comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xII. tabulaꝵ legem. quacauetur:
nequis tignũ alie nũ edibss uinctum
en mere cogatur. sed dũpͥlũ ꝓeo pre¬
f Appellatione ant̃ tigni om̃s ma¬
tĩe significantur: quib edificia fuit.
Ergosialiqua ex causa dirutũ sit e
dificium: potĩt matĩe dñs t̃c eam
uendicare ⁊ ad exbndũ age sluiud
reccte querituansi idedificiũ uen¬
didit is quiedificarũt. ⁊ abempto¬
re longotpr captũ postea dirutũ
sit adhuce dñs matĩę uendicationẽeiꝰ
hãt scausadubitatiõis ẽ. aneoipso
quoimiũsitas edificiilõgotp̃rcap¬
taẽ. S̾ingule quoqͣ res exquibus
constabat capte eẽnt. ꝙ ñ placutͤ.
x diũso siquis inalieno solo
sua mat̾ia edificauĩt: illiꝰ sit edifi¬
ẽe. sua uoluntate amisisse. ꝓͥctatẽ
matĩe intelligit᷑. Itaq neq diru¬
cecles fabrorum potĩt ꝑ exerptio¬
nẽ dolimalir pelli. utiq sine scit
qui edificauĩt. alienũ eẽ solũ. ⁊ tã¬
quã in suo bona fide edificauĩt. Nã

Expanded text:
im tabularum, qua cauetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestet. appellatione autem tigni omnes materiae significantur, ex quibus aedificia fiunt. ergo si aliqam uindicare et ad exhibendum agere. Illud recte quaeritur, an, si id aedificium uendiderit is qui aedificauerit et ab emptore longo tempore captum postea dirutum sit, adhuc dominus materiae uindicationem eius habeat. causa dubitationis est, an eo ipso, quo uniuersitas aedificii longo tempore capta est, singulae quoque res, ex quibus constabat, captae essent: quod non placuit. Ex diuerso si quis in alieno solo sua materia aedificauerit, illius fit aedifiesse, sua uoluntate amississe proprietatem materiae intellegitur: itaque neque dirucedes fabrorum, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si nescit qui aedificauit alienum esse solum et tamquam in suo bona fide aedificauit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
matĩa factũsit. dñs eẽt quia sine ma¬
tĩa nulla sp̃es efficipossit ueluti si
ex auro. uł argento. uł aere. uasa aliqͣ
feceroluł ex tabu̾lis tius nauẽ: aut ar¬
mariũ aut sub selliũ fecero uel exla¬
natua uestim̃ tu. uel ex uno ⁊ melle
tuo mulsũ. uel exmnerlicamtis tus
em plaustrũ. aut colliriũ uel exu
ius. aut oliuis. au̾spieis tuis. usnum
aut oleum. uel frumtũ Est tñ ⁊̃¬
adrudem massã auri. uł argenti. uł

Expanded text:
materia factum sit, dominus esset, quia sine materia nulla species effici possit: ueluti si ex auro uel argento uel aere uas aliquod fecero, uel ex tabulis tuis nauem aut armarium aut subsellia fecero, uel ex lana tua uestimentum, uel ex uino et melle tuo mulsum, uel ex medicamentis tuis emplastrum aut collyrium, uel ex uuis aut oliuis aut spicis tuis uinum uel oleum uel frumentum. est taad rudem massam auri vel argenti vel
Abbreviated transcription (Latin):
natae. Necadrem ptin. ꝙ ex con¬
sue tudinem auolare ⁊ reuolare
solent. Nã ⁊apes id faciunt. qͣꝵꝰ
constat feram eẽ natam. ¶Ceruoᷤ
quoq quidã ita mansuetos hñt.
ut in siluas eant ⁊ redeant. quoꝵ
⁊ ipsorũ ferã ẽẽ naturã: ne mone¬
nra ce. uitelligantur. donec reuer¬
ẽẽ. ⁊ fiant occupantiũ. ntelligũt¬
natura ¶Talam ẽ it alias eẽ feras gal¬
linas.⁊ alios feras anseros qtaqi si
quolib modo anseres niei. ⁊ galline
mec turbati turbatidie adõ longuiᷤᷤ

Expanded text:
t nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine auolare et reuolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: ceruos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in siluas eant et redeant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo nee intellegantur, donec reueresse et fiant occupantium. intelleguntnatura: palam est enim alias esse feras gallinas et alios feros anseres. itaque si quolibet modo anseres mei et gallinae meae turbati turbataeue adeo longius
Abbreviated transcription (Latin):
ut libihomines inẜ uitutẽ redigͦã¬
tur. quitñ sieua serint hostiũpo¬
testatẽ rexipiunt pͥstinã lib̾tatẽ.
ci.ꝙ ita paulatĩ adicitur. ut ĩtel¬
liꝗͣere ũ p̾sum̾ qͣntũ quo quo mͥo¬
m̃to tp̃is adiciatur ¶Ed siuis flu¬
minis partemaliquã ex tuopre
giore tp̃r fundo meo hesitarbo¬
teo que quas secũtra xĩt ĩ meũ fũ¬
dũ radices egĩnt. eo tp̃r uidetur.
meo fudo adquisite cẽ. ¶Insusals
que inmarinascitur.ꝙ. raroacei¬
dit. occuꝑantisfit. Nuliuus ir esse
cͣ̃ ditur ¶In flumine nata ꝙ freq̃ũ¬
t̃ accid. si quidẽ mediã partẽ flumi¬
nis ten ẽ munis est eoꝵ qui abut᷑¬
q parte fluminis ꝓperipã p̃dia
possident. ꝓmõlatitudinis cuiꝰq¬
p̃diiq̃ latitudo ꝓperipamsit.
Qđ si altĩ parti ꝓͣ xiinior sit eoꝵ ẽ
tantũ. qui abea parte ꝓpe ripam¬
p̃dia possident ꝙ siunolatẽ ꝓru¬
pit flum ⁊alia parte nouoriuo¬
fluere cẽp̾it. dem̃ nouus infra i¬

Expanded text:
t liberi homines in seruitutem deducantur: qui tamen, si euaserint hostiutestatem, recipiunt pristinam libertatem. ci, quod ita paulatim adicitur, ut intellegere non possimus, quantum quoquo momento temporis adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedgiore tempore fundo meo haresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo tempore uidetur meo fundo adquisita esse. quae in mari nascitur quod raro accidit occupantis fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod freqr accidit, si quidem mediam partem fluminis tenet, communis est eorum, qui ab utraque parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiquae latitudo prope ripam sit: quod si alteri parti proximior sit, eorum est tantum, qui ab ea parte prope ripamdia possident. Quod si uno laterrit flumen et alia parte nouo riuofluere coeperit, deinde infra
Abbreviated transcription (Latin):
in suis hẽdibus cum moritur ha
quod quisq cum controuer siam
haber habiturumue seputaręt
ueluti emancipatio. acceptilati
ohrditatis aditio. ẜuioptio.da¬
cio tutõĩs. intotum uitiantur. ꝑ
t p̃isuel conditionis adietionei
Uonnum quam tñactus sup̃ scͥpt
tacite recipiut᷑ que aꝑte con pre¬
hensauitium afferunt. Nam si
acceptd̃ feratur ei qui sub condit¬
one ꝓmisit. ita de mum egisse a¬
liquid acceptilatio intelligitur
siobligationis conditio exstitĩt
quesiuerbis nominatim accept¬
lationis conp̃hendatur. nullus

Expanded text:
in suis heredibus cum moritur habquod quisque, cum controuersiam haberet habiturumue se putaret,ueluti ‹e›mancipatio, acceptilatio, hereditatis aditio, serui optio, datio tutoris, in totum uitiantur per temporis uel condicionis adiectionem. nonnumquam tamen actus supra script‹i› tacite recipiunt, quae aperte comprehensa uitium adferunt. nam si acceptum feratur ei, qui sub condicione promisit, ita demum egisse aliquid acceptilatio intellegitur, si obligationis condicio exstiterit: quae si uerbis nominatim acceptilationis comprehendatur, nullius
Abbreviated transcription (Latin):
id obs uaturꝰ. bipsone coñditio
locum facit bñ fitio. ibideficiente
ea. benefitium quoꝙ defitiaN ybi
uõgens actionis id desiderat. ibiad
quemus ꝑsecutio eius deuenerit saro

Expanded text:
id obseruatur, ut, ubi personae condicio locum facit beneficio, ibi deficiente ea beneficium quoque deficiat, ubi uero genus actionis id desiderat, ibi ad quemuis persecutio eius deuenerit, no
Abbreviated transcription (Latin):
cum suocessit p̃stare noluit lib̾tatẽ
plius. Simat̾ aut noll sibi filium
tracli aut inierum natura esse de¬
siss. non abieẽ cdicere. nichiłominu̾
abhr̃dẽtate delib̾at. idem dicendũ.
est ⁊ si posteacognouit se hr̃dem in¬
stitutum que maneilla peꝑit.plac
hoc quoꝙ easu subuenieniendum ẽ
hoc tũcasu ipsemanumit tere debͥe¬
bit. nontradere matri. S si di recto
lib̾tas cdatafiũt ancille horũ aliꝗd
euenerit quem ad modũ natis sub¬
uenietur. Namibi quidem petit᷑
fidĩ conmissa lib̾tas.⁊ pretor pariui¬
cdatur nonpe̾tur. S⁊⁊ linhoe casu
puto nato subueniendum eẽ. ut adi¬
tus p̃tor in rem mat̾ri decernat ac¬
tionem exemplo fidĩ conmissarie
lib̾tatis. Sic deniq marcellus. laxi.¬
cdĩgꝰ.⁊ an aditãhereditatem usucapĩ¬
tis quitestam̃tomanumissi sunt
subueniendum esse. ut eis lib̾tas cõ
egti sunt. inparuulis autẽ nullam de¬
p̃henditur culpa.
reliquero ualere uolo. Siquisi
ex paula que uxor mea fuit int̃

Expanded text:
cum successit praestare noluit libertatem, plius si mater aut nollet sibi filium tradi aut in rerum natura esse desisset, non ab re est dicere, nihilo minus hereditate deliberat, idem dictum est. et si postea cognouit se heredem institutum, quam ancilla peperit, placet hoc quoque casu subueniendum esse: hoc tamen casu ipse manumittere debebit, non matri tradere. Sed si directo libertas data fuerit ancillae et horum aliquid euenerit, quemadmodum natis subuenietur? nam ibi quidem petitur fideicommissa libertas et praetor paruudatur, non petitur. sed etiam hoc casu puto nato subueniendum esse, ut aditus praetor in rem matri decernat actionem exemplo fideicommissariae libertatis. sic denique et Marcellus liit et ante aditam hereditatem usucaptis, qui testamento manumissi sunt, subueniendum esse, ut eis libertas conti sunt: in paruulis autem nulla deprehenditur culpa. reliquero, ualere uolo. si quis mihi ex Paula, quae uxor mea fuit, intra
Abbreviated transcription (Latin):
uti ipsa cum creditõĩs fraudandi
causa manumit tuntur. Namdũ ĩ¬
certumest anereditor iire suo utat᷑.
intĩm statu libisunt. qm̃ fraus cum
effectu in lege eliescentia acipitur.
sam apprehendit. in ea conditione est:
ut siue traderetur saluaspe lib̃tates a¬
lienetur. siue usuca piatur cum sua
non prius ẜuus nanciscitur. nisia
clita. uł ab uno exinstitutis hrelita¬
tem. Cetm̃ ante aditionem siue tra¬
deretur. siue usucapiatur. siue ma¬
uidelie hr̃ditatis patris. statulib
sit. Cassianus iulianus contra existi¬
mat. que sententiauerior habere t᷑.
plus scͥpsit uilianus ⁊ silegatussit. ẜ¬
uus abhĩde patͥs libesse uissus. In
pupillarib tabulis p̃ualere lib̾tati¬
clonationem. si primis tabulis sub
conditione seruus cum lib̾tate ex
parte dimidia hr̃sit institutis. an
statulibi causã obtinereͭ. ut ad eun¬
te cohĩde cum sua causãusucapiat᷑.¬
⁊ cumase me tĩpͣso a cce ꝑtilib̾tatem ñ
potest statulibi causam obtinere.

Expanded text:
vi ipsa, cum creditoris fraudandi causa manumittuntur: nam dum incertum est, an creditor iure suo utatur, interim statuliberi sunt, quoniam fraus cum effectu in lege Aelia Sentia accipitur.sam adprehendit, in ea condicione est, ut, siue tradatur, salua spe libertatis alienetur, siue usucapiatur, cum suanon prius seruus nanciscitur nisi adita uel ab uno ex institutis hereditate: ceterum ante aditionem siue tradetur siue usucapietur siue mauidelicet hereditatis patris, statuliber sit? Cassius negat: Iulianus contra existimat, quae sententia uerior habetur. Plus scripsit Iulianus et si legatus sit seruus ab herede patris, liber esse ipupillaribus tabulis, praevalere libertatis dationem. Si primis tabulis sub condicione servus cum libertate ex parte dimidia heres sit institutus, an statuliberi causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam optinere.
Abbreviated transcription (Latin):
cho⁊ pamphilo ⁊ heroti ⁊ diffilo ẜ¬
uus confestim fidĩ conmissa lib̾tas
pstaĩ debeat. Marcellus. R conditi¬
onẽ qualibertati eoꝵ dequibus q̃re¬
rẽtur. si filu hr̃des extitiss:. appoĩ¬
ta ess: reppetitam noniideri. Idõ¬
q confestim libtatem p̃standãesseᷤᷤ¬
⁊ apr̃imis ⁊ ab substitutus hr̃dibris.
Nam ut supra scͥptᷤm est. petie. ut
que testam̃to causs p̃starentur. Ca¬
uit autem delibertate eorum ẜuoꝵ
atqum sub conditione cauit. ⁊ si
altĩus gnĩs conditio eẽt. expectanda
ess. s si non est uerͣisimile. utħ ini¬
sta conditione oogitauĩt. Cum fidei
adhrditatem non possent. si mn ple¬
Fadẽptione lib̾tati.R.

Expanded text:
Eroti et Diphilo servis confestim fideicommissa libertas praestari debeat. Marcellus respondit condicionem, quae libertati eorum, de quibus quaereretur, si filii heredes exstitissent, adposita esset, repetitam non videri ideoque confestim libertatem praestandam esse et a primis et a substitutis heredibus: nam ut supra scriptum est, petit, ut quae testamento cauisset praestarentur, cauit autem de libertate eorum seruorum. atquin sub condicione cauit et, si alterius generis condicio esset, exspectanda esset: sed non est uerisimile, ut hoc in ista condicione cogitauerit, cum fidei ad hereditatem non possent, si impleADEMPTIONE LIBERTATIS
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt manumit tant. deinde nouis¬
sima parte itacauit. quod simichi
lib̾inati nonerunt: aut intra pui¬
bertatem decesserint. tunchr̃cles
exparibus partibus sũto. Mutius
⁊ meuius. legata quae priore testa¬
m̃to quofilios. ⁊ seuus reliqui pre¬

Expanded text:
int, manumitta‹n›t'. deinde nouissima parte ita cauit: 'quod si mihi liberi nati non erunt aut intra pubertatem decesserint, tunc hered‹es› ex paribus partibus sunto Mucius et Maenius. legata, quae priore testamento, quo filios et Seiu
Abbreviated transcription (Latin):
arẽ .l.iiii.R. Si quis rogatus
ancillam manumit tere. morã fe¬
cerit. sunt̾ea enixa fui̾t. constitu¬
tum est. huius mocli partum libe¬
rum nasci. ⁊ quidem ingenuum.
S sunt constitutiones quib eaue¬
tur. Statim ex quo lib̾tas debi ceꝑit.
ingenuum nasci.⁊ ħ magis est sm̃
cluo seq̃ndum quatenus lib̾tas ĩ
pruata s publicares est

Expanded text:
regularum Si quis rogatus ancillam manumittere moram fecerit, si interea enixa fuerit, constitutum est huiusmodi partum liberum nasci et quidem ingenuum. sed sunt constitutiones, quibus cavetur statim ex quo libertas deberi coeperit ingenuum nasci: et hoc magis est sine dubio sequendum, quatenus libertas non privata, sed publica res est
Abbreviated transcription (Latin):
petitis: ultrois quieam deb offer¬
re debeat sinondum debitaliber¬
tate fidĩ conmissa ancillape ꝑitstu¬
cdio tñhr̃dis fĩt effectum: ut nõdũ
lib̃tas deberetur. ueluti quod talius
adiit hrditatem. ut quinatisunt ex
ancillaseruieius fiant. ⁊ plac⁊ manu¬
mittendo.s tradimatri oportere
ut abes̾ manumit tẽrẽtur. ut liber¬
ti potius mat᷑ris fiant. nam quos ĩ

Expanded text:
t ultro is qui eam debet offerre debeat. sed si nondum debita libertate fideicommissa ancilla peperit, studio tamen heredis fuerit effectum, ut nondum libertas deberetur, uelut‹i› quod tardius adit hereditatem, ut qui nati sint ex ancilla serui eius fiant, placet manumittendos, sed tradi matri oportere, ut ab ea manumitterentur et liberti potius matris f
Abbreviated transcription (Latin):
gasit. ñ uideri sine dolomalo in li¬
bertate cẽ. S si mulatq desierit.¬
quaĩ fugitiuus secelaie. ⁊̃ ꝓ libero
agere. tunc incipere sine doloma
se lib̃m deiñ ꝓfugitiuo agit ħ ip̃o

Expanded text:
ga sit, non uideri sine dolo malo in lbertate esse: sed simul atque desieriquasi fugitiuus se celare et pro libero agere, tunc incipere sine dolo mase liberum, deinde pro fugitiuo agit, hoc ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdẽ hĩdib libti. ꝙ in fraudẽ patroni
ẜ uimanumissisunt. Sicui plae ꝓdẽe
c̃sequens ẽ. ut auidẽ putit exceptioni
rei uidicate obieitur re plicatio. dicu¬
⁊ uõ placeat ñ ꝓd ẽẽ. ishabebit seq̃ñtem
dubitationẽ. utrũ id inquo quis uictꝰ
ẽ. nullius erit. an eiꝰ eẽ debeat: cũ quo
actũ sit. anpotius eiꝰ quiuicerit scilie ũ
tilis actiodetur ei qui uicerit. Mini¬
me aũt p̃tor patideb ut ꝓpar te quiᷤᷤ
seruus sit.

Expanded text:
dest heredi liberti, quod in fraudem patroni serui manumissi sint. si cui placeat prodesse, consequens est, ut, cum idem petat, exception‹i› rei iudicatae obiciatur replicatio: si cui uero placeat non prodesse, is habebit sequentem dubitationem, utrum id, in quo quis uictus est, nullius erit an eius esse debeat, cum quo actum sit, an potius eius qui uicerit? scilicet ut utilis actio detur ei qui uicerit, minime autem praetor pati debeat, ut pro parte quis seruus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
familias emit: siquidẽ ip̃e scit. pat̾
ignorauit. ñ adqui siiut patriactio¬
nẽ. ħ si peculiari noĩe egit. Cetm̃ si
patre mandante. hic queritur. anfilii
scientia noccat:: ꝓuto adhue nocẽre.
quẽ ad modũ ꝓduitoris noc Plane
si filius ignorauit. pat̾ scit ad huc di¬
co repellendũ patrem. ⁊̃ si peculiari
noĩe filius emit.simodo pat̃ p̃sens
fuit. qui filium e mere ꝓ hib̃.¬

Expanded text:
t, si quidem ipse scit, pater ignorauit, non adquisiit patri actionem: hoc si peculiari nomine egerit. ceterum si patre mandante, hic quaeritur, an filii scientia noceat: et puto adhuc nocere, quemadmodum procuratoris nocet. plane si filius ignorauit, pater scit, adhuc dico repellendum patrem, etiamsi peculiari nomine filius emit, si modo pater praesens fuit potuitque filium emere prohib
Abbreviated transcription (Latin):
le iudicu donec const. ⁊demor te eiꝰ
quinecatus est. Apparebit n utrũ sup¬
plitio afficiendus sit. anñ. ¶ Siquis ex
& uitute in lib̾tatem ꝓclamat:. petito¬
ris pertem sustinz.Siũo ex lib̾tate in
sustin:. qui seru suudicit. Igitur cũ
dehoc incertũ est. ut possit udiciums
ordinem acciꝑe. Hoc aũt aput eũ ꝗđ
lbertate cogniturus ẽ. disceptatur utr
exubertite inẜ uitutem laut õcagat̃. S
⁊si forte apparũit eũ quidelib̾tate sued
litigat. in lib̾tatẽ sinedolomał amis.¬
sum fuisse: isqui se dñm dicit actoris
partes sustinebit. ⁊ necessehabebit
.x. uũsuũ ꝓbare. Qđ sipronuntiatũ fũit
eo tp̃r quolis p̃parabatur in lib̾tatẽ eũ
ñ fuisse: aut dolomalo fuisse. ip̃e quiđ
lib̾tate sualitigat: debrse lib̃m ꝓbare.

Expanded text:
le iudicium, donec constet de morte eius, le iudicium, donec constet de morte eius, qui necatus est: apparebit enim, utrum supplicio adficiendus sit an non. Si quis ex servitute in libertatem proclamat, petitoris partes sustinet: si vero ex libertate in sustinet qui seruum suum dicit. igitur cum de hoc incertum est, ut possit iudicium ordinem accipere, hoc ante apud eum, qui de libertate cogniturus est, disceptatur, utrum ex libertate in seruitutem aut contra agatur. et si forte apparuerit eum, qui de libertate sua litigat, in libertate sine dolo malo fuisse, is qui se dominum dicit actoris partes sustinebit et necesse habebit seruum suum probare: quod si pronuntiatum fuerit eo tempore, quo lis praeparabatur, in libertate eum non fuisse aut dolo malo fuisse, ipse qui de sua libertate litigat debet se liberum probare.
Abbreviated transcription (Latin):
ctatis qui emptus ẽ. Id cͥoo quia ñẽ ue¬
d neganda est. eilib̾tas. ¶ Siduo simul.
emĩnt tartes. alt̾ sciens alt̃ ignorans
uidendũ erit. nũqͥ isquiscit ñdebeat
nocẽ ignorantiꝗ quidem magis ẽ S
N illãerit questio partẽ solã habebit is
qui igñorauit antotũ : quid dicemus
dereliqua parte. anadeũ quisciat ꝑti¬
neat. S⁊ ille indignus est. quid hr: ꝗa
sciens enĩt. Rursus qui ignorauit. nõ
põt maiorem parten domini i habere
q̃ emĩt. Euenit igitur ut eiprosit quis
eumconpmiuit sciensꝙ alius ignora¬
uit. ¶ Sunt ialie cause ex quib in lib̾¬
tatem ꝓclamatio denegatur. uelutisi
quis ereo testam̃to lib̾ẽẽ dicatur. ꝙ te¬
st am̃tu p̃tor aꝑiri uetat. quia testator
a familia necatus cẽ dieatur. Cũn in co
sit iste ut supplicio fortesit afficien¬
dus. ñ deb lib̾ale uiditiũ ei concedi.
Si ⁊ sidatũ fuit. quia dubititur utrũ
nodenssit aut innocens differtur lib̾a¬

Expanded text:
tatis qui emptus est, idcirco quia non est uedeneganda est ei libertas.Si duo simul emerint partes, alter sciens, alter ignorans, uidendum erit, numquid is qui scit non debeat nocere ignoranti: quod quidem magis est. sed enim illa erit quaestio, partem solam habebit is qui ignorauit an totum? et quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertineat? sed ille indignus est quid habere, quia sciens emerit. rursum qui ignorauit, non potest maiorem partem dominii habere quam emit: euenit igitur, ut ei prosit qui eum comparauit sciens, quod alius ignorauit.Sunt et aliae causae, ex quibus in libertatem proclamatio denegatur, ueluti si quis ex eo testamento liber esse dicatur, quod testamentum aperiri praetor uetat, quia testator a familia necatus esse dicatur: cum enim in eo sit iste, ut supplicio forte sit adficiendus, non debet liberale iudicium ei concedi. sed et si data fuerit, quia dubitatur, utrum nocens sit an innocens, differtur libera
Abbreviated transcription (Latin):
mollitus ẽ neꝓhibi p̃ossi ¶Itẽ lab̾o
dicit. Si quidẽ facientẽ ꝓhibuero. is
a iustacausa accedente. ¶ Si quis tm̃
inbecillitate in peditus uł ⁊̃ ne offen¬
der uł tͥe uł eũ quite magni faciebat
idõ ñuenerit ad ꝓhibñdũ. ñ uidebit᷑
adu̾sãius ũi fecisse. nta lab̾o sc̾bitĩlo
ait. Et site uolentẽ ad ꝓhibendũ ueni¬
re det̃ rui̾t aliquis armis forte sine
ullo dolo malo meo. ac ꝓptħ ñueneriᷤ.¬

Expanded text:
molitus est, ne prohiberi possit. Item Labeo dicit, si quem facientem prohibuero isqua iusta causa accedente. Si quis tamen inbecillitate impeditur uel etiam, ne offenderet uel te uel eum, qui te magni f‹a›ciebat, ideo non uenerit ad prohibendum, non uidebitur aduersarius ui fecisse: et ita Labeo scribit. Idem ait et si te uolentem ad prohibendum uenire deterruerit aliquis armis forte sine ullo dolo malo meo ac propter
Abbreviated transcription (Latin):
hibitõiũ Curauit autẽ p̃tor ꝓhec
int̃elicta ut cloace.⁊ purgentur. ⁊
reficiantur. Quoꝵ utrũq ⁊ ad salu¬
britatem ciuitatũ.⁊ ad tutelã ꝑtim.¬
eslam ⁊ celũ ꝑ pestilens.⁊ ruinas mi¬
nantur inmunditiae cloacarũ. Itẽ
siño refitiantur. ¶ Hoc autẽ int̾dic¬
tũ ꝓ oĩtũẽ decloacis pͥuatis Publice
cloace publicã curam merent᷑. ¶ Co¬
Aca autem. ẽ. locus cauus. ꝑ quẽ col¬
ce appellatione. ⁊ tub ⁊ fistula conti¬
nentur. Quia aũt eloacarũ purga¬
tio ⁊ refectio ad publicam utilitatẽ
nũ edifitioħẽ ex ediffitio eiꝰ intuũ
edifficium. Hoc am plius labeopu¬
tabat huic int̾ dicto locũ ẽe:siarea
abutralib parte ediũsit. Et si for¬
te inquid cloea ducta sit exurba¬
beo ⁊̃ eũ. qui pͥuatã cloacã in publi¬
cam inmit tẽ uelit. tuendũ ne ei
uis fiat. S siquis uelit talẽ cloac̃ã
facẽ: que exitũhãt inpublicã clo¬
achã ñẽe eũ in pediendũ. põp pri

Expanded text:
hibitorium. Curauit autem praetor per haec interdicta, ut cloacae et purgentur et reficiantur, quorum utrumque et ad salubritatem ciuitatium et ad tutelam pertinet: nam et caelum pestilens et ruinas minantur immunditiae cloacarum, si non reficiantur. Hoc autem interdictum propositum est de cloacis priuatis: Publicae enim cloacae publicam curam merentur. Cloaca autem est locus cauus, per quem colcae appellatione et tubus et fistula continetur. Quia autem cloacarum refectio et purgatio ad publicam utilitatem ni aedificio, hoc est ex aedificio eius in tuum aedificium. hoc amplius Labeo putabat hoc interdicto locum esse et si area ab utralibet parte aedium sit et si forte, inquit, cloaca ducta sit ex urbabeo etiam eum, qui priuatam cloacam in publicam immittere uelit, tuendum, ne ei uis fiat. sed et si quis uelit talem cloacam facere, ut exitum habeat in publicam cloacam, non esse eum impediendum Pomponi
Abbreviated transcription (Latin):
Pretor ait. utid̾ eofonte qͦd̾
agitur hanno aqua necui. nec
clam. nec p̃cãio ab illo usus es.
qͥuominus itautaĩs. iũ fieĩueto Dela¬
cu puteo. piscina item int̃ dicamũs
¶Hoc int̃ dictũ ꝓonimus eiquĩ for¬

Expanded text:
Praetor ait: 'Uti de eo fonte, quo de agitur, hoc anno aqu‹a› nec ui nec clam nec precario ab illo usus es, quo minus ita utaris, uim fieri ueto. de lacu puteo piscina item interdicam'. hoc interdictum proponitur ei, qui fo
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dictũ eandẽ utilitatẽht: quam
h̃t int̃clictũ deriuis reficiendis.
Nisin᷑ purgare ⁊ reficͬe fontẽ licũit.
nullususus eiꝰerit. Purgandus aũt
neficendus ẽ: adaquam cohercẽ¬
damut utiquis aqua possit: dũmͦ
ñ alit᷑ ut᷑atur: quã sicutiħ annorisus
ẽ. ¶ Coherce aquã ẽ continẽsic ne
de fluat. uł dilabatur. dũmõ ñ ꝑ
quam p̃oeclenti annorsus est. Snde
lacu. puteo. Et piscin u̾reficiendis
purgandis. int̃dictũ conpetit. Et
exomĩb ꝑsonis dabitur: quib per¬
mittitur int̃ dictũ deaqua estiua.

Expanded text:
interdictum eandem habet utilitatem, quam interdictum eandem habet utilitatem, quam habet interdictum de riuis reficiendis: nisi enim purgare et reficere fontem licuerit, nullus usus eius erit. Purgandus autem et reficiendus est ad aquam coercendam, ut uti quis aqua possit, dummodo non aliter utatur, quam si‹c› uti hoc anno usus est. Coercere aquam est continere sic, ne diffluat, ne dilabatur, dummodo non quam praecedenti anno usus est. Sed et de lacu puteo piscina reficiendis purgandis interdictum competit. Et omnibus personis dabitur, quibus permittitur interdictum de aqua aestiua.
Abbreviated transcription (Latin):
tana aquauti ꝓhibetur. Seruitu¬
tes ñtantũ aquȩ du cẽde ẽẽ solent.
ueꝵ ⁊̃ auriende. Et sciẽ discrete s̃
ẜuitutes ductus aquȩ ⁊ haustus aq̃.
itamt dicta seꝑat̃ireddunt᷑ ¶ Hoc
aũt int̃ clicͥtũ locũħt. siquis uti ꝓhi¬
betur a qua ħ ẽ. siue aurire ꝓhibea¬
tur: siue ⁊̃ pecus ad aquã appellare.
Et eadẽ sunth̾ dicenda que ad ꝑso¬
nã attim̃r. quecũq insuꝑrioribus
intdictis diximus ¶ Hocint̃die¬
tũ decisterna non conpetit. Nãcist̃¬
Ena nõht ꝑpetuã cͥausã neciuuã ht̃¬
aquam. Ex quo appart inhis om̃ib
engendũ ut uiua aquasit Cistne
autem inbrib concipiuntur. Peni¬
q constat int̃dictũ cessare.silaq̾us.
ne siquis ire adhaustũ ꝓhibeatur: e¬
quae int̾elictũ sufficiz. ¶ Demait
p̃tor. Quominus fontẽ qͦ deagitur
purges. refitias ut aquã cohercere.
utiq eapossis: dĩmne alit̃ uta̾is: atq
utih annoñui. ñ clam. Non p̃cari¬
o abillorisus es uĩfiẽi ueto¶Hoc

Expanded text:
hibetur: seruitutes enim non tantum aquae ducendae esse solent, uerum etiam hauriendae, et sicut discretae sunt seruitutes ductus aquae e‹t› haustus aquae, ita interdicta separatim redduntur. Hoc autem interdictum locum habet, si quis uti prohibeatur aqua, hoc est siue haurire prohibeatur siue etiam pecus ad aquam appellere. Et eadem sunt hic dicenda, quae ad personam attinent, quaecumque in superioribus interdictis diximus. Hoc interdictum de cisterna non competit: nam cisterna non habet perpetuam causam nec uiuam aquam. ex quo apparet in his omnibus exigendum, ut uiua aqua sit: cisternae autem imbribus concipiuntur. denique constat interdictum cessare, si lacus Plane si quis ire ad haustum prohibeatur, aeque interdictum sufficiet. Deinde ait praetor: 'Quo minus fontem, quo de agitur, purges reficias, ut aquam coercere utique ea possis, dum ne aliter utaris, atque uti hoc anno non ui non clam non precario ab illo usus es, uim fieri ueto'. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
serefic̃e idꝙ iã instit᷑uerã. S ⁊dã
ꝓmmfecti cantionẽ pollicetur.
siꝗ oꝑis uitio factũsit. Nãsicuti
reficere cloacas. ⁊ purgare ꝑmit¬
tendũ fuit: itadicedũ neclãpnũ
edib alienis detur ¶ Dem̃nait p̃¬
tõr. qrd meloacã publicã factũ
siue in missũ habes quousus eiꝰd̃¬
terior sit fiat restit᷑uat᷑. Itẽ. neͦ ꝗd
fiat inmittatur ue int̃ dicã ¶I nt̃¬
adeloacam innuit tas. neue faci¬
cienda ħ int̃ dicto conp̃hencdatur.
tm̃. eque int̾dicenͣdũ lab̾oait. ne
fatienti cloacã uis fiat. quia ead̃
utilitas ẽ. Pretorẽ n sic int̃dixisse
neuiꝰ fier qͦ minuscloacã ĩ prib¬
licũ face̾ liceat. Id ꝙoffilior treba¬
tio placiusse dicendũait. U factã

Expanded text:
reficere id quod institueram. Sed et damni infecti cautionem pollicetur, si quid operis uitio factum est: nam sicuti reficere cloacas et purgare permittendum fuit, ita dicendum, ne damnum aedibus alienis detur. Deinde ait praetor: 'Quod in cloaca publica factum siue ea immissum habes, quo usus eius deterior sit fiat, restitua‹s›. item ne quid fiat immittaturue, interdicam'. Hoc intead cloacam immittas neue facicienda hoc interdicto comprehendatur, tamen aeque interdicendum Labeo ait, ne facienti cloacam uis fiat, quia eadem utilitas sit: praetorem enim sic interdixisse, ne uis fieret, quo minus cloacam in publico facere liceret: idque Ofilio et Trebatio placuisse. ipse dicendum ait, u
Abbreviated transcription (Latin):
Pretorait. quominus illi
cloaclã que exedib eiꝰituas
ꝑtinz aedes qua deagitur.: pur¬
gare. refice̾ liceat. iũ fieĩueto. Dãpni
infectiq oꝑissui uitio factũsit: ca¬
ueriibebo. ¶ Sub hoc titulo duo
int̃ dicta p̃tor subiecit. unĩꝓhi¬
bitõiũ. alt̾m restitutõiũ Qrimũ ꝓ¬

Expanded text:
Praetor ait: "Quo minus illi cloacam quae ex aedibus eius in tuas pertinet, qua de agitur, purgare reficere liceat, vim fieri veto. damni infecti, quod operis vitio factum sit, caveri iubebo". Sub hoc titulo duo interdicta praetor subiecit, unum prohibitorium, alterum restitutorium:
Abbreviated transcription (Latin):
rigitur. extñditur. ꝑuenit. Et tã
quã adusus ultĩores: ꝑ quoꝵ edes clo¬
acacurrit . Uñ flauius mela scbit
conpetere hocint̃ cdictũ ut inuitini
edes ueniat.⁊ resindat pauim̃ta
purgande cloace gra. Uerendũtm̃¬

Expanded text:
itur, extenditur, peruenit'. Et tam quam aduersus ulteriores, per quorum aedes cloaca currit. Unde Fabius Mela scribit competere hoc interdictum, ut in uicini aedes ueniat et rescindat pauimenta purgandae cloacae gratia. uerendum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̃is successorib siũ añ quã successe¬
rint sĩi postea sit aliquidui aut clã
admissũ. ¶ Sicolõnus m̃s opus fe¬
cerit. siquidme uolente uł ratũha¬
bente ꝓiñẽ atq si ꝓcurator m̃s feci¬
s In quo placisiue exuoluntate
mea feci̾t tenĩme. siue ratũhabrẽo¬
¶Iulianus ait. Si colonus arborem
dequa controu̾sia erat suocidĩt uł ꝗ
aliud opus fecit. si quidẽ iussudñi id
factũsit. ambotenebunt̃. ñ ut patiẽ

Expanded text:
am successerit, siue postea aliquid sit ui aut clam admissum. Si colonus meus opus fecerit, si quidem me uolente uel ratum habente, perinde est atque si procurator meus fecisset, in quo placet, siue ex uoluntate mea fecerit, teneri me, siue ratum habueroIulianus ait: si colonus arborem, de qua controuersia erat, succiderat uel quid aliud opus fecerit, si quidem iussu domini id factum sit, ambo ten
Abbreviated transcription (Latin):
liãi neminẽ uidi clam fẽcisse. Nãq
si scit eum filium familias esse. ñ
Suidetur euis celandi gr̃afecisse. quẽ
certus est nulla secuactone habe¬
¶ Siex sotiis ẽmunis fundi unus ar¬
bores succidĩt. socius cũco ex ꝑ̾ ħin
michi ẽcesseris ut ex fundotuo arbo¬
res occlã deineas aliusiuaut clam
egosim ciuꝰ int̃ sit Qd̾ facilius erit
ad mit tendũ siate enii. uł exaliquo
contͣctu ħ consecutussim ut michice¬
tĩm nullius ẽẽt. aliquidui aut elam
factũ sit. anpostea dnĩo ad aliquem
cdeuoluto. int̃dicto locussit. Ut pu¬
tahrditas iacebat. postea aũt adi it
hr̃ditatem titius. mei int̃ dictũ cõ¬
petat. Et est ap̃uilianũ sepissime re¬
latũhr̃di conpetẽ hoc int̃ dictũ eiꝰ ꝙ
añt aclitãhr̃ditatẽ factũ sit Neꝙ re¬
ferrelabeo ait ꝙ nescierit quihrdes
ꝓfuturi eẽnt. hoci posse quẽ eausari.
⁊ pͥ aditam hr̃ditatẽ Nec illud̾ obstãe
labco ait. ꝙ. eo tp̃r nemodñs fu̾it Nã¬

Expanded text:
liari neminem clam videri fecisse: namque, si scit eum filium familias esse, non videtur eius celandi gratia fecisse, quem certus est nullam secum actionem habere. Si ex sociis communis fundi unus arbores succidmihi concesseris, ut ex fundo tuo arbores caedam, deinde eas alius ui aut clam ego sim cuius interest: quod facilius erit admittendum, si a te emi uel ex aliquo contractu hoc consecutus sim, ut mihi caeim nullius esse‹t›, aliquid ui aut clam factum sit, an postea dominio ad aliquem deuoluto interdicto locus sit: ut puta hereditas iacebat, postea adiit hereditatem Titius, an ei interdictum competat? et est apud Uiuianum saepissime relatum heredi competere hoc interdictum eius, quod ante aditam hereditatem factum sit, nec referre Labeo ait, quod non scierit, qui heredes futuri essent: hoc enim posse quem causari etiam post aditam hereditatem. ne illud quidem obstare Labeo ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ enim ut ẜuus peculiares quo¬
q nũmos dando: perueniat ad lib̾¬
tatem. siue ipsi hr̃di. siue alii dare. ĩ¬
sus est. Inde queritur si forte de bea¬
tur pecunia huic ẜuo uł abhĩde quod
indũi rationem plu̾s erogauĩt luel
ab extraneo. necuelit hr̃s debitorẽ
conuenire. uł statulib̾o fuit peculi

Expanded text:
tum est enim, ut seruus peculiares quoque nummos dando perueniat ad libertatem, siue ips‹i› heredi siue alii dare iussus est. Inde quaeritur, si forte debeatur pecunia huic seruo uel ab herede, quod in domini rationem plus erogauerat, uel ab extraneo, nec uelit heres debitorem conuenire uel statulibero soluere pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
uec redeit is cuidare deb uł deponẽ
inedem pecuniam consignatam opor¬
t quodd sub secuto statim ad lib̾tatẽ
ꝑuenit. ¶Non est statu lib̾ cui libtas
intamlongum tp̃s. collata est. ut eo
pris qui manumissus est: uiuẽ nõ y¬
possit aũt sitam difficilem. immo
pene impossibilem conditionem
alicerit. ut aliude calib̾tas optĩ¬
gere non pꝰossit: ueluti sihr̃di mille
decliss:. aut cum moreretur. lib̾in
ẽẽ iuississ. Sic eñi libtas mnutiliter
datur. ⁊ ita uilianus scribit. quia
nec animus danͣdelibtatis est.¬
¶ Seruiretitio anno ⁊ liber eẽ iuiss.¬

Expanded text:
nec redeat is cui dare debet, vel deponere nec redeat is cui dare debet, vel deponere in aedem pecuniam consignatam oportet, quo subsecuto statim ad libertatem pervenit. Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est vivere non possit: aut si tam difficilem, immo paene inpossibilem condicionem adiecerit, ut aliunde ea libertas optingere non possit, veluti si heredi milies dedisset aut cum moreretur, liberum esse iussisset: sic enim libertas inutiliter datur, et ita Iulianus scribit, quia nec animus dandae libertatis est. Servire Titio anno et liber esse iuss
Abbreviated transcription (Latin):
tione int̃ empta illico accipiat. ꝙ
post tempus tonsequi poterat¶ Si
ita sit lib̃tas ẜuodata. siquinquen¬
nio hĩdi seruierit. deinde eumhr̃s
manunuserit. stat̾im lib̾fit. quasi
per eurasit effectum quominus ei
seruiat. quãuis sinon pateietur eũ
sibi seruire: nonstatim ꝑuenir. q̃
si quinquem nium preterisset rati¬
o hiuius rei euidens est. manumiss
enĩ amplius seruire non põt at is
quenquisq non patitur sibr ser ui¬
re satis postea pati põt. intraquin¬
quemnii tp̃s.atquin iam quinquẽ¬
nio ei ẜ uire non potest.S mi nuspo¬
Haretruse silib̾tas sit data: sitres
minus peperit. puta quod ei medi¬
camentum dediss. neconciper: sta¬
tim libam futuram ẽẽ. quidem̃ ex¬
pectãmnus. Idemq ⁊ sieͤgiss hr̃s ut
abortum facer. quia unonto potiũt
tres hr̃e. Item si hr̃dis ẜ uire iussum
statum libm hr̃s uendidit. ⁊tradið
lib̃ hab̾. uł expectaĩ eum debere do¬

Expanded text:
tione interempta ilico accipiat, quod tione interempta ilico accipiat, quod post tempus consequi poterat.Si ita sit libertas seruo data, si quinquennio heredi seruierit, deinde eum heres manumiserit, statim liber fit, quasi per eum sit effectum, quo minus ei seruiat: quamuis si non pateretur eum sibi seruire, non statim perueniret, quam si quinquennium praeterisset. ratio huius rei euidens est: manumissus enim amplius seruire non potest: at quem quis non patitur si‹bi› seruire, postea pati potest intra quinquennii tempus. atquin iam quinquennio ei seruire non potest: sed uel minus poArethusae libertas ita sit data, si treserit, quo minus pepererit puta quod ei medicamentum dedisset, ne conciperet, statim liberam futuram esse: quid enim exspectamus? idemque et si egisset heres, ut abortum faceret, quia et uno utero potuit tres edere. Item si heredi servire iussum statuliberum heres vendidit et tradidit, liber haberet: vel exspectari eum debere, do
Abbreviated transcription (Latin):
erit ad ad qui remdũ ⁊ con ẜuãdũ
peculium tͣn non alias ad lib̾tatẽ
ꝑ uenturum nisi dederit: aut per
eum nonsterit quominus det. que
sentñtia ueraest. ¶Stichus annu¬
abima trimadie denos aureos hr̃
accip decem expectamdã ẽẽ pͥmã
pensionem plac. quia ÷ tem pꝰ
addictun est.⁊ ad huc suꝑ sunt duc
pensiones. Sed ÷ sieadem deoem so¬
la habeat. que obtͣulit ad primãpẽ¬
sionem an ÷̃ ad seqñtemtquoꝙ pro¬
sit siofferat. ⁊ an ⁊ ad t̃ ciam si seqñs
pen sio non sit accepta.⁊ puto suffi
eire hec eadem. ⁊ penitentiahidi
locum nonẽe quod ⁊ pop probat.¬
Quod si seruus qui annua bimat
.y. ma die ussus est dare dena: tota
simul offerat hr̃dinonex pectãdã
diẽ. uł decem pͥmo annodatis. dedo
anno .xX. optulit: benignius est
cum in libertatem peruenite. cũ
utriusꝙ ꝓuidentia i nferatur ⁊ ẜ¬
ui quatinus maturius in lib̾tatẽ
ꝑuemiat. ⁊hĩdis: quatenus dild̾c¬

Expanded text:
erit ad adquirendum et conseruandum erit ad adquirendum et conseruandum peculium, tamen non alias ad libertatem peruenturum, nisi dederit aut per eum non steterit, quo minus det: quae sententia uera est.Stichus annua bima trima die denos aureos hereacciperet decem, exspectandam esse trimam pensionem placet, quia et tempus adiectum est et adhuc supersunt duae pensiones. sed si eadem decem sola habeat, quae optulit ad primam pensionem, an etiam ad sequentem quoque prosit, si offerat? et an et ad tertiam, si sequens pensio non sit cere haec eadem et paenitentiae heredi locum non esse: quod et Pomponius probat.Quid si seruus, qui annua bima trima die iussus est dena dare, tota simul offerat heredi non exspectata die? uel decem primo anno datis secundo anno uiginti optulit? benignius est eum in libertatem peruenire, cum utriusque prouidentia infertur et serui, quatenus maturius is libertatem perueniat, et heredis, quatenus dila
Abbreviated transcription (Latin):
sialiis subripũt. nũmos ⁊ hrdide¬
dert: ad libertatem ꝑuenirz. ꝗa
auelli nummieiqui accipit pos¬
sunt. planesisie consũpti suerĩt.
ut nullo casu auelli possint ẽ pe¬
tit libertas. ¶ Nonsolum autẽ
sihr̃s moram fecĩt lib̾tati s ⁊ si tu¬
tor. uł ꝓcurator. uł curator ueł aliꝰ
quiuis in cius ꝑsona conditioni
⁊ sane hoc iure utimur instatulibo
ut sufficiat ꝑeum nonftac quomi¬
nus conditioni pareat. ¶ Si quis
tis testatoris uissus fuĩt dare: dein¬
de lñs tardius adierit. trebatius :
labeo siine dolomalo tardius adi
erit dantem eum intradies .XX. a
dite hr̃ditatis ad lib̾tatem ꝑueni¬
re que sentñtia ueraest. S ⁊ si quid
data oꝑa al traxit. anobr̾ stitim
ditaest hr̃ditas ad lib̾tatem ꝑueniat. ꝗͥ
eñisicoͣntra habu̾it post aditͣam
tur conditio: qm̃ per eum nonste¬
terit quominus impleatur. ¶ Siqs
sic accepit lib̾tatem cum decem
dare põtͣ liber esto trebatius ait.
lic habũit decem.uł idoneus fu¬

Expanded text:
si aliis subripuerit nummos et heredi dederit, ad libertatem perveniet, quia avelli nummi ei qui accsunt. plane si sic consumpti fuerint, ut nullo casu auelli possi‹n›t, conpetet libertas.Non solum autem si heres moram facit libertati, sed et si tutor uel curator uel procurator uel alius quiuis, inet sane hoc iure utimur in statulibero, ut sufficiat per eum non stare, quo minus condicioni pareat. Si quis tis testatoris dare iussus fuerit, deinde heres tardius adierit, Trebatius et Labeo, si sine derit, dantem eum intra dies triginta aditae hereditatis ad libertatem peruenire: quae sententia uera est. sed quid si data opera traxit? an ob i‹d› statim, dita est hereditas, ad libertatem perueniat? quid enim si tunc habuit, post aditam tur condicio, quoniam per eum non steterit, quo minus impleatur.Si quis sic acceperit libertatem 'cum decem dare poterit, liber esto', Trebatius ait, licet habuerit decem uel idoneus fu
Abbreviated transcription (Latin):
cogetur. quam ut caueatur existñ¬
te conditione lib̾tati eum restitutu
rum. Nam in om̃ib ferẽ causis fidĩ¬
conmissas lib̾tates prodirecto cla¬
tis habñdas. S offilius aiebat. si

Expanded text:
cogetur, quam ut caueatur existente condicione libertati eum restitutum iri: nam in omnibus fere causis fideicommissas libertates pro directo datis habendas. sed Ofilius aiebat, si
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatem testato dedliss eauera eẽ.
Si uõ honẽraĩ hĩelem. atestatore
legatarius ostñdĩt. esti mationem
nichilominus legataĩo p̃standã.
relictastichus seruus m̃s annꝰ .xii.
post quam mortuus ero libesto. ueri¬
simile est. pͥneipio duodecimiãni
eum li b̃messe. Nam hoc mortuũ
sensisse. Et interhossermones du¬
odecimꝰ annos. ⁊ post duo decim. an¬
nos multuminter est ⁊italoquiso¬
lemus. annus duo decimus est cu
quamtum lib ex duo decimo anno
uenissz. aut p̃tisset. Et qui duode¬
cimo anno liberesse uibetur. om̃ib
scriptum seit intestam̃to.stichus ẜ

Expanded text:
libertatem testator dedisset, ea uera esse: si uero onerari heredem a testatore legatarius ostenderit, aestimationem nihilo minus legatario praestandamrelicta: 'Stichus seruus meus anno duodecimo, postquam ego mortuus ero, liber esto', uerisimile est principio duodecimi anni eum liberum esse, nam hoc mortuum sensisse. et inter hos sermones 'duodecimo anno' et 'post duodecim annos' multum interest et ita loqui solemus. duodecimus annus est, cum quantulumlibet ex duodecimo anno uenisset aut praeterisset, et qui duodecimo anno liber esse iubetur, omnibus sit scriptum in testamento: 'Stichu
Abbreviated transcription (Latin):
iomalo auctõis factuẽ. Doẽ gͥdeb
is ꝗ obicit exceptionẽ. dolo maloas¬
tois factu Ne sufficit ei ostũdẽ ũẽ
ce dolũ au si altius dicat dolofactũ.
Eoꝵ ꝑsõas sp̃alit̃ dedeb enumerare:
dũmo haer sit quaꝵ dolus noceat.¬
plane ꝑsona eiꝰ quiexceptionẽ obic̃
inie oppõitur exeptio Neqͣ it quẽit᷑¬

Expanded text:
debet is, qui obicit exceptionem, dolo malo actoris factum, nec sufficiet ei ostendere in re esse dolum: aut si alterius dicat dolo factum, eorum personas specialiter debebit enumerare, dummodo hae sint, quarum dolus noceat.Plane ex persona eius, qui exceptionem obicit, in rem opponitur exceptio: neque enim quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽnnu tp̃s ꝙ bonis uacantib nũtiãdiͦ
p̃seͥptũe ñ exopinione hõiũ. Srde
sustantia uacantiũ bonoꝵ dinume᷑¬
rabitur¶ Quat tuoraũt anni p̾ itritũ
testam̃tũ factũ ⁊ intestati p̾sessionẽ

Expanded text:
tempus, quod bonis uacantibus nuntiandis um est, non ex opinione hominum, sed substantia uacantium bonorum dinumer. quattuor autem anni post irritum testamentum factum et in
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siquis sine causi ab aliquo fuit
stipulatus deieueastipulatione
exꝑiatur exceptioutiq dolimali
einocebit᷑. lic enieo tp̃r quosti pu¬
labatur nicͥ dolomalo admiẜit.
eñ dicẽdũẽ eũ cũ litẽ ẽtestatur. do

Expanded text:
si quis sine causa ab aliquo fuerit stipulatus, deinde ex ea stipulatione experiatur, exceptio utique doli mali ei nocebit: licet enim eo tempore, quo stipulabatur, nihil dolo malo admiserit, tamen dicendum est eum, cum litem contestatur, do
Abbreviated transcription (Latin):
nẽtantum qui in oppido morantur
incole sunt. s⁊ ⁊̃ qui alieuius opprdi
finibus. ita agrum hñt ut in eum se
quasi in aliquam sedem recipiant

Expanded text:
nec tantum hi, qui in oppido morantur, incolae sunt, sed etiam qui alicuius oppidi finibus ita agrum habent, ut in eum se quasi in aliquam sedem recipiant
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ꝑeam aduet ionem iudicantes
cum quibus bellum ess locuples est.
quisatis idonee ht ꝓmagnitudine
rei quamactor restituendam ẽẽ pet.¬
Uerbum uiuẽ. quidam putantad
cibum ꝑtinere s offilius ad atticum
ait his uerbis ⁊ uestim̃ta et stam̃ta cõ¬
tineri sinehis eñi uiuẽ neminẽ pꝰseͤ.
oius suo corpore bauilat. potariea
que quis iumento secum ducit. Agi
ea queanĩmalia sunt fabrostignaĩ¬
os dicimus noneos dumta rat quiti¬
adicere debrunummalum anbonũ.
tum est mitt᷑at. Cum id quodnos
uenenum appellamus gei. qͥapma¬
Ron clicunt. apud illos quoq. tãme¬
dicam̃ta quamq̃ nocer hoc nomi¬
ne continentur. un adiectionẽ alt̾iꝰ
nom̃i̾nis distinctio fit admon nos
sũmus apudeos poetarum homeru
appellatione omĩs fructus continẽ¬
tur. ut iabole nus ait exemplo gei
ꝓmonis. aput quos om̃s arborum sye¬
cies an poapyappellantur.
ues sine senatorib etestatuẽ testa¬
tione denuntiatum I ignus appel¬
latum apugno. quiares que pigno¬

Expanded text:
bant, per eam adiectionem indicantes cum quibus bellum esset. 'Locuples' est, qui satis idonee habet pro magnitudine rei, quam actor resti tuendam esse petit.Uerbum 'uiuere' quidam putant ad cibum pertinere: sed Ofilius ad Atticum ait his uerbis et uestimenta et stramenta contineri, sine his enim uiuere neminem posse.quis suo corpore baiulat: 'portari' ea, quae quis iumento secum ducit: 'agi' ea, quae animalia sunt. 'Fabros tignarios' dicimus non eos dumtaxat, qui ‹t›iadicere debet, utrum malum an bonum:tum essetuenenum appellamus, Graeci φάρμακον dicunt, apud illos quoque tam medicamenta quam quae nocent, hoc nomine continentur: unde adiectione alterius nomine distinctio fit. admonet nos summus apud eos poetarum Homerusappellatione omnis fructus continetur, ut Iauolenus ait, exemplo Graeci sermonis, apud quos omnes arborum species ἀκρόδρυα appellantur.ves sine senatoribus. "Detestatum" est testatione denuntiatum. "Pignus" appellatum a pugno, quia res, quae pigno
Abbreviated transcription (Latin):
impubes ẽ desut in patͥs potestate
ẽe. aut morte. aut mantipatione¬
¶ Seru̾oꝵ appellatio exeo flu r̃ ꝙ ĩ
peratores nr̃i captiuos uendere ae
phoc ẜuate. nec oocidere sol Ancola
est quialiqua regione domicilium
contulit quemg̃ci na piron appellãt.

Expanded text:
impubes est, desiit in patris potestate esse aut morte aut emancipatione. "Servorum" appellatio ex eo fluxit, quod imperatores nostri captivos vendere ac per hoc servare nec occidere solent. "Incola" est, qui aliqua regione domicilium suum contulit: quem Graeci πάροικον appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
iulentum cortumpi aut indeteri¬
oremstatum ꝑ duci. ¶Quamquã
exirritis codieillis libtates nondebe¬
antur: At tñ sihr̃s hos co dieillos factos
habuiss. ⁊ ex his quedam p̃ftit᷑̾it. ⁊ ser¬
uos pstande fidĩconmisse lib̾tatis gr̃a
in lib̾tatem morariuoluit. adiustam
libertatem cos ꝑuenisse: tescͥpto imꝑa¬
toris nr̃i.⁊ diuipatris eius declaratur.

Expanded text:
entium corrumpi aut in deteriorem statum perduci. Quamquam ex irritis codicillis libertates non debeantur, attamen si heres hos codicillos ratos habuit et ex his quaedam praestitit et servos praestandae fideicommissae libertatis gratia in libertate morari voluit, ad iustam libertatem eos pervenisse rescriptum imperatoris nostri et divi patris eius declarat.
Abbreviated transcription (Latin):
numit tere: inquo usum fructus est¬
alienus. nslatit non iuiq senatus
consulto lib̃ tatibus succurreretur¬
¶ Sisticho libertas ꝑfidĩ conmissũ
data fuĩt sub conclitione siratione̾
reddicdiss..⁊s absenͣte hr̃de paratus
sit reli qua soluere. p̃toĩs offitio con¬
tinetur. Ut urum bonum eligat
cuius arbitriorationes conputen¬
tur.⁊ pecuniam que exconpritatio¬
ne colligitur de ponat. atq ita pro¬
nuner. libertatem ex causa fidĩcon¬
missi deberi hoc autemfieri conue¬
nit si hr̃s ex iusta eiusa aberit. Nam
silatitauit satis erit liquere ptori ꝑ
ẜuũi nonstare quominus conditiõi
eportebit. ¶Cum sab conditione
legato seruo libertas datur. non ali¬
ter ficdĩ conmissaĩo tracdideb quam
ut caueatur cxistente conlitione tr̃a¬
ditumirieum. ¶ Quedam cum mert᷑¬
maualitudine eẽt p̃sentib honesti¬
orib uiris uiris con plurib ⁊ matre
ĩua ad quam legitimahrditas eius ꝑ¬
tinebut. i talocuta est. ancillas meas

Expanded text:
 eum, in quo usus fructus alienus est, latitet, non inique senatus consulto libertatibus succurretur.Si Sticho libertas per fideicommissum data fuerit sub condicione, si rationes reddidisset, et is absente herede paratus sit reliqua soluere, praetoris officio continetur, ut uirum bonum eligat, cuius arbitrio rationes computentur, et pecuniam, quae ex computatione colligitur, deponat, atque ita pronuntiet libertatem ex causa fideicommissi deberi. haec autem fieri conveniet, si heres ex iusta causa aberit: nam si latitabit, satis erit liquere praetori per servum non stare, quo minus condicioni ertate oportebit. Cum sub condicione legato servo libertas datur non aliter fideicommissario tradi debet, quam ut caveatur existente condicione traditu iri eum. Qualetudine, praesentibus honestis viris compluribus et matre sua, ad quam legitima hereditas eius pertinebat, ita locuta est "ancillas meas