agitatis carmi¬
tes sese ngenti negotio duce
Esar ut ex gallia dis¬
cessit ecce noui undiq

Expanded text:
nis detentum simultatibus non posse nis detentum simultatibus non posse deinceps in provincias reverti. Tanto illi acrius instare, tanto alacrius Gallia omnis conspirare. Nichil e contingentibus omissum; preces pollicitis cumulantur, et qui se rebellionis in Romanos ac gallice libertatis auctores profiteri ausi essent, his ingentia premia proponuntur. Illud primum maximumque deliberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud difficile factu esse confirmant, quod neque, absente duce, loco se movere audeant legiones, neque ad eas dux incomitatus accedere, modo sit aliquis, qui illius iter impediat, nec unius hominis nomen totus orbis exhorexceperit, satius esse multo sub patriis armis mori, quam sub eet caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes sese ingenti negotio duceesar ut ex Gallia discessit, ecce novi undique
Abbreviated transcription (Latin):
cõsilii gallie indixit et de cõui¬
ratione Rebelliũ Senonũ ante ali¬
os ⁊ Carmitũ q̃stionẽ huit de ac¬
no more suppliciũ exegit, Cuius
euẽtu quidam sibi male cõsen ef¬
fugẽ ⁊ qua ⁊ tgni cõtumacib ĩt¬
dictum est Sic compoitis Reb
eis decem legiones ita ꝑtitus est
ut due Treueroꝵ totidem lingo¬
bnarent ꝓuisis ꝙ neccesẜiis ad
Italiam est profectus. ñmi¬
C
ce ⁊ Romario impio ẜm̃ientis
Multe cause ad uni finem ammos
urgebant ¶Ce sar asalpm̃a ĩ gad¬
liam cũ uenisset moy ad eũ ru¬
mou de Clodii cede ꝑlatus ẽ hũc
amicum Cesaꝵ anlo amicus mar¬
ci Ciceroms occiderat de quo pre¬
clara eius extat oratio que milo¬
mana dicitur eius rei causa ma¬
gni Rome metus fuerat/ neq fa¬
ma sinib qtalis contineri potu¬
it alpes q transcenderat lme
Rebellantib occasio data erat hisco¬
rias nouas in cescre fingendi di¬
cebãt/ uulgoq ꝑcrebuerat uuba¬

Expanded text:
concilium Gallie indixit, et de coniuconcilium Gallie indixit, et de coniuratione rebellium Senonum ante alios et Carnutum questionem habuit, de Acno more supplicium exegit, cuius eventu quidam sibi male conscii effugere; aqua et igni contumacibus interdictum est. Sic compositis rebus, eis decem legiones ita partitus est, ut dure Treverorum, totidem Lingobernarent, provisisque necessariis, ad Italiam est profectus. Cet romano imperio servientis. Multe cause ad unum finem animos urgebant. Cesar cisalpinam in Galliam quum venisset, mox ad eum rumor de Clodii cede perlatus est. Hunc, amicum Cesaris, Milo, amicus Marci Ciceronis, occiderat, de quo preclara eius extat oratio, que Miloniana dicitur. Eius rei causa magni Rome motus fuerant, nec fama finibus italis contineri potuit Alpesque transcenderat. Hinc rebellantibus occasio data erat historias novas in Cesarem fingendi. Dicebant, vulgoque percrebuerat, urba
Abbreviated transcription (Latin):
mantissimꝰ ꝙ ex famliaribus ad
eum frĩs epłis eiudenter. eliatur
liec cum suis cesar ⁊ adu̾sus hos¬
tes iracion in oms ꝑtes diffundit
ex̾citu ambigunt᷑ peccora couectantur
prede cõsunut᷑ fuumẽta exuruitur
edificia onna demq puastant̾ tanto¬
ꝙ Impetu hineinde disciuisum est
ut Ambiorige a se uisu mla dicent
atq ad eu ꝯphendend̃ mcredibli
celeritate contenderet om̃ labore
nis in more leporis captatis sepe¬
abfuisse cantuq non mãib illum
aumipuisse sed crederẽt dum ille ĩt̾m
nusꝙͣ tutus die noctu q lacebras
mittarent no inisi quatuor comi¬
cibus cũ salute suã plurib ꝯmt¬
cere nõ auderet ¶ Gic mulcũ sẽꝑ
Ambiorigi cͥmen fuit ꝙͣuis fugat
Iugis et ꝑpetiuis pauori ⁊ latẽ¬
Gre longum supplicn genus esse
pocuerit tandem Cesar fugituũ
unu sequi ⁊ difficile sibi uidens
⁊ ingloriũ omibus in cuioutu uas¬
tatis ĩ Remor sines rediit /Ibi

