comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ntrebatius est ẽẽ. ex uñdito ħ̃ no¬
mine accõnem. Idem est. ii ser¬
ui egri curatõnem quid impent̃ est
ante traditõnem aut siquid indi¬
ciplinas inqͣs iu̾simile erat uemp¬
torem uelle impendi ¶ħ ampiẽ
labeo ait. isi quid infimus mor¬
tui serui impensum s exuñdito
consequl opportere. simodo sine
culpa uñditoris morcem obiit¬
Item si comiem̃t cum rosuenio
ut locuples ab emptore irus deͣ
heres ue euis płs imnoidisset ens
partem dimidiam uñditoris.
pr̃aret⁊ hes emptoris plis ea
p̾dia im̃didisset unditorem ex
uendito agũdo ꝓtem eus quo
pũs uñdid̾iss consecuturum.¬
di procurator ũdid̾it i caũt e¬
li accõne ad exempium instito¬
rie atcõnis simodo uñdendam rem
dicñdum ost utilẽm exempto
accõnem domino competere.¬
Ibidem papĩanus sdisce se refert.
siconuem̾t ut ad diem p̃cio nõ
soluto uñditori dampram du¬
plum pr̃aretur mn̾fraudẽ ꝯ⁊stitu¬
cõnum uideri adiectum quod
usuram łimami excedit diu̾sar¬

Expanded text:
rebatius esse ex uendito hoc nomine actionem. idem et si in aegri serui curationem impensum est ante traditionem aut si quid in disciplinas, quas uerisimile erat etiam emptorem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait et si quid in funus mortui serui impensum sit, ex uendito consequi oportere, si modo sine culpa uenditoris mortem obierit.Item si conuenerit, cum res ueniret, ut locuples ab emptore reus detur, heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidiam uenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidissndito agendo partem eius, quo pluris uendidisset, consecuturum.Si procurator uendiderit et cauerit eli actione ad exemplum institoriae actionis, si modo rem uendendam dicendum est utilem ex empto actionem domino competere.Ibidem Papinianus respondisse se refert, si conuenerit, ut ad diem pretio non soluto uenditori duplum praestaretur, in fraudem constitutionum uideri adiectum, quod usuram legitimam excedit: diuersam
Abbreviated transcription (Latin):
uecmt÷ instabulo iaccat ate
coro includuntur. Itera ccuste
marmoree roium sunt recitu¬
liareta cosumonã plutei circa
pioces. Item cicilia ueias ediũ

Expanded text:
erest, in stabulo iaceat an torio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt.Reticuli circa columnas, plutei circa parietes, item cilicia uela aedium
Abbreviated transcription (Latin):
tõ eo nomine exuñdito est si alu
um̃did̾is. ¶Qui domuni uũdebat
excepit sibihĩtatõnem donec iu¬
ueret aut insingulos annos.x.
ompcor pͥmoanno maluit x p̃
luntatis pota̾tem eum singłis ꝙ¬

Expanded text:
io eo nomine ex vendito est, si alii vendideris. Qui domum vendebat, excepit sibi habitationem, donec viveret, aut in singulos annos decem: emptor primo anno maluit decemluntatis potestatem eum habere
Abbreviated transcription (Latin):
meus faccus sit. inch̾ommis ex
empto mͥ adu̾sus te accõꝯpetit.¬
In hus autem q̃ cum re emꝑta p̾¬
stari solent ñ solum douim s cul¬
pam p̃standam arbitror nam

Expanded text:
meus factus sit, nihilo minus ex empto mihi aduersus te actio competit.In his autem, quae cum re empt‹a› praestari solent, non solum dolum, sed et culpam praestandam arbitror: nam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ñ obligat¶ si uñditor hĩtatõ¬
nemexteꝑit ut in quilmo uiccał
hĩtare. uł coiono ut ꝑfrui liteat
adcertum tempus magis ceruans
putabat ẽs̃ ex undito eẽ accõneni
tomq tube̾o ait. si istecoromes
dampnum dedit e̾mptorem ep
cmpto agñtem cogere poite iũo¬
drcorem ut is ex iecato eum colo¬
noexpiatio. ut quicoud fuic ꝯ
ccutiulsempiori reddat ¶edib de¬
tractis ui iegaris ea ẽe ediuin so

Expanded text:
sibi non obligat.Si uenditor habitationem exceperit, ut inquilino liceat habitare, uel colono ut perfrui liceat ad certum tempus, magis esse Seruius putabat ex uendito esse actionem: denique Tubero ait, si iste colonus damnum dederit, emptorem ex empto agentem cogere posse uenditorem, ut ex locato cum colono experiatur, ut quidquid fuerit consecutus, emptori reddat.Aedibus distractis uel legatis ea esse aedium so
Abbreviated transcription (Latin):
tuendum. layeo scribit. Idem est
si exalia iusta cã ñ fiũt ab co au¬
ditus si ferie exͣ ordinem sinti¬
dute ob resputa ꝓsꝑe gestas ul
natim edicebat resututuꝵ se qr
tempus eximunt restitutio dũ¬
taxat uiorum dierum fatienda
usu capionis ita faciondam ut
hii dies restituantur qͥb actor
agere uoluit ⁊ unt̾uentu c fe¬
uiaꝵ impeditus est quotiens ꝓpt
absentiam quis alicun ñ toto
tp̃r exclisit ut puta uem tuam
possedi. iuodie minus statuto
me unius diei fauenda est ¶tẽ
inquid p̾tor siqͥͣua alia inͥ iusta
ccia. multi emm casus euenire
potu̾it qui differrent restitutio¬
ins auxilium. nec singillatim
enu̾areͥ potũnt. ut quociens e¬
quitas restitutionem suggessĩt
ob hanc clasulam erit descendẽ¬
dum: ut ꝑuta legatione quisciͣ
uitate fũctus ÷ equissimum :

Expanded text:
tituendum Labeo scribit. idemque si ex alia iusta causa non fuerit ab eo auditus.Si feriae extra ordinem sint indictae, ob res puta prospere gestas uel natim edicebat restituturum se,tempus eximunt, restitutio dumtaxat ipsorum dierum facienda usucapionis ita faciendam, ut hi dies restituantur, quibus actor agere uoluit et interuentu feriarum impeditus est.Quotiens per absentiam quis non toto  exclusit, ut puta rem tuam possedi uno minus die statuto me unius diei facienda est. "Item", inquit praetor, "si qua alia mihi iusta i‹o›: multi enim casus euenire potuerunt, qui deferrent restitutionis auxilium, nec singillatim enumerari potuerunt, ut quotiens aequitas restitutionem suggerit, ad hanc clausulam erit descendendum. ut puta legatione quis pro ciuitate functus est: aequissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
¶ dum indicem coruꝑit. Acc̃õ exẽp̃¬
ta sic erit accipienda si desut age̾
posse ⁊ adititur. sine doio .i. ip̃iꝰ
uidelit ut si dolus eiusint̾uem̾t
nec ei succuratur ipĩs delinq̃n¬

Expanded text:
 dum iudicem corrumpit. Actio exempta sic erit accipienda, si desiit agere posse. Et adicitur: "sine dolo malo ipsius", videlicet ut, si dolus eius intervenit, ne ei succurratur: ipsis en
Abbreviated transcription (Latin):
res exeg̾i̾t ⁊̃ distrahantur¶ suioñ lati
tent hñcefũdantur inbonatm̃mit¬
cõis defuturꝰ plena defensio accipie¬
tur ui iuiditium ñdetrattetuo na
dicatum solui satis decur. aut¬
andefñdant. aut sinẽo sit qui int̃¬
regari potest. Itaenim absens defũ¬
diñ uidetur siaitor ultro int̾peuat

Expanded text:
res exegerit etiam distrahantur, si vero t non defendantur, in bona tantum mitsioni defuturus, plenaque defensio accipietur, si et iudicium non detrectetur et iudicatum solvi satisdetur. Pauan defendant, aut si nemo sit, qui interrogari potest. ita enim absens defendi non videtur, si actor ultro interpellat
Abbreviated transcription (Latin):
ħ auo ut siꝑ dilationes iudicit
effcm̃ sit ut actio eximatur fiat
restitutio. s ⁊̃ simagr̃atus copia
sifuat . laueo ait restitutionem smil¬
factum ita atcipiend̾. sit siius ñ
dixit alioquin sica cognita dene¬
gauit actionem dellat᷑. uta sino

Expanded text:
 quo? ut si per dilationes iudicis effectum sit, ut actio eximatur, fiat restitutio. sed et si magistratus copia non fuit, Labeo ait restitutionem factum ita accipiendum est, si ius non dixit: alioquin si causa cognita denegauit actionem, restitutio
Abbreviated transcription (Latin):
fxe̾t ut sidum fatiat ꝑ usum
ad quisitio tmpleta uł quid supͣ
scͥptis contig̾it restitutio concedat᷑
m̾itonec emm sufficit semꝑi
posiõnem bonorum eiuis mitti:
nis laccitantis nutti ñ possit aut
ñ iatiet. finge enudum aduo¬
cationes postu̾lat. diem exisse ur
ꝑtinere dicemus. qui ñ frustnͣdi

Expanded text:
 ut si, dum hoc faciat, per usum adquisitio impleta vel quid ex supra scriptis contigit, restitutio concedatur: merito, nec enim sufficit semper in possessionem bonorum eius mitti, nis latitantis mitti non possit aut non latitet: finge enim, dum aduocationes postulat, diem exisse, uepertinere dicemus, qui non frustrandi
Abbreviated transcription (Latin):
cure accõnis. an qui occõne acquirẽ¬
di ñ accõins utitur. s u̾us est de eo siĩ
cur ꝓ ꝯsulem qui erogat bona suaid

Expanded text:
urae actionis, an et qui occasione adquirendi non utitur. sed verius est de eo sentire proconsulem, qui erogat bona sua
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qui hosoitio repẽtĩo recipitur uelu¬
¶tiuiator spossumus aͥ turti uł dãpĩ
ĩiurie actione uti cũ nautis ut ẽti ͤ¬
hominis factum aignamus. s ina
contenti ẽc̃ debeimus ⁊siͥtum cxcriore
egunis pͥstare eidebemus attiõos ñaᷤᷤ
qͣmius eeconducto amo adususcoso¬
potat᷑ ccctori s si absoltus sit exa¬
tor hacatsione dem̃ agatur ẽ nauta¬

Expanded text:
um, qui hospitio repentino recipitur, ueluti uiator.Possumus autem furti uel damni iniuriae actione uti cum nautis, ut certi hominis factum arguamus: sed una contenti esse debebimus, et si cum exercitore egerimus, praestare ei debemus actiones nostras, quamuis ex conducto actio aduersus eos competat exercitori. sed si absolutus sit exercitor hac action
Abbreviated transcription (Latin):
leret. cͥuuis ꝑͥisset. ommes lege aqui¬
lia teneri iudicauĩit estimatõ a pẽ
ꝑti coris non eadem in ut̾usq ꝑso¬
na fiet. nam qui pͥor uulnerãuit tan¬
tũ pr̃abit qͣnti in anno ꝓximo hõ
plurimi fui̾t repetitis exdie uub
maiorem. alius minorem estum¬
atõnem pr̃abit. nec mirum. cũ
occidilse hominẽ intelligatur qd̃
siquis absude. a nob ħ ꝯstitui po¬
nec facile ꝯstitui possit ut̾q le¬

Expanded text:
reret cuius ictu perisset, omnes lege Aquireret cuius ictu perisset, omnes lege Aquilia teneri iudicauerunt. Aestimatio autem perempti non eadem in utriusque persona fiet: nam qui prior uulnerauit, tantum praestabit, quanto in anno proximo homo plurimi fuerit repetitis ex die uulmaiorem, alius minorem aestimationem praestabit, nec mirum, cum occidisse hominem intellegatur. quod si quis absurde a nobis haec constitui punec facile constitui possit, ute
Abbreviated transcription (Latin):
anã extinitus : ecistimat legis
p̃t̾ naturale ius qͦ fuꝑfities ad do¬
minum soli ꝑtinet ĩ dampni dati
nomimne accõne subrcictur. ut.¬
c̾cum eẽt morisurum. medio deñ
cempore heres institutus esti u poss¬
ea ab alio ditendum ictus cecessit.
q̃uoan cum utroc de occiso lege a¬
quilia agi possit. se. occidisse ditit
uulgo quid̃ qui mortis cãm quoli¬
bet modo p̃buit. s lege aquilia
is demum temi posse uisus est qui
cis acedendo.i acede rursus aquilia
lege tem̃ est existimandi sunt ñ
solum qui ita uuln̾assẽt ut con¬
festim uita pͥuarent. s hii ñ quoꝵ
ex uulnere certum eẽt aliq̃m u¬
ta excessumum. ¶Igitur siquis ĩ¬
seruo mortiferum uulmis infl¬
ux̾it eu̾mdem alius ex int̾uauo ita
ꝑcussĩt ut maturius int̾ficeretur.
qͣm ex pͥors uulnere moritusꝰ fu̾at:
statuend̾ est. utrumq eoꝵ lege a¬
quilia teneri id̾q ẽ ꝯseq̃us auito¬
ritati uet̾m̾ quicum apłib idem
seruus it auuln̾atus est ut ñ apꝑd¬

Expanded text:
ante extinctus est, existimat legis praeter naturale ius, quod superficies ad dominum soli pertinet, etiam damni dati nomine actioni subicitur.ertum esset moriturum: medio deinde tempore heres institutus est et postea ab alio ictus decessit: quaero, an cum utroque de occiso lege Aquilia agi possit. respondit: occidisse dicitur uulgo quidem, qui mortis causam quolibet modo praebuit: sed lege Aquilia is demum teneri uisus est, qui cis a caedendo et a caede. rursus Aquilia lege teneri existimati sunt non solum qui ita uulnerassent, ut confestim uita priuarent, sed etiam hi, quorum ex uulnere certum esset aliquem uita excessurum. igitur si quis seruo mortiferum uulnus inflixerit eundemque alius ex interuallo ita percusserit, ut maturius interficeretur, quam ex priore uulnere moriturus fuerat, statuendum est utrumque eorum lege Aquilia teneri. Idque est consequens auctoritati ueterum, qui, cum a pluribus idem seruus ita uulneratus esset, ut non appa
Abbreviated transcription (Latin):
Ss siquis cenacłariam ex̾cens moditũ
san hospitium retinuerit. residurm
h cenaculo hĩtantes im̃ deicitum eł¬
fusum ue est. ¶ Iat̃dum tñ quosi¬
ne captõne actoris fiat. oportebit p¬
torem equitate motum. ineum po¬
tius drue attõnem. excuiuis cubitualo
ioexeora deiectum ÷. uic płes medd̾¬

