comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rupta ẽẽnt legis uira ⁊ uiolata religio: deseruit eo ᷤ
diumna ꝑuidentia. ⁊ ñ solum illosurgebant romani:
s ⁊ ip̃i int̾ sedomesticos seditionib laborabant: Cuiuᷤ
seditionis erant duo pͥncipes Quoꝵ unus erat iohan¬
nes quidam uir leuiᷤ. populi lues. dolis nulli uersutoꝵ
fidem. ⁊ credulitatem compositis asciscere mendaciis:
Qui fallatiam uirtutẽ putaret. ⁊ elegantie duceret
carissimoᷤ circumuenire ꝓmptus ad conspirandũ.¬
⁊ uehemensad audendum. acerad efficiendum: Cui¬

Expanded text:
rupta essent jura legis, et violata religio, deseruit eos divina Providentia, et non solum urgebant Romani, sed et ipsi inter se domesticis seditionibus laborabant. Omnis seditionis erant duo principes, quorum unus erat nes nomine, indigena populi lues, dolis nulli uersutoruet credulitatem conpositis adsciscere, qui fallaciam uirtutem putaret et elegantiae duceret carissimos circumuenire, promtus ad conspirandum uehemens ad audendum acer ad efficiendum, c
Abbreviated transcription (Latin):
nesuiri. urgiliꝰ. salustiꝰ. terentiꝰ. oratiꝰ. ⁊ liuius orten¬
ierat ad recipiendas amicitias rarus. s ad retinendũ
ꝯstantissimus Fuit etiam mitis. gratus. ciuilis am¬
mi ilepidi: corꝑe toto pulcher. s oculis magis S cũ¬
liuiam quasi concedente marito sibi coniunx̃: Cui li¬

Expanded text:
Sallustius, Terentius, Horatius, Livius, Hortenerat ad recipiendas amicitias parcus, sed ad retinendas constantissimus. Fuit mitis, gratus, civilis animi et lepidi, corpore toto pulcher, sed oculis magis. AuLiviam quasi marito concedente sibi coniunxit. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
quiensaugustefateor me fidelem antonio socium. ut¬
pote qui ab eo regnũ susceꝑim Catñ necc̾itate: arma ñ¬
sensit antonius. cui⁊ ad adium̃tum exercitus. ⁊ frum̃ti co¬
nium. legionib tuis maximis. uicisti eum consiliis tuis. ui¬
uinci: qͣmsine eauincere: Uicit eum mulier. infestior suis.

Expanded text:
quit, Auguste, fateor me fidelem fuisse Antonio socium, utpote qui ab eo regnum acceperim, cui me debitorem adhuc nsensit Antonius, cui et adiumenta exercitus et frumenti nium legionibus tuis maximis, uicisti consiliis tuis, uivinci quam sine ea uincere. Vicit eum mulier infestior suis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintia alpescocie numcupatur: in qua genua cuutaᷤᷤ
leciũ Septima aut̃ ꝓuintia campania. ab urbe sumit
nia cui adiungitur britya a silere fluiio. usꝙ ad fretũ.
siculum. suꝑ oratyrrem maris ꝑtingens. in qua pestus¬
laniꝰ. ⁊ regium posite sunt ciuitates. Nonauõ ꝓiuntia
in alpib apenniniꝰ est sita Decima aut̃ emilia nomi¬
nat᷑. hec incip̃ int̾alpes appenninas. ⁊ ꝑgit uyxta padi
fluenta ũsus rauennã. ⁊ ħ locupletib urbib decorat᷑.
placentya. parma. bononya. ⁊ cornelii foro. qd̾ modo cas¬
trum imolas appellat᷑ Undecima autem flaminia uoci¬
tatun⁊ est int̾ alpenninas urbes. ⁊ mare adriaticũ posi¬
ta. estq in easita rauenna: Duo decima uõ est picenus hñs
ab austro appenninos montes. ⁊ ex alt̾a parteadriaticũ
mare. ⁊porrigiturusq ad piscariam: appennine autem
alpesꝑmediam italiã ꝑgentes apuniciᷤ h ẽ ab exercitu
hannibalis qui ꝑ eas tͣnsitũ hũit uocitant᷑ Tercia deci¬

Expanded text:
incia Alpes Gotie nuncupatur, in qua Janua civitas letum. Septima autem provincia Campania ab urbe sumit nia, cui conjungitur Bricia a Sile fluvio usque ad fretum Siculum, superiora Tirreni maris perstringens, in qua Petulanius et Regium posite sunt civitates. Nona vero provincia in Alpibus Apenninis sita est. Decima autem Emilia nominatur: hec incipit inter Alpes Apenninas, et pergit juxta Padi fluenta versus Ravennam, et his locupletibus urbibus decoratur, Placentia, Parma, Bononia, et Cornelii Foro, quod modo castrum Imolas appellatur. Undecima autem Flaminia vocitatur, et est inter Apenninas Alpes et mare Adriaticum posita: et in ea sita est Ravenna . Duodecima vero est Picenus habens ab austro Apenninos montes, et ex altera parte Adriaticum mare, et porrigitur usque ad Piscaniam. Apennine autem Alpes per mediam Italiam pergentes, a Punicis, hoc est ab exercitu Annibalis, qui per eas transitum habuit, vocitantur. Tertiadeci
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit. Quit̾ram firmauit atq fundauit. ⁊ fructuᷤ
eius ⁊ animalib ⁊ hominib largit᷑ Qui lunã statuit in¬
uias celestes atq terrestres locorum mutationibꝰ p̃ bet.
Qui humanis ingeniis que creauit. ⁊ iam scientiaᷤᷤ ar¬
tium uariarũ ad ad iuuandam uitam naturamꝙ ꝯ-¬
cessit Qui ꝯiunctionem maris ⁊ femine ad ad iutori¬
um ꝓpagande ꝓlis instituit: Qui hominib que fo¬
cis ⁊ luminib ad hib̃ent ad facillimos usus munust̃¬

Expanded text:
substituit. Qui terram fundat atque fecundat. Qui fructus substituit. Qui terram fundat atque fecundat. Qui fructus eius animalibus hominibuias caelestes adque terrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus ter
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ qui naturis a se creatis. ⁊ sub sistendr⁊ mouendi
initia finesꝙ constituit Qui rerum causas nouit
atq disponit. qui ium seminũ condidit Qui ratio¬
tibꝰ indidit Qui hominib facultatem sermoni¬
usum q donauit: Quimunus fut᷑a dicendi quib
placuit spiritib inspirauit: qui ꝑ quos placet futu¬
ra predicit. ⁊ ꝑ quo ᷤ placet. ipse malas ualitudines
pellit Qui bellorum ip̃oꝵ cum sic emendandum ⁊¬
castigandum ẽ genus humanum exordiis ⁊ ꝑ gressi¬
b finib ꝙ moderat᷑ Qui mundi huiꝰ ignem uehem̃¬
tem ⁊ iuolñtissimũ ꝑ inmense nature temꝑam̃to ⁊
creauit ⁊ regit Qui mariꝰᷤ ⁊ uniũsarũ aquarũ crea¬
tor ẽ ⁊ gub̾nator Qui solem fecit corꝑ alium claris¬
simũ luminũ. eiq ium congruam dedit ⁊ modum:
Qui ipsis etiam inferis dominationẽ suã potestatẽ¬
q ñ sub strait. qui semina⁊ alimenta mortaliũ siue
arida siue liquida naturis competentib attributa

Expanded text:
imus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui ratiotibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualetudines pellit; qui bellorum quocastigandum est genus humanum, exordiis, progressibus, finibusque moderatur, qui mundi huius ignem vehementissimum, pro immense nature temperamento et creavit et regit, qui universarum aquarum creator et gubernator est, qui solem fecit corporalium clarissimum luminum, eique vim congruam et motum dedit, qui ipsis etiam inferis, dominationem suam, potestatemque non subtrahit. Qui semina et alimenta mortalium, sive arida, sive liquida, naturis competentibus attributa
Abbreviated transcription (Latin):
Euoluto itaq biennio postqͣm est obsessaciuitas.
uictor tytus. machinis ⁊ aliis bellicis instrumentis
muros eius irrupit. ñ tam̃sme suorum sanguine:
Rupto itaq muro solito terribilior crepuit som¬

Expanded text:
Evoluto igitur biennio postquam obsessa est civitas, Evoluto igitur biennio postquam obsessa est civitas, victor Titus machinis et aliis bellicis instrumentis muros ejus irrupit, non tamen sine suorum sanguine. Rupto muro, solito terribilior increpuit son
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt etiam stetisse solem. ut hostes suos uin¬
cerent. ne nox impediret Quosdam suoꝵ raptoᷤᷤ
dormientib partam uictoriam: Postremo quã¬
terre ꝓpter in colarum impietatẽ: Uidemus ia¬
bras manes foris gramen: intus fauillam. Quis
dubitare põt qd̃ apud inferos uersemur ⁊ ubi
etiam ipsa que post mortem uiuere solet. nature
pietas. apud hos mortua ẽ. ⁊ suꝑstes defunttis re¬
ligio Quis enim parentes etiam mortuos ñ dili¬
gat: Quis amissos filios ñ amet. ⁊ loco pignoꝵ
teneat: Manet affectus ⁊ si pignus obierit: ꝑ se¬
uerat nomen. grã nature ñ interdicit. Apud hos
uõ nec iuuentem mat̾ recognoscit filium. nec au
nus: Infelix ciuitas. in qua talis officina. tale mys¬
asdapes fabulam putabamus. flagicium uidemꝰ.
ꝓpria uoluntas Ille doluit. hec insultauit: Digna
talib uiris pena. qui ꝑtinacit bellando. mulieres
tiosam Et his clictis ad moũi muro arietes iubet:

Expanded text:
tem recurrisse, stetisse solem ut hi hostes suos uintem recurrisse, stetisse solem ut hi hostes suos uincerent ne nox impediret, raptos dormientibus partam uictoriam. Haec propter incolarum impietatem, plerosqbras inanes, foris gratiam intus fauillam. Quis dubitare potest quod apud inferos uersemur, apud quos etiam, qupietas mortua et superstes defunctis religio. Quis enim parentes non etiam mortuos diligat? Quis etiam amissos filios non amet et loco pignorum teneat? Manet affectus, etsi pignus obierit, perseuerat nomen, naturae gratia non intercidit. Apud hos uero nec uiuentem mater recognoscit filium, nec appinfelix ciuitas, in qua talis officina, tale minisas dapes fabulam putabamus, flagitium uidemus,opria uoluntas. Ille doluit, haec insultauit. Digna talibus uiris esca, qui pertinaciter bellando mulieres ciosam. Et his dictis admovere muro arietes jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ante oculos positum parricidalis conuiuii
misterium ꝑ horrescebat: Ceperunt ⁊ ip̃i incen¬
escas inuenirent: ⁊ uelut imprud entes sume¬
rent: Ceperuntq uniuersi timere ne diu uiu̾ent.
hostem fugerunt: Quo comꝑto cesar. execratꝰ
infelicis terre contagium: manus eleuans ad ce¬
comilitones uenimꝰ. s aduersus homines. be¬
lius ac feris crud eliores decertamus Diligũt
fere fetus suos. quos in fame nutriunt: S et
dus absoluo. quecum ꝙ: in celo potestas es Scis
enim quia intimo affectu pacem frequent̃ obtu¬
nos demuris hortati sunt dimicare: ne grauius
ꝑirent asuis Quales sunt ciues. quib hostis re¬
solentiam: Aiunt se de celo genus ducere ⁊ibi pri¬
mum induisse corꝑis formam: celi se fuisse incolas. des¬
cendisse ad cultus terrarum. de terris ad celum re¬
dire. tͣnsisse ꝑmaria sicco uestigio. fugisseante se
fluctus maris. conuersa iordanis fluenta retrorsũ.

Expanded text:
uisque tamquam ante oculos positum parricidalis conuiuii uisque tamquam ante oculos positum parricidalis conuiuii ministerium perhorrescebat. Coeperunt et ipsi incenescas inuenirent et uelut inprudentes sumerent. Coeperunt uniuersi timere, ne diu uiuerent, et mhostem fugerunt. Quo conperto Caesar exsecratus infelicis terrae contagium, manus ad caecommilitones, venimus, sed adversus homines belluis crudeliores decertamus. Ferae diligunt ferae fetus suos, quos etiam in fame nutriunt; et quae absolvo, quaecumque in coelo potestas es. Scis, scis profecto, quia intimo affectu pacem frequenter obtunos de muris hortati saepe sunt dimicare ne grauius a suis perirent. Quales sunt ciues, quibus hostis resolentiam, de caelo se genus ducere, ibi primum induisse corporis formam, caeli se fuisse incolas, descendisse ad cultus terrarum, de terris ad caelum redire, transisse per maria sicco pede, fugisse ante se fluctus maris, conuersa Iordanis fluenta in suum fon
Abbreviated transcription (Latin):
matrimisere diem mortis. subuenisti in fame :
tu munus sup̃mum fenecte: Tu ꝑ cussoris repres¬
sor. uenerunt uenaturi ꝯuiue facti sunt. habe¬
bunt ⁊ ip̃i quod tibi debeant. cum epulas meas
sumpserint S quid refertis gradum. quid horres¬
citis animo: cur ñ epulamini qd mat̾ fecit: Posft̃¬
⁊ uos delectari epule que matrem ex saturauere:
sum: famem nescio Gustate ⁊ uidete: qm̃ suauis¬
est filius meus Nolite molliores matre fieri: infir¬
miores muliere. Aut si uos estis in meo uulnere
misericordes: ⁊ñ suscipitis hostiam meam. atꝙ
aduersamini holo caustum meum: ego ꝯsũmabo
sacrificium meum: Manducabo quod reliquũ ẽ.
uidete ne nob̃ obꝑbrio sit qd fortior uobis mulier
reꝑta sit. que assum̃et epulas uiroꝵ: Ego quid̃ taleᷤᷤ
paraui. epulas. s uos sic matrem epulari fecistis.⁊
me tenebat passio: s uicit necc̃itas Repleuit ꝯ¬
tinuo totam urbem tanti sceleris nefas. ⁊ unus

Expanded text:
matri miserae diem mortis. Subuenisti in fame, matri miserae diem mortis. Subuenisti in fame, tu munus supremae senectae, tu percussorum repressor. Venerunt necaturi, conuiuae facti sunt. Habebunt et ipsi quod tibi debeant, cum epulas meas sumserint. Sed quid refertis gradum, quid horrescitis animo? Cur non epulamini quod mater feci? Possunt et uos delectare quae matrem exsaturarunt. Nsum, famem nescio. Gustate et uidete quia suauis filius meus. Nolite fieri molliores matre, infirmiores muliere. Aut si uos in medio uulnere misericordes et non suscipitis hostiam meam atque auersamini holocaustum meum, ego consummabo sacrificium meum, manducabo quod reliquum est. Videte ne uobis opprobrio sit quod fortior uobis mulier reperta sit, quae absumeret epulas uirorum. Ego quidem tales paraui epulas, sed uos sic epulari matrem fecistis. Et me tenebat passio sed uicit necessitas.’ Repleuit continuo totam urbem tanti sceleris nefas et unusq
Abbreviated transcription (Latin):
mes. reddite matri qd̾ accepistis Reddite in qͣm in illud
nat᷑ale secretum. ⁊ in quo domicilio uiuentẽ sp̃m acce¬
pistis. in eo tumutꝰ defuncto paret᷑ Ip̃a complectar
b Ethec dicens auerso uultu cultrũ dem̃sit. ⁊ infrus¬
tra filium secanᷤ. igni supposuit: Partem comedit ⁊ par¬
nit ad pͥncipes seditionis Et odorem secuti: introiert̃
at illa. Partem ur̃am uob̃ seruaui: nec auara nec in hu¬
mana Nolite indignari Habetis ⁊ uosquid edatis De
meis uob̃ iuscerib cybum paraui. Considete otius men¬
sam apponã Mirari habetis miniffium meũ. ⁊ iudi
uos nec dulcis filii fraudauerit menbris. Et hec dicens
um: ⁊ hec est ur̃a portio uidete diligentius: ne
uos fraudauerim Ecce pueri manuf una: ecce
pes eius: ecce dimidium reliqui corporis: Et ne
simͥ qd̃ manducarem.⁊ qd̾ uobisreseruarem Nũ¬
qͣm mͥ dulciorfili fuisti. Tibi debeo qd̃ ad hucui¬
uo: tua suauitas amniam tenuit meam.⁊ ꝓ dux̃

Expanded text:
mes, reddite matri, quod accepistis: redi, fili, in illud naturale secretum, in quo domicilio sumpsisti spiritum: in eo tibi tumulus defuncto paretur. Ipsa complectar  Haec dicens auerso uultu gladium demersit et in frusta filium secans igni imposuit, partem comedit, parit ad principes seditionis; continuoque odorem secuti, introierunt t, ‘uestram uobis seruaui, non fui auara nec inhumana. Nolite indignari, habetis quod et uos edatis. De meis uobis uisceribus cibum paraui. Considite ocius, mensam adponam, mirari habetis ministerium meum, iudicuos nec dulcis filii fraudaret gratia.’ Simul dicens um, haec uestra portio, uidete diligentius ne uos fraudauerim. Ecce pueri manus una, ecce pes eius, ecce dimidium reliqui corporis eius, et ne mihi quod manducarem, uobis quod reseruarem. Numquam mihi dulcior, fili, fuisti. Tibi debeo quod adhuc uiuo. Tua suauitas animam tenuit meam, produxit
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ p̃terea uiroꝵ romanoꝵ scił galloꝵ gothorumq ⁊ cete¬
rarum gentiũ memorabiles actus hic inseram. ⁊ totum ħ
opus legitima ratione corroborare contendam. Incipiens
quippe ab octouano augusto om̃ium imꝑatoꝵ nomina
romanoꝵ ibi seriatim denotabo. usq ad karolum magnũ
⁊ eiꝰ filium imꝑatorẽ lodouicũ. ⁊ temꝑ a quib floruert̃ lu¬
cide designabo. sic ꝙ sed meorum karolũ rerum relationeᷤᷤ

Expanded text:
rorum, Romanorum scilicet, Gallorum Gotthorumque et ceterarum gentium memorabiles actus hic inseram, et totum hoc opus legitima ratione corroborare contendam . Incipiens quippe ab Octaviano Augusto, omnium imperatorum nomina Romanorum ibi seriatim denotabo usque ad Karolum magnum et ejus filium imperatorem Ludovicum, et tempora quibus floruerunt lucide
Abbreviated transcription (Latin):
unt: Alamanm quoq gallias ingrediunt᷑. Quadi
⁊ sarmate panoniã depopulantur. Parchi meso¬
potamiã auferunt: Postumꝰ in galliam ty rannidẽ
inuasit. quam ⁊ ꝑ annos .x. tenuit: Postea uõ suo¬
rum seditione militum ꝑ emptꝰ ẽ Ad extremũ ã¬

Expanded text:
unt. Alemanni Gallias ingrediuntur. Quadi et Sarmatae Pannoniam depopulantur. Parthi Mesopotamiam auferunt. Posthumius in Gallia tyrannidem invasit, quam decem annos tenuit. Sed postea suorum seditione militum peremptus est. Ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ultio uiolati nominis xp̃iam: Et usq quo ad ꝓ¬
fugandas eccłas edicta decurrerunt. catenus in credi¬
bilium morboꝵ pestis extenditur: Nulla fere ꝓuincia
romana. nulla ciuitas. nulla domus fuit. que ñ illa
gñali pestilentia correpta.atq euacuata sit. Hac
sola ꝑnicie insignes. gallus ⁊ uolusianꝰ. dum cͣc̃ emili¬
anũ nouis reb studentẽ bellum moliunt᷑ ciule. oc¬
cisi sunt: Emilianus quoq tercio mense in uase

Expanded text:
tnr ultio uiolati nominis Christiani et usquequo ad profligandas ecclesias edicta Decii cucurrerunt, eatenus incredibilium morborum pestis extenditur: nulla fere prouincia Romana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola anum novis rebus studentem civile bellum moliuntur, occti sunt. Emilianus vero tertio mense invasae
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ poputꝰ orb̃ imꝑiũ legr̃ diuisisse: S quia parchi sci¬
tharum exuleᷤ extitere. sic̃ ip̃oꝵ uocabulo dep̃hñditur.¬
scithico enĩ sermone parchi exules appellantur. de scitha¬
rum regno pͥus pauca narrabo. quam qͣm ordo p̃posterus
ẽẽ iudeatur. quicquid pꝰ pompeii ⁊ cesaris bella. que iã
digessi. de uesone rege egipti ⁊ de amatonum regno.⁊
de introitu cyri inscytiam q̃ añ cesar ᷤ ortum ꝯtigert̃ t̃c¬
tabo.
cythiarum gͥ gens antiquissima sub septem¬
tͥone posita. ab uno lat̾e ponto. ab altero uõ
montib ripheis. ⁊ asia at̃go terminat᷑: S scy¬
the ñ minꝰ inlustria pͥncipia. qͣm imꝑia habue¬
re. nec uiroꝵ mag̃ qͣm feminar̃ uirtutib claruere Quip¬

Expanded text:
manus populus orbis imperium legitur divisisse. Sed quia Parthi Scimanus populus orbis imperium legitur divisisse. Sed quia Parthi Scitharum exules extitere, sicut ipsorum vocabulo deprehenditur--Scithico enim sermone Parthi exules appellantur--de Scitharum regno prius pauca narrabo; quamquam ordo preposterus esse videatur, quod post Pompeii et Caesaris bella, que jam digessi, de Vesone rege Aegypti et de Amazonum regno et de introitu Cyri in Scythiam, quae ante Caesaris ortum contigerunt, tractabo.citharum igitur gens antiquissima, sub septenrione posita, ab uno latere Ponto, ab altero vero montibus Riphaeis et Asia a tergo terminatur. Sed Scyenim minus inlustria initia quam imperium habuere, nec virorum magis quam feminarum virtutibus claruere,quip
Abbreviated transcription (Latin):
noua tradidit sacramenta. imposuitꝙ eis honus
leue. ⁊ iugum suaue. ut qͣnti pend̾ et̾ intellig̾et. De¬
dit quippe ei ꝑ circum cisione que plebem ebraicam
ñ mediocrit hoñabat: sancti baptisiatiᷤᷤsacramentũ
corpꝰ ⁊ sanguinẽ Cuius ueri sacrificii multiplicia uari¬
aq signa erant. sacrificia pͥsca iustoꝵ Igitur prima
lex uelut pedagogus rudib atq carnalib homim¬
b pͥmũ posita est erudiens eos. uł peccare ꝓhibens.
metu pene p̃sentis: secunda uõ sublimiorem uite ui¬
am iã eruditis sine int̾minatõne pene p̃sñtis ostendit.
Non decebat gͦ ut euũgłica ꝑfectio p̃ced̾et mosaicam le¬
gẽ Nam queq ꝑfecta solent ẽẽ postĩora Hisita sehñti¬
b restat ⁊ nũc. ut de parthis qui diu in ꝑside regnaue¬
runt aliquid dicam. anteqͣm ꝓpositũ opꝰ attingam Tant̃
enĩ regñ silentio p̃terire ñ debeo Cum parthis quippe ro¬

Expanded text:
nova tradidit sacramenta, imposuitque ei onus nova tradidit sacramenta, imposuitque ei onus leve et jugum suave, ut quanti penderet eam intelligeret. Dedit quippe ei pro circumcisione, quae plebem Hebraicam non mediocriter honerabat, sancti baptismatis sacramentum corpus et sanguinem. Cujus veri sacrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca justorum. Igitur prima lex velut pedagogus rudibus atque carnalibus hominibus primum posita est, erudiens eos vel peccare prohibens metu poenae presentis; secunda vero sublimiorem vitae viam jam eruditis sine interminatione poenae presentis ostendit. Non decebat ergo ut evangelica perfectio precederet Mosaicam legem. Nam quaeque perfecta solent esse posteriora. His ita se habentibus restat et nunc, ut de Parthis, qui diu in Perside regnaverunt, aliquid dicam, antequam propositum opus attingam. Tantum enim regnum silentio preterire non debeo. Cum Parthis quippe Ro
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturarũ ⁊ attulit notitiam diuersarum linguar̃.
Indeq disꝑsisunt suꝑ faciem umu̾se terre. baptirã¬
tes ubiq in nomine patris ⁊ filii ⁊ sp̃c sanch Tunc
ad impletum ẽ qd̾ scriptum ẽ Ex syon exibit lex ⁊
uerbum dñi de ierłm: Inde enim ꝓcedens uerbum
dñi ꝑtotum emanauit mundũ. ⁊ extunc cepit in ter¬
ris edificari turris ñ ex lapidib ac cementis. s exdiũ¬
sis populis ⁊ linguis. cuiꝰ cacum̃ penetrat celum: Que
turris syon spiritalit̾ appellatur. qd̃ speculatio inter¬
pretatur. Speculatur enim futuri seculi magnũ boñ
qd̾̃ p̃parauit deus diligentib se Hec etiam deisponsa
ꝓpter num̃osam qͣm ei cotidie pariter filioꝵ sobolem.
ꝑ baptismatis sacͣmentum m̃ito põt appellari. Ipsa
quippe suo redemptori xp̃o intellectualit ad herens.
corꝑeo si dicifas est amplexuueris implet᷑ fecundat᷑¬
ꝙ uirtutib. Cuiqͣisue noue nupte nouus sacdos

Expanded text:
Scripturarum et attulit notitiam diversarum linguarum. Scripturarum et attulit notitiam diversarum linguarum. Indeque dispersi sunt super faciem universae terrae baptizantes ubique in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Tunc adimpletum est quod scriptum est: Ex Syon exibit lex et verbum Domini de Jerusalem . Inde enim procedens verbum Domini per totum emanavit mundum, et ex tunc coepit in terris aedificari turris, non ex lapidibus ac cementis, sed e diversis populis et linguis, cujus cacumen penetrat coelum. Quae turris Syon spiritaliter appellatur, quod speculatio interpretatur; speculatur enim futuri seculi magnum bonum, quod preparavit Deus diligentibus se. Haec etiam Dei sponsa, propter numerosam quam ei quotidie parit filiorum sobolem per baptismatis sacramentum, merito potest appellari. Ipsa quippe suo redemptori Christo intellectualiter adherens corporeo, si dici fas est, amplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Cui quasi suae novae nuptae novus sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
nacłm qd̃ uniũsalem p̃sentis secłi significabat eccle¬
siam ⁊ archam testamenti ꝑ quam xp̃c designaba¬
tur. in quo sunt omnes sapientie diuine thesauri
repositi.⁊ cand elabrum ꝑ quod sancta p̃dicatio
que iter lucis euntib ad uitam ostendit expͥmit᷑
⁊ mensam ꝑ quam sancta significat᷑ scͥptura ⁊ alia
multa in quib exp̃ssit nimis alta p̃sentis eccłe sa
cramenta Quinta demꝙ mundi etate salomon
rex pacificus. templum illud nobilissimum in ie¬
rłm extruxit. in quo ñ nulla imago rei future pre¬
cessit: Sexta quoq mundi etate xp̃c di ⁊ hominis
mediator mundo apparuit. ⁊ mortem crucis ꝑtulit.
ut mors quam uite ꝯstat ẽẽ contͣriam eius morte in¬
strumentũ fieret ꝑ qd̃ tͣnsiretur ad uitam Demum
uõ surgñs amortius misit de celo sp̃m scm suis apłis¬
in ierłm ꝯstitutis. qui eis omniũ reserauit misteria

Expanded text:
rnaculum, quod universalem presentis seculi significabat Ecclernaculum, quod universalem presentis seculi significabat Ecclesiam, et archam testamenti, per quam Christus designabatur, in quo sunt omnes sapientiae divinae thesauri repositi, et candelabrum, per quod sancta predicatio, quae iter lucis euntibus ad vitam ostendit, exprimitur, et mensam, per quam sancta significatur Scriptura, et alia multa, in quibus expressit nimis alta presentis Ecclesiae sacramenta. Quinta denique mundi aetate Salomon rex pacificus templum illud nobilissimum in Jerusalem extruxit, in quo etiam nonnulla imago rei futurae precessit. Sexta quoque mundi aetate Christus Dei et hominis mediator mundo apparuit et mortem crucis pertulit, ut mors, quam vitae constat esse contrariam, ejus morte instrumentum fieret per quod transiretur ad vitam. Demum vero surgens a mortuis, misit de coelo Spiritum sanctum suis apnstitutis, qui eis omnium reseravit misteria
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ appellare. quarũ una ciuitatũ p̃destinata est
regnare cum dõ. ⁊ alt̾a ꝑire cum diabolo. tertia tñ
mundi etate cum iam om̃s gñtes ꝑ orbẽ diffuse bñfi¬
ciorum di ⁊ sue ꝯditionis oblite. in sensibile ᷤ cołent cre¬
aturas: elegit deus habraham uirũ scm cuiꝰ exemplo
mundum ad agnitionẽ sui ꝯũteret. ⁊ ab erroris p̃cipi¬
tio lib̃aret. Cui etiam cͥcumcisionis notã im posuit.
qd̃ nr̃e regenerationis signũ fuit. qͣ pꝰ cõmunẽ car¬
minus ꝑ ignẽ moysi de rubo. pͥmũ locutꝰ est. ut edu¬
c̾et isrłiticũ popłm de egipto. ac demũ .xl. diebꝰ ac
noctib ipsius itm tentus alloquio. scriptam in tabu¬
lis meruit legem susciꝑe. qua sdem depopulus fru¬
eretur donec ueniret xp̃c qui int̾iorem sensum legis
etꝰdem eccl̃e sue. data sancti sp̃c gr̃a reseraret: Hac eti¬
am ip̃a etate ꝯstrux̃ idẽ moyses deo in heremo tab̃¬

Expanded text:
ssumus appellare; quarum una civitatum predestinata est ssumus appellare; quarum una civitatum predestinata est regnare cum Deo, et altera perire cum diabolo: tercia tamen mundi aetate, cum jam omnes gentes per orbem diffusae, beneficiorum Dei et suae conditionis oblitae, insensibiles pro eo colerent creaturas, elegit Deus Abraham virum sanctum, cujus exemplo mundum ad agnitionem sui converteret et ab erroris precipicio liberaret; cui etiam circumcisionis notam imposuit, quod nostrae regenerationis signum fuit; qua post communem carminus per ignem Moysi de rubo primum locutus est, ut educeret Israeliticum populum de Aegypto, ac demum 40 diebus ac noctibus ipsius iterum tentus alloquio scriptam in tabulis legem meruit suscipere; qua idem Dei populus frueretur, donec veniret Christus, qui interiorem sensum legis ejusdem Ecclesiae suae, data sancti Spiritus gratia, reseraret. Hac ipsa etiam aetate construxit idem Moyses Domino in heremo tabe
Abbreviated transcription (Latin):
Multa etiam alia suꝑ his erant dicenda. s quia lib̃ iste
nimis extenditur. ratio mod̾ationis exigit. ut iamt̃¬
minetuR.
G̃itur qm̃ iocundum ẽ sapienti sacras historias nosse
quarum sola suꝑficies solet ab humanis mentib ne¬
bulas erroris abigere. ⁊ eas ad imaginẽ ueritatis ad du¬
cere. curabo nunc iuxta historie textum legentib no¬
tificare. quomodo ꝓcessit inmundo. recta eruditio
fidei ꝑ quosdam gradus ⁊ articulos etatum ac tempo¬
rum. ⁊ quomodo uetus testamentũ euũgłicis minis¬
trauit pͥncipiis in p̃figuratione diuinoꝵ sacramentoꝵ
sicut uirilem etatem solet etas puerilis precedere. Igit᷑
qͣmius ab ip̃a mundi origine in tota mundi latitudi¬
ne. ñ nisi duas societates hominum comꝑimus extitis¬
se. cum tot tanteq gentes ꝑ eund̾ orbẽ diũsisritib mo¬
rib ꝙ inuentes multiplic linguarũ armoꝵ uestiũ ꝙ
sint uarietate distincte. quas ciuitates duas merito pꝰ¬

Expanded text:
Multa etiam alia super his erant dicenda; sed quia liber iste nimis extenditur, ratio moderationis exigit ut jam terminetur.quoniam jocundum est sapienti sacras historias nosse, quarum sola superficies solet ab humanis mentibus nebulas erroris abigere et eas ad imaginem veritatis adducere, curabo nunc juxta historiae textum legentibus notificare, quomodo processit in mundo recta eruditio fidei per quosdam gradus et articulos aetatum ac temporum, et quomodo Vetus Testamentum evangelicis ministravit principiis in prefiguratione divinorum sacramentorum, sicut virilem aetatem solet aetas puerilis precedere. Sed quamvis ab ipsa mundi origine in tota mundi latitudine nonnisi duas societates hominum comperimus extitisse, cum tot tantaeque gentes per eundem orbem diversis ritibus moribusque viventes, multiplici linguarum, armorum vestiumque sint varietate distinctae, quas civitates duas merito po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib crassus romanũ assecutus ꝯsolatũ ꝑ mesopota¬
miam tendens in parthiam eufraten fluiuium etͣfe¬
dus luculli ⁊ pompeii ꝯsulum romanoꝵ tͣnsiuit:⁊
carras usq ꝑuenit Ubi a parthis cncũuentus exer¬
citum amisit.⁊ ip̃e extinctus ẽ: Porro memorati oro¬

Expanded text:
 Crassus, Romanum assecutus consulatum, per Mesopotamiam tendens in Parthiam, Euphratem fluvium, contra foedus Luculli et Pompeii, consulum Romanorum, transivit, et Carras usque pervenit, ubi a Parthis circumventus exercitum amisit, et ipse est exstinctus. Porro Oro
Abbreviated transcription (Latin):
in ext̃nos. aut domesticos motus inquiet Natura ta¬
citi ad faciendum qͣm ad dicendum ꝓmptiores. Proiñ
scełaut aduersa silentio tegunt. pͥncipib metu: ñ pu¬
dore parent: In libidinem ꝓiecti. uxorum dulcedine
uarie libidmnes singuli plures hñt: Nulla delicta ad¬
ultio gͣuius iundicant Quam obrem feminis. ñ ui

Expanded text:
in externos aut in domesticos motus inquieti, natura taciti, ad faciendum quam ad dicendum promptiores; proinde secunda adversaque silentio tegunt. Principibus metu, non pudore parent. In libidinem proiecti, in cibum variae libidinis singuli plures habent, nec ulla delicta adulterio gravius vindicant. Quamobrem feminis non
Abbreviated transcription (Latin):
cem illoꝵ regib ⁊ legib ducib ⁊ gentib flecti nullis cruti¬
atib potuert̃. semꝑ in expugnabiles ꝑmanentes Si¬
milit̾̃ ⁊ sancte mulieres uirilem animo gerentes fidem.
carc̃ib includebantur. cedebant᷑. torq̃bant᷑. urebant᷑.
laniabant᷑. trucidabant᷑. coronabantur: Hospͥmiti¬
ua flores tulit eccł̃a. ⁊ his adhuc stipata uernat mirabi¬
liuarietate: Horum deniq meminisse semꝑ erit utile.

Expanded text:
m illorum regibus et legibus, ducibus et gentibus, flecti nullis cruciatibus potuerunt, semper inexpugnabiles permanentes. Similiter et sanctae mulieres virilem gerentes animo fidem, carceribus includebantur, cedebantur. torquebantur, urebantur, laniabantur, coronabantur. Hos primitiva flores tulit Ecclesia, et his adhuc stipata vernat mirabili varietate. Horum denique meminiss
Abbreviated transcription (Latin):
mulant. ⁊ in ip̃o ardore c̃taminis p̃lia deserunt: aut pꝰ
fugam pugnam repetunt. ut cum maxime uicisse
te putes. tunc tibi discͥmen sub eundũ sit Cominꝰ in¬
acie p̾liari. aut obsessas expugnare urbes nesciunt.
si qͣntus est his impetꝰ. tanta uis ⁊ ꝑseuerantia esset:¬

Expanded text:
ue in ipso ardore certaminis proelia deserunt ac paulo post pugnam ex fuga repetunt, ut, cum maxime vicisse te putes, tunc tibi discrimen subeundum sit. Muniacie praeliari, aut obsessas expugnare urbes nesciunt. si quantus est impetus, vis tanta et perseverantia esset
Abbreviated transcription (Latin):
symonem impetum fac̾et: ut lapidaret᷑: ait pe¬
trus Smite eum Satis est ei ad penam qd̵ cognoᷤᷤ¬
cit suas artes nilualere Uiuat. ⁊xp̃i regnum crescere
uideat. uł in uit᷑: Torquebatur magus apłi gła. ⁊ col
seurbem quam tueri solebat: Diem statuit. polli¬
cetur uolatum. quo suꝑnis sedib inueheret᷑. Et cũ¬
petrus in medio stans: ait Iħuxp̃e dñe ostende eiua¬
nas eẽ artes suas ne hac specie populus qui crediturꝰ¬

Expanded text:
Simonem insurgeret ut lapidaretur, ait Petrus: ‘Satis est ad poenam eius quod cognocit suas artes nihil ualere. Viuat et Christi regnum crescere uideat uel inuitus’. Torquebatur magus apostoli gloria.urbem quam tueri soleret. Diem statuit, pollicetur uolatum, quo supernis sedibus inueheretur, cuPetrus in medio stans ait: ‘Iesu domine, ostende ei uanas artes suas esse, ne hac specie populus iste qui creditur
Abbreviated transcription (Latin):
auit: In quo etiam bello parchi pompeinarũ partium fu¬
ere. ⁊ ꝓpt̃ amicitiam cũ bello pompeio mitridatico iunc¬
this breuit̃ expeditis. oꝑipposito manum applicabo
plicit liber secundus. Incipit prologus libritercii n¬
modo gͥ ꝓmissam quo continet᷑ italie sinus¬

Expanded text:
ur, in quo Parthi Pompeianarum partium fuere et propter amicitiam cum Pompeio bello Mithridatico iuncthis breviter expeditis, operi proposito manum applicabo. Explicit liber secundus. INCIPIT PROLOGUS TERCII LIBRI, IN QUO CONTINETUR ITALIAE SITUS
Abbreviated transcription (Latin):
cultas solitudines errare soliti. ñ agrum exercent. s uxo¬
res ⁊ lib̾os secum in plaustris uehunt. coriis ymbrem
⁊ hyemis asꝑitatẽ euitantes armenta ⁊ pecoracũ eis gra¬
diunt᷑. lacte ⁊ melle uescunt᷑ Gens laborib ⁊ bellis asꝑa:
uires corꝑm inmense: Horum demq uirgines uitam¬
suã ñ otio neq lanifitio. s armis ⁊ equis ac uenationib¬
nos defendebantz ine successib deẽẽt auctoritas: ge¬
nitas se marteasserebant: Itaq maiore parte europe¬
regiᷤ it̾itum ocupauert̃:. Ibiꝙ epheso multis ꝙ aliis ur¬
bib ꝯditis. partẽ exercitꝰ cum ingenti p̃da domum di¬
misert̃ Relique uõ que ad tuendũ asie imꝑiũ remã¬
serant. cũ cursu barbaroꝵ cũ martesia regina int̾fiti¬
unt Incuiꝰ locũ filia eiꝰ oritia regno succedit: Cui pt̃
singularẽ belli scientiam. exiia seruate iom̃ẽe¬

Expanded text:
cultas solitudines errare soliti non agrum exercent, sed uxores et liberos secum in plaustris vehunt, coriis imbrem et hiemis asperitatem evitantes, armenta et pecora secum pertrahunt. Lacte et melle vescuntur; gens laboribus et bellis aspera, vires cor, non otio neque lanificio,sed armis, equis, venationibnis defendentes,et ne successibus deesset auctoritas, genitas se Marte praedicabant. Itaque maiore parte Europes occupavere. Ibi Epheso multisque aliis urbibus conditis partem exercitus cum ingenti praeda domum dimittunt. Reliquae, quae ad tuendum Asiae imperium remanserant, concursu barbarorum cum Martesia regina interficiuntur. In huius locum filia eius Orithyia regno succedit, cui praeter singularem belli scientiam eximia servatae in omne ae
Abbreviated transcription (Latin):
ligatꝰ. in nullas partes sectił. ⁊ ex nulla parte muta¬
bił. implñs celum ⁊ t̾ram p̃sñte potentia. s ñ ꝓpͥam¬
digente natura.⁊ qd̃ ita ãministret omnia que cre¬
auit. ut etiam ip̃a ꝓprio ᷤᷤ exercere ⁊ ag̃ẽ motus sinat.
⁊ qͣmuis nicħ ẽẽ possit sine ip̃o. ñ st̃ tam̃ qd̾ ip̃e agit
minib angłos mittat. ñ tñ ex angłis homines. s ex se
ip̃o sicut angłos beatificat.⁊ ab hoc uno ⁊ uero deo¬

Expanded text:
in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit minibus angelos mittat, non tamen ex angelis homines, sed ex se ipso, sicut angelos, beatificat. Ab hoc uno et uero De
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione cladis illate. ⁊ hostẽ uictoria suꝑbũ ad se e¬
uocat. Sicq in conualle insidiis compositis. ducen¬
ta ꝑsarũm milia subita irruptione deleuit. Quib
patratis ciri capd̾ iussit amputari.⁊ inutrẽ huma¬
no sanguine plenũ inferri. ita inquiens Sacia te

Expanded text:
peratione cladis illatae, et hostem victoria superbum ad se evocat, sicque in valle insidiis compositis ducenta Persarum millia subita irruptione delevit. Quibus patratis, jussit Cyri caput amputari, et in utrem humano sanguine plenum inferri, ita inquiens: Satia te
Abbreviated transcription (Latin):
romani reũsus. rerum sum mã ac potestatũ solus
sibi p̃sumpsit: quod grecimonarchiam uocant
S dum ibi reipublice statim contra morem maio¬
rum dement̃ instaurat: auctorib bruto ⁊ cassio in
poputꝰ dolore stimulatꝰ. capitolium cum auctori¬
b cedis incendere uoluit: ap̃ quosetiam ita pꝰ mo¬
dum memorabilis factus ẽ. ut omnes post illum
imꝑatores cesares nunrupentur Hac demq tem¬

Expanded text:
reversus Romam, rerum summam ac potestatem solus reversus Romam, rerum summam ac potestatem solus sibi praesumpsit, quam Graeci monarchiam vocant; sed dum ibi reipublicae statum contra morem malorum clementer instaurat, auctoribus Bruto et Cassio, inpopulus dolore stimulatus capitolium cum auctoribus caedis incendere voluit. Apud quos etiam post modum memorabilis factus est, ut omnes post illum imperatores, Caesares nuncupentur. Brevite
Abbreviated transcription (Latin):
alexandriam uenit. ubi alexandrinis petentib prefa¬
tum ptolomeũ ad olescentem alexandrie regno do¬
nauit. quitñ ilico contra cesarem rebellauit. ⁊ bel¬
lum instruxit In quo bello referunt᷑ cesa hominũ
ptolomeus scapham ascendit ut fugeret S multis
post cum in eadem scaphainsilientib mersꝰ necatꝰ ꝙ
est Ciuus dum corpus ad litus deuolutũ fuisset indi¬
tio lorice aureȩ cognitum fuit: Quam cum cesar alex¬
andriam p̃misisset. alexandrinos desꝑatione ad de¬
ditionem coegit Quib paratis rursus regnum egipti
cleo patre dedit: Demum uõ siriam ꝑuagatus. phar¬
nacem in ponto deuicit. indeq scd̾o romam regre ᷤᷤ¬
sus dictator ⁊ ꝯsul est appellatus Demde in affricã
atq actrũuarum ⁊ suꝑauit: S ⁊ filiam pompeii.
pompeiã. faustum ⁊ sillam affranͥũ ⁊ petreium
int̾fecit: Cato uõ ap̃ uticam sese int̾emit Indeq

Expanded text:
Alexandriam venit, ubi Alexandrinis petentibus praefaAlexandriam venit, ubi Alexandrinis petentibus praefatum Ptolemaeum adolescentem Alexandriae regno donavit; qui tamen illico contra Caesarem rebellavit, et bellum instruxit. In quo bello referuntur caesa hominuPtolemaeus scapham ascendit ut fugeret, sed multis post eam in eamdem scapham insilientibus mersus, necatusque est. Cujus dum corpus ad littus devolutum fuisset, indicio loricae aureae cognitum fuit, quem cum Caesar Alexandriam praemisisset, Alexandrinos desperatione ad deditionem coegit. Quibus patratis rursus regnum Aegypti Cleopatrae dedit. Demum vero Syriam pervagatus, Pharnacem in Ponto devicit. Indeque Romam secundo regressus dictator et consul est appellatus; deinde in Africam atque Accium Varrum, et superavit. Sed et filiam Pompei Pompeiam, Faustum, et Syllam, Affranium et Petreium interfecit. Cato vero apud Uticam sese interemit. Indeque
Abbreviated transcription (Latin):
ti reges orientis ad pompeium cum auxiliis ꝯuene¬
re: Quod audiens cesaragmine p̾parato. ꝑepirum:
intessaliam uenit Pompeius octoginta ⁊ uiii. cho¬
hortes ordine triplici collocauit. Fuert̃q in exercitu
centi: ⁊ in dextro quingenti: Inter quos erant reges
multi senatores ꝙ ⁊ equites romani plurimi Contra
cesar similit octoginta cohortes. triplici ordinauit
dispositione: In exercitu cesaris fuere minus quam
.xxx. milia peditum ⁊ equites mille: S dum utͥmꝙ ẽ¬
taretur. tandem uniũsus pompeii fugit exercitus:
Cesa sunt in eo prelio pompeianoꝵ militum.xii. mi
lia ⁊ centuriones.xxxiiii. Pompeius fugiens onera¬
riam naium nactus in asiam ꝓperauit: unde ꝑ tirum
in egiptum transiit. ibiꝙ statim ut litus attigit. ius¬
su ptolomei ad olescentis in grãm cesaris uictoris oc¬
cisus ẽ Pompeio uõ int̾fecto cesar siriam ꝑuagatus

Expanded text:
ti reges Orientis ad Pompeium cum auxiliis deveneti reges Orientis ad Pompeium cum auxiliis devenere; quod audiens Caesar, agmine comparato, per Epirum in Thessaliam venit. Pompeius octoginta et octo cohortes ordine triplici collocavit, fueruntque in exercitcenti, et in dextro quingenti. Inter quos erant reges multi, senatoresque et equites Romani plurimi. Contra Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordinavit dispositione. In exercitu Caesaris fuere minus quam triginta millia peditum, et equites mille; sed dum utrinque certaretur, tandem universus Pompeii fugit exercitus. Caesa sunt in eo praelio Pompeianorum duodecim millia, et centuriones triginta quatuor. Pompeius fugiens onerariam navim nactus, in Asiam properavit, et inde per Tyrum in Aegyptum transiit. Ibique statim ut littus attigit, jussu Ptolemaei adolescentis, in gratiam Caesaris victoris, occisus est. Pompeio interfecto, Caesar, Syriam pervagatus,
Abbreviated transcription (Latin):
sius:. Interea uero cesar galloꝵ gentem fero cissimam
multis preliis expugnauit: Nauib deniq in brita¬
niam transuectus. romanum imꝑium ultra terreli-
tum intra decennium ꝯsũmauit. Quo transacto de¬
c̃ni sibi a senatu romano postulauit alt̾m ꝯsulatũ:
Contradictum est amarcello tunc ꝯsule ad nitente
pompeio Deinde decretum est asenatu: ut murbẽ¬
ñ nisi dimisso ueniret exercitu Quod cesar gͣuiter
tulit. ⁊ contractis undiq uirib romam hostiliter
contendit. ⁊ rubicone fluuio tͣnsmeato ariminũ
cepit: ⁊ rauẽ air nam se contulit: At pompeius⁊
omnis romanoꝵ senatus. crescentib cesaris iurib
trepiditamquam italia pulsi gretiam adieriͥnt:
Dirachium gerendi belli sedem eligentes Cesar au¬
tem cumiam aduersus pompeii duces multa ꝑ egis¬
set: certamina: tandem romam intrauit. ⁊ ex erario
publico fractis ianuis pecuniam tulit. quam suis
militib erogauit: Interea uõ apud dirachium mul¬

Expanded text:
ius itaque Caesar Gallorum gentem ferocissimam multis praeliis expugnavit. Navibus denique in Britanniam transvectus, Romanum imperium ultra terrae litum intra decennium consummavit. Quo transacto, decerni sibi a senatu Romano postulavit alterum consulatum; contradictum est a Marcello ter consule, adnitente Pompeio. Deinde decretum est a senatu, ne in Urbem nisi dimisso veniret exercitu. Quod Caesar graviter tulit, et contractis undique viribus, Romam hostiliter contendit, et Rubicone fluvio transmisso, Ariminium cepit, et Ravennam se contulit. At Pompeius, et omnis Romanorum senatus, crescentibus Caesaris viribus trepidi, tanquam Italia pulsi Graeciam adierunt, Dyrrachium gerendi belli sedem eligentes. Caesar autem, cum jam adversus Pompeii duces multa peregisset certamina, tandem Romam intravit, et ex aerario publico fractis januis pecuniam tulit, quam suis militibus erogavit. Interea vero apud Dyrrachium mul
Abbreviated transcription (Latin):
ficando sibi conecteret. ⁊ uniret. Natus est autem¬
sua ordinatissima distributione. anno memorati
quem ad modum greci calculatores computant est
qumquies millesimꝰ quad ringentesimꝰ septimꝰ. De¬

Expanded text:
ficando sibi connecteret et uniret. Natus est ficando sibi connecteret et uniret. Natus est sua ordinatissima distributione anno memorati quemadmodum Graeci calculatores computant, est quinquies millesimus quadringentesimus septimus.
Abbreviated transcription (Latin):
irrepsisset contra ius ⁊ fas iudaice gentis in hono¬
rem in debitum cepit in sacerdotium in dignissi¬
mos ⁊ ignobiles quoq restituere: quos eiuolun¬
tas aut casus dedisset Uestem quoq sum mi pon¬
tificis obdusam sub suo tenebat signaculo. nec ũ¬
quam eius usum potestatẽ ue ꝑ misit. pontificib
suitemꝑiᷤ. ⁊ ut suam sobolem regio iudeoꝵ generi
commisceret. abiecta dosid euxore qͣm priuatus
acceꝑat. copulauit sibi mariannam neptem regis
aristoboli. filiam hircani summi pontificis iude¬
orum. S huius mulieriᷤᷤ expetita societas. sicut pꝰ de¬
clarabitur. ens potenciam pociꝰ inclinauit quã
extulit. ⁊ domesticis affecit dolorib Nam cum
sequitur nobilitatem incidit ꝑturbationem qua¬
sibi domus ꝓpͥa ñ conueniret. um̃ unctione legiti¬
ma iudaice gentiscessante ĩminebat. scd̃ sermonẽ
carnẽ assumens uenit mundo salutarem afferens
fidem in qua populum gentilem atq iudaicũ. scĩ¬

Expanded text:
irrepsisset contra jus, et fas Judaicae gentis in honorem indebitum, coepit in sacerdotium indignissimos et ignobiles quosque substituere, quos ei voluntas aut casus dedisset. Vestem quoque summi pontificis occlusam sub suo tenebat signaculo, nec unquam ejus usum potestatemve permisit pontificibus sui temporis, et ut suam sobolem regio Judaeorum generi commisceret abjecta uxore Deside, quam privatus acceperat, copulavit sibi Mariannan regis Aristoboli filiam, et Hircani summi pontificis Judaeorum neptem. Sed hujus mulieris expetita societas, sicut post declarabitur, ejus potentiam potius inclinabit quam extulit, et domesticis affecit doloribus. Nam dum sequitur nobilitatem, incidit in perturbationem, quasi domus propria non conveniret. Verum unctione legitima Judaicae gentis cessante, imminebat secundum sermonem carnem assumens, venit mundo salutarem afferens fidem, in qua populum gentilem atque Judaicum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
partem uenecye ⁊ emiliciã. atq flãminiã uedes historio¬
gphigalliam cis alpinam appellauere: Siquidẽ antiqͦ
temꝑe brennꝰ qui ap̃ urbem regnabat senonensem.
cũ trecentis millib gallorum ad ytaliam uenit. ⁊ eã
usq ad senogalliam suꝑ mare adriaticum sitã occup a¬
uit̾ ⁊ ibi ab inuicem seꝑati st̃ galli. Quoꝵ centũ milia
delphos adeuntes. grecoꝵ gladiis ꝑierunt: Aliauõ cent̃
milia int᷑ greciam remanenteᷤ. pͥm̃gallo greci a candore
corꝑis. postea aut̃ galate sunt appellati Hii gͦ sunt qͥbꝰ
scribit apłs pauł̃ Alia aut̃ centũ milia in italia reman
sert̃. ⁊ cinumq mediolanũ. ꝑgamũ. ⁊ brixiam constru¬
entes. cis alpine gallie nom̃ dedert̃ Uñ gallia tͣns alpina
pes est uocitatur:. Et hec debrenno siue degalł quorũ¬
supra didum meminimꝰ. paucis dixisse sufficiat: Amo¬
do uõ fultus dei adiutorio. ⁊ intres libros totum opus
diuidere ⁊ munũ corpus eccłasticam historiam curabo¬

Expanded text:
partem Venetie, et Emiliam atque Flaminiam veteres ystoriographi Galliam Cisalpinam appellavere. Siquidem antiquo tempore Brennus, qui apud urbem regnabat Senonensem, cum trecentis milibus Gallorum ad Italiam venit, et eam usque ad Senogalliam super mare Adriaticum sitam occupavit: et ibi ab invicem separati sunt Galli. Quorum centum milia Delphos adeuntes, Grecorum gladiis perierunt. Alia vero centum milia intra Greciam remanentes, primum Gallogreci a candore corporis, postea vero Galathe idem sunt appellati. Hii ergo sunt, quibus scribit apostolus Paulus. Alia autem centum miserunt, Ticinumque, Mediolanum, Bergamum, et Brixiam constituentes, Cisalpinae Galliae nomen dederunt. Unde Gallia Transalpina, pes est, vocitatur. Et haec de Brenno, Gallisupra dudum meminimus, paucis dixisse sufficiat. Amodo vero fultus Dei adjutorio, et in tres libros totum opus dividere et in unum corpus ecclesiasticam historiam curabo
Abbreviated transcription (Latin):
rare iussit. Post hec autem darius in grãm uictoris
alexandri aureis uincitur catenis a cognatissuis. ⁊ runctꝰ.¬
uitam paritercum ꝑsarũ regno finiuit. Cuiuᷤ corpꝰ alex¬
and̾ more regio sepeliuit. Sicq ꝑsar̃ regnũ cessit in
⁊ indiam expeciit: ut ultimo orientiᷤ limbo imꝑii sui
fines t̾minaret. Ubicũporo ipsius gentiᷤ rege fortissimo
equo uectus singłari c̃tamine dimicauit. S occiso de¬
iectus equo ꝯcursu satellitũ suoꝵ mortẽ euasit. Sub¬
actis deniq om̃ibꝰ orientiᷤᷤ gentibꝰ usq ad flum̃ indũ.
⁊ ad occeam̃. statuit remeare retrorsũ. Um̃ cũ dari¬
set. suoꝵ insidiis in ead̾ urbe in ip̃o etatis ⁊ uictoriarum¬

Expanded text:
rare jussit. Post haec autem Darius in gratiam victoris rare jussit. Post haec autem Darius in gratiam victoris Alexandri aureis vincitur catenis a cognatis suis. Et vinctus pariter cum Persarum regno vitam finivit. Cujus corpus Alexander more regio sepelivit. Sicque Persarum regnum cessit in  Indiam expetiit, ut ultimo Oceani limbo imperii sui fines terminaret. Ubi cum Poro ipsius gentis rege fortissimo equo vectus singulari certamine dimicavit, sed occiso dejectus equo concursu satellitum suorum mortem evasit. Subactis deinde omnibus Orientis gentibus usque ad flumen Indum et ad Oceanum, statuit remeare retrorsum. Verum, cum Dariset
Abbreviated transcription (Latin):
andrum defecit. Deniq plurima gessit alexander¬
bella cum prefectis darii quos iam non tam armis qͣm
nominis sui terrore suꝑ auit. Iam enim milites alexan¬
driꝑsicum aurum. ⁊ tocus orientis opes quasi suam
predam ducebant. nec belli ꝑiculoꝵq s cliuiciarũ
memiñant. Post ħ aut̃ dariꝰcũ quadringentiᷤ milibꝰ
and̾ ⁊ cõmittit᷑ p̃lium in gentibꝰ animiᷤᷤ. In eo p̾lio ut̾q
rex uulñat᷑. ⁊ tam diuc̃tam̃ anceps fuit. quo aufugeret
darius. Ex nĩ magna cedes ꝑsarum secuta ẽ. Cesa enĩ
milia. Ex macedonib cecidere pedestres .c. xxxx.⁊ equi¬
tes.c.l. Incastris ꝑsarum: mult̾ aurricẽtarũ opũ iuen¬
or eademꝙ soror ⁊ due darii filie. Quarum redemptio¬
ne oblata darius ⁊ iam dimidia regni parte ñ optinu¬
it. Illas tñ alexand̾̃ hr̃i ap̃ se ut reginas precep̃. filia¬
b q ñ sordidius matrimonium dignitate patris spe¬

Expanded text:
andrum defecit. Denique plurima gessit andrum defecit. Denique plurima gessit bella cum praefectis Darii, quos jam non tam armis quam nominis sui terrore superavit. Jam enim milites Alexandri Persicum aurum, et totius Orientis opes quasi suam praedam ducebant, nec belli periculorumque, sed divitiarum meminerant. Posthaec autem Darius cum quadringentis millibus ander, et committitur praelium ingentibus animis. In eo praelio uterque rex vulneratur, et tandiu tamen anceps fuit quoad fugeret Darius. Exinde magna caedes Persarum secuta est, caesa enim milia. Ex Macedonibus cecidere pedestres CXXX, equites CL. In castris Persarum multum auri ceterarumque opum invenor eademque soror nem, oblata etiam dimidia regni parte, Darius non obtinuit. Illas tamen Alexander haberi apud se ut reginas praecepit, filiabus non sordidius matrimonium dignitate patris spe