comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cente scõ cuchario. subito cunctis qui ad erant cernen¬
tib lux clara uelut fulgur emicuit: ac pene ꝑ uni¬
us horȩ spaciũ totã cellulã tius circũ fulsit. At ille
ualedicens fr̃ib. repressisq reuerentes oculis. reliquit hoc
triste seculũ. & cũ ipsa luce. Uđ decb. letus migrauit ad
xp̃m. Tunc discipuli ꝓ eius exitu sacras exequias cȩlebra
tis ad meridianã plagã sita. cũ ymnis et piis lacrimis sepul¬
lerius inministeriũ sacerdotale successit. illudq ꝑxu. an
exit. In quo uidelicet tẽporis spacio. multos ad dñm po¬
pulos signa magna & stupenda ꝓdigia exercendo con¬
uertit. & ad agnitionẽ catholicȩ fidei saluberrima in¬
stigatione ꝑduxit. Qui ȩtiam tam studiosissime uerbo
p̃dicationis instabat. ut iam tunc ꝑ galliã ac germani¬
am xp̃iani paganos et numero superarent & religione.
Erat namq doctrina eius singulis congrua. cunctisq au¬

Expanded text:
cente sancto Euchario, subito cunctis qui aderant cernencente sancto Euchario, subito cunctis qui aderant cernentibus, lux clara velud fulgur emicuit, ac pene per unius horae spacium totam cellulam ejus circumfulsit. At ille valedicens fratribus, repressisque reverenter oculis, reliquit hoc triste seculum, et cum ipsa luce 5 Idus Decembris letus migravit ad Christum . Tunc discipuli pro ejus exitu sacras exequias celebravetis ad meridianam plagam sita, cum ymnis et piis lacrimis sepullerius in ministerium sacerdotale successit , illudque per qurexit, in quo videlicet temporis spacio multos ad Dominum populos, signa magna et stupenda prodigia exercendo convertit, et ad agnitionem catholicae fidei saluberrima instigatione perduxit. Qui etiam studiosissime verbo praedicationis instabat, ut jam tunc pene per Galliam ac Germaniam christiani paganos et numero superarent et religione. Erat namque doctrina ejus singulis congrua, cunctisque au
Abbreviated transcription (Latin):
charius ualde gaudebat. & tẽpus dissolutionis suȩ intre¬
pidus expectabat. Cum uero diem exitus sui sibi insta¬
te prenosceret. conuocatis ad se discipulis ait. Scio me
nȩ conditionis expleturũ. Et ideo uos rogo. ut fidem
firmã. spem in concussam. caritatẽ uerã inter uos habe¬
atis. & nequaquã deinceps diabolicis errorib consenti¬
atis. Qđ de me terrenũ ẽ terrȩ cõmendate. & qđ spi¬
ritale spiritalib quoq excquiis ꝓcurate. Ad beatũ
adquisiui. ut illam caste custodias. & nullistam er
rorũ deceptionib pollui sinas. Mensurã euangelici¬
largiter eroga. Cõmissa tibi talenta in eis fideliter
multiplica. ut dũ iudex rationẽ ponert cũ seruis su¬
is uenerit. non ut seruus nequã & desidiosus pro in fos¬
sis talentis puniaris. sed potius produplicatis thesau¬
ris ad gaudiũ dñi tui feliciter introducaris. Hȩc di¬

Expanded text:
charius valde gaudebat, et tempus ejus dissolutionis intrecharius valde gaudebat, et tempus ejus dissolutionis intrepidus expectabat. Cum vero diem exitus sui sibi instare praenosceret convocatis ad se discipulis ait: Scio, frnae conditionis expleturum, et ideo vos rogo ut fidem firmam, spem inconcussam, karitatem veram inter vos habeatis, et nequaquam deinceps diabolicis erroribus consentiatis. Quod de me terrenum est, terrae commendate, et quod spirituale, spiritualibus quoque exsequiis procurate . Ad beatum adquisivi, ut illam caste custodias et nullis eam errorum deceptionibus in diebus tuis pollui sinas. Mensuram evangellargiter eroga, commissa tibi talenta in eis fideliter multiplica, ut cum judex rationem ponere cum servis suis advenerit, non ut servus nequam et desidiosus pro infossis talentis puniaris, sed potius pro duplicitatis thesauris ad gaudium Domini tui feliciter introducaris. Haec di
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat ac pulsat ad grãm credulitatis. Armis fidei
contra sp̃italiũ hostiũ insidias undiq munitur. ym¬
nusq nouus in ea publice canitur. Et quȩ antea crea¬
torẽ suũ non cognoscendo erat ad ultera. ipsa se ꝑfidẽ
conuertendo facta ẽ xp̃i sacratissima sponsa. Interim
ꝑ uniuersas circũquaq regiones. uerbũ uitȩ p̃dicabant.¬
& tam sermone quã uirtutib longe lateq pollebant
Nam cecos in luminabant. debiles restaurabant. mortu¬
os suscitabant. dęmones fugabant. & om̃s langͥores cu
tificatũ treuericȩ urbis teneret & ȩcclesiasticas res
bent firmatas atq fundatas habeł et. ipseq iam ꝓ¬
uectȩ ętatis eẽt. quadã nocte adstitit ei angelus dñi¬
dicens. Euchari. fidelit̃ in mandatis dnĩ laborasti.
uiriliter in agone p̃sentis uitȩ certasti. ueni iam in
requiem tibi ꝓmissam. & accipe certaminis tui in¬
corruptibilẽ coronã. His ꝑuisionẽ cõpertis sc̃s eu¬

Expanded text:
invitat ac pulsat ad gratiam credulitatis, armisque fidei invitat ac pulsat ad gratiam credulitatis, armisque fidei contra spiritualium hostium insidias undique munitur, ymnusque novus in ea publice canitur, et quae antea creatorem suum non cognoscendo erat adultera, ipsa se per fidem convertendo facta est Christi sacratissima sponsa. Interim per universas circumquaque regiones verbum vitae praedicabant, et tam sermone quam virtutibus longe lateque pollebant, nam cecos illuminabant, debiles restaurabant, mortuos suscitabant, demones fugabant et omnes languores curtificatum Trebericae urbis teneret et aecclesiasticas res bene firmatas atque fundatas haberet; ipseque jam provectae esset aetatis ; quadam nocte astitit ei angelus dicens: Euchari, fideliter in mandatis Domini laborasti, viriliter in agone praesentis vitae certasti; veni jam in requiem tibi promissam, et accipe certaminis tui incorruptibilem coronam. His per visionem compertis, sanctus Eu
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpttr ur̃am salutẽ huc destinati. Et id cosi mortem
euadert & ad uitã ȩternã uultis ꝑueniit. om̃a quecũꝙ
uobis dixerint facite. & p̃ceptis illorũ cũ om̃i deuoti¬
one obȩdite. Et hȩc dicens. ab oculis qͦ sublatus est
Facto autẽ mane. conuocatis ciuib narrauit ꝑordinẽ
quȩ ꝑsomniũ uiderat. quȩꝙ audierat. Qua relatione
freti. cȩperunt certatim ad scõs dĩ currerẽ. & sacri bap¬
tismatis undã sitienter expetere. Tantaꝙ fuit ꝑtres
dies ad illos populi concursio. ut in flumine. qđ per
mediam ciuitatẽ currit eos baptizarent. nec aliter
eorũ oppressionẽ ferre sufficerent Unde & accidisse
creditur. ut ex eo tẽpore ipse riuulus ob infusionem
sacri olei diriuatiue oliua nuncupetur. Interim ciui¬
tas a pollutione idolorũ mundatur. error suꝑstitiosus
abicitur. destruunt᷑ dȩmonũ arȩ. fabricant᷑ ꝑ loca

Expanded text:
et propter vestram salutem huc destinati. Et ideo si mortem et propter vestram salutem huc destinati. Et ideo si mortem evadere et ad vitam aeternam vultis pervenire, omnia quae vobis dixerint facite, et praeceptis illorum cum omni devotione obedite. Et haec dicens, ab occulis ejus sublatus est. Facto autem mane convocatis civibus narravit per ordinem quae per somnium viderat, quaeque audierat. Qua revelatione freti, coeperunt certatim ad sanctos Dei currere et sacri baptismatis undam sicienter expetere. Tantaque fuit per tres dies ad illos concursio, ut in flumine quod per mediam civitatem currit eos baptizarent, nec eorum aliter obpressionem ferre sufficerent, unde et accidisse creditur, ut ex eo tempore ipse rivulus ob infusionem sancti olei derivative Olevia nuncupetur. Interim civitas a pollutione idolorum mundatur, error superstitiosus abjicitur, destruuntur demonum arae, fabricantur per lo
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eius cũ fiducia dixit. Dico tibi iuuenis ut in no¬
mine ihũ xp̃i qui unicũ filiũ uiduȩ sua uirtute re¬
suscitauit. tu quoq ad p̃sentẽ. lucẽ redeas. & deinceps
relicto dȩmonũ errore. creatorẽ tuũ recta fide recog̃¬
noscas. Qui redeunte anima statim surrexit. & non dũs
ꝑfidẽ imbutus dõgrãs agere cȩpit. Quẽ assumens
sc̃s eucharius secũ extra domũ duxit. & coram om̃i
populo uiuum & totius infirmitatis expertẽ matri
reconsignauit. Tunc om̃s qui ad erant magnis uocib
ceperunt clamare dicentes. Vere magnus & potentissimꝰ
mulos suos operatur. Eadem die baptizata c̃ albana
cũ filio ac tota familia. & de populo turba ñ modica
uidit somniũ ad salutẽ cunctorũ ciuiũ ꝓfuturum
se stantẽ. uultu elegantẽ. splendidissimis uestib corus¬
cantẽ crucẽq muţ estimationis in manu ferentẽ. acsibi
dicentẽ. Isti uiri qui huc uenerunt strui sunt dĩ excelsi

Expanded text:
num ejus cum fiducia dixit: Dico tibi, juvenis, ut in nonum ejus cum fiducia dixit: Dico tibi, juvenis, ut in nomine Jesu Christi qui unicum filium viduae sua virtute resuscitavit, tu quoque ad praesentem lucem redeas, et deinceps relicto demonum errore, creatorem tuum recta fide recognoscas. Qui, redeunte anima, statim surrexit, et nondum fide imbutus, Deo gratias agere coepit. Quem assumens sanctus Eucharius, secum extra domum duxit, et coram omni populo virum et totius infirmitatis expertem matri reconsignavit. Tunc omnes qui aderant magnis vocibus coeperunt clamare dicentes: Vere magnus et potentissimuabilia per famulos suos operatur. Eadem die baptizata est Albana cum filio ac tota familia, et de populo turba non modica. vidit somnium ad salutem cunctorum civium profuturum se stantem, vultu elegantem, splendidissimis vestibus corruscantem, crucemque mirae estimationis in manu ferentem ac sibi dicentem: Isti viri, qui huc venerunt, servi Dei sunt excelsi,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. fediente aduitalia dolore esse mortuũ. Quod il¬
la audiens. misit se statim cũ lacrimis ad pedes sc̃ĩ cu¬
charii dicens. Obsecro te renouator nrẽ urbis & in lu¬
minator totius gentis. Ut mei misere iambis orbatȩ mise¬
rearis. et uiscera pietatis suꝑ me infelicissimã habere dig¬
neris. Nuꝑ enĩ marito sum uiduata. et heu hodie mise¬
rabiliter unici filii morte sum destituta. Quodsi eum
resuscitaueris. scias me certissimȩ post hȩc p̃ceptis tuis
libentissime obȩdire. & cum ipso meo filio ac tota fa¬
milia in xp̃m tuũ credere. His gemitib motus beatus
eucharius ibat cũ illa. & pro tanti miraculi nouitate.
cũ eo turba copiosa. Cũ uero illuc ꝑuenisset. assũptis
secũ beatis ualerio ac materno domũ introuiit. populo
extra fores expectante. euentũ rei. Et prius quidem¬
genua flectens in orationẽ se dedit. ac deinde ab orati¬
one surgens. ad corpus ex anime accessit. tenensq ma¬

Expanded text:
mum, redeunte ad vitalia dolore esse mortuum. Quod illa audiens, misit se statim cum lacrimis ad pedes sancti Eucharii dicens: Obsecro te, renovator nostrae urbis et illuminator totius gentis, ut mei miserae jam bis orbatae miserearis, et viscera pietatis super me infelicissimam habere digneris. Nuper enim marito sum viduata, et heu! hodie miserabiliter unici filii morte sum destituta. Quod si eum resuscitaveris, scias me certissime post haec praeceptis tuis libentissime obedire et cum ipso meo filio ac tota familia in Christum tuum credere, His gemitibus motus beatus Eucharius ibat cum illa, et pro tanti miraculi novitate, cum eo turba copiosa. Cum vero illuc pervenisset, assumptis secum beatis Valerio et Materno, domum introivit, populo extra fores exspectante eventum rei. Et prius quidem flectens genua, in orationem se dedit, et ab oratione surgens, ad corpus exanime accessit, tenensque ma
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps aluit et nutriuit tanta caritate et pietatẽ
replitus. ut procarundem requiẽ seu oportunitatib:
sub leuandis. in omnium iniuriarũ laboribus suum
corpusculum tradidisset. Deniq eũ aliquid in mi¬
nistrandis uel necessariis rebus fortassis de fuisset.
hȩc illius erat consuetudo sc̃a. ut max conuersus ad
xp̃m cũ lacrimis dictrit. satis habes tuodñe as. et suꝑ¬
habundans es. ad iuua famulum tuum sicut nosti.
Non erat mora. et poscentẽ subsequebatur effectus.

Expanded text:
deinceps aluit et nutrivit, tanta caritate et pietate deinceps aluit et nutrivit, tanta caritate et pietate repletus, ut pro earundem requiem seu oportunitatibus sublevandis in omnium iniuriarum laboribus suum corpusculum tradidisset. Denique cum aliquid in ministrandis vel necessariis rebus fortassis defuisset, haec illius erat consuetudo sancta, ut mox conversus ad Christum curn lacrimis diceret: 'Satis habes tu, o domine Deus, et superhabundans es, adiuva famulum tuum, sicut nosti'. Non erat mora, et poscentem subsequebatur effectus.
Abbreviated transcription (Latin):
despicabile inmonasterio ad agendũ esset. ipse assume¬
ret .hortorum tamen frequentius preceteris fr̾ibus
operator existens. psalmos iugiter tradebat memoriȩ
Uanicũ ad huc ad bonũ opus ꝓfuturũ uñã tantũ modõ
reseruassit uillam consilio deinceps inito beatus amatus
cũ codẽ ad monasterium puellarũ aedificandũ ꝑgit ⁊
Multis namq adunatis puellis. in heremo ꝓperantes:
scm̃ instituunt opus. pauperes quidẽ substantia in
scculo. sed fide diuites in xp̃o. illud credentes quod
dixit. Nm̃is qui reliquerit domũ uel fr̃s. aut sorores.:
aut patrẽ aut matrẽ. aut uxorẽ. at filios. aut agrosꝰ
ꝓpter nomen meũ. centuplum accipiet & uitã arternam
possidebit. Faec deinceps sicut nunc in presentiarum
cernitur. in eorũ operibus suppleta monstrantur.
ost obitum namq beati socii sui amati. ipse ad guber¬
nandam scãm congregationẽ suscepit. sicq prius et

Expanded text:
despicabile in monasterio ad agendum esset, ipse assumedespicabile in monasterio ad agendum esset, ipse assumeret. Hortorum tamen frequentius pre ceteris fratribus operator existens, psalmos iugiter tradebat memoriae. 5. Nam cum adhuc ad bonum opus profuturum unam tantummodo reservasset villam, consilio deinceps inito, beatus Amatus cum eodem ad monasterium puellarum aedificandum pergit. Multis namque adunatis puellis, in heremo properantes, sanctum instituunt opus, pauperes quidem substantia in seculo, sed fide divites in Christo, illud credentes quod dixit: Omnis qui reliquerit domum vel fratres aut sorores aut patrem aut matrem aut uxorem aut filios aut agros opter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Haec deinceps, sicut nunc inpresentiarum cernitur, in eorum operibus suppleta monstrantur. 6. Post obitum namque beati socii sui Amati ipse gubernandam sanctam congregationem suscepit, sicque prius et
Abbreviated transcription (Latin):
palatio interceteros electus haberetur. Sed in effa¬
bilis ds̃ uidens militem suũ sub tenebrosis huuis scłi
rebus fortiter belligerantẽ. uoluit illum ad lucidos
ꝓducere cãpos. actumq eftr ut ex heremi secretis. be¬
atus educeretur amatus. Quid plura. In ueniens
hominem hortatur ut detonso capite. rebusq in pau¬
peribus disꝑsis. tamquam sibi thesauro incelis posito. iã
ad ꝑfectiora ꝑgeret. Quibus ille auditis. ut erat totus
scõ desiderio repletus. cũ multarũ rerũ substantia mona¬
steriũ luxouium petut. multis uidelicet prius esceruito
lbertatẽ adeptis. ibiq scãm humilitatẽ & obedientiã
propter xp̃m sectandã accepit. Illos deniq seruulos
quos dudũ ministros habuerat sotios sibi detondens
plerosq ad iunxit. et effectus ẽ illorũ subditus. quo¬
rum prius dñs prepotens fuerat. Namintante humi¬
litantis et penitentiȩ iugo sese submisit. ut quicquid

Expanded text:
palatio inter ceteros electus haberetur. Sed ineffapalatio inter ceteros electus haberetur. Sed ineffabilis Deus videns militem suum sub tenebrosis huius saeculi rebus fortiter belligerantem, voluit illum ad lucidos producere campos; actumque est, ut ex heremi secretis beatus educeretur Amatus. Quid plura? Inveniens hominem hortatur, ut, detonso capite rebusque in pauperibus dispersis, tamquam sibi thesauro in celis posito, iam ad perfectiora pergeret. Quibus ille auditis, ut erat totus sancto desiderio repletus, cum multarum rerum substantia monasterium Luxovium petiit, multis videlicet prius ex servitio libertatem adeptis, ibique sanctam humilitatem et obedientiam propter Christum sectandam accepit. Illos denique servulos, quos dudum ministros habuerat, sotios sibi detondens, plerosque adiunxit, et effectus est illorum subditus, quorum prius dominus prepotens fuerat. Nam in tantae humilitatis et penitentiae iugo sese submisit, ut quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s nomine aridius. qui brunichilde regine sedulo
famũlabatur alloquio. illiusq supradictus uir pedibus
ꝓstratus supplicat ut res apud reginã suo interuentu
recipere potuisset Illeq ira sauciatus os uiri pede ex¬
cusso. impie uerberauit. statimq surgens uir dĩ roma¬
ricus. ad basilicam scĩ martyni ꝑ rexit. atq in pauimento
ꝓiectus. mox tali uoct affatur. Obeate martyne. cõmen¬
daui me tibi. ubies quid agis: Affer opem misero.
ut nullus deinceps tuis patrociniis mancipetur.
Et his dictis regressus aciuitatem. tamquã responso
accepto rei prestolabatur euentũ. Sed in lucescente
die crastina. uulgatum est regem theodericũ mortis sen¬
dito patrimonio supplicatur ut saltim ꝑ ipsum eisdem
deurbe mettensi fugiendi darentur spatia. Ille dili¬
gens inimicos suos. auxilium ipsis ut tempus patu¬
it non negauit.
ost haec deniq tempus euenit. ut in lotharis regis

Expanded text:
episcopus nomine Aridius, qui Brunichilde reginae sedulo episcopus nomine Aridius, qui Brunichilde reginae sedulo famulabatur alloquio; illiusque supradictus vir pedibus prostratus, supplicat, ut res apud reginam suo interventu recipere potuisset, illeque ira sauciatus, os viri pede excusso impie verberavit. Statimque surgens vir Dei Romaricus, ad basilicam sancti Martyni perrexit, atque in pavimento proiectus, mox tali voce affatur: 'O beate Martyne, commendavi me tibi. Ubi es, quid agis? Affer opem misero, ut nullus deinceps tuis patrociniis mancipetur'. Et, his dictis, regressus ad civitatem, tamquam responso accepto, rei prestolabatnr eventum. Sed, inlucescente die crastina, vulgatum est, regem Theodericum mortis sendito patrimonio, supplicatur, ut saltim per ipsum eisdem de urbe Mettensi fugiendi darentur spatia. Ille diligens inimicos suos, auxilium ipsis, ut tempus patuit, non negavit. 4. Post haec denique tempus evenit, ut in Lotharii regis
Abbreviated transcription (Latin):
OSCIS MAG NIEICAMATER
scarum uirginum domna cetilix. ut scĩ patris nr̃i
Romarici acta. seu qualiter conuersus ad monasticam
uitam fuerit. in processu temporis libellis inserta man¬
dentur. Obseerationibus igitur tuis. potius obedien¬
tia. quam facundia partbo Itaq beatus romaricus:
nobilis inpalacio atq parentibus satis clarus. et ama¬
bilis ubiq resplenauit. Nam cũ in laico habitu reli¬
giosam uitã gereret. rtddebat que regisunt regi
et quȩ dĩ dõ lta gͦ monasteria uel basilicas sc̃orum
seu pauperes xp̃i assidua uigilantia incumbebat. ut
illum diem se ꝑ didisst fateretur. quo pietatis bonum
uel elemosinarum opera minime exercuisset
Quodam namq tempore cũ theoderieus rex ger¬
manum suum theodebertum ꝑsecutus fuisset geni¬
tore supradicti uiri interfecto. uillȩ corũ fisci dicioni¬
bus redacte sunt. Ac deinceps romaricus quia fidẽ
seruauerit. aꝑ sequentium nequitia fugatus. mettis
petut. Erat deniq tunt temporis inpalacio unus

Expanded text:
oscis, magnifica mater sanctarum virginum domna Cecilia, ut sancti patris nostri Romarici acta, seu qualiter conversus ad monasticam vitam fuerit, in processu temporis libellis inserta mandentur. Obsecrationibus igitur tuis potius obedientia quam facundia parebo. 2. Itaque beatus Romaricus nobilis in palacio atque parentibus satis clarus et amabilis ubique resplenduit. Nam cum in laico habitu religiosam vitam gereret, reddebat quae regis sunt regi et quae Dei Deo. Ita ergo monasteria vel basilicas sanctorum seu pauperes Christi assidua vigilantia incumbebat, ut illum diem se perdidisse fateretur, quo pietatis bonum vel elemosinarum opera minime exercuisset. 3. Quodam namque tempore cum Theodericus rex germanum suum Theodebertum persecutus fuisset, genitore supradicti viri interfecto, villae eorum fisci dicionibus redacte sunt, ac deinceps Romaricus, quia fidem servaverit, a persequentium nequitia fugatus, Mettis petiit. Erat denique tunc temporis in palacio unus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuisse. Puella quedam scimonialis infra mona¬
sterium ademone arrepta. sine mora huius oratione in¬
tercedente. cernentibus multis sanata est. Deniq ad¬
unatis quibusdam puellis leꝓsis in fra monasterium
seorsu. non alia excausa nisi ꝓpter earũ refocilandam
infirmitatẽ cellulã fecit. Nimfrequentare uel habi¬
tare in medio congregationis non ꝓhibuit. Siquidẽ
una ex ipsis scm̃ ad epta consilium. balneo quo uir di
ablutus est furtim aquã rapiens. menbra sua ꝑfudit.
ac deinde subsequente medela paulatim lepra ex cor¬
pore eius discessit. quȩ usq hodie incolumis famula¬
trix xp̃i in medio sororũ suꝑstes cernitur.

Expanded text:
. Puella quedam sanctimonialis infra monasterium a demone arrepta, sine mora, huius oratione intercedente, cernentibus multis, sanata est. Denique, adunatis quibusdam puellis leprosis, infra monasterium seorsum non alia ex causa nisi propter earum refocilandam infirmitatem cellulam fecit; nam frequentare eas vel habitare in medio congregationis non prohibuit. Siquidem una ex ipsis sanctum adepta consilium, balneo quo vir Dei ablutus est furtim aquam rapiens, membra sua perfudit, ac deinde, subsequente medela, paulatim lepra ex corpore eius discessit, quae usque hodie incolomis famulatrix Christi in medio sororum superstes cernitur.
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabo:
atum. Tunc ergo posteriores qͥ feretrũ portabant casu
corruunt: sed ut reor eundem statim angłi susceperum
Nam priores euchentes. nulloq recardantes gressu. grabu¬
to inaere sublato gradiunt᷑ libere. atq sur gentes qui
lapsi fuerant. iã trans meato conualle sese iungunt ad cl¬
ost istud deniq in illo itinere aliud emicuit miracul .um.

Expanded text:
demonstrabo. 24. atum, tunc ergo posterioris qui feretrum portabant lapsu corruunt; sed, ut reor, eundem statim angeli susceperunt. Nam prioris evidentes nullo retardentes gresso, grabato in aere sublato, gradiuntur libere, adque surgentes qui lapsi fuerunt, iam transmeatum cumvallem, sese iungunt ad colPost istos denique in illo itinere mox aliud abere emicuit miraculum.
Abbreviated transcription (Latin):
exuere ualebunt. Quid plura: Quia aliud facere non poterant.
foras exiliunt. & ad instar porcorum in luto uolutabri sese uo
mabat. Iunc quippe ut reor impletum ẽ suꝑ illos quod scrip¬
tũ ẽ. Detrahentẽ secreto ꝓximo suohunc ꝑsequebar. Sicq di¬
uina censura iubente tunc actũ fuit. ut de quib scm̃ pontifice
detraxtrant. in ipsis penã sentirent. Nam non maltũ post dẽ¬
poris. intantis trans gressionib p̃fatus noddo ẽ dep̃hensus.
ut scelera illius una cũ uita quia iustũ erat regalis gladius
iuste amputasset. Ac ne solus moreret᷑. filius ipsius max eadẽ
sententia ꝑcussus interuit.
er idẽ autẽ tempus cũ iãpene om̃s thesauros in usus pau¬
perũ erogisset. ad huc suꝑ erat eidẽ discus argenteus. habens
pondus libras septuaginta duãs. Hunc hugo quidã ꝓcerum
datis alimoniis uel his quȩ pauperib necessaria erant cõpa
qͥ in honore beatistephani ꝓthomartyris iã oli consecratus

Expanded text:
exuere praevalebant. Quid plura? Quia aliud facere non poterant, exsiliunt foras, et ad instar porcorum in voluemabat. Tunc quippe, ut reor, impletum est super illos, quod scriptum est: Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequar; sicque, divina censura iubente, actum fuit, ut de quibus pontificem sanctum detraxerant, in ipsis poenam sentirent. Nam non multum post temporis in tantis transgressionibus praefatus Noddo deprehensus est, ut scelera illius una cum vita, quia iustum erat, regalis gladius iuste amputasset, ac, ne solus moriretur, filius ipsius mox eadem sentencia perculsus interiit. 14. Per idem autem tempus, cum iam paene omnes thesaurus in usus pauperum erogasset, adhuc supererat eidem discus argenti, Habens pondus libras septuaginta duas. Hunc Hugus quidam primatis procerum, datis alimoniis vel his quae pauperibus necessaria erant, conpaetur, qui in honore beati Stephani protomartiris iam olim consecratus
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ deinceps in utraq substantia sanus. qui prius fue¬
rat peccator & maculosus.
ost haec autẽ cum turingorum regionẽ cum eodẽ rege
inuisendã intrasset. forte fuit ut quidã ꝓcerũ nomine nod¬
dilo. puerum atq parentẽ suũ quẽ satis diligebat. subpre¬
mis funeraret flitib Nã & consangumnitatis ꝓpinqui et amiti¬
ti&. eidem in solubili ungebatur affectui. Rege autem quanto¬
tius exeadem ꝓperante uilla. nihil angustianti aliud consilii
erat. nsi languentis capite amputato. more gentilium cadi
nipotentis dĩ tunc uoluntate id actum esse. Sc̃Μ ARΝU
Eua ⁊Pm amansionibus nondum egressum fuisse. Quo ẽq̃¬
perto noddilo. ad eundem ueloci ꝑrexit gressu. & causam
infelicitatis. potius singultibus quã uerbis exposuit. Con¬
festim igitur uir dõ acceptissimus cũ festinatione ad lan¬
guentis perrexit lectulum. Ubi cũ humi fuisset ꝓstratus
iuts sint orauit. Tunc demũ semiuiuohomini. at ilius ios¬

Expanded text:
tus est deinceps in utraque substancia sanus, qui prius fuerat peccator et maculosus. 12. Post haec autem cum patrias Toringorum cum eodem rege invisendas intrasset, forte fuit, ut quidam procerum nomine Noddilo puerum adque parentem suum, quem satis diligebat, supremis funeraret fletibus; nam et sanguinitatis propinquo et amicicia eidem insolubile iungebatur affectu. Rege autem iam quantocius ex eadem properante villa, nil angustianti aliut consilii aderat, nisi, languentis capite amputato, more gentilium cadavnipotentis Dei tunc voluntate id actum esse, sanctum Arnulfum episcopum a mansionibus nondum egressum fuisse. Quo cumperto, Noddilo ad eundem veloci pergit gressu et causam infelicitatis pocius singultibus quam verbis exponit. Confestim igitur egregius vir cum festinacione at languentis pergit lectulum. Ubi cum humi fuisset prostratus, diutissime oravit. Tum demum semivivo homini, ut il
Abbreviated transcription (Latin):
uo deruq temport quod gessit miraculum: silendũ non c̃¬
R uida namꝙ homo scelestus noddo uocatus quada ddteal¬
uo resertus uinoꝙ estuans cũ cõplicib suis uirũ scn deioiga¬
et ⁊̃ ausus. non esse sclicet cultorẽ d̃ĩ sedpotius honuoicm
uoluptati deditũ. Adcuuis uidelicet lectum. noctur nis horio
non solum tex utrum etiã tgia tamquã consiliui Eluuieusiet¬

Expanded text:
o denique tempore quod gessit miraculum silendum non est. Quidam namque homo scelestus nomine Noddo quadam die, alvo referto, vino aestuans, cum conplicibus suis virum sanctum derogare ausus est, non esse scilicet cultorem Dei, sed pocius hominem voluptati deditum, a cuius videlicet lectum nocturnis horis non solum rex, vero eciam et regina tamquam consilium flagitans pr
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam homo inpago calmontisse nomine ciunta in¬
cestuosus fuit. hunc ille cũ sepius redarguens ad peniten¬
tę emondationẽ reducere nequisset. in haeluita in penitent¬
acreliquid. Forte fuit. ut in eiusdẽ incestuosi uilla oratorium
esset. quo in loco cõmeantib illis congruum erat ut minsio pa¬
arttur. Adeo uel maxime. quia scm̃ corpus oportebat excubus
ibasilica honorari. Uenispientes autẽ ad terminos terrȩ homi¬
nis incestuosi. repente figitur gressus portantiũ. ita ut ulte¬
rius uectandi sacra membra facultas abesset. Et eece angustia
rentur ignorabant. p̃sertim cũ iãdies declinata esset ad uespe
ram incestuosi huiꝰ ingredi despicit: Est autẽ ꝓcul uilla mea¬
ualeamus. Sed & refectionis mihi om̃is prorsus inibi deest

Expanded text:
utem homo in pago Calvomontinse nomine Cionta incestiosus fuit. Hunc ille cum saepius retorquens nec ad paenitenciae emendacionem perducere potuisset, in hac vita inpenitentem reliquit. Forte fuit, ut in eiusdem incestiose villa oratorius esset, quo in loco, iterantibus illis, congruum erat, ut mansio pararetur, illud vel maxime, quia sanctum corpus oportebat scubiis in basilica honorare. Venientes autem terminos hominis incestuosi, repente figitur comportatio, ita ut ulterius vectandi sacra membra facultatem non haberent. Et ecce! angustiae rentur, ignorabant, presertim cum iam dies declinata esset, ad signuram incestiose huius ingredi despicit? Est enim valde provalemus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
suaruĩ ȩecłarũ e monastriorũ cuenerit & pacifiet ñ potuqrint erdinari apđ citcos
abbates & alios patrts timits dm̃ sine uoluntaria dilationt medus sacre scis cim angliis
ne qua sibi ꝓpͥa uoluntatt concors fr̃m socictas elegerit. & qͥ dectus sit sint dolo ut
uenalitatt aliq̃ ordinetur. Qd si apta int̃ se ꝑsona inuenire nequeuint. sollert᷑ sibi de
aliis ionasteriis similit̃ cligant ordinandũ. neq c̃stituto abbat quȩtũq ꝑsona qua¬
pimiri monstrantur. Part̃ autt ustodi ndũ est ut in uito abbate adordinanda
alia monasttria aut ordines sacros. uł depicatus officũ toli oxinde monchi ñdebtant
sca si habundantes fucrint qui ad cclebrandas di laudes rutilitarts loci sufficiant c̃o

Expanded text:
rii evenerit et pacifice non potuerit ordinari, apud electos abbates et alios Patres tementes Deum, sine voluntaria dilatione, mediis sacrosanctis Evangeliis, ne quem sibi covenalitate aliqua ordinetur. Quod si aptam inter se personam invenire nequount, solerter sibi de aliis monasteriis similiter eligant ordinandum. Neque constituto abbate, quaecunque persona quaiqua ordinetur. Pariter autem custodiendum est ut, invito abbate, ad ordinanda alia monasteria, aut ad ordines sacros vel clericatus officium tolli exinde monachi non debeant. Sed si habundantes fuerint qui ad celebrandas Dei laudes, vel utilitates loci co
Abbreviated transcription (Latin):
Uã sit̃ neccdsariũ monasitriorũ quiti ꝓspicere ce de corũ ꝑ petua securitate
iactart. ante actũ nos offitiũ qͦd inregimine cenobii cxibuimus in format
Et idco quia in plerimis monastris multa a p̃sulib p̃iudicia atꝙ grauamina ꝑ¬
tulisse cognouimus. oportit ut ñt fr̾nitatis ꝓiisio de futura corũ qͥtte salubri¬
disponat ordinatione quatinus c̃uersantts in illis indi feruitio gra ipsius suffragan¬
it inte libcra ꝑscntrent. Sed nẽ exca quȩ magis cmñdanda ẽ consuctudine qͥsqua mo¬
nachis qͥequã molestie p̃sumat inferre mocesse est ut hec quȩ in ferius enumcran¬
da curauimus ita studio frnitatis ep̃orũ Cbcant custodiri. ut ex cis ñ possit ulttri¬
us inferendo inquictudinis occasio repperiri Int̾dicomus igͥ in nomine dñi nr̃iini¬

Expanded text:
rium monasteriorum quieti prospicere, et de eorum perpetua securitate tractare, ante actum nos officium, quod in regimine coenobii exhibuimus, informat. Et ideo quia in plurimis monasteriis multa a praesulibus praejudicia atque gravamina pertulisse cognovimus, oportet, ut nostrae fraternitatis disponat ordinatione, quatenus conversantes in illis in Dei servitio gratia ipsius suffragante mente libera perseverent. Sed ne ex ea, que magis emendanda est, consuetudine quisquam monachis quicquam molestiæ præsumat inferre: necesse est, vt hæc, quæ inferius enumeranda curauimus, ita studio fraternitatis Episcoporum debeant custodiri, vt ex eis non possit vlterius inferendæ inquietudinis occasio reperiri. Interdicimus igitur in nomine Domini n
Abbreviated transcription (Latin):
debita reuerentia. figuram gerens dominicȩ passio:¬
nis. Die tercia tollat abbas capitiũ de capite eiꝰ
ut deposita tristicia ueteris peccati. reuelata faciĩ
głam dñi speculetur. Scdđo ergo bapti zatus est. ce
emundatus ab omnib peccatis. Unde oportet eũ¬

Expanded text:
debita reverentia, figuram gestans Dominicae passiodebita reverentia, figuram gestans Dominicae passionis. Die autem tertia tollat abbas capitium de capite ejus, ut, deposita tristitia veteris peccati, revelata facie gloriam Domini speculetur. Secundo ergo baptizatus est, et emendatus ab omnibus peccatis. Et su
Abbreviated transcription (Latin):
mari. Quod euidenter affirmat. quisqͥs statũ mona¬
chorũ & habitũ considerat. Angelus enĩ grece
latine nuntius dicitur. Sacerdotes igitur mona¬
chi atq canonici. qͥ dĩ p̃cepta adnuntiant. angeli
uocantur. Sed unusquisq angelicus ordo quanto¬
uicinius dm̃ contemplantur. tanto sublimius digri.¬
tate firmantur Num quid non ut cherubin mona¬
chi sex alis uelantur:  Duȩ in capitio qͦ caput te.¬
gitur. ueris demonstrantur assertionib. Iilud
uero quod brachus extenditur. duas alas esse dici¬
mus. & illud quo corpus conditur alas duas. Sic
cemodi nefandis ausib in posterũ reprimantur.
inissam celebrare in ordinatione prbri. & abbas in consecra¬
tione monachi: & quatuor orationes suꝑ caput eius di¬
cere. ir. sicut ꝑ quatuor euuangelia docetur: ita per
quatuor orationes consecretur. & ita usq indiem ter¬
cium uelatũ habeat caput. cum summo silentio et

Expanded text:
mari. Quod evidenter affirmat quisquis statum monamari. Quod evidenter affirmat quisquis statum monachorum habitumque considerat. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Sacerdotes igitur, monachi atque canonici, qui Dei praecepta annuntiant, angeli vocantur. Sed unusquisqvicinius Deum contemplatur, tanto sublimius dignitate firmatur. Nunquid enim, ut seraphim, monachi sex alis velantur, duae in capitio, quo caput tegitur, veris demonstratur assertionibus. Illud vero quod brachiis extenditur, alas duas esse dicimus, et illud quo corpus cocemodi nefandis ausibus reprimantur imissam celebrare in ordinatione presbyteri, et abbas in consecratione monachi, et quatuor orationes super caput ejus dicere, ut sicut per quatuor Evangelia docetur, ita per quatuor orationes consecretur, et ita usque in diem tertium velatum habeat caput cum silentio summo, et
Abbreviated transcription (Latin):
t is. magis łelo amaritudinis quã dilextionis
inflamiati. asserentes monachos quia mundo
onortui sunt & dõ uiuunt. sacerdotali officio
indignos. neq poenitentiã aut ap̃ianitatem
seu absolutionẽ. largiri posse ꝑ sacerdotalis officii
iniunctã grãm. sed omnino falluntur. Nam
si ex hac causa ueteres emuli uera p̃dicarent.
apostolicę sedis compar beatus ΡESORIUS
monachico pollens cultu ad sunmũ apicem
nullatenus conscenderet. cui soluendi ligandiq
tiusdera sanctissimi GREGSRI difeipulus
anglorũ pridicator tgrigiuf. & pannoni ensi
martinus. aliiq quã plurima uiri scissimi p̃ciosorum
monachorũ habitu fulgentes. nequaquĩa anulopon¬
tificali sub arrarentur.. Neq enĩ Benedictus mona
chorũ preceptor hiuus rei aliquomodo fuit inter¬
dictor. sed eos secailariũ negotiorũ dixit expertes.
canonicis summopere imperatur. Utrisꝙ enĩ ꝑspicã
si tamen digne contigerit cos hoc ministerio subli¬

Expanded text:
 magis zelo amaritudinis quam dilectionis inflammati, asserunt monachos, quia mundo mortui sunt et Deo vivunt, sacerdotali officio indignos, neque poenitentiam, neque Christianitateme absolvere posse per sacerdotalis officii injunctam gratiam, sed omnino labuntur. Nam si ex hac causa veteres aemuli vera praedicarent apostolicae sedis compar beatus Gregorius monachico cultu pollens, ad summum nullatenus apicem conscenderet, cui quidem ostiatim ejusdem sanctissimi Gregorii discipulus, Anglorum praedicator egregius, ac Pannoniensis beatus Martinus, aliique quamplurimi viri sanctissimi pretiosorum monachorum habitu fulgentes, nequaquam annulo pontificali subarrharentur. Sed quia monachorum praeceptor hujuscemodi rei aliquomodo fuit interdictor, sed eos saecularium negotiorum edixit expertes fcanonicis maximopere imperatur. Utrisque enim praefasi eos digne contigerit
Abbreviated transcription (Latin):
diebus sunt in silentio. uixta apostolos. qui ob
metiun iudeorum in conclaui residebant. usꝙ dioen
tercio die dñs resurgens dicit illis. Pax uobis. Sic
abbas pacem det monacbo. & capituun de capi¬
te eus auferat.¬

Expanded text:
diebus sunt in silentio, juxta apostolos, qui ob metum Judaeorum in conclavi residebant, usque dum die tertio Dominus resurgens dicit illis: « Pax vobis . » Sic abbas det pacem monacho, et capitium de capite ejus auferat.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi autem inuestigare sermonẽ. ueniã ad illud quoꝙ
quod sub ea tempestate huius beatiuiri meritis fuisse
ꝓbatur ostensum. Non multo post tempore. ulcis cen¬
dis obnoxia facinoribus ommum. diuinȩ animad uer¬
fionis seueritas peccata ꝑstrinxerat populorũ. Mor¬
bose calamitatis clades acta di iudicio ꝑpopulos in¬
canduit. Nam instar inguinarie pestis quȩ quon¬
dã populos italiae corripuerat. quidã lateralis
dolor ubiq rediuito germine spargitur. ac letife¬
ris inualescens successibus. regionũ finibus ꝑuagatur
Sicq quodã malorũ auspicio. serie cumulata małoꝵ.
plebes pereunt. populi concidunt. sine differentia
utriusq sexus & ordinis uoluunt᷑ agmina mortaoꝵ
necis qui tals dolorit ꝑcutitur. ultra triduum
uix suꝑ esse ullomodo ꝑmittitur. Et quid in aliis
fieret terrarũ spatiis incertũ. hanc urbẽ clades
ita suꝑueniens irruperat. Ut ad unũ quemlibet

Expanded text:
ni autem investigare sermonem; veniam ad illud quoque ni autem investigare sermonem; veniam ad illud quoque quod ea sub tempestate, hujus beati viri meritis fuisse probatur ostensum. Non multo post tempore ulciscendis obnoxia facinoribus omnium divinae animadversionis severitas peccata perstrinxerat populorum. Morbosae calamitatis clades acta Dei judicio per populos incanduerat. Nam instar inguinariae pestis, quae quondam populos Italiae corripuerat, quidam litteralis  f. lateralis dolor ubique redivivo germine spargitur, ac lethiferis invalescens successibus, regionum finibus Iate pervagatur; sicque quodam malo auspicio, serie cumulata morborum, plebes pereunt, populi concidunt, sine differentia utriusque sexus et ordinis, volvuntur agmina mortuorum. Nec is qui tali dolore corripitur ultra triduum vix superesse ullo modo permittitur. Et quid in aliis fieret terrarum partibus incertum. Hanc urbem clades ita superveniens irruperat, ut ad unum quemlibet,
Abbreviated transcription (Latin):
impellente hostia contigue subito patuere fenestrę
ac radio uibrante domus resplenduit omnis. Tum ille
uir clarus. ad stratum p̃sulis soporati accessit. manuꝙ
corporisuꝑ posita. leui agitante motu. nã ceteri e iacen¬
tes circumfusi. tanto sopore tenebantur innexi. ut
uix facto strepitu inruente. quiete laxari potuissent.
eum excitat dicens. Quid dormis. & quid aliis sacras
uigilias agentibus. tu tanto sopore deprimeris. a Atq
ut eius ut eius uerba retexã mox sub iunxit. Non enĩ
dormientibus ꝓueniet regnũ dĩ. sed uigilantibus. His
auditis pontife& : somno excitus. aeccłam tremebunđ
irrumpit. magnoq terrore concussus pudore ꝑfundit᷑
quod his officiis exors. ita tardius inesse uideretur. Cuiꝰ
rei testis: non sine sui pudore refert. quod in illo pas
sus sit secreto cubiculi. uirtute prestanti beati mansueti
ed quia gła regis est celare uerbum: Caẽ xuii¬

Expanded text:
impellente virtute, ostia contiguae subito patuere fenestrae, impellente virtute, ostia contiguae subito patuere fenestrae, ac radio vibrante domus resplenduit omnis. Tum ille vir clarus ad stratum praesulis soporati accessit, manuque corpori superposita, levi agitante motu, nam caeteri jacentes circumfusi tanto sopore tenebantur innexi, ut vix facto strepitu irruente quiete laxari potuissent, eum excitat, dicens: Quid dormis? Quid aliis sacras vigilias agentibus, tu tanto sopore deprimeris? Atque, ut ejus verba ipsa retexam, mox subjunxit: Non enim dormientibus pervenit regnum Dei, sed vigilantibus. His auditis, pontifex somno excitus, ecclesiam tremebundus irrumpit, magnoque terrore concussus, pudore profunditur, quod his officiis exsors ita tardius interesse videretur. Cujus rei testis non sine sui pudore refert, quid in illo sit passus secreto cubiculi, virtute praestanti beati Mansueti Sed quia gloria regis est celare verbum, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
usq in presens stipendiis aeccłẽ confouetur. caẽ¬
nter cetera autẽ huius beatissimi uiri x ui
huic pontifici exꝑta uirtutũ beneficia. illud etiã
ad dimus. quod eius relatione nos certos fuisse ñ
dubitamus. Cum ad huc in eodẽ cenobio sc̃i p̃sens
contubermum esset. ab eunte die sabbati nox fundit᷑.
quia uidelicet dominica sollẽpnitas inerastinũ spera¬
batur. In qua cum maturius fratres ad diuine seruitu¬
tis preconium surgerent. Ep̃s preteritorũ labore de¬
fessus lecto decũbebat graui sopore depressus. Interim
illis consucto more laudes agentibus soporato pontifici
cũ iam daret albentes pallens aurora recursus. astitit
uir quidam aspectu uenerandus. stola candidissima
cooꝑtus habitu precipuus. stature quantitate ꝓfu¬
sus. cũ nil aliud uideret᷑ quã sc̃s mansuetus. Qui cũ di¬
uinus uisitator cubiculum quiescentis intraret quadã

Expanded text:
usque in praesens tempus stipendiis ecclesiae confovetur. Iusque in praesens tempus stipendiis ecclesiae confovetur. Inter caetera autem hujus beatissimi viri huic pontifici virtutum experta beneficia, illud etiam addimus, quod ejus relatione nos certos fuisse non dubitamus. Cum adhuc in eodem coenobio sancti praesens contubernio esset; abeunte die Sabbati nox funditur, quia videlicet Dominica solemnitas in crastinum sperabatur. In qua cum maturius fratres ad divinae servitutis praeconium surgerent; episcopus praeteritorum labore defessus, lecto decumbebat, gravi sopore depressus. Interim illis consueto more laudes agentibus, soporato pontifici cum jam daret albentes pallens aurora recursus, astitit vir quidam aspectu venerandus, stola candidissima coopertus, habitu praecipuus, staturae quantitate profusus, ut nil aliud videretur quam sanctus Mansuetus. Qui cum divinus visitator cubiculum quiescentis intraret, quadam
Abbreviated transcription (Latin):
euomens preces rogantis in uelntur. Heus tu inqͥ ens:
quid mortuum insequeris. quid clamoribus aeria
confundis. quid ab immoto beneficii petiturus acce¬
dis.s cum equidem ego ipse uiuens. multo defuncto
prestantius prosim siuota contuleris.  his auditis
ualde indignatus qui presens aderat pontifex ad stan¬
tibis fratribus dixit heu me inquit. quid ueneram᷑
quid colimus. a Aut enĩ nulla uirtus scĩ. qua letifice¬
tur aeccła. qua iudei confundatir in sania. aut certe
ꝓeo al ter colitur. qui dum putatur. hic nullomo¬
do retinetur. Interea populis alia curantibus.
expositi pauimento pueri. neruorũ subito rupta
conexio. sanguine cepit diffluente dissolui. & dũ
nititur manu in repere scĩ glebam inpedes consti¬
tit. & iter quod numquã nouerat ꝓpriis nitens
gressibus turbis mirantibus re cognouit. Sc sc̃s uir
ut uoluit grãm uirtutis exibuit. & oraflentium
ingaudium mutauit. Euer autẽ intestimoniũ facti

Expanded text:
evomens, preces rogantis invehitur. Heus, tu! inquiens, evomens, preces rogantis invehitur. Heus, tu! inquiens, quid mortuum insequeris? Quid clamoribus aera confundis? Quid ab immoto beneficii petiturus accedis, cum ego, equidem ipse vivens multo defuncto praestantius, prosim, si vota contuleris? His auditis valde indignatus qui praesens aderat pontifex, astantibus fratribus: Heu me! inquit, quid veneramur, quid colimus? Aut enim nulla sancti virtus, qua laetificetur Ecclesia, qua Judaei confundatur vesania; aut certe pro eo alter colitur, qui dum putatur, hic nullo modo retinetur. Interea populis alia procurantibus expositi pavimento pueri nervorum subito rupta connexio, sanguine coepit defluente dissolvi; et dum nititur manu sancti glebam irrepere, in pedes constitit, et iter quod nunquam noverat, propriis nitens gressibus, turbis mirantibus, recognovit. Sic sanctus vir, ut voluit, gratiam virtutis exhibuit, et ora flentium in gaudia commutavit. Puer autem in testimonium facti
Abbreviated transcription (Latin):
huc est ipse certus. si a quolibet fuenit requisitus: cas̃¬
Sinc uero habeuntes. cũ illo suo celesti thesauro xuii¬
urbem ingrediuntur. magno resultantes diuine
modulationis tripudio Sacris deinde illius noctis
uigiliis insistentes. presentes beati uiri corpore. de¬
dicauit basilitã quã ipse p̃sul afundamentis ante
construxeratꝰ. sc̃ȩ d̃i genitricis. sc̃iq Mansueti hono¬
re uenerabilẽ. Quȩ extunc & modo sci mansueti
magnifice illustratur meritis. ibiq soluuntur uin¬
cula peccati aggrauantis. CA P̃ xU¬
is ita autẽ compositis beati uiri corpus sedi ꝓpriae
refent cupientes. obuiũ habent quendã rusticũ.
magnis uocibus eulantẽ. hic ulnis inpositũ sui
meroris miserũ decẽ annorũ filiũ attulerat. cui
neruorũ implexio spinȩ dorsuali uestigia fixa reti¬
nebat. Quꝑ cũ scĩ uiri glebã ad templum lamentis
ꝓsequitur. udeus quidam. qui tum forte se turbis
inmiscuerat. centũ blas femias ludibriis rabidi oris

Expanded text:
estis certus, si a quolibet fuerit requisitus. Hinc vero abeuntes cum illo suo coelesti thesauro urbem ingrediuntur, magno resultantes divinae modulationis tripudio. Sacris deinde illius noctis vigiliis insistentes, praesenti viri corpore dedicant basilicam, quam ipse praesul a fundamentis ante construxerat, sanctae Dei genitricis, sanctique Mansueti honore venerabilem quae ex tunc et modo sancti Mansueti magnifice illustratur meritis, ubique solvuntur vincula peccati aggravantis. His autem ita compositis, beati viri corpus sedi propriae referri cupientes, obvium quemdam habent rusticum magnificis vocibus ejulantem. Hic ulnis impositum sui moeroris miserum decem annorum filium attulerat, cui nervorum implexio spinae dorsuali vestigia fixa retinebat; qui cum sancti viri glebam ad templum lamentis prosequitur, Judaeus quidam, qui tum forte se turbis miscuerat, centum blasphemias ludibriis rabidioris
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã conuersus ad scm̃ abbonẽ ȩp̃m ait. Quid moraris
o domne abbo. cur non disponis sedentes ꝑmensas has
quas parasti: Nam illius dicebatur esse haec multa appa¬
ratio. Tunc ait. Sustinete domini mi paululũ. donec fr̃
nr̃ ueniat domnus Romaricus. illũ enĩ expecto. nã hodie
nobiscũ erit. Haec se uidisse & alia nonnulla p̃fatus uir
ille diaconus testabatur cuius denomine ideo reticemus
quia ad huc suꝑ est in hoc lubrico & pendulo itinere. Nos
itaq fatemur uera esse illius sollẽpnitatis lȩcitiã dequa
dicit᷑. quia nec oculus uidit nec auris audiuit. nec incor
hominis ascendit. quȩ preparauit ds̃ diligentib se. cui
gła est et honor et potestas et regnum sine fine
insecula scłorũ aMEX. EXELET UITA S. RONARICI ABBIS¬

Expanded text:
tamquam conversus ad sanctum Abbonem episcopum ait: 'Quid moraris, tamquam conversus ad sanctum Abbonem episcopum ait: 'Quid moraris, o domne Abbo? Cur non disponis sedentes per mensas has quas parasti?' Nam illius dicebatur esse haec multa apparatio. Tunc ait: 'Sustinete, domini mi, paululum, donec frater noster veniat domnus Romaricus; illum enim expecto, nam hodie nobiscum erit'. Haec se vidisse et alia nonnulla praefatus vir ille diaconus testabatur; cuius de nomine ideo reticemus, quia adhuc superest in hoc lubrico et pendulo itinere. Nos itaque fatemur veram esse illius sollempnitatis laetitiam, de qua dicitur: Quia nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit, quae preparavit Deus diligentibus se, cui gloria est et honor et potestas et regnum sine fine in secula seculorum. Amen. EXPLICIT VITA SANCTI ROMARICI
Abbreviated transcription (Latin):
ed nec illud retictre me libet. quod aquibus dã nar¬
rantibus agnoui. Quidã diaconus honoratus uir in
eadem nocte dñica instante transitu eius. inuisione se
ductũ fatebut᷑ ꝑ loca amęna. ubi aspiciens pulcherrimas
gemmas. auroq nitentes domos: interquas unã eminentẽ
ceteris uidit. Ductus itaq ad hostia aꝑta aspexit. sed in¬
troeundi eidẽ meã licentia nequaquã dabatur. Cumꝙ
aspexisset. cõmperit iustorũ animas albissimis indutas
stolis inibi cũ gaudio mestimabili cursitare. Statimꝙ qͥ
ducebat eũ ait ei. Cernis haec omnia Respondit
Video añe. Rursusq. Quẽ inquit inter eos istic agnoscis.
Uideo ait beatũ arnulfum pontificẽ et agnosco scm̃ successo¬
rem illius abbonẽ. eundemq ep̃m. Sed uellem nosse.
quȩ sit ista gaudiorũ sollẽpnitas. & tantȩ claritatis appa¬
ratus inmensus. et quid sibi uelint haec splendidȩ quas
uideo mensȩ. Tunc audiente illo. unus intrinsecus albatoꝵ

Expanded text:
ed nec illud reticere me libet, quod a quibusdam narrantibus agnovi. Quidam diaconus honoratus vir in eadem nocte dominica, instante transitu eius, in visione se ductum fatebatur per loca amoena, ubi aspiciens pulcherrimas gemmas auroque nitentes domos, inter quas unam eminentem ceteris vidit. Ductus itaque ad hostia aperta aspexit, sed introeundi eidem in eam licentia nequaquam dabatur. Cumque aspexisset, comperit iustorum animas albissimis indutas stolis inibi cum gaudio inestimabili cursitare, statimque qui ducebat eum ait ei: 'Cernis haec omnia?' Respondit: 'Video, domne'. Rursusque: 'Quem', inquit, 'inter eos istic agnoscis?' 'Video', ait, 'beatum Arnulfum pontificem et agnosco sanctum successorem illius Abbonem eundemque episcopum. Sed vellem nosse, quae sit ista gaudiorum sollempnitas et tantae claritatis apparatus inmensus, et quid sibi velint haec splendidae quas video mensae'. Tunc, audiente illo, unus intrinsecus albatorum