comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rescripsit agricola pompeii ualẽ¬
tis seruus de se potest int̾roga
rei fuerint iudiciũ ñ interroga¬
tionis culpa. ¶Questioni nõ
dam cõstitutõib declaratur.
et eñ res est fragilis et ꝑicu¬
losa. et q̃ ueritatẽ fallat. Namcꝑ
płiq pacientia sine duritia torm̃¬
toꝵ ita tormenta cõtempnunt
ut expͥmi eis ita u̾itas nullo
modo possit tanta s̃ in pacien¬
tia ut quod uis mentiri qm pa¬
ti tormenta uelint ita fit. ut
etiam uario modo fateanturꝰ
qr facile mentiuntur. neᷤ tm̃
sub p̃tortu inimicitiaꝵ detra¬
da. ¶Cum quis latrones tradi¬
d̾it quibusdam rescriptis continẽ¬
tur non debere fid̾ hrẽ eis ĩ eos
qͥ eos trudid̾unt quibusdam qdu̾
q̃ fuerit̃ plemiora. hoc cauetur̃
ta estimetur hñda fides sit. nͨ
captantes. qr non facile eis i¬
dicantibus proditores suos cre¬
ditur. s neq passim impunitas
hoñoratos ꝙ eos ip̃i tradidisset
neq enĩ in ualidum arg̃m hrĩ

Expanded text:
rescripsit: 'Agricola Pompei Ualenrescripsit: 'Agricola Pompei Ualentis seruus de se potest interrogarrei fuerit indicium, non interrogationis culpa'.Quaestioni fidem non endam constitutionibus declaratur: etenim res est fragilis et periculosa et quae ueritatem fallat. nam plerique patientia siue duritia tormentorum ita tormenta contemnunt, ut exprimi eis ueritas nullo modo possit: alii tanta sunt inpatientia, ut quo‹d›uis mentiri quam pati tormenta uelint: ita fit, ut etiam uario modo fateantur, quia facile mentiuntur. nec tamen sub praetextu inimic‹i›tiarda.Cum quis latrones tradidit, quibusdam rescriptis continetur non debere fidem haber‹i› eis in eos, qui eos tradiderunt: quibusdam uero, quae sunt pleniora, hoc cauetur, ita aestimetur, habenda fides sit nec captantes, quia non facile eis indicantibus proditores suos creditur. sed neque passim impunitas oneratos, quod eos ipsi tradidissent: neque enim inualidum argumentum haberi
Abbreviated transcription (Latin):
uus seuerꝰ rescripsit cõfessioneᷤᷤ
eoꝵ ꝑ explorantis facinorib hri
non᷑ oꝑtere si nulla ꝓbatio reli¬
gionem cognoscentis instruat:¬
¶ Eum quidam depon̾e p̃ciũ sui
non admiserunt. ¶Si serui qͣs
scełis participes in se torq̃antur de¬
quo dño aliquid fu̾int confessi ap̃
iudicem ꝓ ut cã exegerit. iͣ. eum¬
p̾nũciare deb̾e̾ diuus traianꝰ rescͥp¬
sit qͦ rescripto ostenditur graua¬
ri dnõs ꝯfessione seruoꝵ. S ab h
rescripto reressũ ẽẽ ꝯstitutõnes
posteriores ostendunt. ¶ In cã
nemins dubiũ est. ꝑiculũ quo
ratio ꝙ seruo fraudis ꝯscio capi¬
talẽ penam denũciat eiusdem
ꝓfessionẽ extruat. ¶ Qui q̃o¬
nẽ hĩturꝰ est ñ d speciatit᷑ ĩt̾ro¬
gare aut luciꝰ ticius homicidrũ
fet̾it. s generater quis id fecĩt
alt̾m enĩ mag̾ suggerentis qmͣ re¬
quirentis uidetur. et ita diuus
adrianus rescͥpsit. ¶ Diuus ad̾ͥa¬
nus calũpniano cełino in ħ u̾ba

Expanded text:
uus Seuerus rescripsit confessiones reorum pro exploratis facinoribus haberi non oportere, si nulla probatio religionem cognoscentis instruat.Cum quidam deponere pretium serui non admiserunt.Si serui quasi sceleris participes in se torqueantur deque domino aliquid fuerint confessi apud iudicem: prout causa exegerit, ita pronuntiare eum debere diuus Traianus rescripsit. quo rescripto ostenditur grauari dominos confessione seruorum. sed ab hoc rescripto recessum constitutiones posteriores ostendunt.In causa tnemini dubium est, periculi quoque ratio, quod seruo fraudis conscio capitalem poenam denuntiat, eiusdem professionem exstruat.Qui quaestionem habiturus est, non debet specialiter interrogare, an Lucius Titius homicidium fecerit, sed generaliter, quis id fecerit: alterum enim magis suggerentis quam requirentis uidetur. et ita diuus Traianus rescripsit.Diuus Hadrianus Calpurnio Celeriano in haec uerba
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .l. Constitutõnẽ imꝑa¬
toris nr̃i. et diui sem̾ placũit᷑
quer posse.
et est rescriptum seruoꝵ torme᷑¬
ta cessant qr et lex iuł cessit
de adistteriis.
ac̃.ł Siquis uiduã uł alii
ruptam ꝯgnatam cũ qua nup¬
bitias contrahere non pot᷑ corru¬
ꝑit in insulam deportandꝰ ẽ
Qr duplex crimen est⁊ incestũ
qr cognatam uiolauit ccͣ fas
et adult̾ium uł stuprũ aduin¬
git. deniq hoc casu serui in

Expanded text:
dictum.Constitutione imperatoris nostri et diui Seueri placuit plueri posse. dit et est rescriptum, seruorum tormenta cessant, quia et lex Iulia cessat de adulteriis. alii nuptam cognatam, cum qua nuptias contrahere non potest, corruperit, in insulam deportandus est, quia duplex crimen est et incestum, quia cognatam uiolauit contra fas, et adulterium uel stuprum adiungit. denique hoc casu serui in
Abbreviated transcription (Latin):
si torq̃ri eum in caput meũ et¬
non deb̾e̾. Idẽ est et in libero hoĩe
qui bona fide seruit.s nec lib̾tũ
tione ꝙ in eũ inquid qͥs ĩuitus testi¬
monium dr̃e non cogitur r̃eum
nec torq̃ri debet seruũ mariti
incapud uxoris posse torq̃ri durꝰ
traianus sennio qͣrto rescͥpsit¬
Itẽ minimo Iblliano rescripsit dap̃¬
nati seruos qr desierũt ẽt ip̃ius pꝰ¬
se in eũ torqueri. ¶ Si seruus
ad hoc erit manumissus ut tor¬
queatur dũ mͦ incapud dñi nõ
torquentur posse eumtorq̃ri di¬
uus piꝰ rescripsit. s et esi qͥ ꝯg¬
nitionis suscepte temꝑe alienus
fuit. licet postea rei sit effictꝰ.
torq̃ri in cap̃ suũ ꝑosse diui frẽs
rescripserunt. ¶ Sicis dicatur
nullo iure empais ñ pͥus torq̃ri
poterit qmͣ si constiterit uendi¬
cione non ualuisse. ⁊ Ita impr̃¬
nr̃ cũ diuo prẽ suo rescripsit:¬
¶Itẽ seuerus. pitio antichonoita
rescripsit cũ questio de seruis ccͣ
sit dicturi sentententiã consiliũ

