comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
l usus. sc̃o sibi reuelante dp̃u longo
ante p̃ uidit. eiusdẽq urbis ciuibus
quae mala imminerent praedixit:
rat enĩ uir iste magnae abstinentiae
& ꝓbabilis uitae. qui constrictus ad car¬
nẽ catenis ferreis induto desuper
cilicio solo pane incibo cũ paucis dac¬
tilis utebatur. Indieb aut̃ quadra¬
gesime radicibus erbarũ ae gẏptiarũ
quib heremita utuntur exibentib
sibi ne gotiatorib alebatur. Perhunc
dñs magnas uir tutes operari dignatuse.
quae scripta habentur inlibris uenera¬
bilis uiri gregorii turonensis ep̃i
gitur uir iste sc̃s aduentũ langoba doꝵ
ingallias hoc modo p̃dixit. Uenient
inquit langobardi ingallias & de uasta¬
bunt ciuitates septẽ. eo quod increuerit
malitia eorũ in conspectudñ.
Esteñ om̃is populus periurus deditus.
furtis obnoxius. rapinis in tentus.
homicidiis pr̃o tus. in quib non estius¬
titiae fructus. Nondecimaedantur.
non pauper alitur. non tegitur nudus.
non suscipitur hospitio peregrinus.

Expanded text:
lausus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit eiusdemque urbis civibus, quae mala inminerent, praedixit. Erat enim vir iste magnae abstinentiae et probabilis vitae; qui constrictus ad carnem cathenis ferreis, induto desuper cilicio, solo pane in cibo cum paucis dactilis utebatur. In diebus autem quadragesimae radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus heremitae utuntur, exibentibus sibi negotiatoribus, alebatur. Per hunc Dominus magnas virtutes operari dignatus est, quae scriptae habentur in libris venerabilis viri Gregorii Turonensis episcopi. Igitur vir iste sanctus adventum Langobardorum in Gallias hoc modo praedixit: "Venient", inquid "Langobardi in Gallias et devastabunt civitates septem, eo quod increverit malitia eorum in conspectu Domini. Est enim omnis populus periuriis deditus, furtis obnoxius, rapinis intentus, homicidiis prumptus, in quibus non est iustitiae fructus: non decimae dantur, non pauper alitur, non tegitur nudus, non suscipitur hospitio peregrinus.
Abbreviated transcription (Latin):
talenta congerer&. Que etiã fer̃
inheresim pelagianã dilapsum.
Hic cum adiuiius mandatis aurem
cordis auer ter&. lusto di iuditio.
amissorationis intellectu. amens ef¬
fectus est Hic tiberium ad sciuit.
cȩsarem. quieius palatium uel singu¬
las ꝓuntias gubernar&. Hominẽ
iustum. utilem. strenuum. sapientem.
elemosinarium. Iniuditiis aequum.
inuictoris clarum. Et quod his um¬
nibus super eminet. uerissimũ xp̃ia¬
nũ. Hic cũ multa de thes auris quos
iustinus ad gregauerat pauperibus
erogaret. sofia augusta frequentius
cum increpabat. quodrem publicam
redegiss& inpaupertatẽ dicens
quod ego multis annis congregaui.
tu infra paucũ tempus ꝓdige disꝑgs
Aiebat aut̃ ille. Consido in dño qr
nonde erit pecunia fisconr̃o. tantũ
ut pauperes elemosinã accipiant.
ut captiui redimantur. Hoc est eñĩ
magnũ thesaurũ. dicente dño. thes¬
auritate uob thesauros incęlo ubi
neq erugo neq tinea de moliuntus.

Expanded text:
talenta congereret. Quem etiam ferunt talenta congereret. Quem etiam ferunt in heresim Pelagianam dilapsum. Hic cum a divinis mandatis aurem cordis averteret, iusto Dei iudicio amisso rationis intellectu amens effectus est. Hic Tiberium caesarem adscivit, qui eius palatium vel singulas provincias gubernaret, hominem iustum, utilem, strenuum, sapientem, elemosinarium, in iudiciis aequum, in victoriis clarum et, quod his omnibus supereminet, verissimum christianum. Hic cum multa de thesauris quos Iustinus adgregaverat pauperibus erogaret, Suffia augusta frequentius eum increpabat, quod rem publicam redigisset in paupertatem, dicens: "Quod ego multis annis congregavi, tu infra paucum tempus prodige dispergis". Agebat autem ille: "Confido in Domino, quia non deerit pecunia fisco nostro, tantum ut pauperes elimosinam accipiant aut captivi redimantur. Hoc est enim magnum thesaurum, dicente Domino: "Thesaurizate vobis thesauros in caelo, ubi neque aerugo neque tinea corrumpit,
Abbreviated transcription (Latin):
datus est. Quicum depraeda reuer¬
teretur. Incampo rotaliano abob¬
ouio sibiduce francorũ chramnichis
cum plurib esuis peremptus est:
Iui chram nichis non multũ post tẽpus
tridentum ueniens deuastauit: Quẽ
subsequens eium tridentinus dux.
in loco qui salurnis dr̃ suiscũ socus
inter fecit. p̃damq omnẽ quã coepe¬
rat excussit: Expulsisq francis.
tridentinũ territorium recepit:
oc tempore
sigisꝑtus rexfrancorũ occisus est.
fraude hilperici germani sui cũ quo
bellum inierat. regnũq eius childe¬
ꝑtus eiusdem filius ad huc puerul
cũ brune childe matre regendum
suscepit: Euin quoq duxtridenti¬
norũ. de quo p̃misimus accepit
uxorem filiam gariphaldi baioari¬
orum regis
Fer haec tempora apud constanti¬
nopolim ut sup̃ p̃missũ est iustinꝰ
minor regnabat. uir omni auari¬
tia deditus: contemptor pauperũ.
sẽnatora spoliator. eui tanta fuit
cupiditatis rabres ut arcasiuber&

Expanded text:
aedatus est. Qui cum de praeda reveraedatus est. Qui cum de praeda reverteretur, in campo Rotiliano ab obvio sibi duce Francorum Chramnichis, cum pluribus e suis, peremptus est. Qui Chramnichis non multum post tempus Tridentum veniens devastavit. Quem subsequens Evin, Trin loco qui Salurnis dicitur suis cum sociis interfecit praedamque omnem quam ceperat excussit. Expulsisque Francis, Tridentinum territorium recepit. 10. Hoc tempore Sigispertus rex Francorum occisus est fraude Hilperici, germani sui, cum quo bellum inierat, regnumque eius Childepertus, eiusdem filius, adhuc puerulus, cum Brunihilde matre regendum suscepit. Euin quoque dux Tridentinorum, de quo praemisimus, accepit uxorem filiam Garibaldi Baioariorum regis. 11. Per haec tempora aput Constantinopolim, ut supra praemissum est, Iustinus minor regnabat, vir in omni avaritia deditus, contemptor pauperum, senatorum spoliator. Cui tanta fuit cupiditatis rabies, ut arcas iubere
Abbreviated transcription (Latin):
et.multos de eius exercitu ꝑ emit
Ipsũq rodanũ lancea uulnera tu
ad montiu ex celsa fugere cõpulit
Qui ex inde cũ quingentis uiris qui
ei remanserant. ꝑ deuia siluarũ ꝑ¬
rupens. ad Zaban qui tune urbẽ
ualentiã obsidebat peruenit. Siq¬
dante seuenissent. Ibi eis mũmulis
cũ innumero exercitu occurrit
Comissoq pͣlio eosdẽ uicit. Tunc
Zaban & rodanus italia repeten¬
tes secusiũ deuenere. Lua urbe
sisinnius tunc magister militũ
aparte retinebat in peratoris.
Ad quem puer mũ muli adueni¬
enf litteras ei directas amu¬
mulo porrexit. Fũq citius ad¬
uentare dixt. Quo cõperto za¬
ban. & rodanus. ex inde mox
ad ꝓpria discesserunt. His au¬
ditis amo. collecta omi p̾da.
italiã rediturus ꝓficiscitur.
Sed resistentibus niuibus: Prȩ¬
dã ex magna parte relinquens:
Iix cũ suis alpinũ tramitem
erũ pere potuit & sic ad patriã
c. se eisdẽ tradidit. Quã ob causam
comes langobardorũ e
ragilo nomine magnis ueniens dep̃¬

Expanded text:
et multos de eius exercitu peremit ipsumque Rodanum lancea vulneratum ad montium excelsa fugere conpulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc urbem Valentiam obsidebat, pervenit, eiqdantes venissent, ibi eis Mummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenere; quam urbem Sisinnius tunc magister militum a parte retinebat imperatoris. Ad quem puer Mummuli adveniens, litteras ei directas a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. Quo conperto, Zaban et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italia rediturus' proficiscitur; sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpinum tramitem erumpere potuit et sic ad patriam , se eisdem tradidit. Quod ob causam comes Langobardorum, de Lagare Ragilo nomine, Anagnis veniens, depr
Abbreviated transcription (Latin):
fidendbms fuit: nisi quia in causa pa¬
cis laborẽ & bonitatẽ uram̃ omnib: o
non straretis Unde omni potenti
dõ gratias agimus. quiita cor uestrũ
sua pie tateregit. ut sicut fidẽrectã
operari concedat. Non enĩ excellen¬
tissima filia desanguine qui ab utraq
parte fundendus fuerat. paruamte
credas ad quisis se mercedẽ: Ex quare
uicẽ incorpore &anima. hic & infu¬
turo compens& Salutantes prȩcerea
paterna dilectione hor tamur. ut
apud excellentissimũ coniugem urm̃
illa agatis. quatenus xp̃ianȩ reipub¬
licae societatẽ non rennuat : Nã sicut
& uosscire credimus multis modis. est
utile si se adeilis amicitiam conferre
uoluerit. Uos ergomore ur̃o quȩ ad
grãm partiũ ꝑtinent semꝑ studete.
atq ubi causa mercedi sedederit.
elaborate ut bona ur̃a amplius ante
grãs excellentiae ur̃ae refero quia
petitionẽ nram audientes. paceri
sicut deuobis confidentiã habuimus

Expanded text:
fidendum fuit, nisi quia in causa pafidendum fuit, nisi quia in causa pacis laborem et bonitatem vestram omnibus monstraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut fidem rectam emper operari concedit. Non enim, excellentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundendus fuerat, parvam te credas adquisisse mercedem. Ex qua re vicem in corpore et anima, hic et in futuro compenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione, hortamur ut apud excellentissimum conjugem vestrum illa agatis, quatinus Christianae reipublicae societatem non renuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad ejus amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam partium pertinent semper studete, atque ubi causa mercedis se dederit, elaborate, ut bona vestra amplius ante Gratias excellentiae vestrae refero, quia petitionem nostram audientes, pacem, sicut de vobis confidentiam habuimus
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ factũ cum regi agilulfonuntiatũ
ess&. statimticino egressus cũ ualido
exercitu ciuitatẽ perusium petut.
ibiq ꝑdies aliquot marsionem ducẽ
langobardorũ quiseromanorũ partib
tradiderat obsedit. & sinemora captũ
uita priuauit. huius regis aduentũ
in tantũ beatus papa gregorius exter¬
ritus est. ut ab expositione templi
dequo in ezechielo legitur desister&.
sicut ipsequoq in suis omelus refert
Rex igit᷑ agilulfreb conpositis ticinũ
repedauit. Nec multũ post suggerente
maxime theudelinda regina sua con¬
iuge sicut eã beatus papa gregorius
suis aepistolis sepius ammonuit. cũ eodẽ
uiro scissimo papa gregorio atq roma¬
nis pacẽ fir missimã pepigit. eidemq¬
reginae. idẽ uenerabilissacerdos pro
gratiarũ actione hanc epistolam
bardorum. Quia excellentia ura ad
faciendã pacem studiosius & benigne
se sicut sol& impenderit. renuntian¬
te filionr̃o ꝓbo abbate cognouimus
N ec enĩ aliter dexp̃ianitate ur̃a con¬

Expanded text:
od factum cum regi Agilulfo nuntiatum esset, statim Ticino egressus, cum valido exercitu y civitatem Perusium petiit; ibique per dies aliquod Maurisionem ducem Langobardorum, qui se Romanorum partibus tradiderat, obsedit, et sine mora captum vita privavit. Huius regis adventum in tantum beatus Gregorius papa exterritus est, ut ab expositione templi, de quo in Ezechiele legitur, desisteret, sicut ipse quoque in suis homeliis refert. Rex igitur Agilulf, rebus conpositis, Ticinum repedavit. Nec multum post, suggerente maxime Theudelinda regina sua coniuge, sicut eam beatus papa Gregorius suis epistulis saepius ammonuit, cum eodem viro sanctissimo papa Gregorio atque Romanis pacem firmissimam pepigit. Eidemqreginae idem venerabilis sacerdos, pro gratiarum actione, hanc epistolam bardorum. « Quia excellentia vestra ad faciendam pacem studiosius, et benigne se sicut solet impenderit, renuntiante filio nostro Probo abbate, cognovimus. Nec enim aliter de Christianitate vestra con
Abbreviated transcription (Latin):
streninis & bellicosus & tã forma
quã animo ad regni gubernacula
co aptatus. Quẽ statim regina ad
se uenire mandauit. Ipsaq eiobiuã
ad laumellũ oppidũ ꝓpera uit
Qui cũ ad eã ueniss&. ipsa sibi post.
ali quot uerba uinũ ꝓpinarifecit:
Qua cũ prior bibiss&. residuũ agi¬
lulfo adbibendũ tribuit. Is cũ
reginae accepto poculo manum
honorabiliter osculatus esset.
regina cũ rubore subridens. non
deberi sibi manũ osculari ait. quẽ:
osculũ ados iungere oporter&.
Moxq eũ ad suum basium erigens.
eidesuis nuptiis deq regni dignitate
aperuit. Quid plura: Celebrant᷑
cum magnalaetitia nuptiae : Sus¬
cepit agilulf qui fuerat cognatus.
regis authari. inchoante iã mense
nouembrio regiam dignitatem
Sed tamen congregatis in unũ lan¬
gobardis posteamense maio ab
De siccitate quae eodẽ anno fuit aslex

Expanded text:
strenuus, et bellicosus, et tam forma strenuus, et bellicosus, et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Quem statim regina ad se venire mandavit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui cum ad eam venisset, ipsa sibi post aliquot verba vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae accepto poculo manum honoraregina cum rubore subridens, non deberi sibi manum osculari, ait, quem osculum ad os, iungere oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laeticia nuptiae; suscepit Agilulf, qui fuerat cognatus regis Authari, incoante iam mense Novembrio, regiam dignitatem. Sed tamen, congregatis in unum Langobardis, postea mense maio ab De siccitate quae eodem anno fuit, et de
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cũ minime potuiss&. idẽ supcorpꝰ
beati marcellimar trris qđ inciui
tate cauellonno sepultũ est ubi
sedes regni illius erat. ponifecit
& ẽ ibi usq in p̃sentem diem. Nec ẽ
usquã ullũ opus ex auro effectum
qd̃ eiualeat cõparari. Sednos his
breuit̃ quae relatu digna erant con¬
pacta ad historiam reuertamur
dum legati authari regis in fran¬
cia morarentur. authari apud ti¬
cinũ nonas septẽbris ueneno ut tra¬
dunt acceptomoritur. post quam
sex regnauerat annos. Statimq
audari regis mor tẽ eidẽ nuntiar&
& pacẽ ab eo expeteret. Quod ille
audiens. legatos quidẽ suscepit pacẽ
uero in posterũ sedaturũ pmisit
Quitamen p̃fatos legatos post aliquot
dies ꝓͥmissã pace. ab soluit Reginã
uõ theudelindã quasatis placebat
lango bardis ꝑ miserunt in regia dĩ¬
sibi quẽ uoluiss& exomnib: langobardis
Auatiũ. & sibi uirũ & lan gobardo
genti regem elegit. Erat eñ isdẽ uir

Expanded text:
Sed cum minime potuisset, idem supra corpus Sed cum minime potuisset, idem supra corpus beati Matate Cavallonno sepultum est, ubi sedes regni illius erat, poni fecit; et est ibi usque in praesentem diem. Nec est usquam ullum opus ex auro effectum, quod ei valeat conparari. Sed nos, his breviter quae relatu digna erant contactis, ad historiam revertamur. dum legati Authari regis in Francia morarentur, rex Authari apud Ticinum Nonas Septembris, veneno, ut tradunt, accepto, moritur postquam sex regnaverat annos. Statimque e Authari regis mortem eidem nuntiaret et pacem ab eo expeteret. Quod ille audiens, legatos quidem suscepit, pacem vero in posterum se daturum promisit. Qui tamen praefatos legatos post aliquod dies, promissa pace, absolvit. Regina vero Theudelinda quia satis placebat Langobardis, permiserunt eam in regia consibi quem ipsa voluisset ex omnibus Langobardis Taurinatium, et sibi virum, et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir
Abbreviated transcription (Latin):
spatam suam uagina exenitã super
eundem riuulũ posuit Super quam
illud reptile de quo diximus ad par¬
tem aliam trans meauit: Quod cum
non longe exinde in qđ dã foram̃
montis in gressum fuiss& & post
aliquantũ spatii regressũ suꝑ ean¬
dem spatã p̃fatũ riuulũ transmeassꝙ̃.
rur sum ios guntrã ni de quo exierat
introiuit: Guntramnus post haec
desomno exꝑge factus mirificam se
uisionẽ uidisse narrauit. Retulit
eñi apparuisse sibi inuisionẽ. quod
fluuium quendã ꝑpontẽ ferreum
tran siss& & sub montẽ quȩndam in¬
tro isset ubi multũ auri pondus a spe¬
eo uiderat ei ꝑ ordinẽ retulit Quid
plura : effossus ẽ locus ille & inaesti¬
mabiles thes auri qui ibidẽ antiquitꝰ
po siti fuerant sunt reperti. Dequo i¬
Auro ipserex post modũ cyborium
solidũ mire magnitudinis & magnꝰ
ponderis fecit. multisq illuđ p̾eiosis¬
simis gemmis decoratũ ad sepaloix
dñi herõ solimã transmit terenan

Expanded text:
spatham suam vagina exemptam super spatham suam vagina exemptam super eundem rivulum posuit; super quam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transmeavit. Quod cum non longe exinde in quoddam foramen montis ingressum fuisset, et post aliquantum spatii regressum super eandem spatham praefatum rivulum transmeasset, rursum in os Gunthramni, de quo exierat, introivit. Gunthramnus post haec de somno expergefactus, mirificam se visionem vidisse narravit. Retulit enim, paruisse sibi in somnis, quod fluvium quendam per pontem ferreum transisset et sub montem quendam introisset, ubi multos auri pondus aspeeo viderat ei per ordinem retulit. Quid plura? Effossus est locus ille, et inaestimabiles thesauri, qui ibidem antiquitus positi fuerant, sunt reperti. De quo auro ipse rex postmodum ciborium solidum mirae magnitudinis et magni ponderis fecit, multisque illud pretiosissimis gemmis decoratum ad sepulcrum Domini Hierosolymam transmittere voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti annorum. XXXIII.¬
n terea autharirex legationem
uerbis pacificis ad gun tramnum
regẽ francorũ patruũ scilic& chil¬
debtiregis direxerat. Aquo legati
idẽ iucunde suscepti. sed ad childeb̾tũ
qui ei nepos ex fratre erat directis
ut ꝑ eius nutũ pax cũ gente langobar¬
dorũ firmaxe tur. Erat aut̃ gun¬
tranus iste dequo diximus rexpa¬
cificus & omnibonitate conspicuus
Cuius unũ factum satis ammirabile
lib& nos huic nr̃ae historiae breuit̃
inserere. p̃sertim cũ hoc francorũ
hnstaria nouerimus minime conti¬
neri. Is cum uenatũ quodã tp̃r
in siluã iss&. ut solet fieri hac illacq
discurrentib sociis ipst cũ uno fide¬
lissimo tam̃ sua reman siss&. gra¬
uissimo som nõ de pressus cap̾ut in
genib eiusdẽ. fidelis sui re clinans
obdormiuit. Decuius ore paruũ
Animal in modũ reptilis egres Sum
tenuem riuulũ qui ꝓpter discurebat
ut transire possa satagere coepit
Tunc isdem in cuius gremio qui escebat

Expanded text:
viginti annorum. 34. Iviginti annorum. 34. Interea Authari rex legationem verbis pacificis ad Gunthramnum regem Francorum, patruum scilicet Childeperti regis, direxit. A quo legati idem iocunde suscepti, sed ad Childepertum, qui ei nepus ex fratre erat, directi sunt, ut per eius notum pax cum gente Langobardorum firmaretur. Erat autem Gunthramnus iste, de quo diximus, rex pacificus et omni bonitate conspicuus. Cuius unum factum satis ammirabile libet nos huic nostrae historiae breviter inserere, praesertim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. Is cum venatum quodam tempore in silvam isset, et, ut adsolet fieri, hac illacque discurrentibus sociis, ipse cum uno fidelissimo tamen suo remansisset, gravissimo somno depressus, caput in genibus eiusdem fidelis sui reclinans, obdormivit. De cuius ore parvum animal in modum reptilis egressum, tenuem rivulum, qui propter discurrebat, ut transire possit, satagere coepit. Tunc isdem in cuius gremio quiescebat
Abbreviated transcription (Latin):
intra ticinensem munierat urbem
ut diximus infirmatus aeris intẽ¬
perantia ac fame constrictus exer¬
citus redire ad ꝓpriam destinauit:
Quire uertentes ad patriam intan¬
tũ famis penuriam ꝑpessi sunt. ut
prius uestimenta ꝓpria insuꝑ&iã
& arma ad comedendũ uictum p̃¬
berent quã ad genitale solum ꝑ¬
inca haec tempora. pu tatur esse
factum qđ de authari regerefert:
Fama ẽ enĩ tunc eundem regem ꝑ
spoletium. bene uentũ ꝑuenisse.
eandẽq regionẽ coepisse. & usq& iã
regiã extremã italiae ciuitatẽ uici¬
na sicilie ꝑ ambulasse: Et quia bid
intramaris undas colũna quedã
eẽ posita dr̃: usq ad eã equosedens
accessisse eãq dehasta suae cuspide
te tigisse dicens. usq hic erunt lan¬
gobardorũ fines. Que columna
usq hodie dicitur ꝑsistere & colũna
authari appellari
uit aut̃ primus langobardorum
dux inbeneuento nomine zotto.
qui in ea principatus est percurricula

Expanded text:
intra Ticinensem munierat urbem, intra Ticinensem munierat urbem, ut diximus, infirmatus aeris intemperantia ac fame constrictus exercitus redire ad propria destinavit. Qui revertentes ad patriam, in tantum famis penuriam perpessi sunt, ut prius vestimenta propria, insuper etiam et arma ad coemendum victum praeberent, quam ad genitale solum pirca haec tempora putatur esse factum, quod de Authari rege refertur. Fama est enim, tunc eundem regem per Spoletium Beneventum pervenisse eandemque regionem cepisse et usque etiam Regiam, extremam Italiae civitatem vicinam Siciliae, perambulasse; et quia ibidem intra maris undas columna quaedam esse posita dicitur, usque ad eam equo sedens accessisse eamque de hastae suae cuspide tetigisse, dicens: "Usque hic erunt Langobardorum fines". Quae columna usque hodie dicitur persistere et columna Authari appellari. 33. Fuit autem primus Langobardorum dux in Benevento nomine Zotto, qui in ea principatus est per curricula
Abbreviated transcription (Latin):
se eis crediderant nullũ ab eisdolũ
existimantes. Nomina aut̃ castroꝵ
quȩ dier. interritorio tridentino
ista sunt. Tesaner. Maletũ. Semiana.
appianũ. Fagitanã umbra uitianũ.
brem tonicũ A uolenes. enne mase.
& duo in alsuca & unũ inuerona.
haȩcomã castra cũ diruta essent
a francis. ciues uniuersi ab eis ductis
captiui. Pro ferruge uero castro
intercedentib ep̃is ingenumo de
sauione. & agnello de tridento data
redemptio. Percaput unius cuiusq
uiri solidus unus. usq ad solidos
sexcentos Interea francorum
exercitum. cũ ess& tempus estiũu
ꝓpt̃ in consuetiaeris incõmoditat᷑ e
disenteriae morb gauiter exagi¬
tare coepit. Quo morbo. plures
ex eis interierunt. Quid plura:
Cumꝑ tresmenses francorũ exer¬
citus italiam ꝑuagar&. nihilq
ꝓ.ficer&. neq se demnimicis ulcisci
poss& eo qđ se in locis firmisimis
contulissent. neq regẽ at tingere
ualer&. de quo ultio fier& qui se

Expanded text:
se eis crediderant nullum ab eis dolum se eis crediderant nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum quae diruerunt in territorio Tridentino ista sunt: Tesana, Maletum, Sermiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Bremtonicum, Volaenes, Ennemase, et duo in Alsuca et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent a Francis, cives universi ab eis ducti sunt captivi. Pro Ferruge vero castro, intercedentibus episcopis Ingenuino de Savione et Agnello de Tridento, data est redempio, per capud uniuscuiusque viri solidus unus usque ad solidos sexcentos. Interea Francorum exercitum, cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incommoditatem, desenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures ex eis interierunt. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervagaret nihilque proficeret neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in locis firmissimis contulissent, neque regem attingere valeret, de quo ultio fieret, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
alangobardis inruentib passtin
ꝑloca singula ꝓsternebantur:
t uero audo ald & sexduces srancoꝵ
ad mediolanensium urbẽ uenlen¬
tes ibieminus in cãpestrib castra
posuerunt. Quoloco adeosinit¬
ratoris legatiuene . runt nuntiantes
adeẽ exercitũ in solatio eorũ dicen¬
tesq quia post triduũ cũ eisdem
ueniemus. & hoc uob̾ erit sgnũ.
Cũ uideritis uillae huius quae inmon¬
tesita est. domos incendio concre¬
mari & fumũ incendi ad caelosusq
sustolli. noueritis nos cũ exercitu
quẽ pollicemur aduentare. Sed
expectantes francorũ duces dieb sex
iuxta placitũ nullũ ex his quib lezati
lmperatoris ꝓmiserant uenisse con¬
tẽplatisunt: Cedinus aut̃ cum
tredecim ducib leuã. italiae ingressꝰ
quinq castella coepit. a quib etiã
sacram̃ta exegit. Peruenit etiam
exercitꝰ francorũ usq ad ueronam.
& deposuerunt castra plurima
ꝑ pacẽ post sacramenta data quȩ

Expanded text:
a Langobardis inruentibus passim a Langobardis inruentibus passim per loca singula prosternebantur. At vero Audualdus et sex duces Francorum ad Mediolanensium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque quia: 'Post triduum cum eisdem veniemus. Et hoc vobis erit signum: cum videritis villae huius, quae in monte sita est, domus incendio concremari et fumum incendsustolli, noveritis, nos cum exercitu, quem pollicemur, adventare". Sed expectantes Francorum duces diebus sex iuxta placitum, nullum ex his, quibus legati imperatoris promiserant, venisse, contemplati sunt. Cedinus autem cum tredecim ducibus laevam Italiae ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacramenta exegit. Pervenit etiam exercitus Francorum usque Veronam, et deposuerunt castra plurima per pacem post sacramenta data, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. Cuille: Ego quidẽ in¬
quit occidi possum. nan certe
udhoi ista in hane patriã femina
uenit. ut tuis debeat nuptus copu¬
lari. Qđ ita quoq post factumest.
Hoc tẽpore quã ob causã incertumẽ.
ansul cognatus regis authari:
apud ueronã e int̾fectus XXXI
ac &iã tempestate grippo
legatos chil debti regis francorũ
cum constantinopolim re meassa.
& eidẽ regisuo quomodo honori¬
fice ab imperatore mauritiosus¬
ceptus fuiss& nuntiass&. & quia
in iurias quas apud car taginẽ ꝑpess̃
fuerat imperator aduoluntatẽ
childibtiregis ultũ iri ꝓmississ&.
Childebtus confestim iterato in
italiam exercitu francorum
cũ uiginti ducib addebellandã
lango bar doꝵ̃ gentẽ direxit:
Equib ducib audualđ. & olo.
& cedinus eminentiores fuert᷑.
Sedolo cũ inpor tune adbilitioñ
castrum accessiss& laculo in
mamilla sauciatus cȩcidit & mor¬
tuus est. Reliqui uero franci.
cũ egressi fuissent ad p̃ dandumꝰ

Expanded text:
tus est. Cui ille: 'Ego quidem', intus est. Cui ille: 'Ego quidem', inquid, 'occidi possum; nam certe ad hoc ista in hanc patriam femina venit, ut tuis debeat nuptiis copulari'. Quod ita quoque post factum est. Hoc tempore, quam ob causam incertum est, Ansul, cognatus regis Authari, aput Veronam est interfectus. 31. Hac etiam tempestate Grippo., legatus Childeperti regis Francorum, cum Constantinopolim remeasset et eidem regi suo, quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nuntiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeperti regis ultum iri promisisset: Childepertus confestim iterato in Italiam exercitum Francorum cum viginti ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus Audualdus et Olo et Cedinus eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitionis castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uenisset. theudelinda eiusfilia
cũ suoger mano nomine gundo ald
ad italiam confugit. usq quã aduen¬
tare quidã autharis ponsonuntiauit
Cuistatim ille obuiam cũ magno appa¬
ratu nuptias celebraturus incãpũ
sardis qui suꝑ ueronã est occurrens
eandem cunctis laetantib in coniugi¬
um idusmaias accepit. Erat aut̃
tunc ibi inter ceteros langobardoꝵ
duces agilulf dux taurmensium
ciuitatis. Quo in loco cũ ꝑ turbato
aere lignum qđ dã qđ in regiissep¬
tis sitũ erat. cũ magno tonitruoꝵ
fragore ui fulminis ictũ fuisset.
habebat tunc agilulf quendam
desuis aruspicẽ puerũ quipar te
diabolica quid futurũ porten¬
derent ictus fulminum. in telle¬
gebat. Qui secrete cũ agilulf
ad requisita naturae resi der &.
edem dixit Mulier ista quae
modo reginr̃o nupsit. tua ñ post
multũ tẽpus con iux futura est:
Quod ille audiens. caput se eius
amputaturũ. sidehac re
amplius aliquid dicer& cõmina¬

Expanded text:
advenisset, Theudelinda, eius filia, advenisset, Theudelinda, eius filia, cum suo germano nomine Gundoald ad Italiam confugiit seque adventare Authari suo sponso nuntiavit. Cui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias celebraturus in campum Sardis, qui super Veronam est, occurrens, eandem cunctis laetantibus in coniugium Idus Maias accepit. Erat autem tunc ibi inter ceteros Langobardorum duces Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm. erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilulf quendam de suis aruspicem puerum, qui per artem diabolicam, quid futurum portenderent ictus fulminum, intellegebat. Qui secrete, cum Agilulf ad requisita naturae resideret, eidem dixit: 'Mulier ista, quae modo regi nostro nupsit, tua non post multum tempus coniux futura est'. Quod ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius aliquid diceret, commina
Abbreviated transcription (Latin):
ridus. statura decens. candido cri¬
ne ꝑ fusus & satis decorus aspectu:
Qui mox arege comeatu accepto.
lter patriam reuerseri arripiunt
deq noricorũ finib festinantes abs¬
cedunt: Noricorũ si quidẽ ꝓuintia
quã baio ariorum populus in habi¬
tar. hab& ab oriente pannoniam.
ab decidente suauiam. ameridie
i taliam. Abaquilonis uero par te
danubri flicenta. Igitur authari
ctim iani ꝓpe italiae fines uenisset.
secũq iad huc qui eum deducebant
ba ioarios haber&: erexit se quan¬
tũ suꝑ equũ cuip̃ sidebat potuit.¬
& toto ad nisu sec uriculã quã ma¬
nugestabat. In arborẽ quae ꝓxi¬
mior aderat fixit. um eãq fixã
reliquit. aditiens. haec insuꝑ
uerb. talit̃ authari ut ferunt
facere sol&. Cumq haec dixiss&.
tunc intellexerunt baioaru qui
cum eo comi tabantur eũ ipsum
regem authari esse. Deniq post
aliquot tẽpus cũ ꝓpt̃ francorde
aduentũ ꝑ turbatio garibaldoregi

Expanded text:
ridus, statura decens, candido criridus, statura decens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet ab oriente Pannoniam, ab occidente Suaviam, a meridie Italiam, ab aquilonis vero parte Danuvii fluenta. Igitur Authari cum iam prope Italiae fines venisset secumque adhuc qui eum deducebant Baioarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit et toto adnisu securiculam, qua manu gestabat, in arborem quae proximior aderat fixit eamque fixam reliquit, adiciens haec insuper verbis: 'Talem Authari feritam facere solet'. Cumque haec dixisset, tunc intellexerunt Baioarii qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem Authari esse. Denique post aliquod tempus, cum propter Francorum adventum perturbatio Garibaldo regi
Abbreviated transcription (Latin):
ut erat satis elegantiformaitacuo
nutu contempla teis xss& ait auᵈͦ
regẽ. Quia talẽ filiae urã dperse nã
cernimus ut eã merito hrañereginã
sieri optemus. si pic& Preȩ hotestati
de eius moriu s cut nob p asroa factura
ẽ. uinipo culũ suerere p̃optaonus
Cumq rex id fieri debere annuisset.
illa accepto uini poculo. eiprius qui
senior esse uide batur ꝓpinauit:
Deinde cũ authari quẽ suũ sponsum¬
eẽ nescieba eꝓ por rexiss& Ile post¬
quã bibit  ac poculũ redderet
eius manũ nemine. anin aduertente
digito te tigit̃. dextrãq suã sibi a
fronte ꝑnasum acfaciẽ ꝓduxit.
Illa hoc sue nutricirubore ꝑfusa
nuntiauit. Cuinutrix sua. ait
steausi pse rex &spansus tuus ess&.
te omnino tangere non auder&. Sed
in terim. sileanius. ne hoc patrituofiat¬
cognitum. Reenĩ uera dignaest¬
ꝑsona quae tenere debeat regnum
& tud sociari coniugio. Erat autẽ
tunc authari iuueniliae tate flo¬

Expanded text:
ut erat satis eleganti forma, tacito ut erat satis eleganti forma, tacito nutu contemplatus esset, regem: Quia talem vestrae filiae personam cernimus, ut eam merito nostram reginam fieri optemus, si placet vestrae potestati de ejus manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere praeoptamus. Cumque rex id fieri debere annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum esse sponsum nesciebat, porrexisset, ille postquam bibit ac poculum redderet, ejus manum, nemine animadvertente, digito tetigit, dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait: Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileacognitum. Re enim vera digna persona est, quae tenere debeat regnum et tuo sociari coniugio', Erat autem tunc Authari iuvenali aetate flo
Abbreviated transcription (Latin):
authari legatospost haec adbaio¬
riam mnisit quiga ibaldi eorũ regis
filiam sibi in matrimonis̃ peterent
Quos ille benignus suscipi ens. theu¬
delindam suam filiam authari
sedaturũ ꝓmisit: Qilegati re¬
uertentes cũ haec authari nuntias¬
sent. ille persem& ipsum suati
sponsam uidere cupiens. paucisserũ
sed expeditis ex langobardis adhi¬
bitis. unũq sibi fidelissimũ & qua¬
si seniorẽ secũ ducens sinemora
adboioriam perrexit: Quicum
in conspectũ garibaldiregis uexta
more legatorũ introductesset
& is quicũ xuthari quasisenior u̾e¬
nerat. post salutationẽ uerba intu
illius gentis cognosceret᷑. ad regem
garibaldum ꝓpinquius accedensait
dominus ms̃ authari rex me ꝓprie
ab hoc direxit. ut uram filiã ipsicis
sponsam quae nr̃a domina futura ẽ
debeã conspicere: ut qualis ei formsa
sie meo ualeam domino cercius.
nuntiare. Gumq rex haec audiens
siliam uenire iussisses xamq authari

Expanded text:
Authari legatos post haec ad BaioAuthari legatos post haec ad Baioariam misit, qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne suscipiens, Theudelindam suam filiam Authari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semet ipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum sed expeditis ex Langobardis adhibitis, unumque sibi fidelissimum et quasi seniorem secum ducens, sine mora ad Baioariam perrexit. Qui cum in conspectum Garibaldi regis iuxta morem legatorum introducti essent et his qui cum Authari quasi senior venerat post salutationem verba, ut illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens ait: "Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam, ipsius sponsam, quae nostra domina futura est, debeam conspicere, ut qualis eius forma sit, meo valeam domino certius nuntiare". Cumque rex haec audiens filiam venire iussisset, eamque Authari,
Abbreviated transcription (Latin):
legatis. eandem suam germanam
eo. quod gentẽ illam ad fidem
catholicã conuersam fuisse
nter haec legationẽ ad impera¬
torẽ Mau. riuum direxit. man¬
dans Cei ut qđ prius non
fecerat. nunc contralangobardoꝵ̃
gentẽ bellũ susciper&. atq cum
eiuis corsilio eos ab italia remo¬
uer& & uinihilmoratus exer¬
citum suum adlan gobar dorum
ebellationẽ initaliam direxit.
thaci rex a langobardorũ
acies. non segniter obui ampergunt.
ꝓqlibertatis statu fortiter confligunt
nea pugna langobardi uictoriam
capiunt. franciue he menter caesi. non¬
nulli capti. plurimi etiã perfugã
elapsi uix ad patriam reuertunt᷑
antaq ibi strages factaẽ defrancoꝵ
exercitu. quanta nusquã alibime¬
moratur. Mirandũ sene ẽ. cur
secundus qui aliqua delango bardoꝵ
gestis scripsit. hanc tantã eorum
uictoriam p̃terierit. cum haec
quae p̃misimus defrancorũ interitu
in eorum historia isdem ipsis pene
uerbis exaratalegantur.
LAUIUSUEROREX

Expanded text:
legatis, eandem suam germanam, legatis, eandem suam germanam, eo quod gentem illam ad fidem catholicam conversam fuisse nter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, mandans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra Langobardorum gentem bellum susciperet atque cum eius consilio eos ab Italia removeret. Qui nihil moratus, exercitum suum ad Langobardorum debellationem in Italiam direxit. Cui Authari rex et Langobardorum acies non segniter obviam pergunt proque libertatis statu fortiter confligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt; Franci vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi vix ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Francorum exercitu, quanta usquam alibi non memoratur. Mirandum sane est, cur Secundus, qui aliqua de Langobardorum gestis scripsit, hanc tantam eorum victoriam praeterierit, cum haec quae praemisimus de Francorum interitum in eorum historia hisdem ipsis pene verbis exarata legantur. 30. Flavius vero
Abbreviated transcription (Latin):
isti ep̃i. Seuerus parentinus. iohañ
patricius. uindemius. & iohannes:
ACTEMPESTATE  XXUII¬
rex authari ad histriam exercitũ
misit. Cui exercitui eum dux tra¬
dentinus fuit. Qui post p̃das &
incendia. facta pace in annũ unũ
magnã pecuniam regidetulent᷑
Alii quoq langobardi. minsula ama¬
cina frantionẽ magistrũmilitũ
quia dhuc denar setis parte fuera
obsidebant. Iui francio post sex
menses obsidionis suae langobardis
eandem insulam tradidit. Ipse
uero ut optauerat. dimissus arege.
cũ sua uxore & supellectili ra¬
uennam ꝓperauit. Inuentae sunt
in eadem insula diuitiae multae.
qua ibi desingulis fuerant ciuita¬
tibus cõmendatae XXUIII.
At uero flauius rex authari legatos
Ad childeb̾tũ misit petens eius
germanã suo matrimonio soci¬
ari.. Cumq childebtus accep¬
tis muneribus alangobardorum
legatis suã germanam eorũ regi
sẽdaturum ꝓmississ&. adueni¬
entibus tamen gothorũ de hispania

Expanded text:
isti episcopi: Severus, Parentinus Iohannes, isti episcopi: Severus, Parentinus Iohannes, Patricius, Vindemius et Iohannes. 27. Hac tempestate rex Authari ad Histriam exercitum misit; cui exercitui Euin dux Tridentinus praefuit. Qui post praedas et incendia, facta pace in annum unum, magnam pecuniam regi detulerunt. Alii quoque Langobardi in insula Amacina Francionem magistrum militum, qui adhuc de Narsetis parte fuerat obsidebant. Qui Francio post sex menses obsidionis suae Langobardis eandem insulam tradidit, ipse vero, ut obtaverat, dimissus a rege, cum sua uxore et supellectili Ravennam properavit. Inventae sunt in eadem insula divitiae multae, quae ibi de singulis fuerant civitatibus commendatae. 28. At vero Flavius rex Authari legatos ad Childepertum misit, petens eius germanam suo matrimonio sociari. Cumque Childepertus, acceptis muneribus a Langobardorum legatis, suam germanam eorum regi se daturum promisisset, advenientibus tamen Gothorum de Hispania
Abbreviated transcription (Latin):
defensore. Quib cõminans exilia
at q uiolentiam inferens. cõmu¬
nicare cõpulit iohanni rauennati
ep̃o trium capituloꝵ damnatori
qui tpr̃ papae uigilii uel pelagii
aromanae aecełae desciuerat
societate Exempto aut̃ anno
ruenna ad grados reuersisunt:
Quibus nec plebs cõmunicare uoluit. nec
ceteri ep̃i eos receperunt: Smaragđ
patricius ademonio non in iuste cor¬
reptus. successorẽ romanũ patriciũ
accipiens. constantinopolim remeaũ.
Post hac facta est sinodus decẽ episco¬
porũ inmariano. ubireceperunt de
uerũ patri archam a quileiensem dan¬
tem libellũ errorissui. quia trium
capituloꝵ dã natorib cõmunicarat
rauennae. Nomina uõ episcoporũ
qui se ab hoc scismate cohibuerunt
hec sunt. Petrus dealtino clarissimꝰ
ingenuimus desabione. Agnellus
tridentinus. lunior uero nensis.
horontius uincentinus. Rusticus de
taruisio. fontenis feltrinus. Agnell
Cum patriar cha aut̃ cõmunicauer

Expanded text:
defensore. Quibus comminans exilia defensore. Quibus comminans exilia atque violentiams inferens, communicare conpulit Iohanni Ravennati episcopo, trium capitulorum damnatori, qui a tempore papae Vigilii vel Pelagii a Romanae ecclesiae desciverat societate. Exempto vero anno, e Ravenna ad Grados reversi sunt. Quibus nec plebs communicare voluit, nec ceteri episcopi eos receperunt. Smaracdus patricius a daemonio non iniuste correptus′, successorem Romanum patricium accipiens, Constantinopolim remeavit. Post haec facta est sinodus decem episcoporum verum patriarcham Aquilegensem dantem libellum erroris sui, quia trium capitulorum damnatoribus communicarat Ravennae. Nomina vero episcoporum qui se ab hoc scismate cohibuerunt haec sunt: Petrus de Altino, Clarissimus, Ingenuinus de Sabione, Agnellus Tridentinus, Iunior Veronensis, Horontius Vicentinus, Rusticus de Tarvisio, Fonteius Feltrinus, Agnellus Cum patriarcha autem communicaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
fuis Intertio om̃s abbꝗtissae
cũ congregationib: suis Inquarto
em̃s infantef In quinto. om̃s laici
Insexto rneuer sae uiduae. Insepr¬
deo aut̃ debeato Gregorio plura
dicerẽ omittimus. quiaiam ante
aliquot anos eius uitã dõ auxiliaite
texuimus Inqua quaȩ cũq dicenda
fuerant iuxta tenuitatis nr̃e uires
uniuersa descripsimus: XX¬
Ioc tp̃r. isdem beatus gregorius at¬
gustinum & mellitum. & iohannem.
cũ aliis plur ibus mona chistimentib
dm̃ in bri tanniam misit. eorumq
p̃dicatione ad xp̃m anglos con¬
Iis diebus de functo helia aquile¬
iensi patriarcha. post quã quindecĩ
annos sacer dotium gesserat Se uer
huisuccedens. regendã suscepit
aeccłam. Quem smaracduspatri¬
cius ueniens derauenna ingradũ
pen sem& ipsum aba silica extrahens
rauennã cum in iuria duxit. cualis
trib exhistria ep̃is. idẽ iohanne
parentino & seuero atq uindemio
nec non etiã antonio iã sene aeccła

Expanded text:
suis; in tertio omnes abbatissae suis; in tertio omnes abbatissae cum congregationibus suis; in quarto omnes infantes; in quinto omnes laici; in sexto universae viduae, in sepIdeo autem de beato Gregorio plura dicere omittimus, quia jam ante aliquot annos ejus Vitam, Deo auxiliante, texuimus. In ea quae dicenda erant, juxta nostrae tenuitatis vires, universa descripsimus. Hoc tempore idem beatus Gregorius, Augustinum, et Mellitum, et Joannem, cum aliis pluribus monachis timentibus Deum, in Britanniam misit, eorumque praedicatione ad Christum Anglos conHis diebus defuncto Helia Aquilegensi patriarcha, .postquam quindecim annos sacerdotium gesserat, Severus huic succedens regendam suscepit ecclesiam. Quem Smaracdus patricius veniens de Ravenna in Gradus, per semet ipsum e basilica extrahens, Ravennam cum iniuria duxit cum aliis tribus ex Histria episcopis, id est Iohanne Parentino et Severo atque Vindemio, necnon etiam Antonio iam sene ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
re um euusde flumitus eum
multa ser pertum multitudine draco
mir&e magritudinis per urbem transi¬
ens usq ad mare descendit Sub secu¬
ta statimẽ. hanc inundationẽ gra¬
uissi ma pestilentia. quã inguinariã
appellant. Quae tanta strage populũ
de uasta int. ut de in aestimabili
multitudine uix pauci remanerent
Primũq pelagium papã uirũ uenera¬
bilem perculit & si ne mora extinsit:
Deinde pastore inter emptose ꝑpopłos
extendit:
Ñ hac tanta tribulationebeatus
bregorius quitunc leuita erat.
acunctis generalit̾ papa electus est
Qui dum septi formem lae taniam
fiert ordinass&. Intra unius horae
spatiũ dũ dm̃. dep̃ carentur. octu¬
aginta ex eis subito ad terram
corruentes sp̃m exałarunt:
Septiformis aut̃ letanta ideodictaẽ.
quia omnis urbis. popłus ab eato
Gregorio inseptẽ partibus dep̃ca¬
turus dm̃ est diuisus
I n primonãq choro fuit omnis derꝰ.
In scđo. om̃s abbates com monachis

Expanded text:
alveum eiusdem fluminis cum alveum eiusdem fluminis cum multa serpentium multitudine draco etiam mirae magnitudinis per urbem transiens usque ad mare discendit. Subsecuta statim est hanc inundationem gravissima pestilentia, quam inguina riam appellant. Quae tanta strage populum devastavit, ut de inaestimabili multitudine vix pauci remanerent. Primumque Pelagium papam, virum venerabilem, perculit et sine mora extinxit. Deinde, pastore interempto, sese per populos extendit. In hac tanta tribulatione beatissimus Gregorius, qui tunc levita erat, a cunctis generaliter papa electus est. Qui dum septiformem laetaniam fieri ordinasset, intra unius horae spatium, dum hi Deum deprecarentur, octuaginta ex eis subito ad terram corruentes, spiritum exhalarunt. Septiformis autem litania ideo dicta est, quia omnis urbis populus a beato Gregorio in septem partibus deprecaturus Dominum est divisus. In primo namque choro fuit omnis clerus; in secundo omnes abbates, cum monachis
Abbreviated transcription (Latin):
Linfinib uenetiarũ & liguria sence¬
teris regiombus italiae. qualepost
noe tempora creditur non fuisse:
Factae sunt lacuna possessionũ seu
uillarũ. hominũq pariter & animan¬
tium magnus interitus. Destructas̃
itinera. dissipatae uae. tantũq tunc
atesis fluuius excreuit. ut circa
basilicã beatize nonis Mar tyris.
quae extra ueronensis urbis muros
sitaẽ. usq ad superiores fenestras
aqua ꝑ tinger&. Lic& sicut beatus
gregorius post papa scripsit in eandẽ
ba silicã aquaminime introierit.
Erbis quoq eiusdẽ ueronensis muri.
exparte aliqua eadem sunt inunda¬
tione subruti. Factaẽ aut̃ haec in¬
Sed & tantae coruscationes & tonirua
fuerunt. quante fieri ix aestiuo
temor̃ solent. Post duos quoq
menses eadẽ urbs ueronensium
magna exparte incendio concre¬
mata est. XXIII
N hac diluiuii effusione tantum
apud urbem romã fluuius tiberis
excreuit. ut aquae eius suꝑmuros
urbis influerent. & maximasuiea
cgiones occuparent: Tuncper

Expanded text:
in finibus Venetiarum et Liguriae seu ceteris regionibus Italiae, quale post Noe tempore creditur non fuisse. Factae sunt lavinae possessionum seu villarum, hominumque pariter et animantium magnus interitus. Destructa sunt itinera, dissipatae viae, tantum tuncque Atesis fluvius excrevit, ut circa basilicam Beati Zenonis martyris, quae extra Veronensis ur bis muros sita est, usque ad superiores fenestras aqua pertingeret, licet, sicut et beatus Gregorius post papa scripsit, in eandem basilicam aqua minime introierit. Urbis quoque eiusdem Veronensis muri ex parte aliqua eadem sunt inundatione subruti. Facta est autem haec inbris. Sed tantae coruscationes et tonitrua fuerunt, quantae fieri vix aestivo tempore solent. Post duos quoque menses eadem urbs Veronen sium magna ex parte incendio concremata est. 24. n hac diluvii effusione in tantum apud urbem Romam fluvius Tiberis excrevit, ut aquae eius super muros urbis influerent et maximas in ea regiones occuparent. Tunc per
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ rex autharibeneuentũ ꝑ rex̃
De totzone primobeneuentoꝵ ducem.
II Quomꝰ authanrex legatos ad guntrã nũ
misi & deei miraba uisione.
IIDe morte authariregs & regno agiulfi.

Expanded text:
Quomodo rex Authari Beneventum perrexit. 33. De Zottone primo Beneventanorum duce. 34. Quomodo Authari rex legatos ad Gunthramnum misit, et de eius mirabili visione. 35. De morte Authari regis, et de regno Agilulfi.
Abbreviated transcription (Latin):
menso ꝑ territus. in fugã conuertitur :
Ultimaq ꝑnitiae cȩsus. sibi fugiendomort̃
romo aldo & lango bardis uictoriam
peperit: Ita saburrus quise impera¬
torisuo uictoriae tropheũ delango¬
bardis ꝓmiserat patrare. ad eum
cũ paucis remeans ignominiã depor¬
tauit: Romo ald uõ patrata de inimi¬
cisuictoria. beneuentũ triũ phans
reuersus ẽ patriq gaudiũ & cunctis
securitatẽ sublato hostiũ timore con¬
uexit :¬
tuõ constans augustus. cũ nihilse
contralangobar dos gessisse conspicer&.
om̃is seuitiae sue minas contrasuo hocẽ
romanos retorsit: Nã egressus nea po¬
lim. romã ꝑrex̃. Cuisexto aburbe

Expanded text:
menso pavore perterritus in fugam convertitur, menso pavore perterritus in fugam convertitur, ultimaque pernicie cesus, sibi fugiens mortem, Romoaldo et Langobardis victoriam peperit. Ita Saburrus, qui se imperatori suo victorie tropeum de Langobardis promiserat patrare, ad eum cum paucis remeans ignominiam deportavit. Romoald vero, patrata de inimicis victoria, Beneventum triumphans reversus est, patrique gaudium et cunctis securitatem, sublato hostium timore, convexit. At vero Constans augustus, cum nichil se contra Longobardos gessisse conspiceret, omnes sevicie sue minas contra suos, hoc est Romanos, retorsit. Nam egressus Neapolym, Romam perrexit, cui sexto ab urbe