comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia uindicauerat exstatione ad dictatorẽ ꝑgit iniussutuo in quiđ imperator extrx ordinẽ nũ quã pugnauerim
non sicertã uictoriã uideã situꝑmittis uolo ego illi beluae osftendere quando adeferox p̃sultat hostiũ signis
me ex ea famlia ortũq: gallorũ agmen ex rupe tarpei adiecit tũdictator macte uirtute inquit ac pietate in patrẽ
patriãq t̃ manliesto ꝑge & nomen romanũ inuictũ iuuantib: diis p̃sta. armant indeiuuenũ aquales padestre
scutũ capit hispano cingitur gladio ad ꝓpiorẽ habi lipugnã armatũ adornatũq aduersusgallum stolide loetum
& qm̃ id qq̃ memoria dignum antiquis uisum ÷ linguã &iã ab inrisu exerentẽ ꝓducunt reipiunt in deseadstationẽ
& duo inmedio armati spectaculi magis more quam lege bellidestituunt᷑ : nequaquã uisu acspecie estimantib pares
corpus alteri magnitudine eximiũ uersi colori ueste pictisq & auro celatis refulgens armis media in altero militaris

Expanded text:
cia uindicauerat, ex statione ad dictatorem pergit; 'iniussu tuo' inquit, 'imperator, extra ordinem nunquam pugnauerim, non si certam uictoriam uideam: si tu permittis, uolo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit.' tum dictator 'macte uirtute' inquit 'ac pietate in patrem patriamque, T. Manli , esto. perge et nomen Romanum inuictum iuuantibus dis praesta.' armant inde iuuenem aequales; pedestre scutum capit, Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam. armatum adornatumque aduersus Gallum stolide laetum et—quoniam id quoque memoria dignum antiquis uisum est—linguam etiam ab inrisu exserentem producunt. recipiunt inde se ad stationem; et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam uisu ac specie aestimantibus pares. corpus alteri magnitudine eximium, uersicolori ueste pictisque et auro caelatis refulgens armis; media in altero militaris
Abbreviated transcription (Latin):
uefer s audeo dicere hocmalo domitos ipsos potius cultures sacrorum fore: quamut armati ꝑseces sionẽ
colipro hibeant haudtam̃ facile dictumest fauendum nefuerit quam potuisse arbitror sieri uttonditio¬
nibus laxandiannonam &tribuniciam potestatem &omnia in uttis urain posta patres dematat ditbio
fnenatu nunis at rex usa seatentiaest. &plebem ira prope ar mauit fanc saam sicuit hostes prte cibo uictuq

Expanded text:
suo fecere. audeo dicere hoc malo domitos ipsos potius cultores agrorum fore quam ut armati per secessionem suo fecere. audeo dicere hoc malo domitos ipsos potius cultores agrorum fore quam ut armati per secessionem coli prohibeant.' haud tam facile dictu est faciendumne fuerit quam potuisse arbitror fieri ut condicionibus laxandi annonam et tribuniciam potestatem et omnia inuitis iura imposita patres demerent sibi. et senatui nimis atrox uisa sententia est et plebem ira prope armauit. fame se iam sicut hostes peti, cibo uictuq
Abbreviated transcription (Latin):
que arx in promptinoess& miserunt : i minuco dinde & a. semphronio cõs magnauis frumenti
ndsbilo taduata agitatum que insenatu quanti plebi daretur: multiuenis se tempus premendȩ
plebis outabunt reupetandi que iuntquȩ extorta secorione acuipatt ibus esiet inprimis martus
corolanus hostis tibuniciae potestatis siannonam inquit ueterũm uolunt ius pt̾stinun s radont
patribus curergo plebȩ ios magistratus cursi cinium pollentem uideo subiugum misnus tam quan
ab latrombus redemptus ẽgo nehas indignitatebus diutius patiar quam n&es seest : tarquinium regen
qui nontulerin: sicinum fentmseedat nuncuoc& plebem pat& uia in sacrum montem aliosque colles :
inuiuant srumenta exagris nr̃is quemad mnodum tertio anno ntpuere : utantur annona quam furore

Expanded text:
quae arx in Pomptino esset, miserunt. M. Minucio deinde et A. Sempronio consulibus magna uis frumenti quae arx in Pomptino esset, miserunt. M. Minucio deinde et A. Sempronio consulibus magna uis frumenti ex Sicilia aduecta, agitatumque in senatu quanti plebi daretur. multi uenisse tempus premendae plebis putabant reciperandique iura quae extorta secessione ac ui patribus essent. in primis Marcius Coriolanus, hostis tribuniciae potestatis, 'si annonam' inquit, 'ueterem uolunt, ius pristinum reddant patribus. cur ego plebeios magistratus, cur Sicinium potentem uideo, sub iugum missus, tamquam ab latronibus redemptus? egone has indignitates diutius patiar quam necesse est? Tarquinium regem qui non tulerim, Sicinium feram? secedat nunc; auocet plebem; patet uia in Sacrum montem aliosque colles; rapiant frumenta ex agris nostris, quemadmodum tertio anno rapuere. fruantur annona quam furore
Abbreviated transcription (Latin):
iua sit caritas primum annonae exincultis ꝑsecessionem plebis agris. fames deinde qualis clausis
sol& uentumque adinteritum seruitiorum: utique & plebis e&̃ niconsules prouidissent dimissis
passimad frumentum sedtantum coemendum non inetruriam modo dextris ab ostia litoribus laeuoq
post uols cos marique usque ad eomas. sed quȩntum in siciliam quoquȩ: ad eo finitimorum odia longin¬
quis coegeitent indigere auxilus frumentum cumis cum coemptum ess& naues probonis tar quiniorum
abar isto demo trmenno quiberes enet retentȩ sunt in uols ꝗs prompti noquene emi quidem potuit peri¬
culum quoque ab impetu hominum ipsis frumentatoribus fuit extuscis frumentum tiberi uenit eosus¬
tanta est plebs in comiodo bello intamartis commeatibus uexati forent suuls cos sammouentes arma
pestilentia ingens in uasissent eaclade conterritis hostium animis. ut &iam ubieam remisiss& tertore
aliquo tenerentur & uelitris auxere numerum colonorum romani & norbe in montis nouam coloniã

