comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gienda sunt. quisquis extra hoc t̾mis¬
nos euagari p̾sũpserit sciat se alieniss
finibꝰ errare memineritq euestigio res¬
deũdũ nisi forte oblectandi gratia diu̾¬
soria legentibus interdũ grata quesient.
neq eĩ inficior me talia meditãtẽ sepe
distractũ ab ĩcepto longiꝰ abscessisse. dũ
uiroꝵ illustriũ mores uitãq domesticã
mortis meminisse aliis dulce fuit. hec
si minꝰ ꝙͣ intẽderã assetutꝰ sũ tu p̃cor
ignosce quiꝗs hec plegis. de successu
eĩ te iudicẽ statuo de proposito michi
credi uelli. Si quid igit᷑ aut sacietati
ĩgestũ aut desiderio subtractũ reꝑie̾i̾s
uł in opi ĩgenio uł disce̾pentibꝰ aĩu
curis ascribito. Si uͦ forsan studii mi
labor expectatioĩs tue sitĩ ulla ex pa¬
te sedauerit nullũ a te aliud premii
genꝰ efflagito nͥ ut diligar. licet inco¬
gnitꝰ licet sepulcro conditꝰ licet ueͬ¬
sus ĩ cineres. sicut ego multos quoꝵ

Expanded text:
gienda sunt; quisquis extra hos termigienda sunt; quisquis extra hos terminos evagari presumpserit, sciat se alienis finibus errare memineritque e vestigio redeundum, nisi forte oblectandi gratia diversoria legentibus interdum grata quesierit. 7 Neque enim inficior me talia meditantem sepe distractum ab incepto longius abscessisse, dum virorum illustrium mores vitamque domesticam mortis meminisse aliis dulce fuit. 8 Hec si minus quam intenderam assecutus sum, tu precor ignosce, quisquis hec perlegis; de successu enim te iudicem statuo, de proposito michi credi velim. Siquid igitur aut satietati ingestum aut desiderio subtractum reperieris, vel inopi ingenio vel discerpentibus animum curis ascribito. 9 Si vero forsan studii mei labor expectationis tue sitim ulla ex parte sedaverit, nullum a te aliud premii genus efflagito, nisi ut diligar licet incognitus, licet sepulcro conditus, licet versus in cineres, sicut ego multos quorum
Abbreviated transcription (Latin):
historicoꝵ u̾ba relegẽtes ne quid oĩna
p̃t̾misisse uideãt᷑ dũ unꝰ alteri adu̾sat᷑
oẽm historie sue textũ nubrlosis amba¬
gibus et ĩ enodabilibꝰ laqueis ĩuolue¬
runt. ego neq pacificator historicorũ
neq collector oĩu s eoꝵ imitator ꝗbꝰ
uł uerisimilitudo cercior uł autoritas
maior ẽ. quãobrẽ si qui futuri sunt
qui huiꝰcemodi lectiõe uersati aut aliud
audire cõsueuerint uł legere. hos hor¬
tor ac moneo ne cõfestĩ ꝓnũcient. qd̾
est ꝓpͥu pauca noscentiũ. cogitẽtq
historicoꝵ discordiã que tanto rebꝰ ꝓpĩꝗ¬
orẽ tituliuiũ dubiũ tenuit. Breuita¬
ti et notitie cõsulere ꝓpositũ est multa ¶¬
resetando que plus cõfusioĩs ut supra
dixi ꝙͣ cõmoditatis eẽnt alatura. apd
me nͥ ea reꝗrũt᷑ que ad uirtutes uel
uirtutũ cõtraria trahi possunt. hic eĩs
nͥ fallor fructuosus historicoꝵ finis ẽ
illa ꝓseq que uł sectãda legẽtibꝰ uł fu E¬

Expanded text:
historicorum verba relegentes, nequid omnino pretermisisse videantur, dum unus alteri adversatur, omnem historie sue textum nubilosis ambagibus et inenodabilibus laqueis involverunt. 5 Ego neque pacificator historicorum neque collector omnium, sed eorum imitator quibus vel verisimilitudo certior vel autoritas maior est; quamobrem siqui futuri sunt, qui huiuscemodi lectione versati aut aliud audire consueverint vel legere, hos hortor ac moneo ne confestim pronuntient, quod est proprium pauca noscentium, cogitentque historicorum discordiam, que tanto rebus propinquiorem Titum Livium dubium tenuit. 6 Brevitati et notitie consulere propositum est, multa resecando que plus confusionis, ut supra dixi, quam commoditatis essent allatura. Apud me nisi ea requiruntur, que ad virtutes vel virtutum contraria trahi possunt; hic enim, nisi fallor, fructuosus historicorum finis est, illa prosequi que vel sectanda legentibus vel fu
Abbreviated transcription (Latin):
git quãtꝰ labor ĩ cõtinẽda sermoi̾s dignita¬
te suscipiend̾ sit. nã si nec eisdẽ u̾bis uti li¬
cet et clarioribꝰ nõ datur ꝗd sit terciũ pa¬
tet. ordinẽ quisq et disꝑsoꝵ cõgeriẽ adu̾¬
tat. nãq ea que scripturꝰ sũ ꝙͣuis apud
alios autores sint nõ tñ ita penes eos col¬
locata repiẽtur. quedã eĩ que apd̾ unũ
desũt ab altero mutuatꝰ sũ quedã bre¬
uiꝰ quedã clariꝰ quedã que breuitas ob¬
scura faciebat exp̃ssius. q̃daq apd̃ alios
carptĩ dcã erãt cõiu̾xi. et ex diu̾soꝵ dcĩs
unũ feci. qua ĩ re temerariã et ĩutile
diligẽtiã eoꝵ fugiendã putaui qui oĩu

Expanded text:
git quantus labor in continenda sermonis dignitate suscipiendus sit; nam si nec eisdem verbis uti licet et clarioribus non datur, quid sit tertium patet. Ordinem quisque et dispersorum congeriem advertat. 3 Namque ea que scripturus sum, quamvis apud alios auctores sint, non tamen ita penes eos collocata reperiuntur: quedam enim que apud unum desunt ab altero mutuatus sum, quedam brevius, quedam clarius, quedam que brevitas obscura faciebat expressius, quedam que apud alios carptim dicta erant coniunxi et ex diversorum dictis unum feci. 4 Qua in re temerariam et inutilem diligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Modestiã tuã nouerã nõ appetere prin¬
cipatũ quẽ tñ semꝑ moꝵ elegãtia me¬
reri studiusti. quo quidẽ tanto dignioͣ
iudicaris quãto a crimĩe ambitionis
uideris ẽẽ remotior. tue igꝰ uirtuti cõ¬

Expanded text:
Modestiam tuam noveram non appetere principatum, quem tamen semper morum elegantia mereri studuisti. Quo quidem tanto dignior judicaris, quanto a crimine ambitionis videris esse remotior. Tuae itaque virtuti con
Abbreviated transcription (Latin):
scere ad quã oppugnãdã nũc uenis pe¬
ne miles hanc hoc biennio cõsul eutes
eritq cognomẽ id tibi ꝑ te partũ qd
habes ad huc ex nobis hereditariũ. cũ
autẽ carthaginẽ deleueris tͥũphũ ege¬
ris. Censorq fueris et abieris legatus
mãtiã excides. s cũ eris cũruͥ capiroliu̾
uectꝰ offendes rem publicã consiliis ꝑtuͣ¬
batã nepotis mei. hic tu africane osten¬
das oportebit ut patͥe lumẽ aĩ ingeiũ
consiliũq tui. s eiꝰ temporis ancipitem
intuũ nomẽ se tota cõu̾terit ciuitas.
te senatꝰ te boni te socii te latini ĩtue¬
bũtur. tu eris unꝰ ĩ quo ĩnitat᷑ cuuta¬
tis salus. at ne multa. dictator rẽ pu¬
blicã constituas oportet si ĩpias ꝓpin¬

Expanded text:
co ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus mantiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportebit patriae lumen animi, ingenii consiliique tui. Sed eius temporis ancipitem in tuum nomen se tota conuertet ciuitas; te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus in quo nitatur ciuitatis salus, ac ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, si impias propin
Abbreviated transcription (Latin):
ciq hospite nec pauca de romanis qui
mortem senis expectare grauarentur
questus iam irruentibus armatis oĩ
fuge ac salutis spe p̃repta/ ueneno rap.¬
anuli inclusu gestabat interiit. atq
ab his qui ad eũ cõprehendendũ missi
erant ex animis inuentꝰ est. sepultꝰq
apud libisam urbem epigramate in¬
sculpto. hanibal hic situs est.¬

Expanded text:
cique hospite nec pauca de Romanis qui cique hospite nec pauca de Romanis qui mortem senis expectare gravarentur questus, iam irruentibus armatis omni fuge ac salutis spe prerepta, veneno rapanuli inclusum gestabat, interiit; atque ab his, qui ad eum comprehendendum missi erant, iam exanimis inventus est sepultusque apud Libissam urbem, epygrammate insculpto: «Hanibal hic situs est
Abbreviated transcription (Latin):
tus abiit. et oĩa pͥus exꝑtus tandẽ ad
prusiam bithinie regem fortuna dilec.¬
tu olim suũ pellente ꝓfugit: cui adu̾¬
su fumenem maritimo p̃lio decertãti
mira calliditate uictoriã quesiuit. na-
ues quippe fictilibꝰ scil uasis et uasa ⁊¬
serpentibꝰ impleri fecit. inceptaq pu¬
gna ĩ aduersas naues proici. que res
primo ridicula cõtẽptuiq habita pi uidẽĩ cepit¬
gnare ficrilibus. postꝙͣ uͦ fractis uasis
pere ceꝑant terribilis uictorie causa
fuit. S ꝑfidus et ingratꝰ rex cũ roma¬
ni ꝑ legatos rursus hanibalem depo¬
scerent nõ illi saltẽ ut anthiocus fuge
iter ostendit. S uictoris populi grã
querens misit qui euz caꝑent. qd̾ ille
p̃sentiens frustra tentatis secretis egre¬
ssibus. quos fidei regie paꝵ fisus subteͣ¬
raneos etiam sibi p̃parauerat. ubi oĩa¬
septa armatis ꝑpendit regressus ĩ tha.¬
lamũ et multa de rege impio falla.¬

Expanded text:
tus, abiit et, omnia prius expertus, tandem ad tus, abiit et, omnia prius expertus, tandem ad Prusiam Bithynie regem, fortuna dilectum olim suum impellente, profugit; qui adversus Eumenem maritimo prelio decertanti mira calliditate victoriam quesivit. 53 Naves quippe fictilibus vasis et vasa serpentibus impleri fecit, inceptaque pugna in adversas naves proici; que res, primo ridicula contemptuique habita – pgnare fictilibus –, postquam vero fractis vasis pere ceperant, terribilis et victorie causa fuit. 54 Sed perfidus et ingratus rex, cum Romani per legatos rursus Hanibalem deposcerent, non illi saltem ut Anthiocus fuge iter ostendit sed, victoris populi gratiam querens, misit qui eum caperent. 55 Quod ille presentiens, frustra tentatis secretis egressibus quos, fidei regie parum fisus, subterraneos etiam sibi preparaverat, ubi omnia armatis septa perpendit, regressus in talamum et multa de rege impio falla
Abbreviated transcription (Latin):
nus lete uisus ac deinde multo habit
in honore. ad ultimũ suspectꝰ ob ingeĩu
uariu u̾sutũq et inuidoꝵ obtrectatio¬
nes quibꝰ aule regũ semꝑ habundãt ⁊
uniformis tñ et fidelis consultor regi fu¬
it. in illa fixus sententia ͦ nõ expectan ͦ¬
atq ĩ italia pugnandũ. nempe neq Ro.¬
mã neq italiam nisi italicis uiribꝰ uĩ¬
ci posse. inq id oꝑam suã pollicens. qua
in re si ei creditũ fuiss poterat regis po¬
tentia cũ hanibalis prudentia nũc etiã
graue bellũ suscitari. ceteꝵ cũ reiecto
eius consilio Romanis iam ĩ greciã asiã¬
q transeuntibꝰ ĩminui regie uires ĩci¬
ꝑent sero illi credi ceptũ et aliqua p̃lia
gesta nõ ꝓspera s nimis aduersa consi¬
lio hanibalis. uicto aũt ad extremu
rege cũ inter conditiones pacis illa eẽt
ut romanis hanibalem rex traderet
ab anthioco instantis certior ꝑiculi effec¬

Expanded text:
nus lete visus ac deinde multo habitus nus lete visus ac deinde multo habitus in honore, ad ultimum suspectus ob ingenium varium versutumque et invidorum obtrectationes, quibus aule regum semper abundant, uniformis tamen et fidelis consultor regi fuit, in illa fixus sententia, cuatque in Italia pugnandum nempe neque Romam neque Italiam nisi italicis viribus vinci posse, inque id operam suam pollicens. 51 Qua in re si ei creditum fuisset, poterat regis potentia cum Hanibalis prudentia nunc etiam grave bellum suscitari. Ceterum cum, reiecto eius consilio, Romanis iam in Greciam Asiamque transeuntibus, imminui regie vires inciperent, sero illi credi ceptum et aliqua prelia gesta, non prospera sed minus adversa concilio Hanibalis. 52 Victo autem ad extremum rege, cum inter conditiones pacis illa esset ut Romanis Hanibalem rex traderet, ab Anthioco instantis certior periculi effec
Abbreviated transcription (Latin):
electoꝵ equitũ ad portas urbis accessit.
cũq indignantes tm̃ illi licere egressi
obiua paratiq ad p̾liũ eẽnt cõsules ro¬
mani continenti biduo trux tẽpestas
ĩhibuit : cũ utrosq uix in castra reuisoᷤᷤ
subita et mira serenitas excepisset: ut
plane uideretur ea uis imbriũ ac uen-¬
toꝵ et fulminũ repentino ĩpetu nec nͥ
ad breuis hore spaciũ duratura nõ tan
naturalit̾ ꝙͣ diuinitꝰ ad alme urbis au¬
xiliu ĩ frontes hostiu ex ip̃a capitolii
arce descendere. quo miraculo cõcussus
hanibal dixisse tradit᷑. Romã capiendi
nũc sibi aĩu deeẽ nũc fortunã ¶ceteꝵ
hic tantꝰ et in his que memorauimꝰ pre¬
liis et in aliis multis uictor tandẽ uic¬
tus et patria profugꝰ ad anthiocũ regẽ
sirie ꝑuenit. qui adisus romanos eo
tempore bellũ ingens p̃parabat. a quo
quidẽ pͥmo aduẽtu ceu diuinũ aliquod
inq id quod aĩo uolebat oportunũ mu¬

