comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ferreis cunicis supuemet
qui unidictã de nequitia xp̃ius
suiuet restaurabit p̾stims nnico¬
lis mansiones et iuina alieni¬
genarũ pacebit germen albi¬
diaconis ex ortulis nr̃is abia¬
detur et ieliquie gnacõnis
eius decimabũt᷑ iugũ ipetue
puitutis ferent mãti ⁊̃q suã
ligonib et aratris uulnabt
Succedent duo dracones qͦ
altꝰ nõ sub umbra nomĩs
bũt in diebꝰ eius auiũ ex
lilio et urtica extorquebit
et argencũ ab ex ungulis nu¬
giencũ manabit Calamistra¬
ti uaria uellera uestibũt et
extor hitus melora fugabit ał sigͣb¬
pedes latranciũ trũcabũt᷑
pacem hebũt fere huanitas
suppliciũ dolebit fuidetur forͣ
ꝯmertii dumidiũ rocũdum
ent pibit iluorũ rapaui¬
tas et dentes luporũ hebe¬
tabũtur Catuli leonis in eqreos
pistes tñsforma bũt᷑ et aqͥla
eiꝰ. sup montẽ arannũ indi¬
ficabit uenedocia rubebit
mat̾no sanguie. Et domus co¬
curius lacrimis madebit insu¬
la uñ om̃s ad omia ꝓuocabũ¬

Expanded text:
et ferreis tunicis superveniet, qui vindictam de nequitia ipsius sumet. Restaurabit pristinis incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matremque suam ligonibus et aratris vulnerabunt. Succedent duo dracones, qualter vero sub umbra nominisbunt. In diebus ejus aurum ex lilio et urtica extorquebitur, et argentum ex ungulis mugientum manabit. Calamistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur forma commercii, dimidium rotundum erit. Peribit milvorum rapacitas, et dentes luporum hebetabuntur. Catuli leonis in aequoreos pisces transformabuntur, et aquila ejus super montes Araunium nidificabit. Venedocia rubebit materno sanguine, et domus Coturnis lacrymis madebit insula, unde omnes ad omnia provocabun
Abbreviated transcription (Latin):
uintabit clipeum seilbon archa¬
die necabit uenerem galea
martis/. Galea martis umbra
conficiet et tnͣsibit t̾mĩos suor
mereurii nudabit ensem orion
feriens uexabit nubes phebꝰ
equoreus exibit iupit̾ licitas

Expanded text:
Archadie. Vocabit Venerem galea Martis. Galea Martis umbram conficiet. Transibit terminos furor Mercurii. Nudabit ensem Orion ferreus, uexabit nubes Febus equoreus. Exibit Iupiter semitas
Abbreviated transcription (Latin):
bre obliquẽ oblique pendebũs
donet aries recurua corna
sua supponat Cauda scoipio¬
ns procirabit fulgura et
cancer cũ sole litigabit Asc̃e¬
det uirgo doi sũ sagitarñ et
flores uirgnieos obfuscabit
Currus lune turbabit zodia¬
cũ et in fletũ prũpent plia¬

Expanded text:
bre oblique pandebunt, donec Aries recurva cornua sua supponat. Cauda Scorpionis procreabit fulgura et Cancer cum Sole litigabit. Ascendet Virgo dorsum Sagitarii, flores virgineos obfuscabit. Currus Lune turbabit zodiacum, et in fletu prorumpet Plya
Abbreviated transcription (Latin):
met quid in timpano et ci¬
chara et deuuilcebit leoms
seuiciam. pacificabũtur eciã
nacõnes regni et leonem ad
staturam ꝓuocabut locata
Iede ad pensas studebit s pal¬
mas in albamam extendet
tristabũt᷑ gͦ aquilonarei ꝓ¬

Expanded text:
et quidam in tympano et cythara et demulcebit leonis seuiciam. Pacificabuntur ergo nationes regni et leonem ad stateram prouocabunt. Locata sede ad pensas studebit, sed palmas in Albaniam extendet. Tristabuntur ergo aquilonales
Abbreviated transcription (Latin):
ausus conggredi cum eo quia euis
re sua ꝙͣ pro se ip̃o anxiaretur
posuit eam in orpedo tincigaggol
in littore maris quo pro tuciori ye¬
fuggio ħebat/ Ip̃e megressies ẽ ca¬

Expanded text:
ausus congredi cum rege, sed iuge sua quam pro seipso anxiaretur, posuit eam in opido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse uero ingressus est ca
Abbreviated transcription (Latin):
ac diuissimam oppͥssionem
legati romam cũ epłis mitũ¬
tur militarem manũ ad se
dindicandum lacrimosis po¬
stulacõnib poscentes et sub¬
commꝰ cũ hostib congressa¬
titudinem sternens om̃s ex

Expanded text:
ac dirissimam oppressionem, legatos Romam cum epistolis mittit, militarem manum ad se vindicandam lacrymosis postulationibus poscens, et subgravibus hostibus congressatitudinem sternens, et omnes e
Abbreviated transcription (Latin):
gnam inhabiles ad fugamtre¬
Sieb et noctib scupido sedili
marcebant int̾ea non cessat
micmata hostrum tela quib
miserrnuũ uulgus de miuris
traherantur et solo allidebãt᷑
hoc scilicet eis ꝓficiebat mina¬
tiue mortis suppliciũ qui tali
funere rapiebantur quo fiẽm
pignorũ sgͥ suorũ miẜandas
imminentes q penas cito exitu

Expanded text:
gnam, inhabilis ad fugam, trediebus ac noctibus stupido sedili marcebat. Interea non cessant uncinata nodorum tela quibus miserrimi cives de muris tracti solo allidebantur. Hoc scilicet eis immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur; fratrum quo pignorum suorum miserandas imminentes poenas cito exitu
Abbreviated transcription (Latin):
cientes ne quaꝙͣ se tam
laboriosis expediloinbus
posse fiequẽtius uexari et ob
mibelles et eiraticos latruau¬
los romana scemata tantũ
tasem q ex̾citũ terra at mari
satigari. Sed ut pocuis solis
est libertatem uitam ꝙ totis

Expanded text:
ntiantes nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari, et ob imbelles erraticosque latrunculos, Romana stigmata, tantum talemque exercitum, terra ac mari fatigari: sed ut insula potiusest libertatem vitamque totis
Abbreviated transcription (Latin):
pus quad nocte obside̾tur Ere
ꝯmilitonib suis ut suppͤma
uoce in liec berba clamarent
fletauius genua om̃s et deũ
omĩpotẽtem enũ ac berũ ĩcõuiu¬
ne dep̾cenuir ut nos ab ex̾citu
suẜbo britãnici regis et eiuss
nefandi ducis peande deffandet
Scit eni ipe quia usta ꝑ salu¬
te gentis nr̃e bella suscepunꝰ¬
fet᷑ut̃ gͦ om̃s ut iusserat et
sit incipiente diliculo in hostes
uitoria potiti sũt Quod ut ca¬

Expanded text:
 quadam nocte ibidem signum conmilitonibus suis, ut sumpma uoce in hec uerba clamarent: “Flectamus genua omnes et Deum omnipotentem uiuum ac uerum in conmune deprecemur, ut nos ab exercitu superbo Britannici regis et eiusdem ducis, nefandi Peande, defendat. Scit enim ipse, quia iusta pro salute gentis nostrȩ bella suscipFecerunt omnes ut jusserat. Et sic, incipiente diluculo, in hostem victoria potiti sunt. In c
Abbreviated transcription (Latin):
nib statuerũt S et et ecciam
fubtus in honerem st̃i martim¬
edificauerũt in qua pro ip̃o
et fidelib deffuctis diuina cele¬
brarentur obsequia

Expanded text:
niȩ statuerunt et ȩcclesiam subtus in honore beati Martini fecerunt, in qua pro ipso ceterisque fidelibus defunctis diuina celebrarentur obsequia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ obsidionem regem nõ
adesse Exercitus inconsul¬
te aggens muros diruere conãt
Et obsessum conutem as pre¬
lium prouocare/ Qui eciam

Expanded text:
r obsidionem regem non adesse, exercitus inconsulte agens muros diruere aggreditur et obsessum ducem ad prelium prouocare. Qui dam
Abbreviated transcription (Latin):
dacia, uenerunt minen ad
cis et obsidionis euentum
Indicariuit. Ged cum Re¬
inspexissẽt Euubescentes ad¬
nurabantur ipsum quem in
obsidione int̾fectum deserue
uiuo doleo tamen oppidi mei
destouctiõnẽ sociorum q meor¬
est ne suꝑueniat Rex ⁊ nos
tgat / Etgressus itaq petiut
eu̾citum suum et exuta spẽ
gorlays in utherpendingon

Expanded text:
ractis uenerunt nuncii ad cis et obsidionis euentum indicantes. Sed cum reinspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruer ut cernis. Doleo tamen opidi mei destructionem et sociorum interest, ne superueniat rex nosque gat.” Egressus itaque petiuit exercitum et exuta specie Gorlois in Vterpendragon
Abbreviated transcription (Latin):
xer̃t tentoria. Bertaldus dux saxonoꝵ ex alia
parte ripe huiꝰ fluminis stabat. ꝑatusad placitũ
ut ad pugnam ꝓced̾et. Nudiens aut̃ hc̃ tumultũ
ppłi. int̾rogabat᷑ quid hoc ẽẽt. At illi respondẽtes

Expanded text:
xerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia xerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia parte ripae huius fluminis stans, paratus ad placitum, ut ad pugnam procederet, audiens hunc tumultum populi, interrogat, quid hoc esset. At illi resp
Abbreviated transcription (Latin):
austr os regnat᷑um direxit. Nustrasii uͦ ⁊ suꝑiores
franci ꝯgregati inunim dagob̾tum suꝑse re¬
gẽ staruunt. In illis quoq dieb. sarones rebel¬
les nuis. ꝯmouer̃t excitum genciũ pluximar̃:
ꝯtra dagob̾tum regẽ. uel clotharium. Bagob̾t
uͦ collecto hoste pluruma hrenim tͣnsiit. et ꝯt᷑
sarones ad pugnam tre nõ dubitaitit. Iuis q
ualide pugnantib: dagob̾tus suꝑ galam ca¬
pitis fui ꝑcussus ẽ. & abscisa est particula deca¬
pillis eius. quam aret᷑ stans armiger eiuis colle¬
git. At ille lesum cernens ppłm suũ: dix̃ acdpue¬
rum suũ. ꝑ ge uelocit̾ festinus cum crine capiiᷤ
nc̃ ad patrẽ meum. succ̾ratq nob̾ aute qͣm cũc¬
tus ex̾citus corruat. D. ui uelocit̾ cucurrit. et¬
sui ei ostendisset. ille nunio dolore ꝯmotus cũ
nit. Cũq sumul ꝯiuncti in unũ hẏlari cordema¬
nib plaud̾ent. suꝑ ius era fluuiũ tententes si¬

Expanded text:
Auster regnaturum direxit.Auster regnaturum direxit.congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque valide pugnantibus, Dagobertus super galea capitis sui percussus, abscisa particola de capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit ad ipsum puerum: 'Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, succurratque nobis, antequam cunctus exercitus corruat'. Qui cucurrit sui adpraesentasset, rex nimio dolore commotus, cum nit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fi
Abbreviated transcription (Latin):
ficiens mortuus ẽ. et filios enis paruulos ipsa
brunichildis occidit.
is regib mortuis. burgundiones et aus¬
trasii cum reliquis francis pace fc̃a. clo¬
tharium regẽ in totis trib regnis ĩ monar¬
chiam eleuauer̃t. Rex nãq cdothariꝰ cõmo¬
uit ex̾citum in burgundiã. brunchildẽ qͣsi
ad eum ad castrũ uelfliuuium tiroa. Qui cũ
eã uidiss dixit. Inimica dei cur tanta mala
ꝑꝓetrasti. et tantã genealogiam regalẽ int̾fic̾e
ausa fiusti  tc̃ coadunato ex̾citil. morte tͣpissim a¬
ẽẽ dignissi¬
mam. uibente dothario rege ĩ camelo leua¬
ta. & tota hoste girata: deunde equoꝵ indo¬
mitoꝵ pedib ligata. dissipatis menbris obiit.
Adextinum sepulchrum eiꝰ ignis fuit. ⁊ ossa
in aula regis uir egregius atq industriꝰ fuit.
Rat q clothario regi tc̃ falius
noĩe cdagob̾tus. puer efficax atq
strenuus. ad om̃ia solleri et uersutissimis.
Quem rex aduttũ. una c̃ pipino duce in

Expanded text:
ficiens, mortuus est. Filios eius parvulos ipsa Brunchildis occidit. 40. His regibus mortuis, Burgundiones et Austrasii, cum reliquis Francis pace facta, Chlotharium regem in totis tribus regnis in monarchiam elevaverunt. Rex namque Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam dirigit, Brunchilde, quasiad eum ad castrum vel fluvium Tiroa venit. Qui cum eam vidisset, dixit: ' Inimica Domini, quur tanta mala perpetrasti et tanta genealogia regale interficere ausa fuisti?' Tunc coadunato exercitu Francorum esse dignissima, tunc, iubente Chlothario rege, in camelo levata, A. toto hoste gyrata, deinde equorum indomitum pedibus legata, dissipatis membris, obiit. Ad extremum sepulchrum eius ignis fuit, ossa ipin aula regis, vir egregius atque industrius. 41. Eratque Chlothario rege tunc filius nomine Dagobertus, puer efficax atque strenuus, ad omnia solers, versutissimus. Quem rex adultum una cum Pippino duce in
Abbreviated transcription (Latin):
burgundionũ: gundebadꝰ.⁊ godegiselꝰ. infugã
u̾si uix euaser̃t. Gundebadꝰ ĩ auennionẽ cuita¬
tẽ suꝑ hrodanũ ingressꝰ. ibi se reclusit. Clodoueᷤ
illic eũ ꝑsecutꝰ. obsedit. ut eũ de ciuitate extͣe¬
tũ int̾imeret. Qd̃ ille audiens pauore ꝑt̾ritus:
metuebat ne ei moi ᷤᷤ repentina succed̾et. Habe¬
entẽ. Quẽ ad se accersitũ ait. uallant me ũdis.
angustie. et qͥd faciã ignoro. qr ueniunt hi
barbari suꝑ nos. ut nob̾ int̾ẽptis regionem
totã eu̾tant. Ad ħ aredius ait. Oportec tele¬
nire fi̾tatẽ homĩs huiꝰ ne ꝑeas. Nc̃ gͦ si placit
ĩ ocłis tius ego ate fug̾e ad eũq tͣnsire me si¬
mulo. Cũq ad eũ accessero. ego faciã ut neq
te neq hãc noceat regionẽ. tantũ ut qđ tͥꝑ¬

Expanded text:
odeghiselus in fugam versi, vix evaserunt. Gundobadus in Avenione civitate super Rodanum ingressus, ibi se reclusit. Chlodoveus illic eum persequutus obsedit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habeentem, quem ad se arcessitum, ait: ' Vallant me undique angustiae, et quid faciam ignoro, quia venerunt hi barbari super nos, ut, nobis interemptis, regionem totam evertant'. Ad haec Aredius ait: 'Oportit te lenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nunc ergo, si placit in oculis tuis, ego a tefugire et ad eum transire consimulo, cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem. Tantum ut q
Abbreviated transcription (Latin):
agͥ̾c debeas. qr crastina die ad torm̃ta ualida exi¬
bebim᷑. Et ait landricꝰ contrito spũ. cõmotus la
cͥnus. Tam inala hora te ud̾unt ocłi mer. Ig¬
uoro eñĩ quid ag̾e clebeam. quia coup̾mũt me
undiq angustie. Et illa dix̃ er Noli tim̾e au¬
di consiliũ meum. et faciamus hãc rem et nõ
moriem᷑. Cum rex de uenatione clauso iã die ad
noctẽ uen̾it. mittamus qͥ eum int̾ficiat. & ꝓclament
ꝓchilde bͥtus rex aust̾ insidiatus ei est. Illo q mor¬
tuo. nos cũ filio meo clothario regnemꝰ. Cumq
nox aduenisset. reu̾tente chilꝑico rege de uena¬
tione. missi st̃ homicide inebͥati uino a fredegũ¬
de. Q. dũ rex de equo destendet. euntib reliqͥs
ꝑ sonis. ad mansiones suas ip̃i gladiatores ꝑcus¬
ser̃t̃ regem inuentrẽ suum duob scrã saxis.
At ille uociferans mortiuisẽ. Adclamauert̃
aut̾ insidiatores: qͦs regima miserat. Insidie in¬

Expanded text:
agere debeas, quia crastina die ad tormenta valida exiagere debeas, quia crastina die ad tormenta valida exibimur'. Et ait Landericus, contritu spiritu, commotus lacens: 'Tam mala hora te viderunt oculi mei! Ignoro enim, quid agere debeam, quia conpremunt me undique angustiae'. Et illa dixit ei: 'Noli timere, audi consilium meum, et faciamus hanc rem, et non moriemur. Cum autem rex de venatione, clauso iam die, ad noctem advenerit, mittamus qui eum interficiat, et proclament, quod Childebertus rex Auster insidiatus ei fuisset. Illoque roortuo, nos cum filio meo Chlothario regnemus'. Cumque nox advenisset, revertente Chilperico rege de venatione, emissae homicidae inebriati a vino a Fredegunde, dum rex de equo discenderet, euntibus reliquis personis ad mansiones suas, ipsi gladiatores percusserunt regem in ventrem suum duobus scramsaxis. At ille vociferans, mortuus est. Adclamaverunt autem insidiatores, quos regina miserat: 'Insidiae, in
Abbreviated transcription (Latin):
nis .xxxi. fredegundis uͦ filiã suam nõie ricũ¬
dem. cũ magnis opib ⁊ itfinitis thesauris ĩ his¬
panias leuuildo regi uxorem filii sui magna cũ¬
legatione gothoꝵ direx̃. Erat autͥ fredegundis
regina pulchra & ingeniosa nimis. atq ad ul¬
t̾a. Landricus qͦq t̃c erat maior domus palacii.
uir ingeniosꝰ utilis. Quem memorata re¬
giuia amabat multũ. qr ĩ iuxuri a ꝯmiscebat
cũ ea. Luadã aut̾ cdie maturiꝰ mane cum res
ad uenationẽ ex̾cendam de uilla calense ĩ ꝑa¬
risiaco c̃irigͥet cum amaret eã aimisreu̾̃tꝰ
incanierã palatii de staplo equitum. Illa capucd̃
suum abluebat aqͣ in ip̃a camera. Rex uͦ recro
ueniens eam ĩ natib de fuste ꝑcussit. At illa cogi¬
tans qd̾ landricus ẽet. ait. Quare sic facis landrice:
ꝑrerit. fredegundis uͦ uocauit ad se laudricum. et
euarrauit ħ om̃ia q̃ rex fec̾at dicens. Cogita quid

Expanded text:
nis 31. Fredegundis vero filiam suam nomine Ricchunnis 31. Fredegundis vero filiam suam nomine Ricchunde cum magnis opibus et infinitis thesauris in Hispaniis Leubighildum regem uxorem filii sui cum magna legatione Gothorum direxit. Erat autem Fredegundis regina pulchra et ingeniosa nimis atque adultera. Landericus quoque tunc erat maiorum domus palacii, vir ingeniosus ac utilis, quem memorata regina diligebat multum, quia in luxoria commiscebatur cum ea. Quadam die maturius mane cum rex ad venationem exercendam de villa Calense in Parisiaco dirigeret, cum amaret eam nimis, reversus in camara palacii de stapplo equitum, illa caput suum abluens aqua in ipsa camara, rex vero retro veniens, eam in natibus suis de fuste percussit. At illa cogitans, qperrexit. Fredegundis itaque vocavit ad se Landericum et enarravit haec omnia, quae rex fecerat, dicens: 'Cogita, quid
Abbreviated transcription (Latin):
u̾a ac dona chilꝑicꝰ rex eccłie is uel pauꝑib && mul¬
tas uillas largitus est.
oanno iustinꝰ imp̃r amens effectus . xuiii.
anno imꝑii sui apd̾ constantinꝯposĩ ciuitatẽ
obiit. tiberiꝰ qͦq imꝑiũ eius suscepit. Post hec theo¬
dericꝰ puer filius chilꝑici mortuus ẽ. Peꝑit qͦq
alium filiũ his dieb fredegundis. quẽ clotharrũ
uoca uer̃t hic fuit pꝰ ea rex magnus. qui genuit
dagob̾tum. Childeb̾tus itaq aust̃. cum hoste in
italiam abiit. ip̃am deuastauit: ⁊ tributariam
fec̃. Maxime qͦq discordie inillis dieb int̾ chilꝑi¬
cum ⁊ chil m deb̾tum nepotem suũ crescebãt.
rritabant enĩ eos. ex utͥsq ꝑtib frecdegundis .⁊
bruuichildis. Eo quoq t̃pore. mortuus est bone
memore dõnus guntrannus rex fr̃ chilꝑicire¬
gis cabilono ciuitate burgundie. ĩ basilica sc̃i
marcesli matyris sepultus. Rennauit aut̃ an¬

Expanded text:
nera ac dona Chilpericus rex ecclesiis vel pauperibus et mulnera ac dona Chilpericus rex ecclesiis vel pauperibus et multis villabus est largitus. 35. Eo anno Iustinus imperator amens effectus, 18. anno imperii sui apud Constantinopolim civitatem obiit. Tiberius quoque imperium eius suscepit. Post haec Theudericus puer, filius Chilperici, mortuus est. Peperit quoque alium filium his diebus Fredegundis, quem Chlotharium vocaverunt. Hic fuit postea rex magnus, qui genuit Daigobertum. . Childebertus itaque rex Auster cum hoste in Italia abiit, ipsam devastavit et tributariam fecit. Maxime quoque discordiae in illis diebus inter Chilpericum et Childebertum, nepotem suum, A. crescebant. Inritabant enim eos ex utrisque partibus Fredegundis et Brunchildis. Eo quoque tempore mortuus est bonae memoriae domnus Guntramnus rex, frater Chilperici regis; Cabillonno civitate Burgundiae in basilica sancti Marcelli martyris sepultus est. Regnavit autem an
Abbreviated transcription (Latin):
tia defanoꝵ int̾imunt. Ecce auri et argenti
inm̃sa pond̾a. cellaria ⁊ horrea plena reclundãt.
et nescunus eui congͤgannis ea. Ecce qd̾ pulchriꝰ
habebamus ꝑdimꝰ. quid nob̾ ꝓcł̾unt ista om̃ia: nũc
uͦ placeat tibi consilium meũ. ⁊ iube reddi quod
uel penã ꝑpetuam euadamus. Tc̃ rex compũctus
corde. tradidit om̃s descͥptiones iniqͣs ad ꝯburend̃
igni. Post ħ puer paruulus filiꝰ eiꝰ morit᷑. Que cũ
gͣndi merore parisiꝰ inbasilica sci dionisii marty¬
feretͦ suessionis scĩ medardi duxer̃t. Ricientes q¬
eũ ad scm̃ sepulcrũ. uouer̃t uota ꝓ eo. S media noc¬
te deficiens. mortinis ẽ. Quẽ inbasilicam scõꝵ mar¬
tẏrum. crispum ⁊ cͥspinani sepeliert. Magnus qͦq
planctus. hͥ om̃i ppło fuit. Nam mulieres cum uiris
suis lugentes flebant nigris uestib indute. ꝑcus¬
sis pectorib hoc funus sunt ꝓsecite. et multa mu¬

Expanded text:
ria orfanorum interemunt! Ecce auri et argenti ria orfanorum interemunt! Ecce auri et argenti inmensa pondera, cellaria et horrea plena redundant, et nescimus, cui congregamus ea! Ecce quod pulchrius habebamus perdimus ! Quid nobis proderunt istvero placeat tibi consilium meum, et jube reddere quod vel poenam perpetuam evadamus. Tunc rex compuncto corde tradidit omnes descriptiones iniquas ad comburendum in ignem. Post haec parvulus filius ejus moritur. Quem cum grandi moerore Parisius in basilica sancti Dionysii martyferetro, Suessionas eum ad sanctum sepulchrum, voverunt vota pro eo; sed media nocte deficiens, mortuus est. Quem in basilica sanctorum martyrum Crispini et Crispiniani sepelierunt. A. Magnus quoque planctus hic omni populo fuit; nam mulieres cum viris suis lugentes flebant, nigris vestibus indutae, percussa pectora, hoc funus sunt prosequutae. Multa mu
Abbreviated transcription (Latin):
suo fieri iussit. Erat enĩ illa ancilla neqͥssima.
s ꝓpt̾ pulchritudinẽ uultꝰ: eam rex nimis ama¬
bat. et mala ꝯsilia semꝑ audiebat ab illa: ⁊ eam
credebat suꝑ om̃s consiliarios francoꝵ. ꝓ quib des¬
meliꝰ eẽ ꝑegriuari. qͣm tali ꝑiculo subiat̾e. Sic
enĩ fiuat statutum. ut possessor de ꝓpͥa t̾ra unã
anforã uim ꝑ arpenn um reddẽt. Sic Ne reliquis¬
et de reliquis t̾ris ex uniu̾sa t̾ra substancia facie¬
bͥant similit ⁊ de mancipiis cuncta agebant. Po¬
płs uͦ ualde opp̃ssus. uociferabat᷑ ad dñm. Eodem¬
trore: rex chilꝑicꝰ gͣuiter egͦtauit. Quo recuꝑante.
filiꝰ enis iunior nondũ batizatus egrotare cepit.
Qui batizatus uix conualuit. fr̃q eiꝰ semor nõĩe
dis uͦ plena dolore filioꝵ ⁊ gemitu. ait ad regem
sustentat. Nã nos febrib ⁊ aliis malis corripim᷑.
it em̃dare ueglegimus. Ecce iã ꝑdimꝰ filios. ecce
lam latrime pauꝑum. lam̃tatio uiduarũ. suspi¬

Expanded text:
 33. add.: Erat enim illa ancilla nequissima, sed propter pulchritudinem vultus eam rex nimis amabat, et mala consilia semper audiebat ab illa, et eam credebat super omnes consiliarios Francorum. se melius esse peregrinare quam tale periculo subiacere. Sic enim fuerat statutum, ut possessor de propria terra unam anforam vini per arpennem redderet. Sic et de reliquis terris ex universa substantia faciebant; similiter et de mancipiis cuncta agebantur. Populus vero valde oppressus, vociferabatur ad Dominum. Eo tempore rex Chilpericus graviter egrotavit. Quo recuperante, filius eius iunior, necdum A. baptizatus, egrotare coepit. Qui baptizatus, vix convaluit, fraterque eius senior nomine dis plena dolore filiorum et gemitu, ait ad regem sustentat; nam nos sepe febribus et aliis malis corripuit, et emendare neglegimus. Ecce iam perdimus filios ! Ecce iam eos lacrimae pauperum, lamenta viduarum, suspi
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ alias inspexisset eã rex: subito
incaluit amore illiꝰ. ita ut postposi
ciens:⁊ iocosa uerba int̾serebat. Qd¬
fuit qui eũ reuocaret. cũ id solũ a¬
ria. ut deillata iniuria abeo uindi

Expanded text:
inter alias rex inspexisset, captus est ilico amore ipsius, adeo ut postpositenter et iocosa uerba interserens. Qiuit riam, ut de regali iniuria rectitudi
Abbreviated transcription (Latin):
t constantinꝰ insecutus ẽ saxones¬
phali diffugientẽ ante altare trucida¬
uit. Aliũ uͦ londoniis in quoridã fr̃m
cenobio absconditũ. atq tandẽ iuxta
altare inuentũ crudeli morte affecit.

Expanded text:
m ilico insecutus et Saxonesbali fugientem ante altare trucidauit, alterum Lundoniis in quorundam fratrum cenobio absconditum, tandemque iuxta altare inuentum, crudeli morte affecit.
Abbreviated transcription (Latin):
corde meo uullũ dolorẽ ꝓ hac causa retineo.
clodomirẽ uocaũ. Et ħ c̃ egͦtare cepisset dix̃
rex. Nõ potest aliud ẽẽ. nͨ ⁊de isto sic: sit qͦ¬
mͦ fuit de frẽ eiꝰ. ut batizatus in noĩe xp̃i
uri cito moriat᷑. Sed orante reguia. ⁊ dñi
rũ coleret. & idola uaua q̃ colebat d̾elin

Expanded text:
corde meo pro hac causa retineo'. Chlodomirum vocavit. Et hic cum aegrotare cepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic fiat, quomodo fuit de fratre eius, ut baptizatus in nomine Christi vestri cito moriatur'. Sed orante regina et Dominrum coleret et idola quae colebat
Abbreviated transcription (Latin):
lã suã uocare ꝑegrinũ illum. At ille anulũ
clodouei regis manu tenens: reliqͣ ornam̃ta
spõsalia reposita retinebat ĩ sacculo suo.
relicto eo retͦ secꝰ hostiũ camere. Cui ait
crotchildis. Dic mͥ homo iuuenis cur te
pauꝑẽ simulas. uł ꝓ qͣ causa retͣristi palli¬
ũ meũ. ͣ Et ille dix̃. Loquat᷑ obsecro seruꝰ
tius. secreto tec̃. Et illa ait. Loq̃re. Qui
clixit dñs meus clodoueꝰ rex fraucoꝵ misit
me adte: ⁊ uult te hab̾e reginã. Ecce anulꝰ
eiꝰ.&̾. reliqͣ ornam̃ta sponsalia. Qui ut res¬
pex̃ ret᷑ hostiũ camere: nõ ĩuenit sacculũ¬

Expanded text:
lam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum lam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum Chlodoveo rege manu tenens, reliqua ornamenta sponsalia reposita retenebat in saccolum suum, relictoque eo retro secus hostium camerae. Cui ait Chrotchildis: 'Die mihi, homo iuvenis: quur te pauperem simulas, vel pro qua causa retraxisti pallium meum?' Et ille dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus secreto tecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus rex Francorum misit me ad te; vult te habere reginam, Ecce anolus eius et reliqua ornamenta sponsalia!' Respexit retro hostium camerae: non i
Abbreviated transcription (Latin):
te exilio cõdẽpnauit. uiniorẽ uͦ nomie crot¬
childẽ domi ritinuit. Ciodoueus itaq dũ
freq̃nt̃ legationẽ in burgiudiã mitteret:
crotchidis puella inuenit᷑ alegatariis. Qͥ
cũ eã uidissent pulchrã elegantẽ atq sa¬
pientẽ: clodoueo nũtia uert̃ ħ. Atille hec
audiens. iter̃ legationẽ ad gundebadum
misit aurelianũ legatariũ suũ: crotchil¬
dẽ neptem suã petendã. Erat enĩ crocchil¬
dis xp̃iana. Quadã die dñica c̃ ad nussar̃
sollẽpnia crotchildis ueniss. aurelianus
silua reliqͥd: ⁊ ante eccłie matriculã ĩ medio
pauꝑũ consed̾. Transactis itaq missarum
sollẽpniis : crotchildis uixta ꝯsuetudinem.
solitã cep̃ elemosiuam dare pauꝑib. Cũq
ad aurelianũ pauꝑẽ se simłantẽ uenisset.
misit aureũ unũ ĩ inanu eiꝰ. Ꝙ ille osculãs
manũ ipsiꝰ puelle. retͣxit palliũ eiꝰ ret᷑. Post
hec illa ingressa cubiculũ siũ: misit ãcil¬

Expanded text:
te, exilio condempnavit, iuniorem vero nomine Chrotchilde domo retenuit. Chlodovechus itaque dum frequenter legationem in Burgundiam mitteret, Chrotchildis puella invenitur a legatariis. Qui cum eam vidissent pulchram, elegantem atque sapientem, Chlodoveo nunciaverunt haec. At ille haec audiens, iterum legationem ad Gundobadum misit Aurilianum legatarium suum Chrotchilde, neptem suam, petendam. Erat enim Chrotchildis christiana. Quadam die dominica cum ad missarum sollempnia Chrotchildisilvis, et ante ecclesiae matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrotchildis iuxta consuetudinem solitam coepit ęlymosinam dare in pauperibus. Cumque ad Aurilianum pauperem simulantem venisset, misit aureum unum in manu eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit pallium eius retro. Post haec illa ingressa est in cubiculum suum, misit ancil
Abbreviated transcription (Latin):
Accepit q aure lianꝰ castrũ mali duniense.
õem q ducatũ regionis illiꝰ. Tẽ concepit
cͦchildis ex clodoueo. ⁊ peꝑit filiũ. Quẽ cũ
baptismo consecͣre uellet: non enĩ credebat
rex dñm dm̃: regina enĩ cotidie p̃dicabat
er At ille nolebat audire eam᷑ int̾ea regi
rex nimis ꝯtͥstatus reputabat incͤpando di¬
cens. Quia si dedicatꝰ ĩ noĩe deoꝵ meoꝵ de
dicatꝰ fuiss: uixissetq utiq. Quia ĩ nõie

Expanded text:
accepitque Aurilianus castrum Malidunensem accepitque Aurilianus castrum Malidunensem omnemque ducatum regionis illius. Tunc concepit Chrotchildis ex Chlodoveo et peperit filium. Quem cum baptismo consecrare vellit, – non enim credebat rex dominum Deum, – regina enim cotidie predicabat eum; at ille nolebat audire eam. Interea regirex nimis contristatus, reputabat? increpando, dicens, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, vixisset utique; quia in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
gũdebado regi suo dixert̃. Da nepti tue
Aiqͥd de facultate thesauri tui q̃ ei cõ¬
lamiciciã c̃ lodoueo ⁊ gente francoꝵ.
ne forte irruant in t̾ram nr̃am: quia po¬
płs ualidus & ferꝰ est sine deo. Audiensq arẽ
ꝯsilũ gundebadꝰ ded̃ ꝑ manꝰ aureliani ad
rũ ⁊ argentur oruam̃ta multa & ait. Quid
restat aliud. nͥ ut om̃e regnũ meũ ẽ elodo¬
ueo diuidã: ⁊ dix ad aurelianũ. Reu̾tere
ad dum tuũ. qr habes qd̾ ei deferas mu
n̾a multa q̃ ñ laborastis. Et ait aurelianꝰ
filiꝰ tuus dñs meꝰ est clodoueus rex. Oñia
ur̃a ꝯmuna er̃t. Se dixer̃t sapientes bur¬
gũdiones. Uiuat rex qͥ tales hc̃ leudos.¬
Reu̾sꝰ q ẽ aurelia nꝰ ẽ thesauris multis
ad dũm suũ in franciã. Clodoueꝰ itaq rex
habebat filiũ de concubina. noĩe theode¬
o tempore dilatauit clodoueꝰ ã ꝓlifi¬
caus regnũ suũ. usq secauã. Seq̃n¬
ti tempore. usq ligerẽ fluuiũ occupaiit

Expanded text:
Gundobado regi suo dixerunt: Da neptae tuae aliquid de facultate thesauri sui qui ei conet amicicia cum Chlodoveo et gente Francorum, ne forte inruant in terram nostram, quia populus validus et ferus est sine Deo'. Audiensque eorum consilio Gundobadus, dedit per manus Auriliano ad rum, argentum et ornamenta multa, et ait: 'Quid restat aliud, nisi ut omnem regnum meum cum Chlodoveo dividam?'. Et dixit ad Aurilianum: 'Revertere ad dominum tuum, quia habes qnera multa quae non laborastis. Et ait Aurilianus: Filius tuus est dominus meus Chlodoveus rex: omnia vestra communia erunt. Et dixerunt sapientes Burgundionum: Vivat rex qui tales habet leodosReversusque est Aurilianus cum thesauris multis ad dominum suum in Francia. Chlodoveus itaA. que rex habebat filium de concubina nomine TheudeEo tempore dilatavit Chlodovechus amplificans regnum suum usque Sequanam. Sequenti tempore usque Ligere fluvio occupavit,
Abbreviated transcription (Latin):
debadꝰ itaq in ira ꝯmotu. ait. Nũqͥd in ma¬
nꝰ clodouei tͣditur regnũ meum aut che¬
sauri mei Nõne testatus fui tibi aureli¬
ane. ut non uenires ãplius ĩ reguũ me¬
ũ explorare substanciã meam: ꝑ salutem
pͥncipũ iuro. reu̾tere cito ⁊ recede aie.
Sin aut̃ ego uit̾ficiam te. Cui aurelianꝰ
respond̃ dicens. Uiuit dñs meus clodoueꝰ
rex ⁊ franci q̃ c̾eo sunt: qr nõ timeo muᷤᷤ¬

Expanded text:
dobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in madobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur regnum meum aut thesauri mei? Nonne testatus fui tibi, Auriliane, ut non venires amplius in regno meo explorare substantiam meam? Per salutem princiA. pum iuro: Revertere cito et recede a me; sin autem, ego interficiam te'. Cui Aurilianus respondit, dicens: 'Vivit dominus meus Chlodoveus rex et Franci qui cum eo sunt, quia non timeo m
Abbreviated transcription (Latin):
Ille aut̾ acceptã crotchildẽ. ẽ magno gau¬
eã suessionis ciuitatẽ in franciã. Ei auilꝰ
est aut̾ clodoueꝰ rex. eã q in matrmoni
copulant. Cũ eẽt sero die illa quando
suus nupciali moie accũb̾e deb̾ent.: at
Re digneris qd̾ dep̃cor: aute quã famula¬
tui ur̃e dñationis cocã. Et rex ait. Postu¬
la qd̾ uis: & ego concedã. U illa postulaũ
aicens. Primũ peto ut dm̃ celi patrẽ oĩpotẽ¬
oĩpotentiãq coet̾nam agnosce. ⁊ aguitã
crede. & idola uana delinq̃. q̃ non sunt
dii s scubtilia uana. incendeq ea. et ec¬
geuitoris mei & genitricis mee: qͦs auĩ¬
cułꝰ meꝰ gundebadꝰ malo ordine int̾fecit.
meos relinquã: ⁊ dm̃ tuum colã. Aliud
hoc maximũ peto: ut dñm dm̃ oĩpotentẽ
est patre comite petrogorice noĩe felice:
qͥ post ea plenus sc̃itate patͦnus egolisme
ciuitatis fẽs est.
aurelianũ ad gundebadũ dirigit.
ꝓpter thesaurũ cͦchildis regine sue. Gũ¬

Expanded text:
ccepta Chrotchilde, cum magno gaueam Suessionis civitate in Francia. Gavisus est autem Chlodovechus rex eamque in matrimonium copulavit. Cum esset sero die illa, quando simul nuptiale more accumbere deberent, at dere digneris, quod deprecor, antequam famulatu vestrae dominationis coeam'. Et rex ait: 'Postola quod vis, et ego concedam'. Et illa postolavit, dicens: 'Primum peto, ut Deum A. caeli, Patrem omnipotenpotentiamque coaeternam agnosce, et agnitam crede, et idola vana derelinque, qui non sunt dii, sed sculptilia vana, incendeque ea: et ecgenitoris mei et genitricis meae, quos avunculus meus Gundobadus malo ordine interfecit. meos derelinquam, et Deum tuum colam. Aliud Hoc maximum obsecro, ut Dominum Deum omnipotentem, est patre comite Petrogoricae nomine Felice, qui postea plenus sanctitate patronus Egolismae civitatis factus est.Aurilianum ad Gundobadum dirigit propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gun
Abbreviated transcription (Latin):
ones qͥ erant cõsiliarii eiꝰ: timẽtes irã frãcoꝵ
⁊ dodouei. ꝯsiliũ dedert̃ gundebado dicen¬
tes. Inqͥrat rex a ministris &̾ cubiculariiz
suis. si fuert aliquando deportata munera
ꝑ ingeniũ. alegatar clodouei regis: ut non¬
inueniat᷑ occasio suꝑ popłm tuũ &̾ regnũ
tuũ: ⁊ uictor ualetis suꝑare eũ: qr nimis
furibũda est clodouei neqͥcia. Burgũdioneᷤ
sic̃ solitũ est. hoc cõsiliũ ded̾unt regi suoRie¬
quirentes aut̃. ĩuener̃t in thesauris regis
anulũ clodouer ĩ scͥpcione uł imagine in
Scio dñe mi rex ante hos annos tͥ ꝓmun̾e
aurea mnunuscula a missis clodei allatꝙ
ꝑuulũ. Ego uͦ ĩ thesauris ur̃is: eũ recõdi

Expanded text:
ones, qui erant consiliarii eius, timentones, qui erant consiliarii eius, timent consilium dederunt Gundobado, dicentes: 'Inqueratur rex a ministris et cubiculariis suis, si non fuerunt aliquando deportata munera per ingenium a legatariis Chlodoinveniatur occasio super populum tuum et regnum tuum, ut victor valeas superare eum, eo quod nimis furibunda est Chlodovei nequitia. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium dederunt regi suo. Requirentesque invenerunt in thesauro regis annulum, Chlodovei inscriptione vel imagine insScio, domine mi rex, ante hos annos tibi pro munere aurea munuscula a missis Chlodovei defeparvulum. Ego vero in thesauris vestris ipsum recondi
Abbreviated transcription (Latin):
q anulo quẽ clodoueꝰ rex misat ꝑaurelia¬
nũ: reposuit illũ ĩ thesauro auumculi sui
Clodoueo inqͥd salutẽ dicito. licitũ nõ est
xp̃ianam pagano nub̾e. Uide ut hãc cau¬
sã iremo sciat. Quo mͦ iubet dñs d m̃s
quẽ ego choram oĩb ꝯftteor: sic fiat. Tu li
uade d̃ pace. At ille ueuiens: nũtiauit hec do¬
mino suo.
legariũ suũ ad gundebadũ. ꝓsponsa
amici mei bur gundiones. qͣlẽ occasionem
te meã. Et ait ad aurelianũ. Gii expͥorare ue.¬
nisti domos nr̃as occasione q̃renda. Renũ¬
constant̾ loquit᷑ dicens ei. Sic mandat dñs
meꝰ clodoueꝰ rex. Si uis ei dare sponsã sũa.
locũ ei p̃para denomiuatũ uͥ uis. quando
crotchildẽ sponsã suã recipiat. Si aut̃ nõ
uis: ille cum ex̾citu francoꝵ ĩ occ᷑sum tuũ
uenire disponit. Et ille ait. Ubicũq uult
ueniat. ⁊ ego ꝯtͣ eũ ire dispono. ẽ hoste plu¬
rimo burgundionũ: ut decidat ruina eiꝰ
ĩ manib ur̃is. Nudiẽtes aut̃ hec burgũdi¬

Expanded text:
uem Chlodoveus rex miserat per Aurilianum, reposuit illum in thesaurum avuncoli sui. 'Chlodoveoque salutem dicito; licitum non est, christiana paganum nubere. Vide, ut hac causa nemo sciat. Quomodo iubet dominus Deus meus, quem ego coram omnibus confiteor, sic fiat. Tu vero vade in pace'. At ille veniens, nunciavit haec domino suo. legatarium suum ad Gundobadum pro sponsa amici mei Burgundiones qualem occasionem tam meam. Et ait ad Aurelianum: Tu explorare venisti domos nostras occasione quaerenconstanter loquitur, dicens ei: 'Sic mandat dominus meus Chlodoveus rex. Si non vis ei dare sponsam suam, ut locum ei prepares denominato, ubi vis, quando Chrotchilde sponsam suam recipiat; sin autem non vis, ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponit'. Et ille ait: 'Ubicumque vult, veniat, et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo Burgundionum, ut decedat ruina eiusin manibus vestris'. Audientes haec Burgundi
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Mutabit clipeũ stilbon arcadie:
uocabit uen̾em galea martis. Galea¬
martis. martis umbrã c̃ficiet. tͣnsibit
t̃minos furor merturii. Nudabit en¬
sem ouon ferreus. uexabit nubes phe¬
bus eqͦreus. Exibit iupit licitas semi
turni sidis loudo corruet. et falce re¬
curua mortales ꝑimet. Bissenꝰ num¬
tes ita discurrere. Omittent geminoᷤᷤ
cõplexus gemini: et urnã infontes
ꝓuocabt. Pensa libre oblique pen¬
debunt.donec aries recurua sua cor
nua supponat. Cauda scorpionis ꝓ¬
creabit fulgura: et cancer cum sole
litigabit. Ascendet uirgo dorsũ sa¬
gutarii: et flores uirgineos obfucabit.
Currus lune turbabit rodiacũ. et

Expanded text:
adie. Vocabit Venerem galea Martis. Galea Martis umbram conficiet. Transibit terminos furor Mercurii. Nudabit ensem Orion ferreus, uexabit nubes Febus equoreus. Exibit Iupiter semitas licturni syderis liuido corruet et falce recurua mortales perimet. Bissenus numtes ita transcurrere. Obmittent Gemini complexus solitos etetc. Pensa Libre oblique pandebunt, donec Aries recurva cornua sua supponat. Cauda Scorpionis procreabit fulgura et Cancer cum Sole litigabit. Ascendet Virgo dorsum Sagitarii, flores virgineos obfuscabit. Currus Lune turbabit zodiacum, et
Abbreviated transcription (Latin):
gundie cũ hoste fortisfimo lemonicinũ
appulit. ⁊ꝯgregatisunt ꝯtͣ eũ mnu¬
merabiles hostes normannoꝵ ⁊ cõmisso
p̃lio in loco qͥ dr̃ ad destriccios usq ad in¬
t̃nicionẽ deuastatisunt. pagani. ⁊ exind̾
fugientes ñ ultͣ fiduciã p̃sumpser̃ ue¬
niendi inaqͥtanĩa. Rodulfꝰ aũ gr̃as dõ
ꝓ cuiꝰ amore animã sũa posuerat. re¬
ferens cũ magno tͥumpho. regressꝰ ÷.
Etnor manm reg̾ssi t̾rã uacũa repperi¬
entes sedẽ s in roto mago constituunt

Expanded text:
gundiae cum hoste fortissimo Lemovicinum appulit, et congregati sunt contra eum innumerabiles hostes Normannorum, et commisso praelio in loco qui dicitur Ad-Destricios, usque ad internitionem devastati sunt pagani, et exinde fugientes, non ultra fiduciam praesumpserunt veniendi in Aquitaniam. Rodulfus autem gratias Deo, pro cujus amore animam suam posuerat, referens, cum magno triumpho regressus est. Et Normanni regressi, terram vacuam repperientes, sedem sibi in Rotomago constituunt
Abbreviated transcription (Latin):
heroldi et ad hoc placitũ conuenisseñ¬
nichil opinabantur. t̾nsito flumine
adorti de castris eiciunt et infugã
se cũ om̃ib copis suis in sua castra
qualit ita fieret em̃datũ ut dereliqͦ
int̾ partes pax firma ẽẽt. Bonefaci¬
aut̃ comes cui tutela corsice insule
corsicam ⁊ sardiniam cũ parua elasse
in uenisset. in affricã traiecit. ꝙ in¬
t̃uticã ⁊ cartaginem egressus. in nu¬

Expanded text:
nvenissennihil tale opinantes transito flumine adorti, castris exuunt, eisque in fugam se cum omnibus copiis suis in sua castra qualiter ita fieret emendatum, ut de reliquo inter partes pax firma maneret. Bonefacius comes, cui tutela Corsicae insulaCorsicam atque Sardiniam parva classe invenisset, in Africam traiecit et inter Uticam atque Kartaginem egressus, innu
Abbreviated transcription (Latin):
dlt̃o apud cõpendiũ in quo annua¬
la dona suscepit. et his qui ad mar¬
cham hi spanie mittendi erãt qͥd uł
qualiter agere deberent imꝑauit.
his uitinis palacus. usq ad hybnũ¬

Expanded text:
ltero apud Compendium, in quo et annualia dona suscepit et his, qui ad marcam Hispanicam mittendi erant, quid vel qualiter agere deberent, imperavit, his vicina pala
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ eblum noĩe. QiRãnulsꝰ ꝯsangͥneꝰ
erat. Will̃i nobilissimi comitis aruernis.
S̾ũmãq amicicĩa cũ eo ⁊ cũ roso pͥncipe
normannoꝵ habuit. E qr pugnator
fortissimꝰ erat. a rege odone ualde ho¬
norabat᷑. Et dũ regalẽ aulã assiduaret᷑
ueneno nectꝰ inextremis scõ geraldo.
ibi tũc p̃senti paruulum filiũ sicura
eblum cõmisit tutãdũ. Ademarꝰ aut̃
faiꝰ emenonis sancia inconingio copi¬
iata alchiuno ⁊ Giułłmo familiarissi¬
mꝰ existens honore eoꝵ aesi fr̃ potiri
indebatur. Marege odone nocatus ad
tiium rannulfi apictauis Guilime du¬
q aqͥtanie comiti aruernis cred it niue¬
triendũ cui ꝓpinquus erat. So tp̃i ip̃e¬

Expanded text:
filium Eblum nomine. Qui Rannulfus consanguineus erat Willelmi nobilissimi comitis Arvernis. Summamque amiciciam cum eo et cum Roso principe Normannorum habuit. Et quia pugnator fortissimus erat, a rege Odone valde honorabatur . Et dum regalem aulam assiduaretur, veneno necatus, in extremis sancto Geraldo ibi tunc presenti parvulum filium suum Eblum commisit tutandum. Ademarus autem, filius Emenonis, Santia in conjugio copulata, Alduino et Willelmo familiarissimus existens, honore eorum acsi frater potiri videbatur. Qui a rege Odone vocatus ad filium Rannulfi a Pictavis Willelmo, duci Aquitaniae comiti Arvernis, credidit nutriendum, cui propinquus erat. Eo t
Abbreviated transcription (Latin):
sli euꝰ itẽ Otho. fr̃ancoꝵ u rege odone
obeunte regnauit ꝓ eo filiꝰ eiꝰ Armilfus
pauco tp̃r ⁊ mortuus est. Iterum
barolꝰ minor regnũ suscepit. unx̃q
eũ arb̾tꝰ ep̃s. Contͣ quẽ iterato francoꝵ
ꝓ ceres conspirati cũ regno pellentes rot¬
b̾tũ ducẽ ꝓ eo constituunt regẽ. Tunc
int̃ se diuisi st̃ franci s maior pars rotbto
fauebat. K̾ꝰ. deniq accito ab hotone
imꝑr̃e auxilio cũ młto ex̃citu part̃i
debaioaria partĩ de francia. regressꝰ
franciã ꝯserto p̃lio Rotbtũ int̃ fec̃
regnũq recuꝑans hugoni filio potbr¬

Expanded text:
filius ejus item Hoto. Francorum vero rege Odone obeunte, regnavit pro eo filius ejus Arnulfus pauco tempore, et mortuus est. Iterum Carolus Minor regnum suscepit , unxitque eum Arbertus episcopus. Contra quem iterato Francorum proceres conspirati, eum regno pellentes, Rotbertum ducem pro eo constituunt regem . Tunc inter se divisi sunt Franci, sed major pars Rotberto favebat. Carolus denique accito ab Hotone imperatore auxilio, cum multo exercitu partim de Bajoaria partim de Frantia, regressus Frantiam, conserto praelio Rotbertum interfecit, regnumque recuperans , Hugoni filio Rotb
Abbreviated transcription (Latin):
Quo tꝑ̃r gͣuissime normanni aqͥtanĩã
afligebant. Thelias scotigena: engolis
ganis desolatum ÷ ita ut ibi nullus
monachoꝵ habitaret. ⁊ hac dere cano¬
nicalis habitꝰ ibi reuert̾et᷑ qͥ nuꝑ exierat
Turpio uͦ cũ rege karolo abiens fran¬
ciam ⁊ inde regressus ñ pꝰ młtos dies.
cũ normannis cñ gressꝰ. occidens: eor
regẽ nomine maurũ ab eo ip̃e octi¬
dit᷑. ⁊ emeno fr̃ eiꝰ engolisme comes ex¬
titit. ⁊ ip̃e pꝰ bienniũ cũ landrico scõm¬
censil comite confligens int̃empto Lã¬
drico in castro rũconia reducit᷑ sauciꝰ.
⁊ occana die morit᷑. Sepultꝰ uirta ba¬
silicam beati eparchii ⁊ reliqͥd filium
paruulũ ademarũ nomine. R. harolus
aldoini ab̃bis ermonast̾io sc̃i dionisĩ
direr̃ ⁊ p̃ fec̃ eũ engolisme. ⁊ petͣgorice.
⁊ olibã statuit ĩep̃atũ engolism̃s. His¬

Expanded text:
Quo tempore gravissime Normanni Aquitaniam Quo tempore gravissime Normanni Aquitaniam affligebant, et Helias Scotigena Engolismeganis desolatum est, ita ut ibi nullus monachorum habitaret, et hac de re canonicalis habitus ibi reverteretur, qui nuper exierat. Turpio vero cum rege Carolo abiens Franciam, et inde regressus, non post multos dies cum Normannis congressus, occidens eorum regem nomine Maurum, ab eo ipse occiditur; et Emeno frater ejus Engolismae comes extitit, et ipse post biennium cum Landrico Sanctonicensi comite confligens, interempto Landrico, in castro Runconia reducitur sautius, et octava die moritur; sepultus juxta basilicam beati Eparchii; et reliquid filium parvulum Ademarum nomine. Et Carolus Aldoini abbatis, ex monasterio sancti Dionisii direxit, et praefecit eum Engolismae et Petragoricae, et Olibam statuit in ep
Abbreviated transcription (Latin):
gło ꝑ cussus interit. Et harolꝰ caluns car¬
to brittanniã ingressus. cũ erispoio filio
nomenoi dimicanit ⁊ uctor extitit. s
magnã partẽ exercitꝰ sui cũ uiuiano
duce amisit. Q: seqñti anno lanbtꝰ comes
nannetensiũ agaurb̃to cenomannẽsiũ
comite inbello occidit᷑. P ħarolꝰ quinta
uice britanniã deuastauit. ⁊ pipinũ
nepotẽ suũ ad gͥrens brutannĩa sibi
sub iugauit occiso erispoio. Rantiulfꝰ
qͥq comes pictauensis. ⁊ Ramo comes
arbatilicensis consanguineꝰ eiꝰ. cũ norman¬
nis inbrilliaco uilla dimicantes fugati
sunt. ⁊ Gaurb̾tus comes cenomannẽsi
in basilica saluatoris ⁊ inde ingress t
franciã. Post paucos dies lothariꝰ impr̃
con iecerat. Quomortuo. d anima eiꝰ
alt̾catio uisa est inter angłos nequam
ꝙ scõs. demones aut̃ frustratisunt:
ẜaruo pꝰ tp̃r ludouicꝰ rex fr̃ eiꝰ obiit.
⁊ karolus caluus mimꝑr̃em eleciatꝰ ÷

Expanded text:
gelo percussus interiit. Et Carolus Calvus quargelo percussus interiit. Et Carolus Calvus quarto Britanniam ingressus, cum Erispoio filio Nomenoi dimicavit, et victor extitit, sed magnam partem exercitus sui cum Viviano duce amisit. Et sequenti anno Lanbertus comes Nannetensium a Gauzberto Cenomannensium comite in bello occiditur. Et Carolus quinta vice Britanniam devastavit, et Pipinum nepotem suum adquirens, Britanniam sibi subjugavit, occiso Erispoio. Rannulfus quoque comes Pictavensis et Raino comes Arbatilicensis, consanguineus ejus, cum Normannis in Briliaco villa dimicantes fugati sunt, et Gauzbertus comes Cenomannensisin basilica Salvatoris, et inde ingressus est Franciam . Post paucos dies Lotharius imperconjecerat. Quo mortuo, de anima ejus altercatio visa est inter angelos nequam et sanctos; demones autem frustrati sunt. Parvo post tempore Ludovicus rex frater ejus obiit, et Carolu
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑ̃r .xt. ante cuiꝰ p̃sencĩa amardꝰ p̃fectus
monast᷑ii scĩ marcialis deposito canonica¬
li habitu monachꝰ efficit᷑. Similit̃ ⁊ om̃s
canoniti scĩ Marcialis inmonasticum.
habi iq̃ tũ sponte se se tͣnsfer̃ ⁊ demorps
idẽ locus amonachis ordinat᷑. Gos fredꝰ
uͦ thes aurariꝰ nolens relinquere scłm
tutus astolido ep̃o. monast̾ium sc̃i uinians
⁊ eccłam cairoensẽ dep̃datione aiuire sc̃i
Marcialis subripuit. ⁊ ac occasione des¬
cis dere fẽc. Tunc sc̃i martini monachi
turonenses nemine cogente ante corpꝰ
eiꝰd̾̃ ab iecto monachi scemate scema induũt
canonicale s mor ineis pestilentia irruit
ut una nocte om̃s morerent᷑. ⁊ dereliqͦ
acanonicis ip̃e habitat᷑ locꝰ. Harolus
aũ tertia uice brittanniã igni ⁊ ferro
uastauit. P dũ in aqͥtanĩa regress eẽt
nomenoius dux redonas ciuitatẽ ⁊ nan¬
netis capiens. destrux̃ eas. ⁊ brittannĩã
repedat:. Anno seqñti iubente dõ aban¬

Expanded text:
 ante cujus praesentiam Ainardus praefectus monasterii sancti Marcialis, deposito canonicali habitu, monachus efficitur; similiter et omnes canonici sancti Marcialis in monasticum habitum sponte sese transferunt, et deinceps idem locus a monachis ordinatur. Josfredus vero thesaurarius nolens relinquere seculum, tutus a Stodilo episcopo, monasterium sancti Juniani et ecclesiam Cairoensem depraedatione a jure sancti Marcialis subripuit, et hac occasione desciscere fecit. Tunc sancti Martini monachi Turonenses, nemine cogente, ante corpus ejusdem abjecto monachi scemate, scema induunt canonicale; sed mox in eis pestis irruit, ut una nocte omnes morerentur, et de relico a canonicis ipse habitatur locus. Carolus autem tercia vice Britanniam igni et ferro vastavit . Et dum in Aquitaniam regressus esset, Nomenoius dux Redonas civitatem et Nannetis capiens, destruxit eas, et Britanniam repedat. Anno sequenti , jubente Deo, ab an
Abbreviated transcription (Latin):
Scõ carrofo. qͥdẽ uoertã. sc̃o Marciali mol¬
tonnũ. Sc̃o Ioħi. neiriacũ. Sc̃õ Hy lario
cor colmũ. Scõ eparcio godoruilla. Co
tp̃r ebo bituricꝰ cepit edificare cenobiũ
dolense inhonore dĩ matͥs. qd̃ pꝰtea inte¬
grauit rodulfus filiꝰ eiꝰ. ubi magnã corhor¬
tẽ monachoꝵ ꝯg̾gauit regłarit̃ degentẽ.
His diebꝰ Hoto rer baioarior langobar

Expanded text:
o Carrofo quidem Voertam sancto Marciali Moltonnum, sancto Johanni Neiriacum, sancto Hilario Corcolmum, sancto Eparchio Godorvillam. Eo tempore Ebo Bituricus cepit aedificare cenobium Dolense in honore Dei matris , quod postea integravit Rodulfus filius ejus, ubi magnam cohortem monachorum congregavit regulariter degentem. 22. His diebus Hoto, rex Bajoarior
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ eparchium ꝯstrur̃ ibi eccłam in ho¬
nore saluatoris s corpꝰ beati uiri leua¬
re nõpotuit qd̃ uolebat tͣnsferre in ead
eccła. Ipsoq cũ sec̾cionis die pꝰꝑactũ sacͥ¬
ficium placida morte añ altare saluatoris
obdormiũ indño ⁊ ibid̾ añ altare hu
filiꝰ eiꝰ Ludouicꝰ balbꝰ nͨ ultͣ inꝑiũ accep̃
aliqͥs d̾ regibꝰ francie. Tuncba iorii ⁊ a¬
lamanni ergente eoꝵ creau̾nt sibi regẽ
Otonẽ. Langobardi similit̃ exgñte sua
regẽ ad albͣtum d̾ ind̾ arduinũ ⁊ roma¬
ni desenatoribꝰ suis eleuauer̃ in regno
Desicto rege ludoueo regnauit ꝓes
filiꝰ eiꝰ. karolꝰ cognom̃to insipiens ut
minor. Re tp̃r d̾ functo uulgrimno

Expanded text:
rchium, construxit ibi ecclesiam in honore Salvatoris; sed corpus beati viri levare non potuit, quod volebat transferre in eadem ecclesia. Ipsoque consecrationis die post peractum sacrificium placida morte ante altare Salvatoris obdormivit in Domino, et ibidem ante altare humfilius ejus Ludovicus Balbus; nec ultra imperium accepit aliquis de regibus Frantiae. Tunc Bajoarii et Alamanni ex gente corum creaverunt sibi regem Hotonem, Longobardi similiter ex gente sua regem Adalbertum, deinde Harduinum; et Romani de senatoribus suis elevaverunt in regno Defuncto rege Ludovico, regnavit pro eo filius ejus Carolus cognomento Insipiens vel Minor. Quo tempore defuncto Vulgrimno