comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑ iculi recordatione letioꝵ ꝙͣ uictoria facilis ex difi¬
cillimis rebus acciderat. Ponto ergo recepto preda
omĩ regia militib condonata post̾o die cum expeditio
equitib ip̃e ꝓficiscitur. Legionem .ui. decedẽ ad pre¬
mia atq honores accipiendos inĩtaliam iubet aucilia
deiotari domum remitit duas legiones cum cȩlioni
troueesiis cognoscit ac statuit uixa ĩ thetrarchis regt
ciuitates distribuit. Mitridatem ꝑ gamenum quo et
celeriter feliciterq gestam ⁊ñ egipto scripsimus regioi
gnẽ ortum disciplinis regus educatum. Nam eum tui¬
tridates rexasie totus ꝑꝑ nobilitatem aꝑgamo pariu.¬
lum secum asportauerat in castra multos q retinuerat
anos rem Bosphori constituit qđ sub imperio pharnati
regib int̾ posito amicissimo rege muniuit. Pandem
thetrarcham legib gallogrecorum iure gentis et cogna.¬
tionis adiũdicauit occup̾atam et possessam paueis añ

Expanded text:
ti periculi recordatione laetior victoria facilis ex diffiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat. Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiam iubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum Caelio Vitroversiis cognoscit et statuit; iura in tetrarchas, reges, civitates distribuit. Mithridaten Pergamenum, a quo rem feliciter celeriterque gestam in Aegypto supra scripsimus, regio genere ortum, disciplinis etiam regiis educatum — nam eum Mithridates, rex Asiae totius, propter nobilitatem Pergamo parvulum secum asportaverat in castra multosque retinuerat annos — regem Bosphori constituit, qui sub imperio Pharnacisregibus interposito amicissimo rege munivit. Eidem tetrarchian Gallograecorum iure gentis et cognationis adiudicavit occupatam et possessam paucis ante
Abbreviated transcription (Latin):
sed tam̃ eisdem dus adiiuantib sinistro cornu media¬
qi acie tote ꝓfligantur copiȩ regisq ꝙ̃ facile suberant
iniquũ locum tam celeriter gradu pulse p̃mebantire
lori iniquitate itaq multis militibus ꝑtim̃ interfcĩs
ꝑtim suo r runa opp̃ssis qui uelocitate effugẽ pote¬
xant armis tñ ꝓiectis uallem transgressi nilil ex loco
suꝑiore ĩ hermes ꝓficẽ pot̾ant. At nr̃i uictoria elati
subixe iniquũ locum munitionesq aggredi nõ dubitat
Defendentib aut bis cohoetib castra quas pharnaces
presidio reliquerat celexiter castris hostium sut̃ potiti
Int̾fecta multitudine onũ suoꝵ aut capta phatotei
cum paucis equitibus ꝓfugit. Cui nisi castrorumos¬
pugnato facultatem attulisset liberius ꝓ fugienti us¬
uus ĩ cȩsaris potestatem adductus eẽt. Tali uitoria
totiens uictor cȩsar ĩ credibili ẽ letitia affestus qđ a¬
ximum bellum tanta cȩleritate confecerat qđq subi¬

Expanded text:
sed tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediased tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pulsae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis vallem transgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta multitudine omni suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatio facultatem attulisset liberius profugiendi, vivus in Caesaris potestatem adductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod maximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subi
Abbreviated transcription (Latin):
hostis subiturus ẽẽt. Cum int̾im pharnaces eodem
eradu quo ĩ preruptam descenderat uallem ascẽ¬
dere aduersus axduum collem instructis copiis ee¬
pit Cesar incredibili eius uel temeritate uł fiducia
cõmotus neq oppinans ĩ paratusq oppressos eodem
tempore milites ab operib uocat arma capẽ iubet
legiones opponit aciemq ĩstruit ciuus rei subita
trepidatio magnum trorem attulit aꝑis. Non du
ordinibus ĩ steuctis facultate regie quadrige per mi¬
stos milites ꝑ turbant q̃ tam̃ celeriter multitudine
telorum opprimunt᷑ ĩ sequit has acies hostium et
clamore sublata confligit multum aduiuante nã
loei plurimũ deorum ĩ mortalium beni guitate qui
cum omnib casibus bellis int̾sunt tum precipue eis
quib nihil oratione potuit administrari magno p̃
gio erat collocata initiũ iuictoriȩ natum ẽ. Cum ab
ca parte ĩ produi detruderent̾ hostes multo tardiꝰ

Expanded text:
hostis subiturus esset: cum interim Pharnaces eodem hostis subiturus esset: cum interim Pharnaces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem ascendere adversus arduum collem instructis copiis coepit. § 75 Caesar incredibili eius vel temeritate vel fiducia commotus neque opinans imparatusque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, legiones opponit aciemque instruit; cuius rei subita trepidatio magnum terrorem attulit nostris. Nondum ordinibus instructis falcatae regiae quadrigae permixtos milites perturbant; quae tamen celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitur has acies hostium, et clamore sublato confligitur multum adiuvante natura loci, plurimum deorum immortalium benignitate; qui cum omnibus casibus bellicis intersunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrari. § 76 Magxta erat collocata, initium victoriae natum est. Ab ea parte cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius,
Abbreviated transcription (Latin):
posita tanta locorum iniꝗtate consuetudine magis
ꝑuulgata militari credebat insteui. Cesar uł adop
suum tardandum quo plures ĩ armis tenerentin
uł ostentatione regie fiduciȩ ne munitione magis
pars excitus opus faceret At pharnaces impulsus
siue loci felicitatis siue auspicus et religionib indu¬
stus quib obtemꝑasse postea audiebamus suie pauci¬
tate nostrorum qui ĩ axmis erant concepta cum
more opis quotidiani magram illorũ Puorum mul¬
atudinemq aggẽm portabat milites eẽ credidisset
suie ẽt̃ siducia uefana exercitus sui quem cum legi-¬
oe .xxii. in acie conflixisse et uicisse legati eius glo¬
uabantur simul contentu exercitus nostri quem
pulsum a se domitio duce sciebat inito consilio dimi¬
candi descendẽ ĩ prexupta ualle cȩpit. Cuius aliꝙͣ¬
diũ cȩsar reridebat ĩ anem obstentationem et eo lõco
militum cohortationem quem ⁊̃ locum nemo sanus

Expanded text:
erposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis erposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis pervulgata militari credebat instrui Caesar vel ad opus suum tardandum, quo plures in armis tenerentur, vel ad ostentationem regiae fiduciae, ne munitione magis pars exercitus opus faceret. At Pharnaces impulsus sive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemperasse eum postea audiebamus, sive paucitate nostrorum qui in armis erant comperta, cum more operis cotidiani magnam illam servorum multitudinem quae aggerem portabat militum esse credidisset, sive etiam fiducia veterani exercitus sui, quem bis et vicies in acie conflixisse et vicisse legati eius gloriabantur, simul contemptu exercitus nostri, quem pulsum a se Domitio duce sciebat, inito consilio dimicandi descendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridebat inanem ostentationem et eo loco militum coartationem, quem in locum nemo sanus
Abbreviated transcription (Latin):
prulto longius passuum tria milia ab est arela ttuce
leeum pagrenaces ueterib paternoꝵ felicum calte¬
xum refedtum operibus copus sius omnib eceupitit
Cum Cesar cum ab hoste milia passiuim quen pauit¬
stra posusset uideretq eas ualles quib regia cãstia
nunipert eodem in teruallo sua castra munitina
fi roelo ea loca hostes priores non cepsl emtqut n¬
tererant ppiora regis castris aggem comportaei ui¬
beretua inimitiones quo celeriter collocato pxina
not uigilia quarta legionibus omnibes peeioa
ĩ pedi mentsq ĩ castris relictis prima iuce atsopp¬
rantibo hostibus eum ip̃m locum cȩpit ĩ quo mitꝑda¬
tes secundum plum aduersus teiarium fecerat haa
uinuẽ comportati aggẽm ex castris seruitiaq agu
iussit ne quis ab opere milites discederet cum spa¬
tio nõ amplius mille passuum int̾eisa uallis casta
houm diuideret ab ope incepto cesaris casteorim
plãnaces cum repente prima luce ad mmnaduetuet
copias suas omnes pro castris instruxisset quas int¬

Expanded text:
assuum III abest ab Zela. Hunc locum Pharnaces veteribus paternorum felicium castrorum refectis operibus copiis suis omnibus occupavit. § 73 Caesar cum ab hoste milia passuum V castra posuisset videretque eas vallis quibus regia castra munirentur eodem intervallo sua castra munituras, si modo ea loca hostes priores non cepissent, quae multo erant propiora regis castris, aggerem comportari iubet intra munitiones. Quo celeriter collato proxima nocte vigilia quarta legionibus omnibus expeditis impedimentisque in castris relictis prima luce neque opinantibus hostibus eum ipsum locum cepit, in quo Mithridates secundum proelium adversus Triarium fecerat. Huc omnem comportatum aggerem ex castris per servitia aggeri iussit, ne quis ab opere miles discederet, cum spatio non amplius passuum mille intercisa vallis castra hostium divideret ab opere incepto Caesaris castrorum. § 74 Pharnaces, cum id repente prima luce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruxit. Quas int
Abbreviated transcription (Latin):
ultimo colle turreiq fuit quȩ proxima fuit castris ad¬
uersarioꝵ in qua dociũ eẽ p̃sidium stationemq nu¬
midarum paulisper cõmoratus ꝑ spectaq nã loci eꝗ¬
tatum instatione deposito legionib opis attribuit
muniei ꝓ postq̃ Scipio labienus q anim aduer teoiue
et uitatui uuimi eatastes educto acieqi equaeterm
steusta asurs munitionib ciecit passib mills pore¬
diunt pedesteemꝙ copiam ĩ secunda ercie t pdoo

Expanded text:
ultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris adultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris adversariorum, in qua docui esse praesidium stationemque Numidarum, Caesar paulisper commoratus perspectaque natura loci equitatu in statione disposito legionibus opus attribuit muniri. Quod postquam Scipio Labienusque animadverterant, equitatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter passus mille progrediuntur pedestremque copiam in secunda
Abbreviated transcription (Latin):
secundo cõmeaty auxerat naues sex honerarias
statim iubet lilibeum ad reliquum exercitũ tran spõ¬
tandum proficisci. Ip̃ẽ ui.Kt. febxꝰ. cieciter uigilia pͥ¬
ma imꝑat speculatores appaxatoresq omnes ut sibi
presto ee̾nt itaq omnib in sidus nec suspicantib
uigilia tertia iubet omnes legiones ex castea educi
atqͦ. seci adoppidum xuspiram uersus in quo ipse p̃¬¬
sidium hũit et qđ pͥmum ad amicitiam eiꝰ accessit.
Inde paruulam decliuitatem di gressus sinistra ꝑte
capłi ꝑꝑ mare legiones educit. Hic campus mirabili
planitie patet milia passuu xu. qđ iugum ingens a.
mari ortum neq ita p̃ altum uelut theatri efficit spe¬
tiem. In hoc uigo colles sunt excelsi paueĩ in quib sin¬
gule tures speculeq singule ꝑ ueteres erant collecte
unum quẽq collem tuͬres castellaq face̾̃ cȩpit atq
ea minus semihora efficit. Et postꝙͣ non ita longe ab

Expanded text:
secundo commeatu auxerat, navis exoneratas secundo commeatu auxerat, navis exoneratas statim iubet Lilybaeum ad reliquum exercitum transportandum proficisci; ipse VI. Kal. Febr. circiter vigilia prima imperat speculatores apparitoresque omnes ut sibi praesto essent. Itaque omnibus insciis neque suspicantibus vigilia tertia iubet omnis legiones extra castra educi atque se consequi ad oppidum Ruspinam versus, in quo ipse praesidium habuit et quod primum ad amicitiam eius accessit. Inde parvulam proclivitatem degressus sinistra parte campi propter mare legiones ducit. Hic campus mirabili planitie patet milia passuum XII; quem iugum cingens a mari ortum neque ita praealtum velut theatri efficit speciem. In hoc iugo colles sunt excelsi pauci, in quibus singulae turres speculaeque singulae perveteres erant collocataunumquemque collem turremque, castella facere coepit atque ea minus semihora effecit; et postquam non ita longe ab
Abbreviated transcription (Latin):
hec a euspinam geeunt᷑ Mcato ꝗutice pre erat
delestusq quotidie libertinorum afeorum seruoꝵ
leniq et cuiusꝙ grs hominũ qui mõ ꝑetatem
ferẽ aema potuerant hr̃e atq submanum Scipio¬
nis in castra sub mittẽ non tateemittit legati int̾im
ex oppidotisdrȩ ĩ quo teictici modia mille. ccce. com¬
portata fuerant a negociatorib italicis oratoris ad
cȩsarem uenire ꝗͣtaq copra frum ẽti apud se sit docẽt
simulq orant ut sibi p̃sidium mittat quo facilius et
feum entum et copiȩ suȩ conseruentur. Quib cȩsar
inp̃sentia grates agit p̾sidiumq breui tempore semis¬
surum dixit cohortatusq ad suos ciuies ubet profi¬
cisci . P. siccius int̾im cum copiis numide fines ĩ¬
gressus castello ĩ montes locomimito locato in quo
uiba belli gerendi grã et frumẽtum etres ceteras
que ad bellum usui ẽẽ solent comportauerat ui et¬
duabus equitatu leuiq armatura copias suas ex

Expanded text:
haec ad Ruspinam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, haec ad Ruspinam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, dilectus cotidie libertineneris hominum, qui modo per aetatem arma ferre poterant, habere atque sub manum Scipioni in castra summittere non intermittit. Legati interim ex oppido Thysdrae, in quod tritici modium milia CCC comportata fuerant a negotiatoribus Italicis aratoribusque, ad Caesarem venire, quantaque copia frumenti apud se sit docent simulque orant ut sibi praesidium mittat quo facilius et frumentum et copiae suae conserventur. Quibus Caesar in praesentia gratias egit praesidiumque brevi tempore se missurum dixit cohortatusque ad suos civis iubet proficisci. P. Sittius interim cum copiis Numidiae finis ingressus castellum in montis loco munito locatum, in quod Iuba belli gerendi gratia et frumentum et res ceteras quae ad bellum usui solent esse comportaverat, vi exduabus, equitatu levique armatura copias suas ex
Abbreviated transcription (Latin):
reficece. Punussra castella munitionesq uponit
ue ac lacessere prelio subito omittẽ illuđ nonline me¬
gno consilio suspicabantur. Itaq exeius patientia mn
bragp um terorem coniecti ec getulis duos quos ar¬
butrabantur sius rebus amicissimos premus policita¬
tionibus ꝙ propositis ꝓperfugis speculandi gro icita
stra cesaris mittunt qui simul adeum sunt dedud
peierunt ut sib liceret uerba sine periculo prola
getuli qui sumus chens .C. marii et prope modum
is equitum numida e quod id sine periculo min uo ta¬
ceremus impediebamur nimc data facultate pro¬
phantis aut castra portasq ualli facte eent simul¬
q consilia ur̃a contea easdem bestias comꝑationems
ꝑ fugas deducunt᷑. Quorũ or̃onem celerite uequs
comprobatuit. Namq postero die ex legionib his
quas getuli nominaeũt milites legionarii comipli¬
pes a scipione incastra cȩsaris ꝑfugerunt. Dum

Expanded text:
reficere, dimissos in castella munitionesque disponreficere, dimissos in castella munitionesque disponerre ac lacessere proelio, subito commutatum non sine magno consilio suspicabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti ex Gaetulis duos quos arbitrabantur suis rebus amicissimos magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. Qui simul ad eum sunt deducti, petierunt ut sibi liceret verba sine periculo proloqGaetuli, qui sumus clientes C. Mari, et propemodum is equitum Numidarum quo id sine periculo minus faceremus impediebamur. Nunc data facultphantis ante castra portasque valli factae essent, simulque consilia vestra contra easdem bestias comparationemperfuges deducuntur. Quorum orationem celeriter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas Gaetuli nominarunt milites legionarii complures ab Scipione in castra Caesaris perfugerunt. § 36 Dum
Abbreviated transcription (Latin):
Salustius crispus quem pauers ante diebus missum
a cȩsare cum classe demostrauimus celerrimam per-¬
uenit. Ciius aduentu.C. decimus questoriũs uix qui
ibi grandi familiȩ suȩ prȩsidio pre erat cõmeatui ꝑ¬
uulum nauigium nactus conscendit ac se fuge cõmẽ¬
dat. Salustus int̾im pretor acerninatib receptus ⁊¬
magno nuo feumenti ĩ uento naues honerarias qua¬
rum ibi satis magna copia fuit complet atq ĩ castra
ad cȩsarem mittit alienus int̾im pro consul ẽ lilbeo
ĩnaues honerarias imponit legione.xiii. et xiiii. et
cundum cõmeatum in affercam mittit ad cȩsarem
q̃ naues uentum ẜm nacte quarto die ĩportum ad xu.¬
spinam ibi cesli castra habuerit in columes ꝑuenet
itu cesar aduelici letitia ac uoluptate uno temipne
a ustus feurento aucilus ꝙ tandem suis tenlarat¬
tbuimo attu leuata sollicitudine deponit segionlarat¬
tes ipeo auib egressos uubet ex langore nausra den

Expanded text:
Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum a Caesare cum classe demonstravimus, Cercinam pervenit. Cuius adventu C. Decimius quaestorius, qui ibi cum grandi familiae suae praesidio praeerat commeatui, parvulum navigium nactus conscendit ac se fugae commendat. Sallustius interim praetor a Cercinitanis receptus magno numero frumenti invento navis onerarias, quarum ibi satis magna copia fuit, complet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis onerarias imponit legionem XIII. et XIIII. et cundum commeatum in Africam mittit ad Caesarem. Quae naves ventum secundum nactae quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Caesar castra habuerat, incolumes pervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno tempore auctus, frumento auxiliisque, tandem suis hilaritis annonaque levata sollicitudinem deponit, legions equitesque ex navibus egressos iubet ex languore nauseaque
Abbreviated transcription (Latin):
q dicto aucdientes ẽent mittit dum hec ad xuspinam
benti animo pollicentur factuxos. Tantum oxare et
petere ab eo uti sibi p̃sidium daret quo tutius id et
sine periculo facere possent se et frumẽtum et quecũꝙ
res eis suppetet comimis salutis gratia subministratu¬
ros quibus rebus facile a cȩsare impetratis prȩsidioq
dato .C. messium edilitia potestate functum ancillam
adrumentĩ cum duabus legionibus et equitibus. Dcc
pre exat celeriter ibi ꝑte presi dii relicta cum. Uiii. co¬
hortib ancillam ire contendit. Messius celiter iti¬
nere confecto prior ancillam cum cohortib perue¬
nit. Considius int̾im cum ad irebem cum copiis ac
rem facere nulla re gesta pre multitudine hoium
srursus se adxumentum recepit. Dem de paucis post
diebus equestrib copiis alabino adductigrursus accil¬
litanos castris positis obsidere cepit.ꝑ id tempus .C.

Expanded text:
que dicto audientes essent, mittit. § 33 Dum haec ad Ruspinam que dicto audientes essent, mittit. § 33 Dum haec ad Ruspinam benti animo facturos pollicentur; tantum orare et petere ab eo ut sibi praesidium daret, quo tutius id et sine periculo facere possent; se et frumentum et quaecumque res eis suppeteret communis salutis gratia sumministraturos. Quibus rebus facile a Caesare impetratis praesidioque dato, C. Messium, aedilicia functum potestate, Acyllam gus, qui Hadrumeti cum duabus legionibus et equitibus DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. Messius celerius itinere confecto prior Acyllam cum cohortibus pervenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accrum facere nulla re gesta pro multitudine hominum rursus se Hadrumetum recepit; deinde, paucis post diebus equestribus copiis a Labieno adductis, rursus Acyllitanos castris positis obsidere coepit. § 34 Per id tempus C.
Abbreviated transcription (Latin):
clissideret sed referre axbitrabatur eumcłi uido¬
ris etam sutuxa Turpe enim sibi existi mabautet
toruiam Itaq constitueuat gloriam e eultat deius
eorum Peti donec sibi uetanorum legionum pars al¬
peubisper ut antea dixi in eo loco cõmeatus ut quali
despexisse cȩsarem uideretuix paulatim reedit quas
copias in castra et contione aduocata de exroresuo
desperationet exercitus ȩsaris facit uerba et cohor¬
tatuo suos uistoriam ꝓpriam sebreui eis eis datuan
polliceretur. Sȩsax iubet militem rursus ad opus re¬
cdire ut ꝑcausam munitiom̃ tixones in labore deta¬
tigare som int mittant̃. In t̾im numnide getuliq dif¬
fũgere quotidie excasteis Scipionis et paretim ĩ regno
se conferee ꝑtim ꝙ ip̃i maioresq eoꝵ beneticio
Marii usi fuuissent cesaremq eus affinem et̃ audit¬
bant in eius castra ꝑfugeet cateruatim non inter
los literis ad suos ciues datis cohortatus ut menii
fata se suosq defendẽt᷑ et ne suis inimicis aduersariis¬

Expanded text:
diffideret, sed referre arbitrabatur, cuiusmodi victoria esset futura; turpe enim sibi existimabat tot ctoriam. Itaque constituerat gloriam exsultationemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars alinterim paulisper, ut antea dixi, in eo loco commoratus, ut quasi despexisse Caesarem videretur, paulatim reducit suas copias in castra et contione advocata de terrore suo desperationeque exercitus Caesaris facit verba et cohortatus suos victoriam propriam se eis brevi daturum pollicetur. Caesar iubet milites rursus ad opus redire et per causam munitionum tirones in labore defatigare non intermittit. Interim Numidae Gaetulique diffugere cotidie ex castris Scipionis et partim in regnum se conferre, partim, quod ipsi maioresque eorum beneficio C. Mari usi fuissent Caesaremque eius adfinem esse audiebant, in eius castra perfugere catervatim non intermrioribus et litteris ad suos civis datis cohortatus uti manu facta se suosque defenderent, ne suis inimicis adversariis
Abbreviated transcription (Latin):
quis sim intelliges simul cassidem de capite deicitut
cognosci ab eo posset atq ita pilum uirib contortunr
dum ĩ labienum mittẽ contendit equi grauitꝰ aduẽ¬
so pestori affixit et ait labiene decumũ qui tepetit
scito ẽẽ oium tñ animi ĩ terrorem coniesti et maxi¬
me tironum circum spicẽ .n. Cȩsarem neq amplius
facẽ nisi hostium iacula uitare cȩsar int̾im consilio
hostium cognito iubet aciem ĩ longitudinẽ ꝙ maxi¬
mam porrigit altnis conueesis cohortib ut una post
altam ante signa tenderet ita coronam hostium
dexteo sinistecq cornu mediam diuidit et ĩ unam
ꝑteru a balta erclusam equitesq inteiasecus ads¬
Iua oiuo pebite tu telis coni ectic in fugam uerutito
longius poro gressus ueritus insidias it ad suos reaint¬
presidia se sieut erat institutũ recipẽ cepst itisi

Expanded text:
qui sim intelleges'; simul cassidem de capite deiecit, ut qui sim intelleges'; simul cassidem de capite deiecit, ut cognosci ab eo posset, atque ita pilum viribus contortum, dum in Labienum mittere contendit, equi graviter adverso pectori adfixit et ait: 'Labiene, decumanum militem qui te petit scito esse.' Omnium tamen animi in terrorem coniecti, et maxime tironum: circumspicere enim Caesarem neque amplius facere nisi hostium iacula vitare. § 17 Caesar interim consilio hostium cognito iubet aciem in longitudinem quam maximam porrigi et alternis conversis cohortibus, ut una post, altera ante signa tenderet, ita coronam hostium dextro sinistroque cornu mediam dividit et unam partem ab altera exclusam equitibus intrinsecus adortus cum peditatu telis coniectis in fugam vertit neque longius progressus veritus insidias se ad suos recipipraesidia sese, sicut erat instructus, recipere coepit. §
Abbreviated transcription (Latin):
onis ꝑ sequũtur latere nudato a proximis numĩdigra¬
eusis uulnerabantur ł quites aut hostium pilum euꝵ
su facile uitabant edici ꝑ ordines ne quis miles asigͥs
pedes longuis procedẽt equitatus int̾im labieni su¬
orum multitudine confisus. Cȩsaris paucitatent
erecuire conatur ut equites uiliani pauci multudi¬
ne hostium defessi equis uulneratis paulatim cederȩ
hostes magnisꝙ in stare. Ita puto temporis omnũb
legionibus ab hostium equitatum circũuentis. Cȩsa¬
ris copiis ĩ orbem compulsis intea cancellos onis
conieai pugnare cogebantur labienus inequo capi¬
te nudo uersari in prima acie simul eos ortari nõ
nunꝙ legionarios cȩsaris ita appellare quidtu in¬
quit miłes tiro tam feroculus es. Uos qͦ iste u̾bis in-¬
fatuauit ĩ magnum me hercule uos ꝑiculuma impu¬
sed delegione x ueranus. Tum labienus nõ agnosco
ĩquit signa decumanoꝵ. Tum ait miles iam me

Expanded text:
gnis persequuntur, latere nudato a proximis Numidis iagnis persequuntur, latere nudato a proximis Numidis iaculis vulnerabantur; equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit per ordines ne quis miles ab pedes longius procederet. Equitatus interim Labieni suorum multitudine confisus Caesaris paucitatem circuire conatur: equites Iuliani pauci multitudine hostium defessi equis convulneratis paulatim cedere; hostes magis magisque instare. Ita puncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circumventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantur. § 16 Labienus in equo capite nudo versari in prima acie; simul suos cohortari, non numquam legionarios Caesaris ita appellare: 'Quid tu,' inquit, 'miles tiro? Tam feroculus es? Vos quoque iste verbis infatuavit? In magnum mehercule vos periculum impused de legione X. veteranus.' Tum Labienus, 'Non agnosco,' inquit, 'signa decumanorum.' Tum ait miles: 'Iam me
Abbreviated transcription (Latin):
rigit duplicem ut pot̾at propter paucitate. sagiptarios an¬
te aciem constituit equites dextro sinistroq cornu compo¬
nit. Et ita p̃cipit ut prouiderent ne multitudinẽ equita¬
tus hostium ciecumuenirent᷑. Existimabant enim se pe
expectatio fieret neq cȩsar se remoueret et cum suorum
paucitate contra magnam uim hostum artificio se mag
ꝙͣ uirib decernẽdum uideret subito aduersariorum eq.¬
tatus exterminari simulq ad circũ eundum compare
seceꝑat. Cesariani equites eorũ multitudinẽ ẽgre
sustinebant. acies int̾im medie cum cõcurrẽ cona¬
rent subito ex condensis turmis numide leuis arma¬
ture cum equitibus ꝑcureunt et inter legionarios pe.¬
cdites iacula conisciunt. Hic cum cȩsariãni meos im¬
petum fecisset illorum equites refugiebant. Pedites̃
pm cestitebant. Dum equites ruesus cursu renouato
rendo perturbari pedites enim dũ equites longius asi-¬

Expanded text:
rigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios anrigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios ante aciem constituit, equites dextro sinistroque cornu opponit et ita praecipit ut providerent ne multitudine equitatus hostium circumvenirentur: existimabat enim se aciexspectatio fieret neque Caesar sese moveret et cum suorum paucitate contra magnam vim hostium artificio magis quam viribus decernendum videret, subito adversariorum eqtatum extenuare simulque ad circumeundum comparare se coeperant. Caesariani equites eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum concurrere conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus procurrunt et inter legionarios pedites iacula coiciunt. Hic cum Caesariani in eos impetum fecissent, illorum equites refugiebant; pedites interim resistebant, dum equites rursus cursu renovato rendo turbari — pedites enim, dum equites longius a si
Abbreviated transcription (Latin):
qui in presidus relicti su milites fuissentuti nihil ꝓpt᷑
suorũ paucitatem et hostium multitudinẽ metu de
nuntiatur ei copias hostium haud longe abesse uisas
et hercule cum eo nuntio puluis ingens conspiciceptꝰ
est. Hac re cognita cȩsar iubet equitatum un uersum
cuius copiam huit ĩ presentia non magnam et sagrpo
atq ordinari signa seleniter consequi. Ipe añcedere
cum paucis armatis. Atq eum ꝓeul hostis conspieipos¬
set milites ĩ campo ubet galeari et adeam pugnam
parari quo ex omĩo nũs fuit .xxx. cohortium cũm eꝗti¬
bus quatuor .C. et sagiptaruis et hostes in t̾im quoꝵ cdux
erat labiȩnus eduopacidius aciem drrigunt mixabili
multitudine non pedum sed eꝗtum confectam et inf
eos leuis armature numidas et sagiptarios pedites int¬
copias arbitrarent᷑ et dexteum ac sinistrum cornu magio
equi tatum copiis confirmauerant. In t̾im cesar aciem edi¬

Expanded text:
qui in praesidiis relicti sui milites fuissent, ne hi propter qui in praesidiis relicti sui milites fuissent, ne hi propter suorum paucitatem et hostium multitudinem metu defnuntiatur ei copias hostium haud longe ab sese visas. Et hercule cum eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognita Caesar celeriter iubet equitatum universum, cuius copiam habuit in praesentia non magnum, et sagittatque ordinatim signa se leniter consequi; ipse antecedere cum paucis armatis. Iamque cum procul hostis conspici posset, milites in campo iubet galeari et ad pugnam parari; quorum omnino numerus fuit XXX cohortium cum equitibus CCCC, sagittariis CL. § 13 Hostes interim, quorum dux erat Labienus et duo Pacidei, aciem derigunt mirabili longitudine non peditum sed equitum confertam, et inter eos levis armatura Numidas et sagittarios pedites intedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum copiis firmaverant. Interim Caesar aciem de
Abbreviated transcription (Latin):
uertebant nisi in ip̃is imꝑatoriis uultus uigore mi¬
rabiliq ilaxitate animum etum allatum et adies¬
tum preferebat. Niuic acquiescant homiẽs et in.
huiu sña et consilio sibi procliuia omnes forespe¬
rabant. Cȩsar una nocte ĩnauib consumpta iam
celo albescente cum proficisci conaretur subito na¬
uium ꝑs dequa timebat ex exrore eorũ conferebat᷑.
Hacre cognita celeriter denauib imꝑat omnes egredi
atq in littore armatos reliquos aduenientes expecta¬
re itaq sine mora nauibus eis ĩ portyreceptis et e¬
ductis militis equitatuũq copiis xursus adoppidũ
ruspinam redit atq ibi castris constitutis ip̃e cum
cohortib expeditis .xxx. frumẽtatum ẽ profectus
exeo cognitum ẽ regis consilium illum cum classe na¬
ub onerariis q̃ de errassent subsidio iredam dr
uoluisse ne casu imprudentes seu naues ĩclassem
aduersarior inciderent neq eam eos uoluisse scire

Expanded text:
ertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore miertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huic adquiescebant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat omnis egredi atque in litore armatos reliquos advenientis milites exspectare. Itaque sine mora navibus eis in portum receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum Ruspinam redit atque ibi castris constitutis ipse cum cohortibus expeditis XXX frumentatum est profectus. Ex eo est cognitum Caesaris consilium, illum cum classe navibus onerariis quae deerrassent subsidio ire clam hostibus voluisse, ne casu imprudentes suae naves in classem adversariorum inciderent, neque eam rem eos voluisse scire
Abbreviated transcription (Latin):
magno nuo frumenti inuento ruspinam redit. Hoc eũ
id creco existimo fecisse ne maritimã oppida post se
uacua relinquẽt presidiaq firmata ad classis recep¬
tacula muniret. Itaq ibi relicto. P. Sasẽna fratre
eius quem legati lecti proximo oppido reliquerat
cum legione uibet comportari ligna ĩ oppidum ꝙͣ
plurima ipẽ cum cohortibus.uii. que exuet̾anis le¬
gionibus in classem cum supplicio et uatinio rem
gesserant ex oppido ruspina gressus proficiscitur
ad portum qui ab est aboppido milia duo. ibiq clas.¬
sem subuesperum cum ea copia conscendit omnib
in exexcity in sciis et requirentib imꝑatoris consili¬
um magno metx ac tristimonia sollicitabant᷑. Par¬
ua enim copia et eatironum neq omni exposita in
affeica contra magnas copias in sidiose nationis eꝗ¬
tatumq mixabilem se e positos uidebant neq quic¬
ꝙ̃ solatu ĩ presentia neq auxilium ĩ suorũ animad.

Expanded text:
magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesent
Abbreviated transcription (Latin):
ad reliquas naues honersarias quȩ conquirendas de
ereassent et simul mare tuendum ab hostib uibet
proficisci. Item.C. Salustium crispum p̃torem ad
celerimam insulam uersus quam aduersari teng¬
bant cum ꝑte nauium ire uibet ꝙ ibi magnum nu¬
raerum feumenti ẽẽ audiebat. Nec ita imꝑabat u¬
nicuiq precipiebatq ut si fieri posset ne loco excuta¬
to ullum hr̃et nec moram terguersatio. Ip̃e inte¬
rea ex ꝑfugis et incolumis cognitis conditionibus Scipi¬
onis et qui cum eo contra sebellum gererẽnt misati.
Regiuim .n. equitatum Scipio in prouincia affrica ale
les ꝗ̃ cum cuulibus inpatua in suis fortunis eẽ inco.
sex cohortib presidio cum saserna leripto ip̃e unde pu:
die erant ruspinam cum reliquis copus conuertit ibi¬
q sareinis exercttus relictis ip̃e cum expedita manu
proficiscitur crecum uillas frumẽtatum oppidanisꝙ
imꝑat ut palustra umentaꝙ omĩa sequantur itaꝙ

Expanded text:
ad reliquas navis onerarias conquirendas quae ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse interea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebles quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incolsex cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
polliceret: Itaq centurionib adportas oppidi et cu-¬
stodus impositis nequis miles in oppidum introiret.
aut ĩ iuriam faceret cuipiam in cole non longe ab oppi
mille casu aduenixẽt xeliq quȩ ut ẽ ẽĩ nuntiãtum
incerte locorum Uticam uersus petere uisse sunt łntim
cesar armari non digredi neq meditran ea pefẽ ꝓꝑ
nauium erxorem equitatumq ĩ nauib omnem con¬
tinẽ ut arbitror ne agri uastaxent᷑ aquamq inauer
iubet comportari. remiges int̾im quia aqua tum enui¬
bus exierant. Subiti equites mauri non oppinentib
cesarianis adorti multos oculis cõuulnerarunt non
nullos i nterfecerunt. Latent .n. ĩ insidus eum equa
inter conualles et subito ertunt nõ ut campo cominus
quas prouincias finitimas dimisit ut sibi auxilia cõ¬
curarent. Exoneratisq partim nauib longis rabi¬
rium postumium insciciliam ad secũdum cõmeatum
arcessendum mittit. Int̾im cum .x. nauib lonois

Expanded text:
pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et cupollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppidnullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur; aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus quas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, comcurarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis
Abbreviated transcription (Latin):
animaduersa eẽt subito legionarii consistunt et eꝗtes
dacissime concurrunt. Accidit res incredibilis ut
eques minus .xxx. galli mauroꝵ equitũ duo milia
loco pellerent refugarentq in oppidum. Postꝙ̃ repulsi
et coniecti erant intra munitiones cȩsar iter constitu¬
tum iter contendit qđ cum sepius facerent et modo ĩ¬
sequerentur modo ruxsus ab equitibus ĩ oppidum xepel¬
lerentur cohortib paucis ex uet̾anis qua secum hebat
extremo agmine collatis et aꝑte equitatus iter lenit̾
debatur tanto tardiores ad insequẽdum exãt numi-¬
de. int̾im in itinere ex oppidis et castellis legationes
ueniee polliceri frumentum paratos eͣe que imꝑasset
facere. Itaq eo die castra posuit adoppidum usupi¬
nam. kal̃. Ianͣ. inde mouit et per uenit ad oppidum
leptim liberam ciuitatem et ĩ munem. Legati ex oppi-¬
do ueniunt obuiam libenter se omiã facturos q̃ uellet

Expanded text:
animadversa esset, subito legionarii consistunt et equiteanimadversa esset, subito legionarii consistunt et equitedacissime concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo insequerentur, modo rursus ab equitibus in oppidum repellerentur, cohortibus paucis ex veteranis quas secum habebat in extremo agmine collocatis et parte equitatus iter leniter debatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppidum Ruspinam. § 7 Kal. Ianuariis inde movit et pervenit ad oppidum Leptim, liberam civitatem et immunem. Legati ex oppido obviam veniunt, libenter se omnia facturos quae vellet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ litteras sicut erant signatȩ dat homini incerto ad
Sciponem ꝑferendas. P ostq̃ una noste et die adoppidim
consumpta. Neq responsum ullum a considio dabatꝰ
neq ei relique copre succuerebant nequitatus abin¬
dabat et adoppidum oppugnãdum non satis copat
hẽbat et eas trronum neq primo aduents couulnern
ececcitum uolebat et oppidi egregia munitio et diffici¬
lis adpugnandum erat ascensus et nuntiabant᷑ auxi-¬
lia magna equitatusq oppidanis suppetias uenire no
est uisa ratio ad oppugnandum oppidum cõmorandi
non dum in ea re cȩsar eẽt occupatus crecumuẽtus atẽ¬
go ab equitatu hostium laboraret. Itaq castra cõmo¬
uere uellet subito exoppido eeupit multitudo atque
equitatus subsidio uno tempore eis casu succũrit erat
missus aiuba a ad stipendium accipiẽdum castraq ĩ¬
de cȩsar aggressus iter facere ceperat occupat et eiꝰ
agmen extremum in sequi cȩperunt. Que res cum

Expanded text:
m perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad m perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi coeperunt. Quae res eum
Abbreviated transcription (Latin):
Qnor port amisceduentes consident ad se desenclenpie
quorupr iũo duarum legiorum intus erat. cesiue
cum orpidum uestus nͣ a loe prospecta rediit in cllta
pireum loca gubernatoribus prefectisq quͦid peterent
perettepebat eꝗ ut more ipius consuetudo supenori
terr poribus fucrat tabellas signatas dederatretiono
porebio ꝑlettis Iocum ceetum petent unui ers q mi¬
tre ee sarera fefelexat. namq nullum portum treuct
fuiee rpuio elasses decũrerent pro certo tutum adhont¬
um presidio fore suspicabatur sed fortuitu oblatano aec¬
pesionen egressus occupabat .I. Plancus intim legaus
pent a cesare ut sibi daret potestatem cum presido u¬
gendi si posset aliqua ratione ꝑ duci ad sanitatem hu¬
n. flata. hic facultate lnas conscribit et eas captino det
ꝑferendas in oppidum ad considium quo simł ato on¬
tuus cum ꝓuenisset lrasq ut erat mandatum conuido
porrigẽ cȩpisset pruisꝙͣ acciperetille unde inquit istas

Expanded text:
ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castraeque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tempore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Africae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatus petit a Caesare uti sibi daret potestatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data facultate litteras conscribit et eas captivo dat perferendas in oppidum ad Considium. Quo simul atque captivus cum pervenisset litterasque, ut erat mandatum, Considio porrigere coepisset, prius quam acciperet ille, 'Unde,' inquit, 'ista
Abbreviated transcription (Latin):
xent in quo paulo ante constituissent done ab hoste te-¬
lum missum ad se perueniret. Alii qͦ equitatiũ dicit
uti suo quisq loco paratus armatus ꝙ presto t᷑et. Adhec
non ip̃e per se coram cum de uallo prospeculaxetur sed
mirabili peritus scientia bellandi in pretorio sedens
ꝑspeculatores et nuntios imꝑabat quȩ fieri uolebat. a¬
nimaduertebat enim ꝗͣ ꝙͣ magnam eent copus aduersa¬
rus freti. tamen sȩpe a se fugatis pulsis ꝑtexritis ꝙ. et cõ¬
cessam uitam et ignota peccata quibus rebus unꝙͣ tã¬
ta suppetẽt ex ip̃ora inertia conseientia ꝙ ã uictoriȩ
feducia det castra sua a cdorra audẽnt p̃terea ipĩis noã
anaoritasey magna eeparte eorum exerctus mim¬
ebat audecism tum egreo e munitiones iusti oram
tti uballi fossaꝵ ꝙ altitudo et extra uiliums fliceo
auirabilem ĩ medum consiti uł sine dempidris a dui
ddueosrer t rohbebant. Scorpionũs et atapuldiõ

Expanded text:
rent in quo paulo ante constitissent donec ab hoste terent in quo paulo ante constitissent donec ab hoste telum missum ad se perveniret; quod si propius uti suo quisque loco paratus armatusque praesto esset. At haec non ipse per se coram, cum de vallo prospecularetur, sed mirabili peritus scientia bellandi in praetorio sedens per speculatores et nuntios imperabat quae fieri volebat. Animadvertebat enim, quamquam magnis essent copiis adversarii freti, tamen saepe a se fugatis, pulsis perterritisque et concessam vitam et ignota peccata; quibus rebus numquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia conscientiaque animi victoriae fiducia ut castra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen auctoritasque magna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregiae munitiones castrorum atque valli fossarumque altitudo et extra vallum stili caeci mirabilem in modum consiti vel sine defensoribus aditum adversariis prohibebant: scorpionum, catapultarum
Abbreviated transcription (Latin):
postea sunt deterriti oppidum tentare. Scipio int̾im
fere quotidie non longe a suis casteis passib. ccc. institue᷑
aciem ac maiore diẽi parte consumpta riresus ĩ castra
se recipere qđ cum sȩpius fieret neq ex cȩsaris casteis
quisꝙ̃ prodiret neq propeius euis copias accedet᷑ despe¬
piis productis elephantisꝙ turritis .xxx. ante aciem in¬
structis ꝙ̃ latissime potuit por̃ecta equitum peditumꝙ mł¬
titudine uno tempore progressus haudita longe acae¬
saris castris constitit ĩ campo. Quib rebus cog̾nitis cȩ¬
sar iubet milites qui extra munitiones ꝓcesserant qui¬
ꝙ pabulandi lignanciq aut ẽt̃ muniendi grã uallem
petierant quiq ad eam rem opus erant omnes intra
munitiones minutatim modesteq sine tumultu ac
terrore se recipere atq in opere consistere equitib aut
qui in statione fuerant precipit ut usq eo locum obtine¬

Expanded text:
postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra se recipere. Quod cum saepius fieret neque ex Caesaris castris quisquam prodiret neque propius eius copias accederet, despepiis productis elephantisque turritis XXX ante aciem instructis, quam latissime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris constitit in campo. § 31 Quibus rebus cognitis Caesar iubet milites qui extra munitiones processerant pabulandi lignandique aut etiam muniendi gratia quique vallum petierant quaeque ad eam rem opus erant,14 omnis intra munitiones minutatim modesteque sine tumultu aut terrore se recipere atque in opere consistere. Equitibus autem qui in statione fuerant praecipit ut usque eo locum obtine
Abbreviated transcription (Latin):
ris retinenda et cuis todienda curauerat et obhaca¬
usas sibi timebat. Hic ꝑp conscientiam peccatoꝵ su¬
orum ꝑsuasit ad ulescentibus ne repugnarent sest
ꝙ Ugrlio traderent. Itaq deducti auirgilio ađ sci¬
pionem custodibus traditi et post diem tertum su
interfecti qui cum ducẽntur ad necem petisse dici¬
tur maior Titus acentinionibus uti se priorem
qui fratrem interficẽnt idꝙ ab eis facile impetrasse
mimitis p̃lus interse colloquebantur labienus intim¬
cum parte equitatus leptim oppidum cui pre erat
saserna cum cohortibus teibus oppugnare ac ui iaxũ¬
pere conabatur qđ est a defensoribus ꝑꝑ egregiam
munitionem oppidi et multitudinem tormentoꝵ
facile et sine periculo defendebatur ꝙ ubi eius sȩpiꝰ
portam tuema dempsa astitisset scorpione accuratiꝰ
misso atq eorum decurione ꝑ cusso et ad t̾ram defixo
reliqui per territi fuga se in castra recipiunt quo facto

Expanded text:
ris retinenda et custodienda curarat et ob has caris retinenda et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat. Hic propter conscientiam peccatorum suorum persuasit adulescentibus ne repugnarent seseque Vergilio traderent. Itaque deducti a Vergilio ad Scipionem custodibus traditi et post diem tertium sunt interfecti. Qui cum ducerentur ad necem, petisse dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem interficerent, idque ab eis facile impetrasse atque minutis proeliis inter se cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum facile et sine periculo defendebatur. Quod ubi saepius portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto