comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo deducti: Ubi sine strepitu ac tumultu
pͥmi euasert in murũ secuti ordine alii
cum prioꝵ audacia dubiis etiam animũ
faceret: Iam . mi. armatoꝵ ceperant par
in murũ euadebant: Signo ab exapilo
dato qua ꝑ ingentẽ solitudinẽ erat ꝑuen¬
tum. quia magna pars inturrib epu¬
lati. aut sopiti iuno erant. aut semigues
potabant. paucos tam̃ eoꝵ imp̃ssos in cu¬
bilib interfecerunt: Prope ħ aphilon:
portula magna refringicepta. ⁊ emuro
ex cõposito tuba datum signum erat. et
iam undiq ñ furtim s ut aꝑte gerebat᷑
res: Quippe ad epipolas frequentẽ cus¬
todiis locum ꝑuentum erat. t̾rendiq
magis hostes erant ꝗͣ fallendi sic̃ territ
sunt: Namsimul ac tubaꝵ ẽ autoitus cã¬
tus. clamorq tenentium muros. partẽq
urbis oĩa teneri: Custodes alii ꝑ murũ
fugere. alii salire de muro. p̃cipitariq
turba pauentiũ. magna pars tam̃ ig¬
nara tanti mali erat. & grauiatis om̃ib
uino somnoq.⁊ in uaste magnitudinis

Expanded text:
eo deducti. ubi sine strepitu ac tumultu primi euaserunt in murum, secuti ordine alii, cum priorum audacia dubiis etiam animum faceret. iam mille armatorum <muri> ceperant partin murum euadebant, signo ab Hexapylo dato quo per ingentem solitudinem erat peruentum, quia magna pars in turribus epulati aut sopiti uino erant aut semigraues potabant; paucos tamen eorum oppressos in cubilibus interfecerunt. prope Hexapylon est portula; ea magna ui refringi coepta et e muro ex composito tuba datum signum erat et iam undique non furtim sed ui aperta gerebatur res. quippe ad Epipolas, frequentem custodiis locum, peruentum erat terrendique magis hostes erant quam fallendi, sicut territi sunt. nam simulac tubarum est auditus cantus clamorque tenentium muros partemque urbis omnia teneri custodes rati alii per murum fugere, alii salire de muro praecipitarique turba pauentium. magna pars tamen ignara tanti mali erat et grauatis omnibus uino somnoque et in uastae magnitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
S intentiores ad cauendũ consules una pui¬
gna fecerat. incaute atq inconsulte inita
Restituit tam̃ his animos. ⁊ itł minuit au¬
daciam parua una res:S in bello nicħ
tam leue ẽ qd̃ ñ magne interdũ rei mom̃¬
tum faciat: I. quinctio crispino. badius
campanus hospes erat. ꝑ familiari hos¬
pitio iunctus: Creuerat consuetudo qd̃
eger rome apud crispinũ. badius ante
defectionẽ campanã lib̾aliter comiterq̃
curatus fuerat. Tum badius ꝓgressus
ante stationesq ꝑporta stabant. uocari
crispinũ iussit: Qd̃ uͥ est crispino nunci¬
atum. ratus colloquium amicũ ac fami¬
liare queri. manente memoria etiã in dis-¬
cidio publicoꝵ sederũ priuati iuris: pau¬
lum acet̾is ꝓcessit: P ostꝗͣ in conspectum
uenere. ꝓuocato te inqͥt ad pugnam¬

Expanded text:
sed intentiores ad cauendum consules una pused intentiores ad cauendum consules una pugna fecerat incaute atque inconsulte inita. restituit tamen his animos et illis minuit audaciam parua una res; sed in bello nihil tam leue est quod non magnae interdum rei momentum faciat. T. Quinctio Crispino Badius Campanus hospes erat perfamiliari hospitio iunctus. creuerat consuetudo, quod aeger Romae apud Crispinum Badius ante defectionem Campanam liberaliter comiterque curatus fuerat. is tum Badius progressus ante stationes quae pro porta stabant uocari Crispinum iussit. quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus conloquium amicum ac familiare quaeri, manente memoria etiam in discidio publicorum foederum priuati iuris, paulum a ceteris processit. postquam in conspectum uenere, 'prouoco te' inquit 'ad pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
ab suis alii ab hannibale. et ea uulgatior
fama ẽ tradunt in uestibulo punicorũ
castroꝵ rogum exstructum ẽẽ armatũ
exercitum decurrisse cũ tripudiis his
genti adsueti ipso hannibale. omni rerũ
uerboꝵq honore exequia celebrantes:
Htradunt qui in lucanis rei geste auctores
sunt. Si iłl qui ad calorem fluuium
int̾fectum memorant credẽ uel capttis
tm̃. gracchi hostes potiti st̃: Eo delato
ad hannibalem missus ab eo confestu
chartalo qui in castra romana. ad. eÑ.
cornelium questorem deferret: Is funꝰ
imꝑatoris in castris celebrantib cũ exer¬
citu beneuentanis fecit: Consules agrũ
campanum ingressi cum passim plaren¬
tur eruptione oppidanoꝵ.⁊magonis
cum equitatu territi et trepidi ad sig¬
na milites palatos passim reuocart
et uix dum instructa acie fusi supra. M̃.
cia suꝑbe suopte ingenio genti creuit:
multisq p̃liis lacessebant romanos:

Expanded text:
ab suis, alii ab Hannibale—et ea uolgatior ab suis, alii ab Hannibale—et ea uolgatior fama est—tradunt in uestibulo Punicorum castrorum rogum exstructum esse, armatum exercitum decucurrisse cum tripudiis Hispsuae cuique genti adsuetis, ipso Hannibale omni rerum uerborumque honore exsequias celebrante. haec tradunt qui in Lucanis rei gestae auctores sunt. si illis qui ad Calorem fluuium interfectum memorant credere uelis, capitis tantum Gracchi hostes potiti sunt; eo delato ad Hannibalem missus ab eo confestim Carthalo, qui in castra Romana ad Cn. Cornelium quaestorem deferret; is funus imperatoris in castris celebrantibus cum exercitu Beneuentanis fecit. consules agrum Campanum ingressi cum passim popularentur, eruptione oppidanorum et Magonis cum equitatu territi et trepidi ad signa milites palatos passim reuocarunt, et uixdum instructa acie fusi supra millecia superbae suopte ingenio genti creuit multisque proeliis lacessebant Romanos;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidio uiuum caꝑe peni nitunt᷑. Ceterũ
conspicatus lucanũ hospitem inter hostis
adeo infestus confertor inuasit: ut parci
ei sine multoꝵ ꝑnicie ñ posset: Exanime¬
meũ mago extimplo ad hannibalẽ misit:
peniq ẽ captis simul fascib. ante tͥbunal
imꝑatoris iussit: H fera fama ẽ. graccͥus
in lucanis ad campos qui ueteres uocant᷑
ꝑiit: St̃ qui in agro beneuentano ꝓpe ca¬
lorem fluuium ostendant a castris cum
cum forte inter salicta innataripis late¬
rent hostes nundum atq inermem sax¬
isq que uoluit amnis ꝓpugnantẽ int̾¬
fectum: St̃ qui haruspicũ monitu. Dͦ.
passus a castris ꝓgressum. uti puro ea
quȩ ante dicta ꝓdigia st̃ ꝓcuraret ab insi¬
dentib forte locũ duab turmis numi¬
daꝵ circũuentũ scribant: Adeo nec locꝰ.
nec ratio martis in uiro tam claro et in¬
signiconstat. funeris quoq gracchi ua¬
ria fama: Alii in castris romanis sepultũ

Expanded text:
praesidio uiuum capere Poeni nituntur; ceterum praesidio uiuum capere Poeni nituntur; ceterum conspicatus Lucanum hospitem inter hostes adeo infestus confertos inuasit ut parci ei sine multorum pernicie non posset. exanimem eum Mago extemplo ad Hannibalem misit ponique cum captis simul fascibus ante tribunal imperatoris iussit. haec si uera fama est, Gracchus in Lucanis ad campos qui Ueteres uocantur periit. sunt qui in agro Beneuentano prope Calorem fluuium contendant a castris cum cum forte inter salicta innata ripis laterent hostes, nudum atque inermem saxisque quae uoluit amnis propugnantem interfectum. sunt qui haruspicum monitu quingentos passus a castris progressum, uti loco puro ea quae ante dicta prodigia sunt procuraret, ab insidentibus forte locum duabus turmis Numidarum circumuentum scribant. adeo nec locus nec ratio mortis in uiro tam claro et insigni constat. funeris quoque Gracchi uaria est fama. alii in castris Romanis sepultum
Abbreviated transcription (Latin):
idem ceteros facere iubet. hortaturq:
ut qd̃ unũ reliquũ fortuna fecerit. ideo¬
honestent uirtute: Reliquũ autẽ quid
eẽt pacis amultitudine inualle silua
ac montib septa circumuentus pret
mortem id referre utrum p̃sentes cor¬
pora pecoꝵ mͦ mult trucidentur an
toto a paciendo expectando euentu
in impetum atq iram uerso agentes
audientesq ꝑfusi hostrum cruore int̾
expirantrum inimicoꝵ cumulata ar¬
maq ⁊ corpora cadant lucanũ ꝓditorẽ
ac transfugam om̃s peterent: Qui eam
uictimam p̃se ad inferos misisset. eum
decus eximium eg̾gium solatium sue-
mort interuenturũ: Inter ħ dicta pa¬
ludam̃to circũleuũi brachiũ in toto nam
se scuta quidem secum extulerant in hosts
impetum fecit: Maior ꝗͣ pro numero ho¬
minum editur pugna: Iaculis maxime
aꝑta corpora romanoꝵ: O cum undiq
ex altiorib locis in cauam uallem qͦ iecur
ẽẽt transfigunt᷑: graccum iam nudatũ

Expanded text:
idem ceteros facere iubet hortaturque idem ceteros facere iubet hortaturque ut, quod unum reliquum fortuna fecerit, id cohonestent uirtute: reliquum autem quid esse paucis a multitudine in ualle silua ac montibus saepta circumuentis praeter mortem? id referre, utrum praebentes corpora pecorum modo inulti trucidentur an toti a patiendo exspectandoque euentu in impetum atque iram uersi, agentes audentesque, perfusi hostium cruore, inter exspirantium inimicorum cumulata armaque et corpora cadant. Lucanum proditorem ac transfugam omnes peterent; qui eam uictimam prae se ad inferos misisset, eum decus eximium, egregium solatium suae morti inuenturum. inter haec dicta paludamento circa laeuum bracchium intorto—nam ne scuta quidem secum extulerant—in hostes impetum fecit. maior quam pro numero hominum editur pugna. iaculis maxime aperta corpora Romanorum; et, cum undique ex altioribus locis in cauam uallem coniectus esset, transfiguntur. Gracchum iam nudatum
Abbreviated transcription (Latin):
cannensi uenisset. in dies melior atq
aptior fieret. hannibał uis senesceret
ac ꝓpe ad nich̃m uenisset ueteri delicto
haud implacabil fore romanos nul¬
lamumꝗͣ gentem magis exorabilem ꝓm¬
tioremq uenie dande fuisse. quotiens
rebellionietiam maioꝵ suoꝵ ignotum.
Hab se sint dicta: Ceterum ab ipso graccho
eadem ħ audire malle eos p̃sentisq cont̃¬
gere dextram id pignus fidei secũ ferre.
locumq conciliis dixisse. a conspectu ad¬
motum haud ꝓcul castris romanis:
Ibi paucis uerbis transigere posse: ut om̃e
nom̃ lucanum in fide ac societate roma¬
na sit: Eraccus fraudem.: ⁊ sermoni et
rei abẽe. ratus ac similitudine ueri cap¬
tus cum lictorib ac turma equitum
e castris ꝓfectus duce hospite insidias
p̃cipitatus. Hostes subito exorti: Et ne
dubia ꝓditio eẽt : flauus his se adiung̾.
Tela undiq in gracchum atq equites co¬
nitiuntur: Eracchus ex equo desilit.

Expanded text:
Cannensi uenisset, in dies melior atque Cannensi uenisset, in dies melior atque auctior fieret, Hannibalis uis senesceret ac prope ad nihilum uenisset: ueteri delicto haud implacabiles fore Romanos; nullam unquam gentem magis exorabilem promptioremque ueniae dandae fuisse; quotiens rebellioni etiam maiorum suorum ignotum? haec ab se suis dicta; ceterum ab ipso Graccho eadem haec audire malle eos praesentisque contingere dextram <et> id pignus fidei secum ferre: locum se concilio iis dixisse a conspectu amotum, haud procul castris Romanis; ibi paucis uerbis transigi rem posse ut omne nomen Lucanum in fide ac societate Romana sit. Gracchus fraudem et sermoni et rei abesse ratus ac similitudine ueri captus, cum lictoribus ac turma equitum e castris profectus duce hospite <in> insidias praecipitat. hostes subito exorti; et, ne dubia proditio esset, Flauus iis se adiungit. tela undique in Gracchum atque equites coniciuntur. Gracchus ex equo desilit;
Abbreviated transcription (Latin):
atus. pr: Is mutata repente uolunta¬
te. locum graue apud penum querens
neq transire ipse neq trahere ad defec¬
tionem lucanos satis habuit. nͥ imꝑato¬
res et eiusdem hospitis ꝓditi capite ac
sanguine fedus cum hostib sanxisset:.
Ad magonem qui in bruthtiis perat:
clam in colloquium uenit: fideq ab eo
accepta. si romanum his imꝑatorem
tradidisset lib̾os cum suis legib uentu¬
ros in amicitiam lucanos. deducit pe
cturum. mago ibi pedites equitesq
armare et caꝑe eas latebre. uͥ ingentẽ
numerum occuleret. loco satis inspec¬
to atq undiq explorato dies cõposita
gerende reiest: Flauus ad romanũ
imꝑatorem uenit. rem se ait magnam
inchoasse. ad quam ꝑficiendum ipsiꝰ
gracchi oꝑa opus eẽ: Omniũ ppłorum
p̃torib qui ad penum in illo cõmum
italie motu descissent ꝑsuasisse: ut re¬
dirent in amicitiam romanoꝵ. ꝗdores
quoq romana que ꝓpe exitium clade

