comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
optinuit ut ad languentem intra¬
ret. Intrauit ergo me secum assũp¬
to ad uirginem que iacebat multo
ut dixi dolore constricta. ꝙ brachio
in tantum groscessente: ut nichil pe¬
nitus in cubito flexionis haberet. Et
astans dixit orationem suꝑ illam:
ac benedicens egressus est. Cumq
post hec hora competenti consedisse¬
mus ad mensam: adueniens quidã
ut ocius regrediaris ad eam. Quod
lam uultu hilariorem ꝙ uelut
sospiti similem. Et clum asside¬
rem illi: dixit. Uis petamus bibe
tum delector si potes. Cumq obla¬
to poculo biberemus ambo: cepit
michi dicere. qr ex quo ep̃s oratiõe
ꝓ me ac benedictione completa
egressus est: statim melius habere
incipio. ꝙ si nec dum uires pristi¬
nas recepi: dolor tamen omnis ꝙ
de brachio ubi ardentior inerat.
& de toto corpore meo ue lut ip̃o
ep̃o foras eum exportante ablatꝰ
nobis inde continuo fugatum do¬
lorem membroꝵ fuga quoq tumoris
horrendi secuta est: ꝙ erepta morti

Expanded text:
obtinuit ut ad languentem intraobtinuit ut ad languentem intraret. Intravit ergo me secum adsumto ad virginem quae jacebat multo, ut dixi, dolore constricta, et brachio in tantum grossescente, ut nihil prorsus in cubito  Al., cubitu flexionis haberet: et adstans dixit orationem super illam, ac benedicens egressus est. Cumque post haec hora competente consederemus ad mensam, adveniens quidam ut ocius regrediaris ad eam. Quod ens vultu hilariorem, et velut sospiti similem. Et dum adsiderem illi, dixit: Vis petamus biberuam, et multum delector, si potes. Cumque oblato poculo biberemus ambo, coepit mihi dicere quia ex quo episcopus oratione pro me, et benedictione completa egressus est, statim melius habere incipio; etsi necdum vires pristinas recepi, dolor tamen omnis et de brachio ubi ardentior inerat, et de toto meo corpore, velut ipso episcopo foras eum exportante, funditnobis inde, continuo fugatum dolorem membrorum fuga quoque tumoris horrendi secuta est; et erepta morti
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cum uenissemus incuit: & mag¬
no uniuersoꝵ gaudio suscepti essemꝰ
indicauit nobis abbatissa qr quedã
cde numero uirginum que erat filia
ipsuis carnalis grauissimo languore tene¬
retur: qr flebotomata nuper est in bra¬
Quo mox increscente magis grauatũ
est brachium illud uulneratum as
uersum in tumorem. adeo ut uix du¬
abus manib circum plecti posset: ip̃a¬
q iacens in lecto pre numetate doloris
iam moritura uiderctur. Rogauit
eam ac benedicere illam dignaret᷑
qr crederet eam ad benedictionem uel
tactum illius mox melius habiturã.
Interrogans autem ille quando flebo¬
tomata esset puella: ꝙ ut cognouit
q in luna quarta. dixit. Multum
insipienter ꝙ indocte fecistis: in
luna quarta flebotomando. Memini
men lune ꝙ reuma occeani in cre¬
mento est. Et quid ego possum pu¬
elle si moritura est facere: At illa
instancius obsecrans ꝓ filia quam
oppido diligebat. nam ꝙ abbatissã
eam ꝓ se facere disposuerat: tandem

Expanded text:
« Ubi cum venissemus, inquit, et mag« Ubi cum venissemus, inquit, et magno universorum gaudio suscepti essemus, indicavit nobis abbatissa, quod quaedam de numero virginum quae erat filia ipsius carnalis, gravissimo languore teneretur: quia phlebotomata est nuper in braquo mox increscente, magis gravatum est brachium illud vulneratum, ac versum in tumorem, adeo ut vix duabus manibus circumplecti posset, ipsaque jacens in lecto prae nimietate doloris jam moritura videretur. Rogavit eam, ac benedicere illam dignaretur, quia crederet eam ad benedictionem vel tactum illius mox melius habituram. Interrogans autem ille quando phlebotomata esset puella, et ut cognovit quia in luna quarta, dixit: Multum insipienter et indocte fecistis in luna quarta phlebotomando. Memini men lunae, et rheuma Oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere disposuerat, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & intrauit cum illis in tem¬
gaudens nimirum uti officio pe¬
dum. quo tanto tempore erat defti¬
tutus. Cuuis sanitati congaudens
ep̃s: precepit medico etiam sanande
scabrelinis capitis eius curam al¬
hibere. fecit ut iusserat: & iuuan¬
te benedictione ac precib antisti¬
tis nata est cum sanitate cutis
uenusta species capilloꝵ. factus ꝙ
est iuuenis limpidus uultu & lo¬
quela prontus: capillis pulcherri¬
me crispus. qui ante fuerat defor¬
mis pauꝑ & mutus. Sic q de ꝑcep¬
taletatus sospitate. offerente etiam
ei ep̃o: ut in familia sua manẽdi
locum acciperet. magis domum
reuer sus est.
to antistite miraculũ.
qr cum reuerentissimus uir Wilfrid
post longum exilium in ep̃atum
esset haugust aldensis eccłie receptus:
ꝙ idem iohannes defuncto bosa uiro
multe sc̃ĩtatis ꝙ humilitatis ep̃s ꝓ eo
eboraci substitutus. uenerit ipse tem¬
pore quodam ad monasterium uir¬
ginum in loco qui uuetadun uocat᷑:
cui tunc hereburc abbatissa prefuit.

Expanded text:
ravit cum illis in temgaudens nimirum uti officio pedum, quo tanto erat tempore destitutus. Cujus sanitati congaudens episcopus praecepit medico, etiam sanandae scabredini capitis ejus curam adhibere. Fecit ut jusserat, et juvante benedictione ac precibus antistitis nata est cum sanitate cutis venusta species capillorum, factusque est juvenis limpidus vultu et loquela promptus, capillis pulcherrime crispis, qui ante fuerat deformis, pauper et mutus. Sicque de percepta laetatus sospitate, offerente etiam ei episcopo ut in sua familia manendi locum acciperet, magis domum reversus est. to antistite miraculum. Quia cum reverentissimus vir Uilfrid post longum exilium in episcopatum esset Hagustaldensis Ecclesiae receptus, et idem Joannes, defuncto Bosa viro multae sanctitatis et humilitatis, episcopus pro eo Eboraci substitutus, venerit ipse tempore quodam ad monasterium virginum in loco qui vocatur Uetadun, cui tunc Heriburg abbatissa praefuit.
Abbreviated transcription (Latin):
drops & ater abit. sacre pro
uestis honore. Morbi diffugi¬
unt. Ydrops ꝙ ater abit.
elus in hoste furit. quon¬
dam qui uicerat euam Uirgo
triũphat oriãs delus ĩ hoste fuit.
Aspice nupta leo. que sit tibi
gloria terris. Que maneat
celis. aspice nupta deo. T¬
Nunera leta capis festiuis
fulgida telis. Ecce uenit spõ¬
sus: munera leta capis. x¬
Et noua dulcisono moclula¬
ris carmina plectro Spõsa ym¬
no exultas & noua clulcisono.
Hullus ab altitroni comita:¬
tu segregat agni. Quã effectu
tulerat. nullus ab altitroni.

Expanded text:
dros et ater abit sacrae pro vestis honore, Morbi diffugiunt, hydros et ater abit. Zelus in hoste furit quondam qui vicerat Evam: Virgo triumphat ovans, zelus in hoste furit. Aspice, nupta Deo, quae sit tibi gloria terris: Quae maneat caelis, aspice, nupta Deo. Munera laeta capis festivis fulgida taedis, Ecce venit sponsus, munera laeta capis. Et nova dulcisono modularis carmina plectro Sponsa hymno exultas et nova dulcisono. Nullus ab Altithroni comitatu segregat agni, Quam affectu tulerat nullus ab Altithroni.
Abbreviated transcription (Latin):
minis & fidei erat ignara.
Erat autem ibi monacħ
siluis & mari circũdatũ:
ꝙ in eo fratres quĩq siue
sex in humili ꝙͦ paupere
uita dño famulantes.
Sed ꝓuincialiũ nullus
eoꝵ uł uitam emulari.
uel prelicationẽ curabat
rũ ꝙ a clade infanda tẽ
Si quidem trib annis añ¬
aduentum eius in ꝓuinciã
nulla illis in locis pluna
cetilerat. Unde & fames acer¬
bissima plebem inuadens:
simul aut quinquaguta
homines inerlia macerati
ꝓcetlerent ad precipitim
aliquod siue ripã maris: ꝙ
iunctis misere manib. pant̾
omnes aut ruma ꝑituri.
aut fluctib absorbenli cde¬
ciderent.Terũ ipsa lie qua
baptisma filei gens suscepit.
Sicq abiecta prisca suꝑstici¬
one. exufflata ydolatria. cor

Expanded text:
minis et fidei erat ignara. minis et fidei erat ignara. Erat autem ibi monachusilvis et mari circumdatum, et in eo fratres quinque sive sex, in humili et paupere vita Domino famulantes. Sed provincialium nullus eorum vel vitam aemulari, vel praedicationem ct a clade infanda  AlSiquidem tribus annis anadventum ejus in provinciam, nulla illis in locis pluvia ceciderat, unde et fames acerbissima plebem invadens isimul aut quinquaginta homines inedia macerati procederent ad praecipitium aliquod sive ripam maris, et junctis misere manibus, pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus absorbendi deciderent. Verum ipso die, quo baptisma fidei gens suscepit iSicque abjecta prisca superstitione, exsufflata idolatria, cor
Abbreviated transcription (Latin):
ulsus est autem ab
recliit: ꝙ si ꝓpter inimicicias
memorati regis in patria si
potuit. non tam̃ ab euan¬
gelizandi ministerio cohib̾i¬
potuit. Si quidem diuertẽs
ad ꝓuinciam australium
saronũ que post cantuarioᷤ
acl austrũ ꝙ ad occidentem
usq ad occidentales saxones
ꝑtingit. habens terram fami¬
liarũ septem miliũ. ꝙ̾ eo ad¬
huc tempore paganis cultib
zatus erat in ꝓiuncia mer¬
cioꝵ. presente ac suggerente
rege uulfere: a quo etiam
egressus de fonte loco filii
susceptus est. In cuius sig¬
nũ acloptionis duas illi pro¬
uincias donauit: uectam
scilicet insulam ꝙ meanuaroꝵ
ꝓuinciã in gente occidenta
immo multum gaudente
rege. ep̃s primos ꝓunicie. du¬
ces ac milites sacro fonte ablu
uel tempore sequente bap¬
tirabant. Porro regina no
huiccioꝵ ꝓuincia fuerat
baptirata. Erat autem
filia canfridi fratris canhe¬
ri: qui ambo cum suo po¬
pulo xp̃iam fuere Cete¬
rũ tota ꝓiuncia australi¬
uni saronũ: cdiuini no¬

Expanded text:
Pulsus est autem ab rediit; et si propter inimicitias memorati regis in patria  Apotuit, non tamen ab evangelizandi potuit ministerio cohiberi: siquidem divertens ad provinciam Australium Saxonum, quae post Cantuarios ad austrum et ad occidentem usque ad Occidentales Saxones pertingit, habens terram familiarum septem millium, et eo adhuc tempore paganis cultibuszatus in provincia Merciorum, praesente ac suggerente rege Uulfehre, a quo etiam egressus de fonte, loco filii susceptus est: in cujus signum adoptionis, duas illi provincias donavit, Vectam videlicet insulam, et Meanvarorum provinciam in gente Occidentaloncedente, imo multum gaudente rege, primos provinciae duces ac milites sacrosancto fonte abluevel tempore sequente baptizabant. Porro regina nomHuicciorum provincia, fuerat baptizata. Erat autem filia Eanfridi, fratris Eanheri, qui ambo cum suo populo Christiani fuere. Caeterum tota provincia Australium Saxonum divini no
Abbreviated transcription (Latin):
dunc monasteno ñ nulla gẽe¬
nide ipͣc regnare ceperatee
quib unũ quod mͥ reuerere¬
re. & a fidelissimis eiusclem
monasterii frib sibi reuela¬
tũ asserere solebat: memo¬
rie manclare cõmodũ dux
Iodem ferme simus¬
tempore quo ipsa pro¬
susceperat: multas ꝓuĩcias
britannie mortalitas seua
comripiebat. Que cũ prefa
fuit nutu diuine clispen¬
sationis attingeret: młti¬
q sine de his qui cũ antis¬
tice illo uenerunt. siue de
illis qui cle eaclem ꝓuĩcia
saxonũ nuꝑ ad fidem sue¬
rant uocati passim de hac
uita raperentar: uisũ est
fratrib triduanũ ieumiũ
agere & cliuinam supplicit᷑
misericordiam sibi digna¬
retur impendere. & siue
A presenti morte liberaret.
seu raptos e mundo a ꝑ¬
petua anime clampnati¬
one seruaret. Erat tunc
temporis in eoclem mo

Expanded text:
tunc monasterio nonnulla caelenide Christus jam regnare coeperat: e quibus unum quod mihi reverenre, et a fidelissimis ejusdem monasterii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus. Eodem ferme tempore quo ipsa prosusceperat, multas Brittaniae provincias mortalitas saeva corripiebat, quae cum praefatfuit, nutu divinae dispensationis attingeret; multique sive de his qui cum antistite illo venerant, sive de illis qui de eadem provincia Saxonum nuper ad fidem fuerant vocati, passim de hac vita raperentur; visum est fratribus triduanum jejunium agere, et divinam supplicitermisericordiam sibi dignaretur impendere, et  Ala praesenti morte liberaret, seu raptos e mundo a perpetua animae damnatione servaret. Erat tunc temporis in eodem mo
Abbreviated transcription (Latin):
funclauit ibi monasterium:
ac regular uita instituit. rd¬
ime ex his quos secũ acdcere¬
rat fratrib quod usq hodie
successores eiꝰ tenere noscunt᷑.
Namq ipse illis in partib am¬
nos quinq hoc est usꝙ ad mor¬
tem egfridi regis: merito õib
honorabilis officiũ ep̃atus &
uerbo excercebat ꝙ oꝑe. Es qͣm
facultates cũ agris ꝙ hominib
donauit: omnes ficle xp̃i iusti¬
tutos uncła baptismatis abluit.
inter quos seruos & ancillas
ducentas quinqͣginta: quos
te demonica saluait erani¬

Expanded text:
fundavit ibi monasterium, fundavit ibi monasterium, ac regulari vita instituit, maxime ex his quos secum adduxerat fratribus: quod usque hodie successores ejus tenere noscuntur. Nam ipse illis in partibus annos quinque, id est, usque ad mortem Ecgfridi regis, merito omnibus honorabilis, officium episcopatus et verbo exercebat et opere. Et quoniam facultates cum agris et hominibus donavit, omnes fide Christi institutos, unda baptismatis abluit; inter quos, servos et ancillas ducentos quinquaginta: quos te daemonica salvavit,  A
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. tantam q ibifamis
penam uideret: clocuit eoł
piscando uictũ que rere.
Namq mare & flumina
eoꝵ piscib abundabant:
sed piscandi nulla peritia
genti nisi acd anguillas ãtum
merat. Collectis E undecumq
retib angiullarib hominesan¬
tistitis miserunt in mare: ꝙ
diuina se uiuante gr̃a. mex
cepere pisces diuersi generis
trerentos. Quib trifariam
diusis. centũ pauperibus
dederunt: centum his a
quib recia accepunt. ꝙ cen¬
tũ in usus suos habebant
Quo beneficio multũ an¬
tistes cor omniũ in suum
conuertit amorem. ꝙ eo¬
uo tempore ¶runt.¬
rex aediluuald do¬
nauit reuerentissi¬
mo antisfiti W il friclo ter¬
raui octoguita septem fa¬
miliarũ ubi suos homines
qui erules uagabantur
recipere posset. uocabulo
ne insula uituli marini.
est enĩ locus undiq mari
cercũdatus pixter ab odi¬
dente. unde habet ingres¬
sum amplitudinis quasi
latiuis paeninsula. a grecis
solet cheronesos nocari. Hũc
gͦ locũ cũ accepisset ep̃s Wilfrid

Expanded text:
ibi famis poenam videret, docuit eos piscando victum quaerere. Namque mare et flumina eorum piscibus abundabant; sed piscandi peritia genti nulla nisi ad anguillas tantum inerat. Collectis ergo undecumque retibus anguillaribus, homines antistitis miserunt in mare, et divina se juvante gratia mox cepere pisces diversi generis trecentos: quibus trifariam divisis, centum pauperibus dederunt, centum his a quibus retia acceperant, centum in suos usus habebant. Quo beneficio multum antistes cor omnium in suum convertit amorem, uo tempore rex Aedilualch donavit reverentissimo antistiti Uilfrido terram octoginta septem familiarum, ubi suos homines qui exules vagabantur, recipere posset, vocabulo ne Insula vituli marini. Est enim locus ille undique mari circumdatus praeter ab occidente, unde habet ingressum amplitudinis quasi Latinis peninsula, a Graecis solet chersonesos vocari. Hunc ergo locum cum accepisset episcopus Uilfrid,
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Habebat enim ante
eadhecłum antistitem sexul¬
fum: qui etiam mercioꝵ &
mecliterraneoꝵ angloꝵ simł
ep̃s fuit. Uncle ꝙ expulsus de
lindissi: in illarũ ꝓuinciaꝵ
regimine ꝑmansit᷑. Qrdina¬
ti sunt autem eacdhecl. bosa
ꝙ eata eboraci ab archiep̃o¬
theocloro. Qui etiam post
annos tres abscessionis Wil
remanente eata ad lindis¬
farnensem. ꝙ trũuiune
ad ꝓuinciam pictoꝵ que
imꝑio subiecta. Eadhedã
de linlissi reuersum. eo qd¬

Expanded text:
habet. Habebat enim ante habet. Habebat enim ante Eadhaedum, antistitem Sexuulfum, qui etiam Merciorum et Mediterraneorum Anglorum simul episcopus fuit: unde et expulsus de Lindissi, in illarum provinciarum regimine permansit. Ordinati sunt autem Eadhaed, Bosa, et Eata Eboraci ab archiepTheodoro, qui etiam post annos tres abscessionis Wilfemanente Eata ad Lindisfarnensem, et Trumwine ad provinciam Pictorum, quae is subjecta erat. Eadhedum de Lindessei reversum, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
cionis sexcentesimo
septuagesimo occa¬
uo qui est annꝰ imꝑii re¬
gis egfridi octauus: apparu¬
it mense augusto stella qͥ
horis oriebatur: excelsã
radiantis flãme quasi
colũpnam preferens. Quo
etiam anno orta inter ip̃m
regem egfriclũ & reueren¬
tissimũ antistitẽ Wilfridũ
dissensione. pulsus est idẽ
antistes a sede sui ep̃atus:
& duo in loco eius substitu¬
ti ep̃i qui nordanhymbroꝵ
gentipreessent. bosa uide¬
licet qui deiroꝵ ꝙ eata qui
bernicioꝵ ꝓuinciam gub̾¬
naret. Hic in ciuitate ebo¬
raca. ille in augustaldẽsi
siue lindifsarnensi eccłia
cathedram habens ep̃ale:
ambo de monachor col¬
legio in ep̃atus gradum
asciti. Cum quib ꝙ hea¬
ded in ꝓunciam lindis.¬
faroꝵ quã nuꝑrime rex
egfrid superato in bello
& fugato uulfere optinue¬
rat ordinatur episcopus.
Hunc uero eadem ꝓuincia
primum accepit presulem.
secundum ediluuinũ: ter¬
cium eclgarũ quartũ cẏni¬
bertum quem in presenti

Expanded text:
tionis sexcentesimo tionis sexcentesimo septuagesimo octavo, qui est annus imperii regis Ecgfridi octavus, apparuit mense Augusto stella quahoris oriebatur, excelsam radiantis flammae quasi columnam praeferens. Quo etiam anno orta inter ipsum regem Ecgfridum, et reverentissimum antistitem Uilfridum dissensione, pulsus est idem antistes a sede sui episcopatus, et duo in locum ejus substituti episcopi, qui Nordanhymbrorum genti praeessent: Bosa videlicet, qui Deirorum, et Eata, qui Berniciorum provinciam gubernaret: hic in civitate Eburaci, ille in Hagustaldensi, sive in Lindisfarnensi Ecclesia cathedram habens episcopalem, ambo de monachorum collegio in episcopatus gradum adsciti. Cum quibus et Eadhaed in provincia Lindisfarorum, quam nuperrime rex Ecgfrid, superato in bello et fugato Uulfhere, obtinuerat, ordinatur episcopus. Et hunc primum eadem provincia proprium accepit praesulem, secundum Aediluini, tertium Eadgarum, quartum Cyniberctum, quem in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
finuit. ut in sequentibus
latiꝰ dicendum est.
Nno autem clñice in¬
carnationis sexrente¬
simo septuagesimo
sexto. cũ aclilred rex mercioꝵ
adlucto maligno excercitu
cantiam uastaret: & eccł̃ias
& monasteria sine respet
ris feclaret. ciuitatem qͦꝙ
rohfi in qua erat putta
ep̃s quamuis eo temꝑore
absens: cõmuni clacle ab¬
sũpsit. Quod ille ubi cõ¬
ꝑit. eccłiam indelicet suã
pulatam: diuertit acl
sex uulfũ mercioꝵ antisti¬
tem. & accepta ab eo pos¬
sessione ecłie cuiusdam
& agelli non grandis. ibi¬
restaurando epãtu suo
agens. qr sicut &̃ supra
cliximꝰ magis in eccl̃iasti¬
cis quã in muncdanis re¬
b erat industruis: sed
in illa sola eccłia leo ser¬
mens. & ubicumq roga¬
batur ad docenda eccłie
quo theodorꝰ in ciuitate
rohfi quichelmũ consecra¬
uit ep̃m. Sed illo post
non multum temporis
pre inopia rerum ab ep̃a¬
tu decedente. atq ad alia
loca secedente: gebmundũ¬
ꝓ eo substituit antistitem.
Nno cliuce incarna¬

Expanded text:
it, ut in sequentibus latius dicendum est. Anno autem Dominicae incarnationis sexcentesimo septuagesimo sexto, cum Aedilred rex Merciorum, adducto maligno exercitu, Cantiam vastaret, et ecclesias ac monasteria sine respectris foedaret, civitatem quoque Hrosi, in qua erat Putta episcopus, quamvis eo tempore absens, communi clade absumpsit. Quod ille ubi comperit, ecclesiam videlicet suam pulatam, divertit ad Sexuulfum Merciorum antistitem, et accepta ab eo possessione ecclesiae cujusdam et agelli non grandis, ibirestaurando episcopatu suo agens: quia sicut supra diximus, magis in ecclesiasticis quam in mundanis rebus erat industrius; sed in illa solum ecclesia Deo serviens, ubicumque rogabatur, ad docenda Ecclesiquo Theodorus in civitate Hrofi Cuichelmum consecravit episcopum. Sed illo post non multum temporis, prae inopia rerum, ab episcopatu decedente, atque ad alia loca secedente, Gebmunduo eo substituit antistitem. nno dominicae incarna
Abbreviated transcription (Latin):
uartus occidentaliũ
saxonũ antistes leuthe¬
rius fuit. Siquidem
primus birinus. scd̾ agelbert¬
mortius esset comualh quo
regnante icdem leutherius
ep̃s factus est: acceꝑunt sub¬
reguli regnũ gentis & diui¬
sum interse tenuerunt an¬
nis circiter clecem ipsis ꝙ
regnantib defunctus est
Cuiꝰ ep̃atus tempore deuictis
atq amotis subregulis: ced¬
ualla succepit imꝑium. Et
cum duob anius tenuisset:
tancdem suꝑni regni amo¬

Expanded text:
uartus Occidentalium Saxonum antistes Leutherius fuit. Siquidem primus Birinus, secundus Agilbercmortuus esset Coinvalch, quo regnante idem Leutherius episcopus factus est, acceperunt subreguli regnum gentis, et divisum inter se tenuerunt annis circiter decem: ipsisque regnantibus defunctus est piscopatus tempore devictis atque amotis subregulis, Caedualla suscepit imperium: et cum duobus annis hoc tenuisset, tandem superni regni amo
Abbreviated transcription (Latin):
quidem es morte: qr omnes
pugna interemptisunt. Nec
te tñ occidam: ne fidem pac̾
ullatenꝰ potuit alligari. Uerũ
cũ alia atq alia uinculoꝵ ge
nera ei hostes imponerent:
culis eũ non posse cohiberi. do¬
nauit ei facultatem sese redi¬
mencli si posset. A tercia autẽ¬

Expanded text:
quidem es morte, quia  Alpugna interempti; nec te tamen occidam, ne fidem mei pullatenus potuit alligari. Verum cum alia atque alia vinculorum ei genera hostes imponerent culis eum non potuisse cohiberi, donavit ei facultatem sese redimendi si posset. A  A
Abbreviated transcription (Latin):
stantinꝰ in britannia tiranni creati &
mox prior ĩ britania. scd̾s ĩ gallia sint¬
manoꝵ ausilia quesierit: qͥ scd̾o ueni¬
entes murũ trans ĩ sulã fec̾int. s: hoc
cõfestim ap̾fatis hostib ĩ terrupto. ma
tẽporib palladiꝰ ad scotos ĩ xp̃m credẽtes
missus ÷. britones a boetio consule ausi¬
lium flagitantes non impetrau̾int.xIiii.
ros suis e finib pepułint. nec mora fru¬
gum copia. lururia. pestilentia. & ex¬
terminium gentis secutum sit.¬

Expanded text:
stantinus in Brittania tyranni creati; et mox prior in Brittania, secundus in Gallia, sinmanorum auxilia quaesierint, qui secundo venientes, murum trans insulam fecerint; sed hoc confestim a praefatis hostibus interrupto Al.tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraverint. Anno ros suis e finibus pepulerint; nec mora, frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
inntudine ita inuisibili atq ĩuesti¬
gabili eternitate consistit. ut hec
nulla ingenii sagacitas qͣnta sit
cõnprehendere & disserere suffi¬
ciat: qͥa tñ eiꝰ humanitas ad ĩsinu¬
ationẽ sui reseratis cordis ianuis. que
de semetip̃a ꝓferretur secreta huma¬
nis mentibus inspiratione clementer
infundit: ad annuntiandã uobis
plenitudinẽ fidei xp̃iane. sacerdota
cari: ur̃is quoq sensib inserentes.
salutis ur̃e remedia ꝓpinentur. Su
ta solo uerbo p̃ceptionis sue cõdidit
& creauit. celũ u̾idelicet & terrã. ma¬
re & oĩa que in eissunt: dispositis
ordinib quib subsisterent coeterm
l̾ibi sui consilio & sc̃i sp̃s unĩtatels¬
pensans. hominẽ ad imaginẽ a
m ilitudinẽ suam ex limo terre y¬
matum cõstitũit: eiq tantũ p̾ mi
prerogatiuam ĩdułsit. ut eũ nc
prepon̾et: atq seruato term nbi

Expanded text:
nitudine ita invisibili atque ininvestinitudine ita invisibili atque ininvestigabili aeternitate consistit, ut eam nulla ingenii sagacitas quanta sit comprehendere disserereque sufficiat, quia tamen ejus humanitas ad insinuationem sui, reseratis cordis januis, quae de semetipsa proferantur secreta humanis mentibus inspiratione clementer infundit, ad annuntiandam vobis plenitudinem fidei Christianae, sacerdotalcari, vestris quoque sensibus inserentes, salutis vestrae remedia propinemus. Suta solo verbo praeceptionis suae condidit et creavit, caelum videlicet et terram, mare et omnia quae in eis sunt, dispositis ordinibus quibus subsisteret, coaeterni Verbi sui consilio, et sancti Spiritus unitate dispensans, hominem ad imaginem et similitudinem suam ex limo terrae plasmatum constituit, eique tantam praemii praerogativam indulsit, ut eum cunctis praeponeret, atque servat
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Quo tẽpore curatꝰ rex a uuln̾e
um saxonũ. ac bello inito unuier¬
sos quos in nece̾ suam conspirasse
didicerat. aut trucidait aut in
deditionem recepit. Sic̃q uictor
in patriam reuersus. nõ statin &
inconsulte sacramenta fidei xp̃ia¬
ne recipere uoluit: qͣmuis nec y¬
discere: & cũ suis primatib qͦs sapi¬
entiores nou̾at curauit conferre.
qͥd de his agendũ arbitrarentur.
Ip̃e eciã cũ ẽẽt uir natura saga¬
cissimꝰ. sepe clu solus residens ore
quidẽ tacito: sed in intimis cordis
multa secũ colloquens. qͥd sibi eẽt
faciendũ. qͤ religio seruãda tͣttabat.
uo tẽpore exhorta¬
torias ad fidẽ luteras apon¬
titite sedis apłice bonifacio acce¬
pit: quarũ ista ẽ forma. Uiro¬
głoso adunino regi anglorũ:
bonifaciꝰ ep̃s sermis seruoꝵ dei. Li¬
cet sũ me diuinitatis potencia hu¬
mane locutionis officiis explana¬
ri nõ ualeat: qͥppe que sui mag¬

Expanded text:
ejus. Quo tempore curatus a vulnere ejus. Quo tempore curatus a vulnere um Saxonum, ac bello inito, universos quos in necem suam conspirasse didicerat, aut occidit, aut in deditionem recepit. Sicque victor in patriam reversus, non statim et inconsulte sacramenta fidei Christianae percipere voluit: quamvis nec idiscere, et cum suis primatibus quos sapientiores noverat, curavit conferre, quid de his agendum arbitrarentur. Sed et ipse cum esset vir natura sagacissimus, saepe diu solus residens, ore quidem tacito, sed in intimis cordis multa secum conloquens, quid sibi esset faciendum, quae religio servanda tractabat.uo tempore exhortatorias ad fidem literas a pontifice sedis apostolicae Bonifacio accepit, quarum ista est forma: glorioso Eduvino regi Anglorum Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Licet summae divinitatis potentia humanae locutionis officiis explanari non valeat, quippe quae sui mag
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tunc erat uilla regalis: intra¬
uitq quasi nunciũ dñi sui referẽs.
st cũ simulatã legationẽ ore astuto
uolueret. surrerit repente: & eua¬
ginata sub ueste sica impetũ fecit
in regem. Quod cũ uideret lilla
minister regis amicissimus. nõ ha¬
bens scutũ ad manũ quo regem a
nece clefenderet: mor interposu¬
it corpꝰ suu ante ictũ pungentis.
Sed tanta ni hostis ferrũ infixit:
ut ꝑ corpꝰ militis occisi eciã regem
uulneraret. Qui cũ mox undiq
gladiis impeteretur: in ip̃o tumul
paulino gr̃as ageret diis suis pro
ere quod ip̃e precibus suis apud
illũ optinuerit. ut regina sospes
& absq dolore graui sobolem pro¬
crearet. Cuiꝰ uerbis delectatꝰ rex.
ꝓmisit se abrenuntiatis ydolis xp̃o
seruiturũ. si uitã sibi & uictoriam
clonaret pugnanti adu̾sus regem:
a quo homicida ille qui eũ uulne¬
rauerat missus ẽ: & inpignꝰ ĩpłede¬
uit. Que baptizata est die sc̃o pen¬
tecostes prima cle gente nordanhĩ

Expanded text:
ubi tunc erat villa regalis, intravitque quasi nuncium domini sui referens: et cum simulatam legationem ore astuto volveret, exsurrexit repente, et evaginata sub veste sica, impetum fecit in regem. Quod cum videret Lilla minister regi  Al., regis amicissimus, non habens scutum ad manum quo regem a nece defenderet, mox interposuit corpus suum ante ictum pungentis: sed tanta vi hostis ferrum infixit, ut per corpus militis occisi etiam regem vulneraret. Qui cum mox undique gladiis impeteretur, in ipso tumultPaulino episcopo, gratias ageret diis suis pro ere, quod ipse precibus suis apud illum obtinuerit, ut regina sospes et absque dolore gravi sobolem procrearet. Cujus verbis delectatus rex, promisit se abrenunciatis idolis Christo serviturum, si vitam sibi et victoriam donaret pugnanti adversus regem, a quo homicida ille, qui eum vulneraverat, missus est: et in pignus prvit; quae baptizata est die sancto Pentecostes, prima de gente Nordanhymb
Abbreviated transcription (Latin):
animarũ lucra nacabat. Quicquid
pecume. habuerat. sedulus hoc clis¬
pergere ac clare pauꝑibus curabat:
illud beati iob ueracit̾ dicere posset.
Auris audiens beatificabat me. & ocu¬
lus ludens testimonium redcdebat mͥ:
qͦd liberassem pauꝑem uociferantẽ:

Expanded text:
animarum lucra vacabat. Quidquid animarum lucra vacabat. Quidquid pecuniae habuerat, sedulus hoc dispergere ac dare pauperibus curabat, illud beati Job veraciter dicere posset: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi, quod liberassem pauperem vociferan
Abbreviated transcription (Latin):
lũ his inserentes historiis. Libellum
quoq sinodicũ qũe cũ ep̃is italie de
necessarus eccłe causis utillimũ cõpo¬
suit. & familiaribus acd quoldã litt̃is.
Quod eo magis mirũ ẽ: tot eũ ac tã¬
ta condere uolumina potuisse. qͦd
om̃i pene iuuentutis sue tẽpore ut uͭ¬
bis ipliꝰ loqu̾am crebris uiscerũ clolori¬
bus cruciabatur. horis momentisq
om̃ibus fracta stomachi uirtũte las¬
sescebat. lentis quidẽ.: sed tam̃ cõti¬
nus febrib anhelabat᷑. Uerũ inter
hec dũ sollicitꝰ pensaret. qͥa scͥptura
teste om̃is. Filiꝰ qui recipit᷑ur flagella¬
tur: quo matis presentibus clurius
depͥmebatur. eo cde eterna certiꝰ p̃sũp¬
tione respirabat. Hec qͥlẽ de ĩ morta¬
li eiꝰ clicta sint ingenĩo: qͦd nec tãto
corporis potuit dolore restringi. Nã
alii quidã pontifices construendis
ornandisq auro uel argento eccłiis
operã clabant: hic autẽ totꝰ erga

Expanded text:
lum his inferentes historiis; libello lum his inferentes historiis; libello quoque synodico, quem cum episcopis Italiae de necessariis Ecclesiae causis utilissimum composuit, et familiaribus ad quosdam litteris. Quod eo magis mirum est, tot eum ac tanta concedere volumina potuisse, quod pene omni juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelabat. Verum inter haec dum sollicitus pensaret quia, Scriptura teste, omnis filius qui recipitur flagellatur, quo malis praesentibus durius deprimebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat Haec quidem de immortali ejus dicta sint ingenio, quod nec tanto potuit corporis dolore restringi. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant: hic autem totus erga
Abbreviated transcription (Latin):
tione singłas quasq audientium ꝑso-¬
nas instruere. & qͣnta consideratione ꝑ¬
priam cotidie debeant. fragilitatẽ pen¬
sare. Sed & omelias euangłii nume¬
ro qͣdraginta cõposuit. quas induob
uoluminib equa sorte distinxit. Li¬
bros eciã dialogoꝵ quatuor fectt. in
quibus rogatu petri liaconi sui uir¬
tutes scõꝵ quos initalia clariores
nosse uel aulire poterat ad exem¬
plum uiuencłi posteris collegit. Ut
sicut in libris expositionum suarũ
quib sit uirtutibus insudandũ edo¬
cuit: ita etiam descriptis sc̃oꝵ mira¬
culis que uirtutũ earũdẽ sit claritas
ostenderet. Primã quoq & ultimã
erechielis ꝓphetẽ partẽ que uideban¬
tur obscuriores. ꝑ omelias uginti¬
& cluas qͣnͣtũ lucił intus habeant de¬
monstrauit. excepto libello responsi¬
onũ que ad interrogationes sc̃i augꝰ¬
tini primi angloꝵ gentis ep̃i scͥplit.
ut & supra locuimus. totũ ip̃m libel¬

Expanded text:
etione singulas quasque audientium persoetione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partes, quae videbantur obscuriores, per homilias  quantum lucis intus habeant, demonstravit. Excepto libello Responsionum quem ad interrogationes S. Augustini, primi Anglorum episcopi, scripsit, ut supra docuimus, totum ipsum libel
Abbreviated transcription (Latin):
in illa resurrectionis gła ĩpalpab¬
le.uentis aereq subtiliꝰ ẽẽ futur̃
Quod ille audiens & ratione uen¬
tatis & exẽplo dñite  resurrect᷑ois
probauit hoc clognia orthocloxe
ficdei om̃i modis ẽẽ contrarium. Ra¬
tholica etenĩ fides habet quod cor¬
pꝰ nr̃m in illa ĩmortalitatis gła sul¬
limatum subtile quidẽ sit ꝑ effe¬
tũ sp̃ualis potentie. sed palpabil
ꝑ ueritatem nature. iuxta exẽpli
dñici corporis. de quo a mortuis sil¬
citato dicit ip̃e discipłis. Palpate
& iudete: qͥa sp̃c carnẽ & ossa non
habet. sicut me uidetis habere. I
gregorius intantũ contra nascentem
heresim nouam laborare contenclit.
tauta hanc instantia iuuante eciam
pussimo imꝑatore tyberio constanti¬
no cominuit: ut nullus exinde sit
inuentus. qui eiꝰ resuscitator existeret.
Aliũ qͦq librũ cõposuit egregiũ qͥuoca¬
tur pastora lis. in quo manifesta luce
patefecit. quales ad eccl̃ie regimen¬
assumi. qͣlit̾ ip̃i rectores uiuere. qͣ discͤ¬

Expanded text:
in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum. Quod Gregorius audiens, et ratione veritatis, et exemplo dominicae resurrectionis probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodo esse contrarium. Catholica etenim fides habet quod corpus nostrum in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae, juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato dicit ipse discipulis: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Gregorius in tantum contra nascentem haeresim novam laborare contendit, tanta hanc instantia, juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. Alium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastoralis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclassumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discr
Abbreviated transcription (Latin):
dilectioni pallia ꝓ eadẽ ordina¬
tione celebranda direximꝰ: ut ꝑ
nr̃e preceptionis auctoritatem pos¬
sitis dõ placitã ordinationẽ esfi¬
cere. Quia ut hec uobis conce¬
derȩmus: longa t̾raꝵ marisq
int̾ualla que int̾ nos ac uos ob¬
sistunt ad ħ nos condescendere
coegerunt: ut nulla possit eccl̃aꝵ
onis obtentũ quo modo ꝓuenire.
s potiꝰ cõmissi uobis popuͣli duon¬
sonẽ
pleniꝰ ꝓpagare. Ds̃ te incolumem cꝰ

Expanded text:
a vestrae dilectioni pallia pro eadem ordinatione celebranda direximus, ut per nostrae praeceptionis auctoritatem possitis Deo placitam ordinationem efficere, quia ut haec vobis concederemus, longa terrarum marisque intervalla, quae inter nos ac vos obsistunt, ad haec nos condescendere coegerunt, ut nulla possit Ecclesiaonis obtentum quoquo modo pervenire, sed potius commissi vobis populi devotionem plenius propagare. Deus te incolume
Abbreviated transcription (Latin):
nus exitiabile perfidie sue uirus ut
dirimus non solism tociꝰ orbis. sed
& insularũ eccłiis aspersit.
nno ab incarnatione dñi
trecentesim o septuagesi¬
uo septimo. gracianꝰ qua¬
dragesimus ab augusto. post mortẽ
ualentis sex annis imꝑium tenuit:
qmuis iam cludũ antea cũ patruo
ualente. & cum ualentiniano fratre
regnaret. Qui cũ afflictum & pene
collapsum reipublice statũ uideret:
theodosium hyspanũ uirũ restitu¬
ende reipublice necessitate apud
sirmiam purpura in luit. orie̾tisq
tempestate. marimꝰ uir quidem
strenuus & probus atq augusto
lignus: nisi contra sacramenti
fidem ꝑtiraunidem emersisset ĩ
britanniam. inuitus ꝓpemoclum
ab exercitu imꝑator creatus ĩ galli
tum subita incursione ꝑt̾ritũ. atq
in italiam transire mecditantem.
clolis circu̾uentũ int̾fecit. fr̾emq
eiꝰ ualentinianũ augustum italia
expulit. Ualentinianꝰ in orientem
refugiens. Atheodosio paterna pi¬

Expanded text:
nus exitiabile perfidiae suae virus, ut nus exitiabile perfidiae suae virus, ut diximus, non solum orbis totius, sed et insularum Ecclesiis aspersit.Anno ab Incarnatione Domini trecentesimo septuagesimo septimo Gratianus quadragesimus ab Augusto, post mortem Valentis sex annis imperium tenuit; quamvis jamdudum antea cum Patruo Valente, et cum Valentiniano fratre regnaret: qui cum adflictum et pene conlapsum reipublicae statum videret, Theodosium Hispanum virum, restituendae reipublicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque tempestate Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus propemodum ab exercitu imperator creatus in Gallianum Augustum subita incursione perterritum atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio paterna pi
Abbreviated transcription (Latin):
tenouant eccłias ad solũ usq cdestł¬
tas. basilicas scõꝵ martirũ fundãt.
construunt. perficunt. Ac ueluti
uictricia signa passim propalant.
Dies festos celebrant. sacra mũdo cor¬
cle atq ore conficiunt. Mansitq ħ
pax:usq: ad tẽpora arriane uesa¬
nie. que corrupto orbe toto hãc eci¬
am insulam extra orbem tã longe
remotam ueneno sui infecit errori.
Et hac quasi uia pestilentie trans
occeanũ patefacta: non mora oĩs
se lues hereseos cuiꝰq insule noui sẽ¬
per aliquid audire gaudenti. & ni¬
chil certi firmiter optinenti infudit.
His temporib constantiꝰ qui uiuen¬
te cliocletiano galliam hyspantãq
it. Hic constantinũ filum ex cõcu¬
bina helena creatum: imperatorẽ
galliarum reliquit. S cribit autẽ
eutropius. quod constantiꝰ in bri¬
tannia creatꝰ imꝑator: pr̃i ĩ regu̾
successerit. Cuiꝰ tẽporib arriana
heresis exorta & in nicena sino clo
cletecta atq clamnata. nichilonii¬

Expanded text:
renovant ecclesias ad solum usque destructas, basilicas sanctorum martyrum fundant, construunt, perficiunt, ac veluti vitricia signa passim propalant, dies festos celebrant, sacra mundo corde atque ore conficiunt: mansitque hpax usque ad tempora Arrianae vesaniae, quae corrupto orbe toto, hanc etiam insulam extra orbem tam longe remotam veneno sui infecit erroris: et hac quasi via pestilentiae trans Oceanum patefacta, non mora omnis se lues haereseos cujusque, insulae novi semper aliquid audire gaudenti et nihil certi firmiter obtinenti infudit. His temporibus Constantinus qui vivente Diocletiano Galliam Hispaniamqueit. Hic Constantinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem Galliarum reliquit. Scribit autem Eutropius, quod Constantinus in Brittania creatus imperator, patri in regnum successerit: cujus temporibus Arriana haeresis exorta et in Nicaena synodo detecta atque damnata, nihilomi
Abbreviated transcription (Latin):
usq capessunt. Statuitur ad ħ
in edito arcis a cies segnis. ubi
trementi corde. stupicla mente:
die noctuq marcebat. At cõtra
non cessant uicinata hostium
tela. Ignaui ꝓpugnatores mise¬
rime de muris tracti solo allid̾¬
bantur. Quid plura. Relicti
ciuitatibus ac muro fugiunt:
& disperguntur. Insequitur ho¬
tis. accelerantur strages: cunct
crudeliores prioribus. Sicut
eni̾ agnaferis: ita miseri crue
discerpuntur ab hostibũ. Un¬
cle a mansionibus ac possessum¬
culis suis eiecti. imminens sibi
famis ꝑiculũ latrocinio ac rapa¬
citate mutua temperabant.au¬
gentes externas clomesticis mor¬
tibus clades.donec oĩs regio
tociꝰ cibi sustentaculo ercepto ue¬
nandi solatio uacuaretur.

Expanded text:
usque capessunt. Statuitur ad haec usque capessunt. Statuitur ad haec in edito arcies segnis, ubi trementi corde stupida die  Al., diu noctuque marcebat. At contra non cessant uncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid plura? relictis civitatibus ac muro, fugiunt  Al. add. disperguntur. Insequitur hostis, adcelerantur strages cunctis crudeliores prioribus. Sicut enim agni a feris, ita miseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus clades, donec omnis regio totius cibi sustentaculo, excepto venandi solatio, vacuaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
um siEre. qui non aliam ob cau¬
sam qmͣ si ipsi inertia solu̾ent᷑
eis possent. ẽe. forciores. Quin
eciam quia & hoc socuis quos
derelinquere cogebantur ali¬
quid cõmodi allaturum pu¬
tabant. murum a mari a cl
mare recto tramite int̾ urbes
que ibidem ob metum hostiu̾
facte fuerant. ubi & seuerꝰ qͦn¬
dam uallum fecerat firmo de
lapide locarunt. Que uideli¬
atq conspicuum suptu publi¬
co priuatoq adiuncta secum
octo pedes latum. & duodecim
altum. recta ab oriente in occa¬
sum linea. ut usq hodie intu¬
entibus clarum est. Quo mox
condito. dant fortia segni popło
tore occeani ad meridiem quo na¬
ues eoꝵ habebantur. quia & inde
barbaroꝵ irruptio timebatur:
turres per interualla ad ꝓspectũ
maris collocant. & ualedicunt so¬
ciis: tanqͣm ultra non reuersuri
Quib ad sua remeantib: cogni¬
ta scotti pictiq reditꝰ denegati¬
one. redeunt confestum ipsi: & so¬
lito confidentiores facti omnem

Expanded text:
um subire, qui non aliam ob cauum subire, qui non aliam ob causam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter urbes quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt: quem videliatque conspicuum, sumptu publico privatoque, adjuncta secum octo pedes latum et duodecim altum, recta ab Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est: quo mox condito dant fortia segni populotore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim ipsi, et solito confidentiores facti omnem
Abbreviated transcription (Latin):
sterio a ebbercurnig ad occidentẽ.
in loco qui sermone pictoꝵ peanu¬
ahel. lingua autẽ angloꝵ pẽnel¬
tiin appellatur. & tendens contra
occidentem iuxta urbem alcluith¬
terminatur. Uerũ priores in imici
ut romanũ militem abisse cõsper¬
erant. mox aduecti nauib irrum¬
punt terminos. ceduntq oĩa. &
quasi maturã segetem obuia qͦq
metunt. calcant. transeunt. Yn
tes. ne penitus misera patria dele¬
retur. ne nomen romane ꝓuin¬
cie quod apud eos tã clui clariie¬
rat. exteraꝵ gentium impbitate
obrutum uilesceret. Rursũ mit¬
titur legio. que in opinato tẽpore
Au m adueniens. magnas hosti
gescledit. eosq qui euade¬
re poterari n̾s trans maria fu¬
gauit. qui puus anniuersarias
listente cogere solebant. Tũ roma¬
ni denuntiauere britonib nõ se
ultra ob eoꝵ defensionem tã labo¬
riosis expeditionibus posse fatiga¬
ri. ipsos pociꝰ monent arma corri¬
pere. & certandi cũ hostib studi¬

Expanded text:
sterio Aebercurnig ad Occidentem, sterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem terminatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque metunt, calcant, transeunt: undtes, ne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius anniversarias sistente cogere solebant. Tum Romani denunciavere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studi
Abbreviated transcription (Latin):
mittebant. Quib mox legio clesti¬
natur armata. Que ubi ĩ sula acl¬
uetta & congressa est cũ hostibus.
magnã eoꝵ multitudinem sternens.
ceteros socioꝵ finib expulit. eosq
interim a dirissiaa depressione li¬
beratos. hortata est instruere inter
duo maria trans insulam murum
qui arcendis hostib posset. ẽẽ. p̾sidiõ.
sicq domũ cũ triumpho magno re¬
uersa est. At insulani murũ qu̾e
iussi fuerant nõ tam lapidib qmͣ
cespitib construentes. utpote nullũ
tanti oꝑis artificem habentes. ad ni¬
chil utilem statuunt. Fecerunt aũ
eum int̾ duo freta uł sinꝰ de qͥbus
dirimꝰ maris ꝑ milia passuum plu¬
rima. ut ubi aquaꝵ munitio derat.
ibi presidio ualli fines suos ab hosti¬
um irruptione cdefend̾ent. Cuiꝰ oꝑis
ibidẽ facti. id÷ ualli latissimi & al¬
tissimi usq hodie certissima uesti¬
gia cernere licet. Incipit autẽ du¬
oꝵ ferme milium spacio amona¬

Expanded text:
promittebant. Quibus mox legio destipromittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a mona
Abbreviated transcription (Latin):
inparte britonum om̃i
armato milite.militari¬
bus copiis uniu̾sis. tota
floride uuentutis a lacritate spoli¬
ata. que tirannoꝵ temeritate ab¬
ducta nusqͣm ultra domũ rediit.
prede tantum patuit: utpote omĩs
bellici usus prorsus ignara. Denq
subito cluabus gentibus tͣnͣsmarinis
uehementer leuis. id est scottoꝵ a cir¬
cio. pictoꝵ ab aquilone. multos stu¬
pet genutos ꝑannos. Trans marinas
autem licimus has gentes. non qͦd
extra britanniam essent posite.s
quia a parte britonũ erant remo¬
te cluobus sinibus maris int̾iacen
alter ab occidentali britanie par-¬
tes longe lateq irrũpit. qmuis ad
se inuicem ꝑting̾e non possint. Ori¬
entalis habet in meclio sui urbem
est ad dextam sui habet urbem al¬
cluith. qͦd lingua eoꝵ significat
petram cluith. Est autẽ iuxta flu¬
uium nominis illiꝰ. Ob harum gͦ
infestationem gentium bracones
legatos romam cũ epłis mittentes
subiectionẽq continuam. dum mͦ
hostis imminens longiꝰ arcereturp

Expanded text:
in parte Brittonum, omni armato milite, militaribus copiis universis, tota floridae juventutis alacritate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittonum erant remotae, duobus sinibus maris  Al. finialter ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis habet in medio sui urbem est, ad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legatos Romam cum epistolis mittensubjectionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
conditionis. Ex quo tẽpore roma¬
ni inbritaunia regnare cessart᷑.
post annos ferme quadringentos
septuaginta. ex quo gaiꝰ iulius
cesar eandem insulam adrit.Ha¬
bitabant autẽ intra uallum
quod seuerum trans insulam
fecisse cõmemorauimꝰ ad plaga̾
meridianam. quod ciuitates phi
sunt insulas. iure clnãdi possi

Expanded text:
conditionis CCCCIX, ex quo tempore Romaconditionis CCCCIX, ex quo tempore Romani in Brittania regnare cessarunt, post annos ferme quadringentos septuaginta ex quo Gaius Julius Caesar eandem insulam adiit. Habitabant autem intra vallum quod Severum trans insulam fecisse commemoravimus, ad plagam Meridianam, quod civitates, farsunt insulas jure dominandi possi