comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pacata. tanta huiꝰ belli adbarbaros oppinio ꝓlata ẽ: uti ab his
nationib quȩ trans rhenum incolerent mitterent᷑ legati ad
cȩsarem. qui se. obsides daturas imꝑata facturas pollicerentur.
quęq ciuitates ꝓpinq his locis erant ubi bellũ gesserat legio¬
nib in hibernacula deductis. in italiam ꝓfectus ẽ. Ob easq res
ex litteris cesaris dies quindecim supplicatio decreta ẽ. qd̵ ante
id tempꝰ accidit nulli.
inantuatis ueragͦs sedunosq misit. qui a finib allo¬
brogum & lacuiemanno & flumine rhodano ad sũ¬
mas alpes ꝑtinent. Causa mittendi fuit. qd̾̃ iter ꝑ alpes qͦ magno
cũ ꝑiculo magnisq cũ portoriis mercatores ire consuerant pate¬
fieri uolebat. Huic ꝑmisit si opꝰ eẽ arbitraret᷑ utrinhis locis legi¬
onem hiemandi causa collocaret. Galla secundi aliqͦt p̃liis factis.
castellisq complurib eoꝵ expugnatis. missis ad eũ undęq legatis.

Expanded text:
pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incolerent legationes ad Caesarem mitterentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis
Abbreviated transcription (Latin):
cursum ẽ. pugnatumq ab hostib ita acriter ẽ. ut auiris fortib
in extrema spe salutis iniqͦ loco contͣ eos qͥ ex uallo turribq dela
iacerent pugnari debuit. Cũ una uirtute om̃is spe saliitis consis¬
terae: occisis ad hõĩum inilib quattuoꝵ. reliqͥ in oppidũ reiecti st̃.
ostridie eiꝰ diei. refractis portis cũ iam defender& nemo atq in¬
tromissus militib nr̃is. sectionẽ eiꝰ oppidi uiu̾sam cesar uen¬
didit. Abhis qui emerant capitum numerꝰ ad eum relatꝰ est.
cũ legione una miserat aduenetos. unellos. osismos. coriosoli¬
tas. sesuiuios. aisereos. rhedones. que sunt maritimȩ ciuitates

Expanded text:
cursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus cursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates
Abbreviated transcription (Latin):
iacta. sic̃ ꝓpe summa muri aggerisq. altitudinẽ acerui armoꝵ
ad equarent. & tamen circiter parte tercia ut postea ꝑspectum ẽ
celata atq in oppido retenta. portis patefactis eo die pace ft
usi. Sub uesꝑum cesar portas claudi milites quȩ ex oppido exire
iussit. neqͣm nochi oppidani ab nulttib inuiriam acciperent.
ili ante iito ut intellectum ẽ consitio qd̾ deditione facta nr̃os
p̃sidia deducturos. aut deniq indiligentiꝰ seruaturos credide¬
rant partim cum his quȩ retuiuerant & celauerant armis. par¬
tim scutis & cortice factis aut ui minib intextisquȩ subito ut tẽ¬
poris exiguitas postulabat pellib induxerant. tercia uigilia qͣ
minime arduus ad nr̃as municiones ascensus uidebatur. om̃ib
copiis repentino exoppido eruptionẽ fecert. Celerit᷑ ut ante cȩ¬
sar imꝑarat ignib significatione facta exꝓximis castelł eõ con¬

Expanded text:
iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo con
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate ꝓmouere possent. se suaq om̃ia eoꝵ potestati ꝑmit¬
tere dixerunt. unum petere ac deprecari. si forte ꝓsua clem̃tia
ac mansuetudine qͣm ipsi ab aliis audirent statiisset ad ua¬
tucos et̃ conseruandos. nese armis despoliaroe Sibi om̃s
fere finitimos ẽẽ inimicos. ac sue uirtuti inuide. aquib se
defende traditis armis non possent. Sibi prestare sim eũ casũ
deducerentur. qmius forturiam. ap̃.r. at consuessent.
Adhec cesar respondit. se magis consuetudinesua qm merito eoꝵ
ciuitatem conseruaturum. si priuscͣ murum aries attigiss&
sed ecidissent. Sed deditionis nullam ẽẽ conditionem. nisi ar¬
inis trahtis. se id quod inneruiis fecissoe facturum fuitimis¬
q imꝑaturum. neqͣm de diticiis. p̾.x̃. iniuriam inferrent.
Qe mintiata ad suos. quȩ imperarent᷑. facere dixert̃. Armoꝵ
magna multitudine demuro in fossam quȩ erat ante oppidũ

Expanded text:
celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permitceleritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a poAd haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum,
Abbreviated transcription (Latin):
ex oppido excursiones faciebant paruuł quȩ p̃liis cũ nr̃is con¬
tenclebant. Post ea uallo pedum incireuitu quindecim minũ
crebrisq castellis circũ muniti oppido se continebant. Ubi
uineis actis. aggere exstructo turrim ꝓcul constitui iuidert᷑
pͥmũ inridẽ ex muro atq increpitare uocib qd̃ tanta machi¬
natio ab tanto spatio instrueret᷑. quibnam manib aut qͥb
uirib presertim hõies tantule statuere. nam plerumq om¬
nib galis premagnitudine corpoꝵ suoꝵ. bixuitas urã con¬
temptui ẽ. tanti honoris turrim ĩ muros sese collocare con¬
fiderent. Ubi uͦ moueri & ad ꝓpinqͣre menib uidert̃. noua
atq inusitata specie cõmoti. legatos ad cȩsarem de pace miser.
Qui adhunc modũ locuti. ñ existimare romanos sine ope diuina
bellum gerere. qui tante altitudinis machinationes. tanta

Expanded text:
ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris conex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta
Abbreviated transcription (Latin):
domũ reu̾ter̃t. Cunc tis oppidis castellisq desertis. sua om̃ia
inunum oppidum egregie natura munitũ contuler̾t. Qđ
cum ex omnib in circuitu partib altissimas rupes despectꝰq
haberet una exparte leniter ad cliuis aditus in altitudinem
non amplius ducentoꝵ. pedum relinq̃batur. Iuem locum duplici
altissimo muro munierant. Tum magni ponđis saxa & prȩ acu¬
tas trabes in muro collocabant. Ipsi erant ex cimbris deutonisq
ꝓgnati. Iui cum iter in ꝓuinciam nr̃am atq italiam facerent.
his impedimentis quȩ secum agere ac portare ñ poterant citra
flum̃ rhenum depositis custodiam ex suis ac prȩsidium sex mi¬
lia hominũ una reliq̃rt̃. Hii posteoꝵ obitum inultos annos
a finitimis exagitati. cũ alias bellum inferrent alias in latũ
defencderent. cõnsensu eoꝵ om̃ium pacefacta. hunc sibi domi¬
cilio locum delegerunt. Ac pͥmo aduentu exercitꝰ nr̃i crebras

Expanded text:
domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facilia exhisficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc p̃¬
lo facto & ꝓpe adint̃netionẽ gente ac nomine neriuoꝵ. redacto.
maiores natu qͦs una cũ pueris muleribq in estuaria ac palu¬
des collectos dixeramꝰ. ac pugna nunciata cũ iuctorib nicħ impe¬
ditum. uic̃tis nicħ tutũ arbitrarent᷑ om̃ium qͥ suꝑerant consen¬
su legatos ad çsarem miser̃t. seq ei dedidert̃. Et incõmemoran¬
da ciuitatis calamitate. exsescentis adtres senatores. ex hominũ
milib lx.uix ad quingentos qui arina ferre possent sese redac tos
ẽẽ dixerunt. Qͦ s cȩsar ut in miseros ac supplices usus miscđia. ui
derent᷑ diligentissime conseruauit suisq finib atq oppidis
itti iussit. & finttimis imꝑauit ut ab inuiria & maleficio. se
suosq ꝓhiberent. At uatucrde quib supͣ scͥpsimꝰ cũ om̃ib
copiis auxilio neruiis uenirent. ac pugna nuntiata existere

Expanded text:
quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc prquae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere
Abbreviated transcription (Latin):
imnpicuso & castra & legiones & imꝑator uersaretur cognouissẽt
mo ad ceseritatem sibi reliqui fecert. Hoꝵ aduentii tanta rerũ
cõinutationẽ facta. ut nr̃i etiam qui uuln̾ib confecti ꝓcubuis¬
sent scutis innixi p̃lium redintegrarent. Tum calones ꝑterritos
hostes conspicati. etiam mnermes armatis occurrert̾. Eqͥuites uͦ
it curpitudinẽ fuge uirtute delerent. om̃ib in locis pugnant.¬
quo. se. legionariis milttib p̃ferrent. At hostes etiam inextrema
se. salutis tantam uͥtutem p̃stitert᷑. ut cũ p̾mi eoꝵ cecidissent.
pximi iacentib insisterent. atq ex eoꝵ corꝑib pugnarent.
Sis deiectis & coacerbatis cadauerib qui suꝑeẽnt ut ex tumulo
cela in nr̃os concerent. & pila int̾cepta remiiterent: ut ñ ne qui
qͣm tante uirtutis hoĩes iudicari deberent. ausos ẽẽ transi rela¬
tissimũ flumen. ascendẽ altissimas ripas subire miqͥssimũ locũ

Expanded text:
in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela iquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum;
Abbreviated transcription (Latin):
litib ac re̾integrato animo. cũ ꝓ. se qͥsq inconspectii ĩꝑatoris.
etiam extremis suis reb operã nauare cuper&e. paulũ hostium
impetus tardatus ẽ. Cesar cũ septimã legionẽ quȩ iuxta cons¬
titerat item urgeri ab hoste uidiss&. & .tr̃̾. mił monuit. ut
paulatim sese legiones coniungerent. & conu̾sa signa ĩhostis
inferrent. Quo tacto cum alius alii subsidium ferr̃ae: neq time¬
rent ne auersi ab hoste circũuenirentur audatius resistere. ac
fortius pignare ceꝑunt. Interim milites legionũ di duarũq
innouissimo agmine p̃sidio impedimentis fuerant p̃lio nim¬
tiato. cursu inc̃ttati ĩ sũmo colle ab hostib conspiciebant᷑. Ꝙ titꝰ
labienꝰ castris hostium potitus. & ex loco suꝑiore que res in nr̃is
castris gererent᷑ conspicatꝰ. decimã legionem subsidio nr̃is misit.
Quicum ex equitum & calonũ fuga quo in loco res ẽẽt. quantoq

Expanded text:
litibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris litibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque
Abbreviated transcription (Latin):
sos adpugnam eẽ impedimento uidit. quartȩ cohortis om̃ib
centurionib occisis. signiferoq int̾fecto signo amisso. reliqͣrũ
cohortium om̃ib fere centurionib. aut uulneratis. aut occisis.
in his pͥmi pilo .p̃. sextio baculo fortissimo uiro muttis graui¬
b q uulnerib confecto. ut. iam . se. sustinere ñ possoꝵ reli qͦs eẽ
traditores. & ñ nullos ab nouissimis deserto prelio excedere
ac tela uitarȩ hostis. neq a fronte ex inferiore loco subeunteᷤᷤ
int̾mitt̾e. & ab utroq latere instare & rem ẽẽ in angusto iidit.
neq ullum eẽ subsidium qd̃ summitati possox. scuto ab nouis¬
simis uni militi detracto qd ipse eo sine scuto uenerat ĩ pͥmã
aciem ꝓcessit. centurionibq nominatim appellatis. reliquos
cohortatus milites. signa inferre & manipulos laxare uissit.
quo facilius gladiis uti possent. Cuiꝰ aduentu spe inlata mi¬

