comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eduxerat de carcere. Interea
cernẽs epũs hũanũ sibi deesse
auxiliũ precibus auxiliũ ĩplo¬
rabat diuinũ. Itaq diuinitus
solutis uinculis custodib q
sopitis fugiens de custodia ad
regem transiit. gũtramũ. tãdẽ
aduersarn ĩuenta occasione
regi chilperico suggesserunt
illũ proditore regi fore. Uerũ
ppłus pro pastore mestus dire¬
Xit qui regẽ pro reducendo
eo exorarent. Chilpericus gͦ
misit ad frem ut pontificem
ad suam diiteret urbem. di¬
tens se ml offense in ip̃o reperiisse¬
eũ remisit. Datis ad antistites
regni sui epistolis ut illũ mu¬
neribus honorarent. Qui
iter faciens tanta a fidelibus
suscepit quãta uix ciuitati
inferre sue quiuit.
Nillis diebus chilperico
denuo natus est filus
noĩe clotarius. Quapp uniũsos
carteres in regno suo chilꝑicꝰ
apperiri iussit. et diuersorũ
reos tͥminũ absolui. Uerum
idem rex parisius urbẽ c̾ca
pactũ quod cũ francis iierat

Expanded text:
eduxerat de carcere. Interea cernens episcopus humanum sibi deesse auxilium, precibus opem implorat divinam. Itaque divinitus solutis vinculis, custodibusque sopitis, fugiens e custodia ad regem transiit Guntrannum. Tandem adversarii inventa occasione, regi Chilperico suggerunt, illum proditorem regni esse. Verum populus pro pastore moestus, direxit qui regem pro reducendo eo exorarent. Chilpericus ergo misit ad fratrem, ut pontificem ad suam dimitteret urbem, dicens se nil offensae in ipso eum remisit, datis ad antistites regni sui epistolis, ut illum muneribus honorarent. Qui iter faciens tanta a fidelibus suscepit munera, quanta vix civitati inferre suae quivit.illis diebus Chilperico denuo natus est filius, nomine Clotarius. Quapropter universos carceres in regno suo Chilpericus aperiri jussit, et diversorum reos criminum absolvi. Verum idem rex Parisius urbem, contra pactum quod cum Francis inierat,
Abbreviated transcription (Latin):
quro etherius lexouie
destinatũ .xx. redemit aureis
Cui profitenti se doctorẽ fore
litterarũ scolã cõmittit Sed cũ
a parentibus puerorũ quos
docebat sepe ad cõuiuiũ uoca¬
ret᷑ unius matr̃e concupiuit
Quod cũ illa casta uiro ĩdi¬
casset suo et ille dericũ ad
suppliciũ quereret iterũ a p̃o¬
tifice liberatus pͥstino restituit᷑
honori. Hic itaq miser tãtor
oblitus bñficiorũ dũ una die
pontifex ad agricultores exer¬
citandi gr̃a exisset cũ securi
eũ pone sequebat᷑. Eõuersus
sacerdos et uidens ẽũ ut quid
ait me cũ hac prosequeris
dolabra⁊ Tut ille eius ꝓuolu¬
tus pedibus ueniam petut᷑
dicens. Indulge pater sancte
reo facmꝯ confitenti. Ab archi¬
diacono nãq ut talia auderẽ
ubi antistes audiuit. deo gras
agens illũ hoc taicere uissit.
se q ad domũ contulit. Uer
archiduiconꝰ perpendens per
aliũ se nõ posse nocere epp
rens se uidisse mulierẽ a cubi¬
culo pontificis egredientem

Expanded text:
ro Etherius Lexoviaedestinatum, viginti redemit aureis. Cui, profitenti se doctorem fore litterarum, scholam committit. Sed cum a parentibus puerorum, quos docebat, saepe ad convivium vocaretur, unius matrem concupivit. Quod cum illa casta indicasset viro suo, et ille clericum ad supplicium quaereret, iterum a pontifice liberatus pristino restituitur honori. Hic itaque miser tantorum oblitus beneficiorum, dum, una dierum, pontifex ad agricultores exercitandi gratia exiisset, cum securi eum pone sequebatur. Conversus sacerdos et videns eum: « Ut quid, ait, me cum hac prosequeris dolabra? » Tunc ille, ejus provolutus pedibus, veniam petiit, dicens: « Indulge, Pater sancte, reo facinus confitenti. Ab archidiacono namque ut talia auderem ubi antistes audivit, Deo gratias agens illum haec tacere jussit seque ad domum contulit. Verum archidiaconus perpendens per alium se non posse nocere episrens se vidisse mulierem a cubiculo pontificis egredientem.
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur ãno a passione
xiii. kł. mayi capta est c̃ĩtas
senonũ ab archiepõ leotherico
per consiliũ ramardi parisi¬
ensis ep̃i et regi tradita ro¬
berto. Ramardus aũt comes
milites de ciuitate ingressi in
turrim q̃ est in ciuitate obti¬
nuerũt eam. Rex aũt oppugnãs
eam diebus multis cepit eã.
et fratrẽ rainardi comitis fro¬
mũdũ quem duxit in carcerẽ
aureliams ciuitate ubi et de¬
functus est.

Expanded text:
gitur anno a passione 13, 10 Kal. Maii capta est civitas Senonum ab archiepiscopo Leotherico per consilium Rainardi Parisiensis presulis, et regi tradita Roberto. Rainardus comes mturrim quae est in civitate, obtinuerunt eam. Rex autem oppugnans eam diebus multis, cepit eam, et fratrem Rainardi comitis Frotmundum duxit in carcerem Aurelianis civitate; ubi et defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
portantes sentirent.
I ano luna obscurata est
et inter francos ac britanos
suꝑ fluuuũ uoisona belłũ ortũ
ubi pepelenꝰ dux francorum
factione ebrecharii alt̾ius ducis
a britonib iugulat᷑. Uñ post
ebrecharius multã quam lex
parentib int̾fectam soluendã
esse p̃cepit rede coactus. ad
mopie malũ deuolutus est

Expanded text:
portantes sentirent. Eo anno luna obscurata est, et inter Francos ac Britannos super fluvium Wisnona bellum ortum, ubi Beppelenus dux Francorum, factione Ebrecharii alterius ducis, a Britonibus jugulatur. Unde post, Ebrecharius multam, quam lex parentibus interfecti solvendam esse praecepit, reddere coactus, ad inopiae malum devolutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea boso ꝑsuadente
uxore sua que nolle
se uiuere dicebat si filia impe¬
ratoris ytalie et desponsata
imperatori grecie maritun
siũi regẽ nõ faceret. partim
cõminatõe cõstrictis. partim
cupiditate illectis pro abbacus
et iullis eis promissis et post¬
ea datis. epĩs illarũ partiũ
ꝑsuasit: ut ẽũ in regẽ unge¬
rent et coronarent.
Pgo etiã filius iunioris
lotharii ex uoadrada
collecta predom̃ multitudĩẽ
regñũ pat̾s sui est mollitus

Expanded text:
nterea Boso, persuadente uxore sua, quae nolle vivere se dicebat, si, filia imperatoris Italiae et desponsata imperatori Greciae, maritum suum regem non faceret, partim comminatione constrictis, partim cupiditate illectis prob abbatiis et villis eis promissis et postea datis, episcopis illarum partium persuasit, ut eum in regem ungerent et coronarent. Hugo etiam, filius iunioris Hlotharii ex Waldrada, collecta praedonum multitudine, regnum patris sui est molitus
Abbreviated transcription (Latin):
audoemis predixerat. Illoq
defuncto uuarato iterũ honorẽ
pͥstinũ nactus est. Sub his
diebus beatus audoenus Rothe¬
magensis epũs plems dierũ
at uirtutib p̾clarus clippiaco
uilla regali in suburbana pari¬
siorũ ciuitate migrauit ad dm̃n

Expanded text:
Audoenus ei praedixerat. Illoque Audoenus ei praedixerat. Illoque defuncto, Waratto iterum honorem pristinum functus est. Sub his diebus Audoenus Rotomagensis episcopus plenus dierum, atque virtutibus praeclarus, Clippiago villa regale in suburbana Parisiorum civitate migravit ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
dens eis erchreco ueniens ibi
cũ sociis suis interfectus est.
Bromus itaq magis
Iac magis francos cru¬
deliter op̃pmebat. donec tandẽ
aliqñ ermẽfrido franco ĩsidias
parare dissimulat. Ille quoq
ꝑ noctẽ clam suꝑ eũ cõsurges
attrociter p̾fatũ ebromũ int̾fe¬
cit. atq ad prppinũ in austria
fugiens euasit. Franci xõ cõci¬
illuftr̃e in loco eius cũ iussione
stituũt. Accepit aũt ip̃e uoarato
inter hec obsides a p̾dicto pipino
et pacem cũ eo imiit. Erat id¬
temporis memorato uaratone
filius efficax industrius q ferꝯ
aĩo et acerbis morib ĩsidiator
pat̾s sui. eũ q ab honore genero¬
sitatis supplantans. eratq no
nequiciam contra patrẽ infer¬
ret. Quod ille audire cõtẽpsit.
fuerũt q int̾ ip̃m gis lemarĩt
et pipinũ bella cuulia et młte
discordie. Qui ob ĩiurias patͥ
illatas uel alia pcca crudelia
a deo ꝑcussus mi quissimũ sp̃m
exalauit. Iuxta quod ei sanctus

Expanded text:
dens eos, Erchreco veniens, ibi dens eos, Erchreco veniens, ibi cum sociis suis interfectus est. 47. Ebroinus itaque magis ac magis Francos crudeliter oppremebat, donec A. tandem aliquando Ermenfredo Franco insidias parare dissimulat. Ille quoque per noctems clam atrociter, praefatum Ebroinum interfecit, ad Pipinum in Austria fugiens evasit. Franci quoque consiillustrem in loco Ebroini cum jussione stituunt. Accepit ipse Waratho inter haec obsides a praedicto Pipino, et pacem cum eo itemporis memorato Warattone filius efficax Sndustriusque 1, fero animo et acervis moribus, insidiator patris sui, eumque ab honore generositatis subplantans, eratque nonequicia contra patrem inferret; quod ille audire contempsit. Fueruntque inter ipso Ghislemaro et Pippino bella civilia et multae discordiae. Qui ob iniuis vel alia peccata crudelia a Deo percussus, iniquissimum spiritum exhalavit, juxta quod sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
O quoq tp̃e decedẽte uulfo¬
aldo austrasio martuꝰ et
pipiꝰ iunior filius ansegisili
qͦndã decedentib regib domi¬
nabãt᷑ in austria donec tandẽ
aliqñ hi duces in odiũ uersi
cõtra ebromũ exercitũ pluriiũ
austrasiorũ cõmotũ cõtra theo¬
dericũ regem et ebromũ aciem¬
dirigũt. Contra quos theoderica
occurrũt in loco m̃icupato lucofao¬
Qui simul iũcti sese ĩuicẽ cẽde
magna prosterm̃t. corruit q
ibi infinita turba ppłi. Austrãsii
deuicti in fugam u̾si terga u̾te¬
rũt. Ebromus eos cede crude¬
lissima insecutus est. maxiina
parte ex illa regione uastata
martinꝰ ꝑ fugam elapsus lau¬
duno clauato ingressus illuc
se reclusit. Pipiꝰ aut alt̾nsecꝰ¬
euasit. Ebromus itaq patrata
uictoria reuersus est. uemẽsq
cũ exercitu erchreco iuilla ad
martimũ dirigit mĩcios ut
data satramẽta cũ fiducia ad
regem theodericũ ueniret. Hoc
dolose ac fallaciter suꝑuacuas
capsas ei iurãtes Ille uero cre¬

Expanded text:
o quoque tempore, decedente Vulfoaldo de Auster, Martinus et A. Pippinus iunior, filius Anseghiselo quondam, decedentibus regibus, dominabantur in Austria, donec tandem aliquando hü duces in odium versi contra Ebroinum, exercitum plurimum Austrasiorum commotum, contra Theudericum regem et Ebrodericus occurrunt; loco nuncupante Lucofao simul coniuncti, sese invicem cede magna prosternunt. Corrueruntque ibi infinita turba populi. Austrasii devicti, in fugam lapsi, terga verterunt. Ebroinus eos cede crudelissima insequutus, maxima parte ex illa regione vastata. Martinus per fugam elapsus, Lauduno Clavato ingressus, illuc se reclusit; Pippinus autem altrinsecevasit. Ebroinus itaque, patrata victoria, reversus est. Veniens cum exercitu Erchreco villa, ad Martinum dirigit nuncios, ut, data sacramenta, cum fiducia ad regem Theudericum veniret. Hoc dolose ac fallaciter super vacuas capsas ei iurantes, ille vero cre
Abbreviated transcription (Latin):
uicũ reꝑtis cũq inissorio
iureo quẽ idem rex magnnis
fabricauerat impensis ad chil¬
debertũ regem se contulerũt
ex chilpico fre ip̃ius susceꝑat
in clientelã illi uelle tradere
Guntrãnꝰ de fratris interitu
ueris indiciis certior factus
parisuis sũmo studio cõtendit
Octurrit aũt ei fredegũdis et
eũ intra urbem recepit. Postꝙͣ

Expanded text:
vicum repertis cumque missorio vicum repertis cumque missorio aureo quem idem rex magnis fabricarat impensis, ad Childebertum regem se contulerunt. ex Chilperico fratre ipsius susceperat, in clientelam illi velle tradere. Guntrannus, de fratris interitu veris indiciis certior factus, Parisius summo studio contendit. Occurrit autem ei Fredegundis et eum intra urbem recepit. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ad ecclias transierũt. soli minc
ep̃i regnãt. solis eis defertur
honor. Sacerdotes etem̃ dñi sibi
in fabulã uerterat et in ꝓũbũ.
Quid aũt̃ plura De eius prius
recensemꝰ moribus: Nullum
nullo dilectus est. hoc modo
perut ĩiusus suis. nec amabłis
extraneis.
Efuncto chilperico Au¬
relianẽses iũcti blesensib
expeditionẽ suꝑ dunẽses agẽtes
eos ĩoppinate oppsẜũt. res eoꝵ
mobiles aufferentes. ĩmobiles
igne cremãtes. Sed eis ad sua
redẽũtibus carnotim cũ dunẽ¬
sib federati similẽ ꝑ omĩa ul¬
tionis inflixerũt plagã. par¬
pro pari referentes. Et cũ ni
maiꝰ ira augmẽtaret᷑. int̾ue¬
mentibus utrusq partis co¬
mitibus pax facta est.
Nterea fredegũdis regma
marito uiduata: ad basi¬
icam parisiace urbis ⁊̃ honore
sancte artłis dedicatã. cũ the¬
sauris quos secũ hẽbat se con¬
ferens a ranegmodo sustipit᷑
exo. Nam thesturarii chilperici
regis cũ thesauris apud kralã

