comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq ibi cesar erũpentib desuꝑ hostib pres¬
sus multa exercitꝰ sui parte ꝑdita inctꝰ
aufugit. Dũ hec ad halestã gerunt᷑ uer
obtauerant: suadet ut hi ex tota gallia
om̃s qui arma ferre possint. huic bellopͣs¬
to sint. Hoc enĩ e̾e̾ unũ bellũ qͦ aut ꝑpetua
lib̾tas aut ȩterna seruitꝰ. aut mors omniũ
c̃sequat᷑. Itaq absq eo numero quẽ infin¬
tũ ante c̃traxerat: ȩquitũ circit octo mi¬
lia peditũ ducenta quinquaginta miliar
c̃tracta sunt. de hinc duocolles  sibi in¬
uicẽ obuersos: romani galliq ceꝑunt¬
Unde multi sepe eruptionib ⁊ uariis ꝓuen¬
tib preliantes: tandẽ roman p̾cipue ger¬
manoꝵ equitũ qͦs sibiiã dudũ amicos nunc¬
sibi in auxiliũ acciuerant: uirtute uicert̃.
Uergingetoria alia die c̃gregatis om̃ibꝰ qͥ
fuga euaserant: diocit se auctorẽ bona fi¬
de defendendȩ lib̾tatis atq in rũpendi fe¬

Expanded text:
Itaque ibi Caesar, erumpentibus desuper hostibus presItaque ibi Caesar, erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita, victus aufugit. Dum haec ad Halestam Alesiam geopta verant, suadet ut ex tota Gallia omnes qui arma ferre possent, huic bello praesto sint. Hoc enim esse unum bellum, quo ut perpetua libertas, aut aeterna servitus, aut mors omnium consequatur. Itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo millia peditum, ducenta quinquaginta millia contracta sunt. Dehinc duos colles sibi invicem obversos Romani Gallique ceunde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foe
Abbreviated transcription (Latin):
Ott᷑ cesare in italiã reuerso:
gallia rursus in arma c̃iarat. multiq simul
popłi in unũ coeunt. Dux his uergingeto¬
ri& fuit: cuiꝰ consilio statĩ om̃s galli ciuita¬
tes suas ultro incendert̃. Prima a siuis incen¬
sa biturigo. inde ad cesarẽ qui magnis iti¬
nerib ꝑ narbonensẽ ꝓuintiã clam ad exer¬
citũ recurrerat impetũ faciunt. Cesar tunc
oppidũ nomine cenapũ obsidione c̃cluserat:
quod diu oppugnatũ tandẽ post multas ro
citis turrib captũ atq deletũ ẽ. Quadra¬
ginta milia hominũ ibi fuisse referunt᷑.¬
C a quib uix octoginta ꝑfugã lapsi: ad pro¬
xima galloꝵ castra uenert̃. Pret̾ea arueren¬
ni ceteriq confines sollicitatis etiã ad se edu¬
is. multis aduersũ cesarẽ preliis bellauert̃.
Qui cũ se pugnando fatigati in quoddã cas¬
tellũ recepissent: milites predȩ inhiantes
ad expugnationẽ oppidi animũ intendunt
frustra cesare de loci miquitate causante.

Expanded text:
Igitur Caesare in Italiam reverso, Gallia rursus in arma conjurat, multique simul populi coeunt. Dux his Vergingitoris fuit. Cujus consilio statim omnes Galli civitates suas ultro incenderunt, prima a suis incensa Byturico. Inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem provinciam clam ad exercitum recurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat. Quod diu oppugnatum tandem post multas Romcitis turribus captum atque deletum est. Quadraginta millia hominum ibi fuisse referuntur, ex quibus vix octoginta per fugam lapsi, ad proxima Gallorum castra venerunt. Praeterea Arveni caeterique confines, sollicitatis etiam ad se Ediis, multis adversum Caesarem praeliis bellaverunt. Qui cum se pugnando fatigati, in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes, ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitate causante.
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ hominũ inter fecit. castra utriꝰq
direpta sunt: quadraginta elefanti capti.
Cato sese a puo uticã occidit: iuba ꝑcussori
iugulũ p̃cio dato prebuit. Petreiꝰ eodẽ se
glacho ꝑfodit. Scipio in naui qua ad his¬
paniã fugere c̃tendens uento coactꝰ in af¬
fricã redierat: semet ipsũ uigulauit. In

Expanded text:
multitudinem interfecimultitudinem interfecidirepta sunt, sexaginta elephanti capti. Cato sese apud Uticam occidit, Juba percussori jugulum pretio dato praebuit. Petreius eodem se gladio perfodit. Scipio in navi qua ad Hispaniam fugere contendens, vento coactus, in Africam redierat, semetipsum jugulavit. In
Abbreviated transcription (Latin):
mine pulsatꝰ. magna felicitate classem re¬
giã aut dep̾ssit aut cepit. Alexandrinis
amicitiã romanoꝵ quã arma exꝑiri student.
Qui tam̃ ilico ut liber fuit bellũ intulit: sed
c̃tinuo cũ toto exercitu suo ⁊ ipse deletꝰ ẽ.
Nam uiginti milia hominũ in eo bello cesa
referunt᷑. duodecĩ milia cũ septuaginta
longis nauibꝰ dedita quingenta ex uicto¬
rib cecidisse dicunt᷑. Rex ipse a dolescens
scafa exceptꝰ ut fugeret: multis in eã insi¬
lientib mersus necatꝰq ẽ. Corpꝰ eiꝰ ad litus
deuolutũ: indicio lorioe aureȩ cognatũ fu¬
it. Qua cesar alexandriã pͥmissa: alexandri¬
nos om̃s ad deditionẽ desꝑatione cõpulit:
regnũq egipti cleopatrȩ dedit. inde siriã
ꝑuagatꝰ : capharnacẽ in ponto uicit. Postea
uͦ quã romã uenit dictator & consul cre¬
atꝰ in affricã transiit ⁊ apđ tapsũ cũ iuba
&̾ scipione pugnauit: maximãq ibi mul

Expanded text:
mine pulsatus magna facilitate classem remine pulsatus magna facilitate classem regiam aut depressit aut cepit. Alexandrinis iam magis Romanam quam arma experiri studeret; qui tamen, ilico ut liber fuit, bellum icontinuo cum toto exercitu suo, et ipse deletus est. Nam et XX millia hominum in eo bello caesa referuntur, duodecim millia cum septuaginta longis navibus dedita, quingenti ex victoribus cecidisse dicuntur. Rex ipse adoscapha exceptus ut fugeret, multis insilientibus mersus necatusque est; corpus eius ad litus deuolutum indicio loricae aureae cognitum fuit: qua Caesar Alexandriam praemissa Alexandrinos omnes ad deditionem desperatione conpulit regnumque Aegypti Cleopatrae dedit. inde Syriam peruagatus Pharnacem in Ponto uicit. postea uero quam Romam uenit, dictator et consul creatus in Africam transiit et apud Thapsum cum Iuba et Scipione pugnauit maximamque ibi hominum
Abbreviated transcription (Latin):
imbutꝰ semel pompeii sanguine : cesaris qͦq
necẽ meditabat᷑. Nam iussus exxercitũ dimit¬
tere cui perat triginta milia armatoꝵ non
modo sp̾it imꝑiũ: uerũ & aciẽ direait.
In ipso prelio regia classis forte subducta:
iubet᷑ incendi. Ea flãma cũ partẽ quoq ur¬
b̾ inuasisset. quadringenta milia libroꝵ
ꝓarimis forte edib condita exrussit: singłare
profecto monumentũ studii cureq ma¬
ioꝵ. qui tot tantaq illustriũ ingeniorũ
oꝑa congesserant. Cesar postea insulam ubi¬
pharus erat cepit: eo achillas cum gabianis
militib uenit. Ingens pugna cõmissa ẽ. Mag¬
na ibi cesarianoꝵ militũ multitudo cecidit.
om̃s etiã interfectores pompeii interfecti
sunt. Cesar ui insistentiũ hostiũ pressus:
scafam ascendit. Quȩ mox pondere subse¬
quentiũ grauata ac mersa: ꝑ ducentos pas¬
sus ad nauẽ una manu eleuata: qua chartaᷤ
tenebat nando ꝑuenit. Mox nauali certa

Expanded text:
imbutus semel Pompei sanguine, Caesaris quoque imbutus semel Pompei sanguine, Caesaris quoque necem meditabatur. nam iussus exercitum dimittere, cui praeerat, uiginti milium armatorum, non modo spreuit imperium, uerum et aciem direxit. in ipso proelio regia classis forte subducta iubetur incendi. ea flamma cum partem quoque urbis inuasisset, quadringenta milia librorum proximis forte aedibus condita exussit, singulare profecto monumentum studii curaeque maiorum, qui tot tantaque inlustrium ingeniorum era congesserant. Pharos est, cepit. eo Achillas cum Gabinianis militibus uenit. ingens pugna commissa est: magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompei interfecti sunt. Caesar ui insistentium hostium pressus soapham escendit: qua mox pondere subsequentium grauata ac mersa, per ducentos passus ad nauem una manu eleuata, qua chartas tenebat, nando peruenit, mox nauali ce
Abbreviated transcription (Latin):
quindecĩ milia : centuriones triginta tres.
Hic exitꝰ pugnȩ: ad paleopharsalũ fuit. Pom¬
peiꝰ fugiens in hostio penei amnis honerani¬
am nauẽ nactꝰ: in asiã transiit. Inde ꝑ ci¬
prũ: in egiptũ uenit. Ibiq mox ut litꝰ ad¬
tigit: iussu ptolomei adolescentis in grãm
cesaris uctoris occisus ẽ. Pompeii uaor filii¬
q fugert̃: cetera pompeianȩ classis direpta
sunt. omib qui in ea erant crudelissime
trucidatis. Ibiq & pompeiꝰ bithinicꝰ occisus
ẽ. Lentulꝰ uero uir consularis apud pelusia
interfectꝰ ẽ. Cesar compositis apđ thessali¬
am reb: alexandriã uenit. ꝑ latoq ad se
ac uiso pompeii capite anuloq fleuit.
Cumq se in regiã recepisset: eludebat᷑ a tu¬
torib quo minꝰ peccunã acciꝑet templa
sua astu spoliantib ut & regios thesauros
uacuos ẽẽ ostenderent: & in inuidiã cesaris
popłm ccitarent. Pret̾ea achillas dux regiꝰ

Expanded text:
quindecim millia, centuriones triginta tres. quindecim millia, centuriones triginta tres. Hic exitus pugnae ad Palaeopharsalum fuit. Pompeius fugiens, in ostio Penei amnis onerariam nauem nanctus in Asiam transiit. inde per Cyprom in Aegyptum uenit ibique mox ut litus attigit, iussu Ptolemaei adulescentis in gratiam Caesaris uictoris occisus est. Pompei uxor filiique fugerunt; cetera Pompeiana classis direpta est omnibus qui in ea erant crudelissime trucidatis, ibique et Pompeius Bithynicus occisus est. Lentulus uero uir consularis apud Pelusium interfectus est. Caesar conpositis apud Thessaliam rebus Alemndriam uenit perlatoque ad se ac uiso Pompei capite anuloque fleuit; cumque se in regiam recepisset, eludebatur a tutoribus, quominus pecuniam acciperet, templa sua astu spoliantibus, ut et regios thesauros uacuos esse ostenderent et in inuidiam Caesaris populum concitarent. praeterea Achillas dux regius,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissũ ẽ. Itaq instruit᷑ utrĩq acies. Pompeiꝰ
octoginta & octo cohortes: triplici ordine
collocauit. F uert̃ autẽ peditũ quadraginta
milia. eqͥtes in sinistro cornu seacenti: in
dextro qͥngenti. Pẽterea reges multi senato¬
res eqͥtesq plurimi romani absq leuiũ ar¬
marturarũ magna copia. Cesar similit̃
la ax cohortes tͥplici ordine disposuit: cui
in campis : pharsalicis. adoccisionẽ mutuã
c̃titisse. Q uas si concordia recisset
nulli popłi nulli reges ferre potuissent.
Prima c̃gressione ȩquitatꝰ pompeii pulfus.:
sinistra latera nudauit. Deinde cũ dii utrĩq
dubia sorte cederent᷑: atq ex alia parte põ¬
peiꝰ int hortandũ diceret parce ciuib nec
tam̃ faceret: ex alia uͦ cesar hoc faceret qđ
urgeret. dicens miles faciẽ feri: tandẽ uni¬
uersus pompeii fugit exercitꝰ. castraq direp¬
ta sunt. Cesa sunt in eo prelio pompeianoꝵ

Expanded text:
commissum est. itaque instruitur utrimque acies. Pompeius commissum est. itaque instruitur utrimque acies. Pompeius octoginta et octo cohortes triplici ordine locauit: fuerunt autem peditum quadraginta milia, equites in sinidextro quingenti. Praeterea reges multi, senatores, equitesque plurimi Romani absque levium armaturarum magna copia. Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordine disposuit, cui in campis Pharsalicis ad occisionem mutuam constitisse; quas si concordia rexisset, nulli populi, nulli reges ferre potuissent. Prima congressione equitatus Pompeii pulsus, sinistra latera nudavit. Deinde cum diu utrinque dubia sorte caederentur, atque ex alia parte Pompeius inter hortandum diceret: Parce civibus, nec tamen faceret; ex alia vero Caesar hoc faceret, quod urgeret, dicens: O miles, faciem feri intuere: tandem universus Pompeii fugit exercitus, castraque direpta sunt. Caesa sunt in eo praelio Pompeianorum
Abbreviated transcription (Latin):
cmait. ipseͥ t̾ram quindecĩ milib passuũ fos¬
sa p̾struens: cũ illi maria paterent. Pompeiꝰ¬
uͦ castellũ quoddã ꝓpinquũ mari qđ mar¬
cellinꝰ tuebat᷑ euertit: p̾sidiaq cesaris quȩ
ibidẽ morabant᷑ occidit. Cesar itaq legi¬
onẽq torquatũ unã ut eapugnaret ad¬
gressus ẽ. Hoc ꝑiculo socioꝵ pompeiꝰ cogni¬
to: om̃s eo copias traxit. In quẽ se ilico cesar
omissa obsidione c̃uertit. Torquatꝰ e uesti¬
gio erupens: auersũ insequutꝰ ẽ. Ita cesaris
milites ancipiti ꝑiculo t̾riti: ipso cesare
frustra obsistente fugert̃. Pompeiꝰ uͦ cesaris
quoq testimonio uctor ꝑsequentẽ reuo¬
cauit exercitũ. Quatuor milia militũ cesa¬
ris centuriones uiginti ⁊ duo. ȩquites roma¬
ni cõplures in eo prelio cesi sunt. Cesar inde
citato agmine : ꝑ eprrũ in thessaliã ꝑreait.
Pompeiꝰ cũ maximis copiis sequutꝰ. bellumq

Expanded text:
cinxit, ipse terram quindecim millium passuum foscinxit, ipse terram quindecim millium passuum fossa praestruens, cum illi maria paterent. Pompeius castellum quoddam propinquum mari, quod Marcellinus tuebatur, evertit praesidiaque Caesaris, quae ibidem morabantur, occidit. Caesar Torquatum legionemque unam, ut expugnaret, adgressus est. hoc periculo sociorum Pompeius cognito omnes eo copias contraxit: in quem se ilico Caesar omissa obsidione conuertit. Torquatus autem e uestigio prorumpens auersum insecutus est. ita Caesaris milites ancipiti perioulo territi ipso Caesare frustra obsistente fugerunt. Pompeius uero Caesaris quoque testimonio uictor persequentem reuocauit exercitum. quattuor milia militum Caesaris, centuriones uiginti et duo, equites Romani conplures in eo proelio caesi sunt. Caesar inde citato agmine per Epirum in Thessaliam perrexit; Pompeius cum maximis copiis secutus bellumque
Abbreviated transcription (Latin):
lia eapulit. Ualeriꝰ coctã sardima: tube¬
ronẽ affrica uarrꝰ eiecit. Cesar massiliam
rediens obsidione domitã inta tantũ &
lib̾tate c̃cessa : ceteris reb abrasit. At uͦ
dolo bella partiũ cesaris in illirico ꝑoctam
um & libionẽ inctꝰ. copiisq exutꝰ: ad an¬
rens: om̃sq parit̾ aduersus oc tauũ & bi¬
bulonẽ ꝓfecti ⁊ uicti funt Antoriꝰ cum
se octaino cũ quindecĩ cohortib dedisset.
om̃s ad pompeiũ a libione deduc ti sunt.
Curio ex ficilia in affricam cũ eaercitu trans¬
gressus ẽ. quẽ uiba re& ctmuo exceptũ cum
om̃ib copiis trucidauit. Octauꝰ solonas oppug¬
nare conatꝰ: om̃s pene copias quas duxit ami¬
sit. Cecilius desciuit a cesare: ac se miloni um
xit. Cumq ambo seruoꝵ manu capuã oppug¬
nare molrent᷑ : occisi sunt.
Nterea a pd̃ dirratiũ multi orientis reges
ad pompeiũ cum auxiliis c̃uenert̃. Quo cũ
cesar uenisset: pompeiũ obsidione frustra

Expanded text:
lia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tubelia expulit, Valerius Cottam Sardinia, Tuberonem Africa Varus eiecit. Caesar Massiliam rediens, obsidione domitam uita tantum et libertate concessa ceteris rebus abrasit. At uero Dolabella partium Cium et Libonem uictus copiisque exutus ad Anrens: omnesque pariter aduersus Octauium et Libonem profecti et uicti sunt. Antonius cum se Octauio cum XV cohortibus dedisset, omnes ad Pompeium a Libone deducti Curio ex Sicilia in Africam cum exercitu transgressus est: quem Iuba rex continuo exceptum cum omnibus copiis trucidauit. Octauius Salonas oppugnare conatus, omnes paene copias quas duxit amisit. Caelius desciuit a Caesare ac se Miloni exuli iunxit; cumque ambo seruorum manu Capuam oppugnare molirentur, occisi sunt.nterea apud Dirachium multi Orientis reges ad Pompeium cum auxiliis convenerunt. Quo cum Caesar venisset, Pompeium obsidione frustra
Abbreviated transcription (Latin):
cretio recepit: tres legiones quȩ cum domi
transdurit. Pompeiꝰ atq om̃is senatꝰ crescen¬
tib cesaris uiribus trepidi. tanquã italia
pulsi in greciã transuecti: dirratiũ gerendi
belli sedẽ delegert̃. Cesar romã uenit. ne¬
gatãq sibi ex erario peccunã fractis forib
inuasit. Protulitq ea eo auri pondo quatu¬
or milia centũ triginta sea: argenti pondo
ꝓpe nongenta milia. Inde digressus ariminũ
ad legiones mox alpes transuectꝰ massiliã
uenit. Ad quã obpugnandã cur ñ receptꝰ
esset trebonũ cũ trib legionib relinquens
ad hispanias c̃tendit: quas hiciꝰ affraniꝰ. &
marcꝰ petreiꝰ. & martꝰ uarro pompeian du¬
ces cũ legionib obtinebant. Ibi multis pre¬
liis petreiũ affraniũq suꝑatos: cõposita pac¬
tione dimisit. In ulteriore uero hispania
duas legiones a marco uarrone suscepit:
similit̃ & duces eiꝰ. hoc ẽ. curio catonẽ. sici¬

Expanded text:
cretio recepit, tres legiones, quae cum Domicretio recepit, tres legiones, quae cum Domitransduxit. Pompeius atque omnis senatus, crescentibus Caesaris viribus, trepidi, tanquam Italia pulsi, in Graeciam transvecti, Durachium gerendi belli sedem delegerunt. Caesar Romam venit, negatamque sibi ex aerario pecuniam fractis foribus invasit, protulitque ex eo auri pondo quatuor mille centum triginta sex, argenti pondo prope nongenta millia. Inde digressus Ariminum ad legiones, mox Alpes transuectus Massiliam uenit, ad quam oppugnandam, cur receptus non esset, Trebonium cum tribus legionibus relinquens, ad Hispanias contendit, quas L. Afranius et M. Petreius et M. Varro Pompeiani duces cum legionibus obtinebant. ibi multis proeliis Petreium Afraniumque superatos conposita pactione dimisit. in ulteriore uero Hispania duas legiones a M. Varrone suscepit. similiter et duces eius, hoc est Curio Catonem Sici
Abbreviated transcription (Latin):
& molitionibꝰ parabat᷑. Nam rediens ce-¬
sar inctor ex gallia. decerm sibi a senatu
iterũ consulatũ poposcit. Contradictũ
ẽ. a marcello consule: adnitente pompeio.
Deinde decretũ ẽ. a senatu ut in urbẽ cesar
ñ nisi dimisso exercitu ueniret. & ex mar¬
celli consuł auctoritate ad legiones quȩ
apđd liceriã erant pompeiꝰ cũ imꝑio misfusẽ.
cesar rauennã sese contulit: martꝰ antoniꝰ¬
& publiꝰ cassiꝰ tribun pleb̾ ꝓ cesare int̾re¬
dentes. lentulo consule curia foroq ꝓhibiti
ad cesarẽ ꝓfecti sunt. curione simul celioq
comitantib. Cesar rubicone flumine
transmeato : mox ut ariminũ uenit. quin¬
q cohortes quas tunc solas habebat. cum
quib ut ait hinꝰ orbẽ trarũ adortꝰ e. Qunid
facto opus eẽt edocuit: deplorans imiurias fu¬
as. causa belli ciuił ꝓ restituendis in patriã
tribunis esse testatꝰ ẽ. Inde ꝑantoniũ septem
cohortesquȩ apã sulmonẽ morabant᷑. a ha¬

Expanded text:
ac molitionibus parabatur. Nam rediens Caesar victor ex Gallia, decerni sibi absenti iterum consulatum poposcit. Contradictum est a Marcello consule, annitente Pompeio. Deinde decretum est a senatu ut in Urbem Caesar non nisi dimisso exercitu veniret, et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est. Caesar Ravennam sese contulit. Marcus Antonius et P. Cassius, tribuni plebis, pro Caesare intercedentes, Lentulo consule curia foroque prohibiti, ad Caesarem profecti sunt, Curione simul Coelioque comitantibus. Caesar, Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum venit, quinque cohortes, quas tunc solas habebat, cum quibus ut ait Livius orbem terrarum adortus est, quid facto opus esset edocuit. Deplorans injurias suas, causam belli civilis, pro restituendis in patriam tribunis, esse testatus est. Inde per Antonium septem cohortes, quae apud Sulmonem morabantur, a Lu
Abbreviated transcription (Latin):
is maximi ꝑiculi fore: si ꝑ obstructas spaci¬
osasq siluas ignoti diuiderent᷑: hostẽq locis
notissimu quererent. Omnẽ galliã ꝑ ninci¬
os inuitat: ut quisq scđm placitũ suũ recon¬
ditas in ardenna silua predas querant diripi¬
antq. Quo facto galł utrĩq morientibꝰ
maximas romanoꝵ inurias sine cuꝰquã ro¬
mani discrimine uindicauit. Ita hoc tutis¬
simo uincendi genere securꝰ in italiã rediit.

Expanded text:
is maximi periculi fore, si per obstructas spatiis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
di trepidos ⁊ opprimere sparsos in suis finibꝰ
parat. Primũ itaq neruoꝵ fines diripit: pre¬
dam uero quȩ copiosissima erat exercituꝑ
mittit. deinde menãpos qui sibi ꝓpt̃ inm̃sas
paludes atq inpeditissimas siluas munitissimi
uidebant᷑: trib agminib inuadit. Nimiaq
cede uulgo agitata: residuos supplices in de-¬
ditionẽ recepit. Labienꝰ sequenti prelio om̃s
treueroꝵ copias int̾fecit. arte in bellũ ꝓuo¬
catas: priꝰquã germanis aduentantibꝰ unge¬
rent᷑. & c̃tinuo ipsã ciuitatẽ capit. Cesar
ulcisci mortẽ sabmi & cotte legatoꝵ uolens:
ambiorẽ & eburones delete legionis aucto¬
res: postquã in ardennã siluã refugisse cõ¬
ꝑit. quȩ silua totiꝰ galliȩ maxima ẽ. atq ari¬
pis reni finib quȩ treueroꝵ ad neruos usq
ꝑtingit: & in longitudine plusquã qͥnqua¬
ginta milib passuũ patet ꝑmetiens: rẽ fu¬

Expanded text:
di trepidos et opprimere sparsos in suis finibus di trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. Primum itaque Nerviorum fines diripit, praedam vero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. Deinde Menapios, qui sibi propter immensas paludes atque impeditissimas silvas munitissimi videbantur, tribus agminibus invadit, nimiaque caede vulgo agitata residuos supplices in deditionem accepit. Labienus sequenti praelio omnes Treverorum copias interfecit, arte in bellum provocatas, priusquam Germanis adventantibus jungerentur, et continuo ipsam civitatem cepit. Caesar, ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, in Ambiorigem et Eburones deletae legionis auctores, postquam in Arduennam silvam refugisse comit — quae silua totius Galliae maxima est atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitudine plus quam quinquaginta milibus passuum patet — permetiens rem su
Abbreviated transcription (Latin):
milia tunc fuisse referunt᷑. E quib paua
ꝑ paludes minas euasert̃. Induciomarꝰ treue¬
roꝵ pͥnceps magnas armatoꝵ copias habens
postquã de c̃sensu totiꝰ galliȩ cercior redditꝰ
ẽ: labieni castra legione sci his perat quod
facile factu arbitrabat᷑ delere statuit. Ac
demde eburonib neruisq c̃umetꝰ: ad op¬
primendũ cesare ꝑgeret. Labienꝰ quib po¬
test  artibꝰ simulat timorẽ. atq ita indu¬
ciomarũ negligentiorẽ cũ insultantibꝰ copis
ꝓuallo oberrantẽ repentina eruptione pro¬
strauit. Hac uictoria labiem reliqui galloꝵ
conatꝰ repressi sunt: & cesar paulo quietior
reliqua parte hiemis fuit. S intelligens si¬
bi maiora belli suꝑ ẽẽ negotia: maxime qi
plurima parte exercitꝰ amissa. aliisq grauit᷑
saucus ne ad sustinendũ quidẽ sibi idoneos
ñ dicã ad cõprimendũ galloꝵ impetũ unde¬
hostiũ copie coirent: in eunte uerno aggre¬

Expanded text:
millia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci millia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes invias evaserunt. Induciomarus, Trevirorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit: ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uidehostium copiae coirent, ineunte verno aggre
Abbreviated transcription (Latin):
focis ac mox c̃cepto igne. rutilantia intra
uentꝰ insiftens. sparsũ anmauit incendiũ.
S nec sic quidẽ romani cũ undiq obruent᷑
uulnerib laborib uigiliis ieraniis incendiis¬
ue cessert̃. Tandẽ cesari nunciatũ ẽ. unã de¬
letã ẽẽ legionẽ: alterã iã pene confectam.
A duentante cũ duab legionibꝰ cesare. desert̃
hostes obsidionẽ: atq in eũ cuncti raptis co¬
piis ruunt. Cesar paruissimis se castris c̃sulto
condidit. ȩquitibꝰq p̾missis ut fugã finge
rent imꝑauit: ut ad transitũ ualł quȩ me¬
dia erat sibiq ꝑiculosa uidebat᷑ hostes con¬
tẽptꝰ sui mintaret. Quib aduentantib in-¬
suꝑ obstrui portas p̾cepit. Quo uiso galli
quasi iã uicissent: ad obducendũ extrinsecꝰ
uallĩ cuersi sunt. Cesar totis repente portis
paratũ effudit exercitũ: uersosq: i fuga
gallos uastissima cȩde confecit. Nam xł.

Expanded text:
focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam rent imperavit, ut ad transitum vallis, quae media erat, sibique periculosa videbatur, hostes contemptu sui invitaret. Quibus adventantibus insuper obstrui portas praecepit. Quo viso Galli, quasi jam vicissent, ad obducendum extrinsecus vallum conversi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum, versosque in fugam Gallos vastissima caede confecit. Nam sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
rans animatꝰ treueroꝵ c̃silo: cottã ⁊ sabinũ
legatos apd eburonas cũ tota funditꝰ legi¬
one
insidus circũuentos int̾fecit. Ambioria hac
inctoria elatꝰ: atuatos ⁊ neruos plurimos.¬
q alios raptim in arma c̃trahit: atq ad ci¬
ceronẽ legatũ qui similit̃ tunc legioni in
hib̾niis p̃erat c̃tend̾it. Multitudo hostiũ
ex hoc colligi potuit. quia cũ in obsidione
castroꝵ uallũ circundandũ eẽ a captiuis¬
S
romanis docerent᷑. & instrumta ruralia non
haberent: gladus c̃cidendo t̾ram. & sacut ea¬
portando: i&x trib horis uallũ pedũ decẽ ⁊
fossa pedũ quindeci: ꝑ milia passuũ quindecĩ
in cirtitu ꝑfecert̃. P ret̾ea centũ ingnti tur¬
res mirȩ altitudmis extruxert̃. & cũ iam sep¬
tẽ dies noc tesq fuccidui hostiũ cumei pugna¬
rent: ac uentꝰ subito plurimꝰ exortꝰ eet. testa
feruentes intorsere fundis. flãmataq tela

Expanded text:
rans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum rans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum quindecim per milia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. praeterea centum uiginti turres mirae altitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque
Abbreviated transcription (Latin):
mensa hostiũ multitudo c̃sederat: ripamq
fluminis ac pene totũ sub aqua uadũ acu¬
tissimis fudibꝰ ꝑstruxerat. Quod ubi a ro¬
manis deprehensũ ac intatũ ẽ. barbari le¬
gionũ impetũ ñ ferentes. siluis sese abdidẽ¬
re: unde crebris eruptionib romanos gra¬
int̾ ac sepe lacerabant. Intea trinouantũ
firmissima cruitas cum androgorio duoe
datis quadraginta obsidib cesari sese dedit.
Q uod exẽplũ sequute alie urbes cõplures
in fedꝰ romanoꝵ uenert̃. Hisdẽq demons¬
trantib cesar oppidũ casso uł launo int̃ duaᷤ
paludes sitũ. obtentu insuꝑ siluarũ muni¬
tũ omnibq reb confertissimũ: tandẽ gra¬
u pugna cepit. E x hin cesar a britanis
reuersus. in galliã postquã legiones in hi¬
bnia misit: repentinis belloꝵ tumultib
undiq circũuentꝰ & conflictatꝰ ẽ. Namq
ambiorix cũ eburonatib & atuatucis c̃spi¬

Expanded text:
mensa hostium multitudo consederat ripamque mensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspi
Abbreviated transcription (Latin):
ta pͣpararus in britanniã transueit᷑. Ubi a¬
cerba primũ pugna fatigatꝰ. deinde aduer¬
sa tẽpestate correptꝰ: plurimã partẽ classis
& ñ paruũ numerũ militũ. equitũ uͦ pene
om̃ẽ disꝑdidit. Regressus in gallia legio¬
nes in hibnia dimisit: ad sexcentas nauesu¬
triꝰq cõmodi fieri imꝑauit. Quib iterũ in
britanniã pͥmo uere transuectꝰ : dũ ipse
i hoste cũ exercitu ꝑgit: naues in anchoriᷤ
stantes tempestate correpte uł con lise in t̃
se uł arenis illise ac dissolute sunt. Ex quib
quadraginta ꝑierunt: cetere cũ magna dif¬
ficultate reparate sunt. Cesaris equitatꝰ: pͥ¬
mo c̃gressu a britanis inctꝰ: ibiq labienꝰ tri¬
bunꝰ occisus ẽ. Scđo prelio cũ magno suoꝵ
discrimine uictos britanos in fugã uertit.
Inde ad flum̃ tam̃sim ꝓfectꝰ: quẽ uno tan¬
tũ loco uadis transmeabilẽ ferunt: in huiꝰ
ulteriore ripa cũ crasso bella uno duce in¬

Expanded text:
ta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi ata praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce im
Abbreviated transcription (Latin):
bello maxime eos p̃ficiunt: qui cũ sertorio
militauerant. Hi om̃s dũ obsidionẽ crasso pa¬
rant: in castris suis crasso obruente deleti st̃
Nam ex aquitanis & cantabris quoꝵ qͥnquaginta
milia tuncin auociliũ uenerant: uiginti &
octo milia cesa referunt᷑. Cesar germanos
qui rhenũ cũ inm̃sis copiis transmiserant. simul
&̾ totas gallias subicere sibi parabant bello
adortꝰ usq ad internitionẽ cecidit. Quoꝵ
fuisse numerũ ad quadringenta quadra¬
ginta milia fert̃. Tunc cesar in germaniã
facto ponte transgredit᷑: suga abos ⁊ utu¬
bios obsidione liberat. Suebos maximã & fe¬
rocissimã gentẽ quoꝵ ẽẽ centũ pagos & po¬
płos multi ꝓdidere: totãq germaniã aduen
tu suo t̾ret. Moxx in galliã rescisso ponte
c̃cedit: inde ad mormos uenit. Unde in bri¬
tannã proximꝰ ⁊ breuissimꝰ transitꝰ ẽ. Ha¬
uib circit̃ onerariis atq ac tuariis octogin¬

Expanded text:
bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militauerant. ii omnes dum obsidionem Crasso parant, in castris suis Crasso obruente deleti sNam ex Aquitanis et Cantabris, quorum quinquaginta millia tunc in auxilium venerant, viginti et octo millia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subjicere sibi parabant, bello adortus, usque ad internecionem cecidit. Quorum fuisse numerum ad quadringenta et quadraginta millia ferunt. Tunc Caesar in Germaniam, facto ponte, transgreditur, Sicambros et Utubios obsidione liberat, Suevos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam atu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octogin
Abbreviated transcription (Latin):
censis omnib nauib int̾fectisq his qui pug¬
nauerant: galli reliqui sese oms dediderunt.
S cesar maxime ob iniuriã legatoꝵ. & ut
genti ad om̃nia consilia mobili tribił exẽpli
notã mureret. cunctis pͥncipibꝰ ꝑ torm̃ta
inter fectis: reliqͦs fub corona uendidit. His¬
dẽ dieb tituriꝰ sabinꝰ aluertos. eburouices.
lexeinosq qui primates suos cur auctores
belli resuscitandi esse nollent interfecert̃
eruptione facta: incredibili cede deleint
Publiꝰ uero crassus cũ in aquitaniã ꝑuenisset
bello exceptꝰ e. Namq sociatas magno ȩ qͥ¬
tatu pedestribq copiis pͣualidis romanos
adortos: diu grauit̃ turbauert̃. Post uicti
atq in oppidũ sociatũ coacti obsessiq cũ se
expugnari uiderent. armis traditis in de¬
ditionẽ recepti sunt. Aquitani clade hac¬
ꝑmoti: undiq exercitũ c̃trahunt. De inte¬
riore quoq hispania auxilia arcessert̃. dices

Expanded text:
censis omnibus nauibus interfectisque his qui pugcensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub corona uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptione facta incredibili caede deleuit. Poblius uero Crassus cum in Aquitaniam peruenisset, bello exceptus est. namque Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praeualidis Romanos adorti diu grauiter turbauerunt; post uicti atque in oppidum Sontiatum coacti obsessique, cum se expugnari uiderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani clade permoti undique exercitum contrahunt; de citeriore quoque Hispania auxilia accersunt; duces
Abbreviated transcription (Latin):
ut hostib uise sunt. c̃tinuo ducente uiginti
naues eoꝵ parate atq om̃i genere armoꝵ ins¬
tructissime ꝓgresse portu: ex aduerso con¬
stitert̃. B ruto circuspicienti in pare longe
nauiũ ẽẽ conflictũ: qr barbaroꝵ naues solido
robore intexte. cauernisq pͥualidis obdurate
saccoꝵ modo adactos. rostratarũ ictꝰ retum¬
debant. Hoc primũ auxilio fuit: qđ falces
acutissimas ñ ꝑtinacit contis prefiaxas. funib
aute subneaas parauerat. Quib cũ opꝰ esset
adp̃hensos eminꝰ rͦdentes subductis hastilib
ꝑ funẽ falcẽ retrahendo succiderent. His ce¬
lerit expeditis difrũpi hostiũ antẽpnarũ ar-¬
mam̃ta pͣcepit. Ita antẽpnis ruentib cõplu¬
res ilico naues uelut captas ĩmobiles reddidit.
Alii hoc ꝑiculo t̾riti suspensis ueł qua uentꝰ in¬
tenderet fugere conati: cessante mox uento
destituit ludibrio fuere romanis. Itaq in¬

Expanded text:
ut hostibus visae sunt, continuo ducentae viginti ut hostibus visae sunt, continuo ducentae viginti naves eorum paratae, atque omni genere armorum instructissimae, progressae portu, ex adverso constiternauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque in
Abbreviated transcription (Latin):
cens cũ legione septima oceanotenꝰ apd̃ ande¬
gauos hiemasset: ueneti ceteriq confines
repente in arma ciurant. Legatos romanoꝵ
uincͥunt. eosq ita demũ se reddituros siob¬
sides suos recipiant: romanis uindicant. So-¬
cios sibi ad id bellũ ofissimos lexouios. nãme¬
tes. ambirauitas. maurinos. diablintes ⁊ me¬
napios adsciscunt. Auxilia quoq: a britannia
artessunt. Cesar ꝑ crassũ de rebellione dedi¬
ciarũ gentiũ certior factꝰ: quãuis intelligeret
quanta meundi belli difficultas esset. tamen
rem tanti negocii ñ neglegendã ratꝰ: ne ce¬
teris exẽplo eimodi audendi licentia laxaret᷑.
taq t̾restri prelio ꝑsequa hostes frustra aggre¬
sus: quippe cum hostes ꝑ interfusa ex oceano es¬
tuaria atq in accessus recessus tutis t̾rarũ finib
mumirent᷑. Naues longas ȩdificari in ligero
fluino iubet: ꝑ quẽ in oceanũ deducte. mox

Expanded text:
cens cum legione septima Oceano tenus apud Andecens cum legione septima Oceano tenus apud Andegavos hiemat, Veneti caeterique confines repente in arma conjurant, legatos Romanorum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, si obsides suos recipiant, Romanis indicant. Socios sibi ad id bellum Osismios, Lexovios, Nannetes, Ambivaritos, Morinos, Diablintres, et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a 393 Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione deditarum gentium certior factus, quamvis intelligeret quanta ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non negligendam ratus est, ne caeteris exemplo ejusmodi audendi licentia laxaretur. Itaque terrestri praelio persequi hostes frustra aggressus; quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria, atque inaccessos recessus, tutis terrarum finibus munirentur, naves longas aedificari in Ligeri fluvio jubet: per quem in Oceanum deductae, mox
Abbreviated transcription (Latin):
li indet. Quippe illi paucitatẽ inx mediȩ le¬
gionis despectui habentes: ultroneã sibi pre¬
dam nullo cessurã negotio arbitrabant᷑. E im¬
timosq suos in hanc cedis ac predę societatẽ
uocauert̃. Igit᷑ galba tã presentib ꝑicuł cir¬
cumseptꝰ ac trepidꝰ atq int̾ uarias c̃sultationeᷤᷤ
certi consilii incertꝰ: repente galli descensu
montis effusi castra inꝑfecta circundant: ra¬
ros ꝑ uallũ ꝓpugnatores saxis tełq onerant.
Cũq  castra irrũꝑent᷑: pacuini pͥmi pilares
⁊ uolusem tribum consilio cuncti romam por¬
tis eruꝑunt. Incautosq subito aggressi hos¬
tes primũ ꝑturbauert̃ : deinde in fugã uer¬
sos miserabili strage fudert̃. Nam amplius
triginta milia barbaroꝵ tunc cesa referunt᷑.
git᷑ cesar cũ iã paccatas uniuersas galliarũ
gentes putaret: ad nouũ & maximũ bellu
retractꝰ ẽ. Namq dũ pulliꝰ crassus adoles¬

Expanded text:
li videt. Quippe illi paucitatem vix mediae leli videt. Quippe illi paucitatem vix mediae legionis despectui habentes, ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur, finitimosque suos in hanc caedis et praedae societatem ocaverant. Igitur Galba tam praesentibus periculis circumsepto ac trepido, atque inter varias consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi, castra imperfecta circumdant, raros per vallum propugnatores saxis telisque onerant. Cumque jam castra irrumperentur, Pacuvii primipilaris et Voluseni tribuni consilio, cuncti Romani portis eruperunt, incautosque subito aggressi hostes, primum perturbaverunt, deinde in fugam versos miserabili strage fuderunt. Nam amplius triginta millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, ad novum et maximum bellum retractus est. Namque dum P. Crassus adoles
Abbreviated transcription (Latin):
cunditas. torporẽ uirtutis afferret: habu¬
ert̃ similit̾ quinquaginta milia. Trebates
etiã & ambiani : dece milia. Morim: ingin¬
ti quinq milia. Menapi: nouẽ milia Ga¬
leti decẽ milia. Uelocasses ⁊ ueromadieq :
dursus. eborones. cerosi. cemani. qͥ uno nomi
referunt᷑ ducenta septuaginta duo milia ar¬
matoꝵ lectissima. His repente silua erũpen¬
tib exercitꝰ cesaris ꝑturbatꝰ atq in fugã actꝰ
plurimis fuoꝵ amissis. tandẽ ortatu ducis res
titit uctoresq aggressus usq ad int̾nitionẽ
magnis in gallia reb gestis. cũ in italiã ꝓfi¬
cisci de creuisset: galbã cũ legione duodecima
ad ueragros sedunosq misit. Qui cũ hreman¬
di causa in inco ueragroꝵ cin nom̃ erat octo¬
dorꝰ c̃sedisset: mediamq oppidi partẽ que tor¬
rente distinguebat᷑ accoł c̃cessisset. quadã die
eosdẽ discessisse ꝑ noctẽ ac ꝓaximo insedisse col¬

Expanded text:
cunditas torporem virtutis afferret, habucunditas torporem virtutis afferret, habuerunt similiter quinquaginta millia; Trebates etiam et Ambiani decem millia; Morini viginti quinque millia; Menapii novem millia; Caleti decem millia; Buloccasses et Veromandi aeque durses, Eborones, Caerosi, Cemanni, qui uno nominreferuntur, ducenta septuaginta et duo millia armatorum lectissima. His repente silva erumpentibus exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem titit, victoresque agressus, usque ad internecionem magnis in Gallia rebus gestis, cum in Italiam proficisci decrevisset, Galbam cum legione duodecima ad di causa in vico Veragrorum, cui nomen erat Octodorus, consedisset, mediamque oppidi partem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse col
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ aciẽ: tuti undiq p̾struxerant. S post¬
quã aliqui romanoꝵ militũ agilitate au¬
daciaq insignes supra obductã saliere
tes tudinẽ. scutisq singillatĩ uelut squa¬
mis reuulsis: desuꝑ nudos deprehensorũ
detrectoꝵq humeros ꝑfodert̃. Territi ho¬
stes nouo mortis ꝑiculo: tribilẽ dissoluere
compagẽ. Exinde in fugã uersi: ꝑ qͥnqua¬
ginta milia passuũ insaciabilit̾ cesi sunt.
Neq conici numerꝰ potut germanoꝵ uel
quantꝰ pugnȩ affuerit : uł quantꝰ fuerit
occisoꝵ. Post hȩc bellicarũ gens quȩ t̾cia
pars galliarũ ẽ. aduersus cesarẽ exarsit
quoꝵ distributi copia hȩc fuit. Bellouagi
qui ceteris numero ⁊ uirtute p̾stare inde¬
rent᷑: habuere letissima quadraginta mił
quaginta milia. Nerui quoꝵ adeo indo¬
mita feritas predicabat᷑ : ut numquã in id
tẽporis mercatores ad se admiserint: uma
ceteraq uenalia deferre quib inducta io¬

Expanded text:
norum aciem tuti undique praestruxerant. Sed postnorum aciem tuti undique praestruxerant. Sed postquam aliqui Romanorum militum agilitate audaciaque insignes supra obductam saliere testudinem, scutisque singillatim, velut squamis revulsis, desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes novo mortis periculo terribilem dissolvere compagem. Exinde in fugam versi per quinquaginta millia passuum insatiabiliter caesi sunt. Neque conjici numerus potuit Germanorum, vel quantus pugnae adfuerit, vel quantus fuerit occisorum. Post haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, adversus Caesarem exarsit. Quorum distributim haec copia fuit: Bellovagi, qui caeteris numero et virtute praestare viderentur, habuere lectissima quadraginta millquaginta millia Nervii, quorum adeo indomita feritas praedicabatur, ut nunquam in id temporis mercatores ad se admiserint vina caeteraque venalia deferre, quibus inducta ju
Abbreviated transcription (Latin):
magno difficiliq bello bis uicit. Uictosq
ad deditionẽ coegit. Hoꝵ fuit cũ primũ
ꝓgressa e. om̃is multitudo elincioꝵ. tulm¬
goꝵ. latobrogioꝵ. rauracoꝵ ⁊ boioꝵ. utri¬
cecidert̃. cetera in t̾ras ꝓprias remissa sunt.
Postea cesar contra ariobistũ regẽ excitan¬
tẽ muehentẽq secũ incredibiles germanoꝵ¬
copias. quib: nuꝑ uniuersos galliarũ pͦpłos.
se subegisse iactabat apd sequanos inicit.
Cũ diu exercitꝰ cesaris germanoꝵ multitudine
& uirtute ꝑterritꝰ pugnã detrectasset
ariobistꝰ in germaniã arrepta nauicula:
rhenũ transuectꝰ effugit. Uxores due to¬
tidẽq filie capte sunt. Fuert̃ autẽ in exer¬
citu ariobisti arudes marcomanni. striboci
gangiones. nemetes. edures: & suebi. Pug¬
na grauis maxime & phalange germanoꝵ
fint. Quã coacto in unũ agmine scutisq
supra capita c̾textis: ad irrupendã roma¬

Expanded text:
magno difficilique bello bis uicit uictosque magno difficilique bello bis uicit uictosque ad deditionem coegit. horum fuit, cum primum progressa est, omnis multitudo Heluetiorum Tul Latobrogiorum, Rauracorum et Boiorum, utriceciderunt: caetera in terras proprias remissa sunt. Postea Caesar Ariovistum regem, 389 excitantem invehentemque secum incredibiles Germanocopias, quibus nuper universos Galliarum populos se subegisse jactabat, apud Sequanas vicit. Cum diu exercitus Caesaris, Germanorum multitudine t virtute perterritus, pugnam detrectasset, Ariobistus in Germaniam, arrepta navicula, Rhenum transvectus effugit. Uxores duae totidemque filiae captae sunt. Fuerunt autem in exercitu Ariobisti Arudes, Marcomannes, Triboci, Wangiones, Nemetes, Edures et Suevi. Pugna maxima gravis phalangae Germanorum fuit, quam coacto in unum agmine, scutisque supra capita contextis, ad irrumpendam Roma
Abbreviated transcription (Latin):
uideoꝵ ꝑcussisset securi: hirtano facerdotiũ
restituit. aristobolũ captiuũ romã duxcit.
Hoc bellũ orientis cũ uiginti ⁊ duob regib
sese gessisse: ipse pompeiꝰ ꝓc̃tione narrauit.
nterea gaio cesari consuli tres¬
ꝓuiciȩ cũ legionib septẽ in qͥnquennium
datȩ. gallia transalpina. ⁊ cisalpina & illiricꝰ.
¶Galliã uͦ comatã: postea senatꝰ adiecit.
Eluicioꝵ gͦ animꝰ fortissime galloꝵ omniũ
gentis. ea uł maxime causa: qđ ꝑpetuo penȩ
cũ germanis bello alt̾tabant᷑: a quib rhe¬
no tantũ flumine dirimunt᷑. Orgeto rex
quidã pͥnceps gentis spe totas inuadendi
gallias in arma accenderat: quẽ ceteri opti¬
mates correptũ & ad mortẽ coactũ: choib̾e
tam̃ semel anima: tas in predã plebes neqͥ¬
uert̃. Qui c̃iuratione facta ac die dicta
exustis uicis ac domib suis: ne qđ desideriũ
ex spe reuertendi foret ꝓfecti funt. Qͦs
cũ apđ rodanũ flum̃ obinos cesar habuisset

Expanded text:
ercussisset, Hircano sacerdotium restituit, Aristobulum captivum Romam perduxit. Hoc bellum Orientis cum viginti et duobus regibus sese gessisse ipse Pompeius pro concione narravit. Interea L. provinciae cum legionibus septem in quinquennium datae: Gallia Transalpina, et Cisalpina, et Illyricus. Galliam vero Comatam postea senatus adjecit. Elvitiorum ergo animos, fortissimae Gallorum omnium gentis, ea vel maxime causa quod perpetuo pene cum Germanis bello altercabantur, a quibus Rheno tantum quidam princeps gentis spe totas inuadendi Gallias in arma accenderat. quo ceteri optimates correpto et ad mortem coacto cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiuerunt. qui coniuratione facta ac die dicta, exustis uicis ac domibus suis, ne quod desiderium ex spe reuertendi foret, profecti sunt. quos cum apud Rhodanum lumen obuios Caesar habuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽ. annis inginti fuit. Statĩq ut potes¬
tatis copiã habuit. aprũ interfectorẽ nu¬
meriam manu sua interfecit. Carmũ de¬
inde quẽ karꝰ cesarẽ in dalmatiã relique¬
rat flagitiose innuentẽ difficillimo bello
&̃ maaimo labore suꝑaant. De hinc cũ
in gallia amandꝰ & emilianꝰ collecta rus¬
ticoꝵ manũ qͦs bacandas uocabant ꝑmitio¬
sos tumultꝰ eacitauissent: maximianũ
cognom̃to herculiũ cesarẽ fecit. maifitq
in gallias qui facile agrestiũ hominũ in-¬
peritã ⁊ confusã manũ militari uirtute
cõpescint. Deinde caurasius quidã genere
quidẽ infimꝰ s consilio & manu prõtꝰ cũ
ad obseruanda occeami littora quȩ tunc
nib predam: nulla ex parte restituendo

Expanded text:
t annis viginti, statimque ut potestatis copiam habuit, Aprum, interfectorem Numeriani, manu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose viventem difficillimo bello et maximo labore superavit. Dehinc cum in Gallia Amandus et Helianus collecta rusticorum manu, quos Vacandas vocabant, perniciosos tumultus excitassent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit. Quem misit in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari virtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc nibus praedam nulla ex parte restituendo