comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
una uobiscum seruare nõ possum. uestre p̃de certe
uite prospiciã. uos cupiditate glorie aductos in ꝑ¬
iculum deduxi. Uos data facultate uobis cõsulite.
Simul inmedios hostes irripuit. duobus int̾fectis
reliquos a porea paululũ sũmouit. Conantibus
auxiliariis sus. frustra inqͥt mee uite sb̃uenire
conamint: quẽ iam sanguis uiresq defficiũt. Pio¬
ude abite dũ est facultas. uosq ad legionẽ reci¬
pite. Ita pugnans post paululũ concidit. ac sus
saluti fuit. Nr̃ĩ cũ undiq p̃merentur. qͣdraginta.¬
sex centurionibus amissis: deiecti sunt loco. sed intolle¬
rancius gallos insequentos legio decimna tardauit: q̃
pro presidio paulo equiore loco cõstiterat. Nãc rurso¬
terce decime legionis cohortes exceꝑiuit: quo ex castr
minoribus educte cũ tito sextio legnto ceꝑãt locũ
supiorem. legiones ubi pͥmũ planiciẽ attingerunt.
infestis cõtra hostes sigius consticerũt. Uerangẽtorix
ab radicibus dollis suos mera municiones reduxit.

Expanded text:
obiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
cto / de coniuracione senonũ E carnutũ. q̃stionẽ
habere instituit. et de adione qͥ pͥnceps eius cõsilii
fuerat grauiore sentencia pronunciat: ac more
maiorum suppliciũ sumpsit. nõ nulli iudiciũ uerit
profugerunt. Quibus cũ aqua atq igni int̾di.¬
xisset. duas legionesadȩ treuerorũ fues. duas in
lingonibus & sex reliquas insenonũ finibus age¬
dinai in hibernis collocauit. frum̃toq exercitu pro¬
uiso. ut instituerat in ytaliã ad conuentus agẽdos
profectus est.
Uieta gallia cesar ut constituerat
in ytaliam ad conuentus ꝑagẽdos
proficiscitui. Ibi cognoscit de do¬

Expanded text:
cto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem cto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est. Quieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. sed ẽt anni tp̃e atq imbribus procubuerãt.
ut si qui eciã inpncia se occultassent. Tam̃ his de¬
ducto exercitu rerũ oĩm inopia pereundũ uideret᷑.
ac sepe in eũ locũ uentũ est. tanto in om̃s partes
diuiso equitatu: ut nõ modo uisum ab se ambiorigẽ
ĩfuga aircũ spicerẽt. captiui. nec ẽt plane abisse cõ¬
spec tu cõtenderẽt/ ut sepe cõsequendi illata.atq
infinito labore suscepto qui se sũmã acesare gram
inituros putarent. pene nam studio uincerent
semꝑq paulum ad sũmã felicitatẽ defuisse iuderet᷑.
atq ille latebris. aut siluis aut saltibus se eriꝑet.
et noc tu octultatus alias regiones: partesq peteret. nõ
maiore equitũ p̃sidio ꝗͣ quatuor: quibus solis / uitã
suã cõmittere audebat. Tali modo uastatis regiõibꝰ
exercitũ cesar duarũ cohorciũ. danno duro cortoꝵ
rhemorũ reduat. concilioq in eum locũ gallie indi¬

Expanded text:
bantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant bantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indi
Abbreviated transcription (Latin):
cerent. neq ĩcolumi exeratu germanos castra
oppugnaturos fuisse cõtenderẽnt: quẽ timorem.
cesaris aduentus substulit. Rursus ille euentus belli
nõ ignorans unũ ꝙ cohortes extacione & presidio
essent emisse. questus nõ minimo quidẽ casu locũ
relinqͥ debuisse. inultũ fortunã in repentino hostiũ
aduentu potuisse iudicabit. Multo etiã amplius
ꝙ pene ab ipso uallo. portisq castrorũ barbaros
auertissent. quarũ oĩm rerum: maxĩe admirãdũ
uidebatur.q germani qͥ eo consilio rhenũ trãsi¬
erant: ut ambiorigis fines depopularentur adr
castra romanorũ delati optatissimũ ambiorigi
beneficiũ obtulerant.
esar rursus ad uexandos hostes profectus magno
coacto nũo ex finitimis ciuitatibus in om̃s ꝑtes
dimictit. Om̃s uici atq oĩa hedificia: que quisꝙ
p̃da ex õibus locis agebatur. frum̃ta nõ solũ tanta
młtitudine iumentorũ pecorũq atq hõim cõsume¬

Expanded text:
cerent neque incolumi exercitu Germanos castra cerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque da ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consume
Abbreviated transcription (Latin):
potuerant. sed se in castra recipere conati iniquum
ini locũ dimiiserunt. Centuriones quorũ nõ nulli ex
inferioribus ordinibus reliquarũ legionũ uirtutis
causa insuperiores ordines erant. Huius legiõis
traducti ne ante partã rei militaris laudem
anuiterent. forcissime pugnantes concideriuit. Militũ
pars horũ uirtute sb̾motis hostibus pret̾ spemx
incolumis in castra ꝑuenit. pars a barbaris çircum¬
uenta periit. Germaui desperata opugnatione⁊
castrorũ ꝙ nr̃os iã cõstitisse inmunicionibus uide¬
bant. cũ ea preda quã insiliuis deposuerãt trãs
rhenũ sc se recepunt. Ac tantus fuit post discessũ
hostiũ terror: ut ea nocte cũ.C. uolusenus cum
eqͥtatu missus ad castra uenisset. fidem nõ hab̾et.
ad esse cũ in columi cesare exercitũ. sic oĩo aĩos
timor preoccupauerat: ut pene alienata mente
deletis oĩbus copiis eqͥtatũ se ex fuga recepisse di¬

Expanded text:
potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse di
Abbreviated transcription (Latin):
iuis cognouerãt. Postea despecta paucitate ex
om̃ibus partibus impetũ faciũt. Calones ĩ ꝓximũ
tumulũ procurrũt. Hinc cełr deiecti se insigna ma¬
nipulosq cõiciunt. eo magis timidos ꝑt̾rẽt milites
Mii cuneo facto ut celi prumꝑent censent. qm̃ tã
propinqua sint castra. E si pars aliqua cutũuenta
cenderit: aut reliquos conseruari posse cõfidunt.
AlI ut ugo cõsistant/ atq eundeni om̃s ferant
casum. hoc nõ ueteres probant milites: qͥs sb̾ uexillo
una profectos docuimus. Itaq intra se cohortati
per medios hostes prorumpitat. incoluinesq ad unũ
oĩs in castra perueniunt. Hos sub secuti calones eqͥ¬
tesq eodem impetu militũ uirtute seruant᷑. At hii
qui iugo constiterant: nullo eciã nũc usu rei mili¬
taris ꝓcepto: neq in eo qđ probauerãt consilio ꝑma¬
nere: ut se loco suꝑiore deffenderẽt. neq eã quã
profusse aliis uim celeritatemq uiderant. ĩmitari

Expanded text:
ivis cognoverant; postea despecta paucitate ex ivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari
Abbreviated transcription (Latin):
atq ĩsũmo eẽ rem discrimine: capit arma apxinis
atq inporta consistit. sequuntur hunc centuriones eiꝰ co¬
hortis. q̃ instacione erat. paulisper una p̃lium sb̾stinẽt.
reliquit aĩmus sexiũ grauibus acceptis uulneribus
egre deficiens ꝑ manus tractus seruatur. Hoc spacio
int̾posito reliqui sese cõfirmant. tantũ ut ĩmuncĩibꝰ
consistere audeant. spemq deffensorũ p̃beane. Int̾im
cõfecta frumẽtacione milites nri clamorẽ exaudiũt
procurrunt equitos. ꝗͣto res sit inpicło cognoscunt.
Hic uero nulla municiono est que ꝑterritos re¬
cipiat. modo cõscripti atq usus militaris impitis ad
tribunũ militũ centuri onesq ora cõuertũt. qͥd ab
his precipiat᷑ expectant. Nemo ẽ tã fortis qͥ nõ
rei nouitate perturbetur. Barbari procul signa
cõspicati ab opugnacione desistunt. redisse primo
legiones credunt. quas longius discessisse excapti¬

Expanded text:
atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex capt
Abbreviated transcription (Latin):
aditũ reperire possunt egre nr̃i portas tuentur.
reliqͦs aditus locus ipse por se municioq deffendit.
Totis trepidatur castris atq alius ex alio cãm tum¬
ultus querit. neq quo signa ferantur. ueq quã in
partem quisq conueniat prouident. Alius iã cas¬
tra capta pronũciat. alius deleto exercitu atq
imꝑatore uictores barbaros uenisse contẽdit. Ho¬
riq nouas sibi ex loco religiones fingunt. Cotteq
Q liturii calamitatẽ qui eo ceciderint castello
matur oppinio barbaris: ut ex captiuo audiexãt
nullum intus ẽẽ p̃sidium perrumꝑe intuntur.⁊
seq ip̃i ad hortant᷑. ne tantã fortunã ex manibꝰ
diniitant. Erat eger in p̃sidio relictus. Psexiul
baculus: qui pͥmum pilũ apđ̾ cesarẽ duxerat i cuiꝰ
mencionem supioribus p̃liis fecimꝰ. ad diem qͥntũ¬
iam cibo carebat. Hic difisus sue atq oĩm saluti
ĩ ermis extabualo prodit uidet ĩminere hostes

Expanded text:
aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, matur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes
Abbreviated transcription (Latin):
dispersis: ac pene deletis hostibus ĩmillibus passuũ
tribus offendi posset. quinq cohortes frumentatũ
in proximas segetes quas int̾ E castra unus gĩo
collis intererat miitit. Complures erãt ĩ castris ex
legiombus egri relicti. ex quibus qui hoc spacio
dierũ conualuerãt circit̾ tercenti sub uexillo
uno mittuntur. Magna p̃terea multitudo calonũ
magna uis iumentoꝵ que incastris subsederãt
facta potestate sequitur. Hoc ip̃o tp̃e E casu.
germani equites int̾u̾ eniunt. ꝓtinusq eodẽ illo
quo uenerant cursu ab decumana porta ĩcastra ir¬
rupore conant᷑. Nec pͥus sunt uisi obiectis ab ea x¬
parte siluis ꝙͣ castris apropinquarẽt: usq eo ut qui
sb̃ ualle tenderẽt m̾catores recipiendi sui facultatẽ
nõ haberent. Inopinantes nr̃i re noua ꝑturbantur
ac iux pͥmũ impetũ cohors instacione substinet.
Circũ funduntur ex reliquis partibus hostes. siquẽ

Expanded text:
dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem
Abbreviated transcription (Latin):
unus ex captiuis. Quid uos inqͥt hane miserã
ac tenuã soc tamini predam: quibus licet iam
et̃ fortunatissimis tribus horis aduatucã uenire¬
ueniro potestis. huc om̃s suas fortunas exercitus
deat. Oblata spe germani: quã nacti erant predam
in occulto relinquũt. ip̃i ad uatucã contendunt usi
eodem duce cuiuis hec indicio cognouerant.
Cicero qui om̃s superiores dies p̃ceptis cesaris cũ sum̃a
diligencia milites incastris continuisset. ac ne calo¬
nem quemꝗͣ quidem extra municiones egredi pas¬
sus esset. scͥptimo die diffidens de nũo dierũ. cesarõ
fidem seruaturũ ꝙ longus eũ progressum audiebat.
neq ulla de reditu eius fama afferebatur. simul x¬
eorum ꝑmotus uocibus qui illius pacienciã pene
obsessionem. appellabant. Siquidẽ ex castris egredi
nõ liceret. nullam eiꝰmodi causam expectans. quo
nouem legionibus expositis maximoq equitatu

Expanded text:
unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus deat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣtũ inbello fortuna possit. & qͣntos afferat casus
cognosci potuit. dissipatis ac ꝑt̾ritis hostibus ut de¬
mõstrauimꝰ manus erat nulla: que paruã modo
timoris causa afferret. trans rhenũ ad germanos
ꝑuenit fama diripi eburones: atq ultro ad predam¬
om̃s euocari. Cogunt equitũs duo milia sicambri
qͥ sunt ꝓximi rheno aquibus receptos ex fuga then¬
thateros atq usipetes ut supra dociuinꝰ transeunt
rhenũ naiubus ratibusq triginea millibus passiũ
infra eũ locũ ubi pons erat ĩperfectus presidiũ q
acesare relictũ. pͥmos eburones fines ad eunt. nul¬
tos exfuga disparsos excipiũt. Mlagno petoris nũo
cuius sunt cupidissimi barbari pociunt᷑. Imnutan
preda longuis procedunt. Nõ hos palus in bollo
latrociniisq natos nõ silue morantur: qͥbus ĩ loa
sit cesar ex captiuis querũt. profectũ longius
reꝑiunt. õemmq oxorcitũ discossisso cognoscãt. Atq

Expanded text:
quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque
Abbreviated transcription (Latin):
fici uellent dimittende plures manus diducendiq
erant milites. Si continere ad signa manipulos
uellent ut instituta racio E cõsuetudo exercitus rõni
postulabat. Locus ipse erat p̃sidio barbaris/ neq
ex occulto in sidiandi & dispersos circũ ueniẽdi singu¬
lis deerat audacia.: ut in eiꝰinodi difficultatibus qͣntũ
diligencia p̃uideri poterat: ꝓuidebatur: ut pocius
ĩnocendo aliqͥd omitteretur. et si oĩm auimi adul¬
ascendum ardebãt: quã cũ aliquo militũ detrim̃to
noceretur. Cesar ad finitimas ciuitates nuncios
mietit. ad se om̃s uocat spe prede adiripiendos eburões.
ut pocius ĩsilues gallorũ uita ꝗͣ legionarius milos pori¬
clitetur. Siniul ut multitudine circũ fusa ꝓtali facino¬
re stirps ac nom̃ ciuitatis tollatur. Magnus undiq nũł
bantur. diesq appetebat septimus: quẽ ad diem cesar
ad impedunenta legionẽq reuerti constituerat. Hic

Expanded text:
fici vellet, dimittendae plures manus diducendique fici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
Labienũ treboniumq hortatur. si rei .p. cõmodo
facere possint. ad eũ diem reuertantur: ut rursus cõm¬
unicato concilio exploratisq hostiũ rõnibus aliud ini¬
ciũ belli caꝑe possit. Erat ut supra demõstrauimus
manus certa nulla nõ oppidũ nõ prediũ qđ se ar¬
mis deffenderet. sed in oms partes disparsa młtitudo
ubicũq: aut uallis abdita. aut locis siluestris. palus
impedita spem p̃sidii aut salutis aliquã offerebat. cõ¬
sederat. Hec loca in ciuitatibus erant nota/ magnãq
diligenciam res requirebat. nõ in sũma exeratus tuẽda
nullum eĩm poterat uniuersis ꝑterritis ac dispsis
periculũ accdere. sed insingulis militibus cõseruandis:
qua tñ exparte res ad salutẽ exercitus ꝑtinebat. Nã
& prede cupiditas multos longis euocabat. E. silue
incertis occultisq itineribus confertos adire ꝓhibebãt.
Si negociũ cõfici stirpemq hominũ sceleratoꝵ inter¬

Expanded text:
Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis rebus locum probaret. tũ ꝙ superioris ãni
municiones integre manebant. ut militũ laborẽ sub¬
leuaret. presidio impedim̃tis legionẽ quartã decinã
reliquit. Unã ex his tribus quas proxime scriptas ex
ytalia traduxerat. ei legionis castrisq. Q. tuliũ cicero¬
nem p̾fecit. ducentosq equites attribuit. Partio exer¬
citu titũ labienũ cũ legionibus tribus ad occeanũ uer¬
sus in eas partes que menapios attingunt proficisci
iubet.C. trebonium cũ pari legionũ nuo ad eã re¬
gionem q̃ aduaticos adiacet depopulandã mittit.
Ipse cũ reliquis. tribus legionibus ad flumẽ scaldin
qđ influit in mosam extremasq arduẽne partes ue
constituit. quo cũ paucis equitibus profectum ambi¬
origem audiebat. discedens post diem septimũ se¬
se reuersurũ cõfirmabat. Quã ad diem ei legioni ⁊¬
q̃ in presidio reluq̃batur deberi frumentũ sciebat.

Expanded text:
reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
qui una cũ ambiorige consilium inierat. etate iã
confectus cũ laborem belli: aut fuge ferre nõ possee
om̃ibus p̃cibus detestatus ambiorigẽ qͥ cius cõsilii
autor fuisset. Taxo cuiꝰ magna ingallia germaia
copiaq est. se exanimauit. Sunici condrusiq ex
gente & nũo gernanoꝵ: qui sunt int̾ eburones tre¬
uerosq legatos ad cefarem miserũt oratũ ne se
ini hostium nũo duceret/ ne ue oĩm germanorum:
qui essent citra rhenũ unã esse causam iudicaret. niħ
se de bollo cogitauisse nlła ambiorigi auxilia misisse.
Cesar explorata re questione captiuoꝵ. si qui ad eos
eburones ex fuga cõuenissent ad se ut reducerẽt imꝑ¬
auit. Si ita fecissent fines eorũ se uolaturũ negauit.
Tum copiis intres partes distributis impedim̃ta õim
legionum. aduatucã contulit. Ed castelli nomẽ est. hoc
fere est inmediis eburonũ fiubus ubi tituruis atq
arunculeius hiemandi causa consederãt. Hunc cum

Expanded text:
qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum
Abbreviated transcription (Latin):
qui uitandi estus causa plerũq siluarũ at fluminũ
petunt. propinqͥtaces comitos familiaresq eiꝰ angusto
in loco paulisꝑ.equitus nr̃oꝵ uim substinuorũt. His
pugnantibus illũ in equũ quidã ex suis intulit. fugi¬
entẽ silue texerũt. sic E ad subeundũ periculũ et
ad uitandũ multũ fortuna ualuit. Ambiorix co¬
pias suas iudicio nõ conduxerit. qđ p̃lio dimĩcãdũ
nõ existimarit: an tp̃e exclusus & repentino eqͥta¬
tus aduentu prohibitus: cũ reliquũ exercitũ sub¬
sequi crederet. dubium est. Sed certe dimissis ꝑ
agres nunciis: sibi quemq cõsulere iussit: qͦrũ pars.
in arduennã siluã . pars in continentes paludes ꝓfugit.
Qui proximi occeano fuerunt. his in siluis sese
occultauerunt : quas estus efficere cõsuerunt. Multi
ex suis finibus egressi se suaq oĩa alienissimis credi¬
derunt. Catouoleus rex dimidie partis eburonũ