Expanded text:
sed si quis cenaculariam exercens modicum sibi hospitium retinuerit, residuum in hoc cenaculo habitantes, unde deiectum effusumue est. Interdum tamen, quod sine captione actoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum
Abbreviated transcription (Latin):
riatus eẽt tab̾narũ culpa fem̃¬
cẽ uidĩ. ¶ Incliuo capitolmo duo
praustra horusta mule ducebant
prioris plaustͣ muliones ꝯu̾sir
planstrum subleuabant. quo fa¬
austrum collum ire cepit. n curraa
muliones. qui int̾ duo plaustra fu¬
erint emedio exissent. post̾uis plan¬
strum a pͥore ꝓculsum retro redie¬
rat upuerum cinusdã obt̾uerat do¬
mimis piũ consulebat cum quo
tum nam simuliones quisiiucp
laustĩ sustmnuissent. suasponte ce
honere ip̃o retrahe̾ntur. cumdomi¬
no mularũ nullã ẽẽ actõnem c̃
hominib qui ꝯu̾sum plaustrum
tustumussẽt lege aqͥlia agi posse.

Expanded text:
rixatus esset, t‹a›bernarii culpa facrixatus esset, t‹a›bernarii culpa factum uideri. In cliuo Capitolino duo plostra onusta mulae ducebant: prioris plostri muliones conuersum plostrum subleuabant, quo faostrum cessim ire coepit et cum muliones, qui inter duo plostra fuerstrum a priore percussum retro redierat et puerum cuiusdam obtriverat: dominus pueri consulebat, cum quo tum: nam si muliones, qui superius plostrum sustinuissent, sua sponte se onere ipso retraherentur, cum domino mularum nullam esse actionem, cum hominibus, qui conversum plostrum sustinuissent, lege Aquilia agi po
Abbreviated transcription (Latin):
int̾sm ꝓposiuisse conte̾ntus ero cum si¬
płes trabem alienam furandi cã
iustulu̾nt. qͣm singuli ferre ñ pos¬
sent furti accõne omnes cenĩ esti¬
in antur. qͣmus subtai rõne dici
pposut neminem eoꝵ ceneri qr nem¬
minem ũm sit eamsu stuliste.d
eẽt n io medici inscientia autdo¬
mini negligñtia accidisset. deiuri¬
insemita noctu cupͣ lapidem lucer¬
uam posuerat u quidam p̃tiens
eam sustulerat. tab̾narius eum ꝯ¬
secutus lucernam resposcebat i
fugientem retmebat. ule serms
tlagesio ꝙ in manu hẽbat in quo
doior merat u̾biare cab̾narium ce¬
pat ut se dimitẽt ex eo maiore rixa
Ec̃a zab̾natius ei qui luc̾nam sus¬
tuierat occulumi effederat ꝯsulelit᷑
utrũ dampnum iniuria ñ uide¬
sus eẽt. respondi. isidataꝰ opͣa efo¬
disset acculum. ñ uid̾i dampnum
in utuia fecisse. culꝑam enĩ penes
eum qui pͥor flageno ꝑcusuit pesi¬
dere. s su abeo non pͥor uapuliais
sed cum ei luc̾nam exipere ueliet

Expanded text:
interim posuisse contentus ero. cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamuis subtili ratione dici possit neminem eorum teneri, quia neminem uerum sit eam sustulisse. 5neque id medici inscientia aut domini neglegentia accidisset, rin semita noctu supra lapidem lucernam posuerat: quidam praeteriens eam sustulerat: tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat et fugientem retinebat: ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolor inerat, verberare tabernarium coeperat, ut se mitteret: ex eo maiore rixa facta tabernarius ei, qui lucernam sustulerat, oculum effoderat: consulebat, num damnum iniuria non videsus esset. respondi, nisi data opera effodisset oculum, non uideri damnum iniuria fecisse, culpam enim penes eum, qui prior flagello percussit, residere: sed si ab eo non prior uapulasset, sed cum ei lucernam eripere uellet,
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ei pocislimum debere dari cuꝰ
uit est uł qui asfmitate. cognatõne¬
ue definctum contingat. s si ubrib
nocitum sit ipi ꝑpetua erit accio. s
si alius uelit exprii. annua erit
ħ actio. nec eum hẽdib iure here¬
dicario compecit quipꝑe ꝙ in corꝑe
libero
dampũ datur iuire heredicario tn̾¬
sire ad successores non debet. qira¬
si nͣ sit dapnum pecumatium
nam ex bono nequo oritur. ¶ p̃tor
ait. Sequis insuggriinda ꝓcetto¬
itͣ fiet in ue quo consestetur. id pol¬
tum hãt cuius casus nocere cui po¬
sit qmi adũsus ea fecit in eum so¬

Expanded text:
otissimum dari debere cuius interest uel qui adfinitate cognationeue defunctum contingat. sed si libero nocitum sit, ipsi perpetua erit actio: sed si alius uelit experiri, annua erit haec actio, nec enim heredibus iure hereditario competit, quippe quod in corpore libero damni datur, iure hereditario transire ad successores non debet, quasi non sit damnum pecuniarium, nam ex bono et ‹ae›quo oritur. Praetor ait: 'Ne quis in suggr‹u›nda protectoiter fiet inue quo consistetur, id positum habeat, cuius casus nocere cui possit. qui aduersus ea fecerit, in eum so
Abbreviated transcription (Latin):
huasse ñ  uidetur qui ꝑosut nͥ
uł dominus fuit eduim in hĩator
nam icum piccor in ꝑgula clipeũ
łtabłam expõĩtam huisset ea oex¬
cidilset n tͣnseunti dampni ꝙͥ dedis¬
set Seruuis respondit ad exem¬
plum huius actions dan opporce
accõnem hancem ũ comietere pa¬
lam ẽẽ qr n insuggrunda n mꝓ
tecto tapula fuerat poĩta. idem ser¬
andum. respondit. ⁊ si amrhora
ex recitulo suspensa decidissetn
tima ihonaraua actio deficit. sta
autem accio popularis. ihẽdi simmi¬

Expanded text:
ue videtur qui posuit, nisi vel dominus fuit aedium vel inhabitator. nam et cum pictor in pergula clipeum vel tabulam expositam habuisset eaque excidisset et transeunti damni quid dedisset, Servius respondit ad exemplum huius actionis dari oportere actionem: hanc enim non competere palam esse, quia neque in suggrunda neque in protecto tabula fuerat posita. idem servandum respondit et si amphora ex reticulo suspensa decidisset et tima et honoraria actio deficit. Ista autem actio popularis e
Abbreviated transcription (Latin):
hporreis uł cuius alt̾ĩus edificii. p¬
quidem ñ posuit. ur̃a abalio patisꝰ
poitirar. q̃r si seruus posuit dominꝰ
autem põĩtum patiatur. ñ noxali
rditõ dñs. sec suo nonime teneb̾r
¶ptor aio cuuis casus nocere posset
lr h solur ꝓsiicers p̾corem ne pos¬
sit nocers. uec speccimuis ut noceat
Is omiño sinocere possit edictoiocus
sit stołxetur aut̃ qui poĩtum hiũt

Expanded text:
ficii. Pquidem non posuit, uerum ab alio positum patitur: quare si seruus posuerit, dominus autem positum patiatur, non noxali iudicio dominus, sed suo nomine tenebitur. Praetor ait 'cuius casus nocere posset'sit, hoc solum prospicere praetorem, ne possit nocere: nec spectamus ut noceat, sed omnino si nocere possit, edicto locus sit. coercetur autem, qui positum habuit
Abbreviated transcription (Latin):
utile est sñ metu piculo ꝑitinera
comeari. ꝑuiautem intẽrẽe d¬
utrum autẽ pubutus locus sit an
ũo p̾uatus dum modo ꝑeum uul¬
go it̾ fiat. quia it̃ facientib ꝓspi¬
cicur. ñ publicis uiis studeturisẽ¬
fieri eandem securitatem debent
hr̃e. Eetm̃ si auiqũ uulgus milla
uia ñ ꝯmeabattunt deiectum
ꝙ uł effusum sit cum ad huc secre¬
taloca eẽnt modo cepit cmeari iĩ
d h editto teneri qd̾ cum suspen¬

Expanded text:
utile est sine metu et periculo per itinera utile est sine metu et periculo per itinera commeari. Parvi autem interesse debet, utrum publicus locus sit an uero priuatus, dummodo per eum uolgo iter fiat, quia iter facientibus prospicitur, non publicis uiis studetur: semfieri, eandem securitatem debent habere. ceterum si aliquando uulgus in illa uia non commeabat et tunc deiectum quid uel effusum, cum adhuc secreta loca essent, modo coepit commeari, non debet hoc edicto teneri. Quod, cum suspen
Abbreviated transcription (Latin):
nich diEͣt ab extͣneo cditor qͣnti gͥ
fiet estimatio utrũ decem milumi
qͣnti fuit occisus an qͣnti ẽ q̃m nct̃e
habeo dare id est qͣnti mea int̾esti
qͥd oicemus: sripamphilus decessĩt
sme mora. iam p̃cium stichi minue¬
tur qm̃ lib̾atus est ꝓmissor i suffi¬
ciet fuisss pũs cum occideretur. uł
tu cum equitares nuna ꝯpłes oqui¬
sunt. labeo negat cecum tillam accõ¬
nem ẽe. set siequitis culpa factum
eẽt oum equite sane ñcum equi do¬
ub effuderuint. imͣde meũ lo ssude
ꝯsiftẽcur deiectum ut effusum teri¬
ĩ qͥperit qͣntum exea re dampuũ fat
cum ue eut in eum qui ibihabita¬
uĩt induplum iuditium daboͤ¬
^ Si eoutu hõ lib̃ ꝑͥisse dicetur qͥncͣ¬
q oi ẽe dicetur qͣntum obr̃em eqũ
iuditi udebuur cum cum quo a¬
getiri condempnari tanti iuditi¬
um dabossiseruus in sciente do¬
mino fecisse dicetur in iuditio ad¬
rtiam a ut noxe dedere ¶sũma tũ
utilitare id p̃torem edixisse ne¬
mo est qui neget. pubuce enim

Expanded text:
iffert ab extraneo creditor. quanti igitur fiet aestimatio, utrum decem milium, quanti fuit occisus, an quanti est, quem necesse habeo dare, id est quanti mea interest? et quid dicemus, si et Pamphilus decesserit sine mora? iam pretium Stichi minuetur, quoniam liberatus est promissor? et sufficiet fuisse pluris cum occideretur uel tu cum equitares et una complures equisunt. Labeo negat tecum ullam actionem esse, sed si equitis culpa factum esset, cum equite: sane non cum equi doel effuderint: "Vnde in eum locum, nsistetur, deiectum vel effusum quid erit, quantum ex ea re damnum datum factumve erit, in eum, qui ibi habitaverit, in duplum iudicium dabo. si eo ictu homo liber perisse dicetur, quinquque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videbitur eum cum quo agetur condemnari, tanti iudicium dabo. si servus insciente domino fecisse dicetur, in iudicio adiciam: aut noxam dedere". Summa cum utilitate id praetorem edixisse nemo est qui neget: publice enim
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ hõ ꝑut dampni estimatio ñ fit ĩ
duplum qr in homine libero nul¬
la corporis estimatio fĩ pot̃. sed quin¬
qͣgnita aureoꝵ ⁊dempnatio fit ¶hec
autem u̾ba si uiuet nocitum q ei
ẽẽ dicecur ñ ꝑtiners addampna q̃
in rem honimus libĩfc̃a sunt. Si for¬
ce nuestim̃ta eius uł ꝙͥ aliud scissũ
coruptum. ue est. S ad ea q̃ incor¬
pus eiuis admituntur. Si filius fa¬
deiectum. uł esfusum ꝙͥ sit de peculi¬
o ĩ pr̃em ñ datur. qr ñ ex ꝯtractu ue
an de peoulio qr ñ exdelicto serui ueñ.
n enim recte seruidicitur noxa cũ¬
t̃ seruus inch nocuer. s ego puto inpu¬
uitum seruum ẽẽ ñ opportere. s extͣ
ordinem dicit officio iuditis corrigñd̾
hĩcare aut̃ dicimus uł ii suo uł in
ꝯducco uł gͣcuico ssospes plane ñtene¬
bitur qrũ ibi hĩtat s tantis hospi¬
tatur. s.us tenetur qui hosbicium
dedit multum autint̾ eit int̾ hĩta¬
toremi hospitem qͣntum int̾ est ĩc

Expanded text:
liber periit, damni aestimatio non fit in duplum, quia in homine libero nulla corporis aestimatio fieri potest, sed quinquaginta aureorum condemnatio fit. Haec autem uerba 'si uiuet nocitumque ei esse dicetur' non pertinent ad damna, quae in rem hominis liberi facta sunt, si forte uestimenta eius uel quid aliud scissum corruptumue est, sed ‹ad› ea, quae in corpus eius admittuntur. Si filius fadeiectum uel effusum quid sit, de peculio in patrem non datur, quia non ex contractu uenan de peculio, quia non ex delicto serui uenit? neque enim recte serui dicitur noxa, cum seruus nihil nocuerit. sed ego puto impunitum seruum esse non oportere, sed extra ordinem ofHabitare autem dicimus vel in suo vel in conducto vel gratuito. hospes plane non tenebitur, quia non ibi habitat, sed tantisper hospitatur, sed is tenetur, qui hospitium dederit: multum autem interest inter habitatorem et hospitem, quantum interest inter
Abbreviated transcription (Latin):
didit ealege uti daret exꝑurndos. p¬
catedit experiundos emptoris serun
in exꝑundo peussus ab aitõ bone cor¬
nui et q̃rebatur nũuenditor emꝑ¬
ptortoues emptos hret ñ deleret pẽa¬
re. s si ñ hrẽt emptos tñ liculpa uo¬
iuns fc̃m eẽt uo aboue teuretur nõ
deberet pr̃ari si uicio bouis debere.E
ñpila ꝯpłes lud̾ent. quidam exhiis e¬
ilum cumpilam ꝑcipere conaref
impulit. seruus cecidit icrus freg̾i
cĩ ebatur au dominus ceriuili lege
a cuilia cum eo cunis impulsu ceci
egisti eo q effectum est ut deice̾ntur
dacur inte ad exemplum legis add¬
¶lie infactum accõ. L ap̃b.¬
Eg aquilie debitori ꝯpetit attõ cũ
reus stipulandi añ morã ꝓmissũ
ammal uulnerauit. ideraꝰ ÷ isi occi¬
dĩt aminal. ꝙ sipost moram ꝓmusso¬
uis is qui stiulatus fuorat ocͣcidit.
debiror quidem lib̾a̾tur. lege aut̃ a¬
quilia ħ caũ ñ recto exꝑietur. nam
c̃ditor sibi potuis qͣm alii iniurrã
fecisse iuidetur. Taut¬

Expanded text:
didit ea lege, uti daret experiundos: postea dedit experiundos: emptoris servus in experiundo percussus ab altero bove cornu est: quaerebatur, num venditor empptor boues emptos haberet, non debere praestare: sed si non haberet emptos, tum, si culpa hominis factum esset, ut a boue feriretur, non debere praestari, si uitio bouis, debere. Cum pila complures luderent, quidam ex his seruulum, cum pilam percipere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: quaerebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu cecidegisti eoque effectum est, ut de‹i›cerentur: datur in te ad exemplum legis Aquiliae in factum actio. 54 P Aquiliae debitori competit actio, cum reus stipulandi ante moram promissum animal uulnerauit: idem est et si occiderit animal. quod si post moram promissoris qui stipulatus fuerat occidit, debitor quidem liberatur, lege autem Aquilia hoc casu non recte experietur: nam creditor ipse sibi potius quam alii iniuriam fecisse uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dumtaxat ꝯduccum locum habe¬
bat ut ibi opus faciat. uł doceat ĩ fac¬
tum accõni locus est ĩ siquis opanti¬
um deiecerit. uł effud̾it uł sicrus
discentium. ¶Cum aut̃ iegis aqui¬
ꝙ uorum est. ¶ plane silocauit dei¬
tori ã exlocato hẽbit accõnem. ¶ ħ aud
actio q̃ competit de estusis n deiettis.
ppetua est. cheixdi competit. Inhẽdẽ
uero ñdatur. q̃ autem de eo competit
ꝙ li pͥisse dicitur. Intra amura dũ¬
taxar competit. n inheredem sed nec
heredi similib q ꝑsonis datur. nã¬

Expanded text:
taxat conductum locum habebat, ut ibi opus faciat uel doceat, in factum actioni locus est, etiam si quis operantium deiecerit uel effuderit uel si quis discentium. Cum autem legis Aquiquod uerum est. plane si locauerat deiectori, etiam ex locato habebit actionem. Haec autem actio, quae competit de effusis et deiectis, perpetua est et heredi competit, in heredem uero non datur. quae autem de eo competit, quod liber perisse dicetur, intra annum dumtaxat competit, neque ‹in heredem datur neque heredi similibus
Abbreviated transcription (Latin):
ineuius cumtitio iegis aquilie accõe.
scaicet scd̾m sabini opinonem. qui
putabat ad heretem actionem ñ tłis¬
mitti q̃ defuncio ꝯpetere ñ potuit.
nam sane absurdum accidexet ut he¬
res p̃cium quasi occisi ꝯscqͣtur cius
cuiis heres exticit sꝙ si ex parte eũ
dominus ix̃d̾. cum lib̾tate eẽ uillit co¬
heres eius mortuo eo aget lege aqui
inluria dedit actio legis aquilie cũ
co ẽ qui uulsit. a modo uis imꝑandi
habuerit. ꝙ s ñ huit cumedagend̾¬
qui fent.¶ Si qͥdrupes cuius nomĩe
actio eẽt cum domino qͥ pauꝑiem fe¬
eilset au alio occisa est ncum̃ eo lege
aquilia agitur exstimatioñ ad cor¬
pus q̃ drupedis. s adcãm eius mauo
de pauꝑie accio est. referri d itanti
dampnandus est is qui occidit iudicõ
legis aquilie. qͣnti actoris int̾est nox¬
e potius deditõne fungi qͣm litis esti¬
matõne. dem

Expanded text:
Maeuius› cum Titio legis Aquiliae actionem, scilicet secundum Sabini opinionem, qui putabat ad heredem actionem non transmitti, quae defuncto competere non potuit: nam sane absurdum accidet, ut heres pretium quasi occisi consequatur eius, cuius heres exstitit. dominus heredem cum libertate esse iusserit, coheres eius mortuo eo aget lege Aquiliniuriam dedit, actio legis Aquiliae cum eo est qui iussit, si modo ius imperandi habuit: qui fecit. Si quadrupes, cuius nomine actio esset cum domino, quod pauperiem fecisset, ab alio occisa est et cum eo lege Aquilia agitur, aestimatio non ad corpus quadrupedis, sed ad causam eius in quo de pauperie actio est referri debet et tanti damnandus est is qui occidit iudicio legis Aquiliae, quanti actoris interest noxae potius deditione defungi quam litis aestimatione. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ flamina ꝯsumptus .÷ nucħ eo
nomime pot agi si ñ intelligatur.
utͦq erũsuts sit.¶ qui cum alit̃
tueri se ñ poisent dampnũ culpa
u dedint innoxĩ sunt. iũcrã in defẽ¬
d̾e omnes leges omnia q inui ꝑmt
in adu̾sarium misero. sed ñ eum s
p̃t̾euntem ꝓ cussero tenebor legea¬
quilia ilimmi enĩ solum qui nũ
infert ferire ꝯcedituri ħ siruendid̃¬
caxat ñ ĩ ultiscendi cã factum sir
Qui ydoncum ꝑietem sustulit dãp¬
ni inuiria dom̾mo eius tenetur.
uulnere agi lege aquilia ncħo
minus potest.ut.¬
ed si pͥore iuditio estrinatõne fcã
postea mortuo seruo de occiso age̾
dommus instituerit exceptõne de¬
li maui oppõĩta ꝯpelletur. ut exutͦ¬

Expanded text:
lamma consumptus est: nihil eo nomine agi, si non intellegitur, utro eversus sit. Qui, cum aliter tueri se non possent, damni culpam dederint, innoxii sunt: vim enim vi defendere omnes leges omniaque iura permin adversarium misero, sed non eum, sed praetereuntem percussero, tenebor lege Aquilia: illum enim solum qui vim infert ferire conceditur, et homtaxat, non etiam ulciscendi causa factum sit. Qui idoneum parietem sustulit, damni iniuria domino eius tenetur. uulnere agi lege Aquilia nihilo minus potest.ed si priore iudicio aestimatione facta, postea mortuo seruo, de occiso agere dominus instituerit, exceptione doli mali opposita compelletur, ut ex utr
Abbreviated transcription (Latin):
cum humanam inaturalẽ paslin
cum deberet uł ignẽ ꝯtinguere uł
ita munie ne euagaretur. ¶Si fur¬
num. scd̃m papietem ꝯmunem ha¬
beres. an dampni iniuria teneris
nait ꝓcidus agi ñ polse qr neccum
eo qui focum hrẽt udoo equiuꝰ puto
nnfcm̃ accõnem dandam scil si pari¬
es exustus sit. sinant̃ ñ dum mͥ dp̃¬
num ded̾is. s ita ignem habeas ut
inetuam ne mͥ dampnum des: dap¬
m infecti puto susticere cautionem
ꝓculus ait cum colom serui iullam
exusissent colonum uł ex locato
ir oxlege aquilia teni̾. ita ut colonꝰ
possit scruum noxe dedere /i sumo
inditio rescẽt iudicata aitero amꝑli
ñagũdum. s ħ ita si culpa coloms

