comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Idonei nonuident᷑ eẽ tesꝰtes. quibꝰimꝑari pot̃ ut cestes
in eod negotio fieri posiunt: qm̃ nic nocet ex una domo
erem. colligit᷑ etiã mulieres testimoniũ iniuditio di¬
sic̃ nuptiȩ consensi fuint contrahentiũ. ⁊ iõ sic̃ nuptũs
ica sponsaluis filiam familias consentire oportet. Icem.¬
Quȩ patris uoluntati ñ repugnat. consentire ñ intelligitur.
Tunc aut dissentiendi apatre licentia concedit᷑. suiroignus
morib ł turpis sponsus ei ãpatre eligit᷑. s filio familias
dissentiente. sponsalia eiꝰ nomine fieri ñposst̾. Insponsa¬

Expanded text:
em. Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest ut testes uel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet ex una domo erem, colligitur etiam mulieres testimonii in iudicio disicut nuptiis, ita sponsalibus filiafamilias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine fieri non pos
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ iubeam ħ p̃cipiã. ut si forte dñs peccat inseruũ
suum inuiste ligando. in iuste cedendo. dicat illi ig
piat suꝑbire. Aͥdgͣ añ occulo sdipeniteat eũ. a ñ ocłos
dĩ puniat corsutm ⁊ siñ pot̾ seruo dr̃e. qͥa ñ oporcet
damͥ ueniã. blande illũ alloqͣt᷑. Blanda enĩ appella¬

Expanded text:
 jubeam, hoc praecipiam, ut si forte dominus peccat in servum suum injuste litigando, injuste caedendo, dicat illi: Igpiat superbire. Quid ergo? ante oculos Dei poeniteat eum, ante oculos Dei puniat cor suum. Et si non potest servo dicere, quia non oportet: Da mihi veniam, blande illum alloquatur; blanda enim appella
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra it̃ metiri ł cẽire. cũ tn̾ ł flum̃ sic habundasset. ut imn¬
plesset omnẽ locũ inqͦ sisti oportuit ł aliqͣ forruita cala¬
mitas eundẽ locum euertit ł p̃scientiã uenienti ꝑ ido.¬
samfec̃ ex bono & ȩquo. ⁊ hic exceptio ei accõmodanda ÷
Simili mͦ exceptio dat᷑ ei qͥcũ ad uidictũ uenire uolebat.
& amagistratu retentꝰ÷. &e retentꝰ sine dolo malo ip siꝰ
dolo fecert̃ ut recineret᷑. s si pͥuatꝰ eũ detinuerit. nullo
mei ꝓd̾it bexceptio. Item. Si funere quis domestico un¬
peditꝰ ñ uenit: debet ei exceptio dari. Neqͥsmessiũ aut
uindemiarũ tp̃r adu̾sariũ cogat ad iuditiũ uenire:
oratiõe diuini artũ expͥmit᷑. qr occupati cutarẽ rusti
si ꝗ sententiã dix̾it p̃sentibꝰ ipsis ⁊sponte litigantib
sententia ualebit. tanri si recte ñ feci̾t qui eoᷤᷤ uocau̾it

Expanded text:
tiri vel circumire, cum tamen vel flumen sic abundasset ut implesset omnem locum in quo sisti oportuit, vel aliqua fortuita calamitas eumdem locum evertit, vel praescientiam venienti periculosam fecit; ex bono et aequo et hic exceptio ei accommodanda est. Simili modo exceptio datur ei, qui cum ad judicium venire volebat, a magistratu retentus est, et retentus sine dolo malo ipsius.dolo fecerunt ut retineretur, sed si privatus eum detinuerit, nullo modo ei proderit haec exceptio. Item . Si funere quis domestico impeditus non venit, debet ei exceptio dari. CAP. 164. - Ituindemiarumque tempore aduersarium cogat ad iudicium uenire, oratione diui Marci exprimitur, quia occupati circa rem rusticsi quidem sententiam dixerit praesentibus illis et sponte litiga‹n›tibus, sententia ualebit, tametsi non recte fecerit qui eos euocauerit
Abbreviated transcription (Latin):
nuptise factȩ sint patrem lib̾i sequunt᷑: uulgo q̃ siti
trem demonstrare ñ possunt. ł qͥ posst̾ ꝙͣ s eũhũt quẽ¬
hr̃e nlicet. Item. Lex natẽ ħ est: ut qͥnascit᷑ sine legitimno
matrimonio: matrẽ sequat᷑. Item. Qui inutero sunt. in
toto pene uire euuli incelligunt᷑ inrer̃ nat᷑a ẽẽ. nam
legitime hereditas his restitiunt᷑. ita ut sip̃gnans
mulier abbostib capta sit idꝙ natũerit quamuis ap̃
bonefidi emptorẽ peꝑerit: tamꝗͣ furcuiũ usuñcapi¬
at᷑ I fũrio sus licet ducere uxorẽ npossit: retinere tñ
ł inferenda uiolentia ł faciendosẜ leges aut hone¬
stas ꝓbibet aut derebꝰ alicuiꝰ aut de bonis iuuentis
aliqui paciscant᷑. ħ pacta uałe ñ possunt. Itẽ lib.u.

Expanded text:
nuptiae factae sint patrem liberi sequuntur: vulgo quaesiti trem demonstrare non possunt vel qui possunt qure non licet. Item Lex naturae haec est, ut qui nascitur sine legitimo matrimonio matrem sequatur. Item Qui in utero sunt, in toto pene jure civili intelliguntur in rerum natura esse; nam et legitimae haereditates his restituuntur, ita ut si praegnans mulier ab hostibus capta sit, id quod natum erit, quamvis apud bonae fidei emptorem pepererit, tanquam furtivum usu non capitur. Item Furiosus licet ducere uxorem non possit, retinere tamen vel inferenda violentia, vel faciendo quod leges aut honestas prohibet, aut de rebus alicujus, aut de bonis inventis aliqui paciscantur; haec pacta valere non possunt. CAP. 195.
Abbreviated transcription (Latin):
scłi pocestates subiectȩ st̃. & quamuis culmine regni
sint p̃dicei. uinculo tñ fidi cenent᷑ astricti. ut fidem
xͥ suis legib p̃dicent. ⁊ ipsam fidi p̃dicationẽ morib

Expanded text:
seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedicationem moribus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ asscribit᷑ qͥcqͥd exemplo eiꝰ a sub ditis ꝑpetͤt᷑. Sic̃
si nullibertoꝵ pͥncipũ do placita facta sequunt᷑
ita facile multi pua exẽpla sectant᷑. ꝓleriqiaũ apuo¬
iniquos pͥncipes necessitate magis ꝗͣ uoto mali exi¬
stunt. dum imꝑiis obediunt Anulliaut̃ sic̃ ꝓmpti
st̾ sequi reges eoꝵ inialũ. sic̃pigri st̾ imitaru llos
inbonum. Sepe uñmali reges peccant. iñ mali usti¬
ficant᷑ dũp̃cedentiũ cupiditatẽ & maliciã corrigunt.
Mam reuera peccatis eoꝵ ꝯmunicant. siqͤ illi diripue
erunt: isti retemptant. Cuiꝰ peccatũ qͥsq seqͥt᷑ necẽẽ
ẽ ut eiꝰ pęnã sequat᷑ Neq enĩ erit ĩpar supplicio:
suis. lunc enim uira sua ab omnibꝰ custo dienda existi¬
met: qñ upse ilł reuerentiã p̾bet Principes legibꝰ ce¬
neri suis: in se posse dampnare uiraq̃ insubiectis ꝯ¬
sticuunt. Iusta enĩ uocis eoꝵ auctoritas si qđ płis ꝓhi¬
bent: sibi ñlicere paciant᷑ Sub religionis disciplina:

Expanded text:
autem ascribitur, quicquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur: plerique autem apuiniquos principes necessitate magis quam voto mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem, sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni justificantur: dum praecedentium cupiditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis erunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit impar supplicio, suis. Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, ne in se posse damnare jura, quae in subditis constituunt. Justa enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur. Sub religionis disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
se sisti ꝓmiserit. & ualitudine ł tempestate ł ui fluminis
uenit. tẽpestatẽ sic intellige̾ debemꝰ siue maritima siue
terrestri sit. tẽpestatẽ incellige̾ debemꝰ talẽ q̃impedim̃¬
tosit itineri. ł naugationi. uis fluminis ⁊ sine tẽpesta¬¬
te accipienda. Uĩs fluminis intelligimꝰ ⁊ simagnitudo
eiꝰmpedim̃to sit. siue pons solutꝰ ł nauigiũ ñsdetit. Diqͥs
tñ cũ possit ñ incidẽ intẽpestatẽ ł in uĩ fluminis. si añ¬
erit stacuendum. nanineq sic artandꝰ erit. ut possit edici
eur non multo temp̃re asiꝑfectꝰ ÷. quã dies ꝑ missionis ue¬
niret. neq it̾i ꝑ mittendũ ÷ ei siqͥd sit qd iiputet᷑ causa¬
ritemp estacẽ łuim fluminis. Quid enĩ siqͥs romȩ cũ eẽt
ipsotempore ꝓmissionis sisꝰtendi. ⁊nulla necessitate urgen.¬
te uoluntatis causa in municipiũ ꝓfectꝰ sit: Ñne indig¬
nꝰ est cuiħ exceptio patronic̾et᷑ : Aut quid sicẽpestas ꝗ¬

Expanded text:
se sisti promiserit, et valetudine, vel tempestate, vel vi fluminis uenit, tempestatem sic intellegere debemus, siue maritima siue terrestris sit. tempestatem intellegere debemus talem, quae impedimento sit itineri uel nauigationi. Uis fluminis etiam sine tempestate accipienda est: uim fluminis intellegimus, et si magnitudo eius impedimento sit siue pons solutus sit uel nauigium non stet. Si quis tamen cum posset non incidere in tempestatem uel in fluminis uierit statuendum. Nam neque sic arctandus erit, ut possit ei dici, cur non multo tempore ante profectus est quam dies promissionis veniret? Neque iterum permittendum est ei, si quid sit quod ei imputetur, causari tempestatem vel vim fluminis. Quid enim, si quis cum Romae est et ipso tempore promissionis sistendi, et nulla necessitate urgente, voluntatis causa in municipium profectus sit, nonne indignus est cui haec exceptio patrocinetur? Aut quid si tempestas
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. Item. Eaquȩ ipsa sibi queq ciuitas ꝯstituit. se¬
pe mutari solent. ł tacito consensu pͥncipis ł alia pꝰea
lib̾tinis. siue exalcõ lib̾tino ce altero ingenuo. S cequis
dematre libera nascit᷑. patre seruo ingenuꝰ nicħominꝰ
nascit᷑ quem adĩn quiex matre lib̃a & incerto patre natꝰ
÷ qm̃uulgo conceptꝰ :. Sussic̃ aut̃ lib̾am ħuisse matrẽ
lib̾um nasci quiañdebet calamitas matris ei nocere
qui inut̾oẽ. Ex hisetiã ullud quesitũ ẽ. si ancilla p̾g¬
ficit enĩ ei qͥ inuentre: lib̾am matrẽ. ł medio tp̃re ha¬

Expanded text:
a vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea libertinis, sive ex altero libertino, et altero ingenuo. Sed etsi quis de matre libera nascitur, patre vero servo ingenuus nihilominus nascitur, quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quia vulgo conceptus est. Sufficit autem liberam habuisse matrem liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. Ex his et illud quaesitum est si ancilla praegficit enim ei qui in utero est, liberam matrem vel medio tempore ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ delacionis nec calumniȩ causa. nec uexantiat¬
uersarii grã ꝓbationes incoca causa ab adu̾sari b ͬxigant
nam añia inuno qͦ capitulo quam litis litigator ab ad
sa complura sacram̃ta p̃staret idoq uinũ iusiurandũ
nulliꝰ mom̃ti Si quis aut̃ uidicis recusauit. ⁊ aliũ ꝑ
eo petierit. eumq it̾ũ recusare maliu̾t. ut aliquẽ sibi
indicẽ petat ñ audiet᷑. ꝯstit̾. lu. Siquis de

Expanded text:
quia non delationis nec calumniae causa, nec vexandi adversarii gratia probationes in tota causa ab adversario suo exigant; nam antea in unoquoque capitulo, cum litis litigator ab advsa complura sacramenta praestaret; ideoque unum jusjurandum nullius momenti est. Si quis autem judicem recusaverit, et alium pro eo petierit, eumque iterum recusare maluerit, ut aliquem sibi judicem petat, non audiatur. CAP. 134. - Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Uaũ emptorẽ p̾dũ sui inuenit: caueat creditori pecuniã:
soluturũ se dẽbitã. & pꝰcautionẽ liceat ei ꝯsticuere uen¬
dicionis contractũ. Creditoris aut nomine significat᷑
i consultatio sꝑet᷑ ⁊ pͥnceps occupatꝰ ñ possit senatũ adħ
ipsum collig̾e̾ ad legationes litigatoꝵ. maneant in eadẽ
figura. & nullum ꝓ̾uiditiũ patiant᷑. qͣuis tempꝰ statutũ tͣns¬
sua nͣgau̾it. ⁊ dix̾it talem scripturã suã ñeẽ. pꝰea auctor
iudex cont᷑ p̃sentẽ legem iudicauit: ipse penã actoris
reddat. Siqͥs aũ dixit sinullã annumeratã ẽẽ pecuniã.
pꝰea aũ ꝯfessus sit. & dix̾it se etiã particulares solutiones

Expanded text:
itori pecuniam debitam soluturum se, et post cautionem liceat ei constituere venditionis contractum. Creditoris autem appellatione significatur i consultatio speretur, et princeps occupatus non possit senatum ad hoc ipsum colligere, allegationes litigatorum maneant in eadem figura, et nullum praejudicium patiantur, quamvis tempus statutum transsua negaverit et dixerit talem scripturam suam non esse, postea actor judex contra praesentem legem judicaverit, ipse poenam actoris reddat. Si quis autem dixerit sibi nullam adnumeratam esse pecuniam, postea autem confessus sit, et dixerit se etiam particul
Abbreviated transcription (Latin):
cõ loco cum suspecto homine colloquiũ hñtẽ tdat
eos ȩccłiȩ defensori. ł aliis cłicis ut seꝑatĩ custodiant᷑ in¬
ꝑiculo defensoris. łcłicoꝵ. ut auditos uidex mittat ad
religiosũ eiuitatis ep̃m & auctoritati ipsiꝰ accipiat eos.
ipenis cont᷑ adulteros positis utrosq afficiat nullo
mulierũ scors septis iũdicari. ⁊ multo magis siquis de
ipso adultio intra eͣccłiam aliene mulieri locutꝰ ÷ łt gena¬

Expanded text:
to homine colloquium habentem, tradat ambos ecclesiae defensori vel aliis clericis, ut separati custodiantur periculo defensoris vel clericorum, ut aditus iudex mittat ad religiosum civitatis episcopum, et auctoritate ipsius accipiat eos, et poenis contra adulteros positis utrosque afficiat, nullo mulierum, sanctorum septis vindicari, et multo magis, si quis de ipso adulterio intra sanctos alienae mulieri locutus est. Et genera
Abbreviated transcription (Latin):
ria facta sit: nulla tͥ actio dabit᷑. si suo nomine idex piri
pot̾it nͥ in contumeliam cuã pulsatꝰ sit : tc̃ enĩ ꝯpecit
ce tͥ iniuiriarũ astioid: ⁊ inseruo alieno bona fide tibi
seruienti. ut tociens admittat᷑ iniuriarũ actio qͦti¬
ens intuã ꝯtumeliã eiinuria facta sit. aug̃ suꝑ¬

Expanded text:
ria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine id experiri poterit, nisi in contumeliam tuam pulsatus sit; tunc enim competit ctio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. Poena au
Abbreviated transcription (Latin):
seruus cuus peccuniã mutuo accipiens. itademũte in¬
stitoria actione obligauit sicũ eũ officio alicui ł negoti¬
Qđ siea actio socũñ ht̃ siqͥd inrẽ cuã u̾sũ ꝓbabit᷑ actione
te. neq sub sc̾bente necue iubente dño pecuniã mu
erogationibꝰ u̾sa: apud suũ uidicẽ eũ conueni. ꝯsecu¬

Expanded text:
Servus tuus, pecuniam mutuam accipiens, ita demum te institoria actione obligavit, si cum eum officio alicui, vel negoti si ea actio locum non habet, si quid in rem tuam versum probabitur, actione te, neque subscribente, neque jubente domino, pecuniam muterogationibus versa est, apud suum judicem eam conveni, consecu
Abbreviated transcription (Latin):
isine scͥptura d ontraxerint: liceat eis ł cap̾.x
testimonũs ł uisurandi religione uitatẽ mani¬
intestam̃to suo legitimos successores s scbe filios nat᷑a¬
les. ut cñ illi pꝰ mortem parentis supplicent imꝑatori
&e cestam̃tum patris ostentant. ⁊pͥncipe annuente ĩ¬
tantũ capiant pat̃̾nitacẽ inqͣntũ scripti st̾. Itẽ legi

Expanded text:
sine scriptura aliqui contraxerint, liceat eis vel testimoniis vel jurisjurandi religione veritatem maniin testamento suo legitimos successores sibi scribere filios naturales, ut tamen illi post mortem parentis supplicent imperatori, et testamentum patris ostendant, et principe annuente intantum capiant paternitatem, inquantum scripti sunt. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
crimine decegunt᷑: s ꝓbare uolens d̃scdem̃tiã pͥnci¬
pum. illos male cogitare ꝑmittit: istos fideserit. De
illoꝵ malo bene istis fac̃. dum culpas illi agunt isti
mira potentia indulgent. Redde inalũ ꝓmalo: ui¬
cissitudo ẽ iusticiȩ. S qͥ clementiã addit. iusticiȩ: ñ
malũ ꝓmalo culpatis reddit: s bonũ ꝓmalo offensis
pͥncipẽ regrediad meliꝰ. siuitiĩs fuerit implicatꝰ.
Popłi enim peccantes: uidicẽ metuunti. Reges aũ ñ
nisi solo timore dĩ metuq gehennȩ coercent᷑. lib̃i in

Expanded text:
crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo, bene istis facit: dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo, vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum pro malo offensis est principem regredi ad melius, si vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes, judicem metuunt. Reges autem, nisi solo Dei timore, metuque gehe
Abbreviated transcription (Latin):
hãt litigium: ñ audeat monachũ ł scĩmonialem
ad ciiilẽ uidicẽ accusare. ł tͣħȩ.s magis ad eat ciuitatiꝰ
cumomni scł honestate. ita ut ep̃c legibꝰ ꝯ canonibꝯsen¬
to ñdenegent᷑ . nͥforte t̃ appellare aliquis maluerite
ꝯtumax in absentia fuit nanie t̃cia ꝓuocatio p̃iudican¬
ta s ⁊ contuma ces ꝯdẽpnati appellare ñ possunt. Capͥ .xii.

Expanded text:
at litigium, non audeat monachum vel sanctimonialem ad civilem judicem accusare vel trahere, sed magis adeat civitatis cum omni scilicet honestate, ita ut episcopus legibus et canonibus consennon denegentur, nisi forte ter appellare aliquis maluerit, vel contumax in absentia fuit; nam et tertia provocatio praejudicata est, et contumaces condemnati appellare non possunt. CAP. 148.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tate ꝑseu̾et. Siuͦ legitimꝰ austor defuerit. testimonio
cartis quȩ eiusdem cancellarii manu firmatȩ sint. ł scͥp¬
tȩ suam cartã quȩ t̾cia ÷ q̃uerã ce legitiniã ẽẽ ꝯfirmet. Can¬
cellarius aut̃ tał eẽ debet. qui pagensib loci illtꝰ notꝰ¬
auctorẽ. nec testimonia hu̾it. neq alias duas cartas ad

Expanded text:
efuerit, testimoniumcartis, quae eiusdem cancellarii manu firmatae sunt vel subscriptae, sua carta, quae tertia est, veram et legitimam esse confirmet. Cancellarius tamen talis esse debet, qui pagensibus loci illius notauctorem, nec testi
Abbreviated transcription (Latin):
celsior:: canto sidelinqͣt peccaco maior. Potentes
enini: potent̃ torm̃ta pacuit᷑. Cui enĩ plus ꝯmictit᷑.
plus abeo ex igit᷑ etiam cum mensura penar̃. Reges
uitam subdicoꝵ facile exemplis suis ł ȩdificant uł
subu̾tunt. Idõ pͥncipẽ noportet de relinque. nefaciat
peccandi formã peccati eiꝰ impunta licencia. Dam

Expanded text:
peccato major est. Potentes enim, potenter tormenta patiuntur. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiam cum mensura poenarum. Reges vitam subditorum facile exemplis suis, vel aedificant, vel subvertunt. Ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat pecca
Abbreviated transcription (Latin):
binitio añꝗͣ amministrationes eiꝰ immisceant cu¬
torł curator cuiꝰius ꝑsonȩ sacram̃tũ p̃stare ꝯpelliẽ
ꝑdiunas scripturas qd omnia gesturꝰ: q̃ pupillo ꝯ mo¬
daeẽ putauit. Padẽ dicimꝰ i de usqͥ curas egerint.
dare uoluerit necessarĩ ei st̾ cres testes. Nã litere
deposicari sole ñ sufficuint depositori. ad plenissimã de¬
postidati ꝓbationẽ Testimonia aũ sic ex hibi oporcet
ut discant cestes qđ subẏsentia . ᷤ susceptĩit depositũ.¬

Expanded text:
Ab initio antequam administrationi se immisceant tutor vel curator cujusvis personae, sacramentum praestare compellitur per divinas Scripturas, quod omnia gesturus est quae pupillo commoda esse putaverit. Eadem dicimus et de iis qui curas egerint. oluerit, necessarii sunt ei tres testes. Nam litterae depositarii solae non sufficiunt depositori, ad plenissimam depositi dati probationem. Testimonia autem sic exhiberi oportet, ut dicant testes quod sub praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
defuncti scriptꝰ heres imp leuit & sine frustracione legatũ
ex soluerit hãt firnut̃ hereditatẽ defuncti. & iuditio pociat᷑
euis. cuiꝰ eu̾ti uidicium passus ñ. Siaut̃ reluctandũ uolũ¬
cati cestacoris ẽẽ ex istimauerit. aelegatario moras fecerit
intantum ut etiã legatarius iudicẽ adeat. & uictrioe sen¬
tenciam caprat. ⁊ tn̾nicħominꝰ heres moras similit̃ faciat.
⁊ pꝰiudicialẽ calculũ annale pͣt̾eat. spaciũ: tc̃ solã legicimã
portionẽ ĩ debitam heres insticutꝰ hãt ⁊ reliqͦm parcẽ am
legatũ: initiũ aũt anni eẽ oportet. illud tempꝰ qͥ uidiciał
acto heres qͥ legata ñ soluerit. cestatoriᷤ ħeditatẽ ãmutat.¬

Expanded text:
ratione legatum exsolverit, habeat firmiter haereditatem defuncti, et judicio potiatur ejus cujus everti judicium passus non est. Si autem reluctandum esse voluntati testatoris existimaverit, et legatario moras fecerit, in tantum ut etiam legatarius judicem adeat, et victricem sententiam capiat, et tamen nihilominus haeres moras similiter faciat, et post judicialem calculum, annale praetereat spatium, tunc solam legitimam portionem sibi debitlegatum. Initium autem anni esse oportet illud tempus, quo ex iudiciali acto, heres, qui legata non solverit, hereditatem testat
Abbreviated transcription (Latin):
taria p̃dicare. &e regłã. atq uigorẽ eccłiasticũ ꝯserua¬
cłicum in suũ hãt obseqͥũ s illicꝰ signaculũ incapite
ht̃ mente deseruiat ⁊ corde ⁊ educatꝰ in hisqͦasuop̾¬
cipuint᷑ ep̃o. De cestabile ÷ enĩ uiniquũ opꝰ cłicũin
ludis inueniri: aut cũ accipitribꝰ ⁊ uenationibꝰ de¬
gere uitã. cantisq scenicis causis sautiatũ. aut ep̃a
cetłe: nibonis s mał uitũs plenũ Scriptũ nãq est
Qdiligitis dñm odite malũ. Hã ħ hortam̃ xp̃ianitatẽ

Expanded text:
taria praedicare, et regulam atque vigorem ecclesiasticum conservaclericum in suum habeat obsequium, sed illi cujus signaculum in capite habet, mente deserviat et corde, educatus in his qupiscopo. Detestabile est enim et iniquum opus, clericum in Judis inveniri, aut cum accipitribus, vel venationibus degere vitam, tantisque scenicis causis sauciatum, ad episcocedere, non bonis, sed malis vitiis plenum. Scriptum namque est: Qui diligitis Dominum, odite malum. Nam et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Uires eccdiȩ petunt aregibꝰ. & horrendȩ cupidita¬
tis impulsir egentiũ. substantiam rapunt. irri¬
ta hãnt q̃ obtinent. & a ꝯmunione eccłiȩ cuiꝰ facultatẽ
dictum. ł nesciens placitũ cumpło suũ ꝯdix̾it. & banno
illuc uenire p̃ceꝑit. placitũ comitis õs pͦponant. & comes
ditiosa ꝯtentione dec̾tare. s ꝓfide catholica inuigila re:
non cumulum peccuniar. ħ lucrũ ꝯgregare anĩar̃.
epła alexandri .p̃p. successoris euaristi Siquis aũ le¬
gationẽ ur̃am impedit. ñ uniꝰ s multoꝵ ꝓfectũ au̾titꝰ.
Et siẽ multis nocet: ita amultis ÷ arguendꝰ. Et qr d̾i̾causã
impedit. & statũ eccłiȩ ꝯturbat: idoaliminib eiꝰ arceat᷑.
łin scłari habitu c̃stitutꝰ: legationem ep̃oꝵ impediat
ł conturbare p̃sumat. Ut aut̃ unanimitas ce ꝯcordia
sit int̃ ep̃os. & comites: placuit ut siquis ep̃s domi re
die placitũ condixerit. nucħominꝰ effectũ obtineat
qͥ pͥor indicauerat salua tñdignicate ce potestace

Expanded text:
Qui res ecclesiae petunt a regibus et horrendi cupiditatis impulsu egentium substantiam rapiunt, irrita habeantur quae obtinent, et a communione Ecclesiae, cujus facultatem dictum, illuc venire praeceperit, placitum comitis omnes postponant, et comes ditiosa contentione decertare, sed pro fide catholica invigilare, non cumulum pecuniarum sed lucrum congregare animarum. epistola Alexandri papae successoris Evaristi: Si quis autem legationem vestram impedit, non unius, sed multorum profectum avertit. Et sicut multis nocet, ita a multis est arguendus: et quia Dei causam impedit, et statum Ecclesiae conturbat, ideo a liminibus ejus arceatur. vel saeculari habitu constitutus, legationem episcoporum impediat, vel conturbare praesumat. Ut autem unanimitas et concordia sit inter episcopos et comites, placuit ut si quis episcopus domi resdie placitum condixerit, effectum obtineat, qui prior judicaverat, salva tamen dignitate et potestate
Abbreviated transcription (Latin):
leuandum usi forte migͣuerint ᷝ ͤ b: neforte obli¬
gati ⁊ cõmuniõe alieni. ł ꝯsortio Iũ dn̾̃s ł ueniȩ fiant
A quopieło si dnunitꝰ ereptꝰ conua   luerit peni¬
tentiȩ modum asuo ꝯfessore impositũ diligent̃ obser¬
uet & iõ scđ̾m canonicã auctoricatẽ. ne ilł ianuapie¬
tatis clausa eẽ uideat᷑ orationibꝰ. pꝯsolationibꝰ eccłia¬
sticis sacra ꝯunctione olei animati. scđm statuta scõꝵ
patr. ꝯmunione uiatici reficiant᷑ Ex decretiꝰ euaristipb¬
⁊ pb̃ri deoccultispeccatis uissione ep̃i capitulũ iui.¬
penitentes reconcilient.  sic̃ supͣ pͣmisimꝰ infir¬

Expanded text:
andum, si forte migraverint, ne obligati a communione alieni vel consortio veniae fiant. A quo periculo si divinitus erepti convaluerint, poenitentiae modum a suo confessore impositum diligenter observent. Et ideo secundum canonicam auctoritatem, ne illis janua pietatis clausa videatte, unctione olei animati secundum statuta sanctorum Patrum communione viatici reficiantur. CAP. XXVIIyteri de occultis peccatis jussione episcopi poenitentes reconcilient, et, sicut supra praemisimus, infir
Abbreviated transcription (Latin):
tractau̾it suo ꝯtemptu. ꝗ ꝯtu matia faciente. auctoritate
cusatione festinecis. qͣtiiꝰ seruata uisticia ħ de qͥbꝰaccusa¬
ris & cognoscere ⁊ finire scđm canonica instituta dee xp̃
reuelante ꝑ ossimꝰ. Ita aut̃ fac. ut adueniendũ ampliꝰ
mina q̃ p̾gare subterfugis. s etiã ꝑꝑ ĩobedientiȩ cul¬
ꝑam duriꝰ scilicet ut incontumacẽ cogat ex ꝯcilio

Expanded text:
tractaverit, suo contemptu et contumacia faciente, auctoritate cusatione festines, quatenus servata justitia, haec de quibus accusaris cognoscere et finire secundum canonica instituta, Christo revelante possimus. Ita autem fac, ut ad veniendum amplius mina, quae purgare subterfugis, sed etiam propter inobedientiae culpam durius, scilicet ut in contumacem, cogat ex concilio
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores tanta sit patientia. cantamĩadi̾. ut inhao
tentior nemoiustior quales nosẽẽ oportet homines gͣ
homines. qui hancuitam nr̃am qͣntac̃q laude cumu¬
lemꝰ eam sine pecct̾oeẽ tĩdicimꝰ: Qđ sidiximꝰ: nosipsos
sic̃ scxiptum: decipimꝰ. ⁊ueritas in nob̃ñ÷. Augͥ in ȩpła¬
cum reddipossit ñ redditur: ñagit᷑ penitentia. sed
fingit᷑. Siaut ueracit᷑ agit᷑. ñ remittet᷑ peccatũ. nͥresti¬
tuat᷑ ablatum s ut dixi cũ restui pot̃. Expenitentiali theod

Expanded text:
peccatores tanta sit patientia, tanta misericordia dei,tentior, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non eum reddi possit non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur. Si autem veraciter agitur, non remittitur peccatum, nisi restituatur ablatum; sed, ut dixi, quum restitui pot
Abbreviated transcription (Latin):
ligata ⁊ incelo ⁊⁊ q̃c̃q soluis suꝑtrã sosuta ⁊ incelo aĩas
obligant de qͥbꝰ dictum ÷: anima patris mea: ⁊ anima
filii mã. anima q̃ peccauit ipsamorit᷑. dudistis fortaᷤ¬
sis aliqͦs magninominis sac̃dotes. cum domo sua qͣpiã
anathematizasse peccantiũ. Ego aũ siqͥsex me quesi¬
erit utr̃ recte fiat. quidei respondeã ñ inuenio. Nꝗͣ
h face̾ ausussum deqͦꝵdã facinoribꝰ unianimit̃ adu̾sus

Expanded text:
as obligat, de quibus dictum est: Anima patris mea est; et anima filii mea est; Anima quae peccaverit ipsa morietur . Audistis fortasse aliquos magni nominis sacerdotes cum domo sua quempiam anathematizasse peccantium. Ego autem si quis ex me quaesierit, utrum recte fiat, quid ei respondeam non invenio. Nunquam hoc facere ausus sum de quorumdam facinoribus unanimiter adversus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ex ꝯsuetudine abire ⁊ redire solent. tał regła ꝯꝓbata:¬
hãnt. slam cũ reu̾tendi animũ ħre desierint: etiam
tua eẽ dȩsinunt ⁊ fiunt occupantiũ. Reu̾tendi aut̃¬
incelligere qđ alie sunt galline qͣs feras uocamꝰ. Itẽ aliian¬
seres sunt quos feras uodam. Idõq si anseres tui. aut tue gal¬
rint. qͦ cũq loco sunt. tuituȩ ue ẽẽ intelligunt᷑ ⁊ qͥlucran.¬
dianimo ea animalia retinet: furtũ intelligit᷑ ꝯ mutt̾e

Expanded text:
quae consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobquae consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobhabeant: nam si revertendi animum habere desierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. revertendi autintelligere quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. item alii anseres sunt quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui, aut tuae galrint, quocunque loco sunt, tui tuaeve esse intelliguntur, et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum intelligitur committe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ẽo usq tuam uid̾i. donec eamꝑseqͣris. Qd̾ sidesieris
ꝑsequi. desinut tuaẽẽ. ⁊ rursũ fieri occupantis. Alii
firmamꝰ. qr multa accide̾ solent ut eã ñ capias. Apũ qͦq
nat᷑a fera ÷. Itaq quȩ larbore tua ꝯsedint añꝗͣ ate alueo
includant᷑ ñ mag̃ tuȩ ẽẽ incelliguit᷑ qͣ uolucreᷤᷤ q̃ intua
arbore nidũ feterint. Idõq si alius eas induserit is ear̃
dñserit. fauos qͦ si qͦ seffecerĩt qͥlib exim̾e pot̃ Plane in.¬
tegra re siꝑuidis ingredientẽ infundũ cuũ poteᷤ eũ ui¬
re ꝓhib̾e ne ingrediat᷑. Exam̃qͦ exalueo tuosieuolaui̾t: eo¬
re solent. nam ⁊ apeᷤᷤ id ẽ faciũt qͣr ꝯstat ferã eẽ nat᷑a. Cer¬
uosqͦ itaqͥdã mansuetos hĩł. ut ĩsiluas ire ⁊ redite sole¬
ant. qͦr̃ up̾soꝵ ferã eẽ nat᷑a nemonegat. Ihis aũ aĩalibꝰ

Expanded text:
e et eo usque tuam videri, donec eam persequaris; quodsi desieris e et eo usque tuam videri, donec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. alii onfirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apum quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint; ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit; favos quoque, si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re, si praevideris ingredientem fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quoque ex alveo tuo sire solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: ceruos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in siluas eant et redeant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriari uenatibꝰ abstine̾ cibis errare peccatis: Itẽ
mulat aliena. nesciens reũ faturũ eẽ tam desuo de¬
eRe. bestie uoluces: ⁊pisces .÷ omna animalia q̃ in
tr̃a mari cȩloq nascunt᷑ simulatq abali qͦ capta
fuerint iure gencium statimillseẽ ncipiuntꝰ udi.
añ uulliꝰ:: idnat᷑ali rõne occupanti concedit᷑. nec int̾¬
÷. feras. bestias. ⁊ uolurres. utrũ in suo fundoquisq ca¬
piat  Inalieno. Plane quialienũ fundũ ingredit᷑ ne¬
intelligit᷑. donec custodiã tua cohercet᷑. Cũ aut̾ eua¬
serit custodiã tuam innaturalẽ lib̾tatẽ se receꝑit:
tuũ ẽẽ desut. ⁊ rursꝰ occupantis fit Nat᷑alẽ aut̃ li¬
b̾tatẽ reciꝑe intelligit᷑ cũ ł ocłos tuos esfug̾it. ł ita sit
in conspectu tuo ut difficił eiꝰ sit ꝑ secutio. Iilud q̃si¬
tum ansi fera. bestia iauulnerata sit ut capipos¬
sit. statini tua ẽẽ intelligat᷑. Quibꝰdam placuit cuã¬

Expanded text:
luxuriare venatibus? abstinere cibis, errare peccatis? C. XImulat aliena, nesciens reum se futurum tam de suo deres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur veintellegitur, donec tua custodia coercetur: cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursus occupantis fit. naturalem autem libertatem recipere intellegitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesitum est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi possit, statim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, sta
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodĩu̾sta bella gerebant᷑ afiliiss isrł cont᷑ ã morre¬
os Innoxius enim transitꝰ negabat᷑. qͥuire humane soci¬
etatis equissimo patere debebatꝰ aug̾ aebonefaciũ comitẽ¬
pn minferenda. s depellanda iniuria. lexiurtutis :¬
Qui enim ñ repellit ãsocio iniuiriã si potest: camest
inuitio quam ille qui facit. Aug̃ adbone faciũ comitẽ¬

Expanded text:
quemadmodum iusta bella gerebantur a filiis Israel contra Amorrheos. Innoxius enim transitus negabatur, qui iure humane societatis equissimo patere debebat. Summa de casibus peniten inferenda, sed in depellenda iniuria lex virtutis eQui enim non repellit a socio iniuriam si potest, tam est in vitio quam ille qui facit. Item Anastasius Papa e
Abbreviated transcription (Latin):
omnino uiremꝰ. Quod m qͥdẽ ꝓptẽa dictũ uid etur. ñqr
nos longe ẽẽ uoluit qui omnino ne iuremꝰ cõmonuit
Item. Quamius dictũ sit ne iuremꝰ nusꝗͣ in soͥpturis sc̃is
legi niemini. ne ab alio iurationẽ accipiamꝰ aug̾ de ser¬
teri ꝑsuadeasquod utilit̾ suades. s amalo ẽ illiꝰ euuꝰinfirmi

Expanded text:
pterea dictum videtur, non quia nos longe esse voluit, qui omnino ne juraremus commonuit. Item: Quamvis dictum sit, ne juremus, nunquam in Scripturis sanctis legisse memini, ne ab alio jurationem accipiamusalteri persuadeas quod utiliter suades. Audistis quia di
Abbreviated transcription (Latin):
Icuȩ expositꝰ est: repente eum ñ ꝓ hib̾i s̃ restitutio
eus. siñ afure udicaui̾s ita fiat. ut si qua inalendo eo.
ł forte ad discendũ artificiũ iuste coisũpta fuerint:
si exponendã putau̾it: a ĩadu̾ sioni q̃ ꝯstituta subiace¬
mica non colleg̾it. Nec enĩ suuĩ dicẽ pot̾it. quẽ ꝑeuntẽ
contẽpsit Titulo in. Sancimꝰ nemini licere. siueab
ingenius genitoribꝰ puer pariuilꝰ ꝓcreatꝰ. siue a lib̾¬
tina ꝓgenu̾e. siue seruili conditione maculat᷑ expositꝰ
sit. eũ ꝑuerũ in suũ dñiũ undicare. siue nomine siue
asscriptione. siue colonariȩ conditionis. sineq his qͥeos nu

Expanded text:
e expositus est, repetere eum non prohiberis, sed restitutio ejus, si non a fure vindicaveris, ita fiat, ut si qua in alendo eo vel forte ad discendum artificium justum, consumpta fuerint, t, animadversioni quae constituta est subjacemica, non collegerit. Nec suum dicere poterat, quem pereuntem ervum, titulo III . Sancimus nemini licere, sive ab ingenuis genitoribus puer parvulus procreatus, sive a libertina progenie, sive servili conditione maculatus, expositus sit, eum puerum in suum dominium vindicare, sive nomine dominii, sive ascriptione, sive colonari
Abbreviated transcription (Latin):
erit xp̃ĩanꝰ pꝰ ꝗͣ uoluntas eiꝰ fui̾t patefacta ne hunc sub
quolibet ingenio .ł argum̃tor giupiam i deorp uenun
tes suas irrõnabilit̾ existiment impediri: sollicita
uos hoc conuerat consid̾atione seruare. ut si paganos
qͦs mercimonii causa de ext̾nis finibꝰ emerint. infra treᷤᷤ
m̃ises dumẽptor cui ueniditi fuerant ñ inuenit᷑ sugere
adeccłiã forte ꝯtig̾it ut uelle se dixerunit fieri ꝓpĩanos¬

Expanded text:
tquam voluntas ejus fuerit patefacta, ne hunc sub quolibet ingenio vel argumento cuipiam Judaeorum venundtes suas irrationabiliter aestiment impediri, solicita vos haec convenit consideratione servare, ut, si paganos, quos mercimonii causa de externis finibus emerint, intra tres menses, dum emtor, cui venditi fuerint, non invenitur, fugere ad ecclesiam forte contigerit, et velle se fieri dixerin
Abbreviated transcription (Latin):
A ug̾ in libꝰ q̃stionũ uet̾is ⁊ noui testam̃ti cap̃ ii
liqͦs scimus subito dementes factos ferro. fuste
laptoibꝰ. morsibꝰ multis nociusse. qͦsdã ioccidisse
iaptos aut̃ industria. & iudiciis oblatosminime rro̾
factos. eo qđ ñ uoluntate. s impellẽ te uinescioqͥ hec
gesserint nescientes & mͦ mĩ ixus osticuit᷑ qͥ nesẽ qđ¬

Expanded text:
August. lib. Quaestionum Veteris et Novi Testamenti, cap. 2. Aliquos scimus subito dementes factos ferro, fuste, lapidibus, morsibus multis nocuisse, quosdam et occidisse. Captos autem industria et judiciis oblatos minime reos factos, eo quod non voluntate, sed, impellente vi nescio qua haec gesserint nescientes. Quomodo enim reus constituitur, qui nescit q
Abbreviated transcription (Latin):
tates. ita concesse . ilitite purant᷑ ut ĩ honore eciã
beatissimorꝓ martyrũ ñ solũ ꝑdies sollemires. qđ ip
do ꝗͣ iubendo. mag̾ monendo ꝗͣ minando. Sic enĩ agen¬
dum :÷ cũ multitudine seueritas exexcenda÷. inpeccata
uindictam fut᷑ã ne nos ipsi innr̾a potestate. s d̾sinnr̃o
sermone cimeat᷑. Ita pꝰ mouebunt᷑ spñales ꝓspũ alibꝰ ꝓri

Expanded text:
a concessae et licitae putantur, ut in honore etiam beatissimorum martyrum non solum per dies sollemnes, quod ipsdo quam iubendo, magis monendo quam minando. sic enim agendum est cum multitudine, seueritas autem exercenda est in peccata uindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. ita prius mouebuntur spiritales uel spi
Abbreviated transcription (Latin):
limenta ꝑcipuint. io audiant quidlex dicat neq usurã
inquit escarũ accipies. neq omniũ rerũ. Itẽ. Esca usu¬
ra÷. ⁊ uestis usura ÷ ⁊ qđc̃q sorti accidit usura ÷ q uelis
ei nom̃ imponas usura. Icem. Siquis ĩstaurandũ oiuu¬
lan sibi deferat gͣcis. ad cauponẽ dirigit ut picenũ ui¬
nũ aut ti riacũ reqͥrat. ad laniũ ut uuluã sibi ꝓ cu
surtã. cui nocere mito desid̾as. cuiiure inferunt᷑ arma
Huic legitimȩ inferunt᷑ usurȩ quẽ bello ñ potes facere
uinc̾e ab hoc usurã exige: quẽ ñsit crim occide Sine fer¬
rodimicat. qͥusurã flagitat. Sine gladio sede hoste ulersci¬
t᷑ qui fui̾t usutarł exactor inimici. Prgo u̾ius belli uius u¬
Elici aut ab indignis q̃ stibꝰ nouerint abstinendũ. ⁊ ab
oini cuiꝰ libet negotionis ingenio. ł cupiditate cessan¬
donant. quare donant᷑ Dicant inqͣre dant uenatori. hoc
unt. ipsam nequitiã publicã spectacuł ommũ. adonat

Expanded text:
lumenta percipiunt; ideo audiant quid Lex dicat: Neque usuram, inquit, escarum accipies, neque omnium rerum quascura est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura est. quod uelis ei nomlam sibi gratis deferat, ad cauponem dirigit, ut Picenum vinum aut Tyriacum requirat, ad lanium ut vulvam hilam, nusuram cui nocere merito desideras, cui jure inferuntur arma; huic legitime inferuntur usurae, quem bello non potes facile vincere; ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. Sine ferro dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur, qui fuerit usurarius exactor inimici. Ergo ubi jus belli, ibi ici aut ab indignis quaestibus noverint abstinendum, et ab omni cujuslibet negotiationis ingenio vel cupiditate cessandonant, quare donant, dicant mihi? Quare donat venatori? Hoc t, ipsam nequitiam publicam spectaculis omnium. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tatis aliquid serib̾e monitꝰ: buob̾q̃ sequunt᷑ b̾uit̾ ex
libror auctoritate notaui. Qd ñostio fidelit̾ uirat:
ista .ui. in memoria semꝑhab̾e debet Incolume. Tutũ
h onestũ. Utile. fãcile. Possibile. Incolume uidł: ne sit
indampnũ dño d̾ corpore suo. Tutũ ne sit ei ĩdã pnum
de secreto suo. ł demunitionibꝰ ꝑ qͦstutꝰ eẽ pot̾. Ho¬
nestũ: ne sit ei indãpnũ desua iusticia ł de aliis causis
q̃ adhonestatẽ eiꝰ ꝑtin̾e̾ uident᷑. Utile: nesit ei indãp¬
num desius possessionib Facile ł possibile: ne idbo¬
num qͦd dñs suus leuit᷑ facere pot̾at faciat ei diffici¬
le ne ue id qͦd possibile erat. reddat eumpossibile.
Non .ii. sufficit abstine amalo: nͥfaciat qͥ bonũ÷. Restat gͦ

Expanded text:
untur breviter ex librorum auctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper habere debet: Incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume, videlicet, ne sit domino in damnum de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliiquae ad honestatem ejus pertinere videntur. Utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus. Facile vel possibile, ne id bonum, quod dominus suus facere leviter poterat, faciat ei difficile, neve id, quod possibile erat, reddat ei impossibile. non sufficit abstinere a malo, nisi fiat
Abbreviated transcription (Latin):
latũ. s ut dixi cũ restitui pot᷑ Pler̃q enĩ qͥ aufert am¬
mitcit. siue alios paciendo malios. siue ipse male ui¬
uendo: nec aliud ht̃ unde restituat᷑. Huic certe ñ possu¬
mꝰdicere. redd̾e qđ abstulisti. nͥcũ hab̾e credimꝰ mega¬
re. Ubi ꝗͣ sialiqs sustinet cruciatꝰ repente. dũ existimat᷑
tam pecuniã: tñdũ eã ꝑ molestias ceꝑales redde com¬
pellit᷑: peccata qͦmale ablata ÷ penas luit. S inhuma
ant̾ aliena. ẜ ne frustra homo inhominẽ seuiat. Aug̃ deub¬
olite uelle elemosinas fac̾e defenore iuisuris. dñ  res¬
li remanere tumalꝰ. Nũmi tut su̾tant᷑ inbonũ. ⁊ tu

Expanded text:
cum restitui potest. Plerumque enim qui aufert amittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivendo, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possumus dicere, Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet cruciatus repente, dum existimatur tam pecuniam, tamen dum eam per molestias corporales reddere compellitur, peccati quo male ablata est, poenas luit. Sed inhumanantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeviat, illeosynas facere de foenore et usuris. Iteli remanere tu malus. Nummi tui convertuntur in bonum, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
llud sacramentũ qđ iste uirauit de illa parentela. q̃ int̾
filium ⁊eiꝰ ꝯiugem . Ñ. computat᷑: q tiullud obseruabis
ingeniũ te sociabis huic te osangͥneȩ .ñ. cũqͣstralegẽ
⁊ rectam xp̃ianitatẽ tuã adultiũ sincestũ ꝑpetrasti
unã misam manducabis. aut bibes: aut̃ sub uno cecto ma¬
nebis: nͥforte ineccłia aut in aliqͦ publice loco ubinulla
mala suspicio possit eẽ. ⁊ sbi corã testibꝰ idoneis ꝓcerta
necessĩ tace parit̾ colloquimini. Nec aliam coniage̾ accipies
nͥ forte p̾peractã penicentiã tͥ licentia data fuit abep̃atio¬

Expanded text:
Illud sacramentum quod iste juravit de illa parentela quae inter filium et ejus conjugem N. computatur, quod tu illud observabis ingenium te sociabis huic tuae consanguineae N., cum qua contra legem et rectam Christianitatem adulterium et incestum perpetrasti, unam mensam manducabis et bibes aut sub uno tecto manebis, nisi in ecclesia aut in alio loco publico, ubi nulla mala suspicio possit esse, ut ibi coram testibus idoneis pro certa necessitate pariter colloquamini, nec aliam coniugem accipies, nisi forte post actam penitentiam tibi licentia data fuerit ab epi
Abbreviated transcription (Latin):
ineu̾gło docet de illo seruo. qui cũ inuenisset
debitorẽ suũ decẽmiliũ talentoꝵ dep̾canti omnia
dimisit. Ille aut̃ ꝯseruũ suũ qͥ ei debebat centũ d ena¬
rios cum misertꝰ ñfuiss: uissit eũ dñs redde q̃ ei di
miserat. De his qui inultimo penitentiã petũt. Exdictiꝰ augͥ¬
ane quisqͥs positꝰ inultima nescessitate. egͥtu¬
dinis suȩ acceꝑit penicentiã: ⁊mox ut reꝯcili¬
atꝰ fu̾it exierit d̾ corꝑe: fateor uob ñ illinegamꝰ qd̾
petit. s ñ p̃sumo dicere qr hinobene exierit. Si
securꝰ hinc exierit: ego nescio. Penitentiã aut̃ da¬
re possumꝰ. securitatẽ aut̃ dare ñ possumꝰ. Nqͥddico
dampnabit᷑: s nec dico lib̾abit᷑. Uisgͦ adubio lib̾aric

Expanded text:
io docet, de illo servo, quem cum invenisset debitorem decem millium talentorum, deprecanti omnia dimisit; ille autem conservum suum qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, jussit eum dominus reddere quae ei dimiserat . CAP. 22. - De his, qui in ultimo poenitentiam petunt. Ex dictis Augquisquis positus in ultima necessitate aegritudinis suae, acceperit poenitentiam, et mox ut reconciliatus fuerit, exierit de corpore, fateor vobis, non illi negamus quod petit, sed non praesumo dicere quod hinc bene exierit. Si securus hinc exierit, ego nescio. Poenitentiam dare possumus, securitatem autem dare non possumus. Nunquid dico, damnabitur? Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
ustoduntꝰ innocentiãtuã u̾nemo ss. xxuiii.¬
oppͥmit causam tuã. Preualuit inte falsũ testi¬
moniũ s apud homines. Ñ quid apud dm̃ ualebit¬
ubi causa tua dicenda ÷: Qñds̃ erit udex: aliustestis
ꝗͣ conscientia tua ñerit. Int̃ uidicẽ iustũ. ⁊ conscien¬
tͥamtuã noli time. neausam tuã. dug̃ suꝑ ssaliĩ . cx ii.¬

Expanded text:
ustodi intus innocentiam tuam ubi nemo opprimit causam tuam. Praevaluit in te falsum testimonium, sed apud homines. Nunquid apud Deum valebitubi causa tua dicenda est? Quando Deus erit judex, alius testis quam conscientia tua non erit. Inter judicem justum et conscientiam tuam noli timere, nisi causam tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
iurio inalud erim̃ gͦuius eẽ diuertendũ. Deniq uitã¬
uit dauid ꝑ dñm occicłe n̾ebal uirũ stultũ & impiũ. atq
omĩa q̃ ad illum ꝑtinerent demoliri s ad pͥmã int̾cessiõe
abiguil femine prudentis mox remisit ininas. reuocut
ensem inuaginã neq aliquid culpȩ se tali pitirioꝯ tͣrisse
doluit. Item. Ponsolũ iurandos. inomẽ qđ agimꝰ ħ: mo¬

Expanded text:
ndum. Denique juravit David per Dominum occidere Nabal virum stultum et impium, atque omnia, quae ad illum pertinerent, demoliri. Sed ad primam intercessionem Abigail feminae prudentis mox remisit minas, revocavit ensem in vaginam, neque aliquid culpae se tali perjurio contraxisse doluit. C.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aut̾ leuiꝰ ex his. qͥdue sit grauiꝰ purȩ rationis
acumine uestigemꝰ. Et enimꝰ dum ꝑuirare ẽpelli¬
mur. creatorẽ ꝗ offendimꝰ. s nos tantũ mͦmacula.¬
nus. Cum uͦ noxia ꝓmissa complemꝰ. ⁊ di uissa suꝑ¬
be contẽpnimꝰ. & ꝓximis impia crudelitate noce¬
mus. ce nos ipsos crudeliori mortis gladio trucidamꝰ
llic enim duplici culparũ telo ꝑimum᷑. hic tripli

Expanded text:
Quid autem ex his levius, quidve sit gravius pio rationis Quid autem ex his levius, quidve sit gravius pio rationis acumine vestigemus; etenim dum perjurare compellimur, creatorem quidem offendimus, sed nos tantummodo maculamus; cum vero noxia promissa complemus, et Dei jussa superbe contemnimus et proximis impia crudelitate nocemus, et nos ipsos crudeliori mortis gladio trucidamus: illic enim duplici culparum telo percutimur, hic tripli
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ ipsã fit peiꝰ fit: nͥ cũ ꝓpt̾ea deserit᷑ ut adfioẽ uerã
legitimnamq redeat᷑ .i. ut peccatũ emendet᷑ uoluntatis
puitate correcta tamꝗ̃ quisꝙ cũ hominẽ solus exspoliare
non possit. inueniat socium iniquitatis. & cũ eo pͤaseat᷑
ł simul rofaciant. spoliumq partiant᷑. qͦ facinore ꝯmis¬
so totumsolus auferat. dolet quidẽ ille ⁊ fid ẽ sibi serua.¬
tam nonesseꝰ querit᷑. Uerum inipsa sua querelacogita.
re potiꝰ debet inbona uita ipsi humane societati fuissȩ
seruandum. ne p̃da iniqͣ ex homine fierde. sifentit ꝗͣ
inique sibi mpeccati societate seruata ñfuerit. Illeqp¬
Mulier sifide coniuigali tuolata fid ẽ seruet adultero
peniceat. ⁊ ad castitatẽ rediens coniuigalẽ pactã ac
placitã adult̾inã rescindat miror si eam fidi uiolatri.¬
uomala licet omnino sint cautisse p̃cauenta tam̃
si ꝑiculi necessitas ex hisunũ tẽptare ꝯpulerit.
id debemꝰ resoluere: qđ minori nexu noscit᷑ obligare

Expanded text:
cum propterea deseritur, ut ad fidem veram legitimamque redeatur, id est ut peccatum emendetur voluntatis pravitate correcta, tanquam si quis cum hominem solus exspoliare non possit, inveniat socium iniquitatis, et cum eo paciscatur ut simul id faciant, spoliumque partiantur: quo facinore commisso totum solus auferat; dolet quidem ille, et fidem sibi servatam non esse conqueritur, verum in ipsa sua querela cogitare debet, potius in bona vita ipsi humanae societati fidem fuisse servandam ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit quam inique sibi in peccati societate servata non fuerit: ille quiptem, ibidem eodem cap. Mulier si fide conjugali violata fidem servet adultero,poeniteat, et ad castitatem rediens conjugalem, pacta ac placita adulterina rescindat, miror si eam fidei violatricuo mala licet sint omnino cautissime praecavenda, tamen si periculi necessitas ex his unum temerare compulerit, id debemus resolvere quod minori nexu noscitur obligare.
Abbreviated transcription (Latin):
innocentes qͥ solue se noxios arbitrent᷑ eũ apud dm̃ ñ sen¬
tentia sacerdotiũ s. reoꝵꝓ unta querit᷑. Lognit ĩ leuitico
delepsis uiubent᷑ quod ostendant se sacerdotibꝰ. ⁊sile¬
pram habueruit: cunc asacerdote inmundifiant.
ñ quod sacerdotes inmundos faciant s ꝗ hant no

Expanded text:
innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis ubi jubetur ut ostendant se sacerdotibus: « Et si lepram habuerint, tunc a sacerdote immundi fiant . » non quod sacerdotes immundos faciant lepro
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ gestis. qđ d̾s au̾tat a quibꝰ libet illicita ł ñ
bona extitisset conditio allegata. quȩ aut iugulare a¬
nimam patris. aut agere opellet stuprũ sacratissime
uirginis. nunqͥd ñ tolerabiliꝰ eẽt stulte ꝓmissionis reicere
uota. qͣ ꝑĩuti liũ ꝓmissoꝵ c̾todiã ex horrendã criminum

Expanded text:
sacrorum gestis quod Deus avertat a quibuslibet illicita, vel non bona exstitisse conditio allegatur, quae aut jugulare animam patris, aut agere compelleret stuprum sacratissimae virginis, nunquid tolerabilius esset stultae promissionis ejicere vota, quam inutilium promissorum custodia, exhorrendam criminum