comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes. que p̾cellerent hominem. coar¬
guerent demones. quos aliqui deor
putauissent. ut si ipsi tanquam ho¬
mini ñ credidissent: operib tanqͣm
deo crederent: deinde ut inmagno
silentio. ac pace latissima. in offen¬
se & celeriter uoui nominis gła. &
annuntiatȩ salutis. uelox fama ꝑ¬
curreret: uel etiam ut discipulis eiꝰ
ꝑ diuersas gentes euntib ultroq ꝑ
cunctos salutis dona offerentib ab¬
eundi uel disserendi. quippe ut ro¬
manis ciuib inder ciues romanos eẽt
tuta libertas. Quod ideo commeran¬
dum putaui: quia hic sectus libellis
usq ad cesarem augustum de quo
hȩc dicuntur exxtenditur. Quodsi a¬
liqui hanc lucidissimam rationem ir¬
ritam putent. suisq diis pocius as¬
signant. quos pͥmum prudentia ele¬
gerint. deinde p̾cipuo cultu inuita¬
rint. ut sibi ꝑ eos amplissimum qͥdẽ
pulcherrimumq imperium conce¬
deretur. sic enim iactant. quia ipsi
optimo genere sacrorum emerue¬

Expanded text:
tes, quae praecellerent hominem, coartes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnuntiatae salutis uelox fama percurreret uel etiam ut discipulis eius per diuersas gentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo commemorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de quo haec dicuntur, extenditur. quodsi aliqui hanc luoidissimam rationem inritam putant, suisque dis potius adsignant, quos primum prudentia elegerint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut sibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emerue
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. At uͥ ratiocinatio deficit: fi¬
des subuenit. Nisi enim crediderimꝰ:
ñ intelligemus. Ab ipso deo audias:
ipsiq deo credas: quod uerum ue¬
lis scire de deo. Itaq idem unus &
uerus deus in quem omnis ut dixi¬
mus & si ex diuersis opinionib sec¬
ta concurrit: mutans regna & dis¬
ponens tempora. peccata quoq pu¬
niens. que infirma sunt mundi e¬
legit ut confundat fortia. romano¬
rumq omnium imperium assump¬
te fundauit. Hoc ꝑ reges & consules
diu ꝓuectum. postquam asiȩ affri¬
cȩ atq europe potitum ẽ: adunum
imperatorem eundemq fortissimũ
& clem̾tissimum cuncta sui ordinati¬
one concessit. Sub hoc imꝑatore quẽ
omnes fere gentes amore & timore ꝑ¬
miocto iuste honorabant: ds uerus
qui suꝑstitione sollicita ab ignoran¬
tibus colebatur. magnum illum in¬
telligentiȩ suȩ fontem aperuit. prom¬
tiusq ꝑ hominem docturus homina
filium suum misit operantem uirdi¬

Expanded text:
potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fipotuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum uelis scire de Deo. itaque idem unus et uerus Deus, in quem omnis, ut diximus, etsi ex diuersis opinionibus secta concurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpe fundauit. hoc per reges et consules din prouectum postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione congessit sub hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto iuste honorarent, Deus uerus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intellegentiae suae fontem aperuit promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
quib gemino fauore quamius uiciis
inclinetur assurgit: scientiam dei
quasi arcem prospicit. Deum enĩ
quilibet hominum contempnere
ñ potest. Unde quidam dum in mul¬
tis dm̃ credunt.: multos deos indis¬
creto timore fixerunt. S hinc iam
uel maxime cum auctoritate ueri¬
tatis oꝑante. cum ipsa etiam ratio¬
ne discutiente discessum ẽ: quippe
cum & philosophy eorum ut de nr̃is
sc̃ĩs aleam dum intento mentis stu¬
dio querunt. scrutanturq omnia u¬
num dm̃ auctorem omnium reppe¬
rerunt. ad quem unum omnia refer¬
rentur: unde etiam nunc pagani. qͦs
iam declarata ueritas de contumacia
magis quam de ignorantia coniuincit
cum a nobis discutruntur. ñ se plu¬
res deos sequi. s sub uno deo magno
plures ministros uenerari fatentur.
Restat gͥ de intelligentia ueri dei ꝑ
multas intelligendi suspitiones confu¬
sa dissensio: quia de uno deo omĩũ
una pene opinio ẽ.Huc usꝙ huma¬
na scrutatio et si cum labore delib̾are

Expanded text:
quibus genuino favore, quamvis vitiis quibus genuino favore, quamvis vitiis inclinetur, assurgit, scientquasi arcem. porospicit. Deum enim quilibet hominum contemnere. non potest. unde quidam dum in multis Deum credunt, multos deos indiscreto timore finxerunt. sed hinc iam uel maxime cum auctoritate ueritatis operante tum ipsa etiam ratione discutiente discessum est. quippe cum et philosophi eorum, ut de nostris sanctis sileam, dum intento mentis studio quaerunt sorutanturque omnia, unum Deum auctorem omnium reppererunt, ad quem unum omnia referrentur; unde etiam nunc pagani, quos iam declarata ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, cum a nobis discutiuntur, non se plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore,
Abbreviated transcription (Latin):
paucis: s ubiq metuendum. Quod
quia fugitiuorum bellum dicitur:
nemini uile habeatur ex nomi¬
ne. Sepe in eo singuli & aliquan¬
do simul. cum agminib frustra
iunctis. ambo consules uicti sunt:
plurimiq uobiles trucidati. ipsi
autẽ fugituũ płquã .c. milia fuere qui
occisi sunt. Exquo ãmonemus ut
ipsa consoletur se italia de uexatiõe
excternorum p̾sentium. ꝑ recordatio¬
nem p̾teritorum: ex se atq inse ipsa¬
& ipsam se incomparabiliter crude¬
lius dilacerantum suorum sangui¬
nunc quinto uolumini iam finẽ
fecerim. ut bella ciuilia exterius uͥq
ꝑmixta: uel quȩ dicta sunt. uel etiã
quȩ secuntur: quia sic sibi seriȩ tem¬
porum & malis sequacib coheseriuit.
libet sectȩ uł uitȩ uł
patriȩ ita semꝑ adpros¬
pectum prudentiȩ na¬
turali bono eriguntur: ut oblecta¬
mento corporis racionale mentis. &¬
si ñ actu p̾ferant udicio: tamen p̃¬
ferendum sciant. Que mens ratiõe¬
duce illustrata. in medio uirtutũ

Expanded text:
paucis sed ubique metuendum. quod quia fugitiuarum bellum dicitur, nemini uile habeatur ex nomine: saepe in eo singuli et aliquando simul cum agminibus frustra iunctis ambo consules uicti sunt plurimique nobiles trucidati; ipsi autem fugitiui plus quam centum milia fuere, qui caesi sunt. ei quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de uexatione externorum praesentium per recordationem praeteritorum ex se atque in se et ipsam se incon parabiliter crudelius dilacerantum suorununc quinto uolnmini iam finem fecerim, ut bella ciuilia externis ubique permixta, uel quae dicta sunt uel etiam quae sequuntur, quia sio sibi serie temporum et malis sequacibus cohaeserunt, libet uel sectae uel uitae uel patriae ita semper ad prospectum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu praeferant, indicio tamen praeferendum sciant. quae mens, ratioduce illustrata, in medio virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
dalmatico. dissimulato etiam mag¬
no illo mitridatico longe omnium
diuturno. infestissimo. ac formido¬
losissimo. Deinde adhuc hispanien¬
si sertoriano nondum finito: immo
ad huc ipso uiuente sertorio hoc fu¬
gitiuorum & ut ueruus dicam:
gladiatoricum bellum inhorruit.¬

Expanded text:
Delmatico, dissimulato etiam magDelmatico, dissimulato etiam magno illo Mithridatico longe omnium diuturnissimo infestissimo ac formidulosissimo; deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum finito immo adhuc ipso uiuente Sertorio, hoc fugitiuorum et, ut uerius dicam, gladiatoricium bellum inhorruit
Abbreviated transcription (Latin):
raginib dissoluta ac lubrica paci
titubabant: iam sibi sillanum ma¬
rianum atq cinnanum roma pis¬
turiebat. excidium. aliudq e dul
oriens atq aquilo hoc ẽ mitridatio
minabatur quod quidem mitridꝰ¬
ticum a suꝑiorib ceptum porro in
ulteriora porrigitur. De mariana
face: rogus sillanȩ cladis accensuss
De isto rogo funestissimo sillani &
uilis belli: ꝑ plurimas terrarur
partes ardentes sudes sparsi sunt. mnul¬
ta in ceudia ex uno fomite diffude¬
runt. Nam lepidus & scipio inita¬
lia. brutus ingallia. domitius cinne
gener. in affrica. carbo incarsica. &
scilia. ꝑpenna in liguria. & post eũ
sertorio inhispania. omniumq atro¬
cissimus sertorius in eadem hispani¬
a. hec tunc ciuilia. uel quo alio di¬
cenda sunt. nomine bella exrcitan¬
tes: de uno multa. de paruo magna
fecerunt: absq illis trib uastissimis
bellis que tunc externa uocabantur
Hoc ẽ pamphilico. macedonico. atq

Expanded text:
oraginibus dissoluta ac lubrica pace oraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenda. sunt nomine, bella excitantes, de uno multa, de magno magna fecerunt; absque illis tribus uastissimis bellis, quae tunc externa uocabantur, hoc est Pamphylico Macedonico atque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc bello lapsi oberrabant: ꝑ com¬
plures duces sequenti indagine at¬
triti sunt.
t ego iterui ae sepius repe¬
to. nuinquiduam & hic comparatiõe
aliqua egent tempora: Quis rogo au¬
dire ñ horreat. non dicam bella calia
s uel nomina tanta bellorum exter¬
na seruilia. socilia. ciuilia. fugitiuo¬
ti fluctus maris quamuis molib
magnis sequntur s undiq du̾csis caus
uocabłis formis. malisq excitata coa¬
ceruataq concurrunt: Ut eox ꝓai¬
mo repetam & infame illud seruile
preteream. iugurtinum bellum ñ¬
dum adhuc ab affrico ꝑtonuerat:
iam cimbricum a circio fulinin abo
de cimbricis illis nubib ad huc fedi
uastiq torremtes effusi sanguinis.
gebantur: iam socialis belli nebu¬
las in magna continuo malorum
nubila cotturas. misera exalabat
italia. Ad huc uero post infinitam
crebramq italici belli tempestatem
discurri tuto ꝑitaliam minime p¬
terat. ita omnes absq illis pericu¬
sissimis. inimicarum urbium i¬

Expanded text:
hoc bello lapsi oberrabant, per complures duces frequenti indagine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repeto, num quidnam et hic comparatione aliqua egent tempora? Quis, rogo, audire non horreat, non dicam bella talia, sed vel nomina tanta bellorum, externa, servilia, socialia, civilia, fugitivo fluctus quamuis molibus magnis sequuntur, sed undique diuersis causis uocabulis formis malisque excitata coaceruataque concurrunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculosissimis inimicarum urbium u
Abbreviated transcription (Latin):
deat qđ desiderat. Intendit se ut plus
uideat. &. nicħ uidet ultra hoc quod
uidit. nͥ tenebras. immo ñ uidet te¬
nebras que nulle sunt inte: s uidet
se ñ plus posse uidere ꝓpt̾ tenebras
suas. Cur hoc dnẽ cur hoc Tenebra¬
tur ocłs eius infirmitate sua: aut
reu̾beratur fulgore tuo: S certe
& tenebratur in se : & reu̾beratur
ate. Utiq & obscuratur sua breui¬
tate: ꝙ obruit᷑ tua imm̃sitate. Ue¬
re & contrahitur angustia sua: &
uincit᷑ amplitudine tua. Quanta
namq ẽ lux illa de qua micat om̃e
uerum qđ racionali menti lucet.
Quam ampla ẽ illa ueritas. inqua
ẽ om̃e quod uerũ ẽ: &. extra quam
ñ nisi nicħ & falsum ẽ. Quã imm̃¬
sa ẽ. que uno intuitu uidet quech
quid simplicitatis. quid certitudinis

Expanded text:
deat, quod desiderat. Intendit se ut plus deat, quod desiderat. Intendit se ut plus videat, et nihil videt ultra hoc quod vidit nisi tenebras; immo non videt tenebras, quae nullae sunt in te, sed videt se non plus posse videre propter tenebras suas. Cur hoc, domine, cur hoc? Tenebratur oculus eius infirmitate sua, aut reverberatur fulgore tuo? Sed certe et tenebratur in se, et reverberatur a te. Utique et obscuratur sua brevitate, et obruitur tua immensitate. Vere et contrahitur angustia sua, et vincitur amplitudine tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum quod rationali menti lucet! Quam ampla est illa veritas, in qua est omne quod verum est; et extra quam nonnisi nihil et falsum est? Quam immensa est, quae uno intuitu videt quaecuquid simplicitatis, quid certitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
querebas: Querebasdm̃. & in¬
uenisti eum ẽẽ quiddã sũmũ om̃iũ.
quo nichil melius cogitari potest. &
hoc ẽẽ ipsam uitam. lucem. sapien¬
tiam. bonitatem. et̾nã beatitudinẽ.
& beatam et̾nitatẽ. & hoc ẽe ubiq et
semꝑ. Nam sin̾ inuenisti d̾mtuũ:
quomodo ẽ ille hoc qđ inuenisti. et
qd illum tam certa u̾itate. & uera
certitudine intellexisti: Si uͦ inue¬
nisti: quid ẽ qđ non sentis qđ inuens¬
ti : Cur ñ te sentit dñe d̾s aĩa mea.
si inuenit te: An ñ inuenit quẽ in¬
uenit ẽẽ lucem & u̾itatem: Quomͦ
namq intellexit hoc. nisi uidendo lu¬
cem & u̾itatem: Aut potuit om̃ino
aliquid intelligere dete. nͥꝑ lucem
tuam & u̾itat̾em tuã: Si gͦ uidit
lucem & u̾itatem: uidit te. Si non
uidit te: non uidit lucẽ nec u̾itatẽ.
nondum te uidit: quia uidit te
aliquatenus. s non uidit te sicuti es:
Dñe deus meus formator & reforma¬
tor ms̃. dic desidanti animȩ meȩ qͥd
aliud es quam qđ uidit: ut pure ui¬

Expanded text:
quaerebas? Quaerebas deum, et invenisti eum esse quiddam summum omnium, quo nihil melius cogitari potest; et hoc esse ipsam vitam, lucem, sapientiam, bonitatem, aeternam beatitudinem et beatam aeternitatem; et hoc esse ubique et semper. Nam si non invenisti Deum tuum, quomodo est ille hoc, quod invenisti, et quod illum tam certa veritate et vera certitudine intellexisti? Si vero invenisti, quid est quod non sentis quod invenisti? Cur non te sentit, Domine Deus, anima mea, si invenit te? An non invenit, quem invenit esse lucem et veritatem? Quomodo namque intellexit hoc, nisi videndo lucem et veritatem? Aut potuit omnino aliquid intelligere de te, nisi per lucem tuam et veritatem tuam? Si ergo vidit lucem et veritatem, vidit te: si non vidit te, non vidit lucem nec veritatem. nondum te vidit, aliquatenus, sed non vidit te sicuti es? Domine deus meus, formator et reformator meus, dic desideranti animae meae, quid aliud es, quam quod vidit, ut pure vi
Abbreviated transcription (Latin):
quia lux lucet uł lucens est ꝑ seip¬
sam & ex seipsa. Quemadmodum
enim sese hñt adinuicem. lux & lu¬
cere & lucens: sic sunt ad se inuicem
essentia & ẽẽ & ens. hocẽ existens si¬
ue subsistens. Ergo summa ẽẽntia
& summe ẽẽ. & summe ens. id est
summe existens. siue summe sub

Expanded text:
quia lux lucet, vel lucens est per seipquia lux lucet, vel lucens est per seipsam, et ex seipsa. Quemadmodum enim sese habent ad invicem lux, et lucere, et lucens; sic sunt ad se invicem essentia, esse, et ens, hoc est existens, sive subsistens. Ergo summa essentia, et summe esse, et summe ens, id est summe existens, sive summe sub
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliam aliquam naturam extitis¬
sse ex nichilo: non ẽ fumma om̃iũ
s aliquo inferior. nec ẽ ꝑ se hoc qd̾
ẽ. s ꝑ aliud. Item si ꝑ aliquid ẽ ipsa
ex nichilo. id ꝑ qđ ẽ. magnum bonũ
fuit. cum causa tanti boni fuit.
At nullum bonum potest intelligi
ante illud bonum. sine quo nichil
ẽ bonum. Hoc aut̃ bonum sine qͦ
nullum ẽ bonum: satis liquet hanc
ẽẽ summã naturã de qua agitur.
Quare nulla res uł intellectu pre¬
cessit: ꝑ quam ista ex nichilo eẽt.:
falsum sit. Licet igitur summa sub¬
stantia non sit ꝑ aliquid efficiens.
aut ex aliqua materia. nec aliqͥb
nullatenus tamen ẽ ꝑ nicħ. aut ex
nichilo. quia ꝑ seipsã & ex scipsa ẽ
quicquid ẽ. Quomodo gͦ tandem et̃
intelligenda est ꝑ se & ex se. si nec ipsa
se fecit. nec ipsa sibi materia extitit.
nec ipsa se quolibet mͦ ut quod non
erat ẽẽt. adiuuit: Nisi forte eomͦ
intelligendum uidetur. quo dicit᷑

Expanded text:
r per aliquam naturam aliam exstitir per aliquam naturam aliam exstitisse ex nihilo, non est summa omnium, sed aliqua inferior; nec est per se hoc quod est, sed per aliud. Item: Si per aliquid est ipsa ex nihilo; id, per quod est, magnum bonum fuit, cum causa boni fuit. At nullum bonum potest intelligi ante illud bonum, sine quo nihil est bonum: hoc autem bonum, sine quo nullum est bonum, satis liquet hanc esse summam naturam, de qua agitur. Quare res nulla vel intellectu praecessit, per quam ista ex nihilo esset. Dt exponere quam falsum sit. Licet igitur summa substantia non sit per aliquid efficiens, aut ex aliqua materia, nec aliquibus nullatenus tamen est per nihil, aut ex nihilo; quia per seipsam, et ex seipsa est quidquid est. Quomodo ergo tandem esse intelligenda est per se et ex se; sic nec ipsa se fecit, nec ipsa sibi materia exstitit, nec ipsa se quolibet modo, ut quod non erat esset, adjuvit, nisi forte eo modo intelligendum videtur, quo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uł simplicem peneq fatuam obiectio
iem disputanti mͥ occurrentem ne¬
gligendo uolo preterire. quatinus
e ego nichil ambiguum in prece¬
dentib relinquens. certior ualeam
uł modico remoto obstaculo. quili¬
bet tardus intellectus ad audita fa¬
cile possit accede. Qđ igitur illa na-¬
tura. sine qua nulla ẽ natura. sit
nichil: tam falsum ẽ quam absur¬
dum erit. si dicatur quicquid ẽ ni¬
chil ẽẽ. ꝑ nichil uero ñ est. quia nul
lomͦ intelligi potest. ut qđ aliquid
ẽ. sit ꝑnichil. Aut si quomͦ ẽ ex nichi¬
lo: aut ꝑse aut ꝑ aliud. aut ꝑ nichil
ẽ ex nichilo. S constat quia nullo
modo aliquid ẽ ꝑ nichil. Si igitur
est aliquo mͦ ex nichilo: aut ꝑ se
aut ꝑ aliud ẽ ex nichilo. ꝑse autẽ
nichil potest ẽẽ ex nichilo: quia si
quid ẽ ex nichilo ꝑ aliquid: necesse
ẽ ut idꝑ qd̾ ẽ. prius sit. Qm̃ igitur
hec ẽentia prior seipsa non ẽ: nullo
mͦ est ex nichilo ꝑse. Aut si dicit᷑¬

Expanded text:
vel simplicem peneque fatuam objectionem vel simplicem peneque fatuam objectionem mihi disputanti occurrentem, negligendo, volo praeterire: quatenus et ego nihil ambiguum in praecedentibus relinquens, certior valeam ro, omni, vel modico, remoto obstaculo quilibet tardus intellectus ad audita facile possit accedere. Quod igitur illa natura, sine qua nulla est natura, sit nihil, tam falsum est; quam absurdum erit si dicatur quidquid est nihil esse: per nihil vero non est, quia nullo modo intelligi potest, ut quod aliqu per nihil. At si quo modo est ex nihilo, aut per se, aut per aliud, aut per nihil est ex nihilo; sed constat quia nullo modo aliquid est per nihil. Si igitur est aliquo modo ex nihilo; aut per se, aut per aliud est ex nihilo. Per se autem nihil potest esse ex nihilo; quia si quid est ex nihilo per aliquid necesse est ut id, per quod est, prius sit. Quoniam igitur haec essentia prior se se. At si dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ efficiens. aut ꝑ materiam. aut
ꝑ aliqd̃ aliud adiumentum. uelut
ꝑ instrumentum. S quicquid ali¬
quo ex his trib modis est. ꝑ aliud est
& posterius: & aliquo mͦ minus est
eo. per qđ habet ut sit. At summa
natura nullatenus ẽ ꝑ aliud. nec ẽ
posterior. aut minor seipsa. aut ali¬
qua alia re. Quare summa natura
nec a se. nec ab alio fieri potuit. nec
ipsa sibi. nec aliud aliquid illi mate¬
ria unde fieret fuit. aut ipsa se ali¬
quo mͦ. aut aliqua res illam ut ẽẽt
qđ non erat adiuuit. Quid igitur:
Qd enim non ẽ aliquo faciente. aut
exqua materia. aut quib adium̃¬
tis adeẽ ꝑuen̾it: id uidetur aut eẽ
nichil. aut si aliquid ẽ. ꝑnichil esse
& ex nichilo. Que licet ex his quȩ ra¬
tionis luce de summa iam animad¬
uerti substantia. putem nullatenꝰ
in illam posse cadere: non tamen il¬
lam negligam huius rei ꝓbationẽ
contexere. Qm̃ namq ad magnũ
&e delec tabile quiddam me subito ꝑ¬
iuxit hec mea meditatio: nullam

Expanded text:
aut per efficiens, aut per materiam, aut per aliquod aliud adjumentum velut per instrumentum. Sed quidquid aliquo ex his tribus modis est, per aliud est; et posterius, et aliquo modo minus est eo, per quod habet ut sit: at summa natura nullatenus est per aliud; nec est posterior, aut minor seipsa, aut aliqua alia re. Quare summa natura nec a se, nec ab alio fieri potuit; nec ipsa sibi, nec aliquid aliud illi materia, unde fieret, fuit; nec ipsa se aliquo modo, aut aliqua res ipsam, ut esset quod non erat, adjuvit. Quid igitur? Quod enim non est a quo faciente, aut ex qua materia, aut quibus adjumentis ad esse pervenerit, id videtur aut esse nihil; aut, si aliquid est, per nihil esse, et ex nihilo. Quae licet ex iis, quae rationis luce de summa jam animadverti substantia, putem nullatenus in illam posse cadere; non tamen negligam hujus rei probationem contexere. Quoniam namque ad magnum et delectabile quidam me subito perduxit haec mea meditatio, nullam
Abbreviated transcription (Latin):
sensum qđ dicitur ẽẽ ꝑ aliquid.
aut eẽ ex aliquo: querendum ẽ dil¬
gentius quom ꝑ summã naturas
uł ex ipsa sint om̃ia quȩ sunt. Et
qm̃ id quod ẽ ꝑ seipsum. & id qđ ell
ꝑ aliud. non eandem sucipiunts¬
tendi racionem: prius separatml
deatur de ipsa summa natura quȩ ꝑ
seẽ. postea de eis que ꝑ aliud sunt. Cũ
igitur constet quia illa ẽ ꝑ seipsam.

Expanded text:
sum quod dicitur esse per aliquid, aut esse ex aliquo, quaerendum est diligentius quomodo per summam naturam, vel ex ipsa sint omnia quae sunt: et quoniam id quod est per seipsum, et id quod est per aliud, non eamdem suscipiunt existendi rationem. Prius separatim videamus de ipsa summa natura quae per se est; postea de his, quae per aliud sunt. Cum igitur constet qui
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ itaq placet qđ inuentum ẽ:
iuuat indagare utrum hec ip¬
sa natura. &. cuncta que aliquid
sunt. non sint nisiex ipsa. quẽ ad¬
modum non sunt nisi ꝑ ipsam .S
licet posse dici. quia qđ est ex aliquo
ẽ etiam ꝑ idipsum. & qd̃ ẽ ꝑ aliquid
est etiam ex eo ipso. quemadmodũ
qd ẽ ex materia. & ꝑ artificem. pot̾
materiam & ex materia. quam ꝑ
artificem & ex artifice. Consequitur
ergo ut quomͦ cuncta que sunt. ꝑ
summam sint naturam. id qd̾ sũt
& ido illa ẽ ꝑ seipsam. alia uero per
aliud: ita omnia que sunt sint ex ea¬
dem summa natura. &. iccirco sit ili
ex se ipsa. alia aut̃ ex alio. Ui.¬

Expanded text:
m itaque placet quod inventum est, juvat indagare utrum haec ipsa natura et cuncta quae aliquid sunt, non sint nisi ex ipsa, quemadmodum non sunt nisi per ipsam. Sed liquet posse dici quia quod est ex aliquo, est etiam per id ipsum; et quod est per aliquid, est etiam ex eo ipso: quemadmodum quod est ex materia et per artificem, potest materiam et ex materia, quam per artificem et ex artifice. Consequitur ergo ut quomodo cuncta quae sunt, per summan naturam sunt id quod sunt; et ideo illa est per se ipsam, alia vero per aliud; ita omnia quae sunt, sint ex eadem summa natura: et idcirco illa sit ex seipsa, alia autem ex illa.
Abbreviated transcription (Latin):
plicuerit. odio excidioq afflixerit:
ludi licterarii disciplina. nr̃ȩ quoq¬
memorie inustum ẽ. Horum pret̾ea
tempoꝵ medio. interiacent exilia.
naufragiaq grecoꝵ: peloponensiũ
clades codromoriente fractoꝵ. igno¬
ti thraces noua in bella surgentes. &
generalis tunc ꝑ totam asiam greciã¬
q cõmotio:
nno ante urbem conditam. lx¬
iii. nouissimus apud assirios
regnauit sardanapallus: uir muli¬
ere corruptior. qui inter scortoꝵ gre¬
ges femineo habitu purpurã colo
tractans. a prefecto suo arbato qui
tunc medis preerat uisus atq execra¬
tioni habitus. mox etiã excitis me¬
doꝵ popłis ad bellũ ꝓuocatus & uic¬
tus ardenti pyre se iniecit. ex in reg¬
num assyrioꝵ in medos concessit.
Deinde multis preliis undiq scatẽ¬
cib que ꝑ ordinẽ disserere nequaꝗͣ
aptum uidetur: ꝑ uarios ꝓuentus
ad scytas chaldeosq & rursus ad me

Expanded text:
plicuerit, odio excidioque afflixerit, plicuerit, odio excidioque afflixerit, ludi limemoriae inustum est. horum praeterea temporum medio interiacent exilia naufragiaque Graecorum, Peloponnensium clades Codro moriente fractorum, ignoti Thraces noua in bella surgentes, et generalis tunc per totam Asiam Graeciamque commotio. Anno ante Vrbem conditam LXIIII nouissimus apud Assyrios regnauit Sardanapallus, uir muliere corruptior: qui inter scortorum greges feminae habitu purpuram colo tractans a praefecto suo Arbato, qui tunc Medis praeerat, uisus atque exsecrationi habitus, mox etiam excitis Medorum populis ad bellum prouocatus et uictus ardenti pyrae se iniecit. exin regnum Assyriorum in Medos concessit. deinde multis proeliis undique scatescentibus, quae per ordinem disserere nequaquam aptum uidetur, per uarios prouentus ad Scythas Chaldaeosque et rursus ad Me
Abbreviated transcription (Latin):
t uͦ ante urbem conditam. ccceux
anno. raptus helenȩ. conuratio
grecoꝵ. & concursus mille nauiũ: de¬
hinc decennalis obsidio. ac postremo
famosum troie excidiũ predicatur.
In quo bello ꝑ decem annoscruentissi¬
megesto. quas nationes. qͣntosq po¬
płos idem turbo inuoluerit. atq affli¬
xerit:homerus poeta in pͥmisclarꝰ.
luculentissimo carmine palamfecit.
Nec ꝑ ordinẽ nunc recexere nr̃m ẽ:
quia & oꝑilongũ. et om̃ib notum
udet᷑. Ueruntam̃ qui diuturnitatẽ¬
illius obsidionis. euersionis atrocita¬
tem. cedem captiuitatemq didicert̃:
uideant si recte isto qualiscumq est
p̃sentis temporis statu offenduntur.
quos hostes occulta miscd̃ia deicum
ꝑ om̃s terras instructis copiis. bello
ꝑsequi possint. pacis gr̃a pretentis ob¬
sidibus ꝑ omĩa maria secuntur. Et
ne forte hȩc quietis amore facere cre¬
dantur seipsos acꝑicula sua ꝓ roma¬
noꝵ pace aduersus alias gentes offe
entib enee a troia ꝓfugi aduentus

Expanded text:
t uero ante Vrbem conditam CCCCXXX anno raptus Helenae, coniuratio Graecorum et concursus mille nauium, dehinc decennis obsidio ac postremo famosum Troiae excidium praedicatur. in quo bello per decem annos cruentissime gesto quas nationes quantosque populos idem turbo inuoluerit atque adflixerit, Homerus poeta in primis clarus luculentissimo carmine palam fecit, nec per ordinem nunc retexere nostrum est, quia et operi longum et omnibus notum uidetur. uerumtamillius obsidionis, eversionis atrocitatem, caedem, captivitatemque didicerunt, videant, si recte isto, qualiscumque est, praesentis temporis statu offenduntur; quos, hostes, occulta misericordia Dei, cum per omnes terras instructis copiis bello persequi possint, pacis gratia praetentis obsidibus per omnia maria sequuntur: et ne forte haec quietis amore facere credantur, seipsos ac pericula sua pro Romanorum pace adversus alias gentes offerentibus, Aeneae, Troja profugi, adventus
Abbreviated transcription (Latin):
nulla sic gignitur᷑. ut nulla ãmix¬
ta dissimilitudine. omnimodã suni¬
litudinem parentis exhibeat:. Si gͣ
uerbum summi sp̃c sic ẽ omnino ex
ipsius sola eẽntia. & sic singulariter
est illi simile. ut nulla ꝓles sic sit õi¬
no ex sola parentis ẽẽntia. aut sic suni

Expanded text:
nulla sic gignitur, ut nulla admisnulla sic gignitur, ut nulla admista dissimilitudine omnimodam similitudinem parentis exhibeat. Si ergo Verbum summi Spiritus sic est omnino ex ipsius sola essentia, et sic singulariter est illi simile ut nulla proles sic sit omnino ex sola parentis essentia, aut sic si
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint. cum nullam eorũ de quib
nasci dicuntur teneant similitu¬
dinem sicut ꝓles parentis: dicimꝰ
enim capillos nasci de capite. & po¬
ma ex arbore. licet nec illi capitis.
nec ista arboris similia sint. si inꝗͣ
multa huiusmodi ñ absurde dicũ¬
tur nasci. tanto congruentius dici
potest uerbum summi sp̃s ex illo exiᷤᷤ¬
tere nascendo. quanto ꝑfectius qͣsi
ꝓles parentis trahit eius similitudi¬
nem ex illo existendo. xl.¬
uod si conuenientissime dicit᷑
nasci. & tam simile ẽ illide qͦ
nascitur cur estimetur simile qͣsi
ples parenti. & ñ potius asseratur
quia tanto uerior est ille parens. et
istud ples. quantomagis & ille ad
huius natiuitatis ꝑfectionem solꝰ
sufficit. &. qđ nascitur eius similitu¬
dinem expͥmit: Namq in reb aliis
quas parentis prolisq certum est
habitudinem habere: nulla sic gig¬
nit. ut omnino nulliꝰ indigens sola
ꝑ se ad gignendam ꝓlem sufficiat:

Expanded text:
ut sint; cum nullam eorum, de quibus ut sint; cum nullam eorum, de quibus nasci dicuntur, teneant similitudinem sicut proles parentis. Dicimus enim capillos nasci de capite et poma ex arbore, licet nec illi capitis, nec ista arboris similia sint. Si, inquam, multa hujusmodi non absurde dicuntur nasci, tanto congruentius dici potest Verbum summi Spiritus ex illo existere, nascendo; quanto perfectius, quasi proles parentis, trahit ejus similitudinem ex illo existendo. uod si convenientissime dicitur nasci, et tam simile est illi de quo nascitur, cur aestimetur simile, quasi proles parenti; non potius asseratur quia tanto verior est ille parens, et istud proles, quanto magis et ille ad hujus nativitatis perfectionem solus sufficit, et quod nascitur ejus similitudinem exprimit? Namque in rebus aliis, quas parentis prolisque certum est habitudinem habere, nulla sic gignit ut omnino nullius indigens sola per se ad gignendam prolem sufficiat;
Abbreviated transcription (Latin):
tatib cogantur ẽẽ duo. Etenim pro¬
priũ est unius ẽẽ ex altero: & ꝓpriũ
ẽ alteriꝰ. alterum ẽẽ ex illo. xxxix.
uod ipsum nullo utiq uerbo
uidetur familiarius posse pro¬
ferri. quam si dicatur ꝓprium eẽ
unius nasciex altero: & ꝓpriũ alte¬
rius nasci alterum ex ip̃so. Certũ
namq iam constat. quia uerbũ
summi sp̃c. non sic ẽ ex eo. quẽad¬
modũ ea que ab illo facta sunt: s
quemadmodũ creator de creatore.
sũmũ de summo. & ut plena bre¬
uitate omnimoda absoluatur sumi¬
litudo: penitus idem ipsum ẽ de eodẽ
ipso. & ita ut nullatenus sit nͥ ex eo:
Cum igitur pateat uerbum sumii
sp̃ẽ sic̃ eẽ ex ipso solo. ut ꝑfectam eius
quasi ples parentis teneat similitu¬
dinem. nec sic eẽ ex ipso ut fiat ab eo:
ꝓfecto nullomͦ conuenientius cogitari
potest ẽẽ ex illo quam nascendo. Nem¬
pe sunnumerabiles res indubitant̃
dicuntur nasci ex his ex quib hñt

Expanded text:
tatibus cogantur esse duo. Etenim protatibus cogantur esse duo. Etenim proprium unius est esse ex altero, et proprium est alterius alterum esse ex illo. CAPUT uod ipsum nullo utique verbo videtur familiarius posse proferri, quam si dicatur proprium esse unius nasci ex altero; et proprium alterius, nasci alterum ex ipso. Certum namque jam constat quia Verbum summi Spiritus non sic est ex eo, quemadmodum ea quae ab illo facta sunt; sed quemadmodum Creator de Creatore, summum de summo. Et ut plena brevitate omnimoda absolvatur similitudo, penitus idem ipsum est de eodem ipso, et ita ut nullatenus sit nisi ex eo. Cum igitur pateat Verbum summi Spiritus sic esse ex ipso solo, ut perfectam ejus quasi proles parentis teneat similitudinem: nec si esse ex ipso ut fiat ab eo, profecto nullo modo convenientius cogitari potest ex illo esse quam nascendo. Nempe si innumerabiles res indubitanter dicuntur nasci ex his ex quibus habent
Abbreviated transcription (Latin):
primi potest. quid duo sint. Nam &.¬
si forte duos pares. aut aliquid ali¬
ud similit̾. ad inuicem possint dici:
uihis ipsis tamen relatiuis si querat᷑
quid sit illud de quo dicunt᷑. non
poterit dicipluralit̾. quemadmodũ
dicuntur duȩ pares lineȩ. aut duo
similes homines. Quippe nec sunt
duo pares spiritus. nec duo pareᷤᷤ cre¬
atores: nec duo aliquid qđ significet
eorum aut ẽẽntiam aut habitudinẽ
ad creaturam. S nec duo aliquid
quod designet ꝓpriam habitudinẽ
alterius ad alterum: quia nec duo
u̾ba. nec duȩ imagines. Uerbũ nãq
hoc ipsum. qđ uerbum ẽ aut imago
ad alterum ẽ: quia non nisi alicuiꝰ
uerbum ẽ. aut imago. & sic ꝓpria st̃
hec alterius. ut nequaquam alteri co¬
aptentur. Nam ille cuius ẽ u̾bumaut
imago: nec imago nec u̾bum ẽ. Cons¬
tat igitur quia expͥmi ñ potest. quid
duo sint summus sp̃c & u̾bum eius:
quamius quib dam singłorum ꝓpͥe¬

Expanded text:
primi potest quid duo sint. Nam etprimi potest quid duo sint. Nam etsi forte duo pares aut aliquid aliud similiter adinvicem possint dici, in his ipsis tamen relativis si quaeratur quid sit illud de quo dicuntur, non potest dici pluraliter, quemadmodum dicuntur duae pares lineae, aut duo homines similes. Quippe nec sunt duo pares spiritus, nec duo pares creatores, nec duo aliquid, quod significet eorum aut essentiam aut habitudinem ad creaturam; sed nec duo aliquid, quod designet propriam habitudinem alterius ad alterum, quia nec duo verba, nec duae imagines. Verbum namque hoc ipsum quod Verbum est, aut imago, ad alterum est; quia non nisi alicujus Verbum est aut imago; et sic propria sunt haec alterius, ut nequaquam alteri coaptentur. Nam ille, cujus est Verbum aut imago nec imago, nec Verbum est. Constat igitur quia exprimi non potest quid duo sint, summus Spiritus et Verbum ejus, quamvis quibusdam singulorum proprie
Abbreviated transcription (Latin):
attendendum ẽ quiddã. quod ual¬
de insolitum reb aliis. insummo sp̃u
⁊ uerbo eius uidetur euenire. Nam
certum ẽ sic unicuiq singulatim
et utrisq simul in ẽẽ quicquid sunt
in ẽẽntia & quicquid sunt ad creatu¬
ram: ut & singulatim ꝑfectum sit
ambob. et tamen pluralitatem ñ
ammitat in duob. Licet enim sin¬
gulatim & ille ꝑfecte sit sũma ueri¬
tas & creator. & uerbum eius sit sum¬
ma ueritas & creator: ñ tamen ãbo
simul sunt duȩ ueritates. aut duo
creatores. S cum hec ita sint: miro
tamen mͦ aꝑtissimum ẽ. quia nec il¬
le cuius ẽ uerbũ potest ẽẽ u̾bum suũ.
nec uerbũ potest ẽẽ ille cuius ẽ uerbũ:
Ut in eo qđ significat uł quid sint
substantialit̾. uł quid sint ad creatu¬
ram. semꝑ induiduam teneant
unitatem: in eo uero qđ ille non est
ex isto. hoc autem ẽ ex illo. ineffabilẽ
ammittant pluralitatẽ. In effabilẽ
certe. Quamuis enim necessitas co¬
gat ut sint duo: nullo tam̃ modo ex¬

Expanded text:
attendendum est quiddam, quod, valde insolitum aliis rebus, in summo Spiritu et Verbo ejus videtur evenire. Nam certum est sic unicuique singulatim, et utrisque simul inesse quidquid sunt in essentia, et quidquid sunt ad creaturam, ut et singulatim perfectum sit ambobus, et tamen pluralitatem non admittat in duobus. Licet enim singulatim et ille perfecte sit summa veritas et Creator, et verbum ejus sit summa veritas et creator; non tamen ambo simul sunt duae veritates, aut duo creatores. Sed cum haec ita sint, miro tamen modo apertissimum est quia nec ille, cujus est Verbum, potest esse Verbum suum; nec Verbum potest esse iste cujus est Verbum, ut in eo quod significat vel quid sint substantialiter, vel quid sint ad creaturam semper individuam teneant unitatem. In eo vero, quod ille non est ex isto: hoc autem est ex illo; ineffabilem admittant pluralitatem: ineffabilem certe; quamvis enim necessitas cogat ut sint duo, nullo tamen modo ex
Abbreviated transcription (Latin):
tissune contexuit. de reticendo inter¬
fectorum numero. & salustium cris¬
pum & alios auctores quam pluri¬
mos sancisse ce se ipsum ioem potissi¬
mum elegisse dixiset. Domitianus
tamen prauissima elatus iactantia
sub nomine suꝑatorum hostium: de
eatinctis legionib truimphauit. Idẽq
efferatus suꝑbia qua se ut dm̃ coliuel¬
let: ꝑsecutionem in xp̃ianos agi scds
a uerone imꝑauit. Quo temꝑe etiã
beatissimus ioħes apłs inpathinos in
sula relegatus fuit: inter iudeos quoq
acerbitatȩ tormentorum & cruentissi¬
mȩ questionis exquiri genus dauid.
atq interfici p̾ceptum ẽ: dum ꝓpħis
sanctis ce inuidetur oe creditur: quasi
ad huc futurus eẽt ex semine daiuioqͥ
regnum posset adipisci. Continuota¬
men domitianus crudeliter inpalatio
a suis interfectus ẽ. Euius cadauer po¬
pulari sandaspila ꝑuispillones expor¬
tatum atq ignominiosissimȩ sepul

Expanded text:
tissime contexuit, de reticendo intertissime contexuit, de reticendo interfectorum numero et Sallustium Crispum et alios auctores quamplurimos sanxisse et se ipsum idem potissimum elegisse dixisset. Domitianus tamen prauissima elatus iactantia, sub nomine superatorum hostium de extinctis legionibus triumphauit. idemque efferatus snperbia, qua se deum coli uellet, persecutionem in Christianos agi secundus a Nerone imperauit. quo tempore etiam beatissimus lohannes apostolus insulam relegatus fuit. Inter Judaeos quoque acerbitate tormentorum et cruentissimae quaestionis exquiri genus David atque interfici praeceptum est, dum prophetis sanctis et invidetur, et creditur, quasi adhuc futurus esset ex semine David, qui regnum posset adipisci. Continuo tamen Domitianus crudeliter in palatio a suis interfectus est: cujus cadaver populari sandapila per vespillones exportatum, atque ignominiosissime sepul
Abbreviated transcription (Latin):
tianus citi frater ab augustononꝰ.
fratri successit in regnum. Qui ꝑ annos
quindecun ad hoc paulatum ꝑ omnes
scelerum gradus creuit: ut confirma¬
tissimam toto orbȩ xp̃i eccłiam datis
ubiq crudelissime ꝑsecutionis edictis
conuellere auderet. Iste in tantam su¬
perbiam prolapsus fuit: ut dñm sese
ac dm̃ uocari. scribi. coliq usserit: no¬
bilissimos e senatu inuidiȩ simul acp̃
in exilium trusit. ibiq trucidari p̾cȩ¬
pit: libidinis intemꝑantia quicquid
cogitari potest fecit. plurima urbis
s destructis populi romam reb extru¬
xit. B̾ ellum aduersum germanos. &
dacos ꝑ legatos gessit: pari rei publi¬
ce ꝑnicie: cum ce in urbe ip̃se sena¬
tum popłmq laniaret. & foris ma¬
le circumailum exercitum assidua
hostis cede conficeret. Nam quanta
fuerint diurpanei dacorum regis cũ
fusco ducȩ p̃lia. quanteq romanorũ
clades longo textu euoluerem: nͥ corne¬
lius tacitus qui hanc historiam diligen¬

Expanded text:
tianus Titi frater, ab Augusto nonus, fratri successit in regnum. Qui per annos quindecim ad hoc paulatim per omnes scelerum gradus crevit, ut confirmatissimam toto orbe Christi Ecclesiam, datis ubique crudelissimae persecutionis edictis, convellere auderet. Is in tantam superbiam prolapsus fuit, ut dominum sese ac deum vocari, scribi, colique jusserit. Nobilissimos e senatu, invidiae simul ac in exsilium trusit, ibique trucidari imperavit. Libidinis intemperantia quidquid cogitari potest fecit. Plurimas urbis aedes, destructis populi Romani rebus, exstruxit. BelluDacos per legatos gessit pari reipublicae pernicie, cum et in Vrbe ipse senatum populumque laniaret et foris male circumactum exercitum adsidua hostes caede conficerent. nam quanta fuerint Diurpanei Dacorum regis cum Fusco duce proelia quantaeque Romanorum clades, longo textu euoluerem, nisi Cornelius Tacitus, qui hanc historiam diligen
Abbreviated transcription (Latin):
asseritur. quia nec nichilẽ id
qđ dicitur ds: & huic soli summe
eẽntie ꝓprie nom̃ dei assignatur. Qͥp¬
pe omnis qui dm ẽẽ dicit. siue u¬
num siue plures: ñ intelligit nisi
aliquam substantiam. quã censet
supra omnẽ naturã que ds ñ est.
ab hominib & uenerandã ꝓpter
eius eminentẽ dignitatẽ. et exoran¬
dam contra sibi quamlibet immi¬
nentẽ necessitatẽ. Quid aut̃ tam ꝓ
sua dignitate uenerandum. & pro
qualibet re dep̃candum. quã sũme
bonus. & sũme potens sp̃c̃. qui dñat᷑
om̃ib. & regit om̃ia: Sic̃ enum con¬
stat quia om̃ia ꝑ summe bonam.
sũmeq sapientem om̃ipotentiã eiꝰ
facta sunt. &. uigent: ita nimis
inconueniens ẽ. Sͦi estimet᷑ qđ reb
a se factis ipse ñ dominet᷑. siue qđ
facte ab illo. ab illo minus potente
minusue bono uł sapiente. aut
nulla penitus racione. s sola casu¬
um inordinata uolubilitate regã¬
tur. cum ille solus sit ꝑ quem cu¬
libet & sine quo nullibene ẽ. & ex qͦ

Expanded text:
seritur quia nec nihil est id quod dicitur Deus; et huic soli summae essentiae proprie nomen Dei assignatur. Quippe omnis qui Deum esse dicit, sive unum sive plures, non intelligit nisi aliquam substantiam, quam censet supra omnem naturam, quae Deus non est, ab hominibus et venerandam, propter ejus eminentem dignitatem, et exorandam sibi propter quamlibet imminentem necessitatem. Quid autem tam pro sua dignitate venerandum et pro qualibet re deprecandum, quam summe bonus et summe potens Spiritus, qui dominatur omnibus et regit omnia? Sicut enim constat quia omnia per summe bonam, summeque sapientem omnipotentiam ejus facta sunt et vigent, ita nimis inconveniens est, si aestimetur quod rebus a se factis ipse non dominetur; sive quod factae ab illo, ab alio minus potente, minusve bono, vel sapiente; aut nulla penitus ratione, sed sola casuum inordinata volubilitate regnantur: cum ille solus sit, per quem cuilibet, et sine quo nulli bene est, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
quinquaginta parricidia una noc¬
te cõmissa sunt. Ipse deinde tantoꝵ
scelerũ fabricator danaus. regno
qͦd tot flagiciisac quisiuerat pulsuᷤ
argos concessit: ibiq indigne ꝑsua¬
sis infacinus argiuis stenelaũ qͥ eum
ꝓfugum egentẽq exceꝑat. regno ex¬
pulit atq ipse regnauit:
usiridis in egypto cruentissum
tyranni crudelis hospitalitas.
de cruclelior religio tunc fuit. qui in¬
nocentẽ hospitum sanguinẽ diissoe¬
lerum suoꝵ participib propina¬
bat: qd̃ execrabile sine dubio hõib.
nescio an ipsis etiam diis erecrabile
uideret᷑. Tunc etiam terei progne
ne & filomene in cesto parricidium ad¬
iunctum.atq execrabilius utroq con¬
uiuium ꝑ infandoscibos additum est:
cum ꝓpter sororis pudicitiam ereptam.

Expanded text:
quinquaginta parricidia una nocquinquaginta parricidia una nocte commissa sunt. ipse deinde tantorum scelerum fabricator Danaus regno, quod tot flagitiis adquisiuerat, pulsus Argos concessit, ibique indigne persuasis in facinus Argiluis Sthenelan qui eum profugum egentemque exceperat regno expulit atque ipse regnauit. Busiridis in Aegypto cruentissimi tyranni crudelis hospitalitas et crudelior religio tunc fuit; qui innocentum hospitum sanguinem diis scelerum suorum participibus propinabat: quod exsecrabile sine dubio hominibus uiderim an ipsis etiam diis exsecrabile uideretur. tunc etiam Terei Procnae et Philomelae incesto parricidium adiunctum atque exsecrabilius utroque conuiuium per infandos cibos additum, cum propter sororis pudicitiam ereptam
Abbreviated transcription (Latin):
ciata ac postrema interfectione ua¬
cuata ẽ. Extant etiã nunc certissima
hoꝵ monim̃ta gestoꝵ. Nam tractꝰ
curruũ rotarumq orbite ñ solum
inlictore. s etiam in ꝑfunclo quousq ui¬
sus ad mittit᷑ ꝑuident᷑: & si forte ad tẽ¬
pusuł casu uł curiositate turbant᷑. con¬
tinuo diuinitus inpͥstinã faciem
uentis fluctibusq reparant᷑. ut qͥsqͥs
ñ docetur tunorem dei ꝓpalate reli¬
gionis studioire eiꝰ transacte ultioniᷤᷤ
terreatur exemplo.hisetiam tempo¬
ribus a deo uigis & grauis estus incan¬
duit: ut sol ꝑdeuia transuectus uni¬
uersum orbem ñ calore affecisse. sed
igne torruisse dicat᷑. impressumq
feruorem et ethiops plus solitum.
& insolitum scyta ñ tulerit. Ex quo
etiam quidã dum ñ concedunt deo
ineffabilem potentiam suã. in anes
ratiunculas conqͥrentes ridiculam
phetontis fabulam texuerunt:
tẽ anno ante urbem conditã. dccl¬
xxͦuͦ. inter danai & egysti fr̃m filios:

Expanded text:
ciata hac postrema interfectione uaciata hac postrema interfectione uacuata est. exstant etiam nunc certissima horum monumenta gestorum. nam tractus curruum rotarumque orbitae non solum in litore sed etiam in profundo, quousque uisus admittitur, peruidentur et, si forte ad tempus uel casu uel curiositate turbantur, continuo diuinitus in pristinam faciem uentis fluctibusque reparantur: ut, quisque non docetur timorem Dei propalatae religionis studio, ira eius transactae ultionis terreatur exemplo. his etiam temporibus adeo iugis et grauis aestus incanduit, ut sol per deuia transuectus uniuersum orbem non calore affecisse sed igne torruisse dicatur, inpressumque feruorem et Aethiops plus solitum et insolitum Scytha non tulerit; ex quo etiam quidam dum non concedunt Deo ineffabilem potentiam suam, inanes ratiunculas conquirentes ridiculam Phaethontis fabulam texuerunt. Item anno ante Vrbem conditam DCCLXXV inter Danai atque Aegypti fratrum filios
Abbreviated transcription (Latin):
topͥmitiue sobolis necẽ paremq per
uniuersos orbitatũ tempestatem. qͥ
iubenti dõ non cesserant cessere puni¬
enti.S mox pessima penitentia dimiᷤ¬
sosꝑsequi ausi: ultima nefande ꝑuica¬
tiȩ expendere supplicia. Nam rexeoꝵ
uniuersũ egypti exercitũ curribus
atq equitib instructũ: incircũ erran¬
tes egit. Cuiꝰ numerũ hoc solo uł ma¬
xime argumento conicere possumꝰ:
qͦd eum sexcenta milia uiroꝵ timue¬
runt atq fugert. S ꝓtector depres¬
soꝵ & ultor contumaciũ ds. diuisit
subito rubrũ mare: ac dilatatis utrĩ¬
q marginib rigentiũ undarũ in
montisfaciem latera erecta suspen¬
dit. ut in offensi spe limitis ꝓuocati.
pii uiam desꝑate salutis. impii foueã
insꝑate mortis intrarent:
taq hebreis tuto ꝑsicca gradientib
refusis atergo aquarum astantium
molibus. obruta ẽ. & interfecta cũ
rege suo uniuersa egypti multitu¬
do: totaq prouintia plagis ante cru¬

Expanded text:
to primitiuae subolis necem paremque per to primitiuae subolis necem paremque per uniuersos orbitatum tempestatem — qui iubenti Deo non cesserant cessere punienti, sed mox pessima paenitentia dimissos persequi ausi, ultima nefandae peruicaciae expendere supplicia. nam rex eorum uniuersum Aegypti exercitum curribus atque equitibus instructum in circumerrantes egit, cuius numerum hoc solo uel maxime argumento conicere possumus, quod eum sescenta milia uirorum timuerunt atque fugerunt. sed protector depressorum et ultor contumacium Deus diuisit subito Rubrum mare ac dilatatis utrimque marginibus rigentium undarum in montis faciem latera erecta suspendit, ut inoffensi spe limitis prouocati, pii uiam desperatae salutis, impii foueam insperatae mortis intrarent. itaque Hebraeis tuto per sicca gradientibus, refusis a tergo aquarum adstantium molibus, obruta est et interfecta cum rege suo uniuersa Aegypti multitudo, totaque prouincia plagis ante cru
Abbreviated transcription (Latin):
noluerant etiã festinare coeger̃t post
aquas insanguinẽ uersas. ardentib
siti grauiora afferentes pęnarũ reme¬
dia quã pęnas post horridos rauaꝵ
squalores ꝑ omĩa munda immun¬
daq reptantes post ignitas scinifes
& nusquã toto aere iubrante uita¬
biles. post muscas caninas etiã per
interiora membroꝵ horridis mo¬
tib cursitantes. acerbeq inferenteᷤᷤ
tam grauia torm̃ta quam turpia.
post omniũ pecoꝵ & ium̃toꝵ repen¬
tinã riunã. stragemq generalem.
post uesicas feruescentes ulceraq
manantia. & ut ipsi dicere maluer̃t
scabiẽ ac uitiliginẽ cotis corporib
erumpentẽ. post grandinẽ cum igne
ꝑmirtam passim homines armenta.
atq arbores ꝓterrentẽ. post locusta¬
rum nubes ex haustis om̃ib. ipsas qͦq
radices seminũ ꝑ sequentes. post ce¬
nebras imaginib diras. crassitudine
palpabiles. diuturnitate ferales: pos¬
tremo opus uniformem in tota egyp¬

Expanded text:
noluerant, etiam festinare coegerunt. POST noluerant, etiam festinare coegerunt. POST aquas in sanguinem uersas ardentibus siti grauiora adferentes poenarum remedia quam poenas, POST horridos ranarum squalores per omnia munda inmundaque reptantes, POST ignitas sciniphes et nusquam, toto aere uibrante, uitabiles, POST muscas caninas etiam per interiora membrorum horridis motibus cursitantes acerbeque inferentes tam grauia tormenta quam turpia, POST omnium pecorum et iumentorum repentinam ruinam stragemque generalem, POST uesicas efferuescentes ulceraque manantia et, ut ipsi dicere maluerunt, scabiem ac uitiliginem totis corporibus erumpentem, POST grandinem cum igne permixtam, passim homines armenta atque arbores proterentem, POST lucustarum nubes, exhaustis omnibus ipsas quoque radices seminum persequentes. POST tenebras imaginibus diras. crassitudine palpabiles, diuturnitate ferales, postremo POST uniformem in tota Aegyp