comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fessore felici ⁊ cȩteris dm̃ tim̃¬
tib castissima moraretur: ma¬
lum fama ñ tacuit. qͦd eme¬
retensũ urbem hostis cruen¬
tus intrass. Nunciatũq est
beate eulalie suꝑuenisse nun¬
tios eum uehieuło publico. qͥ
eam ad emeritam diicerent.
ibiq iam patrem suũ liberiũ
cum ceteris confessorib in car¬
cere esse reclusum. Cognito¬
hoc eulalia beatissima. leta ad
passionem ꝓsihuit petens. ꝓ¬
gnꝰ euitatem. ⁊ ilico iterꝰ ar¬
cauit. Officiũ uirilt̃ ꝑtemp¬
cans. sic deuota ad talem gͥlo¬
ciam destinata toto animo
hicul om̃i anmositate festi

Expanded text:
fessore felice et ceteris deum timentibus . castissime mo| raretur . malum fama non tacuit quod emeretensium ur| bem hostis cruentus intrasset . et nunciatum est beatae eula| liae . superuenisse nuncius cum uehiculo publico . qui eam| ad emerita ducerent. Ibique iam patrem suum Liberium cum| ceteris confessoribus in carcere esse reclusus cognita eulalia| beatissima laeta ad passione prosilibit petens protinus| ciuitatem et illico iter arcauit offi| cium uirili pertemptans. Sicque deuota ad talem gloriam| distinata. Toto animo hiculi . omni animosita| te festi
Abbreviated transcription (Latin):
diem. Unde creuit tmor ⁊ ue¬
neratio circa beatam agathen.¬
⁊ nullus unqͣm molestus fuit
generi eiꝰ. Ut autem euidenter
seriptura illa qͣm angłs cħ posu¬
erat firmaretur. post anii circu¬
lum circa chem natalis eiꝰ. mons
echna eructauit incenchum. et
quasi fluuiꝰ torrens. Ita ignis ue¬
hemens. et saxa et terram lique¬
faciens ueniebat ad cathauensi¬
um ciuitatem. Tẽ paganoꝵ mul¬
titudo fugiens de monte descen¬
dit: et uenert̃ ad sepulchrũ eiꝰ.
et auferentes uelum unde erat
cooꝑtum sepulchrũ eiꝰ. statuert̃¬
illud contͣ ignem uenientem.

Expanded text:
diem. Vnde creuit timor et ueneracio circa beatam| agathe et nullus umquam molestus fuit generi eius| Vt autem euidenter scripturam illam quam an| gelus deposuerat firmaretur Post anni circulum| circa diem natalis eius . mons ethenus eructauit| incendium. Et quasi fluuius torrens . ita ignis uehemens| de xasa et terra liquefaciens . ueniebat ad cathenensium| ciuitatem. Tunc paganorum multitudo fugiens de mon| te discendit . et uenerunt ad sepulchrum eius . et aufe| rentis uelum unde erat coopertum sepulchrum eius . et| statuerunt eum contra ignem uenientem
Abbreviated transcription (Latin):
qͦꝵ consilio ꝑpetrabat scelera:
s et om̃is euitas cathanensũ
terre motu ex agitata ẽ. Deniq
omnes eiues concurrert̃ ad secm¬
tariũ iudicis. et ceꝑunt nimio
tumultu agere. qͦd scãm dei fa¬
mulam impiis cruciatib agr¬
latere seditionem ppł formicia¬
bat. Igitur iussit eam in carce¬
rem recipi. Ipse autem aposte
infantia mea. et fecisti me in
inuentute uirilit̾ agere. qͥ tulis¬
ti a me amorem scħ. qui corpꝰ
meũ apollutione seꝑasti: qui
fecisti me uincere tormenta
carnificis: ferrũ. igneni. et uin¬
cula. qͥ mͥ int̾ torquentes uirtu¬
tẽ patentie tribuisti. te p̃cor
scłm derelinquere. ⁊ ad tuã¬

Expanded text:
quorum consi| lium perpetrauerat sceleram. quorum consi| lium perpetrauerat sceleram. Sed et omnis ciuitas| cathenensium  terremotus exagitata est. Denique| omnis ciues cucurrerunt ad secretarium iudecis . et coe| perunt nimio tumultuare . quod sanctam dei famulam im| piis cruciatibus agelatere . seditionem| populi formidabat. Igitur iussit eam in carcirem reci| pi. Ipsi autem a posteinfancia mea| et fecisti me a iuuentute mea uiriliter agere| Qui tulistmeum a pollutione separasti, qui fecarni| ficis. Ferrum igni et uincola qui mihi inter torquentes| uirtutem pacienciae tribuisti te praecor saeculum derelinquire . et ad tua
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ibi erant recłuse ut abiret.
Illa autẽ dix̃. Absit a me: ut
ego coronam meã. et eos qͥ custo¬
des sunt tribulationib tradã.
one eius qui me saluam fecit. et
consolatus ẽ me. factũ ẽ autẽ
post qͣtuor dies. iussit eã iterũ
qͣntianꝰ ante suũ tribunal asta¬
re: cui et dixit. Quo usq furi¬
aris contͣ dẽcreta iuictissimoꝵ
pͥncipum : Immola diis. Sin
autem. scito te acriorib torm̃tis
et iniqua p̃cepta tua aeren ma
eulant. et sine sensu sunt. ⁊ sine
intellectu. Qui uult ad auxihũ
suũ lapidem inuocare. et ñ cdm̃
restituerit: Dixit ei qͥntianus.
Et qͥs ẽ qui te c̃urauit: Agatha
Ego xꝑmi conhiteor labiis et cor¬
de in uocare ñ cesso. Quintiar̾
dixit. Nc̃ uidebo si xp̃e tuus
curabit te. Tc̃ testas acutas ussi
spargi. et sub testis carbones n¬
uos inmitti. et meisdem nudo
corꝑe uolutari. Cumq hoc fre¬
parietis cecidit. et oꝑuit consi¬
liariũ iudicis nomine siluiũ.
et amicũ eiꝰ nomine falconieũ.

Expanded text:
qui ibi erant clausae . ut habieret. Illa au| tem . dixit absit a me ut ego coronam meam perdam| et eis qui custodes sunt tribulationibus tradamone| eius . qui me saluam fecit et consolatus est me.| Factum est autem post quattuor dies . iussit eam| iterum quintianus ante suum tribunal adstare . cui . et| dixit quousque furiaris contra decreta principum in| uictorum. Immola diis. Sin autem. scito te acrioribus| torment. et iniqua praecepta| tua aerem ipsum maculant et sine sinsu est . et sine in| tellectu qui uult ad auxilium suum lapidem inuocare . | et non drestituerit . dicit ei quintianus . et quis est qui te curauit| Agathe ego christum confiteor| labiis . et corde inuocare non cesso. Quintianus dixit nunc| uidibo si christus tuus curauit te. Tunc testos acutos iussit| aspargi . et sub testos carbones uiuos inmitti . et in eisdem| nudo corpore uolutare Cumque hoc fiepari| etis cecidit . et oppressit consiliarium iudicis . nomine salui| num . et amicum eius nomine falconium .
Abbreviated transcription (Latin):
collocarent eam: uenit quicłã
iuuenis sericis uestib indutꝰ.
quem sequebantur amphꝰ qͣmͣ
centũ pueri ornati et pͥulchri.
quẽ unqͣm nemo uiderat antea¬
incuitate cathanensiũ. nec
postea eũ aliquis uidit. nec
inuentus ẽ ahquis qui dicet
hunc se scire. Hic ergo ueniẽs
intrauit adlocũ ubi condeba¬
tur corpꝰ eiꝰ. ⁊ posuit tabulã
breuem ex marmore in qͣ est
neum honorẽ cło. ⁊ patrie li¬
berationẽ. Posuit gͦ hanc scͥp¬
tiiram ut cliximꝰ inera sepulchr̃u
ad caput eiꝰ. et tanliu ibi ste¬
tit. qͣmdiu cũ om̃i diligentia
elauderetur. Clauso igitur se¬
gione uel intota ꝓuineia sicu¬
loꝵ. nde suspicati sumꝰ qd
rari sepulchrũ eiꝰ. Tunc qͥntianꝰ
arripuit iter cũ officio suo ad in¬
uestigandas facultates eiꝰ. ut te¬
neret omines de parentela eiꝰ: qͥ
cħ iudicio in medio flumine in¬
teriit. Deniq cũ transiret flum̃
ꝑ naui. duo equi fremitũ int̾ se
dantes. et calcib eũ unꝰ equus

Expanded text:
ocarent eum. Venit quidam iuuenis siricis| uestibus indutus . quem sequebantur amplius quam| centum pueri omnes ornati . et pulchri . quem numquam| nemo uiderat in ciuitate cathenensium . nec postea| eum aliquis uidit . nec inuentus est aliquis qui diceret| hunc se scire. Hic ergo ueniens intrauit ad locum ubi| condebatur corpus eius . et posuit tabulam breuem ex| marmore . in qua  patriae . liberacionem . posuit ergo| hanc scripturam ut diximus intra sepulchrum ad ca| pud eius et tamdiu ibi stetit quamdiu cum omni| diligentia cludiretur. Clauso igitur segionem . uel in totam prouinciam saeculorum.| Vnde suspicati sumus quod rare sepulchro eius. Tunc quintianus . ad| ripuit iter cum officio suo . ad inuistigandas facul| tatis eius . et teneret omnes . de parentella eius qui dei| iudicio in medio flumine interiit Denique dum tran| siret flumen per nauem duo equi fremitum circa se dan| tes et calces unus equus
Abbreviated transcription (Latin):
gam inimice iusticie. Cal pur¬
manꝰ p̃ses clix̃. Ergo si times
ad deformitatem uenire. acce
fic̾iũ laudis. ⁊ uictunam iubi¬
lationis. Tẽ calpurnianꝰ exeitatꝰ
crudelissima uoluptate. dixit
carnificib siis. In eculeo pona¬
tur. ⁊ flãmis ex utraq parte
appositis comburatur. Quam
uirgo beata sententiã auchẽs.
salebat ita clicens. ꝓ basti me

Expanded text:
gant inimici iusticiae. Calpurgant inimici iusticiae. Calpurnianus presis dixit| ergo si timis ad deformitate uenire accedeficium lau| dis et uictimam iubelacionis. Tunc calpurnianus excitatus| crudelissima uolumtate dixit carnificibus suis . in aeculio| inponatur . et flammis ex utraque parte appositis cumburra| tur. Quam uirgo beata sententiam audiens . sallens ita dice| bat probasti me
Abbreviated transcription (Latin):
corpus meũ . & fortis inuenta
sum. S̾al iube mitti. ut pleniꝰ
in xp̃o possit esse conchtum.
Tẽ calpurnianꝰ p̃ses cdiabolico
furore excitat᷑. dixit ad carnifi¬
ces. Caminũ suocenchte & illic
eam mittite donec deficiat.
caminũ mittit᷑. atꝙ psallere
in foenace cepit ac chicere. Ad du¬
centur regi uirgines post eã.
prime eiꝰ adducent᷑ in leticia
e exultatione. Calpurnianꝰ
it᷑ ante fores cleambulabat
torii. quia ꝓximꝰ locus erat
ubi fornax ardebat. Cumq scãm
uirginẽ audiss psallentem.
ait suis. Puto uicti sumꝰ. hȩc
uirgo ᷤ durat in malis. S ne
gł ari se putet. educite eam:
surronẽ uidete. ⁊ deducat᷑ an¬
te qͣm paciatur decaluata et
discincta ꝑ ppłm. ut eiꝰ uirgini¬
tas om̃ib reueletur. Cũq hec
beata eulalia audiss ita respõ¬
cit .I. icet ignominiã uerbo
susfineam cdecaluiata et cliscine¬
ta ut ad deformitatẽ ueniam:
nouit hec ille ꝓ quo patior. Ille
scit quẽ ad modum hoc a te xxi¬

Expanded text:
corpus meum . et fortis inuen| ta sum . sal iube+ mitte . ut plenius in christo possit esse conditum. Tunc| calpurnianus praeses diabolico furore excitatus dixit carnifecis| Caminum succendite . et illuc eam mittite . donec deficiat. camino mittitur allere in fornace cepit| hac dicere. Adducentur regi uirgini post eam proximi eius ad| ducentur in laetitia et in exultatione. Calpurnianus igitur| ante foris deambulabat praetorii quia proximus locus erat ubi| fornax ardebat. Cumque sancta uirgine audisset sallentem ait suis .| Puto uicti sumus . haec uirgo perdurat in malis . sed ne gloriare| se putet . educite eam et scurronem uidete . et deducatur ante| quam paciatur decaluata . et discincta per populum ut| eius uirginitas omnibus reuelitur. Cumque haec beata eulalia| audisset ita respondit. Licit ignominia uerba sustinebo| decaluata et discincta ut ad deformitate ueniam| nouit enim pro quo patior ille scit quemadmodum hoc| at te exi
Abbreviated transcription (Latin):
cdebant. a quo ⁊ martiũ mensem.
⁊ terciã feriam diem martis ap¬
pellauerunt. Quẽ conuentũ pos¬
teriores franei maii campũ. qͣndo
reges ad bella solent ꝓcedere uo¬
cari instituerunt. Uerũ ubi rex
cunctũ exercitũ circuiuit. uenit
to anuo cũ bipenna ꝑciisserat. n
at acleũ. Nullus hic tam inculta
⁊ sordida arina habet. sicut tu ha¬
bes: quia neq clippens neq lan¬
cea. neq bipenna ẽ utilis. Acce¬
pit autẽ rex franciscam eiꝰ que
uocatur bipenna. ⁊ piecit in ter¬
ram. Cum autẽ ille se inchnass
eã recolligere. rex statĩ eleuata
manu. franciscam suam incapus
eiꝰ defixit ⁊ ait. Sicut tu in sues¬
sionis ciuitate suꝑiore anno
In urceo illo fecisti. sic ⁊ facio tͥ
Mortuoq illo. exercitũ rex de
ipso cãpo iussit ad ꝓpria in pas
uiscedere. Grandis iuor ⁊ pauor

Expanded text:
debant, a quo et Marcium mensem debant, a quo et Marcium mensem et tertiam feriam diem Martis appellaverunt; quem conventum posteriores Franci Mai campum, quando reges ad bella solent procedere, vocari instituerunt. Verum ubi rex cunctum exercitum circuivit, venit to anno cum bipenna percusserat, et ait ad eum: 'Nullus hic tam inculta et sordida arma habet, sicut tu, quia neque clipeus neque lancea neque bipenna est utilis'. Accepit autem rex franciscam eius, quae vocatur bipenna, et proiecit in terram. Cum autem ille se inclinasset eam recolligere, rex statim, elevata manu, franciscam suam in caput eius defixit et ait: 'Sicut tu in Suessionis civitate superiore anno in urceo illo fecisti, sic et facio tibi'. Mortuoque illo, exercitum rex de ipso campo iussit ad propria in pace discedere. Grandis timor et pavor
Abbreviated transcription (Latin):
presentiã regis allata: dixit. Ro¬
go uos ofortissimi pugnatores.
ut michi dare istũ urceũ ñ ne¬
getis. Hoc rege chcente : illi fran¬
ei qui bono animo fuerunt. aũt.
Omĩa głose rex quȩ cernis tua
sunt: ⁊ nos tuo cdomino sumꝰ
subiecti: quod tͥ bonũ uidetur
hoc fac. Nullus enĩ tue pocestati
resistere audet. Cumq: hec illi be¬
nigne cdixissent: unꝰ francꝰ leuis
cum uoeiferatione eleuata bipen¬
na que aho nomine appellatur
francisca. ꝑ eussit urceũ illũ di¬
ecus. Tn nychil hĩe accipi¬
es. rex: nisi qͦd tͥ sors uera dona¬
uecit. Obstupefactis om̃ib. lex
Inuriã suã pacienter sufferens.
acceptũ urceũ nuntio eccłastico
reddidit. seruans irã in corde ab¬
sconsã. Transacto anno ludeuui¬
cus rex ut om̃ium armoꝵ nite¬
rem uideret. omnẽ exercitũ ins¬
sit cũ armoꝵ apparatu uenire
scd̾m morem incampo martio.
sic enĩ conuentũ illũ uocabant
a marte. quẽ pagani dm̃ belli ere¬

Expanded text:
presentiam regis allata, dixit: 'Ropresentiam regis allata, dixit: 'Rogo vos, o fortissimi pugnatores, ut michi dare istum urceum non negetis'. Hoc rege dicente, illi Franci, qui bono animo fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua sunt, et nos tuo dominio sumus subiecti. Quod tibi bonum videtur, hoc fac; nullus enim tuae potestati resistere audet'. Cum hec illi benigne dixissent, unus Francus levis, cum vociferatione, elevata bipenna, quae alio nomine appellatur francisca, percussit urceum illum, dicens: 'Tu nichil hinc accipies, rex, nisi quod tibi sors vera donaverit'. Obstupefactis omnibus, rex iniuriam suam patienter sufferens, acceptum urceum nuntio aecclesiastico reddidit, servans iram in corde absconsam. Transacto anno, Hludowicus rex, ut omnium armorum nitorem videret, omnem exercitum iussit cum armorum apparatu venire secundum morem in campo Marcio. Sic enim conventum illum vocabant a Marte, quem pagani deum belli cre
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd malum ibi fieret. Sine uo¬
luntate autẽ ⁊ conscientia ipsiꝰ
pars quedam indisciplinatoꝵ qm
non erat potestas temporalis in¬
habitantiũ quȩ eis resisteret.
eandem qtiitatem. intaduit. : ⁊qͦ¬
dam ornam̃ta. atq satͣ nasaiin¬
de rapientes ut p̃dones solent. as¬
portauerunt. Int̾ que urceũ mi¬
re magnitudims atq pulcͥtu di¬
nis rapientes. tulerunt. Sẽs
autẽ. Remigiꝰ missos suos ad re¬
gem ludoricum chrexit: dep̃¬
cans ut si ahud de sacris uasis
eccłie reciꝑe ñ mereretur. uel il¬
lum urceum missis reddere in¬
beret. Rec auchens rex. at admis¬
sos ecclesiasticos. Seqͥmini nos
usq suessionis quitatẽ : qͥa ibi
cuncta que adquisita sunt ch¬
uidenda erunt. Cũq mͥ urceus
ille in partẽ euenerit: que ep̃e
postulat acd implebo. Heniens
autem suessionis quitatẽ. cune¬
tã p̃dam. que asportata fuerat¬
uel adqͥsita. rogat afferri in me¬
dium. Cumq om̃ia fuissent in

Expanded text:
aliquod malum ibi fieret. Sine voaliquod malum ibi fieret. Sine voluntate autem et conscientia ipsius pars quaedam indisciplinatorum, – quoniam non erat potestas temporalis inhabitantium, quae eis resisteret, – eandem civitatem intravit, et quedam ornamenta atque sacra vasa inde rapientes, ut predones solent, asportaverunt. Inter que urceum mirae magnitudinis atque pulchritudinis rapientes tulerunt. Sanctus autem Remigius missos suos ad regem Chludowicum direxit, deprecans, ut, si aliud de sacris vasis aecclesiae recipere non meretur, vel illum urceum missis suis reddere iuberet. Haec audiens rex, ait ad missos aecclesiasticos: 'Sequimini nos usque Suessionis civitatem, quia ibi cuncta que adquisita sunt dividenda erunt. Cumque michi urceus ille in partem obvenerit, quae episcopus postulat adimplebo'. Veniens autem Suessionis civitatem, cunctam predam, quae asportata vel adquisita fuit, rogat afferri in medium. Cumque omnia fuissent in
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ tnsmissum recepit ⁊ occihi p̃ce¬
pit. ⁊ om̃ia quȩ illiꝰ fuerant suȩ
potestati subegit. Eo temꝑe mul¬
te eccłiȩ a ludowici. exercitu de¬
p̃date sunt. Erant autẽ sicut ⁊ rex
illoꝵ fanatici & pagani. At tam̃
auchentes miracula que fiebant
ꝑ beatum Remigiũ. reuerebant᷑
eũ. ⁊ licet pagani diligebant eũ.
inquo lux celestis gr̃e om̃ib re¬
splendebat. ⁊ rex illorũ libenter
illũ audiebat. ⁊ audito eo multa
faciebat. ⁊ a multis nequitiis se
cohibebat. Erat eñĩ sc̃s Remigiꝰ
uir sapiens atq scĩssimꝰ : egregiꝰ re¬
thoricꝰ. p̃clarus inuirtutib. cecis
uiisum restituens. mortius uitã
reparans. demonia eiciens. om̃iũ¬
q infirmitatũ languorib medẽ¬
lam p̃bens. Transitũ autẽ rex fa¬
gens secus quitatem Remi: ꝑ ui¬
am quȩ usq hodie ꝓpter barba¬
roꝵ ꝑ eam iter barbarica nuncu¬
patur: noluit meandem quita¬
tem introire. ne ab exercitu suo

Expanded text:
sibi transmissum recepit et occidi precesibi transmissum recepit et occidi precepit et omnia que illius fuerant suae potestati subegit. Eo tempore multae aecclesiae ad Hludowici exercitu depredatae sunt. Erant autem, sicut et rex illorum, fanatici et pagani. Attamen audientes miracula, que fiebant per beatum Remigium, reverebantur eum, et licet pagani, diligebant illum, in quo lux caelestis gratiae omnibus resplendebat; et rex illorum libenter illum audiebat, et audito eo, multa faciebat et a multis nequitiis se cohibebat. Erat enim sanctus Remigius vir sapiens atque sanctissimus, egregius rethoricus, preclarus in virtutibus, cecis visum restituens, mortuis vitam reparans, daemonia eiciens omniumque infirmitatum languoribus medelam prebens. Transitum autem rex faciens secus civitatem Remi per viam, quae usque hodie propter barbarorum per eam iter Barbarica nuncupatur, noluit in eandem civitatem introire, ne ab exercitu suo
Abbreviated transcription (Latin):
ligerim fliuiiũ habitabant Ro¬
mani. quoꝵ pͥnceps erat egidiꝰ.
Ultra ligerim dominabantur
gothi. quoꝵ pͥnceps erat alaricꝰ.
Durgundiones quoq arridria¬
iii. ut et gothi habitabant iurta
rodanum fluuiũ. usq ad q̃u¬
tatem lugdimũ. ⁊ ei confines ur¬
bes. quoꝵ pͥnceps erat guncle¬
baudus. Eo temꝑe mortuus ẽ
egidiꝰ. ⁊ successit in pͥncipatum
romanoꝵ qui habitabat ingal¬
liis filiꝰ eiꝰ siagriꝰ. Mortuo autẽ
hilderico qͥ aurelianis ⁊ aude¬
gauis ciuitates cũ suo exercitu
francis occupauit atꝙ uastauit.
ludouinicꝰ filiꝰ eiꝰ sagaciter fran¬
Cꝵ regnũ suscepit᷑. Anno qͥnto
lucdotoico regnante. siagriꝰ fi¬
hꝰ egidui dinxͦ Romanoꝵ. qui in
galliis habitabat insuessionis ci¬
uitate quã pat̾ eiꝰ tenuerat resi¬
debat. suꝑ quẽ ludowicꝰ cũ hos¬
te aduenit atq deuicit. Quẽq ab
alarico apud quẽ intola fugiens.
ludowicum aliqͣnchu habitauit.

Expanded text:
Ligerim fluvium habitabant RoLigerim fluvium habitabant Romani, quorum princeps erat Egidius; ultra Ligerim autem dominabantur Gothi, quorum princeps erat Alaricus. Burgundiones quoque Arriani, ut et Gothi, habitabant iuxta Rodanum fluvium usque ad civitatem Lugdunum et ei confines urbes, quorum princeps erat Gundebaudus. Eo tempore mortuus est Egidius, et successit in principatum Romanorum, qui habitabant in Galliis, filius eius Siagrius. Mortuo autem Childerico, qui Aurelianis et Andegavis civitates cum suo exercitu Francico occupavit atque vastavit, Hludowicus, filius eius, sagaciter Francorum regnum suscepit. Anno quinto Chludowico regnante, Siagrius, filius Egidii, dux Romanorum, qui in Galliis habitabant, in Suessionis civitate, quam pater eius tenuerat, residebat. Super quem Hludowicus cum hoste advenit atque devicit; quemque ab Alarico, apud quem in Tolosa fugiens Hludowicum aliquandiu habitavit,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃abriam uocauerunt. In qͣ mul¬
tis anuis habitauerunt. ⁊ in
gentẽ magnã usq ad tempora
ualentimani imꝑatoris creue¬
runt. Et ita sub principib crini¬
tis iuxta morem gentis subinde
succedentib ꝑ toringiã regionẽ
germaniȩ a castello clispargo in
quo chu habitauerunt. ad bel¬
gice ꝓuinciȩ tornacũ atq ca¬
maracũ quitates aggressi sunt.
indeq usq ad sũnam fluuiũ
partem belgice ꝓuinciȩ occupa¬
uerunt. ubi plurimis tempoe¬
b clegerunt. sub chodione
mereueo rege utili. a cuiꝰ cele¬
berrimo nomine franci uocati
st̃ merouingi. sicut a ualenti¬
manõ imꝑatore attiea ln¬
fuc dessit childericꝰ. qui cle
ina regina toringorũ habu
filiũ ludouricũ. qui fuit rex
agnus suꝑ om̃s ante se reges
brcepunt franci agripinã erui¬
tatem suꝑ renũ quam coloniã
uoeauerunt. ⁊ treueris quitatẽ
ꝑ mosellã. que a hunis antea
ruta ⁊ asflicta fuerat succe¬
in his partib circa renũ usq

Expanded text:
t; in qua multis annis habitaverunt et in gentem magnam usque ad tempora Valentiniani imperatoris creverunt. Et ita sub principibus crinitis iuxta morem gentis subinde succedentibus per Toringiam regionem Germaniae a castello Dispargo, in quo diu habitaverunt, ad Belgicae provinciae Tornacum atque Camaracum civitate s aggressi sunt. Indeque usque ad Sumnam fluvium partem Belgicae provinciae occupaverunt, ubi plurimis temporibus deguerunt sub Chlodione et Meroveo rege utili, a cuius celeberrimo nomine Franci vocati sunt Merovingi; sicut a Valentiniano imperatore Attica linsuccessit Childericus, qui de Basina regina Toringorum habuit filium Chludowicum; qui fuit rex magnus super omnes ante se reges ceperunt Franci Agrippinam civitatem super Rhenum, quam Coloniam vocaverunt, et Treveris civitatem super Mosellam, que a Hunis antea diruta et afflicta fuerat, succein his partibus circa Rhenum usque
Abbreviated transcription (Latin):
tari eos. ut dm̃ qui eis uictoriã
dederat crederent. q̃m dii eoꝵ
in tribulatione sua nichil eis ꝓ¬
desse potuerunt. Acclamauer̃t
lem quem Reniigiꝰ p̃licat cre¬
dere parati sumꝰ. Nuntiant᷑ hec
sc̃õ Remigio : ille quoq gaudio
magno repletus. regem ⁊ ppłm
qualit̃ diabło ⁊ oꝑib ac pompis
eiꝰ abrenuntiare. ⁊ in dm̃ creden
deberent : aꝑtis ⁊ breuib uer¬
bis instruxit. Et quia dies sc̃i
pasche imminebat. ieninsũ sccłm
dixit. Die uero passi onis dñi.
quem parasceuen usus eccħast¬
cus uocat. priche scilicet aute¬
qm baptisin grãm rex ⁊ ppłs eiꝰ
ꝑcepturi erant. cũ sc̃s Remigiꝰ
⁊ uenerabilis coniunx regis rod¬
hildis ꝓ regis ⁊ ppħ eiꝰ salute in
oratione ꝑ noctarent. ep̃e inlo¬

Expanded text:
tari eos, ut in Deum, qui eis, victoriam tari eos, ut in Deum, qui eis, victoriam dederat, crederent, quoniam dii illorum in tribulatione sua nichil eis prodesse potuerunt. Acclamaveruntlem, quem Remigius predicat, credere parati sumus'. Nuntiantur haec sancto Remigio. Ille quoque gaudio magno repletus, regem et populum, qualiter diabolo et operibus ac pompis eius abrenuntiare et in Deum credere deberent, apertis et brevibus verbis instruxit. Et, quia dies sancti pasche imminebat, ieiunium secunddixit. Die vero passionis Domini, quem parasceuen usus aecclesiasticus vocat, pridie scilicet, antequam baptismi gratiam rex et populus eius percepturi erant, cum sanctus Remigius et venerabilis coniunx regis Hrothildis pro regis et populi eius salute in oratione pemoctarent, episco
Abbreviated transcription (Latin):
meis. Cũq hec orans clamaret:
alemanni infugam terga dedert᷑.
⁊ uiderunt regem suũ interfectũ.
ludowiei potestati se subdunt di¬
centes. Parce p̃camur dñe rex: ne
pereat plus ppłs. Iam tui sumꝰ.
Tune iussit rex imininentẽ plagã
cessare: ⁊ alemannos cepit. ipsosq
ac terram eoꝵ sub iugo tributario
constituit. Sicq facta uictoria.
reuersus ẽ in franciã ad reginam
suã. ⁊ narrauit ei qualit̾ ꝑ inuo¬
cationẽ nominis iħu xꝑi uictori¬
am meruit optinere. Acta sunt
hec anno qͥntodecimo. ludewico
regnante. Tunc regina ut imple¬
retur dictũ apħ. saluatur uir in¬
fidelis ꝑ muherem fidelem: uo¬
cauit scm remigiũ urbis Remen¬
sis antistitem. dep̃cans eum ut
p̃dicabat. Et ille ait. Libentes
te audiam beatissime ꝑater.
s iutũ restat. quia ppłs qui me¬
sequitur. ñ uult deos suos re¬
linquere. Nadam autẽ ad hor¬
tari eos: Iuxta uerbũ tuũ. Et
ueniens rex ad ppłm: cepit hor¬

Expanded text:
meis'. Cumque hec orans clamaret, meis'. Cumque hec orans clamaret, Alemanni in fugam lapsi, terga dederunt, et videntes regem suum interfectum, Hludowici potestati se subdunt, dicepereat plus populus; jam tui sumus. Tunc jussit rex imminentem plagam cessare, et Alemannos cepit; ipsosque ad terram eorum sub jugo tributario constituit. Sicque facta victoria, reversus est in Franciam ad reginam suam, et narravit ei, qualiter per invocationem nominis Jesu Christi victoriam meruit obtinere. Acta sunt haec anno quinto decimo Clodoveo regnante. XXXV. Tunc regina, ut impleretur dictum Apostoli: Salvatur vir infidelis per mulierem fidelem , vocavit sanctum Remegium urbis Remensem episcopum, deprecans eum, ut predicabat. Et ille ait: 'Libenter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, qui a psequitur, non vult deos suos relinquere. Vadam autem adhortari eos iuxta verbum tuum'. Et veniens rex ad populum, cepit hor
Abbreviated transcription (Latin):
antea negauerat. Eactũ ẽ autem
bellantib int̾ se francoꝵ scilicet
exercitu. ⁊ alemannis atq sueuis.
ut ludowiei exercitus niimis cor¬
rueret: aurelianꝰ consihariꝰ eiꝰ in¬
tuens regem ait. Dñe mi rex.¬
crede mͦ clm̃ celi quẽ dña mea re¬
gina p̃dicat. ⁊dabit tͥ ipse rex re¬
gũ. ⁊ ł̾s celi ac terre uictoriam.
motus in lacͥmas ait. Iħu xp̃e
quem Rothildis regina mea p̃di¬
cat esse fihiũ cħ niui. qui subue¬
nis intribulatione. qui cdas au¬
xihium inte sꝑantib. tuũ achu¬
toriũ cdeuotꝰ postulo. ut s mͥ uie¬
toriã suꝑ hostes dederis. ⁊ exꝑ¬
tus fuero illam uirtutẽ quam
de te ppł p̃chcant. credam tibi
⁊ in nomine tuo baptizabor.
Inuocaui enĩ deos meos: ⁊ ut exꝑi¬
or elongati sunt ab auxiho meo.
Unde credo eos nulla potestate
esse p̃ditos. qui sͥ credentib non
succurrunt. Te uerũ dm̃. ac dñm
inuoco. ⁊ inte credere desidero.
tantũ ut liberer ab aduersariis

Expanded text:
antea negaverat. Ͻ 13. Factum est autem, antea negaverat. Ͻ 13. Factum est autem, bellantibus inter se Francorum scilicet exercitu et Alemannis atque Suevis, ut Hludowici exercitus nimis corrueret, Aurelianus consiliarius eius, intuens regem, ait: crede modo Deum coeli, quem domina mea regina praedicat, et dabit tibi ipse rex regum et Deus coeli atque terrae victoriam. motus in lacrymas, ait: Jesu Christe, quem Clotildis regina mea praedicat esse Filium Dei vivi, qui subvenis in tribulatione, qui das auxilium in te sperantibus, tuum adiutorium devotus postulo, ut, si michi victoriam super hos ostes dederis, et expertus fuero illam virtutem, quam de te populi predicant, credam tibi et in nomine tuo baptizabor. Invocavi enim deos meos, et, ut experior, elongati sunt ab auxilio meo; unde credo, eos nulla potestate esse preditos, qui sibi credentibus non succurrunt. Te verum Deum ac dominum invoco et in te credere desidero, tantum ut liberer ab adversariis
Abbreviated transcription (Latin):
ctepando hicens acdl eam. quia
si enidmine deoꝵ ineoꝵ puer
dedicatus fuiss. utiq in columis
diu uixiss. Quia uͦ innomine dĩ
ur̃i baptriatus ÷. uiuere ñ potuit.
Regina uͦ dicebat. Dõ grãs ago
qͥ me non duxit indigña. ut de
utero meo pͥmogentum in regno
suo reciꝑe sit dignatus. Ego autẽ
nullũ dolorem Incorde meo ꝓhac
causa retineo. Postea uͦ genuit fili¬
um alium: quẽ in baptismo chlo¬
domirũ uocauit. Et hic cũ egro¬
tare cepiss: dixit rex. Non potest
alud nisi ⁊ de isto sic fiat: qͦmͦ fu¬
it de fr̃e eiꝰ. ut baptriatus in no¬
mine xp̃i ur̃i cito moriatur. S
te. recepit sanitatẽ. Regina qͦq ñ
cessabat regi p̃dicare. ut dm̃ uerũ
coleret: ⁊ idola quȩ colebat uana
derelinqueret. S nullomͦ animũ
eiꝰ ad credendũ poterat cõmouere:
donec tandem aliqͣndo bellũ con¬
tra alemannos. sueuosq moueret.
in qͦ conpulsus ẽ dm̃ confiteri. quẽ

Expanded text:
crepando dicens ad eam, quia: crepando dicens ad eam, quia: 'Si in nomine deorum meorum puer dedicatus fuisset, utique incolomis diu vixisset; quia vero in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere non potuit'. Regina vero dicebat: 'Deo gratias ago, qui me non duxit indignam, ut de utero meo primogenitum in regno suo recipere sit dignatus. Ego autem nullum dolorem in corde meo pro hac causa retineo'. Postea vero genuit filium alium, quem in baptismo Chlodomirum vocavit. Et hic cum aegrotare cepisset, dixit rex: 'Non potest aliud, nisi et de isto sic fiat, quomodo fuit de fratre eius, ut baptizatus in nomine Christi vestri cito moriatur'. Sed te, recepit sanitatem. Regina quoque non cessabat regi predicare, ut Deum verum coleret et idola quae colebat vana derelinqueret. Sed nullo modo animum eius ad credendum poterat commovere, donec tandem aliquando bellum contra Alemannos Suevosque moveretur, in quo compulsus est Deum confiteri, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ncebanch regis burgunchiomũ
tẽ . fihiam uicdelicet fͦrĩs sux
perici quem gladio int̾fe cerat
namine rodhildem pulchran.
catis puellam. ⁊ uere xp̃ianissi¬
ma int̾ueniente aurehano con¬
sihario ac legatario suo. iuitu
imno inconiugem sumpsit.
ut lector insuo loco plemꝰ le¬
gere potest. Incdieb illis dilata¬
uit rex ludowicꝰ regnũ suũ usq
uanã. Sequenti temꝑe. usq
ũ ligerim occupauit. Acce¬
q aurelianꝰ castrũ milidu¬
se: qͦd et inclucatũ obtinuit.
Oncepit deniq ac peꝑit rodhil
filium. Quem cum sacͦ bap¬
tismate consecrare uellet: rex ñ
aald scebat ei. Nec clñ eni crede¬
bat indũm lm̃ celi. Regina enĩ
cotidie illi p̃dicabat eum: at il¬
le uolebat eã audire. Int̾ea re¬
gina parat fihũ adbaptismũ:
ornat eccħam uelis atq cortinis.
ut regis cor ad credentũ cõpun¬
giret. Baptrratus ẽ puer: quẽ
ingomarum nocauit. qͥq in al¬
b decessit. Unde rex nimis con¬
trisatus: reputabat regine in¬

Expanded text:
Gundebaudi regis Burgundionum neptem, filiam videlicet fratris sui Chilperici, quem gladio interfecerat, nomine Hrothildem, pulchram satis puellam et vere christianissimam, interveniente Aureliano consiliario ac legatario suo, nutu divino in coniugem sumpsit, sicut lector in suo loco plenius legere potest. In diebus illis dilatavit rex Hludowicus regnum suum usque Sequanam. Sequenti tempore usque fluvium Ligerim occupavit, accepitque Aurelianus castrum Milidunensem, quod et in ducatum obtinuit. Concepit denique ac peperit Hrothildis filium. Quem cum sacro baptismate consecrari vellet, rex non adquiescebat ei; necdum enim credebat in dominum Deum caeli. Regina enim cotidie illi predicabat eum; at ille nolebat eam audire. Interea regina parat filium ad baptismum, ornat aecclesiam velis atque cortinis, ut regis cor ad credendum conpungeret. Baptizatus est puer, quem Ingomirum vocavit, quique in albis decessit. Unde rex nimis contristatus, reputabat reginae, in
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. ut picem annuat̃i religi¬
osis locis eccħȩ Remensis acdmi¬
nistrarent. quib ⁊ pensã decht
que usq hodiȩ ab incolis n
loco er habetur cũ qua dc ot
sim̃ ex soluuni. Ipsiꝰ q comp¬
rationis sue fines ꝑgirũ ae
denteb ipsa exterminatio.⁊
minatenꝰ uocitentur ac desig¬
nentur. In quib ex terminatio¬
nib quodam loc̃o infuste cauo
manu sua petrã misit: qͣm om̃s
qui uolunt manũ incauerna
nullo ingenio ualent extͣhere.
Post quedam uͦ tempora. qͥdam
inuidens qͦd multi adlaudem
sc̃ĩ Remigii hoc ꝓ religione te¬
nebant: manu sua ipsam pet̾u
de cauerna extrahere uoluit
Quod ñ ualens. securi ip̃m ꝑti¬
sum ampliare temptauit. ⁊ ele¬
uans securim ut fustẽ ꝑcuteret
dextera manꝰ illiꝰ ex aruit. ⁊ ocu¬
loꝵ lum̃ amisit. ⁊ qui famam
sc̃i remigii extinguere uoluit
laudis uenerationẽ ad auxit.
Ludowicꝰ rex cũ cħ benedictio
ne ꝑscm Remigiũ accepta de uiec¬

Expanded text:
posuit, ut picem annuatim religiposuit, ut picem annuatim religiosis locis ecclesiae Rhemensis administrarent: quibus et pensam dedit, quae usque hodie ab incolis ipsorum locorum habetur, cum qua debitum suum exsolvunt. Ipsius quoque comparationis suae fines per gyrum adeo pateat ipsa exterminatio, enominetenus vocitentur ac designentur. In quibus exterminationibus quodam loco in fuste cavo manu sua petram misit, quam omnes qui volunt manum in caverna nullo ingenio valent extrahere. Post quedam vero tempora quidam invidens, quod multi ad laudem sancti Remigii hoc pro religione tenebant, manu ipsam petram de caverna extrahere voluit. Quod non valens, securi ipsum pertusum ampliare temptavit, et elevans securim, ut fustem percuteret, dextera manus illius exaruit, et oculorum lumen amisit; et qui famam sancti Remigii extinguere voluit, laudis venerationem adauxit.ex cum Dei benedictione per sanctum Remigium accepta, de vic
Abbreviated transcription (Latin):
tecributione. ñ faciant .S. iuxta
date. qͦd cħ gr̃a id÷ gratis cdata
acceꝑunt. gratis etiã icl÷ sine re¬
largiantur. Unde ben̾e cũ uirũ
iustũ describeret. ꝓpħa ait. Qui
excutit manꝰ suas ab om̃i mimẽ.
ab om̃i. quia ahud ẽ munus ab
obsequio. ahud munꝰ a manu.
aliud munꝰ a lingua. Munꝰ qͥppe
ab obseqͥo ẽ subiectio inlebte in¬
pensa. Aunꝰ a manu. pecunia
Munꝰ a lingua. fauor. Qui ergo
sacros ordines tribuit. uel qͥ teũ¬
q bonũ unde retributionẽ a cło
sibi infuturo scło reddi cupit.
tunc abom̃i miuiere manus ex¬
cutit. qͣndo inchuiinis reb ñ so¬
lum ullã pecimiã s etiã gr̃am
ñ requirit. Partẽ etiã marim̃a sil¬
ue inuosago p̃cio cõparauit: ⁊¬
mansioniles ibidem constituit.
qͥ ab aliqͥs suꝑ qͥb constituti st̃
cosla ⁊ gleni uocant᷑. hominesq
meiscdem mansionib de uicina
episcopii uilla quȩ berna dicit᷑.
a francis sibi data manere dis¬

Expanded text:
retributione non faciant; sed juxta retributione non faciant; sed juxta date; quod acceperunt, gratis etiam, id est, sine relargiantur. Unde bene, cum virum justum describeret, propheta ait: Qui excutit manus suas ab omni munere . ab omni, quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa, munus a manu pecunia, munus a lingua favor. Qui ergo sacros ordines tribuit vel quodcumque bonum, unde retributionem a Deo sibi in futuro seculo reddi cupit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam gratiam non requirit. Partem etiam maximam silvae in Vosago pretio comparavit et mansioniles ibidem constituit, qui ab aquis super quibus constituti sunt Cosla et Gleni vocantur; hominesque in eisdem mansioniepiscopi villa, quae Berna dicitur, a Francis sibi data, manere dis
Abbreviated transcription (Latin):
scõ Remigio sparnacũ uillam
suã inꝓprietatẽ dare uoluit. Sc̃s
autẽ Remigiꝰ retributionem tẽ¬
poralem. ꝑ intercessionẽ suã be
neficiũ reciꝑe noluit. S qm̃ idẽ
eulogiꝰ uerecundiȩ confusione ad¬
dictus. quia contͣ natales suos
uita donari ꝑ alt̾iꝰ indulgentiã
meruit. inscłari habitu stare no
luit: sc̃s Remigiꝰ ei dixit. ut si
ꝑfectus ẽẽ uellet. uenderet oĩa
sua ⁊ cdaret pauꝑib. ⁊ sequeretur
rꝑm. Et sic de thesauro eccħasti¬
cotaxatũ p̃ciũ. qͥnq scilicet mi¬
lia libras argenti eulogio dedit.
⁊ eandem uillam in possessionẽ
ecch̃e comparauit. Bonũ exem¬
plum om̃ib epĩs tam suõ temꝑe
Incarne uiuentib. quã post eñ
in ałthne succedentib dereln¬
quens. ut pauꝑib aut uiduis.
cantes inexilio. uel minsulis
dampnantur. aut certe qͣiicũq
sententiã suscipiunt iuxta sacͦs
canones subuenientes. uel qͦ cũ¬
ꝙ agentes bona. ꝓ temporali

Expanded text:
sancto Remigio Sparnacum villam sancto Remigio Sparnacum villam suam in proprietatem dare voluit; sanctus autem Remigius retributionem temporalem pro intercessioneficio recipere noluit. Sed quoniam idem Eulogius verecundiae confessione addictus, quia contra natales suos vita donari per alterius indulgentiam meruit, in saeculari habitu stare non voluit, sanctus Remigius ei dixit, ut si perfectus esse vellet, venderet omnia sua, et daret pauperibus et sequeretur Christum. Et sic de thesauro ecclesiastico taxatum pretium, quinque scilicet millia argenti libras, Eulogio dedit, et eamdem villam in possessionem ecclesiae comparavit: bonum exemplum omnibus episcopis tam suo tempore in carne viventibus, quam post eum in ordine succedentibus derelinquens; ut pauperibus ac viduis, cantes, in exsilio aut in insulis damnantur, aut certe quamcunque sententiam suscipiunt, juxta sacros canones subvenientes, vel quaecunque agentes bona, pro temporali
Abbreviated transcription (Latin):
dem repulsꝰ. dix̃ illis. Semꝑ la¬
borate ⁊ egestatem sustinete. siẽ
hodie mentis sententiȩ uerboꝵ
illiꝰ uirtus ostencht. Surgente
interea rege a somno meridia¬
no: reuersꝰ ẽ ad eũ sc̃s Remigiꝰ.
⁊ om̃ia quȩ ambitꝰ circuitionis
illiꝰ continuit. ei p̃cepto suȩ auc¬
toritatis rex clonauit: quȩ usq
rum capita sunt. luliacꝰ. ⁊ codiei¬
acꝰ iure quieto possidet. Reginꝰ
insacra ⁊ antiqua historia sc̃m
dauid montes gelboe maledir¬
isse. ut nec ros nec plimia uẽni¬
ret suꝑ eos. naq essent agri pri¬
mitiar. Habemꝰ sc̃m̃ Remigiũ
brl Abico malechxisse iniensi¬
oilist erratutio: ut posessores
eox sterilitatis damyno mum
dicta retributionis finirentur.
Eulogiꝰ quida uir p̃potens con¬
uictus apud regem ludo wicum
de crimine regię maiestatis. cũ
se purgare non poss adeccħam
ti Remigii confiignim fecit. Cui
sessionem apud regem obtinuit.
Isdem aut̃e. recompensationis gr̃a

Expanded text:
dem repulsus, dixit illis: 'Semper ladem repulsus, dixit illis: 'Semper laborate et egestatem sustinete'; sicut hodieque manentis sententiae verborum illius virtus ostendit. Surgente interea rege a somno meridiano, reversus est ad eum sanctus Remigius, et omnia que ambitus circuitionis illius continuit ei precepto suae auctoritatis rex donavit. Que usque arum rerum capita sunt Luliacus et Codiciacus, – iure quieto possidet. Legimus in sacra et antiqua historia, sanctum David montes Gelboe maledixisse, ut nec ros nec pluvia veniret super eos, neque essent agri primiciarum. Habemus sanctum Remigium ore prophetico maledixisse insensibilibus creaturis, ut possessores earum sterilitatis dampno in vindicta retributionis ferirentur. Eulogius quidam vir prepotens convictus apud regem Hludowicum de crimine regiae maiestatis, cnm se purgare non posset, ad aeccti Remigii confugium fecit. Cui possessionem apud regem obtinuit. Isdem autem recompensationis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Simul habeamꝰ hunc molench¬
nũ. Ille autẽ reiecit eñ. Et stat̃i
rota molenchini uerti in inuersũ
cepit. Isdem autẽ hõ clamauit
post beatũ remigiũ dicens. Ser¬
ue cħ̾ ueni: ⁊ habeamꝰ insumil
hunc molenchinũ. Cui sc̃s Remi¬
giꝰ. Nec mͥ nec tͥ. Et sic tals fossa
iẽodem loco deuenit: ut ex tẽ¬
nũ ibi ẽẽ ñ possit. Et quia repul¬
sus ẽ a quib dam homniib
suos concluderet. elixit ut uee
fosa unqͥͣm̃ ele ips̃a sulia ꝑnitr̃a
contigua euolarent. meri fuos
¶iucdle uersus illos terminos
caderet. sted et obseruatũ ⁊ qͣm¬
chu illa silua mansit. Abinde
quoq ꝓceclens. uenit ad uillã
nomine cauiniacũ. Quã con¬
cludere ĩtra illos fines uolens.
ab hominib eiꝰdem uille rerec¬
tus fuit. Tc̃ ille uultu hilari mͦ
terectus. mͦ reppinquans. sig¬
na ꝑsuũ iter misit: sicut locade¬
monstrant ꝑ quȩ reiectꝰ. ⁊ ꝑque
reappropinquans ꝑrerit. Tan¬

Expanded text:
simul habeamus hunc molendisimul habeamus hunc molendinum'. Ille autem reiecit eum, et statim rota molendini verti in inversum cepit. Isdem autem homo clamavit post beatum Remigium, dicens: 'Serve Dei, veni, et habeamus insimul hunc molendinum'; cui sanctus Remigius: 'Nec mihi nec tibi. Et sic talis fossa in eodem loco devenit, ut ex tunnus ibi esse non possit. Et quia repulsus est a quibusdam hominibus, ne suos concluderet, dixit, ut nec folia umquam de ipsa silva intra contigua, evolarent, nec fustis inde versus illos terminos caderet; quod et observatum est, quandiu illa silva mansit. Abinde quoque procedens, venit ad villam nomine Caviniacum; quam concludere intra illos fines volens, ab hominibus eiusdem villae reiectus fuit. Tunc ille vultu hilari, modo reiectus, modo repropinquans, signa per suum iter misit, sicut loca demonstrant, per que reiectus et per quae reappropinquans perrexit. Tan
Abbreviated transcription (Latin):
Audowicꝰ rex seclem suam insu¬
essionis quitate unde siagriũ
expulerat constituens: delecta¬
batur p̃sentia ⁊ colloquio beati
Remigii. S quia uillas qͣs sͥ
rer ⁊ franei in pagis suessonico
uni delicet ac lauclinens dedert
ut sup̃ dictũ: episcopio lauder¬
nensi ⁊ aliis casis cħ cdonaie¬
rat. non habebat in ciuitat pp¬
siꝰ quitatis suessoꝵ. iis unan
uillulam. que sc̃õ nichasio cla¬
ta fuerat. Unde suadente Reli¬
giosissima regina. ⁊ petentib
locoꝵ incolis. qui multiplicib
exeniis erant grauati: ut qͥd
regi debebant ecche remensi
ꝑ soluerent. rex sco remigio con¬
cessit. ut qͣntum circuiret dum¬
ipse mecidie qͥesceret. totũ ilh
daret. Sc̃s autem Remigiꝰ ꝑfines
quȩ manifestissime parent ꝑgẽs
signa sui itineris misit. In quo
fine quidam homo habens mo¬
lenchnũ. reppulit scm̃ Reniigui
ne intra illos fines ipsum mo¬
lenchnũ concluderet. Quemi
atus Remigiꝰ blande alloquen
dix̃. Amice non sit tͥ durum: un

Expanded text:
udovicus rex sedem suam in Suessionum civitate, unde Syagrium expulerat constituens, delectabatur praesentia et colloquio beati Remigii. Sed quia villas, quas sibi rex et Franci in pagis, Suessonico videlicet et Laudunensi, dederunt, ut supra dictum est, episcopio Laudunensi, et aliis casis Dei donaverat, non habebat in vicinitate ipsius civitatis Suessionum, nisi unam villulam, quae sancto Nicasio data fuerat. Unde suadente religiosissima regina, et petentibus locorum incolis, qui multiplicibus xeniis erant gravati, ut quod regi debebant ecclesiae Rhemensis persolverent, rex sancto Remigio concessit, ut qipse meridie quiesceret, totum illi donaret. Sanctus autem Remigius per fines, quae manifestissime parent, pergens, signa sui itineris misit. In quo fine quidam homo habens molendinum reppulit sanctum Remigium, ne intra illos fines ipsum molendinum concluderet. Quem beatus Remigius blande alloquens, dixit: 'Amice, non sit tibi durum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a liberari ñ dubitet. Qui su¬
ꝑne lumen contemplationis
ignorat. qͥ p̃sentis uite tenebͥs
pressus. dum uentiira neqͣquã
diligendo conspicit. ⁊ qͦ gressũ
oꝑis porrigat nescit: lumen
intelligentie ac contemplatio¬
nis. atq necessariã corcdis cõ¬
punctionẽ. ꝑ int̾cessionẽ eiꝰ apd¬

Expanded text:
us a Dei gratia liberari non dubitet. Qui suus a Dei gratia liberari non dubitet. Qui supernae lumen contemplationis ignorat, qui praesentis vitae tenebris pressus, dum venturam vitam nequaquam diligendo conspicit, et quo gressum operis porrigat, nescit: lumen intelligentiae ac contemplationis, atque necessariam cordis compunctionem, per intercessionem ejus apu
Abbreviated transcription (Latin):
giꝰ in oratione qͣ semꝑ animo
ad dñm intendebat. coepore
qͦd ieuniis ⁊ bonoꝵ operũ erer
citio incessanter se afficiebat.
humiliter ad terrã ꝓstrauit. St.¬
t̃ĩq lumen pristinum cȩc ocu¬
lis reddidit: ⁊ ab eo pestẽ in¬
mundi sp̃s effugauit. ⁊ ne ult
eũ uerare p̃sumeret. in nõie. xp̃i
p̃cepit. opemq uictus petitã
pauꝑi tribuit. O meffabilis gr̃
pietatis. a quo dũ substantia so¬
la petitur. triplex remehñ obti¬
netur. Nictu:. pauit egenũ: ui¬
nerauit uisu cecatũ. redlicht li¬
bertati captiuum: atq ita conti¬
git ꝑhoc insigne iniracłm. sc̃e
trinitatis mẏsterñ: ut cũ appa¬
ruit unꝰ in pauꝑe. trinitas se
ostenchit insalute. Qui gͦ tempta¬
tionib siue occultis inmente.
hue aꝑtis in corꝑe. antiqui hos¬
tis sentit se inmanifestatione
urgeri. opem int̾cessionis eiꝰ ol¬
nixe deposcat. ⁊ si fidelter pen¬
erit. ab infestatione in muncli

Expanded text:
gius in oratione, qua semper anim o gius in oratione, qua semper anim o ad Dominum intendebat, corpore, qcitio incessanter afficiebat, se humiliter ad terram prostravit, statimque lumen pristinum caeci oculis reddidit, et ab eo pestem immundi spiritus effugavit, et ne ultra eum vexare praesumeret, in nomine Christi praecepit, opemque victus petitam pauperi tribuit. O ineffabilis gratia pietatis, quo dum sola substantia petitur, triplex remedium obtinetur! Victu pavit egenum, muneravit visu caecatum, reddidit libertati captivum. Atque ita contigit per hoc insigne miraculum sanctae Trinitatis mysterium, ut cum apparuit unus in paupere, Trinitas se ostenderet in salute. XV. Qui ergo tentationibus, sive occultis in mente, sive apertis in corpore, antiqui hostis sentit se infestatione urgeri, opem intercessionis ejus enixe deposcat; et si fideliter petierit, ab infestatione immundi sp
Abbreviated transcription (Latin):
qui non p̃parauerunt sͥ. qͥa hila¬
rem datorem cdiligit ds. cũ gau¬
dio bona quȩ possumꝰ ministran¬
tes: alios quib bona ministre¬
mꝰ ad scimꝰ. plus gaudentes de
bono oꝑe qͣm de bona possessio¬
ne : ut et ds collecetur oꝑi nr̃o bo¬
no. qui oꝑariis pietatis se iniu¬
dicio dicturũ p̃dixit. qͦd uni ex
Accidit autẽ qͦdam temꝑe cũ pasto¬
rali sollertia ex more parrochias
circuiret. ut si negligenter ahqͥd
inchuinis cultib ageretur. fide¬
lis xp̃i seruus agnosceret. ⁊ ut
bonus agricola quȩ inculta erãt
ad bone oꝑationis fructus ꝓfe¬
rendos excoleret: ad
riicũ cui  uocabulũ ẽ calmi¬
ciacus ꝑuenit. Ubi dũ quidam
cecꝰ ꝑ int̾ualla temporum occul¬
tantis se demonis inuasione pos¬
generis. de qͦ in euangłio dñs
diẽ. qͦd non eicitur nis in orati¬
one ⁊ ieiumo: cepit qͣ dudum
tione iscdem cecus corporis uera¬
tione torqueri. Tẽ beatꝰ remi¬

Expanded text:
qui non preparaverunt sibi, quia hilaqui non preparaverunt sibi, quia hilarem datorem diligit Deus, cum gaudio bona quae possumus ministrantes, alios, quibus bona ministremus, adsciscimus, plus gaudentes de bono opere, quam de bona possessione, ut et Deus conletetur operi nostro bono, qui operariis pietatis se in iuditio dicturum predixit: Quod uni ex Accidit autem quodam tempore, cum pastorali sollertia ex more parrochias circuiret, ut, si neglegenter illiquid in divinis cultibus ageretur, fidelis Christi servus agnosceret et ut bonus agricola quae inculta erant ad bonae operationis fructus proferendos excoleret, ad vicum cni vocabulum est Calmitiacus pervenit. Ubi dum quidam cecus, per intervalla temporum occultantis se daemonis invasione posgeneris, de quo in euvangelio Dominus dicit, quod non eicitur, nisi in oratione et ieiunio, – cepit qua dudum tione isdem cecus corporis vexatione torqueri. Tunc beatus Remi
Abbreviated transcription (Latin):
tis animantib cdariꝰ solis radiis
infigere consueuit obtiitus. natu
re tam̃ necessitate ad cadauer celsũ
deponere solet uolatũ. Sic et nr̃a
fragilitas menioe nr̃e conchtionis.
qͥa illum ad quẽ suspiramꝰ in huiꝰ
tempore uel loco ꝑegͥnationis con¬
tinue contemplari non possumꝰ.
quasi ab effectu contemplationis
desiderato. ad modicũ retractus
animꝰ crebra iuouatioue arden¬
tiꝰ ꝯfortiꝰ ad celesia tencdit. Quo
facto ꝯ̃fermone auli¬
entib magnam in strucho¬
de hoc beati Remigii facto. maxi¬
mam instructionis edificationẽ.
⁊ in caroꝵ caritosa chlectione. ⁊
infragilitatis nr̃e discreta condes¬
censione nobis ualemꝰ assumere.
sicut ille passerib subministrans.
qui ñ serunt neq congregant in
horrea. s cłs pascit illos. aliis
saturatis. alios saturandos susci¬
piebat : nos qui res ⁊ facultates.
uel cognationis successione. ł fi¬
dehũ collatione suscepimꝰ. fr̃ib

Expanded text:
tis animantibus clarius solis radiis tis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus; tamen naturae necessitate ad cadaver celsum deponere solet volatum. Sic et nostra fragilitas memor suae conditionis, quia illum ad quem suspiramus in huius tempore vel loco peregrinationis continue contemplari non possumus, quasi ab effectu contemplationis desiderato ad modicum retractus animus, crebra inno vatione ardentius et fortius ad caelestia tendit'. Quo facto et sermone audientibde hoc beato Remigii facto maximam instructionis aedificationem, et in charorum chara dilectione, et in fragilitatis nostrae discreta condescensione, nobis valemus assumere ut ille passeribus subministrans, qui non serunt neque congregant in horrea: sed Deus pascit illos, aliis saturatis, alios saturandos suscepit; nos qui res et facultates, vel cognationis successione vel fidelium collatione suscepimus, fratribus