comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuito cceditore soluit ali no se deniberat.
soluenoum est igitur ei tui debetur uxami
de nomintate ip̃ius S ieuis ꝓcuratori
Comenco libatur quis adebito simlr̾ ⁊ tu¬
tori. Effectus solucionis est. ut ⁊ reus .i. debi¬
libentur. Illud autem no. ꝙ qui diat se:

Expanded text:
invito creditore solvit alii, non se liberat. Solvendum est igitur ei cui debetur, vel alii de voluntate ipsius, sed et eius procuratori solvendo liberatur quis a debito, similiter et tutori. Effectus solutionis est, ut et reus, id est debiliberentur. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nastitur itar obligatio ne ae msm¬
⁊ deista distingue. Quia tũ scribo hiti¬
mithi nõ tredr̃. Si ꝯtra me. tunc sb̾distĩ¬
que. aia aut scribo me obligatum. aut. ali
a ne ułutum. Item sime obsigatum. aut. ad¬
ieita causa aut non. Item si adiecta causa.
ut ẽ ex causa mutiui. uł dotis puta forte n
titus sum a scrpsi metem. in .xx. uxori. cue
nomine dotis abea receꝑami. aut scribelum at

Expanded text:
nascitur literarum obligatio. Et de ista distingue quia, cum scribo alimihi non creditur. Si contra me, tunc subdistingue quia aut scribo me obligatum aut alium a me liberatum. Item si me obligatum, aut adiecta causa aut non. Item si adiecta causa, aut est ex causa mutui aritus sum et scripsi me teneri in XX uxori, que nomine dotis ab ea receperam, aut scribebam t
Abbreviated transcription (Latin):
domum cdificare spondes qiue sta
ante litem ꝯtestatam mora mea purgat
scnii puctione. Cum a ꝯdicione mapit aui
adicio poslibilis est ⁊ honesta. auturposs¬
bir. uit ninonesta. si est impostibis. uxni
uouesta. tunc nulliꝰ momienti est stipineces

Expanded text:
domum edificare spondes? que statante litem contestatam mora in ea purgatur. esenti pactione. Cum a conditione incipit, aut conditio possibilis est et honesta aut impossibilis vel inhonesta. Si est impossibilis vel inhonesta, tunc nullius momenti est stipulatio.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊lrronanis etenia conscupio. codiculus
cit scupcura mula indigens solempnitate
uerboꝵ. s sola restatoris noluntate qualicũ
scapture significacione exꝑssa. cuis unficio
noluntati d definiccorum constat ẽẽ soucutũ¬
adinĩdoꝵsollempiuũ. ita ut quis siabit titu¬
lum emsd scuiꝑcure ⁊ codicillũ ne sicut iute
todicill ꝰ fit uite testamenti ita ꝙła nice codi¬
ut ĩ tlłigi nõ possunt puide ẽ acsi sccipta non
etent.Initimanꝰ usuꝑͣ.ii. łalũ o nonm

Expanded text:
atis, alterna conscriptio. Codicillus est scriptura nulla indigens solennitate verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse suadhibendorum solennium, ita ut qui scribit, titulum eiusdem scripture codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codisunt ut intelligi non possunt, perinde sunt ac si scripta non essent.
Abbreviated transcription (Latin):
quis psumat eccam sibi ꝯmislam ꝓ uienis
qrauare debitis ant las iucui seũ signia
dedere. quib possent ecce obligan dedernen¬
tes sisetus fu̾it actemi ꝑtatum ad louiciom
talium debitoꝵ ectas nontem. Ider oder¬

Expanded text:
quis presumat ecclesiam sibi commissam pro alienis gravare debitis, aut literas alicui seu sigilla concedere, quibus possent ecclesie obligari decernentes, si secus fuerit attentatum, ad solutionem talium debitorum ecclesias non teneri. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
u̾b̾ itaq obligatio ꝯ̃hitur ex introgatione
⁊ rensione. tum quid dau fier uenobstipsa¬
nine. Ee quo due ꝓficiscuntur actiones cam
limterta. Que hec nomie indentitur. qͣsti¬
pulum. apud uet̾es finuũ dicebatur torte
iscipite deitendens. Inutił est stipło dere mi¬
dere sutra. uit religioia ꝙͣ hnmam iris

Expanded text:
bis obligatio contrahitur ex interrogatione et responsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam si incerta. quae hoc nomine inde utitur, qpulum apud veteres firmum dicebatur, forte a stipite descendens. Inutilis est stipulatio de re imde re sacra aut religiosa, quam humani iuris
Abbreviated transcription (Latin):
tã ceponentur. ibcuis usu ꝓħri malligeretur.
In fũma quoq no. ꝙ depoitanus tasemin de¬
ponto custodiam p̾state d qualem in suis uł
extercet. Item si depoitanꝰ apud alium depõt
nenti pena negantis depõitum. ixt ẽ ꝙ ꝯme
ex ꝯ̃ttib descendentes infamant .s. depositi.
mandan. ꝓlcrio. intele. et quatuor ex delc̃s
dicipitur ĩnmia furti doli q. accio tntele ma
Beditor quoq qui ꝑignus accipi
reobligatur qm ⁊ ip̃e de ea ip̃a rece
accepit restitucnda tenetur acone
pignoraticia .s. soluto debito. s qura pign̾
ntnis gr̃a datur ⁊ cebitoris quo magis e
peccuaaxditur ⁊ creditoris quo magis
eimtutolitceditum placuit suffice. ꝙ ad
eamrem custodiencami cxactam diligena
in lemuendisu. int nram ⁊ pͥignus. Nã
pignus est ꝙ datur pp̃ rem credicpn. ed
dum redditur stati pigis aufforoñ
dauero est que primm ꝓirono sdi an¬

Expanded text:
geretur. In summa quoque nota quod depositarius talem in deposito custodiam prestare debet, qualem in suis rebus exercet. Item si depositarius apud alium deponatnenti. Pena negantis depositum hec est, quod ex contractibus descendentes infamant, scilicet depositi, mandati, pro socio, tutele, et quatuor ex delictidiripitur, iniuria, furta, dolique Actio tutele, maeditor quoque qui pignus accepit re obligatur, quia et ipse de ea ipsa re, quam accepit restituenda, tenetur actione pignoratitia, scilicet soluto debito. Sed quia pignus utriusque gratia datur et debitoris quo magis et pecunia creditur et creditoris quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere quod ad eam rem custodiendam, exactam diligentiin loquendi usu inter arram et pignus. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quod dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est que primum pro re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯmodate iti possessionem ⁊ dominiũ re¬
cinenius. mi ⁊̃ pud qu sequestium deponini
custodienda. ut ei reodatur cui fu̾it adindi¬
uoisupra. cepositum est pignus ꝯmodatũ
ad tempus cͣ dmi posinim. depon̾e untem ͥs
uidetur. cum. iliquid netũ tuiti incendii na¬
ufragii cpud alium custodiecausa deponit.
tenetur. sis ex cosolo tent᷑. si quid dolo ꝯmi¬
sit. curpe autem nomine .i. desroie atq neg¬
ligentie nõ tenetur. Itaq seturus est. qͥ p̃a¬
nim diligent custoditam rem fuito amisu
quia qui neguiti amico rem custodicu.ar
traditiue fadilitati id imputare d. Exdigͥ¬
.ii.i. pretor at ncuir caupones stabula¬
iii. ꝙ cuiusq saluũ fore receꝑuit insi restini¬

Expanded text:
ate rei, possessionem et dominium retinemus, nisi quando apud sequestrum deponimus custodiendam, ut ei reddatur cui fuerit adiudiis Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodie causa deponit. tenetur. Sed is ex eo solo tenetur, si quid dolo commiserit. Culpe autem nomine, id est desidie ac negligentie non tenetur. Itaque securus est, qui parum diligenter custoditam rem furto amisit quia, qui negligenti amico rem custodiendam tradit, sue facilitati id imputare debet. Digesta Pretor ait: Naute, caupones, stabularii, quod cuiusque salvum fore receperint, nisi resti
Abbreviated transcription (Latin):
adhitis .uii. testib regatis mascuł toꝵ
ub̾is ⁊ bone fame / ⁊ Inaituarous est hr̃s. unꝰ
tatib omib cuis ꝑsencia sufficit. Excipiut᷑
sufficiunt. nodie quoq ẜ canones inquobe
testo fufficiunt duo cestes. Item fu canoe

Expanded text:
hibitis VII testibus rogatis, masculis, liberis et bone fame. Et instituendus est heres unus tatibus omnibus eius presentia sufficit. Excipiuntur sufficiunt. Hodie quoque secundum canones in quolibet testamento sufficiunt duo testes. Item secundum canones
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum est ce fideiassione. ⁊. am
tp̃a tum stroulone fit. s ꝓ debito a¬
tieno. ⁊ oblignnom principali accedit. Est ita
fidenusor. qlu stipulante creditore obligtto¬
nerindebitore iemanentem Iusuam porcep
sorem mandatorem ⁊ ꝯstitutorem ficeusor
emm. accpitur. ⁊ ante obligationeͥm iri ⁊ p

Expanded text:
dicendum est de fideiussione. Nam et ipsa cum stipulatione fit, sed pro debito alieno et obligationi principali accedit. Est itaque fideiussor, qui stipulante creditore obligationem in debitore remanente in suam percipit sorem, mandatorem et constitutorem. Fideiussor enim accipitur et ante obligationem rei et p
Abbreviated transcription (Latin):
est. nec ad rem ꝑͥciu q ex consuctudine. auo¬
lare ⁊ reuolare lolent. Nam ⁊ apes idem fai¬
unt quarum ꝯstat feram ẽẽ natinam. ẽ ex¬
nos quoq icti quidam iansuccos hñt. ut in
suuas neuł redire soleant ⁊ ip̃oꝵ feram ẽẽ
nantram nemo negat. Inhus autem. am¬
malio que ex ꝯsuccudine abire ⁊ redite solẽt

Expanded text:
est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avoest nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent. Nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam. Cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus, que ex consuetudine abire et redire solent
Abbreviated transcription (Latin):
cccupanti ꝯceditur. Nec int̾ ẽ .xiiii.
stras bestias uolucies ⁊ ꝓisces utrui
insuo fundo quisq capietan et alieno.
planc qui i alicuũ tidum ingreditur uenan¬
di aut ancupandi gr̃a pt̃ a domino sus p̾uid̾it
ꝓlir̃i ne ingrrdiatur. e incquid autẽ coꝵ cepis
co usq tuum ẽẽ intlligitur. donec tua tuste¬
dia tosxetur. cum n̾o euafit custodiam tua
⁊ ĩ naturalem ub̾tatem se recepit tuũ esse
desunit ⁊ rinsum cramantis fit. Naturalẽ aũt
lib̾tatem recipere intlłigitur. cum m cculos
tuoc effugit. ui ita in ꝯsfectu tuo sicut diffi¬
cilir sit eũis ꝓsecucio. apium natura feua eit
itaq que i arbore tua ꝯsedent añꝙͣ a te aluto
includantur non magis tue ẽẽ mtssigũtur ꝙͣ
nolueres que intua arbore indum fecerut. Io¬
q si alius ras inclufit. ip̃e carum dominꝰ erit.
fauor quoq si quos effecͥ̾int. quilz expͥm̃e
tuo est. nec difficił eius ꝑsecucio ẽ atiqum
ccmupantis fit. pauonũ ⁊ palũtoꝵ tera na ta

Expanded text:
occupanti conceditur. Nec interest feras bestias, volucres et pisces, utrum in suo fundo quisque capiat, an alieno. Plane qui in alienum fundum ingreditur, venandi aut aucupandi gratia, potest a domino, si is previderitri ne ingrediatur. Quidquid autem eorum ceperis, eo usque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursum occupantis fit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita in conspectu tuo sit, ut difficilis sit eius persecutio. Apium natura fera est. Itaque que in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tue esse intelliguntur, quam volucres que in tua arbore nidum fecerint. Ideoque si alius eas incluserit, ipse earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximetuo est, nec difficilis eius persecutio est. Alioquin occupantis fit. Pavonum et palumbarum fera natura
Abbreviated transcription (Latin):
cinna cõm temporis lege diffiniti. tempus a
alege diffinitum est tłiemuũ Incroducta ẽ
utucapio pp̃ bomum publicum nedomimiare¬
nm essent mincerto. In hac cxigitur bona
fides iustus titulus. contuma possessio. ⁊s
res uiciosa non sit ⁊ ꝙ sit usucapibił. usuca¬
piũtur aut̃ ⁊ res eccastice ꝓplane l dixennt
quid̃ ꝙ nõ usucapiunt᷑ ad intar reum fisca¬
lum. Sciendũ itaq ꝙ usucapio leumi ut
reb mobilib quas qui lona fide possidet a¬
molestatus coram anquo iudice ulucap
⁊ defendit se ꝯtra quenil petentem nsi su
res fuitia. Illa emm uiciosa est utousu¬

Expanded text:
m temporis lege diffiniti. Tempus autem a lege diffinitum est triennium. Introducta est usucapio propter bonum publicum, ne dominia rerum essent in incerto. In hac exiguntur bona fides, iustus titulus, continua possessio et quod res vitiosa non sit et quod sit usucapibilis. Usu capiuntur etiam res ecclesiastice et profane, licettar rerum fiscalium. Sciendum itaque quod usucapio locum habet in rebus mobilibus, quas qui bona fide possidet alimolestatus coram aliquo iudice, usucapit et defendit se contra quemlibet petentem, nisi sit res furtiva. Illa enim vitiosa est et non usu
Abbreviated transcription (Latin):
dominũ ⁊ colonm ꝯsistentes.S. gra. dicit
domin ad colomun. ꝯcedo tibi terram hanc ad
tempus colendam. dc̃mqr reoditũ michi p̃stãd̾
In hoc ergo ꝯͣctus iste diffeit alocato. quia causa
dicitur. Fatura uo huius talis est ut colomis
ante terminũ cxpelli nõ possit. precania u̾o ecc̃e
dampnosa absq metu pene relioratur. In sum¬
ma nero no. ꝙ tres sunt pretane speties una
que abnsufructũ nõ distat. dehac canon ille
b lons freq̃nttur. Ex̾ .iii. dexars. Ex ꝯtilio bel¬

Expanded text:
dominum et colonum consistens. Verbi gratia, dicit dominus ad colonum: Concedo tibi terram hanc ad tempus colendam, ad dictumque redditum mihi prestandum. In hoc ergo contractus iste differt a locato, quia causadicitur. Natura vero huius talis est, ut colonus ante terminum expelli non possit. Precaria vero ecclesie damnosa absque metu pene revocatur. In summa vero nota quod tres sunt precarie species: una que ab usufructu non distat et de hac canon ille,bus locis frequentatur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
ultio ad custodiendum obtulit. ne cam ꝓco
modo suo susceꝑit. ux iii moram resitu ẽco
uñ te qͣllator pͥmis usus isli torntur. gt ĩ
depoito pͥscanca leuissima cupa. emi tenor
huic pacti est. tum sola suscipienus. Stra hr

Expanded text:
ultro ad custodiendum obtulerit, vel eam pro commodo suo susceperit, vel ubi moram restituendo Unde de quatuor primis versus isti formantur: Est in deposito prestanda levissima culpa Cui tenor hic pacti
Abbreviated transcription (Latin):
alem. putla Antiquo dieꝵ rossedio uinatali¬
quen male fidi posesiorera. muiresioniit posto
se aliena nou̾it possidere. Idem quadragenalis
Cum laici decinas detinere nõ possunt eti  aui¬
liceat acupite menora recedere ao atineo

Expanded text:
III: Nulla antiqua dierum possessio iuvat aliquem male fidei possessorem nisi resipuerit, postquam se aliena noverit possidere. Idem: Quadragenalis Cum laici decimas detinere non possunt eas nulliceat a capite m
Abbreviated transcription (Latin):
di retrnendiqr nsm. siue rei que cułq dnmorit᷑
tuent honorum possessiones. trib modis m¬
tro ducte somtaut emendandi uełs unis gr̃
aut impnonandi aut ꝯfurmandi. Emenden¬
di qine ex xii. tabularum emancipatos inter
suos non eguoscit pretor nero hoc emendãs
urat cos. un̾de lib̾i. Inpugnandi quia lex ru
tabularum eos qui ꝑ femimnũ scxum desce̾¬
dunt omĩ md repellit a successione. pretoruero
h mpugnans. urat cos. unde ꝯgnati. ednfr¬
mandiᷤ quctiens pretordat euꝰ lonoꝵ poston¬
abintentato. Simes quidem dies aut ꝯtiuat
qut utles uecanitur. Sontinuati mnꝰtul tot¬
die ut onmes cominitantur. unles fuit tos̾¬

Expanded text:
trimonii sive rei que cuiusque dum moritur fuerit. Bonorum possessiones tribus modis introducte sunt, aut emendandi veteris iuris gratia, aut impugnandi, aut confirmandi. Emendandi, quia lex XII tabularum emancipatos inter suos non cognoscit; pretor vero hec emendans vocat eos unde liberi. Impugnandi, quia lex XII tabularum eos qui per femineum sexum descendunt, omni modo repellit a successione; pretor vero hoc impugnans vocat eos unde cognati. Confirmandi, quoties pretor dat eis bonorum posab intestato. Omnes quidem dies, aut continuati, aut utiles vocantur. Continuati sunt qui quotidie et omnes computantur. Utile sunt in q
Abbreviated transcription (Latin):
giurdonrede di a primo s intormatur. ut ⁊
Siio tnouatiu. R am cũ totus ꝯͣctus possit posti¬
duptto tolli multo magis ⁊ reforman põt. ẽx
sifimoiusuł aduitus cinatorem hñs sine cura¬
tore posciscatur. tales enĩ pascisci nõ post̃. cum
furiosus expssm osentire non possit. ⁊ ħ intlłige
erempu taui. a sufticiant. Item rõne reꝵ sunt par¬
ca mitilia. ut puta si pasciscamur dempo sibi¬
li aliquo fc̃i. ut de chim̾a uł prco teruo. uel
de nupossibiui mris. ut si pasciscamur ꝯtra le¬
cces senatus ꝯsuita ꝑlebiscta. decceta p̃toꝵ¬

Expanded text:
gitur, non receditur a primo, sed informatur, ut etiam actio tribuatur. Nam cum totus contractus possit posteriori pacto tolli, multo magis et reformari potest. si furiosus vel adultus curatorem habens sine curatore paciscatur. Tales enim pacisci non possunt, cum furiosus expressim consentire non possit et hoc intellige exempli causa sufficiant. Item ratione rerum sunt pacta inutilia, utputa si paciscamur de impossibili aliquo facti, ut de chimera vel hircocervo, vel de impossibili iuris, ut si paciscamur contra leges, senatus
Abbreviated transcription (Latin):
possimi. aui ꝯmodare. sicut dicit lex in diges¬
tis. Nacura uero ꝯmodati est. ut res ip̃a ieiͣtu¬
atur. sicut dcm̃ est. nec pot̾ ĩ p̾cercu rebiti ren¬
tii. campnũ tamen mea si acadit forcuito
casu. ui fatali morte uł lationũ ant hostu
uiolenci a non imputabitur ꝯmodatano nͣ
fin̾t inculpa. ur nisi piulum inse suscerent
Insũma nero nota ꝙͣ qui re comodatã iuter
ꝙͣ ꝯmodata sit utitur. sunitum ꝯmitit. insifor
fortuitus. insi accident culpasua. ur int̾ueilit
pantum. scu in mora fuiił sibi non celeat i¬
pntari. Contra eum quoq reite ꝯmostiti
nõ agitur nsi postillum usum ꝯuletũ curꝰ
gr̃a fuerat ꝯmodatum. cum nͨ cccipi nocop¬

Expanded text:
possum alii commodare, sicut dicit lex in digestis. Natura vero commodati est, ut res ipsa restituatur, sicut dictum est. Nec potest etiam pretextu debiti retineri. Damnum tamen in ea si acciderit fortuito casu vel fatali morte vel latronum vel hostium violentia non imputabitur commodatario, nisi fuerit in culpa vel nisi periculum in se susceperit. In summa vero nota quod qui re commodata aliter quam commodata sit, utitur furtum committi, nisi fortfortuitus, nisi acciderit culpa sua vel intervenerit pactum seu in mora fuisset, sibi non debet imputari. Contra eum quoque recte commodati non agitur, nisi post usum completum, cuius gratia fuerat commodatum, cum non decipi nos op
Abbreviated transcription (Latin):
⁊eam scipulatus sum. eadsit scipuło .i. pate¬
bit. ⁊ multis alus mois obligatur quis cum
effectu. ut infuus appebit. de pacto ⁊ ꝯuẽcione.
icem. ⁊bñ dixit in idem nõ meodem uel
de codem. Nam si ꝯsenciamꝰ. desorate ꝙ sit asi
u faciendum altca ab altero nim obligat.

Expanded text:
et eam stipulatus sum. Quid sit stipulatio infra patebit. Et multis aliis modis obligatur quis cum effectu, ut inferius apparebit. DE PACTO ET CONVENTIONidem. Et benedixit in idem, non in eodem vel de eodem. Nam si consentiamus de Socrate quod sit asinvel faciendum alteri ab altero nostrum obligat.
Abbreviated transcription (Latin):
s fin canones oritur accio ex mido pco. quia
deus int̾ simplicem ⁊ sollempnem ꝓmissiõm
nullam facit dr̃iam. Ex digest.li .ii. pauius
paccio est duorum ue pluum m̃ idem placitũ
toseus. Conuencionsuerbum generale est
adomla ꝑtinens dequib negdai ꝯ̃hendi¬
quenne dur. qui ex dulsis locis in unum locũ
cib nñ unum ꝯsentiut .i. in unam sĩam
decuũt. Conuẽconũ płeq in aliud nomen
ciansenntulliti in empcõm locatõem pignus
strpulom. labeo ait ꝯuerre posse. uł re.uił ꝑ¬

Expanded text:
 canones oritur actio ex nudo pacto, quia deus inter simplicem et solemnem promissionem nullam facit differentiam. Digesta Paulus: Pactio est duorum vel plurium in idem placitum et consensus. Conventionis verbum generale est ad omnia pertinens, de quibus negotiiuntur, qui ex diversis locis in unum locum tibus in unum consentiunt, in unam sententiam decurrunt. Conventionum plereque in aliud nomen transeunt, veluti in emptionem, locationem, pignus, stipulationem. Labeo ait convenire posse vel re
Abbreviated transcription (Latin):
suo peteret. ant ne mtra ccrtum tempus nł¬
cutionu. Cmi in futurum usuras a debiti¬
ie aocenat tacite pactus idr̃ ne intra id tẽ¬
Nemo pasciscendo efficere pot. ne sibi lccum̃¬
suũ cedicare liceat. aut ne sigi in suo sepelre mor¬
siũ. ⁊drat litne umito uicino predium. ale¬

Expanded text:
et aut ne intra certum tempus, vetutionum: Qui in futurum usuras a debitore acceperat, tacite pactus videtur ne intra temSabinum: Nemo paciscendo efficere potest, ne sibi locumsuum dedicare liceat, aut ne sibi in suo sepelire mortuum liceat, aut ne invito vicino predium al
Abbreviated transcription (Latin):
uoliuntur. aut si m p̃m ⁊ tunc ꝓderunt ꝑsonẽ
ratiscentis nõ alii. pacisci pt mecc̃astias pla¬
tis. prelatus in utilitatem ecc̃e nõ ꝯtra. quia
luco prinatoris est ⁊ pauator ꝯdom domini me
siconcipiat pn mmitilitatem ecc̃e. ali̾ uo no.
Quil. iitem inre sua pacisci pt̃. paccio cessat
in acomsicione spũalum. Item in turꝑib ⁊
illicitis ⁊ siummento fimata sit. Cessat ⁊
cu nõ pt̃ derrgar pãs priuatoꝵ. effectus pac

Expanded text:
olvitur aut in personam et tunc proderunt persone paciscentis, non alii. Pacisci potest in ecclesiasticis prelatus in utilitatem ecclesie, contra non, quia loco procuratoris est et procurator conditionesi concipiat pactum in utilitatem ecclesie, aliter vero non. Quilibet autem in re sua pacisci potest. Pactio cessat in acquisitione spiritualium. Item in turpibus et illicitis, etiam si iuramento firmata sit, cessat etcui non potest derogari pactis privatorum. Effectus pac
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m est. ꝙ nõ obligat cum effectu. puta si scꝑ¬
si me debere tibi centum spefuture nilacionis
extepcõe sbmou̾is. Quid sitexceptio .i. patebit.
idem tiilis est ñi. qũ ego cram cum effectũ
ditore.Natialis obligatio estque outur ꝙ
undo pacto. Ista fimiiter nõ obligat cum efftũ¬

Expanded text:
verum est quod non obligat cum effectu, puta si scripsi me tibi debere centum spe future numerationis, exceptione submoveris. Quid sit exceptio infra patebit. Item civilis tantum est quando ego eram cum effectu oeditore. Naturalis obligatio est que oritur ex nudo pacto. Ista similiter non obligat cum eff
Abbreviated transcription (Latin):
ictua s candem sint poste egrelli. secus. iut̾
Atauiat dnxuit. iliquib delegandas. cũ iurs¬
ut largce dicam. que nõ siit indigni¬
tate aliqua ꝯstitute. ad has ante m
nira ꝑtinent respatu sui.⁊hiniiii multiplex
est dunsis. quia auidam sunt ub̾i quidam s

Expanded text:
icet eadem sint postea egressi: Secus autem si causas duxerint aliquibus delegandas, cum iurut large dicam, que non sunt in dignitate aliqua constitute. Ad has autem iura pertinent respectu sui. Et harum multiplex est divisio, quia quidam sunt liberi, quidam s
Abbreviated transcription (Latin):
alium ꝑtin̾c isi ꝓbetur sciuisse. Itm ⁊̃ tuulũ
husse presiũtur isi ꝓbetur nõ huisse. quia ꝑ¬
sessor nontenetur possessionis sue titulũ non
quia ꝙ est in cuis fauorem introducum nõ
ait ilesionem ip̃ns retorquendum. prescap
cum.¶ Noͣ eniã ꝙ p̾scntio nõ diffat au usuca¬

Expanded text:
alium pertinere, nisi probetur scivisse. Item etiam titulum habuisse presumitur, nisi probetur non habuisse, quia possessor non tenetur possessionis sue titulum probquod est in eius favorem introductum, non est in lesionem ipsius retorquendum. Prescripcum. Nota etiam quod prescriptio non differt ab usuca
Abbreviated transcription (Latin):
ñit. aliquĩ sud ꝙ tibi ꝯmodatum ẽ parore
tecum ferre malilis uicursu hostiũ pdonm¬
ue uł nantragio amris. dubumi ã est. quin
de restituendo teneans. Nam ꝯmodata res tũc
ꝓpre intlligitur si nuia m̃cedẽ accepta. ux. xͫ.¬
stituta res fibi utenda data est. alicquĩ icẽde
int̾ueniente locatus tibi ulus rei iidetur. Gra¬
tuctũ eĩ d ẽẽ ꝯmodatum. Ex sũma mr̃. Est
igitur ꝯmocatum res mobilis alicui gratis ad
utendum ad tempꝰ ꝯcessa ideo dito ꝯcesla nõ
traullata spua ⁊ modator specie rei ꝯmoca¬
te dominul ac rossessionem S̾ reriet. ut reti

Expanded text:
it. Alioquin si id quod tibi commodatum est, peregre tecum ferre malueris et incursu hostium predonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituendo tenearis. Nam commodata res tunc proprie intelligitur, si nulla mercede accepta vel constituta tibi res utenda data est. Alioquin mercede interveniente, locatus tibi usus rei videtur. Gratuitum enim debet esse commodatum. Summa iuris Est igitur commodatum res mobilis alicui gratis ad utendum ad tempus concessa. Ideo dico concessa non translata, quia commodator semper rei commodate dominium ac possessionem sibi retinet, ut r
Abbreviated transcription (Latin):
quu heatibi ius singulare ꝑse hñt camen i¬
cgeuus. ronor quidem. quia presentat. s exp¬
seutacione sola nichil Iur ꝓuenit p̃sentatõ.
nu collegiuim. ux anqua religiosa psona bͥe¬
puidenoum eidem in ꝯpetenti bñficio compelli
piam. preterea debetur ci ꝓcessioms. adius. ut
.s. alios parrochianos p̃cedat in ꝓtessione uelu
cum ꝓressione ircipiatur. cum alongo redit¬

Expanded text:
et habeat ibi ius singulare per se, habent tamen iegenus. Honor quidem quia presentat, sed ex presentatione sola, nihil iuris provenit presentato, nisi collegium vel aliqua religiosa persona habeprovidendum eidem in competenti beneficio compellitpiam. Preterea debetur ei processionis aditus, ut scilicet alios parochianos precedat in processione vel ut cum processione recipiatur
Abbreviated transcription (Latin):
est tasam ĩ iponere. in quã se recipiant nẽ
recia littare ⁊ mari deduceie ꝓprierat coriu
nullius est. s ciusdem unis est. cuiꝰ ⁊ mare ⁊
que man fubiat terta. iii marena. Ex iuma
uiris. publica funt armmua omĩa ⁊ portus.
luppanum quo uais publicus est. sicut ⁊ au¬
mmis. Comĩa sunt que mr naturali sunt
⁊ pubncum ꝙ quidam ꝯcestunt. S non eit
umi. quia ꝯmune cst. ꝙ quis eccuꝑacione uel
apprehentonenuum facit aut qnͣtum qis de
aere atralit tantumi suum facit. ꝑuolicum
est cuusutus est publtus noc eccupanti ꝯcedr̃
uũ acupantis non fit. Se reb unucsitatr ⁊ si¬
Nusitatissunt .i. palacia głoꝵ ⁊ hus q̃¬

Expanded text:
esse casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mari deducere. Proprietas eorum nullius est, sed eiusdem iuris est cuius est mare et que mari subiacet terra vel arena. Summa iuris Publica sunt flumina omnia et portus. Riparum quoque usus publicus est, sicut et fluminis. Communia sunt que iure naturali sunt erunt, sed non est verum, quia commune est quod quis occupatione vel apprehensione suum facit, ut quantum quis de aere attrahit, tantum suum faciat; publicum est cuius usus est publicus nec occupanti conceditur. Unde occupantis non fit. DE REBUS UNIVERSITATIS
Abbreviated transcription (Latin):
tu aut maieticio. Contrahicur auceti a siᷤ
reautuarbis. aut nis autconssu. Re: utmu
cũa nuata. cre. argento ⁊ auo ⁊ or̃ mutu¬
ui. quia ita iͥa mẽdatur. ut ex mes num
fiat. ⁊ qñq nob no eadem res. s aue curẽ
si accidat casu fortuito .i. finto. nuna incendio
ui naufragio. semptam eu obuoius
manet. de comodato. psid pg¬

Expanded text:
 ex maleficio. Contrahitur autem aut re aut verbis aut literis aut consensu. Re, ut muunia numerata ere, argento, auro et dicitur mutuum, quia ita tibi a me datur, ut ex meo tuum fiat. Et quandoque nobis non eadem res, sed alie eiusdem ei accidat casu fortuito, id est furto, ruina, incendio vel naufragio, semper tamen obligatus manet. DE COMMODATO CXI E
Abbreviated transcription (Latin):
publico laco int̾uemente. uł ma ꝑubnica hau¬
stus aque fuitus ieupom ptꝰ ad huc ductus nõ
p̃t. aprincipe autem peti sol. ut ꝑ mam pub¬
licani aqm̃ ducere fine ꝯmodoliceat publico.
que ductus purs mobligacione deduci nõ
pt̃. quia usus eoꝵ indiuisus est. marcellus
fuitutes que in supficie ꝯsisoint possessione
retinentur. Sciendum est ꝑ suitutem meliorẽ
tatum fuerit. Paulus.ł. xuͦ. ad sabͥ. In rem
alter faciat. Nulli eñm ressua fuit. Idem in
codem. om̃s riututes predioꝵ p̾pecuas causas
hr̃e debent. udco n cx lacu. n ex stagno ꝯcidi
aque ductus p̃t. stillicidii quoq inmtcendi
fructus in astetutris predus. acquisitus nõ xxuiii

Expanded text:
Publico loco interveniente vel via publica haustus servitus imponi potest, aqueductus non potest. A principe autem peti solet, ut per viam publicam, aquam ducere sine incommodo liceat publico. aqueductus pars in obligationem deduci non potest, quia usus eorum indivisus est. Marcellus: Servitutes que in superficie consistunt, possessione retinentur. Sciendum est per servitutem meliorem tatum fuerit. Paulus libro XV ad Sabinum: In rem rohibere quominus alter faciat. Nulli enim res sua servit. Idem in em servitutes praediorum perpetuas causas habere debent, et ideo neque ex lacu neque ex stagno concedi aquae ductus potest. stillicidii quoque immittendi fructus in alterutris prediis acquisitus non adimi
Abbreviated transcription (Latin):
brigatio est uĩculum iuris ¶Os.li. niiͦ¬
quo uccitate astringimur alicuiꝰ A
iurtumi ꝯꝑtate. pretorie uero quas pretor
ex sua nrisdõe ꝯscituit. que ⁊ honorait  uccã¬
tur. sequens dusio in quatuor sp̃es dundit᷑¬

Expanded text:
bligatio est vinculum iuris quo necessitate astringimur alicuius sure civili comprobate. Pretorie vero quas pretor ex sua iurisdictione constituit, que etiam honorarie vocantur. Sequens divisio in quatuor speci
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓcedens ep̃o uł ing̾ssu ecc̃e. u sacerdotale
officiũ int̾clitat. asit ⁊̃ tercam illius que ad
umsdc̃ionem suam ꝑtin sp̃alit interc̃o suppo¬
nat. Innocꝰ. miͦ eum ordinanus teneatur
obsequi dełgato sisciat illam san̾̃am ĩiusta
exequi intsiloꝰ teur eandem. nisi Apud eun
tem candem Nisi ꝑtes scient̾. ꝯsencirent incũ¬

Expanded text:
erdotale officium interdicat aut etiam terram illius, que ad iurisdictionem suam pertinet specialiter, interdicto supponat. Innocentius III: Cum ordinarius teneatur obsequi delegato, etsi sciat illam sententiam iniustam, exequi nihilominus tenetur eandem, nisi apud eum tem eandem, nisi partes scientes consentirent in
Abbreviated transcription (Latin):
ta. qua ⁊ res futiua prescribr̃ ⁊onĩs actioi
ht in reb ecc̃e. s ꝯ̃ ro. cccam. curit p̾scipoo cẽ¬
cum annoꝵ Item alicer antem large sumco
uerabulum sp̃es multe sunt p̾scuptionum
est enĩ. ilia .x. dierum que cuiit ꝯtra non
applłantem. uia u̾o .ui. mensiũ ut m acti¬
temi que titulum requint ⁊ ronam fidem

Expanded text:
ucta, qua et res furtiva prescribitur et omnis actio et am currit prescriptio centum annorum. Item aliter aut large sumendo vocabulum, species multe sunt prescriptionum. Est enim alia X dierum, que currit contra non appellantem. Alia vero sex mensium, ut in acticennii; que titulum requirit et bonam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ ꝯsencience fructuanio suitutem findo
mi ponere pot̃ msi ut ait paulus ꝑ hoc fiat de¬
terior fiucinarii condicio. ułuci litalem sec¬
uitutem incino ꝯcesfit uis iͥ nõ esse alteu tol¬
lere. Cum partis bonoꝵ nsufiuctus legatur si
nõ sic sp̃aliter partis fr̃a mencio. drandia pare
bonorum continetur. Neranus .ł. ini membra
sa sit in fuiccũ ẽẽ ꝯstat. sicut alea in matura
łcca. Item feusi in macinum ltum in fructu ẽ
.ł. u ͦ ad sab̃. Siaree usufuctus legatus sit
michi posse meiꝰ casam edificare aictodie ca
cari reꝵ que in area sunt. Gauis. li .uii.
fructũ non est. quia extinguitur mortuo co

Expanded text:
n consentiente fructuario, servitutem fundo imponere potest, nisi, ut ait Paulus, per hoc fiat deterior fructuarii conditio veluti si talem servitutem vicino concesserit, ius sibi non esse alteri tollere. Cum partis bonorum ususfructus legatur, si non sit specialiter partis facta mentio, dimidia pars bonorum continsa sit, in fructu esse constat, sicut olea immatura lecta. Item fenum immaturum lectum in fructu estlibro V ad Sabinum: Si are ususfructus legatus sit, mihi possum ibi casam edificare, custodie causa earum rerum que in area sunt. Caius libro VII fructum non est, quia extinguitur mortuo eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ⁊̃ sũ inm̃to uti põt. uia ẽ us emdi iagei¬
di ⁊ ambulandi. Nam ⁊it̾ ⁊ actum in se ma
continz. aque ductus ẽ ius aquam ducendi ꝓ
fundum alienũ. In iusticis. aite computanda
sunt. iquie raustus. pecoris ad aquam apulsꝰ¬

Expanded text:
us eundi et agendi et ambulandi, nam et iter et actum in se via continet. Aqueductus est ius aquam ducendi per fundum alienum. In rusticis autem computanda sunt aque haustus, pecoris ad aquam appuls
Abbreviated transcription (Latin):
illa nam dispensacio ad uis ꝯmime recacta est
Rece diuid̃ ius patronatus. int hedes s apuo
uni qmiq man insolidum. quo aid om̃em tuis
Di bidec sint ⁊ łr preter sacendtis presenta cõm
que ẽ apuo oules ita ꝙ apudiuium. Sitam̃
uanus orationorum pliues filios reliquit. non
hetim racto i capica. s insirpes. Item ecta no

Expanded text:
ispensatio ad ius commune redacta est. Nec dividitur ius patronatus inter heredes, sed apud unumquemque manet in solidum quoad omnem eius bus heredes sint. Et hoc preter sacerdotis presentationem, que est apud omnes, ita quod apud nullum. Si tamen unus compatronorum plures filios reliquerit, non habetur ratio in capita, sed in stirpes. Item ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
oltutat uicim edes. quib nõ fuiat milla com¬
pecit accio. Marcellus. Ita offic̾e luminib ⁊ ob¬
scurare legatas edes ꝯcediturut non penitꝰ
linnen recdaudatur. s tr̃ relinquatur qnͣtu
sufficit h̃ĩtantib inusus diuim moderacione
ulpiamis. li .iii. institutionum. Serututes
predioꝵ iusticoꝵ sunt hec. Iter actus uia aq̃¬
ductus. Iter est. nis ciuidi ambulandi hominis

Expanded text:
obscurat vicini edes, quibus non serviat, nulla competit actio. Marcellus: Ita officere luminibus et obscurare legatas edes conceditur, ut non penitus lumen recludatur, sed tantum relinquatur, quantum sufficit habitantibus in usus diurni moderationeUlpianus libro II institutionum: Servitutes prediorum rusticorum sunt he: iter, actus, via, aqueductus. Iter est ius eundi, ambulandi hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
tas egredi uł ingredi non i. cum iliud hosti¬
acre res sunt que u. Item uui .s..i¬
siseante sunt. ut cdes sacre idona ciue
rite ad minist̾ium dei dicata suut ⁊ ꝑ ium e¬
nii. lccus alit in aiuo sacre edes edificate sint
paprpcuu simpsit rengiosum locũ quis
ua uoliitate facit. dum mortuum inteiti
lccmo suũ. qn ꝯiumem autemioum puri
imto lotio interte noi In ꝯmune uło sepł¬

Expanded text:
tas egredi vel ingredi non licet, cum illud hostitas egredi vel ingredi non licet, cum illud hostiacre res sunt que rite secrate sunt, ut edes sacre et dona que rite ad ministerium dei dedicata sunt. Que enum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, Papianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non licet: In commune vero sep
Abbreviated transcription (Latin):
scũs qm̃tum firmmus suc mundus. tum ꝓ¬
sone actubuitur.s acre sunt que ute ac pli¬
buce ꝑ rontifices ꝯsecrate sunt. ut ecc̃e ⁊ alia
cie ad mĩst̾iũ di ute dedicata sunt. ut cruceᷤ
ui suit. insi forte ille. qui sepultus est. mn loco
siue liber. siue fuus capitali sña ꝑm̃tus sit.
ur msi talis erat. ꝙ non debeat luger ut pro¬
ditor patre sue. ⁊ no. ꝙ sufficit saicem cap
hominis sepelui inlcdo ad ħ . ꝙ sit religiosur
ita tamenuco anmo sepelitur. ꝙi ͥ ꝑpetuo es¬
s. Nam si sepenatur quis causa tñsferendi
alias nõ ẽ lous religiosus. Item teligiose
arcligando passiue. quia peligati. siue astric¬
laꝵ. Scm eit. ib minria bomitum defensur
Sacerlccus est ious ꝯsecratus. Sacrariu
prmato ee põt. Muros umuncipales: nec ref
cstimaciõni pompoꝰ.li .ii. ex nariis lecciomib
siquis muros molauit caꝑite pulatur. sicu¬
ti qui cñscendet icał admotis. uł alia qual
racione. Nam tiues romanos alias qͣ ꝑpor¬

Expanded text:
s, quantum firmus sive mundus, cum persone attribuitur. Sacre sunt que rite ac publice per pontifices consecrate sunt, ut ecclesie, et alia que ad ministerium dei rite dedicate sunt, ut cruces,vi sint, nisi forte ille qui sepultus est in loco, sive liber sive servus, capitali sententia punitus sit, vel nisi talis erat quod non debeat lugeri, ut proditor patrie sue. Et nota quod sufficit saltem caput hominis sepeliri in loco ad hoc quod sit religiosus, ita tamen si eo animo sepelitur, quod ibi perpetuo esset. Nam si sepeliatur quis causa transferendi alias, non est locus religiosus. Item religiose a religando passive, quia religati sive astric ab iniuria hominum defensum Sacer locus est locus consecratus. Sacrarium,privato esse potest. Muros municipales nec reficestimationem. Pomponius libro II ex variis lectionibus: Si quis muros violaverit, capite puniatur sicuti qui transcenderet scalis admotis vel alia qualibet ratione. Nam cives romanos alias quam per por
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ testib. Itaqi postiuare ꝓhñtur. qui uersi¬
ui istisnccantur. Non ciitũq dati ꝙ pos¬
tul ĩmo netatur. additus pene fuus pu
actor larene luminib Cassus mułr. muli¬
ebriã passus. saddictus pene dicitur ꝯde̾ꝑ¬
natus de puolico camie. actor harene ts
loauut opas suas. ut cum bestus dentatis¬
pugner inrarena. tał enim in famis est
est ꝓpt̃ quemdam publiũ cetum. qui nolẽs
aduccare cum cll post tergum pretoris credẽs
se eẽ inte illum aduccare cepit aduerta sel¬
la.monami quoq ux canonici regularos
postulare non post̾. Elici no siue in maior¬
b. sine in minorib ꝯstituti si hñt eccastita¬

Expanded text:
 testibus. Item postulare prohibentur qui versibus his notantur: Non cuique datur, ut postulet, immo vetatur addictus pene, servus, puer, actor arene, luminibus cassus, mulier, muliebria passus. Addictus pene dicitur condemnatus de publico crimine. Actor arene, qui locavit operas suas, ut cum bestiis depugnaret in arena. Talis enim infamis est. est, propter quendam Publium cecum, qui volens advocare, cum esset post tergum pretoris, credens se esse ante illum, advocare cepit aversa sella. Monachi quoque vel canonici regulares postulare non possunt. Clerici sive in maioribus sive in minorib
Abbreviated transcription (Latin):
siquis in cesaris lcco muen̾it. dimidiũ ĩuen¬
toris ⁊ dimidiũ cesans enit. Ex sũma nius
romo lib̾ ⁊ suuestria omĩa ⁊iimiua ut pis
quis nictu tempora ur tempestatis ꝓicitre
in mare. uł ꝓ aliquo ꝑiculo ⁊̃ interca uł uo¬
luntate derelinquit aliquid ꝙ suũ erat sinc
lpe rehũdis casu. ut hr̃ditas Iacens. cum
mortuus ẽ aliquis ureliquit hr̃dem anceqͥ
hr̃s adeat hr̃ditatem hr̃ditas dictur in nł¬

Expanded text:
Si quis in Cesaris loco invenerit, dimidium inventoris et dimidum Cesaris erit. Summa iuris homo liber et sylvestria omnia et similia ut pisquis metu tempestatis proiicit res in mare vel pro aliquo periculo etiam in terra vel voluntate derelinquit aliquid quod suum erat sine spe rehabendi; casu, ut hereditas iacens, puta cum mortuus est aliquis et relinquit heredem, antequam heres adeat hereditatem, hereditas dicitur in nu
Abbreviated transcription (Latin):
fructus sine usu ẽẽ nõ p̃t. usus sine fructu p̃t
paulus. lani. ad iitelsium. usus pars legari
no pt̃. Nam fiui quidem ꝓ ꝑtepossumus. u¬
ti u̾o ꝓpte non possumꝰ. Modestinꝰ.ł .ii. rͣcũ.¬
usus aque pͣlis estiño ad hr̃dem usurarii trans¬
mtti non pt̃. Ex sumima iur̾. ⁊ nõ.ꝙ. iliud
est ususfruttus aliuid est usus. Nami qui usũ¬

Expanded text:
fructus sine usu esse non potest, usus sine fructu potest. Paulus libro III ad Vitellum: Usus pars legari non potest. Nam frui quidem pro parte possumus, uti vero pro parte non possumus. Modestinus librs est et ideo ad heredem usuarii transmitti non potest. Summa iuris Et nota quod aliud est ususfructus, aliud est usu. Nam qui usu
Abbreviated transcription (Latin):
quis suo nomme soluit non debitoris debito¬
rem nõ lib̾at. Iustus autem possessor ꝓculdu¬
bio decebit deducere ꝙ sibi delxtur. Sict aut̃
sumptum ꝙ fecit deducit. Ita si facere debuit.¬
⁊ non fecit. culpe huius reddat rõm insitone
fidi possessor est. tunc emm quia qͥsia ⁊tui su

Expanded text:
quis suo nomine solvit, non debitoris, debitorem non liberat. Iustus autem possessor proculdubio debebit deducere quod sibi debetur. Sicut autem sumptum quem fecit deducit, ita si facere debuit et non fecit culpe huius reddat rationem, nisi bone fidei possessor est. Tunc enim quia quasi rem su
Abbreviated transcription (Latin):
diffinunt. insac potas in capite o¬
libero ad tuendum eum qui ꝓp̃etateu¬
sedefendere ncquit . iiii cuii dta. i. ptatela.
ad.xxx. aniiii ꝯpletum curatores accipiut.
Qui li pubes sint. ⁊diine tam̃ nuł etatis sunit ut
negoia lua curare nõ possunt Intats soue ce¬
tes. cuatores uõ iccipiunt pt̃ ꝙr in ntem sie¬
mł .iii. rła dicit płmnq ni. est succeisionus em̃o¬
lumentum iͥ ⁊ tutere omis incũbit᷑. ex semo
uuu. tutores cigo sunt qui tuendinm ⁊̃ po¬
fensores. Ista durati puipiuan etate. ⁊ esf
tum. fennie us ad .xii. tunc emĩ dmi᷑ impocentes

Expanded text:
definit, vis ac potestas in capite libero ad tuendum eum, qui proptedere nequit, iure civili data ac permissa. ad XXV annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius etatis sunt, ut negotia sua curare non possunt. Inviti adolescentes curatores non accipiunt, preterquam idicit: plerumque ubi est successionis emolumentum, ubi ibi et tutele onus incumbit. Summa iuris Tutores ergo sunt qui tuendi vim et podefensores. Ista durat in pupillari etate et si tum, femine usque ad XII. Tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
id indr̃ adici. ꝙ ita paulatim adicitur ꝙ in¬
tlłig̾e non possis. qnͣtum auoꝵ momento tẽpo¬
us adiciatur. Q siius fumins ꝑtem auqua
ertuo predio decraxent. ⁊ uicim predio applica
capitum ex fẽtu fructuarius sũmicte d ⁊ ĩ
ninecuum demortuoꝵ. uł arboꝵ iccum alias
familiac uti d. tauros quos quis in suo loco
nuen̾t inpr a drignus naturalem equitatẽ
secutus ei ꝯcessit qui ĩuen̾it. Idem q statuit
siquis in sacro aut in religiolo loco fortuitu
ĩuen̾it. at si quis in alieno leco nõ data ad ħ
opera. s fortutu muem̾it diidiũ domino¬

Expanded text:
id videtur adiici, quod ita paulatim adiicitur, ut intelligere non possis quantum quoque momento temporis adiciatur. Quod si vis fluminis partem aliquam ex tuo predio detraxerit, et vicino predio applicavcapitum ex fetu fructuarius submittere debet et in vinearum demortuarum vel arborum locum, alias familias uti. Thesauros, quos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ed̾. Ꝙ si sump̾tus quidem fecit. nich aut̾
pepit fuictuum: equissimũ etit rõm ixiũ
quor in rone frdi possessorib hr̃i. Q de impen
reditatem. nec de se queri d. qui scieus in rem
alienami inpendit. s beniginis unus quid̾ ꝑso¬

Expanded text:
d si sumptus quidem fecit, nihil autem percepit fructuum, equissimum erit rationem horum quoque in bone fidei possessoribus haberi, quod de impensreditatem. Ipse quoque de se queri debet, qui sciens in rem alienam impendit, sed benignius es
Abbreviated transcription (Latin):
Idem .ł. xxxiiiͦ. In ambigna uoce legũ eapo¬
tius accipienda ẽ signifitatio que uitis capo
prestmi cum ĩ noliitas legis exbit cosagi
pret̾itum quid ndnig in tut umuet trͫ
panius .i.iiii. ad plaucium. nime mutanda
sunt. que intpretacom certam semp huer̃t
pecta una auqna pͥtula cius ꝓpõita mdics¬
inciam. Contra legem facit. ͣ quod
uerbis legis siiam eius catiiue̾nt ulpisi
uirs. semꝑ inonbus benigniora pferendã
sunt. Quociens Idem tmoꝰ duas sentencias
expͥmit. ea potissimũ cxcipiatu quetẽiee¬
rende aptior eit. In ambiquis or̃onb ne¬
tuliss.u repugnancia int̾ se mucnimitur
nentrum intum est. Que rerum natura ꝓ¬
hilentur nulla lege ⁊fumata sunt. in re
dubia leniginore n int̾ptacionem sc qm n

Expanded text:
Idem libro XXXIII: In ambigua voce legis, ea potius accipienda est significatio que vitio caret, presertim cum etiam voluntas legis ex hoc colligi preteritum quid indulget, in futurum verat. Paulus libro IV ad Plautium: Minime mutanda sunt, que interpretationem certam semper habuepecta, una aliqua particula eius proposita iudicaAnciam: Contra luerbis legis sententiam eius circumuenit. Digesta Semper in dubiis benigniora preferenda sunt. Quoties idem sermo duas sententias exprimit, ea potissimum excipiatur, que rei gerende aptior est. In ambiguis orationrotulisset: Ubi repugnantia inter se inveniuntur, neutrum ratum est. Que rerum natura prohibentur, nulla lege confirmata sunt in re dubia benigniorem interpretationem sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
tis lante librentur. Qd̾ si uius pre ceceris est
fama clarior ex officio indicantis ꝓut potert
parti aduersarie compensabitur: euiram̃ ali¬
cunis licigatoꝵ arthana prenouit. non patroci¬
nabitur aduers. mo nisi forte citra ꝯminenci a
ut. alti ꝑar defensionis copia sb̾trahatur. Nec
est qui a iudice premonitus sine excuisacioue
ꝓbabili possit cuicũq ꝑara patrocimũ denega¬
re msi forum sibi precludi uelit in ꝑpetinim.
ut postiodum in causis agendis mĩme. iudi¬
atur. racionib autem nõ ꝓͦbris ꝯtendendu
est. ⁊ ex ecc̃õ principis patitur oppinionis dis¬
pendium quisquis negono ꝓax in ad uers.a¬
iucontumeliam aut palam ꝑgit. uut sbdole
si patconum ninci ꝯtigerit in milloleditur
tama enis. si nichil onłisit ex tontingentio
⁊ tlientis sui iusticiam fidelicer fouit. ¶ Non
em̃ cegitur patocinan mendacio. Ex deccetis¬
ꝯͣctum mire ullam pacc̃oni ꝯferte tum eo li¬
tigatore. quem in ꝓpriam recepit fidem. n ͨ

Expanded text:
tis lance librentur. Qua si unius pre ceteris est fama clarior, ex officio iudicantis prout poterit parti adversarie compensabitur. Qui tamen alicuius litigatorum arcana prenovit, non patrocinabitur adversario, nisi forte citra conniventiaut alteri par defensionis copia subtrahatur. Nec est qui a iudice premonitus, sine excusatione probabili, possit cuicunque parti patrocinium denegare, nisi forum sibi precludi velit in perpetuum, ut postmodum in causis agendis minime audiatur. Rationibus autem probris contendendum est et ex edicto principis patitur opinionis dispendium, quisquis negotio procax, in adversarii contumeliam, aut palam pergit aut subdole. Si patronum vinci contigerit, in nullo leditur fama eius, si nihilominus sit ex contingentibus et clientis sui iustitiam fideliter foverit. Non enim cogitur patrocinari mendacio. Decretcontractum inire, ullam pactionem conferre cum eo litigatore, quem in propriam recipit fidem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
autem matte filii sunt. sobrim consobrinoꝵ
alici mr. Mat̾tem ẽ soror mr̃is cũ mr̃ altera
diccres⁊ qui filiam dedit gener ẽ qui fuia
durit. uittritus est. qui nrorem ex alio uiro
⁊ nonicutus eo ꝙ amatre suꝑducatur no¬
uiis. priguus. qui cx alio patre natus est
gredis nomen imposint census eiis.
Soluit .u. tributum actoris. Idem. in

Expanded text:
autem matertere filii sunt. Sobrini consobrinoralia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est qui filiam dedit. Gener est qui filiam duxit. Vitricus est qui uxorem, ex alio viro eo quod a matre superducatur novus. Privignus qui ex alio patre natus est. redis nomen imposuit census aeris: onsolvit enim tributum actoris: in
Abbreviated transcription (Latin):
canu ⁊ poliem delphmũ fuxit. ⁊ mnde seca
detulisse. Demide ut etetnitatem sut legibii
daret iurando obligat tiuitatem mchu
cos de ciit legio mntadiros priusꝙe reuerte¬
tur. uł ini se ad or aculum delphit. ꝓfriscit¬

Expanded text:
earum Appollinem Delphicum finxit et inde se ea detulisse. Deinde ut eternitatem suis legibus daret, iureiurando obligat civitatem nihil eos de eius legibus mutaturos, priusquam reverteretur, simulans se ad oraculum Delphicum profi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯportet p̾senialiter accusare. Si uero cora
ec̃astico indicent. ab eiis colntacione discedat
quia tme ⁊ si forsan oporteat ip̃m inscubere
ut desigu inscuptis ⁊ nom̃ locum ⁊ tempũs
ionia que ꝯphendutur in lege ciuli. adta

Expanded text:
oportet presentialiter accusare. Si vero coram ecclesiastico iudice, ut ab eius cohabitatione discedat, quia tunc, etsi forsitan oporteat eum inscribere, ut designet in scriptis nomen, locum et tempus et omnia que comprehenduntur in lege civili, ad ta
Abbreviated transcription (Latin):
tare. Item nec ille qui iniuo ẽ.xx. annis. mli ĩ¬
ta cansa intucinc̃te. mule uero adoptare non
mulor ei ꝯcedatur. ¶ Otest. adoptan quiub
tam masculus ꝙͣ femina diuuino sit inmo¬
rs etatis patre icoꝑtiuo. ita ꝙ fuiuc euis na¬
tiraus ẽe posut. Effectus. adosrionis est. ut ule
a acõptatur ꝑ omia qiͣ̃ filius hcatur. ita ut¬

Expanded text:
tus. Item nec ille qui minor est XX annis, nisi iusta causa interveniente. Mulier vero adoptare non amissorum ei concedatur. Potest adoptari quilibet, tam masculus, quam femina, dummodo sit minoris etatis patre adoptivo, ita quod filius eius naturalis esse possit. Effectus adoptionis est, ut ille qui adoptatur