comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
officii liberalitatẽ hostis optabat qͦn¬
do aliter nõ poss patͥe deditiõe su¬
aniq ꝓpͥam libertatẽ ac pͥuatum
munꝰ publica seruitute cõpensare.
Id neꝗcꝙͣ sepe exꝑto stimulus alter
accesserat romani meritꝰ ducis pauoͣ.
his ꝑplexus angustiis festinabat uł
implere qd̾ optabat . uł euadere qd̾
horrebat. itaq toto aĩo uł ꝓditionẽ
uł transfugiu cogitabat sic affectũ
contẽplatꝰ p̃tor. et intelligens talis
illũ uel supplicio ꝑdendũ uł beneficio
acquirendũ ultimũ hoc elegit utiliꝰ
ratꝰ ademptũ hosti uiꝵ sibi tãstrenu¬
u quesiuisse ꝙͣ hosti dũtaxat abstulis¬
se. Itaq seuocatũ sic alloꝗtꝰ suspicor
te amice multos ut mos est tuain
patria ĩuidos habere. ꝙ nemo tuoꝵ
me de tuis uirtutibꝰ certiorẽ fete̾i̾t.
s qm̃ qui romanis in castris milita¬
sti ignotꝰ eẽ nõ potes didici ego ex
comilitonibꝰ tuis quot et quãta pro

Expanded text:
officii liberalitatem hostis optabat, quanofficii liberalitatem hostis optabat, quando aliter non posset, patrie deditione suamque propriam libertatem ac privatum munus publica servitute pensare. Id nequicquam sepe experto stimulus alter accesserat: romani meritus ducis pavor. His perplexus angustiis, festinabat vel implere quod optabat vel evadere quod horrebat; itaque toto animo vel proditionem vel transfugium cogitabat. 14 Sic affectum contemplatus pretor, et intelligens viri illum vel supplicio perdendum vel beneficio acquirendum, ultimum hoc elegit, utilius ratus ademptum hosti virum sibi tam strenuum quesivisse quam hosti duntaxat abstulisse. 15 Itaque sevocatum sic alloquitur: ‘Suspicor te, amice, multos ut mos est tua in patria invidos habere, quod nemo tuorum me de tuis virtutibus certiorem fecerit; sed quoniam, qui romanis in castris militasti, ignotus esse non potes, didici ego ex commilitonibus tuis quot et quanta pro
Abbreviated transcription (Latin):
cũ et ciuiu consensu et romanꝯ p̃¬
sidio defensam egregie reꝑiss nuce¬
riu se conu̾tit: quã fame expugnꝰ¬
tam ciuibꝰ qui salutẽ pacti erãt di¬
missis inermibꝰ diripuit et incẽdit.
het inter marcellus nollam obtine¬
bat nõ magis suoꝵ uiriu respec¬
tu que sane illi in p̃sentia haud qͦꝙͣ
magne erant ꝙͣ fide pͥncipũ urbis
illiꝰ unanimi ad romanũ nomen ⁊
plebs aũt contra ad hanibale ꝓ¬
na et suspecta romaĩs et inuisa er¬
at. nemo tñ in tota plebe suspectͥor
ꝙͣ .l. Bantius quidã egregius bello
uir et ĩ oĩ tũc sotioꝵ eꝗtatu factis
aĩoq clarissimꝰ. s hanibali benefi-¬
ciis astrictꝰ ingentibꝰ. quẽ scil ad cã¬
nas ꝓ romanis militantẽ uulneri¬
bus multis affectũ et cesoꝵ cumu¬
lo semianimem eductũ hanibal et
curari benignissime fecerat. et cu¬
ratũ ornatũq muneribus insueta
pietate remiserat. huiꝰ ille memor

Expanded text:
cum et civium consensu et romano prcum et civium consensu et romano presidio defensam egregie repperisset, Nuceriam se convertit, quam fame expugnatam, civibus qui salutem pacti erant dimissis inermibus, diripuit et incendit. 11 Hec inter Marcellus Nolam obtinebat non magis suarum virium respectu, que sane illi in presentia haudquaquam magne erant, quam fide principum urbis illius unanimi ad romanum nomen. 12 Plebs autem contra ad Hanibalem prona et suspecta Romanis et invisa erat; nemo tamen in tota plebe suspectior quam L. Bantius quidam, egregius bello vir et in omni tunc sotiorum equitatu factis animoque clarissimus, sed Hanibali beneficiis obstrictus ingentibus; quem scilicet ad Cannas pro Romanis militantem, vulneribus multis affectum, e cesorum cumulo semianimem eductum Hanibal et curari benignissime fecerat et curatum ornatumque muneribus insueta pietate remiserat. 13 Huius ille memor
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceps et totiꝰ mali cã cõfugerat festi¬
nauit. eo semꝑ ubi piculi plurimũ
eẽt festinare solitꝰ. Inde eu cũ ex̾ci¬
tu casilim custodie uitentũ qd̾ uariis
ꝑ id tp̃s modis ab hanibale retentu
est legatio nolani senatꝰ adiit. nũ¬
tians nolanã plebem totã eẽ hani¬
balis. se autẽ romanoꝵ numero i¬
ĩpares. s simulato consensu rem in
eum diem distulissent. sub obtentu ex.¬
plorandi quas cũ peno conditiões ami¬
citie habituri sint. Iam nolanũ agr̃¬
u hostis eẽ mox futuram urbem ni¬
si celeri remedio succu̾rat᷑. Comẽdata
fide nobiliũ cũ certa spe ꝓpĩqui auxi¬
lii remissa legatio p̃cibus additis ut
quibus artibus rem traxissent adhuc
paululũ extraherẽt. Ipse paucis post
diebꝰ consecutꝰ nolam ueĩt. quo cõꝑ¬
to hanibal nolanis finibꝰ digressus
neapolim petiit. uana spe illectꝰ no-¬
bilem urbem litoriam capiendi. quã

Expanded text:
preceps et totius mali causa confugerat, festipreceps et totius mali causa confugerat, festinavit, eo semper ubi periculi plurimum esset festinare solitus. 8 Inde eum cum exercitu Casilini custodie intentum, quod variis per id tempus modis ab Hanibale retentatum est, legatio nolani senatus adiit nuntians nolanam plebem totam esse Hanibalis, se autem Romanorum, numero impares sed qui simulato consensu rem in eum diem ingenio distulissent sub obtentu explorandi quas cum Peno conditiones amicitie habituri sint: iam nolanum agrum hostis esse, mox futuram urbem nisi celeri remedio succurratur. 9 Commendata fide nobilium, cum certa spe propinqui auxilii remissa legatio, precibus additis ut quibus artibus rem traxissent adhuc paululum extraherent; ipse paucis post diebus consecutus Nolam venit. 10 Quo comperto Hanibal nolanis finibus digressus Neapolim petiit, vana spe illectus nobilem urbem litoream capiendi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
exterriti hostes terga uerterũt. ipse
ex eo p̃lio unde nec salus speraret᷑ nͦ
mͦ uictoriam insigne̾ s opima etiam
spolia cesi regis tertius a romulo ioui
feretͥo reportauit. hac uictoria con¬
firmatis et niliam metuentibus aĩs
tinus gressus padũ multa insubriu
oppida atq inter cetera medrolanũ
urbem iam tũc florentissimã expu¬
gnauit. his ꝑactis merito romam
rediens triumphat. Keliqua in id
tp̃s excedunt quo belli punici tẽpe¬
stas ꝑ italiam seuiebat. Igit᷑ post ca¬
nẽsem cladẽ p̃tor marcellus cũ apud
hostiam eẽt nauigaturꝰ in siciliã que
illi proiuncia obuenerat confestim
infelici rumore accepto milites quoᷤᷤ
in classem scͥpserat romam urbis p̃¬
sidio destinauit. et tertiaz legionez
classi deputatã sub tribuno militũ cũ
theanũ p̃misiss ipse cũ expeditis clas¬
se college credita. Canusiu quo ĩfau¬
sti ex̾citꝰ reliquie quo ue etiam cõsul