Expanded text:
qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum,
Abbreviated transcription (Latin):
minucium basiliũ cũ om̃i equitatu p̃mittit. si qͥd ce¬
leritate itineris/ atq oportunitate tp̃is profic̾e posset.
monet ut ignes in castris fieri prohibeat: nequa eiꝰ
aduentus procul significacio fiat. sese cõfestim sb̾seqͥ
dicit. Basilius ut imperatũ est facit. cełrq cõtra õim
opinionẽ cõfet to ieinere: multos in agris in opinãtes
deprehendit. eorũ iudicio ad ip̃m ambiorigẽ ꝯtẽdit.
Quo ĩ loco cũ paucis eqͥtibus esse dicebatur. Cum
in oĩbus rebus. & etiã in re militari. multũ p̃t fortu¬
na.nã magno accidit casuut in ip̃m incautũ etiam
atq imparatũ incideret: pͥusq eiꝰ aduentus ab oĩbul
Sic magne fuit fortune om̃i militari ĩstrum̃to qđ
circũ se habebat erepto rhedis: equisq comp̃hensis
ipsum effugere mortẽ. Sed hoc qͦ factum ẽ. qđ edifi¬
cio circũdato silua ut sunt fere edificia gallorum.

Expanded text:
Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid ceMinucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cucũ cludunt. atq in amplissimĩs epulis ꝓpocuł utũt᷑:
Cesar postꝗͣ ꝑubios exploratores comperit suc uos
se in siluas recepisse inopiã frumẽti ueritus : qđ ut
supra demõstrauimꝰ minime om̃s germani agriculcure
student. cõstituit nõ progredi longiꝰ. seđ ne oĩo metũ
sui reditus babaris tolleret: atq ut eoꝵ auxilia tum¬
daret. reducto exercitu partem ultimã pontis: que
ripam ubioꝵ contingebat ĩ longitudinẽ pedũ. Co.
rescindit: atq in extremo ponto turrim quatuor ta
bulatoꝵ constituit. presidiumq cohorciũ duodecĩ
tuendi pontis causa ponit. magnisq municionibus
adulescentem prefecit. ipse cũ maturascere frum̾ta
inciperent ad bellum ambiorigis profectus ꝑ ardu¬
ennam siluam. que ẽ tocius gallie maxima. atq ab
ripis rheni finibusq treueroꝵ ad neruios pertinet ⁊¬
millibusq amplius quingentis in longitudinẽ patet .l.

Expanded text:
circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum editus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit madulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium
Abbreviated transcription (Latin):
ex uestigiis cũ est aĩaduersum auenatoribus. quo se
recipere consuerĩt. oẽs eo loco aut ab radicibꝰ sb̾ruũt.
aut abscidunt arbores tm̃ ut sũma spẽs earũ stanciũ
relinquatur. Huc cũ se consuetudine redinauerunt
infirmas arbores pondere affligunt: atq una ip̃e cõ¬
aidunt. Terciũ est genus eorũ qui uri appellant᷑. Hi
sunt maguitudine paulo infra elephantos spẽ. ⁊ co¬
lore E figura tauri. Magna est ius eoꝵ & magnar
uelocitas. E neq homini neq fere quã cõspexerint x¬
parcunt. Nos studiose foueis captos int̾fiaũt. Hoc
se labore durant/ adolescendesȩ atq hoc gn̾e uena¬
cionis exercent. Et qui plurimos ex his int̾fecerũt
laudem. sed ad suescere ad homines & mansueti fieri
ne paruuli quidem excepti possunt. Amplicudo x¬
cornuũ E figura E spẽs multũ anr̃oꝵ bouũ corni¬
bus difert. Hec studiose cõquisita ab labris argento

Expanded text:
ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝗͣ est huius germanie qui se aut audisse aut
adisse ad inicium. huius silue dicat. Cũ dierũ iter
lx. processerit : aut quo ex loco oriatur acceꝑit. x¬
Multaq in ea gnͣa feraꝵ nasai constat: que reliqͥs
in locis uisa nõ sunt. Exquibus que maxĩe differũt
ab ceteris E maxime memorie prodeuda uideant᷑.
hec sunt. Est bos cerui figura cuius amedia fronte
int̾ aures unũ cornu existit excelsiuis magisq di¬
rettum. Hisq nobis nota sunt cornibus ab eiꝰ sũmo
sicut palme ramiq late diffundunt᷑. Eademq ẽ fes¬
mine marisq natura eademq forma magntudoq
cornuũ. Sunt itẽ que appellantur altes. Harum est
cõsimilis capris figura. ẽ uarietas pelliũ. sed magͥtu¬
afflicte casu conciderunt erigere sese aut subleuare
possunt. his sunt arbores procubilibus: ad ea se aplicãt.
atq paulũ modo reclinate quietẽ capiunt. Quarũ

Expanded text:
quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnituadflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum
Abbreviated transcription (Latin):
lant. uulgo cectos ages occuparũt: atq ibi cõsederũt
Que gens ad hoc tp̃s his sedibus sese continet.
sumamq ht iusticiã & bellice laudis oppinionem.
Nunc qͥm̃ in eadem in opia egestate paciõcia qua
germani ꝑmanent eodem uictu  cultu corporis utunt᷑
Gallis aut̃ prouinciaꝵ propinquitas ⁊ trans marinarũ
rerũ noticia multa ad copiam atq usus largitur pau¬
latim assuefacti superari multisq preliis uicti. ne
se quidẽ cũ illi uirtute comperant:
Huius hercynie silue: que supͣ demõstrata est. lacitudo
nouem dieꝵ iter expedico patet. Nõ enĩ ałr fiuiri põt
neq mensuras itinerũ nouerunt. Oricur ab heluetioꝵ
ꝙ nemetũ ⁊ cauriacorũ finibus rectaq fluminis da¬
nubii regione pertinet ad fines dacorũ & anartiũ. Hĩc
se flectit sinistrorsus diuersis a flumine regionibus
multarũq genciũ fines ꝑꝑ magnitudinẽ amngit. Neq

Expanded text:
lant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; lant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaqnubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
exercende ac disidie minuende carisa fieri p̃di¬
cant : atq ubi quis expͥncipibus incõsilio dixit se
ducẽ fore qui seqͥ uelint: profiteantur. consurgũt
hi qͥ E c̃ãm E hominẽ probant suũq auxiliũ po¬
llicentur: atq amultitudine collaudantur. Qui ex
his secuti non sunt indesertoꝵ ac proditorũ nuͣo
dicunt᷑. õimq his rerũ postea fides derogat᷑. hospitẽ
uiolare fas nõ putant. Qui quacũq de cairsa
ad eos uenerunt ab iniuria prohibent. scõsq hñt.
hisq oĩm domus patenti uic tusq cõicature ac fuit
antea tp̃s cũ germanos galli uirtute superarent¬
E ultro bella inferrẽt. ꝓpt̾ hominũ multitudinem
agriq in opiã trãsrhenum collonias mitterent.x
atq ea que fertilissima sunt g̾manie loca circum
hercinam siluã. que erat oscheni s quibusdam
gretis fama notã esse uideo: quã illi corcinã appel¬

Expanded text:
exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praediexercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appel
Abbreviated transcription (Latin):
cioresq humiliores possessionibus expellant. ne
curacius ad frigora atq estus uitandos edificent i
ne qua oriaturi pecunie cupiditas. Qua ex re fa¬
ctiones dissencionesq nascuntur: ut animi eqͥtatẽ
plebem tõpneanti cum suas quisq opes cũ potẽnssis
equariꝰ uideat. Ciditatibus maxima laus est : qm̃
latissime arcũ se uastatis fimbus solitudines hre.
hoc ꝓprium uirtutis existimant expulsos agria x¬
finitimos cedere: neq ꝓpe ꝗͣꝗͣ se audere cõsistere.
simul se hoc fore tuciores arbitrantur: repentine
in cursionis timore sublato. Cũ bellum ciuitas:
aut illatũ deffendit: aut infert. Magr̃atus qui ei bello
presint: ut uite necisq habeant potestatẽ diligunt
In pace nullius est cõis magr̃atus: sed pͥnceps regio¬
num atq pagorũ int̾ suos ius dicunt. controuersias¬
q minuunt. Latrocinia nullã hñt infamiã: que
extra fines cuiusq ciuitatis fiunt: atq ea iuuentutis

Expanded text:
tioresque humiliores possessionibus expellant; ne tioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis
Abbreviated transcription (Latin):
ab pariuilis labori ac duriciei student: qͥ diutissiẽ
in puberes ꝑmanserũt. maximas int̾ suos ferunt
laudem. Hoc alii staturã alii iures neruosq confir¬
mari putant. Intra annũ u̾o uicessimũ femine
noticiam habuisse inturpissimis hñt rebus. Cuius
rei nulla ẽ occultacio: qđ ⁊ ꝓmiscue in fluminibis
ꝑuulunt᷑ E pellibus aut paruis. renonũ tegum̃tis
utuntur. magna ꝑte corporis nuda. Agriculture
nõ student. maiorq pars eoꝵ uictus ĩ lacte et
caseo & carnibus consistit. Hec quisꝗͣ agri modũ
certũ/ aut fines hẽ ꝓpͥos. sed magr̃atus ac pͥncipes
in annos singulos gentibus cognacionibusq hominũ
qui cũ una cõiereunt. qͣlitũ ⁊ quo loco uisum ẽ
agri attribuunt: atq ãno post alio transire cogũt.
Eius rei mpilas afferũt causas: qđ neq assidua
cõsuetudine capti studiũ belli gerendi agricultura
cõmutent. no latos fines parare studeant. poten¬

Expanded text:
ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, poten
Abbreviated transcription (Latin):
constabat. iustis funeribus cõfectis una cremabantur.
Que ciuitates cõmodius suam rem .p. administrare
existimant᷑. hñt legibus sanctũ. si quis qͥ de .re .p.
afinitimis rumore ⁊ic fama acceꝑint uti ad magr̃atũ
deferat ne ue cũ quo alio cõmunicet. ꝙ sepe hoĩnes
temerarios atq inperitos falsis rumoribus terrerix
⁊̃ ad facinus impelli. E de sũmis rebus cõsilũ capere
cognitum est. Magr̃atus q̃ uisa sunt occultãt. queq̃ ẽẽ
ex usu iudicauerunt multitudini produnt de .r .p.
nisi per concilium loqui nõ conceditur/.
Sermani multũ ab hac consuetudine differũt. Nã noq
druides hñt: qui rebus diuinis p̃sunt: neq sacrificiił
student deorum nũo solos eos ducũt quos cernũt.
E quoꝵ opibus aperte iuuantur. solem E uulcanũ
et lunã. reliquos fama quidem acceꝑunt. Uita oĩs
ĩuenacionibus atq instudiis rei militaris consistit

Expanded text:
constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit:
Abbreviated transcription (Latin):
palam ad se adire nõ paciuntur. filiumq puerilix
etate inpublico ĩ conspes tu pr̃is ad sistere turpe ducũt.
uiriq quantas pecunias abuxoribus dotis noĩe acceꝵ¬
int tantas ex suis estimacione facta bonis cũ dotibꝰ
cõicant. huius om̃s pecunie coniunc tũ racio hetur
fruc tusq seruantar. uter eorũ uita suꝑarit ad eũ
pars utriusq cũ fruc tibus suꝑioꝵ. tẽporũ peruenm
iuri in uxores sicuti in lib̾os uite uecisq hñt pt̃atem
Et cũ pater familias illustriore loco natus decessit. Diꝰ
propinqͥ cõueniunt. et de morte si res insuspicionem
uenit. de uxoribus in seruitutẽ modum q̃stionẽ hñe.
Et si compertũ est igni atq oĩbus tormẽtis excruci¬
atas int̾ficiunt. Funera sunt pro cultu galloꝵ magni¬
fica & sumptuosa oĩa queq uiiuis cordi fuisse arbitrãt.
In ignem inferunt eciã aĩalia. Ac paulo supͣ hanc
memoriã serui Eclientes quos ab his dilectos esse

Expanded text:
palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse