comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q ita se traiecit quid dum omĩã non dum expirata eo¬
cidisset impetumq facto in cubiculumq ex suspitione
medicus mamiliaresq continẽ atq uulgus obligare ce¬
pissent. Ipse suis manibus uulnus ceudelissime diuel¬
lit atq animo pñti se int̾erat quem uticenses ꝙͣ ꝙͣ ode¬
ꝙ dissimilibus aliorum ducum fuerat ꝙ ꝙ uticam mi¬
rificis operibus munierat turresq auxerat sepultura
auxilium pararet conuocato populo contione hita
cohortatur omẽs ut porte aperirentur se in c. cȩsaris
clemẽtiam magnam spem hr̃e: Itaq portis patefcĩs
utica egressus cȩsari imꝑatori obuiam proficiseitur.
Messala ut erat imꝑatum uticam ꝑuenit. Omnibusq
portis ceustodiam ponit. Cȩsar int̾im atapso progres¬
sus urecham ꝑuenit ubi scipio magnum frumenti nu.¬
mee armoꝵ teloꝵ cetarumq rerum cum paruo p̃¬
sidio huerat. his adueniens potitur. De inde adrumẽ¬

Expanded text:
que ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata coque ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata concidisset, et impetu facto in cubiculum ex suspicione medicus familiaresque continere atque vulnus obligare coepissent, ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit atque animo praesenti se interemit. Quem Uticenses quamquam odequod dissimillimus reliquorum ducum fuerat quodque Uticam mirificis operibus muniverat turrisque auxerat, sepultura  re auxili pararet convocato populo contione habita cohortatur omnis ut portae aperirentur: se in C. Caesaris clementia magnam spem habere. Itaque portis patefactis Utica egressus Caesari imperatori obviam proficiscitur. Messalla, ut erat imperatum, Uticam pervenit omnibusque portis custodias ponit. § 89 Caesar interim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Scipio magnum frumenti numerum, armorum, telorum ceterarumque rerum cum parvo praesidio habuerat. Id adveniens potitur, deinde Hadrume
Abbreviated transcription (Latin):
ses interfecerunt.Domosꝙ eorum expugnauert ac di¬
ripuerunt. Quib cum cato ꝑ suadere nulla ratione
posset ut secum oppidum defenderent et cede rapina¬
ꝙ desistent et quib sibi uellent scirent sedande eo ꝵx
importunitatis grã singulos diuisit. Id̾em silla faustus
fecit. Ac desua pecunia largitus est. Unaq cum bis ab̃
conuocatos una cum teecentis qui pecuniam scipioni
ad bellum faciendum contulerant hoxtatur ut ser¬
uitia manumittant oppidumq defenderant quoꝵ
ĩfugam destinatam hr̃e intellexisset amplius de ea
re agere destitit nauemq his attribuit ut quascũq
parte̾s uellent profiiscerent. Ip̃ẽ omnib reb dilige¬
tissime constitutis liberis sus. L. cȩsari qui tum ib pro
questore fuerat cõmendatis et sine suspitione uultu
atq sermone quo suꝑiore tempore uisus fuerat cum
dormitum iss et ferrum ⁊̃ troclam in cubi culum tulit at¬

Expanded text:
sis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac disis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac diripuerunt. Quibus cum Cato persuadere nulla ratione quiret ut secum oppidum defenderent et caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia singulis C divisit. Idem Sulla Faustus fecit ac de sua pecunia largitus est unaque cum his ab Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum in fugam destinatam habere intellexisset, amplius de ea re agere destitit navisque his attribuit, ut in quas quisque partis vellet proficisceretur. Ipse omnibus rebus diligentissime constitutis, liberis suis L. Caesari, qui tum ei pro quaestore faciebat, commendatis, et sine suspicione, vultu atque sermone quo superiore tempore usus faciebat, cum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit at
Abbreviated transcription (Latin):
uatis omnib ꝙ rebus congestis ignem subiciunt atq eiꝰ¬
dem oppi incolas cuiuscũq generis ȩtatisq uiuos con¬
strictos ꝙ ĩ flãmam comiciunt atq ita acerbissimo affi¬
cunt supplicio deinde protinus uticam ꝑ ueniunt.
Suꝑiore tempore. M. Cato qui uticensibus ꝓter benefi¬
cium legis iuliane parum insuis partibus presiduĩ eͥẽ
existimauerat. plebem in ermem oppido ei ecerat. et
ante portam bellicam castris fossaq paruula dum ta¬
xat muni erat ibi cum custodiis cixcundatis hĩtare
coegerat senatum aũt oppicłi eustodiam tenebat eoꝵ¬
eos cȩsaris partibus fuisse sciebant ut eis interfectis eo¬
rum ꝑnitiȩ dolorem suum ulci scerentur Uticenses aĩõ
adito ex cȩsaris uictoria lapidibus fustibq equites rep¬
pulexunt. Etaq postea ꝙ castris non potuerant potui
uticam se moppidum coniicerant. At ibi multos uticẽ.¬

Expanded text:
vatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eivatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in flammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. Superiore tempore M. Cato, quod in Uticensibus propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custodia coepeeos Caesaris partibus favisse sciebant, ut eis interfectis eorum pernicie dolorem suum ulciscerentur. Uticenses animo addito ex Caesaris victoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticen
Abbreviated transcription (Latin):
eo obsidebantur xeimale geste suorum indicio aperti¬
nacia deduci. Deinde ip̃sum uiegilium appellauit ĩ¬
uitauitꝙ ad deditionem suam lenitatem et dementi¬
am cõmemorauit quem postꝗͣ animaduẽtit responsũ
sibi non dare aboppido discessit. Postero die diuina
re facda contione aduocata in conspestu oppidanoꝵ
milites collaudat totumq exexcitum uet̾anum dona¬
uit.premia fortissimo cuiq ac bene meritis per sug¬
gestu tribuit. Ac statim inde digressus .T. rebilio ꝓ consu
duabus tisdrȩ ubi considius pre erat ad obsidendum
relictis. Mm essala uticam ante premisso cum equi¬
tatu ipẽ eodem iter facere contendit. equites int̾im sci.¬
pionis qui exprelio fugerant cum uticam uersus iter
facent ꝑueniunt ad oppidum prora de ubi cum ab
in colis non reciperentur iõ ꝙ fama de uittoria cȩsarisy
ꝓcurrisset ui oppido potiti in medio foro lignis cohacẽ¬

Expanded text:
eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertieo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus Rebilo pro consule cduabus Thysdrae, ubi Considius praeerat, ad obsidendum relictis, M. Messalla Uticam ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod fama de victoria Caesaris praecucurrisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacer
Abbreviated transcription (Latin):
nerauerunt. aut interfecerunt in quo nuo fuit Iul¬
lius eufus questorius qui pilo traietus interut. Item põ
cȩsarem accurrisset interfectus ẽet. Q uo facto com¬
plures equites romani. senatoresꝙ perteriti expreliose
se receperunt ne amilitib qui extanta uictoria lieentia
sibi assumpsisset ĩ moderate peccandi ĩ punitatis ꝓp
maximas res gestas impime qͦ interficerent. Itahi
om̃s Seipionis milites cum fidem cęsaris ĩ plorarent
in spectante ipo cȩsare et amilitibus deprecante utĩ
eius parc̾e̾nt adunum sunt in terfesti. Cesar ternis
castris potitus oecisis q̃ hostium x milibis fugatisq com¬
plurib se recipit. Imilitibus amissis paucis sauciigm
castra ac statim exitinere ante oppidum tapsum con¬
stitit elephantosꝙ lxiiii. ornatos armatosꝙ cum tur¬
ribus ornamentisq capit captos ante oppidum instru¬
ctos constituit. łd hoc consilio si posset uirgilius ꝗq cum

Expanded text:
lnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, qui pilo traiectus consulto a militeCaesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Egrediunt᷑ atq ita ꝑ mare imbiti fine ĩgressi
t̾ram petebant qui a seruis puerisq qui ⁊̃ castuis et
lapidibus pilisq ꝓhibiti t̾ram attingere rursus se ĩ oppidu
receperunt. Int̾im scipionis copiis prostratis passimq to¬
to campo fugientibus confestim cȩsaris legiones conseꝗ
spatiumq se non dare colligendi qui postꝙͣ ad ea castra
que petebant ꝑ fugerunt ut refedtis castris rursus de-
fendent ducem aliquem requierunt quem respicent
ciusq auctoritate imꝑioq rem gererent. Ꝙ postꝙͣ
ani maduerterut neminem ibi preudio protinus armis
atq armis amissis salutationem more militari faciuĩt
quib miseris eares parua fuit presidio. Namq milites
uet̾ani etira et dolore incensi non modo ut parcent
hosti non potant adduci sed et̃ ex suo exẽcitu illusteg
urbano quos auctores appellabant complures autuu¬

Expanded text:
rent, egrediuntur atque ita per mare umbilici fine ingressi rent, egrediuntur atque ita per mare umbilici fine ingressi terram petebant. Qui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohibiti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus confestim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare colligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, ut refecti castris rursus sese defenderent ducemque aliquem requirerent, quem respicerent, cuius auctoritate imperioque rem gererent: — qui postquam animadverterunt neminem ibi esse praesidio, protinus armis atque armis demissis salutationem more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vu
Abbreviated transcription (Latin):
dum deuirtute militis uet̾ani quinte legionis. Nam cũ
sinistro cornu elephans uulnẽ istus et dolore conertatus
in sillam in hermem impetum fecisset eumq sub pede sub¬
ditum genu ĩ mxus prondẽ suo promosside suo pondere
uibrantiq stridore inaximo premẽt atqi enecaret miles
his non potuit pati quin se armatus bestiȩ offẽret quem
postꝙͣ elephans ad se telo in festo uenire animaduertit
relicto cadauere militem promosside crecũdat atq sub¬¬
limine extollit. Axmatus qui in eiusmocdi constanter¬
sibi agendum iuideret gladio promossidem qua erat
circũ datus cedere ꝙͣ tum uiribus pot̾at non destitit quo
dolore adductus el ephans milite abiecto maximoq eỹ
steidore cursuq conuersus adreliquas bestias serece.
pit. Int̾im tabso qui erant presidio oppido eruptionẽ
porta maritima faciunt et siue ut suis subsidio occure-¬
rerent siue ut oppido deserto fuga salutem sib para¬¬

Expanded text:
dum de virtute militis veterani V. legionis. Nam cum in dum de virtute militis veterani V. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas vulnere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecisset eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboscide erecta vibrantique stridore maximo premeret atque enecaret, miles hic non potuit pati quin se armatus bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animadvertit, reliquo cadavere militem proboscide circumdat atque in sublime extollit. Armatus, qui in eiusmodi periculo constanter agendum sibi videret, gladio proboscidem qua erat circumdatus caedere quantum viribus poterat non destitit. Quo dolore adductus elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuque conversus ad reliquas bestias se recepit. § 85 Interim Thapso qui erant praesidio ex oppido eruptionem porta maritima faciunt et, sive ut suis subsidio occurrerent, sive ut oppido deserto fuga salutem sibi pare
Abbreviated transcription (Latin):
te sibiꝙ eruptione pugnari non placẽ clamante et̃a
arsaet a obem substentante subito dexteo cornu in iussu
cpsans tubieina amilitib cohatus canere cepit quo tts
ab uniuersis eohortibus signo in hostem capẽ inferui cum
centuriones pectore auerso resisterent uiq continent mi¬
resisti nullo modo posse signo felicitatis dato equo amis¬
so in hostem contea principem ire contendit. Adextrors¬
fer coenu funditores sagiptaruq concitata tela in elepha¬
tes frequenter niieumt quo facto bestie stridore fuin¬
se frequentes stipatos ⁊ ꝑterrẽ et ĩ portas ualli semi fiae¬
tasruere contendunt. Item mauriequites qui ineo¬
dem cornu eum elephantis erant presiclio desertio
Princepsq fugiunt. Ita celeri bestiis crecuitis legiones
uallo hostium sunt potite et paucis acriter pu̾gnanti¬
bus in terfectis reliqui concitati in castri undiq erat
pridie egressi confugiunt. Non uidetis ẽe p̃termicten¬

Expanded text:
te sibique eruptione pugnari non placere clamitante, etiam te sibique eruptione pugnari non placere clamitante, etiam atque etiam aciem sustentante, subito dextro cornu iniussu Caesaris tubicen a militibus coactus canere coepit. Quo facto ab universis cohortibus signa in hostem coepere inferri, cum centuriones pectore adverso resisterent vique continerent miresisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes iniciunt. Quo facto bestiae stridore funse frequentis stipatosque proterere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt potitae, et paucis acriter repugnantibus interfectisque reliqui concitati in castra unde pridie erant egressi confugiunt. § 84 Non videtur esse praetermitten
Abbreviated transcription (Latin):
post terga cogerentur quo post ꝙ̃ cȩsar peruenit eta
animaiuẽtit aciem ꝓuallo scipionis castris elephã¬
ꝑeendextuo sinistro q cornu collectis et nihilominus
cis teipliei collocata legione .x. secundaq dextero eõ¬
nui ur et paiu simistẽo oppositis ꝗ legonibus ĩ quaco¬
colloc atite apa ptrnis ⁊ quinis cohortibus contra hestias
collocatis sagiptariis sunditorib in utrisq cordibiscdi¬
spositis leuiqi armatura inter equites infietaripe pe¬
dibus erecum milites concursans uirtutes q ueanoe pe
eorum eportabat. Tyrones aũt qui nunq̃ in dese timas¬
amĩmdeluẽtit hostes circa uallum trepidare atqo ulto
cexoq pauidos concursare. et modo se intra portas ri¬
pere mõ inconstanter ĩ moderateq prodire. Subitoli
San e uoceatiq ob secrare cesarem ne dubitaret signum
dare nectoriam sib ꝓpriam adiis ĩ mortalib portentu
Dubiterte cesare atqi eorum studio cupiditati q resittẽ¬

Expanded text:
post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et animadvertit aciem pro vallo Scipionis constitutam elephandextro sinistroque cornu collocatis, et nihilo minus cie triplici collocata, legione X. VII.que dextro cornu, VIII. et VIIII. sinistro oppositis, quintae legionis in quarta acie ad ipsa cornua quinis cohortibus contra bestias collocatis, sagittariis, funditoribus in utrisque cornibus dispositis levique armatura inter equites interiecta, ipse pedibus circum milites concursans virtutesque veteranorueorum excitabat. Tirones autem, qui numquam in acie dimianimadvertit hostis circa vallum trepidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra portas recipere, modo inconstanter immoderateque prodire. Cum igati evocatique obsecrare Caesarem ne dubitaret signum dare: victoriam sibi propriam a dis immortalibus portendi. Dubitante Caesare atque eorum studio cupiditatique resisten
Abbreviated transcription (Latin):
salinorum inter qđ et mare angustie quedam nõ am¬
plus mille et quingentis passuum intererãt quas sci¬
pio intrare et tabsianis auxilium fere conabatur qđ
futurum cȩsarem non fefellerat. Namq pridie ĩ
pio intim exclusus ab incepto itinere supra stagnum
posterodie et nocte confecto celo ablbescente nonꝰ longe
a cȩsaris presidioq qđ supra cõme morauiraus mille¬
quingentis passibus admare uersus consedit et castꝰ
muntee cȩpit qđ postqͣ cȩsari nũtiatum ẽ milite abo¬
pere deducto castris presidio asꝑnate ꝓ consule cum
legionibus duab relicto ip̃e cũm expedita eopra in eũ
locum citatim consedit classisꝙ ꝑte ad tapsum re-¬
licta reliquas naues iubet post hostium tergum ꝗ̃ ma¬
xime adlittus appelli signumq suũ obseeuare q̃uo sig
dato subito clamore facto ex inpro iuso hostibus aduer¬
sis ĩcuterent terrorẽ ut ꝑ territi ac ꝑturbati respicẽ

Expanded text:
salinarum, inter quod et mare angustiae quaedam non amsalinarum, inter quod et mare angustiae quaedam non amplius mille et D passus intererant; quas Scipio intrare et Thapsitanis auxilium ferre conabatur. Quod futurum Caesarem non fefellerat. Namque pridie in nivit. Scipio interim exclusus ab incepto, itinere supra stagnum postero die et nocte confecto, caelo albente non longe a castris praesidioque quod supra commemoravi MD passibus ad mare versus consedit et castra munire coepit. Quod postquam Caesari nuntiatum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respicere
Abbreviated transcription (Latin):
pior uulneratis in secuti ꝑ ii. milia passuũ usq ĩ colle
hostibus adactis se ad suos recipiunt. Cȩsar inhoram
xuito moratus sicut exat ĩ structus se ad sua castra re
scenderent lexionumꝙ ꝑiculum facent neq ipse
ꝓpͥus hostem castra ponẽ ꝓter aque penuria se posse a¬
nimaduertẽt aduersarios nõ uirtute eorum cofidere
sed aquarũ copia fretos despicẽ se iñ tellexit. pr̃. noͣn.
apr. teetia uigilia egressus abagar.xii.milia passu
um note ꝓgressus ad tapsum ubi uirgilius cum gran¬
di p̃sidio pre exat castea ponit oppiduraꝙ complura p̃si
p̃sidiis occupat hostes ne intrare loca anteriora capẽ
possent. Scipio int̾im cognitis cȩsaris consiliis adne¬
cessitatem adductus dimicãdi ne ꝑ sum̃um dedecus
fidissimos suis reb tapsianos et uixgilium amitteret
confestim cȩsarem per suꝑiora loca consecutus milia
passuum a tapso bonis castris consedit erat stagnum

Expanded text:
ribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem ribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam X. commoratus, sicut erat instructus, se ad sua castra recscenderent legionumque periculum facerent, neque ipse propius hostem castra ponere propter aquae penuriam se posse animadvertebat, adversarios non virtute eorum confidere sed aquarum inopia fretos despicere se intellexit, II Non. Apr. tertia vigilia egressus ab Aggar XVI milia nocte progressus ad Thapsum, ubi Vergilius cum grandi praesidio praeerat, castra ponit oppidumque eo esidiis occupare, hostes ne intrare ad se ac loca interiora capere possent. Scipio interim cognitis Caesaris consiliis ad necessitatem adductus dimicandi, ne per summum dedecus fidissimos suis rebus Thapsitanos et Vergilium amitteret, confestim Caesarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso binis castris consedit. § 80 Erat stagnum
Abbreviated transcription (Latin):
tit qd ubi ceptum est fieri et equis concitatis uibanoi
petum fecissent pacidius suos equites ex põrigere cepit¬
ut ĩ longitudinena ut hr̃ent facultatem turmas tuli¬
anas cicum fundi et nuhilominus fortissime acerri¬
meq pugnarent qđ ubi cȩsar ani maduẽtit ccc qͦs
exlenionibus hr̃e expeditos consuerat ex proxima
q̃ ei prelio in̾ aciẽ constiterat iubet equrtatui succũ¬
rere. Labienus int̾im suis equitibus auxilia eque¬
stria submutẽ sauciisq atq defatigatis integris re¬
ceniorib q: iuxib equites subministeare. Postq equi¬
tes iuliani. eecc ium hostium adiiii milia nũo substi¬
nece non potuerunt et aluei armatia numidarum
uulnerabantur minutatimq cedebantur. Cȩsar
altam alam mitit qui satagentib celerit occurent
quo fasto sui sublati uniuerii in hostes ĩ pssione facta
i fugara aduẽsauos dediderũt młtis cccipis complu¬

Expanded text:
ttit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani ttit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent, Pacideius suos equites exporrigere coepit in longitudinem, ut haberent facultatem turmas Iulianas circumfundi et nihilo minus fortissime acerrimeque pugnare. Quod ubi Caesar animadvertit, CCC, quos ex legionibus habere expeditos consuerat, ex legione quae proxima ei proelio in acie constiterat iubet equitatui succurrere. Labienus interim suis equitibus auxilia equestria summittere sauciisque ac defatigatis integros recentioribusque viribus equites sumministrare. Postquam equites Iuliani CCCC vim hostium ad IIII milia numero sustinere non poterant et ab levi armatura Numidarum vulnerabantur minutatimque cedebant, Caesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occurrerent. Quo facto sui sublati universi in hostis impressione facta in fugam adversarios dederunt; multis occisis, complu
Abbreviated transcription (Latin):
cohorte et sagiptariis tormentisq complurib p̃sidio
tebenam mittit Fodem tempore exlegionib omtub
equites cece funditores sagiptarusq . ce. lmo cõ¬
meatu cęsari occũrerunt itaq cum his copus et
omnib legionib eductis sicut erat ĩ steuctus uiii. mi¬
lit passium asuis castris a scipionis uo .iiii. milia
passium longe constitit. Incampo erat oppidum
insea castea Scipionis neĩe thege ubi p̃sidiũm eque
xtea sinistea lireto ab oppidi lateribus ipe legiondo
ex castris seductis ait iniugo inferiore insteudiunio
longius fere mille passibus a suis munitionibo ꝓ gerao¬
sus atacie constitit. ł ostc̃ duitius ĩ unoloco septo cene¬
rabatur et tempus diei in ocio cõsumebat᷑. Cesdr equs¬
tum tuemas suorum ubet in hostium equitatunqui
adoppidum in statione exat facẽ in pressionem leui¬
q: armaturam sagiptarios funditoresq eoclem submi¬

Expanded text:
cohortibus et sagittariis tormentisque compluribus praesidio cohortibus et sagittariis tormentisque compluribus praesidio Thabenam mittit. Eodem tempore ex legionibus omnibus itores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipionis vero II milibus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scipionis nomine Tegea, ubi praesidium equestxtra sinistra derecto ab oppidi lateribus ipse legiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemque armaturam, sagittarios funditoresque eodem summi
Abbreviated transcription (Latin):
sidio scipionis cum sius auxilium fer̃e non audẽntfo¬
titer pugnanti .P. cornelio euocato Serpionis qui ibi
pre eratꝰ atq amultitudine erecum uẽto interfesto op¬
pido potitur atq frumento exexcitui dato postero ⁊¬
ddie ad oppidum thebem dandam uenit ĩ quo cõsei¬
dis ꝑ idtempus fuerat eum grandi presidio cohorte.¬
q sua gladiatorum. Cȩsar oppidi nã per specta atque
mopia ab oppugnatione eius detẽritus protinus ꝓ.¬
fectus circiter milia passuum iui adaquam facit
castra. Itq inde quarta die egressus rursus redit
adea castra que ad agar huẽrat idem facit Scipio
atq antiqua castra copias reducit. Tebẽdenses infim
qui sub ditione et potestate iuibe ẽẽ consuessent ar
extrema eus regni regione maritima locati inter¬
fecto regio presidio legatos ad cesarem mittunt rem
male gestam locent petunt orantq ut suis fortunis
corum consilio ꝓbato. Mlartium crispum tribunũ cũ

Expanded text:
sidio Scipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fosidio Scipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fortiter repugnante P. Cornelio, evocato Scipionis, qui ibi praeerat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vigilia egressus redit rursus ad ea castra quae ad Aggar habuerat. Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Thabenenses interim, qui sub dicione et potestate Iubae esse consuesserent in extrema eius regni regione maritima locati, interfecto regio praesidio legatos ad Caesarem mittunt, rem a se gestam docent, petunt orantque ut suis fortunis eorum consilio probato Marcium Crispum tribus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ire contendit qđ ubi labienus animaduẽtit cum e:¬
quitatu leuiq armatura agmen eius extremum
capẽ cepit. Atq ita lipsae mercatoe que qui plau¬
stris merces portabant interceptis sarcinis addito
animo ꝓpruis audaciusq accedit ad legionesq eri¬
stimabat milites subonere ac sub sarcinis defatiga¬
tos pugnare non posse q̃ res cȩsarem nõ fefellerat᷑ nã¬
ꝙ expẽditos exsingulis legionib trecentos milites esse
usserat. Itaq eos in equitatũ labieni ĩ missos turmis suo¬
rum subpetias mittit. Tum labienus conueesis signoe cõ¬
spectu ꝑ ter̾itus turpissime fugere contendit m̃ ultis eꝵ¬
euis occisis compluribus uulneratis milites legionarii
ad sua se recipiunt signa atq iter inceptum irecepe¬
xunt. Labienus ꝑ ugum sũ mum collis dextrõsus ꝓ.¬
cul subsequi non destitit. Postꝙ̃ cȩsar adoppidũ sar-¬
suram uenit spectantibus ad uersariis interfecto pre¬

Expanded text:
ire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum eire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equitatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum conspectu perterritus turpissime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subsequi non destitit. § 76 Postquam Caesar ad oppidum Sarsuram venit, inspectantibus adversariis interfecto prae
Abbreviated transcription (Latin):
xere cos uiꝰdet. reducit subuesperum legiones incafro
orius cesaxem potitum eẽ de mostrauimus uen uitus
ponint obscerant ut sib presidium mitat. Se resco¬
plures que utiles bello sint administraturos ꝑ idee te¬
pus dehorum uolutantate stulioq erga cȩsare tras¬
fuga suos eiues facit cextiores Fubam uegem celtuns
euim eopiis suis anteꝗ cȩsaris p̃sidium eo ꝑueniret
adoppidum accũ risse atq adueniẽte multituchinet
pritetu eopotitur omnibq eiis oppidi in colis adunu
mefedis dedisset oppidum drcipiendum delendumai
militibus. Cȩsar intim iustrato exercito ad xii rN
a pules postero die productis uniuẽsis copiis ꝓcessus
asius casteis milia passuum quinq a scipionis cireites
duũ milium intieto spatio inacie constituit Postqͣ sa¬
tis diũꝙ adueesarios abse ad dimi cãdum ĩ uitatos si¬
per sedere pugnȩ animadũtit reducrt copias Posto
tridat huẽrat p̃sidium feum ẽtumq comportauerat

Expanded text:
ere videt, reducit sub vesperum legiones in castrcuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se res compluris quae utiles bello sint sumministraturos. Per id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accucurrisse atque advenientem multitudine circumdata eo potitum omnibusque eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum diripiendum delendumque militibus. § 75 Caesar interim lustrato exercitum a. d. XII. Kal. April. postero die productis universis copiis progressus ab suis castris milia passuum V, a Scipionis circiter duum milium interiecto spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum invitatos supersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque midarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
leriter signa hosti in fere qđ preter ꝗͣ ceptum ẽ fieri
primo impetum legionum equitatus et leuis armatu¬
ra hostium nullo negocio locopulsa et delecta ẽ de colle
cum iam cȩ̨sar existimasset hostes pulsos detẽritosq
finem lacessendi facturos et iter inter inceptum per¬
gere cȩpisset iterum cȩlerit̾ exproxiis collibus e¬
rumpunt atq eadem ratione qua ante dixi inçesa-¬
ris legiones impetum faciunt numide leuisq arma-¬
tura mirabili uelocitate pediti qui int̾ equites pugna¬
bant et una pariter cum equitibus occurrẽ ac refugẽ
consueuerat cum hoc sȩpius facerent et ꝓficiscentes
uilianos ĩ sequerent᷑ et refugerent stantes proprius
non accederent et singulari gne pugnȩ uterentur
Hosq iaculis conuulnerare satis ee existimarent. Cȩ¬
sar in tellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogẽ¬
eedi clstra eoloos ponẽubi omnino aquȩ nihil tẽt et

Expanded text:
leriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, leriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consueverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino aquae nihil esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ac remotum qđ erat adeo longȩ milia passiuum xuiu
huic scipio legiones duas frumentandi gra miserat.
to ipe quarta iuĩgilia egressus p̃ter hostium castra pro¬
siciscitur cum copiis et oppido potitur. Legiones scipi¬
onis comperit longius ĩ agris frum entari et eum eo con¬
tendere conaretur animaduertit copias hostium his
legionibus occurere suppetias q̃ res eius impetum xe¬
tardauit. Itaq capto .C biotio regio equitie.xo. de¬
conuentu uticensi et camelis xii. xegis adductus pre¬
sicdio ibi cum oppielo legato relicto ip̃e se recipere cepit
ad castra cum iam non longe a castris Scipionis
abeẽt. q̃ tum necesse erat pret̾ gredi. Labienus af.¬
feanius ꝗ cum onni equitaty leuiq armatura ex
insidiis ad horti agmini eius exteemo se offerunt
atq ex collibus primi existunt. Qđ postꝙͣ cȩsar a¬
nimaduertit equitibus suis hostium ui oppositis sa¬
cinas legionario inaceruum iubet comportare atq cȩ¬

Expanded text:
ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit.cto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite conventu Uticensi, et camelis XXII regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti agmini eius extremo se offerunt atque ex collibus proximis exsistunt. Quod postquam Caesar animum advertit, equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque ce
Abbreviated transcription (Latin):
pmehanre copias omnes incastra concludit att pue¬
sidio leptim euspine et d ancille relisto cuspio diquuu¬
q obsisse tradita ut alter ad rumẽtum alt tꝓpsuquia¬
ei obsideret ipẽ casteis incensis quarta noctis iuigilia
acie in steuđda impedimentis in sinistra parte colloca¬
tis eceo loco ꝑficiscitire et ꝑuenit ad oppidum a golue
ꝗgetulis sepe ante oppugnatum sum̃aqui ꝑ ĩ pos oppi¬
donos erat defensum. Ibi in campo castuis ũnis polt
ipe frumẽtatum erecum ullas cum ꝑte ex ercitus ꝓfetus
mnagno ĩ uento ordei olei uini fici nũo paruo tritici et
sxeato ecereitu redit in castra. Scipio intim eognito et¬
saris discessu cum uniuersis copiis subsequi ꝑugum cȩ
foreim eepit at ab eius castris milia passuuim sex longe
tri nis castris dispartitis copiis consedit. Oppidum xesi
qtł aberat a scipione milia passuum .x. ab eius uegiona
et ptem castrorum collocatum. Acesare aut diuersũ

Expanded text:
premebatur, copias omnis in castra conducit atque praepremebatur, copias omnis in castra conducit atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris milia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum
Abbreviated transcription (Latin):
esmneaturum cum magno equitatu leuiq ar matũa
siciliatures locis idoneis consedit. Cesar intim dem
sidus labieni eeꝑfugis certior factus paucos dieo iblcon¬
moratus clum hostes quotidiano instituto sepe dereta¬
ererdo ÷̃ egligentiam adduceret᷑ subito manie inpast
parta de eum̾ana legiones se octo uetanas cum ꝑte eqput¬
tortis segui att equitibus p̃missis neq opinantes inuda¬
tores fubito ⁊̃ conuallibus latentes leui armatura consciedt
ereciter quingentos Reliquos infugam tur pissiman
conuecu. Infim labienus cum uniuerso equitaty fũpi¬
tibus suis suppetias occuerit ciuus uim multitudiners¬
quem cum equites pauci cȩsariani iam substine nõ
tolsent. Cesar in structas legiones hostium cõpus oñ¬
ditu E no fasto per territo labieno de retardatosuo
equites recepit in columes. Postuidie iuba numidas
eos qui loco amisso fuga se reciperant in castra in cuice
omeles suffixit. Celar int̾im quando mopia feunnuei

Expanded text:
commeaturum cum magno equitatu levique armatura commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. § 67 Caesar interim, quoniam inopia frumenti
Abbreviated transcription (Latin):
liquis climiserat et postea se ad pompeium cõtulerat
Inde exprelio transfugerat ĩ affeicam et ad uarum
uenerat quem obꝑirii peefidiam cȩsar iussit ne-¬
caxi .P. uestrio aũt ꝙ eius frat romȩ peciũam impa¬
beneficio uari eẽ seruatum postea sibi facultatem nł¬
lam clatam transeundi ignouit. Est in affrica con¬
suetudo in colaꝵ in agris et omnibus fere uillis subtẽ¬
xam specus frumenti contendi gratia lam hebant atq
id ꝑꝑ bella maxime hostiumq subitum aduentum ꝓ.¬
prepararent qua de re cȩsar ꝑ iudicem certior fcũs
tertia uigilia legiones duas cum equitatu mittit ad
casteis suis milia passuum .x. atq: magno nũo frum eti
onustas recipit incastra. Quibus rebus cognitis la¬
bienus ꝓgressus a suis castris milia passuum.x.uii.ꝑ.
ugium et collem per quem cesar pridie iter fecerat
Ibi castra duarum legionum facit atq ipe quotidie
eristimans cȩsarem eadem sese feumentandi gr̃ã

Expanded text:
liquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, liquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde ex proeli effugerat in Africamque ad Varum venerat; quem ob periuri perfidiam Caesar iussit necari. P. Vestrio autem, quod eius frater Romae pecuniam impebeneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam habeant atque id propter bella maxime hostiumque subitum adventum praeparent. Qua de re Caesar per indicem certior factus tertia vigilia legiones duas cum equitatu mittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat, ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
se sanis audaciaqi motus eum unuiesa classe conuer¬
sis naiubadru nẽtum uersus fugere contendit quen
cesar milib passuum iii. consecutus recuꝑata ꝗ n.¬
q remi esuis omnib epibatis atq et̃ hostium eusto¬
dibus .Cxxx. in ea naue captis triremem hostium
proximamꝙ in repugnando erat cõmoratam onu¬
stam remigum epibataꝵq cȩpit Relique naues
hostium ꝓmuntorium suꝑarunt atqͣ. ĩ rumentum ad¬
ĩ cothonem se uniuerse contulerunt. Cȩsar eodem
uento ꝓmutorium suꝑare non potuit atq in salo in
anchoris eadem nocte cõmoratus prima luce adru.¬
mentum accedit ibiq nauib onerariis que exant
extea cothonem incensis omnib ꝙ reliquis aliis aut
subductis aut ĩ cothionem compulsis paulisper cõm̃ora¬
tus si forte uellent classe dimicare xuxsus re recipit ĩ
castra ĩ ea naue captus .P. uestrius eques.R. et.P.
Ligaxius. Affranius quen cȩsar ĩ hispaniam cum re.¬

Expanded text:
Caesaris audaciaque commotus cum universa classe converCaesaris audaciaque commotus cum universa classe conversis navibus Hadrumetum versus fugere contendit. Quem Caesar in milibus passuum IIII consecutus reciperata quinqueremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commorata, onustam remigum epibatarumque cepit. Reliquae naves hostium promunturium superarunt atque Hadrumetum in cothonem se universae contulerunt. Caesar eodem vento promunturium superare non potuit atque in salo in ancoris ea nocte commoratus prima luce Hadrumetum accedit ibique navibus onerariis quae erant extra cothonem incensis omnibusque reliquis ab eis aut subductis aut in cothonem compulsis paulisper commoratus, si forte vellent classe dimicare, rursus se recepit in castra. § 64 In ea nave captus est P. Vestrius, eques Romanus, et P. Ligarius, Afranianus, quem Caesar in Hispania cum re
Abbreviated transcription (Latin):
teser eten per le eusa pͥmittit. Cispius quo erat musu
teleeiter peruenit. At aquilia tempestate n⁊ actus aꝓnsui¬
torum supare non potuit atq. angulum quẽdam tuũ
atempestate nastus cum classe Congius a prospetu
eeuouit. Peliqua elassis in salo adbetim eoressa reni¬
fibus palsim in litore uagantibus partim opprdu
uiut sui mercandi gratia pro gressis uacua acrefenso¬
ubstabat. Quib debus uaro expeefusis cognitis enlo¬
sone uie astus uigilia secunda ad rumẽtum exhbitiõt
eeressus ꝓrimo mane leptim cum uniuersa clleuet¬
tus qaues omerariasq longius aporetu in salo stabunt¬
sroo cũm oꝑa crecum uenixet certior fatusq aberat
oporto milia passuu ui equo amisso amissis om̃i¬
bus rebus reeleriter ꝑuenit leptim ibiq morat onis
ut ad se naues consequerem pͥmum ip̃m ꝑuulum
naui gioluit conscendit ĩ cuxsu aquilam multitudi¬
nem nauũ ꝑ teritum atq trepidantem nactuo ho¬
fiuo classeri sequi cxpit. Int̾im uarus celeritate

Expanded text:
uo erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus promunturium superare non potuit atque angulum quendam tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu removit. Reliqua classis in salo ad Leptim egressis remigibus passimque in litore vagantibus, partim in oppidum victus sui mercandi gratia progressis, vacua a defensoribus stabat. Quibus rebus Varus ex perfuga cognitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone egressus primo mane Leptim cum universa classe vectus navis onerarias, quae longius a portu in salo stabancastris, cum opera circumiret, certior factus, quae aberant a portu milia passum VI, equo admisso omissis omnibus rebus celeriter pervenit Leptim ibique hortatur omnes ut se naves consequerentur; ipse parvulum navigiolum conscendit, in cursu Aquilam multitudine navium perterritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Interim Varus celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
etdnũ ibiꝙ grtulis remigibus epibatisq completit¬
sidiandiq gratia abutica ꝓgressus adiumentũ cm
hna ubꝯ puenit cuus aduentus insciuis cesdrtras¬
rastationem p̃sidũ gratia cõmeatusq mittit stemo

Expanded text:
deducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet indeducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet insidiandique gratia ab Utica progressus Hadrumetum cum LV navibus pervenit. Cuius adventus inscius Caesar L. Cisin stationem praesidi gratia commeatus
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem hostium pauci substinere non potuerũt leui¬
q armatura diserti ac pulsi conuulneratiq uno equi¬
te amisso multis equis sauciisq leuis axmature xxuii.
occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri p̃lio
facto scipio letus incastra nocte copias reduxit qđ pro-¬
prium gaudium fortuna bellantibus tribuere non de
equites numidas getulosq ex inprouiso adhorti circi¬
ter .C.ꝑtim occiderunt ꝑtim uiuis potiti sunt. Cȩsar
int̾im quotidie legiones ĩ campum deducẽ atq opus
facẽ uallumq et fossam ꝑmedium campum ducere
aduersarioꝵq excursionib iter facẽ nõ ine̾mittit
Scipio uitim munitones contra facẽ et ne uigo acesi¬
pe excluderet̃ a propare ita ut duces utriq et inopi¬
bus aceu pati erint E nibi lominus equestrigi pep¬
los anter se quotidie dimicabant. Intim uar de
gnito legionis .uui.et uiI. eoscicilta aduentus celeet

Expanded text:
titudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levititudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levique armatura deserta pulsi convulneratique uno equite amisso, multis equis sauciis, levis armaturae XXVII occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri proelio facto Scipio laetus in castra nocte copias reduxit. Quod proprium gaudium bellantibus fortuna tribuere non decaedatores equites Numidas Gaetulosque ex improviso adorti circiter C partim occiderunt, partim vivorum potiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum deducere atque opus facere vallumque et fossam per medium campum ducere adversariorumque excursionibus ita officere non intermittit. Scipio item munitiones contra facere et, ne iugo a Caesare excluderetur, approperare. Ita duces utrique et in operibus occupati esse et nihilo minus equestribus proeliis inter se cotidie dimicabant. § 62 Interim ubduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
etusq ad aciei sue mediam regionem porrexerat et
ita collocauerat uti sinistrum suũ cornu contulerat.
Id eo consilio fecerat ut suum dextrum latus munitio¬
nib adiuuaretur. Sinisteum aut̃ equitatus hostium
tibus legionem quintam premiserat leuẽq armaturã
inter equites in ter posuerat. Sagiptario uariȩ passim¬
q locis certis maximeq incornibus collocauerat. sic u-¬
teũq exercitus in structi non plus passuum cec inter¬¬
iecto spatio qđ forsan ante id tempus acciderat nunꝙ
quin dimicaretur a mane usq adhoram .x. diei per¬
rior numidaꝵ getulorumq sine frenis addeatram
ꝑtem se moueri ꝓpriusq cesari castuisq erãt ĩ colle
se conferxe cępit. frenati aut labieni equites in loco ꝑ¬
mare legronesq destinere cum subito pars equitatus
cȩsaris cum leui armatura contra getulos in uisum
ac temẽ longius progressi paludemꝗ transgressi mul¬¬

Expanded text:
et usque ad aciei suae mediam legionem porrexerat et et usque ad aciei suae mediam legionem porrexerat et ita collocaverat uti sinistrum suum cornu esset triplex. Id eo consilio fecerat quod suum dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium tibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat. Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus passuum CCC interiecto spatio, quod forsitan ante id tempus acciderit numquam quin dimicaretur, a mane usque ad horam X. diei perrior Numidarum Gaetulorumque sine frenis ad dextram partem se movere propiusque Caesaris castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars equitatus Caesaris cum levi armatura contra Gaetulos iniussu ac temere longius progressi paludemque transgressi mul