comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sententiaciudi canis. Ad uero homicidis adulterus.
& reliquis quos lexista conprehendit si conuicti con¬
fessi que fuerint & appellare uolucrint dilutio
de neg&ur sed sicctim in manifestis criminibus
conuictus iudicis est sententiam proferendac
autcerde de magnis criminibus & mecioribus per¬
sonis aed principis est noticiam deferendum¬

Expanded text:
sententia judicantis. At vero homicidis, adulteris et reliquis, quos lex ista comprehendit, si convicti confessique fuerint, et appellare voluerint, dilatio denegetur, sed statim in manifestis criminibus convicti judicis sententia proferenda, aut certe de magnis criminibus et majoribus personis ad principis est notitiam deferendum
Abbreviated transcription (Latin):
sincet utcũ fuerit tulit̃ debitum contestatum excusa¬
tionẽ quipere grinatur longi tẽporis habere non possit
Neciedeo seexcus & quod non renouauerit cautionem
aredebitor sucom cẽdixent cautionem sed nihil rede
ipsci cautione ad serat accepisse tempus deb& inspici
cautionis ut si intrac quinquenniũ cautio conscripteo¬
es secognoscitur & probatu fuerit quod incautione¬
contin& ur acceptum debitor sucm in plecit caution
iuero quȩ incautione scripta sunt intraoquinquem
tracdita non probantur hiscuilautio est nontenea
obnaxius. Ncor transacto quinquennium sider
tu & noncorsignata pecunia debitor dixent uu¬
latenius cadiatur De pecuuieseques TRan¬

Expanded text:
sinat, ut cum fuerit taliter debitum contestatum, excusasinat, ut cum fuerit taliter debitum contestatum, excusationem qui peregrinatur longi temporis habere non possit, nec ideo se excuset, quod non renovaverit cautionem. Sane si debitor suam esse dixerit cautionem, sed nihil se de ipsa cautione asserat accepisse, tempus debet inspici cautionis, ut, si intra quinquennium cautio conscripta cognoscitur et probatum fuerit quod in cautionecontinetur acceptum, debitor suam inpleat cautionem. Si vero, quae in cautione scripta sunt, intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur obnoxius: nam transacto quinquennio, si de cauta et non consignata pecunia debitor dixerit, nullatenus audiatur. DE PECVNIAE SEQVESTRA
Abbreviated transcription (Latin):
ec autionib: mortuorum hoc precipimus obseruari
lt si debite cibsens de functus fuerie & morduin quẽ cre¬
dior et̃ cognouerito cantionem sucm intraquin queriniuo
iudicinon differat publicare Siuero presente oreditore
dastcino ⁊triduenniu de functi public& cautone Itetam̃
ut manus montin cmferatur utrum degne scipamit
illius eẽ subscriptio aut conuenis se seillum dumuiuge
liquib: scientib: ualeat ad probare etcausas ipsius
debiti unde pecuni co contraxit exponat. Quod sisu¬
praꝑsonã mortui d&egitur fortasse mentire non
solum pecumam non recipicit sed &icmse ueritatẽ
legis incunitat N am dereliquo in t̃uiuorum ꝑsonas
haet obserucre decernimus ut omnes cautiones debi¬
torũ in trac .xii. annos debeant contestari. Itacut adebi¬
torib: renouentur. Quodsi forsitanante xii annos
debitorẽ pere grincri contigerit iudicis merectur
edictum. Quod inportib: debitores sui pro contestatio¬
ne deb&cco figere. et homines illius conuenire nonde¬

Expanded text:
cautionibus mortuorum hoc praecipimus observari, ut, si debitor absens defunctus fuerit et mortuum eum creditor esse cognoverit, cautionem suam intra quinquennium iudici non differat publicare. Si vero praesente creditore defecerit, intra biennium defuncti publicet cautionem, ita tamen, ut manus mortui conferatur et agnosci possit illius esse subscriptio, aut convenisse illum dum viveret aliquibus scientibus valeat adprobare: et causas ipsius debiti, unde pecuniam contraxit, exponat. Quod si supra personam mortui detegitur fortasse mentiri, non solum pecuniam non recipiat, sed etiam severitatem legis incurrat. Nam de reliquo inter vivorum personas haec observanda decernimus, ut omnes cautiones debitorum intra duodecim annos debeant contestari ita, ut a debitoribus renoventur. Quod si forsitan ante duodecim annos debitorem peregrinari contigerit, iudicis mereatur edictum, quod in postibus debitoris sui pro contestatione debet affigere, et homines illius convenire non de
Abbreviated transcription (Latin):
c& et illae quicquid ab ec ppeceperat mox
refundat & post bienniumt celiamducat uxo &¬
rem quodr nec morum culpa docebitur & sola
est dissensio conimorum mulier quae in nocens
expulsa est amarito & doncetionemauiro factoc̃¬
imperp&uo solitarius per ma nobit neco
sumat edterius mulieris coniugio socu
Mulier uero post cennum cedalium conuo
siuoluenit t rronsire permittitur phons
ontinunes uero liberos si fuerint eđ pro¬
pit. obseruari que iniure detentationib
statuta sunt pronumerum filiorum qu
peculus in libro respoporium dicit subtitu¬
XUII dere uxoria. Detutoribus etcur¬
TORIBUS CREASDIS

Expanded text:
cet et illi quidquid ab ea perceperat, mox cet et illi quidquid ab ea perceperat, mox refundat et post biennium aliam ducat uxorem. Quod si nec morum culpa docebitur et sola est dissensio animorum, mulier, quae innocens expulsa est a marito, et donationem a viro facta vero in perpetuo solitarius permanebit nec praesumat alterius mulieris coniugio sociari: mulier vero post annum ad aliud coniugium, si voluerit, transire permittitur. Propter communes vero liberos, si fuerint, ea praecipit observari, quae in iure de retentionibus statuta sunt pro numero filiorum, quod Paulus in libro responsorum dicit sub titulo de re uxoria. DE TVTORIBVS ET CVRATORIBVS CREANDIS
Abbreviated transcription (Latin):
Simulier repudium
marito prior intue¬
rit & statupas loge
non docuerit¬
causes amittat sponsa licia do đbm dedi t ct
in suder exilio relegteta nec nubenililocuum silo¬
uis culpas docuerit quibus diuortiui uide¬
cuur ad pecere & dotem careaet & doncationẽ
refundact neque alteri uiro nubendi haebeat
potestatem Si uero postea maritum dimit teris
cadulteriose forte miscuerit maritus &ciam
post repudium habeat licentiam persequen¬
di quod si mulier qucce discedit in uirum gra¬
uia crimina &certa probauerit et dotem
reuocauit & quodei maritus ins ponsaditic̃
largͥitatem contuleraet uindicabit & post
quinquennium nubendi habeat libertem
facul tatem : Namsi maritus repudium pri¬
or intulerit probatis causis uindicta ꝑrecep¬
ta . Expulsue uxoris dotem uindic&. donatio¬
nem quae recipiat et continuo siuoluerit celi¬
amducat uxorem Hamsicrimina cesta non
fuerint idut solet fieri feminaa morum leuita¬
te dis plicett maritus donationem suam reuo¬

Expanded text:
Si mulier repudium marito prior intulerit et statutas lege non docueritcausas, amittat sponsaliciam largitatem insuper exilio relegata nec nubendi locum haves culpas docuerit, quibus divortium videatur adpetere, et dotem careat et donationem refundat neque alteri viro nubendi habeat potestatem. Si vero postea maritum dimittens adulterio se forte miscuerit, maritus etiam post repudium habeat licentiam persequendi. Quod si mulier quae discedit in virum gravia crimina et certa probaverit, et dotem revocabit et quod ei maritus in sponsalicia largitate contulerat, vindicabit et post quinquennium nubendi habebit liberam facultatem. Nam si maritus repudium prior intulerit, probatis causis vindicta percepta expulsae uxoris dotem vindicet donationemque recipiat et continuo, si voluerit, aliam ducat uxorem: nam si crimina certa non fuerint, sed, ut solet fieri, femina morum levitate displiceat, maritus donationem suam revo
Abbreviated transcription (Latin):
di locus pat& Nam
leui obiectione matrim¬
bentur. quod si forte
mulier dicat muritũ
suum aut ebriosũ
cut luxbriȩ deditum
non propterearepudiandus est Nisi forte eu
aut homicidam acut maleficum aut sepula¬
uio latorem essedo cuerit quibus criminibo¬
conunctus sineculpa mulieris merito uides
excludi & mulier recepta dote discedat
si haeccrimina mulier non potuerit adpr¬
re haec poena multatur ut &dotem. quan
derat uel proipsa data fuertet. & donation
quam perceperat amittaat ⁊ Atque &ĩ am
exilii relegitione teneatur Quod si auiros
lier repellatur nec ipse nisi certis criminibe
ream docuerit proleuiut soli et iurgiorep¬
dicre permittitur. nisi forte adulteramau
maleficame aauit conciliatricem etm probans
sufficicat Quodsi docere non potuerit dotea
mu lieri restituat & aliam duce renon prae¬
mat ux orem Quodsi forte temptauerit ha¬
bit mulier facultatem que in nocens eiecu
est domum maritisui cadque eius substantũ
sibi m& uindicare quod dinoscitur ordinat

Expanded text:
t; nam levi obiectione matrimbentur. Quod si forte mulier dicat maritum suum aut ebriosum aut luxuriae deditum, non propterea repudiandus est, nisi forte eum aut homicidam aut maleficum aut sepulcviolatorem esse docuerit, quibus criminibconvictus sine culpa mulieris merito videtur excludi et mulier recepta dote discedit: nam si haec crimina mulier non potuerit adprobare, hac poena multatur, ut et dotem, quam dederat vel pro ipsa data fuerat, et donationem, quam percepit, amittat atque etiam exilii relegatione teneatur. Quod si a viro mulier repellatur, nec ipse, nisi certis criminibus ream docuerit, pro levi, ut solet, iurgio, repudiare non permittitur, nisi fortasse adulteram aut maleficam aut conciliatricem eam probare sufficiat. Quod si docere non potuerit, dotem mulieri restituat et aliam ducere non praesumat uxorem. Quod si forte temptaverit, habebit mulier facultatem, quae innocens eiecta est, domum mariti sui atque eius substantiam sibimet vindicare. Quod dinoscitur ordinatum,
Abbreviated transcription (Latin):
plicio pumiendum Iubentur &iam criales
ut prediaurbana uelrustica sine decrecii¬
terporione nonuindant nisi potestatibus re¬
furatur quia uindendiarta necessitas inminea
curialimancipia autem dis crabendis inedecrea
habebit liberam potestatem Duminodo quin¬
que priorescuriae tertis in eauinditionesuls¬
bant namet hoccurialibus uoluit c̃e consultũ no
aiu huqui reuocantur ad curiamautilli quiingra
culpatenentur obnoxiitã facile tormenta sus tne¬
ant nisiad potertatem dignis imam subfideius sone
uinculo dirigantur ut ipsedecorum factis possit
ferraes ententiã nec ut ordo curiae pro unius cul¬
pam multam excipiat nis itantum hisqui ꝓbatur ob¬
noxius nam nec in his rebus unde iudicia aliqua pspo¬
tolum conseruntur criam precepit sentire dispen¬
dia reliquauero pars legis inter pret non ẽquia
hoc que tontinet usucarent etcerte ad intelle ger¬
dum non habentur obscura. Decpi copALN

Expanded text:
plicio puniendum. Iubentur etiam curiales, plicio puniendum. Iubentur etiam curiales, ut praedia urbana vel rustica sine decreti interpositione non vendant, nisi potestatibus referatur, quia vendendi arta necessitas inminet curiali. Mancipia autem distrahendi sine decreto habebit liberam potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione subscribant. Nam et hoc curialibus voluit esse consultum, ne aut hi, qui revocantur ad curiam, aut illi, qui in gravi culpa tenentur obnoxii, tam facile tormenta sustineant, nisi ad potestatem dignissimam sub fideiussionis vinculo dirigantur, ut ipse de eorum factis possit ferre sententiam nec ut ordo curiae pro unius culpa multam excipiat, nisi tantum is qui probatur obnoxius. Nam nec in his rebus, unde iudici aliqua per sportulam conferuntur, curiam praecepit sentire dispendia. Reliqua vero pars legis interpretata non est, quia haec, quae continet, usu carent et certe ad intellegendum non habentur obscura. N
Abbreviated transcription (Latin):
sumant qdasi masculini sexus filios. ud propin¬
quos hebuerint quibus tantum personis curiae
peces sutas ut obseruari poss& in ponatur illis
statim mediacatem de facultabis suis ditre non
differant medictatem sibiadusum fructum re¬
teneat quodsiaut filios aut propinquos uirilesdũ¬
taxat s exus non habuerit sed filias habebit quas
Ix anecessi tate publica facit alienas tunc ei sex.
uncias bonorum suorum tradat. Sit amenct¬
riales̃ maritosacceperint perquos anecessi¬
tas publicapossit inpleri. Et ex quibus naticu¬
rialis merito appellantur. Quodsicurialibus
onsuoriit copulate cumales pruedicti matro¬
moni or adciuitates suac or dinem pertinebit¬
seds̃ iquiuero detus quos superius diximias sine ex¬
cusatione honor q debere ad ruum ordinem uel
urignaehi rouocari Adadesil septa confu¬
gerit ar ehidia conus tentatus ut cum debtat
uliquicenmodt intti dessione uindiderit quicũ
miq uebuit reuocart noueric secapitalisup¬

Expanded text:
sumat. Qui si masculini sexus filios vel propinsumat. Qui si masculini sexus filios vel propinquos habuerit, quibus tantum personis curiae necessitas ut observari possit inponitur, illis statim medietatem de facultatibus suis dare non differat, medietatem sibi ad usumfructum retineat. Quod si aut filios aut propinquos virilis dumtaxat sexus non habuerit, sed filias habebit, quas lex a necessitate publica facit alienas, tunc eis sex uncias bonorum suorum tradat, si tamen curiales maritos acceperint, per quos et necessitas publica possit inpleri et ex quibus nati curiales merito appellentur. Quod si curialibus non fuerint copulatae, curialis praedicti patrimonium ad civitatis suae ordinem pertinebit. Si quis vero de his, quos superius diximus sine excusatione honoris debere ad suum ordinem vel originem revocari, ad ecclesiae saepta confugerit, archidiaconus teneatur, ut eum debeat aliqua commodi intercessione vendiderit, qui eum magis debuit revocare, noverit se capitali sup
Abbreviated transcription (Latin):
rit noueri ipsum predum in quo uiientus fuer
curialis sidoriinus predium pditurum Filic
nocuridis siecut seruo aut actori aut procuran¬
siseconumxerit ut dominus agri l&nctame
permueriti ecron post a inis paciem curiae
rit restituta Illca quedem contdnlio pcorentib: cam¬
libus inbereditatem successurtor ed dectur qu
perteisi securialem uinexerit ordo poterit rep¬
nuri Illauero cuius contubernio curiclis filica fus
maculata Si colonus ẽ colligio deputoair Si
seruus fuerit in tormenta deficiat filiacueros
alis. sicut ciuitatis succe cumalem acciperen¬
erit maritum & sũcam deserens. ad cliã seca¬
lerit ciuitatem que crtam portionis ordinea
suue quẽ dispexit de faculta tibus sulo gactur insi¬
ri ed alia ciuitatem sine dubio inquac setreinss¬
tulerit curicdis filius si curialem mecritũ accis
porectum nolentes esse. quod nati sunti
clerici es senoluerit uoluerit¬
um que opeitium ante diaconatun suerit comnstentia

Expanded text:
rit, noverit ipsum praedium , in quo inventus fuerit curialis, se dominus praedii perditurum. Filia vero curialis, si aut servo aut actori aut procuratori se coniunxerit aut dominus agri iunctam esse permiserit et non post anni spatium curiae fuerit restituta, illa quidem continuo parentibus curialibus in hereditatem successura reddatur, quia per eam, si se curiali iunxerit, ordo poterit reparari. Ille vero, cuius contubernio curialis filia fuerit maculata, si colonus est, collegio deputetur, si vero servus fuerit, inter tormenta deficiat. Filia vero curialis, si civitatis suae curialem accipere noluerit maritum et suam deserens ad aliam se contulerit civitatem, quartam portionis ordini curiae suae, quem despexit, de facultatibus suis cogatur inferre, ad illam civitatem sine dubio, in quam se transtulit curialis filia, si curialem maritum accepercorporatus, nolentes esse quod nati sunt, clerici esse voluerint etumque officio ante diaconatum fuerint constituti, ad
Abbreviated transcription (Latin):
I. exhaeo maioriani decurialibus. quacecustodien¬
da sunt euidenti obseruatione constituit ut infra
triginta tantum modo aennos sicut lex deomnib:
dudum lacta testatur adordinem suum quem de¬
seruirent curiales debeaant reuocari Nam decolli¬
agictis illa specialiter custo dire confirmat
qucelex in theo dosicni codices corpore. scrip¬
te declarat. Itaque prececipit. ut si curia¬
lem cuis cumque possessiones at tor do
nesciente. susciperit & non trans acto

Expanded text:
IO Lex haec Maioriani de curialibus quae custodienda sint evidenti observatione constituit, ut infra triginta tantummodo annos, sicut lex de omnibus dudum lata testatur, ad ordinem suum, quem deseruerint, curiales debeant revocari. Nam de collegiatis illa specialiter custodiri confirmat, quae lex in Theodosiani codicis corpore scripta declarat. Itaque praecipit, ut, si curialem cuiuscumque possessionis actor domino nesciente susceperit et non transacto
Abbreviated transcription (Latin):
iquicumque remque einata ẽ aut quã non emit
uindat ad solittionem aurariam minime teneatur
Siuero emendi uendendiqstudio probabiur hoc
illucque discurrere : &ãsimilitans ẽ ab solutio¬
nemteneatur ccurariam

Expanded text:
quicumque rem, quae ei nata est, aut quam non emit, vendat, ad solutionem aurariam minime teneatur. Si vero emendi vendendique studio probabitur huc illucque discurrere, etiamsi militans est, ad solutionem teneatur aurariam
Abbreviated transcription (Latin):
DeSATIS DANDO
tisens¬
ux hereditcs p&itur. scctis dectio iure deside¬
sactur. & si scctis dectio non d&ꝰ in p&itorem
hereditas transferatur: Sip&itor scctis dare
cccusa potior est possessor Siquicumq: heredita¬

Expanded text:
De satisdando tiens hereditas petitur, satisdatio iure desideratur et, si satis non detur, in petitorem hereditas transfertur: si petitor satisdare ncausa potior est possessor. Vsufructuari
Abbreviated transcription (Latin):
repa st ionem etut criminis obiectione pulsauerit in
prouintiaẽ in qua consistqt illae qui pulscitur suas
exherat actiones Nec aestimec aduersecrium suũ
alibictut longius adiudicium ꝑtrahendum. Illae
uero quipulscitus fuerit. siui dicem sus pectũ habuerit:
licecit appellare Simili euc & militantes ordine
tenectur: Vt & ipsica puo canpesentes uidices quas con¬
p&ere sibicredunt exhercitactiones. Qui a omnibus
legibus constitutum est ut auctor reiforum sequatir

Expanded text:
repetitione aut criminis obiectione pulsaverit, in provincia, in qua consistit ille qui pulsatur, suas exerat actiones nec aestimet adversarium suum alibi aut longius ad iudicium pertrahendum: illi vero qui pulsatus fuerit, si iudicem suspectum habuerit, liceat appellare. Simili etiam et militantes ordine teneantur, ut et ipsi apud conpetentes iudices, quas conpetere sibi credunt, exerant actiones, quia omnibus legibus constitutum est, ut actor rei forum sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
er ommnes prouintias tales prostudio
disciplincce iudices ordinentur uttum omnisolli¬
utudine in reos & latrones remotis potentũ
pctrocinus districtionem debitam exercere
uondifferccnt neper neglegentiam sucmaut¬
per uenclitatem crimina quae debent pun¬
xire proficiant

Expanded text:
er omnes provincias tales pro studio disciplinae iudices ordinentur, ut cum omni sollicitudine in reos et latrones remotis potentum patrociniis districtionem debitam exercere non differant, ne per neglegentiam suam aut venalitatem crimina, quae debent puniri, proficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Iudex ꝓuintiae atius lib& uel quicum que in ađminis¬
tratione constitutus sihab eant adiqui adultos secum
filios in predicto honore positi aut propinquos uel qui
ipsis̃ in consostio adminis trationis uidentur adiuncti
si perpotestatẽ aut comminando pacrentib: caut terren¬
uis lib& domum aliqua dederint si contrahaoncuo¬
luntatem aut parentes uelipsepuelle resultar euolue¬
ript habeant liber cm faculta tem rennuere. Quod¬
si itasus cepisse uidentur nec poenam sibi nouerint
quadrupli exigendam. Sed &icm eq: subterrore
iuspe sunt accepisse in lucrum suũ siuolueri ntr&i¬
nebunt. Nec constringiporsunt nin foste exsuo
arbitrioreddere uoluerint. Namsi post cadmini¬
tractionem aut ꝓcrentum aut puellarum circas
quisponsadic dederint uoluntas nubenbi permans¬
rit sequactur electa conunotioDex

Expanded text:
Iudex provinciae cuiuslibet vel quicumque in administratione constitutus si habeant aliqui adultos secum filios in praedicto honore positi aut propinquos vel qui ipsis in consortio administrationis videntur adiuncti, si per potestatem aut comminando parentibus aut terrenuiuslibet domum aliqua dederint, si contra hanc voluntatem aut parentes vel ipsae puellae resultare voluerint, habeant liberam facultatem rennuere, quod ita suscepisse videntur. Nec poenam sibi noverint quadrupli exigendam, sed etiam ea, quae sub terrore visae sunt accepisse, in lucrum suum, si voluerint, retinebunt, nec constringi possunt, nisi forte ex suo arbitrio reddere voluerint. Nam si post administrationem aut parentum aut puellarum circa eos, qui sponsalia dederint, voluntas nubendi permanserit, sequatur electa coniunctio.
Abbreviated transcription (Latin):
ra licentiam cuimulieri sidepriore marito filii non
superstint. tuncquae cumque subhac occasionep¬
cepit sibi uelud propricm uindic& facultatem &
inquemcum que uoluerit . iure trans mittat In hac
etiam lege similem et pactres mor tuis uxoribus.
conditionem si ad alias nupticices uenerint uolu¬
it obseruare : ut sidepriore uxore filii cuut filiae
fuerint ex quibus a liquimoriantur. & in suampor¬
tionem locum patrifaciaNt: Post illius obitum
fintribus & sororibus uel qui super erunt deipso
conugio portiorelicta proficiat nec poterit per
patricom potes tatem ad cclias transire personas

Expanded text:
ra licentiam. Cui mulieri si de priore marito filii non ra licentiam. Cui mulieri si de priore marito filii non supersint, tunc quaecumque sub hac occasione percepit, sibi velut propriam vindicet facultatem et in quemcumque voluerit, iure transmittat. In hac etiam lege similem et patres mortuis uxoribus condicionem, si ad alias nubtias venerint, voluit observare, ut, si de priore uxore filii aut filiae fuerint, ex quibus aliqui moriantur et in suam portionem locum patri faciant, post illius obitum fratribus sororibusve, qui supererunt de ipso coniugio, portio relicta proficiat, nec poterit per patriam potestatem ad alias transire personas
Abbreviated transcription (Latin):
prioris inceritis a filiis suis ipsius quicqua malio¬
nare non liceat. quod si praesumpserint. depro¬
prus faculta tibus nouerint. conpensandum hoc
specia libus huic legi credidit inferendum ui
mulier essecum ad clicis nuptiter uenenins
defiliis quos exmatrimonio priori sus ceperit
icosculust oricctur. Eoca suut ma trem & so¬
poreaut ceste sororem supruuratredinurae
& fratrem nendimit tact quimeo trem possit ex¬
cludere tunc benefitio legis matercum filicabus
uel filia e quadisorte succedant. Siuero filit mo¬
riatur & matrem & sorores tantum dimit tat¬
dimidiam defunctae filicae hereditatem mater
adquirat. & media sororibus seuu na seu plures
sint proficiaat. Satamen . nrtione ut dumaduixerit
mater ad quisitam ex ac filuiccut filice medi&ate
expriore matrimonio filiis postobitum derelin¬
quact. Ad cclias personces Intrans ferendum
nec pertestamentũ Nec perdonationem habitu¬

Expanded text:
prioris mariti a filiis ipsius quidquam alieprioris mariti a filiis ipsius quidquam alienare non liceat. Quod si praesumpserit, de propriis facultatibus noverit conpensandum. Hoc specialius huic legi credidit inserendum, ut mulieri, cum ad alias nubtias venerit, si de filiis, quos ex matrimonio priore susceperat, masculus moriatur, eo casu, ut matrem aut certe sororem superstitem dimittat et fratrem non dimittat, qui matrem possit excludere, tunc beneficio legis mater cum filiabus vel filia aequali sorte succedat. Si vero filia moriatur et matrem et sorores tantum dimittat, mediam defunctae filiae hereditatem mater adquirasint, proficiat: ea tamen ratione, ut, dum advixerit mater, adquisitam ex hac filii aut filiae medietatem ex priore matrimonio, filiis post obitum derelinquat, ad alias personas in transferendo nec per testamentum nec per donationem habitu
Abbreviated transcription (Latin):
numalteri u q̃ro napserit scicet semsacmiae subiacera
& nottaebilem usque adeoreddi. ut quecum que spon¬
salitia lcergiate percepit uelsipertes tacmentum
ipsi aliquiđ prior icoritus denauit. cc̃mittat &a
tum illius filus cedat. Si filii nonasuerint illius pro¬
futur. personis qui priori marito gradu prexi¬
miori iunguntur & hoc sibi per successionem po¬
TMulieres quae amissis macritis ad alias por¬
tac nuptias legitimo tempore id est expleto an¬
nouenerint Si ex priore iarito filios habuerim
quicquid per s ponsalitiam lar gitatem. uel nup¬
ticcrum tempore consecute sunt totum filiis con¬
seruabunt Nec in cclias uel extranecs per sonas
nouerint trans ferendum Qucquid uero pri¬
or maritus pertestamentum seu perfidei con¬
misso scu legtetititulo uel mortis causacuxori
donauerit De his rebus quaes taclimulier do¬
natione perciperit: seu omnibus filiis seuin
unum promerito seruitii si conferre uoluero
hcobebit libertm facultatem Itac ut ei debonis

Expanded text:
num alteri viro nubserit, sciat se infamiae subiacere et notabilem usque adeo reddi, ut quaecumque sponsalicia largitate percepit, vel si per testamentum ipsi aliquid prior maritus donavit, amittat, et totum illius filiis cedat: si filii non fuerint, illis profutura personis, qui priori marito gradu proximiore iunguntur et hoc sibi per successionem poMulieres, quae amissis maritis ad alias postea nubtias legitimo tempore, id est expleto anno, venerint, si ex priore marito filios habuerint, quidquid per sponsaliciam largitatem vel nubtiarum tempore consecutae sunt, totum filiis conservabunt, nec in alias vel extraneas personas noverint transferendum. Quidquid vero prior maritus per testamentum seu fideicommissum seu legati titulo vel mortis causa uxori donaverit, de his rebus, quas tali mulier donatione percepit, seu omnibus filiis seu in unum pro merito servitii si conferre voluerit, habebit liberam facultatem, ita ut ei de bonis
Abbreviated transcription (Latin):
Nutusemere &uindere potest. furio sus aũt ne¬
eruus. bona fide conparatus. siecueteri uitio fu
um probatioprioris fugaede fcerit seruires¬
ponsione credendum c̃ in seenim interrogari non p
dominũ autin domino uid&ur. Iẽt int non indige

Expanded text:
utus emere et uendere potest: furiosus auteruus bona fide comparatus si ex ueteri uitio fugum probatio prioris fugae defecerit, serui responsioni credendum est: in se enim interrogari, non pro domino aut in dominum uidetur. In eo contractu,
Abbreviated transcription (Latin):
est aomentum faccrepos sur masculiporst imple¬
rcoum qu artum decimum annum feniapo st duode¬
imum spadones eotempore testt̃ mentum factn pos¬
it quo plerique pubescunt idẽ annorum decim &¬
e decastrinse peculio : tain de communi quamde
pprio iure testam eitum facere potest. Castrin
ten impeculio ẽ quod in castris adquiritur uł quod
Caecus testamentum facere potest quia scirepo¬
test adhibitus testes audire sibi testimonium perhi
missis furoris testamentum facere potest̃ sta intñ indig&¬

Expanded text:
estamentum facere possunt masculi post impletum quartum decimum annum, feminae post duodecimum. Spadones eo tempore testamentum facere possunt, quo plerique pubescunt, id est annorum decem uit, de castrensi peculio tam communi quam proprio iure testamentum facere potest. Castrense enim peculium est quod in castris adquiritur uel quod Caecus testamentum facere potest, quia accire potest adhibitos testes et audire sibi testimonium perhibmissi furoris testamentum facere potest. Et mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
eronia nosenatus consultuicantur ut orcisc
inore dĩam destimilia uiriquesti& habeatur
ui que ucea ciiuris futoulia obseruatur siuir dicatim
erui qui sub eodem tectum fuerunt ubi dominus p¬
betur occisus & torquentur et puniuntur &sitesta¬
mentu moccisi manumissi dicantur sed & hitortu¬
tur qui cum occiso initinere fuerunt Istaan tp̃non indo¬
eruide proximo. sicum possint ferre auditis clamoi¬
ribus auxilium domino non tulerint puniantur ta¬
erui qui initinere circum datum alct ronibus dm
ꝑfugtm deseruierint d prehenscis & tor querio
sum mosupplitio ad fiscipla cuit sta inẽpr&a notinds¬

Expanded text:
eroniano senatus consulto cauetur, ut occisa uxore etiam de familia uiri quaestio habeatur, idemque ius in uxoris familia obseruatur, si uir dicatur erui, qui sub eodem tecto fuerunt, ubi dominus perhibetur occisus, et torquentur et puniuntur, etsi testamento occisi manumissi sint. Sed et hi torquentur, qui cum occiso in itinere fuerunt. Serui de proximo si, cum possent ferre, auditis clamoribus auxilium domino non tulerunt, puniuntur. Seruos, qui in itinere circumdatum a latronibus dominum per fugam deseruerunt, apprehensos et torqueri et summo supplicio adfici placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
criptus heres ut sttim inpossessione mitta
ł In eo testamento heres scriptus quod neq: ut
oportuit oblactum nec publice recitatum ẽ he¬
res scriptus. in possessionem . mitti fruestradesi¬
EΝ Inpossessionem etcrum rerum quas mortis
tempore testator non pos sidee heres scrip¬
tus prius quam iurae ordinario experiati.

Expanded text:
criptus heres ut statim in possessionem mittmpetrare non poterit. In eo testamento heres scriptus, quod neque ut oportuit oblatum nec publice recitatum est, in possessionem mitti frustra desipossessionem earum rerum, quas mortis tempore testator non possedit, heres scriptus, priusquam iure ordinario experiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
no eufertur hereditas Sitamen nihil contral¬
i uestdsum siueruptum siue irritum dicatur e
tes lu mentum scelua eorum disceptatione sis¬
tus heres iurae in possessionem mitti desidera¬
Sunter heredem institutum& substitutum an¬
uersia sit magis plac& eum in possessionem sc
hereditarium mittiqui primolo scriptus est

Expanded text:
 aufertur hereditas, si nihil testameiue falsum siue ruptum siue irritum dicatur esse testamentum, salua eorum disceptatione scriptus heres iure in possessionem mitti desideranter heredem institutum et substitutum controuersia sit, magis placet eum in possessionem rerum hereditariarum mitti, qui primo loco scriptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
T. Mox ad tutelam quis accesserit adhibitis
continuo primatibus ciuitatis uel defensorem
cumoffitio suo suscepta pupillibona facto rerũ
conscribat inuentario. Et siquid erit in pecu¬
nia uel argento uel in quae non possunt ue¬
tus tate perire precedictorum a nolis obsignata
reponat. & nulla occasione minuatur. Neq id pu¬
pillo duminannisminoribus fuerint prolitibus an
aliis causis nouerint conmittendum. sedusq: adq
fectam a&atem omni integritate seruentur. In rel¬
quis rebus proficiente diligentia Nam siminores e
facultates sunt ut non subpatrimonium illis. sed
tantum modo substantia inrebus mobilibus inuen
ciant tutores sibi eẽ permissum ut uindere praesu¬
mant mobilia & agros conparare ut minoribus
ineccparte prospiciant. siuero non est eius mod
substantia. unde prcedium conpar&ur. hani
iubentur habere diligentiam ut pecunia colla
& compendus usuncrum. aut quibus lib& aliis e
commodum pupillis adquirant. Aut sifori

Expanded text:
. Mox ad tutelam quis accesserit, adhibitis continuo primatibus civitatis vel defensore cum officio suo, suscepta pupilli bona facto rerum conscribat inventario: et si quid erit in pecunia vel argento vel quae non possunt vetustate perire, praedictorum anulis obsignata reponat et nulla occasione minuatur, neque id pupillo, dum in annis minoribus fuerit, pro litibus aut aliis causis noverint committendum, sed usque ad perfectam aetatem omni integritate serventur: in reliquis rebus proficiente diligentia. Nam si minores eius facultates sunt, ut non sit patrimonium illis, et tantummodo substantia in rebus mobilibus invenitur, sciant tutores sibi esse permissum, ut vendere praesumant mobilia et agros conparare, ut minoribus in ea parte prospiciant; si vero non est eiusmodi substantia, unde praedium conparetur, hanc iubentur habere diligentiam, ut pecunia colligatur et conpendiis usurarum aut quibuslibet aliis rebus commodum pupillis adquirant, aut, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
xili umdictum quar extra solum Nam exuldicitur
qui extiasolum est. Vn de posc liminio redeuintibus
hoc est de exilio reducendis qui s int eiecti in iuiriaidest
extraclimen patriȩ Diuiditur autem exilium in re¬
legatis et deportatis. Relegatus est quem bona
sequuntur deportatus quem nonsequuntur
proscriptio exilii proculdcmnactio quaqi porro
scriptio item proscriptus quia palam scriptus
m& cllum e tubi exulis de potantur aderuendã
uencm mar moriq secanda incrurtis Serui¬
tus ciserucndouocata apudanti quos enim qui
inbello amorte seruabantur Seruiuocabcn¬
tur haecsola malorum omnium postrema
quace liberis omnisupplitio grauior est. Nam
ubilibestas periit unac ibi perierunt &omnia

Expanded text:
Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta fustes metalla atq exilia aduenit. Et
ipse prior regibus exilium mer uit. Tedeo est si¬
militu do uindictae ut taditer quis pateatur ut
fecit. hocenim & natura etlege est inscitutum ut le¬
dentem similis uindicta sequatur. Vnde etillud
autem non solum adipiuriam referendcnsed
&icomprobenefitioreddendo ponitur Est enim com¬
munis sermo etiuiune ebeneficientiaeIgnomi¬
nium eo quod desinat habere hones tatis nominis
qui incliquod crimen de prehenditur Dictum eso
cctemignominium quasi sine nomine. Sicut ig na¬
rus sine scientia Sicut ignobilissine nobilitate. Hoc
quoq: et in sacmium quasi sinebon astmco. Fama
autem dicta qua fundo id est loquendo perua ca¬
tur per traduces linguacrum et curium Serpens¬
est cutem nomen et bonarum rerum et malarũ¬
N comstoma felicitatis interdum est ut illud in lustris
menda x est Aditiens multa uel demutans deue¬
ritate quae tam diuuiuit quam diu non probas
a dubi probaueris eẽcessat et ex inderes nominats
non fama

Expanded text:
tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut 'laedentem similis vindicta sequatur.' Unde et illud autem non solum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et iniuriae et beneficentiae. Ignominium, eo quod desinat habere honestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum est autem ignominium quasi sine nomine, sicut ignarus sine scienquoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et Est autem nomen et bonarum rerum et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud, 'inlustrismendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama.
Abbreviated transcription (Latin):
um proobiecto crimine ediquis ccudiendus est qui¬
que nobilis simiuiri iudices dereliquis sibi similibis
missis sortibus elegcnitur nestudio iudeantur
clecti et decapitadi re. Aut innocentia alterius
IIuidecctur facile iudicari.
NE INSUAGAUST

Expanded text:
um pro obiecto crimine aliquis audiendus est, quinque nobilissimi viri iudices de reliquis sibi similibus missis sortibus eligantur, ne studio videantur electi et de capitali re aut innocentia alterius videatur facile iudicari. NE IN SVA CAVSA
Abbreviated transcription (Latin):
Sitiebuldrii aut bii quibus exactionis. libritra¬
duntur potentiores uoluerint releuare & qđ
releuauer mun foribu saddiderint his qui graua¬
tum se probauerit non c̃plius dissoluat quamse¬
cundum censumostender& sus cepisse

Expanded text:
Si tabularii aut hi, quibus exactionis libri traduntur, potentiores voluerint relevare et, quod relevaverint, inferioribus addiderint, is qui gravatum se probaverit, non amplius dissolvat, quam secundum censum se ostenderit suscepisse
Abbreviated transcription (Latin):
Quic quidinuo patrefilius aduocactus decausarũ
susceptione adquesierit sibinouerit uindicandũ
sicut castrinse peculium quod in armis constituti
filii ꝓbantur adquirere uelilli qui ꝑiudiciariã uius
parentibus meruerunt potestatẽ :
errorem dixerit prȩ iudicare. eia quo ad hibituse
nullatenus deb& si continuo de ipso errore fueri
reclamatum

Expanded text:
Quidquid vivo patre filius advocatus de causarum susceptione adquisierit, sibi noverit vindicandum, sicut castrense peculium, quod in armis constituti filii probantur adquirere vel illi, qui iudiciariam vivis parentibus meruerint potestatem. Derrorem dixerit, praejudicare ei, a quo adhibitus est, nullatenus debet: si continuo de ipso errore fuerit reclamatum
Abbreviated transcription (Latin):
a lumnio sus ẽ quisciens prudens que perfraud
lumniae obiectione conuictus non expectata ords
sententiae prout cau set fuerit subplitio subditis

Expanded text:
alumniator est, qui sciens prudensque per fraudem lumniae objectione convictus, non exspectata ordinis sententia, prout causa fuerit, supplicio subdat
Abbreviated transcription (Latin):
eteputico cons Incorretione curialium certt̃patien¬
ticciudicis debeant recenere ut in corpore uel in sangui¬
ne turialiũ non facile aude cnt deseruire. Ncomꝰ
qui contrahoc fecerit ips e qui dẽ iud ex quinque libras
auri & prueder officium eius detĩ curilibras fis¬
co inferre cogatur.

Expanded text:
etatio. In correctione curialium certam patientiam iudices debent retinere, ut in corpore vel in sanguine curialium non facile audeant desaevire. Nam si qui contra hoc fecerit, ipse quidem iudex quinque libras auri et officium eius decem auri libras fisco inferre cogantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nis i omnibuscuriae offtiis percadinemactis aut cu¬
ratores aui defensores offitium debere suscipere:
nis iomnibus ut dictum ẽ an temuneribus fatis fe¬
cerit. quae patriae ordinique & debentur. Nã
si pruefatus contra hanc preceptionem quo lib&
suffracgio aut sub quocumque obtentubonoris
semunẽre uoluerit &obtentis careat et ubi rerũ
dominifuerint dirigantur

Expanded text:
nisi omnibus curiae officiis per ordinem actis, aut curatoris aut defensoris officium debere suscipere, nisi omnibus, ut dictum est, ante muneribus satisfecerit, quae patriae ordine debentur. Nam si praefatus contra hanc praeceptionem quolibet suffragio aut sub quocumque obtentu honoris se munire voluerit, et obtentis careat et, ubi rerum domini fuerint, dirigatur
Abbreviated transcription (Latin):
dederit perfectio flagitio. capite punitun
fecta in insulam deportatur. corruptio
sclterium quod uulgo canticum dicitur
nius infcmnia conpositum. & publicae cantatutau
qui hoccantauerint quac in eos qui conpusuerin b
ordinem uindicatur edagrius si ꝑsonae dign
abac iniuria defendenda sit ⁊ st intnindig̃¬
neos auctores quistmosos libellos in contumdius
celterius proposuerint extracordinem uis ad
legictionem. in sulcae uindicatur . ⁊st intniis¬
onuitium iudicia. ab appellatoribus ficrinois
SNT Male dictum item que conuitium publica faq
ad iniuriae uindictam reuocatur quo facto an¬
his quimaledictum aut conuitium ingesserit
in iuriccrum conuictus. stmosus efficitur sed
cuius ope consilio uefactũ eẽdicitur Nt inñ indi
Serius qui m iuria autcortum eliam ssceicre siqus¬
dem auocem inm& allum dam Natur siuero leuẽ
flagellis caeus fub poena uinculorum tempo¬
DEEPECIUSENTENTI ARUCD

Expanded text:
suadeat, dederit, perfecto flagitio capite punitur, suadeat, dederit, perfecto flagitio capite punitur, imperfecto in insulam deportatur: corrupti comites salterium, quod uulgo canticum dicitur, in alterius infamiam compositum et publice cantatum tam in eos qui hoc cantauerint quam in eos qui composuerint, extra ordinem uindicatur: eo acrius, si personae dignitas ab hac iniuria defendenda sit. In eos auctores, qui famosos libellos in contumeliam alterius proposuerint, extra ordinem usque ad relegationem insulae uindicatur. Conuicium iudici ab appellatoribus fieri non . Maledictum itemque conuicium publice factum ad iniuriae uindictam reuocatur. Quo facto cois, qui maledictum aut conuicium ingesserit, iniuriarum conuictus famosus efficitur, sed et is, cuius ope consilioue factum esse dicitur. ConuiciSeruus, qui iniuriam aut contumeliam fecerit, si quidem atrocem, in metallum damnatur, si uero leuem, flagellis caesus sub poena uinculorum tempoeffectu sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
rioni uel alias expectate. auctor itates aiero. et siple¬
beius uel humili loco nactus senctori. uel aequiti roma¬
nodecuriom uel magis tratui uel edili. ueliudici. quilibe
borumuelsi his omnibus plebeius ⁊stanł ñ in dq̃¬
uipercalumniam in iuiriae actionem instituit ex¬
trec ordinem punitur. omnes enim calumnicctores
exilii uel in sulcie relegatione ccut ordinis amissio¬
Iniuriccrum nonnisi praesentes accusarepossunt
crimenenim quod uindictae aut calum nce iudici¬
um. expectat peradios intendinom potest ⁊stintninos̃¬
it iniuria contrabonos mores ueluti. siquis
fimo corruptus cliquem. perfunderit. caeno
luto oblimerit¬
aquasspurgecuerit fistulam lacus quida
alitidiniuricm publicam contaminar& inq
ui puero praestato stuprum aliudue flagitu
ab ducto ab eo uel corrupto comite persia sin
mulierem puellam uel inter pellauerit
ue puditiciae corrum pende gractia fecen
donum praebuerit pruetium. uequodit ꝑs

Expanded text:
rioniue uel alias spectatae auctoritatis uiro: et si plerioniue uel alias spectatae auctoritatis uiro: et si plebeius uel humili loco natus senatori uel equiti Romano, decurioni uel magistratui uel aedili uel iudici, quilibet horum, uel si his omnibus plebeius. Qui per calumniam iniuriae actionem instituit, extra ordinem punitur: omnes enim calumniatores exilii uel insulae relegatione aut ordinis amissioIniuriarum non nisi praesentes accusare possunt: crimen enim, quod uindictae aut calumniae iudicium expectat, per alios intendi non potest. Fit iniuria contra bonos mores, ueluti si quis fimo corrupto aliquem perfuderit, caeno, luto oblinieritaquas spurcauerit, fistulas lacus quidue aliud in iniuriam publicam contaminauerit: in quos ui puero praetextato stuprum aliudue flagitium abducto ab eo uel corrupto comite persuaserit, mulierem puellamue interpellauerit, quidue pudicitiae corrumpendae gratia fecerit, donum praebuerit pretiumue, quo id per
Abbreviated transcription (Latin):
aut more ciut mixto iurcẽ introducta est legedius¬
decim tabularum destc mosis carminibus. membrs
ruptis &ossib: fractis sst intꝰnõ ino ẽ mnoribus quotie
factum proquaditecte sui arbitrio iudicis aestima
congruentes poenae supplitio uindicatur :st in inond¬
Mixto uirece actio inuirierum exlege cornilia constits
quotiens quis pulsatur uelcuius domus introiturauis
quiuulgo derectarii appellatur inquos extre
ordinem cnimaduertitur. Itecut prius ingruentes con¬
silium promodo cummente fracdis poenaum dic&ur.
exiliictut metalli ccut operis publici ⁊stͥnł ñ in dq̃¬
Iniuricerum ciuiliter. damnatus eius quae aestima¬
tionem inferre iussus ftmosus efficitur¬
na subirte copellitur. quac̃ uis ciuiliter uidecctur.
caddictus tamen instomis efficitur a trox iniuria aesti
matur ccut loco aut tempore aut persona. Lioco quo¬
tiens inpublicum inrogatur tempore quotiens inter¬
diu personcquotiens senctori uel aequiti romano decu.¬

Expanded text:
aut more aut mixto iure introducta est. Lege duodecim tabularum de famosis carminibus, membris ruptis et ossibus fractis. Moribus, quotiens factum pro qualitate sui arbitrio iudicis aestimatur, congruentis poenae supplicio uindicatur. Mixto iure actio iniuriarum ex lege Cornelia constituitur, quotiens quis pulsatur, uel cuius domus introitur ab his, qui uulgo directarii apellantur. In quos extra ordinem animaduertitur, ita ut prius ingruentis consilium pro modo commentae fraudis poena uindicetur exilii aut metalli aut operis publici. Iniuriarum ciuiliter damnatus eiusque aestimationem inferre iussus famosus efficiturna subire conpellitur, quamvis civiliter videatur addictus, tamen infamis efmatur aut loco aut tempore aut persona: loco, quotiens in publico inrogatur: tempore, quotiens interdiu: persona, quotiens senatori uel equiti Romano decu
Abbreviated transcription (Latin):
ro a gnacti nonꝰ conpraeduntur. et ideo patruus &
cegnactus est &cognatus auunculus autem cogna¬
tus tacntum modo¬
dunt cognati autem quiper femineum et ideo pa¬
trui uel patruorum. filii ecgnati sunt & cognati
auunculi uero & cuunculorum filii cognati sunt
non cegnati Sisnt fratres defuncti etfratres filii
uel ne patis fitetre non exsistente filius fratris nepo¬

Expanded text:
ro agnati non comprehenduntur. Et ideo patruus et ro agnati non comprehenduntur. Et ideo patruus et agnatus est et cognatus, auunculus autem cognatus tantummododunt; cognati autem, qui per femineum. Et ideo patrui vel patruorum filii et agnai sunt et cognati; avunculi vero et avunculorum filii cognati sunt, ur. Si sint fratres defuncti et fratris filii uel nepotes fratre non exsistente, filius fratris nepo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui testa mentum stdsum scripserit recita ue
subiecerit signa uerit sub praes serit . a moi¬
rit resigna uerit deleuerit poena legis cornis
de falsisꝰ tenebitur id est in insulam deportat¬
ontantum is qui testamentum. subiecit subpna¬
sit deleuit poena legis corniliae coherceatur st¬
& is qui sciens dolomelo id fieriiussit faciendin¬
sesta mentum sub praemit quisciens prudens
tcbulas testamenti infrccudem here dum uel
tariorum fideiuel commissorum aut libertacus
ub precemere tabulas uidetur quicum habaa
et proferre possit easproferre non curat¬
odicelli quoque silateant nec proferantus
dicto perp&uo cauetur ut si tabu lae test&
non appareacnt. de eccrum. exbibitione inter¬
dicto reddito. intra annumagipossit. quo dex¬
hibendum compellitur quis sub premit tabularum
ccutem Appellatione castae quoque et menbrane
Nter agnatos & cognactos hoc inter est quod inag¬
natis &im cognati continentur. inter co gnatosue¬

Expanded text:
Qui testamentum falsum scripserit recitauerit Qui testamentum falsum scripserit recitauerit subiecerit signauerit suppresserit amouerit resignauerit deleuerit, poena legis Corneliae de falsis tenebitur, id est in insulam deportantum is, qui testamentum subiecit suppressit deleuit, poena legis Corneliae coercetur, sed et is qui sciens dolo malo id fieri iussit faciendestamentum supprimit, qui sciens prudensque tabulas testamenti in fraudem heredum uel legatariorum fideiuecommissariorum aut libertatium upprimere tabulas uidetur, qui cum habeat et proferre possit, eas proferre non curacilli quoque si lateant nec proferantur, cto perpetuo cauetur, ut, si tabulae testamenti non appareant, de earum exhibitione interdicto reddito intra annum agi possit, quo ad exhibendum compellitur qui supprimit. Tabularum autem appellatione chartae quoque et membranae Inter agnatos et cognatos hoc interest, quod in agnatis etiam cognati continentur, inter cognatos ue
Abbreviated transcription (Latin):
acbulcce tamenti aperiuntur. hoc modo ut testes
uel maxima parseorum adhibeantur qui signaue¬
rit tes tamentum itacut agnitis signis rupto lino.
aperiatur & recitetur atque ita dis cribendi exempli
fiat potestas acde inde signopublico obsignatum.
inaarciuum redigictur ut si quando exemplum eius
Testamenta inmunicipiis colonia oppidis
praefecture uico castello conciliabulo facta insoro
uelbasilica presentibus testibus uel honestis uiris
inter ortam secundam & decimam diei recitari qu&
debebunt & exemplo qua esublato abeiusdem
rursus magis trectibas obsignari quorum prae¬
sentia constut apertum Isi intꝰ non in dig̃¬
e Tostamentum lexstatim post mortem testato
aperiri uoluit &i deo quam iussit rescriptis u¬
catum tamen a praesentibus. intractriduum us
quinque diesaeriende sunt. tabulae ab absemi
quoque intraceos dies cum su peruenerint necen
oportet testamentum beredibus & legatiri
aut libertatibus quam neces sccrio uectigedimor
DE LE RE CORNILIA

Expanded text:
abulae testamenti aperiuntur hoc modo, ut testes uel maxima pars eorum adhibeatur, qui signauerint testamentum: ita ut agnitis signis rupto lino aperiatur et recitetur atque ita describendi exempli fiat potestas ac deinde signo publico obsignatum in archiuum redigatur, ut, si quando exemplum eius Testamenta in municipiis coloniis oppidis praefectura uico castello conciliabulo facta in foro uel basilica praesentibus testibus uel honestis uiris inter horam secundam et decimam diei aperiri recitarique debebunt, exemploque sublato ab isdem rursus magistratibus obsignari, quorum praesentia constat apertum. Qui aliter aut ali Testamentum lex statim post mortem testatoris aperiri uoluit. Et ideo, quamuis sit rescriptis uariatum, tamen a praesentibus intra triduum uel quinque dies aperiendae sunt tabulae: ab absentibus quoque intra eos dies, cum superuenerint: nec enim oportet tam heredibus et legatariis aut libertatibus quam necessario uectigali De lege Cornelia