comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ intelligi tunc translataᷤᷤ
ẽ si legatum fui̾t instituto re¬
lictum sihr̃s ñ erit ⁊ ob hoc su¬
sceptam dicat Br̃ditatemne p¬
dat legatum.offerri ei optere
petat adiit emm. s magarbit᷑¬
tur afideicommissario ei prãn
cet. nõ cogitur ad irenisi ei dap¬
nim̃uł luc̃ruma fideismissãn¬
o sartiatur.ul ap̃tore honus r¬
mittatur qd̾ recusat. Idem iuł.a¬
it siduo fumt apatre instituti
cum filio enis impub̾e. ⁊ ide sb̃¬
stituti filio. sufficere ei ꝗ fideis¬
missum inẜis tabuł acceꝑitu
num exhr̃dib institutis coge̾
adire patris brditatem. hoc en
fcõ ꝯfirmatis q̃ patris tabulis.
adeunte p̃toremandendum
ẽ. ego puto absenti quo fidei¬
commisario cogiposse brdezĩ
stitutum adire ⁊ restitue. nec u̾e¬
ri hrdem opte̾. ne fortemdamp¬
ñ q̃sian decesẜit fidei ꝯmissarius
quam ei restituatur þrditasẽ
¶Antistia decedes. titium hr̃dem
instituit. et lib̾tatem dedit alli¬
ne directameiq filiam ꝑfidei

Expanded text:
ius est intellegi tunc translatas uest, si legatum fuit heredi instituto relictum 'si heres non erit' et ob hoc suspectam dicat hereditatem ne perdat legatum, offerri ei oportere petat adiit enim, sed magis arbitratur a fideicommissario ei praestdicet, non cogitur adire, nisi ei damnum uel lucrum ‹a› fideicommissario sarciatur uel a praetore onus remittatur, quod recusat. Idem Iulianus ait, si duo fuerint a patre instituti cum filio eius impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditatem: hoc enim facto confirmatisque patris tabulis adeunte praetorem, uidendum est. ego puto absenti quoque fideicommistitutum adire et restituere nec vereri heredem oportere, ne forte in damnon et ante decesserit fideicommissarius, quam ei restituatur hereditas.Antistia decedens Titium heredem instituit et libertatem dedit albinae directam eique filiam per fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cat. nã ⁊ si maximedicat. ului
sua ꝯdictõe.non erit audiendꝰ
missarius dicat adeat prius
et si deh̃ queratur.cͥdo interdũ
audiendum fidei comiissan¬
um sicognitõ plixiorem tc̃ta¬
tum hãt.finge enim u̾ba fider¬
comiissi delongin quo peten¬
da⁊ iustam deliberatõem desiḋ¬
rat. deqͣntitate fidei cominissi
incid̾e. dicẽdum erit ꝯpellend
eum adire. ne prius hr̃s dece¬
dẽs fidei comiissariu defitict.
Tempestuuim enim ẽ reqrere
ꝑ q̃m qs cogaturadire ⁊ restitr¬
ere br̃ditatem.ueluti si p̃tor
aut ꝯsul finͣt hr̃s institutus.
suspectamq hr̃ditatẽ dicat.
ius dicẽ s ⁊ si ip̃e p̃tor hr̃s m¬
stitutus suspectam dicat.ipe
se cogẽ nõ pot̾it qr triplici. of.
est potãte cogere pot̾it suspec¬
tam dicẽtem adire brditate

Expanded text:
cat: nam et si maxime dicatur uel ius sua condicione, non erit audiendusi fideicommissarius dicat: 'adeat prius et sic de hoc quaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim uerba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum cum adire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat. Tempestiuum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: ueluti si praetor aut consul fuerit heres institutus suspectamque hereditatem dicat, ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere, non poterit, quia triplici officest potestate, cogere poterit suspectam dicentem hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ rescripsit. p̃ceptoẽs quoq fi¬
dei commissoꝯ tiner qr nõ por¬
toem hrditariam testator ꝯ me¬
moraũ s simpłr portõem. in
portõem aut ⁊ pceptiones mnd̾¬
ri cecidisse. si isqui rogatus fu

Expanded text:
r rescripsit praeceptiones quoque fideicommisso contineri, quia non portionem hereditariam testator commemorauit, sed simpliciter portionem: in portionem autem et praeceptiones uideri cecidisse. Si is, qui rogatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatib honãtam substitõe.
nam ⁊ si legittimus hr̃s fue̾it
iscin fidei cominissaria br̾dita
relicta ẽ idemdr̃. Siquis alio
loc̃o restituere hrditatem iuis
sit. ⁊ suspectam eam dicat.iuł.
scribcogendum eum ẽẽ Sum¬
stitutus eẽt. sititio .x. dẽdiss ñ
alit cogẽtur quam si ei peciña
offeratur s et salutis ac digni¬
tatis rõ bnda erit. ꝗd enĩsi mo¬
bomplicitus alexandrie iuss
fuit adire. uł nom̃ ispelionis
testatoris deferre. te quoq ⁊ ix¬
si quis petierit ad delib̾ationẽ

Expanded text:
substitutione: nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse simstitutus esset '‹si› Titio decem dedisset', non aliter cogeretur, quam si ei pecunia offeratur. sed et salutis ac dignitatis ratio habenda erit: quid enim si morbo adplicitus Alexandriae iussus fuit adire uel nomen uispellionis testatoris ferre? 8 Paulus lisi quis petierit ad deliberationem
Abbreviated transcription (Latin):
Idem ẽet ip̃i filio. pat̾ rogatus
sit restituere br̃ditatem. S ⁊
si tutoral curator adolescẽtis
uł furiosi rogatus sit restitiue
brditatem.sinedubio trebel¬
liano locus erit fint quesituz
si ip̃i tutori rogatus sit restitr¬
ere pupillus an ipo auctoe re¬
stitutoẽm facẽ possit.⁊ ẽ dec̾tũ
adiuo seuero. non posse tutoi¬
eidem se auetore restituere hr̃¬
ditatem quia inrem suã aue¬
tor ẽẽ ñ pot̾. curatoritñ ado¬
lescentis abadolescẽte potit
restitui hrditas. qm̃ neccĩa ñ¬
aut collegnum uł corpus sit.
qd rogatum ẽ restitue. decreto
eorum qui suntin collegior
corꝑe. in singuł inspecta eorũ
ꝑsona restitutionem uale.nec
enim ip̃e sibi uidetur quis eo¬
rum restitue si hr̃s pcepto fũdo
rogatus sit brditatem restitue.
extrebelliano senatus ꝯ. restitu

Expanded text:
et si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem. Sed et si tutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest. Curatori tamen adulescentis ab adulescente poterit restitui hereditas, quoniautem collegium uel corpus sit, quod rogatum est restituere decreto eorum ‹cui›, qui sunt in collegio uel corpore, in singulis inspecta eorum persona restitutionem ualere: nec enim ipse sibi uidetur quis horum restituere. Si heres praecepto fundo rogatus sit hereditatem restituere, ex Trebe
Abbreviated transcription (Latin):
possunt.nam ⁊̃ adu̾sus absen¬
tes postulatur dectum.siũ cer¬
tior sit quorũdam uoluntas.
recusantium adire ⁊ restitrie
q tc̃tatum ẽ ap̃iulianũ an ad
intestatos locum hãt. s ẽ m̃us.
eoq nre utimurut h̾ senat
consultum adintestatos qͦq
ꝑtineat. siue legittimi siue ho¬
norarii sint successores s ⁊ fi
miscere se h̃rditatisic dem re
stituẽ qd si feci̾nt. transtulisse
uidebuntur actões. Si fisc̾on
uacantia bona deferantur. nͦ
uelit bona agnoscere. et fider¬
commissano restitũe. equissi¬
mum erit qi uendicaũt. sic fi
erit cogi eos agnoscere br̃dita¬
tem. ⁊ restitue idemq erita i
collegiodicendũ. ¶Titrus he¬
res institutus.semꝑmo sbsti¬

Expanded text:
possunt: nam etiam aduersus absentes postulatur decretum, siue certior sit eorum uoluntas recusantium adire et restituere que tractatum est apud Iulianum, ad intestatos locum habeat. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores. Sed et miscere se hereditati, sic deinde restituere: quod si fecerint, transtulisse uidebuntur actiones. Si fisco uacantia bona deferantur nec uelit bona adgnoscere et fideicommissario restituere, aequissimum erit, quasi uindicauerit, sic fisti, dicendum erit cogi eos adgnoscere hereditatem et restituere: idemque erit et in collegio dicendum. Titius heres institutus Sem
Abbreviated transcription (Latin):
fidei cominissarius xeliq̃s tres
legatarius nam iniquissimũ
ẽ ferre legatarium plus ido qr
suspecta dea ẽ h̃rditas qͣm laturꝰ
eẽt si sponte adita fuiss qd̃ aut
insuspecta brditate dem̃ est. hõc
idem dicipot in his testis inqb
tis dico. et siqͥsũt alii. Idẽ põp̃ scri¬
bit. si deductis legatis restitue qͥ
brditatem rogatur.qͣitumẽ u¬
trumsolida legata prãnda sit.
et qrtam exsolo fidei commisso
detrahipossit. an uo et exlegati
et ex fidei comiisso quartam
detrase possit. ⁊ refert aristone
rendisse exomnb detrahẽda
H̾ ẽ exlegatis et fidei omissoreᷤ
que abherede alienate sunt.in
quartamimputatur brdi.q¬

Expanded text:
fideicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in his testamentis,tis dico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an uero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem respondisse ex omnibus detrahendam, hoc est ex legatis et fideicommisso. Res, quae ab herede alienatae sunt, in quartam imputantur
Abbreviated transcription (Latin):
dei commissario. ut si forte fũ¬
dus finit einctus acreditore.
hãt hr̃s cautum. Iuł autẽ ca¬
uendumñ putat.s extimad
fundum quanti ualet. sñ hc
cautõe. hoc ẽ quanti eummuẽde¬

Expanded text:
deicommissario, ut, si forte fundus fuerit euictus a creditore, habeat heres cautum. Iulianus autem cauendum non putat, sed aestimandum fundum, quanti ualet sine hac cautione, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
cc. legass et deductis .c. rogas¬
s hrdemut hrditatem semp¬
morestituat. debedici deduc¬
tis .c. restituta hrditate lega¬
torum actões in fidei ꝯmissai¬
commisit.ut tibi brditate
restituẽt.isq suspectam iussy
ptons adiitarestitut. q̃reba¬
tur ꝗdlegatario dare debe̾s di¬
cendum ẽ. quia p̾sumptum
ẽ uoluisse testatorem cũ hoẽ¬
re legatorum fideiꝯmissum
restitũtota.ccc. te daretitio
debesiam hr̃s h̾rogatus ĩ telli¬
gi d ur te suoloco ꝯstituat. et
qd̾ pͣrs p̾functus omnib br̃¬
ditariis munerib .i. post łga¬
torum datoem reliquũ hĩtu¬
rus foret.si non eẽt rogatus

Expanded text:
trecenta legasset et deductis centum rogasset heredem, ut hereditatem Sempronio restituat, debere dici deductis centum restituta hereditate legatorum actionem in fideicommissacommisit, ut tibi hereditatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dare deberes. dicendum est, quia praesumptum est uoluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod heres perfunctus omnibus hereditariis muneribus, id est post legatorum dationem, reliquum habiturus foret, si non esset rogatus
Abbreviated transcription (Latin):
in cc actoem adusus fideicõ¬
missarium daturum. in br̃de
aut᷑. c. amichi uidetur uera eẽ
iuliam snrĩa.ne dampnum fi¬
dei commissarius sentiat.ultͣ
gati nomine prare quam ade¬
um ex hr̃ditate puenit.quamꝰ
falcidia cesset ut ixptodim pii
ꝯtinetur demq nec exmilitis
testõ plus legatorum nomiẽ
pr̃atur. quam qntitas ẽ hr̃di¬
tatis here alieno deductonec
tam retine quartam fidei com¬
missario pmiititur. Inde nẽa¬
tius scribit.si rogat sit restitr¬
cretotam hr̃ditatemã dedu¬
cta falcidiarogato et ip̃out a¬
lii restituat.ñ utiq debere eu
detraħe fidei cominissario ẜo
quartam nisi ad lib̾alitatẽ tã

Expanded text:
is actionem aduersus fideicommissarium daturum, in heredem autem centum. et mihi uidetur uera esse Iuliani sententia, ne damnum fideicommissarius sentiat ultragati nomine praestare, quam ad eum ex hereditate peruenit, quamuis Falcidia cesset, ut rescripto diui Pii continetur. Denique nec ex militis testamento plus legatorum nomine praestatur, quam quantitas est hereditatis aere alieno deducto. nec tamen quartam retinere fideicommissario permittitur. Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituere totam hereditatem non deducta Falcidia rogato et ipsi, ut alii restituat, non utique debere eum detrahere fideicommissario secundo quartam, nisi libera litate
Abbreviated transcription (Latin):
omnib fidei commissariis he¬
reditatib siqua dehis boĩs iu¬
ditiã pende̾nt. exhis eos subiẽ
inquos ins ususf.quiq tranꝰ¬
fertur.potius qͣm cĩnq pericu¬
losum ẽẽ fidem suam placet ũ
actoes que in hrdem.hrdibq
dari solent.eas. neq meos nz in
his dari qui fidei sue cominisũ.
sicuti rogati eẽnt. restituissẽt s
funss. quo mag mreliquumꝰ
firmẽtur supp̃me defimctorum
uoluntatesa. sublata ẽ h sena
consultodubitatõ eorum qu
adire h̾rditatem recusaret. seu
metulitium. seup̾testumetus.
consueuerunt Quam qͣm ãt
senatus subuentum uoluit
hrdib subuenit tñ et fideiꝯ¬
missario. namineo qd exbrde
si conuemantur exceptõe uti
possunt. hr̃dib subuẽtum ẽ.¬

Expanded text:
omnibus fideicommissariis hereditatibus, si qua de his bonis iudicia penderent, ex his eos subire, in quos ius fructusque transferretur, potius quam cuique periculosum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, restituissent, fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum uoluntates'. Sublata est hoc senatus consulto dubitatio eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum e
Abbreviated transcription (Latin):
institutus ap̃tore adire ⁊ resti¬
tue brditatem qd̾ si fuit factũ.
traseunt actões extrebellianonͦ
qͣrte commodo hr̃s mrestitõe
utetur.nam cum alieno picu¬
lo adierit hrditatemmerito
omni commodo arcebitur. Na. neq¬
int̾ ẽsoluedo sit brditas nec
ne.suffic̾enim recusari abhrde
instituto ñ ec illud in quiritu.

Expanded text:
estituere hereditatem. quod si fuerit factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, soluendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari ab herede instituto. neque il
Abbreviated transcription (Latin):
tatem alti pure ul indiez al¬
ti sub condictõe. subͣ spect᷑am
dic̾ei cui erat rogatus pure
uł indiem restitueint̾imum¬
u̾sam hrditatem restitue seã¬
tus cẽsuit cum aut extiterit
condictio.si uelit alius fidei¬
cominissarius ꝑtem suam su¬
scipe. transirc ad eum ip̃o iure

Expanded text:
tatem, alteri pure uel in diem, alteri sub condicione, suspectam dicit: ei, cui erat rogatus pure uel in diem restituere, interim uniuersam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso i
Abbreviated transcription (Latin):
dimidiam brditatis sempro¬
mo restitue rogam̃t extrebel¬
uano restitutionem fatiendã.
mł. ait. et legatõrum petitoe
scindi sicuit.c. quidem petat¬

Expanded text:
dimidiam hereditatis Sempronio restituere rogauerit, ex Trebelliano restitutionem faciendam Iulianus ait et legatorum petitionem scindi sic, ut centum quidem peta
Abbreviated transcription (Latin):
tpc quam diufimosus ĩ ea¬
dem ꝯdictõe ẽ. n instituto.
n substituto cedit nec̾ si ex¬
sciẽtib p̃funitum ẽ uidebitur ce
excluditur qd ergosi curator x¬
cipe nolit. ñ ne iustius atq utiliꝰ
admisso substitutus cautõe p̃¬
stare cogitur. om̃ib hiisqb boã
restitui debẽt. si forte institutus ĩ
eodem furore decesfit aut ꝯpos
m̃tis affectus añ mortẽ obient.

Expanded text:
 quamdiu furiosus in eadem condicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si cuscientibus praefinitum est, uidebitur cedexcluditur. quid ergo, si curator accipere nolit? nonne iustius atque utilius admisso substitutus cautionem praestare cogitur omnibus his, quibus bona restitui debent, si forte institutus in eodem furore decesserit aut compos mentis ef
Abbreviated transcription (Latin):
tis deq̃me ꝯsulinsti ad substi¬
tutum ꝑtinetsnam senatus ẽ
penas legis cornelie statuãt ad¬
u̾suse in qui sibi hrditatem
uł legatum scripsissaeodẽ mõ¬

Expanded text:
tis, de qua me consuluisti, ad substitutum pertinet: nam senatus cum poenas legis Corneliae constitueret adversus eum, qui sibi hereditatem vel legatum scripsisset, eodem mo
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s tutoris tũtor nõ
tum inchoata sunt. ꝓhr̃dẽ
si legittimẽ etatis ẽ ⁊ ma¬
sculus sit.explicari debẽt.
inꝗbꝰ dolus enis adimtti
pot ꝙ penes tutorez fint.
res capit.ñ ꝗdem crim̃ine cari.
s ex̃ tutelam est ⁊ntili actõe hoc
reddere conpellatim
⁊ qui paliuim postulatiit noĩa¬
re ⁊ qui ꝑaliũ ł idem facit.

Expanded text:
res tutoris tutor non tum inchoata sunt per heredem, si legitimae aetatis et masculus sit, explicari debent: in quibus dolus eius admitti potest.Quod penes tutorem fuit, res capit, non quidem crimine caret, sed extra tutelam est et utili actione hoc reddere compellitur.et qui per alium postulat: item nominare et qui per alium hoc idem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sicum fidenissorib
cutoris. xstipłatione rẽ salua
fore agẽtur. eas dem reput tr̃es¬
Bebunt quas tutor.
rumq froenissores ndicem ac¬
ceñaudice defuncto. priusqua
ad eumiretim. ec̃ solos fideuisso¬
res alt iudex datus est. offitio co¬
gnoscẽtis ꝯuemet. si tutores sol¬
nẽzo sit. ⁊ amministratio nõ di¬
spͦ s comunis fuit. portõnu¬
irilium admitt̃e rõnem exper¬
sona tutorum.

Expanded text:
Si cum fideiussoribus tutoris ex stipulatione rem saluam fore agetur, easdem reputatbebunt, quas tutor. rumque fideiussores iudicem accepit: iudice defuncto, priusquam ad eum iretur, contra solos fideiussores alter iudex datus est. officio cognoscentis conueniet, si tutores soluendo sint et administratio non dispar, sed communis fuit, portionum uirilium admittere rationem ex persona tutorum.
Abbreviated transcription (Latin):
lus. uł ꝓpria amminͣstratõ cũ¬
uenat iniuditium. ⁊ extat ser¬
uni finã existimãtis. si post mõ¬
tem tutoris.hr̃s eius ⁊ negã py¬
pilli gerẽ ꝑseueram̃t. aut mar¬
ca tutoris. pupilli pecumã in¬
uemit. ⁊̃ sumpẜit. uel eam pecu¬
nam qͣm tutor stipłatus fiñt
exegĩt. tutele iuditio eum tĩmri
suo nomine.nam cũ ꝑmittat᷑
adusus hr̃dem expprioḋolo ry¬
rari in litẽ. apparet eum iuditõ
tutele tñri exdolo ꝓprionegli¬
gẽtia plane ꝓpriaheredi non ĩ¬
putabitur usuras qͦq enis pe¬
cume. qͣn pupillaremagita¬
int. pr̃are debet hr̃s tutoris ꝙ̃¬
tas aut. ⁊ cuius tꝑ̃i uẜas pr̃ate

Expanded text:
lus uel propria administratio ueniat in iudicium. et exstat Seruii sententia existimantis, si post mortem tutoris heres eius negotia pupilli gerere perseuerauerit aut in arca tutoris pupilli pecuniam inuenerit et consumpserit uel eam pecuniam quam tutor stipulatus fuerat exegerit, tutelae iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur aduersus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio.Neglegentia plane propria heredi non imputabitur.Usuras quoque eius pecuniae, quam pupillarem agitauit, praestare debet heres tutoris: quantas autem et cuius temporis usuras prae
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. exhono ⁊ equoꝯstitui a
indice optet.. ¶Sidenisiores
atutorib nominati.si p̃sentes
fuerunt.⁊ non cẽdixeruntano
mina sua ꝑferri mnacta publi¬
ca passi sunt. equum ẽ pĩn tene
Natqo si iure legittimo stipłom
terpoita finss eadem cã in detrr
ꝯfirmatorum.qui.s.cum idoẽos
eẽ tutores afsirmauĩnt. si denisso

Expanded text:
debeat, ex bono et aequo constitui ab iudice oportet.Fideiussores a tutoribus nominati si praesentes fuerunt et non contradixerunt et nomina sua referri in acta publica passi sunt, aequum est perinde teneri, atque si iure legitimo stipulatio interposita fuisset. eadem causa uidetur adfirmatorum, qui scilicet cum idoneos esse tutores adfirmau
Abbreviated transcription (Latin):
gotia geixit. an q̃ĩptutore ne¬
gotia gesẜit. tñatur queritur⁊
est uernus cessare bãc ac̾tõem.qr
officio curatoris functus ẽ. siqͥs
tam̃  tutor non eẽt.ꝯpulsus ap̃¬
tore uel ap̾side. dum se putat tr¬
rorem gessit tutelamandẽdu¬
est an pro tutore tñatim. et
magis ẽ. ut quamnis ꝯpulsus
gesrit. tñri tñ debe̾at. quia aĩo tu¬
roris gesẜit. cum tutor non eẽt.
at iste curatornon qͣ̃i tutor set
qͣi curator gessit. ¶In ꝓtute¬
le iuditio usure qͦp uemunts
eorum que ñ gessit tñatur. ⁊ rec¬
te actems tñbitur si alius ge¬
sturus finti s ⁊ si cognito qd̾ tu¬
torñ funt abstinint se abãm¬
instratoe indeamus an tñatur.
si nẽcc̃ios pupilli ñ certioraũ.
rem pupilli uẽdidit. nec eausu¬
capta ẽ. petet eam pupillus qm¬
tutoris ñ ẽ rerum pupilliam¬
Iministrati t̃ cutor utatesollmr¬

Expanded text:
t, an, quasi pro tutore gesserit, teneatur, quaeritur. et est uerius cessare hanc actionem, quia officio curatoris functus est. si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit.In protutelae iudicio usurae quoque ueniunt.Sed eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, uideamus, an teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, rem pupilli uendidit nec ea usucapta est, petet eam pupillus, quamtutoris est rerum pupilli administratio.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝯsul. siue p̃ses siũ
ueꝯsulatum opti:¬
neat ꝓuintieuł tpr̃is cã preside
defunctouł qr ip̃i ꝓuintia re¬
gẽda ꝯmissã ẽ. tutorem dare po¬
re pot̾ qd au̾tem ꝑmittit tuto¬
rem dare ꝓuĩtie presidi.eis tm̃
pmittitur. q sunt eiusdẽ ꝓuin¬
tieaił ibidem domiciliu hñt᷑
ti appellassent.qdam aũt non
ad eent. diuus pis rescripsit.
dãdum tpr̃alium tutorẽ qui
tutela fungatur.
Ius dandi tutores. datũ
ẽ omnib magr̃atib mum̾ici¬
palib. eoq iure utimur. s illẽ
qui ab eodem municipiouel
agro. euis dem municipii est.
nec ꝯꝓmissanius ex sua sina fi¬

Expanded text:
sul siue praeses siue proconsulatum optineat prouinciae uel temporis causa praeside defuncto uel quia ipsi prouincia regenda commissa est, tutorem dare pood autem permittitur tutorem dare prouinciae praesidi, eis tantum permittitur, qui sunt eiusdem prouinciae uel ibidem domicilium habentti appellassent, quidam autem non adessent, diuus Pius rescripsit dandum temporarium tutorem, qui tutela fungatur. Ius dandi tutores datum est omnibus magistratibus municipalibus eoque iure utimur, sed illum, qui ab eodem municipio uel agro eiusdem municipii est. nec compromissarius ex sua senten
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ institutus adire nolit. senatꝰ
cẽsuit eum si inpub̾is noĩe de¬
sideturadire cogẽd̾umũ tñ pr¬
pillo pupille ne tutor abeocin
iꝰ dãdi erit detur. ꝗ tutelam reti¬
neat quoe ad restituatur hr̃oi¬
tas ⁊ rem saluam fore abhorde
caueatur pa dinus adriamis
ut id meos ẜuetur cui dixecta¬
aut apatrono rem saluam foẽ¬
pupillo. ñ facile cantio exĩgat᷑.
tam̃ senatus ꝓ ex̃neo hr̃i uolu
tutela uosine nincło cautois
ñ ꝯmittitur. Quidergosi ñ ca¬
ueatñ dubie tutela non erit
ap̃ patronum s sipuella duo¬
decimumãnum inplem̃t. tutõ

Expanded text:
et institutus adire nolit, senatus censuit eum, si impuberis nomine desideretur, adire cogendum, ut tamen pupillo pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam retineat, quoad restituatur hereditas et rem saluam fore ab herede caueatur. postea diuus Hadrianus, ut ideautem a patrono rem saluam pupillo fore non facile cautio exigatur, tamen senatus pro extraneo haberi uoluitutela uero sine uinculo cautionis non committitur. quid ergo si non caueat? non dubie tutela non erit apud patronum.Sed si puella duodecimum annum impleuerit, tutor
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ses ꝓuintie. in furore aut de¬
m̃tia ꝯstitu̾tus dedĩt tutore.
ñ putoualere. q̃muis p̃tor uel
p̃̾ses sit. nec furor ei magr̃atums
abroget. attam̃ datio millius
ent mom̃ti. ¶Dari tutor oĩ
die potit.furioso ⁊ fimose mu
to ⁊ surdo tutor uł curator ap̃¬
toe uel ꝑreside dan pot̾it.
tirẽ. Imp̃ub̾i adhrditate
tis absente eo qi non hñti da¬
tus sit.datio nulla ẽ. nam ⁊qͦ
mõ inpetitõe tutoris erratum
fuĩt infacti cã. maxime post cõ¬
stitutõem diuorum frm̃. nõ iͣi
tutoris datio

Expanded text:
ses prouinciae in furore aut dementia constitutus dederit tutorem, non puto ualere: quamuis enim praetor uel praeses sit nec furor ei magistratum abroget, attamen datio nullius erit momenti.Dari tutor omni die poterit.Furioso et furiosae et muto et surdo tutor uel curator a praetore uel praeside dari poterit.tionum.Impuberi ad hereditatem enti, sed absente eo quasi non habenti datus sit, datio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti causa, maxime post constitutionem diuorum fratrum non ualet tutoris datio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾u suolitigat. tutorem dari pose.
pomp̃.senbit ⁊ uerum ẽ. ut ita
tores dare possũt.decuriones.¬
dare iubeantur tutores dũ mõ
maior ꝑs ꝯuematubinon est
dubium quunum exse dare
possint. ¶Magrãtus mimi¬
cipał.collegam sinm qrdaꝵ e
tritorem possit. dubiumnõ ẽ¬
Od. entri tutor amagrãti¬
b ppłi romanidan non pot̃.cr
rator pot̃.nam decuratore sub¬
stituendo. etc̃o ꝯp̃hensum est.¬
Euratorem hñtiquominus.
alnis curator detur. regła iuris:
non est inpedim̃to.

Expanded text:
tu suo litigat, tutorem dari posse Pomponius scribit et uerum est, ut ita tutores dare possunt, decuriones iubentur dare tutores, dummodo maior pars conueniat: ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint.Magistratus municipalis collegam suum quin dare tutorem poss‹i›t, non e.Uentri tutor a magistratibus populi Romani dari non potest, curator potest: nam de curatore constituendo edicto comprehensum est.Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est impedimento.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seuerus cornelio pculo.si qñde
sinit incuntate exq̃ pupilli oĩ¬
undi s q idoneu indeantur eẽ
tutores offitium sit magrãtu¬
umin quirẽ exnricinis cnutati¬
b honestissimum q̃mq ⁊no¬
mina p̾sidum ꝓuintie mitte.
ñ ip̃os ⁊rͣbitrium dãdi sibi uẽ
pubidatumꝰ qͣcum qͦ ex̾cã pͣse¬
aium curatorem sibi pete debeb̾.
ẽ tutor.qͣi minori qro an excu¬

Expanded text:
 Uerus Cornelio Proculo.Si quando desi‹nt› in ciuitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei uideantur esse tutores, officium sit magistratuum inquirere ex uicinis ciuitatibus honestissimum quemque et nomina praesidi prouinciae mittere, non ipsos arbitrium dapuberi datum quacumque ex caalium curatorem sibi petere debebiest tutor quasi minori: quaero an excu
Abbreviated transcription (Latin):
ui frẽsirpserũt. filum si sobn¬
ge uiuat. patri curatorem dãdr̃
pius matris q̃relam defiliis ꝓ¬
digis admisitut curatorez ac¬
cipiant. in ħ̾ uerba. nõ ẽ nouu
quosdam ⁊ sim̃tis sue uidebnĩr
tare bona ad se ꝑtinẽtia. ⁊nsi
subueniatur his deducantur
spicẽ nos. ⁊̃ eis qui quoad boȧ
ipõrum ꝑtini. furiosum fatiũt

Expanded text:
escripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum Pius matris querellam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec verba: "non est novum quosdam, etsi mentis suae videbuntur tare bona ad se pertinentia, ut, nisi subveniatur is, deducantur rospicere nos etiam eis, qui quod ad bona ipsorum pertinet, furiosum faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊mortis tp̃r amplius quaz
q̃tuor libre non dep̃ hendim¬
tur.intotis.u. libris. hr̃de eẽ
obligatum.qm̃ articulus est
p̾sentis tpris. demonstratoe¬
e inseꝯtinens. qd̾ ip̃m qͣntu
adip̃am iur̃ obligõe ꝑtineat.
recte dicetur. ut ip̃o iure sit he¬
res obligatus uerum sciend¬
ẽ. si in hoc alienaui̾t testator ĩ¬
de libram. ꝙ dimimuẽ uellẽt
exlegato uxori sue. tc̃muta¬
ta uoluntas defuncti.l ocum
fatiet doli.m. exceptõi.ut si
pseueraũt mulier. inpetẽdiᷤ.
u. libris exceꝑtõe doli.m. sub¬
moueaturs si exnec̃citate a¬
liq̃ ꝯpulsus testatornon qd̃
debebuntur. n ec doli .m. excep¬
tio nocebit adusus petentem.
ꝙ si ita legass uxori aurum

Expanded text:
mortis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis quinque libris heredem esse obligatum, quoniam articulus "est" praesentis temporis demonstrationem in se continens. quod ipsum quantum ad ipsam iuris obligationem pertineat, recte dicetur, id est ut ipso iure heres sit obligatus. verum sciendum, si in hoc alienaverit testator inde libram, quod deminuere vellet ex legato uxoris suae, tunc mutata voluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si perseversaverit mulier in petendis quinque libris, exceptione doli mali submoveatur. sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod debebuntur nec doli mali exceptio nocebit adversus petentem. Quod si ita legasset uxori "aurum
Abbreviated transcription (Latin):
me pie h̃ amplius cooꝑto¬
riatabiana.⁊ tumcas tres cỹ
palliolis q̃ elegerit dari uolo.
⁊ pallio las semꝑma eligere
dum taxat eligi possit. ꝙ si ñ
liolas ⁊ exinthes prãturum.
uł ueram extimatõẽm earu.¬
conditõem humanam ꝯtige¬
dib meis fi uolo.iubeoq si¬
tum ẽ cum in eo tẽplo.non n
aut erea aut argẽtea.tm̃ sint

Expanded text:
e Piae hoc amplius coopertoria Taviana et tunicas tres cum palliolis quae elegerit dari volo": et palliola Sempronia eligere dumtaxat eligi posse: quod si non liola set ex synthesi praestaturum vel veram aestimationem earucondicionem humanam contigedibus meis fieri uolo: iubeoque situm est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tant
Abbreviated transcription (Latin):
uro legato. c̾ti pondens ma¬
tiem prestariiussit. recte pro
culum aureum qd̾ elegerit.
fidei hr̃dum cominitto ut da¬
ret. q̃ro cum in h̃rditate non
sint. nisi trulle.sciphi. modi¬
oli. phiale. an seia. dehis spẽ
se eam exhis eligere.
Ceũ. Uitia testõ. itẽ codi¬
cilł. multas spẽs tam argẽti
qͣm uestis. spetialit̾. ꝑ fidei cõ.
reli quio. Quero an non alie
spes legato cedant. quam q̃

Expanded text:
uro legato certi ponderis materiam praestari iussit, recte pronculum aureum quod elegerit fidei heredum committo ut darent". quaero, cum in hereditate non sint nisi truellae scyphi modioli phialae, an Seia de his specise eam ex his eligere. um.Titia testamento, item codicillis multas species tam argenti quam uestis specialiter per fideicommissum reliquit: quaero an non aliae species legato cedant, quam quae
Abbreviated transcription (Latin):
R. ẜm ea que ꝓponerẽtur. argẽ¬
teum ponendum.
muliebris legatus eẽt.muli¬
ebris ea tantumm̃o deb̾i. of¬
filius la beoienderunt. q̃ ex
his tradita utẽti cãm uxori
airo finssẽt. aliter ẽ ĩ terpre¬
tãtib summã fore captõem
si uascularius aut faber.⁊ar¬
gẽtarius uxori ita legasset.¬
situm ẽ ase. nec qd̾ ꝯmodatu
reliquiss argẽtum legatum
uideri.ix. idem cassellius des
modato. la beo qd̾ depoĩtum
eẽt ita deberi.si p̾sentis custo¬
die cã.non ppetue. ueluti the¬
saurum si depõitum eẽt.quia
illa u̾ba. qd̾ domimee erit.sic
accipi debere eẽ.solebat.⁊ hoc
se seribens. cin argẽtum ꝙ in
tusculano fundo cum moret.
sculanum iussu testatoris tr̃a¬
latum eẽt. deberi.cc̾ foret. si in iy¬
su transiatum eẽt.

Expanded text:
ndum ea quae proponerentur argenteum ponendum. muliebris legatus esset, ea tantummodo deberi Ofilius Labeo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxoruiro fuissent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.situm a se nec quod commodatum reliquisset argentum legatum uideri respondit. idem Cascellius de commodato.Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis custodiae causa, non perpetuae ueluti thensauro depositum esset, quia illa uerba 'quod domo me‹a› erit' sic accipi debere 'esse solebat': et hoc sse scribit, cui argentum, quod in Tusculano fundo cum moreretsculanum iussu testatoris translatum esset, deberi: contra fore, si iniussu translatum esset.
Abbreviated transcription (Latin):
sint osuetudinem pat̾ris. fi
spectãdamnon ⁊̃ in his. q̃ cer¬
tum ẽ eius gñs non eẽ.¬
¶Quioam primipilaris uxo¬
risue argentum escarium le
q̃reretur detali legato. hoc ã¬
plius filia mea dulcissima e
medio sumito.tibiq hẽto or¬
nam̃tum oẽ meuminu hebẽ
cum auro.⁊ si q̃ aliamuliebri¬
a apparui̾nt. cum testatrix ne¬
gotiatrix fũt. an u̾o solum
argẽtum ro qd̾ in domo. uel
intra horreum unsib eius fu¬
trix huit ppriu argentum
adusumsium patum. nõ in¬
deridlegatum. qd̃ negotiã¬
di cãuena le ꝓpomi soleret. nͥ
deeo q̃ sensisse is qui petat
pbet. Neratnis ꝓculum refert
ita iꝑndisseuasis electrinis
legatis. mõnicħꝰ interẽe. qua¬
gentum electro.an electru
argeto cetant.ad exaspectu

Expanded text:
sint, consuetudinem patris familias spectandam, non etiam in his, quae certum est eius generis non esse.Quidam primipilaris uxori suae argentum escarium legquaereretur de tali legato: 'hoc amplius filia mea dulcissima e medio sumito tibique habeto ornamentum omne meum muliebre cum auro et si qua alia muliebria apparueri‹n›t', cum testatrix negotiatrix fuerit, an non solum argentum, quod in domo uel intra horreum usibus eius futrix habuit proprium argentum ad usum suum paratum, non uideri id legatum, quod negotiandi causa uenale proponi soleret, nisi de eo quoque sensisse is qui petat probet.Neratius Proculum refert ita respondisse uasis electrinis legatis nihil interesse, quangentum electro an electrum argento cedat? id ex aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ¶Mulier decedẽs or¬
nam̃ta legauerat. ita seie ami¬
ce mee ornam̃ta uniusa dari
uolo eodem testõ ita seripẜat.
funerari me arbitrio uiri mei
sepulturemee cã feram. exor¬
nam̃tis lincas duas⁊ marga¬
ritis ⁊uiriolas sex maragdis.
sineq hr̃des. neq maritus cỹ
humi corpus darẽt. exornam̃¬
ta q̃ corpi iussus erat. adici de¬
derunt. Quesitum ẽ utru ad
cam cui ornam̃ta uniu̾sa reli¬
q̃rat ꝑtineant.anadh̃rdes.a.¬

Expanded text:
.Mulier decedens ornamenta legauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei sepulturae meae causa feram ex ornamentis lineas duas ex margaritis et uiriolas ex smaragdis': sed neque heredes neque maritus, cum humi corpus daret, ea ornamenta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa reliquerat, pertineant an ad heredes.
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑte falsum. nã deco ꝙ debetur
sine dubio. ut putasiaun. lib̃.
stipulatus furĩt hoc aurũ ꝙ eide¬
berctur exstipulatu ꝑtinetadu¬
exeo aureo ali ꝗdsibi facẽt. nã
tẽ licet ap̃ artificem.sit auru.
ut in chominus uxori debeat̃.
qd si aurum dedit aurificiũ
nõ taṁ exauro fieret sibi ali¬
qd̾ corpisculum. s exalio. tẽ
q̃ tenus dñium transit enis
aun. adaurificem. quippe cuz¬
qi pmutatõem fecisse indeat᷑.
ql. oc aurumnon transib̾ad
uxorem. ¶Item scrib̾ ꝗntꝰ
mutius.si maritus uxori cu
aurum qd̾cumq uxoris cã
patum eẽt. tͣtius hr̃s uxori
daret. ⁊ si librã auri. iñ ueĩss̃.¬

Expanded text:
te falsum. nam de eo, quod debetur, sine dubio: ut puta si auri libras stipulatus fuerit, hoc aurum quod ei deberetur ex stipulatu, nex eo auro aliquid sibi faceret: nam tunc, licet apud aurificem sit aurum, ut nihilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem quippe quasi permutationem fecisse videatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem. Item scribit Quintus Mucius, si maritus uxori, cum"aurum quodcumque uxoris causa paratum esset", uti heres uxori daret, etiamsi libra auri inde veniss
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta muliebrib ꝯterte sũt.
ut mhis aspectus mm potẽ¬
aurea emblemata.q̃ in lapi¬
dih absidib argẽteis eert
ꝗreplumbari possent. deł gal¬
lue atss iabeoiꝓbar.tubero

Expanded text:
 muliebribus contextae sunt, ut in his aspectus auri potenaurea emblemata, quae in lapidibus apsidibus argenteis essent et replumbari possent, deberi Gallus ait: sed Labeo improbat. Tubero
Abbreviated transcription (Latin):
aures inqbodue margarite
elencthi ⁊ finaragch suole¬
gass a postea elenchos eisdez
tetraxiss q̃ reretum an nicħo
minus derc̃tis elenchis.ina¬
ures deberẽtur.R. deb̾i si mane¬
tis detraxisset.
cħ interẽ. s difficultatem fac̃¬

Expanded text:
aures, in quibus duae margaritae elenchi et smaragdi duo, legasset et postea elenchos eisdem detraxisset et quaereretur, an nihilo minus detractis elenchis inaures deberentur: retis detraxisset. hil interest: sed difficultatem fac
Abbreviated transcription (Latin):
ornãdi cã. que exnumero ⁊
ħ̾ sunt. aurum gemme lapil¬
li. qui aliam nullaminse uti¬
litatem hant. ¶Mundu̾
muliebris ẽ quo mułr mu¬
dior fit. Continẽtur eo. specu¬
lum. matule. unguẽtauasa
unguẽtaria. ⁊ si qua simlia
dicipossunt. ueluti lauatõiᷤ.
ciriscus ornam̃toru. ut ut¬
te mitre. semimitre.calintica.
acus cum margarita. ꝙ̃ mu

Expanded text:
ornandi causa: quo ex numero etiam ornandi causa: quo ex numero etiam haec sunt: aurum gemmae lapilli, quia aliam nullam in se utilitatem habent. mundus mulieris est, quo mulier mundior fit: continentur eo specula matulae unguenta uasa unguentaria et si qua similia dici possunt, ueluti lauatio riscus. ornamentorum haec: uittae mitrae semimitrae calautica acus cum margarita, qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nationes q̃dam.ueluti sar¬
matarum. q̃ pellib tegũtur.¬
arsto ⁊̃ coactilia. uesti cedere
ait ⁊tegum̃ta subselliorum
hinc legato cedẽ ince marga¬
ritarum Item fibule. ornam̃¬
torum mag̃ quam uestis st̃.¬
tapeta uesti cedunt. q̃ aut in¬
sterni.aut mici solẽt s stragr¬
las ⁊babilonca. q̃ equis ĩster¬
ni solẽt. non putouestis loco¬
eẽ Fascie crurales.pedulesq
⁊ ĩpilia. uestis loco sunt. qr ꝑ
tem corpis uestuut alia cã
ẽ cerdonum.qr usum calcia¬
m̃torum pr̃ant cẽruicalia q̃¬
q uestis nomine ꝯtinentur.
Siquis addiditu estem suã.
apparet deea eum sensisse qͣm
uestis ert. q̃tem pelles capri¬
ne ⁊ agnine uestis erunt.
¶Muliebriueste legata ⁊ in¬
fantilemꝯtim̃. ⁊ puellaru
lieres õs dici q̃ cumq sexus
femimm sunt. ¶Ornamẽ¬
ta muliebria sunt. qb muli¬
er ornatur. ueluti iaures ar¬
mille. uirole. amili. p̃ter sig̃¬
torios. ⁊ omĩa q̃ adaliam rem
nullam parãtur. nisi copis

Expanded text:
m nationes quaedam, ueluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur.Aristo etiam coactilia uesti cedere ait et tegimenta supselliorum huic legato cedere.Uittae margaritarum, item fibulae ornamentorum magis quam uestis sunt.Tapeta uesti cedunt, quae aut sterni aut inici solent: sed stragulas et babylonica, quae equis insterni solent, non puto uestis esse. Fasciae crurales pedulesque et inpilia uestis loco sunt, quia partem corporis uestiunt. alia causa est ‹u›donum, quia usum calciamentorum praestant. Ceruicalia quoque uestis nomine continentur. Si quis addiderit 'uestem suam', apparet de ea eum sensisse, quam uestis erunt. Item pelles caprinae et agninae uestis erunt. Muliebri ueste legata et infantilem contineri et puellarum omnes dici, quaecumque sexus feminini sunt.Ornamenta muliebria sunt, quibus mulier ornatur, ueluti inaures armillae uiriolae anuli praeter signatorios et omnia, quae ad aliam rem nullam parantur, nisi corporis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃eui ca paui.do. lego.placroia
deberi.sicuti cumita legatur.
titio uina q̃ imurbe heo seu ĩ
portu.do. lego. omnia deberih̃
uerbũm seu ampliãdi lega¬
ti grã positum est.
in lãcem maxĩa
miore minima reliq̃rat.itale¬
gauãt. lancemminorẽ illi le¬
gomediemagnitudinis ui¬
deri legatam lancem. rnsum
ẽ.si non appareret.q̃m lancem
adiucta sigilla eneaceta ꝙ o
omnia. q̃ ad eandem silitudiẽ
redegi possuntargento fcoceᷤᷤ¬
numantur. gemine anulis ĩ¬
clise. Quippe anulorũħsũt ꝙỹ¬
bia argetea crustis aureis il¬
ligata margante. q̃ita orno¬

Expanded text:
 paraui, do lego', placet omnia deberi, sicuti cum ita legatur: 'Titio uina, quae in urbe habeo seu in portu, do lego', omnia deberi: hoc enim uerbum 'seu' ampliandi legati gratia positum est. i lancem maximam minorem minimam relinquebat, ita legauerat: 'lancem minorem illi lego'. mediae magnitudinis uideri legatam lancem responsum est, si non appareret, quam lancem adiuncta sigilla aenea ceteraque omnia, quae ad eandem similitudinem redigi possunt, argento facto cenumerantur gemmae anulis inclusae, quippe anulorum sunt, cymbia argentea crustis aureis illigata. margaritae, quae ita orn
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa dicendumẽ.an ea legata
ẽẽ dequa senserit testator. nõ
q̃ rener aut munebris ant
ai scire se q̃ndam senatorem
nmiliebrib senatoriis uti so¬
licum. qui si leganãt mune¬
brem nestemnonuide̾tim. de
ea sensisse. qua ip̃e qĩ uirili u¬
tebati.¬

Expanded text:
omnia dicendum est eam legatam esse, de qua senserit testator, non quae re uera aut muliebris aut ait scire se quendam senatorem muliebribus cenatoriis uti solitum, qui si legaret muliebrem uestem, non uideretur de ea sensisse, qua ipse quasi uirili utebat
Abbreviated transcription (Latin):
capicia. zonemitre. q̃ magis
cum uiro. ueluti si enism odi
penule. pallium uestes ⁊ reliqͣ
huiusmõi. ꝗb sine rep̃ hensi¬
oncułum. uel uxor utatur fa¬
miliaria sunt. q̃ ad familia
uestiẽdam. pata sunt. sicuti sa¬
ga. tunice. penule. lintea uesti¬
m̃ta. stragula. ⁊ꝯ sumlia uestiᷤᷤ

Expanded text:
capitia zonae mitrae, quae magis capitia zonae mitrae, quae magis cum uiro, ueluti si eipenula palliumve est et reliqua huiusmodi, quibus sine reprehensione vel vir vel uxor utatur. familiarica sunt, quae ad familiam vestiendam parata sunt, sicuti saga tunicae penulae lintea vestimenta stragula et consimilia. Vestis
Abbreviated transcription (Latin):
detextum ẽ. ⁊ si detextum ñ sic.
i. si sit ꝯsumatum ꝗd̃ intela ẽ.
ñ dum ꝑ textumaił detextum.
uł ꝯtextum appellatur quisqs
igitur uestem legauerit.n
tur. nichꝰ refert. uestim̃torum
serica. uł bonbicina q̃ induen¬
di amitiendi. p̃cingendi ainstẽ¬
nẽdiamitiendi.incubãdiue
cã pata sunt ⁊ q̃ his accessioiᷤ
uicecedũt. q̃ sunt insite pic¬
ture clanim ꝯniuestib insu¬
untur. ¶uestim̃ta omnia
aut uirilia sunt.aut puerilia.
aut muliebria.aut coĩa. aũ fa¬
miliaria urilia sunt. q̃ ip̃ius
patris familie. cã ꝑata sũt. ue¬
luti toge.⁊ tumce. palliola.ue¬
stim̃ta.stragula. asitaria.⁊ sa¬
ga. ⁊ reliq̃ similia.sim p̃uerili¬
asunt. q̃ adnullumaliũ susỹ
ptinẽt. nisi puerilem. ueluti
toge.p̾texte. alicule. ⁊ clami¬
des.pallia. q̃ filiis nris ꝯꝑani¬
mus muliebria sunt q̃ mrĩs.
fam̃. cã sunt ꝯparata. qb uir
ñ facile uti pot̾. sine uitupa¬
tõe. ueluti stole. pallia. tumice

Expanded text:
textum est, etsi desectum non sit, id est si sit consummatum. quod in tela est nondum pertextum uel detextum, contextum appellatur. quisquis igitur uestem legauerit, netur, nihil refert.Uestimentorum serica uel bombycina, quae induendi praecingendi amiciendi instenc‹u›bandiue causa parata sunt et quae his accessionis uice cedunt, quae sunt insitae picturae clauique qui uestibus insuuntur. Uestimenta omnia aut uirilia sunt aut puerilia aut muliebria aut communia aut familiarica. uirilia sunt, quae ipsius patris familiae causa parata sunt, ueluti togae tunicae palliola uestimenta stragula amfitapa et saga reliquaque similia. puerilia sunt, quae ad nullum alium usum pertinent nisi puerilem, ueluti togae praetextae aliculae chlamydes pallia quae filiis nostris comparamus. muliebria sunt, quae matris familiae causa sunt comparata, quibus uir non facile uti potest sine uituperatione, ueluti stolae pallia tunicae
Abbreviated transcription (Latin):
uosorum. facilius intellisi po¬
se quꝰ̾ fsimobserm sit inspiriẽ¬
qui testm̃ fecit hũit. ¶La¬
beo. testõ sue neratie uixori fre
nominatim leganãtirestem
mudum muliebrem oẽmor¬
nom̃toq muliebria omnria.
lanãiium. purputramuersi
nect̃ia u̾borum multiplicatõ
qr labeo. testõ lanamlxc dem̃
uersi coloriam scripsit. qĩ de¬
siit lana tincta.lana cẽ. detẽto

Expanded text:
ius intellegi posse: quod si in obscuro sit, inspicienqui testamentum fecit, habuerit. Labeo testamento suo Neratiae uxori suae nominatim legavit "vestem mundum muliebrem omnem ornamentaque muliebria omnia lanam linum purpuram versicnecessaria verborum multiplicatio, quia Labeo testamento lanam ac deinde versicoloria scripsit, quasi desit lan
Abbreviated transcription (Latin):
lieres hor̃e solent. reticula cro¬
cicuntia sic ⁊ mulier pot̃ eẽ
mũda.non tam̃ ornataut so¬
let ꝯtingẽ̾.in his q̃ se emũda¬
uerũt.lote inbalneo.n se or¬
nauerunt ⁊ ec̃c. est aliqua ex
sompnostatim ornata. nõ tñ
ꝯmundata. margarita si ñ so¬
luta sunt. uł qui alii lapides.
si ꝗdem exemptiles sint. dicẽ¬
dum ẽ ornam̃torum loco hrĩ.
s si in hoc sunt resoluti. ut re¬
ꝯponatur. ornam̃torum loco
sunt. Qd̾siad huc sunt rudes
lapilli. uł margarite uel gẽ¬
me. ornam̃torum loco ñ erũt.
namtorum loco ⁊ appellatõe
ꝯp̃hendi uoluit unguenta
mundo non continentur.ꝯ
ueste. mag̾ ornatirs gra. qua
quo corpus tegatur ꝯparẽt᷑.
tam̃ qd̾ eo nomine sint reꝑ¬
ta. potius hñda ẽẽ uestis mi¬
mero qͣm ornam̃torum siłr
ornam̃torum ẽẽ ꝯstat. qb u
ti mułres uenustatis ⁊ ornatꝰ
cã ceperunt.n referre.si q̃da
eorum. alium qusum p̃be
ant sicutimitre ⁊ andemata.
qͣmuis corpus tegant. tam̃

Expanded text:
lieres habere solent, reticula crocyfantia. sicut et mulier potest esse munda, non tamen ornata, ut solet contingere in his, quae se emundauerint lotae in balneo neque se ornauerint: et contra est aliqua ex somno statim ornata, non tamen conmundata.Margarita si non soluta sunt uel qui alii lapides si quidem exemptiles sint, dicendum est ornamentorum loco haberi: sed et si in hoc sint resoluti ut componantur, ornamentorum loco sunt. quod si adhuc sint rudes lapilli uel margaritae uel gemmae, ornamentorum loco non erunt,namentorum loco et appellatione comprehendi uoluit.Unguenta, mundo non continentur. 2ueste magis ornatus gratia, quam quo corpus tegant, comparentur, tamen quod eo nomine sint reperta, potius habenda esse uestis numero quam ornamentorum. similiter ornamentorum esse constat, quibus uti mulieres uenustatis et ornatus causa coeperunt, neque referre, si quaedam eorum alium quoque ant, sicuti mitrae et anademata: quamvis enim corpus tegant, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. sine dubio ñ deb̾etur. id
qd̃ in credito eẽt. hoc ideo qr¬
Eri ñ possit. ¶Cui aurumł
argentum feni legatum ẽ. si
fractumuł collisum sit. nõs
tinetur seruius existĩat aurẽ
uł argentum fractumid in¬
deri. quo cominode uti possi¬
mus argẽtum aũt fractum
⁊ collisum.ñ incide̾ mea dif¬
funtõem. s infecto contineri.
¶Cun legatum ẽ aurum. oẽ ꝙ
suum eẽt. cum morẽtur. eniꝰ
tuit suum ẽẽ. s si qͣ distribũ
enis rei fcã est. tunc int̾est quõ
sit legatum. ¶Si fem̃ au¬
rum legatum ẽ. eẽ ad eum ꝑ¬
tinet. cin legatum ẽ. ex quoa¬
uro ali qd ẽ effectum.siue id
sue. siue alt̾nus usiõis cã. pa¬
tum eẽt. ueluti uasa aurea e¬
em blemata. signa aurũ mu¬
liebre. ⁊ cet̾a q̃ his reb sunt
similiass si ita in fectũ legatẽ¬

Expanded text:
et, sine dubio non debetur id, quod in credito esset: hoc ideo, quri non possit. Cui aurum vel argentum factum legatum est, si fractum aut collisum sit, non continetur: Servius enim existimat aurum vel argentum factum id videri, quo commode uti possumus, argentum autem fractum et collisum non incidere in eam definitionem, sed infecto contineri. Cui legatum est aurum omne, quod suum esset cum moreretur, eius tuit suum esse. sed si qua distributio eius rei facta est, tunc interest, quomodo sit legatum. si factum aurum legatum est, omne ad eum pertinet cui legatum est ex quo auro aliquid est effectum, sive id suae sive alterius usionis causa paratum esset, veluti vasa aurea emblemata signa aurum muliebre et cetera, quae his rebus sunt similia. sed si infectum legat
Abbreviated transcription (Latin):
dig̃. comtanorum septimo
scribaro legato ea q̃ in auã¬
ta suntñ deberi. nec auita em¬
blemata.q̃ in abscroib argẽ¬
teis eẽns qñ aũt auri appella¬
tõs anuliaurei contineatũ.¬

Expanded text:
 commentariorum septimo scribit auro legato ea, quae inaurata sunt, non deberi, nec aurea emblemata, quae in absidibus argenteis sint. An autem auri appellatione anuli aurei contineantu