Expanded text:
electorum equitum ad portas urbis accessit. 48 electorum equitum ad portas urbis accessit. 48 Cumque, indignantes tantum illi licere, egressi obviam paratique ad prelium essent consules romani, continenti biduo trux tempestas inhibuit, cum utrosque vix in castra reversos subita et mira serenitas excepisset, ut plane videretur ea vis imbrium ac ventorum et fulminum, repentino impetu nec nisi ad brevis hore spatium duratura, non tam naturaliter quam divinitus ad alme urbis auxilium in frontes hostium ex ipsa Capitolii arce descendere. Quo miraculo concussus Hanibal dixisse traditur: Romam capiendi nunc sibi animum deesse, nunc fortunam. 49 Ceterum hic tantus et in his que memoravimus preliis et in aliis multis victor, tandem victus et patria profugus, ad Anthiocum regem Syrie pervenit, qui adversus Romanos eo tempore bellum ingens preparabat. 50 A quo quidem primo adventu ceu divinum aliquod inque id quod animo volvebat oportunum mu
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit fuisse capuã cannas hauibali.
tus excitꝰ circũfusis illetebris eneruatꝰ
suaꝵ oblitꝰ est artiũ. S dux ipse quod
attento uiri rigore fabulosũ uideri poss
nisi a claris proditũ ẽẽt auctoribꝰ apud
Salapiam apulie oppidũ o humanu
aĩu inconstantẽ et passioĩbꝰ semꝑ obno¬
xiui magno nec honesto quide nec se
digno amore correptꝰ est. et bellis indo¬
mitũ meretͥtula blanda ꝑdomuit. Tici¬
ni et treuie transimeni et cannaruz
et carthaginis et glorie et sui ipiꝰ fecit
uincere soliti ducis ĩpetũ fabius diferẽ¬
do fatigauit. et orarcellus audendo cõ¬
tudit. Scipio ultima exꝑiendo confre¬
git. de quibꝰ ex ordine suis dicet᷑ locis.
Sero quidẽ iam nõ ille hanibal neq ille
ex̾citus ut capuam ip̃a romana p̾ssa
obsidione liberaret romã petiit positis¬
q castͥs ad terciũ lapidẽ illic ubi Anio
in tiberim defluit ip̃e cũ duobꝰ milibꝰ

Expanded text:
dictum sit: «fuisse Capuam Cannas Hanibali».dictum sit: «fuisse Capuam Cannas Hanibali».itus exercitus circumfusis illecebris enervatus et suarum oblitus est artium, sed dux ipse, quod attento viri rigore fabulosum videri posset nisi a claris proditum esset auctoribus, apud Salapiam Apulie oppidum – o humanum animum inconstantem et passionibus semper obnoxium! – magno nec honesto quidem nec se digno amore correptus est, et bellis indomitum meretricula blanda perdomuit Ticinique et Trebie et Transisimeni et Cannarum et Carthaginis et glorie et sui ipsius fecivincere soliti ducis impetum Fabius Maximus differendo fatigavit et Marcellus audendo contudit, Scipio ultima experiendo confregit; de quibus ex ordine suis dicetur locis. Sero quidem iam non ille Hanibal neque ille exercitus, ut Capuam ipsam romana pressam obsidione liberaret, Romam petiit positisque castris ad tertium lapidem, illic ubi Anio in Tyberim fluit, ipse cum duobus milibus
Abbreviated transcription (Latin):
matꝰ ut erat cruentꝰq urbem adiiss aut
certe illũ p̃misiss hauddubie in extre¬
mo discrimine romanũ ĩꝑiu illo die fu¬
erat. s italiam miserata diuinitas et i¬
maxime seuitie ĩfensa barbarice saga¬
cissimi ducis prudentiã excetauit. sub¬
stitit quidẽ tunc nec uocantẽ sequi uo¬
luit fortunã. utq ait florus cũ iucto.¬
ria poss uti. frui maluit. quasi eĩ acie
uicisse sufficeret. sibi et suis quiescendi
uictisq simul respirandi spaciũ dedit.
totus ipse cũ ex̾citu illo ferocissimo ĩ uo¬
luptatẽ atq inerte requiem resolutꝰ. idq
sibi aperitis rei bellice maiori uicio datur
ꝙͣ ꝙ romã uictor ut diximꝰ recto calle nõ
adiit. Illud nẽpe prosperitatẽ suã distu¬
lit hoc extinxit. Inter capue quidẽ cãpa¬
nieq delicias militare robur illud elan¬
guit et martiꝰ ardor ille deferuuit. ut
nõ minꝰ uere ꝙͣ propͥe a marto marcello

Expanded text:
matus ut erat cruentusque urbem adiisset aut matus ut erat cruentusque urbem adiisset aut certe illum premisisset, hauddubie in extremo discrimine romanum imperium illo die fuerat. 44 Sed Italiam miserata divinitas et sevitie infensa barbarice, sagacissimi ducis providentiam excecavit: substitit quidem tunc nec vocantem sequi voluit fortunam, utque ait Florus, «cum victoria posset uti, frui maluit». Quasi enim acie vicisse sufficeret, sibi et suis quiescendi victisque simul respirandi spatium dedit, totus ipse cum exercitu illo ferocissimo in voluptatem atque inertem requiem resolutus; idque sibi a peritis rei bellice maiori vitio datur quam quod Romam victor, ut diximus, recto calle non adiit: illud nempe prosperitatem suam distulit, hoc exstinxit. 45 Inter Capue quidem Campanieque delitias militare robur illud elanguit et martius ardor ille defervuit, ut non minus vere quam proprie a Marco Marcello
Abbreviated transcription (Latin):
ru fuisse asserant. Constat e cadaue¬
ribꝰ occisoꝵ feri ducis ĩpio pontẽ factũ
ĩ flumine proximo et crudele ex̾citu
inpio cale trãsuectũ. captiuoꝵ nõ nisi
triũ peditũ milia et trecenti equites fu.¬
ere tanto oĩbꝰ peior morte captiuitas
uisaerat. triamilia et quingenti qui
ĩminora castra cõfugerant audaci fu¬
ga/ miꝵ dictu ꝑ medios hostes a quibꝰ
obsidebant᷑ patefacto armis aditu et p̃¬
sentib̾ animis et tenebris noctis adiuti
cũ se se ĩ maiora castra recepissent con¬
iuncti maioribꝰ reliquiis laceri et ĩfeli¬
cis ex̾citꝰ uno oẽs agmine nullo duce il¬
lesi canusiũ petiuere. ad decem milia
hominũ fuisse tradit᷑ quos fuga undiq
saluos fecit. et hec quidẽ apud romanos
uictos ĩ sũmis ꝑiculis agebant᷑. hanibal
aũt uictor si ut uincere sic sciuiss uti
uictoria et consiliũ secutꝰ Maharbalis ꝗ
suoꝵ unꝰ isq ardentissimꝰ ducũ fuit. ar¬

Expanded text:
rum fuisse asserant. 41 Constat e cadaverum fuisse asserant. 41 Constat e cadaveribus occisorum feri ducis imperio pontem factum in flumine proximo et crudelem exercitum impio calle transvectum. Captivorum nonnisi tria peditum milia et trecenti equites fuere, tanto omnibus peior morte captivitas visa erat. 42 Tria milia et quingenti, qui in minora castra confugerant, audaci fuga, mirum dictu, per medios hostes a quibus obsidebantur patefacto armis aditu, et presentibus animis et tenebris noctis adiuti cum se se in maiora castra recepissent, coniuncti maioribus reliquiis laceri et infelicis exercitus, uno omnes agmine nullo duce illesi Canusium pervenere; ad decem milia hominum fuisse traditur, quos fuga undique salvos fecit. 43 Et hec quidem apud Romanos victos in summis periculis agebantur; Hanibal autem victor, si ut vincere sic scivisset uti victoria et, consilium secutus Maharbalis qui suorum unus isque ardentissimus ducum fuit, ar
Abbreviated transcription (Latin):
tibus nr̃oꝵ q oculos atq ora cõplẽtibꝰ.
utq ad trebiam contra nos frigore/ ad
trasimenũ nebula. Sic ad cannas pene
oĩbꝰ militantibꝰ elementis. Consulũ alt̾
prudens atq ĩnocens honesta morte pro¬
cubuit. Illũ alteꝵ totiꝰ mali cãm fuga ⁊¬
natu gratie agerentur/ ꝙ de republica
nõ desperass. Tali tũc instatu res roma¬
ne erant / ut qd̾ patriis moribꝰ alienu
haberi soleret. eẽt fuga laudabilis. fugi¬
entẽ ꝗnquaginta nõ ampliꝰ prosetuti
equites uenusiũ ꝑuenere. perierũt
cũ consule questores duo tribuni mili¬
tũ iugintiunus. consulares p̃tores
atq edilitii aliquot. Senatores ĩsuper
octuaginta. reliquoꝵ numerꝰ cesoru
ambigue traditꝰ uidet᷑. quod constat qͦͣ¬
draginta milia peditũ equitũ duo mi¬
lia septingenti fuerunt. sunt qui hos
legionarios tm̃ pedites atq equites/ ali¬
oꝵ ciuiu atq sotioꝵ parem ꝓpe nume¬

Expanded text:
tibus nostrorumque oculos atque ora complentibus, tibus nostrorumque oculos atque ora complentibus, utque ad Trebiam contra nos frigore, ad Transimenum nebula, sic ad Cannas pene omnibus militantibus elementis. 39 Consulum alter prudens atque innocens honesta morte procubuit; illum alterum totius mali causam fuga natu gratie agerentur, quod de republica non desperasset: tali tunc in statu res romane erant ut, quod patriis moribus alienum haberi soleret, esset fuga laudabilis. Fugientem quinquaginta non amplius prosecuti equites Venusiam pervenere. 40 Perierunt cum consule questores duo, tribuni militum viginti unus, consulares, pretores atque edilitii aliquot, senatores insuper octuaginta. Reliquorum numerus cesorum ambigue traditus videtur; quod constat, quadraginta milia peditum, equitum duo milia septigenti fuerunt; sunt qui hos legionarios tantum pedites atque equites, aliorum civium ac sotiorum parem prope nume
Abbreviated transcription (Latin):
quotidie arida illic arua uersantez a
tergo haberet. Contra romanis eadem
in ripa castrametãtibꝰ adu̾sa oĩa. s nich
infestiꝰ ꝙͣ in ip̃o ex̾citu militũ maxĩeq
cõsulũ discordia lutio emilio paulo taͣ¬
da et tuta consilia laudante. Terentio
autẽ uarone uelocia et temeraria re-¬
ferente et maturitatẽ college rei publi¬
ce nisi reiceretur utilissimã irridente.
et magna ut fit ex̾cit̾ꝰ parte a cõsiliis au̾¬
sa fidelibꝰ atq ĩ p̃cipitiu suu prona. his
hanibal fisus cui nichil hostiũ eẽt ĩ cogni¬
tũ et adiutꝰ insidiis sius scil artibꝰ in p̾ci¬
pitẽ consulem inuehit᷑. consule altero nõ
tã sponte sua college ĩpetũ ꝓsequẽte ꝙͣ nu¬
tãtem ĩ illiꝰ temeritate rem publicã dese¬
rere nõ audente. cõcursu est acriet ⁊¬
cruento p̾lio. Romanã aciem nõ uirtu
te tm̃ potentissumi hostis ac fraudibus
s uento simul ac puluere et sole tuͣbã¬

Expanded text:
quotidie arida illic arva versantem, a quotidie arida illic arva versantem, a tergo haberet; contra Romanis, eadem in ripa castrametantibus, adversa omnia, sed nichil infestius quam in ipso exercitu militum maximeque consulum discordia, Lucio Emilio Paulo tarda et tuta concilia laudante, Terrentio autem Varrone velocia et temeraria preferente et maturitatem college, reipublice nisi reiceretur utilissimam, irridente et magna, ut fit, exercitus parte a consiliis aversa fidelibus atque in precipitium suum prona. 37 His Hanibal fisus, cui nichil hostium esset incognitum, et adiutus insidiis, suis scilicet artibus, in precipitem consulem invehitur, consule altero non tam sponte sua college impetum prosequente quam nutantem in illius temeritate rempublicam deserere non audente. 38 Concursum est acri et cruento prelio, romanam aciem non virtute tantum potentissimi hostis ac fraudibus sed vento simul ac pulvere et sole turban
Abbreviated transcription (Latin):
ta. alii nẽpe aliter. apud quosdã uiginti
ꝗnq miliũ numeꝵ inuenio. reliquoꝵ eĩ
aliter atq aliter ꝑeuntiũ nõ est numerꝰ.
detẽmilia diu̾sis itineribꝰ fuga romã re-¬
uexit. hostiu nõ nisi mille quingẽti ĩ pre¬
lio ceciderũt : ex uulneribus de hinc utͥ¬
usq partis plurimi. Rome nũtio cladis
accepto quis fuerit dolor ex contrario me¬
tiare. due matres uno die filiis quos occi¬
sos audierant p̃ter spem reptis repẽtino
gaudio exanimate sunt. hanibal post
uictoriam ut pietatẽ ĩ mortuos ostende¬
ret romanoꝵ corpora humari iussit. in
quibꝰ curiose quesitũ corpꝰ consulis nec in-¬
uentũ est.quartũ ut ait florꝰ et pene ul¬
timũ uulnꝰ imꝑii canne apulie uicus
ignobilis s romana nobilitatꝰ famosus¬
q ꝑnitie. ibi hanibal aufidi amnis ad
ripã castra ĩ septentrionẽ uersa locaue¬
rat. ita ut solem et indigenã uentum

Expanded text:
ta; alii nempe aliter; apud quosdam viginti ta; alii nempe aliter; apud quosdam viginti quinque milium numerum invenio –; reliquorum enim aliter atque aliter pereuntium non est numerus; decem milia diversis itineribus fuga Romam revexit. Hostium nonnisi mille quingenti in prelio ceciderunt; ex vulneribus dehinc utriusque partis plurimi. 35 Rome nuntio cladis accepto quis fuerit dolor ex contrario metiare: due matres uno die, filiis totidem quos occisos audierant preter spem repertis, repentino gaudio exanimate sunt. Hanibal post victoriam, ut pietatem in mortuos ostenderet, Romanorum corpora humari iussit, in quibus curiose quesitum corpus consulis nec inventum est. 36 «Quartum», ut ait Florus, «et pene ultimum vulnus imperii Canne, Apulie vicus ignobilis», sed romana nobilitatus famosusque pernicie. Ibi Hanibal Aufidi amnis ad ripam castra in septentrionem versa locaverat ita ut solem et indigenam ventum,
Abbreviated transcription (Latin):
occũberet. Fnĩ uͦ tũ fuga p̃ceps multifor¬
mis plena discͥminis: alii ꝑ rupes ĩnias
alii ꝑ medios hostes ꝑ lacunas alii ubi
multi aquis absũpti demersiq multi
incepto irrito enatantes ab equitibꝰ qui
ripas lacꝰ obsederant interfecti sunt.
euasere aliqui inter ceteros sex milia ꝗ
conglobati inunũ ꝑ ipsas hostiu acies e¬
ruꝑant ignari quo ĩ statu res romana
eẽt. at cũ collem proximũ suꝑassent et
ꝑcussa solis radio ac rarescente iam nebu¬
la strata oĩa nichilq iam spei reliquu
uidissent gressu rapido abiere. fuerũt
qui labore et uulneribus exhausti fame
aliis miseriis accedente se se dederent uic¬
tori. pacti ut armis traditis liberi cũ sin¬
gulis uestimentis abscederent. qd̾ pactũ
punica fide seruatũ est. cõiecti oẽs ĩ iuncu¬
la. quĩdecim milia romanoꝵ ĩ acie ꝑiere.
hec est titiliuii sententia de multis elec¬

Expanded text:
occumberet. 33 Enimvero tum fuga preceps multiforoccumberet. 33 Enimvero tum fuga preceps multiformis plena discriminis: alii per rupes invias, alii per medios hostes, per lacunas alii ubi multi aquis absumpti demersique, multi incepto irrito renatantes ab equitibus qui ripas lacus obsederant interfecti sunt. Evasere aliqui; inter ceteros sex milia qui conglobati in unum per ipsas hostium acies eruperant, ignari quo in statu res romana esset; at cum collem proximum superassent et percussa solis radio ac rarescente iam nebula strata omnia nichilque iam spei reliquum vidissent, gressu rapido abiere. 34 Fuerunt qui labore ac vulneribus exhausti, fame aliis miseriis accedente, se se dederent victori, pacti ut armis traditis liberi cum singulis vestimentis abscederent; quod pactum punica fide servatum est coniectique omnes in vincula. Quindecim milia Romanorum in acie periere – hec est Titi Livii sententia de multis elec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo assurgens tã condensa ut oẽ feͣ¬
me usu uisus eriꝑet. Clamores undi.¬
q uarii et dissoni eiulatꝰ hinc feriẽtiũ
inde cadentiũ audiebant᷑. Raro ĩqua
alias tanto feruore pugnatũ est usq
adeo ut cũ tribꝰ horis pugna durauerit
eoq tẽporis spacio terremotꝰ horribilis
fuerit qui terras et maria ꝑ oẽm pene
concusit i taliam urbes eu̾tit flumina
retrou̾tit. iuga montiũ subu̾tit nullꝰ
ab utraq parte plus senserit ꝙͣ si orbe
alio fuiss. sic ĩ unũ ferri ꝑiculũ qd̾ ĩsta¬
bat uersi oẽs obstinatiq erant animi. ⁊
dux romanꝰ in tanto oĩu terrore ac la¬
bore nec deterritꝰ nec defessus ubicũq ꝑ¬
iculi plurimũ sentiebat aderat pugna¬
tor ortatorq magnificꝰ. itaq cũ ubiq ⁊
ardens tũc cuta euz ardentior pugna¬
pugna fuit donec tandẽ ab equite quo¬
dã italice originis cognitꝰ et hasta cõfix̾

Expanded text:
proximo adsurgens tam condensa, ut omnem ferproximo adsurgens tam condensa, ut omnem ferme usum visus eriperet; clamores undique varii et dissoni eiulatus, hinc ferientium inde cadentium, audiebantur. 31 Raro unquam alias tanto fervore pugnatum est usque adeo ut, cum tribus horis pugna duraverit eoque temporis spatio terremotus horribilis fuerit qui terras et maria per omnem pene concussit Italiam, urbes evertit, flumina retrovertit, iuga montium subvertit, nullus ab utraque acie plus senserit quam si orbe alio fuisset: sic in unum ferri periculum quod instabat versi omnes obstinatique erant animi. 32 Dux romanus in tanto omnium terrore ac labore nec deterritus nec defessus, ubicunque periculi plurimum sentiebat, aderat pugnator hortatorque magnificus; itaque cum ubique ardens tum circa eum ardentior pugna fuit donec tandem, ab equite quodam italice originis cognitus et hasta confixus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiu factũq culpantiu uincere dignꝰ
erat. en nobis ais demonũ nota est qua
liberiꝰ inter illos claros utiq et ingẽtes
uiros s uere religioĩs inscios utebantuͣ.
ut quotiens euentuꝵ aliquid p̃sagiũt
multa si quidẽ et natura et etate callen¬
tes. Si secundũ. eoꝵ fauore atq auxilio
euenire ꝑsuadeant sin adu̾su. ideoq
eoꝵ monita ac sacra neglecta sint ut
hac scilz et hoc metu miseras aĩas ad ob¬
sequendũ sibi efficiant ꝑmittente deo
uero atq ita errores hominũ castigãte
qui neglecto se colũt deos gentiu demo¬
nia. s redeo ad pͥmũ ĩceptũ. Concursu
est ad trãsimenũ qui nũc ꝑrsinꝰ est la¬
cus sub cortone menibꝰ. Illic quoq suis
usus artibꝰ hanibal Romanũ exercitu
dextra leuaq hĩc monte inde lacu circũ¬
sceptũ a tergo etiã insidiis circũuenit.
et consiliũ ducis adiuuit nebula e lacu

Expanded text:
tium factumque culpantium, vincere dignus tium factumque culpantium, vincere dignus erat. 29 Ea nobis ars demonum nota est, qua liberius inter illos claros utique et ingentes viros sed vere religionis inscios utebantur, ut quotiens eventurum aliquid presagiunt multa siquidem et natura et etate callentes, si secundum, eorum favore atque auxilio evenire persuadeant, sin adversum, ideo quod eorum monita ac sacra neglecta sint, ut hac spe scilicet et hoc metu miseras animas obsequentiores sibi efficiant, permittente Deo vero atque ita errores hominum castigante, qui neglecto se colunt deos gentium, demonia. Sed redeo ad primum inceptum. 30 Concursum est ad Transimenum, qui nunc Perusinus est lacus, sub Cortone menibus. Illic quoque suis usus artibus Hanibal romanum exercitum, dextera levaque hinc monte inde lacu circumseptum, a tergo etiam insidiis circumvenit; et consilium ducis adiuvit nebula e lacu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ oĩbꝰ copiis ante muros aretii ĩ castͥs
erat ardentissimi uir animi et ob id
suspectꝰ patͥbus famaq nõ ignotꝰ hani¬
bali. qui mpidũ ducis ingeniu iniu-¬
riis impellendũ ratꝰ. totã illã regiõe
que inter fesulas atq aretiu setus ar.¬
ni ripas sita est quã inter pͥmas italie
uberrimã et p̃clari scriptores asserũt
et res probat cedibꝰ aq incendiis et
rapinis uastat. que oĩa e ꝓpinquo ce̾¬
nens dux romanꝰ aĩosior ꝙͣ cautior ꝙͣ¬
q felicior nõ publice magis ꝙͣ sue ꝓpͥe
ignominie tribuens hec ab hostibꝰ ta
cõtẽprĩ sub oculis suis agi ꝙͣꝙͣ toto con¬
silio dissuadente ad frenãda punien¬
damq hostis audatia meluctabili ĩ¬¬
petu in aciem processit. spretis ut ꝑhi-¬
bent auspiciis atq ominibꝰ et deoru
minis ab ineundo p̃lio dehortantibus
ꝑꝑ quod quidẽ pace dixerim cõtradicẽ¬

