comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mors inpelisset. manumissioñe cumtibi
legatum eẽt si eũm anumisiss. nichilomi¬
nus tebetur tibi legatum. q ꝑ tenõstent.
quominus ꝑueniat. ad libtatem. ¶ Siꝑu
herectum ncãtafit. uilegando. uiriles par¬
tes berecles tebent ẜuiõ õs hereditarias.
dem Nemo pot. ĩtestam̃to suo cauẽ
nelẽges. iniuo testam̃to locum hañtiq nͦ
tempore autloco. aut ꝯtitione finiri obli¬
gano hectus legatoꝵ nomine põt
tem. Silegati Fuinomine stipinei
legatarius fugitiuiũ eum ñeẽ p̃stari. nichu
eueniet. in eamstipislaticẽm o qualisfit
t̃alis. extestam̃to p̾stari deb:. mnec ullũ ileci¬
ato tũpnum facere intelligitur.
ires obligataꝑ fidei ⁊ missum fuit
relictasuquitemscit eam testator obliga¬
tam abhetecle luenta est i nsi animo alio
fuerit sinestiat afideio missario nisi uel
hanc. lauamrem reluturus fuiss sisciss
exsoluto here alieno ꝙ sitestator eo am¬
nius ad herecles suos ꝑtinere uoluit. ñ tam̃

Expanded text:
mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilo minus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quo minus perueniat ad libertatem. Si pars heredum nominata sit in legando, uiriles partes heredes debent, si uero omnes, hereditarias. Nemo potest in testamento suo cauere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore aut loco aut condicione finiri obligatio heredis legatorum nomine potm. Si legati serui nomine stipuletur legatarius fugitiuum eum non esse praestari, nihil ueniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet nec ullum in legato damnum facere intellegeretur.res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit: si nesciat, a fideicommissario nisi si uel hanc uel aliam rem relicturus fuisset, si scisset exsoluto aere ‹a›lienoonus ad heredes suos pertinere noluerit, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ simͥ filio ł suomeo eet eodem testamto
legarum sme dubio ualeret legatum ut¬
uiq ut ⁊ marcellus ap̃ uilianũ adclicit
Diberes hominem legatum occidecit ab
fucinus. hoc ẽ merentem̃ sinedubio dicẽ¬
durient eum extestam̃to ntenũ s sino
pnum infectum possideripassus ẽ ꝑuto
eum teneri. debuit eñ repmĩttere.s. si
mortuuum intulit. fecitꝙ religiosum
locum legatums Siquid pattẽ f. intulit
cumalio inferre ñposs ł tam opornune
teneatur. ut p̃tium loci p̃stet. ⁊siquidem
ip̃e pat f. illo inferri uoluit. extestam̃sõ
ñtenebitut. ꝙ siberes intulit. suo arbit¬
o debebit pstare. sisit. inbereclitate unde
p̃tium p̃stetur. testator enimquilegauit.¬
solut

Expanded text:
 et filio uel seruo meo esset eodem testamento legatum, sine dubio ualeret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adicit. Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem, sine dubio dicendum erit eum ex testamento non teneri. mnum infectum possideri passus est, puto eum teneri: debuit enim repromittere. Sed si mortuum intulit fecitque religiosum locum legatum, si quidem patrem familias intulit, cum alio inferre non posset vel tam oportune r: an vero teneatur, ut pretium loci praestet? et si quidem ipse pater familias illo inferri voluit, ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur: testator enim qui legavitvoluit
Abbreviated transcription (Latin):
quit legatarius teneatur
⁊ credditorib. ¶ Siquis añqͣtionẽ defam̃¬
iuia habitam adierit hereclitatem. ł nec̃e
testatoris ñ tefenderit. legatoꝵ ꝑsecutio
adũsus fiscumlocumht̃ quid tamsifiscu
lm̃ nõ agnoscat exnetessitate reclundabͥt
honus legatorum ad heteclem ss sisubie¬
tit delatoremsibi. ut ei herelitas aourdi¬
cetut. ⁊ bonierib careret. ul minut plene
defendit causam ñse exhonerat. exem¬
plo eius. qui ꝯlusorie dehr̃clitate litigã¬
uit. ¶ Sinumerus nũmoꝵ legatussit.
neꝙ appareat qͣles sunt legati. ant omĩa
ip̃ius parris f. ꝯsuetudo deinde regiomis
inqua uersatusẽ exquirenta ẽ S ⁊ mẽs

Expanded text:
quid legatariis teneatur? ut creditoribus. Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem uel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio aduersus fiscum locum habet. quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua uersatus est, exquirenda est: sed et mens
Abbreviated transcription (Latin):
uiiii. scribits sifideuissor clitoris legass
ꝙ ei deberet. anlegatum ualeret. Fait cre¬
ditoris. quid nichil intẽẽ fucrum tebito¬
rem habere extestam̃to actionẽ. int̾est eñiꝰ eᷤ¬
ip̃ius liluri quippe conueniri afideissoris
uat. ⁊ debitor fideuissoris heres age̾ ãtitio
excausafideicõmissi poterunt. q utrinsq
intest legatarium soluere. ¶ oxminis¬
se aũt oportet cumquitapnatus ẽ hoc
solum funcdumũndere. ñgratis tãpnarih¬

Expanded text:
um scribit, si fideiussor creditori legasset quod ei deberet, an legatum ualeret. et ait creditoris quidem nihil interesse, uerum debitorem habere ex testamento actionem: interest enim ipsius liberari, quippe conueniri a fide iussoruat, et debitor et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium soluere. Meminisse autem oportet eum, qui damnatur hoc solum 'fun
Abbreviated transcription (Latin):
re. fideiꝯirassum quid̾ increditoris ꝑsona
m̃ialr. quinich. eius int̃ ẽ heres u̾epo põt
cumlegatario agẽ qr ip̃ius int̃ctedito
risolui ne eum conueniat. Irgo ꝓpt̃ hocua
lebit legatum S sitestato decem mͥ sub¬
fideiussore debuit. fidei ꝯmissi petitio. nõ
solum herecli s ⁊ fideiussori conpetit. Int̃¬
est enim solui mnpotius quam ipsum con

Expanded text:
re, fideicommissum quidem in creditoris persona ualet, quia nihil eius interest, heres uero potest cum legatario agere, quia ipsius interest ri solui, ne eum conueniat: ergo propter hoc bit legatum. Sed si testator decem mfideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi, sed et fideiussori competit: interest enim eius solui mihi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
parm deteret᷑ dns io expeculio p̃staret ꝯ¬
er iunctitione enis rei haberet. ¶ Sumus
exheretsib ẜuum legatum occidisset. õm̃o ꝯͥ d¬
ñplacet cohereclem̃ tenĩ cuiꝰ cuiꝑa factum
norsit netes inrerum naturasit.
annorum erit. certo uire retimur. ut tĩc
sit quattuortecim annorura cummnple.¬
ũt. ⁊ ita imꝑatorem decreuisse. marcellus
scripsit. sergo cum eẽt sic relictum c̃ad.

