comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
castra romana oppugnare. Et quãꝙͣ nõ uenit ad finẽ tã audax ĩceptũ tam̃
haud oĩno uanũ fuit. N lebula erat ad młtum diei densa adeo ut lucis usum
enpẽt. Nõ ꝓspectu modo extra uallum adempto sed̾ ꝓꝑinquo eriã cõgrediẽni
int se cõspectu hac uelud lacebra insidiaꝵ freri sãnites uix dũ satis certa lu¬
ce et eã ipãm p̃m̃te caligine ad stationẽ romanũ in porta segnit᷑ agẽtem u¬
gilias ꝑueniũt ĩꝑuiso opp̾ssis nec aĩ satis ad resiscendũ nec uiriũ fuit ab
car cascror decumana porta impet̾ faĩs icaq captũ questorium questorq
ibi.l. oppimius pansa occisus. Cõdlamatũ inde ad ãma/ cõs. Tumustu exac¬
cohortes duas sorioꝵ lucanã suessanãq que ꝑxime forte erant tuen p̃conum
nlbet mampusos legionũ pͥncipali u̾ia inducit. dix dum satis aptatis atmis

Expanded text:
—castra Romana oppugnare, et quamquam non uenit ad finem tam audax inceptum, tamen —castra Romana oppugnare, et quamquam non uenit ad finem tam audax inceptum, tamen haud omnino uanum fuit. nebula erat ad multum diei densa adeo ut lucis usum eriperet non prospectu modo extra uallum adempto sed propinquo etiam congredientium inter se conspectu. hac uelut latebra insidiarum freti Samnites uixdum satis certa luce et eam ipsam premente caligine ad stationem Romanam in porta segniter agentem uigilias perueniunt. improuiso oppressis nec animi satis ad resistendum nec uirium fuit. ab tergo castrorum decumana porta impetus factus; itaque captum quaestorium quaestorque ibi L. Opimius Pansa occisus. conclamatum inde ad arma. consul tumultu exccohortes duas sociorum, Lucanam Suessanamque, quae proximae forte erant, tueri praetorium iubet; manipulos legionum principali uia inducit. uixdum satis aptatis armis
Abbreviated transcription (Latin):
sius nec ext̾nis uirb iã sctare pocerãt. Tam̃ bello nõ ab stinebãt adeo nec
felicit᷑ qͥde̾ defense lib̾tatis redebat et uĩa quã nõ cep̃tare uictoriã malebant
Quinã sit ille quẽ nõ pigeat longinquitatis belloꝵ scribendo legendoq ea que
gerẽtes nõ facigauem̃t.¶ Q fabiũ et .p. decumm.l. postumĩ megellus
et m̃. atilius regulus cõsules secuti sut sãniũ ãbob decrera ꝓmĩtia est quia
cres scͥptos hosciũ ex̃cit᷑ unũ erruria altero populari nẽ campanie repetit. Terti¬
um tuendis parare finib fama eint poscumiũ ualitudo ad u̾sa rome tenuic
atilius extẽpło ꝓfect᷑ ut ĩsãmo ut hostes ita eĩ placuenit panib nõdũ regͥ¬
ssos orpͥmer uelut ex cõposiro ibi obiuũ habue̾ hostẽ ubi er ĩtiure nec dum̃¬
uastare ibi sãnitiũ agm̃ ꝓhiberẽt᷑ er regredi inde in pacata socioꝵq. pR.
totiens uictor audẽt ausi sã̾iites sũt. Cantũ despatio ultima cemitatis fat¬

Expanded text:
s uiribus iam stare poterant, tamen bello non abstinebant. adeo ne infeliciter quidem defensae libertatis taedebat et uinci quam non temptare uictoriam malebant. quinam sit ille quem pigeat longinquitatis bellorum scribendo legendoque quae gerentes non fatigauerunt? Q. Fabium P. Decium L. Postumius Megellus et M. Atilius Regulus consules secuti sunt. Samnium ambobus decreta prouincia est, quia tres scriptos hostium exercitus, uno Etruriam, altero populationes Campaniae repeti, tertium tuendis parari finibus, fama erat. Postumium ualetudo aduersa Romae tenuit; Atilius extemplo profectus, ut in Saomposito ibi obuium habuere hostem, ubi et intrare ipsi Samnitium agrum prohiberentur et egredi inde in pacata sociorumque pototiens uictor auderet, ausi Samnites sunt —tantum desperatio ultima temeritatis facit
Abbreviated transcription (Latin):
ut si affuissẽt etrusci et ũb̾ri auc in acie aut in castris quocũq se inclinassent
accpienda clades fuerit ceterũ quãꝙ cõmunis adhuc mars bessi erat. Nec dum
discrim̃ fortuna fecerat qua datura uires eẽt et haut quãꝙͣ similis pugͥa in
dextro seuoq erat romani apud fabuĩ arcebant mag̃ ꝙ inferebãt pugnã extra¬
hedat᷑q imꝙ̃ maximo serũ diei certam̃ qr ita ꝑsuasum erat duci et sãnites et
galłos pͥmo ĩ peru feroces eẽ quos substinen satis sit songiore ce̾tamine sesi
ueside sãnitiũ aiõs. Galloꝵ quidẽ etiã corpora intoserãcissima laboris atq estue¬

Expanded text:
ut, si adfuissent Etrusci et Umbri aut in acie aut in castris, quocumque se inclinassent, ut, si adfuissent Etrusci et Umbri aut in acie aut in castris, quocumque se inclinassent, accipienda clades fuerit. ceterum quamquam communis adhuc Mars belli erat necdum discrimen fortuna fecerat qua datura uires esset, haudquaquam similis pugna in dextro laeuoque cornu erat. Romani apud Fabium arcebant magis quam inferebant pugnam extrahebaturque in quam maxime serum diei certamen, quia ita persuasum erat duci et Samnites et Gallos primo impetu feroces esse, quos sustinere satis sit; longiore certamine sensim residere Samnitium a
Abbreviated transcription (Latin):
quã ad discum̃ sũma reꝵ addicta. Certio descensũ in cãpũ oĩb copiis est.
Cũ inscncte acies scarẽt cerua fugiens supũ emõtib exacta ꝑ cãpos int d̾uas
acies dist̾t Inde diu̾se fere cerua ad gassos supus ad romanos cu̾sum
defsexit supo daca int̾ ordines uia ceruã galli cõfixere. Tum ex ance signa¬
nis romanͣ miłi ilłac fuga inquit et cedes ue̾tit ubi sacrã diane ferã iacen¬
cem uidetis. ħic̃ uictor marcius supus integer et ĩtact᷑ gentis nos marcie et
condicons nr̃i admonuit. Dextero cornu galli sinistro sãuites cõstituerũt adu̾sꝰ
sãnites.q. fubus pͥmã ac t̾tiã segionem ꝓ dextro cornu adu̾sus gallos ꝓ
sinistro decius quintã ec sextam instruxit. Secũda et quãta cũ .l. uoluno
ꝓ cõsule ĩ sannio gerebat bellum ꝑmo cõcursu ad eo equis unib gesta res est

Expanded text:
quam ad discrimen summa rerum adducta. tertio die descensum in campum omnibus copiis est. quam ad discrimen summa rerum adducta. tertio die descensum in campum omnibus copiis est. cum instructae acies starent, cerua fugiens lupum e montibus exacta per campos inter duas acies decurrit; inde diuersae ferae, cerua ad Gallos, lupus ad Romanos cursum deflexit. lupo data inter ordines uia; ceruam Galli confixere. tum ex antesignanis Romanus miles 'illac fuga' inquit 'et caedes uertit, ubi sacram Dianae feram iacentem uidetis; hinc uictor Martius lupus, integer et intactus, gentis nos Martiae et conditoris nostri admonuit.' dextro cornu Galli, sinistro Samnites constiterunt. aduersus Samnites Q. Fabius primam ac tertiam legionem pro dextro cornu, aduersus Gallos pro sinistro Decius quintam et sextam instruxit; secunda et quarta cum L. Uolumnio proconsule in Samnio gerebant bellum. primo concursu adeo aequis uiribus gesta res est
Abbreviated transcription (Latin):
oueueri. ii ii. mił ferme int̾ uallo castta posita. Inc̾ hostes dem̃ cõsulta¬
porias habice atq ita cõuenit ne unis aastris miscerent᷑ om̃s ne ue in aciẽ
descenderẽt siml sãnitib gassi etrusas umbri adiecti dies ĩdicta pugne sãni¬
ti gcallioo desegrata pugna int̾ ip̃m cẽtam̃ eccusci uissi castra romana oppu
grrare. hec cõsilia curbar crassuge clusini cres clã nocte ad fubiũ cõsulem trãsg¬
qr quai edics hostiuĩ cõsisiis dumisi cũ dons uc subm̃ ut q̃q res noua deceret
cẽt expłoratã ꝑferẽt cõs fuliuo uc ex falisoo postumio ut ex uaticano ex citu
ad lusiũ admoueãt sũmaq iu fines hostiũ depopubent᷑ sorb̾ũt hui pplacioĩs
suma etiuscos ex agro senate ad suos fines tuendos mouit. Instare inde cos
utrassentib his pugnanet᷑ ꝑbiduñ sacessere p̃lio hostẽ. Biduo nich dignum
dicta actũ pauti utͥnq cecidere magisq irritaci fũt ad iustũ ce̾tam̃ animi

Expanded text:
r milium ferme interuallo castra posita. inter hostes deinde consultationes habitae atque ita conuenit ne unis castris miscerentur omnes neue in aciem descenderet simul; Samnitibus Galli, Etruscis Umbri adiecti. dies indicta pugnae; Samniti Gallisque delegata pugna; inter ipsum certamen Etrusci Umbrique iu nocte ad Fabium consulem transgressi, qui editis hostium consiliis dimissi cum donis, ut subinde ut quaeque res noua decreta esset exploratum perferrent. consules Fuluio ut ex Falisco, Postumio ut ex Uaticano exercitum ad Clusium admoueant summaque ui fines hostium depopulentur, scribunt. huius populationis fama Etruscos ex agro Sentinate ad suos fines tuendos mouit. instare inde consules, ut absentibus iis pugnaretur. per biduum lacessiere proelio hostem; biduo nihil dignum dictu actum; pauci utrimque cecidere, magisque inritati sunt ad iustum certamen animi
Abbreviated transcription (Latin):
gam qͦ ppedissent. Occidione occisi hostes signa unũ er .xxͫ. capta acq inde
ad castia postumii ꝑrectũ ibi duo uictores excit᷑ pculsum iã fame hostẽ ad ho

Expanded text:
gam quoque praepedissent, occidione occisi hostes, signa unum et uiginti capta, atque inde gam quoque praepedissent, occidione occisi hostes, signa unum et uiginti capta, atque inde ad castra Postumi perrectum. ibi duo uictores exercitus perculsum iam fama hos
Abbreviated transcription (Latin):
tiferniũ postumius bouianũ minut̾i perisset postumii pͥus ductu ad cife̾nũ
pugnatũ. alii haud dubie sãnites uictos ac .xxͣ. mil hoĩim capta tindunt
asii marre equo discessũ ec postumiũ metũ simulantẽ noctuno itine̾ dã ĩ mõ¬
res copias abduxisse. hostes secucos duo mil inde locis munitis et ipõs cõ¬
sedisse. Consul ut statiua tura copiosaq et ita em̃t petisse uideret᷑. Postꝙͣ
er munim̃tis castra firmauit et oiã ꝓ apparatareꝵ uciliũ instruxit. Relico f¬
mo p̃sidio de uigilia teͬtia qua duci ꝓxime põt expeditas segiones ad coslegã
et ip̃m auusus ałios sedentẽ ducit ibi auctore postumio minua cũ hostib sigͤ
cõfert. Et cũ anceps p̃lũ in multũ diei ꝓcessisset. Tum postumi integns lẽ¬
gionib defessã iã aciẽ hostiũ ĩꝑuiso ĩuadit. Itaq cũ lassicudo ac uulnera fu¬

Expanded text:
Tifernum Postumius, Bouianum Minucius petisset, Postumi prius ductu ad Tifernum Tifernum Postumius, Bouianum Minucius petisset, Postumi prius ductu ad Tifernum pugnatum. alii haud dubie Samnites uictos ac uiginti milia hominum capta tradunt, alii Marte aequo discessum et Postumium metum simulantem nocturno itinere clam in montes copias abduxisse, hostes secutos duo milia inde locis munitis et ipsos consedisse. consul ut statiua tuta copiosaque—et ita erant—petisse uideretur, postquam et munimentis castra firmauit et omni apparatu rerum utilium instruxit, relicto firmo praesidio de uigilia tertia, qua duci proxime potest, expeditas legiones ad collegam, et ipsum aduersus alios sedentem, ducit. ibi auctore Postumio Minucius cum hostibus signa confert; et cum anceps proelium in multum diei processisset, tum Postumius integris legionibus defessam iam aciem hostium improuiso inuadit. itaque cum lassitudo ac uolnera fu
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ uouenit. ab eodẽ colleguq eĩ.M. ualerio mayimo uie ꝑ agros pu ĩ pen¬
sa facte et cũ carthaginẽsib. Eodẽ año fedus tẽtio renouacũ legaaisq eos
quia ad id̾ uenernt cõmiter munera missa. Dicratorẽ idẽ annus hũit. p̃
cornelium sapionẽ magrõ equitũ.p̃.decio mure ab ħis ꝑꝑ que crenti erãt co¬
mitia cõsularia habita quia nenter cõsułũ pocuerãt bello ab ẽẽ cirrati cõsules
.l. postumi minutus hos cẽsules piso.q. fubio et.p̃. decio suggene bienno
exempto quo daudiũ uolũmiũq et corneliũ cum martio cõsułes fcos trudidi¬
mus memoie ne fugert. In anualib digerendis an cõfulto bios cõsules
falsos iutus ciuscendent ince̾cũ est.¶ Eodẽ ano in cãpũ scellacẽ agn cãpan
sãnitiũ ĩcursiones fce̾. Itaq ambo cõsules ĩsãniũ missi cã diu̾sas regiones

Expanded text:
tium uouerat. ab eodem collegaque eius M. Ualerio Maximo uiae per agros publica impentium uouerat. ab eodem collegaque eius M. Ualerio Maximo uiae per agros publica impensa factae. et cum Carthaginiensibus eodem anno foedus tertio renouatum legqui ad id venerant, comiter munera missa. dictatorem idem annus habuit P. Cornelium Scipionem cum magistro equitum P. Decio Mure. ab his, propter quae creati erant, comitia consularia habita, quia neuter consulum potuerat bello abesse. creati consules L. Postumius Ti. Minucius. hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio suggerit biennio exempto quo Claudium Volumniumque et Cornelium cum Marcio consules factos tradidimus. memoriane fugerit in annalibus digerendis, an consulto binos consules, falsos ratus, transcendent, incertum est. eodem anno in campum Stellatem agri Campani Samnitium incursiones factae. itaque ambo consules in Samnium missi cum diuersas regiones,
Abbreviated transcription (Latin):
uoueq mõtes ꝓximos fuga capuit eo et romana ergit᷑ acies. Nec quicꝙͣ sa¬
tis tuti loci uicns est et de iugis que ceperãt fundunt iãq una uoce om̃s
pacẽ perebant. Dum tͥum mensũ frum̃to imperato et ãnuo stipendio ac si¬
gulis in militẽ tunitis ad senatũ pacis oratores missi. Cornelio ĩ sãmo
relict᷑ marrius de hẽnicis criũphans in urbem rediit statuaq oquestris
in foro decrera est que ance tẽplu castoris posica est. hernicor trb pplis
a la trinati uerulano ferẽtinati quia maluerũt ꝙr̃. ciuicatẽ sue leges reddice
conubuĩq int̾ ipõs qd̾ aliꝙͣdu soli hernicoꝵ habuenĩt ꝑmissũ. anagninis
quiq arma romanis intulerũt ciuitas sin suffingii lacione daca cõciłia cõ
ãno edes salutis a cõsule Iuno bubulco cẽsore locata est qͣ cõsul bello sani¬

Expanded text:
nouaeque, montes proximos fuga capiunt. eo et Romana erigitur acies, nec quicquam sanouaeque, montes proximos fuga capiunt. eo et Romana erigitur acies, nec quicquam satis tuti loci uictis est et de iugis, quae ceperant, funduntur; iamque una uoce omnes pacem petebant. tum trium mensum frumento imperato et annuo stipendio ac singulis in militem tunicis ad senatum pacis oratores missi. Cornelius in Samnio relictus: Marcius de Hernicis triumphans in urbem rediit statuaque equestris in foro decreta est, quae ante templum Castoris posita est. Hernicorum tribus populis, Aletrinati Uerulano Ferentinati, quia maluerunt quam ciuitatem, suae leges redditae conubiumque inter ipsos, quod aliquamdiu soli Hernicorum habuerunt, permissum. Anagninis quique arma Romanis intulerant ciuitas sine suffragii latione data: concilia conuctum. eodem anno aedes Salutis a C. Iunio Bubulco censore locata est, quam consul bello Samni
Abbreviated transcription (Latin):
em milicib trãsusam hosciũ aciẽ atq alio ce̾tamine occupatã ĩuadit clamitas
sũmũ flagitiũ fore si alterũ excitũ ut̾usq uictorie cõpotẽ sinerẽt fieri. Nec ad
se sui belli uindicarẽt decus qua ĩpetu dedent ꝑiũpit aciẽq ꝑ mediã in ca¬
stra hostiũ cendit er uacua defensorib capit atq ĩcendit que ubi flagrãtia
marcian miles cospeyit er hostes cõspessere. Tum passim fuga cepta sãnitiũ
fien sed omia optinet cedes nec in ulla paͣtẽ tutũ ꝑfugiũ est. Iã .xxiͦ. mił ho¬
stiũ cesis signũ recertui cõsules dederãt colligebatq in unũ copias ĩuicẽ ĩter
se gratãtes cum repente uise ꝓcul hostiũ noue cohortes que in supplem̃tũ sopte
fuer̃t integrauere cede in quas nec iussu cõsułũ nec signo accepto uictores
tando qͥde satis cẽtami fore nec eos opinio fefellit onĩs sãnitiũ copie ueteres

Expanded text:
em militibus transuersam hostium aciem atque alio certamine occupatam inuadit, clamitans em militibus transuersam hostium aciem atque alio certamine occupatam inuadit, clamitans summum flagitium fore, si alterum exercitum utriusque uictoriae compotem sinerent fieri nec ad se sui belli uindicarent decus. qua impetum dederat, perrumpit aciemque per mediam in castra hostium tendit et uacua defensoribus capit atque incendit. quae ubi flagrantia Marcianus miles conspexit et hostes respexere, tum passim fuga coepta Samnitium fieri; sed omnia obtinet caedes nec in ullam partem tutum perfugium est. iam triginta milibus hostium caesis signum receptui consules dederant colligebantque in unum copias inuicem inter se gratantes, cum repente uisae procul hostium nouae cohortes, quae in supplementum scriptae fuerant, integrauere caedem. in quas nec iussu consulum nec signo accepto uictores tando quidem satis certamini fore. nec eos opinio fefellit: omnes Samnitium copiae, ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
sanmo alt̾ cosul suꝑior uirb locis ĩpedicior erat/ omia itinera obsederãt hostes
saltusq ꝑuios cepem̃t nequa subuchi cõmeat᷑ possent / neq cos cũ cotidie
signa in aciem cõsul ꝑfe̾or elicere ad certam̃ poterat satisq apparebat neq
sanitẽ ce̾tam p̃sens nec romanũ dilationẽ belli latuꝵ aduẽtus marri qui hemi¬
cis subactis maturauit college uenire auxilio moiũ certamĩs hosti exemit. Nã
ut qui ne alten quidem excitui se ad ce̾tam credidisser̃ pares cõũgi utiq passi
duos cõsulares ex̾cit᷑ mhil crederẽt supesse spei. Adueniẽtẽ in cõposito agmine
ma̾tiũ aggrediunt᷑ inpti cõlate saͬcine ĩmediũ ex ꝑut tp̃s patiebat᷑ instructa
acies damor pͥmũ ĩstatiua plat̾ deĩ cõspect̾ ꝓcul pulius tumultũ apd̾ alterũ
cõsulem in castris fecit. Isq cõfescim arma capere uissis inptĩq eductis in aci¬

Expanded text:
Samnio alter consul superior uiribus, locis impeditior erat. omnia itinera obsaepserant hostes Samnio alter consul superior uiribus, locis impeditior erat. omnia itinera obsaepserant hostes saltusque peruios ceperant ne qua subuehi commeatus possent; neque eos, cum cottidie signa in aciem consul proferret, elicere ad certamen poterat, satisque apparebat neque Samnitem certamen praesens nec Romanum dilationem belli laturum. aduentus Marci, qui Hernicis subactis maturauit collegae uenire auxilio, moram certaminis hosti exemit. nam ut qui ne alteri quidem exercitui se ad certamen credidissent pares, coniungi utique passi duos consulares exercitus nihil crederent superesse spei, aduenientem incomposito agmine Marcium adgrediuntur. raptim conlatae sarcinae in medium et, prout tempus patiebatur, instructa acies. clamor primum in statiua perlatus, dein conspectus procul puluis tumultum apud alterum consulem in castris fecit; isque confestim arma capere iussis raptimque eductis in aci
Abbreviated transcription (Latin):
que in his romana erãt cxpugnata er in captiuoꝵ corpora milicũ fede seiitum.
Itaq eo. p̃. cornelius cum excitu missus macio noui hostes iã eĩ anagninis
herncisq aliis bellu iussũ erat dece̾nũt᷑ pͥmo ita oĩa oporcuna loca hostes int̾
cõsulu castra int̾ceperũt ut ꝑuader̃ expedit̾ nũtius nõ posset. Et ꝑ aliquot dies
ince̾ti reꝵ oium suspensiq cum de statu alcen utem cõsul ageret. Romãq
is met̾ manet adeo ut os uniores sacram̃to adigerent̾ acq ad subita reriim
duo iusti scriberẽt᷑ excit. Ceteꝵ hernicũ bellum ne quaquã xpenisset id teͬrore ac
uetustace glie fuit nihil usꝙͣ dictu dignũ ausicinis castas intr paucos dies
exuti.xxxxͣ. diex inducias ita ut ad senatũ romã legatos micterẽt picri sũt
cui. sc̃. ꝑmissum de hernicis erat ioq oam gentẽ in deditioe accepit et in

Expanded text:
quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus. Marcio noui hostes—iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat—decernuntur. primo ita omnia opportuna loca hostes inter consulum castra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non posset et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu alterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur exercitus. ceterum Hernicum bellum nequaquam pro praesenti terrore ac uetusta gentis gloria fuit: nihil usquam dictu dignum ausi, trinis castris intra paucos dies exuti, triginta dierum indutias ita ut ad senatum Romam legatos mitterent pacti sunt  cui senatus consulto permissum de Hernicis erat; isque eam gentem in deditionem accepit. et in
Abbreviated transcription (Latin):
castra forent retenta ni exiguũ supfuisser diei añ noctẽ tñ sunt acãsessa et
nocte cuscodica nequis elabi posser. Postero die uix dũ luce ceͬta dedicio fien
cepta et pacti qui sãnitiũ forent ut cũ singuã uescim̃tis emicterẽt᷑. Hii os̃
sub uigũ missi sociis sãnitiũ nicħ cautũ ad .uii. mil sub corona ueniere qͥ
se ciuẽ hr̃nicũ dixenait seorsum in custodiã habitus eos os̃ fabius romã ad sena¬
tum misit. Et cum quesitũ ẽẽt delectu an uolutarii ꝑ sãnitib adu̾sus romaos
bellasser ꝑ latinos ppłos custodiendi dant̾ Iussiq. Eam integnũ rẽ noui cos. ũ
cornelius ariuna. Martius emulus.hii eĩ iã creati erat ad senatũ refe̾re id egre
passi he̾nici cõailiũ ppłoꝵ oũim habẽtib anagninis in circo quẽ maritimũ nocrit
sãmo qͦ quia discesserat inde fabius nom mot̾ exorci calatia et sora pirsidaqr

Expanded text:
castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita ne quis elabi posset. postero die uixdum luce certa deditio fieri coepta et pacti qui Samnitium forent ut cum singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum missi. sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona ueniere. qui se ciuem Hernicum dixerat seorsus in custodia habitus; eos omnes Fabius Romam ad senatum misit; et cum quaesitum esset dilectu an uoluntarii pro Samnitibus aduersus Romanos bellassent, per Latinos populos custodiendi dantur, iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum referre. id aegre passi Hernici; concilium populorum omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant,Samnio quoque, quia decesserat inde Fabius, noui motus exorti. Calatia et Sora praesidiaque
Abbreviated transcription (Latin):
cor bessi in suã ꝓuĩtiã excitũ reduxit. Itaq ei ob res tã feliat gestas sic̃ pͥore
ãno ppłs cõcinuauerat cõsulatũ ica senat᷑ in ĩseꝙ̃te ãno quo appius clandius
.s. uoluminꝰ conõs fuem̃t ꝓrogauit maxime appio adusãte ĩperiũ. Arpiũ cen¬
censum abdicauit in quibusdã ãnalib iuenio ciratus cõsul Cũ college no¬
uũ bellum salentini hostes dege̾nerẽt᷑ rome mãsit ut urbanis arrib opes au¬
geret qñ belli decus penes alios eẽt. Uolumiiũ ꝓuĩtie hauo penituit mlra
secũda p̃łia fecit. Aliquor urbes hostiũ ui cepit prede erat largitor et benignita¬
cem ꝑ se gratã comitate aduiuabat militẽq his artib fecerat et piculi et la¬
bons auidum. ¶Eabius ꝑ cos̃. ad urbem allifas cũ sanitiũ excita signis cõsa¬
tis cõfligit minime ambigna res fuit fusi hostes atq in castra cõpulsi nec

Expanded text:
tor belli, in suam prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore tor belli, in suam prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuauerat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius L. Uolumnius consules fuerunt, prorogauit maxime Appio aduersante imperium. Appium cencensura abdicarit, in quibusdam annalibus inuenio. creatus consul, cum collegae nouum bellum, Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret quando belli decus penes alios esset. Uolumnium prouinciae haud paenituit. multa secunda proelia fecit; aliquot urbes hostium ui cepit. praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuuabat militemque his artibus fecerat et periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes atque in castra compulsi; nec
Abbreviated transcription (Latin):
egit. Castra uallantẽ fabiũ adorti suc̃ quos ubi effusos ruere in munim̃¬
ra cõsul uidit reuocatos misites ab ope ꝓut soci natura cp̃aq patiebatur
ĩstruxit cohorcatusq p̃dicatioe uera qua in tuscis qͣ in sãmo partoꝵ decor
exiguã appendicẽ etrusa belli cõficẽ uiber et uocis ĩpie uenas expete qua se ur¬
bem romanã oppugnaturos minati sũt.hec tãta sũt alaccitate militigand¬
q milites ex acie in aciẽ timisferri et sicubi est ce̾tamen sautis mag̃ ꝙͣ gladiis ge¬
ntur res umibonib mcussaq ala ste̾nũt᷑ hostes plus capit᷑̾ hoĩum ꝙͣ ceditur
atq una uox ponẽ arma iubentiũ ꝑ totã fertur aciẽ. Itaq int̾ ip̃m ce̾tam̃.
stã dedicio est a pͥmis auctonb belli postero in seꝙ̃tib q dieb er ceti umbroꝵ
ppłi ded̾unt᷑. Ocaculani sponsione in amicitiã accepti. Eabius aliene sortis uic¬

Expanded text:
egit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimeegit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimenta consul uidit, reuocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione uera qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua se urbem Romanam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audrahi ad consulem armatique milites ex acie in aciem transferri et, sicubi est certamen, scutis magis quam gladiis geritur res; umbonibus incussaque ala sternuntur hostes. plus capitur hominum quam caeditur atque una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. itaque inter ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. postero insequentibusque diebus et ceteri Umbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uic
Abbreviated transcription (Latin):
sua et magna ꝑte etruscor ad rebellionẽ cõpulsa tãtũ excicũ fecer̃t ut relicto
pose se in etruna decio ad oppugnadam inde romã ituros magͥifice de se ac cõ¬
ceptĩ de romanis loꝙ̃tes iactarẽr. Quod̾ inceptũ eoꝵ ubi ad deciũ cõsulem ꝑ¬
lacum est ad urbem ex eduria magnis itinib rgit et in agro pupiniensi ad
famã incẽt᷑ hostiũ cõsedit nec rome sꝑnebat umbror belłũ et ip̃e mine mecũ
tiũ eẽt in umbnã ꝓpere excitũ ducer dicto paruit cõsul magnisq itinerb
ad meuaniã ubi tũ copie umbroꝵ erant prexit repens aduẽtus cõsułis quẽ
ꝓcul umbri in sanio bello alio occupatũ crediderant ita exce̾ruit umbros ut
asii recedendũ ad urbes munitas quidã omictendũ bellũ cẽserẽt. Bsaga uta¬
materinã uoĩ appellat̃ nõ cõtinuit modo cetos in arnus s cõfestim ad ce̾tam

Expanded text:
sua et magna parte Etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut relicto sua et magna parte Etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut relicto post se in Etruria Decio ad oppugnandam inde Romam ituros, magnifice de se ac contemptim de Romanis loquentes, iactarent. quod inceptum eorum ubi ad Decium consulem perlatum est, ad urbem ex Etruria magnis itineribus pergit et in agro Pupiniensi ad famam intentus hostium consedit. nec Romae spernebatur Umbrorum bellum; et ipsae minae metum itium esset, in Umbriam propere exercitum duceret. dicto paruit consul magnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem procul Umbria in Samnio bello alio occupatum crediderant, ita exterruit Umbros ut alii recedendum ad urbes munitas, quidam omittendum bellum censerent; plaga una—Materinam ipsi appellant—non continuit modo ceteros in armis sed confestim ad certamen
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnado ad deditione subegit. Cũ sãnitib acie dimicatũ hau magno ceta¬
mine hostes uicti neq ei pugne memora ciudica foret. Nimarsi eo pͥmũ pre¬
sio cum romanis bellassẽc secuti marsoꝵ defectionẽ peligni candẽ forcunã habue¬
iunt. Decio qͦ alt̾i cõsuli secũda belli fortuna erat tarquinienses metu subegerit
quot iicepit quedã exhis diruit ne receptaculo hostib eẽnt cĩcũferendoq pas¬
sim bello tãcũ cerorẽ si fecit ut nom̃ omne etiuscũ fedus ab cõsule reteret
ac de eo quidẽ nicħ unpetratũ inducie annue date stipẽndiũ excitui romano
ab̾ hoste in eũ annũ pensũ erbine tunice in militẽ exacte ea merres induciaꝵ
fuit. ¶Tiãquislas ies iam etruscis turbauit repentina defecuio umbror gentis
integre a cladib belli n qd tiñsitũ excit ager senserat. hie cõcitata oĩ iuuẽtute

Expanded text:
oppugnando ad deditionem subegit. cum Samnitibus acie dimicatum. haud magno certaoppugnando ad deditionem subegit. cum Samnitibus acie dimicatum. haud magno certamine hostes uicti; neque eius pugnae memoria tradita foret, ni Marsi eo primum proelio cum Romanis bellassent. secuti Marsorum defectionem Paeligni eandem fortunam habuerunt. Decio quoque, alteri consuli, secunda belli fortuna erat. Tarquiniensem metu subegerat quot vi cepit; quaedam ex his diruit ne receptaculo hostibus essent; circumferendoque passim bello tantum terrorem sui fecit ut nomen omne Etruscum foedus ab consule peteret. ac de eo quidem nihil impetratum; indutiae annuae datae. stipendium exercitu Romano ab hoste in eum annum pensum et binae tunicae in militem exactae; ea merces indutiarum fuit. tranquillas res iam <in> Etruscis turbauit repentina defectio Umbrorum, gentis integrae a cladibus belli, nisi quod transitum exercitus ager senserat. ii concitata omni iuuentute
Abbreviated transcription (Latin):
epusas eit eo ornatu armarũt sãnitiũq noĩe cõpeslañt. C Eodem ãno cum
resiquis etruscoꝵ ad perisiã que et ip̃a indutiaꝵ fidẽ ruperat fabius cõsus.
Nec dubia nee difficili uictona dimieat ip̃m̃ oppidũ nã ad menia uictor acces¬
sic. Cepisset in legati dedentes urbem exissent. Presidio perusie ĩ posito lega¬
tionib etrune amicitiã petentib prese romã ad senatũ missis cõsuli p̃stanti¬
ore etiã ꝙͣr. dicrator uictoria trũphans urbem est ĩuect̾. ¶Een etiã de uicto¬
nũ sãnitiũ decus magna ex pte ad legatos. p̃. deciũ er.m̃. ualeriũ est ue̾sũ
Fabio ob egregie ꝑ domitã etruriã cõtinuat᷑ cõsulat deci collega dat᷑ ualeñ
p̃tor quaͥtũ arat cõsules paciti ꝓuĩtias errima decio sãnũ fabio euenit ꝓfectus
ad nucenã alfrit̾nã cũ pacẽ uetẽtes ꝙ uci ea cum daret̾ noluissẽt aspnat᷑ eã

Expanded text:
epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt. eodem anno cum epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt. eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. ipsum oppidum—nam ad moenia uictor accesit—cepisset, ni legati dedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator uictoria triumphans urbem est inuectus; quin etiam deuictorum Samnitium decus magna ex parte ad legatos, P. Decium et M. Ualerium , est uersum, Fabio ob egregie perdomitam Etruriam continuatur consulatus; Decio collega datur. Ualerius praetor quartum creatus. consules partiti prouincias; Etruria Decio, Samnium Fabio euenit. profectus ad Nuceriam Alfaternam, cum pacem petentes, quod uti ea cum daretur noluissent, aspernatus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
carbauit ordines et haud dubie impulit aciem qd ubi sensit dictator ab leuo cõ
serius adextro .p. decius ab seuo cornu ambo cõfusares ad equites in cõnib posi¬
tos euehunt᷑ adhortatiq eos ut patẽ secũ capesserẽt decoris in trinsuisa hõstu
hostiũ segiones romane reincegrato clamore intusisser̃ guidũ. Tũ fugr ab sãm¬
tib ceptã iã strage hoĩm a̾moꝵq ĩsigniũ cãpi rersen ac pͥmo pauidos sãniteᷤᷤ
Dicniror ex se.cõ. de sãnitib triũphauit cui crũpho longe maximã spẽm cap¬
tuia arma p̃buere cãtũ magnificẽtie uisum mnħis ut au̾nita scuta dominis
argentarioꝵ ad foꝵ ornandum diuiderent᷑. Inde natũ initiũ dicit fon ornãdi
ab ed̾ilib cum ceuse ducerent᷑ et romani quidẽ ad sonorẽ deũ in signib armis
hostiũ usi sunt cãpani a suꝑbia et odio sãnitiũ gladiatores ad spectaculũ int̾

Expanded text:
turbauit ordines et haud dubie impulit aciem. quod ubi sensit dictator, 'ab laeuoneturbauit ordines et haud dubie impulit aciem. quod ubi sensit dictator, 'ab laeuonelerius a dextro, P. Decius ab laeuo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus positos euehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transuersa laterhostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta. iam strage hominum armorumque insignium campi repleri; ac primo pauidos Samnites dictator ex senatus consulto triumphauit, cuius triumpho longe maximam speciem captiua arma praebuere. tantum magnificentiae uisum in his, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum diuiderentur. inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus cum tensae ducerentur. et Romani quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt: Campani ad superbiam et odio Samnitium gladiatores, quod spectaculum inter
Abbreviated transcription (Latin):
dextrũ cornui datũ ilb in sinistro cõsistũt. Notus iã romanis apparat insig̾ũ
armoꝵ fuerat doctriq a ducib erant horndum milicẽ eẽ debe nõ celatũ auro
et argento sed fe̾ro ec aĩs frerũ quippe ilła preda uerius ꝙͣ arma eẽ intẽtia añ
rem deformia int̾ sangumẽ et uusuera uirtutẽ ẽẽ miłitis decus et oia illa i¬
nictonã sequi et ditẽ hostẽ ꝙͣus paupis uictoris p̃miũ eẽ. ħis cursd uocib
instiẽtos milices in p̃lium ducit dextio ip̃e cornu cõsistit sinistro p̃fecit magm̃
equitũ simuil est cõcu̾sũ ingens fuit cũ boste certam̃ nõ segnius int dicratorẽ
ex magnñ equitũ ab utin ꝑte uictoria inciperet. pͥor forte uinius cõmouit hoscẽ
seuo dextrũ cornu sacratos more sãnitiũ misites eoq candida ueste et paribus
candore armis ĩsignes eos seorsum acca re Iunius dictãs cũ intulisset signa

Expanded text:
dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis apparatus insignium dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento sed ferro et animis fretum: quippe illa praedam uerius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et uolnera. uirtutem esse militis decus: et omnia illa uictoriam sequi et ditem hostem quamuis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instinctos milites in proelium ducit. dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum. simul est concursum, ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum ab utra parte uictoria inciperet. prior forte Iunius commouit hostem, laeuo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida ueste et paribus candore armis insignes; eos se Orco mactare Iunius dictitans, cum intulisset signa,
Abbreviated transcription (Latin):
uelud noua int fessos exorta acies turbauit signa etruscoꝵ. Secuta deiñ iret
cor uc cũq affecta eit ceter mnsticũdo tañdem ꝑrũpit ordincs hostium. T unc
rens cipessere fugam ilła pͥmũ die fortuna ueteres abundantes etruscoꝵ fregit
opes cesum in acie qd̾ roboris fuit castiu eo impetu capta direptaq. ¶Pan
subinde piculo głieq euẽtu bessum in sãnitib euit qui p̃t̃̾ ceros belli appanit᷑
ut acies sua fułgerer nouis armoꝵ ĩsignib fecenĩt. Duo ox̾cit᷑ erãt scura asterus
auro alcerus argento cesauerĩt forma erat saiti sũmũ lacus qua pecrus ato
humen cegunt᷑ fastigio equasi ad ymũ cõuectior mobilitatis cã spongia pectori
cegum̃tũ ex sinistrũ cius ocrea cectũ galee cristate que spẽm magnitudini coͣpo¬
rũ adderẽt. Timnice auratis militib uersi colores argẽratis lintee candide his

Expanded text:
uelut noua inter fessos exorta acies turbauit signa Etruscorum; secuta deinde impetum uelut noua inter fessos exorta acies turbauit signa Etruscorum; secuta deinde impetum eorum, utcumque adfecta erat, cetera multitudo tandem perrumpit ordines hostium. tunc ceteri> certiorem capessere fugam. ille primum dies fortuna uetere abundantes Etruscorum fregit opes; caesum in acie quod roboris fuit: castra eo impetu capta direptaque. pari subinde periculo gloriaeque euentu bellum in Samnitibus erat, qui, praeter ceteros belli apparatus, ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. duo exercitus erant; scuta alterius auro, alterius argento caelauerunt; forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa. spongia pectori tegumentum et sinistrum crus ocrea tectum. galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent. tunicae auratis militibus uersicolores, argentatis linteae candidae. his
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et cũ umbio excitu acie depugnatũ est fusi tam̃ mag̃ ꝙͣ cesi hostes qui¬
acceptã acnit̾ nõ bolenmuĩt pugnã ex ad uadinionis. lacum etrusa lege sacrata
coacto excitu cum uir uirũ segissec quãtis mĩquã alias antea simuł copiis simł
animis dimicanĩt cantoq utu ce̾tamine gesta res est ut ab neutra ꝑte emis¬
sa sint tela gladiis pugna cepit et aceͬrime cõmissa ip̃o ccͣtamine qd̾ aliꝙͣdu
anceys fuit accẽsa est ut nõ cũ erruscis cociens uicris sẽd cũ aliqua noua gẽte
uiderer᷑ dimicatio cẽ nicħ ab ussa ꝑte mouet᷑ fuge cadũt añ signa er ne mde¬
tur ꝓpugnatorib signa fic ex secunda pͥma acies. ab ultimis dem̃ subsidiis
cierur mises adeq ad ustimũ sabons ac ꝑiculi uentũ est ut equitos romani
omissis equis ad ꝓximos ordines peditũ ꝑ arma ꝑ corponai euaseñt. Ea

Expanded text:
†nam et cum Umbrorum exercitu acie depugnatum est; fusi tamen magis quam caesi hostes, qui†nam et cum Umbrorum exercitu acie depugnatum est; fusi tamen magis quam caesi hostes, quia coeptam acriter non tolerarunt pugnam; et ad Uadimonis lacum† Etrusci lege sacrata coacto exercitu, cum uir uirum legisset, quantis nunquam alias ante simul copiis simul animis dimicarunt; tantoque irarum certamine gesta res est ut ab neutra parte emissa sint tela. gladiis pugna coepit et acerrime commissa ipso certamine, quod aliquamdiu anceps fuit, accensa est, ut non cum Etruscis totiens uictir dimicatio esse. nihil ab ulla parte mouetur fugae; cadunt antesignani et, ne nudentur propugnatoribus signa, fit ex secunda prima acies. ab ultimis deinde subsidiis cietur miles; adeoque ad ultimum laboris ac periculi uentum est ut equites Romani omissis equis ad primos ordines peditum per arma, per corpora euaserint. ea
Abbreviated transcription (Latin):
ut appareret ĩsignẽ dolorem ingẽti cõpͥmi aĩo. Papiti iuniũ bubulcũ magͣ
equitũ dixit atq ei legẽ curiatã de imꝑio ferẽti taiste omen diem diffidit qua
id faciat curia fuit pncipiũ duab insignis cladib capte urb̾ ex caudine piis
ꝙ ⁊̃ utraq año ei̾dem cuua fuerat pͥncipiũ macer sicnus tertie euã cdad̾is
que ad cremerã accepta est ab ominãdã eam curiã facit. dicrator postero die
anspitiis reperitis ꝑtulit segẽ et ꝓfect cũ segionib ad ce̾rorẽ traducti siluã
ciminiã excit᷑ nuꝑ soptis ad longulam puenit acceptiꝰq a martio. cos̃. uetenb
militib in aciem copias eduyit in nec hõstes detractare uisi pugnã instructa
dem̃ armatosq cum ab nentus p̃lium incipet nox oppressit quieti aliꝙdiu
Nec suis diffidẽtos uirib nec hostem sꝑnẽtes statiua in ꝓpinquo habuere

Expanded text:
ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum equitum dixit; atque ei legod Faucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit. dictator postero die auspiciis repetitis pertulit legem; et profectus cum legionibus ad terrorem traducti siluam Ciminiam exercitus nuper scriptis ad Longulam peruenit acceptisque a Marcio consule ueteribus militibus in aciem copias eduxit. nec hostes detractare uisi pugnam. instructos deinde armatosque, cum ab neutris proelium inciperet, nox oppressit. quieti aliquamdiu nec quis diffidentes uiribus nec hostem spernentes, statiua in propinquo habuere.
Abbreviated transcription (Latin):
et iã aucta fama ut soset ingens tẽror patres iuasit dicracorẽq dici pluce¬
bat ne quin cursor papin diceret᷑ in quo tũ sũma rei bellice ponebatur dubiũ ciuꝙͣ
eiat sed nec ĩsãnũ nũtiũ ꝑfer̾i om̃ib infensis cuco posse nec iuuere. Mar¬
tum cõsulem satis fidebant alt̾ coñs. fabuis infestus pͥuacĩ papino euat que¬
ne ñ obstaret bono pubsico segato ex cõsusanũ nũo mictendos ad eum senatꝰ
censuit qui sua qͦ eũ nõ publica solũ auctontate mouerẽt ut memonã simus¬
ssentq onitionẽ cõueniẽtẽ mandatis cõsul demissis in te̾mã oculis tacit᷑ ab ĩ¬
certis quid̾nã actunis cẽt legntis recessit. N ocre deiñ sisetio ut mos est
.ł. papiiũ dictatorẽ dixit. Cũi cũ ob aũim egregie uictũ segati gnĩs agerent
Obstinatũ siłentiũ obtinuit ac siñ respõso ac m̃cioe sc̃i sui legatos dimisit

Expanded text:
etiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placeetiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placebat; nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat. sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec uiuere Marcium cone ira obstaret bono publico, legatos ex consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate moverent ut memoriam simulssentque orationem conuenientem mandatis, consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis quidnam acturus esset legatis recessit; nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. cui cum ob animum egregie uictum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos dimisit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣtũ rome ce̾rorẽ fecerat tñ letã famã ĩsãniũ ad hostes cuserat ĩ edsusum romanũ
excicũ obsiden cladieꝙ ĩ maginẽ furculas caudinas memoabat. Eades trementanu
auidã ultioñ semꝑ getẽ ĩ sastus ĩuios deductã septũ nõ hostiũ mag̃ armus ꝙ socor
unquicatib esse. Iam gaudiũ ĩuidia quada misorbat᷑ quos beli nmam decis absa¬
mabi fortina ad ertuscos anetisset. Itao ammis uimoq ad obrimendu e aratium
confulem concaͣunt ꝓtinus iñ ecruria ꝑ ma̾sos ac sabinos pecit᷑ si ma̾tuis di¬
nucndi potãtem nõ faiciat obuius hiis cõsul fuit dimicatũ płio utrinq atro¬
& atq incerto euentu est et cũ anceps cedes fuisset aduersa cam̃ rei fama in
romanos uẽtit ob amissos quosdam equestus ordinis tribunosq militum
acq unũ sẽgatũ et quod in signe maxime fuit cõsusis ipĩus uulnꝰ. Ob̃hec

Expanded text:
quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri, cladisque imaginem Furculas Caudinas memorabant: eadem temeritate avidam ulteriorum semper gentem in saltus invios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse. iam gaudium invidia quadam miscebatur, quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos avertisset. itaque armconsulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat. obuius iis consul fuit. dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto euentu est et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius uolnus. ob haec
Abbreviated transcription (Latin):
pestate eiũt legati pacẽ fedusq ab romanis petẽtos indutias in .xxx. anos ĩ re¬
trauerũt. ¶ Dum hec in etuma genĩt᷑ cõsul alt̃ .c. ma̾tius rutilius allifas de
sãntib ui cepit multa alia cascella uicio ant delera hostilr aut ĩcegni in pote¬
statem uenere. Pidẽ tp̃s er dassis romana ap. cornesio quẽ senat mantime
ore p̃fecerat in campaniã acta cum̃ ad pulsa ponpeios eẽt socii inde nauales
ad depopusandũ agũ nucennũ ꝓfecti ꝓximis iaptim uastatis unde re̾dit tucus
ad naues cẽt dułcedine uo fit prẽde songͥi ꝓgressi exciuere hostes palatis ragios
nemo obiu fuit cum ocasione occidi possent redeuntes agmine in canto haud pail.
nauib ad sccuti agiestes exuenĩt prede rõte ex ꝑtẽ occidenit que supfuit cedi tre
pida insticudo ad naues cõpulsa est.¶ Profectio quinci fabii trsciminiã siluam

Expanded text:
pestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impepestate erant, legati pacem foedusque ab Romanis petentes indutias in triginta annos impetrauerunt. dum haec in Etruria geruntur, consul alter C. Marcius Rutulus Allifas de Samnitibus ui cepit. multa alia castella uicique aut deleta hostiliter aut integra in potestatem uenere. per idem tempus et classis Romana a P. Cornelio , quem senatus maritimae orae praefecerat, in Campaniam acta cum adpulsa Pompeios esset, socii inde nauales ad depopulandum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim uastatis unde reditus tutus ad naues esset, dulcedine, ut fit, praedae longius progressi exciuere hostes. palatis per agros nemo obuius fuit, cum occidione occidi possent; redeuntes agmine incauto haud procul nauibus adsecuti agrestes exuerunt praeda, partem etiam occiderunt; quae superfuii trans Ciminiam silvam
Abbreviated transcription (Latin):
erumpit acies er stiutos passim inuadit hostes alios ĩmobiles alios semisopnos
i cubilib suis maxuã ꝑtem ad aͣma trepidantes cedes opp̃ssit pauas armandi
se datũ spatiũ est eos ip̃os nõ signũ oe̾tũ nõ ducẽ seꝙ̃tes fandit iomañ fugatos¬
eques psequit᷑ ad castia ad siluas diu̾si tendelũt silue tut̾i dedere refugni. ⁊am
aistiu in aimpis sica eodem die capiunt᷑ auꝵ argentũq ussũ iefẽn ad cõsulem
Cerera preda militis fuit cesa aut capta. Eo die hostiũ miłia ad sexaginta
¶Cam tum claiũ puguã tums aiminiã siluã ad pensiã puguatã quidã auctores
sunc metuq in magno ciuitatẽ fuisse ne ineclusus exat̾ tã infesto saltu coortis
undiq a tuscis umbusq orpͥmẽnt̾ s ubicũq pugnatũ est ies romana supior
fuit. Itaq a perusia er cortona er aretio que ferme capita etrunre połor ca tẽ¬

Expanded text:
erupit acies, stratos passim inuadit hostes; alios immobiles, alios semisomnos erupit acies, stratos passim inuadit hostes; alios immobiles, alios semisomnos in cubilibus suis, maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit. paucis armandi se datum spatium est; eos ipsos non signum certum, non ducem sequentes fundit Romanus fugatosque persequitur. ad castra, ad siluas diuersi tendebant. siluae tutius dedere refugium; nam castra in campis sita eodem die capiuntur. aurum argentumque iussum referri ad consulem; cetera praeda militis fuit. caesa aut capta eo die hostium milia ad sexaginta. eam tam claram pugnam trans Ciminiam siluam ad Perusiam pugnatam quidam auctores sunt metuque in magno ciuitatem fuisse ne interclusus exercitus tam infesto saltu coortis undique Tuscis Umbrisque opprimeretur. sed ubicumque pugnatum est, res Romana superior fuit. itaque a Perusia et Cortona et Arretio, quae ferme capita Etruriae populorum ea tem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Deama erat frre diei hom cũ cibu capere cõmilitones uiber p̃apit ut in ar¬
mis sint quacũq diei noctis ue hora signũ dedent paucis milites adlequicur
sannitiũ bessa excossit eseuat erruscos nec hostẽ hosti nec młtitudine mstitũd̾ĩ
cõparuandam ait cẽ p̃cẽa celum aliud occustum scituros in tp̃r intẽa cacen opus
eẽ hiis ambãgib ꝓdi simusabat hostes quo aũis militũ mustitudine ce̾ntus
restitueret᷑ ec ꝙͣ sine munim̃to cõsidem̃t uerisimilius enit qd̾ simulabat᷑. Cu
rati cibo corpora quieti dant et quarta fere iuigilia sine tumstu excitati arma
capiũt. Dolabre casonib diuidũt ad uassum pruendũ fossaeq impsendas uitr
munim̃ta instrut᷑ acies delecte cohortes ad portaꝵ exit᷑ cossocant᷑. Dito dem̃ siqͥ
paulo ante lucẽ qd̾ estiiuis noctib sopite maxiẽ quieris. Tp̃s estꝰ prupto uallo

Expanded text:
tur. decima erat fere diei hora cum cibum capere consul milites iubet; praecipit ut in artur. decima erat fere diei hora cum cibum capere consul milites iubet; praecipit ut in armis sint quacumque diei noctisue hora signum dederit. paucis milites adloquitur; Samnitium bella extollit, eleuat Etruscos; nec hostem hosti nec multitudinem multitudini comparandam ait; esse praeterea telum aliud occultum; scituros in tempore; interea taceri opus esse. his ambagibus prodi simulabat hostes, quo animus militum multitudine territus restitueretur; et, quod sine munimento consederant, ueri similius erat qrati cibo corpora quieti dant et quarta fere vigilia sine tumultu excitati arma capiunt. dolabrae calonibus dividuntur ad vallum proruendum fossasque implendas. intra munimenta instruitur acies; delectae cohortes ad portarum exitus conlocantur. dato deinde signo paulo ante lucem, quod aestiuis noctibus sopitae maxime quietis tempus est, proruto uallo