comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuntio de equestri prelio allato cõmotus frumento cuius
in castris copiam habuerat incenso iuno oleo ceterisq reb
que ad uctũ parari solent corruptis agillam quã obsidebat de¬
eruit atq itiuere ꝑ regnũ iube facto copias cum scipionẽ
partitus ad rumetum se recepit. Interea ex scdõ cõmeatu
quẽ asicilia miserat aliemis nauis una inqua in qua fue
Qcõimius et .l. ticida eque rõ ab residua classe
errauisset delataq eẽt uento ad thapson auergilio sc̃ha¬
phis nauiculisq auctuariis excepta ẽ et ad scipionẽ dedicta.
stem altera naius trieris ex eadem cdasse errabunda hac tempe¬
state delata ad egi mmurũ aclasse uari et m̃ octaui est capta
in qua milites ueteram cũ uno centurione et nõ nulli trro¬
nes fuerunt quos uarus ad seriatos sine cõtumelia deducẽ¬
dos curauit ad scipionẽ. Qui postquã ad eũ ꝑuenerũt et
antesuggestũ enis constiterunt non ur̃a inquit sponte

Expanded text:
nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte
Abbreviated transcription (Latin):
expectauissẽt neq ex eo loco quo constituerat sc̃ipionẽ progredi
propius se amim aduertisset locoq se magis defendere sicr cot¬
gisset quam icampo cõminus consistere audere non est uisa
ro propius accendendi eo die ad oppidum qm̃ ibi presiduni
grande mimidarũ ẽẽ cognouerat hostesq mediã aciẽ suam
oprido texissent sibi difficile factũ ẽẽ intellex̃ simul et oppi¬
dũ uno tp̃r opyugnare et in acie in cormi dextro ac simstro
ex imquiore loco pugnare p̃sertim cũ mlues amanediei ie¬
ium sub arims stetissent defatigati. Itaq reducti suis copris
in castra postero die propus eorũ aciem instituit exporri¬
gere muntiones. Intermi considuis qui achillã cobortem ex
Siuł. stipendiarias numidis getulisq obsidebat ubic. messiꝰ¬
cohortibus perat dui multũq exꝑtus maginsq oppibus sepe
admotis et his ab oppidanis incensis cũ proficeret suhil subito

Expanded text:
exspectavisset neque ex eo loco quo constiterat Scipionem progredi exspectavisset neque ex eo loco quo constiterat Scipionem progredi propius se animadvertisset locoque se magis defendere, si res coegisset, quam in campo comminus consistere audere, non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quoniam ibi praesidium grande Numidarum esse cognoverat, hostisque mediam aciem suam oppido texisse et sibi difficile factu esse intellexit simul et oppidum uno tempore oppugnare et in acie cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, praesertim cum milites a mane diei ieiuni sub armis stetissent defatigati. Itaque reductis suis copiis in castra postero die propius eorum aciem instituit exporrigere munitiones. § 43 Interim Considius, qui Acyllam VIII cohortibus et stipendiariis Numidis Gaetulisque obsidebat, ubi C. Messicohortibus praeerat,4 diu multumque expertus magnisque operibus saepe admotis et his ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis octisis cõuulneratisq intrasuas continere municões
cepit. Cesar instructa acie scđm infirmas iuigi radices pro̾¬
pius munitiones leuiter accessit.Iamq nrinus mił. passl
ab oppido urita quod scipio tenebat ab erant legionesiulia¬
ne cũ scipio ueritiis ne oppidũ admicteret une aquari re¬
liquisq rebus subleuari eiis excercitus consuerat eductis
omibus copus Quadruplici acie instructa ex instituto suo
pͥma equestri turmatim derecta elephantisq turritis inter¬
positis armatisq suppecias ire cõtendit. Quod ubi cesar a¬
nimaduertisset arbitratus scipionẽ ad diuicandũ patũ ad
se certo animo uenire qui in eoloco quo paulo ante cõmemora¬
uiante oppidũ constitit suã q aciem mediam eo oppido tex̃. ddex¬
trũ ststrũq coruu ubi elephanti erant in conspetu patenti
acduersariorum constititit. Cum iam prope solis occasũ cesar

Expanded text:
ceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones ceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones coepit. Caesar instructa acie secundum infimas iugi radices propius munitiones leniter accessit. Iamque minus mille passus ab oppido Uzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum Scipio veritus ne oppidum amitteret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus consuerat, eductis omnibus copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo, prima equestri turmatim derecta elephantisque turritis interpositis armatisque, suppetias ire contendit — quod ubi Caesar animadvertit, arbitratus Scipionem ad dimicandum paratum ad se certo animo venire, in eo loco, quo paulo ante commemoravi, ante oppidum constitit — suamque aciem mediam eo oppido texit; dextrum sinistrumque cornu, ubi elephanti erant, in conspectu patenti adversariorum constituit.3 § 42 Cum iam prope solis occasum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
tu mimidarũ recta in castra fugere contendit galli germa¬
inq qui restiterant ex suꝑiore loco et post tergũ circiuenti
fortiterq resistentes conciduntur umuersi quod ubi legioẽs
scipionisq  castris erant instructe animũ aduerterẽt metu
ac terrore obcecate omĩbus portis in sua castra fugere cepe¬
runt. Postquã scipione eiusq copus campo collibusq extie¬
batis atq in castra compulsis cum receptui cesar cam imsisset
equitatũq omñe intra suas mumitiones recepisset cãpopurga
partim eius auctoritatem eraut ex gallia sequuti partim pol
licitaciombus alducti ad eum se contulerant nõ nulliqui
urionis p̃lio capti conseruatiq partem grãm in
tudine q cesa toto campo ac prostrata diuerse iacebant. his
rebus gestis cesar postero die ex omĩbus p̃sicdus cohortes edux
atq om̃s suas copias in campo instrur̃. Scipiosuis male ac¬

Expanded text:
tu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germatu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germanique, qui restiterant, ex superiore loco et post tergum circumventi fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones Scipionis, quae pro castris erant instructae, animum adverterunt, metu ac terrore occaecatae omnibus portis in sua castra fugere coeperunt. Postquam Scipione eiusque copiis campo collibusque exturbatis atque in castra compulsis cum receptui Caesar cani iussisset equitatumque omnem intra suas munitiones recepisset, campo purgato umque; qui partim eius auctoritatem erant ex Gallia secuti, partim pretio pollicitationibusque adducti ad eum se contulerant, non nulli, qui ex Curionis proelio capti conservatique parem gratiam itudineque caesa toto campo ac prostrata diverse iacebant. § 41 His rebus gestis Caesar postero die ex omnibus praesidiis cohortis deduxit atque omnis suas copias in campo instruxit. Scipio suis male ac
Abbreviated transcription (Latin):
diicere inꝑat turme hispanorũ ut ad ꝓximũ col¬
iubet proꝑerẽ occurrerent p̃sidiũ inde deturbarent locũ¬
q caperent eodemq ubet leius armature paucos cõsequi
subsidio qui missi celeriter nunndas adorti partimi uiuos
capiunt nõ millos equites fugientes cõuulnerauerũt locoq st̃
potiti. Postquã id labienus anmaduertit quo celeruis hisau¬
riliũ ferret ex acie instructa equitatus sui prope totũ dextẽũ
cornii auertit atq siuis fugientibis subpecias ire contendit.
Quod ubi cesar conspexit labienũ ab sius copus longuisiam
abscessisse equitatus sui alam simstrami ad intereludendos
hostes mmisit. Erat meo campo ubi ea res gerebatur ulla ꝑ¬
magna turribus .ml. extructi que labieni prospectũ impedie¬
bat ne posset aminũ aduertere ab equitatu cesaris se niter¬
cludi itaq non prius iudit turmas iulianas quã suos cedi
a tergo sentit. Ex qua re subito interiorẽ conuerso equita¬

Expanded text:
deducere, imperat turmae Hispanorum ut ad proximum coldeducere, imperat turmae Hispanorum ut ad proximum collem propere occurrerent praesidiumque inde deturbarent locumque caperent, eodemque iubet levis armaturae paucos consequi subsidio. Qui missi celeriter Numidas adorti partim vivos capiunt, non nullos equites fugientis convulneraverunt locumque sunt potiti. Postquam id Labienus animadvertit, quo celerius eis auxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu avertit atque suis fugientibus suppetias ire contendit. Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam abscessisse, equitatus sui alam sinistram ad intercludendos hostis immisit. § 40 Erat in eo campo ubi ea res gerebatur villa permagna turribus IIII exstructa; quae Labieni prospectum impediebat, ne posset animum advertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaque non prius vidit turmas Iulianas quam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem converso equita
Abbreviated transcription (Latin):
atq in unũ quẽq collem turrem castellaq facere cepit atq
ea minus semihora efficit et postquã non ita longe ab ultimo
turriq fuit que proxima fuit castris aduersarioꝵ in
bus opiis attribuit brachiũq medio uigo ab eo loco al quẽ
ꝑuenerat usq ad cum unde egressus erat iubet derigi ac
iminri quod postquã scipio labiemisq ammaduerterent
equitatu om̃i ex castris educto acieq equestri instructa a
sius mumitionibus circiter passus .m. progrediuntur pecle¬
stremq copiam in scdã acie minus passus ccec. a castrissiuid
constitiũt. Cesar in oꝑe milites adortari neq aduersarioꝵ
copiis moueri iam cũ amplius passuũ.M .d. intra hostium
aciẽ suasq mumtiones ẽẽ anmaduertisset intellexissetq
ad impeliendos nnlites suos et ab opere depellendos hostẽ
propius accederet necesseq hr̃et legiones amnumtioneib

Expanded text:
atque in unumquemque collem turremque, castella facere coepit atque atque in unumquemque collem turremque, castella facere coepit atque ea minus semihora effecit; et postquam non ita longe ab ultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris adversariorum, ibus opus attribuit bracchiumque medio iugo ab eo loco ad quem pervenerat usque ad eum unde egressus erat iubet derigi ac muniri. Quod postquam Scipio Labienusque animadverterant, equitatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter passus mille progrediuntur pedestremque copiam in secunda acie minus passus CCCC a castris suis constituunt. § 39 Caesar in opere milites adhortari neque adversariorum copiis moveri. Iam cum non amplius passus MD inter hostium aciem suasque munitiones esse animadvertisset intellexissetque ad impediendos milites suos et ab opere depellendos hostem propius accedere necesseque haberet legiones a munitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
usui solent ẽẽ comportauerat in expugnando est potitus. Cesar
tura copias suas ex scdõ cõmeatu auxerat naues sex honerari¬
as statim iubet libbeũ ad reliquũ excercitũ transportandũ
proficisci. ip̃e ka̾.ui. febꝵ circiter uigilia ꝑrmia imꝑat specu¬
latores apparatoresq om̃s ut sibi p̃sto eeñt. Itaq omĩb ĩsc̾iis
Neq suspicantibus iugilia tercia iubet om̃s legiones extra
castra educi atq se consequi ad oppidũ ruspmã uersus in
quo ip̃e p̃sidiũ habuit et quod pͥmũ ad amiciciam eius ac¬
cessit. Inde paruã procliuitatẽ digressus sinstra parte cã¬
pi propter mare legiones duc̃. ħ campus mirabili planicie
ita pre altum uelut theatri effic̃. speciem. In hoc uigo colles
sunt excelsi pauci in quibus singule turres speculeq singule
ꝑuetereserant collocate quare apud ultimũ p̃sidiũ et statio
scipionis. Postquã cesar ad iugũ de quo docui ascer

Expanded text:
usui solent esse comportaverat, vi expugnando est potitus. 37 Liusui solent esse comportaverat, vi expugnando est potitus. 37 Litura copias suas ex secundo commeatu auxerat, navis exoneratas statim iubet Lilybaeum ad reliquum exercitum transportandum proficisci; ipse VI. Kal. Febr. circiter vigilia prima imperat speculatores apparitoresque omnes ut sibi praesto essent. Itaque omnibus insciis neque suspicantibus vigilia tertia iubet omnis legiones extra castra educi atque se consequi ad oppidum Ruspinam versus, in quo ipse praesidium habuit et quod primum ad amicitiam eius accessit. Inde parvulam proclivitatem degressus sinistra parte campi propter mare legiones ducit. Hic campus mirabili planitie ita praealtum velut theatri efficit speciem. In hoc iugo colles sunt excelsi pauci, in quibus singulae turres speculaeque singulae perveteres erant collocatae, quarum apud ultimam praesidium et statio fuit Scipionis. § 38 Postquam Caesar ad iugum de quo docui ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
r ueritas comprobauit Namq postero die ex lec
his quas getuli nomĩarunt milites legionarii cõplures ab
scipione m castra cesaris ꝑfugerunt. Dum ħ ał ruspimã gerũ¬
tur .ĩ. cato qui utice preerat dilectus quotidie libertinoꝵ
etatem arma ferre poterant hr̃e atq sub manũ sc̃ipionis
in castra submictere non intermictit. legati interini ex op¬
poido thysdre in quod tritici modiũ milia .ccc. comportata
fuerant a negociatoribus italicis aratoribus q acl cesarem
uenire quãtaqͣ copia frumenti apud se sit. Docent simulq
orant ut sibi p̾sidiũ mictat quo facilius et frumentũ ⁊ co¬
pie sue conseruantur. Quibus cesar presentia grãs egit pre¬
sidiũ q breui temꝑe se imissurum lix̃ cohortatusq ad suos
ciues iubet proficisci .ꝑ. sictius intermi cũ copis inude
fines ingressus castellũ in montes loco munito locatũ in quo
uiba belli gerendi grã et frumentũ et res ceteras que ad bellum

Expanded text:
ter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus ter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas Gaetuli nominarunt milites legionarii complures ab Scipione in castra Caesaris perfugerunt. § 36 Dum haec ad Ruspinam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, dilectus cotidie libertinorum, aetatem arma ferre poterant, habere atque sub manum Scipioni in castra summittere non intermittit. Legati interim ex oppido Thysdrae, in quod tritici modium milia CCC comportata fuerant a negotiatoribus Italicis aratoribusque, ad Caesarem venire, quantaque copia frumenti apud se sit docent simulque orant ut sibi praesidium mittat quo facilius et frumentum et copiae suae conserventur. Quibus Caesar in praesentia gratias egit praesidiumque brevi tempore se miscivis iubet proficisci. P. Sittius interim cum copiis Numidiae finis ingressus castellum in montis loco munito locatum, in quod Iuba belli gerendi gratia et frumentum et res ceteras quae ad bellum
Abbreviated transcription (Latin):
cabantur. Itaq ex eius patientia in magnũ timorẽ coniecti
ex getulis duos quos arbitrabantur sius rebus amcissimos ma¬
gnis premus pollicitationibus q positis pro ꝑfugiis speculãdi
grã in castra cesaris mictunt qui simul acd eũ sunt deducti
p̾etiuerunt ut sibiliceret uerba sine ꝑiculo proloqui. Po¬
ate facta sepe nũo inquit imꝑator complures getuli
sumus clientes .c. mari et prope mocdũ om̃s ciues .r. qui sũt
in legione facta.ii. et.ui. ad te uolumꝰ intua q p̃sidia cõfu
d custodus equitum numidarũ quo id sine ꝑicul
iceremus nũ que fosse aut insidie elephantis añca¬
stra portasq ualli facte essent simulq consilia ur̃a cõtra
eascdem bestias comꝑationẽq pugne cognosceremus atq ei
renĩciaremus qui conlaudati a cesare stipendioq clona¬
ti ad reliquos ꝑfuge̾s cleducuntur. Quoꝵ orationẽ celeri¬

Expanded text:
cabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti cabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti ex Gaetulis duos quos arbitrabantur suis rebus amicissimos magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. Qui simul ad eum sunt deducti, petierunt ut sibi liceret verba sine periculo proloqui. Potestate facta, 'Saepenumero,' inquiunt, 'imperator, complures Gaetuli, qui sumus clientes C. Mari, et propemodum omnes cives Romani qui sunt in legione IIII. et VI., ad te voluimus in tuaque praesidia confugere; sed custodiis equitum Numidarum quo id sine periculo iceremus num quae fossae aut insidiae elephantis ante castra portasque valli factae essent, simulque consilia vestra contra easdem bestias comparationemque pugnae cognosceremus atque eis renuntiaremus.' Qui collaudati a Caesare stipendioque donati ad reliquos perfuges deducuntur. Quorum orationem celeri
Abbreviated transcription (Latin):
uulũ nauigũi nactus conscendit ac se fuge cõmendato
Salustuis interim pretor acertinitanis receptus magrio
nuo frumenti iuento naues onerarias quarũ ibisatis ma¬
gna copia fuit complet atq in castra ad cesaren mictit
Allienus interim proconsul elibibeo in nauis onerarias i¬
ponit legionẽ .xul. et .xxuil. et equitaes gallos. dcc̃e. fuu¬
ditorum sagittarioꝵq M. ac sccđm̃ cõmeatũ in affricam
mictit ad cesarem que naues uentũ scđm nacte qrato di
in portũ ad ruspinã ubi cesar castra habueret meolunes
peruenerunt. Ita cesar duplici leticia ac uoluptate uno
legiones equitesq ex nauibus egressos iubet ex languore nau¬
seaq reficere dinissos in castella munitionesq disponit.
Quibus rebus scipio quiq cũ eo eẽnt comites mirari et re¬
quirere.c. cesarem qui ultro consuesset bellũ inferre ac laces¬
sere p̃lio subito cõmutatum non sine magno consilio sulp¬

Expanded text:
vulum navigium nactus conscendit ac se fugae commendat. vulum navigium nactus conscendit ac se fugae commendat. Sallustius interim praetor a Cercinitanis receptus magno numero frumenti invento navis onerarias, quarum ibi satis magna copia fuit, complet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis onerarias imponit legionem XIII. et XIIII. et equites Gallos DCCC, fuatum in Africam mittit ad Caesarem. Quae naves ventum secundum nactae quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Caesar castra habuerat, incolumes pervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno legions equitesque ex navibus egressos iubet ex languore nauseaque reficere, dimissos in castella munitionesque disponit. § 35 Quibus rebus Scipio quique cum eo essent comites mirari et requirere: C. Caesarem, qui ultro consuesset bellum inferre ac lacessere proelio, subito commutatum non sine magno consilio suspi
Abbreviated transcription (Latin):
clato.c. messiũ edilicia functum potestate acyllam iubet profici¬
sci Quibus rebus cognitis considuis longiis qui adrunea cu
duabus legionibus et equitibus .dcc. p̃erat celeriter ibi p̃erat¬
celeriter ibi parce presicdu relicta cumi.um. cohortibus ad
chillam ire contendit messirius celerius itinere confẽcto priora
achillam cũ cohortibus ꝑuenit Considuis interim cũ ad urbeni
cũ copiis accessisset et animaduertisset p̃sidiu cesaris ibi ẽẽ nõ
ausus ꝑiculo suo rem facere nulla re gesta pro multitudine ho¬
minũ rursusse ad rumentũ ee recepit Deinde paucis post die¬
bus equestribus copus a labieno adductus rursus acillitanos
tris positis obsidere cepit ꝑ id tempus .c. salustius cris
quẽ paucis ante cliebus missum a cesare cũ classe demõstra¬
uimus cerninã ꝑuenit euiꝰ aduentu decinuꝰ questorius
qui ibi cũ grandi familie sue presidio ꝑerat cõmeatiui par¬

Expanded text:
dato, C. Messium, aedilicia functum potestate, Acyllam iubet proficidato, C. Messium, aedilicia functum potestate, Acyllam iubet proficisci. Quibus rebus cognitis Considius Longus, qui Hadrumeti cum duabus legionibus et equitibus DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. Messius celerius itinere confecto prior Acyllam cum cohortibus pervenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accessisset et animadvertisset praesidium Caesaris ibi esse, non ausus periculum suorum facere nulla re gesta pro multitudine hominum rursus se Hadrumetum recepit; deinde, paucis post diebus equestribus copiis a Labieno adductis, rursus Acyllitanos castris positis obsidere coepit. § 34 Per id tempus C. Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum a Caesare cum classe demonstravimus, Cercinam pervenit. Cuius adventu C. Decimius quaestorius, qui ibi cum grandi familiae suae praesidio praeerat commeatui, par
Abbreviated transcription (Latin):
se eis breui daturũ pollicetur. Cesar iubet milites rupsus
ad opus redire et ꝑ causam inutionẽũ turones in labore
defatigare non mntermictit. Interim nmide greculi cle
diffuge̾ ex castris quotidie scipionis et partim in regnũ se cõ¬
ferre p̾axti quocd ip̃i maiores q eorum beneficio.c. mari
usi fuissent esaremq eius affmnẽ ẽẽ audiebant in castra eiꝰ¬
ere cateruatin non internictunt quoꝵ ex nu ͬ ͦ elec
homnibus illustriombus getulos et lrĩs ad suos ciues datiss
cohortatus uti manu se suosq defendẽnt. Ne sius nuncus
Auersariisq dicto audientes essent mictit. Dum ħ ad
s pollicentur tm̃ orare et petere ab eo ut sibi p̃sic
ret quo tucuis id et sine ꝑiculo facere possent se et frumẽ¬
tũ et quecunq res ei suppeteret cõmunis salutis gratia
mnistratos quibus rebus facile a cesare impetratis presio

Expanded text:
se eis brevi daturum pollicetur. Caesar iubet milites rursus se eis brevi daturum pollicetur. Caesar iubet milites rursus ad opus redire et per causam munitionum tirones in labore defatigare non intermittit. Interim Numidae Gaetulique diffugere cotidie ex castris Scipionis et partim in regnum se conferre, partim, quod ipsi maioresque eorum beneficio C. Mari usi fuissent Caesaremque eius adfinem esse audiebant, in eius castra perfugere catervatim non intermittunt. Quorum ex numero electis hominibus inlustrioribus et litteris ad suos civis datis cohortatus uti manu facta se suosque defenderent, ne suis inimicis adversariisque dicto audientes essent, mittit. § 33 Dumros pollicentur; tantum orare et petere ab eo ut sibi praesidium daret, quo tutius id et sine periculo facere possent; se et frumentum et quaecumque res eis suppeteret communis salutis gratia sumministraturos. Quibus rebus facile a Caesare impetratis praesidioque
Abbreviated transcription (Latin):
siui presentis paucitatem et tyrocimun preparauerat nõ
hostiũ ui et metu cõmotus sapientẽ se timidũq hostiũ
niom prebebat. neq iccirco copias quaquã erant p
tironũq nõ elucebat in aciem quod uctorie suoꝵ deffide¬
ret sed refferre arbitrabatur cuꝰ md̃i uictoria ẽẽt futura.
Turpe enĩ sibi existimabat tot rebus gestis tantisq excitib
deiuctis tot tam claris uictoriis partis ab reliquis copus
aduersariorũ suorũ ex fuga collectis se ceruentã adeptũ
existimari uictoriam. Itãq constituerat gliãm exulta¬
tionemq eorũ pati donec sibi ueteranoꝵ legionũ pars
aliqua m sedõ comeatu occurrisset. Scipio interim piulisper
utantea dixim eo loco cõmoratus ut quasi despexifse de¬
saren uideretur paulatĩ reducit suas copias in castra et
contione aduocata deteriore suo desperationeq exarcitui
cesaris facit uerba et cohortatus suos iuctoriam proprtã

Expanded text:
sui praesentis paucitatem et tirocinium praeparaverat, non sui praesentis paucitatem et tirocinium praeparaverat, non hostium vi et metu commotus patientem se timidumque hostium opinioni praebebat. Neque idcirco copias, quamquam erant paucae tironumque, non educebat in aciem qui victoriae suae diffideret, sed referre arbitrabatur, cuiusmodi victoria esset futura; turpe enim sibi existimabat tot rebus gestis tantisque exercitibus devictis, tot tam claris victoriis partis, ab reliquis copiis adversariorum suorum ex fuga collectis se cruentam adeptum existimari victoriam. Itaque constituerat gloriam exsultationemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars aliqua in secundo commeatu occurrisset. § 32 Scipio interim paulisper, ut antea dixi, in eo loco commoratus, ut quasi despexisse Caesarem videretur, paulatim reducit suas copias in castra et contione advocata de terrore suo desperationeque exercitus Caesaris facit verba et cohortatus suos victoriam propriam
Abbreviated transcription (Latin):
equitatui dicit uti suo quisq loco paratus armatusq presto
eẽt at hoc non ip̃e ꝑse coram cũ illo de uallo prospeculare¬
tur seel mirabili peritus scientia bellancli in pretorio sẽ¬
dens prospeculatores et muntios imꝑabat que fieri uolebat
auimaduertebat eñ quã magns essent copiis aduersarii
freti tamẽ sp̃e a se fugatis pulsis ꝑterritisq et concessam uitã
et ignota pecc̃a quibus rebus nuĩꝙͣ tanta suppeteret ex ip̃oꝵ
mercia consciãq amini uictorie ficducia ut castra sua ado
uelerent. Preterea ip̃ius nomen auctoritasq magi
exparte eoꝵ excercitus minuebat audaciam tamen egregie
munitiones castroꝵ atq ualli fossarũq altitudo et extra
llum stilliceci mirabilẽ in modũ cunsiti uel sie e¬
soribus aditum aduersariis prohibebant scorpionũ cata¬
pultarum ceterorũq telorũ que aed deffendendũ solent
ari magnãq copiam habebat atq ħ propter excer

Expanded text:
equitatui edicit uti suo quisque loco paratus armatusque praesto equitatui edicit uti suo quisque loco paratus armatusque praesto esset. At haec non ipse per se coram, cum de vallo prospecularetur, sed mirabili peritus scientia bellandi in praetorio sedens per speculatores et nuntios imperabat quae fieri volebat. Animadvertebat enim, quamquam magnis essent copiis adversarii freti, tamen saepe a se fugatis, pulsis perterritisque et concessam vitam et ignota peccata; quibus rebus numquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia conscientiaque animi victoriae fiducia ut castra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen auctoritasque magna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregiae munitiones castrorum atque valli fossarumque altitudo et extra vallum stili caeci mirabilem in modum consiti vel sine defensoribus aditum adversariis prohibebant: scorpionum, catapultarum ceterorumque telorum quae ad defendendum solent parari magnam copiam habebat. Atque haec propter exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
re aciem ac maiore parte dici consumpta rursus in ca¬
stra se recipere quod cum sepius fieret neq ex cesaris ca¬
stris quisq prodiret neq propuis eius copias accederet
sis copus productis elephantisq turritis .xxx. ante acien
instructis quã latissime potuit porrecta equitũ peclitũ¬
q multitudine uno tp̃r proggresso hanc longe ita a ce¬
saris castris constitit in campo. Quibus rebus cogni¬
tis cesar iubet milites qui intra munitiones processe
di grã uallem petierant quiqͦ ad eam eem opuserãt
om̃s intra munitiones munitatim modesteq sine tu¬
multu aut terrore se reciꝑere aut in oꝑe consistere eqͥtib
aũt qui instatione fuerant p̃cipit ut usq eo locũ opti¬
nerent in quo paulo ante constitissẽt donec ab hoste
telũ missum ad seꝑueniret Quod si propius accedereretur
Quã houestissime se nitra munitiones reciꝑerent alii qͦq

Expanded text:
re aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in care aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra se recipere. Quod cum saepius fieret neque ex Caesaris castris quisquam prodiret neque propius eius copias accederet, sis copiis productis elephantisque turritis XXX ante aciem instructis, quam latissime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris constitit in campo. § 31 Quibus rebus cognitis Caesar ique vallum petierant quaeque ad eam rem opus erant,14 omnis intra munitiones minutatim modesteque sine tumultu aut terrore se recipere atque in opere consistere. Equitibus autem qui in statione fuerant praecipit ut usque eo locum obtinerent in quo paulo ante constitissent donec ab hoste telum missum ad se perveniret; quod si propius accederetur, quam honestissime se intra munitiones reciperent. Alii quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quã frẽm interficerent idq ab eis facile impetrasse atq ita ẽẽ
interfectos. Iurme interim equitum que pro uallo instatiomi¬
intersẽ nuitare pugnare non interimictũt non mĩquã etiã
germani galliq labiem cũ cesaris equitibus fide data inter
se colloquebantur. Labiemis intermmi cũ parte equitatus lap¬
tim oppiclum ciu preerat saserua cũ cohortibus .m. oppug¬
nare ac.ui. irrumpere.in. conabatur quo ab deffensoribus
propter egregiam munitionẽ oppidi et multitucdinẽ tormẽ
facile et sme ꝑiculo defendebatur quod ubi sep
euis equitatus facere non intermictebat et cũ forte ante
portam turma densa adstitisset scorpione accuratius
so atq eorũ de curione ꝑcusso et ad decuma d¬
ro reliqui ꝑterriti fuga se in castra recipiunt quo fcto
postea sunt deterriti. oppidũ temptare. Scipio intermi
quotidie non longe ab sus castris passus .ccc. ĩs¬

Expanded text:
quam facerem interficerent, idque ab eis facile impetrasse atque ita esse quam facerem interficerent, idque ab eis facile impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim equitum, quae pro vallo in stationiinter se depugnare non intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum facile et sine periculo defendebatur. Quod ubi saepius eius equitatus facere non intermittebat, et cum forte ante portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus CCC instrue
Abbreviated transcription (Latin):
tur .c. uirgiluis p̃torius qui tapsi oppido maritumo pre¬
erat cũ animũ aduertisset naues singulas cũ excercitu ce¬
saris incertas locorum atq castroꝵ suoꝵ uagari ꝯccasionẽ
nactus nauẽ quam ibi habuit actuariani complet mili¬
tibus et sagictariis et eidẽ scaphas de nauibus adiungit
ac singulas naues esarianas consectari ceꝑit et cũplures
acdortus ẽẽt pulsus fugatusq inde cliscessẽt nec tamẽ
esisteret ꝑiclitari forte mcidit in nauẽ in qua er
duo titi hispani adulescentes tribum legit .u. quoꝵ prẽm
cesar insenatum leggerat et cũ his titus salliemis centurio legionis
euis .d. qui M.messalam legatũ accederat messane et seditiosa orõe
apud eum usus ielemq pecumã et ornamenti triũphi cesars retmnẽ
et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat.R
acd necem petisse̾ dr̃ maior titius acenturionibus utise priorẽ

Expanded text:
tur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praetur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiungit ac singulas navis Caesarianas consectari coepit. Et cum pluris adortus esset pulsus fugatusque inde discessisset nec tamen desisteret periclitari, forte incidit in navem, in qua erant due Titii, Hispani adulescentes, tribuni legionis V., quorum patrem Caesar in senatum legerat, et cum his T. Salienus, centurio legionis eiusdem, qui M. Messallam legatum obsederat Messanae seditiosissima oratione apud eum usus idemque pecuniam et ornamenta triumphi Caesaris retinenda et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat. Had necem, petisse dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem
Abbreviated transcription (Latin):
suãq fidem implorantibus auxilio propter copiarũ paucita
ẽ nõ posse milites intermi in opere excercere atq cast
munire turres castella facere molesq iacere in mare non
intermictere. Scipio interini elephantos hoc cũ doce facere
uit duas instruxit acies una funditorum contͣ elep¬
tos que quasi acluersarioꝵ locũ obtmeret et contra eorum
frontem aduersam lapillos minutos micteret. Demde mordiẽ
ephantus instituit. Post illos autẽ sua acĩẽ instruxi
cum ab aduersariis lapides micti cepissent et elephanti
ꝑterriti se ad suos conuertissent rursus ab sua acie lapidi¬
bus missis eos conuetererent acduersuis hostem quod egre
tardeq fiebat auclere enĩ elephanti multoꝵ amoꝵ doctna
usuq uetusto iuix edocti tamen cõmoniꝑiculo in aciẽ produ¬
cuntur. Dum hec ad ruspniã ab utrisq ducib ad minstrã¬

Expanded text:
suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem esse non posse. Milites interim in opere exercere atque castra munire, turris, castella facere molesque iacere in mare non intermittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modo condocefacere instituit. Duas instruxit acies, unam funditorum contra elephantos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam lapillos minutos mitteret; deinde in ordinem elephantos constituit, post illos autem suam aciem instruxit ut, cum ab adversariis lapides mitti coepissent et elephanti perterriti se ad suos convertissent, rursus ab sua acie lapidibus missis eos converterent adversus hostem. Quod aegre tardeque fiebat; rudes enim elephanti multorum annorum doctrina usuque vetusto vix edocti tamen communi periculo in aciem producuntur. § 28 Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administran
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. Luterisq in siciliam celeriter ad aliem̃ et rabiliũ postu¬
mũ conscriptis et ꝑ captas capium missis ut sine mora acula ex¬
cusatione hiemis uentor quam celerrime excercitus sibi traus¬
portaretur africam proiunciam perire funditusq euerti ab
sius inimicis quod insi celeriter socus foret subuentũ p̃ter ip̃as
affricam terram nicħ ne tectum quidẽ quo se reciꝑerent abilt
lorum celere insidusq reliquũ futurũ atq ip̃e intanta erat
festinatione et expectatione ut postero die quã misisset luteras
nuntiũq in siciliam classem excercitũq morari diceret dies
noctes q occulos mentemq admare depositos directosq hrẽt
nec mit̃ amnũ aduertebat eñĩ uillas exuri agros uastari pe¬
cus diripi trucidari oppida castellaq dirui deseriq pͥncipeᷤ¬
q ciuitatum aut ainterfici aut in cathens teneriq liberos¬
qr eorũ obsidum noĩe inseruitutem obripi. his se mͥ miserus

Expanded text:
teris celeriter in Siciliam ad Alienum et Rabirium Postumum conscriptis et per catascopum missis, ut sine mora ac nulla excusatione hiemis ventorumque quam celerrime exercitus sibi transportaretur: Africam provinciam perire funditusque everti ab suis inimicis; quod nisi celeriter sociis foret subventum, praeter ipsam Africam terram nihil, ne tectum quidem quo se reciperent, ab eorum scelere insidiisque reliquum futurum. Atque ipse erat in tanta festinatione et exspectatione ut postero die quam misisset litteras nuntiumque in Siciliam classem exercitumque morari diceret, dies noctesque oculos mentemque ad mare dispositos directosque haberet. Nec mirum: animadvertebat enim villas exuri, agros vastari, pecus diripi, trucidari, oppida castellaque dirui deserique, principes civitatum aut interfici aut in catenis teneri, liberos eorum obsidum nomine in servitutem abripi; eis se miseris
Abbreviated transcription (Latin):
cis priuatisq causis multoꝵ immiciis susceptis clefendisset
suo iteni inconsulatu absentẽq potuisset cõmoda ꝓũcie t̾¬
biusse eoꝵ omiũ comoloꝵ et i memores et ingratosuise et
in populũ.R. hocbello et p̃territo tpre cognosse uos uire gẽ¬
tiũ et cuuũ Romanor institutis cognitis more barbarorꝰ
lissẽtis et luce clara captũ in medio foro nepharie int̾ficere
uoliustis uos ita pacẽ semꝑ odistis ut mullo tp̃r legiones de
cuis maleficia pro beneficuis habentur. Ita neq m ocio cõcor¬
diam neq in bello uirtutem ullo tp̃r retinere potiustis pͥua¬
tus exfuga cn. pompeuis adulescens auob̾ receptis faces ĩpe¬
riũ sibi arripuit imultis interfectis cimbus auxilia cõtra
it in quo uos uctores exitabatis an me deleto non a
aduertebatis decem hr̃e legiones populũ romanĩ que nõ
solũ uobis obsistere seel etiã celũ diruere possent quarũ lau¬

Expanded text:
cis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; cis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et civiumque Romanorum institutis cognitis more barbarorumepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desciis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra vit. In quo vos victores exstabatis? An me deleto non animum advertebatis habere legiones populum Romanum, quae non solum vobis obsistere sed etiam caelum diruere possent? Quarum lau
Abbreviated transcription (Latin):
batur sicut ip̃e locui nõ solum oꝑe sed etiã natura aclitus
ael oppugnandũ hostem appeteret. Hoc accederet ut a quã
preter quam in ip̃o oppidon nam circũcirca misquã reꝑire¬
tur propius mił. pass. um. que res magno erat adiumẽto
oppidams tũ p̃terea accedebat ut aggerem materiesq ũde
pompeius ad oꝑpilũ oppugnationẽ tutiorẽ efficeret onmẽ
materiem circũ oppidũ succisam intro congressit ita neces¬
sario diducebantur nr̃i ut amuncla quoł proxime ceꝑãt
materiem illo clesortarent. Dum hec ael munclã gerũtur
et ursaonẽ. Cesar ad hispalim cũ gadibus se recepisset in¬
tuisset eo tp̃r beneficia largitũ esse in sequente p̃tura am¬
o honere uectigalia que mecellus imposiusset a seu
petisset et cuis pecuma prountiam liberasse simulq pafci¬
suscepto multis legionbus ab se insenatũ incluctis simulpupli¬

Expanded text:
batur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus batur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam in ipso oppido unam circumcirca nusquam reperiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . materiesque, unde Pompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, intuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocisuscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publi
Abbreviated transcription (Latin):
mĩqum ex castello propter eoꝵ crebzas excursiones eiciebat᷑
Etsi prope quotidiams pugnis insidias pomĩt et triꝑtito
siggna distribuunt erant parati qui naues incenclerent
incensisq subsidioũ repeterent. Hii sic dispositi erãt ut de
lo diduis ad propellandũ processisset cũ copus signũ alusi¬
tams tollitur naues incenduntur simulq qui m castello ad
pugnã proceserant eod signo fugientes latrones dũ seqũũ¬
tur a tergo insidie clamore sublato circũuemũt didius ma¬
gna cũ uirtute cũ compluribus interficitur nõ milli ea pu-¬
gna scaphasq̃ adlitus fuerũt occupant. Item complures
indo ad naues que insalo fuerunt se recipũt anchoris
sublatis pelagus remis petere ceꝑunt que res eoꝵ iute fuit
subsidio lusitam p̃da potiũtur Cesar gadibus rursus adhis¬
nem proficiscũtur quod oppiclũ magna muntione cõtine¬

Expanded text:
numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a lo Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hisnem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione contine
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ut equo pede cũ aduersariis congredi possent. Aquibus
cũ ammaduersum eẽt fuga sibi presiliũ capiũt pompeuis
t supra demonstrauimus saucio et in toto talo idei
clabatur ad fugiendum. Itemq propter loci difficultatem
neq equo neq uehiculo salutis sue presidiũ parare poterat
ecles anr̃ĩs undiq acl minstirbatur exclusa ii
amissisq auxilus ad cõuallem exse sum aque locũ inspelũcã
pompeuis se occultare cepit ut anr̃is nõ facile iuemretur insi
tiuoꝵ iudicio ita ibi interficitur cũ cesar gadibus
hispalim pridie ĩcł. appͥł. caput allatũ et populo clatũ est in
conspectũ interfecto en. pompeio adulescente dicluis quẽ su.¬
pra demonstrauimus illa affectuttus letiticia proxinio se
recepit castello nõ nuillas q naues ad reficiencdũ subdux̃.
et bene magna mami cõmparata ad didiũ se reportant
hiuc et si non erat cliligentia ad naues tuendas tamẽ non

Expanded text:
iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Excsumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non nullasque navis ad reficiendum subduxit et bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
classe occurrit nauis incendit nõ millas capit pompeuis
cũ paucis profugit et locũ quendã mumtũ natura occupat
Equites et cohortes que ad ꝑsequendumi misse essent specula¬
toribus ante nnssis certiores fuĩt diem et noctem iterfacũit
Pompeuis humero et smistro crure uehementer erat sauciꝰ
hoc accedebat ut etiã talum introsisset que res maxime impe¬
diebat. Ita lectica ad turpem qua eẽt allatus mea ferebatur
spectus celeriter ad munitũ loc̃ natura ceꝑat sibi pompeuis
quãuis magna multitudine deducti homines ex suꝑiore
loco defendere possent subeunt macluẽtu nos depellũt q̃
elis quibus cetlentibus cupidius insequebantur ad
et confestim tardabant ab accessu. ħ sẽpius fctm̃ animũ ad¬
uertebatur nr̃o magno id fieri ꝑiculo oꝑe circũ mumre insti¬
ut pari autẽ ex celeri festinatione circũmittones u

Expanded text:
classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. s. Nam idcirco munitum locum natura ceperat sibi Pompeius, ut quamvis magna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones
Abbreviated transcription (Latin):
recuꝑato hastam iter facere cepit Ex qua ciuitate legati ad
cleditionẽ uenerunt munclensosq qui ex p̃lio i oppidũ cõ¬
fugerant cũ clutius circũ sicderentur bene multi deditionẽ
faciũt. Et cũ eent in legionẽ distributi cõiurant interse se ut
noctu signo data qui ni oppielo fuissent eruptionẽ facerẽt
illi cedem in castris admrinistrarent. hac re cognita in sequẽ¬
ti nocte iugilia tertia tessera lata extra uallũ onĩs sũt con¬
cisi carteienses duces. Cesar mitmere reliqua oppicla oppugnat¬
ie propter pompeiũ dissentire ceꝑunt pars erat qui
eeñt Seclitione concitata partes occupant celes fit magna
Saucius pompeuis naues xx. occupat longas et profugit
Diclus qui gadis classis p̃fuisset ad quẽ simul mĩtus allatus
est confestim̃ sequi cepit partini pedibus et equitatus ad ꝑse¬
in ea qua fuissent ad terrã applicant. Dũ aquãtur didius

Expanded text:
reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnes sunt concisi. § 37 Carteienses, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quaessent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad perseofecti sine aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius
Abbreviated transcription (Latin):
citur et ccciliũ ingrium noĩẽ harbarũ ad leninũ conuenit
qui bene magnã magnũ lusitanoꝵ hrẽt Rursus hispalim
oppidũ demuo noctu ꝑ murũ recipitur. Presicdiũ iugiles
uigulant portas p̃cludũtur de integro pugnare ceꝑunt.
Dum hec geruntur legati carcelenses mĩciauerũt quel po¬
ũ in potestatem hrẽnt quod ante cesari portas p̃cli
iuo beneficio suu maleficiũ existimabant se lucfacere. lu¬
sitam hispali pugnare millo tp̃r desistebant. Quod cesar cũ
ammaduerteret si oppidũ caꝑe contenderet aut homines
ꝑditi mcenderent et mema delerent. Ita consilio oppiha¬
hitto noctu patitut lusitanos eruptionẽ facere id quod ꝯsulto
non existimabant fieri ita mrũpencdo nauesq ad betĩ flu-¬
men fuissent nicenclunt. Arĩ dũ icendio detinentur illi
profuguint et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido

Expanded text:
citur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, citur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido