comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litora delatus ẽ ac post multa ad memoratũ xpĩ famulum
ađ ananũ ꝑueniens ubi doctus inscripturis scõ rũq locorum
auditus. ad eo ut quȩq: ille se in locis scĩs memoratu digna
testabatur cuncta mox iste litteris mandare cura uerit.⁊
locis in quib: patriarchȩ uela postolierant secr&ieatantũ dehis
q̃: lectione didicerint norunt: porrex̃ autẽ librũ hunc adanan
ald frido regi: ac ꝑ eius ẽ largitionẽ &ic̃ minorib ad legend
contraditus : scriptor quoq: ipse multis ab eo munerib: donaus
hiuc historiae inserere cõmodu fore legentib reor sccipt
ergo deloco dñi cae natiuitatis. In hunc modũ: b& hleem ciua
muro ꝑextrema planiuesticis instructo : In cuius orientali
angulo quasi quoddã naturale semiantrũ ẽ: cuius exterio
pars natiuitatis dni cae fuisse diciturlocus Interior p̃sepe
dñi nominatur : haec speluncatota interius p̃tioso marmon

Expanded text:
littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum auditus; adeo ut quaeque ille se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta mox iste litteris mandare curaverit. locis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse multis ab eo muneribus donatuhuic Historiae inserere commodum fore legentibus reor. CAPergo de loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas muro per extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore
Abbreviated transcription (Latin):
issime in¬
structus
Quicũ domũ redis s&. curauit suos quierant inhii. quiue eidẽ eratT: 3¬
subditi monasterio . Ad eũ quẽ cognouerat quẽ ipse tor¬
ipse toto
legitimũ pasche tẽpus: plurimos eorũ & pene om̃s qui abhiensic̃
dominio erant liberi. Aberrore correctos. ad unitatẽ redux̃
catholicã aclegitimũ pas chae tẽpus obseruare ꝑ docuit: quicũ
instantis sime p̃dicar&. Nectam̃ ꝑficere qđ conabatur poss&
utiq gratia disponente : ut uir unitatis ac pacis studiosissimus
ante aduitã raper&ur abenã quã redeunte tẽpore pas chali.
grauiorẽ cũ eis quieũ adueritatẽ sequi nolebant coger&ur
habere discordiã: scribsit idemuir delocis scĩs librũ legen¬
dũ scĩs utillimũ. cuius auctor erat docendo ac dictando galli¬
arũ eps̃ arcuulfus. quilocorũ gratias cõrũ uenerat hiero¬
solimã : Elustra omnit̃rarȩ ꝓmissionis. damas cũ quoq: constan¬
q nauigio reuestens tẽpestate in occidentalision a britania e

Expanded text:
issime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur possetDCCII. Divina utique gratia disponente, ut vir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constanque navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae
Abbreviated transcription (Latin):
danhel prȩerat parro chiã ꝑtinebat . & ipsa seđẽ episco¬
palẽ ac ꝓpriũ haber& epm̃: Consecratus q ẽ eis primu
antistes eadberet: quierat ubbas monasterii beatae me¬
moriae uilfridi episcopi: qđ dicitur selaereuꝰ quodefur
anñ ex hac luce subtracto epis copatus usq: hodie cessaut:
nobilis sime tẽpore aliquanto p̃fuerat : Nobilius mul¬
to regni sceptra reliquio: Nã uenit romã ibiq: ad tonsis
pontificatum habente constantino ac monachus factus
adlimina a posto lorũ in p̃cib ieiunus & elrmosinis
usq addiem ꝑ mansit ultimũ : succedente in regnũ ceol¬
redo filio edil redi quiante ipsũ cołnredũ idem reg¬
nũ tenebat: Venit autẽ cũ illo &filius sigheriregis
orienta saxo cuius supra meminim uocabulo offaiuue¬
nis amantis simȩ a&atis & uenustatis totaeque suȩ gent
ad tenenda seruandaq: regnisceptra exoptatis sim.
qui pariductus de uotione m̃tis reliquid uxorẽ agros

Expanded text:
iscopalem ac proprium haberet episcopum: consecratusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae memoriae Uilfridi episcopi, quod dicitur Selaeseu  Al., Selannos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavit. nobilissime tempore aliquanto praefuerat, nobilius multo regni sceptra reliquit. Nam venit Romam, ibique adtonsus, pontificatum habente Constantino; ac monachus factus, ad limina apostolorum, in precibus, jejuniis et eleemosynis usque ad diem permansit ultimum; succedente in regnum Ceolredo filio Aedilredi, qui ante ipsum Coinredum idem regnum tenebat. Venit autem cum illo et filius Sigheri regis orientalium Saxonum, cujus supra meminimus, vocabulo Offa, juvenis amantissimae aetatis et venustatis, totaeque suae genti ad tenenda servandaque regni sceptra exoptatissimus. Qui pari ductus devotione mentis, reliquit uxorem, agros,
Abbreviated transcription (Latin):
daniheli quã usq hodie regit. altera alhelmo. cui annis
iiͦii. strenuissime p̃fuit: ambo & in reb: ecclesiasticis &
inscientia scripturarũ sufficient̃ instructi : Deniq althelmꝰ
cũ adhuc e& prȩs bit̃ & abbas monasterii qđ mail dufi
urbẽ nuncupant : scripsit iubente si nodo suae gentis
librũ egregiũ aduersus errorẽ bretonũ. quouel pascha
non suo tempore caelebrant. uel alia ꝑplura ecclesiasticȩ
castitati & paci contraria gerunt. multos q eorũ quiocci¬
dexalibs axonib: subditierant br&tonib: ad catholicã đnici
pas chae caelebrationẽ. huius lectione ꝑdux̃ scripsit
& de uirginitate librũ eximiũ : quẽ exemplũ sedulii
geminato opere & uersib ex am&ris & prosa conposuit:
scripsit & alia non nulla ut pote uirunde cumq doctis sin
Nũ & sermone nitidus & scripturarũ ut dixi tam liberalius
quã ecclesi asticorerat eruditione mirandus : quo defune

Expanded text:
Danieli, quam usque hodie regit; altera Aldhelmo, cui annis Danieli, quam usque hodie regit; altera Aldhelmo, cui annis quatuor strenuissime praefuit: ambo et in rebus ecclesiasticis et in scientia Scripturacum adhuc esset presbyter, et abbas monasterii quod Maildufi urbem nuncupant, scripsit, jubente synodo suae gentis, librum egregium adversus errorem Brittonum, quo vel Pascha non suo tempore celebrant, vel alia perplura ecclesiasticae castitati et paci contraria gerunt, multosque eorum qui Occidentalibus Saxonibus subditi erant Brittones, ad catholicam Dominici Paschae celebrationem hujus lectione perduxit. Scripsit et de Virginitate librum eximium, quem in exemplum Sedulii geminato opere, et versibus hexametris, et prosa composuit. Scripsit et alia nonnulla, utpote vir undecumque doctissimus: nam et sermone nitidus, et scripturarum, ut dixi, tam liberalium quam ecclesiasticarum erat eruditione mirandus. Quo defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
inimperiũ filius suus orr&puer octo circit̃ annorũ reg¬
nauit anncis xi : huius regnii principio antistes occidentaliũ
saxxhaeddi : cȩlestẽ migrauit ad uitã : Bonus quippe erat uir
aciustus & ẽpis copalẽ uitã siue doctrinã. magis insito sibi
uistutũ amore quã lectionib: institutus exercebat: Denique
reuerentis simͦ antistes pecthelm de quo insequentib suo loco
dicendũ ẽ. Quicũ succes sore eius althelmo multo tẽpore
adhuc diaconus siue monachus fuit . Referre ẽ solitus. quod
inlo co quo de functus ẽ. obmeritũ scĩtatis eius multa sani tatẽ
sint parata miracula hominesq ꝓuintiae illius solitos abla¬
tũ inde puluerẽ : ꝓpt̃ languentes in aquĩc mittere atq huius
guitũ siue as ꝑsionẽ . multis sanitatẽ egrotis & hominibus
& pecorib: conferre : ꝓpt̃ qđ frequenti ablatione pulueris
sacri fossasit ibidẽ facta tũminima : quode functo : epis copatus
prouintiae illius induas parrochias diuisus ẽ : una data

Expanded text:
in imperium filius suus Osredus, puer octo circiter annorum, regnavit annis undecim. Hujus regni principio antistes Orientalium Saxonum Hedda coelestem migravit ad vitam; bonus quippe erat ac justus, et episcopalem vitam sive doctrinam magis insito sibi virtutum amore quam lectionibus institutus exercebat. Denique reverendissimus antistes Pechtelmus, de quo in sequentibus suo loco dicendum est, qui cum successore suo Aldhelmo multo tempore adhuc diaconus sive monachus fuit, referre est solitus, quod in loco quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus, multa sanitatum sint patrata miracula, hominesque provinciae illius solitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam mittere atque hujus gustum sive aspersionem multis sanitatem aegrotis et hominibus et pecoribus conferre; propter quod frequenti ablatione pulveris sacri fossa sit ibidem facta non minima. Quo defuncto, episcopatus provinciae illius in duas parochias divisus est: una data
Abbreviated transcription (Latin):
cendis operã dar&: suꝑ uenit illo alius ad ales cens nomin
biscopcognom̃to benedictus de nobilib: anglorũ cupiens
&ipseromã uenire cuius supra meminimꝰ : huius ergoco¬
ius sit : quicũ lugdunũ ꝑuenissent : uilfrid ad alfino ciuitat
uerborũ iuuenis gratia. uenusti uultus. a lacritate actio¬
nis: & constantia ac maturitate cogitationis.: unde & om̃ã
q̃: necesse habebat habundant̃ ipsi cũ sociis suis quã duc
secũ erant donabat : & in suꝑ offerebat ut siuell& paste
galliarũ nonminimã illi regendã cõmitter&. ac filiã
fratrissui uirginẽ illi coniugẽ dar& eũq ipsoloco adop
eũ cũ e& peregrinus habere dignar&ur. Res pondit
propositũ semagis alterius conuersationis habere
atq: ideo patria relicta romã iter agere coepisse: quib

Expanded text:
cendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine cendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo coII. Qui cum Lugdunum pervenissent, Uilfrid a Dalfino, civitatverborum juvenis, gratia venusti vultus, alacritate actionis, et constantia ac maturitate cogitationis: unde et omnia quae necesse habebat, abundanter ipsi cum sociis suis, quamdiu secum erant, donabat: et insuper offerebat, ut si vellet, partem Galliarum non minimam illi regendam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumque ipse loco adopteum, cum esset peregrinus, habere dignaretur, respondit propositum se magis alterius conversationis habere, atque ideo, patria relicta, Romam iter agere coepisse. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
annos do seruir&: anĩ aduertit paulatim ado lescens
animi sagacis minime ꝑ fectĩ uistutis uiã q̃: trade¬
batͥ ascottis: proposuitq animo uenire romã : & qui ad seđẽ
apostolicã Ritus ecclesiastici. siue monasteriales ser¬
uarentur uidere : qđ cũ fratrib: referr& laudauer̃ eius
propositũ : eũq id qđmente disposuerat ꝑ ficere suadebaã :
erat ei. eiusq: consilio ac suffragus p̃fato fuerat monas¬
terio sociatus. Indicauit ei desideriũ sibi inessebeatorũ
apostolorũ limina uisitandiq̃ delectata bono adalescents
proposito misit eũ cantiã ad regẽ er conberctũ quierat
us auunculisui. postulans ut eũ honorifice ron
mit ter& : Quotẽ pore ibi gradũ archiepĩ honorius unus
ex discipulis beati papȩ gregorii: uir inreb: ecclesi asticis
sublimit̃ institutas seruabat : ubi cũ aliquandiu de moratus
adolescens animi uiuacis. diligent̾ his quȩ lns piciebat dis¬

Expanded text:
annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perfectam esse virtutis viam quae tradebatur a Scottis, proposuitque animo venire Romam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteriales servarentur, videre. Quod cum fratribus referret, laudaverunt ejus propositum, eumque id quod mente disposueraterat, ejusque consilio et suffragiis praefato fuerat monasterio sociatus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum apostolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum Cantiam ad regem Erconberctum DCLII, qui erat filius avunculi sui, postulans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quae inspiciebat dis
Abbreviated transcription (Latin):
monachio uitã habitu conplens: ad uisionẽ beatorũ a posto¬
lorũ in caelis diu desideratã ꝑuenit: Eodem sane anno
quo brittaniã reliq:re antistes ex imius uilfrid post xl&v
na quȩ uocatur inundalũ corpusq eius loculo inditũꝑ la¬
ũ ẽ in monasteriũ ipsius qđ dicitur inrhypũ & iuxta honorẽ
anto pontifici congruũ. Inecclesiã beati apostolip&risepult
ecuius statu uitȩ ut ad priora repedantes. paucis q̃̃ s gesta
rito amaiorib: quasi unus ex ipsis amar&ur uenerar&ur con
lari uitã p̃tulit: quod bi patrisuo narrauit. Iam enĩ mat̾ obierat
libent̃ eius uotis ac desideri celestib: adnuit . ẽumq: ceptis
insistere salutarib: iussit : Venit ergo ad insulã lindis farnen¬
sẽ ibiq: monachorũ famulatui se contradens : diligent̃ eaq̃
monasticȩ castitatis ac pi&atis erant . ediscere curabut
aliquot codices Necdũ quidemadtorboedientes qmeddio¬
colebat᷑ affectu: in quo uidelic& monasterio cũ aliquot

Expanded text:
monachico vitam habitu complens, ad visionem beatorum apostolorum in caelis, diu desideratam, pervenit. Eodem sane anno quo hi Brittaniam reliquere, antistes eximius Uilfrid, post quadcia quae vocatur Inundalum: corpusque ejus loculo inditum, perlatum est in monasterium ipsius, quod dicitur Inhrypum, et juxta honorem tanto pontifici congruum, in ecclesia beati apostoli Petri sepultum. De cujus statu vitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt gesta, rito a majoribus quasi unus ex ipsis amaretur, veneraretur, lari vitam praetulit. Quod ubi patri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindisfarnensem, ubique monachorum famulatui se contradens, diligenter ea quae monasticae castitatis ac pietatis erant, et discere curabat aliquot codices; necdum quidem adtonsus, vecolebatur affectu. In quo videlicet monasterio cum aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
culis excerpta p̃fati scriptoris. ad sensũ quidem uerborũ
illius sed breuiorib: strictisq conp̃hensa sermonib: nrĩs ao
utilitatẽ legentiũ historus indereplacuit: plura uoluminis
dudũ strictim ex cerpsimꝰ epitomate requirat: I xuiiii¬

Expanded text:
culis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum culis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere placuit. Plura voluminis dudum strictim excerpsimus, epitomate requirat. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti in pressis signata uestigus seruat: haec cirra aerea roti
iac&usq adceruicẽ alta ab occasu habens introitũ. pendente
de suꝑ introcdeis magna lampad etotaq: die & nocte iucente
in occidentalieius dem eccłȩ paste fenestrȩ octo totidẽ  ere¬
gione lampades infunib pendentes usqͦ hiero solimã ꝑuitrun
fulgent : quarũ lux corda htuentiũ : cũ quađã alacritate
& compunctione paue facere dicitur : indie ascensionis dñĩ cae
ꝑ annos singulos missa ꝑ acta ualida flammis procella desur¬
sũ uenire consueuit : &om̃s qui in ecclesia ad fuerit teorrȩ
lonẽ & haec singula singulis tecta lapidib instar basilicae
dolatis triũ patriarcharũ candidis. Ada mobscurioris &uli¬
his adboreã herbosus uidde & floridus : campestrẽ habens in
uestice planitiem incuius aquilonali paste quercus abrahȩ duoꝵ
hominũ altitudinis truncus : ecclesia circũdataẽ: haec deopus¬

Expanded text:
ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicper annos singulos, missa peracta, validi flaminis procella desursum venire consuevit, et omnes qui in ecclesia adfuerint terrae plonem; et haec singula singulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis; trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilihis ad boream, herbosus valde et floridus, campestrem habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius pars minor quadratũ altare ante hostiũ nihilominus
eiusdem monum̃tistat. maior uero in orientali eius dẽ ecđȩ
loco quadragulũ aliud altare sub lintea minib: extat: color autẽ
eius dẽ monum̃ti & sepulchri albo & rubicundo ꝑmixtus esse¬
modo refest: Mons oliuarũ altitudini montision par. est.
sedlatitudine & longitudine prȩstat. exceptis uitib &oliuis rarȩ
ferax arboris. frum̃ti quoq: & hordei festilis: neq enĩbrucosa
sed herbosa & florida: soluillius ẽ qualitas: In cuius sũ ma uestice
ubi dñs ad caelos ascendit ecclesia rotunda grandis. ternas ꝑ
circuitũ cameratas hab& posticus. desuꝑ tectas: Interior
nãq domus ꝓpt̃ dominici corporis meatũ: camerari & tegi
ñ potuit: Altare adorientẽ habens angusto culmine protectũ:
hicuius medio ultima dñi uesi¬
terratollatur. nihi lominus mane eandemq: adhuc speciem

Expanded text:
cujus pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus cujus pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat, major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus existit. Color autem ejusdem monumenti, et sepulcri albo et rubicundo permistus videmodo refert: Mons Olivarum altitudini montised latitudine et longitudine praestat, exceptis uitibus et oliuis rarae ferax arboris, frumenti quoque et ordei fertilis; neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem
Abbreviated transcription (Latin):
is locis
pari&is medii contin& hocẽ australia quilonali & occidentali :+
haeo bis quat̃ nas postas. idest introitus ꝑtres eregione pari&es
hab& e quib: quat tuor aduulturnũ & quattuor ad eurũ expectant ⁊
huius in medio monum̃tũ đm̃i rotunđũ p&ra excisũ ẽ cuius
culm̃ intrinsecus stans homo manu contingere potest ab oriente
habens introitũ : cui lapis ille magnus ad positus . ẽ: qđ in
trinsecus ferram̃torũ uestigia usq in p̃sens ostendit: Nãex¬
irinsecus usq adculminis sũmitate totũ marmore tectũ est:
summũ uero culm̃ auro ornatũ. aureã magnã gestat crucẽ: In hu¬
ius ergo monum̃ti aquil paste sepulchrũ dnĩ in eadẽ p&ra &cisũ¬
longitudinis uii pedũ triũ m̃sura palmarũ pauim̃to altius
emin& : introitũ habens a latere meridiano. ubidie noctuque
xiͦ lam pades ardent : iiiͦͬIͬ intra sepulchrũ : uIIͦI supra in margine
dextro : Lapis quiad ostiũ monum̃ti positus erat nunc fissus ẽ:

Expanded text:
us locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis iltrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali parte sepulcrum Domini in eadem petra excisulongitudinis septem pedum, trium mensura palmarum pavimento altius eminens, introitumque habens a latere mduodecim lampades ardent; quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro lapis, qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fixus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quieius interitũ cognoscentes differre tẽpus peuore inoe
duuacat timerent. Nein prouiso mostis asticulo puena in pe¬
nitentes perirent: quod autẽ codices diuersos ꝑbonos sus
malos sps̃ sibiuidit offerriobꝰ suꝑna dis pensatione fac¬
tũ ẽ ut meminerimꝰ facta &cogitationes nras ñ inuentũ
defluere sed ad examen summi iudicis cuncta seruartes s
ue ꝑamicos angelos infine nobis ostendenda siue ꝑ lostesi
Quoduero prius candidũ codicẽ protuler̃ angeli demde
dȩmones illiꝑ paruũ istienor mem anim aduer demdie ese
quod in prima aecate bona aliqua fecit qua dum̃ uniue resa
praue aigendo iuuenis obnubilauit: quisie contrario ecbo¬
res ꝓueritiae corrigere in ad olescentia acbene faciendo
adi oculis abscondere curass& poss& eorũ numero socias
Deq
quo¬

Expanded text:
qui eius interitum cognoqui eius interitum cognodum vacat, timerent, ne improviso mortis articulo praeventi impoenitentes perirent. Quod autem codices diversos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de qu
Abbreviated transcription (Latin):
uel uerbo sed &iã quae cenuissima cogitatione peccaui. ma¬
nifestis sime in eo t&ricis eẽ descripta litteris: dicebatq ad
illos quimihi ad sederant uiros albatos p̃cluros qui hic
sed&uis scientes cestissime quia nosterẽ iste Res ponderun:
uerũ dicitis accipite : & incumulũ damnationis uraẽ durtso
quo dicto : statim dis paruer: surgentes q duo nequis simisp̃s
us inpede : quiuidelic& modo cũ magno tarmento innepu n
in interiora corporis mei : Moxq ut adse inuicẽ ꝑueniunta
moriar & paratis ad rapiendũ me demonib ininfer uclaus¬
troptrah ab : sicq loq bat᷑ miser desperans & ñmulto post de¬
functus penitentiã quã ad breue tempus cũ ficututus facet
facere suꝑ sedit in acinũ sine fructu poenis subditus faei
De quo constat quia sicut beatus papa gregorius dequisuudor
scribit non prose ista ciuñ profuere: sed iiordnis onderet

Expanded text:
vel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, mavel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, manifestissime in eo tetris esse descripta litteris. Dicebatque ad illos, qui mihi assederant, viros albos et praeclaros: Quid hic sedetis, scientes certissime quia noster est iste? Responderunt: Verum dicitis. Accipite et in cumulum damnationis vestrae ducite. Quo facto, statim disparuerunt. Surgentesque duo nequissimi spirius in pede. Qui videlicet modo cum magno tormento inrepunt in interiora corporis mei, moxque, ut ad se invicem perveniunt, moriar et paratis ad rapiendum me demonibus in inferni claustra pertrahar.' Sicque loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus penitentiam, quam ad breve tempus cum fructu venie facere supersedit, in eternum sine fructu penis subditus facit. De quo constat, quia sicut sanctus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista, cui non profuere, sed pro aliis viderit,
Abbreviated transcription (Latin):
sed pes simã mibi scentiã cestus p̃oculis habeo : & quit̃ inquit
hoc ẽ paulo ante inquid intraue domũ hane duo pulchertum
uiuen st & nesederunt arcame unus ad caput Eunus ad pedes:
protu litq unus libellũ ꝑpulchrũ seduehemt̃ modicũ aomis
adlegendũ dedit : in qua om̃a q̃ umquã bona fecerã intuens¬
scripta repperi : & haec erant nimiũ pauca & modica: rece¬
per̃ codicẽ : neq aliquid mihi dicebant : tum subito suꝑuenit
exercitus malignorũ & horridorũ uultu spũũ domũ q hano
& excerius obsedit & intus maxima ex paste resedit : dino
unius exillis qui & obscuritate tenebrosae faciei& prima¬
tusedis maiores se uidebatur eorũ : proferens codiẽ hor¬
rende uisionis & magnitudinis enormis & ponderis pene
in postabilis ius situm ex satellitib sius mihi ad legendum
deferre: quẽ cũ legissẽ : inuemi omã scelera ñsolũ ꝙ̃ opere

Expanded text:
sed pessimam mihi conscientiam certus pre oculis habeo.' 'Et quid' inquit sed pessimam mihi conscientiam certus pre oculis habeo.' 'Et quid' inquit 'hoc est?' 'Paulo ante' inquit 'intraverunt domum hanc duo pulcherrimi iuvenes et sederunt circa me, unus ad caput et unus ad pedes. Et protulit unus libellum pulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit. In quo omnia, quę umquam bona fecerascripta reperi. Et haec erant nimium pauca et modica. Receperunt codicem, nec aliquid mihi dicebant. Tum subito supervenit exercitus malignorum et horridorum vultu spirituum, domumque hanc et exterius obsedit, et intus maxima ex parte residens implevit. Tunc ille qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis major esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis et magnitudinis enormis et ponderis pene importabilis, jussit unum ex satellitibus suis mihi ad legendum deferre. Quae cum legissem, inveni omnia scelera, non solum quae opere
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ ille frequent̃ lic& ad monitus sꝑnebat uerba salutis.
se seq temporẽ sequente paenitentiã acturũ eẽ ꝓmittebat:
hic graui tactus infirmitate decidit in lectũ : Atque acri
coepit dolore torq̃ri :atquẽ ingressus rex diligebat enĩ eũ
multũ hortabatur ut uel tunc ante quã morer&ur poenitentiã
ager& cõmissorũ : Atille respondit ñse tunc uelle confiteri
peccatasua : sed cũ ab infirmitate resurger& Ne ex ꝓbrarent
sibi sodales qđ timore mostis facer&eaquȩ sospesfacere no¬
luerat: fortit̃ quidem ut sibi uideatur locutus sed mirabilit᷑
ut post patuit demonica fraude seductus : cũq morbo in¬
grauiscente denuo adeũ uisitandũ acdocendũ rex intrar& :
clamabat statim miserabili uoce : quiduis modo quidhuc ue¬
nisti: ñ eluĩ mibi aliquid utilitatis aut salutis potes utita conferre:
Atille noliinquit italoqui : uide ut sanũ sapias : Ñ in quid insanio

Expanded text:
Verum ille frequenter licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At ille respondit, non se tunc velle confiteri peccata sua, sed cum ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent sibi sodales, quod timore mortis faceret ea, quę sospes facere noluerat; fortiter quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, demonica fraude seductus. Cumque morbo ingravescente denuo ad eum visitandum ac docendum rex intraret, clamabat statim miserabili / voce: 'Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre.' At ille: 'Noli' inquit 'ita loqui; vide, ut sanum sapias.' 'Non' inquit 'insanio,
Abbreviated transcription (Latin):
Iuotẽpore plurima pars scottorũ inhiberma einulla dl̃ia
bo Rtonib inbratania rationabile &ecdenasticũ pasbm nao¬
lus obseruantiae tẽpus dño donante suscepit: siquidẽ ada mnn
prȩsbit & abbas monachorũ quierant in in sulahũ culetation
gratia missus asuagente ueniss& ad alo fridũ regẽ anglorũ
dcaliquandiuinea ꝓuintia moratus uider& ritus eccłe cano¬
nicosu sẽ dea plurib: quierant eruditiores etĩ sollerter admo¬
nitus. necontta uniuersalẽ ecłe morẽ uel in obseruantia
paschali uel in aliis quib: q de creas cũsius paueis lmis etan
anglotũ suae suorũq consueuidini libentis sime ꝑfere&cete

Expanded text:
I plurima pars Scottorum in Hibernia, et nonnulla etiam de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praefe
Abbreviated transcription (Latin):
acdamnato similis : coepit narrare . quia uider inferos aꝑtos
diligent̃ ex hortari ut uel tunc positus adhuc incorpo
ñ est mihi modo tompus uitã mutandi : cũ ipse uiderĩ
iuditiũmeũ iameẽ conpl&ũ : talia dicens sine uiatico
salutis obuit & corpus eius inultimis ẽ monisteru locs
humatũ teq aliquis ꝓeo uel mis sas facere uel psalmos con¬
taro uel altimorare p̃sumebat: Oquã grandi distantia diust
addextris di ÷ & ubierat futurus ipse post mostẽ. ibio culo s iñtis
antemortẽ quolatuor occuber& misit: at contra faber ste
tenebrosae nts &actionis Inminente moste uid iiapeta
tarcarauidit damnationẽ diaboli & sequaciũ euus uidit ea
suũ infola it tales carcerẽ quo miserabiliu septea le pcitas
saluto perir& sed uiuentib quihaec cognolus sentcaur̃ sabiens
suaꝑditione relinquer& : factũ ẽ hoc nuꝑ in prouinta bei¬

Expanded text:
ac damnato similis coepit narrare, quia videret inferos apertos ac damnato similis coepit narrare, quia videret inferos apertos diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corporNon est mihi modo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi distantia divisia dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Ber
Abbreviated transcription (Latin):
o sociari
Dequib: ait psalmꝰ : beati quorũ remiser iniquitates &
quorũ tectas peccata : hanc historiã sicut auenerabili an¬
tistice pechelmo didici simplicit̃ obsalutẽ legentiũ siue
audientiũ narrandũ eẽ putaui:
si boc aliquid ꝓdes s& dicere possẽ : positũ inmonasterio no¬
bili sedipsũ ignobilit̃ uiuentẽ : corripiebatur quidem sedulo
a fratribus ac maiorib: loci : atq: ad castigatiorẽ uitã con¬
uestiam monebatur : & quã uis eos audire noluis sec tolera¬
batur tam̃ eis longanimit̃ obnecessitatẽ operũ ipsius ex¬
teriorũ: erat enĩ fabriliaste singularis: serui ebatt
autẽ multũ aebri&ati & c&eris uitȩ remissioris inle¬
fratrib uerbũ uitae concurrere consuerat : unde accidit
illiqđ solent dicere quidã : quia quiñ uult ecđȩ ianuã
sponte humiliatus ingredi necesse hab& inianuã infer
niñ sponte damnatus introduci : ꝑcussus enĩ languore
atq ad extrema ꝑductus : Vocauit fr̃s : & multũ merens

Expanded text:
o sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi. si hoc aliquid prodest, dicere possem, positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac majoribus loci, atque ad castigatiorem vitam converti admonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlefratribus verbum vitae concurrere consuerat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus vocavit fratres, et multum moerens
Abbreviated transcription (Latin):
quoq institutionis regulis solestis simꝰ extiterat : &iusq du p̃mia¬
ritia inclero scĩs simi acđo dilectibosa ebdracensis cõinurtus
spe melioris ꝓpost
adieniens om ne ineius obsequio usq ad obitũ illaus ex ple
ad emnisia q uo entt romũ ueniens. mnula illie q̃ in patria ne¬
quiuerat etdẽ scae institutus utilia didietio nals brutonit¬

Expanded text:
quoque institutionis regulis sollertissimus exstiterat; et usquedumquoque institutionis regulis sollertissimus exstiterat; et usquedumritia in clero sanctissimi ac Deo dilecti Boza, Eboracensis episcopi, nutritus spe melioris propositi adveniens, omnem in ejus obsequio usque ad obitum illius explevit aetatem: cum quo etiam Romam veniens multa illic quae in patria nequiverat
Abbreviated transcription (Latin):
ipadiretus
cũ heo doro: ex quo autẽ brittiniã uenit .xxxiiii. cuius
discipulus eius quimonasterio ipsius in regimine successit
intotũ studus scripturarũ institutus ẽ ut grecã quidemlin¬
sibinaturalis ẽ nouerit : Sus cepit uero ꝓuil frioo episcopitũ
ugustaldensis eccłẽ accã presbit̃ eius uir & ipse strenus sim
& corã dõ e hominib magnificus : qui& ipsius ecclȩsiae suie
pinbeati andreae u postoli honorẽ consecrataẽ aedi ficiũ multi¬
fario: ddieo rerac mirificis ampliauit operib: Seditiãq. opeã
uꝑtinent . studi osissime parauit : cantatorẽ quoq egregiũ
gregorii incantia fuerat cantandisonos edoctus ad sesuosq
lli ã nouerant carmina ecclesi astica docerci &ieaq: quonoã
ognita longo usu uel neglegentia inu&erare coeper huius
doctrina priscũ reno uerentur instatũ : nã &ipse ep̃s accã
cunator erat peritis simꝰ quomodo &iã inlitterisscĩs doctis¬
sim & incatholica fidei confessione castissimꝰ in ecclesiastice

Expanded text:
pa directus est cum Theodoro; ex quo autem Brittaniam venit, tricesimus nonudiscipulus ejus qui monasterio ipsius in regimine successit, in tantum studiis scripturarum institutus est, ut Graecam quidem linst, noverit. Suscepit vero pro Uilfrido episcopatum Hagustaldensis Ecclesiae Acca presbyter ejus, vir et ipse strenuissimus, et coram Deo et hominibus magnificus; qui et ipsius ecclesiae suae, quae in beati Andreae apostoli honorem consecrata est, aedificium multifario decore ac mirificis ampliavit operibus. Dedit namque operam, pertinent, studiosissime paravit. Cantatorem  Al., Gregorii in Cantia fuerat cantandi sonos edoctus, ad se suosqilli non noverant carmina ecclesiastica doceret, et ea quae cognita longo usu vel negligentia inveterare coeperunt, hujus doctrina priscum renovarentur in statum. Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in litteris sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae
Abbreviated transcription (Latin):
Iuna stugo is asperitate ulla ratiore toleraura peles
respondebut ille simplicit᷑ ac moderate naturas eoat ñm¬
qemto si austeratenere continentiã uelis : respondeba
austeriora ego uidi: sicq usq ad diem uocationis sue in fatigi¬
bili caelestiũ bonorũ desiderio orpus senile int̃ cotidianaieu¬
nia domibat multisq & uerbo Eaonueratione saliti fuit¬

Expanded text:
 frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simpliciter, erat namque quod tam austeram tenere continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem suae vocationis infatigabili caelestium bonorum desiderio corpus senile inter quotidiana jejunia domabat, multisque et verbo et conversatione saluti
Abbreviated transcription (Latin):
uider&ur: sicit euic liyx illa campiflorentis exuim uie corlot¬
dione eius quae nunc apparuit lucis tenussino prteatur
uidebatus d par uie sricuius a moenitatẽ loci cũnos intiatuor
ierarẽ repente ducto sabstiti. neemoroueressũ ror¬
quens ipsame qua uenimus uia redi socũ rcrue foe ꝑue¬

Expanded text:
ideretur, sicut etiam lux illa campi florentis eximia, in comparatione ejus quae nunc apparuit, lucis tenuissima prorsus videbatur et parva. In cujus amoenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor subsistit. Nec mora; gressum retorquens ipsa me qua venimus via reduxit. Cumque re
Abbreviated transcription (Latin):
inssla solitarius ultimã uitae aeatẽ pane cibario & frigidatina
sustentat: hic sepius ad eundẽ uirũ ingrediens audiuit ab eo
ne pfita int̃ rogatio qͣuȩ & quadia essent q̃: exutus corpore
pauca pste iximꝰ: Narrabat autẽ uisiones suas &ucc̃ regiulfioo
uiro unde cũq doctissimo : Eitã libent᷑ tãq studiosae ab illo
du depae monachuica sit tonsura coronatus atq adeũ audien¬
io sepieioe cũ illas in partes de ueniss& accederet cauidelic&
mon isterio tẽpore illo religiosae acmodeste uitae abbus &
morttonib famulatuisui conditoris uacar &o t quua loeus pser
suꝑ auosl uminis erat situs solebat hocen eber sobe magrin casi¬

Expanded text:
insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia essent quae exutus corpore pauca perstrinximus. Narrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecumque doctissimo; et tam libenter, tamque studiose ab illo ditus, ac monachica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo religiosae ac modestae vitae abbas et in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminis erat situs, solebat hunc creber  Al., c
Abbreviated transcription (Latin):
sdiscutere
taemocesser nones queluos nreetitudine ac simplici¬
man siona, ensi uduetis accipies elipse postmoste locum
peansronnsa bt̃ haec ꝙ cernis agmina la& abunsa locu
bedtorũna qr ego eu adtẽpus absces sis sẽ ate adhoc feci
in quid ddie fieri deberagnos cere : haec mifica dixefsce
multũ d&estatus sũ reuesti ad corpus: delectatus nimirũ
suauitate acdecore loci illius quẽ intuebar simul &conior¬
tio eorũ quos in illo uidebã nec tam̃ aliquid ductore nser̃
reguo nu debi : sedint̃ haec nescio quo ordine repente me
n bomiue suiuere cerno haec & alia q̃ uiderat idem urdni
non omnib pas sim desidiosis acuitaesuae icuriosisre urtbri
uolebe : sedulis solũ modo qui uel torm̃torũ meupẽriti
uel spe gaudiorũ ꝑenniũ delectati. ꝓfectũ pisatis exeiuis uerb
aurire: uolebanto Deniq inuicina cellȩ illius habitabat
quida monahus nomine haemgils presbiteratus &i que bonis

Expanded text:
discutere et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter haec, quae cernis, agmina laetabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut quid de te fieri deberet agnoscerem. Haec cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, delectatus nimirum suavitate ac decore loci illius quem intuebar, simul et consortio eorum quos in illo videbam, nec tamen aliquid ductorem meum rogare audebam. Sed inter haec, nescio quo ordine, repente me inter homines vivere cerno. Haec et alia, quae viderat idem vir Domini non omnibus passim desidiosis ac vitae suae incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, vel tormentorum metu perterriti vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgils, presbyteratus etiam quem bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagendi notitiã habe r&. sufficiens que eẽ in possersio¬
ne hominũ propriorũ. & ut ei doctrinȩ cooperator exis¬
tens diligenter adtendere. nequid ille contrariũ ueritati
fidei. grecorũmore in ecdesiã aup̃ess& introducer&:
Qui sub diaconus ordinatus iII expectauit menses : don ec illi
coma crȩscer&. quo in coronã tondi poss&: habueratenim
tonsurã more orientalium : scĩ a postolipauli : quior dina¬
tus ẽ auitalianopapa. Anno dnĩcȩ incarnationis de lxviii

Expanded text:
peragendi notitiam haberet, sufficiensque esset in possessioperagendi notitiam haberet, sufficiensque esset in possessione hominum propriorum: et ut ei doctrinae cooperator existens, diligenter adtenderet ne quid ille contrarium veritati fidei, Graecorum more, in Ecclesiam cui praeesset, introduceret. Qui subdiaconus ordinatus, quatuor expectavit menses, donec illi coma cresceret, quo in coronam tonderi posset. Habuerat enim tonsuram more Orientalium sancti apostoli Pauli. Qui ordinatus est a Vitaliano papa anno dominicae Incarnationis sex
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ peritis simus : hunc ad seaccitũ papaius sit epis copatu
acceptobri tãniã uenire : qui indignũ se tanto gradui
respondens : ostendere posse sedixit aliũ cuius magis ad
suscipiendũ epis copat᷑ &eruditio conuenir& & a&icscũq
monachum quendã deuicino uirginum monasterio nomi¬
ne andream pontifici offerr& hic ab omnib: quino ue
infirmitatis ne ep s̃ fieri possit obstitit: &rursũ adrianus
si forteꝰ aliũ quiep s̃ ordinarur extempore poss& in¬
uenire: erat ipso tempore romȩ monachus hadriano
notus nomine theodorus. natus tarso ciliciae. uir & sđari
diuina lit teratura & grecȩ instructus & latinȩ probus
morib & a&ate uenerandus. Id est annos habens a&a
nareur obtinuit: his tamen conditionib int̾positis ut
ipsieũ ꝑducer& brictaniã eo iambis pastes galliarũ
diuersis ex causis adiss&. & ob id maiorem huius itineris

Expanded text:
linguae peritissimus. Hunc ad se accitum papa jussit episcopatu linguae peritissimus. Hunc ad se accitum papa jussit episcopatu accepto Brittaniam venire. Qui indignum se tanto gradui respondens, ostendere se posse dixit alium, cujus magis ad suscipiendum episcopatum et eruditio conveniret, et aetas. Cumque monachum quemdam de vicino virginum monasterio, nomine Andream, pontifici offerret, hic ab omnibus qui  Alinfirmitatis, ne episcopus fieri posset, obstitit. Et rursum Hadrianus si forte alium, qui episcopus ordinaretur ex tempore posset evenire. Erat ipso tempore Romae monachus Hadriano notus, nomine Theodorus, natus  Al. add. ex Tharso Ciliciae, vir et saeculari et divina literatura, et Graece instructus et Latine, probus moribus, et aetate venerandus, id est, annos habens aetanaretur obtinuit: his tamen conditionibus interpositis, ut ipse eum perduceret Brittaniam, eo quod jam bis partes Galliarum diversis ex causis adiisset; et ob id majorem hujus itineris
Abbreviated transcription (Latin):
ariorum eodem mense ac die defunctus: egbercto filio.
sedem regni reliquid : Quam ille susceptã : ꝑviiii annoste¬
nuit : tunccessante non pauco tempore episcopatumisuss
romam ab ipsosimul & a rege nordan hrmbrorũ osuibut
p̃cedente libro paucis diximus uighard presbit᷑ uir hecle¬
si asticis disciplinis. doctissims de generȩ anglorũ pten¬
pariter a postolico papȩdonariis & aurcis atque argentes
tempore illo uitalianus p̃erat Post quã itineris sui cau¬
sã p̃fato papȩ a postolico pate fecit : Non multo post&
ipse Eonĩs pene quicũ eo aduenerant socii pestilentia
suꝑueniente del&i sunt: at a postolicus papa habito dehis
consilio quȩ siuit sedulus quem ec clesis anglorũ archi
mittere: erat aut̃ in monasterio hiridano quodest
non longe aneapoli cãpaniȩ abbas adrianus uirnatione
afir sacris literis diligenter inbutus monasterialibus simul
declȩsi asticae disciplinis institutus. grecȩ parit̃ & latinȩ

Expanded text:
ariorum eodem mense ac die defunctus, Ecgbercto filio sedem regni reliquit, quam ille susceptam per novem annos tenuit. Tunc cessante non pauco tempore episcopatu, missus est Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum Osuio, ut praecedente libro paucis diximus, Uighard, presbyter, vir in Ecclesiasticis disciplinis doctissimus, de genere Anglorum, petenpariter apostolico papae donariis, et aureis atque argenteismpore illo Vitalianus praeerat, postquam itineris sui causam praefato papae apostolico patefecit, non multo post et ipse et omnes pene qui cum eo advenerant socii, pestilentia superveniente deleti sunt. At apostolicus papa habito de his consilio, quaesivit sedulus quem Ecclesiis Anglorum archiepiscopum mitteret. Erat autem in monasterio Hiridano  Al. Niridano quod est non longe a Neapoli Campaniae, abbas Hadrianus, vir natione Afer, sacris literis diligenter imbutus, monasterialibus simul et Ecclesiasticis disciplinis institutus, Graecae pariter et Latinae
Abbreviated transcription (Latin):
quoq quisibi cõmisis. exemplis simul & auctoritate instituan :
tres s̃ ergo regule sacris inditȩ litteris : quib: paschȩ cael ebran¬
ditẽpus nobis p̃finitũ nulla prorsus humanalic& auctori¬
tate mutari e quib: duȩ inlege morsi diuinitus statutae
testia in euangelio ꝑ effectũ dnicae passionis &resurrectionis
adiunctaẽ : p̃cepit &ic̃ lex ut pascha primom̃ seanni &t̃tia eius¬
ẽ ꝑ institutionẽ apostolicã exeuangelio ut ipsat̃tia septimana
diem dominicã expectare & in ea tẽporis paschalis initiũ tenere
debeamꝰ : Quã iuddic& regulã triformem quisquis rite custodi

Expanded text:
quoque qui sibi commissi sunt et exemplis simul et auctoritate instituant. quoque qui sibi commissi sunt et exemplis simul et auctoritate instituant. Tres sunt ergo regulae sacris inditae litteris, quibus paschae celebrandi tempus nobis praefinitum nulla prorsus humana licet auctoritate mutari: e quibus duae in lege Moysi divinitus statutae, tertia in Evangelio per effectum dominicae passionis et resurrectionis adjuncta est. Praecepit enim lex ut pascha primo mense anni, et tertia ejuser institutionem apostolicam ex Evangelio, ut in ipsa tertia septimana diem Dominicam exspectare, atque in ea temporis Paschalis initium tenere debeamus. Quam videlicet regulam triformem quisquis rite custodi
Abbreviated transcription (Latin):
ni Nomino excelentis simo & gloriosis simo regi nanta no
ceolfrio abbas indño salutẽ: Catholicã scĩ paschȩ obseruantiã
qđ a nobis rex do deuote religioso studio quae sisti promtis sime
aclibentis simȩ tuo desiderio. Iuxta qđ ab apostolica sede
didicimꝰ pate facere satagimꝰ : scimꝰ nãq caelitus scaẽ eccłȩ
donatũ quoties ipsirerũ domini discendȩ docendȩ custo¬
diende ueritati operã inpendunt : Nic̃ & uere omnino dix̃
quidã scłariũ scriptorũ : quia felicis simo mundus statuage¬
rtur siuel reges philopharentur uel regnarent philo sophi
qđ si dephilo sophia huius mundi uere intellegere. destatihuias
mundi merito dicere potuit homo quanto
quanto
magis cuub patriae caelestis in hoc mundo peregrinantibus
optandũ ẽ & totis animi uirib: supplicandũ ut quoplus in
mundo quiq ualent eo amplius eiꝰ qui suꝑ om̃a ẽ iudicis man¬
datis ausculture contendant atq: ad hec obseruanda secũ eos

Expanded text:
 Domino excellentissimo et gloriosissimo regi Naitano Ceolfridus abbas in Domino salutem. Catholicam sancti paschae observantiam, quam a nobis rex Deo devote religioso studio quaesisti, promptissime ac libentissime tuo desiderio, juxta quod ab apostolica sede didicimus, patefacere satagimus. Scimus namque coelitus sanctae Ecclesiae donatum, quoties ipsi rerum Domini discendae, docendae, custodiendae veritati operam impendunt. Nam et vere omnino dixit quidam saecularium scriptorum, quod felicissimo mundi statu ageretur, si vel reges philosopharentur, vel regnarent philosophi. Quod si de philosophia hujus mundi, vere intelligere de statu hujus mundi, merito diligere potuit homo hunc mundum; quanto magis civibus patriae coelestis in hoc mundo peregrinantibus optandum est, et totis animi viribus supplicandum, ut quo plus in mundo quique valent, eo amplius ejus qui super omnia est judicis mandatis auscultare contendant, atque ad haec observanda secum eos