comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quirit atq uocat. Primum igitur agunt gratias omnes om¬
nibus quod sibi ꝑterritis pridie pepercissent. corum se
beneficio uiuere: deinde imꝑatoris fidem queruntur re¬
de ne sint illi cõmissuri: & quod non ab initio fecerint
irma enim quod cum hominibus necessarus & consan¬
guincis contulerunt queruntur. His prouocati sermo¬
nibus fidem ab imꝑatore de petreu atq affranii uita pe¬
tunt. neqd in sc scelus concepisse neu suos prodidisse ui¬
deantur. Quibus confirmatis rebus se statim signa tras¬
laturos confirmant. legatosq de pace primorũ ordinum
centuriones ad caesarem miltunt. Interim alii suos in
castra inuitandi causa adducunt. alii a suis abducutur.
adeo ut una castra iam facta exe binis uiderentur. Complu
commendant. Ide hoe fit a principibus hispani.e quos illieo¬
cauerant. & secum in castris habebant obsidum loco. hssis
notos hospitesq quaerebant. per quem quisq corum aditis

Expanded text:
quirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluri commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum
Abbreviated transcription (Latin):
is montibus dispositis omnia ad hiberum interedusos a¬
nesa q̃ proxime potest hostium castris castra communit.
sostero dic duces aduersariorum ꝑturbati quod omnem
re srumentariae fluminisq hiberi spem dimiserant de
diquis rebus consulabant. Erat unum iter ilerdam si re¬
uerti uellent alterum si terraconem peterent. Haec cõsul¬
rantibus eiꝰ nuntiatur aquatores ab equitatu premi nr̃o.
Qui re cogita crebras stationes disponunt. equitum & cohor¬
num alariarum: legionariasq intermistunt cohortes. uallum¬
ꝗ ex castris ad aquam ducere incipiunt: ut intra muniti¬
onem sine timore & sine stationibus aquari possent. I& opꝰ
inter se petreius atq affranius partiuntur. ipsiq ꝓficiendi
opis causa longius pragrediuntur. Quorum discessu libe¬
ram nacti milites colloꝗorum facultatem uulgo procedũt.
& quem quisꝗ in castris notum aut municipẽ habebat con¬

Expanded text:
in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itin montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, con
Abbreviated transcription (Latin):
facultatem: quod certe inde decedendum ess& affranio
nec sine aqua ꝑmanere poss&. Caesar in eam spem uene¬
rat se sine pugna & sine uulnere suorum rem confic̃e pl¬
se: quo re frumentaria aduersarios interclusiss&. cur etu
secundo prelio aliquos ex suis amitter&: cur uulnerarip¬
teretur optime meritos de se milites: cur deniq fortunat
periclitaretur: presertim cum non minus ess& imperaus¬
ris consilio suꝑare ꝗͣ gladio. Mouebatur etiam misericos¬
dia ciuium. quos interficiendos uidebat: quibus saliusd
in columibus rem obtinere malebat. Hoc consilium Cacsa¬
ris a plerisꝗ non probabatur. Milites uͦ palam interse los¬
quebantur quoniam talis occasio uictori& dimuteretu
ctiam cum uell& Cacsar sese non esse pugnatouros. Ille
in sua sententia ꝑseuerat. & paulum ex eo loco diggred¬
tur: ut timorem aduersariis minuat. Petreuis atq asfran¬
us ablata facultate in castris sese referunt. Caesar presidi

Expanded text:
facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis
Abbreviated transcription (Latin):
re ceturiati peterent conspicatus eꝗtatus Caesaris in cohor¬
tes impetum fecit. nec minima partem temporis equitum uĩ
ceturiati sustinere non potuerunt. omnesq ab eis circunueti
in conspectu utriusq exercitus interficiuntur. Eratq occasio
uene gerende rei neq uͭ id cacsarem fugiebat. Tanto sub ocul¬
accepto detrimento perterritum exercitum sustinere noni
posse. presertim cum circundatum undiq equitatum tun
in loco & quo atq aperto confligeretur. idq ex omnibus pe¬
tibus ab eo flagitabatur. Concurrebant legati centurione
militum paratissimos animos. affranianos contra multis
rebus sui timois signa misisse: quod suis non subuenisset
quod de colle non decederent: quod uix suorum equitumn
incursus sustinerent: collatisq in unum locum signis con¬
fercti neq ordines neq signa seruarent. Quod si iniqu¬
tatem loc timer&. datum ire tam̃ aliquo loco pugandi

Expanded text:
re caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohorre caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculaccepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centurionemilitum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi
Abbreviated transcription (Latin):
tm caesaris uiarum difficultates tardabant. affranii copi¬
is equitatus Cacsaris insequens morabatur. Res tamen ab
iffranis huc erat necessario deducta: ut si priores montes
quos petebant attigissent ipsi periculum uitarent. impedi¬
menta totius exeratus cohortesq in castris relictas seruare
non possent. Quibus interclusis exercitu Caesaris auxiliũ
ferri nulla ratione poterat. Confẽc prior iter Caesar atq ex
magnis rupibus nactus planitiem in hanc contra hostem a¬
ciem instruit. Affranius cum ab equitatu nouissimũ agm
premeretur & ante se hostem uider& collem quendam na¬
ctus ibi constitit. ex eo loco.iiii. centuriatorum cohortes in
montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mit¬
tt. Hunc magno cursii concitatos ub& occupare eo consi¬
lio uti ipse eodem omnibus copiis contender&: & mutato
itinere uigis ottogesam puenir&. Hunc cum obliquo uti ne¬

Expanded text:
tum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itine
Abbreviated transcription (Latin):
loci ex castris procurrebant: contumeliosisq uocibus prose¬
quebantur nos necessarii uictus in opia coactos fugere atq
ad ilerdam reuerti. Erat enim iter apposito diuersum con¬
trariamq in partem muri uidebantur. duces uͦ eorum su¬
um consilium laudibus ferebant: quod castris tenuissent.
multumq eorum opinionem aduiuabat. quod sine iume¬
tis impedimentisq ad iter profectos uidebant ut ño possea
nopiam diutius sustinere confiderent. Sed ubi paulatim re¬
torqueri agmen ad dexteram conspexerunt iamq primos
supare regionem castrorum animaduerterunt. nemo erat a¬
de tardus aut fugiens laboris qui statim castris exeundum
atꝗ occurrendum putar&. Conclamatur ad arma. atqomes
cople paucis presidio relictis cohortibus exeunt. recttq ad
hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positũ
certamen: uti pͥus angustias montesq occuparent. sed exerci¬

Expanded text:
laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus proselaeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exerci
Abbreviated transcription (Latin):
tes & in officio contineri soleant. Quare omni ratione esse
interdiu prumpendum & si aliquo accepto detrimento tan
summa exxercitus salua locum quem petant capi posse. Hac
uicit in consilio sententia. & prima luce post tridie constitu¬
unt proficisci. Caesar exploratis legionibus albente caelo
omnes copias castris educit: magnoq circuitu nullo certo
itinere exercitum educit. Namq itinera quae ad hiberum
atq octogesam ptinebant castris hostium oppositis tenebantut
lpsa erant transcendenda ualles maximȩ & difficillima sati
multis locis prupta iter impediebant. ut arma per manus
necessario traderentur: militesq inermes subleuatiq aluiad¬
alus magnam partem itineris conficerent. Sed hunc labore
recusabat nemo. quod eum omnium laborum finem fore
existimabant. si hostem hibero interdudere & frumenti
prohibere potuissent. Ac primo affranii milites uisendi ca

Expanded text:
ites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse ites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesqaliis magnam partem itineris corecusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa
Abbreviated transcription (Latin):
fit ex castris Caesaris. mutitur .l. decidius sazo cũ pau¬
cis qui loca naturam perspiciant. uterꝗ idem sius re¬
nuntiat .u. milia passuum proxxima intercidere itinẽis
campestris. inde excipere loca aspera & montuosa. qui
prior has angustias occupauerat ab hoc hostem prohibere
nihil esse negocii. Disputatur in consilio a petreio & ab
affranio. & tempus profectionis quaeritur. Pleriq censebãt
ut noctu iter facerent: posse prius ad angustias ꝑueniri
q̃ sentiretur. alii quod pridie noctu conclamatum ess&
castris Caesaris argumenti sumebant loco non posse¬
clam exxiri. circunfundi noctu equitatum Caesaris: atqor
nia loca atqitinera obsideri. nocturnaq prelia esse uitandi
quod perterritus miles in ciuili dissensione timori magisi
religioni consulere consuerit. Ad lucem multum per se pra¬
rem omnium oculis multum etiam tribunorum militum&
centurionum presentiam afferre. quibus rebus coerceri mil¬

Expanded text:
fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paufit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posseclam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri mil
Abbreviated transcription (Latin):
ingusta excipiebant. Hlos montes intra se recipiebant. ut
equitatum Cacsaris effugerent: presidiisq in angustuis col¬
locats excercitum itinere prohiberent. ipsi sine periculo ac
unore hiberum copias traducerent: quod fuit illis conã¬
dum atꝗ omni ratione efficiendum: & totius dici pugna
atq itineris labore defessi rem in posterum diem distulerũt.
Cacsar quoꝗ in proximo colle castra ponit. media circiter
nocte hi qui adaquandi causa longius a castris processe¬
rant ab equitibus correpti. fit ab his certior Caesar duces
aduersariorum silentio copias castris educere. Quo cogͥto
signum dari iub&. & uasa militaria more conclamãdi¬
proferre. Illi exaudito clamore ueriti ne noctu impedi¬
u sub onore confligere cogerentur aut ab eꝗtatu Caesa¬
nis in angustiis tenerentur iter supprimunt: copiasq in
castris continent. Postera die petreius cum paucis equi¬
ubus occulte ad exeploranda loca proficiscitur. Hoc idem

Expanded text:
angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
ex omnibus centuriis deligi uib& quorum aut animus
aut uires uidebantur sustinere non posse. Hos cum le¬
gione una presidio castris reliquit: reliquas legiones
expeditas educit: magnoq numero iumentorum in flu¬
mine supra atq infra constituto tradũc exercitum. pau¬
ci ex his militibus in flumine arrepti ab eꝗtatu exap¬
untur ac subleuantur. interit tam̃ nemo. Traducto in¬
columi exercitu copias instruit: triplicemq aciem duc̃t
incipit. ac tantum fuit in militibus. studium ut mił .N.
ad iter addito ad uadum cirtuitu magnaq fluminis
mora interposita eos qui de tertia uigilia exissent ante
horam dici nonam consequerentur. Quos ubi affranius
procul iusos cum petreio conspex noua re perterritis
locis supioribus constitit: aciemq instruit. Caesar ĩ cam¬
pis exercitum refecit: ne defessum plio obiciat. rursus
nontes. atq a milibus passuum .u. itinerea difficilia atq

Expanded text:
ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque
Abbreviated transcription (Latin):
us castra mouissent repente sese adnouissimum agmen ostẽ¬
dunt: & magna multitudine circunfusa morari atq iter
impedire incipiunt. Prima luce ex supioribus locis qua Cae¬
saris casteris erint coiuncta cernebantur equitatus nostri
pralio nouissimos illorum p̃mi uehem̃ter: ac nõ nunq̃ si¬
stinere extremum agmen atq interrumpi alas infem
signa & uniuersarum cohortium impetu nostros prod¬
li dein rursus conuerso inseq totis uͦ castris milites ce¬
culari. & dolere hostem ex manibus dimiti: bellum non¬
necessario longius duci. centuriones tribunosꝗ militum
adire. atq obsecrare ut per cos Caesar certior fier& neli¬
bori suo neu ꝑiculo parcer&. paratos esse sese posse & ui¬
dere transire flumen quo traductus ess& eꝗtatus. Quo¬
rum studo & uocibus excitatus Caesar & si timebat tã¬
te magnitudinis fluminis exercitum obicere conadu
tam̃ atq expiendum uidicat. ltaq in firmiores milites

Expanded text:
us castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostenus castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites
Abbreviated transcription (Latin):
iuertendo huc iam reduxerat rem ut equites & si difficultẽ.
atq egre fiebat. possent tam atq auderent flumen transire.
pedites uͦ tantũmodo humeris ac summo pectore exxtare ut
tum altitudine aquae. tum etiam rapiditate fluminis ad
trainscundum non impedirentur. sed tam eodem fere tempo¬
re pons in hibero prope effectus nuntiabatur & in sicori ua¬
dum repiebatur. lam uͦ eo magis illi maturandum iter exi¬
stimabant. Itaq duabus auxiliaribus cohortibus ilerdam presi¬
dio relictis omnibus copus sicorum transeunt: & cum duab
egionibus quas in supioribus dichus traduxerant castra coniũ¬
gunt reliquebatur Caesari nihil nisi uti equitatu agmen ad¬
uersariorum male haber& ut carper&. Post enim ipsus
magnum circuitum habebat ut multo in breiuore itinere
illi ad hibertum puenire possent. Illi equites ab eo missi flu¬
men transeunt: & cum de tertia uigilia petreius & afrani

Expanded text:
avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar equitatu ualebat. Itaq constituuint ipsi locis exce¬
dere: & in celtiberiam bellum transferre. Huic consilio
suffragabatur etiam illa res quod ex duobus contrariis
generibus quae supiore bello cum.I. sertorio steterant ei¬
uitates iunctae: nomen atq impium absentis timebant.
quae in amicitia manserant pompeu magnis affecte h¬
neficus eum diligebant. Cacsaris autem in barbaris eras
nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaq auxilia ex¬
pestibant. & suis locis bellum in hieme ducere cagitabant.
tce iitio consilio toto flumine hibero naues conquirere
ortogesam adeluci iub&. ld erat oppidum positum ad hibẽ¬
numꝰ mił .u. passuum. a castris aberat.xex. ad eum locum
fluminis nauibus iunctis pontem impant fieri. legionesq
duas flum sicorum transducunt. castraq muniunt uallo
pedum.xii. Qua re per exploratores cognita sum mo labore
militum Caesar continuato diem noctemq ope in flumine

Expanded text:
Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis exceCaesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine
Abbreviated transcription (Latin):
frumento uiuent. pollicentur. atq omnibus undiq conq¬
sitis uimentis in castra deportant. transit etiam cohors
lurgauonensis ad cum. Cognito ciuitatis consilio & sign
exx statione transfert. magna celeriter commutatio ru
perfecto ponte: magnis.u. ciuitatibus ad amicitiam un¬
ctis. expedita re frumentaria. extinctis rumoribus de au¬
xiliis legionum quae cum pompeio per mauritaniam ueni¬
re dicebantur. multae longinquiores ciuitates ab affrano
desciscunt. & caesaris amicitiam secuntur. Quibus rebus
pterritis animis aduersariorum Caesar ne semp magno
circuitu per pontem equitatus ess& mittendus nactus ido¬
neum locum fossas pedum .xxx. in latitudinem com¬
plures facere instituit. quibus parte aliqua sicorem auer¬
ter&. aditumq in eo flumine efficer&. His pene effectism¬
gnum in timorem affranius petreuisq perueniunt ne om¬
nino frumento pabuloq intercluderentur. quod multu

Expanded text:
frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conqfrumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum
Abbreviated transcription (Latin):
quas in portum compellunt. Eo die naues massiliensi¬
um cum his quae sunt captae interereunt.uiiii. Noc
primum cum Cacsari ad ilerdam nuntiatur simul
ꝑfecto ponte celeriter fortuna mutatur: Illi ꝑterriti
uirtute equitum minus libere. minus audacter na¬
uĩgabantur. alii non longo a castris progressi spatio ut
celerem receptum haberent angustius pabulantur.
alii longiore circuitu custodias stationesq equitum ui¬
tabant: ut aliquo accepto detrimento aut procul eq¬
tatu uiso ex medio itinere proiectis sarcinis fugie¬
bant. Postremo & plures intermittere dies: & preter
consuetudinem omniũ noctu constituerant etiam¬
pabulari. Interim oscenses calagurritani qui erant cum
oscensibus contributi mittunt ad eum legatos. seseq impe¬
rata facturos pollicentur. Hos terra conenses & iacetani & an¬
setani & paucis post diebus illurgauonenses qui flumen
hibernum attingunt insecuntur. Fetit ab his omnibus ut si

Expanded text:
quas in portum compellunt. eo die naves Massiliensiquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
licebat latiore spatio producta longius acie crcũuẽs
nostros aut pluribus nauibus adoriri singulas. autre¬
nos transcurrentes detergere si possent contẽdebant.
cum propius erat necessario uentum ab scientia guber¬
natorum atq artificis ad uirtutem montanorum con¬
fugiebant: quo minus exercitatis remigibus minusq
peritis gubernationibus utebantur qui repente ex o¬
nerariis nauibus erant producti. neꝗ dum etiam uo¬
cabulis armam̃torum cognitis tum etiam tarditate &
grauitate nauium impediebantur. facte enim subito
ex humida materia non cundem usum celeritatis habu¬
erant. Itaq dum locus cõmunis pugnandi daretur a quo
animo singulas binis nauibus obiciebant: atq iniecta
manu ferrea & retenta utraq naue diuersi pugnabãt.
atꝗ in hostium naues transcendebant. Et magno nume¬
ro albicorum & pastorum interfecto partem nauiũ
deprimunt. non nullas cum hominibus capiunt. reli¬

Expanded text:
licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reli
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: quibus preeras. D. brutus. haec ad insulam que
est contra massiliam stationes obtinebant. Erat multo
inferior numero nauium brutus. sed electos ex om
sar ei classi attribuerat qui sibi id muneris causa de¬
poposcerat.Hi manus ferreas atq arpagones paraue¬
rant. magno numero plilorum tragularum reliquo¬
rumq telorum se instrucerant. Ita cognito hostium
aduentu suas naues ex portu educunt. cum massilie¬
sibus confligunt. Pugnatum utrinq est fortissime &
acerrime: neq multum albici nostris uirtute cedebant
Homines aspi & montani & exercitati in armis atq
hi modo degressi massiliensibus recentem eodem pol¬
licitationem animis contihebant. Pastoresq indomit
spe libertatis excitati sub oculis domitii suam pro¬
bare oꝑam studebant. Ipsi massilienses & celeritate
nauium & scientia gubernatorum confisi nostros
eludebant: impetusq eorum excipiebant. & quoad

Expanded text:
dunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae dunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnsar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad
Abbreviated transcription (Latin):
hortibusq centuriatis subsidio missis scienter in duas par¬
tes sese distribuunt. alii ut predae presidio sint alii ut
uenientibus resistant. atq eos propellant. unamq cohor¬
tem quae temere ante coeteras extra aciem procurrerat se¬
dusam a reliquis circunuenitunt: atq interficiunt. in co¬
lumesꝗ cum magna preda codem ponte in castra reuer¬
tuntur. Dum hecꝰ ad ilerdam geruntur massilienses¬
usu .l. domitii consilio naues longas expediunt nune¬
ro.xuii. quarum erant. xi. teste. multa hinc minora
nauigia addunt. ut ipsa multitudine nostra classis
terreatur. magnum numerum sagictariorum. magni
albicorum de quibus supra demonstratum est impon¬
unt. atq hos praemiis pollicitationibusq incitant. Certas
sibi deposcit domitius naues:atq colonis pastoribuss
quos secum adduxit compl&. Sic omnibus rebus in¬
structa classe magna fiducia ad nostras naues proce¬

Expanded text:
hortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas parhortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienseusi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis proce
Abbreviated transcription (Latin):
ns angustus res ess& atq omnes uiae ab affraniis militibus e¬
quitibusq obsiderentur nec pontes pfici possent imperat
militibus caesar ut naues faciant. cuius generis eum superi¬
oribus annis usus britanniae docuerat. Carin& ac primum
hramine & leui materia fiebant. reliquum corpus nauiu
uigminibus contexetum corus integebatur. has perfectas car¬
ris unctis deuchit noctu milia passuum a castris.xxii.
militesꝗ his nauibus flum transportat. continetemq ripae
collem improuiso occupat. Hunc celeriter prius qͣ ab ad¬
uersariis sentiatur cõmunit. huc postea transiec. atq ex
utraꝗ parte pontem institutum biduo pfecit. ita cõmatus
& qui frumenti causa processerant tuto ad se recipit. &
rem frumentariam expedire incipit. Eodem die eqtum
magnam partem flumen traiecit: qui inopinantes pabu¬
latores & sine ullo dissipatos timore aggressi qͣ magnum
numerum uimentorum atq hominum intercipiunt. co¬

Expanded text:
his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus ehis angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt co
Abbreviated transcription (Latin):
ti diminuerat. atq in commoda in dies augebantur. & ta
paucis diebus magna erat rerum facta cõmutatio. acse
fortuna inclinauerat ut nostri magna inopia necessaru¬
rum rerum conflictarentur.: illi omnibus habundarent re¬
bus supioresq haberentur. Caesar ciuitatibus quae ad eul
amicitiam accesserant quo minor erat frumenti copia p¬
cus impabat. Calones ad longinquiores ciuitates dimii¬
bat. Ipse presentem in opiam quibus poterat subsidus tu¬
tabatur. Haec affranius petreiusq & eorum amici plenio
etiam atq uberiora romam ad suos pscribebant. multa
rumor fingebat ut pene bellum confectum uideretua
Quibus luteis nuntiisq romam perlatis magni demum cõ¬
carsus ad affranium magne gratulationes fiebant. multi
&x iralia ad. eN. pompeuim proficiscebantur. alii ut pͥncipes
talem nuntium attulisse alii ne euentum belli expectas¬
se aut ex omnibus nouissimi uenisse uiderentur. Cum in

Expanded text:
enti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam enti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in
Abbreviated transcription (Latin):
cum suo quisq consilio uteretur: atꝗomnes sine timore
ter facerent usi supiore temporum atq itinerũ licentia.¬
Erant complures honesti adolescentes senatorum filii & odͥ¬
nis equestris. erant legationes ciuitatum. erant legati sac¬
saris. hos omnes flumina continebant. ad hos opprimendos
cum omni equitatu tribusq legionibus affranuis dic noetiꝗ
id dum pari certamine res geri potuit magnum hostium
numerum pauci sustunuere. sed ubi signa legionum ap¬
propinquare coepunt paucis amissis sese in montes proxi¬
mos conferunt. Hoc pugnae tempus magnum attulit nr̃is
ad salutem momẽtum. nacti enim spatium se in loca supi¬
ora recoepunt. desiderati sunt eo die sagictarii circiter. &
equites pauci. calonum atq impedimentorum nõ magnus
numerus. his tam̃ omnibus annona creuit. quae fere res
non solum inopia presentes sed etiam futuri temporis
modos annona ꝑuenerat. & militum uires inopia frum¬

Expanded text:
cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentiaerant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis modios annona pervenerat, et militum vires inopia frum
Abbreviated transcription (Latin):
omnium facultates sine ullo piculo pons ilerd e prebebat¬
& loca transflumine integra quo omnino Caesar adire
no poterat. Ha permanserunt aquae dies ꝗͣ plures. cona¬
tus est Caesar reficere pontes. sed nec magnitudo flumi¬
nis pmutebat: neq ad ripam dispositȩ cofortes aduersa¬
niorum pfici patiebantur: quod illis prohibere erat
fale.: tum ipsius fluminis natura atq aquae magnitu¬
dine: tum quod ex totis ripis in unum atꝗ angustium
locum tela iacebantur. atq erat difficile eodem tempoͬe
rapidissimo flumine oꝑa ꝑficere & tela uitare. Nun¬
natur affranio magnos comitatus qui iter habebant
ad cacsarem ad flum constitisse. Uenerant eo sagictarii
ex rutenis equites ex gallia cum multis carris magnisq
impedimentis. ut fert gallica consuetudo. Erat preterea
ciuiusq generis hominum milia circiter sex: cum seruis
liberisq sed nullus ordo. nullum im imꝑium certum:

Expanded text:
ium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat etium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum,
Abbreviated transcription (Latin):
ebant in castra ꝑuenire poterant. Tempus erat autem dis¬
ficillimum quo neq frumenta in hibernis erant neq mu¬
tum a maturitate aberant: ac ciuitates exinanite: quod
affranius pene omne frumentũ ante Caesaris aduentua
ilerdam conuexerat: reliqui siquid fuerat Caesar supe¬
rioribus diebus consumpserat. pecora quod secundum
poterat esse in ope subsidium ꝑꝑ bellum finitime ciuitates
bongius remouerant. Qui erant pabulandi aut frumen¬
ndi causa progressi hos leuis armaturae lusitani pitiq
arum regionum ceturiati ci terioris hispaniae consecta¬
bintur. quibus erat procliue tranare flum̃: quod consue¬
nido corum omnium est ut sine utrisq ad exercitum nõ
eant. At exercitus affranii omnium rerum habundabat
copia. multum erat frumentum prouisum & conuectũ
sipioribus temporibus: multum ex omni prouincia com¬
portabatur. magna copia pabuli suppetebat. Harũ reꝵ¬

Expanded text:
iebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difiebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omn
Abbreviated transcription (Latin):
quod montem gladiis districtis ascendissent. quod exli
compulissent. Illi enim tumulum p̾ro quo pugnatum est
magnis oꝑibus muniuerunt: & presidium ibi posuerant
Accidit etiam repentinum in cõmodum biduo quo hac
gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur ut nunꝗͣ illis
locis maiores aquas fuisse constar&. Tum autem exe omni¬
bus montibus nix proluit: ac summas ripas fluminissi¬
ꝑauit: pontesq ambos quos.c. fabius fecerat uno die inter¬
rupit. Quae res magnas difficultates exercitus Caesaris i¬
tulit. Castra enim ut supra demonstratum est cum essent
inter flumina duo sicorum & cingam spatio milium axri
neutrum horum transirei poterat: necessarioq omnes his
angustus continebantur. neq ciuitates quae ad caesaris am¬
citiam accesserant frumentum supportare. neq hi qui pi¬
bulatum longius progressi erant interclusi fluminibus
reuerti: neq maximi comitatus qui ex italia galliaq uen¬

Expanded text:
quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loquod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex locompulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque ven
Abbreviated transcription (Latin):
constiterit tam̃ in summum uigum uirtute connititur.
atq inter duas acies pereꝗtants cõmodiorem ac tutiorem
nostris receptum dat. lta uario certamine pugnatum est.
Nostri in pͥmo congressi circiter. lxx. ceciderunt. ex quib
ꝗ fulginius ex pͥmo hastato legionis. xiiii. qui propter
eximiam uirtutem ex inferioribus ordinibus in eũ locũ
puenerat. uulnerantur ampluis. de. Ex affranus interfici¬
untur . ł. cecilius primi pili centurio. & preter eum centu¬
tiones.iii. milites amplius.cc. Sed haec eius diei prefertur
opinio ut se utriq supiores discessisse existimarent. Afra¬
nani qued eum esse omnium uidicio ifeiores uideretur¬
cominus tam̃ diu stetissent & nostrorum impetum susti¬
issent. & initio locum tumulumq tenuissent. que ciusi
pugnandi fuerat. & nostros pͥmo congressi terga uertere
coegissent: nostri autem quod iniquo loco atq ipari
congressi essent. quod .U. horis proelium sustunuissent

Expanded text:
constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderenturcomminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent,