comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que aĩadu̾sũ eẽt sua morte decessisset.
eripiendũ nõ ẽ. s reliquã partẽ bonoꝵ
que ad manumissiorẽ uire eiuili ñ ꝑti¬
neat. fisco eẽ uendicandã plac⁊. Ead̾ se¬
qñtur inboĩs eoꝵ qui metu accusatiois
mortẽ sibi c̃sciuert̃. aut fugert̃. que
indamnatoꝵ bõis. c̃stituta ft̃.
re pot̃ qͣi patronꝰ. S oꝑas ei impon̾e
nõ pot̃. nec impoitas abeo pet̾e. S si
defunctus filio suo legau̾it seruũ. ⁊ ro¬
gauit ut eũ manumittat eam̃te ut
plenũ uis patroni hãt. defendendũ
ẽ. posse oꝑas iuire imponere.

Expanded text:
morte decessisset, eripiendum non est. sed reliquam partem bonorum, quae ad manumissorem iure civili non pertineat, fisco esse vindicandam placet. Eadem servantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciverint aut fugerint, quae in damnatorum bonis constituta sunt. re potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legavit servum et rogavit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum operas iure imponere.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ cõputatiõẽ ñ iuditio ip̃ius patro¬
in estimari. auferriq patrono ꝙ mo¬
dicũ uẽdicaturus ẽ. Multi enĩ casus
int̾uenire posst̃. quib expediat pa
magnitudo quã lib̾tus reliquerit fa¬
cultates patrimonii eiꝰ exeedat. uelu¬
ti si p̃dia aliqͣ sũt ex bõis lib̾ti ĩqͥb
maioꝵ patroni sepulcͣ ft̃. ⁊ magnie¬
stimat patronꝰ .b. possessionis iuira ꝓ
parte ea ad se ꝑtin̾e. uł aliqd manei¬
piũ.ꝙ. ñ p̃tio s affectu sit estimãdũ.

Expanded text:
 computatione, non iudicio ipsius patroni aestimari auferrique patrono, quod modicum vindicaturus est. multi enim casus intervenire possunt, quibus expediat patmagnitudo, quam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius excedat, veluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni aestimat patronus bonorum possessione iura pro parte ea ad se pertinere, vel aliquid mancipium, quod non pretio, sed affectu sit aestimandum.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑas stipulabitur de filio.
le cͥcͣ pietatẽ affitiebat. coegit emanci¬
pare. quo postea defuncto: pat̾ ut manu-¬
missor bõꝵ possessionẽ sibi cõpetere di¬
cebat. s c̃scilioneratii prisci ⁊ anstoniꝰ.
sei ꝓpt̃ necessitatẽ soluẽde pietatis de¬
negandam est. De bonorum possessioe
ex testam̃to milities.

Expanded text:
as stipulabitur de filio. le contra pietatem adficiebat, coegit emancipare. quo postea defuncto, pater ut manumissor bonorum possessionem sibi competere dicebat: sed consilio Neratii Prisci et Aristonis ei propter necessitatem solvendae pietatis denegata est. XIII DE BONORVM POSSESSIONE EX TESTAMENTO MILITIS
Abbreviated transcription (Latin):
denti agͣto. ¶ Qd̃ ait senatꝰ. q̃ uidicata.
tͣnsacta. finitaue st̃. rata maneãt. ita in¬
telligendũ est. ut iudicata acciꝑe deb̾a¬
mus. ab eo cui iudicãdi uis fuit. tͣnsacta
sensu. ł lõgo silentio sopita.
ht̃ t̃tulliani cõmodũ. filiũ aũt uł filiã
acciꝑe cdebemꝰ siue iuste st̃ ꝓereati. uł uul
sit. S si filiꝰ uł filia lib̾tini st̃ effecti:

Expanded text:
denti adgnato.Quod ait senatus: 'quae iudicata denti adgnato.Quod ait senatus: 'quae iudicata transacta finitaue sunt, rata maneant', ita intellegendum est, ut 'iudicata' accipere debe‹a›mus ab eo cui iudicandi ius fuit, 'transactnsensu uel longo silentio sopita. habebit Tertullianum commodum.Filium autem uel filiam accipere debemus, siue iuste sint prsit.Sed si filius uel filia libertini sint effecti,
Abbreviated transcription (Latin):
tis diminutione. Pm̃ siue quis añ dela¬
legitimã hr̃ditatẽ admittet᷑. nisi mag¬
na capitis diminutio int̾ueniat. que
uł ciuitatem adimit. ut puta si depor¬
tet.¶Sinemo filioꝵ eoꝵ ue quib simul
legituma hrditas defert̃ uolet ad se eã
hr̃ditatẽ ad se ꝑtin̾e. uis uetꝰ locũ non
hãt. Itaq si ex duob alt̃ adierit. alter
nus. repudiante filio. patrono defert᷑.¬
ut possit. Uolet ad se inquit eã hr̃dita¬
tem ꝑtin̾e. llã ⁊ hic ñ uult. ⁊ si aliqñ uo¬
luit. ⁊ dieo posse uis antiquũ locũ hr̃e.¬
U trũ aũt ei defert᷑ successio ꝗ tẽ legis¬
uis dep̃hendit᷑. an u̾oei qui tunc fuit eũ
filio defert᷑. Ut puta ꝓponamꝰ fuisse de¬
functe c̃sanguineũ. ełꝰq filiũ deliban¬
te filio defuncte c̃sanguineũ obisse. mox
filiũ repudiasse matris hr̃ditatẽ. ancõ¬
sanguinei filiꝰ ad mitti possit. nuł rec¬
te putat circa tertullianũ locũ ẽẽ succe¬

Expanded text:
siue quis ante delalegitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interueniat, quae uel ciuitatem adimit, ut puta si deportetur. 'Si nemo filiorum eorumue, quibus simul legitima hereditas defertur, uolet ad se eam hereditatem ad se pertinere, ius uetus locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter onus, repudiante filio patrono defertur.ut possit: 'uolet ad se', inquit, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, etsi aliquando uoluit: et dico posse ius antiquum locum habere.Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum locum esse succe
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ. qm̃ patrẽ agnat᷑ exclusit Gisit
ꝯsanguuiea soror defuncti ⁊ mat̃ sit
⁊ pat̾ adoptatꝰ uł emancipat̾: sic̃san¬
guinea uelit hr̃e hr̃ditatẽ. matrem
ex senatꝰ ꝯsulto una eã ea uenire patrẽ
excludi plac⁊ ¶Si c̃ sanguinea repudi¬
et. matrem ex senat᷑ ꝯsulto ꝓpt̃ patrẽ
nõ uenire. ⁊ quãuis alias non soleat ma¬
ter expectare c̃sanguineã uelit nec
ne a dire hr̃ditatem. nc̃ tñ exspectat᷑¬
an consanguinea ẽ que patrẽ excludit.
Repudiante gͥ c̃sanguinea .b. possessiõe
habebit mat̃ cũ patre qͣi eognati. S
in hac morã¬

Expanded text:
matrem, quoniam patrem adgnatus exclusit.Si sit matrem, quoniam patrem adgnatus exclusit.Si sit consanguinea soror defuncti, sit et mater, sit et pater adoptatus uel emancipatus: si consanguinea uelit habere hereditatem, matrem ex senatus consulto una cum ea uenire, patrem excludi placet: si consanguinea repudiet, matrem ex senatus consulto propter patrem non uenire: et quamuis alias non soleat mater exspectare consanguineam, uelit nec ne adire hereditatem, nunc tamen exspectaturam: consanguinea enim est, quae patrem excludit. repudiante igitur consanguinea bonorum possessionem habebit mater cum patre quasi cognata, sed et in hac mor
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tp̃r finiat᷑ dicendũ ẽ matri post
tẽpus nõ nocere. aut sumpubes deces¬
serit. matrẽ posse altti. S si infan¬
ti ꝑtutorẽ petita sit possessio. lici sta¬
tim decessĩt. dicendum ẽ matri obsti¬
tisse. nõ enĩ simił ẽ ei qui furioso dat᷑.¬
Ita demũ aut̃ mat̃ a senatꝰ c̃sulti bñfi¬
cio excludit᷑. si filiꝰ adiit legituã hr̃di¬
tatẽ. Cet̾m si omiserit legituã hr̃di¬
tatẽ. mat̃ ex senat᷑ ꝯsulto t̃tulliano ad¬
mittet᷑. S si nõsit solus iste filius le¬
gitumus hr̃s. s sint qui cũ eo admit¬
tant᷑. nec in parcẽ eoꝵ mat̾ ex senatus
ꝯsulto erit uocanda Obicit᷑ mat̾ pat̃
inutriusq boĩs tam filii quã filie. siu
hr̃s. siue bõꝵ possessor existat. S neq
auus neq ꝓauus int̃tulliano mat no¬
lis ñ ⁊̃ adoptuuis matri noci. Uerius ẽ
tab̾. ex quauis parte excludit matrem.¬
Sisit agnatꝰ defuncti.⁊ nat̾alis pat̃ sit
in ad optua. familia. ⁊ mat̃. admittimꝰ

Expanded text:
haec tempore finiatur, dicendum est matri post tempus non nocere aut, si impubes decesserit, matrem posse admitti.Sed si infanti per tutorem petita sit possessio, licet statim decesserit, dicendum erit matri obstitisse: non enim similis est ei, quae furioso datur.Ita demum autem mater senatus consulti beneficio excludetur, si filius adiit legitimam hereditatem: ceterum si omiserit legitimam hereditatem, mater ex senatus consulto Tertulliano admittetur. sed si non sit solus iste filius legitimus heres, sed sint qui cum eo admittantur, nec in partem eorum mater ex senatus consulto erit uocanda.Obicitur matri pater in utriusque bonis tam filii quam filiae, siue heres siue bonorum possessor existat. sed neque auus neque proauus in Tertulliano matri noiam adoptiuus matri noc‹e›t: uerius est tabulas, ex quauis parte excludit matrem.Si sit adgnatus defuncti et naturalis pater sit in adoptiua familia, sit et mater, admittimus
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. argum̃to ẽ ꝙ uenter in possessi¬
onẽ ex om̃i parte edicti mittit᷑ E de
oꝑas suas ut cũ bestiis pugnaret loca¬
uit. que rei capitał dãnatus neq re¬
stitutꝰ¬

Expanded text:
potuit: argumento est, quod uenter in possessionem ex omni parte edicti mittitur.Qui operas suas ut cum bestiis pugnaret locauit quiue rei capitalis damnatus neque restitpotuit: argumento est, quod uenter in possessi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. S si inseruitute c̃ceꝑit filiũ et
manumissa edicłit: ad legitimã hr̃cli¬
tatẽ eiꝰ acdmittet᷑. Id̾q ⁊ si ẜua pene c̃¬
ceꝑit. ⁊ restituta edidit. hoc idẽ ⁊ si lib̾a
ta ẽ. Si silib̾a c̃ cepit. ⁊ in seruitutem
redacta edidit. mox manumissa ẽ. ad
legitunã hr̃ditatẽ eiꝰ admittet᷑. Itẽ
si adhuc p̃gnans manumissa ẽ. dicen¬
cdum erit ꝓdẽe. ⁊ in seruitute editi filii
ad legitimã hr̃ditatẽ admittet᷑ mat᷑.
Ut puta si post morã factã in fidei cõ¬
missaria lib̾tate peꝑit. uł aput hostes
⁊cũ eo rediit. uł si redẽpta edidit ¶ Si

Expanded text:
et manumissa ediderit, ad legitimam eius hereditatem admittetur: idemque et si serua poenae concepit et restituta edidit: hoc idem et si liberta est: sed et si libera concepit et in seruitutem redacta ed‹i›dit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit prodesse. et in seruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater admittetur, ut puta si post moram factam in fideicommissa libertate peperit, uel apud hostes et cum eo rediit, uel si redempta e
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Pat̾ instrum̃to doctis cõp̾hendit.
filiã ita dotẽ accepisse. nequid aliud
ex hr̃ditate patris sꝑaret. eã scͥpturã
ius successionis nõ mutasse ꝯstat. Pri¬
uatoꝵ enĩ cautios. legũ auctoritate¬

Expanded text:
.Pater instrumento dotali comprehendit filiam ita dotem accepisse, ne quid aliud ex hereditate patris speraret: eam scripturam ius successionis non mutasse constitit: priuatorum enim cautio
Abbreviated transcription (Latin):
reditatẽ eiꝰ ex senatꝰ ẽ sulto
orfitiano ¶Siea sit mat̾ de cuiꝰ statu
dubitat᷑. utrũ mat̃ famił sit. anfi¬
lia famił. ut puta qm̃ pat̾ eius ab
hostib captus sit. iͥtum ẽẽ ceꝑit ma¬
trem famuł eẽ. lib̾i admittentur. un
tetari pot̾ an medio tp̃r dũ status
pendet. succurri eis ꝑp̃torem debe¬
at. ne si medio tp̃r decessint. nichil
adheredem tͣnsmittant. ⁊ mag̃ est
ut subueniat᷑. ut inmultis casib placu
its S ⁊ uulgo acquisiti admnittuntur
ad ma̾ris legitimã hr̃ditatẽ. Int̃dũ ⁊̃
inseruitute quesito c̃cedenda erit hr̃¬
ditas legitima. uł uti si post morã fidĩ¬
cõmissarie lib̾tatis matris sue factam
natus sit. certe si post manumissionem
mats fuerit natꝰ. licet ĩ seruitute ꝯceptꝰ.
ad legitimã hr̃ditatẽ eiꝰ acdmittet᷑. S¬

Expanded text:
reditatem eius ex senatus consulto Orphitiano.Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an filia familias, ut puta quoniam pater eius ab hostibus captus sit: si certum esse coeperit matrem familias esse, liberi ad mittentur. unde tractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueni‹a›tur, ut in multis casibus placsiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.Interdum et in seruitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, ueluti si post moram fideicommissariae libertati matri‹s› suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitimam ei
Abbreviated transcription (Latin):
b. possessionẽ. ũn ꝓximi cognati matrẽ
cedit enĩ filie. uõ dicendũ erit matrem
accrꝑe non posse. qm̃ succed̾e qͣi legituna
speraret᷑. ¶ Si .b. possessione accepta
filiꝰ emancipatꝰ abstinuerit se hr̃ditate
ꝑ iitegrũ restitutionẽ . u̾ũ est senatꝰ c̃sul¬
tum posse locũ hr̃e. S si fuerit rursus
inmixtus. rursus deb mat̾ abstinere.¬
¶Siquis ex lib̾is dum ẽ inut̃o in possessio¬
ne missus erit. mox natus sit. ⁊ añ .b.¬

Expanded text:
bonorum possessionem unde proximi cognati matrem bonorum possessionem unde proximi cognati matrem cedit enim filiae. et ideo dicendum erit matrem, accipere non posse, quoniam succedere quasi legitima speraretur.Si bonorum possessione accepta filius emancipatus abstinuerit se hereditate per in integrum restitutionem, uerum est senatus consultum posse locum habere: sed si fuerit rursus immixtus, rursus debet mater abstinere.Si quis ex liberis, dum est in utero, in possessione missus sit, mox natus sit et ante b
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. cũ omisint substituti hr̃ditatẽ eiꝰ.
Qr̃ ⁊ sumpubes arrogatus sit. dicendũ ẽ
matrẽ eus ad bõa eiꝰ admitti. que ha¬
beret siintestatꝰ decessiss. lib̾i defune¬
ti ꝗͣ sui obstabãt matͥ eiꝰ tã uirił sexus
qua feminini. tã naturales qͣ adopti
emantipationẽ ita admittunt᷑. si ex ub̾¬
is naturalib fuiũt. ut puta nepos nat᷑a¬
hostes sit filiꝰ uł nasci sꝑat᷑. pendet us
matris donec redierit uł nascat᷑. S si
sunt sui hr̃edes uͥum hr̃clitas ad eos non
ꝑtineat. iuideamꝰ anmnat᷑ admittat᷑. ut
puta abstinuit hr̃ditatem. affricanus
⁊ publiꝰ tẽptant dicere incasu quo abstine¬
rent sui matrẽ uenire. ⁊ tc̃ ei obstent qͦ¬
tiens rẽ hñt. ne nudũ nom̃ sui hẽdis
noceat matri. que sententia ẽ equior.¬
S siquis decessiss relicta filia quã ĩ ad¬
optionẽ legitime ded̾at. ⁊ relicta mat᷑.
diuus puis decreuit cessare senatꝰ ꝯsultũ
t̃tullianum. ⁊ simul eẽ admittendas ad

Expanded text:
ituti hereditatem eius. quare et si impubes adrogatus sit, dicendum est matrem ad bona eius admitti, quae haberet, si intestatus decessisset.Liberi defuncti sui quidem obstabunt matri eius tam uirilis sexus quam feminini, tam naturales quam adoptiuemancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturahostes est filius uel nasci speratur, pendet ius matris, donec redierit uel nascatur.Sed si sint sui heredes, uerum hereditas ad eos non pertineat, uideamus, an mater admittatur, ut puta abstinuit se hereditate.Africanus et Publicius temptant dicere in casum, quo se abstinent sui, matrem uenire, et tunc ei obstent, quotiens rem haberent, ne nudum nomen sui heredis noceat matri: quae sententia aequior est.Sed si quis decessisset relicta filia, quam in adoptionem legitime dederat, relicta et matre, diuus Pius decreuit cessare senatus consultum Tertullianum et simul esse admittendas ad
Abbreviated transcription (Latin):
situs filiꝰ squi mortis tp̃r matris cius ro¬
manus fuit. añ aditã hr̃ditatẽ inser¬
uitutẽ deducat᷑. legitima hr̃ditas nõ
defert᷑. nec si postea lib̾ factꝰ sit. nͥ for¬
te seruus pene effectꝰ. bñficio pͥncipiᷤ
sit restitutꝰ. S simatͥs ex secto uẽtre
filiꝰ editus sit. mag̃ dicendũ ẽ hc̃ quoq
ad legitimã hr̃ditatẽ admitti. Nã ⁊ in¬

Expanded text:
ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ añ tribunatũ fecisset. nͥpostea ab eofactũ
dictũ eẽ ꝓbaretur: quoduałe uellet. ad
cõẽ uis ꝑtinet. constitutionib eiũ pͥncipũ
ñ militũ festam̃ta. s. q̃ amilitib factas
confirmantur. s. plane fecisse testam̃tũ

Expanded text:
 ante tribunatum fecisset, nisi postea ab eo factum  ante tribunatum fecisset, nisi postea ab eo factum dictum esse probaretur quod ualere uellet, ad commune ius pertinet: constitutionibus enim principum non militum testamenta, sed quae a militibus facta sunt confir
Abbreviated transcription (Latin):
ueroitaresꝙͥsit. Id pͥuilegiũ id militantibꝰ da¬
tũẽ utquo quonõ facta abhis testam̃ta rata
sint. sic intelligi debet. ut utiq pͥus c̃stare
deu̾eat testam̃tũ factũ eẽ. Quod ⁊ siñ scͥpt̾a
⁊ añ militantib fieĩ põt. sigͣ miles decuiꝰ bo¬
nis ap̃te queritur conuocatis. adhec hõibus
ut uoluntatẽ suã testaretur italocunis est
ut declaret quẽ uellet sibi hẽdẽ oẽ ⁊ cui lib¬
tatẽ tribuẽt. pot̾ uid̾isiũ scpto hoc mõ eẽ testat᷑
ob ẜuar̾. nec ulloꝵ mag̃ uitẽ: quã ipsoꝵ
quib id pͥulegiũdatũe. eiꝰmoĩ exemplũ. ñ ad¬
matti alioquin ñdissicult᷑ post mortẽ ali¬
cuiꝰ nlitis testes exiłent. qui asfirma¬
rent se audisse dicentẽ. aliquẽ relinq̃re
sebona cui uisũ sit. ⁊ ꝑ ħ iudiciau̾a subũ¬
tuntur.¬
legionis factus eẽt testam̃tũ fecit ⁊ posteacinet̾
manente eodẽ defunctͥ ẽ. quero anmilitiꝰ
testam̃tũ uidcat᷑ eẽ. marcellus R. testam̃tũ¬

Expanded text:
uero ita rescripsit: 'Id priuilegium, quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat testamentum factum esse, quod et sine scriptura et a non militantibus fieri potest. si ergo miles, de cuius bonis apud te quaeritur, conuocatis ad hoc hominibus, ut uoluntatem suam testaretur, ita locutus est, ut declararet, quem uellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, obseruari. nec ullorum magis interest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturlegionis factus esset, testamentum fecit et postea cinctus manente eodem defunctus est: quaero, an militis testamentum uideatur esse.Marcellus res
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit. siapellacione int̃cedente hĩ sc̃p¬
tus obtinuit sad uocatũ fisciꝙ intencio¬
nẽ delatoũ exequit᷑ iomĩb osficũ ne¬
cessitas satis excusat ¶iupͥncipale testa¬
m̃tũ arguit. ⁊ ascdis tabuł repellendẽ.
itẽ a codicilł ad testam̃tũ factis. licet ñ
confirmatis. ñid̃ sequendũẽ: si scdas
tabulas ł codicillos coarguit. quiañ utr̃¬
ꝙ hoccasu in ꝓbasse uidet̾ sanlib̾tasei
ẜuo data quitestimonio suo inf̾ringe᷑
uoluĩt testam̃tũ auferri debeat uidñ¬
dũẽ. fidĩ cõmissũ utiq ñẽ dignus c̃soꝗ¬
¶ Qiuimortis causadonacionẽ accepit a
testatore: ñ ẽ simł in haccausa legataiõ
gnus repelletur.⁊ falcidie bñsiciũ hẽ¬
di scͥpto auferri deb̾e: diuꝰ piꝰ ⁊ duiꝰ mareᷤ
putauerant ¶Om̃s qui ut indigni repel
Marcđ̾. ⁊ Rescͥptũ ẽ apͥncipe. hedẽ rei ꝗͣ
riis. s excentũ q̃ subripuit. legatariis ꝗ¬

Expanded text:
cedente heres scriptus optinuit. Advocatum fisci, qui intentionem delatoris exsequitur, in omnibus officii necessitas satis excusat. Qui principale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum est, si secundas tabulas vel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse videtur. An libertas ei servo data, qui testimonio suo infringere voluerit testamentum, auferri debeat, videndum est. fideicommissum utique non est dignus co. Qui mortis causa donationem accepit a testatore, non est simignus repelletur. Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt. Omnes, qui ut indigni repellrum. Rescriptum est a principe heredem rei quam riis: ex centum quae subripuit, legatariis
Abbreviated transcription (Latin):
Iod. Siꝗs depłib unũ manu mitti uolus̃t:
nec appareat de quo manu mutñdo testaior sẽ¬
tã ⁊ si inartificio erratũ eẽt. Sinaut̃ ignota
noĩa ẜuoꝵ eẽnt: pistorẽ legatũ uidi. ꝑ inac
si nom̃ ei adiectũ ñeẽt.¬

Expanded text:
i quis de pluribus unum manumitti uoluerit nec appareat, de quo manumittendo testator sentametsi in artificio erratum esset. sin autem ignota nomina seruorum essent, pistorem legatum uideri perinde ac si nomen ei adiectum n
Abbreviated transcription (Latin):
.postea falsũ dixĩt. anittẽ debeb̾ ꝙ con¬
secutus ẽ. deeo uõquilegatũ accep̃. si
negetur iure factũ eẽ testam̃tũ: diuꝰ
piusita rescͥpsit. Cognati sophroniᷤ lic
abhẽde instituto acceꝑant legata. tñ
sihis eiꝰ condicionis fuit uisus ait op¬
tinẽ hẽditatẽ ñpossit. ⁊ iure intestati
ad eos cognatos ꝑtinet  petẽ hẽdita

Expanded text:
consecutus est. de eo uero qui legatum accepit, si neget iure factum esse testamentum, diuus Pius ita rescripsit: 'cognat‹i› Sophronis licet ab herede instituto acceperant legata, tamen, si is eius condicionis fuerit uisus, ut optinere hereditatem non possit, et iure intestati ad eos cog
Abbreviated transcription (Latin):
sũ p̃staĩ. ei cuiasꝙͥtũ relictũ ẽ: mag̃ est
ut legatũ ab copeti ñ possit .S. ⁊ si palã ⁊ a¬
ꝑte testatori maledixit᷑. ⁊ mfaustas uoce ᷤ
adii̾sus eũ iactauit . id eit̃ dicendũ. Si aut̃
status controu̾siã mouit: denegat᷑ eiꝰ qb te¬
stam̃to. icepit ꝑsecutio. ex quaspẽs statim
fisco detertur.

Expanded text:
stari ei, cui adscriptum relictum est, magis est, ut legatum ab eo peti non possit. Sed et si palam et aperte testatori maledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si autem status eius controuersiam mouit, denegatur eius quod testamento accepit persecutio: ex qua specie statim fisco deferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
anñ: exciiꝰ ꝑsona: c̃ dicio ẽ: etate cogni¬
ta causa. auidice constituendũ erit.
Famittẽ idꝙ extestam̃to meruit ⁊ eum
placuit: ꝗ tutor datꝰ excusauit se atu¬
tela. s sisecutꝰ fuit. ñ ad mittit᷑ ad excu¬
sacionẽ. diu̾sũ puto ineo ꝗlegatũ tm̃
meruit. ⁊ amatre pupilli tutor petitꝰ. ex
cusare se maluit. hicenĩ incħ cͣc uidiciũ.
defuncti fecit. sed hoclegatũ ꝙ tuitnĩde¬
negat᷑. ñ ad fiscũ tͣns fert᷑: s filio relin¬
quitur: cuiꝰ utilitates deẜtes. ¶Sipat̃
accusaiũt testam̃tũ. ł dñs: denegabitur

Expanded text:
sona condicione aetate cognita causa a iudice constituendum erit'. Amittere id quod testamento meruit et eum placuit, qui tutor datus excusauit se a tutela: sed si consecutus fuerit, non admittitur ad excusationem. diuersum puto in eo, qui legatum tantum meruicusare se maluit: hic enim nihil contra iudicium defuncti fecit. sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt. Si pater accusauerit testamentum uel dominus, denegabitur
Abbreviated transcription (Latin):
heditatis dequame consuliusti. ad substi¬
tutũ ꝑtinet. Nã senat̾ cũ penas legis corne¬
lie constituẽt: adũs eũ ꝗ sibihẽditatẽ ł le¬
gatũ scͥpͥsisset eod̾ mõ mꝓbasse uidet̃. quo
tũ intabuł nr̃ recitauit̃: ex eaparte hs̃esto.

Expanded text:
hereditatis, de qua me consuluisti, ad substitutum pertinet: nam senatus cum poenas legis Corneliae constitueret aduersus eum, qui sibi hereditatem uel legatum scripsisset, eodem modo improbasse uidetur, quo tum in tabulis suis recitauerit, ex ea parte heres esto',
Abbreviated transcription (Latin):
itadiuꝰpiꝰ resqͥsit. S̾ ⁊ siptꝰ testam̃tũ fac¬
tũ hĩ institut᷑. ł legatariꝰ. ĩ metallũ dat̾
sit. ad fiscũ ꝑt̾met. Itẽ siẜuo alieno ꝗdie
gatũ fuĩt.⁊ pt̾ea atestatore redẽptus sit
legatũ extinguitur. Nãq̃ in eã causã ꝑue¬

Expanded text:
ita diuus Pius rescripsit. Sed et si post testamentum factum heres institutus uel legatarius in metallum datus sit, ad fiscum no pertinet. Item si seruo alieno quid legatum fuerit et postea a testatore redemptus sit, legatum exstinguitur: nam quae in eam causam perue
Abbreviated transcription (Latin):
Iap̃. Pater nubenti filie qͣsdam
res p̾ter dotẽ dedit. eãq in familia re¬
tinuit. ac fr̃̾ib sub ꝯditione si dotẽ ⁊
cet̾a q̃ nubenti tͣdidit ꝯtulisset cohere¬
dẽ ꝯscripsit. cum filia se bonis abstinu.¬
isset. fr̃ib res ñ in dotẽ datas usidican¬
tib exceptionẽ doli placuit obstare.
heres filia pͥatri cum frĩb ꝯtenta do¬
te abstineat se bonis. cõpellat᷑ eam con
ab hereditate patris. ergo ñ tantum
data apud maritũ remanebit. s ⁊ ꝙꝓ¬
ni loco. abscessit u abonis patris.. Le

Expanded text:
.Pater nubenti filiae quasdam res praeter dotem dedit eamque in familia retinuit ac fratribus sub condicione, si dotem et cetera quae nubenti tradidit contulisset, coheredem adscripsit. cum filia se bonis abstinuisset, fratribus res non in dotem datas uindicantibus exceptionem doli placuit obstare, heres filia patri cum fratribus contenta dote abstineat se bonis, compellatur eam confab hereditate patris. ergo non tantum data apud maritum remanebit, sed et proni loco: abscessit enim a bonis patris. DE
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ. gͥ siꝑscuãt mead̾ postulatione. cõmodis¬
simũ ẽ eligi. honestissime feniuie domũ. in qua
damicia ueniet.⁊ ibitres obstetͥces ꝓbate ⁊ ar¬
tis. ⁊ fidĩ queate assũpte fuũt. eam inspiciant
uidĩ. tẽꝑsuadendũ. mulieĩ erit. ut ꝑĩ custo¬

Expanded text:
r si perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia veniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. videri, tunc persuadendum mulieri erit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pub̾es. uel deportati sint pupilli. tutotes hab̾e de¬
sinunt. Itẽ si inẜ uitutẽ pupillus redigatur: utiq
fi nitur tutela. aliis quoq mons desinunt ẽẽ tuto¬
tes. Siforte quis Dabhostib fuĩt capt̾. uł pupil¬
lus uel tutor. S⁊ si ad tp̃s fuit̃ intestam̃toquis
datus. ⁊ tpr̃ fiuito tutor eẽ desinit Pt̾ea si suspe¬
ctus quis fuit remotus: de siniteẽ tutor s si ad
c̃tã conditionẽ datius sit. eque uenit ut desinat
bostib s nussꝰ ad eos quasilegat᷑: aut÷ͣ rece pt ab
eis aut trans fugit quia ẜuis ñ efficitur. tutor ma¬
Inet. s intim ap̃sidib aluꝰ tutor dabitur.

Expanded text:
puberes uel deportati sint pupilli, tutores habere desinunt. Item si in seruitutem pfinitur tutela. Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus vel pupillus vel tutor. Sed et si ad tempus fuerit quis datus, tempore finito tutor esse desinit. Praeterea si suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor. Sed et si ad certam condicionem datus sit, aeque evenit, ut desinatbus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab eis, aut transfugerit, quia servus non efficitur, tutor manet, sed interim a praesidibus alius tutor dabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
&. ł.xxxu. ad. Testam̃to oatos tutores accipere
debemus: Seosquicodicillis testam̃to cõfirma¬
ts teicpͥtisunt. S eos demũ testa m̃to datos ac.¬
ciꝑe nos oportet: qui iui̾rx datis unt
ł ex hedato. tutorẽ oare pot. mat̾ aut̃ ñ nͥ insti¬
tuto. quasimnrẽ potius: quã inꝑsonã tutorẽ dare
udatur. s ⁊ inquiri meum. ꝗ mat̾stesta m̃to
datus ẽ. tutor oportebit. cũ aparre. dat̾. quãuis

Expanded text:
 edictum Testamento datos tutores accipere debemus etiam eos, qui codicillis testamento confirmatis scripti sunt. Sed eos demum testamento datos accipere nos oportet, qui iure dati suntvel exheredato tutorem dare potest, mater autem non nisi instituto, quasi in rem potius quam in personam tutorem dare videatur. sed et inquiri in eum, qui matris testamento datus est t
Abbreviated transcription (Latin):
LIp .ł.xu. adrabꝰ. Siquis filiab: surs. ł filustu¬
tores dedit᷑: pestume iudetur dedise. quia fi¬
lic appellatione. ⁊ postuma continetꝰ.
appellatione. filioꝵ ⁊ ipiꝰtutores datisint: udñ¬
Sdũ⁊ mag̃ ẽ. ut ipĩs quoq dati uideant᷑. si mõ
libos dixit. Cetm̃i sifilios: ñ continebunt᷑ alit
eni fili: alit̃ nepotes pellantur. Plaue sipo

Expanded text:
 Si quis filiabus suis vel filiis tutores dederit, etiam postumae videtur dedisse, quia filiae appellatione etiam postuma continetur.appellatione filiorum et ipsis tutores dati sint, uidendum. et magis est, ut ipsis quoque dati uideantur, si modo liberos dixit: ceterum si filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si po
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ dare posse. nͥ p̃sentẽ ⁊ nemocuiq
nͥ p̃senti postulanti. itaq infante ñ pot̃
dat¶ Id̾cassuis ait. si pupillus curatorẽ posee᷑
ñ uult. quominꝰ cũeo agatur: cogieũ ap̃tore
petat: tilẽ ꝓcũratorẽ necaddat᷑ inquã rẽ
aninor̃s controu̾sias sit datus. ⁊ ait celsus ser¬
ul̃ĩ constituisse inom̃s resdlatũ uidi.¬
datus sit curator: intotã litẽ datũ uidi. fortas¬
se eos spectat. Si familiȩ herciscunde aut fa¬
tionẽ eẽt cũ tutore.⁊ si indistincte dat᷑ cẽt. ñ
solũ eonoĩe curatũeẽt. quodaget᷑ pupillus
¶pupillaue sed miucẽ quoq ꝙ cũ hi sageretur.
possunt aũt ł plures inpli̾ũ locũ. ł unꝰ ĩplu¬
riũ. uelunꝰ inuniꝰ loco. ł tuoalitẽ. uelin
ialis curator. quã diuis curator maneat. aliꝰ¬
in eandẽ litẽ curator peti ñpõt ⁊ siticiꝰ ũbigra

Expanded text:
neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore petat talem curatorem nec addat in quam rem, an in omnes controuersias datus sit? et ait Celsus Seruium constituisse in omnes res datum uiddatus sit curator, in totam litem datum uideri, fortasse eo spectet, si familiae herciscundae aut cotio esset cum tutore, et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillaue, sed inuicem quoque quod cum his ageretur. Possunt autem uel plures in plurium locum uel unus in plurium uel unus unius loco uel in unam litem uel in talis curator, quain eandem litem curator peti non potest. Etsi
Abbreviated transcription (Latin):
tus ħedi suo locupletiorẽ hẽditatẽ suã re¬
linquẽt. S ⁊ł mputabitur mulieri: quod
deminuta st̃ multa inbeditate. dũ luc cõ¬
tẽplatione. uñtris ñ attingitheditatẽ.
manente muliere. inpossessionẽ decesĩt
hẽdes eiꝰ ead actione. p̃tiũ ħeditatis amuli¬
ereexiget. s andecedant legatacẽtaq nã
gatanõs potiuscũ muliere. usuros hac dilec¬
tione. ꝗa⁊ ip̃oꝵ int̃fuit adirihẽditatẽ. lib̾rati
plane subuemendũ: erit adũsus eũ qui ꝓpt̃
hẽditatẽ. hac actione egit. sł ut fidĩ cõmis¬
sarias. coganir isp̃stare. quip̃tiũ utiq⁊ eoꝵ¬

Expanded text:
tus heredi suo locupletiorem hereditatem suam retus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione ventris non attigit hereditatem. manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget. Sed an decedant legata ceteraque ogatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit adiri hereditatem. Libertati plane subveniendum erit adversus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique e
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ fuisse uidetur. q̃sciens prudñsq
sep̃gnantẽ ñeẽ. uolint inpossessionẽ ueni¬
re Ihanc aũt accõnẽ p̃t̃or. intra annũ
utilẽ pollicetur. ult m̃udelicet quasipe¬
nalẽ. Simili aut̃ mõ ⁊ bic quanti agn̾tis
int̾fuit. p̃tor accõnẽ pollicet᷑ inparentẽ ⁊
p̃tor. accionẽ pollicetur srmodo ꝑ eũfae¬
tumsit. ut in possessionẽ ꝑcallũpmã ueniret
Cõpetit aũt accõ heceicuiꝰ int̾ fuit. inpossẽ¬
sionẽ missã ñeẽ: ut putał coħedi sꝑanti
partũ. uel eiqui substitut᷑ fuit. nelqui ab ĩ¬
testato si partus ñ fuisset succede potuit. Int̃¬
sine causa alitaẽ. sub p̃textuuñtris: ñ nũ¬
quã augebitur. quodint̾ẽ: siquis forte du¬
btans. anp̃gnans scit. exclusus sithedita¬
te. Nãhẽdi eiꝰ qui exclususẽ dandã act̃ uił¬
ait. siquid̃ eiꝰ quoqunt̾fuit ñ fiuisse callũ¬
nuie. causamnpossessionẽ mulie̾m ꝗa
si ñ hoc fuisset. ad eundo hẽditatẽ. institu¬

Expanded text:
videtur, quae sciens prudensque se praegnatem non esse voluit in possessionem venire. Hanc autem actionem praetor intra annum utilem pollicetur, ultra non, videlicet quasi poenalem. Simili autem modo et hic quanti agentis interfuit praetor actionem pollicetur. In parentem etiam praetor actionem pollicetur, si modo per eum factpossessionem missam non esse: ut puta vel coheredi speranti partum, vel si qui substitutus fuit, vel qui ab intestato, si partus non fuisset, succedere potuit. Intesine causa alta est sub praetextu ventris. Nonnumquam augebitur quod interest, si quis forte dubitans, an praegnas sit, exclusus sit hereditate: nam heredi eius qui exclusus est dandam hanc ait, siquidem eius quoque interfuit non fuisse calumniae causa in possessione mulierem, quia hoc si non fuisset, adeundo hereditatem institu
Abbreviated transcription (Latin):
Que incũcubina¬
tũẽ ab inuito patrono pot̾it discecłe. ⁊ alt̾ise
aut ĩ matͥmonũt᷑ aut inc̃cubinatũ dare. Ego
quidẽ ꝓbo inc̃̾cubina. adim̃tũ ei cornubium
si patro nũ miutũ deserat. quippe pũ honestiꝰ
sit patrono. lib̾tã concubinã quã matrẽ fam̃
habe cũ attilicino sentio⁊ puto solaseas inc̃¬
cubinatuhab̾e poste. siñ metu eͥminis. inqua
stuprũ ñ cõmittit᷑. Ꝙ aut̃ dãpnatã adult̾u. ĩ¬
concubin ⁊tu habuit. ñ putolege uilia deadult̃¬
iis teneiͣ: quãus suyeorẽ eã cluxisset. tenẽt᷑
siqua inpatroni fuĩt concubrnatude iñ ĩfilui
eẽ cepit. ł in nepotis uel contra. ñputo eã tec¬
iõ huiꝰ moĩ facrnꝰ ꝓhibendũ ẽ. cuiꝰcũꝙ etatis¬

Expanded text:
Quae in concubinatu est, ab invito patrono poterit discedere et alteri se aut in matrimonium aut in concubinatum dare? ego quidem probo in concubina adimendum ei conubium, si patronum invitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertam concubinam quam matrem familias habere. Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur. Qui autem damnatam adultericoncubinatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis teneri, quamuis, si uxorem eam duxisset, teneretur. Si qua in patroni fuit concubinatu, deinde filii esse coepit uel in nepotis, uel contra, non puto eam recideo huiusmodi facinus prohibendum e
Abbreviated transcription (Latin):
diffinit. uis. ac potestas incapite libo adtu¬
endũ eũ. qui ꝓpt̃ etatẽ suã. sponte sedefendẽ
nequid. iure cuuli d̃ata ac ꝓimsia ¶Citores
aut̃ sunt quieã ium ac potestatẽ hñt ex
re ipã nom̃ acceꝑunt. Itaꝙ appellant᷑ tutoẽs

Expanded text:
definit, uis ac potestas in capite libero ad tuendum eum, qui propter aetatem su‹a› sponte se defendere nequit, iure ciuili data ac permissa. Tutores autem sunt qui eam uim ac potestatem habent, exque re ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
siquid̾ pat̃ tutelã agnouit: insolidũ teneri
debet. siñ agnouit: dũttorat depecculio. Agno¬
usse aũt uidetur: siũgessit: siũ genti filio con¬
sensit. siue oĩno attingit tutelã. Uñcũ quid ã
filio scͥsisset: ut diligent̃ tutelã ageteret: cũ
scias inquid ꝑiculũ ad nos ꝑtine: oixi huncꝙͦ¬

Expanded text:
solidum debet teneri, si non adgnovit, dumtaxat de peculio. adgnovisse autem videtur, sive gessit sive gerenti filio consensit sive omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, "cum scias", inquit, "periculum ad nos pertinere", dixi hunc
Abbreviated transcription (Latin):
liena lib̾ta. ⁊ ingenua⁊ maxnne ea q̃ mobscu p¬
ro loco nataẽ. uelquestũ corꝑe fecit alioꝗn
sihoneste uite.⁊ ingenuã mulicrẽ. in ẽcubi¬
natu hab̾e maliũt. sine testatione ħ f mani¬
festũ faciente. ñconcedit᷑ secd neoc̃e ẽ. eił uxo¬
tẽ eã. hab̾e. uel hoc recusante struprũea cõ¬
mattẽ nec adult̾iũ. ꝑ concubinatũ ab ip̃o cõ¬
mittitur. Nãquia concubinat᷑. ꝑ leges no¬

Expanded text:
aliena liberta et ingenua et maxime ea quae obscuro loco nata est vel quaestum corpore fecit. alioquin honestae uitae et ingenuam mulierem in concubinatum habere maluerit, sine testatione hoc manifestum faciente non conceditur. sed necesse est ei uel uxorem eam habere uel hoc recusantem stuprum cum ea committere: Nec adulterium per concubinatum ab ipso committitur. nam quia concubinatus
Abbreviated transcription (Latin):
endum. idq causa cognita statuendũ.
ꝓspexĩt. uedũ infauorẽ partus possessionẽ
mulierẽ. p̃torcohercet: ueꝵ eũ quoqiincuiꝰ po¬
nẽ fuit ad missus. actionẽq rutantũ pollicet᷑
i neos quanti int̾fuĩt. eiꝰ quiexꝑit᷑. Illec cõp̃tor
adiecit. ut quiꝑ dolũ uenit inpossessionẽ cogat᷑
manu punstroꝵ & melius ⁊ ciuiliꝰ faciet sieũ
ꝑ int̃clictũ adius ordinaiũ remisit̃. Int̃ ẽ aut̃
eĩ. quiexꝑitur admissũ aliũ inpossessione ñ

Expanded text:
ndum idque causa cognita statuendum. prospexit, ne, dum in fauorem partus possessionem mulierem praetor coercet, uerum eum quoque in cuius ponem fuerit admissus, actionemque in tantum pollicetur in eos, quanti interfuerit eius qui experitur. Necessario adiecit, ut, qui per dolum uenit in possessionem, cogatur manu ministrorum, sed melius et ciuilius faciet, si eum per interdictum ad ius ordinarium remiserit. Interest autem eius qui experitur admissum alium in possessione
Abbreviated transcription (Latin):
suo. q̃uis uoĩa: quedã tm̃ cͥca partũ. custodiendũ
arluto puitoĩs eẽ concedñda ꝗ̃ sentenciã puto u̾am¬
P lublice enĩ it̃ ẽ partus ñsubici ut ordinũ digni
spe constitut̾ successionis. qualis quałq sit debet
aud̃ĩ. tẽ: publicã ⁊ suãgerens. deuũciaĩ aut̃ op̃tet
ĩsquos ꝓcimaspes successioms contingat. ut puta
isqui pͥmũ locũ abiutestatotenẽt Siuõ plure̾ sit s
si mul successuĩ. om̃ib de nunciandũ ẽ. Qd̃ autẽ
p̃torait. causa cognta sepossessiouẽ ñdatiꝵ uel
act̃. denegatuꝵ. eoꝑtinet sut siꝑ rusticitatẽ aliqͥ
fuit omissũ: exhis qp̃tor ẜuari uoluit. nobsint
partui. Quale ẽ enĩ siquid: exis queleuit᷑ obẜuãda
uñtrẽ ⁊ partũ ⁊ infantẽ oportet.

Expanded text:
 custodiendum arbitrio praetoris esse concedenda. Quam sententiam puto veram: publice enim interest partus non subici, ut ordinum dignitspe constitutus successionis, qualisqualis sit, debet audiri rem et publicam et suam gerens. Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit, ut puta qui primum locum ab intestato tenet: si uero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est. Quod autem praetor ait causa cognita se possessionem non daturum uel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem aliquid fuerit omissum ex his quae partui. Quale est enim, si quid ex his, quae leviter observanda ventrem et partum et infantem oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗcquid adcũ exbonis ꝑuenisset. Sorori fidĩ cõmis¬
sũ relictũerat. decessit postuma hẽde instituta
⁊ substitutis aliis. Que scitũẽ. cũuxor defuncti p̃¬
gnantẽ sedicat. ansorori ꝓcuratoĩue eiꝰ scdm for¬
mã. edictiũtrẽ inspicẽ.⁊ uñtrẽ custodire ꝑnut

Expanded text:
quidquid ad eum ex bonis pervenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratorive eius secundum formam edicti ventrem inspicere et partum custodir
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uoluit᷑ eclucaĩ eurã. ñ recipiet ap̃ quẽ educet᷑
causa cognita constituã. Is ap̃ quẽ eclucabitur. qd̃
quaad anniculus fiat alt̾ms m̃sib ab annuculo
quoad faĩ possit. semel inm̃sib ui. ibi siuolet
hostendat. ISi cuiuñtrẽ inspici custodiue ad¬
eẽ partiulicitũ ñeit factũue quideit̃ qͥ minus
ita eafiant uti supͣ cõp̾hñsũẽ ei ꝙ natũ eit pos¬
sesfionẽ causa cognita. ñdabo. Siũꝙ natũerit
ut supͣ cautũẽ inspici ñlicuit quasutiq actione
medatur polliceor. hisquib exedicto mõꝵ liõꝵ
possessio datasit. eas si nͥi iusta causa iudebitur
eẽ ei ũcdabo. Quaiussit manifestissimũ edictũ

Expanded text:
quem voluerit educari, curam non recipiet: apud quem educetur, causa cognita constituam. is apud quem educabitur quod ensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi volet ostendat. Si cui ventrem inspici custodirive adesse partui licitum non erit factumve quid erit, quo minus ea ita fiant, uti supra comprehensum est: ei quod natum erit possessionem causa cognita non dabo. Sive quod natum erit, ut supra cautum est, inspici non licuerit, quas utique actiones me daturum polliceor his quibus ex edicto meo bonorum possessio data sit, eas, si mihi iusta causa videbitur esse, ei non dabo". Quamvis sit manifestissimum edictum
Abbreviated transcription (Latin):
ł ptꝰ xxx. dies audire. Nde inspiciendo uñtre
custodiendoq partu sicp̃torait. simulier mor¬
tuo mãito p̃gnantẽ se eẽ dicet. is ad quos care
ꝑtinebit ꝓcuracoriue eoꝵ. his inm̃se ognũciã¬
dũ curent. ut mittant siuclint que uñtrem
mulier indomũ honestissime feuime pariat
quãego constituã. O ulier añdies triginta
quã pariturã se putat. denunciet is ad quos
ea res ꝑtinet. ⁊ ꝓcuratoĩb ueeoꝵ. ut mittant
siuelint. qui uñtrẽ custodiat. In quo cõclaui
mulier paritura eit. ihineplures adit̾ sint quã

Expanded text:
ta dies audire. De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic praetor ait: "Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res rtinebit procuratoriue eorum bis in mense denuntiandum curet, ut mittant, si uelint, quae uentrem mulier in domu honestissimae feminae pariat, quam ego constituam. mulier ante dies triginta, quam parituram se putat, denuntiet his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum, ut mittant, si uelint, qui uentrem custodiant. in quo conclaui mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam
Abbreviated transcription (Latin):
nec nocet uis uirandũ int̾alios factũ. nec
partiugͦ nocebit E⁊ hocedictũ ex ead̾ cau̾sa
ꝓficiscitur. qua suꝑiꝰ. debet enĩ. p̃torquẽ¬
ad modũ. facił ẽ circa bonoꝵ: possesionẽ
dandã. mulicĩ uñtris noĩe. ita callũpniã eiꝰ

Expanded text:
nec nocet iusiurandum inter alios factum, nec partui igitur nocebit. Et hoc edictum ex eadem causa proficiscitur, qua superius: debet enim praetor, quemadmodum facilis est circa bonorum possessionem dandam mulieri ventris no
Abbreviated transcription (Latin):
atiant. custodies quia ñ conclaue positier̃ suio lũt
ouis. qui conclaue aut domũ intͣuerunt. excunant
Mulitr cũ parturire incipiat. is ad quos eas res ꝑti¬
net ꝓcuratoib ueeoꝵ: denunciet ut mittant
quib psentib patiat. Mitant᷑ muliẽs lib̾e dictarat

Expanded text:
qui ante conclave positi erunt, si volunt, omnes qui conclave aut domum introierint excutiant. Mulier cum parturire incipiat, his ad quos ea res pertinet procuratoribusve eorum denuntiet, ut mittant, quibus praesentibus pariat. Mittantur mulieres liberae dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
suã ꝑtinẽ̾. ut ñ ĩ meĩto possit ud̾i: captasse h
ad aliquã mulicis inuitiã. Siaut̃ ł oñs uł
plures neẽ grauidã renunciauñit nulla causa
custodiendieit.YEx hoc rescͥpto eudñtissime
eclatur: mulieris portio ẽ.ł miderũ Postieditũ
plane partũ amuliere. iã por̃ mait̾ uire suo s¬
filiũ ꝑ int̾dictũ: desidare: autexib̾i autoueẽ ꝑ¬

Expanded text:
i captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam. Si autem vel omnes vel plures non esse gravidam renuntiaverint, nulla causa custodiendi erit". Ex hoc rescripto evidentissime edatur, mulieris portio est vel viscerum. Post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbãt. quia ñtantũ loqui s audire tutordeb. s
sibi tutorẽ petat. aut adturore siũ ꝓsiciscat᷑¬
ł pupilla sifiuere cepuit: in eacausas: ut
intutela incħ ominus durent. q̃ sentencia
quinti

Expanded text:
bant, quia non tantum loqui, sed et audire tutor debet. Psibi tutorem petat aut ut ad tutorem suum proficiscatuel pupilla si furere coeperint, in ea causa sunt, ut in tutela nihilo minus durent: quae sententia Quinti
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. anũueniat ad p̃torẽ. nũquid senat᷑
.cᵈ penã adhibemus. scł utliceat᷑ manto nagno¬
scere: s. finge nẽe eocontẽptũ maĩtũ. ꝗ se pattẽ
potius optet. quã carere filiouelit. Cogñdag
erit remecdus p̃tois ⁊ inius uenire.⁊ siuetũt re¬
sponcłe. pignoraꝙ et eͥapienda. ⁊ oistrahñda sic̃¬

Expanded text:
responderit aut non ueniat ad praetorem? numquid senatus consulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? sed finge non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet quam carere filio uelit. cogenda igitur erit remediis praetoris et in ius uenire et, si uenit, respondere: pignoraque eius capienda et distrah
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑmittitur. mait̾o. ł mulieĩ obstetͥcẽ adbib̾e
s om̃s ap̃tore adhibũclies̃ ẽ Itẽ p̃tor domũ honed¬
ste matrone eligere deb̾et: inqua mulier ueni
ut possit inspici. Edgͣ sunspicise ñ paciat᷑ ł. ad
domũ ñuemat. eq̃ p̃tois auctõitas int̃ueniet uł Si
de causa i d maĩt̾ desidauit. Cer̃m sin̾s in iurie
faciende aĩo. ẜ. quia nste ẽdidit. ł nimio uoto
libioꝵ. suscipiendoꝵ ductꝰ ẽ. uelip̃a eũ illexãt᷑
ut credẽt. ꝙͣ constante matͥmomio ħ figebat.
equissimũ eĩt ignosci maĩto ¶Memmnisse aut̃ opor
tis. delibis agnoscendis.xxx. dies p̃stimantur.
mulieĩ. quidgͥ: semꝑ dicemꝰ maĩto licẽ. uxorẽ
adp̃torẽ uocare. anuõ ⁊ ip̃i trigintadies p̃sinu¬

Expanded text:
to uel mulieri obstetricem adhibere, sed omnes a praetore adhibendae sunt. Item praetor domum honestae matronae eligere debet, in qua mulier ueniat, ut possit inspici. Quid ergo, si inspici se non patiatur uel ad domum non ueniat? aeque praetoris auctoritas interueniet. Si e causa id maritus desiderauit: ceterum si non iniuriae faciendae animo, sed quia iuste credidit uel nimio uoto liberorum suscipiendorum ductus est uel ipsa eum illexerat ut crederet, quod co‹n›stante matrimonio hoc fingebat, aeqtis de liberis agnoscendis triginta dies praestituantur mulieri. Quid ergo? semper dicemus marito licere uxorem ad praetore
Abbreviated transcription (Latin):
aboł. Seuil sacurninus archi¬
gubenus exclasse britanica testamẽto
fiduciarum reliquid heredem ualeriũ
maximum trichartum aquo peciit ut
filio suo occeano cum ad annos .xu. ꝑ
uenisset ħrditatem restitueret. seius
occeanus ance ꝙͣ impleret annos de¬
functꝰ ẽ. nunc mallius seneca ꝗse ad
uunculum seii occeani dixit pxinita¬
tis nomine ħ bona competit. Mau¬
xunus autem trichartꝰ sibi ea uendi¬
cat ĩo quia defunctus ẽ is cui restitu
ere uissus fuerat. Quero gͦ utru ħ
bona ad ualerium maximum detrar¬
chum ꝑheredem fiduciarium ꝑtine¬
ant an ad mallium senecã qõ se pueri
xu. haberet aualeriano maximo fi¬
duciatio berede restitui deb̾at prius
p̃finicum tempus etatis implerit de¬
cessit. fiduciaria heredicas ad eum ꝑti¬
nec. ad quem cet̾a bona occeani ꝑtinu¬
erunt qm̃ dies fidei comnussi uiuo
occeano cessit. scł siprogaudo tempus
solucionis tucela mag̾ hr̃di fiducia¬
aliquis soluĩt ei cui fidei commissa

Expanded text:
arum.S‹e›ius Saturninus archigubernus ex classe Britannica testamento fiduciar‹i›um reliquit heredem Ualerium Maximum trierarchum, a quo petit, ut filio suo Seio Oceano, cum ad annos sedecim pervenisset, hereditatem restitueret. Seius Oceanus antequam impleret annos, defunctus est: nunc Mallius Seneca, qui se avunculum Seii Oceani dicit, proximitatis nomine haec bona petit, Maximus autem trierarchus sibi ea vindicat ideo, quere iussus erat. quaero ergo utrum haec bona ad Ualerium Maximum trierarchum heredem fiduciarium pertineant an ad Mallium Senecam, qui se pueri cum annos sedecim haberet, a Ualerio Maximo fiduciario herede restitui debeat, priusquam praefinitum tempus aetatis impleret, decessit, fiduciaria hereditas ad eum pertinet, ad quem cetera bona Oceani pertinuerint, quoniam dies fideicommissi uiuo Oceano cessit, scilicet si prorogando tempus solutionis tutelam magis heredi fiduciaaliquis soluerit, ei, cui fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
llã huiꝰ quoq ẽ minist̾ium. si forte
uł librariꝰ. uł numiculator. isłcaleu¬
lator sit. uł istrio. uł alt̾ius uolupta¬
tis artifex. ¶ Si libi patroni ex me¬
qualib partib eẽnt instituti. utrũ
ꝓ parte dimidia an ꝓhr̃litariis ha¬
beãt oꝑaꝵ actionẽ. ⁊ puto uerius li¬
bos ꝓeqͣlib partib habituroᷤ actiõe.
parui aũt refert ĩ postate fuĩnt li¬
beri an u̾o emancipati.s si inadop¬
tionẽ datũ. hr̃dem sc̃psĩt patronꝰ.
magis ẽ. ut oꝑe ei cdeb̾antꝰ. nec pat᷑¬

Expanded text:
 est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculator uel calculator sit uel histrio uel alterius uoluptatis artifex. Si liberi patroni ex inaequalibus partibus essent instituti, utrum pro parte dimidia an pro hereditariis habeant operarum actionem? et puto uerius liberos pro aequalibus habituros actionem. Parui autem refert, in potestate fuerint liberi an uero emancipati. Sed si in adoptionem datum heredem scripserit patronus, magis est, ut operae ei debeant