comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deamus an teneatur. Si necessarios pup¬
illi non contrariorauit. ut ei tutorem pe
rem pupilli uendidit. nec ea usti capta est
pecet eam pupillus quamqm ei cautum est.
non enĩ eadem huiusq tutoris est rerum
pupilli amministratio.
testam̃to datus eẽteiid ipsum ignoraret. pro
tutore negotia pupilli gesserit quasi tutor:
an quasi ꝓ tutore negotia gesserit teneat᷑ .R.
tutorem eẽ debet. ut eo affectu. negotia ge¬
rat: mio tutor gerere debeat.
quam tutor prãret.¬

Expanded text:
deamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certioravit, ut ei tutorem petrem pupilli vendidit nec ea usucapta est, petet eam pupillus, quamquam ei cautum est: non enim eadem huius quae tutoris est rerum pupilli administratio. testamento datus esset et id ipsum ignoraret, pro tutore negotia pupilli gesserit, quasi tutor an quasi pro tutore negotia gesserit, teneatur. rtutorem esse debet, ut eo affectu negotia gerat, quo tutor gerere debeat. quam tutor prae
Abbreviated transcription (Latin):
losa sunt. nec admittendã nisi eudenter
pater exp̃sserit uelle sedare. s si tutelam
non ammnustraũit. Semꝑ enim legatũ
aut antecedit: aut sequitur tutelam
posset uti immunitate. hic enim nich
cont᷑ udicium fecit testatoris. Nam quem
ille non dedit tutorẽ eum uoluisse tute¬
lam amministrare filii dicere ñ possumꝰ.
saueritnti instrare noluerit con
aienri. si ab illis res seruari non potiuiss
I hoc non querendum ẽ sed contuma eta
menda est eius qui quod ammꝰ se excusaũ.
Ett agis quis dicere debebit. indignum
gitinos psoqai. ẜrum p̃ponatur is de quo

Expanded text:
losa sunt nec admittenda, nisi evidenter pater expresserit velle se dare etiam, si tutelam non administravit: semper enim legatum aut antecedit aut sequitur tutelam.posset uti inmunitate: hic enim nihil contra iudicium fecit testatoris. nam quem ille non dedit tutorem, eum voluisse tutelam administrare filii dicere non possumussaverit, sed administrare noluerit contpoterit conveniri, si ab illis res servari non potuisset. sed hoc non quaerendum est, sed contumacia punienda est eius, qui quodammodo se excusavit. multo magis quis dicere debebit indignum igati eos persequi. sed cum proponatur is de quo
Abbreviated transcription (Latin):
pillus ad pub̾tatem ꝑueñit: ab eo cui legatus
fuerat. uendicabit᷑. Mortuo aũt pupillo lib̾tã
cõpetit. honge magis hoc seruari conueniet.
si idem seruus sub conditione ab impube le¬
on quocũq modo si legatarii res facta
fuit. die cedente obligatio legati extinguntur
sed ita si eomͦ fuit eius quo auelli non possit.
Ponamus rem que mͥ legata sit pure: acciꝑe

Expanded text:
ad pubertatem peruenerit, ab eo cui legatus fuerat uindicabitur: mortuo uero pupillo libertas competit. longe magis hoc seruari conueniet, si idem seruus sub condicione ab impubere leNon quocumque modo si legatarii res facta fuerit die cedente, obligatio legati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi pure legata sit, accipe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinde om̃ia seruabunt᷑. ac si tm̃ a filio legotus
fuisset. cc̃ aũt. si a filio sub conditione a substi¬
tuto pure legatũ fiũt. ⁊ pupillus pendente con¬
ditione decesserit. ex substitutione sola legatũ
ualebit. Pis uerbis lucio ⁊ atio eoꝵue cui
fundũ do lego. utilit̾ legatur. et si utriq uixit.
utriq si alt̾ alti totum debebitur¬
Cum statu lib sub conditione legatus ẽ. ⁊
pendñte conditione legati. conditio statutae
lib̾tatis deficit. legatum utile fit. Nam sicut
statuta lib̾tas tunc ꝑuint legatũ cũ uires ac¬
ceꝑit nita legatum quoq non ante ꝑumi pot̃.
quam dies eius cesserit.. Pfilo inpube le

Expanded text:
perinde omnia seruabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum ualebit.His uerbis 'Lucio et Titio eorumue cui fundum do lego' utiliter legatur et, si utrique uixerint, utrique, si alter, alteri debebitur.Cum statuliber sub condicione legatus est et pendente condicione legati condicio statutae libertatis deficit, legatum utile fit: nam sicut statuta libertas tunc peremit legatum, cum uires accipit, ita legatum quoque non ante peremi potest, quam dies ces
Abbreviated transcription (Latin):
aut pãphilum stipulatus sempnio stichum
legasset. meio pamphilũ oneratus hr̃s in.¬
telligetur. ut necesse habeat alt̾i acc̃onem su.¬
am. altĩ estimationẽ stichi aut pamphili dare.
bebitur quasi uidet᷑ hr̃s rogatus. remittere id
debitori. Nam si conuieniatur debitor ab hr̃de:
doli exceptione uti potest. queres utilis fidĩ¬

Expanded text:
aut Pamphilum stipulatus Sempronio Stichum legasset, Maeuio Pamphilum, oneratus heres intellegitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichi aut Pamphili dare. bebitur, qu‹a›si uideatur heres rogatus remittere id debitori: nam si conueniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest: quae res utile fid
Abbreviated transcription (Latin):
que mͥ seuis debet legauero: nullũ erit lega¬
tum. Eẽ enim debitor debet. nam isi uius
exegissem: extingueretur legatum: i si debitor
maneret: accõnes adũsus eũ hr̃s m̃s dum¬
taxat pr̃are cogẽtur.¬
iquis ita stipulatus stichum aut decẽ
utrũ ego uelim legouit. qđ ei debeatur te¬
nebiur hr̃s euis. ut prẽt legatario aoc̃onẽ.
electionem habituro. utrũ stichum. ati x.
ꝑsequi malit. Roinde sistichũ legaũit. cum
ille ei stichum. aut .x. debet. incet̾i acc̃ole¬
gatario adũsus hrdem competit. ut scͥpsit