Expanded text:
ci torqueri eum in caput meum non debere. idem est et in libero homine, qui bona fide serui‹t›.Sed nec libertum tione, quod in eum, in quem quis inuitus testimonium dicere non cogitur, in eum nec torqueri debet.Seruum mariti in caput uxoris posse torqueri diuus Traianus Sernio Quarto rescripsit.I‹d›em Mummio Lolliano rescripsit damnati seruos, quia desierunt esse ipsius, posse in eum torqueri.Si seruus ad hoc erit manumissus, ne torqueatur, dummodo in caput domini non torqueatur, posse eum torqueri divus Pius rescripsit. Sed et eum, qui cognitionis susceptae tempore alienus fuit, licet postea rei sit effectus, torqueri in caput posse divi fratres rescripserunt. Si quis dicatur nullo iure emptus, non prius torqueri poterit, quam si constiterit venditionem non valuisse: et ita impr cum d‹i›uo patre suo rescripsit.Item Seuerus Scipio Antigono ita rescripsit: 'Cum quaestio de seruis contsit, dicturi sententiam consilium
Abbreviated transcription (Latin):
Quas tabulas luciꝰ ticiꝰ ad causã
testĩ sui ꝑtinentes relicisse dicetar
siue penes te sunt aut dolo malo
tuo fcm̃ est ut desinerent ẽe ita
eas ali exibeas. Itẽ si libellus aliud¬
ue quid relictũ e̾e dicetur decͨto
compheudam Piquis forte ꝯ ftes̃
penes se ẽe test̾m. iubendus est ex¬
hib̾ẽ. ⁊ tempus ei dandũ ẽ ut exhi¬
beat si non pot̾ in p̃sentia exhib̾e
posse uł oꝑt̾e̾ int̾dictũ hoc opetit¬
¶ Noc int̾dictũ ꝑtinet non tm̃
s ⁊̃ si falsũ ẽẽ dicatur uł ab eo fcmã
qui testĩ scõnẽ non habuit. dicẽ¬
dũ ẽ int̾clictũ ualere. sine suppre

Expanded text:
'Quas tabulas Lucius Titius ad causam testamenti sui pertinentes reliquisse dicetur, si hae penes te sunt aut dolo malo tuo factum est, ut desinerent esse, ita eas illi exhibeas. item si libellus aliudue quid relictum esse dicetur, decreto comprehendam'. Si quis forte confiteatur penes se esse testamentum, iubendus est exhibere, et tempus ei dandum est, ut exhibeat, si non potest in praesentiarum exhibeposse uel oportere, interdictum hoc competit. Hoc interdictum pertinet non tantum etiam si falsum esse dicatur uel ab eo factum qui testamenti factionem non habuerit: dicendum est i
Abbreviated transcription (Latin):
quoquo tp̃r fcm̃ exhiberi debeat.
S et si de statu disceptetur si tes¬
tator filius famł. uł seruus hoc
fecisse dicatur. et hoc exhibetur.
¶Itẽ si filius famił. fec̾it testm̃
qͣta de castrensi peculio testabat᷑
habet locũ int̾clictũ. Idem ẽ si is
qui testm̃ fecit ap̃ hostes decessit:

Expanded text:
quoquo tempore factum exhiberi debeat. Sed et si de statu disceptetur, si testator filius familias uel seruus hoc fecisse dicatur, et hoc exhibebitur. Item si filius familias fecerit testamentum, qui de castrensi peculio testabatur, habet locum interdictum. Idem est et si is, qui testamentum fecit, apud hostes decessit
Abbreviated transcription (Latin):
de̾ .ł. Set ⁊ si ẜmaginẽ quis
uił ubrum deleuerit. et hie te¬
netur dampni iniurie qi cor¬
rent. ¶ Si quis tabulas ĩstru.¬
mentoꝵ rei .p. municipii alitꝰ
aut surripuerit. aut int̾ leu̾it
lab. ait. furti eũ teneri. Idẽq
soaibiti. ⁊ de ceteris reb .p. deq
societatib.¬
Nur. ł. Quidã tabłoꝵ dũtihxat
estimatione faciendã in furti actio¬
ne estimat. qr si iudici ap̃ quẽ far¬
ti agatur. possit probari qnͣtum
dobitũ fuerit. possit ⁊̃ ap̃ eũ i¬
dice̾ eade probare. ap̃ ꝙ̃ pecuniã
petat. Si uero in furti sudicõ ꝓba
renon potesp. nec illud qͥdẽ pos¬
se ostendi. qnͣti euis intersit. set
potest post furtum fcm tabłas
nactus ẽẽ actor. ut ex hoc ꝓbet
qnͣti suũ int̾fuent si tubulas
as probare non patitur dampũ.
Quid ergo si forte pecuniã sub cõ¬
dicione credid̾it. ⁊ int̾im testimo¬

Expanded text:
Sed et si imaginem quis uel librum deleuerit, et hic tenetur damno iniuriae, quasi corruperit. Si quis tabulas instrumentorum rei publicae municipii alicuius aut subripuerit aut interleuerit, Labeo ait furti eum teneri: idemque scribit et de ceteris rebus publicis deque societatibnum. Quidam tabularum dumtaxat aestimationem faciendam in furti actione existimant, qu‹i›a, si iudici, apud quem furti agatur, possit probari, quantum debitum fuerit, possit etiam apud eum iudicem eadem probare, apud quem pecuniam petat: si ure non potest, ne illud quidem posse ostendi, quanti eius intersit. sed potest post furtum factum tabulas nanctus esse actor, ut ex eo probet, quanti sua interfuerit, si tabulas as probare, non patitur damnum. quid ergo, si forte pecuniam sub condicione credidit et interim testi
Abbreviated transcription (Latin):
mancipisbone fid̾i possõr nõ tenet᷑
id ẽ qui ignorabat seruũ alienũ ⁊
qui uoluntate diũ putabat id eum
agere. ⁊ ita de bone fid̾i possõre ip¬
salex̾ sccipta est. Nam adlicitur̾
si sciens do.m. hrc fec̾to ⁊ sepissiẽ
a pͥncipib seuero ⁊ antonio cõsti¬

Expanded text:
mancipii bona fide possessor non tenetur, id est qui ignorabat servum alienum, et qui voluntate domini putabat id eum agere. et ita de bona fide possessore ipsa lex scripta est: nam adicitur "si sciens dolo malo hoc fecerit": et saepissime a principibus Severo et Antonino consti
Abbreviated transcription (Latin):
art᷑.ł Non deb̾e cogi decuriones
iulius p̃stare frum̃tũ ciuib suis ꝙͣ
cautũ est.
nos ht̃ pͥma origo a mrẽ eoq die
qͦr ex ea eclitus est nũari d¬

Expanded text:
.Non debere cogi decuriones uilius praestare frumentum ciuibus suis, quam cautum est. non habet, prima origo a matre eoque die, quo ex ea editus est, numerari d
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł ssumptõ originis q̃ ñ ẽ
ueritatẽ nature ñ ꝑimit. errore. N
ueritas originis s̃i admictiturꝰ. nec
mendatõ dicentis se e̾e uñ ñ sit
deponr. ¶Cũ recusando quis prĩ¬
am ex quã oriundus ẽ. nec m̃cien¬
do de ea qmͣ non ht̃ u̾itatẽ pͭ ñ ui
tare. ¶ fillꝰ ciuitatẽ ex qua pr̃¬

Expanded text:
.Adsumptio originis, quae non est, ueritatem naturae non peremit: errore enim ueritas originis non amittitur nec mendacio dicentis se esse, unde non sit, deponitur: neque recusando quis patriam, ex qua oriundus est, neque mentiendo de ea, quam non habet, ueritatem mutare potest.Filius ciuitatem, ex qua p
Abbreviated transcription (Latin):
et ambo simul aufugerunt. alt al¬
terius fur si est. Quid ergo si ĩ¬
uicem se celanerint. fieri .N. potest
ut ambo inuicem fures suit. et p
si alii singulos surripuissent te¬
nerenturꝰ. qĩ alt̾ alt̾ius noĩe ope
tulissent. ꝙad̾m rer̃ quoq nomine¬