Expanded text:
atus praetor. is mutata repente uoluntaatus praetor. is mutata repente uoluntate locum gratiae apud Poenum quaerens, neque transire ipse neque trahere ad defectionem Lucanos satis habuit, nisi imperatoris et eiusdem hospitis proditi capite ac sanguine foedus cum hostibus sanxisset. ad Magonem, qui in Bruttiis praeerat, clam in conloquium uenit fideque ab eo accepta, si Romanum iis imperatorem tradidisset, liberos cum suis legibus uenturos in amicitiam Lucanos, deducit Poencturum ait: Mago ibi pedites equitesque armatos—et capere eas latebras ingentem numerum—occuleret. loco satis inspecto atque undique explorato dies composita gerendae rei est. Flauus ad Romanum imperatorem uenit. rem se ait magnam incohasse, ad quam perficiendam ipsius Gracchi opera opus esse: omnium populorum praetoribus, qui ad Poenum in illo communi Italiae motu descissent, persuasisse ut redirent in amicitiam Romanorum, quando res quoque Romana, quae prope exitium clade
Abbreviated transcription (Latin):
bal qd̃ facturum haito dubitabant ad
opem ferendam sociis capuam uenisset
equites ium sustinere possent: tĩ. graccũ
ex lucanis cũ equitatu ac leui armatura
beneuentũ uenire iubent legionib sta¬
tuuisq ad optinendas res in lucanis aliq̃m
p̃ficeret. Graccho pͥus ꝗͣ ex lucanis mo¬
ueret sacrificanti: triste ꝓdigium factũ
est: Ad exta sacrisicium ꝑpetrato angues
duo ex occulto adlapsi. an ere ei conspec-¬
tiq repente ex oculis abierunt: Id cũ
aruspicum monitu sacrificium instaura¬
retur: atq intentus exta reseruarenturꝰ
iterum ac tercium tradunt. libatoq io¬
cinere intactos angues abisse: Cum ha¬
ruspices ad imꝑatorem id ꝑtinere ꝓdigi¬
um p̃monuissent et ab occultis cauendũ
hominib consultisq nulla. tam̃ ꝓuidẽ.¬
tia factum imminens moueri potuit:
Flauus lutanis fuit caput partis eius lu¬
canoꝵ cum pars ad hannibalem defecis¬
set. quȩ cum romanis stabat. ⁊ iam ham¬
no in magistratu erat ab isdem illis cre-¬

Expanded text:
bal, quod facturum haud dubitabant, ad opem ferendam sociis Capuam uenisset, equitis uim sustinere possent, Ti. Gracchum ex Lucanis cum equitatu ac leui armatura Beneuentum uenire iubent; legionibus statiuisque ad obtinendas res in Lucanis aliquem praeficeret. Graccho, priusquam ex Lucanis moueret, sacrificanti triste prodigium factum est. ad exta sacrificio perpetrato angues duo ex occulto adlapsi adedere iocur conspectique repente ex oculis abierunt. et cum haruspicum monitu sacrificium instauraretur atque intentius exta seruarentur, iterum ac tertium tradunt libatoque iocinere intactos angues abisse. cum haruspices ad imperatorem id pertinere prodigium praemonuissent et ab occultis cauendum hominibus consultisque, nulla tamen prouidentia fatum imminens moueri potuit. Flauus Lucanus fuit, caput partis eius Lucanorum, cum pars ad Hannibalem defecisset, quae cum Romanis stabat; et iam annuo in magistratu erat, ab iisdem illis cre
Abbreviated transcription (Latin):
gerende rei fortuna oblata est: M. cente¬
simus fuit. cognomine penula. insignis
inter pͥmi pili centuriones.⁊ magnitudi¬
ne corꝑis ⁊ animo: Is ꝑfunctus militia.
ꝑ . p̃. cornelium sullam . pͥ. R. in senatũ
introductus petita patrib uti s̃ quinq
milia militũ darentur. seperitũ ⁊ hostis
⁊ regionũ breui oꝑe p̃cium facturum
se quib artib ad id locoꝵ nr̃i. et duces
et exercitus capti forent. his aduersus
inuentorẽ usurum: Id ñ ꝓmissum mag̃¬

Expanded text:
gerendae rei fortuna oblata est. M. Centegerendae rei fortuna oblata est. M. Centenius fuit cognomine Paenula, insignis inter primi pili centuriones et magnitudine corporis et animo. is, perfunctus militia, per P. Cornelium Sullam praetorem in senatum introductus petit a patribus uti sibi quinque milia militum darentur: se peritum et hostis et regionum breui operae pretium facturum et quibus artibus ad id locorum nostri et duces et exercitus capti forent iis aduersus inuentorem usurum. id non promissum mag
Abbreviated transcription (Latin):
sent: Ceterum postꝗͣ pugnari ceptũ est
equitũ maxime incursum cũ iaculis
obrueretur laborabat romana acies
donec signum equitib datum ẽ: ut in
hostem admitterent equos: Ita equestre
p̃lium erat. cũ ꝓcul uisus sempnianus
exercitus cui. cĩi. cornelius questor pre¬
erat utriq parci parem metũ prebuit:
ne hostes noui aduentarent: Uelut ex cõ¬
posito utrimq signum recepti datum:
reductiq in castra: Ppe equo marte de¬
cesserunt. Plures tam̃ ab romanis pͥmo
incursu equitum cecidert: Inde consules
ut au̾terent capuam hannibalem. nocte
quȩ sequuta ẽ diuersi fuluius in agrum
cumanũ. claudiꝰ in lucanos abit: Postõ
die cum uacua castra romanoꝵ ñtiatũ
hannibali eẽt. ⁊ duob agminib diu̾sos
abisse incertus pͥmo utrũ sequerentur
appium institit sequi. Ille circumducto
hoste quã uoluit: alio itinere ad capuam
redit: Hannibali alia in his locis bene

Expanded text:
sent. ceterum postquam pugnari coeptum est, sent. ceterum postquam pugnari coeptum est, equitum maxime incursu, cum iaculis obrueretur, laborabat Romana acies, donec signum equitibus datum est ut in hostem admitterent equos. ita equestre proelium erat, cum procul uisus Sempronianus exercitus, cui Cn. Cornelius quaestor praeerat, utrique parti parem metum praebuit ne hostes noui aduentarent. uelut ex composito utrimque signum receptui datum reductique in castra prope aequo Marte discesserunt; plures tamen ab Romanis primo incursu equitum ceciderunt. inde consules, ut auerterent Capua Hannibalem, nocte quae secuta est diuersi, Fuluius in agrum Cumanum, Claudius in Lucanos abiit. postero die cum uacua castra Romanorum esse nuntiatum Hannibali esset et duobus agminibus diuersos abiisse, incertus primo utrum sequeretur Appium institit sequi. ille circumducto hoste qua uoluit alio itinere ad Capuam rediit. Hannibali alia in his locis bene
Abbreviated transcription (Latin):
leret. ꝑ mitterent ne sͥ extra ordinẽ in
ꝓuocantẽ hostem pugnare. ꝑmissu eoꝵ
arma cepit. equumq conscendit: et
badium nomine cõpellans ad pugnam
euocauit: Nulla mora: a campano fac¬
ta est. Infestis equis concurrerint : Cri¬
spinus supͣ scutũ sinistrũ humerũ: ba¬
dio hasta transfixit: Suꝑq delapsum
cum uulnere ex equo desiluit: ut pedes
lacentẽ conficeret: Badius pͥuisꝗͣ oppͥme¬
retur. parma atq equo relicto ad suos
aufugit: Crispinus equũ. armaq cap¬
ta. & cruentũ cuspidem insignis spoliis
ostentans. cũ magna laude ⁊ gͣcułone
militũ ad consules ẽ deductus. lauda¬
tusq ibi magnifice: & donis donatus:
Hannibal ex agro beneuentano castra ad
capuam cõmouisset: tercio post cdie ꝗͣ
uenit.copias in aciem eduxit. haud¬
quamꝗͣ dubius qd̃ campanis absente
se paucos ante dies scd̃a fuisset pugna
quin multominus sese suumq togens
uictorem exercitũ sustinere romani pos-¬

Expanded text:
leret permitterentne sibi extra ordinem in leret permitterentne sibi extra ordinem in prouocantem hostem pugnare, permissu eorum arma cepit equumque conscendit et Badium nomine compellans ad pugnam euocauit. nulla mora a Campano facta est; infestis equis concurrerunt. Crispinus supra scutum sinistrum umerum Badio hasta transfixit, superque delapsum cum uolnere ex equo desiluit ut pedes iacentem conficeret. Badius priusquam opprimeretur parma atque equo relicto ad suos aufugit; Crispinus equum armaque capta et cruentam cuspidem insignis spoliis ostentans cum magna laude et gratulatione militum ad consules est deductus laudatusque ibi magnifice et donis donatus. Hannibal ex agro Beneuentano castra ad Capuam cum mouisset, tertio post die quam uenit copias in aciem eduxit, haudquaquam dubius, quod Campanis absente se paucos ante dies secunda fuisset pugna, quin multo minus se suumque totiens uictorem exercitum sustinere Romani pos
Abbreviated transcription (Latin):
crispino badius: Conscendamus equos:
Sũmotisq aliis inter bello melior sit dec̃¬
namus: Ad ea crispinus nec sͥ nec illi
ait hostes deesse: in quib iuirtutẽ osten¬
dant se etiamsi in acie occurrit declina¬
turum. hospitali cede dextram uiolet:
Conu̾susq abibat: Eminuͦ ferocius tum
campanus increpare molltgem ignaui¬
amq et se digna ꝓbra insomtẽ iacere
hospitalem hostem appellans simulantẽq
parcere cui sciat. parem se ñ ẽẽ. si parum
publicis fed̃ib ruptis direpta simul et
priuata iura ẽẽ putet. badium cãpanũ
.l. qͥnctio. crispino romano. palam duob
exercitib audientib renuntiare hostrũ
nicħ sͥ cum eo consociatũ nicħ fed̾atum
hosticum hoste. cum uis patriã ac pena¬
tes publicos pͥuatosq oppugnatũ ue¬
nisset. Siuir eẽt: congredẽtur: Diui cũ¬
ctantẽ crispinum ꝑcule turmales. ne in¬
pune insultare campanũ pateretur:
Itaq tm̃ moratus dum imꝑatores consu¬

Expanded text:
Crispine' Badius; 'conscendamus equos summotisque aliis uter bello melior sit decernamus.' ad ea Crispinus nec sibi nec illi ait hostes deesse in quibus uirtutem ostendant; se, etiamsi in acie occurrerit, declinaturum, ne hospitali caede dextram uiolet; conuersusque abibat. enimuero ferocius tum Campanus increpare mollitiam ignauiamque et se digna probra in insontem iacere, hospitalem hostem appellans simulantemque parcere cui sciat parem se non esse. si parum publicis foederibus ruptis dirempta simul et priuata iura esse putet, Badium Campanum T. Quinctio Crispino Romano palam duobus exercitibus audientibus renuntiare hospitium. nihil sibi cum eo consociatum, nihil foederatum, hosti cum hoste, cuius patriam ac penates publicos priuatosque oppugnatum uenisset. si uir esset, congrederetur. diu cunctantem Crispinum perpulere turmales ne impune insultare Campanum pateretur. itaque tantum moratus dum imperatores consu
Abbreviated transcription (Latin):
ciri placuit is consules. cñ. seruiliũ
habita creati. p̾. cornelius lentulus
.L. qͥntilius. p̾. uarrus.p̾. elus.
papus . p̾. uillius t̾. appilusi duo
cum ediles. pł. eẽnt p̃tores pret st̃:
Consul comitus p̃fectus ad exercitũ
inetruriã redit. sacerdotes eo anno
mortui. atq in locum eoꝵ suffecti
q̃. ueturius. philo flam̃ martiał.¬
& in locum emili R. egilli. qͥ pͥore
anno mortuus erat. creatus inau¬
guratusq in .mͥ. põponi. matho
uiri.m̃. aurelius. chotta augurꝰ.
t. sempnios. gracchus. ad mod̾um

Expanded text:
ciri placuit. is consules Cn. Seruilium Cciri placuit. is consules Cn. Seruilium Chabita. creati P. Cornelius Lentulus P. Quinctilius Uarus P. Aelius Paetus P. Uillius Tappulus ; hi duo cum aediles plebis essent, praetores creati sunt. consul comitiis perfectis ad exercitum in Etruriam redit. sacerdotes eo anno mortui atque in locum eorum suffecti: Ti. Ueturius Philo flamen Martialis in locum M. Aemili Regilli , qui priore anno mortuus erat, creatus inauguratusque; in M. Pomponi Mathoniuir M. Aurelius Cotta , augur Ti. Sempronius Gracchus admodum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs exarios relinquebat decdit college
nomen. deinde .in. liuius. in exariuim
uenit p̃ter metiam tribum que se neq
condemnasset. neq condemnatũ aut
consulem. aut censorem fecisset. po.ro:¬
qd̃ et innocentẽ se condemnassent.
& condemnatũ consulẽ et censorem
fecissem. neq inficiari possent. aut
iudicio simul. aut comitiis bis ab se
hab̾et bis eund̃ erarium relin quẽchi
.c. claudium nominatũ se int erari¬
os fuisse relicturum. paruũ certam̃
notarum int censores castigatio incon¬
stantie populi censoria & grauitate
tꝑrm illoꝵ digna in inuidia censo¬
res cum eẽnt crescendi ex his ratus
ẽe occasionem. cĩ. bebius. tr̃ . pł. diẽ
ad ppłm utrisq dixit ea res: Consen¬
su patrum discussa ẽ. ne postea obno¬
ocia popłari aure censura ẽẽt eadem
nobiles alie ciuitates. uoluntate in
ditionẽ uener̾t: Q comitioꝵ iam
appeteret tꝑs cornelium potius ex
etruria uͥ nich belli erat romam ac-¬

Expanded text:
quos aerarios relinquebat dedit collegae quos aerarios relinquebat dedit collegae nomen. deinde M. Liuius in aerarium uenit; praeter Maeciam tribum, quae se neque condemnasset neque condemnatum aut consulem aut censorem fecisset, poquod et innocentem se condemnassent et condemnatum consulem et censorem fecissent neque infitiari possent aut iudicio semel aut comitiis bis ab se haberet bis eundem aerarium relinquendi, C. Claudium nominatim se inter aerarios fuisse relicturum. prauum certamen notarum inter censores; castigatio inconstantiae populi censoria et grauitate temporum illorum digna. in inuidia censores cum essent, crescendi ex iis ratus esse occasionem Cn. Baebius tribunus plebis diem ad populum utrique dixit. ea res consensu patrum discussa est ne postea obnoxia populari aurae censura esset. eadem nobiles aliae ciuitates uoluntate in dicionem uenerunt. et cum comitiorum iam appeteret tempus, Cornelium potius ex Etruria ubi nihil belli erat Romam ac
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat deferentib ipsarũ colunca¬
numero militum. ꝗͣtum pecunia
ualerent inpublicis tabulis monu¬
menta extarent: Equitum deinde
census agi ceptus ẽ. & ambo forte cen¬
sores equum publicum habebant.
cum ad tribum polliam uentum est
ĩ quã liui nomen erat. & p̃co cunctaret᷑
citare ipsum censorem. cita inquit ne-¬
ro .m. liuium. & siue ex residue uetere
simulate. siue intentua iactatione se¬
ueritatis inflatus. m. liuium. ꝙr po¬
puli iudicio ẽẽt: Damnatus: equũi
uendere iussit: Item .m. liuius cum
ad tribum narmensem. & nom̃ college
uentum ẽ uendẽ equum .c. claudiũ
iussit duarũ rerum causa unius. qd̃
ꝓfalsum aduersum se testimoniũ lixis¬
set alterius. qd̾ non sincera fide secum
in gr̃am redisset: Neq fedũ certamen
inquinandi famam alterius. cũ sue
fame damno factum ẽ exitu censure:
Cum in leges iurasset .c. claudius.⁊ in
erarium es cecidisset inter noĩa eorum

Expanded text:
tum erat, deferentibus ipsarum coloniatum erat, deferentibus ipsarum colonianumero militum, quantum pecunia ualerent in publicis tabulis monumenta exstarent. equitum deinde census agi coeptus est; et ambo forte censores equum publicum habebant. cum ad tribum Polliam uentum esset in qua M. Liui nomen erat, et praeco cunctaretur citare ipsum censorem, 'cita' inquit Nero ' M. Liuium '; et siue ex residua uetere simultate siue intempestiua iactatione seueritatis inflatus M. Liuium quia populi iudicio esset damnatus equum uendere iussit. item M. Liuius cum ad tribum Arniensem et nomen collegae uentum est, uendere equum C. Claudium iussit duarum rerum causa, unius quod falsum aduersus se testimonium dixisset, alterius quod non sincera fide secum in gratiam redisset. aeque foedum certamen inquinandi famam alterius cum suae famae damno factum est exitu censurae. cum in leges iurasset C. Claudius et in aerarium escendisset, inter nomina eorum
Abbreviated transcription (Latin):
natum recitauert. pͥnceps iterum dile-¬
ctusq .in. fabius maximꝰ notati .uii.
nemo tñ qui sella curruł edisset sarta
tecta acriter. & cum sũma fide exercer̃t
uia me foro bouario. & ad ueneris cͥca
foros publicos edem matris magne
in palatio faciendam locauerunt uec¬
tigal et iam nouum ex salaria annona
statuerant sextante sal ⁊ roma ⁊ ꝑ totã
italiam erat rome p̃cio eod płis in foris
et conciliabuł. & alo alibi p̃tio p̃bendũ
locauerunt id uectigal cõmentum al¬
terum ex censorib satis credebant
popło iratum qd̃ in quo iudicio qͦndã
natus e̾et in p̃tio satis maxime oneratas
trib qͣrum oꝑandam natus erat cre¬
debant: Inde saliator liuio inditum
cognom̃ lustrum conditum serius. q
ꝑ prouintias dimiserunt censores. ut
ciuium romanoꝵ in exercitib qͣtus
ubiq ẽet referretur numerus. cesa
lustrum claudius nero: Duodecim
deinde coluncaꝵ qd̃ nunꝗͣ ante fac-¬

Expanded text:
natum recitauerunt. princeps iterum lenatum recitauerunt. princeps iterum lectus Q. Fabius Maximus ; notati septem, nemo tamen qui sella curuli sedisset. sarta tecta acriter et cum summa fide exegerunt. uiam e foro bouario et ad Ueneris circa foros publicos et aedem Matris Magnae in Palatio faciendam locauerunt. uectigal etiam nouum ex salaria annona statuerunt. sextante sal et Romae et per totam Italiam erat; Romae pretio eodem, pluris in foris et conciliabulis et alio alibi pretio praebendum locauerunt. id uectigal commentum alterum ex censoribus satis credebant populo iratum quod iniquo iudicio quondam damnatus esset, et in pretio salis maxime oneratas tribus quarum opera damnatus erat credebant; inde Salinatori Liuio inditum cognomen. lustrum conditum serius quia per prouincias dimiserunt censores ut ciuium Romanorum in exercitibus quantus ubique esset referretur numerus. censalustrum C. Claudius Nero . duodecim deinde coloniarum, quod nunquam antea fac
Abbreviated transcription (Latin):
nec mora dimicandi facta. cum. cõs.¬
& duplicate uires peno recens uicto¬
ria animo eẽt.In primã aciem suas
legiones sempnius induxit in subsidi¬
is locate. pͥ. licinii legiones. cõs. pͥnci¬
pio pugne edem fortune pͥmigenie
uobis si eo die hostis fudisset cõposq eius
uoti fuit. fusi ac fugati peni supͣ. xl. arma
reduxit : Eodem tꝑre cornelius. cõs. in
alt̾a parte italie ñ tam armis ꝗͣ uidicioꝵ
terrore etruriã continet totam ferme
ad magonẽ ac ꝑ eum ad spem nouandi
me ambitio se habuit. multiq nobiles
etrusci qui aut ipsi erant. aut miser̃t ad
magonem de popłoꝵ suoꝵ defectione pͥ¬
mo p̾sentis erant condemnati. postea
conscientia Sͥmet ipsi exilium conscientes
cũ absentis damnati eent corporib sub¬
tractis. bona tm̃ que publicari poterãt
pigneranda pene p̃bebant. dum ħ. cõs
diuersis regionib agunt censores inte¬
rim rome.m. linus. et .c. claudius se¬

Expanded text:
nec mora dimicandi facta, cum consunec mora dimicandi facta, cum consuli duplicatae uires, Poeno recens uictoria animos faceret. in primam aciem suas legiones Sempronius induxit; in subsidiis locatae P. Licini legiones. consul principio pugnae aedem Fortunae Primigeniae uouit si eo die hostes fudisset; composque eius uoti fuit. fusi ac fugati Poeni; supra quattuoreduxit. eodem tempore M. Cornelius consul in altera parte Italiae non tam armis quam iudiciorum terrore Etruriam continuit, totam ferme ad Magonem ac per eum ad spem nouandi me ambitiose habuit; multique nobiles Etrusci qui aut ipsi ierant aut miserant ad Magonem de populorum suorum defectione, primo praesentes erant condemnati, postea conscientia sibimet ipsi exsilium consciscentes cum absentes damnati essent, corporibus subtractis bona tantum quae publicari poterant pigneranda poenae praebebant. dum haec consules diuersis regionibus agunt, censores interim Romae M. Liuius et C. Claudius se
Abbreviated transcription (Latin):
uius ꝓ ꝑopło .r̃. ex sardinia ab.N.
claudio. p̾r. cuius ea ꝓuintia erat
ingentem uim frumenti auexit. hor¬
reaq ñ solumq iam facta erant re¬
pleta. s noua edificata uestim̃ta exer¬
citui deerat id mandatũ octauio
ut cũ p̃tore ageret si quid ex ea ꝓumn¬
cia cõparari ac mitti posset. ea quoq
haud segnit̾ curata res mille. cͣc. toge
estate ea qͣ ħ in affrica gesta st̃ .p. sem¬
ꝓmus. cõs. cui bruttii ꝓruntia erat
in agro thoniensi cũ hannibale in ip¬
so itinere tumultuario p̃lio conflixit
agminib magis ꝗͣ acie pugnatũ est
romani pulsi et tumultu uerius qͣ
pugna a milleet. cͦe. de exercitu con¬
sulis interfecti in castra trepide reditũ
neq oppugnare tñ ea hostes ausi. hos¬
tes cet̾m silentio ꝓxime noctis ꝓfectus
inde. cõs. p̃misso nuntio ad.p̃. licini¬
um. ꝓcõs. ut suas legiones admoue¬
ret copias comunxit: Ita duo duces
duo exercitus ad hannibalem redier̾t

Expanded text:
uius propraetor ex Sardinia ab Ti. uius propraetor ex Sardinia ab Ti. Claudio praetore cuius ea prouincia erat ingentem uim frumenti aduexit; horreaque non solum ea quae iam facta erant repleta, sed noua aedificata. uestimenta exercitui deerant; id mandatum Octauio ut cum praetore ageret si quid ex ea prouincia comparari ac mitti posset. ea quoque haud segniter curata res; mille ducentae testate ea qua haec in Africa gesta sunt P. Sempronius consul cui Bruttii prouincia erat in agro Crotoniensi cum Hannibale in ipso itinere tumultuario proelio conflixit. agminibus magis quam acie pugnatum est. Romani pulsi, et tumultu uerius quam pugna ad mille et ducenti de exercitu consulis interfecti; in castra trepide reditum, neque oppugnare tamen ea hostes ausi. ceterum silentio proximae noctis profectus inde consul praemisso nuntio ad P. Licinium proconsulem ut suas legiones admoueret copias coniunxit. ita duo duces duo exercitus ad Hannibalem redierunt;
Abbreviated transcription (Latin):
cem spes om̃is erat. s desidio indigen¬
hum auxilii tardius cuncta mouebãt᷑:
Iasdrubal intentissima conqͥsitione
confecisset. ñ tñ ante aduentũ siphacis
castra ꝓpius hostem mouere ẽ ausus sy
thagine castris. haud ꝓcul uticam
munitionibq romanis conseclit:
Quoꝵ aduentus hoc tam̃ mom̃ti fecit.
ut scippio cum . xl. ferme dies ne qͥcꝗͣ
om̃ia exꝑiens obsedisset uticã abscen¬
d̾ent. inde irrito incepto etiã enim
hiems instabat: Castra hib̾na in pro¬
muntorio. qd̃ tenui iugo continenti
adherens in aliꝗͣtum maris spatum
extenditur cõminutuno uallo. et
naualium castra amplectit᷑ iugo
medio legionum castris impositis latꝰ
ad septemtrionẽ uersũs subducte na-¬
ues naualesq socii tenebant mersdia¬
nem uallem ad alterum littus . ħ in
sta p̃ter conuectum undiq ex ppłati
circa agris frum̃tum cõmeatusq ex
sicilia atq italia aduectos. Cñ. octa¬

Expanded text:
cem, spes omnis erat; sed desiderio indigencem, spes omnis erat; sed desiderio indigentium auxilii tardius cuncta mouebantur. Hasdrubal intentissima conquisitioneconfecisset, non tamen ante aduentum Syphacis castra propius hostem mouere est ausus. Sythagine castris, haud procul Utica munitionibusque Romanis consedit. quorum aduentus hoc tamen momenti fecit ut Scipio, cum quadraginta ferme dies nequiquam omnia experiens obsedisset Uticam, abscederet inde inrito incepto. et—iam enim hiemps instabat— castra hiberna in promunturio, quod tenui iugo continenti adhaerens in aliquantum maris spatium extenditur, communit. uno uallo et naualia et castra amplectitur; iugo medio legionum castris impositis, latus ad septentrionem uersum subductae naues naualesque socii tenebant, meridianam uallem ad alterum litus deuexam sta. praeter conuectum undique ex populatis circa agris frumentum commeatusque ex Sicilia atque Italia aduectos, Cn. Octa
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃. ⁊ ualerius etiam captũ hanno¬
p̃sidio salace imposito. ipse cum cetero
exercitu ꝓfectus. ñ agris mͦ quecũq
incedebat ppłat. s ur̃bib etiam tͥb¬
dam uicisq expugnatis late fuso t̃rore
belli septimo die ꝗͣ profectꝰ erat magñ
hominũ et pecoris. & om̃is gn̾is p̃de
trahensq iterum hostilib spoliis na-
ues dimitiit: Inde omissis expeditio
belli uires conu̾tit eam. deinde suscepis-¬
set sedem ad cetera exequenda habitu¬
rus simul ⁊ a classe nauales sotii qͣ ex
parte urbs mari alluitur simul et
terrestris exercitus ad imminente ꝓpe
ipsis menib tumulũ ẽ ad motus tor¬
m̃ta machinasq. & aduexerat secum
ex sicilia missa cũ cõmeatu erant & no¬
ua in arm̃tario multis taliũ oꝑm arti¬
ficib de industria incdusis fiebant:
Uticensib tanta undiq mole circũsessis
in carthaginiensi ppło. carthaginiensib
in hasdrubale ita si is mouisset sypha-¬

Expanded text:
quidem et Ualerius captum etiam Hannoquidem et Ualerius captum etiam Hannopraesidio Salaecae imposito ipse cum cetero exercitu profectus, non agris modo quacumque incedebat populatis sed urbibus etiam quibusdam uicisque expugnatis late fuso terrore belli septimo die quam profectus erat magnam uim hominum et pecoris et omnis generis praedae trahens ues dimittit. inde omissis expeditionbelli uires conuertit, eam deinde si cepisset sedem ad cetera exsequenda habiturus. simul et a classe nauales socii, qua ex parte urbs mari adluitur, simul et terrestris exercitus ab imminente prope ipsis moenibus tumulo est admotus. tormenta machinasque et aduexerat secum, et ex Sicilia missa cum commeatu erant; et noua in armamentario multis talium operum artificibus de industria inclusis fiebant. Uticensibus tanta undique mole circumsessis in Carthaginiensi populo, Carthaginiensibus in Hasdrubale ita si is mouisset Sypha
Abbreviated transcription (Latin):
do sensim impetus eoꝵ accipiebat.
donec ad tumulos tegentis romanũ
equitatũ ꝑtraxit: Inde exorti equites
& ipsi integris uirib ⁊ regentib eqͥs
hannoni affrisq pugnando ac seq̃n-¬
do fessisse circum fud̾e. & masinissa
flexis subito equis in pugnã rediit
mille fere qui prumi agminis fuerãt
quib haud facilis direptus fuit cum
ipso duce hannone int̾clusi atq int̾fe-¬
cti sunt. ceteros duces p̃cipue t̾ritos
um uictores secuti ad duo p̃terea.
milia eqͥtum. aut ceꝑunt. aut occi¬
derunt inter eos constabat ñ minus
ducentos carthaginiensium eqͥtes
fuisse. & diuitiis qͣuosdã et genere il¬
lustres: E od̃ forte quo ħ gesta st̃ die
naues que p̃dam in siciliam uexerant
cum cõmeature die re uelut ominate
ad p̃dam alteram repetendam sese
uenisse: Duos enim nomine carcha¬
ginienstũ duces duob equestrib p̃li¬
is int̾fectos ñ om̃s auctores sc̃ ueriti
credo ne fallet his relate ead res. celiꝰ

Expanded text:
do sensim impetus eorum accipiebat do sensim impetus eorum accipiebat donec ad tumulos tegentes Romanum equitatum pertraxit. inde exorti equites et ipsi integris uiribus et recentibus equis Hannoni Afrisque pugnando ac sequendo fessis se circumfudere; et Masinissa flexis subito equis in pugnam rediit. mille fere qui primi agminis fuerant, quibus haud facilis receptus fuit, cum ipso duce Hannone interclusi atque interfecti sunt: ceteros ducis praecipue territos um uictores secuti ad duo praeterea milia equitum aut ceperunt aut occiderunt. inter eos satis constabat non minus ducentos Carthaginiensium equites fuisse, et diuitiis quosdam et genere inlustres. eodem forte quo haec gesta sunt die naues quae praedam in Siciliam uexerant cum commeatu rediere, uelut ominatae ad praedam alteram repetendam sese uenisse. duos eodem nomine Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis interfectos non omnes auctores sunt, ueriti, credo, ne falleret bis relata eadem res: Coelius
Abbreviated transcription (Latin):
ne ẽẽt ꝗͣ ut facile sustineri posset cedet
paulatim se intꝑre pugne obuentu¬
rum tm̃ moratus ꝗͣtum satis tꝑris
est ꝑ egresso uisum ad cliendos hostis
cum romano equitatu secutus tegen¬
tib tumuł. qͥ ꝑ oportune circa uie
flexu suppositi erant occultus ꝓcessit
masinissa ex eum posito nẽ terrentis
nc̃ tim̃tis mͦ. aut ipsis ob equitabat
portis. aut cedendo cũ timoris simui¬
latio audaciam hostis faceret ad inse¬
quentẽ temere eliciebat : Nundum
om̃s egressi erant uarieq dux fatiga¬
batur. alios uino ⁊ somno grauuis
arma caꝑe. & frenare equos cogen¬
do alis ne sparsi & incondit sine ordi¬
ne. sine ignis omnib portis excurre¬
rent obsistendo. pͥmo incaute seuen¬
tis masinisse excipiebat. mox plures
simul conferti porta effusi equauerãt
certam̃. postremo iam omnis eqͥtatꝰ
p̃lio cum ade̾et sustinere ultra neqͥue¬
re ñ tñ effusa fuga masinissa. s cecden¬

Expanded text:
ne esset quam ut facile sustineri posset, cederet ne esset quam ut facile sustineri posset, cederet paulatim; se in tempore pugnae obuenturum. tantum moratus quantum satis temporis praegresso uisum ad eliciendos hostes, cum Romano equitatu secutus tegentibus tumulis, qui peropportune circa uiae flexus oppositi erant, occultus processit. Masinissa ex composito nunc terrentis, nunc timentis modo aut ipsis obequitabat portis aut cedendo, cum timoris simulatio audaciam hosti faceret, ad insequendum temere eliciebat. nondum omnes egressi erant uarieque dux fatigabatur, alios uino et somno graues arma capere et frenare equos cogendo, aliis ne sparsi et inconditi sine ordine sine signis omnibus portis excurrerent obsistendo. primo incaute se inuehentes Masinissa excipiebat; mox plures simul conferti porta effusi aequauerant certamen; postremo iam omnis equitatus proelio cum adesset, sustineri ultra nequiere; non tamen effusa fuga Masinissa sed ceden
Abbreviated transcription (Latin):
siphacem ꝑ litteras nuntiosq postre¬
mo etiam ꝑ legatos arcessunt hasdru¬
balem opem ferre ꝓpe circum sessep
trie iubent siphacem orant ut cartha¬
gini. uniu̾se affrice subueniat ad uti¬
cam tum castra scippio ferme mille pas¬
sus ab urbe habebat tͣnslata a mare.
uͥ paucos dies statua coniuncta classi
fuerant: Hamnone quaꝗͣ satis uali¬
do ñ mͦ ad lacessencdũ hoste. s ne ad tu¬
endos quid̃ apoplationib agros eqͥta¬
tu accepto id omniũ primũ num erũ
gentium asꝑnatus maxime tam̃ numi¬
das io longe pͥmum equitũ in affrica ẽ
.xU. feͬme ab romanis castris: Qd̃ uibi
scippione relatum ẽ. estiua sub tectis
equitatus inqͥt sint uel plures dum
talem ducem habeant eo minus sͥ ces¬
sandum ratus qͦ illi segnius rem ag̾ent
masinissam cũ equitatu p̃missum por¬
tis ob eqͥtare atq hostem ad pugnam
elicere iubet: Vbi omĩs multitudo
se effudisset grauiorq iam in certami¬

Expanded text:
Syphacem per litteras nuntiosque, postreSyphacem per litteras nuntiosque, postremo etiam per legatos arcessunt; Hasdrubalem opem ferre prope circumsessae patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium primum egit ut pgentium aspernatus, maxime tamen Numidas—id longe primum equitum in Africa est  milia ab Romanis castris. quod ubi Scipioni relatum est, 'aestiua sub tectis equitatus.' inquit 'sint uel plures, dum talem ducem habeant.' eo minus sibi cessandum ratus quo illi segnius rem agerent, Masinissam cum equitatu praemissum portis obequitare atque hostem ad pugnam elicere iubet: ubi omnis multitudo se effudisset grauiorque iam in certami
Abbreviated transcription (Latin):
me eqͥtes masinissa circa se congloba¬
tos diuisosq turmatim in tris par¬
ts erumꝑe iubet loco p̾licto. in q̃m
dissipata conuenirent fuga ipse qua
intendat. inter media tela hostrum
euasit: Due turbe hesere altera me¬
do telis. obruta ⁊ confixa ẽ. Uermi¬
nam ꝓpe uestigiis instantem in alie¬
na ałq alia flectendo itinere ludens
tedio et despatione tandem fesso absi-¬
stere sequendo coegit ipse cũ .lx. eqͥ¬
tib ad minorẽ syrtim ꝑuenit ibi cũ
conscientie egregia sepe repetiti regni
pat̾ni inter punica emporia gentẽq
in affricã consumpsit hȩc animum
inclinant. ut cum modico potius qͣ
cũ magno p̃sidio equitũ ad scippionẽ
Qͦq postea uenisse masinissam. credã
illa regnant multitudo hȩc paricitas
exut fortune conueniens ẽ. carthagi¬
nienses aleqͥtum cum p̃fecta amissa
alio equitatu ꝑ nouũ dilectu cõpara¬
to hannonem hamilcharis filium
p̃ficiunt: Hasdrubalem subinde ac

Expanded text:
me equites Masinissa circa se conglobame equites Masinissa circa se conglobatos diuisosque turmatim in tres partes erumpere iubet, loco praedicto in quem ex dissipata conuenirent fuga. ipse qua intenderat inter media tela hostium euasit: duae turmae haesere; altera men repugnando telis obruta et confixa est. Uerminam prope uestigiis instantem in alia atque alia flectendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coegit; ipse cum sexaginta equitibus ad minorem Syrtim peruenit. ibi cum conscientia egregia saepe repetiti regni paterni inter Punica Emporia gentemquein Africam consumpsit. haec animum inclinant ut cum modico potius quam cum magno praesidio equitum ad Scipionem quoque postea uenisse Masinissam credam; quippe illa regnanti multitudo, haec paucitas exsulis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum comparato Hannonem Hamilcaris filium praeficiunt. Hasdrubalem subinde ac
Abbreviated transcription (Latin):
uene nomen uermin erat parte exer¬
citus missa imꝑat. ut circũducto ag¬
mine in se intentũ hostem ab tergo mua¬
dat. nocte ꝓfectus uermina qͥ ex occtl¬
To aggressurus erat. siphax autẽ inter¬
diu aꝑto itinere. ut qui signis collatis
acie dimicaturus e̾ẽt. mouit castra
uͥ tꝑs uisum ẽ quo ꝑuenisse iam cir¬
cummissi uid̾i poterant. & ipse leni cli¬
uo ferente ad hostem cũ multitudine
fretus. tũ p̃paratis ab tergo insidiis
ꝑ aduersum montẽ erectam aciem
ducit masinissã maxime loci qͦ multo
equiore pugnaturus erat. & ipse di¬
rigit suos atcrox p̃lium⁊ diu anceps
fuit loco et uirtute militũ masinissam
multitudine quȩ numio maior erat.
siphacum iuuante ea multitudo di¬
iusa cũ pars a fronte urgeret. pars
ab tergo se circũfudisset uictoriam
haud dubiã siphaci dedit. & ne effu¬
gum quid̃ patẽbat. hinc afronte
hinc ab tergo. inclusis itaq cecdites.e¬
quitezq cesi. aut capti: Ducentos fer¬

Expanded text:
vene— nomen Vermina erat—parte exervene— nomen Vermina erat—parte exercitus missa imperat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo invadat. nocte profectus Vermina, qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere, ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset, movit castra. ubi tempus visum est quo pervenisse iam circummissi videri poterant, et ipse leni clivo ferente ad hostem, cum multitudine fretus tum praeparatis ab tergo insidiis, per adversum montem erectam aciem ducit. Masinissaequiore pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et uirtute militum Masinissam, multitudine quae nimio maior erat Syphacem iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos fer
Abbreviated transcription (Latin):
absũpti masinisse ad regem rediit.
missiq qui in carthaginẽ gaudiũ in¬
gens nuntiarent tota que in affrica
fama mortis masiisse repleta uarie
amimos affecit. masinissa in spelunca
occultaꝰ. cum herbis curaret uulnus
duoꝵ equitũ latrocinio ꝑ dies aliquot
uixit. Ubi pͥmum ducta cicatrix pati¬
qͦ posse uisa lactationẽ audatia ingenti
ꝑgit ire ad regnum repetendũ. atq in
ferens uenisset tm̃ motum cũ fauore
pͥstino gaudio imꝑato qd̃ quẽ ꝑisse
credid̾ant incolumẽ cernebant fecit
ut intra paucos dies . uĩ. peditũ arma¬
toꝵ. iuii. equitũ ad eum conuenirent.
iamq ñ in possessione mͦ pat̾ni regni
ẽẽt. s etiam sotios carthaginensiũ ppłos
mesulioꝵq fines id simphagis regnum
erat uastaret: Inde irritato ad bellum
siphace inter cirtam hypponemq in
iugis oportunoꝵ ad omnia montum
consedit. maiorem gͥ iam rex siphax
ratus. ꝗͣ ut ꝑ p̃fecto ageret cũ filio iu¬

Expanded text:
absumpti Masinissae ad regem rediit, absumpti Masinissae ad regem rediit, missique qui Carthaginem gaudium ingens nuntiarent; totaque Africa fama mortis Masinissae repleta uarie animos adfecit. Masinissa in spelunca occulta cum herbis curaret uolnus duorum equitum latrocinio per dies aliquot uixit. ubi primum ducta cicatrix patique posse uisus iactationem, audacia ingenti pergit ire ad regnum repetendum; atque in ferens uenisset, tantum motum cum fauore pristino tum gaudio insperato quod quem perisse crediderant incolumem ut intra paucos dies sex milia peditum armatorum, quattuor equitum ad eum convenirent, iamque non in possessione modo paterni regni esset, sed etiam socios Carthaginiensium populos Masaesuliorumque fines—id Syphacis regnum erat—vastaret. inde inritato ad bellum Syphace, inter Cirtam Hipponemque in iugis opportunorum ad omnia montium consedit. maiorem igitur iam rem Syphax ratus quam ut per praefectos ageret, cum filio iu
Abbreviated transcription (Latin):
iugis masinissam ꝑsecutus in ualle
arta faucib utrimq oppositos inclu¬
sit. uͥ ingens cedes mesulioꝵ facta
tib eripuit: Tenuit tam̃ uestigia
buchar adeptasq cũ patentib ꝓpe
lyppeam urbem campis ita circũue¬
nit: ut p̃ter quatuorequites om̃s ad
unum intficeret cũ his ipsum qͦq
masinissam saugum ꝓpe manib iñt
tumultu misit in conspectu erant fu¬
gientes alequitum dispsato campo
quibdam ut occurrerent ꝑ obliqua
tendentib quinq hostes sequebatur
amnis ingens iugientis accepit. neq
enim cunctanter ut quos maior metꝰ
sugeret immiserant equos raptiq gͦ¬
gite in obliquum p̃lati duob in con¬
spectu hostrum inp̃rapidum gͣgitem
haustis ipse ꝑisse creditus ac duo reli¬
qui equites cum eo int̾ uirgulta ul¬
teriores rippe emerser̃t. is finis bu¬
charis sequendi fuit nec ingredi flu¬
men auso nec habere credenti se iam
quem sequeretur inde uanus auctor

Expanded text:
iugis Masinissam persecutus in ualle iugis Masinissam persecutus in ualle arta faucibus utrimque obsessis inclusit. ibi ingens caedes Maesuliorum facta:tibus se eripuit. tenuit tamen uestigia Bucar, adeptusque eum patentibus prope Clupeam urbem campis ita circumuenit ut praeter quattuor equites omnes ad unum interfecerit. cum iis ipsum quoque Masinissam saucium prope e manibus inter tumultum amisit. in conspectu erant fugientes; ala equitum dispersa lato campo quibusdam ut occurrerent per obliqua tendentibus quinque hostes sequebatur. amnis ingens fugientes accepit—neque enim cunctanter, ut quos maior metus urgeret, immiserant equos—raptique gurgite in obliquum praelati. duobus in conspectu hostium in praerapidum gurgitem haustis, ipse perisse creditus ac duo reliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae emerserunt. is finis Bucari sequendi fuit, nec ingredi flumen auso nec habere credenti se iam quem sequeretur. inde uanus auctor