comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timarẽt p̾sidiũ genabi tuẽdi cã q eo muterẽt com¬
parabãt. Huc biduo ꝑueĩt. castris ante oppidũ po-¬
sitis diei tẽpore exclusis inposteꝵ oppugnationẽ
differt: q̃q ad eã rẽ usui sint militibꝰ ĩꝑat. & qd oppi¬
dũ genabũ põs flumĩs ligeris cõtinebat ueritꝰ ne
noctu ex oppido profugerẽt duas legioes in armis
excubare iubet. Genabenses paulo ante mediam
noctẽ silẽtio ex oppido egressi flumẽ trãsire ceꝑunt
Quare ꝑ exploratores nuntiata caesar legioẽs qͣs expe¬
ditas ẽ ẽ usserat portis ĩcẽsis intromutit ac oppido
fugam int̾cluserãt. oppidũ diripit atq incẽdit i
pͥdã militibꝰ donat. Exercitũ legerĩ traducit.atq ĩ
biturigũ fines ꝑueĩt. Uercingẽtorix ubi de caesaris
aduẽtu cognouit oppugnatiõe destitit. atq obuiã
Quo ex oppido cũ legati aduẽissẽt oratũ ut sibi igno¬

Expanded text:
timarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comtimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi igno
Abbreviated transcription (Latin):
cõtumelia accepta oĩum suoꝵ uolũtateᷤ alienare
Itaq: cohortatꝰ heduos de supportãdo cõmeatu pre¬
mutit adboios ꝗde suo aduẽtu doceãt.hortẽturq
ut infide maneãt atq: hostiũ magno aĩo ĩpetum
sustineãt. Duabꝰ ageduũ legiõibꝰ atq ĩpedimẽtis totꝰ
exercitꝰ relictis adboios proficiscit᷑. Altero die cũ
ad oppidũ senonũ ueladodunũ ueĩsset nequem t¬
hostẽ post se relinq̃ret quo expediuoe re frumen-¬
taria uteret᷑ oppugnae̾ instituit. idbiduo circũ¬
ualluit: Tertio die missis ex oppido legatis de de¬
ditiõe. arma cõferri. iumẽta produci sexcẽtos:
obsides dari iubet. ea ꝗ cõficẽt. Qaiũ trebonium
legatũ reliꝗt: ip̃e ut ꝗͣ pͥmũ itex face̾t Genabum ⁊¬
Carnutũ proficiscit᷑ ꝗtũ pͥmũ allato nũtio de oppu¬
gnatione uelladudũi cũ lõgiꝰ eã rẽ seductum exis¬

Expanded text:
contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri exis
Abbreviated transcription (Latin):
no tẽpore int̾misso ꝑfines heduoꝵ ĩlĩgones cõtẽdit
ubi duȩ legioẽs hiẽabãt. ut siꝗͥ cẽ de sua salute ab heduiꝰ
iniret᷑ cõcilii celeritate pͥcurrẽt. Eõcũ ꝑuẽisset ad re¬
liquas legioẽs pͥmutit pͥusq oẽs munũ locũ cogit ꝗͣt
de eiꝰ aduẽtu aruernis nũtiari possit. Hac re cognita
uercingẽtorix rursus inbituĩges exercitũ reducit
atq ĩdẽ profectꝰ gorgobinã boioꝵ oppidũ. qͦibi helue¬
ticos p̾lio uictos caesar collocauerat heduisq attribue¬
rat oppugnare instituit. magnã hec recesai duffieltatẽ
ad cõsiliũ capiẽdũ afferebat. Si reliquã partẽ hiemiᷤ
uno in loco legioẽs cõtinẽt. ne stipẽdiariis heduorum
expugnatis cũcta gallia deficẽt: q nullũ amicis in eo
p̾sidiũ uidẽt positũ ee̾. si maturiꝰ ex hibernis educẽt
ne ab re frumẽtaria duris subuectiõĩbꝰ laboraret i
p̾stare tamẽ uisũ est oẽs difficultares ꝑpeti ꝗͣtãta

Expanded text:
o itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta
Abbreviated transcription (Latin):
UIETA GALLIA CESAR UT
cõstituerat in italiã ad cõuẽtus ꝑagen¬
dos proficiscit᷑. Ubi cognoscit de clodi
cede senatusq cõ.certior factꝰ. ut ões
unioes italie cõiurarẽt delectum tota
prouĩcia hr̃e ĩstituit. He res ĩgalliã trãsalpinã celei
ter ꝑferũtur. addũt ip̃i et affingũt rumoribꝰ galli qͥ
res posce̾ uidebat᷑.retinei̾ urbano motu caesarẽ:neq:
intãtis discẽ sioĩbꝰ ad exercitũ ueiri posse.Hac ĩpulsi
Liberiꝰ atq audaciꝰ de bello cõsilia inire cõcipiũt. ĩdic¬
tis ĩter se pͥncipes gallie cõsiliis siluestribꝰ atq rẽoti

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae rter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ frater ualeciacus proxĩo ãno eũdẽ magrãtũ
gesserat. Giuitatẽ oẽm e̾ẽ in armis. diuisũ senatũ
diuisũ populũ. Suas cuiusq eoꝵ cliẽtelas. qđ si:
diutiꝰ alatur cõtrou̾sia fore uti pars cũ partei
ciuitatis cõfligat. id ne accidat positũ in eiꝰ diligẽ¬
tia atq auctoritate.Caesar et si abello atq: hoste
discede detrimẽto ee suo existĩabat:tamen non
ignorãs qͣnta ex dissensiõibꝰ incõmoda ori cõsues¬
sent ne tãta et tam cõiuncta po.ro.ciuitas:quam
a vercingẽtorige accersẽt.Huic rei pͥoccurrẽdũ
ex istiãuit: et qͥ legibꝰ heduorũ his ꝗ sũmũ magis¬
tratũ obtine̾nt excedẽ ex finibꝰ nõ licẽt. neꝗͥ dei
iure aut de legibꝰ eorũ diminuisse uidẽtur.Ipse ĩ
heduos proficisci statuit. Senatũq oẽm et quos ĩt
cõtrou̾sia ee̾nt adse aẽ euocauit. Cũ prope oĩs eo
ciuitas cõuenisset: docẽturq paucis clã cõuocati

Expanded text:
ximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩfide legatos mutũt subsidiũ rogatũ: quo faciliꝰ hostiũ
copias sustine̾ possint. Nedui de cõsilio legatoꝵ quos.
caesar ad exercitũ reliq̃rat: copias peditatꝰ eꝗtatꝰq sub¬¬
sidio biturigibꝰ mutũt. ꝗ cũ ad flumẽ ligerĩ ueĩssẽt ꝙͥ
bituriges ab heduis diuidit. paucos dies ibi morati neq
flumẽ trãsire ausi domũ reuertũtur. militibꝰq nr̃is:
renutiãt se biturigũ ꝑfidiã ueritos reuertisse. quibus
id cõsilii fuisse cognouerĩt. Ut si flumẽ trã sissẽt unai
ex parte ipsi altera aruernise circũ sisterẽt. id ne ea de
cã qͣm legati pronũtiauerĩt: an ꝑfidia adducti fecerint
q nobis nihil cõstat nõ uidet᷑ procerto ẽẽ ponẽdũ. Bitu¬
riges eorũ discessu stat̃ cũ aruernis iũgũtur. Nis rebuᷤ
initaliã cesari nũtiatis. cũ iã ille urbanas res u̾tute en.

Expanded text:
in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
erat eiectꝰ expellit ex ciuitate. rex ab suis appellat᷑
dimutit quaq u̾sus legatiões. obtestat᷑ ut ĩfide ma¬
neãt. celeriter sibi senones. parisios. pictones. ca¬¬
durcos. turones. aulercos. lemones. andos.reliqͦsq
ões ꝗoceanũ amĩgũt adiũgit oĩum cõsensu adeũ ĩꝑiũ
defert᷑. qua oblata potestate oĩbꝰ his ciuitatibꝰ obsides
ĩꝑat certũ nuͣm militũ ad se celerit̾ ad duci ussit:
ĩꝑii seueritatẽ addit: magnitudie supplicii dubitãtes
cogit. Nam maiore cõmisso delicto igne atq oĩbꝰ tormẽ¬
us nerat. L. euiore de cã auribꝰ desectis aut singulis ef¬
fossis oculis domũ remutit ut sint reliꝗs documento
et magnitudiẽ pene ꝑterreãt alios. His suppliciis cele¬
riter coacto exercitu. Luceriũ cadurcũ sũme hominẽ
audacie cũ parte copiaꝵ ĩ rutenos mutit.Ipse ĩbituĩges
proficiscit᷑. Eius aduẽtu bituriges adheduos quoꝵ erãt

Expanded text:
erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant
Abbreviated transcription (Latin):
caesaris pͥerat int̾ficiũt. bonaq eoꝵ diripiũt.C.e¬
regioẽsq significãt᷑. Hãc alii deĩceps excipiũt et
proxĩs tradũt ut tũ accidit. Nã q̃ Genabi oriente
ratiõe ibi uercĩgẽtorix Celulli filiꝰ aruenꝰ summe
potẽtie adolescẽs cuiꝰ pater pͥncipatũ gallie totius
obtinue̾at: et ob eã cãm qͦregnũ apperebat ab ci-¬
uitate erat ĩterfectꝰ cõuocatis suis cliẽtibꝰ facile¬
eos ĩcẽdit: cognito eiꝰ cõsilio ad arma cõcurritur
Prohibet᷑ ab qorgobia patruo suo reliꝗsq pͥncipibꝰ
ꝗ hãc tentãdã fortunã nõ ex istĩãbãt. expellitur
ex oppido uercĩgẽtorix. nõ destitit tamẽ atque
ĩ agris ht̃ delectũ egẽnũ ac ꝑditoꝵ. Hac coacta:
manu quo scũq ad it ex ciuitate ad suã sentẽtiam
ꝑducit. Hortatur ut cõmũis libertatis cã arma capĩa
magnisq coactis copiis adu̾sarios suos a ꝗbꝰ paulo ãte

Expanded text:
Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. CeCaesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Ceregionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
ut caesar ab exercitu ĩtercludat᷑. id ee facile q neque:
ĩꝑator sine pͥsidio ad legiões ꝑuẽire posset.postrẽo
ĩacie p̾stare ĩterfici ꝗͣ nõ ueterẽ gloriã belli liberta¬
tẽq qͣm a maioribꝰ acceꝑãt recuꝑare. His rebꝰ agitatiᷤᷤ
profitẽtur carnutes se nullũ ꝑiculũ cõmũis salutis:
cã recusare. Prĩcipesq se ex oĩbꝰ bellũ factos pollicẽt᷑
Et quoniã in pñtia de obsidibꝰ cauẽ ĩter se nõ possent
ne ea res efferat᷑: ut iureiurãdo ac fide sãciatur
petũt collatis signis militaribꝰ signis. q morte eoꝵ
grauissima cerimoĩa cõtinet᷑: ne facto initiobelli
ab reliꝗs deserãtur. Tunc collaudatis carnutibus
dato iureiurãdo ab oĩbꝰ ꝗaderãt tẽpoͬe eius rei
cõstituto ab cõcilio discedit᷑. Ubi ea dies ueĩt. Car¬
gociãdi cã ibi cõstiterãt. ĩhis gaiũ rufũ coctã ho¬
nestissimũ eꝗtẽ romanũ ꝗrei frumẽtarie iussu

Expanded text:
ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non ide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnegotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu
Abbreviated transcription (Latin):
ialtitudiẽ ꝑedũ. atq ita uis patefactis sũmo sudore¬
militũ ad fines aruernoꝵ ꝑueĩt. Quibꝰ oppressis ĩ opi¬
nã tibꝰq sic se ceuẽna ut muro mũitos existimabãt. ac
ne singulaĩ ꝗͥẽ cuiꝗͣ hom̃i eo tẽpore ãni semitȩ patue¬

Expanded text:
in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo milituin altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗeti uiderẽtur suã salurẽ recte cõmuti uidebat. It̾im
luceriꝰ tadurcus ĩ rutẽnos missus eã ciuitatẽ aruernis
cõciliat. progressus mitio briges et gabales abutrisq
obsides accepit. et magna coacta manu ĩ prouiciã har¬
bonã u̾sus eruptionẽ face̾ cõtẽdit. Quare nũtiata cesar
õibꝰ cõsilus anteu̾tẽdũ existĩauit: ut narbonã ꝓficisce̾t᷑
eo cũ uẽisser timẽtes cõfirmat p̾sidia ĩruteĩs prouĩcia¬
libꝰ. uolcis aretomicis. tolosatibꝰq circũq narbonã que
loca hostibꝰ erãt finitma cõstituit. partẽ copiaꝵ e& pro¬
uĩcia supplemẽtũq qͥ ex italia adduxerat ĩhelbios qui
fines aruernorũ cõtĩgũt cõueire iubet. His rebꝰ cõpã¬
tis represso iã lucerio et remoto q intraẽ intra p̾sidia
ꝑiculosũ putabat ĩheluios proficistit᷑. Et si ceuẽna ꝙ
aruernos ab heluiis discludit diuersissio tẽpore annit
altissima niue iter ĩpediebat: Tamẽ discussa niue sea

Expanded text:
qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex
Abbreviated transcription (Latin):
neue ab hostibꝰ diripiãtur. pͥsertĩ cũ uideãt õem ad
se bellũ trãslatũ. Quorũ ille pͥcibꝰ ꝑmotꝰ castra exbitu¬
rigibꝰ mouet. ꝑ aruernos uersus. at caesar biduũ ĩ his
locis moratꝰ qd hac de uercigẽtorige usus uẽtura
di ab exercitu discedit. Brutũ adolescẽtẽ his copus
sit. Nis cõstitutis rebꝰ suis iopinãtibꝰ ꝗͣ maxĩs potest
itineribꝰ uiẽnã ꝑueĩt. Ibi nactꝰ est recẽtũ eꝗtatũ quẽ

Expanded text:
ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura di ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis sit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus r
Abbreviated transcription (Latin):
oppidũ posuis mediocribꝰ circũ se interuallis sepaͬtĩ
singulaꝵ ciuitatũ copias collocarat. Atq oĩbꝰ eiꝰ iugi i¬
collibꝰ occupatis qua despici poterat: horribilẽ speciẽ
pͥbebat. pͥncipesq earũ ciuitatũ quos sibi ad capiẽdũ

Expanded text:
oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium
Abbreviated transcription (Latin):
Erat inmagnis caesaris difficultatibꝰ res ne maiorẽ
estatẽ partẽ flumĩe ĩpe diret᷑. q nõ fere̾ ãte autũ¬
nũ eleuar uado trãsiri solebat.Itaq: ne id accider&e
rescindẽdos curaueat. Postero die cu duabꝰ legionibꝰ
in occulto restitit. reliqͣs copias cũ oĩbꝰ ĩpedimentis
ut cõsueuerat:misit dẽptis ꝗbꝰdã cohortibꝰ: ut nus¬
nauiũ cõstae uideret᷑. His ꝗͣ possẽt lõgissiẽ egredi ussi¬
Cũ iã ex diei tẽpore cõiecturã ceꝑat in eastra ꝑuentum
hisdẽ sub licis. Quarũ pars inferior integra rema¬
nebat põtẽ refice̾ cepit.Celeriter effecto oꝑe'
copias cõuocauit. Uercingẽtorix re cognita ne cõ¬
tra suã uolũtatẽ dimicare cogeret᷑ magnis itinei¬
bus antecessit. Caesar ex eo loco ꝗnis castris gorgo¬
niã ꝑueĩt. Equestriq eo die pͥlio leui facto. ꝑspectot
urbis situ q̃ posita in altssimo mõte oẽs aditꝰ difficileᷤᷤ

Expanded text:
Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaqrescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti nuossent egredi iussicum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto operecopias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ꝑsacerdores more ciuitatis intermissis magrãtibꝰ
esser creatꝰ potestatẽ obtine iussit.Hoc decreto inter¬
posito cohortatꝰ heduos ut cõtrou̾siaꝵ ac dissensiõis
obliuiscerẽtur atq õibꝰ omissis his rebꝰ q̃ bello serui¬
rẽt:ea q̃ meruissẽt pͥmia ab se deuicta gallia expec¬¬
tarẽt.eꝗtatũq oẽm ac peditũ milia .x. sibi celerit
mitterẽt:q̃ in p̾sidus rei frumẽtarie cã disponere¬
E. xercitũ induas partes diuisit.iii.legioẽs in senones:
parisiosq: labieno ducẽdas dedit.Sex ipse ĩ arueros
ad oppidũ gargouiã secũdũ flumẽ elauer duxit.i
eꝗtatꝰ partẽ illi auribuit.partẽ sibi reliꝗt.Iuare
cognita vercingẽtorix oĩbꝰ interruptis fluminis¬
eius põtibꝰ: ab altera parte flumĩs iter facere cepit
Cũ uterq utrĩq exisset exercitꝰ incõspectu fereq ẽ
regione castris castra ponebãt. dispositis exploato¬
ribꝰ necubi effecto põte romaĩ copias trãs ducerẽt

Expanded text:
 sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent.
Abbreviated transcription (Latin):
uurꝰ erat ex cogitari pot̾at. Cũ liberis oĩum multi¬
nido obuiã procedebat. Hostie oĩbꝰ locis ĩmolabã¬
tur tricliniis stratis tẽpla foraq occupabãt᷑. ut
uel ex pectatissimi triũphi letitia ꝑcipi posset. Ia¬
ta erat magnificẽtia apud opulẽtiões. cupiditasi
apud hũiliores. Cũ oẽs regiões gallie togate caesat
ꝑcucurisset sũma celeritate ad exercitũ ne mõtocenã
redit. Laegiõib̾q ex oĩbꝰ hibernis ad fines treueroꝵ
euocatis eo profectꝰ est ibiq excitũ lustrauit .I. la¬

Expanded text:
iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multiiturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. La
Abbreviated transcription (Latin):
grãm cõuellere cupiebãt. Nũc et si augurẽ prius
factũ ꝗͣ italiã am̃ge̾t initinẽ audierat. tamẽ nõ minꝰ¬
sibi iustã cãm et muĩcipia et coloĩas adeũdi existiã¬
uit. ut his grãs age̾t: qͥ frequẽtiã atq officiũ suum
Antonio prestitissẽt. Simulq se et honorẽ suũ seq̃n¬
tis ãm cõmẽdaret ꝓpt̾ea ꝗ insolent̾ adu̾sarii sui glo¬
riarẽt᷑.L. lẽtulũ et .C. marcellũ cõsules creatos ꝗõẽm
honorẽ et dignitatẽ cesaris spoliarẽt ereptũ. Ser
galbe cõsulatũ cũ ismulto plus gr̃ã suffragusq ua¬
suisset. qsibi cõiũctꝰ et failia̾itate & cõsuetudiẽ lega¬
tiõĩs esset. Exceptꝰ est caesaris aduẽtꝰ ab oĩbꝰ mũicipus
et colõis incredibili hõre atq amoͬe.Cũ .ii. pͥmo ue¬
niebat ab illo uniu̾se gallie bello nihil relĩq̃bat᷑. qdđ
ad ornatũ portarũ itinerũ locoꝵ oĩum quacesar

