comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orro terciadecima ualeria. cui
est nursia annexa. inter um¬
briam & campaniam picenumq
consistit: que ab oriente samnitũ
regionem attingit. Huiꝰ pars occi¬
dua que ab urbe roma initium
capit.olim abetruscorũ populo
etruiria dicta ẽ. Hec habet urbes.
tiburim. carsilis. reate. furconam.
&̃ amiterninũ. regionẽq marsoꝵ
& eorum lacum qui fucinus appel¬
latur. Marsorum qͦ regionẽ ideo m¬
tra ualcriam ꝓ uiitiam estimo c̃õ¬
putari: qr in catalogo ꝓuintiarum
autẽ hanc ꝑse ꝓuintiam ẽẽ. uera
ratione comꝓbauerit: huiꝰ ratio¬
nabilis sententia modis om̃ib te¬
nenda ẽ. Quartadecima samniũ.
inter campanĩa & mare adriaticũ
apuliamq apiscaria incipiens ha¬
betur. In hac sunt urbes theate. au¬
fidena. histernia. & antiquitate con¬
sumpta samniũ. a qua tota ꝓuin¬
cia nominat᷑: & ipsa harum ꝓ uin¬
ciarum caput ditissima beneuentꝰ.
Porro samnites nom̃ accepere olim
ab hastis quas ferre solebant. quãꝙ

Expanded text:
orro tertia decima Valeria, cui est Nursia annexa, inter Umbriam et Campaniam Picenumque consistit, que ab oriente Samnitum regionem attingit. Huius pars occidua, que ab urbe Roma initium capit, olim ab Etruscorum populo Etruria dicta est. Hec habet urbes Tiburim, Cassiolim, Reate, Furconem et Amiternum regionemque Marsorum et eorum lacum qui Fucinus appellatur. Marsorum quoque regionem ideo intra Valeriam provinciam extimo computari, quia in catalogo provinciarum autem hanc per se provinciam esse vera ratione conprobaverit, huius rationabilis sententia modis erit omnibus tenenda. Quarta decima Samnium inter Campaniam et mare Hadriaticum Apuliamque, a Piscaria incipiens, habetur. In hac sunt urbes Theate, Aufidenam, Hisernia et antiquitate consumpta Samnium, a qua tota provincia nominatur, et ipsa harum provinciarum caput ditissima Beneventus. Porro Samnites nomen accipere olim ab hastis, quas ferre solebant quasque
Abbreviated transcription (Latin):
hominum exterriti reliquer̃t.
Apud formas multis ictib fulmi¬
num menia rindiq abusta & de¬
soluta sunt.Apud agrum calenũ
repente flamma scisso hiatu t̾re
eructa ẽ. trib dieb tribusq noc¬
tibus t̾ribiliter exititans: quinq.

Expanded text:
hominum exterriti reliquerunt. Apud Formiam multis ictibus fulminum moenia undique ambusta et dissoluta sunt. Apud agrum Calenum repente flamma scisso hiatu terrae eructata, tribus diebus, tribusque noctibus terribiliter exaestuans, quinq
Abbreviated transcription (Latin):
habitare ñ ualerent: in tres ut fe¬
runt omnẽ cateruam partes di-¬
uidentes. quȩ ex illis pars patriam
relinquere. nouasq deberet sedes
ex quirere sorte ꝑquirunt.
Gitur ea pars cin sors dederat gen¬
tale solum excedere.exteraq arui
p̃stantiores: ad exquirendas quas
possent incolere t̾ras sedesq statu¬
ere. uale dicentes sins simul & pa¬
triȩ ter arripiunt Morum erat
qͥucum mat̾ nomine gabara. mu
lier quantũ inter suos & ingemo
acris. & consilio ꝓuida. De cunis in
reb dubiis prudentia. non mini¬
mum confidebant.

Expanded text:
habitare non valerent, in tres, ut fehabitare non valerent, in tres, ut fertur, omnem catervam partes dividentes, quae ex illis pars patriam relinquere novasque deberet sedes exquirere, sorte perquirunt. 3. Igitur ea pars, cui sors dederat genitale solum excedere exteraque arva praestantiores, ad exquirendas quas possint incolere terras sedesque statuere, valedicentes suis simul et patriae, iter arripiunt. Horum erat ducum mater nlier quantum inter suos et ingenio acris et consiliis provida; de cuius in rebus dubiis prudentia non minimum confidebant.
Abbreviated transcription (Latin):
lius paulus. cõnsulares & precorii i
ri .xx. interfecti sunt. senatores uel
lia. equitum tria milia .dͥ.harro

Expanded text:
lius Paulus, consulares aut praetorii viri viginti interfecti sunt, senatores vel nta millia, equitum tria millia
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Terreri nos putans pore
Addis pret̾ea oꝑe precium conside¬
rari militantib. ne frustra labore¬
tur. Quib om̃ib doces quo nos
alacrius ad uos tendere debeamꝰ.¬

Expanded text:
e ddis praeterea operae pretium considerari militantibus oportere uti ne frustra laboretur. Quibus omnibus doces quo nos quoque alacrius ad vos tendere debeam
Abbreviated transcription (Latin):
culos auri grandissimos. ȩthio pes
impubes qͥngentos. Esytacos.ui. fri¬
corona smaragdis ac margartus etiã
toreumatis p̃ciosiorem. cum his & lo¬
culos refertissimos cuiꝰq: generis mar¬
garitarum atq gemarũ ad decem nu
una misi usib & deliciis tuis. ferarũ¬
ꝙ genera que sunt nostratia. elephas

Expanded text:
ndissimos, Aethiopas impubes quingentos, psittacos sex sphicoronam smaragdis ac margaritis, etiam toreumatis pretiosiorem. His ad loculos refertissimos cuiusque generis margaritarum atque gemmarum ad decem numa; una misi usibus et deliciis tuis ferarum genera quae sunt nostratia, elephant
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑtimuit. Et in tantũ maxime ab
eadem sophia augusta t̾ritus ẽ: ut
regredi ultra constantinopolim ñ
auderetCui illa inter cȩtera qr eunu¬
chus erat hec fertur mandasse: ut
cũ ꝑuellis ingenitio lanarũ faceret
pensam diuidere Ad que u̾ba nar¬
ses dicitur hec u̾ba dedisse. talem se
eidem telam orditurũ: qualẽ ipsa
dum aduiueret deponere ñ posset.
Itaq odio metuq exagitat᷑. in nea¬
politanam ciuitatẽ secedens: lega¬
tos mox ad langobardorũ gent̃e di¬
rigit. mandans ut pauꝑtina panno¬
nie rura desererent. & ad italia cunc¬
tis refertam diuitiis possidendam
uenirent.simulq multimoda po¬
morũ genera aliarũq rerũspecies
quarũ italia ferax ẽ mittt quati¬
nus eorũ ad ueniendũ anmos pos¬
set illicerẽ. Langobardi lȩta nuncia
& quȩ ipsi preoptauerant gratant᷑

