comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm ip̃a est fert. ⁊ tanto supͣ se extollit.
qnͣto erit leuior. gͣuiora descendẽt. At
si aqͣ ⁊ eius rei qm contͣ pensabis par
ponlus erit. nec pessum ibit nec exsta¬
bit. s eqͣbitur aque. nec natabit quidẽ.
s pene m̾sa. ac nulla eminens ꝑte. Lxc
ferantur. q̃dam ad mediũ submissa
sint. q̃dam ad equilibriũ aq̃ descendãt.
utra res alt̾i cedit. gͣuiora decẽdunt.
leuiora extantur. Graue aut̃ ⁊ leue e̾.
debet. Itaq ubi aqͣ gͣuioreᷤ hõĩs corꝑe
aut saxi ñ sũt id quo uĩcitur m̾gi. Sic
euenit ut in quibdã stagnis ne lapi¬
des quidẽ pessũ eant. de solidis ⁊ duris
loquor. Sĩt enĩ multi pumicosi ⁊ le¬
cu uehitur. lacus in statione tusi est.
sutillaꝵ insula ⁊ arbores ht̃ ⁊ h̾bas
nutrit. tam̃ aqͣ sustinetur ⁊ in hanc
atq illã ꝑtem ñ uento tantũ. s aura cõ¬
pellitur. nec unꝙͣ illi ꝑ diẽ ⁊ noctem uno

Expanded text:
quam ipsa est, fert, et tanto supra se extollet quam ipsa est, fert, et tanto supra se extollet quanto erit leuior; grauiora descendent. At si aquae et eius rei, quam contra pensabis, par pondus erit, nec pessum ibit nec extabit sed exaequabitur aquae et natabit quidem sed paene mersa ac nulla eminens parte. Hoferantur, quaedam ad medium submissa sint, quaedam ad aequilibrium aquae descendant. utra res alteri cedit, grauiora descendunt, leuiora gestantur. Graue autem et leue esdebet. Itaque ubi aqua grauior est hominis corpore aut saxo, non sinit id, quo non uincitur, mergi: sic euenit, ut in quibusdam stagnis ne lapides quidem pessum eant. De solidis et duris loquor. Sunt enim multi pumicosi et lecu uehitur lacus in Statoniensi est. Cutiliarum insula et arbores habet et herbas nutrit: tamen aqua sustinetur et in hanc atque illam partem non uento tantum sed aura compellitur, nec umquam illi per diem ac noctem uno
Abbreviated transcription (Latin):
busta ulla quidẽ alit. ⁊ herbas necat.
Quibdã fluminib ius e̾ mira. Alia
enĩ sũt q̃ pota inficiunt greges ouiũ.
intͣq c̾tum tp̃s. q̃ fuere nigre albam
ferũt lanã. q̃ albe uen̾ant ngre albeũt
hoc in boetica duo annes efficiũt. quoꝵ
alt̾i ali effectu melas nom̃ e̾. Ut̾q ex
eodẽ lacu exeunt diu̾sa facturi. In ma¬
cedonia quoq ut ait theophrastus. an¬
alit̾ qm infecte mutãtur. At si illis
opus lana fuit pulla: ꝑatus gͣtuitus
ĩfectore. ad peneron eundẽ gregẽ appellãt.
Auctores nouos habeo ẽẽ ĩ galatia flum̃
qd̾ idem ĩ ouib efficiat. Est ⁊ in capado¬
tia quo poto equis nec ulli p̾terea aĩali
color mutetur. ⁊ sꝑgatur albotutis:
Quofdã latus ẽẽ qui nandumꝑitos
ferãt: notũ ẽ. erat in sicilia. Est adhuc
in syria stagnũ ĩ quo natãt lateres ⁊
ꝯtra aqm statue. dũ modo utriusq ꝑ
sit modus. si aqͣ grauior ẽ. leuiorẽ rem

Expanded text:
busta quidem ulla alit et herbas necat. busta quidem ulla alit et herbas necat. Quibusdam fluminibus uis inest mira: alia enim sunt, quae pota inficiunt greges ouium intraque certum tempus, quae fuere nigra, albam ferunt lanam, quae albae uenerant, nigrae abeunt. Hoc in Boeotia amnes duo efficiunt, quorum alteri ab effectu Melas nomen est: uterque ex eodem lacu exeunt diuersa facturi. In Macedonia quoque, ut ait Theophrastualiter quam infectae mutantur; at si illis lana opus fuit pulla, paratus gratuitus infector est: ad Peneion eundem gregem appellunt. Auctores bonos habeo esse in Galatia flumen, quod idem in omnibus efficiat, esse in Cappadocia quo poto equis nec ulli praeterea animali color mutetur et spargatur albo cutis. Quosdam lacus esse, qui nandi imperitos ferant, notum est: erat in Sicilia, est adhuc in Syria stagnum, in quo natant lateres et contra aquam statue, dummodo utriusque par sit modus: si aqua grauior est, leuiorem rem,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ euaporatõ. qr causa p̾labitur. Quidã
existimãt ꝑ loca suphure plena uł int᷑
euntes aqͥs calorẽ bñficio mat̾ie ꝑ ꝙͣs
fluunt trahere qd̾ ip̃o odore gustuq te¬
stãtur. Reddũt qͣlitatẽ eius qͣ caluere
mat̾ie. Qd̾ ne accid̾e̾ mireris. uiue calci
aqm infunde. fu̾ebit. Queda aq̃ morti¬
fere sũt.nec odore notabiles nec sapore.
Cura nonacriũ in archadia stix appella¬
ta ab incolis. aduenas fallit. qr ñ facie
ñ odore suspecta e̾. qualia sũt magnoꝵ
artificiũ uenena q̃ dep̾hendi nisi mor¬
te ñ possũt. Hec aut̃ de qͣ pauloante re¬
tuli siqͣ sũma celeritate corrũpit. nec¬
remedio locus e̾. qr ꝓtinus hausta du¬
ratur. nec alit̾ ꝙͣ gipsum sb̾ humore cõ¬
stringitur ⁊ alligat iuscera. Est autẽ
noxia aqͣ in thessalia circa tẽpe. qm ⁊
fera ⁊ pecus õe deuitat. ꝑ ferrũ ⁊ es exit.
tanta ius eꝰ illi etiã dũ mordẽti. nec̾ ar¬

Expanded text:
rem e uaporario, quia clausa praelabitur. Quidam rem e uaporario, quia clausa praelabitur. Quidam existimant per loca sulphure plena uel nitro euntes aquas calorem beneficio materiae, per quam fluunt, trahere: quod ipso odore gustuque testantur; reddunt enim qualitatem eius, qua caluere, materiae. Quod ne accidere mireris, uiuae calci aquam infunde: feruebit. Quaedam aquae mortiferae sunt nec odore notabiles nec sapore. Circa Nonacrin in Arcadia Styx appellata ab incolis aduenas fallit, quia non facie, non odore suspecta est: qualia sunt magnorum artificum uenena, quae deprehendi nisi morte non possunt. Haec autem, de qua paulo ante rettuli, aqua summa celeritate corrumpit, necremedio locus est, quia protinus hausta duratur, nec aliter quam gypsum sub umore constringtur et alligat uiscera. Est aeque a noxia aqua in Thessalia circa Tempe, quam et fera et pecus omne deuitat; per ferrum et aes exit, tanta uis illi est etiam dura mordendi; nec ar
Abbreviated transcription (Latin):
tãtes. q̃ in sũma humo repunt. Alie abdi¬
te qͣꝵ est reddita ratõ. Quare q̃dam aque
caleant q̃dã etiã ferueãt in tm̃ ut ñ posĩt
ẽẽ usui. nisi aut ĩ aꝑto euanuerũt. aut
mixtura frigide intepuerũt. plures cau¬
se redlũtur. Empedocles existimat igni¬
b quos multis locis t̾ra oꝑtos tegit aꝙͣ
calesce̾. si subiecti sint solo ꝑ qd̾ aquis tnͣs¬
cursus ẽ. face̾ solemus ⁊ dracones ⁊ mi¬
liaria ⁊ ꝯplures formas ĩ quib ereas
fistulas strumus. ꝑ dediue cirydatas.
ut sepe eũdem ignẽ ambiens aqͣ ꝑ tm̃¬
effluat spacii. qͣnͣtũ efficiendo calore sat
e̾ frigida intrat. effluit calida. Idem sbͤ
t̾ra empedocles existimat fieri quẽ non
falli credebãt. In quib balnearia sine
igne calefiũt. sp̃c in illa fu̾ens loco estu¬
anti effunditur. Hic ꝑtusos lapsus ñ
alit̾ qmͣ igne subdito parietes ⁊ uasa
balnei calefacit. Omĩs deniq frigida
tnͣsitu mutatur ĩ calidã. nec tͣhit sapo¬

Expanded text:
abditae, quarum reddita est ratio. Quare quaedam aquae caleant, quaedam etiam ferueant in tantum, ut non possint esse usui, nisi aut in aperto euanuerunt aut mixtura frigidae intepuerunt, plures causae redduntur. Empedocles existimat ignibus, quos multis locis terra opertos tegit, aquam calescere, si subiecti sunt ei solo, per quod aquis transcursus est. Facere solemus dracones et miliaria et complures formas, in quibus aere tenui fistulas struimus per decliue circumdatas, ut saepe eundem ignem ambiens aqua per tantum fluat spatii, quantum efficiendo calori sat est: frigida itaque intrat, effluit calida. Idem sub terra Empedocles existimat fieri, quem non falli crede Baianis, quibus balnearia sine igne calefiunt: spiritus in illa feruens loco aestuante infunditur; hic per tubos lapsus non aliter quam igne subdito parietes et uasa balnei calefacit, omnis denique frigida transitu mutatur in calidam nec trahit sapo
Abbreviated transcription (Latin):
nouus ostẽdit. Nec miꝵ. Erãt enĩ pin¬
giua ⁊ difft̾a. ut ex longo ocio corꝑa.
Ceteꝵ inex̾citata ⁊ tenebris saginata
⁊ lucis exꝑtia ex qͣ salubritas ducit᷑.
Nasci autẽ pisces posse in illo t̾raꝵ ꝓ
fũdo. sit inditiũ: qd̾ anguille latebro¬
sis locis nascũtur. Grauis ⁊ ip̃e cib
obigna uiã. Utiq si altitudo illas
luti penitus absꝯdit. ht̃ ergo ñ tm̃
uenas aqͣꝵ t̾ra. ex quib ꝯriuatis flu¬
mina effici possũt s annes magni¬
tudinis uaste. quoꝵ aliis semꝑ in
occulto cursus ẽ donec aliquo sinu
t̾re deuorẽtur alii sub aliquo lacu em̾¬
gũt. Iam quis ignorat ẽẽ q̃dam stag¬
na sine fũdo. Quorsus hoc ꝑtinet: Ut
sicut flumina ⁊ fontes. At qͣre aquis
sapor uarius: Propt̾ qͣtuor causas. Ex
latione eius nascitur. t̾cia ex spũ qui ĩ
aqm tnͣfiguratus ẽ. qrͣta ex initio q̃
sepe ꝯcipiũt corrupte ꝑ iniuriã. Hee

Expanded text:
nouus amnis ostendit. Nec id mirum: erant enim pinnouus amnis ostendit. Nec id mirum: erant enim pinguia et differta ut ex longo otio corpora, ceterum inexercitata et tenebris saginata et lucis expertia, ex qua salubritas ducitur. Nasci autem posse pisces in illo terrarum profundo sit indicium, quod anguillae latebrosis locis nascuntur, grauis et ipsae cibus ob ignauiam, utique si altitudo illas luti penitus abscondit. Habet ergo non tantum uenas aquarum terra, ex quibus conriuatis flumina effici possint, sed amnes magnitudinis uastae, quorum aliis semper in occulto cursus est, donec aliquo sinu terrae deuorentur, alii sub aliquo lacu emergunt. Nam quis ignorat esse quaedam stagna sine fundo? Quorsus hoc pertinet? ut sicut fluminum fontes. At quare aquis sapor uarius? Propter quattuor causas: ex dem, si mutatione eius nascitur; tertia ex spiritu, qui in aquam transfiguratus est; quarta ex uitio, quod saepe concipiunt corruptae per iniuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Ette sanguineũ putes uẽtrem ꝙͣ
lucidũ quiddã ceruleũq sub ip̃o tpr̃e
effulsit. Iam porrigitur ⁊ pallet ⁊in
unũ colorẽ ꝯponitur. Ex his nemo
morienti amico assidet. nemo uidere
mortẽ psstris sustinet qmͣ optauit. Qͥe¬
tus quisq funus domesticũ ad rogũ
ritur. ad mortẽ mulli ꝯcurritur. nich̾
e̾ enĩ illa formosius. Nõ temꝑo quin
utar int̾lũ tem̾arie uerbis. ⁊ ꝓpietatis
modũ excedã. Nõ sũt ad popina dẽtib
⁊ uẽtre ⁊ ore ꝯtẽti: ocłis quoq gulosi st̾.
S ut ad ꝓpositũ reu̾tar. accipe argẽtũ
magnã ium aqͣꝵ ĩ subt̾raneis occłus
fertilẽ fedoꝵ situ pisciũ. Si qͣnͣdo eru¬
pit. ĩmensã secũ efft̾ animaliũ turbã
horridã ⁊ turpẽ ac noxiã gustu. Certe
cũ ĩ pr̃ia circa urbẽ unde talis exili¬
usset unda: ꝑierũt quicꝙͣ illos ederãt
pisces: quos ignoto ante eã diem celo

Expanded text:
gat! ecce sanguineum putes uentrem! quam gat! ecce sanguineum putes uentrem! quam lucidum quiddam caeruleumque sub ipso tempore effulsit! iam porrigitur et pallet et in unum colorem componitur." Ex his nemo morienti amico assidet, nemo uidere mortem patris sui sustinet, quam optauit. Quotusquisque funus domesticum ad rogum ritur; ad mortem mulli concurritur: "Nihil est enim illa formosius." Non tempero mihi quin utar interdum temerarie uerbis et proprietatis modum excedam: non sunt ad popinam dentibus et uentre et ore contenti: oculis quoque gulosi sunt. Sed ut ad propositum reuertar, accipe argumentum, magnam uira aquarum in subterraneis occuli fertilem foedorum situ piscium: si quando erupit, effert secum immensam animalium turbam, horridam aspici et turpem ac noxiam gustu. Certe cum in Caria circa Idymum urbem talis exiluisset unda, perierunt quicumque illos ederant pisces, quos ignoto ante eam diem caelo
Abbreviated transcription (Latin):
nollẽt atting̾e nisi eodẽ die captũ. qui
ut aiũt seꝑet ip̃m mare. Ideo cursu ad¬
uehebatur. ideo gerulis cũ anhelitu
⁊ clamore ꝓperãtib dabatur uia. Quo
ꝑuenere delicie: Iam ꝓ putrido his est
piscis occisus. hodieq ecluctus e̾. Nescio
de re magna tibi credere. ip̃e oporte me
credas. huc afferatur corã me auimũ
agat. Ad hũc fastũ ꝑuenit uent̾ deli¬
catoꝵ ut gustare ñ possint. nisi quem
ip̃o ꝯuiuio natãtem palpitãtemq
uider̃t. Qnͣtum sollertiã luxurie ꝑe¬
unt. bis accedũt: tantoq subtilius
cotidie ⁊ elegãtius aliquid excogitat.
furor usitata ꝯtẽpnens. Illa audiui¬
mus nich̾ est melius saxatili mullo.
at nũc aulimus nich̾ e̾ moriente for¬
mosius. Da michi ĩ manus iutreũ
ĩ quo exultet trepidet. Ubi multum
ubiq laudatus ẽ: ex illo ꝑ lucido uiua
monstrat. Uide qũo exarserit rubor. oĩ
accior minio. Uide qͣs ꝑ lat̾a uenas a¬

Expanded text:
nollent attingere nisi eodem die captum, qui, nollent attingere nisi eodem die captum, qui, ut aiunt, saperet ipsum mare: ideo cursu aduehebatur, ideo gerulis cum anhelitu et clamore properantibus dabatur uia. Quo peruenere deliciae? Iam pro putrido his est piscis occisus. "Hodie eductus est." – "Nescio de re magna tibi credere: ipsi oportet me credere; huc afferatur, coram me animam agat." Ad hunc fastum peruenit uenter delicatorum, ut gustare non possint, nisi quem in ipso conuiuio natantem palpitantemque uiderunt: tantum ad sollertiam luxuriae pereuntis accedit, tantoque subtilius cotidie et elegantius aliquid excogitat furor usitata contemnens! Illa audiebamus: "Nihil est melius saxatili mullo," at nunc audimus: "Nihil est moriente formosius; da mihi in manus uitreum, in quo exsultet et trepidet." Ubi multum diuque laudatus est, ex illo perlucido uiuarest, monstrat: "Uide quomodo exarserit rubor omni acrior minio! uide quas per latera uenas a
Abbreviated transcription (Latin):
sces. ⁊ sub ip̃a m̃sa capitur. qui statĩ
tnͣferatur in niesam. Par uidetur re¬
cens mullus nisi qui ꝯuiue manu
moritur. Uitreis loculis afferũtur
ĩelusi ⁊ obseruatur morientiũ color.
ꝙͣ in multas mutatões mors luctãte
spu u̾tit. Alios necãt ĩ garo ⁊ gount
uiuos. Hii sũt qui fabulas putãt pis¬
cem uiu̾e posse sub t̾ra. ⁊ effõdi nõ ca¬
pi. Qmͣ credibile ill uidetur. si audirẽt
natare piscẽ in garo nec cene causa
occidisse suꝑ cenã cũ multũ ĩ deliciis
suit. ⁊ ocłos anteꝙͣ gulã pauit. Per-¬
mitte michi q̃stione seposita. castigare
illo formosius ip̃a colustatione aĩe sese
afficiẽti. Nubor primũ. deinde pallor suf¬
sero circũscribi se ⁊ fraudari tanto bono
sensit. Hoc adhuc tã pulcro spectacło
spiscatores fruebãtur. Quo coctũ pis¬
cem quo exanimẽ: In ip̃o fercłõ expiret.
Mirabamur tm̃ ĩ illis ẽẽ fastidiũ. ut

Expanded text:
sces, et sub ipsa mensa capitur qui statim sces, et sub ipsa mensa capitur qui statim transferatur in mensam: parum uidetur recens mullus, nisi qui in conuiuae manu moritur; uitreis ollis inclusi afferuntur et obseruatur morientium color, quem in multas mutationes mors luctante spiritu uertit; alios necant in garo et condiunt uiuos. Hi sunt qui fabulas putant piscem uiuere posse sub terra et effodi, non capi! Quam incredibile illis uideretur, si audirent natare in garo piscem nec cenae causa occidi sed super cenam, cum multum in deliciis fuit et oculos ante quam gulam pauit? Permitte mihi quaestione seposita castigare nte illis formosius: ipsa colluctatione animae deficientis rubor primum, deinde pallor subs circumscribi se et fraudari tanto bono sensit: hoc adhuc tam pulchro spectaculo piscatores fruebantur. " Quo coctum piscem? quo exanimem? In ipso ferculo expiret." Mirabamur tantum illis inesse fastidium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
spetus uasti sũt ingẽtes q recessus ac¬
spacia supẽsis hinc ⁊ inde mõtib laxa
Sũt abrupti ĩ infinitũ hyatus. qui
se illapsas urbes receperũt ⁊ ingẽtem
sa tenebris ⁊ locis amplis. aĩalia quoꝙ
illis ĩnasꝯtur. s tarda et informia it
ĩ aere ceto pĩgui q ꝯcepta. ⁊ aquis tor¬
pentib situ. Pleraꝙ ceca ex his ut tal¬
pe ⁊ sb̾terranei mures quib deest lumẽ
qr suꝑuacuũ e. Inde ut thephrastus
affirmat. pisces quibdã locis eruũtur.
Multa hoc loco tibi in mentẽ ueniunt
q̃urbane ut ĩ re incredibili falulã di¬
cas. ñ cum retib aliꝙ̃ nec cũ hamis.
s cũ dolabra ire piscatũ. Expesto: ut
aliquis ĩ mariu̾setur. Quid est qd̾ nõ
pisces ĩ t̾ram tnͣseant. si nos maria
tnͣsimus ꝑmutabimus sedes. hoo mi¬
raris accidere: Qnͣto ĩ credibiliora sũt
oꝑa luxurie. quotiens natura aut m̃¬
titur aut iũcitur. Incubili natãt pi¬

Expanded text:
specus uasti ingentesque recessus acspecus uasti ingentesque recessus acspatia suspensis hinc et inde montibus laxa; sunt abrupti in infinitum hiatus, qui saepe illapsas urbes receperunt et ingentemsa tenebris et lacus ampli. Animalia quoque illis innascuntur, sed tarda et informia ut in aere caeco pinguique concepta et aquis torpentibus situ; pleraque ex his caeca ut talpae et subterranei mures, quibus deest lumen, quia superuacuum est; inde, ut Theophrastus affirmat, pisces quibusdam locis eruuntur. Multa hoc loco tibi in mentem ueniunt quibus urbane in re incredibili fabulae dicas, "non cum retibus aliquem nec cum hamis sed cum dolabra ire piscatum! Expecto ut aliquis in mari uenetur." Quid est autem quare non pisces in terram transeant, si nos maria transimus? Permutabimus sedes! Hoc miraris accidere: quanto incredibiliora sunt opera luxuriae, quotiens naturam aut mentitur aut uincit? In cubili natant pi
Abbreviated transcription (Latin):
dã fontes senis horis pleni. senisq sicti
sũt: Suꝑuacuũ ẽ noĩare singła flu¬
mina q̃ certis m̃sib magna. c̾tis an¬
gusta sũt. ⁊ occasionẽ singłis q̃rere. cũ
possim eandẽ causã de om̃ib redd̾e. Quẽ¬
admodũ qrͣtana ad horã uenit. quẽad¬
modũ ad tẽpus podagra respondet. ꝙ̃¬
admodũ purgatio si nich̾ obstitit statu¬
tũ diẽ seruat quẽad mod̾ p̾sto ẽ ad mẽ¬
sem suũ ꝑtus. sic aq̃ int̾ualla hñt. qui¬
b se retrahant ⁊ quibz se reddant. Que¬
dant. Quedã uero int̾ualla minora st̃.¬
⁊ ideo notabilia q̃dã maiora nec minꝰ
certa. ⁊ qd̾ ht̃ miꝵ eꝰ cũ uideas ordinẽ
reꝵ ⁊ naturã ꝑ ꝯstituta ꝓced̾e̾: Hiems
ñꝙͣ aberrauit. estas suo tpre incaluit.
Autũn ueris q inde. unde solet fasta
mutatõ ẽ. Tam solsticiũ ꝙͣ equinoctiũ
suos dies retulit. Sũt ⁊ sub t̾ra minꝰ
nota nob̾ iura nature. s ñ minus c̾ta

Expanded text:
 quare quidam fontes senis horis pleni senisque sicci  quare quidam fontes senis horis pleni senisque sicci sunt? Superuacuum est nominare singula flumina, quae certis mensibus magna certis angusta sunt, et occasionem singulis quaerere, cum possim eandem causam omnibus reddere. Quemadmodum quartana ad horam uenit, quemadmodum ad tempus podagra respondet, quemadmodum purgatio, si nihil obstitit, statum diem seruat, quemadmodum praesto est ad mensem suum partus, sic aquae interualla habent, quibus se retrahant et quibus redeant. Quaedam autem interualla minora sunt et ideo notabilia, quaedam maiora nec minus certa. Ecquid hic mirum est, cum uideas ordinem rerum et naturam per constituta procedere? Hiems numquam aberrauit, aestas suo tempore incaluit, autumni uerisque, unde solet, facta mutatio est; tam solstitium quam aequinoctium suos dies rettulit. Sunt et sub terra minus nota nobis iu
Abbreviated transcription (Latin):
qui modo diuturnus modo breius.
Ergo ut ĩ corꝑib nr̃is sãguis cũ ꝑcus¬
sa uena e̾. tãdiu manat donec om̃is
dit sãgunẽ ita int̾solutis ac pacte¬
factis uenis ruius aut flum̃ effũdit᷑.
Int̾est qͣnta aꝑta sit uena q̃ modo con¬
sũpta aqͣ deficit. modo excetatur aliquo
ĩpedim̃to. modo coit uelut ĩ cicatricẽ.
ꝯprimitq ꝙͣ patefecerat uiã. Modo il¬
la uis t̾re ꝙͣ eẽ mutabilẽ diximus. de¬
sinit posse alim̃ta ĩ humorẽ ꝯu̾tere.
Aliqñ aut̃ ex hausta replẽtur. modo ꝑ
se uirib recollectis modo aliũde tnͣsla¬
tis. Sepe enĩ inania apposita plenis
humorẽ in se aduocauert̃. sepe t̾ra si fa
gignat humorẽ. Sepe colligitur roris
modo tenius ⁊ disꝑsus liquor. qui ex
multis ĩ unũ locis ꝯfluit. sudorẽ aqui¬
leges uocãt. qr gutte q̃dã uł pressura
loci elidũtur. ułꝰ estu euocãtur Hec te¬
nius unda uix fonti sufficit. uł ex mag

Expanded text:
qui modo diuturnus est, modo breuis. qui modo diuturnus est, modo breuis. Ergo ut in corporibus nostris sanguis, cum percussa uena est, tam diu manat donec omnis dit sanguinem, ita in terra solutis ac patefactis uenis riuus aut flumen effunditur. Interest quanta aperta sit uena: quae modo consumpta aqua deficit, modo excaecatur aliquo impedimenta, modo coit uelut in cicatricem comprimitque quam perfecerat uiam; modo illa uis terrae, quam esse mutabilem diximus, desinit posse alimenta in umorem conuertere. Aliquando autem exhausta replentur modo per se uiribus recollectis, modo aliunde translatis: saepe enim inania apposita plenis umorem in se auocauerunt; saepe terra, si facgignat umorem; saepe colligitur roris modo tenuis et dispersus liquor, qui ex multis in unum locis confluit sudorem aquileges uocant, quia guttae quaedam uel pressura loci eliduntur uel aestu euocantur. Haec tenuis unda uix fonti sufficit: et ex magn
Abbreviated transcription (Latin):
rũ corꝑm natura formauit. ut maio¬
res quoq nr̃i aqͣꝵ appellau̾unt uenas.
S quẽad modũ ĩ nobis ñ tm̃ sãgius
e̾: s multa gen̾a humoris. alia neces¬
sarii alia corrupti ⁊ paulo pingiuio¬
ris in capite cerebrũ ĩ ossib medulle
musci saliueq ⁊ lacrime ⁊ quiddã
additũ articłis. ꝑ qd̾ citius flectãtur
ex lubrico: sic in t̾ra quoq sũt humo¬
ris gen̾a ꝯplura. Qdam q̃ mature
durẽtur. hĩc e̾ oĩs metalloꝵ humus
ex quib petit aurũ argẽtumq auari¬
cia. ⁊ q̃ in lapidẽ ex liquore u̾tuntuꝵ.
In q̃dam u̾o t̾ra humorq putrescunt.
sicut bitum̃ ⁊ cet̾a huic similia. Hec
ẽ causa aqͣꝵ scd̃̾m legẽ nature uolun¬
tatẽq nascentiũ. Ceteꝵ ut ĩ nr̃is corpo¬
rib. ita ĩ illa sepe humores. uicia ꝯci
piũt ictus aut qͣssatio aliqͣ aut loci se¬
niũ. aut frigus. aut estus corrumꝑe
naturã ⁊ sulphuratõ ꝯtͣxit humorẽ.

Expanded text:
rum corporum natura formauit, ut maiorum corporum natura formauit, ut maiores quoque nostri aquarum appellauerint uenas. Sed quemadmodum in nobis non tantum sanguis est sed multa genera umoris, alia necessarii, alia corrupti ac paulo pinguioris in capite cerebrum, in ossibus medullae, muci saliuaeque et lacrimae et quiddam additum articulis, per quod citius flectantur ex lubrico, sic in terra quoque sunt umoris genera complura, quaedam quae mature durantur, hinc est omnis metallorum fructus, ex quibus petit aurum argentumque auaritia, et quae in lapidem ex liquore uertuntur; in quaedam uero terra umorque putrescunt, sicut bitumen et cetera huic similia. Haec est causa aquarum secundum legem naturae uoluntatemque nascentium. Ceterum, ut in nostris corporibus, ita piunt: aut ictus aut quassatio aliqua aut loci senium aut frigus aut aestus corrupere naturam; et sulphuratio contraxit umorem,
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. deinde ex singłis bina. maria. femi¬
nea. aerem marẽ iudicãt. qr uẽtus eᷤᷤ
feminã qr nebulosus ⁊ iuers. Aquam
uirilẽ uocãt mare muliebrẽ omnẽ ali¬
am. Ignẽ uocãt masclm. qr ardet flam¬
ma. ⁊ feminã qr lucet ĩnoxius tactu.
q. femine nom̃ assignãt huic trasta¬
bili ⁊ culte. Mare enĩ ẽ ab initio secłi
ita ꝯstitutũ. h̃t suas uenas. quib ĩple¬
tur atq estuat. Quõ maris. sic ⁊ huiꝰ
aq̃ initioris. Uasta maris ĩ occłto iuã
e ꝙͣ nullus fluminis cursus exhau¬
riet. addita e̾ uiriũ ratõ. Cantũ ex illa
qnͣtũ sẽꝑ fluere opus sit. emittitur. Q̃¬
dam ex istis sũt quib assentire possimꝰ.
S hoc ãpluis censeo. placet natura regi
t̾ram ⁊ quidẽ ad nr̃oꝵ corꝑm exẽplar.
ĩquib ⁊uene sũt ⁊ arterie. Ille sãgui¬
nis. hee sp̃c̃ receptacłã. In t̾ra quoq ali
Adeoq ad similitudinẽ illã humano¬

Expanded text:
runt, deinde ex singulis bina parirunt, deinde ex singulis bina paria: aera marem iudicant qua uentus est, feminam qua nebulosus et iners; aquam uirilem uocant mare, muliebrem omnem aliam; ignem uocant masculum, qua ardet flamma, et feminam, qua lucet innoxius tactu; que, feminae nomen assignant huic tractabili et cultae. Mare unum est, ab initio scilicet ita constitutum; habet suas uenas, quibus impletur atque aestuat. Quomodo maris sic et huius aquae mitioris uasta in occulto uis est, quam nullius fluminis cursus exhauriet. Abdita est uirium ratio: tantum ex illa, quantum semper fluere ‹pos›sit, emittitur. Quaedam ex istis sunt, quibus assentire possumus. Sed hoc amplius censeo: placet natura regi terram et quidem ad nostrorum corporum exemplar, in quibus et uenae sunt et arteriae, illae sanguinis, hae spiradeoque ad similitudinem illa humano
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ effluẽs aqͣ. Satis ⁊ multũ uiriũ decli¬
illi: cũ dixi elem̃tum ẽ. Intelligis qd̾ ab
illo ꝓficiscitur. ñ posse defice̾. Adiciam
ut thales ait uelentissimũ elem̃tum ẽ.
Hoc fuisse primũ putat ex hoc surrexisse
oĩa. S nos quoq i eadẽ sentẽtia. aut
in ultima eius sumus. Dicimus enĩ
ignẽ ẽẽ qui occupet mũdũ. ⁊ ĩ se cũcta
ꝯu̾tat. Hũc euanilũ languẽtemq ꝯsi¬
dere ⁊ nicħ relĩqui aliud ĩ reꝵ natura
igne restincto ꝙͣ humorẽ. In hoc futuri
mũdi spem latere. Ita ignis exitus mũ
qͣrtas redactus ẽ. sic positus ut sufficet
fluminis edendis. ut ruus fõtib posset.
Que sequitur taletis inepta sentẽtiã
e̾. Alit enĩ t̾raꝵ orbẽ aqͣ sustin̾i ⁊ uehi
da. cũ ĩ humore sit totus. Hac rudẽ et
uet̾em sentẽtiam explode. nec e̾ qd̾ cre¬
das ĩ hũc orbẽ aqmͣ subire ꝑ rimas ⁊
face sentinã. Egiptii qͣtuor elem̃ta fece¬

Expanded text:
est fluens aqua. Satis et multum illi uirium deest fluens aqua. Satis et multum illi uirium dedi, cum dixi: "elementum est": intellegis quod ab illo proficiscitur non posse deficere. Adiciam, ut Thales ait, "ualentissimum elementum est." Hoc fuisse primum putat, ex hoc surrexisse omnia. Sed nos quoque aut in eadem sententia aut in uicinia eius sumus: dicimus enim ignem esse qui occupet mundum et in se cuncta conuertat, hunc euanidum languentemque considere et nihil relinqui aliud in rerum natura igne restincto quam umorem, in hoc futuri mundi spem latere: ita ignis exitus mundctione rerum ad quartas redactus est, sic positus, ut sufficere fluminibus edendis, ut riuis, ut fontibus posset. Quae sequitur Thaletis inepta sententia est. Ait enim terrarum orbem aqua sustineri et uehi da, cum mundus in umore sit totus. Hanc ueterem et rudem sententiam explode: nec est quod credas in hunc orbem aquam subire per rimas et facere sentinam. Aegyptii quattuor elementa fece
Abbreviated transcription (Latin):
bãtur. Nõ eẽ enĩ pliuualẽ hãc q̃ uastissi¬
ma flumĩa a fõte statĩ magnis acta na¬
uigiis deft̾. ex hoc ĩtelligas. licet qõ ꝑ hy¬
emẽ estatẽq par ẽ a capite deieftus:
Pliuua pot̾ face̾ torrẽtẽ. ñ pot̾ aut̃ eqͣli
int̾ ripas suas tenore labentẽ. quĩe nõ
faciũt ĩbres s ĩcitãt. Paulo repetamꝰ
hoc altius. si udetur. ⁊ scies tẽ nõ hr̃e qd̾
q̃ras cũ ad uerã oĩum originẽ accesseris.
flum̃ nẽpe facit copia cursus q aque
ꝑhennis. Ergo q̃ris a me qũo aqͣ fiat:
Int̾rogabo ĩuicẽ quõ aer facit aut t̾ra.
S si ĩ reꝵ natura elem̃ta sũt qͣtuor ñ
potes int̾rogare unde aqͣ fiat. qrͣta enĩ ꝑs¬
ẽ nature. Quid ergo miraris si reꝵ na¬
ture tã magna portio potest aliꝙͥ ex se
semꝑ effũdere: Qũo aer ⁊ ip̃a qͣrͣta ꝑs
mũdi. uẽtos ⁊ auras mouet. sic aqͣ riuos
⁊ flumĩa. Si uẽtus ẽ fluens aer. ⁊ flum̃

Expanded text:
bantur. Non esse enim pluuialem hanc, quae uastissima flumina a fonte statim magnis apta nauigiis defert, ex hoc intellegas licet, quod per hiemem aestatemque par est a capite deiectus. Pluuia potest facere torrentem, non potest amnem aequali inter ripas suas tenore labentem, quem non faciunt imbres sed incitant. Paulo repetamus hoc altius, si uidetur, et scies te non habere quod quaeras, cum ad ueram amnium originem accesseris. Flumen nempe facit copia cursusque aquae perennis. Ergo quaeris a me quomodo aqua fiat: interrogabo inuicem quomodo aer fiat aut terra. Sed si in rerum natura elementa sunt quattuor, non potes interrogare unde aqua sit: quarta enim pars naturae est. Quid ergo miraris, si rerum naturae tam magna portio potest aliquid ex se semper effundere? Quomodo aer, et ipse quarta pars mundi, uentos et auras mouet, sic aqua riuos et flumina: si uentus est fluens aer, et flumen
Abbreviated transcription (Latin):
sa ĩ illũ se ꝯtuliss ⁊ siluas cecidiss. in¬
gẽs aqͣꝵ copia apparuit qͣs uidelicet in
alim̃tum suũ nemora ducebãt. Quib
dem̾sis humor qui desiit ĩ arbusta ꝯsu¬
mi suꝑfusus e̾. Idem ait ⁊ circa magne¬
siã accidisse. S pace teophiasti dixisse
liceat. ñ ẽ hoc simile ueri. qr a quosissima¬
fere sũt q̃cũq ũbrosissima. Ed̾ ñ eueni¬
ret. si aq̃s arbusta sictarẽt. quib alim̃¬
tũ ex ꝓximo ẽ̾. Fluminũ u̾o us ex ĩtimo
manat. ultͣ ꝯcipitur ꝙͣ radicib euagari
licet. Deinde succise arbores plus humo¬
ris desiderãt. Nõ enĩ id tm̃ quo iuuãt: s
quo crescãt tͣhunt. Idem ait circa archa¬
diã. q̃ urbs ĩ creta ĩsula suit. fõtes ⁊ rĩ¬
uos substitisse qr desierit coli t̾ra. diruta
urbe. postea u̾o ꝙͣ cultores ꝑceꝑit. aqͣs
quoq recepisse. Causã siccitatis hãc po¬

Expanded text:
sa in illum se contulisset et suas cecidisset, insa in illum se contulisset et suas cecidisset, ingens aquarum copia apparuit, quas uidelicet in alimentum suum nemora ducebant; quibus euersis umor, qui desiit in arbusta consumi, superfusus est. Idem ait et circa Magnesiam accidisse. Sed pace Theophrasti dixisse liceat: non est hoc simile ueri, quia fere aquosissima sunt quaecumque umbrosissima; quod non eueniret, si aquas arbusta siccarent, quibus alimentum ex proximo est fluminum uero uis ex intimo manat ultraque concipitur quam radicibus euagari licet. Deinde succisae arbores plus umoris desiderant: non enim tantum id, quo uiuant, sed quo crescant trahunt. Idem ait circa Arcadiam, quae urbs in Creta insula fuit, fontes et riuos substitisse, quia desierit coli terra diruta urbe, postea uero quam cultores receperit, aquas quoque recepisse. Causam siccitatis hanc po
Abbreviated transcription (Latin):
mixta sũt. Ht̃ ergo t̾ra humorẽ hunc
exprimit. ht̃ aera hũc ũbra ĩ ferni fri¬
goris densat. ut faciat humorẽ. ip̃a
quoq mutabilis ẽ in humorẽ. Natura
sua utitur. Quid ergo ĩquit: Si ꝑpecu¬
e sũt cause quib flumina oriũtur ac
fontes. qͣre aliqñ siccãtur. aliqñ quibꝰ
ñ fuerũt exeũt: Sepe motu t̾raꝵ ite¬
nera turbantur. ⁊ riuna int̾scindit
cursũ aquis. Que retẽte nouos exitus
q̃runt. ⁊ aliquo ĩpetũ faciũt. aut ip̃ius
qͣssatione t̾re. aliũde alio tnͣsferũtur. Apd̾
nos solet euenire. ut amisso canali suo.
flumina primũ refũdantur. Deinde qr
ꝑdiderũt uiã. faciũt. Hoc ait accidisse teo¬
phratus ĩ corico mõte.ĩ quo pꝰt terraꝵ tre¬
morẽ noua us fontiũ em̾sit. Sũt qui
alias quoq causas int̾uenire opinãtur.
q̃ alit̾ uocãt aqͣs aut cursu suo deiciant
mus. s cũ galloꝵ gẽs a cassandro obses¬

Expanded text:
mixta sunt. Habet ergo terra umorem, hunc mixta sunt. Habet ergo terra umorem, hunc exprimit; habet aera, hunc umbra hiberni frigoris densat, ut faciat umorem; ipsa quoque mutabilis est in umorem: natura sua utitur. Quid ergo?, inquit, si perpetuae sunt causae, quibus flumina oriuntur ac fontes, quare aliquando siccantur, aliquando quibus non fuerunt locis exeunt? Saepe motu terrarum itinera turbantur et ruina interscindit cursum aquis, quae retentae nouos exitus quaerunt et aliquo impetum faciunt aut ipsius quassatione terrae aliunde alio transferuntur. Apud nos solet euenire, ut amisso canali suo flumina primum refundantur, deinde quia perdiderunt uiam faciant. Hoc ait accidisse Theophrastus in Coryco monte, in quo post terrarum tremorem noua uis fontium emersit. Sicut alias quoque causas interuenire opinatur, quae aliter euocent aquas aut cursu suo deiciant mus, sed cum Gallorum gens a Cassandro obses
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ẽ: etiã ĩ aqũa. Imo maxĩe ĩ hãc.
Utraq enĩ cognata res ẽ. uttͣq gͣius.
utͣq tensa. utq ĩ extrema mũdi ꝯpul¬
sal. Ex aqͣ terra fit. cur ñ aqͣ fiat e t̾ra:
At magna flumina sũt. Cũ uideris qnͣ¬
ta sũt. rursus ex qnͣto ꝓdeunt aspice. Mi¬
raris cũ labãtur assidue. q̃dam u̾o ꝯcĩ¬
tata rapiantur. qd̾ p̾sto sit illis aqͣ sẽꝑ
noua. Qd̾ si mireris. qd̾ cũ uẽti totũ ae¬
ra ĩpellãt. ñ deficit sp̃c. s ꝑ dies noctesq
eqͣlit̾ fluit. nec ut flumina certo aliieo
ferũtur. s ꝑ uastũ celi spaciũ lato impe¬
tu uadit. Quid si ullã undã suꝑẽẽ mĩ¬
reris q̃ suꝑueniat tot flustib fractis.
Nich̃ deficit. qr ĩ se redit. Omniũ elem̃¬
toꝵ alt̾ni recursus sũt. Quicꝙͥ alt̾i ꝑit
ĩ alteꝵ tnsit. ⁊ natura ꝑtes suas uelut
ĩ ponderib examinat ne portionũ eqͥ¬
tate turbata. mũdus pponderet. Oĩa

Expanded text:
bilis, est etiam in aquam, immo maxime in hanc: bilis, est etiam in aquam, immo maxime in hanc: utraque enim cognata res est, utraque grauis, utraque densa, utraque in extremum mundi compulsa. Ex aqua terra fit: cur non aqua fiat e terra? At magna flumina sunt. Cum uideris quanta sint, rursus ex quanto prodeant adspice. Miraris, cum labantur assidue, quaedam uero concitata rapiantur, quod praesto sit illis aqua semper noua: quid, si mireris, quod, cum uenti totum aera impellant, non deficit spiritus sed per dies noctesque aequaliter fluit, nec ut flumina certo alueo fertur sed per uastum caeli spatium lato impetu uadit? Quid, si ullam undam superesse mireris, quae superueniat tot fluctibus fractis? Nihil deficit quod in se redit: omnium elementorum alterni recursus sunt; quicquid alteri perit, in alterum transit, et natura partes suas uelut in ponderibus constitutas examinat, ne portionum aequita
Abbreviated transcription (Latin):
fũda copia isti annes angerũtur. Qͦs
ꝙͥ miraris si t̾ra detrastos ñ sentit. cũ
adiectos maria ñ sentiãt: Quibdã ħ
placet causa. Aiũt hr̃e t̾ram intͣ se re¬
cessus cauos. ⁊ ml̾tum sp̃c qui necessa¬
rio frigescit. ũbra gͣui p̾ssus. Heinde
pig̾ ⁊ ĩmotus. in aꝙͣ cũ se desiit ferre
ꝯu̾titur. Queadmod̾ supͣ nos mutatõ
aeris ĩbrem facit. ita infra t̾ras flum̃
aut riuũ. Supͣ nos enĩ ñ potest stare
segnis du ⁊ grauis. Aliq̃n enĩ sole te¬
nuatur. aliqñ uẽtis expãditur. Itaq
int̾ualla magna ĩbrib sũt. Sub terra
u̾o quicꝙͥ e̾. qd̾ illũ ĩ aquã ꝯu̾tat. idem
ẽ semꝑ umbra ꝑpetua. frigus et̾num.
in ex̾citata densitas. Sẽꝑ ergo p̾bebit
fonti ac flumini causas placet nobis
t̾ram mutabilẽ eẽ. Hec quoq quicqͥd
qd̾ fiũt oĩa ex õib. Ex aqͣ aer. ex aere
aqͣ Ignis ex aere ex igne aer. Quare
ñ e tra fiat aqͣ. Que si in alia muta¬

Expanded text:
funda copia isti amnes egeruntur: quos funda copia isti amnes egeruntur: quos quid miraris, si terra detractos non sentit, cum adiectos maria non sentiant? Quibusdam haec placet causa: aiunt habere terram intra se recessus cauos et multum spiritus, qui necessario frigescit umbra graui pressus, deinde piger et immotus in aquam, cum se desiit ferre, conuertitur: quemadmodum supra nos mutatio aeris imbrem facit, ita infra terras flumen aut riuum; supra nos non potest stare segnis diu et grauis aliquando enim sole tenuatur, aliquando uentis expanditur, itaque interualla magna imbribus sunt, sub terra uero quicquid est, quod illum in aquam conuertat, idem semper est, umbra perpetua, frigus aeternum, inexercitata densitas; semper ergo praebebit fonti aut flumini causas. Placet nobis terram esse mutabilem. Haec quoque quicquid quod fiunt omnia ex omnibus, ex aqua aer, ex aere aqua, ignis ex aere, ex igne aer: quare ergo non ex terra fiat aqua? quae si in alia muta
Abbreviated transcription (Latin):
totos in se t̾ra sitiens trahit. Ed qd̾ q̃¬
dam flumina erũpũt. saxis ⁊ mõtib ͤ
hiis quid ꝯferẽt pluue q̃ ꝑ nudas ru¬
pes defe̾ntur. nec hñt t̾ram cui insidãt.
Adice qd̾ siccissimis locis putei ĩ altum
ea altitudine in qͣm aqͣ ñ penetrat. ut
scias illic ñ celestẽ eẽ nec collectiuum
humorẽ. s qd̾ dici solet uiuã aqm. Illo
quoq argum̃to ħ opinio refellitur. qd̾
quidã fontes ĩ sũmo mõtis cacumine
redũdant. Apparet illos sursũ agi aut
ibi ꝯcipi. cũ oĩs pluuialis aqͣ decurrat.
Quidã existimãt ꝙ̃ admodũ ĩ ext̾iore
ꝑte t̾raꝵ uaste paludes iacẽt. magni q
⁊ nauigabiles lacus. ꝙ admodũ ĩgẽti
maria porrecta st̃ spasio ĩfusa uallib
sic int̾iora t̾raꝵ habũdare aquis dulci¬
b. nec minus illas stagnare ꝙͣ apd̾ nos
occeanũ ⁊ sinus eius. ĩmo eo latius quo
plus t̾ra ĩ altũ patet. Ergo ex illa pro¬

Expanded text:
totos in se terra sitiens trahit. Quid, quod qutotos in se terra sitiens trahit. Quid, quod quaedam flumina erumpunt saxis et montibus? His quid conferent pluuiae, quae per nudas rupes deferuntur nec habent terram, cui insidant? Adice quod siccissimis locis putei in altum ea altitudine, in quam aqua non penetrat, ut scias illic non caelestem esse nec collecticium umorem, sed, quod dici solet, uiuam aquam. Illo quoque argumento haec opinio refellitur, quod quidam fontes in summo montis cacumine redundant: apparet illos sursum agi aut ibi concipi, cum omnis pluuialis aqua decurrat. Quidam existimant, quemadmodum in exteriore parte terrarum uastae paludes iacent magnique et nauigabiles lacus, quemadmodum ingenti spatio maria porrecta sunt infusa uallibus, sic interiora terrarum abundare aquis dulcibus nec minus illas late stagnare quam apud nos oceanum et sinus eius, immo eo latius, quo plus terra in altum patet. Ergo ex illa pro
Abbreviated transcription (Latin):
solitudines ẽẽ. paucos ꝙ ĩueniri ĩ int̾io¬
re affrica fõtes qi f̾u̾ida natura celi sit. ⁊
pene semꝑ estiua. Squalide itaq sine ar¬
hore sine cultore harene iacent. raris ĩbribꝰ
sparse qͦs statĩ ꝯbibt̃. Atꝯtra ꝯstat g̾ma¬
nã galliãq ⁊ ꝓxime ab illis italiã ha
sus hoc multa posse clici uides. Primũ gͦ
tibi uineaꝵ diligẽs fossor. affirmo nullã
pluuiã ẽẽ tã magnã. q̃ t̾ram ultra decẽ
in altitudinẽ pedes madefaciat. Sĩs hu¬
mor int̃ primã crusta ꝯsumitur nec in
infi̾ora descendit. Qũo imber sugg̾ere p̃t
annub uires. qui sũmam humũ tĩguit:
ꝑs magna eius ꝑfluminũ alueos in
mare tnffertur. Exiguũ ẽ qd̾ sorbeat t̾ra
Nec id seruat aut enĩ arida e̾. ⁊ absumit
ĩ se quicꝙͥ ĩ fusum e̾ aut satiata siquid
supͣ desideriũ cecidit. exudat ⁊ excludit.
⁊ ideo primis ĩbrib ñ augẽtur annes. qr

Expanded text:
solitudines esse paucosque inueniri in interiosolitudines esse paucosque inueniri in interiore Africa fontes, quia feruida natura caeli sit et paene semper aestiua; squalidae itaque sine arbore, sine cultore harenae iacent raris imbribus sparsae, quos statim combibunt. At contra constat Germaniam Galliamque et proxime ab illis Italiam abuduersus hoc multa posse dici uides. Primum ego tibi uinearum diligens fossor affirmo nullam pluuiam esse tam magnam, quae terram ultra decem in altitudinem pedes madefaciat; omnis umor intra primam crustam consumitur nec in inferiora descendit: quomodo ergo imber suggerere potest amnibus uires, qui summam humum tinguit? Pars maior eius per fluminum alueos in mare aufertur; exiguum est quod sorbeat terra, nec id seruat: aut enim arida est et absumit in se quicquid infusum est, aut satiata, si quid supra desiderium cecidit, excludit, et ideo primis imbribus non augentur amnes, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cessionẽ fluminũ maria ñ sentiãt. eque mi¬
randũ ẽ qd̾ detrim̃tum exeũtium t̾ra non
sentit. Ed e̾ qd̾ illã aut sic ĩpleu̾it ut p̾bere
tm̃ ex regdito possit aut subinde sic suppleat:
Em̃ꝯq rationẽ reddiderimus deflumine
eadẽ erit riuoꝵ. ac fontiũ. Quidã iudicãt
t̾ram quicꝙͣ aqͣꝵ emisit rursus acciꝑe:⁊
ob hoc maria ñ cresc̾e. qr qd̾ ĩ fluxit nõ in
suum u̾tunt. s ꝓtinus reddũt. Ecculto eĩ
itin̾e subit t̾ras. ⁊ palã uenit. Secreto re¬
u̾titur colaturq ĩ tnͣsitu mare. qd̾ ꝑ mul¬
tiplices t̾raꝵ. an fractus u̾berarum ama¬
ritudinẽ ponit. ⁊ pͣuum in tãta soli ua¬
rietate saporẽ exuit.⁊ in sinc̾am aqu̾ã
tnsit. Quidã existimãt quicꝙͥ ex ĩbrib
emitti. Et hoc argum̃ti loco ponũt quod
paucissuma flumina in hiis sũt locis.
quib rarus ẽ imb̾.: Ideo siccas ethiopie

Expanded text:
cessionem fluminum maria non sentiant; aeque micessionem fluminum maria non sentiant; aeque mirandum est, quod detrimentum exeuntium terra non sentit. Quid est, quod illam aut sic impleuerit, ut praebere tantum ex recondito possit, aut subinde sic suppleat? Quamcumque rationem reddiderimus de flumine, eadem erit riuorum ac fontium. Quidam iudicant terram quicquid aquarum emisit rursus accipere et ob hoc maria non crescere, quia quod influxit, non in suum uertunt sed protinus reddunt. Occulto enim itinere subit terras et palam uenit, secreto reuertitur, colaturque in transitu mare, quod per multiplices terrarum anfractus euerberatum amaritudinem ponit et prauitatem: in tanta soli uarietate saporem exuit et in sinceram aquam transit. Quidam existimant, quicquid ex imbribus emittere et hoc argumenti loco ponunt, quod paucissima flumina in his sunt locis, quibus rarus est imber. Ideo siccas aiunt Aethiopiae
Abbreviated transcription (Latin):
ris pure sũt. albide. cerule. lucide. Deiñ
salubritatis. sũt enĩ utiles. sũt mortifere.
sũt q̃ cogantur ĩ lapidẽ Quedã tenues.
q̃dam pĩgues. Quedã alũt. q̃dam sine
ulla bibentis ope tnͣseũt. q̃dam hauste fe¬
cũditatẽ afferũt. Ut stet aqͣ aut fiuate
loci positio efficit. In deuexo fluit ⁊ ĩ pla¬
no. ⁊ deuexo ꝯtinetur ⁊ stagnat. Aliq̃n ĩ
adu̾sum spũ extollitur. Tunc cogitur nõ
fluit. Colligitur ex ĩbrib. ex suo fonte na¬
tiua ẽ. Nicħ tñ ꝓhibet eodẽ loco aqmͣ colli¬
gi ⁊ nasci. Qd̾ ⁊ in fuscino uidemus. ĩ qũe
mõtes cirꝯuecti. quicꝙ fudit pluuia deri¬
uat s magne ĩ ip̃o latentes q uel uene uł¬
unde sũt. Itaq etiã cũ hiberi defluxere tor¬
rẽtes. faciẽ suã seruãt p̾rimũ ergo q̃ramus
qũo ad ꝯtinuãdos fluminũ cursus t̾ra suf¬
ficiat. unde tm̃ aqͣꝵ exeat. Miramur qd̾ ac¬

Expanded text:
ris: purae sunt, turbidae, caeruleae, luridae, deinde ris: purae sunt, turbidae, caeruleae, luridae, deinde salubritatis: sunt enim utiles, sunt mortiferae, sunt quae cogantur in lapidem, quaedam tenues, quaedam pingues; quaedam alunt, quaedam sine ulla bibentis ope transeunt, quaedam haustae fecunditatem afferunt. Ut stet aqua aut fluat, loci positio eficit: in deuexo fluit, in plano et defosso continetur et stagnat. Aliquando in aduersum spiritu impellitur: tunc cogitur, non fluit. Colligitur ex imbribus, ex suo fonte natiua est. Nihil tamen prohibet eodem loco aquam colligi et nasci; quod in Fucino uidemus, in quem montes circumiecti, quicquid fudit pluuia, deriuant, sed et magnae in ipso latentesque uenae sunt: itaque etiam cum hiberni defluxere torrentes, faciem suam seruat. Primum ergo quaeramus quomodo ad continuandos fluminum cursus terra sufficiat, unde tantum aquarum exeat. Miramur, quod ac
Abbreviated transcription (Latin):
crescãt. Nullũ int̾im seponemus a turba
ꝓprie nature ac singłaris. ⁊ illi suũ diem
dabimus. Nũc uulgares aqͣs ꝓseqͣmur.
tã frigidas ꝙͣ calentes: In quib celẽtib
q̃rendũ erit utrũ calide nascantur an fiãt
De cet̾is quoq disseremus quas ĩsignes
aut sapor aut aliqͣ reddit utilitas. Quedã
enĩ oculos q̃dam neruos iuuãt.Quedã
Quedã medentur ult̾ib. q̃dã int̾iora po¬
tu fouẽt ⁊ pulmonis ac uisc̾um q̃relas
leuãt. Qudã suppumũt sanguinẽ. Tam
uarius singłis usus ꝙͣ gustus e̾. Aut stãt
õs aq̃ aut eũt. aut colligũtur. aut uarias
hñt uenas. Alie dulces sũt. alie uarie. A¬
sꝑe quippe int̾ueniũt salse a mareq aut
medicate. Ex quib sulfuratas dicimus
dicimus. ferratas. a luminosas. Indicat
uim sapor. Hñt p̾t̾ea multa discrimina.
Primũ actus frigide calideq sũt. deinde
ponderis leues. ⁊ graues sũt. Deinde colo¬

