comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rio seruata. & a multis iam
s̃ circunqͣq transcripta. Non
solũ aut̃ idem ioħs ipsius monas¬
terii fr̃s docebat: uerũ de om¬
nib pene eiꝰdẽ ꝓunciȩ monas¬
teRus. ad audendũ eũ. qͥ canta¬
ndi erant periti confluebant.
Sed & ipsum ꝑloca in quib do¬
ceret : multi inuitare curabas
Ipse aut̃ excepto cantandi ul
legendi munere. & aliud in
mandatis ab aplico papa acce¬
perat: ut cuiꝰ eõe fidei arglori
eccła diligent̃ ediscer&e : ronũ
rediets referr&e. Nã & syno¬
dũ beati papȩ martini centũ
te romȩ cel ebratã. contra
tulit: atq inp̃fato religiosissi¬
mi abbatis benedieti monaste¬
rio transcribendã cõmendaus
Iales nanq: eo tẽpore fidẽ cor¬
stantinopolitanȩ eccłȩ multũ
conturba ueran: sed dño dona¬
nte ꝓditi.iã tunc. & iuicti fue¬
rant Unde uolens agatho papa
sic̃ in aliis ꝓuinciis. ita etiã inbri¬
tanma qualis eõe status eccłae.
quã abhereticorũ contagiis.

Expanded text:
rio servata, et a multis jam rio servata, et a multis jam sunt circumquaque transcripta. Non solum autem idem Johannes ipsius monasterii fratres docebat, verum de omnibus pene ejusdem provinciae monasteriis ad audiendum eum, qui cantandi erant periti, confluebant. Sed et ipsum per loca in quibus doceret, multi invitare curabant. Ipse autem excepto cantandi vel legendi munere, et aliud in mandatis ab apostolico papa acceperat, ut cujus esset fidei Anglorum Ecclesia, diligenter edisceret, Romamque rediens referret. Nam et synodum beati papae Martini, centumte Romae celebratam, contra tulit; atque in praefato religiosissimi abbatis Benedicti monasterio transcribendam commodavit. Tales namque eo tempore, fidem Constantinopolitanae Ecclesiae multum conturbaverunt; sed Domino donante proditi jam tunc et victi sunt. Unde volens Agatho papa, sicut in aliis provinciis, ita etiam in Brittania qualis esset status Ecclesiae, quam ab haereticorum contagiis
Abbreviated transcription (Latin):
Nter erat hiuc srnodo pa¬
rit̃ quȩ catholicȩ fidei de¬
creta firmabat. ur uenera¬
bilis ioħes archicantator ec
qͥ nuꝑ uenerat a roma per
iussionẽ papȩ agathonis:
duce reuerentis simo abbate
idem benedictus construxis¬
sec monasteriũ brittanniȩ
inhonore beatissimi princi¬
minis uiuri: uenit romã cũ
cooꝑatore ac socio eiꝰdem
oꝑis ceolfrido. qͥ post ipsum
eidẽ monasterii abbas fuit. qͦd
& ante sepius facere consue¬
uerat : atq honorifice a be¬
ate memoriȩ papa agatho
libertatis monasterii
ex auctoritate apłica fir¬
matã. iuxta qͦd egfridũ re¬
gẽ uoluisse aclicentiã dedis¬
se nouerat: qͦ concedente
& possessionẽ t̾rȩ largiene
ipsũ monasteriũ fecerat. Ac¬
cepit & p̃fatũ ioħem abbatẽ.
brittanniã ꝑducendũ : qua¬
tinꝰ inmonasterio suo cursum
gendi. uiua uoce p̃fatimonas¬
terii cantores edocendo. & ea
quȩ totiꝰ anni circulus incele
bat. etiã litteris mandando:
quȩ hactenꝰ in eodẽ monaste¬

Expanded text:
ntererat huic synodo, pariterque catholicae fidei decreta firmabat vir venerabilis Johannes archicantator  Aqui nuper venerat a Roma per jussionem papae Agathonis; duce reventissimo abbate idem Benedictus construxisset monasterium Brittaniae, in honorem beatissimi minis Uiuri, venit Romam cum cooperatore ac socio ejusdem operis Ceolfrido, qui post ipsum ejusdem monasterii abbas fuit, quod et ante saepius facere consueverat, atque honorifice a beatae memoriae papa Agathonlibertatis monasterii ex auctoritate apostolica firmatam; juxta quod Ecgfridum regem voluisse, ac licentiam dedisse noverat, quo concedente et possessionem terrae largiente, ipsum monasterium fecerat. Accepit et praefatum Johannem abbatem Brittaniam perducendum; quatenus in monasterio suo cursum gendi viva voce praefati monasterii cantores edocendo, et ea quae totius anni circulus in celebat, etiam literis mandando: quae hactenus in eodem monaste
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ corde & ore qͦs anathe¬
matizar̃. & qͦs susceper̃ susce¬
pimꝰ: głificantes dm̃ patrẽ
sine initio. et filiũ eiꝰ unige¬
nitũ ex patre generatũ aNde
ex patre & filio inenarrabi¬
Iliter
sic̃ p̃dicauer̃ hi qͦs memora¬

Expanded text:
zamus corde et ore quos anathezamus corde et ore quos anathematizarunt; et quos susceperunt, suscepimus: sine initio, et Filium ejus unigenitum ex Patre generatum ante ex Patre et Filio inenarrabiliter, sicut praedicaverunt hi, quos memora
Abbreviated transcription (Latin):
tialẽ. & unitatẽ intrinitate.
hoc . ẽ. unũ dm̃ intrib subsifenis
ꝑsonis consubstantialib. aequalis
głȩ & honoris. Et post multa hui¬
iusmocdi. quȩ ad rectã fidei con¬
fessionẽ ꝑtinebant: hȩc qͦq scã s¬
nodus sius litteris ad didit. Susce¬
pimꝰ scãs & uniuersales .uI. sy nodos
beatorũ & dõ acceptabiliũ patrũ.
idest eoisqͥ inicea congregati
fuer̃. cc decẽ & octo contra ar¬
riũ impiissimũ. & eꝰdẽ dogmaca:
& ir constantinopoli.c quinqͣguta.
contra uesaniã macedonii. et
cudoxii. & eorũ dogmata. & i
epheso primo ducentorũ. conłra
neqͥssimũ nescoriũ & eiꝰdẽ dog¬
mata : & in calcedone sex cen¬
& nestoriũ & eorũ dogmata :¬
& iterũ is constantinopoli
qunto congregati s̃ concilio
intẽpore iustiniani minoris.
tra crrillũ. Et paulo post
Et frnodũ quȩ facta .ẽ. in ur¬
be roma. intẽpore martini
papȩ beatissimi. indictione
uñi imꝑante constantino piissi¬
subtra hentes. & anathemati¬

Expanded text:
tem hoc est, unum Deum in tribus subsistentibus personis et consubstantialibus, aequalis gloriae et honoris. Et post multa hujusmodi, quae ad rectae fidei confessionem pertinebant, hoc quoque sancta synodus suis litteris addidit: Suscipimus sanctas et universales quinque synodos beatorum et Deo acceptabilium Patrum, id est qui in Nicaea congregati enti decem et octo, contra Arium impiissimum et ejusdem dogmata; et in Constantinopoli centum quinquaginta, contra vesaniam Macedonii et Eudoxii et eorum dogmata; et in Epheso primo ducentorum, contra nequissimum Nestorium et ejusdem dogmata; et in Chalcedone sexcen Nestorium, et eorum dogmata; et iterum in Constantinopoli, quinto congregati sunt concilio, in tempore Justiniani minoris, tra Cyrillum. » Et paulo post: « Et synodum quae facta est in urbe Roma, in tempore Martini papae beatissimi, indictione octava, imperante Constantino piissisubtrahentes: et anathemati
Abbreviated transcription (Latin):
symbolũ & generalit̃ oñs scĩ &
uniuersales srnodi. & om̃is ꝓbi¬
biliũ catholicȩ eccłȩ doctorun
chorus: Hositaq sequentes no
pie atq orthodoxe iuxta diu¬
nitus inspiratã doctrinã eorũ

Expanded text:
symbolum, et generaliter omnes sancti et universales synodi, et omnis probabilium catholicae Ecclesiae doctorum chorus. Hos itaque sequentes nos pie atque orthodoxe, juxta divinitus inspiratam doctrinam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Alȩ solũmꝰ sine qͥb conuersacio
ciuulis. eẽ. nulla tenꝰ poterat
Ha pecuniarũ absq pecorib
habebant. Si qͥd enĩ pecuniȩ adi¬
uitib accipiebant : mox paupe¬
rib dabacs. Hã neq adsuscepti¬
onẽ potentiũ scłi uł pecumas colli¬

Expanded text:
ae solummodo, sine quibus conversatio civilis esse nullatenus poterat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Si quid enim pecuniae a divitibus accipiebant, mox pauperibus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi, vel pecunias colli
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. ẽ. secus morẽ canoncũ. &
uarta decima usq ad uigesi¬
ia lunã celebraban. Non enĩ
rat tẽ ullus. excepto illo uine.
ntota brittannia canonice or¬
tinatus ep̃s. Consecratus gͦ in ep̃m¬
siascicȩ ueritati & castitati eurã
aimpende: humilitati continen¬
tiȩ. lectioni oꝑam dare: oppida
rura casas. uicos. castella ꝓpter
euangłitandũ. ñ equitandosed
apłorũ more peclib incedendo
pagrare. Erat enĩ de discipłis
edani: eisdẽq actib ac morib
uixta exẽplũ eiꝰ. ac fr̃is sui ceddi.
suos inftituere curauit auditores.
Ueniens qͦq brittanniã ualfridus
iã ep̃s factꝰ: & ipse plura catholi¬
cȩ obseruationis moderamina
ecclesis anglorũ sua doetrina
contulit. Unde factũ .ẽ. ut cres¬
cente ꝑ dies insticutione eatholica
scoti oñs qͥ int̃ anglos morabant᷑.
aut his manus darent : aut suam

Expanded text:
tum est, secus morem canonicum a quarta decima usque ad vicesimam lunam celebrant. Non enim erat tunc ullus, excepto illo Uine, in tota Brittania canonice ordinatus episcopus. Consecratus ergo in epissiasticae veritati et castitati curam impendere; humilitati, continentiae, lectioni operam dare; oppida, rura, casas, vicos, castella propter evangelizandum, non equitando, sed apostolorum more pedibus incedendo peragrare. Erat enim de discipulisAidani, eisdemque actibus ac moribus juxta exemplum ejus, ac fratris sui Ceddi, suos instituere curavit auditores. Veniens quoque Brittaniam Uilfrid jam episcopus factus, et ipse perplura catholicae observationis moderamina Ecclesiis Anglorum sua doctrina contulit. Unde factum est, ut, crescente per dies institutione catholica, Scotti omnes qui inter Anglos morabantur, aut his manus darent, aut suam
Abbreviated transcription (Latin):
la & patria. uł diuinȩ lections
uł continentioris uitȩ grã illo
secesserats. Et qͥđa qͥdem moxs
monasticȩ conuersationi fidas
mancipauer̃ : alii magis cirã¬
eundo ꝑcellas magistrorũ la¬
tioni oꝑamdare gaudebant
Quos om̃s scotilibentissime sibe¬
pientes. iuctũ eis qͦtidianũ finc
p̃cio. libros qͦq ad legendũ a mi¬
gisteriũ gracuitũ p̃bere cura¬
bans Erant̃ int̃ hos duo iuuens
magnȩ indolis de nobilib ango¬
fr̃ fuit edilium. uiri ȩque deo
dilecti. qͥ ipse aeuo sequente
hib̾niã grã legendi a dut: et
bene instructus patriã redit
ctus. multo eccłam tempore
obilissime rex. Hi gꝰ cu eent in

Expanded text:
la patria, vel divinae lectionis, vel continentioris vitae gratia illo secesserant. Et quidam quidem mox se monasticae conversationi fideliter mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant. Erant inter hos duo juvenes magnae indolis, de nobilibus Anglofrater fuit Aediluini, viri aeque Deo dilecti, qui et ipse aevo sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam rediitctus, multo Ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi ergo cum essent in
Abbreviated transcription (Latin):
petiss&e: & qͥa petita impetrassae
quid multa : edilhun ꝓrxima
notte defunctꝰ. ẽ. Ac uͦ egbertꝰ
decussa molestia egritudinis
conualuit: ac multo post ea tẽ
ut ipse desiderabat. nuꝑ idest
anno dnicȩ incarnationis septin¬
gentesimo uigesimo nono. cũ e&
ipse annorũ nonaginta migra¬
uit ad regna celestia. Duxit
aut̃ uitã in magna humilitatis.
mansuetudinis continentiȩ. sim¬
plicitatis & iusticiȩ ꝑfectione:
unde & genti suȩ. & illis in qͥb
tate corripiendi. & pietate
largiendide hisquȩ adiuitib
acceꝑat. multũ ꝓfuit. Ad di¬
dit aut̃ uotis quȩ diximꝰ. ut sẽꝑ
in q̃dragesima ñ plusquã semd
indie reficerce: ñ aliud quã pa¬
nẽ ac lac tenius simũ. & hoc cũ
m̃sura gustar&e. Qđ udelicoe
suꝑficie crassiore. ipse
residuũ eũ modico ut diximꝰ pa¬
ne bibebat. Cuiꝰ modũ contine¬
ntiȩ. etiã qͣdraginta hieb aNTe

Expanded text:
petiisset, et quia petita inpetrasset. Quid multa? Ipse Aedilhun proxima nocte defunctus est: at vero Ecgberct decussa molestia aegritudinis convaluit, ac multo postea  Al.ut ipse desiderabat, nuper, id est anno dominicae Incarnationis septingentesimo vicesimo nono, cum esset ipse annorum nonaginta, migravit ad regna caelestia. Duxit autem vitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis et justitiae perfectione. Unde et genti suae, et illis in quibus tate corripiendi, et pietate largiendi de his quae a divitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem votis quae diximus, ut semper in Quadragesima non plus quam semel in die reficeret, non aliud quam panem ac lac tenuissimum, et hoc cum mensura gustaret: quod videlicet superficie crassiore, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat. Cujus modum continentiae etiam quadraginta diebus ante
Abbreviated transcription (Latin):
monasttrio qͥd dr streanes hale qͦd
interꝑta e sin fari. cuite hilda ab¬
batissa do deuota femna pfuit:
sr̃nodus fieri. & hȩe quȩstio t̾minari
aobde. Uener̃q illo reges ambo
pat sciliea &e filuis. epĩ. colmancui
dericis siuis de seotia: agilbtus cu
agathone & iulfrido prbis: lacob
&e romanꝰ Inborũ parte erant

Expanded text:
rio quod dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari, cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit, synodus fieri et haec quaestio terminari deberet. Veneruntque illo reges ambo, pater scilicet et filius; episcopi, Colman cum clericis suis de Scottia, Agilberctus cum Agathone et Uilfrido presbyteris. Jacobus et Romanus in horum parte
Abbreviated transcription (Latin):
nationis sexcentesimo se¬
xagesimo quarto. facta erac
hora circit̃ decima diei. Quo etiã
anno subita pestilentiȩ lues depo¬
pulatis prius australib brutan¬
niȩ plagis. nordan himbrorũ qͦq
piunciã corripiens. atq a cerba
clade diutiꝰ longe laceq descui¬
ens: magnã hominũ strauiti¬
qua plaga p̃fatus dnĩ sacerdos
cuda. raptus ẽ. de mundo &

Expanded text:
nationis sexcentesimo sexagesimo quarto, facta erat hora circiter decima diei: quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius Australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque provinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeviens, magnam hominum multitudineQua plaga praefatus Domini sacerdos Tud
Abbreviated transcription (Latin):
referers. dedit filiã suã aelfle¬
dã quȩ uix dũ uniꝰ anni ȩcatẽ
impleuerat. ꝑpetua ei uirgi¬
intate consecrandã: donatis in-¬
suꝑ .xiͦi. possessiunculis t̃rarũ
in qͥb ab lato stucdio miliaȩ tres¬
tris. ad exercendã militiã cȩ
deirorũ sex inberniciorũ de¬
dit. Singulȩ u possessiones
decẽ erans familiarũ. idest si¬
mul om̃scentũ xxͥ. In trauit au¬
canda monasteriũ qͦd nuncupa¬
tur hereteu. idest insula ceruic
cui dẽ hilda abbatissa p̃fuit.
Iuȩ postbienniũ cõparata pos¬
sessione .x. familiarũ in loco qͥ
dicit᷑ sereanes balch: ibi monas¬
teriũ construxit. In qͦ menora¬
ta regis filia pͥmo discipula
uitȩ regularis. deinde etiam
magistra extitit: donee cõple¬
to unde sexaginta annorum
numero. ad cõplexũ & nup¬
tias sponsicȩlestis. uirgobea¬
ta intrar&e . in qͦ monas terio
eanfleda & pat̃ matris eius
edunꝰ & multi alii nobiles in
ne loidis t̃ciodecimo regni
sui anno. septima decima die

Expanded text:
iam suam Aelfledam quae vix dum unius anni aetatem impleverat, perpetua ei virginitate consecrandam: donatis insuper duodecim possessiunculis terrarum, in quibus ablato studio militiae terrestris, ad exercendam militiam caelDeirorum, sex in Berniciorum dedit. Singulae vero possessiones, decem erant familiarum, id est, simul omnes centum viginti. Intravit aucanda monasterium quod nuncupatur Heruteu, id est, insula cervi, cui tunc Hild abbatissa praefuit : quae post biennium comparata possessione decem familiarum in loco qui dicitur Streanaeshalch, ibi monasterium construxit; in quo memorata regis filia, primo discipula vitae regularis, deinde etiam magistra exstitit, donec completo undesexaginta annorum numero, ad complexum et nuptias Sponsi caelestis virgo beata intraret. In quo monasterio Aeanfled, et pater matris ejus Aeduini, et multi alii nobiles in ne Loidis , tertio decimo regni sui anno, decimo septimo die
Abbreviated transcription (Latin):
art sex miniftris uenebat.:& ex¬
pleta in eccła oratione discede¬
bat Qđ ñ forte eosibi reficicon¬
tigerae. simplicitantũ. & qͦtidia¬
no frimcibo contenti. nilulurc
querebant. lota enĩ fuit tune
sollicitudo doctorib ills. dosei¬
uuendi ñ scło. lota eura cordis
in magna ueneratione tẽpore
ita ut ubicunq¬
dericus aliqͥs aut monachis
a duenir&: gaudent̃ ab omib
tanquã di famulus exciperet᷑.
illius se benechei gaudebant
Uerbis qͦe horũ exhortatoris
diigent᷑ auditũ ꝓbebant Sed
&e dieb anĩcis ad eccłam siue
ad monasteria certatĩ. ñ refici¬
endicorporis. sed audiendi sermo¬
nis grã confluebant. Ha neq
alia ipsis sacerdotib aut clerics
uicos adeundi. quã p̃dicandi. bap¬
tirandi. infirmos uisitandi: & ut
breiit̃ dicã animas curandi causa
fuit. Qui in tantũ eraNT ab omĩ
auariciȩ peste castigati: ut ne¬
mo t̃ritoria ac possessiones ad
construenda monasteria nisi

Expanded text:
Al. om. ministris veniebat, et expleta in ecclesia oratione discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus illis, Deo serviendi, non saeculo; tota cura cordis in magna erat veneratione ita ut ubicumqclericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus tanquam Dei famulus exciperetur.illius se benedici gaudebant; verbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant: et alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni avaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construenda monasteria, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Qcm referebat qͥdã ueracissimꝰ
suenerandȩ canitiȩ prbr. qͥ se
Bec ab ipso audisse ꝓhibebat. eũ
escimaret. eẽ. moriturũ. egres¬
sis . ẽ. tẽpore matutino de cubili¬
In qͥ infirmi qͥescebats. It resideas
solus in loco oportimo. cȩpit sedu¬
lus cogitare de actib sius. e cõ¬
punetꝰ memoria peccatorũ suo
rũ lacrimis abluebat: atq inti¬
mo ex corde dm̃ p̃cabat᷑. ne ad¬
hue mori deber&e. priusquã uł p̃¬
teritas negligentias quas inpu¬
ericia siue infantia cõmiserat.
ꝑfectꝰ ex tẽpore caftigaret:
uł in bonis se oꝑib abundantiꝰ
exercer&e. Uouit etiã uotũ.
qͥa adeo peregrinꝰ uiuere uel¬
lae̾: ut nunquã in insulã inqua
natꝰ ẽ. idest brittanniã redir&e:
qͥa ꝓpt̃ solemnẽ canoniei tẽpo¬
psal modiã. sinualitudo corporis ob¬
siscer&ꝰ qͥ tihe psalteriũ totũ in me¬
moriã diunȩ laucds decantar&. qͥa¬
in omi septimana diẽ cũ noete ieuinꝰ
transir&. Cũnq finitis lacrimis

Expanded text:
 referebat quidam veracissimus et venerandae canitiei presbyter qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimasset esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam vel praeteritas neglegentias quas in pueritia sive infantia commiserat, perfectius ex tempore castigaret, vel in bonis se operibus abundantius exerceret. Vovit etiam votum, quia adeo peregrinus vivere vellet, ut nunquam in insulam in qua natus est, id est, Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici tempopsalmodiam, si non valetudo corporis obsisteret, quotidie Psalterium totum in memoriam divinae laudis decantarin omni septimana diem cum nocte jejunus transiret. Cumque finitis lacrymis,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ pugnaturis ductor exti¬
terat : quãius ipso tẽpore pug¬
nandi sese pugnȩ subtraxe¬
rat. euentũq discriminis cuto
in loco expectabat. Inito gͦcer¬
tamine fugati sae cęsipagani:

Expanded text:
 pugnaturus ductor exstiterat, quamvis ipso tempore pugnandi sese pugnae subtraxerat, eventumque discriminis tuto in loco exspectabat. Inito ergo certamine fugati sunt et caesi pagani.
Abbreviated transcription (Latin):
ris paschalis regulã obseruans:
ur qͥdembonꝰ ac religiosus. sed
adhuc pontificatũ colmano: &
diligent̃ ea quȩ ad fidẽ ac ueri¬
tatẽ ꝑtinent. & uerbo cunctos
docebat & oꝑe. Porro frib qui
inlindis farnensi eccła scotis ab¬
euntib remanere maluer. p̃
positus. ẽ. abbatis iure uir

Expanded text:
ris paschalis regulam observans: ris paschalis regulam observans: vir quidem bonus ac religiosus, sed adhuc pontificatum Colmano, et diligenter ea quae ad fidem et veritatem pertinent, et verbo cunctos docebat et opere. Porro fratribus, qui in Lindisfarnensi Ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis jure vir
Abbreviated transcription (Latin):
Hec porante uilfrido: dix rex
Uere ne colmane. hȩc illi petro
At ille Habetis inqͥt uos ꝓferre
aliqͥd tantȩ potestatis urõ colũ¬
bat᷑. Hȩc dicente rege. fauer̃
assidentes qͥq:. siue astantes. ma¬
cata minꝰ ꝑfecta institutione: ad¬
ea quȩ uere meliora cognoue
rant. sese transferre festinabant.
itaitoq conflictu. absolu
eẽ. despectã: assũptis his qͥ se seqͥ
uoluer̃. id est qͥ pascha catholicũ
& tonsurã coronae. nã & de hoc
quȩstio ñ minima erat. reciꝑe
nolebant: scotiã regressus. ẽ.
tractarus cũ sius qͥd de hisfa¬
cere deber&e. Cedda relieas
seotorũ uestigus. ad suã sedẽ
redit: ut pote agnita obseruas¬
ne catholici paschȩ. Facta ẽ axs
scds: episcopatꝰ aut̃ seotorũ qui
gesser̃ in prouincia anglorũ u¬
annis. finan decẽ : colman trib
apud scotos austrinos erudicus
atq ordinatꝰ ep̃s. habens uix
morẽ ꝓuinciȩ illius coronã tn¬
surȩ eccłasticȩ. & catholicã tẽpo¬

Expanded text:
Haec perorante Uilfrido, dixit rex: « Verene, Col. mane, haec illi Petro » At ille: « Habetis, inquit, vos proferre aliquid tantae potestatis vestro Columsine ulla controversia consentiunt, adsidentes quique sive adstantes, maet ei claves regni caelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, rant, sese transferre festinabant. ego vobis dico, quia hic est ostiarius sumptis his qui se sequi voluerunt, id est, qui Pascha catholicum, et tonsuram coronae, nam et de hoc quaestio non minima erat, recipere nolebant, in Scottiam regressus est, tractaturus cum suis quid de his facere deberet. Cedd, relictis Scottorum vestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita observatione catholici Paschae. Facta est autsecundus; episcopatus autem Scottorum, quem gesserunt in provincia Anglorum annis, Finan decem, Colman tribuapud Scottos Austrinos eruditus atque ordinatus episcopus, habens juxta morem provinciae illius coronam tonsurae ecclesiasticae, et catholicam tempo
Abbreviated transcription (Latin):
Dmic qͥdeidẽ paulo ia cobus ait. Ni¬
des fr quot milia suss in udȩs qͥ
eredider̃ . & om̃s bi eͥmulacores
suñ legis. Nec tam̃ hodie dares¬
cente ꝑmundũ euangło. necesse. ẽ
immo neclicitũ fidelib. uł circũci¬
di. uł bostias dõ uietimarũ offerre
suctudinẽ quarta decima die m̃sis
pͥmi aduesꝑam incipiebat celebra¬
tionẽ festi paschalis: nil curans utrũ¬
hȩc sabbatoan alia qͣlib& feria ꝓue¬
nur&. At uͦ petris cũ romȩ pdiet

Expanded text:
em Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre suetudinem quarta decima die mensis primi ad vesperam, incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil curans haec Sabbato, an alia qualibet feria proveniret. At vero Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
lũbanũ & successores eiꝰ. uirosdõ dila¬
tos qͥ eodẽmͦ pascha fecer̃. diuinis pu¬
nis contraria sapusse uł egisse credea¬
dũ.ẽ. cũ plurimifuerin in eis qͦrũ seta¬
ti cȩlestia signa &e uirtutũ quȩ fecer̃
muracula testimoniũ p̃buer̃. qͦsipse
scõs. eẽ. ñ dubitats. semꝑ eorũ uitã. mo¬
res & disciplinã seqͥ ñ defisto: At uilfi
simũ. doctissimũ. ac laude. eẽ. dignissi¬
mũ. Sed qͥd uobis cũ illo: cũ nec eiꝰ de¬
creta seruetis: Ille enĩ in pascha suo
regulã utiq ueritatis sequens. circulĩ

Expanded text:
o dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo regulam utique veritatis sequens, circulum
Abbreviated transcription (Latin):
t reuerentissimnꝰ archi ep̃s
theodorus in honore beati
apłi petri dedicauit. Sed
lãminis eã totã hoc .ẽ. & tec¬
tũ & ipsos qͦq parietes eiꝰ. co¬
oꝑire curauit. His tẽporib
quȩ stio facta . ẽ. frequens &

Expanded text:
ti reverentissimus archiepiscopus ti reverentissimus archiepiscopus Theodorus in honore beati apostoli Petri dedicavit. Sed laminis eam totam, hoc est, et tectum et ipsos quoque parietes ejus cooperire curavit. His temporibus quaestio f
Abbreviated transcription (Latin):
mercis: qͦrũ t̃ra. ẽ familiarũ
septẽ miliũ. Sed idẽ peada
pximouere multũ nefarie ꝑ¬
emptꝰ.ẽ. ꝓditione ut dicunt
coniugis suȩ: in ipso tẽpore
penda regis. rebellar̃ ad¬
uersus regẽ osui. duces gen¬
tis merciorũ. inmin. & ea fa.
uulfere filio ei dẽ penda ado¬
lescente quẽ occultũ seruaue¬
rans &ci ectis principib regi
ñ ꝓprii fines suos fortit̃ simul
& libertatẽ receper̃. Sieꝙ
cũ suo rege liberi : xp̃o uero
regi ꝓsempit̾no in eelis gee¬
no seriuire gaudebats. Prt̃¬
fuit aut̃ rexidem genti mer¬
ceaddan quartũ uinfridũ
Om̃s hi ꝑordinẽ sibimał suc¬
cedentes: subrege uulsere
gentis merciorũ episcopa¬
tu sunt funcab¬
nterea acdano ep̃o de hac
uita sublato. finan ꝑ illo
gradũ episcopatꝰ ascotts or¬
dina tꝰ ac missus accepit: qͥui
siã episcopali seddi congruã:
quã tam̃ more seoctorũ ñ
de lapide sedde robore rec¬
tototã cõposuit. atq harun¬
dine tex̃. Quã tẽpore seqͥen¬

Expanded text:
 quorum terra est familiarum septem millium. Sed idem Peada proximo vere multum nefarie peremptus est, proditione, ut dicunt, conjugis suae, in ipso tempore Pendan regis, rebellarunt adversus regem Osuiu duces gentis Merciorum Immin, et Eafha Wlfhere, filio ejusdem Pendan adolescente, quem occultum servaverant, et electis principibus regis non proprii, fines suos fortiter simul et libertatem receperunt: sicque cum suo rege liberi, Christo vero regi pro sempiterno in caelis regno servire gaudebant. Praefuit autem rex idem genti Mertium Ceaddan, quartum Uynfridum. Omnes hi per ordinem sibimet succedentes sub rege Uulfhere, gentis Merciorum episcopatu sunt funcnterea Aidano episcopo de hac vita sublato, Finan pro illo gradum episcopatus, a Scottis ordinatus ac missus acceperat DCLsiam episcopali sedi congruam; quam tamen more Scottorum, non de lapide, sed de robore secto totam composuit, atque harundine texit, quam tempore sequen
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis & dilectionis. iuxta morꝰ
omib scĩs consuetũ diligent̃ exes
curauit. Unde ab omib etiã his
qͥde pascha alit̃ sentiebaÑ. merio
diligebat᷑. Nec solũ a mediocrib.
uerũ ab ipsis qͦq ep̃is. honorio cantu¬
ariorũ & felice orientaliũ anglorõ
uenerationi habitꝰ. ẽ. Defuncto auiꝰ
finano qͥ post illũ fuit. cũ colmans

Expanded text:
pietatis et dilectionis, juxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter exsequi curavit: unde ab omnibus etiam his qui de Pascha aliter sentiebant, merito diligebatur: nec solum a mediocribus, verum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, venerationi habitus est. Defuncto autem Finano qui post illum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tib: ꝓpt̃ ordinationẽ demorias
imitatꝰ induscriã filii rexosu
inscripturis agenda didicerat
opib sollert̃ exequentẽ. qͥ ebon¬
censis eccłȩ ordinaret᷑ ep̃s. ł ru
aut̃ prbr uocabulo ceadda i fi
reuerentissimi antistitis ceddi
nante egfrido. hripensis ecłȩ
p̃sul factus. ẽ. Uerũ illi cantiã
ꝑuenientes. inuener̃ archiep̃m
deusdedit. iã migrasse de scło.
& necdũ aliũ ꝓ ẽo constitutũ fu¬
isse pontificẽ. Unde deueraer
a pronineia occidenta lũ sa¬

Expanded text:
t ordinationem demorante, imitatus industriam filii rex Osut ea quae in Scripturis agenda didicerat, operibus sollerter exequentem, qui Eboracensis Ecclesiae ordinaretur episcoputer vocabulo Ceadda, frater reverentissimi antistitis Ceddi,nante Ecgfrido, Hrypensis Ecclesiae praesul factus est. Verum illi Cantiam pervenientes, invenerunt archiepiscopum Deusdedit jam migrasse de saeculo, et necdum alium pro eo constitutum fuisse pontificem. Unde diverterunt ad provinciam Occidentalium Sa
Abbreviated transcription (Latin):
celebratione sacram̃torũ cȩlefa¬
ũ. qͥ unũ om̃s in cęlis regnũ expec¬
tarens : inqͥrendũ potiꝰ quȩ ec̃ẽ ue¬
rior traditio. & hanc ab omib cõ¬
munit̃. eẽ. sequendã: ius sit primo
dicere ep̃m suũ colmanũ qͥ eãẽ ritꝰ
& unde originẽ ducens ille quẽ ip¬
se sequeret᷑. Iũ colmanus. Pascha
in qͥt qͦd agere soleo. amaioribus
meis accepi. qͥ me huc ep̃m miser̃ :
qͦd om̃s patres nr̃i uiri dõ dilecti
eodẽ mͦ celebrasse noscunt᷑. Qđ ne¬

Expanded text:
Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquirendum potius quae esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendam: jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fieriudãt: habers secũ de cara
prb̃m catholicȩ obseruationis
mine romanũ. Unde non ñ qui
contigisse fert᷑ illis tẽporib: ie
bis in anno uno. pascha celebrartꝰ
Et cũ rex paschadnĩ solutis ienins
facer&e. tc̃ regina cũ suis ꝑsistes
adhuc in ieiunio. diẽ palmarũ ca¬

Expanded text:
fieri viderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicae observationis, nomine Romanum: unde nonnunquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno Pascha celebraretur. Et cum rex Pascha dominicum solutis jejuniis faceret, tunc regina cum suis persistens adhuc in jejunio diem Palmarum ce
Abbreviated transcription (Latin):
manducauit ad uesꝑã: uł noui testa¬
inti sacram̃ta in cõmemorationẽ suȩ
passionis eccł ȩ celebranda tradia
Itẽ lunã uigesimã pͥmã quã lex mo¬
me celebrandã cõm̃dauit: aceleb¬
tione urĩ paschȩ funditꝰ eliminatis:
laudatꝰ. legi uł euangło contrari
sapit. qͥ a quarta decima usq adiu¬
gesimã pascha celebrandũ scripst:

Expanded text:
manducavit ad vesperam, vel novi testamanducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranesimam primam, quam lex maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum s
Abbreviated transcription (Latin):
rũpascha. hoc solũ fidelib cele¬
brandũ intuceno concilio ñ statu¬
tũ nouit̃. sed confirmatũ. ẽ: ut ec¬
clastica doc&e historia. Unde con¬
stat uos ocolmane neq iohis ut au¬
tumauis exẽpla sectari. neq petri
cuiꝰ traditioni scientes contra dici¬
tis: neq legi neq euangło in obser¬
uatione ur̃ĩ paschȩ congruere.
Iohes enĩ adlegis mosar cȩ decreta
tẽpus paschale custo dieis nil de
prima sabbati curabat. Qđ uos ñ
facitis: qͥ ñ nisi prima sabbati pas¬
cha celebratis. Petrus a quinta de¬
cima luna usq adiugesimã pͥmã.
diẽ paschȩ dñicũ celebrabat.: qͦd uos
ñ facitis qͥa a quarta decima usq
adiugesimã lunã diẽ dnĩcũ paschȩ
obseruatis. ita ut a t̃cia decimaluna
ad uesperũ sepius pascha incipiatis.
Cuiꝰ neq lex ullã fec̃m̃tionẽ: neq
auctor acdator euangłii dñs in ea
sed inquarta decima. uł uecuspascha

Expanded text:
rum Pascha, hoc solum fidelibus celerum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vicesimam primam diem Paschae Dominicum celebrabat; quod vos non facitis, qui a quaad vicesimam lunam diem Dominicum Paschae observatis; ita ut tertia decima luna ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha
Abbreviated transcription (Latin):
ree. acmundo spẽ resurrectionis
contulit: ta pascha faciendũ intel¬
lex̃ut seđłm consuetudinẽ ac pee¬
pta legis quartã decimã lunã pͥm
pera semꝑ expectare &hae ex¬
orta fi dñca dies quȩ tẽ pͥma sab¬
bati uocabat᷑. erat mane uentura
in ipsa uesꝑa pascha dni eũ celebra¬
facere solemꝰ. Sinaut̃ dnũ ea ñ pro¬
einomane post lunã quastã loci¬
mo se alsexta decima aut septima
decima aut alia qualib& luna
usq a diuge simã pͥma eõ uentu¬
ra expeetabat cuł. & peedente
sabbato uespe sieroseĩ pasehȩ so¬
lẽma ichoabat. Sicq fiebat. ut
diũca paschȩ dies. ñ nisi aquinta
decima luna usqi a diugesiman
pma seruaret. Neq hȩe euanec¬
liea &̾ apłiea traditiolegẽ solundi
sed poti adimpl&̃ inq̃ obseruandũ
pascha a quarta decina luna pͥnni
ceptũ ẽ. inquã obseruantiam
imitandã: om̃s beati ioħis successo¬
res in asia post obitũ eiꝰ. & om̃is ꝑor
bẽ eccła conuersa .ẽ. Et hoc. ẽẽ. ue¬

Expanded text:
 ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta legis, quartam decimam lunam primi peram semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrafacere solemus. Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam decimam, sed sexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset ventura, exspectabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sacrosancta Paschae sollemnia inchoabat; sicque fiebat, ut Dominica Paschae dies nonnisi a quinta decima luna usque ad vicesimam primam servaretur. Neque haec evangelica et apostolica traditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha a quarta decima luna primi praeceptum est: in quam observantiam imitandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem Ecclesia conversa est. Et hoc esse ve
Abbreviated transcription (Latin):
uł de gallus adueneranł. qͦd scot¬
ti dnũcũ paschȩ diẽ contra uni¬
uersalis ecdȩ morẽ celebraren:
Erat in his acerrimꝰ ueri pascȩ
defensor nomine ronan. naci
italiȩ partib regulã eccłasticȩ
ueritatis edoctꝰ. Qui cũ finano
confligens. multos qͥdem corre¬
xit. uł ad sollertiorẽ ueritatis
inqͥsitionẽ accendit : neqͣ̃quam
tam̃ finanũ em̃dare potuit:
quinpotꝰ qͦd ec̃e homoferocis
animi. acerbiorẽ castigando
& aptũ ueritatis aduersariũ
reddidit. Obseruabat aut̃ iacob
diaconꝰ quondã ut supͣ dociumꝰ
uenerabilis archiepĩ paulini.
uerũ & catholicũ pascha: cuc

Expanded text:
de Galliis advenerant, quod Scotti Dominicum Paschae diem contra universalis Ecclesiae morem celebrarent. Erat in his acerrimus veri Paschae defensor, nomine Ronan  Al.,Italiae partibus regulam ecclesiasticae veritatis edoctus; qui cum Finano confligens, multos quidem correxit, vel ad sollertiorem veritatis inquisitionem accendit: nequaquam tamen Finanum emendare potuit; quin potius, quod esset homo ferocis animi, acerbiorem castigando, et apertum veritatis adversarium reddidit. Observabat autem Jacob diaconus quondam, ut supra docuimus, venerabilis archiepiscopi Paulini, verum et catholicum Pascha, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cus alcnfridiregis & uilfridi aba¬
tas ad ꝓiunciã nor dan nmbrorũ
& a pudeos aliquandui demorabił
Quietia uilfridũ rogatu al dnfridi
in ꝑfatosuo monasterio prbifero¬

Expanded text:
cus Alchfridi regis, et Uilfridi abbatis, ad provinciam Nordanhymbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Uilfridum, rogatu Alchfridi, in praefato suo monasterio pre
Abbreviated transcription (Latin):
militib fiue auxiliis int̾empꝰ.ẽ.
Et dͥa ꝓpe fluuiũ uinued pugna¬
rũ late alueũ suũ immo om̃s ri¬
passuas cransierat: contigit ut
multo plures aqͣ fugientes. quã
bellantes ꝑder& ensis. Iũ rex¬

Expanded text:
. Et quia prope fluvium Minwed pugnarum late alveum suum imo omnes ripas suas transierat, contigit ut multo plures aqua fugientes quam bellantes perderet ensis. I
Abbreviated transcription (Latin):
sed xp̃o duce confisus occurrit.
Na alius filiꝰ eiꝰ egfridus. eo tẽpo¬
re in ꝓiuncia merciorũ apud
reginã crnuise obsestenebat᷑.
filius aut̃ osualdi regis oidilual¬
dus. qͥ eis auxilio eẽ. debuerat.
in parte erat aduersariorũ eis

Expanded text:
sed Christo duce confisus, occurrit. sed Christo duce confisus, occurrit. Nam alius filius ejus Ecgfrid eo tempore in provincia Merciorum apud reginam Cynuise obses tenebatur. Filius autem Osualdi regis Oidilvald, qui eis auxilio esse debuerat, in parte erat advers
Abbreviated transcription (Latin):
acerbas atq intoleri¬
biles pateret᷑ irruptiones sex
dicti regis merciorũ. qͥ fr̃mm
eiꝰ occiderat: adultimũ necs¬
sitate cogente ꝓmisit se in
numera & maiora quã credip¬
test ornam̃ta regia uł donari
inp̃ciũ pacis largiturũ. dumꝰ
ille domũ redir&e: & ꝓuincuss
regni eiꝰ usq: ad int̃nitionẽ iuis¬
tare desinerae. Cũnq rex psi¬
dus nullatenꝰ p̃cib: illiꝰ asseni
p̃berae. qͥ totã eiꝰ genẽ a paru
usq ad magnũ delere atq ex¬
t̃minare decreuerat: respex
ille ad diuinȩ auxiliũ pietatis
qͦ ab impietate barbarica pos¬
set eripi. Uotoq se obligans: si
paganꝰ in qͥt nescit accipe nrã
maria offeramꝰ ei qͥ nouit
o dõ nro. Uouit gͦ qͥa si uietor
aister&e. filiã suã dnõsacra uis¬
sic cũ paucis simo exercituse
tamini dedit. Deniq fertur
tricies maiorẽ pagani habu¬
iones ducib nobilissimis in¬
uctas inbello habuere : quib:
sui rexcũ alcinfridofilio suo¬
ꝑparuũ ut dixihabets exercitũ.

Expanded text:
acerbas atque intolerabiles pateretur irruptiones saepe dicti regis Merciorum, qui fratrem ejus occiderat, ad ultimum necessitate cogente promisit se ei innumera et majora quam credi potest ornamenta regia vel donaria in pretium pacis largiturum, dummodo ille domum rediret, et provincias regni ejus usque ad internecionem vastare desineret. Cumque rex perfidus nullatenus precibus illius assensum praeberet, qui totam ejus gentem a parvo usque ad magnum delere atque exterminare decreverat, respexit ille ad divinae auxilium pietatis, quo ab impietate barbarica posset eripi: votoque se obligans: « Si paganus, inquit, nescit accipere nostra donaria, offeramus ei qui novito nostro. » Vovit ergo quia si victor existeret, filiam suam Domino sacra virsic cum paucissimo exercitu se certamini dedit. Denique fertur quia tricies majorem pagani habulegiones ducibus nobilissimis instructas in bello habuere, quibus Osuiu rex cum Alchfrido filio, perparvum, ut dixi, habens exercitum,
Abbreviated transcription (Latin):
inglorũ subieeit. Quo tẽpo
lio regispenda. eo qͦd ed cos¬
natꝰ suus. regnũ australiũ mer¬
ciorũ: qͥ suis ut dicuił familia¬
pũ quinq miliũ. discreai flu

Expanded text:
Anglorum subjecit. Quo temporlio regis Pendan, eo quod esset cognatus suus, regnum Australium Merciorum, qui sunt, ut dicunt, familiarum qui
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqties pascha ma nifestissime ante
plenluntũ. idest in t̃cia decima luna
facitis: De patre aut̃ uro coluba &
seqͣcib ei. qͦrũ scĩtatẽ uos imitari.
& regulã ac p̃cepta cȩlestib signis
confirmata seqͥ ꝑhibetis. possu res
demonia eiecerits. & uirtutes multas
feceris. responsurus sit dr̃s. qͥa nun¬
quã eos nouerit. Sed absit ut hoc de
patrib ur̃is dicã: qͥa iufaus multo
ẽ. de incognitis bonũ credẽ quã ma¬
lũ. Vnde & illos dĩ famulos acdõ di¬
lectos et̃. ñ nego. qͥ simplicitate rus¬
tica sed intentione pia. dm̃ multũ di
paschȩ obseruantiã: quã diu nullus
aduenerat. qͥ eis instituti ꝑfectioris
decreta quȩ sequereis ostender&e
quosutiq credo siqͥs ad eostẽ catho¬
licis calculator aduenir&e sie eiꝰ
monita fuisse secutos: quomͦ ea quȩ
noueratĩ ac didicerañ di manclata
ꝓbant᷑ fuisse secuti: Tuaut̃ & socu
tui si audita decreta sedis apłicȩ
in sulȩ p̃ferenda: It si seserat ac

Expanded text:
aliquotiens Pascha manifestissime ante plenilunium, id est, in tertia decima luna facitis. De Patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata sequi perhibetis, possem  Adaemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus quia nunquam eos noverit. Sed absit ut de patribus vestris hoc dicam: quia justius multo est de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexeruntPaschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si audita decreta sedis apostoliinsulae praeferenda? Et si sanctus erat ac
Abbreviated transcription (Latin):
nus. Mirũ quare stultũ appeli¬
re uelitis laborẽ nr̃m. inqͦ tari¬
apłi qͥ suꝑpectus dnuĩ recũb̾e digꝰ
fuit. ex ẽpla sectamͣ: cũ ipsũ sap¬
entissime uixisse. omĩs mundis
nouerit. At uil fridus. Absit
inqͥt ut ioħem stulticiȩ rep̃ben¬
sita legis mosas cȩ uyet alut er
atas eccla nec subito ualentlbie
do insituta ẽ ab dicare ierio
simulacra quȩ adȩmonibriat¬

Expanded text:
nus: « Mirum quare stultum appellnus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tapectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uilfridus: « Absit, inquit, ut Johannem stultitiae reprehenscita legis Mosaicae juxta literam multis Ecclesia, nec subito valentibus Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonib
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑. Quohȩc & his similia dicenłe:
iussit rex &̾ agilbtũ ꝓferre in me¬
diũ mos suȩ obseruationis unde
initiũ hab̾&e: uł qͣ hunc auecoritate
sequeret᷑. Respondit agilbtus
Loquat᷑ obseero uice mea discipłs
m̃s uilfridus prbr̃. qͥa unũ ambo
sapimꝰ eũ cȩteris qͥhic assideNł ee¬
łasticȩ traditionis cultorib &e
ille melius ac manifescius ipsala¬
gua anglorũ quã ego ꝑ interp̃tẽ
test explanare quȩ sentimꝰ. Tũ ui
dus uibente rege ut dicer&e: ta
romȩ ubibeati apłi petrus& pa¬
lus uixere. docuere. passi s̃ &e ser¬
ti: ab om̃ib celebrari. Hoc inita
hoc ingallia. quas discendi uł on¬
di ffudio ꝑtransiumꝰ: ab omibas
agi conspeximꝰ. Hoc africã. asu
ȩgyptũ. greciã & omnẽ orbẽ qu¬
sas nationes& linguas. uno ac
diuerso tẽporis ordine geria
brittones. cũ qͥb duab ultimis
occani insulis. & his ñ totis. coni
totũ orbẽ stulto labore pugnus
Cui hȩc dicenti: respondit colmi¬

Expanded text:
legitur. » Quo haec et his similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre in medium morem suae observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qui hic adsident ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. » Tunc Uilfrid, jubente rege ut diceret, ita Romae ubi beati apostoli Petrus et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus: hoc Africam, Asiam, Aegyptum, Graeciam, et omnem orbem, qursas nationes et linguas, uno ac non diverso temporis ordine gerereBrittones, cum quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit Colma
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo festis paschalib in abilẽ:
memorata racio ꝓbat. Qđ si
mrsticã qͦq uos in his rationẽ
audire delectat : pͥmo m̃se
anni qͥ etiã m̃sis nouorũ dictꝰ
ẽ. pascha facere iubem᷑. quia
renouato ad amorẽ cȩlesciũ

Expanded text:
et ideo festis Paschalibus inhabilem, et ideo festis Paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delectat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, Pascha facere jubemur; quia re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin& m̃sẽ : ideoq paschȩ ce¬
lebrando rabilis ñ est. Quȩ uͦ
post ȩqͥnoctiũ. uł in ipso ȩqͥnoc¬
tio suũ pleniluniũ habet: in
hac absq ulla dubietate quia
pͥmi m̃sis. ẽ. & antiqͦs pascha ce¬
lebrare solitos. & nos ubi dnĩca
dies ad uenerit. celebrare de¬
bere noscendũ.ẽ. Qđ ita fieri
oportere : illa nimirũ ratio
cogit. qͣ in genesi scriptũ. ẽ. qͦd
luminare maius ut p̃esset diei.
& luminare minꝰ ut p̃esset no¬
cti. Uel sic̃ alia dic̃ editio. Lu¬
minare maius in inchoationẽ
diei. & luminare minꝰ in incho¬
ationẽ noctis. Sic̃ gͦ prius sol
amecho ꝓcedens orientis. ȩqui¬
noctiũ uernale suo p̃fix̃ ex or¬
sccuta ẽ. orientis : ita om̃ib an¬
nis idem pͥmꝰ lunȩ m̃sis eodẽ ne¬
resse. ẽ. or dine seruetur. ut ñ
ante ȩqͥ noctiũ sed uł ipso ȩqui¬
noeii die sic̃ in principio factũ
ẽ. uł eo transcenso pleniluniũ
habe debeat. At si uno saltim
tius p̃teriti lunã. ec̃. ascribendã.

Expanded text:
chae celebrando habilis non est. Quae vero post aequinoctium vel in ipso aequinoctio suum plenilunium habet, in hac absque ulla dubietate, quia primi mensis est, et antiquos Pascha celebrare solitos, et nos ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est, quod luminare majus, ut praeesset diei; et luminare minus, ut praeesset nocti: vel, sicut alia dicit editio, luminare majus in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis. Sicut ergo prius Sol a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo praefixit exorsecuta est Orientis: ita omnibus annis idem primus Lunae mensis eodem necesse est ordine servari, ut non ante aequinoctium, sed vel ipso aequinoctii die, sicut in principio factum est, vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno saltem tius praeteriti lunam esse adscribendam;
Abbreviated transcription (Latin):
cȩterarũq uircutũ executor
ac doctor eximius. cũ seruitio
absoluendus. attonsus et̃. legi¬
tur : patet ꝓfecto qͥa cẽpore
seruitutis in tonsis in carcere
crinib manere solebat. Ecce
ut̃q uir dĩ diuersũ ab altero
uultꝰ habitũ foris p̃monstrabat:
qͦrũ tam̃ intꝰ conscientia. it

Expanded text:
caeterarumque virtutum, exsecutor caeterarumque virtutum, exsecutor ac doctor eximius, cum esset servitio absolvendus, attonsus esse legitur; patet profecto quia tempore servitutis intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia in
Abbreviated transcription (Latin):
ctant codẽ q̃ prius ordine
recurraa. Ideo aut̃ circulos
eosdẽ tẽporũ inftantiũ uob
mittere suꝑsedimꝰ: qͥa de
ratione tantũ tẽporis pas¬
chalis instrui quȩrentes ip¬
sos uob̶ circulos paschȩ catho¬
licos abundare ꝓbastis. Ue¬
rũ his de pascha succinete
ut petistis strictiq cõme¬
moratis : tonsurã qͦq de qͣ
parit̃ uobluteras fieri
uoliustis: hortor ut eccłasti¬
cã & xpĩanę fidei congruam
habere curetis. Et̃ qͥdem scimꝰ
qͥa neq apłi om̃s uno eodẽq
sunt modo attonsi: neq nunc
eccła cacholica sic̃ una fide
spe & caritate in dm̃ consentit.
ita etiã una atq indissimili
sibi forma congruit. Deniq
ut suꝑiora idest patriarcharũ
tẽpora respiciamꝰ: iob exẽplar
patientiȩ. dũ ingruente tribu¬
lationũ articulo caput tocon¬
dit. ꝓbauit utiq qͥa tẽpore
felicitatis capillos nutrire
consuerat. At ioseph & ipse cas¬
titatis. humilitatis. pietatis

Expanded text:
ctant, eodem quo prius ordine ctant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instantium vobis mittere supersedimus, quia de ratione tantum temporis paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos paschae catholicos abundare probastis. Verum his de pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque de qua pariter vobis litteras fieri voluistis hortor ut ecclesiasticam et Christianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo attonsi, neque nunc Ecclesia catholica, sicut una fide, spe et charitate in Deum consentit, ita et jam una atque indissimili sibi forma congruit. Denique ut superiora, id est, patriarcharum tempora respiciamus, Job, exemplar patientiae, ingruente tribulationum articulo, caput totondit; probavit utique quia tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph et ipse castitatis, humilitatis, pietatis,