comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nia odr̃: sic ex corpo̾is totiꝰ nã atq sigu¬
ra uarios motus cieri. tãqͣ ĩ cant᷑u
socios hic ab artificio suo nõ recessit
et tñ dixit aliquid Qd ip̃m quale c̾ẽt
era mltũ ante et duolũ et explanatũ
a platone. Senocrates animi siguram
nutritũ cdixit ecꝰ cuuꝰ us ut tã ante
pitagore iusũ erat ĩ na maxima e̾e̾t.
arce posuit: et duas partes separate uo¬
luit irã et cupiditatẽ. quas locis ohs¬
cluxit. irã ĩ pectore. cupiditatẽ sb̾t̾
prxcordia locauit. Diccarcꝰ ãt ĩ eo
sermõe quẽ chorĩti habitũ tribuᷤᷤ
libris exponit. Uoctorũ hõiu dis¬
putãtiũ. prime libro młtos loquẽteᷤᷤ
facit duobus ferecratẽ quẽda phio¬
tã senẽ quẽ ait a deucalione ortũ
disserẽtẽ ĩ ducit nihil ẽe̾ oĩo animũ
t hoc c̾e nomẽ totũ ĩanẽ. frustraoi
aĩalia et aĩantes applłari. Neo ĩ homi
ne ĩ esse aiu ł aĩa. n ĩbestia. uimq

Expanded text:
itur: sic ex corporis totius natura et figura varios motus cieri tamquam in cantu sonos. hic ab artificio suo non recessit et tamen dixit aliquid, quod ipsum quale esset erat multo ante et dictum et explanatum a Platone. Xenocrates animi figurnumerum dixit esse, cuius vis, ut iam ante Pythagorae visum erat, in natura maxuma esset. arce posuit, et duas partes parere voluit, iram et cupiditatem, quas locis disclusit: iram in pectore, cupiditatem supter praecordia locavit. Dicaearchus autem in eo sermone, quem Corinthi habitum tribus libris exponit, doctorum hominum disputantium primo libro multos loquentes facit; duobus Pherecratem quendam Phthiotam senem, quem ait a Deucalione ortum, disserentem inducit nihil esse omnino animum, et hoc esse nomen totum inane, frustraque animalia et animantis appellari, neque in homam nec in bestia, vimque
Abbreviated transcription (Latin):
tã excors quę ista moneãt. A. Si
crgo apd ĩferos miseri nõ st̾: n st̃¬
M.ubi st̾ ergo uel hi quos miseroᷤ
A.prorsus isto modo e tn miseros
ob id ip̃m ꝗdẽ ꝗa nulli st̾. M. Iam
malẽ cerberũ metues ꝙͣ ista tã ĩ¬
cõsiderate dicẽs. A. Quid tãdem. M¬
Quc̃ ẽẽ negas cũdẽ ẽẽ dicis. ubi est
eñ ꝗ nõ sit cẽ dicis. R. nõ sũ ita he¬
bes ut istud dicã. M. quid gͦ dicis.A
miserũ esse u̾bi causa m crasũ qui
illas fortimas morte dimisci̾t. mise¬
gła sit orbatꝰ. om̃s deniq miscros:
ꝗ hac luce careãt. A. reuolucͬ̾is co¬
dem. Sĩt eͥ oportet si mihi st̾. In ãt
modo negabas cos cẽ ꝗ mortui ceñt.
Si ꝙͦ nõ st̾ nihil post cẽ. Ita ne miẜi
quide st.A nõ clico fortasse ẽt quod¬

Expanded text:
tam excors, quem ista moveant? Si tam excors, quem ista moveant? Si ergo apud iM. ubi ergo suntei, quos miseros A. Prorsus isto modo: etob id ipsum quidem, quia nulli sint. Iam mallem Cerberum metueres quam ista tam inconsiderate diceres. Quid tandem? Quem esse negas, eundem esse dicis. ubi est eum qui non sit dicis esse. Non sum ita hebes, ut istud dicam. Quid dicis igitur? Miserum esse verbi causa M. Crassum, qui illas fortunas morte dimiserit, miseria sit orbatus, omnis denique miseros, qui hac luce careant. Revolveris eodem. sint enim oportet, si miseri sunt; tu autem modo negabas eos esse, qui mortui essent. Si igitur non sunt, nihil possunt esse; ita ne miseri quidem sunt. Non dico fortasse e
Abbreviated transcription (Latin):
nati st̃. A. ua prsus existimo. A die
queso. Nñ te illi terrẽt triceps apud
⁊ feros cerberis: cochiti fremitꝰ trans¬
attĩgens ẽnectꝰ siti tãtalus: tũ illd qđ
sysiphus u̾sat saxũ sudans nitẽdo neq
proficit illũ. fortasse et̃ ĩ exorabilles iui¬
diçes minos etradimãt᷑. apd quol noc
te .l. crasus defendet: n Mantoniꝰ n
quẽ apoł grȩcos iudices res aget᷑ pofe̾is
adhibere demostenẽ. ⁊ ip̃i pr̾o te cĩt
maxima corõa cã dicẽda hec fortasse
metuis. et id circo mortẽ cẽses cẽ sẽpi¬
ternũ malũ. A. adeo ne me delirare
cẽses ut ista cẽ credẽda M. an tu hȩc
nõ credis. A. minime noͣ. N. male her¬
cule narras. A. cur queso. N ꝗa di¬
sertus eẽ possem si cõtra ista dicerẽ¬
A quis cĩ nõ ĩ hnimõi cã: aut quid
negotii ẽ hec poetarũ et pictorui
portẽta cõuĩcere. M.at ꝗ pleni li¬
bri sẜ̃ rõtra ista ip̃a disserẽtiũ phi¬
losophorũ. A mepte sane. Quis e̾ est

Expanded text:
nam. A. Ita prorsus existimo. M. Dic quaeso num te ista terrent, triceps apud Inferos Cerberus, Cocyti fremitus, transattingens enectus siti Tantalus? tum illud, quod Sisyphus versat saxum sudans nitendo neque proficit hilum? fortasse etiam inexorabiles iudices, Minos et Rhadamanthus? apud quos nec te L. Crassus defendet nec M. Antonius nec, quoniam apud Graecos iudices res agetur, poteris adhibere Demosthenen; tibi ipsi pro te erit maxima corona causa dicenda. haec fortasse metuis et idcirco mortem censes esse sempiternum malum. Adeone me delirare censes, ut ista esse credam? An tu haec non credis? Minime vero. Male hercule narras. Cur? quaeso. Quia disertus esse possem, si contra ista dicerem. Quis enim non in eius modi causa? aut quid negotii est haec poëtarum et pictorum portenta convincere? Atqui pleni libri sunt contra ista ipsa disserentium philosophorum. Inepte sane. quis enim est
Abbreviated transcription (Latin):
e̾ẽ sedem et locũ. Añiu ãt alii aĩa ñ fere
nostri et declarãt nomẽ. Nã et agcͣ añ.
t eflare dicimꝰ et aĩosos e bñ aĩatosg̃
ꝙ aĩ seniẽtia.Ipẽ at̃ añis ab aĩa dictꝰ est.
dixi cor cerebriĩ. aĩa ignẽ uulgo. re¬
liqua fere singuli ut młti añ uẽteres.
Oroxime ãt aristoxemꝰ mulicus iolem¬
Q phyloso phycul ip̃iꝰ corpõĩs ĩtensionẽ

Expanded text:
esse sedem et locum; animum autem alii animam, ut fere esse sedem et locum; animum autem alii animam, ut fere nostri— declarat nomen: nam et agere animam et efflare dicimus et animosos et bene animatos et ex animi sententia; ipse autem animus ab anima dictus est—;dixi, cor, cerebrum, animam, ignem volgo, reliqua fere singuli. ut multo ante veteres, proxime autem Aristoxenus, musicus idemque philosophus, ipsius corporis intentione
Abbreviated transcription (Latin):
et se sapientes eẽ ꝓfitẽtur. A lu ut nide¬
tur nos ad audiẽdũ parati sumus. M.¬
ors ig̃ ipsa que iuideti notillimares cͥe.
quid sit pͥmũ ẽ iudẽdũ. Sñt eͥ ꝗ discessũ
animi a corpore putãt ee̾ mortẽ. Sũt qui
mulia putãt fieri chscessũ s una aĩmum
et corpus occidere: aĩ q ĩ corpore extĩ¬
qui. Qui discedere aĩ cẽset: alii statim
dissipari: alii diu ꝑmanẽ. ali semꝑ. Qiud
sit porro ip̃e aũis: aut ubi. aut u̾de ma¬
gna discẽssio est. Alii cor ip̃m aĩuis uidet᷑
ex quo excordes: uccordes cõcordesq
molentur. Et nasica ille prude̾s his cõ¬
sul cortulũ et egregie cordatus hõ. catuᷤ
helius sextus. Empedoc les aiu cẽset
cordi suffusũ sãgiũem. Alys pars cere¬
bri quedim uisa est animi pͥncipatũ
tenẽ. Aliis nec cor ip̃m placet. nec te¬
rebri qͥuãrtã parte ẽe̾ añi. S alii
in corde. alii ĩ cerebro dixert̃ animi

Expanded text:
et se sapientis esse profitentur. Tu, ut videet se sapientis esse profitentur. Tu, ut videtur; nos ad audiendum parati sumus. Mors igitur ipsa, quae videtur notissima res esse, quid sit, primum est videndum. sunt enim qui discessum animi a corpore putent esse mortem; sunt qui nullum censeant fieri discessum, sed una animum et corpus occidere, animumque in corpore extingui. qui discedere animum censent, alii statim dissipari, alii diu permanere, alii semper. quid sit porro ipse animus aut ubi aut unde, magna dissensio est. aliis cor ipsum animus videtur, ex quo excordes, vecordes concordesque dicuntur et Nasica ille prudens bis consul Corculum et egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus. Empedocles animum esse censet cordi suffusum sanguinem; aliis pars quaedam cerebri visa est animi principatum tenere; aliis nec cor ipsum placet nec cerebri quandam partem esse animum, sed alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi
Abbreviated transcription (Latin):
seros nõ ee̾ ꝑfice si potel ut ne morien¬
dũ ꝗđm c̾e̾ miscrũ putẽ. MIã istuc
iora. A. quia q̃nq post mortẽ nihil
mali est: ne mors quidẽ ał malũ cui
psimũ tẽpus est posi mortẽ: ĩ quo ma¬
li nihil ec̃ credił. sta ne moric̃olum
ad id quod nõ ce malũ cõsitem᷑. A
Uberiꝰ ista queło ħ est spmosiora priꝰ
ut cõfitear me cogũt ꝙͣ ui assentiar.
S que st ea quę dicis te maiora mo
ut eͥ nõ efficias qd̃ uii : tñ mors ut
malũ nõ sit efficies. S nihil te ĩt̾pellabo
cõtinẽtẽ orationẽ audire malo. M.¬
Quid si te rogauero alieid. nõ ne respo¬
necesse cerit mala ut nõ roges A. fera
tibi mortẽ et ea quę uis ut potero
explicabo. N ĩde qi phitiꝰ apollo certa ũ phi¬
sit a sixa quę diaero. ẜ ut homũcu¬
his: unus e multis ꝓbabilia cõiectara
sequẽs istra e quo ꝓgrediar. ꝙͣ ut
neri indcã similia nõ habeo. Certa

Expanded text:
seros non esse, perfice, si potes, ut ne morienseros non esse, perfice, si potes, ut ne moriendum quidem esse miserum putem. Iam istuc iora? Quia, quoniam post mortem mali nihil est, ne mors quidem est malum, cui proxumum tempus est post mortem, in quo mali nihil esse concedis: ita ne moriendum ad id, quod non esse malum confitemur. Uberius ista, quaeso. haec enim spinosiora, prius ut confitear me cogunt quam ut adsentiar. sed quae sunt ea, quae dicis te maiora molut enim non efficias quod vis, tamen, mors ut malum non sit, efficies. sed nihil te interpellabo; continentem orationem audire malo. Quid, si te rogavero aliquid? nonne responecesse erit, malo non roges. Geram tibi morem et ea quae vis, ut potero, explicabo, nec tamen quasi Pythius Apollo, certa ut sint et fixa, quae dixero, sed ut homunculus unus e multis probabilia coniectura sequens. ultra enim quo progrediar, quam ut veri similia videam, non habeo; certa
Abbreviated transcription (Latin):
quidem esse posse. M. Quid. qui iu¬
uimus citra moriẽdũ sit. nõ ne
miseri sumui. AQue ei potest mĩ
nta c̾e iocũditas. cũ dies et noctes
cogtãdũ sit ia iãq esse moriendum¬
M. Ec qui ergo ĩ telligis quãtũ mali de
humana cõdifiõe deiectris. A quonam
modo. M. Qiua si mori ẽt mortuis mi¬
serũ ce̾t Infinitũ qđdã et sempit̾nũ ma¬
lum hab̾emꝰ ĩ uita. Nũc uideo caltẽ ad
quã cũ sit decursũ nihil sit preterea
timescẽdũ. S tu mihi iuderis epicari¬
ni acuti nẽc ĩsulsi hõis ut siculi sñiam
sequi. A. quã. nõ cĩ noui. M. dicã si
pot̾o latme Seis eĩ me grȩce loꝗ ĩ la¬
tino sermoẽ nõ plus solere qͣ grȩco
latmȩ .A. Et recte ꝗdẽ. S q̃ tanolem
est epicarimi ita sñia. M. Emori nolo.
S me e̾e mortuũ nihil existimo. A¬
Iam agnosco grecũ. Et q̃m coegis ti
ut cõcederẽ qui mortui eent co mi¬

Expanded text:
quidem esse posse. quid? qui viquidem esse posse. quid? qui vivimus, cum moriendum sit, nonne miseri sumus? quae enim potest in vita esse iucunditas, cum dies et noctes cogitandum sit iam iamque esse moriendum? Ecquid ergo intellegis, quantum mali de humana condicione deieceris? Quonam modo? Quia, si mors etiam mortuis miserum esset, infinitum quoddam et sempiternum malum haberemus in vita; nunc video calcem, ad quam cum sit decursum, nihil sit praeterea extimescendum. sed tu mihi videris Epicharmi, acuti nec insulsi hominis ut Siculi, sententiam sequi. Quam? non enim novi. Dicam, si potero, Latine. scis enim me Graece loqui in Latino sermone non plus solere quam in Graeco Latine. Et recte quidem. sed quae tandem est Epicharmi ista sententia? E/mori nolo/, sed me esse mo/rtuum nihil ae/stimo. Iam adgnosco Graecum. sed quoniam coëgisti, ut concederem, qui mortui essent, eos mi
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ miseri futuri simꝰ miẜi fin¬
mus añq nan. Ego ãt nõ cõmemini
liore memoria es nelim scire hecq¬
dem de te recordare. R. ita iocaris.
te loqui nõ nides Quid e tã pngn¬
at quã nõ modo mihñ s oĩo quicqͣ
ẽẽ qui nõ sit. an tu egressus porta
capena cũ calatini scipionũ ẜ niliorũ
metelorũ: sepulcra iudes miseros
putas illos. A. Qm̃ me u̾bo primis
post hac nõ ita dicam. miscros esse
pͥnũties: id ãt esse  uit nõ eẽ. An tu
dialetycis ne mibutus qđm es Impri¬
mis ei hoc traditur. Om̃e ꝓnũtiatũ
sic eͥ mihi ĩ prȩsentia occurͣit ut ap¬
pellẽ azi ĩ aia utar post alio. s si ĩue¬
nero meliꝰ id gͦ est pronũtiatũ q
est uerũ aut falsum. Cũ eͦ dicis
miser M. cralus aut hoc dicis miss
est crasus ut possit uichcari uernm
id falsum ne sit aut nihil dicis oĩo.
R.age iã cõcedo nõ e̾e miser os
ꝗ mortui sint. qm̃ extorsisti ur fa¬
terer. ꝗ oĩo nõ essẽt cos ne miseroᷤᷤ

Expanded text:
miseri futuri sumus, miseri fuimus ante quam nati. ego autem non commemini, liore memoria es, velim scire, ecquid de te recordere. Ita iocaris, te loqui non vides? quid enim tam pugnat, quam non modo miserum, sed omnino quicquam esse, qui non sit? an tu egressus porta Capena cum Calatini Scipionum Serviliorum Metellorum sepulcra vides, miseros putas illos? Quoniam me verbo premis, posthac non ita dicam, miseros esse,pronunties, id aut esse aut non esse! an tu dialecticis ne imbutus quidem es? in primis enim hoc traditur: omne pronuntiatum sic enim mihi in praesentia occurrit ut appellarem aci/wma , utar post alio, si invenero melius —id ergo est pronuntiatum, quod est verum aut falsum. cum igitur dicis: miser M. Crassus, aut hoc dicis: miser est Crassus, ut possit iudicari, verum id falsumne sit, aut nihil dicis omnino. Age, iam concedo non esse miseros, qui mortui sint, quoniam extorsisti, ut faterer, qui omnino non essent, eos ne miseros
Abbreviated transcription (Latin):
e tã multa alia menunisse. amare
odise capere timore angi letari. hoc
a similia eorũ ĩ horũ quatuos ge¬
nerũ ĩesse nullo putat modo. Quĩtũ
genus adibet uacans nõĩc. et sic ip̃i
auĩz eudilecheiã appellat nouo no¬
mie. qͣi quadã cõtinuatã mononẽ

Expanded text:
et tam multa alia meminisse, amare odisse, cupere timere, angi laetari, haec et similia eorum in horum quattuor generum inesse nullo putat; quintum genus adhibet vacans nomine et sic ipsum animum endele/xeian appellat novo nomine q
Abbreviated transcription (Latin):
dit ũ. Nan galbã affricanũ leliũ doc
tos fuissẽ trãditũ est. Studiosum autẽ
eũ qui hil etate anteibat catonẽ. Post
uo lepilu catonõ gracos ide ita mays
nostrã ad ȩtatẽ ut nõ multũ aut nihil
oĩo grecis crederetur. Phya iacuit usq
ad hane etatẽ nec ullũ hũit lumẽ ha¬
elaborãdũ q multi iã ẽẽ libri tatmi di¬
cũtur scripti ĩ cõsiderate ab optimis illis
niris ꝗd sed nõ satis eruditi. Sieri ãt
potest ut recte quil sentiat: E iol quod
sentit polite loqui nõ possit. d mãdacͣ
quẽꝙͣ litteris cogitatiões suas qui eas n¬
tdisponẽ n illustraẽ possit n delecta¬
tione aliqua allice̾ lectorẽ. Hõis ẽ ĩ tq̃x¬
rãt᷑ abutẽtis et ocio e literis. Itaq suoᷤᷤ
libros ip̃i legũt cũ siuis nec quisqͣ aiti¬
git p̾ter eoł ꝙꝗ eãdẽ licẽciã seribenoli
sibi ꝑmitti uolũt. Quare si aliquid ora¬

Expanded text:
ditum. nditum. ntos fuisse memoria traditum est, studisoum autem eum, qui hos aetate anteibat, Catonem: post vero Lepidum Carbonem Gracchos, inde ita magnos nostram ad aetatem, ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur. Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen elaborandum, quod multi iam esse libri Latini dicuntur scripti inconsiderate ab optimis illis quidem viris, sed non satis eruditis. fieri autem potest, ut recte quis sentiat et id quod sentit polite eloqui non possit; sed mandare quemquam litteris cogitatiodisponere, nec illustrare possit, nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio, et literis. Itaque suos libros ipsi legunt, cum suis, nec quisquam attingit praeter eos, qui eandem licentiam scribendi sibi permitti volunt. Quare si aliquid ora
Abbreviated transcription (Latin):
grxcorũ głiȩ respõderũt. An cẽsemꝰ si sabno
nobilissimo hõi laudi datũ cẽt ꝗ pĩge̾t
nõ multos ẽt apud nos futuro ᷤ poli¬
clytos et parchasios fuisse. Hono alit
artes om̃sq ĩcẽdũtur ad studia głic:
iacẽtq ea semꝑq apud quosq ĩ pro¬
bantur. Sũmã eruditionẽ gixci sitĩ
cẽsebant ĩ mĩorũ uocũq cãtibus. Igitir
epammõdas pͥnceps ĩ eo iuiditio mꝑcis
qͦ aliquot an años cũ ĩ epulis recusa¬
ret lyram est habitꝰ ĩ doctus. argo in
grecia musici floruert̃. dicebãtq ĩd õs
nec quiescebat sans excultus doctrina
putabatur: In lũmo apud illos honore
gromolria fuit. staq nihil methania¬
ticis illustrius. At nos metiẽdi ratioti¬
nãdiq utilitate. huiꝰ artis terminaui¬
nius modum. At cõtra oratorẽ celcri¬
ter cõplexi sumul: nec cũ pͥmo eruoli¬
tiĩ: aptũ tñ ad discẽdum post at cru¬

Expanded text:
Graecorum gloriae responderunt. an censemus, si Fabio, Graecorum gloriae responderunt. an censemus, si Fabio, nobilissimo homini, laudi datum esset, quod pingeret, non multos etiam apud nos futuros Polyclitos et Parrhasios fuisse? honos alit artes, omnesque incenduntur ad studia gloria, iacentque ea semper, quae apud quosque improbantur. summam eruditionem Graeci sitam censebant in nervorum vocumque cantibus; igitur et Epaminondas, princeps meque aliquot ante annos cum in epulis recusaret lyram, est habitus indoctior. ergo in Graecia musici floruerunt, discebantque id omnes, nec qui nesciebat satis excultus doctrina putabatur. in summo apud illos honore geometria fuit, itaque nihil mathematicis inlustrius; at nos metiendi ratiocinandique utilitate huius artis terminavimus modum. At contra oratorem celeriter complexi sumus, nec eum primo eruditum, aptum tamen ad dicendum, post autem eru
Abbreviated transcription (Latin):
gnãtes. Nã cũ apud grȩcos antiꝗslimũ
edoctis genus sit poctarũ. si quidẽ ho¬
merus fuit et esyodus añ romã condi¬
tam: archilocul regnãte romulo. Se¬
rius nol poeticam: accepimus ãnit fere
cccẽx post romã cõditã Liuiꝰ sabulam
dedit gaio claudio ceci filio Mtuditão
cõsulibus año ante natũ enniũ. ꝗ fuit
maior natu ꝙͣ plauitus et neriuus. Se¬
ro gͣ a nostris poete uel cogniti uel re¬
cepei ꝙͣ qͣ est ĩ originibus soliitos cẽ i
epulis cauẽ tõuinas ad tibiemẽ decla¬
rorũ hoñ ntutibus honorẽ. tñ hunic
gn̾i nõ fuisse declarat or̃o catois in
qua obiecit ut probrũ marco nobili¬
or: qđ ut ĩprouĩciã poetas duxisẜ du¬
xerat aũt cõsul ille ĩ etholiã ut samꝰ
enniũ ut eo minꝰ ꝗ̃ hono̾is erat poctis
co studia fuer̃t. Ncc tñ si qͥ ma¬
gis i genis eo gñe extuerãt: nõ satis

Expanded text:
gnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum gnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum e doctis genus sit poëtarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante Romam conditam, Archilochus regnante Romulo, serius poëticam nos accepimus. annis fere cccccx post Romam conditam Livius fabulam dedit C. Claudio, Caeci filio, M. Tuditano cos. anno ante natum Ennium. qui fuit maior natu quam Plautus et Naevius. sero igitur a nostris poëtae vel cogniti vel recepti. quamquam est in Originibus solitos esse in epulis canere convivas ad tibicinem de clarorum hominum virtutibus; honorem tamen huic generi non fuisse declarat oratio Catonis, in qua obiecit ut probrum M. Nobiliori, quod is in provinciam poëtas duxisset; duxerat autem consul ille in Aetoliam, ut scimus, Ennium. quo minus igitur honoris erat poëtis, eo minora studia fuerunt, nec tamen, si qui magnis ingeniis in eo genere extiterunt, non satis
Abbreviated transcription (Latin):
mihi latimis hiiteris illustrãdũ putani¬
Nõ quia phĩa g̾cis et lut̾is et doctoribris
ꝑcipi nõ posset: sed meũ iuditĩ semp
fuit oĩa nr̃os aut ĩ uenissẽ ꝑse sapientuᷤᷤ
ꝙͣ grecos: aut accepta ab illis fecisse me¬
liora. que quidẽ digna statuisset ĩ qui¬
bns̃ elaborarẽt. Nam mores et ĩstituta
mex. resq domesticas ac familiares noᷤ
prosecto meliui tuenur e latimᷤ. Rẽ
uõ publitam nostri maiores certe me¬
horibus tẽpauert et ĩstitutis t legibis.
Quid loquar de re militari. in qua
tũ uirtute nostri multũ ualuer̃t. tũ
plus ẽt disciplina. Inn illa quę nostri
nõ litt̾is assecuti st̃: neq cũ grȩcia neq
ta grauitas que tanta cõstãtia magni¬
tudo animi probitas fides. quȩ tã excel¬
lens ĩ oñu gne uirtꝰ ĩ ullis fuit ut sit
cũ maioribus nr̃is cõparanda. Doxina
grxcia nos et om̃i litt̾rarũ gn̾e supera¬
bat. ĩ quo erat facile iucere nõ repu¬

Expanded text:
mihi Latinis literis illustrandum putavi: Quia Philosophia Graecis et literis, et doctoribus percipi non posset: sed meum iudicum semper fuit, omnia nostros aut invenisse per se sapientius, quam Graecos, aut accepta ab illis fecuisse meliora, quae quidem digna statuissent, in quibus elaborarent. Nam mores et instituta vitae, resque domesticas ac familiares nos profecto, et melius tuemur, et lautius. Rem vero publicam nostri maiores certe melioribus temperaverunt, et institutis, et legibus. Quid loquar de re militaris? in qua cum virtute nostri multum valuerunt, plus etiam disciplina, iam illa, quae natura, non literis assecuti sunt, neque cum Graecis, neque ta gravitas, quae tanta constantia, magnitudo animi, probitas, fides, quae tam excellens in omni genere virtus in illis fuit, ut sit cum maioribus nostris comparanda: doctrina Graecia nos, et omni literarum genere superabat, in quo erat facile vincere non repu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dẽ emuli rõis młta cũ scͥpsissẽt italiã
torã occupauer̃t. Qđq maximũ argu¬
mẽtũ est nõ dici illa subtilit̾: qđ ũ fa
cile ẽ edis cãtur: it ab ĩdoctis prohẽtur
id illi firmamẽtũ c̾e̾ discipline purãt.

Expanded text:
iusdem aemuli rationis multa cum scripsissent, Italiam totam occupaverunt, quodque maxumum argumentum est non dici illa subtiliter, quod et tam facile ediscantur et ab indoctis probentur, id illi firmamentum esse disciplinae putant.
Abbreviated transcription (Latin):
quo loqiuor di cipline. Mi qdẽ ẽ apii
cecii carme ad ualde paneti laudat epi¬
ducta ab illis: que preto. ne ca pepisse ip̃i¬
putemiro. S ut ad ꝓpositũ reddeat orauo
quã breui tẽpore quot et quãti poete t
potuusse simul ut uelle expissẽt. S de ecte¬
ris stucdiis ioco alio it dicemꝰ si usus suc̾it
et sȩpe diximꝰ. Sapĩe studiũ uet̾ iol qolẽ
ĩ nosiris: s tñ añ lelii etatẽ er scipioĩs nõ
reperio: quos appellare possim noĩ alim.
ꝗbus adulesentibus stoicũ diogenem.
t achademicũ carneadẽ iudẽt ad se¬
natũ ab athenic̃sibus misos c̾e̾ legatos.
Qui cũ rei .p. nullã ũqͣ partẽ attigis¬
sent: ee̾t q eoꝵ alt̾ cyrene. alt̾ babi¬
neq ad illoł munꝰ ellecti: nͥ ĩ ꝗbnslã
pͥnapibus tẽpor̾bꝰ ilł fuissẽt studia doc¬
t̾ne. Qui cũ cetera lit̾is mãdarẽt alii
uis ciuile: alii orões suas: ali monumẽ¬

Expanded text:
qua loquor, disciplinae. mihi quidem etiam Appii Caeci carmen, quod valde Panaetius laudat epiducta ab illis; quae praetereo, ne ea, quae deamur. Sed ut ad propositum redeat oratio, quam brevi tempore quot et quanti poëtae, potuisse, simul ut velle coepissent. Sed de ceteris studiis alio loco et dicemus, si usus fuerit, et saepe diximus. sapientiae studium vetus id quidem in nostris, sed tamen ante Laelii aetatem et Scipionis non reperio quos appellare possim nominatim. quibus adulescentibus Stoicum Diogenen et Academicum Carneadem video ad senatum ab Atheniensibus missos esse legatos, qui cusent essetque eorum alter Cyrenaeus alter Babyneque ad illud munus electi, nisi in quibusdam principibus temporibus illis fuissent studia doctrinae. qui cum cetera litteris mandarent, alii ius civile, alii orationes suas, alii monumen
Abbreviated transcription (Latin):
necessario parcamꝰ: ꝗd sit ĩ quaq re
maxime ꝓbabile semꝑ reꝗremꝰ. Ad cũ
sȩpe alias: tũ nuꝑ ĩ tusculano studiose
cormꝰ. łtaq expositis t̃ dui dispurati¬
onbi quartus olies hoc libro cõclu¬
ditur. Nt e ĩ inferiorẽ ambulationem
desendimꝰ. qđ feceramꝰ idẽ supiori¬
bus diebus acta res est sic. Dicat si ꝗs
uult qua de re disputare uelit.R.¬

Expanded text:
necessario pareamus, quid sit in quaque re maxime probabile, semper requiremus. quod cum saepe alias, tum nuper in Tusculano studiose egimus. itaque expositis tridui disputationibus quartus dies hoc libro concluditur. ut enim in inferiorem ambulationem descendimus, quod feceramus idem superioribus diebus, acta res est sic: Dicat, si quis volt, qua de re disputari velit.
Abbreviated transcription (Latin):
Onrorñ hõies ĩgenia utinesq brute so¬
leo nurari. tũ maxĩe ĩ his studiis que
sero ad modũ expetita: ĩ hãc ciuitatẽ e grena
trãstuler̃t. Nã cũ apͥmo ortu urb regos isti¬
tia: nocaniões patrũ. cõsiliũ equtũ. peditũq
deseptio. Tota res militaris duunit ce̾t cõstitu¬
ta: tũ progressio ãmurabil: ĩcredibilq con
curfus ad oẽm excellẽtiã factꝰ est. Dñatu re¬
gio resp. liberata. Nce uo̾ hic locus ẽ: ut ede mo¬
ribus ĩstitutiq maioꝵ adi cplma ac tẽpa¬
tioe ciuitans loquamur. Alns ħ locis sacris
accurate a nob̾ dicta st̾. Marime ĩ his scx libs
cur ea qͦ arcessita aliũde. nec solĩ e peti¬
ta: ẜ it cõseruata it culta uideãtir. Erat ilł¬

Expanded text:
rorum hominum ingenia virtutesque, Brute, soleo mirari, tum maxime in is studiis, quae sero admodum expetita in hanc civitatem e Graecia transtulerunt. nam cum a primo urbis ortu regiis institia, provocationes, patrum consilium, equitum peditumque discriptio, tota res militaris divinitus esset constituta, tum progressio admirabilis incredibilisque cursus ad omnem excellentiam factus est dominatu regio re p. liberata. nec vero hic locus est, ut de moribus institutisque maiorum et disciplina ac temperatione civitatis loquamur; aliis haec locis satis accurate a nobis dicta sunt maximeque in is sex libris,cur ea quoque arcessita aliunde neque solum expetita, sed etiam conservata et culta videantur. erat
Abbreviated transcription (Latin):
cpuasoreoꝵ q̃ qͣ multa colligi post paucis
tm̃ uiemur: qũ nã iol agitur hoc tẽpore.
Nõ cũ carmibꝰ soliti illi ceꝰ dicãtur. a prccep¬
ta q̃dam oculuiꝰ tradere: it mẽtes suas a
rogitanõe: ĩtẽtione: eatu: fidibusq ad irã¬
quilitatẽ traducere: grauissimꝰ auetor ĩ ori¬
ginibus dixit caio more apd maioes huĩc
epnlarũ fuisse. ut de ĩ ceps q accubarent
canerẽt ad tybiã clarn iroꝵ laudesatq
nioture. Ex quo yspiciũ e at cãtus tunc

Expanded text:
uamquam multa colligi possunt, paucis tamen utemur, quoniam non id agitur hoc tempore. nam cum carminibus soliti illi esse dicantur et praecepta quaedam occultius tradere et mentes suas a cogitationum intentione cantu fidibusque ad tranquillitatem traducere, gravissumus auctor in Originibus dixit Cato morem apud maiores hunc epularum fuisse, ut deinceps, qui accubarent, canerent ad tibiam clarorum virorum laudes atque virtutes; ex quo perspicuum est et cantus tum
Abbreviated transcription (Latin):
toc modo. Esere marem parenn: pa¬
re cognans: gisecquere ancis: obi ẽpa
legibui. ¶Item desenole ĩ integram
defensionem. noli quicq recalare.
da seruos ĩ questionem. stude uern
s̃uenire. hoc genut et acrimoniam
haber ĩ sẽ. et nehe mẽtissimũ est in sẽ¬
e ad breuitatem accõmedatum
Recisio est cum dictis quibzolã
reliquũ quod ĩcertum est iolĩ¬
tecum precertatio mõ est: iõ op po¬
pulus somanni me nolo dicere. ne
digna dizero me digna quippiin
dixisse iudear. hie atteocion tacita¬

Expanded text:
oc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, cum dictis quibus reliqum, quod coeptum est ditecum par certatio non est, ideo quod populus Romanus me - nolo dicere, ne digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› at
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus aliquam rem totã
iradere. et cõcedere alicuiꝰ nolũtati/ sic.
qũ om̃bui rebus croptis solũ supest
nuhi animus t corpus et hec ip̃a q̃
mihi de mulns sola relieta sunt uob
et uestre cõdono potestan. uos me nõ
quo pacto nuidebitur utamini. atq
abutamini licebit. In pune ĩ me quie
quid libet statuite dicite ator obtem
orator utrũ de duobus potiui
in oquid de pluribui potissimũ dicar
stalticia si ue malicia dici oporter siue
ntrũq. Item tu istuod aulul es dicere
homo oiuĩ mortalium. quelõ nam¬
quo te digno moribus tit appel¬
lem nomine
enumeratis quibus alioqua ret aut
tolluntur una uelinqquitur: quam¬
nos ĩtendimus hoc modo. necesserẽ
cum cõstet istum fundum nostrũ
fuusse ostendas te aut uaciiũ posse¬
disse aut usu tuum fecisse aur emille
aut heuditaio tibi uenisse. lacrũ cum
ego adesem possidero non potrusti
tuũ itiam nũe usu lecisse nõ potes.
emptio nulla protertur. hereditate ubi
me uino mea pecunia uenire non

Expanded text:
s aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omnibus rebus ereptis solum mihi superest animus et corpus, haec ipsa, quae mihi de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono potestati. Vos me vestro quo pacto vobis videbitur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite atque innuite: orator, utrum aut quid de pluribus potissimum dicat, stultitiam sive malitiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» enutolluntur, illa sola qnos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibi venisse. Vacuum, cum ego adessem, possidere non potuisti; usu tuum etiam nunc fecisse non potes; emptio nulla profertur; hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non
Abbreviated transcription (Latin):
fidere lapcriomins. In cõtẽptionẽ add¬
ducemus: si mertiam ignauiam ddesidi¬
am luxuriam ad uersiriorum profere
iudicatas iproferomus. Et si quẽ de his
existimatio que uidicii expectatio sit a¬
aperiemus. Mrebis ipsis beniuolum ef¬
ficiemus auditorem. Si nosbam carisani
laudemui extolendo aduersariorũ per cõ¬
teptionem de primemus. deiceps de in

Expanded text:
iorum aperiemus. In contemptionem adducemus, si inherciam, ignauiam, desidiam, luxuriam aduersariorum proferemiudicatas proferemus, si que de hiis estimatio, que iudicio exspectatio sit aperiemus. 10. A rebus ipsis beniuolum faciemus auditorem, si nostram causam laudando extollemus, aduersariorum per contemptionem deprimemus. 11. Viden
Abbreviated transcription (Latin):
geni caue̾ honestum erit. licebit reete
uel uti uel nõ uti pricipio. si uti uolemꝰ
aut oportebit oñdere quare cansã sit¬
honesta. aut breniter quibi de rebus¬
sumus dicturi ostendere. Si pricipio
uti nole mus a lege aut a scriptura aut
ib alioriio firmissimo nostre caulẽ ad¬
iumento pricipium capere oportebit
¶Si turpe ĩsinuatione utenduma est. de
qua posteruis dicemns. nͥ quid nacti
crimus quare ad uersarios criminmdo
beniuolentiam capere possimir. Q Si chai¬

Expanded text:
genus causae erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostendere, qua re cahonesta, aut breuiter quibus de rebus dicturi sumus exponere. Si principio uti nolemus, a lege, <a> scriptura, uel ab aliquo firmissimo nostre cause adiumento principio carere opportebiterit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin h
Abbreviated transcription (Latin):
¶Confirmatio est nostrorũ argumẽto
sio est artriciosu erationis terminir.
Inc qm̃ ua cum oratori officiis
quo ros cognitu facilior esset ꝓ¬
ducti sinnus ut de orationil partibiis
lo queremur: et eas ad iuetiom yatio¬
nem accõmodaremu: De exorcho prͥ¬
mo dicendum uidetur. Canta posita
quo comodius exordiri possimut geniᷤ
cause cõsiderandum ett.
Enera causarum sunt quatuor ho¬
nestum turpe dubium et humile¬
ũ ¶ MHonestum esse cause genus tuc puta¬
tur cum aut id defendimus quod ab e¬
om̃ibis defendendum uidetur: aut id¬
oppugnimus quod ab om̃ibus indetur
oppug̃nari debere. Ut ꝑro uiro forti cõ¬
tra paricidam. CImrpe genus ĩtelligi¬
tur cum aut honesta res oppugnatur aur
defenditur turpis. O Dubiu genus est
cum habet ĩ se causã et honestãtis at tu¬
pitudinis partem. ¶Humile genus¬
est cum cõtepta res antefertur :
Um hec ita sint cõueniet exor¬
diorum rationem ad causẽ gen
accõmodiri. CExordiorum duo sunt

Expanded text:
Confirmatio est nostrorum argumentorsio est artificiosus orationis terminus. Nunc, quoniam una cum oratoris officiis, quo res cognitu facilior esset, producti sumus, ut de orationis partibus loqueremur et eas ad inventionis rationem adcommodaremus, de exordio primum dicendum videtur. CAPUT 5 Causa posita, quo commodius exordiri possimus, genus causae est considerandum. Genera causarum sunt quattuor: honestum, turpe, dubium, humile. Honestum causae genus putatur, cum aut id defendimus, quod ab omnibus defendendum videtur, aut obpugnabimus, quod ab omnibus videtur obpugnari debere ut pro viro forti contra parricidam. Turpe genus intellegitur, cum aut honesta res obpugnatur aut defenditur turpis. Dubium genus est, cum habet in se causa et honestatis et turpitudinis partem. Humile genusest, cum contempta res adfertur. CAPUT 6 Cum haec ita sint, conveniet exordiorum rationem ad causae genus adcommodari. Exordiorum duo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nontimi igitur docilem beniuolum
attentumꝰ auditorem habere nolu¬
Imus quamodo quicqi cõfici possit ape¬
ricmu. GDociles auditores habere po dos¬
terimus si sũmã cansẽ breniter expo¬
nernu. Et si attentos cos faciemus. nam
docilis est qui attente uult audire. At a¬
tentos habebimu si policebimur de re¬
bnis magnis ĩ usitatis nonis uerba fac¬
turos aũt de his que ad rem publicam
pertineant aut ad eos ipsos q audient.
uit ad decrum ĩmortalium religionem.
Et si rogabimus ut attente audiant. Et si nu¬
sariorum nostrorum. ab auditorũ perlõ
na. ab rebus ip̃us. ¶A nostra per sona beni¬
uolentiam cõtrahemut si sine arrogan¬
ĩ rem publicam quales fuerimus: aut
ĩ parentes: aut ĩ amicos. aut ĩ cos ipsos
qui audiunt aliquid referemus: dum
hec omñia ad cam ipsam rem de qua
agitur sint accõmodata. Item si nostrͥ¬
nem. cilamitatem. Et si or abninis ut
nobis sint auxilio. et simul ostendemins
tum preferomius: Inĩuidiamꝰ traheniꝰ.

Expanded text:
oniam igitur docilem, benivolum, attentum auditorem habere volumus, quo modo quidque effici possit, aperiemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam causae breviter exponemus et si attentos eos faciemus; nam docilis est, qui attente vult audire. Atentos habebimus, si pollicebimur nos de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rem publicam pertineant, aut ad eos ipsos, qui audient, aut ad deorum inmortalium religionem; et si rogabimus, ut attente audiant; et si nusariorum nostrorum, ab auditorum persona, et ab rebus ipsis. Ab nostra persona benivolentiam contrahemus, si nin rem publicam, quales fuerimus, aut in parentes, aut in amicos, aut in eos ipsos qui audiunt aliquid referemus; cum hec omnia ad eam ipsam rem de qua agitur si<nt> accomodata; item si incommonem, calamitatem, et si orabimus ut nobis sint auxilio, si simul ostendemus ntum proferimus. <In> inuidiam trahemus,
Abbreviated transcription (Latin):
tertiarum ad iuentionẽ a cramoda¬
tio. ¶Hemoria est firma animi re¬
rim e uerborũ dispositionis peraep¬
tio. ¶ Orenũtiano est necis inil¬
tus et gestus moderatio cũ uetusta¬
tr Hȩc omia tribus rebus asseoqui
poterimus: arte. Inmitatione/ et excr¬
citatione ¶ Ars est proceptio: que ⁊ ais.
dat certam uiam rationẽq dicẽdi.
¶nmitatia est qua impellimur cum
citatio est assidiuis usus. cõsueta¬
deq dicendi.
Iõniam ergo demõstratũ ẽ quai
cansis oratõrem recipere: quasq res
snabere cõueniat. Nũe queadmadum poᷤ
sint ad orationẽ oratoris officia accon¬
modari dicendum uidetur.¶ Anuẽtio
in sex partes orasonis cõsumitur. ĩ exor¬
dium narationẽ diuisionẽ cõfutatioẽ
cõfirmationẽ/ cõclusionem ¶Exordiu
est principium orationis per quod aĩmꝰ
apparitur ad audiendum. s Naratio ẽ
gestarũ reru aut proĩde ut gestarum ex¬
positio ¶Dinisio est ꝑ quã aperimus