Expanded text:
quae mihi Seius debet, legauero, nullum erit legatum: esse enim debitor debet: nam et si uiuus exegissem, exstingueretur legatum et, si debitor maneret, actiones aduersus eum heres meu‹s› dumtaxat praestare cogeretur.Si quis ita stipulatus: 'Stichum aut decem, utrum ego uelim' legauerit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem habituro, utrum Stichum an decem persequi malit.Proinde si Stichum legauerit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario aduersus heredem competit, ut scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
nem deducetur. itio fundum.do. lego. si
hr̃di meo decẽ dedit. si .x. hr̃s titio debuisset: ⁊
ea ticius accepta ei fecisset. fundum uendicare
i titius cuistichus legatus
fuerat. antequam sciret ad se legatum ꝑtin̾e
decesserit. ⁊ eundem seio legauit ⁊ hr̃s titi le¬
gatum non repudiaũit: stichum seiꝰ uendica¬
i pat̾familias abimpub̾e filio titio bit.¬
fundum legau̾it. ⁊ a substituto eundem eidem
titio. ⁊ pupillus pat̾ hr̃s extiãt siue uendicaũit

Expanded text:
nem deducetur. 'Titio fundum do lego, si nem deducetur. 'Titio fundum do lego, si heredi meo decem dederit.' si decem heres Titio debuisset et ea Titius accepta ei fecisset, fundum uindicare potest.Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit et heres Titii legatum non repudiauerit, Stichum Seius uindicabit.Si pater familias ab impubere filio Titio fundum legauerit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri heres exstiterit: siue uindica
Abbreviated transcription (Latin):
liceat. in quo inerit. ut it̃ quoq ⁊ actũ in ea
habeat. Si uero solum quoq exceptũ fũit:¬
fundus excepta uilla uendicari debebit. et
seruitus ipso ure uille debebit᷑. non sic: ac si
duoꝵ fundoꝵ dñs alt̾um legauĩt. ita ut alteri
seruiret. Sedinclinandum ẽ testatore. ĩ de so¬
lo cogitasse. sine quo edificiũ stare non potest.¬
i lib̾tus patronum ex septem unciis hr̃dẽ
scͥpserit. alios ex cet̾is uta legau̾it. quisquis mͥ
alius ex supͣscͥptis cũ patrono meo hr̃s erit. ser¬
uos illũ ullũ titio do lego. quos existimo sin¬
głos uicenis aureis intelligendum erit a quo¬
hr̃de patroni dũtaxat legatũ datum. et idõ
titium non amplius qͥncuce in seruis uendi¬
care posse. adiectio aũt illa quos extimo singłos
uicenis aureis non mutat legati conditionem.
si legis falcidie rationẽ hab̃e oporteat. Nichilo
minus enĩ uerum p̃cium seruoꝵ inestimatio¬

Expanded text:
liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fufundus excepta villa vindicari debebit et servitus ipso iure villae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum legaverit ita, ut alteri serviret. sed inclinandum est testatorem lo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest.Si libertus patronum ex septunce heredem scripserit, alios ex ceteris et ita legauerit: 'quisquis mihi alius ex supra scriptis cum patrono meo heres erit, seruos illum et illum Titio lego, quos aestimo singulos uicenis aureis', intellegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in seruis uindicare posse. adiectio autem illa 'quos aestimo singulos uicenis aureis' non mutat legati condicionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat: nihilo minus enim uerum pretium seruorum in aestimatio
Abbreviated transcription (Latin):
i fundum sub conditio¬
ne legatũ hr̃s pendente conditione sub alia
conditione alii legasset. ⁊ post existentẽ con-¬
ditionem que pͥore testam̃to p̃posita fuisset. tẽ
ea conditio sub qua hĩs legouerat extitisset. dm̃¬
um apͥore legatario non discedit. Si sertio
cõmuni res legata fuisset. potest alt̃ dñs agnoscere
legatum: alt̃ repelle. Nam in hanc causã seruũ
cõmunis quasi duo serui sunt. Stichum sẽp¬
nio do lego. Si sempnius stichum intra annum
non manumiserit: eundẽ stichum titium do lego.
totum habiturũ ⁊ siquidem intͣ annum manu¬
misisset. libum eũ effecturum. Sin aũt hoc ñ
fecisset: totum ad titium ꝑtinere.¬
oi fundum excepto eisicio legat. appella¬
tione edificii. aut suꝑficiem significat: aut solũ
quoq cui edificium suꝑpositum ẽ. Si de sola suꝑ¬
ficie exceꝑit. nichi lominus uire legati totus fun¬
dus uendicabitur. Sed exceptione doli mali opo¬
sita. consequet᷑ hr̃s id: ut sibi habitare in uilla

Expanded text:
i fundum sub condicione legatum heres pendente condicione sub alia condicione alii legasset et post existentem condicionem, quae priore testamento praeposita fuisset, tunc ea condicio, sub qua heres legaverat, exstitisset, dominium a priore legatario non discedit. Si servo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere legatum, alter repellere: nam in hanc causam servus communis quasi duo servi sunt. " Stichum Sempronio do lego: si Sempronius Stichum intra annum non manumiserit, eundem Stichum Titio do lego". totum habiturum et, si quidem intra annum manumississet, liberum eum effecturum: sin autem hoc non fecisset, totum ad Titium pertinere.Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significa‹t› aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus uindicabitur, sed exceptione doli mali posita consequetur heres id, ut sibi habitare in uilla
Abbreviated transcription (Latin):
sio si satis datũ sit ñ tm̃ ad possessionẽ adipiseñ¬
dã. sed adres. ĩ ꝑseq̃ndas idebitũ exigendum
⁊ collationẽ bõꝵ ⁊ dotis:⁊ õiũ que conferri
nis pat̾̃nis emancipato cauetur. ita de istis que
ipsis confert cauendũ est.
De bonorum Possessione scđ̃m tabulas.

Expanded text:
onem apiscendam, sed ad res etiam persequendas et debitum exigendum et collationem bonorum et dotis et omnium quae conferri nis paternis emancipato cauetur, ita de istis quae ipsi confert cauendum est. DE BONORUM POSSESSION‹E› SECUNDUM TABULAS
Abbreviated transcription (Latin):
moriant᷑. hr̃dib eoꝵ succurrendũ erit. ꝗd
n si ñ potuerant adire hr̃ditatẽ iure cessante
mariti sui postumã enixa ẽ. eid ẽ titie cͥm̃
adult̾ii sẽpnius apd p̃sidẽ ꝓuincie obiecit.
quero an in tp̃s pub̾tatis q̃stio adult̾i differ¬
q̃stionẽ in tp̃s pub̾tatis pupille differri.

Expanded text:
moriantur, heredibus eorum succurrendum erit: quid enim, si non potuerunt adire hereditatem iure cessante ortem mariti sui postumam enixa est: eidem Titiae crimen adulterii Sempronius apud praesidem provinciae obiecit: quaero, an in tempus pubertatis quaestio adulterii differquaestionem in tempus pubertatis pupillae differri.
Abbreviated transcription (Latin):
substituit. T̃ianis legitimiis filius quem pater
annidm reliquit post patris mortem inpubes de¬
cesfit. suꝑstite matre ⁊ fr̃e naturali quẽ ⁊̃ cohr̃dem
habebat. Quero an hr̃ditas enis ad titium natu¬
ralem frẽm excausa substitutionis ꝑtineat. an
non ad sequentẽ. Si quis eoꝵ postea decessisset.
intra pub̾tatem. cum innaturalis filii ꝑsonam
duplȩx substitutio locum habe non poterit: ⁊ iõ
ad matrem legitimi fili hr̃ditas ab intestato ꝑti-¬

Expanded text:
tuit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem ex causa substitutionis pertineat an non ad sequentem, si quis eorum postea decessisset intra pubertatem, cum in naturalis filii persona duplex substitutio locum habere non poterit: et ideo ad matrem legitimi filii hereditas ab intestato perti
Abbreviated transcription (Latin):
meuio dołgo: stichus hr̃s esto. Stichus hr̃s ñ
erit: stichiis lib̾ hr̃sq esto. In hac questione in
pͥmis querendum ẽ utrum unus gradiis sit
an duoi an causa nutata sit substitutionis. an
eadem ꝑmaneat. ⁊ quidem in plurisq querit᷑
anipse sibi substitui possit. ⁊ respondetur causa
institutionis mutata substitui posse. Igitur si titiꝰ
hr̃s scͥptus sit: ⁊ si hr̃s non sit idem hr̃s iussus
sit: substitutio nullius mom̃ti erit. Sed si subẽ¬
ditione quis hr̃s scͥptus sit: pure aũt substitut᷑
ẽ causa iminutatur. qm̃ potest ex substitutio
ne defici conditio ⁊ substitutio aliquid affer-¬
re. Sed ⁊ si extiãt conditio. due pure sunt.⁊ idõ
nulliꝰ mom̃ti erit substitutio cͥc: sipure quis in
nec mutata intelligitur. Imppe cũ ⁊si extite¬
rit conditio.ii. pures institutiones. Sed̾m hoc
ꝓposita quesita manifestetur. tituis hr̃s esto.

Expanded text:
heres esto. si Stichus heres non erit, Stichus liber heresque esto.' in hac quaestione in primis quaerendum est, utrum unus gradus sit an duo, et an causa mutata sit substitutionis an eadem permaneat, et quidem in plerisque quaeritur, an ipse sibi substitui possit, et respondetur causa institutionis mutata substitui posse. igitur si Titius heres scriptus sit et, si heres non sit, idem heres iussus sit, substitutio nullius momenti erit. sed si sub condicione quis heres scriptus sit, pure autem substitutus est, causa immutatur, quoniam potest ex instquid adferre: sed si exs‹ti›terit condicio, duae purae sunt et ideo nullius momenti erit substitutio. contra si pur‹e› quis inec mutata intellegatur, quippe cum et si exstiterit condicio, duae purae sunt institutiones. secundum haec proposita quaestio manif
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ea parte ꝓqua sc̃ͥpͥtus fuit ueniat. an uero ꝓea
quã cepit ita ut augeatur eiis pars institutione.
do hr̃s efficitur. nec desinit hr̃s ẽẽ licet res que ita
relicte sunt auferantur. Unde ⁊ ex scd̾is tabulis in
tantum hr̃s ẽẽ potest. in quantum scͥptus eẽt. Sati
enim punitts ẽ. in eo in quo fecit contͣ leges. Ium
imnio i si desineret hr̃s eẽ. uł dicerem quẽ ad modum
uintelligendum ẽ in eo qui conscͥptus ẽet hr̃s post¬
quam adisset hr̃ditatem: in seruitutem redactusẽ
⁊ postea lib̾tatt ẽ donatus cui ꝑmissum ẽ ad substi¬
tutionem uenire que ei intestam̃to fuerat relicta.
licet enĩ hr̃ditatem ex institutione amisit. tamen
ex substitutione istam portionem quantam amusit
ꝑcepturum.

Expanded text:
pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutiodo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabulis in tantum heres esse potest, in quantum scriptus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges. quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus esset heres, postquam adisset hereditatem in seruitutem redactus est et postea libertat‹e› donatus. cui permissum est ad substitutionem uenire, quae ei in testamento fuerat relicta: licet enim hereditatem ex institutione amisit, tamen ex substitutione istam portionem, quantum amisit, percepturum.
Abbreviated transcription (Latin):
spatium qđ ẽ intra pubtatem libum ẽẽ patri ad
substituendum filios. ⁊ finis huiis pubtas ẽ. Magis
aut est mutroq eorum tep̃us suum seꝑatim ser¬
uare. nisi contraria uoluntas testatoris aꝑte osten¬
Ucius titius cum habet filios inpotes¬
tate uxorem hr̃dem scͥpserit.⁊ ei substituit filios.
Quesitum ẽ an institutio uxoris nullus mom̃ti sit.
to eos hr̃des extitisse uidi .s. quia non totũ testa¬
m̃tum infirmant filii: sed tantum eum gradum
qui ab inicio non ualuit. sicut responsum ẽ.
nichil aũt inter est quaratione scdi hr̃dis insti¬
tutio ualeat. utrum qđ ab eo filuis exhr̃datus
ẽ an quia ipse filus substitutus est.¬
ulius longinuis pater eos quos sibi hr̃des instru¬
it filios ita substituit. Quisquis sibi hr̃s eẽt. Unuᷤ
ex hr̃dib institutis qui tacit᷑am fidem accõmoda¬
uerat ut non capienti partem ex eo qđ acceꝑat
daret ad substitutionem in pubis admissus utrũ

Expanded text:
spatium, quod est intra pubertatem, liberum esse patri ad substituendum filio, sed finis huius pubertas est: magis autem est in utroque eorum tempus suum separatim seruari, nisi contraria uoluntas testatoris aperte ostendatur.Lucius Titius cum haberet filios in potestate, uxorem heredem scripsit et ei substituit filios: quaesitum est, an institutio uxoris nullius momenti sit nto eos heredes exstitisse uideri, scilicet quia non totum testamentum infirmant filii, sed tantum eum gradum, qui ab initio non ualuit, sicut responsum est, nihil autem interest, qua ratione secundi heredis institutio ualeat, utrum quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est.Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum
Abbreviated transcription (Latin):
non posse adire hr̃ditatem. hac ꝑ hoc uerũ eẽ
stichum hr̃dem non eẽ. ⁊ ex sequentib uerbis
lib̾tatem illi competere: cum unus gradus ui¬
detur. Quid gͦ: Si non adierit titius. incipiet¬
ex substitutione stichus lib̾ eẽ. Porro quamdiu ñ
adut uissu legatarii nec ex causa legati intelligi¬
tur legatarii ẽẽ effectus. ⁊ idõ certum ẽ illum
hr̃dem non eẽ. hac ꝑhoc ex his uerbis si hr̃s
non erit. stichus lib̾ hr̃sq esto. lib. ihr̃s existet.
hoc aũt qđ sentimus: uił quoq in libris sus
Si pupillus substitutum sibi seruum
alienau̾it. eumq emptor lib̃um hr̃demq insti¬
tuerit. Nunquid iste insubstitutionem habeat
statum uniũ sum.⁊ siquidem pupillus ad pub¬
tatem puenerit. necessarius extestam̃to emptori
hr̃s extiterit. Sin uero intra pub̾tatem decesse¬
riter subsittutione quidem lib i hr̃s sit. ⁊ ne¬
cessarius patri. pupilli. Emptori aũt uolim¬
tarius hr̃s extitit.
De conditionibus institutionum. oo.

Expanded text:
non posse adire hereditatem, ac per hoc uerum esse Stichum heredem non esse et ex sequentibus uerbis libertatem illi competere: cum unus gradus uidetur. quid ergo, si non adierit Titius? incipiet substitutione Stichus liber et heres esse. porro quamdiu non adit iussu lega‹ta›rii, nec ex causa legati intellegitur legat‹a›rii esse effectus, et ideo certum est illum heredem non esse, ac per hoc ex his uerbis: 'si heres non erit, Stichus liber heresque esto', liber et heres existet. hoc autem, quod sentimus, Iulianus quoque in libris suis Si pupillus substitutum sibi seruum alienauerit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione habeat substitutum uniuersum? ut, si quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, neceheres exstitit, sin vero intra pubertatem decesserit, ex substitutione quidem liber et heres sit et necessarius patri pupilli, emptori autem voluntarius heres exstitit. VII DE CONDICIONIBVS INSTITVTIONVM
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .R. Si om̃s instituti hr̃des om̃ib mui¬
cem substituti eẽnt eius porcionem quod quibꝰdã
defunctis postea porcionem suam repudiauit.
filio si intra pub̾tatem decessisset. gauim seium
frẽm suum substituit. Deinde titium gaio seo &
postea sic dixit. Quod sigauis seuis fr̃ m̃s p̾mo
loco substraitus hr̃s michi eẽt: tunc titio fidei¬
cõmissum relinquo. Quero cũ filius patri hr̃s
extiterit. eoq intra pub̾tatem mortuo fr̃ testa¬
toris ex substitutione hr̃s sit: infidei cõmissũ
debeatui: cũ ita relictum sit. Si gauis seius
filio in pub̃e defuncto ea que testator reliquit
p̃stare debe: nec aduersari hec uerba quod si
gauis seuis michi hr̃s erit. tunc dari uolo cum
uerũ sit eum ⁊ testatori hr̃dem exatisse.
Qui habebat
filium aut filiam inpubes instituto filio hr̃de.
filiam ex hr̃dauit. ⁊ si filius intra pub̾tatem
decessisset. filiam eidem substituit. S filie si añ¬
quam nub̃et decessisset: uxorẽ suam. item soro¬

Expanded text:
 si omnes instituti heredes omnibus inuicem substituti essent, eius portionem, qui quibusdam defunctis postea portionem suam repudiauit, filio, si intra pubertatem decessisset, Gaium Seium fratrem suum substituit, deinde Titium Gaio Seio, et postea sic dixit: 'quod si Gaius Seius frater meus primo loco substitutus heres mihi esset, tunc Titio fideicommissum relinquo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicommissum debeatur, cum ita relictum sit, si Gaius Seius filio impubere defuncto ea quae testator reliquit praestare debere: nec aduersari haec uerba 'quod si Gaius Seius mihi heres erit, tunc dari uolo', cum uerum sit eum et testatori heredem exstitisse.Qui habebat filium et filiam impuberes, instituto filio hered‹e› filiam exheredauit et, si filius intra pubertatem decessisset, filiam eidem substituit: sed filiae, si antequam nuberet decessisset, uxorem suam, item soro
Abbreviated transcription (Latin):
gatão. Satigfieri uoluntati defuncti. sic ac¬
cipit᷑ quo ad uoluntati defuncti uł exfrutib
ut aliunde satisfiat. Constitutio aũt diuian.¬
tonini ꝑtinet ad om̃s aquib utilit̃ fidĩcõmis.¬
sũrelictũ est qͣuis hr̃des ñ sint. Par enĩutilitã
est. ¶ Inpossessionẽ missus legatoꝵ seruando¬
rũ causa si litẽ eonoiẽ ꝯtestatus sit. non ante
decede possessionẽ debet. quã ei ꝓlite fuĩt
cautũ.  Missus inpossesũonẽ. si ñ admitta
est inpossessionẽ. Messio aut̃ locũ habebit.
gatus. ¶Si titio pure legatũ fũt ⁊ eius fi¬
dĩ cõmissũ sub ꝯditione ut sempnie restitu¬
at. noniniq p̃torẽ statut᷑rũ ulianꝰ scͥpsit.¬
si anteꝗͣ legatũ consequat᷑ legatarius i fidĩ¬
cõmissi conditionalis satis ñdet. ut magis sẽ¬
ꝓnio det legati ꝑsecutionẽ. ut is legataĩo satis¬
det deficiente ꝯditione reddi semꝓnio .x. s

Expanded text:
gatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic acgatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat.Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum est, quamvis heredes non sint: par enim utilitas est. In possessionem missus legatorum servandorum causa si litem eo nomine contestatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit cautum. Missus in possessionem si non admittatest in possessionem. Missio autem locum habebit estituere fuerit rogatus. Si Titio pure legatum fuerit et eius fidei commissum sub condicione, ut Sempronio restitueret, non inique praetorem statuturum si, antequam legatum consequatur legatarius, fideicommissi condicionalis satis non de‹t›, ut magis ‹Sem›pronio det legati persecutionem, ut is legatari‹o› satisdet deficiente condicione reddi decem. ‹se›d
Abbreviated transcription (Latin):
si qua pignora testatoridata. in eoꝵ quoq
miretur possessionẽ. Sed impartus ancilla¬
rũ ⁊ fetus pecoꝵ. Itẽ fructus eque om̃imo do
legotõius. ⁊ sidĩ comissaĩus mitentur.S ⁊ si
rem alienã defunctus bona fide em̃it in pos¬
sessionẽ eiꝰ mittendũ legataĩum constat.
apd defunctũ fũit uł cõmodata. locũ misio
non ht̃. qr ñ sunt iste res hr̃ditãia. Si ex
duob hr̃dib alter̃ satis dare sit paratus al¬
ter ñ. in partẽ eiꝰ missio locũ utiq hab̾e deb
Missi itaq legataĩ impedient et̃ eũ qui

Expanded text:
si qua pignora testatori data, in eorum quoque mittetur possessionem.Sed et in partus ancillarum et fetus pecorum, item fructus aeque omni modoius mittentur.Sed ‹et› si rem alienam defunctus bona fide emerit, in possessionem eius mittendum legatarium constat: napud defunctum fuerit uel commodata, locum missio non habet, quia non sunt istae res hereditariae.Si ex duobus heredibus alter satisdare sit paratus, alter non, in partem eius missio l‹o›cum utique habere debet. missi itaque legatarii impedi
Abbreviated transcription (Latin):
ferat cognitionẽ ⁊ dicat. hoc die constat de fi¬
dĩ cõmisso. hodieagamꝰ dicendũ ẽ cessare
satisdationẽ cũ possit ande fidĩ cõmissoꝗͣ
de satisdatione ꝯstare. Necñ illa cognitio ĩ¬
ploranda erit ab hr̃de. si forte dicat᷑ ꝑ calũ¬
niã satis peti. hoc enĩ cõmune ẽ om̃ium
satisdationũ. ¶ Onius enĩ pus rescͥpsit.
eũ apd quẽ satis petitur. deb̾e explorare
nũ ꝑ calũniã satis petat᷑. de quare sũmatĩ
debet cognosc̾e. ¶ Si ꝓourator satis legato¬
rũ desidet. siđ eimandatũ sit. ñ habebit
necesse derato caue. s eĩt ei satis dandũ. Si
uͦ dubitet᷑ an mandatũ sit uł ñsit. derato
cautio eĩt exigenda. ¶Si semel fuĩt satis da¬
tũ. quesitũ ÷ an ⁊ĩ rursus cauendũ sit si forte
dicat᷑ egenos fideuissores ẽẽ datos:⁊ magis ẽ
ut cam̃ ñ debeat. hoc iidiuus pus rescͥpsit
pacubie litiniane. ipsa enĩ facilitate sua
expensũ ferre deb̾e q̃minꝰ fideuissores ido¬

Expanded text:
ferat cognitionem et dicat: 'hodie constet ‹d›e fideicommisso, hodie agamus', dicendum est cessare satisdationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare.Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur per calumniam satis peti: hoc enim commune est omnium satisdationum. diuus enim Pius rescripsit eum, apud quem satis petitur, debere explorare, num per calumniam satis petatur: de qua re summatim debet cognoscere.Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de rato cautio erit exigenda.Si semel fuerit satisdatum, quaesitum est, an etiam rursus cauendum sit, si forte dicatur egenos fideiussores us Pius rescripsit Pacuuiae Licinianae: ipsam enim facilitat‹i› suae expensum ferre debere, quae minus fideiussores ido
Abbreviated transcription (Latin):
ei quã custodia dat᷑. neq nexpellendi hr̃¬
dẽ uis ht̃. s simł cũ eo possid̾e ibet᷑. ut sal¬
tem tedio ꝑpetue custodie extorqueat hr̃di
cautionẽ. ¶ Si alius dãni infecti noĩe missu
sit inpossessionẽ alius legatoꝵ seruandoꝵ
causa posse eũ qui legatoꝵ seruandoꝵ cau¬
sa inpossessione missus ẽ ĩ dãn infectisatis¬
dare. qui si satis dedit. ñ alit̃ decede de po̾¬
sessione debebit ꝗͣ si ei cautũ fuĩt et̃ eo noĩe
quo se dãn infecti obligauit. ¶ Si plures le¬
gatarii mittimpossessionẽ desidauerint
om̃s uenire debent ipossessionẽ. Is enĩ ꝗ
excã legatoꝵ possidet. non sibi alii possid

Expanded text:
ei quam custodia datur: neque enim expellendi heredem ius habet, sed simul cum eo possidere iubetur, ut s‹a›ltem taedio perpetuae custodiae extorqueat heredi cautionem.Si alius damni infecti nomine missus sit in possessionem, alius legatorum seruandorum causa, posse eum, qui legatorum seruandorum causa in possessionem missus est, etiam damni infecti satisdare: qui si satisdederit, non aliter decedere possessione debebit, quam ei cautum fuerit etiam eo nomine, quo‹d› se damni infecti obligauit.Si plures legatarii mitti in possessionem desiderauerint, omnes uenire debe‹n›t in possessionem: is enim qui ex causa legatorum possidet
Abbreviated transcription (Latin):
dum eĩt hr̃di ut in assem satisdet. neadmin¬
istratio eiꝰ impediat᷑. ¶Si ab impub̃is subsitau¬
to legata sint relicta: ⁊ impubes decesseritmĩ¬
sio ñ solũ in ea bona que testatoris fum̃t.
u̾um ad ea qqͣ que impubes ad quisunt. lo¬
cũ habebit. Nã ħ qͦ hr̃ditaĩa sunt. Uiuo a¬
utẽ impub̾e. neq missio neq satisdatio loẽ
ht̃. ¶Si hr̃s nonsit a quo fidi cõmissũ relictũ
ẽ s alt̾ius noĩs successor. dicendũ ẽ ut edic¬
to locus sit. ⁊ dolus eiꝰ sit estimanduis. S nsi
hr̃dis sit hr̃s qui dolofecit eque nacere de

Expanded text:
sdet, ne administratio eius impediatur.Si ab impuberis substituto legata sint relicta et impubes decesserit, missio non solum in ea bona, quae testatoris fuerunt, uerum ad ea quoque, quae impubes adqu‹i›siit, locum habebit: nam haec quoque hereditaria sunt: uiuo autem impubere neque missio neque satisdatio locum habet.Si heres non sit, a quo fideicommissum relictum est, sed alterius nominis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dol‹us› eius sit aestimandus.Sed et si heredis heres sit, qui dolo fecit, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Quid dem̃ signorat᷑ remissam sibi
satisdationẽ pot̃ condic̃e. Si uͦ ħ ñ potuis¬
se reiiti creddit. nunquid condicere
possit. quis ignorauit. adhuc tm̃ benigne
quis dix̃it satisdationẽ conditiposse. quid
dem̃ sicõmssa sit stipłatio. fidĩuissores puta¬
mus exceptione utiposse an non⁊imagis
ut utant᷑ exceptione quia ex causa int̾cessit
satisdatio ex qua non debuit . . Non exig̃
p̃tor ut ꝑhr̃dem stet. quonimꝰ caueat. s

Expanded text:
potest. quid deinde, si ignorauit remissam sibi potest. quid deinde, si ignorauit remissam sibi satisdationem? potest condicere. si uero hoc non potuisse remitti crediderit, numquid condicere possit qui ius ignorauit? adhuc tamen benigne quis dixerit satisdationem condici posse. quid deinde, si commissa sit stipulatio, fideiussores putamus exceptione uti posse an non? et magis est, ut utantur exceptione, quia ex ea causa intercessit satisdatio, ex qua non debuit.Non exigit p
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit hr̃dem. fidĩq eiꝰ cõmisit. ut ꝗcꝗ ad eum
ex hr̃ditate eĩ ꝑuenisset cũ moreretur. restitue¬
ret filio testatͥcis nepoti suo. ⁊ ħ ũba adiecit sati̾
sub̃am suam dissipat. ⁊ ueretur pater fidei¬
comimnissarii ne in anefidei cõmissum noĩe¬
caueri. Idem quesiit testatricem apud mari¬
tum suum ex quo filium reliquerat res de¬
posuisse non exacta cautione depositionis.
an ea res patri hr̃di restitui debeat. an uero
qm̃ emolum̃tum totius hr̃ditatis ad silium
defuncte reuerti deb̾et. apud maritum re¬
maneret. apud quẽ dos remansisset. nec qͥ
¶ Tutor qui ⁊ coheres pupilli erat absente
pupillo. cũ ad monuerunt eũ legatariz
fidĩ cõmissi nomine. insolidum ipse cauit
quesitum est an inpupillum adultum fa¬
ctum danda sit utilis actio .Rx. dandum.
Si quis cum ueritus eẽt satis
acciꝑe. acceꝑit. sinreppeti satisdatio ista põ¬
sit. ut hr̃des condicat lib̾ationẽ ⁊ quidẽ
si sciens hĩs indebitũ cauit. repet̾e non

Expanded text:
psit hered‹e›m fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate eius peruenisset, cum moreretur, restitueret filio testatricis nepoti suo, et ha‹e›c uerba adiecit: 'satis e ‹S›eius substantiam suam dissipa‹t› et ueretur pater fideicommissarii, ne inane fideicommissum co. Idem quaesiit: testatricem apud maritum suum, ex quo filium reliquerat, res deposuisse non exacta cautione depositionis: an ea res patri heredi restitui debeat? an uero quoniam emolumentum totius hereditatis ad filium defunctae reuerti deberet, apud maritum remaneret, apud quem dos remansisset? respond Tutor, qui et coheres pupilli erat, absente pupillo, cum admonuerunt eum legatarii, fideicommissi nomine in solidum ipse cauit. quaesitum est, an in pupillum adultum factum danda sit utilis actio. respondit dandam. Si quis, cum uetitus esset satis accipere, acceperit, an repeti satisdatio ista possit, ut heres condicat liberationem? et quidem ‹si› sciens heres indebitum cauit, repetere non
Abbreviated transcription (Latin):
tua cantũ. seduicaria custodie grã posses¬
sio datur. ⁊ qui obtinuit in possessionem
ꝑ p̃torem aut p̃sidem inducitur. S p̃tor
quidem mom̃tum rerum possessione que
incausa hr̃ditaria ꝑmanent om̃imno do
sidĩ comissi seruandigrã eẽ ꝑmittit. Pri¬
ceps aũt earum ererum noĩe de quibus
fuerat iudicatũ mutuas ad mitut cautioẽs.
sicuti sicũ de bonis suis conferendis. filius
accepta possessione non potest caũe. qd de

Expanded text:
tua cautum, sed uicaria custodiae gratia possestua cautum, sed uicaria custodiae gratia possessio datur et qui optinuit in possessionem per praetorem aut praesidem inducitur. sed praetor quidem in omnium rerum possessione, quae in causa hereditaria permanent omnimodo, fideicommissi seruandi gratia esse permittit: princeps autem earum rerum nomine, de quibus fuerat iudicatum, mutuas admisit cautiones: sicuti, cum de bonis suis conferendis filius accepta possessione caue
Abbreviated transcription (Latin):
ed upsis ꝗ sunt
inpotestate cauendũ est quẽad modum
solet cañi. si ead res duob sub diũsis uł
contrarus conditionib relicta sit. duobũ
enĩ satis datur. sed inutroq casu hiscdẽ ꝑ-¬
sonis satisdationem subituris.
Siex causa fidĩcõmisit
apud quẽ hr̃ditas. noq legatoꝵ satis dat.¬
his inpossessionem adũsius eum legatañs
noĩe p̃posita stipłatione cautũ fuerat extitit.
fideussores int̾im tenere negaui. quia neq
uis. neq ꝑsona eẽt ad quã uerba stipłatioĩs
dirigi possint.  Imꝑator marcus antoni¬
nus uilio albo resc̾psit. eum a quores fidei¬
cõmisse petebantur. cum appellasset caũe.
enĩ ante sentñtiam. si petitionis dies mora¬
retur fieri debuit admitti post uictoriam
dilata peatione non oportuit. sed quare ñ
cauerat de fidĩcõmisso qđ ꝓuocaũit. si caue¬
ret a dũsarnis ad eum possessionem ẽẽ tran̾¬
ferendam rescͥpsit. cum alia sit edict condi¬
tio. Non enim exigitur a legataĩo uice mu¬

Expanded text:
et ipsis, qui sunt in potestate, c‹a›uendum est, quemadmodum solet caueri, si eadem res duobus sub diuersis uel contrariis condicionibus relicta sit: duobus enim satisdatur, sed in utroque casu isdem personis satisdationem subituris.ex causa fideicommissi sit apud aliquem hereditas ne‹c› legatorum satis‹dat›, in possessionem aduersus eum legatariusnomine proposita stipulatione cautum fuerat, extitit: fideiussores interi‹m› teneri negaui, quia neque ius neque persona esset, ad quam uerba stipulationis derigi possint.Imperator Marcus Antoninus Iulio Balbo rescripsit eum, a quo res fideicommissae petebantur, cum appellasset, cauere od enim ante sententiam, si petitionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post uictoriam dilata petitione non oportuit. sed quare non cauerat de fideicommisso qui prouocauerit, si caueret aduersarius, ad eum possessionem esse transferendam rescripsit, cum alia sit edicti condicio? non enim exigitur a legatario uice mu
Abbreviated transcription (Latin):
offerri legotaĩo. s suffic̃ siue dessdauit ei ñ
caueat᷑ siue ñ hãt. a quo satis desidet. ¶ Si
debitori hib̃atio sit relicta ñ ÷ exigenda cau¬
tio. qi hãt penes se legatũ. qͥppe si ꝯueniat᷑
exceptione doli maliuti possit. ¶Cicui lega¬

Expanded text:
desiderauit e‹t› non cauetur, siue non habeat, a quo satis desideret.Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quippe, si conueniatur, exceptione doli mali uti possit ei cui lega
Abbreviated transcription (Latin):
tam hr̃ditatẽ satis dandũ de legatis ẽ cum
adhuc dubiũ ẽ anhr̃ditas adeat᷑. Cet̾um si
certũ sic̃tum sit repudiatã ł omissã hr̃dite¬
tem. ł abstentos necessaĩos hr̃des frustra hoc
edicarm imploratur. cum certum sit legatũ
uł fidĩ cõmissum non debi.¬

