comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus aut̃ tunc fertur fuisse feruor
fidĩ. ac desiderium lauacri salu¬
taris genti northam ibroꝵ:
ut quodã tempore paulinus
ueniens cum rege &e regura iN
cathetirandi &e baptizandi offi¬
cio deditus moraretur. quib die.¬
buscunctis amane usq ad ues¬
perum nichil aliud ageret. quã
confluentem eo de cunctis uicłis
ac locis plebem xp̃i uerbo saluti
instrere. atq instructam in flu¬
uio gleni qui ꝓrimuserat la¬
uachro remissionis abluere.
antuon autem deuotionis
eduinus erga cultum ueri¬
tatis habuit: ut etiam regi ori
relictis idoloꝵ suꝑsticionibus

Expanded text:
tus autem fertur tunc fuisse fervor fidei ac desiderium lavacri salutaris gente Nordanhymbrorum, ut quodam tempore Paulinus veniens cum rege et regina in catechizandi et baptizandi officio deditus moraretur: quibus diebus cunctis a mane usque ad vesperam nil aliud ageret quam confluentem eo de cunctis viculis ac locis plebem Christi verbo salutis instruere, atque instructam in fluvio Gleni, qui proximus erat, lavacro remissionis abluere.antum autem devotionis Aeduini erga cultum veritatis habuit, ut etiam regi Orierelictis idolorum superstitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum iussis pontificalib obtempe¬
rantes memoratum opus aggre
itineris confecissent: perculsi timore
inerti redire domum potius quam¬
gentem barbaram. feram incredu¬
lamiq. cuius nec linguã quidem
nossent adire cogitabant. ce hoc
esse tutius cõmuni consilio de¬
cernebant. Nec mora augustiñ
quẽ eis ep̃m ordinandum si ab¬
anglis susciperentur disposuerat
domum remitunt. quia beato
riosam. tã incertam ꝑegrinationẽ
a dire deberent. Quib ille erortato¬
rias lit̾as mitens: in opus eos u̾bi.
diuino confisos auxilio ꝓficisci su¬

Expanded text:
rum. Qui cum jussis pontificalibus obtemperantes, memoratum opus adgreditineris confecissent, perculsi timore inerti, redire domum potius, quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem nossent, adire cogitabant, et hoc esse tutius communi consilio decernebant. Nec mora, Augustinum, quem eis episcoAnglis susciperentur, disposuerat, domum remittunt, qui a beato riosam, tam incertam peregrinationem adire deberent. Quibus ille exhortatorias litteras mittens in opus eos verbi divino confisos auxilio proficisci su
Abbreviated transcription (Latin):
rata ꝑduraret. Itaq compositi
omnib: beati sacerdotes ea qua
uenerant ꝓsꝑitate redierunt.
Porro germanus pꝰ hec ad rauen¬
tram ꝓ pace armoricanȩ gentis
supplicaturus aduenit. ibiq a
ualentiniano ce placida ipsius
matre sumina reuerentia suscep¬
tus migrauit ad xp̃m. Cuius
corpus honorifico agmine comi¬
tantib uircutum oꝑib: suam
defertur ad urbeoꝯ: Beaduentu

Expanded text:
rata perduraret. Itaque, compositis rata perduraret. Itaque, compositis omnibus, beati sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt. Porro Germanus post haec ad Ravennam pro pace Armoricanae gentis supplicaturus advenit, ibique a Valentiniano, et Placidia matre ipsius summa reverentia susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico agmine comitantibus virtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec mu
Abbreviated transcription (Latin):
filium. cuiꝰ necessitatem ipsa debi-¬
litas cẽ sine p̃cib allegabat. fit
communis omnium dolor p̾cipne
sacerdotum. qui conceptã miscd̾am
ad diuinã clem̃tiam contulerunt:
statimq adolescentẽ beatus germa¬¬
nus sedere compulit. attrectat po.¬
plitem debilitate curuatum. et
ꝑ tota infirmitatis spatia medi¬
cabilis dext̾a ꝑcurrit. salubremq¬
tactum sanitas festina subsequit᷑.
Aridicas succum. nerui officia sus¬
ceꝑunt. & in conspectu omnium
filio incolumitas. patri filiꝰ resti¬
tuitur. Implentur popłi stupore
miracłi. et in pectorib omiiũ fides
catholica incultata firmatur
Predicatio deinde ad plebem de
p̃uaricationis em̃datione conuier.¬
titur õĩumq sententia pͣuitatis
auccores qui erant expulsi insula
sacerdotib adducuntur ad medi¬
terranea deferendi. ce ut regio ab¬
sollutione. & illi em̃datione frue¬
rentur. Factũq ẽ. ut millis locis
multo ex co cempore fides inteme¬

Expanded text:
filium, cuius necessitatem aetas et debifilium, cuius necessitatem aetas et debilitas etiam sine precibus adligabant. Fit eommunis omnium dolor, praecipue sacerdotum, qui conceptam misericordiam ad divinam clementiam contulerunt. tatimque adulescentem beatus Germanus sedere conpellit, adtrectat poplitem debilitate curvatum, et per tota infirmitatis spatia medicabilis dextra tactum sanitas festina subsequitur, ariditas succum, nervi officia receperunt, et in conspectu omnium filio incolumitas, patri filius restituitur. Implentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omnium fides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praevaricationis emendatione convertitur, omniumque sententia pravitatis auctores qui erant expulsi insula, sacerdotibus adducuntur ad Mediterranea deferendi, ut et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. Factumque est ut in illis locis multo ex eo tempore fides inteme
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ peticioni festinus obtemꝑat.
Namq adiuncto sibi seuero totius sci¬
tatis uiro. quierat discipłs beatissimi
scendit. ce consentienb elem̃¬
tis tranqͥllo nauigio britan¬
sp̃c ꝑuolantes totã insulamger¬
manũ uenire inuitis uaticinatio¬
nib nuntiabant. intm̃ ut elafius
quidam regionis illiꝰ primus iN
stinuntiĩ relatione ꝓperaret. exhi¬
bens secum filiũ. quẽ in ipso flore
adolescentiȩ debilitas dolenda
dãpnauerat. Erat aut̃ arescentib
nerius concracto poplite. cui per
siccitatem cruris usus uestigiĩ ne¬
gabãtur. Hunc elaphͥum tota¬
prouintia subsequit᷑. Ueniunt
sacerdoces. occurrit iuscia multi¬
tudo. confestun benedictio ce ser-¬
monis diumni doctͥna ꝓfunditur.
Recognoscunt popłm in ea quã
reliquerant credulitate durantẽ
intelligunt culpam eẽ paucoꝵ:
Inquirunt auccores. inuentos cõ¬
deninant. Tum subico elafius pe¬
dib aduoluit᷑ sacerdotũ offerens

