comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tusq dimittendos ẽẽ: aut in allas ter-¬
ras transferendum bellum: Ita enim
he gentes non pacis solum. s etam uic¬
torie bonis florebunt: si ex aliis gentib
predam et glam queremus: Itaq cũ
longinqua ab domo instet militia in¬
certumq sit. quando domos uĩas.
et quȩ cuiq ibi cura sunt uisuri sits:
si quis ur̃m suos inuisere uult. cõmea¬
tum do: primo uere edico adsits. ut
diis bene iuuantib bellum ingentie.
gloriȩ. predeq futurum incipiamus:
Omnib fere uisendi domos oblata. ul¬
tro potestas grata erat: etiam desid̾an¬
tibus. & longius in futurum prouiden¬
tbus desiderium ꝑ totum tempus
hiemis: quies inter labores aut etiã
exhaustos. aut mox exhauriendos
renouauit corpora animosq ad oĩa
de integro pacienda: Uere primo ad
edictum conuensre: Hannibal cum
rcensuisset omnium gentum auxcilia
gadis profectus: herculi uota exsol-¬
uit. nouisq se obligat uotis: si cetera

Expanded text:
tusque dimittendos esse aut in alias tertusque dimittendos esse aut in alias terras transferendum bellum; ita enim hae gentes non pacis solum sed etiam uictoriae bonis florebunt, si ex aliis gentibus praedam et gloriam quaeremus. itaque cum longinqua ab domo instet militia incertumque sit quando domos uestras et quae cuique ibi cara sunt uisuri sitis, si quis uestrum suos inuisere uolt, commeatum do. primo uere edico adsitis, ut dis bene iuuantibus bellum ingentis gloriae praedaeque futurum incipiamus.' omnibus fere uisendi domos oblata ultro potestas grata erat, et iam desiderantibus suos et longius in futurum prouidentibus desiderium. per totum tempus hiemis quies inter labores aut iam exhaustos aut mox exhauriendos renouauit corpora animosque ad omnia de integro patienda; uere primo ad edictum conuenere. Hannibal cum recensuisset omnium gentium auxilia, Gades profectus Herculi uota exsoluit nouisque se obligat uotis, si cetera
Abbreviated transcription (Latin):
is inquisita cum cura ac fide cognita:
p̃occupatos iam ante ab hannibale
gallorum animos ẽẽ: Sed ne illi quidẽ
ipsi satis mitem gentem fore: adeo fero¬
ꝗa. atq indomita ingenia ẽẽ: ni subin¬
de auro cuius auidissima gens ẽ prin¬
cipium animi concilientur: Ita ꝑagra¬
ts hispanie. et gallie. populisq: lega¬
t romam redeunt: Hauo ita multo.
postquam consules prouincias ꝓfecti
erant: ciuitatem omnem in expeditio¬
ne belli erectum inuenerunt : satis
constanter fama iam hiberum penos
transisse: Hannibal sagunto capto:
carthaginem nouam in hiberna con¬
cesserat: Ibiq auditis. quȩ rome.
queq carthagine acta. decretaq forẽt:
seq non ducem solum. s etiam causam
ẽẽ belli. partitis. diuidendisq reliqͥs
prede. nichil ultra differendum ratus:
hispani generis milites conuocat:
Credo ego uos inquit socii. & ipsos cerne¬
re pacatis omnib hispanie populis.
aut fiuiendum nobis miltgam. exerci¬

Expanded text:
is inquisita cum cura ac fide cognita: is inquisita cum cura ac fide cognita: praeoccupatos iam ante ab Hannibale Gallorum animos esse; sed ne illi quidem ipsi satis mitem gentem fore—adeo ferocia atque indomita ingenia esse—ni subinde auro, cuius auidissima gens est, principum animi concilientur. ita peragratis Hispaniae et Galliae populis legati Romam redeunt haud ita multo post quam consules in prouincias profecti erant. ciuitatem omnem in exspectationem belli erectam inuenerunt, satis constante fama iam Hiberum Poenos tramisisse. Hannibal Sagunto capto Carthaginem Nouam in hiberna concesserat, ibique auditis quae Romae quaeque Carthagine acta decretaque forent, seque non ducem solum sed etiam causam esse belli, partitis diuenditisque reliquiis praedae nihil ultra differendum ratus, Hispani generis milites conuocat. 'credo ego uos' inquit, 'socii, et ipsos cernere pacatis omnibus Hispaniae populis aut finiendam nobis militiam exerci
Abbreviated transcription (Latin):
bis extollentes głam. uirtutemq ppłi
romani. ac magnitudinem imꝑii petis¬
sent. ne peno bellum italie inferenti. ꝑ
agros urbesq suas transitum dareN:
tantus cum femitu risus dicitur ortus:¬
ut uix a magistratib maioribusq na¬
tu iuuentus sedaretur: Adeo stoli¬
da impudensq postulatio uisa est
censere: ne in italiam transmittant
galli bellum: Ipsos id aduertere in se
agrosq: suos pro alienis populandos
obicere sedato tandem fremitu. iterũ¬
responsum legatis est. neq romanoꝵ
in se meritum ẽẽ. neq carthaginen¬
sium iniuriam: ob que aut pro ro¬
manis. aut aduersus penos sumant
arma: contra ea audire sese gentis
suȩ homines agro finibusq italie pel¬
li a populo romano. stipendiumq
pendi. et cetera indigna pati: Eadem
ferme in ceteris gallie concilii dicta
auditaq. Nec hospitale quicquam
pacatumue satis prius auditum: ꝗͣ
massiliam uenere: Ibi uenere. ab soci¬

Expanded text:
bis extollentes gloriam uirtutemque populi bis extollentes gloriam uirtutemque populi Romani ac magnitudinem imperii petissent ne Poeno bellum Italiae inferenti per agros urbesque suas transitum darent, tantus cum fremitu risus dicitur ortusut uix a magistratibus maioribusque natu iuuentus sedaretur; adeo stolida impudensque postulatio uisa est censere, ne in Italiam transmittant Galli bellum, ipsos id auertere in se agrosque suos pro alienis populandos obicere. sedato tandem fremitu responsum legatis est neque Romanorum in se meritum esse neque Carthaginiensium iniuriam ob quae aut pro Romanis aut aduersus Poenos sumant arma; contra ea audire sese gentis suae homines agro finibusque Italiae pelli a populo Romano stipendiumque pendere et cetera indigna pati. eadem ferme in ceteris Galliae conciliis dicta auditaque, nec hospitale quicquam pacatumue satis prius auditum quam Massiliam uenere. ibi omnia ab soci
Abbreviated transcription (Latin):
Aquibꝰ benigne excepti. quia tedebat im¬
ꝑii punici. multos transhiberum po¬
pulos ad cupidinem noue fortune ere¬
xerunt: Ad uolscianos inde est uentum
ceteros populos ab societate romana a¬
uergt: Ita enim maximus natu. ex his
in concilio respondit: Que uerecundia
est romani postulare uos. utur̃am car¬
thaginensium amicitȩ preponamus
cum qui to fecerunt saguntini crude¬
lius quam penus hostis prodroit. uos
socii prodideritis ibi queratis socios
censeo ubi saguntina clades ignota est
Hispanis populis sicut lugubre. ita in¬
signe documentum sagunti ruine er̃t.
ne quis fidei romane. aut societate confi¬
dat: Inde extimplo abire finib uolscia¬
norum iussi ab nullo deinde concilio
hispanie benigniora uerba tulere: itaq
nequicꝗͣ ꝑ aggrata hispania. in galliam
transeunt: In his noua terribilisq spe¬
qes uisa est: gõ armati. ita mos gents̃
erat in concilium uenerunt: Cum uer¬

Expanded text:
a quibus benigne excepti, quia taedebat ima quibus benigne excepti, quia taedebat imperii Punici, multos trans Hiberum populos ad cupidinem nouae fortunae erexerunt. inde est uentum ceteros populos ab societate Romana auertit. ita enim maximus natu ex iis in concilio respondit: 'quae uerecundia est, Romani, postulare uos uti uestram Carthaginiensium amicitiae praeponamus, cum qui id fecerunt Saguntini crudelius quam Poenus hostis perdidit uos socii prodideritis? ibi quaeratis socios censeo ubi Saguntina clades ignota est; Hispanis populis sicut lugubre, ita insigne documentum Sagunti ruinae erunt ne quis fidei Romanae aut societati confidat.' inde extemplo abire finibus Uolcianorum iussi ab nullo deinde concilio Hispaniae benigniora uerba tulere. ita nequiquam peragrata Hispania in Galliam transeunt. in his noua terribilisque species uisa est, quod armati— ita mos gentis erat—in concilium uenerunt. cum uer
Abbreviated transcription (Latin):
est. comparandum erat cum in lutatũ
federe diserte additum ẽẽt. ita ad ratũ
fore. si populus censuisset: In hasdruba¬
lis federe. nec exceptum tale quicquã
fuerit. et tot annorum silentio ita uiuo
eo comprobatum sit fedus: ut nemor¬
tuo quidem actore quicꝗͣ mutaretur.
quam quam et si priore federe staret᷑.
satis cautum erat saguntinis sotiis
utrorumq exceptis: Nam neq ad¬
ditum erat his qui tunc ẽẽnt. necne
qui postea assumerentur : et cum ad¬
sumeret nouos liceret socios se quam
censeret. aut ob nulla quemꝗͣ merita
in amicitia recipi. aut receptos in finem
non defendi tantum. ne carthaginen¬
sium socii. aut sollicitarentur ad defecti¬
onem. aut sua sponte desciscentes recipe¬
rentur: Legati romani ab carthagine.
sicut his rome imꝑatum erat in hispaniã
ut adirent ciuitates in societatem ꝑlice¬
rent. aut auerterent a penis traiecer uĩs:
Ao bargusios: primum uenerunt:

Expanded text:
est, comparandum erat, cum in Lutati est, comparandum erat, cum in Lutati foedere diserte additum esset ita id ratum fore si populus censuisset, in Hasdrubalis foedere nec exceptum tale quicquam fuerit et tot annorum silentio ita uiuo eo comprobatum sit foedus ut ne mortuo quidem auctore quicquam mutaretur? quamquam, etsi priore foedere staretur, satis cautum erat Saguntinis sociis utrorumque exceptis; nam neque additum erat 'iis qui tunc essent' nec 'ne qui postea adsumerentur'. et cum adsumere nouos liceret socios, quis aequum censeret aut ob nulla quemquam merita in amicitiam recipi aut receptos in fidem non defendi, tantum ne Carthaginiensium socii aut sollicitarentur ad defectionem aut sua sponte desciscentes reciperentur? legati Romani ab Carthagine, sicut iis Romae imperatum erat, in Hispaniam ut adirent ciuitates ut in societatem perlicerent aut auerterent a Poenis traiecerunt. ad Bargusios primum uenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
iussu ictum erat. negastis uos eo te¬
neri: Itaq ahuo de integro fedus:
publico consilio ictum est: Si uos
non tenent federa ur̃a nisi ex auctoritate
aut iussu ur̃o. icta ne nos quidem has¬
drubalis fedus. quid nobis insciis ie¬
cit. obligare potuit : proinde omitte
sagunti atq hiberi mentionem facere.
et qõ diu parturit animus u̾r aliꝗͣdo
pariat: Lum romanus. ex toga facto.
hic inquit uobis bellum et pacem porta¬
mus. utrum placet sumite sub hanc
uocem: hauo minus ferociter datur
utrum uellet succlamatum ẽ: E cum
his iterum sinu effuso bellum dare di¬
xisset. acciꝑe se om̃s responderunt. et
quib acciꝑent animis. isdem se gesturoᷤͤ.
Hȩc directa ꝑcunctatio ad denuntiatio
belli magis ex dignitate populi roma¬
ni uisa est. quam deferendum iure
uerbis disceptare. cum ante tum marei¬
me sagunto exccisa: nam si uerboꝵ discep¬
tationis res eẽt. qd̃ fedus hasdrubalis
cum litatu priore federe cõmutatum

Expanded text:
iussu ictum erat, negastis uos eo teiussu ictum erat, negastis uos eo teneri; itaque aliud de integro foedus publico consilio ictum est. si uos non tenent foedera uestra nisi ex auctoritate aut iussu uestro icta, ne nos quidem Hasdrubalis foedus quod nobis insciis icit obligare potuit. proinde omittite Sagunti atque Hiberi mentionem facere et quod diu parturit animus uester aliquando pariat.' tum Romanus sinu ex toga facto, 'hic' inquit, 'uobis bellum et pacem portamus; utrum placet sumite.' sub hanc uocem haud minus ferociter, daret utrum uellet, succlamatum est; et cum is iterum sinu effuso bellum dare dixisset, accipere se omnes responderunt et quibus acciperent animis iisdem se gesturos. haec derecta percontatio ac denuntiatio belli magis ex dignitate populi Romani uisa est quam de foederum iure uerbis disceptare, cum ante, tum maxime Sagunto excisa. nam si uerborum disceptationis res esset, quid foedus Hasdrubalis cum Lutati priore foedere, quod mutatum
Abbreviated transcription (Latin):
lenior est: re asꝑior: Tunc enim hanni¬
bal. et insimulabatur. & deposcebatur:
Nunc ab nobis et confessio culpe ex pͥmit᷑
et ut a confessis res extmplo repetunt᷑:
Ego autem ñ priuato publico. ne consi¬
lio saguntum oppugnatum sit querẽ¬
dum censeam: s utrum iure an iniu¬
ria: Nr̃a enim hec questio atq ani-¬
maduersio in ciuem nr̃m est. quid
nr̃o aut suo fecerit arbitrio: Uobiscũ
unus disceptatio est. licueritne ꝑ fedꝰ
fieri. itaq qm̃ discerni placet quid pu¬
blico consilio. quid sua sponte imꝑa¬
tores faciant nobis: uobiscum fedus
est aluctatio. coñs. ictum: In quo cũ
caueretur utrorumq sociis. nichil de
saguntnis: nec dum enim erant socii
ur̃i. cautum est: At enim eo federe
qd̃ cum hasdrubale ictum est: sagun¬
gni excipiuntur: Aouersus qõ ego
nichil dicturus sum. nisi gõ auobis
didici: uos enim qõ lutatus coñs.
primo nobis cum fedus iecit. quia
neq auctoritate patrum. nec popłi

Expanded text:
lenior est, re asperior. tunc enim Hannilenior est, re asperior. tunc enim Hannibal et insimulabatur et deposcebatur; nunc ab nobis et confessio culpae exprimitur et ut a confessis res extemplo repetuntur. ego autem non priuato publicone consilio Saguntum oppugnatum sit quaerendum censeam sed utrum iure an iniuria; nostra enim haec quaestio atque animaduersio in ciuem nostrum est quid nostro aut suo fecerit arbitrio: uobiscum una disceptatio est licueritne per foedus fieri. itaque quoniam discerni placet quid publico consilio, quid sua sponte imperatores faciant, nobis uobiscum foedus est a C. Lutatio consule ictum in quo, cum caueretur utrorumque sociis, nihil de Saguntinis—necdum enim erant socii uestri— cautum est. at enim eo foedere quod cum Hasdrubale ictum est Saguntini excipiuntur. aduersus quod ego nihil dicturus sum nisi quod a uobis didici. uos enim, quod C. Lutatius consul primo nobiscum foedus icit, quia neque auctoritate patrum nec populi
Abbreviated transcription (Latin):
milib sociorum peditum. equitibus
mille sexcenti. duas legiones romanaᷤ.
et . cc. Lcc. sotorum peditum. mille eqͥ¬
tes. socios. de. romanus gallia ꝓiun¬
qa eodem uersa impunicum bellum
habuit: His ita comparatis: ut om̃ia
iusta ante bellum fierent. legatos ma¬
iores nat᷑u. quintum fabium. m. lui¬
um. L. emilium .c. licinium. quintũ.
bebium. in affricam inittunt: ad ꝑcun-¬
ctandos carthaginenses publico. nec
consilio hannibal saguntum oppugnas¬
set: & si io qd̃ facturi uidebantur. fa¬
terentur ac defenderent. publico consilo
factum: ut indicerent populo cartha¬
ginensi bellum: Romani postquam
carthaginensem uenerunt. cum senatꝰ
datus eẽt. et quintus fabius nichil ultͣ
quam unum qd̃ mandatum erat ꝑcun-¬
ctatus eẽt. tum ex carthaginensib unꝰ
preceps. ur̃a romani et prior legatio fu-¬
It: cum hannibalem tanquam suo con¬
silio saguntum oppugnantem deposce-¬
batis: Ceterum hec legatio uerbis adhuc

Expanded text:
milibus sociorum peditum, equitibus milibus sociorum peditum, equitibus mille sescentis. duas legiones Romanas et decem milia sociorum peditum, mille equites socios, sescentos Romanos Gallia prouincia eodem uersa in Punicum bellum habuit. his ita comparatis, ut omnia iusta ante bellum fierent, legatos maiores natu, Q. Fabium M. Liuium L. Aemilium C. Licinium Q. Baebium in Africam mittunt ad percontandos Carthaginienses publicone consilio Hannibal Saguntum oppugnasset, et si id quod facturi uidebantur faterentur ac defenderent publico consilio factum, ut indicerent populo Carthaginiensi bellum. Romani postquam Carthaginem uenerunt, cum senatus datus esset et Q. Fabius nihil ultra quam unum quod mandatum erat percontatus esset, tum ex Carthaginiensibus unus: 'praeceps uestra, Romani, et prior legatio fuit, cum Hannibalem tamquam suo consilio Saguntum oppugnantem deposcebatis; ceterum haec legatio uerbis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
et classis quantum parari posset:
tes sotiorum quadraginta. peditum
quattuor milla. & quadringenti equi
uiginti deducti: Latum inde ad ppłm:
uellent iuberent a populo carthaginen¬
si bellum indici: E iusq belli causa sup¬
plicatio ꝑ urbem habita. atq adorati
dii. ut bene ac feliciter eueniret : quod
due: Ea quaterna milia erant peditũ.
et trecenti equites. et soqoꝵ sexdecim
milia peditum. equites mille octingẽ¬
q: Naues longe: centum quadraginta:
Celoces: duodecim: Cum his terrestrib
maritimisq copiis .t. sempronius mis¬
sus in siciliam: ita in affricam transmis¬
surus. si ad arcendum italia penum.
cõs. alter satis ẽẽt: Cornelio minus co¬
piarum datum: quia. L. manlius.
p.R. ⁊ ipse cum harto in ualtdo p̾sidio
in galliam mittebatur. nauium maxi¬
me cornelio numerus.Lx. quinq re
aut ea parte belli dimicaturum hostẽ
credebant: E duȩ romane legiones
cum suo iusto ȩquitatu. & quatuordecĩ

Expanded text:
et classis quanta parari posset. et classis quanta parari posset. ites, sociorum quadraginta milia peditum, quattuor milia et quadringenti equituiginti deducti. latum inde ad populum uellent iuberent populo Carthaginiensi bellum indici; eiusque belli causa supplicatio per urbem habita atque adorati di, ut bene ac feliciter eueniret quod beduae—ea quaterna milia erant peditum et treceni equites—et sociorum sedecim milia peditum, equites mille octingenti; naues longae centum sexaginta, celoces duodecim. cum his terrestribus maritimisque copiis Ti. Sempronius missus in Siciliam, ita in Africam transmissurus si ad arcendum Italia Poenum consul alter satis esset. Cornelio minus copiarum datum, quia L. Manlius praetor et ipse cum haud inualido praesidio in Galliam mittebatur; nauium maxime Cornelio numerus deminutus; sexaut ea parte belli dimicaturum hostem credebant—et duae Romanae legiones cum suo iusto equitatu et quattuordecim
Abbreviated transcription (Latin):
ad portas hostis eẽt: ut tot uno tempore
motib animi turbati treptoarent ma¬
gis quam consulerent: Nam neq ho¬
stem acriorem. bellicosioremq secum
congressum. nec rem romanam tam
desioem umꝗͣ fuisse atq inbellem sar¬
dos corsosq et histros. atq illirios la¬
cessisse magis quam exercusse roma¬
na arma. et cum gallis tumultuatum
uerius quam belligeratum penum ho-¬
stem ueteranum trium et uiginti an¬
norum militia durissima inter hispa-¬
nas gentes semꝑ uictorem: duci acer¬
rimo ad suetum. recentem ab excidio
oppulentissime urbis hiberum transi-¬
re. trahere secum tot excitos hispanoꝵ
populos conciturum auidas semper
armoꝵ gallicas gentes cum orbem ter¬
rarum. bellum gerendum in italia.
ac ꝓmenib romanis ẽẽ: Nominate
lamante consulib prouincie erant
tum sortiri iussi: cornelio hispania.
sempronio affrica cum sicilia euenit:
Sex in eum annum decrete legiones.
& sotium quantum ipsis utderetur