Expanded text:
cum omnibus copiis ante muros Aretii in castris cum omnibus copiis ante muros Aretii in castris erat, ardentissimi vir animi et ob id suspectus patribus famaque non ignotus Hanibali; qui rapidum ducis ingenium iniuriis impellendum ratus, totam illam regionem que inter Fesulas atque Aretium secus Arni ripas sita est, quam inter primas Italie uberrimam et preclari scriptores asserunt et res probat, cedibus atque incendiis et rapinis vastat. 28 Que omnia e propinquo cernens dux romanus, animosior quam cautior quamque felicior, non publice magis quam sue proprie ignominie tribuens hec ab hostibus tam contemptim sub oculis suis agi, quanquam toto concilio dissuadente, ad frenandam puniendamque hostis audaciam ineluctabili impetu in aciem processit, spretis ut perhibent auspiciis atque ominibus et deorum minis ab ineundo prelio dehortantibus; ter quod quidem, pace dixerim contradicen
Abbreviated transcription (Latin):
extremã penitentiã desituꝵ . hoc cõ¬
gressu Romani pͥmũ uictores fusis ho¬
stibus castra oppugnare aggressi diu
frustin laborantes ac defessi eruptiõe
hanibalis improuisa cũ iam sua castra
repeterent decertare iteꝵ cõpulsi us
sub noctẽ parem cladem et ancipitem
fecere uictoriam. post hoc p̃liu sẽpro¬
nius lucã hanibal ꝑrexit in ligures.
inde in etruriam profectꝰ ĩundantis ue¬
re arni gurgutibꝰ late effusis multos
dies fessus et quietis ĩops et iam ante
oculoꝵ egritudine/ uarietate tẽpoꝵ ac
uigiliis affectꝰ prope fesulas nõdũ eĩm
erat ibi florentia/ castra locat oculo al¬
tero iam amisso et quasi leui ĩꝑterritꝰ
iactura plus illo uno uidens oculo ꝙͣ du¬
obus alii. ad bellũ reliquũ haudquaꝙͣ
solito segniꝰ animũ intendebat. IIam
noui rome consules erant quoꝵ al¬
ter flãminiꝰ cui ĩ sorte uenerãt legio¬
nes que placentie hibernarant iam ⁊¬

Expanded text:
extremam perniciem desiturum. 25 Hoc conextremam perniciem desiturum. 25 Hoc congressu Romani, primum victores fusis hostibus castra oppugnare aggressi, diu frustra laborantes ac defessi, eruptione Hanibalis improvisa cum iam sua castra repeterent decertare iterum compulsi, usque sub noctem parem cladem et ancipitem fecere victoriam. 26 Post hoc prelium Sempronius Lucam, Hanibal perrexit in Ligures; inde in Etruriam profectus, inundantis vere Arni gurgitibus late effusis, multos dies fessus et quietis inops et iam ante oculorum egritudine varietate temporum ac vigiliis affectus, prope Fesulas – nondum enim erat ibi Florentia – castra locat. Oculo altero iam amisso et quasi levi imperterritus iactura, plusque ilio uno videns oculo quam duobus alii, ad belli reliquum haudquaquam solito segnius animum intendebat. 27 Iam novi Rome consules erant. Quorum alter Flaminius, cui in sortem venerant legiones que Placentie hibernarant, iam
Abbreviated transcription (Latin):
es ĩ nõ nullos ad clastidiũ simularat/ in
hos deditos quasi ui capti eẽnt omne
libidinose ac suꝑbe seuicie genꝰ exͥcuit.
Inde autẽ ne forte deforet impellẽti ue-¬
re pͥmo iux se ostendente iter in etru¬
riam adortus tantis imbriũ ac uẽtoꝵ
in niuosis appenini iugis fulminũq et
grandinũ piculis laboribꝰq uexat̾ est
ut multis suoꝵ hominũ simulac iumẽ-¬
toꝵ et psertĩ elephantũ natura frigo¬
ris ĩpatientiũ amissis coactꝰ planare¬
petere ꝓpe placentiam castra cõmuni
it. cũq die proximo partẽ copiaꝵ in
aciem eduxiss Semproniꝰ ipse de quo
diximꝰ Roma iam quo comitioꝵ cã
ꝑrexerat reu̾sus illi octurrit. pugna¬
tũq est tanto utrĩq ĩpetulut raro ũꝙͣ
pugna acrior et partiũ sanguine cla¬
rior futura fuerit nisi magnis iraꝵ
estibꝰ inflãmatos aĩos opp̾ssiss nox fini¬
sserq certamen. haud facile ꝑse ante

Expanded text:
es in nonnullos ad Clastidium simularat, in es in nonnullos ad Clastidium simularat, in hos deditos, quasi vi capti essent, omne libidinose ac superbe sevitie genus exercuit. 23 Inde autem, ne fortune deforet impellenti, vere primo vix se ostendente iter in Etruriam adortus, tantis imbrium ac ventorum in nivosis Apennini iugis fulminumque et grandinum periculis laboribusque vexatus est, quod, multis suorum hominum simul ac iumentorum et presertim elephantium natura frigoris impatientium amissis, coactus plana repetere, prope Placentiam castra communiit; 24 cumque die proximo partem copiarum in aciem eduxisset, Sempronius ipse, de quo diximus, Roma iam quo comitiorum causa perrexerat reversus, illi occurrit pugnatumque est tanto utrinque impetu, ut raro unquam pugna acrior et partium sanguine clarior futura fuerit, nisi magnis irarum estibus inflammatos animos oppressisset nox finissetque certamen haud facile per se ante
Abbreviated transcription (Latin):
stra nos hieme uicerunt. duabus ha¬
nibal uictoriis fretꝰ. Emporiũ qd̾ haud
procul placentia eiit noctu aggredit᷑
tenebris fisus ac silentio. s fefellit eũ
clamore placentie notꝰ fuit. Itaq pri-¬
ma luce semproniꝰ consul alter eĩ ne
urbs una duobꝰ excitibꝰ grauaret᷑ cre¬
monã padi alueo descenderat cũ eꝗta¬
tu affuit ad emporii tutelam legiõĩbꝰ
instructa acie sequi iussis. ut appare¬
ret eu p̃lio uictũ fuisse nõ aĩo. ueni¬
enti obuius hanibal fuit et cũ cõcur¬
su ẽẽt equestribꝰ copiis uulneratꝰ p̃lio
discessit. uisus uictorie fiducia. empo¬
rii alteriꝰ incole cũ eos hanibal paucis ⁊¬
post diebꝰ inuasiss temere illi obuiam
progressi turba p̃ter numeꝵ undiq
fragilis : erant eĩ milia hominũ quinq
et triginta facile suꝑati. eo metu se
et emporiũ hanibali dedidere. Ille at̃
fessus simulare dementiã quã ꝑ eos di.¬

Expanded text:
stra nos hieme vicerunt». 21 Duabus Hastra nos hieme vicerunt». 21 Duabus Hanibal victoriis fretus Emporium, quod haud procul Placentia erat, noctu aggreditur tenebris fisus ac silentio. Sed fefellit eumclamore Placentie quoque notus fuit. Itaque prima luce Sempronius consul, alter enim ne urbs una duobus exercitibus gravaretur Cremonam Padi alveo descenderat, cum equitatu affuit ad Emporii tutelam, legionibus instructa acie sequi iussis, ut appareret eum prelio victum fuisse non animo. Venienti obvius Hanibal fuit et, cum concursum esset equestribus copiis vulneratus prelio discessit. 22 Huius victorie fiducia Emporii alterius incole, cum eos Hanibal paucis post diebus invasisset, temere illi obviam progressi, turba preter numerum undique fragilis – erant enim milia hominum quinque et triginta –, facile superati, eo metu seque et Emporium Hanibali dedidere. Ille autem, fessus simulare clementiam quam per eos di
Abbreviated transcription (Latin):
membris labore fame frigore enectos
usq sub tp̃s p̃lii ꝓtraxit. hanibalĩsci¬
tia hostis ad sacietatẽ fretus ubi roma¬
nos ꝑ se uictos credidit dispositis ex
comodo aciebꝰ positisq ad terrorẽ ĩ cor¬
nibꝰ elephantis castris egressus pugnã
ĩiit. Concursũ est magnis utrĩq aĩs s
inpari corpoꝵ uigore. Itaq postꝙͣ erupe¬
re hostes ex insidiis et hanibal elephã¬
tos iam terga uertentes ĩ pͥmã aciem re¬
stituit obsisti ampliꝰ nõ potuit. fusi illi¬
co romani multi cesi multi ui flumĩs
obruti. quidã in castra amne transito
rediere. plures ꝙ expeditior uia esset
proximũ ꝓfugiũ placentiã euasere. Ex
hostibꝰ quoq ꝑmulti et uiri et equi et
elephantes et imbre et gelu et lassitu¬
dine et uulneribꝰ piere. hoc modo ad
trebiam dimicatũ est. ĩ quo quidẽ ele¬¬
gant̾ florus. horribile ĩquit dictu ho-¬
mines a meridie et sole uenientes no¬

Expanded text:
membris, labore fame frigore enectos membris, labore fame frigore enectos usque sub tempus prelii protraxit. Hanibal inscitia hostis ad satietatem fretus, ubi Romanos per se victos credidit, dispositis ex commodo aciebus positisque ad terrorem in cornibus elephantis, castris egressus pugnam iniit. 20 Concursum est magnis utrinque animis sed impari corporum vigore; itaque postquam erupere hostes ex insidiis et Hanibal elephantes iam terga vertentes in primam aciem restituit, obsisti amplius non potuit. Fusi illico Romani: multi cesi, multi vi fluminis obruti, quidam in castra amne transito rediere, plures, quod expeditior via esset proximumque perfugium, Placentiam evasere. Ex hostibus quoque permulti, et viri et equi et elephantes, et imbre et gelu et lassitudine et vulneribus periere. Hoc modo ad Trebiam dimicatum est, in quo quidem eleganter Florus «horribile» inquit «dictu, homines a meridie et sole venientes no
Abbreviated transcription (Latin):
aucta spe cunta p̾cipitanti cõsilio agẽs
multũ frustra dissuadente collega se
suasq legiones ad p̾liu parat. que ⁊
oĩa ut erant hanibal p̃sentiens mo¬
resq uiri ad propositũ intelligens ac
letus ꝙ alterius cõsulũ uulnꝰ alterius
temeritas p̾staret ut suis artibꝰ locus
eẽt Magonẽ germanũ suũ cũ mille
equitibus totidẽq peditibꝰ int̾ iurgul-¬
ta palustria in ĩsidiis locat. Inde numi-¬
das equites trãsire trebiam iubet et
usq ad romana castra iaculando ac ui¬
siquidem hieme media que illis ĩ locis ẽẽ
solet aspe̾rima cũ forte p̃gelidũ nactuc
diem suos ĩ castͥs magna lucis parte de¬
tentos cibo atq igne fouiss. dux roma¬
nus more inpaciens ad pͥmũ pugne ⁊¬
signũ suos castris eduxerat. et dũ re-¬
fugos numidas insequit᷑ amnẽ glaci¬
alem recentiq imbre tumidũ trãsgreᷤᷤ¬
sus gelu supͣ frigus addito torpentibꝰ

Expanded text:
aucta spe, cunta precipitanti consilio agens, aucta spe, cunta precipitanti consilio agens, multum frustra dissuadente collega, seque suasque legiones ad prelium parat. 18 Que omnia ut erant Hanibal presentiens, moresque viri ac propositum intelligens ac letus quod alterius consulum vulnus, alterius temeritas prestaret ut suis artibus locus esset, Magonem germanum suum cum mille equitibus totidemque peditibus inter virgulta palustria in insidiis locat; inde Numidas equites transire Trebiam iubet et usque ad romana castra iaculando ac vis. 19 Siquidem hieme media, que illis in locis esse solet asperrima, cum forte pregelidum nactus diem suos, in castris magna lucis parte detentos, cibo atque igne fovisset, dux romanus more impatiens ad primum pugne signum suos castris eduxerat et, dum refugos Numidas insequitur, amnem glacialem recentique imbre tumidum transgressus, gelu supra frigus addito torpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cũuallatꝰ euasit. proxima ad trebia
pugna fuit ubi consul idem scipio ad¬
huc grauis uulnere atq ob id reten¬
temq memoria accepte cladis differẽ¬
di p̾lii autor fuerat. et consul alter sẽ¬
pronius longꝰ qui de transitu ĩ italiam
hanibalis senatus literis certior factus
iussusq opem ferre college altero cõsu¬
lu cũ exercitu e sicilia digressus ac su¬
ꝑo mari prouectꝰ Ariminũ modo se
ad trebiam Scipioni gressu proꝑante
coniuxerat. Is et p̃feruidꝰ natura et ꝗ
nil aduersi passus ĩ bello nõdũ totũ nos¬
ser hanibalem et de college infortuio
gloriam sperans totã sine participe si¬
bi cessuram rat̾ illo ꝑꝑ uulneris ĩpe¬
dimentũ pugne nõ interfuturo. Illud
insuꝑ metuens ne dilatio ĩ consules x¬
nouos quoꝵ tp̃s instabat õẽm huiusce
rei gloriam transferret. his undique
stimulis ĩpulsus et nõ nullis leuibus
equitũ cõgressibꝰ qui prosperi uidebãt᷑

Expanded text:
cumvallatus, evasit. 16 Proxima ad Trebiam cumvallatus, evasit. 16 Proxima ad Trebiam pugna fuit, ubi et consul idem Scipio adhuc gravis vulnere – atque ob id recentemque memoriam accepte cladis differendi prelii auctor erat – et consul alter Sempronius Longus, qui de transitu in Italiam Hanibalis senatus literis certior factus iussusque opem ferre college altero, consulari cum exercitu e Sicilia digressus ac supero mari provectus Ariminum, inde se ad Trebiam Scipioni gressu properante coniunxerat. 17 Is, et prefervidus natura, et qui nil adversi passus in bello nondum totum nosset Hanibalem, et de college infortunio gloriam sperans totamque sine participe sibi cessuram ratus, illo propter vulneris impedimentum pugne non interfuturo, illud insuper metuens ne dilatio in consules novos, quorum tempus instabat, omnem huiusce rei gloriam transferret, his undique stimulis impulsus et nonnullis levibus equitum congressibus qui prosperi videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
xime uiribꝰ uinci possent. cũ discors et
tanto spacio p̾gressũ hostẽ Scipio ꝑma-
ritimas ligures cũ paucis zanuam de hĩc
pisas petiit. magna sub fratre gneo sci¬
pione ad continendas hispanias ex̾citꝰ
parte trãsmissa.pisis nouo excitu accep¬
to ad occurrendũ hanibali ĩ cisalpina
galia festinauit./ nõ sine hostis admi¬
ratione . ꝙ quẽ ad rodanũ reliꝗss ad ti¬
cinũ p̃uolass cũ ip̃e ĩ itinere p̃cipueq
alpiu transitu difficilia multa ꝑpessus
uix quinto mense postꝙͣ ex hispania di
amne̾ ticinũq urbem. utroq ducum
ita casus tulit e castͥs ad explorandu
hostiu consilia profecto et sibi ĩ uice for¬
te tũc obuiis. ubi p̃stantior eꝗtatu ha-¬
nibal uictor. Consul uulneratꝰ uixduz
pubescentis filii uirtute ĩ pendenti peri-¬
cũlo liberatꝰ. de hinc int̾ suoꝵ manus
in castra romanis equitibꝰ egregie cir¬

Expanded text:
xime viribus vinci possent, cum discors et xime viribus vinci possent, cum discors et tanto spatio progressum hostem, Scipio per maritimos Ligures cum paucis Ianuam dehinc Pisas petiit, magna sub fratre Gneo Scipione ad continendas Hispanias exercitus parte transmissa. 14 Pisis novo exercitu accepto, ad occurrendum Hanibali in Cisalpinam Galliam festinavit, non sine hostis admiratione quod quem ad Rodanum reliquisset ad Ticinum prevolasset, cum ipse in itinere precipueque Alpium transitu difficilia multa perpessus, vix quinto mense postquam ex Hispania disamnem Ticinumque urbem, utroque ducum – ita casus tulit – e castris ad exploranda hostium consilia profecto et sibi invicem forte tunc obviis. Ubi prestantior equitatu Hanibal victor, consul vulneratus, vixdum pubescentis filii virtute impendenti periculo liberatus, dehinc inter suorum manus in castra, romanis equitibus egregie cir
Abbreviated transcription (Latin):
rie remissu. hoc hanibalis pͥmũ
opꝰ multoꝵq pͥncipiu maloꝵ fuit.
Nam legatio altera soleminor Car¬
thaginẽ a senatu missa questu de
iniuriis qm̃ insolent̾ audita eẽt ɨ
bellũ Carthaginensibus indixerat. ⁊¬
Iamq hanibal ceptis insistens cũ sagũ¬
to capta et u̾sa apd̾ hispanã cartha¬
gine hibernass pͥmo uere ꝑ medias
gallias ⁊taliam petebat. Cui ad roda-¬
ni ripa publius Cornelius Scipio ⁊
Africani magni pater consul tũ Ro¬
manꝰ obuiꝰ fuit. ut eu transitu flu¬
minis prohiberet. ad qd̾ cũ serius ꝑ¬
ueniss iam transgressi hostis castra ⁊¬
pugnandi proposito uacua adiit. ueꝵ
ille dubiiᷤ primũ an iter ĩceptũ omissis
oĩbꝰ ageret an potiꝰmanũ oblato priꝰ ho-¬
ste consereret firmatꝰ in sua tandẽ opini¬
one processerat : que illi semp una fuit
nusꝙͣ truciꝰ cũ romanis ꝙͣ in italia bellũ
esse. ubi nõ externis modo s talicis ma¬

Expanded text:
rie remissum. 11 Hoc Hanibalis primum rie remissum. 11 Hoc Hanibalis primum opus multorumque principium malorum fuit. Iam legatio altera solemnior Carthaginem a senatu missa questum de iniuriis, quoniam insolenter audita esset, bellum Carthaginensibus indixerat, iamque Hanibal ceptis insistens, cum Sagunto capta et eversa apud Hispanam Carthaginem hibernasset, primo vere per medias Gallias Italiam petebat. 12 Cui ad Rodani ripam Publius Cornelius Scipio, Africani magni pater, consul tum romanus, obvius fuit ut eum transitu fluminis prohiberet. Ad quod cum serius pervenisset, iam transgressi hostis castra pugnandi proposito adiit. 13 Verum ille, dubius primum an iter inceptum omissis omnibus ageret an potius manum cum oblato prius hoste consereret, firmatus in sua tandem opinione processerat, que illi semper una fuit, nusquam tutius cum Romanis quam in Italia bellum esse, ubi non externis modo sed italicis ma
Abbreviated transcription (Latin):
tũ patere. neq sibi uacare int̾ tot ⁊¬
curas belli legatoꝵ oratioĩbus audi¬
tũ dare. Reiecta legatio a castͥs Cã¬
taginẽ adiit. sic eĩ iniũctũ erat a
Senatu. ibi quoq hannone licz se¬
ne sapientissimo adu̾sante bouis-¬
q oĩbus qui ubiq semꝑ pauci sunt
uicit tũ factio barchina iam et ꝑ se
ip̃am adu̾su bonũ publicũ accẽssa
et ab hanibale literis p̃monita. ⁊¬
Sic legatio utrobiq irrita Roma
rediit. has inter moras saguntini
oĩa ꝓ fide pͥus armis exꝑti tãdẽ ex¬
pugnant᷑. opprobriu sempit̾nũ Ro-¬
mane desidie. pars se cũ auro atq
argento rebusq suis oĩbus ĩ extrũ¬
tu sius manibus ꝓiecit ĩcendiu.
pars usq ad interitũ indomita uir¬
ture certauit. Sic absũpti pene oẽs
pauci capti diuisiq inter militeᷤᷤ qd̾
reliquũ p̃de fuit aut uenditũ. aut
Carthaginẽ ad ostentationẽ uicto¬

Expanded text:
tum patere, neque sibi vacare inter tot tum patere, neque sibi vacare inter tot curas belli legatorum orationibus auditum dare. 9 Reiecta legatio a castris Carthaginem adiit, sic enim iniunctum erat a senatu. Ibi quoque, Hannone licet sene sapientissimo adversante bonisque omnibus qui ubique semper pauci sunt, vicit tamen factio Barchina iam et per se ipsam adversus bonum publicum accensa et ab Hanibale literis premonita. Sic legatio utrobique irrita Romam rediit. 10 Has inter moras Saguntini, omnia pro fide prius armis experti, tandem expugnantur: opprobrium sempiternum romane desidie. Pars se cum auro atque argento rebusque suis omnibus in extructum suis manibus proiecit incendium, pars usque ad interitum indomita virtute certavit; sic absumpti pene omnes, pauci capti divisique inter milites, quod reliquum prede fuit aut venditum aut Carthaginem ad ostentationem victo