comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa fucrunt Usipetes & renocheri: quos supradiximus: qui complu¬
res annos sucuoꝵ ium sustinuerunt: ad extremum ramen agris ex¬
pulsi & multis locis germaniȩ triennium uagati ad thenum perue¬
nerunt: quas regiones menapii incolebant: & ad utramq ripam fly¬
ininis agros ȩdificia uicosq habebant. Sed ante multitudinis ad¬
uentu pexterriti ex his ȩdificiis quȩ trans flumen habebant demi¬
grauerunt: & cis rhenum depositis presidiis gerinanos transire pro¬
hibebant. Illi omnia experti cum neq ui contendere pꝑ inopiam na¬
utum neq clam transire ꝑꝓ custodias menapiorum possent. reuer¬
ri sc in sedes suas regionesq simulauerunt. & tridui uiam progres¬
si rursus reuerterunt. atq hoc onmi itinere una nocte confecto
equitatu inscios inopinantesq menapios oppresserunt.qui deger¬
manoꝵ discessu per exploratores certiores facti sine metu trans rhe¬

Expanded text:
causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complucausa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhe
Abbreviated transcription (Latin):
assuefecerunt: ad quos se celeriter cum usus est recipiunt. Neq
eorum moribus turpius quicꝗ̃ aut inertius habetur: ꝗͣ ephippiis
uti. Itaq ad quemuis numerum ephippiatorum equitum ꝗͣuis
pauci adire audent. uinum ad se omnino importari non sinũt
quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atq effe¬
minari arbitrantur. Publice maximam putant laudem eẽ qͣ la¬
tissime a sius finibus yastare agros. hac re significare magnum nũm
ciuitatum suam uim sustinere non posse: Itaq una ex parte et sue¬
uis circiter milia passuum sexcenta agri uacare dicuntur. ad alteram¬
q partem succedunt ubii. quoꝵ fuit ciuitas ampla atq florens. ut
cum sueui multis sepe bellis experti ꝑꝑ amplitudinem grauiratem¬
q ciuitatis finibus expellere non potuissent tamen uecugales si¬
bi fecerunt ac multo humiliores infiriioresq redegerunt. In eadem

Expanded text:
adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem
Abbreviated transcription (Latin):
rion e & libertare uitȩ: quod a pueris nullo officio aut disciplina
assuefacti Nihil omnino contra uoluntatem faciant & uires a¬
lir & immani corporum magnitudine homines efficit. atq in
eam sc consuetudinem adduxcerunt: ut locis frigidissimis neq
uestitus prerer pellem haberent quicꝗ̃. Quarum ꝑꝑ exiguitatem
magna est pars corporis aperta & lauantur in fluminibus. Mer¬
catoribus est ad eos aditus magis eo:ut quȩ bello ceperint quib
uendant habeant: ꝗͣ quod ullam rem ad se importari desiderent.
Quinetiam uimentis quibus maxime galli delectantur:queq: im¬
penso parant preco germani importatis his non utuntur: sed quȩ
sunt apud eos nata praua atq deformia. hȩc quotidiana exercitatio¬
ne summmi ut sint laboris efficiunt. Equestribus preliis sȩpe ex equis
desiliunt ac pe libus preliantur: equosq eodem remanere uestigio

Expanded text:
tione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina tione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio
Abbreviated transcription (Latin):
Aquȩ secuta est hieme qui fuit annus. Cn.
fompcio.M. crasso conss. Usipetes germani et
item tenocheri cum multitudinc hominum
flumen rhenum transierunt: non longe a
mari quo rhenus influit. Causa transcun¬
di fuit quod a sueuis complures annos exa¬
gitati bello premebantur & agricultura pro¬
hibebantur. Sueuoꝵ est gens longe maxima & bellicosissima
germanoꝵ omnium. hi centum pagos habere dicuntur: ex quib:
quotannis singula milia armatoꝵ bellandi causa ex finibus edu¬
cunt. Reliquiqui domi manserant se atq illos alunt.Hi rur¬
sus inuicem anno post in armissunt. illi domi remanent.
Sic nec agricultura neq ratio atq usus belli intermittitur. Sed
priuati ac seꝑati agri apud eos nihil est:nec longius anno rema¬
nere uno in loco incolendi causa licer: neq multum frumento
sed ꝑmaximam partem lacte atq: pecore uiuunt: multum q¬
sunt in uenationibus. Quȩres & cibi genere & quotidiana exercita¬

Expanded text:
quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercita
Abbreviated transcription (Latin):
nfero uulnero commium credebant affectum : galloꝵ qđ insidiis
cognitis plura ꝗ̃ uidebant extimescebant. Quo facto statuisse
Commius dicebatur nunꝗ̃ in conspectum cũiusꝗ̃ romaniue¬
nire.Belli cosissimis gentibus deuictis cęsar cum uideret nul¬
lam iam esse ciuitatem que bellum id pararet quod sibi resiste¬
ret: sed non nullis ex oppidis demigrare ex agris diffugere ad p̃¬
sens periculum eiutandum plures in partes exercitum dimit¬
tere constituit a Antonium questorem cum legionuzx. sibi cõ
luisuciam partm gauis qd ibi quascdam clutates in ariuis esse

Expanded text:
tifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis tifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima siersissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse
Abbreviated transcription (Latin):
timor prohibebat cuiusꝗ̃ fidei suam commitiere salurem. Nam
supiore anno.s. labienus. cęsare in gallia citeriore ius dicente
cum commium cõperisset: sollicitare ciuirates & coniuratio¬
nem contra cȩsarem facere infidelitatem eius sine ulla perfidia
iudicauit comprimi posse.Quem quia non arbitrabatur uoca¬
tum incastra uenturum: ne temprando cautiorem faceret. C.
uolusenum quadratum misit qui eum per simulationem col¬
loqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tra¬
didit centuriones. Cum in colloquium uentum esset. & ut cõue¬
ntrat manum commii uolusenus atripusset: centurio uelut in¬
suera re permotus. celeriter a familiaribus prohibitus comiii cõ¬
ficere hominem non potuit: grauiter tamen primo ictu gladio
caput percussit. Cum uirimq gladii districti essent: non tam pu-¬
gnandi ꝗ̃ diffugiendi fuit utroꝵq consilium nostroꝵ: quia mor¬

Expanded text:
timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mor
Abbreviated transcription (Latin):
auctor prelii concitator multitudinis esset interfecrus. Nlunq̃¬
enim senatum tantum in ciuitate illo uiuo quantum impe¬
ricamplebem potuisse. Hęc orantibus legatis cominemorat
cȩsar eodem tempore supiore anno bellouacos ceterasq galliȩ
cluitates suscepisse bellum pertmacissime. hos ex omnibus in
sententia permansisse: neq ad saniratem reliquoꝵ deditio¬
ne esse perducros. Scire atq intelligere se causam peccati facilli
me delegari. Neminem uero tantum pollere: ut inuins prin¬
cipibus resistente senatu omnibus repiignantibus infiria ma¬
nu plebis bellum concirare & gerere posser sed ramen se contẽ¬
tum fore ea pęna quam sibi ip̃i contraxissent. Nocte insequenti
legati responsa ad suos referunt: obsides conficiunt. Concurrunt
reliquarum ciuitatum legati:qui belloua coꝵ speculabanius
cucntum. obsides dant. imperata faciunt: excepto commio. ꝗ

Expanded text:
auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numqauctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numqenim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ex fuga paucis atq his uulneratis recepris qui siluarum benefi¬
cio casum euitauerant: omnibus aduersis cognita calamita¬
it interfecto corbeo. amisso equitatu & fortissimis peditibus
cum aduentare romanos existimarent consilio repente cã¬
tu tubatum inuocato conclamant. ut legati obsidesq ad cȩ¬
sarem mittantur. Noc ab omnibus probato consilio commius
atrebas ad eos confugit germanos a quibus ad id bellum au¬
xilia mutuatus fuerat. cęreri e uestigio mictunt ad cȩsarem
legatos peruntq ut ea pena sir contentus hostium: quam si sine
dimicatione inferre in tegris posset: pro sua clementia atq hũa
nitare nim ꝗͣ esser illaturus. Afflictas opes equestri prȩlio bello¬
uacoꝵ esse. aelectoꝵ peditum multa milia interisse ux refu¬
gisse nuntios cedis. tamen magnum ut in tanta calamitate
Bellouacos eo prelio commodum esse consecutos: quod corbeus

Expanded text:
ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum benefiex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum legionibus uderentur. Hostes concidunt animis atq diuer¬
sis itiienibus fugam querut nequicꝗ̃. Nam quibus difficulra¬
tibus locoꝵ romanos claudere uoluerimt: his ip̃i tenebantur
uuuti tamen perculsiq ac maiori parte amissa consternati profu¬
guint. partium silius petitis partim flumme. qui tamen in fuga
⁊ nosstis acriter insequentibus conficiuntur. Cum interim nł¬
la calamitate uictus corbeus excederet prȩlio: siluisq peteret: ab
inuitantibiis nostris ad deditionem potuit adduci ꝗn fortissi¬
ie preliando compluresq uulerando cogeret clatos iracun¬
dia uicrores in se tela coniicere. Tali modo regesta recentib pre¬
liis uestigiis ingressus cȩsar cum uictos tanta calamitate existi¬
maret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos quȩ nõ
si fumine impeditum transitum uidebat: tamen exercitu ⁊¬
rraducto progreditur. At bellouaci reliqueq ciuitates repente

Expanded text:
cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itinercum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae nontsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente
Abbreviated transcription (Latin):
circuueniri suos paterentur. Erumpunt ceteri corbeo preliante ex
siluis. fit magna contentione diuersum prelium. quod cum diutius
pari marte iniretur paulatim ex siluis instructa multitudo proce¬
dit peditum que nostros coegit cedere equites. quibus celeriter sub¬
ueniunt leuis armaturȩ peditrs quos ante legiones missos docui:
turmisq nostroꝵ interposins constanter preliantur. Fugnatur ali¬
ꝗ̃diu pari contentione. deinde ut ratio postulabat prȩlii qui sustinu¬
erant primos impetus insidiarum: hoc ip̃o fiunt supiores: quod nul¬
lum ab insidiantibus imprudentes acceperant derrinientum. Ac¬
cedunt ꝓpius interim legiones: crebroq eodem tempore & nostris
& hostibis nuntii affer̾untur imꝑatorem instructis copiis ades¬
se Qua re cognita presidio cohortium confisi nostri acexrime preli¬
antur. ne si tardius rem gessissent: uictoriȩ gloriam cõmunicasse

Expanded text:
circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse
Abbreviated transcription (Latin):
gionibus ꝗͣ potest maxime appropinquat. hostes in insidiis dispositi
cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius parẽ¬
tem in omnes partes passibus mille. siluis undiq aut impeditissimo
flumine munitum uelut indagine hunc insidiis circumderunt.
Explorato hostium consilio uri ad preliandum animo atq armis
paratis cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recu¬
sarent turnatim in eum locum deuenerunt.Quorũ aduentu cum
sibi corbeus oblatam occasionem rei gerende existimaret.primum
cum paucis ostendit atq in proximas turmas impetum facit. No¬
stri instanterĩcursum sustinent insidiatoꝵ. neq plures in unu locũ
conueniunt: quod plerumq equestribus preliis cum ꝑꝑ aliquem ti¬
morem accidit. tum ꝑꝑ multitudinem ip̃oꝵ detrimentum accipitur
cum dispositis tunnis inuicem rari preliarentur. neq ab lateribus

Expanded text:
gionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, gionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus
Abbreviated transcription (Latin):
uigum & flammam densissimam timerent: ac siqui cupidius
intrauerant uix suoꝵ ip̃i priores partes animaduerterent equoꝵ¬
insidias ueriti liberam facultatem sui recipiendi bellouacis dede¬
runt. Ita fuga timoris simul calliditatisq plena sinc ullo detrimen¬
to milia non amplius decem progressi hostes munitissimo loco ca¬
stra posuerunt. Inde cum sepc insidiis equites peditesq disponerẽt.
magna detrimenta romanis in pabulationibus inferebant. Quod
cum crebrius accideret ex captiuo quodam comperit cesar corbeum
bellouacorum ducem fortissimum milia sex peditum delegisse cꝗ¬
tesq ex omninumero mille: quos insidiis eo loco collocauit quem
in locum ꝑꝑ copiam frumenti ac pabuli romanos missuros suspica¬
retur ꝗuo cognito consilio legiones plures q̃ solebat educit. equita¬
tumq quem ip̃e auxilio pabulatoribiis mittere semper consueuerat
premitrit. huic interponit auxilia leuis armature. Ipe cum suis le¬

Expanded text:
et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equoinsidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum le
Abbreviated transcription (Latin):
romanos qid insequendum paratos iuderent: neꝗ pernoctare aut
luinus permanere sine periculo codem loco possent tale consiliũ
suirccipiendi cepunt fasces ut consuerant. Namq in acie consede¬
re gallos consueise supioribus commentariis cȩsatis delaratum est.
pat manus fragmentoꝵ ac uirgultorum: quoꝵ summa in castris¬
erat copia inter se traditos ante aciem collocarunt extremoq tem¬
pore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita con¬
tinens flamma copias omnes repente a conspectu texir romanoꝵ.
Quod ubi accidit barbari uehementissimo cursu refugerunt. Cesar
& si cdiscessum hostium anim aduertere non poterat incendiis oppo¬
sitis. tamen id consilium cum fugȩ causa initum suspicaretur le¬
giones promouit. Ad insequentum ipe uecitus insidias ne forte in
eodem loco subsistere hostes atq elicere nostros in locum conarẽ¬
tur iniquum: sardius procedit. Equites cum intrare summum

Expanded text:
Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum
Abbreviated transcription (Latin):
di tandane posser. arq id iugum quod trans paludem pene ad ho¬
stium castra pertineret. mediotri ualle a castris corum intercisum
animaduerterer pontibus palude constrata logiones traducit. ce¬
lerutiq. in summam planiciem iugi peruenit.: Que dediui fastigio
duobus ab lateribus munichatur. Ibi legionibus structis ad ulti¬
imun uigum peruenit: aciemq eo loco consticuit. Unde tormen¬
to missa tͤela in hostium cuncos coniici possent. Barbari confisi loci
natura cum dimicare non recusarent: si forte romani subire collẽ
conarentur. paulatimq copias distributas mittere non auderet.
ne dispersi ptubatentur in acie permanserunt. Quoꝵ pertinacia
cognita cęsar xx eohortibus instructis castrisq eo loco metatis mu¬
niriiubet castra acsolitis oꝑibus pro xallo legiones instructas col¬
locat. equi tesfrenanis equis in statione disponit Bellouaci cum

Expanded text:
di tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hodi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum
Abbreviated transcription (Latin):
omnes copiȩ sunt ꝑturbatȩ:. ut uix iudicari posset utrum secũdis
minimisq rebus insolentiores an aduerso mediocri casu timidiores
essent. Compluribus diebus iisdem castris consumptis cum ꝓpius ac¬
cessissent legiones: & .c. Trebonium legatum cognouissent: duces bel¬
louacoꝵ ueriti siilem obsessionem alexiȩ: noctu dimittunt eos:
quos aut ȩxate aut uiribus inferiores aut inermes habebant: una¬
q reliqua impedimenta.Quoꝵ perturbatum & confusum dum
explicant agmen magna enim multitudo carroꝵ etiam expedi¬
tos sequi gallos consueuit. oppressi lue copias armatoꝵ in suis instru¬
unt castris. ne prius romani persequi se inciperent: q̃ longius agnie
mouendas ut discedere ex co loco sine periculo barbari nostris mi¬
litibus instantibus non possent. Ita cum palude impedita a castris
castra diuideret: quȩ rranscundi difsicultas celeritatem in sequen¬

Expanded text:
omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen movendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequen
Abbreviated transcription (Latin):
equo ꝑꝑ etatem posset uti: tamen consuetudine galloꝵ neq ȩta¬
tis excusatione in suscipienda prefectura usus erat. neq dimicari
sinc se uoluerat. Inflãmantur atq incitantur hostium animi
secundo prelio principe & prefecto rhemoꝵ interfecto. nostriq de¬
trimento admonentur diligentius exploratis locis stationes dis¬
ponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittũ¬
tur interim quotidiana prelia in conspectu utroꝵq castrorum.
quȩ ad uada transitusq siebant paludis. Qua contentione ger¬
mani quos ppea cȩsar transduxerat rhenum. ut eq̃uttibus inter¬
positis preliarentur: cum constantius uniuersi paludem transi¬
rent: paucisq in resistendo interfectis pertinatius reliquam mul¬
tinidinem essent in secuti: Perterriti non solum hi qui aut cominꝯ
opprimebantur: aut eminus uulnerabantur. Sed euam qui longius¬

Expanded text:
equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetaequo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longiu
Abbreviated transcription (Latin):
tribus legionibis magnis uineribis ad se ueniret. Ip̃e equites in
uicem rhemoꝵ aclingonum reliquarumq ciuitatum: quoꝵ ma¬
ꝯnum numerum eiiocauerat presidio pabulationibus mittit. qui
subitas incursiones hostium sustineret Quod cum quotidie fie¬
ret aciam consuetudinc diligentia minueretur: quod plerumq
accidit diutunitate bellouaci dͥciecta manu peditumꝰ cognius¬
stationibus quotidianis equitum nostroꝵ. siluestribus locis in¬
sidias disponunt. eodemq equites postero die mittunt. qui pri¬
mum elicerent nostros insidiis deinde circumuentos aggredetẽ¬
tur cuius malisors incidit rhemis: quibus ille dies fimgendi mu¬
neris obuenerat. Namq hi cum repente hostium equires anim¬
aduertissent ac numero suꝑiores paucitatem contempsissent.
turbati celerius ꝗ̃ consuetudo fert equestris prelii se receperunt.
amisso uertiscõ principe ciuitatis prefecto equitum: qui cũ uix

Expanded text:
tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulationibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognstationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, erturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix
Abbreviated transcription (Latin):
trausgressi nostros longuis suibmouebant. Accidebat aũt quotidia¬
nis pabulationibus id quod erat necesse accidere: cum raris disie¬
etisq edificiis pabulum conquirent: ut impeditis locis diuersis pa¬
bulatorii circumuenitentur. Que res et si mediocre detrimentum
iumentoꝵ ac seruoꝵ nostris afferebat: tamen stultas cogiratiões
incitabat barbaroꝵ atqi eomagis qđ commius quem profectum
ad auxilia gerinanoꝵ arcessenda docui cum equitibui uenerat. Qui
& si numero non amplius erant ꝗngenti. tamen germanoꝵ ad¬
uentu barbari nitebantur. Cȩsar cum animaduerteret hostem
complures dies castris palude & locinatura mimitis se tencre: ne¬
q oppugnari castra eoꝵ sine dimicatione perniciosa nec locum
munitionibus daudi nisi a maiori exercitu posse: litteras ad Tre¬
bonium mittit. ut ꝗͣ celerrime posset legionem .xiiii. quȩ cum
⁊. sectio legato inbitirigibus hiemabat arcesserer: atq ita cum

Expanded text:
transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidiatransgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum
Abbreviated transcription (Latin):
bus deprimi directis. turres excitari crebras in altitudinem trium
rabulatorum pontibus craiectis constratisq coniungi. quoꝵ
frontes uiminca loricula muniret: ut ab hostibus duplici fos¬
sa duplici ꝓpugnatoꝵ ordine defenderentur. Quoꝵ alter ex pon¬
nbus quo funior altitudine esser hic audatius longiusq ꝑmitte¬
incidentibus telis tegeretur. fortis fores altioresq turres imposu¬
it. huius munitionis duplex exat consilium. Nlamq & operum
magnitudinem & timorem suum sperabat fiduciam barbaris
aliatuarum. Et cum pabulatum frumentatumq longius esset pro¬
ficiendum. paruis copiis eastra muninone ip̃a uidebat posse de¬
fendi. interim crebro paucis uitimq procurrentibus inter bina ca¬
stra paludt inrerieita contendebatur. Quam tamen paludem nõ¬
nunq̃ aut nostra consilia auxilia aut galloꝵ germanoꝵ q trans¬
ibant: acriusq hostes inscquebantur: aut uicissim hostes eodem

Expanded text:
bus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium bus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteincidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem
Abbreviated transcription (Latin):
tamen erar mediocre. ut in expeditionibus esse consueuit cogerer
xi. ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset. qͣ ipi
depoposciscent Hac ratione pene quadrato ordine agmine instru¬
cto in conspectu hostium celerius opinione corum exercitum addu¬
cit: ut repente instructas uclut in acie certo gradu legiones accede¬
re galli uiderunt: &quoꝵerant ad cȩsarem plena fiduciȩ consilia
perlara suie certaminis periculo siue subito aduenni siue expectatio¬
ne nostri consilii copias instruunt pro castrii nec loco supiore dece¬
dunt. Cesar &si dimicare oprauerat.tamen ad miratus tantam
multitudinem hostium uaille intermissa magis in altitudinem
depressa q̃ late patente.castra castris hostium confert. hȩc impat
uallo pedum.xii. muniri. Loriculam pro hac ratione eius altitudi¬
nis modificari. fossam duplicem gͥedum denorum quinũ lateri¬

Expanded text:
tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateri
Abbreviated transcription (Latin):
ceret: in eo loco permanerent quem delegissent. fabulatione aũt
quȩ pp anni tempus cum exigua tum disiecta esser. & frumentati¬
one & reliquo commeani ex insidiis prohibere romanos. Que cȩsar
consentientibus pluribus cum cognouisset: atq ca que ꝓponerent̃
consilia plena prudentię longeq a temeritate barbaroꝵ remora
esse iudicaret: omnibus rebus inseruiendum statuit: quo celerius
hostes contempta suoꝵ paucitate prodirent in aciem Singularis
enim iurtutis ueterrimas legiones.Uii.uiii.& .uiiii. habebat simime
spei delecteq iuuentutis xi que octauo iam stipendio tamen in col¬
latione reliquarum nondum candem uetustatis ac uirtutis cepat
opinionem.Itaq consilio aduocato rebus his que ad se essent de¬
latȩ omnibus expositis animos multitudinis confitmat. si forte
hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum
irent impedimenta. Dcinde omnium impdimentoꝵ agmen: qͥ

Expanded text:
ceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, ceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cesar quo loco multitudo esset bellouacoꝵ. quod ueesset consiliũ
eoꝵ. inueniebat bellouacos omes qui arma ferre possent in u¬
num locum couenisse. Iremq ambianos aulercos calethos ueli¬
ocasses atrebaras locum castris excelsum in silua circumdata pa¬
liide delegisse. impedimenta omnia in ulteriores siluas contulis¬
se. complures esse principes belli auctores sed multitudmemma¬
xime coribeo obtemperaxe. quod ei summo odio esse nomen ppli
ro. intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris arrebatem
commnium discessisse ad auxilia germanoꝵ adducenda. quoꝵ¬
& uicinitas ꝓpinqua et multitudo esset infinita. Constituisse au¬
tem bellouacos omnium principum consensu summa plebis cu¬
piditate. Si ut dicebatur cęsar cum tribus legionibus uentret. of¬
ferret se ad dimicandum ne miseriore acduriore postea conditio¬
ne cum toto exercitu decertare cogerentur. si maiores copias addu¬

Expanded text:
Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei summo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quor vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias addu
Abbreviated transcription (Latin):
ributi facerent impressionem. fertinerc autem non tantum ad
dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicarent: nullam cala¬
mitatem socios optime de re.p. meritos accipere: legionem ex hi¬
beriis reuocat rursus xr̾. Ltteras aũt ad .c. fabium mittit ut ĩ
fines suessonum legiones duas quas habebat adducerer. alttram¬
q ex duabus a .L. Labieno arcessit. Itaq quanta hiberioꝵ oportu¬
nitas belliq ratio postulabat ꝓpetuo suo labore inuicem legionib
expeditionum opus iniungebat. His copiis coactis ad bellouacos
proficiscitur: castrisq in eoꝵ finibus positis equitum turmas di¬
mittit in omes parres ad aliquos excipiendos ex quibus ho¬
stium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant pau¬
cos in edificiis esse inuentos: atq hos non quia agroꝵ colendorũ
causa renransissent. Namq esse undiq diligenter demigratum.
sed qui speculandi gratia essent remissi. A quibus cum quereret

Expanded text:
ributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad ributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret
Abbreviated transcription (Latin):
preda potiti nostri reuertuntur. oppressi carnutes hiemis diffi¬
cultate terrore periculi cum tectis expulsi nullo loco consistere¬
diutius auderent. nec siluarum presidio tempestatibus duris¬
simis tegi possent. dispeisi magna parte amissa suorum dissipan¬
cur in finitunas ciuitates. cȩsar̃ tempore anni difficillimo cum sa¬
tis duceret conuenientes manus dissipare ne quod initium belli
nascerctur. quantumq in ratione esset exploratum haberet. sub
tempus estiuoꝵ nullum summum bellum posse conflari .C. Tre¬
bonium cum duabus legionibus quas secum habebat. in hiber¬
nis cenabi collocauir. sp̃e cum crebris legationibus rhemoꝵ cer¬
nor fieret: bellouacos qui belli gloriagallos omnes belgasq pre¬
stabant: finitimas q his cruitates duce corbeo bellouaco & com¬
mio atrrebate exercitus comparare arq in unum locum cogere:
ut omni multitudine in fines suessonum qui rhemis erant at¬

Expanded text:
praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis diffipraeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant att
Abbreviated transcription (Latin):
nis esset moratus. legionem .xiiii. et .ui. ex hibernis ab arare ducit.
quas sibi collocatas explicandȩ rei frumentariȩ causa supiore cõ¬
mentario demonstratum est.Ita cum duabus legionibus ad p¬
sequendos proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset p¬
lata calamitate ceteroꝵ ducti carnutes: desertis uicis oppidis¬
q que tolerandę hiemis causa constitutis repente exigius ad
necessiratem ȩdificiis incolebant: Nuper enim deuicti complu¬
ra oppida dimiserant dispersi profugiut. Cȩsar etumpentes eo
maxime tempore acerrimas rempestates cum subire milites
noller: in oppido carnutum cenabo castra ponit:atq in tecta
partim galloꝵ partimq coniectis celeriter stramentis rentorio¬
q tegendoꝵ gratia erant ȩdificata milites contegit. Equites
tamen & auxiliarios pedites in omnes partes mittit: quascũ¬
q petiisse dicebantur hostes nec frustra. Nam plerumq magna

Expanded text:
nis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, nis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Cerlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna
Abbreviated transcription (Latin):
de aliena potius ꝗ̃ de domestica salute cogitandi. Qua celeritate
et fideles amicos rerinebat & dubirantes terrore ad conditio¬
nes pacis adducebat. Tali conditione ꝓposita bituriges cum sibi
uiderent clementia cesaris reditum parere. in eiusq amicitiam
finitimas ciuitates sine ulla pęna dedisse obsides atq in fidem
receptas esse idem fecerunt. Cȩsar militibus pro tanto labore ac
patientia. qui brumalibus diebiis itineribus difficillimis frigorib
intolerandis studiosissime ꝑmanserant in labore ducentos sex¬
tertios centurionibus duo milia nũmum predȩ nomine condo¬
nata pollicetur: Legionibusq in hiberna remissis ip̃e se recipit die
xlꝰ bibracte: Ibi cum ius diceret: bituriges ad eum legatos mittũt
auxilium petitum contra carnutes: quos intulisse bellum sibi q̃¬
rebantur. Qua re cognita cum dies non amplius.xuiii. in hiber¬

Expanded text:
de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius