comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qaudam fontes certo tempore
purgamenta eiactant ut arechu¬
sa in cecilia. q̃ tõ qua estate per
olmiria Inde opĩo ẽ abphẽd m
achaya illo usq penetrare et aꝙͣ
sub mari cursu nec antequam
In syracusano litto emergige
ideoq hiis diebus quibꝰ olmpia
siũt uictimarũ scercus secundo
traditũ slm̃ illic redundare / Est
magnũ interuallũ tp̃is feda q̃dã
fontes faciũt ut nõ tantũ lutũ
ẜ folia testasq et quidꝙ putia¬
cuit expellat ubiq aũt facit
mare cuihec natura ẽ ut om̃e
ĩmundũ scercoro suq̃ littoribus
ĩpingat quedam partes maris
certis tꝑĩbus hoc faciũt ꝙ circa
simile turbulento mare profere
Feru q et exescuat nõ sine caloe
fedo unde illic stabulare fol bo¬

Expanded text:
Quidam fontes certo tempore purgamenta eiectant, ut Arethusa in Sicilia quinta quaque aestate per Olympia. Inde opinio est Alpheon ex Achaia eo usque penetrare et agere sub mare cursum nec ante quam in Syracusano litore emergere, ideoque his diebus, quibus Olympia sunt, uictimarum stercus secundo traditum flumini illic redundare. Hoc magnum interuallum temporis foeda quaedam fontes faciunt, ut non tantum lutum sed folia testasque et quicquid putre iacuit expellant. Ubique autem facit mare, cui haec natura est, ut omne immundum stercorosumque litoribus impingat. Quaedam uero partes maris certis temporibus hoc faciunt, ut circa simile turbulenta uis maris profert feruetque et aestuat non sine colore foedo, unde illic stabulare Solis bo
Abbreviated transcription (Latin):
atq aer aquas inficit siłesq
regionibus reddit/ ex quibus
et per quas ueniunt pabuli¬
.n. sapor apparet inlacte et ui¬
quidã estimant per loca sulph¬
re plena ul introeuntes aquas
talorẽ benefiçio matĩe ꝑ quãz
fluũt retrahe̾ ꝙ ipo odore gustu
sunt/ nec odore notabiles nec
sapore/ Circa nouatmi ĩarcha¬
dya stix appellata abintolis
aduenas fallit quia nõ facie
nõ odore suspectu est qualia
sũt magnorũ decificũ uenena
que deprehendi insi morte
nõ possunt hec aqua sũma¬
hausta duratur nec aliter ꝙͣ
gipsũ sub huõre constringitur
et alligat uistera Est eque
noxia aqua in thessalia circa
tempe quam et fera et om̃e
pecus deuitat, per ferrũ et es
herbas necat quibusdã fluĩbus
ciunt greges ouiũ pote ut que

Expanded text:
atque aer aquas inficit similesque regionibus reddit, per quas et ex quibus ueniunt: pabuli sapor apparet in lacte, et uiQuidam existimant per loca sulphure plena uel nitro euntes aquas calorem beneficio materiae, per quam fluunt, trahere: quod ipso odore gustuqsunt nec odore notabiles nec sapore. Circa Nonacrin in Arcadia Styx appellata ab incolis aduenas fallit, quia non facie, non odore suspecta est: qualia sunt magnorum artificum uenena, quae deprehendi nisi morte non possunt. Haec autemhausta duratur, nec aliter quam gypsum sub umore constringtur et alligat uiscera. Est aeque a noxia aqua in Thessalia circa Tempe, quam et fera et pecus omne deuitat; per ferrum et aesherbas necat. Quibusdam fluminibus ciunt greges ouium intraque
Abbreviated transcription (Latin):
scagnũ in quo natant lateres. et
mergi prorecta nõ possũt liq gra
scatue dũmõ utriusq par sit mod̾ꝰ
eius rei quã compensabis per
pondus erit nec pessũ ibit nͭ.
exscabit si exequabitur aque
et natubit quĩdẽ s pene mersa
ẽ n quedã tigna suꝑ aqua pene
tota effntur quedã ad media
submissa sicut quedã ad equili¬
briũ aque descendũt nam cũ
id ꝙ nisi uincitur mergi fic e¬
uenit at quibusdã scagnis n ͨ
lapidesꝰ pessũ emt de solidis
res habet et herbas lilit tamẽ
aqua sustinetur et inhãc ato
illã partem nõ uento tantũ s
aura compellitur nec unqm illi
perdiem et noctem oono in loto

Expanded text:
stagnum, in quo natant lateres et mergi proiecta non possunt, licet gstatue, dummodo utriusque par sit modus: eius rei, quam contra pensabis, par pondus erit, nec pessum ibit nec extabit sed exaequabitur aquae et natabit quidem sed paene mersa cur quaedam tigna supra aquam paene tota efferantur, quaedam ad medium submissa sint, quaedam ad aequilibrium aquae descendant. Namque cum id, quo non uincitur, mergi: sic euenit, ut in quibusdam stagnis ne lapides quidem pessum eant. De solidis res habet et herbas nutrit: tamen aqua sustinetur et in hanc atque illam partem non uento tantum sed aura compellitur, nec umquam illi per diem ac noctem uno loco
Abbreviated transcription (Latin):
flatus concipitꝰ᷑ quem greci
ennitũt multũ ẽ et assidrũ¬
et nocte non exhauritur hoc¬
inclusũ in cunã regionẽ colłi¬
gfitur et cũ illam impleuit
et iam se non capit exp̾mitur

Expanded text:
flatus concipitur quem Graeci et multum est et assiduumest, nocte non exhauritur inclusum in unam regionem colligitur; cum illam impleuit et iam se non capit, exprimitur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ lota sulphure an uitro an bitu¬
mine plena transierĩt hac racõe
quo omdius ait Nlumos habet
citones ꝙ potest scxea reddit
uiscera ꝙ tattis inducit max¬
nature habet hm ut coribus
obqluciẽt et abduret quemad¬
mõdũ puteolaꝰ puluis si aqͣta
tetigĩt saxũ ẽ sic ecantrario
hec aqua si solidũ tetigit hẽt
extrahuntur qd in ytulia m¬

Expanded text:
utrum loca sulphure an nitro an bitumine plena transierint; hac rationquo Ouidius ait "flumen habent Cicones, quod potum saxea reddit uiscera, quod tactis inducit marnaturae habet limum, ut corpora adglutinet et obduret. Quemadmodum Puteolanus puluis, si aquam attigit, saxum est, sic e contrario haec aqua, si solidum tetigit, haeret extrahuntur; quod in Italia q
Abbreviated transcription (Latin):
uarius ẽ ꝓpter quatuor causas
transfiguratus ẽ qrͣta ex uicio
q̃d sepe accipiũt corrupte per
iiurrã hee cause saporẽ aqͥs¬
dant uariũ hee meditatiuam

Expanded text:
uarius? Propter quattuor causas:transfiguratus est; quarta ex uitio, quod saepe concipiunt corruptae per iniuriam. Hae causae saporem dant aqu
Abbreviated transcription (Latin):
roris modo remus et dispersus
liquor exmultis̾ miũ locis ꝯflu¬
it quẽ sudorẽ aqualoges uecat
que gutte quadã uł pressura loci
eliduntur uł estu euotant᷑᷑ hec
remus unda uxefonti sufficit ex
magnis causis magnisq concẽp¬
tibus excidũt ampnes pluuia¬

Expanded text:
roris modo tenuis et dispersus liquor, qui ex multis in unum locis confluit sudorem aquileges uocant, quia guttae quaedam uel pressura loci eliduntur uel aestu euocantur. Haec tenuis unda uix fonti sufficit: et ex magnis caueis magnisque conceptibus excidunt amnes
Abbreviated transcription (Latin):
porrecta sic int̾iora terrurũ
habundare aquis dultibus ef
mĩꝰ illas late stagnate ꝙͣ aprt
copia isti umines generantur
quos quid mirarib si desc̾tos
terra non sentit cũ adiectos
terram intrirse recessus ca
cit umbra gra p̃ssus deiñde
desmit fere conuerititur et
quẽadmodũ supra nos ymhrẽ

Expanded text:
 sic interiora terrarum abundare aquis dulcibus nec minus illas late stagnare quam apucopia isti amnes egeruntur: quos quid miraris, si terra detractos non sentit, cum adiectos terram intra se recessus caucit umbra graui pressus, deinde desiit ferre, conuertitur: quemadmodum supra nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mons tuntasus incer colchos
qui sũt super conic̃ mare etint᷑
cubaos qui sũt ad mare caspiũ
ui ultimũ oriẽtem tantũ oidẽ
uquis multa sut nor̃a etanulti

Expanded text:
 MONS CAVCASVS inter Colchos, qui sunt super Cimmericum mare, et inter Albanos, qui sunt ad mare Caspium, in ultimum orientem unum uidetur iugum, sed multa sunt nomina; e
Abbreviated transcription (Latin):
ideo p̾us ymbrĩbus nõ augẽ
deferũt᷑ nõ habent terram cui
incĩdant adite ꝙ siccissĩs locis
putei in altum actĩ ultra ducen¬
torũ aut tricentorũ pedũ spaciũ
ĩueniũt aquarũ uieres uenas
in qua altitudine ꝓluuia nom pe¬
netrat ut scias illic nõ celestẽ eẽ
nec collectiuũ hũorẽ s ꝙ dici solet
uiuam aquam illo quoq argu¬
mento illa oponio refolũtur
ꝙ quidã fantes ĩ sũmo montis
tacumĩe redundante appcret
illos sursũ agi tuit illic concipĩ

Expanded text:
bus non augentdeferuntur nec habent terram, cui insidant? Adice quod siccissimis locis putei in altum acti ultra ducentorum aut trecentorum pedum spatium inueniunt aquarum uberes uenas in ea altitudine, in quam aqua non penetrat, ut scias illic non caelestem esse nec collecticium umorem, sed, quod dici solet, uiuam aquam. Illo quoque argumento haec opinio refellitur, quod quidam fontes in summo montis cacumine redundant: apparet illos sursum agi aut ibi concipi,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ꝑtibus in ellã Impetũ fi¬
exi es inquietũ aerẽ hĩc atq il¬
linc assilire itt exhac ĩcõstñcia
teli cã m̃lta tempestatis et un¬
diq laborãtis futura tẽpestas

Expanded text:
uribus partibus in illam impetum fieri et inquietum aera hinc atque illinc assilire: itaque ex hac inconstantia caeli tam multa temptantis et undique laborantis apparet futura tempestas
Abbreviated transcription (Latin):
sicut longe aũt a terra fit
talis effigies/ quã tñ uisus
putat ẽẽ põĩtũ in uicima
n stellarũ et solis nichil tale
fieri p̃t qr ille tenis eth ẽ
in balneis quoq aeris circa
asperi sol ob ueris densi oba¬
scuritatẽ unde frequentꝰ. fit¬
et graue ẽ et spissũ ecpo

Expanded text:
 longe a terra fit talis effigies, quam uisus nostputat positam. In uicinia autem stellarum et solis nihil tale fieri potest, quia illic tenuis aether in balneis quoque circa aspici solet ob aeris densi obscuritatem, frequentisime graue et spissum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inpisciã lap̃ mĩssub ẽ uidẽꝰ
in mlcos orbes aqͣm descendere
euanescat ĩpetus tłe quidẽ¬
fit in aere cũ spissior factaẽ
sideris mõres recede̾ illũ in
tirculos cogit nã humor et
accipit in talẽ hitũ ĩpellit᷑
qualis ẽ eiꝯ quod ĩpellit uẽ
aũt lumẽ rotũdũ ẽ go et

Expanded text:
Cum in piscinam lapis missus est, uidemus in multos orbes aquam discedere euanescat impetus et iiam in aere: cum spissior factus esideris incurrens recedere illum in circulos cogito. Nam umor et accipit, in talem habitum impellitur, qualis est eius, quod impellit; omne autem lumen rotundum est: ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
maturans et apn̾cipio libreusq
ad principiũ cap̾torm frigidus est¬
et sictus faciens declinare mixtũ
ad dĩmicom̃ et a principio cap̾torm
ust ad pñcipnũ arietis frigidus et
hũdus hũido putcestõ et pucͤftciẽte¬

Expanded text:
maturans; a principio librae usque ad principium capricorni est frigidus et siccus, faciens declinare mixta ad diminutionem; et a principio capricorni usque ad principium arietis est frigidus et humidus humido putrefacto et putrefaciente
Abbreviated transcription (Latin):
in rerũ natura est potentiꝰ¬
sme quo nec illa quidẽ que
uelrementissima sũt ualent
tunt demũ impetũ sumit cum
illã agit flatus potese spiritus
dissipure magna terrarũ spu¬
cia et nouos montes subiectꝭ
extollere et insulcis non cuitẽ
uisas in medio muri pone̾ therẽ¬

Expanded text:
in rerum natura potentiuine quo ne illa quidem quae uehementissima sunt ualent: tunc demum impetum sumunt, cum illas agit flatus. Et potest dissipare magna terrarum spatia et nouos montes subiectus extollere et insulas non ante uisas in medio mari ponere: There
Abbreviated transcription (Latin):
seneta cũ terre motus futurus ẽ
precedit ceris tranquillitas et
uentos solet in informi sede re¬
tĩnentur / Ilunc quoq cũ terre
motus incãpania fuit quãns
hyderno tp̃e et inquieto ꝑplures

Expanded text:
e cum terrae motus futurus est, praecedit aeris tranquillitas et uentos solet, in inferna sede retinetur. Nunc quoque, cum hic motus in Campania fuit, quamuis hiberno tempore et inq
Abbreviated transcription (Latin):
terrarũ deferũtur deinde ubi
utm omĩa sꝑatia plena sunt
et in qͣntũ potuit uer densatꝰ
est ĩs qui scperuert spiritꝰ
priorẽ patre et elidrt et fre¬
quentibus plagis p̾ͥmo ꝑcuti
dmde perturbat eũc ille
dmouet et claustra sua conã
Effugẽ sic eueĩt ut terraspã
luctante et sugam querente
eterra que mõ ẽ urida mo
at inse reflectitur dem uixa
spũs reciprocantis ⁊ actat ob¬
stantia et sũ interclusus motũ¬

Expanded text:
terrarum deferuntur; deinde, ubi iam omnia spatia plena sunt et in quantum aer potuit densatus est, is qui superuertit spiritus priorem premit et elidit ac frequentibus plagis primo cogit, deinde proturbat; tunc ille dimouet et claustra sua conatur effringere: sic euenit ut terrae, spiritu luctante et fugam quaerente, e terra, quae modo arida est, modo atque in se reuoluitur; deinde rixa spiritus reciprocantis iactat obstantia et, siue interclusus siu
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ ẽ quã nõmĩꝰ pectas ua¬
riasq et eque pluuiarũ signa
solemꝰ accipe̾ in quibꝰ nõ m̃ultuĩ
oꝑis cõsumẽdũ ẽ qr uirge nichil
aliud ꝙͣ inperfecti arcus sũt

Expanded text:
dicendum est, quas non minus pictas uariasque aeque pluuiarum signa solemus accipere. In quibus non multum operae consumendum est, quia uirgae nihil aliud sunt quam imperfecti arcus.
Abbreviated transcription (Latin):
sidus ẽ arcus uo nõ nsi ꝯtra
solẽ uirge nõ insi in uicĩma
riã si dimiseris arcus erit si
direxẽis uirga In oĩbus aut̃¬
e talor młtiplex ex ceruleo fol¬

Expanded text:
sidus est, arcus non nisi contra solem, uirgae non nisi in uicinia m si diuiseris, arcus erit; si direxeris, uirga. In omnibus color multiplex, ex caeruleo ful
Abbreviated transcription (Latin):
nobis nature iura sũt ẜ nõmĩs
illic specus uaste sũt ingensq
recassus et fpacia suspensis hĩc
spiritu plena sũt et scagna
s tayda et infiora nt m aere
tete piguiq concepta et ĩnqͥs

Expanded text:
nobis iura nature sunt, sed non minus  vides. Illic specus vaste sunt ingentesque recessus suspensis hinc spiritibus laxa sunt loca et stagna sed tarda et informia ut in aere ceco pinguique con
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris saginata lucis ex¬
percia ex qua salubertas du¬
citur nãsci posse pisces ĩ illo
terrarũ profundo sit iudiciũ
ꝙ aguille latebrosis lorrs nas¬
cuntur grauis et ip̃e cibus

Expanded text:
tenebris saginata et lucis expertia, ex qua salubritas ducitur. Nasci autem posse pisces in illo terrarum profundo sit indicium, quod anguillae latebrosis locis nascuntur, grauis et ipsae cibus
Abbreviated transcription (Latin):
as aqͣs credat q̃ ĩ cͥstanũ coeũt eꝯͣ aut̃ est. te¬
nuissimis eĩ hoc euenit qͣs frigus ob ip̃am ꝯ¬
mor qͥ fu̾at lapis fc̃us est. ¶ Hiis adhuc ad¬
dicens qͥdam fontes c̾to tẽpore p᷑gam̃ta eiec¬
tant ut arathusa ĩ cerilia qͥ tota qͣq estate
ꝑ olympia. Inde opĩo est aifeon ĩ achaia illo
us penetͣre ⁊ age̾ sb̾̃ mari cursu nec añ ꝙͣ i
tbidus ex intimo fundit donec lib̾atus eliqͣ
tus est. hoc qͥbzda locis fontes faciũt ut ñ
tm̃ lucũ s folia cestasq ⁊ qͥcꝙ putreiacuit
do. uñ illic stabulare solis boues fabula ẽ¬

