comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ut nõ solum manus set eciam montes pural ha¬
bere uellemus / cum secretis cogitacionis noste
pauperi et ornaro: an locuprotti para prohato co¬
llocaret. Cui is malo inꝗd uiz  pecunia quam
ut generum pocius ꝙͣ diuicias geneci elegerot

Expanded text:
ut non solum manus, sed etiam mentes puras habere uellemus, cum secretis cogitationibus nostris pauperi, sed ornato, an locupleti parum probato conlocaret. cui is 'malo' inquit 'uirum pecunia quam ut generum potius quam diuitias generi legeret
Abbreviated transcription (Latin):
uat. Quod aut ip̃um inhił sit genitũ set ab
eo sunt cunta generata. Eundom ociam nõiat
illuminatore: quod cum al hur nibil eset pͥus
ex in finito apparuerit et erstinserit. Cuiul
originem atq nã quia it pere aniro nom pote¬
rat ox aere esse natum dissit¬

Expanded text:
llat; quod ante ipsum nihil sit genitum, sed ab ipso sint cuncta generata: eumdem etiam φάνητα nominat; quod cum adhuc nihil esset, primus ex infinito apparuerit et extiterit. Cujus originem atque naturam quia concipere animo non poterat, ex aere immenso natum ess
Abbreviated transcription (Latin):
sine nutricis latte nom põt ali neq ad uite tresen¬
ris graudus perduci sit ciuitas sure agus et cor
frctib in menib altluenis nom põt crescere
nec sure habundania cibi Rrequentiam herere
populum srie copia tueri. Eo uera presibia

Expanded text:
sine nutricis lacte non potest ali neque ad vitae crescentis gradus perduci, sic civitas sine agris et eorum fructibus in moenibus affluentibus non potest crescere nec sine abundantia cibi frequentiam habere populumque sine copia tueri. itaque quema
Abbreviated transcription (Latin):
Oesure grande loqui. frangis deus oño supbum
Magnia cadunt un flata cropant tumefatta pͦmũdꝭ.
Odisor suꝑ ilium: de yonere / et chiste cauere
QAure pedes foueam . quis ꝗs sublime minaril
Oigniorib spoliatq suos / fames inopia natob.
¶er te sollititut res crastina. no tibus aluo:
Mesorit redeunt esce cum fole diuene
Mon ne uilel quos nulla auiũ ras coxitat ac seˡ.
Cascondam. prestante deo. nrõ ansia credut
Con fidunt uolure el uittũ : nõ de tore uilel
CPasseribq sus est modito uenalib alde

Expanded text:
esine grande loqui; frangit Deus omne superbum, magna cadunt, inflata crepant, tumefacta premuntur. disce supercilium deponere, disce cavere ante pedes foveam, quisquis sublime minaris.Pignoribus, spoliatque suos Fames impia natos.ec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo defuerit: redeunt escae cum sole diurnae. nonne vides ut nulla avium cras cogitet ac se pascendam, praestante Deo, non anxia credat? confidunt volucres victum non defore viles, passeribusque subest modico venal
Abbreviated transcription (Latin):
Colem enr in iuõrtio est etritio anmi in loticia
quo in dolore ytractio Cademq leuitate cupiditas
est in appetendo: qualeticia in fruendo. et at minis
affaiti molestia: sit nimrs olati leticia. uire iuditã¬
tuz louos. Ex ur trapes lũ qui le olterũn lormia

Expanded text:
odem enim vitio est effusio animi in laetitia, quo in dolore contractio, eademque levitate cupiditas est in appetendo, qua laetitia in fruendo. Et ut nimis afflicti molestia, sic animi elati laetitia jure judicantur leves. Et ut turpes sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
res. Fortel enim nõ mͦ fortunã ad uuuiat ut
er ueteii prouerbio. s multo magil tatio. que
quituedam quasi precoytie ꝯfirmat uim fortitu¬
omnrl. Nari ut axeͦsuis fertilis sine cultura
fruttuosꝰ esse nom põt: Sit sure dottriira am̃ius
firmundul est ãs ad dolore ferendu. Sine
prudentia ne in telligas quidem ulla uirtꝰ. noc dũ
uuenuil ꝯsuetudo docet. Consuetudinibus oñiug
magnia uis ist. Qui bene instituti sunt acciper
plagam / malunt q̃ turpire uitare Appellara est
auiro Aotus: uiri aut propͥum maxmres fortitudo.
cuius munera sũt maxime duo morrs doloris ꝑ¬
contentio. Nihil h̃t natura prestantus: nhil
qd̵ ungis repetat q̃ honestum q̃̃ laudem sĩ dig¬
tarom q̃ decus. Nos si pes ꝯololet si denl si uo
tantũdem dolere corpꝰ ferte nom possumus:
opinio ost quedam effeminata ac leuis nec in
dolore magis q̃ in ueluptutꝑ. Hor emin mari¬
nre in dolore est prouidendum/ ne ꝗo as gette.
ne ꝗd timide/ ne ꝗo igniare/ ne ꝗo seuuliter

Expanded text:
res, fortes enim non modo fortuna adjuvat, ut est in veteri proverbio, sed multo magis ratio, quae quibusdam quasi praeceptis confirmat vim fortitudinis. Nam ut ager quamvis fertilis sine cultura fructuosus esse non potest, sic sine doctrina animusFirmandus est animus ad dolorem ferendum. Sine prudentia ne intelligi quidem ulla virtus, nedum vulnus consuetudo docet. Consuetudinis enim magna vis est. Qui bene instituti sunt, accipere plagam malunt quam turpiter vitare. Appellata est a viro virtus; viri autem proprium maxime est fortitudo, cujus munera sunt maxima duo, scilituata. Nihil habet natura praestantius, nihil quod magis expetat, quam honestatem, quam laudem, quam dignitatem, quam decus. Nos si pes condoluit, si dens, sed fac totum dolere corpus, ferre non possumus. Opinio est quaedam effeminata ac levis, nec in dolore magis quam eadem in voluptate. Hoc enim maxime in dolore est providendum, ne quid abjecte, ne quid timide, ne quid ignave, ne quid serviliter
Abbreviated transcription (Latin):
tuns in dagatrix oxspultrixq uicioꝵ. Quis nõ modo
nob set oio uita hõiusz sure to esle poruisser / tu
urbs peperisti: tu dissipatos hõres in societatẽ uite
caollo cassi. tu eos intee se se pͥmro domicili de ile
congiugiis tum litteraꝵ et uocum comumone iuli¬
sti: tu inuenruix legum. tu magistra moꝵ et ci¬
Mipluro fuisli. ad te ꝯfugimi. Ate opem peninurs
cibi uos ut antea mapnia ex parpa sit nũt perimꝰ

Expanded text:
tutis indagatrix expultrixque vitiorum! quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? tu urbis peperisti, tu dissipatos homines in societatem vitae convocasti, tu eos inter se primo domiciliis, deinde coniugiis, tum litterarum et vocum communione iunxisti, tu inventrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti; ad te confugimus, a te opem petimus, tibi nos, ut antea magna ex parte, sic nunc penitus
Abbreviated transcription (Latin):
osse debet/ quo confetto nulla reliqua cura / milla
sollicitudo fit tutura. Non enim tam cumulul¬
bouora iocundus esse pot / ꝙ̃ molesta dislessio
sistant. Nam si sum̃am ilte dies nõ exrstinsionẽ
set com̃utationõ albert loci : q̃uit oprabilius sui adat
peremit et deler om̃ino / quit melius q̃ in mediib
uite laboribus os dormiscore . et ita ꝯueniente sopito
ilõ siquio tale accident ut ad deo demincatũ ude¬
atur ut exeamus auita leti. Et agentes gratins
precamũ eupiq nos ecustodia et leuaii uinculis
arbicrenũ / ut in eternã ot plane in nostram do¬
mum remigeremꝰ  aut õñi lentu molestia care¬
amus : Si aũt nhil demiciabit᷑ꝭ eo tamẽ sumus
am̃o ut ilum orribiles diem aliib nobis fruastum

Expanded text:
esse debet, quo confecto nulla reliqua cura, nulla esse debet, quo confecto nulla reliqua cura, nulla sollicitudo futura bonorum jucundus esse potest, quam molesta discessio. sistant. Nam si summus ille dies non exstinctionem, sed commutationem affert loci, quid optabilius? sin autem perimit et delet omnino, quid melius quam in mediis vitae laboribus obdormvero si quid tale acciderit, ut a Deo denuntiatum videatur, ut exeamus e vita laeti, et agentes gratias pareamus, emittique nos e custodia et levari vinculis arbitremur, ut aut in aeternam et plane in nostram domum remigremus, aut omni sensu molestiaque careamus. Sin autem nihil denuntiabitur, eo tamen simus animo, ut illum
Abbreviated transcription (Latin):
ad morte. Nihil est amirro uelocius / nuilta est
celebrital que possit cũ animi aetebritat com¬
ponere qui si permanet in corruptꝰ suiq si¬
mius ne cesse est / ita teratꝰ ut peuetret et diuidit
oñez colum A quo quidem animo pp̃ħa tanꝙ̃ as
pͥua nrolia et altima uidaremꝰ. prorsul het
diuina milni uidetꝭ uis que totres efficiar
er tantas. Natura sit se ħr ut comodo ini¬
cium nobis õnium reꝵp ortus noster afferat
sir exitum mors ut nhil pertinuit ad nol ante
orium. sit nibiꝰ post mõtem as nos ꝑturrebit
Que nõ etas longa est. aut ꝗd om̃no hor longum
nõ ne modo puerol modo as dolosentel in cursa
atergho sequenb nec opirantes assecuta est seneiti
Ser quis nibil uitra habenꝰ ho longum duciul
Oñia ista ꝑ unde ut cuiq dicta sunt pro rata parte¬
aut uita longa aut breni aclucunꝰ. Si er petĩdo¬
et desiderando yendemꝰ animił et crutianũ et
angimnur pro dii in morteles qͣ̃ illt̃ inre Iocũdum

Expanded text:
at. Nihil est animo velocius, nulla est celeritas quae possit cum animi celeritate contendere; qui, si permanet incorruptus, suique similis, necesse est ita feratur, ut penetret et dividat omne coelum: a quo quidem animo philosophia, taprima, media, ultima videremus. Prorsus haec divina mihi videtur vis, quae tot res efertinere. Natura sic se habet, ut quomodo initium nobis omnium rerum ortus noster affert, sic exitum mors; quae ut nihil pertinuit ad nos ante ortum, sic nihil post mortem ad nos pertinebit. Quae vero aetas longa est, aut quid omnino homini longum? Nonne modo pueros, modo adolescentes in cursu a tergo insequens, nec opinantes, assecuta est senectus? Sed quia nihil ultra habemus, hoc longum dicimus, omnia ista perinde ut cuique data sunt, pro rata parte vita longa aut brevis dicuntur. Si exspeet desiderando pendemus animis, cruciamur, angimur, pro di inmortales, quam illud iter iucundum
Abbreviated transcription (Latin):
neris cogitat facilius fert cum accidit quod
posẜ accidere diu cogitauerit noc massime
nquius aut ruipuis etfeminato urro. Nostrum
reperimul as uentus/ magis aliquando ꝯturbat
ꝙ erspeitatꝰ. Et maris subita tempestab quam
ante prouisa terret nauigantes uehe mennus
Et huius moci sunt ploraq  set cũ diligente nec
sumub ut nemo iiperpetuũ esse posset exspere
mali. Nam mortalis nemo est que nõ attingir
gare solent / noc uertis solum set eciam uerbe¬
ribus. Siquit in dometacho luttu ilares ab is fattũ
est ut dutum ploraro cogna. Est enim proyum¬

Expanded text:
ec cogitat, sed facilius fert, cum accidit quod posse accidere diu cogitaverit: quae cogitanequius aut turpius effeminato viro? Hostium repentinus adventus magis aliquando conturbat, quam exspectatus, et maris subita tempestas, quam ante praevisa terret navigantes vehementius, et ejusmodi sunt pleraque. Sed cum diligensumus, ut nemo in perpetuum esse posset expers mali. Nam mortalis nemo est quem non attingit gare solent, nec verbis solum, sed etiam verberibus, si quid in domestico luctu hilarius ab iis factum est aut dictum, plorare cogunt. Theophra
Abbreviated transcription (Latin):
Forusse aliquando ut nõ tantũ ad usum sutti¬
coret set in miraculum usq procederot nõ nogo
recitata quo erãt orline duta rodebam  et ab¬
ip̃is quit aut audiendum precptor nostiorum
cieabum. Nec as ꝯprendendum tantumq uellez
uelox mihi erat memoria. Set ad contmenda que

Expanded text:
floruisse, ut non tantum ad usum sufficeret, sed in miraculum usque procederet, non nego: ecitata quo erant ordine dicta ripsis qui ad audiendum preceptorem nostrum citabam; nec ad complectendum tantum que vellem velox mihi erat memoria, sed ad continenda que
Abbreviated transcription (Latin):
simulatio / net nunq̃ tanta est loquenci fatultab quȩ
nõ titubet et bereat quoties ab aĩo uerba dissenturnt
Non h̃r causam loquendi / cui nom pot trechii ablata
est ab eo oñis sobera fudes. ot ouil sermonil auro¬
Oculi sunt quos pauꝑtates fecre nõ poslumus
Oculi tota nostra luxuria sunt: hiinos in oma quo¬
tidie uitia pcipitant mirantꝰ concupistunt

Expanded text:
simulatio; nec unquam tanta est loquendi facultas, que non titubet et hereat quoties ab animo verba dissentiunthabet causam loquendi, cui credi non potest. Ablata est ab eo omnium verborum fides, omnis sermonis auctoOculi sunt per quos paupertatem ferre non possumus, oculi tota nostra luxuria. Hi nos in omnia quotidie vitia precipitant, mirantur, adamant
Abbreviated transcription (Latin):
celum deus uoluit utiq nõ frusta. Nam et anel
ex mutie pene oĩa celum uident. Ser mois pe
dlarã est celum rigidis ac astamibo in tueqi ut
celigionem ibi queramul. Ut deum cuius illa
ad ꝯtomplacionẽ sui artificis deus erossit El
opiime in geniosul poeta Ouidius sigrnifitauit
Rronaꝗ cui spettant aialia cotera tor am
Oe hoium sub lime de dit ex lumq uidere¬

Expanded text:
caelum deus uoluit utique non frustra. nam et aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cum spectent animalia cetera terram, os homini sublime dedit
Abbreviated transcription (Latin):
deus ex mremoria hõium elabitũ cum de bereficiis
eius fruentes honorem dare diuinxe intelligenis
debent At uõ siqua neceslitas grauis presserit mũt̃
deum recordamu. Sibelli toror in fremt Si mortifora
morbor Auis intumbuit. Si alimenta frugib longa
siccital de negauit. Si sceua tempestal. Si grando in¬
giuat. ad deum ꝯfugnnũ A. deo petitu ausilium
deul ait ut subuemat oratur. Siquil in mari
uento seuient  iattatꝰꝭ hunt in uotat. Si quis aliqͥ
ui afflutatꝭ hunt pocius implorat. Siquib adex¬
stremam mondi cancti irecessitatom deduitꝰ uittu
precib oxpossit. doum solum obtestat᷑ per oius
unntum atq diuinũ nõm hõiu sibi miseritor¬
diam querit. Nunq̃ igitꝰ dei meminerũt iisi
cum imperitulid sũt post q motul desoruit
et peritula recosserũt. Tum nõ alatrel ad deora
templa ꝯcurrũt. his libant his sacrificant
hos coronãt. Deo aũt quem in iỹa nocossirat a
implorauerũt ne / uerbo quidem giacras agant

Expanded text:
deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis eius fruentes honorem dare diuinae indulgentiae debent. at uero si qua necessitas grauis presserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingruit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut subueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc inuocat, si quis aliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igitur dei meminerunt, nisi dum in malis sunt: postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum uero alacres ad deorum templa concurrunt, his libant, his sacrificant, hos coronant. deo autem quem in ipsa necessitate implorauerant, ne uerbo quidem gratias agunt.
Abbreviated transcription (Latin):
misorias ferũt̃ qui ascondunt Noc tam ulla tami¬
liarit ast in folicib patuia : q̃ folituodo et staruil pri¬
ouis ob liuuo. Nam qui multũ in suor a nnserio¬
dia ponũt ingniorãt lacrime ꝙ̃ celerite in arestant
Nemo fidelitẽ dilgit quem fastidit. Nani et
calamius querula est : ot superta feliitas. Ita
suam quisq fortunã in contilis hr / cum de aliena
de liberat. Et insi mutico miseri eslemꝰ. olim
aluis alii potunsemus ee fasticio. Non speriosa

Expanded text:
scondunt, nec ulla tam familiaris est infelicibus patria quam solitudo et status prioris oblivio. Nam qui multum in suorum misericordia ponunt, ignorant, quam celeriter lacrimae inarescant. Nemo fideliter diligit, quem fastidit: nam et calamitas querula est et superba felicitas. Ita suam quisque fortunam in consilio habet, cum de aliena deliberat. Nisi mutuo miseri essemus, olim alius alii potuissemus esse fastidio: quid
Abbreviated transcription (Latin):
precemꝰ. Sola pħa suum nrõ de spexit in geniũ
not in oi guiam se cestimaunt / cui diuinaꝵ huna
naꝵ q rer discptatio deferat᷑. Quis emi¬
mundo prestantiurs lauda quẽ putas speciem:
portio ate laudabirs munii. Ad mirare qua uoles
remperantiam ordinacionem figuram. hic ꝑ hoc
illã quodcrmq est de suꝑ in uernienꝰ̃ ee laudandus.
Or dines pͥncipes curãt. Equites ordinis presunt
catoii negociaꝑ faiti funt agitant. Sors unsren¬

Expanded text:
philosophia suum non despexit ingenium, nec indignam se existimauit, cui diuinarum narum rerum discreptatio deferatur; mundo praestantius? Lauda, quam putas, speciem: portio a te laudabitur mundi; admirare, quam uoles, temperantiam, ordinationem, figuram: hic et per hunc illud quodcumque est inuenietur esse laudandum.ordinibus principes curant, equites cordinibus praesunt, ceteri negotia quae nacti sunt agitant cum inte
Abbreviated transcription (Latin):
lubrta st net in uuia teneri pẽt. Salubre ꝯcilumm
sequens q̃d presens tempul ostendit. Nelius im¬
prehentere nom patitũ Demꝑ sideus es tubuere
homo el: io quod el semꝑ esle te cogita. Stultũ est
missima est mre pares amiticia et uidemn pares¬

Expanded text:
nvita teneri potest. Salubre consilium sequens quam praesens tempus ostendit melius. Inprehende. Denique, si deus es, tribuere homo es, id quod es, semper esse te cogita. Stultum est missima est inter pares amicitia, et videntur pares
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiitit. An ingnioras longe tatiliores ad expu¬
gnandus domus ue maiorel/ quippe quod liret
numerosa familia latis diuersetͣ edih suit q¬
nenro nouit. Impares emim nupre et proterea
in uilla / sine testib et patre nõ ysencient fath
leginime nom poslunt uideri. hac ꝑ hoc spurius

Expanded text:
solus ignoras longe faciliores ad expugnandum domui esse maiores? Quippe quod, licet numerosa familia latis deversetur aedibus, tame dicam: impares enim nuptiae, et praetera in villa sine; testibus, et patre non consentiente factae legitimae non possunt videri, ac per hoc spurius
Abbreviated transcription (Latin):
oos/ uua ad gloriam ꝑ uenire dicbat qui is
agerẽt unt qualis uideri uellet̃. cules etam
essent Qua quidem predictione sepe¬
numero apertꝭ monebat ut hoĩes ip̃am
pocius uirtutẽ aurient quia uinbram eius
ꝯsettaremꝰ. Iolem ab adolos entulo quodam
ꝯsultꝰ ait birũ usterem duceret / an re omni
matrimonio ab stinerot. Respondit ei fetisẜ¬

Expanded text:
i id agerent, ut, quales uideri uellent, tales etiam essent. qua quidem praedicatione aperte monebat ut homines ipsam potius uirtutem haurirent quam umbram eius consectarentur. Idem ab adulescentulo quodam consultus utrum uxorem duceret an se omni matrimonio abstineret, respondit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quid tu igmoras arborel magmnai diu crestore
una hora erstrepiti. Stultus ist qui frautã oaꝵ
spettat altitudinem nõ metitu / uide nedum ad ca¬
chumen ꝑ uenire ꝯtendis cum ip̃is ramis quos ꝯpre¬
hentis decidel. Leo ꝑͦ aliquendo minimaꝵ auu
pabuluntz est. terrum rubigo ꝯsumit. Ail tam
firmũ est / cum periculum nõ sit. eciam ab inualitudine

Expanded text:
Quid? tu ignoras arbores magnas diu crescere, una hora extirpari? Stultus est, qui fructus earum spectat, altitudinem non metitur. Vide, ne, dum ad cacumen pervenire contendis, cum ipsis ramis, quos conprehenderis, decidas. Leo quoque aliquando minimarum avium pabulum fuit, et ferrum robigo consumit. Nihil tam f
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil de est ei qui ip̃e est om̃a. aut in eo sunt
õma. Nos uõ agentes gratras adoromul. Hec
sunt enim sume in ansionres dei. cum aguntur
pietarẽ et religionem et amorem. et querũq
est dulcio efficaria probera digmaris. Con donne
sensu: racione i intelligoncia. Sensu uite. eot¬
uerimꝰ. Lacione ut te suspiccionib in dagemus
logntione ut Eꝯgnoscontel gauoe aiiiͦ. quodre
corporib intos erornitati fueris ꝯseitãr dignia¬
tus. Nec est humana sola gratulatio ꝯ gratio
magestarie tue / Cognoiuimꝰ ce lum̃e mariũ solo
in tellectu sensibili ut intelligamul te. Ouite
deoꝵ ab om̃b dolenda se cessio. Sohi in nocentes
angali ⁊ emanent/ qui burnantati ymnfti cas om̃ia
audatie mala miseros manu in gecta ꝯpellunt
in bella in rapinab: in fraudes/ ⁊ in oma que
merit at de meriti oius transienl / in sum̃i demõis¬
porestatem. isq eam cum deliitoꝵ illatam ma¬
procells turbimbusqz aeris Ioni ⁊ aqua repe di¬
scordantes tradir. Atq inter elum et munda¬

Expanded text:
nim deest ei, qui ipse est omnia aut in eo sunt omnia. Sed nos agentes gratias adoremus. Haec sunt enim summae incensiones dei, gratiae cum aguntur pietatem et religionem et amorem et, quaecumque est dulcior efficacia, praebere dignaris condonans nos sensu, ratione, intellegentia: sensu, ut te cognouerimus; ratione, ut te suspicionibus indagemus; cognitione, ut te cognoscentes gaudeamus. Ac corporibus sitos aeternitati fueris consecrare dignatus. Haec est enim humana sola gratulatio, cognitio maiestatis tuae. Cognouimus te et lumen maximum solo intellectu sensibile; intellegimus te, o uitae deorum ab hominibus dolenda secessio; soli nocentes angeli remanent, qui humanitate commixti ad omnia audaciae mala miseros manu iniecta conpellunt, in bella, in rapinas, in fraudes et in omnia quae ue meriti eius transiet in summi daemonispotestatem, isque eam cum piam iprocellis turbinibusque aëris, ignis et aquae saepe discordantibus tradit, ut inter caelum et terram munda
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtas olim in ph̃ia in maculata est frugi. sobria.
paruo porens: et emula laudis: Ad uersus diuiciis
possessa: habitu secura: Cultu simplex in homie
de prauauit. Nemine tiramdem esferauit: Dilicias
uentrs et inquinũ. Aeq uult ullas: noq pit. Quipe
het et alia fragitia diuiciat alupni solent / marcima
ꝑͦ scelera. Si exomi memoria hõius nullu illius: in

Expanded text:
pertas olim philosophiae uernacula est, frugi, sobria, paruo potens, aemula laudis, aduersum diuitias possessa, habitu secura, cultu simplex, consiliodeprauauit, neminem tyrannide efferauit, delicias uentris et inguinum neque uult ullas neque potest. quippe haec et alia flagitia diuitiarum alumni solent; maxima quaeque scelera si ex omni memoria hominum percen
Abbreviated transcription (Latin):
Epiturus quidem uoluptatis asterto quod
uale mirandum est. Om̃esq libros suos
Carnes quare et exquisite epule ingenti cura
et sollicituome misera preperate: maiorem¬
enim penam habent in quirendo: quam uolup¬

Expanded text:
Epicurus voluptatis assertor, quod valde mirandum est, omnes libros suos carnes et exquisite epule ingenti cura et solicitudine preparatae maiorem penam habent in aquirendo quam in u
Abbreviated transcription (Latin):
uersis rebus quid aliui ost ꝙ̃ seuiente for¬
tunam in as Intorium sui pucore uitam quẽ¬
tere. bi huem lirae amplituchinẽ ueneriri
debet. Ita a nobrlimt fouenda magie ꝙ spe¬
randa bone indolis nouitas est. Dolor mode¬

Expanded text:
uersis rebus quid aliud est quam saeuientem fortunam in adiutorium sui pudore uictam t humilitas amplitudinem uenerari debet, ita nobilitati fouenda magis quam spernenda bonae indolis nouitas est. an
Abbreviated transcription (Latin):
Elant mora festirant uri rapidisq feruntuͣ.
Opassibus et pariter gressi per oparon uiara
CCorripiunt spacium modium lumenꝙ reluncun
Clentos et parib curis. uestigia turgunt
CAlror in alterius prelato in uidit honore

Expanded text:
aud mora, festinant, rapidis jussique feruntur Passibus, et pariter gressi per opaca viarum Corripiunt spatium medium limenque relinquunt Flentes, et paribus curis vestigia figunt. alter in alterius I praelato inuidit honore
Abbreviated transcription (Latin):
Et lux cum primũ terris se crastira radit
Qnus erit tantũ in me exiciumq moor
Oui pari medium se ostert de corpore nostro
Qamq dies insi fallor ad est seducite cutras
¶Recum erit iste laboe/ noc me fententia tallit¬
Q num pro multis dabini . capus hoc ita fattꝰ.
Conticuit feramq decit per membra quierem.
Ocoanũ in terea surģens/ aurora reliquid
Camq sacerdotes late lorha queslib implent
CCum populo patribus seritꝰꝙ ꝑ anguma mutmũ:
Quod genus hoc hõium q uetanta barbara mor̃e
¶Permiitit patria. penas cum saguie poscũt
Qndiq colleti er magnio clamore secumꝰ.
On sonren leuitq aniis. ingniobile uulgus
Ool medium celi. consederat ignieus ortem.
Cum subiro accersiri oñes. populosq patrel q.
Exsposcunt fariq iuben/ quo sanguine trotus
Quiq petat. qui due ip̃e ferat. preclara tuentis
Cacta uiri mistul dolor et stupor urger mentel
Qesra mens hominũ certauitq. iludere capto
Uum uero captis / concurrũt unediq telis.

Expanded text:
et lux cum primum terris se crastina reddet, unus erit tantum I in me exitiumque meorum, dum paci medium se offert I de corpore nostro. iamque dies, nisi fallor, adest. I secludite curas. mecum erit iste labor, | nec me sententia fallit: unum pro multis dabitur caput.\' I haec ita fatus conticuit j seramque dedit per membra quietem. Oceanum interea surgens Aurora reliquit. iamque sacerdotes | late loca questibus implent cum populo patribus ferturque per agmina murmur. quod genus hoc hominum, quaeue hunc tam barbara morem permittit patria? I poenas cum sanguine poscunt undique collecti I et magnolgus. Sol medium caeli conscenderat igneus orbem, cum subito I acciri omnes, populusque patresque, exposcunt farique iubent, I quo sanguine cretus quidue petat quidue ipse ferat. I praeclara tuentis facta uiri mixtus dolor et I stupor urguet inertis — nescia mens hominum —, I certantque inludere capto. tum uero I raptis concurrunt undique telis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qt hit ingentem comitũ alflusisse nouorẜ
Qn uenit ad mirand numeru. cunrisq cepente
Qmprouisus ait quoram quem queritis ad sum.
Dicit iter ditum pietal: et muicia uirtul¬
CParem orate manu. parem laudate sedentel
¶agmianini patisꝙ olim in uiolatile pignius
Et simul his dietis faciem ostendit et ora
Ora manusq ambal populatoq rempora feto.
Qm misset ꝑ manũ manibus gaudet ꝙ tuenres¬
E lec uibisse limul lanis est uiat usq moraii.
¶Aera per renecum celoq iuentꝰ apetto
¶ortale uisus. mredio in sermone reliquis
Eltqz illum sola stolatis cozio cehi
Occipit et eternu tenet per secula nomren

Expanded text:
atque hic ingentem comitum adfluxisse nouorum atque hic ingentem comitum adfluxisse nouorum inuenit admirans numerum I cunctisque repente inprouisus ait: \'coram, quem quaeritis, adsum. uicit iter durum pietas I et uiuida uirtuPacem optate manu, pacem laudate sedentes Magnanimi: pacis solum inviolabile pignus. Et simul his dictis faciem ostendebat et ora, Ora manusque ambas, populataque pectora ferro: Immiscentque manus manibus, gaudentque tuentes, Nec vidisse semel satis est, juvat usque morari, Aera per tenerum, coeloque invectus aperto Mortales visus medio in sermone reliquit. Ast illum solio stellantis gloria coeli Accipit, aetern
Abbreviated transcription (Latin):
Merba ꝙ net placidam / membris det cura quietem
Uunt semo tales. referebat pactore uores
Multa putanl uti nũt / nobis deus ilo magister
QQuem sequimu quo uehite iubel ubi ponere sedeb
O doloꝵ arq decus tantar A gloria rerum.
am iammilla mora est ut nos repente ut oĩa tecum
Oramub : teq aspettu re. sub trahe nostro.
Qlob inrer motus mecha intor talia uerba
Ceccia lux gelidam celo dimouerat umbram.
Camq pedem teferens superas ueniebat ad auras.
Cum subiro ante oculos in genti mole sepultrũ.
CCorpus ubi eramine positum nec cdaustaner ipsi:
Castodes sufferre ualent auulsaq saslie
Gara uident laxis laterum ꝯpagib artis
Efit sonul ingenti/ ꝯcussa est pondere tellul
Ctoutor ubiq animi simul ipsa silentia rerent
Ingreditũ liquene antrum spoliis ꝑ suꝑbis
¶ bat ouans plus q pedum trerait ex tira tellus.
Wulnerat ꝗ ip̃e gerens forib se intulit artis¬

Expanded text:
uerbaque, nec placidam membris dat cura quietem. uerbaque, nec placidam membris dat cura quietem. tum senior tales referebat pectore uoces multa putans: I cubi nunc nobis deus ille magister? quem sequimur? quoue ire iubes, ubi ponere sedes? 645 o dolor atque decus, I tantarum gloria rerum! iam iam nulla mora est: j et nos rape in omnia tecum — oramus — I teque aspectu ne subtrahe nostro. Hos inter motus I media inter talia uerba tertia lux gelidam caelo dimouerat umbram: iamque pedem referens I superas ueniebat ad auras, cum subito ante oculos I ingenti mole sepulchrum, corpus ubi exanime positum, I — nec claustra nec ipsi custodes sufferre ualent — I auulsaque saxis saxa uident, | laxis laterum conpagibus artis. fit sonus: ingenti concussa est pondere tellus. horror ubique animo, simul ipsa silentia terrentingreditur linquens Ibat ovans, pulsuque pedum tremit excita tellus, Vulneraque illa gerens forib
Abbreviated transcription (Latin):
Quste msterium sequatᵒ. quos cerera pubes
Cdusi oñes in mane nephas: ausolq potite.
Elle aũt ii pauilus: quo uincula netins in quit
Canta neuos oñes: terruit fiducia uestri
Post nibi nõ sumnh pena / ꝯ missa luetis
Tali prestabat memorans fillus manetit
¶nrerea magnio nnfceri mur maure celum
Encipit et rebus. nox abstulit atra colorem
Qmpiaq exsteruam. timerũt sidera noctem
Teera tremuit/ fugite fere et mortalia corla
Cer genres hunmles. strauit pauo inde repente.
Dat tellul gemitum: et celum tonat one hagore
Ex templo ꝯ mote heretbi/ de sidib imis
Ombre ibant tenues. tellus qͦ et equora ponti.
Dignia dabunt sistunt amnes terreq dehiscunt.
QQui ip̃e stupuere domus atq inuina leti
Uartara et umbrose penitus patuere cauerire
Dum cap̃o obfcura nitide de ferrugio texit
Diffugiuit comites/ et notte teguntꝰ opacha
¶Rultaq dura suo tristi cum corde uoluptant
Quid faciant herent in fiso pectore uulmis

Expanded text:
ste ministerium —, I sequitur quos cetera pubes, ausi omnes inmane nefas ausoque potiti. ille autem inpauidus I \'quo uincula nectitis?\' inquit. \'tantane uos generis tenuit fiducia uestri? post mihi non simili poena commissa luetis.\' talia perstabat memorans fixusque manebat. Interea magno misceri murmure caelum incipit I et rebus nox abstulit atra colorem impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. terra tremit, fugere ferae et mortalia corda per gentes humilis strauit pauor: I inde repente dat tellus gemitum et I caelum tonat omne fragore. extemplo | commotae Erebi de sedibus imis umbrae ibant tenues. I tellus quoque et aequora ponti signa dabant: I sistunt amnes terraeque dehiscunt. quin ipsae stupuere domus atque intima Leti Tartara I et umbrosae penitus patuere cauernae.— tum caput obscura nitidum ferrugine texit. Diffugiunt comites et nocte teguntur opaca multaque dura suo tristi cum corde I uolutant. quid faciant? I haerent infixi pectore uultus
Abbreviated transcription (Latin):
Elragant et qui dent diuini signia doceris
Orotinul ad regem/ et magnio lamore cruetum.
Ctama uolat. maguisq acuit rum̃orib iras
¶n cendit animũ matriq alabiĩ aures
¶lla dolos ditumꝗ meybas aut nessia rerp
apre sensit motus ꝑ cepit prima fumrol
Orescia uenturi furtim mandarat alendum.
Ouim cure ambigue / dum mend erstuat ira
¶Multa mouenl mititq uiros ꝗerta reportõrt
Qut secul at iuxifaciũt rapidisq feruntꝰ
Cassib. et magnas urbem clamoribus implent
Continuo autire uoceb uagitꝰ et ingenl
Qm fancium q anime flentel ante ora parentum.
Qpea simul pre se portans turbante tumultir
¶m fantem fugiend plena ad prresepia tendit
Clec natũ augusti. subter fastigia tetti
Qurabat tenoris in bulgend ubora labris

Expanded text:
flagrantisque dei | diuini signa decoris. flagrantisque dei | diuini signa decoris. protinus ad regem I magno feruore ruentum fama uolat I magnisque acuit rumoribus iras incenditque animum I matrisque adlabitur auris. illa dolos dirumque nefas I haut nescia rerum praesensit motusque excepit prima futuros. praescia uenturi I furtim mandarat alendum, dum curae ambiguae, dum I mens exaestuat ira. Multa movens, mittitque viros qui certa reportent. Haud secus ac jussi faciunt, rapidisque feruntur Passibus, et magnis urbem terroribus implent. Continuo auditae voces, vagitus et ingens, Infantumque animae flentes, ante ora parentum Ipsa manu prae se portans, turbante tumultu, Infantem, fugiens plena ad praesepia tendit. Hic natum angusti subter fastigia tecti Nutribat, teneris immulgens ubera labris
Abbreviated transcription (Latin):
Et lunt ad te /⁊ tua magnie pate con sulta reuẽtor
¶Raius opus moueo uatum preditta priorum
Eagredior quam uis augusti terminis eui
¶ccipiat tentanda uia est qua meqͦ possim
Uollere humo et nõm fama tot ferre ꝑ años
Quima progemel colo dessendir as alro
EAccutit et nobis aliquando optanis etab
EAusilium ad uentumq dei ul tui qͦ feminra pͥmu
Wrignis hod habitum ꝗ gerens mirabile dictuꝰ
ENec generis nostii puerum noc sanguint edit
Oanraq terri fici cecirerũt ontnra uares
Aduentare uirꝭ populis terris ꝗ suꝑbum.¬
Gentine al ethereo qui uirib occupet ortem.
Omperium o ceano famam ꝗterminet astrix
Cestulit os sacrum diuire scrrpis origo
¶Missus imparium uenit ꝑ incorpore uirtus
Otella facem duend. multa cum lute cucurit¬
Q gniouere deum procerel camilq reyemtꝭ
Runeribus cumulant. et fantꝰ situs adorant
Cum uero manferda dies clarumq paterne
CNom̃e erat uirtutis/ et ip̃i agniostore uultus

Expanded text:
 Nunc ad te et tua magna, pater, consulta reuertor. maius opus moueo: I uatum praedicta priorum adgredior, I quamuis angusti terminus aeui accipiat, I temptanda uia est, qua me quoque possim tollere humo I et nomen fama tot ferre per annos, quod tua progenies I caelo descendit ab alto, attulit et nobis aliquando optantibus aetas auxilium aduentumque dei, I quom femina primum uirginis os habitumque gerens I — mirabile dictu — nec generis nostri puerum nec sanguinis edit, seraque terrifici cecinerunt omina uates aduentare uirSemine ab aethereo, qui viribus occupet orbem, Imperium Oceano, famam qui terminet astris.Extulit os sacrum divinae stirpis origo Missa sub imperio, venitque in corpore virtus stella facem ducens multa cum luce cucurrit. agnouere deum proceres I cunctisque repente muneribus cumulant I et sanctum sidus adorant. tum uero manifesta fides I clarumque paternae nomen erat uirtutis: et ipsi I agnoscere uultus
Abbreviated transcription (Latin):
CPer mechias urbel gredunꝰ populosq. propinquos
Illum õnis toitis agrsq etbusa iuiuentus
Catto nins in hians auimis prospectat euntom
Curbei mriatu᷑ matium. quis lyreitus alhi
Quis uultꝰ uocibꝙ sonus ul greslas eumis est
CConiinuo uarel namq ie certis sum̃us autor
Dt procul agelido. secretũ flum̃ine uidit
Tempul ait deus ecce deus cui murima rer
Mertorq fides: tu nr̃o eris alcer ab illo
Corrunare puer/ coli cui sidera parent
Oit equidem ducebam amiro rebarq futur
Expettate uenis / syel et lolatia nostri
Cccepit uemietem/ ac mollil erstulit undis
Exultantq uada Esubiro commota columba
Oeuolat atq suꝑ cap̃t astitit inde repente
Qaddit inte liquidum coleris neq ꝯmouit alal

Expanded text:
Per medias urbes graditur, populosque propinquos. Illum omnis tectis, agrisque effusa juventus Attonitis inhians animis prospectat euntem, Turbaque miratur matrum, quis spiritus illi, Quis vultus, vocisve sonus, vel gressus eunti estContinuo vates, namque hic certissimus auctor, Ut procul a gelido secretum flumine vidit, Tempus, ait, Deus, ecce Deus, cui maxima rerum Verborumque fides: tu non eris alter ab illo, Fortunate puer, coeli cui sidera parent. Sic equidem ducebam animo, rebarque futurum, Exspectate venis, spes et solatia nostri.Accepit venientem, ac mollibus extulit undis, Exsultantque vada, et subito commota columba Devolat, atque super caput astitit, inde repente Radit iter liquidum, celeres neque commovet alas.
Abbreviated transcription (Latin):
rum cestumomio ueterũ memo¬
atu fuit dignissima Imperãte
aux̃ uctamans cesare tante
poetito effulsit doginate, ut
nõ ytalico lacte mic̾ta s casta¬
lio inde̾tur latice et cornificio
g̾mano frata eisdem en poere
iusigni eque ess Illustris n
sacris impellentib musis ia
de stribendũ heliconiu carinẽ
sexussime calame doctas ap¬
posint manus colo reiecto et
plurima ac insigniu stripsit
exygramata que Ierorinii
Q fẽmeuz decus. neglexisse
muliebria et studus maximo¬
rũ uarũ applicuisse ingemũ
uerecũdent. segues et de segnis¬
et de se pois misse diffidentes que quãĩ
in ocuĩ et thalanno nate sint sibi
ipis suadent se insi ad ami lerꝰ
houĩz et filios concipiendos a lendsy
utues esse cũ omnã que gloriosos
hoĩes facuũ si studus insucdere
ueluit habeat u eio coia potun
hec nat̾e non abiectis urrb in¬
gens et ingilus fẽmeu stiꝑasse
sexũ et sioi honesto larore per¬
petuũ quesisse nomẽ nec quippe

Expanded text:
rum, testimonio veterum, memoratu fuit dignissima. Imperante autem Octaviano Cesare, tanto poetico effulsit dogmate, ut non ytalico lacte nutrita, sed Castalio videretur latice et Cornificio germano fratri, eiusdem evi poete insigni, eque esset illustris in sacris inpellentibus musis, ad describendum heliconicum carmen sepissime calamo doctas apposuit manus, colo reiecto, et plurima ac insignia descripsit epygramata que Ieronimi pO femineum decus neglexisse muliebria et studiis maximorum vatum applicuisse ingenium! Verecundentur segnes et de se ipsis misere diffidentes; que, quasi in ocium et thalamis nate sint, sibi ipsis suadent se, nisi ad amplexus hominum et filios concipiendos alendosque utiles esse, cum omnia que gloriosos homines faciunt, si studiis insudare velint, habeant cum eis comunia. Potuit hec nature non abiectis viribus, ingenio et vigiliis femineum superasse sexum, et sibi honesto labore perpetuum quesisse nomen: nec quippe
Abbreviated transcription (Latin):
egregus dotibus quedã perdidimꝰ
quedã dedimꝰ et nõ nulla ad huc
Fere noiẽ pocius q̃r efscũ tene nus
a fortima actũ sit nec germana
rapacitas nec gallicus Iuror nec
astucia anglica nec yspama fero¬
citas nec alicuiꝰ lteriꝰ nacionis
inculta barbaries uel insultus hãc
tã tirandẽ tam spectabilem tam
ꝯportunaz latino nonum gloriam
Iuruipusse potuit unꝙzͣ ut sui
stilz iuris p̾ma lrãrũ posset aut
dedimꝰ ultro nr̃o tamẽ semꝑ in¬
signiita uocabulo unde fit ut
qzto longus ferũtur tanto ma¬
gis latim noĩs amplient᷑. laudes
et honores clariusq uetustissum
detoris nobilitatio et ingeni testi¬
moniũ deferũt et incorpoͬruptum
ur̃õ ꝑspicacitatis siuant etiã indi¬
gnãte barbarie argumẽtũ Cmiꝰ
tam exnini fulgoris et si deo dato¬
ri grãs agere debeamꝰ multũ tamẽ
laudis caritatis et fidei Carmẽte
Debemius Qmͣ obrem ne a quoꝙͣ
tam ingrati iure redargui possineꝰ

Expanded text:
egregiis dotibus quedam perdidimus, egregiis dotibus quedam perdidimus, quedam dedimus et non nulla adhuc fere nomine potius quam effectu tenemus. a fortuna actum sit, nec germana rapacitas, nec gallicus furor, nec astutia anglica, nec hispana ferocitas, nec alicuius alterius nationis inculta barbaries vel insultus, hanc tam grandem, tam spectabilem, tam oportunam latino nomini gloriam surripuisse potuit unquam, ut sui scilicet iuris prima literarum possent aut dedimus ultro, nostro tamen semper insignita vocabulo. Unde fit ut, quanto longius feruntur, tanto magis latini nominis amplientur laudes et honores, clariusque vetustissimi decoris nobilitatis et ingenii testimonium deferunt et incorruptum nostre perspicacitatis servant, etiam indignante barbarie, argumentum. Cuius tam eximii fulgoris, etsi Deo datori gratias agere debeamus, multum tamen laudis caritatis et fidei Carmente debemus. Quam ob rem ne a quoquam, tanquam ingrati, iure redargui possi
Abbreviated transcription (Latin):
disse senina creditũ que in am¬
pliorem segetem successu tprm
pristi traxere Quibz a deo propi¬
cuis fuit deus ut hebraicis grecis¬
qz lrĩs ꝑte maxiã glore dempta
Onus qrͣ euiopia amplo trarum
tractu irris utãtur Qnib delinita
facultatũ ommiũ infiuita spleudẽt
uolumiã hõmz gesta deiqz magna¬
lia ꝑpetua suãtur mẽoria ut que
uidisse nequiumꝰ ix̃i eis opitulã¬
tib cognostamus hus uoca nra
trãsmictimꝰ et aliena cũ fide susti¬
ꝓmmiꝰ Huis amcicias in longinquo
iu̾gnuꝰ et nucuis iusionibz consi¬
uamꝰ hee deuin prout fieu põt
nobis destubut hee celum t̾ras qz
et maria et aiañcia cũcta de sigũt
Nlec est ꝙ q̃ras possibile ꝙ ab hus
uigilans non possis ꝑayere haiũ
breuit oꝑe quicquid amplitudiẽ
menti completi atqz teneri non
pt̃ fidissime ꝯmẽdat᷑. custodie q̃
tamẽ et si aluis ex hus non ullã
contingat il tamẽ nostris qmẽ¬
dabile auffertur Ceterũ ex tam

Expanded text:
disse semina creditum, que in amdisse semina creditum, que in ampliorem segetem successu temporum prisci traxere; quibus adeo fuit propitius Deus ut, hebraicis grecisque literis parte maxima glorie dempta, omnis quasi Europa amplo terrarum tractu nostris utatur. Quibus delinita, facultatum omnium im finita splendent volumina, hominum gesta Deique magnalia perpetua servantur memoria ut, que vidisse nequivimus ipsi, eis opitulantibus, cognoscamus. His vota nostra transmictimus et aliena cum fide suscipimus, his amicitias in longinquo iungimus et mutuis responsionibus conservamus. He Deum — prout fieri potest — nobis describunt; he celum terrasque et maria et animantia cuncta designant; nec est quod queras possibile quod ab his vigilans non possis percipere; harum breviter opere quicquid amplitudine mentis complecti atque teneri non potest, fidissime commendatur custodie. Que tamen, etsi aliis ex his non nulla contingant, nil tamen nostris commendabile aufertur. Ceterum ex tam
Abbreviated transcription (Latin):
nõĩe uocaue multio elin dotibus
Italia pre cet̾i̾s orbis regionib flo¬
rida fuit et fere celesti luce comsta
nec tãtum suo sub relo tã spleu¬
didus que situs est fulgor Nlaz ab
asia opulencia uẽnit et suꝑ lecti¬
lis regia Sang̾nis claritas et
multũ addiderint greci a troyanis
habitã p̾mo Arismec̾ta et Geo¬
met̾caz artes dedere egiptii Phiã
et eloquẽtia ac mechaincũ fere
huc cog intã Saturnus intulit
exul deorũ infaustus cultus ab
Etuisis et numia pompilio hĩtꝰ
Leges publicas A thene p̾mo ĩ de
Seuatus consultus et cesures
p̾buere acerdociũ sumũ religio¬
nẽq sinceraz a Ierosolinuo actulit
Symon petrus distipluiã autẽ
nulitarẽ uetes excogitauere Ro¬
mam qua et armorũ atq corpo¬
re robore et in rẽ publicã carita¬
te integra orbis tocius sibi quesi¬
uere Imperiũ Licterarũ caractes
satis ex dictis patet qm̃ maioulz
et gramatice facultatis p̾ma de¬

Expanded text:
nomine vocavere. Multis olim dotibus nomine vocavere. Multis olim dotibus Ytalia pre ceteris orbis regionibus florida fuit et fere celesti luce corusca; nec tantum suo sub celo tam splendidus quesitus est fulgor. Nam ab Asya opulentia venit et supellectilis regia; sanguinis claritas, etsi multa addiderint Greci, a Troianis habita primo. Arismetricamet geometricam artes dedere Egyptii; phylosophia et eloquentia ac mechanicum fere huc cognitam, Saturnus intulit exul; deorum infaustus cultus ab Etruscis et Numa Pompilio habitus; leges publicas Athene primo, inde senatusconsultus et Cesares prebuere; sacerdotium summum religionemque sinceram a lerosolimis attulit Simon Petrus; disciplinam autem militarem veteres excogitavere Romani, qua et armorum atque corporum robore et in rem publicam caritate integra orbis totius sibi quesivere imperium. Literarum caracteres satis ex dictis patet quoniam maioet gramatice facultatis prima de
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ ytalicũ ydionia earũ ꝯuĩc¬
ciones edoceret ꝯtenta sexde tĩ
tantũ excudisse figuras uti diu
aute Cadiuꝰ thebarã conditor ad¬
ĩuenerat gcͣis Quas nos in ho¬
diernũ usque latiuas didicimꝰ
eiusqz tenemus mun̾e dato
aliquas et opportue quidem sa¬
pientes addideruit nulla ex ue¬
libus amota Cuiꝰ muliens uã¬
ticimũ et si pluronũ nurati sũ
lacii hoc tamẽ inuõtũ adeo nu¬
rabile uisu est ut profecto credide¬
rint rudes non hominc̃ s potius
deã esse carmẽtam Q uã obrẽ
cũ uiuẽtem di̾nis celebrassent ho¬
norib mortue sub infima capi¬
tolu montis parte ubi uitam
dugerat sacellũ suo ꝯdide̾ no¬
num et ad eius ꝑpetuã memo¬
riã a suo nonue loco adiacẽtia
tarmentalia uotane̾/ Quod q̃dẽ
nec Roma iain grandis a bolesse
passa est qu̾ymo ianuã cr̃tatis
quam ibi exigẽte nccitate ciues
construxerãt carmencalem ꝑ
multa fecula de Carmõte

Expanded text:
cundum ytalicum ydioma, earum coniunccundum ytalicum ydioma, earum coniunctiones edoceret, contenta sexdecim tantum excudisse figuras, et uti diu ante Cadmus, Thebarum conditor, adinvenerat Grecis. Quas nos in hodiernum usque latinas dicimus eiusque tenemus munere; dato aliquas, et oportune, quidam sapientes addiderint, nulla ex veteribus amota. Cuius mulieris vaticinium, etsi plurimum mirati sint Latii, hoc tamen inventum adeo mirabile visum est, ut profecto crediderint rudes, non hominem sed potius deam esse Carmentam; quam ob rem cum viventem divinis celebrassent honoribus, mortue sub infima Capitolini montis parte, ubi vitam duxerat, sacellum suo condidere nomini et ad eius perpetuam memoriam a suo nomine loca adiacentia Carmentalia vocavere. Quod quidem nec Roma iam grandis abolesse passa est; quin imo ianuam civitatis, quam ibi, exigente necessitate, cives construxerunt, Carmentalem per multa secula de Carmente
Abbreviated transcription (Latin):
sedes facta ꝑeg̾nacõiis socia ꝯstẽ¬
sis nauib cũ parte pplo̾rum secũ¬
Do uento ad hostia Tyberis ex pelo¬
Pouenso deuemẽs, eadem matreduce
in palatino monte quẽ appellãte
patre se appellãte filio noiãnit
ubi postea Roma ingeus condita
est cũ suis et matre consedit ꝯstrux¬
itq oppidũ pallanteũ Sane Car¬
menta cũ indigenas fere siluestres
comꝑiss homnes esto iam dudum
Saturm profugi num̾e segetes di¬
dicissent sere᷑ eosq nullo lrãrũ
usui seu modico et hoc greco assue¬
tos a longe diuina mente pros¬
piciẽs quãto loco regioniqz cele¬
britas suaret᷑ in posterũ ĩ diguũ
rata ut adminiculo extraiũ lãrũ
futuris seculis sua monstrarẽtur
magualia in eũ studiũ iuit totis
a ceti̾s nacionibz diu̾sas lras ex hi¬
beret ppłis cui receptui nͨ. defint
deus/ sua enĩ grã factũ est ut no¬
uis ab ea adiuentis carecterib sse¬

Expanded text:
sedes, facta peregrinationis socia, conscensedes, facta peregrinationis socia, conscensis navibus, cum parte por pulorum secundo vento ad hostia Tiberis ex Peloponeso deveniens, eadem matre duce, in Palatino monte, quem a Pallante patre, seu a Pallante filio, nominavit, ubi pos stea Roma ingens condita est, cum suis et matre consedit construxitque oppidum Pallanteum. Sane Carmenta, cum indigenas fere silvestres comperisset homines, esto iamdus dum, Saturni profugi munere, segetes didicissent serere, eosque nullo literarum usui, seu modico et hoc greco, assuetos, a longe divina mente prospiciens quanta loco regionique celebritas servaretur in posterum, indignum rata ut adminiculo exterarum literarum futuris seculis sua monstrarentur magnalia, in eum studium ivit totis a ceteris nationibus diversas literas exhiberet populis; cui ceptui nec defuit Deus. Sua enim gratia factum est ut, novis ab ea adinventis caracteribus se
Abbreviated transcription (Latin):
Carmẽtu uoi regis filia Rica .2 i.¬
Icostrata cin postea Car¬
menta apud ytalos no¬
men fuit yomi regis archãdũ
filia sedm̃ quosdam pallanti
archado nupsit secũdũ alios
uutus fuit eisdem Nec regni
solum fuleõe fuit insignis qu̾ymo
grecatum lrãrum doctissima a¬
deo uasatilio fuit Iugeni ut ad uau¬
ciniũ usq uigilanti penetraret stu¬
dio et uãtes efficẽtur notissima une
cum querentib et a se ip̃a nõuũqͣ
exprom̾ẽt futura carimẽ a latins
p̾mo qͣiͣ Ilicostrate a boleto noie
Carmenta nũcupata est hec aut̃t
mater fuit Guandri Arcadũ regis
quẽ fabule ueterũ / scu quia elouẽs
atq facũdus homo seu quia astu¬
tus fuit ex m̾icuno uolus fuisse cõ¬
ceptũ/ Qmi ut quidã dicũt cum
casu eum qui uerus erat pater ocu¬
dissi seu ut alus plaret sedicione
cuuũ suorũ alia ex cã orta/e regno
expulsus auito suadente Carmẽta
matre et magna uatituo promuc¬
tente si has petẽt quas ostenderet

Expanded text:
Carmenta Yonii regis filia. Nycostrata, cui postea Carmenta apud Ytalos nomen, fuit Yonii regis Arcadum filia; secundum quosdam Pallanti arcado nupsit, secundum alios nurus fuit eiusdem. Nec regni solum fulgore fuit insignis, quin imo grecarum literarum doctissima adeo versatilis fuit ingenii, ut ad vaticinium usque vigilanti penetraret studio et vaste efficeretur notissima. Que cum querentibus et a se ipsa non nunquam expromeret futura carmine, a Latinis, quasi primo Nycostrate aboleto nomine, Carmenta nuncupata est. Hec autem mater fuit Evandri, Arcadum regis, quem fabule veterum, seu quia eloquens atque facundus homo, seu quia astutus fuerit, ex Mercurio volunt fuisse conceptum. Qui — ut quidam dicunt — cum casu eum, qui verus erat pater, occidisset, seu — ut aliis placet seditione civium suorum alia ex causa orta, e regno pulsus avito, suadente Carmenta matre, et magna vaticinio promictente, si has peteret quas ostenderet