Expanded text:
eum humanam et naturalem passum, eum humanam et naturalem passum, cum deberet uel ignem extinguere uel ita munire, ne euagnum secundum parietem communem haberes, an damni iniuria tenearis? et ait Proculus agi non posse, quia nec cum eo qui focum haberet: et ideo aequius puto in factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem. Proculus ait, cum coloni servi villam exussissent, colonum vel ex locato vel lege Aquilia teneri, ita ut colonus possit servos noxae dedere, et si uno iudicio res esset iudicata, altero amplius non agendum. sed haec ita, si c
Abbreviated transcription (Latin):
dieb xx ꝓximis. cantũ domino dãp
nas dare. estossi quis gͥ ñ octid̾it ho¬
iinem uł poeudem s usserit fregerit
ruperit sñ dubio exhus u̾bis iegis a¬
gendum erit ꝓm̃ si fatẽ seruomõ
obieceris .⁊i eum᷑ aduseris teneb̾is iͥ.
Item si arbustum meum. uł ullam
meam incenderis. aquilie actõnem
hẽbo. ¶ Si quis insulam uoliũt me¬
am exurẽ . iignis ⁊̃ aduicim insulã
ꝓuenĩt a quilia tenebitur. n lmi
uisino ñ minus. nam inquilmis
Snarius scruuscoioni ad for nacem ob¬
dormisset mullafui̾t exusta nepatius
scbit ex locato ꝯuentum pr̃are de berẽ
si negligens meligendis ministris.
fuit. cet᷑m si alius ignem subiecer
fornaci. auis negigont̾ custod̾it an
cenebitur qui subietĩt. uam qui cͦ¬
codit incħ fecit qui recte ignem sub¬
iecit. ñ peccauit. quid gͦ puto utilẽ
competere actionem. cam ĩeum qͥ
ad formacem obdoriniuit ꝙͣ ieu
qui negligent̾ custodit. neç quis dͣp
dix̾it meo qui obdormiuit. rem

Expanded text:
imis, tantum aes domino dare damnas esto'. Si quis igitur non occiderit hominem uel pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his uerbis legis agendum erit. proinde si facem seruo meo obieceris et eum adusseris, teneberis mihi. Item si arbustum meum uel uillam meam incenderis, Aquiliae actionem habebo. Si quis insulam uoluerit meam exurere et ignis etiam ad uicin‹i› insulam peruenerit, Aquilia tenebitur etiam uicino: non minus etiam inquilinis nicarius servus coloni ad fornacem obdormisset et villa fuerit exusta, Neratius scribit ex locato conventum praestare debere, si neglegens in eligendis ministeriis fuit: ceterum si alius ignem subiecerit fornaci, alius neglegenter custodierit, an tenebitur qui subiecerit? nam qui custodit, nihil fecit, qui recte ignem subiecit, non peccavit: quid ergo est? puto utilem competere actionem tam in eum qui ad fornacem obdormiuit quam in eum qui neglegenter custodit, nec qui‹s›quam dixerit in eo qui obdormiuit rem
Abbreviated transcription (Latin):
cõne postumorum lib̾oꝵ qui penti¬
ciam si modo quis aut ꝓhibitus fe¬
cit aut appariũt cum intelligere.
debuisie au eis ad quos ea ip̾ditas
ꝑtinẽt si rem scicsent ꝓ hibit᷑ iui.¬

Expanded text:
tione postumorum liberorum, qui parentiquod vi aut clam, si modo quis aut prohibitus fecerit, aut apparuerit eum intellegere debuisse ab eis, ad quos ea hereditas pertineret, si re
Abbreviated transcription (Latin):
mͥũ uissumum. cui marcellus consẽ¬
tit suius iegis scd̃m quid̾ capud
indesuecudinem abut ¶tcio autem
capite ait eadem iex aquilia cetaꝵ rũ
quił aitĩ dampnum facit ꝙ uierit. fn¬

Expanded text:
verissimum: cum et Marcellus consentit. Huius legis secundum quidem capitulum in desuetudinem abiit. Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia: "Ceterarum quis alteri damnum faxit,
Abbreviated transcription (Latin):
sita ad suspitonem iudicem adducã
debxam uintere lcunc ꝯdempnatõ¬
nib exattio ꝯpetit cum debit ꝯdicio
Detit̾it sꝙ si defecerit ꝯditio ꝯ dempna¬
tio uullas iresharebit. lp̃.¬

Expanded text:
sita ad suspicionem iudicem adducam, debeam vincere: sed tunc condemnationis exactio competit, cum debiti condicio extiterit: quod si defecerit, condemnatio nullas vires habebit. Vlp
Abbreviated transcription (Latin):
de cã secreta iuditõrum puplicauit
Intdum cuenire pomp clegant̾ ait
ut qui tabulas delendo furci ñ cenea
nmofurti faciendi s tm̃ dampm dẽ¬
roi inarmm̃tum ita deleuit. ut iegi
ñ posur depoĩti actõno uadexibendũ
tenebitur. qr corruptam uemi restitb¬

Expanded text:
dae causa secreta iudiciorum publicauit. Interdum euenire Pomponius eleganter ait, ut quis tabulas delendo furti non teneanimo furti faciendi, sed tantum damni danrei instrumentum ita deleuit, ut legi non possit, depositi actione et ad exhibendum tenetur, quia corruptam rem restit
Abbreviated transcription (Latin):
dommius eius posset ne oum eo qui
coegisset iege aquilia agere. qr ede
in eitiento uuꝑat. si ꝑcussisset aut
esulto uehxm̃tius egissetalusum÷
Agcis posse. ¶ pomponiuis qͣmuis
suum dep̃hndisset ⁊ qm̃ sicruis ex
ea redampnum cepit ꝓͥas habet ad
tõnes. Ita qui pecus auenum magͦ
suo de p̃hñdit. ñ uire id inct udit.
phũm. mͥ eẽ dicam. in quosub ꝯ¬
dicõne mͥ pecuma debita fu̾it.⁊in
t᷑i cestib quo ĩd ꝓbare possim q
testes possunt ñ ẽc᷑ eotempore que

Expanded text:
dominus eius possetne cum eo qui coegisset lege Aquilia agere, quia equam in iciendo ruperat. si percussisset aut consulto vehementius egisset, visum est agere posse. Pomponius. Quamvis suum deprehendisset, quoniam si quid ex ea re damnum cepit, habet proprias actiones. itaque qui pecus alienum in agro suo deprehenderit, non iure id includit, phum mihi esse dicam, in quo sub condicione mihi pecunia debita fuerit, et interim testibus quoque id probare possim, qui testes possunt non esse
Abbreviated transcription (Latin):
ne s n de apro ⁊ leone cetĩs q feris⁊
auib idem erit dicendum. ¶ma¬
gistracus iminicipales si dampñ
iuria dedint posse aquilia teni
nar cum pecudes auquis pigno¬
ui cepisset ifame eas necauisiet.
dumñ pacitur ce cis cibaria affre
infactum aitio danda est. ¶ Item
si dumputat se exlege pignus¬
corruptas q reddat dr̃ legem aq¬
liam locum hr̃e ꝙp dicendum ost
siexlege pignus accepit.si cñ qͣd
magistratus adu̾sus resistentem
iolentuus feci̾t ñ cenebitur aci¬
lia. namsicum pignori seruum ac¬
cepisset  illese suspendĩt nulla
datur accõ ¶ħ u̾ba qͣnti in .xox. die¬

Expanded text:
ne: sed et de apro et leone ceterisque feris et ne: sed et de apro et leone ceterisque feris et avibus idem erit dicendum. Magistratus municipales, si damnum iniuria dederint, posse Aquilia teneri. nam et cum pecudes aliquis pignori cepisset et fame eas necavisset, dum non patitur te eis cibaria adferre, in factum actio danda est. item si dum putat se ex lege corruptasque reddat, dicitur legem Aquiliam locum habere: quod dicendum est et si ex lege pignus cepit. si quid tamen magistratus aduersus resistentem uiolentius fecerit, non tenebitur Aquilia: nam et cum pignori seruum cepisset et ille se suspenderit, nulla datur actio. Haec uerba: 'quanti in tri
Abbreviated transcription (Latin):
ducendo. an tumanu dampnum
dedisqi omnib hus mdis ꝑtedamẜ¬
no affitior s si fune rupto. aut
cum a millo regẽtur nauis incupi¬
set cum domino agñdum ñ eẽ ¶t
labro eit scribit. Si cumui uento¬
rum nauis impulsa eẽt infimes
ancorarum aleuis. Et naute fumnẽ
p̃tidiuẽt si nullo modo alio nisi p̃¬
cisis funib. explicare se ꝑotu̾it nł¬
lam accõnem dandam. id̾q labeo
q̃ nauis piscatorum incid̾at estima¬
runt. Eplane si oulpa nautarũ
item factum est lege aquilia agẽ¬
dumse uͥ dampni inuiria agitur
ob retia ñ piscium. qui iõ capti ñ
sunt. ti estimatõnem cum inco i¬
dt̃. ¶ Si nauis alteram contra se
uenientem obruisset. aut ĩgub̾ua¬
torem. aut inducator ẽ atfonem
phenus ait. S si canta ius nauis
facta sit. q̃ temꝑau ñ potuit in
uullam indominum dãdam accõ¬
ncm. Sm aut̃ culpanantaꝵ id fc̃m
sit puto aciuilie suffire̾. ¶Sifimẽ
des ñ sunt agñdum ⁊̃ puta ut de ca¬

Expanded text:
ducendo an tua manu damnum dederis, quia omnibus his modis per te damno adficior: sed si fune rupto aut cum a nullo regeretur nauis incur‹r›isset, cum domino agendum non esse. Item Labeo scribit, si, cum ui uentorum nauis impulsa esset in funes anchorarum alterius et nautae funes praecidissent, si nullo alio modo nisi praecisis funibus explicare se potuit, nullam actionem dandam. idemque Labeo quae nauis piscatorum inciderat, aestimaru‹nt› plane si culpa nautarum id factum esset, lege Aquilia agendum. sed ubi damni iniuria agitur ob retia, non piscium, qui ideo capti non sunt, fieri aestimationem, cum incdum. Si nauis alteram contra se uenientem obruisset, aut in gubernatorem aut in ducatorem actionem lfenus ait: sed si tanta uis naui facta sit, quae temperari non potuullam in dominum dandam actionem: sin autem culpa nautarum id factum sit, puto Aquiliae sufficere. Si funem des non sunt, agendum est, ut puta de ca
Abbreviated transcription (Latin):
uus. sicctisus sit debitori actio com¬
petit. s an ⁊ creditor danda sit uti
nullam mea re debitorem in uiiã
in debito debitori dandam accõnemx¬
litem amisit creditor quidem usq
ad modum debiti habebit aquilie ac¬
tõnem ut ꝓsit ħ debitori. ip̃l aus de¬
bitori in id cydebitum excedit compp¬
tit aquilie accõ. ¶ Si quis alienum
unum ur fyum̃tum ꝯsumpsit. nõ
iudetur dampnum inuiria dare. Iõ¬
utilis danda accio. IIn hac quo accõe
q̃ ex ħ capue oritur dolus i culpa
punitur Ideo si quis instipulam.
suam uł sꝑmã ꝯburende eiuscã
ignem mminisit uultius euagatus
pg̾sius ignis alienam segetem ł
uineam leserit requiramus. num
imꝑitia eius aut negigentia id acci¬
dit. nam si die uentoso id fecit culpe
reus est snam . qui occasionom pr̃at
dampnum fecisse uidetur. in codem
cͥmine est i qui ñ obseruauit ne ig

Expanded text:
us si occisus sit, debitori actio competit. sed an et creditori danda sit utilnullam in ea re debitorem iniuriam in debito, debitori dandam actionemlitem amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio. Si quis alienum vinum vel frumentum consumpserit, non videtur damnum iniuria dareutilis danda est actio. In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus ignis alienam segetem uel uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit. nam si die uentoso id fecit, culpae reus est nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse uidetur: in eodem crimine est et qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃ad̾ si iaqueos eo iocoposuiue quo
uis ponendi non hũes.  pecus uicini
in cos laciuicos inaidisset. ¶ Et si ꝓtec¬
tum meum ꝙ supͣ domum tuam.
nullo uire hẽbam recidisies posle nx
tecum dampni inuirie agere. ꝓcu¬
uis scribit. debiusti erim metũ usnͥ¬
dampmim me pati recisis ate me¬
is tignis auud est dicend̾ ex rescͥpto
imꝑatoris seucri qui ei ꝑ cuius do¬
mum traiectus erat a queductus
citraserintutẽ roscͥpsit iure suo poᷤ¬
fecit. ¶Si nauis tua inpalta m
fuit ne id accid̾et ⁊ culpa eorum
fcm̃ sit lege aquilia cum. nautis
agend̾. quod ꝑii refert aut nauem

Expanded text:
dmodum si laqueos eo loci posuisses, quo ius ponendi non haberes, et pecus uicini in eos laqueos incidisset. Si protectum meum, quod supra domum tuam nullo iure habebam, reccidisses, posse me tecum damni iniuria agere Proculus scribit: debuisti enim mecuum me pati recisis a te meis tignis. aliud est dicendum ex rescripto imperatoris Severi, qui ei, per cuius domum traiectus erat aquae ductus citra servitutem, rescfecit. Si nauis tua inpacta in fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parui refert nauem
Abbreviated transcription (Latin):
tate ut id aliq̃m. feriret. ueluti sioͥꝰᷤᷤ
aselum cum agitasset. ñ recimuss.¬
tͣex iñ eq̃ siquis ex manu celum
aut alud ꝙ nmisisset dampnũ in¬
urria daret/ sed si mule qr aliquid
reformłaẽt ⁊ muliones timore p̃mo¬
ti ne opmẽtur plaustrum reliquis¬
senticum hominib attonem nlsã
le u lomines incãeẽnt. s mule re¬
tin̾e honus nequissent. at cum co¬
narrentur iapse concidissent. ⁊ iõ pͥab¬
stoum cessim redisset. atq ideo
ꝯu̾sum fuisset sustmere honus ne¬

Expanded text:
tate, ut id aliquem feriret: ueluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immississet, damnum iniuria daret. sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam eque homines in causa essent, sed mulae retinere onus nequissent aut cum coniterentur lapsae concidissent et ideo plostrum cessim redisset atque hi quo conversum fuisset onus sustinere ne
Abbreviated transcription (Latin):
simulit̃. iiin accõne dampni in uir¬
e int̾uemat. sequitur ut id̾ cebeat
estimari. p̃ sercim cum uit̾dum
leuior sit ħ cã delictrueluti si culpa
nũcolo dampnum daretur. ¶Si id̾
cundem s̾um uulnerau̾it poste a
etiam occid̾it cenebitur. ⁊ de nuln̾a
toude cctiso. duo enum sunt delicta.
alĩ at siquis uno impetu płib
uulnerib aliq̃m occid̾it. cunc e
nem extimandam ẽẽ puto ueluti
si filiuuu cuum natuualõ quis occi¬
d̾it q̃m cu magno emptum uelles¬
ꝯͥs qͣnti omĩb ualeret. sextus quoꝵ
p̃ouis ait. p̃cia rerum ñ exasfectõt
nec utilitate singuloꝵ. s ꝯmimit᷑
fungi. itaz eum qui fitium nat᷑alẽ
possidet ñ eolocupletõrem eẽ ꝙ eũ
płimo si alius possideret redemp¬
turus fuis. nec ilbuum qͥ filium
In dampnis q̃ lege aquilia ñcon
tiuentur mfcm̃ datur actõ  aꝑ¬

Expanded text:
similiter et in actionem damni iniuriae interueniat, sequitur, ut idem debeat aestimari, praesertim cum interdum leuior sit haec causa delicti, ueluti si culpa et non dolo damnum daretur. Si idem eundem seruum uulnerauerit, postea deinde etiam occiderit, tenebitur et de uulnerato et de occiso: duo enim sunt delicta. aliter atque si quis uno impetu pluribus uulneribus aliquem occiderit: tunc ennes aestimandas esse puto, ueluti si filium tuum naturalem quis occiderit quem tu magno emptum uelles, sed quanti omnibus ualeret. Sextus quoque Pedius ait pretia rerum non ex affectione nec utilitate singulorum, sed communiter fungi: itaque eum, qui fpossidet, non eo locupletiorem esse, quod eum plurimo, si alius possideret, redempturus fuit, nec illum, qui filium In damnis, quae lege Aquilia non tenentur, in factum datur actio. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
luis ÷ dr̃e utilem daudam. ł si ex
planstro laꝑis cecidi̾t n qͣ buperit uł
teneri placet. si male composuit ia¬
pides indeo lapsi sunt ¶Siquis serub
ꝯductum ad mulum regendum ha¬
bens cañdauĩt ei mulum. ille ad poł¬
licem suum cum alligauit de lo¬
ro ⁊ mulus eruperit sic ut upollicẽ
Auelleret seruo n p̃cipitaret se mela
scͥbit s. ꝓ porito imꝑitus iocatus sit ex
lum ruptum uł debilitatum. s si ac¬
Scu aut cerrore inulus curbatus sit et̃
dominum eiusdẽ muli iserui cũ eo
quiturbauit habitur̃ legis aquiue
accõnom. m aut̃ udetur. ⁊ eo casuqͦ
ex locato actõne competere d aquilie
¶tem sidector iocauĩs lo̾cum iuno il¬
enum curandum ulle cum ꝓtudit
ut uinum sit effusum. labro ĩ cribit
endorum cã fatiut. sũ itin̾ib fece¬
rint eoꝙ auquid decioit fcm̃ q dece

Expanded text:
utilem dandam. Si ex plostro lapis ceciderit et quid ruperit vel teneri placet, si male composuit lapides et ideo lapsi sunt. Si quis servum conductum ad mulum regendum mmendauerit ei mulum ille ad pollicem suum eum alligauerit de loro et mulus eruperit sic, ut et pollicem auelleret seruo et se praecipitaret, Mela scribit, si pro perito imperitus locatus sit, ex lum ruptum vel debilitatum, sed si ictu aut terrore mulus turbatus sit, tum dominum eius, id est muli, et servi cum eo qui turbavit habautem uidetur et eo casu, quo ex locato actio est, competere etiam Aquiliae. Item si tectori locaueris laccum uino plenum curandum et ille eum pertudit, ut uinum sit effusum, Labeo scribit inendorum causa faciunt, si in itineribus fecerunt eoque aliquid decidit factumque dete
Abbreviated transcription (Latin):
si rumas habebat uitiosas. sic pot̃
eẽ excusatus  iõ plerumq artifif¬
ces cruenire solent cum cuis modid
matĩe dantur. ñ ꝑiculo suo se fac̾e̾
q̃ res cx iocato cou̾it actõnem i acͥi¬
ue. ¶Si cum maritus uxori marga¬
ritas extͥcatas dedisset musu eas
murito uł iuscio iuiro ꝓforaliet ut
ptusis mlinea uteretur tem̃ eam
iege aquilia. sũ du̾tit sũ nupta ẽ
adhut. ¶Siquis ut edificu mei fo¬
quis acĩ duitum incũ dirũt licet
cem̃ta mea sc̃ q̃ diruta sunt. tñ qr
tra mea ñsit qͣ aquam duco me

Expanded text:
sed rimas habebat uitiosas, potest sed rimas habebat uitiosas, potest esse excussatus: et ideo plerumque artifices conuenire solent, cum eiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae. Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque inuito uel inscio uiro perforasset, ut pertusis in linea uteretur, teneri eam legeadhuc. Si quis aedificii mei foquis aquae ductum meum diruerit, licet cementa mea sunt, quae diruta sunt, tamen quia terra mea non sit, qua aquam duco, me
Abbreviated transcription (Latin):
tusait aquilia teneri qĩ ruperit.
similrum plus iusto honcrau̾itii
auquidm̃bri ruꝑit aquilis iocum̃.
fore. ¶Si nauem uenalitiaꝵ m̾ci¬
um ꝓforasset aquilie accõnem eẽ
qĩ ruperit uilianus scͥpsit. ¶ Si ꝯ¬
liuam inmatinam decerpser̃. uł
segetom deseciũt in maturam uł
uneas orudas aquilia cenebitur.
ꝑ si ram maturas cessat aquilia.
nulla enim unuria ⁊̃ cum cibi it¬
collecta ħ int̾ceꝑit furti tenetur.¬
¶ Occauenus in uus adiecit. nisũ
quid incerram uuas ꝓiecit ut esfũ¬
dentuusidem ⁊ nasula cedua scͥbit
ut suimaturã aquilia teneat᷑
ꝙ si inaturam int̾ceꝑit. furti cenĩ
eum.⁊ arborum furcun cesex pi
salitum maturum. ita ne scirpes̃
lederes tusis cessare aquiliam ¶Et
sipuerum quis castiauĩt up̃sciorio¬
rem fecĩt ulianus scͥbit. sessaro
acuuliam s iniuriaꝵ eut agñdũ
aut exedte edilium. aut exlegerii.
diatretum faciẽdum dedisti Siqd̃
imꝑitia fregit dampni inuiria te¬
nebitur. siuero ñ iuꝑitia fregit

Expanded text:
tus ait Aquilia teneri quasi rupto. Et si mulum plus iusto onerauerit et aliquid membri ruperit, Aquiliae locum fore. Si nauem uenaliciarum mercium perforasset, Aquiliae actionem esse, quasi ruperit, Uiuianus scribit. Si oliuam inmaturam decerpserit uel segetem desecuerit inmaturam uel uineas crudas, Aquilia tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etcollecta haec interceperit, furti tenetur. Octauenus in uuis adicit, nisi, inquit, in terram uuas proiecit, ut effunderentur. Idem et in silua caedua scribit, ut, si immatura, Aquilia teneatur, quod si matura interceperit, furti teneri eum et arborum furtim caesarum. Si salictum maturum ita, ne stirpes laederes, tuleris, cessare Aquiliam. Et si puerum quis castrauerit et pretiosiorem fecerit, Uiuianus scribit cessare Aquiliam, sed iniuriarum erit agendum aut ex edicto aedilium aut in diatretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur: si uero non imperitia fregit,