Expanded text:
uasit, caritas primum annonae ex incultis per secessionem plebis agris, fames deinde, qualis clausis solet. uentumque ad interitum seruitiorum utique et plebis esset, ni consules prouidissent dimissis passim ad frumentum coemendum, non in Etruriam modo dextris ab Ostia litoribus laeuoque per Uolscos mari usque ad Cumas, sed quaesitum in Sicilia quoque; adeo finitimorum odia longinquis coegerant indigere auxiliis. frumentum Cumis cum coemptum esset, naues pro bonis Tarquiniorum ab Aristodemo tyranno, qui heres erat, retentae sunt; in Uolscis Pomptinoque ne emi quidem potuit; periculum quoque ab impetu hominum ipsis frumentatoribus fuit; ex Tuscis frumentum Tiberi uenit; eo sustentata est plebs. incommodo bello in tam artis commeatibus uexati forent, ni Uolscos iam mouentes arma pestilentia ingens inuasisset. ea clade conterritis hostium animis, ut etiam ubi ea remisisset terrore aliquo tenerentur, et Uelitris auxere numerum colonorum Romani, et Norbam in montes nouam coloniam,
Abbreviated transcription (Latin):
pit indiuersorium eiusuim magnam gladiorum inferti damsiner& ȩa cum una nocte ꝑfata essent:
tarquinius paulo ante lucem accitis ad sẽprincipibus latinorum. quasi renoua ꝑturbatus moram suam
hesternam uelut deorum quadam prouidentia in latam ait salutis ibi at que illis fuisse abturno dici
sibi & primoribus populorum panarinecem ut latinorum solus imperium teneat ad gressurum fuisse

Expanded text:
pit, ut in deuersorium eius uim magnam gladiorum inferri clam sineret. ea cum una nocte perfecta essent, pit, ut in deuersorium eius uim magnam gladiorum inferri clam sineret. ea cum una nocte perfecta essent, Tarquinius paulo ante lucem accitis ad se principibus Latinorum quasi re noua perturbatus, moram suam hesternam uelut deorum quadam prouidentia inlatam ait saluti sibi atque illis fuisse. ab Turno dici sibi et primoribus populorum parari necem ut Latinorum solus imperium teneat. adgressurum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ximis ut purgar& se quodid temporis ueniss&. disceptatorem ait se sumptum interpatrem & filium.
cungre conciliandi eos ingnartiam monrtum esse: & quia eares exemiss&illum diempostero die acturũ
quȩ constituiss& neid quidem abturno tullis sȩcacitum ferunt: dixisse enim nullam breuiorem esse
cogitionem quaminter patrem & filium paucisque traensigi uerbis postiseni pareat patri habiturũ
in fortumum cẽ hecaricinius in regem romanum increpans ex concilio abut quamrem tarquinius ali¬
quanto quamuidebatur aegrius ferens confestim turnonecem machinatur. uteundem terrorem quo
quium animos domi oppressenat latinis inicer&: & qui a proimperio palam interfici non potentt. obla¬
& salio crimine in sontem oppressit ꝑ aduersȩ factionis quosdam aricinos seuum turni auro cortu¬

Expanded text:
proximis ut purgaret se quod id temporis uenisset, disceptatorem ait se sumptum inter patrem et filium proximis ut purgaret se quod id temporis uenisset, disceptatorem ait se sumptum inter patrem et filium cura reconciliandi eos in gratiam moratum esse, et quia ea res exemisset illum diem, postero die acturum quae constituisset. ne id quidem ab Turno tulisse tacitum ferunt; dixisse enim nullam breuiorem esse cognitionem quam inter patrem et filium paucisque transigi uerbis posse: ni pareat patri, habiturum infortunium esse. haec Aricinus in regem Romanum increpans ex concilio abiit. quam rem Tarquinius aliquanto quam uidebatur aegrius ferens confestim Turno necem machinatur, ut eundem terrorem quo ciuium animos domi oppresserat Latinis iniceret. et quia pro imperio palam interfici non poterat, oblato falso crimine insontem oppressit. per aduersae factionis quosdam Aricinos seruum Turni auro corru
Abbreviated transcription (Latin):
quam ludificari si c omne nomen latinum principibus longe abdomo excitus Ipsum qui concilium
indixerit non adess& temptari profecto patientiam utsiiugum acceperint obnoxios prȩmat: Cui
enim non apparere ad fectare eum imperium in latinos. quod si sui bene crediderint ciues aut sicredi¬
tum illudaiet non taptum parricidiosit credere & latinos. quam quam nesic quidem alieni gene
deber& sunsuos eius paeniteat quippe qui aliis super alios trucidentur exu latum eant bona amiit
tant quid spei melioris latinis portendi sise audiant domumsuam quem que inde habituros neque
magis obseruaturos diem conalii quam ipse quindixerit obseru & hȩc atq alia eodem ꝑtinentia seditio¬
sus facinerosus que homo isque artibus opes dominatus cummaxime disserer& in teruenit tarqui¬
nius is finis onrtioni fuit: auersi omnes adtar quinium salutandum : quisilentio facto manitus aꝓ

Expanded text:
quam ludificari sic omne nomen Latinum? principibus longe ab domo excitis, ipsum qui concilium quam ludificari sic omne nomen Latinum? principibus longe ab domo excitis, ipsum qui concilium indixerit non adesse. temptari profecto patientiam ut, si iugum acceperint, obnoxios premat. cui enim non apparere adfectare eum imperium in Latinos? quod si sui bene crediderint cives, aut si creditum illud et non raptum parricidio sit, credere et Latinos, quamquam ne sic quidem alienigenae, debere ; sin suos eius paeniteat, quippe qui alii super alios trucidentur, exsulatum eant, bona amitant, quid spei melioris Latinis portendi? si se audiant, domum suam quemque inde abituros neque magis obseruaturos diem concilii quam ipse qui indixerit obseruet. haec atque alia eodem pertinentia seditiosus facinorosusque homo hisque artibus opes domi nactus cum maxime dissereret, interuenit Tarquinius. is finis orationi fuit; auersi omnes ad Tarquinium salutandum. qui silentio facto monitus a
Abbreviated transcription (Latin):
tpereg uus quo que opibus tutior inter ciues ess&: neque hospitia modo cum primoribus eorum. sed ad¬
finitates quoque iungebat octauio mamilio tus cãlano: is longe princeps latini nominiserat si famae
credimus abulixe deaque crta oriundus ei mamilio filiam nuptam datperquem & nuptias multos
sibi cognatos amicosque eius conciliat: iam magna tar quini auctoritas inter latinorum ꝓceres eret
cumindiem certam ut adlucum ferentinae conueniat indicit eẽ quȩ agere derebus communibus uelit:
conueniunt frequentes prima luce: ipsetarquinius diem quidem seruauit. sed paulo ante quam sol
occderet uenit multa ibi toto die in concilia uariis iactata sermonibus entnt : turnus herdonius ab
aricia fero citer in absentem tar quinium enet in uectus. haud mirum esse superbo inditum romae cog¬
nomen: iamenim ite clam quidem mussitantes uolgo tameneum appellabant: anquicquam suꝑbius ẽe

Expanded text:
ut peregrinis quoque opibus tutior inter ciues esset, neque hospitia modo cum primoribus eorum sed adut peregrinis quoque opibus tutior inter ciues esset, neque hospitia modo cum primoribus eorum sed adfinitates quoque iungebat. Octauio Mamilio Tusculano—is longe princeps Latini nominis erat, si famae credimus, ab Ulixe deaque Circa oriundus—, ei Mamilio filiam nuptum dat, perque eas nuptias multos sibi cognatos amicosque eius conciliat. iam magna Tarquini auctoritas inter Latinorum proceres erat, cum in diem certam ut ad lucum Ferentinae conueniant indicit: esse, quae agere de rebus communibus uelit. conueniunt frequentes prima luce: ipse Tarquinius diem quidem seruauit, sed paulo anoccideret venit. multa ibi toto die in concilio variis iactata sermonibus erant. Turnus Herdonius ab Aricia ferociter in absentem Tarquinium erat invectus: haud mirum esse Superbo inditum Romae cognomen—iam enim ita clam quidem mussitantes, volgo tamen eum appellabant. An quicquam superbius esse
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrendi regni abseipso aduesusse exemplum capiposse: armatis corpus cirtum saepsit neq enim¬
quicquam pneteruim habebat. ut quineque populi iussum qneque auctoribus patribus regnar&:¬
eo accedebat ut in caritate ciuium nihilspei reponenti. meturegnum tutandume& quem ut plu¬
ribus incuter&. cognitiones capitalium rerum sine consiliis perse solus exercebat. ꝑque eam causã
occidere in exilium a gerabonis multare potenat nonsus pectos modo aut in uisos. sed undenihil
aliud quam predam sperare poss& precipue ita patrum numero inminuto statuit nullos
in patres legere : quo contemptior paucitate ipsa ordo e& minusque ꝑsenihil agi indignarentur:
hicenim regnum primus ut traditur a prioribus morẽ de omnibus senatum consulendi soluit.
domesticis consiliis rem̃p administrauit᷑ bellum pacem foedent societates perseipse cumquibus
uoluit in iussu populi acsenatus feit: diremit quȩ̃ lationorum sibimaxime gentem conciliabat.

Expanded text:
quaerendi regni ab se ipso adversus se exemplum capi posse, armatis corpus circumsaepsit; neque enimquicquam peo accedebat ut in caritate ciuium nihil spei reponenti metu regnum tutandum esset. quem ut pluribus incuteret cognitiones capitalium rerum sine consiliis per se solus exercebat, perque eam causam occidere, in exsilium agere, bonis multare poterat non suspectos modo aut inuisos sed unde nihil aliud quam praedam sperare posset. praecipue ita patrum numero imminuto statuit nullos in patres legere, quo contemptior paucitate ipsa ordo esset minusque per se nihil agi indignarentur. hic enim regum primus traditum a prioribus morem de omnibus senatum consulendi soluit; domesticis consiliis rem publicam administrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus uoluit, iniussu populi ac senatus, fecit diremitque. Latinorum sibi maxime gentem conciliabat
Abbreviated transcription (Latin):
lis tabulis centue recitata sunt sinedolomalo utique ea hic hodie rectissime intellecta sunt illis legibus p̃r
portum hic hodie feriam. tanto quemagis ferito. quanto magis potes pollesque id dixit ubi portum saxosi lice

Expanded text:
lis tabulis cerave recitata sunt sine dolo malo utique ea hic hodie rectissime intellecta sunt, illis legibus poplis tabulis cerave recitata sunt sine dolo malo utique ea hic hodie rectissime intellecta sunt, illis legibus popporcum hic hodie feriam; tantoque magis ferito quanto magis potes pollesque. id ubi dixit, porcum saxo silice
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt tumita factum accepimus necͥillius uetustior foederis memoriaest fecialis regem tullum ita roga¬
uit iubes nemerex cumpatre patrato populialbani foedus ferire : iubenterege sagmina in quit terex posco
rexait punam tollito fecialis ex arce graminis herbampuram attulit postea regemita rogauit rex pacis¬
nemeturegium nuntium pr. quiritium uasa comitesque meos. rexrespondit quod sine frcudem ea populi¬
que romani quiritium fiat facio fecialis erat .m. ualerius. patrem patratum spurium fusium fecit. uerbena
caput capillos que tangens pater patrxtus adius iunandum patrandum id est sanciandum sit foedus. multisq
iduerbisquȩ longo effata carmine nonopere est referre perapgit legibus dende recitis. audiinquit iuppiter

Expanded text:
fiunt. tum ita factum accepimus, nec ullius uetustior foederis memoria est. fetialis regem Tullum ita rogafiunt. tum ita factum accepimus, nec ullius uetustior foederis memoria est. fetialis regem Tullum ita rogauit: 'iubesne me, rex, cum patre patrato populi Albani foedus ferire?' iubente rege, 'sagmina' inquit 'te, rex, posco.' rex ait: 'pura tollito.' fetialis ex arce graminis herbam puram attulit. postea regem ita rogauit: 'rex, facisne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium, uasa comitesque meos?' rex respondit: 'quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio.' fetialis erat M. Ualerius ; is patrem patratum Sp. Fusium fecit, uerbena caput capillosque tangens. pater patratus ad ius iurandum patrandum, id est, sanciendum fit foedus; multisque id uerbis, quae longo effata carmine non operae est referre, peragit. legibus deinde recitatis, 'audi' inquit, 'Iuppiter;
Abbreviated transcription (Latin):
dole animi tums peuictoriȩ ferociorenit quȩrentibus utrim queratio initur. cui & fortuna ipsa prȩbuit
materiam forte induobus tum exercitibus enent trigemini fr̃s. nec ȩtate necuiribus dispares honitios
curiatiosque fuisse satis constat nec ferme res antiqua alia est nobilior tamen inre tamclant nominum
etror man& uttius populi honitii utrius curiati fuerint auctores utroque traehunt plurestamen inue¬
nio quiromanos onitios uocaent hos utsequar. inclinatanimus cumtrigeminis agunt reges ut ꝓsua quis que
patria dimicent fermoibi imperium foreunde uictoria fuerit ni i lrecussatur tempus & locus conuenit
prius quam dimicarent. foedus ictum interromanos & albanas est his logibus uttuiusque populiciues eo car tamine¬
uicissent is alteri populo cumbona pace imperitar& foedent alia aliis legibus ceterum eodem modo om̃a

Expanded text:
dole animi tum spe uictoriae ferocior erat. quaerentibus utrimque ratio initur cui et fortuna ipsa praebuit dole animi tum spe uictoriae ferocior erat. quaerentibus utrimque ratio initur cui et fortuna ipsa praebuit materiam. forte in duobus tum exercitibus erant trigemini fratres, nec aetate nec uiribus dispares. Horatios Curiatiosque fuisse satis constat, nec ferme res antiqua alia est nobilior; tamen in re tam clara nominum error manet, utrius populi Horatii, utrius Curiatii fuerint. auctores utroque trahunt; plures tamen inuenio qui Romanos Horatios uocent; hos ut sequar inclinat animus. cum trigeminis agunt reges ut pro sua quisque patria dimicent ferro; ibi imperium fore unde uictoria fuerit. nihil recusatur; tempus et locus conuenit. priusquam dimicarent foedus ictum inter Romanos et Albanos est his legibus ut cuiusque populi ciues eo certamineuicissent, is alteri populo cum bona pace imperitaret. foedera alia aliis legibus, ceterum eodem modo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uideor nectedubito tulle eadem p̃teferre sed siuera potius quam dictu spatosa dicenda sunt. cupido
imperii duos cognatos uicinos que populos adarma stimulat neque recte anperperm interpretor fue¬
nt ista eius delibenitio quibellum suscepit mealbini gerendo belloducem creauere illud tetulle monitũ
uelli mȩtrus cares quanta circanos teque maximesit. quo proprior uulsis hoc magis scis multum illi t̃ne
plurimum maripollent memorestoiam cum signum pugnȩ dabis hasduas acies spectaculo fore ut fessos
confatas quesimul uictorem acuictum ad grediantur ita que sinos diiamant qm̃ non contenti lbertate
certam̃ indubiam imperiseruitii que aleamimus in eamus aliquamuiam quamututri imperent sine magna
clade sine multo sanguine utriusque populi decernit possit haud displic& restullo. quam quam tũ m¬

Expanded text:
uideor, nec te dubito, Tulle, eadem prae te ferre; sed si uera potius quam dictu speciosa dicenda sunt, cupido uideor, nec te dubito, Tulle, eadem prae te ferre; sed si uera potius quam dictu speciosa dicenda sunt, cupido imperii duos cognatos uicinosque populos ad arma stimulat. neque, recte an perperam, interpretor. fuerit ista eius deliberatio qui bellum suscepit: me Albani gerendo bello ducem creauere. illud te, Tulle, monitum uelim: Etrusca res quanta circa nos teque maxime sit, quo propior es Uolscis hoc magis scis. multum illi terra, plurimum mari pollent. memor esto, iam cum signum pugnae dabis, has duas acies spectaculo fore ut fessos confectosque simul uictorem ac uictum adgrediantur. itaque si nos di amant, quoniam non contenti libertate certa in dubiam imperii seruitiique aleam imus, ineamus aliquam uiam qua utri utris imperent sine magna clade, sine multo sanguine utriusque populi decerni possit.' haud displicet res Tullo quamquam cum in
Abbreviated transcription (Latin):
quoque cumuetus tate ab oleuit in his castris ciuilius albanus rexmoritur dictatoremalbani m&tium
fufetium creant interim tullus ferox p̃cipuemorteregis magnum quedeorum numen ab ipso capite
orsum in omne nomen albanum expetiturum poenas obbellum in piumdicti tans. nocte prȩceritis hostiũ
castris infecto exercitu inagrum albanum pergit eares abstatiuis exciuit m&tium ducit quam proxime
ad hostẽ potestinde legatum prȩmis sum nuntiare tullo iub& prius quamdimicent opus eẽ colloquios
si secum congressussit . satisscre ease allaturum quȩ iihilominus adremromanã quam adalbinam perti¬
neant haud aspernatus tullus tam &siuana adferebantur. in aciem educit exeunt contrar & albani post¬
quam structi utrimque stabant cum paucis ꝓcerum in medium duces procedunt ibiinfit albanus iniurias
& non redditas res exfoedere que repetitȩ sint & ego regem nrm̃ ciuilium causam huius cȩȩ̃ẽ belli audisse

Expanded text:
quoque uetustate aboleuit. in his castris Cluilius Albanus rex moritur; dictatorem Albani Mettium Fufetium creant. interim Tellus ferox, praecipue morte regis, magnumque deorum numen ab ipso capite orsum in omne nomen Albanum expetiturum poenas ob bellum impium dictitans, nocte praeteritis hostium castris, infesto exercitu in agrum Albanum pergit. ea res ab statiuis exciuit Mettium. ducit quam proxime ad hostem potest; inde legatum praemissum nuntiare Tullo iubet priusquam dimicent opus esse conloquio; si secum congressus sit, satis scire ea se allaturum quae nihilo minus ad rem Romanam quam ad Albanam pertineant. haud aspernatus Tullus, tamen si uana adferantur in aciem educit. exeunt contra et Albani. postquam instructi utrimque stabant, cum paucis procerum in medium duces procedunt. ibi infit Albanus: 'iniurias et non redditas res ex foedere quae repetitae sint, et ego regem nostrum Cluilium causam huiusce esse belli audisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quȩ creatierant comitia ⁊su laria habita qui a neut̃ ꝯsulũ potuerant bello ab eẽ creati cõss l. postumius t̃
minutius hos ꝯsules pisoq fabio & p̃ detio suggerit biennio exempło quo daudium uolũniũq & corneliũ cũ martio

Expanded text:
propter quae creati erant, comitia consularia habita, quia neuter consulum potuerat bello abesse. creati consules L. Postumius Ti. propter quae creati erant, comitia consularia habita, quia neuter consulum potuerat bello abesse. creati consules L. Postumius Ti. Minucius . hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio suggerit biennio exempto, quo Claudium Uolumniumque et Cornelium cum Marcio
Abbreviated transcription (Latin):
statuaq a questris inforo decreta ÷ que ante templum castoris posita ÷ hernicorum trib populis alteri nati
uerulano ferentinaa quia malugunt quaauitatẽ suae leges raditȩ conubiũq interipsos quodaliquã diusole
soli hernicorũ habuerunt ꝑmissum a nagninis quiq arma romanis intulerant aiitassi ne suffragii latione data
ꝯcilia conubiaq adempta & magistratib: p̃ter quã sacrorũ curatione int̃dictũ eodem anno edessalutis aciunio
bubulco censore locata ÷ quã cõs bello samnitiũ uouerat ab eodem collega que eius m̃ ualerio maximȩ uie pagros
publica inpensa factȩ &cũ carthaginiensib: eodem anno foedus tertio renouatũ legatisq eorũ qui adiduenerant
comiter munera missa dictatorem idem annus habuit p̃ cornelium scipionẽ cũ mãs equitũ p̃. detio murẽ ab his

Expanded text:
statuaque equestris in foro decreta est, quae ante templum Castoris posita est. Hernicorum tribus populis, Aletrinati statuaque equestris in foro decreta est, quae ante templum Castoris posita est. Hernicorum tribus populis, Aletrinati Uerulano Ferentinati, quia maluerunt quam ciuitatem, suae leges redditae conubiumque inter ipsos, quod aliquamdiu soli Hernicorum habuerunt, permissum. Anagninis quique arma Romanis intulerant ciuitas sine suffragii latione data: concilia conubiaque adempta et magistratibus praeter quam sacrorum curatione interdictum. eodem anno aedes Salutis a C. Iunio Bubulco censore locata est, quam consul bello Samnitium uouerat. ab eodem collegaque eius M. Ualerio Maximo uiae per agros publica impensa factae. et cum Carthaginiensibus eodem anno foedus tertio renouatum legatisque eorum, qui ad id uenerant, comiter munera missa. dictatorem idem annus habuit P. Cornelium Scipionem cum magistro equitum P. Decio Mure . ab his,
Abbreviated transcription (Latin):
flagrantia martianus miles ⁊spexit & hosta res pexere tũpassimfuga coepta samnitium fieri setlomnia obtin& cedes
copias inuicẽ interse gnatantes cũ repente uisȩ ꝓculhostium nou& cohortes quȩ n supplementũ scriptae fuerant
inte grauerae calem in quas ne iuissu ꝯsulum ne signo accepto uictore suadunt. maloti ro ntio inbuendum samnitẽ
damitantes indulgent cõss logionũ ardori ut qui ꝓbe scirent nouum militem hostiũ int̃ perculsas fuga ueteranos
ne tẽptando quidem satis certamini fore ne eos opinio fesellit om̃s samnitium copiȩ ueteres noue montes ꝓximos
fuga capiunt& &romana erigit᷑ aud na quicquã satis tuti loci uictis ÷ & deiugis quȩ ceperant fundunt᷑ iam que
unauoce om̃s pacẽ petebant tũ triũ mensum frumento impeato & annuo stipendio ac singulis inmilitẽ tunicis
adsenatũ pacis oratores missi cornelius in samnio relictus marcius dehernnicis trium phans inurbem rediit

Expanded text:
flagrantia Marcianus miles conspexit et hostes respexere, tum passim fuga coepta Samnitium fieri; sed omnia obtinet caedes copias inuicem inter se gratantes, cum repente uisae procul hostium nouae cohortes, quae in supplementum scriptae fuerant, integrauere caedem. in quas nec iussu consulum nec signo accepto uictores uadunt, malo tirocinio imbuendum Samnitem clamitantes. indulgent consules legionum ardori, ut qui probe scirent nouum militem hostium inter perculsos fuga ueteranos ne temptando quidem satis certamini fore. nec eos opinio fefellit: omnes Samnitium copiae, ueteres nouaeque, montes proximos fuga capiunt. eo et Romana erigitur acies, nec quicquam satis tuti loci uictis est et de iugis, quae ceperant, funduntur; iamque una uoce omnes pacem petebant. tum trium mensum frumento imperato et annuo stipendio ac singulis in militem tunicis ad senatum pacis oratores missi. Cornelius in Samnio relictus: Marcius de Hernicis triumphans in urbem rediit
Abbreviated transcription (Latin):
quid frus traris ciuitatem. quid te ut regium iuuenem conspicis in his facesse hinctar quinios
aut corintum deuoluere retro adstirpem fratri similior quam patri hiis aliisque increpando
iuuenem instigat. nec conquiescere ipsa patest sicum tanaquil peregrina mulier tantum moliri
potuiss& ꝙanimo ut duo continua regnauiro add deinceps genero dediss& ipsa regio semine
orta nullum monumentum indando adimendo que regno facer& his mulieribus instinatus furiis
tar quinius. circum ire & prensare minorum maximegentium patres admonerem paterni bene¬
ficii acproeo gratiam reppetere. alliceredonis iuuenes cum dese ingentia pollicendo tum regis
criminibus locis crescere postremo ut &iam agendȩ reitempus uisum est . stipatus agmine

Expanded text:
quid frustraris ciuitatem? quid te ut regium iuuenem conspici sinis? facesse hinc Tarquinios quid frustraris ciuitatem? quid te ut regium iuuenem conspici sinis? facesse hinc Tarquinios aut Corinthum; deuoluere retro ad stirpem, fratri similior quam patri.' his aliisque increpando iuuenem instigat, nec conquiescere ipsa potest si, cum Tanaquil, peregrina mulier, tantum moliri potuisset animo ut duo continua regna uiro ac deinceps genero dedisset, ipsa regio semine orta nullum momentum in dando adimendoque regno faceret. his muliebribus instinctus furiis Tarquinius circumire et prensare minorum maxime gentium patres; admonere paterni beneficii ac pro eo gratiam repetere; allicere donis iuuenes; cum de se ingentia pollicendo tum regis criminibus omnibus locis crescere. postremo ut iam agendae rei tempus uisum est, stipatus agmine
Abbreviated transcription (Latin):
tur nuptiis magis non prohibente seruio quam adꝓbante tum uero in dies infestior tulli senec¬
tus infestius coepit regnum eẽ iamenim abscelere aliud exspectare mulier scelus. nec nocte nec
interdiu uirum conquiescere patinegnatuita preterita parriadia essent. non sibi defuisse
cui innupta diceretur. nec cum quotacita seruir& defuiss& qui seregno dignum putar& qui
qus meminiss& seeẽ prisci tarquini filium qui habere quam sperare regnum mall& situises
cuinuptam eẽ mearbitror. &uirum &regem appello sinminus. onunc peius mutata resest
quod isti cumignauia est scelus quinon accingeris nontibi abchorinthone cabtarquinis ut patrituo
peregina regnamoliri nec eẽ est dutepenates patriique & patris imago & domus regia & in do¬
meregale solium &nomentarquinium creat uocatque regem autsi adhȩc parum est animi.

Expanded text:
tur nuptiis, magis non prohibente Seruio quam adprobante. tum uero in dies infestior Tulli senectur nuptiis, magis non prohibente Seruio quam adprobante. tum uero in dies infestior Tulli senectus, infestius coepit regnum esse; iam enim ab scelere ad aliud spectare mulier scelus. nec nocte nec interdiu uirum conquiescere pati, ne gratuita praeterita parricidia essent: non sibi defuisse cui nupta diceretur, nec cum quo tacita seruiret; defuisse qui se regno dignum putaret, qui meminisset se esse Prisci Tarquini filium, qui habere quam sperare regnum mallet. 'si tu is es cui nuptam esse me arbitror, et uirum et regem appello; sin minus, eo nunc peius mutata res est quod istic cum ignauia est scelus. quin accingeris? non tibi ab Corintho nec ab Tarquiniis, ut patri tuo, peregrina regna moliri necesse est: di te penates patriique et patris imago et domus regia et in domo regale solium et nomen Tarquinium creat uocatque regem. aut si ad haec parum est animi,
Abbreviated transcription (Latin):
angelatur feroxtullia nihilmateriae in uiro neque adcupiditatem neq adauda ciã c̃ẽ tota in alter
uersa tarquinium eum mirari eum uirum diere eagregio sanguine ortum spernere sororem qđ uirũ
nactamuliebri cessar& audacia contrahiẽ celeriter similitudo eos ut fere sit malum malo aptissimũ¬
sedinitium turbandi omnia a femina ortum est ea secretis uirialieni adsue facta sermonibus nullis
uerborum contumeliis parcere deuiro ad fratrem. desorore aduirum & serectius uiduam & illũ
caelibem futurum fuisse contendere. quam cum in pari iungi ũtȩlangues cendum aliena ignauia
esse si sibieneum quo dignaessent dudedissent uirum domi ꝓpediem uisunam regnum fuisse
quod apud patrem uideat celeriter adulescentem suȩ temeritatis impleat arruns tarquinius
& tulliaminor ꝓpecontinuatis funeribus cumdomosuacuas nouo matrimonio fecissent iungun¬

Expanded text:
angebatur ferox Tullia nihil materiae in uiro neque ad cupiditatem neque ad audaciam esse; tota in alterum angebatur ferox Tullia nihil materiae in uiro neque ad cupiditatem neque ad audaciam esse; tota in alterum auersa Tarquinium eum mirari, eum uirum dicere ac regio sanguine ortum: spernere sororem, quod uirum nacta muliebri cessaret audacia. contrahit celeriter similitudo eos, ut fere fit: malum malo aptissimused initium turbandi omnia a femina ortum est. ea secretis uiri alieni adsuefacta sermonibus nullis uerborum contumeliis parcere de uiro ad fratrem, de sorore ad uirum; et se rectius uiduam et illum caelibem futurum fuisse contendere, quam cum impari iungi ut elanguescendum aliena ignauia esset; si sibi eum quo digna esset di dedissent uirum, domi se propediem uisuram regnum fuisse quod apud patrem uideat. celeriter adulescentem suae temeritatis implet; Arruns Tarquinius et Tullia minor prope continuatis funeribus cum domos uacuas nouo matrimonio fecissent, iungun
Abbreviated transcription (Latin):
di regnandiminuit immo eo inpensius qui adea gro plebis aduersa patrum uoluntatem senserat
agicriminar deseruii apud patres crescendique incuria sibi occasionem datam ntus est & ipse
iuuenis ardentis animi & domi uxore tullia in quietumanimum stimulante tulitenim & romana
regia sceleris triagici exemplum ut tedio regum maturior uenir& libertas ultimumque regnumea
quod scelere partum flor& hic .l. tarquinius priscitar quini regis filius nepos nefuerit parum
liquet pluribus tamen actoribus filium ediderim fnatrem habuerat arrumꝰ tem tarquinium
mitis in genii iuuenem his duobus ut antedictum est duae tulliȩ regis filiar nupsenint. & pso lon¬
ge dispares moribus forte ita incidenat. neduo uiolenta ingenia matriomonio iungerentur:
fortuna credo pop̃ur quodu turnius seru i regnum ess&. constituit que ciuitatss mores possent

Expanded text:
di regni minuit; immo eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate senserat di regni minuit; immo eo impensius quia de agro plebis aduersa patrum uoluntate senserat agi, criminandi Serui apud patres crescendique in curia sibi occasionem datam ratus est, et ipse iuuenis ardentis animi et domi uxore Tullia inquietum animum stimulante. tulit enim et Romana regia sceleris tragici exemplum, ut taedio regum maturior ueniret libertas ultimumque regnum esset quod scelere partum foret. hic L. Tarquinius —Prisci Tarquini regis filius neposne fuerit parum liquet; pluribus tamen auctoribus filium ediderim—fratrem habuerat Arruntem Tarquinium mitis ingenii iuuenem. his duobus, ut ante dictum est, duae Tulliae regis filiae nupserant, et ipsae longe dispares moribus. forte ita inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerentur fortuna, credo, populi Romani, quo diuturnius Serui regnum esset constituique ciuitatis mores possent.
Abbreviated transcription (Latin):
romam actam deducit adfanum dianȩ & ante anem statuit ibi antistes romanus cum eum magni¬
tudo &celebnata fama mouiss& memor responsi sabinum Ita ad loquitur : quid nam tuhospes
pants inquit inceste sacrifiuum dianae facere quintu ante uiuo perfunderis flumine infima ualle
prefluit tiberis religione tactus hospes quiomnia ut prodigiores ponder& euentus cuper& ritefacta
extemplo descendit ad tiberim inter earo manus immolat dianae bouem id mire gnrtũ regiatque
ciuitati fuit seruius quam quam iamusu haud dubium regnum possedenit. tamen quia interdum
iactari uoces aiuuene tarquinio audiebatse inius supopuli regna reconcliata prius uoluntate ple¬
bis agro capto ex hostibus uiritm diuiso ausus est ferre ad populum uellent iuberent neere gnare tantaq
consensu quanto haud quis quam alius ante rex est declanitus est neque eares tarquinio spem ad fectan¬

Expanded text:
Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magniRomam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo uictimae celebrata fama mouisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: 'quidnam tu, hospes, paras?' inquit, 'inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante uiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religione tactus hospes, qui omnia, ut prodigio responderet euentus, cuperet rite facta, extemplo descendit ad Tiberim; interea Romanus immolat Dianae bouem. id mire gratum regi atque ciuitati fuit. Seruius quamquam iam usu haud dubie regnum possederat, tamen quia interdum iactari uoces a iuuene Tarquinio audiebat se iniussu populi regnare, conciliata prius uoluntate plebis agro capto ex hostibus uiritim diuiso, ausus est ferre ad populum uellent iuberentne se regnare; tantoque consensu quanto haud quisquam alius ante rex est declaratus. neque ea res Tarquinio spem adfectan
Abbreviated transcription (Latin):
olaudare mire sguus interproceres latinorum cum quibus puplice priuatimque hospitia a mici¬
tias que deindustria iunxenat sepei tenendo eademperpulit tandom utromȩ fanum dianȩ popu¬
lilatini cumpopulo r facerentea erat confessio caputrerum romamẽẽ. de quototiens armis cer
uenat id quam quam omissum iam exomnium cuna latinorum obremtotiens inseliciter
temptatam armis uidebatur. unise exsabinis frosdare uisa est priuato consilio imperu recuperan¬
di bosinsabinis nata cuidam patrisamiliaȩ diutur minenda magnitudine acspecie fixa pmultas
etates cornua inuestibulo templidianȩ monumentum a fuere miraculo habita ut enet resꝓdigu
loco est & cecinere uatescuius ciuitatis eam ciuis dianae immo lassent ibi fore imperium id que car¬
men peruenerat ad antes titem fanidianae sabinus quae ut prima apta diessacrificio uisa est bouem

Expanded text:
laudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicilaudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat. saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Romano facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo totiens armis certatum fuerat. id quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis uidebatur, uni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato consilio imperii reciperandi. bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in uestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo. habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam ciuis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen peruenerat ad antistitem fani Dianae Sabinusque ut prima apta dies sacrificio uisa est, bouem
Abbreviated transcription (Latin):
dendis urbibus quondam &rusciquam murum ducturienant certis circaterminis in augur ato
consecnibant. ut neque interiore partȩ edificia moenibus continuerentur. quȩ nunc uulgo &iã
coniungunt & extrinsecus purialiquid abumano cultu pater& soli: hocspatium quod neque habi¬
tari neque ararifas enat. non magis quod postmurum ess& quam quod murus postid pomerium
romani appellarunt: & in urbis incremento semper quantum moenia ꝓcessune eraent. tantum
termini hi consecrrti proferebantur aucta ctuitate magnitudine urbis formatis omnib:
domi & adbelli & pacis usus. nesem ꝑ armis opes adquirerentur. consilio augere imperium cona¬
tus est simul& ali quod addere urbi decuis uel tamtumerat inclitum dianeae ephȩsiae fanũ
id communiter aciuitatibus as&iȩ factum fama ferebat : cum consensum deosque consociatos

Expanded text:
dendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato dendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatium quod neque habitari neque arari fas erat, non magis quod post murum esset quam quod murus post id, pomerium Romani appellaruntermini hi consecrati proferebantur. aucta ciuitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et ad pacis usus, ne semper armis opes adquirerentur, consilio augere imperium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a ciuitatibus Asiae factum fama ferebat. eum consensum deosque consociatos
Abbreviated transcription (Latin):
initanatio est: nequecaetibus adcenturiarum distributionem numerum que quicquam ꝑtinuere
censu perfecto quem matuna erat metulegis deincensis latae : cumuinculorum minis mortis¬
que edixit ut omnes ciues .r. equites pedites que insuis quisque centuriis in campomartiopri¬
ma luce ad essent ibi instructum erexercitum omnem sueoue. taurilibus lustrauit id que
conditum lustrum appellatum qua incensendo finis factus est: milia Ixxx eolustro ciuium censa
dicuntur: adicit scriptorum antiquissimus fabius pictoreorum quiarma ferre possent eum
numerum fuisse : ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est: ad dit duos colles
habitat ꝑgere & fossis & muro circumdat urbem iter pomerium ꝓfert pomerium uerbiuim
solam intuentes. postmerium interpnetanturesse: estautem magis ciramoerim locusquem in con¬

Expanded text:
inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. censu perfecto quem maturauerat metu legis de incensis latae cum uinculorum minis mortisque, edixit ut omnes ciues Romani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio prima luce adessent. ibi instructum exercitum omnem suouetaurilibus lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est. milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum qui arma ferre possent eum numerum fuisse. ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est. addit duos colles, habitat; aggere et fossis et muro circumdat urbem; ita pomerium profert. pomerium uerbi uim solam intuentes postmoerium interpretantur esse; est autem magis circamoerium, locus quem in con
Abbreviated transcription (Latin):
quaebina milia aerisinamꝰ nos singulos penderent: hec omnia indies a pauperibus inclinata onenr :
de indeest honos additus nonenim ut abro mulo traditum ceteri seruarant reges uiritim suffragiũ
eadem ui eodemque iure promisce omnibus datum est : sed gradus facti ut neque exclusus quis quã
suffragio uideretur. &uis omnis penes primores ciuitatis ess&ẜuites enim uocabantur primi lxx
cunde classes uocarentur. nec fereumquam in fri ita descenderent. ut adinfimos peruenirent : nec
mintrio port& hunc ordinem qui nunc est postexpletas quinque ut triginta tribus duplicato earũ
numero centuriis iuniorum seniorumque sead institutem abseruio tullio summam non conuenire
quadrificariam enim urbe diuisa regionibusque collibus qui habitabantur partes cas tribus appel¬
lauit ut ego arbitror Abtributo nam eius quoque aequȩ aliter excensu conferendi. ab eodem

Expanded text:
quae bina milia aeris in annos singulos penderent. haec omnia in dites a pauperibus inclinata onera. quae bina milia aeris in annos singulos penderent. haec omnia in dites a pauperibus inclinata onera. deinde est honos additus. non enim, ut ab Romulo traditum ceteri seruauerant reges, uiritim suffragium eadem ui eodemque iure promisce omnibus datum est; sed gradus facti, ut neque exclusus quisquam suffragio uideretur et uis omnis penes primores ciuitatis esset; equites enim uocabantur primi, octoginta tutum ut secundae classis vocarentur, nec fere unquam infra ita descenderunt, ut ad infimos pervenirent. nec mirari oportet hunc ordinem, qui nunc est post expletas quinque et triginta tribus duplicato earum numero centuriis iuniorum seniorumque, ad institutam ab Ser. Tullio summam non conquadrifariam enim urbe diuisa regionibus collibus qui habitabantur, partes eas tribus appellauit, ut ego arbitror, ab tributo; nam eius quoque aequaliter ex censu conferendi ab eodem
Abbreviated transcription (Latin):
mine aetatium factȩ : nec dearmis quic quam mutatum. ocreae tantum ademptae: in quarta classe.
census quinque & xxmilium totidem centuriae facte armamutata nihil praeter has tam & uerrutũ
datum: quinta classis centuriae nx factȩ fundas lapidesque missiles hisecum gerebant: in his ac censi
cornicnes tibiunesq intrescenturias distributi: undecim milibus hecclassis censebatur. hocminor
census reliquam multitudinem habuit indeunacenturia fastaest. immunis militia Ita pedestri
execitu ornato distributoque equitum exprimoribus ciuitatis duodeum scripsit centurias sex itẽ
alias centuriastribus ab romulo institutis. sub hisdem quibus in auguntte enent nominibus fecit
adequos emendos denamilia aeris expublico data: ae quibus uequos alerent uiduȩ ad tributae

Expanded text:
mine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe mine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe census quinque et uiginti milium, totidem centuriae factae, arma mutata: nihil praeter hastam et uerutum datum. quinta classis aucta; centuriae triginta factae; fundas lapidesque missiles hi secum gerebant; in his accensi cornicines tubicinesque in duas centurias distributi; undecim milibus haec classis censebatur. hoc minor census reliquam multitudinem habuit; inde una centuria facta est, immunis militia. ita pedestri exercitu ornato distributoque, equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias; sex item alias centurias, tribus ab Romulo institutis, sub iisdem quibus inauguratae erant nominibus fecit. ad equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, uiduae attributae
Abbreviated transcription (Latin):
uel pacidecorum uelbello exhisquicentum milium aeris haud maiorem censum haberent Ixxx ͣfeut
centurias quadnrgenas seniorum aciuniorum primo classis omnes appellati seniores a durbis
custodiam ut pnesto essent iuuenes ut foris bella gererent: arma his impenata. galea clipeum. ocrae¬
aelorica omnia exaere. hȩc ut tegumenta corporis essent tela in hostem : hastaque & gladius additae:
huic classi duae fabrum centuriȩ quȩ sine armis stipendia facerent. datummunus ut machinas
inbello ferrent: secunda classis in tritcentum usque ad quinque & lxxmilium censum instituta & exis
senioribus iunioribus que xx conscriptȩ caenturiae arma impenata suitum ꝓclipeo & preter loricam
omnia eadem: tertia classis in lmilium censumẽẽ uoluit totidem centuriae . & hȩc eodemq discri¬

Expanded text:
uel paci decorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem censum haberent octoginta cuel paci decorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem censum haberent octoginta confecit centurias, quadragenas seniorum ac iuniorum; prima classis omnes appellati; seniores ad urbis custodiam ut praesto essent, iuuenes ut foris bella gererent; arma his imperata galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere; haec ut tegumenta corporis essent: tela in hostem hastaque et gladius. additae huic classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent; datum munus ut machinas in bello ferrent. secunda classis intra centum usque ad quinque et septuaginta milium censum instituta, et ex iis, senioribus iunioribusque, uiginti conscriptae centuriae; arma imperata scutum pro clipeo et praeter loricam omnia eadem. tertiae classis in quinquaginta milium censum esse uoluit; totidem centuriae et hae eodemque discri
Abbreviated transcription (Latin):
consiliis quicum inuidia regni&iam interdomesticos infidaomnia atq infesta facer& ꝑ oportune ad pnesentis
quietẽ status bellum cumueientibus iamenim indutiae exienant aluisque & ruscis sumptum: in eobello &
uirtus & fortuna enituit tulli fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex seupatrum seu plebis
animos periclita retur romam rediit : ad grediturque inde ad pacis longemaximum opus ut quem¬
ad modum numa diuini auctor iuris fuiss&. Ita seruium conditorem omnis inciuitate discriminis
ordinumque quibus intergnidus dignitatis fortunaeq aliquid interluc& posteri fama ferrent: censum
enim instituit rem saluberrimam tanto futuro imperio ex quobelli pacisque numia non uirtutim
ut ante sed ꝓhabitu pecuniarum fierent : tumclasses centuri asque & hunc ordinem excensu descripsit

Expanded text:
consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret. peropportune ad praesentis consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret. peropportune ad praesentis quietem status bellum cum Ueientibus—iam enim indutiae exierant—aliisque Etruscis sumptum. in eo bello et uirtus et fortuna enituit Tulli; fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex, seu patrum seu plebis animos periclitaretur, Romam rediit. adgrediturque inde ad pacis longe maximum opus, ut quemadmodum Numa diuini auctor iuris fuisset, ita Seruium conditorem omnis in ciuitate discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque aliquid interlucet posteri fama ferrent. censum enim instituit, rem saluberrimam tanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniarum fierent; tum classes centuriasque et hunc ordinem ex censu discripsit,