Expanded text:
ad portas hostis esset, ut tot uno tempore ad portas hostis esset, ut tot uno tempore motibus animi turbati trepidarent magis quam consulerent: nam neque hostem acriorem bellicosioremque secum congressum nec rem Romanam tam desidem unquam fuisse atque imbellem. Sardos Corsosque et Histros atque Illyrios lacessisse magis quam exercuisse Romana arma et cum Gallis tumultuatum uerius quam belligeratum: Poenum hostem ueteranum, trium et uiginti annorum militia durissima inter Hispanas gentes semper uictorem, duci acerrimo adsuetum, recentem ab excidio opulentissimae urbis, Hiberum transire; trahere secum tot excitos Hispanorum populos; conciturum auidas semper armorum Gallicas gentes; cum orbe terrarum bellum gerendum in Italia ac pro moenibus Romanis esse. nominatae iam antea consulibus prouinciae erant; tum sortiri iussi. Cornelio Hispania, Sempronio Africa cum Sicilia euenit. sex in eum annum decretae legiones et socium quantum ipsis uideretur
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint. ad quos et principio oppug¬
nationis legati saguntini missi sint
Et qui in suo magistratu cum hanniba¬
le. alter ao ticinum amnem. ambo ali¬
quanto post ad trebiam pugnauerint:
Aut omnia breuiora aliquanto fuere.
aut saguntum principio anni. quo.p.
cornelius. sempronius. cõs. fuerint.
non ceptum oppugnari ẽ. s captum:
Nam excessisse pugna adtribiam in am¬
nem cñ. seruili & conflammini non
potest: quia flamminius arimini
consulatum miit. creatus atm.
sempronio. coñs. qui post pugnam ad
trebiam ad creandos. cõs. romam cũ
uenisset comiciis ꝑfects ad exercitum
in hybernia rediit sub idem fere tꝑs
et legati qui redierant ab carthagine ro-¬
mam retulerunt omnia hostilia ẽe. et
sagunti excidium nuntiatum est: tan¬
tusq simul meror patres miscdiaq
sociorum ꝑemptorum indigne. et pu-¬
dor non lati auxilii. & ira in carthaginẽ¬
ses. metusq de suma rerum cȩpit si iã

Expanded text:
fuerint, ad quos et principio oppugfuerint, ad quos et principio oppugnationis legati Saguntini missi sint et qui in suo magistratu cum Hannibale, alter ad Ticinum amnem, ambo aliquanto post ad Trebiam pugnauerint. aut omnia breuiora aliquanto fuere aut Saguntum principio anni, quo P. Cornelius Ti. Sempronius consules fuerunt, non coeptum oppugnari est sed captum. nam excessisse pugna ad Trebiam in annum Cn. Seruili et C. Flamini non potest, quia C. Flaminius Arimini consulatum iniit, creatus a Ti. Sempronio consule, qui post pugnam ad Trebiam ad creandos consules Romam cum uenisset comitiis perfectis ad exercitum in hiberna rediit. sub idem fere tempus et legati qui redierant ab Carthagine Romam rettulerunt omnia hostilia esse, et Sagunti excidium nuntiatum est; tantusque simul maeror patres misericordiaque sociorum peremptorum indigne et pudor non lati auxilii et ira in Carthaginienses metusque de summa rerum cepit, uelut si iam
Abbreviated transcription (Latin):
in tali occasione ratus. hannibal totꝭ
uirib aggressus urbem in momento
cepit. signo dato. ut om̃s puberes in¬
terficerentur: Qõ imꝑium crudele
ceterum ꝓpe necessarium cognitum.
ipso euentu est: Qui enm parq potuit
ex his qui aut inclusi cum coniugibus
ac liberis. domos suꝑ seipsos concremaue¬
runt: aut armati nullum ante sinem
pugne quam morientes ceperunt: cap¬
tum oppidum est cum ingenti preda.
quamꝗͣ pleraq ab dñis de industria
corrupta erant. et in cedib ux ullum
discrimen etatis ira fecerat. & captui
militum preda fuerant: Lamen et ex
precio rerum uenditarum aliquantũ
suppellectilem uestemq missam cartha¬
ginem. octauo mense quam ceptum
oppugnari captum saguntum quidã
scripsere: Inde carthaginem nouam:
in hiberna hannbalem concessisse:
Quinto deinde mense. quam ab car¬
thagine ꝓfectus sit : in italiam ꝑuenis¬
se: Que si tta sunt: fieri non potuit.
ut .p. cornelius cum sempronius. cõs

Expanded text:
in tali occasione ratus Hannibal, totis in tali occasione ratus Hannibal, totis uiribus adgressus urbem momento cepit, signo dato ut omnes puberes interficerentur. quod imperium crudele, ceterum prope necessarium cognitum ipso euentu est; cui enim parci potuit ex iis qui aut inclusi cum coniugibus ac liberis domos super se ipsos concremauerunt aut armati nullum ante finem pugnae quam morientes fecerunt? captum oppidum est cum ingenti praeda. quamquam pleraque ab dominis de industria corrupta erant et in caedibus uix ullum discrimen aetatis ira fecerat et captiui militum praeda fuerant, tamen et ex pretio rerum uenditarum aliquantum retiosam supellectilem uestemque missam Carthaginem. octauo mense quam coeptum oppugnari captum Saguntum quidam scripsere; inde Carthaginem Nouam in hiberna Hannibalem concessisse; quinto deinde mense quam ab Carthagine profectus sit in Italiam peruenisse. quae si ita sunt, fieri non potuit ut P. Cornelius Ti. Sempronius consules
Abbreviated transcription (Latin):
mes cum binis uestimentis uelitis ab
sagunto exire hȩc uictor hostis imꝑat:
Hec quamꝗͣ sunt grauia atq arcerba
hauo despero cum omnium potestas
ei facta sit: aliquid ex his reb remis¬
surum: S .L. hec pacienda censeo
potus quam trucidari corpora ur̃a:
Rapi trahiq ante ora ur̃a coniuges ac
liberos belli iure sinatis: Ad hoc au¬
dienda cum circumfusa paulatm
mulgtudine ꝑmirtum senatui eẽt
populi concilum. repente primores
secessione facta priusquã responsum
daretur. argentum aurumq ex pu¬
blico omne priuatoq in forum colla¬
tum in ignem ad to raptum. factum
congentes eodem pleriq semet ipsi
p̃cipitauerunt:. Cum ex eo pauor ac
trepidatio totam urbem ꝑuasisset
alius insuꝑ tumultus ex arce audit᷑:
turris diu quassata ꝓctoerat: ꝑq
ruinam eius cohor penoꝵ impetu fa¬
cto cum signum imꝑator dedisset.
nudatum stationib custodiisq soli¬
tis hostium urbem ñ cunctandum

Expanded text:
mes cum binis uestimentis uelitis ab mes cum binis uestimentis uelitis ab Sagunto exire. haec uictor hostis imperat; haec quamquam sunt grauia atque acerba, haud despero, cum omnium potestas ei facta sit, aliquid ex his rebus remissurum; sed uel haec patienda censeo potius quam trucidari corpora uestra, rapi trahique ante ora uestra coniuges ac liberos belli iure sinatis.' ad haec audienda cum circumfusa paulatim multitudine permixtum senatui esset populi concilium, repente primores secessione facta priusquam responsum daretur argentum aurumque omne ex publico priuatoque in forum conlatum in ignem ad id raptim factum conicientes eodem plerique semet ipsi praecipitauerunt. cum ex eo pauor ac trepidatio totam urbem peruasisset, alius insuper tumultus ex arce auditur. turris diu quassata prociderat, perque ruinam eius cohors Poenorum impetu facto cum signum imperatori dedisset nudatam stationibus custodiisque solitis hostium esse urbem, non cunctandum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. si ꝑiculum est apuo uos uera refe¬
rentibus: Ergone ignoraretis ẽẽ ali
quas et salutis et pacis uobis conditi¬
ones pro uetusto hospitio qõ michi
uobiscum ẽ ad uos ueni causa autem
ur̃a. me ne cum ullius alterius loqui
quȩ loquor apuo uos uel ea fides sit.
qõ neq dum urĩs uirib restitistis:
neq dum auxilia ab romanis suꝑastis
aut menia satis defidunt. pacem af¬
fero ad uos magis necessariam quam
equam. cuius ita aliqua spes est si eam
quemadmodum ut uictor fert hanni¬
bal: sic et uos ut uicti audiatis. s ñ id qd̃
amitgtur in damno cum omnia uictoris
sint: s quicquid relinquitur ꝓ mune¬
re habituri estis: Vrbem uobis quam
ex magna parte diruptam. captam fe¬
re totam habet. adimit agros relinquit
locum adsignaturus in quo nouum op¬
pidum edificetis: Aurum et argentũ
omne publicum priuatumq ad se iubet
deferri. corpora ur̃a coniugum ac libe¬
rors ur̃orum seruat inuiolata. si merꝰ¬

Expanded text:
uestra, si periculum est apud uos uera refeuestra, si periculum est apud uos uera referentibus—ego, ne ignoraretis esse et salutis aliquas et pacis uobis condiciones, pro uetusto hospitio quod mihi uobiscum est ad uos ueni. uestra autem causa me nec ullius alterius loqui quae loquor apud uos uel ea fides sit quod neque dum uestris uiribus restitistis neque dum auxilia ab Romanis sperastis aut moenia satis defendunt, pacem adfero ad uos magis necessariam quam aequam. cuius ita aliqua spes est, si eam, quemadmodum ut uictor fert Hannibal, sic uos ut uicti audiatis; si non id quod amittitur in damno, cum omnia uictoris sint, sed quidquid relinquitur pro munere habituri estis. urbem uobis, quam ex magna parte dirutam, captam fere totam habet, adimit: agros relinquit, locum adsignaturus in quo nouum oppidum aedificetis. aurum et argentum omne, publicum priuatumque, ad se iubet deferri: corpora uestra coniugum ac liberorum uestrorum seruat inuiolata, si iner
Abbreviated transcription (Latin):
batur autem redderent restur ditant
traditoq omni auro atq argento. e¬
gressi urbe cum singulis uestimentis
ibi habitarent ubi penus iussisset: Has
pacis leges abnuente alchone acceptu¬
ros saguntinos calorchus uinci animos
ubi alia iuincantur. affirmans se pacis
eius interp̃tem fore pollicetur: Erat
autem tum miles hannibalis reterum
publice saguntnis amicus atq hospes
tradito palam telo custodib hostrum
transgressus munimenta ad p̃torem
saguntinum. et ipse ita iubebat est
deductus: Quo cum extimplo concurꝰ¬
sus omnis generis hominum ẽẽt factꝰ
summota cetera multtudine senatus
alorci datus est: Cuius talis oratio fu¬
it: Si quis ur alco sicut ad pacem pe¬
tendam ad hannibalem uenit: ita pa¬
cis conditionis ab hannibale ao uos re¬
tulisset. suꝑ uacaneum hoc michi fe¬
cisset iter. quo nec orator hannibalis
nec transfugasset ad uos uenissem. cũ
ille aut ur̃a. aut sua culpa manserit
apuo hostem: Simetum simulauit

Expanded text:
batur autem, redderent res Turdetanis batur autem, redderent res Turdetanis traditoque omni auro atque argento egressi urbe cum singulis uestimentis ibi habitarent ubi Poenus iussisset. has pacis leges abnuente Alcone accepturos Saguntinos, Alorcus, uinci animos ubi alia uincantur adfirmans, se pacis eius interpretem fore pollicetur; erat autem tum miles Hannibalis, ceterum publice Saguntinis amicus atque hospes. traditio palam telo custodibus hostium transgressus munimenta ad praetorem Saguntinum—et ipse ita iubebat—est deductus. quo cum extemplo concursus omnis generis hominum esset factus, submota cetera multitudine senatus Alorco datus est, cuius talis oratio fuit: 'si ciuis uester Alco, sicut ad pacem petendam ad Hannibalem uenit, ita pacis condiciones ab Hannibale ad uos rettulisset, superuacaneum hoc mihi fuisset iter, quo nec orator Hannibalis nec transfuga ad uos ueni; sed cum ille aut uestra aut sua culpa manserit apud hostem—sua, si metum simulauit:
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate hannibalis omiserunt mo¬
ta arma: Nec sagunti oppugnatio
segnior erat. machar male himilconis
filio. eum prefecerat hannibal ita im-¬
pigre rem agente: ut ducem abesse
nec ciues nec hostes sentrent. is et pre-¬
lia aliquot scd̃a fecit. & trib arietib
aliquantum muri discussit. strataq
omnia recentib rumis. aduenienti
hannibali ostendit: Itaq ad ipsam ar̃¬
cem extimplo ductus exercitus atroxq
prelium. cum multorum utriq.¬
utrinq cede initium. et pars arcis cap¬
ta est temptata. deinde ꝑ duos est
exigua pacis spes alconem saguntinũ
et calorchum hispanum: Alchon in¬
consotiis saguntinis precib aliquio
moturum ratus. cum ad hannibalẽ
noctu transisset. & postꝗͣ nichil lacri¬
me mouebant conditionesq tristes:
ut ab irato auctore ferebantur transfu¬
ga ex oratore factus apud hostem man¬
sit. moriturum affirmans qui sub con¬
ditionib his de pace ageret. P ostula¬

Expanded text:
celeritate Hannibalis omiserunt moceleritate Hannibalis omiserunt mota arma. nec Sagunti oppugnatio segnior erat Maharbale Himilconis filio—eum praefecerat Hannibal—ita impigre rem agente ut ducem abesse nec ciues nec hostes sentirent. is et proelia aliquot secunda fecit et tribus arietibus aliquantum muri discussit strataque omnia recentibus ruinis aduenienti Hannibali ostendit. itaque ad ipsam arcem extemplo ductus exercitus atroxque proelium cum multorum utrimque caede initum et pars arcis capta est. temptata deinde per duos est exigua pacis spes, Alconem Saguntinum et Alorcum Hispanum. Alco insciis Saguntinis, precibus aliquid moturum ratus, cum ad Hannibalem noctu transisset, postquam nihil lacrimae mouebant condicionesque tristes, ut ab irato uictore, ferebantur, transfuga ex oratore factus apud hostem mansit, moriturum adfirmans qui sub condicionibus iis de pace ageret. postula
Abbreviated transcription (Latin):
tt. Nec erat difficile opus qd̃ cemen¬
ta non calce durata erant. interlita lu¬
to. structure antiquo genere: Itaq
latus quamꝗͣ cederetur ruebat. per¬
que patientia ruinis agmina arma¬
toꝵ in urbem uadebant: Locum qͦ
editum capiunt. collatisq eo catha¬
pultis ballistisq ut castellum in ip¬
sa urbe uelut arcem imminentem
haberent muros circundant. Et
saguntini murum interiorem ab
nundum capta parte urbis ducuts
utrimq summa ui ⁊ muniunt ⁊ pug¬
nant: S interiora tuendo. minorem
in diem urbem saguntini facunt:
Simul crescit inopia omnium longa
obsidione. et minuitur expectatio ex¬
terne opis. cum iam procul romani
unica spes. circa omnia hostium eẽnt:
Paulisꝑ tamen affectos animos recrea¬
uit repentina ꝓfectio hannibalis in
oretanos carpentanos q. Qui duo
populi dilectus acerbitate consterna¬
T.retentis conquisitorib metum de¬
fectionis cum prebuissent: oppressi

Expanded text:
tit; nec erat difficile opus, quod caementit; nec erat difficile opus, quod caementa non calce durata erant sed interlita luto, structurae antiquae genere. itaque latius quam qua caederetur ruebat perque patentia ruinis agmina armatorum in urbem uadebant. locum quoque editum capiunt, conlatisque eo catapultis ballistisque ut castellum in ipsa urbe uelut arcem imminentem haberent muro circumdant; et Saguntini murum interiorem ab nondum capta parte urbis ducunt. utrimque summa ui et muniunt et pugnant; sed interiora tuendo minorem in dies urbem Saguntini faciunt. simul crescit inopia omnium longa obsidione et minuitur exspectatio externae opis, cum tam procul Romani, unica spes, circa omnia hostium essent. paulisper tamen adfectos animos recreauit repentina profectio Hannibalis in Oretanos Carpetanosque, qui duo populi, dilectus acerbitate consternati, retentis conquisitoribus metum defectionis cum praebuissent, oppressi
Abbreviated transcription (Latin):
mos eorum nunc ira in hostis stimulan¬
do nunc spe premioꝵ accendit: Ut
uͦ ꝓ contione preclam capte urbi se di¬
xit militum fore: adeo accensi omnes
sunt. ut si ex templo signum datum
eẽt. nulla ui resisti uideretur posse:
Saguntini ut a preliis quietem habue¬
rant. nec lacessentes. nec lacessiti ꝑ aliqͦt
dies ita non nocte non die unquam
cessauerant ab oꝑe: ut nouum murũ
ab ea parte qua patefacta oppidum
ruinis erat reficeret: Inde oppugna¬
tio eos aliquanto attrotior quam an¬
te adhorta ẽ ne qua primum aut por¬
tissimum partes ferrent opem. cum
omnia uariis clamorib streperent.
satis scire poterant: Ipse hannibal qua
turris mobilis omnia munimenta
urbis suꝑans algtudine agebatur hor¬
tator aderat: Quȩ cum admota catha¬
pultis ballistisq ꝑ omnia tabulata
disposiꝗs muros defensorib nudas¬
set: tum hannibal occasionẽ ratus
quingentos ferme affros cum dolabrs
ad subruendum ab imo murum init¬

Expanded text:
mos eorum nunc ira in hostes stimulanmos eorum nunc ira in hostes stimulando, nunc spe praemiorum accendit; ut uero pro contione praedam captae urbis edixit militum fore, adeo accensi omnes sunt ut, si extemplo signum datum esset, nulla ui resisti uideretur posse. Saguntini ut a proeliis quietem habuerant nec lacessentes nec lacessiti per aliquot dies, ita non nocte, non die unquam cessauerant ab opere, ut nouum murum ab ea parte qua patefactum oppidum ruinis erat reficerent. inde oppugnatio eos aliquanto atrocior quam ante adorta est, nec qua primum aut potissimum parte ferrent opem, cum omnia uariis clamoribus streperent, satis scire poterant. ipse Hannibal qua turris mobilis, omnia munimenta urbis superans altitudine, agebatur hortator aderat. quae cum admota catapultis ballistisque per omnia tabulata dispositis muros defensoribus nudasset, tum Hannibal occasionem ratus, quingentos ferme Afros cum dolabris ad subruendum ab imo murum mit
Abbreviated transcription (Latin):
dere. neq ille sollicitare quiete ciuitatrͦ
statum possit. ego ita censeo legatos
ex timplo romam mittendos qui se¬
natui satis faciant alios qui hanniba¬
li nuntient ut exercitum ab sagunto
abducat. ipsumq hannibalem ex fe¬
dere romanis dedant terciam legatio¬
nem ad res saguntinis reddendas de¬
cerno: Cum hanno ꝑorasset. nemini
omnium certare oratione cum eo ne¬
cesse fuit: adeo prope omnis senatus
hannibalis erat: Infestiusq loquutũ
arguebant hannonem: quam flac¬
cum ualerium legatum romanum:
Responsum inde legatis romanis. bellũ
ortum ab saguntinis ñ ab hanniba¬
le ẽẽ populum romanum iniuste fa¬
cere. si saguntinos uetustissime car¬
thaginensium societati p̃ponat dum
romani tempus terunt legationib
mittendis hannibal quia fessum mi¬
litem preliis oꝑibusq habebat pau¬
corum his dierum quietem dedit.
stationib ad custodiam uinearum.
aliorumq oꝑm disposits interim ani-¬

Expanded text:
dere neque ille sollicitare quietae ciuitatis dere neque ille sollicitare quietae ciuitatis statum possit, ego ita censeo. legatos extemplo Romam mittendos qui senatui satisfaciant, alios qui Hannibali nuntient ut exercitum ab Sagunto abducat ipsumque Hannibalem ex foedere Romanis dedant, tertiam legationem ad res Saguntinis reddendas decerno.' cum Hanno perorasset, nemini omnium certare oratione cum eo necesse fuit; adeo prope omnis senatus Hannibalis erat, infestiusque locutum arguebant Hannonem quam Flaccum Ualerium, legatum Romanum. responsum inde legatis Romanis est bellum ortum ab Saguntinis, non ab Hannibale esse; populum Romanum iniuste facere, si Saguntinos uetustissimae Carthaginiensium societati praeponat. dum Romani tempus terunt legationibus mittendis, Hannibal, quia fessum militem proeliis operibusque habebat, paucorum iis dierum quietem dedit stationibus ad custodiam uinearum aliorumque operum dispositis. interim ani
Abbreviated transcription (Latin):
Italia ñ abstinueramus ex federe: sic̃
nunc sagunti ñ abstinemus: Uicer̃t
gͦ dii hominesq. et id de quo uerbis
ambigebatur uter popłs fedus rupis¬
set euentus belli uelut equus iudex un¬
de ius stabat: ei uictoriam dedit carcha¬
gini. nunc hannibal uineas turresq ad¬
mouet. carthaginis menia quatt arie¬
te. Sagunti ruine saltm utinam uates
sim nr̃is capitib inciderent. susceptũq
cum saguntinis bellum habendum cum
romanis est. dedemus gͦ hannibalem
dicet aliquis scio meam leuem ẽẽ in eo au¬
ctoritatem ꝓpter paternas inunicitias:
S et hanulcharem eo ꝑisse letatus sum:
Quod si ille uiueret : bellum iam habere¬
mus cum romanis: E hunc iuuenem:
tanꝗͣ furiam facemq huius belli odi.
ac detestor: Nec dedendum solum ad
piaculum rupti federis: s si nemo de¬
poscit deuehendum in ultimas maris
terrarumq oras. ab legandum eo un¬
de nec ad nos nomen famaq eius acce¬

Expanded text:
Italia, non abstinueramus ex foedere, sicut Italia, non abstinueramus ex foedere, sicut nunc Sagunto non abstinemus; uicerunt ergo di hominesque et, id de quo uerbis ambigebatur uter populus foedus rupisset, euentus belli uelut aequus iudex, unde ius stabat, ei uictoriam dedit. Carthagini nunc Hannibal uineas turresque admouet: Carthaginis moenia quatit ariete. Sagunti ruinae—falsus utinam uates sim—nostris capitibus incident, susceptumque cum Saguntinis bellum habendum cum Romanis est. dedemus ergo Hannibalem? dicet aliquis. scio meam leuem esse in eo auctoritatem propter paternas inimicitias; sed et Hamilcarem eo perisse laetatus sum quod, si ille uiueret, bellum iam haberemus cum Romanis, et hunc iuuenem tamquam furiam facemque huius belli odi ac detestor; nec dedendum solum id piaculum rupti foederis, sed si nemo deposcit, deuehendum in ultimas maris terrarumque oras, ablegandum eo unde nec ad nos nomen famaque eius acce
Abbreviated transcription (Latin):
regni uiamq unam ad idcernentem
si ex bellis bella serendo succinctus ar¬
prebentes ad exercitus misistis. Aliustis
gͦ hoc incendium: quo nunc ardets:
Sagunthum ur̃i circumsedent exercitus
unde arcentur federe mox carthagine
circunsedebunt romane legiones. duci¬
bus ifoem diis ꝑ quos priore bello rup¬
ta federa sunt. ult utrum hostem an
uos anfortunam utriusq populi igno¬
ratis: Legatos ab sotiis et pro sotiis ue¬
nientes. bonus imꝑator u̾r in castra ñ
admisit. ius gentum sustulit : hi tam̃
unde ne hostium quidem legati arentur
pulsi ad uos uenerunt res ex federe re¬
Fraus absit auctorem culpe. & rerum
criminis deposcunt: Quo lenius ag̾t
segnius incipiunt: eo cum ceꝑint. uere¬
or ne ꝑseuerantius seuiant: A gatis
insula. serycemq ante oculos ꝓponite
quȩ terra mariq ꝑ quattuor ⁊ uigin¬
ti annos passi sitis: Nec puer hic du¬
xerat: s pater ipse hamilcar maris
alter ut isti uolunt: S tarento. to est

Expanded text:
regni viamque unam ad id cernentem regni viamque unam ad id cernentem si ex bellis bella serendo succinctus arpraebentes ad exercitus misistis. aluistis ergo hoc incendium quo nunc ardetis. Saguntum vestri circumsedent exercitus, unde arcentur foedere; mox Carthaginem circumsedebunt Romanae legiones ducibus isdem dis per quos priore bello rupta foedera sunt ulti. utrum hostem an vos an fortunam utriusque populi ignoratis? legatos ab sociis et pro sociis venientes bonus imperator vester in castra non admisit, ius gentium sustulit; hi tamen, unde ne hostium quidem legati arcentur pulsi, ad vos venerunt; res ex foedere refraus absit: auctorem culpae et reum criminis deposcunt. quo lenius agunt, segnius incipiunt, eo cum coeperint uereor ne perseuerantius saeuiant. Aegates insulas Erycemque ante oculos proponite, quae terra marique per quattuor et uiginti annos passi sitis. nec puer hic dux erat sed pater ipse Hamilcar, Mars alter, ut isti uolunt. sed Tarento, id est
Abbreviated transcription (Latin):
in castra redigunt: Interim ab roma.
legatos uenisse nungatum est: Quib
obuiam ad mare missi ab hannibale
qui dicerent ne tutos eos adituros in¬
ter tot. tam effrenatarum gentum
arma: nec hannibali in tanto discrimi¬
ne rerum oꝑe ẽẽ legationes audire: ap¬
parebat non admissos protinus car¬
thaginem ituros: Litteras gͥ nuntios¬
q ad principes factionis barchine pre¬
mitgt: ut prepararent suoꝵ animos
ne quid pars altera gratificari pro
romanis posset: Itaq preter quam
qõ admissi auditiq non sunt : ea qͦq
uana atq irrita legatio fuit: H an¬
no unus aduerso senatu causam fede¬
ris magno silentio ꝓpter auctoritatem
suam cum assensu audientum egit.
ꝑ eos federum arbitros ac testes:¬
obtestantis : ne romanum cum sagũ¬
gno suscitarent bellum: Monuisse¬
predixisse se. ne hamilcharis ꝓgeni¬
em ad exercitum miterent : non
manes. non stirpem eius conqͥescere
romana iuuenem flagrantem cupidine

Expanded text:
in castra redigunt. interim ab Roma in castra redigunt. interim ab Roma legatos uenisse nuntiatum est; quibus obuiam ad mare missi ab Hannibale qui dicerent nec tuto eos adituros inter tot tam effrenatarum gentarma nec Hannibali in tanto discrimine rerum operae esse legationes audire. apparebat non admissos protinus Carthaginem ituros. Litteras igitur nuntiosque ad principes factionis Barcinae praemittit, ut praepararent suorum animos, ne quid pars altera gratificari populo Romano posset. itaque , praeterquam quod admissi auditique sunt, ea quoque vana atque irrita legatio fuit. Hanno unus adversus senatum causam foederis magno silentio propter auctoritatem suam, non cum adsensu audientium egit, per deos foederum arbitros ac tesobtestans, ne Romanum cum Saguntino suscitarent bellum: monuisse,praedixisse se ne Hamilcaris progeniem ad exercitum mitterent; non manes, non stirpem eius conquiescerefoedera. iuvenem flagrantem cupidine
Abbreviated transcription (Latin):
acrius. et confertim magis utrimq
pugnabatur. eo plures uulnerabant᷑ :
nullo inter arma corporaq. uano in¬
tercidente telo: Phalar ica erant sagun¬
tnis missile telum hastili ab regno et
cetero tereti p̃ter quam ad extremum.
unde ferrum extabat: Id sicut in pilo
quadratum stuppa circum ligabant
liniebantq pice ferrum autẽ tre
longum habebat pedes: ut cum ar¬
mis transfigere corpus posset: S ed
Io maxime etiam si hesisset in scuto.
nec penetrasset in corpus pauorem facie¬
bat : qd̃ cum medium accenssum mite¬
retur. conceptumq ipso motu multo
maiorem ignem ferret arma dimitti co¬
gebat: nudumq militem ad insequen¬
tes ictus prebebat. Cum du anceps
fuisset certamen. et saguntinis quia p̃¬
ter spem resisterent creuissent anui.
penus quia non uicisset prouicto eẽt.
clamorem repente opidani tollunt. ho¬
stemq in ruinas muri expellunt. in¬
de impedimentum trepidantemq
exturbant : postremo fusum fugatũq

Expanded text:
acrius et confertim magis utrimque acrius et confertim magis utrimque pugnabatur, eo plures uolnerabantur nullo inter arma corporaque uano intercidente telo. phalarica erat Saguntinis missile telum hastili abiegno et cetera tereti praeterquam ad extremum unde ferrum exstabat; id, sicut in pilo, quadratum stuppa circumligabant linebantque pice; ferrum autem tres longum habebat pedes ut cum armis transfigere corpus posset. sed id maxime, etiamsi haesisset in scuto nec penetrasset in corpus, pauorem faciebat quod, cum medium accensum mitteretur conceptumque ipso motu multo maiorem ignem ferret, arma omitti cogebat nudumque militem ad insequentes ictus praebebat. cum diu anceps fuisset certamen et Saguntinis quia praeter spem resisterent creuissent animi, Poenus quia non uicisset pro uicto esset, clamorem repente oppidani tollunt hostemque in ruinas muri expellunt, inde impeditum trepidantemque exturbant, postremo fusum fugatumque
Abbreviated transcription (Latin):
ad centum quinquaginta milia ha¬
buisse in armis satis creditur: O ppida¬
ni ad omnia tuenda atq obeunda.
multfariam distrneri cepti sunt: ñ
sufficiebant: Itaq iam seriebantur
arietib muri. cassateq multe partes
erant. una continentib rumis nu¬
dauerat urbem: Tres deinceps tur¬
res. quantumq inter eas muri erat
cum fragore ingenti procioerunt:
captum oppidum earuina credid̾ant
peni. qua uelut si pariter utrosq mu¬
ros texisset : ita utrumq in pugnam
procur sum est. nichil tumultuarie
pugne simile erat. quales in oppugna¬
honib urbium ꝑ occasionem partis
alterius consciri solent: s iuste aqes
uelut patenti campo inter rumas mu¬
ri tectaq urbis modico distantia int̾¬
uallo constiterant: Hinc spes. hinc
desꝑatio animos irritat. peno cepisse
Iam se urbem si paulum adnitatur cre-¬
dente: saguntinis pronudata menibꝰ
patria. corpora opponentib. nec ullo
pedem referente. ne in relictum a se
locum hostem immitteret. Itaq quo

Expanded text:
ad centum enim quinquaginta milia habuisse in armis satis creditur—: oppidani ad omnia tuenda atque obeunda multifariam distineri coepti non sufficiebant. itaque iam feriebantur arietibus muri quassataeque multae partes erant; una continentibus ruinis nudauerat urbem; tres deinceps turres quantumque inter eas muri erat cum fragore ingenti prociderant. captum oppidum ea ruina crediderant Poeni, qua, uelut si pariter utrosque murus texisset, ita utrimque in pugnam procursum est. nihil tumultuariae pugnae simile erat, quales in oppugnationibus urbium per occasionem partis alterius conseri solent, sed iustae acies, uelut patenti campo, inter ruinas muri tectaque urbis modico distantia interuallo constiterant. hinc spes, hinc desperatio animos inritat, Poeno cepisse iam se urbem si paulum adnitatur credente, Saguntinis pro nudata moenibus patria corpora opponentibus nec ullo pedem referente ne in relictum a se locum hostem immitteret. itaque quo
Abbreviated transcription (Latin):
passim dimisso cũ magna cede ma¬
iore fuga ad naues compellit: Nec di¬
utius circa ealoca morari ausus. ne ab
scipione opprimereturꝰ: trans hib̾m se¬
se recepit: & scipio raptim ad famam
nouoꝵ hostrum agmine acto cum in
paucos refectos paulum ammaduer¬
tisset. p̃sidio tharracone modico reli¬
quo emptoria cum classe rediit: Gix¬
dum digresso eo hasdrubal aderat.
et ille argentum populo qui obsioes
scipioni dederat ad defectionẽ im¬
pulso. cum eoꝵ ipsoꝵ iuuentute agͥs¬

Expanded text:
passim dimisso cum magna caede, mapassim dimisso cum magna caede, maiore fuga ad naues compellit; nec diutius circa ea loca morari ausus, ne ab Scipione opprimeretur, trans Hiberum sese recepit. et Scipio raptim ad famam nouorum hostium agmine acto, cum in paucos praefectos nauium animaduertisset, praesidio Tarracone modico relicto Emporias cum classe rediit. uixdum digresso eo Hasdrubal aderat et Ilergetum populo, qui obsides Scipioni dederat, ad defectionem impulso cum eorum ipsorum iuuentute ag
Abbreviated transcription (Latin):
gni certaminis: ea dimicatio fuit:
Sex milia hostrum cesa: duo capta cũ
p̃sidio castroꝵ: Nam et castra expugna¬
ta sunt: atq ipse dux cum aliqͦt prin¬
cipiis capitur: ꝙ scissis ꝓpinquũ cas¬
tris. oppidum expugnatur: Ceterum
p̃da oppidi parui p̃cii rerum fuit: sup¬
plex barbarica. ac uilium mancipioꝵ
castra militẽ ditauere. non eius mͦ ex¬
ercitus qͥ uictus erat. & eius qui cum
hannibale in italia militabat: Omnib
fere caris rebus. ne grauia impedim̃ta
ferentib ee̾nt: circa pireneum relictis.
priusꝗͣ huius cladis fama accideret.
transgressus hib̃m hasdrubal cũ octo
milib peditum. mille equitum. tanqͣ
ad pͥmum aduentum romanoꝵ occur¬
surus: postꝗͣ ꝑditas res ad citissima¬
missaq castra accepit: iterad mare
conuertit: haud ꝓcul tharragone clas¬
sicos milites. naualesq socios uogos
palantisq ꝑ agros. qd̃ ferme fit. ut
scde res negligentiam creent. equite

Expanded text:
gni certaminis ea dimicatio fuit. gni certaminis ea dimicatio fuit. sex milia hostium caesa, duo capta cum praesidio castrorum; nam et castra expugnata sunt atque ipse dux cum aliquot principibus capiuntur; et Cissis, propinquum castris oppidum, expugnatur. ceterum praeda oppidi parui pretii rerum fuit, supellex barbarica ac uilium mancipiorum; castra militem ditauere, non eius modo exercitus qui uictus erat sed et eius qui cum Hannibale in Italia militabat, omnibus fere caris rebus, ne grauia impedimenta ferentibus essent, citra Pyrenaeum relictis. priusquam certa huius cladis fama accideret, transgressus Hiberum Hasdrubal cum octo milibus peditum, mille equitum, tamquam ad primum aduentum Romanorum occursurus, postquam perditas res ad Cissim amissaque castra accepit, iter ad mare conuertit. haud procul Tarracone classicos milites naualesque socios uagos palantesque per agros, quod ferme fit ut secundae res neglegentiam creent, equite