comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit insi illa mirabilis et
uix credibilis pugua defensusqz põs
sublicius per hunc unũ cõtra omnẽ
excercitum tustorũ donec atrigo frac¬
tus pous p̾clususqz hostibz aditus
indiguãte rege ac stupente excitu
y uir unꝰ is i monoculus ut qui
iam alio in prelio ocliñ alterũ ami¬
siss tam dui contra tot armata hoĩm
milia ausus eẽt fracto ponte ipẽ ut
erat armatus Saucte inqͥt patez
tiberime hunc militẽ tuũ fauẽti
flumẽ precor accipe Et hec dicens
ealto ĩ tyberĩ se ꝓiecit et ad suos sos¬
pes enauit nisi ꝙ in casu ipõ ut quidẽ
tradide̾ sagicta feni᷑ traiectus, clandꝰ
euasit Quod cuz sibi post tempus
ut perhibent ĩpeticõne honoris obie¬
ctũ ess ut uiciũ mag̾fica prorsus et
facto par Rusio per singulos ĩquit
gradus ad moneor trũphi mei huic
tante uirtuti nõ mggrata ciuitas fuit
statua illi et ĩ comicio posita et de
pu ͨ ͦ donatus ager terre quãtũ uno

Expanded text:
rit nisi illa mirabilis et vix credibilis pugna, defensusque pons Sublicius per hunc unum contra omnem exercitum Tuscorum donec a tergo fractus pons preclususque hostibus aditus, indignante rege ac stupente exercitu quod vir unus, isque monoculus ut qui iam alio in prelio oculum alterum amisisset, tantum contra tot armata hominum milia ausus esset. 2 Fracto ponte ipse, ut erat armatus, ‘Sancte’ inquit ‘pater Tyberine, hunc militem tuum faventi flumine, precor, accipe’; et hec dicens ex alto in Tyberim se proiecit et ad suos sospes enavit, nisi quod in casu ipso, ut quidam tradidere, sagitta femur traiectus claudus evasit. 3 Quod cum sibi post tempus, ut perhibent, in petitione honoris obiectum esset ut vitium, – magnifica prorsus et facto par responsio! – ‘per singulos’ inquit ‘gradus admoneor triumphi mei’. 4 Huic tante virtuti non ingrata civitas fuit; statua illi in comitio posita et de publico donatus ager, terre quantum uno
Abbreviated transcription (Latin):
auaricia causam dedit fedoqz pro¬
posito belluz cause honestioris
obtendens et plus se libertati
preq asserens debere ꝙͣ cesari
nõ nullis adolestemib nobilib
ac superbis facile ꝑsuasu ut Ro¬
mane anuacie uinculũ leue distu¬
rerẽt seq non solũ libertati na¬
tos sz imperio meminissent uiutã
esse urbem eduoꝵ que tocius gallie
uictoriã remoret᷑. Euis exemplũ
sequi alias hac ad comẽ bonum
redeunte ceta̾s sequuturas Nlec
Romais ubi deniceps pedem po¬
uant in galliã suꝑ esse Ileq ue¬
ro pretẽr ignania eduorũ quit¬
ꝙͣ cause ẽẽ cur Romanos magis
edui qͣ Romam Eduos de suis
questionibz udeant ne hec amplis
colleranda esse sz cesari at Romains
ostendendũ et liberos se et uiros
et gallicos Et eorũ iuidez adolestẽ¬
ciũ p̾nceps euat litauictus quidẽ
eiusq germam qui cito om̃s nõ

Expanded text:
avaritia causam dedit, fedoque proposito velum cause honestioris obtendens, et plus se libertati patrieque asserens debere, quam Cesari, nonnullis adolescentibus nobilibus ac superbis facile persuasit, ut romane amicitie vinculum leve discuterent, seque non solum libertati natos, sed imperio, meminissent. Unicam esse urbem Eduorum, que totius Gallie victoriam remoretur; eius exemplum sequi alias; hac ad commune bonum redeunte, ceteras secuturas, nec Romanis, ubi deinceps pedem ponant, in Gallia superesse; neque vero preter ignaviam Eduorum quicquam cause esse, cur Romanos magis Edui, quam Romani Eduos, de suis questionibus adeant; non hec amplius toleranda esse, sed Cesari ac Romanis ostendendum et liberos se et viros et Gallicos. Et eorum quidem adolescentium princeps erat Litavitus quidam eiusque germani, qui cito omnes non
Abbreviated transcription (Latin):
possit locus pene ⁊̃ expugnabilis
uatura Cui si deffensio nulitaris
uccesserit maledia possit nõ no¬
teri Monebant he preces aiõs cũc¬
torũ unus uercingetorix cũctis ob¬
scapat qui et ixẽ tandẽ uictus nnã¬

Expanded text:
possit locus pene inexpugnabilis possit locus pene inexpugnabilis natura, cui, si defensio militaris accesserit, maledici possit, non noceri. Movebant he preces animos contrariorum: unus Vercingetorix cunctis obstabat; qui et ipse tandem victus
Abbreviated transcription (Latin):
uillida ac munita sunt exurrẽda
tẽseo ne aut nr̃is inherciẽ aut
hostib offensa diu̾ticula suit
Si quis est cui hec acria uideat᷑
cogitet qͣnto sic acuꝰ liberos arqi
uxores in seruitutẽ tra hi cern̾e
exarmatũ hosti ingulũ prebe̾
et alia multa pati que bellos
uere uicti a uictorib paciãtur
Per suasit his uerbis uigniti
et eo amplus opida una luce
combusta sut neq solũ in si¬
nĩb biturigũ s in reliquis ha
illat quorũgi belos flectores ĩ¬
tendia cer nebantur nõ sine omi do¬
lore quẽ ea spes lembat ꝙ parta
uictoria cito om̃s perdita restau¬
rirẽt De auarico in concilio a¬
gritatũ est an ĩtendi illud an ĩtactũ
luiqui meluis foret En uero ud hoc
uerbũ ad uercingetorigis pedes gal¬
lorũqz om̃i qui consilio int̾eant af¬
fusi Bituriges obtest aut᷑. ne pul¬
cherrinũ galliarũ opidũ decus
prouĩcie biturigẽsis ac p̃sidĩ fla¬
nũs in meritis deleat᷑ cũ deffendi

Expanded text:
valida ac munita sunt, exurenda valida ac munita sunt, exurenda censeo, ne aut nostris inertie, aut hostibus offense diverticula sint. Si quis est, cui hec acria videantur, cogitet quanto sit acrius liberos atque uxores in servitutem trahi cernere, exarmatum hosti iugulum prebere et alia multa pati, que bellorum iure victi a victoribus patiantur. Persuasit his verbis: viginti et eo amplius oppida una luce combusta sunt. Neque solum in finibus Biturigum, sed in reliquis hac illac, quocumque oculos flecteres, incendia cernebantur, non sine omnium dolore; quos ea spes lenibat, quod, parta victoria, cito perdita omnes restaurarent. De Avarico in consilio agitatum est, an incendi illud, an intactum linqui melius foret. Enimvero ad hoc verbum ad Vercingetorigis pedes, Gallorumque omnium, qui consilio intererant, affusi Bituriges obtestantur, ne pulcherrimum Galliarum oppidum, decus provincie biturigensis ac presidium, flammis immeritis deleatur, quum defendi
Abbreviated transcription (Latin):
res qd̾ cũ in reb om̃ib cũ preci¬
pue i re bellica uerũ esse depre¬
sustepimꝰ Sed gerendi modũ belli
nõ sat solert̾ adu̾timꝰ Alia nobis
itan bellandi racio in eunda est
Non sponte cũ romanis concurrẽ¬
dũ Sed om̃ ingenio proudend̃
ut pabulo hostes et comcatib
arceant Id nobis haud difficile ui¬
deri dobet cũ et equitatu preste¬
mꝰ et aum parte adunent Illus
quoq nobis acut̾ cogitand̃ hostes
nobistũ infiuib urĩs pugnãt et
contia uos mĩs frugib sustentãt᷑.
non nos a consilio pu ᵗ ͦ. studiũ ret
familiaris auertat ubi romain
pabulant᷑. uicos domosqz om̃s fri¬
hectis nr̃e hostes hĩtent nris alla̾t
frugib Inopiã aut nõ ferẽe aut
nõ tuto longiꝰ pabulatũ ibũt nichil
ad uictoriã int̾fit an hostes ocaida¬
mꝰꝰ an bello neces sarus spolie mꝰ
Grauius aliqͣnto uidebit᷑. qd̵ dictu¬
rus sum sed iurtuti nichil pret̾
culpã atqz infanuã graue est
Opida quoq quẽ non ꝑe̾ptus

Expanded text:
rebus omnibus, tum precipue in re bellica verum esse depresuscepimus, sed gerendi modum belli non sat sollerter advertimus. Alia nobis itaque bellandi ratio ineunda est: non sponte cum Romanis concurrendum, sed omni ingenio providendum, ut pabulo hostes et commeatibus arceantur. Id nobis haud difficile videri debet, quum et equitatu prestemus, et anni parte adiuvemur. Illud quoque nobis acriter cogitandum: hostes nobiscum in finibus nostris pugnant, et contra nos nostris frugibus sustentantur. Non nos a consilio publico studium rei familiaris avertat. Ubi Romani pabulantur, vicos, domos frualantur frugibus. Inopiam aut non ferent, aut non tuto longius pabulatum ibunt. Nichil ad victoriam intersit, an hostes occidamus, an bello necessariis spoliemus. Gravius aliquanto videbitur, quod dicturus sum, sed virtuti nichil, preter culpam atque infamiam, grave est. Oppida quoque, que non penitus
Abbreviated transcription (Latin):
nũcios hortabantur Mille be¬
neficiorũ atqz honorũ memoria
extiderat soluis ce saree menu¬
uerãt clemẽtie q̃ cu om̃o ad
amorẽ atq obsequiũ excitasse
debuerit multos ĩ dignũ quidẽ
ad ĩuirias excitauit Postre mo
hec eũ ad mortẽ usq ꝑduxit de
ꝯͦ suo dicet᷑. loco nũc cepta pro¬
se quani᷑. Itaqz cesar et si aios
eduorũ plane no uerat legatis
tñ eorũ ad se uemiẽtib beiignis¬
sim̃ responsũ dedit ꝓpter aliqua
demenciũ nanitatẽ non se minꝰ
urbem sibi carissimã auiare net
quos ip̃s tantoꝵe di ligat seꝵqs
dilexit ab his partuis diligatur

Expanded text:
nuntios hortabantur. Mille benuntios hortabantur. Mille beneficiorum atque honorum memoria exciderat: solius cesaree meminerant clementie. Que quum omnes ad amorem atque obsequium excitasse debuerit, multos indignum quidem ad iniurias excitavit; postremo hec eum ad mortem usque perduxit. De quo suo dicetur loco: nunc cepta prosequimur. Itaque Cesar, etsi animos Eduorum plane noverat, legatis tamen eorum ad se venientibus benignissimum responsum dedit: propter aliquot dementium vanitatem non se minus urbem sibi carissimam amare, nec quos ipse tanto opere diligat semperque dilexerit, ab iis parcius diligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nullus essi ad sanora ꝯsilia
Itaq et trbunũ nulitũ marcũ
aristiĩ et ne gociatores Roma¬
uos fide data rebellione opido
eductos in itin̾e contra fidem
aggressi spoliant seqz in locum
enunentez deffen sioms grã re¬
ceptãtes die noctuq circũsistũt
ac multis ultro citioq occisis ĩ
diem posterũ uun maiorez ꝑant
Sed hec agentib atq parãtib
nũcus suꝑuenit detem nulia
illa suorũ in ptãte cesaris ẽẽ uix
litanictũ fuga ereptũ euasisse
Tunc subiecto deiecti metu ad
tabumũ quẽ obsidebãt uultib
nuitatis s nõ aĩs festuãt fcm̃
temere sine ꝯsensu populi ex¬
cusant de bonorũ direpcõe indi¬
ciũ ĩititunt litauictũ fresq eiꝰ
exilio ꝯdempuãt bona publicat
Super his ad legatos ad cesarẽ
legatos mictũt qui factũ purgẽe
ueniã petãt et hec onnã non
fide s metu agẽtes solita iut̾m
in secreto belli ꝯsilia agitabam
urbesq finituuas ad arma ꝑ

Expanded text:
nullus esset ad saniora concilia. nullus esset ad saniora concilia. Itaque et tribunum militum Marcum Aristium et negotiatores Romanos, fide data Cabillone oppido eductos in itinere contra fidem aggressi spoliant, seque in locum eminentem defensionis gratia receptantes die noctuque circumsistunt, ac, multis ultro citroque occisis, in diem posterum vim maiorem parant. Sed hec agentibus atque parantibus, nuntius supervenit: decem millia illa suorum in potestate Cesaris esse, vix Litavitum fuga ereptum evasisse. Tum subito deiecti metu ad tribunum, quem obsidebant, vultibus mutatis, sed non animis, festinant, factum temere sine consensu populi excusant, de bonorum direptione iudicium instituunt, Litavitum fratresque eius exilio condemnant, bona publicant, super his ad Cesarem legatos mittunt, qui factum purgent, veniam petant. Et hec omnia non fide, sed metu agentes solita interim in secreto belli consilia agitabant, urbesque finitimas ad arma per
Abbreviated transcription (Latin):
u̾moq passurũ atq adid se
p̾pare cesari fabuis nũciauit
s qui legatuo ad castra temãserat
et illic nũcius noctis et uie medio
occurrit ꝓpter quẽ gressu addito
acceleraus ad castra mẽdũ orto
sole peruenit Et edui lictauicti
de suorũ cede nũcũs auditis in
furorẽ uersi om̃s nichil ampliꝰ
expectãtes mlq aliud requirẽ¬
tes, an falsa eẽ possent que
more gentis audita quelib pro
cõꝑtis accipere solite Romanos
ciues qui apud eos ceu fidissimos
amicos securi a gebant aut morte
aut suitute dap̃nauerãt bona
diripuerãt nil impietatis omissãt
Agitabant aiõs latenti odio acce¬
sos. auaricia ira tenu̾tas familia¬
res testes gẽtiũ illarũ et adde¬
bat stimulos furori conuctolitanis
cesaris mun̾e sl̃mus eduorum
magratus sũmꝰ romanorũ hostis
ac cesaris Horũ consiliorũ aut¬
tor oñn ac princeps is sua spõte
concitatũ ppliñ uerbis urgebat
ut eo illos adduceret unde redditꝰ

Expanded text:
proximoque passurum atque ad id se proximoque passurum atque ad id se preparare Cesari Fabius nuntiavit, s, qui legatus ad castra remanserat; et hic illi nuntius noctis et vie medio occurrit, per quem gressu addito, accelerans ad castra nondum orto sole pervenit: et Edui, Litaviti de suorum cede nuntiis auditis, in furorem versi omnes, nichil amplius expectantes nilque aliud requirentes, an falsa esse possent, que more gentis audita quelibet pro compertis accipere solite, romanos cives, qui apud eos ceu fidissimos amicos securi agebant, aut morte aut servitute damnaverant, bona diripuerant, nil impietatis omiserant. Agitabant animos latenti odio accensos avaritia, ira, temeritas, familiares pestes gentium illarum, et addebat stimulos furori Convictolitanis, Cesaris munere summus Eduorum magistratus, summus Romanorum hostis ac Cesaris, horum consiliorum auctor omnium et princeps. Is sua sponte concitatum populum verbis urgebat, ut eo illos adduceret, unde reditus
Abbreviated transcription (Latin):
censsunt q qm̃s se p̾cipitẽ in locũ
sui ducis frande perductos pro¬
iectis itaq statĩ armus et protẽ¬
tis ud cesarẽ manib ceꝑunt alta
uote erroris ueniã implorare
Lita uictus uero intelligẽs ĩ effi¬
cax suũ esse comentũ dimisso
ex̾citu amplius non suo cũ clie̾¬
tib suis qui eũ more gallico ĩ
nulla desere poterant fortuna
equo stuuulis adacto clam dila¬
bit᷑ ꝑuenitq gergoniã ¶ Ce¬
sar nũcus ednũ nussis qui pro¬
dicionẽ litauicti suãq clemẽtiã
nũciarent sinatatẽ suorũ ciuiũ
quos occidere belli iu̾re licuerit
nõ ampluis ꝙͣ tres horas noctis
ud requiẽ suis dedit ueritus credo
ne nimo sopore marcescerent
Inde gergoniã redit duo interĩ
ꝑiculosa ꝯtigerat Nlain et aluer¬
ini et digresso castra eins ĩ ua¬
serant et castrorũ latitudo et
pancitas de fensorũ et uis ho¬
stĩ rem in sũmũ distrimen
addux̾at. Id se p̾mo die passũ

Expanded text:
senseruntque omnes se precipitem in locum senseruntque omnes se precipitem in locum sui ducis fraude perductos. Proiectis itaque statim armis et protentis ad Cesarem manibus, ceperunt alta voce erroris veniam implorare. Litavitus vero intelligens inefficax suum esse commentum, dimisso exercitu amplius non suo, cum clientibus suis, qui eum more gallico in nulla deserere poterant fortuna, equo stimulis adacto, clam dilabitur pervenitque Gergoniam. Cesar, nuntiis Eduum missis, qui proditionem Litaviti suamque clementiam nuntiarent, servatricem suorum civium, quos occidere belli iure licuerit, non amplius, quam tres horas noctis, ad requiem suis dedit, veritus, credo, ne nimio sopore marcescerent; inde Gergoniam rediit. Duo interim periculosa contigerant. Nam et Alverni, eo digresso, castra eius invaserant, et castrorum latitudo et paucitas defensorum et vis hostium rem in summum discrimen adduxerat: id se primo die passum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostes paulo aute ꝯfug̾ant
cepto procedit itine̾ Inq ip̃o
castrorũ exitu hortatur suos
ne nocturno labore turbentur
esse eñ ut in eptuz bempus ad
eundũ sic neces sariũ puĩq iter
et debere pietatẽ uie dirritiẽ
suꝑare oĩb q alacrtatẽ multa
utq eũdi cupiditalez gestu ac
uore signãtib proficiscit᷑ et ui¬
ginti quĩq nulib passuũ ex¬
actis uidet ab aduerso uemẽtẽ
aciem eduorũ premctitq illis
obiua equitatũ qui illos ĩpediat
ac retardaret gram om̃ib ĩhi¬
bicione ꝓposita ne quẽ prorsus
occiderẽt non seueri iudicĩs s
pñ more patris castigare lio¬
leus nõ ꝑmiere Noiãtim Epo¬
rdorigem et uiridomarũ ire
iubet et suos alloqui ut uideat
eos ceses non esse sieut proditor
ille confmx̾at Qui ubi ad eduos
uenere amicosqz et notos ꝯpella¬
re ceꝑunt Nemo aũt illos e toto
agnine nõ et nouerat et amabat
ꝑcussit aiõs illico uera cõsideracio

Expanded text:
ad hostes paulo ante profugerant. ad hostes paulo ante profugerant. cepto procedit itinere, inque ipso castrorum exitu hortatus suos, ne nocturno labore turbentur, esse enim, ut ineptum tempus ad eundum, sic necessarium piumque iter, et debere pietatem vie duritiem superare; omnibusque alacritatem multam atque eundi cupiditatem gestu ac voce signantibus, proficiscitur, et, vigintiquinque millibus passuum exactis, videt ab adverso venientem aciem Eduorum premittitque illis obviam equitatum, qui illos impediat ac retardet, gravi omnibus inhibitione proposita, ne quem prorsus occiderent, non severi iudicis, sed pii more patris castigare volens, non perimere. Nominatim Eporedorigem et Viridomarum ire iubet et suos alloqui, ut videant eos cesos non esse, sicut proditor ille confinxerat. Qui ubi ad Eduos venire amicosque et notos compellare ceperunt nemo autem illos e toto agmine non et noverat et amabat, percussit animos illico vera consideratio,
Abbreviated transcription (Latin):
posita cesarez addit et prodicio¬
nẽ aꝑit futurꝰ ipe mox pro¬
ditorre ut erat exposita ducẽ
orat sua sapiã temerariis et imqͥs
iiuenũ consilus ut occurrat n ͨ
ꝑmictat sibi populoqz romano
amicissimũ eiuitatez paucorum
ymo umiꝰ hoũ mẽdacio alienã
fieu premdere eñ se aĩõ futuos
licet milia eduorũ cuuũ se ad
hostes du cis licet frande con¬
tuleruit ut iux ciuitas rem cõ¬
tempuat Abscessit hoc nũcio
sop̃ mus resaui cuya autẽ gras
accessit ꝙ eduorũ res semper et
cordi fuerat et peritulũ proide¬
bat Et qm̃ celeritate eximiã
res poste uisa est statĩ tuz toto
equitatu et quatuor expeditis¬
suuis legionib castris egredit᷑¬
castra q̃ tprĩs exclusus augu¬
stus nõ artauit ut decuit s ngẽ¬
ti spacio presiduũ exignũ nõ¬
insi duarũ stilicet legionũ sub
legato fabio dimisit aute onna
iñ litanicti frẽs capi iuss̾at
Illi autẽ ut cũ frẽ uenerant

Expanded text:
posita, Cesarem adit, et proditioposita, Cesarem adit, et proditionem aperit futurus ipse mox proditor. Re, ut erat, exposita, ducem orat, sua sapientia temerariis et iniquis iuvenum consiliis ut occurrat, nec permittat sibi populoque romano amicissimam civitatem paucorum, immo unius hominis, mendacio alienam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad hostes, ducis licet fraude, contulerint, ut vix civitas rem contemnat. Abscessit hoc nuntio somnus Cesari, cura autem gravis accessit, quod Eduorum res semper ei cordi fuerat, et periculum providebat. Et quoniam celeritatem eximiam res poscere visa est, statim cum toto equitatu et quatuor expeditissimis legionibus castris egreditur, que temporis exclusus angustiis non arctavit, ut decuit, sed ingenti spatio presidium exiguum nonnisi duarum scilicet legionum sub legato Fabio dimisit. Ante omnia tamen Litaviti fratres capi iusserat. Illi autem, ut cum fratre convenerant,
Abbreviated transcription (Latin):
preteptis uir dũ uerba funerat
ꝯcursuq nilitũ cuidelit̾ inter¬
fecti sũt et direpta queque fe¬
rebant omiã Neq hoc cõtentꝰ
flagicio litanictus per om̃s eduo¬
ium fuies hunc Rumorẽ spar¬
git suadet qz om̃ib idez farere ꝙ
ipẽ fecerit ut scelere iuplicitos
uel errore imꝑio a Romana
disiũgat amicicia Eram cũ ce¬
sirre duo edui adolestentes egre¬
gii quorũ supͣ mencio est hĩta
Eporedorix prosapia ortus illu¬
stri magneqz inter suos potẽtie
et uradomarꝰ par gracia atqz
etate sz genere longe ipar
hunc cesar sibi adiuiciato comẽ¬
datũ ex ymo in altũ ualde ꝓue¬
uãt ita ut cũ eporedorige ipõ
de prioritate ꝯtendẽt de quorũ
cede litanictus apud eu̾citu mẽ¬
titus exat ut diximꝰ ad hũc epo¬
redorigẽ circa mediũ noctis huiꝰ¬
ce Rei fama ꝑuen̾at et quid lita¬
uictus dixiis quid egiss audi¬
uit et quid aiõ nolueret cogita¬
uit Statim gͦ. nulla mora int̾¬

Expanded text:
preceptis. Vixdum verba finierat, preceptis. Vixdum verba finierat, concursuque militum crudeliter interfecti sunt et direpta, que ferebant, omnia. Neque hoc contentus flagitio Litavitus per omnes Eduorum fines hunc rumorem spargit, suadetque omnibus idem facere, quod ipse fecerit, ut scelere implicitos vel errore impio a romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui adolescentes egregii, quorum supra mentio est habita, Eporedorix, prosapia ortus illustri magneque inter suos potentie, et Viridomarus par gratia atque etate, sed genere longe impar. Hunc Cesar sibi a Divitiaco commendatum ex imo in altum valde provexerat ita, ut cum Eporedorige ipso de prioritate contenderet; de quorum cede Litavitus apud exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc Eporedorigem circa medium noctis huiusce rei fama pervenerat: et, quid Litavitus dixisset, quid egisset, audivit, et, quid animo volveret, cogitavit. Statim ergo, nulla mora inter
Abbreviated transcription (Latin):
michi nõ creditis hos audite quos
ex ea cede nõ Romanorũ miã s
uerb̾ fidem subornat testes pro¬
deut de ꝯficta uictoria iul mu¬
tantes his auditis territi om̃s
exclamuãt litauictũ orant ut sa¬
liui oĩm ꝯsu lat qiͣ non facti ĩq̾t
sz consiln tempus fit nõ est de
reb certissimis ꝯsultand̾ quin
Inis igitur in gergoniã et aluer¬
norũ signis nrã signa cõm̾gimꝰ
Cũ eñ dubiũ esse potest quin
romam tãto stelere polluti nõ
hic peccandi fuẽ facturi si ĩno¬
Itrã necẽ illico ut nõ uideruit
ruituri suit Mortez itaqz fugia¬
nus et qua datur in pũs ultis¬
caniur occisos Erant ĩ comuitatu
romani cuies magnã uimi frumẽ¬
ti et comeatuũ reliquorũ ad ca¬
stra cesaris de ferentes Qui ne
tuciꝰ ꝓficisterẽt᷑. O mẽs honu
reca et futuri ĩstia se se illis ud¬
iũxerat eos litauictus ostendẽs
digito Oceidamꝰ inquit hos la¬
trones Paretur Itatun imꝑiis

Expanded text:
michi non credite, hos audite, quos michi non credite, hos audite, quos ex ea cede non Romanorum misericoverbis fidem subornati testes prodeunt, de conficta historia nil mutantes. His auditis, territi omnes exclamant, Litavitum orant, ut saluti omnium consulat. Quasi non facti, inquit, sed consilii tempus sit, non est de rebus certissimis consultandum. Quin imus igitur in Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa coniungimus? Cui enim dubium esse potest, quin Romani tanto scelere polluti non hunc peccandi finem facturi, sed in nostram necem illico, ut nos viderint, ruituri sint? Mortemque igitur fugiamus, et, qua datur in presens, ulciscamur occisos. Erant in comitatu romani cives magnam vim frumenti et commeatuum reliquorum ad castra Cesaris deferentes, qui, ut tutius proficiscerentur o mens hominum ceca et futuri inscia! sese illis adiunxerant: eos Litavitus ostendens digito: Occidamus, inquit, hos latrones. Paretur statim impiis
Abbreviated transcription (Latin):
U qm̃ ciuitatẽ bene ficiorũ cesa¬
ris olluusti posse nec sperabant
nec credibile uidebat᷑ alia ad id
ma frandulencior est ĩuenta stul¬
ta tnĩ ĩuencio et ĩuentorib suis
digna Ea uero fuit luiõi auxilia
que ab edius ad cesarẽ mictenda
monstrauimꝰ ut lita nicto ducẽ¬
da cõmicte̾nt᷑. Id quidem nullone¬
gocio ĩpetratũ est Is ergo p̾missis
ad cesare fratab quid de Relig ͤ
suit acturi cũ eisdem ordinat Cũ
ergo Romains castris cũ ex̾citu
ꝓpĩquaret Neqz iam amplius ꝙͣͣ
taginta nlib passuũ abesset
substiait et Rexente qrͣ tristri nũ¬
cio accepto uersus ad suos et illa¬
camas Quo pergimꝰ inq̃t et ꝙ̃
agimꝰ amici om̃s nrã nobilitas
tus est Eporedoru et uiri doma¬
rus p̾ncipes gẽtis nr̃e falso pro¬
dicionis curnẽ circũnenti ꝙ cu
aluerins claindestia colloqura
habuissent p̾repta facultute de¬
fensioris occisi sũt De fratab¬
meis ac propiquis loqui lacamis
impedior oĩm simł est fortuna ui

Expanded text:
sed quoniam civitatem beneficiorum Cesaris oblivisci posse nec sperabant nec credibile videbatur, alia ad id via fraudulentior est inventa, stulta tamen inventio et inventoribus suis digna. Ea vero fuit huiusmodi: auxilia, que ab Eduis ad Cesarem mittenda monstravimus, ut Litavito ducenda committerentur. Id quidem nullo negotio impetratum est. Is ergo, premissis ad Cesarem fratribus, quid de reliquo sint acturi, cum eisdem ordinat. Quum ergo romanis castris cum exercitu appropinquasset, neque iam amplius quam triginta millibus passuum abesset, substitit, et repente, quasi tristi nuntio accepto, versus ad suos et lacrimans: Quo pergimus, inquit, et quid agimus, amici? Omnis nostra nobilitas, rat, absumptus est. Eporedorix et Viridomarus, principes gentis nostre, falso proditionis crimine circumventi, quod cum Alvernis clandestina colloquia habuissent, prerepta facultate defensionis, occisi sunt. De fratrimeis ac propinquis loqui lacrimis impedior. Omnium similis est fortuna. Si
Abbreviated transcription (Latin):
in opido euũt aminorũ mutacõ¬
ne ꝑꝑensa strictis subito gladus
portas p̾occupãt et incolumen
ex̾citũ intromictũt Capto ad
hũc modũ opido cesar statun
equites suos contra equitatũ
hostiuĩ ad uentatẽ educit ad issos
eqnestri prelio consecto multa cũ
roiũ strage uicit et in fuctã uertu
In qua uictoria ne p̾uemꝰ sua lau¬
de barbariez quadringẽtorũ en̾tũ
germauorũ qui sub cesare milita¬
bant atq ab ip̃o principio serin
erant oꝑa fuit egregia ab eo em̃
Imissi laborãtib aliis in hprẽ
subuenert̃ fregerũtqz gallos re¬
pentino ĩ petu hec uidentes eme¬
nibz opidam spe auxilii amissa
iram cesaris metuẽtes eos qui
tumultus excitau̾at uictos ad
eũ deduxerũt ceptamq dedicoe
naritũ maxĩm optimũ q oꝑidũ
uiturigũ et uberrima fuũ in
parte sitũ oppugnare ꝯstituit ꝙ
eo capto ciutate ipãm captũ ra
non diffideret uercingetorix tot

Expanded text:
in oppido erant, animorum mutatioin oppido erant, animorum mutatione perpensa, strictis subito gladiis, portas preoccupant, et incolumen exercitum intromittunt. Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage vicit et in fugam vertit. In qua victoria, ne privemus sua laude barbariem, quadringentorum equitum germanorum, qui sub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore subvenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos, qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem varicum, maximum optimumque oppidum, Biturigumque uberrima finium in parte situm oppugnare constituit, quod, eo capto, civitatem ipsam captum iri non diffideret. Vercingetorix tot
Abbreviated transcription (Latin):
et pontis ãgustiis capti om̃s¬
¶ Cesar huic trãsligeriz ducto
ex̾citu in bituriges tendit quo
cũ ueniss uertingetorix ubi id
sensit gorgobine obsidione derelit¬
ta contra eũ pargit Cesar interca
non modicũ aggressus oppugnat
Quẽ confestĩ opidam per legatos
orant ne ĩ eos preter suũ more
seuiat ne ne protam leui causa
de sua celeritate aliꝙ ant̾mictat
que tot illi uictorias peperiss
S eis uite dimiss soliãt progre¬
diatur ad reliqua pie preces bide¬
baut᷑ flectit᷑. itaqz et his arma
equos obsidesqz imꝑat et iam
pars obsidũ data euat et centu¬
riones a liquot cũ pancis nuliti¬
b opidũ introgressi cetera ꝯqui¬
rebant dũ repente de longinquo
equitatus a uertĩgetorige p̾missus
aꝑꝑuit Opidanos spe repentine
opis erectes dedicionis ceꝑa̾t pe¬
nntere uelut igit᷑. ex ꝯdicto cla¬
morẽ tollũt arma corripiũt mu¬
ros staudũt portas obstru̾e ꝓpe¬
rant z Romai illi pauci qui

Expanded text:
et pontis angustiis capti omneset pontis angustiis capti omnes. Cesar hinc, trans Ligerim ducto exercitu, in Bituriges tendit. Quo quum venisset, Vercingetorix, ubi id sensit, Gorgobine obsidione derelicta, contra eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus oppugnat; quem confestim oppidani per legatos orant, ne in eos preter suum morem seviat, neve pro tam levi causa de sua celeritate aliquid intermittat, que tot illi victorias peperisset, sed, eis vite dimissis, feliciter progrediatur ad reliqua. Pie preces videbantur: flectitur itaque, et iis arma, equos obsidesque imperat. Et iam pars obsidum data erat, et centuriones aliquot cum paucis militibus oppidum introgressi cetera conquirebant, dum repente de longinquo equitatus a Vercingetorige premissus apparuit: oppidanos spe tempestive opis erectos deditionis ceperat penitere. Velut igitur ex condicto clamorem tollunt, arma corripiunt, muros scandunt, portas obstruere properant. Sed Romani illi pauci, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ in ripa sitũ ripe alteri me¬
dio ponte ꝯuĩgit᷑ ad loci huiꝰ de feu¬
sionẽ Carmites auxilia ꝯquire¬
bant eo tamẽ lencius quo diuciꝰ
bellandini crederãt rem hesuram
et suulimũ ueri eẽt mor̃e ĩpiger¬
rum ducis ignorãtib huc ergo cũ
biduo p erueniss oppugnatõe ꝙ
diei illius sero erat in dĩe proxi¬
mũ edificit quid fieri uelit milites
edocet ueritusqz ne genabenses
nocte diffugerẽt huic rei excubi¬
trites duas armatas legiones ad¬
hibuit intentisqz aĩs ac auribz
ꝑuoctare iuissit atqz ut p̾sagie¬
rat accidit Opidam ĩ tempesta
nocte per pontẽ taciti abibant
Cesar eorũ abitu per explorato¬
res cognito legiones q̃ parate erãt
muris admonet et portis subito
effractis ĩ de fensũ capit opidũ
captũ diripit direptũ incendit
Preda nulitibz ꝯcessa sinul exitꝰ
obserari om̃s inbet mictisq qui
profugos p̾uemãt ac sequãtur
Itaqz paucissum ꝑiere uiarum

Expanded text:
ipsum in ripa situm ripe alteri meipsum in ripa situm ripe alteri medio ponte iungitur. Ad loci huius defensionem Carnutes auxilia conquirebant, eo tamen lentius, quo diutius Velladuni crederent rem hesuram, et simul illius viri esse morem impigerrimi ducis ignorarent. Huc ergo quum biduo pervenisset, oppugnationem, quod diei illius sero erat, in diem proximum edicit. Quid fieri velit, milites edocet; veritusque, ne Genabenses noctu diffugerent, huic rei excubitrices duas armatas legiones adhibuit, intentisque animis atque auribus pernoctare iussit. Atque, ut presagierat, accidit: oppidani in media nocte per pontem taciti abibant. Cesar, eorum abitu per exploratores cognito, legiones, que parate erant, muris admovet, et, portis subito effractis, indefensum capit oppidum, captum diripit, direptum incendit, preda militibus concessa; simul exitus obserari omnes iubet mittitque, qui profugos preveniant ac sequantur. Itaque paucissimi evasere; viarum
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbat ne aut negleta amici
opidi de fensio defeccionẽ so¬
ciorũ et contemptũ sibi aut
suscepta aun tempore adu̾so
difficultatẽ rei frumẽtarie le¬
gionib ĩportaret Sacus tã¬
dem dixit pati omiã ꝙͣ ꝯtep¬
in et ꝯtemptu suo alienare
sibi aios̃ amicorũ itaq dinu¬
isis ĩpedimẽtis oĩb et duab
ad tustodiã legionib et pr̃o¬
nisa cũ edius qua potuit
sub ueccione comeatuũ in brios
dio bellandinũ se nouũ opi¬
Dum illur ne quid hostile post
terga diicteret angredi cõ¬
silius fuit Opidam bidui qp¬
pugua cõe tollata die t̾cio legatos
ad cesarẽ de pace ac dedier̃e tn¬
nuctũt Iussi arma et iumẽta et
obsides dare nichil recusarũt ne
quid autẽ tpris amictet. G. trebo¬
no legato ad ꝑagenda omiã di¬
misss tpr̃e iter inceptũ solita ce¬
leritate prosequit. Genabũ euat
opidũ carmitũ ubi Romanos ne¬
gociatores iĩcio quiracõis occide¬
raut Id opidũ aunis preter labit̾.

Expanded text:
habebat, ne aut neglecta amici habebat, ne aut neglecta amici oppidi defensio defectionem sociorum et contemptum sibi, aut suscepta anni tempore adverso, difficultatem rei frumentarie legionibus imponeret. Satius tandem duxit pati omnia, quam contemni, et contemptu suo alienare sibi animos amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus et duabus ad custodiam legionibus, et provisa cum subvectione commeatuum, in Boios dio Velladunum Senonum oppidum: illud, ne quid hostile post terga dimitteret, aggredi consilium fuit. Oppidani, bidui oppugnatione tolerata, die tertio legatos ad Cesarem de pace ac deditione transmittunt; iussi arma et iumenta et obsides dare, nichil recusarunt. Ne quid autem temporis amitteret, G. Trebonio legato ad peragenda omnia dimisso, ipse iter inceptum solita celeritate prosequitur. Genabum erat oppidum Carnutum, ubi romanos negotiatores initio coniurationis occiderant. Id oppidum amnis preterlabitur;
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ ꝓopulari Ip̃e ne sus¬
picantib quidez suu ꝙͣ celir¬
rime potest ueniã proficisa¬
tur inde equitatu quẽ illuc
p̃miserat accepto per eduos
pergit in lingones tanta ubiq
elacitate ut nõ tantũ hostes
pauore s amicos stupore pe¬
funderet Sic in opmnãtib
aderat illit due legiones in
hiberins erant Illis eductis
octo reliquas huic inde disꝑ¬
quo iuissz aut quid ageret no¬
Isent oem̃ ex̾cituz ꝯgregauͭ. At¬
qz ut florus idem ait ex distã¬
tib hiberius castra ꝯtraxit et
añ in media gallia fuit ꝙ ab
ultuna tumeret᷑ uercingetorix
audito resaris digressu retro
in bituuges reuersus atq hic
profectus ĩ brios trã salpiuos
opidũ illorũ sub heluetice uic¬
torie tempus hedificatũ a ce¬
sare Ediusq ꝯtradictũ oꝑpugna¬
re disposuit opido nomẽ gor¬
gobina gloriosũ extumans
si eduorũ receptatulũ sumlq
cesareũ opus euerteret Cesa¬
ris aĩm res hec ualde solicitũ

Expanded text:
hostium populari, ipse, ne sushostium populari, ipse, ne suspicantibus quidem suis, quam celerrime potest, Viennam proficiscitur; inde equitatu, quem illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in Lingones, tanta ubique velocitate, ut non tantum hostes pavore, sed amicos stupore perfunderet; sic inopinantibus aderat. Illic due legiones in hibernis erant. Illis eductis, octo reliquas hinc inde dispquo ivisset aut quid ageret, nossent, omnem exercitum congregavit: atque, ut Florus idem ait, ex distantibus hibernis castra contraxit, et ante in media Gallia fuit, quam ab ultima timeretur. Vercingetorix, audito Cesaris digressu, retro in Bituriges reversus atque hinc profectus in Boios transalpinos, oppidum illorum, sub Helvetie victorie tempus edificatum a Cesare, Eduisque contra dictum, oppugnare disposuit oppido nomen Gorgobina gloriosum sibi estimans, si Eduorum receptaculum simulque cesareum opus everteret. Cesaris animum res hec valde sollicitum
Abbreviated transcription (Latin):
mõte asꝑrimo ac niuosissis
distingũtur quo se aluerm
qiͣ nuiro ualido circũ septos arbi
quidẽ ꝑmeabilis fuisse unꝙͣ
Diceret᷑᷑ Et erũt ab ea parte
eoq tprẽ plane tuti si cũ alio
res fuissz Ac cesar ut ꝙ̃ nulla
res posset morari aut de flectere
ine altitudinis pedũ sex di¬
mota et itm̾e per adu̾su in¬
gũ multũ labore peditũ ex¬
pedito Alueruos fiies in expet¬
tatus aggredit᷑. Inuat aliter
hant rem ꝓpam̃ flori u̾bis expo¬
nere per ĩ uios ĩquit ad id lempꝰ
monitũ tumulos per nitactas
uias et nines expedita manu
emẽsus occupat galliaz mox
uoro ut aluermã actigit equi¬
tatu in om̃s ꝑtes effuso tãlũ
subiti t̾roris incusserat ut ke¬
pidi om̃s uercingetorigẽ ad
ferendaz opem prĩe suis con¬
silus laboranti mĩtus ac pre¬
rib excitarẽt Quib motus
in patriã redibut Cesar ĩterĩ
dimisso in alueris bruto
adolestente cũ parte copiaꝵ
uissoq sine int̾missione agr̃es

Expanded text:
monte asperrimo ac nivosissimo monte asperrimo ac nivosissimo distinguuntur, quo se Alverni quasi muro valido circumseptos arbitquidem permeabilis fuisse unquam diceretur. Et erant ab ea parte eo tempore plane tuti, si cum alio res fuisset. At Cesar, quem nulla res morari posset aut deflectere, nive altitudinis pedum sex dimota et itinere per adversum iugum multo labore pedum expedito, Alvernos fines inexpectatus aggreditur. Iuvat aliter hanc rem ipsam Flori verbis exponere: Per invios, inquit, ad id tempus montium tumulos, per intactas vias et nives expedita manu emersus occupat Galliam. Mox vero, ut Alverniam attigit, equitatu in omnes partes effuso, tantum subiti terroris incusserat, ut trepidi omnes Vercingetorigem ad ferendam opem patrie suis consiliis laboranti nuntiis ac precibus excitarent; quibus motus in patriam redibat. Cesar interim, dimisso in Alvernos Bruto adolescente cum parte copiarum, iussoque sine intermissione agros
Abbreviated transcription (Latin):
hoc audiens et urbaiis mote¬
bus pomper magni u̾tute ꝓpo¬
sitis nõ se tuc̾ ampluis italie
necessanũ ratus in galliã
redit ingens illũ ex̾cebat cu¬
ra qualiter suis se se m̾ge¬
ret. Nain sine ipc̃ ad illum
profiasti uellet nõ sac tuto fieri
posse cogitabat ut in tanta rebel¬
lione regionũ oĩm inter eos eciã
qui amici cre debãtur tũ paucis
nere in ip̃o suꝑuẽtu hostiũ se
absente qd nolebat pugnare
cogerẽt᷑ has inter curas luche¬
rius cadurcis a uertĩ getorige
missus Ruthenos aluernis ac¬
traxerat nec mandata ĩ plesse
contentus alias quoqz urhes
acceptis obsidib in ptãtem
redegerat et rebus prosperis
euectus in narbonẽ sem ꝓm̃ciã
ꝓperabat Cesar cõsiliũ hostis
intelligeus pcuroit et p̾uen¬
tos metu aiõs cõfirmans pre¬
sidia oportums locis per ex¬
trema promĩcie hostib obiecta
distribuit et parte supplemẽ
helinos p̾missa subsequit᷑
helim ab aluerius renẽna

Expanded text:
hec audiens, et urbanis motihec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tunc amplius Italie necessarium ratus in Galliam redit. Ingens illum exercebat cura, qualiter suis sese iungeret. Nam, sive ipse ad illos proficisci vellet, non sat tuto fieri posse cogitabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, inter eos etiam, qui amici credebantur, cum paucis nere in ipso superventu hostium, se absente, quod nolebat, pugnare cogerentur. Has inter curas Lutherius Cadurcus a Vercingetorige missus Ruthenos Alvernis attraxerat, nec mandatum implesse contentus alias quoque urbes, acceptis obsidibus, in potestatem redegerat, et rebus prosperis evectus in Narbonensem provinciam properabat. Cesar consilium hostis intelligens precurrit et preventos metu animos confirmans presidia opportunis locis per extrema provincie hostibus obiecta distribuit, et parte supplementi Helinos, subsequitur. Helini ab Alvernis Cevenna
Abbreviated transcription (Latin):
uite reliq̃t ad ludibriũ ad exẽplũ
iã potens atq horrendus et na¬
tura ferox et Regio tumidus
fastigio lucheno caduco audate¬
Isimo uiro cũ parte ex̾citus ĩ¬
urbe rutheuos misso Pent
ip̃e bituriges illi uduẽtu subi¬
to permoti ab amicis romanoꝵ
Edius auxiluĩ per legatos pe¬
tũt Edui re in ad legatos cesa¬
ris reiciĩt Eorũqz consilio eq̾tũ
illis ac petitũ dirigũt auxi¬
lia Qui cũ ad ligerim amie
ed uorũ tuc̃ biturigũ iꝑi limitẽ
ꝑuenisset aliquot ibi dierũ mo¬
ra exata redierũt hanc caau¬
sam redditus pretendentes qui
si tussissent huic ab aluernis
huic abitu rigib oppͥmendi/
essent Id eñ amlub gẽtib fui¬
sse ꝓpositũ an id sane tali metu
egerĩt an frande ne dicã hodie
s tũ quoq dubiũ fuit tamẽ hic̃
eduorũ secuta de feccio huic ꝙ
statĩ reuersis auxilus eduoꝵ
se aluerius bitieriges adu̾xe¬
re rem suspectã facĩt Cesar

Expanded text:
vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis Romanorum Eduis auxilium per legatos petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt auxilia. Qui quum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar
Abbreviated transcription (Latin):
sus exat expellit et crestente ua¬
no fauore multitudinis quod oꝑ¬
tasse pater morte emerat Rex
dicit᷑. Iamq insanie auctoritale
ad dita legatos per diu̾sa trãsunt¬
cit et reuerẽtus audit᷑. et ꝓmp¬
tis exaudit᷑. tuĩq breui profece¬
rat ut secũ senones parisi pic¬
toues cadura turones audera
lemonices audes et ceteri qui ad
octeanũ nergut unammiter qui¬
rarẽt neq id satis oñm cõsensu
regnũ ei atq imperiũ deferĩ.
Dic ea tempestate gallorũ ar̾ et
consilia uol uebant᷑. Sic Romam
noĩs odiũ alte aĩs insederat ut
quifquis seillis oppon̾e ausus
ess regno dignissimꝰ hẽretur¬
¶ Iam nõ aluermie rex igit
sz gallie ꝯtͣqz romanos belli dux
non orat neq cõsulit ut solebat
S obsides s arma sed miliaes
ĩperat et paret᷑ Imperiũ ipm̃
seueritate t̾ubile efficit Gramo¬
ris noxe rex flans exurit
tor mẽ tis ex clutiat leueora auste
Ffossis oculis aut airrib resectis

Expanded text:
sus erat, expellit: et, crescente vasus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad Oceanum vergunt, unanimiter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu regnum ei atque imperium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur. Iam non Alvernie res agitur, sed Gallie; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites imperat et paretur, imperiumque ipsum severitate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; leviora ausos, effusis oculis aut auribus resectis,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã qiͣ tertore composito uerñ¬
getoris quidã potentis simꝰ as fac¬
tiosissimꝰ adolestens ołi̾ filius
Cebali qui p̾ncipatũ omis gal¬
lie cũ tene̾t ad regnũ aspirans
appło fua̾t mt̾emptus Hic ut
eruat et potencie ĩgentis et
ardentis ĩgenii clientelis ami¬
citiis qz collectis ꝙ uult facile
ꝓsuadet arma oñs capuit atii
ad bella se preparãt Erat illipa¬
truus Gobacio uir ꝓueccioris
etatis et ꝯsilii samoris et suui
hunc stulti iuiuenes sic senes
ergo innemile ꝯsilũ nõ ꝑla¬
rebar Qmq stultã et ĩ ũile
hanc fortune experiẽtiũ indi¬
rabat uertinge torigẽ ab in¬
repto prohibent reluctalez ger¬
ille mutato ar̃m nõ mutaiit qͥn
eciã multo emixiꝰ urgebat ñ¬
ceptũ Et sicut fere accidit ut
male agentes comitaciores sei
ĩ mi̾abilis turba est Ad hũc ta¬
lem ducẽ confluãt quib fretus
et ĩ uirie menior gergoniã redmn
patruũq et reliquos a quibz pul¬

Expanded text:
etiam quasi terrore composito, Vercietiam quasi terrore composito, Vercingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a populo fuerat interemptus. Hic, ut erat et potentie ingentis et ardentis ingenii, clientelis amicitiisque collectis, quod vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se preparant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic senes ergo iuvenile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gerille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, sicut fere accidit, ut male agentes comitatiores sint innumerabilis turba est, ad hunc talem ducem confluunt. Quibus fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus pul
Abbreviated transcription (Latin):
tis reb multis cũ laudib ĩgẽ¬
les gr̃e carmitib acte sunt
Atq ita demũ qrͣ maiori ꝑte
negocii confecta ad sua quiq
digredit᷑ dies ad erat claro pre¬
fixa facinori Carmites tãte
Rei duces ꝑditissimis sibi duci¬
b ꝯparatis genebim opidum
ĩ uadunt ciuesq Romanos ibi
negociãtes et prsus in cautos
nonuiãtim Waĩ suffiũ̃ illic
A cesare rei frumẽtarie p̾fectũ
honestum uirũ romanũq equite
obtrũtant ac bona om̃ii talp¬
bello parta dirixĩt Illico rer fama
diffundit᷑ ut sunt galli rumoꝵ
hendorũ añ alios studiosi ut cũ
sul he cedes atꝙ ista direptio
ortu solis frẽ essent forte iõ ut
lucis micio belli pͥncipiũ queiret
añ pͥmã noctis proxime uigiliã
rei noticia ad aluernos pertẽtũ
sexagita milia passũ perue¬
niret Ibi uero landatores atq
nis ille ut flori uerbo utar tor¬
uore armis spiõq t̾ribilis noie

Expanded text:
tis rebus, multis cum laudibus ingentis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur. Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotiantes et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamqbello parta diripiunt. Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studiosi, ut, quum scilicet hec cedes atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque nis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine
Abbreviated transcription (Latin):
reuerti tanto illi acrins instare
tanto a la crins gallia ꝯĩã cons¬
pirare nichil econtĩgentibz
omissũ preces pollicitis cumu¬
lautur et qui se rebellionis in
romanos ac gallice libertatis
auctores profiteri ausi essent
his ingẽtia p̾mia proponũt᷑.
Illud p̾mũ maxinmũ q deliberãt
qualiter resar si sors redeat a suis
legionibz segregetur Id tñ haud di¬
qui illius iter impediat nec umꝰ
hoĩs nomẽ totus orbis exhorreat
excepit sacuis esse multo sul
pr̃is armis mori ꝙͣ sub breuẽ¬
et caducã ꝙͣ antiꝙͣ gloriã et
auitã perdere libertatem ¶ His
ac suulib consiliis agitatis
Carmites se se ingenti nego¬
cio duces offerũt et qm̃ siluestri¬
uz in locis ubi hec fiebant copia
obsidũ non sic nec actira queãt
quĩ res in aꝑtũ exeat ꝙͣ ieli¬
giosissimo se uicismi sacramẽ¬
to obligant ne quis gallus
belli duces metu aut sye aut
quatũq causa desat Sic firma¬

Expanded text:
reverti. Tanto illi acrius instare, reverti. Tanto illi acrius instare, tanto alacrius Gallia omnis conspirare. Nichil e contingentibus omissum; preces pollicitis cumulantur, et qui se rebellionis in Romanos ac gallice libertatis auctores profiteri ausi essent, his ingentia premia proponuntur. Illud primum maximumque deliberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud diqui illius iter impediat, nec unius hominis nomen totus orbis exhorreat.exceperit, satius esse multo sub patriis armis mori, quam sub eet caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes sese ingenti negotio duces offerunt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firma
Abbreviated transcription (Latin):
necessarus ad ytaliam est pro¬
Esar ut ex gallia di¬
ressi etce noui undiq
motus noue rebelliones ubiq cõ¬
uentus ubiq ꝯsilia nõ in urbib
mõ s in siluis locisꝙ abditis
multos odiũ autiquũ incitabat
multos pauor Aithoins morte
ꝯcussat recassurũ suũ in caput
illius suppliciũ cogitabat A cte¬
debat ꝯmiseracio coĩs prĩe et ĩ¬
dignacio gloriose olĩ gallie tñc
romano ingo subdite et roma¬
no ĩ perio sermẽtis aulte cause
ad unũ finẽ aiõs urgebat Cesar
et salxmã in galliaz cuz uenisset
mox ad eũ rumor de clodii cede
ꝑlatus est hunc amitũ cesaris
alo amitus marti citeronis occi¬
derat de quo p̾clara eius extat
or̃o q̃ nlomana dicit᷑. eiꝰ rei cau¬
sa magni rome motus fuerant
neq fama finib itał cõtineri po¬
tuit Alxesqz trãscenderat hĩc
re bellantib occasio data exat
historias nouas in cesarẽ fingẽdi
direbant uulgoqz pertrebuerat
urbanis decenitum simultatib
non posse deniceps in prour̃ciaz

Expanded text:
necessariis, ad Italiam est proCesar ut ex Gallia discessit, ecce novi undique motus, nove rebelliones; ubique conventus, ubique concilia, non in urbibus modo, sed in silvis locisque abditis. Multos odium antiquum incitabat, multos pavor novus Acthonis morte concusserat; recasurum suum in caput illius supplicium cogitabant. Accedebat commiseratio communis patrie et indignatio gloriose olim Gallie, tunc romano iugo subdite et romano imperio servientis. Multe cause ad unum finem animos urgebant. Cesar cisalpinam in Galliam quum venisset, mox ad eum rumor de Clodii cede perlatus est. Hunc, amicum Cesaris, Milo, amicus Marci Ciceronis, occiderat, de quo preclara eius extat oratio, que Miloniana dicitur. Eius rei causa magni Rome motus fuerant, nec fama finibus italis contineri potuit Alpesque transcenderat. Hinc rebellantibus occasio data erat historias novas in Cesarem fingendi. Dicebant, vulgoque percrebuerat, urbanis detentum simultatibus non posse deinceps in provincias