Expanded text:
mantissimus, quod ex familiaribus ad mantissimus, quod ex familiaribus ad eum fratris epistolis evidenter elicitur. Hec cum suis Cesar; at adversus hostes iratior in omnes partes diffundit exercitum: abiguntur pecora, convectantur prede, consumuntur frumenta, exuruntur edificia, omnia denique pervastantur, tantoque impetu hinc inde discursum est, ut Ambiorigem a se visum multi dicerent, atque ad eum comprehendendum incredibili celeritate contenderent, omni labore nis in morem leporem captabfuisse quin manibus illum arripuisse se crederent, dum ille interim nusquam tutus die noctuque latebras mutaret, nonnisi quatuor comitibus, quum salutem suam pluribus committere non auderet. Sic inultum semper Ambiorigi crimen fuit, quamvis fuga iugis et perpetuus pavor et latebre longum supplicii genus esse potuerint. Tandem Cesar fugitivum unum sequi et difficile sibi videns et inglorium, omnibus in circuitu vastatis, in Remorum fines rediit. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
cõsc̾uacio in ta fortes uiros insi opi¬
nari libeat cu huana omia nsta¬
błia sint ẽẽ aliquas horas que cõs¬
tantes quoq aĩos sui oblitos emo¬
Liant ac pturbet neq nõ lie metꝰ
alcissime radicatus ulla Re alia
extirpari quiuit ꝙͣ ipius Cesaris
cum ep̾citu redeuntis aspͤtu i quo
uno onniu securitas hicabat ¶Le¬
sar ergo Rediens ⁊ fortue uinica¬
suũ q uarietate ab exꝑto sibi notis¬
duxisset et inde eos pene ia uoti
compotes abstraxiss hec ut coia
non admirans unu non pota̾t non
mirari unde hec barbaris consilii
tanta mutatio ut qui gram Romanor
ad ppłandos Eburonu sines ⁊ ambio¬
rigem ꝓsequdum uen̾ant ab oppug¬
nanda Romana castra comũsi ambi¬
origi atq Eburonib gratissimam
rem fecissent de Reliquo ꝙ contra
suu p̃ceptu cohortes in preda emis¬
se cast᷑ deẜuissent legati i obedien¬
ciam leuit̾ arguit ut qui ⁊ mictis¬
simius natura ⁊ legati huiꝰ ẽẽt a¬

Expanded text:
consternatio in tam fortes viros, nisi opiconsternatio in tam fortes viros, nisi opinari libeat, quum omnia humana instabilia sint, esse aliquas horas, que constantes quoque animos sui oblitos emolliant ac perturbent. Neque vero hic metus altissime radicatus ulla re alia extirpari quivit, quam ipsius Cesaris cum exercitu redeuntis aspectu, in quo uno securitas habitabat. Cesar ergo rediens et fortune vim casuumque varietatem, ab experto sibi notisduxisset, et inde eos pene iam voti compotes abstraxisset. Hec, ut communia, non admirans, unum non poterat non mirari, unde hec barbaris consilii tanta mutatio, ut, qui in gratiam Romanorum ad populandos Eburonum fines et Ambiorigem persequendum venerant, ad oppugnanda romana castra conversi Ambiorigi atque Eburonibus gratissimam rem fecissent. De reliquo, quod contra suum preceptum cohortes in predam emisse castra deseruissent, legati inobedientiam leniter arguit, ut qui et mitissimus natura, et legati huius esset a
Abbreviated transcription (Latin):
et Res uarie gespa ẽ pars ĩ colu¬
mis/ Gan Trebonii cuiusdam alt̾ius
ducatu ip̃os ꝑ hostes in cascia pe¬
netrauit Cum q his equites ⁊ calo¬
nes multi pari impecu in cutũ euaẜe¬
sere pars egregie pugnas ꝑiit ꝑs
uesa coitum uirtute ꝑ eor uestigia
ini castra festinas salua pueit ꝑs
preuẽta ⁊ cuicuuenta ꝓcubuit/ Bar¬
bari despantes castra ut crediderat
capi posse ad predas quas ĩsilius
occulerant acq inde ad patam sũt
reu̾si Nec came hostib diggressis
abiit pauoi sic affixus aninus ut
nocte que hũc casum insecuta est
p̾missus a cesare Gaus uolusse¬
nus cum equitatu aduemiẽs et im¬
patoreni cũ ex̾citu aduentare nũti¬
ans fidem no inuenit sac om̃ib
ꝑ suasum erat deleto exatu fu¬
gisse equites neq ommo aliter
Barbaros castra aggredi ausuros
ut dc̃m est deniq bomi inclil peni¬
cus cogitare audebat indet̾ius ĩcli¬
nati anmi miru ualde unde ea

