comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentos septuaginta. ex qͦgaius
uilius cȩsar eandẽ insulã adiit
die testant᷑. Cȩterũ ulteriores
britanniȩ partes. uł eas etiã quȩ
ultra brittanniã suNs insulas: iu¬
re dominandi possidebant. Ex in
omĩ armato milite. militarib:
copiis uniuersis. tota floridȩ
iuuentutis alacritate spolia¬
taqͣ trrannorũ temeritate
abducta. nusquã ultra donũ
rediit. p̃dȩ tantũ patuit. ut po¬
te omĩs bellici usus prorsus igna¬
ra. Deniq subito duab gentib
transmarinis uehem̃ter sȩuis
scottorũ circio. pictorũ ab aqͥ¬
lone : multos stupet gemitq ꝑ
annos. Transmarinas aut̃ dicimꝰ
has gentes : ñ qͦd extra brittani¬
niã esserpositȩ. sed qͦd a parte
brittonũ erant remotȩ : duob
ab occidentali. britaninia e
tras longe lateq: irrũpit: qͦã¬
uis ad se inuicẽ ꝑtingere ñ pos¬
sint. Orientalis hab& in medio
supͣ se hoc .ẽ. ad dexterã su ha¬
bet urbẽ alcluit: quȩ lingua

Expanded text:
gentos septuaginta ex quo Gaius gentos septuaginta ex quo Gaius Julius Caesar eandem insulam adiit.die testantur: caeterum ulteriores Brittaniae partes, vel eas etiam quae ultra Brittaniam sunt insulas jure dominandi possidebant. omni armato milite, militaribus copiis universis, tota floridae juventutis alacritate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittonum erant remotae, duobus ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis habet in medio supra se, hoc est, ad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua
Abbreviated transcription (Latin):
odosii minoris. Loco ab augusto
qͣdragesimo quarto. ante bienm¬
um romanȩ irruptionis quȩ ꝑ
alaricũ regẽ gothorũ facta eft.
cũ gentes alanorũ. sueuorũ. uuan¬
dalorũ. multeq: cũ his aliȩ. ꝓ.¬
tritis francis transito reno totas
ꝑgallias seuirent : apudbrit¬
tannias gratianus municeps. tr¬
rannus creat᷑ & occidit᷑. Huius
loco : constantinꝰ ex infima mili¬
tia. ꝓpt̃ solã spe nominis fine
merito uirtutis eligit᷑. Qui con¬
tinuo ut inuasit imꝑiũ: in gal¬
lias transiit :. Ibi sepe ab arbaris
incertis fȩderib: illusus: decri¬
m̃to magis rei publicȩ fuit.
Unde mox iubente honorio
constantiꝰ comes ingalliã cum
exercitu ꝓfeccus: apud a rela¬
tẽ eiuitatẽ eũ clausit. cȩpit.
occidit: constantẽq filiũ eius
quẽ ex monacho cȩsarẽ fece¬
rat gerontius comes suus apͥd
uiennã interfecit. Fracta est
aut̃ roma agohis: anno mille¬
simo centesimo sexagesimo suae

Expanded text:
odosii minore, loco ab Augusto odosii minore, loco ab Augusto quadragesimo quarto, ante biennium Romanae inruptionis quae per Alaricum regem Gothorum facta est, cum gentes Alanorum, Suevorum, Vandalorum, multaeque cum his aliae protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saevirent, apud Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia, propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur: qui continuo ut invasit imperium in Gallias transiit; ibi saepe a barbaris incertis foederibus inlusus detrimento magis reipublicae fuit: unde mox jubente Honorio Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, apud Arelatem civitatem eum clausit, cepit, occidit: Constantemque filium ejus quem ex monacho Caesarem fecerat, Gerontius comes suus apud Viennam interfecit. Fracta est autem Roma a Gothis anno millesimo sexagesimo quarto suae
Abbreviated transcription (Latin):
cuius tẽporib pelagius britto
contra auxiliũ grẽ suꝑnȩ. uene¬
na suȩ ꝑfidiȩ longe lateq di¬
spersit: utens cooꝑatore iuliano
de campania. quẽ dudũ amissi
ep̃atus intẽꝑans eupido exagita¬
bat. Quib scs Augustinꝰ sic̃ & cȩ¬
teri patres ortodoxi. multis
sententiarũ catholicarũ milib
responder̃.: nec eorũ tam̃ de¬
mentiã corrigere ualebant:
sed qͦd grauius ẽ. correpta eoꝵ
uȩsanta magis augescere con¬
tradicendo. quã fauendo ueri¬
tati uoluit em̃dari. Qđ pul¬
chre uersib heroicis prosper
rethor insinuat : cũ ait. Con¬
tra augustinũ narrat᷑ serpe¬
re qͥdamscriptor : quẽ dudũ
liuor adurit edax. Quis capͥt
obseuris contectũ uteunq ca¬
uertus. tollere humo. miserũ
ꝓpulie anguiculũ: aut hunc
fruge sua ȩqͦrei pauere brt¬
tanni: aut hic campano grani¬
ne corda tumet. Aune ab¬
incarnatione dñi qua drin¬
gentesimo septimo. tenente im¬
periũ honorio augusto filio the¬

Expanded text:
Cujus temporibus Pelagius Britto contra auxilium gratiae supernae venena suae perfidiae longe lateque dispersit, utens cooperatore Juliano de Campania, quem dudum amissi episcopatus intemperans cupido exagitabat: quibus sanctus Augustinus sicut et caeteri Patres orthodoxi multis sententiarum catholicarum millibus responderunt, nec eorum tamen dementiam corrigere valebant: sed quod gravius est correpta eorum vesania magis augescere contradicendo quam favendo veritati voluit emundari: quod pulchre versibus heroicis Prosper rhetor insinuat, cum ait: Contra Augustinum narratur serpere quidam Scriptor, quem dudum livor adurit edax. Quis caput obscuris contectum utcunque cavernis Tollere humo miserum propulit anguiculum? Aut hunc fruge sua aequorei pavere Britani, Aut hic Campano gramine corda tumet. CAIncarnatione Domini quadringentesimo septimo, tenente imperium Honorio Augusto filio The
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ hoc pͥncipiũ. ẽ. Accio ter
consuli: gemitus brittonũ. Et
in ꝓcessu epłȩ: ita suas calami¬
tates explicant. Repellunt bar¬
bari ad mare : repellit mare
ad barbaros : Int̃ hȩc oriune᷑
duo genera funerũ: aut iugu¬
lamur : aut mergimur. Neq
hȩc tam̃ agentes: quicqͥã auxi¬
lu ab illo impetrare quiuer̃:
ut pote qͥ grauissimis eo tẽpore¬
bellis cũ bledla & attila regib
hunorũ erat occupatus. Et qͥã¬
ius anno ante hunc ꝓximobled¬
ẽptus insidiis:
attila ta men
ipse adeo intolerabilis rei¬
publicȩ remansit hostis ut to¬
tã pene europã excisis inuasisq
ciuitatib atq castellis corrode¬
constantinopolim inuasit: nec
mora pestis secuta ẽ. Sed & pluri¬
Multis qͦq ciuitatib collapsis. fa¬

Expanded text:
us hoc principium est: « Aetio ter consuli gemitus Brittanorum; » et in processu epistolae, ita suas calamitates explicant: « Repellunt Barbari ad mare, repellit mare ad Barbaros; inter haec oriuntur duo genera funerum, aut jugulamur, aut mergimur. » Neque haec tamen agentes quicquam ab illo auxilii impetrare quiverunt, utpote qui gravissimis eo tebellis cum Bledda et Attila regibus Hunorum erat occupatus; et quamvis anno ante hunc proximo Bledemptus sit insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis corrodeConstantinopolim invasit, nec mora pestis secuta est; sed et plurimultis q
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ geta hostis publicus iudi
cognomine assupto. regno po¬
annos xͦ.x. fuit. maximianũq cog¬
nom̃to herculiũ. sociũ ereauit
imꝑii. Quorũ tẽpore. corausi¬
us quidã genere qͥdem infimus.
sed consilio & manu prõptus. cũ
ad obseruanda oceani litora. quȩ
tunc franci & saxones infestabats
positꝰ. plus in ꝑniciem quã in pro¬
uectũ reipublicȩ ager&. ere¬
ptã pͣdonib p̃dã nulla expar¬
te restituendo dñis. sed sibi soli¬
sandos fines artifici negligenia
omiano iussus occidi: purpuram
sũpsit ac brittannos occupauit.
Quib sibi ꝑ uii. annos fortissi¬
me uindicatis ac retentis: tan¬
dẽ fraude allecti socii sui inter
corausio insulã ꝑtrienniũ te¬
niãq post .x. annos recepit.
Interea dioclecianus in oriente.
maximianꝰ herculius in occidente
uastari eccłas. affligi int̃ficiq
xpianos. decimo post neronẽ lo
fere ante actis diuturmor atq
immanior fuit. Nã ꝑ .x. annos

Expanded text:
quorum Geta hostis publicus judicquorum Geta hostis publicus judiccognomine adsumpto, regno poannis viginti fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creavit imperii. Quorum tempore Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in provectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi solisandos fines artifici  Al., artimiano jussus occidi, purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus sibi per septem annos fortissime vindicatis ac retentis, tandem fraude Alecti socii sui interfCarausio insulam per triennium teniamque post decem annos recepit. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christianos decimo post Neronem locutio omnibus fere ante actis diuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos,
Abbreviated transcription (Latin):
carnatione dñi centesimo octo¬
gesimo nono. seuerus genere
affer cripolitanꝰ ab oppido lep
Hic natura seuus: multis sẽꝑ
bellis lacessitus. fortissime qͥdem
rem publicã. sed laboriosissim ͤ rex̃.
Uictor gͦ ciuiliũ bellorũ quȩ gra¬
iussime occurrerans: in brittanni¬
as defectu pene omniũ sociorũ
trahit᷑. Ubi magnis grauib q
p̃lus sepe gestis: receptã partẽ
insulȩ. acȩteris indomitis gentib
ñ muro ut quidã ȩstimaNs. sed
uallo distinguendã putauit.
Murus et enĩ de lapidib: ual¬
lũ uͦ quo ad repellendã ium
hostiũ castra muniunt᷑. fit de
cespitib qͥb circũcisis e t̾ra ue¬
lut murus extruit᷑ altus supͣ
terrã. ita ut ante sit fossa de
qͣ leuati s̃cespites. supͣquã sudes
de lignis fortissimis p̃figuntur.
Itaq: seuerus magnã fossã fir¬
missimũq uallũ. crebris insuꝑ
turrib: cõmunitũ. a mari ad.
mare duxit: ibiq apud ebo¬
racũ oppidũ morbo obiit. Re

Expanded text:
carnatione Domini centesimo octogesimo nono, Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppido LeptHic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris indomitis gentibus, non muro, ut quidam aestimant, sed vallo distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus, vallum vero quo ad repellendam vim hostium castra muniuntur fit de cespitibus, quibus circumcisis, e terra velut murus extruitur altus supra terram, ita ut in ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communitum, a mari ad mare duxit: Ibique apud Eboracum oppidum morbo obiit. Rel
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũ afflictũ & pene colla p̾¬
sũ rei publieȩ sta tũ uderet:
theo dosiũ hispanũ uirũ. restitu¬
endȩ rei publieȩ necessitate.
apudsirmiũ purpura induit.
orientisq & traciȩ simul p̃fecit
imꝑio. Qua tẽpestate. maximꝰ
ur qͥdem ftrenuus & ꝓbus. atq
augusto dignus. nisi contra sa¬
cram̃ti fidẽ ꝑ trrantudẽ emer¬
sisset: inbrittannia inuitus pro
sione ꝑterricũ. atq ingalaũ
cransire. inꝑditantẽ dolis eir¬
cumuentũ n ãfexit fracrẽq
eiꝰ ualenanianũ augustłt italia.
expulit̃. Ual entinianꝰ in oricͥa¬
tẽ refugiens. atheodosio pͥat̃.¬
na pietate suscept̾lis. mox etiã
imꝑio rescitutus. ẽ. clauso uide¬
trranno: quadragesimus ter¬
cius abangusto regnũ fescipa¬
ens cenuit annoser ecdecurn¬

Expanded text:
qui cum adflictum et pene conlapqui cum adflictum et pene conlapsum reipublicae statum videret, Theodosium Hispanum virum, restituendae reipublicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio. Qua tempestate Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus propsione perterritum atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio paterna pietate susceptus, mox etiam imperio restitutus est: clauso videtyranno. CAtius ab Augusto regnum suscipiens, tenuit annos tredec
Abbreviated transcription (Latin):
sacra mundo corde atq ore
conficiunt. Mansitq hȩc in ec¬
clesiis xpiquȩ erant inbrittan¬
nia pax. usq ad tẽpora arria¬
nȩ uesaniȩ : quȩ corrupto or¬
be toto. hanc etiã insulã extra
orbem tã longe remotam
ueneno sui infecit erroris. Ec
hac quasi uia pestilentiȩ trans
oceanũ patefaeta : ñ mora om¬
nis se se lues hereseos cuiusq in¬
fulȩ noui semꝑ aliqͥd audire gau¬
denti. & nil certifirmit obtinea¬
ci infuncdt ł lis tẽporib constan¬
tius qͥ uiuente dioleciano gal¬
Hic constantinũ filiũ ex concu¬
bina elena creatũ: imꝑatorẽ
riana heresis exorta. & innicena
finodo detecta atq damnata: ni¬
chil ominus exitiabile ꝑficdiȩ suȩ
uirus ut diximꝰ. ñ solũ orbis co:¬
tius. sed & insularũ ecclesus asꝑ¬
gratianus qͣdra gesimꝰ aligusto
post mortẽ ualentis sex annos
imꝑiũ tenuit: quãus iãdudũ
antea cũ patruo ualente & cũ
ualentintano frẽ regnaret.

Expanded text:
sacra mundo corde atque ore sacra mundo corde atque ore conficiunt: mansitque haec in Ecclesiis Christi quae erant in Brittania pax usque ad tempora Arrianae vesaniae, quae corrupto orbe toto, hanc etiam insulam extra orbem tam longe remotam veneno sui infecit erroris: et hac quasi via pestilentiae trans Oceanum patefacta, non mora omnis se lues haereseos cujusque, insulae novi semper aliquid audire gaudenti et nihil certi firmiter obtinenti infudit. His temporibus Constantinus qui vivente Diocletiano GalHic Constantinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem riana haeresis exorta et in Nicaena synodo detecta atque damnata, nihilominus exitiabile perfidiae suae virus, ut diximus, non solum orbis totius, sed et insularum Ecclesiis aspGratianus quadragesimus ab Augusto, post mortem Valentis sex annis imperium tenuit; quamvis jamdudum antea cum Patruo Valente, et cum Valentiniano fratre regnaret:
Abbreviated transcription (Latin):
Passus ẽ. aut̃ beatus albanꝰ.
die decimo kalendarũ iulia¬
rũ. nixta ciuitatẽ uerola¬
miũ. quȩ nunc a gente an¬
glorũ uerlama cestir. siue
ueclinga cestir appellat᷑. ũbi
postea redeunte tẽporũ xpi¬
anorũ serenitate. eccła. ẽ. mi¬
randi oꝑis atq eiꝰ martrrio
condigna extructa: in qͦ uideli¬
c& loco. usq ad hanc diẽ curatio
infirmorũ. & frequentiũ opera¬
tio uirtutũ celebrari ñ desinit.
Passi s̃ ea tẽpestate.aaroꝵ. et
iulius. legionũ urbis ciues: aliiq
utriusq sexus diuersis in locis ꝑ¬
plures : qͥ diuersis cruciatib tor¬
ti. & in audita membrorũ dis¬
cerptione lacerati. animas ad
suꝑnę eiuitatis gaudia ꝑfecto
agone miser̃: At ubi turbo ꝑ¬
discriminis silius acdesertis
abditis ue speluncis occuleran.
structas: basilicas scõrũ marty¬
.rũ fundan. construunt ꝑficiuñs:
ac ueluti uietricia signa passim
ꝓpalant: dies festos celebrant:

Expanded text:
Passus est autem beatus Albanus Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum Juliarum, juxta civitatem Verolamium, quae nunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive Vaetlingacaestir appellatur, ubi postea redeunte temporum Christianorum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto agone miserdiscriminis silvis ac desertis abditisve speluncis occulerant structas, basilicas sanctorum martyrum fundant, construunt, perficiunt, ac veluti vitricia signa passim propalant, dies festos celebrant,
Abbreviated transcription (Latin):
influuio ñ reliquerat peter&e :
si ibi hoc oportunũ. eẽ. ñ uider&e.
Qui uidelica fluuius ministerio
ꝑsoluto. deuotione cõpleta offi¬
cii testimoniũ relinquens. reuer¬
sus. ẽ. ad naturã. Decollatus
itaq martrr fortissimꝰ ibi¬
dẽ. Accepit coronã uitȩ. quam
rȩpmisit ds̃ diligentib se. Sed
ille qͥ piis ceruicib impias in¬
tulit manus: gaudere super
mortuũ ñ. ẽ ꝓmissus. Nanq
oculi eiꝰ. in terrã una cũ bea¬
ti martrris capite decider̃.
Decollatus. ẽ. ibi etiã miles il¬
le: qͥ antea suꝑno nutu corre¬
ptus. scm̃ dĩ confessorẽ ferire
recusauit. De qͦ nimirũ constat.
qͥa & si fonte baptismatis non
ẽ. ablutus. sui tam̃ .ẽ. sangui¬
nis lauacro mundatus. ac re¬
gni cȩlestis dignus factus it
gressu. Iũ uidex tanta mira¬
culorũ cȩlestiũ nouitate per¬
culsus. cessare mox a ꝑsecuti
opinabat᷑ prius. axpĩanȩ fi¬
dei posse deuotione cessare.

Expanded text:
in fluvio non reliquerat, peteret, in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lavacro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium novitate perculsus, cessari mox a persecutopinabatur prius a Christianae fidei posse devotione cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
re iubebat᷑. ipse potius mereret᷑
pcuti. Dũ gͦ is ex ꝑsecutore factꝰ
ea collega ueritatis & fidei. ac
iacente ferro ece int̾ carnifices
iusta cunctatio: montẽ cũ tur¬
bis reuerentissimꝰ dĩ confessor
ascendit. Qui oportune lȩtus
grã decentissima quingentis fe¬
re passib ab arena situs. ẽ. uari¬
is herbarũ florib depictus. im¬
mo usquequaq uestitꝰ: in qͦnichil
repente arduũ. nichil p̾ceps. ni¬
chil arruptũ : quẽ laterib: lon¬
ge lateq deductũ. in modũ ae¬
qͦris natura cõplanat : dignum
uidelic& eũ ꝓ insita sibi specie ue¬
nustatis iã olim reddens. qͥ beati
martrris eruore dicaret᷑. In
huius gͦ uertice : ses albanꝰ da¬
ri sibi adõ aquã rogauit. Statĩq
inluso meatu. ante pedes eus
fons ꝑhennis exortus. ẽ: ut om̃s
agnoscereN. etiã torrentẽ mar¬
eri obseqͥu detuisse. Neq enĩ
fieri poterat ut in arduo mon¬
tis cacumine martir aquã quã

Expanded text:
re jubebatur, ipse potius mereretur re jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri obsequium detulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr aquam quam
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd muro & arena. ubi ferien¬
dus erat. meatu rapidissimo di¬
uidebat᷑: uiditq ibi ñ paruam
hominũ multitudinẽ utriusq
sexus. conditionis diuersȩ. & ȩta¬
tis quȩ sine dubio diuinitatis
inftinctu ad obsequiũ beatissi¬
mi confessoris ac martrris uoca¬
bat᷑. & tta fluminis ipsius occupa¬
bat pontẽ. ut intra uesperã trare¬
sire uix poss&. Deniq cunctis pe¬
ne egressis: uidex fine obsequio
in ciuitate substiterat. Igitur
ses albanꝰ cui ardens inerat de¬
uotiom̃tis ad martrriũ ocius
ꝑuenire. accessit ad torrentẽ:
ã dirigens ad celũ oculos. ilico
siccato alueo uidit undã sueces fis¬
se. ac uiã dedisse uestigiis. Qđ
cũ int̃ alios etiã ipse carnifex qͥ
eũ ꝑcussurus erat uidisset: festina¬
uit ei ubi adlocũ destinatũ mo¬
rti uenerat occurrere. diuino
nimirũ ad monitus instinetu. Pro¬
ieccoq ense quẽ farictũ tenuerat.
pedib eꝰ aduoluit᷑: multũ deside.

Expanded text:
quod muro et harena ubi ferienquod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desidera
Abbreviated transcription (Latin):
iudex. Nom̃ tuũ quȩro: quod
sine mora michi insinua. Et il.¬
le. Albanꝰ in qͥt a parentib uo¬
cor: & dm̃ uerũ ac uiuũ qui
uniuersa creauit adoro semꝑ
& colo. Iũ uidex repletus ira¬
cundia : dixit. Si uis ꝑhennis
uitȩ felicitate ꝑfrui: diis
magnis sacrificare ne diffe¬
ras. Albanus respondit. Sacrifi¬
cia hȩc quȩ a uobis reddunt᷑ de¬
monib : nec auxiliari subieetis
possun. nec supplicantiũ sibi
desideria uł uota cõplere : Quin¬
immo qͥcunq: his sacrificia simu¬
lachris obtulerit : aet̃nas infer¬
ni pȩnas ꝓ mercede recipiet
His auditis iudex. nimio furore
cõmotus cedi scm̃ dĩ confessorẽ
a tortorib p̃cepit : autumans
se uerberib qͦd uerbis ñ pote¬
immo gaudent̃ ferebat. At
ubi iudex torm̃tis illũ suꝑari.
uł a cultu xp̃ĩanȩ religionis
reuocari ñ posse ꝑsensit: capite
eũ plecti iussit. Cũq ad mo¬
rtẽ duceret᷑ : ꝑuenit ad flum̃

Expanded text:
judex: Nomen tuum quaero, quod judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non poteimmo gaudenter ferebat. At ubi judex tormentis illum superari vel a cultu Christianae religionis revocari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen
Abbreviated transcription (Latin):
uinctus. c̃. ꝑductus. Contigit au¬
tẽ iudicẽ eahora qua ad eum
albanꝰ ad ducebat᷑ aris assistere :¬
ac demonib hostias offerre
Cunq uidisset albanũ: mox ira
succensus nimia qͦd se ille ultro
ꝓhospite quẽ susceꝑat militib
offerre ac discrimini dare p̃¬
sũpsisset. a dsimula chra demo¬
nũ qͥb assiftebat. eũ iussit trahi.
quia rebellẽ inqͥens ae saerile¬
gũ
celare quã militib reddere
maluisti : ut contẽptor diuum
meritã blasphemiȩ suȩ pę̧nam
lueret. quȩcunq: illi debebantur
supplicia. tusoluere habes. si a
cultu nrȩ̃ religionis receđe tẽp¬
tas. At sc̃s alba nꝰ qui se ultro
diderat : neqͣquã minas principis
metuit : sed accinetus armis mi¬
litiȩ spũalis. palã se iussis illus
parere nolle ꝓnunciabat . Tum
udex. Cuius in qͥt familiȩ uel
generis es : Albanꝰ respondit
pe genitus : Sed si ueritatem
religionis audire desideras :¬
officiis uacare cognosce. Ait

Expanded text:
vinctus perductus est. Contigit auvinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ultro diderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus respondit:pe genitus? sed si veritatem religionis audire desideras, Cofficiis vacare cognosce. Ait
Abbreviated transcription (Latin):
tunatꝰ. in laude uirginũ. cũ
beatorũ martrrũ qͥ de toto
Qui uidelic& albanꝰ paganꝰ
adhuc eũ ꝑfidorũ pͥncipum
mandata aduersũ xpĩa noᷤ sȩ¬
iuirens̃. clericũ quendã ꝑsecuto¬
res fugientẽ hospitio recepit.
Quẽ dũ orationib continius
conspicer&: subito diuina grã
respectus. ex ẽplũ fidei ac pie¬
tatis illius cȩpit emulari. ac sa¬
lutarib eius exhortationib pau¬
latim edoctus. relictis idolatriȩ
tenebris. xpĩanꝰ integro excor¬
de factus. ẽ Cunq pͣfatus de¬
ricus aliqͦt dieb  apud eũ hos¬
pitaret᷑ ꝑuenit ad aures nefan¬
di pͥncipis confessorẽ xpĩ eunee¬
dũ fuerat locus martrrii de¬
putatus. penes albanũ latere :
Vnde statim iussit milites eũ di¬
ligentiꝰ inqͥrere. Qui cũ ad tugu¬
riũ martrris ꝑuenissent : mox
se sc̃s albanus ꝓhospite ac ma¬
gistro suo ipsius habitu ã idest
caracalla qua uesciebat᷑ indutꝰ.
militib exhibuit. atq adiudicẽ

Expanded text:
tunatus in Laude virginum, cum beatorum martyrum qui de toto Qui videlicet Albanus paganus adhuc, cum perfidorum principum mandata adversum Christianos saevirent, clericum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem dum orationibus continuis conspiceret, subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem
Abbreviated transcription (Latin):
one suade. ut pace catholie
secũ habita. cõmunẽ euageli¬
zandi gentib prodnõ labori
susciꝑens. Non enĩ paschȩ do¬
minicũ diẽ suo tẽpore : sed
a quarta decima tuna usq
aduigesimã lunã obserua¬
badit. Quȩ cõputatio: octo¬
ginta quattuor annorũ cis¬
culo continet᷑. Sed & alia plu¬
longua disputatione habita
neq p̃cib neq hortam̃tis. nes
increpationib augustini ac
sociorũ eiꝰ assensũ p̾bere uo¬
lius sen. sed suas potius tra di¬
tiones uniuersis quȩ ꝑ orbẽ
bi in xp̃o concordant ee clesusi
furrent: ses̃ pat̃ augustinꝰ hune
boriosi ac longicertaminis fi
ꝑfec̃. ut dicer&. Obsecremus
nsiomiore cei efib signis dignet᷑
N sequenda traditio. qͥb sit
mis ad ingressũ regnuillius
perandur: Adducat᷑ aliqͥs eeges¬
i ꝑcuiꝰ pces fuerit curatus.
huiꝰ fides & oꝑatio dõ deuota
atq om̃ib sequenda credat᷑
Qđ cũ aduersari inuiti lic&
concederens: Allatus. ẽ. qͥdam
de gente anglorũ oculorũ

Expanded text:
one suadens, ut pace catholica secum habita, communem evangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent. Non enim Paschae Dominicum diem suo tempore, sed a quarta decima usque ad vicesimam lunam observabant: quae computatio octoginta quatuor annorum circulo continetur. Sed et alia plulonga disputatione habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas potius traditiones universis, quae per orbem sibi in Christo concordant, Ecclesiferrent, sanctus Pater Augustinus hunc laboriosi atque longi certaminis finem fecit, ut diceret: « Obsecremus insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis aege cujus preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deo devota atque omnibus sequenda credatur. » Quod cum adversarii inviti licet concederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
uanda referr&: una cũ epłis
as idempontifex dõ dilecto
chiepõ laurentio. & clero uni¬
so. similit̃ & edilberetoregi
q genti anglorũ direxit. Hic
donari eccłȩ xp̃i tẽplũ ro¬
ȩ. qͦd panteon uocabat᷑ ab an¬
quis : quasi simulachrũ eõẽ
ñũ deorũ: inqͦ ipse elimina
omi spurcicia fec̃ eccłam¬

Expanded text:
vanda deferret, una cum epistolis quas idem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Laurentio, et clero universo, similiter et Aedilbercto regi atque genti Anglorum direxit. Hic est donari Ecclesiae Christi templum Romae quod Pantheon vocabatur ab antiquis, quasi simulacrum esset omnium deorum: in quo ipse, eliminata omni spurcitia, fecit ecc
Abbreviated transcription (Latin):
modi. Hic reqͥescit domnꝰ augus¬
tnuis doru uernensis archiep̃s
imus: qͥ olim huc ab eatogre¬
orio romanȩ urbis pontifice
drectus. &a deo oꝑatione mira¬
qilorũ suffultus. edilberetũ
regẽ ac gentẽ illius ab idolorũ
letis in pace dieb officui fui.

Expanded text:
modi: Hic requiescit dominus Augustinus Dorovernensis archiepiscopus primus, qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Edelbertum regem ac gentem illius ab idolorum letis in pace diebus officii sui,
Abbreviated transcription (Latin):
foras iuxta eccłam beatorum
apłorũ petri & pauli. cuius
supͣ meminimꝰ: qͥa necdũ fue¬
rat ꝑfecta nec dedicata. Mos
cent̃ sepultũ. ẽ. In qua etiã se¬
quentiũ archieporũ omnium
suas corpora tumulata. prȩi
uorũ tantũmꝰ. id eft chõdorice
i cape neqͥuit. Hab& hecua
echio pene siu altare in honore
ati papae gregorii dedicatũ
qͥ pomine sabbatũ a prboloci¬

Expanded text:
foras, juxta ecclesiam beatorum foras, juxta ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli, cujus supra meminimus, quia ea necdum fuerat perfecta, nec dedicata. Mox center sepultum est: in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata, praeter duorum tantummodo, id est, Theodori et ra capere nequivit. Habet haec in medio pene sui, altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, in quo per omne sabbatum, a pr
Abbreviated transcription (Latin):
nudos ferientib gladiis re¬
liqͥt. Sic cõplecũ .c̃. p̃sagiũ
scĩ pontificis augustini: quã¬
uis ipso iã multo ante tẽpo¬
re ad cȩlestia regna sublato:
ut eiã tẽporalis interitus ulti
sibi ꝑpetuȩ salutis consilia spre
NNo dnĩcȩ incarnatio¬
nis sexcentesi moqͥrto.
qͦrũ metropolis lundonia ci¬
uitas . ẽ. suꝑ ripã p̃fati flumi¬
nisposita. & ipsa multorũ em
gente tunc tẽporis sauberc¬
tus nepos edilbercti exsorore
to accepit: fecit rex edilberetꝰ
inciuiutate lundonia eccła
copalis & ipse et successores eus
haberen Iustũ uͦ in ipsa cantia
Augustinꝰ ep̃m ordinauit: in ci¬
qui dicebat᷑ hrof. hrofescestre
cognominat. Distat aut̃ ador¬
uuerni milib passuũ ferme
xxͦ quattuor ad occidentẽ : i
rex edilberctꝰ eccłam beati an
territoria ac possessiones. in us
eorũ qͥ erañ cũ ep̃is adiecit. De¬
functus. ẽ. aut̃ dõ dilectus pat̾
Augustinꝰ. & positũ corpus eius

Expanded text:
nudos ferientibus gladiis renudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad caelestia regna sublato, ut etiam temporalis interitus ultiosibi perpetuae salutis consilia sprenno dominicae incarnationis sexcentesimo quarto Aquorum metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsa multorum empgente tunc temporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore to accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclespiscopalis et ipse et successores ejus haberent. Justum vero in ipsa Cantia Augustinus episcopum ordinavit in ciqui dicebatur Hrof, Hrofaescaestrae cognominat. Distat autem a Doruverni millibus passum ferme viginti quatuor ad occidentem, in qua rex Aedilberct ecclesiam beati Andterritoria ac possessiones in usum eorum qui erant cum episcopis, adjecit. Defunctus est autem Deo dilectus Pater Augustinus DCV, et positum corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ tantus fert᷑ fuisse nume¬
rus monachorũ. ut cũ insep¬
tẽ portiones ec̃e. cũ pͣpositis
sibi rectorib monasteriũ di¬
iusũ. nulla harũ portio minꝰ
quã trecentos homines habe¬
r&e: qͥ om̃s de labore manuũ
suarũ uiuere solebañ. Horũ
gͦ plurimi admemoratã aci¬
em ꝑ acto ieiunio tridua no
cũ aliis orandi causa conue¬
nerant: habentes defensorẽ
nomine brocmailũ. qui eos in
ait. Ergosi aduersũ nos ad
dm̃ suũ clamans: ꝓfecto & ip¬
si quãuis arma ñ ferant. con¬
tra nospugnans: qͥ aduersis
nos imp̃cationib ꝑsecuntur
ltaq in hos primũ arma uer¬
ti iuba. & sic cȩteras nefandȩ
militiȩ copias. ñ sine magno
exercitus sui damno deleuit.
Extinctos in ea pugna fer̃
de his qͥ ad orandũ ueneranT
uiros circit̃ mille ducentos.
&̾ solũ quinquaginta fuga
eẽ. lapsos. Brocmail ad pri¬
mũ hostiũ aduentũ cũ suis
terga uertens: eos qͦs defen¬
dere debuerat inermes ae

Expanded text:
in quo tantus fertur fuisse numein quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet, qui omnes de labore manuum suarum vivere solebant. Horum ergo plurimi ad memoratam aciem, peracto jejunio triduano, cum aliis orandi causa convenerant, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intait: « Ergo si adversum nos ad Deum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos inprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic ceteras nefandae militiae copias non sine magno exercitus sui damno delevit. Exstinctos in ea pugna ferunt, de his qui ad orandum venerant, viros circiter mille ducentos, et solum quinquaginta fuga esse lapsos. Brocmail ad primum hostium adventum cum suis terga vertens, eos quos defendere debuerat, inermes ac
Abbreviated transcription (Latin):
traria xquanimit̃ cuncta to¬
lerabimꝰ. At illi nichil horũ
epõ habituros. eẽ. respondeban
conferentes ad inuicẽ. quia si
modo nob as surgere noluit:
quanto magis si ei subdi cepe¬
rimꝰ. iã nos ꝓnichilo contẽpna
Quib uir dni augustinꝰ ferc
minitans pͣdixississe. qͥa si pa¬
cẽ cũ frĩb acciꝑe nollent.
bellũ ab hostib forenNt accep¬
turi : Et si nationi anglorũ
noluissent uiã uitȩ p̃dicare.
ꝑhorũ manus. ultionẽ essent
mortis passuri. Qđ ita ꝑ om̃a
it p̃dixerat. diuino agente iu¬
dicio patratũ.ẽ. Si qͥdem post
pec ipse de qͦdiximus rexanglo¬
rũ fortissimus edilfridus colle¬
eco grandi exerritu. ad ciuita¬
tẽ legionũ quȩ agente an¬
glorũ legaceftir. abrittonib
aut̃ rectius carlegion appel
bellũ agente conuenerant.
scorsũ intutiore loco confis¬
tere: sciscitabat᷑ qui essent
hi.quid ue accuri illo conue¬
nissens. erant aut̃ plurimi
corũ de monasterio bancor.

Expanded text:
traria, aequanimiter cuncta totraria, aequanimiter cuncta tolerabimus. At illi nil horum chiepiscopo habituros esse respondebant: conferentes ad invicem, Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis si ei subdi coeperimus, jam nos pro nihilo contemnet. Quibus vir Domini Augustinus fertur minitans praedixisse, quia si pacem cum fratribus accipere nollent, bellum ab hostibus forent accepturi; et si nationi Anglorum noluissent viam vitae praedicare, per horum manus ultionem essent mortis passuri. Quod ita per omnia, ut praedixerat, divino agente judicio patratum est. Siquidem post haec ipse de quo diximus, rex Anglorum fortissimus Aedilfrid, collecto grandi exercitu, ad civitatem Legionum, quae a gente Anglorum Legacaestir, a Brittonibus autem rectius Carlegion appellbellum agente convenerant, seorsum in tutiore loco consistere, sciscitabatur qui essent hi, quidve acturi illo convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bancor,
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aut̃ immitis ac suꝑbus. ẽ.
constat qͥa ñ est de dõ. neq uo¬
rursus aiebadd. Et unde uel
hoc dinoscere ualebimus :
Procurate inqͥt. ut ipse pri¬
or cũ suis ad locũ srnodi ad¬
ueniat. Et si uobis appropin¬
quantib assurrexerit: scien¬
tes qͥa famulus xp̃i. ẽ. obtem¬
peranter illũ audite. Si aut̃
uos spreuerit. nec corã uobis
assurgere uoluerit. cũ sitis
numero plures: & ipse sper¬
nat᷑ auobis. lecer̃ ut dixe¬
rat. Factũq . ẽ. ut uenientib
illis seder& Augustinꝰ insella.
Qđ illi uidentes. mox in irã
conuersi sunt: eũq notantes
suꝑbiȩ. cunctis quȩ dicebat
contradicere laborabant.
Dicebat aut̃ eis qͥa in mults
qͥdem nr̃ȩ consuetudini immo
uniuersalis eccłȩ contraria
geritis . & tam̃si intrib his mͥ
obtẽperare uultis. ut pascha
suo tẽpore celebretis. ut minis
ut genti anglorũ una nobcũ
uerbũ dnũ p̃dicetis: cȩtera quȩ
agitis quãuis morib nr̃is con¬

Expanded text:
sin autem inmitis ac superbus est, sin autem inmitis ac superbus est, constat quia non est de Deo, neque norursus aiebant; « Et unde vel hoc dinoscere valemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat, et si vobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite: sin autem vos spreverit, nec coram vobis adsurgere voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis. » Fecerunt ut dixerat. Factumque est ut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, mox in iram conversi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis quae dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministut genti Anglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis: caetera quae agitis, quamvis moribus nostris con
Abbreviated transcription (Latin):
ret.
Nec mora illuminat᷑ eȩcusc
ac uerus summȩ lucis p̃eo ab
om̃ib p̃dicat᷑ auguftmꝰ Tum
brittones conficent᷑ qͥdem  in¬
tellexisse se uerã eẽ. uiã us¬
ticie. quã p̾dicare auguscinꝰ:
sed ñ se posse absq suorũ core¬
sensu aclicentia priscis adica
re morib. Unde postulabans
nientib fier&. Qđ cũ eẽe sta¬
tutũ : uener̃ ut ꝑhibent sep¬
tẽ brictonũ epi. & plures ui¬
ri doctissimi. de nobilissimo
eorũ monasterio qͦd uocatus
lingua anglorũ banchorna:¬
burg: cui tẽpore illo dinoot
prudentẽ . qͥ apud eos anacho¬
riticã ducere uitã solebat:
consulentes an ad p̾dicationẽ
augustini suas deserere tra¬
ditiones deberent. Qui re¬
spondebat. Si homodĩ. ẽ. se¬
quimini illũ. Dixer̃. Et unde
hoc possumus ꝓbare At
ille. Dñs inquit ait. Tollite iu¬
gũ meũ suꝑuos: & discite a me
qͥa mitis sũ & humilis corde.
Si gͦ augustinꝰ ille mitis est
& humilis corde: credibile
ẽ. qͥa iugũ xp̃i & ipse portet

Expanded text:
ret. Nec mora, illuminatur caecus, ac verus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brittones confitentur quidem intellexisse se veram esse viam justitiae quam praedicaret Augustinus: sed non se posse absque suorum consensu ac licentia priscis abdicare moribus. Unde postulabant nientibus fieret. Quod cum esset statutum, venerunt, ut perhibent, septem Brittonum episcopi et plures viri doctissimi, maxime de nobilissimo eorum monasterio, quod vocatur lingua Anglorum Bancornaburg, cui tempore illo Dinoot prudentem, qui apud eos anachoreticam ducere vitam solebat, consulentes, an ad praedicationem Augustini suas deserere traditiones deberent. Qui respondebat: « Si homo Dei est, sequimini illum. » Dixerunt: « Et unde hoc possumus probare? » At ille: « Dominus, inquit, ait: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde . Si ergo Augustinus ille mitis est et humilis corde, credibile est quia jugum Christi et ipse portet,
Abbreviated transcription (Latin):
tuere ꝑmittere : mox ut ipse
pontificatꝰ officio functus est
ꝑfecit opus diu desideratũ.
alios qͥdem p̃dicatores mit¬
tens. sed ipse p̃dicationẽ ut
frucaificaret suis exhortati¬
onib: ac p̃cib adiuuans. Hȩc
iuxta opinionẽ quã ab anti¬
qͥs accepimus: historiae nr̃ȩ
ecclesiasticae inserere
oportunũ duximus.
Interea augustinus adiuto¬
Irio usus edilberet regis:
conuocauit ad suũ colloquiũ
ep̃os. siue doctores ꝓximae
brittonũ ꝓuinciȩ. in loco qͥ usg
hodie lingua anglorũ augus¬
tines hac idest robur augusa¬
ni. in confinio iucciorũ & oea

Expanded text:
tuerunt permittere, mox ut ipse tuerunt permittere, mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desideratum, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem, quae ab antiquis accepimus, historiae nostrae ecclesiasticae inserere optimum duximus. Interea Augustinus adjutorio usus Aedilbercti regis, convocavit ad suum colloquium episcopos sive doctores proximae Brittonum provinciae, in loco qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes ac, id est, robur Augustini, in confinio Huicciorum  A
Abbreviated transcription (Latin):
ilius. Responsũ ẽ qđ angli
uocarent᷑. At ille Bene in
quit. Nam & angłicã habens
faciẽ : & tales angłorũ incȩ¬
lis dec&e. eẽ. coheredes. qđ
habet nom̃ ipsa ꝓuincia. de
qua isci sunt allati: Respon¬
sũ.ẽ. qͥa deiri uocarentur
idem ꝓuinciales. At ille.
Bene inqͥt deiri: de ira eru
appellat᷑: Responsum est
qͦd elli diceret᷑. At ille allu¬
dens
ad nom̃ : ait. Alleluia Lau¬
dẽ dĩ creatoris illis in partib
oportae cantari. Accedensq
ad pontificẽ romanȩ & apłi¬
cȩ sedis. nondũ enĩ erat ipsẽ
pontifex factus: rogauit ut
genti anglorũ inbrittanniã
aliqͦs uerbi ministros. ꝑ qͦs ad
xp̃m conuerteret᷑ mitteret :
se ipsũ paratũ. eẽ. in hoc opus
dnõ cooꝑante ꝑficiendũ. si ta¬
meri apłicopapȩ hoc ut fierce
placer&. Qđ dũ ꝑficere non
posset. qͥa et si pontifex conce¬
dere illi qͦd petierat uoluit.
ñ tam̃ ciues romani ut tam
longe ab urbe secederet. po¬

Expanded text:
illius. Responsum est quod Angli illius. Responsum est quod Angli vocarentur. At ille: Bene, im et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt allati? Responsum est quod Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille inquit: Bene Deiri, de ira erutvocatur? Responsum est quod Aelle diceretur. At ille alludens ad nomen, ait: Alleluia laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. Porro accedens ad pontificem Romanae et apostolicae sedis nondum enim erat ipse pontifex factus rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converterentur, mitteret; seipsum paratum esse in hoc opus, Domino cooperante, perficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, po
Abbreviated transcription (Latin):
Ma udelic& ex causa admo¬
nitus tã sedulã erga salutẽ
urẽ gentis curã gesserit. Di¬
cunt qͥa die quadã cũ adue¬
mentib nuꝑ mercatorib mul¬
ta uenalia inforũ fuissent
collata. multiꝰa demendũ con¬
Nluxissent. & ipsũ gregoriũ
int̃ alios aduenisse : ac uidis¬
se int̃ alia pueros uenales
positos candidi corporis. Ac
uenusti uultus: capillorũ qͦq
forma egregia. Quos cũ as¬
picerae : interrogauit ut
auiñ de qua regione uł ter¬
ra essent allati : dietũq ẽ qͥa
de brittannia insulã cuius
in colȩ talis essent aspectus
Rursus int̃rogauit: utrum
ganis adhuc errorib esseri
umplicatir Dictũq ẽ. qd es¬
sent pagani. At ille intimo
ex cordẽ longa trahens sus¬
piria: heu ꝓdolor inquit.
qͥa tã lucidi uultus homines
tenebrarũ auccor possidoe
tantaq grã frontispicii
mentẽ ab int̾na grã uacuã
gestat. Rursus gͦ int̃roga¬
uit: qͦd ec̃e uocabulũ gentis

Expanded text:
qua videlicet ex causa admoqua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt quia die quadam, cum advenientibus nuper mercatoribus, multa venalia in forum fuissent collata, multique ad emendum confluxissent, et ipsum Gregorium inter alios advenisse ac vidisse inter alia pueros venales positos, candidi corporis, ac venusti vultus, capillorum quoque forma egregia. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati; dictumque est quod de Britannia insula, cujus incolae talis essent aspectus. Rursus interrogavit utrum ani, an paganis adhuc erroribus essent implicati. Dictum est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria: Heu proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque gratia frontis speciei mentem ad internam gratiam vacuam gestat. Rursus interrogavit quod esset vocabulum gentis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cȩteris scẽ eccłȩ pastori
resurrecturus ingła. Scri¬
ptũq ẽ. intumba ipsius epi¬
taphiũ huiusmodi. Suscipe¬
terra tuo corpus de corpor
suptũ: reddere qͦd ualeas i¬
uificante dõ. Sp̃s astra peti
leti nil iura nocebunt. cui
uitȩ alterius mors magis ip¬
sa uia. ẽ. Poncificis sum mi ho
claudunt᷑ membra sepulcro
qͥ innumeris semꝑ uiuit ubis
bonis. Esuriem dapib suꝑ¬
uit. frigora ueste : atq ani¬
mas monitis texit ab hoste sa¬
eris. Implebatq actu. quicͥ
sermone docebat: ece̾ ut ex¬
emplũ mrstica uerba loqͥeas
Ad xp̃m ariglos conuercit
pietate magistra : ad quirens
fidei agmina gente noua. ł lic
labor hoc stucdũ. hec tibi cura:
hoc pastor agebas: ut dño offer¬
es plurimã lucra gregis.
Nisq di consul factus. lȩcare
eriũphis: nã mercedẽ operũ
Q sine fine tenes. Nec silen
o pͣtereunda opinio quȩ de
beato gregorio craditione
aioru ad nosusq ꝑlata. ẽ:

Expanded text:
cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus resurrecturus in gloria. Scriptumque est in tumba ipsius epitaphium huterra, tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistra, Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes. Nec sileno praetereunda opinio, quae de beato Gregorio traditione majorum ad nos usque perlata est: