comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Omino uenera ᷝ ͥ¬
et in xp̃i dilectione
fudato Alboni abbi
totiꝰq gregis illi a deo cõmissi
Miminꝰ Annoinus perpetue
felicitatis munus.
Receptis beatitudĩs tue¬
parui beatissime pater
quib preceperas ut Ingeniolũ
exercendo meũ quod tribuẽte
xp̃o per tue solicitudĩs tuorũ¬
q discipulorũ laborẽ ad melior.
profecisse arbitrabaris res ge
et inculto erãt ẜmone st̾pte
In unius redigerem corpore
opustuli. ac ad emẽdatiorem
latinitatis reuocarẽ formani.
Institi igit̾ ut potui atq utinã
tam efficaciter ꝙͣ libenter
Porro de opere tua pat̾nitas
uiderit recte ne an secus egerĩ
Ego aũt solius obediencie si
tñ uolũtate conatuqz eam de¬
coraui testimonio cõtentꝰ sũ.
Admonitionis tue Itaq nõ
ĩmemor qua sepissime horta¬
tus es: ut sitũ germanie uel
gallie In quibus hec que rese¬
rũt᷑ acta sũt nõ p̾termitterẽ
ea que in autorib iulio plinio
ac orosio Inuemire potui colli¬
gens huic opustulo inserẽdo

Expanded text:
omino venerabilet in Christi dilectione fundato, ABBONI abbati, totius gregis illi a Deo commissi minimus AIMOINUS, perpetuae munus felicitatis. Praeceptis beatitudinis tuae, beatissime Pater, parui, quibus praeceperas ut, ingeniolum exercendo meum, quod tribuente Christo per tuae sollicitudinis tuorumque discipulorum laborem ad meliora profecisse arbitrabaris, res geet inculto erant sermone descriptae, in unius redigerem corpus opusculi, ac ad emendatiorem latinitatis revocarem formam. Institi igitur ut potui, atque utinam tam efficaciter quam libenter! Porro de Opere tua paternitas viderit rectene an secus egerim. Ego autem solius obedientiae si tamen voluntate conatuque eam decoravi testimonio contentus sum. Admonitionis itaque tuae non immemor, qua saepissime hortatus es ut situm Germaniae vel Galliae, in quibus haec quae referentur acta sunt, non praetermitterem, ea quae in auctoribus Julio, Plinio ac Orosio invenire potui colligens, huic opusculo inserendo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ colit᷑. Ex quibus sũt qui solis
piscibus atq ouis auiũ uiuere
existimãt᷑. multis q capitib
T̃ oceanũ fluit. Intra germaniã
uero milla inferiꝰ nobilitate
hercimũ ugũ pretendit᷑. de
quo uidelz ugo iulius cescr in

Expanded text:
incolitur; ex quibus sunt qui solis incolitur; ex quibus sunt qui solis piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multisque capitibus in Oceanum fluit. Intra Germaniam vero nulli inferius nobilitate Hercinium jugum praetenditur. De quo videlicet jugo Julius Caesar, in
Abbreviated transcription (Latin):
E quib pͥmi sũt Uindelici. dem̃¬
cimbri. post hos teutones. at
ꝑnide peutini. ultimis oñi
existentib basternis quĩ cõfi¬
nes sũt dacis. Porrigit᷑ aũt
germama in longitudmiẽ sexce¬
passuũ. In latitudine centũ¬
in ea clari atq in oceanm
decurrẽtes Guthalus disurgis
et rhemis. In rheno aũt ip̃o
centũ ꝓpe habent᷑ in lõgitudĩe
insule. quaꝵ nobilissia est
batauoꝵ. et alie ꝙ plurie
que sternũt᷑ Inter rhenũ ac
Fleuũ. Ita uero appellãt᷑ hostia.
in que rhenꝰ in septẽtrione
Ĩ lacus uarios ab occidente
in magña mosam se spargit.
mediũ inter hec et modicũ
nõĩe suo custodiens alueũ
Oritur aũt ex lepontus qui
alpes incolũt/ et longo spacio
per fines heluetioꝵ medio¬
matricũ atq treueroꝵ citatꝰ
fert᷑. Et ubi oceano appinquat
in plures defluit partes, ml̃tis
Ingentibusq insulis ut p̾missũ
est effectis. quarũ pars magna
a feris barbaris q natiomibus

Expanded text:
e quibus primi sunt Vindelici, deCimbri, post hos Teutones, ac perinde Peucini, ultimis omnium existentibus Basternis, qui confines sunt Dacis. Porrigitur autem Germania in longitudinepassuum; in latitudinein ea clari atque in Oceanum decurrentes Guthalus, Visurgis et Rhenus. In Rheno autem ipso centum prope habentur in longitudinem insulae, quarum nobilissima est Batavorum et aliae quamplurimae, quae sternuntur inter Rhenum ac Flevum. Ita vero appellantur ostia, in quae Rhenus in septentrione in lacus varios, ab occidente in amnem Mosam se spargit, medium inter haec, et modicum nomini suo custodiens alveum. Oritur autem ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Helvetiorum, Mediomatricum atque Trevirorum citatus fertur. Et ubi Oceano appropinquat, in plures defluit partes, multis ingentibusque insulis, ut praemissum est, effectis, quarum pars magna a feris barbarisque nationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Udonicus ad placitum
suũ quod in frangeno¬
furch condixerat ante xle
legatis inter eũ et filios suos
utrinq facte sũt firmitates
ut usq ad futurũ mayum
mensem. et ip̃i ex parte prĩs
securi manere possent. et
illi deuastationẽ regni quã
inciperãt dimitterẽt. et pacifice
usq ad idem placitũ degerẽt
Et hoc ita patrato negocio

Expanded text:
udowicus ad placitura suum quod in Franconofurth condixerat ante quadlegatis inter eum et filios suos utrimque factae sunt firmitates, ut usque ad futurum Maium mensem et ipsi ex parte patris securi manere possent, et illi vastationem regni quam incoeperant dimitterent et pacifice usque ad idem placitum degerent; et hoc ita patrato negotio
Abbreviated transcription (Latin):
uicus rex secus suessio¬
nis in monasterio sancti me¬
dardi natiuitatem dm̃i celebra¬
uit. Indeq ad andriac̃a uillã
prexit.et pascha dm̃ m mo¬
nasterio sancti dyom sii celobrãs
suadente hugone abb̃e et marchi¬
one ꝑrexit ultra sequanã tam
pro auxilio hugonis cõtra nor
castellũ et honores filii odoms
quondã comitis ĩuaserunt.
et ymo frater bernardi marchi¬
onis ebroicensem ciuitatem
usurpans multas dep̃dationes
circũ c̾ta in illis regionibus ex¬
ercebat. Insuper et eiri cum
more normainco dep̾dari p̃sũpsit.
Et uemiens ludouicus usq tu¬
ronis infirmatus est usq ad des¬
perationem uite. S miserante
dño aliquãtulũ cõualescens sata¬
gentib quibusdã conciliariis suis
et amicis gorfridi uenit ad eũ
isdem gorfridus adducẽs ad eũ
filios suos ea conditõe ut ca¬
stellũ et honores quos ĩuaserãt
ludouico regi redderent. et post¬
ea ꝑ concessionẽ illiꝰ haberẽt
Tũc gorfridus partẽ de bri¬

Expanded text:
vicus rex secus Suessionis in monasterio sancti Medardi nativitatem Domini celebravit, indeque ad Audriacam villam perrexit, et pascha Domini in monasterio sancti Dionysii celebravit. Ac suadente Hugone abbate et markione, perrexit ultra Sequanam, tam pro auxilio Hugonis contra Nortcastellum et honores filii Odonis, quondam comitis, invaserunt, et Imino , frater Bernardi markionis, Ebrocensem civitatem usurpans, multas depraedationes circumcirca in illis regionibus exercebat, insuper et Eiricum more Nortmannico depraedari praesumpsit. Et veniens Lodovicus usque Turonis, infirmatus est usque ad desperationem vitae; sed miserante Domino aliquantulum convalescens, satagentibus quibusdam consiliariis suis et amicis Gozfridi, venit ad eum isdem Gozfridus, adducens secum filios suos ea conditione, ut castellum et honores quos invaserant, Ludovico regi redderent et postea per concessionem illius haberent. Tunc Gozfridus partem de Bri
Abbreviated transcription (Latin):
ydus octobs de fuga hostis impe¬
rialis et ip̃ius imperatoris ab
heristallio mouit. et fugiens
subsequẽti nocte gali cantu
in uia peperit filiũ. quã post
partũ homo suus ante se portãs
fugiendo usq ad antenuacũ
octobris uesperi ad monasteriũ
sancti lamberti ꝑuennit. ad quẽ
franço et hildiunꝰ abbas a
richilde .Ui. ydus redierunt.
et cũ eo fuerũt usq dũ post
richildem ad antenuatũ ꝑueĩt
Inde duziacũ adiit. Unde ad
antenuatũ rediit. et placitũ
suũ in salmonciaco .xu. die post

Expanded text:
Idus Octobris de fuga hostis impeIdus Octobris de fuga hostis imperialis et ipsius imperatoris, ab Heristallio movet; et fugiens, subsequenti nocte galli cantu in via peperit filium, quem post partum famulus suus ante se portans, fugiendo usque ad Antennacum Octobris vesperi ad monasterium Sancti Landberti pervenit. Ad quem Franco et Hilduvinus abba a Richilde 6. Idus redierunt, et cum eo fuerunt, usque dum post Richildem ad Antennacum pervenit. Inde Duciacum adiit; unde ad Antennacum rediit et placitum suum in Salmonciaco 15. die post
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. et fugiendo suꝑ impe¬
ratorem uenit. S et imꝑator
cũ paucis uix fuga lapsus
euasit. Multi aũt qui effuge
poterãt᷑ impẽditi sãt. qm̃ om̃s
sangiũe imperatoris et alioꝵ
qui cũ eo erãt. s et m̃catores
et scuta uendentes imꝑatorẽ
et hostem sequebant᷑. et in
angusto itmere fugientib
uiam clauserũt. fuerũt aũt
in ip̃a congressione occisi.
ragenariꝰ et iheronimꝰ comi¬
tes et multi alii. Cepti aũt̃
in eodem campo et silua ui¬
cia fuerũt. octulfus epũs.
gauzlinꝰ abbas. Aledrãnꝰ co
alii. om̃s aũt sangnas et ea
que mercatores portabant
hostis ludouici accepit. et
qui erãt cũ imperatore habue
effuge potuerũt aĩas suas
haberent pro spolio. Ceteri
aũt ita sũt a uillanis despoli¬
ati ut feno et stramĩe ĩuoluti
uerenda celarent. et nuidi ꝓ¬
fugerent. quos insequentes
occidere noluerũt. et facta est
plaga magna in ppło predatore
Richildis uero audiens doii.

Expanded text:
vertit, et fugiendo super impevertit, et fugiendo super imperatorem venit; sed et imperator cum paucis vix fuga lapsus evasit. Multi autem qui effugere poterant, impediti sunt, quoniam omnes sagmae imperatoris et aliorum qui cum eo erant, sed et mercatores, et qui scuta vendentes imperatorem et hostem sequebantur, in angusto itinere fugientibus viam clauserunt. Fuerunt autem in ipsa congressione occisi Ragenarius et Hieronymus comites, et multi alii, capti autem in eodem campo et silva vicina fuerunt Ottulfus episcopus, Gauzlenus abbas, Aledramnus etalii; omnes autem sagmas et ea quae mercatores portabant, hostis Hludowici accepit. Et qui erant cum imperatore, habueeffugere poterant, animas suas haberent pro spolio. Ceteri autem ita sunt a villanis despoliati, ut foeno et stramine involuti verenda celarent, et nudi profugerent, quos insequentes occidere noluerunt. Et facta est plaga magna in populo praedatore. Richildis autem, audiens 7.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset richildem imperatricem
cũ hildiuno abbẽ et frãcone
ep̃o ad haristalliũ misit. Ip̃e
aũt̃ secus rhemĩ hostiliter cõtra
nepotem suũ ꝑrexit. p̾mittens
ctarent de pace inter eos habẽda.
Quod ludonicus hũiliter et obe¬
dienter suscipiens securꝰ mãsit
ꝙ bello aggredi nõ deberet. donec
ip̃a cõuentio finiret᷑. Imꝑator
uo nõñ octobr̃. dispositis scaris
sius noctu surrexit. et uexillis
leuatis per strictas et arduas
uias qͥn potius inuias super
nepotem suũ ac suꝑ eos qui cũ
eo erant subito irruere moliẽs
secus andrimacũ ꝑuenit. fati¬
gatis hõibus et equis de graui
et longo itrne et pluuia que
suꝑ eos nocte tota effluxit.
Et ecce subito m̃iciatũ est lu¬
douico et suis imꝑatorẽ cum
ualida man hostiliter super
eũ uenire. Ip̃e aũt cũ eis quos
secũ habuit e regione stetit¬
et irruentib imꝑatoris cuneis
suꝑ eos. et illis fortit᷑ resistẽ¬
tibus hostis imꝑatoris terga

Expanded text:
fuisset, Richildem imperatricemfuisset, Richildem imperatricemcum Hilduwino abbate et Francone episcopo ad Haristallium misit; ipse autem secus Rhenum hostiliter contra nepotem suum perrexit, praemittens ctarent de pace inter eos habenda; quod Hludowicus humiliter et obedienter suscipiens, securus mansit, quod bello aggredi non deberet, donec ipsa cautio finiretur. Imperator Nonas Octobris, dispositis scaris suis, nocte surrexit, et levatis vexillis per strictas et arduas vias, quin potius invias, super nepotem suum ac super eos qui cum illo erant subito irruere moliens, secus Andrnacum pervenit, fatigatis hominibus et equis de gravi et stricto itinere et pluvia, quae super eos nocte tota effluxit. Et ecce subito nunciatum est Hludowico et suis, imperatorem cum valida manu hostiliter super eum venire. Ipse autem cum eis quos secum habuit e regione stetitet irruentibus imperatoris cuneis super eos et illis fortiter resistentibus, hostis imperatoris terga
Abbreviated transcription (Latin):
diuino respectu qui cũ illo ibãt
cirtiter nauib magnis
quas nr̃ates bargas uocãt xui
kł. octobr̃ sequanã intrauerũt᷑
Quod cũ apud colomã imꝑatori
nũciatũ fuisset nichil pro hoc
a negocio quod ceperat ĩnutauit.
Udouicus aũt nepos eiꝰ
cũ saxonib et thorigis
ex altera parte ryem flũs cõtra
eũ uenit. et missis ad patruũ
suũ imꝑatorẽ directis benigni¬
tatem eius expetiit quam non
impetrauit. Tũc ip̃e ac comites
illis qui erãt cũ imperatore.
et decem ferro calido. et decem
aqua frigida ad iudiciũ misit
corã eis qui cũ illo erãt. peten¬
tibus om̃ib ut deus in illo iudi¬
cio declararet si plus per rectũ
ille habere deberet. portionem
De regno quã pater suus illi
dimisit. ex ea parte ꝙͣ cũ fratre
suo harolo per consensionem
illius et per sacramẽtũ accepit
Qui om̃s illesi reperti sũt. Tũt
ip̃e ludonicus cũ suis ad andra¬
nacũ castrũ rhenũ transunt
Quod cũ imꝑatori nĩciatum

Expanded text:
divino respectu qui cum illo ibant, circiter navibus magnis, quas nostrates bargas vocant, 16 Kalendas Octobris Sequanam introierunt. Quod cum apud Coloniam imperatori nunciatum fuisset, nihil propter hoc a negotio quod coeperat immutavit. udowicus autem, nepos illius, cum Saxonibus et Toringis ex altera parte Rheni fluminis contra eum venit, et missis ad patruum suum imperatorem directis, benignitatem ejus expetiit, quam non impetravit. Tunc ipse ac comites illis qui erant cum imperatore. et decem ferro calido, et decem aqua frigida, ad judicium misit coram eis qui cum illo erant, petentibus omnibus, ut Deus in illo iudicio declararet, si plus per rectum ille habere deberet portionem de regno quam pater suus illi dimisit ex ea parte, quam cum fratre suo Karolo per consensum illius et per sacramentum accepit. Qui omnes inlaesi reperti sunt. Tunc ipse Hludowicus cum suis ad Andrunacum castrum Rhenum transivit. Quod cum imperatori nunciatum
Abbreviated transcription (Latin):
q theoderico platũ fuisset. huiꝰ¬
modi consiliũ illos contra se
struere uelle despectui habuit
ut fictile: Legatus ꝟo bertrici
cũcta pro quib uenerat se
autumãs impetrasse ad hys

Expanded text:
 Theodorico perlatum fuisset hujusmodi consilium illos contra se struere velle, despectui habuit, ut futile. Legatus vero Bettrici cuncta pro quibus venerat se autumans impetrasse, ad His
Abbreviated transcription (Latin):
facto nos securi a mortis ꝑiculo
cũ filio regnabimꝰ clotario.
Laudat laudericus tonciliũ
et reuertentẽ desilua chilꝑicũ
his qui cũ eo uenerãt alio
intentis cͥcũstantes qui missi
fuerãt precepto satisfaciũt.
atq desilientem equo oppͥmũt
clamãtes insidiatores a childe¬
berto rege austrasio directos
dñm̃ suũ int̾emusse: et se in
pedes quãtotiꝰ siluã uersus
dedisse. Quo audito qui aderãt
arreptis equis. quos nõ uide¬
bant insequi conati sũt. Qͦs
cũ mĩme ĩuenissent ad ꝓpria
sũt reuersi. madalulfus silua¬
netensis epũs qui iam t̾cia
die in tentorio residebat. et
regi ĩmme colloqui poterat.
pp̃ fastũ suꝑbie qua idem rex
tumebat ut eũ interfectum
cognouit adueiit. Ablato q¬
eius corpore et ueste meliori
circũdato naui imposuit. et
a kalensi uilla ubi hec acta
fuerãt parisuis deducens in
basilicã sc̃ti uintentii sepeliuit¬

Expanded text:
facto, nos securi a mortis periculo, facto, nos securi a mortis periculo, cum filio regnabimus Chlotario. » Laudat Landericus consilium, et revertentem de silva Chilpericum, his qui cum eo venerant alio intentis, circumstantes qui missi fuerant praecepto satisfaciunt, atque desilientem equo opprimunt, clamantes « insidiatores, a Childeberto rege Austrasio directos, dominum suum interemisse et se in pedes quantocius silvam versus dedisse. » Quo audito, qui aderant, arreptis equis, quos non videbant insequi conati sunt. Quos cum minime invenissent, ad propria sunt reversi. Madalulfus Silvanectensis episcopus qui jam tertia die in tentorio residebat et regi minime colloqui poterat propter fastum superbiae, qua idem rex tumebat ut eum interfectum cognovit, advenit. Ablatoejus corpore et veste meliori circumdato, navi imposuit, et a Calensi villa, ubi haec acta fuerant, Parisius deducens, in basilica sancti
Abbreviated transcription (Latin):
turũ timorẽ abicit. femineãq
audaciam assumit. et mittens
uocari iussit laudericũ. cui
et dixit. Res capitis tui laude¬
rice nũt agit᷑. plus q tibi de
sepultura ꝙͣ de lectulo insi caues
in proxĩo cogitandũ erit. Nar¬
rauitqz ei cũcta que dicta seu
gesta fuerãt. Quib agnitis
laudericus reputare secũ stelera
sua ip̃e cepit. et constĩe stimulis
exagitari. nullũ fuge locum
net euadendi subsidiũ sibi¬
relictũ. circũuentũ uelut qͥbus¬
dam rhetibus et captũ teneri
Demnq ingemiscens altius. Ue
inquit diei quo in tantã cordis
amaritudinem deuemi. Discu¬
tior miser aĩo. et quid agam
uel quo me uertami ignoro¬
Cui frego fredegũdis Ausculta
ait paucis. et quid ego te face
uelimi et quid nobis profutuꝵ
sit scies. Reuertente rege de
uenatione ut ei mos est sub
obscura nocte ĩmittant᷑ homi¬
tide qui p̾morũ policitatõe
cõtemptũ sumẽtes iute: letali
eũ ꝑfodiant uulnere. Quo

Expanded text:
turum, timorem abjicit femineamque turum, timorem abjicit femineamque audaciam assumit. Et mittens vocari jussit Landericum, cui et dixit: « Res capitis tui, Landerice, nunc agitur; plusque tibi de sepultura quam de lectulo, nisi caves, in proximo cogitandum erit. » Narravitque ei cuncta quae dicta seu gesta fuerant. Quibus agnitis, Landericus reputare secum scelera sua ipse coepit et conscientiae stimulis exagitari. Nullum fugae locum, nec evadendi subsidium sibirelictum; circumventum, velut quibusdam retibus, et captum teneri. Denique ingemiscens altius: « Vae, inquit, diei, quo in tantam cordis amaritudinem deveni! Discrucior miser animo, et quid agam vel quo me vertam ignoro. » Cui Fredegundis: « Ausculta, ait, paucis; et quid ego te facere velim, et quid nobis profuturum sit, scies. Revertente rege de venatione, ut ei mos est, sub obscura nocte, immittantur homicidae, qui praemiorum pollicitatione contemptum sumentes vitae, lethali eum perfodiant vulnere. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
deofecturusꝰ e regia in stabutũ
destendit equorũ. Regma ueno
estimãs regeni iam progressũ.
in interiori cubiculo capud ꝓp̾ũ
aquis parabat. abluere. Rex gᷤ
iterũ in iami progressus
cubiculũ post illam intrauit
et eam ut iacebat suꝑ stãmĩ
acliuem baculo in posteriorib
ludens ꝑcussit. Illa autumãs
laudericũ hoc fecisse qui comes
tũc et maior dom ꝯ erat regie.
consueuerat q cũ regina stupri
habere consuetudiẽ. ait. Ut
quid lauderice talia facere p̾su¬
mis. Illico rex ac si amens
effectus ubi hec audiuit. insus¬
pictionem deductus indignatõe
nima furens animiqz impos
exiliit. fugiens turpis corrup¬
tele contagia nec furentem
capiebat aula. Itaq siluarũ
secreta petiit. ut uenatib ĩten¬
tus tantã aĩo conceptã lemret
iracũdiam. Cognostens uero
regna nõ equo ão regeni ũba
tulisse sua: et periculũ sue ĩmi¬
nere saluti. si eũ operiret᷑ uen¬

Expanded text:
profecturus, e regia in stabulum profecturus, e regia in stabulum descendit equorum. Regina vero aestimans regem jam progressum, in interiori cubiculo caput proprium aquis parabat abluere. Rex ergo iterum in regiam regressus, cubiculum post illam intravit, et eam, ut jacebat, super scamnum acclinem baculo in posterioribus ludens percussit. Illa autumans Landericum hoc fecisse qui comes tunc et major domus erat regiae consueveratque cum regina stupri habere consuetudinem, ait: « Ut quid, Landerice, talia facere praesumis! » Illico rex, ac si amens effectus, ubi haec audivit, in suspicionem deductus, indignatione nimia furens animique impos, exsiliit, fugiens turpis corruptelae contagia. Nec furentem capiebat aula. Itaque silvarum secreta petiit, ut venatibus intentus tantam animo conceptam leniret iracundiam. Cognoscens vero regina non aequo animo regem verba tulisse sua, et periculum suae imminere saluti, si eum opperiretur ven
Abbreviated transcription (Latin):
ria fixissent qͥnquagĩta iuri
raptis centũ equis cũ eorũ
aureis falleris ad childebertũ
regem se contulerũt. Uñ metuẽs
chilpericus ne alique insidie
pararẽt filie a nepote suo uel
fr̃e quatuor milia armator
eius deputauit tuitiom. qͥbus
bobo et uuado duces preerant.
Precepit etiam ut de substan¬
cus pauperũ necessaria eis
in itinere submistrarent᷑. ne
fisti redditus aliquom ͦ mimie¬
rent᷑. Hac igit᷑ cũ pompa cũ ꝙ
utriusq sexus multimoda fa¬
milia hyspamas petut chilpe¬
rici regis filia. hi uero qui eã
deducebãt cuncta quo ibant
uastata linquebant.
Nat aũt p̃fata fredegũ¬
dis forma egregia
toncilio callida. dolis excepta
brumchilde parem nestia.
que adiecto ad suas libidines
hlperico itt mentẽ eiuo tupi¬
ditate sui obstruxerat ut femi¬
neas uincere nõ pualens aui¬
ditates. quasi uile mãcipiũ
insolentie muliebri obseq̃ret
dum unit̾ impenso eam dilige¬
reb emore: quadam die uenatũ

Expanded text:
ria fixissent, quinquaginta viri, ria fixissent, quinquaginta viri, raptis centum equis cum eorum aureis phaleris, ad Childebertum regem se contulerunt. Unde metuens Chilpericus, ne aliquae insidiae pararentur filiae a nepote suo vel fratre, quatuor millia armatorum ejus deputavit tuitioni, quibus Bobo et Wado duces praeerant. Praecepit etiam ut de substantiis pauperum necessaria eis in itinere subministrarentur: ne fisci redditus aliquo modo minuerentur. Hac igitur cum pompa, cumque utriusque sexus multimoda familia, Hispanias petiit Chilperici regis filia. Ii vero qui eam deducebant, cuncta per quae ibant vastata linqueat autem praefata Fredegundis forma egregia, consilio callida, dolis excepta Brunechilde parem nescia. Quae addicto ad suas libidines Chilperico, ita mentem ejus cupiditate sui obstruxerat ut femineas vincere non praevalens aviditates, quasi vile mancipium insolentiae muliebri obsequeretur. Dum igitur impenso eam diligeret amore, quadam die, venatum
Abbreviated transcription (Latin):
nil se ex uetitis p̃sumpturũ
multa ex suo filie largitus est.
Quiiretiam regnia tanta in
stibus protulit munera ut rex
ex istimaret se inopem relinqui.
Cernẽs illa turbari p̃p̃ hoc rege
ad circũstantes francos ita ut
thilpericus audiret sit locuta
est. Nullus inquit uestrũ autu¬
met hec regaliũ ẽẽ ornamẽta
thesaurorũ. Quedã em̃ ipse
pͥnceps ni dotus noĩe totulit.
quedã ꝓpͥus labor acquisiuit.
aliqua ur̃a munificencia tri¬
buit. Hac satisfactione suscepta
intentio regis quieuit. frãco ꝑ
quoq pͥmores filiam regis cda¬
rissimis ditauers donis. Tanta
deniq thesauroꝵ fuit copia
ut sex plaustra his onerata
eam p̾cederent. Que digredi¬
ens ab urbe parisiorũ post
ostula et lac̾ͥmas parentũ dũ
curru ueheret᷑ in ip̃o porte lũe
effracto uinus axe rote ad trã
corruit. Eui cũ plurimi malã
optarent horã ppłus hoc pro
auspicio suscepit. dũ octauo
demq ad urbe miliario tento¬

Expanded text:
nil se ex vetitis praesumpturum, nil se ex vetitis praesumpturum, multa ex suo filiae largitus est. Quinetiam regina tanta in stibus protulit munera ut rex existimaret se inopem relinqui. Cernens illa turbari propter hoc regem, ad circumstantes Francos, ita ut Chilpericus audiret, sic locuta est: « Nullus, inquit, nostrum autumet haec regalium esse ornamenta thesaurorum. Quaedam enim ipse princeps mihi dotis nomine contulit, quaedam proprius labor acquisivit, aliqua vestra munificentia tribuit. » Hac satisfactione suscepta, intentio regis quievit. Francorum quoque primores filiam regis clarissimis ditavere donis. Tanta denique thesaurorum fuit copia, ut sex plaustra his onerata eam praecederent. Quae digrediens ab urbe Parisiorum, post oscula et lacrymas parentum, dum curru veheretur, in ipso portae limine effracto unius axe rotae, ad terram corruit. Cui cum plurimi malam optarent horam, populus hoc pro auspicio suscepit. Dum octavo denique ab urbe milliario tento
Abbreviated transcription (Latin):
moria protulit uerbũ¬
Oc ãno rose uise sũt
nense ianuario. et
arbores que mẽse iuuilio fruitꝰ
protulerãt᷑: Iterũ mẽse septe¬
brio alios ꝓtulerũt. In cuius¬
mẽsis kalendis chilperitus
filiam sua hyspanorũ regi
hoc ordine per legatos despõ¬
dit. Uemens parisius fistali¬
norũ multos a parentibus
Sugrregatos cũ filia hyspamas
petere ui compellebat. E quibus
aliqui uitam sibi laqueo ex¬
torserũt. ne a ꝓpiquis quoꝙp
secederent. Multi etiã uiolencia
illic ire coacti testamẽta condi¬
derũt quasi in proxĩo uita cari¬
tari. Talis q tũt luctus pari¬
siacis erat icolis qualis quondã
fuit egiptus intemptis pͥmoge¬
intis. E legatis sane childebti
quos ad chilpericũ direxerat
obtestans ne de thesauris ciui¬
tatũ quas sibi pripuerat. uel
de mãcipus quidꝙ filie tribueret
Unũ clam int̾emptũ fuisse fe¬
rũt. Euspicio erat chilpericũ
huiꝯ necis fore auctorẽ. Qui
tamẽ pro residuo nepoti mãdas

Expanded text:
moria protulit verbumHoc anno rosae visae sunt mense Januario; et arbores, quae mense Julio fructus protulerant, iterum mense Septembri alios protulerunt. CAPUmensis Kalendis, Chilpericus filiam suam Hispanorum regi hoc ordine per legatos despondit. Veniens Parisius, fiscalinorum multos a parentibus segregatos, cum filia Hispanias petere vi compellebat. E quibus aliqui vitam sibi laqueo extorserunt, ne a propinquis quoquam secederent. Multi etiam violentia illuc ire coacti, testamenta condiderunt, quasi in proximo vita carituri. Talisque tunc luctus Parisiacis erat incolis, qualis quondam fuit Aegyptiis interemptis primogenitis. E legatis sane Childeberti quos ad Chilpericum direxerat, obtestans ne de thesauris civitatum, quas sibi praeripuerant, vel de mancipiis, quidquam filiae tribueret unum clam interemptum fuisse ferunt. Suspicio erat Chilpericum ejus necis fuisse auctorem. Qui tamen per reliquos nepoti mandans,
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit uero chilpericus gule de¬
ditus cuiꝰ deus uenter erat.
In ciuiꝰ tp̃e pauci clerici ad
ep̃atum sũt promoti. ip̃o neo¬
phitis eccliãs contradente ip̃e
nãq om̃s su tpĩs sapientes
sciencia se ante ne existimãs
composuit duos libros inntari
seduliũ uolens in quib plurum
U̾sus stantonerãt. breues quoꝵ
sillabas pro longis longas q
pro breuib tontinebãt. Cũq
et alia opuscula uel hymnos
siue missas componeret que
nulla poterãt ratione suscp
cũ ip̃is etiam memoratis suꝑ
libris a memoria aboliti sũt
homi. Causas pauperũ non
facile ad se ingredi smebat
Eccliãs seu monasteria hostu
odio insectabat᷑. adeo ut plerĩꝰ
in palacio residens astatibus
sib diceret. Ecte diuicie m̃e

Expanded text:
Fuit vero Chilpericus gulae deditus, cujus Deus venter erat. In cujus tempore pauci clerici ad episcopatum sunt promoti, ipso neophytis ecclesias contradente. Ipse namque omnes sui temporis sapientes scientia se anteire existimans, composuit duos libros imitari Sedulium volens. In quibus plurimi versus scazon erant, breves quoque syllabas pro longis, longasque pro brevibus continebant. Cumque et alia opuscula, vel hymnos, sive missas componeret, quae nulla poterant ratione suscipi, cum ipsis etiam memorati superius libri a memoria aboliti sunt hominum. Causas pauperum non facile ad se ingredi sinebat, Ecclesias seu monasteria hostili odio insectabatur: adeo ut plerumque in palatio residens astantibus sibi diceret: « Ecce, divitiae
Abbreviated transcription (Latin):
hugonis conitis filĩa solẽpm
more duxit uxorẽ Illuc etĩa
legati sancte romane ecclesio
theodorus p̾miceriꝰ ac florus
suꝑ ista cũ magnis uenere
munerib Affuerũt et comites
in eodem cõuentu ĩa de patio¬
ma regressi qui depopulata
desertorũ et lui deuiuto adhe¬
rentũ̃ uniusa regione ti
ullus ei copiã pugnandi
fecisset domũ regressi sũt
Simnut in hoc palacio pus¬
sum imꝑatoris imẜicordia su¬
gularis. quã ostendit super

Expanded text:
Hugonis comitis filiam, solemni Hugonis comitis filiam, solemni more duxit uxorem. Illuc etiam legati sanctae Romanae ecclesiae, Theodorus primicerius ac Florus superista , cum magnis venere muneribus. Adfuerunt et comites in eodem conventu iam de Pannonia regressi, qui, depopulata desertorum et Liudewito adhaerentium universa regione, cum nullus eis copiam pugnandi fecisset, domum regressi sunt. Eminuit in hoc placito piissimi imperatoris misericordia singularis, quam ostendit super
Abbreviated transcription (Latin):
spititõe quorũdã optimatũ
suorũ preter et p̾cipue michae¬
lis comitis domesticorũ ĩ ip̃o
palacio sit interemptus. Qui
suffragio cuuũ et pretorianor
militũ studio infulas imꝑii
suscepisse dr̃. fortunatus patri¬
archa gradensis cũ a quodã
pbro suo noĩe tyberio apud
imperatore fusset accusatus
in ꝑfidia qua ceperat hortaret
eũ q ad castella sua mumend
artifices et murarios mittendo
iuraret. et ob hoc ad palati
ne iuberet᷑ Pͥmo uelut iussionẽ
impleturꝰ ni hystriã profeitꝰ
est. Inde simulato reditu ad gra¬
dũ ciuitatẽ nillo suos preter
eos tũ quib hoc tractauerit
suspicãte nactu ortasionẽ tla
prõuĩcie illiꝰ fuge sue causas
apperuit. Qui eũ statim naui
impositũ costantiopolim misit
Medio mẽse octobrio cõuentus
gñalis apud theodome iullã.
magna ppłi francorũ p̃ntia¬
frequẽtia ce lebrat᷑. In qͦ dominꝰ
lotharius p̾mogentus domn
imꝑatoris ludonici irmngardẽ

Expanded text:
spiratione quorundam optimatum spiratione quorundam optimatum suorum et praecipue Michahelis comitis domesticorum in ipso palatio sit interemptus; qui suffragio civium et praetorianorum militum studio infulas imperii suscepisse dicitur. Fortunatus patriarcha Gradensis, cum a quodam presbitero suo nomine Tiberio apud imperatorem fuisset accusatus, in perfidia, qua coeperat, hortaretur eumque ad castella sua munienda artifices et murarios mittendo iuvaret et ob hoc ad palatium ire iuberetur, primo velut iussionem impleturus in Histriam profectus est, inde simulato reditu ad Gradum civitatem nullo suorum praeter eos, cum quibus hoc tractav rat, suspicante nanctus occasionem clam provinciae illius fugae suae causas aperuit, qui eum statim navi impositum Constantinopolim misit. Medio mense Octobrio conventus generalis apud Theodonis villam magna populi Francorum frequentia celebratur, in quo domnus Hlotharius, primogenitus domni imperatoris Hludovici, Irmingardam,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibiq constitutã ãnis superi¬
orib atq conscriptã inter
filios suoo regni partitionem
recensuit. ac iuramẽtis opti¬
matũ qui tũc adesse poterãt
cõfirmauit. Susceptisq ibidẽ
paschalis romami pontificis
legatis petro uidelz cẽtũcellẽsi
ep̃o et leone nom̃clatore. eis¬
dẽ q celeriter absolutis. comi¬
tibus etiã qui aderãt ad expe¬
ditionem pãnonicã destinatis
Ip̃e paululũ ibi remoratus
aqͥsgram reuersus est. et post
paucos dies per arduenniã iter
faciens treueris ac mettis
uenit. Inde q rumerici castellũ
petens reliquũ estiui coloris
et autũm dimidiũ excitatõe
uenatoriam in uosegi saltu
atq secretis exegit. Interea
borna dux dalmacie atq libur¬
me defunctus est. et petente
ppło atq imperatore cõsentiẽte
nepos illiꝰ noĩe ladasclao suc¬
cessor ei cõstitutꝰ est. Allatũ
est et de morte leonis cõstãti¬
nopolitam imperatoris. ꝙ cõ¬

Expanded text:
ibique constitutam annis superiibique constitutam annis superioribus atque conscriptam inter filios suos regni partitionem recensuit ac iuramentis optimatum, qui tunc adesse potuerant, confirmavit. Susceptisque ibidem Paschalis Romani pontificis legatis, Petro videlicet Centumcellensi episcopo et Leone nomenclatore, eisdemque celeriter absolutis, comitibus etiam, qui aderant, ad expeditionem Pannonicam destinatis ipse paululum ibi remoratus Aquasgrani reversus est. Et post paucos dies per Arduennam iter faciens Treveros ac Mettis venit; indeque Rumerici castellum petens reliquum aestivi caloris et autumni dimidium exercitatione venatoria in Vosegi saltu atque secretis exegit. Interea Borna dux Dalmatiae atque Liburniae defunctus est, et petente populo atque imperatore consentiente nepos illius nomine Ladasclavus successor ei constitutus est. Adlatum est et de morte Leonis Constantinopolitani imperatoris, quod con
Abbreviated transcription (Latin):
quoq et legum̃a imbriũ assi¬
diutate corrupta uel colligi
nõ poterãt uel collecta expu¬
trescebãt. Unũ etiã cuiꝰ paruꝰ
prouentus eodem ãno fuit
pp̃ caloris inopiam acerbũ
et insuaue fiebat. In quibusdã
uero locis de i undatõe fluminũ
aquis in plano stagnãtib au¬
tũnalis satio ita impedita est
ut penitus nchil frugũ ãte
uerni temperiem seminaretur
Luna defecit uin. kl. decembr̃
hora noctis scdã. Imꝑator post
actũ carisiaci cõuentũ autũ¬
nalem q uenationẽ ex more
habitus et in eo bello deluide¬
iuiutico tractatũ ac tres exci¬
tus ordinati qui futura estate
ꝑfidorũ agroiũ per uices
uastarent. Sunli m ͦ de marcha
hispana constitutũ et hoc
illiꝰ liitis p̾fectis imperatũ
Iterũ q cõuentꝰ mense maio
nouomagi habendus cõdictꝰ
est. conites qui illuc uemrẽt
deputati. Eo domnꝰ impera¬
tor post festi paschalis exple¬
tionem per mosam nauigauit.

Expanded text:
quoque et legumina imbrium adsiquoque et legumina imbrium adsiduitate corrupta vel colligi non poterant vel collecta conputrescebant. Vinum etiam, cuius parvus proventus eodem anno fuit, propter caloris inopiam acerbum et insuave fiebat. In quibusdam vero locis de inundatione fluminum aquis in plano stagnantibus autumnalis satio ita impedita est, ut penitus nihil frugnm ante verni temperiem seminaretur. Luna defecit VIII. Kal. Decembr. hora noctis secunda. Imperator post peractum Carisiaci conventum autumnalemque venationem ex more uis habitus et in eo de bello Liudewitico tractatum ac tres exercitus ordinati, qui futura aestate perfidorum agros per vices vastarent. Simili modo de marca Hispana constitutum et hoc illius limitis praefectis imperatum est. Iterumque conventns mense Maio Noviomagi habendus condictus est comitesqne, qui illuc venirent, deputati. Eo domnus imperator post festi paschalis expletionem per Mosam navigavit;
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eũ suscepto. In yta¬
lico mari octo naues negocia¬
torũ de sardima ad ytaliam
reuertentiũ a pnatis capte
et dimerse sũt. De normama
uero tridecim prratite naues
egresse p̾mo in flandrensi
litore predari molientes abhis
qui in p̾sidio erãt repulse sũt
ubi tñ ab eis p̃p custodũ ĩcuriã
aliquot cause iules incense
et pariuis pecoris numerus
ab actus est. In hostio sequane
smmilia temptantes resistẽtib
sibi litoris custodibus qnq
suorũ interfectis irrite reces¬
serũt. Tandem in aquitamco
litore prosperis use suctessib
uico quodã qui uocat᷑ bundiũ
ad integru depopulato cũ
ingenti preda ad ꝓpria reuse
sũt. Hoc ãno p̃p iuges pluui¬
as et aerem mimo humore
solutũ magna incõmoda cõti¬
gerũt. Nam et hõmi et boũ
pestilencia tam ĩmane longe
lateq grassata est ut uix ulla
pars totius regni francorũ
ab hac peste ĩmunis atq in¬
tacta posset ĩueniri. frumenta

Expanded text:
adversus eum susceptum est. In Itaadversus eum susceptum est. In Italico mari octo naves negotiatorum de Sardinia ad Italiam revertentium a piratis captae ac dimersae sunt: de Nordmavero tredecim piraticae naves egressae, primo in Flandrensi litore praedari molientes, ab his qui in praesidio erant repulsae sunt, ubi tamen ab eis propter custodum incuriam aliquot casae viles incensae et parvus pecoris numerus abactus est. In ostio Sequanae similia temptantes resistentibus sibi litoris custodibus, quinque suorum interfectis inritae recesserunt. Tandem in Aquitanico litore prosperis usae successibus vico quodam, qni vocatur Buyn, ad integrum depopulato cum ingenti praeda ad propria reversae sunt. Hoc anno propter iuges pluvias et aerem nimio humore resolutum magna incommoda contigerunt. Nam et hominum et boum pestilentia tam inmane longe lateque grassata est, ut vix ulla pars totius regni Francorum ab hac peste inmunis atque intacta posset inveniri. Frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
xerat se suosq cõtinuit. et
nec belli n ͨ pacis nec ꝑ sem
ip̃m uel per legatos ullum
cũ eis ẜmonẽ habuisse dicit᷑
Exercitus uero postꝙͣ ĩ unũ
couenerũt totam pene regionẽ
fenro et igni deuastantes huid
ullo graui dampno accepto
domũ reuersi sũt. Is tamen
qui per pãnomam suꝑiorem
iter fecerat in transitu deaui
flum̃is ex locorũ et aquarũ
insalubritate soluti uentris
ncomodo grauiter affectus est.
et pars eius nõ modica hoc
morbo consumpta est. hi treo¬
exercitus de saxoma et orien¬
tali francia et alemania baio¬
aria quoq atq italia cõgregati
sũt. Quibus domũ reuersis
carmolenses qui circa sauũ
Fluuũ habitant et foroulien¬
sib pene contigui sũt. baldrico
sese dediderũt. Idem et pars
carentanorũ que ad luidenuti
partes a nobis defecerat fac̃e
curauit. fedus inter nos et
abular regem hispame cõsti¬
tutũ et neutre parti satis
proficuũ consulto ruptũ. bello

Expanded text:
xerat, se suosque continuit et xerat, se suosque continuit et nec belli nec pacis vel per semet ipsum vel per legatos ullum cum eis sermonem habuisse dicitur. Exercitus vero, postquam in unum convenerunt, totam pene regionem ferro et igni devastantes haud ullo gravi damno accepto domum reversi sunt. Is tamen, qui per Pannoniam superiorem iter fecerat, in transitu Dravi fluminis ex locorum et aquarum insalubritate soluti ventris incommodo graviter adfectus est, et pars eius non modica hoc morbo consumpta est. Hi treexercitus de Saxonia et orientali Francia et Alamannia, Baioaria quoque atque Italia congregati sunt. Quibus domum reversis Carniolenses, qui circa Savum fluvium habitant et Foroiuliensibus pene contigui sunt, Baldrico se dediderunt; idem et pars Carantanorum, quae ad Liudewiti partes a nobis defecerat, facere curavit. Foedus inter nos et Abulaz regem Hispaniae constitutum et neutrae parti satis proficuum consulto ruptum bellumque
Abbreviated transcription (Latin):
suo equestri pugna confli¬
gere conatus uincit᷑. Cũq
ut reus maiestatis capitali
siña dampnaret᷑ parsũ est
ei misericordia imperatoris:
et rothomagũ exilio deportatꝰ
est. Transacta hieme ut pͥmũ
herba pabulũ iumẽtis prebẽ
potuit tres illi ex̃citus cõtra
ludenuitũ mittũt᷑. Quoꝵ uni
de ytalia per alpes noricas.
alter ꝑ carantanorũ ꝓ̃iĩciam
tertiꝰ̃ per baioariam et p̃ano¬
mam suꝑiorem intrauit. Et
duo quidem id dexter et
simster tardius ingressi sũt.
eo ꝙ unus alpiũ transitu hostiũ
manu resistente prohibebatur.
alter et longitudĩẽ itnieris
et drauo fluĩe quod traiciendũ
erat impediebat᷑. Medius aũt
qui per carantanos intrabat
ꝙͣ ꝙͣ in trib locis ei resisteret᷑
feliciore usus fortuna ter hoste
superaito drauo etiã tñsmisso
celerius ad destinata loca ꝑueĩt.
Contra hec lindeuuitꝰ inchil
molitus mumitõe tñ castelli
quod in arduo monte cõstru¬

Expanded text:
suo equestri pugna conflisuo equestri pugna confligere conatus vincitur. Cumque ut reus maiestatis capitali sententia damnaretur, parsum est ei misericordia imperatoris, et Ratumagum exilio deportatus est. Transacta hieme, ut primum herba pabulum iumentis praebere potuit, tres illi exercitus contra Liudewitum mittuntur. Quorum unus de Italia per Alpes Noricas, alter per Carantanorum provinciam, tertius per Baioariam et Pannoniam superiorem intravit: et duo quidem, id est dexter ac sinister, tardius ingressi sunt, eo quod unus Alpium transitu hostium manu resistente prohibebatur, alter et longitudine itineris et Dravo flumine, quod traiciendum erat, impediebatur; medius autem, qui per Carantanos intrabat, quamquam in tribus locis ei resisteretur, feliciore usus fortuna ter hoste superato, Dravo etiam transmisso celerius ad destinata loca pervenit. Contra haec Liudewitus nihil molitus munitione tantum castelli, quod in arduo monte constru
Abbreviated transcription (Latin):
ad naues suas per abodritos
reductus in patrian qͣi regnũ
ibi accepturꝰ nauigauit. Cui
se duo ex filus godefridi q̃si
Una cũ eo regnũ habituri so¬
ciasse dicũt᷑. aliis duob patͥa
expulsis. s hoc dolo factũ pu¬
tat᷑ Imꝑator cõuentu dimisso
p̾mo crucimatũ. deinde bingiam
uemiens scdã aqua confluentẽ
usq per rhemĩ nauigauit.
Inde arduennia uenãdi gr̃a
proficiscit᷑. Uenatorio quoq
exercicio more solẽm ibidem
exacto aquisgram ad hiemãdũ
reuertitur
Ense ianuario cõuentꝰ¬
ibidem habitus In quo
de luideuuiti defectione delibe¬
ratũ Rt tres exercitus simul
ex tribus partibus ad deuastãdã
eius regionẽ atq ip̃iꝰ audaciã
cohercendam mitterent᷑. Borna
quoqz pͥmo ꝑ legatos. deinde
ip̃e ueniens quid sibi facto
opus esse uideret᷑ suggessit.
In eo cõuentu bera comes bar¬
cinone qui iam diu fraudis
et infidelitatis a uicinis siuis
insimulabat᷑ cũ accusatore

Expanded text:
ad naves suas per Abodritos ad naves suas per Abodritos reductus in patriam quasi regnum ibi accepturus navigavit. Cui se duo ex filiis Godofridi quasi una cum eo regnum habituri sociasse dicuntur, aliis duobus patria expulsis; sed hoc dolo factum putatur. Imperator conventu dimisso primo Cruciniacum, deinde Bingiam veniens secunda aqua Confluentem usque per Rhenum navigavit, inde Arduennam venandi gratia proficiscitur; venatorio quoque exercitio more solemni ibidem exacto Aquasgrani ad hiemandum revertiturense Ianuario conventuibidem habitus, in quo de Liudewiti defectione deliberatum est, ut tres exercitus simul ex tribus partibus ad devastandam eius regionem atque ipsius audaciam coercendam mitterentur. Borna quoque primo per legatos, deinde ipse veniens, quid sibi facto opus esse videretur, suggessit. In eo conventu Bera, comes Barcinonae, qui iam diu fraudis et infidelitatis a vicinis suis insimulabatur, cum accusatore
Abbreviated transcription (Latin):
lintdeuntus occasionẽ nactꝰ
cũ ualida mani decembrio
mense dalmaciam ingressus
ferro et igni cũcta deuastauit
Cui cũ borna se penitꝰ ĩ parẽ
conspiceret omia sua castellis
inclusit. et ip̃e cũ delecta mami
mĩt a tergo nũt a latere ĩsi¬
stens luideuinti copias et
noctu et interdu quatũq
poterat lacerauit. neq eum
in sua prouitia impũne uer¬
sari ꝑmisit. Ad extremum
graui dampno affectũ regia
sua coegit excedẽ trib hom
milib de exercitu illiꝰ int̾fe¬
ctis. et trecentis uel eo ãpliꝰ
capillis captis preter sartinas
et spolia diuersi gem̃s direpta
Que qualiter gesta fuerint
per legatos suos imperatori
mĩciare curauit. Ac in partib
occidiis ꝑipinꝰ imperatoris
filuis iussu patris uuascomã
cũ exercitu ingressus sublatis
ex ea sediciosis totam eam
proiũciam ita paccauit ut
nullus in ea rebellis aut ĩobe¬
diens remãsisse uideret᷑. Hari¬
oldus quoq iussu imperatoris

Expanded text:
Liudewitus occasionem nanctus Liudewitus occasionem nanctus cum valida manu Decembrio mense Dalmatiam ingressus, ferro et igni cuncta devastat. Cui cum Borna se penitus inparem conspiceret, omnia sua castellis inclusit et ipse cum delecta manu nunc a tergo nunc a latere insistens Liudewiti copias et noctu et interdiu, quacumque poterat, laceravit neque eum in sua provincia inpune versari permisit; ad extremum gravi damno adfectum regione sua coegit excedere, tribus hominum milibus de exercitu illius interfectis et trecentis vel eo amplius caballis captis praeter sarcinas et spolia diversi generis direpta; quae qualiter gesta fuerint, per legatos suos imperatori nuntiare curavit. At in partibus occiduis Pippinus imperatoris filius iussu patris Wasconiam cum exercitu ingressus sublatis ex ea seditiosis totam eam provinciam ita pacavit, ut nullus in ea rebellis aut inoboediens remansisse videretur. Harioldus quoque iussu imperatoris
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑuntte gestiebat ne hoc effi¬
ceret ita int̾cepit. ac falsis
ꝑsuasionib illexit. ut omisso
quod facere cogitabat. ꝑfidie
illius socius et adiutor existẽt.
Exertitu uero de pãnoma
reuerso cadulach foroiuliensis
febre correptus in ip̃a marcha
decessit. Eui tũ baldricus
esset subrogatus et in caran¬
tmorũ regionẽ que ad ip̃ius
curã ꝑtinebat fusset ĩ gressus
obiuiũ ibi habuit luideuinti ex¬
ercitum. Quemi uixta draũti
fluuiũ iter agentẽ parua mam
aggressus plurib interfectis
et auertit et de illa proiũcia
fugauit. Borna ꝟo dux dalmacie
cũ magnis topiis ad colapũt
filiũ lindeninto ad se uemiẽti
occurrens in pͥma cõgressione
agudustans deserit᷑ auxilio tñ
preterianorũ suorũ protectus
euasit. Preteriit Perut in eo
prelio dragamosus socer linide¬
unti qui in exordio defectõis¬
relicto genero borne se cõuĩxe¬
rat. Giudiscam domũ regressi
iterũ a borno subigũt᷑. Ac

Expanded text:
se permittere ges tiebat, ne hoc effise permittere ges tiebat, ne hoc efficeret, ita intercepit ac falsis per suasionibus inlexit, ut, omisso quod facere cogita bat, perfidiae illius socius et adiutor existeret. Exercitu vero de Pannonia reverso, Cadolah, dux Foroiuliensis, febre correptus in ipsa marca decessit. Cui cum Baldricus esset subrogatus, et in Carantanorum regionem, quae ad ipsius curam pertinebat, fuisset ingressus, obvium ibi habuit Liudewiti exercitum, quem iuxta Dravum fluvium iter agentem parva manu adgressus, pluribus interfectis, et avertit, et de illa provincia fugavit. Borna vero, dux Dalmaciae, cum magnis copiis ad Colapium fluvium Liudewito ad se venienti occurrens, in prima congressione a Guduscanis deseritur; auxilio tamen praetorianorum suorum protectus, evasit. Periit in eo proelio Dragamosus socer Liudewiti, qui in exordio defectrelicto genero Bornae se coniunxerat. Guduscani domum regressi iterum a Borna subiguntur. At
Abbreviated transcription (Latin):
tractata atq ordinata sunt
Regibus etiã capitula quedã
pernecessaria quia deerateto¬
septa atq addita sũt. E uõ
peracto imperator inspectis
plerisq nobilũi filiabus huespi
conitis filiam noĩe Iudich dii
xit uxorem. Itemqz cõuentus
mense uilio apud ingelenhen
palacũi habitus exercitus de
ytalia in pãnonã p̃p̃ lindeiunti
rebellionẽ missus. Quib par
prosꝑe gestis infecto pene nego¬
cio regressus est. et lindeiuntꝰ
suꝑbia elatus legatos quasi
pacem petendo ad imperatorẽ
misit. condicões quasdã ꝓpo¬
nens ad quarũ concessionem
ea que iuberent᷑ se facturũ polli¬
cebat᷑. Quas cũ imperator nõ
reciperet alias qz ei ꝑ suos lega¬
tos ꝓponeret ꝑmanendũ sibi
in inchoata ꝑfidia uelut optimũ
uidicãs missis ccũquaq lega¬
tis uicinas iixta se gentes ad
bellũ solicitare turauit. Tnoti¬
anorũ quoq ppłm qui dimissa
bulgarorũ societate ad impera¬
torem uenire ac diciomi eius

Expanded text:
tractata atque ordinata sunt, tractata atque ordinata sunt, legibus etiam capitula quaedam pernecessaria, quia deerant, conscripta atque addita sunt. Quo peracto, imperator, inspectis plerisque nobilium filiabus, Huelpi comitis filiam, nomine Iudith, xit uxorem. Iterumque conventus mense Iulio apud Ingilunheim palatium habitus, et exercitus de Italia in Pannoniam propter Liudewiti rebellionem missus, qui rebus parum prospere gestis, infecto pene negotio regressus est. Et Liudewitus superbia elatus, legatos quasi pacem petendo ad imperatorem misit, conditiones quasdam proponens, ad quarum concessionem ea quae iuberentur se facturum pollicebatur. Quas cum imperator non reciperet, aliasque ei per suos legatos proponeret, permanendum sibi in inchoata perfidia velut optimum iudicans, missis circumquaque legatis, vicinas iuxta se gentes ad bellum sollicitare curavit. Timocianorum quoque populum, qui dimissa Bulgarorum societate ad imperatorem venire ac dicioni eius
Abbreviated transcription (Latin):
Elaomir abodritorũ rex
ob cuiꝰ ꝑfidiam ulcis¬
cendã exercitus saxoñ et oriẽ¬
taliũ franicorũ eodom̃ ano tns
albiam missus fuerat per p̃ductos
saxonici lintis et legatos impe¬
ratoris qui excitui preerant
aquisgram adductus est. Quẽ
cũ pͥmores ppłi sui qui simul
uissi uenerat multis em̃ibus
accusarent et ille racionabili
defensione cui obiecta resellere
nõ ualeret exilio cõdampnatꝰ
est. et regm̃i ceadrago trascoms
filio datũ. Siili m ͦ et lupus
centullimisto qui cũ berugari
tolose et uuarmo aruermi co¬
mite eodem ãno plio coflixit¬
In quo et frẽm garsandũ su¬
gularis amencie hõiem amisit
et ip̃e insi sibi fugiendo cosule¬
ret ꝓpe interitũ fuit. tũ in
cõspectu imperatoris uenisset
ac de ꝑfidia cuiꝰ a memoratis
comitibus ĩmanter accusabat᷑
se purgare nõ potuisset. et ip̃e
temporali est deportatꝰ exilio
Conuentus aquisgram post na¬
talem dñi habitus In quo młta
de statu etcłiaꝵ et monastiora

Expanded text:
laomir, Abodritorum rex, ob cuius perfidiam ulciscendam exercitus Saxonum et orientalium Francorum eodem anno trans Albiam missus fuerat, per praefectos Saxonici limitis et legatos imperatoris qui exercitui praeerant, Aquasgrani adductus est. Quem cum primores populi sui, qui simul iussi venerant, multis criminibus accusarent, et ille rationabili defensione obiecta sibi refellere non valeret, exilio condemnatus est, et regnum Ceadrago, Thrasconis filio, datum. Simili modo et Lupus Centulli, Wasco, qui cum Berengario Tolosae et Warino Arverni comite eodem anno proelio conflixit--in quo et fratrem Garsandum singularis amentiae hominem amisit, et ipse, nisi sibi fugiendo consuleret, prope interitum fuit--cum in conspectum imperatoris venisset, ac de perfidia, cuius a memoratis comitibus inmane accusabatur, se purgare non potuisset, et ipse temporali est exilio deportatus. Conventus Aquisgrani post natalem Domini habitus, in quo multa de statu ecclesiarum et monasteriorum