comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingens copia suis auxilio adueĩss reli¬
quis quattuor iusto pauore ꝑte̾ritis
abiectis uł oranti forsã sotio dimissis
pilis solus sceua cõtra hostiũ aciẽ stetit ĩ¬
mobilis. et sua et comitũ/ unꝰ quĩq mi¬
litũ pila ĩ hostiũ mẽbra nullo ĩ cassũ eũte
iaculatus tandẽ oĩbus absũptis stricto
obiuos mucrone unũquẽq ut se pͥmus
obtulerat nũc scuto nũc gladio excipi-¬
ens ac ꝓst̾nens diuu utͥq partiũ admi¬
rabile p̃buit spectaculũ et tot miliu
ĩ litore dimicãtiũ ad se unũ ĩtuendu
oculos atq ora cõu̾tit. Cũ iam deniq ɨ
nõ ut in armatũ uiꝵ s ut ĩ turrĩ mũ¬
ta oĩ nisu irt pudorq hostiũ ĩ furorẽ ueͬ¬
sus ĩcũberet. iãq et femur ingenti trãs¬
fixꝰ telo et uultũ saxo contusus grui di¬
peoq et galea ictuũ ui disiectis gladio
iã exarmatꝰ adhuc tñ lorica grauis

Expanded text:
ingens copia suis auxilio advenisset, reliingens copia suis auxilio advenisset, reliquis quatuor iusto pavore perterritis et abiectis vel oranti forsan socio dimissis pilis, solus Sceva contra hostium aciem stetit immobilis, et sua et comitum unus quinque militum pila in hostium membra, nullo incassum eunte, iaculatus; tandem omnibus absumptis, stricto obvios mucrone, unumquemque, ut se primus obtulerat, nunc scuto nunc gladio excipiens ac prosternens, diu utrique partium admirabile prebuit spectaculum, et tot millium in litore dimicantium ad se unum intuendum oculos atque ora convertit. Quumque iam denique non ut in armatum virum, sed ut in turrim munitam omni nisu ira pudorque hostium in furorem versus incumberet; iamque femur ingenti transfixus telo et vultum saxo contusus, gravi clipeoque et galea ictuum vi disiectis, gladio iam exarmatus, adhuc tamen lorica gravis
Abbreviated transcription (Latin):
ta et obtenta bellũ intulissent hostiliꝰ
ĩ amicos ausi. ueniã tñ supplicibꝰ non
negnuit. quã negare nec nouerat nec
solebat. partĩ datis partĩ ꝓmissis obsi¬
dibꝰ. pax cõuẽta est. pͥncipes britãnoꝵ
turbas ad aqͥculturã reu̾ti iusserũt. ip¬
si seq suasq urbes cesari ĩsinuare oĩstu¬
dio satagentes. palominꝰ festinatio u¬¬
nũ mͥ uiꝵ abstulit quẽ ĩ mediũ uͣtꝰ
eiꝰ et fama restituent. Is est macꝰ cesiꝰ
sceua miles cesaris. qui hoc ip̃o quez
p̃misimꝰ ad insulã appulsu scopulu
litori ꝓximũ plenũ turbis hostiũ cõtui¬
tus. cũ quatruor tm̃ cõmilitoĩbꝰ cimba
eo trãsuectꝰ et egregia paucitate baͣ¬
baricã multitudinẽ est aggressus. cu¬
q inter pugnandũ estꝰ equorei refle-¬
xi interstitiũ illud qd̾ scopulũ ab in¬
sula dirimebat aquis exoneratũ tran¬
sitũ non negaret atq ideobarbaroꝵ

Expanded text:
ta et obtenta bellum intulissent, hostilia ta et obtenta bellum intulissent, hostilia in amicos ausi, veniam tamen supplicibus non negavit, quam negare nec noverat nec solebat. Partim datis partim promissis obsidibus, pax conventa est. Principes Britannorum turbas ad agriculturam reverti iusserunt, ipsi seque suasque urbes Cesari insinuare omni studio satagentes. Paulominus festinatio unum michi virum abstulit, quem in medium virtus eius et fama restituent. Is est Marcus Cesius Sceva, miles Cesaris, qui hoc ipso, quem premisimus, ad insulam appulsu scopulum litori proximum plenum turbis hostium contuitus, cum quatuor tantum commilitonibus cimba eo transvectus, et egregia paucitate barbaricam multitudinem est aggressus. Quumque inter pugnandum estus equorei refluxu interstitium illud, quod scopulum ab insula dirimebat, aquis exoneratum transitum non negaret, atque ideo barbarorum
Abbreviated transcription (Latin):
git gressu rapido ferre aquilã ĩ hostes ce¬
pit uirtutis exemplo et pudore nobili
ĩcitati ões nõ solũ qui ĩ illa s qui ĩcũtis
erant nauibꝰ ĩ undas atq ĩ hostes ru¬
unt. pugna atrox exoritur diuq ãcepᷤ
unũ er reducti ĩ solitũ pugne genꝰ alio ĩ¬
petu ĩuecti fuderũt ad u̾sarios. fuissq
clarior uictoria si ad ĩseq̃ndũ ꝓfugos e¬
quitatꝰ intẽpore affuiss. tanta fuit tñ
ut britãni uirtute hostiũ suoq casu ter¬
riti legatos ad cesarẽ mitterent. et dedi¬
tionẽ et obsides et quicꝗd iuctoribꝰ iuc¬
ti debent offerentes. Cũ his et comiꝰ re¬
diit quẽ ad eos ut diximꝰ p̃missũ et cõ¬
missa edere incipientẽ uinclis astrĩxe¬
rant. nũc solutũ remittẽtes uiolati cl¬
pã ĩ multitudinẽ reflexerũt. erroripu¬
blico ueniã petierũt. quibꝰ cesar acrit̾
increpitis ꝙ pace ꝑ legatos ultͦ expeti¬

Expanded text:
git, gressu rapido ferre aquilam in hostes cegit, gressu rapido ferre aquilam in hostes cepit. Virtutis exemplo et pudore nobili incitati omnes, non solum qui in illa, sed qui in cunctis erant navibus, in undas atque inde in hostes ruunt. Pugna atrox exoritur, diuque ancepunum et reducti ad solitum pugne genus, alio impetu invecti fuderunt adversarios; fuissetque clarior victoria, si ad insequendum profugos equitatus in tempore affuisset; tanta fuit tamen, ut Britanni virtute hostium suoque casu territi legatos ad Cesarem mitterent, et deditionem et obsides et, quidquid victoribus debent victi, offerentes. Cum his et Comius rediit, quem ad eos, ut diximus, premissum et commissa edere incipientem vinculis astrinxerant, nunc solutum remittentes violati culpam in multitudinem reflexerunt, et errori publico veniam petierunt. Quibus Cesar acriter increpitis, quod pace per legatos ultro expeti
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabant. qd̾ ut cesar uidit longas
naues ab alia classe set̾ni et remis ad li¬
missiliũ hostẽ pelli. quẽ ip̃e nauiũ aspeͤ¬
tus et magnitudine et remoꝵ strepitu
ĩsuetũ talibus exterruit. ubi ãt sagitta¬
ru imber ac tontrua tormẽtoꝵ ĩ ho¬
stilem aciem ĩcidere parũp referre pe¬
dẽ hostes ĩceꝑant. nec dũ tñ romani se¬
se undis credere ausi ipĩs e pupibꝰ p̃lia¬
bant᷑ donec aquilifer decime legioĩs
quã amabat cesar alta deos orãs uoce
ut feliciter legioĩ succederet qd̾ parabatꝰ
u̾sus ad comites desilite ĩquit ĩ fluctꝰ et
sequimini me cõmilitones mei quicũq
nõ uultis hanc aquillã hostibꝰ illudẽdã
tradere. si uiri estis ꝓspera cũta ꝓueĩent
si minꝰ ego saltẽ debitũ meũ rei publice ac
romano ĩꝑio bona fide ꝑsoluero. hec ex¬
clamanc medios ĩ fluctꝰ mua alacͥtate
desiluit atq ut pͥmũ terrã pedibus atti-¬

Expanded text:
pugnabant. Quod ut Cesar vidit, longas pugnabant. Quod ut Cesar vidit, longas naves ab alia classe secerni, et remis applimissilium hostem pelli, quem ipse navium aspectus et magnitudine et remorum strepitu insuetum talibus exterruit. Ubi autem sagittarum imber ac tonitrua tormentorum in hostilem aciem incidere, parumper referre pedem hostes inceperunt. Necdum tamen Romani sese undis credere ausi ipsis e puppibus preliabantur, donec aquilifer decime legionis, quam amabat Cesar, alta deos orans voce, ut feliciter legioni succederet quod parabat, versus ad comites: Desilite, inquit, in fluctus et sequimini me, commilitones mei, quicumque non vultis hanc aquilam hostibus illudendam tradere. Si viri estis, prospera cuncta provenient; si minus, ego saltem debitum meum reipublice ac romano imperio bona fide persolvero. Hec exclamans, medios in fluctus mira alacritate desiluit atque, ut primum terram pedibus atti
Abbreviated transcription (Latin):
nauiũ uehemẽt̾ admonitis ne qua es¬
set aut bellicis aut maritimis rebus ⁊¬
mora. et ad nutũ oĩa dicto citiꝰ explerẽ¬
tur. uento et estu fretus ydoneo cõuł¬
sis anchoris ad septẽ milia passuũ pro¬
culinde plano ĩlitore tota cũ classe̾ con¬
stitit. at britãni ĩtellecto consilio pre¬
missis equitibꝰ atq essedis quibꝰ in bello
uti cõsueuerant pari uelocitate locum
occupant. consequũt᷑ equitatũ turbe.
ita oẽs copie egressuris se romaĩs obici¬
unt. et erat plane descensus in terraz
difficillimꝰ ꝓpt̾ aque altitudinẽ. sine qua
magne naues ẽẽ regiq nõ potem̃t. et
si qui e nauibꝰ exiuissent. aut sico delito¬
re aut ex uadis humilloribꝰ excipiebãt᷑
hostiũ occuͣsu. et ubi stare difficile erat
cogebant᷑ iniquo maͬte c̾tare. uñ nõ in¬
merito romani territi ac trͣbati ⁊ locoꝵ
inscii et eiꝰmodi p̃lii ĩ exꝑti solito segnius

Expanded text:
navium vehementer admonitis, ne qua esnavium vehementer admonitis, ne qua esset bellicis aut maritimis rebus mora, sed ad nutum omnia dicto ocius explerentur, vento et estu fretus idoneo, convulsis anchoris, ad septem millia passuum procul inde plano in litore tota cum classe constitit. At Britanni, intellecto consilio, premissis equitibus atque essedis, quibus in bello uti consueverant, pari velocitate locum occupant; consequuntur equitatum turbe: ita omnes copie egressuris se Romanis obiciunt. Et erat descensus in terram difficillimus propter aque altitudinem, sine qua magne naves esse regique non poterant: et si qui e navibus exivissent, aut sicco de litore aut ex vadis humilioribus excipiebantur hostium occursu, et ubi stare difficile erat, cogebantur iniquo marte certare; unde non immerito Romani territi ac turbati et locorum inscii et eiusmodi prelii inexperti solito segnius
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ uitio nõ odio aĩoꝵ ⁊ petentes ue¬
niã. et peĩtentiã offerentes. id ꝑgratũ
cesari fuit. ꝙ ĩ britãniã trasiturus bel¬
lũ ĩuitꝰ post terga dunitteret. neq cure
britãnice p̃ferendũ aliquid extimaret.
Impositis ig̃ multis obsidibꝰ petita cõcedit.
classe aũt sicut diximꝰ collecta dũ ad ⁊¬
transitũ se p̃parat curã poͣtus ad cu¬
rũ ĩ menap̾os mittit. atq ĩ eã partem
morinoꝵ und̾ qd̾ rebellioĩs inditiu
dies interea nauigatioĩ aptꝰ affuit. cũ¬
q de litore gallico ꝓfunda nocte soluiss
ꝓxime lucis hora quaͬta britãnicũ litus
atrigenit. plenũq illud armatis hosti¬
bus cõspicatꝰ p̃ruptasq rupes pelago
ĩpendentes unde teli iactus aut lapi¬
dis usq ad naues facile ꝑuenturꝰ esser
substitit parũꝑ. expectans suos ꝗ lentiꝰ
ueniebant. Sic ĩ anchoris usq ad horã
diei nonã stetit. tũc assecutis oĩbus le¬
gatisq et tribunis militũ ac magistͥs

Expanded text:
dio animorum, et petentes veniam et penitentiam offerentes. Id pergratum Cesari fuit, quod in Britanniam transiturus bellum invitus post terga dimitteret, neque cure britannice preferendum aliquid estimaret. Impositis ergo multis obsidibus, petita concedit. Classe autem, sicut diximus, collecta, ad transitum se preparat; curam portus ac curum in Menapios mittit atque in eam partem Morinorum, unde, quod rebellionis indicium Dies interea navigationi aptus affuit, quumque de litore gallico profunda nocte solvisset, proxime lucis hora quarta britannicum litus attigerat, plenumque illud armatis hostibus conspicatus preruptasque rupes pelago impendentes, unde teli iactus aut lapidis usque ad naves facile perventurus esset, substitit parumper expectans suos, quia lentius veniebant. Sic in anchoris usque ad horam diei nonam stetit. Tunc assecutis omnibus legatisque et tribunis militum ac magistris
Abbreviated transcription (Latin):
cõsul. totoq tẽpore consulatꝰ domi
metuens latitaret. et si quid dece̾nẽ¬
dũ eẽt ꝑ edicta decerneret et cesar
solus rempublicã gubernaret nemi¬
ne porsus obstante. ⁊ si quis obsti ͥ ss
nõ tãtũ minis s factis exterrito. In
quibus marcũ catonẽ tante uiru
sapientie ac uiͣtutis actis obstrepẽ¬
tem suis manulictoris extractũ cu-¬
ria mitti fecit ĩ carcerẽ: quo eũte
si uniꝰ ĩ ꝑsona capti oẽs uiderent᷑. sũt
qui dicant uestẽ quoq uelut ĩ luctu
publico ꝑmutasse. qua quidẽ tanta
ueneratione ac pietate nisi fallor ĩ¬
iuria caͣceris cõpensata est. ut opta¬
bile fuisse uideat᷑ catoni sic ĩ caͣcerẽ
duci. unde mox sic educeret᷑. Si ꝗdẽ
hec senatꝰ tanta consensio cesarẽ ip¬
sũ mouit. utq ait ualerius diuini
anuni ꝑseuerantiã flexit. p̃ter hec
cesar initio cõsulatꝰ sentiens cõtra
se ĩuidiã laboratẽ et cõsulibꝰ a sena¬

Expanded text:
consul; totoque tempore consulatus domi consul; totoque tempore consulatus domi metuens latitaret, et, si quid decernendum esset, per edicta decerneret, et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine prorsus obstante; et, si quis obstitisset, non tantum minis, sed factis exterrito. In quibus Marcum Catonem, tante virum sapientie ac virtutis, actis obstrepentem suis manu lictoris extractum curia mitti fecit in carcerem; quo euntem si unius in persona capti omnes viderentur. Sunt qui dicant vestem quoque, velut in luctu publico, permutasse. Qua quidem tanta veneratione ac pietate, nisi fallor, iniuria carceris compensata est, ut optabile fuisse videatur Catoni sic in carcerem duci, unde mox sic educeretur. Siquidem hec senatus tanta consensio Cesarem ipsum movit, utque ait Valerius, divini animi perseverantiam flexit. Preter hec Cesar initio consulatus sentiens contra se invidiam laborantem, et consulibus a sena
Abbreviated transcription (Latin):
mitteretur. Similiq cõstantiã et
noniũ ultus est. ꝙ questor apud se
p̃torẽ maiorẽ scil potestatẽ passus
eẽt accusari. ¶Adhuc p̾tor hispaĩã
petiit. et tanta erat uiri illustͥs ino¬
pia ut a creditoribꝰ ꝓfectio eiꝰ impedi¬
retur. nisi illos datis fideiussoribꝰ ꝗe¬
tass. Rebus autẽ illic gestis cõposita¬
q prouintia festinãt̾ et successore nõ
expectato ad cõsulatũ parit̾ ac tͥun¬
assequi nõ liceret omisso ĩ p̃sens tͥũ¬
pho cõsulatũ maluit. reꝵ cupidꝰ gerẽ¬
daꝵ. Comitiis quidẽ cõsularibꝰ nõ col¬
legã nactꝰ quẽ uolebat obstãte opti¬
matiũ factione. cũ marco bibulo fac¬
tus est cõsul. quẽ exorta postmoduz
questione legis agrarie dissentientẽ
foro armis eiecit. et de hoc ĩ senatu
queri ausũ nullo se ultorẽ aut saltẽ
cognitorẽ in iurie offerente eo pauo¬
ris ĩpegit ut quiduis mallet eẽ ꝙͣ

Expanded text:
mitteretur; similique constantia et mitteretur; similique constantia et Nonium ultus est, quod questor apud se pretorem, maiorem scilicet potestatem, passus esset accusari. Adhuc pretor Hispaniam petiit, et tanta erat viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provincia festinanter, et successore non expectato, ad consulatum pariter ac triumassequi non liceret, omisso in presens triumpho, consulatum maluit, rerum cupidus gerendarum. Comitiis quidem consularibus non collegam nactus, quem volebat, obstante optimatium factione, cum Marco Bibulo factus est consul. Quem, exorta postmodum questione legis agrarie, dissentientem foro armis eiecit, et de hoc in senatu queri ausum, nullo se ultorem aut saltem cognitorem iniurie offerente, eo pavoris impegit, ut quidvis mallet esse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
satꝰ apud noniũ nigrũ questorẽ a lu¬
cio uectio ꝙ fuiss inter cõplices cati¬
line qua nulla maior eẽ poss ĩ famiꝰ.
ĩ senatu aũt a quinto curio delatus
cui eo plus fidei eẽ uidebat᷑ quo con-¬
iurationẽ illã pͥmꝰ ip̃e reuelasset: at¬
q ob id decerni sibi de publico p̾mia
meruiss. et hic quidẽ ex catilina di¬
dicisse. alter se cirographũ cesaris ca¬
tiline datũ ostensuꝵ asserebat. Con-¬
tumeliã hanc tantã tãq acres liuo¬
ris aculeos nullatenꝰ ꝑferendos ratꝰ
cesar. Ciceronẽ sue ĩnocentie testem
fecit. seq illi tunc consuli de en ip̃a
cõiumtiõe quã loquimur aliqua
denũtiasse mõstinuit.atq ita cõfu-¬
tatis adu̾sariis ut decretis p̃miis cu-¬
rius pͥuaret᷑ obtinuit. uectiꝰ uͦ ut pi¬¬
gnoribus captis. direptaq supellec¬¬
tili graui multa affectus ꝓ rostris pe¬
ne a contione discerꝑet᷑. atq ĩ caͣcerẽ

Expanded text:
satus apud Nonium Nigrum questorem a Lusatus apud Nonium Nigrum questorem a Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Quinto Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de publico premia meruisset, et sic quidem de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat. Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem
Abbreviated transcription (Latin):
rem. nouaꝵ ubiq reꝵ aucupans ma¬
teriã donec ab administratione pu¬
blica iussu senatꝰ uteͣq ꝓhiberet᷑. neq
uł sic magistratũ gerere et ius redde¬
re destitit donet ĩ armis eẽ quieu
ui cogerent parere senatui dep̾hẽdit.
eĩ uͦ tũc dimissis lictoribꝰ clam discessit.
statuitq tantisp ꝓ tẽpoꝵ ac reꝵ quali¬
tate quiescere. cũq certatĩ multi ad
euz diebꝰ ꝓximis conuenirent ad laces¬
site p̃sidiũ dignitatis ope illi atq o¬
perã offerentes seu modestia seu diffi¬
dentia recusauit atq effrenatiꝰ in stã¬
tes sobria oratione coercuit. queres
eo gratior oĩbus quo ab oĩu opimiõe
remotior fuit. unde effectũ ut senatꝰ
ei ꝑ illustres uiros grates ageret: et in
curiã euocato ac u̾bis honorificentis.¬
simis collaudato p̃reptũ restituerer
magistratũ. ¶ Nõ multo post graui¬
ori nũc etiã suspitiõe labomuit accu¬

Expanded text:
rem, novarum ubique rerum aucupans marem, novarum ubique rerum aucupans materiam, donec ab administratione publica iussu senatus uterque prohiberetur. Neque vel sic magistratum gerere et ius reddere destitit, donec in armis esse, qui eum vi cogerent parere senatui, deprehenderit. Enimvero tunc, dimissis lictoribus, clam discessit, statuitque tantisper, pro tempore ac rerum qualitate, quiescere. Quumque certatim multi ad eum, diebus proximis convenirent ad lacessite presidium dignitatis opem illi atque operam offerentes, seu modestia seu diffidentia recusavit, atque effrenatius instantes sobria oratione coercuit. Que res eo gratior omnibus, quo ab omnium opinione remotior fait. Unde effectum, ut senatus ei per illustres viros grates ageret, et in curiam evocato ac verbis honorificentissimis collaudato, prereptum ristitueret magistratum. Non multo post graviori nunc etiam suspicione laboravit, accu
Abbreviated transcription (Latin):
capti illiꝰ ĩ sententiã ibant. poterãtq
sceleratissimi ciues lingue uniꝰ auxi¬
lio penã iustissime moͬtis euadere nͥ
oranꝰ cato uir grauissimꝰ oratione
cõtraria pessimã ĩ partẽ ĩclinatos aĩos
erexiss. extat utraq oratio apud criᷤ¬
pũ salustiũ tẽporis illiꝰ historicũ. ne¬
q tñ ceptis abstinuit donee romaĩ
equites ad p̾sidiũ senatꝰ armati moͣ¬
tẽ sibi strictis mucronibꝰ minarẽtur.
ita ut ꝓximi metu pene oẽs effugerẽt
pauciq eũ cõplexu togeq sinu obuo¬
lutũ ꝑiculo moͬtis eriꝑent. quo ꝑmo¬
tus nõ mͦ ceptũ omisit s ad tp̃s ip¬
sam curiã inte̾misit. Nec diu tñ ualu¬
it quiescere quo minꝰ se tͥbuniciis ꝓ¬
cellis ingereret. Itaq cetilio metello
tũc tͥbuno plebis nouis legibꝰ ⁊ colle¬
giu tribunoꝵ et rempublicã ꝑtu¬
banti nõ fautorẽ mͦ se p̾buit s aucto¬

Expanded text:
capti illius in sententiam ibant, poterantque capti illius in sententiam ibant, poterantque sceleratissimi cives lingue unius auxilio penam iustissime mortis evadere, nisi Marcus Cato, vir gravissimus, oratione contraria pessimam in partem inclinatos animos erexisset. Extat utraque oratio apud Crispum Sallustium, temporis illius historicum. Neque tamen ceptis abstinuit, donec romani equites ad presidium senatus armati mortem sibi strictis mucronibus minarentur, ita ut proximi metu pene omnes effugerent, paucique eum complexu togeque sinu obvolutum periculo mortis eriperent. Quo permotus non modo ceptum omisit, sed ad tempus ipsam curiam intermisit. Nec diu tamen valuit quiescere, quominus se tribuniciis procellis ingereret. Itaque Cecilio Metello tunc tribuno plebis, novis legibus et collegium tribunorum et rempublicam perturbanti non fautorem modo se prebuit, sed aucto
Abbreviated transcription (Latin):
candidatꝰ mane descenderet matri
se deosculanti domũ ĩquit nisi ponti¬
fex nõ reu̾tar. reu̾sus est aũt põtifex
duobꝰ p̃clarissimis cõpetitoribꝰ suꝑa¬
tis. etate licet ac dignitate p̃stantibꝰ.
Inde p̃tor factꝰ est. quo tẽpore cũ ca¬
tiline cõiuratio erupiss et cõplices
sceleꝵ tenerent᷑ uniu̾so senatu sup̃¬
mũ ĩ eos suppliciũ decernẽte solus ẽ
ausus suadere nõ moͣte illos affici ex-¬
pediens eẽ: s publicatis bonis ꝑ cu¬¬
stodias municipioꝵ diuidi ac serua¬
ri. ꝑsuasiss q fortassis tãtũ oĩbꝰ teͣro¬
ris ĩcusserat ĩuidieq eis ĩ posteꝵ ĩmi¬
nentis. si tales ciues contra legẽ por¬
tiam ꝑemissent ut decimꝰ sillanus
consul designatꝰ sententiã suã quam
mutare pudor ꝓhibebat ĩterp̃tari nõ
erubesceret atq ĩ sensũ mitiorẽ fan¬
do reflectere. deniq alii atq alii itẽ
ceteros ciceronis cõsulis frater eloqo

Expanded text:
candidatus mane descenderet, matri candidatus mane descenderet, matri se deosculanti: Domum, inquit, nisi pontifex non revertar. Reversus est autem pontifex, duobus preclarissimis competitoribus superatis, etate licet ac dignitate prestantibus. Inde pretor factus est. Quo tempore quum Catiline coniuratio erupisset, et complices scelerum tenerentur, universo senatu supremum in eos supplicium decernente, solus est ausus suadere non morte illos affici expediens esse, sed, publicatis bonis, per custodias municipiorum dividi ac servari; persuasissetque fortassis tantum omnibus terroris incusserat invidieque eis in posterum imminentis, si tales cives contra legem Porciam interemissent, ut Decimus Silanus, consul designatus, sententiam suam, quam mutare pudor prohibebat, interpretari non erubesceret, atque in sensum mitiorem fando reflectere. Denique alii atque alii, inter ceteros Ciceronis consulis frater, eloquio
Abbreviated transcription (Latin):
ab optimatibꝰ ĩpeditꝰ ut quo modo pote
rat se de illis uindicaret ĩ illoꝵ cõtẽp¬
tũ. Gai marii noui hominis trophea
de iuguͣtha scil et cimbris et theuto¬
nis. que silla hostili suꝑbia eu̾terat
reparauit. Idẽq dũ questionẽ de sica¬
riis ex̾ceret eos qui ꝓscͥptione sillana
relatis capitibꝰ ciuiu romanoꝵ ex e¬
rario petunias accepissent ꝙͣuis legi
cornelie tũc exẽptos ꝓ sicariis duxit.
qd̾ et si aduersarioꝵ odio faceret in
se tñ iuste quidẽ ut arbitror facieba.
nõ eĩ potest nature legẽ/ lex humana
conuellere. ¶ perdita spe egipti ponti¬
ficatũ maximũ petiit nõ absq fluxu ⁊¬
muneꝵ ingenti. Ita iam tũc ambitio
romanũ orbẽ ĩuaserat. lam pontifi¬
catꝰ pecunia uendebantur. minꝰ ma¬
lũ ꝙ deoꝵ erant. qua ĩ re nõ ipse sibi
sufficiens alienũ ĩmodicũ es cõtraxit.
qd̾ deinde setũ extimans dũ ĩ campũ

Expanded text:
ab optimatibus impeditus, ut, quo poterat ab optimatibus impeditus, ut, quo poterat modo, se de illis vindicaret, in illorum contemptum Gaii Marii, novi hominis, trophea de Iugurtha scilicet et Cimbris ac Theutonis, que Sulla hostili superbia everterat, reparavit. Idemque dum questionem de sicariis exerceret, eos, qui proscriptione sullana, relatis capitibus civium romanorum, ex erario pecunias accepissent, quamvis legi Cornelie tunc exemptos, pro sicariis duxit. Quod etsi adversariorum odio faceret, in se tamen iuste quidem, ut arbitror, faciebat: non enim potest nature legem lex humana convellere. Perdita spe Egypti, pontificatum maximum petiit, non absque fluxu munerum ingenti: ita iam tunc ambitio romanam urbem invaserat, ut pontificatus pecunia vendebantur, minus malum, quod deorum erant. Qua in re non ipse sibi sufficiens alienum immodicum aes contraxit; quod deinde secum estimans, dum in campum
Abbreviated transcription (Latin):
ra parens publica. sic ut phibent ad am¬
plissimã spem ĩcitauerũt. qd̾ ego potius
inmensã spem somnio inani et noct᷑no
fantasmate. aut oĩno circulatoꝵ falla¬
ciũculis ĩcitatũ. ad quã implendã ꝙͣta
fortuna quãto ingenio quantis bellicis
artibꝰ. quãtisq laboribꝰ ꝙͣtis deniq rebꝰ
aliis opꝰ fuisse ꝙͣ somnio quis nõ uidet:
de hinc edilis factꝰ est. quo tẽpore ĩ suspi-¬
tionẽ magnã uenit. nõ semel mͦ s plu¬
ries cõspirasse creditꝰ cũ uiris ĩsignibus
ut totũ statũ rei publice ꝑturbaret. s
nũc seu penitentia seu metu nũc mor¬
te cõspiratoꝵ effectu consiliũ cariusse.
In ea edilitate multa fecit ac magnifica
ad ornatũ urbis. quoꝵ oĩu ipse solus
excluso collega populi gratiã cõsetutꝰ
sperans nil sibi negatũ iri tentauit exͣ
ordinẽ egiptũ ꝓuĩciã adipisci. ꝙ alexã¬
drini regem suu solio deiecissent. Sed

Expanded text:
ra parens publica. Sic, ut perhibent, ad amra parens publica. Sic, ut perhibent, ad amplissimam spem incitaverunt. Quod ego potius immensam spem somnio inani et nocturno phantasmate, aut omnino circulatorum fallaciunculis incitatum; ad quam implendam quanta fortuna, quanto ingenio, quantis bellicis artibus quantisque laboribus, quantis denique rebus aliis opus fuisse, quam somnio, quis non videt? Dehinc edilis factus est; quo tempore in suspicionem magnam venit. Non semel modo, sed pluries conspirasse creditur cum viris insignibus, ut totum statum reipublice perturbaret, sed nunc seu penitentia seu metu, nunc morte conspiratorum effectu consilium caruisse. In ea edilitate multa fecit ac magnifica ad ornatum urbis, quorum omnium ipse solus, excluso collega, populi gratiam consecutus, speransque nil sibi negatum iri tentavit extra ordinem Egyptum provinciam adipisci, quod Alexandrini regem suum solio deiecissent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. missionẽ igit᷑ a senatu petiit cupi¬
ens eẽ ubi maioris fame materiã ĩue¬
niret. romã reu̾sus fedo illico tuͣbatꝰ est
somnio uisus sibi doͣmiens cũ matre
cõcũbere. est eĩ hec una miseriaꝵ huma
q de homero scribit enniꝰ plerũq ea uide¬
re dormientes de quibꝰ sepissĩe uigilãtes
sint soliti cogitare et loqui. tñ illud qͦ ue
rissimũ est solere se quieti hominũ ĩ gere¬
re uisiões fedas ac turbidas. et a somãte
aĩa pegrinas ut qd̾ nũꝙͣ uigilantes cogi¬
tarent et qd̾ potiꝰ ꝙͣ facerent mori opta¬
rent̾. cõsopiti facere uideant᷑. Reiecta
ad cõiectores uisione. illi ut quoꝵ ua¬
frũ fallaxq est artificiũ extimatis credo
uiri moribꝰ ac natura consentanea ĩteͣp̃¬
tatione magnalia terraꝵq orbis ĩprũ
significari somnio dixerũt. ꝙ ea scil quã
sibi subditã habuiss nileẽt aliud ꝙͣ ter¬

Expanded text:
esset. Missionem igitur a senatu petiit, cupiesset. Missionem igitur a senatu petiit, cupiens esse ubi maioris fame materiam inveniret. Romam reversus fedo illico turbatus est somnio; visus sibi dormiens cum matre concumbere. Est hec quidem una miseriarum humque de Homero scribit Ennius, plerumque ea videre dormientes, de quibus sepissime vigilantes sint soliti cogitare et loqui; tamen illud quoque verissimum, solere se quieti hominum ingerere visiones tam fedas ac turbidas a somniante anima peregrinas, ut, quod numquam vigilantes cogitarent, et quod potiusquam facerent, mori optarent, consopiti facere videantur. Reiecta ad coniectores visione, illi, quorum vafrum fallaxque est artificium, estimatis, credo, viri moribus ac natura, consentanea interpretatione magnalia terrarumque orbis imperium significari somnio dixerunt, quod ea scilicet, quam sibi subditam habuisset, nil esset aliud, quam ter
Abbreviated transcription (Latin):
stũ dedit. nã cũ et sontes plectere et iu¬
ramentũ seruare fixũ eẽt modũ excogi¬
tauit quo utrũq leuiore supplicio com¬
pleret᷑. itaq iugulari illos pͥmũ post ex-¬
animes crucibꝰ iussit affigi. nec ꝑ otium
tñ publicas res neglexit. mitridate eĩ
asiam ĩfestante ĩ continetẽ trãsgressus
congregatis auxiliis et p̃fectũ regis a-¬
sia pepulit et ꝓuintiã cõseruauit. t
his exactis romã rediit. pͥmꝰq illi honos
fuit tͥbunatꝰ militũ: ĩ quo quidẽ ĩminu¬
tã a silla tribunitiã potestatẽ restitue¬
re sũmo studio nisus est. Inde qͣstor ulte¬
riorẽ sertitꝰ ispaniã apd̾ gndes ĩ tẽplo heͣ¬
culis forte alexandri macedonis cõtem¬
platꝰ imaginẽ uehement̾ indoluit ꝙ
cũ etate illa quã ip̃e tũc ageret alexãdeͣ
ĩ fines terre famã sui nomĩs extẽdisset.
a se nichil adhuc dignũ gloria gestum

Expanded text:
stum dedit. Nam quum et sontes plectere et iustum dedit. Nam quum et sontes plectere et iuramentum servare fixum esset, modum excogitavit, quo utrumque leviore supplicio compleretur. Itaque iugulari illos primum, post exanimes crucibus iussit affigi. Nec per otium tamen res publicas neglexit. Mithridate enim Asiam infestante, in continentem transgressus, congregatis auxiliis, et prefectum regis Asia pepulit, et provinciam conservavit. Caput 2 His exactis, Romam rediit, primusque illi honos fuit tribunatus militum; in quo quidem imminutam a Sulla tribuniciam potestatem restituere summo studio nisus est. Inde questor ulteriorem sortitus Hispaniam, apud Gades in templo Herculis forte Alexandri Macedonis contemplatus imaginem, vehementer indoluit, quod, quum etate illa, quam ipse tunc ageret, Alexander in fines terre famam sui nominis extendisset, a se nil adhuc dignum gloria gestum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ se cõferre disposuit. simul ut otio o¬
ꝑam daret acliteris. apd̾ apolloniũ mi¬
lonẽ clarissimũ tũc facũdie p̃ceptorẽ. sb̾
quo cicero ipse romane pͥnceps eloq̃ntie
didicisse credit᷑. S dũ eo nauigat a pyr¬
ratis captus familiaribꝰ oĩbꝰ p̃ter tres re¬
missis ad redẽptioĩs sue petuniã ꝓcurã¬
dam mansit cũ p̃donibꝰ dies cͣiciter qua¬
draginta nõ sine tristitia et ĩdignatiõe
grauissima. cũq illi eũ ex cõuictu fami¬
liaritate orta ꝑcontarẽt᷑. quid eic si ĩ sua¬
porestate ẽent faceret respondebat io¬
canti similis se illos crucibꝰ affixuꝵ. id¬
q ita fore iureiurando tacito cõfirma¬
bat. cũ uͦ comitibꝰ ac seruis romaredeũ¬
tibus ⁊ ꝗnqͦͣqunta talentis ꝓ eiꝰ p̃cio ꝑso¬
lutis libertati redditꝰ fuiss classe illico
cõquisita illos attigit. app̃henditq. ĩ qbꝰ
iam tũ secuture lenitatis et clementie gu¬

Expanded text:
dum se conferre disposuit, simul ut otio odum se conferre disposuit, simul ut otio operam daret ac literis apud Apollonium Milonem, clarissimum tunc facundie preceptorem, sub quo Cicero ipse, romane princeps eloquentie, didicisse creditur. Sed dum eo navigat, a piratis captus, familiaribus omnibus preter tres remissis ad redemptionis sue pecuniam procurandam, mansit cum predonibus dies circiter quadraginta, non sine tristitia et indignatione gravissima. Quumque illi eum ex convictu familiaritate orta percunctarentur quid eis, si in potestate sua essent, faceret, respondebat iocanti similis se illos crucibus affixurum; idque ita fore iureiurando tacito confirmabat. Quum vero, comitibus ac servis Roma redeuntibus et quinquaginta talentis pro eius pretio persolutis, libertati redditus fuisset, classe illico conquisita, illos attigit apprehenditque. In quibus iam tum secuture lenitatis et clementie gu
Abbreviated transcription (Latin):
et iuncite ait atq habetote uobis cũtis¬
q nobilibꝰ hoc damnosũ donũ p̃dico aũt
uobis qm̃ hic quẽ enixe adeo saluũ uulti s
optimatiũ partibꝰ quas uos metũ defẽdi¬
stis quãdoq erit excidio. Cesari eĩ multi
sunt marii. hec sane minutiora uiri hu¬
ius his fortasse ꝓfuerĩt qui laboriosam
adolescentiã degũt ne desperent uigilan¬
do ac nitendo ad altiora consçendere du̇
uirũ pͥncipẽ tantis obsessũ difficultatibꝰ
pͥma audiũt etate. ¶Militauit adole-¬
scens ĩ asia gretiaq et cilicia fama nũc
clara nũc obscura. audita aũt sille moͣ¬
te rezz nouandaꝵ spe trahente romaz
rediit. s ciuili motu p̃ter spem cõp̾sso ne
nichil ageret corneliuz dolobellã cõsula
rẽ ac triũphalem uiꝵ repetũdaꝵ accusa¬
uit. quo iudicio magnã sibi famã ello-¬
quentie s et multũ quesiuit ĩuidie. quã
ut leniret absentia absoluto reo rebꝰq
undiq citra uota fluentibꝰ ĩ insulã rho¬

Expanded text:
ncite, ait, atque habetote hoc vobis cunctisque nobilibus damnosum donum. Predico autem vobis, quoniam hic, quem enixe adeo salvum vultis, optimatium partibus, quas vos mecum defendistis, quandoque erit excidio; Cesari enim multi insunt Marii. Hec sane inimiciora viri huius his fortasse profuerint, qui laboriosam adolescentiam degunt, ne desperent vigilando ac nitendo ad altiora conscendere, dum virum principem tantis obsessum difficultatibus prima audiunt etate. Militavit adolescens in Asia Greciaque et Cilicia fama nunc clara, nunc obscura; audita autem Sulle morte, rerum novandarum spe trahente, Romam rediit; sed civili motu preter spem compresso, ne nichil ageret, Cornelium Dolabellam, consularem virum ac triumphalem, repetundarum accusavit. Quo iudicio magnam sibi famam eloquentie, sed et multum quesivit invidie. Quam ut leniret absentia, absoluto reo rebusqe undique citra vota fluentibus, in insulam Rho
Abbreviated transcription (Latin):
gno qd̾ siphacis fuerat quesita em̃t
populo romano in adiectionẽ pat̾ni
restituti regni donat. legatis postre¬
mo caͣthaginẽsiũ captiuos quos p̃cio
petierant dono reddit. eosq redire
ireꝵ romã iubet ut que int̾ eos d̾ pa¬
ce cõuenerant patrũ autoritate sub.¬
õ sisterẽr.Et iam pacis trãquillitas
terras ac maria cõpleuerat. ac tũ de¬
mũ pacata italia subactaq africa ⁊
scipio lilibeũ uictor repetẽs drepani
redit in portũ. ind̾ aũt legioĩbꝰ eqͦreo
p̾missic itinere ip̃e ĩ continẽtẽ trãsiit

Expanded text:
gno, quod Siphacis fuerat, quesita erant gno, quod Siphacis fuerat, quesita erant populo romano, in adiectionem paterni restituti regni donat. Legatis postremo Carthaginensium captivos, quos pro precio petierant, dono reddit eosque redire iterum Romam iubet, ut que inter eos de pace convenerant patrum autoritate consisterent. 73 Et iam pacis tranquillitas terras ac maria compleverat. Ac tum demum pacata Italia subactaque Africa, Scipio Lilibeum victor repetens Drepani rediit in portum; inde autem legionibus equoreo premissis itinere, ipse in continentem transii
Abbreviated transcription (Latin):
mosq oẽmq carthaginẽ incendiss.
s sic eunt potẽtie ac suꝑbie humane.
ꝑfuge oẽs fugitiuiq redditi cũ fugiti¬
uis actũ mitius credo qr seruilis ĩgenii
uisũ sit fidei modicũ habere genꝰ sup¬
plicii nõ lego s seruile auguror ⁊ fla.¬
gris cesos libet opinari. at cũ ꝑfugis
duriꝰ s uarie. oẽs italici generis gladio
ꝑcussi romani eo amplius quo ĩ patͥa
grauiꝰ pectassent crucibꝰ affixi. quo iu¬
dicio uideri potest hic mitissimꝰ uir pa¬
rũꝑ ab ĩnata mãsuetudine deerrasse.
s patͥe caritas odiũq ꝑfidie et disci¬
pline militaris amor ac studiũ excu¬
sant. illiꝰ ĩ ꝙͣ discipline que romanũ
ĩꝑiui e parius mitiis celotenꝰ extule¬
rat. hinc a suppliciis cõu̾sus ad p̾mia
quibus duobꝰ stare rem publicã sapi.¬
entes scͥbũt p̃t̾ ceteros massinissã cir¬
tha urbe oppidisq aliis quecũq exre¬

Expanded text:
mosque omnemque Carthaginem incendisset. mosque omnemque Carthaginem incendisset. Sed sic eunt potentie ac superbie humane. Perfuge omnes fugitivique redditi. 71 Cum fugitivis actum mitius, credo quia servilis ingenii visum sit fidei modicum habere genus supplicii non lego, sed servile auguror et flagris cesos libet opinari; at cum perfugis durius sed varie: omnes italici generis gladio percussi, romani eo amplius quo in patriam gravius peccassent crucibus affixi. Quo iudicio videri potest hic mitissimus vir parumper ab innata mansuetudine deerrasse, sed patrie caritas odiumque perfidie et discipline militaris amor ac studium excusant, illius inquam discipline, que romanum imperium e parvis initiis celotenus extulerat. 72 Hinc a suppliciis conversus ad premia, quibus duobus stare rem publicam sapientes scribunt, preter ceteros Massinissam Cirtha urbe oppidisque aliis, quecunque ex re
Abbreviated transcription (Latin):
lipunia finis est. quo nullũ ũꝙͣ dif¬
ficiliꝰ nullũq ꝑiculosiꝰ nullũ postre¬
mo memorabiliꝰ gestũ est: ut titoli¬
uio clarisq oĩbꝰ placet auctoͬi̾bꝰ secũ
hauddubie sup̃mũ caͣthagĩs tractur̃
excidiu. nͥ memoratoꝵ consulũ titi
claudii pͥmũ post cornelii lentulia
qlorie intepestiua cupiditas obstitiꝰ¬
set. qd̾ sepe post ex ore Scipioĩs au¬
ditũ ferunt dũ de caͣthagine loq̃re¬
tur. tributariã igꝰ fecisse cotẽtꝰ ne¬
poti reliquit eu̾tendã. ¶Iipse de na¬
iubus hostiũ setũdũ pacta sibi tradi.¬
tis gratũ neptuno simul ac uulcano s
nõ gratũ carthaginẽsibꝰ sacrũ fecit.
quingente erant illa potens pelagi
⁊ ut scͥptũ est cũtis litoribꝰ terribilis
classis tracte oẽs ĩ aliquãtulũ maris
spaciu atq ibi iussu ducis flãmis
absũpte nichilo lerius spectaculum
miseris cuubus p̃buere ꝙͣ si tẽpla do¬

Expanded text:
li punici finis est, quo nullum unquam difli punici finis est, quo nullum unquam difficilius nullumque periculosius, nullum postremo memorabilius gestum est, ut Tito Livio clarisque omnibus placet auctoribus, secum hauddubie supremum Carthaginis tracturus excidium, nisi memoratorum consulum, Titi Claudii primum post Cornelii Lentuli, glorie intempestiva cupiditas obstitisset. Quod sepe post ex ore Scipionis auditum ferunt, dum de Carthagine loqueretur. Tributariam igitur fecisse contentus, nepoti reliquit evertendam. 70 Ipse de navibus hostium secundum pacta sibi traditis gratum Neptuno simul ac Vulcano sed non gratum Carthaginensibus sacrum fecit. Quingente erant, illa potens pelagi et, ut scriptum est, «cuntis litoribus terribilis classis»: tracte omnes in aliquantulum maris spatium atque ibi iussu ducis flammis absumpte, nichilo letius spectaculum miseris civibus prebuere, quam si templa do
Abbreviated transcription (Latin):
licis erant in carteribꝰ alloꝗ sinerent᷑.
quo concesso petierũt iteꝵ ut quosdã
ex eis redimendi tͥbuerent potestatẽ.
respõsũ est darent quoꝵ uellẽt scͥp¬
ta noĩa. illi dederũt circit̾ ducentoꝵ.
⁊ decreuit senatꝰ ut ducẽtos ex cap¬
tiuis quos caͣthaginenses eligerent
romani legati ad Scipionẽ ducerẽt
eiq Senatꝰ u̾bis nũtiarent ut si de
pace cõueniss captiuos quoq gratis
restitueret. cũ his mandatis utraq
legatio ĩ africã rediit. Et pax quidẽ
cũ carthaginẽsibꝰ uictis ꝑ scipionẽ
de consilii sentẽtia his quas ip̃e dix̾¬
at conditioĩbꝰ facta ẽ anno ꝗdẽ po¬
st pͥncipiu huiꝰ belli decimo septĩo.
post pͥmi aũt belli finẽ quadragesio.
ita inter pͥmũ finitũ ⁊ secũdũ ceptũ
tres et uigĩti fluxerũt anni. ꝗbꝰ illa
pax pͥor metu potiꝰ carthaginẽsiu
ꝙͣ fide ꝑmansit. hic ergo secũdi bel¬

Expanded text:
licis erant in carceribus, alloqui sinerentur. licis erant in carceribus, alloqui sinerentur. Quo concesso petierunt iterum ut quosdam ex eis redimendi tribuerent potestatem. 67 Responsum est darent quorum vellent scripta nomina: illi dederunt circiter ducentorum et decrevit senatus ut ducentos ex captivis, quos Carthaginenses eligerent, romani legati ad Scipionem ducerent eique senatus verbis nuntiarent ut, si de pace convenisset, captivos quoque gratis restitueret. Cum his mandatis utraque legatio in Africam rediit. 68 Et pax quidem cum Carthaginensibus victis per Scipionem, de consilii sententia, his quas ipse dixerat conditionibus facta est, anno quidem post principium huius belli decimo septimo, post primi autem belli finem quadragesimo: ita inter primum finitum et secundum ceptum tres et viginti fluxerunt anni, quibus illa pax prior metu potius Carthaginensium quam fide permansit. 69 Hic ergo secundi bel
Abbreviated transcription (Latin):
uere. tũc unꝰ ex patͥbus qui supͣ oẽs
alios caͣthaginẽsiu fraudes ꝑfidiamq
oderat ꝑmissu p̃toris altauoce ꝑ quos
ĩquit deos fedus hoc iurabitis o caͣtha¬
ginenses : eos eĩ fefellistis ꝑ quos fedus
aliud iurastis. poterat ĩpusa ꝑ cõtatio
muiꝰ prudentis uiri aĩu turbare. at
hasdrubalnich̾motꝰ ꝑ eosdẽ ait quo ᷤᷤ
tã adu̾sos exꝑimur iurata frñgentibꝰ.
hec maxime uox cũtoꝵ aĩos flexit. ⁊
unꝰ coͣneliꝰ consul adhuc ardens deside¬
rio a frice ꝓiuĩcie paci obstabat de quo
supͣ diximus sperãs inde nõ iam belli
at saltẽ pacis glor iã parare. Res ad po¬
pulũ reiecta est. atq eiꝰ ussu ambitiõe
cõsulis elusa pacis arbitriũ scipioĩ cre¬
ditũ. idq responsũ est legatis. qui ĩ¬
petrata ꝓ pace cũ egissent gratiaᷤ pe¬
tierunt a senatu ut urhẽ ingredi ci¬
uesq suos nobiles homines qui pub¬

Expanded text:
vere. 64 Tunc unus ex patribus, qui supra omnes vere. 64 Tunc unus ex patribus, qui supra omnes alios Carthaginensium fraudes perfidiamque oderat, permissu pretoris alta voce ‘Per quos’ inquit ‘deos fedus hoc iurabitis, o Carthaginenses? Eos enim fefellistis, per quos fedus aliud iurastis’. Poterat improvisa percontatio minus prudentis viri animum turbare, at Hasdrubal nichil motus ‘Per eosdem’ ait ‘quos tam adversos experimur iurata frangentibus’. Hec maxime vox cuntorum animos flexit. 65 Unus Cornelius consul adhuc ardens desiderio Africe provincie paci obstabat, de quo supra diximus, sperans inde non iam belli at saltem pacis gloriam parare. Res ad populum reiecta est, atque eius iussu ambitione consulis elusa pacis arbitrium Scipioni creditum, idque responsum est legatis. 66 Qui, impetrata pro pace cum egissent gratias, petierunt a senatu ut urbem ingredi civesque suos nobiles homines, qui pub
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitent. ⁊ attonitas ĩsperatis euẽtibꝰ
extra se rapiant. at romanis longaiuĩ.¬
cendi serie. ianiq ĩueterata cõsuetudiẽ
ꝓsperaꝵ reꝵ penenichꝰ insoliti gaudii
posse cõtĩgere. uicisse eos nõ nũc nouit̾
s fecisse qd̾ semꝑ feterint facturiq sĩt.
ideoq par ẽẽ ut eũdẽ in oĩ fortuna aĩum
seruent: et quos nõ adu̾sa deieceit ꝓsꝑa
nõ extollat. idq eos sẽꝑ facere solitos ⁊
plus fere misericordia erga uictoᷤᷤ ꝙͣ uic¬
toriis creuisse. hec hasdrubal. Reliqͦꝵ
flebilior sermo fuit. ex ꝙͣ excelso culmĩe
fortune quis eos statꝰ ꝙͣq humilis exce¬
piss. ut qui paulo ante magnã orbis paͣ¬
tem possidebant. totũq possessuros se se
breuit̾ sperabant nũc nichil usꝙͣ p̃t̾
infelicis patͥe muros habeant eosq nõ
alit̾ ꝙͣ si clementia romana ꝑmiserit.
cepant he uoces audientiu aĩos mo¬

Expanded text:
precipitent et attonitas insperatis eventibus precipitent et attonitas insperatis eventibus extra se rapiant, at Romanis longa vincendi serie iamque inveterata consuetudine prosperarum rerum pene nichil insoliti gaudii posse contingere; vicisse eos non nunc noviter, sed fecisse quod semper fecerint facturique sint, ideoque par esse ut eundem in omni fortuna animum servent et quos nunquam adversa deiecerit, prospera non extollat; idque eos semper facere solitos et plus fere misericordia erga victos quam victoriis crevisse. Hec Hasdrubal. 63 Reliquorum flebilior sermo fuit: ex quam excelso culmine fortune quis eos status quamque humilis excepisset! ut, qui paulo ante magnam orbis partem possidebant totumque possessuros se se breviter sperabant, nunc nichil usquam preter infelicis patrie muros habeant, eosque non aliter quam si clementia romana permiserit. Ceperant he voces audientium animos mo
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ supͣ nominaui. una ergo totiꝰ cõci¬
lii uox hec fuit olim sub obtẽtu pacis
tp̃s terebat᷑ ⁊ fiebat bellũ nũc since¬
re sine fraude pax petit᷑ auditi ergo
sunt attentiꝰ. uerba fecit hasdrubal
pͥmꝰ oratioq qualis uiꝵ fortẽ ⁊ grãde¬
uũ decuit fuit grauis ⁊ modesta: que
sicut nõ õe culpã caͣthaginesibꝰ eripet
ut cõfessis aliqua plus fidei ess ĩ reliꝗs
sic maycimã culpe partẽ retorqueret in
paucos quo ĩsonti multitudini faciliꝰ paͣ¬
ceret᷑. et sepe moueret. ut ꝓspera for¬
tuna tẽpant̾ ac mansuete populus ro¬
manꝰ uti uellet. qua ĩre si sui ciues suũ¬
suũ atq hannoĩs cõsiliũ audire uoluissẽt
potuisse illoᷤᷤ forsitan. quã modo peterẽt
pacẽ dare. s excecasse eos bonã fortunã
cũ qua rarissime cõcurreret bona mens.
id sane aliis in gentibꝰ eẽ tolerabiliꝰ. ꝓpte.¬
ren ꝙ insueta gnudia mentes hominu

Expanded text:
quem supra nominavi. Una ergo totius consiquem supra nominavi. Una ergo totius consilii vox hec fuit: ‘olim sub obtentu pacis tempus terebatur et fiebat bellum, nunc sincere sine fraude pax petitur’. Auditi ergo sunt attentius. 61 Verba fecit Hasdrubal primus oratioque, qualis virum fortem et grandevum decuit, fuit gravis et modesta: que, sicut non omnem culpam Carthaginensibus eriperet, ut confessis aliqua plus fidei esset in reliquis, sic maximam culpe partem retorqueret in paucos, quo insonti multitudini facilius parceretur, et sepe moneret ut prospera fortuna temperanter ac mansuete populus romanus uti vellet. Qua in re si sui cives suum atque Hannonis consilium audire voluissent, potuisse illos forsitan quam modo peterent pacem dare; sed excecasse eos bonam fortunam, cum qua rarissime concurreret bona mens. 62 Id sane aliis in gentibus esse tolerabilius, proptereaquod insueta gaudia mentes hominum
Abbreviated transcription (Latin):
africa multo post rediit. Cũ fama ĩterĩ
cõsumatibelli et maxime uictorie ro¬
mã plata aduentꝰq romanoꝵ et car-¬
thaginensiũ legatoꝵ oẽm solicitudinẽ
excussit. cũq unꝰ e scipioĩs nũtiis ĩ se
natu pͥmũ mox ĩ populo. grãdi uictũ
p̃lio hanibalẽ debellatũq cũ caͣthagi¬
nensibꝰ. fusũ p̃terea Siphacis filiũ que
magne rei quãtulũcũq erat ad iectio in¬
genti audientiũ gaudio recitasset apeͬ¬
tis ꝑ urbem templis oĩbꝰ gratulatio ⁊ su¬
pplicatiões ĩ triduũ fuere. legatis uͦ sena¬
tũ postulantibꝰ responsũ ẽ creatioẽ no¬
uoꝵ consulũ expectarent. creati sunt
corneliꝰ lentulus ⁊ publiꝰ elius.his cõ¬
sulibꝰ senatꝰ de more extra urbẽ ad be¬
llone edẽ legatis est datꝰ. quibꝰ ingres¬
sis mouit patres aspectꝰ etasq et digni¬
tas singuloꝵ. et p̃sertĩ eiꝰ hasdrubalis

Expanded text:
Africa multo post rediit –; cum fama interim Africa multo post rediit –; cum fama interim consumati belli et maxime victorie Romam perlata adventusque romanorum et carthaginensium legatorum omnem solicitudinem excussit. 59 Cumque unus e Scnatu primum, mox in populo grandi victum prelio Hanibalem debellatumque cum Carthaginensibus, fusum preterea Siphacis filium, que magne rei quantulacunque erat adiectio, ingenti audientium gaudio recitasset, apertis per urbem templis omnibus, gratulatio et supplicationes in triduum fuere. 60 Legatis vero senatum postulantibus responsum est creationem novorum consulum expectarent. Creati sunt Cornelius Lentulus et Publius Elius. His consulibus senatus de more extra urbem ad Bellone edem legatis est datus; quibus ingressis movit patres aspectus etasque et dignitas singulorum et presertim eius Hasdrubalis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent ĩ ip̃iꝰ scipioĩs notitiã ptulis¬
audita rebellione hostiũ suspensa ciui¬
tas fuerat eoq magis ꝙ simul eodem
tempore ꝓdigioꝵ fama multoꝵ ex cĩcũ¬
stantibꝰ locis audita erat. ĩter que ⁊ so¬
laris orbis ĩ minutio cõspectꝰ et terremo¬
tus ingens. arboresq ĩ abissũ ex oculis
hominũ ablatas. ⁊ ĩ palatino mõte la¬
pidibꝰ pluisse ferebat᷑ . aquaꝵ quoq di¬
luuiu ĩsolitũ usq ĩ miraculũ et religi¬
onẽ quãdã. ⁊ mnundatio tiberis accesse
int. quibꝰ more maioꝵ expiatis titus
claudiꝰ tũc romanꝰ cõsul qui ꝯsi pͥmũ
equo festinãtior fuiss tãdẽ tñ se nõ satis
hon oratũ a senatu iudicans classe lentiꝰ
instructa nõdũ ꝓficiscebat᷑ accelerare
in africã et scipioĩ opem ferre iussus
fuerat. ueꝵ is ut suꝑiꝰ attigi ꝓcelaꝵ ui
iactatꝰ ⁊ in sardinia detentꝰ ne uisa ꝗdẽ

Expanded text:
dicerent in ipsius Scipionis notitiam pertulisdicerent in ipsius Scipionis notitiam pertulisdventum audita rebellione hostium, suspensa civitas fuerat, eoque magis quod simul eodem tempore prodigiorum fama multorum ex circumstantibus locis audita erat, inter que et solaris orbis imminutio conspecta et terremotus ingens; arboresque in abyssum ex oculis hominum ablatas et in Palatino monte lapidibus pluisse ferebatur, aquarum quoque diluvium insolitum, usque in miraculum et religionem quandam, et inundatio Tyberis accesserat. 58 Quibus more maiorum expiatis, Titus Claudius tunc romanus consul qui, etsi primum equo festinantior fuisset, tandem tamen, se non satis honoratum a senatu iudicans, classe lentius instructa nondum proficiscebatur, accelerare in Africam et Scipioni opem ferre iussus fuerat – verum is, ut superius attigi, procellarum vi iactatus et in Sardinia detentus ne visa quidem