comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tabant. earuuiq tarditatẽm
tudinem equos patientia bestiaꝵ
addux̾cit. ob has cãs quas supra
cominemorami sollicitabatur ce¬
sar. tard iorq ⁊ consid̾a̾tior euit
factus. ⁊ ex pͥstina bellandi cõ¬
suetudine celeritateq excesse¬
int. Neq murum. Copias enim
habedat ingallia bellare cõsuetas
locis campestrib ⁊ contui gallos
homines apertos mininieq insi¬
diosos qui ꝑ urtutem non per
dolum duuicare consuerunt. Cũ
atẽ erat ei laboraudũ ut cum¬
faceret milites hostium dolos ĩ¬
sidias artificia cognosc̾ent quid
sequi quod uitare cõuenret. Ita¬
q qd̃ hec celerius conciperent
dabat oꝑam ut legiouem non
uno locõ contineret. S ꝑ cãm
frumentandi huc atq illuc
tinheret ideo qd̾ hostiũ copias
cib se suoq uestigio non diccessu¬
ras existunabat. Atq post diẽ
t̾cium ꝓductas accuratius
suas coͣpias sicut instrupemt
Pp̃ hostium castua p̾tergressus.
equo loco inuitat ad dunican¬

Expanded text:
tabant earumque tarditatem tabant earumque tarditatem tudinem equos patientia bestiarum adduxerat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caesar tardiorque et consideratior erat factus et ex pristina bellandi consuetudine celeritateque excesserat. Neque mirum: copias enim habebat in Gallia bellare consuetas locis campestribus et contra Gallos, homines apertos minimeque insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; tum autem erat ei laborandum ut consuefaceret milites hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid sequi, quid vitare conveniret. Itaque, quo haec celerius conciperent, dabat operam ut legiones non in uno loco contineret sed per causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessuras existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequo loco invitat ad dimican
Abbreviated transcription (Latin):
lite hoctium equitatui lemq ar¬
mature eoꝵ nullo modo par esse
poterit. S̾ ollicitabatur cuitem
his reb qd̾ nondum legiones
hostium cognouenit. ⁊ quonã
modo sucti nere se posset cib eoꝵ
equitatu leuiq armatura que
erut urifica. Si legiones quo¬
q accessissent: siccedebat etiam
hec cã quod elephantoꝵ magni¬
tudo multitudoq aminos militũ
Detinebat in t̾rore. cui bui rei ta¬
men inuenent irmedium. Neĩ¬
q elephantos in italiam traus¬
portari iusserat. qd̾ ⁊ nules nos¬
set: speciemq ⁊ irtutẽ bestie co¬
guosceret. ⁊ cui parti corporis eiꝰ
telum facile adigi posset. on̾atꝰ¬
q ac loricatus cum eẽc elephãs.
que pars corporis euis sĩe tegu¬
mine nuda relinqueretur. ut eo
tela conicerentur. p̾terea ut u¬
menta bestiaꝵ odorem stuidorem
speciem consuetudine captum
non reforundare. Quid ex reb.
largiter ennt concecutus. Nam̃
⁊ milites bestias manib ꝑtrac¬

Expanded text:
lite hostium equitatui levique arlite hostium equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondum legiones hostium cognoverat, et quonam modo sustinere se posset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam haec causa, quod elephantorum magnitudo multitudoque animos militum detinebat in terrore. Cui uni rei tamen invenerat remedium: namque elephantos ex Italia transportari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus cum esset elephas, quae pars corporis eius sine tegmine nuda relinqueretur, ut eo tela coicerentur; praeterea ut iumenta bestiarum odorem, stridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutus: nam et milites bestia manibus pertrec
Abbreviated transcription (Latin):
ad suos se recepit. Scipio interumn
legiones ꝓductas cũ elephantis
quos cunite castin ĩ aicie t̾roris gr̃a
ĩ conspectu cesaris collocau̾at. re¬
ut imꝑator ex̾citũ uet̾anũ ucto¬
remq maximis reb gestis. s
ut lanista tirones gladiatores
cõdoce fcic̾et: qd pedes se reciꝑent
cib hoste ⁊ quemcidinodum obu̾¬
si cdu̾sariis ⁊ in quantulo spacio
resisterent. mͦ ꝓcurrent. modo
reced̾ent: commninarenturq ĩ¬
petum. ac ꝓpe quo loco ⁊ quen
admodum tela uuttent p̾ciꝑet.
Mirifice emĩ hostium leuis ar¬
matura auxiũ exercitũ urm̃
citq sollicitum habebat qr ⁊ eqͥ¬
tes det̾cebat prelium mire ꝓpter
equoꝵ int̾itum qd̾ eos iciculis
interficiebat ⁊ legionariũ militẽ
defcitigabat pp̃ uelocitatẽ. Gra¬
ui emĩ armatum nuiles simul
atq ab his in soctatus constit̾at.
in eosq impetum fece̾t tardaba¬
tur illi ueloci cursu ꝑiculum
equitatu suo siue logionario mi¬

Expanded text:
ad suos se recepit. Scipio interim ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu Caesaris collocaverat, reut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores condocefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum obversi adversariis et in quantulo spatio resisterent, modo procurrerent modo recederent comminarenturque impetum, ac prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praecipere. Mirifice enim hostium levis armatura anxium exercitum nostrum atque sollicitum habebat, quia et equites deterrebat proelium inire propter equorum interitum, quod eos iaculis interficiebat, et legionarium militem defatigabat propter velocitatem: gravis enim armaturae miles simul atque ab eis insectatus constiterat in eosque impetum fecerat, illi veloci cursu periculum equitatu suo sine legionario mi
Abbreviated transcription (Latin):
siti ꝑirent. Cum icuu adsolis
occasum eẽt. ⁊ non totos .c. pass.
in horam .iiii. eẽt ꝓgressus. eqͥ¬
tatu suo pp̃ equoꝵ interitum ex¬
tremo agmine remoco legio¬
nes inuicem ad extremũ agm̃
euocabat: ita uim hostiũ pla¬
cide leniter q ꝓcedens ꝑ legio¬
uarium militeu cõmodiuo susti¬
nelat. Intun equitũ num idarũ
copie dextin simstinq ꝑ colles p̾¬
currere. coronamͣ m modũ cing̾e
multitudine suci cesaris copicis
pars agnen extremum insequi.
Cesaris autẽ non amplius .iii.
duũ uulium nũo cd unũ t̾ga
u̾tebant. ac rursus ad aciem
passim conuersis equis se colli¬
gebant. atq in spatio conseque¬
bantur. ⁊ icicula in legionarios
coitiebant. Ita cesar modo ꝓcedendo.
modo resistendo tardius itinere
confecto. noctis hora pͥma omnes
suos cd unũ in castris incolumes
scuiciis .x. factis reduxit. Labie¬
nus cutiter. ccc. amissis multis
uulu̾atis .c defessis iustando oĩb

Expanded text:
siti perirent. § 70 Cum iam ad solis siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad extremum agmen evocabat. Ita vim hostium placide leniterque procedens per legionarium militem commodius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra sinistraque per collis praecurrere coronaeque in modum cingere multitudine sua Caesaris copias, pars agmen extremum insequi. Caesaris interim non amplius III auduum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima omnis suos ad unum in castra incolumis sauciis X factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
gionum equitatus ⁊ leius ar¬
matura. hostiũ nullo negotio
loco pulsa ⁊ defecta est de colle.
Qumi icun cesar existimaccet.
hoctes pulsos dec̾ritosq finẽ
lacessendi facturos. ⁊ iter incep¬
tum ꝑgere cepisset iteꝵ celi̾ter
ex ꝓriuus collib erumpunt. at¬
q eadem ratione qͣ ante dixi
in cesans legionarios impetũ
faciunt. numide leuisq arma¬
ture mirabili uelocitate ꝓditi
qui iiter equites pugnabant¬
⁊ una pariter cum equitib cur¬
rere ⁊ refug̾e consueuant. Cum
hoc sepius fac̾e̾nt. ⁊ ꝓficiscẽtes
uilianos in sequerentur refu¬
gercͤnt stauces ꝓpius non cie¬
cederent. ⁊ singulari geue pugne
uterentur. eos q iaculis cõnul¬
n̾are satis ẽẽ existimarent. ce¬
sar intellexit inchil aliud eos
conari nisi ut se coge̾nt castin
eo loco ponere ubi omniuo aq̃
nichil eẽt ut excitus eiꝰ ieiuuꝰ
quia quarta iugiliai us ad horã.
x. diei inchil gustasset ac ium̃ta

Expanded text:
gionum equitatus et levis argionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta
Abbreviated transcription (Latin):
stium castrn proficiscitur cum
copiis ⁊ oppido potit᷑ legiones sci¬
pionis comperit et longius in
agns frumentari et cum eo con¬
tendere conaretur: animadu̾cit
copias hoctiũ is legionib occur¬
rere cuppetias. q̃ res eius impe¬
tum retardauit. Itaq capto.c.
mucio regino eq ir̃. scipiouis
familiciissimo qui ei oppido pre¬
erat.⁊ .p. atrio eq Rõ. decõuentu
uticensi camelis .xxii. regis ad¬
ductis p̾sidio oppido cũ legato re¬
licto. ip̃e se recipe cepit ad castra
cum iam nou louge a castris
sciyionis abeẽt que tũ necesse e¬
rat p̾t̾gredi labienus cfcauiꝰ¬
q cũ omni equitatu leuiq arma¬
tura. ex insidiis adorti. ogunni
eius extremo se offerunt atq
ex collib pͥmis eitiunt. Qd̾ post¬
qui cesar animum cidu̾tit equi¬
tib hostium sius oppositis sar¬
cuias legionanos in aceruum
iubet comportare acq celeriter
signa hostib inferri. Qd̾ postqͣ
ceptum ẽ fieri: pͥmo impetu le¬

Expanded text:
stium castra proficiscitur cum stium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmini eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu le
Abbreviated transcription (Latin):
stoa ꝑte collocatis. ex eo loco ꝓ¬
ficiscitur ⁊ ꝑueuit ad oppidum
agar. quod a geculis sepe aucea
oppugnatũ suminciq ui ꝑ ip̃os
opp idcnos erat defensum. ibi ĩ
ccimpo cactris unis positio ip̃e
frumentatũ cirtũ uillas cũ ꝑte
exercitus ꝓfectus inagno adiu¬
mento. ordei. olei. iini. fici nũo.
paucum trtici. atq recreato ex̾ci¬
tu redit in castra. Scipio incenĩ
coguito cesaris discessu cũ uniu̾¬
sis copiis ꝑ iugũ cesarẽ subsequi
cepit. atq ab eius castris. nul.
pacs̃ .ui. longe truis castus disꝑ¬
titis copiis consedit. Oppidum
erat.3. ⁊ . a. qd abeinit ascipione
tem castroꝵ collocatũ. acescire aũt
diuersum aic remotum qd̃ eint
ab eo longe nił pacc̃. xix. Huc
scipio legiones duas frumentã¬
di gr̃a misit. Quod postqmͣ cesar
ex ꝑfuga cognouit castͥs excamio
in collem aic tutiora loca colloca¬
tis. atq ibi presidio relicto. ip̃e
quarta nigilia egressus p̾ter ho¬

Expanded text:
stra parte collocatis ex eo loco pstra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione tem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter ho
Abbreviated transcription (Latin):
pe idem faciendo in negligenticã
cioducere. Subico mane imꝑat por¬
ta decumaua legiones se octo ue¬
ternas cumi ꝑte equita tus cequi.
acq equicib p̾missis. n opinan¬
tes insidictores. subito in cõual¬
lib lacentes leui cirmatur con¬
cidit circiter .d. reliquos in fugã
turpissimam comecit. Int̾ͥ labi¬
enus cum uniuerso equitatu fu¬
gientib suis suppetias occurt.
Cuius uimi multitudinis cũ equi¬
tes panci cesariani sustinere non
possent: cescr instructas legiones
hostium copiis ostendit. Quo fcõ.
ꝑt̾rito labieno ac retardato suos
equites recepit incoluies. Posto
die iuba nuuudas eos qui loco
a mcso fuga se receperrut in castͣ
in cruce ouines suffirit. Cesar int̾i¬
qm̃ inopiai frumenti p̾melenitur.
copicis omnes in castra conducit.
citq p̾sidio lepti ruspine achille.
alter aid rinuetum. alter thapsũ
man obsiderent. ip̃e castus incẽ¬
sis. quartu noctis uigilia acie
instructa impedimentis in sini¬

Expanded text:
pe idem faciendo in neglegentiam pe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. § 67 Caesar intm inopia frumenti premebatur, copias omnis in castra conducit atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sini
Abbreviated transcription (Latin):
lent clcisse dimicare. rursus se
uia cum reliquis dimiserat. et
postea se ad pompeium contulat.
inde ex prelio effugerat in africãq.
ad uarum uenenit. Quẽ obꝑfidiam
qd̾ eius fracer rome pecuniam im¬
Patam numauerat. ⁊ qd ip̃e suam
classe captum. cum cd necem
duceretur beneficio uari ẽẽ ẜuatũ
Posteci sibi facultatẽ nullam da¬
tam tumuseundi ignorauit. Est ĩ
africa consuetudo incolarũ ut in
agris. ⁊ in ouinb fere ullis subt̾m
specus frumenti condendi gm̃i flã
yabrant atq id pp̃ bella incirime
hostiumq subitum aduentũ pre¬
frrunenti onustos recipit. in castm.
Quib reb coguitis labienus pro
iter fec̾at ibicastiu duaꝵ legionũ
facit. atq ip̃e cotidie exictuncius
cescireui ecidem sepe friuũtandi gr̃a
cõmeciturũ: cũ magno equitatu
leuiq armatum insidiciturus. lo¬
diis labieni ex ꝑfugis int̾u c̾tior
factus. paucos dies ibi cõmoratꝰ
dũ hostes cotidiano insticuto se¬

Expanded text:
lent classe dimicare, rursus se lent classe dimicare, rursus se m Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde ex proeli effugerat in Africamque ad Varum venerat; quem ob quod eius frater Romae pecuniam imperatam numeraverat et quod ipse suam classe captum, cum ad necem duceretur, beneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam habeant atque id propter bella maxime hostiumque subitum adventum prae magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progiter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus lodiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto sae
Abbreviated transcription (Latin):
ad misso omussis omnb ieb celerit᷑
aquilam multitudine nauium
ꝑt̾ritum atq trepidantem uactꝰ
qz sequi cepit. Inc̾imi uarus celi̾tate
cesaris audatiaq commotus. cum
uiuersa classe conuersis nauibz
hadrimecũ u̾sus fug̾e contendit. ꝙ̃
cesar in uul. pacc.iiii. consecutus re¬
cuꝑaca qͥnq reun cũ sus ommibus
epibati acq atq eciam hostium
custodib.cxxx. in ea naue captis.
Crrem̃ hostium ꝓ eimamq in
repuguando eiat cõmorata onu¬
stam remigũ epibatarũ q cepit.
reliq naues hostiũ ꝓmuntoriũ
suꝑarunt: atq ad iuiuetum in
cõthonem se muuerse ꝯtuꝰ eiunt.
Cesar eodem uento ꝓ uuncoriũ
suꝑare non potuit: citq in salo
in anchoris eadem nocte comino¬
incus. pͥma luce ad rimetum ac¬
cedit. ibiq naub ou̾ariis que
euut extin cothonem incensis.
omnb q reliquis ab his aut so¬
ductis aut in cothonem cõpulsis
paulis ꝑcõmorcitus. si forte uel¬

Expanded text:
admisso omissis omnibus rebus celeriter admisso omissis omnibus rebus celeriter n cursu Aquilam multitudine navium perterritum atque trepidantem nactus  sequi coepit. Interim Varus celeritate Caesaris audaciaque commotus cum universa classe conversis navibus Hadrumetum versus fugere contendit. Quem Caesar in milibus passuum IIII consecutus reciperata quinqueremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commorata, onustam remigum epibatarumque cepit. Reliquae naves hostium promunturium superarunt atque Hadrumetum in cothonem se universae contulerunt. Caesar eodem vento promunturium superare non potuit atque in salo in ancoris ea nocte commoratus prima luce Hadrumetum accedit ibique navibus onerariis quae erant extra cothonem incensis omnibusque reliquis ab eis aut subductis aut in cothonem compulsis paulisper commoratus, si forte vel
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus inscius cescr. lucium
cispiumicum classe .xx.uii. na¬
uium ad thaysunuũ sus inctacio¬
nem presidii gña commeatus sũ
cum. xiii. ncuib longis hadri¬
metum eadem de causa p̾mictit.
Crispius quo erat nussus celent
ꝑuenit: aqͥuila tempestate iac¬
tatus. promuntorium suꝑare ñ
pocuit. atq angulum queuidã
tutum a tempestate nactus clas
sem longius a prospectu iemouit.
reliqua classis iu salo ad leptim
egressis remngib passimq in
lictore uagantib parum in oy¬
pido uictus sui mercandiq gr̃a
pͥgressus uacua a defensorib sta¬
bat. Ouib ieb uarus ex ꝑfuga
coguitis occasionẽ nactus. iugilia
scda hadrimeto exchotone egresc ꝰ
Pͥuo inane leptim cum ouiuersa
classe uectus naues onemmas q̃
lougius a portu in salo stabant
si defensorib nullo repugnante cepit.
cesar unt̾im celenter ꝑ uuutios in
cactris cum oꝑa circumiret c̾tior factꝰ
que abeurut a portu mił. pacc̃ .ui. eqͦ

Expanded text:
adventus inscius Caesar L. adventus inscius Caesar L. Cispium cum classe XXVII navium ad Thapsum versus in stationem praesidi gratia commeatus sui cum XIII navibus longis Hadrumetum eadem de causa praemittit. Cispius quo erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus promunturium superare non potuit atque angulum quendam tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu removit. Reliqua classis in salo ad Leptim egressis remigibus passimque in litore vagantibus, partim in oppidum victus sui mercandi gratia progressis, vacua a defensoribus stabat. Quibus rebus Varus ex perfuga cognitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone egressus primo mane Leptim cum universa classe vectus navis onerarias, quae longius a portu in salo stabant,penteres duas nullo repugnante cepit. § 63 Caesar interim celeriter per nuntios in castris, cum opera circumiret, certior factus, quae aberant a portu milia passum VI, equo
Abbreviated transcription (Latin):
qz. uuo equite auicco mnultis eqͥs
sauciis leurs armaciurr.xx .uii. oc¬
cisis ad suos iefugerunt quo sc̃do̾
equestu prelio facto. scipio lecus
in casti uacte copias reduxit.
quod ꝓpͥum claudiũ bellantibus
itin̾e predatores equites numdi¬
as getulos qz ex inproiuso adorti
circiter .c. partim occiderunt. ꝑtin
uiuoꝵ potiti sunt. Cescir intẽrum
cotidie legiones in camyũ deduc̾e.¬
a du̾scirioꝵq excursionib item
officere non iut̾mictit. Scipio
item munitiones contra fcicere
⁊ ne iugo a cesair excluderetur
approꝑare. ita ducos utriq ⁊ in
opib occupati ⁊ nchilo nuus
equestrb preliis inter se cotidie
dimicabant. Int̾u uarus classẽ
qm̃ anteci utice hyemis gr̃a sub¬
dire̾cit. coguito legionis .ui. ⁊ .ix.
ex sicilia aduentu celeriter dedu¬
cit. ibiq getulis remigib epiba¬
tisq complet insidiaudi gratia.
cib utica ꝓgressus hadrimetum
cum .l.u. nauib ꝑuenit. Cuius

Expanded text:
que uno equite amisso, multis equis que uno equite amisso, multis equis sauciis, levis armaturae XXVII occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri proelio facto Scipio laetus in castra nocte copias reduxit. Quod proprium gaudium bellantibus itinere praedatores equites Numidas Gaetulosque ex improviso adorti circiter C partim occiderunt, partim vivorum potiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum deduceadversariorumque excursionibus ita officere non intermittit. Scipio item munitiones contra facere et, ne iugo a Caesare excluderetur, approperare. Ita duces utrique et in operibus occupati esse et nihilo minus equestribus proeliis inter se cotidie dimicabant. § 62 Interim Varus classem, quam antea Uticae hiemis gratia subduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu celeriter deducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet insidiandique gratia ab Utica progressus Hadrumetum cum LV navibus pervenit. Cuius
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat ut sui dextrum latus
uui uitioib adiunabatur. Si¬
iustrum autẽ equitatis hoctiũ
multitudim uti resisti posset
laborat. eodemq suum omnem
equitatui contuleut. ⁊ qd ei
parum confidebat presidio is
equitib legionem .b. p̾ͥmiseut
leuemq aruaturu inter equi¬
tes int̾posuenit. sagictanos ba¬
ne passimq locis certis increuue
in cornib collocauerat. Sic utroꝵ¬
q eẽcitus instructi nõ plꝰ pacc̃.
ccc. int̾iecto spatio quod forsican
cute id tempus accidit numꝙ
quin dimicaretur a mane usq
ad horam .x. diei ꝑstiterunt. Iãq
cesar duui exercicum intr mu¬
niciones suas reducere cepisset
subico uniuersus equitacus ul
rant in colle se conferre cepit.
Ffrenatus autem labieui eques
in loco ꝑmanere legiouesqz
dictinere. cum subito pars equi¬
tatus cesaris cum leui armat᷑a
contua getulos in iussu actem̾e
longius ꝓgressi paludem ꝓgͥssi.
multitudinem hoctinm ꝓciuci
sustinere nou pocuernt. leuiqz
armatura delerti ac pulsi quulnati¬

Expanded text:
 dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat. Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus passuum CCC interiecto spatio, quod forsitan ante id tempus acciderit numquam quin dimicaretur, a mane usque ad horam X. diei perstiterunt. Iamque Caesar dum exercitum intra munitiones suas reducere coepisset, subito universus equitatus ult castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars equitatus Caesaris cum levi armatura contra Gaetulos iniussu ac temere longius progressi paludemque transgressi multitudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levique armatura deserta pulsi convulnerati
Abbreviated transcription (Latin):
dnuir hostiũ uũo qui n in illius
ꝓsia acie pͥmam fortunam nep
m aduersa scdam obtiniumus¬
uictoriam. qui legionum tot
nmpetum suctentaaites necturtus
diurinsq oꝑib gladioꝵ ictuo.
telorumq micsus expectantes i¬
ucti et dicerti a pom peio tua uir᷑
suꝑati. salutem a tua clementia
um insecutus nõ eẽt: ieu̾tit ad
portani. ⁊ hominem apprehendit.
sui pugionem eduxit. manuu
enis incidit. ita iefugerunt ad
cesarem. Codeniq tpr̃e signifer
de legione pͥma tnͣsfugit. Et non¬
timuit. quo die equestre preliũ
factum ẽet. suo signo picce hoĩes

Expanded text:
mur hostium numero, qui neque in illius mur hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia us insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines
Abbreviated transcription (Latin):
ao presidia pompei se recipent Nã
qd exictunaibat eos uosse couaitu
otticore. ꝯocte ultin ibat flumẽ fal¬
sun in ccio. qd̾ fuctum. et nec opi¬
nantib nrĩs eet gestum. farnen
mrtute freci. repuiseo multis q bul¬
nerib affectos. oppido reyresserũt.
ꝙ aliquos ceꝑunt. qui post̾o diest
interfecti. Eodemq tempore trans¬
fuga muinticiuit. ex oppido lumũ
qui incuuiculo fuisset ingulatior
oppiamoꝵ facta clama  ͤesaciuꝰ
le uefadum et scelus fecisse. Nã
cos inchil meruisse quare tali pena
cifficentur qui eoo ad aras ⁊ focos
siios . recepissent. eosq hospitim
scelere conteunacce. Mꝯulter pt¬
ea dixicce. qua oratione deu̾atus
ompluis ingulationem non fe¬
cisse. Ita poctero die tullius lega
cecarem u̾ba fecit. utinam quidem
dii immnoetales feciesent ut tuus
potuis miles. quam. cci. pompei⁊
Factus ẽẽm. ⁊ hanc uirtutis constã¬
ticni in tua uictoria. nõ in illius
calamitate prestarem cuiꝰ funeste
loudes. quĩ cd hanc fortunam re

Expanded text:
am quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, ue aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam rec
Abbreviated transcription (Latin):
tegebatur loci natura. ⁊ remotum
enit a castris cesciris anuum ad¬
alunune falso ne int̾cluderetur nõ
ẽẽ comissurum cescrem ut in tãta
loci difficultte cid subsidiũ uemi
lia profectus. castellũ oppugnare
Nr̃ cũ appropinquassent. clamore
repentino teloꝵq multitudine ioc¬
tus fac̾e ceꝑunt uti magnam ꝑ¬
tem hominum uulneribus affi¬
cerent. Quo pacto cum ex castello
repugnare cepissent. maioribus¬
q castus cesari nuntius ẽẽt alla¬
fuga ꝑtrici multi suut iutertati. cõ¬
exuti fugerunt: quoꝵ scuta sunt ie¬
lata .lxxx. In sequenti luce argueciꝰ
exer italia cũ equitatu uenit: is si¬
gua saguntinoꝵ ixtlit qͥnq q̃ ab
oppidaus cepit. Suo loco ꝑt̾ritus
ẽ. quod equites eo ittili cũ asprenate
ad cesarem uenissent. eaq note ca¬

Expanded text:
tegebatur loci natura et remotum tegebatur loci natura et remotum erat a castris Caesaris, animadflumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittelia profectus castellum oppugnare  Cum appropinquassent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allafuga perterriti multi sunt interfecti, comexuti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte
Abbreviated transcription (Latin):
periores. Accedebat huc ut longiuis
edita. ⁊ ad cactioꝵ nunitiones nõ
parũ idonea. Nam fere totius ultioris
tionem. Hic etiam pp̃ barbarorum
crebras excursiones om̃ĩa loca que
sunt ab oppidis remota. turribus et
muuitionib retinentur. sicut in af¬
fuica uidere non tegulis teginitur.
siłq in his hñt speculas. ⁊ pp̃ alcitu¬
dinem longe lateq ꝓspiciunt. idẽ
oppidoꝵ magna pars eius ꝓuutie
montib fere iunita et natint ex¬
cellentib locis ẽ constituta. ut sił
aditus ascensusq habecit difficiles
ita ab oppugnationib natum loci
dictiuentur ut ciutates hispanie
non facile ab hoste capiantur. id qd
in hoc contigit bello. Nam cum int
ateguam ⁊ ucubim q̃ oppida supra
sunt scripta. pompeius ut habuit
castin constituta ĩconspcũ duorũ
opꝑidoꝵ eb cius castris circit̾ nuł.
pacc̃ .iiii. Orumꝰ est excellens nat᷑a
qui appellatur castra postuana
ibi presidiicã castellũ cesar hũit cõ¬
stitutum. Qd̃ pompeiꝰ qd̃ eod̃ iugo

Expanded text:
ebat hoc ut longius edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioriHic etiam propter barbarorum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiscitur. cuius in aduentũ p̾sidii
cansa desar cũ plura castella octupass
ꝑtim ubi equitatus. ꝑtim ubi pedectͥs
possent. Hic ĩ aduentu pompei inci¬
dit. ut matutino tempore nebula ẽẽt
crassissima. ita illa obscuratione
cũ aliquot cohortib et equitũ tur¬
mis circũeludunt. cesaris equites.
⁊ concidunt. sic ut ure ea cede pauci
effug̾ent: In sequenti nocte castra
sua incendit pomieius. ⁊ tnͣcflumẽ
salsum ꝑ conualles castra int̾ duo
oppida ateguam ⁊ ucubim in mõte
loca sunt montuosa ⁊ natura edita.
ad rem uulitarẽ que planitie diui¬
duntur falso aluimine. proxime tñ¬
cittegnam ut flumen sit circiter pas¬
sus duo nul ex ea regione oppidi ĩ
montib castra huit poĩta pompeiꝰ
conspectu utroꝵq oppidoꝵ. u sius
ausus ẽ subsidio uenire. aqilcio ⁊
sigua hũit .xiii. legiones. S ex qͥb
aliquid firmamenti se existimcibat
hr̃e. due fuerunt uernacule que a

Expanded text:
proficisci,16 cuius in adventum praesidi proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestrespossent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte loca sunt montuosa et natura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
inter duces duos fit contentio ut
prius poutem occuparet. Ee qua cõ¬
tentione cotidiana munuta plia
fiebont. ut uiꝰ hii nou nuuiqm̃ illi
superiores discederent. Que res cũ
ad maiorem contentionẽ uenicset.
ab utrisq cõminꝰ pugna fiebat¬
iniqua. dum cupidius locũ stu¬
dent ten̾e pp̃ pontem coagulabãt
fluminis riꝑas ac ꝓpinquantes
coangustati precipitabant᷑. Hic
alt̾utrum non solum morte mor¬
tem eragembant: s tumulos tu¬
mulis erequabant. Ita dieb com
locum deducere. ⁊ pͥmo qͦ tempore
bello decernerr. Id cũ amũ adũteret
cidu̾scrios miuime uelle quos ama¬
ieturemt ut mequũ deduce̾t. copiis
flumine traductis: noctu uib ignes
sier mcignos. Ita firmicsum eiꝰ pre¬
sidium ategnam proficiscit᷑. Idcũ
pompeius ex ꝑfugis rescisset ꝑdif
plum multos lamctas retraxit. ⁊
ad cordubam se recepit. Cesar mu¬
brachia cͥcum̃ducere cepit. Cui cũ¬
de ponpeio nuntiꝰ eẽt allatus eo die

Expanded text:
inter duces duos fit contentio uter inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus comlocum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle, quo erat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pompeius ex perfugis rescisset, qua plura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar mubracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die
Abbreviated transcription (Latin):
iam ad u̾sanoꝵ castru fecerunt
muium qui in his castrs fuisset se
ad uilami ꝑresidio cesar ut pomperũ
ab ea oppugnatione deduc̾et: ad cor¬
dubam contendit. exq itiere lou¬
catos uiros fortes cũ equitatu ante
prenuisit. qui simul in conspectum
oprdi cederiut. cuui equis iecipiũt᷑.
Mec a cordubensib nequaqui pote¬
ut am̃ adũti. Appropinquantib
ex oppido bene uaigua multitudõ
ad equitatum coucidendũ cũ erissẽt
loricati ut supͣ scripsimus ex equis
deccenderunt. ⁊ magnũ pliũ tece¬
runt sic uti ex infinito honuu
multitudiue pauci in oppiduum se
peret qui ip̃e illo uenisset. Itaq fa
ex̾citus cũ copiis ad cordubani it
facere cepit.Cesar cũ ad flumen
beti uenisset n pp̃ altitudinem
dueit. Huc cum pompeiuis sius
copiis ueuisset ex aduerco pari ra¬
tione adstra pouit. Cesar ut eu
ab oppido commeatuq excluderet.
brachium ad pontem duc̃e cepit
pari condicione pomperus. Hie

Expanded text:
in adversariorum castra fecerunt. in adversariorum castra fecerunt. gna pars hominum qui in his castris fuissent se ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se peret quam ipse illo venisset. Itaque Cn. excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem duxit. copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
clam presidia contra.ci. pompen
cesarem cum cidissent petere ce¬
punt. uti cbi pͥmo ꝙ tempore sõ¬
ouim tempore optime de po. Rõ
merita eẽt. celentꝰ sex̃ cohortes se¬
cuuda uigilia iub proficisci pari
equites nũo.quib prefecit hoĩem
pei presidia uenisset madit idẽ
temporis ut tempestate adu̾sa re¬
hementiq uento afrlictaretur.
euem uis tempestatis ita obscu¬
rabat. ut uie ꝓrinũ aguosc̃̾e̾ poss̾.
cuiꝰ in cõmodum summam utui¬
tatem ip̃ĩs prebebat. Ita cui ad
eui ueuerunt ubz binos equites
couscendere. ⁊ iecta ꝑ adu̾sanor
presidia ad oppidum contendere.
u̾bum facere. Nam id tem poris
conari ad murũ accede̾ ut oppidũ
capicuit. ꝑtun in tempestate im¬
pediti uigiles non pot̾cant diligẽ¬
tiami prestare. ꝑtun illo responso
det̾rebcutur. Cũ ad portam appo¬
piquassent. signo dato ab oppi¬
daruis sunt recepti: ⁊ pedites qa¬
tes clamore facto. eruptionemꝰ

Expanded text:
clam praesidia Cn. Pompei clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subomni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit hominem pei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et pedites diequites clamore facto eruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
q cordubenses qui a .cii. pompeio
discessissent cesari obuam uemis¬
sent: a quib muitiabatur noc¬
turno tempore oppidũ cordubã
capi posse qd̾ nec opinantib ad¬
u̾scriis eius promutie potitus
eẽt. simulq qd̾ tabellarii quir
siti omnib locis eẽnt. qd̾ cͥtiorẽ.
ci. pompeium de cescris aduẽ¬
muilia ꝓponebant. Quib rebus
a dductus quos legatos aute exti¬
tui prefeceuit. Q pediũ ⁊ .Q. fabium
marimum de suo aduentu facit cer¬
tiores. ut sibi cũ equitatu qui ex pro¬
uitia fuisset presidio eẽnt. ad quos
celerius quam ip̃i opinati sunt ap¬
propiuquauit. neq ut ip̃ẽ uoluit
equitatum sibi precidio habuit E¬
rat idem temporis sex pompeius fr̃.
qui cum presidio cordubam tene¬
but. quod eius prouincie caput eẽ
existuncibritur. Ipe autẽ.cñ. pomie¬
ius adolescens ullam oppidum
oppuguabat ⁊ fere icmm ciliquot m̃¬
cib ibi detinebatur. Quo ex oppido
coguto cesaris aduentu legriti

Expanded text:
que Cordubenses, qui a Cn. Pompeio que Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, siti omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris advenmilia proponebant. Quibus rebus adductus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati
Abbreviated transcription (Latin):
cii. pompeio
ꝓfugissent.
cum ⁊ ultioris hispanie potitus
eẽt. dum cesar milierib dandis
in ittilia detinetur. quo facilius
presidia coutra companuret. Pom¬
pesus in fidem unius cuiꝰq cunta¬
tis confug̾e cepit. ita ꝑtu precib
ꝑtim ui bñ magna companica.
mauu prouintiam uastare. qͥb
debenit ciuitates sua sponte au¬
xilia nuttebant. Item non nulle
portas contra cludebant. ex quib
si qua oppida .iii. ceꝑat cũ alias
ex ea cuutace obtime de .cii. pom¬
peio meritus cluis ẽẽt. pp̃ pecumie
magnitudinem ailiqua ei infere¬
batur causa: ut eo de medio sub¬
lato ex eius pecuma latronum
largitio fieret. Ita pacis cõmodo
hoste hortato moiores augebem¬
tur copie. Hoc crebris uuntiis ĩ
itciliam missis aiuitates contͣue
pompeio auxilia sͥ depostulabant.
E. cesar dictator. t̾cio designatꝰ
dictator quarto multis iterante
dieb comiectis cũ cet̾is festinatio¬
nem ad bellum conficiendũ in
hispamami cum uenisset. legati¬

Expanded text:
Cn. Pompeio profugissent, et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus e civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legati
Abbreviated transcription (Latin):
quis descenderint. Ita exiguo tẽ¬
pore eques pedestre pedes. equestie¬
prelium facere cepit. usq eo ut ce¬
dem ꝓxims a uallo ceꝑunt. fecerũt.
In quo ꝓrelio adu̾sarior ceciderũt.
cxxiii. compluresq ariuis exuti.
multi uuln̾ib aiffecti in castiu st̃
redacti. Nã ceciderunt.iii. saucii.
Duodecim pedites ⁊ equites .u. eiꝰ
diei. Insequenti tpẽe pͥstinai cousue¬
tudine ꝓ muro ꝓugnari ceptũ ẽ.
Cum bene magnam inultitudi¬
uemi teloꝵ. ignemq nr̃is defenden¬
tib in iecissent. nefandum crude¬
licsimumq fticinus sunt aggssi
Inconspectuq ño uospites ꝯm mi
oppido errunt ingulcire. ⁊ de uiuro
p̾cipites mict̾e ceꝑunt. sicuti apud
becrbaros. qd pꝰ hominum memo
extremo tpr̃e a pomieianis clam
ad nr̃os tabellarius ẽ missus. ut
ea nocte turres aggeremq incen¬
derent. et tercici iugilia eruptionẽ
fac̾ent. ita igne teloꝵq multitu¬
dine iacta. cũ beue maguã ꝑtem

Expanded text:
quis descenderunt. Ita exiguo temquis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memorextremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem
Abbreviated transcription (Latin):
cẽut fuctur. Ito corona circiunda¬
tie. pugucitũ est aliquandui ue¬
hementissime. sinulq balictu
missa a nrĩs turrem deiecit. quo
adu̾sarior qui in ea turre fuant
quinq deiecti suut. et puer qui
constituit. neq a mĩs ꝓhibitus
falsaq illa opinione gloriacus
est. quod pe in mĩs ptib locuuu¬
tenuidet. Item insequenti die en¬
demi consuetudine dimi longius
ꝓsequitur. quo loco equites nẽ
stcitionẽ habu̾ant. aliqͦt turme
cum leui armatum impetu facto
loco sunt deiecti. ⁊ pp̃ pacitatatẽ
nrõ equitum simul cũ leui aria¬
Not inconspcũ utroꝵq castioꝵ gerebut᷑.
eent. ut consuessent ex sumili iurtute
clamiore facto auersati sunt pͥluux
facene fere apd̃ excitus hec ẽ eq̃sis
prelii consuetudo. Eũ eqͥs addiu¬
crndum dunisso equo cũ pedite cõ¬
greditur. Nequaqmͣ par habetur
pedites leui armatura lecti ad
pugnam equitib mĩs. uec opi¬
nantib uenissent. id qd̾ in prelio
cũm adu̾sum eẽt complures ex e¬

Expanded text:
cturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, quiconstituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locutenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armaHoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur;pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex e
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiariutq pompeiũ contionẽ
hab iusse. quĩ in oppido cubsidio
nou poss. uenire uoctu ex aduer¬
sarior conspectu se deducent ad
icie u̾sum unũ respondicse ut
potiuis ad dimicaudum descende¬
rent qmͣ signum fuge ostendent
euuu qui ita locutus eẽt iugulatũ.
Sodem tempore tabellani euis de¬
prehensi qui ad oppidum uenie¬
bout. quoꝵ littas cesar oppidauis
obiect ł qui uitam sibipetert
iucst turtẽ ligneam oppidanox
incendeir. Id si fecisset :ei ꝓuusit
fuit ut eam turiem sine ꝑicło
Niis incenderet. Ite fumus dełio
danis est occisus. Eadem nocte
transtuga nuntiaiuit pompeium.
et iabienuue de iugulatione oppi¬
dauor mdignatos eẽ. bigilia
scd̾a pp̃ multitudinem teloruu
turus lignea que nr̃a fiuiscet ab

Expanded text:
 Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura d, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 Vigilia secunda propter multitudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ cuiꝰ domiinis. in cesans cr¬
stus fuisset. urorem et filios m
oppidum ieliquent dominim
iugulauit. ⁊ ita clam acesaris p¬
sidus in pompei cactm discesuit ⁊
iditium glande scriptum misit.
podctior fieret cesar q̃ i oppido
ad defendendum compcararentur
ita tictis acceptis curu noppidũ
reu̾tisset qui nutte glandem n¬
fariptaui solebant in sequenti.¬

Expanded text:
us, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51