comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ariam fore. Siuiero alius furauit poᷤ¬
seeum maritum conuenire q pacto
ħ publicumius ĩtcͥgiñ possit. Etͥo
liere ũ ad ip̃m rediret. si ̃ mrĩmonio
mortua eẽt. aũ qͦqͦmͦ soluto mrĩmo
orte mulieris ad eumdem ꝑuenerit:
potest diciconferre eum. ¶ Simaritꝰ
lucͣtur dotẽ ꝯuenietur funaria pr aũ
ñ. s ĩ ht̃ cãum puto sidos. qr ꝑ moda¬
cafuit ĩ funꝰ ñ suffic̃. infr̃sł ĩ sr̃ fluũ
ĩ prẽm debere actiõẽ dari. ¶ Cũmat̾

Expanded text:
ariam fore: si vero alius funeravit, posse eum maritum convenire, quia pacto hoc publicum ius infringi non possit. quid muliere, ut ad ipsum rediret, si in matrimonio mortua esset, aut quoquo modo soluto matrimoorte mulieris ad eum pervenerit, potest dici conferre eum. Si maritus lucratur dotem, convenietur funeraria, pater autem non. sed in hunc casum puto, si dos, quia permodica fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actionem dari. Cum mater
Abbreviated transcription (Latin):
enum ꝓhereclitate pr̃is es alienum salu̾it.¬
eẽt famił. patͥfamilias factus exhoneraũ.
¶ S̾pr̃ ꝓfilia emancipata dotem dederit.
ꝓfectiti am nicħominꝰ dotemeẽ nemini
dubium est. qr non uis potestatis. s ꝑen¬
tis nomen dotem ꝓfechitiamfacit. s itade¬
mum suit pareus dederit. Ceterum sicum
deberet filie. uoluntate eus dederit aduẽ¬
turator sue filie sui uiris effecte dotem ꝓ
ea constituisset. magis eum qͣiprẽm fe̾cis¬

Expanded text:
enim pro hereditate patris aes alienum senim pro hereditate patris aes alienum sesset, pater familias factus exoneravit. Si pater pro filia emancipata dotem dederit, profecticiam nihilo minus dotem esse nemini dubium est, quia non ius potestatis, sed parentis nomen dotem profecticiam facit: sed ita demum, si ut parens dederit: ceterum si, cum deberet filiae, voluntate eius dedit, advencurator suae filiae iuris sui effectae dotem pro ea constituisset, magis eum quasi patrem i
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝯ dotem ꝓnuittente fideiussit̃. ⁊ quasi
fidciꝰs or soli̾t. ueratius ait. non eẽ ꝓfectici¬
am dotem qmͣuis pater seruare areo id ꝙ sol
luit ñ possit. S fipater dotem ꝓmisit et
fideuissoremł reum ꝓse declit. egoputo ꝓfͤ¬
titiam ẽẽ dotem. Sufficit em̃ ꝙ pater ob
ligatus sit. siuie siuereo siue fideuissori.
¶Si filius famił. mutuatꝰ creclitorem
delegau̾it ut dar ⁊ ꝓ filia dotem.ł ĩ ipe
accepit ⁊ dedit. uideri dotem abauo ꝓfectam
neratius ait. actemis quatenus auus eẽt
dotaturus: neptensuam. Id enim uidet᷑
det ꝯdictione tenetur hoc iuris et in mĩe
eiꝰ ẽẽ ait. si forte sub ea coditione uxor mari¬
todeti ut ꝓ filia genero indotemdaret. nec
uideri uxorem marito donasse. Rectissĩe
gͦait ut uonsit interclicta donatio uire ci¬
uili. Nonenim adhoc declit ut ip̃e hẽatis
ut genero: ꝓfilid expendat. deniq sinon
dedent condictione tenetur. eẽ gͥ dotem
factus declerit. ꝓfectitiameẽdotem. Non

Expanded text:
alio dotem promittente fideiussit et quasi fideiussor soluerit, Neratius ait non esse profecticiam dotem, quamuis pater seruare a reo id quod soluit non possit. Sed si pater dotem promisit et fideiussorem uel reum pro se dedit, ego puto profecticiam esse dotem: sufficit enim, quod pater sit obligatus siue reo siue fideiussori. Si filius familias mutuatus creditorem delegauit, ut daret pro filia dotem, uel etiam ipse accepit et dedit, uideri dotem ab auo profectam Neratius ait hactenus, quatenus auus edotaturus neptem suam: id enim in rem ederit, condictione tenetur. hoc et in matre iuris esse ait, si forte sub ea condicione uxor marito det, ut pro filia genero in dotem daret, nec videri uxorem marito donasse rectissime ergo ait, ut non sit interdicta donatio iure civili: non enim ad hoc dedit, ut ipse habeat, sed ut genero pro filia expendat: denique si non dederit, condictione tenetur. esse igitur dotem factus dederit, profecticiam esse dotem: non
Abbreviated transcription (Latin):
forte aliquid inter maritum futurura
et destinatam uxorem conueniat. Tc̃
emmqͣi donatione fc̃a: fructus non c¬
reddeuntur. ¶Si usus fructus indo¬
tem datus sit uideamus utrum fructꝰ
reddendi sunt: nec ne. ⁊celsus. ł.x. dig̃¬
indotemeẽ non ĩ fructusqui ꝑcipiũt᷑.
¶Sires indotemdate sint puto inbo¬
nis mariti fieri. accessionemq temꝑis
mantoex ꝑsoua mulieris concedendã.
funt autem res mariti si constante
mr̃nnonio indotemdentur. Quidgͦ si
ante matͥmoniumsisic quidem dedit
mulier ut statim eius fiant efficunt᷑.
Enimu si subhac conditiane dederit:
ut tunc effici antur cumnupserit sine
clubiodicemus. tunt enisfieri: cum o¬
nuptie fuerunt secute. ꝓmnde si nup¬

Expanded text:
nter maritum futurum et destinatam uxorem conuenit: tunc enim quasi donatione facta fructus non redduntur. Si usus fructus in dotem datus sit, uideamus, utrum fructus reddendi sunt nec ne. et Celsus libro din dote esse, non etiam fructus qui percipiuntur. Si res in dote dentur, puto in bonis mariti fieri accessionemque temporis marito ex persona mulieris concedendam. fiunt autem res mariti, si constante matrimonio in dotem dentur. quid ergo, si ante matrimonium? si quidem sic dedit mulier, ut statim eius fiant, efficiuntur: enimuero si hac condicione dedit, ut tunc efficiantur, cum nupserit, sine dubio dicemus tunc eius fieri, cum nuptiae fuerint secutae. proinde si
Abbreviated transcription (Latin):
iuił. distingnit interẽẽ ante iuiptias pr̃ he¬
res hextiterit. ⁊ dotem dederit. anposteasi
ante uideri dotem ꝓfectam abeo. potuit
euim nuntium remittendo resoluere dotẽ.
amissa: solatuloco succederet. si ei redd̾et᷑.
dos ab ip̃o ꝓfecta ne filieamisse ⁊ pecuĩe
dampnum sentiret. ¶Sipr̃ alienum
fundum bona fide emptum indotem ded̾
ab ipõ ꝓfectus intelligitur. simdotemdã¬
dam cutumuentussit. alteruter ĩ ma
lampno. ⁊ alterius aut dampnum sũ¬
tire ꝓ alteruis lucro.¬

Expanded text:
uptias pater heres exstiterit et dotem dederit an postea: si ante, uideri dotem ab eo profectum potuit enim nuntium remittendo resoluere dotem,amissa solacii loco cederet, si redderetur ei dos ab ipso profecta, ne et filiae amissae et pecuniae damnum sentiret. Si pater alienum fundum bona fide emptum in dotem dedit, ab ipso profectus intellegitur. Si in dote danda circumuentus sit alteruter, etiamdamno alterius aut damnum sentire per alterius lucr
Abbreviated transcription (Latin):
li ꝯditẽe stipiser. cum a nulla sit stipla¬
tio manebit conditio. S i siei m̾iau̾o
cui pꝰea bonis int̾dlictumẽ mox abec
stipuler: puto pupillo eumcomꝑad̃
mos m̃os tuo nõi dedero. uł ut tuõ ab¬
sente te ⁊ iguorante aristo scribit.
Adqrit conditionem Iulianꝰ qͦ deh
sũiam nec dubitari qͥn simeã pecũiã
tuo nõi ugluntate tuadedero: tͥ adgrã¬
obligõ c cotidie cclituripetumã mu¬
tuã ab alio poscamꝰ ut nr̃e noĩe c̾ditor
nu̾et fut᷑o debitõi nr̃o. ¶Deposui ap̃¬

Expanded text:
li condicione stipuler: cum enim nulla sit stipulatio, manebit condictio. Sed et si ei numeravero, cui postea bonis interdictum est, mox ab eo stipuler, puto pupillo eum conparamos meos tuo nomine dedero velut tuos absente te et ignorante, Aristo scribit adquiri tibi condictionem: Isententiam nec dubitari, quin, si meam pecuniam tuo nomine voluntate tua dedero, tibi aobligatio, cum cottidie credituri pecuniam mutuam ab alio poscamus, ut nostro nomine creditor numeret futuro debitori nostro. Deposui ap
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt. ⁊ ẽ u̾mut marcello uidet᷑. aĩ
.a. cepit possid̾e. bͦ tnͣsit ꝑiculum ad
eum qui mutuam rogauit i pot̾it
nere. utit si uoli̾us ꝑmisero c̾ditã
nonẽe añqm̃ mota sit. qm̃ debitum

Expanded text:
ut et Marcello uidetur: animo enim coepit possidere. ergo transit periculum ad eum, qui mutuam rogauit et poterinerem, uti tibi si uoles permisero, creditam non esse antequam mota sit, quoniam debitu
Abbreviated transcription (Latin):
seruo in quo usus frctus alteruis ẽ.
querit᷑ quid fieri oporteat. S in oĩb
istis si quidem contemplatione fr¬
uctuarii aliquid eirelictumuel do¬
natum est: ip̃i adquiret. Si ueroꝑ
domino nec clistinguimus unde cogni¬
nauit uł qui reliquid s i si conditd̃is
implende ncã cund siuis fructuarꝰ
consequatur ⁊ si constiterit contem¬
platione fructuarii. eam conditõnẽ
ad scͥptam dicenclimiest ip̃i adquiri
Nam ii mortis cã donatione idemdi
cendum est.
iictuario adeuirit: ita ⁊ paciscendo eũ
Ladquirere exceptionem fructuano.
rogauerit liberationem ei andam¬

Expanded text:
alterius est, quaeritur, quid fieri oporteat. et in omnibus istis, si quidem contemplatione fructuarii aliquid ei relictum uel donatum est, ipsi adquiret: sin uero domino, nec distinguimus, unde cogninauit uel reliquit. sed et si condicionis implendae causa quid seruus fructuarius consequatur et constiterit contemplatione fructuarii eam condicionem adscriptam, dicendum est ipsi adquiri: nam et in mortis causa donatione idem dicendum est. uctuario adquirit, ita etiam paciscendo eum adquirere exceptionem fructuario rogauerit, liberationem ei pa
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ñ deminuit de facultatib sius qͥ do
marito pecuniam sportulas ꝓcognato
suo ordimerragau̾it. andonatio uale¬
at iait ualere. nec uideri locupletiorẽ¬
accept᷑a  ⁊ ꝓaffine errogatur. ¶ Indo¬
nationib autemiure ciuill mmipedi¬
tis. actenus reuocant donum abeo ab
ea ue cui donatimi est. ut si quid excet
res uendicetur. si consumpta sit uen
condicatur. actenus quatemis locuple¬
autex in iusta cãretuner intelligit᷑.
ex quib causis canditiõ nascisolet.
locupletiores sint ftĩ. utrum litis con¬
testate anrei iudicate: i uerum est litis
contestate tempus exspectari oport̾ẽ.
idq imprnr̃ cum patre rescͥpsit. ¶ Si
maritus pecuniam uxori inunguẽ¬
ta dederit camq pecuniam credito¬
risuo solu̾it mox ea de sua pecunia
unguenta em̾t non uideri locuple.¬
tiorem fact an.
cãm eidedent eamq lancem retinu̾it
de sua autem pecuma unguentaem̃¬
it uendicationem cessare quia nonẽ
locupletior que tantidem inre mor¬

Expanded text:
n deminuit de facultatibus suis qui dmarito pecuniam in sportulas pro cognato suo ordini erogauerit, an donatio ualeat? et ait ualere nec uideri locupletioreacceptura et pro adfine erogatura. In donationibus autem iure civili impeditis hactenus revocatur donum ab eo ab eave cui donatum est, ut, si quidem exstet res, vindicetur, si consumpta sit, condicatur hactenus, quatenus locupleaut ex iniusta causa retineri intellegitur: ex quibus causis condictio nasci solet. locupletiores sint facti, utrum tempus litis contestatae an rei iudicatae? et verum est litis contestatae tempus specpatre rescripsit. Si maritus pecuniam uxori in unguenta dederit eaque eam pecuniam creditori suo solverit, mox ea de sua pecunia unguenta emerit, non videri locupletiorem factam Macausam ei dederit eaque lancem retinuerit, de sua autem pecunia unguenta emerit, vindicationem cessare, quia non est locupletior, quae tantundem in re mor
Abbreviated transcription (Latin):
ad oblatõem dĩ uxoridonauit. ł locũ
in qͦ opꝰ publicum ꝙ ꝓmiserit. fac̾et
uelud edẽ publicam declicaret. fiet locꝰ
sacer.S isi quideidetur. ut donum d̾o
detur. ł o secretur. clubuim nonest qͥn
debeat ualere. qrͣ ⁊ si oleum ꝓea ĩ edes
satras posi̾it uali donatio. ¶Si ma¬
ritus heres institutus repudiauit he

Expanded text:
ad oblationem dei uxori donavit, vel locum, ad oblationem dei uxori donavit, vel locum, in quo opus publicum quod promiserat facere, uelut aedem publicam, dedicaret, fiet locus sacer. sed et si quid ei det, ut donum deo detur uel consecretur, dubium non est, quin debeat ualere: quare et si oleum pro ea in aede sacra posuerit, ualet donatio. Si maritus heres institutus repudiet h
Abbreviated transcription (Latin):
sepint᷑e cã. Nani sepulture causa locũ
marito abuxore. uel ꝯtra posse donari
constat. ⁊ si quid̾ intulerit. faciet locũ
religiosum. ħ aut̃ ex eouenit ꝙ diffi¬
niri solz eam demũ donationẽ ĩpediri
solere. q̃ i donantem pauperioriorem. et
accipientẽ faciet locupletiorem porro
hic non uidetur fieri locupletior in eam
rem quã religioni dicauit. nec mou̾et
Nam isi pauꝑior ea fieret nisi maritus
declisset. ñ tñ idedo fit locuplerior qd̃ ñ
exped̾. ħ res ⁊ illud suadet uxori maritꝰ
sepulture causa don au̾it ita demum
locum fieri intelligiꝰ imilieris cum corpꝰ
humatur. Ceterum anteqͣm fiet religios
don antis manet. ꝓnĩ si distraxerit mu¬
lier: manz locus donatoris. ẜ ħsiuxori
ni precii donau̾it. ualebit donatio. sic
tanii mut cum religiosũsit. ualeat.S
si ip̃a fu̾it illo illata licet morte eius fĩ¬
nitumest m̃m̾. fauorabilit̾ tñ dicet᷑.
lotum religiosum fĩ. ꝓiñ ⁊ si maritus

Expanded text:
sepulturae causa: nam sepulturae causa locum marito ab uxore uel contra posse donari constat et si quidem intulerit, faciet locum religiosum. hoc autem ex eo uenit, quod definiri solet eam demum donationem impediri solere, quae et donantem pauperiorem et accipientem faciet locupletiorem: porro hic non uidetur fieri locupletior in ea re quam renam etsi pauperior ea fieret, nisi maritus dedisset, non tamen idcirco fit locupletior, quod non expendit. Haec res et illud suadet, si uxori maritus sepulturae causa donaverit, ita demum locum fieri intellegi mulieris, cum corpus humatur: ceterum antequam fiet religiosus, donantis manet. proinde si distraxerit mulier, manet locus donatoris. Secundum hani pretii donaverit, valebit donatio, sic tamen, ut, cum fit religiosus, valeat. Sed et si ipsa fuerit illo illata, licet morte eius finitum est matrimonium, favorabiliter tamen dicetur locum religiosum fieri. Proinde et si maritus
Abbreviated transcription (Latin):
pletior uidetur fc̃a. ¶Sidonationis
cã uir ł uxoi seruitute ñutatur. puto
amitri seruituten. u̾m post diuortiũ
odici pone. ¶ Siuxor uel maritus ex¬
ceptione quadam danatõis causa sub

Expanded text:
pletior uidetur facta. Si donationis causa uir uel uxor seruitute non utatur, puto amitti seruitutem, uerum post diuortium condici posse. Si uxor uel maritus exceptione quadam donationis c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pleriq mag̃ fidẽ ex solu̾int mnlx̃ ca¬
sumꝙͣ donanti nec de suo putant ꝓ¬
ficisci. ꝙ de alieno plenius restitust.
uoluntatẽ defuncti secutinec ĩm̃itose
gatus restitu̾e. ⁊ tñ integrã fidem pre¬
Cet̾m indebiti fidei cominissi eẽ repetiti¬

Expanded text:
 plerique magis fidem exsoluunt in hunc casum quam donant nec de suo putant proficisci, quod de alieno plenius restituunt uoluntatem defuncti secuti: nec immeritogatus restituere et tamen integram fidem praeceterum indebiti fideicommissi esse repetiti
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Di sponsus sponse tonaturus. tra¬
dident titiout is sponse daret. deinde ti¬
cuis tradiderit. pꝰnuptias secutas siqł
eum int̾posuerit maritus. donationẽ
nõ uale. q̃ pꝰ contractas nuptias ꝑfi¬
ciatur. Siuero mulier eum int̾posu¬
erit. iam cludum ꝑ fectã donationem
hac est ante nuptias atq ideo qmͣuis cõ¬
tractis nuptiis titius tradid̾it donatio
tulit donatoĩs causa: neuter liberatur
scribit. plane si michi ꝓponas titio accep
to latum. ip̃e quid libubitur. Mulier u̾o
manebit obligata: generaliter tenend̾
ẽ. ꝙ int̾ ip̃os aũ qui ad eos ꝑtinent: asi
ꝑ interpõĩtas ꝑsonas donatianis cau¬
sa agatur. ñ ualere. Qd si aliaꝵ extrin¬
secus rerum ꝑsonaꝵ ue causa cõmixta
sit. si separari nan pot̾ nec donationẽ

Expanded text:
. Si sponsus sponsae donaturus tradiderit Titio, ut is sponsae daret, deinde Titius tradiderit post nuptias secutas: si quidem eum interposuerit maritus, donationem non ualere, quae post contractas nuptias perficiatur: si uero mulier eum interposuerit, iamdudum perfectam donationem, hoc est ante nuptias, atque ideo quamuis contractis nuptiis Titius tradiderit, donatitulerit donationis causa, neuter liberatur, sto latum, ipse quidem liberabitur, mulier uero manebit obligata.Generaliter tenendum est, quod inter ipsos aut qui ad eos pertinent aut per interpositas personas donationis causa agatur, non ualere: quod si aliarum extrinsecus rerum personarumue causa commixta sit, si separari non potest, nec donationem
Abbreviated transcription (Latin):
uli reu̾so non debere prorogari tp̃s
fuit cum potu̾it adire p̾torem̃. nec¬
dixit uel presidem uͥ erat. s ꝙ idem dic̃
⁊ inclignum ẽ pp̃irrogatam penã:
non recte. quid enim cõe ht̃ delictũ:
statutum contestatus litem postea
non qui distulit. s quiliti renintia¬
Quit in totum.
tutõe postulata adu̾sus aditõnem a ꝑ
minore fr̃am si quid legatis expensũ
est. uł p̾tia eorum qui ad libertatem
aditõne eius ꝑuenerunt aminore
re fundanda non sunt. Quẽatłm ꝑ
contrarium cum nuinorrestituit᷑ ad
eͣundam hr̃ditatem que ante gesta
erant. ꝑ curatorem bonorum decreto
p̾toris ad distrahenda bona scłmiuriᷤᷤ
formam ꝯstitutum rata n eẽ hũda.
calphurnio flacto seu̾. ⁊ ant̃. rescͥpse

Expanded text:
uli reverso non debere prorogari tempus afuit, cum potuerit adire pdixit, vel praesidem ubi erat. sed quod idem dicit et indignum esse propter irrogatam poenam, non recte: quid enim commune habet delictum statutum contestatus postea destitnon qui distulit, sed qui liti renuntiavit in totum. tuminore factam, si quid legatis expensum est, uel pretia eorum qui ad libertatem aditione eius peruenerunt, a minore refundenda non sunt. quemadmodum per contrarium cum minor restituitur ad adeundam hereditatem, quae antea gesta erant per curatorem bonorum decreto praetoris ad distrahenda bona secundum iuris formam constitutum, rata esse habenda Calpurnio Flacco Severus et Antoninus re
Abbreviated transcription (Latin):
raret suuin eẽ. uł oͣ ego uendidi iusꝰ
mandato cum forte is ciuiheres extit̾it.
eum emisset. de uire eiuctiõis ⁊ d̾man¬
dato q̃situm est. ⁊ putoticium qmͣius
quasi ꝓcurator uendidisiet. obstrictũ
emptori neq sirem tͣdidisset uendi¬
cationem ei concedendam udcͥco manꝰ¬
uati eum nonteni. s contra mandati
agere posse. si quid eius int̾fuisset.
qr forte uencliturus uon fuisset. ccͣ
mandator si rem ab eo uendicare ue

Expanded text:
raret suum esse, uel contra ego uendidi illius raret suum esse, uel contra ego uendidi illius mandatu, cum forte is, cui heres exstiterit, eum emisset: de iure euictionis et ‹de mandatu quaesitum est. et puto Titium, quamvis quasi procurator vendidisset, obstrictum emptori neque, si rem tradidisset, vindicationem ei concedendam, et idcirco mandati eum non teneri, sed contagere posse, si quid eius interfuisset, quia forte uenditurus non fuerit. contra mandator, si rem ab eo uindicare ue
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Siquis subusuris creclitam pe¬
cuniam fideuississet. ⁊ reus iniudatõ
conuentus cum recusare uellet. sub ¶¬
usuris debitameẽ petuni am fideuissor
soluendousuras. potestatem recusã¬
daeas reo substulisset. eam pecuniam
a reo non petiturum. s sireus fideus¬
sori denuntiass ut recus aret sub usis
debitam eẽ. nec is pp̃ suam ex stima¬
tionem recusare uoluisset. quodita
solu̾it. areo petiturum hoc bñ censuit
sceu̾. Parum enim fidelit̾ facit fideiꝰ¬
sor in suꝑiori casu quod potestatem:¬
reo eximere iudeatur. suo iure uti.
ceterum in postenori cãu non oportet
eẽ noxe fideuussori. si ip̃e peꝑcisset pu¬
dori suo. ¶Cam mandauerot᷑ͥ ut cͤ¬
dendo petuniam negotium geras. mͥq
id nom̃ p̾stes. ⁊ meum in eo ꝑiculum. ⁊¬
ineumemc lum̃tum sit. puto manda¬
tum posse consistere. Ceterum ut ne
gotium tͥ geras. tu arbitriisit. no¬
m̃. idẽ ut cui uis creclac tu recipias
nieo eumticiut uendidit. cum igno¬

Expanded text:
ait, si quis sub usuris creditam pecuniam fideiussisset et reus in iudicio conuentus cum recusare uellet sub usuris creditam esse pecuniam et fideiussor soluendo usuras potestatem recusandi eas reo sustulisset, eam pecuniam a reo non petiturum. sed si reus fideiussori denuntiasset, ut recusaret sub usuris debitam esse nec is propter suam existimationem recusare uoluisset, quod ita soluerit, a reo petiturum. hoc bene censuit Scaeuola: parum enim fideliter facit fideiussor in superiore casu, quod potestatem eximere reo uidetur suo iure uti: ceterum in posteriore casu non oportet esse noxiae fideiussori, si ‹pe›percisset pudori suo.Cum mando tibi, ut credendo pecuniam negotium mihi geras mihique id nomen praeste‹s,› me‹um› in eo periculum, meum emolumentum sit, puto mandatum posse consistere.Ceterum ut tibi negotium geras, tui arbitrii sit nomen, id est ut cuiu‹i›s credas, tu recipias meo eum Titius uendidit, cum igno
Abbreviated transcription (Latin):
lit exceptione doli submouebitur.
i aduersus uenditorem testatoris sin
a ficepissoris gerelut it a soluit sti¬
piuatorult reum fideuissorem q
lib̾aret. idq utiliter fecti. nogõꝵ gõ¬
uec refert rͣatum hũit. uec ne fide¬
uissor. s fideuissor si ĩ anteqmͣ solu̾¬
et procuratori pecuniam: simul
atq ratum hũisset hr̃e tñ mauda¬
ti actionem. ¶Siue cum frumẽ¬
tum deberetur tideuiĩor affricim
decdit. siuequid ex ncãtate soluẽ¬
di plus impendit qim est p̾cium so¬
lute rei. siue stichum soluit. isq de
s cessit. aut debilitate: flagitioue.
lals adnnium p̾cium sui redactus est.
id mandatiiudicio consequetur.
erroremaute cliem pecuniam solu¬
it. repet̾e tñ ab ẽo nonpotest. ac uec
mandati quidem actionem aute¬
one bonitans triticipro altero triti¬
cum spopondit. quolibitriticum dan¬
doreumliberare posse existimo. areo
autem non aliudtriticum repetere
pot̾it. qmͣquo pessimo tratico lib̾art s.
astipulatione. licuit. Itaq siparat᷑

Expanded text:
lit, exceptione doli summouetur et aduersus uenditorem testatoris sui a fideiussoris gerebat ita soluit stipulatori, ut reum fideiussoremque liberaret, idque utiliter fecit, negonec refert, ratum habuit nec ne fideiussor. ‹sed fideiussor› etiam antequam solueret procuratori pecuniam, simul ac ratum habuisset, haberet tamen mandati actionem.Siue, cum frumentum deberetur, fideiussor Africum dedit, siue quid ex necessitate soluendi plus impendit quam est pretium solutae rei, siue Stichum soluit isqu‹e› decessit aut debiad nullum pretium sui redactus est, id mandati iudicio consequeretur.errorem ante diem pecuniam soluerit, ‹re›petere tamen ab eo non potest ac ne mandati quidem actionem, anteone bonitatis tritici pro altero triticum spopondit, quodlibet triticum dando reum liberare posse existimo: a reo autem non aliud triticum repetere poterit, quam quo pessimo tritico liberare se a stipulatore licuit. itaque si paratus
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.łiix. Qui fide alt̾uis ꝓ alo fice¬
uissit p̾sente ⁊i recusante utrosq ob¬
ligatos ht̃ iu remandati. Ꝙ si pro
inuito uł ignorante alt̾ius manda¬
tum secutus fideuis̃it. solumduem¬

Expanded text:
.Qui fide alterius pro alio fideiussit praesente et non recusante, utrosque obligat‹o›s habet iure mandati: quod si pro inuito uel ignorante alterutrius mandatum secutus fideiussit, eum
Abbreviated transcription (Latin):
me ab sente negotia m̾a gereres ⁊ ĩ¬
prudens rẽ meam e  isti uignorãs
restituas obligatus nõ es. S si añ¬
qmu su capias cognoscas renime¬
amẽẽ subicere cebes aliꝙ̃ qui a te
meonomine petat. ut i michi rẽ ⁊
tͥ stipulationem eiuctionis cõmit¬
tat. nec uideris dolum malum fa¬
cere. in hac subiectione. Iõ eñ ih
tene aris. ¶ Non tantuinsortem:
uerum ĩ usuras ex pecũia auiena.
ł etiam qͣs ꝑcipere potuimꝰ. contͣ qͦ
usuras qͣs prãuimꝰ. uł quas ex nr̃a
pecunia ꝑciꝑe potuimꝰ ꝙͣ in aliena
ticius. negotia eius adminiffͣuipꝰ.¬

Expanded text:
me absente negotia mea gereres, imprudens rem meam emisti et ignorans restituas obligatus non es. sed si, antequam usucapias, cognoscas rem meam esse, subicere debes aliquem, qui a te meo nomine, ut et mihi rem et tibi stipulationem euictionis committ‹a›t: nec uideris dolum malum facere in hac subiectione: ideo enim hoc gestorum tenearis. Non tantum sortem, uerum etiam usuras ex pecunia aliena am quas percipere potuimus. contra quoque usuras, quas praestavimus vel quas ex nostra pecunia percipere potuimus quam in aliena Titius, negotia eius admini
Abbreviated transcription (Latin):
matrimonium apellamus. Hinc¬
est liberorum procreatio. hinc eclu¬
catio uidemus enim cettra quoq
animalia feras etiamistius uiris ꝑ¬
itia censeri. Ius gentium est quo gẽ¬
tes humaue reti ntuntur. quod a
naturan recedere rõne facile intel¬
ligere licet quod illud omnibus amͤ¬
maulz hoc solis homimibus iiter se
cominune sit.
erga teum religiout parentibus et
patrie pareamus.
ꝓpulsemus. Ilam iure hoc euenit u̾
quod quisꝙ obtutelam corꝑis sui
fecerit uire feciue extimetur. ⁊ cum
inter nos cognutionemqͣmdam
nauui constituit. consequens est
quis in seruitute est manu i potesta¬
ti suppõnus est: ⁊ ianumissus libera¬
tur apotestate. que res aiuze genti¬
umorignem sumpsit ut poce cum
iure naturali omnes homines libe¬
rinascerentur nec eet notam anu¬
missio Smiserunus eẽt incognita.
S postea qmiure gentium scruitꝰ
inuasit: secutũ estbeneficium ma¬
num manumissionis. ⁊ cum unona¬
turali nomine oinnes hommnes a¬
pellaremur iure gentumtria gene¬

Expanded text:
matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio, hinc educatio: videmus etenim cetera quoque animalia, feras etiam istius iuris peritia censeri. Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur. quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnibus animalibus, hoc solis hominibus inter se commune sit. erga deum religio: ut parentibus et patriae pareamus: propulsemus: nam iure hoc euenit, ut quod quisque ob tutelam corporis sui fecerit, iure fecisse existimetur, et cum inter nos cognationem quandam natura constituit, consequens est quis in seruitute est, manui et potestati suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium tria gene
Abbreviated transcription (Latin):
uł ali oportere ꝓnuntiau̾it di¬
cendum ẽ de u̾itate queiendum¬
si filius sit annon. n enim alimẽ¬
mantipati non rediguntur in pa¬
triam potestatẽ. R de adoptionib¬
ones faciunt quod a dopti soluit᷑¬
oiis nomen est qui dem gene nin¬
ral ͤ nĩ cluas autem spẽs cliidi m¬
tur. quarum altera adoptio si m¬
nuliter dr̃. altera adrogõ adoptã¬
tur filii familias ad rogantur. qͥ
sui iuris sunt.

Expanded text:
l ali oportere pronuntiaverit, dicendum est de veritate quaerendum, filius sit an non: neque enim alimenemancipati non rediguntur in patriam potestatem. VII DE ADOPTIONIBones faciunt. Quod adoptionis nomen est quidem generale, in duas autem species diuiditur, quarum altera adoptio similiter dicitur, altera adrogatio. adoptantur filii familias, adrogantur qui sui iuris sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ is qui optat. rogatur.i. int̾¬
rogatur anuelit eum qur̃ adop¬
taturus sit: iustiums filium eẽ.
us qui adoptatur. interrogat᷑.¬
tus adoptamus eos quimpotesta¬
te sunt parentis. siue pͥmum gra¬
clum lirerorum optineant: quał
est fauis fiua siue inferiorem qͣt
ẽ nepos neptis. ꝓnepos ꝓueptis.

Expanded text:
quia et is qui adoptat rogatur, id est interrogatur, an uelit eum quem adoptaturus sit iustum sibi filium esse, et is qui adoptatur rogattus adoptamus eos, qui in potestate parentium sunt, siue primum gradum liberorum optineant, qualis est filius et filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptis.
Abbreviated transcription (Latin):
iiam opera eorum futura sit nccĩa. ꝙ
sinon sint euacuata: facien dumest¬
ꝙ uet̾es puta uerunt. ꝑ corbem puita¬
ueri. uenditorem mensuram face̾.
⁊ effund̾e. uet̾es enim ħ ꝓp̃ mñsuram su¬
aserunt. si qnͣta mensura eẽt non ap¬
pareat. uidelicet ut appareat qͣntum
ditor cui sine noua uindemia non sĩt
ista uasa ncc̃ia. Si uero m̾cator est qͥ e¬
m̃e uina iuend̾e solet. is clies spectan¬
dais est. quio ex commodo uenditoris¬
tot toili posunt. ¶ Custodiam aũ
añ anmetiendi diem qualem prare
uenditorem oporteat. utrum plenam
ut ⁊ diligengentiam prestet: auuero
dolum diuntaxat: uideamus. ⁊ puto
eam diligentiam uenditorem ex hiłe
debere. ut fatale dampnum uł uis
magna sit excusata.
tor talem prare debet. qm pr̃ant hii
ciud res commodata est ut idiligẽ¬
tiam prẽt. e xactione m qim in suis
reb adhiberet.
lp̃.r. Siquis uia uendidit :ũt
diem certum degustanda dixit dem̃

Expanded text:
miam opera eorum futura sit necessaria: quod miam opera eorum futura sit necessaria: quod si non sint euacuata, faciendum, quod ueteres putauerunt, per corbem uenditorem mensuram facere et effundere: ueteres enim hoc propter mensuram suaserunt, si, quanta mensura esset, non appareat, uidelicet ut appareret, quantditor, cui sine noua uindemia non sint ista uasa necessaria: si uero mercator est, qui emere uina et uendere solet, is dies spectandus est, quo ex commodo uenditoris tolli possint. Custodiam autem ante admetiendi diem qualem praestare uenditorem oporteat, utrum plenam, ut et diligentiam praestet, an uero dolum dumtaxat, uideamus. et puto eam diligentiam uenditorem exhibere debere, ut fatale damnum uel uis magna sit excusatum.tor talem praestar‹e› debet, quam praestant hi quibus res commodata est, ut diligentiam praestet exactiorem, quam in suis r Si quis vina vendiderit et intra diem certum degustanda dixerit, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ne subunttͥetur signari solere. qim ut
tradditum iudeatur. ¶Licet autemuẽ¬
ditorił estun d̾e uinuit si diemad me¬
tiendum pͥstituit nec intra diem adr̃¬
sum est: effunt̾ẽ autem nonstatim po¬
t̾it. pͥusqm testato denuntiet empto¬
ri uta littollat uinum aut sciat futu¬
rum ut uiuum effundetur. Sitũ cum.
posset eftund̾e non estudit: laudandꝰ
est potius. Ca ꝓp̃mercedem dolioꝵ ꝙͦ pͥ¬
exigere. sedĩ demum si int̾fu̾it eiuis ĩ a¬
nia eẽ uasa in quib uinum fuit ue¬
luti silocaturus ea fuisset. uł sincẽe ha¬
bu̾it alia condice dolia. Commadius
est autem condicere uasa: nec reddi
uinum nisi qnͣti conduxeut ab empto¬
re reddatur. aut uendere uinum bona
fide.i. qnͣtum sine ip̃ius incommodo
fieri potest operam dare. ut qͣm minimo
detrimento eares sit emptori. ¶Si
doliare uinum em̾is. nec de tradendo
eo quicqmͣ conuen̾it id uideri actum
ut ante euacuarentur. qmͣ adiunce¬

Expanded text:
ne summutetur, signari solere, quam ut ne summutetur, signari solere, quam ut traditum uideatur. Licet autem uenditori uel effundere uinum, si diem ad metiendum praestituit nec intra diem admensum est: effundere autem non statim poterit, priusquam testando denuntiet emptori, ut aut tollat uinum aut sciat futurum, ut uinum effunderetur. si tamen, cum posset effundere, non effudit, laudandus est potius: ea propter mercedem quoque exigere, sed ita demum, si interfuit eius inania esse uasa in quibus uinum fuit ueluti si locaturus ea fuisset uel si necesse habuit alia conducere dolia. commodius est autem conduci uasa nec reddi uinum, nisi quanti conduxerit ab emptore reddatur, aut uendere uinum bona fide: id est quantum sine ipsius incommodo fieri potest operam dare, ut quam minime detrimento sit ea res emptori. Si doliare uinum emeris nec de tradendo eo quicquam conuenerit, id uideri actum, ut ante euacuarentur quam ad uinde
Abbreviated transcription (Latin):
emptoris erit dampnum modo rei uẽ¬
fusum uł uasis contusis uel qͣ mnim
alia ex causa. S si uenditor se ꝑicło nin
subiecit in id tp̃s ꝑiculum sustinebit.
quo. ad se subiecit. ꝙ si designau̾it tp̃s
eatenus ꝑiculum sustmebit. quo ad de¬
gͦtetur uinum uidelt qiͣ tunc plemis.¬
sime ueneat cum fu̾it degustatum.
aut gͥouenit quo adꝑtculum uimi sti¬
neat: ⁊ eatemis sustinebit aũ non c̃on¬
uenit. uiisꝙ ad degꝰtanonem sustinebͤ
S sinon siuit degustata. signata tñ
abemptore uasa uł dolia conseqͣñter
dicennis ad huc ꝑiculum eẽ uenditorᷤ
nisi ad aliud comuenit. ¶ S i cu̾sto¬
diam ad diem mensu̾re uenditor pre¬
stare debet. P cimͦ enim ad metiatur
uinum: ꝓpe qi nondumuenit. post m̃¬
suram factam uenditoris desinit eẽ ꝑi¬
culum ⁊ ante mensuram post degusta¬
tionem ꝑicło lib̾atur. siñ ad m̃suram
uendid̾it. si forte amphoras uł ĩ singu¬
la dolia. ¶ Si doliur signatum sit
ab emptore tre batus ait traditum id

Expanded text:
emptoris erit damnum, quefusum uel uasis contusis uel qua alia ex causa. sed si uenditor se periculo subiecit, in id tempus periculum sustinebit, quoad se subiecit: quod si non designauit tempus, eatenus periculum sustinere debet, quoad degustetur uinum, uidelicet quasi tunc plenissime ueneat, cum fuerit degustatum. aut igitur conuenit, quoad periculum uini sustineat, et eatenus sustinebit, aut non conuenit et usque ad degustationem sustinebit. sed si nondum sunt degustata, signata tamen ab emptore uasa uel dolia, consequenter dicemus adhuc periculum esse uenditoris, nisi si aliud conuenit. Sed et cudiam ad diem mensurae venditor praestare debet: priusquam enim admetiatur vinum, prope quasi nondum venit. post mensuram factam venditoris desinit esse periculum: et ante mensuram periculo liberatur, si non ad mensuram uendidit, sed forte amphoras uel etiam singula dolia. Si dolium signatum sit ab emptore, Trebatius ait traditum id
Abbreviated transcription (Latin):
adoffitium communi diuiclundo iu
uiri boni arbitratu cautionem int̾¬
poni oportit. nec mutat si pr̃ hr̃des fi¬
lios simulhĩtare cum uxore legataĩa
illa sola bonium arbitratir usurum
fruiturm.Si gͥ traclita sunt fruẽ
dacã nemo dubitat non fierieuis:
qui accep̃. Non enim ids ideo tradũt᷑
ut dominium reredat ad eo qui tra¬
dncdit. statur fruanit legatarius.
gͦ cum nonfiant fructuarii uasa : uẽ¬
clicati aꝓprietario possunt. cautõne
nondata. iudenlum est de condipõe
anpossit locunt hr̃e: ⁊ proditum est
neminen rem suam insi a fureicon¬
rum sunt. ut usus: iusus fructus au̾
rerum ut seruitutes rusticoꝵ p̾dioꝵ
⁊ urbanorum.

Expanded text:
ad officium communi diuidundo iuduiri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria a, sed illa sola 'boni uiri arbitratu usurum fruiturum'. si igitur tradita sunt fruendi causa, nemo dubitat non fieri eius qui accepit: non enim ideo traduntur, ut dominium recedat ab eo qui tradit, sed ut utatur fruatur legatarius. ergo cum non fiant fructuarii uasa, uindicari a proprietario possunt cautione non data. uidendum est de condic‹t›ione, an possit locum habere: et proditum est neminem rem suam nisi furi conrum sunt, ut usus et ususfructus, aut rerum, ut servitutes rusticorum prediorum et urbanorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Sabet easiuis ex añ gesto de
de peculiꝯ añ remuidicatam sum̃
uendideris labeo ait ĩ euis peculii
nomuine ꝙ ap̃emptorem quesierat
dampuãi te debere. nec succurrend̃ tͥ
culpa enimtua id accidisset qui s¬
uum uendidisses.

Expanded text:
nus et Cassius ex ante gesto de de peculio egi, ante rem iudicatam servum vendideris, Labeo ait etiam eius peculii nomine, quod apud emptorem quaesierit, damnari te debere nec succurrendum tibi: culpa enim tua id accidisse, qui servum vendidisses.
Abbreviated transcription (Latin):
ei actõ. cum electo eo reo dominus
minus eẽt osecutus. ⁊ hoc iuire uti¬
m̃. ¶ Nontantum aũ qui uis cre¬
ditor cum uenditore ex ante gesto
agere pot̾. s ĩ ip̃e emptor. Idemq¬
adu̾sus alium exigentem dum niͦ
id quod ap̃se ht̃ computet. ¶ Si s̃¬
uus declucto pec̃. uenditus sit ꝓced̾
ut uenditor ⁊ deductione ut possit.
isi post uaiditõnem teꝑit aliquid
uenditori seruuis deb̾e non minuit
pet̃ q non domino debet. ¶Que
diximus inemptore ⁊ uenditore e¬
ademsunt. ⁊ si alio quonis gñe do¬
minium nutatum sit: ut legato.
dotis datione. qr qͣ pr̃imonuun
liberi hominis peculiumserui intel¬
ligitur ubicumq eẽt.
tio non ꝑmanet. n infugitiuoneq
in subrepto n in eo de quo uesciat
quis utrum uiuat an mortuuis sit.¬
¶ Cui peculii administratõ data
ꝙ dominus seruo concessit. Uerum
id quoz quod ign orante quidem es