Expanded text:
tentiarum ad inventionem adcommodatentiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio citatio est assiduus usus consuetudoque dicendi. oniam ergo demonstratum est, quas causas oratorem recipere quasque res habere conveniat, nunc, quemadmodum possit oratio ad rationem oratoris officii adcommodari, dicendum videtur. CAPUT 4 INVENTIO in sex partes orationis consumitur: in exordium, narrationem, divisionem, confirmationem, confutationem, conclusionem. Exordium est principium orationis, per quod animus itur ad audiendum. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Divisio est, per quam aperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
monuerirnis. artim lir assiduitate
bus posse dicece que ad usum¬
ciuilem moribus t legibus cõstitutẽ
sunt. cum assenliono anditorum quo¬
ad enis fieri poterit.
recipere deEet orator de mõstrati¬
uum deliberatiiuẽ indiciali. Demõstrati
uumͤ ꝙ tribiitur ĩ alicuiꝰ certe persene
hudem uel intuperationẽ. Diliberatiuũ
est ĩ cõsultationo que habet ĩ se positũ¬
suasionem et dissuasionẽ. Iudiciale ẽ
quel positum est ĩ cõtrouersia et oy
habet accusationẽ aut peticionẽ cum
torem habire oparteat docebi¬
miis demle cinomodo has causas
tractari cõueniat ostindimus. Epor
tet igitur esse ĩ cratrre: inuentionẽ
dispõsitionẽ esocutimẽ memoriã¬
prenũtiationẽ. EIncienta est exco¬
gitatio rerum uerasum aut neri
iimilium quę causam prebabiiem
recdant.¶ Dispositio est cecło et dis¬
trihutio rerum que deniõstrat ꝗđ
opubus iecis tit collocandum. ¶Flõ¬
ditie at isoniorum uorbarii et sen¬

Expanded text:
monuerimus, artem sine adsiduitate monuerimus, artem sine adsiduitate bus posse dicere, quae civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. recipere debet orator: demonstrativum, deliberacertae personae laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consultatione, quod habet in se suasionem et dissuasionem. Iudiciale est, quod positum est in controversia et quod habet accusationem aut petitionem cum torem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari conveniat, ostendemus. CAPUT 3 Oportet igitur esse in oratore inventionem, dispositionem, elocutionem, memoriapronuntiationem. Inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sen
Abbreviated transcription (Latin):
Hsi negotiis fa¬
miliaribus impe¬
diti iuix satis cci¬
um studio surre¬
ditare rossumus.
et id irsum ꝙ datur c̃tu libentuis in
philosophia consumere cãsu cuimis. tua
ratĩone dicerdi coleriberemiis. ne aut
tua causa raluisse aut fugiste nos labe¬
em putares. Et co studiolius hoc ne¬
gotium susceririus ꝙꝙͣ te nõ sine cau¬
s̃a uelle cognasçer thitaricam intel¬
ligebamus.Nen eñ ĩ si parũ fruetꝰ
habrt cepia dicendi et cõmeditas cr̃ois
mirii gnbrẽnetur. Quas :brs illa q̃
gręci scripteres ĩxuis mogantie causa
sibi assiipserirat relraquimus. Nam illi
ne parrim multa scisse uiderentir ca
ad artem ut ars difticihor caxnitu
putaretur. Hes nutõ que uidobaitur
ad rationẽ dicerieli pertinere sũpsimꝰ.
Non cii spe quostus aut gloria cõmeti
uenimus ad scribendum quẽ ad modũ
cteri. sed ut ĩdusteia nostra tue mo¬
rem geramus uoliitati. ł pic ne ni¬
mium longa sumator eratu. dͥe re
dicere ĩ cipiẽmus: sid s. te ulrud uii

Expanded text:
 negotiis familiaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in philosophia consumere consuevimus, tamenratione dicendi conscriberemus, ne aut tua causa noluisse aut fugisse nos laborem putares. Et eo studiosius hoc negotium suscepimus, quod te non sine causa velle cognoscere rhetoricam intellegebamus: non enim in se parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, tione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea t, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut gloria commoti venimus ad scribendum, quemadmodum ceteri, sed ut industria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud
Abbreviated transcription (Latin):
hi habea quad cum pnicitia scipi¬
onis possim comparare. In hac mi¬
h de ro publica cansensus inchaer
rerum prinatarum consilium ĩ cadem
Sdem senserim Nibul andiui er eo ip̃e
qued nollem. Tña domus erat udem
uictus. isq corninis. Neq solum anis¬
litia sed et peregrintiones pisticatio¬
nesq cõmunos rm quidego di
stnidiis dicam cogroscendr eali qd
atq a discendi Inquibu remoti als
xuis poruli onmne ociosima terapius
cõtriuimus: Quarum terur recor¬
datio e memoria si una cum illo oc¬
cidisset desidirium coinctissimi: atꝙ
amantissimi uiri ferri nillo modo
possem. ENed nec illa extincta sune.
Alinturꝙ potius atq angentur co¬
gitatione &i mernoriti mia. Et si illi
p̾lanc orbatus essem magniũ tamen
Omnia autem breuia tolleranda
esse clebent ctiam si magna sunt.
Ec autim habni de amicitia.
que aicerem. Ios autẽ ortor ut
itã uirtutem icortis sine quo amicitia
esso nõ prtest ut ea cycerta nhil

Expanded text:
hil habeo quod cum amicitia Scipihil habeo quod cum amicitia Scipionis possim comparare. in hac mihi de re publica consensus; in hac rerum privatarum consilium, in eadem dem senserim, nihil audivi ex eo ipse quod nollem; una domus erat, idem victus isque communis, neque solum militia, sed etiam peregrinationes rusticationesque communes. nam quid ego de studiis dicam cognoscendi semper aliquid atque discendi, in quibus remoti ab oculis populi omne otiosum tempus contrivimus? quarum rerum recordatio et memoria si una cum illo occidisset, desiderium coniunctissimi atque amantissimi viri ferre nullo modo possem. sed nec illa exstincta sunt alunturque potius et augentur cogitatione et memoria mea, et, si illis plane orbatus essem, magnum tamen omnia autem brevia tolerabilia esse debent, etiam si magna sunt. haec habui de amicitia quae dicerem; vos autem hortor ut ita virtutem locetis sine qua amicitia esse non potest ut ea excepta nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Licissim autẽ nos sencs in adolescẽtiũ
caritate ꝯd quiescimus: ut in uestra:¬
ut ĩ lutii tuberonis. et quidem ctiam
ad medum adolescentis .s. ruitili Aulii
uirginii samilaritate delector. Nam ꝗdẽ
itã ratio comparata est uitę naturo¬
ꝙ nostro: ut alia etas oriatur. Maxime
quidem optandum est ut cum equa¬
libus possis. quibus cura tac̃ ycarte¬
ribus emissus sis cum isclem ad calcem
ut dicitur pcrucnire. Sed q̃m huina
ne res: fragiles caduexo sunt. semper
aliqui ad uirendi sunt quos diliga¬
mus et a quibus diligarur caritato
en beninolentiaq sublata om̃is e nita
est sublata uiocunditas. Mihi quidem
scipio c̃oỹ est subito ereptus uiuit n¬
ui illius iuri: quę extincta neelt lie
mihi soli uersalur ante cenlos o ia
scmnper in rianibus habui. sed ã posle¬
ris rit clara et ĩsignis. Nemo unquã
animo aut sye maiora sasoiruet qui
sibi nõ illius memoriam. at ep imagi¬
ae fartuna aut natura erieuis crri¬

Expanded text:
vicissim autem senes in adulescentium vicissim autem senes in adulescentium caritate acquiescimus, ut in vestra,ut in Q. Tuberonis; equidem etiam admodum adulescentis P. Rutili, A. Vergini familiaritate delector. quoniamque ita ratio comparata est vitae naturaeque nostrae, ut alia aetas oriatur, maxime quidem optandum est ut cum aequalibus possis, quibuscum tamquam e carceribus emissus sis, cum isdem ad calcem, ut dicitur, pervenire. sed quoniam res humanae fragiles caducaeque sunt, semper aliqui anquirendi sunt quos diligamus et a quibus diligamur; caritate enim benevolentiaque sublata omnis est e vita sublata iucunditas. mihi quidem Scipio, quamquam est subito ereptus, vivit tvi illius viri, quae exstincta non est. nec mihi soli versatur ante oculos, qui illam semper in manibus habui, sed etiam posteris erit clara et insignis. nemo umquam animo aut spe maiora suscipiet qui sibi non illius memoriam atque imagiaut fortuna aut natura tribuit, ni
Abbreviated transcription (Latin):
Ed nescio quo pacto decimum¬
Dab amicitiis perfectorum homiũ
idest sapientum de hac dico sapientia
que uidetur ĩ hominẽ cadere posse¬
ad leues amicitus defluxit orat io.
Quãdbrem ad illam primã redeamus.
camqi ipsam cõclaclamus aliqñ. łirtꝰ
ĩqua gaui tanni et tu quĩte muti
et cõcilia amicitias et cõseruat. In ca
eit cũ cõnumerantia rerum: in ea sta¬
bilitas: in ea rõstantia que cñ so etu¬
lit et ostendit suum limĩe et idetn
aspexit agnouitq in alio ad idse ad¬
mouet: icissimoꝵ accipit illud. quad
est nisi cum ipsum diligere quẽ mn ͤ
nulla in dignantia nulla ũtilieate que¬
sita. que tamẽ ipsa eflorescit ex amici¬
tiac ctiam si tu cam minus cõseentus
s. hac nos adolescentes beniuolentia
senes illos lutium paulum: marcum
catoniẽ. gaium galum .p. nasicã .I. gra¬
cuni scipionis nostri socerum dileximꝰ.
Hec ctiam magis clucet inter equa¬
les: ut inter m̃e e scipionẽ: lutium
furium. p rapilium: spuriũ meniu.

Expanded text:
ed nescio quo pacto ab amicitiis perfectorum hominum, id est sapientium—de hac dico sapientia, quae videtur in hominem cadere posse—ad levis amicitias defluxit oratio. quam ob rem ad illa prima redeamus eaque ipsa concludamus aliquando. virtus, inquam, C. Fanni, et tu, Q. Muci, et conciliat amicitias et conservat. in ea est enim convenientia rerum, in ea stabilitas, in ea constantia; quae cum se extulit et ostendit suum lumen et idem aspexit agnovitque in alio, ad id se admovet vicissimque accipit illud, quod d nisi eum ipsum diligere quem ames, nulla indigentia, nulla utilitate quaesita. quae tamen ipsa ecflorescit ex amicitia, etiam si tu eam minus secutus sis. hac nos adulescentes benevolentia senes illos, L. Paulum, M. Catonem, C. Gallum, P. Nasicam, Ti. Gracchum Scipionis nostri socerum dileximus. haec etiam magis elucet inter aequalis, ut inter me et Scipionem, L. Furium, P. Rupilium, Sp. Mummium;
Abbreviated transcription (Latin):
stre ciuitant humãitatẽ ĩꝗuarci. At
quã accute collecta cͥmina Polesamꝰ
inquit. Eiꝰ eĩ noĩe uiri opt̃i nec tibi
io nan maledicebat tibi ad regẽ ĩ ꝗt
sc̃ribere solebat te ĩiudiose trrãnum
exillimari statua ĩter regei posita
uõs houi uchemc̃t̾ offensos plaudi
tibi nõ solere Nõne ĩ telligis çe sar
ex urbanis maliuoloꝵ ẜmũculis hȩc
ab istu esse collecta. Ulelimiꝰ tirãnu
ceiare scriberet. multoꝵ cĩ capita ci¬
uiũ iuderat mulioi iusu cxlaris ue¬
xitos uerberatos necaros mullis afflic¬
retertũ forũ Que semꝑ ĩ cuuli iuctoĩa
sensimꝰ cate metorẽ nõ molimꝰ. Sol ul
ĩquã et & cesar cuiꝰ ĩ inctoria ceciderit
nemo nili armatis. Et quẽ nol lib̾i ĩ sũa
popłi ro. li bortate nati nõ modo non
iuderi põt Nam de itatua ꝙ queritur
una presertĩ cũ tã multai iuoleat.Aal¬
de cĩ ĩ indẽdum est ciuii ĩtatius cuius

Expanded text:
res? at quam acute conlecta crimina! Blesamius inquit,—eius enim nomine, optimi viri nec tibi ignoti, male dicebat tibi—ad regem inquit scribere solebat te in invidia esse, tyrannum existimari, statua inter reges posita animos hominum vehementer offensos, plaudi tibi non solere. nonne intellegis, Caesar, ex urbanis malevolorum sermunculis haec ab istis esse conlecta? Blesamius tyrannum Caesarem scriberet? multorum enim capita civium viderat, multos iussu Caesaris vexatos, verberatos, necatos, multas adflicorum! quae semper in civili victoria sensimus, ea te victore non vidimus. solus, inquam, es, C. Caesar, cuius in victoria ceciderit nemo nisi armatus. et quem nos liberi in summa populi Romani libertate nati non modo non videri potest? nam de statua quis queritur, una praesertim, cum tam multas videat? valde enim invidendum e
Abbreviated transcription (Latin):
fuoiuioare maledicere. Eđ si laltatorez
pudicitieq exempla pettretur tñ hͦ
male dictum mĩme i illa gtatr tẽ nẽi¬
ret. Qnibus ille studiis ab ĩ eũte etite
se ĩ buerat nõ saltandi si dñ ut arnas
optime ut equil uteretur. Ea tñ illũ
cũcta im &acta ętate de tecerat liaq
deiathau cũ pluces ⁊ equũ fastulisent

Expanded text:
ere. quod si saltatorem pudicitiaeque exempla peterentur, tamen hoc maledictum minime in illam aetatem conveniret. quibus ille studiis ab ineunte aetate se imbuerat, non saltandi, sed bene ut armis, optime ut equis uteretur, ea tamen illum cuncta iam aetate defecerant. itaque Deiotarum cum plures in equum sustulissent,