comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne ł rei sinace. utilis datio est. hoc enĩ
iutorem do mea ꝯditione ẽ ut tam fi¬
liis quanfiliab teclisse urdeatur filio¬
rum enim appellatiõe. ⁊ filie ꝯtnentur.
Si quis filio tutorem dederit. ⁊ plures fi¬
⁊ dehoc põp. dubitat. Imag̃ aũt ẽ. ut oĩb
dedisse indeatur. ¶Siquis liberis tu¬
tores dederit. l filuis ⁊ babeat quosdum ap̃¬
hostes. ⁊̃ ip̃is. dedisse uidebitur sinon ali¬
ud aperte ꝓbetur. testatorem sen cisse.¬
n quicum ignoret se titium filiũ hr̃e¬
tutores filiis declerit. uirumhis solis de¬
disse uideatur. quos inpotestate fcit an
eiquoq quem ignorauerit sehrẽt⁊ mag̃ẽ

Expanded text:
rei Syriaticae, utilis datio est: hoc enim tutorem do', in ea condicione est, ut tam filiis quam filiabus dedisse uideatur: filiorum enim appellatione et filiae continentur. Si quis filio tutorem dederit et plures fet de hoc Podedisse uideatur.Si quis liberis tutores dederit uel filiis et habeat quosdam apuhostes, etiam ipsis dedisse uidebitur, si non alud aperte probetur testatorem sensisse.is cum ignoraret se filium Titium habere, filiis tutores dederit, utrum his solis dedisse uideatur, quos in potestate scit an ei quoque, quem ignorauit se habere? et magis
Abbreviated transcription (Latin):
eaqpponerentur nonĩuderi relicta si
miodo inppͥum patrimoniũ qd fere cessã¬
tẽ debitore fit ñsint redat᷑ta. ¶ peto fũ¬
dum meum ita uti ẽ. alũpne mee duri.
Quesitum ẽ anfundus. ⁊ celiqua colono¬
rum.⁊ mancipia si qua mortis tempore

Expanded text:
ponerentur non uideri relicta, si modo in proprium patrimonium quod fere cessante debitore fit non sint redacta. 'Peto fundum meum ita, uti est, alumnae meae dari.' quaesitum est, an fundo et reliqua colonorum et mancipia, si qua mortis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
curatorem rrãsferuntur. insortem cõputã¬
tur. ⁊ uniũse. usuras. sume debere curato
grauatetur.⁊ res ineostatu uiteretur. ut
pupilla abhrlitate pat̾na. abstmeretũ.
unus extutorib cumplisq cͥclitorib itad̾¬
crdit ut certa c rediti portione contenti
eest. ⁊ acciperent. rcem curatores. iam ui¬
ri potenti. accepti. cumplerissq creclitori¬
b deciterunt. qsitum est. ãsialiquis tutor
creditorum patris pupille. Solidam pecu¬
niam expensam sibi exte pupille cũusũ¬
ris fecerit. reuocari acuratorib pupille¬

Expanded text:
curatorem transferuntur, in sortem computancuratorem transferuntur, in sortem computantur et uniuersae summae usuras debere curatorgrauaretur et res in eo statu uideretur, ut pupilla ab hereditate paterna abstineretur, unus ex tutoribus cum plerisque creditoribus ita decidit, ut certa crediti portione contenti essent acciperentque: idem curatores iam uiripotenti accepti cum plerisque creditoribus deciderunt: quaesitum est, an, si aliquis tutorum creditor patris pupillae solidam pecuniam expensam sibi ex re pupillae cum usuris fecerit, reuocari a curatoribus pupill
Abbreviated transcription (Latin):
utrum. eiuis tm̃ portõisq̃ abinitio quod
extutele ratioẽm ꝑuenerat. ad defunctũ
tumtutorem usure ꝑueniant: an ⁊̃ eius
summe. q̃ exorgis usuris pupillo aucta pꝰ
mortem eius adsuꝑstitem eq̃ cunsorte tr̃as¬
peccã mansisset. inrationib pupilli pra¬
tum. quod boifide ꝑcepisset anꝑcipẽ potu¬
isset. si fenori dare. cumpotuiss neglẽxils
cumit quod abalio debitore noĩe usuraꝵ
cum sorte clatur. ei qui accepit totum sor¬
tis uice fungitur. ⁊ fungi debr᷑. ¶ testa¬
m̃to dati tutores. quodruptum uidebatur
cessauerunt. ĩ aministratioẽm tutele et
ħui tati erant̃ testam̃to tutores tutelam ã¬
ministrare conuncto eo qͥap̃side datus ce¬
perat. ammpanistrare q̃situm ẽ. extestam̃to
ceclñtis tp̃is ꝑiculum ꝑtinere. ¶ pupillo
herede instituto filie exhr̃late duomilia
nũmoꝵ aureoꝵ legauit. eostemq tutores
uttiq declit. q̃situm est anexeo die quodu¬
omilia potuerunt. asuba hrclitaters et ĩ

Expanded text:
utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod ex tutelae ratione peruenerat ad defunctum contutorem, usurae ueniant, an etiam eius summae, quae ex sortis usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte transpecunia mansisset in rationibus pupilli, praestandum, quod bona fide percepisset aut percipere potuisset, sed, faenori dare cum potuisset, neglexisset, cum id, quod ab alio debitore nomine usurarum cum sorte datur, ei qui accipit totum sortis uice fungitur uel fungi debet. Testamento dati tutores, quod ruptum uidebatur, cessauerunt in administratione tutelae et unt etiam hi, qui dati erant testamento tutores, tutelam administrare coniuncto eo, qui a praeside datus coeperat administrare: quaesitum ecedentis temporis periculum pertinere. Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo milia nummorum aureorum legauit eosdemque tutores utrisque dedit: quaesitum est, an ex eo die, quo duo milia potuerunt a substantia hereditatis et in
Abbreviated transcription (Latin):
dius triphonius q lucrum facẽ extutela
ñderet. ¶ Aduob tutorib pupsili altõ
tefuncto adhuc inpubere pupillo quisuꝑ¬
erat exꝑsoã pupilli sui uroice accepto con¬
setutus est. cum usuris quantum exiutela
ccotutorem. defunctum. ꝑuenerant q̃sitũ
est. urditio tutele. quo ceperitur pubes fact̾

Expanded text:
udius Tryphoninus: quia lucrum facere ex tutela non debet. Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto adhuc impubere pupillo, qui supererat ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum peruenerat: quaesitum est, iudicio tutel
Abbreviated transcription (Latin):
gi autem abeo solo ꝑiculum obalia que
¶ł ita conuincta fuerunt. ut separati nõd¬
buerunt. Quodaũt dr̃ desisse solũndo ẽẽ
I ñ ẽẽ contutores pr̃are debere. urteamus
qualem intellectum ht̃. itẽnt utrum suf¬
ficit. nichil deminutum ẽẽ defaccultatib¬
sui ꝯtutoris. ex quo ip̃es ditus ẽ S eãtem
faciem parrimonu ꝑmansisse. an⁊sinicħ
post accidit quod palam faciat deminu¬
tionem parrimonii. debrtam̃ ꝯ tutor inꝗ¬
rere fortunas comutoris S⁊ exꝑsone qͣlita
factumest. nsq admortem potris aliam ex¬
stimationem accipete deb nam aꝑte ꝓtũ¬
go ł ciius boã uenierint. licet obrẽptum fi¬
fuerit p̃tori quidecreto eum tͥeclit pmutto
contutori amministrationem nondebr̃
ꝑ⁊ potuit aliquit pater eoꝵ post testam̃tũ
uraccidens ignorasse. aut cum desimatum¬

Expanded text:
gi autem ab eo solo periculum ob alia quae gi autem ab eo solo periculum ob alia quae uel ita coniuncta fuerunt, ut separari non debuerunt. Quod autem dicitur de‹s›isse soluendo esse uel non esse contutores praestare debere, uideamus, qualem intellectum habet, id est utrum sufficit nihil deminutum esse de facultatibus contutoris, ex quo tempore datus est, sed eandem faciem patrimonii permansisse, an, etsi nihil post accidit, quod palam faciat deminutionem patrimonii, debet tamen contutor inquirere fortunas contutoris. sed hoc um est, usque ad mortem patris aliam aestimationem accipere debet: nam aperte prodigo uel cuius bona uenierunt licet obreptum fuerit praetori, qui decreto eum dedit permittere contutori administrationem non debet, et potuit aliquid pater eorum post testamentum factum accidens ignorasse aut, cum desti
Abbreviated transcription (Latin):
stratione tutele. et insolidum uniũsi
tenentur. splane sipetunia nũata pupa¬
li int̃eos. dĩstributa est. nõ inmaiorẽ samo¬
mã auisq eoꝵ quam accepit. tenetur. Set
et sup̃i tutores. rempupilli furãtisũt utõ¬
amus anea actione q̃proponitur exlege.
xii. tabularũm adũsus tutorem incduplũ
singuli insolidum teneant s quãuis uñ
duplum p̃stiterit. nichilominus ⁊ alii te¬
neantur: nam ĩaluis furib eĩtem rei plu¬
rib nõ est ꝓpterea ceteris pene dep̾catio ꝑ
abuno iam exactã est. s tutores ꝓpt̾ ãmi¬
aut ĩnꝑãm rem. aut eius exstimationem
nõsolum gͦ gessisse tutelam is creclitur. ꝙ
alii gerenclam mandauit. S ⁊ quisatis
aꝯtutorem accepit remsaluam pupillo
futuram eiq ꝑmisit: ãministratione totiꝰ
tutele. nec põt se defendere constitutiõib
q̃ uibent añconueniri enrnqui gessit fitẽ
ineo quod nemo gessit. ñutiq eius ꝑitu¬

Expanded text:
stratione tutelae et in solidum uniuersi stratione tutelae et in solidum uniuersi tenentur. plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maiorem summam quisque eorum quam accepit tenetur. Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, uideamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum aduersus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur et, quamuis unus duplum praestiterit, nihilo minus etiam alii teneantur: nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio, quod ab uno iam exacta est. sed tutores ptionis aut ipsam rem aut eius aestimationem. Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui alii gerendam mandauit, sed et qui satis a contutore accepit rem saluam pupillo futuram eique permisit administrationem totius tutelae, nec potest se defendere constitutionibus, quae iubent ante conueniri eum qui gessit. Item in eo quod nemo gessit non utique eius pericu
Abbreviated transcription (Latin):
sissent. tutores. lic ñsatis eẽt ei exdctum.
curatores eẽ ꝑiculum Siminus tutoꝵet
magr̃atuum hoc est tunc ẽẽ ꝑitulum eiꝰ
ꝗ suspectum ñfecisset aut satis ñexegisset
cumfinita tutela nõ inueniret᷑ idoneus
fuisse.
subiciendum eum qui acontutorib suis
mutuam petãm pupilli accepit. ⁊ caũt
ceterasq usuras ꝓmisit. quas ⁊ alii debite¬
res pupillo tepencdunt. qr hĩc sibi ñcom¬
sumpsit. nec clam: nec qiͣ sua peccã licẽt᷑.
abutitur ⁊ nisihis usuris aꝯtutorem mu¬
tuum ei daretur. aliunte accepisset ⁊ mul¬
tum refert palam aꝑteq debitorem se. ut
extraneum.⁊ quemlib ficere pupillo an
sub ãministratione tutele pupilli. pupille
qutilitate latñter sua commota pupi
unus tutelam gessit. ⁊ solunto ñest. Scde
titio gerentam mantauit. ⁊ ticius q̃dam
ãministrauit ẽtius oĩno nicħ gessit q̃si¬
tum est. quatenus quisquis eorum teneat᷑.
et tutorum quidẽ ꝑiculum cõe ẽ. ĩ ammini ͤ¬

Expanded text:
sissent tutores, licet et satis non esset exactum, curatorum esse periculum, si minus, tutorum et magistratuum: hoc est tunc esse periculum eius, qui suspectum non fecisset aut satis non exegisset, cum finita tutela non inveniretur idoneus fuisse. subiciendum eum, qui a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit et cavit certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit nec clam nec quasi sua pecunia licenter abutitur et, nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliunde accepisset: et multum refert, palam aperteque debitorem se ut extraneum et quemlibet faceret pupillo an sub administratione tutelae pupillique utilitate latente sua commoda pupilunus tutelam gessit et soluendo non est, secundus Titio gerendam mandauit et Titius quaedam administrauit, tertius nihil omnino gessit: quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur. et tutorum quidem periculum commune est in admini
Abbreviated transcription (Latin):
dem.I. Nirographis tebitorum incen¬
dio exustũ. am inuntario tutores comip̃¬
re gos possent. adsolũntam pettãm autꝰ n̾o¬
uãtioẽm facientam cogere cum item circa
priores tebitores ꝑꝑ eũdem casum fecissent.
it obmisissent cirta debitores pupillorum

Expanded text:
m. Chirographis debitorum incendio exustis cum ex inuentario tutores conuenire eos possent ad soluendam pecuniam aut nouationem faciendam cogere, cum idem circa priores debitores propter eundem casum fecissent, id omisissent circa debitores pupillorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am duxĩt uedrem cxclodranten quiñdu.¬
Ut. ex quactrante heres esto. saut nubit al¬
teri aut ñuult nub̾e consobrinam. qui
exhis dipxei̾t uxorem. habebit dodranter.
erit alterius quadranisssincũt eam duxerit
uxorem ñqr ip̃i dñt̾e noluetunt. S: qui¬
a illa nubere noluerit. ambo imparteseq̃¬
les amittuntur plctũq enim ħ conditio
siuxorem duxerit si dedetit si fecerit ita acci¬
pi eportet. quod ꝑcum ñstet qͦminus ducat
nam uxorem duxerit. exbesse heres esto. qñ
duxerit. extriente heres esto. uiuo testatore
consobrina defuncta. ambo ad h̃clitateor
uenientes semisses habebunt. ꝙ uerũ est
eos heredes institutos. s emolum̃to portioño
euentum nuꝑtiaꝵ discẽtos.

Expanded text:
nostram duxerit uxorem, ex dodrante, qui non duxerit, ex quadrante heres esto.' aut nubi‹t› alteri aut non uult nubere. consobrinam qui ex his duxit uxorem, habebit dodrantem, erit alterius quadrans. si neuter eam duxerit uxorem, non quia ipsi ducere noluerunt, sed quia illa nubere noluerit, ambo in partes aequales admittuntur: plerumque enim haec condicio: 'si uxorem duxerit', 'si dederit', 'si fecerit' ita accipi oportet, quod per eum non stet, quo minus ducat nam uxorem duxerit, ex besse heres esto: qui non duxerit, ex trient‹e› heres esto.' uiuo testatore consobrina defuncta ambo ad hereditatem uenientes semisses habebunt, quia uerum est eos heredes institutos, sed emolumento portionum euentu nuptiarum discretos.
Abbreviated transcription (Latin):
dicio dotis iudex ꝑ ignorantiã
nris lapsus condempnauit
maritũ insolidũueratius sa¬
biuus. doli exceptione eñ uti
oportere anint euiq cutuz¬

Expanded text:
dicio dotis iudex ignorantia iuris lapsus condemnaverit maritum in solidum, Neratius Sabinus doli exceptione eum uti oportere aiunt eaque tutu
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. uaberes insirtius ꝓhibentur a¬
beo quiuna instrutus iamhereditatem
Qadut tabulas luteras rationes inspicere
mortui. um̃sgirepossz. ansibi atennda eẽt
hereditas. nur proherede gerere.

Expanded text:
 heres institutus prohibeatur ab eo, qui una institutus iam hereditatem adiit, tabulas litteras rationes inspicere mortui, unde scire posset an sibi adeunda esset hereditas, non videtur pro herede gerere.
Abbreviated transcription (Latin):
repelłr. Redus enimuidicaus itand̾ est.¬
sfilius patroni exbr̃datus simpattẽ obti¬
nuut de moffitioso in partẽ mccus sit. tu¬
deamꝰ an noceat ei erhñaatio. et naxre ar¬
nonualeat. ¶ Sipatronifiliꝰ pͥore gͣclu
sit hr̃i scͥptus. scdo̾ exhĩdatus. huic nõ nocet
exhidatio cum uoluntate painis ułestiñt
hr̃s uł exitẽ non potuit. Neq enim uderi
cebet pat̾ mdignũ existimasse filiũroni lb
toꝵ. quẽ adhiditatẽ suam pͥmo uocañt. sic
ne eum quidẽ exntimand̾ cẽ sũmonĩ aboĩs
lib̾ti. qr pͥmo gradu exhrdttus sit et idem
subititutus eit. gͦ is qmi inititut᷑ ẽ hĩt ur¬
inpͥmo gͣcluuł secm̃nti uł alio quar gra
emãcipatus noluĩt acłire ħrclitatẽ. uł qui
nipotentate eit retiẽ. nicħominꝰ lib̾ti. lo¬

Expanded text:
repellitur: rebus enim iudicatis standum est.Si filius patroni exheredatus in partem optinuerit de inofficioso, in partem uictus sit, uideamus, an noceat ei exheredatio. et nocere arnon ualeat.Si patroni filius priore gradu sit heres scriptus, secundo exheredatus, huic non nocet exheredatio, cum uoluntate patris uel extiterit heres uel existere potuerit: neque enim debet uideri pater indignum existimasse filium bonis liber torum, quem ad hereditatem suam primum uocauerit. ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis s et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo grademancipatus noluerit adire hereditatem uel qui in potestate est retinere, nihilo minus liberti bo
Abbreviated transcription (Latin):
octo annoꝵ tecesserit. utrumtitius solus
exsubstitutione eiberes erit. anetmenius
libertranẽe pagri. rosubstituendum filios
riauoluntas testatoris aꝑte ostencdatur.¬
¶lurins titius cum haberet filios inpotesta¬
te uxorem heretemseripsit.⁊ ei surstitint
filio quesitum est am ĩstitutio uxoris nł¬

Expanded text:
octo annorum decesserit, utrum Titius solus ex substitutione ei heres erit an et Maeuius,liberum esse patri ad substituendum filio, sria uoluntas testatoris aperte ostendatur.Lucius Titius cum haberet filios in potestate, uxorem heredem scripsit et ei substituit filios: quaesitum est, an institutio uxoris nu
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Lutius tmus legitmũ filiũ ⁊ alte¬
rum natumlem heredem. instituit. cosq̃m
intem substituit titianus legitimꝰ filius q̃
pater ãniculum relinquit. post porris mor¬
tem inpubes decessit. suꝑstite marte. ⁊ frarre
naturali. quem ⁊̃ coheredem habelat q̃roã
heclitas euis aontium naturalem frẽm ex
substitutionem deqͣqueritur ꝑtinẽ. n adse¬
q̃ntem. si quispostea eoꝵ decessiset. intpub¬
tate. tum innaturalis filuꝑscã dũplex sub¬

Expanded text:
m.Lucius Titius legitimum filium et alterum naturalem heredes instituit eosque inuicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem esubstitutionem de qua quaeritur pertinere, non ad sequentem, si quis eorum postea decessisset intra pubertatem, cum in naturalis fil
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem insunutem reclactus est. ⁊ postea
lib̾tatem donatus ciuiꝑmissum ẽ adsubsti¬
tunionem uenite. q̃ eiitestamtifuerat. reli¬
cta licet enimherectitatem exinstititiõe
amisit. tam̃ ex substitutione istãportionẽ
quantã am̃inisit ꝑcepturum.

Expanded text:
edactus est et postea libertat‹e› donatus. cui permissum est ad substitutionem uenire, quae ei in testamento fuerat relicta: licet enim hereditatem ex institutione amisit, tamen ex substitutione istam portionem, quantum amisit, percepturum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ quib tamfũctis postea portionẽ suãrepu¬
diauit. adeumsolum᷑ ꝗ eo ip̃r suꝑuixit ex
substitutione ꝑtinere.

Expanded text:
 quibusdam defunctis postea portionem suam repudiauit, ad eum solum, qui eo tempore superuixit, ex substitutione pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
esti si apͥmosit filius p̃ñtus. a scdo exteredat᷑¬
snich aũt intest. quanitionem scd̃i heredis¬
institutio ualeat. utrumquia abeo filius
exhereclatus est. anq filius substitutus ẽ.¬
Iulianus longmuspat. cosquos sibi here¬
des instrtuerat filio ita substituit quisqui
sibi heres eẽt.sunus exheredib instirutisꝙ
tacitam fitem accominotauerit. ut nõ
capientipartem exeo ꝙ acceꝑat taret. ad
substitutionẽ impubis admissus utrum
ea quamcepit. itaaugeanir eius pars ĩsub:¬
stitutioneni R di qui in fraudem legum
fidem accõmodat. ateunto hr̃s efficiturn̾

Expanded text:
tus, a secundo exheredatus: nihil autem interest, qua ratione secundi heredinstitutio ualeat, utrum quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est.Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres ef
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ¶Quiduos inpuberes fuios m̃des
relinquerait. itasubstituit. si ambo mortus
i eent ceinte pͥueri post mortem patris simł
ꝑierunt. due hereclitates substituto s tͥefe¬
runtur. s⁊ sicliũsis temporib uita tecedat.
inherelitatem nouissimi pueri eius frĩs
ñiet. nec substititus ampliꝰ quamsex unti¬
as uire testam̃ti desiterabit. legataquoq q̃¬

Expanded text:
um.Qui duos impuberes filios heredes reliquerat, ita substituit, si ambo mortui essent: deinde pueri post mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diversis temporibus vita decedant, in hereditate novissimi pueri eius fratriniet nec substitutus amplius quam sescunciam iure testamenti desiderabit: legata
Abbreviated transcription (Latin):
conditione partem alteram accepisfanõ idẽ
ẜuabitur alio substituto. Namille falci̾e rati¬
onem incluceret. quasiplan̾e subconclinõe
primis tabulis. heres institutus tamet suma¬
xime coheretlis filio tutus quadrantẽ ĩtegũ
optinẽt. Namet cũmlegatum pͥmis tabul
titiodutur Sccłis autem tabuł eadẽ res sẽꝑ¬
nio. semꝑnius quamdoq ntio concurrit.¬
¶Cumpater impubi filie q̃ nouissim a diem
suum obisset. tabulas scd̃as feciss et inpu¬
bes filia suꝑstite sorore pube uita decessiss
irritam ẽẽ factam substitutionem placuit
pleuit. ¶ Nonuiterẽ cumintio factã sub¬
stitutionem his ũb placuit. ille filius m̃s
siqd̃ abominor intra ꝓub̾tatis annos deces¬
serit. tunsinlocum partẽ. ue eus titius here¬
des esto nonmagis quamsipost demõstratã

Expanded text:
condicione partem alteram accepisset. non idem seruabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optineret. nam et cum legatum primis tabulis Titio datur, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque Titio concurrit.Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam esse factam substitutionem placuitompleuit.Non uideri cum uitio factam substitutionem his uerbis placuit: 'ille filius meus si quod abominor intra pubertatis annos decesserit, tunc in locum partemue eius Titius heres esto', non magis quam si post d
Abbreviated transcription (Latin):
starinunsꝵ. benesicia quidem principali a
ip̃ĩpͥncipes solent uñp̃tari uerumuolũta¬
tempncipis. inspicientib. põt dicieatenus
ideum rribuere uoluisse. quatenus filius
cius meatẽ ualitudine ꝑseueraisset. utquẽ¬
admoclum uire ciuli pubtate finiturpu¬
pillare testam̃tum itapͥnceps ĩmitatussit
ius meo quiꝓpt̃ infirmitatem ñpõt testaĩ.
Nam⁊ sifurioso filio substitusset. dicerimꝰ
desinere ualere testam̃tum. cum resipuiss.
ꝙ lampost: sibitestam̃tum facere⁊ em̃ iniꝗ¬
quũ incipit fieri bencfitium pͥncipis. siat¬
tehoc casu cogitasse uerisimile ẽ. ut cumqp̾
admotum benefictum principale iñcede¬
at. circa testam̃ti factionem uirũ inꝑer¬
sona unnus. anincomplurimum. ¶Itẽ
q̃ro. sutafactaꝓponatur substitutio. fili̾¬

Expanded text:
spondi: beneficia quidem principalia ipsi principes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. nam et si furioso filio substituisset, diceremus desinere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adde hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti factionem, utrum in personam unius an complurium.Item quaero, si ita facta proponatur substitutio:
Abbreviated transcription (Latin):
Sexattõ bouesei fundo cessuros putãt
ubiopus fecissent. nõubi manere ꝯsue¬
uissent cassellius cc̃ labeois sñam ꝓbo.¬
abeo. Sicui fundum ⁊ cum instrum̃¬
to eis legare uis nichil int̃est. qũo le¬
do alienato mortuus fuĩt. qui itti lega¬
uit. exhac scriptura funtũ cũ insitum̃to
regione huduerat. ut ⁊ instructa sunt ẽ
Duino graino calendario.⁊ adiectasunt
hec u̾ba quicquid erit cũmoriar milla
regione ł quicqͥt inq̃cq spẽ erit in illa
regione. ł qd in cum eiͣt. uiua testatrice
unus ex debitorib ꝯdẽpnatus uiuente te¬

Expanded text:
ebatius boues ei fundo cessuros putant, ubi opus fecissent, non ubi manere consueuissent: Cascellius contra.Labeonis s.Si cui fundum et instrumentum eius legare uis, nihil interest, quomodo lesi fundo alienato mortuus fuerit qui ita legauit, ex hac scriptura 'fundum cum instrumento' regione praedia habuerat ut instructa sunt, cum uino grano calendario, et adiecerat haec uerba: 'quidquid erit cum moriar in illa regionregione, uel quod meum erit'. uiua testatrice unus ex debitoribus condemnatus uiuente te
Abbreviated transcription (Latin):
no ⁊ uasis. ⁊ instrum̃to. ⁊ institorib qͦ
secum hubere consueuerat Quesitum
ẽ cumuiuo testatore insula inqͣ tena¬
culum fuit ꝙ ellegatum erat exusta
sit. ⁊ post biennium eodẽ loco ꝯstituta
noua.⁊ orreum qd eidem legatum erat.

Expanded text:
no et uasis et instrumento et institoribus, quos secum habere consueuerat. quaesitum ‹est›, cum uiuo testatore insula, in qua caenaculum fuit quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta noua, et horreum, quod eidem legatum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Iop̃. U molegato eatemũ nasasecũt᷑¬
ꝑ que ita disfusafunt. ut ñ adꝑpetuũ usũ
uasa resuarentur. Ueluti anphore ⁊ cam.
at treb qd indoliis sit debi⁊ sensũ testa¬
toris. aliuputat eẽu̾boꝵ aliũ Ceterũ
dolia inuasis uinariis. nõ eẽnt. ñsunt.
legatum erit. amphoras cados. inquib
uina diffusa fuamus legatos ẽẽ uirũ
enĩ inaphoras. ⁊ cadis. hac m̃te diffudimꝰ
ut inhis sit. donec usus causa ꝓbetur. ⁊
scilicet it ũnctimus cumhis amphoris
nalib habebat diffusum is tibi uinum
legauãt. Inamphoris. õe illuo quoq in
nũ ꝙ murnalib fuisset legatum eẽ
cia dulcialegata eeñt. sinith̾ aluro te¬
stam̃to significetur. omĩa ħ ẽẽ legatam¬
ulsum passum defructũ. ⁊ similes porti¬
ones. Item uuas ficus paimas caricas.
tumputat. labeo. excollatione uimi
amphorarii. qd̾ non inꝓbo. defundo
instructoł instrum̃to legato.
legatus est. siue instructus. duo lega¬
ta intelliguntur. ¶ fundo cũmstrõ

Expanded text:
inum.Uino legato ea demum uasa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum usum uasa reseruarentur, ueluti amphorae et cadat Trebatius quod in doliis sit deberi et sensum testatoris alium putat esse, uerborum alium: ceterum dolia in uasis uinariis non essent.legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, donec usus causa probetur, et scilicet id uendimus cum his amphoris nalibus habebat diffusum, is tibi uinum legauerat in amphoris omne. illud quoque uinum, quod in urnalibus fuisset, legatum esse i dulcia legata essent, si nihil aliud testamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum defr‹u›tum et similes potiones, item uuas ficos palmas caricas.tum putat Labeo ex collatione uini amphorarii: quod non improbo. DE INSTRUCTO UEL INSTRUMENTO LEGATO 1 legatus est siue instructus, duo legata intelleguntur.Fundo cum instrumento
Abbreviated transcription (Latin):
patronus restõ legauit p̾a codicillis pe¬
tuit. utmorientes partes suas sundi su¬
ꝑstitib restituerent. nec infirum̃tim̃tic̃e
i temporis augm̃ta ͤ E⁊ partuum
gtẽ derrip̃ata fataliũ fidei ꝯmisso ꝯtineri.¬
Minor .xx. annis instructa p̃clia cõsobri¬
ne sue dariuoluit. ⁊ quosdam ẜnos p̃dio¬
e ꝵ uiuos mamimisit. nidcirco ẜui maũ¬

Expanded text:
patronus testamento legauit: postea codicillis petit, ut morientes partes suas fundi superstitibus restituerent, nec instructi mentionem i temporis augmenta fetuum et partuum, item detrimenta fatalium fideicommisso contineri.Minor uiginti annis instructa praedia consobrinae suae dari uoluit et quosdam seruos praediorum uiuus manumisit. non idcirco serui ma
Abbreviated transcription (Latin):
cumip̃o quioccisus dicitur fuerunt. ⁊ ꝗ
suspͣlitiasiem cedis aut conscientia ad¬
tngi undebuntur. derns q̃stionem huberi¬
¶ Cum domins initinẽ ẽẽt. octisus debis.
qui una cumeo fuerunt. cumeccideretur.
cum una fuissent. ꝓfugerunt suppliciũ
sum̃dum ẽ. qt̃ sicum domino nemo fuit.
cum eccideretur. cessant istaseãt ꝯsulta.
Inpudes suus lancilla ñclimurri potẽs.
non inendemcausa erunt. etas em̃ excu¬
sationem meretur. impubi aũt uirũ

Expanded text:
cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi uidebuntur, de his quaestionem haberi. Cum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occideretur uel, cum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta. Impubes seruus uel ancilla nondum uiripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem
Abbreviated transcription (Latin):
Fait sextus sic ec̃ sepe udicarum utqui¬
cumqi eoloco fucrurt. ĩide uocem exaudi¬
re potuerunt. huipuniantur qĩ subeod̾
tecto fuerint licet aliiualidioris uocis
alii exignioris sunt. nec om̃s udiꝙ exni¬
diri possunt Grtaboc tamndetur. ⁊ duui
adnanus rescripsisse in hec uerlu suiquo¬
tiens tominus suis auxilium ferrepossũt
ndeb̃ saluti corułm suam añponẽ ¶ po¬
misse amẽ ancillam q̃meodẽ conclaui ẽ
tomina sua fuerat auxilum ei ferre si
lie corpore fuo autem certe uoce ploran¬
tem uthiiqui indomo fuerant aut uiti
periculo dominorum sibi quẽq consule̾
debere. ¶hoc rescriptum multa ꝯtnz
In amei non partit que ineodẽ ꝯclaui fuit
⁊eiquitimuit mori nõ ignoscetur ꝑ quod
ul uõct oporteat fuos dñis aucilium
ferre ostendit. ¶ Siquis mnuilla agẽs.
occisus sit plusquam unquũ ẽ siforte
diffusa late p̃dia hubeat. deom̃ib q̃ me
a regione fuctunt fuis ⁊ qstionem haberi
⁊ supplicium sumi. Sufficit ergo eos qui

Expanded text:
ait Sextus sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt. Iuxta hoc tamen videtur et divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: "servi quotinon debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicinpericulo dominorum sibi quemque consulere debere'. Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et quaestionem haberi et supplicium sumi: sufficit ergo eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ĩgeninis lib̾tino tutor tatus extusari
debeat. Eãdem extusationem competere
⁊̃ ei quiius. annulloꝵ inpetrasset. imp̃r
nr̃. cumdiuo seuero patre suo rescͥpsitꝰ gͦ
sipupillo lib̾tino hubenti ius annulloꝵ
tutus sit. ingeniuis tutor ł curator ꝯseq̃s
est. ut excusatio eiꝰ obhanc conclitionũ
perratum benefitium tenuo erdem tu¬
tor curator ueduri poterit. exemplo eo qͦ¬
q placuit. ⁊ rescriptum est. eumꝗ ĩ tp̃r
quo intra annum erat. exquorei publi
ce cansa abẽe desierat. extusatus fuit. p̃¬
tiͣto eo ip̃msuo locõ dari posse. ⁊qͣuis lib¬
tinus quisenatori patrono ꝓcurat excu¬
sationem abalioꝵ tutela hãt. istetam̃
nem ingenuoꝵ trãsut tali excusaticẽ
uti ñposset.
dem .ł.titius filiis meis quo adrei
puplice causa nõ aberit. tutor esto ges¬
sit tutelam extestam̃to delatam dem¬
de reipublice causa abeẽ cepit ⁊ desut᷑
anquasi noua tutela nc̃ ex delata excu¬
sari debeat. ⁊ ob absñtiam reipublice ex

Expanded text:
excusari debeat, eandem excusationem competere etiam ei, qui ius anulorum impetrasset, imperator noster cum diuo Seuero patre suo rescripsit. Ergo si pupillo libertino habenti ius anulorum datus sit ingenuus tutor uel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum petratum beneficium denuo eidem tutor curatorue dari poterit exemplo eo, quo placuit et rescriptum est eum, qui tempore, quod incae causa abesse desierat, excusatus fuit, praeterito eo ipsum suo loco dari posse. Et quamvis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, nem ingenuorum transit, tali excusatione uti non posset.m. 'Titius filiis meis, quoad rei publicae causa non abierit, tutor esto.' gessit tutelam ex testamento delatam, deinde rei publicae causa abesse coepit et desiit. an quasi noua tutela nunc delata excusari debeat etiam ob absentiam rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
causa absunt: cõmites quisunt. intra
statutum numerum detutela q̃ absñti¬
b ia ꝓfecturis. delata ẽ excusant. nam
subsceptam antea ñcleponũt. ¶Quĩ¬
corporis itẽ collegii iure excusantur. a
collegarumfilioꝵq eoꝵ tutela ñexcusẽ¬
tur. exceptis hisquib hoc specialiter tri
arium aburte. filioꝵ collegarum suorũ
tutelam susciꝑe noncoguntur.

Expanded text:
ublicae causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus uel profecturis delata est, excusantur: nam sucorporis, item collegii iure excusantur, a collegarum filiorumque eorum tutela non excusantur, exceptis his, quibus hoc specialiter tribarium ab urbe filiorum collegarum suorum tutelam suscipere non coguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .ł. ꝑ Post susceꝑtam tutelam cẽ¬
cͣus. aut sircliu. aut muͦtus: aut furio¬
sus. anualitudinarius deponẽ tutelam
põt. ¶ꝑ auꝑtas queoperi. ⁊ honeri tute¬
le inparest. solet tribuere uacatiõem
pum. exinchulgentia eoꝵ. lic cirra co¬
Dicillos antela itemꝙͣ cura tp̃r aminĩ¬
strationis delaa excusantur: idemque
custoclitur inhis qui p̃fecturam ãnone¬

Expanded text:
unt. Post susceptam tutelam caecus aut surdus aut mutus aut furiosus aut ualetudinarius deponere tutelam potest. Paupertas, quae operi et oneri tutee impar est, solet tribuere uacationem.pum ex indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque cura tempore administrationis delata excusantur. Idemque custoditur in his, qui praefecturam annon
Abbreviated transcription (Latin):
lamdies. L. eis ceclant. int̃quos necesse ẽ
causas excus ationis exercere S uerumẽ
ñante eẽ tutorem. quamdies ueniͣt. nam
nec añquam additasit hr̃clitas. Quiãgit᷑
exeodem testam̃to iaragestafuit tutela:
⁊ quiercusattis est alias affuturus reipu¬
blice causa reu̾sus continuo heret tutelis
añsubsceptis ⁊ intra annum S hic exipõ
testam̃to desierit ẽẽ tutor. ⁊iõ exseła tute¬
la excusare sepõt. ¶Si ap̃tore detur cura¬
tor m̃te capto. aut muto siue uñtri excusã¬
tur. uire liberoꝵ. ¶Rome datos tutoreᷤᷤ
aut m̃tis ualitucline. alugñdis reb. libti
ꝓhibeantur. ut nec suis quidem negonis
sufficiant. necessitati erit succur i berroũ.
nempossibile ei iniũgatur tuteleminꝰ
quod obiti alibto ñpõt. cumincõmodopu

Expanded text:
aginta eis cedant, intra quos necesse est causas excusationis exercere. sed uerum est non ante esse tutorem, quam dies ue‹n›erit: nam nec antequam adita sit hereditas. quia igitur ex eodem testamento iam gesta fuit tutela et qui excusatblicae causa, reversus continuo haeret tutelis ante suspectis etiam intra annum, sed hic ex ipso testamento desierit esse tutor et ideo ex secunda tutela excusare se potest. Si a praetore detur curator mente capto aut muto sive ventri, excusatur iure liberorum. Romae datos tutores eaut mentis valetudine ab agendis rebus libertus prohibeatur, ut ne suis quidem negotiis sufficiat, necessitati erit subcumbendum, ne inpossibile iniungatur tutelae munus, quod obi
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ¶utu ⁊̃ telinquitur fideimis
missum relictum. ⁊ apeum cui reliciũ estꝰ
&x causa lucratiu a ĩuñtũ extinguiplatũ
nisidefunctus eistimationem quor ei psta¬
riuoluit ¶olupnis etliũ. ł tĩgnis ꝑfideiꝯmi¬
sumrelictis. eatmm̃inõ amplissimus ordo p̃¬
stariuoluit nulla estimationis factam̃¬
tione q̃sintlomus iniuria auferri possint
ibis legauero semel deberinolo paeotẽ
testam̃to łcoclicillis sciens sepe entemlega¬
uit. supp̃m auoluntas. potior habetur ne¬
mõenim eamsibipõt legem dicere ut apo¬
re ei recitere ñliceat. SS. hoc italecumhabe¬
bit. Sispetialit oꝑxerit pͥors uoluntatis sib̾i

Expanded text:
arum. Nutu etiam relinquitur fideicommmmissum relictum et apud eum, cui relictum est, ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columnis aedium uel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possuntlegavero, semel deberi volo", postea eodem testamento vel codicillis sciens saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur: nemo enim eam sibi potest legem dicere, ut a priore ei recedere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris voluntatis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mͥuenit inmtẽ. seie funtos quos reliꝗ
itaut sunt instrutti ⁊ ustico insirum̃to
suppellettile petore. ⁊ uillicis cũteliquis
colonorum. ⁊ cipothetaꝵ habere uolo q̃¬
situm est an ⁊̃ eaque patris sapulias
usus cotioiam causa infunto fuerunt
uerum ñamplius deberiquam incodi¬
cillis quos sanepost obliuionẽ testam̃¬
tanie scripture fecisset intructi appella¬
tione continĩ seuelle. in qĩfeste ostendis¬
set. ¶ libto suoquidamp̃dialegauit
hisuerbis Seio lib̾to meo fimidos illuma
⁊ illũ do lego itant instructisunt. cũdo¬
tib ⁊ reliquis colonoꝵ ⁊ saltu arus sins¬

Expanded text:
uenit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et uilicis cum reliquis colonorum et apotheca habere uolo'. qusitum est, an etiam ea, quae patris familias usus cottidiani causa in fundis fuerunt,uerum non amplius deberi, quam in codicillis quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset. Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi sunt cum dotibus et reliquis colonorum et saltu
Abbreviated transcription (Latin):
stem.. Simantipia q̃ post testam̃tũ
fartu infurtum seie relictum atesta¬
tore inclucta fundi colentgr̃a meodẽ
testator demonstrasset.q̃tumnc ibi eẽnt
cumlegaret. m̃ñminueroi legati. S
augenti cãmancipioꝵ quoq fecit m̃ti¬
onem. ceterum instrum̃to funoi man¬
tipiaquoq colendi agricansꝗ inctucta
ꝯtineri non ambigitur. ¶ paulus R
legato cedere. ¶ Serurmuero arte
fabrica ꝑitumqui amuam m̃ceclẽ p̃¬
stabat. instrum̃to uille nõꝯtineri.

Expanded text:
m Si mancipia quae, post testamentum factum in fundum Seiae relictum a testatore inducta, fundi colendi gratia in eodem testator demonstrasset, quae tunc ibi essent cum legaret, tamen non minuendi legati, sed augendi causa mancipiorum quoque fecit mentionem. ceterum instrumento fundi mancipia quoque colendi agri causa inducta contineri non ambigitur. Paulus resplegato cedere: servum vero arte fabrica peritum, qui annuam mercedem praestabat, instrumento villae non contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃se trebatiũ. Rdisse qd̃ mento priscus
fulcinĩ ftsisum eẽ aiebati.s. ꝓculus ait.
Siquis heredem suũ cum fundum. c̾ cõm̃ti¬
um is heres sĩhãt ture ĩserit eiquies cõm̃¬
tium hubeat: putat heredem obligatũcẽ.
statoris fuit. s siñest ĩeius exstimationẽ.¬
¶Sitestator dariquid iussiss. autop̾fiei̾.
aut mũnꝰ dare. ꝓportione sua eos p̃stare
quib pars hereditatis actresceret. cq̃atq
moriis cã doãbitur. ut ro ꝓmitat ille ai¬

Expanded text:
se Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat.Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cuius commercium is heres non habeat, dare iusserat ei, qui eius commercium habeat, putat heredem obligatum essestatoris fuerit, uel si non est, in eius aestimationem.Si testator dari quid iussisset aut opus fieri aut munus dari, pro portione sua eos praestare, quibus par hereditatis adcresceret, aeque atque mortis causa donabitur, ut id promittat ille a
Abbreviated transcription (Latin):
icinius locusta ꝓculosuo salutẽ¬
cumfaciat ꝯclitionem ĩreleganda dote
cipiauxor malit. nũquid ⁊ illa mãcipia
q̃postea exhis mancipiis natasũt. uxori
debebantur q̃ro ꝓculus locuste suo salutẽ¬
siuxor mallz mancipia quãdotẽ acciꝑe.
ip̃amancipia q̃ estimata intotem dectit.
nõ partus mancipioꝵ eidebebunt ¶⁊¬
norumpossessione dem̃tis curatori data
legata acuratore. quifuriosum defẽdnt
re sihereclitas euicta fuit qo̾ legatoꝵ
noĩe datum fu̾it xedditur¬
ł.Mortuo boͣne qͣmlegaitus ẽ m¬
ꝙ corium. neꝙͣ cam tebetr. ¶ Sintio
frum̃tai̾a tessera legata sit. ⁊ udecessit.
quitam putant. extingui legatum Set
hoc ñ est uerum. namcui tessera .ł militia
legarur estimatio ur legata. ¶labeo
refert agrũc̾ cõm̃tium ñ habes legrã tibi

Expanded text:
icinnius Lucusta Proculo suo salutem.Cum faciat condicionem in releganda dote, , si ea mancipia uxor malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero.Proculus Lucustae suo salutem.Si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur.Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, t, si hereditas euicta fuerit, quod legatorum nomine datum sit redditu.Mortuo boue qui legatus est neque corium neque caro debetur.Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata.Labeo refert agrum, cuius commercium non habes, legari tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nesit finita ãministratio. Eeterumsi
periculum sufineat cessatioĩs. ꝑuto ei in¬
putantum qͦq eam tutelam. ¶Etem e¬
uenire põt. sicluob testam̃tis cum haberet
tres tutelas tutor tatus est. ubi ñ aꝑtaꝵ
tabularum tempus inspici debebit siq̃rat᷑
sit delata. licet inquãtam pͥ detentꝰ sit. qd̾¬

Expanded text:
a administratio: ceterum si periculum sustineat cessationis, puto ei imputandam eam quoque tutelam. Idem euenire potest, si duobus testamentis, cum haberet tres tutelas, tutor datus est: ubi non apertarum tabularum tempus inspici debebit, si quaersit delata, licet in quartam prius detentus sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
oenegari noportere. ¶s cumfilio suo cura¬
tor petatur cc̃ naturaleis  stimulos fac̃.
adietit p̃terea habenti patruũ legitimũ
tutorem. seuitiose tlitorem datum p̃tor
ita decreuĩt si legitimũ tutore hñti
tutor datus e̾. ñest tibi necessaria extusa¬
tio. huero cumnemo patruus impuberi
tutor. ẽẽt. ãnichil hominus tutor remã
stas excusationss causas hr̃et. ñ tam
eẽt excusatum ꝓpt̃ uitium ꝓnũtia¬
toĩs ⁊terquero siadquieuisset sñtẽtie.
anobid ꝙ ñgessit. tutelam. utilis actio
inbunc daritebeat. ¶dit sierrore poti
quodse ꝓuire trium liberoꝵ ꝙ ex allega¬
bat excutum crecleret. quãmalitia ab
ãministratione cessasset. utilẽ actionẽ
causas ꝑtinet ꝑagendo enim egnegotio
exlie nõminationis continui quatu¬
tor m̃ses constratisunt.

Expanded text:
denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, adiecit praeterea habenti patruum legitimum tutorem se uitiose tutorem datum. praetor ita decreuit: 'si legitimum tutorem habenti tutor datus es, non est tibi necessaria excusatio'. quaero, cum nemo patruus impuberi tutor esset, an nihilo minus tutor remansstas excusationis causas haberet, non tamen esse excusatum propter uitium pronuntiationis. Item quaero, si adquieuisset sententiae, an ob id, quod non gessit tutelam, utilis actio in hunc dari debeat. respondi, si errore potius quod se pro iure trium liberorum, quod allegabat, excusatum crederet quam malitia ab administratione cessasset, utilem actionem causas pertinet: peragendo enim negotio ex die nominationis continui quattuor menses constituti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uel curator aparreᷤ confirmatus ap̃tore ex¬
cusationis. benefitio utimaluit repellẽ¬
dus est alegato. Itemq ⁊ sẽnole nr̃o placu¬
it nam ⁊ p̃tor qui eum confirmat tutorẽ.
d functi sequitur iudiciũm ide ĩmatris

Expanded text:
uel curator a patre, confirmatus a praetore exuel curator a patre, confirmatus a praetore excusationis beneficio uti maluit, repellendus est a legato: idque et Scaeuolae nostro placuit: nam praetor, qui eum confirmat tutorem, defuncti sequitur iudicium. idem in matris
Abbreviated transcription (Latin):
depoit̃a illa. ctcrum putarem recte fuͨtuꝵ
p̃tortm. sictiam unam tutelam fufficere cͣ¬
dioit. si tam diffusa ⁊ negotiosasit. ut pro
płib ceclat. nẽq gͥ frẽs consortes płium lo¬
co rñdisunt. neq nõfrẽs. si it̾ patrimoni¬
um hñt. ⁊ intio amministrationis parit
rettentusit. ¶ Et exchiũso frẽn oiisopa¬
trimoĩo due tutelesint /nõ enim ut dixinu¬
merus pupilloꝵ S difficultas rationum
ꝯfitienclarum. ⁊ recldendarum ꝯsiderãdaẽ.¬
dem.ł nescnius apollinaris. uilo
pauloᷤ. mater filiũsuum pupillũ.ł quiuis
islius exrraneus. extrancum eq̃ pupillum
scripsit hedem ⁊ titio legatum declit. cũqi
eidem pupillo tutorem ascripsit. Titius
confirmatui. excusau̾se atutela q̃ro. an le¬
ñsit scriptus. legatum tamen acceperit da¬
tusq ap̃tore tutor extuset se. aneq̃ repel¬
lendus sit alegato ⁊q̃ aliquit int̃fit sia
patre. ł emancipato  tutor datussit. uł pube¬
ri curator sdi. qui nonsit iure tatus tutõ

Expanded text:
lla. Ceterum putarem recte facturum praetorem, si etiam unam tutelam sufficere crediderit, si tam diffusa et negotiosa sit, ut pro pluribus cedat. neque igitur fratres consortes plurium loco habendi sunt, neque non fratres, si idem patrimonium habent et ratio administrationis pariter reddenda sit. et ex diuerso fratres diuiso patrimonio duae tutelae sunt: non enim, ut dixi, numerus pupillorum, sed difficultas rationum conficiendarum et reddendarum considerandam. Nesennius Apollinaris Iulio Paulo. Mater filium suum pupillum uel quiuis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusauit se a tutela: quaero, an ledem tutor non sit scriptus, legatum tamen acceperit datusque a praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre uel emancipato pupillo tutor datus sit uel puberi curator? respondi: qui non iure datus tutor
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .i. Iuĩs ꝑitos quitutelam ge̾ cepe¬
rĩt. ĩconscilium pͥncipum adsũptos. opti¬
mi inmaxĩq pͥncipes nr̃i constituerunt.
excusañtos. qm̃ circa latus eoꝵ ageñt. ⁊ hoc:
hͦno delatũ finem certi temporis ac lociñ
lutenͣt. ¶ Cum horumdꝰ exꝑiuncia ro¬
dis ac p̃toris institus. rcrum ãministrati¬
oẽm utrobiq suscepit: placuit eum dua ᷤ
curatõnes. mãministratione. ñuideri qd̾
uidelicet unis duo patrimonia ñui¬
t̾antur᷑. ¶ Quipriuilegio subnisius est.
frĩs curationem suscipere ñcogitur. ¶pa¬
tronus inpubĩ. libto quosdam exlibtis
stratut. dudo pupillis diũsis decretis dat̃
est. quipotuit. excusari. ⁊ pͥostquam causas
excusationis allegaret. imus expupillis qͥ¬
⁊ iamtutelam aminisirabat. tecessit uͥ¬

Expanded text:
. Iuris peritos, qui tutelam gerere coeperunt, in consilium principum adsumptos optimi maximique principes nostri constituerunt excusandos, quoniam circa latus eorum agerent et honor delatus finem certi temporis ac loci non haberet. Cum oriundus ex prouincia Rodis ac praetoris constitutus rerum administranem utrubique suscepit. placuit eum duas curationes administrare non videri, quod videlicet unius duo patrimonia non viderentur. Qui privilegio subnixus est, fratris curationem suscipere non cogitur. Patronus impuberi liberto quosdam ex libertis strabat, duobus pupillis diuersis decretis datus est qui potuit excusari, et priusquam causas xcusationis allegaret, unus ex pupillis, quorum iam tutelam administrabat, decessit, u
Abbreviated transcription (Latin):
abeo Et tu expĩrte sexta subcõn¬
ditione Deres institinus fuisses. ⁊ om̃it¬
tente partemsuam utio cui substitut
eras. exsubstitutione adisses deinde odi
tio sextantis extitisseti q̃ro. an aclire neces¬
nichil int̾eẽ. inrum ex substiutione pri
adierit. anexpͥma institutione. cumad
ũtrãq cã una conclitio sufficiaͤt. sex¬
tans itaq̃ꝙ si conditione mtitus est
admesolum ꝑtiar sitemsitusextantis
ex quo mitituis eẽs heres omiseris adi
sim inpotestateᷤ mã sit. quam partem hr̃¬
ditatis. aut ammitte uelim. aut uẽ cli
testam̃to heres institutus eẽm: abeoqui

Expanded text:
arum Si tu ex parte sexta sub condicione institutus fuisses heres et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adisses, deinde condicio iure sextantis exstitisset, quaero, an adire necesnihil interest, utrum ex substitutione prius adieri‹m› an ex prima institutione, cum ab utraque causa una aditio sufficiat: sextans itaque, qui sub condicione datus mihi est, ad me solum pertinet. Item si tu sextantis, ex quo institutus esses heres, omiseris aditsim, in potestate mea sit, quam partem hereditatis aut amittere uelim aut uindicaretestamento heres institutus essem ab eo, qui