comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum ueteribus copns arioiusti se se cominycis¬
set: mnrus facile resisti posset. Itaq re frumen¬
taria ꝙͣ celerrime potuit comparata. magnis
itineribus ad ariouistum contendit. Curtis¬
elui iuam processisset nunciatum est ei ario¬
iustum cum suis omnibus copis ad occupan¬
dum uesuncionem quod est oppiclum maxi¬
mum scquanorum contendere. Triduiq uiã
a suis fimbus cliscessisse. Id ne accileret magno¬
pere precauendum sibi cesar existimabat. Nãq
ominum rerum que ad bellum usi erant: sũ¬
ma erat in eo oppido difficultas. Idq sic natura
loci mumebatur. ut magnam ad ducendũ bel¬
lum cdaret facultatem ꝓpterca qđ flumen aldu¬
asclubis ut ciremo circumductum. pene totum
oppicdum cingit. Reliqum spacium qđ est nõ
amplus pedum sexcentorum qua flumen int̾¬
mutit: mons continet magna altitudine. ita ut
radices montis ex utraq parte ripe fluminis cõ¬
tnigant. Hunc murus circunclatus aicem efficit.

Expanded text:
cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxiscum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Arioistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit
Abbreviated transcription (Latin):
Magnam cesarem mniriani faccre qui suo aduc̃¬
tu uec tigalia sibi deteriora faceret. Hedius se
obsides redditurum non eͣe. neq hnis. neq corũ
socns miuria bellum illaturum. si m eo manerei
qđ comicnisset. stipendiumq quot aimis pen¬
Acrẽt. Si id non fecissent. longe hns fraternũ
nomen .p .i. atfuturum. Qd̃ sibi cesar denunci¬
aret se heduorum inurias non neglecturum:
pemmem secum sme sua ꝑnicie contendisse.
cum uellet congrederetur. intellecturum quid
ĩuicti gerinam exercitatissinn m armis qui ĩ¬
ter amios.xiii. tectum non subissent. uirtute
possent. Hec codem tempore celari mandata re¬
ferebantur.  legati abhedius s a ticuoris ueĩebãt.
iusti rehimere potuisse. Treucri autem pagos
centum sueuorum ad ripas rheni consedisse
qui thenum transire conarentur. Hns preesse
nasuam & cimberium fratres. Quibus rebus
cesar uehementer comnnotus. maturandum
sibi existimauit. ne si noua manus sueuorum

Expanded text:
Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo advenMagnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: visti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum
Abbreviated transcription (Latin):
ab hedius redderet. sequanisq ꝑmitteret ut qͦs
illi haberent. uoluntate cius reddere illis licer&
ne ue heduos inuria lacesceret. ne ue hiis secus¬
q eorum bellum inferret. Si id ita fecisset: si
eo futuram. Si non impetraret se se quomam
o. messala. L. pisone consulibus. senatus cen¬
siusset utiq quicunq galliam prouinciam op¬
tmeret. qđ cõmodo iei.pu. facere posset. Hedu¬
os ceterosq anncos po .ro. defenderet. se se hedu¬
orum imurias non neglecturum.
Ad hec ariomstus respondit. uis cc̃ belli ut hnqͥ
uicissent. hns quos uicissent quem admodum
uellent imperarent. Ile .p.r. uictis non ad alte¬
rius prescriptum: sed ad suum arbitrium mi¬
perare consuesse. Si ip̃c po ro. non prescriberet
queni admoclum suo iure uteretur:. non opor¬
tere se apo. ro. in suo unc mipediri. Heduos si¬
bi qm̃ belli fortunam temptansent. E armii cõ¬
gressi ac iuperati ee̾nt.stipendiarios esse factos.

Expanded text:
ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibeo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item populum Romanum victis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos.
Abbreviated transcription (Latin):
cesare opus: se se ad eum uenturum fuisse. si qͥd
ille a se uelit. illum ad se uenireꝰ oportere. Freterca
seꝰ neq smeꝰ exercitu in cas partes gallie uenire au¬
deit quas cesar possideret. neq exeratum sinc̾
magno ꝯmeatu atq emulmmiento in unũ locũ
contrahere posse. Sibi autem mirum uideri.
quid i sua gallia quam bello uicisset. aut cesari
aut onnino . po.ro. negoen eẽt. Hns responsis
ad cesarem delegatis. iterum ad cum cesar lega¬
tos cum hns mandatis mittit. Qđ tanto suo.
po.q rͥo. beneficio affectus. cum in consolatu suo
rex atq amicus a senatu appellatus est. Hanc si¬
bi po.q ro. graciam referret. ut colloquium
uenire miutatus grauaretur. Neq de cõmu¬
ni re dicendum sibi & cognoscendum putaret
hec ẽẽ que ab cõ postularet. Rimum ne quam
multitudinem ampluis transrhenum in galli¬
am traduceret. Demde obsides quos haberet

Expanded text:
Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam referret ut in conloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet
Abbreviated transcription (Latin):
In primis qđ heduos fratres consanguineosq sepe
numero a senatu appellatos. in seruitute atq inditio¬
ne uidebat germanorum tencri. eorumq obsides
ẽc̃ apud arionistum ac scquanos intelligebat. qđ
sccre rhenum transire. E in galliam magnam co
debat. neq sibi homines feros ac barbaros optem¬
pcraturos existimabat. quin cum omnem galliam
occupauissent. ut ante cimbri theutomq fecissẽt.
in prouinciam exirent. atq mnde in ytaliam contẽ¬
derent. presertim cum scquanos a prounicia nr̃a
rhodamis diuideret. Quibus rebus quam matur¬
rimie occurrendum putabat. Ipse autem ariom¬
stus. tantos sibi spiritus. tantam airogantiam
sumpserat. ut ferendus non uideretur. Quam
obrem placuit ei. ut ad arionistum mitteret
qui ab eo postularent uti aliquem locum me¬
clium utriusq colloquio deligeret. Uelle se se
de repi. ꝙ summis utriusq rebus cũ eo agere.
Ei legationi ariomstus respondit. si quil ipsi a

Expanded text:
in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quoscere Rhenum transire et in Galliam magnam eorsum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a
Abbreviated transcription (Latin):
quani respondere. s in eadem tristicia taciti per¬
manere. Cum ab hiis sepius quereret. neq ullam
omnmno uocem exprimere possent. Idem diui¬
ciacus heduis respondit. hoc ẽẽ miseriorem et gra¬
uorem fortunam sequanorum ꝙͣ ceterorum. qđ
soli ne m occulto quidem queri. neq auxilium
implorare auderent. absentisq ariomsti crudeli¬
tatem uelut si coram adesset.horrerent. ꝓpterca
qł reliquis tamen fuge facultas daretur. seqͣms
uero qui intra fines suos arionistum recepissent.
quorum opida omina in potestate eius essent.¬
onnes cruciatus eẽnt perferendi. Hns rebus cogni¬
tiĩ cesar. gallorum ammos uerbis confirmauit.
pollicitusq est sibi cam rem cure futuram. Ma¬
gnam se habere spem ꝙ beneficio suo & auctori¬
tate adductum arionistum. finem imiuriis factu¬
rum. Hac oratione habita. concilium diisit. et
secundum ea. multe res eum hortabantur. quare
sibi eam rem cogitandam ꝙ suscipiendã putaret.

Expanded text:
quani respondere, sed in eadem tristitia taciti perquani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent,omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret,
Abbreviated transcription (Latin):
rracundum. temerarium. non posse eius impia
diucius sustinere. insi si quid in cesare . po.q: ro.
sit auxiln. ommibus gallis idem eͣẽ faciendum.
qđ heluecn fecerunt ut domo enugerent. Aliud
domicilium alias sedes remotas a germans pe¬
tant. fortunam q quecunq accidat̃. experiantur.
Nec si eminciata ariomsto sint. non dubitare qum
de ommibus obsidibus qui apud cum sint gra¬
uissimum supplicium sumat. Cesarem uel aue¬
toritate sua atq exercitus. uel recenti iuctoria. uł
nomnie po.ro. deterrere posse. ne maior multi¬
tudo germanorum rhenum reducatur. galliam¬
ꝙ omnem ab arionisti iniuria posse de fendere.
Hac oratione ab cdiuiciaco habita: onmes qui ade¬
rant magno fletu auxilium acesare petere cepe¬
rinit. Ainmaducitit cesar. unus ex ommibus: scꝗͣ¬
nos nchil carum rerum facere. quas ceteri facerẽt.
sed tristes capite demisso terram intueri. Eiuis rei
que causa eẽt miratus. ex ip̃is que siuit. Nihil se¬

Expanded text:
iracundum, temerarium: non posse eius imperia, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Se
Abbreviated transcription (Latin):
sidibus teneretur. S penis uictoribus seqͣms¬
ꝙͣ hedius uictis accidusse. ꝓpterca qđ ariomitus rex
germanorum in eorum finbus consedisset. terti¬
amq partem agri sequam qui ccͣnt optimus to¬
cuis gallie occupausset. Et minc de altera ꝓte
terciẽ sequanos discedere iuberet. ꝓpterea qđ pau¬
cis mensibus ante. harudumi milia hominum
xxiiii. ad eum uenissent: quibus locus ac sedes
pararentur. futurum c̃ẽ pauas annis uti onmnes
ex gallic fmibus pellerentur. atq onnies germa¬
in rhenum transirent. Heq enini conferendum
ẽeꝰ gallicum cum germanoruni agro neq hanc cõ¬
suctudiiem uictus cum illa comparandam.
Ariomstus auteni ut semel gallorum copias fece
be & crudeliter imperare. obsides nobilissimi cuius¬
q liberos poscere. & in eos omnia exempla crucia¬
tusq edere: si qua res non ad nutum aut ad uo¬
luntatem eiuĩ facta sit. hominem ẽẽ barbarum

Expanded text:
sidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequansidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum,
Abbreviated transcription (Latin):
quniclecini rhenun transisse. Fostcaqͣ agros ꝙ
cultum & copias gallorum. homines feri ac bar¬
bari acclamassent: traducꝰtos plures. minc cẽ mn
gallia ad.c.xxͦ. mimerum. Cum hiis eduos eorũ¬
ꝙ clientes. semel atq iterum amus contendisse
nem equitatum amisisse. Quibus prelns cala¬
mitatibusq fractos. qui ⁊ sua uirtute & publice
rei hospicio. atq amicicia plurimum ante in gal¬
lia potuissent. coactos c̃e sequams̃ obsides dare.
nobilissimos ciuitatis: & iurciurando ciuitatem
obstringere. se se neq obsides repetituros. neq au¬
xilium apo.ro. imploratinos. neq recusaturos.
quos minus ppetuo sub illorum ditione atq im¬
ꝑio ẽẽnt. Unum ẽẽ ex ommi ciuitate heduorũ
qui adcluci non potuerit ut iinaret. aut liberos
suos obsides daret. Ob eann rem se ex ciuitate ex¬
fugisse ꝙ romã ad senatum uenisse auxilium
postulatum. qđ solus neq iure iurando. neq ob¬

Expanded text:
milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse;nem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque ob
Abbreviated transcription (Latin):
su ab co petere uellent. Ea re ꝑmissa. diem con¬
cilio constituerunt. S iure iurando ne quis eꝰ¬
nunciaret insi quibus commnum concilio mã¬
datum eeͣt: inter se sanxerunt.
Co concilio dimisso ndem principes cuutatum qͥ
ante fuerant ad cesarem. reuerterunt. petierunt¬
q uti sibi sccreto in occulto de sua omniumq
salute cum agere liceret. Ea re impetrata se se
omnes flentes cesari ad pedes proiecerunt non
minus id se contendere ꝙ laborare. ne ea que di¬
xissent ut enunciarentur ꝙͣ uti ea que uellent:
impetrarent. ꝓterea qđ si enunciatum eeͣt. sũ¬
mum in cruciatum se uenturos uiderent. Locu¬
tusq est prohiis cliuiciacus heduus. gallie tociꝰ
fac tiones cẽ duas. Harum alterius pricipatũ
tencre heduos. alternis aruernos. Hn cum tanto ꝑe
de potentatu inter se multos annos contenderet̾
factum c̃ẽ uti ab aruernis sequamsq germani mͥ¬
cecle accrsserentur. Horum primo milia arciter

Expanded text:
su ab eo petere vellent. Ea re permissa diem consu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter
Abbreviated transcription (Latin):
aucenta.lxmi. Tulnigorum milia xxxui. Lato¬
brinigorum. xmi. Rauracorum xxiii.oionii
xxeii ex hns qui arma possent fene ad milia no¬
naginta duo. Sumina omnum fueruni ad
milia. cccheym. Eorum qui domo redierunt cẽ¬
suhabito ut cesar imperauerat. reptus est mi¬
merus milium .c.E .x.
Bello helueciorum confecto. tocius fere gallie lega¬
ti prmicipes ciuitatum. ad cesarem gratula turer
comierierunt. Intelligere se se tam q si pro ueten¬
bus helueciorum iiuriis. po ro. abhus peuas
bello repetisset. tamen cam rem nonniinus ec ũ
eo consilio florentissimis rebus domos suas hel¬
uecii reliquissent. uti toti gallic bellum inferrẽt
imꝑioq potirentur. Locumq domicilio ex ma¬
gna copia deligerent. quem ex omni gallia o¬
portunissimum ac fructuosissimum uidicas sct̃.
Reliquas ciuitates stipendiarias haberet. Fetie¬
runt uti sibi concilium gallie in diem certam
se habere quasdam res. quas ex cominumi consẽ¬

Expanded text:
CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, LatoCCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usuterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam se habere quasdam res quas ex communi consen
Abbreviated transcription (Latin):
rauit ut hns frumenti copiam facerent. ip̃os. opi¬
da uicosq quos incenderant: restituere ussit.
Id ca maxime ratione fecit. qđ noluit eum locũ
unde heluecni discescerant uacare. ne propter bo¬
intatem agrorum. germam qui transrhenum
incolunt. e suis fimbus. in helueciorum fines
transirent. ⁊ finitimi gallie prouinae allobro¬
gibus ꝙ cẽnt. Boios petentibus hedius qcł egox¬
quai uinrtute erant cogniti. ut in finibras sun col¬
locarent. concessit. Quibus illi agros dederaus
quosq postra i partem uiris libertatisq conde¬
tiouiem atq ipĩ erant receperunt. In castuis hel¬
ueciorum tabule reꝑte sunt. licteris gieas confe¬
ctt & acd cesarem relate. Iuibus in tabulis no¬
nonsmatim ratio confecta erat. qui nunicrus do¬
mo eorum exisset. qui arma ferie possent. ꝙ itẽ
separatim pueri. senes. mlieresq. quarum onii
rerum summna erat capitumi helueciorum miliã

Expanded text:
ravit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppiravit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium
Abbreviated transcription (Latin):
des prdiecissent suppliciterq locuti. fientes pã¬
cem petissent. atq cos in coloco quo cum ẽent
suum aduentum expec tare usisset: paruerĩt.
Co postq̃ sesm ptruemt. obsides arma. seruos q̃¬
ad eos ꝑ fugissent. poposcit. Dum ca conquirun¬
tur & conferuntur noc te intermissa arciter ho¬
minum milia sex eius pagi qui uerbigenus ap¬
pellatur sine timore ꝑterriti. ne armis traditis
supplicio afficerentur. snc spe salutis inducti. qđ
in tanta multitudine deditiorum suam fugã
aut occultari aut omnino ignorari posse existi¬
marent. Irima nocte e castris helueciorum egres¬
si. ad rhenum fniesq germanorum contendert᷑
Iuo ubi cesar rescrit quorum ꝑfines ierant. huis
uti conquirerent E reducerent si sibi purgati c̃e
uellent imperauit. Reductos in hostium num̾o
habuit reliquos obsidibus armis perfugis tradi¬
tis in deditionem accepit. Helueticos. tulngos.
erat quo famem tollerarent. allobrogibus impe¬

Expanded text:
des proiecissent suppliciterque locuti flentes pades proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, erat quo famem tolerarent, Allobrogibus impe
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea qđ pro uallo carros obiecerconie
locos supenore n ur̃os uemientes tela conitiebat
e nomiulli inter carros rotasq mataras ac
tragulas subiciebant. nr̃osq uuluera ban tas
Diutum eẽt pugnatum: impechimentis cas¬
tsq nr̃i potit sunt Ibi orgentoris filia eatop
uias ex fihiis capti sunt. Ex eo prelio araterbo¬
minum milia.c.xxx. superfuerunt. eace tosa
nocte continenter ierunt. Nullam partem .i¬
itis itmere intermisso in fines lguonin dic
quarto peruenerunt. Cumq propter uulñ ae
militum et propter sepulturami oecc soriun no¬
s triduum morati eos sequi non potuissen.
cesar ad hingonas hr̃as nunciosꝙ misit. ne eos
frumento ne ue alia re iuuarent. Qui si urus¬
sent: se eodem loco quo heluecios habituruns
ipse triduo nterinisso cum ommibus copirs
eos sequi cepit. Heluecii ominum reram eopia
abducti: legatos deditionc ad eum miseriũ.
Qui cum mitmere conuenissent. seq. adl pe¬

Expanded text:
propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
uulneribus defessi. & pedem referre. ꝙ qđ mõs
suberat circiter mille passuum. eo se recipere ce¬
perunt. Capto monte: ꝙ subcedentibus nrĩs
bon & tulingi qui hominum milibus circiter
quindecim aginen hostium claudebant. &¬
in nouissimis presidio erant. ex itmere nros la
tere aperto aggressi circumuenere. Et id con¬
spicati heluecũ qui in montem se se receperant:
rursus instare & prelium reintegrare ceperunt.
Romani conuersa signa bibartita intulerunt.
Ermmia ꝙ secuncla acies ut uictis ac summotis
resisteret. tercia ut uenientes sustineret. Ita an¬
apiti prelio diu atq acriter pugnatum est. Di¬
ucus cum sustinere nr̃orum impetus non pos¬
sent: alteri se ut ceperant in montem recepert
Alteri ad impeclimenta q carros suos se contu¬
lerunt. Nam hoc toto prelio cum ab hora sep¬
tnna ad yesperum pugnatum sit: acluersũ
hostem nemo uidere potuit. Ad multam no¬
ctem etiam ad mipedimenta pugnatum est

Expanded text:
vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
xine conscripserat. & omnia auxilia colloca
interca sarcnias inunum locum confetri. E eũ
ab ħns qui in suꝑiore acie constiterant mum¬
n iussit. Heluccii cum ommibus suis carris secu¬
ti: impedimenta mynum locum contulerunt.
Ipsi confertissima acie reiecto nr̃o equitatu:
phalange facta sub primam nr̃am aciem suc¬
cesscrunt. Eesar primum suo. denide ommum
ex conspectu. remotis equis: ut equato omin¬
um periculo: spem fuge tolleret. cohartatus su¬
os prelium cominisit. Milites eloco superiore
pilis missis: facile hostium phalangem prefre¬
gerunt. Ea disiecta gladiis distuctis. m eos mi¬
petum fecerunt. Gallis magno ad pugnam e¬
rat impedmmento. qđ pluribus eorum scutisx
no ictu pilorum transfixis & conligatis cum
ferrum in se nflixisset: neq euellere. neq simstra
impedita satis cõmode pugnare poterant. Mł¬
ti ut clui iactato brachio preoptarent scutum
manu emittere & nudo corpore pugnare. Tã

Expanded text:
oxime conscripserat et omnia auxilia conlocavoxime conscripserat et omnia auxilia conlocavimpedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem
Abbreviated transcription (Latin):
dici qđ omnmno biduum supererat cum exer¬
citui frumentum metiri oporteret: & qđ abi¬
braste oppido heduorum longe maximo ⁊ co¬
piosissimo. non amplius millibus passuum de¬
cem octo. aberat. rei frumentariȩ prospicien¬
dum existimauit. Iter ab helucciis auertit. bi¬
braste ire contendit. Ea res per fugitiuos. L. emi¬
hii decurionis cquitum gallorum hostibus nũ¬
ciatur. Heluecni seu qđ tiore perterritos romͣ¬
nos discedere a se existimarent. eo magis qđ pͥ¬
die. suꝑioribus locis occupatis prelumi non
comisissent. snie eo ꝙ re frumentaria inter¬
cludi posse confiderent. Cõmutato concilio
atq itmere conuerso: nr̃os a nouissimo agmi¬
ne insequi ac lacescere ceperunt.
ost ꝙͣ id animum auertit. copias fuas cesar in pro¬
ximum collem subducit: equitatumq qui su¬
stmeret hostium impetum misit. Ip̃e niterim
m colle medio. triplicem aciem instruxit legio¬
iugo duas legiones quas in gallia interiore. ꝓ¬

Expanded text:
diei, quod omnino biduum supererat, cum exerdiei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legioiugo duas legiones quas in Gallia citeriore pr
Abbreviated transcription (Latin):
longeuis mille ⁊ quingentis passibus abesset. ne¬
q ut postea ex captiuis comperit. aut ipius ade¬
uentus aut labieni cogintus eẽt. Considus eqͥ
acdmnisso ad eum occurrit dicit montem quemi
ab labieno occupari noluerit ab hostibus tene¬
ni. Idd se gallicis armis atq insignbus eognouis¬
se. Cesar suas copias in proximum collem sub¬
clucit. aciem instruit. Labienus ut erat ei p̃¬
ceptum a cesare ne prelium cominitteret insi¬
ipsius copie ꝓpe hoĩtium castra uise ceͣnt .Ut
undiq uno tempore in hostes ĩmpetus fieret.
monte occupato. nr̃os expecꝰtabat. prelioq ab¬
stinebat. Multo demq die & tpr̃t per explo¬
ratores cesar cognouit. E montem a suis tene¬
ni. ⁊ heluccios castra mouisse. & considium ti¬
more ꝑterritum qđ non uidisset. prouiso si¬
bi remunciarcisse. Eo die quo consuerat inter¬
uallo. hostes scquitur. & millia passuum tria
ab eorum castris castra ponit. Fost tridie cius

Expanded text:
longius mille et quingentis passibus abesset nelongius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius
Abbreviated transcription (Latin):
net ut in reliquum tempus om̃s suspiciones
uitet. preterea se diuiciaco fratri conlonare
dicit. cumiorigi aistocles ponit: ut que agat.
quibus cum loquatur scire possit.
Codem die ab exploratoribus cercior factus:
hostes sub monte consedisse millia passuum ab
ip̃ius castro ccto. Qualis eẽt natura montis
& qualis esset in carcuitũ aĩcensus. qui cognosce¬
ret misit. renunciatum est facilem ẽẽ. Detemia
uigilia situm labienum legatum pro pretore
cum duabus legionibus s hisdem ducibus qͥ
iter cognouerant. summum iugum montis al¬
cencłere nbet. Quid sui consilũ eẽt oñdie. Ip̃e
de quarta uigilia eoclem itinere quo hostel ie¬
rant ad eos contendit. equitatumq omnem a¬
te se nctit. Considius qui rei militaris peritis¬
simus habebatur. & in exercitu.L. sille. &s post¬
ea in .m. crassi fuerat cum exploratoribus pre¬
mititur. Frima luce cum summus mons. atuc¬
to labieno teneretur. ipse ab hostium castis nõ

Expanded text:
net ut in reliquum tempus omnes suspiciones net ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non
Abbreviated transcription (Latin):
complexus. obsecrare cepit. ne quid in fratrem
grauius statueret. scire se illa cẽ uera: nec quẽ¬
cia plurimum domi atq in reliqua gallia ille
minimum propter acdolescenciam posset per se
ciruisse. quibus operibus ac uerus non solum
acl minuendam graciam: s pene ad perinciem
suam uterctur. se se tamen & amore fraterno ꝙ
existimatione uulgi cominoueri. Qđ si quid ei
acesare grauius accidisset: cum ip̃e cum locum
amicicie apud eum teneret: neminem existi¬
maturum non sua uoluntate factum. Qua
ex re futurum uti tocius gallie animmi a se auer¬
terentur. Hec cum pluribus uerbis flens a cesa¬
re peteret: eius cesar dexteram prendit. consolatꝰ
rogat finem orandi faciat. Tanti eius apued se
graciam esse oñdit. uti & rei publice mmiuriam
et suum dolorem eius uoluntati ac precibus
condonet. Dunnorigem ad se uocat. fratrem
adhibet. que in eo reprchendit. oñdit que ip̃e
intelligat. que ciuitas queratur proponit. mo¬

Expanded text:
complexus obsecrare coepit ne quid gravius in complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec que ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; mo
Abbreviated transcription (Latin):
qł a magistratu heduorum accusaretur. satis
ẽe cause arbitrabatur. quare in eum aut ipse
ammaduerteret. aut ciuitatem ammnaduertẽ
iuberet. Hns onmibus rebus unum repugna¬
bat. qđ diuiciaci fratris sunmum in populũ
studium. sumnam in se uoluntatem. egregiã
fidem. usticiam. temperantiam. cognouerat.
Nam ne eius supplicio diuiciaci anium offẽ¬
cleret: uerebatur. Itaq priusꝙͣ̃ quidꝗͣ conaret.
diuiciacum uocari ad se iubet. E cotidianis ĩ¬
nterpretibus remotis. per caium ualerium tro¬
ancillum principem gallie prouincie familia¬
rem suumi. cui summam omnium rerum fidẽ
hẽbat. cum eo colloquitur. Simul commone fa¬
cit: que ip̃o presente: in concilio gallorum de
dunnorige sunt dicta. E ostendit que separa¬
tim quisq de eo apud se clixerit. Fetit atq or¬
tatur. ut sme eius ofensione animi uel ipse de
co causa coginta. statuat. uel ciuitatem statue
iubrat. Diiciacus multis cum lacrnnis cesarẽ

Expanded text:
quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
et cupere heluecnis propter eam affinitatem
Odisse etiani suo nomine. cesarem & roma¬
nos. qđ eorum aduentu. potencia eorum
minuta. & chuiciacus frater. in antiqum locũ
gracic atq honoris sit restitutus. Si quid ac¬
cidit ronianis. sumniani in spem per heluecio
regni optinendi ueniie. Imperio populi rom̃¬
m non niodo deꝰ regno. sed etiam de ca quã
habebat gracia desperare. Reperiebat etiam
in querendo cesar. qđ prelium equestie adu̾¬
sum paucis ante cliebus eẽt factum. iniciũ
eius fuge factum adĩmorige atq eius cquiti¬
bus. Nam cquitatui quem auxilio cesari he¬
cliũ miserant: dumiorix preerat. eorum fuga
reliqum ẽẽ cquitatum perterritum. Nuibus
rebus cognitis. cum ad has suspiciones certis¬
sime res accelerent. qđ per fies scquanorum
hxluecios traduxisset. qđ obsides niter eos dan¬
dos curasset. qł ca ommna non modo inuilsu su¬
o & ciuitatis: sed etiam inscientibus ipsis. fecisset

Expanded text:
et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset,
Abbreviated transcription (Latin):
cuisse.
esar hac oratione lisci dimorigem diuicia¬
ci fratrem designari sentiebat. Sed qd plu¬
ribus presentibus cas res iac tari nolebat. cele¬
riter consilium cdmnttit. liscum retinet. q̃rit
ex solo ca que in conuentu clixerat. Dicit libe¬
rius atq auclacus. Cadem secieto ab aliis q̃¬
rit. reperit ẽẽ uera. Ipsum ẽẽ dunnorigem
sumnia audacia magna apuel plebem pro¬
pter liberalitatem gracia. Cupidum rerum
nouarum. compluris annos portoria reli¬
quaq omma heduorum uec tigalia paruo
precio redempta habere propterea qđ illo
licente contra licere audeat nemo. Hns re¬
bus ꝙ suam rein familiarem auxisse. ꝙ
facultates ad largiendum magnas compa¬
rasse. Magnum numerum equitatus suo
sumptu semper alere.ꝙ arcum se habere.¬
Neq solum lomi. sed etiam apud funtimas
ciuitates largiter posse. atq hunis potencie cã
matreni n biturigibus collocasse homini il¬
habere. sororem ex matre. & propinquas su¬
as nuptum in ahas ciuitates collocasse. fauere

Expanded text:
cuisse. cuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere,neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini ilhabere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere
Abbreviated transcription (Latin):
propinquis hostibus ab hus non subleuetur
presextim cum magna ex parte eõrum piccibus
acdductus. bellum susceperit. multo ẽtram graili¬
us qđ sic destitutus queritur. Tunc demiu
liscus oratione cesaris adductiũ: quod autea
tacuerat ꝓponit. ẽẽ nonnullos quorum aucto¬
ritas apucl p̾lebem plurimum ualeat qui pͥ¬
uatim plus possent ꝙͣ ip̃i magr̃atus. Hos sẽ¬
ditiosa atq improba oratione. multitudinẽt
deterrere. ne frumentum conferant qđ presta
ie debeant. Si ĩam principatum gallie optinẽ¬
re non possent. gallorum ꝙͣ romanorumim¬
peria ꝑferre. Neq dubitare debeant. quim si
heluc̃tios superauerint romam. Una cun re¬
liqua gallia hedius libertatem sint erepturi.
ab synsdem noua consilia queq i castris ge¬
rantur. hostibus enunciari. hos a se coherceri
non posse. Qum etiam qd necessario coactꝰ
cesari enunciarit intelligere se se quanto pericu¬
lo fecerit ꝙ ob cam causam ꝙ̃ dui potuerit ta¬

Expanded text:
propinquis hostibus ab iis non sublevetur, propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit ta
Abbreviated transcription (Latin):
Interii eotidic cesar heduos frumentum. qđ
essent publice polliciti flagitare. hlam propt
frigora qđ gallia sub septemtriombus ut ante
dic tum est. posita est. Nomnodo srumenta i
agris neatura non erant: sed ne pabuli quidẽ
satis magna copia suppetebat. So autem frunẽ¬
to qd flumnc arare nauibus subuexerat. ppt¬
ca uti mimis poterat. qđ iter ab arare heluecii
auerterant a quibus discedere nolebat. diem ex
die duicere hediu conterri. comportar. ad õeidi¬
cere. Ubi se cluicuis duci intellexit. ꝙ diem insta¬
re. quo clie frumentum mlitibus metri op̃os.¬
tebat: conuocatis corum principibus. quoram
magnam copiam in castris habebati. In hũsdi¬
uiciaco ꝙ lisco qui sunmo magũtratui p̃erant
quem nergobrecum appellant hedui. qui creat᷑
animuis & uite̾ necisq in suos habet pocestatem
grauiter cos accusat. qđ cum neq oñ. ncq exa¬
gris sumini posset. tam necessario temp̾ore: tam

Expanded text:
Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam