comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euerus presbit̃ cognomento sulpicius
aquitaniȩ ꝓuintiȩ uir genere & lutera¬
tura nobilis. et pauꝑtatis atq humilitatis
amore conspiciuis. carus etiã scõꝵ uirorii
martini turonensis ep̃i. & paulini nolensis
scripsit non contempnenda opuscula. Nã
epistolas ad amorẽ dĩ & contemptũ mundi
hortatorias scripsit. sorori suȩ. multis que
notȩ sunt. Scripsit & ad p̃dictũ paulinum
duas. & ad alios duas. sed inaliquib etiã fami¬
liaris necessitatis inserta ẽ. non digeruntur
composuit et eronicã. Scripsit & ad multoꝵ
ꝓ fectum uitã berti martini monachi et
epĩ signis & ꝓdigũs ac uintutib illustris uiri.
galli. se mediante & udice. Oe conuersatio¬
ne monachoꝵ orientaliũ & ipsius martini
habitã indialogi speciẽ induab concisionib
cõp̃hendit. inquarũ priore. refert suo tem¬
pore apud alex andriam sinodo episcoporũ
decretũ. origenẽ et caueius asapiemibus
ꝓbonis legendum . & aminus capientib pro

Expanded text:
EVERUS presbyter, cognomento Sulpitius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteris nobilis, et paupertatis atque humilitatis amore conspicuus, clarus etiam sanctorum virorum Martini Turonensis episcopi, et Paulini Nolensis notitia, scripsit non contemnenda opuscula. Nam epistolas, ad amorem Dei et contemptum mundi hortatorias, scripsit sorori suae multas, quae notae sunt. Scripsit ad Paulinum praedictum duas, et ad alios alias. Sed quia in aliquibus etiam familiaris necessitas inserta est, non digeruntur. Composuit et Chronica. Scripsit et ad multorum profectum vitam B. Martini monachi et episcopi, signis et prodigiis ac virtutibus illustris viri: Galli, se mediante et judice, de conversatione monachorum Orientalium et ipsius Martini habitam, in Dialogi speciem, tribus incisionibus comprehendit. In quarum priore refert, suo tempore apud Alexandriam in synodo episcoporum decretum Origenem cautius a sapientibus pro bonis legendum, et a minus capacibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
oranonib ftudiosus incubuit. uotaq sua dõ ac
sc̃o aiansueto imo pectore deferens. non prius
abstitit. quã redeuntis salutis dõ miserante.
scĩq aansueti uirtute conferente sperata bene¬
fitia ꝑsensit. Qđ usq hodie idem pomifex
nonsine suspiriis solitus ẽ referre. quanto eo
tempore fuerit in commodo depressus. quã
no ut tta dicam sodabẽ sibi libellũ eiꝰ impe¬
rio exsoluimus. nunc in his quoq finẽ faciamꝰ
aduiti eius orationib aspirante gratia dnĩ

Expanded text:
orationibus studiosus incumbit, votaque sua Deo ac orationibus studiosus incumbit, votaque sua Deo ac sancto Mansueto imo pectore deferens, non prius abstitit quam redeuntis salutis, Domino miserante, sanctique Mansueti virtute conferente, sperata beneficia persensit. Quod usque hodie idem pontifex non sine suspiriis solitus est referre, quanto eo tempore fuerit incommodo depressus, quam mo, ut ita dicam, sodalem sibi libellum ejus imperio exsoluturus, nunc in his quoque finem faciamus adjuti ejus orationibus, aspirante gratia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
quo se uerteret anxius nesciebat. Plebes ab¬
soluens. ipse aplebibꝰ absclutus. solũ exitum
mestus expectabat. Cuius quidẽ infirmitatis
ita exprimimus in commoda. ut uidelicet os¬
tendamus quanta ꝑ beatũ. alansuetũ hanc
sit grã subsequuta. Nã hac inualescente
molestia. cũ pene iam iamq in extremis ager&.
ternasq continuas ebdomadas insomnes lȩta lit̃
duceret. ad notũ scĩ Mansueti refugiũ ur¬
guente morbo recurrere egrotus deliberat.
Obstat econtra militũ familiare obsequium.
ne uidelicet sic̃ rumor fuerat si contigerit
dominũ inordinẽ monasticũ conuerti. eos
qͦq parit̃ reb domesticis cum domino pͥuari.
Que scilicet res. eoo mentes animosꝙ c̃ fuderat
At ille qui iũ laboris torquentis insenserat.
rumpit obstacula ꝓhibentiũ. beati uiri suf¬
fragiũ festinus unpetit. totũ se etꝰ apud dm̃
interuentioni comintitt. tã siuis quã frarũ

Expanded text:
quo se verteret anxius nesciebat; plebes abquo se verteret anxius nesciebat; plebes absolvens, ipse a plebibus absolutus, solum exitum moestus exspectabat. Cujus quidem infirmitatis ita exprimimus incommoda, ut videlicet ostendamus quanta per beatum Mansuetum hanc sit gratiam subsecuta. Nam hac invalescente molestia, cum pene jam jamque in extremis ageret, ternasque continue hebdomadas insomnes lethaliter duceret, ad notum sancti Mansueti refugium urgente morbo recurrere aegrotus deliberat. Obstat e contra militum familiare obsequium, ne videlicet sicut rumor fuerat, si contigeret Dominum in ordinem monasticum converti, eos quoque pariter rebus domesticis cum Domino privari. Quae scilicet res eorum mentes animo que confuderat. At ille qui vim laboris torquentis insenserat, rumpit obstacula prohibentium, beati viri suffragium festinus impetit, totum se ejus apud Deum interventioni committit, tam suis fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
cum popło ubertatẽ mire sentiebat. Et ecce clades
ceret uniuersus popłs. qđ ꝓdomo isrł in die
diũ staret exaduerso in p̃lio sc̃s aiansuetus.
inserere. quod pene nr̃is omnib procedenti tẽ¬
pore ad laudem quoq istius beati uiri notũ
ẽ contigisse. Et quia p̃dictus ep̃e ẽ in causa ñ
derogat ꝑsonȩ p̃cellenti diuinitati debita
clementia porrecta peccatori. S eueritate gͥ
flagelli ꝑ cussis plebib scõꝵ meritis excempti.
cȩlesti disciplinȩ p̃fatus quoq pontifex sub¬
ditur. ut tactus ex uerbere celerius cognoscat
Ergo ut plura reticeã. qui multis aluis fom̃ta¬
orationum porrexerat. graui pressus in cõ¬
modo. ualdeq se habens egre infirmus de¬
cumbebat. Nulla huic uirtus. nullus uigor
remanserat. toto corpore contabescens. nec
somnũ nec cibũ caꝑe ualde debilitat poterat.
U itã exosã ducens. inter angustias deimmi¬
nenti funere solũ mͦ cogirabat. Quid facer&e.

