comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mosa pace legiones seruatas. pacems hãt.
legione scaptasuitor restituat. hoe fide
hoc federib. hoc fecialib cerimoniis dignũ
erat. ut quidem tu quod petistiꝑpactionẽ
habeastot ciues incolumes. egopacem qͣmho-¬
sti tibi remittendo pactus sum non habeam:
Hoc tu aule corneli. hoc uos feciales uirisgen¬
tib dicitis: Ego uero istos quos dedisimula¬
tis. nec accipio nec dedi arbitror. nec moror
quo minꝰ inciuitate obligatã. sponsione cõ¬
missairatis omnib diis quoꝵ eludit᷑ num̃
recdeant. Gerite bellum qñ sp̃. postumiꝰ mͦ
legatum fecialem genu ꝑculit. Itadii cre-¬
dent samnitem ciuem postumium ñ ciuem
romanum ẽẽ.⁊ a samnite legatum romanũ
uiolatum. Co uob̃ iustum in nos factum ẽẽ
bellum. hec ludibria religionum ñ pudet
inlucem ꝓferre. ⁊ uix pueris dignas amba¬
ges senes ac consulares fallende fidei exqͥ¬
rere: Ilictor. deme iuncla romanis. mora¬

Expanded text:
 ignominiosa pace legiones seruatas? pacem sibi habeat,  ignominiosa pace legiones seruatas? pacem sibi habeat, legiones captas uictori restituat; hoc fide, hoc foederibus, hoc fetialibus caerimoniis dignum erat. ut quidem tu quod petisti per pactionem habeas, tot ciues incolumes, ego pacem quam hos tibi remittendo pactus sum non habeam, hoc tu, A. Corneli , hoc uos, fetiales, iuris gentibus dicitis? ego uero istos quos dedi simulatis nec accipio nec dedi arbitror, nec moror quo minus in ciuitatem †oblactam† sponsione commissa iratis omnibus dis, quorum eluditur numen, redeant. gerite bellum, quando Sp. Postumius modo legatum fetialem genu perculit. ita di credent Samnitem ciuem Postumium, non ciuem Romanum esse et a Samnite legatum Romanum uiolatum; eo uobis iustum in nos factum esse bellum. haec ludibria religionum non pudere in lucem proferre et uix pueris dignas ambages senes ac consulares fallendae fidei exquirere. i, lictor, deme uincla Romanis; mora
Abbreviated transcription (Latin):
deos eẽ. censes aut omnia irrita facis. aut pac¬
tostas. samnti ppło om̃s quos in potestate ha-¬
buit. aut ꝓhis pax debetur. S quidego te
appello qui te captum uictori cum qua poteᷤ
fide restius p̃ .r. appello. Quem si sponsionis
adfurculas caudinas facte penitet. restituat
legiones intra saltum quo septe fuerunt. Ne¬
mo queꝗͣ deceꝑit: omnia ꝓinfecto sint. Reci¬
piant arma. que ꝑpactionem tradidunt.
redeant in castra sua. Quicquid pridie ha¬
buerunt qmͣ incolloquium ẽ. uentum: ha¬
beant. tum beslum ⁊ fortia consilia placeãt.
tunc sponsio ⁊ pax repudietur. Ea fortuna.
his locis q̃ ante pacismentionem habuimꝰ.
deficiet. cur uicti pacto non stetisobsides por¬
ser nȩ dedistis. furto eos subduxistis auro
ciuitatem agallis redemistis. int̾ accipiend̃
aurum cesi sunt. pacem nob̾cum pepigistis
ut legiones uobis captas restitueremꝰ. eã pacẽ
irritam facitis. ⁊ semꝑ aliqͣm fraudi speciem

Expanded text:
deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacdeos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas? Samniti populo omnes quos in potestate habuit aut pro iis pax debetur. sed quid ego te appello, qui te captum uictori cum qua potes fide restituis? populum Romanum appello; quem si sponsionis ad Furculas Caudinas factae paenitet, restituat legiones intra saltum quo saeptae fuerunt. nemo quemquam deceperit; omnia pro infecto sint; recipiant arma quae per pactionem tradiderunt; redeant in castra sua; quidquid pridie habuerunt quam in conloquium est uentum habeant; tum bellum et fortia consilia placeant, tum sponsio et pax repudietur. ea fortuna, iis locis quae ante pacis mentionem habuimus defiet cur uicti pacto non stetis? obsides Porsinnae dedistis; furto eos subduxistis. auro ciuitatem a Gallis redemistis; inter accipiendum aurum caesi sunt. pacem nobiscum pepigistis ut legiones uobis captas restitueremus; eam pacem inritam facitis. et semper aliquam fraudi speciem
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Rescͥpte ex eod̾milite noue legiones. du-¬
ctusq ad caudium exercitus. Pregressi fecia-¬
les. ubi ad portam uenere. uestem detrahi pa¬
ci̾sponsorib iubent. manꝰ post tergum uin¬
ciri. Cum apparitor u̾ecundia maiestatis pos-¬
tumii laxe uinciret. quintu in quit ad duceᷤ
loꝵ ut uista fiat deditio: ẽum uͥ incetũ sam¬
nitium.⁊ ad tribunal uentum pontii ẽ:a. cor¬
neliꝰ aruina fecialis ita uerbafecit. Quandoq
ictum iri spoponderunt. atq ob eam rem
noxam nocuerunt. ob eam rem quo ppls .r.
scełẽ impio sit solutus. hosce homines uob̃
dedo. hec dicenti feciali postumiꝰ genu fem̃
qͣnta maxime poterat ui ꝑculit.⁊ clarauo¬
ceait. se samnitẽ ciuem eẽ. illum legatum feci-¬
alem a se contͣ iusgentium uiolatum: eo iustiꝰ
bellum gesturos. Tumpontius nec ego istam
deditionem accipiaminquit. nec samnites
ratam habebunt. Quintuspuri postumi. si

Expanded text:
fuit. rescriptae ex eodem milite nouae legiones dufuit. rescriptae ex eodem milite nouae legiones ductusque ad Caudium exercitus. praegressi fetiales ubi ad portam uenere, uestem detrahi pacis sponsoribus iubent, manus post tergum uinciri. cum apparitor uerecundia maiestatis Postumi laxe uinciret, 'quin tu' inquit 'adduces lorum, ut iusta fiat deditio?' tum ubi in coetum Samnitium et ad tribunal uentum Ponti est, A. Cornelius Aruina fetialis ita uerba fecit. 'quandoqictum iri spoponderunt atque ob eam rem noxam nocuerunt, ob eam rem quo populus Romanus scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.' haec dicenti fetiali Postumius genu femur quanta maxime poterat ui perculit et clara uoce ait se Samnitem ciuem esse, illum legatum fetialem a se contra ius gentium uiolatum; eo iustius bellum gesturos. tum Pontius 'nec ego istam deditionem accipiam' inquit, 'nec Samnites ratam habebunt. quin tu, Sp. Postumi , si
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ⁊ animos. In hec seuiant. in hec ferrum ĩ
hec iras acuant. Quod ad tribunos attinet con¬
sulite. utrum p̾sens deditio eorum fieripossit:
anindiem differatur. Nosinterim.t. ueturi
uosq cet̾i uilia hec capita luende sponsionis
feramus. ⁊ nr̃o supplitio liberemꝰ romana arma.
solum. s tribunos etiam plebei ut se insenatꝰ
dicerent forent potestate. Magistratu iñ se extĩ¬
plo abdicauerunt. traditiq fetialib cũ cet̾is
caudium ducendi. hoc. s.c. facto: lux quedã
affulsisse ciuitati uisa ẽ. postumuis inore erat.
eum laudib ad celum ferebant deuotioni . p.
dicii coñs. aliiᷤ claris facinorib equabant. em̃¬
sisse ciuitatem ex obnoxia pace illius consilio.
⁊ oꝑa ip̃m se cruciatib ⁊ hostium irȩ offerre: pi-
⁊ bellum. ⁊ nunqͣm futurum ut congrediar-¬
matiscum samnite liceat. In ciuitate ira odio¬
q ardente. delectus ꝓpe omniũ uoluntarioꝵ

Expanded text:
nostra et animos; in haec saeuiant, in haec ferrum, in nostra et animos; in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. quod ad tribunos attinet, consulite utrum praesens deditio eorum fieri possit an in diem differatur; nos interim, T. Ueturi uosque ceteri, uilia haec capita, luendae sponsionis feramus et nostro supplicio liberemus Romana arma.'solum sed tribunos etiam plebei, ut se in senatus dicerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt traditique fetialibus cum ceteris Caudium ducendi. hoc senatus consulto facto lux quaedam adfulsisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat; eum laudibus ad caelum ferebant, deuotioni P. Deci consulis, aliis claris facinoribus aequabant: emersisse ciuitatem ex obnoxia pace illius consilio et opera; ipsum se cruciatibus et hostium irae offerre piacuet bellum: en unquam futurum, ut congredi armatis cum Samnite liceat? in ciuitate ira odioque ardente dilectus prope omnium uoluntariorum
Abbreviated transcription (Latin):
natu cumppło de pace ac federe ag̾e. tridui
iter expeditis erat. Int̾ea in indutiis res fu¬
iss. donec ab roma legati aut uictoriã ilł
certam. aut pacem afferrent. Eademum
sponsio eẽt. qm ppłi ussu spondissemꝰ. S
neq uos tulissetis. nec nos spondissemꝰ. nec
fas fuit alium rer̃ exitum eẽ. qm ut illi ue¬
lut somnio letiore qm quod m̃tes eoꝵ caꝑe
possent. ne quicqͣm eludentur. Et nr̃m ex¬
ercitum eadem queq impedierat fortuna
expediret. uanam uictoriam uanior irritã
faceret pax sponsio int̾poneretur. q̃ neminẽ
p̃ter sponsorem obligaret. Quid enim uob̃
hostisancnus: Hostinch soponaistia ad
neminem spondẽ ꝓ uob̃ iussistis. Nicħ gͦ uob̃
nec nob̃cum ẽ. quib nichil mandastiᷤᷤ nͨ cũ sã-¬
nitib. cum quib nichil egistis. Samnitibus
sponsores nos sumꝰ hꝰ rei satis locupletes. in id
quod nr̃m ẽ. inid quod p̃stare possumꝰ. corꝑa

Expanded text:
natu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui natu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut uictoriam illis certam aut pacem adferrent. ea demum sponsio esset quam populi iussu spopondissemus. sed neque uos tulissetis nec nos spopondissemus; nec fas fuit alium rerum exitum esse quam ut illi uelut somnio laetiore quam quod mentes eorum capere possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae impedierat fortuna expediret, uanam uictoriam uanior inritam faceret pax, sponsio interponeretur quae neminem praeter sponsorem obligaret. quid enim uobishostis an ciuis? hosti nihil spopondistis, ciuem neminem spondere pro uobis iussistis. nihil ergo uobis nec nobiscum est quibus nihil mandastis, nec cum Samnitibus cum quibus nihil egistis. Samnitibus sponsores nos sumus rei satis locupletes in id quod nostrum est, in id quod praestare possumus, corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Dimeliorainquis. at qui ñ indignitas
rer sponsionis uinculum leuat: Si quid
ẽ in quo obligari popułꝰ possit inoĩa potest.
Et ne illud quidem quod quosdam forsitan
moueat refert. consul an dictator an pretor
spopond̃it.⁊ hoc ip̃i etiam samnites iudi¬
cauerunt. quib non fuit satis cõs. sponde. s
legatos questores tr̃. militum spondẽ coege¬
runt. Nec ame nunc quisqͣm quesiũit qͥd
ita spopondim. cum id ne consuł ius ẽẽt. nec
ilł spondere pacem. que mei ñ erat arbitrii.
nec ꝓ uobis qui nichil mandaueratis p̾sem.
gestum est dii inmortales ⁊ ur̃is ⁊ hostiũ
imꝑatorib m̃tem ademerunt. Nec nos in
bello satiscauimꝰ. ⁊ illimale partam uicto¬
riam male ꝑdiderunt. dum uix locis quib
uicerant credunt. dum quacumq conditi¬
one arma uiris in arma natis auferre festi¬
nant. Ansi sanamens fuiss. difficile illis
fuit dum senes ab domo ad consultandũ
accersunt mittere romam legatoscum se¬

Expanded text:
di meliora, inquis. atqui non indignitas di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum leuat; si quid est in quo obligari populus possit, in omnia potest. et ne illud quidem, quod quosdam forsitan moueat, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam Samnites iudicauerunt, quibus non fuit satis consules spondere, sed legatos, quaestores, tribunos militum spondere coegerunt. nec a me nunc quisquam quaesiuerit quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset nec illis spondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil mandaueratis possem. gestum est; di immortales et uestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt. nec nos in bello satis cauimus et illi male partam uictoriam male perdiderunt, dum uix locis quibus uicerant credunt, dum quacumque condicione arma uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum se
Abbreviated transcription (Latin):
te inquit. ꝓfanosnos. quos saluare religi¬
one potestis. dedetis dem̃ ⁊ istos sacro scõs
cumprimo magistratu abierint. S si me
audiatis priꝰqͣm dedantur. hic incomitio
uirgis cesos. Hanc iamint̾ calate pene usu¬
ram hãnt. Nam qd̃ deditione nr̃a negant¬
ti exsolui religionem ppłm. idistos magis
ne dedantur. Quamqi ita se res hãt dic̃e:
quis ad eo niris fetialium exꝑs ẽ. qui ig
quos iuxta diuinas religiones fides hu¬
mana colitur. s iniussu ppłi nego quic¬
qm sanciriposse. quod ppłm teneat. An
sieadem suꝑbia quasponsionem istam ex¬
presserunt nobis samnites coegissẽt. Nos
uerba legitima dedentium urbes nuncu¬
⁊ hanc urbem templa delubra fines aqͥs
samnitium ẽẽ: Omitto deditionem qm̃
desponsione agitur. quid tand̾ sispondis¬
semus urbem hanc relicturum. p .r. si in¬
censurũ. si magistratus. si senatum. si le¬
ges ñ habiturum. si sub regib futurũ:

Expanded text:
te' inquit 'profanos nos, quos salua religite' inquit 'profanos nos, quos salua religione potestis; dedetis deinde et istos sacrosanctos cum primum magistratu abierint, sed, se me audiatis, priusquam dedantur, hic in comitio uirgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant. nam quod deditione nostra negant exsolui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res habeat dicere, quis adeo iuris fetialium expers est qui ignquos iuxta diuinas religiones fides humana colitur; sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse quod populum teneat. an, si eadem superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium urbes nuncuet hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si incensurum? si magistratus, si senatum, si leges non habiturum? si sub regibus futurum?
Abbreviated transcription (Latin):
armare educere placet. nec prius ingredi
hostium fines. quamomnia iusta indedi-¬
tionem nr̃am ꝑfectaerunt. Uosdii ĩmorta-¬
lesp̃cor quesoq. siuobis non fuit cordi. sp̃.
postumium .t. ueturium cõs. cũ samnitib
ꝓsꝑe bellum gerere. at uos satis habeatis
uidisse nos sub igum missos. uidisse spon¬
sione infami obligatos. uidẽ nudos uinc-¬
tosq hostib deditos. omnem iram hostiũ
nr̃is capitib excipientes. Nouos cõs. legio¬
nesq romanas ita cum samnite gerere
bellũ nelitis ut omnia añ nos cõsules bel¬
lagesta sunt. Queubichycit tantasimul
admiratio miseratioq uiri incessit hoĩes:
ut mͦ uix credent illum eundem eẽ. sp̃. po¬
stumium qui auctor tam fede pacis fuis-¬
set: mͦ miserarentur. neq se ꝓ eo quod spon¬
penam ullam m̃itos ẽẽ. neq ad extremũ
cum sacroscĩẽent. dedi hostib uiolariue
possent. Tum postumiꝰ dedite int̾ea dedi¬

Expanded text:
armare, educere placet, nec prius ingredi armare, educere placet, nec prius ingredi hostium fines quam omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunt. uos, di immortales, precor quaesoque, si uobis non fuit cordi Sp. Postumium T. Ueturium consules cum Samnitibus prospere bellum gerere, at uos satis habeatis uidisse nos sub iugum missos, uidisse sponsione infami obligatos, uidere nudos uinctosque hostibus deditos, omnem iram hostium nostris capitibus excipientes; nouos consules legionesque Romanas ita cum Samnite gerere bellum uelitis, ut omnia ante nos consules bella gesta sunt.' quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum eundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo miserarentur quod omani poenam ullam meritos esse, neque ad extremum, cum sacrosancti essent, dedi hostibus uiolariue posse. tum Postumius 'interea dedi
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt die eo ẽnim sic placuerat patrib
magistratum inierunt. sollennibq
⁊ publius penes quem fasces erant. dic sp̃.
postumi inquit. qui uͥ surrex̃ eodem illo uul¬
tu quo sub iugum missus erat. haud sum
ignarus inquit cõs ignominie ñ honoris
causa me primum excitatum iussumq di-¬
cere. ñ tanqͣm senatorem. s tanquam reũ
tam infelicis belli quã ignominiose pacis.
Ego tam̃ qnͣdo neq de noxa nr̃a neq de pe-¬
na retulistis. omissa defensione q̃ non dif¬
ficillima eẽt. apud haud ignaros fortuna¬
rum humanaꝵ necessitatumq sententiã
de eo de quo retulistis paucis ꝑagam. Que
sententia testis erit mͥ. ne an legionib ur̃is
peꝑcerim. cum me turpi seu necessaria spõ¬
nitib. Dedamur ꝑfeciales nudi iunctiq.
exsoluamus religione ppłm. si qua obli¬
gauimꝰ. ne quid diuini humaniue obstet:
quo minus uistũ piumq deintegro ineat᷑
bellum. Int̾ea consules exercitum scrib̃e

Expanded text:
ti sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— ti sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— magistratum inierunt sollemnibusqueet Publilius, penes quem fasces erant, 'dic, Sp. Postumi ' inquit. qui ubi surrexit, eodem illo uoltu quo sub iugum missus erat, 'haud sum ignarus' inquit, 'consules, ignominiae non honoris causa me primum excitatum iussumque dicere, non tamquam senatorem sed tamquam reum qua infelicis belli qua ignominiosae pacis. ego tamen, quando neque de noxa nostra neque de poena rettulistis, omissa defensione, quae non difficillima esset apud haud ignaros fortunarum humanarum necessitatiumque, sententiam de eo de quo rettulistis paucis peragam; quae sententia testis erit mihine an legionibus uestris pepercerim, cum me seu turpi seu necessaria sponnitibus. dedamur per fetiales nudi uinctique; exsoluamus religione populum, si qua obligauimus, ne quid diuini humaniue obstet quo minus iustum piumque de integro ineatur bellum. interea consules exercitum scribere,
Abbreviated transcription (Latin):
ue accipiendos. Quam concitationem am¬
moꝵ fregit aduentus excitus etiam iratis
miserabilis. non enim tanqͣm in patriam
reũtentes ex insꝑato incolumes. s captoꝵ
habitu uultuq ingressi. sero murbẽ ita
se in sunis quisq tectis abdiderunt. ut po¬
stero atq in sequentib dieb nemo eoꝵ fo¬
rum aut publicum aspicere uellet. Cõs.
inpruato abditi. nichis ꝓmagistratu
dicerent comitiorum cã .Q. fabiũ ambus¬
tum dixerunt.⁊ .p. emilium petum. ma¬
gistrũ equitum. Quib uitio creatis: suffecti
m. emilius. papꝰ. dictator . l. ualeruis. flac¬
cus. magist᷑ equitum. nec peos comitia
habita. Et quia tedebat ppłm omniũ ma¬
gistratuũ esꝰ annires ad int̾regnũ rediit.
Int̾reges.& fabius maximꝰ.m. ualeriꝰ cor-¬
uus. Is consules creauit .. publium phi¬
lonem. ⁊ luciũ papiriũ cursorem tt̃m. hard
dubio consensu ciuitatis quod nulli ea
tempestate duces clariores ẽẽnt. Quo crea-¬

Expanded text:
ue accipiendos. quam concitationem anue accipiendos. quam concitationem animorum fregit aduentus exercitus etiam iratis miserabilis. non enim tamquam in patriam reuertentes ex insperato incolumes sed captorum habitu uoltuque ingressi sero in urbem ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut publicum aspicere uellet. consules in priuato abditi nihil pro magistratu dicerent comitiorum causa. Q. Fabium Ambustum dixerunt et P. Aelium Paetum magistrum equitum; quibus uitio creatis suffecti M. Aemilius Papus dictator, L. Ualerius Flaccus magister equitum. nec per eos comitia habita; et quia taedebat populum omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. interreges Q. Fabius Maximus M. Ualerius Coruus . is consules creauit Q. Publilium Philonem et L. Papirium Cursorem iterum haud dubio consensu ciuitatis, quod nulli ea tempestate duces clariores essent. quo crea
Abbreviated transcription (Latin):
tium illud samnitib flebiles breui clamo-¬
res gemitusq excitaturum. caudineq pa-¬
cis aliquanto samnitib. qm romanis tristi-¬
orem memoriam fore. Quippe suosquẽq
eoꝵ animos habitur̃. uͥcumq congressuri
sunit. saltus caudinos ñ ubiq samnitib fo¬
re. Iam romȩ ⁊ sua infamis clades erat. Ob¬
sessos primum audierunt. Tristior deinde
ignomituose pacis magis qͣm ꝑiculi nuntiꝰ
fiuit. Nd famamoblidioms aelesus habi
ceptus erat. Dimissus deinde auxiliorũ ap-¬
paratus. postquam deditionẽ tamfede fac-¬
tam acceꝑunt. extimploq sine ulla publica
auctoritate consensum in omnem forman
luctus ẽ. tab̃ne circa forum clausȩ. iustitiũq
inforo sua sponte ceptum priqmͣ indictum
lati claui anuli aurei positi. pene mestiore
er̃citu ip̃o ciuitas eẽ. nec ducib solum neq
auctorib sponsoribq pacis irasci. s innox¬
ios etiam milites odisse ⁊ negare urbe tectis¬

Expanded text:
tium illud Samnitibus flebiles breui clamotium illud Samnitibus flebiles breui clamores gemitusque excitaturum, Caudinaeque pacis aliquanto Samnitibus quam Romanis tristiorem memoriam fore; quippe suos quemque eorum animos habiturum, ubicumque congressuri sint; saltus Caudinos non ubique Samnitibus fore. iam et Romae sua infamis clades erat. obsessos primum audierunt; tristior deinde ignominiosae pacis magis quam periculi nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi coeptus erat; dimissus deinde auxiliorum apparatus, postquam deditionem tam foede factam acceperunt; extemploque sine ulla publica auctoritate consensum in omnem formam luctus est. tabernae circa forum clausae iustitiumque in foro sua sponte coeptum prius quam indictum; lati claui, anuli aurei positi; paene maestior exercitu ipso ciuitas esse; nec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci sed innoxios etiam milites odisse et negare urbe tectis
Abbreviated transcription (Latin):
tissent uocatiq incuriam ꝑcunctantibꝰ ma-¬
iorib natu multo sibi mestiores ⁊ abiectio¬
res animl uisos referrent. ad eo silensac ppe
mutum agm̃ incessisse. tacere indolẽ illam
romanam. ablatosq cumarmis animos.
ñ reddere salutẽ. ñ salutantib dare respon¬
sum. ñ hiscere quemqͣmͣ p̃metu potuisse.
tanqm ferentib ad huc ceruicib iugum
sub quod missi sĩt ẽẽnt habere samnites
uictoriam ñ preclaram solum. s etiã ꝑpetu¬
amcepisse enim eos non romam sicut añ
gallos. s quod multo bellicosius fũit roma¬
nam iuitutem ferotiamq cum hec dic̾ent᷑
audirent᷑q. ⁊ deploratum pene romanum
⁊̃ etate ueneranda. longe aliter se hr̃e rem
dixisse. Silentium illud obstinatum fixo̾q
int̾ramoculos. ⁊ surdas ad omnia solatia
aures ⁊ pudorem intuende lucis. ingentẽ
molem irarum ex alto aĩo cientifinditia eẽ.
aut romana se ignorare ingenia. aut silen¬

Expanded text:
tissent uocatique in curiam percontantibus matissent uocatique in curiam percontantibus maioribus natu multo sibi maestiores et abiectiores animi uisos referrent: adeo silens ac prope mutum agmen incessisse; iacere indolem illam Romanam ablatosque cum armis animos; non reddere salutem, non salutantibus dare responsum, non hiscere quemquam prae metu potuisse, tamquam ferentibus adhuc ceruicibus iugum sub quod missi essent; habere Samnites uictoriam non praeclaram solum sed etiam perpetuam; cepisse enim eos non Romam, sicut ante Gallos, sed, quod multo bellicosius fuerit, Romanam uirtutem ferociamque,— cum haec dicerentur audirenturque et deploratum paene Romanum etiam aetate uerendus, longe aliter se habere rem dixisse: silentium illud obstinatum fixosque in terram oculos et surdas ad omnia solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto animo cientis indicia esse; aut Romana se ignorare ingenia aut silen
Abbreviated transcription (Latin):
te tristior fuit. ltaq cum ante noctẽ capy¬
am ꝑuenire possent. incertide fide soti¬
oꝵ. ⁊ quod pudor p̃pediebat circaiuam
haud ꝓcul capua omnium egena corꝑa.
humi ꝓstrauerunt. Quod uͥ est capuam
nuntiatum: euicit miseratio iusta soti¬
oꝵ suꝑbiam ingenitam campanis. Con¬
festim insignia sua consulib. fasces lic¬
tores arma equos. uestim̃ta. cõmeatꝰ mi¬
litib benigne mittunt.⁊ uenientib ca¬
puã cunctꝰ senatꝰ ppłsq obuiam egressus.
iustis omnib hospitalib priuatisq &
publicis fungitur offitiis. Neq ilł sotioꝵ
comitas uultusq benigni. ⁊ alloquia ñ
mͦ sermonem elicere. s ne ut oculos at
tolłent. aut consolantes amicos contͣ in¬
tuerentur efficere poterant. Adeo suꝑ
menorempudor q̃uidam fug̃e colloquia ⁊
cetus hominum cogebat. Postero die cum iu¬
uenes nobiles missi a capua. ut ꝓficiscentes
adfinem campanium ꝓsequerentur: reuer-¬

Expanded text:
te tristior fuit. itaque cum ante noctem Capute tristior fuit. itaque cum ante noctem Capuam peruenire possent, incerti de fide sociorum et quod pudor praepediebat circa uiam haud procul Capua omnium egena corpora humi prostrauerunt. quod ubi est Capuam nuntiatum, euicit miseratio iusta sociorum superbiam ingenitam Campanis. confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, uestimenta, commeatus militibus benigne mittunt; et uenientibus Capuam cunctus senatus populusque obuiam egressus iustis omnibus hospitalibus priuatisque et publicis fungitur officiis. neque illis sociorum comitas uoltusque benigni et adloquia non modo sermonem elicere sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra intuerentur efficere poterant; adeo super maerorem pudor quidam fugere conloquia et coetus hominum cogebat. postero die cum iuuenes nobiles missi a Capua ut proficiscentes ad finem Campanum prosequerentur reuer
Abbreviated transcription (Latin):
primi traditi obsides atq in custodiã ab¬
ducti. Tum a cõs. abire lictores uissi. palu¬
dam̃taq detracta. tantamuim int̾ ip̃ol qui
pauloante eos execrantes dedendos laceran-¬
dosq censuerant miserationem fecit. ut sue
quisq conditionis oblitꝰ ab illa deformatio-¬
ne tante maiestatis uelut ab nefandospec¬
taculo auerteret oculos. Primi cõs ꝓpe semi-¬
nudi subiugum missi. Tumut quisq gra¬
ou ꝓximus erat ita ignominiȩ obiectus.
sum deinceps singule legiones. Cirtum sta¬
bant armati hostes exꝓbrantes eludentes¬
q. gladii etiamplerisq intentatriuulne-¬
rati quidem necatiq si uultus eoꝵ indigni¬
tate rerumacrior uictorem offendiss. Ita
traducti sub iugum ⁊ quod penȩ grauius
erat ꝑhostium oculos cum e saltu euasis¬
sent ⁊ si uelut ab inferis extracti. tum pri¬
mum lucem aspicere iusi sunt. tam̃ ip̃a
lux ita deforme intuentib agm̃ oĩ mor¬

Expanded text:
primi traditi obsides atque in custodiam abprimi traditi obsides atque in custodiam abducti. tum a consulibus abire lictores iussi paludamentaque detracta; tantam <id> inter eos qui paulo ante eos exsecrantes dedendos lacerandosque censuerant miserationem fecit, ut suae quisque condicionis oblitus ab illa deformatione tantae maiestatis uelut ab nefando spectaculo auerteret oculos. primi consules prope seminudi sub iugum missi; tum ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus; tum deinceps singulae legiones. circumstabant armati hostes, exprobrantes eludentesque; gladii etiam plerisque intentati, et uolnerati quidam necatique, si uoltus eorum indignitate rerum acrior uictorem offendisset. ita traducti sub iugum et quod paene grauius erat per hostium oculos, cum e saltu euasissent, etsi uelut ab inferis extracti tum primum lucem aspicere uisi sunt, tamen ipsa lux ita deforme intuentibus agmen omni mor
Abbreviated transcription (Latin):
uit luctum in castris cõs. aduentus iux ut ab
his abstiñent manus quorum temitate ĩ eũ
locum deducti eẽnt. quorum ignauia fedius
iñ quamuenissent abituri. Illis non duem lo¬
corum ñ exploratorem fuisse. Beluarum mͦ
cecosin foueam missos lapsos. Alii alios intu-¬
eri contemplari armamox tradenda ⁊ iner-¬
mes futuras dextras:. obnoxiaᷤ corpora hosti ꝓ¬
pon̾e. sibimet ip̃i ante oculos iugum hostile.
⁊ludibria uictoris. ⁊ uultꝰ suꝑbos. ⁊ ꝑarmatoᷤᷤ
inermium iter. Iñ fedi agminis miserabilẽ
uiam ꝑ sotioꝵ urbes reditum in patriam ac
parentes. quo sepe ip̃i maioresq eorum triũ.¬
phantes uenissent. se solos sine uuln̾e. sine
ferro sine acie uictos sibi non string̾e licuisse
gladios: non manumcum hoste conferre.
b hora fatalis ignominia aduenit. omĩa
tristiora exꝑiundo factura qmq preceꝑãt
animis. lam primum cum singulis uesti¬
m̃tis inermes extra uallum exire uissi. Et

Expanded text:
uit luctum in castris consulum aduentus, ut uix ab uit luctum in castris consulum aduentus, ut uix ab iis abstinerent manus, quorum temeritate in eum locum deducti essent, quorum ignauia foedius inde quam uenissent abituri: illis non ducem locorum, non exploratorem fuisse; beluarum modo caecos in foueam missos. alii alios intueri; contemplari arma mox tradenda et inermes futuras dextras obnoxiaque corpora hosti; proponere sibimet ipsi ante oculos iugum hostile et ludibria uictoris et uoltus superbos et per armatos inermium iter, inde foedi agminis miserabilem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes uenissent: se solos sine uolnere, sine ferro, sine acie uictos; sibi non stringere licuisse gladios, non manum cum hoste conferre; bus hora fatalis ignominiae aduenit, omnia tristiora experiundo factura quam quae praeceperant animis. iam primum cum singulis uestimentis inermes extra uallum exire iussi; et
Abbreviated transcription (Latin):
mis cuuitatem. quam auromaiores nr̃i re-¬
demerũt. Cõs. ꝓfecti adpontiũ in colloqͥũ
cum federe uictor agitaret. negarent inuis-
suppłi fedus fieriposse. nec sine fecialib ce¬
rimoniaq alia sollemni. Itaq ñ ut uulgo
credunt. claudiusq etiam scribit. fedẽ pax
caudina. s ꝑ sponsionẽ facta ẽ. Quidenim¬
aut sponsornb instele opusẽt ant obidibr¬
nib ubip̃catione reᷤ tͣnsigitur. ꝑ quem ppłm
fiat quominus legib dictis stetur. ut eumita
iuppiter feriat quemadmod̃ afecialib portꝰ
feriatur: S̾popond̾unt coñs. legati q̃stores tr̃.
militũ. nominaq omnium quispopondeit
extant. Uͥ si ex federe acta res eẽt preter quam
duoꝵ fecialium non extarent. Et ꝓpter neces¬
sariam fedis dilationem obsides etiã. de.
equites imꝑati qui capite luerent sipacto ñ
staretur. Tempus iñ statum tradendis obsidi-¬
b exertituq mnermi mittendo. Redintegra¬

Expanded text:
mis ciuitatem, quam auro maiores uestri remis ciuitatem, quam auro maiores uestri redemerunt.' consules profecti ad Pontium in conloquium, cum de foedere uictor agitaret, negarunt iniussu populi foedus fieri posse nec sine fetialibus caerimoniaque alia sollemni. itaque non, ut uolgo credunt Claudiusque etiam scribit, foedere pax Caudina sed per sponsionem facta est. quid enimaut sponsoribus in foedere opus esset aut obsidibus, ubi precatione res transigitur, per quem populum fiat quo minus legibus dictis stetur, ut eum ita Iuppiter feriat quemadmodum a fetialibus porcus feriatur? spoponderunt consules, legati, quaestores, tribuni militum, nominaque omnium qui spoponderunt exstant, ubi, si ex foedere acta res esset, praeterquam duorum fetialium non exstarent; et propter necessariam foederis dilationem obsides etiam sescenti equites imperati, qui capite luerent, si pacto non staretur. tempus inde statutum tradendis obsidibus exercituque inermi mittendo. redintegra
Abbreviated transcription (Latin):
copiaeẽt. ñ mͥpat̾ni animi indolesin consilio
dando dẽet. Equid̃ mortem ꝓpatria p̃clarã
s hic patriam uideo. hic quicqͥd romanaꝵ
legionum ẽ. Que nisi ꝓ se ip̃is admortem
ruere uolunt. quid habent quod morte sua
seluent: Tectaurbis dicat aliquis ⁊ menia.
⁊ eam turbam a qua urbsincolitur. Immo
ħcule ꝓduntur. ea omnia deleto hoc ex̃citr
non seruantur. Quis enim ea tuebitur: In¬
bellis uidelicet atq mnermis multitudo. Tã
hercule qm agallorũ impety defendit. An
aueiser̃citum camillumq ducem implora¬
bunt: Hic omnis spes opesq sunt. quas ser¬
uando patriam seruamꝰ. dedendo ad necẽ
patriam deserimꝰ ac ꝓdimus. at feda atq
ignominiosa deditio ẽ. S ea caritas patriȩ
ẽ. ut tamignominia eam qm morte nr̃a
siopꝰ sit seruemꝰ. Subeatur gͦ ista qͣntacũq
ẽ. indignitas. ⁊ pareatur necessitati. quã
ne dii quidem suꝑant. Ite cõs. redimite ar-¬

Expanded text:
copia esset, non mihi paterni animi indoles in consilio copia esset, non mihi paterni animi indoles in consilio dando deesset. equidem mortem pro patria praeclaram sed hic patriam uideo, hic quidquid Romanarum legionum est; quae nisi pro se ipsis ad mortem ruere uolunt, quid habent quod morte sua seruent? tecta urbis, dicat aliquis, et moenia et eam turbam a qua urbs incolitur. immo hercule produntur ea omnia deleto hoc exercitu, non seruantur. quis enim ea tuebitur? imbellis uidelicet atque inermis multitudo. tam hercule quam a Gallorum impetu defendit. an a Ueiis exercitum Camillumque ducem implorabunt? hic omnes spes opesque sunt, quas seruando patriam seruamus, dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimus. at foeda atque ignominiosa deditio est. sed ea caritas patriae est ut tam ignominia eam quam morte nostra, si opus sit, seruemus. subeatur ergo ista, quantacumque est, indignitas et pareatur necessitati, quam ne di quidem superant. ite, consules, redimite ar
Abbreviated transcription (Latin):
at legatos redire ad seuetuit. Hec cumlegatio
renuntiaretur: tantꝰ gemitus omniũ subito
exortus ẽ. tantaq mestitia incessit. ut ñ gra¬
uiꝰ accepturi uidentur. sinuntiaretur oĩb
eo loco mortem appetendam ẽẽ c̃ diumestiᷤᷤ si¬
lentium fuiss. nec consules aut ꝓfeclere
tamturpicontͣ fedus tam necessariũ hisce¬
repossent. tum .l. lentulus qui tum princep
legatorum uirtute atq honorib erat. patrẽ
meum inquit coñs. sepe audiui memoran¬
tẽ se incapitolio unum ñ fuisse auctorẽ se¬
natui redim̃de auro agalł ciuitatis. qñ
nec fossa ualloq ab ignauissimo ad oꝑa
ae munieidum hoste clansi eant.⁊ierumꝑe
sinon sine magnoꝑiculo. tam̃ sine certa ꝑ¬
nitiȩ eẽnt possent. Quod sullis ut decurrere
ex capitolio armatis in hostem licuit. qͦ sepe
mͦ obsessi in obsidentes eruꝑunt. ita nobiͤ eqͦ
aut iniquoloco dimicandi tantũmͦ cũ hoste

Expanded text:
at, legatos redire ad se uetuit. haec cum legatio at, legatos redire ad se uetuit. haec cum legatio renuntiaretur, tantus gemitus omnium subito exortus est tantaque maestitia incessit ut non grauius accepturi uiderentur, si nuntiaretur omnibus eo loco mortem oppetendam esse. cum diu silentium fuisset nec consules aut pro foedere tam turpi aut contra foedus tam necessarium hiscere possent, L. Lentulus , qui tum princeps legatorum uirtute atque honoribus erat, 'patrem meum' inquit, 'consules, saepe audiui memorantem se in Capitolio unum non fuisse auctorem senatui redimendae auro a Gallis ciuitatis, quando nec fossa ualloque ab ignauissimo ad opera ac muniendum hoste clausi essent et erumpere, si non sine magno periculo, tamen sine certa pernicie possent. quod si, illis ut decurrere ex Capitolio armatis in hostem licuit, quo saepe modo obsessi in obsidentes eruperunt, ita nobis aequo aut iniquo loco dimicandi tantummodo cum hoste
Abbreviated transcription (Latin):
mana gensque uicta quiescere nesciat. ui¬
uãt semꝑinpectorib illoꝵ quicquid istuc p̃¬
sens necessitas iniũxcerit. neq eosante multi-¬
plices penasexpetitas a uobis quiescere sinet.
Neutra sententia accepta herenniꝰ domum e
castris ẽ. auectus: ⁊ incastris romanis cũ frust᷑
multi conatus ad erumpendum capti eẽnt.
uam omnium rerum inopia ẽẽt. uicti neces¬
sitate legatos mittunt. qui primum pacem
equampẽtent. sipacem ñ impetrarent. uti ꝓ-¬
uocarẽt adpugnã sũpõptiꝰ debellatũ eẽ. res¬
pondit. ⁊ qm̃ ne uicti quidem ac captifortunã
fateri scirent. mnermes cum singulis uestim̃tis
sub iugum missurum. Aliasconditiones pa¬
cis equasuictis a uictorib fore. si agro samni¬
tium decedetur. coloniȩ abduc̃entur. sius mñ
legib romanum acsamnitem equo federe
uicturum. His conditionib ꝑatum se eẽ. fedꝰ
cum consulib ferire. Si quid eorum displice¬

Expanded text:
mana gens, quae uicta quiescere nesciat. uimana gens, quae uicta quiescere nesciat. uiuet semper in pectoribus illorum quidquid istuc praesens necessitas inusserit neque eos ante multiplices poenas expetitas a uobis quiescere sinet.' neutra sententia accepta Herennius domum e castris est auectus. et in castris Romanis cum frustra multi conatus ad erumpendum capti essent et iam omnium rerum inopia esset, uicti necessitate legatos mittunt, qui primum pacem aequam peterent; si pacem non impetrarent, uti prouocarent ad pugnam. tum Pontius debellatum esse respondit; et, quoniam ne uicti quidem ac capti fortunam fateri scirent, inermes cum singulis uestimentis sub iugum missurum; alias condiciones pacis aequas uictis ac uictoribus fore: si agro Samnitium decederetur, coloniae abducerentur, suis inde legibus Romanum ac Samnitem aequo foedere uicturum; his condicionibus paratum se esse foedus cum consulibus ferire; si quid eorum displice
Abbreviated transcription (Latin):
culo responsa data sunt. qmqm filus ipse ĩ
primis iam animum qͦ patris consenuisse
in affecto corꝑe rebatur: tam̃ consensu omni¬
um uictus ẽ. ut ip̃m inconsilium acciꝑet. Ne
grauatꝰ senex plaustro incastra ducitur. Ad¬
uectus uocatusq inconsilium. ita ferme lo¬
cutus ẽ. ut nichil sententiȩ sue mutaret.
cãs tantũ adiceret: priore se consilio qd̾ opti¬
mum duc̃et cum potentissimo pplo ꝑ ingẽs
bñfitium ꝑpetuam firmare pacem amiciti¬
amq alt̾oconsilio inmultas etates quibus
amissis duob exertitib haud facile recep¬
tura uires romana res bellum differre:⁊
cium nullũ consilium eẽ. cum filius alii¬
q principes ꝑcunctando exquirerent qͥd si
media uia consilii caꝑetur: ut ⁊ dimitt̾ent᷑
incolumes ⁊ leges hus uire belliuictis inpo¬
nerentur:Ia quid̃ sententia inquit ea est
que neq amicos parat. nec inimicos tollit. Ser-¬
uate mͦ quos ignominia irricau̾itis ea ẽ. ro-¬

Expanded text:
culo responsa data sunt, quamquam filius ipse in culo responsa data sunt, quamquam filius ipse in primis iam animum quoque patris consenuisse in adfecto corpore rebatur, tamen consensu omnium uictus est ut ipsum in consilium acciret. nec grauatus senex plaustro in castra dicitur aduectus uocatusque in consilium ita ferme locutus esse, ut nihil sententiae suae mutaret, causas tantum adiceret: priore se consilio, quod optimum duceret, cum potentissimo populo per ingens beneficium perpetuam firmare pacem amicitiamque; altero consilio in multas aetates, quibus amissis duobus exercitibus haud facile receptura uires Romana res esset, bellum differre; tertium nullum consilium esse. cum filius aliique principes percontando exsequerentur, quid si media uia consilii caperetur, ut et dimitterentur incolumes et leges iis iure belli uictis imponerentur, 'ista quidem sententia' inquit 'ea est, quae neque amicos parat nec inimicos tollit. seruate modo quos ignominia inritaueritis; ea est Ro
Abbreviated transcription (Latin):
nebant uiga qua tu ad hostem uenies: Ar¬
mati mermes fortes ignaui parit᷑. omnes
captiatq uictilumꝰ. Ne ferrum quidem
ad bene moriendum oblaturus ẽ. hostis. Se¬
dens bellum conficiet. His inuicem sermo¬
nib qua cibi qua quietis inmemor nox tra¬
oucta ẽ. ne saminitib quid̃ consilium in tam
letis suppetebat reb. Itaq uniũsi herenniũ
pontium patrem imꝑatoris ꝑ literas con¬
sulendum censent. iam is grauis annis
ñ militaribꝰ solũ. s cuulib qͦ abscesserat
muñib. Incorꝑe tam̃ affecto uigebat uis
ammi consilii q. Is ubi accepit adfurcu¬
las caudinas inter duos saltus clausos esse
exercitus romanos consultus ab nuntio filii
censuit om̃s inde quam primum inuiola¬
tos dimittendos. Queq uti sp̃ta sententia ẽ:
iterũq eod̾ remeante nuntio consulebat᷑:
censuit adunũ om̃s int̾ficiendos. Que ubi
tam discordia inter se uelut ex ancipiti ora¬

Expanded text:
nebunt iuga, qua tu ad hostem uenies? arnebunt iuga, qua tu ad hostem uenies? armati, inermes, fortes, ignaui, pariter omnes capti atque uicti sumus; ne ferrum quidem ad bene moriendum oblaturus est hostis; sedens bellum conficiet.' his in uicem sermonibus qua cibi qua quietis immemor nox traducta est. ne Samnitibus quidem consilium in tam laetis suppetebat rebus; itaque uniuersi Herennium Pontium, patrem imperatoris, per litteras consulendum censent. iam is grauis annis non militaribus solum sed ciuilibus quoque abscesserat muneribus; in corpore tamen adfecto uigebat uis animi consiliique. is ubi accepit ad Furculas Caudinas inter duos saltus clausos esse exercitus Romanos, consultus ab nuntio filii censuit omnes inde quam primum inuiolatos dimittendos. quae ubi spreta sententia est iterumque eodem remeante nuntio consulebatur, censuit ad unum omnes interficiendos. quae ubi tam discordia inter se uelut ex ancipiti ora
Abbreviated transcription (Latin):
re quosdam utilia oꝑi quamqͣm ludibrio
fore munientes ꝑditis reb ac spe omni ad¬
empta cernebant. tam̃ ne culpam malis ad-¬
derent ꝓse quisq nec hortante ullo nec ĩ¬
ꝑante admuniendum ũsi castra ꝓpt̃ aqͣm
uallo circumdant sua ip̃i oꝑa laboremq
irritum preter qm quod hostes suꝑbe ĩcre-¬
pabant. sum miserabili confessione eluden-¬
tes. ad cõs. mestos. ne aduocantes quidem ĩ
consilium qñ nec in consilio nec auxilio locꝰ
eẽt. sua sponte legati ac tribuni conueniũt.
militesq ad p̃torium uersi opem qͣm iux
dii inmortales ferre poterant ab ducib ex¬
poscunt. querentes magisqͣm consultantes.
nox oppressit: cum ꝓ ingenio quisq freme¬
rent. alius ꝑ obices iuarum. alius ꝑ adũsa
montium. ꝑ siluas qua ferri armapotuert̃.
na erunt. romano in ꝑfidum samnitẽ pug-¬
nanti. alius quo aut qua eamꝰ. num mon¬
tes moliri sede suaparamꝰ: Dum hec ĩmi-¬

Expanded text:
re quosdam utilia operi, quamquam ludibrio re quosdam utilia operi, quamquam ludibrio fore munientes perditis rebus ac spe omni adempta cernebant, tamen, ne culpam malis adderent, pro se quisque nec hortante ullo nec imperante ad muniendum uersi castra propter aquam uallo circumdant, sua ipsi opera laboremque inritum, praeterquam quod hostes superbe increpabant, cum miserabili confessione eludentes. ad consules maestos, ne aduocantes quidem in consilium, quando nec consilio nec auxilio locus esset, sua sponte legati ac tribuni conueniunt militesque ad praetorium uersi opem, quam uix di immortales ferre poterant, ab ducibus exposcunt. querentes magis quam consultantes nox oppressit, cum pro ingenio quisque fremerent, alius 'per obices uiarum,' alius, 'per aduersa montium, per siluas, qua ferri arma poterunt, na erunt Romano in perfidum Samnitem pugnanti'; alius: 'quo aut qua eamus? num montes moliri sede sua paramus? dum haec immi
Abbreviated transcription (Latin):
petuis int̾ se iuncti. lacet int̾ eos satis patẽs
clausꝰ in medio campꝰ herbidꝰ aquosusq.
ꝑ quem mediumiter est. S anteqmͣ uenias
adeum. intrande primȩ angustiȩ st̃. Et aut
ead̾ qua te insinuaueris. retro uia repetẽda.
aut sure porro ꝑgas ꝑ alium saltum altio¬
rem impeditioremq euadendum. In eum
campũ uia alia ꝑ cauam rupem romani re-¬
misso agmine qm̃ ad alias angustiasꝓtinꝰ
tium obiacentem molem inuenere. Cum
fraus hostilis apparuiss. p̃sidium etiã in
summo saltu conspicitur. Citatiin retͦ qua
uenerant ꝑgunt repetere uiam. Cam qͦ
clausam qua sua obice armisq inueniũt.
Sistunt iñ gradum sine ulliꝰ imꝑio. stupor¬
q omnium animos ac uelut torpor qͥdam
insolitus m̃bra tenet. Intuentesq alii alioᷤ.
cum alterum quisq compotem magis m̃ti
ac consilii ducerent diu miobiles silent.
dem̃ubi p̃toria coñs. erigi uidere ⁊ expedi¬

Expanded text:
erpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens erpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens clausus in medio campus herbidus aquosusque, per quem medium iter est; sed antequam uenias ad eum, intrandae primae angustiae sunt et aut eadem qua te insinuaueris retro uia repetenda aut, si ire porro pergas, per alium saltum artiorem impeditioremque euadendum. in eum campum uia alia per cauam rupem Romani demisso agmine cum ad alias angustias protitium obiacente mole inuenere. cum fraus hostilis apparuisset, praesidium etiam in summo saltu conspicitur. citati inde retro, qua uenerant, pergunt repetere uiam; eam quoque clausam sua obice armisque inueniunt. sistunt inde gradum sine ullius imperio stuporque omnium animos ac uelut torpor quidam insolitus membra tenet, intuentesque alii alios, cum alterum quisque compotem magis mentis ac consilii ducerent, diu immobiles silent; deinde, ubi praetoria consulum erigi uidere et expedi
Abbreviated transcription (Latin):
ad calatiam uͥiam cõs. romanoscastraq eẽ.
audiebat. milites .x. pastorum habitumit¬
tit. pecoraq diũsos alium alibi haud ꝓculro¬
manis pascere iub et p̃sidiis. Ubi inciderint
in p̃datores ut idem sermo omnib constet.
legiones samnitium in apulia eẽ. luceriam
omnib copiis circum sedere. nec ꝓcul abeẽ
quinui capiant. lam ⁊ hiis rumor añ de in¬
oustria uulgatus uenerat ad romanos. s fi¬
dem auxere captiui. eomaxime qͦd sermo in¬
ter om̃s congruebat. haud erat dubium qͥn
lucerinis opem romanus ferret bonis ac fide¬
lib sociis simul ne apulia omnis ad p̾sentẽ
terrorem deficeret. ea mͦ qui irent. consulta-¬
tio fuit. Ouȩ ad luceriam ferebant uie. alia
p̃ter oram suꝑimaris patens aꝑtaq s qnͣto
tutior tanto fere longior. altera ꝑfurculas cau-¬
dinas breuior. S itanatus locis ẽ. saltus duo
alti angusti siluosiq sunt. montib circa ꝑ¬

Expanded text:
ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse audiebat, milites decem pastorum habitu mittit pecoraque diuersos alium alibi haud procul Romanis pascere iubet praesidiis; ubi inciderint in praedatores, ut idem omnibus sermo constet legiones Samnitium in Apulia esse, Luceriam omnibus copiis circumsedere, nec procul abesse quin ui capiant. iam is rumor ante de industria uolgatus uenerat ad Romanos, sed fidem auxere captiui eo maxime quod sermo inter omnes congruebat. haud erat dubium quin Lucernis opem Romanus ferret, bonis ac fidelibus sociis, simul ne Apulia omnis ad praesentem terrorem deficeret: ea modo, qua irent, consultatio fuit. duae ad Luceriam ferebant uiae, altera praeter oram superi maris, patens apertaque sed quanto tutior tanto fere longior, altera per Furculas Caudinas, breuior; sed ita natus locus est: saltus duo alti angusti siluosique sunt montibus circa p
Abbreviated transcription (Latin):
quem meorum supplitioꝵ udicem feram:
Neminem neq ppłm neq priuatum fugio.
Quod si nichil cum potentiore. iuris humani
relinquitur iopi. At ego ad deos uindices
intollerande suꝑbie confugiam.: ⁊ p̃cabor ut
iras suas uertant in eos quib nonsue reddi¬
teres. ñ aliene adcumulate satis sint. quoꝵ
seuitiam ñ mors noxioꝵ. ñ deditio exanima¬
torum corꝑm. ñ bona sequentia dñi dediti-¬
onem exsatient. Placari nequeant. nͥ hau¬
riendum sanguinem saniendaq uiscera
nr̃a p̾buerimus. Iustum ẽ. bellum samni-¬
tes quib necessarium. Et pia arma quib
nulla nisi marmis relinquitur spes. ꝓm̃¬
cũrerũ huarummarimnũmomto sit qͣ ꝓpitis
rẽ ꝗͥ adu̾sis agãt diisꝓc̃tohabete pͥorabella adñsꝰ doᷤ
magis qmhomines gessisse. hoc quod instat
oucib ipsis diisgesturos. Hec non leta magis
qͣm uera uaticinatus. exercitu educto cirra cau¬
oium castra qmpotest occultissime locat. Iñ

Expanded text:
quem meorum suppliciorum iudicem feram? quem meorum suppliciorum iudicem feram? neminem, neque populum neque priuatum, fugio. quod si nihil cum potentiore iuris humani relinquitur inopi, at ego ad deos uindices intolerandae superbiae confugiam et precabor, ut iras suas uertant in eos quibus non suae redditae res, non alienae accumulatae satis sint; quorum saeuitiam non mors noxiorum, non deditio exanimatorum corporum, non bona sequentia domini deditionem exsatient, placari nequeant nisi hauriendum sanguinem laniandaque uiscera nostra praebuerimus. iustum est bellum, Samnites, quibus necessarium, et pia arma, quibus nulla nisi in armis relinquitur spes. procum rerum humanarum maximum momentum sit quam propitiis rem, quam aduersis agant dis, pro certo habete priora bella aduersus deos magis quam homines gessisse, hoc quod instat ducibus ipsis dis gesturos.' haec non laeta magis quam uera uaticinatus, exercitu educto circa Caudium castra quam potest occultissime locat. inde
Abbreviated transcription (Latin):
ueturio caliuino sp postumio cos. samuites
eo anno imꝑatorem.c. pontium. herennii.f.
habuerunt. patre longo prudentissimo na¬
tum pͥmum ip̃m bellatorem ducemq. Is uͥ
legati qui ad dedendas resmissi erant. pace
infecta redierunt. ne nich auctum inquit
hac legatione censeatis. expiatum ẽ. quicqͥd
ex federe rupto irarum in nos cȩlestium fuit.
Satisscio quib cumq diis cordi fuit subigi
nos adnecessitatem dedendires que ab nob̃
ex federe repetite fuerant. hiis ñ fuisse cordi
tam suꝑbe ab romanis federis expiationem
sp̃tam. Quid enuim ultra fieri ad placandos
deos mitigandosq homines potuit. qm qͦd
nos fecimus: Res hostium in p̃da captas q̃
belli uire nr̃e uideantur remisimꝰ. auctores
belli qr uiuos non potiumꝰ. ꝑfunctos iam fa¬
to dedidimꝰ. Bona eoꝵ ne quid ex contagione
noxe remañet penes nos: romam portauimꝰ.
Quid ultra tibi romane. quid federi qͥd diis
arbitris federis debeo: Quem tͥ tuaꝵ irar̃

Expanded text:
Ueturio Caluino Sp. Postumio consulibus. Samnites eo anno imperatorem C. Pontium Herenni filium habuerunt, patre longe prudentissimo natum, primum ipsum bellatorem ducemque. is, ubi legati qui ad dedendas res missi erant pace infecta redierunt, 'ne nihil actum' inquit 'hac legatione censeatis, expiatum est quidquid ex foedere rupto irarum in nos caelestium fuit. satis scio, quibuscumque dis cordi fuit subigi nos ad necessitatem dedendi res quae ab nobis ex foedere repetitae fuerant, iis non fuisse cordi tam superbe ab Romanis foederis expiationem spretam. quid enim ultra fieri ad placandos deos mitigandosque homines potuit quam quod nos fecimus? res hostium in praeda captas, quae belli iure nostrae uidebantur, remisimus; auctores belli, quia uiuos non potuimus, perfunctos iam fato dedidimus; bona eorum, ne quid ex contagione noxae remaneret penes nos, Romam portauimus. quid ultra tibi, Romane, quid foederi, quid dis arbitris foederis debeo? quem tibi tuarum irarum,