comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lariis quoq: lam dicte basilicebeatorũ martrrũ
de uillis acuciaco & quiis duno. immoq magno¬
uillare & mediano uillare. atq. gellis preceptũ
ficrilus sit. in quo &iã sarclidas quã antea eisdẽ
contulerat inseruit. omnibusq obtimatib:
dolore nimio consternatis uirtute qua potuit
benignissime consolatus est. & intercetera
quȩ ad memoriam reducere longum est. haec
intulit. quã uis miserrimus homo quam diu
in colomis est semꝑ prae oculis debeat habere
futuram omni potentis dĩ discussionem iudi¬
cii inae gretudine tamen positus de illius pi¬
issima misericordia nullomodo deb& despera¬
re. sed pro salute animae suae at tentius cũ
oport& inuigilare . & de propriis rebus quan¬
tum possibile est in alimoniis pauperum sem&
ip sum redimere quatinus apud miseri cordis¬
mum dudicem a&ernam post̃ obctum ualeat
mibuta onem ad quirere idcirco ego pt
me dio animac meae matriculariis basili

Expanded text:
lariis quoque iam dictae basilicae beatorum martyrum lariis quoque iam dictae basilicae beatorum martyrum de villis Acuciaco et Cusduno immoque Magnovillare et Medianovillare atque Gellis preceptum fieri iussit, in quo etiam Sarclidas, quam antea eisdem contulerat, inseruit. Omnibusque obtimatibus dolore nimio consternatis, virtute qua potuit benignissime consolatus est et inter cetera, quae ad memoriam reducere longum est, haec intulit: 'Quamvis miserrimus homo, quamdiu incolomis est, semper prae oculis debeat habere futuram omnipotentis Dei discussionem iudicii, in aegretudine tamen positus, de illius piissima misericordia nullo modo debet desperare, sed pro salute animae suae attentius eum oportet invigilare et de propriis rebus, quantum possibile est, in alimoniis pauperum semet ipsum redimere, quatinus apud misericordissimum Iudicem aeternam post obitum valeat retributionem adquirere. Idcirco ego pro remedio animae meae matriculariis basilice
Abbreviated transcription (Latin):
quod in quadam uetussima reppericarta quan
ut ferebatur beatus audo enus ep̃s scripserat
que memoratoregi eius post mortẽ contigit.
uiter narrabo miraculum. post gloriosam re¬
niadminis trationẽ. sexto decimo post quã re¬
nũ sortitus fuerat anno profluuio uentris spu¬
gilo uilla suꝑ sequana fluuium nec proculpa¬
risius ae grotari coepit. Ex inde uero adbasilu
scĩ dyonisi i martyris a suis defertur. post̃ pau¬
cos aut̃ dies cum suȩ uitȩ sentir& periculũ lmii¬
nere. egam consiliarium suum subceleritate ad
seuenire prȩcepit. Reginam uero nanthild
& filium suũ hludo uuium eidem in manu com¬
mendans seq lam discessurũ sciens consiliũ
tamen eius pergratũ habebat. quod cũ ipsus
instantia regnũ filius suus strenue gubernan
poss&. Conuocatis deinde primoribus palaci
filiumq & ux orem eis & ipsos eisdem cum fidelitatis
sacramento ut moris est commendans. matricu¬

Expanded text:
quod in quadam vetustissima reperi charta, quam, quod in quadam vetustissima reperi charta, quam, ut ferebatur, beatus Audoenus episcopus scripserat, quodque memorato regi ejus post mortem contigit, breviter narrabo miraculum. Post gloriosam regni administrationem, sexto decimo postquam regnum sortitus fuerat anno, profluvio ventris Spinogilo villa super Sequanam fluvium, nec procul Parisius, aegrotare coepit. Exinde vero ad basilicam sancti Dionysii martyris a suis defertur. Post paucos autem dies, cum vitae suae sentiret periculum imminere, Egam consiliarium suum sub celeritate ad se venire praecepit. Reginam vero Nanthildem et filium suum Hludowium eidem in manu commendans, seque tam discessurum sciens, consilium tamen ejus pergratum hainstantia regnum filius suus strenue gubernare posset. Convocatis deinde primoribus palatii, filiumque et uxorem eis et ipsos eisdem cum fidelitatis sacramento, ut moris est, commendans, matricu
Abbreviated transcription (Latin):
territi confugium fecerunt. Cementia uero
sdagoberti obreuerentiã sc̃i dyonisii: uitã ha¬
ent hdultam. ibiq ipsi sacramenta firmantes
imul& promittentes omni tempore regi & filus
iuis francorumq regnose esse fideles. quod more
olito sicut semꝑ fefellerant. post hȩc probauit
uentus permissu regis regressi sunt interram
uas coniae
ngum est enarrare quam prouidus idem rex
gobertus in consilio fuerit. cautus iudicio. stre
uus militari disciplina. quam largus elemosi¬
.s. quamq. studiosus incomponenda pace eccle¬
arum. precipueq quam de uotus extiterit
ditandis scõrum cenobis. prȩsenti opere de¬
larare minusq necessarium. & maxi me obfas¬
dientium lectorum uitandum tedium. prae¬
ertim cum nullis abolenda tẽporibus luce cla¬
iora earum rerũ extent indicia. idcirronunc
lobitũ ipsius describendum uertens articulũ
quid in ipsa infirmitate positus gesserit. & un

Expanded text:
territi confugium fecerunt. Clementia vero territi confugium fecerunt. Clementia vero regis Dagoberti ob reverentiam sancti Dyonisii vitam habent indultam. Ibique ipsi sacramenta firmantes, simul et promittentes, omni tempore regi et filiis eius Francorumque regno se esse fideles; quod more solito, sicut semper fefellerant, post haec probavit eventus. Permissu regis regressi sunt in terram Wasconiae. ongum est enarrare, quam providus idem rex Dagobertus in consilio fuerit, cautus iudicio, streuus militari disciplina, quam largus eleemosynis, quamque studiosus in componenda pace ecclesiarum, praecipueque quam devotus exstiterit in ditandis sanctorum coenobiis, praesenti opere declarare, minusque necessarium, et maxime ob fastidientium lectorum vitandum taedium: praesertim cum nullis abolenda temporibus luce clariora earum rerum exstent indicia. Idcirco nunc ad obitum ipsius describendum vertens articulum, quid in ipsa infirmitate positus gesserit, et unum
Abbreviated transcription (Latin):
nisii ac sociorũ euis uenerabiliter custoditur. xLi
eniq: eodem tempore plumbũ qđ ei ex metullocen¬
itũ insecundo seꝑ anno soluebatur libras octomilia
ad co operiendam eandem supra dictorũ beator
martyrum eccłam eo ordine concessit: ut tãpe
regales quam & ꝑ easdem uillas quas ipse ante aa¬
dem scõ loco contulerat. I alio semꝑ anno adduco¬
r&ur. & agentibus uel thes aurarus ipsius ueni¬
randi monas teri i trader&ur. quatinus sicu
ipsebasilicam eorundem martyrũ de uotis sin
tegere uidebatur. Ita ipsis intercedentibus ei
om̃ps ds̃ umbra suarum proteger& alarũ. nas
& preceptũ ex inde taliter firmare studuit. u
omni post futuro tempore aregibus succeden¬
tibus. eadem traditio in uio labi liter obseru¬
ta custo dir&ur.
nnolgitur quinto decimo regni dagobert
uuas cones om̃s seniores terrȩ illius cũ hainan
duce adregem clippia couenerunt. Ibique h
ecđam scĩ dronisii martyris regiotimore per¬

Expanded text:
nisii ac sociorum eius venerabiliter custoditur. 40. nisii ac sociorum eius venerabiliter custoditur. 40. Denique eodem tempore plumbum, quod ei ex metallo censitum in secundo semper anno solvebatur, libras octo millia ad cooperiendam eandem supradictorum beatorum martyrum ecclesiam eo ordine concessit, ut tam per regales quam et per easdem villas, quas ipse antea eidem sancto loco contulerat, in alio semper anno adduceretur et agentibus vel thesaurariis ipsius venerandi monasterii traderetur, quatinus, sicut ipse basilicam eorundem martyrum devotissime tegere videbatur, ita, ipsis intercedentibus, eum omnipotens Deus umbra suarum protegeret alarum. Nam et praeceptum exinde taliter firmare studuit, ut omni post futuro tempore a regibus succedentibus eadem traditio inviolabiliter observata custodiretur. Anno igitur 15. regni Dagoberti Wascones omnes seniores terrae illius cum Hainando duce ad regem Clippiaco venerunt; ibique in ecclesiam Sancti Dyonisii martyris regio timore per
Abbreviated transcription (Latin):
successerint admonemus. quatinus facta nr̃a nil¬
lomodo p̃sumatis conuellere siea quȩ post̃ nr̃m as¬
tessum statueritis in conuulsa manereuultis. quia illud
nolo dubitetis quod successores & uos habituri eritis.
& si nr̃a non conserua ueritis. nec ur̃a statuta stabi¬
ua essecredatis. Cumq. hoo rex omnib: intente au¬
dientibus prudentissime ꝑ orass&. cuncti longe¬
uam ei uitam pacemq. regni gratanter optantes.¬
prae dictũ testamentũ tam ipserex quã om̃s regni
primates a lacriter firmauerunt. In quo &iã non
nmemor peculiaris patroni sui domni dyonisi iquã¬
ius eidem lam plurima prȩdia contulerit. uillam
nomine braunadum insererestudut. Ordinatisq.
ite omnib: quȩ ad regni honorem ꝑtinebant. om̃s
cugaudio ad propria remeare concessit. illud uero
cestamentũ quod inthes auro suo reponilus serat. usqs
hodie in archiuo ecłȩ beatorum xp̃i martirũ dyo¬

Expanded text:
successerint, admonemus, quatinus facta nostra nulsuccesserint, admonemus, quatinus facta nostra nullo modo praesumatis convellere, si ea quae post nostrum discessum statueritis inconvulsa manere vultis, quia illud nolo dubitetis, quod successores et vos habituri eritis, et, si nostra non conservaveritis, nec vestra statuta stabilia esse credatis'. Cumque hoc rex, omnibus intente audientibus, prudentissime perorasset, cuncti longevam ei vitam pacemqpraedictum testamentum tam ipse rex quam omnes regni primates alacriter firmaverunt. In quo etiam non immemor peculiaris patroni sui domni Dionysii, quamvis eidem jam plurima praedia contulerit, villam nomine Braunadum inserere studuit. Ordinatisque rite omnibus quae ad regni honorem pertinebant, omnes cum gaudio ad propria remeare concessit. Illud vero testamentum, quod in thesauro suo reponi jusserat, usque hodie in archivo ecclesiae beatorum martyrum Dio
Abbreviated transcription (Latin):
cp̃i largitio concessit habere in prolem. aut quos ad¬
uc dñs dederit filios qui nobis succedere debeant.
ut hoc commune nrm de cr&um faciatis in omnib: co¬
seruare & hȩc collata nrã non presumatus conuel¬
re. sed ꝑ omnipotentis nominis trinitatẽ uel uis¬
tutes archangelorũ patriarcharũ & proph&an
a posto lorũ atq: martyrũ omniũq scorũ. & tre¬
mendũ diem iudicii seu aduentũ dñinr̃i inu xp̃i a
mus: quatinus statuta nr̃a quȩ prȩsens declara
scriptura stabili firmitate ꝑ petim faciatis custi¬
dire. nos aut̃ prȩsentes cartas testamenti pronrꝰ
in ꝑp&uũ mercede propria studemus roboratio¬
ne firmare & omnib: qui ad estis epĩs abbatibus
proceribus atq magnificis uiris. ad prȩsensu¬
bemus ur̃is subscriptionib: uel signaculis ad¬
firmare. & lterũ lterũq: sicut supra diximus us
reges & dulcissimi filii uel qui post madũ nobis

Expanded text:
Christi largitio concessit habere in prolem, aut quos adChristi largitio concessit habere in prolem, aut quos adhuc Dominus dederit filios, qui nobis succedere debeant, ut hoc commune nostrum decretum faciatis in omnibus conservare et haec collata nostra non presumatis convellere. Sed per omnipotentis nominis Trinitatem vel virtutes archangelorum, patriarcharum et prophetarum, apostolorum atque martyrum omniumque sanctorum et tremendum diem iudicii seu adventum domini nostri Iesu Cmus, quatinus statuta nostra, quae praesens declarat scriptura, stabili firmitate perpetim faciatis custodire. Nos autem praesentes cartas testamenti pro nostra in perpetuum mercede propria studemus roboratione firmare et omnibus qui adestis episcopis, abbatibus, proceribus atque magnificis viris ad praesens iubemus vestris subscriptionibus vel signaculis adfirmare. Et iterum iterumque, sicut supra diximus, vos, reges et dulcissimi filii, vel qui postmodum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
loca scorũ inreliquũ cuncta aspiciant. & subh
era emunitate pronr̃ã mercede ibidem in ꝑp&uũ
proficiant. Cũq unus quisq eorũ sibi conlatatẽpor
lloreceperit nomen nr̃m in libro uitȩ omni modis
inserat. & omnib: dominicis diebus seu precipuisscõ¬
rũ solemnitatib: ꝑ om̃a recenseat. illud uero quod
id medelam animgnrȩ plenius ꝑtinere confidimus.
phanc paginã uossacer dotes tẽ porib illis in ipsisscĩs
locis consistentes & officia inlibata procurantes. ꝑ
caeles tẽ regem conluramus. cum collata sibi unus¬
quisq ꝑceperit insequentib: diebus. tribus annis
missas pronobis celebrent & sacrificia misericordis
simoregipro sarcina commissa peccaminũ soluen¬
da omni modis offerant. hoc uero testamentu dño
iudice acteste p̃cipue ꝑhanc paginã omnib: qui ad¬
estis consentientib: committimus dulcissimis fi¬
liisnr̃is sigeberto & hludo uiuo regibus quos nobis¬

Expanded text:
loca sanctorum in reliquum cuncta aspiciant et sub loca sanctorum in reliquum cuncta aspiciant et sub integra emunitate pro nostra mercede ibidem in perpetuum proficiant. Cumque unusquisque eorum sibi conlata tempore illo receperit, nomen nostrum in libro vitae omnimodis inserat et omnibus dominicis diebus seu precipuis sanctorum solemnitatibus per omnia recenseat. Illud vero, quod ad medelam animae nostrae plenius pertinere confidimus, per hanc paginam vos, sacerdotes, temporibus illis in ipsis sanctis locis consistentes et officia inlibata procurantes, per caelestem Regem coniuramus, cum collata sibi unusquisque perceperit, insequentibus diebus tribus annis missas pro nobis celebrent et sacrificia misericsimo regi pro sarcina commissa peccaminum solvenda omnimodis offerant. Hoc vero testamentum Domino judice ac teste praecipue per hanc paginam omnibus qui adestis consentientibus committimus dulcissimis filiis nostris Sigeberto et Hludowi
Abbreviated transcription (Latin):
dirigimus. alium uero parisius in archiuo eccłȩ com¬
mendamus. tertium mettis ad custodiendũ dom¬
no ab bonidonamus. quartũ autẽ quẽ & inmanib:
tenemus inthes auronr̃o reponi lubemus: Haec iga
propria extat nr̃a de uotio & hȩc dñ inr̃ conlatio
qui ꝑfectauota dignanter excipit. quia uidelica
illi certa fiducia in dienecessitatis manebit. quisqu
locis scõrũ atq sacerdotib: & egenis hic alimoniã
tribuit. qm̃ scriptura teste feneratur dño quimise¬
r&ur pauperi. & ipseregnator olỹpiui cissitudina
redd& ei. unde sicut diximus prore medio anime
nrãe nos ipsa condicio ad monuit. ut post discessu
quando quidem dĩ iusserit nr̃m sacerdotes qui in
illo tẽ prinlocis infra scriptis offici icuram gesse¬
rint. sicut in prȩsenti pagina contin&ur absque
ullius expectata traditione presentaliter cum
omni integritate recipiant. atq. ad supra scripta

Expanded text:
dirigimus; alium vero Parisius in archivo ecclesiae comdirigimus; alium vero Parisius in archivo ecclesiae commendamus; tertium Mettis ad custodiendum domno Abboni donamus; quartum autem, quem et in manibus tenemus, in thesauro nostro reponi iubemus. Haec igitur propria extat nostra devotio et haec Domini nostri conlatio, qui perfecta vota dignanter excipit, quia videlicet illi certa fiducia in die necessitatis manebit, quisquis locis sanctorum atque sacerdotibus et egenis hic alimoniam tribuit, quoniam, Scriptura teste, feneratur Domino, qui miseretur pauperi, et ipse Regnator Olympi vicissitudinem reddet ei. Unde, sicut diximus, pro remedio animae nostrae nos ipsa condicio admonuit, ut post discessum, quandoquidem Deus iusserit, nostrum sacerdotes, qui in illo tempore in locis infra scriptis officii curam gesserint, sicut in praesenti pagina continetur, absque ullius expectata traditione presentaliter cum omni integritate recipiant, atque ad supra scripta
Abbreviated transcription (Latin):
tur alueus. sed potius quisquis auserit irrigatur
dulce dine celitus atq: suauis ei flagrat odorbal¬
simi paradisi. &ideo egodiscutiens conscientiam
ac mei cordis excessũ atq considerans examinatio¬
nẽ suꝑni regis ludiciumq ipsius m&uens rereni
&iam uerens poenas hominũ infeliciũ maximeaut
concupis censgloriã infinitã iustorũ & precauens
ullud ne ultimus dies iuxta dispensationẽ dñi. nos
de memoria scõrũ uel consolatione egentium pi¬
gros inueniat. It a nobis sanamente sanoq consilio
placuit & ut lamdiximus. deuotio animȩ ad mo¬
nuit pro a&̃ nar&ributione tes tamentũ condere
des fieri prȩciperemus & pro immutabilibene¬
ficio quatuor uno tenore unoq tẽporis momen¬
to uobis omnib: consentientib: firmarede ere¬
uimus & quio quid ubiq ad loca scõrũ per eadẽ
nunc ad presens contulimus infra simili adno¬
tatione conteximus ex quib: unũ luc duno gallis

Expanded text:
tur alveus, sed potius quisquis auserit, irrigatur tur alveus, sed potius quisquis auserit, irrigatur dulcedine caelitus, atque suavis ei fraglat odor balsami paradisi. Et ideo ego discutiens conscientiam ac mei cordis excessum atque considerans examinationem superni Regis iudiciumque ipsius metuens nec non etiam verens poenas hominum infelicium, maxime autem concupiscens gloriam infinitam iustorum et precavens illud, ne ultimus dies iuxta dispensationem Domini nos de memoria sanctorum vel consolatione egentium pigros inveniat, ita nobis sana mente sanoque consilio placuit, et, ut iam diximus, devotio animae admonuit pro aeterna retributione testamentum condere, des fieri praeciperemus, et pro immutabili beneficio quatuor uno tenore unoque temporis momento, vobis omnibus consentientibus, firmare decrevimus, et quicquid ubique ad loca sanctorum per eadem nunc ad praesens contulimus, infra simili adnotatione conteximus. Ex quibus unum Lucduno Galliae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib: corã positis Itaexorsus est. Audite mecuas re
ges & dulcissimi filii om̃sq proceres atq. forcissim
duces regni nr̃i prius quã subi tanea trans positia
mortis eueniat: oport& prosalute animȩ uigila¬
rene forte inueniat aliquẽ imparatũ eiq si ne
aliquores pectu pręsentẽ lucẽ auferat. atq. ꝑpe¬
tuis tenebris & a&ernis eũ tormentis tradat᷑ quis
potius dũ proprio libertatis iure subsistit. excadu¬
cis substantiis in a&natabernacula uitam quaerit
mercari ꝑ p&uã. ut inter consortium lustorum
de si derabilem ualeat ad ipiscilocum & retribu¬
torẽ sibi prepar& dñm atq. ex reb: transitori¬
is ad loca uenerabilia sc̃õrum in alimoniis paupe¬
riĩ cur& impendere. quatinus ab ipsodñõ frue¬
tũ indeficientis paraclitiinter astra matuti na
mereatur refoueri. De cuius fonte uiuo ꝑfecta
fide poscenti: nec subtrahitur poculũ nec minui¬

Expanded text:
omnibus coram positis, ita exorsus est: 'Audite me, o omnibus coram positis, ita exorsus est: 'Audite me, o et dulcissimi filii omnesque proceres atque fortissimi duces regni nostri. Priusquam subitanea transpositio mortis eveniat, oportet pro salute animae vigilare, ne forte inveniat aliquem imparatum eique sine aliquo respectu praesentem lucem auferat atque perpetuis tenebris et aeternis eum tormentis tradat; quin potius, dum proprio libertatis iure subsistit, ex caducis substantiis in aeterna tabernacula vitam quaerat mercari perpetuam, ut inter consortium iustorum desiderabilem valeat adipisci locum et retributorem sibi preparet Dominum atque ex rebus transitoriis ad loca venerabilia sanctorum in alimoniis pauperum curet impendere, quatinus ab ipso Domino fructum indeficientis Paracliti inter astra matutina mereatur refoveri. De cuius fonte vivo perfecta fide poscenti nec subtrahitur poculum, nec minui
Abbreviated transcription (Latin):
prandiũ discũbere noluit. eo quod ess& ludicaila
religiosus & timens dm̃ ualde Cũq rex sẽdis sor
dmensam iudicaila e grediens depalatio ad man¬
sionẽ dadonis referendarii quialiouocabulo au¬
do enus dictus est posteq: ep̃s rotomorũ extitit. qc
cognouerat eum iudicaila scam religionẽ sec tan¬
te cũ eo accessit ad prandium. indeq: incrastinũ
iudicaila regida goberto ualedicens inbrit taniã
repedauit. condigne tamen aregemuneribus
hnonoratur.
odem si quidem annodagobertus rex post qũ a om̃s
gentes quae incircuitu regnisuierant subiugaue¬
rat & opilante dñ olam pace firmata filiosq suossĩ¬
gebertum & hludo uuiumat supra diximus reges
de signauerat. consilio diuinitus inspirato. conuo¬
catis filiis omnib:q totius regni primatib: deci¬
nokcalendas iunias in palatiobigargio placitum
genera le instituit . Cumq ut francorũ regibus
noris erat suꝑsolium aureũ coronatus resider&

Expanded text:
prandium discumbere noluit, eo quod esset Iudicaila prandium discumbere noluit, eo quod esset Iudicaila religiosus et timens Deum valde. Cumque rex resedisset ad mensam, Iudicaila egrediens de palatio ad mansionem Dadonis referendarii, qui alio vocabulo Audoenus dictus est posteaque episcopus Rotomorum extitit, qui a cognoverat eum Iudicaila sanctam religionem sectantem, cum eo accessit ad prandium. Indeque in crastinum Iudicaila regi Dagoberto vale dicens, in Brittaniam repedavit; condigne tamen a rege muneribus honoratur . 39. Eodem siquidem anno Dagobertus rex, postquam omnes gentes, quae in circuitu regni sui erant, subiugaverat, et opitulante Domino, iam pace firmata, filiosque suos Sigebertum et Hludowium, ut supra diximus, reges designaverat, consilio divinitus inspirato, convocatis filiis omnibusque totius regni primatibus, 10. Kal. Iunias in palatio Bigargio placitum generale instituit. Cumque, ut Francorum regibus moris erat, super solium aureum coronatus resideret,
Abbreviated transcription (Latin):
ti subscriptionem ut eis dẽ pro eo dñm & scõs marti¬
res deuotius delectar&ur exorare. ususest omni
futuro tempore annuatim conces sse XXXUII
Post haec itaq dagobertus rex clippiacopalatio
residens mittit nuntios inbritaniam ut quo
britani contra suos admiserant emendarent
& ditionieius se traderent. alio quin exercitus su¬
pradictus burgundiȩ. qui in uuas coniã fuerat
prȩsentalit̃ inbrit tanniã irruer &  uu¬
Quod audiens iudicaila rexbrit tan noñ
cursuueloci clippiaco cũ multis muneribus ad
domnũ dagobertũ regẽ ꝑuenit. ibiq ueniam pe¬
tens cuncta quȩ sui regnibrit tani contraduces
francorũ in licite ꝑp&rauerant emendandũ spon¬
d& et semꝑse & regnũ brit taniȩ quod ipserege¬
bat. sublectũ ditioni regis da gobertiesse & posi¬
modũ omni tẽpore francorũ regibus iureluran¬
do promittit. Sed tamen cũ dagoberto rege ad

Expanded text:
ti subscriptionem, ut eisdem pro eo Dominum et sanctos martyti subscriptionem, ut eisdem pro eo Dominum et sanctos martyres devotius delectaretur exorare, visus est omni futuro tempore annuatim concessisse. 38. Post haec itaque Dagobertus rex Clippiaco palatio residens, mittit nuntios in Brittaniam, ut quae Brittani contra suos admiserant emendarent et dicioni eius se traderent: alioquin exercitus supradictus Burgundiae, qui in Wasconiam fuerat, praesentaliter in Brittaniam irrueret. Quod audiens Iudicaila rex Brittanorum, cursu veloci Clippiaco cum multis muneribus ad domnum Dagobertum regem pervenit, ibique veniam petens, cuncta, quae sui regni Brittani contra duces Francorum inlicite perpetraverant, emendandum spondet et semper se et regnum Brittaniae, quod ipse regebat, subiectum dicioni regis Dagoberti esse et postmodum omni tempore Francorum regibus iureiurando promittit. Sed tamen cum Dagobert o rege ad
Abbreviated transcription (Latin):
odemaut̃ tẽpore deuotissimus rex dagobertus¬
eccłam xp̃i martrrũ dyonisii ac sociorũ ei here¬
dem propriorũ fecit prȩceptorũ subscriptionib
de campania uilla quȩ sĩtaest in pago camliacense qu
&de clippiaco superiore & idcina atq salice seu
iquaputta quȩ om̃s constant in pago parisiaco
siue &iam delatinia coquȩ sita est interritorio¬
gctiaq mel dico quã ipserex cũ bobone duce
Atacilone comite palatii desuo propriofiscocõ¬
mitauerat scõrũ semꝑ auxilium contrauisibiles
& inui sibiles aduersarios expetens. ut sicut eitẽ¬
pore pubertatis in somnis predictimartrres pro¬
miserant abimminentib angustiis eũ eriperent.
itq ei & inuita & post mortẽ pollicita suffragia
ferrent. Suꝑhȩc uero centũ uaccas inferendales
quȩ ei deducatucino mannico annis singulis solue¬
pantur. frĩbus in ibi dõ seruientib ꝑ proprii prȩcep¬

Expanded text:
odem autem tempore deodem autem tempore deecclesiam Christi martyrum Dionysii ac sociorum ejus haeredem propriorum fecit praeceptorum subscriptionibus de Campania villa, quae sita est in pago Camliacense, quet de Clippiaco superiore, et Idcina, atque Salice, seu Aquaputta, quae omnes constant in pago Parisiaco: seu etiam de Latiniaco, quae sita est in territorio Meldico, quam ipse rex cum Bobone duceTacilone comite palatii de suo proprio fisco commutaverat, sanctorum semper auxilium contra visibiles et invisibiles adversarios expetens, ut, sicut ei tempore pubertatis in somnis predicti martyres promiserant, ab imminentibus angustiis eum eriperent atque ei et in vita et post mortem pollicita suffragia ferrent. Super haec vero centum vaccas inferendales, quae ei de ducatu Cinomannico annis singulis solvebantur, fratribus inibi Deo servientibus per proprii praecep
Abbreviated transcription (Latin):
superandos in fauces uallium montiumq pinnas
latebrã dantes se locis tutissimis ꝑrupes eidem
montis collocantes latitarent: exercitus poster¬
gũ eorũ cũ ducib in sequens. plurimũ numenrũ
captiuorũ iunciens uuas cones superatos seuerhis
multitudine interfecta: om̃sq: domaseoru incen¬
sas peculiis & rebus expoliant. Tandem uua scon
obpressĩ atq ꝑdomiti. ueniã & pacem a supradico
ducib: petentes promittunt segloriae & conspo¬
tui dagoberti regis praesentados seq: ipsius dic¬
oni traditos. cuncta ab eodem in iunctaimple¬
turos. Feliciter autẽ regis exercitus absq ullali¬
sione ad patriã ess& reuersus : Si harimbertus dig
maxime cũ senioribus & nobilioribus exercitꝰ su
ꝑ neglegentiã auuas conib: inualle robola non
fuis s& inter fectus. Exercitus uero francorũ qui
deburgundia in uuas coniã accesserat patrata
uictoria rediit ad proprias sedes. XXXUII¬

Expanded text:
superandos, in fauces vallium montiumque pinnas superandos, in fauces vallium montiumque pinnas latebram dantes, se locis tutissimis per rupes eiusdem montis collocantes latitarent, exercitus post tergum eorum cum ducibus insequens, plurimum numerum captivorum vinciens, Wascones superatos, seu ex his multitudine interfecta omnesque domos eorum incensas, peculiis et rebus expoliant. Tandem Wascones obpressi atque perdomiti, veniam et pacem a supradictis ducibus petentes, promittunt se gloriae et conspectui Dagoberti regis praesentatos seque ipsius dicioni traditos, cuncta ab eodem iniuncta impleturos. Feliciter autem regis exercitus absque ulla laesione ad patriam esset reversus, si Harimbertus dux maxime cum senioribus et nobilioribus exercitus sui per neglegentiam a Wasconibus in valle Robola non fuisset interfectus. Exercitus vero Francorum, qui de Burgundia in Wasconiam accesserat, patrata victoria, rediit ad proprias sedes. 37. E
Abbreviated transcription (Latin):
nnodeniq: quarto decimo regni sui cũ uuasco¬
nes fortiter rebellarent. & multas de preda¬
tiones in regno francorum quodhairbertus te¬
nuerat facerent: dagobertus rex de uniuerso
regno burgundiȩ exercitum promo uero iub&
statuens in capite ado indum referendariumqu
tẽporibus teuderici quondã regis in multis prus¬
isprobatus est strenuus. cũ quo de cẽduces ura
uexer citibus missi sunt. idest harimbertus amu¬
anuis leudebertus uuandal marus uualderis
menricus barontus hairhardus nes uiuullẽ
ancorĩ ramelenus ex genere roma no u iailino¬
Iudus patricius ex genereburgundioniorl gimo
igenert saxonum excepto comitibus pluramnis
qui duct̃ suꝑ sẽ non habebant. qui om̃s inuuas coniã
una cũ exercitu ꝑrexerunt . Cũq tota uuas coniȩ
pitria ab exercituburgundiȩ fuiss& replasiad
luas cones de intermontium rupibus egressi ad
ullum properant. & cũ proeliari cepissent uteo¬
rũ mos est tergauertentes dumcernerent scesse

Expanded text:
nno denique 14. regni sui, cum Wascones fortiter rebellarent et multas depredationes in regno Francorum, quod Hairbertus tenuerat, facerent, Dagobertus rex de universo regno Burgundiae exercitum promoveri iubet, statuens in capite Adoindum referendarium, qui temporibus Teuderici quondam regis in multis praeliis probatus est strenuus. Cum quo 10 duces una cum exercitibus missi sunt, id est Harimbertus, Amalgarius, Leudebertus, Wandalmarus, Waldericus, Ermenricus, Barontus, Hairhardus ex genere Francorum, Ramelenus ex genere Romano, Willebadus patricius ex genere Burgundionum, Agino ex genere Saxonum, excepto comitibus plurimis, qui ducem super se non habebant. Qui omnes in Wasconiam una cum exercitu perrex erunt. Cumque tot a Wasconiae patri a ab exercitu Burgundiae fuisset repleta, Wascones deinter montium rupibus egressi, ad bellum properant. Et cum proeliari cepissent, ut eorum mos est, terga vertentes, dum cernerent se esse
Abbreviated transcription (Latin):
sentandos barontum quendam ducem direxit. Ba¬
rontus aut̃ graue dispendium fecisse dinoscitur.
infideliter unacumthes aurariis furtum faciens
nimiumq ex inde fraudulenter sub traxit . XXI I¬
ne landegiselus de functus est. atq in ec cłam bea¬
torũ martrrũ dyonisii & sociorũ eius lubente rege
honorifice sepultus. Regina uero de precante
ut pro sepultura sufratris a lata uilla resitum
inpago parisia cobasilicȩ praedictorũ martrrũ
delegar&. eo quod prȩdictus landegiselus dum
uiuer& ꝑ preceptum regale eandem uillu lam
promeruerat. rex libentissime concedens annu¬
it. praeceptumq in suꝑ de supra dicto a lateo uilla¬
refieri praesentalit̃ iussit. atq. propria firmi¬
tatis auctoritate subscripsit & anuli inpressio¬
ne signari precepit.

Expanded text:
sentandos Barontum quendam ducem direxit. Basentandos Barontum quendam ducem direxit. Barontus autem grave dispendium fecisse dinoscitur, infideliter una cum thesaurariis furtum faciens, nimiumqne Landegiselus defunctus est, atque in ecclesia beatorum martyrum Dionysii sociorumque ejus jubente rege honorifice sepultus. Regina vero deprecante ut pro sepultura sui fratris Alateum villare, situm in pago Parisiaco, basilicae praedictorum martyrum delegaret, eo quod praedictus Landegiselus dum viveret per praeceptum regale eamdem villulam promeruerat, rex libentissime concedens annuit, praeceptumque insuper de supradicto Alateo villare fieri praesentialiter jussit, atque propria firmitatis auctoritate subscripsit, et annuli impressione signari praecepit.
Abbreviated transcription (Latin):
uas tandum ad dagobertum regem francorũ dirigi
potens ut om̃s iudeos regnisui secundum fidem ca¬
tholicam baptixari praeciper&. Rexuero dago¬
bertus hac occasione nactus & dĩ reloductus eu
consilio pontificũ atq sapientium uirorũ om̃s
iudȩos qui regeneratione sacribaptis matis susci¬
pere noluerunt protinus afinibus regnisiu pelle¬
relussit & rex quidem hoc summo peregit studio
sed heraclio non deludȩis. sed de agarrenis idest̃ sir¬
racenis circũ cisis gentib: fuerat de monstratum
qm̃ ab ipsĩs eius imperium post modũ noscitur esse
captum atq uiolenter uastatum.
nnoltaq nono regnida goberti hairbertus frater
euis moritur. Relinquens paruulũ filiũ nomi¬
ne childericũ quiq &iã nec post moram de funo¬
tus est Omneq: regnũ hairberti unacũ uuasco¬
nia da gobertus rex. protinus suȩditioni redegit
ad ad ducendos quoq thesauros hairberti & sibi p̃¬

Expanded text:
vastandum, ad Dagobertum regem Francorum dirigit, vastandum, ad Dagobertum regem Francorum dirigit, petens, ut omnes Iudaeos regni sui secundum fidem catholicam baptizari praeciperet. Rex vero Dagobertus hac occasione nactus et Dei zelo ductus, cum consilio pontificum atque sapientium virorum omnes Iudaeos, qui regenerationem sacri baptismatis suscipere noluerunt, protinus a finibus regni sui pellere iussit. Et rex quidem hoc summo peregit studio; sed Eraclio non de Iudaeis, sed de Agarrenis, id est Sarracenis, circumcisis gentibus fuerat demonstratum, quoniam ab ipsis eius imperium postmodum noscitur esse captum atque violenter vastatum. 25. Anno itaque nono regni Dagoberti Hairbertus, frater eius, moritur, relinquens filium parvulum nomine Chilbericum, quique etiam nec post moram defunctus est. Omneque regnum Hairberti una cum Wasconia Dagobertus rex protinus suae dicioni redegit. Ad adducendos quoque thesauros Hairberti et sibi prae
Abbreviated transcription (Latin):
cius aurelianis ueniens filium ipsius de sc̃o laua¬
ero excepit. nãq dũ eundẽ puerũ uenerabilis
oe cercitutantȩ multitudinis res pondiss& amen
eruit dñs os pueriqui non amplius quã quadra¬
Inta dies anatiuitate habebat. at q audientib
Inctis res ponditamen. statimq eum regene¬
ins sc s̃ pontifex sacro baptis mate lmpo sito qmo
ine sigeberto reges & utrumq exercitumag¬
o diñs repleuit gaudio atq admiratione hi hui¬
podi signo Igitur ega quidam deprimorib: cum
eris neustrasus consilio dagobertierat assi¬
uus Eo annolegatida goberti regis quos ade¬
udium imperatorẽ direxerathis nominibus
ruatus & paternus ad eum reuertuntur. nun¬
iantes pacem secũ eraclio firmasse. xxV¬
im aũt ess& eraclius imperator litteris nimiu
ruditus peritissimus adultimũ astrologus
fficitur. qui cognos censhisiderũ signis quod
icircũ cisis gentib: diuino nutu ei lmperiũ essa

Expanded text:
eius, Aurelianis veniens, filium ipsius de sancto lavaeius, Aurelianis veniens, filium ipsius de sancto lavacro excepit. Namque dum eundem puerum venerabilis ex exercitu tantae multitudinis respondisset 'Amen', aperuit Dominus os pueri, qui non amplius quam 40 dies a nativitate habebat, atque audientibus cunctis, respondit 'Amen'. Statimque cum regenerans sanctus pontifex sacro baptismate, impositoque nomine Sigeberto, reges et utrumque exercitum magno Dominus replevit gaudio atque admiratione in huiusmodi signo. Igitur Ega quidam de primoribus cum ceteris Neustrasiis consilio Dagoberti erat assiduus. Eo anno legati Dagoberti regis, quos ad Eraclium imperatorem direxerat, his nominibus Servatus et Paternus, ad eum revertuntur, nuntiantes, pacem se cum Eraclio firmasse. Cum autem esset Eraclius imperator litteris nimium eruditus, peritissimus ad ultimum astrologus efficitur. Qui cognoscens in siderum signis, quod a circumcisis gentibus divino nutu eius imperium esset
Abbreviated transcription (Latin):
siducutens. in omini agilitate corporea streniius
q. h cõparabilis erat. nepe &sialiqua morehu¬
manore prehensibilia circa religionẽ grauatus
egni pondere acliuenilis in lectus ae tatis mobi¬
litate minus caute secus quã oportebat exegn
quia nemoinom̃ib: ꝑfectus esse potest. Crede¬
dũ est tamen quod tantarũ erogatio elemosin¬
rũ atq. scõrum oratio quorũ memorias ornari
&basilicas ditare obredemptionẽ suae animȩ si¬
pra om̃s anteriores reges incessanter studebat.
apud misericor dissimũ dñm ut hoc ei clementen
indulger&. facillime im petrari posse xx iIIi¬
eniq anno oc tauo regnisui cũ austriã regioci¬
tu circũ ir& mestusq es s& nimiũ eo quod filiũ
qui post eum regnar& mini mehabere poss&¬
aiquandam puellam nomine ragn& rudem strat
suo ad sciuit. dequa eo anno largiente dñohab¬
it filium multis p̃cib: atq. elemosinarũ largi¬
tionibus ad quisitum. Hairbertus itaq rexfr

Expanded text:
assidue utens, in omni agilitate corporea strenuus assidue utens, in omni agilitate corporea strenuus atque incomparabilis erat. Nempe etsi aliqua more humano reprehensibilia circa religionem, gravatus regni pondere, ac juvenilis inlectus aetatis mobilitate, minus caute secus quam oportebat exegit, quia nemo in omnibus perfectus esse potest; credendum est tamen quod tantarum erogatio eleemosynarum, atque sanctorum oratio, quorum memorias ornare et basilicas ditare, ob redemptionem suae animae, supra omnes anteriores reges incessanter studebat, apud misericordissimum Dominum, ut hoc ei clementer indulgeret, facillime impetrari posse. nique anno octavo regni sui, cum Austriam regio cultu circumiret mestusque esset nimium, eo quod filium, qui post eum regnaret, minime habere posset, quandam puellam nomine Ragnetrudem stratu suo adscivit, de qua eo anno, largiente Domino, habuit filium, multis precibus atque elemosinarum largitionibus adquisitum. Hairbertus itaque rex, frater
Abbreviated transcription (Latin):
rũ usq dum parisii ut supra memini ꝑuenis
urbem ad eo fauoribus extollebatur ut nu
dep̃cedentib: francorũ regibus illius laudibi
iss& precellentior ueniensq ad uenerandi
pulchra beatorũ martrrũ dronisii sociorũqs
li si tam in pago uiul casino presentaliter ꝑfirmi¬
tissue preceptũ eorũ basi lice tradidit: xxiii
si quidem ipsẽ precellentissimus princepsatqrex
gebertus satis ad modum cautus & ingenio astu
circabeniuolas & sibi fideles mansu&us. Reba¬
ntibis uero seu ꝑfidis nimiũ uidebatur in regno
rribilis quioptime regalia sceptragubernans
piis sem& ipsũ benignissimũ exhibens. ut led tam̃
eruidus rebellium collade primens exterarũ genti
nferitatt̃ uallante fortitudine anime sepissime
umphabat. Ecclesiarũ uero & sacerdotũ atq pau¬
erũ seu pere grinorum ditator supramodũ largis¬
imus extiterat. Exertiis iuritm & uenationibus

Expanded text:
rum, usque dum Parisii, ut supra memini, pervenisset rum, usque dum Parisii, ut supra memini, pervenisset urbem, adeo favoribus extollebatur, ut nullus de praecedentibus Francorum regibus illius laudibus fuisset precellentior. Veniensque ad veneranda sepulchra beatorum martyrum Dyonisii sociorumquevillam sitam in pago Wilcasino praesentaliter per firmitatis suae praeceptum eorum basilsiquidem ipse praecellentissimus princeps atque rex Dagobertus satis admodum cautus, et ingenio astutus, circa benevolos et sibi fideles mansuetus, rebellantibus vero seu perfidis nimium videbatur in regno terribilis. Qui optime regalia sceptra gubernans, et piis semetipsum benignissimum exhibens, ut leo tamen fervidus rebellium colla deprimens, exterarum gentium feritatem vallante fortitudine animi saepissime triumphabat. Ecclesiarum vero et sacerdotum, atque pauperum seu peregrinorum, ditator supra modum largissimus exstiterat. Exercitiis viritim et venationibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem quandã speciosissimi decoris puellã in ma¬
noniũ acciprens reginã sublimauit: usq ad illud
us abinicio quoregnare coeperat consilio primi
beati arnulfim& tensis urbis pontificis & pippi
aioris domus usus. tante pros peritatis regalecul
in austria regebat. ut acunctis gentib: in men
mnoris laudem haber&. Timorẽ uero tam fortem
concusserat iudicialis potentia ut lam deuotione
concurrerent eius se traderedicioni quatin
tes &iam quȩ circalimitẽ auarorũ & sclauons
consistunt eum prompte ex p&erent ut illa
tergum eorũ ir& feliciter. Intantũ ut & au
& sclaui c&erarũq. gentiũ nationes manupu¬
caipsĩus dicioni se subiciendas fiducialiter sp¬
derent. post discessũ uero beati arnulsi adhi
consilio pippini maioris domus &chuniber
pontificis urbis coloniae utens & ab ipsis for¬
ter admonitus. prosperitatis & lustitiae u¬
rẽ cõplexus uni uersarum sibigentiũ suba¬

Expanded text:
thildem quamdam speciosissimi decoris puellam in mathildem quamdam speciosissimi decoris puellam in matrimonium accipiens, reginam sublimavit. Usque ad illud tempus, ab initio quo regnare beati Arnulfi Mettensis urbis pontificis et Pippini maioris domus Usus, tantae prosperitatis regale culmen in Austria regebat, ut a cunctis gentibus inmensi honoris laudem haberet. Timorem vero tam fortem sua concusserat iudicialis potentia, ut iam devotione concurrerent eius se tradere dicioni, quatinus gentes etiam, quae circa limitem Avarorum et Sclavorum consistunt, eum prompte expeterent, ut ille post tergum eorum iret feliciter, in tantum ut et Avari et Sclavi ceterarumque gentium nationes manu publica ipsius dicioni se subiciendas fiducialiter sponderent. Post discessum vero beati Arnulfi adhuc consilio Pippini maioris domus et Chuniberti pontificis urbis Coloniae utens et ab ipsis fortiter admonitus, prosperitatis et iustitiae amorem complexus, universarum sibi gentium subdita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonarũ acceptio. sed sola dominabaturiustit
quã diligebat altissimus. De inde diuionna ii¬
que latona residens. aliquantis dieb: tantã inta¬
onẽ cũ uni uersoregni si populo lustitiae luo¬
cande posuerat. ut huius benignitatis deside
plenus nec somnũ caper& nec cibo saciar&i
tentissime cogitans ut om̃s cum lustitia rece
de conspectusuore mearent: Eodem aut̃ diequa
na caballonnum deliberare properai. prius
lucescer& balneum ingreditur ibiq branul fũ¬
nculum hairberti fratrissiu propt̃ infidelita
um hiterfici iussit. qui ab amalgario & arne¬
toducibus & iullibado patrteio int̃ fectus est : xxII¬
÷ caballonnũ iustitiae amorequȩ coeperat prop¬
enda ipsa intentione ꝑger&. post ꝑ augustidunũ¬
tisi oderũ ꝑgens indeq ꝑciuitatẽ senonas parisuis
it ibiq. goma trudem reginã romiliaco uilla eo
dess& steriliscũ consilio francorũ relinquens nian¬

Expanded text:
personarum acceptio, sed sola dominabatur iustitia, personarum acceptio, sed sola dominabatur iustitia, quam diligebat Altissimus. Deinde Divionna immoque Latona residens aliquantis diebus, tantam intentionem cum universi regni sui populo iustitiae iudicande posuerat, ut huius benignitatis desiderio plenus nec somnum caperet nec cibo saciaretur, intentissime cogitans, ut omnes cum iustitia recepta de conspectu suo remearent. Eodem autem die, quo ab Latona Caballonnum deliberare properat, priusquam lucesceret, balneum ingreditur, ibique Brunulfum, avunculum Hairberti fratris sui, propter infidelitatem suam interfici iussit; qui ab Amalgario et Arneberto ducibus et Willibado patricio interfectus est. 22. Cumque Caballonnum iustitiae amore quae coeperat perficienda ipsa intentione pergeret, post Autissiodorum pergens, indeque per civitatem Senonas, Parisius venit. Ibique Gomatrudem reginam Romiliaco villa, eo quod esset sterilis, cum consilio Francorum relinquens, Nan
Abbreviated transcription (Latin):
satq: arcubus suspendi de uotissi me iussit qua¬
nus aliarũ eccłarum ornamentis precellere
der&ur. & omnimodis in comparabilinitore¬
rnans omni terrena pulcritudine comptaatq
stimabilide core hiradiata splendescer&. ut¬
ediuinalaus ꝑp&uo adĩ cultoribus ibidem age¬
sur plurima & ingentia predia addidit xxi
turcum lam anno septimo inmaximã partem
terni regni ut su pra memini regnar&. plu¬
rimorum comitatu uallatus burgundias
ditur. tantũ autẽ timorẽ pontificibus & pro¬
buis inregnoburgundie consistentibus seu d
ris ducibus aduentus ipsius incusserat. ut cu
ess& admirandus: pauperibus namq iustiti
querentibus gaudium uehementer irrogau
cũq lingonas ciuitatẽ ueniss& . tantam uniu
sibi subditis tã sublimibus quã pauperioribus
dicabat iustitiã ut creder&ur omnino fuisse q
cabilis. apud quẽ nullũ intercedebat premiũ

Expanded text:
nis atque arcubus suspendi devotissime iussit, quanis atque arcubus suspendi devotissime iussit, quatinus aliarum ecclesiarum ornamentis praecellere videretur, et omnimodis incomparabili nitore vernans, omni terrena pulcritudine compta atque inestimabili decore inradiata splendesceret. Utque divina laus perpetuo a Dei cultoribus ibidem ageretur, plurima et ingentia predia addidit. 21. Igitur cum iam anno 7. in maximam partem paterni regni, ut supra memini, regnaret, plurimorum comitatu vallatus, Burgundias ingreditur. Tantum autem timorem pontificibus et proceribus in regno Burgundiae consistentibus seu et ceteris ducibus adventus ipsius concusserat, ut cunctis esset admirandus. Pauperibus namque iustitiam querentibus gaudium vehementer irrogaverat. Cumque Lingonas civitatem venisset, tantam universis sibi subditis tam sublimibus quam pauperioribus iudicabat iustitiam, ut crederetur omnino fuisse Deo placabilis. Apud quem nullum intercedebat premium nec
Abbreviated transcription (Latin):
fllacio inferrentur ut deipsa collatione &q
geri. pauperes & peregrini ex inde ualerent ꝑ
conuulsa tempora recreari.
rucem &iã magnã quaer&ro altare aureũ
ner&ur ex auro puro & pretiosis simis gemi
in signiopere acminutissima artis subtilitato
fabricari ius sit. quã beatus eligius eo quod il
intempore summus aurifex ipse in regno habe¬
r&ur cũ & alia quȩ adipsius ba silicȩ ornatum
ꝑtinebant strenue preparar& eliganti sulti¬
tis ingenio scitate opitulante mirifice exorna
nẽpe moderniores aurifices asseuera resolent
d ad prȩsens iuix aliquis sit relictus qui quã ius
tissimus in aliis ext& operibus. huius cemodita¬
ngem marii & inclusoris subtilitate ualeat ꝑ
ulta annorũ curricula eo qđ deusu recesserit ad
uidũ experientiam consequi: nam & ꝑtotam
cłam auro tex tas uestes margaritarũ uari&ati¬
smultipliciter exornatas in pari&ibus & colũ¬

Expanded text:
gazofilacio inferrentur, ut de ipsa collatione, etgazofilacio inferrentur, ut de ipsa collatione, etset adhuc augeri, pauperes et peregrini exinde valerent per inconvulsa tempora recreari. Crucem etiam magnam, quae retro altare aureum poneretur, ex auro puro et pretiosissimis gemmis insigni opere ac minutissima artis subtilitate fabricari iussit, quam beatus Eligius, eo quod illo in tempore summus aurifex ipse in regno haberetur, cum et alia, quae ad ipsius basilicae ornatum pertinebant, strenue prepararet, eliganti subtilitatis ingenio, sanctitate opitulante, mirifice exornavit. Nempe moderniores aurifices asseverare solent, quod ad praesens vix aliquis sit relictus, qui quamvis peritissimus in aliis extet operibus, huiuscemodi tamen gemmarii et inclusoris subtilitate valeat per multa annorum curricula, eo quod de usu recesserit, ad liquidum experientiam consequi. Nam et per totam ecclesiam auro textas vestes, margaritarum varietatibus multipliciter exornatas in parietibus et colum
Abbreviated transcription (Latin):
aloca transitus erat: omne telon eũ desexplaus¬
is quibus hocudebatur deferrus que qudelipsam
is licã ꝑaecederent omni modis ẽs se&indultũ xriuil¬
dimonia ꝑmanum sacerdotis ipsa pauperib eroga¬
dur substantia quatinus luxta illud euan gelicum
ñs qui occulta omnia conspicit. centuplicata lnas¬
emaraributione uni cuiq restituer&. In quo &iã
entũ solidos annua in latione idemrex proeto¬
are compensatione in tromitti debalendis inba¬
indas septembris destinauit. Indeq tale precep¬
ũ dedit. ut de hnceps t̃ã ipse quã filu sui uel qui post¬
modum reges francorum succederent : returso
nicirculo prȩfinitũ solidorum numerũ exera
publico hibi inferre tempore inlibato non om¬
terent ipsi aut̃ centũ solidi non alibi nisi inom
distribuerentur pauperibus nullusq. hoc prȩ su¬
r& abstrahere sed quã diuregnũ consister& in
gibus succedentibus suo tempore in prȩdicto

Expanded text:
qua loca transitus erat, omne teloneum de sex plausqua loca transitus erat, omne teloneum de sex plaustris, quibus hoc videbatur deferri, usquequo ad ipsam basilicam peraccederent, omnimodis esset indultum. 19. Gralimonia, per manum sacerdotis ipsa pauperibus erogaretur substantia, quatinus iuxta illud euangelicum ipotens Dominus, qui occulta omnia conspicit, centuplicata in aeterna retributione unicuique restitueret. In quo etiam centum solidos annua inlatione idem rex pro aeterna reconpensatione intromitti de Kalendis in Kalendas Septembris destinavit. Indeque tale praeceptum dedit, ut deinceps tam ipse quam filii sui, vel qui postmodum reges Francorum succederent, recurso anni circulo, praefinitum solidorum numerum ex erario publico inibi inferre tempore inlibato non omitterent; ipsi autem centum solidi non alibi nisi in omnibus distribuerentur pauperibus, nullusque hoc praesumeret abstrahere, sed, quamdiu regnum consisteret, a regibus succedentibus suo tempore in praedicto
Abbreviated transcription (Latin):
rum martirũ dyonisu rustici & eleutheriq
pora requirens diges taeorũ insarco fagis no
narepperit quae & in alium eius dem uicilo c
summa cum ueneratione decimo &ł maiastrus¬
tulit eorumq memorias auro puro & precios¬
simis gemmis exornauit. et quam ius ecclan
quã ipse a fundamine construxerat intrinsecu
miro decore fabricauerit. Foris quoq desuꝑ abi¬
dam illam infra quã ueneranda martirũ corp¬
ratumula uerat. ut plenius deuoti animiexs¬
pler& desiderium ex argento purissi momin¬
fice cooperuit.xuII
am & deproprioteloneo quod ei annis singulise
massilia soluebatur.: centũ solidos inluminirib
eius demeccłȩ cotenore concessit : ut oleum ex¬
inde actores regii scđm qđ ordo cataboliess& qua¬
dopus regisstudiose emerent & sic demumus
ss loci annuatim traderent preceptũq exbi
taliter firmare studuit: ut ta imipsa masialia
i ualentia fossas & lugdunũ uel quocũq ꝑreli¬

Expanded text:
nctorum martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii nctorum martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii corpora requirens, digesta eorum ina repperit, quae et in alium eiusdem vici locum summa cum veneratione decimo Kal. Maias transtulit, eorumque memorias auro puro et preciosissimis gemmis exornavit. Et quamvis ecclesiam, quam ipse a fundamine construxerat, intrinsecus miro decore fabricaverit, foris quoque desuper absidam illam, infra quam veneranda martyrum corpora tumulaverat, ut plenius devoti animi expleret desiderium, ex argento purissimo mirifice cooperuit. 18. Nam et de proprio teloneo, quod ei annis singulis ex Massilia solvebatur, centum solidos in luminaribus eiusdem ecclesiae eo tenore concessit, ut oleum exinde actores regii, secundum quod ordo cataboli esset, quasi ad opus regis studiose emerent et sic demum missis ipsius loci annuatim traderent. Praeceptumque exinde taliter firmare studuit, ut tam in ipsa Massilia quam Valentia, Fossas et Lugdunum, vel quocumque per reli