Expanded text:
de pertimuit; et in tantum maxime ab de pertimuit; et in tantum maxime ab eadem Sophia augusta territus est, ut regredi ultra Constantinopolim non auderet. Cui illa inter cetera, quia eunuchus erat, haec fertur mandasse, ut eum puellis in genicio lanarum faceret pensa dividere. Ad quae verba Narsis dicitur haec responsa dedisse: talem se eidem telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non possit. Itaque odio metuque exagitatus in Neapolim Campaniae civitatem secedens, legatos mox ad Langobardorum gentem dirigit, mandans, ut paupertina Pannoniae rura desererent et ad Italiam cunctis refertam divitiis possidendam venirent. Simulque multimoda pomorum genera aliarumque rerum species, quarum Italia ferax est, mittit, quatenus eorum ad veniendum animos possit inlicere. Langobardi laeta nuntia t quae ipsi praeobtabant gratant
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis qui ante annos plurimos
ad francorũ regnũ confugerat. boc
ẽ. ad agatensem ciuitatẽ: tandem
de quib diximꝰ pari mͦ deuictis: dũ
multũ auri siue argenti seu cetera¬
rum specierum diuitias adquisis¬
set.magña aromanis ꝓ quib multa
contra corũ hostes laborauerat inui¬
diam ꝑtulit. Qui contra eũ iustino
augusto & eiꝰ coniugi sophie in hec uer¬
ba suggesserunt dicentes.quia expedi¬
erat romanos gothis potiꝰ seruire qͣmͣ
grecis:ubi nar̾ses eimuchus imꝑat
qui nos seruitio p̃mit. & hec ñr piissi¬
inus pͥnceps ignorat. Aut libera nos
de manu eiꝰ: aut certe & ciuitatẽ ro¬
manam & nosmetipsos gentib tra¬
demꝰ.Cumq hoc narses audisset: hec
breuiter retulit uerba. Si male feci
cum romanis: malũ iueniam. Tc
augustus in tantũ adu̾sus narsetem
cõmotus ẽ: ut in italiam longinũ
p̃fectum mitteret. qui narsetis locũ
obtineret. Narses si his cognitis: ual¬

Expanded text:
civitatis, qui ante annos plurimos, civitatis, qui ante annos plurimos, ad Francorum regnum confugerat, hoc est, ad Agonthiensem civitatem, tandem de quibus diximus pari modo devictis, dum multum auri sive argenti seu ceterarum specierum divitias adquisisset, magnam a Romanis, pro quibus multa contra eorum hostes laboraverat, invidiam pertulit. Qui contra eum Iustiniano augusto et eius coniugi Sophiae in haec verba suggesserunt, dicentes quia: 'Expedierat Romanis, Gothis potius servire quam Grecis, ubi Narsis eunuchus imperat et nos servitio premit; et haec noster piissimus princeps ignorat. Aut libera nos de manu eius, aut certe et civitatem Romanam et nosmet ipsos gentibus tradimus'. Cumque hoc Narsis audisset, haec breviter retulit verba: 'Si male feci cum Romanis, male inveniam'. Tunc augustus in tantum adversus Narsetem commotus est, ut statim in Italiam Longinum praefectum mitteret, qui Narsetis locum obtineret. Narsis vero, his cognitis, val
Abbreviated transcription (Latin):
pastorũ sibilus. nullȩ insidie bestiarũ
in pecudib. nulla dampna in dome¬
sticis uolucrib. Sata transgressa me¬
tendi tempꝰ. intacta expectabant mes¬
sorem. Ninea amissis foliis. radianti¬
b uuis. illesa manebat hieme ꝓpin¬
quante Nocturnis seu aiurnis ho¬
ris ꝑsonabat tuba bellantiũ. audie¬
batur a plurib quasi murm᷑ exercitꝰ.
lulla erant uestigia cõmeantium. nul¬
lus iernebatur ꝑcussor. & tam̃ uisum
oculorũ suꝑabant cadauera mortuoꝵ.
Pastoralia loca uersa fuerant insepul¬
turam hominũ. & habitacula huma¬
na facta fuerant confugia bestiarũ.
Et hec quidem mala intra ttalĩa tan¬
tum usq: ad fines gentium alaman-¬
norũ & baioarioꝵ solis romanis ac¬
ciderant ¶ Int̾ hec iustiniano pͥncipe
uita decedente: iustinꝰ minor rem pu¬
blicam apud constanti nopolim re¬
gendam suscepit̃ his qͦ temporib
narses patricius qui ad omĩa ingi¬
labat studia. uitalem ep̃m altine

Expanded text:
pastorum sibilus, nullae insidiae bestiarum pastorum sibilus, nullae insidiae bestiarum in pecudibus, nulla damna in domesticis volucribus. Sata transgressa metendi tempus intacta expectabant messorem; vinea amissis foliis radiantibus uvis inlaesa manebat hieme propinquante. Nocturnis seu diurnis horis personabat tuba bellantium, audiebatur a pluribus quasi murmur exercitus. Nulla erant vestigia commeantium, nullus cernebatur percussor, et tamen visum oculorum superabant cadavera mortuorum. Pastoralia loca versa fuerant in sepulturam hominum, et habitacula humana facta fuerant confugia bestiarum. Et haec quidem mala intra Italiam tantum usque ad fines gentium Alamannorum et Baioariorum solis Romanis acciderunt. Inter haec Iustiniano principe vita decedente, Iustinus minor rem publicam apud Constantinopolim regendam suscepit. His quoque temporibus Narsis patricius, cuius ad omnilabat, Vitalem episcopum Altinae
Abbreviated transcription (Latin):
parebant. Post annũ uero expletũ.
ceꝑunt nasci in inguinib hominũ
uł in aliis delicatiorib locis glan¬
Aule in modũ micis seu dactili. qs
mox subsequebatur febrium into¬
lerabilis estus. ita ut intriduo homo
extingueretur. sin uͦ aliquis tridũ
transegisset: haberet spem uiuendi
Erant autẽ ubiq luctus. ubiq: la¬
crime. Nam ut uulgi rumor habe¬
bat. fugientes cladem uita relin¬
quebantur.Domꝰ deserte habita¬
torib. solis catulis domũ seruan¬
tib. Reculia sola remanebant in
pascus. nullo astante pastore. Ces¬
nentes pͥdem uillas seu castra reple
parentum relinquentes. Parentes
oblm pietatis uiscera: natos relinqͦ¬
bant estuantes. Si quem forte aliqua
pretas ꝑstringebat. ut uellet sepeli¬
re ꝓximum: restabat ipse usepul¬
tus. & dum obsequebatur ꝑimebat᷑.
dum funeri obsequiũ prebebat:
ipsius funus sine obsequio manebat.
hideres scłm in antiquũ redactum si¬
lentium. Nulla uox in rure. nullus

Expanded text:
parebant. Post annum vero expletum parebant. Post annum vero expletum coeperunt nucis in inguinibus hominum vel in aliis delicatioribus locis glandulae in modum nucis seu dactuli, quas mox subsequebatur febrium intolerabilis aestus, ita ut in triduo homo extingueretur. Sin vero aliquis triduum transegisset, habebat spem vivendi. Erant autem ubique luctus, ubique lacrimae. Nam, ut vulgi rumor habebat, fugientes cladem vitare, relinquebantur domus desertae habitatoribus, solis catulis domum servantibus. Peculia sola remanebant in pascuis, nullo adstante pastore. Cerneres pridem villas seu castra repletparentum relinquentes, parentes obliti pietatis viscera natos relinquebant aestuantes. Si quem forte antiqua pietas perstringebat, ut vellit sepelire proximum, restabat ipse insepultus; et dum obsequebatur, perimebatur, dum funeri obsequium praebebat, ipsius funus sine obsequio manebat. Videres seculum in antiquum redactum silentium: nulla vox in rure, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
abuit nicħominꝰ narses certam̃
adu̾sus sisuald brentorũ regem.
qui ad huc de herulorum stirpe remai¬
seiat. quos secũ in italiam ueniens
siili modo odoacer ad duxerat. hni
narses fideliter sibi adherenti mi¬
T beneficea contultt s nouissimes¬
ꝑbe rebellem & regnare cupiente. belo
sius pendrosCodem qͦ tempore naris
patricius ꝑ dagisteriũ magistr̃um
litum. uirũ bellicosum & forte un¬
u̾sos italiȩ fines obtinutt̃. hionar¬
ses pͥus quidem cartulariꝰ fuit. Qr¬
inde ꝓpt̾ uirtutũ merita. patriciatꝰ
honorem ꝓmeruit Erat eni uiroi¬
issimꝰ. in religione catholicus inpa¬
peres munificus. in recuꝑandis bi¬
silicis studiosus satis. ingiliis & ori¬
tionib in tantũ studens. ut plus
supplicationib ad dm̃ ꝓfusis qͣm
armis bellicis uictoriam obtinent
p̃crp ue liguriȩ maxima pesti¬
lentia exorta est. Subito eũĩ appare¬
bant quedam signacula ꝑ domos.
ostia. uasa. uł uestim̃ta. que si quis
uoluisset abluere: magis magisq an¬

Expanded text:
abuit nihilominus Narses certamen adversus Sinduald Brebtorum regem, qui adhuc de Herulorum stirpe remanserat, quem secum in Italiam veniens, simul Odoacar adduxerat. Huic Narses fideliter sibi primum adhaerenti, multa beneficia contulit, sed novissime superbe rebellantem, et regnare cupientem, bello  tempore Narsis patricius per Dagisteum magistrum militum, virum bellicosum et fortem, universos Italiae fines obtinuit. Hic Narsis prius quidem chartularius fuit, deinde propter virtutum merita patriciatus honorem promeruit. Erat autem vir piissimus, in religione catholicus, in pauperes munificus, in recuperandis basilicis satis studiosus, vigiliis et orationibus in tantum studens, ut plus supplicationibus ad Deum profusis quam armis bellicis victoriam obtineret. raecipue Liguriae maxima pestilentia exorta est. Subito enim apparebant quaedam signacula per domos, hostia, vasa vel vestimenta, quae si quis voluisset abluere, magis magisque ap
Abbreviated transcription (Latin):
susceptt᷑: in loco illo qui est¬
a parte fluminis ticim: unde i¬
se olim fugerat. monastium qͦs
uouum appellatur: dño ac libeti¬
tori suo in bonorem sc̃e uirgimis
& martyris agathȩ construxit in
quo multas uirgines aggregauit.
rebusq & diu̾sis pariter eundem
locum ornam̃tis ditauitiben¬
na uͦ eius rodelinda basilicam scẽ
dei genitricis extra muros eiꝰ dem
ciuitatis tirinensis quȩ adꝑticas
appellatur oꝑe mirabili condion
ornam̃tisq mirificis decorauit.
Adꝑticas aute locus ipse ideo dr̃.
quia ibi olimꝑtice idẽ. trabes an¬
tȩ steterant. que ob hauc causam
iuxta mor̃e langobardorũ poni
solebant. Si quis enĩ in aliqua pe¬
te. aut in bello. aut quomͦ cunq
extinctus fuisset. consanguinet
eiꝰ intra sepulchra sua ꝑticamfi¬
gebant: in cuiꝰ sũmitate᷑ coluban
ex ligno factam ponebant. quȩil¬
luc uersa ẽet ubi illorũ dilect obis¬
set. scilicet ut sciri posset: in qua
parte is qui defunctꝰ fu̾at quiesceri

Expanded text:
suscepit, in loco illo qui a parte fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo in honore sanctae virginis et martyris Agathae construxit. In quo multas virgines adgregavit rebusque et diversis pariter eundem locum ornamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consanguinei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem his qui defunctus fuerat quiesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
pestis in guinaria iterum apud
.xxx. annos exstiterat. Hoc etiam
tempore agilulfus rex cũ auarib
pacem fecit᷑. Childeb̾tus qͣ: bellum
gessit cum consobrino suo hilperi¬
ti filio: in quo prelio usq: ad .xxx.
milia hominum cȩsa sunt sfuit
autẽ tunc hiems frigida nimis. qualẽ
uix aliquis prius recolebat fuisse.

Expanded text:
pestis inguinaria iterum aput triginta annos extiterat. Hoc etiam tempore Agilulfus rex cum Avaris pacem fecit. Childepertus quoque bellum gessit cum consobrino suo, Hilperici filio; in quo proelio usque ad triginta milia hominum caesa sunt. Fuit autem tunc hiems frigida nimis, qualem vix aliquis prius recolebat fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
T uͦ liutprandus rex cũ in re¬
gno confirmatꝰ eẽt: rotharit
eiꝰ consangumieus eũ ꝑmiere uo¬
luit. Is enim conuiuiũ ei in do¬
mo sua apud ticinũ p̃parauit:
in qua domo uiros fortissimos
qui regem conuiuantẽ extingue¬
rent armatos abscondit. Qd̃ cũ
liut prando nuntiatũ fuisset: eũ
ad palatium suũ euocari p̃cepte.
Quem sicut ei dictũ fuerat loricã
sub ueste indictũ. ipse manu ꝑtra¬
ctans repꝑit. Qui rotharit cum se
detentũ cognouisset: statim pꝰt se
exiliens. spatam euaginauit̃. ut
regem ꝑcuteret. Ccontra rex suum
ensem uagina exemit. Tunc unꝰ
e regiis satellitib nomine subo
rotharit a tergo comp̃hendens.
ab eo in frontẽ uulueratus ẽ. Suꝑ
quẽ rotharit alii & alii insilienteᷤ
eum ibidem occiderunt. Quat

Expanded text:
 Liutprandus rex cum in regno confirmatus esset, eum Rotharit ejus consanguineus perimere voluit. Is enim convivium ei in domo sua apud Ticinum praeparavit, in qua domo viros fortissimos, qui regem convivantem exstinguerent, armatos abscondit. Quod cum Liutprando nuntiatum fuisset, eum ad palatium suum evocari praecepit; quem, sicut ei dictum fuerat, loricam sub veste indutum ipse manu pertractans reperit. Qui Rotharit cum se detectum cognovisset, statim post se exsiliens spatam evaginavit, ut regem percuteret. E contra rex suum ensem vagina exemit. Tunc unus e regiis satellitibus, nomine Subo, Rotharit a tergo comprehendens, ab eo in fronte vulneratus est. Super quem Rotharit et alii insilientes eum ibidem occiderunt. Quat
Abbreviated transcription (Latin):
Quos langobardi inseq̃ntes acriter
sternunt. cesisq qͣm plurimis ad
dctrahenda occisorũ spolia reu̾tun¬
tur. Cumq ꝑacta langobardi uicto¬
ria ad sedes ꝓprias remeassent: regi
suo audoni suggerunt. ut eiꝰ alboni
conuiua fieret. Quib audomn resposi¬
dit se hoc facere ininime posse. ne
meritũ gentis infringeret.¶Scitis
inquit non ẽe. apud nos consuetudi¬
nem ut regis cum patre filiꝰ prande¬
at. nisi prius a rege gentis extere
arma suscipiat.¬

Expanded text:
Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisorum spolia revertuntur. Cumque peracta Langobardi victoria ad sedes proprias remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin comes esset. Quibus Audoin respondit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. 'Scitis', inquit, 'non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat
Abbreviated transcription (Latin):
d quem cumb̾tus nuntium
misit: maudans ei ut cũ eo
singulare certam̃ iniret. nec opꝰ
ẽet utror̃q exercitũ fatigari. Ad
quȩ u̾ba alachis minime̾ consen
fortemq eum appellans. ue con¬
tra cunibtum audacter exiret:
alachis ad hec respondit Cum b̾¬
tus quanuis ebriosus sit & tre¬
pidi cordis. tam̃ satis ẽ. audax:
& mire fortitudinis. Nam tem¬
pore patris eiꝰ q̃n nos eramꝰ iuuen¬
crili. habebantur in palatio uer¬
ueces mire magnitudinis: quos
ille supra dorsum eorũ lanam
a pp̃hendens. exteuso eo brachio
a terra leuabat. quod ego facere
ñ poteram. Hec ille tuscus audi¬
ens: dyeit ad eum. Si tu cũ cumb¬
to pugnam inire singulari certa¬
mine ñ audes: meiam in tuo ad¬
uttorio socium ñ habebis. Et hec
dicens. ꝓ ripure se: & statim ad
cumib̾tum confugit. & hec ipsa ñ¬
ciauit. Cumq iam prope ẽent
ut se conuingere deberent:senon
diaconꝰ ticinensis eccłie. qui cus¬
tos erat basilice beati ioħis bapti¬

Expanded text:
d quem Cunibertus nuntium misit, mandans ei ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigari. Ad quae verba Alachis minime consensfortemque eum appellans, ut contra Cunibertum audenter exiret, Alachis ad haec verba respondit: Cunibertus quamvis ebriosus sit, et stupidi cordis, tamen satis est audax, et mirae fortitudinis. Nam tempore patris ejus, quando nos eramus juvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam apprehendens, extenso brachio a terra levabat, quod ego facere non poteram. Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: Si tu cum Cuniberto pugnam inire singulari certamine non audes, me jam in tuo adjutorio socium non habebis. Et haec dicens, proripuit se, et statim ad Cunibertum confugit, et haec ipsi nae. Cumque jam prope essent ut se contingere deberent, Zeno diaconus Ticinensis Ecclesiae, qui custos erat basilicae beati Joannis Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
breui illa quidem s turbida
tirannorũ tempestate discussa.
quilla sub uespasiano duce serem
tas rediit Nam paulo ut altiust
petam: uidei post passionem ⁊̃
destituti in totum gr̃a dei. cũ omĩ¬
b undiq malis circũueniremt
ꝑquend̾a in carmelo monte sedua
sortib quȩ portenderent exoͣitos
anidea qͥuces rerum potituros fo¬
re. prȩdiumꝙ: ad se trabentes it¬

Expanded text:
breui illa quidem sed turbida tyrannorum tempestate discussa, tranquilla sub Vetas rediit. Namque ut paulo altius repetam, Judaei post passionem Christi destituti in totum gratia Dei, cum omnibus undique malis circumvenirentur, quibusdam in Carmelo monte seducti sortibus, quae portenderent exortos a Judaea duces rerum potituros fore, praedictumque ad se trahentes, i
Abbreviated transcription (Latin):
rebellionem exarserunt. Extinctiq
romanis presidiis: legatum qͦ syriȩ
inppctias ferentem. rapta aquila &
asis copiis fugauerunt ad hos ues¬
pasiamus anerone missias: treum¬
alum suũ maiorem eter legatos
habuit. Nam multas & uariãs le¬
giones. secum in sẏriam traiecit.
taq cum nideos inultis eorũ oppidiᷤ
captis in urbe ierusolimorũ pcipue
obdiem festum congregatos obsidio¬
ne ilusisset: cognita morte neronis.
ortatu plurimorũ regum & ducum.
maxime iosephi iudeorũ ducis sen¬
tetia. qui captus cum in uincula
herceretur constantissime dixerat
sicut suetonius refert. continuo se
ab eodem s ab imꝑatore soluendũ:
imꝑium adeptus. relicto in castris
ad ꝓcurationem obsidionis ierusoli¬
fatus ẽ. romam. Sed cognita int̾fec¬
none uitellii: paululum alexandrie
substitit. Titus uͦ magna ac diurna
obsidione iudeos p̃mens: machinis
tunctisq bellicis molib ñ sine mul¬
to suorum sanguine. tandem muros
cuutatis irrupit. Sed ad expugnan¬

Expanded text:
rebellionem exarserunt extinctisque Romanis praesidiis legatum quoque Syriae suppetias ferentem rapta aquila et caesis copiis fugauerunt. ad hos Vespasiafilium suum majorem inter legatos habuit. Nam multas et validas legiones secum in Syriam trajecit. Itaque cum Judaeos, multis eorum oppidis captis, in urbem Hierosolymorum, praecipue ob diem festum congregatos, obsidione clausisset, cognita Neronis morte, hortatu plurimorum regum et ducum, maxime Josephi Judaeorum ducis senteconjiceretur, constantissime dixerat, sicut Suetonius refert, continuo se ab eodem, sed imperatore solvendum, imperium adeptus est, relictoque in castris ad procurationem obsidionis Jerosolyectus est Romam. Sed cognita interfectione Vitellii, paulisper Alexandriae substitit. Titus vero magna, ac diobsidione Iudaeos premens, machinis cunctisque bellicis molibus non sine multo suorum sanguine tandem muros ciuitatis inrupit. sed ad expugnan
Abbreviated transcription (Latin):
guuensium in eo prelio cȩsa sunt
Ulefanti quoq: sex & uiginti inter¬
ducti. maximum tralitis gentib
spectatulum prebuerunt. Has dru¬
bal tum paucis lilibeum fugit:
atq: absens ã p̃oenis captus dãp¬
natus est ¶P ost hec fessi tot malis

Expanded text:
ensium in eo proelio caesa sunt, elephanti quoque sex et uiginti interducti maximum Italicis gentibus spectaculum praebuerunt. Hasdrubal cum paucis Lilybaeum profugit atque absens a Poenis capitis damnatus est. Post haec fessi tot malis
Abbreviated transcription (Latin):
so cruore pecudũ qͣm profligata uir¬
tute hominum pascerentur Nãm
utiq: tunc nec hostes nec fames nec
morbi nec prodigia deerant: immo

Expanded text:
so cruore pecudum quam profligata uirtute hominum pascerentur. nam utique tunc nec hostes nec fames nec morbi nec prodigia deerant, immo
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ eos dem latrunculos asse¬
qui ñ poruit. Cui exinde reu̾ten¬
ti. dux ferdulfus obuiam factꝰ ẽ.
Quem dum int̾rogaret quid de il¬
lis latrunculis factum ẽet: arga¬
it ei sic enĩ nom̃ habebat. eos dem
fugisse respondit. Tunc ei ferdulfꝰ
indignans ita locutus ẽ Iuando
tu aliquid fortiter facere poteris.
qui argait ab arga nom̃ deductũ
habes: Cui ille maxima stimu¬
latus ira ut erat fortis uir: ita res¬
pondit. Sic uelit deus. ut ñ autea
ego & tu dux ferdulfe exeamus de
hac uita: qͣm cognoscant alii qͥs
ex nobis magis est arga. hec cum
sibi inuicem uulgaria uerba lo¬
cuti fuissent: contigit ñ p̾t mul¬
tos dies ut exercitus selauorũ pro
quorũ aduentu dux ferdulfus ꝑre¬
mia dederat. cũ magnis uirib
aduentaret. Et cum castra in sum¬
mo montis uertice posuissent. &
pene ex om̃i parte diffiule cẽt. ad

Expanded text:
 tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus obviam factus est. Quem dum interrogaret, quid de illis latrunculis factum esset, Argait ei – sic enim nomen habebat –, eosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans ita locutus est: 'Quando tu aliquid fortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?' Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: 'Sic vellit Deus, ut non antea ego et tu, dux Ferdulfe, exeamus de hac vita, quam cognoscant alii, quis ex nobis magis est arga'. Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dies, ut exercitus Sclavorum, pro quorum adventu dux Ferdulfus praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quia aittẽ pridem scripseram¬
uob̾ decem oratores uros ad me
destinari qͦd eorũ culpa iobseq̃n¬
aq una cum exercitu martioq
terrore ad meuia franscendissem.
Sed q̃m hec ostentatio hostica &
immica e: iccirco prudentissi¬
mos ur̃m conuenire colloquio
meo malui. ut cum his cominu

Expanded text:
quoniam iampridem scripseram decem oratores vestros ad me destinari, quod eorum culpa inobsequenet, utique una cum exercitu Martioque terrore ad vestra moenia transcendissem. Sed quoniam haec ostentatio inimica vel hostica est, idcirco prudentissimos vestrum convenire colloquio meo malui, ut cum his commu
Abbreviated transcription (Latin):
Efert hoc loco antiquitas rio¬
tulam fabulam. qͦd accedentis
ituandali ad godan uictoriam deum¬
nilis postulauerint. illeq respondi
se illis uictorĩa daturũ quos pͥmũ
sole oriente consꝑexisset. tunc acts¬
sisse gabaram ad frean ipxorẽgoda
& uuinilis uictoriam postulasse. fl¬
anq: consiliũ dedisse. ut numils¬
rum mulieres solutos rrines eiga
faciem ad barbȩ similitudine com¬
ponetent. maneq pͥms cum uies
adẽent. seseq: ad godan uidendas
urentem uersus erat solitus aspi¬
ere collocarent.atq tra factũ fuis¬
se. quas cum godan ente sole cors¬
piteret. dixisse qui sunt isti lango¬
bardi: tunc fream subiuncisse. ut¬
quib nom̃ tribuerat uictorĩa con¬
donaret. sicq uumilis godan uic¬
toriam concessisseĩ hec risui digna
sunt. & ꝓ nichilo habenda. Nictoria
tnim ñ potestati ẽ. attributa homi¬
num. s de celo potius ministratur.
bardos ab intacte ferro barbe

Expanded text:
efert hoc loco antiquitas ridiculam fabulam: quod accedentes Wandali ad Godan victoriam de Winnilis postulaverint, illeque responderit, se illis victoriam daturum quos primum oriente sole conspexisset. Tunc accessisse Gambaram ad Fream, uxorem Godan, et Winnilis victoriam postulasse, Freamque consilium dedisse, ut Winnilorum mulieres solutos crines erga faciem ad barbae similitudinem componerent maneque primo cum viris adessent, seseque a Wodan videndas Orientem versus, erat solitus aspicere, collocarent; atque ita factum fuisse. Quas cum Wodan conspiceret Oriente sole dixisse: Qui sunt isti Langobardi? Tunc Fream subjunquibus nomen tribuerat victoriam condonaret. Sicque Winnilis Godan victoriam concessisse. Haec risui digna sunt et pro nihilo habenda. Victoria enim non potestati est adtributa hominum, sed de caelo potius ministratur. bardos ab intactae ferro barb
Abbreviated transcription (Latin):
catholica fide confirmatꝰ ẽ. Mul¬
tisq munerib ab augusto hono¬
ratus: accepta comuge letus &
gaudens ad suam patriam repeda¬
int¶Circa hec tempora mortuo a¬
pud foro iulium grasulfo duce. fo¬
dum suscepit. Apud spoletum qͦ
thendelapio deficco: hatto eid̃e
quitati ductor efficitur.
suitur ariꝑtus postqͣm apud tici¬
num ꝑ annos nouem langobardoᷤ
rexerat. diem obediens: regnũ dno¬
b filiis suis adhuc adolescentib
bertarit & godeƀ̾to regendũ reli¬
quit. & godebertus quide. tummi
sedem regni habuit. Bertarit uͦ
inciuitate mediolanensi. Inter
quos fr̃s facientib malignis ho¬
minib discordiȩ & odiorum fo¬
mes surrexit: in tantũ ut alter al¬
terius regnũ inuadere conaretur.

Expanded text:
catholica fide confirmatus est. Mulcatholica fide confirmatus est. Multisque muneribus ab Augusto honoratus, accepta sua conjuge laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo apud Forum Julii Grasulfo duce Fodum suscepit. Aput Spoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem civitati ductor efficitur. 51. Igitur Aripert, postquam aput Ticinum per annos novem Langobardos rexerat diem obiens, regnum duobus filiis suis adhuc adolescentibus, Bertarido et Godeberto, regendum reliquit. Et Godebertus quidem Ticini sedem regni habuit, Bertaridus vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit, in tantum ut alter alterius regnum invadere conaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
On: obscena & dira prodigia uel
uisa romȩ. uel nuntiata suntsdrs
salutis ictu fulminis dissolitta ẽ:
pars muri sub eodem loco de cę̧lont
dicunt tacta ẽLupi tres ante lu

Expanded text:
 obseena et dira prodi gia uel uisa Romae uel nuntiata sunt. aedes Salutis ictu fulminis dissoluta, pars muri sub eodem loco de caelo, ut dicunt, tacta est. lupi tres ante lu
Abbreviated transcription (Latin):
bellum inter langobardos ex¬
atare: regi auarui cacano mandauit.
ut in forum iulii contra lupũ du¬
cem cũ exertitu ueniret. eũq: bello
ꝓtereret. Quod & factum ẽ. Nam ue¬
mente cacano cũ magno exercitu in
loco qui fluuius dicitur. sicut nob
retulerunt seniores uiri qui in ip¬
so bello fuerunt: ꝑ tres dies lupus
dux cũ foroiulanis adu̾sus cacani
exercitum conflixit. Et pͥma qͥdem
die ualidum eiꝰ exercitũ paucis suis
uulneratis ꝓstrauit. Scd̾a uͦ die ĩa
aliqͣntis esuis uulneratis & mor
tius: pari modo multos ex auarib
extinxit. Tercia uͦ die iam plurib
ex sins sauciatis siue ꝑemptis: i¬
dilommꝰ magnũ cacani exertitũ
deleuit. prȩdam copiosam inua¬
sit. At uͦ die quarto tantam suꝑ
se multitudinẽ conspexerunt
Bi itaq: lupo duce ꝑempto. xx¬
reliqui qui remanserant sese per
castella cõmuniunt. Auares uͦ ꝑ
om̃s eorum fines discurrentes. cun¬
cta rapinis inuadunt. uł suppo¬
sito igni comburunt. Qui cum ꝑ

Expanded text:
bellum inter Langobardos excitare, regi Avarum Cacano mandavit ut in Forum-Julii contra Lupum ducem cum exercitu veniret, eumque bello protereret. Quod et factum est. Nam veniente Cacano cum magno exercitu in loco qui Fluvius dicitur, sicut nobis retulerunt seniores viri qui in ipso bello fuerunt, per tres dies Lupus dux cum Forojulianis adversus Cacani exercitum conflixit. Et prima quidem die validum ejus exercitum paucis suis vulneratis prostravit; secunda vero die jam aliquantis etuis, pari modo multos ex Avaribus extinxit. Tertia vero die, iam pluribus ex suis sauciatis sive peremptis, nihilominus magnum cacani exercitum delevit praedamque copiosam invasit. At vero die quarto tantam super se multitudinem conspexerunt Ibi itaque Lupo duce perempto, reliqui qui remanserant, sese per castella communiunt. Avares vero per omnes eorum fines discurrentes, cuncta rapinis invadunt, vel supposito igne comburunt. Qui cum per
Abbreviated transcription (Latin):
pore cartaginienses dato adu̾sus
romanos auxilio tarentinis: cum
a senatu ꝑ legatos arguerentur. tur

Expanded text:
pore Carthaginienses dato aduersum Romanos auxilio. Tarentinis, cum a senatu per legatos arguerentur, tur
Abbreviated transcription (Latin):
capillis. Et in gange flumine erant
admirabilia portenta. de quib ne tͥ
uentispiracula exeunt. & quorum
fluminũ ripe altera ab alia cons¬
picue ñ sunt: earum aquarũ lati¬
tudine. Inde ad castellum qͦd in di
colunt ꝑuenimꝰ. Deinde ad seres.
que geñs iustissima om̃iũ gentiũ
esse ꝑbibetur. Ubi nec homiçidiũ.
nec adulterium. neq ꝑuiriũ. niqd
ebrietas cõmitti dicitur. Pane tan¬
tummͦ & olerib & aqua uescuntun
Qui nos comeatib optimis suscipi

Expanded text:
capillis. Et in Gange flumine erant capillis. Et in Gange flumine erant mirabilia portenta. De quibus, ne tibi ad Noti venti spiracula exeunt. Quorum fluminum ripae altera ab alia conspicuae non sunt earum aquarum latitudine. Inde ad castellum quod Indi colunt pervenimus, deinde ad Seres, quae gens iustissima omnium gentium esse perhibetur. Vbi nec homicidium nec adulterium neque periurium neque ebrietas committi dicitur. Pane tantum et oleribus et aqua vescuntur. Qui nos commeatibus optimis suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
& stragula mollesq tunicas ex ui¬
tulorum marinorũ pellib factas.
cocleas pret̾ea sextariales esce pul¬
cherrime. Item uermes ex ipso flu¬
mine extractos. femore humano
grossiores. qui oͣmni generi pisciũ
sapore p̃ferendi sunt. Et fungos im¬
mensos magnitudine uincentes. coc¬
co rubriores. posuert̃ nob̃. & mure¬
nas habentespondera aucentena.
affirmantes ee.maiores in incino
ipsis oceano. qui erat ad miliarium
tertiũ & uicesimũ. Pisces preterea
scaruos pondus centenri. quinqua¬
genum. qui gurgitib eliburneis
capiebant᷑. ne harundines morsu
confringerent. aut capillate muli¬
eres que pisce uiuebant aquis im¬
merse pranderent.que ignaros regi¬
onũ homines in flumine natantes
aut tenendo ingurgitib suffocabai.
aut tractos in harundine cum eẽnt
specie mirabiles in affectu suo ainde
uictos rumpebant. aur ueneria ex¬
aminabant uoluptate. Quarũ nos
duas tantũm cȩpimꝰ. colore nuieo
similes nỹ mphis. diffusis ꝑterga

Expanded text:
 stragula mollesque tunicas ex vitulorum marinorum pellibus factas. Cocleas praeterea sextariales escae pulcherrimae, item vermes ex ipso flumine extractos, femore humano grossiores, qui nobis omni generi piscium sapore praeferendi sunt et fungos immensos magnitudine vincentes, cocco rubriores, posuerunt nobis et murenas habentes pondera ducentena, affirmantes esse maiores in vicino ipsis oceano, qui erat ad miliarium tertium et vicesimum, pisces praeterea scaros pondus centenum quinquagenum, qui gurgitibus nassis eburneis capiebantur, ne arundines morsu confringerent aut capillatae mulieres, quae pisce vivebant, aquis immersae pranderent. Quae ignaros regionum homines in flumine natantes aut tenendo in gurgitibus suffocabant aut tractos in arundineto, cum essent specie mirabiles, in affectu suo avide victos rumpebant aut veneria exanimabant voluptate. Quarum nos duas tantummodo cepimus colore niveo, similes nymphis, diffusis per terga
Abbreviated transcription (Latin):
uNc grimo aldus
necessitate compulsus exerci¬
tum coadunari p̃cepit: quatinus
rum hostiũ conspiciens. cũ exerci¬
dem ipsos quoiꝰ habebat diu̾so ha

Expanded text:
unc Grimoaldus, necessitate compulsus, exercitum coadunari praecepit, quatenus rum hostium componens, cum exercidem ipsos, quos habebat diverso ha
Abbreviated transcription (Latin):
cano regi auarorũ artifices ad faci¬
endas naues. cũ quib idem cacanꝰ
insulam quand̾a in tracia exƿugnau̾.

Expanded text:
cano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam quandam in Thracia expugna
Abbreviated transcription (Latin):
longitudine. cum in pͥmis nuinili
dica fuerint. ita post modũ appel¬
latos. Nam uxta illorũ linguam.
lang: longam.bard. barbam signi¬
ficat Goan sane quẽ adiecta lit¬
tera godan dixerunt.ipse ẽ.qui
apud romanos mercurius dicitur.
& ab uniu̾sis germanie gentib
ut deus adoratur. qui ñ circa hec
tempora.s longe alt̾ius. nec in ger¬
mania s in grẽcia fuisse ꝑ hibetur.
uinili igitur qui &
langobardi cõmisso cũ iuan

Expanded text:
longitudine, cum primitus Winnili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam iuxta illorum linguam “lang” longam, “bart” barbam significat. Wotan sane, quem adiecta littera Godan dixerunt, ipse est qui apud Romanos Mercurius dicitur et ab universis Germaniae gentibus ut deus adoratur; qui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuisse perhibetur. 10. Winnili igitur, qui et Langobardi, commisso cum Wan
Abbreviated transcription (Latin):
euaderent remanerent.
ost hunc huectarit: laudant
apud forumiulii ducatum
tenuit. Quo defuncto: ei Romuas¬
dus in ducatum successit. xx

Expanded text:
evaderent remanerent. 24. Post hunc Wechtari Laudari aput Foroiuli ducatum tenuit. Quo defuncto, ei Rodoald in ducatu successit.
Abbreviated transcription (Latin):
bergam̃ ciuitatem sũa redi¬
ensregnum arripuit. Contra quẽ
rex ariꝑtus cũ magno exercitu ꝓ¬
suiscens. expugnata pͥmũ & capta
lauda bergamũ obsedit: eamꝙ
tum arietib & dĩsis belli machi¬
nis sine aliqua difficultate ex¬
pugnans moxcepit. Comp̃hen¬
sumq: rotharit ꝑseudo regem.
eiꝰdem caput barbamq radens
taurinis in exilium retrusit. Qͥg
ibidem pꝰt aliquot dies ꝑ emptꝰ ẽ
luitꝑtum uero quẽ ceperat. pari
modo in balneo uita priuanit.
isit ꝙͦ. exercitum adu̾sus ans¬
prandũ in insulam c̃omacina.
ulo comꝑto ansprandus fugit
clauennam deinde ꝑcuriam re¬
thorum ciuitatẽ uenit ad theo¬
deꝑtum baioariorũ duc̃e: & futt
cum eo ꝑ annos noue. Exercitus
uͦ ariꝑti insulam in quã ansprat¬
dus confugerat inuadens. eius
oppidum diruit.

Expanded text:
Bergamum civitatem suam rediens, regnum arripuit. Contra quem rex Aripert cum magno exercitu proficiscens, expugnata primum et capta Laude, Bergamum obsedit, eamque cum arietibus et diversis belli machinis sine aliqua difficultate expugnans mox cepit, conprehensumque Rotharit pseudoregem, eius caput barbamque radens, Taurinis in exilium trusit, quique ibidem post aliquot dies peremptus est. Liutpertum vero, quem ceperat, pari modo in balneo vita privavit. 21. Misit quoque exercitum adversus Ansprandum in insulam Commacinam. Quo conperto, Ansprand fugiit Clavennam; deinde per Curiam Retorum civitatem venit ad Theutpertum Baioariorum ducem, et fuit cum eo per annos novem. Exercitus vero Ariperti insulam in qua Ansprand fuerat invadens, eius oppidum diruit.
Abbreviated transcription (Latin):
tum numerum nauium contrax¬
rit. profligauerit. e pisserit
Et cum demum si ilł: Iexuum
repentina subuersio psius
rome: preuenit triumplum ro-¬
manorum. Ne que enin demere
Autrim: quando non ui modi¬
cam leticiam rome superieniens
repente quam grauissimus luc¬
tus oppresserit. Siquidemquinto

Expanded text:
tum numerum nauium contraxerit profligarit oppresserit? et tunc demum, si illa ad plenum repentina subuersio ipsius Romae praeuenit triumphum Romanorum; neque enim temere dixerim, quando non uel modicam laetitiam Romae superueniens repente quam grauissimus luctus oppresserit. siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
iomam deductum: quod fuisse
runt: Aliquamdui cunctis mi¬
racuio fuit. Regulu aduersum
tres imperatores hasdrubales
Anos. et accitum exsicilia hami¬
bałem : atrocissimum bellum ges¬
sit. In quo cesa sunt cartaginen¬
sium . x et. uii. milia. capta an¬
nem cessere romanis Rartagi-¬
menses fracti bellis. ex cladibus.
exmaniti: pacem aregulo popos¬
cerunt. Seci cum intolerabiles
et ditras conditiones pacis audis¬
sent: tiitins rati sese armatos mo¬
ri qiaun miseros uniere precio
non solum hispanieram uel gal¬
lorum auxilia que iam dudum
plurima habebant: sed eiam gre¬
corum comparanda duxerunt.
Itaq cantippum lacedemoniorum.

Expanded text:
omam deuectum — quod fuisse ferunt — aliquamdiu cunctis miraculo fuit.\' Regulus aduersum tres imperatores, id est Hasdrnbales duos et accitum ex Sicilia Hamilcarem, atrocissimum bellum gessit, in quo caesa sunt Carthaginiensium decem et septem milia, capta aunem cessere Romanis. Carthaginenses, fracti bellis et cladibus exinaniti, pacem a Regulo poposcerunt. Sed cum intolerabiles et duras conditiones pacis audissent, tutius rati sese armatos mori quam miseros vivere, pretio non soluto, Hispanorum vel Gallorum auxilia, quae jam dudum plurima habebant, sed etiam Graecorum comparanda duxerunt. Itaque Xantippum Lacedaemoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
Huiuis pacis conditio habita est post
annum tercium et uicesimum:
exquo bellum punicum primum
fuerat in choatum. Qos rogo dua¬
rum ciuitatum unu bellum per
annos tres. ⁊xx. gestiin fando ex¬
pressit: quot reges carbaginiensi¬
um. quot consules ronanorum.
quot agmina exercituum. quam.

Expanded text:
Hujus pacis conditio habita est post Hujus pacis conditio habita est post annum tertium et vicesimum ex quo bellum Punicum primum fuerat inchoatum. Quis, rogo, duarum ciuitatum unum bellum per annos tres et uiginti gestum fando explicet, quot reges Carthaginiensium, quot consules Romanorum, quot agmina exercituum, qua
Abbreviated transcription (Latin):
egerit. cum iam obrueretur ereptus
ducȩ hannone concurrunt. Hec luta¬
tius senior immo confilia penorum:
mira celeritate prcuenit. ꝑ ost quam
proxima sibi utrimq classe apud
des insulas. per totam noctem inter¬
textus prope modum anchoris con-¬
stiterunt: orta luce prior lutatius
signum bello dedit. Crudescente pug¬
na uictus hannotauem auertit:
et dux fuge primus fuit. Aliquan-¬
ta cum eo pars exercitus sui affri¬
cam petit: alii confugere lilibeum.
gere. Romanorum autem. xxͫ na¬
ues dem erse lutatius deinde ad de-¬
cimam ciuitatem . quam poni te¬
nebant: uenit. Ibi quȩ iͦi. milia
cartagimensium: conserta pugna¬
interfecit. Tunc carthaginienses p̃¬
cipiti festinatione: ad lutatium con-¬
sulem. ac deinde romani mittunt.
Orant pacem. quam conditionibus
ante prepositis: illoo consecuntur.
Conditiones autem erant. ut sicilia
sardinia que decederent: pro qua
im pensis bellicis pitri argenti .iͦi.
milia calentorum euboicorum eqͥs

Expanded text:
egerrime, cum jam obrueretur, ereptus duce Hannone, concurrunt. Nec tamen Lutatius segnior, imo consilia Poenorum, mira celeritate praevenit. Postquam proximae sibi utrorumque classes apud Aegades insulas, per totam noctem interjectis propemodum anchoris, constiterunt, orta luce prior Lutatius signum bello dedit. crudescente pugna uictus Hanno nauem auertit et dux fugae primus fuit. aliquanta cum eo pars exercitus sui Africam petiit, alii confugere Lilybaeum; ere; Romanorum autem duodecim naues demersae sunt. Lntatias deinde ad Erycinam ciuitatem, quam Poeni tenebant, uenit ibique duo milia Carthagiinterfecit. Tunc Carthaginenses praecipiti festinatione ad Lutatium consulem ac deinde Romam mittunt, orant pacem. Quam conditionibus ante propositis illico consequuntur. Conditiones autem erant ut Sicilia Sardiniaque decederent, proque impensis bellicis puri argenti tria millia talentorum Euboicorum, aequis
Abbreviated transcription (Latin):
rent¶ Preterea magno dilactu militum
in subsidium regiȩ dispositionis ex
tota gretia habito: ducenta milia pe¬
ditum et quindecim milia equitum
absq exercitu macedonico. et infim-¬
ditioni in asiam missurus instrux̃.
Tres duces hoc est parmenonem. A¬
mittam. et attalum premittendo
in persas: legit. Et dum supra scrip¬
de copiȩ de gretia congregantur: A¬
lexandro qui erat olimpia de uxoris
suȩ. frater. et post asabinis inluca¬
nia prostratus est: quem epiri regem
obmercedem stupri meum perpe¬
trati constituerat. miptias in copulan-¬
do ei filiam suam cleopatram celebra¬
re decreuit. Qui cum pridie quam
occideretur interrogatus fuisset. qͥ
finis homini magis eẽt. optandus:
respondisse fercur. eum ẽs̃ optimum
qui uiro fori post uircutum suarum
gloriam inpace regnanti. sine conflic¬
tione corporis et cdecore animi subito
et sceleri mopinatu potuisses acciłe.
Quod ipsi mox obtegit. Nec abiratis

Expanded text:
rent. praeterea magno dilectu militum rent. praeterea magno dilectu militum in subsidium regiae dispositionis ex tota Graecia habito, ducenta milia peditum et quindecim milia equitum absque exercitu Macedonum et infiniditioni in Asiam missurus instruxit. tres duces hoc est Parmenionem Amyntam et Attalum praemittendos in Persas legit. et dum suprascriptae copiae de Graecia congregantur, Alexandri — qui erat Olympiadis uxoris suae frater et post a Sabinis in Lucania prostratus est —, quem Epiri regem ob mercedem stupri in eum perpetrati constituerat, nuptias in copulando ei filiam suam Cleopatram celebrare decreuit. qui cum pridie quam cocideretur interrogatus fuisset, quis finis homini magis esset optandus, respondisse fertur, eam esse optimum, qui uiro forti post uirtutum suarum glorias in pace regnanti sine conflictatione corporis et dedecore animi subitus et celer inopinato ferro potuisset accidere: quod ipsi mox obtigit. nec ab iratis
Abbreviated transcription (Latin):
gretiȩ ciuitates legationibus fatigats:
ut communem hostem communib
uiribus petant. Itaq aliquante.
urbes athemensibus sese unxere:
quasdam uero ad philippum belli
metus traxit. Prelio cominisso cum
athenienses longe maiore numero
mattum prestarent: assiduis tamen
bellis indurata macedonum uirtute
uncuntur. Quam pugnam longe oib
bellis añteriorbus atrotionem fuis¬
se: ipse rerum exitus docuit Lam hic
dies apud uniuersam gretiam ad qui-¬
site dominationis gloriam. et uetus-¬
tissime libertatis statum: fimuit. Post¬
ea philippus cruentissimam uictoriã:
in thebanos et lacedemonios exercuit.
Siquidem principes ciuitatum. auos
securi percussit: alios in exilium e
git. omes bonis priuauit: pulsos
dudum aciuibus in patriam resti¬
tuit. Ex quibus trecentos exules ui¬
dices rectoresq prefecit: qui ut anti-¬
quum dolorem noua potestate cu-¬
rarent pressos infeliciter populos:
in spetiȩ libertatis respirare non sine¬

Expanded text:
Graeciae ciuitates legationibus fatigant, Graeciae ciuitates legationibus fatigant, ut communem hostem communibus uiribus petant. itaque aliquantae urbes Atheniensibus se coniunxere, quasdam uero ad Philippum belli metus traxit. proelio oemmisso cum Athenienses longe maiore numero militum praestarent, adsiduis tamen bellis indurata Macedonum uirtute uincuntur. quam pugnam longe omnibus bellis anterioribus atrociorem fuisse ipse rerum exitus docuit: nam hic dies apud uniuersam Graeciam adquisitae dominationis gloriam et uetustissimae libertatis statum finiuit. Postea Pin Thebanos et Lacedaemonios exercuit. Siquidem principes civitatum alios securi pegit, omnes bonis priuauit. pulsos dudum a ciuibus in patriam restituit: ex quibus trecentos exules iudices rectoresque praefecit, qui ut antiquum dolorem noua potestate curarent, pressos infeliciter populos in spem libertatis respirare non sine