comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ netem doraini deresit
Euus pretor statuere sol
ut uber sic et constat eum
quasi ex senatus consulto
ubertatem consequtum:
nullius ẽe libeitum. ¶S
libeitus captus ab hostibo
ibi decesẜic qĩius ubemi ap¬
peliatio eum non tangar.
tamen ꝓpter legem corne¬
nam que testamentum sic
confumat. atq si incunta¬
te decesserit patrono queqr
lonorum possessio danda
ent. ¶ Si deportatus patro¬
nus sic. filio eius competir
bonorum possessio in uõis
uiberti. nec impedimento ẽ
ei talis patronus qui mor¬
tui leco habetur. et dissimi¬
le est. si pationus apud ro¬
stes sit. nam ꝓpter spem p¬
uiium obstat lberis suis
¶Si extranens liberto heres
institutus rogatus sit filio
hrditatem restituere ex señ¬
tus consulto tre uelliano res¬
tituta hrditate hrdis loco fi¬
lius retur patronus sumio

Expanded text:
Si necem domini detexerit seruus, praetor statuere solet, ut liber sit: et constat eum quasi ex senatus consulto libertatem consecutum nullius esse libertum. Si libertus captus ab hostibus ibi decesserit, quamuis liberti appellatio eum non tangat, tamen propter legem Corneliam, quae testamentum sic confirmat atque si in ciuitate decesserit, patrono quoque bonorum possessio danda erit. Si deportatus patronus sit, filio eius competit bonorum possessio in bonis liberti nec impedimento est ei talis patronus, qui mortui loco habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis. Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatus consulto Trebelliano restituta hereditate heredis loco filius habetu
Abbreviated transcription (Latin):
umau exceptionis puto ĩ¬
te desiderari quanis nemo
alius ultior ex familia ma¬
suꝑ sit. ¶ Siquida sint post¬
ca emacipati tractari pot̾ an
hu quoq fidcicomissum ret¬
te petant. et puto recte petit¬

Expanded text:
mali exceptionis puto iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex familia supersit. Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant. et puto recte petit
Abbreviated transcription (Latin):
eam que fidei comisso cõtine¬
tur ꝙ rõsuadet. ¶S ⁊ si legat
ꝓcepit nõ amplius excã fi dei¬
comissi cogend ent solu̾e ꝙͣ
pcepit. ¶di .c. legatis duplu
iestitue rogatus sit ad sumar
legati uicebitur cõstitisso. Si
aut᷑ post tys fidei comissũ reli¬
ccum sit iisuranuim dũ taxat
gato ꝓcepto magnũ emolin¬
mentum ex aliquo nego cõ¬
secutus est. aut pena scipu¬
lacionis inminenter cuasit.
Bira siquantitas cũ quacita¬
te cõferatur. ¶E ñi uo si pectu¬

Expanded text:
em, quae fideicommisso continetur? quod ratio suadet. sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit solvere, quam recepit. Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse: si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum dumtaxat gato percepto magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem evasit. haec ita, si quantitas cum quantitate co
Abbreviated transcription (Latin):
qd ab eo relinquit̾ ex tero nõ
ip̃ius ꝓprio. s pupiili mir de¬
letur. ¶fr̃e hrde instituto pet¬
it ne dom auenairtur. Srũ
infamu relinq̃retur. si non
pari̾unt hr̃s uouintati s do¬

Expanded text:
d ab eo relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli iure debeatur. Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres voluntati, sed do
Abbreviated transcription (Latin):
si nich exlegato accepit ci cu
idr fidei comissu accionibo
suis posse cede nec id cogend
solũe. quid ergo si nõ tõtum
s ptem legati restitue rogato¬

Expanded text:
si nihil ex legato accepit, ei cui debet fideicommissum actionibus suis posse cedere nec id cogendum solvere. quid ergo si non totum, sed partem legati relicti rest
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. namq ut ẜuius scͥꝑ¬
sit ante soliti fuerant alib̾¬
tis dunissimas res exige¬
re .s. ad remunerandum
tam grande beneficiumq
in libertos confertur cum
plius non daturum patro¬
no quam oꝑaꝵ.⁊ sccietatis
acc̃onem uidelicet si hoc pepi¬
gisset. et insi obsequium p̃e¬
taret libertus insocietatem
admictetur patronus poste¬
nores pretores certe ꝑtis bo¬
norum possessõnem pollice¬
bantur. indelicet ei ymago
scciettis in duxit ensdem
partis p̾stat̃onem utꝙ uni
us solebat societatis nomĩe
prestare id post mortem p̃s¬
taret. Domp̃.

Expanded text:
gratia. namque ut Seruius scribit, antea soliti fuerunt a libertis durissimas res exigere, scilicet ad remunerandum tam grande beneficium, quod in libertos confertur, cumedixit se amplius non daturum patrono quam operarum et societatis actionem, uidelicet si hoc pepigisset, ut, nisi ei obsequium praestaret libertus, in societatem admitteretur patronus. Posteriores praetores certae partis bonorum possessionem pollicebantur: uidelicet enim imago societatis induxit eiusdem partis praestationem, ut, quod uiuus solebat societatis nomine praestare, id post mortem praestaret. 2 P
Abbreviated transcription (Latin):
tica tempore messium et
arreum delegata fuent et ex
eo tempore cibania et ratione
domini sui mumquam ac¬
cepĩt. ercepto custode p̾dio
poris.i. messis et areanim
et cibara concubine ꝓ mã¬
rum. claudius mento.nã

Expanded text:
tica tempore messium et arearum delegata fuerint, et eo tempore cibaria ex ratione domini sui numquam acceperint excepto custode praediporis, id est messis et arearum, et cibaria concubinae pro manrum. Claudius: merito: na
Abbreviated transcription (Latin):
cunus filius captus erat ab¬
hostibus. Nepos. autem mei¬
uitate mortuo filio arrogato
mortuo et captiuo apud hos¬
tes pronepos iste suus hr̃s mͥ
erit. ¶ Sciendum aũt est ne¬
potes et de inceps int̾dum eti¬
am parentes eos mortis cpr̃e
precesserũt tamen posse suos
deliberante lor̾de instituto filiꝰ
ta est filio hr̾ditas. Item erit
dicendum et si filus exasse.
subcondictione que fint in
arbitrio ip̃ns uł nepos suboi
institutus non impleta con¬
ditione decesserit. Nam dicẽ¬
dum erit posse suos succedere
si modo mortis testatoris tp̃r
uel ii rebus humanis uel
saltim concepti fuerint. Idq
et uił. et mareello placet.
¶Post suos statun consã¬
guinei uocantur. Consan¬
gumeos autem cassius dif¬
finit eos qui sanguine it̃¬

Expanded text:
cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in ciuitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captiuo apud hostes pronepos iste suus heres mihi erit. Sciendum est autem nepotes et deinceps interdum, etiamsi parentes eos mortis tempore praecesserunt, tamen posse suos deliberante herede instituto filiusta est filio hereditas. idem erit dicendum et si filius ex asse sub condicione, quae fuit in arbitrio ipsius, uel nepos sub omni institutus non impleta condicione decesserint: nam dicendum erit suos posse succedere, si modo mortis testatoris tempore uel in rebus humanis uel saltem concepti fuerint: idque et Iuliano et Marcello placet. Post suos statim consanguinei uocantur. Consanguineos autem Cassius definit eos, qui sanguine i
Abbreviated transcription (Latin):
potuit elige cui pocius offer
tes peterent. cum p̾senti dic ir¬
lictum sit fidei comissu ca cog¬
nita statuend̾ est explorand¬
q an et alu sint petituri. Dẽ.
ctuano prde instituto alicn
cumẜ uui legauit. nõ pot̾ he¬
ros doli mali exceptione uti si
legatam uendicare ẜuũ uell
nõ relicto hrdi ennfufructu.

Expanded text:
potuit eligere cui potius offe‹rtes petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est explorandumque, an et alii sint petituri. 26 Idctuario herede instituto alicui eum seruum legauit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius uindicare seruum uellet non relicto heredi usu fructu.
Abbreviated transcription (Latin):
stare nõ cogitur si omisit ĩsti¬
ticionẽ qui cam ꝑtem uendi¬
care utrum codom modo ixtin¬
cre an u̾o prare debeant fidciꝰ.
qua ad auum ꝑtin̾e debet⁊¬

Expanded text:
on cogitur: si omiserit institutionem, qui eam partem uindicant utrum eodem modo retinere an uero praestare debeant fideicomaquam ad alium pertinere debe
Abbreviated transcription (Latin):
sit unũm iegatum est.¶Si su
hr̃dum et eoꝵ quib legatur
ost diu̾sas psonas eẽ ueluti si
ita legatum est si neniaꝯsul
fõs erit ticiꝰ hr̃s d ticio fund
si nõ erit ncrua cõsul fõs sen
heres meio .s. dato. Mart̃ .ł.

Expanded text:
sit, unum legatum est. si subheredum et eorum quibus legatum est diuersas personas esse, ueluti si ita legatum est: 'si Nerua consul factus erit, Titius heres Attio fundum, si non erit Nerua consul factus, Seius here
Abbreviated transcription (Latin):
Ostumi ꝑuinle sexu descẽden¬
tes ad fimmutudinẽ fiuor noĩ¬
atim ex hr̃dandi sui ne testin
agnascendo rumpant postũo
Aut dicim cos dum tarata
post morte parentis nastut᷑.
etiã añ hrdis institutõe. uł ĩc
medias hr̃dum ĩstituciones
uł int̾grad exhrdar possũr.
Ra diu marc̃. de creuit idem
in po̾tumo ꝙ et ĩfilio yuand
nec racio diuercitatis reddi p¬
exhus apparet aliam cãm eẽ
fulioꝵ suꝑstitum. aliam postu¬
ciunt. hii rupũt illi sꝑ hu sin¬
ascantur. nec inuemãt seex¬

Expanded text:
ostumi per uirilem sexum descendentes ad similitudinem filiorum nominatim exheredandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpant.Postumos autem dicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascunturetiam ante heredis institutionem uel inter medias heredum institutiones uel inter gradus exheredari possunt: nam diuus Marcus decreuit idem in postumo quod in filio seruandum, nec ratio diuersitatis reddi potest.Ex his apparet aliam causam esse filiorum superstitum, aliam postciunt, hi rumpunt, illi semper, hi, si nascantur nec inueniant se
Abbreviated transcription (Latin):
gatum. OSr nõ mampliores
quã .x. qui legati sunt. qđ si
minꝰ sunt in tautos quãtu ĩ¬
ueniantur. Iui si uolet sti¬
chum do condicionale c̃ lcga¬
tum et nõ alit̾ ad hr̃dem tran¬
sit qua si leganus uolu̾it ꝙͣ¬
ius altas qd sine adiectione
si uolet legatum sit adhrder
legataru transmmittitur aliud
est em̃ uiris si quid tacite cõ¬
tinctur. aluid si u̾bis. expri¬
matur Sidom fuit iegata
licet ꝑticulannita it focta sit
ut nicħ expristina matĩa sr̃¬
sit. tñ dicemꝰ utile man̾e legͣ¬
tum.¶at si ca domo destruc¬
ta auam codem loco testator

Expanded text:
atum, sed non in ampliores quam decem qui legati sunt: quod si minus sunt, in tantos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius uoluerit, quamuis alias quod sine adiectione 'si uolet' legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur: aliud est enim iuris, si quid tacite contine‹a›tur, aliud, si uerbis exprimatur.Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator
Abbreviated transcription (Latin):
uis alium estinum legauit ⁊
ẜamplius eciam eares lega¬
uent que ibi ẽẽ solet non indet᷑
de illis peccoribus sensisse que ie
me inhibuns aut mestate m
sensit quetpetuo ibi sunt ¶ lp̃.

Expanded text:
saltum aestiuum legauit et hoc amplius etiam eas res legauerit, quae ibi esse solent, non uidetur de illis pecoribus sensisse, quae me in hibernis aut aestate in sensit, quae perpetuo ibi sunt. 68
Abbreviated transcription (Latin):
tenebuntur si rem saliam fo¬
re cantume Item si tẽporali ac¬
cione fuit obligatus cugordui¬
cendum est iocum eẽ tuteie i¬
diçio ut ppetua accio siteegena¬
ut quod adusus alium prait

Expanded text:
tenebuntur, si rem salvam fore cautum est. Item si temporali actione fuit obligatus tutor, dicendum est locum esse tutelae iudicio, ut perpetua actio sit. Et generaliter quod adversus alium
Abbreviated transcription (Latin):
to uñif. sbodicione legata.
sic. et pendente ꝯdicione hrs
decesserit. tunc enin ab b̃r¬
dis hr̃de incipit usus .f. qui
ex psona eiᷤ fimeti S his
cisibus de sencencia testato¬
de eonsu .f. de trahendo sẽsit
qui comunctus ẽet h̾rdis ꝑ¬
sone quo ertincto solidar
proprietatem ad legatanum
uolint partinere .niec plus
ses constituuntin desq est
ex contrano si duosiñc fruc¬
tuani et alui ꝓprictas legata
sit intereos tamen ẽ. ius¬

Expanded text:
tu sub condicione legata sit et pendente condicione heres decesserit: tunc enim ab heredis herede incipit usus fructus, qui ex persona eius finietur. sed his casibus de sententia testato fructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae: quo extincto solidam proprietatem ad legatarium voluit pertinere nec plus ses constituuntur: idemque est ex contrario, si duo sint fructuarii et alii proprietas legata est. et inter eos tan
Abbreviated transcription (Latin):
quero cum medio ħ decemi¬
spacio hr̃s uta functus sit¬
an post tempus decenii.
plemis fundus ad legatari¬
um paitineat. Mouetͦ enim¬
siue fideicomissi cessent. ac

Expanded text:
quaero, cum medio hoc decennispatio heres uita functus sian post tempus decennii plenus fundus ad legataum pertineat. mouet enimsiue fideicommmissi cesserit ac
Abbreviated transcription (Latin):
potent creclitor ertestam̃co
non alit̾ hr̃s condem pnaĩ
debebit quam sicaueatu Ra
eiadũsus debicorem defen¬
sum i. item agente debi¬
tore mchil amplius hrs
prestare debet. quanint eñ
adñsus creditorem defen¬

Expanded text:
poterit creditor ex testamento? non aliter heres condemnari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item agente debitore nihil amplius heres praestare debet, quam ut eum aduersus creditorem defen
Abbreviated transcription (Latin):
pnt. si quidem socu non su¬
mus pacto debere me liban
Si scci pacceptilationem
consequent quenturan
⁊ ille socius prolegatario ha
neat. si sccu sut et ẽueru
non solum eucinis no¬
men intestato scriptinnẽ
legatanum habenduim.u

Expanded text:
t, si quidem socii non simus, pacto me debere liberari, si socii, per acceptilationem. Consequenter quaeritur, an et ille socius pro legatario habneat, si socii sunt. et est verum non solum eum, cuius nomen in testamento scriptum est, legatarium habendu
Abbreviated transcription (Latin):
ego debeo ticio sit eilegatu
mei gratia ut ego liberer
tum eẽ. tam eum quam cre¬
ditoris meiet ioluendo fu¬
ero. interẽe enm creditori¬
mei duos reos haberePaui.

Expanded text:
ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer,tum esse tam meum quam creditoris mei, etsi solvendo fuero: interesse enim creditoris duos reos habere.
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem michiliberatio sit
relictacum solus sum de bi¬
turo siueame petatur excep¬
cionentipossum siue non
petatur possim agerent li¬
beret ꝑ acceptilacionem. S
et sicum̃ alio. si indebitor
puta duorei fuimus pro¬
mittendi ⁊ michi solitesta

Expanded text:
si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promi
Abbreviated transcription (Latin):
Ibationem debitoripos¬
se legari um certum est
Set sicrrographum quis de¬
cedens debitori suo dederit
exceptionem ei cõpetere pu¬
to quasi profidel.co. hums¬
moli dationem ulitura Iu¬

Expanded text:
ationem debitori posse legari iam certum est. Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ei competere puto, quasi pro fideicommisso huiusmodi datione ualitura. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
trem agnatus excludit. ¶ Si
sic consanguinea soror defunc
ci et mater sit et pr. ad optatus
uł emancipatus si consangin¬
nea uelit hr̃e hr̾ditatem ma¬
trem ex senatus consulto una
cum ea uenire ad patrem ex¬
cludi placet si consanguinea
repudiet matrem ex senatus
consulco ꝓp̃r patrem non uemi¬
re et qͣmins alias non soleat
mat̾ expectare consanguineã
uelit nec ue adire hrditatem.
¶Nune tamen ex pectatur con¬
nam consanguinea ẽ que pa¬
crem excludit. Repudiante gͥ
consangumea bonorum põnẽ
habebit mater cum patre qiͣ.
cognata. S et in hac moram
paciecur nec ante accipiet bo¬
norum ponem quam pat̾ pe¬
cierit qm̃ amictere eo pot̾ ex se¬
natus consulto succedere.
¶ S et il ip̃a eadem sit et soror cõ¬
sangumea ut puta qm̃ pater
matri s nepotem suum ex filia
ad optainit sit preterea et pat̾
nacuralis hoc mat̾ si quidem¬

Expanded text:
trem adgnatus exclusit. Si sit consanguinea soror defuncti, sit et mater, sit et pater adoptatus vel emancipatus: si consanguinea velit habere hereditatem, matrem ex senatus consulto una cum ea venire, patrem excludi placet: si consanguinea repudiet, matrem ex senatus consulto propter patrem non venire: et quamvis alias non soleat mater exspectare consanguineam, velit nec ne adire hereditatem, nunc tamen exspectaturam: consanguinea enim est, quae patrem excludit. repudiante igitur consanguinea bonorum possessionem habebit mater cum patre quasi cognata, sed et in hac moram patietur nec ante accipiet bonorum possessionem quam pater petierit, quoniam omittente eo potest ex senatus consulto succedere. Sed et si ipsa mater eadem sit et soror consanguinea, ut puta quoniam pater matris nepotem suum ex filia adoptavit, sit praeterea et pater naturalis: haec mater si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ita serunm respondisse
audicores enis referunt
Item non misli unisume
frumentum quod serendi
cansa se positum ẽ. istru¬
mento continen puco qr

Expanded text:
ita Seruium respondisse auditores eius referunt. item nonnullis uisum est frumentum, quod serendi causa sepositum est, instrumento contineri, puto q
Abbreviated transcription (Latin):
uigionẽ pͥtoris ĩstruxͣit. ¶Si al
iscui afferri hr̃ditas pot̾ aliqd
possideat de br̃̾ditate et posside
desierit sine dolo malo magis
e ut desmat cõuenir. ¶Qd̃ cigo
tp̃s spectabum possideat necne
litis ꝯtestate tp̃s spectari d. Cer¬
te siuacancia bona quis posse¬
derit et quadriennuu p̾t̾ient
indubietate ꝯuenir pot̾it ex
hac ꝑte edictiqr et omisit cãz
testĩ et qr abintestato possoclit
et qd̾ si ut p̾stripcione quadriẽ¬
mituto sit. ¶ Si patronꝰ ex de¬
bita sibi portõe hẽs scriptodato
gitima hrditate totam dandã
in eũ legatoꝵ acc̃oe. Cels .ł. xui.¬

Expanded text:
etoris instruxerit.Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conueniri.Quod ergo tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet.Certe si uacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conueniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit.Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus dato gitimam hereditatem totam, dandam in eum legatorum actionem Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
cmꝰ locusta ꝓcuio suo suu¬
tem. cum faciat cõdicioneor
inp̃leganda dote ut simallee
uxor macipia que indoie de¬
dit qua peccimia numatam
ncipet et sica macipia uxorm¬
nt muiquid ca etia mancipia
que postea exhis mancipuor
natasunt upori debebanti
quero. ꝓcub locuste suosal¬
utcm. si uror mallet mãcipi¬
a qͣ dotem acciꝑe et ip̃a maci¬
pia que estimata indorenade¬
dit. noctiam ꝑtus mancipio¬
rum ei debebuntur.¶Bonor
possdem dementis curatorid̾¬
ta legata acuratore qui funo¬
sum defendit peti pot̾it ¶S ꝙ¬

Expanded text:
 Lucusta Proculo suo salutem. cum faciat condicionem in releganda dote, ut, si mallet uxor mancipia quae in dotem dederit quam pecuniam numeratam, recipere, si ea mancipia uxor malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero. Proculus Lucustae suo salutem. si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur. Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ortuo bone qui legato. Pauł
est n corui n carodebet.¶Si
ticio fiuimtana tesaralegata
sit et is decesyit quidar puta¬
nt ertingui legati. Ernõ
est uenim. Nam cui tesserara
miuscia legatur ei exstimatõ
uidetur legata. ¶Labeo refert
legan tibi posse trebaciũ ren¬
dise qd̾ merito prisco fulcini¬
us falsum ẽe agebat. S ꝓculꝰ
ait siquis prdem suũ eum fũ¬
dum cu conicium his hr̃s.
nõ hãt dare iusẜit ei a en co¬

Expanded text:
ortuo bove qui legatus est neque corium neque caro debetur. Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est verum, nam cui tessera vel militia legatur, aestimatio videtur legata. Labeo refert legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat. Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cuius commercium is heres non habeat, dare ius
Abbreviated transcription (Latin):
t yrdib ibstitn po¬
i ta ctiar legataris⁊ Mieors
anidem ⁊ possit et cum morti¬
ca donabitur ut id ꝓmittat¬
ille alt̾is ip̃e cape nõpossito

Expanded text:
t heredibus substitui potiam legatariis. videamus, fieri possit et cum morsa donabitur, ut id promittatille alteri, si ipse capere non poterit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ip̾am rem si hec in uõis
testatoris fu̾it uł si nõ ẽ mei
exstimacione̾.Si testator
d̾ari qo iississ. uit opfi̾ auii
mumꝰ dare ꝓportione sua eos

Expanded text:
el in ipsam rem, si haec in bonis testatoris fuerit, vel si non est, in eius aestimationem. Si testator dari quid iussisset aut opus fieri aut munus dari, pro portione sua eos
Abbreviated transcription (Latin):
noie ccipula. ¶Nequaꝙͣ am¬
bigendum: si pat̾ famił. cum
ꝓquo fideussit cutore dedu
fiuosuo. officiotutoris cõne¬
ideo cessante eo sipupulus suc
tutele tõs solũit excãfideuisso¬
na. nõ solum mandati. s etia
tutele age pot̾it. hxc cm̃ ei por

Expanded text:
ne stipulari nequaquam ambigendum est. Si pater familias eum, pro quo fideiussit, tutorem dederit filio suo, officio tutoris convevat: et ideo cessante eo si pupillus suae tutelae factus solverit ex causa fideiussoria, non solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uociens tũtor peccumam pup¬
allarem fenori dati. stipinlato
hoc orome facienda est. Stipła¬
n enumd aut pupilhaut scr¬
nus pupiui. ꝙ si neq pupiul
eetatis ent ut stipulan ros¬
sit n̃ snum habebit. tunc nr̃t
potestate erit. quo casu iuił. se¬

Expanded text:
uotiens tutor pecuniam pupillarem faenori dat, stipulatio hoc ordine facienda est. stipulari enim debet aut pupillus aut servus pupilli: quod si neque pupillus eius aetatis erit, ut stipulari possit, neque servum habebit, tunc ipse potestate erit, quo casu Iulianus
Abbreviated transcription (Latin):
si indiem debitor fuit iste tir¬
tor quibdam iudetur nõ neł¬
ir intutele indicium. si modo
is dies prtutelam finitam sr̃
uenit. Q si dies ad huc duran¬
te tutelauenit. putant oĩo
deuolui intutele iidiciũ sego
et ħ supiꝰ itaueru puto sita¬
cuitatibo labi trtor cepiioet¬
um si idoneus tutor fuit nch̾
uenur intutelemdicio. nec ꝙͥ¬
quiam prs et nullu effectur
s debe namq siquis dix̾it ut
utere iudrcium denolm. et pri

Expanded text:
si in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam videtur non venire in tutelae iudicium, si modo is dies post tuteleruenit: quod si dies adhuc durante tutela uenit, putant omnimodo deuolui in tutelae iudicium. ego et hoc et superius ita uerum puto, si facultatibus labi tutor coepit: ceterum si idoneus tutor fuit, nihil uenire in tutelae iudicio. nec quisquam putet nullum effectum hoc habere: namque si quis dixerit in tutelae
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł.Quociens pater familias
unum uł duos hrdes. cobrdibꝰ
sins restituere. b̾rditatem iu¬
bet in telligitur easdem ꝑtes
i fid̾i cõmissis fac̾e̾: quas in
hrditate distribuenda fecerit.
s si iibeantur. bu quibus fi

Expanded text:
 Quotiens pater familias unum uel duos heredes coheredibus suis restituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fideicommissis facere, quas in hereditate distribuenda fecerit. sed si iubeantur hi, quibus fi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾nirisiurandi obligatio
scontrahatur libertum esse
oꝑtet qui iuret et libertati
causa uirare. plane q̃r. si q
getur iurando ⁊ celsus ibẽ¬
tius obligan cum ait par¬
uiq referre qͣm obc̃am de
oꝑis libertꝰ uirau̾it et ego
ceiso adquiesco. ⁊urare aũt
debet post manumissionẽ
ut obligetur et siũ statim

Expanded text:
Vt iurisiurandi obligatio contrahatur, libertum esse oportet qui iuret et libertatis causa iurare. Plane quaeritur,getur iurando. et Celsus Iuventius obligauique referre, quam ob causam de operis libertus iurauerit: et ego Celso adquiesco.Iurare autem debet post manumissionem, ut obligetur: et siue statim
Abbreviated transcription (Latin):
puberem cum adoleu̾it ope¬
rar act̃o s int̾dum . ꝙͣ diu̾
impubes est. nam hiꝰ quo¬
q est mistenum. si forte
librarius uł nũmiclator
nil calculator sit uł ystrio

Expanded text:
puberem, cum adoleuerit, operarum actio: sed interdum et quamdiu impubes est: nam huius quoque est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculator uel calculator sit uel histrio
Abbreviated transcription (Latin):
uł altiꝰ uoluptatis artifex
¶i liben patromi ex in eqͣli¬
ꝓꝑte dimidia an ꝓ brdita¬
riis hant oꝑar actoem ⁊ pu¬
to u̾iꝰ libos ꝓ equalib ꝑti¬
In habituros actõem panu
au̾t refert inpotestate fu̾int
uiben an u̾o emancipati. s
si in adoptoem datum h̾rdẽ
scripẜit patronꝰ magis est
ut opere ei debeantur. nec pa¬
trone lib̾i su̾mouent ab opa¬
rum petitone. Domp̃.¬
Iqn duoba patronis iura¬
int lib̾tus oꝑas se daturũ
labeomi placet et deben ⁊ pe¬
ti posse ꝑtem opere. cum se̾¬
ꝑ prefita oꝑa que iam dan
no possit petaturꝙ contin¬
git ul si ip̃is patronis iure¬
tur ul repmttatur. uł cõi¬

Expanded text:
 alterius voluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequaliparte dimidia an pro hereditariis habeant operarum actionem? et puto verius liberos pro aequalibus habituros actionem. Parvi autem refert, in potestate fuerint liberi an vero emancipati. Sed si in adoptionem datum heredem scripserit patronus, magis est, ut operae ei debeantur. Nec patronae liberi summoventur ab operarum petitione. Pomp duobus patronis iurauerit libertus operas se daturum, Labeoni placet et deberi et peti posse partem operae, cum semper praeterita opera, quae iam dari non possit, petatur. quod contingit, si uel ipsis patronis iuretur uel promittatur uel co
Abbreviated transcription (Latin):
pere inrerum natura nõ
sunt s officiales ꝗdem fu¬
ture nec cuiq̃m alti deberi
no. ⁊̃ alii edi possunt. Paulꝰ
le itastipłatur oꝑas in dare
spondes itaq patrono dar
stipłandum eͥst. ¶ Lbertus
operarum nomine ita nirã¬
do patrono aut lucio ticio
soluere tic̾o nõ potest ut a pa¬
trono liberetur. Tuł.¬

Expanded text:
perae in rerum natura non sunt. Sed officiales quidem futurae nec cuiquam alii deberi no et alii edi possunt. Pomponle ita stipulatur: "operas mihi dare spondes?" itaque patrono dari stipulandum est. Libertus operarum nomine ita iurando "patrono aut Lucio Titio" solvere Lucio Titio non potest, ut a patrono liberetur. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ad sepuenerit extestamen¬
to restituere mea cẽ conditoe
id demun resticuere rogetꝰ
quod deducta dotis quanti¬
tate ad eam puenent dotez
enim recepisse eam magis
quomam accepisse eo sal
uo quod ex quomiodo rep̃¬
sentacionis ab ea fideicõmit¬
ti potuit.prouide id quod
prodote ci mantus renquid
non cogetur restituere insi
plus fint meo qui inquã¬
titate dotis. Residin uero
quod pret̾ea. Illi relictum
est cum fruccibus restitue
cogetur. habebit igitur p̾ci¬
puam dotem cum fruccib¬
sus. Id uero quod extͥnsecꝰ¬

Expanded text:
ad se peruenerit ex testamento, restituere, in ea esse condicione, ut id demum restituere rogetur, quod deducta dotis quantitate ad eam peruenit: dotem enim recepisse eam magis quam accepisse, saluo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicommitti potuit. proinde id quidem, quod pro dote maritus ei reliquit, non cogetur restituere, nisi plus fuit in eo quam in quantitate dotis: residuum uero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere. habebit igitur praecipuam dotem cum suis fructibus: id uero
Abbreviated transcription (Latin):
ire et restitue hr̃ditate quo ex¬
emplo et mutꝰ qui nichꝰ intel¬
lig̾e pot̾ ꝓcuratore adiunatur.
Sisingulares irs ab hrde tra¬
dite sunt iussu meo ei cui cas
uendidim nõ dubitabimꝰ i̾um
telłi fcãm restitutde idẽ erit et
siiusn mco tradantur auego ex
fidei cõmisso ała ue qua c̃ã eas
dõare uolium. Sauł.

Expanded text:
adire et restituere hereditatem. quo exemplo et mutus, qui nihil intellegere potest, per curatorem adiuvatur. Si singulae res ab herede traditae sunt iussu meo ei cui eas vendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si iussu meo tradantur, cui ego ex fideicommisso aliave qua causa eas dona
Abbreviated transcription (Latin):
re possit cur fan nõpossit ꝙ ali¬
qͣten cura multos expelin p
na si anditꝰ caꝑaces sũt uł ĩ¬
trogati nutu ꝓsit significarel
tezadire quo ab sentes pnũci¬
u s ⁊ ĩ fanti nõ dubito oĩ mõ
subueniend̾ eẽ idq exsiłitudĩe

Expanded text:
re possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt vel interrogati nutu possint significare tem adire, quomodo absentes per nuntium. sed et infanti non dubito omnimodo subveniendum idque ex similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
unt que exbonis defimeti pen¬
dent. ¶Si legatꝯ rome cõpuisa
adierit hr̃ditate ⁊ restitũit co¬
getur idme acc̃ones pati fidei¬
ꝯmissarius ꝙͣ ius hr̃s nõ cog̾e̾¬
tur. an ubi defũcto ꝯucrun deb̾¬
it ⁊ fidcio missano debcat iude¬
dum si sua spõte adit hr̃s et irs¬
ticiit ur̃ditate antribꝯ locis:
fidei ꝯmissanꝯ defencli debeat
ubi defuncto ⁊ ubi hr̃s et uͥ ip̃x

Expanded text:
bonis defuncti pendent. Si legatus Romae compulsus adierit hereditatem et restituerit, cogetur Romae actiones pati fideicommissarius, quamvis heres non cogetur. An ubi defunctus conveniri debuit, et fideicommissarius debeat? videndum, si sua sponte heres adit et restituit hereditatem, an tribus locis fideicommissarius defendi debeat: ubi defunctus et ubi heres et ubi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ꝑ inde sit atq ip̃e de¬
derim. qui ppe offĩn aui
cͥca ueptem ex officio pris
erga filium pendet. et qr
pater filie ideo anus ꝓpter
filium nepti dotem dare de¬
bet. Qd̾ si filius a patre
ex hrdatus est existimo nõ¬
dum ab surde etiam in ex

Expanded text:
dedit, perinde sit atque ipse dederim: quippe officium avi circa neptem ex officio patris erga filium pendet et quia pater filiae, ideo avus propter filium nepti dotem dare debet. quid si filius a patre exheredatus est? existimo non absurde etiam in ex
Abbreviated transcription (Latin):
anis. Suita expressum enit
ticio siuoluerit do lego. apud
labronem proculus uotat
non aliter ad heredem lega¬
tarii pertinere quam si ip̃e le¬
gatarius uoluerit ad se per¬
tinere. quia conditio persone
ĩ umcta uidetur.

Expanded text:
am Si ita expressum erit: "Titio, si voluerit, do lego", apud Labeonem Proculus notat non aliter ad heredem legatarii pertinere, quam si ipse legatarius voluerit ad se pertinere, quia condicio personae iniuncta videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
datos tutoros cos tm̃ accipe de¬
lem. qui uł ap̾fecto iurbisuł
co uł incõtinẽtibꝰ dati sut. Si
tanta corporis aut mẽtis na¬
licudine ab agendis reb lib

Expanded text:
ccipere debemus, qui uel a praefecto urbis uel to uel in continentibus dati sunt.Si tanta corporis aut mentis ualetudine ab agendis rebus lib
Abbreviated transcription (Latin):
artianus. Siquis priore
fc̃o test̾o posterius fecerit tes¬
tamentum etiam si excertis.
rebus inposteriores tabulas
hr̾des instituit superius tam̃
ns uerba retuli. Cum ania
quoq preterea in constitutio¬
ne expressa sunt. Impr. seuer̾.
rum br̃s scriptus sit: nire uale¬
re. ꝑuide ac si rerum mentio fc̃a
non esset s teneri hr̾dem scͥptũ
ut contentus rebus sibi datis
auc suppleta quarta ex lege

Expanded text:
tionum.Si quis priore facto testamento posterius fecerit testamentum, etiamsi ex certis rebus in posteriores tabulas heredes instituit, superius tamennis uerba rettuli, cum alia quoque praeterea in constitutione expressa sunt. 'Imperatores Seuerus rum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣta ¶Idem q̃ est et si emãcipa¬
tꝯ filiu ꝙ̃ p emãcipatõem
q̃ sierat patri suo ĩ ad optõe.
ded̾it ⁊ decessit. nam et hic ne¬
mitti d qi nõ fit malia fa¬
milia. ¶Si pat alicuiꝯ ꝑue¬
ñit madoptuam familia
filio nõ añ pr̃is sui ĩ ad opti¬
hr̃des iuir nõ possũt. nec. ꝙͣb.¬

Expanded text:
 Idemque est et si emancipatus filium, quem post emancipationem quaesierat, patri suo in adoptionem dederit et decessmitti debet, quasi non sit in alia familia. Si pater alicuius pervenerit in adoptivam familiam, filius non, an patris sui in adoptiheredes iure non possunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
milicie fcm irritu ẽẽ uoluit et
ĩ testatus eẽ maluit h̃rdum
ĩstitutões ac substituciones ĩ
codẽ statu mãsisse placuit./ leg̃¬
to u̾o petence exceptͣ̃oe doli m¬

Expanded text:
militiae factum irritum esse voluit et intestatus esse maluit. heredum institutiones ac substitutiones in eodem statu mansisse placuit, legata vero petentes exceptione doli m
Abbreviated transcription (Latin):
brditatis codicilł ded̾it. testõ
scriptꝰ exasse hr̃s ꝑtem dimi¬
diam habebit. legata aũt tes¬
les castrensiuz bonor castren¬
sium diu̾sis hr̃dibꝯ ĩstitutis p̃¬
ea castrẽsium bõꝵ alios hr̃des
ĩstituit prioribꝰ tabulis tm̃
abstulisse uidetur quãtũ inpo¬
t̾iores ꝯtuliss nec uidetur mu¬
tare et si prioribo tabuł unus
hr̃s scriptꝰ finss. ¶ oiles ĩsu¬
p̃mis ordinandis ignarus
uxore ẽẽ p̃gnantẽ uentrisñ
habuit mensionẽ pr morter
patris filia nata ruptũ eẽ testa¬
mẽtu apparuut p legata deb̾i
si quau̾o meclio tꝑ̃r scripto h̃r¬
es legata soluss utilibꝰ accõ

Expanded text:
ditatis codicillis dederit, testamento scriptus ex asse heres partem dimidiam habebit, legata autem tesles castrensium bonorum et non castrensium diversis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tabulis tantum abstulisse videtur, quantum in posteriores contulerit: nec videtur mutare, etsi prioribus tabulis unus heres scriptus fuisset. Miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnatem ventris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata ruptum esse testamentum apparuit neque legata deberi. si qua vero medio tempore scriptus heres legata solvisset
Abbreviated transcription (Latin):
natio. nec nocet ei nota ex¬
hrdationis qnͣtũ adius pa¬
tronatus. S si p̾t assignatõ
fu̾it ex hr̃datus non semꝑ
ex hrdatio adimet assignati¬
onem uisi hoc aĩo feã sit. S
si is cui assignatus est repu¬
dauerit. puto uerius quod
marcellus scripsit posse ad¬
mtti fẽs eius. ¶Si sit ex u¬
no patrono filius unus ex
altero duo et uni eorum li¬
bertus assignatus est. uiden¬
dum est. quot ꝑtes fiant hr¬
ditatis nberti. utrum tres
aut duas hane is cui assig¬
uatus est .i. sũa. ⁊ fr̃is an uero
equa les partes flant. qm̃ ꝑ
assignatõm aluid excludit᷑

Expanded text:
natio, nec nocet ei nota exheredationis quantum ad ius patronatus.Sed si post adsignationem fuerit exheredatus, non semper exheredatio adimet adsignationem, nisi hoc animo facta sit.Sed si is cui adsignatus est repudiauerit, puto uerius, quod et Marcellus scripsit, posse admitti fratres eius.Si sit ex  patrono filius unus, ex altero duo et uni eorum libertus adsignatus est, videndum, quot partes fiant hereditatis liberti, utrum tres, ut duas habeat is cui adsignatus est, id est suam et fratris, an vero aequales partes fiant, quoniam per adsignationem alius excluditur.
Abbreviated transcription (Latin):
putare nõ ualere donattem
et plerumq ita ẽ. S nõ nullo
casꝯ posse exist̾e. quibꝯ sinere¬
p̾hentione tutor auctor sic
pupillo ad dimimiẽdũ dec¬
toscilic int̾uemente. ueluti
si mati aut sorori que alit̾ seni¬
eri nõ possunt tutor alim̃ta p̃¬
stit̾it. Nã cum bone fidei indi¬
cium fit nemo feret inquid
aut pupillu aut substitut᷑
sone alite sint. quin ĩmo per
cõtrarium putat eẽposse cu
tutore agi tutele si tale offici¬
um p̾t̾ms it Offõ tutoris ĩ¬
cumbit. ĩ ices actus sui ꝯfic̾e
et pupillo redd̾e cefum si nõte¬
it. aut si fcas nõ ex hibet hre
noĩe iudicio trtele tenebit᷑.
deẜ ius quoq introgaciones¬

Expanded text:
putare non ualere donationem, et plerumque ita est: sed nonnullos casus posse existere, quibus sine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interueniente: ueluti si matri aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit: nam cum bonae fidei iudicium sit, nemo feret, inquit, aut pupillum aut substitutum ersonae alitae sint: quin immo per contrarium putat posse cum tutore agi tutelae, si tale officium praetermiserit.Officio tutoris incumbit etiam rationes actus sui conficere et pupillo reddere: ceterum si non fecit aut si factas non exhibet, hoc nomine iudicio tutelae tenebitur. de seruis quoque int
Abbreviated transcription (Latin):
ei inputetur nõ eñi debent ma¬
gistratꝰ futuros casus et fortu
ñ exegit idoneus tñ tutor eo tẽ

Expanded text:
 imputetur: non enim debent magistratus futuros casus et fortunatis non exegit, idoneus tamen tutor eo te
Abbreviated transcription (Latin):
3. In lege falcidia loc ẽẽ
fu.andum uił. ait ut si duo
iei ꝓmittendi fu̾int uł duo
rei stipulandi si quidem so¬
cii sint in ea redunidi inter
eos debere obligatõm atq.
si singuli ꝑtem peccũie sti¬
pulati essent uł ꝓmisissent
qd̾ si societas uit̾ eos nulla
fuisset ipendenti esse ĩ cu¬
q bonis computari opor¬
ceat id quod debetur. uł ex
cuiꝰ bonis detrahi ¶Corpo¬
ra si qͣ sunt in bonis defũcti

Expanded text:
 In lege Falcidia hoc esse servandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, dividi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent vel promisissent: quod si societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id quod debetur vel ex cuius bonis detrahi. Corpora si qua sunt in bonis defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
noest. excuitiam duo s crqͣ¬
orantibo br̃dos scripsit. t̾tiu
trosunde idem tractat. si duos
unꝰ exhus qui sine ꝑte fue¬
runt repudiauit utus oĩbose
dem scripfit malium assem
uenit. aut̾atq si tastripsiss
ex pleto asie ex reliq̃ ꝑte hr̃s¬

Expanded text:
n est, excutiamus. duos ex quadrantibus heredes scripsit, tertium beo.Unde idem tractat, si duos unus ex his, qui sine parte fuerunt, repudiauerit, utrum omnibus edem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua parte h
Abbreviated transcription (Latin):
midia ex qua ꝑte ser̃ ĩstitun.
dubitari pot̾. utru utres seĩs¬
sos diui de uoluit hrditatean
uero ĩunũ emisse senĩ. et sẽpni¬
iunctun eos uidi ĩstinitos. sic
fictut ticius semisse huduo
quadrantes ferat. Ide eod ub̃
scripsit. si prim exsemisse se¬
cũd eremisse si pͥmohr̃s non
erit ticius ex dodrante sp̃sti¬

Expanded text:
midia: ex qua parte Seium institui, dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditatem an uero in unum semissem Seium et Sempronii institutos: sic fiet, ut Titius semissem, hi duo quadrantes ferant.Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, Tertius ex dodrante substi
Abbreviated transcription (Latin):
utrum in singłos assẽ istiouo. ai
et putat labeo. et uerius ẽ inu¬
nu assem uenire. Nam et sun
sine ꝑteduo cõuincum sine ꝑ¬
te ĩstituant. nõtres trientes fi.
celsus lib̃. xxui. scripsitis duos
semisses. Ꝙ siquis dispondiũ
distribuit. et tͥcium sine ꝑte in¬
ente uenit ut labeo. lib̃.iiii. po¬
tiorum scripsit. nec aruto uel
pauł. ut pote ꝓbabile notãt

Expanded text:
utrum in singulos asses isti duo an et putat Labeo, et uerius est, in unum assem uenire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri Celsus libro sexto decimo scripsit, sed duos semisses.Quod si quis dupundium distribuit et tertium sine parte inentem uenit, ut Labeo quarto posterior‹u›m scripsit, nec Aristo uel Aulus utpote probabile notant
Abbreviated transcription (Latin):
semi ssem fris fu aciissem uri¬
mditate ntot ꝑtes potest quot
uout. s solleynis assis disri¬
si miro distribit potestatem
ris. et in h renoluitur. ur pr¬
ta sidnos hr̃ces exquadrato
scripeit na hr̃ditas chis resid¬

Expanded text:
semissem fratris filii, semissem Prihereditatem in tot partes potest quot uoluerit: sed sollemnis assis distrisi minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scrip
Abbreviated transcription (Latin):
¶cus uł ad bestias uł ad gladi¬
u ułalia pena que uitam ad¬
miuit. testmn eh irritum fiet et
fuit exmmlitari delicto  dãpna¬
tus. namhuic pmitti solet tes¬
tari. ut diuus adriam Rpsit.
et credo iure militar testabi¬
tur. qͣ põe igitur dãpnato et¬
anu̾o ut pena irritum fcm̃:
respiciend̾ ẽ et si militari in¬
ie ei testand̾ sit dubitan nõ
o quin si uoluit id uałe fe¬
cisse iõ credatur.¶Eiꝯ quide¬
portatur nõ statim initũ fi
ꝓbau̾it tuc eñi capite minu¬
itur. ¶S ⁊ si de decunone pu¬
mendo u̾ł filio uł nepote ne
p̃ses scribend pricipi int̾locu¬
tus est nõ puto statim pene¬
ẜuũ fcm licet incarc̾e soleãt
diligentioris custodie cã re¬
cipi nec hiu gͥ testm̃n irritu
fict priꝰ ꝙͣ prĩceps de eo sup¬
te decesẜ it utiq test̃m en ua¬
lebit. m si morte sibi ꝯscunit.
nã eoꝵ qui mori magisqͣ dã¬
Enari mal̾unt obcõscienciam
Lcriminis. testã mrita ꝯstitutoes

Expanded text:
tus uel ad bestias uel ad gladium uel alia poena quae uitam adimit, testamentum eius irritum fiet, etfuit ex militari delicto damnatus, nam huic permitti solet testari, ut diuus Hadrianus rescripsit, et credo iure militari testabitur. qua ratione igitur damnato an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id ualere, fecisse id credatur. Eius qui deportatur non statim irritum fiet probauerit: tunc enim et capite minuitur. sed et si de decurione puniendo uel filio nepoteue praeses scribendum principi interlocutus est, nofactum, licet in carcere soleant diligentioris custodiae causa recipi. nec huius igitur testamentum irritum fiet, priusquam princeps de eo supte decesserit, utique testamentum eius ualebit, nisi mortem sibi consciuit. nam eorum, qui mori magis quam damnari maluerint ob conscientiam criminis, testamenta irrita cons
Abbreviated transcription (Latin):
cestm̃ et dicum testm̃ nõ rũpl.
cum nec exhr̃dar hi modi ne¬
pos deb̾et ab auo quẽ pat̾ p̾ce¬
debat. plane si forte institu¬
to omiẜit hrditatẽ. hũc auo
suũ fucur hrdem abintestato
noͣdubitatim. utiũq ꝓprus iõ
nibꝰ: nã agnascendo quidẽ is
rupit.quẽ nemo p̾cedebat m¬
ortis tpr. ab intestato u̾o issuc¬
cẽdit cui ante eum alii nõ est
delata hrditas nõ fuasse aut
filio delata hr̃ditate appatret
ca cõcepto fu̾it. marcelłꝰ. scrib̾.
n ut siui n ut nepotẽ. aut cog
iste patre ĩeade cã decedẽte p
morte aui succedendo testi.
huanis fuisse cũ mea cã de¬
cedat. quaꝙͣ captiu reũfiᷤᷤ
pris siu in iustu fac̾et tastm̃
liminiũ succedendo testm̃ rũ
pitur/ sucoedendo itaq fiuñ
rũpunt sũi fuint insti tutił
exhrdati abeo gͣclu ad quẽ
hrditas defertur .s. sigradꝰ il

Expanded text:
entum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus omiserit hereditatem, hunc auo su‹um› futurum heredem ab intestato non dubitatur. utrumque prnibus: nam adgn‹a›scendo quidem is rumpit quem nemo praecedebat mortis tempore: ab intestato uero is succedit cui ante eum alii non est delata hereditas, non fuisse autem filio delatam hereditatem apparet,stea conceptus est, Marcellus scribit neque ut suum neque ut nepotem aut cogniste patre in eadem causa decedente post mortem aui succedendo testamehumanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captiuus reuersus patris sui iniustum faceret testamentum liminium, succedendo testamentum rumpit. Succedendo itaque sui non rumpunt, siue fuerint instituti uel exheredati ab eo gradu ad quem hereditas defertur, scil
Abbreviated transcription (Latin):
tucelam sua susti ꝑe nõco¬
gitur.¶ Curatores testo uł
tutores mutilr̃ dati. neq de¬
creto p̃toris cõfirmati nego¬
cia gesẜunt. iuce mutua ꝑ¬
iculum prare coguntur cũ
offm̃ sponte citra uiris am¬
miniculum intueñt. et qͥfui
idoneris decretum p̾toris cu

Expanded text:
tutelam suam, suscipere non cotutelam suam, suscipere non cogitur. Curatores testamento vel tutores inutiliter dati neque decreto praetoris confirmati negotia gesserunt. vice mutua periculum praestare coguntur, cum officium sponte citra iuris adminiculum iniverint et qui fuit idoneus, decretum praetoris cu
Abbreviated transcription (Latin):
ra dederunt. cum offõ depoĩto
soluendo fuissent irtitam ca¬
ucionem eẽ fcãm et pigno¬
ris uinculũ solutum appani¬
it. ¶Tntor datꝰ adus ip̃ar
creacionez ꝓuocauit hr̃s eo
post ea uicͥtus p̾titi tp̃ris ꝑ¬
iculum prãbit qr udet leui
culpa cotrauins aũcte man¬
datum tutele officium detr¬
actare. ¶Nerũ ꝓuincialum
tutores iniube cãs appellaci¬
onis in pubum agentes re¬
rum italicarum curatores
ut inpubibꝯ ꝯstituantur
adofficium suum iruocare
deberent. alioqui si prius
in ꝓuĩcia idierĩt. dolum
a ut culpaz cor mea quoq ꝑ
te recte indexꝯueniet. ¶ patr¬
uus testõ frĩs filio tutorda¬
tur. Cum ĩ italia domiciliũ
hret tam italicarum reru
quam et ꝓiuĩcialiuz ãmĩstra¬
cione suscepit. atq ita pec¬
cumniam ex uendiciombꝯ ro.¬
me refectãtam ꝓuinciam trã¬
si efit. et in kalendariu pup¬
illi cõuertit. trtor ĩ locu ey
rome sb̃stitutꝰ ãmĩstratde
pectume que nõ ꝑtinet ad

Expanded text:
ra dederunt: cum officio deposito soluendo fuissent, irritam cautionem esse factam et pignoris uinculum solutum apparuit. Tutor datus aduersus ipsam creationem prouocauit: heres eius postea uictus praeteriti temporis periculum pr mandatum tutelae officium detrectare. Rerum provincialium tutores in urbe causas appellationis impuberum agentes, rerum Italicarum curatores ut impuberibus constituantur, ad officium suum revocare debent: alioquin si prius in provinciam redierint, dolum aut culpam eorum in ea quoqte recte iudex conueniet. Patruus testamento fratris filio tutor datus cum in Italia domicilium haberet, tam Italicarum rerum quam prouincialium administrationem suscepit atque ita pecuniam ex uenditionibus Romae refectam in prouinciam traiecit et in calendarium pupilli conuertit: tutor in lRomae substitutus administrationem pecuniae, quae non pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si legata quedam pre¬
senti die relicta sunt que¬
dam sub condictione int̾¬
ponenda erit ista stipuło
ppͥ legata condictionalia d
dum mo ea legata que pre¬
sendi die sunt integra sol¬
uantur. Iulianus deniq sc̃

Expanded text:
Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra solvantur. Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eoꝵ exstabunt.n doloma¬
aut in potestate eẽ desiss siniu¬
am michi aut cuicgo uolam
reddantur restituant᷑ stiplato
est lucius ticius pat̾. spopond̾.

Expanded text:
 eorum exstabunt neque dolo maaut in potestate esse desissent, si uiuam mihi aut cui ego uolam reddantur restituantur, stipulatus est Lucius Titius pater, spopond
Abbreviated transcription (Latin):
accrpere possunt uerum
etiam femine. ¶ Siqͥs
decesserit de quo in certã
est. yxtrum pater.fa. Ay
ab hostibus captus ad¬
alia causa suspencebate¬
ius statum mag̃ est ne
an testari possit. Cum ig̾
ceperit certi status esse tũc
demum petenda est. bono¬
rum .po. non cum certum

Expanded text:
accipere possunt, verum etiam feminae. Si quis decesserit, de quo incertum est, utrum pater familiaab hostibus captus adalia causa suspendebat eius statum, magis est, ne an testari possit. cum igitur coeperit certi status esse, tunc demum petenda est bonorum possessio: non cum certum
Abbreviated transcription (Latin):
cab̃. cum legittunum h̃r¬
dem fa ⁊ at. Siũ alia lex. si¬
ꝙ materq̃. ex señ. consul¬
to. uenit t̾culliano. Itema
exor ficiano ad legittimaz
hr̃ditatem admittuntur.

Expanded text:
 eum legitimum heredem faciat siue alia lex sique mater, quae ex senatus consulto uenit Tertulliano, item qui ex Orphitiano ad legitimam hereditatem admittuntur