comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rius eẽ uidetur ⁊ si rẽ ꝓ
derelicto a donimo habi¬
tam oxupauerit quis
statim eum dominum
eticisp̾derelicto aũt ha¬
betur quod dominus ea
menit abiecerit ut id re¬
rum suaꝵ eẽ noͣllet. ide¬
oq: statum donunus esse
desut ¶Ala causa est e¬
arũ rerum que interp¬
estate maris leuuande na¬
uis causa eiciuntur hee
qr palamn est eas uoi eo
agis cum ip̃a naue ꝑicłm
maris efugiat¶ Q uade con¬
sa si quis eas a flagribuse
ri nacrus luerandi animo
dentir ab hisq ie de rẽda
currente nonͣ imtlligen¬
tibus dominis cadunt Se

Expanded text:
rius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae quia palam est, eas non eo agis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus eri nactus lucrandi animo dentur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quiriturflon solum aũt
proprietas ꝑeos quos impo¬
cestate hẽtis adquiritur u¬
obis set etiam possessio ẽu¬
uscumq em̃ rei possessio¬
uem a dep̃ti fuerint id uos
poslidere idẽnum unde
etiam ꝑ eos usucãpio uł lo¬
ugi tp̃ris põssessio uobis
accedit ¶De his aũt ẜuis
inquibus tantum usum
fructum hẽtis ita placu¬
it ut quicquid exre uestra
Iul operis suis adquiãt id
uobis adiciatur Q uero e¬
xtra eas causas ꝑsecuti sũt
id ad dominum proprieta¬
tis ꝑtineat ¶Iraq si is he
res institutus sit legatũ ł
quod ei aut donatum fu¬
erit non usufructuario s
domimo proprietatis ad qͥ¬
ritur ¶Atem placet ⁊ de
eo qui auobis bona fide po¬
ssidetur siue is liber sit si¬
ue alienus ẜuus Quod eĩ
placuit de usufruc tuario
idẽ̾m placet ⁊ de bona fi¬
de possore Itaq quod extra¬
duas istas causas adquiri¬
tur id ul ad ip̃m ꝑtinet
si liber est ul ad domunũ
si ẜuus est ser bone fider¬

Expanded text:
um autem proprietas per eos quos in potestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum usum fructum habetis, ita placuit, ut, quidquid ex re vestra vel ex operibus suis adquirant, id vobis adiciatur, quod vero extra eas causas persecuti sunt, id ad dominum proprietatis pertineat. itaque si is servus heres institutus sit, legatumve quid ei aut donatum fuerit, non usufructuario, sed domino proprietatis adquiritur. idem placet et de eo qui a vobis bona fide possidetur, sive is liber sit sive alienus servus; quod enim placuit de usufructuario, idem placet et de bona fide possessore. itaqduas istas causas adquiritur, id uel ad ipsum pertinet, si liber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed bonae fide
Abbreviated transcription (Latin):
ia unmersoꝵ negotiorũ
adininistratio a domi no
am accipienus. ¶ Inte¬
roum etiara sine tradi¬
tione iuida uoluntas sug¬
fficit donuni ad rem tr¬
ansferendam /ulicti sir¬
em quam ribi aliquis
comodait aut locainit
aut aput re ꝯposut u
endiderit tibi aut doua¬
uerit. Quamuis eñ exe
nomine traditi fuisser
¶Item si quis merces ĩ
horreo depositas liendider¬
ir simul atq clauest. a¬

Expanded text:
i libera negotiorum administratio a domino pam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves
Abbreviated transcription (Latin):
num funidum sua imꝑe¬
nsa bona fide conse uit.
¶Latere quoq licet an¬
ree sint periñde cartis
membranisq cedunt ac¬
si solo cedere solent ea
que in edificantur aut
inseruntur Ideoq si in
cartis membranisue tu¬
is carmen ul ystoriam
uł orationem ticius sc̃p¬
serit huius corp̾oris nõ
ticius set tu dominus ẽẽ
uideris¶Ser si aticio pe¬
tas tuos libros tuasue in¬
embranas ẽẽ nec impen¬
sam scripture exsoluere
paratus sis poterit se tici¬
us defendere per excepti:¬
onem doli mali. Utiq si
bona fide earum cartaꝵ
membranaꝵne possesi¬
onem nactus est ¶ Si
quis maliena tabula pi¬
nxerit/ quidam putant

Expanded text:
num fundum sua impenum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant
Abbreviated transcription (Latin):
precium materie ⁊ mer¬
cedes fabroꝵ posse eum
per exceptionem doli mͣ¬
ali repelli utiq si bone f¬
ideĩ possessor fuerit quĩ
edificasset. Nam scienti
alienum eẽ solum potest
culpa obici ꝙ teniere ed¬
ificauerit meo solo quod
iutellexerat alseuum esse
¶ Siticis alienam plã
uii planta erit. si modo
eius permanet cuius et
s eius comutatur ut siz
uicimi arbor ita terrã ti¬
en presserit ut iu eiuse
undum radices egerit.
t alterius arbor ẽẽ intell¬
igatur qͣm cuius infund¬
um radices egisser iẽt id̾o
prope ꝯfinium arbor pos¬
ita si etiã ienucini fund¬
um radice egͣerit comu¬
nis fĩt ¶ Qua ratione at
plante que terra coalesc¬
unt. solo cedunt eadem r¬
atione frumenta quoq
que sata sunt solo cedẽre
intelliguntur ceterũ si¬
cut isqui malieno solo
edificauerit. si abeo dom¬
nius petat edificium/ de¬
fendi potest per excepti¬
onem doli. mali ẜm ea
que diximus ita eiusdẽ
exceptionis auxilio turu¬
s eẽ potest is qui malie¬

Expanded text:
pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantii planta erit, si modo eius permanet cuius et s eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, ut alterius arbor esse intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alie
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ad quiruratut. ⁊a u̾eaent uera¬
uł putatiuã. Ał nc̃. ut ẜf.c. lm̃iꝙ̃¬
ꝯulxe. sabi sec suulio ⁊c̃. ac
.nam cui bõis int̾dictum ẽ nẽ Aas
no doncunum ut Et de aqui.
pꝰ. siquis in .s. ⁊. ẜ ꝓdelicto .bi .in.¬
ꝑicientis. ꝙ p ut silibrim aꝑtũ.¬
piciami .ẜ.Io. ut. ex luc .i. aula col¬
ligitur.⁊.ax. Ff. de dampno ĩ fecto¬
distat. hoc fartum ab alio .t. de in¬
liec .i.ii.anii. ae.¬
oii domimis sit uł ꝑ adict᷑. ex hac¬
r eium. ĩmo deo ẜuire. Sirpholice
et sf. de att̾. eirpt̾. .ꝑempto ĩprmn¬
nat. ut .fr. decur̃. fur̃. li. inpa¬
⁊ cui̾o .i. fine mobił. siue soli. ac.
ut . 4.e. ẜiuis.s. iu orpeꝰ

Expanded text:
 ei vero qui sciens alie ei vero qui sciens alienum fundum possederiitaque cum fundo etiam int, cogitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter frertinent, sed domino proprietatis adquiruntur. ecuntur. In pecudum fruclac et pilus et lana: itaque aet equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae dominum proprietatis pesse, cum omnes fructus rerum natura hominum gregis usum fructum quis
Abbreviated transcription (Latin):
e thosauids. c̃ autẽ chesiurꝰ. pectunia. saynditã. ut .G. etii⁊ i. np̃rm uł de¬
⁊t̾e si u̾b̾atimi .x.i. ⁊ decutt᷑ .i. lutins ..uaoput᷑.ieg.cai¬
⁊i fendatarius. ii emphytcotica
ruis. uł sinlis l .p. aliud dix̾it.
ibus. quid siñgenarius. dũ labo
rat . ĩ.ancas. uł antopignore. ui¬
uenit. se. ma ieno uuicu̾mut et¬
cdimidiam eibi. q̃rit. ut.Ft. de. ac¬
u ha corrigit.S.b uł. hic ẜm nłe
id̾em. ut p ex tr̃a ili fm. cunłe q̃ p̾
ual siẽ̾ q̃. cuufuc̃. cotugit .P.Io.
em̃. gñis ẽ ioppinatus. ex cũet᷑¬
nimo. redditur. nistio tũ locoopã
potͥ doar oꝑam tũ nõ arte magica¬
ał ec̃t. fisa. ut .ẽ. dethesaur̃. ac.¬
h donimo. di ꝑ ꝙͣ actõsi s ꝑ ri. uẽ.
R puolico .i. publice deputato.¬
Ifiscali. nõ publice deputato. ac¬
o fisci. ꝙͣ fisci partem supͥmat. cũ
ii cuntatisꝰ que loco pͥuator. st̃. ut.¬
f deiir fis .U̾. sig̾.l.euiii qui nec.¬
ꝑ naturali .i. gtium ut .ĩ.p¬

Expanded text:
ii in accessionem vilissiminxit eam petat, nec solterit per exceptionem doli is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis versus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit perepelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui ud enim palam est, quod, sive t tabulas sive alius, competit domino tabularum a non domino, quem dominum esse crederet, bovel ex donatione aliave na fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius ideo si postea dominus supervenerit et fundum vinsumptis agere non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Quos ideo prouisumm
est ne edificia rescindi ne¬
cesse sit. set si exaliqua cã
dirutum sit edificium po¬
terit marerie dominus si
non fuerit duplum iam
persecutus tunc eam uen¬
dicare ⁊ ad exibendum de¬
so si quis malieno solo sua
materia doium edificau¬
erit illius sit domus euius
⁊ solum est. Set boc casu
Cutiq si non ignorabat se ĩ
alieno solo edificare ⁊ ideo
licet diruta sit domius uẽ¬
dicare materiam non p̾o¬
sit ¶erie illud costat ũ ĩ
possessione costituto edifi¬
caiore soli dominus petat
domium suam eẽ nͨ soluar¬

Expanded text:
iunt: quod ideo provisum iunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibendum so si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. sed hoc casu utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solva
Abbreviated transcription (Latin):
erit sine uoluntate tua
non indetur comne ẽẽ
quia singula cͥor pora u
sua sustancia dicran Se¬
t nec magis istis casibis̃
comne sit frumetim
ꝙͣ grex conuiins ẽẽ inte¬
iligitur si pecora ticu tu¬
is pecoribus mixta fueri¬
nt ¶ Set si abalterutro
ur̃m id totum frumen¬
tum retineatur ꝑi rem
quidem actio prõmode f¬
rumẽti cuiusq competit
arbitrio aũt iudicis ꝯtin¬
etur utͣ ip̃e extunet qua¬
le cuiusq fruinentũ fu¬
erit ¶ Cum ĩn̾suo solo aͣ¬
liquis ẽxaliena materia
edificauerit ip̃e domina
intelligitur edificn quia
omne quod in edificatur
solo cedit Nec tamen is
qui materie douuurs fu¬
erit desnt eis denirio
dicare  notest neq ao
exibendrum de ea re agere
propter legem ouodecum
tabulaꝵ qua cauetur ne
quis tignumi ahenum e¬
dious sins in iunctum ex¬
imero cogatur set duilũ
pro co prestet ꝑ acuouẽg
que rocatur de tigno ił¬
iunctos ipellãtione añt
rigni omnis matẽria de¬
signatur exqua edificiaf¬

Expanded text:
erit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuerat desinit eius dominus dicare eam potest neque ad exhibendum de ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia f
Abbreviated transcription (Latin):
gredientẽ infundũ tu¬
um potes elim iure ꝓ¬
hibere ne ingrediatur
¶Examen quod exal¬
ueo tuo euolauerit eo
usq tuum ẽẽ intelligi¬
tur donec inconspectu
tuo est nec dificilis eius
persecutio est /alioqui¬
n occupantis fit ¶ ꝓa¬
uonumꝰ ĩcolumbaꝵ fe¬
ra natura est. nec ad rẽ
ꝑtinet ꝙ ex ꝯ̃suetudine
aduolare ⁊ reuolare so¬
lent. Nan ⁊ apes idem
faciunt quaꝵ costat fe¬
ram ẽẽ naturam ¶ Ee¬
ruos quoq ita quidam

Expanded text:
gredientem in fundum tugredientem in fundum tuum, potes eum iure prohibere, ne ingrediatur. examen quod ex alveo tuo evolaverit eo usque tuum esse intellegitur donec in conspectu tuo est nec difficilis eius persecutio est: alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est. nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: cervos quoque ita quidam
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit ꝓhiberi ne in¬
q tuum ẽẽ intelligit᷑.
donecͣ tua custodia co¬
hercetur Cum uero e¬
uaserit custodiam tuã
⁊ innaturalem lib̾tatẽ
se receperit tuum esse
desiuit ⁊ rursus occup¬
antis fit Fhaturalem a¬
utem lib̾tatem recꝑe ĩ¬
telligitur cum uł occu¬
los tuos efugerit ułrca
sit inconspectu tuo ut
difficilis sit eius persec¬
utio ¶ Illudᷤ quesitum
est an sĩ fera bestia ita
uulnerata sit ut cãpi ꝑ¬
ossit si statim tua eẽ ĩ¬
telligatur ¶ iubusdam
placuut statim tuã esse¬
onec eam per sequeris
¶Q si desieris ꝑsequi de¬
sinere tuam eẽ ⁊rur¬
sus fieri oceupantis. a¬
eperis ¶Set posteriorẽ ⁊̃¬
sententiam nos confir¬
mamus quia multa eꝰ¬
non capias ¶Apum qͦ.
natura fera est. itaq q̃
marbore rua conseder
arbore nidum fecerũt.
ldeoq si alius eas m̾clu¬
serit is eaꝵ dominus e¬
rit Fauos quoq si quos
effecerunt quilibet exi¬
miere potestip̃iane in¬
tegra re si preuĩderis ĩ¬

Expanded text:
iderit, prohiberi ne inque tuum intelligitur esse, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis fit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est, an si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit onec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. aeperis. sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa non capias. Apium quoque natura fera est. itaque quae in arbore tua consederiarbore nidum fecerint: ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. favos quoque si quos hae fecerint, quilibet eximere potest. plane integra re, si provideris in
Abbreviated transcription (Latin):
donat. ut si quio humãi¬
tus ei contigisser heret
is qui accepit. si aũt s¬
uper iuxisset qui dona¬
uit reciperet. uł si eum
donationis penituisset.
aut prior decesserit is
cui donatum sit ¶hee
mortiscausa donaniones
ad exemplum legaror
redacte sunt per ominia
Nancum prudentibus
ambiguum erat utrũ
gonationis an legati in¬
star eam optinere opor¬
teret. ⁊utriusq cause q̃¬
dam hẽbat insignia et
alii aliud genus eam re¬
trrhebant. a nobis ꝯstini¬
tum est ut ꝑoninia fe¬
re legatis cõmumeretur
⁊ sic procedat quemad¬
modum eam nr̃a form¬
auit costitutios et in
summa mortis causa do¬
natio est crem magis q
uis se uelit hẽre ꝙͣ eum
cui donatur magisq eñ
cui donat ꝙͣ ħẽdẽ suum.

Expanded text:
donat, ut, si quid humanidonat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum.
Abbreviated transcription (Latin):
di seuerus ⁊ antomusr¬
escripserunt᷑ e̾dicto n¬
qui afiscõ rem alienam e¬
mt si post uenditionem
quinquennũ transierit
posse donninim rei exce¬
ꝓtione repellere ¶ Consti¬
tucio aũt diuine memo¬
rie ⁊ enoins bene prospex¬
it. hn qui a fisco ꝑuendin¬
onem ul donationem ul
alium titulum aliquid a¬
ecipiunt ut ip̃i quidem s¬
ecuri stãfim fiant ⁊ uicto¬
res existant uue exꝑiant᷑
rsum sacratissimum aũt
erririum usq ad quadri¬
enium liceat intendere
his qui pro dominio ul y¬
poreca eaꝵ rerum que ali¬
enate sunt putauerunt
sibi quasdam competere
actiones ¶ Nostra aũt di¬
uina constitutio quã nu¬
per promulgauimus. eti¬
am de his qui anr̃a uł ue¬
nerabilis auguste domo
aliquid acceperint. hec
statuit que infiscalibus
alienationibus prefate ze
noniane constitutionis
adquisitionis donatio.
ouanonum aũt duo ge¬
nera sunt. moꝑtis causa
et non mortis causa Con¬
ortis causa est donatio
que ꝓpter mortis fit sus¬
pitionem cum quis ita

Expanded text:
i Severus et Antoninus rescripserunt. Edicto dqui a fisco rem alienam emit, si post venditionem quinquennium praeterierit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitutio autem divae memoriae Zenonis bene prospexit his qui a fisco per venditionem vel donationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fiant et victores existant, sive conveniantur rsus sacratissimum autem aerarium usque ad quadriennium liceat intendere his qui pro dominio vel hypotheca earum rerum quae alienatae sunt putaverint sibi quasdam competere actiones. nostra autem divina constitutio, quam nuper promulgavimus, etiam de his qui a nostra vel venerabilis Augustae domo aliquid acceperint haec statuit quae in fiscalibus alienationibus praefata Zenoniana constitutione cadquisitionis, donatio. Donationum autem duo genera sunt: mortis causa et non mortis causa. Mortis causa donatio est quae propter mortis fit suspicionem, cum quis ita
Abbreviated transcription (Latin):
s. fisco nondum numncian¬
s. uona fide emptorem Si¬
bi traditãm reni ex his bo¬
nis usucapi posse. et ita d¬
iuuspius ⁊ dins seueru
ẜ⁊ antonius rescripserũt
¶Nomsmine sciendum
est rem talem eẽ debere
ut iuse non hẽat uiciũm
ut abona fide emptore u¬
sucapi possit. ul exalia u¬
sta causa possidet ¶Et sor
aũt false cause usucapio¬
nem non parit. uluti si
quis cum nõ enuerite¬
misse se existumans possi¬
deat. ul cum ei donatũ nõ
fuerit quassi exdonariõe
possideat ¶ diutĩna posse¬
ssio que prodesse ceperat
de functo ⁊ herẽdi ⁊ bonoꝵ
possessori contimũatur. li¬
cetͣ ip̃e scĩat predium ali¬
enum᷑ Ꝙ si ile inicium
iustum non habuit here
di⁊bonoꝵ possessori licet
ignoranti possessio non
prodest. Quod nr̃i ꝯsti̾tuc¬
io similiter ĩnusucapion¬
ibuis obẜuari ꝯstituit ut
tpr̃a continuentur ¶In¬
ter uenditorem quoq et

Expanded text:
s fisco nondum nuntiats fisco nondum nuntiatis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita divus Pius et divi Severus et Antoninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat defuncto, et heredi et bonorum possessori continuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit, heredi et bonorum possessori, licet ignoranti, possessio non prodest. quod nostra constitutio similiter et in usucapionibus observari constituit, ut tempora continuentur. Inter venditorem quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
t quis sine uicio furnr
em alienam adaliqueni
trausferat ⁊ efficiat ut
apossessore usucapiatur
Quod aũt adeas res que
solo continentur expedit¬
iuis procedit. ut si quis lo¬
ei uacãntis possessionem
ꝓpter ab sentĩam. aut ne¬
gligent̾iam domini aut
quia sine suc̃c̾essore dece¬
sserit sine in nanciscat᷑.
Quia ꝙͣuis ip̃e mala fi¬
de possidet intelligit se
alienum fundum occu¬
passe. tamen si alu bona
fide accipienti tradider¬
it. poterit lougͤa ei posse¬
ssione res adquiri. quia
lirã est eñi quordam ue¬
terum sententia existi¬
mantium etiam fundi
lociũe furtum fieri Et
eoꝵ qui res soli possident
principalibus constitun¬
omibus prospicitur ne cu¬
i longa ⁊ indubitata po¬
ssessio auferri debeat ¶a¬
liquando eriam furtiuã
ul ui possessa res usuca¬
pi potest. uluti si mõm̃
potestate reuersa fuerit
Sunc eñĩ uicio rei pur¬
gato procedit eius usuca¬
pio ¶Resꝰ nsci nr̃i usucapi
non potẽst. Set papͥmano
scripsit. bonis nacantibu¬

Expanded text:
t quis sine vitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia lita est enim quorundam veterum sententia existimantium, etiam fundi locive furtum fieri, et eorum qui res soli possident principalibus constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio auferri debeat. Aliquando etiam furtiva vel vi possessa res usucapi potest: veluti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi non potest. sed Papinianus scripsit, bonis vacantibu
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui subr̾ipint hẽt
Furti accionem ⁊ condi¬
tionem siue ip̃e est qui
uestuentũ fecit siue
alius. Nam extłcte r¬
es licet uendicari nõ ꝑ¬
ossint cͥou̾dici tam̃ afuꝰ¬
ribus ⁊aqribusda alus
possessoꝵibus possinit:
¶Si dñoꝵ materie
exuoluntare dominoꝵ
conifuse sunt totum id
corpus quod exconfusio¬
ne fit utriusq comun¬
e est uluti si qui uiua
sua confuderint aut m¬
assas argenti ul auri cõ¬
flauerint ¶Set si diu¬
erse materie sint ⁊ ob
id propria sp̃es facta sit
forte exuino ⁊ melle in¬
ulsum aut exauro ⁊ ar¬
gento elocͣtrnͣmꝰ ide in
iuris est fħam ⁊ eo casu
conuinem ẽẽ spetiemn¬
ou dubitatur. ¶Q si fo¬

Expanded text:
eum qui subripuit habet eum qui subripuit habet furti actionem et condictionem, sive ipse est qui vestimentum fecit, sive alius. nam extinctae res licet vindicari non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auri conflaverint. sed si diversae materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. q
Abbreviated transcription (Latin):
ri Et post menltas sabi¬
iuoꝵ ⁊ proculianorũ
ambiguitares placuit
media sententia extiñ¬
antiuni si ea speties ad
materiam rudem redu¬
ci possit eum inderi do¬
minum esse qui mate¬
rie dominus fuerat. Si
nõ possit recluci eum ꝓ¬
otius intelligi dominũ
qui fec̾it Ut ecce uas cõ¬
tlatum potest ad rudẽ
massam eris uł argẽti
ul auri reouci. uinũ at
aut oleun aut frumẽ¬
tum ad uuas ⁊ oliuas et
sꝑĩcas reuerti nõ pocest
Ac nẽ mulsum quide i
¶Quod si partim exsu¬
a mat̾ia partim exałiẽa
spetiem̃ aliquam fecerit
quisq uluti exsuo uino
⁊ alieno melle mulsum
aut exsuis ⁊ alienis med¬
icamentis emplanstrũ
aut collirnum aut exsu
a laliena lana uestimẽ¬
tum fecerit dubitandũ
nõ est hoc casu eum ẽẽ
dominum qui feceruẽ
um nõ solum operã suã
dedit ser ⁊parrem ensos
materie prestitit᷑ ¶ Si
tamen alienam puiͥpu
sior est purpura accẽs¬
sionis ure cedit uestim¬
ento et qui dominus ẜ¬
uit purpure aduersus

Expanded text:
 et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu eum esse dominum qui fecerit: cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpurasior est purpura, accessionis vice cedit vestimento: et qui dominus fuit purpurae, adversus
Abbreviated transcription (Latin):
uinentum uestimienta qͥ¬
bus ꝓxima est peciuua n¬
umeratafllamq in ip̃o us¬
u assĩdua permutatione
quodam modo ext̾iguit᷑.
Set utilitatis causa senam
sensint posse etiam earũ
rerum usumfructum cõ¬
stitui ut tamen eo nomi¬
ne heredi utiliter caueat᷑
Itaq si pecuie usus fruc¬
tus legatus sitlita datur
legatario ut eius fiat ⁊ le¬
gatarius sacudet heredi
de tanta pecunia restitue

Expanded text:
umentum, vestimenta. quumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restitue
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructus est mͣs alie̾nͣ¬
is rebus urendi fruendi
salua rer̃um sustantia
est ¶ usus frucͦtiũ apropͥ¬
etate separationem recip¬
it sidͥq  plurimis modis a¬
ecidit. ut ecce si quis alic¬
in usum fructum legaue¬
rit. nam heres nudam ha¬
bet proprietatem. legata¬
rius usum fructum ẽ t ͣ cõ¬
tra si fundum legauerit
deducto usufructu legata¬
rius nidam het proprie
tatem heres uero usumf
iue testam̃to uero si quis u¬
elit alii usum fructum cõ¬
stituere pac̾tionibus et sti¬
pulationibus id effĩcere de¬
bet ¶Ne ram̃ inumiuersũ
inuriles eẽnt proprietates
semper absc̃edente usu fru¬
ctu placuir certis modis ex¬
tingui usum fructum et
ad proprietatẽ reuerii ¶Co¬
stituitur aũt ususfructus
non tantum infudo ⁊ e¬
dibus uerum etiam inser¬
ius ⁊ iumentis ceterisq re¬
bus exceptis his que ip̃o
usu consumunturfslam
hee res neq nafurali ratio¬
ne neq: cͥuuli recipiunt u¬
sum fructum. Quo nume¬
ro sunt uinum oleuin fr¬

Expanded text:
sus fructus est ius alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia.est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum fine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet. ne tamen in universum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum fructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem usus fructus non tantum in fundo et aedibus, verum etiam in servis et iumentis ceterisque rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam eae neque naturali ratione neque civili recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, fr
Abbreviated transcription (Latin):
adeo quidem ut ⁊ liber¬
i honunes iuẜniturem
nũm deducantur qui
potestãtem ⁊ ad suos re¬
uersi fuerint pristim̃
statum recipunt ¶I¬
tem lapilli ⁊ gemme ⁊
cerera que inlitore inue¬
nuntur iire naturali
statim iniẽntoris fiunt
¶Item ẽa que exa̾nim¬
alibus dom̃inio tuo su-¬
biectis nata sunt eodem
iure tibi adquiruntur
¶preterea quod per al¬
lumionen agr̃o tuo flu¬
men adiecĩt iure genti¬
um tibi adquiritur. est
aũt alliurio incremen¬
tum latens. p allumon¬
em aũtͣ id iudetur adic¬
Si quod ita panlatim ad¬
icitur/ ut intͥelligere n¬
on possis quantũcumq
momento tp̃ris adiciat᷑
spartem aliquam extu¬
o predio detraxerit ⁊ ui¬
cim predio appulerut.
palamn est eam tuam

Expanded text:
eri homines in servitutem nostram deducantur, qui potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeterea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intellegere non possis, quantum quoquo momento temporis adiciatur. partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et vicini praedio appulerit, palam est eam tuam
Abbreviated transcription (Latin):
s quib: penas ꝯstiͣtium¬
us aduersus eos qui ꝯtͣ
leges fecerint sauc̃tio¬
nes uocamus ¶ Singũ¬
ioꝵ aũt hominũ mult¬
ismodis res funnt. Qua¬
rumdã em̃i rerum doni¬
imum nancisciniur iu¬
re naturali. quod sicut
diximus appellatur ius
cipere. palam est aũt u
⁊ omnia animalia que ĩ
terra mariq celoq uasc¬
untur simul atq ab aliqͦ
capta fuerint iure gen¬
tium statim illiuis esse ĩ
ditur lec inter est feras
bestias ⁊ uolucres utrũ
in suo fando quisq capi

Expanded text:
s quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius cipere. palam est autem,  omnia animalia quae in terra, mari coeloque nascuntur simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse inciditur, nec interest feras bestias, et volucres utrum in suo fundo quisque capi
Abbreviated transcription (Latin):
adeai aplicare. funes arl¬
ribus ibi natis religare. h.¬
nus aliqd̃ inhis reponere.
cuilibet liberum est. sicu¬
ti ꝑ ip̃m flumẽ nauigare
¶set ꝓprietas ẽaꝵ illor est
quoꝵ predus adherent. qͣ¬
decausa arbores quoq ĩhis¬
dem nate cõꝵdẽ sunt ¶ Uł¬
toꝵ quoq usus pubłicus ⁊̃¬
iuris gentium ẽ sicut ip¬
sius maris. ⁊ ob id quibus¬
libet liberum ẽ casam ibi
imponere inqua se recipi¬
ant sicͤut retia sicare. ⁊ ex
mari deducere¶p̃roprie tas
anĩt eoꝵ potest intelligi n¬
ulluis ẽẽ. set eiusder iuris
ẽẽ cuius ⁊ mare et que sub¬
iacent mari terra ul are¬
na ¶ Uiuersitatis sunt
non singłoꝵ. ułim que in
cruitatib sunt ut theatra
stadia.⁊ similia ⁊ siquã sr̃
alia comunia cruitatum
Nullius aũt sunt sacre
res ⁊ religiose ⁊ sancte. qd̃
em̃ diuini iuris est. id nul¬
lius i bonis est Sacre sr̃
que rite  ĩꝑꝑo̾ntifices deo
ꝯsecuate sunt. uluti edes
sacre ⁊ doͥna que rite ad

Expanded text:
ripas applicare, funes arboribus ibi natis religare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navigare, sed proprietas earum illorum est quorum prediis adherent. Qde causa arbores quoque in iisdem natae eorundem sunt. Litorum quoque usus publicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mare deducere. proprietas autem eorum potest intellegi nullius esse, sed eiusdem iuris esse cuius et mare, et quae subiacent mari terra vel harena. Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt theatra, stadia et similia et si qua alia sunt communia civitatium. Nullius autem sunt res sacrae et religiosae et sanctae: quod enim divini iuris est, id nullius in bonis est. Sacra sunt, quae rite et per pontifices Deo consecrata sunt, veluti aedes sacrae et dona quae rite ad
Abbreviated transcription (Latin):
um. Q uedam publica. Q¬
uedam iptũuersitatis. Qu¬
edam nuillius¶plemiq sin¬
guloꝵ. quẽ uariis excau¬
sis cuiqz adquirmutur si¬
cut exsubiectis apparebit
¶Et quĩdem naturalii¬
ure comuma sunt õmĩ¬
um hec. aer. ⁊ aqua profi¬
uens ⁊ mare ⁊ ꝑbõc litora
marus ¶emo igitur ad li¬
tui maris accedere prohi¬
betur. dum tñ uillis ⁊ m̃o¬
numentis ⁊ edificiis absti¬
neat qr nõ sũt iuris gen¬
tium sicur er̃ mare ¶ Ei¬
uimina aũt omĩa ⁊ portis¬
s̃ publica sunt. ⁊deoq uis
piscandi omnib comun¬
e est imporru fluminib
¶Est aũt litus maris qͣ¬
tenus hyb̾nus siuegus in¬
aximus excurrii ¶ Rip̃aꝵ
quoq usus publicus est᷑.¬

Expanded text:
ium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est
Abbreviated transcription (Latin):
decim tabulaꝵ libertoꝵ
⁊ libertarum tutela ad
patronos liberosq eoꝵ
ꝑtinet. que ⁊ ip̃a legitĩa
tucela uocatur. non qr
nominatun ea lege d̾ha¬
c. tutela caueatur. set qr
ꝑude accepta est ꝑmͣte¬
rpretationem.atq si uer¬
bis legis introclucta esset
Eo em̃ ip̃o ꝙ hereditates
lib̾toꝵ lib̾tarumq si ĩtes¬
is usserat lex ad patron¬
os lib̾osue eoꝵ ꝑtinere c¬
rediderunt ueteres nolu¬
isse legͣem etiam tutelas
ad eos ꝑtinere cni et᷑ axes¬
olimentũ ibi ⁊ turele ho¬
rie esse de beisHeo aũt¬
i. xiiiius plerumq qr si a
re. una impubes manu¬
ter. nocatir eura alius:
est tutor. De legitĩa ꝑentũ

Expanded text:
decim tabularum libertorum et libertarum tutela ad patronos liberosque eorum pertinet, quae et ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intesiusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres, voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et adolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manutem vocatur, cum alius est tutor. TIT. 18 DE LEGITIMA PARENTUM
Abbreviated transcription (Latin):
ne quoq desiununt liberi ĩ
potestate parentum esse
¶Set ea emancipatio a¬
ritea quidem uł ꝑañtiquã
legis obẜuationem proce¬
debat que ꝑ ymagmari¬
as uendinones ⁊ interced¬
ntes manuissĩones cele¬
brabat᷑. uł eximperiali re¬
scripto¶ostra aũt ꝓuide¬
ntia ⁊ hoc inmelius per
constitutione m reforma¬
uit. ut fictione pristine
explosa recta ma apir
petentes iudicer ułn
istratus parentes i
et filios suos uł filio¬

Expanded text:
ne quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem providentia et hoc in melius per constitutionem reformavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filia
Abbreviated transcription (Latin):
curagores suos excoͬsilio nec¬
esłarioꝵ suspectos possunt
uendo ẽ ut nulianus quoq
mõueri idem iulianus scr¬
iplĩt ⁊ ẜm eum constitut¬
um est ¶Suspectus ãt re¬
motus siquidem obd̾olum
famosus est siobculpã nõ
utio fimatur interdicitu¬
r ei admministratio ut pip¬
imano insum est ¶Set si
sis pecti᷑ cognitio fuerit
suicepta posteaq tutoruł
curator decesserit extĩgu¬
itur cognitio suspecti ¶S¬
ĩquis tutor copiam sui nõ
faciat ut alim̃ta pupillo
decernantur cauetur epi¬
stola diuoꝵ seuerri anto¬
nii ut impossessionem bo¬
noꝵ e̾uũ pupillus mitatꝰ᷑
et que mora deteriora fu¬
tum sunt dato curatore d¬
utrat iubentur sergo ut s¬
uspectus remoneri poteri¬
t qui nõ p̾stat alim̃ta Get¬

Expanded text:
curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt vendo est, ut Iulianus quoquemoveri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non nitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Se
Abbreviated transcription (Latin):
inopiam alim̃ita posse
decerni. si hoc per menda¬
cium dicat rẽmitendũ
eum ẽẽ ad p̃fectũ urbis ꝑ¬
umendũ placuit ũcut il¬
le rẽmititur qui data pe¬
cuma iuust̾ium cutele
t¶ib̃tus quoq si frandu¬
lenter gessisse tutelam
filioꝵ uł nepotũ patroni
ꝓbetur ad p̃fẽc̾tum urbi¬
s renuritur pumendus
¶Aouissime sciendũ est
eos qui fraudulenter tu¬
telam ułcuram aminist¬
rant etiam si satis offerãt
remouendos a tute la uel
cura qr sarisdatio propos¬
itum tutoris maliuolũ
nõ iutat set diucius cr¬
assandi inre familiari f¬
acultatẽ prestat ¶ Suspͥ¬
ectũ eñi eum putamus
qui morib talis est ut sus¬
pectus sit ¶ Em̾uͦ tutoꝵ ulc
urator ꝙͣuis pauꝑ est fide¬
lis tam̃ ⁊ diligens remõr̃¬
endus nõ est quasi sus¬
xluis de rerum diuisione.

Expanded text:
inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae tus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimvero tutor vel curator, quamvis pauper est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi susDE RERUM DIVISIONE.
Abbreviated transcription (Latin):
suspectos postulare. Et sci¬
eñdum est quasi publicã
eẽ hanc accionẽ hoc est oĩ¬
bus patere. Quinimo ⁊ in¬
ulieres admitint᷑ exresc¬
ripto diuoꝵ seueri ⁊ auto¬
ni Cet hee sõle que pieta¬
tis necessitudĩe clucte ad ho¬
c p̃rocedunt ut puta mat᷑
nutrix quoq ⁊ auia possũt
potest ⁊ soror. set et siqua a¬
lia mulier fuerit cinus p̃¬
tor ꝑpensam pietatẽ intel

Expanded text:
suspectos postulare. et scisuspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia possunt, potest et soror: sed et si qua mulier fuerit, cuius praetor propensam in pietatem ment
Abbreviated transcription (Latin):
ierum ꝙ tan ut sceuo¬
la diceb̾at sic debet com¬
putari ne minus sint ꝙͣ
um datus ẽẽ credatu Qu̾¬
ĩ tutelam alicuius gessit
i non ꝯpellitur ĩtantũ ui¬
delicet ꝙ si pater qͥ testam̃¬
to tutorem d̾derit ad iece¬
rit se eundẽ curatorem d¬
are tam̃ ĩuitum eũ curã
susciꝑe non coge̾ndũ. di¬
iis seuerus et antonius
rescripserũt Hudem re¬
scripserunt marirũ ux¬
ori sue c̃urutorẽ datũ ẽx¬
cusari posse licet se ĩmi¬
duod̾cim tabulaꝵ desce¬
nderel datum aũt ius re¬
mouendi suspectos tuto¬
res rome pretori umpr
ouincus presidibus eaꝵ
pectis cognoscere llune u¬
deamus qui suspecti fieri
possunt. et quidẽ om̃s tu¬
tores possũt siue testam̃ta¬
terius gñis tutores Quarẽ
⁊ si legitimus tutor sit acu¬
sari poterit ¶Quid si p̃atro¬
nuis sit ad huc idem erit dicẽ¬
dum dum moxo meminer¬
imus fame patrom parcẽ¬
dum licet ut suspectus rẽ¬
motus fuerit ¶ Consequẽs
est ut indeanus qui possĩt

Expanded text:
ierum. quod tamen, ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quaum datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, i non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immiduodecim tabularum descendere. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et pecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentaterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint
Abbreviated transcription (Latin):
xcusatio locum hẽat ¶S̾¬
impliter eum qui literas
nesciret excusandum eẽ
diuus puis rescripsit qͣmi¬
uis etiam imꝑiti literaꝵ¬
ad aministrationẽ negoci¬
oꝵ sufficere  ¶ Atem si p¬
ropter nuumiciciam aliqu¬
em testam̃to cutorem ꝑ¬
ater dederit hoc ip̃m pre¬
stat ei excusationemr sicu
t ꝑ ꝯtrarium non excusã¬
tur qui se tutelam patri.
pupilloꝵ amiinistrrituros
promiserint ¶lloͣn ẽẽ aũt
aduntendam excusation¬
em eius qui ex hoc solo uti¬
tur ꝙ ignotus parri pupi¬
noꝵ sit aiui frarres res¬
imiciclas quas quis cũ
parre pupilloꝵ uił adulto¬
rũ exercuit ũ cãpͤitale̾s fu¬
erint noc conclliario inte¬
ruenit atutela ul cura sol¬
ent excusari ¶Ntem is qͥ
status controuersiam apu¬
pͥilloꝵ patre passuis ost exc¬
usatur arutelaͥ ¶ Irẽ ma¬
ior sepfuaginta annis. a
tucela ulcura potest se ex¬
cusare ¶Mmores aũt iugi¬
nti quiliqz annis olim qu¬
idem excusabantur a nr̃a
autem constitutione pro

Expanded text:
xcusatio locum habet. Similiter eum qui litteras nesciret excusandum esse divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litteraad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres resimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. minores autem viginti et quinque annis olim quidem excusabantur: a nostra autem constitutione pro
Abbreviated transcription (Latin):
tisdari nõ curauerinit
aut nõ idonee passi es¬
sent caueri que quidẽ
tam exprudentnum res¬
ponsis ꝙͣ ex ꝯstituriom¬
eoꝵ extenditur.Q uib¬
us ꝯstirutionib ⁊ illud
exprimitur sut nsi ca¬
ueaut tutores ul cura¬
tores pignorib captis
coerceantur Eleq aũt
prefectus urbis neq pr¬
etor neq preses ꝓuinnie
neq quis alius cui tuto¬
res dandi uis est hac a¬
ctione tenebitur set
hii tantũmodo qui sa¬
tisdationẽ exigere So
rumq aũt propt̾ lib̾os
iue impotestate sũt siue
emancipatissi em̃ ir¬
es lib̾os suꝑstites rome

Expanded text:
tisdari non curaverint tisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam ex constitutio extenditur. Quibus constitutionibus et illud exprimitur, ut, nisi caveant tutores vel curatores, pignoribus captis coerceantur. Neque autem praefectus urbis neque praetor neque praeses provinciae neque quis alius cui tutores dandi ius est, hac actione tenebitur, sed hi tantummodo qui satisdationem exigere solrumque autem propter liberos, sive in potestate sint sive emancipati. si enim tres liberos quis superstites Romae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ concurator satisoferens
preponatur ei. ⁊ ut ip̃e s¬
olus aministret Ntaq
ꝑse non potest petere saͥ¬
tis aꝯtutore ul ꝯcuratore
suo. S: offere debet. ut elc̃¬
tionem det contutori su¬
uelit satisaccipere an sã¬
tisdare¶quod si nemo eo¬
rũ saris offerat. siquidem
scrĩptum fuerit a testa¬
tore quis gerat ille gere¬
re debet ¶ꝙ si non fuerit
ascriptum quẽ maior ꝑ¬
ars elegerit ip̃e gerere
debet ut edicto pretoris
cauerui ¶Sinaũt ip̃i tuto¬
res dissenserint circa eli¬
gendi eum ul eos qui ge¬
rere debent. pretor part¬
es suas interponere debel
it. oue datis ꝓbandum ef
id est ut maior pars elig¬
ere possit per quem am¬
imistratio fieret ¶Scien¬
duni est aũt non solum
rutores ułcuratores pup¬
illis ⁊ adultis ceterisq ꝑ¬
sonis ex anunistratione
teneri. set etiam meos
qui satudarionẽ accipnt
que ultimum eis p̃sidiũ
possit affere¶Subeidia¬
ria aũt accio datur ĩ eos
qui uł omnino aturori¬
b ul aconcuratorib sa¬

Expanded text:
 contutor satis offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere satis a contutore vel concuratore suo, sed offerre debet, ut electionem det contutori suvelit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. itione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus sa
Abbreviated transcription (Latin):
hibentur ad tute lam uel
curani aspirare ad eo ut
nec excusatione opus fi¬
at. Qͥua constitutione
cauetur ut nec pupillꝰ
ad legitimam tutelam
uocetur nec adultus. cũ
erat incuule eos qui a li¬
eno auxilio mrebus suis
aministrandis egere nos¬
cantur ⁊ sub alus regun¬
tur alioꝵ tutelam ulcu¬
ram subire ¶ Idem ⁊ in
milite obseruandum est
ut nec uolens ad ture le
honus admitatur ¶¬
tem romẽ gramatici re¬
tores ⁊ medici ⁊ qui m pa¬
tria sua artem exercent
untra numerum sunt
atutela ulcura h̃ent ua¬
cationem᷑¶Qui aũt se u¬
ult excusare. si plures a¬
beat excusationes ⁊ dequ¬
ibusdam non probauer¬
ra tpr̃a non prohibetur.
QQui se exeusare uolunt
non apellant ser uirer
dies quinquãginta con¬
tinuos ex quo cognou̾er¬
unt excu̾sare se debent
cunuscunq generis sũt
id est qualitercunq da¬
ti fuerunt tuiores. Si in¬
ter centesimũ laꝑidẽm

Expanded text:
hibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, ex quo cognoverunt, excusare se debent cuiuscumque generis sunt, id est qualitercumque dati fuerint tutores, si intra centesimum lapidem