Expanded text:
ruum dederet dominus uel ex peculio praestaret,ex uenditione eius rei haberet. Si unus ex heredibus seruum legatum occidisset, omnino n placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit. annorum erit, certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, cum impleuerit: et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit. Ergo cum esset sic relictum: 'cum
Abbreviated transcription (Latin):
Sistatu hbm hefes quis legauit. cpediꝰ
herecli p̃istatum lib̾m p̃stare. magasꝗ
exstimationem. et enim estimationẽ
ueram p̃stab. ip̃muero si dederit. exstẽte
ꝯditione nullum sentiet dãpnum. Iam
eñ exstimatio p̾am̃petitur abeo. hominis
liber. ¶ Siduos fundos habens testa¬
adicũmͥ legatarius. ñ debebit ss. peres coget᷑¬
op̃. Si a sbstituto pupilli ancillas
tibi legassem. easꝙ tu apupilloemisses:⁊ ã¬
tequamscires tibi legatas ẽẽ alienaueris.
uutile legntum c̃ẽ. Nleratius ⁊ aristo ophi¬
lius ꝓbant. ¶ Reres suum generalit dac̃
tapnanis. sanũcam eum ẽe ꝓmntẽ nteb

Expanded text:
pediet heredi ipsum statuliberum praestare magis quam aestimationem. etenim aestimationem ueram praestabit: ipsum uero si dederit, exsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postea non petitur ab eo hominis liberi. Si duos fundos habens testaaditum mihi legatarius non debebit: sed heres cogit. Si a substituto pupilli ancillas tibi legassem easque tu a pupillo emisses et antequam scires, tibi legatas esse alienaueris, utile lega tum esse Neratius et Aristo et Ofilius probant. Heres generaliter dare damnatus sanu
Abbreviated transcription (Latin):
uui petitur pͥmũquidẽ ꝯstat. iͥ ẽẽ p̃stan¬
sutam ubirelicta ẽ : Nisi aubi testator uo¬
sd lunt᷑ namsi alibinoluit. nãibip̃standaẽ
bi autem abhr̃cde naslataẽ. dolomalo eiꝰ
nisi ibi p̃stetur ubipetitur h̃rs ꝯdẽpnabi.¬
tur dolisui nomine Ceterumsisine dolo.
ibip̃stabitur. quo trastulit. ¶ Sr surdpe¬
titur ꝙ pondere numero. m̃sura ꝯtinet᷑.
Siquidem certum corpus legatum est.
ueluri frum̃tum exillo horreoł uinum
exapotheca illa ibip̃stabitur ubilegatũ
est nisi aliamẽs fuĩt testantis s iuieroñ
fuit certaspẽs ibierit p̃standum ubipe¬
titur ¶staq sistich̾ sit legatus. ⁊ aupahr̃¬
dis ñ pͣareat. tebebit exstimatiõem eiꝰ p̃sta

Expanded text:
ubi petitur, primum quidem constat ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, bi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, ueluti frumentum ex illo horreo uel uinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin uero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
filuis: ap̃partem peculium remansit. ton¬
srit legatum cum enimfilius uire suo ñ
utitur rero creditur ꝑat̃ dominiũ ĩsuo
peculiari habuisse. ¶ Si quis rem sibile¬
gatam ignorans adhuc legauerit. p̃aco¬
gnoui̾t. ⁊ uoluerit. adse ꝑtinere. legatum
nalebit. qr ubi legatarius. ñ repudiauit᷑.
tetro ĩpiꝰ fuissem. ur̃. res. exquo hereditas.
adͣctita ẽ. Siuero repudiauĩt. retrouidenir
res tepudiata fuisse letectis. ¶ Sipotula
quis legauĩt ⁊ massa facta est.  ꝯtra Item
silana legetur. ⁊ uestim̃tum exẽa fiat iuli¬
tor uoluntatem s ⁊ silancem legauerit
⁊ massam fecit. mox poculum. dedetur. pe¬

Expanded text:
m remansit, constitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in servo peculiari habuisse. Si quis rem, sibi legatam ignorans adhuc, legaverit, postea cognoverit et voluerit ad se pertinere, legatum valebit, quia, ubi legatarius non repudiavit, retro ipsius fuisse videtur, ex quo hereditas adita est: si vero repudiaverit, retro videtur res repudiata fuisse heredis. Si pocula quis legavit et massa facta est vel contra, item si lana legetur et vestimtor uoluntatem. Sed et si lancem legauit et massam fecit, mox poculum, debebitur p
Abbreviated transcription (Latin):
mora ł colũpne ctẽ ⁊ integuls ⁊ intignis
⁊ hostis senatus censuit. S inbliothetis
parietib merentib. s sicãcelli sint uł ue¬
la legaripoterunt. ñtñ fistule uł castelli
S aut ometaria aut siqui cunthari per
quos aque saliunt. poterunt legari man¬
xime simpositi sint. Ꝙd ergo instatins¬
dicenclum ẽ siquidem inherent parietibi
ñ licebit. Suiero alias. existimant dubi

Expanded text:
mora uel columnae. idem et in tegulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus. Sed si cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel castelli. Sed automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint. Quid ergo in statuisdicendum? si quidem inhaerent parietibus, non licebi
Abbreviated transcription (Latin):
seuetus. rescripserunt ¶Numquid ergo le¬
garipossit ci. cui ali am domum leget. s ne¬
gandumerit. qi cuilegatum ẽ ñ estpossessor
futurus. ¶Sicluob titus tomũ legaue¬
tit semꝑnianam ⁊ exea alteri eoꝵ marmo¬
ra adextructionem tomus sciane quam¬
enegauert. panale agetitur. anualeat.
q dñs est uitiusq legatarius. ¶⁊quro᷑
siquis tomum tecluctis marmorib lega¬
ucrit Q ueuoluit heredem habere adexiru¬
enclum domum. quam retinebat in ht̃tu¬
tate s melius clicetur. inurroq tetrac¬
tionem nõualere legatum tam̃ualebit.
ut extimatio earum p̃stentur S. siquis¬
atopus reipublice faciendum legauit.¬
puto ualere legatum. Nam ⁊ papim anu̾¬
libro undetimo ꝵsorum refert. imꝑatorẽ
nr̃o. ettliuum seuerum constituisse. eos qui
reipuͣ. adopus ꝓmiserunt. posse detraere
exectib. ł ũbaanis. atq rusticis. ⁊ bis adopus
¶Set utuideamus utrum eisoli ciuitati le¬
garipossit. incuiꝰ t̃ritorio ẽ. an⁊ dealia ci¬

Expanded text:
Seuerus rescripserunt. numquid ergo egari possit ei, cui aliam domum legem? sed negandum erit, quia cui legatum est non est possessor futurus. Si duobus domum legaurit Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quamlegauerat, non male agitabitur, an ualeat, quia dominus est utsi quis domum deductis marmoribus legverit, quae voluit heredem habere ad exendam domum, quam retinebat in hetate? sed melius dicetur in utroque detrationem non valere: legatum tamen valebit, ut aestimatio eorum praestetur. Sed si quisopus rei publicae faciendum legavit,puto valere legatum: nam et Papinianlibro undecimo responsorum refert imperatorem trum et divum Severum constituisse eos, qui blicae ad opus promiserint, posse detrahere us suis urbanis atque rusticised uideamus, utrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ci
Abbreviated transcription (Latin):
eisenanis consuitum futurum inpectimñto.
ergo sm̃est eis affuturum quommus derra¬
int. diti oportebit posse eum ħ legare q̃ de¬
traere põt. ¶ legarum ĩ aliena uolun¬
tate pompõt intereclis npot. ¶ Qt adosti¬

Expanded text:
senatus consultum futurum impedimento. ergo si non est ei obfuturum, quo minus detrahat, dici oportebit posse eum haec legare, quae detrahere potest. Legatum in aliena uoluntate poni potest, in heredis non potest
Abbreviated transcription (Latin):
stratus ꝑtinet. extat diuipii rescripium
lcausa cognita debe̾ actionem dari Nãma¬
gistratus sitantafuĩt negligentia. ut
omne cantionem obmitteret. equũ est
haberi eum loco fideiussoris. ut hr̃s eiꝰ teñ¬
atłir siuero cauit. ⁊ tunc itonei fuerũt.
⁊ postẽa desierunt. sunit ⁊ ip̃e magm̃tus
ꝓbe recusaret hanc actionem. ita⁊ hr̃s mł¬
to iustius nouissime nõ alias ait inhr̃¬
rem declerunt. rogo rescribus utrum ꝓui
riliportione actio dandasit. anoptiosit
eruus quipupillus fuit. cumquo potissi¬
mum agatsiz. Siclolo fecerunt magi¬
stratus ut minus pͥupillo caueretur
quem uult actio ertanda insoliclum
est.ssinulla culpa dum taxat eoꝵ neq do¬
lo malo rofactum est. equius ẽẽ cxisti¬
mo ꝓportione inquemq eoꝵ actionẽ
dari. tͥumpupillo res saluasit.

Expanded text:
stratus pertinet, exstat diui Pii rescriptum causa cognita debere dari actionem: nam magistratus si tanta fuit neglegentia, ut omnem cautionem omitteret, aequum est haberi eum loco fideiussoris, ut et heres eius teneatur: si uero cauit et tunc idonei fuerunt et postea desierunt, sicut et ipse magistratus probe recusaret hanc actionem, ita et heres multo iustius. nouissime non alias ait in hererem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat. respondit, si dolo fecerunt magistratus, ut minus pupillo caueretur, in quem uult actio ei danda in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum neque dolo malo id factum est, aequius esse existimo pro portione in quemque eorum actionem dari, dum pupillo salua res sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sitibi electio ẜui. ⁊ mͥreliqui
legatiunt. dete̾nentũ ẽ ap̃tore nͥintra
certum tp̃s oꝑtaueris. petitionẽ tibi ñ
dari. ¶ Siexquattuor uiriolis dueq̃s
tibi optio data ẽ cumego optassem sinõ

Expanded text:
Si tibi electio serui et mihi reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. petitionem tibi non datu iri. Si ex quattuor uiriolis duae, qtibi optio data est: cum ego optassem, si non
Abbreviated transcription (Latin):
li pastquam dies legati cessetit. cũmanu¬
misisset. SSi quid̾ titius fuũ m̃ndicaue¬
rit. extinguitur panphili legatum q
ñẽẽt. in herectitate quipossit. opturi Si
uero titnus legatum ase. repucliasset.
panphilum optare posse legatum ꝯstat.
licet em̃i manumissione panphili due
persc̃e ꝯstiturentur. titu ⁊ panfili. uniꝰ
tñ reilegatum. int̾eas u̾titur. ⁊titio uẽ¬
dicante opno extinguitur. repucliante.
panphilus optare põt.
funtus. deinde oꝑtio ẜuimeuio data
fuĩt. isq herotem optauerit. fund̾ ad
solum seiũꝑtinebit qm̃ adite heredita¬
tis ip̃r is soluserit. adquempossit lega¬
tumꝑtineresnam ⁊ cumsuo coĩ alt̃ ex
socus legat. rocirco ad solumsoniũ le
ẽ om̃s heredes seieiᷤ electio data ẽ eñtẽ
dare tebere ⁊ sm̃consentiant. heredes ex
testam̃to eos teneri.

Expanded text:
stquam dies legati cesserit, eum manumississet: si quidem Titius seruum uindicauerit, exstinguitur Pamphili legatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphili duae personae constituerentur Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas uertitur et Titio uindicante optio exstinguitur, repudiante Pamphilus optare potestfundus, deinde optio serui Maeuio data fuerit isque Erotem optauerit, fundus ad solum Seium pertinebit, quoniam aditae hereditatis tempore is solus erit, ad quem posset legatum pertinere. nam et cum seruo communi alter ex sociis legat, idcirco ad solum socium toest omnes heredes, si eis electio data est, eundem dare debere: si non consentiant heredes, ex testamento eos teneri.
Abbreviated transcription (Latin):
o. aut panphilum utrum eoꝵ uolet do
lego. ¶Quesitum ẽ sistichus subꝯ
eumꝗ subsubconditione lib̾tatẽ sticho
det exoptione ẜuorum ñcogitare desti
q̃situm est. sioptione suoꝵ tata. añquã
optarem conclitio stature lib̾tatis decefe¬
cisset. anstichum optare possim sputo
mutiane snẽ assentientum quaplac
ip̃alib̾tate legatum ꝑimi ñdationesta¬
tute lib̾ititis. Quare sine uiuo testatore ⁊

Expanded text:
um aut Pamphilum, utrum eorum uolet, do lego'. Quaesitum est, si Stichus sub ceum, qui sub condicione libertatem Sticho det et optionem seruorum, non cogitare de Stiquaesitum est, si optione seruorum data, antequam optarem, condicio statutae libertatis defecisset, an Stichum optare possim. puto Mucianae sententiae adsentiendum, qua placet ipsa libertate legatum peremi, non datione statutae li
Abbreviated transcription (Latin):
tutorem gestum ẽ. nonꝑtinere ad hanc
partem elicti. Quid enim sidno tutores.
alter falsus. alt̃ uerus auctoritatem acc̃c̃¬
moclauit ñneualebit. quidem e estum
estͥ Etem hoc elictum licet singularit̃
sripiumsit. Siplures ũuenerunt qui¬

Expanded text:
tutore gestum est, non pertinere ad hanc partem edicti: quid enim si duo tutores, alter falsus, alter verus auctoritatem accommodaverint, nonne valebit quod gestum est? Item hoc edictum licet singulariter scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ten ebitur Espprius ꝓtutore ãministra¬
uerit. teinte qͣitutor cq̃ tenebitur. ex eoꝙ
ꝓtutore aministrap̃t quamuis deuoln¬
atuir hic gestus intutele actionẽ. ¶Si
quis quasi tutor negonia gesserit eiꝰꝗiam
pures ẽ. neq tutorem habere põt ꝓtutele
tͥactio cessat Isimili moto ⁊ sieius quiñtũ
natus. namu ꝓtutore quis gerat eã ẽẽ

Expanded text:
Sed et si prius pro tutore administraverit, deinde quasi tutor, aeque tenebitur ex eo quod pro tutore administravit, quamvis devolvatur hic gestus in tutelae actionem. Si quis quasi tutor negotia gesserit eius qui iam pubes est neque tutorem habere potest, protutelae actio cessat: simili modo et si eius, qui nondum natu
Abbreviated transcription (Latin):
artianus ũ. Licet mulierciue partum fido¬
iecisse dicitur. decesẜit. tñ si particĩpes
maleficii sint. et inp̾sñti cognoscendum
eit ¶Si aut̾ nemosit qui punm possit. qr
om̃s participes facinoris forte cecesẜit .ẜ.
differenda cogntio est.
las inqiubdãm casib possit uideri necessa¬
rium eclictum sueluti si pat̾. F. ita mstitue¬
rit postumꝰinit eito. uł postuma hĩs esto. et
negetuir eẽ um̾. quod intesto scͥptum eit.
et cum de ficei cõmissis uł celegatis q̃rit̃
diffetri pot̾. causam tp̃s pub̾tatis ioenĩ

Expanded text:
tionum.Licet mulier, quae partum subiecisse dicitur, decesserit, tamen, si participes maleficii sint, in praesenti cognoscendum est. si autem nemo sit qui puniri possit, quia omnes participes facindifferenda cognitio est.las in quibusdam casibus possit videri necessarium edictum, veluti si pater familias ita instituerit: "postumus heres esto" vel "postuma heres esto" et negetur esse verum, quod in testamento scriptum est. Et cum de fideicommissis vel de legatis quaeritur, differri potest causa in tempus pubertat
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽẽ cebet p̾rogatuia quod possessorẽ
cum p̾tor tantis ꝑ constitĩt. Si gͥ uult
hr̃ditatem: aut res singłas petere petat. in¬
quit directa actice̾ qiͣ hr̾sut ea petitice̾ u¬
solum carbo nĩanampossessioe̾m accipere.
um̃ etiam orcdinariam agnoscere. Cur¬
runt aut̾ tempora adutrumq .b .p. se¬

Expanded text:
erogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione isolum Carbonianam bonorum possessionem accipere, uerum etiam ordinariam agnoscere.Currunt autem tempora ad utramque
Abbreviated transcription (Latin):
um intp̃s pub̾tatis differend̾ nõ enimce
pai̾ns s ce fr̃ns bonis impub̾i sit contro¬
puberes patiantur itatus controu̾siam et
p̃iudicium fiat impuberi. ꝑ puberis ꝑsc̃a.
paruirefert utrum petitor sit impubes an
possessor qui status controu̾siam patitur.
namsiũ possideat siũ petat: intp̃s pub̾tatis
differtũt᷑. ¶ Si duo impuberes inuicem
facient status cõtrou̾siam sut̃ est. utrum
qurisq se solum filium dicat. anet se stã
si sesolum dicat fllium. dicñd̾ eit. cebere
controu̾siam ad utriusq pub̾tatẽ differe
sine petitor siuie possessor sit. ¶SSiuero alt̾ se
solum alt̾ se dicat᷑. si ciuide̾ ille adoleuerit.
quiie solum dicat adhuc cliffert᷑ controu̾¬
sia ꝑꝑpueritiam eis quise dicit Set de
parte non de toto. &e parte enim utiq nõ li

Expanded text:
is differendum: non enim de paternis, sed de fraternis bonis impuberi fit contropuberes patiantur status controversiam et praeiudicium fiat impuberi per puberis personam. Parvi refert, utrum petitor sit impubes an possessor, qui status controversiam patitur: nam sive possideat sive petat, in tempus pubertatis differtur. faciant status controuersiam, interest, utrum quisque se solum filium dicat an et se. nam si se solum dicat filium, dicendum est debere controuersiam ad utriusque pubertatem differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille adoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utiq
Abbreviated transcription (Latin):
contitui debere. qui om̾̃ia curet et actio¬
nes exceat. Neniq scribit ⁊̃ eum qui cum
impuberemissus eit inpossessio̾e: actices
posse aduisus curator̾e intendere. nec esse
hitditatifien. Ram ⁊ adufin ip̃m pupil¬

Expanded text:
constitui debere, qui omnia curet actiones exerceat. denique scribit etiam eum, qui cum impubere missus est in possessionem, actiones posse aduersus curatorem intendere nec esse hereditati fieri: nam et adu
Abbreviated transcription (Latin):
te .b .p. accepat ex secmnti . b .p. petere. quã
cum acceꝑit ꝑpetuo possessor is actionib
urent᷑ s si post pubͥtatem ccͣ emnuclicã¬
berifacit. erlib̾is sit.: eueniet ut fiũ cauẽ¬
ut hic cuustatus controu̾siasit siue nõcaͥ¬
ideat. ar tñsimł sit inpossessioe. ¶ Simm̃¬

Expanded text:
ere. quam cum acceperit, perpetuo possessoriis actionibus utetur: sed si post pubertatem contra eum iudicaberi facit, ex liberis sit, eueniet, ut, siue caueat hic, cui status fit controuersia, siue non caueat, attamen simul sit in possessio
Abbreviated transcription (Latin):
iolos legatos ẽẽ qui nominati eẽnt. qd̃ap¬
paret. nõ intellexisse parrẽ familias in¬
stturãto quoq suos. annuãtoseẽ ¶ Sa¬
binus cuifuntus q̃q ibisint. legata sũt.
eifuntus. ⁊ omĩa q̃ meo solitasunt. eẽ q̃¬
q ibimaiore parte anni morari ⁊ huꝗ
meum manent cã recipere se consuene¬
runt legatauidentur¶ atsiqua ꝯ sulto¬
infundo ꝯgesta ꝯtractaue sunt qͣuole¬
garum cumularetur eañutentur le¬
gata ẽe. ¶ Ordam eũitalegass uillao
ineã itaut᷑ ego possedi cuisuppellectili
m̃sis mancipiis queibideputat antur

Expanded text:
solos legatos esse, qui nominati essent, quod apsolos legatos esse, qui nominati essent, quod appareret non intellexisse patrem familias instrumento quoque seruos adnumeratos esse. Sabinus. Cui fundus quaeque ibi sint legata sunt, ei fundus et omnia, quae in eo solita sunt esse quaeque ibi maiore parte anni morari et hi, qui in eum manendi causa recipere se consueuerunt, legatin fundo congesta contr‹a›ctaue sunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse.Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ipse possedi cum suppellectile mensis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ signifitationẽ scrutari ¶S inpͥmisq¬
uid. testator demonstrare uoluit deinde
inquap̃sumptione sũt quimn qͣtumq re¬
Idem consultus demeta molendinaria
prdit. sicusticis eius finidi oꝑariis mole¬
retur eamquoq deberisest autem metaĩ¬
feriorpars mole caullius suꝑior ¶ de
di aratorios pasceret. q̃rerenir deberise
tarium ꝑtinere. ¶ Itẽcum furdusita
legatus esset. menio fundum seianum
itautoptimus maximusq ẽ cũ om̃i ĩftru¬
m̃to rustico. Turbano. ⁊ mancipiis q̃ibi
sunt. ⁊ q̃reretur. ansemina deberentur tꝑꝵ¬
dit. ueruisẽe deberiinisi aliu testatorem
reposito admantipiorum exibitionem
In instrum̃to metsiti ẽẽ colliria. ⁊ empla¬
stra. ⁊ cetera eiꝰgenĩs cassius scribit. ¶ cuĩ.
fundm instructum legauerat nomĩna¬
tim mancipia legauit q̃litum. anreliq̃
mancipia que nõ noĩasset. instrum̃toc̾¬
derẽt. passius ait. ꝑrsum ẽẽ. tãrsimanti¬
pia instructi furdi sunt. tam̃uideri eos

Expanded text:
 significationem scrutari, sed in primis quid testator demonstrare uoluerit, deinde in qua praesumptione sunt qui in quaque reIdem consultus de meta molendaria respondit, si rusticis eius fundi operariis moleretur, eam quoque deberi.Est autem meta inferior pars molae, catillus superior.De di aratores pasceret, quaereretur, deberi.De tarium pertinere.Item cum fundus ita legatus esset: 'Maeuio fundum Seianum, ita ut optimus maximusque est, cum omni instrumento rustico et urbano et mancipiis quae ibi sunt' et quaereretur, an semina deberentur, respondit uerius esse deberi, nisi aliud testatorem reposito ad mancipiorum ex hibitionem. In instrumento medici esse collyria et emplastra et cetera eius generis Cassius scribit. Cui fundum instructum legauerat, nominatim mancipia legauit: quaesitum est, an reliqua mancipia, quae non nominasset, instrumento cederent. Cassius ait responsum esse, tametsi mancipia instructi fundi sint, tamen uideri eos
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ¶ Untcelamonis instrum̃to q̃ti¬
tut semota catue m̃sas pondera ferrtrm̃¬
ta q̃laniende carnis causasunt ꝑata ⁊t
gato. aliquando ⁊̃ ꝑsoãs legantium ne¬
cesse ẽ inspati ut ecce pistorio insitum̃to
legato. ⁊taip̃ipistores intẽ inteti possunt.
⁊ molam negat. neratius insrrum̃to fim¬
di contineri ¶ Itẽ cacados. ⁊ patenas maccu¬
m̃to fudi ẽẽ dicimus qr sinehis pult̃ata¬
rium coqui nõpõt ines multum int̃ est.
int̃ cabb cacados ⁊ eneum ꝙ sup̃focu pẽ¬
det. hic aqua ad potanctum calefit. ptal¬
lis pulm̃tarium coquitur.¶Qd sicneum
instrum̃to continetur uttei queq quib
aqua in eũifiurditur. midẽ genus recli¬
guntur. at deinceps mninfinitumpͥmis¬

Expanded text:
um Cum de lanionis instrumento quaeritur, semota carne mensas pondera ferramentaque laniandae carnis causa praeparata, item gato aliquando etiam personas legantium necesse est inspici. ut ecce pistorio instrumento legato ita ipsi pistores inesse videri possunt, et molam negat Neratius instrumento fundi contineri. Item caccabos et patinas in instrumento fundi esse dicimus, quia sine his pulmentarium coqui non potest. nec multum refert inter caccabos et aenum, quod supra focum pendet: hic aqua ad potandum calefit, in illis pulmentarium coquitur. quod si aenum instrumento continetur, urcei quoque, quibus aqua in aenum infunditur, in idem genus rediguntur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtulerat: ut iutiore loco eẽt contineri
temidit tyriacamquoq ⁊ cetera mecdi¬
ꝓpt secessum ibi depõitam infiructo fundo
familiam. Ite artificesquoꝵ oꝑe ceteris
quoq p̃chis exibetantur legato notinĩ
hostiarii aũt inquid l ropiaru dietarui
aquarii tomui tt̃i desuentes ꝯ nnebuntũ.
tubuntur. ¶ Id̾ Rr domo instructa lega¬
ta m̃sas eboreas. ⁊ libros ñ ꝯtineri.S. ⁊ hoc
falsum ẽ. Nã õẽ quicꝗ indomo ẽ. ut in¬
structior ẽẽt pat. f. continebitur. Suppel¬

Expanded text:
contulerat, ut tutiore loco essent, contineri.Idem respondit theriacam quoque et cetera medi uestem propter secessum ibi depositam instructo fundo familiam, item artifices, quorum operae ceteris quoque praediis exhibebantur, legato non contineri: ostiarii autem, inquit, uel topiarii diaetarii aquarii domui tantum deseruientes continebuntur. dabantur.Idem respondit domo instructa legata mensas eboreas et libros non contineri: sed et hoc falsum est: nam omne, quidquid in domo fuit, quo instructior ibi esset pater
Abbreviated transcription (Latin):
naancellas q̃ piscium cã capientoꝵ cã tõ¬
parate sut. s ⁊ pisscatotes ꝯnneriueriꝰẽ.¬
Infrrumto iulneatorio legato. dictum
est. balneatorem sic instrurãto cõtineri bal¬
neatorio quom̃o instrum̃to funcli fructame¬
Etuarios ⁊ torpiatorios ⁊ instrum̃to capͥo¬

Expanded text:
naucellas, quae piscium capiendorum causa comparatae sunt: sed et piscatores contineri uerius est.Instrumento balneatorio legato dictum est balneatorem sic instrumento contineri balneario, quomodo instrumento fundi saltuarium et topiarios, et instrum
Abbreviated transcription (Latin):
pictas Nela autẽ cilitia insrrum̃tiẽe cassui
ait. q̃ideo ꝑantur neclificiauento xplu¬
uia laborent licetum quoq qd̾ extinguen¬
di incendii cõꝑatur Itẽcentones sxpteet
ꝑticequoq ⁊ scale ⁊ fortiores ⁊ spongias ⁊ ã¬
mas ⁊ scoꝑis contim̃ płiq ⁊ pegasus auĩt.¬
tegulas ant ⁊ lignum eius reicausaꝑatũ
necessatia etiam ea insirimĩta dom ꝯti¬
scribit magis suꝑpellectili ad numerãta
⁊ itasabinum ⁊ cassiura putant. Canales
aũt ⁊ arpagones. ⁊ arnas instrum̃to ꝯti¬
neri constat. Itẽmꝑticequib amãee dete¬
gantur Itemspongiequib colupne pani¬
m̃ta poria exrgantur. ¶Scaleq̃ adla¬
curruari comoueantur instrum̃tisunt
qr mũdiorem domũ reddunt pãp ait.⁊qͦ.¬

Expanded text:
pictas.Uela autem Cilicia instrumenti esse Cassius, quae ideo parantur, ne aedificia uento uel pluuia laborent.Acetum quoque, quod exstinguendi incendii causa paratur, item centones sifones, perticae quoque et scalae, et formiones et spongias et amas et scopas contineri plerique et Pegasus aiunt.Tegulam autem et tignum eius rei causa paratum necessaria, etiam ea instrumento domus contiscribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium putare.Canales autem et harpagones et amas instrumento contineri constat.Item perticae, quibus araneae detergantur, item spongiae, quibus columnae pauimenta podia extergantur, scalae, quae ad lacunaria admoueantur, instrumenti sunt, quia mundiorem domum reddunt.Papi
Abbreviated transcription (Latin):
to. lego bis u̾bis ẜuius rꝑoit. ⁊ cubllos
qui inpistrinis eeñt. ⁊ pistores ⁊ incanpona
instͥores ⁊ focariam mercesq q̃ nihis tab̾¬
nis eeñt legatas uideri. ¶ Dom̃o m̃¬
structa ꝑ sum ẽ suppellettilem legatã
telligi nõpõt. ¶ Mulier uille custos
ꝑpetua infundo qͥuitum insrrum̃to le¬
gatus eẽt. art insiructo ꝯtinebitur
ũcuti saltuarius sꝑar em̃ratio ẽ. Nam
desiderãt. tamuille quam agri custotia
illic nequrt uicini aut agri. aut fruc¬
tuum occupent. hic nequid ceterarum
rerum q̃inuilla ꝯtmentu. Cuilla añt
sine ulla dubitatione pars funta habet᷑.¬

Expanded text:
o lego', his uerbis Seruius respondit et caballos, qui in pistrinis essent, et pistores, et in cauponio institores et focariam, mercesque, quae in his tabernis essent, legatas uideri.Domo instructa responsum est suppellectilem legatam,tellegi non potest.Mulier uillae custos perpetua fundo qui cum instrumento legatus esset aut instructo continebitur, sicuti saltuarius: par enim ratio est: nam desiderant tam uillae quam agri custodiam, illic, ne quid uicini aut agri aut fructuum occupent, hic, ne quid ceterarum rerum quae in uilla continentur: uilla autem sine ulla dubitatione pars fundi habet
Abbreviated transcription (Latin):
instructam to lego. dariq uibeo. m̃ces
⁊ pignori. anꝯtineantur q̃riposse s faci¬
lem uicdici uoluntatis ꝯiecturã fore ce¬
teris parris faccultatib exstimatis.
celsus scribit ẜiuisqui infundis morant̃
legatis utarios eoꝵ nõꝯtineri nisi ap¬
pareat. ⁊ deuicariis eum sensisse. ¶ põp
mo erant abherede filio pstariuoluit.
cauticẽs debitoꝵ em̃ptionesq fuorum.¬

Expanded text:
ego darique iubeo", merces et pignora an contineantur, quaeri posse: sed facilem iudici voluntatis coniecturam fore ceteris patris facultatibus examinatis. Celsus scribit servis qui in fundo morarentur legatis, vicarios eorum non contineri, nisi appareat et de vicariis eum sensisse. Papiniamo erant, ab herede filia praestari voluit, cautiones debitorum emptionesque servorum
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ pap̃. ait. instrucus hortis filie legatis
mater argentũmuliebre filie legauerait
hubuit. ut ibi eẽt insrructior adfiliam
ut tabͥne ñnisi loci instrum̃ta sĩt. ut do¬
liariauasa ancones ⁊ calices.⁊ irulle q̃cͥ
Rnee ⁊ cogirias sextaria ⁊ similia/ Campoẽ¬
aũt cumnegotiationis nom̃sit. ⁊ insti

Expanded text:
 ait: instructis hortis filio legatis mater argentum muliebre filiae legaverat:habuit, ut ibi esset instructior, ad filiaut tabernae non nisi loci instrumenta sint, ut dolia vasa ancones calices trullae, quae reae et congiaria sextaria et similia: caupona
Abbreviated transcription (Latin):
tructo fundo. ⁊ suppellectilem ⁊iuna⁊ mã¬
cipaa ñsolum adcultum custocliam ueuil
rio ibi eent legato cetlere. ¶ Umagi¬
nesquoq hee solelegate uitentiur. q̃ inali¬
quo ornatuuille fuerunt. ¶ pãpquo
tineriquetemporis cãillic fuerunt. atñ
eo animo rranstulit pat familias ut aũ
funti aut suũmstrum̃tum faceret.¬

Expanded text:
tructo fundo et suppellectilem et uina et mantructo fundo et suppellectilem et uina et mancipia non solum ad cultum custodiamue uillario ibi essent, legato cedere. Imagines quoque hae solae legatae uidentur, quae in aliquo ornatu uillae fuerunt. Papinianus tineri, quae temporis ceo animo transtulit pater familias, ut aut fundi aut suum instrumentum faceret.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. ut instructior eẽt. hoc ergo lega
to ñ agri instrum̃tum s ꝓpͥum suũ ist¬
rum̃tum reliquisse ur̃ sꝑinde ⁊ sifundussit
q̃ illic fuit nsus ipius gratias. uestis. ⁊ ñso¬
lumstragula s ⁊ quaibi urtisolebat. ¶M¬
sequoq eboree. ł sique alie itẽ uitree. ⁊ an¬
rum.⁊ argentunsum aquoq siqua ibi fue¬
rint usus ip̃ius cansa continebũt᷑.⁊ siquit
aluit utẽ silium ss ⁊ siqua eo ꝯgesserat.
uinũ ⁊ qd̾ inapotetis est noncedet ⁊ hoc
uire utimur ut q̃illic pãt familias q̃ in
quemfundi conuerteretur. instructo fun
ꝯtineri. Idest ministeria quib instructus
pĩt. ⁊ qui rure morari solebant. ¶Sun¬
ftrictum fundum legasset eapedagogia q̃
ibi habebat. ut tum ibiuenisset. p̃sto eeñt
to contineri uerumẽ. ¶ Instructo at̃
fundo ⁊ bibliothecam qͤuilibros. qui illic
erant. ut quotiens uenisset uteretur con¬
tineri constat.¶S siquasi apotheca libroꝵ
utebantur. cc̃ erit dicendum. ¶ Nerati

Expanded text:
habuit, ut instructior esset. hoc ergo legato non agri instrumentum, sed proprium suum instrumentum reliquisse uidetur.Proinde si fundus si quae illic fuit usus ipsius gratia, et uestis non solum stragula, sed et qua ibi uti solebat: mensae quoque eboreae uel si quae aliae, item uitrea et aurum et argentum: uina quoque, si qua ibi fuerint usus ipsius causa, continentur, et si quid aliud utensilium.Sed si qua eo congesserat uae in apothecis sunt, non cedent: et hoc iure utimur, ut quae ibi pater familias quasi in quam fundi conuerterentur, instructo fundus seruos contineri, id est ministeria, quibus instructus ceperunt, et qui rure morari solebant.Si instructum fundum legasset, ea paedagogia, quae ibi habebat, ut, cum ibi uenisset, praesto essent do contineri uerum est.Instructo autem fundo et bibliothecam et libros, qui illic erant, ut quotiens uenisset uteretur, contineri constat. sed si quasi apotheca librorum utebatur, contra erit dicendum.Neratius
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. suppellectilia. n ͨ. numerant excep¬
tomus continetur. ¶ fistule aũt ⁊ cana¬
les. ⁊ creteles. ⁊ siquasunt alia atuquas sali¬
entes. necessaria itserre ⁊ claues. magis do¬
mus portio quãdomus insitum̃tasunt.
¶spetularia quoq affixa. magis puto dom
ẽẽ partem. nam ⁊ mẽptione domui spetula¬
ria ⁊ peginata cede siue medificio sunt.
poĩta siue adip̃s derracta S sm̃sint repoĩ¬
ta: ad hoc tamen s̃. uisuꝑp leant᷑ siqua de¬
sint. insirum̃to potius continebuntur tã¬
cellos quoq instrum̃to ꝯtmeriputo ¶
sifumdus nosit. cum instrum̃to legatui. s
ita ut instructus sit. q̃situm est. amplus
contincatur. quãsitũistrõ legatus eẽt.¬

Expanded text:
inquit: suppellectili enim adnumerantur, excepdomus continetur. Fistulae autem et canales et crateres et si qua sunt alia ad aquas salientes necessaria, item serae et claves magis domus portio quam domus instrumentum sunt. Specularia quoque adfixa magis puto domus esse partem: nam et in emptione domus et specularia et pegmata cedere, sive in aedificio sunt posita sive ad tempus detracta. sed si non sint, reposita ad hoc tamen sint, ut suppleantur, si qua desint: instrumento potius continebuntur. Cancellos quoque instrumento contineri puto. Sed si fundus non sit cum instrumento legatus, sed ita ut instructus sit, quaesitum est, an plus contineatur, quam si cum instrument
Abbreviated transcription (Latin):
ad inteitatiexitum: itaut᷑ u̾sus filiũ sim
exasse hr̃cem ab intestato patre emancipatũ.
p̃tor mparte ctimidia tueatur ¶ent gͦ uẽ¬
nale bnticiũ scͥptihi̾rlis exnei. ut cum ipẽ uĩ¬
re hr̾litario nicͥ sit consecutur. a deundo re¬
pellat filium mpotate relictum. p̃stetqas
tum eifectum a̾mittet. uir̃ fcm̾nsolum suu̾
hr̃tem. ¶ Set quẽadmod̾ p̃tor emãcipa¬
tum tueatur si adita nõ fluit hĩlitas ita
nec filiꝰqui inpotestate patris rema̾sit. adi¬
tioẽ adibita intotum expelłnd erit. Set ad dt̃¬
ditatis petitioe̾m ad mit̾nd̾eit. ¶ Ex cam̃

Expanded text:
testati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patr‹i› emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque tum effect‹u› admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cumtestam̃ti factio nõ fuit petitõ. ccͣ:
hr̃dauit emãcipatum p̃tetũt. quesitum est
siScripti hr̃des ex̃neiadhierint hu̾clitatẽ. repes¬
iñd̾ee filium qui mansit inpotate Icd sibu¬
repudiauint hiclitatẽ qd̾ facile funt factu⁊
n. nil latũri ex hĩclitate prt eum qui ccͣ.d¬

Expanded text:
uo testamenti factio non fuit, peti contra heredauit, emancipatum praeteriit: quaesitum est, si scripti heredes extranei adierint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate. quod sirepudiauerint hereditatem quo‹d› facile sunt facturi nihil laturi ex hereditate propter eum, qui c
Abbreviated transcription (Latin):
temis filio suo ꝓfu̾it fc̾m hiclis scͥptinõ ad¬
euntis. ut eum ad po̾tioe̾m ãmur̾et bãꝵ.
buit. et hoc sit cõsequ̾s illi. quicum exmi¬
nore papte scͥptus apatre hr̾s relictus in po
u̾d̾ collatiomdncatur. exm̃te p̾toris ce¬
negandamꝰ eẽ podetur: młtomag̾ autẽ

Expanded text:
tenus filio suo profuerit factum heredis scripti non adeuntis, ut eum ad portionem admitteret bonobuit, et hoc sit consequens illi, quod, cum ex minore parte scriptus a patre heres relictus in potuerbis collatio inducatur, ex mente praetoris denegandum eam respondetur. multo magis autem
Abbreviated transcription (Latin):
cuio rescripsit. cum cui suoꝵ legatasit
electio tres posse eligere.
ne generaliter legato. arditrium eligẽ¬
di quem acciꝑet. ad legatariũꝑtinet data
eum cui .c. anphorarum electio data
sit. acceꝑtum eligentẽ ñcõsumẽ optiõe
sud acetum elegĩt. quod uini numero
Sciicettm exibitiõem hoc ẽ añ
deguitationem acetum elegerit.

Expanded text:
culo rescripsit eum, cui seruorum legata sit electio, tres posse eligere. ne generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet. Data Eum, cui centum amphorarum electio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum elegerit, quod uini numero si ante exhibitionem, hoc est ante degustationem acetum elegerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dote legataloqui. nalrad testatorem
uoluisse ꝓbaretur. ¶t pie uxori
mee qnͣtapetunia adme instipulatio¬
ne datis eiꝰ noĩe ꝑuenit. q̃dos ẽ dotalib
duob consignatis instrum̃tis .c. aure

Expanded text:
dote legata loqui, nisi aliud testatorem uoluisse probaretur. 'Titiae uxori meae, quanta pecunia ad me inue stipulationem dotis eius nomine peruenit, quae dos est dotalibus duobus consignatis instrumentis ce
Abbreviated transcription (Latin):
falcidie int̾uenne potest quia ui¬
uus uidetur heredi futuro ꝓuid̾e
atur: non habere legem falcidram
locum dicendum est set sane inple¬
lieris quod ita obsuatur ut omis¬
um heres erciam post longum tp̃c
mortis testatoris implorare. no ꝓibet᷑¬
D̾m .l. O Tneficio legis falcidie
indiguus cẽ uidetur qui idegerit
ut fideicommissu̾iutcidat pret̾ca
.qui non capienti togatus est resti¬
tucre heredicatem. Seuatus cons.
plauciano conceditur quartamn
retineress ea quarta quam nõ

Expanded text:
Falcidiae interuenire potest, quia uiFalcidiae interuenire potest, quia uiuus uidetur heredi futuro prouideatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita observatur, ut omisum heres etiam post longum tempus mortis testatoris implorare non prohibetm.Beneficio legis Falcidiae indignus esse uidetur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, senatus consulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
uidi fiusse hereditatem sicuti c¬
cuni condicio credidi extitit pꝰ
mortem ita et pectulii increm̃¬
tum pleuiorem faciet heredi¬
ergo si idem suus de fuu̾cto et
alii deua debuit et una decem
num diuu taxat suum habebit
legauit cum ticio ⁊ cius fidei
conmsit ut post trieunum i¬
manumittet tur debet ex eo ꝙ
interim ex operibus s ii adti¬
cium perueuiret quarta ap̃d
quem admodum. si dircto post
trieninum seruo libtatem. de¬
disset eius qsiod usum fructum
ei legasset aut ei ꝓprietatem.i
per fidei cominiisum reliquiss¬
¶ Sticum tibi. seruo tuo decem
legrunt fuel econtra tibi decem
seruo tuo stichũ libertatẽ quo
stichi euis fidei comimisit. lex
falcidia minuit legata redi¬
mere ab herede ꝑtem deberet
quemadinodum si tibi utruu¬
q legiss. ¶ Sepius euenit
sne emolumentum cuis legis
consequatur. Nam si centum au¬
reorum dominus uiginti quinq
alicui de disset et eum institueret
heredem et dodrantem legauerit.
uichil aluid suboccasione legis

Expanded text:
i fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet herediergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit et una decem num dumtaxat servum habebat, legavit eum Titio et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret: debet ex eo, quod interim ex operis servi ad Titium pervenire potest, quarta apud quemadmodum si directo post triennium servo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietateper fideicommissum relinquit.Stichum tibi, seruo tuo decem legauit uel contra tibi decem, seruo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commisit. lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: nam si centum aureorum dominus uiginti quinque alicui dedisset et eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis
Abbreviated transcription (Latin):
redẽ substituit. id quod legatoꝵ¬
ei uomime apatre obueit cum
hereditas ad substitutos ꝑtin
incomputacione legis fulcidie
non uenit. ¶ legato petito cum
ilitem iuratum est racõ legis

Expanded text:
redem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit.Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Nat̃ int̃filios faccuitatib tlmfis
filiam exratione primi pili ꝯm̃dorum
cet. aureos acciꝑe uoluit acpostea de
petunia cõmodoꝵ possessice cõpanĩt
nichilominꝰ fr̃s ⁊ coheredes sorrori fidei¬
ꝯmissum p̃stabunt ñ eñĩ absũptũ ur̃ ꝙ.
incorpus patrimomi u̾sũ ẽ. Eñ autem
int̃ filios diuiso patrimoĩo res inrduu¬
sas ad om̃s coheredes ꝑtinẽ uoluisset.
cuit. ut ineum suꝑflui p̃tu filiaport¬
onẽ hereditariam accipiat. hoc enim
eueniret in boĩs petunia relicta.
reat. nasiquis uxori sublatis libetis
legam̃t repetita ꝯditioẽ ñuidebit q̃
fuit inꝑsoã mulieris necessaria.
pater hortos instructos fine legauit
postea qꝗdam exmancipus hortoꝵr uxori
tõauit. siũ donationes testõ ꝯfirmarit
suĩ ñ cõfirmauit posterior uoluntas
filie legato potior erit ss. ⁊ siñualeat
daĩtio tam̃ minuisse filie legatũpat᷑

Expanded text:
. Pater inter filios facultatibus diuisis filiam ex ratione primipili commodorum trecentos aureos accipere uoluit ac postea de pecunia commodorum possessionem parauit. nihilo minus fratres et coheredes sorori fideicommissum praestabunt: non enim absumptum uidetur, quod in corpus patrimonii uersum est. cum autem inter filios diuiso patrimonio res indiuisas ad omnes coheredes pertinere uoluisset, cuit, ut in eam superflui pretii filia portionem hereditariam accipi‹a›t: hoc enim eueniret in bonis pecunia relicta. reat: nam si quis uxori sublatis liberis legauerit, repetita condicio non uidebitur, quae fuit in persona mulieris necessaria. Pater hortos instructos filiae legauit: postea quaedam ex mancipiis hortorum uxori donauit. siue donationes confirmauit siue non confirmauit, posterior uoluntas filiae legato potior erit: sed etsi non ualeat donatio, tamen minuisse filiae legatum pater
Abbreviated transcription (Latin):
ptum est. ut exigũiopes legati uideant᷑.
set apparere.
dem. Cartis legatis nemodic̃ scrip¬
turas. ⁊ ubros iamfactos legato cedere
hoc idem ⁊ intabulis est.

Expanded text:
ptum est, ut exiguiores legati uideantur,sit apparere.m. Chartis legatis nemo dicet scriptas et libros iam factos legato cedere. hoc idem et in tabulis est.
Abbreviated transcription (Latin):
bertos. desenatus ꝯsulto sillamãnorcla¬
udians qͦuoꝵ testam̃ta ne aperiant̃.
possit. nisi periculo capitis sui custoctiam
dñis adomesticis quam abextraneis p̃stare
ẜui cogantur. sideo seãtuis confulta introt¬
ucta sunt. deꝑublica q̃cẽ familia necãtoꝵ

Expanded text:
r. DE SENATUS CONSULTO SILANIANO ET CLAUDIANO: QUORUM TESTAMENTA NE APERIANTUR possit, nisi periculo capitis sui custodiam dominis tam ab domesticis quam ab extraneis praestare serui cogantur, ideo senatus consulta introduct
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ aitinz adclebitoris necem ꝑ om̃ia in ha¬
betur. atq sipignori tatus ñeẽt. ¶ Tui ap̃¬
pellatione ⁊ hucontinentur qui subꝯdmi¬
one. legatisunt. nãmeclio tempore heredis
sunt. Inec quod conclitio existens efficit.u
desinantͥ eẽ hereclis. facit. neuideantur
interim eĩ cẽ ¶idemq erst dicencdum ⁊ ĩsta¬
tu libero Eo meo cui fiteiꝯmissaria ubtaᷤᷤ
pure clebetur. exstat rescriptum du pui

Expanded text:
 omnia perinde habetur atque si pignori datus non esset. Serui appellatione etiam hi continentur, qui sub condicione legati sunt: nam medio tempore heredis sunt, nec quod condicio existens efficit, ut desinant esse heredis, facit ne uideantur interim eius. idemque erit dicendum in statulibero. Sed in eo, cui fideicommissa libertas pure debetur, exstat rescriptum diui