Expanded text:
ei actio, cum electo reo minus esset consecutus: et hoc iure utimur. Non tantum autem quiuis creditor cum uenditore ex ante gesto agere potest, sed et ipse emptor, idqaduersus alium agentem, dum tamen id, quod apud se habet, computet. Si seruus deducto peculio uenditus sit, procedit, ut uenditor et deductione uti possit, et, si post uenditionem coeperit aliquid uenditori seruus debere, non minuit peculia, quia non domino debet. Quae diximus in emptore et uenditore, eadem sunt et si alio quouis genere dominium mutatum sit, ut legato, dotis datione, quia quasi patrimonium liberi hominis peculium serui intellegitur, ubicumque esset. atio non permanet neque in fugitivo neque in subrepto neque in eo, de quo nesciat quis, vivat an mortuus sit. Cui peculii administratio data quod dominus servo concessit, verum id quoque, quod ignorante quidem eo
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss cum ĩanuario seruo meo ne
gotium geri ueto ħ solum consecutu¬
rum ẽẽ dominũ constat ne instito¬
riateneat᷑. non etiam depec̃. Sab̾.¬
R̾. existimat non alias dandam de
pec̃ actõem in dñm cum seruis fide¬
iussiss nͥ inrem domini aut obrempe¬
culiarem fi deiuississet. Si semel actum
sit de pec̃ qmuis inmꝰ inueniat᷑ rei ui¬
dicande tempore inpec̃ qm debet m̃
cautionib locum ẽẽ non placuit
de futuro incremento pet̃. ħ enimĩ
u abemptore eẽt ꝑtem consequtꝰ
competere in reliquum inuendito¬
remutile uicditium ꝓculꝰ. aiti s:
re integra non eẽ ꝑmittendum:
actori cliuidere actionem ũ simł
cumemptore ⁊ uenclitore exꝑiat᷑.
Satisenim ẽ. ħ solum eitribui ut

Expanded text:
fuisset "cum Ianuario servo meo geri negotium veto", hoc solum consecutum esse dominum constat, ne institoria teneatur, non etiam de peculio. Sabinus respondit non alias dandam de peculio actionem in dominum, cum servus fideiussisset, nisi in rem domini aut ob rem peculiarem fideiussisset de peculio, quamuis minus inueniatur rei iudicandae tempore in peculio quam debet, tamen cautionibus locum esse non placuit de futuro incremento peculii: hoc enui ab emptore esset partem consecutus, competere in reliquum in uenditorem utile iudicium Proculus ait, sed re integra non esse permittendum actori diuidere actionem, ut simul cum emptore et cum uenditore experiatur: satis enim esse
Abbreviated transcription (Latin):
sil adexibend̾ agatur Interd̃ ꝙ int̾s
agentis solum estimat᷑ ł uti cum clꝰ¬
pa non restiturntis . ł non exibentis
punitur Cumu̾o dolus aut contu¬
matia restituentis uel non exibentis

Expanded text:
siue ad exhibendum agatur, interdum quod intersit agentis solum aestimatur, ueluti cum culpa non restituentis uel non exhibentis punitur: cum uero dolus aut contumacia non restituentis uel non exhibentis,
Abbreviated transcription (Latin):
sepisinne rescriptumẽ ss nec tututo¬
rem cogend̾. ł inr̃empupilli adurit¬
tendam i si pataeẽt iurãe cluiꝰ frẽs
rescripserunt. Graue enim uidebaͣ
⁊ ignorantes ⁊ inuitos tutores: sub
auieni compendii emolumento ĩ
ꝑ uiriũ anceps subire. Curatões qͦ
pupilli uładolesceirtis: nonẽe cogẽ¬
tantam affectionem pupilo suo

Expanded text:
epissime rescriptum est. sed nec tutorem cogendum uel matrem pupilli admittendam, etsi parata esset iurare, diui fratres rescripserunt: graue enim uidebatur et igno rantes et inuitos tutores sub alieni compendii emolumento etiam periurium anceps subire. curatores quoque pupilli uel adulescentis non esse cogentantam affectionem pupillo suo
Abbreviated transcription (Latin):
rib conueniri. ꝓꝑte pͣ. ⁊ corporauendi¬
care ⁊̃ hr̃ditatem cliuidere. uenuim est .N.
familie s ertis cunde iudicium compet̾e
q credimus eum legittimum hr̃dem
stamento contra frẽm institutum de
ꝑte ante egit. ioptinuit. filia q̃ non e¬
git aut nonoptinuit inhr̃clitatem
legntim am frĩnon concurrit. ¶Cõtͣ
tabulas filii honoꝵ possessionẽ a dep¬

Expanded text:
pora vindicare et hereditatem dividere: verum enim est familiae erciscundae iudicium competere, quia credimus eum legitimum heredem stamento contra fratrem institutum de parte ante egit et optinuit, filia, quae non egit aut non optinuit, in hereditate legitima fratri non concurrit. Contra tabulas filii possessionem iure
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .i. Nicħ int̾est sͥ relidum legatum
filius exhr̃clatus agnou̾it. anfilio suo¬
Que relictumi ꝯsecutussit. utrobiq .il.
si idem institutũ suum pͥusqm adare he¬
redicatem deb̾et. iuberet. manumiserͭ
ut ille suo arbitrio adeat hr̃ditatem ad
q fraudulento conscilio a derit fecerit.
submoneb̾r ab actõne ¶ Si astatulibero
exhr̃clitus pecuniam pet̾e ceperit. uideri
agnouisse ꝑentis iuclicium. ¶ Si cũ
filius a demptũ iudiciu legatum insti¬
tu̾it pet̾e. sub motus est. repetita in offi¬
ciosi querela. p̾sqͥptõe remouendu re
toris uitio rep tet᷑. ut m̾ito repellendꝰ
non sit fitius testatoris quic̃ ticio eius¬
dempecunie reus fu̾at. liberatõe titõ le

Expanded text:
 Nihil interest sibi relictum legatum filius exheredatus adgnoverit an filio servove relictum consecutus sit: utrubique enim si idem institutum servum priusquam adire hereditatem iuberet manumiserit, ut ille suo arbitrio adeat hereditnto consilio fecerit, summouebitur ab actione. Si a statulibero exheredatus pecuniam petere coeperit, uideri adgnouisse parentis iudicium. Si cum filius ademptum legatum instituerit petere, summotus repetat inofficiosi querellam, praescriptione remouendus toris uitio reputetur, ut merito repellendus non sit.Filius testatoris, qui cum Titio eiusdem pecuniae reus fuerat, liber
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ordine morta litatis non minurs ꝑen¬
tib qmͣ uberis pie re linqui debet.¶ H̃rdiciꝰ
qui post litem demofficioso p̾paratam
mutata uoluntate dece sũt nondat᷑
ue mosfitõso querela. Non enii suffi¬
cit litem ĩstituere sinon in ea ꝑseu̾et.

Expanded text:
 ordine mortalitatis non minus parentibus quam liberis pie relinqui debet. Heredi eius, qui post litem de inofficioso praeparatam mutata voluntate decessit, non datur de inofficioso querella: non enim sufficit litem instituere, si non in ea perseveret.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃õ iure recissumest. isius hĩs erit: Scd̾
quod iudicatum est ⁊ bonoꝵ possessor
si hoc secontendit ⁊ libertates ip̃oiure
nonualent. nec legata debentur. Sed
solutarepetunt᷑ autem ab eo qui sol¬
uit. aut ab eo quioptinuit. ⁊ ħ utili
actione repetuntur. fere autẽ si cͣontͦu̾¬
si am motam soluta sunt qui oprinuit
repetet. ⁊ ita cluius adrianus. ⁊ cliuus
puis rescpͥserunt. Plane si post qͥn qñ¬
num moffõsumdici ceptum est. ex o

Expanded text:
iure rescissum est: et suus heres erit secundum quem iudicatum est et bonorum possessor, si hoc se contendit: et libertates ipso iure non ualent: nec legata debentur, sed soluta repetuntur aut ab eo qui soluit: aut ab eo qui optinuit et haec utili actione repetuntur. fere autem si ante controuersiam motam soluta sunt, qui optinuit repetit: et ita diuus Hadrianus et diuus Pius rescripserunt.Plane si post quinquennium inoff
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ. ł. ii.Licia filia m hidẽ instituit.
stamentoita cauit ca omnia q̃ supra
daufiuuissi: eadãi: fieri: uolo ab omni
hr̃de bonorum ue posses sore qui mͥerit.
ĩ iure intestati. Itq̃ dãi uussero. ea uti
dent᷑. fiant q̃ fidei eius cõmitto. Quesit̃
est si soror cẽtum uiraliiuditõ optinu¬
erit anfide cõmissa excapite suprascͥ¬

Expanded text:
responsorum.Titia filiam heredem instituit, stamento ita cauit: 'Ea omnia quae supra dari fieri iussi, ea dari fieri uolo ab omni herede bonorumue possessore qui mihi erit etiam iure intestato: item quae dari iussero, ea uti dentur fiantque, fidei eius committo.' quaesitum est, si soror centumuirali iudicio optinuerit, an fideicommissa ex capite supra scr
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł .ł. Eat̾ filium emancipaũ. ⁊ ne¬
potem exeoretinuit. emancipatꝰ suscep¬
to postea filio duob exhr̃datis pr̃e p̾t̾i¬
to uita decessit. In qõne de in offõso
testa ĩto p̾cedente cã filiorum prĩs in¬
tentio. ad huc pendet. Quod si ꝯͣ filios
iudicet᷑ pr̃ ad q̃tel am uocat᷑ i suam
intentionem un plere pot̾.¬

Expanded text:
um Pater filium emancipavit et nepotem ex eo retinuit: emancipatus suscepto postea filio, duobus exheredatis patre praeterito vita decessit. in quaestione de inofficiosi testamenti praecedente causa filiorum patris intentio adhuc pendet. quod si contra filios iudicetur, pater ad querellam vocatur et suam intentionem implere pot
Abbreviated transcription (Latin):
so testamento cantͣtestamentum ꝑs
secundum id. sñam decłit. qd inter¬
duni fieri solet. humanius erit seqͥ sñ
uit nisi aperte iuclicem iniq scđm scͥꝑ
tum hĩtem ꝓnuntiasse apparebit. ¶Il¬
lud notissimumest eumqui lsgatũ
ꝑͤpͣit: non recte de in offitioso testam̃to
dicturum nͥforte idtotum alii ãminist᷑¬

Expanded text:
oso testamento contra testamentum, pars secundum id sententiam dederit, quod interdum fieri solet, humanius erit sequi eiuuit: nptum heredem pronuntiasse apparebit. Illud notissimum est eum qui legatum perceperit non recte de inofficioso testamento dicturum, nisi id totum alii administ
Abbreviated transcription (Latin):
mel uirauit a domino conueniat᷑.
nec multum tiꝓ fic̾e̾ si fu̾it eiderato
cautum. Suem dñs petat: cogit᷑
doce reus liquidose iuraᷤse oppõita .s.
exceptione. sũ exstipulatione de ra¬
to agat necc̃e hebit ip̃e de ꝑuirio suo
xocere.
ꝓcuratori ut petat: ille uisiurand̾
seruetur si peculii administrationẽ
habuit.¬

Expanded text:
mel iurauit, a domino conueniatur: nec multum ei proficere, si fuerit ei de rato cautum: siue enim dominus petat, cogetur docere reus liquido se iurasse posita scilicet exceptione, siue ex stipulatione de rato agat, necesse habebit ipse de periurio suo docere.procuratori, ut petat, ille iusiurandum seruetur, si peculii administrationem habuit
Abbreviated transcription (Latin):
ł relato ei iureiurando. iurau̾it rem
actõem. ł pacti exceptionẽ: pp̃religi¬
onem iconuentionem.

Expanded text:
uel relato ei iureiurando iurauit rem actionem uel pacti exceptionem propter religionem et conuentione
Abbreviated transcription (Latin):
auł.ł.ix. Iusiurandumꝙ ex con¬
uentõe extra iuditium defertur. re¬
ferrmon pͭ. ¶ Pupilł autore tutõe iͦ¬
uiranb de ferredebet. Qsi sine tutõe
auctore detulit exceptõ eid̾ obstabit
S replicab̾r q rerum ad ministnda¬
rum ius ei compet̃ ¶ Situtorꝙ tu¬
telam gerit aũ curator furiosi ꝓ di¬
ginc iusurand̾ detułit: ratum id
habere debet. Nam ⁊ alieuare res. et
solui eis pot̾: ⁊agendorem iniuiditi¬
um declucunt. ¶ꝓcuratorqͦq qd̾ de¬

Expanded text:
um.Iusiurandum, quod ex conuentione extra iudicium defertur, referri non potest.Pupillus tutore auctore iusiurandum deferre debet: quod si sine tutore auctore detulerit, exceptio quidem obstabit, sed replicabitur, quia rerum administrandarum ius ei non competit.Si tutor qui tutelam gerit aut curator furiosi prodigiue iusiurandum detulerit, ratum id haberi debet: nam et alienare res et solui eis potest et agendo rem in iudicium deducunt.Procurator quoque quod de
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti quod spoliatus sit a latranibus.
aut naufragio res anusit. ur lango¬
re suo suorumq opp̾sius quedam
erogau̾it. Nam hac magis casibus ꝙͣ
mandato imputari oportet. S cum
seruus quemmandato meo em̾as fur¬
tumtͥ fecisset. neratius ait. mandati
actione te consecuturum. ut seruus
tibinoxe declatur. si tam̃ sine culpa
tua id actidert. ꝙ siego scissemtałe
et̃ serunmnec p̾dixissenuit posirs pre¬
cauere tuuc qnͣti tua intersit. tintͥ

Expanded text:
ueluti quod spoliatus sit a latronibus ueluti quod spoliatus sit a latronibus aut naufragio res amiserit uel languore suo suorumque adpraehensus quaedam erogauerit: nam haec magis casibus quam mandato imputari oportet.Sed cum seruus, quem mandatu meo emeras, furtum tibi fecisset, Neratius ait mandati actione te consecuturum, ut seruus tibi noxae dedatur, si tamen situa id acciderit: quod si ego scissem talem esse seruum nec praedixissem, ut possis praecauere, tunc quanti tua intersit, tantum