comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acerrimi bellatores. De nomĩe uͦ qd diximꝰ cosꝰ
parchos fugaces. ita aliqnͣti echimologiã traxert̃
ut dicerent. Parthi. qͥa suos refuger̃t. parentes:
Hunc gͦ thanausim regem gothoꝵ mortuũ inte
numina sui ppłi coluert̃. ꝓost ciꝰ decessum ⁊ exer¬
citu eiꝰ cũ successore ip̃ius in alus partib eipeditio¬
nẽ gerentib. femĩe. gothoꝵi a qͣdam lueria gelipe tẽp¬
tant᷑ in p̃da.q̃ docte auixie fertit᷑ resister̃t. hostes

Expanded text:
acerrimi bellatores. De nomine vero, quod diximus eos acerrimi bellatores. De nomine vero, quod diximus eos Parthos, fugaces, ita aliquanti aethymologiam traxerunt, ut dicerent Parthi, quia suos refugerunt parentes. Hunc ergo Thanausim regem Gothorum mortuum inter numina sui populi coluerunt. Post cuius decessum et exercitu eius cum successores ipsius in aliis partibus expeditione gerentibus feminae Gothorum a quadam vicina gente temptantur in praeda. Quae doctae a viris fortiter resisterunt ho
Abbreviated transcription (Latin):
Thanausis gothoꝵ rex uesosi egiptioꝵ occurrit eũq¬
grauiter. debellans. in egiptũ usq ꝑsecutus ẽ. ⁊nisi nili
amnis in transmeabilis obstitissent fluenta. uł mu¬
nitiones qͣs dndũ sͥ ob incupsiones et hiopũ uesosis
fieri p̃cepisset. ibi ineiꝰ eũ patͥa extinxisset. Sed
dũ eũ ibi positũ ñ ualuisset ledere. reuertens pe¬
ne omnẽ asiã sub iugauit. et sͥ tẽ caro amido sor¬
ni regi mẽdoꝵ adꝑsoluendoꝵ tributũ subditos
fecit. Ex euiꝰ exercitu uictores ec̃ ñ nulli ꝓuintĩas
subditas contuentes ⁊ in om̃i fertilitate pollentes
deserto suoꝵ agmine. sponte ĩ asie partib residert̃.
Ex quoꝵ nomĩe uł genẽ. põpeiꝰ tr̾ogus parchoꝵ diẽ¬
extitisse ꝓsapiã. unde etiã hodieq lingͣ scithica fu¬
gaces qdͤ ẽ parchi dicunt᷑. suoq gẽneri responden¬
tes. inter ꝯ̃s pene asoe nationes soli sagittarii. st̃.

Expanded text:
Thanansis Gothorum rex Vesosi Aegyptiorum occurrit, eumqThanansis Gothorum rex Vesosi Aegyptiorum occurrit, eumqgraviter debellans in Aegypto usque persecutus est, et nisi Nili amnis intransmeabilis obstetissent fluenta vel munitiones, quas dudum sibi ob incursiones Aethiopum Vesosis fieri praecepisset, ibi in eius eum patria extinxisset. sed dum eum ibi positum non valuisset laedere, revertens pene omnem Asiam subiugavit et sibi tunc caro amico Sorno, regi Medorum, ad persolvendum tributum subditos fecit. ex cuius exercitu victores tunc nonnulli provincias subditas contuentes et in omni fertilitate pollentes deserta suorum agmina sponte in Asiae partibus residerunt. ex quorum nomine vel genere Pompeius Trogus Parextitisse prosapiem. Vnde etiam hodieque lingua Scythica fugaces quod est, Parthi dicuntur, suoque generi respondentes inter omnes pene Asiae nationes soli sagittarii sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
famosus habetur namalter est ille qͥ montib crinno
oriens. in caspiũ mare dilabitur. Danaꝑ enĩ ortus
gͣnd palude qͣi exmat᷑ ꝓfundit᷑. hic usq ad mediũ
sui dulcis ẽ ⁊ potabilis. piscesq nimii saporis gignit
ossib carentes chartelaginẽ tam̃ hñtes ĩ corꝑis ꝯtineti¬
tiã. s uͥ sit ponto uicinior paruũ fontẽ suscipit.
Cui exampheo cognom̃ est a deo amaꝵ. ut cũ sit qͣdra¬
ginta dierũ itinere nauigabilis. huiꝰ aqͥs exigus ĩ¬
nuitetur. infectusq ac dissimilis sui. inter g̃cas capli¬
pidas et hoppannis in mare defiuat. ad cuiꝰ hostia
ĩ sula ẽ. infronte achillis nonũe. interhos terra uastis¬
sima silius ꝯsita paludib dubia. hic ergo gothis mo¬
rantib. uesosis egiptioꝵ rex in bellũ irruit. qͥb tunc
thanausis rex erat. qͦ p̃lio ad fasim fluuiũ aqͦ fasides
aues exaorte. in toto mundo epulis potentũ eruberant.

Expanded text:
famosus habetur. nam alter est ille, qui montibus Chrinnorum famosus habetur. nam alter est ille, qui montibus Chrinnorum oriens, in Caspium mare dilabitur. Danaper autem ortus grande palude, quasi ex matre profunditur. hic usque ad medium sui dulcis est et potabilis, piscesque nimii saporis gignit, ossa carentibns chartellagine tantum habentes in corporis continentiam. sed ubi fit Ponto vicinior, parvum fontem suscipit, cui Exampheo cognomen est, adeo amarum, ut, cum sit quadraginta dierum itinere navigabilis, huius aquis exiguis inmutetur, infectusque ac dissimilis sui inter Greca oppida Callipidas et Hypannis in mare defluat. ad cuius ostia insula est in fronte, Achillis nomine. inter hos terra vastissima, silvis consita, paludibus dubia. Hic ergo Gothis morantibus Vesosis, Aegyptiorum rex, in bellum inruit, quibus tunc Tanausis rex erat. quod proelio ad Phasim fluvium, a quo Fasides aves exortae in totum mundum epulis potentum exuberant,
Abbreviated transcription (Latin):
plus historico qͣm poeta testante. armeniosq arcus
giticis intendere neruis. Ante qͦs ⁊ iam cantu maioꝵ
facta modulationib citarisq canebant. Et herpama¬
gente magna opinio ẽ. qͣles uit croas fuisse miranda
ractat antiqͥtas. Tunc ut fert᷑ uesosis scytis lacͥma¬
bile sͥ potus intulit bellũ. eis uidelicet qͦs amaronaꝵ
uiros pͥsea tradit auctoritas. deqͥb ⁊ feminas bellatͥcos.
⁊orosius inpͥmo uolumĩe ꝓfessauoce testat᷑. Uñ cũ
gothis oũ tẽ dimicasse euidenter. ꝓbamꝰ. qͣm cũ ama¬
⁊ oͣꝵ iuris ab solute pugnasse cognoscimꝰ. qͥ tẽ ab oristene
amne quẽ accole danaprũ uocant.usq ad thanaim
fluuiũ circasinũ paludis meotidis ꝯsedebant. Tanaim
uͦ hunc dico. qͥ ex ripheis montib desectus adet p̃soli¬
dent᷑. solus amuũ ꝯfragosis montib uaporatꝰ ñ ꝙͣ
scithico durescit algore. hic asye europeq t̾̃minus