Expanded text:
m hereditatem satisdandum de legatis est, cum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum si‹t› repudiatam uel omissam hereditatem uel ‹a›bstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum uel fideicommissum non deb
Abbreviated transcription (Latin):
ifidĩ cõmissaĩoꝵ factus ẽ. Imꝑr antoninũ
augustus resc̾psit c̃cis ex causis ⁊̃ in ꝓpria
bona hr̃dis legatãios ⁊ fidĩcõmissãos esse
mitten dos si post sex m̃ses eũ acdnito ꝓtribu¬
nali fum̃t hii quoꝵ de care notio ẽ insatis¬
factione cessatũ est inde fructus ꝑcepturos
quo aduoluntati defunctoꝵ satisfiat. qđ
remediũ seruaretur. ⁊ adũsus eos qui er qͣ
causa fidĩ cõmisso morã faciurit satisfa

Expanded text:
r Antoninus A‹u›g‹u›stus rescripsit certis ex causis etiam in propria bona heredis legatarios et fideicommissarios esse mittendos, si post sex menses, qu‹a›m aditi pro tribunali fuerint hi quorum de ea re notio est, in satisfactione cessatum est, inde fructus percepturos, qu‹o›ad uoluntati defunctorum satisfiat. quod remedium seruaretur et aduersus eos, qui ex qua causa fideicommisso ‹mo
Abbreviated transcription (Latin):
die legatum sũit. cauebitur ei qui ht̃ eũ
inpotestate non p̃cise. sed sub ꝯditione sicũ
euis legari dies cedit. in potestate sit. Cet̃um
si uiris sui inueniatur. iniquũ uisum est
patri cautũ eẽ cum alii legatum debeatur.
quãquã ⁊ si sine hac adiectione cau̾etur.
ueruntam̃ exceptione patrem ułdñm su¬
bmou̾emus. si existentis conditionis tp̃r ñ
habẽt eos in potestate. Euenit tam̃ scđm
hec ut incassum non sit delegatio cautũ.
Nam existentis conditionis tp̃r sui uiris
sunt non erit cautum.
amꝰplius petiturum compellendus eĩt
hr̃s legatum quod iam filius pet̾ẽ pot̃
alii quã eui debeat᷑ exsoluere.

Expanded text:
die legatum fuerit, cavebitur ei, qui habet eum die legatum fuerit, cavebitur ei, qui habet eum in potestate, non praecise, sed sub condicione "si, cum eius legati dies cedit, in potestate sit". ceterum si sui iuris inveniatur, iniquum esse visum est patri cautum esse, cum alii legatum debeatur, quamquam etsi sine hac adiectione caveretur, verum tamen exceptione patrem vel dominum submoveremus, si existentis condicionis tempore non haberent eos in potestate. evenit tamen secundum hoc, ut in casum non sit de legato cautum: nam si existentis condicionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum. amplius petiturum, compellendus erit heres legatum, quod iam filius petere potest, alii quam cui debetur exsolvere.
Abbreviated transcription (Latin):
tuario ded̾it. ad exhibendũ eum ñ teneri
palam est. Suceurrendum tm̃ legatario ad¬
ũsus fructuarium marcellus ait. ¶Siad fis¬
cum porcio hr̃ditatis ꝑueñit. cessabit ista
stipłatio. quia nec solet fiscus satisdare.¬
¶ Qui minorẽ partem hr̃ditatis possidet.
cum ex inaiore parte hr̃s sit. Si quidemip¬
sonuire minuatur portio hr̃ditatis. securior
erit hr̃s. Neq enĩ ex maiore parte ex stip¬
ulatu tenetur legatariis. quã ex qua hr̃s
est. Si uͦ nom̃ quidẽ hr̃dis apud eos in te¬
uidentur onerari. quia ipso uire ꝓea parce
legata debent. ꝓ qua hr̃des sint. Sedemm
equissimũ est non maiorem partẽ legata
riis soluere. quã cuius hñt emolum̃tum
hoc aũt euenit cum hr̃ditas ꝓ aliqua pa¬
rte extrabelliano restititur. Nam ꝓrata ex¬
honorandi sunt hr̃des eius partis nomine
cuius emolum̃tum sib̃ ablatum est.
¶Si eiusqui malt̾uis potestate erit in ẽta

Expanded text:
tuario dedit, ad exhibendum eum non teneri tuario dedit, ad exhibendum eum non teneri palam est: succurrendum tamen legatario aduersus fructuarium Marcellus ait. Si ad fiscum portio hereditatis peruenerit, cessabit ista stipulatio, quia nec solet fiscus satisdare. Qui minorem partem hereditatis possidet, cum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, securior erit heres: neque enim ex maiore parte ex ‹s›tipulatu tenetur legatariis, quam ex qua heres est: si uero nomen quidem heredis apud eos inteum nomine, uidentur onerari, quia ipso iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes sint. sed enim aequissimum est non maiorem partem leriis soluere, quam cuius habent emolumentum. hoc autem euenit, cum hereditas pro aliqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nus emolumentum sibi ablatum est. Si ei, qui in alterius potestate erit, incerta
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc stipłationem res uł p̃cia deduci.¬
Si .x. que marcha erant mͥ legata sunt.¬
⁊ tibi eorum fructus legatiis sit. Si pure
utriq legatum relictum sit. is cui ꝓpͥe¬
tas legata est ipsouire .x. uendicabit. fru¬
cauarium aũt ex senatus consulto acturũ.
iquinq usum fructum petiturũ constat.
Sed .x. uendicat ꝓpͥetarius ꝑ exceptionẽ
doli repelli. qua fructuarius de refaituendiᷤᷤ
quinq hr̃dicauit. Plane si .x. aureorum
possessionem legatarius habeat marcellũ
ait. dandam uł hr̃di uł fructuario utilẽ
actionem in legatarium. si modo cauet᷑
sed si sub conditione ei .x. legata sint. fruc¬
tuaĩum intĩm .x. oblata cautione habi¬
turum. legataĩo uͦ cui ꝓpͥetas relicta est
int̾rm legatoꝵ stipłatio prr̃anda est. Sed i¬
si omiserit stipłationem. existente ꝯditione
adexhibendum eum agere posse. marcellꝰ
ait. Sed ⁊ si ignorans hr̃s legatum .x. fruo¬

Expanded text:
in hanc stipulationem res uel pretia deduci.in hanc stipulationem res uel pretia deduci.Si decem quae in arca erant mihi legata sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso iure decem uindicabit, fructuarium autem ex senatus consulto acturum et quinque usum fructum petiturum constat. em vindicat proprietarius, per exceptionem doli repelli, qua fructuarius de restituendis quinque heredi cavit. plane si decem aureorum possessionem legatarius habeat, Marcellus ait dandam vel heredi vel fructuario utilem actionem in legatarium, si modo ei caveatur. sed si sub condicione ei decem legata sint, fructuarium interim decem oblata cautione habiturum, legatario vero, cui proprietas relicta est, interim legatorum stipulatio praestanda est. sed si omiserit stipulationem, existente condicione ad exhibendum eum posse agere Marcellus ait. sed si ignorans heres legatum decem fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte quis legatum debeat cauere de¬
bet siũi institutus hr̃s sit. siue substitutꝰ
bellissime queritur an ħ stipłatio incͤ¬
m̃tum ex fructib uł usuris sentiat.⁊
recte placuit ex mora merem̃tum ha¬
biturã stipłationem id qđ op ortebat
comp̃hendat. ¶Si quis sub conditioẽ
legatum stipłatius pendente condecessi¬
one decesserit stipłatio e uanescit. quia
nec legatum transmititur. ⁊ huic stip¬
ulationi easdẽ causas ⁊ conditiones meẽ
sciendũ est ꝓm̃ si qua sit exceptio que
petenti legatum opom solet. eandẽ ex
stipłatu qͥqͣ agenti opponendam eẽ pla¬
cet. Pdcuratori eius qui absens eẽ dr̃. Si
stipulanti legati noiẽ spondeat hr̃s offiliꝰ
ait ita cauere debe. si is cuius noĩe debeat
caueat uniat. uidelicet ne teneatur. illo
ante defuncto. Item queritur in hanc sti¬
płationem utrum ipse resueniant que
legate sunt. anuͦ p̃cia earum. ⁊ ẽ uerius

Expanded text:
ex parte quis legatum debeat, cauere deex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus. Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiat. et recte placuit ex mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› id quod oportebit conprehendat. Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanenec legatum transmittitur. huic stipulationi easdem causas et condiciones inesse sciendum est: proinde si qua sit exceptio, qu‹pet›enti legatum opponi solet, eandem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet.Procuratori eius, qui absens esse dicitur, si stipulanti legati nomine spondeat heres, Ofilius ait ita cauere debere, si is, cuius nomine caueat, uiuat, uidelicet ne teneatur illo ant‹e› defuncto.Item quaeritur, in hanc stipulationem utrum ipsae res ueniant quae legatae sunt an uero pretia earum. et est uerius
Abbreviated transcription (Latin):
cis pr̃ari debent cura necessitatem caũn¬
di. nichil ex his deminuturũi se. Nam qđ
fidĩ hr̃dis ab eodem testatore cõmissũ est
ut si fructulus ꝑdidisset. quod ei intesta¬
m̃to relictum ẽ. rursus hr̃des ei id restitu¬
eret non eo ꝑtinet ut aut fructulo pͥorũ
legatoꝵ noĩe satis datio inuingenda aut
onerandus sit hr̃s in infinito. ut quotieis
is ꝑdidit. restituere ei tantũdem debeat.
sed ut ꝑfidĩ cõmissum posterius duplicata
legata eus uideantur. nec amplus ad
ꝑicłm hr̃dis ꝑtineat. Si quid postea is cõ¬
sũpserit ex soluto ei posteriore fidi com¬
misso.  Rescͥpto gͦ ostensum legatarium
hr̃di non deb̾e cauere se non ꝑditurum.
uersa uice an hr̃s de sequenti legato siũ
fidĩ commisso cauere debeat queritur.
et puto non ꝓ oportere ei caueri. cum
in suo arbitrio habeat ne ꝑdat id quod
sibi relictum est dicere deb̾e satis datio¬
nem exigendam. Certe siue ex asse siũ

Expanded text:
cis praestari debent citra necessitatem cauencis praestari debent citra necessitatem cauendi nihil ex is deminuturum se. nam quod fidei heredis ab eodem testatore commissum est, ut, si Fructulus perdidisset quod ei in testamento relictum est, rursus heres ei id rest‹it›ueret, non eo pertinet, ut aut Fructulo priorum legatorum nomine satisdatio iniungenda aut onerandus sit heres in infinito, ut, quotiens is perdiderit, restituere ei tantumdem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius uideantur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpsit exsoluto ei posteriore fideicommisso'. rescripto ergo ostensum legatarium eredi non debere cauere se non perditurum. uersa uice an heres de sequenti legato siue fideicommisso cauere debeat, quaeritur. et putem non oportere ei caueri, cum in suo arbitrio habeat, ne perdat id quod  relictum est, dicere debeat satisdationem exigendam. Certe siue ex asse siue
Abbreviated transcription (Latin):
cuuis erit legatum sit. cauebitur ei cuꝰ
iure subiectus est Non solum autemle¬
gatoꝵ noĩe hr̃des cauet̃. sedu successo¬
res eoꝵ. is ⁊̃ cui ex senatus consulto resti¬
tata est hr̃ditas. nichilominus ad cauti.¬
onem compellitur. necnon ⁊ qui ꝑali-¬
os hr̃des existunt. siũ honorari succes¬
sores. ad satisdationẽ compelluntur. Pla¬
ne si quis omissa stipłatione litem de lega¬
to contestatus est ꝓbandum ẽ cessare debe
stipłationem. Id̾q infidĩcõmissis q̃q ꝓ
bandum est. ESi quid ita sit legatum ł
sidĩ cõmissum relictũ. ⁊ si id ꝑdidisset rur¬
sus relictum. uideanius an satis seq̃ntis
legati siue fidĩ cõmissi petere possit. Mouo
questionẽ anfidĩ cõmissum hoc siue lega¬
tum debeatur. ⁊ quotiens debeatur ⁊ an
ipse legataĩus cau̾e debeat se ñ ꝑditurũ
¶De his om̃ib extat rescͥptum diuii pi
adiunicũ mauricũ tale. ¶ Claudio fru
ue fidĩ cõmissa. ex testam̃to claudi feli¬

Expanded text:
ei cuius iuri subiectus est. Non solum autem legatorum nomine heredes cavent, sed et successores eorum. Is etiam, cui ex senatus consulto restituta est hereditas, nihilo minus ad cautionem compellitur. Nec non et qui per alios heredes existunt sive honorarii successores ad satisdationem compelluntur. Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus est, probandum est cessare debere stipulationem. Idemque in fideicommissis quoque probandum est. Si cui itfideicommissum relictum et si id perdidisset, rursus relictum, uideamus, an satis sequentis legati siue fideicommissi petere possit. mouet quaestionem, an fideicommissum hoc siue legatum debeatur et quotiens debeatur et an ipse legatarius cauere debeat se non perditurum. de his omnibus extat rescript‹um› diui Pii ad Iunium Mauricum tale: 'Clodio Frucue fideicommissa ex testamento Clodii Feli