Expanded text:
esse aquas credat, quae in crystallum coeunt? Contra autem est: tenuissimis enim hoc euenit, quas frigus ob ipsam mor qui fuerat, lapis effectus est. CAPUT it. Quidam fontes certo tempore purgamenta eiectant, ut Arethusa in Sicilia quinta quaque aestate per Olympia. Inde opinio est Alpheon ex Achaia eo usque penetrare et agere sub mare cursum nec ante quam in tatusque est. Hoc quibusdam locis fontes faciunt, ut non tantum lutum sed folia testasque et quicquid putre iacuit ore foedo, unde illic stabulare Solis boues fabula e
Abbreviated transcription (Latin):
sic dicens. nõ mirũ si locus atq aer aqͣs
ĩficit. sibesq regionib reddit ex quib et
ꝑ qͣs ueniũt pabuli eĩ sapor appar ĩ lacte
et uim uis existit ĩ aceto. nlła res est q̃ nõ
eiꝰ quo nascit᷑ notas reddit. ¶ adħuc dicit¬

Expanded text:
es. Nec miror, si locus atque aer aquas inficit similesque regionibus reddit, per quas et ex quibus ueniunt: pabuli sapor apparet in lacte, et uini uis existit in aceto. Nulla res est, quae non eius, quo nascitur, notas reddat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ aq̃ mortife̾ sũt nec odore notabiles
nec sapore. Circa nonatͥnũ ĩ archadia stix
appeslata ab incoł ad uenas fallit.qr nõ fa¬
cie nec odore suspecta est qͥlia sũt magnoꝵ
artificsi uenena. q̃ dep̾hñdi nͥ morte nõ

Expanded text:
uae mortiferae sunt nec odore notabiles nec sapore. Circa Nonacrin in Arcadia Styx appellata ab incolis aduenas fallit, quia non facie, non odore suspecta est: qualia sunt magnorum artificum uenena, quae deprehendi nisi morte non
Abbreviated transcription (Latin):
sic ĩ eod̾ libro sepe colligit᷑ roris mͦ tenuis
⁊ disꝑsus liquor qui ex mł̃tis ĩ unũ ꝯfluit
ꝙ̃ sudorẽ aqͣligoes uocant q̃ girece qͥdẽ uł
pressura loci elidũt᷑ uł estu euocant᷑. ħ te¬
mus unda iux fonti sufficit ex magnis
cãis magnisq ꝯceptib excidũt amnes plu¬

Expanded text:
 umorem; saepe colligitur roris modo tenuis et dispersus liquor, qui ex multis in unum locis confluit sudorem aquileges uocant, quia guttae quaedam uel pressura loci eliduntur uel aestu euocantur. Haec tenuis unda uix fonti sufficit: et ex magnis caueis magnisque conceptibus excidunt amnes
Abbreviated transcription (Latin):
das rupes deferũt᷑ nõ hñt t̾ram cui inci¬
dant addite ꝙ siccissimis locis pucei ĩ altũ
acti ultͣ ducentoꝵ aut crerentoꝵ pedũ spa¬
ciũ ĩueniũt aqͣꝵ uberes uenas ĩ qua alti
nõ celestẽ eẽ nec collecticiũ huõrẽ. s ꝙ di¬
ci solet iuuã aqm. illo quo argum̃to ħ
opĩo refellit̾ ꝙ qͥdam fontes ĩ sũmo mõ¬
tis cacumine redũdant apparz illos suxsũ
agi aut illic ꝯcipi cũ oĩs pluniał aqͣ dec᷑¬

Expanded text:
das rupes deferuntur nec habent terram, cui insidant? Adice quod siccissimis locis putei in altum acti ultra ducentorum aut trecentorum pedum spatium inueniunt aquarum uberes uenas in ea altitunon caelestem esse nec collecticium umorem, sed, quod dici solet, uiuam aquam. Illo quoque argumento haec opinio refellitur, quod quidam fontes in summo montis cacumine redundant: apparet illos sursum agi aut ibi concipi, cum omnis pluuialis aqua decu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝓuincia sueuie qui ex igne quẽ suꝑ est
pastores fecerũt młtis arsit annuis ⁊ post¬
ea est extinctus sicut ⁊ echna cẽporib nr̃is
fere in toto excinctus est.⁊ siłr iux leo
distillat eleuatur ex eo fumꝰ sicut ex for¬

Expanded text:
in provincia Svevie, «qui ex igne, quem super eum pastores fecerunt, multis arsit annis et postea est extinctus, sicut et Ethna temporibus nostris fere in toto extinctus est. Et similiter idistillat, elevatur ex eo fumus, sicut ex for
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minꝰ cta crede̾ infra qͥa ͥ uides supra aqua
illic specus uaste st̃ ĩgensq recessus ⁊ sparũ.¬
t᷑ s tarda ⁊ ĩformia ut ĩ aere ceco pingui¬
q ꝯcepta ⁊ ĩ aqͥs torpentib sica pleraq
ex hiic ceca ut calpe ⁊ sb̃c̾tanei mures qͥb
deest lum̃ qr suꝑuacuũ eẽz. Inde ut tͥeo fras¬

Expanded text:
n minus certa. Crede infra quicquid supra vides. Illic specus vaste sunt ingentesque recessus tur, sed tarda et informia ut in aere caeco pinguique concepta et aquis torpentibus situ; pleraque ex his caeca ut talpae et subterranei mures, quibus deest lumen, quia superuacuum est; inde, ut Theophras
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ ab oriente limitẽ fluĩs reni ⁊ g̾mania
ab euro alpes. appẽtinas a m̾die prouĩciam
ta est ꝑ longũ ⁊ ꝑ angustũ infħea agͥtani¬
am eĩ ꝓuĩciam se intĩgit ab oriente aut̃ h¬
ganlia belgicam ⁊ a m̃idie peouĩcia narbo¬
nensem ĩ ꝑte uͥ arelal ciuitas sita est ubi
nensis ꝓuĩcia ꝑs est galliaꝵ ht̃ ab oriẽte
alpes camas. ab occidente hysꝑamã. accio a¬
qͥtania. a septẽtͥone lugdunẽsẽ galliam.
ab aqͥlone gallica belgicam. a n̾udie ma¬
re gallica qd̾ est int̾ sardiniã ⁊ ĩsula bal¬
neãres. ht̃ ⁊̃ ĩ fronte q̃ rodanꝰ fluuiꝰ ĩ ma¬
re exit insulas decadas. aqͥtãnia ꝓuĩcia obli¬
quo csu ligĩs flumĩs qͥ ex płrima ꝑte t̾s eiꝰ¬

Expanded text:
habet ob oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro Alpes Poeninas, a meridie prouinciam.ta per longum et per angustum inflexaam provinciam semicingit. Haec ab oriente habet Belgicam, a meridie partem provinciae Narbonensis, qua Arela civitas sita est, et ubi incia pars Galliarum habet ab oriente Alpes Cottias; ab occidente, Hispaniam; a circio Aquitaniam; a septentrione, Lugdunensem; ab aquilone, Belgicam Galliam; a meridie mare Gallicum, quod est inter Sardiniam et insulas Baleares; habens in fronte, qua Rhodanus fluvius in mare exit, insulas Stoechadas. Aquitaniae provincia obliquo cursu Ligeris fluminis, qui ex plurima parte te
Abbreviated transcription (Latin):
fica dãdit᷑. qm̃ corsicã ht̃ a septẽt̾one usus ul
xxx. scd̾m ab oriente ⁊ a borea ꝙỹrenũ mare
ꝙ spectat ad portã urbis rome ib ocrasu hc̃¬
mare sarbũ ⁊ ab affrico insulas balȩares longe
poĩtal. a m̾idie u̾o numidicũ linsi. a leptẽto¬

Expanded text:
um LXXX. haec habet ab oriente et borea Tyrrhenicum mare quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu mare Sardum, ab Africo insulas Baleares longe itas, a meridie Numidicum sinum, a septentrio
Abbreviated transcription (Latin):
ũsus affricam dimittit sb̾ egypto. ⁊ syria ma
incip̃ ĩ syria sb̃ plaga septẽtonali a fluĩe cha¬
nay qͣrifey montis. ardua sarmatico adu̾so
occemo tanay fluuiũ fundũt qͥ p̾t̾iens aras
coꝵ finib poĩtis meacides auget plaudes et

Expanded text:
utem Africam 11 dimittit: sub Aegypto vero et Syria marincipit, ut dixi, sub plaga septentrionis, a flumine Tanai, qua Riphaei montes, Sarmatico aversi oceano, Tanaim fluvium fundunt: qui praeteriens aras rum finibus sitos, Maeotidas auget paludes:
Abbreviated transcription (Latin):
pentinũ late lum̃ emicuit. id eĩ euenit
uͥ ĩ ignẽ aer extenuatis nubib u̾cit᷑ nec
uires quib longius ꝓsiliat. ĩuenit. Non
eĩ mitĩ si aera aut motꝰ exteriat aut
extenuacio exͣcedit. sic eĩ liquescit excus¬
sa glans funda ⁊ accͥcu aeris uelut igne

Expanded text:
pentinum late lumen emicuit; id euenit ubi in ignem aer extenuatis nubibus uertitur, nec uires quibus longius prosiliret inuenit. Non miraris, puto, si aera aut motus extenuat aut extenuatio incendit; sic liquescit excussa glans funda et attritu aeris uelut igne,
Abbreviated transcription (Latin):
turoꝵ. si sb̾ lingua portat᷑ p̾cipue pͥma lua
⁊ decima ex istẽte. dñt ⁊̃ ꝙ mane pͥma lu¬
cogitat᷑ de aliqͦ nogõ utrũ fiꝰ debeat. uł
nõ. ⁊ si fiꝰ debeat cordi tenacit̾ infigit᷑ ita
ꝙ auelliũ pot̃. si aũ nõ d fi̾ stat im cor resilit

Expanded text:
turorum, si sub lingua ponatur, precipue luna prima et decima existente. Dicunt etiam quod prima lucogitatur de aliquo negotio utrum fieri debeat vel non: et si fieri debet, cordi tenaciter infigitur ita quod avelli non potest; si autem non, statim cor resilit
Abbreviated transcription (Latin):
ta est phedonte quondã soł filiũ affet¬
tancẽ officiũ prĩs currus ascendisse luci¬
feros nec ẜuatis sollẽpnitatib augurio¬
nis orbitis exussisse t̾ra ip̃mq fłamis ce¬
lestib ꝯflagrasse. fabłosa qͥd̾ putatur
s res u̾a est fit eĩ longo int̾uallo m̃di
cͥꝯactionis exorbitatio qmͣ infłamatõnis

Expanded text:
ta est, Phaethontem quondam, Solis filium, affectantem officium patris currus ascendisse luciferos nec seruatis sollemnibus aurigationis orbitis exussisse terrena ipsumque flammis caelestibus conflagrasse, fabulosa quidem putatur, sed est uera. Fit enim longo interuallo mundi circumactionis exorbitatio, quam inflammationis
Abbreviated transcription (Latin):
bit s exeqͣbit᷑ aq̃. et natabit qͥd̾. s pene m̾¬
sa et nlła eminẽs ꝑte. ħ causa est eĩ q̃dã
flgna suꝑ aꝙͣ pene tota efferant᷑ q̃dam ad
media sb̾missa fint q̃dam ad eqlibriũ aq̃ des¬
cendant. Nam cũ utrus parpondꝰ est neu¬
ĩt ut ĩ qͥbdam stagins nec lapides qͥdẽ pei¬

Expanded text:
bit sed exaequabitur aquae et natabit quidem sed paene mersa ac nulla eminens parte. Hoc est cur quaedam tigna supra aquam paene tota efferantur, quaedam ad medium submissa sint, quaedam ad aequilibrium aquae descendant. Namque cum utriusque pondus pnit, ut in quibusdam stagnis ne lapides quidem pes
Abbreviated transcription (Latin):
dicens qͥdam fontes c̾to tẽpore p᷑gam̃ta eiec¬
tant ut arathusa ĩ cerilia qͥ tota qͣq estate
ꝑ olympia. Inde opĩo est aifeon ĩ achaia illo
us penetͣre ⁊ age̾ sb̾̃ mari cursu nec añ ꝙͣ i
tbidus ex intimo fundit donec lib̾atus eliqͣ
tus est. hoc qͥbzda locis fontes faciũt ut ñ
tm̃ lucũ s folia cestasq ⁊ qͥcꝙ putreiacuit
do. uñ illic stabulare solis boues fabula ẽ¬

Expanded text:
it. Quidam fontes certo tempore purgamenta eiectant, ut Arethusa in Sicilia quinta quaque aestate per Olympia. Inde opinio est Alpheon ex Achaia eo usque penetrare et agere sub mare cursum nec ante quam in tatusque est. Hoc quibusdam locis fontes faciunt, ut non tantum lutum sed folia testasque et quicquid putre iacuit ore foedo, unde illic stabulare Solis boues fabula e
Abbreviated transcription (Latin):
sic dicens. nõ mirũ si locus atq aer aqͣs
ĩficit. sibesq regionib reddit ex quib et
ꝑ qͣs ueniũt pabuli eĩ sapor appar ĩ lacte
et uim uis existit ĩ aceto. nlła res est q̃ nõ
eiꝰ quo nascit᷑ notas reddit. ¶ adħuc dicit
ris niue calci aꝙ᷑ ĩ funde et fu̾ebit. Qdã¬
aut̃ aq̃ mortife̾ sũt nec odore notabiles
nec sapore. Circa nonatͥnũ ĩ archadia stix
appeslata ab incoł ad uenas fallit.qr nõ fa¬
cie nec odore suspecta est qͥlia sũt magnoꝵ
artificsi uenena. q̃ dep̾hñdi nͥ morte nõ

Expanded text:
es. Nec miror, si locus atque aer aquas inficit similesque regionibus reddit, per quas et ex quibus ueniunt: pabuli sapor apparet in lacte, et uini uis existit in aceto. Nulla res est, quae non eius, quo nascitur, notas reddat. Aliudris, uiuae calci aquam infunde: feruebit. Quaedam aquae mortiferae sunt nec odore notabiles nec sapore. Circa Nonacrin in Arcadia Styx appellata ab incolis aduenas fallit, quia non facie, non odore suspecta est: qualia sunt magnorum artificum uenena, quae deprehendi nisi morte non
Abbreviated transcription (Latin):
etuera et falsa sopinioni
qui dem in hẽtfices nonẽi
contingitopiantemde
quib uruõ credere besti¬
arumautem nullafides

Expanded text:
vera et falsa. Sed opinioni quidem inhaeret fides; non enim contingit opinantem de quibus videtur non credere; bestiarum autem nullarum es
Abbreviated transcription (Latin):
facũ uͦ singła digit inmotu locis formis ⁊ temꝑibi dictͥ¬
buta. ut ħ ꝙ̃alis ordinis explicatõ ind̾ine mentis adn¬
naca ꝓspͤtu ꝓuidentiasit. eadẽ uͦ ad imatõ digesta atq ex¬
plitata temꝑib fatñ uocet᷑.. q̃licet diu̾sasint alt̾m tñ
pex̾at ꝑtemꝑales ordines ducit. ita deꝰ ꝓuidentia qͥdem
singłarit᷑ stabilit̾q facienda disponit. fato uͦ ħ ip̃a q̃ dispo¬

Expanded text:
fatum uero singula digerit in motum locis, formis ac temporibus distributa, ut haec temporalis ordinis explicatio in diuinae mentis adunata prospectum prouidentia sit, eadem uero adunatio digesta atque explicata temporibus fatum uocetur. Quae licet diuersa sint, alterum tamen pper temporales ordines ducit, ita deus prouidentia quidem singulariter stabiliterque facienda disponit, fato uero haec ipsa quae dispo
Abbreviated transcription (Latin):
pp̾ id. quod nulliꝰ corꝑis sũt
actus ¶Ampliꝰ manifestũ est
si sic sit actus corꝑis aĩma

Expanded text:
 id quod nullius sunt corporis actus. Amplius quidem manifestum est, si sic sit corporis actus anima
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cidetut autem sen ł expotenci¬
a existenti sensitiuum actua¬
geus nõ enim patituruz auer¬
titur alteratur actuagens uñ
alia spẽs hec motus est motus
enim in ꝑfectiactus erat. simp̃¬

Expanded text:
idetur autem sensibile ex potentia existenti sensitivum actu agens; non enim patitur neque alteratur actu agens. Unde alia haec species motus est. Motus enim imperfecti actus erat’, sup
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ extendat. Neçcircũueniatur ab hostib lamor autem quem barritũ uocant prius pondeb&
aitolli quam acies utraq seiunxerit: Impericorum enim uelignauorum est uoci ferari delonge: cum
hostes magis terreantur. sicum telorum ictud amoris orror accesserit Nemꝑ autem studere debis ut pr¬
or instruas aciem: quia ex arbitriotuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit: deinde&tus
auges confidentiam. & aduersariis fidutiam minuis quia fortiores uidentur. qui pro uocare Nondubi¬
tant: Inimiciautem incipiunt formidare. quiuident contrase acies ordinare. Hinc additur
maximum commodũ quiatu instructus paratusq: ordinantem & trepidum aduersariũ preoccupas
Parsenim uictoriae est: inimicum turbare antequam dȩ micis. XUIIII. QITIΕ A¬

Expanded text:
semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet attolli quam acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum est vociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem, quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit; deinde et tuis auges confidentiam et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui provocare non dubitant, inimici autem incipiunt formidare qui vident contra se acies ordinari. Hinc additur maximum commodum, quia tu instructus paratusque ordinantem et trepidum adversarium praeoccupas. Pars enim victoriae est inimicum turbare antequam dimices. XVIIII QVI
Abbreviated transcription (Latin):
rectus est liberq procursus : Ideo autem interutroq consistit. ut & consilio regere : & auctoritate tamequre
quam pedites ad pugnam possit hortari: hicd cequitib suꝑ numerariis mixtis peditib: expeditis. aduersa¬
riorum sinistrũ cornu qui contra ipsum stat circumire deb& & a tergo semꝑ urguere : Secundus dux
in media acie ponitur peditum quiecom sustent& & firm&. Hic fortissimos pedites & bene armatos
suꝑfluis secum habere deb& ex quib: autipse cuneum faciat & hostium aciem rumpat: autsi aduersarii
cuncum fecerint ipse forficem faciat : & cunco illi possit occurrere : Insinistra parte exercitus. tertius
eẽdux deb& satis bellicosus & prouidus. quia sinistra pars difficilior est. & uelut manca macie consistit.
hic circa sebonos equites suꝑnumerarios &ulocissimos pedites habere deb& : Dequib sinistrũ cornu

Expanded text:
rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem faciat, ut cuneo illi possit occurrere.In sinistra parte exercitus tertius esse dux debet, satis bellicosus et providus, quia sinistra pars difficilior est et velut manca in acie consistit. Hic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum cornum
Abbreviated transcription (Latin):
habundantib: ducitur : Nam si delocosuo ordinatũ militem trans ferre coeperis uniuersa turbabis: Siglo¬
b: hostium separatus aut alamtuam aut parte maliquam urguere coeperit. nisi suꝑfluos habeces quoscon-¬
traglobum possis obpunere. siue pedites siueequites deacie tuleris. dumaliauis defendere alia periculo¬
sius denudas : Quod sibellatorũ tibi copia Non habundat. mdiusest iciem habere breuiorem. dũ modo
in subsidis conloces plurimos. Namcirca medias partes campi expeditib: bene armatis debes habere
lectissimos dequib: cuneum facias. & statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autẽ de contati
loricatisq equitib ad hoc reseruatis & leui armatura peditũ alas hostiũ circũ uenire teconuenit Wi¬
uX QUI PRECIPUAM SUSTIXET PotES TATEM INTER EQuITES
& pedites. in parted extra stoc re consucuit: hic enim locus est inquotota acies gubernatur. ex quo

Expanded text:
abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, uniabundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, unique si globus hostium separatur, aut alam tuam, aut partem aliquam urgere ceperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere sive pedites sive equites de acie tuleris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura pedituN QVO TERTIVS Dux qui praecipuam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernatur, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
expl&itos uelitef Nominabant: Quo facto quamuis fortissimi equites hostiũ dienerint. tameN
aduersum mixtũ agmen parescẽ non possunt: Unum hoc remediũ omnes duces u&eres in¬
uenerunt. ut ad suascere facerent iuuenes currentes egregiae. & in terbinos ȩquites singulos ex
MOS depeditib: equitib cumuig̾ariis comitib tribunisq uacantib: habeatdux post aciem
p̃paratos. alio scirca cornucçalios circamedium. ut sicubi hostis uehementer insistit. nerum patur acies
puolent subito & subpłant loca additaq uirtute in imicorũ audaciam frangant: Hoc primi
licones inuenerunt. imitati sunt cartaginienses. romani postec ubiq seruarunt : acdispositione nulla melior
inuenitur: Nam direct acies hoc solum agere deb& & potest. uthostem repellat aut fundit si cuneus sit agen¬
dus autfor fix. suꝑfluos haberedebebis post aciem dequib: cunco forficem facia sduaenda sitSerra item ex

Expanded text:
os velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium fuerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut adsuefacerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex mos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex
Abbreviated transcription (Latin):
gustior. deindelatior procedit . & aduersariorum ordines rump&. quia plurib: in unũ locũ tela mittun¬
tur. quam rem milites nominant caput porcinum : Sontra quodordinatio ponitur quam forficẽ
uocant: Namex lectissimis militib: in iut ordo componitur : &illũ cuneũ excepit. atq exutraq

Expanded text:
gustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus in unum locum tela mittungustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus in unum locum tela mittuntur; quam rem milites nominant caput porcinum. Contra quod ordinatio ponitur quam forficem vocant; nam ex lectissimis militibus in V litteram ordo componitur et illum cuneum excipit atque ex utraq
Abbreviated transcription (Latin):
AM INITINERIBVUS IAMFATIGATES IN FIUMINU TRANSORESSIONEDIUISIS¬
in padulib: occupatis. in iugis montium laborantib: in campis exparsis. atq: securis in mansio¬
ne dormientibuf: Oportunum p̾eliũ semꝑ infertur: lumaliis negotiis occupãtur hostes. prius inter¬
minantur quam preparare sepossent : Quod sicauti sunt aduersarii & insidiarum Nulla sit copia: tunc
aduersum p̃sentes scientes uidentes aequac conditione pugnatur: Tamen ars belli. nonminus in hoc
aꝑto conflictu quam in occultis fraudib: adiuyat eruditos: Cauendum ul maximȩ neabala cornuq:¬
ne hostiũ auagantib: autglobis quosdicunt drungos: quod si acciderit unũ remedium est ut alam cornũ¬
qua ereplecis & rotundis quatenus conuersitui sociorum terga defendant Sed inangulo ipsius ex¬
stremitatis fortis simi conlocentur. quia ibi imp&us amplior fieri consueuit: Item aduersũ cuneũ
hostiũ certis resistitur modis: Cuneus dicitur multitudo peditum. quae iuncta cum acie primẽ an¬

Expanded text:
am in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisisin paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis expansis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum prelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati, hostes prius interimantur, quam preparare se possint. Quod si cauti sunt adversarii et iadversus praesentes scientes videntes aequa condicione pugnatur. Tamen ars belli non minus in hoc aperto conflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuqne hostium aut a vagantibus globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenus conversi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum quae iuncta cum acie primo an
Abbreviated transcription (Latin):
culum est cd̃ uicti quib defendi potuerant arma conuerterint: hoc genere quanto maior fuerint:
unto facilius multitudo prosternitur: Neq enim ibi requirendus est numerus ubianimus semel
territus nontamtelahostium cupitdeclinare quamuultũ. E&erũ lausilic& exigui numero & infirmi
uirib: hocipso tamen sunt hostibus pares quiadesperantes sciunt alius sibi licere non posse. seduna salus
militaris experimentis &ar teseruabit. unum supese edocere que mad modũ recedatur ab hostib
Haindis ciplinae bellicac & exemplorũ peritinusqua periculũ in minere testaentur. Quienimante

Expanded text:
culum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium cupit declinare quam vultum. Ceterum clausi, licet exigui numero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus pares, quia desperantes sciunt aliud sibi licere non posse. XXII QVEMADMOmilitaris experimentis et arte servavit, unum superest edocere, quemadmodum recedatur ab hostibus. Nam disciplinae bellicae et exemplorum periti nusquam maius periculum imminere testantur; qui enim ante
Abbreviated transcription (Latin):
lissi miauctores. diuersis ꝓbata temporib: ꝑ experimentorũ fidem. memoriae prodiderunt : ut ad peritiã
sigittandi. quam in serenitat&uce ꝑ samiratur. ad aequitandi scientiam ul dexorem qͣ u̾norũ alanorũ¬
q natio uelimitari sipossit. adcurrendi uelocitatem quam sarracenus indusq non equat: a darma

Expanded text:
lissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam lissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad arma
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ explorator hostiũ latenter oberrat incastris. omnes ad tentoria sua ꝑdiem redire iubebantur.
mutare teconuenit : Quid fieridebeat tractato tũ multis : quid uero faturussis cum paucissimisae fi
delissimis. uel potius ipse tecũimilites timor &poena insedieb: corrig& in expeditione spes ac p̃micc
faciunt meliores : Boniduces publico certamine nũquac nisi exoccasione autnimia neces sitate
confligunt : Magna dispositio est : hostem fame magis urguere qucem ferro : Decquitatu sunt multa
precepta sedcum hec pars militiae usum exercitui armorum genere equorum nobilitatem ꝓficerit
ex libris nihil arbitror colligendũ onprehensis doctrina sufficiat. Quogenere depugnaturus sis¬
nesciant hostes. nealiquib remediis obsistere moliantur: Dgesta sunt imperator inuicte quenobi¬

Expanded text:
Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes ad tentoria sua per diem redire iubeantur, Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes ad tentoria sua per diem redire iubeantur, mutare te convenit. Quid fiedelissimis vel potius ipse tecum. Milites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrina sufficiat. nesciant hostes, ne aliquibus remediis obsistere moliantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quadrata dimic& fronte :Qui primus est modus : Qqui sinistram malam fortissimẽc habere se nouit dextr̃a
malam hostis inuadat : qui est tertius modus: Quihab& exercitatissimos milites. in utroq: cornupari¬
ter prodium deb& incipere : qui quartus est modus : Quileuem armaturam optimam regit : utramq
alam hostis inuadat ferentariis anteccciem constitutis. intãqui quintus est modus : Qui nec numero
militũ necuirtute confidse Sidepugnaturus estdedex trasua sin istrã malam hostium puls& reliquis
suis porrectis insimilitudinem ueri qui sextusest modus: Qui pauciores infirmioresq haberȩse
nouit septimomodo. exunolatere autmontẽ autaiuitatem autmare aut fluuiũ aliquod deb& habe¬
re subsidium: Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitib: & rem magis ꝓpedites gerat:¬

Expanded text:
quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. Qui imparem quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. Qui imparem alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pulset reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus et rem magis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarius antequam facias : Occasio inbello amplius sol& iubare quamuirtus: In sollicitandi
suscipiendisq: achostib sicum fide ueniant magnao fidutia est. qui a aduersariũ amplius frangu
trans fugequam ꝑempti : Niclius cst postaciem plena seruaro presidic quam latius militem
expargere. Difficile uincitur quiuere potest desuis &deaduersarii copiisiur dicare. Amplius iuuit uirtus.
quammulitudo : Amplius ꝓdest locus saepe quamuirtus: Paucos uiros fortes natura procreat. bona
institutione plures reddit industria: Exercitus labore proficit: otio consenescit: Numquẽ ad certam̃
publicum ꝓduxeris militem: nisi cumeum uideris sperare uictoriam: Subita conterrent hostes usitata
uiliscunt Quidis ꝑsissuis in consultae sequitur. quaem ipse acceperat aduersario uultdare uictoriã:
qui frumentũ necessariaq: non preparant uincitur sineferro: Quimultitudine & uirtute preced&.

Expanded text:
adversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis adversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
in cautius mentes efferantur humanae. Siquis hunc casum ultimũ putat cogit& euentos omm
pͥeliorũ interinitia contra illos magis fuisse quib uictoria debebatur
RECULAE. BELLORUM. CENERA LES.¬
T QUODTIBI PRODE EST ADUERSARIUM NOCEAT. QUODILLŨ
adiuuatiibi semꝑ officiat: Numquamergo adillius arbitriũ aliquid facere autdissimular
debemus sedid solũ agere quod nobis utile iudicamus : Contra te enim cẽ incipif. siimiteris quod fecit
ille ꝓse &rursum quicquid protua parte temptaueris. contra illũ erit si uoluerit imitari. XXUn
VΜQVΑM miles in acie producendus est cuius antecc experimenta non coeperis : Aut in¬
pia aut suꝑuentib: autterrorem melius hostem domare quam proelio. inquo amplius sol
fortuna petestatis habere quam uirtus: Nulla consiliamdiora sunt: Nisiilla quaeignorauerit

Expanded text:
incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur. REGVLAE BELLORVM GENERALESt quod tibi prodest adversario noceat, quod illum adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel dissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudicamus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille pro se, et rursum quicquid pro tua parte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bit. Numquam miles in acie producendus est cuius antea experimenta non ceperis. Aut inopia aut superventibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quae ignoraverit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ niciosa clades. tamen reparationis multis fortuna nondefuit. & medicina quȩrenda est: Dux ergopn¬
uidus subetc cautela publico deb& marte confligere : utsiquid prouẽrstate bellorũ uel conditioñis huma nae
secus acciderit. absq grauidecrimento liber& uictos. Nam siuicinicolles fuerint si posterga munitio. sice¬
teris ab scedentib fortis simiquiq restiterint : sesuosq: seruabunt. F requenter iam fus a acies disꝑsor
acpassim sequentis reparatis uirib: interemit: Nũquam exultantib: maius sol& eueniredis crimen : quam
cumexubhecc ferocia in formidinẽ commutantur: Sed quqͥcũq euentus sint colligendisunt suꝑstito
bello erigendi adhortationib: congruis. sed ar morum in stauratione refouendi. tunc nouidilectũ nor
quaeruntur auxilia. It quod amplius prodest occupatis occasionib in ipsos uictores ꝑ occultas
insidias imp&us faciendos. icsiaudaciam reparanda nec oportunitas defit. cũ ꝑfelicitate suꝑͥuis &

Expanded text:
niciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque eventu colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et