comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scythicaededit. uiginti milia nobilium
equarũ. sufficiendo generi in macedo¬
niam missa: sed reuertenti philippo.
triballi bello obuiant. In quo ita philip¬
pus infemore uulneratus est : ut ꝑ cor-¬
pus eius equus inter ficeretur. Cum
om̃s occisum putarent : infugam uersi.
prȩdam amiserunt. Ali quantula de¬
in de mora. dum conualescit auulnere.
inpace con qui euit. Statim uõ ut con¬
ualuit: atheniensibus bellum intulit:
qui intanto discrimine positi. lace dȩ¬
monios quondam hortes: tunc socios
adsciscunt. totiusq greciȩ ciuitates.
legationibus fatigant. ut cõmunẽ hos¬
tem. cõmunibus uirib petant. Itaq
aliquante urbes atheniensibusse con¬
iunxere. quasdam uero adphilippũ.
bellimetus traxit. Proelio cõmisso. cũ
athenienses longe maiore nu mero
militũ prestarent. adsiduis tamen
bellis indurata macedonũ uirtute uin¬
cuntur: quam pugnã longe om̃ib
anterioribus bellis atrociorẽ fuisse.

Expanded text:
Scythicae dedit. uiginti milia nobilium Scythicae dedit. uiginti milia nobilium equarum sufficiendo generi in Macedoniam missa. Sed reuertenti Philippo Triballi bello obuiant: in quo ita Philippus in femore uulneratus est, ut per corpus eius equus interficeretur. cum omnes occisum putarent, in fugam uersi praedam amiserunt. aliquantula deinde mora dum conualescit a uulnere in pace conquieuit; statim uero ut conuqui, in tanto discrimine positi, Lacedaemonios, quondam hostes, tunc socios asciscunt, totiusque Graeciae civitates, legationibus fatigant ut communem hostem communibus viribus petant. Itaque aliquantae urbes Atheniensibus sese conjunxere, quasdam vero ad Philippum belli metus traxit. Praelio commisso, cum Athenienses longo majore numero militum praestarent, assiduis tamen bellis indurata Macedonum virtute vincuntur. Quam pugnam longe omnibus ante prioribus bellis atrociorem f
Abbreviated transcription (Latin):
& anhelanti inopiȩ parua recrȩatione
subuenit. Inde ꝓpter agendam prȩdã
et curandam obsidionẽ diuisit exer¬
crtum ipse autẽ cum fortissimis ꝓfect̾.
multas cerrones siurbes cepit. ꝓfligatis¬
q populis opes abstulit: ad scithiã quoq
cum alexandro filio prȩdan di intentio¬
ne ꝑtransint. seytis tune ateas regnabat:
quicum histrianoꝵ bello p̃meretur.
auxilium aphilippo ꝑ apollonienses
petiit sed continuo histrianoꝵ rege
mortuo & belli metu & auxilioꝵ neces¬
sitate lberatus. pactionẽ foederis cumphi
lippo. habitam dissoluit: philippus dimis¬
sa obsidione bylantiseythicũ bellũtotis
uiribus agreditur. cõmissoq proelio cũ
scythȩ & numero & uirtute prȩstarent:
philippi fraude uincuntur In ea pugna
uiginti milia puerorũ ac feminarũ scy¬
thic& egentis capta. pecoꝵ magna copia
ab ducta auri atq argenti nihil repꝑtũ.¬
Nam et eares primo fidem inopiae.

Expanded text:
 anhelanti inopi anhelanti inopisubuenit. inde propter agendam praedam et curandam obsidionem diuisit exercitum. ipse autem cum fortissimis profectus multas Cherronesi urbes cepit profligatisque populis opes abstulit. ad Scythiam quoque cum Alexandro filio praedandi intentione pertransit. Scythis tunc Atheas regnabat: qui cum Histrianorum bello premeretur, auxilium a Philippo per Apollonienses petiit, sed continuo Histrianorum rege mortuo et belli metu et auxiliorum necessitate liberatus pactionem lippo habitam dissolvit. Philippus, dimissa obsidione Byzantii, Scythicum bellum totis viribus aggreditur; commissoque praelio cum Scythae et numero et virtute praestarent, Philippi fraude vincuntur. In ea pugna viginti millia puerorum ac feminarum Scythicae gentis capta, pecorum magna copia abducta, auri atqnam et ea res primo fidem inopiae
Abbreviated transcription (Latin):
greciȩ corpus: inmultas laceratasq
particulas extincta primũ liber¬
tate concidit. Sed hȩc cum ꝑ aliquan¬
tas grȩciȩ ciuitates exercuisset: & tam̃
om̃s metu prȩmer&. coniciens exprȩ¬
da paucorum. opes om̃ium. ad ꝑfici¬
endam ȩqualem inuniuersis uastati¬
onem: utilie molum̃to necessariã:
maritimã urbem ratus bylantiũ
nobilem ciuitatem aptissimã. iudi¬
cauit ut receptaculũ sibi terra mariq
fier& eamq sibi obsistere ilico ob¬
sidione cin xit. Haec autẽ bylantiũ.
quondam a pausania rege spartanor
condita. post autẽ aconstantino xp̃i¬
ano principe in maius aucta: constanti¬
nopolis dicta. gloriosissimi nunc imperii
sedes. & totius caput orientis est. Philip¬
pusuero post longam & irritã obsidio¬
nem ut pecuniã quam obsidendo exhau¬
serat predando repararet. piraticã ad gres¬
sus est captas itaq centum septua ginta
naues mercibus confertas. distraxit¬

Expanded text:
Graeciae corpus in multas laoeratasque Graeciae corpus in multas laoeratasque particulas exstincta primum libertate concidit. Sed haec cum per aliquantas Graeciae ciuitates exercuisset et tamen omnes metu premeret, coniciens ex praeda paucorum opes omnium, ad perficiendam aequalem in uniuersis uastationem utili emolumento necessariam maritimam urbem ratus, Byzantium, nobilem ciuitatem, aptissimam iudicauit, ut receptaculum sibi terra marique fieret, eamque obsistentem ilico obsidione cinxit. haec autem Byzantium quondam a Pausania rege Spartanorum condita, post autem a Constantino Christiano principe in maius aucta et Constantinopolis dicta, glorisedes et totius caput Orientis est. Philippus vero post longam et irritam obsidionem, ut pecuniam quam obsidendo 175 exhauserat, praedando repararet, piraticam aggressus est. Captas itaque centum et septuaginta naves mercibus confertas, distraxit, et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti effecit: ut etiam absens time¬
retur. Ubi uero in regnum rediit.
more pastoꝵ qui pecua sua nune per
aestiuos. nunc ꝑ hibernos saltus cir¬
cum ducunt. populos & urbes. ut illi
replenda uel relinquenda quȩq: loca
uidebantur. adlibidinem suã trans¬
fert. Miseranda ubiq facies. et atro¬
cissimum miseriarum genus. obuersa¬
batur ꝑpeti excidium sine in rup¬
tione. sine bello captiuitatem. sine
crimine exilium. Sine uictore
dominatum. prȩmit miseros int̃
iniuriarum stimulos. suꝑ fusus pauor
ipsaq dissimulatione dolor crescit.
hoc altius dimissus quominus ꝓfi¬
teri lic& timentiũ ne ipsȩ quoq la¬
crime ꝓ contumacia accipiantur: alios
populos auulsos a sedibus suis: finib
hostiũ opponit. Alios in extremis
regni terminis statuit. Quo s damx
emulatione uirium. ne possint qđ
posse creduntur. in supplem̃to ex¬
haustarum urbium diuidit. Ita glo¬
riosissimũ illud quondam florentis

Expanded text:
praesentia effecit, ut etiam absens timepraesentia effecit, ut etiam absens timeretur. ubi uero in regnum redit, more pastorum, qui pecora sua nunc per aestiuos nunc per hibernos saltus circumducunt, populos et urbes, ut illi replenda uel relinquenda quaeque loca uidebantur, ad libidinem suam transfert. miseranda ubique facies et atrocissimum miseriarum genus obuersabatur, perpeti cidium sine inruptione, sine bello captiuitatem, sine crimine exilium, sine uictore dominatum. premit miseros inter iniuriarum stimulos superfusus pauor ipsaque dissimulatione dolor crescit hoc altius demissus quo minus profiteri licet timentium, ne ipsae quoque lacrimae pro contumacia accipiantur. alios populos, anulsos a sedibus suis, finibus hostium apponit; alios in extremis regni terminis statuit; quosdam aemulatione uirium, ne possint quod posse creduntur, in supplemento exhaustarum urbium diuidit. ita gloriosissimum illud quondam florentis
Abbreviated transcription (Latin):
libus bellis uacarent. subspecie pacis
et foederis. spontese externȩ domi¬
nationi subiecerunt. Maxime cũ
thessali. boͬtiiq poscerent philippũ
ut professum se aduersum focenses
ducẽ exhiberet. suscepiũq bellum
gerer&. Contra focenses adhibitis
secum atheniensibus. & lacedemo¬
nus. uel differri bellum: uel aufer¬
ri. & pretio et prȩcibus laborarent
philippus tacite utrisq diuersa pro¬
mi sit. Focensibus pacem: et ueniã
se daturum sacram̃to confirmans.
Thessalis uero affuturũ se mox cum
exercitus pondet bellũ tam̃ ab utris¬
q parari uetat. Igitur philippus
instructis copis: angustias termo¬
pylarum securus ingreditur. Easq
occupatas : dispositis p̾rȩsidiis emu¬
nit. Tunc primũ se non focenses soli.
sed om̃is grȩcia captam eẽ ꝑsensit.
Si quidem primos focenses philippꝰ
rupta fide calcatoq sacram̃to . inde
dilacerationi dedit. Inde om̃ium
urbes. finesq populatus. cruenta

Expanded text:
libus bellis uacarent, sub specie pacis libus bellis uacarent, sub specie pacis et foederis sponte se externae dominationi subiecerunt, maxime cum Thessali Boeotiique poscerent Philippum, ut professum se aduersum Phocenses ducem exhiberet susceptumque bellum gereret, contra Phocenses adhibitis secum Atheniensibus et Lacedaemoniis uel differri bellum uel auferri et pretio et precibus laborarent. Philippus tacite utrisque diuersa promisit, Phocensibus pacem et ueniam se daturum sacramento confirmans, Thessalis uero adfuturum se mox cum exercitu spondet, bellum tamen ab utrisque parari uetat. igitur Philippus instructis copiis angustias Thermopylarum securus ingreditur easque occupatas dispositis praesidiis emunit. tunc primum se non Phooenses soli, sed omnis Graecia captam-esse persensit: siquidem primos Phocenses Philippus rupta fide calcatoque sacramento infandae dilacerationi dedit, inde omnium urbes finesque populatus cruenta
Abbreviated transcription (Latin):
tissimã cȩdib ac sanguine repletã. opibus
hominibq uacuauit. abstractos etiã fratres.
supplicio & necidedit. De hine cum exci¬
dio socioꝵ et parricidio fratrũ elatus. libere
sib omĩa quȩ cogitauisset putaret: aura¬
ria loca intessalia. & argumenti metalla
intracia inuasit. Acne quod ius uel fas
inuiolatũ prȩtermitter&: prȩ occupa¬
to mari. & classe disꝑsa: piraticã quo¬
q exercere instituit. Prȩterea cum
cum fratres duo trachiȩ reges. deregni
terminis ambigentes. iudicẽ ex con¬
sensu prȩoptauissent. philippus
more in genii sui adiudicium tãquã
adbellũ cũ instructo exercitu ingres¬
sus: inscios iuuenes uita regnoque
priuauit. Athenienses uero qui pri¬
us philippi ingressum termo pyla¬
rum munitione reppulerant. ultro
pacem eius expetentes. fraudulen¬
tissimũ hostem deneglegta intro¬
itus custodia cõmonuerunt. Cete¬
rȩ etiã gratiȩ ciuitates intentius ciui¬

Expanded text:
tissimam, caedibus ac sanguine repletam opibus tissimam, caedibus ac sanguine repletam opibus hominibusque uacuauit, abstractos etiam fratres supplicio et neci dedit. dein cum, excidio socieram et parricidio fratrum elatus, licere sibi omnia quae cogitauisset putaret, auraria loca in Thessalia et argenti metalla in Thracia inuasit ac, ne quod ius uel fas inuiolatum praetermitteret, praeoccupato mari et classe dispersa piraticam. quoque exercere instituit. praeterea, cum eum fratres duo Thraciae reges de regni terminis ambigentes iudicem ex consensu praeoptauissent, Philippus more ingenii sui ad indicium tamquam ad bellum cum instructo exercitu ingressus inscios iuuenes uita regnoque priuauit Athenienses uero, qui prius Philippi ingressum Thermopylarum munitione reppulerant, ultro paoem eius expetentes fraudulentissimum hostem de neglecta introitus custodia commonuerunt. ceterae etiam Graeciae ciuitates ut intentius ciui
Abbreviated transcription (Latin):
ex clusum se ab ingressu greciȩ p̃struc¬
tis ter mo pylis uid&. paratum in
hostes bellum. uertit insocios. Nam
ciuitates quarũ paulo ante dux fuerat
ad gratulandum ac suscipiendũ paten¬
tes. hostiliter inuadit : Crudeliter
diripit. om̃iq societatis conscientia
penitus abolita. coniuges liberosq om̃iũ
subcorona uendidit. Templa quoq
uniuersa subuertit. spoli auitq Nec
quasi iratis dis. uictus est. Post haec
incappa dociã transiit. ibiq bellum
pari perfidia gessit. captos ꝑdolum
finitimos reges inter fecit. Totamq
cappa dociam imperio macedoniȩ sub¬
didit. Inde post cędes incendia de p̃da.¬
tionesq in sociis urbibus gestas : parrici¬
dia infratres conuertit. Quos patri ex
nouerca genitos. cũ cohedes regni uere¬
retur : interficere ad gressus est. Cum
autẽ unum ex his occidisset : duo inolintũ
confuger̃. Quã mox philippus hostilit̃
ad gressus. urbem antiquissimã et floren¬

Expanded text:
exclusum se ab ingressu Graeciae praestrucexclusum se ab ingressu Graeciae praestructis Thermopylis uidet, paratum in hostes bellum uertit in socios: nam ciuitates, quarum paulo ante dux fuerat, ad gratu-  landum ac suscipiendum patentes hostiliter inuadit, crudeliter diripit, omnique societatis conscientia penitus abolita coniuges liberosque omnium sub corona uendidit, templa quoque uniuersa subuertit spoliauitque, nec quasi iratis dis uictus est. post haec in Cappadociam transiit ibique bellum pari perfidia gessit, captos per dolum finitimos reges interfecit totamque Cappadociam imperio Macedoniae subdidit. inde post caedes incendia depraedationesque in sociis urbibus gestas parricidia in fratres conuertit, quos patri ex nouerca genitos cum coheredes regni uereretur, interficere adgressus est. cum autem unum ex his occidisset, duo in Olynthum confugerunt: quam mox Philippus hostiliter adgressus urbem antiquissimam et floren
Abbreviated transcription (Latin):
nios. ac focenses. cędib etiã rapinisq
confectos. cũ in suꝑ in cõmuni grȩciȩ
concilio. tanta pecuniȩ multa lonera¬
uissent: quantã illi soluere nullo modo
possent. adarma confugere coeger̃.
Itaq focenses filo melo duce. & auxi¬
liis lacedemonioꝵ atheniensiumq ful¬
ti  cõmissa pugna. fugatisq hostibus.
thebanorum castra ceperunt. Sequen¬
ti prȩlio: interin mensas utriusq ppłi
strages. filo melus occisus est. Incuius
locum: focenses eo enomaum ducem
creauerunt. Porro autem thebani.
et thessali. omisso dilectu ciuiũ. philip¬
pum macedone regemquẽ hostem
prius reppellere laborabant. ultro sibi
ducem expetiuerunt: cõmisso p̃lio
et focensibus pene ad interngtionem
cȩsis. uictoria adphilippũ concessit.
Sed athenien ses audito belli euentu.
nephilippus transir& ingreciã. an¬
gustias termo pylarum. pari ratio¬
ne. sicut aduentantibus antea ꝑsis.
occupauere. Igitur philippus ubi

Expanded text:
nios ac Phocenses, caedibus etiam rapinisque nios ac Phocenses, caedibus etiam rapinisque confectos, cum insuper in communi Graeciae concilio tanta pecuniae multa onerauissent, quantam illi soluere nulle modo possent, ad arma confugere coegerunt. itaque Phocenses Philomelo duce et auxiliis Lacedaemoniorum Atheniensiumque fulti commissa pugna fugatisque hostibus Thebanorum castra oeperunt. sequenti proelio inter inmensas utriusque populi strages Philomelus occisus est; in ouius locum Phocenses Oenomaum ducem creauerunt. Porro autem Thebani et Thessali omisso dilectu ciuium Philippum Macedoniae regem, quem hostem prius repellere laborabant, ultro sibi ducem expetiuerunt. commisso proelio et Phocensibus paene ad internecionem caesis uictoria ad Philippum concessit. sed Athenienses audito belli euentu, ne Philippus transiret in Graeciam, angustias Thermopylarum pari ratione sicut aduentantibus antea Persis occupauere. Igitur Philippus ubi
Abbreviated transcription (Latin):
duxit uxorem: qui aruba cum ꝑ hoc
qui ad societatẽ macedonũ. ad finitate
regis paciscebatur. imperium suũ dila¬
taturum  putaret. ꝑ hoc deceptus ami¬
sit. priuatusq in exilio consenuit. De¬
inde philippus cum mothonã urbem
oppugnar&. ictũ sagirtȩ oculum ꝑdidit
ipsam uero urbem mox expugnauit. &
cepit. Exiñ gretiã pene totã consiliis
ciȩ ciuitates dum imperare singulȩ cu-¬
piunt : imperium om̃s ꝑdiderunt. Et
dum inmutuũ exitium. sine modoruunt.
Comnibus perire quod singulȩ amitte¬
rent. ob pressȩ demũ: seruientes quesen¬
serunt. Quarum dum in sanas conuer¬
sationes. philippus uelutie specula obser¬
uat: auxiliũq semꝑ inferioribus sugge¬
rendo. contentiones belloꝵ: fomites calli¬
dus doli artifex fouet: uictos sibi parit̃
uictoresq subiecit. Huic autẽ adopti¬
nendam totius graeciȩ dominationem.
immoderata thebanoꝵ dominatio
faculiatem dedit. qui uictos lace dȩmo¬

Expanded text:
duxit uduxit uquod societatem Macedonum adfinitate regis paciscebatur, imparium suum se dilataturum putaret, per hoc deceptus amisit priuatusque in exilio consenuit. deinde Philippus, cum Mothonam urbem oppugnaret, ictu sagittae oculum perdidit. ipsam uero urbem mox expugnauit et cepit., Exim Graeoiam prope totam consiliis ciae ciuitates dum imperare singulae cupiunt, imperium omnes perdiderunt et dum in mutuum. exitium sine modo ruunt, omnibus perire quod siagulae amitterent oppressae demum seruientesque senserunt. quarum dum insanas conuersationes Philippus ueluti e specula obserua auxiliumque semper inferioribus suggerendo contentiones, bellorum fomites, callidus doli artifex fouet, uictos sibi pariter uictoresque subiecit. huic autem ad obtinendam totius Graeciae dominationem immoderata. Thebanorum dominatio facultatem dedit, qui uiotos Lacedaemo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ipso autẽ alexandro scelere euridicis
matris occiso: quãuis etiã cõmisso adul¬
terio & altero pymũ filio inter fecto
filiamq uiduata. genero: generi nuptias
mariti morte pepigisset: conpul sus
apopulo regnum qđ paruo occisi fratris
filio tuebatur.: suscepit. Qui cũ foris con¬
cur su ex sur gentium undiq hostium.
domi autẽ dep̃hensarũ sȩpe insidiarũ
metu fatigaretur: primũ bellum cum
atheniensibus gessit. quibus uictis. arm.
ad illirio strantulit. multisq milibus
hostium trucidatis: larisam urbem
nobilissimã cepit. Inde thessaliã non
magis amore uictoriȩ: quã ambitio¬
ne habendoꝵ equitũ thessaloꝵ. quoꝵ
robur ut exercitui suo ad misceret.
inuasit. Ita thessalis ex impro uiso
prȩoccupatis. atq inpotestatẽ redactis.
iungendo equitũ peditumq fortissi¬
mas turmas. & copias : inuictissimũ
fecit exercitũ. Igitur uictis athenien¬
sibus. subiectisq tessalis: olympia¬
dem arubȩ regis molossoꝵ sororem.

Expanded text:
est. Ipso autem Alexandro scelere Eurydicis matris occiso, quamvis etiam commisso adulterio, et altero primum filio interfecto, filiaque viduata, generi nuptias mariti morte pepigisset, compulsus a populo regnum, quod parvo occisi fratris filio tuebatur, suscepit, qui cum foris concursu exsurgentium undique hostium, domi autem deprehensarum saepe insidiarum metu fatigaretur, primum bellum cum Atheniensibus gessit. Quibus victis, arma ad Illyrios transtulit, multisque millibus hostium trucidatis, Larissam urbem nobilissimam cepit. Inde Thessaliam non magis amore victoriae, quam ambitione habendorum equitum Thessalorum, quorum robur ut exercitui suo admisceret, invadit. Ita Thessalis ex improviso praeoccupatis atque in potestatem redactis, jungendo equitum peditumque fortissimas turbas et copiosas, invictissimum fecit exercitum. Igitur victis Atheniensibus subjectisque Thessalis Olympiadem, Auruchae regis Molossorum sororem,
Abbreviated transcription (Latin):
tandemq samniticũ bellũ quod ꝑqua¬
draginta & nouem annos multa roma¬
noꝵ cdade trahebatur. capti ducis desti¬
tutione finitum est ¶Anno subsequente:
cum sabinis. curio consule bellum gestũ
est. ubi quot milia hominũ inter fecta
quot captasint: ipse consul ostendit.
qui cũ in senatum agnitudinẽ ad qui¬
puli referr& uellet: numerum expli

Expanded text:
Tandemque Samniticum bellum, quod per quaTandemque Samniticum bellum, quod per quadraginta novem annos multa Romanorum clade trahebatur, capti ducis destitutione finitum est. Anno subsequente cum Sabinis, Curio consule, bellum gestum est: ubi quot millia hominum interfecta, quot capta sunt, ipse consul ostendit. Qui cum in senatu magnitudinem acquipuli referre vellet, numerum expli
Abbreviated transcription (Latin):
consulendos putarint. horrendũq
illũ epidaurium colubrum. cũ ipso
escolapilapide aduexerint: quasi
uero pestilentia aut ante sedata ñ sit
aut post ortanon fuerit ¶Prȩterea
altero abhinc anno: fabius gurges.
consul. male aduersum samnitas pu¬
gnauit: nãq amisso exercitu. uietus
in urbẽ refugit. Itaq cum senatus
desũ mouendo eo deliberaret: pater
eius fabius maximus. ignominiã
filii deprȩcatus. legatũ se filio iturũ
ultro obtulit. sulli depellendȩ igno¬
miniȩ et gerendi iterum belli facultas
daretur : qua in petrata. prȩlioq con¬
serto: cum subito pugnantẽ filiũ con¬
sulem. in sistente pontio samnitat
duce. & infestis hostium telis con¬
clusum uideret: in mediũ se agmen-
pius senex. exequo uectus ingessit.
Quo facto ꝑ moti romani. tota ibi in¬
cubuere acie. donec ipsum ducem pon¬
tium deleto hostili exercitu. uictũ
oppressumq ceperunt Cęsa sunt in eo
autem quattuor milia. cum regesuo.

Expanded text:
consulendos putarint horrendumque consulendos putarint horrendumque illum Epidaurium colubrum cum ipso Aesculapi lapide aduexerint: quasi uero pestilentia aut ante sedata non sit aut post orta non fuerit. Praeterea altere abhinc anno Fabius Gurges consul male aduersum Samnitas pugnauit. namque amisso exercitu uictus in Vrbem refugit. itaque cum senatus de summouendo eo deliberaret, pater eius Fabius Maximus ignominiam filii deprecatus legatum se filio iturum ultro obtutit, si illi depellendae ignominiae et gerendi iterum belli facultas daretur. qua impetrata proelioque conserto cum subito pugnantem filium consulem insistente Pontio Samnitarum duce et infestis hostium telis conclusum uideret, in medium se agmen pius senex equo uectus ingessit. quo facto commoti Romani tota ibi incubuere acie, donec ipsum Pontium ducem deleto hostili exercitu uictum oppressumque ceperunt. Caesa sunt in eo autem quatuor millia cum rege suo.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ exequiȩ polluerunt: nec erat
cui de triumpho gaudium sua deretur.
cum tota ciuitas. aut aegris suspiraret:
aut mortuis sequitur annus quo romani
instaurato a samnitibus bello uictisunt.
atq in castra fugerunt: postea uero sam¬
nites. nouum habitum animũq su¬
mentes. hoc est deargentatis armis
acuestibus. paratoq animo niuincant.
moribello sese offerunt: aduersum
quos papirius consul cũ exercitumis¬
sus. cum apullariis auguribs uana
coniectantibus congredi ꝓhiberet᷑.
in riden seos. tam feliciter confecit bel¬
lum: quam constanter arripuit
Nam in hoc proelio duodecim milia
hostium cęsa triamilia capta referun¬
tur: sed hanc quoq istius uere laudan¬
dam uictoriam. quam uani auspices
in pedire non potuerunt: oborti subi¬
to corrupere morbi: namtanta actã
intole rabilis pestilentia tunc corripũ¬
it ciuitatem: ut proptereã quacũq
ratione sedandam: libros sibillinos

Expanded text:
mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium suaderetur, cum tota ciuitas aut aegris suspiraret aut mortuis. Sequitur annus, quo Romani instaurato a Samnitibus bello uicti sunt atque in castra fugerunt. postea uero Samnites nouum habitum animumque sumentes, hoc est deargentatis armis ac uestibus, paratoque animo ni uincant mori, bello sese offerunt. aduersum quos Papirius consul cum exercitu missus cum a pullariis auguribus uana coniectantibus congredi prohiberetur, inridens eos tam feliciter confecit bellum quam constanter arripuit. nam in hoc prohostium caesa, tria millia capta referuntur. Sed hanc quoqdam uictoriam, quam uani auspices impedire non potuerunt, oborti subito corrupere morbi. nam tanta ac tam intolerabilis pestilentia tunc corripuit ciuitatem, ut propter eam quacumque ratione sedandam libros Sibyllinos
Abbreviated transcription (Latin):
et gallis . bellũ inire ꝓperarunt . In quo
bello cum gallorum impetu. romani p̃¬
merentur: decius consul occisus est.
Fabius tamen cum magna decianȩ partis
strage tamen uicit .eo proelio quadra¬
ginta milia samnitium. siue gallorum
cȩsa . romanorum uero septẽ milia. ex de¬
cii tantũ modo parte qui occisus est. ex¬
tincta referuntur : fuisse autem absq
etruscis. et umbris quos astu romani bello
auocauer̃ galloꝵ et samnitium peditũ .c.
quadraginta milia. et trecenta triginta.
Equitum uero: quad raginta septẽmilia.¬
liuius refert. et carpentarios mille in ar¬
mis contra aciem stetisse romanam: sed
ut sȩpe dictum est. semꝑ romanorum
aut domesticam quietem extraneis
bellis interpellatam. aut externos pro¬
uentus morbis interiorib ad grauatos.
tantũ ut omnimodis ingentes animi
unde cũq premerentur. Hanc cruentã
tristemq: uictoriam: pestilentia ciuitatis
onerauit. & triumphales pompas obuiae

Expanded text:
et Gallis bellum inire properarunt. in quo et Gallis bellum inire properarunt. in quo bello cum Gallorum impetu Romani premerentur Decius consul occisus est. Fabius tamen post magnam Decianae partis stragem tandem uicit. eo proelio quadraginta milia Samnitium siue Gallorum caesa, Romanorum uero septem milia ex Decii tantutincta referuntur. Fuisse autem absque Hetruscis et Umbris, quos isto astu Romani bello evocaverunt, Gallorum et Samnitum peditum centum quinquaginta millia, trecenti et triginta; equitum vero quadraginta septeLiuius refert, et carpentarios mille in armis contra aciem stetisse Romanam. Sed — ut saepe dictum est semper Romanorum aut domesticam quietem extraneis bellis interpellatam aut externos prouentus morbis interioribus adgrauatos, tantum ut omnimodis ingentes animi undecumque premerentur — hanc cruentam tristemque uictoriam pestilentia ciuitatis onerauit et triumphales pompas obuiae
Abbreviated transcription (Latin):
gesta talia nomine censeantur. hoc est
siue dicantur miseriȩ. siue uirtutes.
utraq prioribus conparata in hoc tem¬
pore minora sunt. atq: ita utraq prono¬
bis faciunt. in conparatione alex an dri
atq persarum : Si uirtus nunc uocan¬
daest: minor est hostium. Si miseria.
minor est romanorum. AANOABuR¬
abio maximo .u. decio mure .iiii. con¬
sulib: quat tuor fortissimi florentis¬
simiq italiȩ populi inunũ agmen
foedusq coierunt: nãq: etrusci. umbri.
samnites. et galli. uno agmine conspi¬
rantes. romanos delere conatisunt:
treme facti hoc bello. romanorũ animi
et labefactata fiducia est. Nec ausi sunt
totum sperare deuiribus. dolo diui sere
hostes. tutius rati pluribus bellis impli¬
carȩ quam grauibus. Itaq cum quib¬
dam suis. ad populandos hostiles agros.
inũbriam. & ruriamq p̃missis: ũbroꝵ
etruscorumq: exercitum redire ad tui¬
tionem suoꝵ coegissent. cũ samnitibus

Expanded text:
gesta talia nomine censeantur, hoc est gesta talia nomine censeantur, hoc est siue dicantur miseriae siue uirtutes, utraque prioribus conparata in hoc tempore minora sunt, atque ita utraque pro nobis faciunt in conparatione Alexandri atque Persarum: si uirtus nunc uocanda est, minor est hostium; si miseria, minor est Romanorum. Anno ab Vrbio Maximo v Decio Mure iiii consulibus quattuor fortissimi florentissimique Italiae populi in unum agmen foedusque coierunt. namque Etrusci Vmbri Samnites et Galli uno agmine conspirantes Romanos delere conati sunt. tremefacti hoc bello Romanorum animi et labefactata fiducia est, nec ausi sunt totum sperare de uiribus: dolo diuisere hostes, tutius rati pluribus se bellis inplicare quam grauibus. itaque cam, quibusdam suis ad populandos hostiles agros in Vmbriam Etruriamque praemissis, Vmbrorum Etruscorumque exercitum redire ad tuitionem suorum coegissent, cum Samnitibus
Abbreviated transcription (Latin):
uel ipse qui hostem patitur his panus
orauent. At uõ si ulla alexandritem¬
pora laudanda potius ꝓpt̃ uirtutem
quatotus orbis obtentus. quam detestan¬
da ꝓpt̃ ruinam quatotus orbis euers
est iudicantur. inuenientur et modo
plurimi qui hȩc laudanda censeant. ꝗa
multa uicerunt. et miserias aliorum
felicitatem suã reputent: sed dicat quis¬
quam isti hostes romaniȩsunt. respon¬
debitur. hoc et tunc toto orientide ale¬
xandro uidebatur. talesq & romani aliis
uisi sunt. dum bellis quietos ignotosq
petiuer̃ sed illi adquirere regna: isti euer¬
tere student: separata sunt hostis exci¬
dia & iudicia uictoris ssiquidem et illi
prius eos bellis ad flixerunt: quos pos¬
tea suis legibus ordinarunt: & hii nunc
hostiliter turbant. quȩ in quo non per¬
miserit dssiedomita obtinerent. ritu
suo cõponere molirentur: dicendi pos¬
teri magni reges. quinunc nobissȩuissi¬
mi hostes adiudicantur.squolibet hȩc

Expanded text:
uel ipse, qui hostem patitur, Hispanus uel ipse, qui hostem patitur, Hispanus orauerit. at uero si illa Alexandri tempora laudanda potius propter uirtutem qua totus orbis obtentus, quam detestanda propter ruinam qua totus orbis euersus est iudicantur: inuenientur et modo plurimi, qui haec laudanda censeant, quia multa uicerunt et miserias aliorum felicitatem suam reputent. sed dicat quisquam: isti hostes Romaniae sunt. respondebitur: hoc et tunc toto Orienti de Alexandro uidebatur, talesque et Romani aliis nisi sunt, dum bellis ignotos quietosque petiuerunt. sed illi adquirere regna, isti euertere student. separata sunt hostis excidia et iudicia uictoris. siquidem et illi prius eos bellis adfiixerunt, quos postea suis legibus ordinarunt: et hi nunc hostiliter turbant quae — in quo non permiserit Deus — si edomita obtinerent, ritu suo conponere molirentur, dicendi posteris magni reges, qui nunc nobis saeuissimi hostes adiudicantur. quolibet haec
Abbreviated transcription (Latin):
barbaros uiderim: ut infestos declina¬
uerim ut dominantibus & blanditus
sim. sut infideles prȩcauerim. ut insi¬
di antes subter fugerim. spostremo ut
per sequentes in mari. acsaxis. spiculis¬
q ad petentes manibus. etiã pene iam
adp̃hendentes. repentina nebula cir¬
cum fusus euaserim. cunctos audiemes
me in lacrimas cõmoueriuelim. et ta¬
citus de non dolentib doleã reputans
duritiȩ eoꝵ. qui quod non sustinuere
non credunt. Hispanus & morinus.
adsupplicandũ alexandro babylonã
adut. cruentũq ultro dnm ne hostẽ
exciper& ꝑ ad syriam indiãq quȩ siit
t̃rarum met̾as lustrans. & utyq infelicit̃
notus oceano : & tam̃ tam uiolenta neces¬
sitatis memoria. uel obliuione defecit.
uel uiluit uetustate : et nos perpetuae
recordationi hesurum putamus. quod
plurima orbis parte secura: unum angu¬
lum fugax latro uio lauit. Quasi uero
gothoꝵ. & satuorum pacem ut nondicã
uersauice indusuel adsprius. sed etiam

Expanded text:
barbaros uiderim, ut infestos declinabarbaros uiderim, ut infestos declinauerim, ut domi-nantibus blanditus sim, ut infideles praecauerim, ut insidiantes subterfugerim, postremo ut persequentes in mari ac saxis spiculisque adpetentes, manibus etiam paene iam adprehendentes repentina nebula circumfusus euaserim, cunctos audientes me in lacrimas commoueri uelim et tacitus de non dolentibus doleam, reputans duritiae eorum, qui quod non sustinuere non credunt. Hispanos et Morinus ad supplicandum Alexandro Babylonam adiit cruentumque ultro dominum, ne hostem exciperet, per Assyriam Indiamque quaesiuit, terrarum metas lustrans et utrique infeliciter notus Oceano: et tamen tam uiolentae necessitatis memoria uel obliuione defecit uel uiluit uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum putamus, quod plurima Orbis parte secura unum angulum fugax latro uiolauit? quasi uero Gotthorum et Sueborum pacem ut non dicam uersa uice Indus uel Assyrius, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bylonam celeriter rediit: ubieum ex¬
territarum totius orbis ꝓuinciarum
legati opperiebantur. hoc est carthagi¬
niensium totiusq africȩ ciuitatũ. sed
ethispanoꝵ. galloꝵ. siciliȩ. sardiniđq
plurimae prȩterea partis italiȩ: tantꝰ
timor insummo oriente constituti
ducis. populos ultimi occidentis inuase¬
rat: ut inde peregrinã totomundo. cer¬
neres legationem. quod uix crederes
ꝑuenisse rumorem alexander uero
apud babylonam cũ adhuc sanguinem
sitiens. male castigata auiditate. mini¬
str insidiis uenenum potasset: interut.
Odura mens hominum. et cor semper
in humanum. ego ipse qui hȩc ꝓ ad seren¬
da om̃ium tempoꝵ alternanti calami¬
tate ꝑsenseo. in relatu tanti mali quo
uel morte ipsa. uel formidinenortis
accepta totus mundus intremuit. nũ¬
quid in lacrimaui oculis: nũquid cor¬
de condolui: nũquid reuoluens haec
ꝓpter cõmunem uiuendi statũ maiorũ
miserias. meas feci scũtamen siquando
deme ipso refero. ut ignotos primum

Expanded text:
bylonam celeriter rediit. ubi eum exterritarum totius Orbis prouinciarum legati opperiebantur, hoc est Carthaginiensium totiusque Africae ciuitatum, sed et Hispanorum Gallorum Siciliae Sardiniaeque, plurimae praeterea partis Italiae. tantus timor in summo Oriente constituti ducis populos ultimi Occidentis inuaserat, ut inde peregrinam toto mundo cerneres legationem, quo uix crederes peruenisse rumorem. Alexander uero apud Babylonam, cum adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate ministri insidiis uenenum potasset, interiit. O dura mens hominum et cor semper inhumanum! ego ipse, qui haec pro adserenda omnium temporum alternanti calamitate percenseo, in relatu tanti mali, quo uel morte ipsa uel formidine mortis accepta totus mundus intremuit, numquid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? numquid reuoluens haec propter communem uiuendi statum maiorum miserias meas feci? cum tamen, si quando de me ipso refero, ut ignotos primum
Abbreviated transcription (Latin):
ta seditio in diebus aLimoꝵ exortaẽ : ut
inportarum exitu ppło coartato. triginta
milia iudȩoꝵ cȩde prostrata. et conpressione
suffocata referantur ꝓanno eiusdemnono.
expulsos per claudium urbe iudȩos: iose¬
phus refert. Sed me magis suethonius mo¬
uet. quiait hoc modo. claudius iudȩos im¬
pulsore xp̃o. assidue tumultu antes roma
expulit .: quod utrum contra xp̃m tumul¬
tuantes iudȩos coherceri & comprimi ius¬
serit. anetiam xp̃ianos simul uel ut cogna¬
tȩ religionis homines uoluerit expelli
nequaquam discernitur. Uerũ tam̃ sequen¬
ti anno. tanta fames romȩ fuit. ut medio
foro imperator correptus appło conui¬
tus et fragminibus panis. turpissime in¬
festatus. aegre ꝑseudothyrum. in pala¬
tium refugiens. furorem excitatȩ plebis
euaserit. Paruo autem intercedente
tempore. triginta et quinq: senatores.
& trecentos simul equites romanos. mini¬
mis causis imerfecit. Ipse autem manifes¬

Expanded text:
ta seditio in diebus azymorum exorta est, ut ta seditio in diebus azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo coartato triginta milia Iudaeorum caede prostrata et conpressione suffocata referantur. Anno eiusdem nono expulsos per Claudium Vrbe Iudaeos losephus refert. sed me magis Suetonius mouet, qui ait hoc modo: Claudius Iudaeos inpulsore Christo adsidue tumultuantes Roma expulit; quod, utrum contra Christum tumultuantes Iudaeos coherceri et conprimi iusserit, an etiam Christianos simul uelut cognatae religionis homines uoluerit expelli, nequaquam discernitur. Verumtamen sequenti anno tanta fames Romae fuit, nt medio foro imperator correptus a populo conuiciis et fragminibus panis turpissime infestatus, aegre per pseudothyrum in Palatium refugiens furorem excitatae plebis euaserit. Paruo autem intercedente tempore triginta et quinque senatores et trecentos simul equites Romanos minimis causis interfecit; ipse autem manifes
Abbreviated transcription (Latin):
erat mense romã rediit: conferatur nunc
sicui quam placet. sub una insula tempus.
et tempus. bellum et bellum. caesar et cȩsar
nam define nil confero: qm̃ hoc felicissi¬
ma uictoria: illud acerlussima clades
fuit. et sic demũ roma cognoscat. ꝑ eius
latentem prouidentiam. inagendis rebus
antea se. partẽ felicitatis habuisse. cuius
agnitione suscepta. plenissima felicitate
per fruitur. inquantũ non tam̃ blasphe¬
miarũ offendiculis deprauatur: eodẽ anno
imperi eius fames grauissima ꝑsyriã fac¬
taẽ. quam etiã ꝓphetȩ prȩnuntiauerant.
Sed xp̃ianoꝵ necessitatibus apud hiero soli¬
mã conuectis ab aegypto frumentis. helena
ad Liabenoꝵ regina conuersa ad fidem xp̃i.
largissime ministrauit.: Anno imperieiꝰ
quinto. intertheram et therasiam. insula
deprofundo emicuit. triginta stadiorum
spatio extenta. Anno eius septimo sub pro¬
curatore iudeȩ cum ano. inhierosolymis tan¬

Expanded text:
erat mense Romam rediit. Conferatur nunc, erat mense Romam rediit. Conferatur nunc, si cuiquam placet, sub una insula tempus et tempus, bellum et bellum, Caesar et Caesar — nam de fine nil confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii eius fames grauissima per Syriam facta est, quam etiam prophetae praenuntiauerant; sed Christianorum necessitatibus apud Hierosolymam, conuectis ab Aegypto frumentis, Helena Adiabenorum regina conuersa ad fidem Christi largissime ministrauit. Anno imperii eius quinto inter Theram et Therasiam insula de profundo emicuit triginta stadiorum spatio extenta. Anno eius septimo sub procuratore Iudaeae Cumano in Hierosolymis tan
Abbreviated transcription (Latin):
et tenera xp̃ianoꝵ germina. uixdum
adhuc pauca ad scȩ fidei professionẽ erũ¬
pentia: hanc exorientem trrannidem
et consurgens istud ciuile bellum neget
quis quã diuinitus esse cõ pressũ: qui prȩ¬
teritis temporibus : de conpressione bel¬
lorũ ciuilium. simile probarit exẽplum.
Claudius quarto imperii sui anno. cupi Brictani¬
ens utilem rei publicȩ ostentare principẽ
bellum ubiq et uictoriam unde cumq
quȩsiuit. Itaq expeditionẽ inbrittan¬
niam mouit. quȩ excitata inmultum
propter non redhibitos trans fugas uide¬
batur. Transuectus in in sulã est. quam
neq ante iulium caesarem. neq post eũ
quisquã adire ausus fuerat. Ibiq ut uer¬
bis sue toni tranquilli lo quar. sine ullo
proelio acsanguine. intra paucissi mos
dies plurimã insule partem indeditio¬
nẽ recepit orcadas etiam insulas ultra orto¬
brittaniam inoceano positas : romano ad¬
iecit imperio. ac sexto quam profectus

Expanded text:
et tenera Christianorum germina uixdum et tenera Christianorum germina uixdum adhuc pauca ad sanctae fidei professionem erumpentia hanc exorientem tyrannidem et consurgens istud ciuile bellum neget quisquam diuinitus esse conpressum. qui praeteritis temporibus de conpressione bellorum ciuilium simile probarit exemplum. Claudius quarto imperii sui anno, cupens utilem reipublicae ostentare se principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. itaque expeditionem in Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit\'. Oroadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas Romano adiecit imperio ac sexto quam profectus
Abbreviated transcription (Latin):
et octauiano ꝓpter ultionẽ extineti¬
caesaris. inrum pentibus in irritum
cesserat. Hanc claudius quãuis mul¬
to truculentiore causa incȩdem conspi¬
ratoꝵ instimularetur. ultronea cle¬
mentia nullo expetente firmauit.
Accidit etiam eodem tẽpore prȩsentis
gratiȩ dĩ grande miraculum. siꝗdem
furius cãillus scribonianꝰ dalmatiȩ lega¬
tus. bellum ciuile molitus. legiones mul¬
tas. fortissimasq ad sacrarnti muta¬
tionẽ pellexerat. Itaq die dato. ut inunum
undiq ad nouum imperatorẽ conueniret.¬
neq aquilȩ ornari. neq conuelli quo quo
modo signa. moueriq potuer̃. Exercitꝰ
tante & taminusitata miraculi fide motꝰ
et conuersus inpenitentiã scribonianũ.
quinta statim die destitutũ interfecit.
Seseq sacram̃to prioris militiȩ continuit:
tristius acpernitiosius urbirome nihil
um quã fuisse. quã bella ciuilia satis no¬
tum est. Itaq propter aduentũ apłi petii

Expanded text:
et Octauiano et Octauiano Caesaris irrumpentibus, in irritum cesserat: hanc Claudius, quamvis multo truculentiore causa in caedem conspiratorum instimularetur, ultronea clementia nullo expetente firmavit. Accidit etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum, siquidem Furius Catus, bellum civile molitus, legiones multas fortissimasque ad sacramenti mutationem pellexerat. Itaque die dato ut in unum undiqneque aquilae ornari neque conuelli quoquo modo signa moueriue potuerunt. exercitus tanta et tam inusitata miraculi fide motus et conuersus in paenitentiam Scribonianum quinta statim die destitutum interfecit seseque sacramento prioris militiae continuit. tristius ac perniciosins urbi Romae nihil umquam fuisse quam bella ciuilia satis notum est. itaque propter aduentum apostoli Petri
Abbreviated transcription (Latin):
IBERIUS CLAUDIUSAUGUS¬
to quartus regnum adeptus est. man¬
sitq: in eo annis quat tuor decim: exor.¬
romam uenit. & salutarem cunctis
credentibus fidem fideli uerbo docuit.
potentissimisq uirtutibus approbabit.
sensit hoc conlacatũ fidei suȩ roma
beneficium: nam cũ interfecto caligu¬
la multas de abro gando imperio.
acrepublica inanti qũ iordinẽ restitu¬
enda. euertenda quȩ penitus caesa¬
rum uniuersa familia senatus et con¬
sules decreuissent: claudius mox ut
confirmauit imperiũ. magna atq: ad¬
huc romȩ incognita usus clementia.
ne intantã nobilium multitudinem
ultiosi esset coepta sȩuir et.bi duum
illud quod derei publicȩ statu infeli¬
citer con sultatum. actũiq fuerat:
memoriȩ exemit. om̃iumq: factoꝵ
dictorũue. in eo ueniã et obliuionẽ.
in ꝑpetuum sanxit. Ita illam precla¬
ram et famosam atheniensiũ amnes¬
thiam. quã quidẽ romȩ induere iuli¬
o caesare interfecto. senatus cicerone
sua dente temptauerat. sed antonio

Expanded text:
iberius Claudius ab Augusto quartus regnum adeptus est mansitque in eo annis quattuordecim. exorRomam uenit et salutarem cunctis credentibus fidem fideli uerbo docuit potentissimisque uirtutibus approbauit; sensit hoc conlatum fidei suae Roma beneficium., nam cum interfecto Caligula multa de abrogando imperio ac republica in antiquum ordinem restituenda euerrendaque penitus Caesarum uniuersa familia senatus et consules decreuissent: Claudius mox ut confirmauit imperium, magna atque adhuc Romae incognita usus clementia, ne in tantam nobilium multitudinem ultio, si esset coepta, saeuiret, biduum illud, quo de reipublicae statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit omniumque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum sanxit. ita illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quidem Romae inducere Iulio Caesare interfecto senatus Cicerone suadente temptauerat, sed Antonio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃rimus romanorum pertaurum du¬
xit exercitum. aclimitem iti neris
fecit. triennio emenso quobellũ ges¬
tum est isaurici nomen assũsit. Cos¬
conius pro consule sortitusylliricũ ꝓ¬
trita sub actaq del matia. salonas urbẽ
florentissimã post biennium tandem
expugnauit et cepit.
ANNO ABURBE CONDITA SESCEN¬

Expanded text:
primus Romanorum per Taurum duxit exercitum ac limitem itineris fecit. triennio emenso, quo bellum gestum est, Isaurici nomen adsumpsit Cosconius proconsule sortitus Illyricum, protrita subactaque Delmatia Salonas, urbem florentissimam, post biennium tandem expugnauit et cepit. Anno ab Yrbe condita DC
Abbreviated transcription (Latin):
sextus decimus. ab augusto. qui sextom̃ se
quam regnare coeperat: iuliani iuris periti
scelere in palatio occisus est ¶ulianus int̃¬
fecto ꝑtinace inuasit imperium. sed mox
a sẽuero apud pontem mol uiũ bello ciuili
uictus : et inter fectus est. mense septimo
post quam coeperat imperare. ita inter per¬
tinacem et iulianum unus annus ab sump¬
tus est. AUNO ABURBE C̃DITA

Expanded text:
sextus decimus ab Augusto. qui sexto mense sextus decimus ab Augusto. qui sexto mense quam regnare coeperat Iuliani iuris periti scelere in palatio occisus est. lulianus interfecto Pertinace inuasit imperium sed mox a Seuero apud pontem Muluium bello ciuili uictus et interfectus est mense septimo postquam coeperat imperare. ita inter Pertinacem et Iulianum unus annus absumptus est. Anno ab Vrbe condita
Abbreviated transcription (Latin):
SUCIUS AXTONINUS CÕ¬
modus. quintus decimus ab augusto
patri successit in regnũ. mansitq
in eo annis tredecim: aduersus germa¬
nos bellum feliciter gessit: cę̧terum
ꝑ omĩa luxuriae et obscenitatis dede¬
cora de prauatus. gladiatoriis quoq
ar missȩ pissime in ludo depugnauit
etꝰ am fite atroferis sese frequenter
obiecit. Interfecit etiam quam pluri¬
mos senatores. maxime quos anim¬
aduertit nobilitate. industriaq: ex¬
cellere. Flagitia regis. poena urbis
in sequitur: nam fulmine capitolium
ictum ex quo facta in flammatio. bibli¬
otecam illam. maiorum cura. studio¬
q compositam. aedesq alias iuxta
sitas rapaci turbine con cremauit.
Deinde aliud incendium postea romȩ
exortum. aedem uestȩ et palatium.
plurimamq urbis partem solo coae¬
quauit. Com modus cunctis in cõmo¬
dus. indomo uestiliani strangulatus
interisse fertur. hostis generis humani.
etiam uiuus iudicatus ¶Post hunc: a se¬
natu creatus est senex heluius ꝑtinax

Expanded text:
ucius Antoninus Commodus, quintus decimus ab Augusto, patri successit in regnum: 496 mansitque in eo annis tredecim. Adversus Germanos bellum feliciter gessit. Caeterum per omnia luxuriae et obscenitatis dedecora depravatus, gladiatoriis quoque armis saepissime in ludo depugnavit, et in amphitheatro feris sese frequenter objecit; interfecit etiam quamplurimos senatores, maxime quos animadvertit nobilitate industriaque excellere. Flagitia regis poena Urbis insequitur. nam fulmine Capitolium ictum, ex quo facta inflammatio bybliothecam illam, maiorum cura studioque compositam, aedesque alias iuxta sitas rapaci turbine concremauit. deinde aliud incendium postea Romae exortum aedem Vestae et Palatium plurimamque Vrbis partem solo coaequauit. Commodus cunctis incommodus in domo Vestiliani strangulatus interisse fertur, hostis generis humani etiam unius iudicatus. Post hunc a senatu creatus est senex Heluius Pertmax
Abbreviated transcription (Latin):
sis coniugibus ac liberis. in flammasse¬
se pro iecer̃. Quiuero prȩ occupantibus
romanis per agendae tunc mortissuȩ
copiã non habuerant: captiq fuerant.
alii ferro. alii suspendio. alii ab negato cibo
sese consumpserunt. nullusq omino uel
par uulus suꝑ fuit. qui seruituitis conditio¬
nẽ uitȩ amore tolerarit.

Expanded text:
sis coniugibus ac liberis in flammas sesis coniugibus ac liberis in flammas sese proiecerunt. qui uero praeoccupantibus Romanis peragendae tunc mortis suae copiam non habuerant captique fuerant, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo sese consumpserunt, nullusque omnino uel paruulus sunem vitae amore tolerarit.
Abbreviated transcription (Latin):
IAUIUS CONSUL.BITUITO
regi aruernorũ galliae ciuitatis. bel¬
lum maximo instructd cõparanti. ad¬
eo cum paruo exercitu occurrit. ut bitu¬
itus paucitatem romanorum uix ades¬
cam canibus quos inagmine habebat
sufficere posse iactaret: qui cũ sibi ad
trans ferendas copias. unum pontem
rhodani fluminis parum esse intelle¬
geret: alium cõpactis lintribus cate¬
nisq conexũ. suꝑstratis confixisq: ta¬
bulis struxit. Conserta pugna et diu
grauiter agitata uicti galli conuersiq
infugam : dum quisq sibiͣmet. co acerua¬
tis in con sulte agminibus. et prȩpropero
transitu. pontis uincula ruperunt. ac
mox cum ipsis lyntribus mersisunt:
centũ octo ginta milia armatorum
in exercitu ibi fuisse traduntur. Ex
quibus centũ quin quaginta milia uel
cesa uel mersasunt QQuintus marcius
consul. gallorum gentem subradice
alpium sitã bello aggressus est. quicũ
se romanis copiis circum saeptos uiderent.
belloq impares fore intelligerent. occi¬

Expanded text:
abius consul Bituito regi Aruernorum Galliae ciuitatis bellum maximo instructu conparanti adeo cum paruo exercitu occurrit, ut Bituitus pauoi-is tatem Romanorum uix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse iactaret. qm oum sibi ad transferendas copias unum pontem Rhodani fluminis parum esse intellegeret, alium conpactis lintribus catenisque conexum superstratis confixisque tabulis instruxit. conserta pugna et diu grauiter agitata, uicti Galli conuersique in fugam, dum quisque sibi timet, coaceruatis inconsulte agminibus et praepropero transitu pontis uincula ruperunt ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. centum cotoginta milia armatorum in exercitu Bituiti fuisse traduntur, ex quibus centum quinquaginta milia uel caesa uel mersa sunt. Q. Marcius consul Gallorum gentem sub radioe Alpium sitam bello adgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intellegerent, occi