comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Siseruus pripilli ł furiosi
sciente tutore uł curatore in m̾ce pe¬
cuuari negotietur. dolum quidem
tutoris uł curatoris nocere pupil¬
lo uł fimoso non debere. puto. nec
tam̃ lucrosumẽẽ debere. uideo hactenꝰ
eum exdolo tutoris tributoria ten̾i
ex dolo euis pupillum tem̃ scripsit¬
⁊ sane hactemis tenebitur ut actio¬
nem qiͣn contratuto rem hãt pr̃a¬
ret. S ⁊ si ip̃uis pupuli dolo fc̃m sit
si eusetatis sit ut dolicapax sit ef¬
ficere ut teneatur qmuis scientia ẽ
ñsitfficit ad negotiationem. Qͥb
ergo est scientia eius quidem tutoriᷤᷤ
⁊ curatoris debet fac̾e lotum huic ac¬
tioni dolus autem quatenuis noce¬
at oftendi.¬
tor scierit pubes fc̃s uel fuosus sa¬
ne m̃tis dolum admittat tenetur
ex hoc eclicto
lp̃.ł.xxix. Procurators autem sci¬
entiamr i dolum nocere debere dño. Ni
pompens dubitat nec nos dubita¬
bimus. ¶ Si uicarius serui mei ne¬
gocietur siquidem mesciente itribu¬
toria tenebor. Simeignorante or¬

Expanded text:
scripsit.Si seruus pupilli uel furiosi sciente tutore uel curatore in merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris uel curatoris nocere pupillo uel furioso non debere puto, nec tamen lucrosum esse debere, et ideo hactenus eum ex dolo tutoris tributoria teneri,ex dolo eius pupillum teneri scripsit: et sane hactenus tenebitur, ut actionem, quam contra tutorem habeat, praestet. Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere ut teneatur, quamvis scientia eius non sufficiat ad negotiationem. quid ergo est? scientia quidem tutoris et curatoris debet facere locum huic actioni: dolus autem quatenus noceat, ostenditor scierit, pubes factus vel furiosus sanae mentis dolum admittant, tenentur ex hoc edictoum.Procuratoris autem scientiam et dolum nocere debere domino neque Pomponius dubitat nec nos dubitamus.Si uicarius serui mei negotietur, si quidem me sciente, tributoria tenebor, si me ignorante, or
Abbreviated transcription (Latin):
abor .l.e Fructus rei est uel pignori
dari licere. de nautico fenore.
te ꝓmissions interpellari traiectine pe¬
cumie possit. id ip̃m testatione complec
ꝑiculum spectat. ad creclitorem ex quo
nauem nauigare conueniat.
sine ꝑiculo creditoris acceptasit. anpꝰ

Expanded text:
abeonis.Fructus rei est uel pignori dare licere. DE NAUTICO FAENORE te promissoris interpellari traiecticiae pecuniae possit, id ipsum testatione complectpericulum spectat creditorem, ex quo nauem nauigare conueniat. sine periculo creditoris accepta sit an
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cie ꝑtis ⁊ c̃lib̾os hũisset ꝓpͥctatẽ legauit
eam uxorem hĩdes fłitestam̃ti ialioꝵ cͥ¬
minum accusaliũt quare impedita est
legatorumpetitio. interea ⁊ filius muli¬
eris natusest. ideoq conditio legatiexti¬
tit. Quesitum est cum testam̃tum fłm ñ

Expanded text:
tis et, cum liberos habuisset, proprietatem legauit: eam uxorem heredes falsi testamenti et aliorum criminum accusauerunt, qua re impedita est legatorum petitio: interea et filius ei mulieri natus est eoque condicio legati exstitit. quaesitum est, c
Abbreviated transcription (Latin):
cepi ab illo mutuos numeratos.x. quos
ei reddai kalendis illis ꝓximis cum sins
usuris placitis inter nos. quero an ex eo
fc̃a sit. peti eas non posse.
ex causa fidei commnissi domunium ext̾ra
ꝑcipiuntur: ad fidei ꝯmissanum ꝑtinere
licet maiorꝑs anni ante diem fidei cõmis¬
si cedentem p̾t̾iisse dicatur.

Expanded text:
cepi ab illo mutuos et numeratos decem, quos cepi ab illo mutuos et numeratos decem, quos ei reddam kalendis illis proximis cum suis usuris placitis inter nos': quaero, an ex eofacta sit, peti eas non posse. ex causa fideicommissi dominium ex terra percipiuntur, ad fideicommissarium pertinere, licet maior pars anni ante diem fideicommissi cedentem praeterisse dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
liuidendos. In ceteris quo bone fidei iudi¬
ciis fructus omnimodo prãntur.¬
¶Si dos p̾legata finit ante nuptias ꝑ¬
cepti fructus in causa legati ueniunt
gatis post moram heredis fretus quoq
debentur. Equino autem legato ĩ simora
non interceclati increm̃to gregis fetus acti
distrax̃ rexte usure fiet reputatio.
rancli causa apellatõemint᷑ põitam a¬
nunadu̾terit. ⁊̃ de usuris mecdlii tp̃ris eũ
ꝯdempnare. ¶Lutius ticius cum .c.
iusuras aliqnͣti temporis deberet. mino¬
rempetuniã qm debebat signauit.¬
obsignauit. q̃ro auticrus pecuĩe ꝙͣ ob¬
si non hac lege mutua pecuni a data est
ut liceret ꝑticulatim ꝙ acceptum est
ex soluere nou retarcl are totius dẽbitiu¬
surarum prãtionem si cum crecditor ꝑatꝰ
eẽt totum suscipere debitor qui exsoluti¬
one totius cessabat. solam ꝑtem deposu¬
it. ¶ Ab aulo augerio gauisseins qͣm
clamqͣntitatem mutuam accepit. hoc
cyrographo ille scͥpsit me accepisse ⁊ ac¬

Expanded text:
iuidendos.In ceteris quoque bonae fidei iudiciis fructus omnimodo praestantur.Si dos praelegata fuerit, ante nuptias percepti fructus in causa legati ueniunt.gatis post moram heredis fetus quoque debentur. equitio autem legato etiamsi mora non intercedat, incremento gregis fetus acceddistraxit, recte usurae fiet reputatio. randi causa appellationem interpositam animaduerteret, etiam de usuris medii temporis eum condemnare.Lucius Titius cum centum et usuras aliquanti temporis deberet, minorem pecuniam quam debebat obsignauit: quaero, an Titius pecuniae quam obtinus respondit, si non hac lege mutua pecunia data est, uti liceret et particulatim quod acceptum est exsoluere, non retardari totius debiti usurarum praestationem, si, cum creditor paratus esset totum suscipere, debitor, qui in exsolutione totius cessabat, solam partem deposuit.Ab Aulo Agerio Gaius Seius mantitatem accepit hoc chirographo: 'ille scripsi me accepisse et ac
Abbreviated transcription (Latin):
demł. Pen amꝓusuris stipularinemo
supͣmod̾ usurarum licitum pot̃.
ex redonata suos facit. illos tantum quos
suis oꝑis adquisierit. uelutiserendo. Nlam.
si pomum decerpsit ł ex siluacedit. non
pensum est. non ambigitur. ipõs fructus
si abadu̾sanotuo cessatum est moram
facere non uideri.

Expanded text:
nam pro usuris stipulari nemo supra modum usurarum licitum potestex re donata suos facit, illos tamen, quos suis operis adquisierit, ueluti serendo: nam si pomum decerpserit uel ex silua caedit, non pensum est, non ambigitur ipsos fructus si ab aduersario cessatum est, moram facere non uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
iq̃ncumq non uindicat uerum fuit᷑
fr̃m donnet exeo tempore quo alealu¬
debatur: licet lusor non filit quicquid
eoꝵ fecerit impune fit. Domum autẽ
ꝓħibitatione i domicilio nos accipere
care uł condicere ⁊ est relatum apud
põponium solumm penalem actionẽ¬
S denegandan. ꝙ non puto uerum. p̃
erit iudictum non dabo. ¶In eo ĩ cͥt
qui alse ludende cã uim intułit. uti
eꝑ que ies erit animadu̾tam. ħ cla¬
usula ꝑtiuet ad aĩadu̾sionem. etꝰ
qui compulit. ut aut mułta mulcte¬
tur. aut in lautumiaᷤ aut uincula pu¬
blica ducatur.
sultum uetut inpecunia ludere. p̃t̾¬
qmͣ siquis certãt hasta uł pilo ia cien¬
ticia ⁊publicia i cornelia ĩ rebus spõ¬
sionem facere licet. S ex aliis ubi pro
seruus accepit pecuniam dabitur ĩ
dñm de peculio actio. non noxalis q
ex negõ gõ agitur. s non amplius
culiosit. ¶ Adu̾sus ꝑentes ⁊ prõnoᷤᷤ
repettio eiut quoin alea lusumest.¬

Expanded text:
et quandocumque non uindicat: uerum furtum factum domi et eo tempore quo alea ludebatur, licet lusor non fuerit qui quid eorum fecerit, impune fit. domum autem pro habitatione et domicilio nos accipere care uel condicere. et est relatum apud Pomponium solummodo poenalem actionem denegatam, quod non puto uerum: praerit, iudicium non dabo.' 'In eum', inquit, 'qui aleae ludendae causa uim intulerit, uti quaeque res erit, animaduertam.usula pertinet ad animadversionem eius qui conpulit ludere, ut aut multa multetur aut in lautumias vel in vincula publica ducatur: sultum vetuit in pecuniam ludere, praeterquam si quis certet hasta vel pilo iacienTitia et Publicia et Cornelia etiam sponsionem facere licet: sed ex aliis, ubi pro seruus acceperit pecuniam, dabitur in dominum de peculio actio, non noxalis, quia ex negotio gesto agitur: sed non amplius culio sit.Aduersus parentes et patronos repetitio eius quod in alea lusum est
Abbreviated transcription (Latin):
si auo michi mandassent ut tibi cͤ¬
fideusieris. ⁊ solu̾is. utliꝰ Redeb̾r
interim non ẽẽ tͥ in andati actio¬
nem. s cumdies uen̾it. Item t᷑cta¬
tum est. sicum indiem deberẽ tur
quidem eẽ mandati actionem s
tanti minorem qnͣti mea intersit
suꝑueniente die solutum fusie.
s melius ẽ cliciint̾im nec huius sũ¬
me mandati agi posie. qm̃nullũ
adhut commodum meni sit uͥ
nec hoc antediem soluam. ¶Int̾¬
ram. ⁊ tũ utilem hẽam mandati.
actionem. ueluti cium debitor
nieus ꝑiculo suo debitorein siuns
michidelegat. aut cum rogatu fi¬
deiꝰsoris cum reo exꝑiar. Namqͣm¬
seruauero consequar mandatias¬
tione. ¶Sihii quorum resuene¬
unt quas pignori dederunt subpo¬
suerint emptoros ĩ eis em̃das rex
mandent. maudatum intelligit᷑.
licet qnͣtum ad meramirõem man

Expanded text:
si duo mihi mandassent ut tibi crefideiusseris et solveris, utilius respondebitur interim non esse tibi mandati actionem, sed cum dies venerit. Item tractatum est, si, cum in diem deberem, quidem esse mandati actionem, sed tanti minorem, quanti mea intersit superveniente die solutum fuisse. sed melius est dici interim nec huius summae mandati agi posse, quando nonnullum adhuc commodum meum sit, ut nec hoc ante diem solvam. Interam et tamen utilem habeam mandati actionem: veluti cum debitor meus periculo suo debitorem suum mihi delegat aut cum rogatu fideiussoris cum reo experior: nam quamseruauero, consequar mandati actione. Si hi, quorum res ueneunt quas pignori dederunt, supposuerunt emptores et eis emendas res mandent, mandatum intellegitur, licet quantum ad m
Abbreviated transcription (Latin):
ceptam in tulerit. tñ sinummo a cͤ¬
uitore nouita acceꝑit. ut meo nõie
daret nec li berari me. nec te manda¬
ti mȩcum acturum. Qd̃ si sic mutua¬
tus miam pecuniam mea nomine
daret. utrumq ccͣ eẽ. nec refertealiꝰ
quis an id̾ ip̃e seruus nomine tuo ꝙ.
quoniã ciuociens suos nurmos ac¬
cepit creclitor non contingit liba¬
tio debitori. ¶ fugitiins meits c̃
apud furemeẽt pecuniam ad qͥsiuit.
i exea senius comꝑauit. eos ꝙ ticius
ꝑ traditionem auenditore accepit.
mela ait mandati actione me cõ¬
secuturum. ut restituat mͥ ticius. q
seruus meus maudasse titiouide¬
batur ut ꝑtradinonem acciꝑet.
si mͦ rogatu ferui icciꝑ ħfecerit.

Expanded text:
ceptam intulerit, tamen, si nummos a crceptam intulerit, tamen, si nummos a creditore non ita acceperit, ut meo nomine daret, nec liberari me nec te mandati mecum acturum: quod si sic mutuatus sit, ut pecuniam meo nomdaret, utrumque contra esse: nec referre, alius quis an idem ipse seruus nomine tuo quod quoniam quotiens suos nummos accipit creditor, non contingit liberatio debitori. Fugitiuus meus cum apud furem esset, pecuniam adquisiit et ex ea seruos parauit eosque Titius per traditionem a uenditore accepit. Mela ait mandati actione me consecuturum, ut restituat mihi Titius, quia seruus meus mandasse Titio uidebatur, ut per traditionem acciperet, si modo rogatu serui hoc fecerit:
Abbreviated transcription (Latin):
am em̾et ⁊̃ proeaꝑte qͣ heres sitob¬
ligatur mandati acdione. i meob¬
non addix̾t. ꝙ maudatum susce¬
emptionem rei sibinccĩe id curo non
accesserat. ꝙ hr̃cli pcepissetiseei emp¬
turum equissimum ẽẽ mandati iudi
top̾stari. qnͣti eius in t̾fuit emptã
remhr̃e. ¶Is cuius bona publicata
sunt mandare a licui potest. ut ea e¬
mat:⁊ siem̾it utiliserit maudati actõ.
sinon p̾stet fidem. ꝙ ideo receptum est.
qr publicatis bonis: quicquid pꝰea ad¬
quirit᷑ non sequitur fiscum. ¶ Qͥ
eclemsacram spoliandam hommein
uulneranclum occidendum mandat̃
suscipiat. uicħ manda iudicio conse¬
qui poti pp̃turpitu dinem mandati.
Sitͥ centum dedero ut ea titio dares
tuq non decłis. s consumpsis iman¬
dati ⁊ fuiti ten̾ite ꝓcutꝰ ait. at si ita de¬
derun ut cuiuelles dares mandati
tr̃umodo. ¶Si mandau̾im seruo
tuo: ut ꝙ tꝰ debeam: colu̾et meo noĩe
neratuis scͥbit. qmͣuis mutuatus ser¬
uis pecuniam rõnib tuis qiͣ ame re¬

Expanded text:
am pro ea parte, qua heres sit, obligatur mandati actione et obnon addixerit, quod mandatum susceemptionem rei sibi necessariae idcirco non accesserat, quod heredi praecepisset se ei empturum, aequissimum esse mandati iudicio praestare quanti eius interfuit emptam rem habere. Is cuius bona publicata sunt mandare alicui potest, ut ea emat, et, si emerit, utilis erit mandati actio, si non praestet fidem: quod ideo receptum est, quia publicatis bonis quidquid postea adquiritur, non sequitur fiscum. Qui aedem sacram spoliandam, hominem vulnerandum, occidendum mandatum suscipiat, nihil mandati iudicio consequi potest propter turpitudinem mandati. Si tibi centum dedero, ut ea Titio dares, tuque non dederis, sed consumpseris, et mandati et furti teneri te Proculus ait: aut, si ita dederim, ut quae velles dares, mandati tantummodo. Si mandaverim servo tuo, ut quod tibi debeam solveret meo nomine, Neratius scribit, quamvis mutuatus servus pecuniam rationibus tuis quasi a me re
Abbreviated transcription (Latin):
dileges ꝑmutant. S si leges non
cã fu̾it ex nouissimo reclditu. tp̃s
restitutõnis eẽ e compͥͣamd̾ labeo
putat. S si om̃s qͥd̃ absũtie anũ
colligãt singłe minus anno. utr̃
absentia occupauit. uidend̾ est.¬
⁊ puto amũ dand̾. Si cum iiꝓuin¬

Expanded text:
leges permittant, sed si leges non e causa afuit, ex nouissimo reditu tempus restitutionis esse ei computandum Labeo putat. sed si omnes quidem absentiae annum colligant, singulae minus anno, utrum ssima eius absentia occupauit, uidendum: et puto annum dandum.Si cum in prouin
Abbreviated transcription (Latin):
hãm ⁊ ait labeo nonced̾e. Ego aũ
puto ħ ita uerum ẽẽ. siis reuo¬
candi domũ adu̾sãius hũit. si mi¬
nusuideri eẽ exꝑuindi pot̾ atẽ q
⁊ pome litẽ contestari potuit.¬
¶ Exxmplo refissorie actionis ⁊̃
petit forte. si res ab a ĩo abseteł.¬
posseñiones nacto uendicent.
In actõe reciũoria c̃ adu̾sus
militem competit. equissimũ eͤ
puto pomp̃. dit. eius quoq tꝑ̃is
qͥ abs ens defensus non est. fruc¬

Expanded text:
am? et ait Labeo non cedere. ego autem puto hoc ita uerum, si ius reuocandi domum aduersarius habuit: si minus, uideri esse experiundi potestatem, quia et Romae contestari litem potuit. Exemplo rescissoriae actionis etiam uit, competit: forte si res ab eo possessionem nancto uindicentur. In actione rescissoria, quae aduersus militem competit, aequissimum esse Pomponius ait eius quoque temporis, quo absens defensus non est, fruc
Abbreviated transcription (Latin):
aur .ł. Inmo ct̃. Si modo in ea na¬
Iu igatione utraq naius ꝑiit cũ
id sine dolo ⁊ culpa nautaꝵ fc̃m ess st
iuris erit si prior nauta publice reten¬
tus nauigare cumtuis m̾cib ꝓhi¬
bitus fu̾it. Idemiurs erit si cum ea
conditione a te concluxiss ut certani
uehendas eas merces locass nec ꝑ eñ
staret quominussremissa sibiea pẽa
spectar. Idem uiris in eodem gñe
cognitionis obseruabimus. Si pat̃
fucrit nautã morbo inpoclitum na¬
uigare non posse. Idem dicemus
sinauis eius uitium fecerit sine do
lo iculpa enis. Siconcluxistinauẽ
anforarum duo̾ milium. ⁊ ibi amfo¬
ras portasti. ꝓduob milib amphora¬
rump̾auur debes. paułꝰ. iimo si
adu̾sione nauis conclucta est. pro
numero inpositarum anforarum
merres constituta est. contrase h̃t̃.
Namꝓtot anforis ꝑcium debes qtͦ¬

Expanded text:
aulus: immo contra, si modo ea nauigatione utraque nauis periit, cum id sine dolo et culpa nautarum factum esset. idem iuris erit, si prior nauta publice retentus nauigare cum tuis mercibus prohibitus fuerit. idem iuris erit, cum ea condicione a te conduxisset, ut certam uehendas eas merces locasset, nec per eum staret, quo minus remissa sibi ea poena spectaret. idem iuris in eodem genere cogitationis obseruabimus, si probatum fuerit nautam morbo impeditum nauigare non potuisse. idem dicemus, si nauis eius uitium fecerit sine dolo malo et culpa eius. Si conduxisti nauem amphorarum duo milium et ibi amphoras portasti, pro duobus milibus amphorarum pretium debes. Paulus: immo si auersione nauis conducta est, pro numero impositarum amphorarum merces constituta est, contra se habet: nam pro tot amphoris pretium debes,
Abbreviated transcription (Latin):
commnoda sentimus ex ac actione.¬
tu istit orum. Ita ĩ obligarinoᷤᷤ
ex contractib ipõrum ⁊ comueniri
s non idem facit. circaeum quiĩ
institorem p̾posuit ut exꝑiri pꝰsit.
S si quidem seruum ꝓprium insti¬
ti torem hũit pot̾ eẽ securus ad qͥsi¬
tis iͥ actionib. Sinaũ uł auenũ¬

Expanded text:
da sentimus ex actu institorum, ita etiam obligari nos ex contractibus ipsorum et conueniri. sed non idem facit circa eum qui institorem praeposuit, ut experiri possit: sed si quidem seruum proprium institorem habuit, potest esse securus adquisitis sibi actionibus: si autem ue
Abbreviated transcription (Latin):
oũes sunt isiquid inhiis dampindat᷑
fr̃m eͤst. sũ qͥd eo noĩe aut ab est alicͥ
sotioꝵ autad eum ꝑuenit ex re cõi.¬
¶siquid ip̃isme dolomalo niter se pe¬
si solum eiꝰ cõe sit. ħ iuclitumbone
fidei est. qrͣ siima res incliisa relic¬
ta sit ualebit utiq ĩ ceterarum dĩo
i poterit iterum cominũitlĩd̾do ag̾e
recte existimat inpensas. ⁊ fructus a
defuncto ꝑreptos uenire. Piane fruc¬
tus ante ꝑ cepti qͣmres communis
eẽt uł sumptus ante fc̃ incõidiuid̾.
iidiciũ nonueniũt eaq pp̃ scb̾uił.

Expanded text:
unes sint et si quid in his damni datum factumue est siue quid eo nomine aut abest alicui sociorum aut ad eum peruenit ex re communi.Si quid ipsi sine dolo malo inter se pesi solum eius commune sit.Hoc iudicium bonae fidei est: quare si una res indiuisa relicta sit, ualebit utique et ceterarum diuisio et poterit iterum communi diuidundo recte existimat impensas et fructus a defuncto perceptos uenire. plane fructus ante percept‹i›, quam res communis esset, uel sumptus ante facti in communi diuidundo iudicium non ueniunt.Eapropter scribit
Abbreviated transcription (Latin):
integrum maneret. Arbitrum autẽ
offitium iudiciserit. ut cum debitori
totum hominem adiudicau̾it iꝑti
estimationem eum condempnet.
Manere enimintegrumius pignoris
Q si adiuclicau̾it iudex mͥ tanti diũ¬
taxat me condempuet. qnͣto pluris
pignus sit qm pecunia credita i de¬
bitorem ame dͥebeat liberari. ¶ Oftõ
uidicis ⁊̃ tałis adiulicatio fieri pͥ.
ut alteri funclum alten usum fiudũ
acliuclicet eadem sunt ciue infami¬
lie ħriscunde uclitio it᷑tauimꝰ. ¶ ur¬
seiuis ait. Cum in cõi edificio uicinꝰ
ex sociis ex hac cã dampnatus. fuirf̃
posse eampenam a socio ꝓꝑte serua¬
re. Iuł autẽ recte notat. itademum
hoc ẽẽ si interfuit eglium ħ fieri. Id̃¬
dem.ł.xx. Cominuni diuidundo
niclicium locum ht̃ unuetigali agra
ectigalis ager anregionibus diuicl
posũt uidendum est. mag̃ autemdeb
udex abstinere hiꝰ cdiisione. alioqͥn
p̾statio uertigalis confundetur. ¶Ne¬
ratius scribit arbitͤum si regiombus

Expanded text:
integrum maneret. arbitrum autem officium iudicis erit, ut, cum debitori totum hominem adiudicauerit, partis aestimatione eum condemnet, manere enim integrum ius pignoris: quod si adiudicauerit iudex mihi, tanti dumtaxat me condemnet, quanto pluris pignus sit quam pecunia credita, et debitorem a me iubeat liberari.Officio iudicis etiam talis adiudicatio fieri potest, ut alteri fundum, alteri usum fructum adiudicet.Cetera eadem sunt, quae in familiae erciscundae iudicio tractauimus.Urseius ait, cum in communi aedificio uicinusi unus ex sociis ex hac causa damnatus fuisset, posse eam poenam a socio pro parte seruare: Iulianus autem recte notat ita demum hoc uerum esse, si interfuit aedium hoc fieri. 7 Iedictum. Communi diuidundo iudicium locum habet et in uectigali agro. uectigalis ager an regionibus diuidi possit, uidendum: magis autem debet iudex abstinere huiusmodi diuisione: alioquin praestatio uectigalis confundetur. Neratius scribit arbitrum, si regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ł.xix. Acuns putans cũtitio fũ¬
dum cõmunẽ ẽẽ fructus ꝑceꝑit. uel
sumptum fecerit cum eẽt cum alio
cliscessum ẽ. utiu tm̃locus futurus.
ꝙ datur de prãtionib quotiens cõis
eẽ desiit. ¶ Siue autẽ locando fundo
oũem siue colendo de fundo cõmuni
fecit. neq lucrum n dampuũsentire.
eum aportet. Siuero non cõi uoĩe s
ut lucretur souis mag̾ ẽe opart⁊. uit
ut cõmuni dũ dundo uicditio qr uide
partem suamrecte ad ministrate nõ
potuit. alio quin si potuit. ht̃ negõꝵ
sum nerua recte existimat ħ euenisse
derunt. s iaccessionem ⁊ decesslonem
hoc iudicium acciꝑe idem existimaue¬
rurt. ¶Siqnis ĩ cõminiẽ locũmor¬
tuumattulerit anpeligiosum fec̾it

Expanded text:
.Si quis putans sibi cum Titio fundum communem esse fructus perceperit uel sumptum fecerit, cum esset cum alio discessum est, utili tamen locum futurum, quod datur de praestationibus, quotiens communis esse desiit. Sive autem locando fundum communem sive colendo de fundo communi fecit, neque lucrum neque damnum sentire eum oportet, si vero non communi nomine, sed ut lucretur solus, magis esse oportet, ut at communi dividundo iudiciopartem suam recte administrare non potuit: alioquin si potuit, habet negotsum, Nerua recte existimat etiam hoc uesponderunt.Sed et accessionem et decessionem hoc iudicium accipere idem existimauerunt.Si quis in communem locum mortuum intulerit, an religiosum fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
etate. ansinẽ societate res ĩt̾ alias
cois sit. nãut᷑ ꝙ cau locus est coĩdideo
iuclicio. Gum societate res cõs est.
ueluti inter eos qui ꝑiter rẽ eand̾
emerunt. Sine societate res cõis ẽ.
uelutunter eos quib eadẽ res te¬
stamento legata est. In trib cluppli¬
cib uidiciis. familie hertiscunde qͥd̾.¬

Expanded text:
etate an sine societate res inter aliquos communis sit: nam utroque casu locus est communi diuidundo iudicio. cum societate res communis est ueluti inter eos, qui pariter eandem rem emerunt: sine societate communis est ueluti inter eos, quibus eadem res testamento legata est.In tribus duplicibus iudiciis familiae erciscundae, com
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃clitatẽ ꝯsensu uidentes pietats offõ
funguntur. qm reuocari non oportet.
licet arbit̾ sententiã iurgio ꝑ emp¬
to nõ dix̃ sinon intercedat ȩtatis an¬
xilium. Communi dyxudundo.Rꝰ.

Expanded text:
reditatem consensu diuidentes pietatis officio funguntur, quam reuocari non oportet, licet arbiter sententiam iurgio perempto non dixerit, si non intercedat aetatis auxilium. COMMUNI DIUIDUNDO
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ł .ii. Decuni amqͣn filius emanci¬
patus itacredidit ut pr̃i solueretur
ita demumi m hĩdlitate prĩs num̾ari.
si pri adn̾sus filium eiusdem qͣntitatis
nomineactio competebat.
enaui. Deñ familie ħcis. iudiciun
uit̾ nos acceptũ ẽ. neq ea ꝑs q̃ nred
fuit iniucditio ueniet. cũ alieuata de
natione mee ꝑtis exiit de cõione. u¬
trumautem unus hr̃s ꝑtem suam ñ
portio alienata ab aliquo. exhr̃dib
hr̃litaria ẽẽ desiit.

Expanded text:
ponsorum.Pecuniam, quam filius emancipatus ita credidit, ut patri solueretur, ita demum in hereditatem patris numerari, si patri aduersus filium eiusdem quantitatis nomine actio competebat. enaui, deinde familiae erciscundae iudicium inter nos acceptum est. neque ea pars quae mea fuit in iudicio ueniet, cum alienata de natione meae partis exit de communione. utrum autem unus heres partem suam non portio alienata ab aliquo ex heredibus hereditaria esse desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
auis . ł .ix. Si fud̾ pr̃i domino ue
emit seruus ꝗͣ uł filius familiasu̾¬
sum quid̾ eẽ uidet᷑. ita tñ uͭ sũ mi¬
noris sit. qmest emptꝰ tm̃iideat᷑
inremu̾sum: qnͣti dignꝰ sit. sũ płis
sit non plus uideat᷑ inremu̾sũ cim
est emptus.¬

Expanded text:
uinciale. Si fundum patri dominoue emit seruus uel filius familias, uersum quidem esse uidetur, ita tamen, ut, siue minoris sit, quam est emptus, tantum uideatur in rem uersum quanti dignus sit, siue pluris sit, non plus uideatur in rem uersum quam emptus
Abbreviated transcription (Latin):
sit mox c̃ditor eius surmne qm tͥ de¬
bunit anrenascat᷑ deinremũso actõ
anuꝰex post fc̃õ non conualescat. ꝙͣ
uerum est ad̾ tractat an exeuentu
possit inrempr̃s filnus u̾tere. ueluti
siduorei pr̃ ⁊i filius fu̾nt. ⁊ filiꝰ mu¬
tuatꝰ suonoĩe soluat. ł si filio iussu
ꝙ si non fu̾it isuum negotium ge¬
rens filius soluit ñ ẽẽ de rarem u̾¬
so actionem.

Expanded text:
e quam tibi debuit, an renascatur de in rem uerso actio an uero ex postfacto non conualescat? quod uerum est. Idem tractat, an ex euentu possit in rem patris filius uertere, ueluti si duo rei pater et filius fuerint et filius mutuatus suo nomine soluat, uel si filio iussu quod si non fuit et suum negotium gerens filius soluit, non esse de in rem uerso actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Oratio imꝑitoꝵ antonini ⁊ com¬
modi que quaslam imptias inꝑsonam¬
ꝑsonam senatoꝵ in hibuit. de sponsalib
nicħlocuta est. Recte tamum dr̃. ĩ sponsa¬
lia in hiis casib ip̃o nre nulluis eẽ inom̃ti.
ut supleatur ꝙͦ rõni deest.
Dauris .ł. Pepe iuste ac necessarie cause
non solum annumuł biennium s ĩ t̾en¬
nium ⁊ qͣdennium iult̾ius tͣhunt spon¬
salia. ueluti ualitudo. sponsi sponseue.
uel mores parentiũ. aut capitalia cͥmĩa
au̾longiores ꝑegͥnationes q̃ ex nct̾itate
finnt.

Expanded text:
piam. Oratio imperatorum Antonini et Commodi, quae quasdam nuptias in personam senatorum inhibuit, de sponsalibus nihil locuta est. recte tamen dicitur etiam sponsalia in his casibus ipso iure nullius esse momenti, ut suppleatur quod orationi deest.apiam. Saepe iustae ac necessariae causae non solum annum uel biennium, sed etiam triennium et quadriennium et ulterius trahunt sponsalia, ueluti ualetudo sponsi sponsaeue uel mortes parentium aut capitalia crimina aut longiores peregrinationes quae ex necessitate fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnuntium posse nub̾e placet. si indom̃
euis deduceret᷑. eam uo̾ que abeẽt. ex li
decluctione  enim opꝰeẽ. inmariti. ñ
inuxoris donium. qiͣ in domicilio ma¬
trimonii.

Expanded text:
per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur: eam uero quae ab esset ex lideductione enim opus esse in mariti, non in uxoris domum, quasi in domicilium matrimonii.
Abbreviated transcription (Latin):
Lu̾it hr̃e mandati actionem clubrum
non est.s si uendid̾it hereclitatem
empto actionem quia potest prãre.¬
¶ Si fide uissori duo heredes extit̾¬
uit ⁊ alter em̾it a coherede he
reclitatem. deinde omne ꝙ defunct᷑
fideiꝰsat stipulatori solu̾it. hẽbit
aut exstipłatu aut exempto obli¬
ganun coheredem suum. id firco mã
dium ett̾ies postea scͥpsissem ne em̾es
tu auteqm scias me uetuisse emis¬
ses. mandatitͥ obligatusero. ne dãp¬
no afñciatur ⁊ qui suscip̃mandatũ¬

Expanded text:
luerit, habere mandati actionem dubium non est. sed si uendiderit hereditatem nem, quia potest praestare.Si fideiussori duo heredes extiterint et alter eorum a coherede emerit hereditatem, deinde omne quod defunctus fideiusserat stipulatori soluerit, habebit aut ex stipulatu aut ex empto obligatum coheredem suum: idcirco is dum emeres, postea scripsissem, ne emeres, tu, antequam scias me uetuisse, emisses, mandati tibi obligatus ero, ne damno adficiatur is qui suscipit mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
is qui ꝓcurat ita sumptum quem in
fructus ꝑcipiendos fecit decluc̾e eum o¬
ꝑtet. S si adueturas suas clum extur¬
rit in p̾clia sumptum fecit. putohos qͦ
sumptus reputare eum oportere. in
si salariun fuit ihoc conueuit. ut
sumptus desuofac̾et ad ħ itinera. hoc
est de salariosid̃ ait. Si quid ꝓcurator
citͣ mandatum in uoluptate fecit: ꝑ¬
mutendumei auferre. ꝙ sine damp¬
no dominifiat: nisirõem sumptus:
istius dontinus admittat. ¶ Eixei̾so¬

Expanded text:
is qui procurat, ita sumptum, quem in is qui procurat, ita sumptum, quem in fructus percipiendos fecit, deducere eum oportet: sed et si ad vecturas suas, dum excurrit in praedia, sumptum fecit, puto hos quoque sumptus reputare eum oportere, nisi si salariarius fuit et hoc convenit, ut sumptus de suo faceret ad haec itinera, hoc est de salario. Idem ait, si quid procurator citra mandatum in voluptatem fecit, permittendum ei auferre, quod sine damno domini fiat, nisi rationem sumptus istius dominus admittit. Fideius
Abbreviated transcription (Latin):
etram postea matidati cam ten̾i. ꝙͣ¬
uis ip̃a sit que dotem declerit. ¶ Siqͥs
ea que procurator sinis ⁊ seruigere¬
bant ita demum rata cẽ mandauit
si int̾uentu sempronii gesta ẽẽnt. et
male pecunia creclita sit. Semꝓniuum
qui nicħ dolo fecit nontem̾. i est uerum
eun qui non anmo ꝓcurationis int̾¬
ueniat. s affectionem anucalem ꝓ¬
misit. in monendis ꝓcuratorib iãt
torib. ⁊ inregendis conscilio manda᷑¬
ti non teni. S si quid dolo fecerit non
mandati s mag̃ dedolo teneri. ¶ Si
mandau̾o ꝓcuratori ineo ut ticio pe¬
cum ammeam crecat sine usuris. isꝙ
sme usuris noncredid̾it. an ĩ usuras
mͥ restituere debeat indeamus. ⁊ labeo
senbit restituere eum oportere. si hoc
mandailim ut gratuitam pecuniam
daret. qnͣus si ꝑiculosuo creclidisset.
cessare in quit labeo inusuris actionẽ
¶mandati. ĩdem labeoait. ⁊ uenun est.
reputationes qͦ hoc iudicium admit¬
tere. isicuti fructus cogitur restituere

Expanded text:
am postea, mandati eam teneri, quamuis ipsa sit, quae dotem dederit.Si quis ea, quae procurator suus et serui gerebant, ita demum rata esse mandauit, si interuentu Sempronii gesta essent, et male pecunia credita sit, Sempronium, qui nihil dolo fecit, non teneri. et est uerum eum, qui non animo procuratoris interuenit, sed affectionem amicalem promisit in monendis procuratoribus et actoribus et in regendis consilio, mandati non teneri, sed si quid dolo fecerit, non mandati, sed magis de dolo teneri.Si mandauero procuratori meo, ut Titio pecuniam meam credat sine usuris, isque non sine usuris crediderit, an etiam usuras mihi restituere debeat, videamus. et Labeo scribit restituere eum oportere, etiamsi hoc mandaverim, ut gratuitam pecuniam daret, quamvis, si periculo suo credidisset, cessaret, inquit Labeo, in usuris actio mandati. Idem Labeo ait et verum est reputationes quoque hoc iudicium admittere et, sicuti fructus cogitur restituere
Abbreviated transcription (Latin):
aut si culpa cau̾i non curat̾ut. condẽp¬
nabitur. ¶ Si exfundo quem mͥemit
ꝓrurator fructus consetutus est. hosqͦ
offo̾ iudicis prãre eumoꝑtet. ¶ Si
ꝓrurator meus pecuniam mneamhãt.
ex mora utiq usuras mͥ pendet. s isi
pecunian meam fenori dedit usuras¬
q consecutus est conseqñter dicemus.
debere eum pr̃are cintum cumꝙ enio¬
lumentum sensit. siue ei mandaui.
siue non. q bone fidei hoc congrut.
ne de alieno lucrum sentiar. ꝙ si nõ
ex̾cuit pecunianis adusus suos conu̾¬
tit inusuras comienietur. que legitti¬
mo modo in regionib freqñtantur.
prestare debere. ¶ Siquis titio mã¬
dau̾it ut ab actorib sius inutuam
pecuniam acciꝑi. mandaticum nõ
eum ht obligatum. ⁊ ideo usuras cum
petere non poũe. quasi ex causa man¬
dempnato qui ideo fideiussit quia do¬
minus ꝓcuratori mandau̾at. ut pe¬
cum ammoutuam acciꝑet. utilem
actionem dandam quasi institoriã

Expanded text:
aut si culpa caveri non curaverit, condemaut si culpa caveri non curaverit, condemnabitur. Si ex fundo quem mihi emit procurator fructus consecutus est, hos quoque officio iudicis praestare eum oportet. Si procurator meus pecuniam meam habeat, ex mora utique usuras mihi pendet. sed et si pecuniam meam faenori dedit usurasque consecutus est, consequenter dicemus debere eum praestare quantumcumque emolumentum sensit, siue ei mandaui siue non, quia bonae fidei hoc congruit, ne de alieno lucrum sentiat: quod si non exercuit pe cuniam, sed ad usus suos conuertit, in usuras conuenietur, quae legitimo modo in regionibus frequentantur. dpraestare debere. Si quis Titio mandauerit, ut ab actoribus suis mutuam pecuniam acciperet, mandati eum non eum habet obligatum: et ideo usuras eum petere non posse quasi ex causa mancondemnato, qui ideo fideiussit, quia dominus procuratori mandauerat ut pecuniam mutuam acciperet, utilem actionem dandam quasi institoriam,
Abbreviated transcription (Latin):
Dolo autem fac̾e̾ uidetur. quud
ꝙ potest restituere. non restituit.
puide si tͥ mandaiu ut hominem
emeres. tuq emistiteneb̾is mͥut
restitiras. d isi dolo emere neglexisti
faite enimpecunia accepta alii ce¬
sisti ut em̾et aut silata culpa forte
teneb̾is. S ⁊ si seruusquem emisti
fugit. si quid̃ dolo tuo teneb̾is. si dałꝰ
non int̾uenit. nec culpa nontene bis.
nisi adhac ut caueas. sim potestatẽ
tuam ꝑuen̾it. te restituturum. s ⁊ si
restituas ĩ trad̾e debex. i sicautum est
de euictione rei. potes desiderare. ut
tͥ caueatur puto sufficere. si m̃ hãc
actionẽ cedas. ut ꝓcuratorem me in
rem in eam facias. nec amplus pͥftes
cauere debes.
lp̃.ł.xxxi. d̾ qi iinfundo.Si fũ¬
clur eunt ꝓcurator nich̾ enim am¬
plnuis qͣm bonam fidemeum prare
oportet. quiꝓcurat. S i si de sanitate
seriui ꝓcuratori cautum est. aut cai̾ipͭ.
aut de ceteris niciis. idemerit dicend̾¬

Expanded text:
Dolo autem facere uidetur, qui id Dolo autem facere uidetur, qui id quod potest restituere non restituit: proinde si tibi mandaui, ut hominem emeres, tuque emisti, teneberis mihi, ut restituas. sed et si dolo emere neglexisti forte enim pecunia accepta alii cessisti ut emeret aut si lata culpa forte teneberis. sed et si seruus quem emisti fugit, si quidem dolo tuo, teneberis, si dolus non interuenit nec culpa, non teneberis nisi ad hoc, ut caueas, si in potestatem tuam pervenerit, te restituturum. sed et si restituas, et tradere debes. et si cautum est de evictione vel potes desiderare, ut tibi caveatur, puto sufficere, si mihi hac actione cedas, ut procuratorem me in rem meam facias, nec amplius praestcavere debes.do, si fundum emit procurator: nihil enim amplius quam bonam fidem praestare eum oportet qui procurat.Sed et si de sanitate serui procuratori cautum est aut caueri potest aut de ceteris uitiis, idem erit dicend
Abbreviated transcription (Latin):
datiactio. ¶ Mandauit negõa
gereres sinich deꝑierit qmͣus nemo
ges̃it. nulla actio est. aut si alius ydo¬
nee gesu̾t. cesiat mandatiactio. ⁊ ifi
Esimilib hoc idement ad ꝓbandum
Signorantes fi deuisdores debu¬
torem soluisse uł alias acreptila¬
tione siue pactõ liberatum ex
sub̾a debatoris soluerunt non tene¬
buutur mandati. cẜ̃ ad actionem
fideiussoris ꝑtinet. ⁊ hoc ex rescpͥto
diuorum fratrum intelligere liei.
cuius u̾baħ sunt. catulo iulianosi
hii cuu ꝓte fi deinssant. in maiorẽ
debiti rõ exigͤsbat scientes ⁊ pͥdentes
auxilium apłłationis omiserunt
pot̾is mandati agentib. hiꝰ ex eqͥta¬
te uidicis tuerite. gͥ sugnorauerũt
excata ignorantia est. si scierunt. ĩ¬
rumbelat eis ncc̃itas ꝓuocandi. ce¬
terum dolo u̾satisunt. siñ prouo¬
cauerunt. quid tam̃ si pauꝑtas eiꝰ
non ꝑ misit exensata est eoꝵ ino¬
pua. S isi testatum conuenenint
debitoremut sup̃e putaret aplłar ⁊
ꝑuto excus ationem constare.¬

Expanded text:
dati actio. mandavi, ut negotia gereres: si nihil deperierit, quamvis nemo gesserit, nulla actio est, aut si alius idonee gesserit, cessat mandati actio. et in similibus hoc idem erit probandum. Sitorem soluisse uel etiam acceptilatione siue pacto liberatum ex substantia debitoris soluerunt, non tenebuntur mandati.Quod et ad actionem fideiussoris pertinet. et hoc ex rescripto diuorum fratrum intellegere licet, cuius uerba haec sunt: 'Catullo Iuliano.Si hi, qui pro te fideiusserant, in maiorem debiti ratio exigebat, scientes et prudentes auxilium appellationis omiserunt, poteris mandati agentibus his aequitate iudicis tueri te'. igitur si ignorauerunt, excusata ignorantia est: si scierunt, incumbebat eis necessitas prouocandi, ceterum dolo uersati sunt, si non prouocauerunt. quid tamen, si paupertas eis non permisit? excusata est eorum inopia. sed et si testato conuen‹e›runt debitorem, ut si ipse putaret appellaret, puto rationem eis constare.
Abbreviated transcription (Latin):
mandauͦ exigendam pecuniam de iude
uoluntatem mutauero. an sit man¬
dati actio uł mͥuelherecli meo i ait i¬
arcelł. cessare mandati ac. qi extinc¬
tum ẽ mandatum finita uoluntate.
ꝙ si mandau̾is exigendam deinde ꝓ¬
hibiusti. exactamq recepisti debitar
lib̾abitur. Id̾ marcest. scrib̃. Suit pꝰ
mortem sibi i onim̃tum fieret quis
mandauit. heres eius pot̾i̾t mãdati
ag̾e. illumu̾o qui mandatum susdep̃
sisua n pecimia nfetit: puto ag̾e ma

Expanded text:
mandauero exigendam pecuniam, deinde uoluntatem mutauero, an sit mandati actio uel mihi uel heredi meo? et ait Marcellus cessare mandati actionem, quia extinctum est mandatum finita uoluntate. quod si mandaueris exigendam, deinde prohibuisti, exactamque recepisti, debitor liberabitur.Idem Marcellus scribit, si, ut post mortem sibi monumentum fieret, quis mandauit, heres eius poterit mandati agere. illum uero qui mandatum suscepit, si sua pecunia fecit, puto
Abbreviated transcription (Latin):
casu ame creditor pecuniam de¬
ti scͥpsit. ¶ Si adoiescens luxurio¬
as id tusciens mandatum susceꝑe
clid̾is. d isiult̾ius directo mandau̾it
tͥ ut metetrici pecuniam credas. nõ
obligabitur mandati. quasi adu¬
sus bonam fidem mandatum sit.¬
¶Cum quidam talemeplam scͥpsis¬
set amico suorogote ut comm̃dat̃
hẽas sextilium crescentem amitum
meum nonobligabr̃ mandatiquia
commendandi magis hominis qmͣ
mandandi cã scͥpta est. ¶ Si quis
tum mandatum. hoc ampluis dico.
bene croclis. arbitror locum eẽ man¬
dato. ⁊ mandati eumnten̾i. ¶ Si post
creclitam pecuniaminandauo crecli¬
tori credendam nullum eẽ mandatũ
rectissime pap̃ ait. Plane siue exspͤ¬
tares nec urgeres debitorem ad soło¬
nem. mandauerotͥ ut eides int̾u al¬
lum. ꝑiculoꝙ meo petiũa m fore di¬
cam uerumputo omne nominis
ꝑiculum deb̾e admandat orem ꝑ¬
tinere. Idem ait ⁊ si tutor mandet
suscipi uł ꝓbari noinen ꝙ fecerat

Expanded text:
casu et a me creditor pecuniam decasu et a me creditor pecuniam deati rescribsit.Si adulescens luxurioas, idque tu sciens mandatum susceperdideris. sed et si ulterius directo mandauerit tibi, ut meretrici pecuniam credas, non obligabitur mandati, quasi aduersus bonam fidem mandatum sit.Cum quidam talem epistulam scripsisset amico suo: 'rogo te, commendatum habeas Sextilium Crescentem amicum meum', non obligabitur mandati, quia commendandi magis hominis quam mandandi causa scripta est.Si quis mantum mandatum. hoc amplius dico, 'bene credis': arbitror locum esse mandato et mandati eum teneri.Si post creditam pecuniam mandauero creditori credendam, nullum esse mandatum rectissime Papinianus ait. plane si, ut exspectares nec urgueres debitorem ad solutionem, mandauero tibi, ut ei des interuallum, periculoque meo pecuniam fore dicam, uerum puto omne nominis periculum debere ad mandatorem pertinere.Idem ait, si tutor mandet suscipi uel probari nomen quod fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tus possit repetere. iait si mandatũ
suscepit imtio lb̃tus nonconat̃
accep̃ ccio iudicio posie eum pciũ
repetere. ꝙ decluctis mercedibꝰ quas
lib̾tum ntul. patronodonasse.
¶Simͥ mandai̾ns ut rem tͥ aliqͣm e¬
dati acionem de p̾cio recuperandos s
⁊ situop̾cio impendero tñ aliquid
bona on fide ademptionem rei erͥ
contraria actiomandati. aut si rẽ
emptam nolis recipere siłi modo et
siquid aliud mandau̾is iinid sump¬
tum fecero nec tm̃ id qd̃ imꝑendiue¬
rum usuras quo conseq̃r. sisuras
aũ nõ tm̃ ex moraeẽ. adimittendas
uerum udicem extimare debere. si
exegit a debitore suoquis ⁊ soluit. cũ
uberrimas usuras conseq̃retur. eqͥsi
S ⁊ si reumusuns non releuauit.
ip̃i autem uisure ab sunt. uł simĩo¬
rib  releuauit: ip̃e maiorib f¬
enus accepit. ut fidem suam libera¬
ret. non dubito deb̾c eum mandani
uitlitio iusuras consequi. uit est
ꝯstitutum totum hoc ex equo ⁊ bo
uas. non fecisti. p̾ stab̃ mͥ usuras quo

Expanded text:
ait, si mandatum suscepit initio libertus, non donatum accepit, contrario iudicio posse eum pretium repetere, quod deductis mercedibus, quas libertum patrono donasse.Si mihi mandaueris, ut rem tibi aliquam edati actionem de pretio reciperando: sed et si tuo pretio, impendero tamen aliquid bona fide ad emptionem rei, erit contraria mandati actio: aut si rem emptam nolis recipere: simili modo et si quid aliud mandaueris et in id sumptum fecero. nec tantum id quod impendi, uerum usuras quoque consequar. usuras autem non tantum ex mora esse admittendas, uerum iudicem aestimare debere, si exegit a debitore suo quis et soluit, cum uberrimas usuras consequeretur, aequised et si reum usuris non releuauit, ipsi autem et usurae absunt, uel si minoribus releuauit, ipse autem maioribus faenus accepit, ut fidem suam liberaret, non dubito debere eum mandati iudicio et usuras consequi. et ut est constitutum totum hoc ex aequo et buas: non fecisti: praestabis mihi usuras, quo
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea fu̾it. ¶ Sy fimdo seiano confinis
fons fu̾it exquo fonte ꝑfundum
seianum aqͣm iure diucebam meo
s fc̃o fundo seiano manem ẜ̾ntus.
aque ꝑ fundum tuum ñ destinata
ꝑte ꝑqͣm ducerem totus fundus tuꝰ
seruiet

Expanded text:
postea fuerit.Si fundo Seiano confinis fons fuerit, ex quo fonte per fundum Seianum aquam iure ducebam, meo facto fundo Seiano manet seruitus.Haquae per fundum tuum non destinata parte, per quam ducerem, totus fundus tuus seruiet
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł.xui. ia constitui uł latior
suiii. pelib uł angustior pot̾. ut tñ
eamlatitu dĩem habeat qͣuehi cłm
ux pot̾. alioqͥn iter erit non uia.¬
¶ Si lacus ꝑpetuus infumdo tuo est. sta¬
Nauigandi quo seruit᷑ ut ꝑuemia᷑
adfundum uicinum impomipot᷑. .i
¶ fundus sermẽs uł cni serutuc de¬
betur publicaretur. utroq cãudiuãt
seruitutes. qr cum sua conditõne qͣ
fundꝰ publicaret᷑. ¶ Quecũꝙ seruitꝰ
fundo deberentur omnib eius ꝑtib
ommnes ꝑtes seruitus sequitur. ⁊ ĩ sin¬
guli recteagant iussͥ ẽẽ tundi uł
fri. sitanen fundꝰ cui seruitus de¬
betur certis regionib ĩt̾ płos dños:
cliuisusest. qmus omnib ꝑtib s̃¬
uitus debeatur. tñ opꝰ est u̾hii qui¬
di diuisi uͦire hãnt. ut si ꝓximi pa
beo strib̾. euilib⁊ posse me uicino

Expanded text:
um Via constitui vel latior octo pedibus vel angustior potest, ut tamen eam latitudinem habeat, qua vehiculum ire potest: alioquin iter erit, non via. Si lacus perpetuus in fundo tuo est, navigandi quoque servitus, ut perveniatur ad fundum vicinum, imponi potest. fundus seruiens uel is cui seruitus debetur publicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua condicione quisque fundus publicaretur.Quaecumque seruitus fundo debeomnes partes seruitus sequitur et ita, ut singuli recte agant ius sibi esse eundi. si tamen fundus, cui seruitus debetur, certis regionibus inter plures dominos diuisus est, quamuis omnibus partibus seruitus debeatur, tamen opus est, udi diuisi iure habeant aut, si proximi patbeo scribit cuilibet posse me uicino
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ principem sit. ꝙ is qui liberoᷤ
inpotestate ht̃ si se ad arrogandũ
dederit non solum ip̃e potestati ad¬
rogar oris subicinur. s ĩ uberi eiꝰ ĩ
eius deisunt potestate. t amquine¬
p̾ses filius familias sit: posse euni
apud semet ip̃m uel emancipari
uel in adoptionem dariostat.
od̾.ł .ii. Magistratũ apud qu̾e.
legis actio est. iemancipare filios
suos uin adoptionem dare. apud
se posse neratii. sententiauera est.
uoluntas exploratur. Sin autem a
pr̃e dantur un adoptionem inhiis
utriusq arbitrium spectandum ẽ
ut consentiendo uel noꝵ contraͣhẽ
tatur. qi ex filionatus consensus
est ncc̃ia in eamrem fluctoritas eoꝵ
interquos iuraͥ gnationis sequnt᷑¬
od̾.łai Quodut nec curatoris au¬
ctoritas intercederet in argõne añ
tenuerat. sub diuo ecte mutatum
ex fuionatum quem in potestate ht̃
consentite fuio adoptau̾it non ag¬
nascitur auosiuis heres. quuppe cũ

Expanded text:
um oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tamquam nepraeses filius familias sit, posse eum apud semet ipsum vel emancipari vel in adoptionem dari constat. Magistratum, apud quem legis actio est, et emancipare filios suos et in adoptionem dare apud se posse Neratii sententia est. voluntas exploratur: sin autem a patre dantur in adoptionem, in his utriusque arbitrium spectandum est uel consentiendo uel non contradicentatur quasi ex filio natus, consensus est necessaria in eam rem auctoritas eorum, inter quos iura adgnationis consequuntrum. Quod ne curatoris auctoritas intercederet in adrogatione ante tenuerat, sub diuo Claudio recte mutatum ex filio natum quem in potestate habet consentiente filio adoptauerit, non adgnascitur auo suus heres, quippe
Abbreviated transcription (Latin):
re ure finita pariis adoptioui p̾ate
nullum ex pristino retinet᷑ uesti¬
gium. deniꝙ i patriadignitas que¬
sita ꝑ adoptionemfinita ea deponit᷑.
adaptatum prem conceptus. ⁊ na¬
tus ꝑ emantipationemiur a oĩaꝑ
adoptatus sit omina que euis st̃¬
omnia iadquiri possunt tacito uire
ad eum transeunt qui adoptauit.
hoc autem ampluis liberi enis qͥ od
inpotestate sunt eumn secuntur.
S i hii qui post liminio redeunt
ur qui inutero fuerunt: cumadro¬
ganrenir⁊ simili modo inpptesta¬
teadroga   rediguntur. ¶ Qau
temht̃. siuls nepotem. qiͣ exalte¬
ronatum. sicadoptare. potest har
efficere si eum emantipau̾it i sic
adoptau̾it eum qĩex alteronatũ.
natum potest adoptare. Ita pot̾
⁊ quasi ex altero filio. ¶ Iarrogõ¬
nib cognitio u̾titur. nisi forte
iunior. hxannis sit qui arrogat
quia magis liberoꝵ creationi stu
diueluti si coniunctam sibi ꝑ sonã
uelit adoptare. Item non debet qͥs
plures arrogare nͥ ex iusta cã. S nec

Expanded text:
re iure finita patris adoptivi potestate nullum ex pristino retinetur vestigium: denique et patria dignitas quaesita per adoptionem finita ea deponitur. adoptatum patrem conceptus et natus per emancipationem iura omnia adoptatus sit, omnia quae eius fuerunt et adquiri possunt tacito iure ad eum transeunt qui adoptauit: hoc amplius liberi eius qui in potestate sunt eum sequuntur: sed et hi, qui postliminio redeunt, uel qui in utero fuerunt cum adrogaretur, simili modo in potestatem adrogatoris rediguntur. Qui tem habet, si vult nepotem quasi ex altero natum sic adoptare, potest hoc efficere, si eum emancipaverit et sic adoptaverit quasi ex altero natum. natum potest adoptare, ita potest et quasi ex altero filio. In adrogationibus cognitio vertitur, num forte minor sexaginta annis sit qui adrogat, quia magis liberorum creationi studdi, veluti si coniunctam sibi personam velit adoptare. Item non debet quis plures adrogare nisi ex iusta causa, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł. Cum debitor gratuita pecũia
utatur potest creclitor de fructib reis ibi
pignorate: ad modum legittimum usu
ras retinere.
onem ⁊ eorum q̃ ex conuentione mani¬
festa pignoris nomine tenentur. quod
manumittere maitipia obligata pig¬
retenta mantipia non liberabimꝰ. ⁊ deri¬
sus est nena iuris ꝯsultus. qui ꝑfenestrã
monstͣnerat seruos detentos ob pensi õẽ
li tnͣs actione fcã. cum ex ea maiorem ꝑtẽ
soluiss in residuam qnͣtitatem qͥ ꝑ ignꝰ
abligauit. q̃situmest aninuct̾em contt¬
tutoris auctoritate ypotbecã ligariñ pꝰs.¬
dare non potest. ¶Si filius famit pro
aliorem peculiarem obligau̾it uł ser¬
uus. clicend̾ est eam nonten̾i. licet libe¬
ram pecusii sui administrationemhẽant.
sicut nec donare eis conceclitur. non eñi
usq quaq hũt liberam admunstrationẽ

Expanded text:
us est. Cum debitor gratuita pecunia utatur, potest creditor de fructibus rei sibi pigneratae ad modum legitras retinere. onem et eorum, quae ex conuentione manifestari pignoris nomine tenentur, quod manumittere mancipia obligata pigretenta mancipia non liberabimus: et derisus Nerua iuris consultus, qui per fenestram monstrauerat seruos detentos ob pensionem lli transactione facta, cum ex ea maiorem partem soluisset, in residuam quantitatem pignus obligauit: quaesitum est, an in ueterem contractutoris auctoritate hypothecam dare non potest.Si filius familias pro alio rem peculiarem obligauerit uel seruus, dicendum est eam non teneri, licet liberam peculii sui administrationem habeant: sicut nec donare eis conceditur: non enim usquequaque habent liberam administrationem.