Expanded text:
crescant. Nilum interim seponemus a turba, crescant. Nilum interim seponemus a turba, propriae naturae ac singularis, et illi suum diem dabimus. Nunc uulgares aquas persequamur, tam frigidas quam calentes: in quibus calentibus quaerendum erit, utrum calidae nascantur an fiant. De ceteris quoque disseremus, quas insignes aut sapor aut aliqua reddit utilitas: quaedam enim oculos, quaedam neruos iuuant; quaedaquaedam medentur ulceribus; quaedam interiora potu fouent et pulmonis ac uiscerum querelas leuant; quaedam supprimunt sanguinem: tam uarius singulis usus quam gustus est. Aut stant omnes aquae aut eunt aut colliguntur aut uarias habent uenas. Aliae dulces sunt, aliae uarie asperae; quippe interueniunt salsae amaraeque aut medicatae, ex quibus sulphuratas dicimus, ferratas, aluminosas: indicat uim sapor. Habent praeterea multa discrimina, primum tactus: frigidae calidaeque sunt; deinde ponderis: leues et graues sunt; deinde colo
Abbreviated transcription (Latin):
facile e̾. si desieris multa te poscere. si
desieris tibi refr̾e m̾cedem. si ante ocłos et
naturã tuã posueris ⁊ etatẽ licet prima
sit. ac tibi ip̃e dix̾is. quid ĩsanio: Quid
anhelo: Qͥd sudo: Eͥd t̾ram quid forum
uerso: Nec ml̾to opus ẽ nec diu. ad hoc
ꝓderit nobis ĩspicere reꝵ naturam. Pri¬
mo discedemus a sordib. deude animũ
ip̃m quo sũmo magno. opus e̾. seducemꝰ
a corpe. Deinde ĩ occłtis excitata sb̃tilitas
hiis salutarib q̃ ꝯtra nequitiã nrãm
furorẽq discutimus. q̃ dãpnamus nec
ponimus. Queramus ergo de t̾ris de¬
quib aq̃ fiant. etiã inuestigemus qua
rõne fiant. siue ut ait ouidius. fons erat
illimis. nitidis argenteus indis. Siue¬
ut ait uirgilius. Unde ꝑ ora nouẽ uasto
cũ murmure mõtis. It mare p̾ruptum.
⁊ pelago p̾mit arua sonanti. Siue ut apd̾
te iunior kiñe ĩ uenio. Elisus siculis de
ĩtumescãt. alia ĩ defectu cet̾oꝵ anniũs

Expanded text:
facile est, si desieris multa te poscere, si facile est, si desieris multa te poscere, si desieris tibi referre mercedem, si ante oculos et naturam tuam posueris et aetatem, licet prima sit, ac tibi ipse dixeris: "Quid insanio? quid anhelo? quid sudo? quid terram, quid forum uerso? Nec multo opus est nec diu." Ad hoc proderit nobis inspicere rerum naturam: primo discedemus a sordidis; deinde animam ipsum, quo sano magnoque opus est, seducemus a corpore; deinde in occultis exercitata subtilitas his salutaribus, quae contra nequitiam nostram furoremque discuntur, quae damnamus nec ponimus. Quaeramus ergo de terrestribus aquis et inuestigemus qua ratione fiant siue, ut ait Ouidius, "fons erat illimis nitidis argenteus undis", siueut ait Uergilius, "unde per ora nouem uasto cum murmure montis it mare praeruptum et pelago premit arua sonanti; siue, ut apud te, lunior carissime, inuenio, "Elius Siculis de intumescant, alia in defectu ceterorum amnium
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝓdire. nec illius tumultu nec huius
fulgore ꝑcussus. Etͥd e̾ p̾cipuũ: Nõ admit¬
tere in animo mala ꝯsilia. puras ad ce¬
lũ manus extollere. Nullũ bonũ petere qd̾¬
qd̾ ut ad te tnͣseat. aliquis clare debet. ali¬
quis amitt̾e. Optare qd̾ sine adu̾sario
optatur bonã m̃tem. Cet̾a magno estĩ¬
matii mortalib. etiã siquis domũ ca¬
sus intulerit. sic intueri qĩ exitura qua
uen̾int. Ed ẽ p̾cipuũ: Altos supͣ fortu¬
ita sp̃c tollere. Hõis meminisse ut siue fe¬
lix eris. scias hoc ñ fuctuꝵ dui. siue ĩfelix.
hoc te ñ ẽẽ si ñ putes. Etd ẽ p̾cipuũ: In
primis labris aiãm hr̃e. ħ res efficit nõ
eiure q̃ritũ. lib̾um s eiure nature. Lib̾
e̾ autẽ qui seruitutẽ suã effugit. H est
ineluctabił. ⁊ ꝑ diẽ ⁊ ꝑ noctẽ eqͣlit̾ p̾mẽs.
sine int̾uallo sine cõmeatu. sibi seriure
grauissima ẽ seruitus. Qͣmͣ discutere

Expanded text:
que prodire, nec illius tumultu nec huius que prodire, nec illius tumultu nec huius fulgore percussus. Quid est praecipuum? Non admittere in animo mala consilia, puras ad caelum manus tollere, nullum bonum petere quod, ut ad te transeat, aliquis dare debet aliquis amittere, optare quod sine aduersario optatur: bonam mentem; cetera magno aestimata mortalibus, etiamsi quis domum casus adtulerit, sic intueri quasi exitura qua uenerint. Quid est praecipuum? Altos supra fortuita spiritus tollere, hominis meminisse, ut, siue felix eris, scias hoc non futurum diu, siue infelix, scias hoc te non esse, si non putes. Quid est praecipuum? In primis labris animam habere: haec res efficit non e iure Quiritium liberum sed e iure naturae. Liber est autem, qui seruitutem sineluctabilis et per diem ac noctem aequaliter premens, sine interuallo, sine commeatu. Sibi seruire grauissima est seruitus: quam discutere
Abbreviated transcription (Latin):
ex humilitate nr̃a magnitudo e̾. Qͥd
p̾cipuũ in reb humanis: Nõ classib
maria ꝯplesse. nec ĩ rubri maris litto¬
re signa fixisse. ñ deficiente t̾ra ad ĩiu¬
rias. errasse ĩ occeano ignota q̃rentem
s aĩo õe uidisse ⁊ qͣ maior nulla e̾ uisto¬
ria uicia domuisse. Innum̾abiles sũt
qui urbes qui ppłos habuerũt ĩ potesta¬
te paucissimi qui se Quid p̾cipuũ estͦ
Erigere animu supͣ minas ꝓmissaq
sꝑes. Quid enĩ dignũ qd̾ ꝯcupiscas¬
ht̃. qui a diuinoꝵ ꝯu̾satione quotiens
caligabis: Quid e̾ p̾cipuũ: Posseleto
aĩo adn̾sa tolerare. quicꝙͥ acciderit. sic
fre qͣi tibi uolueris accide. Bebuisses
uelle si oĩa scisses ex decreto dei fieri. flere.
q̃ri ⁊ gem̾e. descissere ẽ. Ed e̾ p̾cipuum :
Animus ꝯtͣ calamitatẽ fortis. ⁊ ꝯtumax.
luxurie ñ adu̾sus tm̃ s ĩfestus. nec auidꝰ
fac̾e̾ ⁊ adu̾sus utrãq ĩ trepidus ĩ ꝯfusus¬

Expanded text:
ex humilitate nostra magnitudo est. Quid ex humilitate nostra magnitudo est. Quid praecipuum in rebus humanis est? Non classibus maria complesse nec in Rubri maris litore signa fixisse nec, deficiente ad iniurias terra, errasse in oceano ignota quaerentem, sed animo omne uidisse et, qua maior nulla uictoria est, uitia domuisse: innumerabiles sunt qui populos, qui urbes habuerunt in potestate, paucissimi qui se. Quid est praecipuum? Erigere animum supra minas et promissa speres. Quid enim habet, quod concupiscas? qui a diuinorum conuersatione quotiens  Quid est praecipuum? Posse laeto animo aduersa tolerare; quicquid acciderit, sic ferre, quasi tibi uolueris accidere debuisses enim uelle, si scisses omnia ex decreto dei fieri: flere, queri et gemere desciscere est. Quid est praecipuum? Animus contra calamitates fortis et contumax, luxuriae non auersus tantum sed infestus, nec auidus facere et aduersus utramque intrepidus inconfusus