comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cursus om̃s clericos. et non etiam om̃s laicos
ẽẽ morituros. ut simul finiant. hanc uitã
cui sunt clerici necessarii: Aut cur nõ spere¬
mus sicut aliquos laicos. sic etiam clericos
remansuros. a quib eis necessariũ ministeri¬
um ualeat exhiberi. quãquam osi inter d̃i
ministros inde sit disceptatio qui eoꝵ mane¬
ant ne fuga om̃ium. et qui eoꝵ fugiant ne
morte om̃ium deseratur eccłia: Tale quip¬
pe certamen erit int̾ eos ubi utriq ferueant
caritate. et utriq placeant caritati. Que dis¬
ceptatio si aliter non potuerit t̾minari: qͣn¬
tum mͥ uidetur qui maneant et qui fugi¬
ant sorte legendi sunt. Qui enim dixerint
se pocius fugere debere. aut timendi uidebũ¬
tur. quia inminens malum sustinere no¬
luerunti aut arrogantes. quia se magis⁊
seruandi eeñt necessarios ecclie iuditisis
Deinde fortassis hii qui meliores siunt
fugiendo quoꝵ est minus utilis uita: qu

Expanded text:
cursus, omnes clericos et non etiam omnes laicos cursus, omnes clericos et non etiam omnes laicos esse morituros, ut simul finiant hanc uitam, cui sunt clerici necessarii? aut cur non speremus sicut aliquos laicos sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium ualeat exhiberi? Quamquam o si inter dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga omnium, et qui eorum fugiant, ne morte omnium deseratur ecclesia! tale quippe certamen erit inter eos, ubi utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio si aliter non potuerit terminari, quantum mihi uidetur, qui maneant et qui fugiant, sorte legendi sunt. qui enim dixerint se potius fugere debere, aut timidi uidebuntur, quia imminens malum sustinere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicarunt. deinde fortassis hi, qui meliores sunt, fugiendo, quorum est minus utilis uita, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quatur : S si laici non queruntur ad mor¬
tem possunt occultare aliquomodo epos ac
clericos suos sicut ille adiuuerit in cuius po¬
testate sunt om̃ia. qui potest et non fugien¬
tes ꝑ mirabilem conseruare potentiam. S
ideo queritur quid nos facere debeamꝰ. ne
in om̃ib expectando diuina miracula tẽp¬
tare dñm iudicemur. Non quidem talis est
illa potestas tempestatis. quando laicoꝵ et
clericoꝵ est cõmune ꝑitulume sicut in naui
unum cõmune ꝑiculum ẽ mercatoꝵ atq
nautarum. Uerũ absit ut tanto ꝑielitanda
sit hec nauis nr̃a. ut debeant eam naute et
maxime gubernator ꝑiclitantẽ deserere¬
I etiam si in scapham transiliendo. uł eti¬
am natando possint effugere. Quib enĩ
metuimus ne nr̃a desertione ꝑeant. nõ tẽ¬
poralem mortẽ que quandoq uentura est.
metuimus. In cõmune autẽ ꝑiculo uite hu¬
ius. cur existimemꝰ ubicũq fuerit hostilis in¬

Expanded text:
quatur? sed si laici non quaeruntur ad morquatur? sed si laici non quaeruntur ad mortem, possunt occultare quoquo modo episcopos et clericos suos, sicut ille adiuuerit, in cuius potestate sunt omnia, qui potest et non fugientem per mirabilem conseruare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis est ista tempestas, quando laicorum et clericorum est commune periculum, sicut in naui una commune periculum est mercatorum atque nautarum. uerum absit, ut tanti pendenda sit haec nauis nostra, ut debeant eam nautae et maxime gubernator periclitantem deserere, etiam si in scapham transiliendo uel etiam natando possit effugere. quibus enim metuimus, ne nostra desertione pereant, non temporalem mortem, quae quandoque uentura est, metuimus. in communi autem periculo uitae huius cur existimamus, ubicumque fuerit hostilis in
Abbreviated transcription (Latin):
dei fugiendo obsit exemplo. quam uiuendi
psit officio. nulla ratione faciendum est.
Deniq sc̃s dauid ne se cõmitteret ꝑiculis p̃¬
lioꝵ et fortassis extingueretur sicut ibi scrip¬
tum est lucerna isrł. a suis hoc petentib sũp¬
sit. non ip̃e p̃sumpsit. Alioquin multos
imitatores fecisset ignauie qui eũ crederent
hoc fecisse non consideratione utilitatis ali¬
oꝵ. s sue ꝑturbationis formidinis. Occur¬
rit autem alia questio. quam contẽpnere nõ
debemꝰ. Si enim hec utilitas negligenda ñ
est. ut aliqui ministri ꝓpterea fugiant im¬
minente aliqua uastitate. ut seruentur qui
ministrent eis quos post illam cladem resi¬
duos potuerint inuenire. quid fiet ubi om̃s
uidentur interempturi nisi aliqui fugiant:
Quid si enim hactenus seuiat illa ꝑuicies:
ut solos ministros eccłie ꝑsequatur : Quid di¬
cimus an relinquenda est a ministris fugien¬
tib eccłia ne a morientib miserabilius relin¬

Expanded text:
ue fugiendi obsit exemplo, quam uiuendi ue fugiendi obsit exemplo, quam uiuendi prosit officio. nulla ratione faciendum est. denique sanctus Dauid, ne se committeret periculis proeliorum et fortassis extingueretur, sicut ibi dictum est, lucerna Israhel, a suis hoc petentibus sumpsit, non ipse praesumpsit; alioquin multos imitatores fecisset ignauiae, qui eum crederent hoc fecisse non consideratione utilitatis aliorum sed suae perturbatione formidinis. Occurrit aliquanto alia quaestio, quam contemnere non debemus. si enim haec utilitas neglegenda non est, ut aliqui ministri propterea fugiant imminente aliqua uastitate, ut seruentur, qui ministrent eis, quos post illam cladem residuos potuerint inuenire, quid fiet, ubi omnes uidentur interituri. nisi aliqui fugiant? quid? si enim hactenus saeuiat illa pernicies, ut solos ministros ecclesiae persequatur, quid dicam? an relinquenda est a ministris fugientibus ecclesia, ne a morientibus miserabilius relin
Abbreviated transcription (Latin):
gisset. nisi se aliis quib necessarius erat. ser¬
uare uoluisset. ꝓpter qd̾ ait. Compellor au¬
tem ex duob ꝯ cupiscentiã habens dissolui et
ẽẽ cum xp̃o. multo enim magis optimũ. ma¬
nere in carne necessarium ꝓpter uos. H ic
fortasse quis dicat ideo debere fugere d̾i mi¬
nistros talib iniminentib malis: ut se pro
utilitate eccłie temporib tranquilliorib ser¬
uent. Recte hoc fit a quib dam quando nõ
desiunt alii ꝑ quos suppleatur eccłiasticũ mi¬
nisteriũ. ne ab om̃ib deseratur. qd fecisse a¬
thanasium supͣdiximus. Nam quantũ ne¬
cessariũ fuerit eccłie quantũq ꝓfuerit qd̾
uir ille mansit in carne catholica fides
nouit. que adu̾sum arrianos hereticos: ore
illius et amore defensa est. S quando est
cõmune ꝑiculum. magisq timendũ est ne
quisquam id facere credatur. non consulen¬
di uolutate. s timore moriendi. magisq¬

Expanded text:
gisset, nisi se aliis quibus necessarius erat, sergisset, nisi se aliis quibus necessarius erat, servare voluisset. Propter quod ait: Compellor autem ex duobus, concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo, multo enim magis optimum; manere autem in carne, necessarium propter vos . Hic autem fortasse quis dicat, ideo debere fugere ministros Dei talibus imminentibus malis, ut se pro utilitate Ecclesiae temporibus tranquillioribuent. recte hoc fit a quibusdam. quando non desunt alii, per quos suppleatur ecclesiasticum ministerium, ne ab omnibus deseratur, quod fecisse Athanasium supra diximus; nam quantum necessarium fuerit ecclesiae quantumque profuerit, quod uir ille mansit in carne, catholica fides nouit, quae aduersus Arrianos haereticos ore illius et amore defensa est. sed quando est commune periculum magisque timendum est, ne quisquam id facere credatur non consulendi uoluntate sed timore moriendi magisq
Abbreviated transcription (Latin):
nis fidelium suoꝵ qui eos secum in uite
terne requiem non habebunt: Quantus
deniq gemitus om̃ium. et quoꝵdani tan¬
ta blasphemia de absentia ministerioꝵ et
niistroꝵ : uide quid faciat maloꝵ temꝑa¬
lum timor: et quanta in eo sit acquisitio
maloꝵ eternoꝵ. Si autem ministri adsint
iunib quas eis dñs subministrat. om̃ib
abuenitur. Alii baptizantur. alii reconcili¬
ur. nou nulli dñi corꝑis cõmune nõ frau¬
ditir. Om̃s consolantur. edificantur exhor¬
entir ut dm̃ rgent qui potens est omĩa
us timentur auertere ꝑati ad utrũq ut si
intas cius qui mali aliquid non potest uel
si ian uides qd̾ te scripseras non uide¬
si. suntĩ boni consequantur popłi xp̃ia
Ne ant illam de qua dictum est¬
caritatem. non querit que sua sunt. nec imi¬
tantur eum dixisse non querens qd̃ mͥ uti¬
le est s qd̃ multis. ut salui fiant. Qui etiam
ꝑsecutoris principis illius insidias nõ fu

Expanded text:
tus fidelium suorum, qui eos secum in vitae tus fidelium suorum, qui eos secum in vitae aeternae requie non habebunt! quantus denique gemitus omnium, et quorumdam quanta blasphemia de absentia ministeriorum et ministrorum! Vide quid faciat malorum temporalium timor, et quanta in eo sit acquisitio malorum aeternorum. Si autem ministri adsint, pro viribus quas eis Dominus subministrat, omnibus subvenitur: alii baptizantur, alii reconciliantur, nulli dominici corporis communione fraudantur, omnes consolantur, aedificantur, exhortantur, ut Deum rogent, qui potens est omnia quae timentur, avertere; parati ad utrumque, ut si  fiat voluntas ejus qui mali aliquid non potest velle. Certe jam vides quod te scripseras non videre, quantum boni consequantur populi Chrisbent illam, de qua dictum est: Non quaerit, quae sua sunt, nec imitantur eum, qui dixit: Non quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salui fiant. qui etiam persecutoris prin
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nec incarne uiolatur. quando uolil¬
tas patientis sua turpiter carne no ule
s sine consentione tolerat qd̃ aliuis opls
Magis timea mꝰ ne lapides uiui extus¬
tur deserentib nobis. quam ne lapidisͤ
us. Non quia ista non sunt uitanda
psunt. s quia pocius ferenda sunt
ando uitari sine impietate non possũt.
ni frtt quisquam conterit non ẽẽ mini¬
trm impium qui tune subtrahit mi¬
nistiũ pietati necessariũ: quando ma
sstnccessarium. An non cogitamꝰ cum
it ꝑrtstas ulla fugiendi. quantus in eccłia
am seleat ab utroq sexu atq ab om̃i eta¬
⁊ cencursus. aliis baptismũ flagitantib
alis monciliationẽ. aliis etiam peniten¬
tie ip̃iuis actionem. om̃ib consolationẽ et
sacram̃toꝵ confectionẽ et erogationẽ: Ubi
siministri desint. quantũ excitium sequi¬
tur cos qui de isto scło uł non regenerati
ereunt uł ligati: Quantus est etiam luc¬

Expanded text:
quoniam nec in carne uiolatur, quando uolunquoniam nec in carne uiolatur, quando uoluntas patientis sua turpiter carne non utitur, sed sine consensione tolerat, quod alius operatur; magis timeamus, ne lapides uiui extinguantur deserentibus nobis, quam ne lapides et antur. Non quia ista non sunt vitanda cum possunt; sed quia potius ferenda sunt, quando vitari sine impietate non possunt: nisi forte quisquam contenderit non esse ministrum impium, qui tunc subtrahit ministerium pietati necessarium, quando magis est necessarium. An non cogitamus, cuest potestas ulla fugiendi, quantus in Ecclesia fieri soleat ab utroque sexu, atque ab omni aetate concursus; aliis Baptismum flagitantibus, aliis reconciliationem, aliis etiam poenitentiae ipsius actionem, omnibus consolationem et Sacramentorum confectionem et erogationem? Ubi si ministri desint, quantum exitium sequitur eos, qui de isto saeculo vel non regenerati exeunt vel ligati! quantus est etiam luc
Abbreviated transcription (Latin):
ministri fugiunt ministerium ꝙ subtea¬
Ueniet enim lupus non homo s diabes
qui plerumq fideles apostatas eẽ ꝑsialt
quib cotidianum mysteriũ dñici coepes
defuit. et ꝑibit infirmus in tua non si¬
hac re non falluntur erroris s formam
suꝑantur. quare non potius contra siĩ
morem dño miserante atq adiuuante fita¬
ter dimicant. ne mala sine comꝑatien
graui que multo ampluis sunt tremer
contingant: Fit hoc ubi dei caritas ftis
Quis infirmatur: et ego non infirmer:
Quis scandalizatur. et ego non uror: Bi
ritas ex deo est. Oremus ergo ut ab illo dẽ
a quo iubetur. et ꝑ hanc magis timean ue
ne ferro in corꝑe trucident. ubi quandoũe
quocũq mortis genere morituri sunt. Qa¬
gis timeamus ne sensu interiori comupe
ꝑeat castitas fidei. quam ne femine uiel̃¬
ter constuprentur in carne. qua molentla
non uiolatur pudicitia si mente seruculs

Expanded text:
ministri fugiunt, ministeriumque subtraministri fugiunt, ministeriumque subtravibus? Veniet enim lupus, non homo, sed diabolus, qui plerumque fideles apostatas esse persuasit, quibus quotidianum ministerium dominici corporis defuit; et peribit infirmus in tua non scihac re non falluntur errore, sed formidine superantur; quare non potius contra suum timorem Domino miserante atque adjuvante fortiter dimicant, ne mala sine comparatione grauiora, quae multo amplius sunt tremenda, contingant? fit hoc, ubi dei caritas flagrQuis infirmatur et non ego infirmor? quis scandalizatur et non ego uror? sed caritas ex deo est oremus ergo, ut ab illo detur, a quo iubetur. et per hanc magis timeamus, io in corde, quam ne ferro in corpore trucidentur. ubi quandocumque quocumque mortis genere morituri sunt; magis timeamus, ne sensu interiore corrupto pereat castitas fidei, quam ne feminae uiolenter constuprentur in carne, qua uiolentia non uiolatur pudicitia, si mente seruatur,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium id est ep̃oꝵ et clericoꝵ et laicoꝵ est cõ¬
mune ꝑiculũ. his qui aliis indigent. non de¬
serantur ab his quib indigent. Aut igitur
aut loca munita om̃s transeant. aut qui
quantur ab eis ꝑ quos eoꝵ est eccłiastica sup¬
plenda necessitas. ut aut pariter uiuant.
aut pariter sufferant. qd̃ eos pater famili¬
as uolet pati. Qd̃ si contigerit. ut siue alii
maus. siue alii minus. siue om̃s equaliter
patiantur. qui eoꝵ sint. qui aliis patiuntur
apparet. illi scilicet qui cũ se possent talib
malis eripere fugiendo. nec alioꝵ necessita¬
tẽ desererẽt. manere maluerunt. Hinc ma¬
xime illa ꝓbatur illa caritas: quam iohes
apłs commendat dicens. Sicut xp̃e ꝓ no
bis animã suam positit. sic it nos pes
aliter comp̾hendere constantius ciphs
imꝑator. nequaquã ceteris ministes a¬
serta ꝓlebe catholiea que in alexanaia
manebat. Cum autem plebs maner

Expanded text:
omnium, id est episcoporum et clericorum et laicorum est comomnium, id est episcoporum et clericorum et laicorum est commune periculum, hi, qui aliis indigent, non deserantur ab his. quibus indigent. aut igitur ad loca munita omnes transeant aut, qui quantur ab eis, per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter uiuant aut pariter sufferant, quod eos pater familias uolet perpeti. Quod si contigerit, ut siue alii maius alii minus siue omnes aequaliter patiantur, qui eorum sint, qui pro aliis patiuntur, apparet, illi scilicet qui cum se possent talibus malis eripere fugiendo, ne aliorum necessitatem desererent, manere maluerunt. hinc maxime probatur illa caritas, quam Iohannes apostolus commendat dicens: Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus aliter apprehendere Constantius cuperet imperator, nequaquam a caeteris ministris deserta plebe catholica quae in Alexandria commanebat? Cum autem plebs manet, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne quo uiuere nequeunt deserantur greges:
quos suo sanguine comꝑauit : Nũquid nã¬
hoc fecit ip̃e quando portantib parentib in
egyptum paruulus fugit: Qui ñdum ee¬
clesias congregauerat. quas ab eo desertas fuisse
ne illum comp̃henderet inmicus ꝑ fenestrã¬
in sportam sũmissus est ꝑmurũ. et effugit
manus eius. deserta est que ibi eccłia neces¬
sario mihisterio. et non ab aliis fratrib ibi¬
dem constitutis. qd̃ oportebat impletum est:
Eis quippe uolentib hoc apłs fecerat ut se
ipm seruaret eccłie quẽ ꝓprie ꝑsecutor ille
querebat. Faciant ergo serui xp̃i ministri
uerbi et sacramenti eius. qd̃ precepit suie
ꝑmisit. fugiant om̃ino de ciuitate in ciui¬
tatem. quando eoꝵ quisquam specialiter a
ꝑ secutorib ꝑquiritur. ut ab alus qui non
ita requiruntur non deseratur eccłia. Sr p̃¬
beant cybaria conseruis suis quos aliter
uiuere non posse nouerunt. Cum autem

Expanded text:
ne quo vivere nequeunt, deserantur greges, ne quo vivere nequeunt, deserantur greges, quos suo sanguine comparavit? Numquid hoc fecit ipse, quando portantibus parentibus in Aegyptum parvulus fugit , qui nondum Ecclesias congregaverat, quas ab eo desertas fuisse lus, ne illum compin sporta submissus est et effugit manus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario ministerio et non ab aliis fratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? eis quippe uolentibus hoc apostolus fecerat, ut se ipsum seruaret ecclesiae, quem proprie persecutor ille quaerebat. faciant ergo serui Christi, ministri uerbi et sacramenti eius. quod praecepit siue permisit. fugiant omnino de ciuitate in ciuitatem, quando eorum quisquam specialiter a persecutoribus quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere non posse nouerunt. cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
respondenti dicere et querenti audire suffi¬
ceret. Quando quidem dixi nec eos ẽẽ ꝓhiben¬
dos qui ad loca si possunt munita migrare
desiderant. et ministerii nr̃i uincula quib
nos caritas xp̃i alligauit. ne deseramꝰ eccłias
quib seruire debemus. non ẽẽ rumpenda.
Ista quippe uerba sunt: que in illa eccłia e¬
pistola posui. Restat ergo inquam ut nos
quoꝵ ministeriũ quantuletũq plebi dei
ubi sumus manenti. ita necessariũ est ut si¬
ne hoc eam non oporteat remanere. cdicamꝰ
dño. Esto nobis in deum ꝓtectorem: et in lo¬
cum munitum. S hoc consilium tibi ꝓpte¬
rea non sufficit ut scribis. ne contra dñi p̃¬
ceptũ uł exemplum facere nitamur. ubi
fugiendum de ciuitate in ciuitatẽ monet.
Recolimus euim uerba dicentis. Cum au¬
tem ꝑsequentur uos in ciuitate ista: fugite
in aliam. Quis autem credat ita hoc dnm
fieri uoluisse. ut necessario ministerio si¬

Expanded text:
respondenti dicere, et quaerenti audire suffirespondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant; et ministerii nostri vincula, quibus nos Christi charitas alligavit, ne deseramus Ecclesias quibus servire debemus, non esse rumpenda. Ista quippe verba sunt quae in illa epistola posui: Restat ergo, inquam, ut nos quorum ministerium quantulaecumque plebi Dei ubi sumus manenti, ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus Domino, « Esto nobis in Deum protectorem, et in locum munitum » . Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne contra Domini praeceptum vel exemplum facere nitamur, ubi fugiendum esse de civitate in civitatem monet. Recolimus enim verba dicentis, « Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam » : quis autem credat ita hoc Dominum fieri voluisse, ut necessario ministerio, si
Abbreviated transcription (Latin):
tum se fuisse. sibiq ꝑ somnium dictũ eẽ. ua¬
de ad augustinũ ep̃m ut eidem manũ impo¬
nat et saluus erit. Qd̃ dum comꝑisset face¬
re non distulit. et illum infirmũ continuo
reticendum minime non est cum memora¬
sum et consultum. utrũ nam illis aduentan¬
tib ex eccłiis ep̃is et clericis recedendũ eẽt¬
an non. ei q rescripsit insinuasse. quid ma¬
gis ab aliis romane eũ forib eẽt mecuendũ.
quam eius epłam huic scripture inserere
uolui. est enim sacerdotum der et ministro¬
rũ morib ualde utilis ac necessaria. Sco frĩ¬
et coep̃õ honorato: augustinus in dño salu¬
tẽ. Caritati tue misso exemplo epłe quã frĩ
hoc honore caruisse qd̾ mnͥ imposuisti. inter¬
rogando consilium quid in his ꝑicłis que
temꝑa nr̃a inuenerunt facere debeatis. Qmͣ¬
uis enim epłam illam breuiter scripserim.
nichil tamen me p̃termisisse arbitror. qd̾ et

Expanded text:
tum se fuisse, sibique per somnium dictum esse: Vatum se fuisse, sibique per somnium dictum esse: Vade ad Augustinum episcopum, ut eidem manum imponat, et salvus erit. Quod dum comperisset, facere non distulit, et illum infirmum continuo reticendum minime est, cum memorase consultum, utrumnam illis adventantibus, ex Ecclesiis episcopis vel clericis recedendum esset, necne: eique rescriptis insinuasse quid magis ab illis Romaniae eversoribus esset metuendum. Quam ejus epistolam huic scripturae inserere volui: est enim sacerdotum Dei et ministrorum moribus valde utilis et necessaria. Isto et coepiscopo Honorato, Augustinus, in Domino salutem. Charitati tuae misso exemplo epistolae non hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ut una cum eo ad mensam constitu¬
ti. et inde fabulantes nobis diceret. Noue¬
ritis me hoc temꝑe nr̃e calamitatis id deum
ragare. ut aut hanc tiuitatẽ ab hostib circũ¬
datam liberare dignetur. aut si aliud ei ui¬
detur. suos seruos ad ꝑferendam suam uolũ¬
tatem fortes faciat. aut certe ut me de hoc
soło ad se accipiat. Que ille dicens nos q
instruens. deinceps cũ eodem et nobis et nr̃is
om̃ib. et ip̃is qui in eadem fuerant ciuita¬
a. a sũmo deo similiter petebamus. Et ecce
terco illius obsidionis mense decubuit febri
et illa ultima exercebatur egritudine. Nec
siñ sane dñs famulum fructu sue p̃cis frar¬
duit. Nam sibi ip̃i et eidem ciuitati. qd̾ la¬
riuosis depoposcit p̃cib. in tempore impe
ut oraret iogatum. eumq in oratione lacri¬
lios fundentẽ dm̃ rogasse. et demones ab
umnib nessisse. Itemq ad egrotantẽ et
uis ulasantẽ quendam cũ suo egroto eue¬
uile et ingauisse ut eidem manus impo¬

Expanded text:
ovenit, ut una cum eodem ad mensam constitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur, suos servos ad perferendam suam voluntatem fortes faciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps cum eodem et nos, et nostri omnes, et ipsi qui in eadem fuerant civitate, a summo Deo similiter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depoposcit precibus, in tempore impetut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto vacantem quemdam cum suo aegroto venisse, et rogavisse ut eidem manum impo
Abbreviated transcription (Latin):
se uellet ista abscessio sciscitarentur. ili¬
oait. Sinite me fratres obsecro in hoc
aanptori meo sedulo deseruire obsequio.
lam cum ex his euellere eun non potu¬
fant. tunc aiunt. Quid uis ut tue sit¬
intationis alimentum : Saltim indi
andis. Tum ile. Panis inquit et aqua
asu fiularetur obsequiis. Aecp
coruo affuit.furatoq pane. aquam effudit.
S surgens amatus. his contemplatis ait.
ri iubes ieiunium. et hoc ꝑpetuũ aderit suf¬
fragium. qm̃ nichil est in boc mundo. qd̃ abs¬
q tuo geratur arbitrio. ost aliqd̾ igitur
tempus paruum eidem construitur antrũ.
S artifex mensuram cubiculi non tenens.
S reuertere et metire: habeto fidem. Reuer¬
tens igitur metiensq lignum. repperit tot
largius: quot dudum fuerat breuius. Ili¬
co remeans ad urrũ dei: narrat qd̾ actũ est.
Tum ille. Sile inquit. et noli illd̾ abscide
quia forrsecus tegnen ceteris eminentẽ su¬

Expanded text:
sibi vellet ista abscessio, sciscitarentur. Illicsibi vellet ista abscessio, sciscitarentur. Illico ait: 'Sinite me, o fratres, obsecro, in hoc emptori meo sedulo deservire obsequio'. Nam cum ex his evellere eum non potuissent, tunc aiunt: 'Quid vis, ut sit tuae sustentationis alimentum? Saltim indica nobis'. Turn ille: 'Panis', inquit, 'et aqua famularetur obsequiis. Accepcorvo adfuit, furatoque pane, aquam effudit. Sed surgens Amatus, his contemplatis, ait: meum augere iubes ieiunium. Et hoc per tuum aderit suffragium, quoniam nihil est quod in hoc mundo absque tuo geratur arbitrio'. 4. Post aliquod igitur temporis parvum eidem construitur antrum. Sed artifex mensuram cubiculi non tenens, sed revertere et metire; habeto fidem'. Beversus igitur mensumque lignum repperit tot largius, quot dudum fuerat brevius. Illico remeans ad hominem Christi narrat, quod actum est. Tum ille: 'Sile', inquit, 'et noli eum absciderquia forinsecus tecmine ceteris imminentem su
Abbreviated transcription (Latin):
st uir deuotissimus. filium amatum ut
amasti r cis traderet exeubiis de¬
ieuit. acq beati mauricii liminib man¬
epanclus adolescens tanquam munus
m acceptabile offertur. Haud mora post
gnpris spatiũ. a primeuo int̾ scolares
mbitus: primus in bonis habetur. Nam
tum ronasticis normis iugiter incumbens.
nt fir ꝑannos triginta sese totũ dedis¬
sit miori heremi secretum expetens. clã
asꝗgns monasterii egressus. paululum ꝓ¬
til in deuera excelsissimi montis rupe.
sentt athleta xp̃i contra diabolum pug¬
natutus dedit. Nam cum ab abbate sui
menasterii uł a fr̃ib anxio et sollerti q̃re¬
intr studio. triduano ille cum ierunio
puctͥo. uix tandem ꝑ obliqua montis sax
is. inter ꝑiculosos scopulos sc̃a repperiun¬
ur uestigia. et ꝑuentum est ubi sc̃s lati¬
tut quidem hominib. s p̃sto erat deo.
lumnq reꝑtus fuisset. ut ad monasteriũ
tncaret deposcunt. quia abbas fratres¬
ꝙ anxii merentesq eeñt ꝓ illo. uel quid

Expanded text:
t vir devotissimus, filium Amatum ut monasticis traderet excubiis devovit, atque beati Mauricii liminibus mancipandus adolescens tamquam munus Deo acceptabile offertur. Haut mora post temporis spatium a primevo inter primatos imbutus, primus in bonis habetur. 3. Nam cum monasticis normis iugiter incumbens, ut fere per annos XXX sese totum dedisset, maioris heremi secretum expetens, clam a septis monasterii egressus, paululum procul in divexa excelsissimi montis rupe semet athleta Christi contra diabolum preliandum dedit. Nam cum ab abbate sui monasterii vel a fratribus anxio et solerti quereretur studio, triduano ille die cum ieiunio peracto, vix tandem per obliqua montis inter saxorum periculosos scopulos sancta repperiuntur vestigia, et perventum est, ubi sanctus latitabat quidem hominibus, sed presto erat Deo. Cumque repertus fuisset, ut ad monasterium remeare deberet, deposcunt, quia abbas fratresque anxii merentesque essent pro illo, vel quid
Abbreviated transcription (Latin):
presu consitente. cum p̃sagio nominis ꝓ¬
uenfutur ulmine scitatis. Morib q uo¬
ubuls onsonantib. se semꝑ sublimior stu¬
dtut fin augmento pietatis. Qui eum
tꝰ bonoꝵ operum studiis uere exti¬
arat amator innocentie. ita quoq ut sui
onuota prtetiens. exteroꝵ causas liben

Expanded text:
stente, cum praesagio nominis provehebatur culmine sanctitatis, moribus vocabulo consonantibus se semper sublimior studebat fieri augmento pietatis. Qui cum caeteris bonorum operum studiis verae extiterat amator innocentiae, ita quoque ut sui commoda praeteriens, exterorum causas liben
Abbreviated transcription (Latin):
S quatuor decim mensib conelusam ob¬
abstulerunt. Quo etiam ip̃i nos de
asns tũ alis nr̃is coep̃is confugeramus.
ntidemq om̃i obsidionis eius temꝑe fui¬
nis. unde nobiscũ sepissime colloquebamͦ.
da armenda iudicia p̃ oculis nr̃is posita
tsiderabamꝰ dicentes. iustus es dñe. et rec¬

Expanded text:
ferme quatuordecim mensibus conclusam obferme quatuordecim mensibus conclusam obusione abstulerunt. Quo etiam ipsi nos de vicino cum aliis nostris coepiscopis confugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore fuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur, et Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rec
Abbreviated transcription (Latin):
qui forte dei beneficio uł eos non incurte
uł incurrentes euaserant reb om̃ib ee¬
liatos atq nudatos egentissimos mendia
nec eis om̃ib ad omĩa quib fulciendi erĩt
subueniri posse. Uix tres suꝑstites ex ir¬
merabilib eccłiis hoc est cartaginens
ponensem. et qrtensem que dei bencficas
uste non sunt. et earum ꝑmanent euntdss.
et cliuino et humano fulte p̾sidio. lit pl
eius obitũ urbs ypponensis incolis deliafa
ab hostib fuerit concremata. et st hitr ha
mala criusdam sapientis sententia aule¬
batur dicentis. Non erit magnus magil
putans qd̾ cadunt ligna et lapides st uil¬
untur mortales. Hec ergo omĩa ile is f
alte sapiens. cotidie ubertim plangelis .
creuitq merorib et lamentationib ⁊ l
etiam adhuc in suo statu consistente. dl
dem ypponensiũ religiosoꝵ tiuitatem
dem hostib ueniretur obsidendam.
puondã federatus exercitu. Quã urbẽ

Expanded text:
qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatos egentissimos mendicare, nec eis omnibus ad omnia quibus fulciendi essent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistentem ad eamdem Hipponensium-Regiorum civitatem ab iisdem hostibus veniretur obsidendam: rum foederatorum exercitu, quam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
ligens quasi tinea ossib fuerũt ei lacrime
panes die ac nocte. amarissimãq et lugubrẽ
p̃ ceteris sue senectutis iam pene extremam
ducebat ac tolerabat uitam. Uidebat enim
ille homo dei eiuitates excidio ꝑditas parit̃
cum edificiis. uillarũq babitatores. aboi
stili nece extinctos. alios effugatos ati as¬
sos. eccłias sacerdotib ac ministris distie
uirginesq satras et quosq continentis g¬
q dissipatos. et in his alios tormentis s¬
cisse. alios gladio interẽp̃tos ẽẽ. alios ine
tiuitate ꝑdita animi et corꝑis. integritas
fidei malo more et duro hostib descru
queri uł querenti qui tradat non facilen
periri. in ip̃is montium siluis. cauernis ꝑ¬
trarum et speluncis confugientes. uł ad c̃¬
libet munitiones alios fuisse expugnatte
et interemptos. alios ita necessariis sustra¬
culis euolutos atq priuatos ut fame caenti¬
bescerent. ip̃osq eccłiarũ p̃positos et elena

Expanded text:
ligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae ligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homo Dei civitates excidio perditas, pariterque cum aedificiis villarum habitatores, alios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias sacerdotibus ac ministris destitutas, virginesque sacras et quosque continentes ubique dissipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captivitate, perdita animi et corporis integritate ac fidei, malo more ac duro hostibus deservire;  vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos,
Abbreviated transcription (Latin):
setum habens gothoꝵ gentẽ. aliarũq diu̾¬
sarum ꝑsonas. ex hispanie partib transma¬
rinis nauib affrice influxisset et irruisset.
uniuersaq ꝑ loca mauritaniarũ etiã ad
alias nr̃as transiens ꝓuintias et regiones om¬
ni seuiens atrocitate et crudelitate cuncta
que potuit expoliatione cedib diuersisq tor¬
mentis incendiis aliisq innumerabilibus
et nefandis malis depopulata est. nulli sexii
nulli parcens etati. nec ip̃is dei sacerdotib uł
ministris. nec ip̃is eccłiarũ ornamentis. seu
instrumentis. uł edificiis. Et hanc ferocis¬
simã hostium grassationem et uastationẽ.
ille dei homo et factam fuisse. et fieri nõ ut
ceteri hominũ sentiebat et cogitabat. s alti¬
us ac ꝓfundius ea considerans. et in his ani¬
marum p̃cipue uł ꝑicula uł mortes p̃uidẽs
solito amplius. qm̃ ut scriptũ est. qui appo¬
nit scientiam apponit dolorem. et cor intel¬

Expanded text:
secum habens Gothorum gentem, aliarumque divesecum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et cogitabat: sed altius et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intel
Abbreviated transcription (Latin):
p̾hensa et correcta sunt. Unde etiam duo
conscripsit uolumina quoꝵ est titulus de
recensione libroꝵ. Prereptos etiam sibi
quosdam libros ante diligentiorem emen¬
dationem a non nullis fratrib conquereba¬
tur: licet cos postmodum emendasset. Im¬
ꝑfecta etiã quedam suoꝵ libroꝵ p̃uentus
morte dereliquid. Quiq ꝓdesse om̃ib uo¬
lens. quippe et ualentib multa libroꝵ le¬
gere. et non ualentib ex utroq diuino te¬
stamento ueteri et nouo p̾missa p̾fatione.
p̃cepta diuina seu uetita ad uite regulam
ꝑtinentia excerpsit. atq ex his unũ codicẽ
fecit. ut qui uellet legeret. atq in eo uł quã
obediens deo mobediens q eẽt cognosceret. et
hoc opus uoluit speculum appellari. Uerũ
consequenti temꝑe diuina uoluntate et po¬
testate ꝓuenit. ut manus ingens diuersis
telis armata et bellis exercitata. inimaniũ
hostiũ wandaloꝵ et halanoꝵ commixtam

Expanded text:
prehensa et correcta sunt. Unde etiam duo prehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit martyr cyprianus ita retulit dicens.
Cum quidem de collegis et consacerdotib
nr̃is infirmitate defessus. et appropinquan¬
te morte sollicitus cõmeatum sibi p̃caretur.
astitit dep̃canti et iam pene morienti iu¬
uenis honore et maiestate uenerabilis. sta¬
tu celfus. et clarus aspectu. et quẽ asfisten¬
tem sibi uix posset humanus aspectus ocu¬
lis carnalib intueri. nisi qd̃ talem uidere
iam poterat de scło recessurus. atq ille nõ
sine quodam animi et uocis indignatione
infremuit et dixit. Pati timetis. exire nõ
uultis: quid faciam uobis: Ante ꝓximũ¬
recensuit libros. siue eos quos primo tem¬
pore sue conuersionis adhuc laicus. siue
quos prb̃r. siue quos ep̃c dictauerat et que¬
cũq in his recognouit aliter quam sese ha¬
bet eccłiastica regula a se fuisse ditata et
scripta. qd̃ ad huc eccłiasticum usum minus
sciret. minusq sapuisset. a semet ip̃o et re¬

Expanded text:
scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus, commeatum sibi precaretur, astitit depuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobis?> irecensuit libros, sive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et re
Abbreviated transcription (Latin):
num eũ dixisse intelligencdum est: nec mo¬
ri timeo quia bonum dnm habemus. ne
ideritur pͥfidens de suis purgatissimis
morb premisse. non sic uixi ut me pude
inter uos uiuere. hoc enim dixerat ad
ad hemines de homine nosse poterãt.
loosciens id examen equitatis diuine
uno st año magis confidere cui etiam
familiarissimi sui amici in extremis uite
de talib frequentissi me referebat dictum.
Ad quem cum uisitandũ iam morti ꝓpin¬
quem uentitasset. et ille manus gestu se de
scł̃o exiturũ significaret. atq a se illi eẽt re¬
sponsum adhuc eum eccłie necessariũ uiue¬
re posse. illum ne putaretur ei huus uite
teneri cupiditate respondisse ei. Si nun¬
quam bene si aliquando. quare non modo:
Et talem sententiam mirabatur. et lau¬
dabat hominẽ ꝓtulisse. deum quidẽ tim̃¬
tem. uerumptamen natum et nutritum
s dño multa lectionis eruditum scientia.
contra illũ scilicet sensum erogantis ep̃i.
De quo sc̃s in epła sua quã de mortalitate

Expanded text:
 eum dixisse intelligendum esse "nec mori timeo quia bonum Dominum habemus" ne crederetur prefidens de suis purgatissimis moribus premisisse "non sic vixi ut me pudeat inter vos vivere"; hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant, nam ad examen equitatis divine de bono se Domino magis cfamiliarissimi sui amici, in extremis vitae de talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sanctus in epistola sua quam de Mortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
sitfcti comprehensus. pariter dato
asstilo. cum beato felice decollatus est.
ofoei confessione corona martyrii aue¬
ant. xp̃iani itaq noctu uenientes. ibi¬
in todem loco ubi arbor steterat. que cadẽs
nmum terre altitudinem aperuerat. se
ptierunt. Quoꝵ corpora uolentes paga¬
i trinde suffodere. cũ manus apposuerũt:
idanlo correpti sunt. Ubi postea pacis
imꝑi basilica fabricata est: et martyrum
memnoria digne exculta. Compleuerunt
autem ibi martyrium suum: tercio kalen¬

Expanded text:
cti comprehensus, pariter dato sibi osculo, cum beato Felice decollatus est; pro fidei confessione corona martyrii aucta. Christiani itaque noctu venientes, in eodem loco ubi arbor steterat, quae cadens nimiam terrae altitudinem aperuerat, eos sepelierunt. Quorum corpora volentes pagani exinde effodere, quicunque manus apposuerunt a diabolo correpti sunt. Ubi postea pacis tempore basilica fabricata est, et martyrum memoria digne exculta. Compleverunt autem martyrium suum III Kal
Abbreviated transcription (Latin):
in ultimo uite constitutus audisse sapien¬
tisimũ et piissimũ responsum: et multũ
laudabait ac p̃dicabat. Et cum ille uenera¬
bilis ultima iaceret egritudine. et fidelib
honoratis lecto eius astantib et udentib
eum de scło ad deum migraturũ et ob hoc
merentib tanti ac talis antistitis eccłiam
posse priuari uerbi et sacramenti dei dispẽ
at me pudeat inter uos uiuere. s nec mori
tineo: quia bonum dũm habens. Et in

Expanded text:
in ultimo vitae constituti audisse sapienin ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et videntibus eum de saeculo ad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
euis intra toinũ enuis uulla unqiam on¬
uersata est. nulla mansit nec germanos¬
ror. que uidua deo seruiens. multo tenpi
usq in diem obitus sui p̃posita ancillarĩ
uixit. S neq fratris sui filie. que pariti¬
cilia in exceptis posuerunt. Dicebat uena
dum tenebat ab apło definitũ. ut ios ł¬
si pupillos et uiduas in tribulationbr
stitutas uisitaret. Et si forte ab qm al̃¬
b ob hoc peteretur ut ꝑ eis in p̾sent ef̃
rogaret. eisꝙ manũ imponeret. sint
ꝑgebrit. feminarũ auten monasor
nisi uegentio necesitatib uisitaibẽ
ppdum quoq in uita et morib hominis¬
strebat. qd̾ instituto sc̃e memorie aui¬
s comꝑerat. ut uxorẽ cuiquã nũquã
nium de singłis reb reddens causas. sci¬
dom int̾esse debere. sacerdotẽ. ut uł eoꝵ
in fatta placita firmarentur. uł benedi¬
gmntur. Et ne milicie comm̃datus male
gns. eius culpa suffragatori tribueretur.
quoq nobis se p̃dicti beate memorie uiri

Expanded text:
um intra domum ejus nulla unquam conversata est, nulla mansit, ne quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrui sui filiae, et fratcilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero,dum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et mrebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam vivium. De singulis rebus reddens causas, scititum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri
Abbreviated transcription (Latin):
secretariũ iudicis eẽt ꝑductus urta to¬
plum serapis. dum cogeretur ad sacifie¬
dum. exsufflauit in faciem statue anti
et statim cecicdit. Item adductus ad mie
curii statuam in alia edicula. simili ni¬
cidit. Item ad simulachrum diane.
pari modo deiecit. Reductus ad pfiti
imponitur eculeo. et inquirit quib hui
maleficiis fecisset. Beatus felix respoiss
Non maleficiis diaboli: S beneficis r¬
potentis dei mei hoc egi. furore iraq p¬
fectus accensus. iuissit eum duci exrae
bem uia ostensi. quia illic arbor exell¬
sima stabat demonib consecrata. iuxe
quam erat templum. ut ibi ad sacrficu¬
dum impelleretur. Quo ꝑductus: ean¬
ne facta dixit ad arboren. Precipion
aram eiꝰ funditus cõminuas: ut ama¬
us cultu tuo anime non decipiant. Qi
statim ad uerbum ip̃rus euersa est i
et templũ et simulachrũ commninicis
et quid fuerit non pareret. Qd cum rue
lari: et corpus eius inhumatũ lupil s
canib der linqui. Data sententia. d¬

Expanded text:
secretarium judicis esset perductus, juxta templum Serapis, dum cogeretur ad sacrificandum, exsufflavit in faciem statuae aereae, et statim cecidit. Item ductus ad Mecurii statuam in aliam aediculam, simili mocecidit. Item ad simulacrum Dianae, quod pari modo dejecit. Reductus ad praefectum imponitur equuleo, et inquisitus quibus haec maleficiis fecisset, beatus Felix respondit: Non maleficiis diaboli, sed beneficiis omnipotentis Dei hoc egi. Furore itaque accensus praefectus, jussit eum duci extra Urbem via Ostiensi, quia illic arbor excelsissima stabat daemonibus consecrata, juxta quam erat templum, ut ibi ad sacrificandum impelleretur. Quo perductus, oratione facta, dixit ad arborem: Praecipio aram ejus funditus comminuas, ut amplius cultu tuo animae non decipiantur. Quae statim ad verba ipsius ita eversa est ut et templum ac simulacrum comminueret, et quod fuerat, nonlari, et corpus ejus inhumatum canibus et lupis derelinqui. Data sententia, o
Abbreviated transcription (Latin):
tolerabat. quantũ decebat et oportebat. In ta¬
lib p̃cipue docens. ne cuiusquã cor dedinaret᷑
in uerba maligna ad excusandas excusationes
in peccatis. Et dum quisq offerret munus su¬
um ad altare. et illic recordatus fuisset qd̃ fr̃
suus haberet aliquid aduersum illum relin¬
quendum ẽẽ munus ad altare. atq eundem
fratrem reconciliandũ fr̃i. et tunc ueniendũ
et munus ad altare offerendũ. Si uero ip̃e
aduersus frẽm suũ aliquid haberet: corripere
debere inparte. Et si eum audisset: lucratus
tẽt fratrem suũ. Sin minus: adhibendũ u
num fratrẽ uł duos. Qd si et ip̃os contemp¬

Expanded text:
tolerabat quantum decebat et oportebat: in tatolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri reconcilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contem
Abbreviated transcription (Latin):
ri iubebat. et indigentib dispinsari. Qd
non cõmemorassem. nisi contra carnalem
sensum quoꝵdam fieri ꝑuiderem. Et hoc
ip̃m etiam uenerabilis memorie ambrosi¬
us in talib necessitatib indubitant̾ eẽ fa¬
ciendum. et dixit et scripsit. S et de neglecto
a fidelib gazophilatio et secretario unde alta¬
ri necessaria inferuntur. aliquando in eccłia
loquens admonebat. qd̃ etiam beatissimũ am¬
brosium se p̾sente in eccłia tractauisse nob̾
una etiam domo ac mensa sumptib q com¬
munib alebantur et uestiebantur. Et ne qͥs¬
quam facile iuratione ad ꝑiuriũ decidisset.
et in eccłia popło predicabat. et suos institu¬
erat. ne quis iuraret. et ne ad mensam quidẽ.
Qd̾ si ꝓ lapsus fecisset. unam de statutis ꝑde¬
bat potionem. Secũ numerus enĩ erat suis
cõmorantib et conuiuantib poculoꝵ p̃fixus.
Indisciplinationes quoq et transgressiones
suoꝵ regula. et recta et honesta. et arguebat et

Expanded text:
ri jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis una etiam domo ac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et