comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enarrauit. quo ueritatis ac dis¬
cretionis ratio poposcit.Ille ad
audita miratur. & subuentionẽ
plenã pollicetur. P receꝑit ita¬
q. ut ipsiꝰ subuentionis effectũ
miũ insalubriᷤᷤ s p̃cipue ꝑ egͥ¬
nis hominibꝰ erat: ioħs qͥdã no¬
mine. olu monachꝰ becci. tuẽ
aũ abbas cȩnobii scĩ saluatoris
telesini: annuente papa susce¬
pit eũ ut ꝓpͥũ patrẽ in sua. et
quȩ inmontis uertice sita: sa¬
no uigit̃ aere atq tepenti con¬
uersantibꝰ illic habilis excat.
lgit᷑ habitatio nr̃a in montis erat
sũmicate locata. aturbarũ cu¬
multu instar solicudinis ua¬
cua. Quod anselmꝰ aduertens:
ex spe fut᷑ȩ qͥetis exhilaratꝰ. ait.
hȩc reqͥes mea. hic habitabo. ad
pͥmũ gͥ ꝯuersationis ordinem
quẽ anteqmͣ abbas ee̾t habebat.
quẽq se inpontificatu positũ
maxime ꝑdidisse deflebat: uitã
insticuit. scĩs oꝑib. diuine ꝯtem¬
plationi. misticarũ rerũ enodati¬

Expanded text:
narravit eam, quo veritatis ac disnarravit eam, quo veritatis ac discretionis ratio poposcit. Ille ad audita miratur, et subventionem plenam pollicetur. Praecepit itaque ut subventionis ipsius effectum mium insalubris, sed praecipue peregrinis hominibus erat, Joannes quidam nomine, olim monachus Becci, tunc autem abbas coenobii Sancti Salvatoris Telesim, annuente papa suscepit eum ut proprium patrem in sua, et quae in montis vertice sita sano jugiter aere atque tepenti, conversantibus illic habilis exstat. Igitur habitatio nostra in montis erat summitate locata, a turbarum tumultu instar solitudinis vacua. Quod Anselmus advertens, ex spe futurae quietis exhilaratus ait: Haec requies mea, hic habitabo . Ad primum igitur conversationis ordinem quem antequam abbas esset habebat, quemque se in pontificatu positum maxime perdidisse defleba, vitam instituit, sanctis operibus, divinae contemplationi, mysticarum rerum enodati
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinis innucricũ ꝑ magistro ce¬
neamꝰ. & quasi comparẽ uelut al¬
teriꝰ orbis apłicũ ⁊ patriarcham
iure uenerandũ censeamꝰ: ita tñ
excellens menti eiꝰ humilitatis ꝯ¬
stantia p̃sidet. it nec marinis ꝑi¬
cłis. nec longissimis ꝑ egͥnȩ trȩ spa-¬
ciis c̃reri potuerit. quin uestigiis
beati petri ꝓ nr̃e paruitatis ministĩ¬
o se presentare. nosq magis illius
qmͣ illũ nr̃o egentẽ consilio suꝑ
causis suis consulendos a dire stu¬
duerit. Quappt̃ consid̾ate qͦ amo¬
re. qͦ honore suscipiendus sit. ⁊
amplectendus sit. hȩc cũ anselmꝰ
de se. imulto his plura ꝓ sui lau¬
de dici audiret. sicut ipsemet
sepe fateri solebat ñ parũ eru¬
buit. qm̃ se talẽ apud se. qͣlis a
tanto iuiro p̃dicabatur minime
cognouit. Ueruntam̃ erat int̃
uerba tacens. decentiꝰ fore ppen¬
dens ad huiꝰmodi silere qmͣ loqͥ.
Post hȩc de sui aduentꝰ causa per¬
cunctatꝰ apapa: eo sibi mͦ eam

Expanded text:
ciplinis innutritum pro magistro teciplinis innutritum pro magistro teneamus, et quasi comparem vel ut alterius orbis apostolicum, et patriarcham jure venerandum censeamus; ita tamen excellens menti ejus humilitatis constantia praesidet, ut nec marinis periculis, nec longissimis peregrinae terrae spatiis terreri potuerit, quin vestigiis beati Petri pro nostrae parvitatis ministerio se praesentare, nosque magis illius quam illum nostro egentem consilio, super causis suis consulendos adire studuerit. Quapropter considerate quo amore, quo honore suscipiendus sit et amplectendus. Haec cum Anselmus de se, et multo his plura pro sui laude dici audiret, sicut ipsemet saepe fateri solebat, non parum erubuit, quoniam se talem apud se, qualis a tanto viro praedicabatur, minime cognovit. Verumtamen erat inter verba tacens, decentius fore perpendens ad ejus modi silere quam loqui. Post haec de sui adventus causa percunctatus a papa, eo sibi modo
Abbreviated transcription (Latin):
sidias metuebamꝰ fuissemꝰ: ñ nun¬
ꝙͣ uiri ꝯmulierib hospitiũ int᷑re.¬
i ut hominẽ iudere. eiꝰq mereren¬
cur benedictione potiri obnixe
usq ꝓsecutus: lateranͥs ubi tunc
cemporis sũmꝰ pontifex morabat᷑
aduenit. Hunciatur pontifici pa¬
tris aduentꝰ. & ouans iubet illũ
inparte tpsiꝰ sui palatii hospitari.
& d̾e illo indulgere quieci. Mane
confluit ad papam romana nobi¬
litas. & de noui hospitis aduentu
sermo conseritur. Adducit᷑ cũ re¬
uerentia uir inmediũ. & inqua
coram papa decent̃ sedeat sella ꝓ¬
fertur. Ingressus humiliat semo
re ad pecdes summi pontificis. set
statĩ ab ipso erigitur ad osculũ eiꝰ.
Sedet ac ꝓ aduentu illiꝰ letari se apo¬
stolicꝰ cum romana curia dicit.
acclamat curia dicto. Postea silen¬
tio facto: multa inlaudẽ hoĩs papa
gionis illũ ẽe̾ contestans. Et qͥdẽ i¬
quit ita est. Cũq illũ utpote ho¬
minẽ cunctis lib̾aliũ artiũ dis¬

Expanded text:
sidias metuebamus, fuissemus, nonnunsidias metuebamus, fuissemus, nonnunquam viri cum mulieribus hospitium intr ut hominem videre ejusque mererentur benedictione potiri obnixe usque prosecutus, Lateranis, ubi tunc temporis summus pontifex morabatur, advenit. Nuntiatur pontifici Patris adventus, et ovans jubet illum in parte ipsius sui palatii hospitari, et die illo indulgere quieti. Mane confluit ad papam Romana nobilitas, et de novi hospitis adventu sermo conseritur. Adducitur cum reverentia vir in medium, et in qua coram papa decenter sedeat, sella profertur. Ingressus humiliat se pro more ad pedes summi pontificis, sed statim ab ipso erigitur ad osculum ejus. Sedet, ac pro adventu illius laetari se apostolicus cum Romana curia dicit, acclamat curia dicto. Postea silentio facto, multa in laudem hominis papa gionis esse contestans. Et quidem, inquit, ita est. Cumque illum, utpote hominem cunctis liberalium artium dis
Abbreviated transcription (Latin):
ille ille dei ⁊ omiũ bonoꝵ amicꝰ
uir ionĩ religione ꝓbatꝰ ⁊ accep¬
tus: Balduinꝰ ad hȩc. Ille ait ad
archiep̃atũ in aliud regnũ raptꝰ:.
iudi eũ becci. Dr̃ tam̃ bene uale¬
re ubi est.Tunc abbas. Et ualeat
oro. Hȩc dese anselmꝰ dici audienꝰ.
ꝯfestĩ tecto cucullȩ suȩ capitio ca¬
pite. demisso uultu sedebat. Noleba¬
mꝰ enĩ agnosci. ne forte prec̾rente
fama de aduentu tanti uiri. cui¬
uis ꝑicło nr̃a incuria fieremus
obnoxii. Celebratis dehinc inceno¬
bio scĩ michaelis archangłi quod
inmonce sicũ clusa uocat᷑. passio¬
nis ac resurrectionis dnicȩ sollen¬
niis: miter reuersi romã festina¬
uimꝰ. Mirũ dictu. Lauci atq igno¬
ti ꝑ loca ꝑegͥna ibamꝰ. neminẽ ag¬
noscentes. nemini qͥ uel unde esse¬
mꝰ innotescentes: & ecce solus an¬
selmi aspectus madmirationẽ
sui popłos excitabat. eũq eẽ u
rũ uitȩ designabat. Unde cũiam
hospitati etiam int̾ eos quorũ in¬

Expanded text:
 ille Dei et omnium bonorum amicus vir in omni religione probatus et acceptus? » Balduinus ad haec: « Ille ait, ad archiepiscopatum in aliud regnum raptus evidi eum Becci; dicitur tamen bene valere ubi est. » Tunc abbas: « Et ut valeat oro. » Haec de se Anselmus dici audiens, confestim tecto cucullae suae capitio capite, demisso vultu sedebat. Nolebamus enim agnosci, ne forte praecurrente fama de adventu tanti viri cuivis periculo nostra incuria fieremus obnoxii. Celebratis dehinc in coenobio sancti Michaelis archangeli, quod in monte situm Clusa vocatur, passionis ac resurrectionis Dominicae solemniis, in iter reversi Romam festinavimus. Mirum dictu: pauci atque ignoti per loca peregrina ibamus, neminem agnoscentes, nemini qui vel unde essemus innotescentes, et ecce solus Anselmi aspectus in admirationem sui populos excitabat, eumque esse virum vitae designabat. Unde cum jam hospitati etiam inter eos, quorum in
Abbreviated transcription (Latin):
iuria ut sit oriebant᷑: aut ea seda¬
re. auc ciciꝰ sese absentare cura¬
bat. Hisi enĩ ita faceret: tedio af¬
fectus statĩ animo deficiebat.⁊
rebat. Quã consuetudinẽ eiꝰ edo¬
eti: sepe illũ re ipsa cogente deme¬
dio multicudinis eduximꝰ. ꝓponẽ¬
tesq ei aliꝙͣ ex diuina pagina qͦ¬
stionẽ: illico corpꝰ & animũ eiꝰ qͣsi
salubri antidoto medicatũ incõ
culares causas ac pusillanimis
existeret: respondebat. Qui om
pepuli: qualit̃ incausis earũ for¬
tis ⁊ diligens existã : lmmo ueri¬
tatẽ dico ñ m̃tior: qr qnͣdo ipse mͥ
sese importune & ex necessitate
ingerunt: ita mens mea illarũ
horiore concutif᷑. sic̃ infans cum
aliqua t̾ribił iiago uultui eiꝰ ing̾it᷑.
Nec in eaꝵ dispositiõe mag̃ delector.
ꝗͣ puer in ub̃ib matͥs delectat᷑: dũ a¬
lis ac̾ba amaritudine suꝑlitiᷤ ablactat᷑.
Hiᷤ necessitudinbꝰ actꝰ totã domꝰ sue curã

Expanded text:
jurgia, ut fit, oriebantur, aut ea sedajurgia, ut fit, oriebantur, aut ea sedare, aut citius sese absentare curabat. Nisi enim ita faceret, taedio affectus statim animo deficiebat, et urrebat. Quam consuetudinem ejus edocti saepe illum reipsa cogente de medio multitudinis eduximus, proponentesque ei aliquam ex divina pagina quaestionem illico corpus et animum ejus, quasi salubri antidoto medicatum, in coculares causas ac pusillanimis existeret, respondebat: « Qui opepuli, qualiter in causis earum fortis et diligens existam? Imo veritatem dico, non mentior, quia quando ipse mihi sese importune et ex necessitate ingerunt, ita mens mea illarum horrore concutitur, sicut infans, cum aliqua terribilis imago vultui ejus ingeritur. Nec in earum dispositione magis delector, quam puer in uberibus matris delectatur, dum illis acerba amaritudine superlitis ablactatur. » His necessitatibus actus totam domus suae curam
Abbreviated transcription (Latin):
cellenti hmilitate eiꝰ. hoc ꝓ unm¬
sa pacientia eiꝰ. hoc ꝓminia absti¬
nentia eiꝰ dicebat᷑. dictũ accusaba¬
tur. accusatũ damnabat᷑. Prȩcipu¬
e tam̃ inseruando mansuetudi¬
nẽ indiscretionis arguebatur.
ȩccłastica disciplina corriꝑe debue¬
rat. intellecta lenitate eiꝰ insiuiꝰ pͣ¬
uitatib qͣsi licite qͥescebant. uer̃
audita suꝑ his excusatione suia.
nã neminẽ sꝑnebat. nemini raci¬
onẽ ad inqͥsita redde ꝯteninebat:
mox liqͥdo cognoscebat᷑. ipsũ alit̃
quã faciebat minime in calibus
facere debere uel posse. dũ se in re¬
gła uerȩ discretionis uellet absq
nimit̃ ferre neqͥbat. s ꝓposse suo
modis omĩb suã eis p̃sentiã subt᷑¬
hebat. Si qñ aũ calis causa emer¬
gebat. ut ei necessario int̾ẽe̾ opor¬
teret: soli ueritati stud̾e. nulli fiau¬
dẽ. nulli qͦdlibet p̃uidiciũ qnͣtũ
sua int̃ erat paciebat᷑ inferri. Si
uani clamores. si ꝯtentiones. sim

Expanded text:
cellenti humilitate ejus, hoc pro immensa patientia ejus, hoc pro nimia abstinentia ejus dicebatur, dictum accusabatur, accusatum damnabatur. Praecipue tamen in servando mansuetudinem indiscretionis arguebatur, Ecclesiastica disciplina corripere debuerat, intellecta lenitate ejus, in suis pravitatibus quasi licite quiescebant. Verum audita super his excusatione sua, nam neminem spernebat, nemini rationem ad inquisita reddere contemnebat, mox liquido cognoscebatur ipsum aliter quam faciebat, minime in talibus facere debere vel posse, dum se in regula verae discretionis vellet absque nimiter ferre nequibat, sed pro suo posse modis omnibus suam eis praesentiam subtrahebat. Si quando autem talis causa emergebat, ut ei necessario interesse oporteret, soli veritati studere, nulli fraudem, nulli quodlibet praejudicium, quantum sua intererat, patiebatur inferre. Si vani clamores, si contentiones, si
Abbreviated transcription (Latin):
humanis laudibꝰ pascit᷑. crapula
& eb̾etate soꝑitur: hoꝵq similibꝰ
eneruat᷑: ne farie pars maxime
ꝑeat. neqͣꝙͣ cautꝰ inuigilat. Quid
sub abbatis sui imꝑio posit̾. obedi¬
entiam in om̃ibꝰ que sibi scđm dñi
inuingunt᷑ ꝓfessus. sua qnͣtũ inse
est uoluntate nimꝙͣ claustra mo¬
nasteriĩ ꝓ qͦuis scłari negotio egͤ¬
di uolens. huic forte p̃cipit᷑. ut
extra claustrũ ad eustodiendã aliꝙͣ
gccłie uillam eat. Fxeusat se. & ne
fiat obsecrat. Estat abbas insenten¬
tia sua. & ꝑ obȩdientiã uibet ꝑagi
imꝑata. Non audens ille recusare:
paret. Ecce uenit ad molã. necessario
illũ molere oportet. Insur gunt hĩe
inde querelȩ. placita lites. Custodiat
gͦ sapiens monachꝰ farinã suã. eãq
in uas suũ diligenter recipiat. nem
fluuiũ defluat. Quo inqͥs pactoᷤ h¬
chil inanẽ iactanciã agat. nichil qͦd
ds̃ ꝓhibet cuiꝰlibet luc̾ gr̃a faciat.
Obedientiȩ quȩ sibi iniuncta ÷ ita

Expanded text:
tur crapula et ebrietate sopitur, horumque similibus enervatur, ne farinae pars maxima pereat, nequaquam cautus invigilat. Quid sub abbatis sui imperio positus, obedientiam in omnibus quae sibi secundum Deum injunguntur professus, sua quantum in se est voluntate nunquam claustra monasterii pro quovis saeculari negotio egredi volens. Huic forte praecipitur ut extra claustrum ad custodiendam aliquam Ecclesiae villam eat. Excusat se, et ne fiat obsecrat. Perstat abbas in sententia sua, et per obedientiam jubet peragi imperata. Non audens ille recusare  al., excusare, paret. Ecce venit ad molam, necessario illum molere oportet. Insurgunt hinc inde querelae, placita, lites. Custodiat ergo sapiens monachus farinam suam, eamque in vas suum diligenter recipiat, ne in fluvium defluat. Quo, inquis, pacto? Nihil per inanem jactantiam agat, nihil quod Deus prohibet cujuslibet lucri gratia faciat. Obedientiae quae sibi injuncta est ita
Abbreviated transcription (Latin):
piens malũ illoꝵ in bono uinc̾e.
Accam̃ ea quȩ insequenti tẽpore
ȩqͦ auimo colerare. aut sub negli¬
gentiã cad̾e paciebat᷑. S qͥd dicã :
tanca cupiditas ea tẽpestate dñaba¬
tur inm̃tib qͦrũdã. ut nec pacien¬
tia ipfiꝰ deliniti monitiᷤᷤ eiꝰ adqͥesce¬
rent. nec t̾rorib pulsati cecitatẽ
sui cordis exirent. Uerũ de extͣne¬
is ñ multũ forte mirandũ. Ipsi sui
ꝓpͥi ac domestici homines m̃titi sunt
ei. & infideles facti. Animaduerten¬
tes qͥppe mansuetũ. lene. simplex¬
q cor eiꝰ: inpli̾b causis fraudulen¬
ta calliditate ꝯpositisq sermoni¬
illiꝰ iuriᷤᷤ eẽ debebant diminuen¬
tes. ac ex inde sua ñ uire augenteᷤᷤ
qͣ ei fuerant alligati fidẽ ꝑdidere.
Qua de re cũ abaldiuno aliisq fide¬
libꝰ suis nimiȩ simplicitatis mi¬
norisq prudentiȩ familiarit re

Expanded text:
piens malum illorum in bono vincere. piens malum illorum in bono vincere. Attamen ea quae in sequenti tempore aequo animo tolerare, aut sub negligentiam cadere patiebatur. Sed quid dicam? Tanta cupiditas ea tempestate dominabatur in mentibus quorumdam, ut nec patientia ipsius deliniti monitis ejus acquiescerent, nec terroribus pulsati caecitatem sui cordis exuerent. Verum de extraneis non multum forte mirandum. Ipsi sui proprii ac domestici homines mentiti sunt ei, et infideles facti. Animadvertentes quippe mansuetum, lene, simplexque cor ejus, in pluribus causis fraudulenta calliditate, compositisque sermoniillius juris esse debebant diminuentes, ac exinde sua non jure augentes, qua ei fuerant alligati, fidem perdidere. Qua de re cum a Balduino, aliisque fidelibus suis nimiae simplicitatis minorisque prudentiae familiarite
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs cũ ꝓpt̃ t̾ras eccłiȩ qͣs qͥdã mali¬
gni iniuria rege ñ ꝓhibente in¬
uadebant: tũ ꝓ pecuniarũ ex¬
actionib quȩ cotũ regnũ s ma¬
xime suos hoĩes in imm̃sũ deua¬
stabant. tũ ꝓ monastĩoꝵ oppres¬
sionibꝰ qͣs sedare ñ potãt & coti¬
die ad eũ referebant᷑. tũ ꝓ multiᷤᷤ
aliis in hc̃ modũ sepe paciebatur:
hanc eiꝰ qͥetẽ int̾rũpebant. ⁊ alia
quedã meditari cõpellebant. Prẽte
ligebant. diligendo fauebant. fa¬
uendo queq electa de siuis alacͤͦs
rogare. nc̃ pecuniãnc̃ hoc uel illudad
itaq petica obtinentes in p̃sentia
eiꝰ ficta pace aggaudere. retͥbuti¬
ones ⁊ obeqͥa polliceri. alios incon¬
tͣria lapsos. honori eiꝰ detͣhere. ho¬
mines eiꝰ ꝓposse impugnare. in
imm̃sũ minari. Ille aũ inpacien¬
tia sua sciens possid̾e animã suã.
cũ iis qͥ oderunt pacẽ erat pacificꝰ.
u̾ba mansuetudinis & pacis sẽꝑ
reddens impugnatorib suis. cu¬

Expanded text:
 maligni injuria, rege non prohibente, invadebant; tum pro pecunarium exactionibus, quae totum regnum, sed maxime suos homines in immensum devastabant; tum pro monasteriorum oppressionibus, quas sedare non poterat, et quotidie ad eum referebantur; tum pro multis aliis quae in hunc modum saepe patiebatur, hanc ejus quietem interrumpebant, et aliena quaedam meditari compellebant. Praeter eum diligebant diligendo favebant  electa de suis alacres rogare, nunc pecuniam, nunc hoc vel illud ad ue petita obtinentes in praesentia ejus ficta pace adgaudere, retributiones et obsequia polliceri, alios in contraria lapsos honori ejus detrahere, homines ejus pro posse impugnare, in immensum minari. 20. Ille autem in patientia sua sciens possidere animam suam, cum his qui oderunt pacem erat pacificus , verba mansuetudinis et pacis semper reddens impugnatoribus suis, cu
Abbreviated transcription (Latin):
inse reuertunt᷑. uerbi gr̃a. Arant
hoĩes. seminant. metunit. mo¬
lunt. pacificant. comedunt. En
cͥcuitũ suũ mola ꝑ egit. Utrane qͥ¬
escit: ħeqͣꝙͣ. Repecitur enĩ id ip¬
sum. Arat᷑. seminat᷑. metitur. mo¬
lit᷑. fit panis & comedit᷑. ħ fiunt oĩ
anno. & more mole rec᷑runt inid¬
ipsũ. Nideas gͥ hominẽ cuncta oꝑa
sua ꝓt̃reno commodo facientẽ. n¬
chil in eis nͥ cnͣsitoriũ qͥd desid̾a̾ntẽ.
lste qͥdẽ molit qͥa oꝑat᷑. s tota fari¬
nasua qͥ fructꝰ ÷ oꝑis. afluuio id
÷ afluxu scłaris desiderii rapitur
acp̃cipitat᷑. hic cũ infine uite suȩ
molendinũ egressus. atq in do¬
mũ suã reuersus. oꝑũ suoꝵ fructꝰ
manducare uoluerit: nichil inue¬
niet. eo qđ fluuiꝰ correns totum
absorbuit. leumabit gͦ ue misero
mȩt̃nũ. Est aliꝰ qͥ suã ñ omĩmodis fa¬
rinã ꝑdit. qm̃ nunc aliqͣ ꝓ deo ele¬
mosinã facit. nũcadȩccłiam ꝓdei

Expanded text:
in se revertuntur. Verbi gratia: Arant in se revertuntur. Verbi gratia: Arant homines, seminant, metunt, molunt, panificant, comedunt. En circuitum suum mola peregit. Ultrane quiescit? Nequaquam. Repetitur enim idipsum. Aratur, seminatur, metitur, molitur, fit panis et comeditur. Haec fiunt omni anno, et more molae recurrunt in idipsum. Videas ergo hominem cuncta opera sua pro terreno commodo facientem, nihil in eis nisi transitorium quid desiderantem. Iste siquidem molit quia operatur; sed tota farina sua, qui fructus est operis, fluvio, id est a fluxu saecularis desiderii rapitur ac praecipitatur. Hic cum in fine vitae suae molendinum egressus, atque in domum suam reversus, operum suorum fructus manducare voluerit, nihil inveniet, eo quod fluvius torrens totum absorbuit. Jejunabit ergo, vae misero in aeternum. Est alius qui suam non omnimodis farinam perdit, quoniam nunc aliquam pro Deo eelemosynam facit, nunc ad ecclesiam pro Dei
Abbreviated transcription (Latin):
riq desidero: placito. litigo. nec mͥ
forsan magnȩ cure ⁊ si alii ꝑdunt.
in meo lucro. Quapt̃ fere cogorde¬
sꝑare. dñ ea quȩ reliqͥ cũ tot pecca¬
tis uideor administiare. Ad hȩc an¬
selmꝰ tali sub exẽplo refpondit. To¬
ta uita hominũ comꝑari potest
molendino suꝑ p̃cipitẽ fluuium
constituto. Sit gͥ in hoc molendine
ad manũ hõĩs molens mola. quaqͥ
molunt. alii sic suã farinã neglig̃o
ut tota influuiũ labat᷑ ac defluate
alii parte retenta parcẽ in p̃ceps
ire sinant. alii cotã colligant atq
insua cꝰtodia condant. hoꝵ: scilices
qͥ nichil sibi de farina scruauit.
qͥd inuesꝑe comedat ñ habebit. Qui
parũ retmnuit: ꝓportione sua pa¬
rũ inueniet. qͥ totã collegit. large
assimilet᷑ ut dixi uita hõmũ. Obola
actus illoꝵ. Ham sic̃ mola dũ aliqͥ
molit in circuitu ducit᷑ ⁊ cͥcũdu¬
eta simili cursu sepe reducitur:
sic & actu humani qͥbꝰq temꝑib

Expanded text:
rique desidero, placito, litigo, nec mihi rique desidero, placito, litigo, nec mihi forsan magnae curae est si alii perdunt in meo lucro. Quapropter fere cogor desperare, dum ea quae reliqui cum tot peccatis videor administrare. » Ad haec Anselmus tali sub exemplo respondit: « Tota vita hominum comparari potest molendino super praecipitem fluvium constituto. Sit igitur in hoc molendino ad manum hominis molens mola, qua qui molunt alii sic suam farinam negligunt, ut tota in fluvium labatur ac defluat, alii parte retenta partem in praeceps ire sinant, alii totam colligant atque in sua custodia condant. Horum scilicet qui nihil sibi de farina servavit, quid in vespere comedat non habebit. Qui parum retinuit, pro portione sua parum inveniet. Qui totam collegit, large assimiletur, ut dixi, vita hominum; molae actus eorum. Nam sicut mola, dum aliquid molit, in circuitu ducitur, et circumducta simili cursu saepe reducitur; sic et actus humani quibusque temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
sedens. mͦ desacta quȩ corã eo lege¬
batur leccione macia loqñdi sũp¬
ta conuescentes edificabat. mͦ ex sua
parte sac̃ nerba edissitens. loco sa¬
cre lectionis p̃sentiũ mentes instru¬
eb̾at. mͦ de aliq̃ re utili uel necessa
bat. huiꝰ rei cognoscende gr̃a qͦd
leuiꝰ occrit exempli causa unũ
subiciã. ñ quo ulla doctͥne illiꝰ essi¬
cacia ꝑ hoc designet᷑. s ut in qͥbꝰ lin¬
solita fuerit paulisꝑ intimet᷑. Uenit
adeũ quadã inice qͥdã ex seculari ui¬
ta monachꝰ factus. consiliũ de iuta
sua flagitans. hic cũ alias familiariꝰ
ei locutus fiusset: int̾ pnͣdendum
opportunitate potit᷑: dixit qi cñ se
inuita singłari teneret: intellexit
ñ rectũ suisse iter siũ ꝑ gendi ad
madordinẽ monachoꝵ. sꝑans me
ibi posse penitꝰ intendere uitȩ ꝑͥen¬
ni ideo. Ecce aũ exp̃cepto abbatis
mei scłarib negotiis intendo. ⁊ dũ
res eocłie concra scłares defend̾e tue¬

Expanded text:
sedens, modo de sacra quae coram eo legesedens, modo de sacra quae coram eo legebatur lectione, materia loquendi sumpta, convescentes aedificabat, modo ex sua parte sacra verba edisserens loco sacrae lectionis praesentium mentes instruebat, modo de aliqua re utili vel necessarbat. Hujus rei cognoscendae gratia, quod levius occurrit exempli causa unum subjiciam, non quo ulla doctrinae ejus efficacia per hoc designetur, sed ut in quibus linsolita fuerit, paulisper intimetur. 12. Venit ad eum quadam vice quidam ex saeculari vita monachus factus, consilium de vita sua flagitans. Hic cum alias familiarius ei locutus fuisset, inter prandendum opportunitate potitus dixit, quia cum se in saeculari vita teneret, intellexit non rectum fuisse iter suum pergendi ad ad ordinem monachorum, sperans me ibi posse penitus intendere vitae perenni et Deo. Ecce autem ex praecepto abbatis mei saecularibus negotiis intendo, et dum res Ecclesiae contra saeculares defendere tue
Abbreviated transcription (Latin):
necessariarũ rerũ cenuitate labo¬
rantes: datis qͥbꝰ opꝰ habebant ab
in oꝑia releuari. Nec ista largitas so¬
lũmꝰ monachoꝵ seu clericoꝵ pemi¬
riã subleuabat.s. iinqͦsq laicos ea
indigentes. ea sibi sobueniri pecen¬
tes. ꝓposse. iñ nunꝙ̃ ultra posse pu
patris reddnde bat. Quotiens añ oppor¬
cuntas sese p̃bebat: uiremotione
came re suꝵ locũ secedere. solusq cȩ¬
lestib studũs consuenerat in hectre.
Unde fidei xͥane telo cõmotus: egͥre¬
guĩ & ꝓ illi tẽꝑis statu ꝑ necessariũ
opꝰ deicarnatione uerbi composu
le gratiose suscipiens: ac muinci¬
bili ueritatis racione subnixũ in¬
telligens intanta auctoritate ha¬
biut. ut post modũ contra grecos
inconcilio barensi cuiꝰ suo loco m̃¬
cio fiet disputans inde robur suȩ
dispucationis assumeret. ⁊ꝙͣ dãna¬
bilis fuerit error eoꝵ in hoc qđ sp̃m
qd ipse anselmiꝰ adrefectionẽ corꝑiᷤᷤ

Expanded text:
necessarium rerum tenuitate labonecessarium rerum tenuitate laborantes, datis quibus opus habebant, ab inopia relevari. Nec ista largitas solummodo monachorum seu clericorum penuriam sublevabat, sed et in quosque laicos ea indigentes ea sibi subveniri petentes pro posse, et nonnunquam ultra posse pii Patris redundabat. 10. Quoties autem opportunitas sese praebebat, in remotiorem camerae suae locum secedere, solusque coelestibus studiis consueverat inhaerere. Unde fidei Christianae zelo commotus egregium et pro illius temporis statu pernecessarium opus De Incarnatione Verbi composuile gratiose suscipiens, ac invincibili veritatis ratione subnixum intelligens, in tanta auctoritate habuit, ut postmodum contra Graecos in concilio Barensi, cujus suo loco mentio fiet, disputans inde robur suae disputationis assumeret, et quam damnabilis fuerit error eorum in hoc, quod quod ipse Anselmus ad refectionem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
magno se consolatũ repucaret. Seo
& hoc partĩ iemotio uillarũ suarũ.
partim usus ꝙ institutio anteces
num. sine qͥbꝰ eũ eẽ pontificalis honor
ñ sinebat: illi adimebat. es̃iq ꝑuil¬
las suas ire. ac mibi degert compel¬
lebat. Pit̾ea a cantuaram assidue in¬
colent hoĩes fiuexaduectione ni¬
ctualiũ oppido grauarent᷑. & insuꝑ
ap̃positis ut sepe contingebat multẽ
ex causis oppressi siquẽ int̃pellarent
nunꝙͣ p̃sentẽ haberent: magis ac
magis oppressi indestructionẽ sundi¬
tus irent. Hullo tam̃ loco ueltẽpore
sine suis monachis & dericis erat. us
duntaxat ex ceptis qͥ ad cũ exdinersiᷤ
locis c̃fluentes raro drerant. Om̃s et¬
eñ ad se uenientes dulci alatͥtace sus¬
cipiebat. & cuiq ꝓsi negotii q̃lita¬
te esficacit᷑ iespondebat. Uideres si¬
qͥdẽ istos scͥpt᷑atũ sententiis acq̃stiom¬
b inuoluto: mox ratione ꝓposita
ne nutantes ñ segniꝰ informari illos

Expanded text:
magno se consolatum reputaret. Sed magno se consolatum reputaret. Sed et hoc partim remotio villarum suarum partim usus et institutio antecessnum, sine quibus eum esse pontificalis honor non sinebat, illi adimebat, eumque per villas suas ire ac inibi degere compellebat. Praeterea si Cantuariam assidue incoleret, homines sui ex advectione victualiappositis, ut saepe contingebat, multis ex causis oppressi si quem interpellarent, nunquam praesentem haberent; magis ac magis oppressi in destructionem funditus irent. Nullo tamen loco vel tempore sine suis monachis et clericis erat. His duntaxat exceptis, qui ad eum ex diversis locis confluentes raro deerant. Omnes etenim ad se venientes dulci alacritate suscipiebat, et cuique pro sui negotii qualitate efficaciter respondebat. Videres siquidem istos Scripturarum sententiis ac quaestionibus involutos mox ratione proposita ne nutantes non segnius informari, illos
Abbreviated transcription (Latin):
matur. ominoq sibi male ⁊: ita
ugͣta ac singłaris uitȩ meȩ consola¬
tio. Quando uͦ remotus auobis int̃
scłares conuersor: hic in de uariar̃
me causarũ incursus dilacerant.
modi eẽ. ꝓcreet inmane dispen¬
diũ anime meȩ. Ad qd̾ uerbum
licet alludens ut dixi cȩꝑit. ama¬
rissime flens ab inferens ait. Sed
queso miseremini mei miseremini
mei saltẽ uos amici mei. qr mamis
dñi tetigit me. Qmia gͦ intali conu̾¬
satione magnoꝑe respirabat: ea cͥ
deficiente grauit̃ suspirabat. Dm̃
testor me sepe illũ sub ueritatis te¬
stimonio audisse ꝓtestantẽ. qđ li¬
bentiꝰ uellet in congregatione mo¬
nachoꝵ loco pueri inter pueros
sub iuirga magistͥ pauere. qmͣ ꝑ
astoralẽ curã totibritanniȩ p̃latus
in conuentu popłoꝵ cathedrȩ pon¬
tificali p̃sidere. fõite dicet aliquis.
Si cambonũ. cam iocundũ erat iliha¬
bitait cũ monachis. cur ñ continue
habitabat cantuariȩ cũ suis: Ad
qđ ego. Si hoc solũ sibi possibile eẽt.

Expanded text:
quoque sibi male est; ita et grata ac singularis vitae meae consolatio. Quando vero, remotus a vobis, inter saeculares conversor, hinc inde variarum me causarum incursus dilacerant, modi esse procreet immane dispendium animae meae. » Ad quod verbum licet alludens, ut dixi, coepit amarissime flens subinferre, et ait: « Sed, quaeso, miseremini mei, miseremini mei, saltem vos amici mei, quia manus Domini tetigit me . » Quia ergo in tali conversatione magnopere respirabat, ea sibi deficiente graviter suspirabat. Deum testor me saepe illum sub veritatis testimonio audisse protestantem, quod libentius vellet in congregatione monachorum pueri loco inter pueros sub virga magistri pavere, quam per pastoralem curam toti Britanniae praelatus in conventu populorum cathedrae pontificali praesidere. 9. Forte dicet aliquis: Si tam bonum tam jucundum erat illi habitare cum monachis, cur non continue habitabat Cantuariae cum suis? Ad quod ego: Si hoc solum sibi possibile esset,
Abbreviated transcription (Latin):
audiebat᷑. qmͣ deuotiꝰ ad suȩ ut sꝑa¬
bat cumulũ retributionis quȩ di¬
cebat oꝑe exercebant᷑.: inc̃ e conuer¬
secłm dm̃ uixta pͥstinũ morẽ intti¬
suȩ ut reputabat detͥmentũ met¬
cedis audire uelle. Accesserant ill
inaugmentũ mali sui crudeles
nantiũ detĩora inposterũ pollicea¬
tiũ curcũq̃q deconantes. Sciebatͥ
illũ exasꝑaret ullo ingenio facer
posset. Alultis itaq ac diuersis inm¬
riarũ ꝓcellis fatigabat᷑. ⁊ nullat̃¬
reni honoris uel cõmodi suauiti¬
te unde consolanẽ hab̾et fouebaĩ
Uerũ salua in om̃ĩbꝰ & ad om̃s in
cũ respirabat abhis & magnoꝑe
consolabat᷑. si qndo se monachor
claustro inferre. & quȩ insticutio
uitȩ ipsoꝵ expecebat corã eis effa¬
ri ualebat. Quod ipse quadã uice
cipitulo eoꝵ p̃sidens. & ex more de
huiꝰmõi lib̾iꝰ agens: dicenddi fine cõ¬
pleco iocunda hilaritate alludens
iocosa comꝑatione innocuit dicẽs.

Expanded text:
audiebatur, quam devotius ad suae, ut speraaudiebatur, quam devotius ad suae, ut sperabat, cumulum retributionis, quae dicebat, opere exercebantur: et nunc e conversecundum Deum juxta pristinum morem intesuae, ut reputabat, detrimentum mercedis, audire velle. Accesserant istis in augmentum mali sui, crudelesnantium deteriora in posterum pollicentium circumquaque detonantes: sciebaturillum exasperaret ullo ingenio facere posset. Multis itaque ac diversis injuriarum procellis fatigabatur, et nulla terreni honoris vel commodi suavitate, unde consolationem haberet, fovebatur. 8. Verum, salva inicum respirabat ab his, et magnopere consolabatur, si quando se monachorum claustro inferre, et quae institutio vitae ipsorum expetebat, coram eis effari valebat. Quod ipse quadam vice capitulo eorum praesidens, et ex more de hujusmodi liberius agens, dicendi fine completo, jucunda hilaritate alludens, jocosa comparatione innotuit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
sicurũ sua benedictione ꝓsecu¬
turꝰ. Qui transitꝰ dũ uento obstan¬
te differt᷑: anselmꝰ opportumim
tempꝰ se nactũ existimans. regem
ꝓ eccłiarũ quȩ de die in diẽ destru¬
ebant᷑ releuatione. ꝓxp̃iane legiᷤᷤ
q̃ inmultis molabatur renouatio
dine hominũ cotidie nimis corrũ¬
pebant᷑ correctione cepit int̃pella¬
re. Que omia ipse magna cũ indig¬
natione suscipiens. nec se causa
illiꝰ quicꝗͣ de omĩb actum fore
ꝓtestans: hominẽ discedere. nec
se transfretaturũ dutiꝰ ibi expecta¬
re iratus p̃cepit. Consid̾ans ansel¬
mꝰ post hȩc qͥd qͥetis ꝑdiderit. qͥd labi¬
ris inuenerit: anxiatus spũ. & uehe
menti dolore attritꝰ. Ducebat eñĩ añ
occłos mentis suȩ qualẽ in pͥoratiri
abbatia positꝰ uitã agere solebat. ꝙͣ
scilicet iocunde indĩ  ꝓxinu carita¬
te qͥescebat ac delectabatur. quã de¬
uote uerba uitȩ loguens ab om̃ĩbus

Expanded text:
siturum sua benedictione prosecusiturum sua benedictione prosecuturus. Qui transitus dum vento obstante differtur, Anselmus opportunum se tempus nactum existimans, regem pro ecclesiarum quae de die in diem destruebantur relevatione, pro Christianae legis quae in multis violabatur renovationdine hominum quotidie nimis corrumpebantur, correctione coepit interpellare, quae omnia cum magna indignatione suscipiens, nec se causa illius quidquam de omnibus acturum fore protestans hominem discedere, nec se transfretaturum diutius ibi exspectare iratus praecepit. 7. Considerans Anselmus post haec quid quietis perdiderit, quid laboris invenerit, anxiatus est spiritu, et vehementi dolore attritus. Ducebat enim ante oculos suae mentis qualem in prioratu et abbatia positus vitam agere solebat, quam scilicet jucunde in Dei et proximi charitate quiescebat ac delectabatur, quam devote verba vitae loquens ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nate plebis multitudinẽ repꝑis¬
set. anmaduertit se cupitũ iter
factũ est hoc freqñtiꝰ. ⁊ nunc hac
nunc illac nesciens qͦ iret erioneus
ferebatur. Popłs autẽ qui eũ sic se
habentẽ intuebat᷑: qͥdnã hab̾et mi¬
pibat᷑. Atubi ministri pontificis
uas cͥsinatis ꝑditũ esse cognouerũt:
confusi & tumultuantes discurrũt.
qͦd ꝑditũ erat hinc inde querunt.
ignorantes aquo uel ubi id certo
querere debeant. Rumor damni
fertur inpopłm. & opinio multoꝵ
cadit inerroneũ dericũ. Capitur.
⁊i sub cappa illiꝰ uas abreptũ inue¬
nitut. Refert᷑ antistiti qđ actum
erat. At ipse modesto uultu. m̃te
tranqͥlla statĩ uissit culpã ignosci.
& clericũ ad sua librũ dimiti. Tc̃
ille it̃ qd̃ fuito gͣuatus nullatenꝰ
tenere sciebat. liber illico et nichil
hesitans ingressus agebat. Post hȩc
paucis diebꝰ int̾̃positis mandat᷑
ad curiã ire anselmꝰ. regẽ mare tͣn¬

Expanded text:
natae plebis multitudinem reperisnatae plebis multitudinem reperisset, animadvertit se cupitum iter Factum est hoc frequentius, et nunc hac nunc illac nesciens quo iret erroneus ferebatur. Populus autem qui eum sic se habentem intuebatur, quidnam haberet mirabatur. At ubi ministri pontificis vas chrismatis perditum esse cognoverunt, confusi et tumultuantes discurrunt, quod perditum erat hinc inde quaerunt, ignorantes a quo vel ubi id quaerere certo debeant. Rumor damni fertur in populum, et opinio multorum cadit in erroneum clericum. Capitur, et sub cappa illius vas abreptum invenitur. Refertur antistiti quod actum erat. At ipse modesto vultu, menteque tranquilla statim jussit culpam ignosci, et clericum ad sua liberum dimitti. Tunc ille iter quod furto gravatus nullatenus tenere sciebat, liber illico et nihil haesitans ingressus agebat. 6. Post haec, paucis diebus interpositis, mandatur ad curiam ire Anselmus, regem mare tran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta c̃. Uocauit multos. & misit seruũ
suũ hora cenȩ dicere inuitatis it
uenirent qr iã parata sunt omĩa. Et
ceꝑunt simul om̃s excusare. Dehine
cũ se regali euriȩ inatiuitate dm̃ iħu
p̃sentasset. ⁊ honorifice a rege suscep¬
tus pͥmos tres dies festiuitatis entare
boli hominũq maloꝵ: mutatus est
animꝰ regis contra eũ: eo qđ ipse spo¬
liatis hominibꝰ suis mile libras de
suȩ gratus dare noluit. ⁊ ita pͥncipe
turbato acuria discessit. Ueniens aũ
muillã suã quȩ herga uocat᷑. dedi¬
cauit ibi eccłiam ad parrochiã ꝑtinẽ¬
tẽ. qmͣ qͥdc̃ antecessor eiꝰ lanfrancus
construxerat. s obitu p̃uentꝰ dedica¬
re neqͥuerat. Ad qmͣ dedicationẽ qͥ¬
dam clericꝰ int̃ alios de londonia ue¬
niens. seq inter clericos uiriqͣsi ad
cõministrandũ mittens: cͥsmato¬
riũ pontificis clam surripuit. ⁊m
turbã mersus fugam arripuit.
dũ gͥ iter qł lundoniã ducit in¬
giebat festinare. Sed cũ rediens adu¬

Expanded text:
servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent, quia jam parata sunt omnia. Et coeperunt simul omnes excusare . Dehinc cum se regali curiae in Nativitate Domini Jesu praesentasset, et honorifice a rege susceptus, primos tres dies festivitatis circa rboli hominumque malorum mutatus est animus regis contra eum, eo quod ipse spoliatis hominibus suis mille libras densuae gratiis dare noluit, et ita principe turbato a curia discessit. 5. Veniens autem in villam suam, quae Berga vocatur, dedicavit ibi ecclesiam ad parochiam pertinentem, quam quidem antecessor ejus Lanfrancus construxerat, sed obitu praeventus dedicare nequiverat. Ad quam dedicationem quidam clericus inter alios de Londonia veniens, seque inter clericos viri quasi ad comministrandum mittens, chrismatorium pontificis clam subripuit, et in turbam mersus fugam arripuit. Dum igitur iter, quod Londoniam ducit, ingiebat festinare. Sed cum rediens adu
Abbreviated transcription (Latin):
lia regiam dignitatẽ neqͣ qmͣ uece¬
bant. sinito colloqͥo: diuisi abmui¬
cẽ st̃. & de eccłiȩ suȩ nego eiis eaui¬
ce ab anselmo nichil actum. Dem¬
de cestrã ad comitẽ abiit. acinpar¬
tib illis degere ꝑ plures dies gxne¬
cessitate compulsus est. Interea ret
Willelmꝰ gͣui languore corripitur.
& pene ad extrema ꝑducit᷑. Suade¬
tur ei int̃ alia apͥncipib. ut dema¬
tre tociꝰ regni ȩccłia uidelicet can¬
ille consilio. ⁊ anselimũ in hoc opꝰ
dignissimũ fore ꝓnuntiat. Accla¬
laudat clerus. i popłs om̃is. nec reso¬
nat ibi ulla contradictio cuꝰlibet
hominis. Audit hec ille. ⁊ fere usq
ad ȩxanimationẽ sui ꝯtͣdicit. relu¬

Expanded text:
lia regiam dignitatem nequaquam decelia regiam dignitatem nequaquam decebant. Finito colloquio divisi ab invicem sunt, et de Ecclesiae suae negotiis ea vice ab Anselmo nihil actum est. 2. Deinde Cestram ad comitem abiit, ac in partibus illis degere per plures dies ex necessitate compulsus est. Interea rex Wilhelmus gravi languore corripitur et pene ad extrema perducitur. Suadetur ei inter alia a principibus ut de matre totius regni, Ecclesia videlicet Canille consilio, et Anselmum in hoc opus fore dignissimum pronuntiat. Acclalaudat clerus et populus omnis, nec resonat ibi ulla contradictio cujuslibet hominis. Audit haec ille, et fere usque ad exanimationem sui contradicit, relu
Abbreviated transcription (Latin):
tue uirginis mariȩ cantuariam
tienit. ybi cũquasi exp̃sagio fut᷑o¬
rũ multi & monachi ⁊ laici c̃cla¬
marent illũ archiep̃m fore: sũmo
mane a loco discessit. nec ullo pa¬
cto adqͥescere petentibꝰ ut ibi festũ
celebraret uoluit. Uenienti autẽ
ei ad curiam regis: optimates qͥq
alacres occurrunt. magnoq ipsũ
cũ honore suscipiunt. Rex iꝑse
solio exilit. & ad hostiũ domꝰ uro
gaudens occurrit. Ac in oscula
ruens: ꝑ dexterã eũ ad sedẽ suã
ꝑducit. Consident. ilȩta interĩ
quedã int̃ se uerba ꝑmiscent.
Deinde anselmꝰ secreciꝰ cũ rege act᷑¬
rus: cȩc̃os secedere monet. Omissiᷤ
gͥ monasterii sui causis ꝓ qͥbꝰ ma¬
xime illuc uenisse putabat᷑: re¬
gem deiis quȩ fama de eoferebat
anselmꝰ arguere cepit. nec qͥcqmͣ
eoꝵ quȩ illi dicenda esse sciebat.
silentio pressit. Pene. ⁊ enĩ tociꝰ re¬
gni homines om̃s talia cotidie nẽ
clam nc̃ palam de eo dicebant. qͣ¬

Expanded text:
tuae virginis Mariae Cantuariam venit. Ubi cum quasi ex praesagio futurorum multi et monachi et laici conclamarent illum archiepiscopum fore, summo mane a loco discessit, nec ullo pacto acquiescere petentibus, ut ibi festum celebraret, voluit. Venienti autem ei ad curiam regis, optimates quique alacres occurrunt, magnoque ipsum cum honore suscipiunt. Rex ipse solio exsilit, et ad ostium domus viro gaudens occurrit, ac in oscula ruens per dexteram eum ad sedem suam perducit. Consident, et laeta interim quaedam inter se verba permiscent. Deinde Anselmus secretius cum rege acturus caeteros secedere monet. Omissis igitur monasterii sui causis, pro quibus maxime illuc venisse putabatur, regem de his quae fama de eo ferebat Anselmus arguere coepit, nec quidquam eorum quae illi dicenda esse sciebat, silentio pressit. Pene etenim totius regni homines omnes talia quotidie nunc clam nunc palam de eo dicebant, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ signũ crucis erecta maltũ dex¬
tera eclere coactus est. Mirabile di¬
ctui. Non pͥꝰ manũ extenderat. quã
inse incendiũ retorqueri. flammas
deficere cerneres. & ita ut domũ eti¬
am qmͣ uorare ceꝑant semiustã re¬
linquerent. Igit᷑ anselmꝰ ꝓpt̃ multas
rationes quȩ int̾uenerant ñtum
consenserat electioni quȩ dese facta
fuerat ut pontifex fieret: s tamen
detinente illũ rege morabat᷑ in an¬
glia. conuersante cũ eo exiussu regiᷤᷤ
prȩfato gundulfo rofensi ep̃o. ⁊ eiꝰ
quȩq opus erant ministrante. Ab¬
latis aũ de medio rationibꝰ illis: tan¬
dẽ post longũ tẽporis spatiũ obedi¬
entia simulac necessitate contrictꝰ
consensit. ⁊ pͥdie nonas dec̃ebris de¬
bito cũ honore ab omĩb ep̃is angliȩ.
cantuariȩ consecratꝰ est. In qͣ consec᷑

Expanded text:
ignem signum crucis, erecta in altum dexignem signum crucis, erecta in altum dextra, edere coactus est. Mirabile dictu. Non prius manum extenderat, quam in se incendium retorqueri, flammas deficere cerneres, ita ut domum etiam quam vorare coeperant, semiustam relinquerent. 4. Igitur Anselmus, propter multas rationes quae intervenerant, nondum consenserat electioni quae de se facta fuerat ut pontifex fieret; sed tamen detinente illum rege morabatur in Anglia, conversante cum eo ex jussu regis praefato Gundulpho Roffensi episcopo, et ei quae opus erant ministrante. Ablatis autem de medio rationibus illis, tandem post longum temporis spatium, obedientia simul ac necessitate constrictus consensit, et prid. Non. Decem. debito cum honore ab omnibus episcopis Angliae, Cantu
Abbreviated transcription (Latin):
ma dñica quadragesunȩ. Insubse¬
qñti aũ festo paschȩ u intoniã an¬
selmꝰ aduenit. ⁊ insuburbio cuutatꝰ
hospitatꝰ est. Una gͥ nocte intecta
suburbii ꝑ incuriam ignis dilabi¬
tur. Quo crescente edificia quoq
passim consumebant᷑. Et iam ignᷤᷤ
idẽ. hospitiũ anselmi consũpt᷑us.
duabꝰ tantũ domib int̃positis ad¬
erat. Quibdam gͥ ea quȩ indomo erant
asportantib: int̃dixit dña domus.
affirmans se nullo mͦ sibi uelsius a¬
liqͥd damni timere. quȩ tantũ hospi¬
tẽ hoc est anselmũ archiep̃m meru¬
isset secum habere. Proqͥbꝰ uerbis bal¬
duinꝰ uir strenuus & monachꝰ muli¬
eri compassus: suasit anselmo ut
hospiti suȩ subueniret. At ille. Ego
inqua re Egredere inqͥt & signũ
crucis igni oppone. arcebit illũ for¬
te ds̃. Respondit. Prome: Nichilz
qd̃ dicis. Egressus tam̃ domũ est ti¬
more incendii ductus. & uisis flã¬
mantibꝰ globis. a uenerabili gun¬
dulfo ep̃o & ab eodẽ baldumo contͣ

Expanded text:
bsequenti autem festo Paschae Wintoniam Anselmus advenit, et in suburbio civitatis hospitatus est. Una igitur nocte in tecta suburbii per incuriam ignis dilabitur. Quo crescente, aedificia quaeque passim consumebantur. Et jam ignis idem hospitium Anselmi consumpturus, duabus tantum domibus interpositis, aderat. Quibusdam igitur ea quae in domo erant asportantibus, interdixit domina domus, affirmans se nullo modo sibi vel suis aliquid damni timere, quae tantum hospitem, hoc est, Anselmum archiepiscopum meruisset secum habere. Pro quibus verbis Balduinus vir strenuus et monachus mulieri compassus, suasit Anselmo ut hospiti suae subveniret. At ille: « Ego in qua re?--Egredere, inquit, et signum crucis igni oppone, arcebit illum forte Deus. » Respondit: « Pro me? Nihil est quod dicis. » Egressus tamen domum est, timore incendii ductus, et visis flammantibus globis, a venerabili Gundulpho episcopo et ab eodem Balduino contra
Abbreviated transcription (Latin):
dentia ꝓ amore martyris celsiu
insigniuit. insignitam auctori¬
zauit. autorizatã meccłia dei
legi cantariq instituit. nomq
martyris hac inparte ñ parum
ad agenda ꝓpt̃quȩ uenerat t̾ras
eccłiȩ beccensis ꝑ angliam adiit.
utilitati monachoꝵ suoꝵ ꝑoĩa

Expanded text:
dentia pro amore illius martyris celsius dentia pro amore illius martyris celsius insignivit, insignitam auctorisavit, auctorisatam in Ecclesia Dei legi cantarique instituit, nomenque martyris hac in parte non parum ad agenda propter quae venerat, terras Ecclesiae Beccensis per Angliam adiit, utilitati monachorum suorum per
Abbreviated transcription (Latin):
q martyrio qͥsquã ambigat. cũ
par causa inmortis ꝑpessione utrũ¬
q detineat: Hȩc me qͥdẽ reueren¬
de pater in qnͣtum ꝑspicere pos¬
sũ rata esse ipsa ratio docet. At tam̃
ur̃e prudentiȩ est. ⁊ me si aliter
sentit ad hoc corrigendo reuoca¬
re. & quid potissimum intanta
re sentiendum sic. eccłiȩ dei do¬
cendo monstrare. Ad quod lanfran¬
cus. Fateor inqͥd subtilem ꝑspica¬
ciam & ꝑspicacẽ subtilitatẽ inge¬
niitui uehem̃ter approbo & uene¬
ror.firmaq ratione tua edoctus.
beatum alfegum ut ut uere mag¬
gnum & głosum martyrem xp̃i de¬
inceps me colere ac uenerarier
corde gr̃a dei iuuante confido.
Quod ipse postmodum deuote
executus est. qͥn & historiam uice
ac passionis eiꝰ diligenti studio
fieri p̃cepit. Quã quidẽ histori¬
am ñ solum plano dictamine ad
legendum. uerũ etiã musico
modulamine ad canendũ a ioc̃¬
de memorie osb̾no cantuarien¬
sis eccłiȩ monacho ad p̃ceptum
illius nobilit edicã: ipse sua pru¬

Expanded text:
 martyrio quisquam ambigat, cum par causa in mortis perpessione utrumque detineat? Haec me quidem, reverende Pater, in quantum perspicere possum, rata esse ipsa ratio docet, attamen vestrae prudentiae est, et me si aliter sentit ab hoc corrigendo revocare, et quid potissimum in tanta re sentiendum sit, Ecclesiae Dei docendo monstrare. » Ad quod Lanfrancus: « Fateor, inquit, subtilem perspicaciam, et perspicacem subtilitatem ingenii tui vehementer approbo et veneror, firmaque ratione tua edoctus beatum Elfegum ut vere magnum et gloriosum martyrem Christi deinceps me colere et venerari ex corde, gratia Dei juvante, confido. » Quod ipse postmodum devote exercitus est, quin et historiam vitae ac passionis ejus diligenti studio fierit praecepit. Quam quidem historiam non solum plano dictamine ad legendum, verum etiam musico modulamine ad canendum a jucundae memoriae Osberno Cantuariensis Ecclesiae monacho ad praeceptum illius nobiliter editam, ipse sua pru
Abbreviated transcription (Latin):
mos suos scãdalirare. Quã obrem
longe fuit ab eo illudue. qͦd dñsmi.¬
natur ei ꝑ quẽ scandalũ uenit.
hec inmerito ut reor inter marcy¬
res computat᷑. qui ꝓ tanta iusti¬
cia mortem sponte sustinuisse
ueracit᷑ p̃dicatur. Nam & beatuᷤ
ioħs baptista qͥ precipuus martiyr

Expanded text:
mos suos scandalizare. Quamobrem mos suos scandalizare. Quamobrem longe fuit ab eo illud Vae quod Dominus minatur ei per quem scandalum venit. Nec immerito, ut reor, inter martyres computatur, qui pro tanta justitia mortem sponte sustinuisse veraciter praedicatur. Nam et beatus Joannes Baptista, qui praecipuus martyr
Abbreviated transcription (Latin):
mantibus. ciuesq innocuos atͦti
morce necantib xp̃iana liberta¬
te obsistere. eosq asua insidelicate
conuertere nisus est: abeis captus.
⁊ crudeli est examinatione occisus.
Sed anselmꝰ ut uir prudens uiro pra¬
denti᷑ iuxta int̾rogationẽ sibi ꝓ¬
positam simpliciter ita respondit
dicens. Palam est quod is qͥ ne leue
qͥdem contra dm̃ ꝑeccatum admit¬
cat mori ñ dubicat: multo maxi¬
me mori non dubitaret. pͥusqmͣ
aliquo graui peccato dm̃ exacer¬
baret. Et reuera grauiꝰ peccatum
uidetur esse xp̃m negare. quam
quẽlibet terrenũ dnm ꝓ redẽpti¬
one uite sue homines suos per
ablationẽ pecume illoꝵ ad mo¬
dicum grauare. Sed hoc qͦd minꝰ
est: alfegus noluit facere. Mulco
igit᷑ minus xp̃m negaret. si uesa¬
na manꝰ eũ ad hoc mortẽ inten¬
tando constringeret. Unde dacur
intelligi mira in pectus eiꝰ uistici¬
am possedisse. qñ uitam suã ma¬
luit dare. quã spreta caritate ꝓxi¬

Expanded text:
mantibus, civesque suos atroci mantibus, civesque suos atroci morte necantibus, Christiana libertate obsistere, eosque a sua infidelitate convertere nisus est, ab eis captus et crudeli exanimatione est occisus. Sed Anselmus, ut vir prudens, viro prudenti juxta interrogationem sibi propositam simpliciter ita respondit, dicens: « Palam est quod is qui ne leve quidem contra Deum peccatum admittat, mori non dubitat, multo maxime mori non dubitaret, priusquam aliquo gravi peccato Deum exacerbaret. Et revera gravius peccatum videtur esse Christum negare, quam quemlibet terrenum dominum, pro redemptione vitae suae, homines suos per ablationem pecuniae illorum ad modicum gravare; sed hoc quod minus est Elphegus noluit facere. Multo igitur minus Christum negaret, si vesana manus eum ad hoc mortem intentando constringeret. Unde datur intelligi, miram pectus ejus justitiam possedisse, quando vitam suam maluit dare, quam, spreta charitate, proxi
Abbreviated transcription (Latin):
suo tempore gradui archiep̃atꝰ
p̃sidens ibidem. Hunc ñ mͦ inter
scõs uerũ & int̃ martires nume¬
rant. licet eũ ñ ꝓ confessione no¬
minis xp̃i. s quia pecunia se re¬
dimere noluit occisum ñ negẽt.
Nam cũ illũ ut uerbis utar an¬
gloꝵ emuli eiꝰ & inimici dei pa¬
gani cȩpissent: & tũ ꝓreuerentia
illiꝰ ei potestatẽ se reclimendi con¬
cessissent: iminensam ꝓhoc ab eo
pecuniã expetiuerint. Quã qͥa mil¬
lo potãt pacto habere. nͥ homines
suos eoꝵ pecunia spoliaret. & nõ¬
nullos forsitan inuise mendicita¬
ti subiugaret: elegit uitam ꝑdere.
quã eam tali mͦ custodire. Quid hĩc
igit᷑ cua fr̃nitas sentiat. audire de¬
sidero. Et quidẽ ille sicuti nouus
angliȩ ciuis hȩc sũmatĩ ꝑstrigeis.
anselmo ꝓposuit. At tam̃ causam
necis beati elfigi historialit̃ intuen¬
tes: uidemꝰ non illam solam. sed ali¬
am fuisse ista antiqͥorẽ. Deniq ñ
ideo tantum quia se pecunia redi

Expanded text:
suo tempore gradui archiepiscopatus suo tempore gradui archiepiscopatus praesidens ibidem. Hunc non modo inter sanctos, verum et inter martyres numerant; licet eum non pro confessione nominis Christi, sed quia se pecunia redimere non voluit, occisum non negent. Nam cum illum, ut verbis utar Anaemuli ejus et inimici Dei pagani cepissent, et tamen pro reverentia illius ei potestatem se redimendi concessissent, immensam pro hoc ab eo pecuniam expetiverunt; quam quia nullo pacto poterat habere, nisi homines suos eorum pecunia spoliaret, et nonnullos forsitan invisae mendicitati subjugaret, elegit vitam perdere quam eam tali modo custodire. Quid hinc igitur tua fraternitas sentiat, audire desidero. » Et quidem ille, sicuti novus Angliae civis, haec summatim perstringens Anselmo proposuit. 4. Attamen causam necis beati Elphegi historialiter intuentes videmus non illam solam, sed aliam fuisse ista antiquiorem. Denique non ideo tantum quia se pecunia redim