comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frnctus suos facit. ⁊ ouium fetus in frna᷑
sunt. siõ ad bone fidei emptorem ꝑtinent.
etdam si p̃gnantes uenierint subrepte sint.
ysane quin lac suum faciat quamuis ubib
id fecit. ut ad ꝓprietatis dñm ꝑtineat. dicen¬
dum est illi acquiri. Si aut extraneus et
lonet: indistincte soli ꝓprietario acquirit̾.
Eadem dicemus in homine libo. qui bona
fide nichil seruit. ut si aliquid donałum
meum sit. ⁊ idõ pomp̃ scribit quamius do
uamius quod
in littore pubheo uł inmari extrux̾imus
nr̃m fiat. tam̃ decretum p̃toris ad hiberi¬
dum est ut id facere licaat. Immo ⁊̃ ma¬
nu ꝓhibendus est. si cum incomiodo ce¬
terorum id faciat. Nam cuulem eum ac.¬
belli recipimus. ⁊ quem res hostiles apud nõ
sunt non publice s occupantium fu̾it.
aut amittentes ad recipiendam eam aoc̃o¬
nem habemus.
acquiruntur ꝑ eos qui in potestate nr̃a suqs
acquirimus. ułuti stipłonem. quod natura¬

Expanded text:
fructus suos facit.Et ouium fetus in fructu fructus suos facit.Et ouium fetus in fructu sunt et ideo ad bonae fidei emptorem pertinent, etiamsi praegnates uenierint uel subreptae sint. et sane quin lac suum faciat, quamuis plenis id fecerit, ut ad proprietatis dominum pertineat, dicendum est illi adquiri. si autem extraneus ei donet indistincte, soli proprietario adquiritur. eadem dicemus in homine libero, qui bona fide mihi servit, ut, si ei aliquid donaverim, meum sit. et ideo Pomponius scribit, quamvisQuamvis quod in litore publico vel in mari exstruxerimus, nostrum fiat, tamen decretum praetoris adhibendum est, ut id facere liceat: immo etiam manu prohibendus est, si cum incommodo ceterorum id faciat: nam civilem eum actbelli recipimus. Et quae res hostiles apud nos sunt, non publicae, sed occupantium fiunt. aut amittentes ad reciperandam eam actionem habemus. adquiruntur per eos, qui in potestate nostra sunt, adquirimus, ueluti stipulationem: quod natura
Abbreviated transcription (Latin):
d.ł.uiI. ad plauẽ. onȩ fidei emptor
non dubie ꝑcipiendo fructus ⁊ĩ ex aliena
re suos int̾m facit. Non tm̃ eos qui di¬
ligentia. i oꝑa eius ꝑuenerunt sed om̃s.
Quia quod ad fructus attinet. loco dñi
pene est. Deniq ⁊̃ pͥusquam ꝑcipiat
statim ubi a solo seꝑati sunt bone fidĩ
emptoris fũt. nec int̾ est ea res quamb¬
ona fide emi. longo tempore capi possit:
necne. ułuti si pupilli sit. aut ui pos¬
sessa. aut p̃sidi contra legem repetun¬
darum donata. ab eo que alienata sit
bone fidei emptori. E sontrarium que¬
ritur si eo tempore quo michi res tradit᷑
putem uendentis eẽ. deinde cognou̾o
alienam eẽ. quia ꝑseuerat ꝑ longum tp̃s
capio an fructus meos faciam : puto ue.
rendum non sit bone fidĩ possessor qͣm¬
uis capiat. hoc enim ad ufu capionem¬
illud ad factum ꝑtiñe. ut quis bor ia
aut mala fide possideat. Nec contrariumẽ
quod longum tempus currit. Nam econ¬
trario is qui non potest caꝑe ꝓpt̃ rei uiciũ

Expanded text:
d Plautium Bonae fidei emptor non dubie percipiendo fructus etiam ex aliena re suos interim facit non tantum eos, qui diligentia et opera eius pervenerunt, sed omnes, quia quod ad fructus attinet, loco domini paene est. denique etiam priusquam percipiat, statim ubi a solo separati sunt, bonae fidei emptoris fiunt. nec interest, ea res, quam bona fide emi, longo tempore capi possit nec ne, veluti si pupilli sit aut vi possessa aut praesidi contra legem repetundarum donata ab eoque abalienata sit bonae fidei emptori. In contrarium quaeritur, si eo tempore, quo mihi res traditur, putem vendentis esse, deinde cognovero alienam esse, quia perseverat per longum tempus capio, an fructus meos faciam. Pomponius verendum, ne non sit bonae fidei possessor, quamvis capiat: hoc enim ad iuillud ad factum pertinere, ut quis bona aut mala fide possideat: nec contrarium est, quod longum tempus currit, nam e contrario is, qui non potest capere propter rei uitium,
Abbreviated transcription (Latin):
debeat acquirere totum ex cuius re est ui¬
deamis quam sp̃em sceuola quoq tͣetat
lib.ii. q̃st. Ait enim. Si alienus seruus duo¬
bus bona fide seruiat. ⁊ ex umus eoꝵre
acquirat rõnem facere: ut ei dum taxat
in solidum acquirat. Sed si adiciat eiuis
nom̃ ex cuuiis re stipłatur. nec dubitandũ
eẽ an. qum ei soli acquiratur. quia ⁊ si ex
se ipius stipłaretur alti ex dñis nominatĩ
fa plando solidum ei acquiret : ⁊ in infeyio¬
ribus ꝓbat. ut quamuis nec nominatm
nee iuissu meo exre tam̃ mea stipłatus sit.
cum plurib bona fide seruiret. mͥ soli ac¬
quirrit. Nam ullud receptum est ut quoti¬
ens cõmunis seruus om̃ibus acquirere ñ
potest ei soli eum acquirere cui potest.⁊
hoc iulianum quoq scribe sepe retuli ⁊

Expanded text:
debeat adquirere totum, ex cuius re est, uidebeat adquirere totum, ex cuius re est, uideamus. quam speciem Scaeuola quoque tractat ionum: ait enim, si alienus servus duobus bona fide serviat et ex unius eorum re adquirat, rationem facere, ut ei dumtaxat in solidum adquirat. sed si adiciat eius nomen, ex cuius re stipulatur, nec dubitandum esse ait, quin ei soli adquiratur, quia et si ex re ipsiustipulando solidum ei adquiret. et in inferioribus probat, ut, quamuis non nominatim nec iussu meo, ex re tamen mea stipulatus sit, cum pluribus bona fide seruiret, mihi soli adquirat. nam et illud, receptum est, ut, quotiens communis seruus omnibus adquirere non potest, ei soli eum adquirere, cui potest. et hoc Iulianum quoque scribere saepe rettuli
Abbreviated transcription (Latin):
A.ł.Iuii. ad sab. in bona fide alicui. suat.
siue s uus alienus ẽ siue homo lib est ꝗe quid
exre eius cui seruit acquirit. ei acquirit eui
bona fide seruit. Sed  siquid ex oꝑib suis
acquisierit simili mͦ ei acquirit. Nam ⁊ oꝑe
quodammꝰ exre eius cui seruit hñtur: quia
iure opas ei exhibe debet au bona fidesuit.¬
Tamdu aũt acquirit: quamdui bona fide
seruit. set̃m si ceꝑit scire eẽ eum alienũ uł
libum: uideamus an ei acquirit. Questio ĩ
eo est utrũ micium spectemus an singula
q ex re sua hoc eius ciu bona fide qui & uit
ei acquirere non potest sibi eum acquisit᷑¬
rum. quod aũt non ex re eius sibi acqui¬
rere non potest ei acquisit᷑um cui bona
fide seruit. ¶Si quis duob bona fide ser¬
iat utriq acꝗreret. s singłis exre sua.
Quod aũt ex re alt̾tus ẽ utriũ ꝓ parte ei cui
bona fide. ẜuit ꝓ parte dño. Si seruus sit
aut si lib sit cui bona fide seruit. an uͦ ei

Expanded text:
io ad Sabinum.Qui bona fide alicui seruit, siue seruus alienus est siue homo liber est, quidquid ex re eius cui seruit adquirit, ei adquirit, cui bona fide seruit. sed et si quid ex operis suis adquisierit, simili modo ei adquirit: nam et operae quodammodo ex re eius cui seruit habentur, quia iure operas ei exhibere debet, cui bona fide seruit.Tamdiu autem adquirit, quamdiu bona fide seruit: ceterum si coeperit scire esse eum alienum uel liberum, uideamus, an ei adquirit. quaestio in eo est, utrum initium spectamus an singula quod ex re sua, hoc est eius cui bona fide quis seruit, ei adquirere non potest, sibi eum adquisiturum, quod autem non ex re eius sibi adquirere non potest, ei adquisiturum, cui bona fide seruit.Si quis duobus bona fide seruiat, utrique adquiret, sed singulis ex re sua. quod autem ex re alterius est, utrum pro parte ei, cui bona fide seruit, pro parte domino, si seruus sit, aut, si liber sit, ei cui bona fide seruit, an uero ei
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ł .u. uariarum icc̃onum. si sciat uł
putet alienum eẽ usum fructum bona
fide diutina possessionem caꝑe posse.I.¬
dem inquit ⁊ si em̾o rem quam sciam
pignori obligatam.

Expanded text:
to variarum lectionum, si sciat vel putet alienum esse usum fructum, bona fide diutina possessione capere posse. Idem, inquit, et si emero rem, quam sciam pignori obligatam.
Abbreviated transcription (Latin):
am bone fidĩ conuenit. ut unusquisq
p̾cipnum habeat quod ex ere eiꝰ suus
acquisierit. sed si aliunde communis. si¬
uus acquisierit om̃ibus sociis pro parte
domini: hoc acquiritur.
qui diñum non hãt: alii dñium p̃beat.
Nam ⁊ creditor pignus uendendo cam
domimi prãt quam ip̃e ñdum hũit.

Expanded text:
 ut unusquisque praecipuum habeat, quod ex re eius seruus adquisierit. sed si aliunde seruus communis adquisierit, omnibus sociis pro parte dominii hoc adquiritur. qui dominium non habeat, alii dominium praebeat: nam et creditor pignus uendendo causam dominii praestat, quam ipse non habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
usserim te seruo communi meo n ticu
rem tradere: isq hac mente acciperet
ut rem tici faceret: nichil agetur. Nã
et si ꝓcuratori mõ rem edidis ut meã
faceres. is hac m̃te acceꝑit ut suam fa¬
ceret nichil agetur. Quod si seruus
cominunis hac m̃te acceꝑit ut duorũ
dñorum faceret: in parte alt̾ius dñi.
uiam publicam ultra uam publicam
flum̃ erat. ⁊ ager lucu ticii. Flauie flu¬
men paulatim pͥmum om̃em agrũ qui
substulit. postea rursus immutatim re¬
cessit. ⁊ alluuione in antiquũ locum re¬
diit.R. cum flum̃ agrum ⁊uiam pub¬
licam subtulisset eum agrum eius factũ
eẽ qui trans flum̃ fundum habuisse
postea cum paulatim retro rediisset ade¬
misse ei cuius factus eẽt.⁊ adlidisse ei cꝰ
trans uiam eẽt. q̃m eius fundus ꝓximus
fluminis eẽt. Id aũẽ quod publicũ fuis¬
set: nemini accessisset. Nec tñ impectim̃¬
to uiam eẽ ait. quominus ager qui trans

Expanded text:
iusserim te servo communi meo et Titii iusserim te servo communi meo et Titii rem tradere isque hac mente acciperet, ut rem Titii faceret, nihil agetur: nam et si procuratori meo rem tradideris, ut meam faceres, is hac mente acceperit, ut suam faceret, nihil agetur. quod si servus communis hac mente acceperit, ut duorum dominorum faceret, in parte alterius dominviam publicam: ultra viam flumen erat et ager Lucii Titii: fluit flumen paulatim primum omnium agrum, qui sustulit, postea rursus minutatim recessit et alluvione in antiquum locum rediit. respondit, cum flumen agrum et viam publicam sustesse, qui trans flumen fundum habuisset: postea cum paulatim retro redisset, ademisse ei, cuius factus esset, et addidisse ei, cuius trans uiam esset, quoniam eius fundus proximus flumini esset, id autem, quod publicum fuisset, nemini accessisset. nec tamen impedimento uiam esse ait, quo minus ager, qui trans
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam seruo communi donau̾it
quomodo alienis seruis donare solemꝰ
fiet socioꝵ communis ꝓporoione qm
in seruo habebunt. Sed ut sequens
questio locum habeat constituamus
socium ita seruo commimi pecuniam
donasse ut ꝓpͥetatem suam manere u¬
ellet. si ex hac pecuma seruus fundũ
comparauerit. erit hic fundus com¬
miis sociorum proporcione dm̃ii.
Nam ⁊ si furtiuis nummis seruus cõ¬
munis fundum comꝑauerit. sociorũ
erit pro porcione dñii. Neq enimut
fructuarius seruus ex re fructuari ñ
acquirit proprietario. ita ⁊ cõmunis
seruus exre alt̾ius dnĩ: non acꝗrit
alt̾i dño. Sed quemaamodum in his
que aliunde aoquiruntur diuersa
conditio est. fructuari ⁊ serui cõmu¬
nis. ułuti cum alter fructuario non
cominunis acquisiuit. ad utrumq
dñm ꝑtinebit. ¶ Sicut seruus cõmu¬
nis stipłando nominatim alteri ex do
se acciꝑe dixit dño. ⁊ ticio pardem dño
acquiret. ¶ Si cum michi donare uelle̾

Expanded text:
pecuniam seruo communi donauerit, pecuniam seruo communi donauerit, quomodo alienis seruis donare solemus, fiet sociorum communis pro portione, quam in seruo habebunt.Sed ut sequens quaestio locum habeat, constituamus socium ita seruo communi pecuniam donasse, ut proprietatem suam manere uellet. si ex hac pecunia seruus fundum comparauerit, erit is fundus communis sociorum pro portione dominii: nam et si furtiuis nummis seruus communis fundum comparauerit, sociorum erit pro portione dominii. neque enim ut fructuarius seruus ex re fructuarii non adquirit proprietario, ita et communis seruus ex re alterius domini non adquirit alteri domino. sed quemadmodum in his, quae aliunde adquiruntur, diuersa condicio est fructuarii et serui communis, ueluti cum alter fructuario non communis adquisierit, ad utrumque dominum pertinebit.Sicut seruus communis stipulando nominatim alteri ex domse accipere dixerit domino et Titio, partem domino adquireret. Si, cum mihi donare velles,
Abbreviated transcription (Latin):
i ꝓcurator m̃s uł tu¬
tor pupilli rem suam quasi meam.
uł pupilli alis tradidit non recessit ab
eis dm̃um. i nulla ẽ alienatio.q nemo
errans rem suam amittit.
quod traditur consentiamus. in causi
uero dissentiamus non animadũto
cur inefficax sit traditio. Ułuti si ego
credam me ex testam̃to tibi obligatũ
eẽ. ut fundum tradam tu existimes ex
stipłatu tibi eum deb̾i. Nam n si pecu¬
nam numeratam tibi tradam donã¬
di gr̃a. tu eam quasi creditam accipi¬
as constat ꝓprietatem ad te transire.
nec impedim̃to ẽẽ. quia eirca causam
dandi atq accipiendi disseremus.
acquiritur. quia nec stipłatione nec
traditione. nec ullo alio modo ꝑ eum
seruum quicqm ei ac quirrair: quã¬
uis possessio penes eum sit. ¶ Simus
ex dominis seruo cominuni pecumam
donauit in potestate dñi est quem ad¬
modum seruo commun pecuniam
si hoc solum egerit ut ea separetur a
suis rõnibus ⁊ in peculio serui sit. mane¬
bit eiusdem dnĩ propͥetas. Siuo comͦ

Expanded text:
curator meus vel tutor pupilli rem suam quasi meam vel pupilli alii tradiderint, non recessit ab eis dominium et nulla est alienatio, quia nemo errans rem suam amittit.quod traditur consentiamus, in causis vero dissentiamus, non animadverto, cur inefficax sit traditio, veluti si ego credam me ex testamento tibi obligatum esse, ut fundum tradam, tu existimes ex stipulatu tibi eum deberi. nam et si pecuniam numeratam tibi tradam donandi gratia, tu eam quasi creditam accipias, constat proprietatem ad te transire nec impedimento esse, quod circa causam dandi atque accipiendi dissenserimuadquiritur, quia nec stipulatione nec traditione nec ullo alio modo per eum seruum quicquam ei adquiritur, quamuis possessio penes eum sit. Si unus ex dominis seruo communi pecuniam donauit, in potestate domini est, quemadmodum seruo communi pecuniam si hoc solum egerit, ut ea separetur a suis rationibus et in peculio serui sit, manebit eiusdem domini proprietas: si uero eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
est si is cuilibet homo bona fide seruirae.
decesserit: eiq is hr̃s exstit̾it. qui lib̾rm
eum eẽ sciat. an aliquid ꝑ eum ac ꝗrat
non eẽ ait ut hiuic bona fide possessor
uideatur. qͣndo qui sciens lib̃um posside
cȩꝑit. quia ⁊ si fundum suum qui lega¬
uerit. heres qui eum legatum eẽ sciat.
ꝓculdubro fructus ex eo suos ñ faciet.
⁊ multomagis si testator eum alienum b¬
ona fide emptum possedit.⁊ cura seruoꝵ
quendam ut siue ꝓpriz siue alieni uel
legati. uł manumissi testam̃to fit̾nt. m¬
tos suos faciat bone fidei possessor: eodẽ
ꝑ seruum ex oꝑa ⁊ex re ipsius ei acꝗrant᷑.¬

Expanded text:
est, si is, cui liber homo bona fide seruiret, decesserit eique is heres extiterit, qui liberum eum esse sciat, an aliquid per eum adquirat. non esse ait, ut hic bona fide possessor uideatur, quando sciens liberum possidere coeperit, quia et si fundum suum quis legauerit, heres, qui eum legatum esse sciat, procul dubio fructus ex eo suos non faciet: et multo magis si testator eum alienum bona fide emptum possedit. et circa seruquendam, ut, siue proprii siue alieni uel legati uel manumissi testamento fuerint, ntos suos faciat bona fide possessor, eodem per seruum ex opera et ex re ipsius ei adquirat
Abbreviated transcription (Latin):
reoꝵ. uarũdam rerum dñm uan¬
ciscimur uire gentium. qđ rõne natura¬
li int̃ om̃s homines ꝑeq seruatur qua
nrȩ. Et quia antiquus uis gentium cum
ipso gen̾e humano ꝓditum ẽ opus est
ut de hoc pͥus reserendum sit. ¶ Omĩa gͥ
ammalia que t̾ra mari cęloq capiuntur.
idẽ ferȩ. bestiȩ. uolucres. pisces capientiũ¬

Expanded text:
rum.Quarundam rerum dominciscimur iure gentium, quod ratione naturali inter omnes homines peraeque seruatur, quaitatis nostrae. et quia antiquius ius gentium cum ipso genere humano proditum est, opus est, ut de hoc prius referendum sit.Omnia igitur animalia, quae terra mari caelo capiuntur, id est ferae bestiae et uolucres pisces, capientiu
Abbreviated transcription (Latin):
marcellus tractat. Si quidem ad eatur h̃¬
dittis. om̃ia ut in hr̃ditario serno si uo¬
addita non sit ut in ꝓprio patris esse
spectanda. Et si usus fructus fu̾it hiuc
seruo si uero relictus: m̃o patri uidi debic¬
tum m̃o hr̃di. nec a ꝑsona in ꝑsonam
ereditur transisse. Eadem distinctione
quis utetur. ⁊ sires fuerit subtracta au
cessare aut non furti acc̃onem dicet
Si ex testam̃to adierit. qm̃ hr̃ditati
furtum non fit. aut si non adierit. pa¬
tri dabitur furti acc̃o. Nam ⁊ ꝯdictio¬
¶ Q uotiens seruus hr̃ditarius saipulatꝰ.
Iuł ꝑ traditionem accipit ex ꝑsona
defimdti uire assinit ut uiliano pl¬
acet. cuius ⁊ ualuit sententia oppi¬
nantis testantis ꝑsonam spectandã cẽ.¬

Expanded text:
Marcellus tractat, si quidem adeatur heMarcellus tractat, si quidem adeatur hereditas, omnia ut in hereditario seruo, si adita non sit, ut in proprio patris esse spectanda: et si usus fructus fuerit huic seruo relictus, modo patri uideri delatum, modo heredi, nec a persona in personam creditur transisse. Eadem distinctione quis utetur etiam, si res fuerit subtracta: aut cessare aut non furti actionem dicet, si ex testamento adierit, quoniam hereditati furtum non fit, aut, si non adierit, patri dabitur furti actio. Nam et condictio, quotiens seruus hereditarius stipulatur uel per traditionem accipit, ex persona defuncti uires assumit, ut Iuliano placet: cuius et ualuit sententia testantis personam spectandam e
Abbreviated transcription (Latin):
inpublicum addicant. ⁊ ex publico in
pͥuatum. Itaq sicuti hic fundus cum al¬
ueus fluminis factus eẽt fuisset publicꝰ
ita nunc pͥuatus eẽ eius debet cuiꝰ ante
fuit. ¶ Si pilas in mare iactar̾um ⁊ supͣ
eas inedificau̾im continuo meum erit
echficau̾m inmari continuo mea fit.
nuda traditio transfert dm̃um. sed ita
si uenditio. aut aliqua uista cã p̃cessei̾t
ꝓpter quam traditio sequeretur. ¶Thesan¬
rus ẽ uetus quedam depositio pecumi ae
cuius non extat memoria ut iam dñm
non habet. sic enim fit eius qui inuen̾it
quod nũ alt̾uis sit. Alioquin si quis aliꝗͥ
uel lucri cã uel metus. uł custodie condi¬
d̾it sub terra. non est thesaurus cuius.i
furtum fit.
trensi ante aditam hr̃ditatem filii famił
militis legatur eo quod stipłatus .ẜuis
tractatur apud marcellum. il .xx. ex cuiis
ꝑsona uel stipło uĩes habeat uł legatũ.
Et puto u̾nis quod et sceuole uidr̃. ⁊ ipse

Expanded text:
in publicum addicant et ex publico in in publicum addicant et ex publico in priuatum: itaque sicuti hic fundus, cum alueus fluminis factus esset, fuisset publicus, ita nunc priuatus eius esse debet, cuius antea fuit. Si pilas in mare iactaverim et supra eas inaedificaverim, continuo aedificium edificaverim, continuo mea fit, nuda traditio transfert dominium, sed ita, si venditio aut aliqua iusta causa praecesserit, propter quam traditio sequeretur. Thensaurus est vetus quaedam depositio pecuniae, cuius non exstat mnon habeat: sic enim fit eius qui inuenerit, quod non alterius sit. alioquin si quis aliquid uel lucri causa uel metus uel custodiae condiderit sub terra, non est thensaurus: cuius etiam furtum fit.trensi ante aditam hereditatem filii familias militis legatur, uel eo, quod stipulatur seruus, tractatur apud Marcellum libro uicensimo, ex cuius persona uel stipulatio uires habeat uel legatum. et puto uerius, quod et Scaeuolae uidetur et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
flumine fit. uno cum agrum ꝑ aluei ñ
fuit annis circumfluit. altero cum locũ
ꝑ aluei ẽẽt siccum relĩquit. ⁊ circumflue¬
re cepit. tercio cum paulatim colluendo
locum eminentem supra alueum fecit.
et eum alluendo auxit. Duobꝰ post̾ioĩb
modis pͥuata insula fit eius cuius ager ꝓ¬
pͥor fuerit cum pͥmum extitit. Nam ⁊
natura fluminis hȩe est. ut cursu suo
mutato aluei causam mutet. nec ꝗcqͣm
inter sit: utrum de aluei dum taxat so¬
lo mutato. an de eo quod suꝑfusum
solo ueteri sit queratur. Utrumq enĩ
eiusdem gen̾s est. Primo aut illo modo¬
causa ꝓprietatis non mutatur. ¶ Allu¬
uo agrum restituit ei quem impetus
fluminis totum abstulit. Itaq si ager
qui intra uiam publicam ⁊ flumeN
fuit inundatione fluminis occupatus
ẽẽt. Si ue paulatim occupatus est siue
impetu recessu fluminis restitutus ad
pͥstinum dñm ꝑtinet. flummna enim cen¬
sitorum uice funguntur. ut ex pͥuato

Expanded text:
flumine fit, uno, cum agrum, qui aluei non flumine fit, uno, cum agrum, qui aluei non fuit, amnis circumfluit, altero, cum locum, qui aluei esset, siccum relinquit et circumfluere coepit, tertio, cum paulatim colluendo locum eminentem supra alueum fecit et eum alluendo auxit. duobus posterioribus modis priuata insula fit eius, cuius ager propior fuerit, cum primum extitit: nam et natura fluminis haec est, ut cursu suo mutato aluei causam mutet. nec quicquam intersit, utrum de aluei dumtaxat solo mutato an de eo, quod superfusum solo et terrae sit, quaeratur, utrumque enim eiusdem gencausa proprietatis non mutatur. Alluvio agrum restituit eum, quem impetus fluminis totum abstulit. itaque si ager, qui inter viam publicam et flumen fuit, inundatione fluminis occupatus esset, sive paulatim occupatus est sive impetu recessu fluminis restitutus, ad pristinum dominum pertinet: flumina enim censitorum uice funguntur, ut ex priuato
Abbreviated transcription (Latin):
uicinus edificau̾it. ꝓprium eis id quod edi¬
ficau̾it fieri labeo ⁊ sabinus aunt. S ꝓ¬
culus tuum ꝓpͥum quem ad modũ tuũ
fieret. quod in solo tuo alius edificasset:
flumine nata. non pro indiuiso cominu¬
nis fit. S regionib quoq diuisis. qͣntum
enim ante cuiusq eoꝵ ripam est tantũ
uluti linea in direceum ꝑ insulam trans¬
ducta quisq eoꝵ in ea habebit certis regi
insula nata accreu̾it fundo meo.⁊ infe¬
riorem partem fundi uendido. ad ciuus
frontem insula non respicit: nichil ex ea
insula ꝑtinebit ad emptorem. Eadem ex
causa quia nec abinicio quidem eiꝰ fieret.
si iam tunc cum insula uasceretur eiꝰdem
partis dñs fuisset. ¶ Celsus filius si in ripa
fluminis que scđm agrum meum sit ar¬
bor nata sit. mea eẽ ait. quia solum ip̃m
meum pͥuatum est. Usus aut̃ eius publi¬
cus intelligitur. Et idõ cum exsiccatus cẽt
alueus ꝓximorum sit quia iam populũ
eo non utitur. ¶Tribus modis insula in

Expanded text:
rium eius id quod aedificaverit fieri Labeo et Sabinus aiunt: sed Proculus tuum proprium, quemadmodum tuum fieret, quod in solo tuo alius aedificasset:flumine nata non pro indiviso communis fit, sed regionibus quoque divisis: quantum enim ante cuiusque eorum ripam est, tantum, veluti linea in directum per insulam transducta, quisque eorum in ea habebit certis regioinsula nata adcreverit fundo meo et inferiorem partem ffrontem insula non respicit, nihil ex ea insula pertinebit ad emptorem eadem ex causa, qua nec ab initio quidem eius fieret, si iam tunc, cum insula nasceretur, eiusdem partis dominus fuisset. Celsus filius, si in ripa fluminis, quae secundum agrum meum sit, arbor nata sit, meam esse ait, quia solum ipsum meum privatum est, usus autem eius publicus intellegitur. et ideo cum exsiccatus esset alueus, proximorum fit, quia iam populus eo non utitur. Tribus modis insula in
Abbreviated transcription (Latin):
tem adire non pot̾: ⁊ si uibentib nob̾
adierit. hr̃ditas nob̾ acꝗritur. ꝑm atq
Nonẽ adepti fũint. id nos posside iudem᷑.¬
id nob̾ acꝗratur. Si quid uͦ extͣcãs ꝑsecuti¬
sunt. id ad dñm ꝓpͥetatis ꝑtinet. itaq sũ
ẜuus hr̃s institutus sit legatũ ue quid aut¬
sidetur. sue lib̾ sit. siue alienus suus. qđ
duas istas cãs acgritur id uł ad ipsum
ꝑtinet si lib est uł ad dñm eius si ẜus
ẽ. ¶ S bone fidĩ possessor cũ usu ceꝑit ser¬
sibi acꝗrere pot̾. Usu fructuarius uͦ usu¬
caꝑe ẜuum non pot̃. pͥmum quia non
possidet. s ht̃ uis utendi fruendi. demñ
qm̃ scit seruum alienum ẽẽ.
ad acꝗrendum non indiget tutoris au¬
ctoritate. Alienare uͦ nullã rem pot̃. nisi
p̃sente tutore actore. ⁊ nec ꝗ possessionẽ.

Expanded text:
tem adire non potest, et si iubentibus nobis tem adire non potest, et si iubentibus nobis adierit, hereditas nobis adquiritur, perinde sionem adepti fuid nobis adquiratur, si quid uero extra esunt, id ad dominum proprietatis pertineat. itaque si is servus heres institutus sit, legatusidetur, siue liber sit siue alienus seruus; quod duas istas causas adquiritur, id uel ad ipsum pertinet, si liber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed bonae fidei possessor cum usucepit serbi adquirere potest: usufructuarius uero usucapere seruum non potest, primum quia non possidet, sed habet ius utendi fruendi, deinde quoniam scit seruum alienum esse. uantum ad adquirendum non indiget tutoris auctoritate: alienare uero nullam rem potest nisi praesente tutore auctore, et ne quidem possess
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quisq excepturus sit. ⁊ tam̃ quia
uult qđ quisq exceꝑit eius eẽ. statim
eoꝵ dñm efficit. alia cã est carũ rerum
que in tempestate maris leuande naiu̾
cã eicruntur. hȩe enim dñoꝵ ꝑmanent.
quia non eoꝵ animo eiciuntur. quo quis
eas hab̾e non uult sed quo magis cum
cã si quis eas fluctib expulsas. uł ñ in ip¬
fo mari nactus. luciandi animo abstułit
q. ł. inst̃ e quiritur nob non solum ꝑ
nosmet ipsos. s ⁊ĩ ꝑeos quos in potestate
habemus. It̃ ꝑ seruos inꝗb usũ fructũ
habemꝰ. It̃ ꝑ homines libos ⁊ fuos alienos
quos bona fide possidemꝰ. de quib singłic
diligentius dispiciamus. Igit᷑ q̃ serui nr̃i
ex traditione nansciscuntur. siue ꝗd sti¬
płentur. uł ex qualibet alia cã acꝗritur:
id nob̾ acꝗritur. Ipse enim ꝗ in potesta¬
te alt̾uis ẽ nicħ suũ habe pot̃. Idõq si
hr̃s institutus sit nisi nr̃o uissu hr̃dita¬

Expanded text:
 quisque excepturus sit, et tamen quia  quisque excepturus sit, et tamen quia vult quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficit. Alia causa est earum rerum, quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur: hae enim dominorum permanent, quia non eo animo eiciuntur, quod quis eas habere non vult, sed quo magis cum causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, ionum Adquiruntur nobis non solum per nosmet ipsos, sed etiam per eos quos in potestate habemus, item per servos, in quibus usum fructum habemus, item per homines liberos et servos alienos, quos bona fide possidemus: de quibus singulis diligentius dispiciamus. Igitur quod servi nostri ex traditione nanciscuntur sive quid stipulentur vel ex qualibet alia causa adquirunt, id nobis adquiritur: ipse enim, qui in potestate alterius est, nihil suum habere potest. ideoque si heres institutus sit, nisi nostro iussu heredita
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ nob̾ acꝗruntur. Nichil enim
tam ꝯueniens ẽ natinali ȩquitati. qm
uoluntatẽ dñi uolentis rem suam in ali¬
um transferre : ratam hr̃e. Nichil autem
int̾ est utrũ ipse dñs ꝑ se tradat alicui
rem an uoluntate eius aliquis. qua rõ¬
ne si cui lib̾a negõꝵ amministratio ab eo
qui ꝑ egre ꝓficiscitur ꝑmissa fiñt ⁊ is ex¬
his negociis rem uendidit: ⁊ tradidit. fa¬
cit eam accipientis. Int̾dum ⁊̃ sine tradi¬
tione nuda uoluntas dñi sufficit ad rem
transfe̾ndam. ułuti si rem qͣm cõmoda¬
ui aut locaui tͥ. aut apd te deposui. uen¬
dido tͥ. hicet enim ex ea cã tͥ eam ñ tra¬
didim. eo tm̃ ip̃o qđ ꝑ atior eam ex cã
emptionis apud te eẽ tuam efficit. Item
siquis m̾ces in horreo repositas uendi¬
dit. simul atq claues orrei tradidit
emptori transfert ꝓpͥetatẽ m̃tium ad
emptorem. ¶ hoc amplius int̾dum: ⁊
iri mẽtam ꝑsonam collata uotuntas dñi
trns fert rei ꝓpͥȩtatem. ut ecce quinius.

Expanded text:
gentium nobis adquiruntur: nihil enim tam conueniens est naturali aequitati quam uoluntatem domini uolentis rem suam in alium transferre ratam haberi.Nihil autem interest, utrum ipse dominus per se tradat alicui rem an uoluntate eius aliquis. qua ratione, si cui libera negotiorum administratio ab eo qui peregre proficiscitur permissa fuerit et is ex negotiis rem uendiderit et tradiderit, facit eam accipientis.Interdum etiam sine traditione nuda uoluntas domini sufficit ad rem transferendam, ueluti si rem, quam commodaui aut locaui tibi aut apud te deposui, uendidero tibi: licet enim ex ea causa tibi eam non tradiderim, eo tamen, quod patior eam ex causa emptionis apud te esse, tuam efficio.Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ acꝗrit᷑ nob̾. ꝑ alluuione aut̃ id uidet̃
adici qd ita paulatim adicit᷑ ut intellige
ñ possimꝰ qͣntũ quo qͦ mom̃to tp̃ris adiciat᷑.¬
Id si uis fluminis partẽ aliꝗͣ ex tuo p̃
meo hesei̾t. arboresq quas secũ trax̾it i
meũ fundũ radices eg̾init: ex eo tp̃i u¬
dñ mõ fundo acꝗsita eẽ. ¶Insula que
mmari nascitur qđ raro accidit oedipan¬
tis fit. nullius enĩ eẽ credit᷑ In flumine
nata qd fraq̃nt̃ accidit. si ꝗd mediã partem
fluminis tenet: cõmunis ẽ eoꝵ qui ab u¬
traq parte fluminis ꝓpe ripam p̃dia po̾¬
sident ꝓm̃o latitudinis cuuisq p̃dii que
latitudo ꝓpe ripam sit. qͥ si alt̾i part ꝓxi
p̃dia possident. Qđ si uno ex lat̾e ꝓrupit
flum̃. ⁊ alia parte nouo riuo fluere cep̃.
deĩ infra nouus iste ruius in uet̾em seꝯ
u̾terit ager qui a duob riuis cõp̃hensus

Expanded text:
tur. per alluuionem autem id uidetur adici, quod ita paulatim adicitur, ut intellegere non possimus, quantum quoquo momento temporis adiciatur.Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo pmeo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo t meo fundo adquisita esse. Insula quae in mari nascitur quod raro accidit occupantis fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis tenet, communis est eorum, qui ab utraque parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque praedii, quae latitudo ppraedia possident.Quod si uno latere perruperit flumen et alia parte nouo riuo fluere coeperit, deinde infra nouus iste riuus in ueterem se conuerterit, ager, qui a duobus riuis comprehensus
Abbreviated transcription (Latin):
lent pieture tabuł ced̾e. S ex diu̾so pla¬
cuit tabulas picture cede. Utiq tamen
ꝯuemiens ẽ dño tabłaꝵ adu̾sus eum qui
pinx̾it si is tabulas possideat utilem ac¬
cõnem dari qua ita efficacit̃ exꝑiripo¬
t̾it. Si picture impensam exsoluat ali¬
oꝗqn nocebit ei doli mali exceptiout¬
q si bone fidĩ possessor fu̾it qui pinx̾it

Expanded text:
lent picturae tabulis cedere, sed ex diuerso plalent picturae tabulis cedere, sed ex diuerso placuit tabulas picturae cedere. utique tamen conueniens est domino tabularum aduersus eum qui pinxerit, si is tabulas possidebat, utilem actionem dari, qua ita efficaciter experiri poterit, si picturae impensam exsoluat: alioquin nocebit ei doli mali exceptio: utique si bona fide possessor fuerit qui soluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃di s ⁊ si in ꝯfimo lapis nascatur. ⁊ sint
ꝓindiuiso cõmuma p̃dia : tunc ei̾t lapis ꝓ
indiuiso cõmunis si tr̃a exemptus sit.
ead̃ rõne frum̃ta quoq que sata sunt. so¬
lo cede intelliguntur. Cec̃m sic̃ is qui in
alieno solo edificau̾it si ab eo dñs soli pe
tat edificiũ defendi pot̃ ꝑ exceptionem
doli mali. ita eiꝰdem exceptionis auxilio
tutus eẽ pot̾it. qui in alienum fundum
sua impensa conseuit. ¶Lit̾e quoq lie
aurex̧ sint ꝑmñ cartis mẽbranis uecedunt.
ac si solo cede solent ea que edificantur
aut inseruntur. Iõq si in cartis mẽbra¬
nisue tiuis carm̃ uł historiam uł oĩoti¬
onem scͥpsero huiꝰ corꝑis non ego. s tu
dñs eẽ intellig̾is. S si ame petas tuos li¬
bros tuasue mẽbranas: ne impensas
scͥpture solu̾e uł pot̾o me defende pex
ceptionẽ doli mali. utiq sibona fide
eoꝵ possessionem nactus sim. s ñ uti
litt̾e cartis membranis uecedunt. ita so¬

Expanded text:
i in confinio lapis nascatur et sunt pro indiviso communia praedia, tunc erit lapis pro indiviso communis, si terra exemptus sit. eadem ratione frumenta quoque quae sata sunt solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is, qui in alieno solo aeditat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse poterit, qui in alienum fundum sua impensa conseuit.Litterae quoque licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt, ac solo cedere solent ea quae aedificantur aut seruntur. ideoque si in chartis membranisue tuis carmen uel historiam uel orationem scripsero, huius corporis non ego, sed tu dominus esse intellegeris. sed si a me petas tuos libros tuasue membranas nec impensas scripturae soluere uelis, potero me defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide eorum possessionem nanctus sim.Sed non uti litterae chartis membranisue cedunt, ita so
Abbreviated transcription (Latin):
ita pͥstinum colorem ꝑdidisset.
argento alieni argenti addidis. non eẽ
tuum totum argentum. fatendum ẽ at
cc̃. Si tuum sciphum alieno plumbo płũ.¬
bau̾is. alienoue argento ferrumnau̾is.
non dubitatur tuum sciphum eẽ ⁊ a te
recte uendicari. subi simul plura con¬
tribuuntur. ex quib unum medicam̃tũ
fit: aut coctis odorib unguenta facimꝰ
nichil hic suum uere dicere potest prior
dominus. Qr̃ potissimum existimari. cꝰ
nomine factum sit eius eẽ. ¶ Cum partẽ
duorum dñorum ferrumine cohereant.
hee cum quereretur utri cedant. cassius aũ
proporcione rei estimandum. uł pro precio
cuiusq partis. Sed si neutrum alt̾i accessi¬
on est: uideamus ne aut utriusq ee dic̃n¬
da sint. sicuti massa confusa. aut eiꝰ ciuus
nomine ferruminata ẽ sed ꝓculus ⁊ pega¬
sus existim̾ant suam cuiꝰq reman̾e.¬

Expanded text:
ita pristinum colorem perdidissetita pristinum colorem perdidissetargento alieni argenti addideris, non esse tuum totum argentum fatendum est: at contra si tuum scyphum alieno plumbo plumbaueris alienoue argento ferruminaueris, non dubitatur scyphum tuum esse et a te recte uindicari.Ubi simul plura contribuuntur, ex quibus unum medicamentum fit, aut coctis odoribus unguenta facimus, nihil hic suum uere dicere potest prior dominus: quare potissimum existimari, cuius nomine factum sit, eius esse.Cum partes duorum dominorum ferrumine cohaereant, hae cum quaereretur utri cedant, Cassius ait pro portione rei aestimandum vel pro pretio cuiusque partis. sed si neutra alteri accessioni est, videamus, ne aut utriusque esse dicenda sit, sicuti massa confusa, aut eius, cuius nomine ferruminata est. sed Proculus et Pegasus existimant suam cuiusque rem mane
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ł .xiiii. ad sab. n om̃ibus quȩ ad
eandem spẽm reu̾ti possunt dicendum est
si mat̾ia manente sp̃es dum taxat ferte
mutata sit ułuti si ex meo ȩre statuã aut
tabulis nauem fecisses. tuam nauem ẽẽ ꝙ
cip̃ssus non man̾et. sicuti nec lana uestim̃.¬
to facto. sed cip̃sseum aut laneum corpus
fieret. ¶ Roculus indicat eo uire nos uti
qđ sino ⁊ labeoni placiusset in quib ꝓpͥa
qualitas expectaretur. si quid additum ett
toto cedit. ut statue pes aut manus scipho
fundus. aut ansa lecto fulcrum naui tabu¬
la edificio cem̃tum. tota enim eius sunt
cuius ante fuerant.  Arbor radicitus eru¬
ta n malio loco posita pͥusquam coaluerit.
pricus dm̃ est. ubi coaluit agro cedit. ⁊ siru¬
rsus eruta sit. non ad pͥorem dñm reu̾titur.¬
Nam credibile ẽ alio t̾re alim̃to eẽ aliam fa¬
ctam. Si meam lanam infec̾is. aut purpu¬
ram nichilominus meam eẽ labeo ait. qr
nichil int̾ est int̾ purpuram ⁊ eam lanam
que in lutum aut cenum cecidisset. atq

Expanded text:
n omnibus, quae ad eandem speciem reverti non possunt, dicendum est, si materia manente species dumtaxat forte mutata sit, veluti si meo aere statuam aut tabulis navem fecisses, tuam navem esse, quia cupressus non maneret, sicuti nec lana vestimento facto, sed cupresseum aut laneum corpus fieret. Proculus indicat hoc iure nos uti, quod Servio et Labeoni placuisset: in quibus propria qualitas exspectaretur, si quid additum erit toto cedit, ut statuae pes aut manus, scypho fundus aut ansa, lecto fulcrum, navi tabula, aedificio cementum: tota enim eius sunt, cuius ante fuerant. Arbor radicitus eruta et in alio posita priusquam coaluerit, prioris domini est, ubi coaluit, agro cedit, et si rursus eruta sit non ad priorem dominunam credibile est alio terrae alimento aliam factam.Si meam lanam infeceris, purpuram nihilo minus meam esse Labeo ait, quia nihil interest inter purpuram et eam lanam, quae in lutum aut caenum cecidisset atque
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dñum transfertur ad eum qui accip̃:
tale trangfertur quale fuit apud eum qui
tradit. Si seruus fuit fundus oum seruitu¬
tibus transit. Si lib̾ uti fu̾it ⁊ si forte ser¬
uitutes debebantur fundo qui traditus ẽ
oũ uire seruitutum debitarũ transfer¬
tur. Siquis gͥ fundum dix̾it liberum
cum tradet eum qui seruus sit: nichil
uiris seruituti fundi detrahit. ueruntam̃
obligat se debebitq pr̃are quod dixit. ssi
ego ⁊ ticius rem em̃mus. eaq ticio ⁊ qͥ si
m̃o ꝓcuratori tradita sit. puto mͥ quoq q̃¬
situm dñium quia placet ꝑ lib̾am an per
om̃ium rerum possessionẽ queri posse ⁊ p
hac̃ dominium.
tibi bona fide. Eiuiret rem emisset. traditaq
ei eẽt ꝓculiis nec eã fieri meã. qr s. uum non
possideam nec tuam. si non ex retua comꝑa
ta sit. S si lib̾ bona fide tibi seruiens em̃it.¬
ipsius fieri. Si rem meam possideas. ⁊ eam
ueli tuam eẽ fiet tua quamuis possessio ap̃

Expanded text:
autem dominium transfertur, ad eum qui accipit autem dominium transfertur, ad eum qui accipit tale transfertur, quale fuit apud eum qui tradit: si servus fuit fundus, cum servitutibus transit, si liber, uti fuit: et si forte servitutes debebantur fundo qui traditus est, cum iure servitutium debitarum transfertur. si quis igitur fundum dixerit liberum, cum tradereiur‹i› seruitutis fundi detrahit, uerumtamen obligat se debebitque praestare quod dixit.Si ego et Titius rem emerimus eaque Titio et quasi meo procuratori tradita sit, puto mihi quoque quaesitum dominium, quia placet per liberam personam omnium rerum possessionem quaeri posse et per hanc dominium.tibi bona fide seruiret ‹et› rem emisset traditaque ei esset, Proculus nec meam fieri, quia seruum non possideam, nec tuam, si non ex re tua sit parata. sed si liber bona fide tibi seruiens emipsius fieri.Si rem meam possideas et eam uelim tuam esse, fiet tua, quamuis possessio apud
Abbreviated transcription (Latin):
ib homo qui
bona fide mͥ ẜuit. id qd ex oꝑib suis au
ex re mea comꝑaret ad me ꝑtin̾e sine du¬
bio aristo ait. Quod uͦ quis ei donauerit.
aut ex negocio gesto acꝗsierit ad ipsum
ꝑtinere. Sed hr̃ditatem legatũ ue non ac¬
quiri mͥ ꝑeum. quia neq ex re mea. neq
ex oꝑib suis id fit: nec ulla eis oꝑa eẽt
in legato. In hr̃ditate aliquatenus quia
ad me uoluisset ꝑtin̾e. sed scilicet ei mi¬
nime acquirit. at tam̃ si uoluntas eiuidẽs
testatoris appareat. restituendum ei ẽẽ hr̃¬
ditatem. S ed trebacius silib̾ homo bona
fide seruiens uissu eius cui seruiet hr̃di¬
tatem adisset. hr̃dem ip̃m fieri. nec intẽẽ
quid senserit sed ꝗͥ fec̾it labo ce̾ si ex ne¬
cessitate id fecisset quod si ita ut ⁊ ip̃e uel
amplius transferre debet uł potest ad eũ
qui accipit quam ẽ apud eum qui tradit.
Si gͥ quis dñium in fundo habuit. id tͣ¬
dendo transfert. Si non habu̾it ad eum
qui accipit: nichil trangfert. Q uotiens

Expanded text:
 homo, qui bona fide mihi seruit, id quod ex operis suis aut ex re mea pararet, ad me pertinere sine dubio Aristo ait: quod uero quis ei donauerit aut ex negotio gesto adquisierit, ad ipsum pertinere. sed hereditatem legatumue non adquiri mihi per eum, quia neque ex re mea neque ex operis suis id sit nec ulla eius opera esset in legato, in hereditate aliquatenus, quia ad me uoluisset pertiner‹e›. sed licet ei minime adquirit, attamen, si uoluntas euidens testatoris appareat, restituendam esse ei hereditatem. sed Trebatius, si liber homo bona fide seruiens iussu eius cui seruiet hereditatem adisset, heredem ipsum fieri nec interesse quid senserit, sed quid fecerit. Labeo contra, si ex necessitate id fecisset: quod si ita, ut et ipse veamplius transferre debet vel potest ad eum qui accipit, quam est apud eum qui tradit. si igitur quis dominium in fundo habuit, id tradendo transfert, si non habuit, ad eum qui accipit nihil transfert. Quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. Illud uidendũ ÷ sublato edificio qd inlit¬
tore positum erat. cuiꝰ ꝯditionis is locus sit :
h est utrũ maneat eiꝰ cuius fu̾it edificium
an rursus in pͥstinam cãm recidit. ꝑ indeq
publicus sit. ac si nunquã in eo edificatum
fuisset. qd pͥus ẽ ut estimari debeat. si mͦ reci¬
ꝑit pͥstinam littoris spẽm.¬
d. ł .u. R. ui aũt inripa fluminis edifi¬
cat. non suum facit.
ius alluuionis locum non habe ꝯstat. Idq
et diuus pius constituit. ⁊ trebacius
ait agrum qui hostib deuictis ea condi¬
tione concessit ut in ciuitate ueniret. ha¬
bere alluuionẽ. neq ẽe limitatum. Agrũ
aũt manu captum limitatum fuisse. ut
scirent quid cuiq datum eẽt. qđ uenis¬
set quid inpublico relictum ẽẽt.

Expanded text:
icio, quod in litore positum erat, cuius condicionis is locus sit, hoc est utrum maneat eius cuius fuit aedificium, an rursus in pristinam causam reccidit perindeque publicus sit, ac si numquam in eo aedificatum fuisset. quod propius est, ut existimari debeat, si modo recipit pristinam litoris speregularum.Qui autem in ripa fluminis aedificat, non suum facit. ius alluuionis locum non habere constat: idque et diuus Pius constituit et Trebatius ait agrum, qui hostibus deuictis ea condicione concessus sit, ut in ciuitatem ueniret, habere alluuionem neque esse limitatum: agrum autem manu captum limitatum fuisse, ut sciretur, quid cuique datum esset, quid uenisset, quid in publico relictum esset.
Abbreviated transcription (Latin):
his ꝯueniens ẽ qͥ si uicina arbor ita meĩ¬
tram p̾sserit ut in meũ fundũ radices e¬
in fundo radices egisset. ⁊ iõ ꝓpe ꝯfinium
arbor posita. s ⁊̃ in uicinũ fundũ radices

Expanded text:
his conveniens est, quod, si vicini arborem ita tehis conveniens est, quod, si vicini arborem ita terra presserim, ut in meum fundum radices e fundo radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita, si etiam in vicinum fundu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. adhuc dñs matĩe uendicationẽ eiꝰ ht̃.
Causa dubitationis ẽ an eo ip̃o quo uniu̾¬
sicas edifici longo tp̃r capta ẽ: singule
quoq res ex quib ꝯstabat capte eẽnt qͥ¬
ñ placiuit. ¶ Ex diu̾so siquis m alieno so¬
lo sua mat̾ia edificau̾it illiꝰ sit edificiĩ.
cuiꝰi solũ ẽ. ⁊ si scit alienũ solũ eẽ sua uo¬
luntate amisisses ꝓp̾etatẽ mat̾ie intellig̾
Itaq neq diruto ꝗ edificio uendicatio
eiꝰ matĩe competit. Certe si dñs soli petat
edificuĩ. nec soluat p̃cium mat̾ie. ⁊ m̾ce¬
des fabroꝵ pot̾it ꝑ exceptionẽ doli mali
repelli: utiq si nescit qui edificauit
culpa obiei qr tem̾e edificau̾it in eo
solo q intellig̾et alienũ. ¶ Si abrenã pla¬
ntã in m̃o solo posuero. mea eĩt. Ex diu̾¬
so si meã plantã in alieno solo posuero
aliꝰ eĩt. Si meo utroq casu radices eg̾it.¬
Añꝗͣ it radices eg̃t illius ẽ cuius ⁊ fuãt.

Expanded text:
sit, adhuc dominus materiae vindicationem eius habeat. sit, adhuc dominus materiae vindicationem eius habeat. causa dubitationis est, an eo ipso, quo universitas aedificii longo tempore capta est, singulae quoque res, ex quibnon placuit.Ex diuerso si quis in alieno solo sua materia aedificauerit, illius fit aedificium, cuius et solum est et, si scit alienum solum esse, sua uoluntate amississe proprietatem materiae intellegitur: itaque neque diruto quidem aedificio uindicatio eius materiae competit. certe si dominus soli petat aedificium nec soluat pretium materiae et mercedes fabrorum, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si nescit qui aedificauit quod temere aedificauit in eo solo, quod intellegeret alienum.Si alienam plantam in meo solo posuero, mea erit: ex diuerso si meam plantam in alieno solo posuero, illius erit: si modo utroque casu radices egt.
Abbreviated transcription (Latin):
chrisse ꝗdam ñ deb̾e dubitari qnex alienĩ
spicis excussũ frum̃tũ eius sit: cuiꝰ ⁊ spicae
spẽm fac̃. s eã que ẽ dereg̃. ¶ uoluntas
aurũ. aliꝰ argentũ. Quãins simł. ⁊ elecłr
noui corporis sit spẽs. S ⁊ si sine uolim¬
tate dũoꝵ casu ꝯfuse sunt duoꝵ matie. uł
loco aliquis ex aliena mat̾a edificau̾it ip̃
dñs intelligͥ edificii. qr om̃e qd medicatur
solo cedit. nec tñ ĩo is qui matĩe dñs fu¬
erit. desiit eius dñs eẽ. s tantisꝑ neq uen¬
dicare eã pot̾. neq ad exhibñdũ de ca
ne quis alienũ tignũ edib suis uinctum
exim̾e cogatur s duplũ ꝓ eo prẽt. ¶p¬
pellatione aũt tigni om̃s matĩe signifi¬
cantur. ex quib edificia fiunt. Ergo si¬
ex aliqua cã dirutũ sit edificiũ. poterit
matĩe dñs nunc eã uendicare.:⁊ ad ex hi¬
bendũ ag̾e. ¶Illud recte querit᷑. an si
id edificiũ uendidit is qui edificau̾it. ⁊ ab
emptore longo tp̃r captũ postea dirutũ

Expanded text:
isse non debere dubitari, quin alienis spicis excussum frumentum eius sit, cuius et spicae speciem facit, sed eam quae est detegit.Uoluntas aurum alius argentum: quamuis et mulsi et electri noui corporis sit species.Sed et si sine uoluntate dominorum casu confusae sint duorum materiae uel loco aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuit desiit eius dominus esse: sed tantisper neque vindicare eam potest neque ad exhibendum de ea ne quis tignum alienum aedibus suis iunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestet. appellatione autem tigni omnes materiae significantur, ex quibus aedificia fiunt. ergo si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus nunc eam vindicare et ad exhibendum agere. Illud recte quaeritur, an, si in aedificium vendiderit is qui aedificaverit et ab emptore longo tempore captum postea dirutum
Abbreviated transcription (Latin):
nauẽ. aut armaĩum. aut subsellia fec̾o.
uł ex lana tua uestim̃tũ. uł ex uino ⁊ mel¬
le tuo mulsũ. uł ex medicam̃tis tus empla¬
strũ. aut colliriũ. uł ex uius aut oliuis.
aut spicis tus umũ uł oleũ uł frum̃tum.
Est tam̃ ⁊̃ media sentñtia recte existiman¬
ti. ñ si spẽs ad mat̾iam reu̾ti possit. u̾ius eẽ
Q ⁊ sabinus ⁊ cassius senserunt. qͥ si ñ pos¬

Expanded text:
nauem aut armarium aut subsellia fecero, nauem aut armarium aut subsellia fecero, uel ex lana tua uestimentum, uel ex uino et melle tuo mulsum, uel ex medicamentis tuis emplastrum aut collyrium, uel ex uuis aut oliuis aut spicis tuis uinum uel oleum uel frumentum. est tamen etiam media sententia recte existimantium, si species ad materiam reverti possit, verius esse, quod et Sabinus et Cassius senserunt, si non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m flum̃ idẽ publici uiris gentiũ. Qđsi
post aliqͤ tp̃ris ad pͥorẽ alueũ reu̾sũ fuerit
flum̃. rursus nouus alueus eoꝵ incipit eẽ.
qui ꝓpe ripã eis p̃dia possident. cuiꝰ tamen
totũ agrũ nouus alueus occupau̾it. licet
ad pͥorem alueũ reu̾sũ fu̾it flum̃. ñ tam̃ is
in eo alueo hr̃e. s uix ẽ ut id obaneat:¬
Aliud sane ẽ si cuiꝰ ag̾ totus mundatus
fu̾it. Namq inuidicio spẽm fundi noi
mutat. ⁊ ob id cũ recessit᷑ aqua palã ẽ
eiꝰd̃ eẽ cuiꝰ ⁊ fuit ¶Cũ ꝗ ex aliena mat̾ia
spẽm aliꝗͣ suo nomine fec̾it. nerua ⁊ ꝓ¬
culus putant hunc dñm eẽ qui fec̾it. qr
qͥ factũ ÷ aña nullius fuerat. Sabinus ⁊
cassius mag̃ nat᷑alem rõnem effic̾e putãt.
ut qui mat̾ie dñs fu̾it iđ eiꝰ qq̃ q̃ ex eadẽ
mat̾ia factũ sit dñs eẽt. qr siñ mat̾ia nulla
sp̃es effici possit. ułuti si ex auro ł argẽto.
uł ere uasa aliqͣ fec̾o. uł ex tabulis tius

Expanded text:
m flumen, id est publicus iuris gentium. quod si post aliquod temporis ad priorem alueum reuersum fuerit et flumen, rursus nouus alueus eorum esse incipit, qui prope ripam eius praedia possident. cuius tamen totum agrum nouus alueus occupauerit, licet ad priorem alueum reuersum fuerit flumen, non tamen is, in eo alueo habere: sed uix est, ut id optineatAliud sane est, si cuius ager totus inundatus fuerit: namque inundatio speciem fundi non mutat et ob id, cum recesserit aqeiusdem esse, cuius et fuit. Cum quis ex aliena materia speciem aliquam suo nomine fecerit, Nerva et Proculus putant hunc dominum esse qui fecerit, quia quod factum est, antea nullius fuerat. Sabinus et Cassius magis naturalem rationem efficere putant, ut qui materiae dominus fuerit, idem eius quoquemateria factum sit, dominus esset, quia sine materia nulla species effici possit: ueluti si ex auro uel argento uel aere uas aliquod fecero, uel ex tabulis tuis