comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauia .I. at nepos attneptis
ex transuerso fratris et sororis
ꝓ uepos ꝓneptis. Et conueĩ¬
enter pro patruus pro amita
culus. et ꝓ matertera .i. pro a¬
iue frater. et soror. Item frĩs
patruelis sororis filius filia¬
⁊ similit̾ consobrim consobri¬
ne. Item amitini. amittine
filius filia. proprior sobrin¬
ꝓprior sobrina isti sunt patru¬
i magni amite. magne auũ¬
culi magni matertere mag

Expanded text:
tavia, infra adnepos adneptis, ex transverso fratris sororisque pronepos proneptis et convenienter propatruus proamita culus promatertera id est proaviae frater et soror, item fratris patruelis sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini amitinae filius filia, proprior sobrinus sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae mag
Abbreviated transcription (Latin):
his aquibus nobis alim̃¬
ta deberi ex cansa fider cõ. cõ¬
sciterit ur omnes abuno
uł facta pro rata distributi¬
ne quis et aquibus ꝑcrpi

Expanded text:
his, a quibus vobis alimenta deberi ex causa fideicommissi constiterit, vel omnes ab uno vel facta pro rata distributione quis et a quibus perci
Abbreviated transcription (Latin):
uo fidei ꝯmissum dato.totũ
ad socium pertin̾e. In t̾du
euenit ut ꝓpt̾ rationem leg̃
falcidie sequens legatum ex¬
tingatur. uelutisi fundus
et ad eum uia legata sit per
alium fundum. Nam si ꝑs
fundi remanserit in brdita¬
te non pot̾ ꝓcedere uie lega¬
tum quia ꝓpte ẜuitus ac̃qui¬
ri non potͤ.

Expanded text:
 fideicommissum datum totum ad socium pertinere. Interdum euenit, ut propter rationem legis Falcidiae sequens legatum exstinguatur, ueluti si fundus et ad eum uia legata sit per alium fundum: nam si pars fundi remanserit in hereditate, non potest procedere uiae legatum, quia per partem seruitus adquiri non pot
Abbreviated transcription (Latin):
uina ⁊ demptione lib tatis ꝙ
quidam putant s suꝑnacna
scriptura non nocet lezato
redimatur.Seruolegato es
inter muos manuinisson
legatum adiacur nullius
momenti ẽ ad emptio. Igͥ
legatum qd̃ ipi datumẽ. Si¬
piet. nam et si rursus in ser¬
intute ceciderit notam̃lega¬
tum enis resuscitabitur no
rem legauero et roga¬
uero te ut eam ticio restitu
eligere ut fidei coml. nõ pres¬
tares et magis postioremse¬
pturam testamenti ylacuit
Ib̾tus qui iprior ꝑte¬
testamenti legatimiac¬
ceperit et ingratus postea
radem scriptum atestatore
apellatus ẽ. ꝯnnitata noluu¬
tite accionem extestam ẽto
hre non potest Acour

Expanded text:
uana ademptio libertatis. quod quidam putant: sed superuacua scriptura non nocet legato.redimatur.Seruo legato et inter uiuos manumisso si legatum adimatur, nullius momenti ademptio est: igitur legatum, quod ipsi datum est capiet. nam etsi rursus in seruitutem ceciderit, non tamen legatum eius resuscitabitur: norem legauero et rogauero te, ut eam Titio restitueeligere, ut fideicommissum non praeste‹s›. et magis posteriorem scripturam testamenti placuit ibertus, qui in priore patestamenti legatum acceperat et ingratus postea eadem scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem ex testamento habere non potest. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
auus pr̃mis an post mor¬
tem aui mortua ĩ matri¬
monio filia patri reddi o¬
porteat. queritur occurrit
equitas rei ut quod pr̃ m̃s
ꝓpt̾ me filie mee nomĩe

Expanded text:
auus paternus, an post mortem aui mortua in matrimonio filia patri reddi oporteat, quaeritur. occurrit aequitas rei, ut, quod pater meus propter me filiae meae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
sit diendum maxime ubices
satisdacio. et puto in patroni
nõ oport̾e admitti ꝓuocatõe.
insi ex magnaca. neqs sp̃e
successionis dirumiat. Nã
sipatrono tutela nõ fu̾it co¬
missa pocit pcõ patronur dã¬
pno affici. qui solus rem pu¬
pilli malc anmĩstrat. ¶Si le¬

Expanded text:
sit dicendum, maxime ubi cessat satisdatio? et puto in patronis non oportere admitti prouocationem nisi ex magna causa, ne quis spem successionis deminuat: nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat.Si le
Abbreviated transcription (Latin):
gnato ꝓprior femĩa quomi¬
ius sit inpub̾is agnati tu¬
tor. nõ obicitur. ⁊ decq patri¬
us sororem ꝯsanguincam
habentis fris filu. logittimꝰ¬

Expanded text:
gnato prop‹i›or femina, quo minus sit impuberis adgnati tutor, non obicitur, ideoque patruus sororem consanguineam habentis fratris filii legitim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ relinquero filium in Dauł.¬
pubem et fr̾m neum ncpo¬
tem exalio filio. ꝯstat itroi¬
q ẽẽ tutores si ꝑfecte etatis fũt.
qr codem gradu sunt. ¶.u..¬

Expanded text:
 rel‹i›quero filium impuberem et fratrem et nepotem ex alio filio, constat utrosque esse tutores, si perfectae aetatis sunt, quia eodem gradu sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ nõ fecit. s et huis qui testo
lib̃is sius tutores nd dedit.
Quantum eñ ad tutclam ꝑ¬
tinet intestato est. Idẽ dicim
situtor testõ datꝰ ad huc fi¬
uo inpub̾e manente decesser¬
it. Nam tutcla en adagna¬
tum reu̾titur. S auis.¬

Expanded text:
m non fecit, sed et is qui testamento liberis suis tutores non dedit: quantum enim ad tutelam pertinet, intestatus est. idem dicemus, si tutor testamento datus adh‹u›c filio impubere manente decesserit: nam tutela eius ad adgnatum reuertitur. 7 Gai
Abbreviated transcription (Latin):
mortis cã doniꝯ maritiman
ut et iułͣ quaꝵ indet . Ide siacci¬
piat lib̾tatẽ simł et br̃ditatẽ
iuro necessarꝰ hr̃s eritnecsi
scriptum est. ꝙ̃ hrdemcodiciu
feco hrs estoticium ur̃do go¬

Expanded text:
mariti manet, ut et Iuliano quoque uidetur. idem si accipiat libertatem simul et hereditatem, uiro necessarius heres erit: nec siscriptum est: 'quem heredem codicillis fecero, heres esto': Titium co
Abbreviated transcription (Latin):
cias filios accepisse. tc̃ eĩ exalt̾o
asse porcionẽ ĩ telligi relicta
cũ asse noĩatim dato .ł. xii.ii
cus distributis residua portõ
nõ inuenitur. Rich aut int̾ẽ
quo locosine portione quis he¬
res instituatur. quo magis:

Expanded text:
pisse: tunc enim ex altero asse portionem intellegi relictam, cum asse nominatim dato uel duodecim unciis distributis residua portio non inuenitur: nihil autem interest, quo loco sine portione quis heres instituatur, quo magis
Abbreviated transcription (Latin):
retinedo ꝯpẽsent᷑.Lucioticio
exduab ꝓtib publio mem¬
Oex quãdrante scriptis prdi
mis ticio legatis nũmoꝵ spẽ
nõ demõstrata cet̾oꝵ legato¬
rum ꝯtepnacionẽ recepunt.¬
¶ filus hrdib equis ꝑtibꝯĩsi

Expanded text:
retinendo compensetur. Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maeuio ex quadrante scriptis here mis Titio legatis nummorum specie non demonstrata ceterorum legatorum contemplatione receperunt. Filiis heredibus aequis partibus
Abbreviated transcription (Latin):
Qua pnte gͥ alterimm uti.
frin sineret᷑ hr̃s ꝓro ea parte
eum non sinere alterum uti
fru Idecq pestimacionem
umcuiq ꝙ deest replere deb
adiuet. unum indetur.
eẽlegatum.¶uditos fun¬
dos habebat.inum leganit.
et altenus fundi usumf. alii
legant. quero sifructuariis
adfundum aliude uiam ñ¬

Expanded text:
uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique quod deest replere debetad uiuet': unum uidetur esse legatum.Qui duos fundos habebat, unum legauit et alterius fundi usum fructum alii legauit: quaero, si fructuarius ad fundum aliunde uiam n
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃. Si id qd̾ a liberto ĩ frau¬
dem alieuatum est. non exstet
accio patroni cessat. quemad¬
modum si pecc̃am in fraudem
abiecisset. Aut etiam sus qui
mortis causa auberto acce pi¬
sset eam rem uendidisset et
usu cepisset.

Expanded text:
 Si id, quod a liberto in fraudem alienatum est, non extet, actio patroni cessat, quemadmodum si pecuniam in fraudem abiecisset aut etiam si is, qui mortis causa a liberto accepisset, eam rem vendidisset et usu cepisset.
Abbreviated transcription (Latin):
sit hrdur ꝓca porcone qer
fi dei comisso p̾statur. Soro¬
n legauit hoies quos noĩa¬
uit testo en q fidei comisit:
nt eadem mancipia filis su¬
is cum obret restitũet. Que

Expanded text:
it pro ea portione, quae ex fideicommisso praestatur.Sorori legauit homines quos nominauit testamento eiusque fidei commissit, ut eadem mancipia filiis suis cum obiret restitueret. qu
Abbreviated transcription (Latin):
hrditanas ꝑtes. ueluti si tres
fussent ticium quarta ꝑte
ꝑcium br̃ditarias ꝑtes ex
ꝗdꝰ instituti erant reliquos
hĩturos ec̃ ꝙ si nõ solum titi¬
um. s etiam alios adiecisset
hr̃des hos quide uiriles ꝑ tes
hĩturos. ueluti si tres puta co¬
hrdes fuissent sõstituti extra¬
ner duo adiecti. hos quĩtas
ptos atticiane ꝑtis. reliquos
aut cohrdes hrditarias ꝑtes
Smat̾ ita testetur. ut filium
pillanbꝰ tabuł. si sibi hrs
nd erit auum sõstituat. ua¬
iet subititõ. Si fillꝰ et exe¬
o nepos postum ira hr̃des ĩ¬
stituantur. ut gallo a quilli¬
o placuit. et nepoti si is bre
nõ erit ticiꝰ sb̃stituatur filio
brde extente ticium oĩmo¬
do idẽ. ctia si nepos natus ñ

Expanded text:
tres fuissent, Titium partem quartam partium hereditarias partes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem uiriles partes habituros: ueluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos quintas partes Attianae partis, reliquos autem coheredes hereditarias partes mater ita testetur, ut filium pillaribus tabulis, si sibi heres non erit, alium substituat, valet substitutio. Si filius et ex eo nepos postumus ita heredes instituantur, ut Gallo Aquilio placuit, et nepoti, si is heres non erit, Titius substituatur, filio herede existente Titium omnimodo, id est etiam si nepos natus non
Abbreviated transcription (Latin):
sis qui inea cã sũt ut sr̃¶ p̃.¬
ce irbꝯ siis nõ possunt darc cu¬
ratorem ꝓconsulem oporte¬
bit. nec dubitabit filiu quo
q curatorem daire quanis eĩ
ct̾ sit ap̾ceisum. et aꝑ alios ꝓ¬
lerosq irlatur quasi ndecor
sit patrem afilio regi. at tũdi¬
nꝯpiꝰ iustioceli. Itcm diui
prie uniat. patri curatorer
dandum magis ꝙͣ extrancũ
diuꝰ pius matris querelar
simentis suc udebuntur ex

Expanded text:
His qui in ea causa sunt, ut superesse rebus suis non possint, dare curatorem proconsulem oportebit. Nec dubitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit patrem a filio regi, attamen diuus Pius Instio Celeri, item diui brie uiuat, patri curatorem dandum magis quam extraneum. Diuus Pius matris querellamsi mentis suae uidebuntur ex
Abbreviated transcription (Latin):
cut ad adeundam hrdita¬
tem. ita ad petendam. bo¬
uorum possõnem. scriptus
non intelligitur quamiux
nomen euis legatur ¶Qtͥ¬
dam cestam̃tum in tablis
sibi fecit. filio aũt impubi
ꝑnumcupationem substi¬
tint respondit suiam pre¬
toris uid̾adam. bouorum
patris. seꝑatim fuii. pr̃des
existunari debeant nam
quem adinodum scripto fi¬
no hr̃di separatim ab hr¬
dibus patris. ita nunicu¬
pato pot̾ uideri. seꝑatum
scriptis patris hr̃dibus bo¬
uorum possõnem dari.

Expanded text:
cut ad adeundam hereditatem, ita ad petendam bonorum possessionem scriptus non intellegitur, quamvis nomen eius legatur. Quidam testamentum in tabulis sibi fecit, filio autem impuberi per nuncupationem substituit. respondi sententiam praetoris in danda bonorum patris, separatim filii heredes aestimari debeant: nam quemadmodum scripto filii heredi separatim ab heredibus patris, ita nuncupato potest videri separatim a scriptis patris heredibus bonorum possessio dari.
Abbreviated transcription (Latin):
Ucins ticius lib̾tis sin
cibaria et uestiaria an¬
nuacertorum mimerorũ
rliquid et postenore paite
.t. ita cauit. obligatos eis
dos meos illum. ⁊ illum ut
ex redditu eorum alimenta
suprascripta papiant. Que¬
sicum ẽ ansi quanto minoreᷤ
redclitus puenerunt qua
ẽ quantitas cibariorum et
uescianorum h̃rdes ad sup¬
plendam eam honerari non
debeant uł si alio anno eyceᷤᷤ¬
serint. an supplendum sic
quod su piore anno minus
traria libertis definicti integͣ
deberineqr exeo qḋ post ea
predia pignoris iurecesta¬
tor obligare uolint ut ex
redditu eorum alimenta p¬
cipent mimuisse eum uel
tos aureos legauit ut
exusuns eius sumelibtis
cibana et uestiana prestaret
q̃ statuerat codicillis autẽ
eandem sũmam uetint dmi

Expanded text:
ucius Titius libertis suis cibaria et vestiaria annua certorum nummorum reliquit et posteriore parte testamenti ita cavit: "obligatos eis dos meos illum et illum, ut ex reditu eorum alimenta supra scripta percipiant". quaesitum est, an, si quando minores reditus pervenerint, quam est quantitas cibariorum et vestiariorum, heredes ad supplendam eam onerari non debeant, vel, si alio anno excesserint, an supplendum sit, quod superiore anno minus stiaria libertis defuncti integra deberi, neque ex eo, quod postea, praedia his pignoris iure testator obligare uoluit, ut ex reditu eorum alimenta perciperent, minuisse eum uel tos aureos legauit, ut ex usuris eius summae libertis cibaria et uestiaria praestaret, quae statuerat: codicillis autem eandem summam uetuit dari
Abbreviated transcription (Latin):
miuto me facta libereris. Cũ
homo ticio legatꝰ eẽt quesi¬
tum est utrum arbitrium hr¬
dis est quem uelit dandi . an
ctionẽ en ẽẽ cui potestas sit qͣ
accione uti uelit id est legata¬
rii.Hiuꝰ modi legatum illi
aut illi ut̾ eoꝵ prior capitoli¬
umascendit utile ẽẽ eindẽti
argum̃to ꝓban ait ꝙ cõstat
usum frucͥtu lib̾tis legatum.
eram ticius ate herede mͥ leg̃¬
uiti si quide nõ ex clucͣtuua
cã scipuło int̾cessit utileleg¬
tum ẽẽ placebat. Sin aute
exduab tunc magis placet
inutile ẽẽ legatu qr nec ab¬
sit quicꝙͣ nec bis eadem res
pr̃ari pofsit. Set sicummͥ ex
testõ ticu stichum deb̾es cũdẽ
ate prdem sempniꝯ michi le¬
gau̾at fideiq mee comiẜit
ut cum alicui restitua lega¬
tum utile erit qr nõ nõ sũ ba¬
biturꝯ. Idem uiris erit et si pe¬
cuma ame legau̾it multo
mag̾ siĩ priore testõ fidei cõ.¬

Expanded text:
ito me facta libereris.Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an poctionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii.Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum libertis legatum eeram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit.Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legauerit: multo magis, si in priore testamento fideico
Abbreviated transcription (Latin):
Crere atq ãmĩstrare tuca¬
telam extraordinẽ tutõ
cogisolzer quoscit setu¬
torezdatum.si cess tutor suo
piculo cessat. ioemi adiuio m¬
arco ꝯstitutum ẽ. ut qui scit:
setutorẽ datum nec extus atc̃e
siquam ht allegat intra tẽ¬
pora p̾stituta suo ꝑiculo cesset.
sufficit tutoribo ad plenam
deffent̾oe.siue ipi iuidicnmio¬
cipiant. siuc pupiui ip̃is au¬
ccoribꝰ nec cog̾ndi sũt tutoreᷤ
cau̾e ut deffensores solent licẽ¬
cia igitur erit.utru maluĩt
ip̃i suscipe uidiciũ anpupil¬
lum exhib̾e ut ip̃is anctorib̾
iudiciu suscipiant. ita tñut
phus qui fan nõ possũt uł ab¬
sunt ip̃i tutor es idicium suꝰ

Expanded text:
rere atque administrare tutelam extra ordinem tutor cogi solet. Ex quo scit se tutorem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a diuo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset. Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, siue ipsi iudicium suscipiant siue pupillus ipsis auctoribus, nec cogendi sunt tutores cauere. ut defensores solent, licentia igitur erit, utrum malint ipsi suscipere iudicium an pupillum exhibere, ut ipsis auctoribus iudicium suscipiatur: ita tamen, ut pro his, qui fari non possunt uel absint, ipsi tutor
Abbreviated transcription (Latin):
uttit. nõ ẽ ablatu ei tutela u̾o
sine iũculo cancionis nõcon¬
mictitur. Quid ergo si nõ ca¬
ueat. nõ dubie tutela nõ ent
apd̃ patronu. S si puella .xii.
annu in pleu̾it. tutor desinit
fides in qui sitõis ꝓuinculo
cedet caucionis.  dem.¬

Expanded text:
est ei ablatum, tutela uero sine uinculo cautionis non committitur. quid ergo si non caueat? non dubie tutela non erit apud patronum.Sed si puella duodecimum annum impleuerit, tutor desinit fides inquisitionis pro uinculo cedet cautionis. 14 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inpubi lib̾tas et hrditas ꝓ
fidei comissũ data sit. et insti¬
tutꝯ adire nolu̾it. Senatus
sensuit eum si in pub̃is noĩs
desid̾etur adix cogend̾ ut tñ
pupillo pupille tutorabeo
cua ius dandi crit detur.qui:
tutelam ietineat quo ad rrs¬
tituatur hr̃ditas. et rem sal¬
uam fore ab hrde caueatur. p̃¬
cadiuꝰ adriamꝰ ut idem ĩ eoẜ
uctur andirecta lib̃tas data
fũit rescrips it. Quamius at̃
apatrono rem saluam pupil
io nõ facile fore caucio exiga¬
tur.tñ senato extranco hr̃i uo¬
lũit cum qui qd̾ in ip̃o suit e¬
ciam lib̾tate priuauit ĩpu¬
b̾em. et us quid̃ lib̃ti ꝙ h̃t¬

Expanded text:
 impuberi libertas et hereditas per fideicommissum data sit et institutus adire nolit, senatus censuit eum, si impuberis nomine desideretur, adire cogendum, ut tamen pupillo pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam retineat, quoad restituatur hereditas et rem saluam fore ab herede caueatur. postea diuus Hadrianus, ut idem in eo seruetur, cui directa libertas data fuerit, rescripsit.Quamuis autem a patrono rem saluam pupillo fore non facile cautio exigatur, tamen senatus pro extraneo haberi uoluit eum, qui, quod in ipso fuit, etiam libertate priuauit impuberem: et ius quidem liberti,
Abbreviated transcription (Latin):
ex asse hrdem instituit cum po
morte codiculos aꝑir tesatõ
p̃cepit predium prditarium
uxor infructuosum rõuofue
exstimans uendiclit cmptor
quent an retractan hecuendi

Expanded text:
ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit: praedium hereditarium uxor infructuosum rationi suae existimans uendidit: emptor quaerit, an retractari haec uendi
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. ¶uero de eo qui li
effracture crimine accu¬
satus sit ex quo si ꝓba¬
retur in me talum damp¬
andum bonorum põem.

Expanded text:
orum. Quaero de eo, qui libeffracturae crimine accusatus sit, ex quo, si probaretur, in metallum dandam bonorum po
Abbreviated transcription (Latin):
uenire fructus. nisi mora fc̃a
est aut cum quis specialiter fu¬
erit rogatus: et fructus restitue¬
re. plane fructus qui inquartaz
mputantur. ut est rescriptum.

Expanded text:
uenire fructus, nisi ex mora facta est aut cum quis specialiter fuerit rogatus et fructus restituere. Plane fructus in quartam imputantur, ut est et rescriptum.
Abbreviated transcription (Latin):
indebitur sine liberis decessisse
s si naufragio .ł. ruma uł ad¬
gͦssura. uł quo aliquo modo si¬
mul cũ patre perierit an condic¬
tio defecerit indeamus et mag
non defecisse arbitror:quia non
est uerum filium eius suꝑ uixis¬
se aut igitur filius super uixit
patri: et extinsit condictionem
aut non suꝑurxit. et extitit cõ¬
dictio. cum aũt quis aña: et qͥs
postea decesserit:non apparet ex¬
titisse condictõm fidĩ cõmissi mͣ¬
gis dicendum est. ¶Si quis
ica fidi ꝯmissum reliquerit fidĩ
tue filii cõmittout si sine brde
moriaris: restituas seio hrdita¬
tem uideri eum deliberis sensis¬
se diuus pius rescripẜ. et ideo
cum quidam sine liberis dece¬
deret auumculum ab incestato
bõrum possessoe̾m hñs: extitisse
scondictionem fidei commissi
rescripsit.

Expanded text:
bitur sine liberis decessisse. sed si naufragio uel ruina uel adgressu uel quo alio modo simul cum patre perierit, an condicio defecerit, uideamus. et magis non defecisse arbitror, quia non est uerum filium eius superuixisse. aut igitur filius superuixit patri et extinxit condicionemaut non superuixit et extitit condicio: cum autem, quis ante et quis postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est. Si quis ita fideicommissum reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas ‹S›eio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, auunculum ab intestato bonorum possessorem habens, exti‹ti›sse condicionem fideicommissi rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
fecimus nec frumentin
leguminum theceartule
forte uł sporte uł si qua alia
sunt. que orrei penuane.

Expanded text:
fecimus. nec frumenti nec leguminum thecae ar‹c›ulae forte uel sportae uel si qua alia sunt, quae horrei penuarii
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuit. siquasi uissu diũ adien
nõ obligibr. ¶Sinl ẽ huic:
statu liGer qui in sħ̾ ab hrde ad¬
ire hr̃dicate pꝰ ꝯdicionẽ lib̾ta¬
tis exestente cum hoc ignorant
adut. ¶Deeo quihr̃s ĩsticuto
ad aliquo dubitat an lib̾tas
eiextestõ dm̃i obtĩg̾it cu nesci¬
at ꝯdicionẽ lib̾tatis extitisse
hrditate: aditam an ad eũdo

Expanded text:
seruit si quasi iussu domini adierit, non obligabitur. Similis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire hereditatem ptis existentem, cum hoc ignoraret, adiit.De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini optigerit, cum nesciat condicionem libertatis exstitisse uel hereditatem aditam, an adeundo
Abbreviated transcription (Latin):
gittim cutoris sustinet. Mod
existant fiduciar tutores frĩs
uł sororis efficruntur. Lp̃ .ł.
s lex xii. cabulaꝵ fec̃ cutores.
Sr etiam hoscogi satisdare c̾tur
est incm̃ ut etiam patronũ et
patroni fiuum ectosq libos ci¬
en cogi rem saluam fore satis¬
darc plensq iudeatur. S ħ cãc
cognita p̃torẽ statu̾e dełx meli
est. utrum debcat satisdare pa¬
trom lib̾iq en. an nõ ut si ꝑso¬
na bonesta sit irmittatur ei sa¬
tisdacio et maxime. si sub̾a mo¬
dica sit. si aũt patromi ꝑsona
milgaris ur minꝰ honesta sit
ibi dicend est sa tisdatc̃em lo¬
cum hr̃e ut aut mod tutele
aut ꝑsona uit ca. admittat
satisdacionerinlegitimis et
inhus qui amagistratibo dã¬
turqucsitum est animi det̾ni
tucela possit. et ait la beo. et u¬
inrecce tutelam dec̃m. posse cĩ
sos c̃e. qus siña utilitatis gra
admittenda est. ut um dederñ¬

Expanded text:
gitimi tutoris sustinet: Modeexsistant, fiduciarii tutores fratris vel sororis efficiuntur. Vlpianussed lex duodecim tabularum fecit tutores. Sed etiam hos cogi satisdare certum est, in tantum ut etiam patronum et patroni filium ceterosque liberos eius cogi rem salvam fore satisdare plerisque videatur. sed hoc causa cognita praetorem statuere debere melius est, utrum debeat satisdare patronus liberique eius an non, ut, si persona honesta sit, remittatur ei satisdatio et maxime, si substantia modica sit: si autem patroni persona vulgaris vel minus honesta sit, ibi dicendum est satisdationem locum habere: ut aut modus tutelae aut persona aut causa admittat satisdationem. In legitimis et in his, qui a magistratibus dantur, quaesitum est, an uni decerni tutela possit. et ait Labeo et uni recte tutelam decerni: posse enim sos esse: quae sententia utilitatis gratia admittenda est, ut u
Abbreviated transcription (Latin):
rem clausulam possũt. et ma¬
gis nõut si om̃s satis nodcd̃it.
uł sifinita ẽ satisdaçio nõ nũq̾
nõ petitur abeis aut satisdesimi
eẽ caiitum. aut magistratꝯ in¬
uincipales abhus quos ccdit
aut nõ potuunt art uolũint

Expanded text:
rem clausulam possint? et magis est, ut, si omnes satis non dederint vel si finita est satisdatio nonnumquam non petitur, aut satis desinit esse cautum, aut magistratus municipales ab his quos dederint aut non potuerunt aut noluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbata est et m̃ito ꝯstat enimi
unũ eẽ testm licet due sint hr¬
ditates usq adco. ut quos qs
sibi facit necessanos eosder etiã
filios fac̾ et postumũ fuũ filio
ĩpubi possit quis sb̃stitue. S
siquis ita fu̾it testato si filio

Expanded text:
bata est, et merito: constat enim unum esse testamentum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere.Sed si quis ita
Abbreviated transcription (Latin):
am hoc iure utimur ex dun
marti et seũi ꝯstitucione. ut
cũ pat̾ ĩ pubi filio in altin ca¬
su sb̃stituiss ĩ utrũq casũ sõ¬
stituisse intelligati: suĩ filiꝰ

Expanded text:
am hoc iure utimur ex diui Marci et Ueri constitutione, ut, cum pater impuberi filio in alterum casum substituisset, in utrumque casum substituisse intellegatur, siue fili
Abbreviated transcription (Latin):
uaribus an uiucrisq enim
legem falcidiam semel essead¬
uttendam etiam si duplex
sit testm̃. iam conuenit cont̾¬
butis legatis tam is q ab ip̃o
pupillo qͣm isque. a substi¬
tuto. impubi relicta sunt et¬
si non fuisset int̾poita stiplõ
ex persona pupilli tutele actio
pupillo et h̾rdi euis potiͣt cõ¬
mitti stipulatio. ip̃i quo cau̾
uiuo eo. falcidia incipit locũ
he̾re tutele quoq actione. idẽ
scribit ¶ Marcellus. ait ut
qui quadrigenta inbonis he¬
bat impuberem filium hordẽ
instituit eiq substituit tici¬
um.⁊ seium si michil a pupil¬
lo testator legauit. s a ticio
crecenta utrum ducenta ĩ qͥd
prestabuntur. an centũ quĩ¬
qua ginta nam trescenta nullo
modo eum p̾stare mͥ uidetur ue¬
rius non amplius eum. per¬
tua te sua errogare compelli ẽ¬
non solum cõmittat᷑ stipło
s omnibus hr̃dibus int̾po

Expanded text:
aribus an in utrisque: etenim legem Falcidiam semel esse admittendam, etiamsi duplex sit testamentum, iam conuenit, contributis legatis tam his, quae ab ipso pupillo quam his, quae a substituto impuberi relicta suntSi non fuisset interposita stipulatio ex persona pupilli, tutelae actio pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu vivo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit. Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legauit, sed a Titio trecenta: utrum ducenta, inquit, praestabuntur an centum quinquaginta? nam trecenta nullo modo eum praestare. mihi uidetur uerius non amplius eum parte sua erogare compelli, cernon soli committatur stipulatio, sed omnibus heredibus interpo
Abbreviated transcription (Latin):
pntẽ pectume dedent ⁊ an̾
quam residinm dederit do¬
minus decesserit libenim¬
q eẽ testamento uisserit c̃.
fectulio legitoan quod do¬
mino dederit in pecculio :¬
sit inputandum. et ait
iabro de pecculio decerere. pla¬
ne si nondum dederat . s do¬
nec totum traderet ꝓdeposi¬
to apud eum fuerit id ingꝰ¬
culio eẽ placint / Item ũ fuo
pecculium sit legatin ẽe
a debitore eius pectulian hĩs
netitus sit petere uerum
ẽ hoc minus ẽẽ inlegato pͦ¬
culio ħ ẽ detrabendum id
quod debitori legatum est
non insilegtum deberi.ꝟ
cestatorẽ uolinsse eum re¬
tinere pectulimn interp̃¬
tatur indelicet et ex eo qd̾
erpectriho eum uisserat .c.
infferre ¶Utrum autemid
denum pectulium accipi¬
mus quod mortis temye
funit an uero et quod post¬
mus uł quod decessit detra
spectandum qd dies legati
cedit si uero extraneo mõ¬
tis tempus. Sictam uut
ingementa exrebus pec¬
culiaribus adeum ꝑueĩ¬
ant ¶Ut puta partus an¬
cillarum nł fetus peccor

Expanded text:
 ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit. Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est. non nisi legatum deberi: testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum iusserat centum inferre. Utrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tempore fuit, an uero et quod postmus uel quod decessit detrahspectandum, quo dies legati cedit: si uero extraneo, mortis tempus, sic tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum perueniant, ut puta partus ancillarum uel fetus pecorum:
Abbreviated transcription (Latin):
nem. O.d̾ si non uiuant
negat mittendus . quia
ad eum gradum de uolu¬
ta hr̃ditas est. a quo ex¬
hidatus est. ¶si finius
ab hostibus captus sit
uxor eius pregnans in

Expanded text:
nem: quod si non uiuant, negat mittendum, quia ad eum gradum deuoluta hereditas est, a quo exheredatus est. Si filius ab hostibus captus sit, uxor eius praegnas in
Abbreviated transcription (Latin):
ul. Capitis dimimutione
perimuntur cognationes que
per adoptionem acquisite st̃
Igitur si post mortem uerbi
gr̃a frĩs ad optiui intra cen¬
tesimum diem. adoptiuus
frater capite dimimitus fu¬
poterit que proximitatis noĩe
fratri defertur pretorem eiu
non solum mortis tempus.
s etiam id quo. bonoꝵ .po. pe¬
titur ui tueri palam est.
al. incestato decesserit. uire cõ¬
sanguinitatis. ał.agͣtionis
hr̃ditas eius ad millum per
tinet quia consangumitatis
Item agnationis iura apr̃e
oriuntur pximitatis uero
uomine mater eius uł frat̾
eademq matre natus .bo.po.

Expanded text:
um.Capitis deminutione peremuntur cognationes, quae per adoptionem adquisitae sunt. igitur si post mortem uerbi gratia fratris adoptiui intra centensimum diem adoptiuus frater capite deminutus fupoterit, quae proximitatis nomine fratris defertur: praetorem enim non solum mortis tempus, sed etiam id, quo bonorum possessio petitur, intueri palam est. estato decesserit, iure consanguinitatis aut adgnationis hereditas eius ad nullum petinet, quia consanguinitatis, itemque adgnationis iura a patre oriuntur: proximitatis autem nomine mater eius aut frater eadem matre natus bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
non quia pars sunt inm
nsa quemad modume¬
blemata argenti impbor
dibile ẽ mentem tescar¬
tis eameẽ ut noluerit ac
et sic inquid lequnmur
habere nos amphoras nu¬
lle ad mensuram un.
referentes. indolus non
no legato et dolia debran¬
tur maxime si de mressa

Expanded text:
non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scyphodibile est mentem testantis eam esse, ut uolet sic, inquit, loquimur habere non amphoras mille, ad mensuram vini referentes. in doliis non no legato et dolia debeantur, maxime si depressa
Abbreviated transcription (Latin):
git cẽ mulri actioner.¶Si
pr solutum matrimomium
filia familias çitra patris
uouintate exacta coẽm do¬
tem cõsumat. patri etnina
ea et mortua ac̾oo suꝑ est ut
nõ ꝑditure er exiustis causi
souita sit. nõ suꝑ erit. accio:
s mortuo. patre nec etiar hr¬
des agent nec mulier¶Sini¬
ulier soluto matrimomoe
gente reũ dotis ꝑnouatc̃e
bit.Sipat̾ filia absente de
dote egit et siomissa sit dera¬
to satisdacio filie denegani
deb accõ siue pris h̃rs exsti¬
t̾it siue in legato tm acceꝑit
quãtu dotis satis ẽet.et ita
sandu ei in dotez qd apatre
datur lucroq en cedit si tm̃
abeo cõsequtasit qͣntu ei do¬
tis noĩe debeatur amaritoq
patri soluit. ¶ Si p̃atri ꝓpt̾ cõ¬
dempnaçionẽ rome ubi dos
petatur eẽ nõ liceat filie satis

Expanded text:
actionem. Si post solutum matrimonium filia familias citra patris uoluntatem exactam communem dotem consumat, patri et uiua ea et mortua actio superest, utnon perditurae et ex iustis causis soluta sit, non supererit actio. sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier. Si mulier soluto matrimonio agentem reum dotis per nouationem bit. Si pater filia absente de dote egerit, etsi omissa sit de rato satisdatio, filiae denegari debet actio, siue patri heres exstiterit, siue in legato tantum acceperit, quantum dotis satis esset. et ita sandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit. Si patri propter condemnationem Romae, ubi dos petatur, esse non liceat, filiae satis
Abbreviated transcription (Latin):
ad mitt̾etur. ad bonorum
possõnem. quid eigo est. In¬
telligendũs est. bonorum
possoᷤ. acciꝑe et ante qͣm ca¬
ueat. S si non cauerit ita
obẜuatur. ut tota br̃ditas¬
apud eum qui in potestate
fuerit remaneat ¶Eman¬
cipatus filius controu̾siã
facit in pub̾i. qui se filium
et inpocestate au fuisse diẽ
quero si bona sua ei emanci¬
patus conferre debeat.pau¬
lus notat.puto conferen¬
dum ei esse ex acta cautiõe
ut uctus cautione sicut
pati bona sua conferre deb

Expanded text:
admitteretur ad bonorum possessionem. quid ergo est? intellegendum est bonorum possessionem accipere et antequam caueat, sed si non cauerit, ita obseruabitur, ut tota apud eum, qui in potestate fuerit, remaneat. Emancipatus filius controversiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat. Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut pati bona sua conferre deb
Abbreviated transcription (Latin):
Bia aut is qui ab intestato
possid brditate ꝯuenin pot̾
si omittit cãm testĩ. q̃ sitũ est
si qĩ exuoluntate testatoris
indeatur omisisse an cogae
pr̃ar ut puta frẽm suũ scrip¬
sit hrde ⁊ codicillos fecit ab
incestato petitq afrẽ ut si le¬
gitima hr̃ditas ad eu ꝑtinu̾

Expanded text:
ia autem is qui ab intestato possidet hereditatem conueniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex uoluntate testatoris uideatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinu
Abbreviated transcription (Latin):
tenda est iuliani siña qui
ꝓpter incertum. condicti¬
ouis etiam ꝓoris posse pe
post mortem prĩs ab ho¬
stibus reddit. bouorum
possõnem accipiet. et au¬
ui tempus ex quo reddit
computabitur ei. Tes¬
tameudo facto. ticius ad¬
arrogandum se brebuit. ac
postea sui uiris effectus
uita decessit.scriptus hr̃s
si possõnem petat. excepti¬
one don mali. submouebr
quia dando se in arrogãdo
cestator. cum capite for¬
tunas queq suas ĩ fami¬
liam et domum alienã
tranfferat. plene si sui
iuris effectus codicillis.
aut aliis litteris. eodem
testam̃to se mori declarqu¬
erunt. uoluitas que defe

Expanded text:
tenda est Iuliani sententia, qui propter incertum condicionis etiam prioris posse petpost mortem patris ab hostibus rediit: bonorum possessionem accipiet et anni tempus a quo rediit ei computabitur. Testamento facto Titius adrogandum se praebuit ac postea sui iuris effectus vita decessit. scriptus heres si possessionem petat, exceptione doli mali summovebitur, quia dando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum alienam transferat. plane si sui iuris effectus codicillis aut aliis litteris eodem testamento se mori velle declaraverit, voluntas, quae defe
Abbreviated transcription (Latin):
ibi erat quesitum ẽ denominib
debitorum et mimis cadem ep¬
eplam talem emisit argentu
omme ⁊ supelectilem ⁊ ꝙ cuma
habeo tibi dono ⁊ quidquid my
dio sempromano ab eo an su pe¬
lex que malus predus. uł domi¬
bus ẽẽ meuium ꝑtineret ⁊ an
serin quos exeo fudo aluis lega¬
uit responsum ẽ. nomina ⁊ mim¬
mos non inderi deberi nisi mam¬
feste dehis queq legandis uolu
defuncte approbiretur.senios ex
bisdem fundis aliis datos dum¬
nnisse fili legatum deargento su
ppellectili que alibi ẽẽt eumcuiꝰ
nocione estimatimim ut id opti

Expanded text:
ibi erunt". quaesitum est de nominibus debitorum et nummis. eadem epistulam talem emisit: "argentum omne et supellectilem, quodcumque habeo, tibi dono et quidquid in praedio Semproniano habeo". an supelex, quae in aliis praediis uel domibus esset, ad Maeuium pertineret? et an serui, quos ex eo fundo aliis legauit? responsum est nomina et nummos non uideri deberi, nisi manifeste de his quoque legandis uoluntas defunctae adprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse filii legatum. de argento et suppellectili quae alibi esset eum cuius notio est aestimaturum, ut id
Abbreviated transcription (Latin):
uesitum est stichum ẜun¬
ex eo fundo ante annumr
mortis testatoris ad ductum et
discipline traditum postea in
euni fundum non reuensum. ã
deberetur responsum est. si studen¬
dicansa misisset. non ꝙ defundo
eum aliorsum tñsfem deben cre

Expanded text:
esitum est Stichum servex eo fundo ante annum mortis testatoris abductum et disciplinae traditum, postea in eum fundum non reversum an deberetur. responsum est, si studendi causa mississet, non quo de fundo eum aliorsum transferret, de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ticho manimsso pͤ¬
cunum legatum sit.
et titio serinis pecculians
quantum pecculium decͣc¬
cum ert obid quod dno
debetur tantum ei accede
cinucanus legatus. est

Expanded text:
ticho manumisso peculium legatum sit et Titio seruus peculiaris, quantum peculio detractum erit ob id quod domino debetur, tantum ei accedere, cui uicarius legatus est
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam curator dari aliqr
tutorem habenti ꝓpt̾ adu̾sa
tutoris ualitudinẽ uł semũ
etatis qui magis anmĩstratõ
irrum quam curator ẽt̃ intelli¬
gitur. Est etiam ad uicor tute¬
le quẽ solet p̾tor ꝑmitt̾e tuto¬
rib ꝯstitũe qui nõ possũt suf
fice ãmĩstraciom tutele itata
res in deportati sunt pupu¬
litutores br̃e desiũt. Item si
insnitute p̾npullus redigat᷑.
ntiq finitur tutela. alus qu¬
oq modis desimũt eẽ tutores.
Si forte quis ab hotum fu̾it ca¬
ptus uł pnꝑih uł tutor.S
et si ad p̃s fũit in testo quis
datus. et tempore finito tuto
ec desiuit. pret̾ca si sinpectus
quis fu̾it irmotus desinit cẽ
tutor s si adcta ꝯdicione da¬

Expanded text:
olet etiam curator dari aliquando tutorem habenti propter adversam tutoris valetudinem vel senium aetatis: qui magis administrator rerum, quam curator esse intellegitur. Est etiam adiutor tutelae, quem solet praetor permittere tutoribus constituere, qui ficere administrationi tutelae, ita tamberes uel deportati sint pupilli, tutores habere desinunt.Item si in seruitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus uel pupillus uel tutor.Sed et si ad tempus fuerit quis datus, tempore finito tutor esse desinit.Praeterea si suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor.Sed et si ad certam cond
Abbreviated transcription (Latin):
restituas cam esset his qui ro¬
gatus aticdo br̃s institutus.
¶Non tantum aũt si prdem
queni scripsero potero rogare
ut b̾rdem faciat aliquem ue¬
rum etiam si legatum ili uel

Expanded text:
restituas', cum esset is qui rogatus est a Titio heres institutus. Non tantum autem si heredem quem scripsero, potero rogare, ut heredem faciat aliquem, uerum etiam si legatum illi uel
Abbreviated transcription (Latin):
et mag̾est ut si quid̾ omĩb fe¬
supplicio afficiend̃. ¶Si uo si¬
mul oĩbꝰ nõ potuit ex cusand
duru ẽ dice sicũ duosꝯ auxi¬
liui ferre nõ possit elegit auxi

Expanded text:
si quidem omnibus fesupplicio adficiendum: si vero simul omnibus non potuit, excusandum, durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit a
Abbreviated transcription (Latin):
netur his u̾bis sirationes re¬
ddiderit quidam aumnt ħ. s.
reliqua reddiderit. quasi meħ
incersit utrum sub hac condi¬
tione si reliqua uł sub hac fi
rationes reddiderit. S nos ne¬
qz conditionem meram put. a¬
mus ẽẽ que indatione existit
neq meram conditionem.
in facto sit. s eam conditiõe:
que ex mixtura quadam con
fistit. Nam non utiqz si ille
infolle reliqua obtulerit.l¬
ber erit non enum cestator k
sensit. sed illud ut rationes
reddat quo modo fuus reddere
solet .i. legendas offerre ratio¬
nes primum deinde compu¬
tandas. ut ex plerari possit ĩ¬
putationes. probe. an imp¬
be referantur accepta recte re¬
lata an non recte. Ita enim
incipit quidem res a facto p¬
uenit autem ad peccumam.
In est. his uerbis etiam heredes

Expanded text:
netur his verbis "si rationes reddiderit?" quidam hoc aiunt "si reliqua reddiderit", quasi nihil intersit, utrum sub hac condicione "si reliqua" vel hac "si rationes reddiderit". sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae in datione exsistit, neque meram condicionem, quae in facto sit, sed eam condicionem, quae ex mixtura quadam consistit. nam non utique si ille in folle reliqua optulerit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo seruus reddere solet, id est legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim incipit quidem res a facto, peruenit autem ad pecuniam. inest his uerbis etiam heredes
Abbreviated transcription (Latin):
Quait et si post aditam br̃di¬
tater ẜi iegatus hr̃di furtur
fec̾it ita pran debebit ut obhoc
delictum qͣilis exstimacio alcg̃¬
tano sufferatur hercclip̃. i.¬

Expanded text:
Quare et si post aditam hereditatem seruus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario sufferatur heredi.
Abbreviated transcription (Latin):
qui auimo pocius qͣm a¬
liorum computatione
bona niberti extimat cu
eo ip̃o sufficere patrinio¬
nium uideri possit. qd̾ ⁊
hr̃dem hãt et bonorum

Expanded text:
qui animo potius quam aliorum computatione bona liberti aestimat, cum eo ipso sufficere patrimonium videri possit, quod et heredem habeat et bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tem in tantum decreuint bo¬
na incendus forte. aũnau¬
fragiis aut morte fuorum
ta debe̾tur. nec ea res dam¬
pnosa ẽ hr̃di cui libin est
uon adire hrditatẽ.que
res efficitut necoe sit legͣ¬
tarus nec destituto cesto i¬
cħ̾ consequatur cum hrd̾ ĩ
portioẽm legatorum paci¬
sci. ¶ Magna dubitatio
fuit. de his quorum cõdie¬
tio mortis tp̃r pendet. Id ẽ¬
A id qd̾ sub condictione
debetur instipulatoris bo¬
ꝓmissoris bonis detrabat᷑
S hoc iure utimur. ut qnͣ¬
ti ea spes obligationis ue

Expanded text:
tem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragiis aut morte servorum,ta debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci. Magna dubitatio fuit de his, quorum condicio mortis tempore pendet, id est an quod sub condicione debetur in stipulatoris bopromissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis ve
Abbreviated transcription (Latin):
cum alias inferre nõ posset.
uł tam oportune. nõhret ex
testamento nõ tenebr.an u̾o
teneat᷑ ut p̾cium locip̾stet et
si quide ipe patͦ famuilias illo
infem uoluit extesto nõten¬
bitur. ¶Qd̾sihrs intiuit qd̾¬
mo arbitrio debebit p̃stares
sit in hrditate cundem p̃ciu
prescetur. Testator emĩ qui le¬
pcium loci legatario offerri.
pulit admaleficumut aba¬
lio occiderct᷑. uł supplicioa ffice¬
retur equissimũ erit p̃ciũ eumni
praretur. Qosisua mala mẽ¬
te adhoc ꝓcessit cessabit extim̃¬
cio.Seru legato si abhosti¬
to capto sit sm̃ dolo prdis ñ

Expanded text:
nferre non posset vel tam oportune non haberet, ex testamento non tenebitur: an vero teneatur, ut pretium loci praestet? et si quidem ipse pater familias illo inferri voluit, ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur: testator enim qui lepretium loci legatario offerri. pulit ad maleficium, ut ab alio occideretur vel supplicio adficeretur, aequissimum erit pretium eum praestare: quod si sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio. Servus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non
Abbreviated transcription (Latin):
dida in suotesto hrdem scrip¬
sit. s̾tali ꝯdicione si reliquia
en inmare abiciat querebat
cum hr̃s ĩ stittꝰ ꝯdiciom nõ
tem abiescit. s in memoriam
hũane ꝯdicionis sepulture
tradidit s ẜ prius inspiciead
mhr̃s dehr̃ditate ꝯtrou̾sia
ro in deffectur ꝯdiciors dead¬
emptc̃e prditatis cogitasse in¬

Expanded text:
idam in suo testamento heredem scripsit sub tali condicione 'si reliquias eius in mare abiciat': quaerebatur, cum heres institutus condicioni non tem abiecit, sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspicienduheres de hereditate controuersiam ro in defectu condicionis de ademptione heredita‹ti›s cogitasse in
Abbreviated transcription (Latin):
peruenerit non oportet
dici int pũpilli anum cũ
senatus consultum inci¬
disse. discret.a sunt enun
uira qmius plura in ea¬
dem ꝑsonam deuenerunt.
aliud tutoris. aliudi lega¬
tarii. et cum non sue per¬
sone uire. s pupilli accu¬
sauerit. ꝓpriam penam
mereri non debet. deniq
pupillo relicta eo testa¬
mento. nisi a principe con¬
seruata sint. pereuit a do
ille. est. accusationis defen¬
sor et quasi pr̃onus. idem
et sabinus scripsit.

Expanded text:
peruenerit, non oportet dici in T‹ur›pillianum eum senatus consultum incidisse. discreta sunt enim iura, quamuis plura in eandem personam deuenerint, aliud tutoris, ali‹ud› legatarii: et cum non suae personae iure, sed pupilli accusauerit, propriam poenam mereri non debet. denique pupillo relicta in eo testamento, nisi a principe conseruata sint, pereunt: adeo ille est accusator, is defensor et quasi patronus. idem et Sabinus libri
Abbreviated transcription (Latin):
utorem qui pupilli sui no¬
Unine falsum uł in offitio
legata si non optinuerit op¬
tima ratione defenditur. et
si libertum patris pupilli su¬
i nomine capitis accusau̾it
non repelli a bonor possessi¬
one contra tabulas qui a
officii necessitas. et tutoris
fides excusata esse debet.
Nec quisqͣm uidicum calũ¬
pina notabit tutorem qui
non sius si multatatibus
accusationem sub nomĩe
pupilli instituit. Set cogẽ¬
te forte matre pupilli. uel
lib̾tis pr̃is instantibus. et
si tutor reum aliquem pos¬
tulau̾it pupilli nomine.
et ideo non sit exsecutus qd̾
uit̾im ad pub̾tatẽ pupillu¬

Expanded text:
utorem, qui pupilli sui nomine falsum uel inofficioslegata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si libertum patris pupilli su‹i› nomine capitis accusauerit, non repelli a bonorum possessione contra tabulas, quia officii necessitas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli uel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulauerit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillu
Abbreviated transcription (Latin):
Ihrtes no mĩatim enum̾ati
dare quid dãpnatisunt ꝓpris
hͣt ut erequantur in legato p̃¬
stando ꝗdsi noĩati nõ c̾ent hr¬
ditanas ꝑtos debitur nõ forẽt
it sic̃ iegata ita et p̾ceptio ꝓꝑte

Expanded text:
es nominatim enumerati dare quid damnati sunt, propihabet, ut exaequentur in legato praestando, qui, si nominati non essent, hereditarias partes debituri essentit, sicut legata ita et praeceptio
Abbreviated transcription (Latin):
parum int hanc sp̃em int̾ ẽ et
cum auas cͥcltor debitori suo
exstrat hrs. ¶Sz plane audiẽ¬
dus ent cohrs si ꝓbare possit¬
hrs eamente testatorem h̃rdẽ
urstituisse sĩem suum ut c̃tẽp¬
cus rasatie fidei comisso ab

Expanded text:
paruum inter hanc speciem interest et cum alias creditor debitori suo exstitit heres. sed plane audiendus erit coheres, si probare possit ea mente testatorem heredem instituisse fratrem suum, ut contentus institutione fideicommisso ab
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tatem cõsecutꝰ sit etia pen¬
tente cõdicione testam̃tane li¬
u̾tatis adie pr̃ditate pot̾. Itẽ
siue testator eum alienauit.
siue hr̃s pot̾ pꝰ mortẽ testator¬
is iussudñ hr̃ditatem adhib.¬

Expanded text:
secutus sit, etiam pendente condicione testamentariae libertatis adire hereditatem potest. Item sive testator eum alienaverit sive heres post mortem testatoris, iussu domini hereditatem adib
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm scriptꝰ nõ ẽ. ⁊ si m re quis
errau̾it. ut puta clumi uult
plançe relinq̃re uestem leget.
nutrũ debetui. ħsine ip̃e scripẜ¬
it siũ scribend dictau̾it. S sm̃¬

Expanded text:
m scriptus non est. Et si in re quis erraverit, ut puta dum vult lancem relinquere, vestem leget, neutrum debebit hoc, sive ipse scripsit sive scribendum dictaverit. S
Abbreviated transcription (Latin):
tero est ut si in rebus hu¬
manis ess bonorum possõ¬
nem petere possit ut in oĩh
ptibus edicti ꝓ suꝑstite
habeatur is qui muterde.

Expanded text:
tero est, ut, si in rebus humanis esset, bonorum possessionem petere posset: ut in omnibus partibus edicti pro superstite habeatur is qui in uter