comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret adesse cum ĩcoliũ Cesarem execcitu. Sic õĩo arũcis
tumor preocupauerat ut pene alienata mente de
deletis omnib copiis equitatũ se repisse ex fuga dicerẽt:
Nleq ĩcolumi exercida germanos castra pugnaturos
fusse contenderẽt : quem timore: cȩsatis aduentus sub¬
stulit. Reuecsus ille euentus belli non ignotanssunũ
ꝙ cohortes ex statione & presidio essent emisse questꝰ
nam in repentino hostuũ aduentu potuisse iudicauit
Multo &iti amplius ꝙ pene ab ipso uallo portisq castꝰ¬
tum barbaros auectissene : quaꝵ om̃iui reꝵ maxime
admicãdum uidebat᷑ qued gecmani qui eo consilio
renum eransiecãt ue ambiõtigis fines depopularẽ¬
cur ad castra romanoꝵ dela ei optatissimũ Ambi¬
origi bñficium obeulecune. Cȩsax curesus ad uexan-¬
dos hostes profectus magno coacto ñuo exfinitimis ci¬
uitatib in partes om̃es dimittit. om̃s uici atq oĩa

Expanded text:
ret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos ret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questnam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
reĩ milueatis ꝑcẽpto neq ĩ eo ꝙ probauetane corasili
ꝑmanere ue se loco supiore defenderẽt neq ea quã
prodeste aliis uim cȩleritatẽq uidecant imitati ha¬
tuetut sed se ĩ custoa recipere conati iniquusu
cui dimiserune. Ceneutiones quoꝵ nonulli eau
feciotib eedinib reliquae legionu uirtutis caula
in suꝑiores ecãt ordines huius legionibo ecaducti. ne
añ partam rei malitatis laudem amute rẽt : fortissĩ ẽ
pugnantes concidecunt mulitui pais hor. uictute
submotis hostibus preter spem ĩ columis in castra pecue¬
nie: pars barbatis circũuenta petiit. Germani desꝑ¬
ata expugnatione castroꝵ ꝙ nostros ia constitisse ĩ
munitionib uidebãt cum ea preda quam ĩ siluis de¬
pusuerãe trans ⁊henui: sese recepecũt ac tantus fuit
post discessu hostium texior ut ea nocte cũ .G. Uoluse¬
nus cũ equitatu missus ad castra uenisset fidem face¬

Expanded text:
rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non face
Abbreviated transcription (Latin):
piat expectat hilemo est fortis qui nõ iei nouita¬
pugnatione desistũt redisse p legimes eredue
quãs longuis discessisse ex captiuis cognouetat. postea
despecta paucitate ex omnib pattiba impetũ facũt
Calones in proximu tumulu procutrũt. hiio ee¬
letiter deiesti se ĩ signa manipulosstoniiciunt. Coma¬
tumperene censene q̃m ta propinqua sunt castea łt
si pars aliqua ceccũuenta cecidetit at reliquos conser
uatti confidũt. Alii ue ĩugo consistãt. atq eundesõs
fecant casu Hoc ueteres non probãt milites. que
sub uexillo una profectos documus. Itaq intea seco¬
hortati duce S frebonio equite tomano qui eas erat
prepositus ꝑ medios hostes ꝑ tumpũt: In columesq ad
unu emnes in castea pecueniue. Hos subsecuti calo¬
nes equitesq eode impetu militu uirtute secuatũ
At illi qui in iugo constiterãt nullo &io nũe urusu

Expanded text:
piatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitapiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitapugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo marumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu
Abbreviated transcription (Latin):
Erat eger cu presidio relictus .p. Sextus baculus qui
primũ pilũ ad Cesare duxerat cuiꝰ mentione su-¬
peciotib preliis fecimus ad die quineu cibo carue¬
rat. hic diffisus suȩ aeq omniui saluti ĩermis ex ta-¬
bernaculo prodit. Uidet ĩminere hostes atq in sum-¬
mo esse re dicnie: Capit anna a proximis atq in
porta consistie. Consecũtur hũc centirriones eiuusc̃o¬
hortis quȩ ĩ statõe erat paulisper una preliu sub¬
stinẽt. Reliqui denegane. Sextus gcauib acceptis
uulnerib egre ꝑ manus tract ẜuatur hoc spacio
ineposio reliqui se se const̃emat tãtus ue in nunitic̃ib
corsistere audeat᷑ spẽmq defensoꝵ. prebẽat intecu cõ¬
fecta ftumẽtatione milites nostti clamore ex audi¬
łfic uo munitio est quȩ ꝑtercitos recipiat modo
onsctipti atq usus militatis imꝑiti ad stabunũ mi¬
lieu tentutionesq ora coneitunt quid ablus preci¬

Expanded text:
Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudi. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praeci
Abbreviated transcription (Latin):
usq eo uequi sub ualle tenderẽt meccatores recipi-¬
endi sui facultate nõ haberene in opinãtes nostri re
noua pertirbant ac uox pͥ impetui cohors in sta¬
tione substinet ciccũ fundunt᷑ ex reliquis pacctib
hostes sique aditu repecire possent egie nostri por¬
tas tuent reliquoꝰ adieꝰ lotus ipse per se municios
defendie totis trepidatur castuis atq alius exalio
cam tumultus querit: neq quo signa ferant᷑. neq
qua in parte quisq conueniat prouidẽt. Alius iã
castra capta pronũciat. Alius deleto exercitu atq
imꝑatore uictores barbaros uenisse coneendie: ple¬
tiq noues sibi ex loco religiones fingũt : Cocteq &
siturii calamitate qui in eode ceciderũt castello
ance oculos ponũe. Fali timore omnib perteraitis
confirat᷑ opinio baebatis ut ex captiuo audierãt
nullu in eesse presidiu perrumꝑe nitũtux seq ipsi
adhortant᷑ne tãtam foreuna: ex manib dimietãt.

Expanded text:
usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant.
Abbreviated transcription (Latin):
Uieta gallia Cȩsar ut constituerat in Itali¬
am ad conuẽtus peragendos proficiscit᷑ ibi
cognoscie de clodii cȩdẽ senatusq consuleo
cercior fac tusut om̃s uiniores stalis con¬
uiranent delectum tota proiũcia habere ĩstituit. He
res in galliam eransalpinam celece pecfecunt᷑. Addũt
ipsi & affingune rumocibus galli ꝙ resposcere uidebat᷑
retinete uarbano motu cesarem neq ĩtantis dissensio¬
nibus ad execcitũ uenire posse. Hac impulsi occasione:
atq audatius de bello consilia inire incipiũt. indic¬
tis intecse ptincipes galliȩ consiliis siluestcibus atqr
remotis locis quecũtur de Actonis morte, posse ht̃ ca¬
sum ad ipsos retidece demonstcãt muecant᷑ cõem gal¬
liȩ foreunam omnibus pollicitationib ac premiis
deposcũt: qui belli initia faciãt & sui capitis peciculo
galliam in libectate uendicent. in primis catoem es

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem es
Abbreviated transcription (Latin):
liendũ diuũ accesserat ad spaciũ itineos augebat a
medio fece colle in longitudinerue nͣa montis fere¬
bat ex grandibus saxis sex pedum mur : qui nostro¬
cum impetũ tardare perduxerãt galli atq ĩfeciore
omni spacio uacuo relicto supeciorẽ partem collis usp
ad muꝵ oppidi densissimis castris compleuerãt. Mi¬
lites dato signo celerier ad munitionẽ perueniũt eã¬
demq eranĩgressi teenis castris pociũtur. At tanta fu-¬
it ĩ castris capiendis celeutas ut̃ leuthomatus cex in¬
cobrogum subito ĩ tabernaculu oppressus ue meridie
conquieuerat superiore corporis parte nudata uul-¬
neraeo equouiꝵ se ex manibus predantiũ militus
eciperet. Consecutus id qđ animo proposuerat. Cefar
receptui cani ussit: legioniq decimȩ qua cũ erat cõ-¬
cionatus signa constieuit: ac reliquaꝵ legionum
milites nõ exaudito sono tubȩ ꝙ satis magna uallis

Expanded text:
liendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A liendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles
Abbreviated transcription (Latin):
eodem iugo mitie & paulũ progressam ĩ feciore cõ-¬
stituie loco siliusq occuleat augetur gallis suspitio:
atq om̃s illo munitionũ copie eraducune. Uacua ca¬
stra hominum sȩsar conspicatus tectis in signibue
suoꝵ occultatisq signis militaribus raros milites: qui
&x oppido animaduecterẽt᷑ ex maioribus casteis ad
minora exaducit. Legatis quos singulis legionib pre-¬
fecerat : quid fieci uelit ostendie. Inpuimis monet ut
contineãt militsne studio pugnãdi aut spe predȩ
longius progrediant᷑. Quid iniquitas loci habeat ĩ¬
cõmodi proponit: hoc una celecitate posse mutari:¬
occasiois esse tem non prelii. his rebus expositis signum
dat Eta parte dextera alio ascenssu eodem tempore
ad heduos mittit. Oppidi murcus a planitie atq initio
ascenssus cecta tegione si multus anfractus incercide¬
ret mille .or aberat quicquid huic circiuitus ad mol¬

Expanded text:
eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore coneodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutarioccasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad mol
Abbreviated transcription (Latin):
omnes: ꝙ iam ipse cȩfar ꝑ exploratores cognouerat
dorsum esse eius uigi prope equũ sed huc siluestrẽ
& angustũ iqua esset aditus ad alterã partem op
liter sentire uno tolle ab romanis occupato si alteꝵ
amisisient : quin pene ciccũ uallati atq omni exitu
ꝙ pabulatione incecclusi uiderent᷑. Adhũc muni¬
endũ omnes a ueccingentorige euocatos. hac re co¬
gnita cȩsar mictie ꝙ pluuimas equitũ tuamas eisds
media nocte imperat ue paulo tumultuosius om-¬
nibus locis uagauenẽ puma luce magnũ numer
impedimentor ex castris detrahi mulionesq cum
cassi dibus equicũ spem ac simulatione collibus ciccũ¬
uehi ubet his paucosaddie equites qui latius obsten¬
tationis cã uagarent᷑ longo ciraueu. Casdem om̃s
iubet petere regiones. hec protul ex oppido uidebãt᷑
ut ecata gorgonia despectus in castra. Heq tanto
spatio certi quid esset exploraui poterat. legionem

Expanded text:
omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam
Abbreviated transcription (Latin):
multoi pertinebat timore pene exeerati consilia
clam debello ĩnire incipiũt. Ciuitates celiquas lega¬
tionibus solicitat Que tã gsi cȩsar intelligebat ta
ꝗͣ mitissime põt legatos appellat. Hihil se ꝑꝑĩscien¬
tiam leuitatemq uulgi grauius de ciuitate uidi-¬
cacre neq desua in heduos bñuolentia diminuere
ipse maiorẽ galliȩ motu expectans ne ab omnibus ci¬
uitatibus circusis teretur. Consilia inibant quẽ ad¬
modum gorgonia disceder& acruesus omne execci-¬
tum in traher& ne ꝓfectionata atimore defectio-¬
nis sunulis fuge uderet᷑. hec cogitãti accidece uisa
est facultas bñ rei gerende. Nam cum ĩminora ca-¬
stra operis perspiciendi uenisset cã animaduereit col¬
lem: qui ab hostibus tenebat᷑ nudatum homĩbus ꝗ
superioribus diebus uix p̃multitudine cceni poterat¬
admiratus quecit ex perfugis oam : quoꝵ magnus
ad eum quotidie nus confluebat. Constabat int

Expanded text:
multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poteratAdmiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter
Abbreviated transcription (Latin):
re comꝑata bona ciuiũ romanoꝵ dicripiũt cedđs
faciũt in secui tut̃e distiahũt adiuuat xem procdi¬
natum Conuictolieanis plebẽq ad furore impellit: ut
facinore ad misso ad sanitatẽ reuerei pudeat: M Au
stũ tribunũ militum iter ad legionem facientem
fide data ex oppido cauillano educũt. Idem facere co¬
gune ed qui negociandi c̃a ibi constiterãt. hos conti¬
nuo itinere adorei omnibus impedimentis exuũt
repugnãtes diem nocteraqi obsidet. Multis utunq
incectectis maiorem multi tudinẽ armacoꝵ con-¬
citãt. Interii nũcio allato om̃s eoꝵ milites in potesta.¬
te cesaris teneri concirrrũt ad Aristiũ nihil publico
factum consilio demonstrane : questionem de bonis
dexeptis decernũt. Lictauici fratrũq bona publicat.
legatos ad Cesarem sui purgandi gratia mittũt. hec
faciũe recuperandoꝵ suoꝵ cã ded contaminatifa¬
cinore & capti compẽdio ex direptis bornis ꝙ eares ad

Expanded text:
re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad
Abbreviated transcription (Latin):
rcibusq horis noctis exercitui ad quitem datis castꝰ
ad gorgoniã mouit. Medio fere itinere equites a
fabio missi ꝗtores in periculo exponue sumis copiis
castra opugna demonstrãt. Cũ erebro integri de¬
fessu succederẽt nostrosq assiduo labore defatigarã
quibus ꝑꝑ magnitudinem castroꝵ perpetuo esset us¬
dem in uallo pemanendũ multitudine sagittaꝵ
substinẽda magno usui fuisse tormenta. fabiu
discessu eoꝵ doabus relictis portis obsteuere ceteras
pluteosq: uallo addere & seĩ postecũ diem simulemq
casum apparare. His rebus cognicis Cȩsar sũmo stu¬
dio militũ ante ortũ solis in castra pecuenit. Dum
hec ad gorgonia geruntur: hediũ pͥmis nuntii s
ab lictauico acceptis nullũ sibi ad cognoscendum
spatium xelinquũe. impellit alios auaritia. Alios
uacũdia & cemeritas quȩ maxime illi hominũ
grũ est inata ut leuem auditionẽ habeant pro

Expanded text:
tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarusustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro
Abbreviated transcription (Latin):
da castra ꝙ res posita ĩ celeritate uidebat᷑ Fabiũ lega¬
tum cũ legionibus duabus castris presidio xeliquit.
fratres litauici cũ comprehẽdi uississet paulo ante
repperie ad hostes fugisse adhortatus milites ne noctũ¬
no tempore itineris labore permoueant̃ cupidissimis
omnib progressus milia passuũ .xxv agmen heduoe
conspicatus ĩmisso equitatu iter eoꝵ morat᷑ atq im¬
pedie: incerdicitq omnibus ne quẽꝙͣ interficiant
eporedorigem & Uiridomarũ : quos illi inefectos exi¬
stimabãt inter equites uersari suosq appellare iube
hiscomitis & litauici fraude perspecta hedui manꝰ
tendece deditionem significare ÷ prouectis aorrais
mortem deprecari incipuĩt. Litauicus cũ suis clẽ¬
foctuna deserere: patronos gorgoniã profugit. Cesar
nũtis ad ciuitatẽ heduoꝵ missis qui suo bnficioco¬
secuatos docerẽt: quos uirce belli interficere potiusse

Expanded text:
da castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legada castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clienetiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
gnum nu fcumẽti cõmeatusq diupit ipsos crudeli¬
ter excruciatos in teficit. uuntios tota ciuitate he¬
duoꝵ dimittit: eodem mẽdatio decede equitũ &
principũ permonere hortat᷑ ut simili ratione: atq ĩpe
fecerit suas in uixias persequant᷑. Epocedorix heduus
sumo loco natus adolescens & sumȩ domi potentiȩ &
una uiridomarus pari etate & gra sed generi dispari
quem Cȩsar adiuiciato sibi eradum ex humili loco ad
sũmam dignitatem perduxerat in equitũ nuo con-¬
uenerane nominati ab eo euocati his erat interse
de principatu contentio e nulla magistratuũ con¬
trouersia. Alter pro cõuictolitano. Alter pro Coto
sũmis opibus pognauerane. Ex his epocedouꝵ cognito
Litauiti consilio media fere nocte xem ad cesarẽ
defere. orat ne patiatur uitatem prauis adolescẽ¬
giones expeditas .uiiͦ. equicatũq omnem ex castus e¬
ducie. Mec fuit spacium tali tempore ad contrahẽ¬

Expanded text:
gnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudelignum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescengiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahen
Abbreviated transcription (Latin):
site: qui ex ipsa cede fugierũt. Nam ego fratribus at
omnibus meis propinquũ incerfectis dolore prohabeot
que gesta sunt̃ pronũtiare producũtur. hi quos illee¬
docuerat quȩ dici uellet atq eadem que litanicetꝰ
pronũ ciauerat multitudini ex ponũt maultos equite
heduoꝵ incerfectos : ꝙ collocuti cũ aluerinis dicerẽ¬
tur ipsos se in eermultitudinem militũ occultasse
atq ex media cede fugisse conclamãt hedui & li¬
tauicũ obsecrãt : ut sibi consulat qͣr uero inquit cõ-
silii sie res acnon necesse sit nobisgorgoniã conten-¬
dere & cũ aueinis nos met coniungẽc̃e. An dubita¬
mus quin nefacio facinore admisso comani una
ad nos ineficiendos concurrerãt pm̃ siquid t̃ nobis c̃
est persequamux eoꝵ mortem qui indignissime inte¬
rierũt. Atq hos lationes interficiamus. Ostendit &¬
ues romanos qui eius presidii fiducia una er̃ãt ma¬

Expanded text:
scite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque scite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: ma
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Sed plus cõi libertati tũbuere. Cux .n. hedui pots
de suo uire & de legebus ad Cesaem disceptatira ꝙ roma¬
ni ad heduos ueniãt Cleriter adolescentibo & oratõe
mogistracus & premio deductisi cũ se uel principes eiꝰ
conulii fore profiterent. Ratio perficiendi querebat᷑
ꝙciuitatem tenere ad suscipiẽdum bellũ adduci pos¬
e non confidebãt. Placuit ut litauitus  illis mili¬
bus quȩ cesari ad bellũ mitterent preficeretire. Atq
ea ducenda curaret fr̃esq eius ad cesauem precurre¬
ret. Reliqua qua ratione agi placeat constituũt. Li¬
tauicus accepto exercitu cũ milia passuũ cicciter
a gorgonia abesset Conuocatis subito militib lao¬
mans quo proficiscimur inquit milites. Omnis noster
equitatus om̃s nobilitas interut principes ciuitatis
Eporedoriꝵ & Uecidomarus insimulati proditionis ab
comanis indicta cã interfecti sunt. hec ab ipsis cogͦ.¬

Expanded text:
rit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui rit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cogno
Abbreviated transcription (Latin):
libera prohibit̃ hostes uidebant᷑. Sed locus presidio nõ
nimis fium& tenebatur: eñ silẽtio noctis Cȩsar ex casts
egcessus prius ꝙͣ subsidio exoppido uenru posset deiec :¬
tõ presidio potitus loco duas ibi legiones collocauie fos¬
sam q duplicem duodeonũ pedũ a maioribus castuis
admĩnorã perduxie. ut tuto ad repẽtinum hostium
ĩ cuesum & singłi comeare possent. Dum hec ad Gorgo¬
niam gecũtur cõuctolitanis heduus cũ in magistia¬
cũ adiudicatu a Cesace demõstrauimus solicitatus ab
auernis pecunia cũ quibusdam adolescentibus colloꝗ¬
tur: quoꝵ erat prnceps litauicus atq eius fratres am¬
plissima familia nati ad lescentes cũ primũ comuni¬
cat : hortaturq se ut liberos & impecio natos memine
galliȩ uictoriam destinat eius auctorieate xeliquas
concineci. Qua tra ducta locũ consistendi romanis
in gallia nõ fore esse nõ nulla se cȩsacis bñficio asfec¬
tum sio en ut iustissimam apud eu causam obtinue¬

Expanded text:
tes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerGalliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinue
Abbreviated transcription (Latin):
tior & qnemetuũ & tautiacoꝵ finib rectaq
flũs danubii regione pertinet ad fines dacoꝵ
canactiũ hic se flectie sinistrors diuesis aflu¬
mine regionibe: multarq geneiu fines ꝑꝑ ma¬
gnicudine actĩgie. Neq quisꝙ huuus geima¬
ne: qui se aue audisse aut adisse ad initis ebꝰ
siluȩ dicae cui dieꝵ itꝰ . hx processecit: aue quo
ex loco oreiatur accepene: multa ĩ ea gnã fe¬
xar nasci constat: quȩ reliquis in locis uisa
non sune ex quib ꝗ̃ maxime diffecũt ab cetis
& memorie prodẽda uident᷑ hec sune. Est bol
cerui figuta: cuuus a media fronte inte aure
unu cõmu existit excelsꝰ magisq diree tu¬
His quȩ nobis nota sune cornib ab eius sumo sicut
palme tamiq late diffundũtur. eadẽq est femĩe
matesq nã. Eadeq forma magritudoq cornui¬
ui Sũt te que appellãtut altes haꝵ est consilis

Expanded text:
tiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque tiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directuhis, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
&ultro bella inferrẽt ꝑꝑ hominu multitudine
agciq in opia erans thenu colonicis mitterẽt. Ita
eã quȩ feccilissima sune germaniȩ loca ciccu her¬
cinia siluai quã cratostheni & quibusda grecis
fama notam esse uideo ꝙͣ illi coccinia appellãt
uulgo & tectosages occupatũt atq ibi conlede¬
tunt̃: quȩ gens ad hoc tempus his sedib se se cõ¬
tinet. sumãq ht̃ iusticie & bellice laudis opini¬
one. Nunc quide in eade inopia egestate pati¬
entia: qua germani ꝑmanene: eodẽ uictu &
culeu corpotĩs utũtur. Gallis aue prouĩcia
propinquitas & ecans maxinaꝵ teẽ noticia m̃ł¬
supetati multisq preliis dactime se quide ipsi
cu illis uictute coꝑant hiuus hercine silue
quȩ supra demõstrata est latitudo noue dieyi
ie expedito patet: non .N. aliter finici potestine¬
q mensucas itineꝵ nouecũt. Otieut ab helue¬

Expanded text:
ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Ha quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Herciniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orciniam appellant, Volgae Tectosages nuncupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens usque ad hoc tempus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia mulsuperari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helve
Abbreviated transcription (Latin):
fert. Magistratus: ꝙ ei bello presint ut uite ne¬
cisq habeãt᷑ potestatem deligunt᷑. in pace nullus
est cõis magistrat sed principes regionu atq pa¬
gorx ine suos ius dicũe controuedias minuune
Latrocinia nullas he infamiar: ꝙ extea fines cu-¬
iusq ciuitatis fuit atq ea iuuẽtutis eycende ac
desidiȩ minuẽde cã fieti predicant. Atq ubi ꝗs
ex ptincipib in consilio dixit se ducefore qui se-
qui ueline profiteant᷑. Consurgũt hi qui & causas
& homine probant. suũq auxiliui pollicentut at¬
a multieudine collaudant᷑ qui exhis secuti nõ
sunt in deẜtoꝵ. ac proditoꝵ nuo ducuntur. Om¬
niũq his recu postea fides de rogatꝰ. hostem uio¬
lare fasnon pueant : qui quaq de cã ad eos uene¬
eũt ab inurtia prolubent. Sctoi kñt hisq om̃iu
domus patene: uictusq cõmunicat᷑. Ac fuie an¬
tea tempus: cu germanos galli uictute suꝑarẽt

Expanded text:
fert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae nefert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque multitudine collaudantur. Qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant. Qui quaque de causa ad eos venerint ab injuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent, victusque communicatur. Ac fuit antea tempus cum Germanos Galli virtute superarent,
Abbreviated transcription (Latin):
gistratꝰ & principes in annos sigulos gentib con¬
et quo loco uisum est ag̾ci attabuũ̃t atq año
post alio transire cogũt. Eus rei multas affecũt¬
causas ne assidua cõsuetudine capti studiu bel¬
li gerendi agacultura cõnuit& ne latosfines
patate studeane: potencioresq humiliores possessi¬
onib expellãt ne accirratius ad frigora atq esẜ
uitã dos edificent nequa ociat᷑ pecunie cupidi¬
tas Qua exte factiones dissensionesq nascuntur
ut acumi eꝗtate plebe contineãt cu suas quisq
opes cui pocentissimis equati posse uideae: Cuuta¬
tib maxima laus est ꝙ latissimas ciccui se uasta¬
tis finib solieudines habere. hoc proptiu uirtuti
existimane expullos agcis finitimos cedere neq¬
prope: queꝙͣ audere consistere simul se hoc fore tu¬
tiores atbiecant̃. Repẽtine incucsionis timore sb¬
lato cui bellui ciuitãs aue illatui defendit aut in¬

Expanded text:
gistratus ac principes in annos singulos gentibus cogistratus ac principes in annos singulos gentibus coet quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferuntcausas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem continopes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neqprope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut in
Abbreviated transcription (Latin):
re .p. nisi per conciluu loqui non concedit᷑. Hec¬
mani m̃łtu ab hac consueeudine diffecunt. Nas
neq dcuides habent qui rebr diuinis presint nes
sacrificiis scudene. Deoe nũo solos eos ducunt : qͥs
Uulcanu et lunam: Reliquos ne fama quidem
acceperunt. Uita õis inuenationib atq ĩ studi¬
is rei militatis consistie ab pacuulis labori ac
diricie student: qui diutissume impubes pec¬
mãsecunt maxima inter suor ferũt laudem
hoc Alii statueram. Alii uires necuosq confuma¬
ci putane. in eca añi uo uicesiniui feĩe notici¬
am habuisse in tutpissimis habet᷑ rebus cuius rei¬
nulla est occuleatio && petmiscuȩ in flumini-¬
bus pecluunt᷑ & pellib̃ aue pacius chenonũ te¬
gumẽtis utuntur magna parte corpotis nuda
Agciculture᷑ student maiorq pars eoꝵ uicb
in lacte & caseo et caxne consistit nec quilq ap
modu certu aue fines habe proptios sed ma¬

Expanded text:
re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Gerre publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in tunulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
conueniũt & de morte sires in suspitõe uenit De
uxotib inẜuile mo questionem habent. Et comꝑ¬
atum est ignĩ atq omibus torm̃tis exceuciatas un¬
tecficiunt. funexra sunt pro cultu galloꝵ magnu¬
fica & sumpeuosa omnia. queq uiũs cordi fuusse
arbittãtut in igne infecunt ẽ iai aĩalia ac paulo
sup̃ hanc memotiam secui et clientes quos abhis di¬
lectos esse constabat: iustis funetibus confectis
una ccemabantut. quȩ ciuitates cõmodius sua
re .p. administrare existimabant᷑ hunc legib scm̃
squis quid de re .p. a finitimis rumore ac fama ac¬
cepie ue ad magistratiu deferat neue cui quo a¬
lio cõmunicee ꝙ sȩpe homines temetatios atq un¬
pecitos falsis rumotib terrea & ad facinus impel¬
li & de sumis reb consiliui capere cognitum est.
magistrae quȩ uisa sune occultãt. Queq esse
ex usũ iudicauerut multitudini pecdunt. De

Expanded text:
conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De
Abbreviated transcription (Latin):
apud se occultare: aut posita tollere auder&i geauis¬
somnũiq ei rei suppliciui est cu ceuciatu constitutum
dib proditu dicũt. Ob eam ea causa spacia om̃us te¬
pots non nuo dieꝵ sed noc̾tiu finuit. Dies nateles
& mensuu & ãnog initia sic obẜuant ut noctem
dies subsequatur In reliquis uite ĩstitueis hoc fece
ab reliquis disfecũt ꝙ suos libe cos nisi cui adoleuetint
ut manus militie substinere possint pala adse adice
nõ patiuntur: filiũq pucuili etate ĩ pũ in conspecũ
pattis adsistere tiepe ducũt. Uiti ꝙ̃tas pecunias ab
ur otib dotis nõie acceperint tantas ex suis bonis
existimatõe facta cu dotibo cõrcane. huius os¬
Uter eoꝵ uita suꝑarit ad eu parsutciusq cui fui¬
Etib superioꝵ tempoꝵ ꝑueĩt. Urci ĩ uxores sicuti
in liberos uitȩ necisq habene potestate. Et cu pater¬
familiȩ illus tuore loco natus decessit : eius pcopina

Expanded text:
apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravisapud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum dibus proditum dicunt. Ob hanc causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducunt. Viri quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Hujus outer eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui
Abbreviated transcription (Latin):
omnino collis incererat. Complures erãt ex legioni¬
bus egci relicti. Ex quib qui hoc spacio dieꝵ cõualue¬
cãe crccie trecenti subuexillo uno mietũtur. Ma¬
gna preterea multitudo calonũ magna uis iuimẽ¬
torꝵ que ĩ castris subsedecãt ft̃a potestãte sequituor¬
HNoc ipso ept & caser germani equites in eueniũt. Pro-¬
tinusq eode illo quõ uenerãt cursu a decumana poͬ

Expanded text:
omnino collis intererat. Complures erant ex legioniomnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequiturHoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt prot
Abbreviated transcription (Latin):
re pocestis huc omnes suas fortunas execcitus roma
Oblata spe germani: quã nacti erant predas ĩ occulto.
relinquũe. Ipsi aduatuca contendũt usi eode duce
cuius hoc ĩdicio cognouerãt. Cicere ꝗ omnes suꝑ¬
iotes dies preceptis Cesatis cui sũma diligentia mili-¬
tes in castris continuis set: acne calone quẽq quid̃
extra municiones egredi passus esset septimo die
diffidẽs de nũo dier cesarei fide secuatuꝵ ꝙ lõ
gius progressu audiebat: neq ullã de redicu eiusfa.¬
ma afferebatur simuleoꝵ petmotus uocib: qui illiꝰ
paciẽtia pene obsessione appellabant siꝗde ex ca¬
stris egredi nõ liceret: nulla eius in cõmooli causar
expectans : quo noue legionib oppositis maximoq e¬
quitatu dispersis ac pene deletis hostib ĩ milib pas-¬
suu trib offendi possee: quinq cohortes frumẽtatũ
ĩ proximas segetes mietit: quas inter & castra unus

Expanded text:
re potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanre potestis: huc omnes suas fortunas exercitus RomanOblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus
Abbreviated transcription (Latin):
rat casus cognosci poeuit. Dissipatis ac perterrieis ho¬
stib ue demonstrauims manus exat nulla : quȩ par-¬
uam m̃o causa timoris afferret. Irans chenui ad g¬
manos uenie fama dicipi eburones atq ultro ad p̃-
da omnes eugcari. Cogũt equieu duo milia si-¬
cambri qui sũt prox imi theno a quib receptos ex
fuga tenchacoros atq usipetes sup̃ dociuraus tcanse¬
une thenũ nauib ratibusq tniꝑanea milib passu¬
um infea eu locum ubi pons erãt impetfectus pͥli¬
diũq a Cesare relictui primos eburonu fines adeũt
multos ex fuga dispsos excipiuũt: magno pecotis nuoicus
sunt cupidissimi barbaxi pocũtur. Inuitati preda lon¬
gius procedũe non hos palus in bello latrociniisq nats
non silue morane᷑: quibus in locis sit Cȩsat ex captiuus
querũt profectu longius repeciũt omnesq execcitũ
discessisse cognoscut: atq unus ex captuus. Quid uo

Expanded text:
rat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis horat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos,"