comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cideas res q̃ erant usui ex cõtinẽti
comparari iubebat. Itaq cũ sũmo
studio a nulitib am istraret᷑.
xii. nanbus amissis. reliquis ut
naugare cõmode posset efficit. Dũ
ea geruntur. legione ex cõsuetu¬
dine una frumentatũ missam
q̃ appellabatur. unͣ. neq ullaaid
id tempus belli suspitione int̾po¬
sita. cum pars hominũ in agris
remaneret. pars etiam in castra
uentitaret. hii qui ꝓ portis castroꝵ
instatione erant. cesari renuncia¬
uerunt. pulu̾em maiorem quã
consuetudo feiret in ea ꝑte inder
qmͣ in portem legio iter fecisser.
Cesar id qd̾ euit suspicatus aliquid
nouũ ababaus mitum consilii
cohorces q̃ in stacionib euut se¬
cum ui eam ꝑtem proficisa. du¬
as ex ueliquis in stacionem succe¬
dere. reliquas arman et cõfectim
se subsequi iussit. Quiu paulolõ¬
guis a custus processisset. suos
ab hostibus pͥmi atq egre susti¬
nere. et conferta legione ex om̃ib

Expanded text:
ad eas res erant usui ex continenti ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tis pͥncipes brictauie. qui poct
cesar faciendam conuenerant. iut̾
se collocuti. cum et equites ⁊ ua¬
ues. ⁊ frumentum romanis de¬
cem intellig̾ent. ⁊ paucitatem
militũ ex castroꝵ eeiguitate coguo¬
sce̾nt. q̃ hoc euant eciam angusti¬
ora iqd sine impedim̃tis cecar
legiones tansportau̾at. optimũ
faictum ẽẽ duxerũt. rebellione sc̃ã
frumento cõmecituq nros prohibe.
⁊ rem in hyemem produce. qd his
suꝑatis aut reditu int̾clusis. menui¬
nem postea belli inferendi causa
mbritãnam trrnsiturũ ꝯfidebant.
Itaq rursus cõiuratione factio
paulatimm ex castuis disced̾e. ⁊ suos
clam ex agris deducere ceꝑunt. At
cesar ⁊ si noudũ eoꝵ consiulia cogue¬
uerat. tamẽ et ex euentu nauiũ
sucirũ ⁊ ex eo qd̾ obsides dare inter¬
miserant. fore id qd accidit suspi¬
cabatur. Itaq ad om̃s casus. sb̾¬
sidia comparbat. Nam et frum̃tũ
ex agus cotidie in castra confere
liquas reficiendas utebat᷑. ⁊ que

Expanded text:
ncipes Britanniae, qui post esarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebliquas reficiendas utebatur et quae
Abbreviated transcription (Latin):
rit .iiii. leg̃. in belgio collocouit.
Ducis legioues in heduos consti¬
tuit. quorum in omni gallia sum¬
mami auctoritatẽ ẽẽ sciebat. Duas
in turdius ad fiies caruotum po¬
suit : q̃ omnẽ regionem cõuractam
oceauo continerent. Duas reliquas
in lemonicum fines non louge ab
aruerus. ue qua ꝑs gallie uacua
ab ex̾citu ẽẽt. Ip̃e yaucos dies in pro¬
uincia moratus cum celenter om̃s
conuentus ꝑcurusset. publicas cõ¬
trou̾sias cognouisset. beue iũitis
pͥmia tribuisset. cognoscendi enin
maximam facultatem habuent
totius gallie defectione. quã susti¬
nuerat fidelitate atq auxiliis pro¬
uiutie illius. His reb confectis.
ad legiones se in belgium recepit.
hibuauit q nenieto cenue. Ii cog¬
scit cõmiũ atrebaitẽ prelio cũ eqͣ

Expanded text:
r legiones in Belgio collocavit duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commiu
Abbreviated transcription (Latin):
iucuor nr̃n quam reliquoꝵ ẽ ad¬
muritio. Ceten enim qmͣ bñ atq
em̃date. nos etiam qmͣ facile atq
celenter eos ꝓfecent scimus. Euit
aũt in cescrẽ cum facultas atq
elegantia sumina scribendi. tũ
uerissima scientia suoꝵ ꝯsiliorũ
exꝑlicandoꝵ. michi ne illud ac¬
cidit quidem. ut ailexand̾no. atq
afucano bello int̾eẽm. Que bella
quiͣqmͣ ex ꝑte nobis cesaris ẜmõe
sint nota: tam aliter audimus
ea q̃ rerum nouitate aut admi¬
intione nos capiunt. aliterq ꝓ
testimonio sumꝰ dicturi. Si ego
nuuirum dum õs excusationis
cciusas colligo ne cũ cesare con¬
ferar. hoc ip̃m crimen arrogautie
sub eo. qd me iuditio cuiꝰ quam
existimem posse cum cesare com¬
parari. Uale omni gallia deuicta
cesar cũ a susꝑiore estate nuillum
bellandi temyus int̾misisset. mi¬
litesq hib̾noꝵ quiete refic̾e a tã¬

Expanded text:
maior nostra quam reliquorum est admaior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tan
Abbreviated transcription (Latin):
Dactus ac¬
siduis tius
uocib balbe.
cũ cotidia¬
ua mea ie¬
cusatio nõ
difficulta¬
tis oxtusa¬
tionem. s
inheitie indetur deprẽcationem
Hr̃e. difficillimam rem suscepi.
cesaris ni cõmentanos rerum
gestarum gallie nõ comꝑancib
suꝑiorib acq insequentib eius
scrĩptis conterui nouissimumq
nuyfectum ab reb gestis alexan¬
dria confeci usq ad exitum. Non
quidem ciuilis dillencionis auꝰ
finem nullum uidemus. s uite
cescuris. Quos utinani qͥ legent
scire possint qmͣ uiuitus susceꝑim
scribendos. quo facilius careani
stulcitie atq auogantie crimine.
qui uie mediis interposuerim ce¬
saris scriptio. Constat enĩ iuter
O nichil tam oꝑosum ab aliis
ẽe ꝑfectum.: qd̾ nou horum ele¬
gantia cõmentarioꝵ suꝑetur. qui
sunt editi nescientia tantarum
rerum gestarum scriptorib deesset.
Adeoq ꝓbantur om̃i iudicio. ut
prereyta nõ ꝓbita. facultas scrip¬
torib uideatur. Cuiꝰ tamẽ rei

Expanded text:
actus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei
Abbreviated transcription (Latin):
cõmius qui post illam nulu̾ctio¬
nem qmͣ supra iemorauimus
semꝑ cd õs motus ꝑatus cius ciui¬
dus ẽẽ consuesset. ue esilia belli q̃¬
rentib cuictor armor durq deeẽt.
parente romanis ciuitate cũ sius
piebat. Erat attributus antonio
e. uolusenus quadratus. Hunc
gebat quo libentius id fac̾e̾t qd
impabatur. Ittiq dispositis insidiis.
sepẽ equites eius aggressus scd̃a
prelia faciebat. Nouissime cũ ue¬
hemencius contenderetur. ac uo¬
lusenus ipĩs intercipiendi cõmii
cupiditate ꝑtinatiꝰ eũ cũ paucis
inseqi uitus ẽẽ. ille autẽ fuga ue

Expanded text:
llam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis piebat. Erat attributus Antonio C. Volusenus Quadratus qui cugebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga ve
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnare instituit. Cũ cõplures
dies in oꝑpugnationẽ ⁊ sumpsiss.
⁊ magno suoꝵ detrim̃to. nullam
ꝑtem nunitioꝵ conuellere potuss.
rursus ad obsidendendum lemonũ
redit. Eodem tpr̃e.c. fabius leg̃. cũ¬
plures ciuitates in fidem recepit.
obsidib firmat. Litt̾isqz .c. caminii
reuili fit certior q̃ in yictonibus
gerautur. His reb cognitis pro¬
ficiscitur ad auxilia durati feren¬
dum. At dõnacus aduentu fabii
cognito. desꝑata salute si eodem tẽ
⁊ ext̾uum sustiuere. ⁊ respicere. ac
timere oppidanos. repente ex eo
loco cũ copiis recedit. noc sesacis
tutum fore arbitrabatur insi flu¬
meu ligerim quod eiat ponte ꝓpt̾
magnntudinem tumseundum
copias transduxisset. Ffabius et¬
si nondum in conspcũ hostium

Expanded text:
oppugnare instituit. Cum complures oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore xternum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes finium abiorigis aut legi¬
ones at auxilia dimisisset oĩa
aut capto. labienũ cũ ducib le¬
gionib intreuiros mittit. Quorũ
ciuitas pp̃ germanie in ciuitatẽ
cotidians bellis ex̾citata cultu
⁊ feritate nõ multum agerma¬
nis differehat. n imuꝑata inuꝙͣ
nisi ex̾citu coacta faciebat. Int̾im
gaius canimus rebilus legatus
cum magnam młtitudinẽ cõue¬
uicse hostium ĩ fines picto num
lict̾is inuichoq durati cognoscet.
qui ꝑpetuo in amicitia romanorũ
ꝑ manseret. cũ ꝑs quedam ciuitatis
eius defesisset. ad oppidum lemo¬
nu contendit. Quo cũ aduẽtaret.
citq ex captiuis c̾tiꝰ cognosc̾et ml¬
tis hoĩm nulib dũnaco duce an¬
dum. Duratium clausum lemo¬
num oppugnari n infirmas le¬
giones hostib comuntt̾e audet.
castra munito loco posuit. Dum¬
nacus cũ appropiqͣre cauiuium
coguosset. omuib copiis ad lega¬
tiones conuersis. castra romauoꝵ

Expanded text:
partes finium Ambiorigis aut legipartes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atqueaut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
plures in ꝑtes ex̾citum dimitt̾e
constituit.m. aiitoniũ questorẽ
cũ legione .xii. sibi coniungit.
Caĩ faibiũ legatũ cũ cohortib.
xxu. nuttit in diuersissimam
gallie ꝑtem: quod ibi quasdam
cuutates in armis ẽẽ audiebat. N¬
regioiuib p̾erat scitis firmas ducis
legiones hr̃ existimnabat.C. labie¬
num. ad se euocat. Legionẽq .xii.
que cum eo fu̾at in hib̾ius in galliã
togatam mittit ad colonias ciuiũ
romanoꝵ tuendas. ne qdꝰ simile in¬
cõmodum accideret de incursione
barbaroꝵ. ac suꝑiore estate tͥgestinis
acciderat: qui repentino latrocinio
atq impetu eoꝵ erant oppressi. ip̃e
ad uastandas oppugnandosq fi¬
nes ambiorigis proficiscitur. Quẽ
ꝓterritum ac fugientẽ cum redigi
posse in suam potestatẽ desꝑasset.
primum sue diguitatis ẽẽ ducebat
adeo fines eius uastare cuubus
edificiis pecore ut odio suoꝵ ambio¬
ditum hr̃et in ciuitatẽ. cũ in om̃s

Expanded text:
plures in partes exercitum dimittere plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legiC. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neregionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambioret in civitatem. Cum in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla ꝑfidia iudicauit compͥ¬
ini posse. quem qr nõ arbitrabatur
uocctum in castra uenturum. ne
temptando cantiorem fac̾et. Gaũ
uolusenũ quadraturi msit. qui
eum ꝑ simulcitionem colloqui cu¬
uaret interficiendum. Ad ea rẽ¬
sco delectos idoneos ei tradidit cẽ¬
turiones. Cum in collo quiũ uen¬
tum eẽt. ⁊ ut cõuen̾at manum cõ¬
mii uolusenus arriyuisset. ⁊ cen¬
tirro uelut insuetare ꝑmotus uel¬
miliarib prohibitus. cõmii ꝯfic̾e
homiuẽ non potuit. grauit̾ tamẽ
pͥmo ictu gladio capud ꝑcussit.
Cum utrimq gladiis districti
ẽẽnt. non tam ꝑugnandi qmͣ
diffugiendi fuit utroꝵq ꝯsilium
qd incidiis cognitis. plura qmͣi
indebant extimescebant. Quo
nuniqmͣ in cõspectu cuus qmͣ
roniaui uenire. Cesar bellicosis
nullam ẽẽ ciuitatẽ q̃ bellũ ꝑaret.
qd̃ sibi resisteret. s nõ nullõs ex
oppidis demignire ex agris diffu¬
gere. ad presens imꝑiũ euitand

Expanded text:
sine ulla perfidia iudicavit comprsine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus velmiliaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consiuod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosisnullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum,
Abbreviated transcription (Latin):
anno bellonages cet̾as gallie ciuiͭ ͤ
suscepisse bellum ꝑtinacicsime hos
ex omnib in sententia ꝑ mancise.
n ad sanitatem reliquoꝵ deditione
ẽẽ ꝓductos. scire atq incellig̾e se
cãm peccati facillime mortuis dele¬
ga. Neuunẽ u̾o tm̃ pollere ut in¬
uitis pͥnapib resistente senatu. oĩ¬
bus bouis repugnantib infiriua
manu plebis bellum concitare et
gerere posset. s tñ se ꝯtentũ fore ea
pena quam sibi ꝯtraxissent. Nocte
inseq̃nti legati responsa ad suos re¬
feruit. ob sides confitiunt. ꝯcurrunt
reliquarum ciuitatũ legati que
bello uagoꝵ speculabant᷑ euentus.¬
dant obsides. imꝑata faciunt. excep¬
to cominio. quem tunor prohibelut.
adei cuius ꝙͣ suam cõmittere salutẽ.
Nam suꝑiore auno titus labienus
cesare in gallia cit̾iore ius dicente.
cum cominiumi comꝑisset. sollicita¬
re ciuitates. a conimationem contͣ
cesarem facere. infidelitatẽ eius

Expanded text:
anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
at bellouagi reliqueq ciuitates re¬
pente ex fuga paucis etq his nui¬
nentis receptis. qui siluarũ bñsi¬
cio cosum euitauerant. oiubus
aduerss coguita calanutate. int¬
fecto correo amisso equitatu ⁊ fo¬
tieriuus peditib cum aduentare
romanos existimarent. concilio
repente cautu tubarum ꝯuocato
⁊clamant. legnti ⁊ obsides ad cesarẽ
mittuntur. Hoc ꝯsilio om̃ib pluto
ad cesarem legntos. petuntq ut ea
pena sit contentus hoctiũ. qmͣi si
siue dimicatione infeire integus
posset. pro sua clementia atq hu¬
ẽẽt. affectas opes equestu prelio
bellouagoꝵ ẽẽ. dilectoꝵ peditum
multa uulia int̾isse uix refugisse
tanta calanntate ba bellonagos
eo prelio cõmodum consecutos. qd
correis auctor belli. concitator. mul¬
titudinis eẽt interfectus. Numqͣ
enuu senatum tm̃ ĩ cruitate illo ui¬
no. quantum imꝑitam plebem po¬
tuise. Hec orautib legatis. cõme¬
morãt cesar eodem tempore suꝑiore

Expanded text:
At Bellovaci reliquaeque civitates reAt Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque hulaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore
Abbreviated transcription (Latin):
casse cũ legionib und̾entur. Hoctes
concidunt aĩs. atq itmerib diuer¬
lis fugam querunt. Nequiequam
Nam quib difficultatib locoꝵ ro¬
manos clandere uoluerant: his ipsi
tenebantur. Bicti tamẽ ꝑcucciq
const̾uati profugiunt. ꝑtimi silius
petitis. ꝑtimi flumiue: qui tamen
i fugam nũs acrit̾ insequentibus
conficuuitur. Cum it̾im uulla ca¬
laiitate uictus correis excedere pre¬
lio. sluasꝙ petere. aut inuitantib
ñs ad dedicionẽ potuit adduci.
quin fortissune preliando cõplures¬
S auluerndo cog̾et elatos inacũdia
uictores in se tela couicere. Cali m ͦ
re gesta. recentib prelii uestigiis in¬
gressus cecar. cum uictos tanta co¬
lartate existunaret. hostes uũtio
agcepto. locum cactroꝵ relicturas qͦ
Nou longuis ab ea cede abeẽ plus
minuio.dii. nulib dicebanctur. tam¬
usi fluine impetum tuinsitũ unde¬
bat. tanẽ ex̾citu tinducto ꝓgtedit᷑

Expanded text:
casse cum legionibus viderentur; hostes casse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique nati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
istimaret pͥuum cũ paucis se oñdit
atq in proximas turmas impetũ
fecit. Nũ constanter impetum susti
preliarentur: n a lat̾ib cirtũuenire
suos pat̾etur. Er umpt᷑ ceteri. correo
preliaute ex silius fit magna cõ¬
tentione diuersum preliũ. Qd̾ cũ
diucius par marte miretur: pau¬
latim ex silius instructa ꝓced̾ mul
equites. Quib celeriter subueni¬
uut leuis armature pedites. qͦs aũ
legiones missos ẽẽ docui. turnus q
norum interpo siti constant preli¬
antur. Pugnatur aliqnͣduu pari
contentione. deinde ut intio postu¬
lalut prelii qui sustinuerant. pͥmos
iupetus insidiarim hoc ip̃o fũt su¬
ꝑiores. quod nullũ ab insidiantib
uuprudentes acceꝑant detrimentũ
Accediuit ꝓpius int̾im legioues. cre¬
nutia deferuntur. imꝑatorem iu¬
structio copiis adẽe. Qua re coguita
presidio cohortium confisi mĩ: acer¬
rime preliautur. ne si tardius tem
gessissent. uictorie głiam cõmuni¬

Expanded text:
istimaret, primum cum paucis se ostendit istimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinproeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crenuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communi
Abbreviated transcription (Latin):
menta romanis in yabulationibus
inferebant. Qd cum crebrins accide¬
ret. ex captino quodã comꝑit cesar
correũ bellonagoꝵ ducẽ fortissĩorũ
mlia sex peditum. equites qz dele
eo loco collocarat in q̃m locũ pp̃ cops¬
am frumenti aic ꝑabuli romanos
pabulcitũ nussuros suspicaret᷑. Quo
coguito consilio cesar. legiones plres
quam solebat educit. equitatumq
qua consuecudine pabulatoribus
mittere presidio consueuerat p̾misit.
Luic int̾point auxilia leuis arma¬
ture. Ipẽ cũ legionib quam potest
maxime approyinquat. Hostes ĩ
insidiis dispositi cum sibi delegissẽt
campum ad remgerendam. nam
amplius patentẽ in os̃ ꝑtes passib
nulle siluis undiq impeditissinis.¬
uelut indagine Hunc insidiis cucũ¬
derunt. Nũ explorato hostiũ ⁊ silio
pacati cum subsequentib legiõib
nullam dimicationẽ accusarent.
turmatim in eũ locũ deuenerunt.
Quoꝵ aduentu cum sibi correus
oblatam occasionem rei gerende ex¬

Expanded text:
menta Romanis in pabulationibus menta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegeo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissivelut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilioparati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae ex
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt: extremoqz tpr̃e diei signo
ꝓnunciato uno tempore incenderũt.
Ita continens flãma coyias õs̃ repẽ¬
te a conspectu texit. romanoꝵ. Quod
ubi accidit. barbari uehementissimo
cursu refugerunt. Cesar ⁊ si discessũ
hostium ammadu̾tere nõ poterat.
incendiis oppositis tamẽ id ꝯsiliũ
cũ fuge cã initiũ suspicaret᷑. Legio¬
nes ꝓmouet. turmas mittit ad in¬
sequendum. Ip̃e ueritus insidias
ne forte in eodem loco subsistere ho¬
stis. atq elicere nr̃os in locum constre¬
tur iniquum. tardius ꝓcedit. Eqͥtes
cupidius intiauerant uie suorum
ip̃i pͥores ꝑtes auimadute̾rent. eqͦ¬
rumq insidias uenti liberam facul¬
tatem sui recipiendi bellouagis de¬
derunt. Ita fuga timoris. simulqz
calliditatis pleua. sine ullo detͥimento
nulia nõ amplius .x. progressi ho¬
stes. loco muiitissimo castra posue¬
riuit. Inde cum sepe in insidiis eqͥtes.
pedites disponerent magna decii¬

Expanded text:
carunt extremoque tempore diei signo carunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites upidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit. qui decliui fastigio duaͦbus
ab lat̾ib muniebantur. ubi legioni¬
bus instructis. ad ultimum iugũ
ꝓuenit. acieniq eo loco constituit.
unde tormento missa tela in hosti¬
uni cuneos conici possent. Barbari
confisi loci nata cum dimicare nõ
recusarent. si forte romani subire
collem conarentur. paulatimq co¬
pias distributas dimittere non
auderent. ne disꝑsi turbarentur. ĩ
cicie ꝑmanserunt. Quoꝵ ꝑtincitia¬
cesar cognita .xx. cohortib̾ ĩstructis.
castrsq eo loco metatis: menapi¬
os munire iubet castra. absolutis
tas collocat. equites frenatis equis
instationib dissponit. Bellonagi cũ
romanos ad insequendum paratos
uident. uz ꝑuoctare aut diutius re¬
manere sine ꝑiculo eodem loco pos¬
sent: tale consiluu sui recopiendi
cepunt. Fasces ubi consederant. nã¬
q in cicie sedere gallos consuesse su
quoꝵ simuna erat in castris copia
inter setraditos ante aciem collo¬

Expanded text:
pervenit, quae declivi fastigio duobus pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis tas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse supquorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collo
Abbreviated transcription (Latin):
diebus hisdẽ caictͥs ⁊ sumptis. cũ
ꝓpius ciccessicse legiones ⁊ .c. tre¬
bonium legatũ cognoniccent.
Duces bellouagoꝵ uenti sĩmulẽ
obsidionem allesie. noctu dimittũt
eos quos aut etate aut uirib in¬
feniores. aut in hermes habebãt.
unaq reliqua impediuenta qͣr
ꝑturb̾atum ⁊ confusum. duui ex¬
plicant agm̃. magna eiũ muil¬
titudo carroꝵ etiam expeditos sẽ¬
qui gallos consueuit. oppressi
luce coyias armatoꝵ in suis ĩ¬
stiuunt castus: ne pͥus romani
ꝑsequi se inciꝑent. qmͣ longuis
at cesar. n resistendas aggtedi
endas. ut discedere ex eo loco sine
ꝑiculo barban militib instãtib¬
nõ possent. ita cũ palude impedita a
difficultas celeritatem insequendi
tardari posset. atq id iugũ qd trans
paludem pene ad hostium castra ꝑ¬
tineret. mediocri ualle a castͣs eoꝵ
int̾cisum auimũ adu̾teret pontib
palude constracta legiones traducit.
celerterq in summã plauitiẽ iugi

Expanded text:
diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius At Caesar neque resistentes adgrediendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibnon possent. Ita, cum palude impedita a anseundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi
Abbreviated transcription (Latin):
adducit. Ita repente om̃ib ex ꝑcib
signo daco loca suꝑiora coqiuntur
QD̾ ubi accidit: germani equites si¬
guis legiouis usis ueheũtissime
preliantur. Confestim cohortes imi¬
diq impetum faciunt. Om̃ib q
aut iuterfectis. cuit captis magua
preda potunitur. Capitur ip̃e eo
prelio draptes. Canimius felicissie
re gesta sine ullo pene militis nul¬
nere ad opsidendos oppidanos re¬
uertitur. Eteruoq hoste deleto cui
timore autea diuide̾ presidia et
munitione oppidanos circidare
ꝓhibitus erat. Oꝑa mdiq imꝑit
administrari. Uenit eodẽ cum sius
copiis postero die guius fabius
ꝑtemq oppidi siuuit ad opsiden¬
dumi. Cesar iut̾im marcũ auto¬
nium q̃storem cũ eo hostib. xu.

Expanded text:
adducit. Ita repente omnibus ex partibus adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum coho
Abbreviated transcription (Latin):
imixtum facit. Hii repentino ma¬
lo ꝑt̾riti diffugiunt: ad sua presidia.
icitati. neminem ex eo nuo uiuũ
inde cum paucis lucterius. nec se
recipit. in castra. Pene re gesta ca¬
ni mus ex captiuis comꝑit partem
copiarũ cũ drapte ẽẽ in castris a
mulib non amplius .xii. Qua re
ex complurib coguita. cũ intellige̾t
fugato duce alc̾o ꝑt̾reu reliqͦs facile¬
⁊ oppͥmi posse magne felicitatis ẽẽ
arbitinbatur ueminẽ excedere re¬
fugere in castra. qui acceyta cala¬
ad castra hoctiũ p̾mictit. Ipẽ legio¬
nem unam sił intra castra distir¬
buit. alc̾am secum expeditã ducit.
Cum ꝓpius hostes accellisset ab ex¬
ploracorib quos pͥmisent cogͦscit
castra eoꝵ ut barbaroroꝵ fere con¬
suetudo ẽ relictis locis suꝑioribus
ad riias flumiuis ẽẽ diucsa. At
germanos equites in prudentib
hominib de inprouiso aduolasse
preliuuiq cõmisisse. Qua uecogni¬
ta legionem armatã instructãq

Expanded text:
impetum fecit. Ei repentino maimpetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; incitati neminem ex eo numero vivum inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calaad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque
Abbreviated transcription (Latin):
cadurcoꝵ qui partim re fium̃taria
subleuare eos cupiebant ꝑtimi pro¬
hibere quo uinus sum̃ent ñ pot̾ant.
magnum inimeꝵ frum̃ti cõparãt.
nõ nuniqmͣ cuitẽ expeditionib
nocturis castella nr̃oꝵ adoriunt᷑.
Quam ob cc̃m caninius toto oppi¬
do munitiones circũdare conatur:
ne cuit opus effectũ tueri ũ possit.
aut plurib locis infirma disponat
p̾sidici. Magna copia fium̃ti com¬
ꝑata considunt. draptes ⁊ lucteriꝰ
nõ longius cb oppido .x. uulibus.
unde paulatim frumentũ in op¬
pidum supportarent. Ip̃i int̾ se ꝓ¬
uiutias ꝑtiuntur. Draptes castus
pͥsidio cũ parte copiaꝵ restitit. luc¬
terius agm̃ ium̃toꝵ in oppidum
ducit. Dispositis ibi p̾sidiis hora
re in oppidum instituit. Quorũ
strepitũ ugiles castroꝵ ꝯ sensissẽt
ex psoratoresq nussi. q̃ gererentur
renuntiassent. cainius celeriter
cohortib armatis ex proxinus ca¬
stellis in from̃tario sub ip̃am lucẽ

Expanded text:
Cadurcorum, qui partim re frumentaria Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora re in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem
Abbreviated transcription (Latin):
q ẽs oppidi ꝑtes p̾ruytissiuus sa¬
ris ẽẽ inuuitas qd defendente nul¬
lo tñ armatis asceudere ẽẽt diffici¬
le. magua autẽ impedimenta op¬
pidanoꝵ ud̾et. q̃ si clam destina fu¬
ga subtrahere conarentur effug̾e.
nõ mͦ equitatũ s nec logioñ qͥdem
possent. triꝑtito cohortib diuisis
trina excellentissĩo loco castra facit.
a quib paulatim s. quantũ copie
patiebantur. uallum in oppidi cir¬
cuitum duc̾e iustituit. Qdͦ cum
auimadu̾t̾ent oppidani. misertuna¬
q alesie memoria solliciti. si mulẽ
casum obsidionis uer̾entur. maxͤ¬
q ex onũb lucterius qui fortune
Alius ꝑiculura fecerat moueret.
frum̃ti intionem ẽẽ hñdam. cõsti¬
tuunt omniũ ꝯsensu. ꝑte relicta
copiarum ip̃i cũ expeditis ad im¬
portandum frũtũ proficisci. Eo
ꝯsilio ꝓbato: proxiraa uocte duob
milib armatoꝵ relictis reliqͦs ex
oppido. draptes. ⁊ lucterius educũt.
Hii paucos dies morati. ex finibz

Expanded text:
que omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus
Abbreviated transcription (Latin):
quid ag̾etur in locis reliquis eẽnt
suspensi. renocant cib impugnabił
oꝑibus armatos: murisq disponũt.
flãma comprehrusa ꝑtim restĩgunt.
ꝑtim int̾scuidunt. Cum ꝑtincciter
resicterent oppidami. magna etiã
ꝑte suoꝵ siti amissa. in sententia
ꝑmanebant. At postreuium cum¬
tulis uene fontis intersise sunt atz
auerse. Quo facto. repente ꝑhenius
exaruit fous. Tantamq attulit
oppidaius salutis desyationem.
ut id nõ hoĩm cũ consilio s deorũ
necessitate coacti. se tradiderunt.
Cesar tũ suam lenitatẽ cognitã
om̃ib sciret. n uereretur. ne quid
crudelitate nature uderetur asꝑiꝰ
fecisse. n exitum consilii sui ami¬
madũteret. si tali ratione diu̾sis
in locis plures consilia inissent re¬
bellare cepissent. exemplo supplicui
det̾rendos reliquos existimauit. Ita¬
qs oiuunb qui arnia tuleuant nan
precidit. uitam concessit. qͦ testatior
eẽt peua imꝓboꝵ. Draptes q̃m captũ

Expanded text:
quid ageretur in locis reliquis essent quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena im
Abbreviated transcription (Latin):
hostium multitudo siti consu¬
mebatur. Quo malo ꝑt̾rt. oppi¬
dani. cupcio. seuo. pice. scandulis
implent. ⁊ eas ardentes in opera
preliant᷑: ut ab incendio restuguẽ¬
do duuicationis ꝑiculo det̾reant
romanos. Mag̾na repente mipĩs
oꝑibus flamna extitit. Quecumq
em̃ ꝑ locũ p̾cipitẽ missa eraut: ea
uineis ⁊ aggere suppressa compre¬
hendebant id ipm qd̾ morabatur.
so genere prelii locoq ñquõ p̾me¬
bantur. tam̃ omĩa fortissimo su¬
stinebant aĩo. Res enĩ gerebatur.
⁊ excelso loco. ⁊ ĩ conspcũ ex̾citus nũ.
magnusq utrimq clamor orie¬
batur. Ita qmͣi quisq pot̾at. maxͤ
insigius qͦ notior testatiorq uͥtꝰ
eẽt eius. telis hoctium flcumueꝙ
se offerebat. Cesar cũ complures
suos uulu̾ari uideret. ex ommbus
oppidi ꝑtib cohortes montẽ ascẽ¬
dere. ⁊ simulatione menium occu¬
pandoꝵ clamorẽ undiq iubet tol¬
lere. Quo fc̃o t̾riti oppidam. cum

Expanded text:
hostium multitudo siti consuhostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. so genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum
Abbreviated transcription (Latin):
funditorib q dispositis torm̃tis
etiam quibdam locis ꝯͣ facilli¬
mos descensus collocatis aqua
fluminis prohibebat oppidanos.
Quoꝵ omnis postea inultitudo
aqucitoꝵ in unum locum conueni¬
ebat. Sub ipĩs enim oppidi mu
in magnus fons prorumpebat
ab ea porte q̃ fere pedum. ccͥi ͦ int̾¬
uallo a fluminis circuitu uacabat.
Noc fonte ꝓhiber posse oppida¬
nos cum optarent reliqͥ. cesar
unus uideret: e regione eiꝰ uiuecis
dimicatione. Oppidani uero loco
citer succedentes nuluerabant.¬
locoꝵ difficultates. Eodem tyr̃e
tectos cuniculos ad uinecis agũt
⁊ caput fontis. qd̃ genus oꝑis
sine ullo ꝑiculo. ⁊ sine suspicõe
hostiũ facere licebat. Ee truitur
agger in altitudine pedum. ui.
Collocatur in eo turus .x. tabu¬
latoꝵ. non quidẽ q̃ menib ade¬
quaret. id enim nullis oꝑib effi¬
ci pot̾ent. s q̃ suꝑare fontis fa¬
stigium posset. Er ea cũ tela ic¬
atq ium̃ta. s etiam magna

Expanded text:
funditoribusque dispositis, tormentis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas dimicatione. Oppidani enim loco citer succedentes vulnerantre difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tatque iumenta, sed etiam magna
Abbreviated transcription (Latin):
rent se in lib̾tatem. cũ oĩs gallis
notum ẽẽ sciret reliqui ẽẽ uami
sustiuere potussent nullum ultra
ꝑiculum uererentur. Itoq qͥutũ
calenum legatum cũ legionib¬
ducib reliquit qui iustius itĩb¬
se subsequeretur. Ip̃e cum oĩm equi¬
uisset. oppidumq oꝑib clansum
aũm adu̾teret. n ab oppugnatione
recedi inderet ulla conditione posse.
magna autẽ copia frum̃ti hundare
oppidanos ex ꝑfugis cognouisset. aqͥ
phibere hostem temytare cepit. Flum̃
infirmam uallem diuidebat ꝙ̃ to¬
tumr. ꝓene montẽ cingebat in quo
positum eiat p̾ruptũ undiq oppidũ¬
uxellodonũ. Hoc au̾tere loci nata
ꝓhibebat. in infinus enĩ sic iudicib
montis ferebatur. ut nullam in
ꝑtem depressis fossis deman poss.
Erat autẽ oppidanis difficilis ⁊
pͥruptus eo deccensus ut ꝓhibẽtib
nĩs sine nulu̾ib ac ꝑiculo uite
tate eoꝵ cognita cesar sagittaris

Expanded text:
rent in libertatem, cum omnibus Gallis rent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equium venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppiduVxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae tate eorum cognita Caesar sagittariis
Abbreviated transcription (Latin):
rursus nouor ꝯsilioꝵ ad capiẽdũ
bellũ fcicultas daretur ip̃e reliqͥs
cuntates adit. obsides plures imi¬
perat. tuuentes oĩm anmos con¬
solatione sanat. Cũ in carnotes¬
uenissot quorum in cuutate supe¬
tiore cõmentauo cesar er posut
initiũ belli ẽẽ ortum. quoꝵ ꝯsilio
iuitiũ belli exortum eẽ. qd p̾cipue
eos pp̃ conscientiam facti tunere
aumadu̾tebat. qͦ celerius ciuirtatẽ
metu liberaret pͥncipem celeris
illius ⁊ concitatorem belli.m̃. gutir¬
natum ad Cuppliciũ depoposcit. qͥ
⁊ sine quib quidem sins se cõnuitte¬
bat: tamẽ celeuter oĩm cura q̃sitꝰ
in caltra producitur. Cogitur in
deo ut u̾berib exauimatum corpꝰ
secii ferretur. Ibi crebris littis
rent opprdami. Quoꝵ ⁊ si paucitatẽ
contempuebat. tamẽ ꝑtinatiam
magna peua ẽe afficiendam iudi¬
cabat. ne uiuersia gallia nõ sibi
uires ad resistendum romans
si constantiam de fuisse putaret.
neue hoc exemplo cet̾e ciuitates
locoꝵ oportuitate frete uiudica¬

Expanded text:
rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutesvenisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli einitium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in deo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litterirent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindica