comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hactenus inquit ad cesaren milita¬
ui tibi ut nunc militem teo. Do¬
natiuum tuum pugnaturꝰ accipi¬
at. xꝑi ego miles sum. pugnare
mͥ nonlicer. Tum uͦ aduersus hac
uocem tyrannus infremuir. dicẽs
eum metu pugne que postera die
erat futura. non religionis gracia
detrectare milinam.
t martinus intrepidus immo
illato sibi terrore constanior si
hoc inquit ignauie ascribitur ñ
fidei. crastina die ante aciem in¬
ernus astabo. ⁊ in nomine domi¬
ni iħu signo crucis non clypeo
prectus aurgalea hostium. cuneoꝰ
penetrabo securus. Retrudi gͦ
incusto /dram iubet᷑. fa ctu¬
rus fidẽdictis. ut inermis
barbaris obiceret᷑. Pestero di
hostes legatos de pace misert̃:
sua omnia seq reddentes. Unde
quis dubitet hanc uere beani uiri
filisse uictoriam. cui p̃stitum sir ne
inermis ad prelium mitteritur:
E quamius pius dominus seruare
militem suum licet uiter hostium
gladios et tela potuss ram̃ ne

Expanded text:
hactenus, inquit ad Caesarem, militahactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne
Abbreviated transcription (Latin):
est uestitum fuisse. et ad confirman¬
dum tam honi oꝑis testimonium.
in eodem se habitu quem pauper
cceꝑat est dignatus ostendere.
Uouiso uir beatissimꝰ
non ingłam est elatus huma¬
nam: s bomitatem dei in suo oꝑe
onsiderans. cum esset annoꝵ du¬
deuigiiti. ad baptisma conuola¬
uit. Nec statim militie renunti¬
uit. tribuni sui precib euictus.
ciu contubernium familiart pre¬
tabat. Et enim transacto ibuna¬
us sui rempore: renuntiaturum
cło se pollicebatur. Qua martinꝰ
xi.x tatione suspensus: ꝑ bien¬
iim tere post ea quam est bap¬
isma emfecurus. solo scilicẽt
nomine militauit.
Aterea uruentib intia gallias bar¬
baris. iulranus cesar coacto in unum
exercitu apud uangionum ciuiratẽ.
donatiuum cepit erogare militib
Ut est consuenidinis singuli crtiban¬
tur: donec at martinum uentũ est
Tum uͦ oportunum tempus existimãs
quo peterer omissionem neq enim
integrum sibi fore arbitrabatur. si
donatiuũ non militaturꝰ acciꝑer.

Expanded text:
se uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —,
Abbreviated transcription (Latin):
Concecdamus gͦ hiuic plebi inuiti
qͦd hactenꝰ noliumus uoluntarii.
Placuit aut̃ hoc consilium cunctr
⁊ chcreuerunt eum om̃s uno ore
in eodem oppido sepelire. Itaq pꝰt
hanc diffinitionem cum rursus
feretrum subleuare temptarent
tanta mox celeritate leuigatum
subleuatum est ut facile iam a
duob potaretur. qui ante horã
nec a plurimis mouebaaur. Qͦd

Expanded text:
concedamus igitur huic plebi vel inviti, concedamus igitur huic plebi vel inviti, quod actenus noluimus voluntarii'. Placuit autem hoc consilium cunctis et decreverunt eum uno omnes ore in eodem oppido sepelire. Itaque post hanc definitionem, cum rursus feretrum sublevare temptarent, tanta mox celeritate levigatum sublevatumque est, ut facile iam a duobus portaretur, qui ante horam nec a plurimis movebatur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui nam iustiꝰ eius mereretur
reliquias. ac sepulturã possidẽ.
S cum ep̃i ⁊ prestantiors quiq
qui aderant partib regine fa¬
uerent. atq ad eius monasteri¬
um eum ferendum decerne¬
reut orta est ingens uocifera¬
tio. ⁊ tumultus magnus ab
uniũsa plebr noi uio magense
Tunc regina prudentiori ꝯsilio
utens. ⁊ uidicio đi oiumpote¬
tis causam cõmitrens ait de¬
ponantur iam ambages ũbe
mus. Post hec t̾iba cum accessis¬
fent ad feretrum ⁊ temptarẽt
eum leuare. tanto ponddere d¬
p̃ssum senserunt. ut nec mo¬
uere qͥdem a loco illum possẽt
Dande alii atq alii uicissim:
succedentes. nichil uspiam
p̃ualere potuert̃. Postremo
omniũ regina accedens ipsaq
ꝑ se ꝓbare uolens. ulnis exertis
ac rebrachiatis cepit pulsare
urrum uel unũ feretri cornu
mouere ualeret Cumq totis
uirib nitens inihianter pug¬
naret. ⁊ quasi montem unam
liquide cognoscimus. ũ esse uolũ¬
tati eius ut num alicubi feramus

Expanded text:
quinam iustius eius mereretur quinam iustius eius mereretur reliquias ac sepulturam possidere. Sed cum episcopi et praestantiores quique qui aderant partibus reginae faverentur adque ad eius eum monasterium ferendum decernerent, orta est ingens vociferatio et tumultus magnus ab universa plebe Noviomagense. Tunc regina prudentiori consilio utens et iudicio Dei omnipotentis causam committens, ait: 'Seponantur iam ambages verbomus'. Post haec verba cum accessissent ad feretrum et temptarent eum levare, tanto pondere depressum senserunt, ut nec movere quidem a loco illum possent. Deinde alii atque alii vicissim sibi succedentes nihil uspiam praevalere potuerunt; postremo omnium regina accedens ipsaque per se probare volens, ulnis exertis ac rebrachiatis, coepit pulsare, utrum vel unum feretri cornu valeret movere. Cumque totis viribus nitens inhianter pugnaret et quasi montem inmanliquide cognoscimus non esse voluntatis eius, ut eum alicubi feramus;
Abbreviated transcription (Latin):
pus erosculans palparet. miraculũ
ñ silendum ilico contigit. Nam
cumi ess hremps tempus. ⁊ corpꝰ
iam dudum mortuũ rotũ deõ¬
beret gelidum. formitu unda sã¬
giinis ex narib iacentis ꝓfluẽs.
cepit ubtim genas scĩ rigare. Qͦd
uidelicet conspicientes ep̃i ⁊ re¬
gina xꝑianissima. confestim sub¬
positis hinc inde billeis linteis
sũma cum diligentia quousq
sponte decucurrit. sanginem
collegerunt. ac ꝓ magno mune
seruandum deinceps in pigneri¬
b segregarunt. Intarca ut p̃dic¬
tum est ieiunio expleto. satage¬
bat omnimodis regina ut qͦ quo
mͦ corpꝰ sc̃i uiri in eala monaste¬
riũ suum transferret. Econtra
alia pars. conãbatur eũ parisiꝰ
ciitatem deferre. Utrisq tñ
obsistebant qiues nouioma¬
genses: iustissunam sibi heredi¬
tatem menbra sui antistitis uẽ¬
dicantes. Hoc gͦ modo orta erat
it᷑ eos alt̾catio pia uicissim de¬
uotione ꝓ scã rapina decertanteꝰ

Expanded text:
pus exosculans palparet, miraculum pus exosculans palparet, miraculum non silendum ilico contigit. Nam cum esset hieme tempus et corpus iam dudum mortuum totum decumberet gelidum, fortuitu unda sanguinis ex naribus iacentis profluens, coepit ubertim genas sancti rigare. Quod videlicet conspicientes episcopi et regina christianissima, confestim subpositis hinc inde billeis linteis, summa cum diligentia, quousque sponte decucurrit, sanguinem collegerunt ac pro magno munere servandum deinceps in pignoribus segregarunt. Interea, ut praedictum est, ieiunio expleto, satagebat omnimodis regina, ut quo modo corpus sancti viri in Cala monasterium suum transferret; e contra alia pars conabatur eum Parisius civitatem deferre: utrisque tamen obsistebant cives Noviomagenses, iustissimam sibi hereditatem membra sui antistitis vindicantes. Hoc ergo modo orta erat inter eos altercatio, pia vicissim devotione pro sancta rapina decertantes,
Abbreviated transcription (Latin):
in oppidum uiriꝰs syxus mulntudo.
Affuit eram ⁊ regina salchillis cum
silis ⁊ opriiatib exerituiq copio¬
fo. Que uelociter oppidum ĩgressa.
celeriq cursu funeri accurrens. in¬
genti uoce in fletum ꝓrupit. flens
atq eiulans. qͦd eum uiuium mini¬
nie repꝑiss. Cumq dͥiutissime fe¬
retro incombens lamenta geminaret.
rogat interim p̃parari. quẽ admo¬
cͥum corpꝰ beati uiri. ad cala mo¬
nasterium suum transferret. S:
cum uoluiss eum leuare ⁊ non
p̃ualuiss ex ioco mouere. tristis ad̾¬
qͦ cum optimatib suis pariterꝙ
cum chroihiant᷑ ꝑsistens incle¬
sinenter ꝑ illudd tͥduum excubie
lerabilit᷑ lugens. nullo genere a
fieni cohibere sr poterat. Deniq cũ
ex ninus doloꝵ absentram sancti
iuri ferre ñ poss tand̾m ut desi¬
derio suo fatisfacerit reuelata eiꝰ
facie: in lugubre osculo ruens. &e¬
pit ꝙ manus ⁊ pect̾ lamnbere as
genias copioso lacrumaꝵ ymbre per¬
fundere. Lecee repinte dum scm cor¬

Expanded text:
 sexus multitudo. Adfuit etiam et regina Balthildis cum filiis et obtimatibus exercituque copioso; quae velociter oppidum ingressa celerique cursu funeri accurrens, ingenti voce in fletum prorupit, plorans atque eiulans, quod eum vivum minime repperisset. Cumque diutissime feretro incumbens lamenta geminaret, rogat interim praeparari, quemadmodum corpus beati viri ad Cala monasterium suum transferret; sed cum voluisset eum levare et non praevaluisset ex loco movere, tristis adquoque cum obtimatibus suis pariterque cum clero inhianter persistens, indesinenter per illud triduum excubiaelerabiliter lugens, nullo genere a fletu cohibere se poterat. Denique cum ex nimio dolore absentiam sancti viri ferre non posset, tandem ut desiderio suo satisfaceret, revelata eius facie, in lugubro osculo ruens, coepit manus pectusque lambere ac genas copiosa lacrimarum imbre perfundere. Et ecce! repente, dum sanctum cor
Abbreviated transcription (Latin):
sictis oculis recordari poterit
cũ ꝑuentũ est corpꝰ ad loc um
sepulcͥ quo ardoris desiderio. qͦ
nnoris affectu qͦ doloris ĩpulsu
tenebat᷑ arcebatur retrahebat᷑
faretrum a ppło retrorsum ut uł
uno mom̃to acibuc fuꝑess corpꝰ
ini ꝓpatulo. Quel sic ut cum suo
san̾sfacerent defiderio: Sic qui¬
aoni scudiose tartlabant omires
moias innecbentes ne clauderet᷑
sepulturi. qͥa uimirum ũ pote¬
rant eius ferre absentiam. Quid
ab ep̃is qui aderant. sepulcro est
mancipatꝰ. Ubi satis festine saxo
oꝑtꝰ sub magnis iam seruat᷑ ho¬
norib Ibiq uallatꝰ tumba surrec¬
turus iacet in gła. Sic demũ ue¬
nerabilis regina cum plebe ual¬
de defessa humata p̃sulis m̃ bra

Expanded text:
siccis oculis recordari poterit, cum perventum est ad locum sepulchri, quo ardoris desiderio, quo amoris affectu, quo doloris inpulsu tenebatur? Arcebatur, retrahebatur feretrum a populo retrorsum, ut vel uno momento adhuc superesset corpus in propatulo, quo vel sic utcumque suo satisfacerent desiderio; siquidem studiose tardabant omnes, moras innectentes, ne clauderetur sepultura, quia nimirum non poterant eius ferre absentiam. Post ab episcopis qui aderant sepulchro est mancipatus. Ubi satis festine saxo opertus, sub magnis iam servatur honoribus, ibique vallatus tumba, surrecturus iacet in gloria. Sic demum venerabilis regina cum plebe valde defessa humata praesulis membra
Abbreviated transcription (Latin):
sponte ad me uenientes amicos
nauert̃ de omnib que relinquere
terant. ac ꝑ totos decem dies in¬
santer die noctu ꝙ elemosinis in¬
tebant. Die uͦ decima: st̃ constricti
tra domum suam. Missus namq
terentianus campi ductor cũ
ilitib ad eos: hora cenandi. Qui
aressus inuenit eos orantes: et
ireum iouis ad uos misit. ut ad¬
etis illud: et thura incendatis ei.¬
o si ñ feceritis: ambo modo gla¬
o feriemini. Non enim decet uos
iblice occidamini. Ioh̾es ⁊ paulꝰ
dixerunt. Iulimus si tuus est dominꝰ.
habeto partẽ cum illo. Nobis autem
alius non est. nisi unus d̾s. pater et
filius et sꝑe sanctꝰ quem ille negare
non tunuir. & quia semel a facie dei
proiectus est: uult et alios secum
in interitum detinere.

Expanded text:
sponte ad me venientes: amicosdinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos blice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis autem dominus alius non est, nisi unus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, quem ille negare non timuit. Et quia semel a facie Dei projectus est, vult et alios secum in interitum devenire.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ingenio nec studio ad tale qͥd
sufficienter agendum ꝓfeci. Unde
rogatꝰ a uobis immo ab abbate mes
yxigentib uobis. ut beati qͦ: Salus
patroni ur̃i uitam descͥbam ñ me¬
diocrit᷑ angustor cum er negare
qͦdiubeor contumatia fit temens¬
tis. ⁊ id explere qͦd iubeor mee ñ
esse udeam facultatis. Uerũ tañ
quia et ur̃a caritas postulat. ⁊ abbatis
mei reuerentia unꝑat. dicam quod

Expanded text:
nec ingenio nec studio ad tale quid nec ingenio nec studio ad tale quid sufficienter agendum profeci. Unde rogatus a vobis, imo ab abbate meo, exigentibus vobis, ut beati quaque Salvii patroni vestri vitam describam, non mediocriter angustor, cum et negare quod jubeor, contumacia sit temeritatis, et id explere quod jubeor, meae non esse videam facultatis. Verumtamen quia et vestra charitas postulat, et abbatis mei reverentia imperat, dicam quod
Abbreviated transcription (Latin):
omno hugoni
salun ueneran¬
do priori frat
in bona spe hu¬
milis prior. sa¬
lutes et orationes. Petit a me uestra
dilectio: qͦͥl me posse facere nen sensi
nec sentio. Neq enim noui uitas et
merita scõꝵ scripto menori cõmͣdare
cum scribendi nec usum nes ꝑttiam.
michi possim uel debeam arrogare. Qͥ
aut̃ hoc agere sibi fidens aggreditur.
si non sufficienter uel saltem comieni
presumptionis maculam irrogare
Miror itaq cur michi huiꝰ modi oꝑam
iniungatis. immo ab abbate meo i¬
iungi faciatis quam me posse exequi
penitꝰ ignoratis. Dictum est quidẽ
uobis ut audiui. qͦd illiꝰ mei augu¬
stini yponensis ep̃i doctoris egregii
uitam aliquando descͥpsi ubi ea qui
de illo noueram non ut uoluntas. si
ut facultas data est dixi. Ad qͦd agon¬
diendum me compulit. quoꝵ dam
frattum meoꝵ crebra cõmonitio:
eiusdem confessoris renera quedam¬
⁊ priuata qua eum amplectebar
dilectio. Ut aut̃ uerũ fatear nichil
tale uel ante uel postea feci. quia

Expanded text:
omno Hugoni Salvii venerando priori F. in Bona Spe humilis prior, salutem et orationes. Petit a me vestra dilectio quod me posse facere nec sensi nec sentio. Neque enim novi vitas et merita sanctorum scripto memori commendare, cum scribendi nec usum nec peritiam mihi possim vel debeam arrogare. Qui autem hoc agere sibi fidens aggreditur, si non sufficienter vel saltem conveniepraesumptionis maculam irrogare. Miror itaque cur mihi hujusmodi operam injungatis, imo ab abbate meo injungi faciatis, quam me posse exsequi penitus ignoratis, dictum est quidem vobis ut audivi quod illius mei Augustini Hipponensem episcopi doctoris egregii vitam aliquam descripsi, ubi ea quae de illo noveram, non ut voluntas, sed ut facultas data est, dixi. Ad quod aggrediendum me compulit quorumdam fratrum meorum crebra commonitio, et ejusdem confessoris tenera qua eum amplectebar, dilectio. Ut autem verum fatear, nihil tale vel ante vel postea feci, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tatim aut̃ Iulianus in bello ꝑsi
gaudere. Demones aut̃ ex obsessis
corporib intra domum iohannis ⁊¬
pauli reiciebant᷑. confitentes scãm¬
passionem illoꝵ. in tantum ut unicꝰ
filiꝰ terentiani qui eos nocte decol¬
lauit. ueniret intra domũ sc̃õꝵ
et clamaret ꝑ os eius demon: quod
ciem. Tunc terentianus ueniens ꝓstra¬
uit se in faciem. clamans qͦd nefciens
qͥd faceret homo paganissimꝰ iussũ
cesaris ad impless Unde factum est.
ut dato nomine suo ꝓximo die pasce
dei filiꝰ eius mundatꝰ est. Ab ipso
terentiano descripta est passio scõꝵ¬

Expanded text:
tatim Iulianus in bello Persgaudere. Demones autem ex obsessis corporibus intra domum sanctorum eiciebantur confitentes passionefilius Terentiani, qui eos decollaverat, veniret intra domum sanctorum, et clamaret per os ejus daemon, quod um. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde factum est, ut dato nomine suo, proximo die Paschae Dei filius ejus emundaretur. Et ab ipso Terentiano descripta est passio ho
Abbreviated transcription (Latin):
Unde considerare debetis. quia er uer
regia aula nurriti non debetis desse a
latire meo. ut habcam uos pͥme :
palatio meo. Quod si contemptꝰ an
bis fuero nocesse erit michi agere u
contemrpni non possim. Paulꝰ e
fecit celum et t̃ram. mare et omns

Expanded text:
 Considerare debetis, quia vos regia aula nutriti non debetis deesse a latere meo, ut habeam vos primos in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. Paulus efecit coelum et terram, mare et omnia
Abbreviated transcription (French):
toeo scire te uolumus. qi numaul
adsalutationem tuam. numqul
ad culturam tuam numquam
palatium tuum ueniemꝰ. Qub
iulianꝰ ait. Decem dies ame aib s

Expanded text:
t scire te volumus quia nunquam ad salutationem tuam, nunquam ad culturam tuam, nunquam ad palatium tuum veniemus. Quibus Julianus ait: Decem diebus
Abbreviated transcription (Latin):
llet priuatꝰ absceclere. rogatꝰ ab
igustil consul ꝓoessit. ⁊ in fascib
positꝰ quiuq milia seruoꝵ liberos ci¬
uesq romanos fecit. quib predia do¬
mos q donauit. cunctas q facultates
suas excepto iure filiaꝵ distrabi ac do¬
nari pauꝑib iussit. ac se in ostensi ur¬
be manenti cuidam scõ uiro hylarino
nomine sociauit. Cuiꝰ habitaculum
noꝵ: quam ipse plurimis impendebat.
Hinc adheserunt multi ex seruis eius.
quos lib̾os fecit. E diuulgata est fa¬
ma eiꝰ ꝑ uniu̾sum orbem. ita ut ab
oriente et occidente uenientes. uuide¬
rent uirum ex patricio et consule. qͥ
erat amicissimꝰ augustoꝵ. lauantẽ.
ponentem mensam. a quam manib
urbe extruxit eccłiam. et ditauit offi
nomiine eccłiam fabricaret. in porra
que nunc usq laurentia nuncupat᷑
Rogatꝰ aut̃ ut ibi lcuaret᷑ ep̃c non
confensit. s ex sua uoluntate ipse
qui ordmaretur elegit. Tantã ei
sanitatis insignia.

Expanded text:
edere, rogatus ab Augusto consul processit: et in fascibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostiensi urbe manenti cuidam sancto viro, Hilarino nomine, sociavit. Cujus habitaculum tionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic adhaeserunt multi ex servis suis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam manibus urbe exstruxit ecclesiam et ditavit officnomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncupatur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namsanctitatis insignia.
Abbreviated transcription (Latin):
tum meo est ore ꝓlatum. apparuit
michi iuuenis statura excelsus. ferẽs
in humero crucem. et dicens. Sume
gladium tuum: et sequare me. Quẽ¬
ego duni sequerer: apparuerunt i
huicet in de milites aimati confertan¬
tes me. et dicentes. Nos tͥ p̃bemus
officium: tu ingredere castra hostium.
et dexira leuaq gladium tengns eua¬
ginatum. respice quousq ꝑuenias

Expanded text:
tum ore prolatum est apparuit illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque pervenias
Abbreviated transcription (Latin):
nem usq ꝑduceret. id qͦd ꝑ longa
uite spacia iugi instantia tenuiss:
Puyx enun in crationib ⁊ uigiliis
inenbris fatiscentib sꝑui siruire coge¬
bat. ⁊ mente quodamiodo ad meĩno¬
riam future bratitudinis transiens.
nimiũ letꝰ cupidiumn iter expectabat
Interea cum tam ꝓpinquare ꝓfectioĩs
salutarem dͥim sintiret: ꝯgregatis¬
pͥdie kalendaꝵ decmbriũ cunctisun¬
sꝑu. corpore tam̃ incipiebat relinque¬
re orphanos. ita exorsus est ad eos. ul¬
timam dilectissimi paruitatis mee
audientes sentuciam. ultlma ama¬
toris ur̃i gratifiee ꝑcipite menbra.
Si me uicaria dilectione amatis.
diuina uissa adimplere contendite
in mentib figite. Di uere mei amater
estis xꝑi nom̃ sicut ⁊ ego amate.
Incerte conditionis uiram coticdie an¬
cipitem recractate. dĩ trem̃ta iudi¬
sđ̃m eloquia sͥpturaꝵ. gradior iam
uiam uniu̾se terre. Iam itaq amͦ
absq me in hoc mundo degetis.

Expanded text:
nem usque perduceret, id quod per longa nem usque perduceret, id quod per longa vitae spatia iugi instantia tenuisset. Pernox enim in orationibus et vigiliis membris fatescentibus spiritui servire cogebat, et mente quodammodo ad memoriam futurae beatitudinis transiens, nimium laetus cupidum iter expectabat. Interea cum iam propinquare profectionis salutarem diem sentiret, pridie Kalendarum Decembrium cunctis unspiritu, corpore tamen incipiebat relinquere orphanos, ita exorsus est ad eos: Ultimam, dilectissimi, parvitatis meae audientes sententiam, ultima amatoris vestri gratifice percipite verba, si me vicaria dilectione amatis; divina jussa adimplere contendite, vestris mentibus figite; si vere mei amatores estis, Christi nomen sicut et ego amate; incertae conditionis vitam quotidie ancipitem retractate, Dei tremenda judisecundum eloquia Scripturarum, gradior jam viam universae terrae; jam itaque amodo absque me in hoc mundo degetis,
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimas dictaꝙ merentia. resum̃s
u̾bum ait. Nolite ex hoc usq quaq
contͥstari. ⁊ me queso ampliꝰ nolite
flni uexare. De abscessu meo ⁊ si ue¬
re sapitis gaudere potiꝰ uos conue¬
nit quam lugere. Quia equidem
nusquam sum. d̾s semꝑ est. Iui uos
cõmendo ipsiq ur̃i curam cõmitto
Ego uͦ siqͥd boni agere potui. ur̃is ꝓ¬
fectib militaui. E cognoseetis hoc
in illa dr cũ udicabit dñs occul¬
ta hominum: ⁊ cum redort unicu¬
iq scđ̃m oꝑa sua. Scio qͥdem quia
inutilis seruus ñ feci ut debui do¬
minus mñnouit quem admodum
obtestor. ut si qua uobis erga me ca¬
ritas est. si mͥ incarium repensatis dli¬
lectionis affictum. mandata ⁊ insti¬
tuta mea seruare curate. ⁊ in quo
unus quisq ur̃m p̃ualet de mona¬
steriolis mais que xꝑo auspiee elifi¬

Expanded text:
lacrymas, dictaque moerentia resumens lacrymas, dictaque moerentia resumens verbum, ait: Nolite ex hoc usquequaque contristari, et me, quaeso, amplius nolite fletu vexare de abcessu meo, et si vere sapitis, gaudere vos potius convenit quam lugere, quia equidem nusquam sim, Deus semper est, illi vos commendo, ipsique vestri curam committo: ego vero si quid boni agere potui, vestris profectibus militavi, et cognoscetis hoc in illa die, cum judicabit Dominus occulta hominum, et cum reddet unicuique secundum opera sua . Scio quidem quia inutilis servus non feci ut debui, Dominus tamen novit quemadmodum obtestor, ut si qua vobis erga me charitas est, si mihi vicarium rependitis dilectionis affectum, mandata et instituta mea servare curate; et in quo unusquisque vestrum praevalet, de monasteriolis meis, quae Christo auspice aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
culo non erit uobiscũ. Cum hecgͥ
dixiss om̃s qui aderant cũ ĩgenti
rugitu manus leuantes uixq̃ int̾
crebros singultus u̾ba formantes.
consona omnes uor deflebant di¬
centes. Cui nos pater deseris uel
cur tam cito a nob̃ rececł cuipis.
Cui alumpnos tuos orbatos relinqͥs
aut cui pastor optime gregẽ quẽ
ex gentib congregasti fouiendũ
om̃s patiamur exitium. Sen iũ te
sume. Melius ꝓfecto tecum cͥucimꝰ¬
mori. quam te abfante in muncdo
uiuere. Abfentiam tuam ferre nõ
possumus: quia tui similem niun¬
quam habituri sumus. Doleat gͦ
tͥ pastor bone ne tam cito orba¬
tam relinquas plebem. moueat
pietateni nuam luct iste. quo
rigabat. quas magnitudo pietatis in¬
dĩces. clem̃tissimo cordi effuddrat.
Gaudebat quippe desua uocatiom.
merebatq ad tempꝰ mire illis com¬
paciens de eoꝵ destitutione. O cum
ess piꝰ ess ꝙ numirum reqͣem desi¬
aerabundus. nec hos ad momentũ
deserere. uec a xꝑo uolebat diunus

Expanded text:
o vobiscum. Cum haec igitur dixisset, omnes qui aderant cum ingenti rugitu vocem levantes, vixque inter crebros singultus verba formantes, consona omnes voce deflebant, dicentes: Cur nos, Pater, deseris, vel cur tam cito a nobis recedere cupis? Cui alumnos tuos orbatos relinquis, aut cui, pastor optime, gregem, quem ex gentibus congregasti, fovendum omnes patiamur exitium; senium te sume; melius profecto mori tecum ducimus, quam te absente in mundo vivere; absentiam tuam ferre non possumus, quia tui similem nunquam habebimus. Doleat ergo tibi, pastor bone, ne tam cito orbatam relinquas plebem, moveat pietatem tuam luctus iste, quo rigabat, quas magnitudo pietatis indices clementissimi cordis effuderat: gaudebat quippe de sua vocatione, moerebatque ad tempus mire illis compatiens de eorum destitutione, et cum esset pius, essetque nimium requiem desiderabundus, nec hos ad momentum deserere, nec a Christo volebat diutius
Abbreviated transcription (Latin):
cumq gͦ uenirit eligii tam̃ ficdes
eum numqͣm fefellit.
orro rex Dagob̾rus torrens pulcħ
⁊ inchtꝰ ita ut nuliꝰ ei similis fue¬
rit in cunctis rerro francoꝵ regib ĩ
tm̃ ciligebat eum. ut frequenter
caterius pͥncipum. optimarũ qͦꝙ ⁊
secreta peteret conciliabula. Nani
qͥctͥid eidẽ eligiꝰ postulass absq ulla
cerera expetiuit ab eo uillam qͣncã
in rure lemoniceno cognomine sol¬
lempniato digens. Hanc mͥ dñe mi
rex ferenitas tua concedat. q possim
ibi ⁊ ni ⁊ tͥ scalam extruere. ꝑ quam
libenter tex sicut solebat annuit.
⁊ qͦd poscibat sine mora dato p̃cepto
concessit. Erat en intempꝰ. qͦ census
publicꝰ ex eodem pago regio thesauro
exigebat᷑ inferendus. S cũ om̃is cenfꝰ
in unũ collectꝰ. regi pararet᷑ ferendꝰ
acuellet domesticꝰ simul ⁊ monetariꝰ
adhuc ipsum aurũ fornacis coctiõe
purgare. ut uycta rrtum purissimꝰ.
diente arte ꝓfitere. usq ͦ ab eligio

Expanded text:
cunque ergo veniret, Eligii tamen eum fides cunque ergo veniret, Eligii tamen eum fides nunquam fefellit, orro rex Dagobertus torrens, pulcher, et inclytus, ita ut nullus ei similis fuerit in cunctis retro Francorum regibus, in tantum diligebat eum, ut frequenter catervis principum, optimatum quoque,secreta peteret conciliabula; nam quidquid eidem Eligius postulasset, absque ulla cetera expetiit ei villam quandam in rure Lemoveceno cognominante Solemniaco, dicens: 'Hanc mihi, domine mi rex, serenitas tua concedat, quo possim ibi et mihi et tibi scalam construere, per quam nem libenter rex, sicut solebat, annuit et quod poposcerat sine mora dato praecepto concessit. Erat enim tempus, quo census publicus ex eodem pago regis thesauro exigebatur inferendus. Sed cum omni censo in unum collecto regi pararetur ferendum hac vellet domesticus simul et monetarius adhuc aurum ipsum fornacis coctionem purgare, ut iuxta ritum purissimus diente, arte proficere, usquequo ab Eligio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lerumq enim egenes ad m̃sa uxxta
morm uocatos. cũ ⁊ ipsi ess congru¬
a hora cybum sumere m̃sa allata
necũ composita manib enã lotis
net unus quidam suꝑerat. qͥ ilico ĩ¬
uitatis apponi debiu̾iss panis. oĩa
nulli enam humilit᷑ inopram com¬
paterent᷑. uniu̾sos simui uir beatꝰ
cohercens atq reforens aiebat. Qͥd
molestiestis mocdier ficdi: Numqͥdi
qͥ helyam ⁊ iohemin deserto pauit.
nob modo in medic cetum suum¬
fraudabit beneticiũ suum: Credo
inqͥt increatorem meum. qmͣ ⁊ si nos
ñ mereraur. hi tam̃ pauꝑes xꝑi re¬
focillati hodie ipsiꝰ dono ab hoc recx¬
ddent tabnaculo Nec mora aliqͣnddo
prsquam u̾ba compleret. pulsabãt
uiri uestibulũ domus panes cet̾aꝙ
necessaria affuient᷑ deferentes. quos
aut rex ut sepx confueuerat aut di¬
ues qͥtam seu deuota mittebat ꝑ so¬
na. Orãs enĩ iam comꝑtũ habebant
⁊ quib eligiꝰ indigeret. et qͥb sui
iuris substantiam aisꝑgeret Unde¬

Expanded text:
lerumque enim egenis ad mensam juxta morem vocatis, cum et ipsi esset congrua hora cibum sumere, mensa allata necnon composita, manibus etiam lotis, ne unus quidem supererat qui illico invitatis apponi debuisset panis, omnibus, nnulli etiam humiliter inopiam compaterentur, universos simul vir beatus coercens, atque refovens, aiebat: Quid molesti estis, modicae fidei? nunquid qui Heliam et Joannem in deserto pavit, nobis modo in medio coetu suumfraudabit beneficium? Credo, inquit, in Creatorem meum, quoniam et si nos non meremur, hi tamen pauperes Christi refocillati hodie ipsius dono ab hoc recedent tabernaculo. Nec mora, aliquando priusquam verba compleret pulsabant viri vestibulum domus, panes, caeteraque necessaria affluenter deferentes quos aut rex, ut saepe consueverat, aut dives quidam, aut devota mittebat persona; omnes enim jam compertum habebant et quibus Eligius indigeret, et quibus sui juris substantiam dispergeret; unde
Abbreviated transcription (Latin):
Duces nͥi ⁊ domestici spaciosas subripi
quidem passus est nob celare de hu¬
mo. Dic gͦ clement᷑ eligio ꝯsolato
duplicauit donũ. qͦd dudũ tͥbue¬
rat pusillum. Ex qͦ facto liquido
patet. qͣntum uir sc̃s mendatii cul¬
pam ꝑtimuit. qͥ tam uilissime rei
conscium sibi piaculum minime
celũ. hec illũ ficelitas. ⁊ d̾o carum.

Expanded text:
Duces mihi et domestici spatiosas subripiuDuces mihi et domestici spatiosas subripiuquidem passus est nobis celare de humo'. Sic ergo clementer Eligio consolato duplicavit donum quod dudum tribuerat pusillum. Ex quo facto liquido patet, quantum vir sanctus mendacii culpam pertimuit, qui tam vilissimae regi conscium sibi piaculum minime evexit, haec illum fidelitas et Deo carum
Abbreviated transcription (Latin):
onmib diligentia ac sollicita cura
domus necessarie in p̃fato loco ex¬
plroe essent atq ꝑfecte. unũ adhuc
restabat. iule qͥdem s meerssarium
edificandum domicilium. Et cũ
ñ haberet t̃re copiam. om̃ia etiam
domib occupata. adiacebat ei ad
tum ess ⁊ ꝯfestim ad pͥncipẽ ꝑryus.¬
Qͥaͥ multa: Suggessit aream. et
sine mora optinuir qͦd petierat.
Cumq reu̾sus locum adiss ac linea
iactata amplitudinem habitaculi
ꝯsideraret. inueit ampliꝰ quasi pe¬
dam in t̾re amplitudiam qͣm ipse
nuntiauerat regi. Ex qͦ tristis effectꝰ
qͥppe qͥ nulli uolens m̃tiri regi esset
mentitꝰ relicto ꝓtinꝰ oꝑe. ad aulam
repedat mestus. Et mox̾ ut pͥncipem
adiit. solo slico corruit. m̃dacium
indicauit. aut ueniam. aut mor¬
ten poposcit S cum rex tam par¬
uissime rei causam agnouiss: eius
ꝯdoluit. Maxq ad cuconstantium
multituduxm. infit. Eoce quam
p̃clara. ⁊ quam uenerabilis xꝑifides

Expanded text:
omnibus diligentia ac sollicita cura omnibus diligentia ac sollicita cura domus necessariae in praefato loco expletae essent atque perfectae, unum adhuc restabat, vile quidem sed necessarium aedificandum domicilium; et cum non baberet terrae copiam, omnia etiam essent domibus occupata; adjacebat ei ad tum esset, et confestim ad principem perrexit, suggessit aream, et sine mora obtinuit quod petierat. Cumque reversus locum adiisset, ac linea jactata amplitudinem habitaculi consideraret, invenit amplius quasi pedem in terrae amplitudinem quam ipse nuntiaverat regi: ex quo tristis effectus, quippe qui nulli volens mentiri, regi esset mentitus, relicto protinus opere ad aulam repedat moestus, et mox ut principem adiit, solo illico corruit, mendacium indicavit, aut veniam aut mortem poposcit; sed cum rex tam parvi simae rei causam agnovisset, magis condoluit, moxque ad circumstantiummultitudinem, infit: 'Ecce quam praeclara et quam venerabilis Christi fides!
Abbreviated transcription (Latin):
Istud gͥ eenobium inomni opere
ꝑfectum omniꝙ ex parte cũ sollercia
stabilitum. cogitabat parisuis in
urbe fabricar onodochium. S ex¬
cellentiore consilo d̾o inspirante cõ¬
cepto crpir indomũ suam quam
in cadem urbe ex munere regis aece¬
ꝑat. uirginum xꝑi hedificare do¬
micilium. In qͦ oꝑe ctui multum ꝙ
instantissime desuidans. dignũ tandẽ
sc̃aꝵ uͥginum ꝯstruxit aschiterium.
Ubi districtam regule ꝯstituens disci¬
plinam. usq ad trecntaꝵ numerũ
puellaꝵ ex diu̾sis gentib tam exan¬
cillis siuis quam ex nobilib francie
matronis congregauit. Quibus et
abbatissam dignam do pueslam
nomũe aiuzam. filiam scilicer mau¬
rini ⁊ quirie ꝯstituit. Terre etiam
reditꝰ copiosos delegauit atq ex
integro omine illic suũ conu̾tit stu
dium. uideres ⁊ ibi trahere undiq
ueluti utilissimam apem. cuncta
monasterio neeessaria. Nam qͥcqͥd¬
huic sexui ꝯgrue necessaria forenr.
ut piissimus pater satis sollerti in

Expanded text:
itur coenobium in omni opere perfectum omnique ex parte cum sollertia stabilitum, cogitabat Parisius in urbe fabricare exinodochium; sed, excellentiore consilio, Deo inspirante, concepto, coepit in domum suam, quam in eadem urbe ex munere regis perceperat, virginum Christi aedificare domicilium. In quo opere diu multumque instantissime desudans, dignum tandem sanctarum virginum construxit archeterium, ubi districtam regulae constituens disciplinam, usque ad trecentarum numero puellarum ex diversis gentibus, tam ex ancillis suis, quam ex nobilibus Franciae matronis congregavit. Quibus et abbatissam dignam Deo puellam nomine Aureane, filiam scilicet Maurini et Quiriae, constituit; terrae etiam reditus copiosos delegavit atque ex integro omne suum illic studium convertit. Videres et ibi trahere undique veluti utilissimam apem cuncta monasterio necessaria, vahuic sexui congrue necessarium foret, ut piissimus pater satis solerti in
Abbreviated transcription (Latin):
obseruantiam regule uidi. ut
pene singłaris sit uita eisdm mona¬
chis p̃ceteris gallie monasteriis. Est
enam congregatio nunc magna.
diu̾sis gr̃aꝵ florib ornata. Habent᷑
ibi artifices plurimi du̾sis artib
tamq iocondꝰ extitit. ut cũ quis
mora ⁊ hortor amenitate uirentia
in hec ei ꝓtinus libeat ꝓrumpere

Expanded text:
observantiam vidi, ut pene singularis sit vita eisdem monachis prae caeteris Galliae monasteriis. Est autem congregatio nunc magna diversis gratiarum floribus ornata: habentur ibi et artifices plurimi diversarum arttamque iocundus existit, ut, cum quis mora et amoena virentia in haec protinus libeat ei prorumpere
Abbreviated transcription (Latin):
monaches congregauit. reditꝰ etiã
terre qui affiueter sufficere possãt
dekgauit. Ipse uͦ tanta se deuotio¬
ne: tanto ꝙ amore eodem loco diffu
stinarit. Uicdheres plaustra uehere
onera copiosa. uascula utiq usib

Expanded text:
monachos congregavit, redditus etiam terrae qui affluenter sufficere possent, delegavit. Ipse vero tanta se devotione, tantoque amore eodem loco diffudstinaret. Videres plaustra vehere onera copiosa, vascula utique usibus
Abbreviated transcription (Latin):
temprationem et laqueũ diaboli
Nam cum uesꝑtinis horis sepe
post biduum. ñnumqͣm uͦ post
triduũ ꝑatũ accederet sum̃e cibũ
destinanis in diu̾sa famulis. omnes
I inuerie potuissent egmos ⁊ ꝑs
imi cunctis dieb ꝓxcrptis his quib
⁊ ipse rencubat᷑ facrebat. Raro en ĩ
aut dicte numqͣm ꝯuingebat. ut
cum eo pauꝑs minime ꝯuiuarent᷑.
Quib adcluctis ipre ꝓprre famuloꝵ
int̃cipiens officium. eoꝵ necessitatib
Nacriter ualds inferiuebat. auelles
abhumerissarcinas aquam manib¬

Expanded text:
temptationem et laqueum diabolitemptationem et laqueum diaboliNam cum vespertinis horis saepe post biduum, nonnunquam vero post triduum, paratum accederet sumere cibum, destinatis in diversa famulis, omnes quos invenire potuissent egenos, et iam cunctis diebus exceptis his quibus et ipse reficiebatur faciebat; raro enim aut certe nunquam contingebat ut cum eo pauperes minime convivarentur, quibus adductis ipse proprie famulorum intercipiens officium, eorum necessitatibus alacriter valde inserviebat, avellens ab humeris sarcinas, detersa mantib
Abbreviated transcription (Latin):
stuclio sollempnit᷑ canonicum ad¬
implere studebantꝰ cursum.
ultitudo p̃terea pauꝑum sicut
apes ad alucariun undiq con¬
die ad eum constuebãt. in tantũ ut
siqͥs ignotꝰ aut ꝑegrinꝰ eligii ĩ qͥrens
domiciliũ. cũ ex eo in t̾rogaret quem¬
piam: id ab eo acciꝑet responsum.
Uadt in quiens illa in platea. ⁊ ubi
pauꝑum citꝰ conspoxeris. illic unq
⁊ eligium reꝑies. Sicut enĩ apes ut
dictum est circondant fauũ. ita assi¬
due turbis paupum constipatꝰ ince¬
debat eligiꝰ Qu̾ib aut ꝑse aut ꝑ
nignissime cotilie refouebat. Ha¬
bebat enim ⁊ loculos ubi aurum
iugiter portare consueuerat. ne
sicubi pauꝑem fortuitu obuiasset.
diuidebatur. Qͥdplura : Qͥcqa ha¬
buit yxcepto regumento ⁊ uictu.
totum egenis ⁊ monasteriis disper¬
sit. sciens apłiesse p̃ceptum. haben¬
tem uictum ⁊ uestitum. his conten¬
tisimus.⁊ illud. Qui uolunt di¬
uites fieri in hoc scło. incidunt. ĩ

Expanded text:
studio sollemniter canonicum adstudio sollemniter canonicum adimplere studebant cursum.Multitudo praeterea pauperum, sicut apes ad alvearium, undique quotidie ad eum confluebant, in tantum ut si quis ignotus aut peregrinus Eligii inquirens domicilium, cum ex eo interrogaret quempiam, id ab eo reciperet responsum: Vade, inquiens, illam in plagam, et ubi pauperum coetus conspexeris, illic utique et Eligium reperies: sicut enim, ut dictum est, apes circumdant favum, ita assidue turbis pauperum constipatus incedebat Eligius, quibus aut per se, aut per nignissime quotidie refovebat; habebat enim et loculos ubi aurum jugiter portare consueverat, ne sicubi pauperem fortuitu obviasset, videbatur. Quid plura? Quidquid habuit, excepto tegumento et victu, totum egenis et monasteriis dispersit; sciens Apostoli esse pautem victum et vestitum, his contenti simus, et: Qui volunt divites fieri in hoc mundo, incidunt in
Abbreviated transcription (Latin):
suos esse laqueos iudicabat. ł inem
matuens nese tamquam fur hora il¬
la mermem ꝯp̃henderet. Cum oꝑe
etiam lectioni uacabat. sciens qͦd¬
lectione sensus augitur. ⁊ intellectꝰ
tͥbuit᷑. ⁊ qͦd lectio docet qͥd caueatur.¬
Pollebat itaq magis ac magis. in uigi¬
liis in ieumus atq caritate. fabrica¬
bat in usum regis utensilia quam¬
plurima. ex auro ⁊ geminis. Seciebat¬
⁊ sabricanis indefossum ⁊ contra eũ
thille u̾naculis eiꝰ ex gen̾e saxanico.
Habebat p̃t̾ra secum quam pliues uer¬
naculos in suo contubno degentes.
sibiq necessario iugiter obtemꝑantes.
de eius curam gerebat. Erat ei etiã
tythuenꝰ genere sutuus fidelis cu¬
biculariꝰ. qui post ea ad mercedis
cum ulum ꝑuenit interemptus.
nec non ⁊ buchinꝰ exgentili conu̾suᷤ.
qui ⁊ ipse postea uenerabilis extitit.
ac ferrariensi cenobio p̃fuit. Andreas
quos enumerare ꝑlongum est. qͥ
die noctu q in eiꝰ cameram cũ om̃i

Expanded text:
suos esse judicabat. Finem suos esse judicabat. Finem metuens ne se tanquam fur hora illa inermem comprehenderet. Cum opere etiam lectioni vacabat, sciens qlectione sensus augetur et intellectus tribuitur, et quod lectio docet quid caveaturPollebat itaque magis ac magis in vigiliis, in jejuniis, atque in charitate: fabricabat in usum regis utensilia quamplurima ex auro et gemmis: sedebat fabricans indefesso, et contra cum Thille vernaculus ejus, ex genere Saxonico, Habebat praeterea secum plures vernaculos in suo contubernio degentes sibique necessario iugiter obtemperantesde eius curam gerebat. Erat etiam Tituinus genere Suevus fidelis cubicularius laicus, qui postea ad mercedis cumulum pervenit interemptus, necnon et Buchinus ex gentili conversus, qui et ipse postea venerabilis extitit ac Ferrariensi coenobio praefuit; Andreas quos enumerare perlongum est, qui die noctuque in eius camaram cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
eius uis quedam intͣui amoris ac¬
cendere. Accito enam germano¬
suo adom. in consilio cõmuni. erant
enĩ inchti optimates aule: filii scilieet
bant᷑. Fratq eis familiare consortiũ.
⁊ cor unum in dñs. atq anima una.
⁊ coram regib francoꝵ. et ferebat᷑ nius
ab omnib cestimonium in tantum
ut copiosam molaͤm argenti ⁊ auri
uel gemmay. absq ulla pensa a rege
bat in aula deuotꝰ. Mortuo ĩt̾ra lo¬
thario rege francoꝵ Dagob̾tꝰ filiꝰ
eius monarchiam regni solꝰ obtinuit.
Aqͦ igiꝰ tanta familiaritare habitꝰ
est: ut płimoꝵ eiꝰ felicitas ingentẽ
grgneret odium. Si qͥdem ocerant
eum praui quiq: qm magnoꝵe o¬
derat ipse suꝑbiam. diligens uerita¬
tem. S plane illum boniomines
admirabant᷑ et diligebant. quia
nouerant catholicam hom̃is screntiã.
ic patrie celesti m̃te iugit᷑ intentam
semꝑ ꝙ actib bonis p̃paratã. ꝑicła¬
aliena inse ꝑtimescebat alioꝵꝙcasꝰ

Expanded text:
eius vis quaedam interni amoris aceius vis quaedam interni amoris accendere; iamquae esuo Adone in consilio communi; erant enim viri inclyti optimates aulae, filii, scilicet, bantur; eratque eis familiare consortium et cor unum in Domino atque anima una.et coram regibus Francorum, et ferebatur ei ab omnibus testimonium in tantum, ut copiosam molem argenti et auri vel gemmarum absque ulla pensa a rege bat, in aula devotus. Mortuo interea Clotario rege Francorum, Dagobertus filius ejus monarchiam regni solus obtinuit, a quo Eligius tanta familiaritate habitus est, ut plurimorum ejus felicitas ingens gigneret odium. Siquidem oderant eum pravi quique, quoniam magnopere oderat ipse superbiam, diligebat veritatem, et admirabantur et diligebant, quia noverant catholicam hominis scientiam, ac patriae coelesti mentem jugiter intentam, semperque actibus bonis praeparatam. Secaliena in se pertimescebat, aliorumque casus
Abbreviated transcription (Latin):
indiciaꝙ olim quesita nunc tͥ con¬
cesta. Max ille excitatꝰ. odorem hau¬
sit qͣtissimum. Sensit enam exgeru¬
lo reliquiay guttas fuaussimas suꝑ
suũ lenissime aefluere caput. Ex
qͥ nimis artonitꝰ surrex̃ uelociter
⁊ sollicite conspicis. uidit quasi
balsamũ distillare de crismario.
⁊ pallio quo erat oꝑtꝰ. Tanta qͥppe
fagrantia odoris suauissimi totum
alud repleuerat cubiculum. ut etiã
ipse iuxibi subsistere quiuiss Tunc
memor fue peticionis. nimiũq largi¬
tatem bonitatis di miratꝰ. altius in¬
gemiscens fidelem reͥbutionem.ex
intimo corde. xꝑ̃m benedicebat.¬
qͥ numqͣm dereliqͥr sꝑantes in fe
Hoc gͦ fuit initium sigͥnoꝵ eiꝰ. ĩmo
omniporentis di ꝑ quem omnes
omnia possunt. Quod cum uir ses
fetretiꝰ marrass incissim abeo exe¬
git. ne usq qͦ in corpore ipse maneret.
tadem cuiquã indicaret. Arille
hec audis cepit continuo animo
conpungi. cepit q sacreta archanoꝵ

Expanded text:
indiciaque olim quaesita nunc tibi conindiciaque olim quaesita nunc tibi concessa!' Mox ille excitatus odorem hausit gratissimum, sensit etiam ex gerulo reliquiarum guttas suavissimas supra suum lenissimae defluere caput. Ex quo nimis attonitus surrexit velociter, et sollicite conspiciens, vidit quasi balsamum distillare de crismario et pallio quo erat opertus. Tanta quippe flagrantia odoris suavissimi totum illud repleverat cubiculum, ut etiam ipse vix ibi subsistere quivisset. Tunc memor suae petitionis, nimiumque largitatem bonitatis Dei miratus, altius ingemescens, fidelem retributorem ex intimo corde benedicebat numquam derelinquit sperantes in se. Hoc ergo fuit initium virtutum eius, immo omnipotentis Dei, per quem omnes omnia possunt. Quod cum vir sancsecretius enarrasset, vicissim ab eo exegit, ne, usquequo ipse in corpore maneret, eadem cuiquam indicaret. At ille haec audiens coepit continuo animo conpungi coepitque secreta archanorum
Abbreviated transcription (Latin):
gendo. frequentiq ieiunio peccatoꝵ
uirꝰ excludendo destitit. donet mi¬
sccłiam quam poscebat adño ĩpet¬
ret. De talib quippe ꝑ malachiam
ꝓpħam ãns dicit. Decdi ei timorem ⁊
timuit me. et a facie nominis mei
pauebit. hinc it̾um scͥptum est. łi¬
mor dñi expellit peccatum. Et rur¬
sum. Qui tumer añm nicħ trepida
int̃pellans pleno pectore fide xxi¬
gebat. ut si ess accepta deo eiꝰ pe¬
nitencia. quoqͦ ei mͦ ei dignaretur
dare noticiam. Habebat itaq in
cubiculo ubi assidue cupitare solitꝰ
erat. niultoꝵ pignera scõꝵ in supre¬
mis dependentia. sub quoꝵ sacro
uelamine reclinato in cilicio capi¬
te orare consueuerat nocte. Quo
nimirum in hoeo. cum ex mor qua¬
dam nocte in oratione ꝓstratꝰ suꝑ
cilitium incumberet. somno ĩgru¬
ente opp̃ssus. ueluti transeundo ĩ
mom̃to obdormiuit. Uisumq est
ei astitisse repente quendam: att dyx¬
ilłe. Ecex eligi exaudrre st̃ p̃ces tue

Expanded text:
guendo frequentique ieiunio peccatorum guendo frequentique ieiunio peccatorum virus excludendo destitit, quam misericordiam quam poscebat a Domino impetraret ! De talibus quippe per Malachiam prophetam Dominus dicit: Dedi ei timorem, et timuit me et a facie nominis mei pavebat. Hinc iterum scriptum est: Timor Domini expellit peccatum; et rursus: Qui timet Dominum, nihil trepidabgiter Dominum interpellans pleno pectore fide exigebat, ut si esset accepta eius penitentia Deo, quoquo ei modo dignaretur dare notitiam. Habebat itaque in cubiculo, ubi assiduae cubitare solitus erat, multorum pignora sanctorum in suppremis dependentia, sub quorum sacro velamine reclinato in cilicio capite orare consueverat nocte. Quo nimirum in loco, cum ex more quadam nocte in oratione prostratus super cilicium incumberet, somno ingruente obpressus, veluti transeundo in momento obdormivit, visumque est ei adstetisse repente quendam atque dixisse: 'Ecce, Eligi, exauditae sunt praeces tuae
Abbreviated transcription (Latin):
bat iugit᷑ pro donis celestib p̃caba¬
tur dm̃ dieb ac noctib illud ex bi¬
Iob libro cyebriꝰ reuoluens. Ego in
quit dep̃cabor dñm. et ad dm̃ po¬
nam eloquium meũ. Qui fecit mag¬
na ⁊ inscrutabilia ⁊ mirabilia absq
numero. Qui ponit humilis in
sublims. ⁊ marentes erigit sospita¬
te. Adimebat sibi securitatẽ carm
ut celestem posset ꝓmereri panẽ.
Ora qͥdem eiꝰ ieiunus pallebant.
corpꝰ aridum marersoebat. s mens
acrius semꝑ etͣne patrie amore estu
abar. Ista ugit̃ meditando qͣntũ
plꝰ pficiebat. tantũ plꝰ humilia¬
batur ut quantũ plꝰ huiniliatus
fuit mesticia. tanta fuit ⁊ uenia.
⁊ quantũ se humiliter afflycerat.
tanto clemanter sublunari a dño me¬
ruit. Opfunda benignitas cdi. fĩt
uelocior uenia: qͣm offensa. O felix
penitincia. que tam uelocit᷑ ad sexꝑi
traxit misca̾iam. Queq ñ prius
assiduo fletu delictoꝵ flaminas extin¬

Expanded text:
bat iugiter pro donis caelestibus, praecababat iugiter pro donis caelestibus, praecabatur Deum diebus ac noctibus, illud ex libro Iob crebrius revolvens: Egodeprecabor Dominum et ad Deum ponam eloquium meum, qui facit magna et inscrutabilia et mirabilia absque numero, qui ponit humiles in sublime et merentes erigit sospitate. Adimebat sibi saturitatem panis, ut caelestem possit promerere panem. Ora quidem eius ieiuniis pallebant, corpus aridum marcescebat, sed mens acrius semper aeternae patriae amore aestu ista iugiter meditando quantum plus proficiebat, tantum plus humiliabatur, ut quantum plus humiliatus fuit mestitia, tanta fuit et venia; et quantum se humiliter adflixit, tantum clementer sublimari a Domino meruit. O profunda benignitas Dei ! Fit velocior venia quam offensa! O felix penitentia, quae tam velociter ad se Christi traxit misericordiam, quaeque non prius assiduo fletu delictorum flammas extin