Expanded text:
et ambo simul aufugerunt, alter alet ambo simul aufugerunt, alter alterius fur non est. quid ego, si inuicem se celauerunt? fieri enim potest, ut inuicem fures sint. et potest si alii singulos subripuissent, tenerentur, quasi alter alterius nomine opem tuliss‹e›t: quemadmodum rerum quoque nomin
Abbreviated transcription (Latin):
hensus non sit. ¶ Si unus ser¬
uus tiuis hansiss. et abstuliss als̾
hauriendo dep̃hensus eẽt. pͥoris noie
nec manifesti. alt̾ius maĩfesti teneb̾is.
nõn est fur. nec enĩ qui alicui malũ
consiliũ dedit. furtũ facit. ñ magis
qm si ei ꝑsuasit. ut se p̾cipitaret.
et aut sibi manus inferret . ħ. n fur¬
ti ñ admittsit actionẽ. Ssi alius ei
fugam ꝑsuaserit ut ab alio surripiat᷑
furti tenebiturꝰ is qui ꝑsuasit. quͥas
ope. ⁊ consilio eiꝰ furtum fcm̃ sit:
plis pomp̃ scripsit. eũ qui ꝑsuasit
cimuus interim furti non tenereturꝰ.
tunc tñ teneri incipere. cũ quis fugi¬
tiuus fur ẽe ceperit q̃i uideatur o¬
pe. ⁊ consilio eius furtũ fcm̃. ¶Itẽ
placuit eũ qui filio uł seruo. ł uxo¬
ri opem fert furtũ facientib furti
teneri qmuis ip̃i furti actione nõ
conueniantur. Idem pomp̃. ait¬
si cũ rebus ausug̾it fuginus posse
furti accione sollicit atorẽ ꝯueniri re a¬
duo serui inuicem sibi ꝑsuaserũt

Expanded text:
ehensus non sit.Si unus seruus tuus hausisset et abstulisset, alter hauriendo deprehensus esset, prioris nomine nec manifesti, alterius manifesti teneberis.fur non est: nec enim qui alicui malum consilium dedit, furtum facit, non magis quam si ei persuasit, ut se praecipitet aut manus sibi infer‹r›et: haec enim furti non admittunt actionem. sed si alius ei fugam persuaserit, ut ab alio subripiatur, furti tenebitur is qui persuasit, quasi ope consilio eius furtum factum sit. plus Pomponius scripsit eum, qui persuasit, quamvis interim furti non teneretur, tunc tamen incipere teneri, cum quis fugitivi fur esse coeperit, quasi videatur ope consilio eius furtum factum. Item placuit eum, qui filio vel servo uxori opem fert furtum facientibus, furti teneri, quamvis ipsi furti actione non consi cum rebus aufugerit fugitiuus, posse furti actione sollicitatorem conueniri reduo serui inuicem sibi persuaserunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iauł.ł. Pecunia q̃ in oꝑa noua
legata est potiꝰ in tutelam eoꝵ oꝑ¬
um q̃ sũt cõu̾tendã. qmͣ ad inchoã¬
le ad recipiendũ pecunia ͤ ñ inue¬
naturꝰ. Si quis opus ab alio fcm̃
adornare marmorib uł alio cõmo¬
do ex uolunt ate ꝓpͥii fcũrũ se pol¬
licitus sit noĩs populi in titulo scͥ¬
bendo manentib p̾orũ titut. qr
ea oꝑa fecissent id fieri deb̾i gena¬
tus censuit ꝙ si pͥuatun in oꝑa que
publica petunia siant aliꝙͣͣ de suo¬
a diecerint sũmam. ita titulo ĩscrip¬
tionis uti eos deb̾e hisdẽ mandatis
cauetur. ut qnͣtã sũmã cõtułint id
cipe non utendo qui miuit decen¬
nii tp̃r usũ amittit. et qͥs ip̃os

Expanded text:
ibus. Pecuniam, quae in opera noua legata est, potius in tutelam eorum operum quae sunt conuertendam, quam ad inchoanle ad reficienda ea pecunia inueniatur. Si quis opus ab alio factum adornare marmoribus uel alio quo modo ex uoluntate populi facturum se pollicitus sit, nominis proprii titulo scribendo: manentibus priorum titulis, qui ea opera fecissent, id fieri debere senatus censuit. quod si priuati in opera, quae publica pecunia fiant, aliadiecerint summam, ita titulo inscriptionis uti eos debere isdem mandatis cauetur, ut quantam summam contulerint in id cipe non utendo qui meruit decennii tempore usum amittit. 2 Callis
Abbreviated transcription (Latin):
Iaustꝰ .t. E ids ip̃os cultores
agloꝵ uł piscatores deferr̾e utẽ¬
silia in ciuitate uisserit ut ip̃i
ea distrahant destruetur an no¬
ne ꝓhibitio. qũ accentur aut oꝑe
rustici qui cõfestĩ uͥ detułint m̾¬
cẽ trad̾e eam ⁊ ad oꝑa sua reu̾ti
debeant deniq ssime prudentie
⁊ auctoritatis ap̃ grecos plato cũ
atores nectͣios duxit. sic . Rł. i gͦ.¬

Expanded text:
ibus.Si quis ipsos cultores agrorum uel piscatores deferre utensilia in ciuitate‹m› iusserit, ut ipsi ea distrahant, destituetur annonae praebitio, cum auocentur ab opere rustici: qui confestim ubi detulerint mercem, tradere eam et ad opera sua reuerti debeant. denique summae prudentiae et auctoritatis apud Graecos Plato cum atores necessarios duxit. sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
sor. qui capue pecuniam. se daturum¬
s rome ꝓmiserat si reus ꝓmͣtẽdi ca¬
pue eẽtꝰ statĩ ꝯueniri possit dixi ñ
mag̾ fid̾iussorẽ ⁊ festĩ ten̾i ꝙͣ si ipẽta¬
pue spopondiss cũ reus ad huc cap¬
uam ꝑuenire non potuiss. nͨ ad
rẽ ꝑtin̾e. ꝙ hoc latẽ nemo dubitet.
ꝓmittendi teneretur. nam ex cͣrio
quo siquis respond̾ce. qm̃ debitor ca¬
pue sit fideuissorẽ confestĩ teneri
non hr̃ta rõne tanti ꝓprii temꝑis
euenturũ. ut eo casu fideussor
ꝯueniatur. qͦ si debitod ip̃e roie
fuiss ñ cõueniãt᷑. Itaq nob̃ placet
fideuissoriã obligõtiẽ condicionẽ
taciti tp̃ris ex utraq persena reciꝑe
tam rei ꝓmittendi qmͣ fideiussoris¬

Expanded text:
sor, qui "Capuae pecuniam se daturumsor, qui "Capuae pecuniam se daturum" Romae promisit, si reus promittendi Capuae esset, statim conveniri possit. dixi magis fideiussorem confestim teneri, quam si ipse Capuae spopondisset, cum reus adhuc Capuam peruenire non potuisset: nec ad rem pertinere, quod hoc latere nemo dubitet n reus promittendi teneretur. nam e contrario quoque si quis responderit, quoniam debitor Capuae sit, fideiussorem confestim teneri non habita ratione taciti proprii temporis, euenturum, ut eo casu fideiussor conueniatur, quo debitor ipse, si Romae fuisset, non conueniretur. itaque nobis placet fideiussoriam obligationem condicionem taciti temporis ex utriusque persona reciperare tam rei promittendi quam i
Abbreviated transcription (Latin):
ea int̾cesserit minor pp̃ inc̾tũ etatis
ac restitutõnis ꝙ si dolo conditoris
inductus sit minor ut fideiubeat
non mag̃ c̾clitori succurrend̾. erit.
adu̾sus confideiussorẽ. ꝙͣ si fcã noua¬
tione. ⁊ circsiuento minore desida̾ret
ĩ uet̾em debitorẽ. utilẽ actionẽ sibi
dari.¬
rem heres omittat. fideiussorẽ aũ
cius cõueniat ꝓd̾it exceptio doli
fideuissori pp̃ imꝓbitatẽ heredisq
ꝓdesse reo debu̾at si cõueniret᷑. Ex
duob fideiussoris hr̃dib si ꝑ erro¬
rem alt̾ solidũ exsoluat. quidã putãt
ligatũ ꝑtem ei qͥ totũ declit exsol¬
uerit nullam habebit ꝯdicõnem
ꝙ si duo fideiussores accepti fu̾int
creditori exsoluerit. hẽbit qͥdẽ .x. q̃
iussor. alt̾ soluendo ẽ. uidendũ est.
ab initio enĩ heres. fid̾iussoris siue
heredes ut ip̃e fid̾iussor audiendi
utilior est in utroq casu illa snĩa.
sigͥficatur in ꝑsona fideiꝰsoris qui
totũ exsoluerat. q̃sitũ ẽ an fideius¬

Expanded text:
 intercessit, propter incertum aetatis ac restitutionis. quod si dolo creditoris inductus sit minor, ut fideiubeat, non magis creditori succurrendum erit adversus confideiussorem, quam si facta novatione circumvento minore desideraret in veterem debitorem utilem actionem sibi darirem heres omittat, fideiussorem autem eius conueniat, proderit exceptio doli fideiussori propter improbitatem heredis, quae prodesse reo debuerat, si conueniretur.Ex duobus fideiussoris heredibus si per errorem alter solidum exsoluat, quidam putant ligatum, partem ei, qui totum dedit, exsoluerit, nullam habebit condictionem. quod si duo fideiussores accepti fuerint creditori exsoluerit, habebit quidem decem, quae iussor alter soluendo est, uidendum est: ab initio enim heres fideiussoris siue heredes ut ipse fideiussor audiendi utilior est in utroque casu illa sententia significatur in persona fideiussoris, qui totum exsolverat. Quaesitum est, an fideius
Abbreviated transcription (Latin):
tore fundoꝵ tuoꝵ alt̾o eu̾icto cõ¬
uentꝰ ab emptore condempnatꝰ
est inc̾tam qnͣtitatẽ. q̃ sitũ est. ã
cum he̾de uenditoreͥs añ diem quo
iudicatũ facẽ compellet᷑ ag̾e pos¬

Expanded text:
tore fundorum duorum altero euicto conuentus ab emptore condemnatus est certam quantitatem: quaesitum est, an cum herede uenditoris ante diem, quo iudicatum face
Abbreviated transcription (Latin):
ne te mͤ deb̾e falso existunabaᷤ
tradidisti michi. si scissẽ mͥ nichħ
deb̾i usu eũ non capiam ꝙ si
nescio ueriꝰ est ut usucapiam
qr ipã traditõ ex cã qmͣ uerã
in ẽe existimo sufficit ad effici¬
endum ut id ꝙ mͥ traditũ ẽ
ꝓ meo possideam. et Ita neract̾ scͥp
emisti bona fide. ⁊ cꝑ ex ea natum
⁊ ap̃ te conceptũ est ita possedisti
ut intra constitutũ tempus usu¬
capionis cognoscẽs mrẽm eius
furtiuam esse trebatiꝰ omĩ modo
cꝑ ita possessũ esẜ puta ulũ cap¬
tũ ẽe ego sic puto distinguendũ
ut si uescieris intra statutum
tp̃s cuiꝰ id mancipiũ eẽt. aut si
scieris. n potueris c̾tiorẽ dnm̃ fa¬
cere aut si potueris quoq ⁊ si fe¬
ceris certiorẽ usucaꝑes. Sin uero
cum scires ⁊ posses nec feteris c̃tio¬
rem ccͣ ẽe. cũtrnĩ clam possedisse
possid̾i pot̾. ¶ Si pat̾ cũ filiis
bona cĩ hẽbat partitus sit ⁊ ex
cã post mortẽ patris ea teneat
ꝙ int̾ eos conueniret. ut ea

Expanded text:
ne te mihi debere falso existimabas, tradidisti mihi: si scissem mihi nihil debere, usu eum non capiam: qu‹od› si nescio, uerius est, ut usucapiam, quia ipsa traditio ex causa, quam ueram esse existimo, sufficit ad efficiendum, ut id quod mihi traditum est pro meo possideam. et ita Neratius scriemisti fide bona ex ea natum et apud te conceptum est ita possedisti, ut intra constitutum usucapioni tempus cognosceres matrem eius furtiuam esse, Trebatius omni modo, quod ita possessum esset, usucaptum esse. ego sic puto distinguendum, ut, si nescieris intra statutum tempus, cuius id mancipium esset, aut si scieris neque potueris certiorem dominum facere, aut si potueris quoque et feceris certiorem, usucaperes: sin uero, cum scires et posses, non feceris certiorem, contra esse: tum enim clam possedisse possidere potest.Si pater cum filiis bona quae habebat partitus sit et ex ea causa post mortem patris ea teneant, quod inter eos conueniret, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
uł curatoꝵ in eadem condicõno
sunt ut non debeant se uideri
liti obtulisse. icturo q debetꝰ
denegari in eos iudicatiactõ.
¶Auctor municipum pot᷑ rem
idicatam recusare ĩ municiꝑes
enĩ iudicati actio dabit᷑ p̃tor
condempnatus ut pecumam sol¬
uat : auidicato gͥ hoc exigitur¬
ut pecuniam soluat. quid gͦ. si sol¬
uere quidẽ ꝑatꝰ ñ sit. sat̃ face ait
paratus sit quid dicemꝰ. ⁊ ait labo
debrusse hoc qułotẜ addici. n co

Expanded text:
vel curator in ea condicione sunt, ut non debeant videri se liti optulisse, idcircoque debet denegari in eos iudicati actio. Actor municipum potest rem iudicatam recusare: in municipes enim iudicati actio dabiturnatus ut pecuniam soluat'. a iudicato ergo hoc exigiturut pecuniam soluat. quid ergo, si soluere quidem paratus non sit, satisfacere autem paratus sit, quid dicimus? et ait Labeo debuisse
Abbreviated transcription (Latin):
is dare spondẽs. dubitaretur
utrũ ꝑ uiriles partes. an pro
diũca p̃ortione eis deb̾etur.
⁊ interesse ꝙͣ cuiꝰ demonstrandi
grã eẽt adiectũ que ꝑs eiꝰ stipło¬

Expanded text:
is dare spondes?", dubitaretur, utrumne viriles partes an pro dominica portione eis deberetur. et interesset, quid cuius demonstrandi gratia esset adiectum et quae pars eius stip
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ actione id recuperare possum.
suam contulerit in alienatõnẽ. P
sitũ er̃. qr pot̾as eiꝰ tũt. icũ cõ
traheret. nr̃a suit. Idẽ ꝙ est si fi¬
ĩ emancipatõis tempus contule¬
rit. nobis debebitur. Si tñ dolo
ribus ⁊ mandatoribũs. Re

Expanded text:
qua actione id reciperare possumusonem contulit in alienationem uel isitum etraheret, nostra fuit. idque est, si fiin emancipationis suae tempus contulerit, nobis debebitur, si tamen dolo RIBVS ET M
Abbreviated transcription (Latin):
uotabula pro demonstratõnre
to meo operas sibi dari stipulet᷑
ĩ utilẽ stipłonẽ ẽe. celsus scribit
alit̾. atr sine adiecto ħ u̾bo sibi
stipłatus fu̾it dari.¬

Expanded text:
vocabula pro demonstratione hto meo "operas sibi dari" stipuletur, inutilem stipulationem esse Celsus scribit: aliter atque si non adiecto hoc verbo "sibi" stipulatus fueri
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ ꝙxͣ solutõi applicatur. ¶ Qui
ita stipulatur .x. quo adiunã dare spõ¬
des. confestim .x. dare recte petit set
heres eiꝰ exceptõne pacti ꝯuenti subni¬
ouendus est. Nam stipulatorẽ id egis¬
sene hr̃s eiꝰ petẽt paiam est ꝙ̃ad̾m
is qui usq in kł. iaũ. dari stipulatur
pacti sũmouetur. nam ⁊ heres eiꝰ cui
seruitus p̃dii ita cõcessa ẽ. ut quo¬
aduuueret ius eundi hrẽt pacticõuen¬
ti exceptõne submonebitur.¶Quĩ

Expanded text:
magis quam solutioni applicatur. Qui ita stipulatur: 'decem, quoad uiuam, dari spondes?', confestim decem recte dari petit: sed heres eius exceptione pacti conuenti summouendus est: nam stipulatorem id egisse, ne heres eius peteret, palam est, quemadmodum is, qui usque in kalendas dari stipulatur, pacti summouetur. nam et heres eius, cui seruitus praedii ita concessa est, ut, quoad uiueret, ius eundi haberet, pacti conuenti exceptione submouebitur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
non nouabĩt. qr nͨ sollendo fundum
detracto usuf lib̾abis. sibad huc a te
rette fundi usu .fꝰ. petẽ quid ergo
ẽ cũ michi fundũ ded̾is is quoq ube¬
tabitur a quo detracto usu.fi. fundũ
scipulatus fueram. ¶ Si hoĩem cẽ
a ticio pure scipulatus fu̾am seius
mͥ sub condicõne ꝓmiserit. ⁊ his pe¬
dende odicõne post moram ticii de

Expanded text:
non nouabitur, quia nec soluendo fundum detracto usu fructu liberaberis, sed adhuc a te recte fundi usum fructum peterem. quid ergo est? cum mihi fundum dederis, is quoque liberabitur, a quo detracto usu fructu fundum stipulatus fueram. Si hominem, quem a Titio pure stipulatus fueram, Seius mihi sub condicione promiserit et is pendente con
Abbreviated transcription (Latin):
lari sicuti qͥ legat ticõ ⁊ sempnio ne᷑
aliud intelligit᷑ qmͣ una .x. cõmun̾it̃
duob legare te. ⁊ ticiũ hr̃dẽ tuum.
.x. daturum spondes ticii ꝑsona sr̃na¬
cua comp̃hensa ẽ. siue enĩ solus he¬
res extiterit in solidũ tenebr̃ sine
ꝓpeate eodẽ mͦ quocet̾i coheredes
cius obligabitur. ⁊ qmͣuis cõuenis¬
se uideatur ne ab alio hede ꝙͣati
cio peteret᷑. tam inutile pactũ conuen¬
dari stipulatur. manifeste ꝑsonã filii
ĩ hoc complectitur. ut ei recte soluat᷑
n inf̾est sibi. aut exͣneo ciuilib an
sibi. aut filio suo quis stipułetur. A
to filio recte soluitur n ad rẽ ꝑtinet¬
R soli ꝙꝓ qui falio suo ꝙꝑ dari stipulatur sibi¬
sia adquirit qr comuncta ꝑͦ. stipulatõ¬

Expanded text:
Sempronio, non aliud intellegitur quam una decem communiter duobus legare. 'Te et Titium heredem tuum decem daturum spondes?' Titii persona superuacua comprehensa est: siue enim solus heres exstiterit, in solidum tenebitur, siue pro parte, eodem modo, quo ceteri coheredes eius, obligabitur. et quamuis conuenisse uideatur, ne ab alio herede quam a Titio peteretur, tamdari stipulatur, manifeste personam filii in hoc complectitur, ut ei recte solvatur: neque interest, sibi aut extraneo cuilibet, an sibi aut filio suo quis stipuletur: quare to filio recte solvitur. neque ad rem pertinet, quod qui filio suo dari stipulatur, sibi adquirit, quia coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe. tãꝙͣ tantã qnͣtam in seruũ ha¬
buerit pet̾e. Solutõ aũ eiꝰ obligõis
expedrtissima ẽ si estimatõnẽ oꝑe ma¬
lit lib̾tus offerre. aut si consentiant᷑
prõni ut hiis comunitꝰ oꝑe edant ¬

Expanded text:
operae tantam, quantam in seruo habuerit, petere. solutio autem eius obligationis expeditissima est, si aestimationem operae malit libertus offerre aut si consentiant patroni, ut is communiter operae edant
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ. Quociẽs ergo gn̾a stipłam᷑ nũõ fit
in eos diuisio. ueluti cũ sticũ ⁊ pam¬
philũ quis scipulatus duos heredes
ẽ utriq ꝑtem dimidiam stichi ⁊ paru¬
phili deberi. s si idẽ duos hoĩes stipula¬

Expanded text:
tur. quotiens autem genera stipulamur, numero fit inter eos diuisio: ueluti cum Stichum et Pamphilum quis stipulatus duos heredes est utrique partem dimidiam Stichi et Pamphili deberi: s
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Cõmodissimũ ẽ ita cõponere
ut qͥtũ specialit̾ comp̃hendi possut᷑ cõ¬
tineant᷑. doll autẽ clausula ad ea ꝑti¬
net q̃ in p̾senti occurrere ñ possunt. ⁊¬
ad incertos casus ꝑtinent.

Expanded text:
 commodissimum est ita componere, ut, quaecumque specialiter comprehendi possint, contineantur, doli autem clausula ad ea pertineat, quae in praesentia occurrere non possint et ad incertos casus pertinent.
Abbreviated transcription (Latin):
sam ꝓbat ait enĩ naturam agri
ipãm a se mutari posse ⁊ Io cũ ꝑse
natura agͥ fu̾it mutata eqͦ aĩo uñ¬
quemꝙ ferre deb̾e siue melior siue
deterior eius condicõ fcã sit. Icirco
si t̾re motus aut tempestatis in¬
agnitudine soli cã mictata sit ne¬
minẽ cogi posse ut sinat ĩ pͥstinã
loci condicionẽ redigi. S nos ⁊̃ in
hunc casum eqͥtate admisimꝰ ¶
de̾ lab̾. ait. Si in agro tuo equaꝵ
concursusn locũ excauauit aque
pluuie arcende actione agi ñ posse
cecũ a uicinis plane si fossa hãs in¬
iure fcã ut cuiꝰ memoria ñ existat
agei tecũ posse atqꝵ pliuie arcen¬
de ut restituas. ¶Idem iabꝰait

Expanded text:
sam probat: ait enim natura‹m› agri ipsam a se mutari posse et ideo, cum per se natura agri fuerit mutata, aequo animo unumquemque ferre debere, siue melior siue deterior eius condicio facta sit. idcirco et si terrae motu aut tempestatis magnitudine soli causa mutata sit, neminem cogi posse, ut sinat in pristinam locum condicionem redigi. sed nos etiam in hunc casum aequitatem admisimus. Idem Labeo concursus locum excauauit, aquae pluuiae arcendae actione agi non posse tecum a uicinis: plane si fossam iure factam aut cuius memoria non exstat, agi tecum posse aquae pluuiae arcendae, ut reficias.
Abbreviated transcription (Latin):
placet. s mouet me cꝓ ip̃e eas edes
refice̾ possim ⁊ inpensas meas ꝓ socio
aut coĩ diuidundo iudicõ ꝓ parte ꝙ̃¬
sequi. nam et si unas edes cõmunes
tecum huĩ. heeq uiciũ faciant. ⁊ cũgͥ
refcõnt̾ earum cessare uid̾is nri p̃ce¬
ptores negant caue̾ te deb̾e. cr ip¬
se refice̾ possum recepturꝰ ꝓ parte
ꝙ impenderim iudicõ societatis aut
cõi diuidundo atq id̾o int̾poitã cau¬
tionẽ minꝰ utilẽ futurã qr alia rõe
dampnũ mͥ poss sartiri ⁊ ẽ plane nrõ

Expanded text:
placet: sed mouet me, quod ipse meas aedes reficere possim et impensas pro socio aut communi diuidundo iudicio pro parte consequi. nam et si unas aedes communes tecum habui eaeque uitium faciant et circa refectionem earum cessare uidearis, nostri praeceptores negant cauere te debere, quia ipse reficere possim recepturus pro parte, quod impenderim, iudicio societatis aut communi diuidundo: ideo et interpositam cautionem minus utilem futuram, quia alia ratione d
Abbreviated transcription (Latin):
ti ñ cõfundit᷑. Ille autẽ int̾ sen
miscentur. ⁊ ħoc ĩ legis aqͥlie ac¬
trone dr̃: ¶Si tͥ cõmodau̾o ues¬
timenta ⁊ tii ruperis. utrecy enĩ
accõnes rei ꝑsecutõnẽ continent
⁊ qͥdẽ pꝰ legis aqͥlie accõnẽ utic cõ¬
modati finiet᷑ post õmodati. ĩ aqͥli¬
a remaneat in eo ꝙ ĩ receptionre
uerius est ñ remanere. qr simple
acteclit. ⁊ simplo subducto locũ
onib sic e̾e diffimendũ cassius
tere intra annũ. honorarie au̾
q̃ post annũ n̾ dantur̾. nec ĩ he¬
redẽ dande sunt. ut tm̃iucrum
ei excorqueatur sicũt fit ĩ ac¬
tione doli mali ⁊ int̾tlcõ unde
ui ⁊ similib. Ille autẽ rei ꝑse¬
cutõnẽ conrinent quib ꝑ sequi¬
mur ꝙ expr̃imonio nobis abẽ.
possore debitoris nr̃ĩ Itẽ publi
cͥaa c̃ exemplũ uendicarõnis
datur. s cũ rescusa usu capione
redditur anno finitur qr ccͣ ius ciui¬
blicam. ⁊̃ post annũ accio datur̾

Expanded text:
ti non confunditur, illae autem inter se ti non confunditur, illae autem inter se miscentur. et hoc in legis Aquiliae actione dicitur, si tibi commodauero uestimenta et tu ea ruperis: utraeque enim actiones rei persecutionem continent. et quidem post legis Aquiliae actionem utique commodati finietur: post commodati an Aquiliae remaneat in eo, quod in repetitione uerius est remanere, quia simplo accedit: et simplo subducto locum onibus sic esse definiendum Cassius terae intra annum. honorariae autem, quae post annum non dantur, nec in heredem dandae sunt, ut tamen lucrum ei extorqueatur, sicut fit in action‹e› doli mali et interdicto unde vi et similibus. illae autem rei persecutionem continent, quibus persequimur quod ex patrimonio nobis abest, possessore debitoris nostri, item Publiciana, quae ad exemplum vindicationis datur. sed cum rescissa usucapione redditur, anno finitur, quia contra ius civiblicam etiam post annum actio datur e
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .ł. Qui seruũ alienũ ũuri¬
ose uerberat ex uno fcõ ĩcidit
⁊ ł aquiliam᷑ accõnẽ iniuriarum.
Iniuria enĩ ex affectu sit damp¬
nũ ex culpa. ⁊ ido possuit utͦe
compet̾e. s quidam altera elec¬
ta. alt̾am ꝯsimi. aliis ꝑlegis a¬
quilie accõnẽ ĩiuriarũ ꝯsumi. qm̃
desiit bonũ ⁊ equũ e̾e qniuriaꝵ¬
odempnari eũ qͥ estimatõnẽ p̃sti¬
tit. s si añ iniuriaꝵ accũ eẽtite
tur. rõnabiliꝰ itaq ẽ eam admͣ.¬
ti siñam ut liceat ei qmͣ uolu¬
erit accõnẽ pͥus excerc̾ẽ ꝙ autẽ
ampliꝰ in altera est. ⁊̃ hoc cõseqͥ.¬
¶Si is cui rem comendauero eam
subrupuerit tenebitur qͥde̾ ⁊ cõmo¬
dati actione ⁊ cõdicõne. s altera ac¬
tio. alt̾am ꝑunit. aut ip̃o iure aũ
ꝑ exceptõnẽ ꝙ est tucius. ¶ Hinc
de colono Rensũ ẽ si aliꝙͥ ex fũdo
subtraxert. ten̾ eũ ꝯdicõne.⁊ fur¬
ti qͥli ⁊̃ ex̾ locato a pena quacẜ fur¬

Expanded text:
.Qui seruum alienum iniuriose uerberat, ex uno facto incidit et in Aquiliam et in actionem iniuriarum: iniuria enim ex affectu fit, damnum ex culpa et ideo possunt utraeque competere. sed quidam altera electa alteram consumi. alii per legis Aquiliae actionem iniuriarum consumi, quoniam desiit bonum et aequum esse condemnari eum, qui aestimationem praestitit: sed si ante iniuriarum actum esset, tur. rationabilius itaque est eam admitti sententiam, ut liceat ei quam uoluerit actionem prius exercere, quod autem amplius in altera est, etiam hoc exsequi.Si is, cui rem commodauero, eam subripuerit, tenebitur quidem et commodati actione et condictione, sed altera actio alteram peremit aut ipso iure aut per exceptionem, quod est tutius.Hinc de colono responsum est, si aliquid ex fundo subtraxerit, teneri eum condictione et furti, quin etiam ex locato: et poena quidem fur
Abbreviated transcription (Latin):
de alt̾iꝰ ꝓseruo hu̾iss. et idõ mo¬
derantius edcõ p̃toris de iniuriis
utendũ ẽẽ labeo ait
ex agro suo hoĩb cõg̾gatissime aumis

Expanded text:
de alterius servo habuisset: et ideo moderatius edicto praetoris de iniuriis utendum esse Labeo ait. ex agro suo hominibus congregatis sine armis
Abbreviated transcription (Latin):
onp̃.ł. Pap̃ eit rescripto
ẜcio relegatoꝵ bona auari¬
tia suꝑioꝵ tempoꝵ fisco uẽ¬
dicata. s aliud clementieme
e ꝙ conuenit qui intertera
quibus innotentia rat̾ionem
merꝵ tp̃m. hoc quoq remisi
exemplum.
ris adimere liberis nisi quod
ab ip̃o ꝑuenturum ẽet ad eo ᷤᷤ
siintestatus in ciuitate mo¬
reretur. hoc est hereditatem
euis ⁊ libertos. ⁊ siquid aliud
in hoc gen̾e reperi potest
que uero non apatre. s agn̾e
aciuitate a reoꝵ natura tribu¬
erentur ea manere eis incoli¬
mia ꝗtaq et frat res fribus
fore segntimos heredes. et agn¬
atorum tutelas. et hereditates ha

Expanded text:
pto 'Scio relegatorum bona auaritia superiorum temporum fisco uindicata. sed aliud clementiae meae conuenit, qui inter cetera, quibus innocentiam rationum mearum temporum, hoc quoque remisi exemplum'.ris adimere liberis, nisi quod ab ipso peruenturum esset ad eos, si intestatus in ciuitate moreretur: hoc est hereditatem eius et libertin hoc genere repperiri potest. quae vero non a patre, sed a genere, a civitate, a rerum natura tribuerentur, ea manere eis incolumia. itaque et fratres fratribus fore legitimos heredes et adgnatorum tutelas et hereditates ha
Abbreviated transcription (Latin):
dem .l. Si in noĩe serui quem
Stipłaremur dari erratũ fuisset
cum de corꝑe constitiss placet stipłonem
ler rem cuiꝰ cõm̃ciũ hr̃e non pꝰsum
an quis ꝓmittat. ¶ si stipuler
rem cuiꝰ com̃tum non habeo ĩutilẽ
ẽẽ stipulatonẽ placet siquis ꝓmittat¬

Expanded text:
m.Si in nomine serui, quem stipularemur dari, erratum fuisset, cum de corpore constitisset, placet stipulatioler rem, cuius commercium habere non possum, an quis promittat: si stipuler rem, cuius commercium non habeo, inutilem esse stipulationem placet: si quis promittat
Abbreviated transcription (Latin):
arc̃ .L. Diuus piꝰ rescripsit
posse de seruis haberi qõnem
inpecuniaria c̃ si alit̃ ueritnᷤ
inueniri non possit ꝙ et alus
scriptis cauetur. S hoc ita ẽ
ut rẽ facile ĩ ꝑe peruniaria q̃o
habetur. S hon alit̾ ueritas
inueniri si ñ possiti. nisi ꝑ tor¬
runt. licet itaq ⁊ de seruis
alienis haberi q̃onẽ. si itares
suadeat. ¶ Ex quib causis
q̃o de seruis adusus dños hab̾i
non debet ex hiis causis. nec
quidẽ int̾rogatõnẽ uałe et
multo minus iudicia seruoꝵ
ccͣ dnõs admittẽda sut̃. ¶ De
in pecuniariis causis q̃o hñ

Expanded text:
cis. Diuus Pius rescripsit posse de seruis haberi quaestionem in pecuniaria causa, si aliter ueritas inueniri non possit. quod et aliis rescriptis cauetur. sed hoc ita est, ut non facile in re pecuniaria quaestio habeatur: sed si aliter ueritas inueniri non possit nisi per torsit. licet itaque et de seruis alienis haberi quaestionem, si ita res suadeat. Ex quibus causis quaestio de seruis aduersus dominos haberi non debet, ex his causis ne quidem interrogationem ualere: et multo minus indicia seruorum contra dominos admittenda sunt. De in pecuniariis causis q
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. In fraudẽ fisci ñ solum
ꝑ donatõnẽ. s quocũ mͦ res aliena re
rum qͥ in custodia uł ĩ iuĩculis uł ĩ cõ¬
pedib decesserunt. hr̃dib eoꝵ ñ au¬
ferurt᷑ siuc testato siue uitestato

Expanded text:
m.In fraudem fisci non solum per donationem, sed quocumque modo res alienatae rum, qui in custodia uel in uinculis uel compedibus decesserunt, heredibus eorum non auferunt
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fideuissores lib̾ant᷑ iͥ forte
minus ỹdonei sint. ⁊ in reliquũ ñ
ex solute qnͣtitatis accesserit᷑ssi plꝰ
seruatũ est ex bonis debitoris a
fisco distractis irre ac m̾ito restitu¬
i postulãtur. ¶Conductor ex fun¬
do fascali nicħ minus tnͣsferre pot̾
nec cyp̃ssi mat̾iam uend̾e̾ uł oliue
ñ substitutis aliis. ceterasq arbo¬
reꝯ pomiferas ced̾e. ⁊ fc̃a rei eiꝰ
estimatõe ĩ quadruplũ ꝯuenit᷑.¬
ea bñficio etatis utant᷑

Expanded text:
nisi forte minus idonei sint et in reliquum non exsolutae quantitatis accesserint. Si plus seruatum est ex bonis debitoris a fisco distractis, iure ac merito restitui postulatur. Conductor ex fundo fiscali nihil transferre potest nec cupressi materiam uendere uel oliuae non substitutis aliis ceterasque arbores pomiferas caedere: et facta eius rei aestimatione in quadruplum conueniturea beneficio aetatis utant
Abbreviated transcription (Latin):
suo largitur.
defunctũ competebat exciꝑe.
non capienti fid̾i cõmissũ redd̾e bana
publicata erant ꝓnũciauit nicħo
minꝰ ius defferendi ex constitutõne
diui traian hr̃e ei cui fid̾i cõmissũ
erat relictũ. ¶Quia aũ nõ nuilli
ingrati adu̾sus bñficiũ diui traia¬
taacito fid̾i comisso fc̾ã cũ possor̃ib
transigunt atq trib edictis euocati
fessionẽ suam impless ⁊ si possõris
quoꝙ fraus ap̃ p̃fectum coniuncta

Expanded text:
suo largitur. defunctum competebat, excipernon capienti fideicommissum reddere, bona publicata erant, pronuntiauit nihilo minus ius deferendi ex constitutione diui Traiani habere eum cui fideicommissum erat relictum.Quia autem nonnulli ingrati aduersus beneficium diui Traiatacito fideicommisso factam cum possessoribus transigunt atque tribus edictis euocati fessionem suam implesset: et si possessoris quoque fraus apud praefectum conuicta
Abbreviated transcription (Latin):
petii p̃stetis unmo in pͥore sp̃e ma¬
iorẽ fraudẽ excogitasse urͣ qui nõ
p̃tationẽ legis q̃ circa tacitũ fid̾i cõ¬
missũ hrͣ. qmͣuis enĩ fundũ noĩa¬
u̾it. non tñ eo cognosci pot̾. de cͦ
sitrogatus heres cũ diu̾sitas r̾r̃ obs¬
tursi faciat legatũ prõnus si tacite
in fidẽ suam recipiat ut exportiõe
sua prẽt cessare fraudẽ dr̃ qr de

Expanded text:
fidem praestetis'. immo in priore specie mafidem praestetis'. immo in priore specie maiorem fraudem excogitasse uidetur, qui non rpretationem legis, quae circa tacitum fideicommissum habetur: quamvis enim fundum nominaverit, non tamen cognosci potest, de quo sit rogatus heres, cum diversitas rerum obscurum faciat legatum. Patronus si tacite in fidem suam recipiat, ut ex portione sua praestet, cessare fraudem d
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Hiscus in q̃one falsi testriõ
cide̾tur. Alio nuntiante bona post¬
ea uacare cõstit̾. fructus post pͥmã
litẽ absumi ñ oꝑtuisse s̾di:n enĩ¬
ad. s .c. bñficiũ scriptũ hr̃dẽ ꝑtin̾e
contͦu̾sia mota. ¶ De latoris oꝑa nõ
ẽẽ fructũ redi ꝙ fisci pecuniam ꝙͣ
tionẽ ꝑtinere qmͣuis ꝓbare ñ potu¬
dẽ. łona fisco cuiaa penã exilii
ꝓpetuam adiudicari sñiam ñ oꝑtet
eũ qui ꝑiculũ cois condempnõnis
diuidi postulau̾it cy ꝑticipes iudica¬
ti soluendo eẽnt reuocatis alienõsbꝰ
qͣs fraudulentꝰ fec̾unt nõ ud̾i enĩ
cãm petunie fisco uendicasse Rdi.¬
Iuł .ł. Ita fidei herecdis cõmisit
rogo fundum ticiõde quo te rogaui
si ticiꝰ caꝑe non possit nꝰ euitabit he¬
res penam tatiti fidi cõmissi. ñ enim
est palam reluquere ꝙ ex testĩo sci¬
ri non pot̃ cũ tecitatũ est. c̃adm nͨ
ille palam dat qui ita scribit rogo
uos heredes meos ꝙ a uobis fidem

Expanded text:
m. Fiscus in quaestione falsi testamentaestio decideretur, alio nuntiante bona postea uacare constitit. fructus post primam litem absumi non oportuisse respondisulti beneficium scriptum heredem pertinere controversia mota. Delatoris opera non esse functum respondi, qui fisci pecuniam, quam tionem pertinere, quamvis probare non potu. Bona fisco citra poenam exilii perpetuam adiudicari sententia non oportet. Eum, qui periculum communis condemnationis diuidi postulauit, quod participes iudicati soluendo essent reuocatis alienationibus quas fraudulenter fecerant, non uideri causam pecuniae fisco nuntiasse rum. Ita fidei heredis commisit: 'rogo fundum Titio des, de quo te rogaui'. si Titius capere non possit, non euitabit heres poenam taciti fideicommissi: non enim est palam relinquere, quod ex testamento sciri non potest, cum recitatum est. quemadmodum nec ille palam dat, qui ita scribit: 'rogo uos, heredes, in eo, quod a uobis peti,
Abbreviated transcription (Latin):
cere qmͣ sibi in p̃ciũ sat̾ faciat nõ
erit manunit̾e cõpellendꝰ. ne ⁊ suũ
manumittat.⁊ integrũ nͭ. aũ mi¬
dnõ eam rem ꝑseqͥ cõcedendum
qr nõ tale sit hoc fid̾i cõmissum
ex quo dño eius aliꝙͥ ad qͥratur
alioqͥn ip̃i datũ uideretur ꝙ po¬
t̾it conting̾ͥe si testator pluris
eu̾ seruũ qmͣ qnͣti ẽ redrmi ac ma¬
numitti uoluit. nã ⁊ rũc dñõ erit
fid̾i imissi ꝑsecutõ cuiꝰ int̾est p̃¬
ter uerũ p̃ciũ id ce plus ei iussus
ẽ dare consequi ut et seruus ad
lib̾tatẽ ꝑueniat ꝙ eueniet. ⁊ si
rem alienam c̾ta pecunia redim̾e
atꝙ alii p̾stare heres uł legata¬

Expanded text:
ium satisfiat, non erit manumittere compellendus, ne et seruum manumittat et interdum nihil aut midomino eam rem persequi concedendum est, quia non tale sit hoc fideicommissum, ex quo domino quid adquiratur: alioquin ipsi datum uideretur. quod potest contingere, si testator pluris eum seruum, quam quanti est, redimi ac manumitti uoluit: nam tunc et domino erit fideicommissi persecutio, cuius interest praeter uerum pretium id, quod plus ei iussus est dare, consequi, et serui, ut ad libertatem perueniat.Quod eueniet et si rem alienam certa pecunia redimere atque alii p
Abbreviated transcription (Latin):
in fraudẽ creditoꝵ lib̾tas datasit
ab eo qͥ mortis tp̃r soluendo ñ ea
an cõpetat. ⁊ si quidẽ fiscus bona
pagnouit forte ꝯpetet libtasq
solidũ creditori offertur. atq̾nsi adi
fiscus agnou̾it hr̃ditatẽ faciliꝰ plui¬
petant. Sici̾saũ exemplũ adite hr̃¬
ditatis fuĩt secutꝰ duxcte lib̾tateᷤ
friudandoꝵ crelitoꝵ. nec fid̾i cõ¬
missariꝰ ꝓsrabuntur. si euentus fra¬
udentur creditores. ¶Si bona
fiscus postea agnoscere possit. et
mag̾ est ne possit . Plane si non
lbertatis ꝯseruande gr̃a adilita
uidendũ est an ꝯstitutõni lotur

Expanded text:
in fraudem creditorum libertas data sit ab eo, qui mortis tempore soluendo non est, an competat? et si quidem fiscus bona non adgnouerit, forte competet libertas, quia solidum creditoribus offertur: atquin si adfiscus adgnouit hereditatem, facilius probpetant. si quis autem exemplum aditae hereditatis fuerit secutus, directae libertates fraudandorum creditorum: nec fideicommissae praestabuntur, si euentu fraudentur creditores. Si bona fa, an possit fiscus postea adgnoscere? et magis est, ne possit. plane si non libertatis conseruandae causa addicta, uidendum est, an
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ usuris debitis. ¶ Hii qͥ ad ubta¬
tem ꝑuem̾unt quoꝵ lib̾ti fiant
ꝯstitutio ostendit ut qui directam
nisi forte is qui adici sibi bona desi¬
d̾at ita uelit addici. ut ⁊̃ hii qͥ lib̃
manumtctẽcli sunt abeo an uero
ꝯdicõne sibi adici bona ut hus ⁊
sius fiant lib̾tãi. ⁊ putohoc esse
ꝓbandum. ut ipã adclicione hot

Expanded text:
et usuris debitis'. Hi, qui ad libertaet usuris debitis'. Hi, qui ad libertatem peruenerunt, quorum liberti fiant, constitutio ostendit, ut qui directam nisi forte is qui addici sibi bona desiderat ita uelit addici, ut etiam hi, manumittendi sint ab eo an uero ndicione sibi addici bona, ut hi etsius fiant liberti? et puto hoc esse probandum, ut ipsa addictione hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat ad lib̾tatẽ queri poterit
⁊ magis ẽ ut ei dari debeat cui boã
iddca sũt q̃i tnͣslata condicõ uideat᷑.
certe si alii qm hr̃di dare iussus sit
ip̃i cui iussus ẽ dabit. ¶ Hii qui¬
ꝑ fid̾i cõmissariã lb̾tatẽ acceꝑunt
non statĩ nisi bora adclcã sunt lib̾i
sunt. s fidi comissariã lib̾tatẽ posst̃
ꝯsequi hoc ẽ manumtendi sũt̃ ab eo
aboł. Dici ita demũ bona uoluit
s ydonee creditorib cautũ fu̾it
ds solido cycuus debet᷑ eigo cauẽd
hit̃a fuerit ꝓmittendi siue sat datõe¬
utic y̾donee cautũ fu̾it uidebitur.
ipsis creato. ⁊ oportet iudicis offcõ
ꝯsitui ꝯuenire creditorẽ unũꝙ̃q
cieare cui cauet᷑ oñm noĩe Iud̃
uidend̾ an cau̾i deb c̾litorib ⁊ sic
adlici bona. an uo̾ sub ꝯdicõne hec
sunt adicienda si fu̾it cautũ ⁊ pu¬
to sic cõp̾hendẽddũ decto si oĩa ex
ꝯstitutione diui marci fcã sũt de
solido utiꝙ sic accipremꝰ de sorte

Expanded text:
atem, quaeri potest: et magis est, ut ei dare debeat, cui bona addicta sint, quasi translata condicio uideatur. certe si alii quam heredi dare iussus sit, ipsi, cui ‹i›us‹s›us est, dabit. Si qui fideicommissam libertatem acceperunt, non statim ubi addicta bona sunt liberi sunt, sed fideicommissam libertatem possunt consequi, hoc est manumittendi sunt ab eo, Addici ita demum bona uoluit, si idonee creditoribus cautum fuerit de solido, quod cuique debetur. ergo cauendum habita fuerit promitten‹t›i sine satisdatione, idonee cautum uidebitur. ipsis creato? et oportet officio iudicis constitui conuenire creditores unumque creare, cui caueatur omnium nomine. Illud uidendum: ante caueri debet creditoribus et sic addici bona, an uero sub condicione haec sunt addicenda, si fuerit cautum? et puto sic comprehendendum decreto 'si omnia ex constitutione diui Marci facta sint'. 'De solido' utique sic accipiemus 'de sorte
Abbreviated transcription (Latin):
existat hic successor amnĩ cessabit osti¬
tutõ eũ c̾cũ ee̾ ceꝑit. tũc erit ꝯstitõi locus
¶Si ũ qͥ mͥ ĩ integrũ restitui potest
abstimu̾t se heditate an ꝙꝓͣ du pote¬
rit ĩ integrũ restitui existimamꝰ asti¬
tutõnẽ cessare qr ñ ẽ c̾tũ ab ĩtestato
nemine̾ successorẽ extare ẽ tñ ueriꝰ
admittẽdã ꝯstitõnẽ cessare qr ñ est

Expanded text:
 cessabit constitutio: cum certum esse coeperit, tunc erit constitutioni locus. Si is qui in integrum restitui potest abstinuerit se hereditate, an, quamdiu potest in integrum restitui, existimamus constitutionem cessare, quia non est certum ab intestato neminem successorem exstare? est tamen uerius admit