comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orroma¬
nam rempublicã apuersis idolorum cultibus reuocansom
subiectis populis tota ad eum mente conuestit: unde factu
est : ut antiquorum principum nomensus uirille laudi¬
bus uincere &tanto in opinione p̃cessores suos quanto
& imbono opere superare : &nuncitaq urã gloria cogni¬
sibim& subiectis festin& in fundere & antiquos gentis
suae reges laudibus acmeritis transeat : & quanto in sub¬
iectis suis &lm aliena peccata deterserit : tanto &icm
de peccatis propriis ante omni potentis di terribile ex amen
securior fiat : Reucrentissimus frater noster agustinus
ni mmonasteru regula edoctus sacrȩ scrpturȩ scientia re¬
uate: quia siuos eum in eo quod pro omnipotentednõ
loquitur ccuditis : is dem omps đs huncpro uobis exo¬
rantem celerius exaudit sienim quod absit uerba eius
uobis quem uos neglegitis audire peodo : Totic igitur men¬
te cum eo uos inferuore fidei stringite : at que adnisum
illius uistute quam uobis diuinitas tribuit Adiuuate

Expanded text:
or, Romanam rempublicam a perversis idolorum cultibus revocans, osubjectis populis tota ad eum mente convertit. Unde factum est ut antiquorum principum nomen suis vir ille laudibus vinceret, et tanto in opinione praecessores suos, quanto et in bono opere superaret. Et nunc itaque vestra gloria cognisibimet subjectis festinet infundere; ut et antiquos gentis suae reges laudibus ac meritis transeat; et quanto in subjectis suis etiam aliena peccata deterserit, tanto etiam de peccatis propriis ante omnipotentis Dei terribile examen securior fiat. Reverentissimus autem frater noster Augustinus, in monasterii regula edoctus, sacrae Scripturae scientia revate: quia si vos eum, in eo quod pro omnipotenti Deo loquitur, auditis; idem omnipotens Deus hunc pro vobis orantem celerius exaudiet; si autem quod absit verba ejus vobis, quem vos negligitis audire pro Deo? Tota igitur mente cum eo vos in fervore fidei stringite, atque adnisum illius virtute quam vobis Divinitas tribuit adjuvate,
Abbreviated transcription (Latin):
lbros expositionis mirandaratione ꝑdocuit. Quo diudelic
obus inregia quidem urbe a pocrisiurius inchoaunt: Ro¬
mȩ cutemiam pontifex factus expleuit : Quicum esesti
regia in urbe positus nascentẽ ibi nouam heresim destat
niaẽ sesurrectionis cumipso & quo hosta ẽ initio iuuante
se grxctia catholicae ueritatis attriuit: sĩ quidem eutiq¬
us eius dem urbis eps̃ dogmatizabat corpus nr̃m inile
sesur rectionis gloria inpalpabile uentis aeriqi subtilius
esse futurum. quodille audiens : Erationi ueritatisi
& exemplo dñicae sesur rectionis probauithoc dognis
osto doxe fidei omnimodis esse contrariũ. fatholica
subtile qui demsit ꝑ effectũ spĩtid
potentiae sed oal pabile pueritatem naturȩ iux̃ exẽplu
dominici corporis de quo amostu is suscitato. Dicit is¬
se discipulis: palpate &uid&e : quia sps carne &ossan

Expanded text:
riginta et quinque libros expositionis miranda ratione perdocuit. Quod videlicet riginta et quinque libros expositionis miranda ratione perdocuit. Quod videlicet opus in regia quidem urbe apocrisiarius inchoavit, Romae autem jam pontifex factus explevit  Al., implevit. Qui cum esset regia in urbe positus, nascentem ibi novam haeresim de statu nostrae resurrectionis, cum ipso ex quo orta est, initio, juvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Siquidem Eutychius, ejusdem urbis episcopus dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum: quod ille audiens, et ratione veritatis, et exemplo dominicae resurrectionis probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica uidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae, juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis suscitato dixit ipse discipulis: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non
Abbreviated transcription (Latin):
administeriũ altaris ordinatus atq: constantinopolim
interreno conuersatus palatio. propositũ uitae caeles¬
tis int̃misit : Nam quos dam fratres exmonasteriosuo
qui eũ gratia germanȩ caritatis adregiã urbem se¬
cuti sunt intutamentum cepit obseruantiae regularis
habere : uidelic& ut eorumꝰ semꝑ exemplo sicut ipse scti¬
bit ad orationis placidum litus quasi anchorȩ funeres¬
tingereur. cum incessabili causarum scłarium inpul¬
sufluctuure. concussũ q scłi actibus mentẽ int̾ eos
cotidie ꝑstudiosȩ lectionis roborar&t abloquiu Horuergo
consostio non solum aterrenis ẽmunitus incursibus uerũ
euiã ad caelestis uitac exercitia magis magisq succensus
Nam hostatis cum : ut librum beatiiob magnis in uolutum
obscuritatibus mrstica int̃p̃tatione discutere: Neque
negare potuit opus quodsibi frat̾nus amor multis utile
rendus: quo fensu unicuique fideliũ sit aptandus qelis

Expanded text:
ad ministerium altaris ordinatus, atque Constantinopolim ad ministerium altaris ordinatus, atque Constantinopolim in terreno conversatus palatio propositum vitae caelestis intermisit. Nam quosdam fratrum ex monasterio suo, qui eum gratia germanae caritatis ad regiam urbem secuti sunt, in tutamentum coepit observantiae regularis habere; videlicet ut eorum semper exemplo, sicut ipse scribit, ad orationis placidum litus, quasi anchorae fune restringeretur, cum incessabili causarum saecularium impulsu fluctuaret, concussamque saeculi actibus mentem inter eos quotidie per studiosae lectionis roboraret alloquium. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad caelestis vitae exercitia magis magisque succensus. Nam hortati sunt eum, ut librum beati Job magnis involutum obscuritatibus, mystica interpretatione discuteret: neque negare potuit opus quod sibi fraternus amor multis utile rendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus, per t
Abbreviated transcription (Latin):
opotius
defectum quẽ sibi ꝑ curtẽ pasto ralem in currisse uidebatur.
referre consueuerat: deniq tempore quodam secr&o cũ
diaconosuo p&ro conloquens. enumeratis animisui
uistutibus priscis. mox dolendo subiunxit: at nunc ex
occasione curȩ pastoralis sȩculariũ hominũ negotia
patitur: &posttam pulchram qui&is suȩ speciem terreni
actus puluere fdedatur : Cumq se prodes censione multo¬
ium adexteriora sparserit&iã cum interiora app&it
haec pro cul dubio minor redit: ꝓpendo ita qu e quid
tolero: ꝓpendo qđ amisi dumq: intueor illuo quod ꝓdidi
fithoc grauius qđ posto : Haec quidem scs uir exmagnae
humilitatis intentione dicebat : Sed nos credere dec&
nibileum monachicae ꝑfectionis ꝑdidisse: occasione curȩ
pastoradis: immo potiorem. Tunc sumpsisse profectum
Tunc sumpsisse profectum
pontificali functus officio: domũ suã monasterium fa¬
cere curauit : ei dumprimo demonasterio abstractus

Expanded text:
o potius defectum, quem sibi per curam pastoralem incurrisse videbatur, referre consueverat. Denique tempore quodam secreto cum diacono suo Petro colloquens, enumeratis animi sui virtutibus priscis, mox dolendo subjunxit: « At nunc ex occasione curae pastoralis saecularium hominum negotia patitur, et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Cumque pro condescensione multorum se ad exteriora sparserit, etiam cum interiora appetit, ad haec proculdubio minor redit. Perpendo itaque quid tolero, perpendo quid amisi; dumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. » Haec quidem sanctus vir ex magnae humilitatis intentione dicebat, sed nos credere decet nihil eum monachicae perfectionis perdidisse, occasione curae pastoralis; imo potiorem tunc sumpsisse profectumtunc sumpsisse profectum pontificali functus officio domum suam monasterium facere curavit; et dum primo de monasterio abstractus,
Abbreviated transcription (Latin):
nc instantu
iuuante &i compiissimo imperẽ trberio constantino conmino¬
it : ut nullus exinde sit inuentus. qui eius sesus citator
exister&: Alium quoq: librũ conposuit egregiũ quiuoca¬
tur pastoralis. in quo manifestaluce pate fecit quades udec¬
clesiae regimen
qualiter ipse rectores uiuere
quadis cretione singulas quasq audientiũ instruere ꝑsonas.
ei quanta consideratione propriã cotidiȩ debeant fragili¬
suit : quas induobus codicibus a equasoste distinxit: libros etiã
dicdogorum .iiͦIͦI. fecit in quibus rogatu p&ridia coni
sui uistutes scõrum quos initadia clariores nosse uel audire
pocesut. ad exemplũ uiuendi posteris colligit: ut sicut in
ribris expositionum suarũ quibus sit uistutibus insudandũ
edocuit : itc&ium descriptis scõrũ misxiculis q uistutũ
earundem sit clicritas ostender& : Primã quoq & ultim am

Expanded text:
nc instantia, juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. Alium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastoralis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclesiae regimen adsumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium instruere personas, et quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilita composuit, quas in duobus codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor fecit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum quos in Italia clariores nosse vel audire poterat, ad exemplum vivendi posteris collegit: ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum, edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
cuit Nobilitatẽ uero illac̃ quã adsłm uidebatur habere to
ad mancis cendam suꝑnę glori ã dignitatis. Diuina gratua
largiente conuestit :Nam mutato repente habitu sȩcu¬
lari monasteriũ p&iit: in quotanta ꝑfectionis gratiacoe¬
pit conuersari. ut sicut ipse postea flendo solebat adtes¬
tari animo illius labentia cuncta subt̃ essentꝰ ut rebus
omnibus q̃ uoluuntur eminẽr& ut nullanisi caelestia¬
claustra contemplatione transir& ut mostem quoqu
q poene cunctis ponae : uidelic& ut ingres sum uitas
& laboris sui p̾mium amar&: haec autem ipse dese non
profectum iactundo uistutum sed deflendo poqus¬
s sede

Expanded text:
cuit. Nobilitatem vero illam quam ad saeculum videbatur habere, totam cuit. Nobilitatem vero illam quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis divina gratia largiente convertit. Nam mutans repente habitu saeculari, monasterium petiit, in quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut, sicut ipse postea flendo solebat adtestari, animo illius labentia cuncta subter-essent, ut rebus omnibus quclaustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, quae pene cunctis poena est, videlicet ut ingressum vitae, et laboris sui praemium amaret. Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius de
Abbreviated transcription (Latin):
beatus papa gregorius. post quã sedem romanȩ epos¬
tolicae ecclesiae. xiii annos menses uͦIͦ & dies x. gloriosis¬
sime rexit. defunctus est itq ad a & nã regni caelestis sedẽ
trons latus : De quonos conuenit qui antam id c̃ uanglorũ
gentem de pocestate satanȩ ad fidem xpĩ suundustria
conuestit latiorem in nr̃a historia ecles astica facese ser¬
monem : quẽ rect e nrm̃ appellare possumus & debem
apostolum : quic cũ primũ in toto orbe pontificatũ gerese
& conuesisiamdudum adfidem uerittis ess& prȩlatus
ecdenis nram gentem eatenus idolis mancipatã apiseca
eccdesicõ it aut apostolicũ illum de eo liceat nobis proferre
sermonẽ quia &si alus non est a postolus sed tam̃ nobis esti
Nic̃ signaculũ a postolatus eius nos sumus in dnõ: eratautẽ
natione romanus a patre gordiano genus apro auis. Non
&ecclesia eius fuitatauus sed & ipse nobilitatẽ relegionis. non
minose quam parentes & cognati uistute deuotionis exer¬

Expanded text:
beatus papa Gregorius, postquam sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae tredecim annos, menses sex et dies decem gloriosissime rexit, defunctus est, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus. De quo nos convenit, quod nostram, id est Anglorum, gentem de poteconvertit, latiorem in nostra Historia ecclesiastica facere sermonem, quem recte nostrum appellare possumus et debemus apostolum. Quia cum primum in toto orbe pontificatum gereret, et conversis jam dudum ad fidem veritatis esset praelatus Ecclesiis, nostram gentem eatenus idolis mancipatam, Christi fecit Ecclesiam, ita ut apostolicum illum de eo liceat nobis proferre sermonem: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen nobis est; nam signaculum apostolatus ejus nos sumus in Domino. Erat autem natione Romanus, a patre Gordiano, genus a proavis non et Ecclesia, ejus fuit atavus. Sed et ipse nobilitatem religionis non minore quam parentes et cognati virtute devotionis exer
Abbreviated transcription (Latin):
tibus gentem uastauit br&tonum: ita ut sauli quondam
regi istaheliticae gentis conparandus uider&ur. excepto
dumtaxat hoc quod diuinȩ erat religionis ignarus: Nemo
enim in tribuni s. ne mo in regibus. plures eorum ternas
exterminatis uel subiugatis indigenis aut tributarias gen¬
ti unglorum aut habitabiles fecit : Cui merito pocerat illuo
aptari ⁊ beniamin lupus rapax mane comed& p̃dam&
uespere diuid& spolia : unde motus eius profectibus aedam
rex scottorum quibrictanit̃ in habitant: uenit contra eũ
cum in menso acfosti exercitu. sed cũ paucis aufugit uictus.:
si quidem in loco celeberrimo quidicitur deg sastan. idet
deg salcpis: omnis pene eius est cesus exercitus : in qua eucam
bat exercituꝑemptus ẽ: quod uidelioe bellum aedulsrid:
romani regni apicem tenebat primo

Expanded text:
tibus gentem vastavit Brittonum; ita ut Sauli quondam regi Israeliticae gentis comparandus videretur, excepto dumtaxat hoc, quod divinae erat religionis ignarus. Nemo enim in tribunis, nemo in regibus plures eorum terras, exterminatis vel subjugatis indigenis, aut tributarias genti Anglorum, aut habitabiles fecit. Cui merito poterat illud aptari: Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia. Unde motus ejus profectibus Aedan  Chiffl., Edam rex Scottorum qui Brittaniam inhabitant, venit contra eum cum inmenso ac forti exercitu; sed cum paucis aufugit victus. Siquidem in loco celeberrimo qui dicitur Degsastan, id est, Degsa lapis, omnis pene ejus est caesus exercitus. In qua etiam bat exercitu peremptus est. Quod videlicet bellum Aedilfrid aRomani regni apicem tenebat, primo.
Abbreviated transcription (Latin):
XI Ut coniugem ipsius per epistalam salutis illius sedulam
agerx curcm monuerit.
credendum prouocatus
.III. Quide consilium idem cũ primatibus suis de ꝑcipienda fide
pĩ habuerit &ut pontfex eius suas aras ꝓrofanau¬

Expanded text:
XI. Ut conjugem ipsius, per epistolam, salutis illius sedulam agere curam monueriCAPUT XII. Ut Aeduini per visionem quondam sibi exuli ostensam, sit ad XIII. Quale consilium idem cum Primatibus suis de percipienda fide Christi habuerit; et ut Pontifex ejus suas aras profana
Abbreviated transcription (Latin):
XUI elt paulinus in prouintialin disssp̃dicauerit: & de qualitate
regni aeduini.
auii citidem abhonorio papa exhostatorias litteras accepe¬
rit Qui &i c̃ paulino pallium miserit.
cessit ab eo dempapa honorio palliũ &litteras acceperit.

Expanded text:
XVI. Ut Paulinus in provincia Lindissi praedicaverit; et de qualitate regni Aeduini.Aeduinus ab Honorio papa exhortatorias literas acceperit, qui etiam Paulino pallium miserit. cessit, ab eodem papa Al. om. eodem papa Honorio pallium et literas acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
IIII. Vt laurentius cum co epĩssuis scottos unitatẽ scã ecdesi ae ma
me in pascha obseruando sequimonuerit: eut mellitus romã uens¬
U Defuncas aedilbercto. &sabercto regib succes sores eorum
idolatriam resus citarint: ob quod & mellitus aciustus
abrictania dis cesserint .
VIUt cor reptus ab a postolo p&ro laurentius. a eodbaldum
regem ad xp̃m conuesterit: qui mox mellitũ &iustum
adprȩdicandum reuocauerit.
orando restinxerit.

Expanded text:
IV. Ut Laurentius cum coepiscopis suis Scottos unitatem sanctae Ecclesiae, et maxime in Pascha observando sequi monuerit, et ut Mellitus Romam ven defunctis Aedilbercto et Sabercto regibus, successores eorum idolatriam resuscitarint, ob quod et Mellitus ac Justus a Brittania discesserinVI. Ut correptus ab apostolo Petro Laurentius Aeodbaldum Regem ad Christum converterit, qui mox Mellitum et Justum ad praedicandum revocaverit. orando restinxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
incaelo tenentur adscripta : ueritatis & enim discipulis
esse gaudium non deb&nisi de eobonꝰ quod cominune
cum omnibus habent & in quo finẽ la&itiae ñ habenti
destut itaq stat̃ carissime : ut intefea ꝙ̃ operante dño exte¬
rius facis semꝑte interius subtiliter iudices ac subtilit̃
intellegas & teme ipsũ quissis & quanta sit in ea dem gente
gratiã pro cuuius conuersione &uc̃ faciendorum signo¬
rum dona pcspisti : & siquando te creatori nro seuplinguã
siuis ꝑopera reminisceris deliquis se: semꝑhaec adme¬
moriam ituoces ut su genem corus gus aoa yaci iotiua
moou pmat i& quio gond deaciende signis a ccor et luclas

Expanded text:
in caelo tenentur adscripta. Veritatis etenim discipulis in caelo tenentur adscripta. Veritatis etenim discipulis esse gaudium non debet, nisi de eo bono quod commune cum omnibus habent, et in quo fidem laetitiae non habent. Restat itaque, frater carissime, ut inter ea quae operante Domino exterius facis, semper te interius subtiliter judices, ac subtiliter intelligas, et temetipsum quis sis, et quanta sit in eadem gente gratia, pro cujus conversione etiam faciendorum signorum dona percepisti. Et si quando te Creatori nostro seu per linguam, sive per opera reminisceris deliquisse, semper haec ad memoriam revoces, ut surgentem cordis gloriam memoria reatus premat. Et quidquid de faciendis signis acce
Abbreviated transcription (Latin):
istolã suꝑ
mira culis quȩ ꝑ eum facta esse cognouerat: in qua eũ neꝑ
illorum copiã periculum elationis incurrer&. his uer
Vnde nec esse est : ut de edem dono caelesti & timendo gau¬
deas & gaudendo ptimes cas : gaudeas uidelic& quia anglorũ
animȩ pexteriora miracula adintergorẽ gratic ꝑtrahunt.:
ꝑtimescas uero ne int̃signa ꝙ̃ fiunt. infirmus animus inscu
inde pinanem gloriã intus cadut. meminis se & enĩ debemꝰ :
quia discipuli cumgaudio ap̃dicatione redeuntes: dum cae¬
lesti magistro dicerent. Dnẽ in nomin&uo &iã dicmonia
nobis subiecta sunt protinus audierunt ÷ nolite gaudere suꝑ
hoc : sedpotius gaũdee quia nomina n scriptas in caclo :
in priuataenim &temporalĩ lactia mentem posuerant qui
demiraculis gaudebant: sed depriuato ad cõmunẽ. d&em¬
porali ad a&sernã la&itiuc reuocantur : quibus dicitur: in hoc
gaud&e : quia nomina urã scriptas incaelo: Nonenim om̃s
electimiracula faciunt: sed tam̃ eorum nomina omniũ

Expanded text:
istolam super miraculis quae per eum facta esse cognoverat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his verunde necesse est ut de eodem dono caelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur: pertimescas vero, ne inter signa quae fiunt, infirmus animus in sui inde per inanem gloriam intus cadat. Meminisse etenim debemus quia discipuli cum gaudio a praedicatione redeuntes, dum caelesti Magistro dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt; protinus audierunt: Nolite gaudere super hoc, sed potius gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. In privata enim et temporali laetitia mentem posuerant qui de miraculis gaudebant; sed de privato ad communem, de temporali ad aeternam laetitiam revocantur quibus dicitur: In hoc gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. Non enim omnes electi miracula faciunt; sed tamen eorum nomina omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ponant
unianimiter recte sentiant. & eaq̃ senserint non sibi¬
m& discrepando ꝑficiant: Tuccuera fraternitas ñ
solum eos epis copos quos ordiaauerit neq hos tuntum¬
modo quiꝑ eburacae epis copd̃ fꝰ fuerint ordinati sed &icc̃
fide acmoribus ex sequentes ad caelestia cum dns uoluerit
regnaptiaigant : ds̃ te in colamen custodiat: data diex¬

Expanded text:
ponant unanimiter, recte sentiant, et ea quae senserint, non sibiet discrepando perficiant. Tua vero fraternitas non solum eos episcopos quos ordinaverit, neque hos tantummodo qui per Eburacae episcopum fuerint ordinati, sed etiam iant, atque officium suum fide ac moribus exsequentes, ad caelestia, cum Dominus voluerit, regna pertingant. Deus te incolumen custodiat, re
Abbreviated transcription (Latin):
tagustinus ubi in regia ciuitate sedem epis copalem ut
psȩdiximus accepitꝰ recuperauit in ea regio fultus edu¬
niculo ecclesiam quam in bi antiquoromaniocũ fidelũ
opete facta fuisse didicerat & eam in nomine seisab¬
habitationem statuit &cunctis successoribus sius: fecital
exte

Expanded text:
gustinus, ubi in regia civitate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperavit in ea, regio fultus adminiculo, Eccleopere factam fuisse didicererat, et eam in nomine sahabitationem statuit, et cunctis successoribus suis. erte
Abbreviated transcription (Latin):
beuntibus autem p̃satis legatariis misit post eos beatus
pater gregorius ltteras memoratu dignas in quibus aꝑte
duam studiose erga salũ ationẽ nostrȩ gentis inuigila¬
uerit ostendit:ita scribens.
ilecussimo filio mellito abbatigregorius seruus seruorũ
sumus sspens̃ redditi : quianihil depros peritate urĩ itine¬
eiquidumecũ decausa anglorum cogitans tractaui: uidel¬
ce quia fana idolorũ destrui in eadem gente minime de
ta fieuncisdem fanis as ꝑgatur altaria consiruantur
neliq ponantur: quiasifana cadem bene constriacta sunt
necenie ẽ ut aculi& de monũ in obsequi ueridi debeant
mutar ut dum gens ipsa cadem fanasua non uid&
destrui decorde errorem deponat & dm̃ uerũ cognosens

Expanded text:
beuntibus autem praefatis legatariis, misit post eos beatus Pater Gregorius litteras memoratu dignas DCI, in quibus aperte quam studiose erga salvationem nostrae gentis invigilaverit, ostendit, ita scribens: « Dilectissimo filio Mellito abbati Gregorius servus servorum sumus suspensi redditi, quia nihil de prosperitate vestri itineei quid diu mecum de causa Anglorum cogitans tractavi; videlicet, quia fana idolorum ta fiat, in iisdem fanis aspergatur, altaria construantur, reliquiae componantur. Quia si fana eadem bene constructa sunt, necesse est ut a cultu daemonum in obsequium veri Dei debeant commutari, ut, dum gens ipsa eadem fana sua non videt destrui, de corde errorem deponat, et Deum verum cognoscens
Abbreviated transcription (Latin):
r&ereu idem papa gregorius ugustino quia
sugges serat ei multam quidem sibi esse messem sedo¬
perarios paucos misit cump̃ fatis legatariis suis plures
quo operatores ac uerbi ministros in quibus primi & p̃¬
cipui erunt mellitus iustus paulinus rufianus & peos¬
generaliter uni uersa quȩ adcultũ erant acministeri¬
um ec clesiae necessaria uasa audelic& sacta & uestim̃uo
altariũ ornamenta quoq ecdesiarũ & sacerdotalia
uel clericilia indumenta scorũ & apostolorũ acmaser¬
rũ reliquias n eoñ & codices plurimas : rrnsit &iũ litteno

Expanded text:
erea idem papa Gregorius Augustino episcopo, quia suggesserat ei multam quidem ibi esse messem, sed operarios paucos, misit cum cooperatores ac verbi ministros in quibus praecipui ergeneraliter universa quae ad cultum erant ac ministerium Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta quoque ecclesiarum, et sacerdotalia vel clericalia indumenta, sanctorum etiam apostolorum ac martyrum reliquias,
Abbreviated transcription (Latin):
sbde uulfhene aquoeluc egrossus defonte soe filio
Sescaptuis e⁊ in cundo sigiũ adoptionis ducr illi pnuintia
duces acmilt̃s sacro setõ fonte abluebat  tuiuoie
quiambo cumsuo populo xplani suero minesue iitapro¬
cuntia australiũ saxonum: diuini nomini dfidei
eratignara : erat aute ibi monachus sceridlurn pmoclie
scottonur uo cabulo dicul habens mo nasteriolum ꝑmodicu¬

Expanded text:
rege Uulfehre, a quo etiam egressus de fonte, loco filii susceptus est: in cujus signum adoptionis, duas illi provincias duces ac milites sacrosancto fonte abluebat, verum prqui ambo cum suo populo Christiani fuere. Caeterum tota provincia Australium Saxonum divini nominis et fidei erat ignara. Erat autem ibi monachus quidam de natione Scottorum, vocabulo Dicul, habens monasteriolum
Abbreviated transcription (Latin):
cuad fidelissimis eius dem monasterii fratrib sibirelatũ
asserere solebat: memoriae mandare cõmodũ duxinius
eodem ferme tempore quo ipsa prouintia nom̃ xp̃i sus¬
ceperat : multas brittaniȩ prouintiae proiuntias morta¬
litas sacua corripiebut : qͥcũ p̃fatũ quoq monasteriũ cui

Expanded text:
et a fidelissimis ejusdem monasterii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus. Eodem ferme tempore quo ipsa provincia nomen Christi susceperat, multas Brittaniae provincias mortalitas saeva corripiebat, quae cum praefatum quoque monasterium, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tlnseo fasio siue. nᵈ. in humili & paupere uita dno famulaen¬
tesnsed prouinti alium nullus eorũ uel uitaiaemulucri
uel predicationẽ curabat audire: euangeliz ans autẽ
genti eps ulfrio non solũ eã aberumna ppeiuae dicm¬
nationis uerũ & aclado infanda temporalis interit us
eripuit: si quidem tribus annis ante aduentu eius ip
cuntia nulla ullis in locis pluuia ceciderat: unde s fames
utus suna plebem inuadens impia nece prostraut
nuceratr procederent ad precipitiũ aliquod suer abẽ
maris & iuncts misere manib: parit̃ om̃s autrupiape¬
ricur aut fluctib obserbendi deciderent: uerũ ipsa
prisca suꝑstitione. ex sufflata idolatria cor omnllam
ercaro omniũ exultauerunt in dm̃ uiuum intellegen¬
teseũ quiuerus ẽ ds̃. & interiorib sebonis s eere lo¬
rib cablesti gratia ditasse: Nã & antistes cũ uenisse
in prouintuã tantamq ibi famis poenã uiderelao¬
cuit eos piscando uictũ q rerenãq inure &flum¬

Expanded text:
tres quinque sive sex, in humili et paupere vita Domino famulantes. Sed provincialium nullus eorum vel vitam aemulari, vel praedicationem curabat audire. Evagenti episcopus, non solum eam ab aerumna perpetuae damnationis, verum et a clade infanda temporalis interitus eripuit. Siquiprovinciam, nulla illis in locis pluvia ceciderat, unde et fames acerbissima plebem invadens impia nece prostravit. macerati procederent ad praecipitium aliquod sive ripam maris, et junctis misere manibus, pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus absorbendi deciderent. Verum ipso prisca superstitione, exsufflata idolatria, cor omnium et caro omnium exultaverunt in Deum vivum: intelligentes, eum qui verus est Deus, et interioribus se bonis, et exterioribus caelesti gratia ditasse. Nam et antistes cum venisset in provinciam, tantamque ibi famis poenam videret, docuit eos piscando victum quaerere. Namque mare et flum
Abbreviated transcription (Latin):
omniblus honorabilis officiũ epis copatus Duse rpor
ses ercebat cropereet qm̃ illis rexe cũpfata loci pos¬
baptis muuis abluit: Inter quos seruos et ancillus du¬
cento seuin quaginta quos om̃s ut baptirando aserui¬

Expanded text:
omnibus honorabilis, officium episcopatus et verbo omnibus honorabilis, officium episcopatus et verbo exercebat et opere. Et quoniam illi rex cum praefata  utos, unda baptismatis abluit; inter quos, servos et ancillas ducentos quinquaginta: quos omnes ut  Al., non solu
Abbreviated transcription (Latin):
eritia
qnc suullanis ad anguilas cantũ inerat : collectis ergo
und etm que atibus anguilaribus hominer& antisites mi¬
sercunt dluenaree rediuma seiuuante gratia mox coepere
pusae diuensa generis ee quibus trifarice diuisis centũ
pauo ribu dederunt: centũ his a quib retia accissrantũ
cotor insuosuisus habebant: quo beneficio multũ antis ce
dicante caelestia sperare coeperunt cuius ministerio
dom auralia bena sumpserunt: Quotẽ porene aeaslual¬
se uossr  nocabulo selae seu quoddicitur latbe insuipo
uutuli mariniẽ enui locus undiq maricir cũdatus
qu asb iaccisenund uide hab& ingresst ampliludim
quasi actus funde qualis locus alatinis preplitusiclinis
agrecissole beronesos uocari: huncergo locisn
sua cec pessti ep̃is uilfrio fundauit ibidem monaste¬
seiũ acregultri uita instituit maxima d exhus quost
seeu uedix erat fratrib: quodusq hodie lnletos¬
peseuis tenere noscuntur : Nã ipse illis in pasibus

Expanded text:
eritia genti nulla nisi ad anguillas tantum inerat. Collectis ergo undecumque retibus anguillaribus, homines antistitis miserunt in mare, et divina se juvante gratia mox cepere pisces diversi generis trecentos: quibus trifariam divisis, centum pauperibus dederunt, centum his a quibus retia acceperant, centum in suos usus habebant. Quo beneficio multum antistes dicante caelestia sperare coeperunt, cujus ministerio temporalia bona sumpserunt. Quo tempore rex Aedilualre posset, vocabulo Selaeseu  Al., Heleseu, quod dicitur Latine Insula vituli marini. Est enim locus ille undique mari circumdatus praeter ab occidente, unde habet ingressum amplitudinis quasi jactus fundae: qualis locus a Latinis peninsula, a Graecis solet chersonesos vocari. Hunc ergo locum cum accepisset episcopus Uilfrid, fundavit ibi monasterium, ac regulari vita instituit, maxime ex his quos secum adduxerat fratribus: quod usque hodie successores ejus tenere noscuntur. Nam ipse illis in partibus
Abbreviated transcription (Latin):
ss soe patientias es tolerantiac uistute ut onfi deliũ forel
natsral hat supsatioss morbo purgatasia coieidus relitur
mistra cordia sailitor is : sus ceptis namer adi qbous filudit̃
misel uatibregis reperimus quinrta sacicli quu donielros¬
cius inimu a duerȩ conuer si onis e n dubitete fldlei grdis¬
umnquatenus sicdit scriptum est consumati opetis uobis
mertes antis ibutos e ominiũ bonorii dnons inesorbis
uerba ipsorũ. uniuersalis gentiũ confesosus cepto
rexims : quo cuidelic& tantum insaero scu oneldbs¬
tes cuu÷ itibiordinationes epis coporũ eigente oposti¬
q uec dum conuerses cuilateair: studeat ergo tuiasts

Expanded text:
s spe patientiae, et tolerantiae virtute, ut infidelium corda naturali ac superstitioso morbo purgata, sui consequerentur misericordiam Salvatoris. Susceptis namque apicibus filii nostri Adulvaldi regis, reperimus quanta sacri elous animum ad verae conversionis et indubitatae fidei creduldam, quatenus, sicut scriptum est, consummati operis vestri merces a retributore omnverba ipsorum , universalis gentium confessio suscepdireximus, quo videlicet tantum in sacrosanctistes etiam tibi ordinationes episcoporum, exigente opportuquae necdum conversae sunt dilatetur. Studeat ergo tua
Abbreviated transcription (Latin):
o tua frat̃ nits
hoc quodsedis a postolicae humanitate ꝓcepit inte merata
mentis sinceritate seruare : Intendens cuius rei similitu¬
dine tamp̃cipuum in dum̃tũ . humeristuis baiilandum
sus ceperis: tadem quete dõ inplorata clementia exhibendũ
stude : ut indulti muneris p̃mia ñcũ reatitudine sedcũ cõ¬
modis animarũ ante tribunal summi &uenturi iudicis rep̃¬
sentes: ds̃te incolomẽ custodiat: dilectis sime frat̃ UIIII.
uotempore &iã gens nordan hr̃mbrorum. hocẽ eanatio
anglorũ q̃ ada quilonem humbiae fluminis plagã habi¬
tabat cum rege suo aediunę uerbum fidei p̃dicante paulino
cuius supra meminimus suscepit : Cui uidelic& regi ina uspi¬
ciũ suscipiendȩ fidei. & regni caelestis. potestus &iac̃ t̃reni
creuerat imperii.:Ita ut quodnemo anglorũ ante eum
sicut & supra docuimus imperio subiugauit anglorũ quicrũ
prior quae adicustrum ẽ & situam plior & frugũ prouentu

Expanded text:
o tua fraternitas, hoc quod sedis apostolicae humanitate percepit, intemerata mentis sinceritate servare. Intendens cujus rei similitudine tam praecipuum indumentum humeris tuis bajulandum susceperis. Talemque te Domini implorata clementia exhibendum stude, ut indulti muneris praemia non cum reatitudine, sed cum commodis animarum, ante tribunal summi et venturi Judicis repraesentes. Deus te incolumem custodiat, dilectissime frater.uo tempore etiam gens Nordanhymbrorum, hoc est, ea natio Anglorum quae ad aquilonalem Humbrae fluminis plagam habitabat, cum rege suo Aeduino, verbum fidei praedicante Paulino, cujus supra meminimus, suscepit DCXXV. Cui videlicet regi in auspicium suscipiendae fidei et regni caelestis, potestas etiam terreni creverat imperii: ita ut, quod nemo Anglorum ante eum sicut et supra docuimus, imperio subjugavit Anglorum: quarum prior quae ad austrum est et situ amplior, et frugum proventu
Abbreviated transcription (Latin):
quod specialiter iniuncto uobis ministerio eius cle¬
nientia demonstrauit : aperiens corda gentiũ ad
suscipiendũ p̃dicationis urȩ singula re mrsterium
nagno enim p̃mio fatigiorũ uestrorum delectabilẽ
cursu bonitatis suae suffragiis iniustrauit : Dũ credptorũ¬
uobis culentorum fidebo sime negotiations osriauseudiet dis̃¬
susins inpenderise quo dsignare pos uolis mnubriplicacois
generationibus ꝓparaunt hoc ereera sala uobis gt̃penationt
conlacuro est qua iiuncto ministerio uigter osentes luts

Expanded text:
Quod specialiter, injuncto vobis ministerio, ejus clementia demonstravit, aperiens corda gentium ad suscipiendum praedicationis vestrae singulare mysterium. Magno enim praemio fastigiorum vestrorum delectabilem cursum bonitatis suae suffragiis illustravit, dum creditoruvobis talentorum fidelissimae negotiationis officii uberem fructum, impendens ei quod signare possitis, multiplicatis generibus praeparavit. Hocque etiam illa a vobis repensatione collatum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ibidem obm&ũ hostiũ factę fuerant ubi & seuerus
quondam uallũ fecerat firmo delicpide collocarunt:

Expanded text:
 ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt:
Abbreviated transcription (Latin):
di & ut breuit̃ dicam animas curandi causa fuit: Quuntantũ
erant ab omni auaritiae peste castigati: ut nemoterritoru
ac possessiones ad construenda monasteria. nisi apotenti
post haec tempore. inecdesiis nor dan hrmbrorũ seruatae
sed dehis satis dictum :
XXUII.¬

Expanded text:
di, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum di, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni avaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construenda monasteria, nisi a potentipost haec tempore in Ecclesiis Nordanhymbrorum servata est. Sed de his satis dictum. CAPUT XXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
one disce debat: qđ sifoste eos ibi refici contiger& simplicitantũ
& cotidiano fratrum cibo contenti nil utraquȩ rebant
tota enim fuit tuno sollicitudo doctoribus illis do seruien¬
dinon scło totacura cordis excolendi non ueronis ulpde
&inoiagna ueneratione tempore illo religionis habitis
itic ut ubicumque cdericus aliquis aut monachus ad uenirs
gaudenter ab omnibus tãqua difamulus excipeceut cerut
uel manu signari uel ore illius sebene dicigaude bant uerbis
quo que horum ex hostatonis diligent auditu prebebant
sed & diebus dnĩcis ad ecclesiã siue udmonasteria cestatim
non reficiendi corporis. sed audiendi sermonis digratia
confluebint. ⁊ & siquis sacerdo tũ inuicum foste deueni
mox congregati in unũ uicam uerbum uitae ub illo expe¬
tere curabant : Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut derics
uicos ad eundi quã predicandi. baptizandi infirmos uisitan¬

Expanded text:
one discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum one discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus illis, Deo serviendi, non saeculo; tota cura cordis excolendi, non ventris. Unde et in magna erat veneratione tempore illo religionis habitus; ita ut ubicumque clericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus tanquam Dei famulus exciperetur. Etiavel manu signari, vel ore illius se benedici gaudebant; verbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant: et si quis sacerdotum in vicum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum vitae ab illo expectere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitan
Abbreviated transcription (Latin):
supersi denor ac ueritatẽ pestinent & uerbo cuncios do cebat
dopere: porro sratribus quiinlindis farnensi ecdesia scotus
deuntibus remanere maluerunt p̃positus est abbatss iure
ultomouenis aidaniquos primo episcopatus sulttmpont dt
panone anglorũ erudiendos in xp̃o accepit : multũ nã que
cunolepe eea colmunũ rex proinsiti illi prudentia dilige¬
bũ pse ẽ eata qui nom multo posteidem ecdesiae linddi¬
farnensi ep s factus est : abiens autem domũ colmanadum¬
sesecum pastem ossuum reuerentissimi patris aidanipastẽ
uero in eclesia cuiprȩ erat reliquid e insecreurio eius
condipcepit : quante autem parsimoniae: cuius continentiae
domus repestesunt. hocẽ ille solum modo sine quibus conuer¬
sitio auilis eẽ nullatenus poterat nil pecuniarũ absque peco¬
ribi babebant : siquid enĩ pecuniȩ adiuitibus accipiebant mox
pauperibus dubant : Nam neque adsus ceptionem potentiũ

Expanded text:
idem et veritatem pertinent, et verbo cunctos docebat et opere. Porro fratribus, qui in Lindisfarnensi Ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis jure de duodecim pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tempore de natione Anglorum erudiendos in Christo accepit. Multum namque eumdem episcopum Colmanum rex pro insita illi prudentia diligebat. Ipse est Eata, qui non multo post eidem Ecclesiae Lindisfarnensi episcopus factus est. Abiens autem domum Colman adsumpsit secum partem ossium reverentissimi Patris Aidani; partem vero in ecclesia cui praeerat, reliquit, et in secretario ejus condi praecepit. Quantae autem parsimoniae, cujus  Al., cujusqdomus repertae sunt, hoc est, illae solummodo, sine quibus conversatio civilis esse nullatenus poterat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Si quid enim pecuniae a divitibus accipiebant, mox pauperibus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium
Abbreviated transcription (Latin):
emptor. erulture trader& : Ita que ñ nulli demi¬
iugulabantur: alii fame confecti procedentes. ma¬
nus hostibus dabant: pro accipiendis alim̃torum
subsidiis a&ernũ subituri seruitiũ. sitamen ñ con¬
tinuo trucidarentur: alii trans maririas regiones
dolentes p&ebant: cclii ꝑstantes inpatric trepidi.
pauperem uitã in montibus. siluis uel rupibus arduis.¬
cula quȩ intulerant fatebantur. uictos que se corum me¬
ris imperioñ negabant: Interea brictaniarũ insulam
apostolici sacer dotes raptim opinione p̃dicatione iustutib im¬

Expanded text:
remptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miremptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de mim  Al., catervatim jugulabantur: alii fame confecti procedentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduiscula quae intulerant fatebantur, victosque se eorum meritis et imperio non negabant. Interea Brittaniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus im
Abbreviated transcription (Latin):
cestatimo in insulã gentiũ me moratarũ cater uis.
gran descere populus coepit aduenarũ : Itaut ipsi quoq¬
lando pepulerant insocios armauestere incipiunt. Spri¬
mu quidem annonas sibieos affluentius minosettare
coguniduerentesq occa sionẽ diuostii protestantun
rist pro fusior sibiidimentorũ eopia dare sur secuneto
mus hocn a estectib prosedntur: s quider dor bleriter
dic al accemsas manib paganorũ irms uast qud esce letibus
populi qr ultioner e peut pilluus inpar qui quoio detti
siucare immo disponente iusto iudice proxum as que
ciuitates agrosq depopulans ab orientalimarun
usq ad occidentede nullo prohibente suũ contiruauit
incendium totãq prope insule peuntis suꝑfiaemi ob¬
tecet Quebant ȩdifitia publica simul&ipriuade
nassim saeł dotes int̃ altaric trucidabantur: p̾sules
Pasi populis sine ullorespectuhonoris ferro parit
& flãmis ab sumebantur: nec erat qui crudelit̾ int̾¬

Expanded text:
certatim in insulam gentium memoratarum catervis certatim in insulam gentium memoratarum catervis grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoqulando pepulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta breviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter inte
Abbreviated transcription (Latin):
originesunt cantuar: &uictuari: hocẽ eagens q̃ uectã
ten& in solam. &eaquȩ usq hodiȩ in pro uintia occiden¬
taliũ saxonũ uitarũ natio nominatur. Posita contra ip
sam in sulac̃ uectã ⁊ desaxonib id est ea regione quȩ nunc
untiquorũ saxonõ cognominatur: uenere orientales
saxones meridianisaxones. occidui saxo ͦ: porro de an¬
glis hoc ẽ deilla patria ꝙ̃ angulls dicitur. & abeotẽpore
us ꝙ: hodie manere desestũ int̃prouintias iutarũ &̃ sicxo¬
nũ ꝑhibesur : Orientales ungli medi terranei anglimerci
tota nordun hrmbrorũ progenies id est ilũ gentiũ
q̃ udboreã humbri fluminis inhubitant. c&eriq: arg¬
rum populi sunt osti. duces fuisse ꝑhibentur eorum
cisus in bello abrittonibus: hactenus in orientalib cantiȩ
pastib monum̃tũ hab& suo nomine insigne⁊ erant aut
genus originẽ dux̃. Non mora ergo confluentibus