Expanded text:
plus storico quam poeta testante: 'Armeniosque arcus plus storico quam poeta testante: 'Armeniosque arcus Geticis intendite 'nervis'. ante quos etiam cantu maiorum facta modulationibus citharisque canebant, Eterpamagente magna opinio est, quales vix heroas fuisse miranda iactat antiquitas. tunc, ut fertur, Vesosis Scythis lacrimabile sibi potius intulit bellum, eis videlicet, quos Amazonarum viros prisca tradit auctoritas, de quas et feminas bellatrices Orosius in primo volumine professa voce testatur. unde cum Gothis eum tunc dimicasse evidenter probamus, quem cum Amazonarum viris absolute pugnasse cognoscimus, qui tunc a Borysthene amne, quem accolae Danaprum vocant, usque ad Thanain fluvium circa sinum paludis Meotidis consedebant. Thanain vero hunc dico, qui ex Ripheis montibus deiectus adeo pdentur, solus amnium confragosis montibus vaporatus, numquam Scythico duriscit algore. hic Asiae Europaeque terminus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb eis ⁊ reges et sacerdotes ordinabant᷑. Adeo gͦ fuere
laudati gete. ut cdudũ martẽ qͣm poetaꝵ fallacia dm̃
belli ꝓnuntiat. apd̾ceos fuisse dicant exortũ. uide et
uirgiliuis. gradiuũq partẽ patr̃e geticis qͥ p̃sidet
arius. Qͤm martẽ gothi semꝑ asꝑrrima placauere
cultura. nã uictimũ ciꝰ mortes fuere captoꝵ opmnant᷑.¬
⁊ belloꝵ p̃sidem apte hũani sangͥnis effusione placandũ.
Hiuc p̃de pͥmordia uouebantur. huic trucis suspende¬
bantur exubie. eratq illis religionis p̃ter ceteros in¬
finuatus affectus. cũ parenti deuotio nunini iud̾e
ĩ pendi. T ercia uͦ sedes suꝑ mare ponticũ ĩa humanio¬
res ⁊ ut suꝑiꝰ diximꝰ prudentiores effecti. diuisi ꝑ sami¬
lias ppłi. uessegothe familie balthoꝵ. ostrogothe pre¬
claris amalis seruiebant. quoꝵ studiu̾ fuit pͥmũ inter
alias gentes uicinas arcũ intendere neruis. Lucano

Expanded text:
quibus eis et reges et sacerdotes ordinabantur. Adeo ergo fuere quibus eis et reges et sacerdotes ordinabantur. Adeo ergo fuere laudati Getae, ut dudum Martem, quem poetarum fallacia deum belli pronuntiat, apud eos fuisse dicant exortum. Unde et Virgilius: Gradivumque patrem Geticis qui praesidet arvis. Quem Martem Gothi semper asperrima placavere cultura. Nam victimae ejus mortes fuere captorum, opinantes bellorum praesulem aptius humani sanguinis effusione placandum. Huic praedae primordia vovebantur, huic truncis suspendebantur exuviae; eratque illis religionis praeter caeteros insinuatus affectus, cum pareninpendi. tertia vero sede super mare Ponticum iam humaniores et, ut superius diximus, prudentiores effecti, divisi per familias populi, Vesegothae familiae Balthorum, Ostrogothae praeclaris Amalis serviebant. Quorum studium fuit primum inter alias gentes vicinas arcum intendere nervis, Lucano
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃o orbe qͣmqͣm nos diximꝰ fuisse exortos. nobis aliqͥd
obstrepet. Hos̃ enĩ potius lectioni credimꝰ. qͣm fabulis
anilib ꝯsentimus. Ut gͦ ad nr̃m ꝓpositũ redeamꝰ. in pͥma
sede scitye iuxta meotidem paludẽ cõmanentes p̃fati unde
loqͥm̃ filimer regem habuisse noscunt᷑. In scda id est dacie¬
fehieq ⁊ misye solo rilmoren. qͣm mire philosophie¬
eruditionis fuisse testant᷑ pleriq scͥptores annalium.
nam ⁊ z eutam pͥus habuert̃ eruditũ. Pst etiã dici¬
neũ. terciũ salmoxen. deqͦ suꝑuis dixmus. Nec defuert̃
qͥ eos sapientiã erudirent. unde ⁊ pene omĩb barbaris
gothi sapientiores semꝑ extiterunt. grecisq pene ꝯ¬
fimiles ut refert dio. qͥ historias eoꝵ annalesq greco
stilo cõposuit. qͥ dicit pͥmũ tarabos tes eos. deinde uoci¬
utos pilleatos. hos qͥ inter eos generosi extabant. ex

Expanded text:
in nostro urbe, quam quod nos diximus, fuisse exortos, nobis aliquid in nostro urbe, quam quod nos diximus, fuisse exortos, nobis aliquid obstrepebit: nos enim potius lectioni credimus quam fabulis anilibus consentimus. Vt ergo ad nostrum propositum redeamus, in prima sede Scythiae iuxta Meotidem commanentes praefati, unde loquimur, Filimer regem habuisse noscuntur. in secunda, id est Dacie solo, Zamolxen, quem mirae philosophiis fuisse testantur plerique scriptores annalium. Nam et Zeutam prius habuerunt eruditum, post etiam Diceneum, tertium Zamolxen, de quo superius diximus. Nec defuerunt qui eos sapientiam erudirent. Unde et pene omnibus barbaris Gothi sapientiores semper exstiterunt, Graecisque pene consimiles, ut refert Dio, qui historias eorum annalesque Graeco stylo composuit. Qui dixit primum Zarabos Tereos, deinde vocitatos Pileatos hos qui inter eos generosi exstabant: ex
Abbreviated transcription (Latin):
bulgaꝵ sedes qͦs notissunos pecc̃oꝵ nr̃oꝵ mala fecert̃.
hinc iã hunui qͣsi fortissimaꝵ gentiũ fecundissima ces
pes. bifariã ppłoꝵ rabiem pulularunt. Nam alii alt
iuxta chersonã ultipiagii. qͦ asie bona auidꝰ merca¬
tor importat qͥa estate campos ꝑuagant effusas sedes.
ꝓut arm̃toꝵ ĩ uitauerint pabula hieme supͣ mare
ponticũ se referentes. hunugum enĩ hinc st̃ noti qͥa
ab ipsis pelliũ mutinaꝵ uenit cdmerciũ. qͦs tantoꝵ
uiroꝵ formidaute audacia. quoꝵ mansionẽ pͥmam
ĩ scichie solo iuxta paludem mnegtidem. scd̾o ĩ misiã
traciasq ⁊ dactam: Tercio supͣ mare ponticũ rursꝯ
ĩ scichia legimus habitasse. nec edꝵ fabulas alicub
repperimꝰ scͥptas. qͥ eos dicunt᷑ ĩ britatitua uł in una¬
qͣlibet insulaꝵ inseruitutẽ redactos ⁊ inuniꝰ caballi
p̃tio qͦdam ereptos. Aut certe si qͥs eos aliter dixerit.

Expanded text:
Bulgarum sedes, quos notissimos peccatorum nostrorum mala fecerunt. Bulgarum sedes, quos notissimos peccatorum nostrorum mala fecerunt. Hinc iam Hunni quasi fortipes bifariam populorum rabiem pullularunt. nam alii Altziuxta Chersonam Altziagiri, quo Asiae bona avidus mercator importat, qui aestate campos pervagant effusas sedes, prout armentorum invitaverint pabula, hieme supra mare Ponticum se referentes. Hunuguri autem hinc sunt noti, quia ab ipsis pellium murinarum venit commercium: quos tantorum virorum formidavit audacia. quorum mansione prima in Scythiae solo iuxta paludem Meotidem, secundo in Mysiam Thraciamque et Daciam, tertio supra mare Ponticum rursus in Scythia legimus habitasse: nec eorum fabulas alicubi repperimus scriptas, qui eos dicunt in Brittania vel in unaqualibet insularum in servitute redactos et in unius caballi praetio a quodam ereptos. aut certe si quis eos aliter dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
illis dacia ẽ. ad corone spetiem ardius alpib emunita.
iuxta quoꝵ sinistrũ latus qͥ in aqͥlonẽ uergit. ab estu
ustule flumiis ꝑ in mensa spacia uenethaꝵ natio po¬
pulosa asidet. quoꝵ nomina licet nẽ ꝑuarias familias
et in boream iuscla tenꝰ cõmorant᷑. hi paludes siluasq ꝑ
ciui tatib. habent. antes uͦ qͥ sunt coꝵ fortissimi quia
ponticũ mare curuat᷑ ad anastro extendunt᷑ usq ad
danaprũ. que flumĩa młtis mansionib ab inuice ab st̃.
Ad ltus enĩ occeans. ubi t᷑b fauicib stuenta iustule fui¬
minis ebibunt᷑. iudi uarii resident. ⁊ diu̾sis nationib
ad gregati. post qͦs ripã occeani itemesti tenent. pacatũ
hominũ genus omnino. qͥb in austrũ adsidet gens acat¬
Ziroꝵ fortissima. frugũ ignara. qͦ pecorib et uenatio¬
nib uictitat. Ultra qͦs distendunt supͣ mare ponticũ

Expanded text:
illis Dacia est, ad coronae speciem arduis Alpibus emunita, illis Dacia est, ad coronae speciem arduis Alpibus emunita, iuxta quorum sinistrum latus, qui in aquilone vergit, ab ortu Vistulae fluminis per inmensa spatia Venetharum natio populosa consedit. quorum nomina licet nunc per varias familias et in boream Viscla tenus commorantur: hi paludes silvasque pro civitatibus habent. Antes vero, qui sunt eorum fortissimi, qua Ponticum mare curvatur, a Danastro extenduntur usque ad Danaprum, quae flumina multis mansionibus ab invicem absunt. Ad litus autem Oceani, ubi tribus faucibus fluenta Vistulae fluminis ebibuntur, Vidivarii resident, ex diversis nationibus adgregati; post quos ripam Oceani item Aesti tenent, pacatum hominum genus omnino. Quibus in austrum adsidet gens Acatzirorum fortissima, frugum ignara, quae pecoribus et venationibus victitat. Vltra quos distendunt supra mare Ponticum
Abbreviated transcription (Latin):
caspii maris comauentes. ab occidente germanos ⁊ flum̃
iustule ab arctoa id est septentͥonali circundat᷑ occeno.
amerid ie ꝑsida albania hiberia pento. atq ext̾mo al¬
ris inuoluitur boristheni. deolbia. callipoda.cersona.
theo dosia. eareon. mirmicion.⁊ tͣpeianta. qͣs ĩ domite
sos thiaꝵ nationes gͣcis ꝑmiserunt condere. sibimet
cõmertiũ p̃staturos. In cuiꝰ scithie medio ẽ locꝰ qͥasyã
europãq ab alterait᷑ diuidit. riphei scilicet montes. qͥ
thanaim uastissimã fundunt in tͣntẽ meotidem.
Cuiꝰ paludis circuitꝰ passuũ milia .c. x.iiii. nusqͣm
septe ulnis altiꝰ sub sederitis. Inqͣ scithia pͥma ab occiden¬
te gens residet gepidaꝵ. qͥ magnis oppinatisq ambit᷑
fium̃ib. nã tisia ꝑ ali qͦnẽ eiꝰ corũq discurrit. Ab aft¬
co uͦ magnꝰ ip̃e danubtꝰ. ab eoo stuitanᷤᷤ secat. qͥ rapidꝰ
ac uerticosus in histͥ fluenta furens uoluit᷑. Introrsꝰ

Expanded text:
Caspii maris commanentes; ab occidente Germanos, et flumen Vistulae; ab arctoo, id est septentrionali, circumdatur Oceano, a meridie Perside, Albania, Hiberia, Ponto, atque extremo alris involvitur, Boristhenide, Olbia, Callipolida, Chersona, Theodosia, Careon, Myrmicion et Trapezunta, quas indomiti Scytharum nationes Grecis permiserunt condere, sibimet commercia prestaturos. in cuiua Scythiae medium est locus, qui Asiam Europamque ab alterutro dividit, Riphei scilicet montes, qui Thanain vastissimum fundunt intrantem Meotida euius paludis circuitus passuum mil. CXLIIII, nusquam octo ulnis altius subsidentis. in qua Scythia prima ab. occidente gens residet Gepidarum, que magnis opinatisque ambitur fluminibus. nam Tisia per aquilonem eius chorumque discurrit; ab africo vero magnus ipse Danubius, ab eoo Flutausis secat, qui rapidus ac verticosus in Istri fluenta furens divolvitur. introrsus
Abbreviated transcription (Latin):
oet caneas. Cuiꝰ montis qr fc̃a iterũ m̃tio ẽ. ñ ab re
arbitror eiꝰ tͣctum sitũq deseb̾e. qͣndo maximã par¬
tẽ orbis noscit᷑ cireuire ugo ꝯtinuo. Is nãq ab in¬
dico mari sur gens. qͣmeridiem respicit solem ua¬
poratꝰ ardescit. qͣ septentͥoni patet. rigentib uen¬
tis ẽ.ob noxius ⁊ pruinis. Moxĩsiriã curiato
angulo refserus. licet amniũ płimos emittat᷑.

Expanded text:
cet Caucasi. cuius montis quia facta Herum mentio est, non ab re arbitror eius tractum situmque describere, quando maximam partem orbis noscitur circuire iugo continuo. is namque ab Indico mare surgens, qua meridiem respicit, sole raporatus ardescit; qua septentrione patet, rigentibus ventis est obnoxius et pruinis. mox in Syriam curvato angulo reflexus, licet amnium plurimos emittat,
Abbreviated transcription (Latin):
tant uictũ. s carnib ferarũ atq ouis aniũ uiuunt.
Ubi tanta paludib fecura ponit᷑. ut et augñtũ p̃stent
generi. ⁊ satietatẽ ad copiã genti. Alia uͨ gens ibi morat᷑
suehans. q̃ uelut thoringi eqͥs utuntur. eximiis. hi ꝙgͣ
sunt. qͥ iusib romanoꝵ sapphirinas pelles cõmertio
inter ueniente. ꝑ alias inmimeris ẽs tñsmatunt.
famosi pelliũ decora negreclmne . hi cũ inope tiupant
ditissime uestiunt᷑. Seqtur demde diuersas turła
nationũ. theustes. uãgih. beygia. hadlm. liot Ta.
Quoꝵ om̃um sedes sub una plantt̾ie acfixtiles.
⁊ ꝓpc̾ea inibi aliaꝵ gentiũ incursi iut. Pa¬

Expanded text:
ritant victum, sed carnibus ferarum atque ovis avium vivunt; ritant victum, sed carnibus ferarum atque ovis avium vivunt; ubi tanta paludibus fetura ponitur, ut et augmentum prestent generi et satietatem ad cupiam genti. alia vero gens ibi moratur Suehans, quae velud Thyringi equis utuntur eximiis. hi quoque sunt, qui in usibus, Romanorum sappherinas pelles commercio interveniente per alias innumeras gentes transmittunt, famosi pellium decora nigridine. hi cum inopes vivunt, ditissime vestiuntur. sequitur deinde diversarum turba nationum, Theustes, Vagoth, Bergio, Hallin, Liothida, quorum omnium sedes sub uno plani ac fertilis, et propterea inibi aliarum gentium incursionibus
Abbreviated transcription (Latin):
distento germanicũ mare efficit᷑. Ubi etiã parue qͥdem
ẜ plures ꝑbibent᷑ insule disposite. ad qͣs fi congelato ma¬
ri obniniũ frigꝰ lupi tͥnsierint. lum̃ib ferunt᷑ orbar
Ita ñ solũ in hospitalis hom̃b. uerũ etiã. beluis terra
crudelis est. Inscandria uͦ insula uñ nob̃ sermo c̃ licet
mł̾te ⁊ diuerse maneant nationes. septẽ tantũ earũ
nomina meminit tholom̃s. Apium ibi turba mellis.¬
ea. ob numniũ frigꝰ nusqͣreperitur. In euiꝰ ꝑte arcto a gens
adogit consistit. que fertur in estate media. qͣdraginta
die ⁊ noctib lnces hab̾e continias. Iteq brumasi tẽpe
Fad̃ dierũ noctiũ ꝙ numero luce clara nescire sta cet᷑¬
nato merore cũ gaudio. bñficio aliis dñpnoq impar. Et.
Et hee q̃pe : Qa ꝓlinorib dieb solem adouente paris
cuisse. Alie uͦ ibi st̃ g̃g screrefenne. qͥ frum̃tor ñ qu¬

Expanded text:
distento, Germanicum mare efficitur. ubi etiam parvae quidem, distento, Germanicum mare efficitur. ubi etiam parvae quidem, sed plures perhibentur insulae esse dispositae, ad quas si congelato mari ob nimium frigus lupi transierint, luminibus feruntur orbari. ita non solum inhospitalis hominibus, verum etiam beluis terra crudelis est. in Scandza vero insula, unde nobis sermo est, licet multae et diversae maneant nationes, septem tamen eorum nomina meminit Ptolemaeus. apium ibi turba mellifica ob nimium frigore nusquam repperitur. in cuius parte arctoa gens Adogit consistit, quae fertur in aestate media quadraginta diebus et noctibus luces habere continuas, itemque brumali tempore eodem dierum noctiumque numero luce clara nescire. ita alternato merore cum gaudio benificio aliis damnoque impar est. et hoc quare? quia prolixioribus diebus solem ad orientem per axis cuire. aliae vero ibi sunt gentes Screrefennae, que frumentorum non que
Abbreviated transcription (Latin):
in sule forma. duisse fuffitiat. Ad seanario insule
sitũ. qd̾ suꝑiꝰ reliqͥmꝰ redeamꝰ. De hac enĩ in scã sui oꝑi
libro. claudiꝰ ch olom̃s orbͣ terre descͥptor egͥg iꝰ memi¬
nit dicens. Est ĩ occeano arctor salo posita insula
magna nomĩe scandria ĩ modũ foli cit̾ lat̾ĩb pandis.
ꝑlongũ ducta ꝯcludense. deqͣ ⁊ pomponiꝰ mela. ĩ mariᷤ
sinu codano positã pasert. cuiꝰ ripas influit ocoeanus
hec afronte posita ẽ. uistule slumĩs. qͥ sarmaticis mon¬
tib ortus inconspectu scandrie septentͥonali occeano
tͥsuleus in labit᷑. germaniã scithiãq disterminans
hec gͦ ht adoriente uastissimũ in orbis terre gͣmium.
uñ uagi fluuiꝰ uelut qͦdam uent᷑ geñatꝰ in occeanũ
undosus euoluit. Ab occidente nãq in menso pelago¬
cirtũ datur. a septentͥone qͦ in naugaliili eo dẽ uastis¬
suno concludit᷑ oeceano. Exqͦ qͣsi qͥdã schio ereuinte sami

Expanded text:
isse sufficiat. Ad Scandziae insulae situm, quod superius reliquimus, redeamus. de hac etenim in secundo sui operis libro Claudius Ptolomeus, orbis terrae discriptor egregius, meminit dicens: est in Oceani arctoi salo posita insula magna, nomine Scandza, in modum folii cetri, lateribus pandis, per longum ducta concludens se. de qua et Pomponius Mela in maris sinu Codano positam refert, cuius ripas influit Oceanus. haec a fronte posita est Vistulae fluminis, qui Sarmaticis montibus ortus in conspectu Scandzae septentrionali Oceano trisulcus inlabitur, Germaniam Scythiamque disterminans. haec ergo habet ab oriente vastissimum lacum in orbis terrae gremio, unde Vagi fluvius velut quodam ventrae generatus in Oceanum undosus evolvitur. ab occidente nantrione quoque innavigabili eodem vastissimo concluditur Oceano, ex quo quasi quodam brachio exiente, sinu
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt. Ubi diutiꝰ dnantes. etiã ciuitates dastqs suoi.
ĩ nomine dicauert̃. Ephesi qͦ templũ diane obsagi¬
tandi ac uenandi studiũ qͥb se artib eͣchdissent est

Expanded text:
cerunt. ubi diutius dominantes etiam civitates castraque suo cerunt. ubi diutius dominantes etiam civitates castraque suo in nomine dicaverunt. Ephesi quoque templum Dianae ob sagittand
Abbreviated transcription (Latin):
Q  patͣta uctoria freceq maiori audacia inuic̃ẽ s
cohortantes arma armipiunt elogentesꝙ duas.
audatiores lampeton ⁊ marpessam. pͥncipatiai.
subrogauer̃t. Qͤ dũ curã gert̃ ut ⁊pat̾mn defea¬
derent. ⁊ aliena uastarent sostite. lampeto restitit
fines patͥos tuendos. marsepia uͦ feminaꝵ agmuĩe.
sumpto. nois̃rgenꝰ exercitus duxit in asiam diu̾saq
gentes bello suꝑans: alias uͦpce ꝯcilians. ad eaucafut
uenit. Ibiꝙ cercũ tempꝰ demorans loet nom̃ declit sanuĩ
marsepie. Unde ⁊ uirgiliꝰ. ac si duraa silex aut stet
marsepia cautes. In eo loco uͭ post hee alerinder magͥtꝰ
partas constituens. pilas caspias nominauit. qͣs nẽ¬
lutoꝵ gens custodit ꝓmunttione roniatia. ħic g
certũ temꝑis amarone cõmanetites confortate st̃.
Uñ egsse. etalem fluuiũ qͥ iuxta gargarã ciuitatẽ
p̃cersluit tͣnseuntes. armeniã siriã. cilitiamq
galatiã. pisidiã. om̃iaq asie loca eque felicitate do¬

Expanded text:
 patrata victoria, fretaeque majori audacia, invicem se cohortantes, arma arripiunt, eligentesque duas audaciores Lampeto, et Marpesiam principatui subrogarunt. Quae dum curam gerunt, ut propria defenderent et aliena vastarent, sortitfines patrios tuendo, Marpesia vero feminarum agmine sumpta novum genus exercitui duxit in Asiam, diversasque gentes bello superans, alios vero pace concilians. ad Cauchasum venit, ibique certum tempus demorans loci nomen dedit Saxum Marpesiae, unde et Vergilius: 'ac si dura silex aut stet Marpesia cautes', in eo loco, ubi post haec Alexander Magnus portas constituens Pylas Caspias nominavitone Romana. hic ergo certum temporis Amazonas commanentes confortati sunt. unde egressi et Alem fluvium, quod iuxta Gargaram civitatem praeterfluit, transeuntes, Armeniam, Syriam Ciliciamque, Galatiam, Pisidiam omniaque Asiae loca aequa felicitate do
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã nec cuigͣm licuit tͣnffetare. qͥa resisten
te ulua ⁊ uentoꝵ spiramine qͥescente. inremeabi¬
lis eẽ sentit᷑. et nulli cognita nisi ei qͥ eã eonsticuit᷑.
Citerior uͦ eiꝰ pelagi ripa qͣm diximꝰ totꝰ mundieir¬
culũ. in modũ corone ambiens fines suos cũrrosis
homenib ⁊ qͥdehac rescͥbere uoluert̃ ꝓ ͣpͣ inotuit.
ꝙͣ et terre cireulũ abincolis possidet᷑. Et ñ mulbe
ĩ sule in eodẽ mari habitabiles st̃. ut indeteesti
plaga et indico occeano hippopodes. ⁊iã iesciãtii¬

Expanded text:
verum etiam nec cuiquam licuit transfretare, quia reverum etiam nec cuiquam licuit transfretare, quia rete ulva, et ventorum spiramine quiescente, impermeabiles esse sentiantur, et nulli cogniti, nisi soli ei qui eos constituit. Citerior vero ejus pelagi ripa quam diximus, totius mundi circulum in modum coronae ambiens, fines suos curiosis hominibus et qui de hac re scribere voluerunt, perquam innotuit: quia et terrae circulus ab incolis possidetur. Et nonnullae insulae in eodem mari habitabiles sunt, ut in orientali plaga, et Indico oceano, Hippodes, Jamnesia
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ fensii inserluamꝰ. S ut ñ mentian ad tͥanatata
labionẽ dispensatous enisdem benesicra. lib̾tos p̃os
ante hac relegi. Quoꝵ qͣmuis uerba ñt eoco. surꝰ
tam̃ ⁊ res actas credo me in tegx retinere: Ad
et ex noũ niullis historus grẽtis ac latingiad didi
conuenientia initium finemq ⁊ plura itmedro mea
dictione ꝑmiscens. Quare sine contiamtelia qdͥex¬
gisti suscipe libens. libentissime lege. ⁊ siqͥs parrum
circulũ ocean limbo circũ septũ tͥqͣ drlum
statuert̃. eiꝰq tres partes asyam. europã.
zafrlcã uocauert̃. Deqͦ triꝑtito orbis ter¬
raꝵ spacio uinumerabiles pene scriptores existuñ.
qͥ ñ solũ urbiũ locorũ ue positiones explanant. ugrũ
⁊iam et ꝗd est liqͥdius passuũ miliarioꝵꝙ duneq¬
unt qͣntitatẽ. Insulas ꝙͦ marinis fluctib intex¬
muixtas. tammaiores qͣm etiã minores. qͦs celadaᷤᷤ
les ulteriones fines. ñ solũ describ̾e qͥs adgͣssus est

Expanded text:
ensui inserviamus, sed, ut non mentiar, ad triduanam lectionem dispensatoris eius beneficio libros ipsos antehac relegi. Quorum quamvis verba non recolo, sensus tamen et res actas credo me integre retinere. Ad quos et ex nonnullis historiis Grecis ac Latinis addedi convenientia, initium finemque et plura in medio mea dictione permiscens. Quare sine contumelia quod exigisti suscipe libens, libentissime lege; et si quid parum circulum Oceani limbo circumseptum triquadrum statuerunt eiusque tres partes Asiam, Eoropam et Africam vocaverunt. De quo trepertito orbis terrarum spatium innumerabiles pene scriptores existunt, qui non solum urbium locorumve positiones explanant, verum etiam et quod est liquidius, passuum miliariumque dimetiunt quantitatem, insulas quoque marinis fluctibus intermixtas, tam maiores quam etiam minores, quas Cycladas les ulteriores fines non solum describere quis adgressus est,
Abbreviated transcription (Latin):
que secuta ẽ. etati cerriꝰ sui ꝓdidit sitĩ. Qñt ut᷑ agcis
latinisq auctorib accepitnꝰ ꝑseqmt̾r. Teiq̃diam e⁊
spectantẽ. De hinc correpta latitudine obuiqͥ bet
abstrictã in duos etire alios. geminoꝙ latere lon
Modo mͦ dumo sarm̃ filnestͥ iacere planitie. monib
etiã ñ nullis in cresoeronari tardo cirtũ fluã. qd n
remis facae impellendib cedat. nec uentoꝵ fiatib
intumescat. Credo qͥat umida longiꝰ terre. crusas
mot̾ih negant. Qͥppeallie littiꝰ qs usꝗͣ quor extendit᷑.
ex halare nebulas. madescã hunio decean crebris
excirsib. ut sub textꝰ solꝑillã peneᷤ totã qͥ serenꝰ ẽ.¬

Expanded text:
etati certius sui prodidit situm, quem, ut a Grecis Latinisque autoribus accepimus, persequimur. triquadram eam spectantem, dehinc correptam latitudine oblique retro abstractam in duos exire alios, geminoque latere lomodo vero dumosa, modo silvestrae iacere planitiae, montibus etiam nonnullis increscere: mari tardo circumfluam, quod nec remis facile inpellentibus cedat, nec ventorum flatibus intumescat, credo, quia remotae longius terrae causas motibus negant: quippe illic latius quam usquam aequor extenditurexalare nebulas, madefacta humo Oceani crebris excursibus, ut subtectus sol per illum pene totum fediorem,
Abbreviated transcription (Latin):
agens grimo aldũ ex horta tuse: utue¬
nir& & langobardor regnũ qđ ado¬
lescentes ger mani dissipabant. ipse
arriper& qui& tate maturus con¬
silio ꝓuidus & urib fortis exister&
Crimo ald haȩc audiens. mox animum
ad regnũ langobardoꝵ obtinendum
erex̃. Ordinatoq apud bene uentũ
romo aldo suo filio duce: ipse cũ electa
manu ticinũ ꝓfecturus iter arripuit.
acꝑ om̃s ciuitates quas obuiam habu¬
i sibi amicos & ad iutores adregnũ
ꝑcipiendũ asciuit: Tra semũ dũ uõ
comitẽ capuanũ ꝑ spoletiũ & tuscian
direx ut eiregionis langobar dossuo
consortio co aptar& Quiimperata sibi
stremite ꝑficiens eicũ multis adiutorił
apua emiliã mitinere occur rit: drul
iro ala cũppe placentiã eũ robusta
uro: multitu dine adueniss& gra¬
uadũ qulegat᷑ adeũ misus ago dibit
fuerat. tic inũ p̾ misit ut eidẽ gedibto
desuo aduentununtiar&: Quiad go¬
dibtũ ueniens. grimoaldũ citius aduen¬

Expanded text:
agens, Grimualdum exhortatus est, ut veagens, Grimualdum exhortatus est, ut veniret et Langobardorum regnum, quod adulescentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus et viribus fortis existeret. Grimuald haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum obtinendum erexit. Ordinatoque apud Beneventum Romualdo suo filio duce, ipse cum electa manu Ticinum profecturus iter arripuit, ac per omnes civitates quas obviam habuit, sibi amicos et adjutores ad regnum cipiendum adscivit. Transemundum vero comitem Capuanum per Spoletium et Tusciam direxit, ut eius regionis Langobardos suo consortio coaptaret. Qui imperata sibi strenue perficiens, ei cum multis adiutoribus aput Aemiliam in itinere occurrit. Igitur Grimuald, cum prope Placentiam cum robusta virorum multitudine advenisset, Garipaldum, qui legatus ad eum missus a Godeperto fuerat, Ticinum praemisit, ut eidem Godeperto de suo adventu nuntiaret. Qui ad Godepertum veniens, Grimualdum citius adven
Abbreviated transcription (Latin):
acribabtis miunda ꝑfusus & ab augusto
defonteleuatus ca tholica fide cfirmatẽ¬
Multisq munerib ab augusto honoratis
accepta sua coniuge laetus & gaudens
ad suam patriam repedauit: Circahȩc
tẽpora mortuo apud foro iuli grasulfo
duce foro iulensi: ducatũ ago regendũ
suscepit. Apud spoletũ qͦq theudelapo
defuncto atto eidem ciuitatiductor
lan gobardos rexerat diem obiens regnũ
btus quidẽ ticimi sedẽ regni babuit᷑
Pertarit uõ incuuitate mediolanensi
Inter quos frĩ facientib maligins ho¬
minib: discordiae & odiorũ fomes surrex̃
in tantum : ut alter alterius regnũ inua¬
dere conaret̃. Iua dere godebtus ga¬
ribaldũ taurinatiũ ducẽ ad grimoald
bene uentanoꝵ stre nuũ tunc ductorẽ
direx̃ inuitans eũ ut quantonius uenir&.
& sibi ad uersus ger manũ suũ ꝑtarit au¬
xilium ferr& regis q filiam suamger¬
manã ei sedaturũ ꝓmittens. sealegat᷑
ipse fraudulenter contra suum domuitũ

Expanded text:
sacri baptismatis unda perfusus et ab augusto sacri baptismatis unda perfusus et ab augusto de fonte leMultisque muneribus ab Augusto honoratus, accepta sua conjuge laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo apud duce, Foroiulensem ducatum Ago regendum suscepit. Aput Spoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem civitati ductorLangobardos rexerat diem obiens, regnum pert quidem Ticini sedem regni habuit, Perctarit vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit in tantum, ut alter alterius regnum invadere conaretur. Qua de re Godepertus Garipaldum Taurinatium ducem ad Grimuald Beneventanorum strenuum tunc ductorem direxit, invitans eum, ut quantotius veniret et sibi adversus germanum suum Perctarit auxilium ferret, regisque filiam, suam germanam, ei se daturum promittens. Sed legatus ipse fraudulenter contra suum dominum
Abbreviated transcription (Latin):
gustũ direx̃. quatenus eidẽ suam uxorẽ
red der&: Quicũ adimperatorẽ ueni¬
entes uerba regis ꝑsarum nuntiant. qui
suam requirebat reginã. imperatorhec
audiens remq: omnino ignorans. eisres¬
ponsũ reddit dicens deregina quã
queritis. fa temur nos nihilscire p̃ter
qd adnos hic aliqua mulier priuato
habitu aduenit. Legatui õresponder
moxut eã legati conspitiunt. adeuis
uestigia ꝓuoluuntur. eiq uenerabiliter
quia eã suusuir requirer& suggerunt:
Iuibilla respondit: Ite renuntia teregi
ur̃o & domino quia nisicut egoiã credidi
ita & ipse in xp̃m crediderit. me iã ultra
consor tẽ tori habere non poterit. Quio
multa: Reuersi legati ad patriam.
uniuersa qua audierant reginunciant:
Quinihil moratus cũ sexaginta milibus
uiris. constantinopolim pacifice adim¬
peratorẽ uenit: A quo gratanter &
satis digne susceptus est : Qui cũ uniuer¬
sis xp̃m dnm̃ credens parit̃ cõ om̃ibus

Expanded text:
gustum direxit, quatenus eidem suam uxorem gustum direxit, quatenus eidem suam uxorem redderet. Qui ad imperatorem venientes, verba regis Persarum nuntiant, qui suam requirebat reginam. Imperator haec audiens remque omnino ignorans, eis responsum reddidit dicens: "De regina, quam quaeritis, fatemur nos nihil scire, praeter quod ad nos hic aliqua mulier privato habitu advenit". Legati vero responderunt mox eam legati conspiciunt, ad eius vestigia provolvuntur eique venerabiliter, quia eam suus vir requireret, suggerunt. Quibus illa respondit: "Ite, renuntiate regi vestro et domino, quia, nisi, sicut ego iam credidi, ita et ipse in Christum crediderit, me iam ultra consortem thori habere non poterit". Quid multa? Reversi legati ad patriam, universa quae audierant suo regi renuntiant. Qui nihil moratus, cum sexaginta milibus viris Constantinopolim pacifice ad imperatorem venit, a quo gratanter et satis digne susceptus est. Qui cum universis Christum dominum credens, pariter cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
& quinq regnauerat annis. huic successit
in regimine aripert. filius gundualdi
qui fuerat germanus teudelindaereginȩ
H ic condidit apud ticinũ oraculũ dñi
saluatorise quod ex traportã occidentalẽ
que dr̃ maraenealitũ est. quod or nam̃us
darus derorarit &alistantus sufficien
His dieb defuncto eracdio augusto
apud constantinopolim. hera clonius
ei filius cũ matre martia regniiura sus¬
cepit rexq imperiũ duob annis. Quo
uita decedente: successit in loco ei con¬
stantinꝰ germanꝰ eiꝰdẽ. alius filius hera
clii. imperauitq mensib sex hoc & iam
mor tuo. constantius eiusdẽ filius ad
regni dignitatẽ ascendit. tenuitꝗregñ
Annis octo & uiginti XLUIIII.
ir cahaec tẽpora. regis ꝑsarũ coniux
nomine cesara. deꝑside exiens cũ pau¬
ali quot dies ut desiderabat. baptismũ
consecuta & ab augusta desacro fonte
leuata est. Qd uir eius ꝑsarũ rex au¬
diens. legatos constantinopolim ad au¬

Expanded text:
et quinque regnaverat annis. Huic successit et quinque regnaverat annis. Huic successit in regni regimine Aripertus, filius Gundualdi, qui fuerat germanus Theudelindae reginae. Hic condidit apud Ticinum oraculum Domini Salvatoris, quod extra portam Occidentalem, quae dicitur Marenca, situm est, quod ornamentis variis decoravit, et substantiis sufficienHis diebus defuncto .Eraclio augusto apud Constantinopolim, Heraclones, eius filius, cum matre Martina regni iura suscepit rexitque imperium duobus annis. Quo vita decedente, successit in loco eius Constantinus, germanus eiusdem, aliclii, imperavitque mensibus sex. Hoc etiam mortuo, Constantinus, eiusdem filius, ad regni dignitatem ascendit tenuitque regnum annis octo et viginti. 50. Circa haec tempora regis Persarum coniux nomine Cesara de Perside exiens, cum paualiquod dies, ut desiderabat, baptismum consecuta et ab augusta de sacro fonte levata est. Quod vir eius Persarum rex audiens, legatos Constantinopolim ad au
Abbreviated transcription (Latin):
Qualidissimo pugiligut t̃ en ferire tus
ac libito retro iruebat inpul sssu
Ueritatem in xp̃olo quor hoc bupse
erotuliti quihos iosum suis ocalis factũ
uidit:
Hodo ald igit᷑ post funus patris. lan¬
A gobardoꝵ regnũ suscipiens gundi¬
bergã agilulsi & teudelindae sibi filiam.
in matrimonio sociauit: haec gundib¬
ga regina ad instar suae genetricissic̃
illa inmodicia sic & ista intraticinensẽ
ciuitatem basilicã in honorẽ beatuoh
argento peplisq decorauit. rebusq sin¬
gulis opime ditauit: inqua & eiuscorp
tumulatũ qui escit: Haetdũ de crimine
ad ulterii apud urum accusata fuiss&
ꝓprius ei seruus carellus nomine. arege
expetut ut cumeo qui reginae crimen
ingesserat. ꝓcastitate sua domine mono¬
machia dimicar&. Quidũ cũ crimina¬
tore illo singulare certamen inisset.
eum cuncto populo adstante. superauit:
cuiusdã langobar distuprass&: ab eodẽ
inter fectus est: postquã septẽ diebus

Expanded text:
a validissimo pugili guttur eius feriretur, a validissimo pugili guttur eius feriretur, sic subito retro ruebat inpulsus. Veritatem in Christo loquor; hoc mihi ipse retulit qui hoc ipsum suis oculis factum vidit. Rodoald igitgobardorum regnum suscipiens, Gundibergam Agilulfi et Theudelindae sibi filiam in matrimonium sociavit. Haec Gundiberga regina ad instar suae genitricis, sicut illa in Modicia, sic et ista intra Ticinensem civitatem basilicam in honorem beati Joargento peplisque decoravit, rebusque singulis optime ditavit, in qua et ejus corpus tumulatum quiescit. Haec cum de crimine adulterii apud virum accusata fuisset, proprius ejus servus Carellus nomine, a rege expetiit, ut cum eo qui reginae crimen ingesserat, pro castitate suae dominae monomachia dimicaret. Qui dum cum criminatore illo singulare certamen inisset, eum cuncto populo astante superavit. cujusdam Langobardi stuprasset, ab eo interfectus est, postquam septem diebus
Abbreviated transcription (Latin):
filium adi as fillas genuit: Ouicui
uir belli cosissimus & ubiq insignis. ue¬
nientib eo tp̃r grecis ut oraculũ sc̃i
archangeli inmonte gargano situm
dep̃darentur: grimoald suꝑ eos cũ
exercitu ueniens ultima eos caede
prostrauit: XLU
tuõ rex rothari postquã annos
sedecim & m̃sesquatuor regnum
tenuerat uita decedens. langobas¬
doꝵ eegnũ rodo ald suo filio reliq̃t:
Hic cũ iuxta basilicã beatuio hannis
babtistȩ fuiss& humatus. post ali¬
quantũ tẽpꝰ. quidã iniqua cupidita¬
te succensus. eius sepulchrũ noc tuui
A peruit. & quic quid inor namentis
corporis repperit abstulit: Cuibeat᷑
ohannes ꝑuisionẽ apparens. eum
uehem̃ter ex terruit eiq dixit.
Cur ausus es corpus istius hominis con¬
angere:: Fuerit lic& non rectecre¬
Sens. tam̃ mihi secõmendauit: Quia
igie᷑ hoc facere p̃sũpsisti: numquam
inmeambasilicã deinceps ingressum
habebis: Qod ita qͦq factum est:
ius oraculũ ingredi. statim uelut

Expanded text:
filium et duas filias genuit. Qui dum esset vir bellicosissimus et ubique insignis, venientibus eo tempore Grecis, ut oraculum sancti archangeli in monte Gargano situm depraedarent, Grimuald super eos cum exercitu veniens, ultima eos caede prostravit. 47. At vero rex Rothari postquam annos sedecim et menses quattuor regnum tenuerat, vita decedens, Langobardorum regnum Rodoald suo filio reliquit. Hic cum iuxta basilicam beati Iohannis baptistae fuisset humatus, post aliquantum tempus quidam, iniqua cupiditate succensus, eius sepulchrum noctu aperuit et quicquid in ornamentis eius corporis repperit abstulit. Cui beatus Iohannes per visionem apparens, eum vehementer exterruit eique dixit: 'Cur ausus es corpus istius hominis contingere? Fuerit licet non recte credens, tamen mihi se commendavit. Quia igitur hoc facere praesumpsisti, numquam in meam basilicam deinceps ingressum habebis'. Quod ita quoque factum est. is oraculum ingredi, statim velut
Abbreviated transcription (Latin):
regnabat qđ germanus ci eã extintꝰ
quanta potuit uelocitate fugã ar ripu¬
it. atq: ad regẽ a uarorũ cacanũ per¬
uenit. uxorẽ redelindã & paruulum
filium nomine cuninc ꝑtũ relinquens
quos grimo ald bene uentũ in exilium
direx̃ his itagestis garibalđ cuius
bistigatione & certamine ista pa¬
trata sunt. & ñ solũ haec egerat. sed
& fraudẽ in legatione sua fecerat.
dũ munera quaȩ deferre beneuen¬
tũ debuerat ñ integra deportas.U¬
s&. taliũ ergo operũ patrator. UI¬
non diulae tatus est: Erac quidã uiii¬
par uulus homunculus ex ꝓpriafa ui¬
milia godibti oriunđ inciuitate
taurinatiũ. Iscũ garibaldũ ducem
ipso sacratissimo paschalidie ado¬
rationẽ inbeatiiohannis basilicã
uenturũ scir&. suꝑsacrũ baptiste¬
rii fontẽ conscendens. leuaq manu

Expanded text:
regnabat, quod germanus eius esset extinctus, quanta potuit velocitate fugam arripuit adque ad regem Avarum cacanum pervenit, uxorein Rodelindam et parvulum filium nomine Cunicpertum relinquens, quos Grimuald Beneventum in exilium direxit. His ita gestis, Garipaldus, cuius instigatione et certamine ista patrata sunt — et non solum haec egerat, sed et fraudem in legatione sua fecerat, dum munera, quae deferre Beneventum debuerat, non integra deportasset — talium ergo operum patrator non diu laetatus est. Erat quidam parvus homunculus ex propria familia Godeperti oriundus in civitate Taurinatium. Is cum Garipaldum ducem ipso sacratissimo paschali die ad orationem in beati Iohannis basilicam venturum sciret, super sacrum baptisterii fontem conscendens laevaque manu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inlit toremarissit& sunt. usq
ad francorũ fines coepit: Opitgiũ
qͦq ciuitatẽ inter tar uisium &foro¬
iulani positã parimodo expignauit¬
& diruit: Cum rauennatibus &¬
romanis bellũ gessit ad fluuium
emiliae qđ scul tenna dr̃. in quo
bello apar teromanoꝵ reliquis
terga dantib: octomilia cecidert̃:
Eotpr̃ magnus romȩ terrae motus
factusẽ. magnaq tuic fuit in unda¬
tio aquarum. Post haec fuit clades
scabierũ itaut nullus potuis set
mor tuũ suũ agnoscere: ꝓpt̃ nimiũ
inflationis tumorẽ: Apud beneuen¬
tum uõmor tuo roduald duce.
qui ducatũ quinq rexerat annis.
into ald ei germanus dux effec¬
iusest guber nauitq ducatum
sã nitlcum anis quinq & uugoii

Expanded text:
quae in litore maris sitae sunt usque quae in litore maris sitae sunt usque ad Francorum fines cepit. Opitergium quoque, civitatem inter Tarvisium et Foroiuli positam, pari modo expugnavit et diruit. Cum Ravennantibus Romanis bellum gessit ad fluvium Aemeliae quod Scultenna dicitur. In quo bello a parte Romanorum, reliquis terga dantibus, octo milia ceciderunt. Eo tempore magnus Romae terrae motus factus est, magnaque tunc fuit inundatio aquarum. Post haec fuit clades scabearum, ita ut nullus potuisset mortuum suum agnoscere propter nimium inflationis tumorem. 46. s Aput Beneventum vero mortuo Raduald duce., qui ducatum quinque rexerat annis, Grimuald, eius germanus, dux effectus est gubernavitque ducatum Samnitium a
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentutis habentes quasi ꝓpriis fi¬
lus langobardos qui aderant cõ¬
mendauit. eisq dix̃ qđ melius eos
catũ quinq tenuerat annis. Aio¬
filius eius samnitũ ductor effectuse
Cui tamen rado ald & grimo aldsic̃
Qui aio. cũ anno & mensib quinq
beneuentanũ ducatũ regeret.
uenien tes sclaui cũ multitudine
nauiũ longa ciuitate seponto castra
posuer̃. qui occultas foueas circa
sua castra facientes. cũ aiosuꝑ
eos absentib rado ald. & grimo¬
ald ueniss& eosq debellare uell&.
equus eius in unã dehiisdẽ foueis
cecidit atq inruentibus suꝑeũ
sclauis. simul cũ aliquaitis aliis
extinctus est osidodrũ adrala
nuntiatũ scussoe ectdto uenis
niores adbellũ reddidiss&: moxsaꝑ
eos in ruens magnaq eos strage pro¬
sternens. & uonis mor tẽ ultus est.¬
& de illis finib cosqui remanserant
hostes fugã petere coegit: Igitur
rotharirex romanoꝵ ciuitates
ab urbe tuscia lunensi uniuersas

Expanded text:
juventutis habentes, quasi proprios fijuventutis habentes, quasi proprios filios Langobardis qui aderant commendavit, eisque dixit quod melius eos catum quinquaginta tenuerat annis, Aio, eius filius, Samnitum ductor effectus est; cui tamen Radoald et Grimoald sicutQui Aio cum iam annum et mensibus quinque Beneventanorum ducatum regeret, venientes Sclavi cum multitudine navium, non longe a civitate Seponto castra posuerunt. Qui occultas foveas circa sua castra facientes, cum Aio super eos, absentibus Raduald et Grimoald, venisset eosque debellare vellet, equus eius in unam de eisdem foveis cecidit, atque inruentibus super eum Sclavis, simul cum aliquantis aliis extinctus est. Quod cum Raduald nuntiatum fuisset, cito veniens, niores ad bellum reddidisset, mox super eos inruens magnaque eos strage prosternens, et Aionis mortem ultus est et de illis finibus eos qui remanserant hostes fugam petere coegit. 45. Igitur Rothari rex Romanorum civitates ab urbe Tusciae Lunensi universas
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt : Nos aut̃ catholici patrẽ
eadẽꝗ gła confitemur. huiustem¬
poribus pene ꝑom̃s ciuitates regniei
duo ep̃i erant. unuscatholicus & alt̃
arranus Inciuitate qͦq ticinensi
usq̃ nunc ostenditur ubi arrianus
siusnomire. ad fidem catholicam
Hic rotharirex langobardor leges
quas sola memoria. & eĩ re tinebant
scriptores. in seriem cõposuit. codicẽq
ipsum edictum Appellari praecepit:
Erat aut̃ iam ex quo langobar di
initaliã uenerant annus septuage
simus. sicut idem rex insuedicti
testatus est ꝓlogo Adhuncregẽ
grichis. dibene uenti filium suũ
uonẽ distut Quicũ rauennã
ienifseti gicinũꝑgens ibier dma¬
ẽnorũ nixitta talis potiodataẽ.
apudba silicã scĩ eiseburesidens baptisteriũ habuit.
cum̃ tamen aecłie catholicae alius ep̃s p̃lideret
quae eũ mente excedere faceret.
pat᷑. iã maturus annis addiem ꝓ¬
pin quass& ultimum. sciens filium
suum aionẽ non rectieẽ sensus
rodo aldũ. & grimoaldũ iã florẽ

Expanded text:
dicunt; nos autem catholici Patrem eademque gloria confitemur. Huius temporibus pene per omnes civitates regni eius duo episcopi erant, unus catholicus et alter Arrianus. In civitate quoque Ticinensi usque nunc ostenditur, ubi Arrianus ius nomine, ad fidem catholicam  rexit. Hic Rothari rex Langobardorum leges, quas sola memoria et usu retinebant, scriptorum serie conposuit codicemque ipsum edictum appellari praecepit. Erat autem iam ex quo Langobardi in Italiam venerant annus septuagesimus septimus, sicut idem rex in sui edicti testatus est prologo. Ad hunc regem Arichis dux Beneventi filium suum Aionem direxit. Qui cum Ravennam venisset, Ticinum pergens, ibi ei Romanorum malitia talis potio data apud basilicam Sancti Eusebii residens, baptisterium habuit, cum tamen ecclesiae Catholicae alius episcopus praesideret. quae eum mente excedere faceret; pater, iam maturus annis ad diem asset, sciens filium suum Aionem non recti esse sensus, Radoaldum et Grimoaldum, jam florem
Abbreviated transcription (Latin):
causa uenerat eiq sororẽ accepturus
ex̃ hospitiũ intrapalatiũ haber&
Qđ ita qͥq factũ ẽ Nã adueniens gri¬
moald intrapalatiũ. hospiciũ accep̃
sdẽ uõ garibald totius nequitie semina¬
tor godibto ꝑsuasit ut ñ alit̃ quã lorica
ueste indutus. cũ grimo aldo locutur
uenir&. asserens quia grimo ald eũ¬
occidere uell&. Rursus idẽ fallendi
artifex ad grimo aldũ ueniens dixit.
rica subueste gestare: Quid plura:
Cũ ad conloquiũ die crastino uenissent.
& go dib̵cũ post salutationẽ grimo alđ
amplexatus e&. statimsen sit qđ lo¬
ricã subueste gestar&: Necmora.
euaginatogladio eũ uita priuauit.
regnũq eiꝰ & hominũ potentiã inua¬
dens suae subdidit ditioni: habebat
aut̃ tunc godibt̃ dã filiũ par uulũ nomẽ
ragin

Expanded text:
 sororem accepturus esset, hospitium intra palatium haberet. Quod ita quoque factum est. Nam adveniens Grimuald, intra palatium mansionem accepit. Isdem vero Garipald totius nequitiae seminator Godeperto persuasit, ut non aliter quam lorica sub veste indutus cum Grimualdo locuturus veniret; asserens, quia eum Grimuald occidere vellet. Rursus idem fallendi artifex ad Grimualdum veniens dixit, ricam sub veste gestare. Quid plura? Cum ad conloquium die crastino venissent, et Godepertum post salutationem Grimualdus amplexatus esset, statim sensit, quod loricam sub veste gestaret. Nec mora, evaginato gladio eum vita privavit. Regnumque eius et omnem potentiam invadens, suae subdidit ditioni. Habebat autem tunc Godepert iam filium parvulum nomine Ragin
Abbreviated transcription (Latin):
brata ueluti cũ luna sub nube ẽ consti¬
tuta: Post haec mense februariodieme¬
dia stella ab occasu exiit. quȩ cũ magno
fulgore in partes orientis declinauit
De lunc mense martio bebius
eructuaũ ꝑdies aliquot & om̃a uirentia
circũ quaq p̃puluere & cinere illius ex¬
terminata sunt :¬
unc sarracenoꝵ gens infidelis & dõii¬
mica. exagypto in africã cũ nimia mul¬
titudine ꝑgens. obsessam cartaginẽ
coepit captamq crudeliter depo.
nter haec constantinus
imperator apud constantinopolim
moritur. & eius minor filius iustinia nꝰ
romanor rognũ suscepit. cuius ꝑdecẽ
annos gubernacula tenuit: hic a fri¬
cã as arracenis abstulit. & cũ eisdem

Expanded text:
brata, veluti cum luna sub nube est constibrata, veluti cum luna sub nube est constituta. Post haec mense Februario die media stella ab occasu exiit, quae cum magno fulgore in partes orientis declinavit. Dehinc mense Martio Bebius eructuavit per dies aliquod, et omnia virentia circumquaque prae pulvere et cinere illius exterminata sunt. 10. Tunc Sarracinorum gens infidelis et Deo inimica ex Aegypto in Africam cum nimia multitudine pergens, obsessam Cartaginem cepit captamque crudeliter depopu 11. Inter haec Constantinus imperator aput Constantinopolim moritur, et eius minor filius Iustinianus Romanorum regnum suscepit, cuius per decem annos gubernacula tenuit. Hic Africa a Sarracenis abs