Expanded text:
ad ecclesias transierunt; soli nunc episcopi regnant, solis eis defertur honor. » Sacerdotes etiam Domini sibi in fabulam verterat et in proverbium. Quid autem plura de ejus pravis recensemus moribus? Nullum nullo dilectus est. Hoc modo periit invisus suis, nec amabilis extraneis. efuncto Chilperico, Aurelianenses juncti Belesensibus expeditionem super Dunenses agentes, eos inopinate oppresserunt; res eorum mobiles auferentes, immobiles igne cremantes. Sed eis ad sua redeuntibus, Carnotini cum Dunensibus foederati similem per omnia ultionis inflixerunt plagam, par pari referentes. Et cum in majus ira augmentaretur, intervenientibus utriusque partis comitibus pax facta est. nterea Fredegundis regina marito viduata, ad basilicam Parisiacae urbis in honore sanctae Mariae dicatam, cum thesauris quos secum habebat se conferens, a Ragnemodo suscipitur episcopo. Nam thesaurarii Chilperici regis, cum thesauris apud Calam
Abbreviated transcription (Latin):
guit. ꝙ eorũ prauis cõcilus
amiticia olim cũ nepote iũcta
direpta foret. De uero cũ eis
fedus nõ facturũ respondit.
His childebertus sibi m̃iciatis
iterũ mãdauit ut se de regno
chariberti quod sibi debebat᷑
remoueret. Respondit ille sibi
magis deberi. qui frater defũ¬
cti erat. nec se ullo m ͦ frater¬
nã hereditatẽ alteri cessurũ.
Rursũ alios mĩcios mittens
chisdebertus rogabat ut fre¬
degũdis sib ad supplicia tra¬
deret᷑ que patr̃e cũ patruo
maligno peremisset ĩgemo.
Respondit ille in proxio pla¬
citũ cũ nepote se habiturũ.
ibiq de his et siłib tractatuꝵ
eos ei a quo directi fuerãt
remisit. Occulte nãq frede¬
gũdi uidebat᷑ patrocmari
Quan dũ sepius ad cõui¬
uiũ euocaret. una dierũ
e medio prandio regma sur¬
gens a rege ĩuitabat᷑ ut
aliquid cibi adhuc sumeret.
Ied illa Iuxta cosuetudie mu¬
lierũ sibi accidisse dicente
ut pro conceptu surgeret. rex
ãmiratus est. Sciens nondũ

Expanded text:
pravis consiliis amicitia, olim cum nepote juncta, dirempta foret; se vero cum eis foedus non facturum respondit. His Childebertus sibi nuntiatis, iterum mandavit ut se de regno Chariberti, quod sibi debebatur, removeret. Respondit ille « sibi magis deberi, qui frater defuncti erat, nec se ullo modo fraternam haereditatem alteri cessurum. » Rursum alios nuntios mittens Childebertus rogabat ut Fredegundis sibi ad supplicia traderetur, quae patrem cum patruo maligno peremisset ingenio. Respondit ille « in proximo placitum cum nepote se habiturum, ibique de his et similibus tractaturum. » Eosque ei a quo directi fuerant remisit. Occulte namque Fredegundi videbatur patrocinari. Quam dum saepius ad convivium evocaret, una dierum e medio prandio regina surgens a rege invitabatur, ut aliquid cibi adhuc sumeret. Sed illa juxta consuetudinem mulierum sibi accidisse dicente ut pro conceptu surgeret, rex admiratus est, sciens nondum
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea post de multis
imperitus. p̾cipue aũt
de insubiectione regie ptãti
et ĩobediencia erga suũ
archiepm hnicmarus laudu¬
nensis epũs ut se ab impeti¬
tis expediret in synodo ep̃oꝵ
decem proiũtiaꝵ libellũ ꝓpͥa
manu subscriptũ porrexit. hec
continentem

Expanded text:
nterea, postquam de multis impetitus, praecipue autem de insubiectione regiae potestati et inoboedientia erga suum archiepiscopum Hincmarus Laudunensis episcopus, ut se ab impetitis expediret, in synodo episcoporum decem provinciarum libellum propria manu subscriptum porrexit, haec continentem
Abbreviated transcription (Latin):
in ea ingrederet᷑ uolenter
etrauit. ob quam rem portionẽ
eiusdem ciuitatis que eum
ũmolus partẽ massilie¬
que gũtrãnũ ac chil¬
debertũ competebat a se ꝑuasani

Expanded text:
ndo ingrederetur violenter intravit. Ob quam rem portionem ejusdem civitatis, quae euMummolus partem Massiliaequae Guntrannum ac Childebertum competebat, a se perva
Abbreviated transcription (Latin):
ome stephano papa
Ide functo adriamis in
pontificatu successit. Rex uo
harolus congregato apũd
uuarmaciã generali cõuentu.
saxoniam bello aggredi statuit.
eam qz sine mora ingressus
ferro et igni cũcta depopulatꝰ
eres burgũ castrũ cepit: ydo¬
lum quod irmunsul a saxonib
uocabat᷑ euertit. In cuiꝰ destru¬
ctione cũ in eodem Ioco per
triduũ moraret᷑ contigit ut
pp̃ contimiã celi serenitatem
exsictatis om̃ib illius loci riuis
at fontib aqua ad bibendũ
ĩueniri nõ posset. S ne diutiꝰ
siti confectus laboraret excitꝰ
diuinitus factũ credit᷑ ut qͣdã
die cũ iuxta morẽ tp̃e meri¬
diano tũcti quiesterẽt iuxta
montẽ qui castris erat cõtiguꝰ
tanta uis aque in concauo
cuiusdam torrentis eruꝑit
ut cũcto exercitu sufficeret
Tũc rex ydolo destructo ad
musurã fluuiũ accessit. ibiq
a saxombus .xii. obsides accepit.
Inde in franciam reuersus in
iulla haristallio et natalem
dñi et sanctã paschalis festi

Expanded text:
omae Stephano papa defuncto, Hadrianus in pontificatu successit. Rex vero Karlus, congregato apud Wormaciam generali conventu, Saxoniam bello adgredi statuit, eamque sine mora ingressus, ferro et igni cuncta depopulatus, Aeresburgum castrum coepit, idolum quod Irminsul a Saxonibus vocabatur evertit. In cuius destructione cum in eodem loco per triduum moraretur, contigit ut, propter continuam caeli serenitatem exsiccatis omnibus illius loci rivis ac fontibus, aqua ad bibendum inveniri non posset. Sed ne diutius siti confectus laboraret exercitus, divinitus factum creditur, ut quadam die, cum iuxta morem tempore meridiano cuncti quiescerent, iuxta montem qui castris erat contiguus, tanta vis aquae in concavo cuiusdam torrentis eruperit, ut cuncto exercitui sufficeret. Tum rex, idolo destructo, ad Wisuram fluvium accessit, ibique a Saxonibus duodecim obsides accepit. Inde in Franciam reversus, in villa Heristallio et natalem Domini et sanctam paschalis festi
Abbreviated transcription (Latin):
Ane Arbogastes eusdem
gentis comes ad romanos
se contulit. et uictus bello a
francis pͥmo cõgressu aufugit¬
Nostmodũ tñ denuo mita pugna
nõ paruã multitudinẽ manu
fudit. Cũ residuis ꝟo pacem
firmauit. ut in uita beati Am¬
brosii plenius ĩueniri ualet.

Expanded text:
ane Arbogastes ejusdem gentis comes ad Romanos se contulit, et victus bello a Francis primo congressu aufugitPostmodum tamen inita denuo pugna non parvam multitudinem manu fudit, cum residuis vero pacem firmavit: uti in vita beati Ambrosii plenius inveniri valet.
Abbreviated transcription (Latin):
castra mota et bellũ genti
hunorũ a francis indictum
dus ac destructis munitionib
quarũ una suꝑ cambum fluuiũ
altera iuxta comagenos ciui¬
tatem in monte cumeobert
uallo firmissimo extructa fer¬
ro et igni cũcta uastant᷑. Cũ¬
q rex cũ eo quen ducebat
exercitu usq ad arrabonis
fluenta uenisset. tͣnsmisso
eodem fluuio ꝑ ripam eius
usq ad locũ in quo is danubio
miscet᷑ accessit. ibiq ꝑ aliqͦt
dies scatinis habitis per saba¬
riam reuerti statuit. Alias ꝟo
copias quib theodericum et
negnifridũ prefecerat per
becaminos uia qua ierant
reuerti p̾cepit. Sic peragͣta
ac deuastata magna parte
pãnome cũ incolumi excitu

Expanded text:
castra mota, et bellum genti castra mota, et bellum genti Hunorum a Francis indictum sidiis ac destructis munitionibus, quarum una super Cambum fluvium, altera iuxta Comagenos civitatem in monte Cumeoberg vallo firmissimo erat exstructa, ferro et igni cuncta vastantur. Cumque rex cum eo, quem ducebat, exercitu usque ad Arrabonis fluenta venisset, transmisso eodem fluvio per ripam eius usque ad locum, in quo is Danubio miscetur, accessit ibique per aliquot dies stativis habitis per Sabariam reverti statuit. Alias vero copias, quibus Theodericum et Meginfridum praefecerat, per Beehaimos via, qua venerant, reverti praecepit. Sic peragrata ac devastata magna parte Pannoniae cum incolomi exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
Ransacta uerni tem¬
perie circa estatis
miciũ rex de uuarmacia mo¬
uens baioariam profectus est.
ea meditatione ut hums fa¬
ctorũ suorũ uicem redderet
ut eis quanto celerius posset
bellũ inferret. Comparatis
igit᷑ ad hoc ex om̃i regnosuo
ꝙͣ ualidissimis copiis et cõmea¬
tibus congregatis bipartito
excitu iter agere cepit. Cuiꝰ
partem theoderico comiti et
megnifrido camerario suo cõ¬
mittens eos per aquilonalẽ
dambii ripam iter agere
iussit. Ip̃e cũ alia parte quã
secũ retinuit australẽ eiusdem
flũis ripan pannomam peti¬
turus occupauit. baioarus cũ
comeatibus exercitus qui
nauibus deuehebant᷑ ꝑ dami¬
biũ sedã aqua destendere iussis
Ac sit inchoato itmere pͥma
castra suꝑ anisum posita sũt
Nam is fluuius inter baioariã
atq hunorũ t̾mĩos medius
currens certus duorũ regnoꝵ
limen habebat᷑. Ibi supplicatio¬
letamarũ per triduũ facta ut
id bellũ prosperos ac felices
haberet euentus. tũ demũ

Expanded text:
ransacta verni temperie, circa aestatis initium rex de Wormacia movens, Baioariam profectus- est, ea meditatione, ut Hunis factorum suorum vicem redderet, et eis, quanto celerius posset, bellum inferret. Comparatis igitur ad hoc ex omni regno suo quam validissimis copiis, et commeatibus coexercitu iter agere coepit. Cuius partem Theoderico comiti et Meginfrido camerario suo committens eos per aquilonalem Danubii ripam iter agere iussit. Ipse cum alia parte, quam secum retinuit, australem eiusdem fluminis ripam Pannoniam petiturus occupavit, Baioariis cum commeatibus exercitus, qui navibus devehebantur, per Danubium secunda aqua descendere iussis. Ac sic inchoato itinere prima castra super Anesum posita sunt; nam is fluvius inter Baioariorum atque Hunorum terminos medius currens certus duorum regnorum limes habebatur. Ibi supplicatio per triduum facta, ut id bellum prosperos ac felices haberet eventus; tum demum
Abbreviated transcription (Latin):
pauci. Rogate gͦ dñin messis
ut mittat operarios in messem
suam. Quia uos pro nobis
epĩs orare debetis ut uobis
digna possimꝰ loqui. Messis
aũt amiti est ppłus in ꝓiũcia
alteri metropolitano cõmissa.
Unde uos hortando qiͣ manu
oꝑis confricando ad dei uolũ¬
tatem et uram salutem in
corpus unitatis eccl̃ie ualemꝰ
et debemꝰ traicere. In parro¬
chianos aũt ꝓiũciarũ aliis
inetropolitans cõmissarum
falcem iuidicii. nõ mittimꝰ
qr nec est unde nec nr̃m
esse consideramꝰ

Expanded text:
pauci; rogate ergo dominum messis, pauci; rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam". Quia vos pro nobis episcopis debetis orare, ut vobis digna possimus loqui. Messis autem amici est populus in provincia alteri metropolitano commissa. Unde vos hortando, quasi manu operis confricando, ad Dei voluntatem et vestram salutem in corpus unitatis ecclesiae valemus et debemus traicere, in parrochianos autem provinciarum aliis metropolitanis commissarum falcem iudicii non mittimus, quia nec est unde nec nostrum esse consideram
Abbreviated transcription (Latin):
epĩs. coram ep̃is et rege
cũctis qui affuerũt in eadẽ
ecclĩa publice demĩciauit.
E alicui forte uideat᷑
incongrue ac p̃sũptuose
me ac prouincie nr̃e uene¬
rabiles coepõs facere. q̃m
de altera proiũtia ordina¬
tiomi et causis huiꝰ ꝓuĩcie
nos ĩmiscentes sciat nos cõtͣ
canones sacros nõ agere
qm̃ remensis et treuerensi
ecclie in hac regione belgica
cũ sibi cõmissis ecclesus soro¬
res et comprouinciales hñt
sicut auctoritas eccliastica et
antiqͥssima demonstrat cõsue¬
tudo. ac ꝑ hoc unanini cõ¬
sensu. et synodalia iudicia
exerere. et que a sanctis prĩb
conftituta sũt debent concor¬
diter custodire. hac pͥuilegii
conditione ẜuata ut qui por
de remensi et treuerensi ep̃õ
fuerit ordinatus prior etiã
habeat᷑. Et lex diuinitꝰ ĩsti¬
tuta p̾cipit dicens. Si tͣnsie¬
ris per messem amici tui col¬
ligens spicas man cõfrica
populus ut dñs monstrat
in euuãgelio dicens. Messis
quidem multa operarii aũt̃

Expanded text:
episcopis et rege cunctisque qui adfuerunt in eadem ecclesia publice denuntiavit: 'Ne alicui forte videatur, incongrue ac praesumptiose me ac provinciae nostrae venerabiles coepiscopos facere, quoniam de altera provincia ordinationi et causis huius provinciae nos immiscemus, sciat, nos contra canones sacros non agere, quoniam Remensis et Treverensis ecclesiae in hac regione Belgica cum sibi commissis ecclesiis sorores et comprovinciales habentur, sicut auctoritas ecclesiastica et antiquissima demonstrat consuetudo, ac per hoc unanimi consensu et synodalia iudicia exercere et quae a sanctis patribus constituta sunt debent concorditer custodire, hac privilegii conditione servata, ut, qui prior de Remensi et Treverensi episcopo fuerit ordinatus, prior etiam habeatur. Et lex divinitus inspirata praecipit, dicens: "Si transieris per messem amici tui, colligens spicas, manu confricabpopulus, ut Dominus monstrat in euangelio, dicens: "Messis quidem est multa, operarii autem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qua et preliũ conseruit. et
qͣnquies uel eo amplus fusam
fugatamq profugauit. Magna¬
q affrorũ multitudine ꝓstrata
aliquãtis. etiam sociorũ suorũ
per temeritatẽ amissis ĩ naues
suas se recepit. atq hoc facto
ingentem affris tiorẽ ĩcussit.
Luna kł̾ Iuln pͥmo diluculo in
media nocte obscurata est. fue¬
in pago agnense annonam
ora grana habe̾. De qua domno
imperatori allatũ est ad aquis

Expanded text:
cum qua et proelium conseruit et cum qua et proelium conseruit et quinquies vel eo amplius fusam fugatamque profligavit magnaque Afrorum multitudine prostrata, aliquantis etiam sociorum suorum per temeritatem amissis in naves suas se recepit atque hoc facto ingentem Afris timorem incussit. Luna Kal. Iul. primo diluculo in media nocte obscurata est. Impein pago Aginensi annonam ora grana habuisse, de qua domino imperatori allatum est ad Aquis
Abbreviated transcription (Latin):
copiis ad marchã ueniũt. et
nr̃os in ripa egidore. flumĩs
sedentes ac nichil tale opm̃ãtes
transito fliũe adorti castris
exuũt. eis q in fugã actie c̃u¬
cta diripiũt. ac se cũ om̃ibus
copiis sus in sua castra recipi¬
ut̃. Deinde mito concilio ut
ultionem hiuiꝰ facti p̃uemrẽt
missa legatõe ad imperatorem
ꝙ ĩuiti et quãta ncc̃itate coatti
id fecerĩt exposuerũt. setñ
ad satisfactionem ẽẽ paratos.
et hoc in imꝑatoris ẽẽt arbi¬
trio qualiter ita fieret emẽ¬
datũ ut de reliquo inter partes
pax firma maneret. Bouesa¬
tuis comes cui tutela corsice
insule tũc erat comissa. assũ¬
pto secũ frẽ berehario. netnõ
et aliis quibusdã comitibus
De tustia corsicã atq sardimã
parua classe tircuuentenss
muillũ in mari prratã ĩuerisset
m affrica traiecit. et inter
uticam et cartaginẽ egressus
ĩmimerã incolarũ multitudine
subito congregatã offendit.

Expanded text:
copiis, ad marcam veniunt, et copiis, ad marcam veniunt, et nostros in ripa Aegidorae fluminis sedentes ac nihil tale opinantes transito flumine adorti, castris exuunt, eisque in fugam actis cuncta diripiunt, ac se cum omnibus copiis suis in sua castra recipiunt; deinde inito consilio, ut ultionem huius facti praevenirent, missa legatione ad imperatorem, quam inviti et quanta necessitate coacti id fecerint, exposuerunt, se tamen ad satisfactionem esse paratos, et hoc in imperatoris esset arbitrio, qualiter ita fieret emendatum, ut de reliquo inter partes pax firma maneret. Bonifacius comes, cui tutela Corsicae insulae tunc erat commissa, adsumpto secum fratre Berehario nec non et aliis quibusdam comitibus de Tuscia, Corsicam atque Sardiniam parva classe circumvectus, cum nullum in mari piratam invenisset, in Africam traiecit et inter Uticam atque Kartaginem egressus, innumeram incolarum multitudinem subito congregatam offendit;
Abbreviated transcription (Latin):
nomẽclatorẽ qui ad eũ illo
uenerãt audita illorũ legatõe
dimisisset ad uillã francono¬
furd profectus est. Ibiq ali¬
quãdiu moratus doormaciã
uenit. atqz inde theodonis
uillam perrexit. De quo loco
lothariũ filiũ suũ tũ magnis
francorũ copis ad hispanica
marchã direxit. Qui cum
racenorũ aduentu faceret
tertiorem. In qua expectatoe
cũ pipino fr̃e colloquit᷑. Et
comperto ꝙ sarraceni ad mar¬
cham uenire aut timerent
aut nollent. redeunte in aqui¬
tamam fratre ip̃e ad patrem
aquisgram reuertit᷑. Interea
cũ in confinib normanorũ
tam de federe inter illos et
francos cõfirm̃ado ꝙͣ de herioldi
rebus tractandũ esset. et ad hoc
totius pene saxome contes
simul cũ marchionib illo coue¬
nssent. herioldus rerũ gerẽdaꝵ
nimis cupidus condictã et ꝑ
obsides firmatã pacẽ accensis
ac direptis aliquot normanor
uillis irrupit. Quod audiẽtes
filii godefridi cõtractis subito

Expanded text:
nomenclatorem, qui ad eum illo nomenclatorem, qui ad eum illo venerant, audita illorum legatione dimississet, ad villam Franconofurd profectus est, ibique aliquandiu meratus, Wormaciam venit, atque inde Theodonis villam perrexit; de quo loco Hlotharium filium suum cum magnis Francorum copiis ad Hispanicam marcam direxit. Qui cum racenorum adventu faceret certiorem; in qua expectatione cum Pippino fratre conloquitur, et comperto quod Sarraceni ad marcam venire aut timerent aut nollent, redeunte in Aquitaniam fratre, ipse ad patrem Aquasgrani revertitur. Interea cum in confinibus Nordmannorum tam de foedere inter illos et Francos confirmando, quam de Herioldi rebus tractandum esset, et ad hoc totius paene Saxoniae comites simul cum markionibus illo convenissent, Herioldus, rerum gerendarum nimis cupidus, condictam et per obsides firmatam pacem, incensis ac direptis aliquot Nordmannorum villulis, inrupit. Quod audientes filii Godofridi, contractis subito
Abbreviated transcription (Latin):
Omientus aquis grani
mense februario factꝰ
est. In quo cũ de multis et alus
causis. tũ p̃cipue de his que
ĩ marcha hispanca cõtigerũt
ratio habita et legati qui
exercitui preerãt culpabiles
iuenti et iuxta merita sua
honorũ amissione multati
sũt. Similiter et baldricus
dux foroiuliensis cũ ip̃ eius
ignauiam bulgarorũ ex̾citꝰ
teriõs pãnonie suꝑioris
impune uastasset honorib
quos hẽbat pͥuatus ⁊ mar¬
cha quã solus tenebat inter
quatuor comites diuisa est
Halitgarius cameracensis
epũs et anffridus abbas mo¬
nasterii non antille constan¬
tinopolim missi et a michaele
imꝑatore sicut ip̃i inde reũsi
retulerũt honorifice suscepti
sũt. Imꝑator iumo mense ad
ingelinhem uillã uenit. Ibiq
ꝑ aliquot dies placitũ habuit
In quo cũ filus siuis lothario
et pipino cũ exercitu ad mar¬
cham hyspanicã mittendis
conciliũ misset. et id quomiͦ
fieret ordmasset missos etiã
romam pontificis quirinũ
pͥmiceriũ ac theophilactum

Expanded text:
onventus Aquasgrani mense Februario factus est, in quo cum de multis aliis causis, tum praecipue de his quae in marca Hispanica contigerunt, ratio habita, et legati qui exercitui praeerant culpabiles inventi, et iuxta merita sua honorum amissione multati sunt. Similiter et Baldricus, dux Foroiuliensis, cum propter eius ignaviam Bulgarorum exercitus terminos Pannoniae superioris inpune vastasset, honoribus quos habebat privatus, et marca quam solus tenebat, inter quatuor comites divisa est. Halitgarius Camaracensis episcopus et Ansfridus abbas monasterii Nonantulae Constantinopolim missi, et a Michaele imperatore, sicut ipsi inde reversi retulerunt, honorifice suscepti sunt. Imperator Iunio mense ad Ingilunheim villam venit, ibique per aliquot dies placitum habuit, in quo, cum de filiis suis Hlothario et Pippino cum exercitu ad marcam Hispanicam mittendis consilium inisset, et id quomodo fieret ordinasset, missos etiam Romani pontificis, Quirinum primicerium ac Theofilactum
Abbreviated transcription (Latin):
karolus rex in hoc negocio
occupatus erat Salomon filiũ
suũ noĩe uiugo ad eũ cũ pͥmo¬
ribus britonũ misit. Qui filiꝰ
eius se karolo cõmendauit
et fidelitatẽ corã fidelib suis
illi iurauit.
Nterea rodulphus nor¬
manorũ qui młta mala
in regno haroli exercuerat
in regno ludouici cũ qͥngẽtis
et eo amplius complicibus
secus andegaus ciuitatẽ nõ

Expanded text:
Carolus rex in hoc negotio Carolus rex in hoc negotio occupatus esset, Salomon filium suum, nomine Wigon, ad eum cum primoribus Britonum misit, qui filius ejus se Carolo commendavit, et fidelitatem coram fidelibus suis illi juravit. nterea Rodulfus Nortmannus, qui multa mala in regno Caroli exercuerat, in regno Hludowici cum quingentis et eo amplius complicibus residenti secus Andegavis civitatem, no
Abbreviated transcription (Latin):
obtinere nõ posset
Arolus hostem demĩciat
uersus britamã ut
normani qui andegaus ciui¬
tatem occupauerãt nõ autu¬
marent se aduersus eos illũ
iturũ. ne ad alia loca in qͥb
ita constringi nõ possent aũ¬
fugerent. Dũ aũt illuc ꝑgẽt
in ip̃o itmere nũciatũ est
ei ꝙ factione frĩs sui ludo¬
uici germanie regis karlo¬
mãnꝰ cetus ꝑ hoĩes quondã
suos consentientib duobus¬
pseudo monachus de corbeia
monasterio sublatus et ad lu¬
douicũ fuerat cohibendus.
ac interuemẽte adalardo ĩ
suam cõtrarietatem ꝑductꝰ
Unde non magnope est karolꝰ¬
perturbatus. S iter ceptũ ꝑa¬
gens cũ hoste cepta collecta
ciuitatem andegaus in qua
normami depopulatis quibus¬
Dam urbibus euersis castel
incensis. et agris in solitudi¬
nem redactis iam diutno
tp̃e residebãt obsedit. et sepe
fortissima circũdedit. Salomone
duce britonũ ultra meduanã
Eliuuũ cũ hoste britonũ in
eius auxilio residente. Et dũ

Expanded text:
obtinere non posset. Karolus hostem denunciat versus Brittanniam, ut Nortmanni qui Andegavis civitatem occupaverant non autumarent, se adversus eos illuc iturum, ne ad alia loca, in quibus ita constringi non possent, aufugerent. Dum autem illuc pergeret, in ipso itinere nunciatum est ei, quod factione fratris sui Hludowici Germaniae regis Karlomannus caecus per homines quondam suos, consentientibpseudo-monachis, de Corbeia monasterio sublatus, et ad Hludowicum fuerit, cohaerente ac interveniente Adalardo, in suam contrarietatem perductus. Unde non magnopere est Carolconturbatus, sed iter coeptum peragens, cum hoste collecta civitatem Andegavis--in qua Nortmanni depopulati quibusdam urbibus, eversis castells incensis, et agris in solitudinem redactis, jam diuturno tempore residebant--obsedit, et sepe fortissima circumdedit, Salomone, duce Britonum, ultra Meduanam fluvium cum hoste Britonum in ejus auxilio residente. Et dum
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea chilpericus in
Uilla nouigentũ nõĩata
consistens dũ parisus iter
suũ destinauisset prefatum
gregoriũ antistitem rogabat
ut cuidã iudeo noĩe prisco
sibi familiarissimo manꝰ impo¬
neret. s reluctantẽ uideũ et se
nõ credere reclamãtem insuꝑ
et fidei nr̃e derogantẽ oportũã
satis disputatione btus põti¬
fex yedarguit. Cui rex. Qr
inquit o sancte sacerdos ꝑfidus
bũdictionẽ respuit. utiq et
Non dimittam te insi hñdixis
michi. Pontifex igit᷑ bñdi¬
cens regi ac una cũ eo cibũ
accipiens ad ꝓpria rediit.
E
ꝯ tp̃e obiit eparchus
apud engolism̃ã reclau¬
sus. Uir magnifice sanctitatis
qui hoĩem furti gr̃a patibulo
suspensum uite restituit

Expanded text:
nterea Chilpericus, in villa Novientum nominata consistens, dum Parisius iter suum destinavisset, praefatum Gregorium antistitem rogabat, ut cuidam Judaeo, nomine Prisco, sibi familiarissimo manus imponeret. Sed reluctantem Judaeum et se non credere reclamantem, insuper et fidei nostrae derogantem, opportuna satis disputatione beatus pontifex redarguit. Cui rex: « Quia, inquit, o sancte sacerdos, perfidus benedictionem respuit, utique et Non dimittam te, nisi benedixeris mihi . » Pontifex igitur benedicens regi, ac una cum eo cibum accipiens, ad propria rediit. Eo tempore obiit Eparchius apud Engotismam reclusus, vir magnificae sanctitatis, qui hominem, furti gratia patibulo suspensum, vitae restituit
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea ãno hũc sequẽte
patri regi rex ludouicꝰ
engelhemi occurrit. Inde renes¬
burg cũ eo ab iit. Ibi q ense
iam appellãs adolescencie tp̃a
accinctus est. ac deinde patrẽ
in auaros exercitũ ducentẽ
usq ad cuneberg comitatus
iussus est reuerti. et usq ad
reuersionẽ paternã cũ fra¬
stradra manere regia. Itaq
cũ eã hiemẽ exegit ĩminẽte
patre in expeditõe cepta ma¬
nente. At uero ip̃o ab expe¬
ditione auarica remeante
accepit ab eo mandatũ aqui¬
tanam redire. et fr̃ĩ pipino
suppetias cũ quãtis posset co¬
pus in ytaliam ꝑgere. Cu
obediens aquitamã autũm
tp̃e rediit. om̃ib q que ad
tutamen regni ꝑtinẽt ordi¬
natis ꝑ montis cimisii aspe¬
ros et flexuosos auffractus
in italiam tnsuehit᷑. atq na¬
talem dm̃i rauenne celebrãs
ad frem uenit. Eui cõiũctus
iũctis uiribus beneuẽtanã
prouiciam ingredatẽtur. cũta
obiua populant᷑. castro uno po¬
tiuntur.

Expanded text:
nterea anno hunc sequente 790, patri regi rex Ludovicus Ingelnheim occurrit, inde Renesburg cum eo abiit. Ibique ense, jam appellens adolescentiae tempora, accinctus est, ac deinde patrem in Avares exercitum ducentem usque ad Chuneburg comitatus, jussus est reverti, et usque ad reversionem paternam, cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea hiemem exegit imminentem, patre in expeditione coepta permanente. At vero ipso ab expeditione Avarica remeante, accepit ab eo mandatum in Aquitania redire, et fratri Pippino suppetias, cum quantis posset copiis, in Italiam pergere. Cui obediens, Aquitaniam autumni tempore rediit, omnibusque quae ad tutamen regni pertinent ordinatis, per montis Cinisii asperos et flexuosos anfractus in Italiam transvehitur, atque Natalem Domini Ravennae celebrans 793 ad fratrem venit. Cui conjunctus, junctis viribus Beneventanam provinciam ingrediuntur, cuncta obvia populantur, castro uno potiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
U douicus imperator
ytalie in capua residẽs
mortuo iam lamberto caluo
et ꝑuento patricio impera¬
toris grecorũ cũ hoste in ci¬
uitate que hydrontus dicit᷑
in auxiliũ beneuentanorũ
qui censum quod imperatorib
francie eatenus dabant. illi
persoluturos se promittebãt
qm̃ aliter ad algisũ obtinere
nõ poterat mandauit apłico
Ioħi compatri adelgisi ut
ad eũ apud capuam ueniret.
et sibi adelgisũ reconciliaret
uolens ostentare q̃i int̾cedẽte
beati petri uicano ip̃m adel¬
gisũ recipet. de quo iurauerat
ꝙ nũꝙͣ de illis partib redi¬
turus esset anteꝙͣ illũ caꝑet
quem reuera iuirtute sua

Expanded text:
udowicus imperator taliae in Capua residens, mortuo iam Landberto Calvo, et pervento patricio imperatoris Grecorum cum hoste in civitate quae Hydrontus dicitur in auxilium Beneventanorum, qui censum quod imperatoribus Franciae eatenus dabant illi persoluturos se promittebant, quoniam aliter Adalgisum obtinere non poterat, mandavit apostolico Iohanni, compatri Adalgisi, ut ad eum apud Campaniam veniret et sibi Adalgisum reconciliaret, volens ostentare, quasi intercedente beati Petri vicario ipsum Adalgisum reciperet, de quo iuraverat, quod nunquam de illis partibus rediturus esset, antequam illum caperet; quem re vera virtute sua
Abbreviated transcription (Latin):
se bello finem impone
cupiens iterũ aquitamã ꝓiũ¬
ciam cũ magnis copiis ĩtrat
Capta q hiturica ciuitate et
castello toarsis reuertit᷑. Hie¬
mauit q in uilla gẽtiliaco
atq in ea natalẽ dm̃ ac pas¬
chalis festi solempina celebͣuit

Expanded text:
se bello finem inponere cupiens iterum Aquitanicam provinciam cum magnis copiis intrat; captisque Biturica civitate et castello Toarcis revertitur. Hiemavitque in villa Gentiliaco atque in ea natalem Domini ac paschalis festi sollemnia celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
Inuadere.
Frolus ludouici quondã
regis germanie filius
in longõbardiam prexit. et
ip̃m regnũ obtinuit. Cũ quo
apud urbã anteꝙͣ montẽ Iouis
transiret ludouicus et harlo¬
mãnꝰ loqui ꝑrexerũt. Et illo
eũte in longobardiam. ip̃isq
reuersis ab illo itmere mĩti¬
atũ est eis ꝙ normami qui
erãt in ligeri terreno itmere
terras illas dep̾dabant᷑. Et
statim moti in illas partes
in die festiuitatis sancti ãdree
eos ĩuemẽtes multi ex norma¬
nis occisi. et plures in iugenua
fluuio absorti perierũt. Et

Expanded text:
invadere. Karolus, Hludowici quondam regis Germaniae filius, in Longobardiam perrexit et ipsum regnum obtinuit. Cum quo apud Urbam, antequam montem lovis transiret, Hludowicus et Karlomannus loqui perrexerunt. Et illo eunte in Longobardiam, ipsisque reversis ab eodem itinere, nuntiatum est eis, quod Nortmanni qui erant in Ligeri terreno itinere terras illas depraedabant; et statim moti in illas partes, in die missae sancti Andreae eos invenientes, multos ex eis occiderunt et plures in Vencenna fluvio
Abbreviated transcription (Latin):
maleficus brunechildis uirũ
no cognouit. Deide faciente
eãdem auia sua theodericus
herm̃ebergã id quippe nome
uirgim thesauris expoliatam
abire p̃cepit ad hispaniam
Har de re indignatus bertrico
ad lotariũ regemi theoderiti
ex patruo genitũ misit lega¬
tos qui eũ ad belli societate
expositis ĩiurie sue causis indi¬
tarent. Obi ille uotis eorũ
nisuo est satisfecisse cũ missis
ip̃uis ad theodebertũ recta
proficiscit᷑ uia. hũc quoq co¬
xilio sibi affuturũ agnostẽtes
ad agonem longobardorum
regem cũ supͥmemoratorum
regii legatis iter dirigunt
Ut hi 4ͦ ͬ reges suꝑ theodericũ
irruentes/ eũ uita simul et re¬
gno p̾uarent in uindictã cõtu¬
melie regi hyspamoꝵ illate ECũ

Expanded text:
s virum non cognovit. Deinde, faciente eadem avia sua, Theodoricus Hermembergam id quippe nomen virgini thesauris exspoliatam abire praecepit ad Hispaniam. Hac de re indignatus Bettricus, ad Clotarium regem, Theodorici ex patruo genitum, misit legatos, qui eum ad belli societatem, expositis injuriae causis, inclinarent. Ubi ille votis eorum visus est satisfecisse, cum missis ipsius ad Theodebertum recta proficiscuntur via. Hunc quoque auxilio sibi adfuturum cognoscentes, recta ad Agonem Longobardorum regem, cum supra memoratorum legatis regum, iter dirigunt, ut hi quatuor reges super Theodoricum irruentes, cum vita simul et regno privarent et vindictam contumeliae regi Hispanorum illatae su
Abbreviated transcription (Latin):
Nnt tp̃is theodericus
aridiũ presulem roctonẽ
et ebormũ p̃fectos equorũ. ad
bertricũ regem hyspame dire¬
xit: qui filiã illus cõuigio
sibi sociandã posterẽt: et si
pater uellet Insiurandũ p̾be¬
rent. ꝙ diebus uite sue eam
regn nõ pͥuaret honore Qd̾

Expanded text:
temporis Theodoricus Aridium praesulem, Rocconem et Eborinum praefectos equorum, ad Bettricum regem Hispaniae direxit, qui filiam illius conjugio sibi sociandam poscerent, et si pater vellet, jusjurandum praeberent « quod diebus vitae suae eam regio non privaret honor
Abbreviated transcription (Latin):
Nno xii ͦ. regni theod̾ici
Uncelenꝯ qui fallacia
sua protadio causa mortis
ex titerat insidus brunechil¬
dic pede trũcatus. rebus q
suis expoliatus egens est
redditus: Uuolfus quoq pa¬
tricius eo ꝙ in necẽ iam dicti
consentiisset prothadii farma¬
comlla suggerente brunechilde
ussu theoderici interficitur.
Natus etiã est ex concubmna
theoderici filius nõie meroueꝰ:¬

Expanded text:
nno XII regni Theodorici Uncelenus, qui fallacia sua Protadio causa mortis exstiterat, insidiis Brunechildis pede truncatus rebusque suis expoliatus, egens est redditus. Wolfus quoque patricius, eo quod in necem jam dicti consensisset Protadii, Fariniaco villa suggerente Brunechilde jussu Theodorici interficitur. Natus etiam est ex concubina Theodorici filius, nomine Merove
Abbreviated transcription (Latin):
Idens itaq bruno dux
socius eiusdem helpõ¬
nis qui obsederat trecas ciui¬
tatem ꝙ mortuus erat helpo
socius sius cũ suis reuersus
est in patriam suam.

Expanded text:
idens itaque Bruno dux, socius ejusdem Helponis, qui obsederat Trecas civitatem, quod mortuus esset socius suus Helpo cum suis, reversus est in patriam suam.
Abbreviated transcription (Latin):
conciliariorũ suorũ dispartitꝰ
est honores bernardi gothie
marlrionis in theodericum
camerarũ̃ et bernardum
comitem auernicũ. et ꝑ alios
secrete dispositos. Papa uero¬
Ioħes trecas mouẽs cabellionẽ
petiit. Indeq per morienniã
iter agens. perclusas montis

Expanded text:
consiliariorum suorum dispertitus consiliariorum suorum dispertitus est honores Bernardi Gothiae markionis per Theodericum camerarium et Bernardum comitem Arvernicum et per alios secrete dispositos. Papa Ionnes Trecas movens, Cavillonem petiit, indeque per Moriennam iter agens, per clusas montis
Abbreviated transcription (Latin):
et uelle intrare monasterium
obtinere nõ potuit. s preceptũ
est illi abeo consentiente rege
atq epis hicinari fautorib
ut sedem suam teneret. et ep̃ale
nĩsteriũ ageret. qui fautores
hicmari audientes ꝙ papa Ioħes
dixerit ut si uellet hicmarũs
cecus missam cantaret. et rex
consenserit ut partemi de epis¬
copio laudunensi haberet
Insperate aliarũ proĩũtiarũ
ep̃i s et aliarũ regionũ metro¬
politam sine p̾ceptione pape
hicmarũ uestimẽtis sacerdota¬
lib indutũ in p̃ñciam ip̃iũs p̃p̃e
adduxerũt. Indeq sublatum
cantantes in eccliam illum
duxerũt. et signũ bñdutõis
suꝑ ppłm dari fecerũt. Dicq
simodus illa soluta est.
N crastina ludouicꝰ rex
⁊iuitatus a bosone ad
domũ illiuis prexit. cũ qͥbusdã
pͥmorib consiliarũs suis et
pastus ac honoratus ab illo
s et ab uxore ip̃us despon¬
sauit filiam bosomis harlomãno
filio suo et cũ concilio ĩpõꝵ

Expanded text:
et velle intrare in monasterium, et velle intrare in monasterium, obtinere non potuit; sed praeceptum est illi ab eo, consentiente rege atque episcopis Hincmari fautoribus, ut sedem suam teneret et episcopale ministerium ageret. Qui fautores Hincmari audientes, quod papa Iohannes dixerit, ut, si vellet, Hincmarus caecus missam cantaret, et rex consentiret, ut partem de episcopio Laudunensi haberet, insperate aliarum provinciarum episcopi, sed et aliarum regionum metropolitani, sine praeceptione papae, Hincmarum, vestimentis sacerdotalibus indutum, in praesentiam ipsius papae adduxerunt; indeque sublatum cantantes in ecclesiam illum duxerunt et signum benedictionis super populum dari fecerunt. Sicque synodus illa soluta est. In crastina Hlodowicus rex, invitatus a Bosone, ad domum illius perrexit cum quibusdam primoribus consiliariis suis; et pastus ac honoratus ab illo, sed et ab uxore ipsius, desponsavit filiam Bosonis Karlomanno filio suo, et cum consilio ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
ciam uelut ex rõne tollere et
sibi habere posset. et dicente
papa iohẽ ut si uellet ludo¬
uicus rex ut suꝑ illus p̾cep¬
tum pͥilegiũ facet. suo p̾cep¬
to illud pat̾s sui p̾ceptũ frr¬
maret. Quod argumẽtũ sicut
factio et nõ ratio imperfecta
prefati mẽsis ludonicus rex̾
quorũdã pͥmorũ compulsũs
petitionib uenit ad apłĩci mã¬
sionem et cũ eo familiariter
locutꝰ Una cũ illo reuers ꝯ
est ad cõuentũcepõꝵ in exe¬
dram iuxta mãsionẽ aplic̃i
Et post extõicationẽ hugonis
lotharii filii et linomis ac
complicũ eorũ uimi faciẽtib
quibusdã epĩs et consentiẽte
rege dixit papa ioħẽs ut
hedenulphus sua auctoritate
ordinatus epũs sedem suã
teneret. et epale nũsteruun
ageret. et hicmarus cecus si
uellet missam cantaret. et
partem de rebus episcopni
laugdunẽsis haberet. Et cũ
hedemilfus apud ẽũdem pap̃a
petierit et eũ ab illa sede absol¬
ueret Dicens se esse infirmũ

Expanded text:
tiam velut ex ratione tollere et tiam velut ex ratione tollere et sibi habere posset; et dicente papa Iohanne, ut, si vellet Hlodowicus rex, ut super illius praeceptum privilegium faceret, suo praecepto illud patris sui praeceptum firmaret. Quod argumentum, sicut factio et non ratio, imperfectum praefati mensis Hlodowicus rex, quorundam primorum compulsus petitionibus, venit ad apostolici mansionem, et cum eo familiariter locutus, una cum illo reversus est ad conventum episcoporum in exedram iuxta mansionem apostolici. Et post excommunicationem Hugonis, Hlotharii filii, et Yminonis ac complicum eorum, vim facientibus quibusdam episcopis et consentiente rege, dixit papa Iohannes, ut Hedenulfus, sua auctoritate ordinatus episcopus, sedem suam teneret et episcopale ministerium ageret, et Hincmarus caecus, si vellet, missam cantaret et partem de rebus episcopii Laudunensis haberet. Et cum Hedenulfus apud eundem papam peteret, ut eum ab illa sede absolveret, dicens se esse infirmum