Expanded text:
origine sunt Cantuarii, et Victuarii: haec est ea gens, quae Vectam origine sunt Cantuarii, et Victuarii: haec est ea gens, quae Vectam tenet insulam; et ea, quae usque hodie in provincia occidentalium Saxonum Jutarum natio nominatur, posita cosam insulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum cisus in bello a Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autegenus originem duxit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum ucdentiniano xlui abaugusto regnũ adeptus
UͤII annos tenuit: Tunc anglorum siue saxonũ gens
inuitata arege p̃fato. brittaniã tribus longis nauib
aduehitur : & in orientali puste insule iubente eodẽ
rege locum manendi quasi propatria pugnatura.
reccutẽ uera hanc expugnatura. sus cipit: Inito
ergo cestamine cũ hostibus quicabaquilorie ad aci¬
emꝰ uenerant : uict oriã sumssere saxones: quod ubi do¬
minuntiatum ẽ simul & insulȩ festilitas. ac segnitia
brĩ tonũ mittiur confestimillõ dissis prolixior arma¬
torũ ferens manũ fortiorẽ : quae p̃mis sȩ cediuncta cohosti.
inuincibilẽ fecit exercitũ: Sus ceperunt ergo qui aduene
rant donantibus brittanis locũ habitationis inter eosea
condix̾ione ut hi propatriȩ pace & salute contrac aduer¬
sarios mibtarent . Illimilitantibus debita stipendia con¬
ferrent: Aduenȩrant autẽ d&ribus germaniȩ po¬
pulis fostiorib idest saxonibus. anglis. utis: deiutarũ

Expanded text:
us sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brittonum: mittitur confestim illo classis prolixior armatorum ferens manum fortiorem, quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceprant donantibus Britonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De Jutarum
Abbreviated transcription (Latin):
animo statilitigio contentioni in uidiȩ ceseris ꝙ biuius¬
modi facinoribus suic colla: abiecto leui iugo x pĩ sub¬
dentes : Interea subito corruptae mentis homines
acerha pestis corripuit: q̃ in breui tantẽ eius multi¬
tudinẽ strauit ut ne sepeliendis quidem mostins ucu
sufficerent Sedne morte quidem suorũ nectiraode
mostis hiqui suꝑ erant amoste animȩ qua peccando
ster nebantur reuocari poterant: unde nom mulitoe
post acrior gente peccatriae ultio diris celeris secutaẽ
snitũ nãq ẽ consiliũ quidagendũ. ubiꝙ̃ rendũ es se
p̃sidiũ. a deuitandas uelrepelendas tamferas tamq
pliccuitq omnibus cũ suorege uurti gernout saxo¬
nũ gentẽ dectns marinis pastibus in auxiliũ uo¬
carent Quod dnĩ nutu dispositũ eẽ constat: ut uenire
contra in probos malũ sicut euidentius rerum
exitus probauit:¬

Expanded text:
animositati, litigio, contentioni, invidiae, caeterisque hujusanimositati, litigio, contentioni, invidiae, caeterisque hujusmodi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, subdentes. Interea subito corruptae mentis homines acerba pestis corripuit, quae in brevi tantam ejus multitudinem stravit ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent: sed ne morte quidem suorum nec timore mortis, hi qui supererant a morte animae qua peccando sternebantur, revocari poterant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio diri sceleris secuta est. Initum namque est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque placuitque omnibus cum suo rege Vurtigerno ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent: quod Domini nutu dispositum esse constat, ut veniret contra inprobos malum, sicut evidentius rerum exitus probavit
Abbreviated transcription (Latin):
quens multos eorũ cogit uictas infestis p̃donib dcre
manus: clios uero quin potius nũquã confidentes in
diuino ubi humanũ cessabat auxiliũ de ipsis montib
speluncis ac saltibus continuo rebellabant: & tum pri¬
mũ iimicis quiꝑ multos annos p̃das int̾ra agebant
suripicti in extrema pastȩ insulȩ Tinc primũ & de¬
inceps qui euerunt p̃das tam̃ ñnũ quac̃ ex inde & cont¬
tritiones debrftonũ gente. agere non cessaruntꝰ ces¬
sante autẽ uastatione hostili tantis frugum copiis insula.
quanti s nulla r&ro a &as meminit affluere coepit: cũ
quib: & luxuria crescere : & hanc continuo omniũ lues
scelerũ comitari acelerauit: crudelitus p̃cipue &odiũ
ueritatis amorq m̃ dacii: ita utsiquis eorũ mitior & ue¬
ritati ali quatenus prop ior uider&ur inhunc quasi
briitaniae subuersorẽ. omniũ odiatelaq sine respec¬
tucontor que r&ur: & nonsolum haec sȩculactes uiri
sed &ia ipse grex dñi eius qi paestot regerunte. eor leucu

Expanded text:
quens, multos eorum coegit victas infestis praedonibus dare manus, alios vero nunquam, quin potius confidentes in divinum ubi humanum cessabat auxilium, de ipsis montibus, speluncis ac saltibus continue rebellabant: et tum primum inimicis qui per multos annos praedas in terra agebant, suri; Picti in extrema parte insulae tunc primum et deinceps quieverunt, praedas tamen nonnunquam exinde et contritiones de Brittonum gente agere non cessarunt. Cessante autem vastatione hostili, tantis frugum copiis insula quantas  Al., quantis nulla retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et luxuria crescere, et hanc continuo omnium lues scelerum comitari adceleravit, crudelitas praecipue, et odium veritatis amorque mendacii, ita ut si quis eorum mitior, et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Brittaniae subversorem, omnium odia telaque sine respectu contorquerentur. Et non solum haec saeculares viri, sed etiam ipse grex Domini ejusque pastores egerunt; ebrietati,