Expanded text:
et res varie gesta est; pars incoluet res varie gesta est; pars incolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius ducatu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque his equites et calones multi pari impetu in tutum evasere, pars egregie pugnans periit;visa comitum virtute, per eorum vestigia in castra festinans salva pervenit; pars preventa et circumventa procubuit. Barbari desperantes castra, ut crediderant, capi posse, ad predas, quas in silvis occultaverant, atque inde ad patriam sunt reversi. Neque tamen hostibus digressis, abiit pavor sic affixus animis, ut nocte, que hunc casum insecuta est, premissus a Cesare Gaius Volusenus cum equitatu adveniens, et imperatorem cum exercitu adventare nuntians, fidem non invenerit: sic omnibus persuasum erat, deleto exercitu, fugisse equites, neque omnino aliter barbaros castra aggredi ausuros, ut dictum; denique boni nichil penitus cogitare audebant in deterius inclinati animi. Mirum valde, unde ea
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam qͥnq diebus sine cibo age¬
ret ⁊ morbo simul ⁊ media iam
uicinus morti sed gen̾osum animu
nulla res deiecit Is ut uidit desen
tutellam castror ⁊ de fuga no de
uitute cogitari Rem ꝙ in augus¬
to poitaz mitare et sue ⁊ publice
ira uires dante et acceptis ab ob¬
uio quodam armis gradu tremu¬
so portam occupat castroro se q
sennamine hostib obicit secunt
Centuriones uiri q fortes aliquot
hinc metu huc pudore exciti hos¬
q adii secũtur itasensim pugna
tis uuln̾ibus iam faciscens suorꝭ
manibus iam p̾lio subtractus in
tabernaculo Reponitur non came¬
omittitur resupta deffensio frumẽ¬
tatores int̾ea Reu̾tũtur re cõspecta
territi et quid agant inscii fortes
eciam aĩos repentina ꝯcucuĩt Ita¬
q ip̃i quoq barbari aduentu il¬
loꝵ subito pinoti ⁊ legiones Re¬
duces opmati substit̾e Recognita pa¬
uatate quos timu̾e despicuit atꝙ
Inuadunt Ibi et consilia di̾sa

Expanded text:
ut iam quinque diebus sine cibo ageut iam quinque diebus sine cibo ageret, et morbo simul et inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res nulla deicit. Is, ut videt deseri tutelam castrorum, et de fuga, non de virtute, cogitari, remque in angusto positam nutare, et sue et publice ira vires dante, et acceptis ab obvio quodam armis, gradu tremulo portam occupat castrorum, seque semianimem hostibus obicit. Sequuntur centuriones, viri fortes, aliquot hinc metu, hinc pudore exciti, hosque alii sequuntur: ita sensim pugna tis vulneribus, iam fatiscens suorum manibus prelio subtractus in tabernaculo reponitur. Non tameobmittitur resumpta defensio. Frumentatores interea revertuntur, re conspecta, territi et, quid agant, nescii. Fortes etiam animos repentina concutiunt. Itaque ipsi quoque barbari adventu illorum subito permoti, et legiones reduces opinati, substitere; mox recognita paucitate, quos timuere, despiciunt atque invadunt. Ibi et consilia diversa
Abbreviated transcription (Latin):
tui ⁊ freq̃ntare illa solliti m̾cato¬
res qui cu forte portis excesẜant
subita Re teruiti ⁊ opp̃ssi nes fu¬
giendi nec se intra uallu Refere¬
di spacui haberent semꝑ quideme
mestissimꝰ uates timor onña sibi
triscia ⁊ piculosa fingebat quida
fusis copiis ac deletis ⁊ Imꝑatore
pessindato uenire barbaros ad pe¬
liquias cõsumẽdas imꝙͣ aliter hoc
ausuros Alni faustum Romanis
legiombus locum ee ubi paulo an
segio alc̾a legati ꝙ Repieruit dilii
hostes intra uallu ẽẽ ⁊ capta iam
castra uociferari nemo ullam solite
uintutt ymagine aut actu forti
aut aĩosa uoce pretende/ huc illuc
sme ordie sine racoe disciuritur
Qua crepidatone Sicambri sui
ducis dco magis magis q fidei ha¬
uere cepant nullu intus ee p̾sidu
seqs mutuo matantes eo acͥus ĩsul¬
tobant actum erat in uir unus
is q eger affiusset quẽ supra no¬
mĩauimꝰ Publius Sextius bacu¬
lus tanta eunc pressus egͥtudine

Expanded text:
tur, et frequentare illa soliti mercatotur, et frequentare illa soliti mercatores, qui tum forte portis excesserant, subita re territi et oppressi nec fugiendi nec se intra vallum referendi spatium haberent. Semper quidem mestissimus vates timor omnia sibi tristia et periculosa fingebat. Quidam, fusis copiis ac deletis et imperatore pessumdato, venire barbaros ad reliquias consumendas, numquam aliter hos ausuros; alii infaustum Romanis legionibus locum esse, ubi paulo ante regio altera legatique perierint; alii hostes intra vallum esse et capta iam castra vociferari, nemo ullam solite virtutis imaginem aut actu forti aut animosa voce pretendere: huc illuc sine ordine, sine ratione discurritur. Qua trepidatione Sicambri sui ducis dicto magisque fidei habere ceperant, nullum intus esse presidium, seque mutuo incitantes, eo acrius insultabant. Actum erat, ni vir unus, isque eger, affuisset, quem supra nominavimus, Publius Sextius Baculus, tanta tunc pressus egritudine,
Abbreviated transcription (Latin):
lomi quidam quisqͣ castris esset
egressus Cogitans demũ neq Ce¬
sarem ꝓmisso uenturu tpre que
ꝑcessisse ult̾ius fama erat qͥnsu¬
sus qui illius obediencia cam ex¬
actam despatiom atq obsidioi uõ
absimilem murmurabat nõ esse
eni cimendi cam ullam ꝓpinquo
Cesare salius legiomib integroe¬
quitatu uictis ꝙ ubiq hostibus
ac dissipatis ⁊ precimore lacitan¬
tibus parup ⁊ p̾ceptu duas ĩfle¬
xerat et appetitui militum frena
laxau̾ãt ⁊ qͥnq cohortes in uicinas
segettes frumentatu no tam miẜ¬
at ꝙͣ ire ꝑimiẜat ¶ Secuta erat
ingens uis Calonu ⁊ huuisce ge¬
neris hominũ/ Bicambri interi
quis cunc eos expectasset sed pare¬
re suꝑioribus tutum est Imꝑui¬
si et tecti siluis ad castra ꝓuenũt
eaqr nõ oppugnare sed Recta uia
eodenr quo uen̾ant impetu ingredi
moliutur cantaq formidine quo¬
pini hostis nncuusus totis castris
effuderat ut uix porte deffende̾n¬

Expanded text:
onum quidem quisquam castris esset onum quidem quisquam castris esset egressus. Cogitans demum neque Cesarem promisso venturum tempore, quem processisse fama erat, insuus, qui illius obedientiam tam exactam desperationi atque obsidioni non absimilem murmurabant, non esse enim timendi causam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, integro equitatu, victisque ubique hostibus ac dissipatis et pre timore latitantibus, parumper et preceptum, ducis inflexerat et appetitui militum frena laxaverat et quinque cohortes in vicinas segetes frumentatum non tam miserat, quam ire permiserat. Secuta erat ingens vis calonum et huiusce generis hominum. Sicambri interim quis tunc eos expectasset? sed parere superioribus tutum est improvisi et tecti silvis ad castra perveniunt eaque non oppugnare, sed recta via eodemque, quo venerant, impetu ingredi moliuntur; tantamque formidinem inopini hostis incursus totis castris effuderat, ut vix porte defenderen
Abbreviated transcription (Latin):
sed eciã cum Romanoꝵ gracia Re¬
laturi iam hom pecudum q ma¬
gnam uim collegerant ⁊ urgente
lucri dulcedine procedebãt nec eũ¬
di nec p̾dandi fine sibi cupidi¬
tas faciebat/ Hic ennces captiuo¬
rum unus auertit ⁊ quid inqͥt
hunc prede laboriose acq mopi
tanto scudio nhiacis cum ꝓueie¬
udi ad summas opes tanto faci¬
lior breuioi ꝙ sit uia trui spa¬
ciui horar ad uatuca uos ꝑducet
Ibi romanus excitus opes suas
fortuas q Reposuit ꝑ exiguum
presidut loco est cesar longe ab¬
est hic dies ip̃e in sꝑuitis opule¬
tes nillo faciet/ negocio preceps
her gems et consilii inops et
sunt plane prom omes acqͥesde
cõsiliis que delectant/ Mutato Re¬
peñce ꝓpoito predaq om̃ quam
cepant Recondita eodem ⁊p̃o con¬
sulcore et duce ad uatuca breui
calle pueniũt Cicero cui legioins
loci q custodia cõmissa erat totis
septem diebus Cesarei memor
Imꝑn suos omes intra uallu sic
tenuerat ut nec militu nec Cal¬

Expanded text:
sed etiam Romanorum cum gratia resed etiam Romanorum cum gratia relaturi. Iam hominum pecudumque magnam vim collegerant, et, urgente lucri dulcedine, procedebant, nec eundi nec predandi finem sibi cupiditas faciebat. Sic euntes captivorum unus avertit: Et quid, inquit, huic prede laboriose atque inopi tanto studio inhiatis, quum perveniendi ad summas opes tanto facilior breviorque sit via? Trium spatium horarum Aduaticam vos perducet. Ibi romanus exercitus opes suas fortunasque reposuit. Perexiguum presidium loco est. Cesar longe abest. Hic dies ipse, ni respuitis, opulentos nullo faciet negotio. Preceps hominum genus et consilii inops. Ut sunt plane proni omnes acquiescere consiliis, que delectant! Mutato repente proposito predaque omni, quam ceperant, recondita, eodem ipso consultore et duce Aduaticam brevi calle perveniunt. Cicero, cui legionis locique custodia commissa erat, totis septem diebus, cesarei memor imperii, suos omnes intra vallum sic tenuerat, ut nec militum nec cal
Abbreviated transcription (Latin):
suma hostiũ ultione Remitterẽt
ꝙͣ de utili militũ cantela Netñ
gligeret mittit edicta ꝑ ꝓxias
ciuitates ut qui lucrari aꝑent
cõueirent mulcos becus odiũ
int̾ uicinos mapie uig̾e solitũ
neq pauciores cupiditas acrapit
Sic utilius fieri dux prouiden¬
tissimꝰ eptimabat ut gallorĩa
opa galli diriꝑentur ꝙͣ ꝑiculo
ticiam que Romanis deforet gal¬
li herent. Simil Eburonũ urbẽ
ita merita tum fuditus optaret
eu̾ti his edictis hoc cõsequi sine
suor discͥmine uidebatur Iam
dies septimus aderat redituu Ce¬
sareo prefixus nec ipe Redierat
nec legati accidit int̾e̾a mopnius
caus quo sua fortua potençiam
in bellis precipuam de mõstraret
iam prede in ꝑtem om̃s accri tr̃as
rhenu fama quoq fama uulgaue¬
rat mox Sicambri gens germa¬
na prede auida collectis. duobus
milib equitũ phenũ nauigio trã¬
seunt/ Eburonu fines Inuadũt
predam nõ tantũ cũ impuicate

Expanded text:
sima hostium ultione remitteret, sima hostium ultione remitteret, quam de utili militum cautela. Ne tamen gligeret, mittit edicta per proximas civitates, ut, qui lucrari cuperent, convenirent. Multos vetus odium, inter vicinos maxime vigere solitum, neque pauciores cupiditas attraxit. Sic utilius fieri dux providentissimus estimabat, ut Gallorum opera Galli diriperentur, quam periculo titiam, que Romanis deforet, Galli haberent. Simul Eburonum urbem, ita meritam, quum funditus optaret everti, his edictis hoc consequi sine suorum discrimine videbatur. Iam dies septimus aderat, reditui cesareo prefixus, nec ipse redierat nec legati. Accidit interea inopinus casus, quo suam fortuna potentiam, in bellis precipuam, demonstraret. Iam prede in partem omnes acciri trans Rhenum quoque fama vulgaverat. Mox Sicambri, gens germana prede avida, collectis duobus millibus equitum, Rhenum navigio transeunt, eburonicos fines invadunt, predam non tantum cum impunitate,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidio duittit legiõi prefecit
Quitu Tuliũ Siceronẽ tu po¬
pulatum in menapros tribus
cum legionibus labienu et Ga¬
ium tribun cũ cotidem ĩ apno¬
tias ad iacente Regioner dibigit
Ip̃e cum totidem in arduenã et flu¬
iiũ Scaldem qui Eburonũ ĩ fi¬
nibus mose illabitur ꝑgit ꝙ eo
Ambiorigem qui nõ dum rhemi
crasierat ꝯfugisse audiebat digͤ¬
giens se ad diem septimũ redi¬
tuiꝰ spondet Inde legati duo
quos mittebat ut faciant si lice¬
at mouet Ciceroni p̾cepit ut
Cascroꝵ cuscodie intentus nullu
portis egredi sinat ⁊ tuc quidẽ
acies hoscũi q timeri posset in
arcuitu nulla erat spsum se siluis
ac paludibus continebant qͦs
ꝓsequi ⁊ la cebris eruere oposũ
erat acq diffiale ¶ Nam si siml
ex̾atus duceretur loca erãt legio¬
nibus ac signis imꝑuia. Sin ãt
cognitis delicebant/ huie magͣ
duci orta erat ambiguitas quid
consilii capet tandem illud elege¬
rat ut pocius aliquid de iustis¬

Expanded text:
presidio dimittit, legioni preficit presidio dimittit, legioni preficit Quintum Tullium Ciceronem. Tum populatum in Menapios tribus cum legionibus Labienum et Gaium Trebonium cum totidem in Aduaticis adiacentem regionem dirigit. Ipse cum totidem ad Arduennam et fluvium Scalden, qui Eburonum in finibus Mose illabitur, pergit, quod eo Ambiorigem, qui nondum Rhenum transierat, confugisse audiebat. Digrediens se ad diem septimum rediturum spondet; idem legati duo, quos mittebat, ut faciant, si licet, monet; Ciceroni precipit, ut castrorum custodie intentus nullum portis egredi sinat. Et tunc quidem acies hostium, que timeri posset, in circuitu nulla erat: sparsim se silvis ac paludibus continebant; quos persequi et latebris eruere operosum erat ac difficile. Nam, si simul exercitus duceretur, loca erant legionibus ac signis impervia, sin autem cognitis delitescebant. Hinc magna duci orta erat ambiguitas, quid consilii caperet. Tandem illud elegerat, ut potius aliquid de iustis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑio eius ꝙ consiliũ secutus roma¬
ns se se bellis ĩ miscuerat q̃m res
ueissent incelligens iam grand̃¬
nus ⁊ laboris impaciẽs nͣ fug̾e̾
ualens nec pugnare ausus suay
auctoris erupnaꝵ Ambiorigis
capud mltis ĩpretacõib execra¬
tus mortem sibi cõsanit uicine
gentes hoc euentu regum ter¬
rite ꝑ legatos pacẽ a Cesare pe¬
cierunt qua eis hac lege cõcessit
ut si quis eburonũ ex fuga in
illoꝵ finib deueissent ad se cap¬
ciuos adduc̾ent se si hoc fac̾ent
temꝑatuꝵ ab offensis ait ¶his
attis omes copias criffaria diudit
ne ue eum cure alie distraherent
Impedimẽta onna unũ̃ tulit in
locum Anatiur opido nome lo¬
cus ubi Titurius Sobinus et
Aruculeius cotta hibernau̾ant un¬
de ut memorauimꝰ imprudent
infelicit ꝙ discesẜant hic locus
eligitur ⁊ ꝙ aptus ad cet̾a ⁊ ꝙ
munitiones ãm alt̾ius ad huc
integras hebat ut labori militu
ꝑceretur legione quar tadecimã

Expanded text:
perio, eiusque consilium secutus romaperio, eiusque consilium secutus romanis sese bellis immiscuerat, quonam res venisset intelligens, iam grandevus et laboris impatiens, nec fugere valens nec pugnare ausus, suarum auctoris erumnarum Ambiorigis caput multis imprecationibus execratus, mortem sibi conscivit. Vicine gentes hoc eventu regum territe per legatos pacem a Cesare petierunt, quam eis hac lege concessit, ut, si qui Eburonum ex fuga in illorum fines devenissent, ad se captivos adducerent; se, si hoc facerent, temperaturum ab offensis ait. His actis, omnes copias trifariam divisit, neve eum cure alie distraherent, impedimenta omnia unum contulit in locum Aduatica oppido nomen, ubi Titurius Sabinus et Arunculeius Cotta hibernaverant, unde, ut memoravimus, imprudenter infeliciterque discesserant. Hic locus eligitur, et quod aptus ad cetera, et quod munitiones anni alterius adhuc integras habebat, ut labori militum parceretur. Legionem quartamdecimam
Abbreviated transcription (Latin):
qui ut michi quidem uidetur
ip̃a peior ẽ morte ⁊ quid scmnꝰ
an sibi fuiss utilius ad manꝰ
irati licet desaris ꝑuenire Nã
ut erat mexauste clemẽcie cõ¬
ficenti cͥmen ⁊ oranti forsitan
ueniam nõ negass/ nuc ꝑ sil¬
uas traschenanas uagus semꝑ
ac profugus ꝑpetiuis uitam egit
ĩ la tebris cõsciam illum si qua
erat et iugi pauore plectentib
Illud plane odio sum ꝙ de Rege
nephario nulla umꝙͣ auc Ce¬
sari aut pplo Romano uindiete
occasio data est ⁊ ip̃e latitans
atq inuisus ⁊ in uultum scelus
in finẽ fuit ¶ Letorum quo die
e maĩbus Romanoꝵ uix enasit
ut diximꝰ uita recenta ꝯtentꝰ
spe proiecta suis quos atergo
liquerat ꝑ nũtios fugies mãda¬
uit ut qua posset si quisꝙͣ cõ¬
suleret qui ꝑ diuersa effusi ml¬
tum ꝙ ueyatus pars se paludi¬
bus condiderunt pars in alienas
manus nõ sine suis mẜiis ma¬
derunt/ Tatauoltus nõ qui secũ
suꝑ eburon pari Regnauãt im¬

Expanded text:
qui, ut michi quidem videtur, qui, ut michi quidem videtur, ipsa peior est morte. Et quid scimus, an sibi fuisset utilius ad manus, irati licet, Cesaris pervenire? Nam, ut erat inexhauste clementie, confitenti crimen et oranti forsitan veniam non negasset. Nunc per silvas transrhenanas vagus semper ac profugus perpetuis vitam egit in latebris, conscientia illum, si qua erat, et iugi pavore plectentibus. Illud plane odiosum, quod de rege nefario nulla unquam aut Cesari aut populo romano vindicte occasio data est: et ipse latitans atque invisus, et inultum scelus in finem fuit. Ceterum quo die e manibus Romanorum vix evasit, ut diximus, vita retenta contentus, spe proiecta, suis, quos a tergo liquerat, per nuntios fugiens mandavit, ut, qua posset, sibi quisque consuleret. Qui per diversa effusi multumque vexati pars se paludibus condiderunt, pars in alienas manus non sine suis miseriis inciderunt. Cathovoltus vero, qui secum super Eburones pari regnarat im
Abbreviated transcription (Latin):
uero unus aut arater esciue lucis
itine̾ quod ego ip̃e sum emesus ex¬
tenditur lucui Basilui cu toto
p̃ire iubet equitatu ac caue̾ ne
ignes in Castris fieri sinat ne qd
Indiciũ sui detur aduẽtus neu
screpitus aut tu młtus incedencur
audiatur si forte uelocitate uel
silencio ꝓfic̾e̾t ad iniquissimũ
homniẽm oppͥmendu quod pene suc
Ambiorige int̾ siluas comitatu
pauassimis equitib se tenẽ imꝑ¬
uisus ac subito suꝑueit ita ut
currus equos ꝙ ⁊ arma enis ⁊
ome bellicu instrumetum Romai¬
equites ante ꝙͣ ab eo uide̾ntur ar¬
ripẽt deq ip̃o actum erat insi qͥ
poitus et postico nemorose domꝰ
emissus ꝑ siluaꝵ deuia ⁊ calles
abdicos erupisset/ Sic utrãq
in ꝑtem erga unũ homniem una
hora uin suamn excreuit fortua
ut incantꝰ oppͥm̾ẽtur opp̾ssus
enade̾t / nec satis scio quis no¬
cenciũ uniꝙͣ tam indignꝰ eua¬
ẜit insi quod supplici genus
fuit tam uicine mortis metus

Expanded text:
vero unius aut circiter estive lucis vero unius aut circiter estive lucis itinere, quod ego ipse sum emensus, extenditur, Lucium Basilium cum toto preire iubet equitatu; et cavere, ne ignes in castris fieri sinat, ne quod indicium sui adventus detur, neu strepitus aut tumultus incedentium audiatur, si forte velocitate vel silentio proficeret ad iniquissimum hominem opprimendum: quod pene succAmbiorigem inter silvas comitatum paucissimis equitibus se tenere, improvisus ac subito supervenit ita, ut currus equosque et arma eius et omne bellicum instrumentum romaequites, antequam ab eo viderentur, arriperent; deque ipso actum erat, nisi qupositus, et postico nemorose domus emissus, per silvarum devia et calles abditos erupisset. Sic utramque in partem erga unum hominem una hora vim suam exercuit fortuna, ut incautus opprimeretur, oppressus evaderet. Nec satis scio, quis nocentium unquam tam indignus evaserit; nisi quod supplicii genus fuit tam vicine mortis metus,
Abbreviated transcription (Latin):
uidens ergo cesar Rem tpris ĩ¬
digam logeq difficilem p̾cipue
prefrumeti mopia quod eo tẽpore
gerimanis agculture scudui non
erat magna pars benatu ⁊ latro¬
amo utebant᷑ quoꝵ alt̾o sic mo¬
do facultas libent̾ eciam mic utu¬
bur lacte car ne caseo uictitabant
omisso incepto Ruusus in gallia reu̾ti
statuit ¶¶ed ut metu sui reditus bar¬
baroꝵ impetu frenaret nõ ponte
fregit ut pͥus isi ab ea ꝑceꝙ g
mania contingebat Illa quidem
ꝑte excrema in dext̃am phem Rip¬
pam desmente ducencoꝵ pedum
spacio Rescissa et curri lignea suꝑ¬
Impoita ⁊ multis modis cucũnal¬
lata municionib duodecim cohortes
ad tutellam pontis Imposuit
et uultatu tullũ his p̃posuit ¶ Ipe
nõ adu̾sus simbiorigem ꝓficissẽs
ꝑ arduena silua maxima omium
galliaꝵ que int̾ Treu̾os Bermos¬
ꝙ ⁊ Remos qͥngentis et eo ãplius
passiui nilibus in longũ ita enĩ
ꝑditu a scͥptorib reꝵ est ĩ latu

Expanded text:
Videns ergo Cesar rem temporis inVidens ergo Cesar rem temporis indigam longeque difficilem, precipue pre frumenti inopia, quod eo tempore Germanis agriculture studium non erat magna pars venatu et latrocinio utebantur, quorum altero, sit modo facultas, libenter nunc etiam utuntur; lacte, carne, caseo victitabant, omisso incepto, rursus in Galliam statuit reverti; sed ut metu sui reditus barbarorum impetum frenaret, non pontem fregit, ut prius, nisi ab ea parte, qua Germaniam contingebat. Illa quidem parte extrema in dextram Rheni ripam desinente ducentorum pedum spatio rescissa et turri lignea superimposita et multimodis circumvallata munitionibus, duodecim cohortes ad tutelam pontis imposuit et Vulcatium Tullum eis preposuit, cui esus Ambiorigem proficiscens per Arduennam silvam, maximam omnium Galliarum, que inter Treveros Nerviosque et Remos quingentis et eo amplius passuum millibus in longum, ita enim proditum a scriptoribus rerum est, in latum
Abbreviated transcription (Latin):
anta flori breuitas huic se locõ ĩ se¬
rat historie te o lector nõ solum
paciente sed plaudente archans in¬
quit hostem quesunt in siliuis s
in saltus ac paludes genus om̃i¬
no diffugerat tantũ pauorisi¬
cussit intra rippam subito Roma¬
na uis nec semel Rhenus ⁊ iteꝵ
quoos ⁊ quidem ponte sc̃o penecia¬
tus ẽ ¶ Sed maior a liquato trepi¬
datio quippe tum Rlemũ suũ sic
ponte quasi uigo captum uiderẽt
fuga Rrsus in siluas ⁊ palu¬
des sed quod acerbissimũ Cesa¬
ri fuit nõ fu̾e̾ qui uincẽntur
hec ut legis ad lram plori sut
quibus iuint᷑ pͥmũ rhem trasi¬
tum no ponte factu esse sed naui¬
bus I mo u̾õ no hoc muit sed
affirmat ¶ic em ante hec scͥptũ
inueies tam Cesar u̾o̾ ultro mof¬
fellam qui amimis est Ireueroꝵ
nauali ponte transgredit᷑ ip̃m q
Rhemi ¶O his qui pus erat du
hec fierent utiuq trasitu sta¬
bli ponte descͥbit que in hac nar¬
ratione secutus sum procedo aut

Expanded text:
cincta Flori brevitas huic se loco insecincta Flori brevitas huic se loco inserat historie, te, o lector, non solum patiente, sed plaudente. Hirciniis, inquit, hostem quesivit etiam silvis; sed in saltus ac paludes genus omne diffugerat: tantum pavoris incussit intra ripam subito romana vis. Nec semel Rhenus, et iterum quoque, et quidem, ponte facto, penetratus est; sed maior aliquanto trepidatio. Quippe quum Rhenum suum sic ponte quasi iugo captum viderent, fuga rursus in silvas et paludes; sed quod acerbissimum Cesari fuit, non fuere, qui vincerentur. Hec, ut legis, ad literam Flori sunt; quibus innuit primum Rheni transitum non ponte factum esse, sed navibus. Imo vero hoc non innuit, sed affirmat. Sic enim ante hec scriptum invenies: Iam Cesar ultro Mosellam, qui amnis est Treverorum, navali ponte transgreditur, ipsumque Rhenum. Sed is, qui presens erat, dum hec fierent, utrumque transitum stabili ponte describit; quem in hac narratione secutus sum. Procedo autem.
Abbreviated transcription (Latin):
Impacientissimu genꝰ ẽ ad imiqũ
certaine posẜ induce̾ precipit In¬
super ut summo seudio actus ⁊
consilia hostui exploret enq de
singrilis crebris niaiis certiorem
faciant, Illi obuire iussu ꝑagut
paucos q post dies nuciant Hu¬
enos suis omib ac suoꝵꝭ uirib
in extremo furiũ consedisse ad
siluam magnam que illos a The¬
rusis uicina gẽte dist̾minat᷑ Ibi
Romanu ex̾citum ex pectare id ꝑ¬
gratum Cesari bellor  cupidissio
fuat Hicut illud postea ꝑ mo¬
lestu ꝙ eisdem miciantib Sue¬
uos se in siluas intimas Recepis¬
se cognouit ut em p̾lium exopta¬
bat Sic tediũ formidabat et iac¬
curam tpris ac pplexam horrebat
indagniem ¶ Sepe exꝑtus ꝙͣ dif¬
fiale esset hostes in siliuis incog¬
tis uenari nͨ cessauit tñ sed id
frust fuit at ne plurib agam
ꝙͣ oportet no de hoc cuiẜ de pͥmo
quoq Rhem trasitu deq alia hosti¬
um in siluas fuga elegans ac suc¬

Expanded text:
impatientissimum genus est, ad iniquum impatientissimum genus est, ad iniquum certamen posset inducere; precipit insuper, ut summo studio actus et consilia hostium explorent, eumque de singulis crebris fidisque nuntiis certiorem faciant. Illi obnixe iussa peragunt, paucosque post dies nuntiant Suevos suis omnibus ac suorum viribus in extremo finium consedisse ad silvam maximam, que illos a Cheruscis, vicina gente, disterminat; ibi romanum exercitum expectare. Id pergratum Cesari, bellorum cupidissimo, fuerat; sicut illud postea permolestum, quod eisdem nuntiantibus Suevos se in silvas intimas recepisse cognovit. Ut enim prelium exoptabat, sic tedium formidabat et iacturam temporis et perplexam horrebat indaginem, sepe expertus, quam difficile esset hostes silvis incognitis venari. Nec cessavit tamen; sed id frustra fuit. Ac, ne pluribus agam, quam oportet, non de hoc tantum, sed de primo quoque Rheni transitu deque alia hostium in silvas fuga, elegans ac suc