Expanded text:
cum populo ubertatem mire sentiebat. Et ecce clades cum populo ubertatem mire sentiebat. Et ecce clades ceret universus populus quod pro domo Israel in die Domini staret ex adverso in pretio sanctus Mansuetus sinserere, quod pene nostris omnibus praecedenti tempore, ad laudem quoque istius beati viri notum est contigisse. Et quia praedictus episcopus est in causa, non derogat personae praecellenti Divinitati debita clementia porrecta peccatori. Severitate igitur flagelli percussis plebibus, sanctorum meritis exempti, coelesti disciplinae praefatus quoque pontifex subditur, ut tactus ex verbere celerius agnoscat Ergo ut plura reticeam, qui multis aliis orationum fomenta porrexerat, gravi pressus incommodo valdeque se habens aegre, infirmus decumbebat. Nulla huic virtus, nullus vigor permanserat, toto corpore contabescens, nec somnum nec cibum capere valde debilitatus poterat, vitam exosam ducens inter angustias, de imminenti funere solummodo cogitabat. Quid faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
trans measse. nonsine ammiratione multorũ.
Hine omnis illa populoꝵ turba ꝓgrediens.
letis cum uibilo gressib uallatã undiq ca¬
teruis seĩ uiri glebã. ad ꝓpriã sedẽ ñ sine
uoti sui munere referunt. Nã coactis int̃
aera nubib tantus prius imploratus ymber
cȩlo ꝓfluxerat. quantus arenti terrę
sufficere potuisset. Tandẽ gͥ templi ianuã
cum laudib ꝓpinquantib mox tantȩ clari¬
tatis iubar illud uenerabile corpus uisũ ẽ
pcesisse ut tota eccłe domo effulgurans
manifeste. daret intellegi quam diunũ eẽt.
Qđ templo scõ uidebat᷑ inferri. Tunc sonitu
confuse multitudinis. rumpit᷑ concentus ceptȩ
modulanonis uersisq in contraria uotis
soeperunt plures flere p̃ gaudio. cũ nescirent
cur saere debuissent. nisi qđ scĩ pietas
supre iusionis affectũ suoꝵ concitauerat
mentes filioꝵ. Nec uero p̃sens antistes qla¬
erimis tempat q̃ illiꝰ dulcedims cõmunem

Expanded text:
transmeasse, non sine admiratione multorum. transmeasse, non sine admiratione multorum. Hinc omnis illa popularis turba, progrediens laetis conjubilo gressibus, vallatam undique catervis sancti viri glebam ad propriam sedem, non sine voti sui munere, referunt. Nam coactis inter aera nubibus, tantus prius imploratus imber coelo profluxerat, quantus arenti terrae sufficere plene potuisset. Tandem igitur templi januam cum laudibus propinquantibus, mox tantae claritatis jubar illud venerabile corpus visum est praecessisse, ut tota ecclesiae domo effulgurans manifeste daret intelligi quam divinum esset quod templo sancto videbatur inferri. Tunc sonitu confusae multitudinis rumpitur concentus coeptae modulationis; versisque in contraria votis, coeperunt plures flere prae gaudio, dum nescirent cur flere debuissent, nisi quod sancti pietas supernae infusionis affectum suorum concitaverat in mentibus filiorum. Nec vero praesens antistes lacrymis temperat, qui illius dulcedinis communem
Abbreviated transcription (Latin):
scopulis. quȩ beatȩ dĩ genitricis Mariȩ̨ solet
illustrari miraculis. debeat destinari tam qͣm
apud cȩlestis imperatoris summã imperatricẽ
fungi. Sicq hoc facto. uisa ẽ clades illa suo
aliquantulũ furore mitescere. Sed nec sic
pauimentũ popłoꝵ terror abscidit᷑. Nam
iter ũ beati uiri glebã humeris imponentes
principalẽ eiꝰdẽ dĩ genitricis buxeriarũ
erectis indm̃ cordib expetunt coenobium.
ibiq p̃sente domno gerardo pontifice ex¬
acta nocte illa reditũ gestiunt. dicuã ullomͦ
non potest. quia in credibili multitudine
stipante popłoꝵ cohortes. confuso ordine tur¬
bas miscuerum exuicis. exagris. exdiuersis
partib inunũ parit̾ coeuntiũ. Hinc sacrę
uirgines. illinc innumerabiles xp̃ianę fidei
greges. ad litus murtensis fluminis usq pro¬
perantes. ubi ab incolis loci illius uotiuȩ pe
uimensitas. liberis interundas uestib adrenes
usq aquis conuoluti dicti sunt alueũ pedibꝰ

Expanded text:
oul , quae beatae Dei genitricis Mariae saepius solet illustrari miraculis, debeat destinari, tanquam apud coelestis Imperatoris summam Imperatricem,perfungi. Sicque hoc facto visa est clades illa suo aliquantulum furore mitescere. Sed nec sic paventium populorum terror abscinditur: nam iterum beati viri glebam humeris imponentes, principale ejusdem Dei genitricis Buxeriarum erectis in Dominum cordibus expetunt coenobium, ibique praesente domno Gerardo pontifice exacta nocte illa, dum reditum gestiunt, dici jam ullo modo non potest quam incredibili multitudine stipatae populorum cohortes confuso ordine turbas miscuerunt, ex vicis, ex agris, ex diversis partibus in unum repente coeuntium. Hinc sacrae virgines, illinc innumerabiles Christianae fidei greges, ad littus Murtensis fluminis usque properantes, ubi ab incolis loci illius votive peteimmensitas, liberis inter undas vestibus ad renes usque aquis convoluti, dicti sunt alveum pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
in canduit. Nam instar inguinariȩ pestis
quȩ quondã popłos italiȩ corripuerat.:
mine spargitur. ac lȩtiferis in ualescens suc¬
cessib regionum finib late ꝑuagatur. Sicq
quodã maloꝵ auspicio serie cumulata morboꝵ
plebes ꝑeunt. popłi concidunt. sine differentia
utriusq sexus. & ordinis uoluunt᷑ agmina
mortuoꝵ. nec is qui tali dolore ꝑcuiitur.
unũ quẽq exceptis aliis diuersarũ a eccłarũ
locis sicut idem pontifex non sine gemitu
memorabat. denos uel septenos loculos sub
oculis aspiceret inferri tumulandos. Artatꝰ
pontifex. plurimoꝵ periculo morientiũ. Tandẽ
id consilii menti in fundit᷑. ut uidelicet idem
protector beatus alansuetus exquo positus
fuerat loco. iterũ assumptus. tam quã inter
uiuentes et mortuos medus opponat᷑. Itaq
triduano p̃misso ieiunio. consultu habito
iuidet᷑ ep̃o congruũ. ut collectis denuo ppłoꝵ¬

