comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aui. Fãcto ꝯuento aqui. uanaꝗ
dẽ stipło subici solet. s ꝯsultiꝰ est huic
penalem quoai scipulationẽ sirorũg¬
ere. qr resciso fotte pacto pena exsti
rupit. non cxceptioẽ tm̃ submouebit
s ̃ penam quam si cont̃ placitum fe¬
cent ratoꝰ manente pacto stipulãt re¬
cre ꝓmiserat ꝑrestare cõgetur. ⁊̃.  ui¬
aire .i. Uenpitor hereditatis em̃ptoĩ
mantatis acciomib dum debitore here¬
ditario qui ignotabat ũnoitam eẽ
hr̃ditatẽ transegit. si emptor hr̃dita¬
tis hoc d̾bitum abeo exigere uelit.
exceptio transacti negotu debiton ꝑ¬
pt̃ ignorantiãm suam accominotã
dazidem respondendum est et ineo
qui fĩdei commissariam recepit he¬
reditatẽ. siħrs cum ignorante debi¬

Expanded text:
um.Pacto conuento Aquiliana quidem stipulatio subici solet. sed consultius est huic poenalem quoque stipulationem subiungere, quia rescisso forte pacto poena ex stirupit, non exceptione tantum summouebitur, sed et poenam, quam, si contra placitum fecerit rato manente pacto, stipulanti recte promiserat, praestare cogetur. 17 ionum.Uenditor hereditatis emptori mandatis actionibus cum debitore hereditario, qui ignorabat uenditam esse hereditatem, transegit: si emptor hereditatis hoc debitum ab eo exigere uelit, exceptio transacti negotii debitori propter ignorantiam suam accommodanda est. idem respondendum est et in eo, qui fideicommissam recepit hereditatem, si heres cum ignorante debi
Abbreviated transcription (Latin):
duci potest. unt despont̾etur. Qd
ergo. Oi aboptiuus filius tutorisi
duxit pupillam illicite posteaq
emancipatus fuĩt credendum est.
deatoptiu semancipatis senatum
non sensisse. quiapost emãcipationẽ in
totum. atpriue familieobli¬
irscimtum. ¶Nanirales libi licet ĩ
adoprionemdati fiint: senatuscon¬
sulto continentur. Qui ergo.si tutõ
datus ꝓucraui̾t: et postea hrs eusruc¬
tusest. et p̃teriti temporis ꝑiculũ¬

Expanded text:
duci potest, iure despondetur. Quid duci potest, iure despondetur. Quid ergo si adoptiuus filius tutoris duxerit pupillam illicite posteaque emancipatus fuerit? credendum est de adoptiuis emancipatis senatum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptiuae familiae obliuiscuntur. Naturales liberi licet in adoptionem dati fuerint, senatus consulto continentur. Quid ergo si tutor datus prouocauit et postea heres eius uictus est
Abbreviated transcription (Latin):
nstrari tutelam. ¶ Quroaũt ille
cum quidatus sit tutor cessat mã¬
nimistratione ꝑtineatadorõnem
non estaubitandum quia ꝑinte
tenetur. exsacris constitutioribrat¬
q sigessiss. Quid ergo sicumille
uellet seexcusarealiquotitulo. nec
imꝑpmptuꝓbationes hr̃et. excusa¬
tiomis negotium fui̾t dilatum. et
it̃ moras pup. la⁊ toleuĩtanadse¬
natus consultum ꝑtraeat. quõ ĩ
eoest. aner post pur̾tatem officõ
frratoercusationem eius recipiop
oportet. nam et recipiãt᷑. etexcusa¬
ũt rmipune põt dare. siuonon
deb̾at recipi post offiturm frntũ:
hoc noqua quam placet: Imquũ
cmm est ꝓꝑdilationem que forre
non dolo. s que crnorãtate contin¬
git. non excusari. uł nuprias imꝑe¬
dmexãisatione perempta. ¶Qm¬
uisuerbisorõ nscautum sit. ne irẽ¬
orcmtutor pupillam suam ducat
tñ intelligendum est. nec desponde¬
riquidem posse.namcumquanuy¬
tie ꝯͣhi non possunt. hec płmq ꝗ
dem nec despondi potest:namq̃i

Expanded text:
strari tutelam. Quin autem ille, qui cum datus est tutor, cessat in administratione, pertineat ad orationem, non est dubitandum, quia perinde tenetur ex sacris constitutionibus atque si gessisset. Quid ergo si, cum se uellet excusare aliquo titulo nec in promptu probationes haberet, excusationis negotium fuerit dilatum et inter moras pupilla adoleuerit, an ad senatus consultum pertineat? quaestio in eo est, an et post pubertatem officio finito excusationem eius recipi oporteat: nam si recipitur et excusauerit, impune potest ducere: si uero non debeat recipi post officium finitum, hoc nequaquam placet: iniquum enim est propter dilationem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate contingit, non excusari uel nuptias impediri excusatione recepta. Quamuis uerbis orationis cautum sit, ne uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intellegendum est ne desponderi quidem posse: nam cum qua nuptiae contrahi non possunt, haec plerumque ne quidem desponderi potest: nam quae
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .l. Qui erceptionem ppeti iamm ht̃. solu¬
tum ꝑerrorem repete potest. s hoc non estͦ
pptuum. Nam si quidẽ auscĩ exceptioda¬
tꝰ c̃ quoagitur solutum repet̃e potest.
ut a crdit insenatusꝯsultum deiat. essio¬
ceptiodatits. ꝑꝑam sylirium non rereti¬
tur ueluti si filuis. f. ꝯͣ macedomanñ
ruuituam pecuniam acceꝑit. et pit̃. f.
factus solust non tepecit. ¶Oipa ⁊do¬
mus que nr̃oic̃ ꝑficeicõmissum relicta
estarserit. ante diem fide comi ssõ celõ¬
tem. ⁊̃ cande heressua impeia nefece¬
rit. deducendam eẽ impensam exfideiꝰ¬
missoꝯstat et sisine deductiõe mũ

Expanded text:
larum.Qui exceptionem perpetuam habet, solutum per errorem repetere potest: sed hoc non est perpetuum. nam si quidem eius causa exceptio datur cum quo agitur, solutum repetere potest, ut accidit in senatus consulto de intercessioxceptio datur, perperam solutum non repetituecuniam acceperit et pater familias factus soluerit, non repetit.Si pars domus, quae in diem per fideicommissum relicta est, arserit ante diem fideicommissi cedentem et eam heres sua impensa refecerit, deducendam esse impensam ex fideicommisso constat et, si sine deductione domum
Abbreviated transcription (Latin):
quantum abhis creditoraccõne tepecu¬
udienuumest. ut ad quantitatameᷤ
in deipnis acoherede pssetir porib elim.¬
nt euauẽ adu̾sus ext̾neum defendi opõrtat¬
coua onig magis ieo quod fri debiust̃m

Expanded text:
quantum ab his creditor actione de pecuuidi aequum esse, ut ad quantitatem eius indemnis a coherede praestetur: porro eum, quem aduersus extraneum defendi oportet, longe magis in eo, quod fratri deb
Abbreviated transcription (Latin):
Qum partem dimidiam obligatio¬
nas. ioq cum qui .u. soluit inpenden¬
ti hñdum. an libaretur. petiqabeo po
ta soluisse. si aũt stichum p̃stitissent.
b eum posse ꝯdicẽ qͣi indebita. sic pos¬
t̾ior solutio ꝯꝓbabit priora .b. utrum
nt celsus. et putat natã a eẽ m .u. cõ¬
dictionẽqͣmius utroq simul soluto
michi retingidi quod uellem arbit᷑¬
uni darctur ¶stc̃ait. et siduoheteães
sint stiplaroris non sic possealtert.
u. solutis alteri partem stichi solui.
poẽ et stouo stat promissons beretiã¬

Expanded text:
peremi partem dimidiam obligationis ideoque eum, qui quinque soluit, in pendenti habendum, an liberaretur, petique ab eo ta soluisse, si autem Stichum praestitisset, quinque eum posse condicere quasi indebita. sic posterior solutio comprobabit, priora quinque utrum aerit Celsus. et putat natam esse quinque condictionem, quamuis utroque simul soluto mihi retinendi quod uellem arbitrium daretur. Idem ait et si duo heredes sint stipulatoris, non ‹posses› alteri quinque solutis alteri partem Stichi solui: Idem et si duo sint promissoris here
Abbreviated transcription (Latin):
neq ex re eiusaui bnĩ fixe ẜuiebat que Iõ.¬
sita sit. posse regcti. ¶Lutor credito¬
ripupilu sui plusqͣm debebatur ex sci¬
uit. et turele uroicio pupillo nonim¬
putauir. queroan repeticionem adu̾¬
cum multos ꝯeaitores hret. inquib
et scium. boa sua priuatim facta unditi¬
õe meiuo concessit. ut saris redirori¬
lyfacẽt. s meuius soluit pecumam se¬
io tanquam debitam. que iamaticõ
fuat soluta quesitum est cum postea re¬
ꝑiantirr apoche aput ticium debitorẽ

Expanded text:
neque ex re eius, cui bona fide serviebat, quaesita sit, posse repeti. Tutor creditori pupilli sui plus quam debebatur exsolvit et tutelae iudicio pupillo non imputavit: quaero, an repetitionem advecum multos creditores haberet, in quibus et Seium, bona sua priuatim facta uenditione Maeuio concessit, ut satis creditoribus faceret: sed Maeuius soluit pecuniam Seio tamquam debitam, quae iam a Titio fuerat soluta: quaesitum est, cum postea repperiantur apochae a
Abbreviated transcription (Latin):
d ꝑ Iscm hereditas tota ꝑrioei cõ¬
musutm̃ relica est et pret̾ea sim̃dia
si .x. dedist hrdi. et heres suspectam h¬
ereditate dixĩt et eĩm extrbelliano
restitint cãmi dante pecimie non ht̃
et iõ qͣu co nomine quasi implende

Expanded text:
 cui hereditas tota per fideicommissum relicta est et praeterea fundus, si decem dedisset heredi, et heres suspectam hereditatem dixerit et eam ex Trebelliano restituerit, causam dandae pecuniae non habet, et ideo quo
Abbreviated transcription (Latin):
eo pecimis petatere et per imptutent¬
nam soluĩt condicẽ in płaton pote¬
ritiẽrio reui quiẽ manet obligatꝰ
ipeaut sua exceptiõe tutlis estm̃
simuuier mea opirioẽe sit. utcre¬
dat seꝑdote obligitim quianuo
dotisnomine delit nonrẽpecur:
sublata enim faisa opimoe ralin¬
quitur pietatisq̃ ex qua solutũ re¬
peti non pot̃it. ¶ Q hominem
minensꝰ aut x. t̃ebet. t io sicum¬

Expanded text:
r, et per imprudentiam soluerit, condicere stipulatori poterit et ideo reus quidem manet obligatus, ipse autem sua exceptione tutus est. .Mulier si in ea opinione sit, ut credat se pro dote obligatam, quidquid dotis nomine dederit, non repetit: sublata enim falsa opinione relinquitur pietatis causa, ex qua solutum repeti non potest.Qui hominem minem aut
Abbreviated transcription (Latin):
reid̃e potit. s hee iaquit õꝑe recipĩt
strinationẽ e intlum licet aliu̾
ꝓrstemus. inquit a siuo condicimꝰ
utputa fundum indebitum dedu et
fructus cordico. ł hor̃gnindebitum.
et hũe sine fraude motuco distraxi¬
sti. nemꝑe haoc solumñ refunde debesq
exp̃rio habes. uł simeis sumpti p̃rio¬
siorem homino feci. non eristimaĩ
hect̃ebent. sic et inꝓpoĩto.at. prsse con¬
cit marcrlł non tem̃eum insi forte ĩ
ntificiosrat. hec enm iubente parro¬
noet aliiedende sum s si solun̾t offici¬
ales delegitus non potoondice̾. neq ei
an soluit creditori. Cui alt̾ius contẽ¬
platioe solutum est quiq suum rece¬
pit. nianprono. quia natirra erorbẽ¬
tur. ¶ Si.x. aut stic̾um stipłatus.
e hoc descenditanlib̾ar in bllam¬

Expanded text:
reddere potest. sed hae, inquit, operae recipiunt aestimationem: et interdum licet aliud praestemus, inquit, aliud condicimus: ut puta fundum indebitum dedi et fructus condico: uel hominem indebitum, et hunc sine fraude modico distraxisti, nempe hoc solum refundere debes, quod ex pretio habes: uel meis sumptibus pretiosiorem hominem feci, nonne aestimari haec debent? sic et in proposito, ait, posse concit Marcellus non teneri eum, nisi forte in artificio sint hae enim iubente patrono et alii edendae sunt: sed si soluerit officiales delegatus, non potest condicere neque ei cui soluit creditori, cui alterius contemplatione solutum est quique suum recipit, neque patrono, quia natura ei debentur.Si decem aut Stichum stipulatus sex hoc descendit, an liberer in
Abbreviated transcription (Latin):
nescissalienam apud sedepomi non cẽ
furẽ. Itẽ siperumam enis noĩc aquo
ꝑignus aceatas uulo ei soluita eẽt. nd
:ic ołm. pouniamq tibi solui emn
ineate reperiti trum et eo noie ꝯdicti¬
umee̾ sine ignorasses  ͤ ᷤ n cͣtsumep̃t

Expanded text:
apud se deponi, non esse furem, item, si pecunia eius nomine, a quo pignus acceperat, a seruo ei soluta esset, non te emi pecuniamque tibi solui: eam me a te repetiturum et eo nomine condictium esse siue igno
Abbreviated transcription (Latin):
ceu .ł: Euchus testõ eius quem do¬
minuti suum arbit̃bitirs. lsb̾rate
accepta sĩx. amisexdie mortisan¬
nu̾os .x. heredib p̃stitiss pet octoã nõ
p̃finitam quantitaten ut iussus
erat dedit. postinodum se ingenuũ
ꝯꝑerit nec reliquoꝵ anno dedit. et

Expanded text:
orum.Stichus testamento eius, quem dominum suum arbitrabatur, libertate accepta, si decem annis ex die mortis annuos decem heredibus praestitisset, per octo annos praefinitam quantitatem ut iussus erat dedit, postmodum se ingenuum comperit nec reliquorum annorum dedit et
Abbreviated transcription (Latin):
tupituros uersati. cessat repetitio.¬
Quoriem lio solinsaccipientis turpi¬
tudo usatur celsusat repetiposse. uc
turpitudo. s solius tũtisillam eum
turpit̃ faccͣ. quod sit meret ixnont᷑¬
pit̃ aca ꝑt̾ cum sit meretrix. ¶ Sit̃
inditium deqdo.ut fugituum me¬
um indices uł furem serum mea¬
rum. non potit rẽper quod datum
est. nec enuim turpit̃ accepisti. Qsi
a fugitiuo ico accepisne aum̃ in¬
dicares condice tͥ hoc quasi furi poss¬
pit. uł funs uł fugitiui sotius. put̃
conditionem iocum habere.
ur.i: Siasuo meo pecumam qͥs
accepissi. nc factum abeo furtum in¬
dicaret. siuic indicass. siue non. re
opinonẽ existimantium toquod
exiniusta cĩ ꝓpudaliquẽ sit. posse

Expanded text:
turpitudo uersatur, cessat repetitio.Quotiens autem solius accipientis turpitudo uersatur, Celsus ait repeti posse: ueuersatur, sed solius dantis: illam enim turpiter facete, quod sit meretrix, non turpiter accipere, cum sit meretrix.Si tibi indicium dedero, ut fugitiuum meum indices uel furem rerum mearum, non poterit repeti quod datum est: nec enim turpiter accepisti. quod si a fugitiuo meo acceperis ne eum indicares, condicere tibi hoc quasi furi posspit uel furis uel fugitiui socius, puto condictionem locum habereem.Si a seruo meo pecuniam quis accepisset, ne furtum ab eo factum indicaret, siue indicasset siue non, repopinionem existimantium id, quod ex iniusta causa apud aliquem sit, posse
Abbreviated transcription (Latin):
peti. lapo.ł põstĩoꝵ rescripsit. quod si
tebitum auss non posse repeti od su
ait. Ido qm cum quis ꝓcuratoremre¬
rum suarum constituit. ioquoqmã¬
dare uideti ut soluat ceaitorin:
postea x pectandum sit. ut ratumi
hãt ¶dẽ labo̾art. si ꝓcuratori indebitũ
solutum sit. ⁊ dñs ratum non hãt
posse repeti¶Casus aiteum qui ꝓcũa¬
toridebitum soluit. cõntinuolibar
neq rati habitionem constõari. Di
abitionẽ qm ichilde hoc nor̃e exi¬
gendo mandasse iitctur. iõ siratum
non hãtur aparatore repetendum.¬
Iuł. ait. neq tutores su ꝓcuratore
soluntes sẽpete posse. necꝰ int̃ et̃ su¬
am perumamanpupilli łdm̃ soluãt

Expanded text:
 libris posteriorum scripsit: quod si debitum fuisset, non posse repeti Celsus: ideo, quoniam, cum quis procuratorem rerum suarum constituit, id quoque mandare uidetur, ut soluat creditori, neque postea exspectandum sit, ut ratum habeat.Idem Labeo ait, si procuratori indebitum solutum sit et dominus ratum non habeat, posse repeti.Celsus ait eum, qui procuratori debitum soluit, continuo liberari neque ratihabitionem considerari: quabitionem, quoniam nihil de hoc nogendo mandasse uideretur, et ideo, si ratum non habeatur, a procuratore repetendum.Iulianus ait neque tutorem neque procuratorem soluentes repetere posse neque interesse, suam pecuniam an pupilli uel domini soluant
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.u: Piiscum quo de peculio act
ẽ per imprudentiam plusquam ĩ
do. falso existimans me eũ tibi deb̾e
⁊ antequam repetam uocesserim cõ¬
ditio eius athrdan quar meu̾trsib.¬

Expanded text:
.Si is, cum quo de peculio actum est, per imprudentiam plus quam in dero falso existimans me eum tibi debere et antequam repetam decesserim, condictio eius ad heredem quoque meum transib
Abbreviated transcription (Latin):
sit &saliemimuł codialli du cela
tiꝓlatifu̾nt qui aderrptionem cd¬
tionem per hoc quia auisquai legata
resita sunt. Nam diuus adriamusc̾¬
ca mofficiosum uł falsum testm̃ re¬
scripsitactõnẽ tundam ei ẜ quemd¬
ap̃.ł.INe ⁊ sisolutis legatis sinoũa
et iopim̾ata c̃ĩ Reditatem abstulit.
uditina topostumo. quem hrs irui¬
to fuisse ignorabat.ł. ⁊ abhostib se¬
u̾so filio quẽ piter obisse falsop̃su¬
serat. Nam utilosaccõnes postumo
I filio qm hereditatẽ euicerit. dari
oport̾x meos qui legatum ꝑocꝑut¬

Expanded text:
it aes alienum, uel codicilli diu celati prolati, qui ademptionem cotionem per hoc, quia aliis quoque legata relicta sunt. nam diuus Hadrianus circa inofficiosum et falsum testamentum rescripsit actionem dandam ei, seet si solutis legatis noua et inopinata causa hereditatem abstulit, ueluti nato postumo, quem heres in utero fuisse ignorabat, uel etiam ab hostibus reuerso filio, quem pater obisse falso praesumpserat: nam utiles actiones postumo uel filio, qui hereditatem euicerat, dari oportere in eos, qui legatum
Abbreviated transcription (Latin):
ailtiri eum oporteitaait. si fecisseses
hoĩ .m quocau adcebendum agere
te non posse. s fituus marearasiss ⁊̃
furti teacturum crm eo. quia re alie¬
na ita sit usus. ut sciret se murto dño
uti. aut dñm si sciret. ꝓhibiturũ eẽ.¬
dsus .l. Deditͥ pecumam ut mͥ stich¬
umdtres. utrum idcͣctus genus ꝓporti¬
t̾ẽ emptionis et ũroicatioĩs est. annu¬
Lahic alia obligõ quam obrem. datio
sion secuta. in quo ꝑcliuior sum. et
iõ si mortuus ẽ stichus repet̃e possima. ꝙ
iõtibi dedi.ut mstichum dares. ¶inge
minemnaccipientis non fecis et rũrsu
situus est stichus. et ꝓcuictior eius ꝓ¬
mutre non uis. non lib̾atis quo mmꝰ
atr pecumam repetere possim. dcondi
aut obrem duturaut obcãmł ĩi̾tã cam
et obiẽ. aut turem aut hoẽstam. obt̃¬
pem aũt. aut ut dantis sit turpitu¬
do non arcipientis. aut ut accipien

Expanded text:
ari oportere ita ait, si fecisses eius hominem, quo casu ad exhibendum agere te non posse: sed si tuus mansisset, etiam furti te acturum cum eo, quia re aliena ita sit usus, ut sciret se inuito domino uti aut dominum si sciret prohibiturum eum Dedi tibi pecuniam, ut mihi Stichum dares: utrum id contractus genus pro portione emptionis et venditionis est, an nulla hic alia obligatio est quam ob rem dati re non secuta? in quod proclivior sum: et ideo, si mortuus est Stichus, repetere possum quod ideo tibi dedi, ut mihi Stichum dares. finge minem accipientis non feceris: et rursus, si tuus est Stichus et pro euictione eius promittere non uis, non liberaberis, quo minus a te pecuniam repetere possim. DE CONDIaut ob rem datur aut ob causam, et ob rem aut turpem aut honestam; turpem autem, aut ut dantis sit turpitudo, non accipientis, aut ut accipient
Abbreviated transcription (Latin):
adierit nam hoccaũ secuta resest. ¶ Ꝙ
ꝯbrem dutur exbono et equobt repetici¬
oñem. ueluti si depatibi ut aliquro fa¬
ciasnec fecens. ¶ Ei quiintantirm
resetmr. et fructus et panus restitur de¬
brt dedũtamyensa ¶Inftumntoĩ¬

Expanded text:
dierit: nam hoc casu secuta res est. Quod ob rem datur, ex bono et aequo habet repetitionem: veluti si dem tibi, ut aliquid facias, nec feceris. Ei, qui indebitum repetit, et fructus et partus restitui debet deducta impensa. In frumento in
Abbreviated transcription (Latin):
am exbibuert.dicercoum ertt dein
remuerso intetem competere .accio¬
nem. aut si tantumdem debeat: i¬
nichil uideatur uersum. Nam ut
pomponius .ł.i. scribit. aduersus
lucrum domim uidetur subuen¬
tum. er ioeo sidebitor fuit domi¬
no cum inreretteret nichil⁊
uideri uersum. siue postea dommi¬
debitor esse ceperit. desinere uersũ.
idemq et si solũerit eisplus dicit.
et sitantumdem el donãuit dom¬
inus. quantum crediton soluit:
prose.Siquioem remimerandi
ammo non uideri uersum. Siuõ
alias donauit durare uersum.¬
¶demq querit. oi decemnrem do¬
mini uertit. et poste tantumdem
insummam adomino mutua¬
tus sit. habet preterea et pocilium
decem uidetidum arr.utrum de¬
sũt esse uersum. anuero quoni¬
am est peculur unde detra ha¬
tur debitum. deinremuerso a¬
non tollamus accionem. an po¬
tius exutroq prorata detrahim¬
us. Ego autem puto tollenda¬
ue sublatam teprremuerso ac¬
tionem. cum debitor omirru
sit constitutus ¶dem querit.

Expanded text:
dicendum erit de in rem uerso in decem competere actionem: aut si tantundem debeat, nihil uidetur uersum. nam, ut Pomponius scribit, aduersus lucrum domini uidetur subuentum: et ideo, siue debitor fuit domino, cum in rem uerteret, nihil uideri uersum, siue postea debitor esse domino coeperit, desinere uersum: idemque et si soluerit ei. plus dicit et si tantundem ei donauit dominus, quantum creditori soluit pro se, si quidem remunerandi animo, non uideri uersum, si uero alias donauit, durare uersum.Idem quaerit, si decem in rem domini uertit et postea tantandem summam a domino mutuatus sit, habeat praeterea et peculium decem, uidendum ait, utrum desiit esse uersum? an uero, quoniam est peculium, unde trahatur debitum, de in rem uerso non tollimus actionem? an potius ex utroque pro rata detrahimus? ego autem puto sublatam de in rem uerso actionem, cum debitor domini sit constitutus.Idem quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
actõem poto ⁊ d̾ usuris exp̃ir¬
expetiri. ¶ uenum autem sic acci¬
pimus. ut durt uersum. et ita tem¬
um deurremuerso cortepetit actio.
sinonut atrrino seruo solutum uł
filio si tamen iriecem ceditorisidẽ
perãit noseruo. ucd filo iouitum sit.
quamuis solutum ur filio sit. desi¬
nit quitem u̾sũ ẽẽ. Equissim a
est de dolomalo aduersum patrẽ
uł oominum comietere actionẽm.
Nam et peculiaris t̾bitõ si fraudulẽ¬
ter sauosoluenit: quod ei debebat nõ
libetabitur. ¶ sitomini debitor i¬
sit seruus. et abilomutuatus ei
soluerit. actenus non uertit. quate¬
nus dominoteret. quod excedit. u̾¬
tit proiite sicum domino deberet.
triginta mutuatus quadraginta

Expanded text:
actione potero etiam de usuris experiri.Uersum autem sic accipimus, ut duret uersum: et ita demum de in rem uerso competit actio, si non sit a domino seruo solutum uel filio. si tamen in necem creditoris, id est perdituro seruo uel filio solutum sit, quamuis solutum sit, desinit quidem uersum, aequissimum autem est de dolo malo aduersus patrem uel dominum competere actionem: nam et peculiaris debitor, si fraudulenter seruo soluerit quod ei debebat, non liberatur. Si domini debitor sit seruus et ab alio mutuatus ei soluerit, hactenus non uertit, quatenus domino debet: quod excedit, uertit. proinde si, cum domino deberet triginta, mutuatus q
Abbreviated transcription (Latin):
ICQIII IE exempto quodat dominũ
ieiuerat. Ego autem non puto dem
rimuerso ceactionem emptor ẽe:
nsi her amanogess̃t seruus. ut ni
remdomim uerteret. ¶ Sifiluis.

Expanded text:
qui me ex empto quod ad dominum pervenit. ego autem non puto de in rem verso esse actionem emptori, nisi hoc animo gesserit servus, ut in rem domini verteret. Si filius
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ e fensot paitria: urdicium susceperit:
et sti dẽpnatus. demremuerso terũ
patrem: niamꝙ filuselus eumurdi¬
lius uobnt. dumse obligati quare po¬
test oici. et si depetulio actionem. qua¬
si defensor patrissusceꝑit. tenen pat¬
rem teinremuerso usq ad peculii ꝗͣ¬
citatem. cuius sententie ident emo¬
lumentum. ut si finita sit actio de
pecubo et de inremuerso pater con¬
ueniatir. Ego ante condempnati¬
onem post uidicium patris nomirie
acceptum. teporenuersopatremce¬
neri puto. ¶ Itrem autem uersũ
iudetur prout aliquid uersum est.
prornde siuaro uersa est. de parte e¬
iltactio ser utnuim in sortemduitax
tmcbitur. dominus. anet musu¬
ras. Et siquidem prõmisit usinas.¬

Expanded text:
nsor patris iudicium susceperit et sit condemnatus, de in rem uerso teneri patrem: namque filius eum iudiuoluit, dum se obligat.Quare potest dici et si de peculio actionem quasi defensor patris susceperit, teneri patrem de in rem uerso usque ad peculii quantitatem: cuius sententiae id erit emolumentum, ut, si finita sit actio de peculio, de in rem verso conveniatur. ego et ante condemnationem post iudicium patris nomine acceptum de in rem verso patrem teneri puto. In rem autem versum videtur, prout aliquid versum est: proinde si pars versa est, de parte erit actio. Sed utrum in sortem dumtaxat tenebitur dominus an et in usuras? et si quidem promisit usuras
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł. Siadlibetatẽ ꝓdamauĩt. is
cuius noĩe noxale iudicium scep¬
tum est sustmi xciet id uroscsum. qͦ ad
te statu cinsindicerur. et sic si quitẽ
um exarebitur. si uiber pũti le uraebi¬

Expanded text:
tum. Si ad libertatem proclamauerit is cuius nomine noxale iudicium susceptum est, sustineri debet id iudicium, quoad de statu eius iudicetur: et sic, si quidem um exercebitur, si liber, inutile uidebi
Abbreviated transcription (Latin):
ibi defendendi sunt uͥ deliquisse arguen¬
tur. Igͥẜuos dominus eotẽ loco exhi be̾de¬
ter uͥ uim intulissedicentur et carer
onnium tomuno pot̃o sicos nonte¬
regundorum.¬
imum regundor⁊ accõ inꝑsonam est.
nĩ multum int̾ et arboresquis in confi¬
moan elific̾ium põat. ¶ Idicifrnũ
regundoꝵ ꝑmittit᷑ ut uͥ non possit diri¬
mẽ fines. adiu̾icatione otrou̾si mdi¬
rimat. et si forte ammonentr uctisobs¬
cuntatis gr̃a. ꝑauam regionem fines diri¬
me iutex uelt. põt hoc faccre perad̾iudi¬
cationẽ et condempnationem.

Expanded text:
ibi defendendi sunt, ubi deliquisse arguentur: itaque seruos dominus eodem loco exhibere debet, ubi uim intulisse dicentur et carere omnium dominio potest, si eos non deREGUNDORUMium regundorum actio in personam est, enim multum interest, arbores quis in confinio an aedificium ponat. Iudici finium regundorum permittitur, ut, ubi non possit dirimere fines, adiudicatione controversiam dirimat: et si forte amovendae veteris obscuritatis gratia per aliam regionem fines dirigere iudex velit, potest hoc facere per adiudicationem et condemnationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ .l. Numpico haĩtõnẽ et horreũ
qugn in citomo ciat. quod adiuuẽt le¬
gnũt upẽ cant̃ domum ortus et cena¬
culum quod olimpico logitũ nõ est. fu¬
crunt. adortum aũt et cenaculum sẽ¬
per ꝑromum auis haĩtatio relicta ẽat
aditus fuit quesitum c̃ anolimpiacu

Expanded text:
um.Olympico habitationem et horreum, quod in ea domo erat, quoad uiueret, legauit: iuxta eandem domum hort‹u›s et cenaculum, quod Olympico legatum non est, fuerunt: ad hortu‹m› autem et cenaculum semper per domum, cuius habitatio relicta erat, aditus fuit: quaesitum est, an Olympicus
Abbreviated transcription (Latin):
uilla cogantut. Coictiq hantur et ut¬
peclam̃tai abuincm aiucino p̃dio sum¬
antur constitui posse scb̾. cod lib̾ ait. uia¬
nocuum lapidicine simtotuo iniminc¬
ant posse te cede. uis a cẽ t̾ram in funco
saxa iacẽ. poĩta hr̃e. ct ut intuum lapi¬
desꝓuoluantur. iͥqr ppĩta hãntur. in te¬
q ex poitentur. ¶ Qmht̃ haustum iter
quoꝵ hte uitetur adaurientum et ut
ius ham̾endietad eundi cessi sit. utr̃a¬

Expanded text:
uilla cogantur coactique habeantur et pedament‹a› ad uineam ex uicini praedio sumantur, constitui posse scribit.Eodem libro ait uicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus saxa iacere posita habere, et ut in tuum lapides prouoluantur ibique positi habeantur indeque exportentur.Qui habet haustum, iter quoque habere uidetur ad hauriendum et, ut ius hauriendi et adeundi cessum sit, utr
Abbreviated transcription (Latin):
ap.4  Omasquisedes habcbant ima
contig̃tioe tectas. utsq diu̾sis legauit.
dixi qua magis placet tignaum posse du¬
orumita ẽe. ut certe partes curusq sint
contignationsex regioe̾ aiusq dñi
forte tignanec ullam mincem ht̃tos
acconẽ uis nõ cẽiminssum hr̃e. nec
it̃ est pure utrisq an sub condictiõe
att̃i edes sint legate.¬

Expanded text:
as quis aedes habebat una contignatione tectas: utrasque diuersis legauit. dixi, quia magis placeat tignum posse duorum esse ita, ut certae partes cuiusque sint contignationis, ex regione cuiusque domini fore tigna nec ullam inuicem habituros actionem ius non esse immissum habere: nec interest, pure utrisque an sub condicione alteri aedes legat
Abbreviated transcription (Latin):
b punlurtieuii nc aitius edificart il licert
⁊ atitio p̃cmo patĩcrim ut altius tolłem. ar¬
q ita ꝑstatutum tp̃x edificatum hauero. li¬
b̃̾tatr̃. rousus publium incumim usuca¬
piam. Nõ cram una ẜuitus titiustitio.
et meino debedatur. s due argum̃tum rei
p̃bet. qd si alt̃ p̾bet. quod ẜuiutẽ mͥ remi

Expanded text:
s Publii Maeuii, ne altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petierim, ut altius tollerem, atque ita per statutum tempus aedificatum habuero, libertatem aduersus Publium Maeuium usucapiam: non enim una seruitus Titio et Maeuio debebatur, sed duae. argumentum rei praebet, quod, si alter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃turam usq ꝑuenit s ꝓculi auctoti¬
tas maiot fuit. Nam⁊̃ pu̾mum potu¬
it. appellatiq sunt parturi cassiam.
partim ꝓculiani. q̃ ongo acapitone ⁊
la rõne ceꝑat. Cassiocel suss sabims sũ¬
ccessit. qui płimum tẽponb uespasi
cus nesatius qui utriq consules fuc¬
runt. et celsus quidẽ iteꝵ iabolenopͥ¬
sco. abuiniis ualens .i. tusciamis tu

Expanded text:
praeturam usque peruenit. sed Proculi auctoripraeturam usque peruenit. sed Proculi auctoritas maior fuit, nam etiam plurimum potuit: appellatique sunt partim Cassiani, partim Procul‹i›ani, quae origo a Capitone et Labeone coeperat.Cassio Caelius Sabinus successit, qui plurimum temporibus cus Neratius, qui utrique consules fuerunt, Celsus quidem et iterum: Iauoleno Prisco Aburn‹i›us Ualens et Tuscianu
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritate cius responderent. ex illotẽ¬
pore peti hoc ꝓbenefitio cẽpit et ĩõ op¬
timus princeps aonanus. cum ab co
uri p̃torii petent ut sibi licẽt respõ¬
dere. rescripsit eis hoc non peti. s pr̃a¬
n sole. et ĩo siquis fidutiã si hr̃et de¬
lectari se ppło ad respondendum se p̃¬
ꝑaret. eigo sabmo concessum est atib¬
erio cesare ut ppło respoctõet qui ineq̃¬
stri ordine iamgrandis natu. et fere
ple facultates fuerunt.s prlmurmi a
sins auditoĩb sustentatus est. huic i¬
successit ganis cassius ionginus. nã¬
tus ex filia tuberonis que fuit nectis
ẜuii supplitii. et ĩo ꝓainum suum ẜ¬
unim suppucium appellat. Is et con¬
sul fint cum quarcino temporib: ti
abuit. eo usq donec eum cesar cunta¬
te pelleret. ex pulsus a beo in sardiniã
reuocatis a nespastario diẽ sinim obut.¬
nierue successit ꝓculus. fuit eo tẽpore
et nerua filius. fuit et alius ionginꝰ.
xequestri qurd̃ ordine qui postea ad

Expanded text:
ctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit. et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet.Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordine iam grandis natu et fere plae facultates fuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est.Huic successit Gaius Cassius Longinus natus ex filia Tuberonis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proauum suum Seruium Sulpicium appellat. hic consul fuit cum Quartino temporibus Tiabuit eo usque, donec eum Caesar ciuitate pelleret.Expulsus ab eo in Sardiniam, reuocatus a Uespasiano diem suum obit.Neruae successit Proculus. fuit eodem tempore et Nerua filius: fuit et alius Longinus ex equestri quidem ordine, qui postea ad
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina. ex quib płia it̃ mamrs
uersantur hiiduo ꝑtimum ueluti di¬
uersas sectas fecenit. Nã atteius capi¬
to ĩhis que ci tradita fucrãt ꝑsenerab¬
at. lab̾o in genii qualitate et srontia
doctrine qui et octis oꝑis sapientic opã
dodetat. płimum nouare inatitint. et ita
aitcio capitom massarins sabims succ¬
essit. labeom nerua: quiadhuc eas dissẽ¬
siones auxtrunt hic q nerua cesaris fa¬
milianssimus fuat. massutius sabirꝰ
inequestri orline fuit. et pubuoc p̾¬
dari actiberio cesare. ħ t̃n ulicõcessum
erat. et ut obiter scimus añ tẽpora au¬
gusti publice resporidendi ins. ñ apriti¬
cipib damitur.s qui fidutiam suoꝵ fui
dioꝵ habcbant. consulentib respondeo¬
ant. neq responsa utia: sig̃ti datunt
s pleꝵq uitnicib ip̃is scribetant. aut te¬
stabãtur. om illos consulebant. ¶pti¬
mus dimis augustus ut maiot iłiris

Expanded text:
uolumina, ex quibus plurima inter manus uersantur. hi duo primum ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innouare instituit.Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerua, ‹qui a›dhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit.Massurius Sabinus in equestri ordine fuit et publicae prdari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat.Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris
Abbreviated transcription (Latin):
at aquib et qua io hec iura oita et cra¬
lice ꝓfessum nemnnẽ t̾ilitui Ceteri aũt
ad huc nel in latenti uisciuile retinere
cegitabant. solũq cõsultatorib uacare
potius quam discere se uolentib p̃tab¬
ant. ¶ fuit aũt in primis ꝑitus pubuiꝰ
papirius qui leges regias in unum cõ¬
tuut. ad hapius dauduis unus ex.x. iu¬
ris cimis maximum cõsinum in .xii. ta¬
buł scribendis fuit. post posr̾hũc apnis
claironis ciustẽ generis maximam scĩã
habuit. hic centimanus appellatus est.
indux̃. et de pyro ĩ u̾rbẽ cion recipiendo.
sententiam tuut. ħc q̃ actiõeo scripsis¬
se traditum ẽ. primum de usinpatiõib
qui liber non eetat. i̾ apius claudrus¬
aut post hunc hoc noĩe cognominatuᷤ
c̃ edius scipio masica qm optimus a scra¬
in apxellatus ẽ cin etiam publce to

Expanded text:
at, a quibus et qualibus haec iura orta et tralice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant.Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudaut post hunc hoc nomine cognominatus est.Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice do
Abbreviated transcription (Latin):
q quintus tibenio fuit. qui ofilio oꝑim
dedit fuit aũt potricuis et transut acãi
agendis ad ins ciuile oxxĩe postquam ꝗn¬
gaium cesatẽ. Is c̃ quintũs legarius qui
cum affrice horam tene̾i. infirmum
tiberonẽ applicare non pmisit. nec aq̃
hantire quonoĩe eum accuant. et cice¬
roreferroit. et eytat cuis oxan̾o satis p¬
ulcherima que inscribitur ꝓquarto
iegario. tultrio doctissriaus quioẽ ab¬
itus ẽ uircis publici ⁊ priuati et conpl¬
ures uterusq oꝑis ubros teliquit. Ser¬
mone ⁊̃ atitiguo usus affoctauit seri¬
tere et ĩo perum lbri eius grati hñtu.¬
post hãc maxĩe aucroritatis fuerũt
atte ius capito. qui ofilium scortus
ẽ. antistius lab̾o qui ouues hosairo¬
uit. institutus ẽ ast atreatio. gxh¬
isar eius consis furt lab̾o uount. cu

Expanded text:
oque Tubero fuit, qui Ofilio operam oque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transiit a causis agendis ad ius civile, maxime postquam QuinGaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario.Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex his Ateius
Abbreviated transcription (Latin):
cruͣnt. fere tñ hii ubcos conscripserũt.
alphemis naniis. gnus aulus. ofilius ti¬
tius. cesins auftorus. tucci austoius. na¬
musa flaimis. priscus gaus atteius. ꝓcu¬
auditorim płimum auctoritatis habu¬
it aifenus uariis et aulus ofilius. exꝗ
miliaris simus. ⁊ libtos de urre ciuui
płimos ⁊ ꝯui omnẽ partẽ oꝑis fundarẽt
reliquit.Nam de legi t xx ptimus cõ
scripsit. deurris dictioẽ. Id̾ edictum p̃to¬
tis primils diugent̃ composuit. Nã añ
cum seruius duos libros adbrutũ perq̃
brouissim os adedictum suoscriptos te¬
liquid. ¶ fuit eot̾ tp̃r trebatuus qui eiꝰ¬
dẽ cornelii marirci auditot fuir. fuit¬
elius cascellius quintus mutius uo¬
testo. publium mutium nepotẽ eui¬
cõsulatum offerret. Exhis trebatius
pitior cassello cascellius trebatio elo¬
quentio. fuisse dicitur. ofilius utroq
dotior cassellii scripta non extant. isi u¬
ms liber benedictorum. trebatii comp¬
łes. s minus frequentantur. post hos que¬

Expanded text:
runt, fere tamen hi libros conscripserunt: Alfenus Uarus Gaius, Aulus Ofilius, Titus Caesius, Aufidius Tucca, Aufidius Namusa, Flauius Priscus, Gaius Ateius, Pacuauditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Uarus et Aulus Ofilius, ex qmiliarissimus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent rscribit: de iurisdictione idem edictum praetoris primus diligenter composuit, nam ante eum Seruius duos libros ad Brutum perquam breuissimos ad edictum subscriptos reliquit.Fuit eodem tempore et Trebatius, qui idem Corneli Maximi auditor fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Uom testamento Publium Mucium nepotem eiconsulatum offerret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequentantur. Post hos qu
Abbreviated transcription (Latin):
ptirĩẽt. trditur ad consulem dum quin¬
tum mutrum de te amici sin ꝑuenisse
cumq eͥti respondisse sibi de pare serui¬
iis parum in tellexiss. iteꝵ quintum in¬
terrogassi. aquinto mutuo responsum
ẽẽ. nec tñ percepisse. et ita obinrgatum
cẽ et a quinto irutuo. Nãq eũ dixisse t̾¬
pe ẽẽ patricio⁊ nobili uiro et cãs orantĩiꝰ
in quo uersaretut ignorare. Ea uelut
contumelia seru̾ns tactus unri cmu ope
ant. cerane confecti. hic cum legitĩe ce
n hodieq extat ꝓfostris augusti. huiis
uolumina compluri extant. Religtã¬

Expanded text:
ptineret, traditur ad consulendum Quinptineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum sibi respondisse de iure Serui‹us› parum intellexisset, iterum Quintum interrogasse et a Quinto Mucio responsum esse nec tamen percepisse, et ita obiurgatum esse a Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit ant Cercinae confecti. hic cum in legationeet hodieque exstat pro rostris Augusti. huius uolumina complura exstant: reli
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulared fuerunt. b̾nitus ꝑutonius. pu¬
blus aũt mutius ⁊̃ pontifex maxinus.¬
abhis ꝓfecti sunt. publius iutilins ru¬
fus qui rome cosul et asie ꝓcõsul fuit.
paulus uerginiis et quintus tubero.
ille sroycus pacise auditor qua er ipe cõ¬
sul. ⁊ scxtus ponporus gnei ponpa pͥatri¬
t̃ qui istorias cõscripsit. s plus cloquen¬
tie quã scĩc uiris oꝑam dedit. ⁊̃ lutius
trassus fr̃ publii mutu. qui mitius¬
nus dictus ẽ. hiic cicero ait. iuris con¬
sultoꝵ dissertissimri. post hosquin¬
tus mutius publii filius pontifex maxi¬
mus uis cruile primus constituit. gen¬
auditoros fuerũtõpłes. s p̾cipue aucto¬
ritatis aqui lins galbus balb incilius
sertus papirius gans inuentrus exab
ganũ maxĩe anctõĩtatis ap̃ popaulũ
fuisse serirus dicit. orñs tñ hii ascruo
supplitio nammantur. alioqum por
se cotum scripta non taua gtant. ut ca
homines appetant. demq nec uersaatur
locum aut certo post marcum tuilrom o¬

Expanded text:
erunt, Brutus praetorius, Publius autem Mucius etiam pontifex maximus.Ab his profecti sunt Publius Rutilius Rufus, qui Romae consul et Asiae proconsul fuit Paulus Uerginius et Quintus Tubero ille stoicus Pansae auditor, qui et ipse consul. etiam Sextus Pompeius Gnaei Pompeii patrentiae quam scientiae iuris operam dedit: etiam Lucius Crassus frater Publii Mucii, qui Munianus dictus est: hunc Cicero ait iurisconsultorum disertissimum. Post hos Quintus Mucius Publii filius pontifex maximus ius civile primus constituit genauditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius ‹G›allus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit. omnes tamen hi a Seruio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea ‹om›nes appetant: denique nec uersantur locum aut pro certo post Marcum Tullium o
Abbreviated transcription (Latin):
ut pleos in disco̾rdiam cum patrib
ꝑueratet et secͤełet. et sibi uira oouli¬
tueret. que iuta plebiscita uocantur.
mox cum reuocata ẽ plebs quia mult
discordie nasceb antur. de his plebisci¬
tĩs ꝓlegib placint ea obseruari legr
ontensn et ita factum ẽ ut it̾ pleoi
scita et legẽ speties constituendi ĩter

Expanded text:
ut plebs in discordiam cum patribus perueniret et secederet sibique iura constitueret, quae iura plebi scita uocantur. mox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem spe
Abbreviated transcription (Latin):
nc ue possurit in caput cunus romani
relictum ẽ ilł ut cohercẽ possurit et in
uncula publica duci iuberit. ¶post
dcĩ̃ cum census iam aranon cepͥore
augendus ẽet et ꝯsules non sufficẽret:
nuie queq offitio censores cõstitutis̃.¬

Expanded text:
s Romani relictum est illis, ut coercere possent et in uincula publica duci iuberent.Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti
Abbreviated transcription (Latin):
ludant et xta ullus liber quiti scrib¬
sul: tipertitus qni ul ueluti cunabu
ptatio drin subtexitut ieg̃ actio eiusdẽ ẽt.
tres aui libri referut. er. quos tñ quidãi
negant eiustẽ ce. haf e̾ctatus ad aliquio
manilis qui fundauerur.t roscunbe.

Expanded text:
laudauit et exstat illius liber qui inscribitur 'tripertita', qui liber ueluti cunabulrpretatio, deinde subtexitur legis actio. eiusdem esse tres alii libri referuntur, quo‹s› tamen quidam negant eiusdem esse: hos sectatus ad aliquid Manilius, qui fundauerunt ius ciuile.
Abbreviated transcription (Latin):
codẽ se contuerit. populio: co
partim incarcere necati. ita ruisus te̾
p. suum statum recepit. ¶Ocm cum
tres accusarẽt factum ẽ ut tribum im¬
utum crearentur. partim explebe. pã¬
tim ex patrib consuuati potestate. hii¬
quoq constituti sunt uario nuo iñt

Expanded text:
eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit.Deinde cum tres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique constituti sunt uario numero: int
Abbreviated transcription (Latin):
certo pnmum agere iustituit. oraq
manua rogib gudnnabantur. postia¬
aut aucta ad alique morum cuntate.
curam ꝑsententias patturnerumex
pediebar. et na leges quasdam ⁊ ip̃e
curiatas go populum tula stulenrnt
et sequentes reges que omnes casqͥ¬
te extant in ubro serti papirii. qui i¬
fint illis tẽpotib quib s̃ꝑb demata¬
inlẽ papirianum. non quia papitiꝰ
de suo quioquam ibi adiecit. si ad
leges siñ ordiẽ latas ĩ unũcõposunt
E xãctis dem̃ reg̾ib lege mbum¬

Expanded text:
certo, primum agere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur. Postea aucta ad aliquem modum civitate, curam per sententias earupediebat. et ita leges quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demara papirianum, non quod ipse Papirius de suo quicquam ibi adiecerit, sed quod leges sine ordine latas, in unum composuit. Exactis deinde regibus, lege Tribun
Abbreviated transcription (Latin):
uatis. et fire pepulus aniiis ꝓpe .c. hac
cotisueruoine usui est. ¶posta cum̃
apuiis clautius ꝓposinss ⁊ ad formam
redegiss has actioes gnauis flatius sc̃¬
be aus libertim fiuus. subreptum ub¬
rum ppło traditt et adeo gratum
fuit id munus ppło. ut tribumis ple¬
bis fieret et senatat: et ẽił curinis. ħ
uber qui actioes continet. appellatur
uis ciuile. flamatrum sicuti et ille: uĩ
cunle. papiraanũNam nec piseius
fianius de suo: quicquam adiecit ub.
Angescente ciuitate. qui aderarit que¬
nor multum tp̃is spatiym serais eli¬

Expanded text:
et fere populus annis prope centum hac consuetudine usus est.Postea cum Appius Claudius proposuisset et ad formam redegisset has actiones, Gnaeus Flauius scriba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, et adeo gratum fuit id munus populo, ut tribunus plebis fieret et senator et aedilis curulis. hic liber, qui actiones continet, appellatur ius ciuile Flauianum, sicut ille ius ciuile Papirianum: nam nec Gnaeus Flauius de suo quicquam adiecit libro. augescente ciuitate quia deerant qua multum temporis spatium Sextus Aeli
Abbreviated transcription (Latin):
obrinebat quo in nuĩo fuit unnis pru¬
tus qui auctor fuit regis aciendi. ¶ Ex¬
actis dem̃ regib consules constaut st̃
tno. penes quos summum uis uni c̃ẽt.
lege togatum ẽ. et uicti surit ab to quod

Expanded text:
optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi. Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, lege rogatum est: dicti sunt ab eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
xx.anis passus ẽ. postea ne diutius
ħ fieret placuit publica anctoitate
xc̃stitui uiros. ꝑ quos petenr᷑ legee
agrecis cuntatu et cuntas fundare¬
tur. legib quas in radulas eboreis
perscriptas ꝓ rostr̃is conposuerunt. ũ
possint ieges aꝑtius exipi. datumq
ẽ eis is eo anno in cinitate sumtũ
unLeges et corrige̾nt et si opus cẽt.¬
et inter p̾tarentur. neq ꝓuocatõ ab
eis sicut arcuquis magisftib fleret
quid ip̃i auim ad uerterunt auiquro¬

Expanded text:
nis passus est.Postea ne diutius hoc fieret, placuit publica auctoritate decem constitui uiros, per quos peterentur leges a Graecis ciuitatibus et ciuitas fundaretur legibus: quas in tabulas eboreas prescriptas, pro rostris composuerunt, ut possent leges apertius percipi. Datum est eis ius eo anno in civitate summum uti leges et corrigerent et, si opus esset, interpretarentur; nequa provocatio ab eis, sicut a ceteris magistratibus fieret. Quod et ipsi anim
Abbreviated transcription (Latin):
ni nomins ae Aatur ius cimls¬
¶demde erhis logib eotẽ tp̃r fereact̾i¬
des conpoĩte sunt quib mnt̾ se hoĩes
disceptarẽt. Quas actioes ne populus
ꝓur uellet institũt cer̃tas ⁊ sollẽpneᷤ
c̃e uoluãrat. Et appellatur hec pars lu

Expanded text:
s ciuile.Deinde ex his legibus eodem tempore fere actiones compositae sunt, quibus inter se homines disceptarent: quas actiones ne populus prout uellet instituere‹t›, certas sollemnesque esse uoluerunt: et appellatur haec pars iu
Abbreviated transcription (Latin):
re.Na̾tq nisi fallor iste peefationos
et liberitius nos adlectionẽ ꝓpoĩte ma¬
terie perducunt. et cum ibi uene̾ritmis
ip̃ns u̾nis otiginẽ atq ꝑcessum terõ¬
trare. ¶et qũo intratio ciuitatis no¬
stre popislus sine lege certa et sine unrt

Expanded text:
re? namque nisi fallor istae praefationes et libentius nos ad lectionem propositae materiae producunt et cum ibi uenerimus, eipsius iuris originem atque processum demonstrare.Et quidem initio ciuitatis nostrae po
Abbreviated transcription (Latin):
leguni uetustarum intpreta tõcessicẽ pr¬
ne necessario prĩor ab utb̾ untus repedẽ¬
rendsi existiriam. ñ quia uelim uerbesł¬
os comĩntarios facẽ s. quod in omnili
reb animatiu̾to io ꝑfectimi d̾e quodͥ
exomĩtꝰ mis partib constãcet. ex cate
ectirgi potentissima pars pr̃ncipium
ẽ teĩtroe si in foro cãs dicentib niefas ũ
ita dpeenm. indetut c̃e nulla psatice
facta idiqł it̃ ex potĩe. quantomagi
interp̃tationẽ ꝓmittentib icorueni

Expanded text:
legum uetustarum interpretationem necessario prius ab urbis initiis repetendum existimaui, non quia uelim uerbosos commentarios facere, sed quod in omnibus rebus animaduerto id perfectum esse, quod ex omnibus suis partibus constaret: et certe i †potissima pars principium est. deinde si in foro causas dicentibus nefas ut ita dixerim uidetur esse nulla praefatione facta iudici rem exponere: quanto magis interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
lanum comiitib residiu temporis pr̃and¬
um. modo siñ ꝓostei comitescur  auisco¬
demtempore fũnt.

Expanded text:
larium comitibus residui temporis praestandum, modo si non postea comites cum aliis eodem tempore fuerunt.