Expanded text:
Quorum petitioni festinus obtemperat. Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque adjuncto sibi Severo, totius sanctitatis viro qui erat discipulus beatissimi scendit, et consentientibus elementis, tranquillo navigio Britanprovolantes totam insulam, Germanum venire invitis vaticinationibus nunciabant; in tantum ut Elafius quidam regionis illius primus, usti nuncii relatione properaret, exhibens secum filium quem in ipso flore adolescentiae debilitas dolenda damnaverat. Erat enim arescentibus nervis contracto poplite, cui per siccitatem cruris usus vestigii negabatur. Hunc Elafium provincia tota subsequitur: veniunt sacerdotes, occurrit inscia multitudo, confestim benedictio et sermonis divini doctrina profunditur. Recognoscit populum in ea qua reliquerat credulitate durantem, intellegunt, culpam esse paucorum, inquirunt auctores inventosque condemnant. 27. Cum subito Elafius manibus advolvitur sacerdotum, offerens
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam celimachinã contremiscunt.
trepidationiq in iectȩ uix sufficer
pedum pernicitas credebat᷑. Passĩ
fugiunt arma ꝓiciunt gaudenes
uel nuda corpora eripiusse discri.
Ultionem suam innocens exeratꝰ
intuetur. & uictoriȩ concessȩ ocioss
spectator efficitur. Spolia colligũ¬
Trumphant pontifices hostib¬
fusis sine sanguine. Trumphans
nictoria fide obtenta non iuiribus
Goͣposita ittiq insula securitate
multiplici. suꝑatisq hostib uł
inusibilibus uł carne conspicu.¬
is: redicum moliunt᷑ pontifices.
Quib tranqͥllam nauigaitio¬
nem &e merita ꝓpͥa & intercessio
beati albani mr̃is parauerunt:
aͥetosq eos suoꝵ desideriis felix ca¬
rina restituit:
ec multo int̾posito tempore.
muntiatur ex.cadem insula
pelagianã peruersitatem iterato
paucis auctorib dilatari. rurso¬
ꝙ ad beatum uirum p̾ces sacerdotũ
omnium deferunt᷑. ut causam
bi quã pͥns obtimierat tutaretim

Expanded text:
ipsam caeli machinam contremescunt, ipsam caeli machinam contremescunt, trepidationique iniectae vix sufficere pedum pernicitas credebatur. Passim fugiunt, arma proiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimiUltionem suam innocens exercitus intuetur et victoriae praestitae otiosus expectator efficitur; spolia colligunitur. Triumphant pontifices, hostibfusis sine sanguine, triumphant victoria fide obtenta, non viribus. Composita itaque insula securitate multiplici, superatisque hostibus vel invisibilibus vel carne conspicuis, reditum moliuntur pontifices. Quibus tranquillam navigationem, et merita propria et intercessio beati maatione suorum desideriis felix carina eos restitueret; nec multo interposito tempore, nuntiatur ex eadem insula, Pelagianam perversitatem iterato paucis auctoribus dilatari. Rursusque ad beatissimum virum preces sacerdotum omnium deferuntur, ut causam Dei, quod prius obtinuerat, tutaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis aptatur. Madidus baptisma¬
te ꝓcedit exercitus. fides feruet
in popło. &e contrito armoꝵ pre¬
sidio diuinitatis expctat᷑ aunli¬
um. Institutio uł forma casti
toriam quasi de inerini erercitu
p̃sum̃ites. assumpta alacritate
festinant. Quoꝵ tñ aduentus
exploratione cognoscitur. Cumqe
emensa sollempnitate paschali re¬
cens de laurachio parsmaior exer¬
ꝑcurrit & eregione qua hostium
sꝑabatur aduentus uallem cireũ¬
datam mediismonitib intuetirr
Quo in loco nouũ componit ererti¬
tum ipse dux agminis. Et iamad¬
erat feror hostium multitudo:
quã appropinquare intuebantur
in insidiis constituti. Tum subi¬
to germanus signifer uniu̾sos
admonet. p̃dicat ut uocisuȩ uno
clamore respondeant. securisq
hostib qui se insꝑatos adȩę confi¬
derent. alleluia t̾cio repecitam
sacerdotes erclamarentbant: Se.¬
rem reꝑcusso aere montium conclu¬
samultiplicant. Hostile agmen
lum rupes circuindatas. sed etiam

Expanded text:
tis aptatur. Madibus baptismatis aptatur. Madibus baptismate procedit exercitus, fides fervet in populo, et conterrito  sidio, divinitatis expectatur auxilium. Institutio vel forma castitunciatur, qui victoriam quasi de inermi exercitu presumentes, adsumpta alacritate festinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars major exerpercurrit, et e regione qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam mediis montibus intuetur. Quo in loco novum componit exercitum, ipse dux agminis. Et jam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti. Tum subito Germanus signifer universos admonet, et praedicat ut voci suae uno clamore resphostibus, qui se insperatos adesse confiderent, Alleluia tertio repetitam sacerdotes exclamant. Seqrem, repercusso aere, montium conclusa multiplicant. Hostile agmen lum rupes circumdatas, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueis uestib uidit sibi adeẽ ꝑsonã
que manu extensa iacentem ui.¬
deretur accollere eiunq consiste
firmis uestigiis imꝑabat. Post qͣm
horam ita fugatis dolorib recepit
pͥstinam sanitatẽ. ut die reddito
itineris laborem subiret iotrepidꝰ.
Nterrea sayones pictiq bellum
aduersum britones iunctis uirib
sc̾e perunt. quos eadem necessitas
incastra contraxerat. Etenun
cum trepidi parces suas pene un¬
pares iudicarent: sc̃oꝵ auilium
antistitum petierunt. qui promi-¬
ssum maturantes aduentum.
tantũ pauentib fiduciȩ contule-¬
runt. ut accessisse marimus cre¬
deretur exercitus. Itaq apłicis du-
ettam qͣdragesimȩ uenerabiles
dies. quos religiosiores reddebat p̃¬
sentia sacerdotum. in tantum
larent. Nam maxima exercitus
multitudo undam lauachri sa¬
lutaris expetit. or eccła ad diem
resurrectionis dñiqe frondibus
coriterta componit᷑. atq in expe¬
dicione campestri instar ciuita¬

Expanded text:
veis vestibus vidit sibi adesse personam, veis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa jacentem videretur adtollere, eumque consistere firmis vestigiis imperabat: post quam horam ita fugatis doloribus recepit pristinam sanitatem ut die reddito itineris laboInterea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in cascum trepidi partes suas pene inpares judicarent, sanctorum antistitum auxilium petierunt: qui promissum maturantes adventum, tantum paventibus fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus. Itaque apostolicisetiam Quadragesimae venerabiles dies, quos religiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum larent. Nam maxima exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit, et ecclesia ad diem Resurrectionis dominicae frondibus contexta componitur, atque in expeditione campestri instra civita
Abbreviated transcription (Latin):
arsit incendium. Qđ consumptiꝰ
domib quȩ illic palustri arundi-
quo idem iacebat flabris stimulanti.¬
bus ferebatur: Concursus omniũ
ad antistitem conuolauit. ut elatus
ri se fitei p̾sumptione non passus
est. At multitudo om̃is desꝑatiõe
perterrita: obuiam currit incendio
Set ut dĩ pocentia manifestior appa¬
reret: quicqͥd custodire tenitaueiat
turba consumit᷑. qđ uero iacens &
infirmus defenderat. reserato hos
transiliuit. ultia citraq deseuiens
et inter globos flammnantis incendii
incolume tabernałm qd̾ habitator
inclusus seruabat emicuit. Erultat
rurbamiracło. &e uctam sediuinis
uirtutib gͣtulatur. Ercubabat di¬
ebus ac noctib ante cugurium
pauꝑis uulgus sñ numero. hi an¬
mas curari. hi cupientes corpora.
Referri nequeunt quȩ xp̃c oꝑaba-¬
tur in famulo. qui uirtutes facie.¬
bat infirmus. Et cum debilita¬
tisuȩ nicħ remedii pat̾etur adhi¬
beri: quadã nocte candentem ni.¬

Expanded text:
arsit incendium: quod consumptis arsit incendium: quod consumptis domibus quae illic palustri harundinequo idem jacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antistitem convolavit, ut elatus ri se, fidei praesumptione non passus est. At multitudo omnis desperatione perterrita, obviam currit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quidquid custodire tentaverat turba, consumitur; quod vero jacens et infirmus defenderat, reserato  Altransilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii, incolume tabernaculum quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo, et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis vulgus sine numero; hi animas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus: et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem ni
Abbreviated transcription (Latin):
mis omnium siasio iniqua de¬
leta est. ut sacerdotum docrinam
auctorib confutatis. atq aminis
omnium fidei puritate composi¬
tis: sacerdoces beatum albantum¬
facta oratione iussit reuelli sepul¬
chrum. p̃ciosa ibidem munera
conditurus. arbitrans oportum̃.
collecta. quos pares meritis receꝑat
glum sepulcri quoq unius cen̾et
hospicium. Quib depositis hono¬
rifice atq sociatis: de loco ipso ubi
bȩati mris effusus erat sangius. maᷤᷤ¬
sam pulueris secum portaturus
abstulit in qua apparebat cruore ser¬
uato rubuisse mr̃m oȩdem ꝑsecuto¬
re pallente. Quib ita gestis: innu¬
mera hominum eodem dieaddo¬
minum turba conu̾sa est.
nde dum redeunt: insidiat᷑
immicus casualib laquer
preparatis germaniq pedẽ
lapsus occasione contriuit. ignora.¬
ns merita illius sicut iobbeatissi¬
mi afflictione corporis propaganda.
Etdum aliquandui in loco uno in¬
firmitatis necessitate teneretur:
in uicina qua manebat cafula ex¬

Expanded text:
mis omnium suasio iniqua demis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacauctoribus confutatis animisque omnium fidei puritate conpositis, sacerdofacta oratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba conversa est. Unde dum redeunt, insidiator inimicus, casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius, sicut Job beatissimi, afflictione corporis propaganda: et dum aliquandiu uno in loco infirmitatis necessitate teneretur, in vicina qua manebat casula ex
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝓfuderunt. Miscebatur ser¬
mo propriꝰ cum diuino. &e asser¬
ciones molestissimas. lectionum
testimonia sequebantur. Conui¬
ncitur uanitas. ꝑfidia confutat᷑
ita ut ad singłas uerboꝵ obiectio¬
uix manus continet: iudicium
tñ clamore testatur
um subito quidam tribu¬
nicie potestatis cum con¬
iuge procedit in medium. filiam
decem annorum cecam curandam
sacerdotibus offerens. Quam illi
ad u̾sariis offerri p̃ceperunt. Sed
hiĩ conscientia pumente deterriti.
iungunt cum parentib p̃ces. et
curationem paruulȩ a sacerdoti¬
bus dep̾cantur. Qui inclinatos
anuno adu̾sarios intuentes. orati.¬
onem breuit̾ fundunt. ac deinde
germanus plenus sp̃u scõ inuocat
trinitatem. Hec inora adherentẽ
lateri suo capsulam cum reliqͥiis
prchendit. eamq in conspectu om¬
nium ꝑuellȩ ocłis applicuit. Qͦs
statim euacuatos tenebris lum̃
ueritatis impleuit. Exultant
parentes. miracłm popłi contre¬
miscit. Postquam dicm ita ex am.¬

Expanded text:
ibus profuderunt: miscebatur seribus profuderunt: miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones molestissimas lectionum testimonia sequebantur: convincitur vanitas, perfidia confutatur; ita ut ad singulas verborum objectiovix manus continet, judicium tamen clamore testaturum subito quidam tribunitiae potestatis cum conjuge procedit in medium, filiam decem annorum caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscientia puniente deterriti, jungunt cum parentibus preces, et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur: qui inclinatos animo adversarios intuentes, orationem breviter fundunt: ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto, invocat Trinitatem; nec mora, adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum prehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit, quos statim evacuatos tenebris lumen veritatis implevit. Exultant parentes, miraculum populus contremiscit: post quam diem ita ex ani
Abbreviated transcription (Latin):
perconscientiam. doccrina ꝑ luteraᷤ.
uircutes ex meritis. Itaq regionis
uniu̾sicas in eoꝵ sententiam ꝓmpta
transsierat. Latebant abditisinis¬
tix ꝑsuasionis auctores. &e more ma¬
ligni sp̃e gemebant ꝑire sibi popu¬
los euadentes. Ad extremum diut᷑¬
ẜna
meditatione concepta: p̃sumunt
mire conflictum. Procedunt cons¬
picui diuitus. ueste fulgentes cir¬
crandati assentatione multorũ.
discrimenq certaminis subire ma¬
luerunt. quã in popło quẽ subu̾¬
terant pudorem temeritatis incur¬
rerent. ne uid̾entur se ipsi silen¬
cio damnauisse: Illic plane un¬
mensa multitudo cũ comugib
popłs expeccator. futurus et iu¬
dex. Astabant pares dispari con¬
ditione dissimiles. Hinc diuina
fides. inde humana presumtio.
hinc pietas. inde suꝑbia. In de
pelagius auccor. hinc xp̃s. Pri¬
mo in loco beatissimi sacerdott̃
diu maniter ce aures occupaũ
et cempora. Deinde antistites
uenerandi dorrentes eloquii sui
cum apłies &e euuangłicis imbͥ¬

Expanded text:
per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad extremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensa multitudo, etiam cum conjugibus populus expectator, et futurus judex, adstabant partes dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc pietas, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco beatissimi sacerdotes diu inaniter et aures occupavit et tempora: deinde antistites venerandi, torrentes eloquii sui cum apostolicis et evangelicis imbr
Abbreviated transcription (Latin):
ac sopore resolutus est. Tum uͦ
quasi iepugnatore cessante tẽpestaᷤᷤ
excitata con ualuit. et iam nauigiũ
suꝑfusis fluctib mergebatur:
Tum beatus lupus om̃sq turba¬
ti. excitant seniorem elem̃tis fu¬
rentib opponendum. Qui peri¬
culi immanitate constantior:
ip̃m inuocat. Et assũpto inno
gine: fluctus seuientes opprimit.
collegam commnonet. hortat᷑ uni¬
uersos. oratio uno ore ce clamore
ꝑfundit᷑. Ad est diuinitas. fuganͭ
inunici. tranqͥllitas sercnra subse¬
quitur. uenti econtͣrario ad itin̾is
ministeria reuertuntur. decur.¬
sisq breui spaciis pelagi: optati
litoris qͥete potiuntur. Ibi con-¬
utniens ex diuersis partib mul¬
titudo: excepit sacerdotes. quos
uenturos etiã uaticinatio adu̾¬
sa p̃dierat. Nunciabant enim
sinistri sp̃s qđ timebant. Qui m¬
ꝑio sacerdotum dũ de obsessis cor¬
porib detrudunt᷑: et cempestatiᷤᷤ
ordinem ce ꝑicła que intulerant

Expanded text:
ac sopore resolutus est. Tum vero ac sopore resolutus est. Tum vero quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et jam navigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus, omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, et adsumpto in nogine fluctus saevientes opprimit, collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur: adest Divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spiritus quod timebant, qui imperio sacerdotum, dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant
Abbreviated transcription (Latin):
fidem britanniarum
peste cominaclauerat: Uerumbri.¬
tanni cum neq susciꝑe dogina ꝑ¬
uersum giãm xp̃i blasphemando
ullatenus uellent. neq uersuciam
nefariȩ ꝑsuasionis refutare uerbis
certando sufficerent: inueniunt salu¬
bre consilium. ut agallicanis antistiti¬
bus auxilium belli sp̃ualis inquira¬
nt. Qi ã ob causam collecta magna
sinodo querebatur in cominune.
qui illic ad succurrendum fidei mi¬
cti deberent. atq omnium iudicio
eligebantur apłicisac̾dotes sermanꝰ autisi¬
cũ ꝓmpta deuotione p̃ces ce iussa
sc̃e eccłȩ suscepissent: intrant ocea.¬
num. c usq ad medium itineris
quo a gallico sinu britanias usq
tenditur: scdis flatib nauis tuta
uolabat: Tum subito occurrit ꝑ
qui tantos talesq uiros ad recupe¬
diemq nubium nocte subducun
uentoꝵ furores uela ñ sustinent.
cedebant ininisteria uicta nauta¬
rum. ferebatur nauigium oratio¬
ne ñ uirib. &e casu dux ipse uł ꝑo¬
ntifex fractus corpore. lassitudine

Expanded text:
Brittaniarum foeda peste commaculaverat. Verum Brittani cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna synodo quaerebatur in commune, qui illic  Al., illuc ad succurrendum fidei mitti deberent: atque omnium judicioeligebantur apostolici sacerdotes Germanus Autissicum prompta devotione preces et jussa sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo a Gallico sinu Brittanias usque tenditur, secundis flatibus navis tuta volabat. Tum subito occurrit pequi tantos talesque viros ad recupediemque nubium nocte subducunt; ventorum furores vela non sustinent; cedebant ministeria victa nautarum; ferebatur navigium oratione, non viribus: et casu dux ipse vel pontifex fractus corpore, lassitudine
Abbreviated transcription (Latin):
illam immenso amore diligebat.
obitus illiꝰ inuisione apparuerit.
quȩ anima eius cum atigłis ad
celum ire conspexerit. atq hoc ip¬
obitum cognouisset excitauerit.
Quod eum ita fuisse factum: mor
congregationi mane facto inno¬
tuit. Erat enim hȩc ipsa hora cũ¬
cum aliis non nullis xp̃i ancillis in¬
extremis in extremis monasterii lo.¬
bant ꝓbari. donec regłariter insti.¬
tutȩ in societatem congregationis
susciꝑentur.

Expanded text:
illam immenso amore diligebat, illam immenso amore diligebat, obitus illius in visione apparuerit, quae animam ejus cum angelis ad caelum ire conspexerit, atque hoc ipobitum cognovisset, excitaverit. Quod ita fuisse factum mox congregationi mane facto innotuit. Erat enim haec, ipsa hora cum aliis nonnullis Christi ancillis in extremis monasterii lobant probari, donec regulariter institutae in societatem congregationis susciperentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ce suꝑnoꝵ consortia ciuium ascen¬
disse. Quod cum illa audisset: sus¬
citauit cunctas sorores. et in ȩccllã
conuocatas orationib ac psalmis
ꝓ anuna matris oꝑam dare monu¬
it. Quod cum residuo noctis temp̃r
diligenter agerent: uenerunt pri.¬
mo diluculo fr̃s qui ens obitum
nunciarent a loco uͥ defuncta est.
At ille respondentes: dixerunt se
prius eadem cognouisse. Et cum
exponerent ꝑ ordinem quomͦ hec
uł quando didicissent: inuentum
est eadem hora transitum illius
illis ostensum ẽẽ ꝑ uisionem. qua
illam referebant exisse de mundo:
Pulcraq rerum concordia ꝓcura¬
tum ẽ. diuinit᷑. ut cum illi exitum
eius de hac uita uiderent: tuncis¬
ti introitum eiꝰ in ꝑpetuam ani¬
marum uitam cognoscerent.
Distant aut̃ inter se monasteria
hec tredecun ferme milib passu.¬
um. Ferunt autem quod eadem
nocte in ipso quoq monasterio
uͥ p̾fata dĩ famula obiit. cuidam
uirginum dõ deuotarum que

Expanded text:
et supernorum consortia civium ascenet supernorum consortia civium ascendisse. Quod cum illa audisset, suscitavit cunctas sorores, et in ecclesiam convocatas, orationibus ac psalmis pro anima matris operam dare monuit. Quod cum residuo noctis tempore diligenter agerent, venerunt primo diluculo fratres qui ejus obitum nunciarent, a loco ubi defuncta est. At illae respondentes dixerunt se prius eadem cognovisse: et cum exponerent per ordinem quomodo haec vel quando didicissent, inventum est, eadem hora transitum ejus illis ostensum esse per visionem, qua illam referebant exisse de mundo. Pulchraque rerum concordia procuratum est divinitus, ut cum illi exitum ejus de hac vita viderent, tunc isti introitum ejus in perpetuam animarum vitam cognoscerent. Distant autem inter se monasteria haec tredecim ferme millibus passuum. Ferunt autem quod eadem nocte, in ipso quoque monasterio ubi praefata Dei famula obiit, cuidam virginum Deo devotarum quae
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet nocte dñs om̃ips obitum
ipsuis in alio longius prefato mona¬
nasterio quod ipsa eodem anno con-
dño uirguntate in monachica conu̾¬
satione seruiebat. Hȩc tunc in dormi¬
torio sororum pausans: audiuit
fubito in aere notum campanȩ so.¬
num quo ad orationes excitari uł
conuocari solebant. cum quis corum
escło fuisset euocatus. Apertisq ut
sibi uidebatur ocłis: asperit de tecto
domus culmine. fusam clesuꝑ lucem
omina repleuisse. Cuii uidelicet luci
mam p̾fatȩ dĩ famulȩ in ipsa luce
comitantib ac ducentib angłis ad
glum ferri. Cumq sõno excussa
iuderet cet̾as pausantes curra sẽ soro¬
res: intellexit uel in somnio uł in
uisione mentis ostensum sibi esse
qđ uiderat. Statim q enirgens ni¬
nio terrore ꝑterrita: cucurrit ad
gia trahens: nunciauit matrem
illarum omnium hildam abbatis¬
sam iam inigrasse de seculo. ce se
aspectante cum luce imm̃sa duci¬
bus angłis ad ecernȩ limina lucis.

Expanded text:
videlicet nocte Dominus omnipotens obitum videlicet nocte Dominus omnipotens obitum ipsius in alio longius posito monasterio quod ipsa eodem anno constDomino virginitate, in monachica conversatione serviebat. Haec tunc in dormitorio sororum pausans, audivit subito in aere notum campanae sonum, quo ad orationes excitari vel convocari solebant, cum quis eorum de saeculo fuisset evocatus: apertisque, ut sibi videbatur, oculis aspexit, detecto domus culmine, fusam desuper lucem omnia replevisse: cui videlicet luci mam praefatae Dei famulae in ipsa luce comitantibus ac ducentibus angelis ad caelum ferri. Cumque somno excussa videret caeteras pausantes circa se sorores, intellexit vel in somnio vel in visione mentis ostensum sibi esse quod viderat. Statimque exsurgens nimio timore perterrita cucurrit ad ga trahens nunciavit, matrem illarum omnium Hild abbatissam jam migrasse de saeculo, et se aspectante cum luce immensa ducibus angelis ad aeternae limina lucis
Abbreviated transcription (Latin):
ac uirtutis euis rumor ꝑuenit occa¬
sionem salutis ce corrections minis¬
nis huic monasterio p̾esset: placu¬
it pio ꝓuisori salutis nr̃e scãm eius
febrib acri cepit ardore fatigari.
&e ꝑ sex continuos annos eadem
molestia laborare non ceffabat.
In quo toto tempore nunqiam
ipsa uł conditori suo gr̃as agere.
uł cominissum sͥ gregem ce pu¬
blice & pͥuatim docere p̾termite¬
bat. Nam suo p̾docta exemplo.
monebat om̃s oe in salute accepta
corporis dũo obtemꝑant̾ seruien¬
dum. &e inaduersis rerum siue
ergo suȩ infirmitatis anno conu̾¬
so ad interranea dolore: addiem
peruenit ultimum. ce circa galli
cantum ꝑcepto uiatico sacrosc̾ȩ
cominunionis: cum arcersitis
ancillis. xp̃i quȩ erant in eodem
monasterio de seruanda eas inui¬
cem imino coum omnib pace
euanglica admoneret: inter uer¬
ba exortationis leca mortem uidit.
unmo ut uerbis dñi loquar de
morte transiit ad uitam. Qua

Expanded text:
ac virtutis ejus rumor pervenit, occaac virtutis ejus rumor pervenit, occasionem salutis et correctionis minisnis huic monasterio praeesset, placuit pio provisori salutis nostrae, sanctam ejus febribus, acri coepit ardore fatigari; et per sex continuos annos eadem molestia laborare non cessabat: in quo toto tempore nunquam ipsa vel conditori suo gratias agere, vel commissum sibi gregem et publice et privatim docere praetermittebat. Nam suo praedocta exemplo, monebat omnes, et in salute accepta corporis Domino obtemperanter serviendum, et in adversis rerum sive ergo suae infirmitatis anno, converso ad interanea dolore, ad diem pervenit ultimum, et circa galli cantum, percepto viatico sacrosanctae communionis, cum accersitis ancillis Christi quae erant in eodem monasterio, de servanda eas invicem, immo cum omnibus pace evangelica admoneret; inter verba exhortationis laeta mortem vidit, immo, ut verbis Domini loquar, de morte transivit ad vitam. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
eam religiosi. protusita ei sapientia
&e amore diuim famulatus sedulo
eam uisitare. obnixe amare. diligen¬
ter erudire solebant. Cum gͦ aliqͦt
annos huic monasterio regłaris in¬
q institutioni multum intenta
struendum siue ordinandum ali¬
nctum sibi ñ segnit̾ impleuit.
Nam eisdem quib prius monas¬
terium. cẽ hoc disciplinis uitȩ re¬
głaris instituit: Etquidem mul
plum pͥmitiȩ eccłiȩ. nullus ibi
diues. nullus esset egens. omnib
mediocres quiq in necessitatibus
suis. s cẽ reges ac pͥncipes nonnũ ꝗͣ
nirent: tantum lectioni diumar̃
scripturarum suos uacare subdi¬
tos. tantum oꝑib iusticiȩ seexer¬
cercere faciebat. ut facillune uide¬
rent᷑ ibidem qui ecclesiasticũ gradũ
hoc est altaris officium apte subirea
hilda abbatissa quã om̃s quino¬
uerant ob insigne pietatis ce gr̃e
matrem uocare consuerant. in suo
monasterio uitȩ exemplum p̾sen
manentib ad quos felix industriȩ

Expanded text:
eam religiosi, pro insita ei sapientia eam religiosi, pro insita ei sapientia et amore divini famulatus, sedulo eam visitare, obnixe amare, diligenter erudire solebant. Cum ergo aliquot annos huic monasterio, regularis vitae institutioni multum intenta struendum sive ordinandum junctum non segniter implevit. Nam eisdem quibus prius monasterium, etiam hoc disciplinis vitae regularis instituit: et quidem multplum primitivae Ecclesiae nullus ibi dives, nullus esset egens, omnibusmediocres quique in necessitatibus suis, sed etiam reges ac principes nonnunquamnirent. Tantum lectioni divinarum Scripturarum suos vacare subditos, tantum operibus justitiae se exercere faciebat, ut facillime viderentur ibidem qui ecclesiasticum gradum, hoc est, altaris officium apte subirent et abbatissa Hild, quam omnes qui noverant ob insigne pietatis et gratiae matrem vocare consueverant, in suo monasterio vitae exemplo praesenmanentibus, ad quos felix industriae
Abbreviated transcription (Latin):
NNO DOMIH¬
cȩ incarnationis sescentesi¬
mo occogesimo: religiosa
a. ad ꝑcipienda prȩmia uitȩ cęlestis
deterris ablata transiuit die quin
sata compleuit. & totidem sequen¬
tes nobilius inmonachica uita
domino consecrauit. Nam et no¬
bilis natuerat. hoc est fibia nepotis
primi northdam ymbroꝵ ep̃i. fidem
usq ad eius uisionem ꝑuenire me.¬
ruit: intemerata seruauit. Quȩ
cum relicto habitu scłari illi soli
seruire decreuifset: secessit ad pro.¬
uiciam orientalium angloꝵ siqͥ¬
quecimq habuerat galliam per.¬
uenire. atq in monasterio calȩꝑ.¬
egrinam ꝓ dño uitam ducere. qͦ
facibius ꝑpetuam in cęlis patriam
posset mereri. Nam ce in eodem
monasterio soror ipsius regłarib
coronam expectabat ȩternam:
Cuius emulata exemplum. &riꝑ¬
so ꝓposito ꝑegrinandi. annum
uitam agebat. Post hec facta est
abbatissa in monastero quodam¬
gͦ regimine monasterii illius fa¬
mula rp̃i hilda: mox hoc regłari uita
ꝑ omnia ꝓ ut potuit a doctisuiris

Expanded text:
nno dominicae incarnationis sexcentesimo octogesimo, religiosisa, ad percipienda praemia vitae caelestis de terris ablata transivit die quintsata complevit, et totidem sequentes nobilius in monachica vita Domino consecravit. Nam et nobilis natu erat, hoc est, filia nepotis primi Nordanhymbrorum episcopi, fidem usquedum ad ejus visionem pervenire meruit, intemerata servavit. Quae cum, relicto habitu saeculari, illi soli servire decrevisset, secessit ad provinciam Orientalium Angloruquaecumque habuerat, in Galliam pervenire, atque in monasterio Cale peregrinam pro Domino vitam ducere, quo facilius perpetuam in caelis patriam posset mereri. Nam et in eodem monasterio soror ipsius Heresuid, coronam exspectabat aeternam: cujus aemulata exemplum, et ipsa proposito peregrinandi annum vitam agebat. Post haec facta est abbatissa in monasterio quodautem regimini monasterii illius famula Christi Hild, mox hoc regulari vita per omnia, prout a doctis viris
Abbreviated transcription (Latin):
mum erga se ce sine querela contro¬
uersiȩ ac rancoris haberent. Respo¬
ndebant om̃s placidissimam sem̃¬
tem ad illum &e ab om̃i tra semotã
habere. eumq uicissim rogabant
placidam erga ipsos ñtem habere.
ego mentem filioli erga om̃s di fa¬
mulos habeo. Sicq celesti se mimi¬
ens uiatico: uitȩ alterius ingressũ
parauit. Et iuterro gauit quam
ꝓpeesset hora qua fr̃s ad dicendas
dño laudes nocturnas excitari de¬
berent. Respondebant. Non lon¬
ge ẽ. at ille. Benegͦ expectemus
boram illam. Et signans se signo
sc̃e crucis: reclinauit caput ad cer¬
uical. modicumq obdormiens
te tranquillaq deuocione dño ser¬
uierat: ita cẽ tranquilla morte mũ
ueniret. illa q liungna quȩ tot sa¬
lutaria uerba in laudem condito¬
in laudem ipsius signando sese
ce sp̃m suum in tnanus eius com

Expanded text:
se animum, et sine querela controse animum, et sine querela controversiae ac rancoris haberent. Respondebant omnes placidissimam se mentem ad illum, et ab omni ira remotam habere: eumque vicissim rogabant placidam erga ipsos mentem habere ego mentem, filioli, erga omnes Dei famulos gero. » Sicque se caelesti muniens viatico, vitae alterius ingressui paravit; et interrogavit, quam prope esset hora qua fratres ad dicendas Domino laudes nocturnas excitari deberent. Respondebant, « Non longe est. » At ille: « Bene ergo, exspectemus horam illam. » Et signans se signo sanctae crucis, reclinavit caput ad cervical, modicumque obdormiens,nte tranquillaque devotione Domino servierat, ita etiam tranquilla morte  Alveniret, illaque lingua quae tot salutaria verba in laudem Conditoin laudem ipsius, signando sese, et spiritum suum in manus ejus com
Abbreviated transcription (Latin):
qui alit̾ facere uolebant: zelo mag¬
ni feruoris accensus. Unde ce pul¬
cro fine uitam suam conclusit.
Nam propinquante hora suidis.¬
cessus. quatuordecim dieb p̾uem¬
ente. corporea infirmitate p̾susẽ.
eo tempore posset &e ingredi. Erat
miores & qui ꝓpe morituri esse iide¬
bantur. induci solebant. Rogauit
gͦ ministrum suum uesꝑe incum¬
bente nocte qua de secło erat exitu¬
rus. ut in ea sibi locum quiescendi
prepararet. Quimirat᷑ꝰ cur hoc
rogaret qui nequaquã adhuc mo.¬
riturus uidebat᷑: fecit tñ qđ dire¬
rat. Cumq ibidem positi uicissim
aliqua gaudente animo unacũ
eis qui ibidem antea merant loque¬
rentur ac iocarentur i ammediȩ
noctis tempus esset transces sum:
opusẽ. eutharistia: Neq enĩmori
adhuc habes qui tam hylariterno.¬
biscum uelud sospes loqueris. Rur¬
sus ille. Et t̃nait ait afferte michien¬
charistiam. Qua accepta inmanu:
interrogauit si om̃s placidum am

Expanded text:
qui aliter facere volebant, zelo magqui aliter facere volebant, zelo magni fervoris accensus: unde et pulchro vitam suam fine conclusit. Nam propinquante hora sui decessus  Al., discessus, quatuordecim diebus, praeveniente corporea infirmitate, pressus eo tempore posset et ingredi. Erat miores et qui prope morituri esse videbantur, induci solebant. Rogavit ergo ministrum suum vespere incumbente, nocte qua de saeculo erat exiturus, ut in ea sibi locum quiescendi praepararet: qui miratus cur hoc rogaret, qui nequaquam adhuc moriturus esse videbatur, fecit tamen quod dixerat. Cumque ibidem positi vicissim aliqua gaudente animo, una cum eis qui ibidem ante inerant, loquerentur ac jocarentur, et jam mediae noctis tempus esset transcensum, iopus est Eucharistia? neque enim mori adhuc habes qui tam hilariter nobiscum velut sospes loqueris. » Rursus ille: « Et tamen, ait, afferte mihi Eucharistiam. » Qua accepta in manu, interrogavit, si omnes placidum erga
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit. iussitq illum seriem sacrȩ
historiȩ doceri. At ipse cuncta que
audiendo discere poterat. rememo¬
rando secum &e quasi mundum anz¬
mal ruminando: incarmen dul¬
cissimum conu̾tebat. suauiusq
resonando doctores suos uicissim
auditores sui faciebat. Canebat
autem decreatione mundi c ori¬
gine humani gen̾is. oe tota genesiᷤ
historia. de egressu isrł. exegy
de aliis plurimis saciꝑ scripture hi¬
storiis. de incarnatione domunica.¬
passione. resurrectione &e ascensione
inglum. de sp̃us sc̃i aduentu. &r apo.¬
stolorum doctrina. Item de terro¬
re futuri iudicii &e horrore pene ge¬
hennalis. acdulcedine regnicelestis
multa carmina faciebat. s aliaꝑ
plura de bñficiis cr indiciis diums
in quib cunctos homines ab amo.¬
re scelerum abstrahere. addilec¬
tidnem uͦ ce sollerciam bonȩ actiõis
excitare curabat. Erat aut̃ uir multũ
religiosus ce regłarib disciplinis hu.¬
milit̾ subditus. aduersum uͦ illos

Expanded text:
ciavit, jussitque illum seriem sacrae ciavit, jussitque illum seriem sacrae historiae doceri. At ipse cuncta quae audiendo discere poterat, rememorando secum et quasi mundum animal, ruminando, in carmen dulcissimum convertebat; suaviusque resonando, doctores suos vicissim auditores sui  Al., suos faciebat. Canebat autem de creatione mundi, et origine humani generis, et tota Genesis historia, de egressu Israel ex  de aliis plurimis sacrae Scripturae historiis, de incarnatione dominicapassione, resurrectione, et ascensione in caelum, de Spiritus sancti adventu, et apostolorum doctrina. Item de terrore futuri judicii, et horrore poenae gehennalis, ac dulcedine regni caelestis multa carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis et judiciis divinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, ad dilectionem vero et sollertiam bonae actionis excitare curabat. Erat enim vir multum religiosus, et regularibus disciplinis humiliter subditus; adversum vero illos
Abbreviated transcription (Latin):
do ipse uerborz que dormiens ille
que dormiens cantauerat memoriter
retinuit. & eis mox plitra in eudem
modum uerba do̾ digni carminis
adiunxit. Ueniens q mane aduilli¬
cum qui sibi p̃erat. quid dom ꝑcepiᷤᷤ¬
set indicauit. ach ad abbatissam
ꝑductus iuissus ẽ. multis doctiorib
uiris p̾sentib indicare sonnium
ce dicere carmen. ut uiuersoꝵ ni¬
dicio quid uł unde esset quod refe.¬
rebat ꝓbaretur. Uisumq estom¬
nibus cȩlestem eia dño concessam
ẽẽ grãm. exponebant q eilli quen¬
dam sacrȩ historiȩ siue doctrinȩ ser¬
monem. p̃cipientes ei siposset hunc
in modulationem carminis tran.¬
sferre. At ille suscepto negotio abi¬
it. &e mane rediens optimo carmi¬
ne quod iubebatur compositum
redlidit. Unde mox abbatissa
ãplerata grãm di in uiro: secularẽ
illum habitum relinquere. &e mo¬
cuit. susceptum ꝙ in monasteriũ
cum omnib suis fr̃m cohorti asso.¬

Expanded text:
do ipse verborum quae dormiens ille do ipse verborum quae dormiens ille quae dormiens cantaverat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum verba Deo digni carminis adjunxit. Veniensque mane ad villicum qui sibi praeerat, quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam perductus, jussus est, multis doctioribus viris praesentibus, indicare somnium et dicere carmen, ut universorum judicio quid vel unde esset quod referebat, probaretur. Visumque est omnibus, caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae sive doctrinae sermonem, praecipientes ei, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gratiam Dei in viro, saecularem illum habitum relinquere, et mocuit, susceptumque in monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adso
Abbreviated transcription (Latin):
ce relicta domo conuiuiĩ egressus
esset ad stabula iiñtoꝵ. quoꝵ ei
custodia nocte illa erat delegata.
dedisset sopori: astitit ei quidam
ꝑ somnium. ieumq salutans
ac suo appellans nomine: cedmon
inquit canta michi aliquid: at
ille respondens. nescio inquit can-¬
tare. Namoe icło de conuuuo e¬
gressus huc secessi: quia cantare
non poteram. Rursum ille qui
cum eo loquebatur. At t̾n ait mͥ
cantare habes. Quid inquit debeo
cantare: Et ille. Cantainquit
rarum. Quo accepto responso:
statim ipse ceꝑit cantare in laudẽ
d̃ĩ conditoris. uersus quos nunqͣm
audierat. quorum isteẽ. sensus.
Nunc laudare debemꝰ auctorem
uitȩ cȩlestis. potentiam creatoris
ce consilium illiꝰ. facta patris glo¬
riȩ. quomͦ ille cum sit etermis ds.
omnium miracłoꝵ auctor excitit:
Qui primo filiĩs hominum celum
pro culmine tecti. dehinc t̾ram
custos humani generis omp̃e cre¬
auit: Hic ẽ. sensus. non autem ce or¬

Expanded text:
et relicta domo convivii egressus et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum quorum ei custodia nocte illa erat delegata, dedisset sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens, « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, « Attamen, ait, mihi cantare habes. » « Quid, inquit, debeo cantare? » At ille, « Canta, inquit, rarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem or
Abbreviated transcription (Latin):
infignis. qui carmina religioni
&e pietati apta facere solebat. ita
ut quicquid ex diuinis litteris per
int̾pretes disceret: hoc ipse post
pusillum uerbis poeticis maxima
suauitate &e compunctione cordis
carminib multor sepe animi
sunt uitȩ celestis accensi. Et quidẽ
alii post illum in gente angloꝵ
religiosa poemata facere tempta
tuit. Namq ipse non ab homini¬
b. neq ꝑ hominem iustitutus ca-¬
nendi artem didicit: sed diuinitꝰ
adutus gratis canendi donum
accepit. Unde nichil unquam fri-¬
uoli ⁊ suꝑuacui poematis facere
potuit: s ea tm̃modo que ad reli¬
gionem ꝑtinent. religiosam eius
liguam decebant. S iquidem in
habitu seculari usq ad tempora
ꝓuectioris etatis constitutus. nil
carminum didicerat. Unde non¬
nunquã in conuiuo cum esset
ꝑordinem cantare deberent: ille lͥi
appropinquare sib̾ citaram certie¬
bat. surgebat amedia cena. c& egres¬
sus ad suam domum repedabat:
Quod dum tempore quodã faceret.

Expanded text:
ia  Al., qui carmina religioni et pietati apta facere solebat; ita ut quicquid ex divinis literis per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum verbis poeticis maxima suavitate et compunctione composicarminibus multorum saepe animi sunt vitae caelestis accensi. Et quidem et alii post illum in gente Anglorum religiosa poemata facere tentabatuit. Namque ipse non ab hominibus, neque per hominem institutus canendi artem didicit; sed divinitus adjutus gratis canendi donum accepit. Unde nihil unquam frivoli et supervacui poematis facere potuit; sed ea tantummodo quae ad religionem pertinent, religiosam ejus linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora provectioris aetatis constitutus nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnunquam in convivio, cum esset ordinem cantare deberent, ille ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media coena et egressus ad suam domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
incipio. & si necdum uires pͥstinas
recepi. dolortñ omnis &e debra¬
chio ubi ardentior inerat. & de to¬
to meo corpore uelut ipso ep̃o fo.¬
ras eum exportante ablatus est.
tamce si tumor adhuc brachii mane¬
re uideatur. Abeuntibus autemino¬
bis inde: continuo fugatũ dolorem
menbroꝵ. fuga quoq tumoris hor¬
rendi secuta ẽ. Ꝙ erepta mortice do

Expanded text:
incipio; etsi necdum vires pristinas incipio; etsi necdum vires pristinas recepi, dolor tamen omnis et de brachio ubi ardentior inerat, et de toto meo corpore, velut ipso episcopo foras eum exportante, funditus ablatus est, tametsi tumor adhuc brachii manere videretur. Abeuntibus autem nobis inde, continuo fugatum dolorem membrorum fuga quoque tumoris horrendi secuta est; et erepta morti ac do
Abbreviated transcription (Latin):
beatȩ inemoriȩ theodorum archi¬
ep̃m dicere quia pericłosa sit sat¬
tis illiꝰ temporis flebotomia. quã¬
do ce lumen lunȩ &e reuma occeani
incremento est. Et quid ego possũ
puellȩ simoritura ẽ. facere: At illa
instantius obsecrans ꝓfilia quam
opido diligebat. nam ce abbatissã
eam ꝓ se facere disposuerat. tandẽ
optinuit ut ad languantem intra¬
ret. Intrauit gͦ me secum assumpto
ad uirginem quȩ iacebat multo ut
dixi dolore constricta. ot brachio
intm̃ grossescente. ut nichil prsus
acbenedicens egressus ẽ. Cumq
post hec hora competenti consedi¬
ssemus ad mensam: adueniens
quidam clamauit me foras ce ait.
nomen uirginis. ut ocius regredi¬
aris ad eam. Quoddum facerem:
repꝑullam ingrediens uultu hy¬
lariorem. &e uelut sospiti similem
& dum assiderem illi: dixit. Uis
oblato poculo biberemus ambo:
cepit mͥ diccere. quia ex quo ep̃s ora¬
tione ꝓ me acbñdictione comple¬
ta egressus ẽ. statim melius habere

Expanded text:
beatae memoriae Theodorum archibeatae memoriae Theodorum archiepiscopum dicere, quia periculosa sit satis illius temporis phlebotomia, quando et lumen lunae, et rheuma Oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere disposuerat, tandem obtinuit ut ad languentem intraret. Intravit ergo me secum adsumto ad virginem quae jacebat multo, ut dixi, dolore constricta, et brachio in tantum grossescente, ut nihil prorsus ac benedicens egressus est. Cumque post haec hora competente consederemus ad mensam, adveniens quidam clamavit me foras  Al., dnomen virginis, ut ocius regrediaris ad eam. Quod dum facerem, reperi illam ingrediens vultu hilariorem, et velut sospiti similem. Et dum adsiderem illi, dixit: Vis oblato poculo biberemus ambo, coepit mihi dicere quia ex quo episcopus oratione pro me, et benedictione completa egressus est, statim melius habere