comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S pꝰhec contigit. ut diuinitus sibi plagas uider&
inmissas. filius enĩ eiꝰ egrotans. circa ipsas portas mor-¬
tis agebat᷑ ꝑiculo. Coniugẽ ȩtiã eiꝰ diuersȩ occupa¬
uerant passiones. Cogno scens ergo tandẽ causã
suȩ tristiciȩ: uirũ sacratissimũ quẽ punire mina-¬
bat᷑ uenire ad palatiũ dep̃catꝰ ÷ Igit᷑ magnꝰ basi-¬
lius ueniens ad palatiũ. uidensq principis filiũ
circa mortẽ. ad uitã eũ remeaturũ esse ꝓmisit.
si ꝑcatholicos uiros sacro baptismate potiret. Et
di quod baptismatis tẽpore ꝓmiserat memor:
scđm stultũ herodẽ. p̃sentib arrianis filiũ bapti-¬
tari p̃cepit. Quo gesto: mox infans t̾minũ uitae
sortitꝰ÷ Un penitentia ductꝰ ualens. & noxiam
iuris uirandi sibi uidicans ueritatẽ. in sacrum
multa apud eũ de diuinis dogmatib locutꝰ ÷¬
& docentẽ libent̃ audiuit. Ubi ȩtiã qͥdã aderat
nomine demosthenes. suꝑ imꝑiales epulas con.¬

Expanded text:
 contigit ut divinitus sibi plagas videret immissas. Filius enim ejus aegrotans, circa ipsas mortis portas agebatur periculo. Sed etiam conjugem diversae occupaverant passiones. Cognoscens ergo causam suae tristitiae, virum sacratissimum, quem punire minabatur, venire ad palatium deprecatus est. Duces aatium, vidensque principis filium circa mortem, ad vitam eum remeaturum esse promisit, si per pios viros sacro baptismate potiretur. di quod baptismatis tempore promiserat, memor, secundum stultum errorem praesentibus Arianis filium baptizare praecepit. Quo gesto, mox infans terminum vitae sortitus est. Poenitentia vero ductus Valens, et noxiam jurisjurandi judicans veritatem, in sacrum multa apud eum de divinis dogmatibus  docentem libenter audivit. Ubi tunc aderat quidam nomine Demosthenes, super imperiales epulas con
Abbreviated transcription (Latin):
Tc̃ p̃fectus cȩsareã ueniens. euocauit magnũ basi¬
liũ & honorauit illũ. & mansuetis apud eũ sermo¬
nib usus. ẽ. monens ut tẽpori pareret. & ñtantas
eccłias ꝓpt̾ paruã dogmatũ subtilitatẽ uexari patet᷑
ꝓmittebat &ꝵ imꝑatoris amicitias. & multa benefitia
ꝓpt̾ hȩc aplurimis offerenda. Uerũ ille ur scissimus
ait adolescentib hȩc uerba congruere. Illi in quit
& illoꝵ similes. talia ꝓmissa respitiunt. Nam qͥ¬
Ie
diuinis saginant᷑ eloqͥis. corrũꝑe de diuinis dogmatib:
nec unã siłłam patiunt᷑. s ꝓ his si contingat ȩtiam
om̃s mortis sp̃es amplectunt᷑. Amicitias aut̃ imꝑato-¬
ris. magnas qͥd ẽ cũ pietate iudio: sine qua ꝑniciẽ
potiꝰ has appello. Cũq p̃fectus in eũ seuiret stul¬¬
tũq uocaret: sc̃s basilius ait. Hanc stulticiam sẽꝑ
habe exopto. Quẽ cũ egredi iuber&. ut quid deb̾a&

Expanded text:
fectus Caesaream veniens, et evocans magnum Basilium, honoravit, et mansuetis apud eum sermonibus usus est: monens ut tempori pareret, et non tantas Ecclesias propter parvam dogmatum subtilitatem vexari pateretur. Promittebat etiam imperatorias amicitias, multaque beneficia, propter haec plurimis offerenda. Verum ille vir sacratissimus ait adolescentibus haec verba congruere: Illi, inquit, et illorum similes talia promissa respiciunt. Nam qui divinis saginantur eloquiis corrumpere de divinis dogmatibus neque unam syllabam patiuntur; sed pro his, si contingat, etiam omnes mortis species amplectuntur. Amicitias autem imperatoris, magnas quidem cum pietate judico, sine qua perniciem potius has appello. Cumque praefectus saeviret in eum, stultumque vocitaret, sanctus Basilius ait: Hanc stultitiam semper habere exoro. Quem dum egredi tunc juberet, ut quid deberet
Abbreviated transcription (Latin):
mediolanensi ceꝑunt cȩlebrari. Cuiꝰ cȩlebritatis
consuecudo in de ꝑomnẽ galliã emanauit. Sdũ
hȩc in italia gerunt᷑. ualens dõ odibilis imꝑator
ut monachi militarent. ⁊ nolentes iussit int̾fici.
Qua ꝑstrepente ꝑsecutione. multa scõꝵ agmina

Expanded text:
m coeperunt celebrari, cujus celebritatis consuetudo inde per omnes provincias emanavit. Sed dum haec in Italia geruntur, Valens, Deo odibilis imperator ut monachi militarent, et nolentes jussit interfici. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosio ep̃o erat infesta. ita ut eũ deportari iu
iuberet᷑ : fert᷑ respondisse. Ego sponte hoc non
agam. ne lupis ouiũ septa tradere uidear. aut
blasphemantib dm̃. Hic si plac& occide. lioc¬
in loco: mortã ꝓna suscipio uoluntate. Et dũ¬

Expanded text:
Ambrosio episcopo erat infesta, ita ut eum destinari jubiuberetur exire, ait: 'Ego sponte hoc non ago, ne lupis ovium septa contradere videar aut blasphemantibus Deum. Hic si placet, occide, hoc loco mortem prona suscipio voluntate.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiens illi ut aut flecteret basiliũ. quatinꝰ dog¬
mati cõmunicaret eudoxii. aut hoc facere nolens
urbe pelleret᷑. Audiens enĩ głam tanti uiri. noluit
ei prius ꝑse inferre certam̃. nedũ basilius fortit᷑
eius iacula deuitaret. fier& cȩtis clarior imago
uirtutis. S huiꝰ machinam̃ta uelut tela arenae

Expanded text:
aecipiens, ut aut flecteret Basilium, quatenus dogmati communicaret Eudoxii, aut hoc facere nolens expelleretur. Audiens enim gloriam tanti viri, noluit ei prius inferre certamen: ne dum Basilius fortiter ejus jacula devitaret, fieret caeteris clarior imago virtutis. Hujus machinamenta, velut tela araneae
Abbreviated transcription (Latin):
sũmittamꝰ. & eius monita dũ tanquã homines
de liquerimꝰ necessario ueluti curantis medicami.
magis ipse decerner&. sapiens & pius existens. At
tumultus faciebant. alii hunc atq alii illum

Expanded text:
summittamus et eius monita, dum tamquam homines summittamus et eius monita, dum tamquam homines deliquerimus necessario, veluti curantes medicamentmagis ipse decerneret sapiens et pius existens. At t assolet, tumultus faciebant, alii hunc, alii illum
Abbreviated transcription (Latin):
nacula tenere uidebatur eccłiȩ. ñ regens s suã
potius mergens nauim. Qui in ipso baptismatis
tẽpore. iure uirando miserrimũ obligauit ua
derelinquens: contrarias partes sũpsit. & quod
sectationẽ diu texit. nec uoluntati potestatẽ
amiscuit. quo ad huc uiuentis fr̃is auctoritate
cõp̃ssus est. Contẽplabat᷑ enĩ de eo quantam
ium mulciscendã fidẽ fidelis imꝑator posset
exercere. qͥtãtã constantiã ꝓretmnenda quondã
arriani dogmatis assertor. qui medio lanensiũ
diu tenuerat p̾sulatũ sero defunctus est. Tc̃¬
euocans ep̃os imꝑator. huiꝰ modi apud eos
uerba locutus est. Nostis aꝑte uiri eruditi di-
uinis eloquiis. qualẽ oporteat esse pontificẽ:
& quia non dec& eũ uerbo solum sed ȩtiam
conuersatione gubnare subiectos. & totius
sem& ipsũ imitatorẽ uirtutis ostendere. tes¬
temq doctrinȩ conuersationẽ bonã habere.
balem itaq inpontificali constituite sede. cui
& nos qui gubnamꝰ imꝑiũ sincere nr̃a capita

Expanded text:
rnacula tenebat Ecclesiae, non regens, sed suam potius mergens navem. Tunc ergo in ipso baptismatis tempore jurejurando miserrimum obligavit, utderelinquens, contrarias partes sumpsit. Quod sectationem diu texit, nec voluntati potestatem admiscuit, quoad viventis fratris auctoritate compressus est. Contemplabatur enim de eo, quantam vim in ulciscenda fide imperator posset exercere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam Ariani dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, sero defunctus est. Cevocans episcopos imperator, hujusmodi apud eos verba locutus est: Nostis aperte, eruditi quippe divinis eloquiis, qualem oporteat esse pontificem, et quia non deceat eum verbo solum, sed etiam conversatione gubernare subiectos et totius semet ipsum imitatorem virtutis ostendere testemque doctrinae conversationem bonam habere. Talem itaque in pontificali constituite sede, cui et nos qui gubernamus imperium sincere nostra capita
Abbreviated transcription (Latin):
cultatẽ ꝑspiceret: pepigit fedus cũ sapore ꝑ
sarũ rege. & nisibim oppidũ partemq suꝑioris
mesopotamiȩ ei concessit. Moxq ꝑsarum rex
forũ uenaliũ illi indeserto p̾parari fecit. & ita
iouianꝰ demedio hostiũ : romanũ illesũ eduxit exer¬
cubiculũ nouũ sese recepit. ubi calore pruna¬
rum. & nidore parietũ nuꝑ calce illitoꝵ p̾gra¬
uatus ⁊ suffocatus. octauo demũ mense quam¬
principia. mors in matura cõrp̃.

Expanded text:
cepit imperium. Pepigitque foedus cum Sapore rege Persarum, et Nisibim oppidum, partemque superioris Mesopotamiae ei concessit. Moxque Persarum rex forum venalium rerum illi in deserto praeparari fecit. Et ita Jovinianus de medio hostium Romanum exercitum eduxit cubiculum novum sese recepit, ubi calore prunarum, et nidore parietum nuper calce illitorum praegravatus et suffocatus, octavo mense principia mors immatura c
Abbreviated transcription (Latin):
atq debilium maximã habebat curam. ñ seruis
ñ aliis utens ministris adhȩc offitia ꝑagenda. s
ꝑsem& ipsã hoc agens ad eorũ habitacula uenie.¬
trabat. ollas eoꝵ ext̾gens. ius gustans. offerens cocle¬
aria. panẽ frangens. cibos ministrans. calices di¬
luens. & alia cuncta faciens. quȩ seruis ⁊ ministris
opꝰ imꝑii.ẽ. Ego aut̃ ꝓipso ĩꝑio hoc opꝰ offero
Oportet te marite seꝑ cogitare qui dudũ fueris.¬
& quid mͦ sis. Nam si seꝑ hȩc cogitaueris. ingratus
benefactori ñ eris. s imꝑiũ qđ eo largiente susce¬

Expanded text:
atque debilium maximam habebat curam; non servis, non aliis utens ministris ad haec officia peragenda, sed per semetipsam hoc agens, ad eorum habitacula veniefirmis, ollas eorum tergens, jus gustans, offerens coclearia, panem frangens, cibosque ministrans, calicem diluens, et alia cuncta faciens, quae servis ac ministris opus imperii est. Ego autem pro ipso imperio hoc opus offero,Oportet te semper, marite, cogitare qui dudum fuisti, qui modo sis. Haec si semper cognoveris, ingratus Creatori benefactori non eris, sed imperium quod susce
Abbreviated transcription (Latin):
gentib concessit. ut religiones suas colerent sic̃
& libamina atq sacrificia offerebant᷑. S ⁊ publi¬
cas festiuitates popłi ꝑplateas agebant. & orgia dio¬
euiscerantes. ⁊ furentes atq bacchantes agebant oĩa
quȩ nequitia ꝓprii erroris insinuat. S hȩc omĩa
theodosius catholicus ĩꝑator extẏrpare radicitꝰ

Expanded text:
is concessit ut religiones suas colerent sicut  libamina atque sacrificia idolis offerebantur. Sed et publicas festivitates per plateas agebant, et Orgia Dioeviscerantes, furentes, atque bacchantes, et agentes omnia quae nequitiam proprii doctoris insinuant. Haec omnia Theodosius inveniens
Abbreviated transcription (Latin):
in bellũ ȩtiam si nemo sequeret᷑ uict̾or in misit
fucurus. Prima salutis uia extitit arbitio hos¬
tiliũ parciũ comes. Qui cũ ignarũ imperatorẽ
circũ pofitis excepiss& in sidiis. conuersus ad re-¬
uerentiã p̃sentis augusti ñsolũ ꝑiculo lib̾auit.
uerũ ȩtiam instruxit auxilio. At ubi adconci-¬
gua miscendȩ pugnȩ spatia ꝑuentũ. ẽ. continuo
suram humani ictus ꝑ in ane deportata. nusq
cadere priusqͥ inpingerent sinebant᷑. & quȩ
ipsi ueliem̃t᷑ intorserant excepta uentis. impetu su¬
pinata recrorsũ: ipsos infelicit᷑ confiugebant. Pros¬
pex̾ itaq sibi humanȩ conscientiȩ patior. Nã conti¬
nuo sese parua suorum manu fusa. uictoꝵ theodosio
hostilis ꝓstrauit exercitus. eugeniꝰ cͤaptus atq int̾fectꝰ
est. Arbogastes uͦ sua sese manu ꝑculit. Sicq horũ
auoꝵ sanguine. bellũ ciuile restinctũ : Patuit itaq¬

Expanded text:
in bellum, etiamsi nemo sequeretur, nictor futurus, in bellum, etiamsi nemo sequeretur, nictor futurus, inmisit. prima salntis nia extitit Arbitio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxit auxilio. at ubi ad contigua miscendae pugnae spatia peruentum est, continuo suram humani ictus per inane deportata nusquam cadere, priusquam impingerent, sinebantur; et quae ipsi vehementer intorserant, excepta venti impetu supinata retrorsum, ipsos infeliciter configebant. Prospexit itaque sibi humanae conscientiae pavor. Nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus, Eugeniusque captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine bellum civile restinctum est.
Abbreviated transcription (Latin):
arbogastis eugeniũ tẏrannũ mox imperatorem
creare ausus ẽ. Legitq hominẽ cui titulũ imꝑa¬
tiaq nimiꝰ. contraxit undiq innumeras copias
uł romanoꝵ p̾sidiis. uł auxiliis barbaroꝵ. Alibi
perauit annis. xiii Porro sic̃ dictũ. ẽ. int̾fecto iuniore
ualentiniano. eugenius & arbogastes instructas
acies campis expedierant. & alpiũ alta latera in¬
euitabilesq transitus p̃missis callide in sidiis oc
belli positione uictores. At uͦ theodosius in summis
alpib constitutus. expers cibi ac somni. sciens quod
destitutus suis. nesciens quod clausus alienis. dnm̃
xpm̃ solus solũ qui possit omia corpore humifusꝰ
m̃te cȩlo fixꝰ orabat. Dehinc uͦ pꝰquã in sonẽ nocte
p̃cum continuatione transegit. & testes ꝓpe modũ
quas inp̃tiũ p̾sidii cęlestis appenderat lacrimarũ
lacunas reliqͥt. fiducialit̃ arma corripuit. Sołq:
sciens se esse ñ solũ. signũ crucis p̃lio dedit. ac se

Expanded text:
Arbogastes Eugenium tyrannum Arbogastes Eugenium tyrannum creare ausus est. Legit itaque hominem, cui cingulum imperatiaque nimius, contraxit innumeras copias vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbarorum alibi peravit annis quindecim. Porro, sicut dictum est, interfecto juniore Valentiniano, Eugenius et Aracies campis expedierant, arta Alpium latera atque ineuitabiles transitus praemissis callide insidiis occula tamen belli dispositione uictores. at uero Theodosius in summis Alpibus constitutus expers cibi ac somni, sciens quod destitutus suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum, qui posset omnia, corpore humi fusus, mente caelo fixus orabat. dehinc postquam insomnem noctem precum continuatione transegit et testes propemodum quas in pretium praesidii caelestis adpenderat lacrimarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit solus, sciens se esse non solum. signo crucis signum proelio dedit ac se
Abbreviated transcription (Latin):
sese aduersus tyrannũ sola fide maior. nã longe
maximꝰ uictoriȩ suȩ spectator in sederat. & eus
comes andragatus summã belli aministrabat. Q
dũ nauali expeditione in cautũ hostẽ p̃uenire
uisus adueniens. hostẽ illũ magnũ maximũ tru
noꝵ gentib tributa ac stipendia magno t̃rore no-¬
minis exigentẽ. sine dolo ⁊ sine controuersia clati-¬
sit. cepit. ⁊ occidit. Tc̃ ualentinianꝰ recepta italia.
potitus. ẽ. ĩꝑio. Andragatus uͦ comes cognita maxi-¬
mi nece. p̃cipitẽ sese e naui in undas dedit. &
suffocatus. ẽ. Sicq th eodosius in cruentã uictoriã
regno restitutus. extincto maximo eiusq filio
uictore. quẽ imꝑatorẽ gallis maximꝰ reliquerat.
ipse ingalliã transiit. Ubi cũ tranquillã rẽ publi-
cam in pace ager&. apud uiennã dolo arbogastis
comitis sui ut ferunt stransgulatus. atq ut uolun¬
tariam sibi consciuisse mortẽ putaret᷑. laqueo
suspensus. ẽ. Mortuo gͥ ualentiniano augusto.

Expanded text:
sus Maximum tyrannum sola fide major, nam longe maximus victoriae suae spectator insederat. Andragatius comes ejus summam belli administrabat. Qui dum navali expeditione incautum hostem praevenire visus adveniens, hostem illum magnum Maximum trunorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigentem, sine dolo et sine controversia clausit, cepit, occidit. Valentinianus, recepta Italia, potitus imperio est. Andragatius comes, cognita Maximi nece, praecipitem sese e navi in undas dedit, ac suffocatus est. Theodosius incruentam victoriam regno restitutus extincto Maximo eiusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Galliam transiit: ubi cum tranquilla repcam in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strantariam sibi conscivisse mortem putaretur, laqueo suspensus est. Mortuo Valentiniano Augusto,
Abbreviated transcription (Latin):
& exutraq parte ianuarũ astarent ministri
tẽpli qui asꝑsione aquȩ sic̃ ipsi dicebant pur¬
garent ingredientes: ualentinianꝰ p̃cedens pͥncipẽ
asꝑsionis guttã sua uidit in clamide. Et indignatꝰ.
pugno ꝑcussit tẽpli ministrũ. dicens se illa asꝑsio¬
ne maculatũ potius quã purgatũ. Qđ respiciens
imꝑator : iussit eũ incustodiã recipi. & demũ ad
heremũ destinari. S ille cũ annus & pauci ꝑtran-¬
sissent dies ꝓmercede confessionis recepit ĩꝑiũ.
Non solũ enĩ in illa uita diligentes se dĩ honorat.
sed aliquando ȩtiam in p̃senti. bonoꝵ oꝑũ recri¬
butiones impendit. & p̃sentib p̃miis illic spe¬

Expanded text:
et ex utraque parte januarum astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi ministrum: dicens se maculatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum in custodiam tunc redigi et ad eremum destinari. Sed ille cum annus et pauci transissent menses, pro mercede confessionis recepit imperium. Non solum enim in illa vita diligentes se Deus honorat; sed aliquando etiam in praesenti bonorum operum retributiones impendit, et praesentibus praemiis illic spe
Abbreviated transcription (Latin):
nebat᷑ ante ordines uniu̾sos. & hoc maxime laboran¬
tib a cieb inp̃liis adesse p̃cipiebat. Constituit itaq
certos signiferos qui in eo laborarent: quoꝵ opꝰerat
bus inuadentib ex pauisset: dedissetq illud alti de¬
uehendũ. Cũq se dep̃lio subtraxiss&. ⁊ iacula
declinass& : subito ꝑcussus int̾iit. Ille uͦ qͥ sacrum
suscepit tropheũ: multis se iaculantib ꝑmansit illesꝰ
Mirabilit̾ enĩ diuina regente uirtute sagittȩ hostiũ
dirigebant᷑ in signo a signi fero aut̃ int̾ ꝑicula ꝓtinus
euolabant. Dicit᷑ aut̃ hunc neq aliũ ũꝗͣ. huiꝰ signi
ministrũ ut sol& in bello uulnere mortuũ. aut cladẽ

Expanded text:
nebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent; quorum opus ebus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum; cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant. Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem
Abbreviated transcription (Latin):
peditũ deseruere p̾sidia. Moxq legiones eoꝵdẽ
peditũ equitatu hostiũ undiq cinctȩ. sagittarũ
nubib obrutȩ ꝑierunt. Ipseq imꝑator sagitta
sauciatus. cũ in cuiꝰ dam uillulȩ casa lateret
absconditus. ab in sequentib hostib dep̃hensus.

Expanded text:
peditum deseruere praesidia. Moxque legiones eorumdem peditum deseruere praesidia. Moxque legiones eorumdem peditum equitatu hostium undique cinctae, sagittarum nubibus obrutae perierunt. Ipse vero imperator sauciatus cum in cujusdam villulae casa lateret absconditus, ab insequentibus hostibus deprehensus,
Abbreviated transcription (Latin):
gothi. ẏpogothi. gẏppedes. ⁊uuandali una
lingua utentes & nichil aliud nisi tantũ nom
mutantes biꝑtito agmine danubiũ transier.
& atalicus: qui cũ int̾ se dissiderent ac bello deseui¬
rent. atalicus adualentẽ confugiũ fecit. Ualens
frigidernũ auxiliũ tulit. Itaq ualentis augusti
fretus auxilio. frigidernũ atalicꝰ suꝑauit. Quiꝰ
benefitii gr̃a gothi supplices poposcer̃. ut eis
epĩ aquib regulã fidĩ discerent mitterent᷑. Tc̃
ualens usus maligna prauitate. doctores arriani
ipsi uerba quasi leges ĩmobiles obseruabant.
gothicas lit̾tas ad inuenit. & utrũq testamentũ
in linguam ꝓpͥam transtulit. & scđm arrianoꝵ
sectã deprauauit. Ip̃si deniq gothi pꝰmodicum
int̾uallũ auaritia maximi ducis fame cõpulsi
aualente defecer̃. & ꝑtrhatiam sese diffuderunt.
Contra quos ualens egressus de antiochia : bellũ
instructissimũ parauit. Ubi statim pͥmo congres-¬
sionis impetu conturbatȩ militũ turmȩ. nuda

Expanded text:
Gothi, Hypogothi, Gippedes, et Vandali una lingua utentes, et nihil aliud nisi tantum nomen mutantes, bipartito agmine Danubium transierunet Athalicus. Qui cum inter se dissiderent ac bello desaevirent, Athalicus ad Valentem confugium fecit. Valens lium tulit. Itaque Valentis Augusti fretus auxilio Frigidernum Athalicus superavit. Cujus beneficii gratia Gothi simplices poposcerunt, ut eis episcopi, a quibus regulam fidei discerent, mitterentur. Tunc Valens usus maligna pravitate doctores Ariani pus, cujus episcopi verba quasi leges immobiles conservabant, Gothicas litteras adinvenit, et utrumque Testamentum in linguam propriam transtulit, et secundum Arianorum sectam depravavit. Ipsi denique Gothi post modicum intervallum avaritia Maximi ducis fame compulsi, a Valente defecerunt, et per Thraciam sese diffuderunt. Contra quos Valens egressus de Antiochia bellum instructissimum paravit. Ubi statim primo congressionis impetu, conturbatae equitum turmae nuda
Abbreviated transcription (Latin):
romani imꝑatores idolis abrenuntiantes ꝓquib
olim ꝑsequebant᷑ xp̃ĩanos. uerũ dm̃ ceꝑunt colere.
qui mundi fabricã condidit uniu̾sam. Nullo enĩ
tẽpore destitit ds in uinea sua id est in scã ȩccłia
idoneos oꝑarios conducere. Ipsa uͦ tanto latius
fructuosos palmites circũquaq diffudit. quanto
duriora ꝓredemptoris sui nomine cercamina
tolerauit. S ⁊ quoꝵdã hereticorũ ꝑfidiã hoc ȩtiã
libro denudare curabo. ne qͥsquã xp̃ianus eorũ
unꝗͣ reciaculis illa queatus capiat᷑. Solent enim
heretici quasi aucupes muscipulã suȩ fraudis
abscondere. & quib dam simulationib uenenũ
suȩ nequitiȩ sub ornare. ut incautos decipiant.
⁊ suȩ telo ꝑfidiȩ confodiant. Qđ ubi forte fece.¬
rint. & hominẽ qualib& particula sui erroris ne¬
uo respexerint. mox miserabilit in extricabilibus
nexib impedire satagunt. eũq semꝑ ad det̾iora ꝑ-¬
trahunt donec in ꝑfundũ erroris ueniat. qͥsqͥs eoꝵ

Expanded text:
olis abrenunciantes, pro quibus olim persequebantur christianos, verum Deum coeperunt colere, qui mundi fabricam condidit universam. Nullo enim tempore destitit Deus in vinea sua, id est in sancta Ecclesia, idoneos operarios conducere; ipsa vero tanto latius fructuosos palmites circumquaque diffudit, quanto duriora pro Redemptoris sui nomine certamina toleravit. Sed et quorundam hereticorum perfidiam hoc etiam libro denudare curabo, ne quisquam christianus eorum umquam reciaculis illaqueatus capiatur. Solent enim heretici quasi aucupes muscipulam suae fraudis abscondere et quibusdam simulationibus venenum suae nequitiae subornare, ut incautos decipiant et suae telo perfidiae confodiant; quod ubi forte fecerint et hominem quolibet particulo sui erroris nevo resperserint, mox miserabiliter inextricabilibus nexibus impedire satagunt eumque semper ad deteriora protrahunt, donec in profundum erroris veniat, quisquis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lit terarũ elem̃ta didiciss&. Itaq eũ pͥmũ lit̾tas
litterarũq sillabas ĩꝑator senex int̾dũ inuitus
meditaret᷑: a constantio qͥ tunc in magnentium
ultione frĩs accensus bellũ p̃parabat. deponere
contẽptusq pͥuatis feriis palatiũ simul scolãq
tini sororis filius gladiatorũ manu fretus inuasit¬

Expanded text:
litterarum elementa didicisset. Itaque cum primas litteras, litterarumque syllabas, imperator senex, interdum invitus, meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium, ultione fratris accensus, bellum parabat, deponere contentusque 544 privatis feriis, palatium simul scholamque tini sororis filius, gladiatoru
Abbreviated transcription (Latin):
petulantia aducib eiꝰ est occisus. At constans ad¬
uersũ saporẽ ꝑsarũ regẽ qͥ mesopotamiã deuasta¬
bat. nouẽ p̃liis parũ ꝓsꝑe decertauit. Nouissi me
pugnã coactus. partã pene uictoriã uictus ami-¬
magnentii tyranni dolis inoppido cui helena nom̃

Expanded text:
ens, a ducibus eius occisus est. Constans aduersus Pereas et Saporem, qui Mesopotamiam uastauerat, nouem proeliis parum prospere decertauit. nouissime spugnam coactus, patratam paene uictoriam insuper uictus amiMagnentii dolis in oppido, cui Helena nomen
Abbreviated transcription (Latin):
quia quidam eoꝵ sacram̃ta ꝑhbent᷑ habere
funesta. Nam de in fantis paruuli sanguine
quẽ de toto eius corpore. minutis punctionũ
uulnerib ex trahunt. quasi eucharistiã suã
faciunt. Qui puer si mortuus fuerit. habet᷑
contra legẽ uiuunt. & ꝓpt̾ea dicunt remotius
esse uiuendũ. celantes suȩ blasphemias uesaniȩ.
Est tam̃ his om̃ib habitatio arrogantia plena.
& pharisiace ꝓpago doctriuȩ. Nam illi anima.
Ut quid cũ publicanis & peccatorib comedit

Expanded text:
irant. Sacramenta perhibentur habere funesta: nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi eucharistiam suam facientes: qui puer si mortuus fuerit, habetur contra legem vivunt. Et propterea dicunt remotius esse vivendum, celantes dogmatum blasphemiam. Est tamen eis habitatio arrogantiae plena, et pharisaicae propago doctrinae. Nam illi animaruUt quid cum publicanis et peccatoribus manducat
Abbreviated transcription (Latin):
affricanꝰ rethior sapientissimus.
Explicit liber seð. Quaauis prialus pro¬
Carii sƿeciem uidealur ostinere. Incipit
proloous tcii lisri. ine continet᷑ oalliȩ sitꝰ.
Recedetiti lisro Sꝑs sc̃i suffragio¬
pauca dequibusdã primitiuȩ eccłiae

Expanded text:
Affricanus rethor sapientissimus. Explicit liber secundus, quamvis primus proemii speciem videatur obtinere. INCIPIT PROLOGUS TERCII LIBRI, IN QUO CONTINETUR GALLIAE SITUS. Precedenti libro Spiritus sancti suffragiopauca de
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ bonas artes.s p̃cipue studia litterarum.
Legebat. & ipse: scribebat ⁊ meditabat᷑.¬
onstantius gͥ romanũ ad eptus imꝑiũ. imꝑaũ
annis .xx. ⁊ quat tuor. Hic ut factus : ĩꝑator
dep̾uatus est ꝑnecessarios suos acatholica fide.
catholicos uiros sibi uirilit̾ ꝓfidĩ iusticia resisten¬
tes. exilio dampnauer̃. Int̾ quos fuere athana¬

Expanded text:
semper bonas artes, sed praecipue litterarum studia, legebat et ipse, scribebat, et meditabatobitum Romanum adeptus imperium, imperavit annis viginti quatuor. Hic, ut factus est imperator, depravatus est per necessarios suos a catholica fide; catholicos viros sibi viriliter pro fidei justitia resistentes exsilio damna
Abbreviated transcription (Latin):
brittannia rebellante. & achilleo inegipto. Cũ
& affricã quinquegentiani infestarent. narseus
ȩtiã rex ꝑsarũ orientẽ bello p̃meret. Hoc ꝑiculo
dioclecianꝰ ꝑmotus. maximianum herculianum
excȩsare fecit augustũ. constantiũ uͦ & maximi¬
anũ galeriũ cȩsares legit. tradens constantio¬
theodorã herculii maximiani priuignã. Porro
tissime uindicata ac recenta tandẽ fraude allecti
socii sui int̾fectus ẽ. Allectũs pꝰ ea ereptã carausio
in sulam ꝑtrienniũ tenuit. Quẽ asclepiodotus pre-
ꝓfligato exercitu suo uix ipse sub reptus ẽ. Scd̃o
aut̃ secuta ÷ satis scđa uictoria. Nam paucis horis
.Lxx. milia alamannorũ cȩsa referunt᷑. At maximi¬
anus augustus quinquegentianos in affrica ꝑdomuit.

Expanded text:
Britannia rebellante, Achilleo in Aegypto, cum et Aphricam Quinquegentiani infestarent, Narseus etiam rex Persarum Orientem bello premeret. Hoc periculo Diocletianus permotus, Maximianum Herculium ex Caesare fecit Augustum; Constantium vero et Maximianum Galerium Caesares legit. Constantius Herculii Maximiani priuignam Theodortissime uindicata ac retenta, tandem fraude Allecti socii sui interfectus est. Allectus postea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit: quem Asprofligato exercitu suo, vix ipse subreptus est: secundo autem secuta est satis secunda victoria. Nam paucis horis sexaginta millia Alamannorum caesa feruntur. At Maximianus Augustus Quinquegentianos in Africa domuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ueruntamen tandem diocletianus ab inuito exegit
maximiano: ut simul purpuram imꝑiũq deponent
ac uniorib inre publica sustitutis ipsi in pͥuato
habitu consenescerent. Itaq sub una die. dio¬
clecianꝰ apd ucomediã. maximianꝰ uͦ mediola¬
galerius maximianꝰ c̃onstantiꝰ augustianduas ꝓ.¬
curationes. orientis scilic& ⁊ occidentis. primiro.
contentus. galerio cȩt̾is partib cessit. Demũ ȩciã¬
galeriꝰ duos pꝰse cȩsares legit. maximinũ quẽ in
ipse in illirico constitutus. Idẽ ȩtiam galeriꝰ augꝰtus

Expanded text:
ecutionis anno Diocletianus ab inuito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent ac iunioribus in rempublicam substitutis ipsi in priuato otio consenescerent. itaqcletianus apud Nicomediam, Maximianus apud MediolaGalerius Maximianus, et Constantius Augusti, in duas procurationes, Orientis scilicet et Occidentis, Romanum contentus, Galerio caeteris partibus cessit. Galerius duos Caesares legit, Maximinum, quem in ipse in Illyrico constitutus. Constantius vero Augus
Abbreviated transcription (Latin):
acer ingenio. & ad omia quȩ intendiss&. fine
tenus ꝑseuerans. Beniuolentia uͦ quo se inclinas.¬
set mirabili atq ꝑpȩtua. Ad querendũ qͦq dili-¬
gens. & ad largiendũ liberalis & in amicos. & ini-¬
micos parit̾ uehemens..¬

Expanded text:
Acer ingenio, ad omnia, quae intendisset, in finem perseverans. Benivolentia, quo inclinasset, mirabili ac perpetua. Ad quaerendum diligens, ad largiendum liberalis. In amicos inimicosque pariter vehemens
Abbreviated transcription (Latin):
Dicta aquitania. quod p̃cȩtis galliȩ ꝓuinciis fon-¬
tib ⁊ torrentib scaturriat. Et liȩc modo tantũ
compendioso sermone de situ galliȩ dixisse suf¬
ficiat. Restat tam̃ ut & narbonensẽ ꝓuintiam.
quȩ pars galliarũ est describamꝰ. Narbonensis
ꝓuincia ht̃ ab oriente alpes gothicas & ab occiden¬
te hispaniam. & a circio aquitaniam. & a septẽ
belgicam galliam. & ameridie in sulas baleares.
constantii moderatissim & egregii pͥncipis
filius inbrittannia inꝑator dĩ nutu con-¬

Expanded text:
Dicta Aquitania quod prae caeteris Gallie provinciis fonDicta Aquitania quod prae caeteris Gallie provinciis fontibus et torrentibus scaturiat. Et haec modo tantum de situ Galliae compendioso sermone dixisse sufficiat. Restat tamen ut et Narbonensem provinciam, quae pars Galliarum est, describamus. Narbonensis provincia habet ab oriente Alpes Gothicas et ab occidente Hispaniam et a circio Aquitaniam et ab aquilovinciam et a meridie insulas Baleares, Constantii moderatissimi, et egregii principis filius, in Britannia Dei nutu imperator con
Abbreviated transcription (Latin):
cbidas . oximꝰ. idẽ. sagiensis. Cenomannis. Lixouiũ.
nannetis. andus. quȩ ⁊ andegauis. Abrincatina.
redonis. uenetꝰ: quarũ augustidunꝰ. ⁊ senonis maio¬
ris antiquitus auctoritãs fuere. Nam augustidunꝰ
amicitiã romani popłĩ amplectendo nobilis euasit.
Senonenses uͦ romã quondã obsidione cinxer̃.
Fluunt ꝑlugdunensẽ ꝓuintiã rodanꝰ. & arar
qui & sagomna uocat᷑. ⁊ sequana qͥ oceano brit¬
tannico in mergit᷑. Siluȩ in ea ꝑticꝰ. ⁊ langolaria.
Has tresgalliȩ ꝓuintias dũ franci occupauissent:
illã regionẽ quȩ septẽ trionẽ uersus int̾ mosã.¬
& rhenũ porrigit᷑ austriã. illã aut̃ quȩ amosa
usq ad ligerim ꝓtendit᷑ : neustriã uocitauer̃.
Quedã tam̃ pars galliȩ quã burgundiones intra
lugdunensẽ occu pauere ꝓuintiã. nunc burgundra
uocitat᷑. Aquitania uͦ nom̃ adhuc auitũ retin&.

Expanded text:
Ebroas; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Ebroas; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nannetis, Andus quae et Andegavis, Abrincatina, Redonis, Venetus. Quarum Augustudunus et Senonis majoris auctoritatis antiquitus fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit; Senonenses vero Romam quondam obsidione cinxerunt. Fluunt per Lugdunensem provinciam Rodanus et Araris qui et Sagonna vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem versus inter Mosaautem quae a Mosa usque ad Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen pars Galliae quam Burgundiones intra Lugdunensem occupavere provinciam nunc Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet.
Abbreviated transcription (Latin):
Aquitania uͦ auarumna flumine adpyreneos montes
extendit᷑. & obliquo ligeris cursu qui eã ex parte t̾mi¬
nat. pene in orbẽ cingit᷑. Continent᷑ in ea urbes egͦiȩ
narbona. aruernꝰ quȩ darꝰ mons dr̃ bituris. cadurx
thiolosa. ruhttenꝰ. lemouis. petragorica. pictauis.
burdegala. santona. ⁊ engolisma. Meat ꝑ aquitaniã
dordonia quȩ inuaromnã in mergit᷑. Silua habet᷑
in ea lecenna. biturigib ⁊ aruernis confinis. Lug¬
dunensis aut̃ ꝓuintia orit᷑ amonte iurano qͥ ÷ int̾ se¬
quanos & heluecios. & alacu lemanno & flumine
rhodano. & extendit᷑ ad oceanũ brittannicũ. dila.¬
tat᷑q adligeris alueũ. qͥeã abaquitania seꝑat ⁊ diui¬
dit. Urbes in ea multȩ ⁊ opulentȩ. lugdunũ. cabil¬
lonꝰ. edua. quȩ & augustidunꝰ. senonis. autisi oderꝰ
niuedunꝰ quȩ ⁊neuernis. Meldis. trecas. parasus.
carnotũ. gennabus. quȩ & aurelianis. Rothomagꝰ.

Expanded text:
Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, Autissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus quae et Aurelianis, Rothomagus,
Abbreviated transcription (Latin):
bellicosam. ⁊ cunctis regni t̾ribilẽ. ipsisq & romanis
uuꝑio t̾rarũ florentib formidabilẽ. suis armis su-¬
bigere. & suo sensu sibi retinere potuit. Priꝰ tam̃
ipsius galliȩ situ quã nunc p̃fata francoꝵ geus in¬
colit. breuit᷑ cõp̃hendã atq depinguã. Igit᷑ uni-¬
alia aqͥtania. alia uͦ lugdunensis nominabatur.
Porro belgica ꝓuntia hab& aboriente limitem
fluminis rheni. & germaniã. Ab euro uͦ ht̃ alpes
apenninas. & ameridie ꝓuintiã narbonensẽ. &¬
& ab ocasu ꝓuintiã lugdunensẽ. & acircio oceanũ
brittannicũ. Urbes eius inclitȩ ⁊ famosȩ. colonia
agrippinensis. tungris. treueris. mettis. quȩ ⁊ medio¬
matricũ. remis. laudunis. & pagus heluetioꝵ. quẽ
nc̃ alamanni incolunt. fluunt ꝑ eãdẽ ꝓuintiã scaldꝰ.
matrona ⁊ mosa. ⁊ausona. quȩ ultimos remoꝵ fines
p̃c̾fluit. Silua ȩtiã habet᷑ in ea quȩ dr̃ ardenna. q̃
aripis rhieni fluminis usq intreueroꝵ fines extendit᷑.

Expanded text:
 Romanis imperio terrarum florentibus formidabilem, suis armis subigere et sibi retinere potuit. Prius tamen ipsius Galliae situm, quam nunc prefata Francorum gens incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur unialia Aquitania, alia vero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treverorum fines extenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
iuolati nois xp̃i ani. & usquequo ad ꝓfligandas
ȩccłias edicta decurrerunt. eatenꝰ incredibilium
morborũ pestis extendit᷑. Nulla fere ꝓuintia roma.¬
na. nulla ciuitas. nulla domꝰ fuit. quȩ n illa gn̾ali
pestilentia correpta atq euacuata sit. hac sola
ꝑnicie in signes gallus ⁊ uolufianꝰ dũ contra emili-¬
anũ nouis rebus studentẽ bellũ moliunt᷑ cuule.
occisi sunt. E milianꝰ tam̃ t̾cio m̃se inuase tiranni¬

Expanded text:
uiolati nominis Christiani et usquequo ad profligandas ecclesias edicta Decii cucurrerunt, eatenus incredibilium morborum pestis extenditur: nulla fere prouincia Romana, nulla ciuitas, nulla domus fuit, quae non illa generali pestilentia correpta atque uacuata sit. hac sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum contra Aemilianum nonis rebus studentem bellum ciuile moliuntur, occisi sunt. Aemilianus tamen tertio mense inuasae tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
suos catinũ & numerianũ consortes regni feciss& ad
bellũ parducũ ꝓfectus. in castris fulmine ictus in¬
teriit. Numerianꝰ uͦ qui cũ patre ꝓfectus fuerat
inde rediens. apri soceri sui fraude int̾fectꝰ ÷
fecit. & carinũ numeriani fratre apud dalmatiã¬
uocabant ꝑniciosos tumultus excitauer. Unde¬
militari uirtute cõpescuit. S in ipso itinere thie-¬
bea legio seduno galliȩ loco agauno sub p̾fato
maximiano ꝓxp̃o libent᷑ occubuit. Hoc ȩtiam

Expanded text:
suos duos consortes regni fecisset, ad bellum Parthicum profectus, in castris fulmine ictus interiit. Numerianus vero, qui cum patre profectus fuerat, inde rediens Apri soceri sui fraude necatus et Carinum Numeriani fratrem apud Dalmatiavocabant, perniciosos tumultus excitamilitari compescuit: sed in ipso itinere Thebaea legio Heduno loco Galliae a Ganno sub praefato Maximiano pro Christo libenter occubuit. Anno autem
Abbreviated transcription (Latin):
tia tyrannoꝵ quasi fato quodã nepenitus ruer&
assecuta ẽ. Uerũ anno uitȩ suȩ septuagesimo. serus
ioca quib delectabat᷑ ad miscens int̾iit. Nam cũ
uentris eluuie fessus assurrexiss&. stantẽ a riꝑa-¬
torẽ excedere t̾ris dec&. His p̃t̾ea tẽporib in roma¬

Expanded text:
ana fato quodam ne penitus rueret assecuta est. Verum anno vitae suae septuagesimo seriis joca, quibus delectabatur, admiscens interiit. Nam cum ventris eluvie fessus surrexisset: Stantem, ait, imperatorem excedere terris decet. Si
Abbreviated transcription (Latin):
fuit
illud cęlebre dictũ quo ait se ꝑdidisse
⁊ tantũ
facundissimus extitit. ut causas latino
pęmate
ꝑoraret & tragedias grece cõponeret.
Uerũ
assũpte dñationis toto decurso biennio. cũ inger¬

Expanded text:
fuit illud celebre dictum: Perdidisse in tantum facundissimus fuit, ut causas Latino poemate peroraret, tragoedias Graece componeret. Verum assumptae dominationis decurso biennio cum ingen
Abbreviated transcription (Latin):
de statu iudaici popłi & tẽpli dixisse suffitiat.
ut ad ȩcclesiasticã cursũ trans feramꝰ historiam.
Oportunũ tam̃ adhuc esse cognosco. ut & depar¬
tdiis aliqͥd dicã. cũ quib romanꝰ popłs orbis im¬
ꝑiũ legit᷑ diuisisse. Printipiũ gͥ ab origine stretum
est repetendũ. Tantũ enĩ regnũ silentio ꝓrsus
p̃ceriri fas non ẽ. S quia parthi scicharũ exu¬
les exstitere sicut ipsorũ uocabulo dep̃liendit᷑.¬
scidico enĩ sermone parthi exules appellant᷑.

Expanded text:
de statu Judaici populi et templi dixisse sufficiat, ut ad ecclesiasticam cursum transferamus historiam. Oportunum tamen adhuc esse cognosco, ut et de Parthis aliquid dicam, cum quibus Romanus populus orbis imperium legitur divisisse. Principium igitur ab origine strictim est repetendum. Tantum enim regnum silentio prorsus preteriri fas non est. Sed quia Parthi Scytharum exules extitere, sicut ipsorum vocabulo deprehenditur--Scythico enim s
Abbreviated transcription (Latin):
ens auguste. fateor me fidelẽ antonio fuisse sotiũ.
ut pote qui ab eo regnũ susceꝑim. Ea tam̃ necesi¬
pauidus uł amici desertor. s domi reb gerendis
occupatus. Ingratũ tam̃ sibi me non sensit antoni.
cui & adium̃ta exercitus. ⁊ frum̃ti copiã miserĩ¬
sõnib tuis maximis. uicisti eum consiliis
tiuisinm uicisti imꝑii romani uirib quod de¬
reliquerat & ab negauerat. Certe uictus es ł¬
antonius uirib: tuis: s magis morib suis. Uice¬
patra uinci. quam sine ea uincere. Uicit eum
mulier: infestior suis quã aduersariis. Deniq¬

Expanded text:
t, Auguste, fateor me fidelem fuisse Antonio socium, utpote qui ab eo regnum acceperim, cpauidus, occupatus. Ingratum me tamen sibi non sensit Antonius, quod et adjumenta exercitus et frumenti innumeronibus tuis maximis, uicisti consiliis tuis, uicisti imperii Romani uiribus, quod dereliquit, et quod negauit, et uere uictus est uirtutibus tuis sed magis moribus suis. Vicpatra vinci quam sine ea uincere. Vicit eum mulier infestior suis quam aduersariis.
Abbreviated transcription (Latin):
petrus: ꝓmisit se urbem egressurũ. Et ꝓxima
nocte salutatis fr̃ib ⁊ cęlebrata oratione. ꝓficis.¬
cebat᷑ solus. S ubi uentũ ÷ ad portam. uidet
sibi xp̃m occurrere. & ad orans eũ dix̃. Dñe qͦ
crucifigi. Intellexit petrus de sua passione
ribus cruci ad iudicatus. ẽ. Crucifixus est gͥ¬

Expanded text:
promisit se Urbem egressurum. Proxima nocte salutatis fratribus et celebrata oratione, proficisci solus coepit. Ubi ventum est ad portam, videt sibi Christum occurrere. Et adorans eum dixcrucifigi’. Intellexit Petrus de sua dictum paribus cruci adiudicatus poposcit ut
Abbreviated transcription (Latin):
milib passuũ muro amplexa. tota pene mari
cingebat᷑ absq faucib quȩ tribus milib passiũ
apiebant᷑. Porro hic locus murũ .xx. pedes ia¬
duo milia passuũ tenebat. Exuna parte mui
cõmunis erat urbis ⁊ bẏrse imminens mari. Di¬

Expanded text:
milibus passuum muro amplexa, tota pene mari cingebatur atque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. Is locus murum XXX pedes laduo milia passuum tenebat. Ex una parte murus communis est urbis et Byrsae, imminens mari,
Abbreviated transcription (Latin):
non ueritatẽ. quod uideat᷑ caput mouisse.
Deniq separet᷑ in quit alectulo simon: ab du
mortuus erat. Post hȩc: adstitit petrus
surge. resuscit& te dñs iħe xp̃s. Et statim re¬
surrexit adolescens. ⁊ locutus. ẽ. & ambula¬
sit. Et cũ popłs insimonẽ impecũ faceret ut
lapidaret᷑: ait petrus. Desistite. Satis est
ei adpęnam. quod cognoscit suas artes nil
ualere. Uiuat. & xp̃i regnũ crescere uideat
uł inuitus. Torquebat᷑ magus apłi gła. & col
ligens popłm offensũ sedicit agalileis. reli¬
cturum se urbem quã tueri solebat. Diem
statuit. pollicet᷑ uolatũ quo suꝑnis sedib in¬
& uenerari. Tunc petrus in medio stans: ait.
Iħiu xp̃e dñe. ostende ei uanas esse artes suas.
ne hac specie popłs qui crediturꝰ ÷ inte decipi-¬

Expanded text:
non ueritatem quod uideatur caput mouisse. non ueritatem quod uideatur caput mouisse. Denique ‘separetur’, inquit, ‘a lectulo Simon’, et tumortuus erat. Astitit Petrus surge: sanet te Dominus Jesus. Et statim surrexit adolescens, et locutus est, et ambula. Et cum populus in Simonem insurgeret ut lapidaretur, ait Petrus: ‘Satis est ad poenam eius quod cognoscit suas artes nihil ualere. Viuat et Christi regnum crescere uideat uel inuitus’. Torquebatur magus apostolgat populum, offensumque se dicit a Galilaeis: relicturum se urbem, quam tueri soleret. Diem statuit: pollicetur volatum, quo supernis sedibus in fecisse. Tunc Petrus in medio stans ait: ‘Iesu domine, ostende ei uanas artes suas esse, ne hac specie populus iste qui crediturus est decipi
Abbreviated transcription (Latin):
functus erat id tẽporis ad olescens nobilis ꝓpin-¬
utrũ posset resuscitari. Celeberrimꝰ in his oꝑib
habebat᷑ petrus. S apud gentiles. nulla facti
huius modi deferebat᷑ fides. Dolor exegit reme.¬
dium. ꝑrectũ ÷ ad petrũ. fuere qui ȩtiam symo¬
nem accersiendũ putarent. Ut̃q ad fuerunt.
ait petrus sẏmoni. qui de sua se iactaret poten¬
cia priores partes sese dare. ut si posset mortuũ
At simon qui putaret apud urbẽ gentilium
suit. ut si ipse resuscitaret mortuũ petrꝰ occidetꝰ.¬
Si uͦ p̃ualuss& petrus. insimonem pari genere
uindicaret᷑. Ad quieuit petrus. assensit concio.¬
Adorsus ẽ. pͥorsimon. & accessit ad lectulũ. Incan-¬
tare atq immurmurare cepit dira carmina.
unc uisus. ẽ. agitare caput qui mortuus erat.¬
iam uiueret. qđ iam loqueret᷑ cũ simone. Ira &
indignatio in petrũ. quod ausus esset conferre
uiuit defunctus. loquat᷑. Si resuscitatus est.
surgat. ambul&. fabulet᷑. fantasma illud esse

Expanded text:
functus erat id temporis Romae adolescens nobilis, propinutrum posset resuscitari. Celeberrimus in his operibus habebatur Petrus: sed apud gentiles nulla facti hujusmodi deferebatur fides. Dolor exegit remedium: perrectum est ad Petrum. Fuere, qui etiam Simonem accersendum putarent: uterque adfuerunt. Ait Petrus: Simoni qui se de sua jactaret potentia, priores sese partes dare: ut si posset, mortuum Simon, qui putaret apud urbem gentilium suit: ut si ipse resuscitasset mortuum, Petrus occide praeualuisset Petrus, in Simonem pari genere uindicaretur. Adquieuit Petrus, adorsus est Simon. Accessit ad lectum defuncti, incantare atque immurmurare dira carmina coepit. Visus est agitare caput qui mortuus erat.iam uiueret, quod loqueretur cum Simone. Ira et indignatio in Petrum quod ausus esset conferre uiuit defunctus, loquatur; si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasma illud esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dialogi sui libros transmisisse. Sed & mulier
secus pedes dñi sedens audiebat uerba orisei
tanto phariseis & saduceis non solum modo
sed & ipsis xp̃i ministris melior. quanto de¬
uotios. Sexus enĩ femineus non priuat᷑ rerũ
ꝓfundarum intelligentia. uerũ ut insequenti
lectione lucide declarabimus. solet aliquando
feminis inesse magna mentis industria. & morũ
ꝓbatissimorũ elegantia. Preterea huius historiȩ
liber nimis ꝓfunda latent᷑ contin& eccłiȩ sacra.¬
m̃ta. Nam sicut primũ hominẽ adõ formatũ
sexta conditi mundi die scriptura tradente co-¬
gnouimus : sic sexta mundi ȩtate redemptũ
declarabimꝰ. Et sicut eundem hominẽ de in¬
maculata t̾ra factum esse didicimꝰ : sic salua¬
torem nr̃m natũ esse de intemerata uirgine
fideli relatione demonstrabimus. Et sicut ad a
sexta ebdomadis die adõ inspiratus accepit ab
eo liberi arbitrii sui potestatẽ ꝑquã non ser.¬

Expanded text:
dialogi sui libros transmisisse. Sed et mulier dialogi sui libros transmisisse. Sed et mulier secus pedes Domini sedens audiebat verba oris ejus, tanto Phariseis et Saduceis non solummodo sed et ipsis Christi ministris melior, quanto devotior. Sexus enim femineus non privatur rerum profundarum intelligentia, verum, ut in sequenti lectione lucide declarabimus, solet aliquando feminis inesse magna mentis industria et morum probatissimorum elegantia. Preterea hujus historiae liber nimis profunda latenter continet Aecclesiae sacramenta. Nam sicut primum hominem a Deo formatum sexta conditi mundi die scriptura tradente cognovimus, sic sexta mundi aetate redemptum declarabimus. Et sicut eundem hominem de immaculata terra factum esse didicimus, sic Salvatorem nostrum natum esse de intemerata virgine fideli relatione demonstrabimus. Et sicut Adam sexta ebdomadis die a Deo inspiratus accepit ab eo liberi arbitrii sui potestatem, per quam non ser
Abbreviated transcription (Latin):
saria ꝑcerutant᷑. Ergo ab octauiano augꝰto
exordium narrationis incipiam. & romanoꝵ
imꝑatorũ & p̾sulũ nomina simul & gesta ibi
curiosissime denotabo. usq ad Rarolũ magnũ
& eius filium ludouicũ. Ecce habetis quod
otiabunda legatis. actus uidelic& antiquiorũ
imꝑatorum. & quorũdã dõ amabiliũ uirorũ
parit᷑ memorabiles actus ab incarnationẽ do¬
minica usq ad tempora p̾finita. Quib si fue¬
ritis intenta. non deprimet in ertia acum̃ in¬
genit uri splendidũ & honestũ. Porro de
uirtutũ urarũ p̃conio quas originis ur̃ȩ subli¬
mitas & naturȩ felicitas uobis infuderunt mͦ
loqui erubesco ne uidear uti leuitate para¬
sitica. Loquar autẽ alias: ubi fuerit opor¬
tunum. His autẽ qui sinistror sum suscepturi
sunt quod hoc opus uobis dedicaui respon
& eius filiam eustochium multis scriptis hono¬
rasse sepe. & uenerabilem orecoriua antis-¬

Expanded text:
saria perscrutantur. Ergo ab Octaviano Augusto saria perscrutantur. Ergo ab Octaviano Augusto exordium narrationis incipiam, et Romanorum imperatorum et presidum nomina simul et gesta ibi curiosissime denotabo usque ad Karolum Magnum et ejus filium Ludovicum. Ecce habetis quod otiabunda legatis: actus videlicet antiquorum imperatorum et quorundam Deo amabilium virorum pariter memorabiles actus ab incarnatione dominica usque ad tempora prefinito. Quibus si fueritis intenta, non deprimet inertia acumen ingenii vestri splendidum et honestum. Porro de virtutum vestrarum preconio, quas originis vestrae sublimitas et naturae felicitas nobis infuderunt, modo loqui erubesco, ne videar uti levitate parasitica. Loquar autem alias ubi fuerit oportunum. His autem qui sinistrorsum suscepturi sunt, quod hoc opus vobis dedicavi, respondPaulam et ejus filiam Eustochiam multis scriptis honorasse saepe, et venerabilem Gregorium antis