Expanded text:
gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ca e̾e scribẽda cõiũgẽda huic cõmẽtaĩo statui.Gae.
cũ inbelgio hiẽaẽt unũ illud ꝓpositũ hẽbat cõtine̾
ĩamicicia ciuitates. nulli spẽ aut cãm dare armo-¬
rũ. Nihil.n.minꝰ uolebat ꝗͣsubdiscessu suo neces¬
p̾sẽti ꝑiculo susciꝑet. Itaq: ciuitates honoͬifice t
appellãdo. pͥncipes maxĩs muneibꝰ afficiẽdo. nul¬
la oneaͬ iniũgẽdo: defessã tot adusis pͥliis galliã
cõditiõe parẽdi meliore facilẽ in pace cõtinuit.Ip̃e
hibernis ꝑactis cõtra cõsuetudinẽ in italiã ꝗͣ max¬
imis itineribꝰ est profectꝰ ut mũicipia et colonias:
appellaeͬt. Quibꝰ marci antonii q̃stoͬi̾s sui cõmẽdau̾at
sacerdoci petitionẽ. Cõtẽdebat.N.grã cũ libenter
pro hoĩe sibi cõiũctissiõ: quẽ paulo ante p̾miseͬat
ad petitionẽ: tũ acrit̾ cõtra factionẽ et potentiã
paucorũ. Qui. M.ãtonii repulsa caesaris decedẽtis

Expanded text:
ca esse scribenda coniuca esse scribenda coniusar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necespraesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis
Abbreviated transcription (Latin):
magno nr̃orũ ĩpetu proculsi uuln̾ãt᷑. ac partim
ĩfuga prot̾unt᷑ partĩ int̾ficiũt᷑. Quod ubi malum
ter ab eo uuln̾atꝰ p̾fectꝰ e̾ẽt ut uite ꝑiculũ aditurꝰ
uidẽtur: refert᷑ incast᷑. Cõmiꝰ autẽ siue expiato suo
dolore siue amissa magna ꝑte suorũ legatos ad
Antoniũ munt. seq et ibi facturũ ubi p̾seripseri
et ea futurũ q̃ ĩꝑarit obsidibꝰ firmat. Unũ illud o-¬
rat ut tiori suo cõcedat᷑ ne incõspectũ ueĩat cuiꝰꝗͣ
romai. Cuiꝰ postulationẽ Antoniꝰ cũ iudicaeͬt ab
iusto nascitiõre ueniã petẽti dedit. obsides accipit
Scio cesarẽ singulorũ ãnorũ singulos cõmẽtaios cõ¬
fecisse. q ego nõ existiaui mihi esse faciẽdũ ꝓptͥea
q ĩseq̃ns ãnus.t. paulo: & c. marcello cõsulibꝰ nlłas
hũit magnoꝑe gallie res gestas. neꝗs tamẽ igno¬
rae̾t ꝗbꝰ ĩ locis caesar ex̾citusq eo tẽpoẽ fuissẽt pau¬

Expanded text:
magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum ter adeo vulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pau
Abbreviated transcription (Latin):
mutit. Uolusenꝰ ad eã uͥtutẽ q̃ singularis erat ĩ eo
magnũ odiũ Comii adiũgebat᷑. quo libẽtiꝰ id facet
q ĩꝑabat᷑. Itaq dispositis insidiis sepiꝰ eꝗtes eiꝰ aggͥis
secũda plia faciebat. Nouissime cũ uehemẽtiꝰ cõtẽ
deret᷑: ac uolusenꝰ ip̃ius int̾cipiẽdi comii cupiditate
ꝑtinaciꝰ cũ eũ paucis insecutꝰ e̾et. ille autẽ fuga ue¬
suorũ inuocat fidẽ atq auxiliũ ne sua uuln̾a ꝑfi
dẽ in t̾posita patent᷑ ĩpũita. cõu̾soq equo se a cet̾is
ĩ cautiꝰ pͥmittit inp̾fectũ. faciũt hoc idẽ oẽs eꝗtes:
paucosq nr̃os cõu̾tũt atq ĩsequũtur. Cõmiꝰ ĩcẽsu
calcaribꝰ equũ cõiũgit equo quadrati lãceaq ĩfes.¬
ta magnis uiribꝰ femur traucit mediũ uoluseni
ꝑrefecto uulnea̾to nõ dubitãt nr̃i resistẽ. et cõu̾siᷤ
eꝗs hostẽ pellẽ. Quod ubi accidit cõplues hostium

Expanded text:
mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebatderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vesuorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium
Abbreviated transcription (Latin):
buisset: cognoscẽdi .i. maxĩam facultatẽ hẽbat i
qͣli ꝗsq fuisset aĩo ĩ totiꝰ gallie defectiõe. ꝗͣ sustiũe¬
rat fidelitate atq auxiliis prouĩcie illiꝰ cõfectis re¬
bꝰ ad legiões inbelgiũ se recipit.Hibernatq neme¬
tocẽne. Ibi cognoscit comiũ attrebatẽ pͥlio cũ eꝗ¬
tatu suo cõtẽdisse.Nã cũ antoniꝰ inhiberna ueĩsset
ciuitasq attrebatũ officio ẽet. Comiꝰ ꝗ post illã
uulnerationẽ ꝗͣ supra demõstraui sẽꝑ ad oẽs motꝰ
paratꝰ suis ciuibꝰ eẽ cõsuesset ne cõsilia belli q̃rẽtibꝰ
auctor armorũ du&xq de esset parente romãis
ciuitate cũ suis eꝗtibꝰ latrociniis se suosq alebat
Infestisq iti neribꝰ cõmeatꝰ cõplues ꝗ cõportabãt
in hiberna romãorũ int̾cipiebat.Erat attribu¬
tus antonio pͥfectꝰ eꝗtũ .C. uolu senꝰ qͣdratꝰ ꝗ cũ eo
hibernat. Nũc antoniꝰ ad ꝑsequẽdũ eꝗtatũ hostiũ

Expanded text:
ltatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrevulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium
Abbreviated transcription (Latin):
naret Caesaris dignitatẽ cõtra legẽ põpeii et crassi re-¬
tulerat ante tẽpus ad senatũ de caesaris prouĩciis sen¬
tẽtiusq dictis dissensionẽ faciẽte marcello ꝗ sibi omnẽ:
dignitatẽ ex caesaris inuidia q̃rebat senatꝰ ĩ alia omnia
trãsit ꝗbꝰ nõ frãgebãtur anĩ inĩcorũ Ces. sed admõebãt᷑
quo maioͬes parerẽt necessitudiẽs ꝗbꝰ cogi posset senatꝰ
id probae q ip̃i cõstituissẽt. Fit deinde .s.c. ut ad bellũ
Neq obscuẽ he due legiões uni caesari detrahũtur.Nã cn.
põ. legionẽ pͥmã qͣm ad caes. miserat cõfectã ex delectu
prouĩcie Caesari cũ tanꝗͣ ex suo nuͣo dedit. Caesar tamẽ

Expanded text:
naret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi retnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtũ satis e̾e mutationẽ locorũ ꝓꝑt̾ salubritatem
existiãbãt. ibi ꝗͣꝗͣ crebro audiebat labienũ abinicis
suis solicitai certiorq fiebat id agi paucorũ cõsili
ut int̾posita senatꝰ auctoritate aliqua parte ex̾citꝰ spolia¬
ret᷑: tamẽ neq de labieno credidit ꝗcꝗͣ neq cõtra senatꝰ
auctoritatẽ ut aliꝗ facet potuit adduci. Iudicabat enĩ
dã suscepisset sepe erat senatui pollicitꝰ siquẽ timor ar-¬
morũ caesaris ledet et quoniã põpei dñatio atq arma
nõ nimiũ terorẽ in foro ferent discedeͬt ut̾q ab armis:
excitꝰq dimutet fore eo facto liberã & sui iuris et ciuita¬
tẽ. Neq hoc pollicuꝰ est. sed &̃ ꝑ se dissensionẽ face̾ cepit
qͥ ne fie̾t oẽs amici põ. iusserũt. atq ita rẽ moderando t
discesserũt. Magnũ hoc testimoniũ senatꝰ erat uniu̾si. cõ¬
ueniẽs suꝑioi facto. Nã marcellus proxĩo ãno cũ ĩpug¬

Expanded text:
tum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim uem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fiediscusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impug
Abbreviated transcription (Latin):
sidus .XU. deducebat᷑. Ipse excitũ distribuit ꝑ hibẽna
C.treboniũ cũ legiõibꝰ. iiii.ĩbelgio collocat .G. fabium
cũ totidẽ in heduos deducit. Sic .N. existiãbat tutissi¬
mã fore galliã. si belge quorũ maxĩa u̾tꝰ et hedui
quorũ auctoritas sũma e̾ẽt ex̾citibꝰ cõtine̾nt᷑. Ip̃e ĩ
italiã profectꝰ quo cũ uẽisset cognoscit ꝑ.M. mar¬
cellũ cõsulẽ legiões duas a se remissas q̃ ex.s.c. debe
rẽt ad parthicũ bellũ duci.cu. põ. traditas. atq ini
italia retẽtas eͥe. Hoc facto ꝗͣꝗͣ nulli erat dubiũ ꝗn¬
arma cõtra caesarẽ pararẽt᷑: tamẽ eo caesar oĩa patiẽ¬
da ẽẽ statuit: q sibi spes aliqua relĩquẽt᷑ iure potiꝰ
disceptandi ꝗͣ belli gerendi

Expanded text:
ima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi
Abbreviated transcription (Latin):
ab his dilectos e̾ẽ cõstabat: iustis funeribꝰ cõfecti
una cõcremãt᷑. Que ciuitates cõmodiꝰ suã rẽpu.
magistratũ deferat. neue cũ quo alio cõmunicae
q sepe hoĩes temerarios atq ĩꝑitos falsis ruõribꝰ
terẽri et ad facinꝰ ĩpelli & de sũmis rebꝰ cõsiliũ caꝑe
cognitũ est. Magistratus q̃ uisa sũt occultãt q̃ꝙ¬

Expanded text:
ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant q
Abbreviated transcription (Latin):
sic obseruãt ut noctẽ dies subsequat᷑. In reliꝗs uite
nisi cũ ad oluerĩt ut munꝰ militie sustine̾ possent
palã ad se ire nõ patiũtur filiũq pueili etate in
publico cõspectu pr̃is ad sistẽ turpe dicũt. Uiri
qͣntas pecuĩas ab uxoribꝰ dotis noĩe acceꝑĩt. tãta ex
sius existimatiõe facta boĩs cũ dotibꝰ cõmũicãt. Nuiꝰ
eorũ uita suꝑarit ad eũ pars utriusq cũ fructibꝰ
uite necisq hñt potestatẽ. Et cũ pater familiae
illustrioe loco natꝰ decesserit eiꝰ propĩꝗ cõuẽiũt
et de morte si res ĩsuspicionẽ ueĩt de uxõibꝰ ĩser¬
uilẽ modũ q̃stionẽ hñt. et si cõꝑtũ est igni atq
oĩbꝰ tormẽtis excruciatas ĩterficiũt. Funera sũt
pro cultugallorũ magͥfica et sũptuosa: oĩa q̃
uiuis cordi fuisse arbitrãt᷑: ĩ ignẽ ĩferũt etiã aĩalia
ac paulo supra hanc meoriã serui aecliẽtes. quos

Expanded text:
sic observabant, ut noctem dies subsequeretur. In reliquis vitae sic observabant, ut noctem dies subsequeretur. In reliquis vitae nisi cum adolevissent, ut munus militiae sustinere possent, palam ad se venire non patiebantur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducebant. Virique quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine accepissent, tanta ex suis bonis, existimatione facta, cum dotibus communicabant, uctibus vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos
Abbreviated transcription (Latin):
mercatoͬesq her̃e uĩ maximã arbitrãt᷑. Post hũc
apollinẽ et martẽ et iouẽ et mineruã. De his eã¬
dẽ fere qͣm reliq̃ gẽtes hñt opinionẽ. apollinem
morbos depelle̾.Mineruã oꝑũ atq artificiorũ:
initia tradẽ. Iouẽ celestiũ ĩꝑiũ tene. Martẽ bella
gerẽ.Huic cũ pͥlio dimicaẽ cõstituerũt: ea q̃bello
ceꝑĩt plerũq deuouẽt. Que suꝑ auerĩt aĩalia capta
ĩmolãt. reliquasq res ĩunũ locũ cõferũt. multis
ĩciuitatibꝰ harũ rerũ extructos cumulos locis:
cõsecratis cõspicai licet.Atq: sepe accidit ut ne¬
glecta ꝗspiã religiõe. aut capta apud se occultae
aut poita tollẽ audẽt. grauissimũ est ei rei sup-¬
pliciũ cũ cruciatu cõstitutũ. Galli se oẽs ab dire
patre prognatos pͥdicãt idq: ab druibꝰ proditũ
dicũt. ob eã cãm spacia oĩs tẽpoĩs nõ nũo dierũ
sed noctiũ finiũt. Dies natales mẽsiũ et ãnorũ initia

Expanded text:
unc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctiu
Abbreviated transcription (Latin):
sũma diligẽtia milites ĩcastris cõtinuisset:ac ne
sepnõ die diffidẽs de nuͣo dierũ caesarẽ fidẽ serua.¬
turũ ꝙ lõgiꝰ progressũ audiebat. neq ullade re-¬
ditu eiꝰ fama afferebat᷑: simul eoꝵ ꝑmotꝰ uocibus
ꝗilliꝰ pariẽtiã pene obsessionẽ appellabãt: siqͥem:
ex castris egredi nõ lice̾t. nullũ eiusmodi casũ ex¬
pectãs. quo nouẽ oppositis legiõibꝰ maxieq eꝗtatu
disꝑsis ac pene deletis hostibꝰ ĩmilibꝰ passuũ tribꝰ
offedi posset. ꝗnq cohortes frumẽtatũ ĩ proxĩas
segetes munt quas inter et castra unus omĩno collis
ĩtererat. Cõplures erãt ex legiõibꝰ egri relicti. exꝗbꝰ
ꝗhoc spacio dierũ cõualuerãt circiter trecẽti subi
uex illo uno mutũtur.Magna p̾terea multitudo

Expanded text:
summa diligentia milites in castris continuisset ac ne septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea mu
Abbreviated transcription (Latin):
se cõsuetudine declinauerũt ĩfirmas arboes põdẽ
affligũt. atq una ip̃e cõcidũt. Tertiũ est genꝰ eorũ
ꝗuri appellãt᷑. Hi sũt magnitudĩe paulo ĩfra ele
phãtos.specie et coloͬe et figua tauri.magna uis'
eorũ & magna uelocitas. neq hõi neq ferȩ.quã cõ-¬
spexerũt parcũt. hos studiose foueis captos inter¬
ficiũt. Hoc se laboe durãt adolescẽtes atq: hoc gnͣe
uenatiõis exercẽt.et ꝗ pluimos ex his ĩterficiunt
relatis ĩpublicũ cornibꝰ q̃ sint testimoĩo magnã feꝵs
laudẽ. sed assuesce̾ ad hoies et mãsuen fiei̾ ne par¬
uuli ꝗẽ excepti possũt. amplitudo cornuũ er figua̾
ex species multũ nr̃oꝵ boũ cornibꝰ differũt. Nec stu

Expanded text:
se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magniphantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore durant adolescentes, atque hoc genere venationis se exercent. Et qui plurimos ex his interfecerint, relatis in publicum cornibus quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed assuescere ad homines et mansueti fieri ne parvuli quidem excepti, possunt. Amplitudo cornuum, et figura, et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec stud
Abbreviated transcription (Latin):
dẽda uideãt᷑: hec sũt. Esthos cerui figura cuius
a media frõte ĩter aures unũ cornu existit ex¬
celsiꝰ magis atq directũ. hisq nobis nota sũt cor¬
nib̾. ab eiꝰ sũmo sicut palme ramiq late diffun¬
dũt᷑. Eadẽq est femĩe marisq natuã. eadẽq for¬
ma magnitudoq cornuũ. Sũt itẽ q̃ appellãtur
Altes. haꝵ est cõsimilis capris figura et uaietas i¬
p̃eliũ sed magnitudĩẽ paulo antecedũt murles
sũt cornibꝰ. et crura sine nodis articulisq hñt neq
erigere se aut subleuae̾ possũt.His sũt arboes ꝓ
cubilibꝰ. ad eas se applicãt atq ita paululum
modo acclinate ꝗetẽ capiũt. quaꝵ ex uestigiis ut
est aĩaduersũ auenatoribꝰ quo se reciꝑe cõsuerĩt
oẽs eo loco aut aradicibꝰ subruũt. aut ĩcidũt arboe
tãtũ ut sũma species earũ stãtiũ relĩquat᷑. Nuc cũ

Expanded text:
denda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuidenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuia media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; nerigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ ĩopia. egestate patiẽtia qua germãi ꝑmãent
eodẽ uictu &e cultu corpõis utũtur. Qallis autem
prouĩciarũ propĩꝗtas et trãsmarinarũ rerum
notitia multa ad copiã atq adusũ largit᷑ paula¬
tĩ assuefacti suꝑari multisq pͥliis uicti ne se dem¬
cũ illis uͥtute cõparãt. Huiꝰ hercine silue q̃ supra
demõstrata est latitudo nouẽ dierũ iter expedi¬
to patet. neq .n. aliter fini põt. neq mẽsua̾s iti¬
ꝑtinet ad fines dacoꝵ et anarriũ. Nũc se flectit
sinistrorsũ diuersis a flumĩe regiõibꝰ multaꝵ¬
q gẽtiũ fines propter magnitudinẽ artingiti
N eq ꝗs ꝗͣ est huiꝰ germaĩe ꝗłe aut audisse aut adis
aut quo ex loco oriat᷑ acceꝑit. multaq ĩea gnͣa
ferarũ nasci cõstat. q̃ reliꝗs ĩ locis uisa nõ sũt. ex
qbꝰ q̃ maxĩe differũt ab ceteris: et meõrie pro¬

Expanded text:
eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proecum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itiegione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisaut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae pro