Expanded text:
incanduerat. Nam instar inguinariae pestis, incanduerat. Nam instar inguinariae pestis, quae quondam populos Italiae corripuerat, qmine spargitur, ac lethiferis invalescens successibus, regionum finibus Iate pervagatur; sicque quodam malo auspicio, serie cumulata morborum, plebes pereunt, populi concidunt, sine differentia utriusque sexus et ordinis, volvuntur agmina mortuorum. Nec is qui tali dolore corripitur unum quemlibet, exceptis aliis diversarum ecclesiarum, locum, sicut idem pontifex non sine gemitu memorabat, denos vel septenos mortuorum loculos sub oculis aspiceret inferri tumulandos. Arctatur pontifex plurimorum periculo morientium. Tandem id consilii menti infunditur, ut videlicet idem protector beatus Mansuetus, ex quo fuerat positus loco iterum assumptus, tanquam inter viventes et mortuos medius opponatur. Itaque triduano praemisso jejunio, consultu habito, videtur episcopo congruum, ut collectis denuo po
Abbreviated transcription (Latin):
to irruente quiete laxari potuissent. eũ
excitat dicens. Quid dormis: Quid aliis
sacras uigilias agentib tu tanto sopore de¬
primeris. Atq ut eius uerba ipsa retexam.
mox sub iunxit. Non enim dormientib pro¬
ueniet regnum dĩ. sed uigilantib His au¬
ditis pontifex. somno excitus. a eccłam tre¬
mebundus irrumpit. magnoq terrore con¬
cussus. pudore ꝑfunditur quod his offitus
exsors ita tardus in eẽ uideretur. Cuius rei
testis non sine sui pudore refert. qđ in illo
passus sit secreto cubiculi. uirtute p̃stante
beati aiansueti.
eo quia gła regis ẽ celare uerbũ. dñi
aut̃ inuestigare sermonẽ. ueniã ad illud
quoq quod sub ea tempestate huius beati
uiri alansueti merits fuisse ꝓbatur. ostensũ.
Non multo post tempore ultiscendis obnocria
facinorib: omniũ. diunȩ animaduersionis
seueritas. peccata ꝑstrinacerat popłoꝵ morbo¬
se calamitatis clades acta di uiditio ꝑ popłos

Expanded text:
tu irruente quiete laxari potuissent, eum tu irruente quiete laxari potuissent, eum excitat, dicens: Quid dormis? Quid aliis sacras vigilias agentibus, tu tanto sopore deprimeris? Atque, ut ejus verba ipsa retexam, mox subjunxit: Non enim dormientibus pervenit regnum Dei, sed vigilantibus. His auditis, pontifex somno excitus, ecclesiam tremebundus irrumpit, magnoque terrore concussus, pudore profunditur, quod his officiis exsors ita tardius interesse videretur. Cujus rei testis non sine sui pudore refert, quid in illo sit passus secreto cubiculi, virtute praestanti beati Mansueti Sed quia gloria regis est celare verbum, Domini autem investigare sermonem; veniam ad illud quoque quod ea sub tempestate, hujus beati viri meritis fuisse probatur ostensum. Non multo post tempore ulciscendis obnoxia facinoribus omnium divinae animadversionis severitas peccata perstrinxerat populorum. Morbosae calamitatis clades acta Dei judicio per populos
Abbreviated transcription (Latin):
cenobio scĩ p̃sens contuberniũ eẽt. ab eunte
die sabbati. noxe funditur. qua uidelicet
dominica sollempnitas incrastinũ sperabat᷑.
Inqua cum maturius fr̃s addiuinȩ seruitutis
dep̃ssus. lecto decumbebat graui sopore se¬
pultus. Interea illis consueto more laudes
agentib. soporato pontifici cum iã daret.
albentes pallens aurora recursus. astint uir
quidã aspectu uenerandus. stola candidissima
opertus. habitu p̃cipuus. staturȩ̨ quamitate
ꝓfusus. cum nihil aliud uideret᷑ quam sc̃s
Mlansuetus. Qui cũ diuinꝰ uisitator cubiculum
quiescentis intraret. quadã impellente uirtute.
ostia contigue subito patefacta. fenestrȩ pa¬
tuerȩ. ac radio iubrante domus. splenduit
omnis. Tũ ille uir clarꝰ adstratũ p̃sulis soporati
accessit. manuq corpori suꝑ posita. leui tactu¬
agitante. nã ceteri iacentes circũ fusi. tanto
sopore tenebant᷑ innexi. ut uix strepitõ fac¬

Expanded text:
coenobio sancti praesens contubernio esset; abeunte coenobio sancti praesens contubernio esset; abeunte die Sabbati nox funditur, quia videlicet Dominica solemnitas in crastinum sperabatur. In qua cum maturius fratres ad divinae servitutis m labore defessus, lecto decumbebat, gravi sopore depressus. Interim illis consueto more laudes agentibus, soporato pontifici cum jam daret albentes pallens aurora recursus, astitit vir quidam aspectu venerandus, stola candidissima coopertus, habitu praecipuus, staturae quantitate profusus, ut nil aliud videretur quam sanctus Mansuetus. Qui cum divinus visitator cubiculum quiescentis intraret, quadam impellente virtute, ostia contiguae subito patuere fenestrae, ac radio vibrante domus resplenduit omnis. Tum ille vir clarus ad stratum praesulis soporati accessit, manuque corpori superposita, levi agitante motu, nam caeteri jacentes circumfusi tanto sopore tenebantur innexi, ut vix facto strepi
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ in sequeris: Quid clamorib aera confun¬
dis: Q uid ab immoto benesiti peutur accedis.
eum equidem ego ipse uiuens multo de¬
functo p̃stantius prosim. si uota contuleris:
His auditis. ualde indignatus qui presens
aderat ponifex. astantib fr̃ib dixit. Heu
me inquit. Quid ueneram᷑ : Quid colimus:
Aut enim nulla scĩ uirtus ẽ qua lȩtificetur
aeccła. qua uide confundatur uesania.
aut certe ꝓ eo alt̾ colitur. qui dũ putatur
hic nullo modo retinetur. Interea populis
alia curantib expositi pauimento pueri.
neruorũ subito rupta conexio. sanguine
coepit diffluente dissolui. et dũ nititur
manu sc̃ĩ glebam in repere. inpedes ẽstrat.¬
& iter quod nuniquã nouerat. ꝓprus ntens
flentium ingaudium commutatur. Puer
aut̃ intestimonium facti. usq in presens sti
pontifici experta uirtutũ benefitia. illud
etiã addimus. qđ eiꝰ relatione nos certos
fuisse nondubitamus. Cum adhuc in eodem

Expanded text:
tuum insequeris? Quid clamoribus aera confuntuum insequeris? Quid clamoribus aera confundis? Quid ab immoto beneficii petiturus accedis, cum ego, equidem ipse vivens multo defuncto praestantius, prosim, si vota contuleris? His auditis valde indignatus qui praesens aderat pontifex, astantibus fratribus: Heu me! inquit, quid veneramur, quid colimus? Aut enim nulla sancti virtus, qua laetificetur Ecclesia, qua Judaei confundatur vesania; aut certe pro eo alter colitur, qui dum putatur, hic nullo modo retinetur. Interea populis alia procurantibus expositi pavimento pueri nervorum subito rupta connexio, sanguine coepit defluente dissolvi; et dum nititur manu sancti glebam irrepere, in pedes constitit, et iter quod nunquam noverat, propriis nitens flentium in gaudia commutavit. Puer autem in testimonium facti usque in praesens tempontifici virtutum experta beneficia, illud etiam addimus, quod ejus relatione nos certos fuisse non dubitamus. Cum adhuc in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testis certus. si a quolib& fuerit requisitꝰ.
inc uͦ ab euntes.
cum illo suo celesti thesauro urbẽ ingrediunt᷑:
magno resultantes diuinȩ modulationis tripu¬
dio. Saeris deinde illius noctis uigiliis insisten¬
tes p̃sente beati uiri corpore. dedicauit basilicã
quã ipse p̃sul a fundamentis ante construxerat.
scẽ dĩ genitricis. scĩq dansuet honore uenera¬
bilẽ. Que extunc et modo scĩ siansueti mag¬
nifice illustratur merits. ibiq soluuntur
uincula peccati aggrauantis.
is aut̃ ita compositis beati uiri corpꝰ sedi
dã rusticũ. magnis uocib eiulantẽ Hic ulnis
impositũ sui meroris meserũ .x. annoꝵ filiũ
attulerat. cui neruoꝵ implexio spinȩ dorsali
uestigia ficca retinebat. Qui cũ scĩ uiri glebã
ad templũ lamentis ꝓsequitur. iudeus quidam
qui tum forte se turbis ĩmiscuerat. centum
blasphemias ludibriis rabidioris euomens. p̃ces
rogantis in uehitur. H estu inquiens. qͥd mor¬

Expanded text:
ipse testis certus, si a quolibet fuerit requisitus. Hinc vero abeuntes cum illo suo coelesti thesauro urbem ingrediuntur, magno resultantes divinae modulationis tripudio. Sacris deinde illius noctis vigiliis insistentes, praesenti viri corpore dedicant basilicam, quam ipse praesul a fundamentis ante construxerat, sanctae Dei genitricis, sanctique Mansueti honore venerabilem quae ex tunc et modo sancti Mansueti magnifice illustratur meritis, ubique solvuntur vincula peccati aggravantis. His autem ita compositis, beati viri corpus sedi t rusticum magnificis vocibus ejulantem. Hic ulnis impositum sui moeroris miserum decem annorum filium attulerat, cui nervorum implexio spinae dorsuali vestigia fixa retinebat; qui cum sancti viri glebam ad templum lamentis prosequitur, Judaeus quidam, qui tum forte se turbis miscuerat, centum blasphemias ludibriis rabidioris evomens, preces rogantis invehitur. Heus, tu! inquiens, quid mor
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ martẏrẽ. ungib uissit ferreis laniari.
Et cum audcilio xp̃i nullis fatigatus supplicus
in laude dnĩ ꝑduraret. ac nequissimus preses
illius ꝑseuerantiã ad uerã xp̃ianȩ fidei religio¬
nẽ ꝑuenire plurimos uereretur. solutũ exinde.
in locũ quo nunc uenerandi corporis reliquias
excolimus. gladio feriente iussit interfici. Tc̃
sc̃s ualerianus primi martyris et leuite sc̃i stepha¬
ni habens grãm. et głam reminiscens. celos in¬
tuens. illũ uidit sibi offerre oculis coronã. cui
moriendo non metuit martyrii p̃bere uictoriã.
Sic itaq sc̃s martyr locum illum consecrauit.
exoremus. ut fidẽ plebis augeat. prouintiam
tueatur. cunctumq populũ sius cultib adherentẽ
pia intercessione conseruet. et qui eiꝰ triumphũ
deuotus ac fidelis scriptor eoccoluit. inp̃senti
seculo uel infuturo patrocinio eiꝰ ȩterna gr̃ã

Expanded text:
sanctum Dei martyrem unguibus jussit ferreis laniari: sanctum Dei martyrem unguibus jussit ferreis laniari: et cum auxilio Christi nullis fatigatus suppliciis in laude Domini perduraret, ac nequissimus praeses, per illius perseverantiam et ad veram Christianae fidei religionem pervenire plurimos vereretur, solutum exinde, in locum quo nunc venerandi corporis reliquias excolimus, gladio feriente jussit interfici. Tunc sanctus Valerianus primi martyris et levitae sancti Stephani habens gratiam et gloriam reminiscens, coelos intuens illum vidit oculis sibi offerre coronam, cui moriendo non metuit martyrii praebere victoriam. Sic itaque sanctus martyr locum illum corpore conseexoremus, ut fidem plebis augeat, provinciam propriam tueatur, cunctumque populum suis cultibus adhaerentem pia intercessione conservet: et qui ejus triumphum devotus ac fidelis scriptor excoluit, in praesenti saeculo, vel in futuro, patrocinio ejus aeterna gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tias. tuo te satis habundeq errore c̃fundis
& beatissimi fratris mei marcelli supplicia michi
te illaturum minaris. glorioso certamine supe¬
rata. atq utinã te uictum et illius uirtute et
tua ꝓnuntiatione cognosceres. & dm̃ cęli ac t̾rȩ
dominatorẽ rerũ omnium atq factorẽ de bo¬
nis sensib ad orares. qui sine crimine passus ẽ.
ut sua nos marto l ria moras crimine
liberaret. uel resurrectione sua fidutiã nobis
perpetue salutis ostenderet. euius regni nec
finis nec principium inuenttur. Hic ẽ ds̃ uerus.
qui non inmetallis nec in lapidib sed intemplo
fidei & ȩternȩ beatitudinis grã repperitu&.
Priscus preses dioxit. Cir cum stantia puniende
euidentius apꝓbabis meoꝵ uirtutẽ numinũ.
aut di tui potentiã intormenta defici¬
ens. Sc̃s ualerianus respondit. Tormenta ista
quȩ nominas. iã ap̃cedentib meis commilitonibꝰ
tolerata. Tunc seuissimus p̃ses stipiti appensũ

Expanded text:
tias? Tuo te satis abundeque errore confundis. tias? Tuo te satis abundeque errore confundis. Et beatissimi fratris mei Marcelli supplicia mihi te illaturum minaris, glorioso certamine superata? Atque utinam te victum et illius virtute, et tua pronuntiatione cognosceres, et Deum coeli ac terrae dominatorem omnium rerum atque factorem, de bonis sensibus adorares; qui sine crimine passus est; ut sua nos morte ab aeterno mortis crimine liberaret et sua resurrectione fiduciam nobis perpetuae salutis ostenderet, cujus regni nec finis nec principium invenitur! Hic est Deus verus, qui non in metallis, nec in lapidibus, sed in templo fidei et aeternae beatitudinis gratia reperitur. » Priscus praeses dixit: « Circumstantia puniendi evidentius approbabis meorum virtutem numinum, aut vanam Dei tui potentiam, in tormenta deficiens. » Sanctus Valerianus respondit: « Tormenta ista quae nominas, jam a praecedentibus meis sunt commilitonibus superata. » Tunc saevissimus praeses stipiti appensum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint desotio tuo marcello simili errore de¬
cepto ad tuã minime notitiam peruenerunt :
Consule tibi deoꝵ immortaliũ numina uene¬
randa. Cognosce quȩ ad orari sacratissimi im¬
peratores decernit auctoritas. quȩ & patres
nr̃i uiderunt. et nos eoꝵ effigies sanctissimas
adoramus. & quoꝵ ꝓgenies cęloꝵ manifestissime
dominatur. Omnipotentẽ iouẽ. & uinoner
ritos. Quod nisi feceris. longe acollega tuo
mareello grauiorib supplicus punieris. Sc̃s̃
ualerianus respondit. Presidẽ te ẽẽ & iudicẽ
ꝓuintiarũ circum stans declirat offitiũ. sed om̃is
scientiȩ error gentilium reddit ignarũ. Quomͦ
imperatoris tui & nefaria religione imperatoꝵ
deereta conuellis: Quȩ sunt nunc ista quȩ lo¬
fiteris. quẽ germanȩ suȩ fuisse conuigem ñ
negasti. filiãq eiꝰ uenerẽ frĩs uxorẽ ame estimas
adorandã: Hȩc crimina dum innuminibus
ueneranda & in hominib dampnanda ꝓnun¬

Expanded text:
fuerint de socio tuo Marcello, simili errore defuerint de socio tuo Marcello, simili errore decepto, ad tuam minime notitiam pervenerunt? Consule tibi, deorum immortalium numina venerando. Cognosce quae adorari sacratissimi imperatoris decernit auctoritas: quae et patres nostri viderunt, et nos eorum effigies sanctissimas adoramus, et quorum progenies coelis manifestissime dominatur. Omnipotentem itaque Jovem, et ritos adora. Quod si non feceris, longe a collega tuo Marcello gravioribus suppliciis punieris. » Sanctus Valerianus respondit: « Praesidem te esse, et judicem provinciarum, circumstans declarat officium; sed omnis scientiae, error gentilium reddit ignarum. Quomodo imperatoris tui nefaria religione, imperatorum decreta convellis? Quae sunt numina ista quae lofiteris, quem germanae suae fuisse conjugem non negasti; filiamque ejus Venerem, fratris uxorem a me aestimas adorandam? Haec crimina in numinibus veneranda, et in hominibus damnanda pronun
Abbreviated transcription (Latin):
sagaci inquisitione solliciti. quod eẽt signũ illud
quod intra suũ tuguriũ inuenissent. ac illis ue¬
nientib insuã signasse faciem uideretur. Tunc
sanctus ualerianus respondit. Hoc ẽ signum
una cum patre & spũ scõ regnans ante scła. et
in eternum ꝑ manens. nos sua passione redemit.
& moriendo conritis mortis uinculis. aeterne
uitȩ premia condonauit. Tunc illi dixerunt.
Ergo & tu marcelli sotius depianum te esse
denuntias: Ses̃ ualerianus respondit. Me
et sotium sc̃ĩ marcelli & depĩanũ eẽ libera &
usq infinẽ mansura uoce ꝓfiteor. Impositis itaq
uinculis. & post tergũ manib uinctis. uelut
scelerati criminis reus. prisco p̃sidi ab offitio
p̃sentatur. Quem cum ille intueretur. be¬
luini cordis seueritate inflammatus. sic ait.
Tu es ualerianus exp̃i nomen p̃dicans. errore
suꝑfluo moriturus : An fortasse quȩ acta

Expanded text:
sagaci inquisitione solliciti, quod esset signum illud sagaci inquisitione solliciti, quod esset signum illud quod intra suum tugurium invenissent, aut illis venientibus in suam signasse faciem videretur. Tunc sanctus Valerianus respondit: « Hoc est signum una cum Patre et Spiritu sancto regnans ante saecula, et in aeternum permanens, nos sua passione redemit, et moriendo contritis mortis vinculis, aeternae vitae praemia condonavit. » Tunc illi dixerunt: « Ergo et tu, Marcelli socius, Christianum te esse denuntias? » Sanctus Valerianus respondit: « Me et socium sancti Marcelli, et Christianum esse, libera et usque in finem mansura voce profiteor. » Impositis itaque vinculis, et post tergum manibus vinctis veluti scelerati criminis reus, Prisco praesidi ab officio praesentatur. Quem cum ille intueretur belluini cordis severitate inflammatus sic ait: « Tu es Valerianus, Christi nomen praedicans errore superfluo periturus? An fortasse quae acta
Abbreviated transcription (Latin):
tum. nec longo inteł uallo dum ipse preses
ad lugdunensium urbẽ sub uoce preconis
& ꝑaggerẽ publicũ mularibꝰ uehiculis. &
amnẽ sauconȩ nauali cursu diuiso agmine
ꝓperaret. triorchiũ quod tunc inerogandis
militũ annonis castrense horreũ uocabatur.
die iam uesꝑtinis horis declinante ꝑ uenit.
bi dum depassione scĩ marcelli quȩ inca¬
inllonensi urbe acta fuerant in sana relatione
habere cellulam. & multos iã xxp̃icolas effe¬
cisse. Tunc nequissimus p̃ses eadẽ nocte arroci
cogitatione uersatus. aduentante iam luce
ut mentis erudelitas flagitabat. scm̃ ꝑquiri
alerunũ ab offito. & suis conspectib statui
imperauit. Ad cuiuis tugurium cum directi
milrtes ꝑuenissent. ille estimans eos cxp̃ianos
grã caritatis & more hospitalitatis in uitat.
siaie illi prius intuentes signum crucis &
intra cellula suã habere. & insiuis ahibuisse
uultib conspexerunt. statim comp̃hensũ. diocert̃

Expanded text:
tum, nec longo intervallo, dum ipse praeses tum, nec longo intervallo, dum ipse praeses ad Lugdunensem urbem sub voce praeconis, et per aggerem publicum mularibus vehiculis, et per amnem Sagone navali cursu, diviso agmine properaret Trenorchium, quod tunc in erogandis militum annonis castrense horreum vocabatur, die jam vespertinis horis declinante pervenit. Ubi dum de passione sancti Marcelli quae in Cabilonensi urbe acta fuerant, insana relatione habere cellulam, et multos jam Christicolas effecisse. Tunc nequissimus praeses eadem nocte atroci cogitatione versatus, adventante jam luce ut mentis crudelitas flagitabat, sanctum perquiri Valerianum ab officio, et suis conspectibus statui imperavit. Ad cujus tugurium cum directi milites pervenissent, ille eos aestimans Christianos gratia charitatis, more hospitalitatis invitat. Quem illi primitus intuentes, signum crucis et intra cellulam suam habere, et suis adhibuisse vultibus, conspexerunt; statimque comprehensum dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit auctoritate ꝓlatum. & decretis imperia¬
libus constitutũ. ut ubicumq xp̃ĩanȩ religionis
indiscreto honore sexu uel genere persona
fuisset inuenta. diuersis afflicta suppliciis. capite
puniretur. Iunc in lugdunensi urbe maxima
uel p̃cipua galliarum. sc̃ȩ recordationis fotinꝰ
ep̃s cuius uitȩ merita consummatio martyrii
declarauit. institutor xp̃ianoꝵ doctissimus ha¬
bebatur. Qui ut p̃fatus hystoricus refert. cũ
& quinquaginta animȩ xp̃i głam confitentes.
inunũ carcerem pariter retruduntur. Exquibꝰ
sc̃s̃ ol arcellus & sc̃s ualerianus nocturno tem¬
pore annuntiante angelo euocati pariter
& soluti. alt̃ eoꝵ sequanoꝵ. alter eoꝵ eduorũ
ꝓuintias. interiecto arari petierunt. Diuinȩ
utiq ꝓuisionis instinctu. ut eoꝵ institutionẽ¬
& corda gentilium ad celestis religionis gr̃am
martyrum patrocinio munirentur. In illo
tempore post sc̃ĩ marcelli gloriosũ martyris
certamen. prisci p̃sidis exxaminatione confec¬

Expanded text:
fuerit auctoritate vulgatum et decretis imperialibus constitutum, ut ubicunque Christianae religionis, indiscreto honore, sexu vel genere persona fuisset inventa, diversis afflicta suppliciis capite puniretur. Tunc in Lugdunensi urbe maxima vel praecipua Galliarum, sanctae recordationis Photinus episcopus, cujus vitae merita consummatio martyrii declaravit, institutor Christianorum doctissimus habebatur: qui ut praefatus historicus refert, cum et quinquaginta animae Christi gloriam confitentes, in unum carcerem pariter retruduntur. Ex quibus sanctus Marcellus, et sanctus Valerianus nocturno tempore annuntiante angelo evocati pariter et soluti, alter eorum Sequanorum, alter Aeduorum provincias interjecto Arari petierunt: divinae utique provisionis instinctu, ut eorum institutione et gentilium corda ad coelestis religionis gratiam martyrum patrocinio munirentur. Illo in tempore, post sancti Marcelli gloriosum certamen martyrii, Prisci praesidis examinatione confec
Abbreviated transcription (Latin):
imperator dicens. dudio quia reũ illũ cruci¬
ficum confiteris. et deos nr̃os derides. Nunc
gͦ si parata es uiuere. parati sunt tibi dii
omnipotentes reꝓpitiari. ut eis offeras thura
nec cultorib suis. nam michi ꝓpitiabitur dñs¬

Expanded text:
it ei: Audio quia reum illum crucifixum confiteris, et deos nostros derides. Nunc ergo si parata es vivere, parati sunt dii omnipotentes, ut eis offeras thura,nec cultoribus suis; nam mihi propitiabitur D
Abbreviated transcription (Latin):
perator intribunali iussit eã extendi ad
uerbera. ut fustib mactaretur. Et ecce qui
eã cedebat factus ẽ lapideus. Manus aut̃
eius. carnea remansit usq nunc. ꝓpter hoc
uocatur loci illius nomen ad manum carneã.

Expanded text:
ruciabat, iussit eam extendi ad verbera, ut fustibus mactaretur. Et ecce, qui eam caedebat, factus lapideus; manus autem eius carnea remansit usque nunc. Propter hoc vocatur nomen loci illius ad Manum Carneam
Abbreviated transcription (Latin):
debeant ueraciter intimauit. Dĩ itaq grãm
toto orbe diffusã fidelis cultor ex coluit
dum uidelicet exiguo trraci semine copiosȩ
messes. agri fertilitate gignuntur. & multi¬
plicata ubertate ꝓficiunt. Ita supra dicti
uiri relationẽ ab unius codicis fonte diffusȩ
scriptis manantib fideliũ totũ orbẽ cȩlebran¬
dȩ passiones martyrũ rigauerunt. Nos
tam̃ rei ordinẽ exequentes. possionẽ sc̃ĩ
ualeriani martyris ea scribere deuotione
curauimus. quã triumphante xp̃o ꝑ fectã
certissima ueritate comperimus. Igitur¬
ut in cunctis iperii sui ꝓuinciis generali

Expanded text:
debeant, veraciter intimavit. Dei itaque gratiam debeant, veraciter intimavit. Dei itaque gratiam toto orbe diffusam fidelis cultor excoluit; dum velut exiguo tritici semine copiosae messes agri fertilitate gignuntur, et multiplicata ubertate proficiunt, ita supradicti viri relatione, ab unius codicis fonte diffusae scriptis manantibus fidelium, totum orbem celebrandae passiones martyrum rigaverunt. Nos tamen rei ordinem exsequentes passionem sancti Valeriani martyris ea scribere devotione curavimus, quam triumphante Christo perfectam certissima veritate comperimus. Igiturut cunctis imperii sui provinciis generali
Abbreviated transcription (Latin):
PATISSIA ORU A
martyrũ gloriosa certamina. ob ho¬
horẽ xp̃i dñi ac dĩ nr̃i assiduis cultib & sol¬
lempnitate annua celebrantur. ut dũ fidẽ mar¬
Nrum plebs deuota cognoscit. et illos triũphis
gaudeat. & se patrocinio eoꝵ ꝓtegendã eẽ
confidat. Celebre enim habetur sc̃ẽ recorda¬
tionis eusebiũ hẏstoricũ cesariensis urbis ep̃m.
egregiȩ uitȩ beatissimũ sacerdotẽ. ȩccłastica qͥq
institutione doetissimũ. & p̃cipua sollicitudi¬
ne uenerandũ. ꝑ omnẽ orbẽ inquantũ diuno
annuntiante spũ ut gestũ ẽ rei ueritate de¬
cursa ualuit repperire. ꝓut singularũ pro¬
iunciarũ urbes. loca uel oppida illustrari
triumphis martyrum cȩlestib meruerunt.
quoꝵq principũ tempore ordinata offitioꝵ
instantia. innumerȩ ꝑ sequutiones acte fue¬
rint declarasse. Qui & si martyrũ singuloꝵ
integras non explicuit passiones. tam̃ xp̃iani
deuotis eq fidelib unde scribi uł cȩlebrari

Expanded text:
atissimorum martyrum gloriosa certamina, ob honorem Christi Domini ac Dei nostri assiduis cultibus et solemnitate annua celebrantur, ut dum fidem martyrum plebs devota cognoscit, et illos triumphasse gaudeat, et se patrocinio eorum protegendam esse confidat. Celebre enim habetur, sanctae recordationis Eusebium historicum, Caesariensis urbis episcopum, egregiae vitae beatissimum sacerdotem, ecclesiastica quoque institutione doctissimum, et praecipua sollicitudine venerandum per omnem orbem, in quantum divino adjuvante Spiritu, ut gestum est rei veritate decursa valuit reperire; prout singularum provinciarum urbes, loca, vel oppida, illustrari triumphis martyrum coelestibus meruerunt, quorumque principum tempore ordinata officiorum instantia innumerae persecutiones actae fuerint, declarasse: qui etsi martyrum singulorum integras non explicuit passiones, tamen Christianis devotis atque fidelibus unde scribi vel celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
se nullomͦ suos pullos aliturum. si raptũ furtũ celeri
uolatu ñ reddiderit. E xpectantib fr̃ib inmedio om¬
niũ coruuis aduolat. male sublatum furtum. rostro
reportat. Nec se pennigera conatur eripere fuga.
sed mitis ante omnium conspectũ oblitꝰ ferocitatis.
altionẽ ex spectat. qnẽ uir scs̃ abire imnperat. mira
ȩterni iudicis uirtiis. qui tanta suis famulis p̃ftat.
ut non solum hominum honorib sed etiã auum
oboedientia clarescant.
columbanum et cius cellerariũ factũ fuit referã.
Cũ hora iã refectionis apꝓpinquaret. et minister
refectorii ceriusã amministrare conaretur. quȩ e&x
frumenti uł hordei suco excoquit᷑. quaq p̃ceteris
in orhe terrarũ gentib pret̾ scoticis et dardanis
gentes. que occeanum incolunt usitant᷑. Id ẽ gallia
brittannia. hibernia et cetere quȩ ab eoꝵ morib
ñ disciscunt. Uas qđ tiprũ nuncupant ad cella¬

Expanded text:
ue nullo modo suos pullos aliturum, si rapacem furtum celeri ue nullo modo suos pullos aliturum, si rapacem furtum celeri volatu non referret. Expectantibus fratribus, in medio omnium corvus advolat, male sublatum furtum rostro reportat nec se pennigera conatur eripere fuga, sed mitis ante omnium conspectum, oblitus ferocitatis, ultionem expectat, quem vir sanctus abire imperat. O mira aeterni iudicis virtus! qui tanta suis famulis prestat, ut non solum hominum honoribus, sed etiam avium oboedientia clarescant. Columbanum et eius cellerario factum fuit, referam. Cum hora iam refectionis adpropinquaret, et minister refecturii cervisam administrare conaretur, – quae ex frumenti vel hordei suco equoquitur, quamque prae ceteris in orbe terrarum gentibus preter Scordiscis et Dardanis gentes quae Oceanum incolunt usitantur, id est Gallia, Brittania, Hibernia, Germania, ceteraeque ab eorum moribus non disciscunt –, vas quod tiprum nuncupant ad cella
Abbreviated transcription (Latin):
ret. quanta ui truncũ querci ariereq partirem
clapsus. etrunco cuneus mediã frontẽ secauit. ac
uenarũ ꝓfluas sanguinis undas ꝓduxit. Uidensq
uir di columbanus detecto osse sanguinẽ fluentẽ
statim interram orans ruit. surgensq soliuo
illitrm sanum reddidit ut uix cicatricis uefagium
remaneret. Alia queq uice cum adcibũ capien¬
dum ueniret. heatus columbanus insepe fato ceno¬
hio luxo uio tegumenta manuum. quę galli uuen¬
tos uocant. quos ad oꝑis labore solitus erat hatere
supͣ lapide qui ame fores refectorii erat deposiuii.
Maxq quicte reddita. coruus a les rapax aduolaui.
unũq excis rostro ferens abstulit ꝑ acta refec¬
tionis hora feras uir dĩ rediens. tegumenta
manuũ requirit. Cumq omnes int̾se conqͥrerent.
qui abstulisset. uir sc̃s ait. Nullũ aliũ eẽ qui sine
comeatu aliquid artingere p̃sumpsisset. nisi alitẽ.
qui anoe dimissus adarcã ñ remeauisset. Addiditq¬

Expanded text:
ret quanta vi truncum quercus cuneis arieteque partirent, ret quanta vi truncum quercus cuneis arieteque partirent, elapsus e trunco cuneus mediam frontem secavit, ac venarum profluas sanguinis undas produxit. Vidensque vir Dei Columbanus detecto osse sanguinem fluentem, statim in terram orans ruit, surgensque saliva illitum ita sanum reddidit, ut vix cicatricis vestigium remaneret. 25. Alia quoque vice cum ad cibum capiendum veniret B. Columbanus in saepefato coenobio Luxovio, tegumenta manuum, quae Galli wantos vocant, quos ad operis laborem solitus erat habere, supra lapidem qui ante fores refectorii erat, deposuit; moxque quiete reddita corvus ales rapax advolavit, unumque ex eis rostro ferens abstulit. Peracta refectionis hora, foris vir Dei rediens, tegumenta manuum requirit. Cumque omnes inter se conquererent, qui abstulisset, vir sanctus ait, nullum alium esse, qui sine comeatu aliquid adtingere presumpsisset, nisi alitem, qui a Noe dimissus, ad arcam non remeavisset; addiditq
Abbreviated transcription (Latin):
ut unus eoꝵ theudegisilus nomine digitum falce
p̃cideret. nec ꝓrsus hereret p̃ter pellis paruo re¬
tinaculo. Itaq stante uir dĩ theudegisiliis a longe
cernens. imperat ut cum sodalib ceptum opus per
ficiat. At ille rei gestȩ causã ꝓmit celerrime ad
ipsum ꝓperat digitumq inlitum saluia. pristinȩ
statĩ sospitati reddit. Imperat ut celer ad cȩptũ
opus uires augeat. Cȩpit cum gaudio geminare
laborẽ ac p̃ceteris ad recipiendã stipulã uberius
urguere qui dudũ dep̃ciso membro animũ me¬
rori subdebat. Hȩc nobis ipse theudegisilus
narrauit digitumq monstrauit. Et insupͣ dicto
cȩnobio luxniuo tale quiddam uice alia simile
gessit. Nam quidã prbt ex parrochianis pater
boholeni qui nunc bobiensi ecenobio p̃ est uiunios
nomine ad beotum columbanum uenit. eratt in
saltu cum fr̃ib oblignoꝵ oportunitates parandas.
Cumq supͣdictus uiuniocus uenisset. miransq aspice¬

Expanded text:
ut unus eorum Theudegisilus nomine digitum falce ut unus eorum Theudegisilus nomine digitum falce praeciderit, nec prorsus hereret preter pellis parvae retentaculo. Itaque stantem vir Dei Theudegisilum a longe cernens, imperat, ut cum sodalibus cficiat. At ille rei gestae causam promit: celer ille ad ipsum properat, digitumque illitum saliva pristinae sanitati statim reddit. Imperat ut acceleret coeptum opus, vires augeat. Coepit cum gaudio geminare laborem, et prae ceteris ad praecidendam stipulam uberius urgere, qui dudum de praeciso membro animum moerori subdebat. Haec nobis ipse Theudegisilus narravit, digitumque monstravit, et in supradicto monasterio Luxovio tale quiddam vice alia simile gessit. 24. Nam quidam presbyter ex parochianis, pater Baboleni, qui nunc Bobiensi coenobio praeest, Winnocus nomine, ad B. Columbanum venit: eratque ille in saltu cum fratribus ob lignorum opportunitates parandas. Cumque supradictus Winnocus venisset, miransque aspice
Abbreviated transcription (Latin):
hunc uisonã fluuiolum monasterium ex eius re¬
gula construit. in quo siagrium abbatem p̃ fecit.
Addiditq ad huc duas filias pristino munere et
scło nobiles et in xp̃o timore deditas. Post ista mune¬
ra mat̾ ipsoꝵ flauia post mariti obitum monaste¬
rium puellarũ insupra dicta urbe uensontione
construxit. omni munimine roborans multarum
puellarũ contionẽ ad unauit. Tantũ in eis uiri dĩ
grã flagrauit. ut omnia faleramenta p̃sentis uitȩ
contempnentes ad omnipotentis dĩ cultum an
uideantur. erit obrrectatoꝵ latratib patens con¬
ditoris tam̃ largitio a eque inminimis ut inmagnis
misericordit aspirat. nec differt inmodicis aurẽ
pietatis accommodare. sicut inmaximis exaudit
uota petentis. Quadã die cumiur egregius colum¬
banus ad p̃cidendã messẽ cũ fratrib pennes calmẽ
quã baniariciã uocant uenisset. & blando cõmo¬
doq austro flante falce segete secarent. euenit

Expanded text:
er Novisona fluviolum monasterium ex eius reer Novisona fluviolum monasterium ex eius regula construxit, in quo Siagrium abbatem praefecit. Addiditque adhuc duas filias pristino munere et seculo nobiles et in Christi timore deditas. Post ista munera mater ipsorum Flavia post mariti obitum monasterium puellarum in supradicta urbe Vesontionis construxit, omni munimine roborans, multarum puellarum contionem adunavit. Tantum in eis viri Dei gratia flagravit, ut omnia faleramenta praesentis vitae temnentes, ad omnipotentis Dei cultum anhvideantur, erit obtrectatorum latratibus patens; conditoris tamen largitio aeque in minimis, ut in magnis, misericorditer adspirat nec defert in modicis aurem pietatis accommodare, sicut in maximis exaudit vota petentis. Quadam etenim die cum vir egregius Columbanus ad precidendam messem cum fratribus poenes calmen quam Baniaritiam vocant venisset et, blando commodoque austro flante, falce segetem secarent, evenit,
Abbreviated transcription (Latin):
Mirii dictu inde domi remeant. donum ereatoris
aluo grauida mater futura exespectat. E ditũ ad
demonstrat. Grates conditori agit. qui sic ad
petitiones famuloꝵ suoꝵ quesita dona largit᷑.
Quẽ ur scs̃ siuis manib receptũ saerauit. saeroq
ablutũ fonte ipse suscepit. Donatũq nomen
imponit. matriq ad nutriendũ reddit. Qui post
altus in eodẽ monasterio sapientia imbutus. ueson
tionensi pontifea p̃fectus. nunc usq suꝑ ẽ eandẽ
cathedram. Qui post in amorẽ beati columbani
ex ipsius regula monasterium uiroꝵ construxit.
qđ palatium nuncupant obueterũ monumenta
muroꝵ. Addiditq post eum bonitatis largitor
famuli sui ꝓmissum. aliũ filiũ ramelenũ nomine.
qui nobilitate & sapientia pollens post patris
obitũ in eius honore ẽ suffectus. Quã uisscłari
habitu. tam̃ in creatoris amore uigil. Nam
& ipse in amore beati uiri insaltu iorense suꝑ¬

Expanded text:
Mirum dictu! vix domum remeant, dono Creatoris Mirum dictu! vix domum remeant, dono Creatoris alvo gravida mater futura exspectat. Editum mox demonstrat: grates Conditori agit, qui sic ad petitiones famulorum suorum quaesita dona largitur. Quem vir sanctus manibus receptum sacravit, sacroque lavacro ablutum ipse suscepit, Donatique nomen imponit, matrique ad nutriendum reddit. Qui post alitus in eodem monasterio, sapientia imbutus, Vestionensis pontifex praefectus, nunc usque superest, eandem cathedram regens. Qui post in amore beati Columbani ex ipsius regula monasterium virorum construxit, quem Palatium nuncupant ob veterum monimenta murorum. Addiditque post eum bonitatis largitor famuli sui promissum alium filium Chramelenum nomine, qui nobilitate et sapientia pollens, post patris obitum in eius honore est suffectus, quamvis seculari habitu, tamen in creatoris amore vigil. Nam et ipse in amore beati viri in saltum Iorensem sup
Abbreviated transcription (Latin):
conderent afflauit. Sic fides et oratio meruit &
ut pulsa pluina. estum inter imbres haberet.
Nomine uual delenus. qui gentes quę intra alpui
septa. et uirani saltus arua in colunt regebat. N uic
sodales nulla erat ut iuueneus de Zacharia et eli¬
sabeth ait. Gratius ut donum iam desperantib
eẽt. Hic cum coniuge sua flauia nomine et ge¬
nere et prudentia nobilem adbeatũ columba¬
nũ ex uesontiensi oppido ꝑgit. scantes simul ut
ꝓeis dnm̃ dep̃ caretur. se multis opib ec̃ ditatos. sed
cui hereditatem post obitum relinquerent here
tis. michiq ex lauachro suscipiendum tradatis.
ꝓuobis ego dñi clementiam implorabo. ut ñ solũ
eũ que dño uoneris habeatis. uerũ etiã quanta
uolueritis post pignora suscipiatis. It illi leto
animo ꝓmittunt se eius imperuis parmiros. tantũ¬
det uir di muncrib plenus se impromptu ha¬
bere. tantum ne pacti fędiis studeant uiolare

Expanded text:
conderent, afflavit. Sic fides et oratio meruit, conderent, afflavit. Sic fides et oratio meruit, ut, pulsa pluvia, aestum inter imbres haberet. nomine Waldelenus, qui gentes qui intra Alpium septa et Iurani saltus arva incolent regebat. Huic sobolis nulla erat, ut Iuvencus de Zacharia et Helisabeth ait: Gratius ut donum iam disperantibus esset. Hic cum coniuge sua Flaviam nomine et genere et prudentia nobilem ad beatum Columbanum ex Vesontionense oppido pergit, precantes simul, ut pro eis Dominum deprecaretur: se multorum opum esse ditatos, sed, cui hereditatem post obitum linquerent, heredtis mihique ex lavacro suscipiendum tradatis, pro vobis ego Domini clementiam implorabo, ut non solum eum quem Domino vovetis habeatis, verum etiam, quantum volueritis, post pignora suscipiatis'. At illi laeto animo det vir Dei muneribus plenus se in promptu habere, tantum ne pacti foedus studeant violare.
Abbreviated transcription (Latin):
F raeqi uir dĩ apud fontanas coenobiũ. ubi et
messium copuam nonuis agor locupletẽ dederat.
rruebant uentoꝵ flabra cum uehementia imbriũ.
nec omnino nubila cęli dare terris pluuiã quiesce¬
bant. Quid int̾̃ hec inr dĩ ageret anxrio corde pen¬
sabat. Armauit mentem. fides dociit impetrare
oportuna. Accersiuitq omines. ac segete precidi
iubet. Mirantur illi patris imperium. nec tam̃
quis quã patri cognatum deꝓmit. Uenerunt om̃s
falceq inter diffusionẽ imbrium secant segetẽ patreq
quid agat conspiciunt. Ille quatuor plenos reli¬
gione uiros ꝑ quanior angulos messis preponit.
Comininũ. et eunochum. ac equonamĩ exscothorũ
genere. quartũq gurganũ genere bratonem
His ordinatis ipse cumreliquis medius messẽ p̃cidebat.
Mira uirtus. Fugiebat imber asegete et undiq plu¬
uia diffundebatur. Meditos tantum messeres solis
ardor torrebat. estusq uehemens quo usq messem

Expanded text:
Eratque vir Dei apud Fontanas coenobium, ubi et Eratque vir Dei apud Fontanas coenobium, ubi et messium copiam novus ager locupletem dederat. Inruebant ventorum flabra cum vehementia imbrium, nec omnino nubila caeli dare terris pluviam quiescebant. Quid inter haec vir Dei ageret, anxio corde pensabat; armavit mentem fides, docuit impetrare oportuna arcessivitque omnes ac segetem praecidi iubet. Mirantur illi patris imperium, nec tamen quisquam patri cogitatum depromit. Venerunt omnes falceque inter diffusionem imbrium secant segetem patremque, quid agat, conspiciunt. Ille quattuor plenos religione viros per quattuor angulos messis praeponit, Comininum et Eunocum ac Ęquonanum ex Scottorum genere quartumque Gurganum genere Brittonem. His ordinatis, ipse cum reliquis medius messem praecidebat. Mira virtus ! fugebat imber a segete, et undique pluvia diffundebatur; medios tantum messores solis ardor torrebat, aestusque vehemens, quousque messem