Expanded text:
exterriti hostes terga verterunt. 6 Ipse exterriti hostes terga verterunt. 6 Ipse ex eo prelio, unde nec salus speraretur, non modo victoriam insignem sed opima etiam spolia cesi regis tertius a Romulo Iovi Feretrio reportavit. Hac victoria confirmatis et nil iam metuentibus animis, transgressus Padum multa Insubrium oppida atque inter cetera Mediolanum, urbem iam tunc florentissimam, expugnavit, his peractis merito Romam rediens triumpho. 7 Reliqua in id tempus excedunt quo belli punici tempestas per Italiam seviebat. Igitur post cannensem cladem pretor Marcellus, cum apud Hostiam esset, navigaturus in Siciliam, que illi provincia obvenerat, confestim infelici rumore accepto milites, quos in classem scripserat, Romam ad urbis presidium destinavit; et tertiam legionem classi deputatam sub tribuno militum cum Theanum premisisset, ipse cum expeditis, classe college credita, Canusium, quo infausti exercitus reliquie quove etiam consul
Abbreviated transcription (Latin):
sue paucitati iure teͣribilis hostium
multitudo atq ĩprouisus occursus cõ¬
sternatis atq attonitis oĩbus ꝙ nul-¬
la se cuiꝙͣ uł defensioĩs uł fuge saltẽ
facultas ostenderet ipse ut erat ĩꝑ¬
territꝰ animi rem est ausus / cui ne¬
scio an simile aliquid usꝙͣ scͥptũ sit. ⁊
orulti eĩ inconsulto sese morti ac te¬
merarie obieterunt. huic uͦ et con¬
siliu subitũ repentina necessitas et
coñstantiã agendiq fidutiam p̃sen¬
tissima uirtus dedit. cũ nõ ess alia
spes salutis. Itaq Regem ip̃m ex habi¬
tu cognitũ conspicatus cogitansq qd̾
accidit qr si llũ sterneret omnium
uictor euaderet. inopino et horrẽdo
impetu hostilem aciem ĩuectꝰ ĩ eum
minime detrectantẽ fulmineũ ruit
ĩ morẽ equoq detractũ dicto ciciꝰ ob¬
truncat. qua tam incredibili audatia
successu cõꝓbata tam ꝓspero. et erecri
romani equites intulerunt signa et

Expanded text:
sue paucitati iure terribilis hostium sue paucitati iure terribilis hostium multitudo atque improvisus occursus, consternatis atque attonitis omnibus quod nulla se cuiquam vel defensionis vel fuge saltem facultas ostenderet, ipse, ut erat imperterritus animi, rem est ausus cui nescio an simile aliquid usquam scriptum sit. 4 Multi enim inconsulto se se morti ac temerarie obiecerunt; huic vero et consilium subitum repentina necessitas, et constantiam agendique fiduciam presentissima virtus dedit, cum non esset alia spes salutis. 5 Itaque regem ipsum, ex habitu cognitum, conspicatus cogitansque quod accidit, quia si illum sterneret omnium victor evaderet, inopino raptim et horrendo impetu hostilem aciem invectus, in eum minime detrectantem fulmineum ruit in morem, equoque detractum dicto citius obtruncat. Qua tam incredibili audacia successu comprobata tam prospero, et erecti romani equites intulerunt signa et
Abbreviated transcription (Latin):
Arcus claudius mrarcellus in¬
gentis ardentisq animi iuir
fuit bellator acerrimꝰ et ab
eo quẽ p̃misimꝰ diu̾sus. ille eĩ
cautior hic prontior deniq unꝰ ex a¬
paucis inq omni clarꝰ hystoria. s in
primis uirgiliano carmine nobilis
sic eĩ de hoc loquens ait. Aspice ut in¬
signis spoliis os arcellus opimis ĩgredi¬
Otur uictorq uiro suꝑeminet oẽs. plu¬
in quidẽ uiri huiꝰ ĩ laudẽ dici poterãt
plus nequaꝙͣ. Quid est eĩ homini: ꝯ
ꝗd eẽ potest ampliꝰ ꝙͣ oẽs excellere :¬
ꝙͣꝙͣ illud uirgiliꝰ nõ tã ueri studio dixe¬
rit ꝙͣ laudandi illũ alteꝵ qui hũc ibi
sequit᷑ m arcellũ. Iste eĩ multos s oẽs
haud dubie nõ excellit. hic igit᷑ Mar¬
cellus inter finẽ belli punici pͥmi et
pͥncipiu secundi consul adu̾sus rebel¬
lantes gallos cũ ad padi ripam ꝓpe el¬
astidiu oppidũ uirdomaꝵ regem
gentis illuis ex̾citu maximo subnixũ
et insperato obuiu habuiss. ẽẽtq

Expanded text:
arcus Claudius Marcellus ingentis ardentisque animi vir fuit, bellator acerrimus et ab eo quem premisimus diversus ille enim cautior hic promptior, denique unus ex paucis inque omni clarus historia sed in primis virgiliano carmine nobilis. Sic enim, de hoc loquens, ait: Aspice ut insignis spoliis Marcellus opimis Ingreditur, victorque viros supereminet omnes. 2 Plura quidem viri huius in laudem dici poterat, plus nequaquam: quid est enim homini et quid esse potest amplius quam omnes excellere? Quanquam id Virgilius non tam veri studio dixerit quam laudandi illum alterum, qui hunc ibi sequitur, Marcellum; iste enim multos sed omnes hauddubie non excellit. 3 Hic igitur Marcellus, inter finem belli punici primi et principium secundi consul adversus rebellantes Gallos, cum ad Padi ripam, prope Clastidium oppidum, Viridomarum regem gentis illius exercitu maximo subnixum ex insperato obvium habuisset, essetque
Abbreviated transcription (Latin):
michi ut de ip̃iꝰ moribꝰ de studio uir¬
tutis. de conteptu fame de cõsilio ⁊¬
atq constantia plura dicerem. nunc
ad historie seriem reuertor. Cũ ergo
Minutius hoc tanto populi fauore ⁊
insolenti in sanꝰ effectus dictatorẽ ia
senatꝰ consulto de equato sibi magistro
equitũ in itinere certiorem/ aĩoq nõ
minꝰ adu̾sus ciuiu iniurias ꝙͣ adu̾suᷤᷤ
hostiũ fallacias indomito redeuntem
continuo aggreditur. cũq se illi ĩ imꝑ¬
iui ad equatu repiss agere incipit ⁊¬
ut uł uniꝰ uł pluriu dieꝵ spatio alt̾

Expanded text:
michi ut de ipsius moribus, de studio virmichi ut de ipsius moribus, de studio virtutis, de contemptu fame, de consilio atque constantia plura dicerem. Nunc ad historie seriem revertor. 25 Tum ergo Minutius, hoc tanto populi favore ex insolenti insanus effectus, dictatorem iam senatus consulto de equato sibi magistro equitum in itinere certiorem animoque non minus adversus civium iniurias quam adversus hostium fallacias indomito redeuntem continuo aggreditur, cumque se illi in imperio adequatum nuntiasset, agere incipit ut vel unius vel plurium dierum spatio
Abbreviated transcription (Latin):
bano duce pugnauit. Uictus ut̾q et
sub illo lacedemon ĩpulsa ꝑgrauiter sb
hoc strata penitꝰ atq eu̾isa est. quid hic
dicã nisi homines nõ publica bona s ho¬
nores pͥuate sue glorie amantes ĩ se suos¬
q sua famam neq infamiã neq oĩ¬
no quicꝙͣ aliud ꝙͣ salutẽ patrie detra¬
hentiũq ciuiu. et sibi cogitabat. ut
penitꝰ ueꝵ esset qd̾ p̃missu sequenti
uersiculo ait Ennius. nõ ponebat eĩ
rumores ante salutẽ dicerẽ sanctum
quendã uiꝵ fuisse nisi hinc etas obsi¬
steret. hĩc illa cerimoniaꝵ uotoꝵq
sedulitas et deoꝵ consultatio. qua in
pͥmordio dictature usus apd̾ liuiũ re¬
fertur. dignus qui unũ deũ coleret
nem dixerim qr ĩuita hominũ hec ⁊¬
et his similia bello ac pace crebro ⁊¬
nimis occurrentia ad exemplũ uti¬
lia uisa sũt. Ad hec cũ de rebꝰ gestis ab
hoc uiro pauca se se offerent ꝑmisi ⁊¬

Expanded text:
bano duce pugnavit. Victus uterque et bano duce pugnavit. Victus uterque et sub illo Lacedemon impulsa pergraviter, sub hoc strata penitus atque eversa est. Quid hic dicam nisi: homines non publici boni, sed private sue glorie amantes greca nimique suam famam neque infamiam neque omnino quicquam aliud quam salutem patrie sibique detrahentium civium cogitabat, ut penitus verum esset, quod premissum sequenti versiculo ait Ennius: non ponebat enim rumores ante salutem. 23 Dicerem sanctum quendam virum fuisse, nisi hinc etas obsisteret, hinc illa cerimoniarum votorumque sedulitas et deorum consultatio, qua in primordio dictature usus apud Livium refertur, dignus qui unum Deum coleret nem dixerim, quia et in vita hominum hec et his similia bello ac pace crebro nimis occursantia et ad exemplum utilia visa sunt; ad hec, cum de rebus gestis ab hoc viro pauca se se offerrent, permisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculosa fortuna. quẽ uł mors sepe uel
casuũ humanoꝵ infinita uarietas repẽ¬
te distrahat ab incepto. his armatꝰ cu¬
ris et hac fretus conscientia quid de se
alii loquerent᷑ nõ cumbat. Ipse se¬
nes uulgi imo et patrũ uulgaria loq̃n¬
tiu ex alto despiens gloriosũ sibi exti¬
mabat ꝓ salute oĩu sua gloriam negle¬
xisse. nõ eĩ callicratidis/ aut elebroti
lacedemonũ ducũ exempla sequebatur.
quoꝵ simul et fabii est apd̾ ciceronẽ mẽ¬
tio. Siquidẽ hoꝵ pͥmꝰ cũ peloponẽsiaco be¬
llo qd̾ Tuchirides hystoricꝰ grauis scͥpsit
multa fortiter feliciterq gessisset. ac
suis tandẽ admonitꝰ ut e portu in quo
erat classem deduceret. neu cũ atheni¬
ensibꝰ p̃liu nauale suscipet. lacedemo¬
nes inquit si hanc classem amiserĩt fa¬¬
cile aliam reparabunt. nõ si ego fama
milem ob cãm cũ declinare pugnã poss
et deberet ĩcõsulte cũ Epaminũda the¬

Expanded text:
periculosa, quem vel mors sepe vel periculosa, quem vel mors sepe vel casuum humanorum infinita varietas repente distraheret ab incepto. 19 His armatus curis et hac fretus conscientia, quid de se alii loquerentur non curabat, ipse senes vulgi imo et patrum vulgaria loquentium ex alto despiciens, gloriosum sibi extimabat pro salute omnium suam gloriam neglexisse. 20 Non enim Callicratidis aut Elebroti Lacedemonum ducum exempla sequebatur, quorum simul et Fabii est apud Ciceronem mentio. Siquidem horum primus, cum peloponnesiaco bello, quod Tuchidides historicus graius scripsit, multa fortiter feliciterque gessisset, a suis tandem admonitus ut e portu in quo erat classem deduceret neu cum Atheniensibus prelium navale susciperet, ‘Lacedemones’ inquit ‘si hanc classem amiserint, facile aliam reparabunt; non sic ego famammilem ob causam, eum declinare pugnam posset et deberet, inconsulte cum Epaminonda the
Abbreviated transcription (Latin):
su erat eo deuentũ est ut qd̾ nõ minꝰ
iniurie continebat qd̾q nec anteap.¬
fecto net postea nisi fallor accidit ma¬
gister equitũ dictatoris ĩpio equaret᷑.
que decreta ut erant acria ad dictatoris
ignominia oẽs ipse solus ad suã gloriã
referebat. Illa se cogitatiõe cõsolans ꝙ
senatꝰ ac populus equare potest digni¬
tates et impia nõ uirtutes. neq mag̃
ingens aĩus his oĩbus ꝙͣ rupes solida et
inmensa uento facili mouebat᷑. sciebat
se suãq dilationẽ rome parit̾ et in castͥs
infamẽ s nec illud ignorabat eãde et
patͥe sue utilem. et hanibali odiosã sic
ut spe p̃lii pͥuatꝰ iam sub autũm exitu
hiberna circũspiceret. intelligebatq nͦ
dissimulabat uir prudentissimꝰ sat ma.¬
gnũ uictorie genꝰ eẽ uinci solitis nõ uin¬¬
ci. expectationẽ quoq rei publice tuta
eẽ . cu uniꝰ hominis anceps esset atq

Expanded text:
sum erat, eo deventum est ut, quod non minus sum erat, eo deventum est ut, quod non minus iniurie continebat quodque nec antea profecto nec postea nisi fallor unquam accidit, magister equitum dictatoris imperio equaretur. 17 Que decreta, ut erant acria, omnes ad dictatoris ignominiam, ipse solus ad suam gloriam referebat, illa se cogitatione consolans quod senatus ac populus equare potest dignitates et imperia non virtutes; neque magis ingens animus his omnibus quam rupes solida et immensa vento facili movebatur. 18 Sciebat se suamque dilationem Rome pariter et in castris infamem, sed nec illud ignorabat eandem et patrie sue utilem et Hanibali odiosam sic ut, spe prelii privatus, iam sub autumni exitum hiberna circumspiceret; intelligebatque neque dissimulabat vir providentissimus sat magnum victorie genus esse vinci solitis non vinci, exspectationem quoque reipublice tutam esse, que uni homini anceps esset atque
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ quid apud hostes ageret᷑ iussus¬
q neq in cõspectũ hostiu ueĩre neq
ulterius prodire ꝙͣ dũ tuto poss ꝗbus¬
dam hostiũ quos effusos casus obtule¬
rat interẽptis concepta subito magnꝰ
spe stulte uictorie dictatoris oblitus
et contionatoris magistͥq sui memor
de sploratore bellator factꝰ. ꝙ equitatꝰ
hostiu cucũuentꝰ occũberet magna
cũ suoꝵ parte auxit et fabii odiu et
minutii fauorẽ ꝙ sacroꝵ cã reu̾tente
Romã dictatore magister equitũ nõ
iussusmͦ pro iure imꝑii s pateͬne mo¬
nitꝰ oratꝰq ne qua spe inductꝰ manũ
cũ hoste consereret oblatã ꝓsperiũcu¬
li congressus occasionẽ tã ardent̾ ꝙͣ i
sꝑuenter arripuit. et nõ nullis hostiũ
obtrũtatis quasi ingentis uictorie nũ¬
tiu Romã misit. adeoq et populũ et
senatũ rumoribꝰ falsis impleuerat ut
de abrogando dictatoris impio ĩ cõsilio

Expanded text:
ratum quid apud hostes ageretur, iussusratum quid apud hostes ageretur, iussusque neque in conspectum hostium venire, neque ulterius prodire quam dum tuto posset, quibusdam hostium quos effusos casus obtulerat interemptis, concepta subito magne spe stulta victorie, dictatoris oblitus et contionatoris magistrique sui memor, de exploratore bellator effectus et equitatu hostium circumventus occumberet magna cum suorum parte. 15 Auxit et Fabii odium et Minutii favorem quod, sacrorum causa revertente Romam dictatore, magister equitum, non iussus modo pro iure imperii sed paterne monitus oratusque nequa spe inductus manum cum hoste consereret, oblatam prosperiusculi congressus occasionem tam ardenter quam inobedienter arripuit et, nonnullis hostium obtruncatis, quasi ingentis victorie nuntium Romam misit; adeoque et populum et senatum rumoribus falsis impleverat, ut de abrogando dictatoris imperio in consili
Abbreviated transcription (Latin):
illud longe mirabile qd̾ dictator his ⁊¬
furoris ducem magister equitũ exhibe¬
bat. nõ iam cũctatorẽ illũ s inertẽ non
cautũ s pauidũ ac prisillanimẽ appellãs.
pͥmo quidẽ susurris int̾ notos hinc inde
clandestinis. post ubi amens liuor uere¬
cundie frenũ rupit ĩ publico corã mł¬
tis com̃ oĩbus clarauoce. ad extremu
longis oratioĩbꝰ et contionantis ĩ morez
de p̾clari et sui ducis ĩ famia sibi gloriaz
querens pugne quã oĩbus expectatam
norat hortator ardentissimꝰ et ĩuenit
stultꝰ ĩ saprentẽ loquens ut mos est nõ
auditores modo s credulos. ⁊taq oẽs
et in castris et rome pugnã fremere
dictatoris inertiam accusare. magistͥ
equitũ industria fortẽq aĩu attollere
ita hostilius mancinꝰ unus zuuenũ qui
minucii contioĩbꝰ assueuerant uentosi¬
ssimaꝵ plenꝰ opinionũ missus a dicta¬
tore cũ quadringentis equitibꝰ explo-¬

Expanded text:
Illud longe mirabile, quod dictator his Illud longe mirabile, quod dictator his furoris ducem magister equitum exhibebat, non iam cuntatorem illum sed inertem, non cautum sed pavidum ac pusillanimem appellans, primo quidem susurris inter notos hinc inde clandestinis, post, ubi amens livor verecundie frenum rupit, in publico coram multis coram omnibus clara voce, ad extremum longis orationibus et contionantis in morem, de preclari et sui ducis infamia sibi gloriam querens, pugne quam omnibus exoptatam norat hortator ardentissimus. Et invenit stultus in sapientem loquens, ut mos est, non auditores modo sed credulos. 14 Itaque omnes et in castris et Rome pugnam fremere, dictatoris inertiam accusare, magistri equitum industriam fortemque animum attollere, ita ut Hostilius Mancinus, unus invenum qui Minutii contionibus assueverant, ventosissimarum plenus opinionum, missus a dictatore cum quadringentis equitibus explo
Abbreviated transcription (Latin):
le metabatur. tuto semꝑ in loco ubi nͨ
ledi nec ĩ aciem cogi poss. ita nec bellũ
omittebat / nec p̃liu cõmittebat. exͥci¬
tũ aũiq cõtinuu intentũ hñs et ad
omnes promptũ paratũq casus ut ic
qui salutẽ ĩ mora in celeritate piculu
ꝓuideret. que oĩa utrũ aĩo tarditate in¬
sita faceret anqr sic expediens rebꝰ tũc
p̃sentibꝰ iudicaret qdã in dubio posuere.
que michi nõ tã iusta dubitatio uidet᷑
ꝙͣ iniuriosa suspitio. cũ et si multa cũc¬
tant̾ nil ab eo tñ ignaue gestũ segnit̾¬
cautior ꝙͣ promptior hic habitus nõ
fuit ubi res poposcit. Ceteꝵ his moribꝰ
et hac tanta maturitate consilioꝵ pu¬
gne auidũ hanibalem offendebat. sen¬
tientẽ suis artibꝰ secũ agi. seq ad ĩuise
dispendia dilationis inuitũ cogi. et fa¬
tentez iam sibi cũ magistro militie bel¬
lũ eẽ qui ratione nõ casibus regeret᷑.

Expanded text:
le metabatur tuto semper in loco, ubi nec le metabatur tuto semper in loco, ubi nec ledi nec in aciem cogi posset. Ita nec bellum omittebat nec prelium committebat, exercitumque animumque continue intentum habens et ad omnes promptum ac paratum casus, ut is qui salutem in mora in celeritate periculum provideret. 10 Que omnia utrum animo tarditate insita faceret an quia sic expediens rebus tunc presentibus iudicaret quidam in dubio posuere; que michi non tam iusta dubitatio videtur quam iniuriosa suspitio cum, etsi multa cuntanter, nil ab eo tamen ignave gestum segnite«cautior quam promptior hic habitus», non mptus fuit ubi res poposcit. 11 Ceterum his moribus et hac tanta maturitate consiliorum pugne avidum Hanibalem offendebat, sentientem “suis artibus” secum agi seque ad invise dispendia dilationis invitum cogi, et fatentem iam sibi cum “magistro militie” bellum esse, qui “ratione non casibus regeretur”. 12
Abbreviated transcription (Latin):
certꝰ de constantia dubiꝰ miris illã mo¬
dis expiri institit. nũc romanis castris
obeꝗtando/ exprobandoq segnitiem de¬
generantesq a maioꝵ moribꝰ aĩos. nũc
sua castra sepius mouendo/. uastãdoq ĩ¬
terim amicoꝵ populi romam fines: nõ¬
nũꝙͣ fuge ĩ morẽ abscedendo repositisq
ĩ locis subsistendo si forte spe uictorie ca¬
stris eductũ in campũ poss elicere. fabius
nulla re motꝰ unoq semꝑ in proposito fi¬
xus erat ne res afflictas in extremũ dis¬
crimen adduceret. s trahendo cũtando¬
q hostem fatigaret. retolens ꝑ id tẽpꝰ
nichil magis ꝙͣ temeritatẽ ardentesq
ducũ aĩos romano ĩꝑio nocuisse. morẽ
igꝰ sequens prudentiũ medicoꝵ cõtraria
morbis publicis remedia adhibebat. id
eĩuͦ sic aiebat ut nõ metu agi oĩa sed
prudentia uiderent᷑. Itaq quocũq se
hanibal mouiss fabiꝰ castra ꝓximo ĩ col¬

Expanded text:
certus de constantia dubius, miris illam mocertus de constantia dubius, miris illam modis experiri institit, nunc romanis castris obequitando exprobrandoque segnitiem degenerantesque a maiorum moribus animos, nunc sua castra sepius movendo vastandoque interim amicorum populi romani fines, nonnunquam fuge in morem abscedendo repostisque in locis subsistendo, si forte spe victorie castris eductum sic in campum posset elicere. 8 Fabius nulla re motus unoque semper in proposito fixus erat, ne res afflictas in extremum discrimen adduceret, sed trahendo cuntandoque hostem fatigaret; recolens per id tempus nichil magis quam temeritatem ardentesque ducum animos romano imperio nocuisse, morem igitur sequens prudentium medicorum contraria morbis publicis remedia adhibebat. 9 Id enimvero sic agebat, ut non metu agi omnia sed providentia viderentur; itaque quocunque se Hanibal movisset, Fabius castra proximo in col
Abbreviated transcription (Latin):
auxiluiz confugere decreuiss. Consuluz
ꝑ quos dictator dici solit̾ꝰ. alter in acie
ce cidiss alter abẽet in gallia. nec tuto
quidẽ ꝑuagantibus cũta uictoribꝰ adiri
posser. populus romanꝰ qd̾ nũꝙͣ antea
usũ uł auditũ fuerat dictatorẽ siue
qm̃ id ꝑ leges nõ liceret qui pro dicta¬
tore esset Quintũ fabiũ maximum
creauit additꝰ ei marcꝰ rufus minutiꝰ
magister equitũ. Sane hanibal qui
ꝑ famã romanoꝵ ducũ mores er no¬
mina nouerat. cognito pͥmũ ꝙ reꝵ
sũma fabio eẽt imposita/ de hinc cu
iam castͥs proximi eẽnt. nequicꝙͣ ten¬
tato ut in pugnã eliceret/ et angi cep¬
it et meruere/ nõ potentiã ꝙͣ pruden¬
tiã uiri. setũq animo uoluere Roma¬
nos damnis admonitos iam tandẽ ue¬
ru ducem elegisse. neq iam sibi cũ sẽ¬
pronio flaminioq eẽ negotiũ. s cum
maturo nil tenere nilq p̃cipitanter
acturo uiro. Sane de prudentia hostis

Expanded text:
auxilium, confugere decrevisset, consulumque, auxilium, confugere decrevisset, consulumque, per quos dictator dici solitus, alter in acie cecidisset, alter abesset in Gallia nec tuto quidem pervagantibus cunta victoribus adiri posset, populus romanus, quod nunquam antea visum vel auditum fuerat, dictatorem sive, quoniam id per leges non liceret, qui pro dictatore esset Quintum Fabium Maximum creavit; additus ei Marcus Rufus Minutius magister equitum. 6 Sane Hanibal, qui per famam romanorum ducum mores et nomina noverat, cognito primum quod rerum summa Fabio esset imposita dehinc, cum iam castris proximi essent, nequicquam tentato ut in pugnam eliceret, et angi cepit et metuere non tam potentiam quam prudentiam viri, secumque animo volvere Romanos damnis admonitos iantandem verum ducem elegisse, neque iam sibi cum Sempronio Flaminioque esse negotium sed cum maturo nil temere nilque precipitanter acturo viro. 7 Sane de prudentia hostis
Abbreviated transcription (Latin):
euentibus contra romanũ populu
egisse memoraiuimꝰ cognito sagunti
excidio secundo legatioĩs romanoꝵ
princeps fabiꝰ cũ in senatu carthagi¬
nensiu hoc unũ qd̾ ei erat ĩpositu
quesiuiss publico priuato ne cõsilio
saguntũ hanibal euertiss. responsuz¬
q eẽt asꝑius ille toga in sinũ collecta
hoc inquit ĩ gremio bellũ uobis pace¬
q portamꝰ: utrũ libet accipite. Cũq
illi utrũ sibi placeret eis daret nichilo
mitiꝰ proclamassent. Idem uultu gestu¬
q pene horrendo discusso ĩ adu̾so gre¬
mio nõ aliter ꝙͣ si obuolutũ sibi bellũ
atruliss. bellũ inquit igitur uobis do.
quod illi se et acciꝑe alacres et gestu¬
ros ẽẽ dixerũt. rem plane et dantibꝰ
et recipientibus infelicem. Inde ubi ad tra¬
simenũ tercia insignis clades accepta est
tot damnis terroribusq concussares pu¬
blica cũ ad dictatorẽ hoc ultimũ ĩ adu̾sis

Expanded text:
eventibus contra romanum populum eventibus contra romanum populum egisse memoravimus, cognito Sagunti excidio, secunde legationis Romanorum princeps Fabius cum in senatu Carthaginensium hoc unum quod ei erat impositum quesivisset, publico privato ne consilio Saguntum Hanibal evertisset, responsumque esset asperius, ille toga in sinum collecta, ‘hoc’ inquit ‘in gremio bellum vobis pacemque portamus, utrumlibet accipite’. 4 Cumque illi utrum sibi placeret eis daret nichilo mitius proclamassent, idem vultu gestuque pene horrendo, discusso in adversos gremio non aliter quam si obvolutum ibi bellum attulisset, ‘bellum’ inquit ‘igitur vobis do’. Quod illi se et accipere alacres et gesturos esse dixerunt, rem plane et dantibus et recipientibus infelicem. 5 Inde ubi ad Transimenum tertia insignis clades accepta est, tot damnis terroribusque concussa respublica cum ad dictatorem, hoc est ultimum in adversis
Abbreviated transcription (Latin):
Uintus fabius maximus romaĩ
generis prudentissimꝰ est habitꝰ.
nõdũ eĩ cato censoriꝰ fame huiꝰ
pͥmũ locũ occupauerat. qui hu¬
ic ipsi tñ apud cicerone claꝵ magne ⁊¬
sapientie ac uirtutis testimoniu p̾bet.
appͥme aũt honestatꝰ est illo ennii car¬
mine notissimo unus homo nobis cũc¬
tando restituit rem. nota sunt reliqua.
qbuiꝰ hoc fame decꝰ maximiq cognomẽ
iuire sibi debitũ etiam si ab eo ortũ esse
magni sunt autores. ꝙͣꝙͣ uiri huiꝰ plu-¬
ra consilia ꝙͣ prelia memorent᷑. S nec
desunt p̃lia. et ad equãda aui gloriã
fabii maximi rutiliam qui hauddubre
uictoriaꝵ numero et magnitudine p̾¬
lioꝵ suꝑior fuit. Unũ hostem hanibalẽ
satis ẽẽ uult liuiꝰ. Inter romani ducis
laudes magnũ hostis et singulare pre¬
coniu. his p̃missis que ad uiri notitiã
ꝑtinent. ad eiꝰ gesta progredior. Bello
igitur punico secundo qd̾ ꝑ hanibalẽ
carthaginẽses uariis atq horrendis

Expanded text:
uintus Fabius Maximus romani generis prudentissimus est habitus; nondum enim Cato Censorius fame huius primum locum occupaverat, qui huic ipsi tamen apud Ciceronem clarum magne sapientie ac virtutis testimonium prebet. Apprime autem honestatus est illo Ennii carmine notissimo: unus homo nobis, cuntando restituit rem. 2 Nota sunt reliqua, quibus hoc fame decus Maximique cognomen iure sibi debitum, etiam si ab eo ortum esset, magni sunt auctores; quanquam viri huius plura consilia quam prelia memorentur; sed nec desunt prelia et ad equandam avi gloriam Fabii Maximi Rutiliani, qui hauddubie victoriarum numero et magnitudine preliorum superior fuit, unum hostem Hanibalem satis esse vult Livius, inter romani ducis laudes magnum hostis et singulare preconium. 3 His premissis que ad viri notitiam pertinent, ad eius gesta progredior. Bello igitur punico secundo, quod per Hanibalem Carthaginenses variis atque horrendis
Abbreviated transcription (Latin):
dentissimo duci in faciem obiecta teme¬
ritas: Si hec et his similia eo aĩo dice¬
bantur ut iuuenilem frenaret au¬
daciam quã tantis pͥncipiis minime
suffecturã crederet habeo quid excu¬
sem. si ideo qr fortissimi adolescentis
raram idolem sue senili glorie suc¬
crescentẽ egre feͬret excusari quãtũ
ego arbitror nõ potest.

Expanded text:
dentissimo duci in faciem obiecta temedentissimo duci in faciem obiecta temeritas. 74 Si hec et his similia eo animo dicebantur ut iuvenilem frenaret audaciam, quam tantis principiis minime suffecturam crederet, habeo quid excusem; sin ideo quia fortissimi adolescentis raram indolem sue senili glorie succrescentem egre ferret, excusari quantum ego arbitror non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
de cũ ceteri oẽs annilibꝰ occuparẽtur
imꝑiis uirilẽ illã sententiã et errori
publico adu̾sam proferre nõ timuit.
cuiꝰ in libro de senectute qui cato ma-¬
ior inscribit᷑ Cicero ipse conmeminit.
optimis auspiciis ea geri que ꝑ reipu¬
blice salute geruntur. que contra rẽ¬
publicã ferũtur contra auspicia ferri.
sapientis et maturi sensus elegãs dic
tu. fuit et pontifex et senatꝰ pͥnceps
meritis p̃latus cũ alii eu ueteri roma¬
nomore p̃cederent. Ad hec dictatura
memorabili et quĩq clarꝰ consulatibꝰ.
deniq nich in hoc uiro qd̾ carpi possit
ĩuenio nisi ꝙ scipioĩs africani illius
extenuator eiꝰ et obtrectator laudu
one palam publicoue dictũ incõsilio
natũ eu ad corrũpendã disciplina
militare / externo et regio more er
indulgere licentie militũ et seuire ĩ
eos. qualis est illa curiosa dep̃ssio iuic¬
toriaꝵ in hispania quesitaꝵ et pru-¬

Expanded text:
uidem cum ceteri omnes anilibus occuparentur uidem cum ceteri omnes anilibus occuparentur ineptiis, virilem illam sententiam et errori publico adversam proferre non timuit, cuius in libro de senectute, qui Cato Maior inscribitur, Cicero ipse commeminit: ‘optimis auspiciis ea geri que pro reipublice salute gererentur; que contra rempublicam ferrentur contra auspicia ferri’. Sapientis et maturi sensus elegans dictum! 72 Fuit et pontifex et senatus princeps, meritis prelatus, cum alii eum veteri romano more precederent, ad hec dictatura memorabili et quinque clarus consulatibus. Denique nichil in hoc viro quod carpi possit invenit, nisi quod Scipionis Africani illius que eius extenuator et obtrectator laudum one palam publico ve dictum in consilio: natum eum ad corrumpendam disciplinam militarem externo et regio more, et indulgere licentie militum, et sevire in eos; qualis est curiosa illa depressio victoriarum in Hispania quesitarum et pru
Abbreviated transcription (Latin):
audiens exclamauit et suũ inꝗt ha-¬
nibalem romani habent. et eisdẽ ar¬
tibꝰ quibꝰ tarentũ quesieramꝰ amisimꝰ.
hec ni miꝵ retuꝑatio tante urbis fa¬¬
bio magne glorie fuit. qd̾ nec ip̃e dis¬
simulauit. Itaq cũ liuiꝰ quidã salina¬¬
tor qui ĩ arce amissa urbe confugeaͬt
eamq seruauerat ut dcũ est. Cato¬
ne censorio audiente ut est apd̾ cice¬
ronẽ gloriabũdꝰ diceret/ mea opera
quinte fabi tarentũ recepisti. Ille ar¬
ridens et irridens certe inquit nisi
tu amisisses nũꝙͣ ego recepisse. hec
ni fallor gestoꝵ fabii sũma est/ nã sa¬
pient̾ dictoꝵ consilioꝵq salubriũ nul¬¬
lus est numerꝰ. obiit sub finẽ bellici
punici secundi ꝓuecte admodũ etatis.
Si quidẽ duobꝰ ut liuius ait uł pliniꝰ
tribus et sexaginta annis augur fuit
qd̾ sacerdotiũ nisi iam uir nisi plena ⁊¬
etate obrinuisse nequiuerat: ĩ quo ꝙ¬

Expanded text:
audiens, exclamavit: ‘et suum’ inquit ‘Haaudiens, exclamavit: ‘et suum’ inquit ‘Hanibalem Romani habent, et eisdem artibus quibus Tarentum quesieramus amisimus’. Hec nimirum recuperatio tante urbis Fabio glorie magne fuit, quod nec ipse dissimulavit. 69 Itaque cum Livius quidam Salinator, qui in arcem amissa urbe confugerat eamque servaverat, ut dictum est, Catone Censorio audiente, ut est apud Ciceronem, gloriabundus diceret: ‘mea opera, Quinte Fabi, Tarentum recepisti’, ille arridens et irridens ‘certe,’ inquit ‘nam nisi tu amisisses nunquam ego recepissem’. 70 Hec ni fallor gestorum Fabii summa est; nam sapienter dictorum consiliorumque salubrium nullus est numerus. Obiit sub finem belli punici secundi provecte admodum etatis, siquidem duobus ut Livius ait, vel ut Plinius tribus et sexaginta annis augur fuit, quod sacerdotium nisi iam vir plena etate obtinuisse nequiverat. 71 In quo q
Abbreviated transcription (Latin):
tis instantibꝰ ita ut eu uie medio pu¬
gnare cõpellerent. diebus ac noctibꝰ
irreꝗeto agmine tarentũ petebat. ce
teꝵ omnis ea festinatio sera fuit. Si¬
quidẽ tempore medio p̃fectꝰ p̃sidri br¬
utioꝵ qd̾ hanibal in urbe dimiserat
amore ardens meretͥcule que fratrẽ
in ex̾cit᷑ consulis habebat et femine¬
is blanditiis expugnatꝰ spem ꝓditioĩs
attulerat. qua inpigre arrepta fabiꝰ
fratrem ip̃m de hoc sororis literis ĩfor¬
matũ sub spetie transsuge urbem in¬
gredi et inclinatũ ad oĩa aĩu amãtis
in suã sententiã trahere ac firmare ĩ¬
ꝑat. qd̾ cũ factũ eẽt oĩbus rite cõpositis
noctu urbem ingressus multo cepit
ingenio nõ sine cede multoꝵ. Illud ⁊¬
inter cunta memorabile ꝙ p̃ter auri
et argenti et aliaꝵ multiplicẽ reꝵ p̃-¬
dam triginta ibi seruoꝵ atq ancilaꝵ
milia capta referunt᷑. interea uͦ dũ ha¬
nibal festinꝰ accurreret urbem capta

Expanded text:
tis instantibus, ita ut eum vie medio putis instantibus, ita ut eum vie medio pugnare compellerent, diebus ac noctibus irrequieto agmine Tarentum petebat. 66 Ceterum omnis ea festinatio sera fuit, siquidem tempore medio prefectus presidii Brutiorum, quod Hanibal in urbe dimiserat, amore ardens meretricule, que fratrem in exercitu consulis habebat, et femineis blanditiis expugnatus, spem proditionis attulerat. 67 Qua impigre arrepta Fabius fratrem ipsum, de hoc sororis literis informatum, sub specie transfuge urbem ingredi et inclinatum ad omnia animum amantis in suam sententiam trahere ac firmare imperat. Quod cum factum esset, omnibus rite compositis, noctu urbem aggressus multo cepit ingenio, non sine cede multorum; illud inter cunta memorabile quod, preter auri et argenti et aliarum multiplicem rerum predam, triginta ibi servorum atque ancillarum milia capta referuntur. 68 Interea vero dum Hanibal festinus accurreret, urbem captam
Abbreviated transcription (Latin):
te clarissimã et insignẽ portũ opoͣ¬
tune ĩ africã u̾su sue potestatis ef
sus abscessit. seu ueriꝰ dilata et in
annũ terciũ post reiecta. tũ demũ
sibi promissam urbẽ ꝓdentibꝰ tarẽ¬
tinis adeptꝰ arcem urbis obtinere
nõ ualuit a romano p̾sidio defen¬
sam. nõ su̾lũ ap̃senti tũc haniba¬
lis impetu s ꝑ integrũ deinde ꝗu¬
queniũ sepe nequicꝙͣ hoc medio
tempore retentatã donec tandez
fabius ꝗnto consul cũ ei tarentu
sorte ueniss. hortatꝰ collegam alioᷤᷤ¬
q qui tunc in armis erant duces ut
ꝙͣ acerrimo bello hanibalem detine¬
rent ne uacuũ illi eẽt in longĩqua re¬
spicere zp̃e recto calle tarentũ a diit
obseditq manduria oppido ĩ ituiere
expugnato. qd̾ cũ hanibali nũciatu
eẽt timens qd̾ euenit ut qui de fab¬
io inter oẽs romanos duces ingentez
haberet opinionẽ ꝙͣuis interpellã¬
tibus qui iussi erant et tergo abeun¬

Expanded text:
te clarissimam et insignem portum, oporte clarissimam et insignem portum, oportune in Africam versum, sue potestatis effsus abscessit, seu verius dilata et in annum tertium post reiecta; tum demum sibi promissam urbem prodentibus Tarentinis adeptus, arcem urbis obtinere non valuit, a romano presidio defensam non solum a presenti tunc Hanibalis impetu, sed per integrum deinde quinquennium, sepe nequicquam hoc medio tempore retentatam; donec tandem Fabius quinto consul, cum ei Tarentum in sortem evenisset, hortatus collegam aliosque qui tunc in armis erant duces, ut quam acerrimo bello Hanibalem detinerent, ne vacuum illi esset in longinqua respicere, ipse recto calle Tarentum adiit obseditque, Manduria oppido in itinere expugnato. 65 Quod cum Hanibali nuntiatum esset, timens quod evenit, ut qui de Fabio inter omnes romanos duces ingentem haberet opinionem, quamvis interpellantibus qui iussi erant et tergo abeun
Abbreviated transcription (Latin):
tã p̃claꝵ par quale alteꝵ etas illa
nõ uiderat. Sub hoc consulatu fa-¬
bius audito ꝙ haniba ex apulia in
campaniã remearet raptĩ die noc¬
tuq ad exercitũ properauit. Casili¬
nũ mox obsedit accitoq collega ip¬
su cepit. Inde Sanniũ ꝓgressus a¬
gros undiq uastauit. oĩs genei̾s
p̃das egit. Urbes plurimas atq op.¬
pida expugnauit ĩ quibꝰ ꝗnq et
uiginti hostiu milia cesa simul et
capta sunt. Capti et transfuge tre-¬
centi septuaginta. qui oes pariter
romam missi cesiuirgis et tarpe¬
ia de rupe p̃cipitati ꝑierũt. hec
tã multa paucoꝵ dieꝵ spacio acta
nu lacu sub obtentu religioĩs ac
sacroꝵ castra habentire aũt uera
puteolis ĩhianti a quibusdã nobi¬
libus tarentinis iuuenibꝰ spes affeͣ¬
tur tarentũ ꝑ proditionẽ capien¬
di . quã secutus eo castra ꝓmoue¬
rat. magnũ bello qd̾ gerebat mo¬
mentũ ratus si urbem ea tempesta¬

Expanded text:
tam preclarum par, quale alterum etas illa tam preclarum par, quale alterum etas illa non viderat. Sub hoc consulatu Fabius, audito quod Hanibal ex Apulia in Campaniam remearet, raptim die noctuque ad exercitum properavit. 62 Casilinum mox obsedit accitoque collega ipsum cepit; inde in Samnium progressus agros undique vastavit, omnis generis predas egit, urbes plurimas atque oppida expugnavit, in quibus quinque et viginti hostium milia cesa simul et capta sunt; capti et transfuge trecenti septuaginta, qui omnes pariter Romam missi cesi virgis et tarpeia de rupe precipitati perierunt. Hec tam multa paucorum dierum spatio acta rnum lacum sub obtentu religionis ac sacrorum castra habenti, re autem vera Puteolis inhianti, a quibusdam nobilibus tarentinis iuvenibus spes affertur Tarentum per proditionem capiendi; quam secutus eo castra promoverat, magnum bello quod gerebat momentum ratus si urbem ea tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
detertandũ sit. hec et his similia ꝑo¬
rando ꝙͣꝙͣ illo inquẽ dicebant᷑ uocife¬
rante. Idcuto dici ut consulatꝰ ei cõ¬
tinuaret᷑. obtinuit. ut ĩcõsultꝰ fauoͣ
populi suffragia uariaret : et admo¬
niticiues utiliora respicerent / utq
inusitatũ ualde se comitia habente
fabiꝰ quarto consul fieret seu conti¬
nuaretur cõsulatꝰ ut ei erat obiec¬
tu. neq id ambitioĩ tribuit᷑ s pie¬
tati qd̾ ꝙͣuis cerneret sibi uulgo foͣ¬
san infamie datũ iri cogitans eore
rũ ĩ statu sũmo duce imꝑiu ĩdige¬
re seq illũ eẽ nõ ex ĩsolentia s ex
conscientia uirtutis ĩtelligens. et
inuidiam uulgiq uoces et suã ut
erat solitꝰ famã spreuit. netessita¬
te solam patrie respiciens. additus
est fabio collega Marcus claudius
marcellus. qui sub eo paulo ante
pro p̃tore militauerat. Conu̾sa ci-¬
uitas a diuturno metu ac merore
spesq oĩu erecte ad hoc consulum

Expanded text:
decertandum sit. 59 Hec et his similia perodecertandum sit. 59 Hec et his similia perorando, quanquam illo in quem dicebantur vociferante idcirco dici ut consulatus ei continuaretur, obtinuit ut inconsultus favor populi suffragia variaret et admoniti cives utiliora respicerent, utque inusitatum valde se comitia habente Fabius ipse quartum consul fieret, seu continuaretur consulatus, ut ei erat obiectum. 60 Neque id ambitioni tribuitur sed pietati, quod, quamvis cerneret sibi vulgo forsan infamie datum iri, cogitans tamen eo rerum in statu summo duce imperium indigere, seque illum esse non ex insolentia sed exirtutis intelligens, et invidiam vulgique voces et suam, ut erat solitus, famam sprevit, necessitatem solam patrie respiciens. 61 Additus est Fabio collega Marcus Claudius Marcellus, qui sub eo paulo ante pro pretore militaverat; conversa civitas a diuturno metu ac merore, spesque omnium erecte ad hoc consulum
Abbreviated transcription (Latin):
amicis aut gratificandi cuiꝰꝙͣ ambiti¬
oni sicut si pax initalia aut cũ quo¬
cũq hoste alio bellũ eẽt. nõ igitur eli¬
gendos consules ut mos patͥus fuerit
ꝙͣ uis bonos atq integros uiros s eli¬
gi oportere probatissimos bello duces
quibus ĩ ciuitate pares alii nõ sut. ꝗu
si is ipse nõ creatꝰ s creandus consul fo¬
ret . eo tñ ĩ statu dictatorẽ rei publice
necessariu futuꝵ. neq cur indignari
debeat ꝙ se aliquẽ clariorem bello ui¬
ru patͥa genuiss/ neq cuiꝙͣ magis cõ¬
suli ꝙͣ sibi ĩportabilẽ et fingiles hume¬
ros oppssurã sarcinã detrahendo. deni¬
q sic agenda ac prouidenda oĩa nõ tã¬
ꝙͣ iustitia uiri boni ciuitas in pace gu-¬
bernanda s tãꝙͣ artibus et consilio
sũmi ducis bello querenda uictoria ⁊
eaq ipsa hora de sũma reꝵi deq ĩpio
ac salute signis collatis cũ hanibale

Expanded text:
amicis aut gratificandi cuiusquam ambitiamicis aut gratificandi cuiusquam ambitioni, sicut si pax in Italia aut cum quocunque hoste alio bellum esset. 57 Non igitur eligendos consules, ut mos patrius fuerit, quamvis bonos atque integros viros, sed eligi oportere probatissimos bello duces et quibus in civitate pares alii non sint; quin si is ipse non creandus sed creatus consul foret, eo tamen in statu dictatorem reipublice necessarium futurum, neque esse cur indignari debeat quod se aliquem clariorem bello virum patria genuisset, neque cuiquam magis consuli quam sibi, importabilem et fragiles humeros oppressuram sarcinam detrahendo; 58 denique sic agenda ac providenda omnia non tanquam iustitia viri boni civitas in pace gubernanda, sed tanquam artibus et consilio summi ducis bello querenda victoria, eaque ipsa hora de summa rerum deque imperio ac salute signis collatis cum Hanibale
Abbreviated transcription (Latin):
cello uiro inpigerrimo atq fortissimo cũ
p̃sidio infra urbẽ misso. quo cõsilio et ple¬
bis intentionẽ simul et hanibalis spem
fefellit. Ipse rebꝰ ita dispositis/ capuam
uersus que iamerat hanibalis promo¬
tis castris hoste in apuliam ꝓfecto cãpa¬
nũ agrũ late igni ferroq uastauit.¶An
no ꝓximo qui secundi belli punici ꝗntꝰ
fuit. cũ comitioꝵ die plebs romana ad
creandos duos consules uotis cõcͣoͣdibꝰ
pronaeẽt ꝓcessit ad dissuadendũ fabiꝰ
oratione magnifica. p̃fatus alteꝵ con¬
sulũ qui noĩati eẽnt. sacroꝵ cure dedi¬
tu belli simul curis intendere nõ posse.
alteꝵ uͦ sibi quidẽ cãꝵ et sanguine cõ¬
ĩctũ nullo tñ pͥuato affectu caritati
rei publice cõparandũ. Itaq ex p̃teriti
temporis argumentis ferri posse non
eẽ illi humeros. quibꝰ tantũ onꝰ tuto poᷤᷤ¬
set inponi. neq uͦ tẽpꝰ eẽ suffragandi

Expanded text:
cello viro impigerrimo atque fortissimo cum cello viro impigerrimo atque fortissimo cum presidio intra urbem misso, quo consilio et plebis intentionem simul et Hanibalis spem fefellit, ipse rebus ita dispositis, Capuam versus que iam erat Hanibalis promotis castris, hoste in Apuliam profecto, campanum agrum late igni ferroque vastavit. 56 Anno proximo, qui secundi belli punici quintus fuit, cum comitiorum die plebs romana ad creandos duos consules votis concordibus prona esset, processit ad dissuadendum Fabius oratione magnifica, prefatus alterum consulum qui nominati essent, sacrorum cure deditum, belli simul curis intendere non posse, alterum sibi quidem carum et sanguine coniunctum, nullo tamen privato affectu caritati reipublice comparandum; itaque ex preteriti temporis argumentis sciri posse non esse illi humeros quibus tantum onus tuto posset imponi; neque vero tempus esse suffragandi
Abbreviated transcription (Latin):
sultandũ quando cõsulentiũ sentẽtie
exaudiri possent. et intelligi. quo cõ¬
silio tunc senatꝰ cupidissime ĩ rebꝰ taz
dubiis usus est. post hec fabiꝰ cõsul
tertio bis eĩ ante p̾missam dictaturã
consul fuerat. tres urbes campanie
que ad hostes instabili fide defeterãt
obpugnauit in quibꝰ et campanos
plurimos et p̃sidia hostis cepit. Inde
aũt sentiens nolane plebis aĩos a ro¬
manis auersos. de octidendo senatu
suo tradendaq hanibali urbe cõsili¬
um agitare ne res haberet effectum
proximũ nole mõtẽ castͥs insedit ut ⁊¬
more suo tutis ex locis. illos atq illũ
a tali proposito deterreret: paratus¬
q eẽt quãdocũq res posceret uł haĩ¬
bali insultare ad capienda nolã ꝓpe¬
ranti uł ufide plebi ꝑnitiem. ac fidis
urbis illiꝰ pͥncipibꝰ ferre tempestiuam
opem. firinatis et congesto undiq fru-¬
mento comunitis castris/ a marto mã¬

Expanded text:
sultandum, quando consulentium sententie sultandum, quando consulentium sententie exaudiri possent et intelligi. 52 Quo consilio tunc senatus cupidissime in rebus tam dubiis usus est. 53 Post hec Fabius consul tertio, bis enim ante premissam dictaturam consul fuerat, tres urbes Campanie que ad hostes instabili fide defecerant expugnavit, in quibus et Campanos plurimos et presidia hostis cepit. 54 Inde autem, sentiens nolane plebis animos a Romanis aversos de occidendo senatu suo tradendaque Hanibali urbe consilium agitare, ne res haberet effectum, proximum Nole montem castris insedit, ut more suo tutis ex locis illos atque illum a tali proposito deterreret paratusque esset, quandocunque res posceret, vel Hanibali insultare ad capiendam Nolam properanti, vel infide plebi perniciem ac fidis urbis illius principibus ferre tempestivam opem. 55 Firmatis et congesto undique frumento communitis castris, et Marco Mar