comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ai ile restendit. Penuria qͣmyacior. Co¬
manebis. Nã tilẽ tẽpus añ . lxix. dies ĩ normã¬
ma habebis. ut queqz tͥ ueressarui ocłi̾s inderis.
ipune manibz rape pol̾is . Ile uͦ dm̃ sui momus
adquiescens remoralus esi et ñ m̾lio pꝰ ꝑ ricadd̾ abrĩ
iatensem cognatũ suũ familiaritatẽ ducis ꝯsecutꝰ
est. Qͥ dũ ꝯͣdã die pͥuatĩ loq̃ret᷑ cũ duce : int̾ alia p̾scͥp¬
tum willmn coiiitis u̾bũ ei retulit. Dux aũt willi
ad seuocauit ⁊ cur hͦmodi ẜmonẽ ꝓtulissei ĩtrega¬
uit. At ille nec negare potuit. n intẽcionẽdicti de¬
clarare presũpsit. Ob hec uatꝰ dux. ait. Sediõsis
rebellans me nequit̾ exhereditare disposusti. idro¬
qz ⁊apacitatis ip̃s egeno militi ꝓmisisti. S nobis¬
cũ dono creatoris ut indiemꝰ maneat pax ꝑhenin.
Tu autẽ e normãma discede ꝙͣtociꝰ: et huc dũ iuix̾o
ne redeas ult̾ius. Willõ itaq etpulso. ⁊ apuliũ im¬

Expanded text:
sit? » At ille respondit: « Penuria quam patior. » Comanebis. Nam tale tempus ante octoginta dies in Northmannia habebis, ut quaeque tibi necessaria oculis videris, impune manibus rapere poteris. » Ille vero domini monitis acquiescens, remsecutus est. Qui, dum quadam die privatim loqueretur cum duce, inter alia praescriptum Willelmi comitis verbum ei retulit. Dux autem Willelmum ad se vocavit et cur ejusmodi sermonem protulisset, interrogavit. At ille nec negare potuit, neque intentionem dicti declarare praesumpsit. Ob hoc iratus dux ait: « Seditiosis rebellans me nequiter exhaeredare disposuisti; ideoque rapacitati tempus egeno militi promisisti. Sed nobiscum dono Creatoris, ut indigemus, maneat pax perennis. Tu autem e Northmannia discede quantocius et huc dum vixero ne redeas ulterius. » Willelmo itaque expulso et Apuliam mis
Abbreviated transcription (Latin):
belesme castrũ ⁊ q̃z ad ip̃m ire ꝑtinebant accepit. et
legitime quaidiu uixit pace cũ geroiame alius qz inci¬
nis suis sctã tenuit. Sagar eĩ idẽ erat ac decorꝰ ⁊ affa¬
bilis m̃ltũqz iocosus. oc serene pacis iupidꝰ. S ꝑsi¬
dia maloꝵ nõ cessat ꝑturbare quietẽ bonoꝵ. Itaqz¬

Expanded text:
et quaeque ad ipsum jure pertinebant, accepit et legitime quandiu vixit, pace cum Geroianis aliisque vicinis facta, tenuit. Sagax enim idem erat, ac decorus et affabilis, multumque jocosus, ac serenae pacis cupidus. Sed perfidia malorum non cessat perturbare quietem bonorum. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
titison et eruersius sr̃ eiꝰ cõstrux̾ũt. Monastiũ aũ¬
sc̃ĩ petri iuptellionis rodulsus de teene. Qdu m uͦ
huc paganis tuerãt destructa studio bouoꝵ pͥnte¬
pium reediguata sut. Rollo sigͥdẽ pͥmiꝰ normũ¬
noꝵ dux ĩ pͥmordio sne cõuersiome plũnae posses¬

Expanded text:
Taisson et Erneisus frater ejus construxerunt: Monasterium auncti Petri Castellionis Rodulfus de Toenio. Quaedam huc paganis fuerant destructa, studio bonorum principum reaedificata sunt. Rollo siquidem primus, Northmannorum dux, in primordio suae conversionis plu
Abbreviated transcription (Latin):
huilesqz mrĩs sue ꝓpuqs honorabilit̾ exaliauit.
Ceterũ sicut ĩuulgari ꝓu̾bio dicr̃: Stultꝰ nõ u̾bie
nͭ exẽplis s plagis iux iorrigit᷑. uͭ ꝑtimescit donec
diros ictus acpit. qd ĩ subseq̃nti luce clariꝰ appares¬
uimꝰ dux normãnoꝵ ricardꝰ filiꝰ pͥmiricar¬
di ciudã fũ suo ut̾imo noĩe willõ dedit comititũ au¬
censẽ. Bic ex lescelmna comitissa habuit t̾r filies. lo¬
wbisłs cognemẽto busatiꝰ ducatũ sͥ. uolẽs uẽdicare.
cepit ꝯͣ ducẽ minis ⁊ insestacõib ceriicẽ erige̾. Dex
fortis pͥnceps nolens ei cedẽ. ex̾citũ cõqregauit . i cu¬
slrũ duuis donͤ illud iapet obsedit. atqz lbillmũ rebellẽ
cognatũ suũ exulare coegit. At ille hẽricũ regemi
francorum regem erpeciit. cui ꝯͥd sͥ cõtigisset slebilꝰ

Expanded text:
it. Caeterum, sicut in vulgari proverbio dicitur, Stultus non verbis, non exemplis, sed plagis vix corrigitur, nec pertimescit, donec diros ictus accipit: quod in subsequenti luce clarius appareus, dux Northmannorum Richardus filius primi Richardi, cuidam fratri uterino nomine Willelmo dedit comitatum Aucensem. Hic ex Lescelina comitissa habuit tres filios, Ro ducatum sibi volens vindicare, coepit contra ducem minis et infestationibus cervicem erigere. Verum fortis princeps nolens ei cedere, exercitum congregavit et castrum Oncis, donec illud caperet, obsedit, atque Willelmum rebellem cognatum suum exsulare coegit. At ille Henricum regem Francorum expetiit, cui quid sibi contigisset, flebiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ora flemiũs. castellũ condidit qd̾ alimoniis i mu¬
litilz iussiẽt muniuit. Q̾b deient̾ ex plens re¬
bus rothomagũ metrepoli̾normãme regressus
Cadẽ iempestate Will̃s̃ cognomẽto ¶ gi.¬
Wer leutus destirpe ricetidi magui. comes
erãi. mneritolii. Ad eũ aluĩ amaã tiro de samilia
sua. nõie robtꝰ biget auedẽs ait. Pauxtat̾e
pͥmor dũe mie et ĩhac prĩa neq̃o questũ mͥ uocei¬
sariũ luiͣri. Quaꝓpł ito nt̃ ĩapuliũ ⁊ ibidẽ ho

Expanded text:
ora fluminis castellum condidit, quod alimoniis et miora fluminis castellum condidit, quod alimoniis et militibus sufficienter munivit. Quibus decenter expletis rebus, Rothomagum metropolim Northmanniae regressusadem tempestate Willelmus cognomento Werlencus de stirpe Richardi magni, comes erat Moritolii. Ad eum aliquando quidam tiro de familia sua, nomine Robertus Bigot accedens, ait: « Paupertate premor, domine mi, et in hac patria nequeo quaestum mihi necessariu
Abbreviated transcription (Latin):
repperit. Qd̾ ac̾rime ꝯcitatis nulitũ aĩs expug¬
nãs sestinãt᷑ cepit. igneqz ñecto exicullib slãmie
cremauit. Illusores uͦ corã oĩb inf᷑ alenciũ con¬
sinetil manib pͥiutri iussit ⁊ pedib. Nec mora
sicut iusserat . xxx. duo debilitati sũt. Pelles emi
et renones ad imuriã ducis u̾ba̾u̾ant ip̃mq pelli¬
ciariũ despectine uocitau̾ant. ex qᵈ purẽtes mr̃is
eiꝰ peluntores enterãt. Custeder aũt castelli tũ
seueram aust̾i̾tatem ducis coq uoscetes tumerũt.
et ne simuilia paterẽtur ilico portas aꝑuerunt.
duoqz casiellũ reddiderũt malẽter illud reddere
quã iũ suoꝵ ꝑiculo mebroꝵ tũ qͣuia tormẽtu
tolerare. Duc autẽ mirilit᷑ his ꝑactis ẽ militib¬
qz suus iutremissis celerrime daufrontẽ repecut.
Audiẽtes itaqz dau froutini qͣlia dux snis ꝯ mili¬
tomibz ĩtulerit. et cõsid̾antes ie anullo posse inra¬
ri. se e castellũ eiꝰ tradideriũ dñatui. Inde uͦ po¬

Expanded text:
 acerrime concitatis militum animis, expugnans festinanter coepit igneque injecto exitialibus flammis cremavit. Illusores vero coram omnibus infra Alencium consistentibus, manibus privari jussit et pedibus. Nec mora, sicut jusserat, triginta duo debilitati sunt. Pelles enim et renones ad injuriam ducis verberaverant, ipsumque pelliciarium despective vocitaverant, eo quod parentes matrisdes autem castelli tam severam austeritatem ducis cognoscentes timuerunt, et ne similia paterentur, illico portas aperuerunt, ducique castellum reddiderunt, malentes illud reddere quam cum suorum periculo membrorum tam gravia tormenta tolerare. Dux autem viriliter his peractis, militibusque suis intromissis, celerrime Damfrontem repetiit. Audientes autem Damfrontani qualia dux suis commilitonibus intulerit et considerantes se a nullo posse juvari, se et castellum ejus tradiderunt dominatui. Inde vero
Abbreviated transcription (Latin):
tus manu. insendi optẽtu aggressus: iuiudit
ip̃m scoyulis asꝑrimis ⁊ emiẽtib ĩ gno cirꝯditũ
⁊̃ ĩ accesꝰ ibilẽ ad oppugnadũ uires normũnoꝵ asci¬
iit. ⁊ purinissimiꝰ castellis illẽ struixit. ac ad itꝰ eq¬
diendi obitruxit. In cmꝰ ꝓuintu d̾ aliqͣmdmi mo¬
raretur: ecce adsiñ explorateres alenciũ castrune
absq suoꝵ detͥmẽto eũ posse caꝵe ñciãtes. Qͥ con¬
festim c̾iodes itra cast᷑ͣ disposunt. ⁊ c̃ ex̃citu iota noc

Expanded text:
isendi obtentu aggressus, ut ipsum vidit scopulis asperrimis et eminentibus in gyro circumdatum et inaccessibile ad oppugnandum, vires Northmannorum accivit et firmissimis castellis illud strinxit, ac aditus egrediendi obstruxit. In cujus procinctu dum aliquandiu moraretur, ecce adsunt exploratores, Alencium castrum absque suorum detrimento eum capere posse nuntiantes. Qui confestim custodes intra castra disposu
Abbreviated transcription (Latin):
uistenus cognomẽto gus aufadi dami si¬
lius qui tũc p̾ses oximẽsis erat. peripi¬
uieus ducẽ puerũ regi aliquãtũ cessisse. et quasi
uictũ regie manꝰ oppressionẽ iũ aliquãtũ utrim
perpeti zelo suuensus ingidelitatis regalee milito
stipendus conduxit. quos cõplues ad mumendum
falesie castellũ ne inde duci seruiret sͥ asciuit. Cu¬
is maliuoli amini conatus. dux ut cõparit: legio¬
nb normãnoꝵ undeꝙͣ ceactis: festinãter illd̾ ob¬
sedit. Tũc rodulfus Wauensis magist̾ militũ e¬
rat. ducẽqz suũ totis risib adiuualitt. Cõcrtats
autẽ nulitibz tanta ilico magnauimutate pugna¬
tum ex i ut ꝓtẽ muri sut momẽlo deicerẽt. et nͥ
nox plm̃ dirimissel: ꝓtuldubio rem quã summe
uolebant totam cẽfecissent. perpendens itqͣz cuifte¬
nus se tãtatehostiũ copias nõ possediuciꝰ toleriare.
locũ secedenti aduice petit. et sit ꝓfugꝰ a prĩa extor¬
ris aufugii. post h ricardus curstin filius optime

Expanded text:
urstenus cognomento Guz, Ausfridi Dani filius, qui tunc praeses Oximensis erat, perspiciens ducem puerum regi aliquantum cessisse, et quasi victum regiae manus oppressionem jam aliquantum utcumque perpeti, zelo succensus infidelitatis, regales milites stipendiis conduxit, quos complices ad muniendum Falesiae castellum, ne inde duci serviret, sibi ascivit. Cujus malivoli animi conatus dux ut comperit, legionibus Northmannorum undequaque coactis, festinanter illud obsedit. Tunc Rodulfus Wacceiensis magister militum erat, ducemque suum totis nisibus adjuvabat. Concitatis autem militibus, tanta illico magnanimitate pugnatum est, ut partem muri sub momento dejicerent. Et nisi nox praelium diremisset, procul dubio rem quam summe volebant, totam confecissent. Perpendens Turstenus se tantas hostium copias non posse diutius tolerare, locum secedendi a duce petiit, et sic profugus a patria extorris aufugit. Post haec Richardus Tursteni filius optime
Abbreviated transcription (Latin):
concursu bellũ ꝯmisit. tãiaqz eos ilico strage deleuit.
ut quos gladius ñ extinx̾at deo formiainẽ inferente.
fugiẽtes sluuiꝰ olue obsorberet. Felix nãqz prgna: in
qua die sub uua corruerũt ꝓt̾uoꝵ iastella et facinoro¬
ior. domicilia. W̾ido aũt e pͥlio lapsus bocũ eepecit. ĩ
quo obieratis poctaꝵ repagulis cupiẽs lib̾a̾ri. se ale¬
quamoui obstruxit. Quem dux rege franciã repetẽte

Expanded text:
o strage delevit, ut quos gladius non exstinxit, Deo formidinem inferente, fugientes fluvius Olnae absorberet. Felix namque pugna, in qua die sub una corruerunt protervorum castella et facinorosorum domicilia. Wido autem e praelio lapsus Briocum expetiit, in quo obseratis portarum repagulis, cupiens liberari, se aliq
Abbreviated transcription (Latin):
quit int̾ quos ut dic̃t ꝓpt iobustionẽ etcͣe iuonidixit.
Qͥo secisti perside: ꝯͣ lege aĩuaridebes: qͥ mr̃em tuam
cremare ausus es.: Eloquẽs iuo palã ꝯfessusẽ. siq̃dẽ
malũ fecisse. s ud h̾ sielus agendũ se qͣuit cractun
fuisse. ne deli̾ora fierent a sielerosis sĩ silios eñe. de
et inde ostantinopelimi precit. et adiuitib cognatis
ac amicis sius siuit mĩliũ pecume ꝯgessit. donoqz ĩ¬
patoris de ligno dinte crucis barũ inmꝰ deportauit.
Reu̾sus aut̃ saguĩ eccͣam cepit iã magnã edificare
ut successores eiꝰ rob̾tus ⁊ girardus ac serlo neqͥuerim
eam per quadraginia annos consumimare.

Expanded text:
nter quos, ut dicunt, propter combustionem ecclesiae Ivoni dixit: Quid fecisti, perfide? qua lege damnari debes, qui matrem tuam cremare ausus es? Eloquens Ivo palam confessus est se quidem malum fecisse, sed ad hoc scelus agendum se graviter coactum fuisse, ne deteriora fierent a scelerosis super filios Ecclesiet inde Constantinopolim perrexit et a divitibus cognatis et amicis suis simul multum pecuniae congessit, donoque imperatoris, de ligno Dominicae Crucis carum munus deportavit. Reversus autem Sagium, ecclesiam coepit tam magnam aedificare, ut successores ejus Robertus, Girardus ac Serlo, nequiverint eam per 40 annos consummare.
Abbreviated transcription (Latin):
deo. et uocz ĩ hoc oꝑe adutm gͣtant̾ spõdeo. s tñ
ad hant fabricã quẽ locũ elegistis. ⁊ qͥd ibidẽ xͦ miti¬
tãtib collaturi estic. ãt illi respõierũt. Apud mi¬
teretũ nuuãte deo custrũ eistabilire cupimꝰ. ⁊ eccͣas
det inias q nr̃as. t alia q̃ pot̾imꝰ : ꝓ posse ruuptatis

Expanded text:
e adjuturum gratanter spondeo. Sed tamen ad hanc fabricam quem locum elegistis et quid ibidem Christo militantibus collaturi estis? » At illi responderunt: « Apud Nuceretum, juvante Deo. castrum ei stabilire cupimus et ecclesias decimasque nostras et alia quae poterimus pro posse paupertatis
Abbreviated transcription (Latin):
lnltus tandẽ filiꝰ eiꝰ ut h adiumnau̾tit. op
erat rebellauit. ⁊ eũ de nnucõibz sius t̾pit̾ eiecit.
usos ad mortẽ imiserabitit̾ exiare cõpulit. Put̾uã
quidẽ xxssessionẽ ĩuasit. sz neqͥciã ñ deuitauit ũde
tͥsti tine ꝑire meruit. Nã quidã die c̃ cliẽtib sim
p̾dari precit. et mt̾ reliꝯͣ portũ ell̃ĩ sc̃imonialis
rapuit. At illa gemẽs eũ ĩsecuta et. ac ut ꝓtellus
quẽ nutrieral sͥ ꝓdeo redderet᷑ obinxe de y̾tata en
cernulfus aũt p̾ces eiꝰ sp̾uit. porcũ mactari ac od

Expanded text:
lfus tandem filius ejus ut haec animadvertit, opterat, rebellavit; et eum de munitionibus suis turpiter ejecit, et usque ad mortem miserabiliter exsulare compulit. Paternam quidem possessionem invasit, sed nequitiam non devitavit. Unde tristi fine perire meruit. Nam quadam die cum clientibus suis praedari perrexit et inter reliqua porcum cujusdam sanctimonialis rapuit. At illa gemens eum insecuta est, ac ut porcellus quem nutrierat, sibi pro Deo redderetur, obnixe deprecata est. Arnulfus a
Abbreviated transcription (Latin):
interit. Ad ultimũ auesgotus cambeiam suꝑ alb̾tũ
giraldi filiũ fleccelli intrauit. ibiqz militari rabie
de bachau cepit. sz pilo de suꝑ emisso ĩ capite ictus mox
det illũ ds̃. Raptores et fractores eccͣaꝵ sui similiũ in¬
tercti ꝯperto caueant. ne d̾ simili ꝓpet̾nt. sili punicõe
tandẽ ꝑeant. Et si mũdana prespitas panlulũ eis co¬
mitatux. ñ inde seci glẽntur. Illis nuimeũ scire cẽ¬
uenit qd̾ mũdi gandiũ qiͣ fumꝰ ad modicũ tnsit. ac per¬
mansurum merorẽ adqͥrit. cen qͥdã egregiꝰ ĩ poemate
suo ĩpios arguẽs uersisicator ait. Dos male gaudeti
qr tandẽ suscipietis. Neqͥcie fructũ tenebras ĩcendul lue¬
tumi. Nãqz puis luctor. iustꝰqz tamẽ deus ultor. Que
sua sũt munit . q̃ sũt hostilia yiunnit. Prost̾tis ut iupea

Expanded text:
interiit. Ad ultimum Avesgotus Cambeiam super Albertum Girardi Fleitelli filium intravit, ibique militari rabie debacchari coepit, sed pilo desuper emisso, in capite ictus mox det illum Deus. Raptores ergo, et fractores ecclesiarum sui similium interitu comperto caveant, ne, dum similia perpetrant, simili punitione tandem pereant. Et si munda prosperitas paululum eos comitatur, non inde securi glorientur. Illis nimirum scire convenit, quod mundi gaudium quasi fumus ad modicum transit, ac permansurum moerorem acquirit, seu quidam egregius in poemate suo impios arguens versificator ait: Vos male gaudetis, quia tandem suscipietis Nequitiae fructum, tenebras, incendia, luctum. Nam pius indultor, justusque tamen Deus ultor, Quae sua sunt
Abbreviated transcription (Latin):
latus est. Porro quorũdã relacõ asserit qd̾ ab oliua¬
rio g̾mano suo ꝑẽptꝰ sit. Nos uͦ de tali iiro trĩtũ
neras ñ solũ ñ astruiꝰ. uerũ ⁊̃ credere penitꝰ recusa¬
mus. Ptãtꝰ siquidẽ oliuariꝰ longo post tp̃e ĩ mil.¬
cia honorifice deguit. senixqz fc̃s dei mitu sclmñ
dereliquit. Deinde sub dño auselmo tũt allate.
nãt uͦ cunctuarioꝵ archiep̃o monachile scema ĩ bec¬
censi cenobio pie suscepit. qd̾ ibidẽ subdño Willõ
allẽ multis annis laudabilit̾ iam portauit.

Expanded text:
ab Olivaro germano suo peremptus sit. Nos vero de tali viro tantum nefas non solum non astruimus, verum etiam credere penitus recusamus. Praefatus siquidem Olivarus longo post tempore in militia honorifice deguit, senexque factus Dei nutu saeculum dereliquit. Deinde sub domno Anselmo tunc abbate, nunc vero Cantuariorum archiepiscopo, monachile schema in Beccensi coenobio pius suscepit, quod ibidem sub domno Willelmo abbate multis annis laudabiliter portavit.
Abbreviated transcription (Latin):
us silia natus : nobilibz indigenis. et maxime ex
ricadoꝵ ꝓsapia natis despectui erat ut pote noghur
rerũ posqͣm ierosolum tanus dux obut hlumꝰ gllẽ¬
ꝓbus miles. hierleuã uxorem duxit. ex qua duox filio
odonẽ i robertũ qui posi modũ p̾ctare sullimitatis
fuerũt ꝓtrcauit. Rogerius itaq fretus auxiliatoꝵr
m̃ltitudine cõtra tenerũ ducẽ ausus est rebellare. Os
uitinos suos palã despiciebat. ei terrus coꝵ maxĩe
hunsridi de ueluliꝵ: kapnus et incendus denastaliit.
Al ille duicius hoc nolẽns. regeriũ de tello monte film̃
suũ cũ familia sua contra eũ misit. quẽ rogerius toe¬
mensis temere sp̾uit. et is metuens cũ eo audacter cõ¬
slixit. s ibidẽ cũ duob silus suis helberto et eliuã¬
cio peremptus uicioriã hostib reliquit. Ibi robertꝰ
de grentemaisil letale nuliuis accepit. quo post
tres eliomadas .xiiii.bl. iuln obut. Pori aũ mor¬
tem suã duob filuis sius hugomi et roberto t̾ram

Expanded text:
cis filia natus, nobilibus indigenis et maxime ex Richardorum prosapia natis despectui erat, utpote nothus. Verum, postquam Hierosolymitanus dux obiit, Hebus miles Herlevam uxorem duxit, ex qua duos filios Odonem et Robertum, qui postmodum praeclarae sublimitatis fuerunt, procreavit. Rogerius itaque fretus auxiliatorum multitudine, contra tenerum ducem ausus est rebellare. Omnes vicinos suos palam despiciebat et terras eorum, maxime Hunfridi de Vetulis, rapinis et incendiis devastabat. At ille diutius hoc ferre nolens, Rogerium de Bellomonte filium suum cum familia sua contra eum misit. Quem Rogerius Toeniensis temere sprevit, et nil metuens cum eo audacter conflixit; sed ibidem cum duobus filiis suis Helberto et Elinantio peremptus, victoriam hostibus reliquit. Ibi Robertus de Grentemaisnil lethale vulnus accepit, quo post tres hebdomadas, IV Kal. Julii, obiit. Porro, ante mortem suam duobus filiis suis Hugoni et Roberto terram
Abbreviated transcription (Latin):
nosẽs srĩ suo ꝓlubet. ne sodas seralis biqami
iixcas mullatenꝰ adiret. Will̃s aũt ip̃tis iodul¬
ni dinsuasionib: Termuis alencium nema. iũ
xu. militib. Porro talanacius eñ ittie uis ma¬
li suspicãtem. sz ponꝰ ut moris est ad nurtiar a¬
mici sui gaudentem: Ime reatu qͥi negͣ ꝓditorẽ
moi cõprehendit. ⁊ cuante custodiri suis cliẽti¬
bus precepit. Postea cũ quinĩs uenatum
pretit. Satelliter uͦ ciꝰ quib clam iuserat. si
Uilsiu soras eduxerũt. ⁊ cũctu qͥ hͣ iuder̾ãt lugẽti¬
bus ⁊ aurũ abscisis deturparũt. hoc audito siele᷑
m̃sti doluerũt ⁊ ꝯͣ tulanaciũ in ira exarserũt.⁊
t lẽ ne fas ulusti conati st. Geromꝰ aut̾ willẽ x¬
iui. ancioe uen̾abilẽ hluinũ albẽm adut. et in
beccensi cenobix od̾ ĩ sionore sc̃e dei gemt̾tis mauẽ
tũc a ꝓͥrato pr̃e construebatur. monach ͦ sc̃t ii.¬

Expanded text:
ns, fratri suo prohibet ne foedas feralis bigami nuptias ullatenus adiret. Willelmus autem, spretis Rodulfi dissuasionibus, inermis Alencium venit cum duodecim militibus. Porro Talavatius eum illic nil mali suspicantem, sed potius, ut moris est, ad nuptias amici sui gaudentem, sine reatu, quasi nequam proditorem, mox comprehendit, et caute custodiri suis clientibus praecepit. Postea cum convivis suis venatum perrexit. Satellites vero ejus, quibus clam jusserat hoc, Willelmum foras eduxerunt, et cunctis qui hoc videbant, lugentibus et aurium abscissis deturparunt. Hoc audito scelere multi doluerunt et contra Talavatium in ira exarserunt et tale nefas ulcisci conati sunt. Geroianus autem Wille annos venerabilem Herluinum abbatem adiit et in Beccensi coenobio quod in honore sanctae Dei genitricis Mariae tunc a praefato patre construebatur, monachus
Abbreviated transcription (Latin):
dei a rũcts harebãtur ĩ sũma reuerẽua. Unusqͥq
oxtimatũ c̾tabat ĩ p̾dio suo ecc̃as fabritare. ⁊ monachos
qua pro se diu rogarent rebz sus locupletare. Et qr
diximus nobiles quosqz uormãnoꝵ tũc tp̃is in fii¬
dis suis ĩ edisicucõne monast̾ior ꝓmꝑtissinos:
libet noĩatun expͥm̾e eos qͥ eo te monusłi ĩeadẽ

Expanded text:
umma reverentia. Unusquisque optimatum certabat in praedio suo ecclesias fabricare et monachos qui pro se Deum rogarent rebus suis locupletare. Et quia diximus nobiles quosque Northmannorum tunc temporis in fundis suis in aedificatione monasteriorum promptissimos, libet nominatim
Abbreviated transcription (Latin):
Uog̾nis uͦ de balemõte superatis adu̾sarus¬
Piuictorideo grãs attulut et in onĩ inta sua
boins operib ĩsudare studuit. Iuter qz monaihile
cenobiũ infundo suo pratellis cõstruxit. ⁊ willo
duci cõtra om̃s sideles sem extitit. Qua proxter
oĩlz anis parisqz sins sullimior esfctt est. Nam
ade siuã walleranu comitis mellẽti filiã uxorem

Expanded text:
Rogerius vero de Bellomonte, superatis adversariisvictori Deo gratiam retulit, et in omni vita sua bonis operibus insudare studuit. Inter quae, monachile coenobium in fundo suo Pratellis construxit, et Willelmo duci contra omnes fidelis semper exstitit. Quapropter omnibus avis proavisque suis sublimior effectus est. Nam Adelinam, Waleranni comitis Mellenti filia
Abbreviated transcription (Latin):
manibus pꝰ tergũ ligatis. illũ hereldo regi apd̾ lon¬
domã cũ suoꝵ ñ nullis destinuuit. Milues autẽ iues
ꝑlim ꝑ anglõꝵ regionẽ distraxit. ꝑtim ẽ dedecore ꝑemit.
Hereldus ut aluredũ indit. statim etꝰ sacios trũcari ca¬
pitibus iussiti: et ip̃m cid heli duci ibiqz oculis pͥuari.
Sic nobilissimꝰ et optimꝰ mi aluedus: occubuit in¬
iuste pemiriꝰ. hereldus u ñ m̃lio post suꝑstes: obit
mortẽ. Cui successit trat̾ eiꝰ haidechunuitꝰ a dacia e

Expanded text:
manibus post tergum ligatis illum Heraldo regi apud Lunmanibus post tergum ligatis illum Heraldo regi apud Lundoniam cum suorum nonnullis destinavit. Milites autem suos partim per Anglorum regionem distraxit, partim cum dedecore peremit. Heraldus ut Aluredum vidit, statim ejus socios truncari capitibus jussit, et ipsum ad Hely duci, ibique oculis privari. Sic nobilissimus et optimus vir Aluredus occubuit, injuste peremptus. Heraldus vero non multo post superstes obiit mortem, cui successit frater ejus Hardech
Abbreviated transcription (Latin):
but cui suscessit heroldus filius eiꝰ ex iõcu¬
uitã noĩe estuginia natus. Cuiꝰ diu cupitã mortẽ
edwardus audiẽs. ad huc cũ duce degens. quãtotius
iũ .xl. nauib nulite plenis superato mari hautiã
appulit : ubi innumerabilẽ anglõꝵ mltitudinẽ ad
sui pniciẽ se oꝑientẽ offendit. Qui ꝓliꝰ cõgressus
ium eis: nõ miminã pacem ex illis ociusercho trãs¬
misit. Ilp̃e uͦ uiitor existens. ad naues egressus est
cũ sis. Uident autẽ nõ absq plĩmo militũ nuu̾io
se posse regnũ optin̾e anglõꝵ e reguatis namun
Proris. normilmam cum maxima preda reperiit.
utea frat̾ eiꝰ aluredus mlites nõ ꝓui nimeri
assumpsit. portũqz wisanti peuit. et hcͣ tu fsre¬
iaut doiobiã uenit. Inde siquidem int̾iora pe¬
netrans rigni: Sodunũ comtem obmũ habint. Qu
idem comes in sua fide suscepit. sz in ille ius eadem
nocte traditoris inde uicem impleuit. Nã libato pa¬
cis osculo ⁊ c̃ eo ꝑcepto cite. medio ĩtẽpeste noctis

Expanded text:
biit, cui successit Heraldus filius ejus, ex concubina nomine Elfgiva natus. Cujus diu cupitam mortem Edwardus audiens, adhuc cum duce degens, quantocius cum 40 navibus milite plenis superato mari Hantunam appulit; ubi innumerabilem Anglorum multitudinem ad sui perniciem se opperientem offendit. Qui protinus congressus cum eis, non minimam partem ex illis ocius Orco transmisit. Ipse vero victor existens, ad naves regressus est cum suis. Videns autem non absque plurimo militum numero se posse regnum obtinere Anglorum, regyratis navium proris Northmanniam cum maxima praeda repetiit.ea frater ejus Aluredus milites non parvi numeri assumpsit, portumque Wisanti petiit et hac transfretans Doroberniam venit. Inde siquidem interiora penetrans regni, Goduinum comitem obvium habuit. Quem idem comes in sua fide suscepit, sed in illo sub eadem nocte traditoris Judae vicem implevit. Nam libato pacis osculo et cum eo percepto cibo, medio intempestae noctis,
Abbreviated transcription (Latin):
dato et uelis ĩsullime paussis ẽ ninia tempestate
acti ad insulã que gessui uocatur cũ mug no pulo
pelagi denum sũt deuoluti. qd puto ita fituu esse.
deo auctore ꝓ eluardo rege: quẽ disponebat ĩ futuro
regnare sine sangĩs esfusione. Dbi dũ lonquo detine¬
rentur ip̃e. ueto adu̾so diucius flante dux efferalis a¬
immie ĩtredibili truciabictur merore. Nouissime añt
indent se nullo ͦ posse tͣnssretare giratis nauiũ proris¬

Expanded text:
dato, et velis in sublime pansis, nimia tempestate dato, et velis in sublime pansis, nimia tempestate acti ad insulam quae Gersus vocatur, cum magno periculo pelagi domum sunt devoluti. Quod puto ita factum esse, Deo auctore, pro Edwardo rege, quem disponebat in futuro regnare sine sanguinis effusione. Ubi dum longo detinerentur tempore, vento adverso diutius flante, dux efferatis animis incredibili cruciabatur moerore. Novissime autem videns se nullo modo posse transfretare, g
Abbreviated transcription (Latin):
empore quo edelredus iex angloꝵ uisupra
recitauimꝰ a sueno danoꝵ rege regno pul¬
sus. et normãmũ ꝓsugus ueuit. duo silios eduur¬
dum et aluredum nẽ longo post patruĩ repetens
ricardo eoꝵ amiulõ init̾endes reliquit. Hi eĩ intra
uormãnoꝵ Ducũ aulam edurati tanto houore a
diue sũt habiti: ut sũmi neru amoris tanqua i
frẽs eos adoptaret sͥ. Quoꝵ duiturno cõpassus exu¬
latui. missus legatis mandauit chininto regi. ut
eis uel sero pro sui ameris optentu redderet. ilt ille
salubribus monicis eiꝰ non adquienit sz legatos iu¬
sertisz reb mihil letũ portdaes remisit. Tũc dux ue¬
hemẽtissimm turoris rubore suceusus. cõuocatis
ducatus sui pͥncipibz nssit magnã nauium classe
sestinato sabricari. Quã et eib normãnici maris
futribz coactam. et infra exiqui tp̃is spariũ in ãche¬
ris armis hoĩbqz robustissinus diligent᷑ instructã.
store apd̾ fiscãnũ ĩlictore ponti fecit. Inde ꝙ sig no

Expanded text:
Tempore quo Edelredus, rex Anglorum, ut supra recitavimus, a Sueno, Danorum rege, regno pulsus, et Northmanniam profugus venit, duos filios, Edwardum et Aluredum, non longe post patriam repetens, Richardo eorum avunculo nutriendos reliquit. Ili enim intra Northmannorum ducum aulam educati, tanto honore a duce sunt habiti, ut summi nexus amoris tanquam fratres eos adoptaret sibi. Quorum diuturno compassus exsulatui, missis legatis, mandavit Chunuto regi, ut eis vel sero pro sui amoris obtentu redderet. At ille salubribus monitis ejus non acquievit, sed legatos, infectis rebus, nihil laetum portantes remisit. Tunc dux vehementissimi furoris rubore succensus, convocatis ducatus sui principibus, jussit magnam navium classem festinato fabricari. Quam ex omnibus Northmannici maris partibus coactam, et infra exigui temporis spatium in anchoris, armis hominibusque robustissimis diligenter instructam, stare apud Fiscanum in littore ponti fecit. Inde quoque signo
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝓperdetissime aduen̾it. ei ex̾cituui castra meneri
apue scm̃ albinũ iuisit. Cuiꝰ aduelũ mitites du¬
cis cõperie les desuis iserul. si quos porte hostiu
a regio cetu abstraerent quos illi in latibulis degẽtes in¬
cantos exciperent. Quodum uenissent: nõ mimiuã ex̾ci¬
tus partem inde protrarerũt: ⁊ fugiẽtes ĩ insidias ĩ d̾uxe¬
runt. Statim uͦ qui indebãtur fugere uersa facie cepe¬
rũt cos acut̾ cedere. adeo ui in hoc cõflictu cũ plĩb in¬
gelrannus abbatisuille comes cõfossus permeret᷑.
et hugo iognoniẽlo bardulsus iñ multis aliis iape᷑
Qd̾ ut rex agnouit. alimonia iastello ꝓ que uenerat
intromisit. et mestus pp̃ milites amissos iũ dedeiore

Expanded text:
di properantissime advenit, et exercitum castra metari apud sanctum Albinum jussit. Cujus adventum milites ducis comperientes, de suis miserunt, si quos forte hostium a regio coetu abstraherent, quos illi in latibulis degentes incautos exciperent. Quo dum venissent, non minimam exercitus partem inde protraxerunt, et fugientes in insidias induxerunt. Statim vero qui videbantur fugere, versa facie coeperunt eos acriter caedere; adeo ut in hoc conflictu cum pluribus Ingelrannus Abbatisvillae comes confossus perimeretur, ac Hugo cognomento Bardulfus cum multis aliis caperetur. Quod ut rex agnovit, alimoniam castello pro quo venerat, intromisit, et moestus propter milites amissos cum dedecore
Abbreviated transcription (Latin):
leui ei nulloͦ fore. quandui tegulense iastrũ iuderes
in priptino statu ꝑsistere. Cuiꝰ frandes anmi ob sa¬
lutem pueri intare cupiẽtes in fide ftates normãm
decreuerũt fieri qd̾ egisse postinodũ penituit. Gisleber¬
tus autẽ cognomẽto crispinꝰ cui illd̃ cõmiserat olim
duc robertus: morut molestissimũ aquouit decretũ
conatut eoꝵ ipuit. et cũ ualida manu armatorum
ad resistendũ illico se intra ip̃m conilusit. Rex qͣr
muicõius aditũ sͥ denegari cõsidlius. ex̾citibz tam
francoꝵ quã normãnoꝵ cõtractis. festinus eã obsidi¬
one cuixit. Quid plã: Sis lebertus tandẽ ⁊ͥtib ducis
uicus merens castrũ reddidit. que subectis oĩm cum
maximo dolore cordis confestim igne concremari per¬
sperit. Quib rex ad uotũ peractis: a loco secessit.
S ũ m̃lto post orimẽse̾ comitatũ aduit. ⁊ argẽto¬
mum ducis uicum flaninis noracibus cõburit. sic¬
qz omstus p̾da partes illas deserini. Deinde itin̾e

Expanded text:
lem ei nullo modo fore, quamdiu Tegulense castrum videret in pristino statu persistere. Cujus fraudes animi ob salutem pueri vitare cupientes in fide stantes Northmanni, decreverunt fieri quod egisse postmodum poenituit. Gislebertus autem cognomento Crispinus, cui illud commiserat olim dux Robertus, mox ut molestissimum agnovit decretum, conatus eorum sprevit et cum valida manu armatorum ad resistendum illico se intra ipsum conclusit. Rex quoque munitionis aditum sibi denegari considerans, exercitibus tam Francorum quam Northmannorum contractis, festinus eam obsidione cinxit. Quid plura? Gislebertus tandem precibus ducis victus, moerens castrum reddidit, quod sub oculis omnium cum maximo dolore cordis confestim igne concremari perspexit. Quibus rex ad votum peractis, a loco secessit. Sed non multo post Oximensem comitem adivit, et Argentomum, ducis vicum, flammis voracibus combussit; sicque onustus praeda, partes illas deseruit. Deinde itinere
Abbreviated transcription (Latin):
lumiserie misertꝰ. clemẽt illi pepcit. ⁊ receyto castello
broit c̃ quis domertius eũ mane ĩ domo sua iunspit.
Conspiciẽtes itaqz cuuiti optinates q demarant a.
ducis ndelitate illũ om̃e pͥsidiĩ guge ꝓtim defi̾¬
risse. ꝓtim mt̾clusisse datis obsidib rigida colla ei
ut dño suo subdidẽ. Sic castellis uͥqz en̾sis iuillus
ult᷑ ausus ẽ d̾ eum rebeilẽ aniinũ detegere. Pͥditũ
itaq bellũ a̾uo ab ĩcaracõne dñi . Mͦ. xi.uii. frctũ est.

Expanded text:
llo Brioci cum suis domesticis eum manere in domo sua jussit. Conspicientes itaque cuncti optimates, qui deviarant a ducis fidelitate, illum omne praesidium fugae partim destruxisse, partim interclusisse, datis obsidibus rigida colla ei ut domino suo subdidere. Sic castellis ubique eversis, nullus ultra ausus est contra eum rebellem animum detegere. Praedictum itaque bellum anno ab I
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ regem francoꝵ adeut: et utione eiꝰ ꝑ normũnico
liuntes hac illacqz spargũt. Quos noĩatin luteris
ex primerem. Si incrorabilia eoꝵ odia declinure uollẽ.
Ac tamẽ ñ alii extiterunt uobis in aure loquor circõ¬
stautibz qͣm hi fideliores ie profitentur. ⁊ ques nũt
maioribz dux cumulauit honoribus. eo

Expanded text:
igitur regem Francorum adeunt et titiones ejus per Northmannicos igitur regem Francorum adeunt et titiones ejus per Northmannicos limites hac illacque spargunt. Quos nominatim litteris exprimerem, si inexorabilia eorum odia declinare nollem. Attamen non alii exstiterunt, vobis in aure loquar circumstantibus, quam hi qui fideliores se profitentur et quos nunc majoribus dux cumulavit honoribu
Abbreviated transcription (Latin):
comes. filiꝰ ieb̾ti archiep̾i: uxorẽ rogeru de toema
tͥ in matͥmonio assũpsit. ex ꝙͣ willm̃ qͥ nuc̾ ebroi¬
iĩrit. Interea willermus dux deo fauẽte crescit:
etate et iribus ac seusu moꝵqz nalentia ꝓfuni.
Aĩaduertens itaqz quĩta suoꝵ rabies nor mãmũ̃
procultau̾it. in pueri pectore iurile iobur colligit. pro¬
ceresqz prĩs suiascites ad amoiẽ sin trahere satagit. et ne
quid in disciplinate agant. y̾cib et iussis erudit. Rodul¬
fũ de uacero excõsultu maioꝵ sͥ tutorẽ eligit. et pͥncipen
milicie normannoꝵ cõstituit. Quidã optimatũ ꝯͥ deũ et
iustuiã amãt. libent̾ duci edu̾o optempeiãt. fidemsq fer¬
uant. et rebelles ei subdere fidelit̾ auhelant. Poro filu
discordie qͥ dissensionibz gaudent. et inuocẽter uiu̾e uo¬
lentes assligere fludent: diuu ꝑ se tiuitũ noce smpsi¬
cibus quantũ uellẽt se ñ posse indem. cõmẽtant᷑ qͣlit̾
iproba fronte subuersionẽ patrie procurent. Hẽricũ

Expanded text:
comes, filius Roberti archiepiscopi, uxorem Rogerii de Toenia sibi in matrimonio assumpsit, ex qua Willelmum, qui nunc Ebroijunxit. Interea Willelmus dux, favente Deo, crescit aetate et viribus, ac sensu morumque valentia proficit. Animadvertens itaque, quanta suorum rabies Northmanniam proculcaverit, in pueri pectore virile robur colligit, proceresque patris sui ascitos ad amorem sui trahere satagit, et ne quid indisciplinate agant, precibus et jussis erudit. Rodulphum de Wacceio ex consultu majorum sibi tutorem eligit, et principem milijustitiam amant, libenter duci ut domino obtemperant, fidemque servant et rebelles ei subdere fideliter anhelant. Porro filii discordiae, qui dissensionibus gaudent et innocenter vivere volentes affligere student, dum per se tantum nocere simplicibus, quantum vellent, se non posse vident, commentantur qualiter improba fronte subversionem patriae procurent. Henricum
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq turbũ p̾donũ posuerũt. Sic de domo oronis
sreliuicam latronũ. stabulũqz fec̾ũt eqͦꝵ. Religiosꝰ
arso uetutus pͥsus euꝰdẽ urbis muros destrux̾at. et
autẽ iuo d̾ indit soiẽgoꝵ ĩdiebz sins ita ĩ samre. n
ĩ templo dei nõ dubitarẽt soueũ furũ ⁊ supanar
mert̾tũ fac̾e. nobili tactꝰ ia uehemẽt doluit ac
ad tib̾acõnẽ ecc̃e dei ioto insu aminũ cõuertit. Q¬
dam niͥ dũ de curia willĩ ducis redue: ac ꝑ orimẽ¬
sem pagũ t̾nsuete hugonẽ de grentemaiint ali¬
osq barones cũ turmis siis sei̾ adduxit. et sorẽ¬
ges in turre mouast̾u sortit expugnari secii
At illi audait̾ restiterũt: et ꝓ se pugũcies ꝓiegis
telis plẽt leserũt qᵈ pontifer d̾ periperit ncimis
domib ignẽ ĩpomi iussit. Mox prochuaͬ iussis ya

Expanded text:
c de domo orationis speluncam latronum, stabulumque fecerunt equorum. Religiosus Azo vetulus praesul ejusdem urbis muros destruxerat et autem Ivo dum vidit Sorengos in diebus suis ita insanire, ut in templo Dei non dubitarent foveam furum et lupanar meretricum facere, nobili tactus ira vehementer doluit, ac ad liberationem ecclesiae Dei toto nisu animum convertit. Quondam igitur, dum de curia Willelmi ducis rediret, ac per Oximensem pagum transiret, Hugonem de Grantemaisnil, aliosque barones cum turmis suis secum adduxit et Sorengos in turre monasterii fortiter expugnari fecit. At illi audacter restiterunt, et pro se pugnantes projectis telis plures laeserunt. Quod pontifex dum perspexit, vicinis dom
Abbreviated transcription (Latin):
ei pexit. Q2 noĩa hec it. Erualo̾us ⁊ sulconiur
ꝯͥ tiã gi sleberto comite ꝑit. Willẽ ⁊ roduhus
mala corona. robtꝰ hugo ⁊ geroiͫ. herẽbugis¬
t ẽma. adelaie ⁊ hadeuisa. Et liuo filior. ⁊ nepo¬
tum militaris t̾mu ꝓpugata est: q̃ barb̾arit ĩ an¬
senpu ĩ perciana ꝓgeme sullmmor erat ex ĩuidia
ut iut̃ dirinis ta tentuseut᷑ de hionestau̾at. Rofer
tus ⁊ rodulsur en regui milites ẽ rrĩb t cogiatis
iurilit᷑ insurgunt. ⁊ dãpuoiã srĩs sui inuriã in̾dicare
moliti sũt. Oñem itaqz t̾ram tolauacii p̾dis ei ĩ cen¬
diis deuastabant. ⁊ usqz ad portas municõnũ eiꝰ nullo
resistẽte armati ueniebãt. ip̃mqz ut exuet e ꝯ minꝰ
certaret audatt̾ ꝓuocalũt. Ad ille qr tumidꝰ ⁊ ĩmilicui

Expanded text:
eperit, quorum nomina haec sunt: Ernaldus et Fulcoius, qui cum Gisleberto comite periit, Willelmus et Rodulfus Mala-corona, Robertus, Hugo et Geroius, Heremburgis, Emma, Adelais et Hadvisa. Ex his filiorum et nepotum militaris turma propagata est, quae Barbaris in Ansensu in Geroiana progenie sublimior erat, ex invidia, ut supra diximus, tam truculenter dehonestaverat, Rober Rodulphus, egregii milites, cum fratribus et cognatis viriliter insurgunt et damnosam fratris sui injuriam vindicare moliti sunt. Omnem itaque terram Talavatii praediis et incendiis devastabant, usque ad portas munitionum ejus nullo resistente armati veniebant, ipsumque, ut exiret et cominus certaret, audacter provocabant
Abbreviated transcription (Latin):
dione. Quod cũ trebris ictibus ariecũ ⁊ balistaꝵ
aliqͣudiu expuguaret taudẽ a ꝑfidia iesipistẽte rob¬
te: datis dextris ĩ pristiuus cencordiã rediert. ⁊ sirut
pace cõresita ab iuuicem secesserũt. Perredux iuar¬
dus dimisso ex̾citu rothomagũ rediit: et cu quoꝵ
nõ nullis ut plũm retulerũt ueneno mertẽ obiit.
hoc mllesimo initesimo octauo ab incarnaiõne
Diñ amno cõtiqu: Pariuilus ricardo filiꝰ noĩe niho¬
laus extiit. qui terreue hed itatis sorte ut n̾r dr̃
hit et ni enum sua pare det caruit. Nam ab infãcia
luteris traditus. ⁊ in cenobio sci audoent in subur¬
bio rothomagensi nutiiꝰ. monachile iugũ diusis¬

Expanded text:
dione. Quod cum crebris ictibus arietum et balistarum dione. Quod cum crebris ictibus arietum et balistarum aliquandiu expugnaret, tandem a perfidia resipiscente Roberto, datis dextris in pristinam concordiam redierunt, et firmiter pace composita ab invicem secesserunt. Porro dux Richardus dimisso exercitu Rothomagum rediit, et cum suorum nonnullis, ut plurimi retulerunt, veneno mortem obiit. Hoc millesimo vicesimo octavo ab incarnatione Domini anno contigit. Parvulus Richardo filius Nicolaus extitit, qui terrenae haereditatis sorte, ut ipse Deus hic et in aevum sua pars esset, caruit. Nam ab infantia litteris traditus et in coenobio sancti Audoeni in suburbio Rothomagensi nutritus, monachile jugum diutis
Abbreviated transcription (Latin):
hiius fiadio. Nyumnasii opportunũ obtineãt lorũ
stationis. Quoꝵ anus partini uuitu ꝑtm uera¬
num comparimus relatu. quos plimorum netitie ꝓ
ut tenuitas ditamine suppenditauerit. propalare
decreuiꝰ Igitur ritardus niuenis in ducauu suꝑstes
genitoris. licet panlisy suꝑ uixeru: sic̃ ĩnocabulo
nominis. ita heres exluit censiua summe ĩgenui¬
tatis. Hic in arnus bellicis ualde iconeus. lotus
tanen fide suit catholicus. ⁊ circadeiculiores bent¬
guus ac mansuetus. equo libraunue militares
turmuas med̾ans. pace gandens srui continua.
noudiucius passus est illũ letari: quorũdam
cõcitans ad rebellaudũ. Is enĩ post biemnum cõsẽpto
ens dominio intai falesie cartrũ secũsins sacellitis
cõtulii ad resistendũ: Ricardus aũt dux furẽtis frĩt
temarros conitus sestine cupiẽs refrenare: ac ad
optemperandũ debite subiecõi reuocare. cũ hostiũ
multitueme in fra castri ambitũ uallauiteũ obsi¬

Expanded text:
hujus stadio gymnasii opportunum obtineant locum stationis. Quorum actus partim intuitu, partim veracium comperimus relatu, quos plurimorum notitiae, prout tenuitas dictaminis suppeditaverit, propalare decrevimus. Igitur Richardus juvenis in ducatu superstes genitoris, licet paulisper supervixerit, sicut in vocabulo nominis, ita haeres exstitit censura summae ingenuitatis. Hic in armis bellicis valde idoneus, totus tamen fide fuit catholicus et circa Dei cultores benignus ac mansuetus, aequo libramine militares turmas moderans, pace gaudens frui continua. non diutius passus est illum laetari, quorumdam concitans ad rebellandum. Is enim post biennium, contempto ejus dominio, intra Falesiae castrum cum suis satellitibus se contulit ad resistendum. Richardus autem dux furentis fratris temerarios conatus festine cupiens refrenare, ac ad obtemperandum debitae subjectioni revocare, cum hostium multitudine infra castri ambitum vallavit eum obsi
Abbreviated transcription (Latin):
am hugo demente forti filius custini cum
ualcheliuo de serparuis certauit. et in eo con¬
flitu uterq occisus ogubuit. Porro nimanie quo¬
riundami rabies eructuat. at ad prĩe detrimẽtũ m¬
mus regnat. Siquidẽ gislebertꝰ comes oceusis. filiꝰ
godefridi comitis callidus et fortis tutor willi pu̾
sua wascelins de ponte erihenfredi iul mali suspicãs
ecciditur cũ fulcoioe filio geoii. Boc uͦ malu dolosis

Expanded text:
am Hugo de Monteforti filius Tustini cum am Hugo de Monteforti filius Tustini cum alchelino de Ferrariis certavit, et in eo conflictu uterque occisus occubuit. Porro immanis quorumdam rabies eructat, ac ad patriae detrimentum nimis regnat. Siquidem Gislebertus comes Ocensis, filius Godefridi comitis, callidus et fortis, tutor Willelmi suo Wascelino de Ponte Erchenfredi, nihil mali suspicans occiditur cum Fulco
Abbreviated transcription (Latin):
Demqr ⁊ ͤ roẜtodiui sp̃tis ab eosilãrib pompis
domũ fiabilunt dũ ꝑhenuui eũ palma remunera¬
uit. et willm siliũ illiꝰ ꝓfligatis innicis thro¬
no regali postinedũ ꝓuerit. Derũptamẽ qͥb me¬
ioriarũ icnumphi ĩ ducatu ilaruerit. ꝓutordi reꝵ
ueratissime compertarum dictauerit. libz uenturis
notisicare. ne tegautur mani segnitie que q liõse imi¬
cuerũt etatis nr̃e tp̃e. Is naqz dux in puerilib
amus patre orbatꝰ sagati iuloꝵ ꝓuidencia. libera¬
lium moꝵ ĩstimelotur ad incremẽta. Sub eius
melte etate normanoꝵ plũm aberrantes ab eis
fidelitate. plura ꝑ loca ageres erexerũi. et fatissi¬
mas sͥ mnumcõnes cõstriuerũt. Quaꝵ dumande¬
rent fisi innumine. protinus int̾ eos diu̾si mo¬
tus exoruĩtur. sedicõnes cõsilant᷑. ac seua patrie
incendia ubiq perpetrãtur. In tãto quippe dissen¬
sionũ turbine maris atrocit̾ grassatur. ⁊ nõ mo¬
dicus bellatoꝵ cuneus frustra cõsumitur.

Expanded text:
erto duci, spretis ab eo saecularibus pompis, domum stabilivit, dum perenni eum palma remuneravit, et Willelmum filium ejus, profligatis inimicis, throno regali postmodum provexit. Verumtamen, quibus victoriarum triumphis in ducatu claruerit, prout ordo rerum veracissime compertarum dictaverit, libet venturis notificare, ne tegantur inani segnitie, quae gloriosae micuerunt aetatis nostrae tempore. Is itaque dux in puerilibus annis patre orbatus, sagaci tutorum providentia liberalium morum instituebatur ad incrementa. Sub ejus ineunte aetate, Northmannorum plurimi aberrantes ab ejus fidelitate plura per loca aggeres erexerunt, et tutissimas sibi munitiones construxerunt. Quarum dum auderent fisi munimine, protinus inter eos diversi motus exoriuntur, seditiones concitantur, ac saeva patriae incendia ubique perpetrantur. In tanto quippe dissensionum turbine Mars atrociter grassatur, et non modicus bellatorum cuneus frustra consumitur.
Abbreviated transcription (Latin):
orro ĩuictus dux et dee amabilis. adora¬
to xp̃o cũ internorum singuliuũ suspi¬
rñs. et pagratis sioꝵ locis seluissimũ conu̾tens
iter ad uiceuam regressus est urbem. In qua
correptus eirionia corporis.mͦ.xxx.u. ab¬
neus hurani gaudẽtib angtie dinineneta¬
cõiis iussu in fine ocrubuit . uiꝰ. nonas inlni.
Nou eiĩ indignũ estimo credere et penne offic̃o
sepustiure locũ in terrena uen̾atus est. iu hui
nie medio latore ad ꝑ hennis glie õsorciũ eun
ossumere uacu̾it. Neteata aĩa xlũno iam ap¬
timoꝵ operũ splendore candidata. post mãdm
ait iẜ iupsuau maculas colligeret. Seyuti᷑
est euã in basilua scẽ marie asins intra me¬
ma nicene ciuitatis. Negnaie dño nr̃o ihũ¬

Expanded text:
orro, invitus dux, pius et Deo amabilis, adoraorro, invitus dux, pius et Deo amabilis, adorato Christo cum internorum singultuum suspiriis, et peragratis Sanctorum locis, felicissimum convertens iter, ad Nicaenam regressus est urbem. In qua correptus aegrimonia corporis, neris humani, gaudentibus angelis, divinae vocationis jussu in fine occubuit VI Nonas Julii. Non enim indignum aestimo credere et pennae officio sepulturae locum in terra veneratad perennis gloriae consortium eum assumere placuerit; ne beata anima plurimo jam optimorum operum splendore candidata, post mundanis actibus implicata maculas colligeret. Sepultus est etiam in basilica sanctae Mariae a suis, intra moenia Nicaenae civitatis; regnante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ii: nixta decretũ ducis protinus eũ prompta inua¬
citate suũ collaudauere pͥmipem ac dnm̃i. pangẽ¬
ies illi sidelitate̾ nõ molandis sacͣmẽtis. Dux ituq
robertus post qͣm hec ad uolũ explenii: siliũ suuĩ fi¬
delib et sensatis tutoribz et audorib uiq ud legu¬
toma in etatẽ subegit. et disposius competenter
rebz as prĩe mod̾amina eõgruẽtibz. puor uale di¬
cens oĩb cũ suo nobiliisimo comitatu illũ sanctis¬
siuã pegrinacõnẽ est aggressus. Que uͦ liugua
at hino exꝑlicabit elemosinaꝵ exhibicões egenis
ab eo cocidie distributas e Aut q̃ iudua u̾l orphet¬
nus egenusqz extitit. qui nõ eiꝰ expensis suble¬
naretur. Tandẽ cõfecto itmere ad illud uen̾ablẽ
sepulchrũ ꝑuenit e n quo regis celestis saĩssientẽ
corpus iacuit. Quis q ͦ hoim euarrabit quod ꝓ
octonos dies lacͥmaꝵ riuulus illud eluerit. uei qͦt
auri mum̾br accumulauerit.¬

Expanded text:
ti, juxta decretum ducis protinus eum prompta vivati, juxta decretum ducis protinus eum prompta vivacitate suum collaudavere principem ac dominum, pangentes illi fidelitatem non violandis sacramentis. Dux itaque Robertus postquam haec ad votum explevit, filium suum fidelibus et sensatis tutoribus et auctoribus usque ad legitimam aetatem subegit, et dispositis competenter rebus ad patriae moderamina congruentibus, pium vale dicens omnibus, cum suo nobilissimo comitatu illam sanctissimam peregrinationem est aggressus. Quae vero lingua vel sermo explicabit eleemosynarum exhibitiones egenis ab eo quotidie distributas? Aut quae vidua, vel orphanus, egenusque exstitit, qui non ejus expensis sublevaretur? Tandem confecto itinere ad illud venerabile sepulcrum pervenit, in quo Regis coelestis sanctissimum corpus jacuit. Quis ergo hominum enarrabit quot per octonos dies lacrymarum rivulis illud eluerit, vel quot auri muneribus accumulaverit
Abbreviated transcription (Latin):
illũ medietate anglici regni uelle reddere filiu edel
redi. pote rata ĩdiebz suns. eo qd̾ ualida gruuaret
ĩcõmoditate corporali. Itcirco dux itmissa naua¬
li expeduõne distulit ĩceptũ. prius cupiẽs ab ieroso¬
lumis redire. qd̾ di optau̾at denotissimo auimio
Nam perpende̾s hnͣc uitũ ꝓdigã ẽẽ. et labile. u̾ba¬
qz dĩca pio atqr selici corde uolutans diuitibz leq̃u¬
tia. ue nobis qui habetis urãm cõsolacõuẽ : elegit.
nem manifestauit. Quibz u̾bis om̃s uehementer at¬
tonicie p̃p enis absenciã formidabant patriũ multimo¬
de pertintari. Exponẽs aut̃ eis Willermũ siliũ suũ quẽ
unicũ apd̾ falesiã genuerat ab eis attentissime exige¬
but. ut hũc sͥ loco sia dñm eligerent. et milicie sue pͥm¬
cipem perfic̾ent. Qui licet sub tenerrima detiueretur
etate puerili. tamẽ de eiꝰ cõsolacõne om̃s oppido exhilara¬

Expanded text:
illum medietatem Anglici regni velle reddere filiis Edelredi illum medietatem Anglici regni velle reddere filiis Edelredi regis, pace rata in diebus suis, eo quod valida gravaretur incommoditate corporali. Idcirco dux, intermissa navali expeditione, distulit incoeptum, prius cupiens ab Hierosolymis redire, quod diu optaverat devotissimo animo. Nam perpendens hanc vitam prodigam fore et labilem, verbaque Dominica pio atque felici corde volutans, divitibus loquentia: Vae vobis, qui habetis vestram consolationem, elegit mnem manifestavit. Quibus verbis omnes vehementer attoniti, propter ejus absentiam formidabant patriam multi mode perturbari. Exponens autem eis Willelmum filium suum, quem unicum apud Falesiam genuerat, ab eis attentissime exigebat, ut hunc sibi loco sui dominum eligerent, et militiae suae principem praeficerent. Qui licet sub tenerrima detineretur aetate puerili, tamen de ejus consolatione omnes oppido exhilara