Expanded text:
sos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus sos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata mi
Abbreviated transcription (Latin):
mana porta ac sũmo urgo collis nr̃os uictores flum̃ transisse cõ¬
spererant predandi caũsa egressi cũ respexissent. & hostes in nr̃iꝰ
castris uersari uidissent. prȩcipites fuge sese mandabant. Simui
eoꝵ qui cũ inpedimentis ueniebant clamor. fremitꝰq oriebat᷑.
aliique al Niã in partẽ ꝑterriti ferebant᷑. Quib om̃ib reb ꝑmo¬
ti equites treueri. quoꝵ. int̃ gallos uirtitas oppinio ẽ singula
circũuentas teneri. calones equites funditores numidas diuerso ᷤᷤ
dissipatosq in om̃s partes firgere uidissent. desꝑatis nr̃is reb
domũ contenderunt. romanos pulsos suꝑatos que castris. impedim̃tisq̃
eoꝵ. hostes potitos ciuitati renuntiauert. Cȩsar ab decimȩ legionis
cohortatione ao dextum cornu ꝓfec tus. ubi suos urgeri signisq in
unũ locum conlatis duodecime legionis confertos milites sibi ip¬

Expanded text:
mana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conmana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularcircumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ip
Abbreviated transcription (Latin):
conautes in secuti gladiis magnã partẽ eoꝵ impeditam uitfe.¬
cert. Ipsi tͣnsire flumen nõ dubitauert. Et in locũ iniquum
pgressi. rursus resistentes hostes redintegratos p̃lio in fugam
coĩeceriurt. Item alia in parte in parte diuerse adue legiones.
congressi ex loco suꝑiore in ipsis fluminis ripis p̾liabant᷑. Actomi
tro corni legio duodecima ⁊ non inagno ab ea int̾uallo septima
constitiss& om̃is neriui confertissimo agmine. ducębo duo gna¬
to qui sũmam imꝑii tenebat ad eum locũ contendert̃. Quoꝵ
pars apto latere fegiones circumuenire. pars sũmũ castrorum
Iocũ petere cȩpit. Eodẽ ꝙ̃r equites nr̃i leuisq armature pedi¬
tes qui cum iis uiia fuerant. qͦs pͥmo hostium impetu piusos
dixerã cum se in castra reciꝑent. aduersis hostib occurrebant. ac
rursus aliam in partem fugam pecebant. & calones qui de cu¬

Expanded text:
conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfeconantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At ttro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decu
Abbreviated transcription (Latin):
Quã quisq ab oꝑe in part̾e casu deuenent. quęq pͥma signa cons¬
pexit adhȩc constitit ne inquerendis suis pugnandi tempꝰ di¬
mitter&. Instructo exercitu magis ut locinatura. delectusq col¬
lis & necessitas tẽꝑis. quã utrimiitaris ratio atq hordo postula¬
bat. cũ diu̾sis legionib alie alia in parte hostib resisterent sepi¬
bq cdensissimis ut ante demonstrauimꝰ int̾iectis prospectꝰ impe¬
Airetur neq certa subsidia collocari. neq quid in quaq parte opꝰ
ee̾t ꝓuideri. neq ab uno om̃ia imꝑia administrari poterant. Itaq
in tanta rerum iniquitate fortunȩ quoq euentꝰ sariusene
aere. constiterant. pilis emissis. cursu. ac lassitudine exanima¬
de uuinerib q confectos. atrebatos namhis. ea puars obueue¬
nerat celeriter ex loco suꝑiore iuflumen conpulert. & transire

Expanded text:
Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa consQuam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii seaciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ singłos legatos cesar discecłe nisi munitis castris uetuerat.
Hi ꝓpter ꝓpinquitatem & celeritatẽ hostium nicħ iã cęsaris. ĩꝑum
expecfarant. s ꝑse. quȩ iudebant᷑ ad ministrabant. Cȩsar neces¬
sariis reb imꝑatis. ad cohortandos milites qmͣ in partem sors op¬
tulit decucurrit. & ad legionẽ decimã deuenit. Milites ñ lon¬
giore oratione cohortatus. qͣm uti suȩ pͥstinę uircutis memoriã
retinerent. neu ꝑturbarent᷑ animo hostiumq impetum forti¬
ter sustinerent. qd̾ longius hostes aberant qm quo telum adici
poss&. prȩlii cõmittend signũ dedit. atq in alteram partem
item cohortandi causa ꝓfectus. pugnantib occurrit. Temꝑis
tanta fuit exiguitas hostium que tã paratus ad dimicandũ
animꝰ. ut nõ modo ad insignia ao cõmodanda s etiã ad galea
inducendas scutosq tegimenta decrudenda tẽpus defuerit.

Expanded text:
bus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. bus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
His facile pulsis ac ꝓturbatis. incredibil celeritate ad flum̃ decui¬
currerunt & pene uno tꝑ̃r & ad siluas & in flumine etiapm̃
manib nr̃is hostes uiderentur. Eadẽ autẽ cȩleritate aduerso
colle aid nr̃a castra atq eos qͥ in oꝑe occupati erant eontenderunt:
Cesart autẽ om̃ia uno tp̃r erant agenda. Uexillum ꝓponendũ
qd̾ erat insigne cum ad arma concurri oporter&. signũ tuba
dandum ab opere reuocandi. milites qui paulo longiꝰ aggers
petendi causa ꝑcesserant arcessendi acies instruenda milites
cohortandi signum dandũ. Quarũ rerum magnã partẽ tꝑ̃riᷤ
breuitas & sub cessus hostium impedibat. His difficuitatibus
duȩ res erant subsidio. Scientia atq usus militũ. Qđ suꝑiori¬
b p̃liis execitati. qͥd fieri oporter& nõ minꝰ cõmode ipsi sibi p̃¬
scrib̾e.qmͣ ab aliis doceri poterant. & qd ab oꝑe singułq legioni¬

Expanded text:
His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decuHis facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legioni
Abbreviated transcription (Latin):
Uost eas tocius exercitꝰ impedimenta collocarat. In deduȩ legioẽs
que ꝓximȩ conscͥpte erant. totũ aginen claudebant. p̾sidioq
ĩpedimentis erant. Equites nr̃i confunditorib sagittariisq
flumen tranfgressi. cũ hostiuni eqͥtatu p̃lium cõmisert̃. Cũ. se.
illi identidẽ in siluas ad suos reciꝑent. ac rursus ex silua ĩ nr̃os
ĩpetũ facerent neq nr̃i longiꝰ qũeqmͣ ad finem porrecta acloca
aꝑta ꝑtinebant cȩdentes in seqͥ auderent. interim legiones sex quȩ
pͥma euenerant. opere dimenso castra munire cęyẽrunt. Ubi
pͥma ĩpedimenta nr̃i exercitꝰ abhis qui in silius abditi latebane.
uasa sunt qd̵ tempꝰ inter eos cõmittench p̃lii conuenerat. ut intra
sluas aciem ordineq ita constituerant. atq ipsi sese cõfirmaue¬
rant. subito om̃ib copiis ꝓuolauert̃. impetumq ĩ nr̃os eqͥtes fecer̃.

Expanded text:
post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sea ne ꝑspici quidẽ possit. His reb cũ iter agiinis nr̃i impedi¬
retur. non obinittendũ consilium nerui extimauert̃. Locina¬
tura erat hȩc quem locum nrĩ castris delegerant. Collis ab sũ¬
mo equaliter dechuis ad flumen sabim qd̃ supͣ nominauimus
u̾gebat. Ab eo flumine pari adcliuitate collis nascebat᷑. ad¬
uersus huic & contrariꝰ passꝰ circit̾ ducentos. Infimꝰ aꝑtus
ab suꝑiore parte siluestris. ut nõ facile in trorsus ꝑspici pos¬
sit. Intra eas siluas hostes in occulto sese continebant. In aꝑto
loco scdm flum̃ paucȩ. staciones eqͥtũ uidebant᷑. Fuminis
erat altitudo pedũ circiter triũ. Cȩsar eqͥtatu p̃misso. subse¬
quebat᷑ om̃ib copiis. Sed ratio ordoq agminis. alit̾ se habe¬
bat. ac belge adneruios detulerant. Nam qd̃ hostis ad ꝓpinqͣ¬
bat. consuetudine sua cȩsar sex legiones expeditas ducebat.

Expanded text:
sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impedised ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat;
Abbreviated transcription (Latin):
belgis reliqͥsq gallis complures cȩsarem secuti una iterface¬
rent. quidã ex his ut postea excaptiuis cognitum ẽ. eoꝵ. dierũ
consuetudine itm̾is nr̃i exercitꝰ ꝑspecta nocte ad nerios ꝑuener.
atq his demonstrart̾ int̾ singulas legiones ĩpedimentoꝵ. magnũ
numerum int̾cede. neq ẽe quicꝗͣm negocii cũ pͥma legio in ca¬
stra uenisset. reliq que legiones magnũ spatium ab essent hauc
sub sarcinis adoriri. Qua pulsa inpedimentisq direptis. futurũ
ut reliq contͣ consist̾e ñ auderent. Acoiuuabant etiam eoꝵ. consi¬
lium qui rem differebant qd neriii antigͥtus eqͥtatu nicħ possẽt̃.¬
Neq eñi aohoc tempꝰ ei reistudent. s quicqͥd possunt pedes tribu
ualent copiis. Quo facilius finitimoꝵ eqͥtatu supͣ dandi causa
ad eos uenissent impedirent teneris arborib incisis. atq in lati
instar muri he sepes muminentis p̃berent. Iuo non mͦ non intri.

Expanded text:
Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter faceBelgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexisinstar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari
Abbreviated transcription (Latin):
increpitare atq incusare reliqͦs belgas qui se. p̾r̃. dedissent. patriãq
uirtutem ꝑiecissent. Confiriare sese neq legatos missuros. neq ullã
conditionẽ pacis acceptos. Cũ ꝑ eoꝵ. sines triduum iter feciss&e.
inueniebat excaptuus sabim flum̃ ab castris suis ñ ampliꝰ mit pas¬
suum .x. abeẽ. ĩ ransiit flum̃ om̃s neruios consedisse aduentumq
ibi romanoꝵ. exspectare. una cũ a tribatis. & uero mandius fini¬
tissimis suis. Nam his utrisq ꝑsuaserant. uti eandem belli for.¬
tunam experirent᷑. Expectari etiam ab his aduatucoꝵ. copias.
atq eẽ. initinere. Mulieres quiq ꝑ etatem ad pugnam inuciles
uiderent᷑. in eum locum comecisse quo ꝓp̃t paludis exergtuni
aditꝰ non eẽt. His reb cognitis exploratores centurionesq p̃¬
mittit qui locum idoneum castris deligant. Cum ex dedicitiᷤ

Expanded text:
increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis
Abbreviated transcription (Latin):
non solum bellouacos s etiam ꝓ his hȩduos. ut sua csẽmentia ac
mansuetudine in eos utatur. Qd̾ si fecerit. hȩduoꝵ auctoritatẽ
apud om̃s belgas amplificaturũ. quoꝵ. auxiliis atq opibus
si qua bella iũciderint sustentatore consuerint. Cesar honori
uinciaci atq heduoꝵ. causa sese eos infinẽ recepturum & conser¬
uaturum dyxit. Qd̾ erat ciuitas magna interbelgas auc torttate
itaz hoium multitudine prestarat. s ȩxcentes obpides poposcit.
is tradias om̃ib q arinis exoppido arilatis. ab eo loco in fines
ambionoꝵ ꝑuenit. qui sesuaq om̃ia sine mora dedidert. Eorum
fines nerius. attingebant. Iuoꝵ de nat᷑a morib cęsar cũ quereret.
sic repperiebat nulsum aditum eẽ ad eos mercatorib nicħ pati ium
reliquarumq rerum inferri. qd̾ iis reb relanguesce̾ animos eoꝵ
& remitei uirtutẽ existimarent. Este hoĩes feros magneq uirtutĩ

Expanded text:
non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque reret remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis;
Abbreviated transcription (Latin):
oppidũ bratus paritium cõntulissent. atq ab eo oppido cesar.
cũ exercitu circiter passuum quinq abẽẽt om̃s maiores natu
ex oppido egressi manꝰ. ad cesarem tende & uoce significare cȩpe¬
runt sese. iñ eius fidem ac potestatem uenire. neq contͣ. pͥ.iͥ. ar
pueri mulieresq ex muro passis manib suo more pacẽ ab roma¬
nis petiert. Phis diuiciacꝰ nam post c̃iscessum belgarum dimis¬
sis Meduoꝵ. copiis ad eũ reu̾terat facit u̾ba bellouacos om̃i tꝑr
ini fide atq amicitia ciuitatis heduȩ fuisse. inpulsos ab suis pͥnci¬
pib qui dicerent heduos ad cesarem in seruitutem redactos om̃s in¬
Aiguitates contumeliasq ꝑferre. & ab hedius defecisse. ⁊ p̃.r̾. bei¬
lũ ĩtulisse. Iui eiꝰ consilii pͥncipes fussent. qd̾ intellegerent qnͣ¬
ul calamintatẽ ciuitati intulissent. inbritanmam ꝓfugissẽ. Pecere

Expanded text:
oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Ropueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo lum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere
Abbreviated transcription (Latin):
no itinere confecto adoppidum nouiodunum contendit. Id ex tt¬
nere oppugnare cognatus qd̾ uacuũ ab defensorib eẽ. audiebat.
ꝓpter iatitudinẽ fosse muriq altitudinẽ. paucis defendentibu
expugnare non potuit. C astris munttis uineas agere. queq. td
oppugnandum usui erant comparare cepit. Interim om̃s exfu¬
essionum multitudo in oppidum ꝓximũ noc te conuenit. Cele¬
riter uineis ad oppidũ actis. aggere iacto turribq constitutis.
magnitudine operũ quȩ neq uiderant antegalli. neq audierant
& cȩleritate romanoꝵ. ꝑmoti. legatos ad cȩsarem dededitione
mittunt. & petentib remis ut conseruarentur impetrant. Cesar
obsidib acceptis pͥmis ciuitatis. atq ipsiꝰ galbae regis duobus
filiis armisq om̃ib ex oppido traditis. indeditionẽ suessiones ac¬
cepii. exercitumq inbellouagos ducit. Iui cũ sit suaq om̃na in

Expanded text:
no itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itino itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nouissimũ agnen moraret᷑ p̃misit. His quintũ pediũ & lucium.
aurunculeium coctã legatos prȩfecit. Titũ labienũ legatũ cũ legio¬
nib trib subsequi iussit. Hi nouissimos adorti & multa miła passu¬
um ꝓsecuti. magnam multitudinẽ eoꝵ. fugientiũ concidert̃. cum
ab extremo agmiine ad qͦs uentũerat consisterent fortiterq impetũ
nr̃oꝵ militum sustinerent. priores qd abẽe. aꝑiculo indent᷑. neq ui¬
ia necessitate neq imꝑio continerent᷑. exaudito clamore ꝑturbatis
ordinib. om̃s in fuga. sibi p̾sidiũ ponerent. Ita sine ullo ꝑiculo tan¬
tum eoꝵ. muttitudinẽ nr̃i int̾fecer̃t. quantum fuit diei spatium. Sus
occasum que soł destitert se que in castra ut erat imꝑatum receꝑunt.¬
.2. Postridie eius diei cȩsar priusq̃m se hostes exterrore a e fuga reciperent
infiues suessionũ qui ꝓximi remiserant exercitum duxit. & magi¬

Expanded text:
qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et mag
Abbreviated transcription (Latin):
duxissent. ad eos defendendos undiq conuenirent. ut pocius
in sius qm in alienis finib decertarent. & domesticis copiis rei
frumentariȩ uterent᷑. Ad eam sententiam cũ reliqͥs causis hȩc
quoq ratio eos dedux̃. qd̾ diuitiacum atq hȩduos finib bello¬
uocarum ad ꝓpinqͣre cognouerant. His ꝑsuaderi ut durtius mo¬
rarent᷑ neq sius auxilium ferrent. ñ pͥoterat. Ca re constituta
scd̾a uigilia magno constrepitu ac tumultu castris egressi. nullo
certo ordine. neq imꝑio. cum sibi quisq pͥmũ itineris locũ petera
& domũ ꝑuenire ꝓperar&. fecert̃ ut consimif fuge ꝓfectio uidẽtur.
hac re. Statim cȩsar ꝑ speculatores cognita. insichias ueritꝰ qd̾ qua
de causa discederent nondũ ꝑspexerat. exercitũ equitatũq castriᷤ
continuit. Pma lucȩ confirmata re. ab exploratorib om̃em ȩqͥtatũ.

Expanded text:
duxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius duxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾scinderent. Si minꝰ potuissent. agͦs remoꝵ popularentur.
qui magno nob̾ usui. ad bellũ gerendũ erant. commeatu que
nir̃õs ꝓhiberent. Cerrior. factꝰ au titurio. om̃em eqͥtatũ & leus
armature nunidas funditores sagntariosq pontẽ traducit
atq ad eos contendit. Acrit̾ in eo loco pugnatum ẽ. Hostes impe¬
ditos nr̃i in flumine ad gressi. magnũ eoꝵ. numerũ occiderunt.
teoꝵ corꝑa reliquos audacissime transire. concontes multitudinẽ
teloꝵ. reppulert̃. Pmos qͥ transierant eqͥtatu circũuentos int̃fe¬
cer̃t. Hostes ubi & de expignando oppido ⁊ deflumine transe¬
uido. spem. se fefellisse intellexer̃t. neq nr̃os in locũ iniquiorem
ꝓgreddi pugnandi causa uidert. atq ipsos res frumentaria deficẽ
cȩpit consilio conuocato constituert̃ optimũ ẽẽ domĩ suã quem¬
querere u̾ti. & quoꝵ in fines pͥmũ romani ȩxercitum uttro¬

Expanded text:
interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum intro
Abbreviated transcription (Latin):
stituit ibiq tormenta collocauit. ne tum aciem instuxiss
hostes qd̃ tantũ multitudine poterant ab laterib pugnã¬
tes suos circũuenire possent. Hoc facto duab legionib qͣs
ꝓxime consc̾pserat in castris relictis. ut sico opus eẽt subsidio
duci possent. reliqͣs sex legiones ꝓ castris in acie constituit.
Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerant. Palus
erat ñ magna inter nr̃m atq hostium exercitum. Hancsi
non ri transirent. hostes expectabant. Nr̃i Aũt. si ab illis
mitium transeundi fier&. ut impeditos adgrederent᷑ para¬
secundi ore equitũ p̃lio nr̃is. cesar suos in castra redux̃. Hos¬
tes ꝓtinꝰ ex eo loco ad flum̃ axonam contender̃t qd̾ ẽẽ post
ñraꝰ castra demonstratũ est. Ibi uadis reꝑtis. partẽ suarũ
copiarũ traduc̾e conatift̃. Eo consilio. ut si possent castei¬
lum cui preerant qͥntꝰ tituriꝰ legatꝰ expugnarent. pontẽq

Expanded text:
stituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, stituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fiersecundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque
Abbreviated transcription (Latin):
suũ minꝰ duob castra posuer̃t. Iuȩ castra ut fumo atq ignib signi¬
ficabat᷑ ampliꝰ nulib passuũ ocło in latitudinẽ patebant. Cȩsar pͥ¬
mo &e ꝓp̃t multitudinẽ hostiũ & ꝓp̃t exinnam oppinionẽ uir¬
tutis. prȩho suꝑ sede statuit. Cottidie tam̃ equestrib preliis
quid hostis uirtute posset. & qͥd nr̃i auderent periclitabatur.
bi nr̃os ñ ẽẽ inferiores intellexit. loco ꝓ castris ad aciem istru¬
enclam natura oportuno atq idoneo qd̾ is collis. ubi castra posita
eraut. paululum explanitiȩ editus tantumm adu̾sus in latitudinẽ
patebat quantum loci acies instructa occupare poterat. atq ex
utraq parte lateris deiectus habebat & infrontẽ leniter
castigatus castratus paulatim ad planiciem recdiebat. ab
utroq latere eiꝰ collis transuersam fossam obduxit circit̃
passuum quadritgentoꝵ.. & ad extremas fossas castella cõ¬

Expanded text:
suum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus signisuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella con