comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quos cum adire uellemꝰ inciniꝰ: ma¬
rini fluminis se immersere u̾ticibꝰ.
Cinocephalis ingentib deinde loca¬
plena inuenimꝰ nemora: qui nos
ad lacessere temptabant. & eiectis sa¬
gnttis fugiebant. Iam deserta intras¬
tib nobis. nichil digñu spectaculo
ab indis ultra suꝑ esse referebatur.
Is aditurus fasiacem unde ueneramꝰ
ligna conũti imꝑaui. ut ex eo loco
usq: ad duodecimũ miliariũ castra
uiuna aquatione ponerem᷑. eque
untra erecta tentoria erant. largiq:
ignes accensi. Cum repente euri rien-¬
ti tanta uis flantis exorta est: ut
omĩa tab̾nacula principiaq nr̃a
conturbauerit. euerteritq maio¬
rem in modũ stupentib nob̾. Qua¬
drupedia multo uehem̃tius uexa¬
bantur. exituq scintillarũ & ticio¬
num in terga uenientiũ adurebai¬
tur. dum hortor milites quia equi¬
noctiali tempore id accidisset ñ de¬
orum ira. quod octobre m̃se in hie¬
me estate autũpnoq urgeret. Uix

Expanded text:
Quos cum adire vellemus vicinius, maQuos cum adire vellemus vicinius, marini fluminis se immersere verticibus. Cynocephalis ingentibus deinde plena invenimus nemora, qui nos adlacessere temptabant et eiectis sagittis fugiebant. Iam deserta intrantibus nobis loca nihil dignum spectaculo ab Indis ultra superesse referebatur. Igitur aditurus Fasiacen, unde veneramus, signa converti imperavi, ut ex eo loco usque ad duodecimum miliarium castra vicina aquationi poneremus. Atque cuncta erecta tentoria erant largique ignes accensi, cum repente Euri venti tanta vis flantis exorta est, ut omnia tabernacula principiaque nostra conturbaverit everteritque maiorem in modum stupentibus nobis. Quadrupedia multo vehementius vexabantur exituque scintillarum et titionum in terga venientium adurebantur. Tum hortor milites quia aequinoctiali tempore id accidisset, non deorum ira quod Octobri mense autumnoque urgeret. Vix
Abbreviated transcription (Latin):
nposse.si ab equitib u̾berari sues
sdesisterent. qui nichominꝰ fugie¬
iant. Nec mora trepidantes elȩphai¬
n conu̾isi sunt: quã plures qũa pu¬
ne priores saltus petere cepere. bu¬
anis hominũ. grimintib suũ at¬
toniti. quorũ nos equites cȩdendo
oo plites ad modũ nongentos octo¬
gmita occidimꝰ. detractuq cornib &
dentib. insigni onustus prȩda in
castra perueni. c in Iussi tunt cli¬
peis & iorica uallum prȩcingi. neqͥd
imurie noctis elephantorũ uiolen¬
naftrarũq aliarum afferret. Quie¬
ta nox fuit usq ad lucem. om̃sq som¬
no refecti i Primo deinde aurore di¬
luculo in alias indiȩ ꝓfecti regioneᷤ.
in campo patenti mulieres irosq
pilosos in modũ ferarum toto cor¬
pore nudos uidimꝰ. pedũ altos no¬
uem: hos indi faimos appellant.
hiassueti fluminib necnon & sta¬
gno qͣm t̾ris erant. crudo pisce tan¬
fummͦ & aquarũ haustu uiuentes.

Expanded text:
posse, si ab equitibus verberari sues posse, si ab equitibus verberari sues non desisterent. Qui nihilominus fugiebant; nec mora trepidantes elephanti conversi sunt; tam plures quam pugnae priores saltus petere coepere bucinis hominum grunnitibus suum attoniti. Quorum nos equites caedendo poplites admodum nongentos octoginta occidimus, detractisque cornibus et dentibus insigni onustus praeda in castra perveni. Iussi tunc clipeis et lorica vallum praecingi, ne quid iniuriae noctu elephantorum violentia ferarumque aliarum afferret. Quieta nox fuit usque ad lucem omnesque somno refecti. Primo deinde aurorae diluculo in alias Indiae profecti regiones in campo patenti mulieres virosque pilosos in modum ferarum toto corpore vidimus, pedum altos novem. Hos Indi faunos appellant; hi assueti fluminibus nec non et stagno quam terris erant, crudo pisce tantummodo et aquarum haustu viventes.
Abbreviated transcription (Latin):
diu nou̾itatẽ eiꝰ. Peruenimꝰ deinde
ad siluas indorũ ultimas. ubi cum
beumar: cȩperamꝰ uelle epulari
sub nocte hora diei .xĩ. cũ subitopa¬
bulatoreᷤ lignatoreq erammes om̃s si¬
mui aduenientes. nuntiabant
ut celeriꝰ arma caꝑemꝰ. uenire esi¬
uis elephantorũ immisos greges
ad expugnanda castrã. Imꝑauio
thessalicis equitib ut ascenderte
equos. secumq tollerent sues. qͦrũ
grunnitꝰ timere bestias noueram
& occurrere quã pͥmum elephan¬
tis iussil deinde alios cum hastis
armatos subsequi equites. & tub¬
cines om̃s in pͥma ad ẽẽ. acie. equoᷤᷤ
insidentes p̃tedere: pedites rema¬
nere om̃s in castris iussi. Ipse cum
poro rege rege & equitatu ꝓcedris.
uideo examina bestiarum᷑ in nos
erectis ꝓmuscidib tendentia. qͦ¬
rum terga & nigra & candida &
rubri coloris & queda erant uase
hos porus capiabiles mͥ in usus
hellorũ affirmabat. facileq auer

Expanded text:
diu novitatem eius. Pervenimus deinde diu novitatem eius. Pervenimus deinde ad silvas Indorum ultimas. Vbi cum Buemar, coeperamus velle epulari sub nocte hora diei undecima, cum subito pabulatores lignatoresque exanimes omnes simul advenientes nuntiabant, ut celerius arma caperemus: venire e silvis elephantorum immensos greges ad expugnanda castra. Imperavi ergo Thessalicis equitibus, ut ascenderent equos secumque tollerent sues, quorum grunnitus timere bestias noveram, et occurrere quam primum elephantis iussi; deinde alios cum hastis armatos subsequi equites, et tubicines omnes in prima adesse acie, equos insidentes praecedere, pedites remanere omnes in castris iussi. Ipse cum Poro rege et equitatu procedens video examina bestiarum in nos erectis promuscidibus tendentia. Quorum terga et nigra et candida et rubri coloris et quaedam erant varia. Hos Porus capi habiles mihi in usus bellorum affirmabat facileque averti
Abbreviated transcription (Latin):
ac montes audiuimꝰ. in quib esse
elephanti & serpentes dicebantur.
Pergebam ad mare tam̃. uolens si
possem orbi t̾rarum circũ fluum
nauigare oceanũ. quẽ qm tenebro¬
sum u̾adosumq: mͥ locorũ incole
affirmabant: quodq: herculis &
liberi ultra ausus nemini esset
temptandus. p̃stantissimorũꝙ: de¬
orum tanto maiorem meipsis uel¬
le uideri: qͣ impatientia morta¬
lium saera prȩt̾ire uestigia. Quib
honoratis collaudatisq: sinstr̃a
partem indiȩ scrutari institui.ne
quid mͥ in ignotis subtraheret᷑ soci
poro rege ñ detrectante. ne qua ab¬
dita celare uideret᷑ regni sin bona
¶Palus erat sicca & cȩno habundans
ꝑ quã cum transire temptarem᷑ bi¬
lua noui generis ꝓsiliuit ferrato
codrillo gerens alterũt simillimũ
duris munitũ dentib. qͦd capit
duos milites repentino occidit itts
qͣm ferreis uix unqͣm cõminumꝰ
malleis. quãq: hastis ñ ualumꝰ
transfigere. Admirati aut̃e simus

Expanded text:
ac montes audivimus, in quibus esse ac montes audivimus, in quibus esse elephanti et serpentes dicebantur. Pergebam ad mare tamen volens, si possem, orbi terrarum circumfluum navigare oceanum. Quem quoniam tenebrosum vadosumque mihi locorum incolae affirmabant, quodque Herculis et Liberi ultra ausus nemini esset temptandum, praestantissimorum deorum, tanto maiorem me ipsis velle videri quam in patientia mortalium sacra praeterire vestigia. Quibus honoratis collaudatisque sinistram partem Indiae scrutari institui, ne quid mihi in ignotis subtraheretur locis, Poro rege non detrectante, ne qua abdita celare videretur regni sui bona. Palus erat sicca et coeno abundans. Per quam cum transire temptaremus, belua novi generis prosilivit serrato codrillo gerens alterum simillimum duris munitum dentibus, quod caput duos milites repentino occidit ictu. Quam ferreis vix umquam comminuimus malleis, quam hastis non valuimus transfigere. Admirati autem sumus
Abbreviated transcription (Latin):
dixi futurum ut in manꝰ eius hȩ
litere ꝑuenirent. Reu̾susq pro¬
tins in castra. & anteqmͣ legerẽ
& postqm legi epłam: magno riss
sum dissolutus. Cuiꝰ tibi & matri
mee seroribq meis ut suꝑbam
inclinatamq barbari temeritatẽ
mirareris exemplar misilddox cos¬
tuli cũ indis manũ. suꝑatisq: his
ita ut uolebam: ereptã armis po¬
ro regna restitui.Qui ut ei insꝑa.¬
tus honor donatus ẽ:mnͥ thesauro
suos manifestauit qͦs ignorabam.
ex quib me & comites meos & uni¬
ũsum ditauit exercitum. factꝰq
amicus ex hoste macedonibꝰ: in
hertulis liberiq: trophea deduxit
¶In orientis autẽ ultimis horis au¬
rea utraq deorũ constituerat si¬
mulathra. que an solida ẽent ego
scire cupiensomĩa ꝑforaui. & id
ipsum ut uidi solida simili metal¬
lo compleui. liberumq: & hercu¬
lem deiectis uictimis placaui. ul¬
tra dtinde ꝓgressuri.si quid me¬
morabile cerneremꝰ: nichil precer
desertos in oceano campos siluasꝗ:

Expanded text:
in manus eius hae litterae pervenirent; reversusque protinus in castra et antequam legerem et postquam legi epistolam, magno risu sum dissolutus. Cuius tibi et matri meae sororibusque meis, ut superbam inclinatamque barbari temeritatem mirareris, exemplar misi. tuli cum Indis manum superatisque his ita ut volebam erepta armis regna Poro restitui. Qui, ut ei insperatus honor donatus est, mihi thesauros suos manifestavit quos ignorabam; ex quibus me et comites meos et universum ditavit exercitum factusque amicus ex hoste Macedonibus in Herculis Liberique trophea deduxit. In orientis autem ultimis oris aurea utraque deorum constituerat simulacra. Quae an solida essent ego scire cupiens, omnia perforavi et id ipsum ut vidi solida, simili metallo complevi, Liberumque et Herculem deiectis victimis placavi. Vltra deinde progressuri, si quid memorabile cerneremus, nihil praeter desertos in oceano campos silvasque
Abbreviated transcription (Latin):
tare dixit. Quo comꝑto zaban
& rodanꝰ. exinde mox ad ꝓpria
aiscessert. His auditis hꝰamo.
collecta om̃i preda traliam redi¬
turus ꝓ ficiscitur. S resistentib
muibͣ p̃dam ex magna parte
relinquens ure cũ suis al ꝓm̃i
tramitem erumpere potuit. &¬
sic ad patriam ꝑuenit.

Expanded text:
tare dixit. Quo comperto, Zaban tare dixit. Quo comperto, Zaban et Rhodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italiam rediturus proficiscitur, sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpinum tramitem erumpere potuit, et sic ad patriam pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
latis ẽ. Aquinensib aut̃e obsidio¬
nem parans: uriguti duab libris
argenti acceptis. ab eodem loco dis¬
cefłit. Rodanꝰ qͦ & zaban pari mͦ
incendiis & rapinis loca ad que ac¬
tesserant demeliti sunt. Que cum
mũmulo patricio ꝑlata fuissent:
cũ ualida manu ueniens. pͥmũ cũ
rodano qui gratianopolim debella¬
uit conflixit. & multos de exertitu
eiꝰ ꝑemit. ipsumq rodanũ lancea
uũlneratũ ad montiũ excelsa fu¬
gere compulit. Quiexinde cũ quin¬
geutis uiris qui ei remanserant ꝑ
deuia siluarũ ꝓrumpens. ad za¬
ban qui tunc urbem ualentiam
obsidebat ꝑuenit. eiq omĩa quȩ
facta fuerant nuntiauit. Qui pa¬
riter dum ad ebredunensẽ urbẽ
omĩa dep̃dantes uenissent: ibi eis
mũmolus cũ innumero exercitu
occrrrit. cõmissoq prelio eos de
uicit. Tunc ⁊aban & rodanꝰ italĩa
repetentes. setsium deuenere.
ueniens ltteras ei directas a mũ¬
molo porrexit. eũq citius aduen¬

Expanded text:
latus est; Aquinsibus autem obsidiolatus est; Aquinsibus autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo incendiis et rapinis loca ad quae accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata fuissent, cum valida manu veniens, primum cum Rodano, qui Gratianopolin debellabat, conflixit et multos de eius exercitu peremit ipsumque Rodanum lancea vulneratum ad montium excelsa fugere conpulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc urbem Valentiam obsidebat, pervenit, eique omnia quae acta fuerant nuntiavit. Qui pariter dum ad Ebredunensem urbem omnia depraedantes venissent, ibi eis Mummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenedveniens, litteras ei directas a Mummulo porrexit, eumque citius adven
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ eis ut putabant euenit. Nam
cõmisso p̃lio .xx. milia ex eis inter¬
empti sunt. Sueuorũ qͦ quadrin¬
genti & occoginta ceciderunt. Reli¬
qui uͦ uictoriam capiunt. Sex milia
q saxonũ qui bello suꝑfuerant.
deuouert̃ se. neq barbam neq sa¬
pillos masuros. nisi se de surius
hostib uluscerentur Qmi tterum
pugña aggredientes: uehem̃ter at¬
triti sunt. & sic abello qui euer̃t.
ost hec tres langobardorũ duces
idẽ. hamo.⁊ aban ac rodanus.
gallias irruyunt. Et hamo qͥdem
ebredimensem carpens uiam: usq
machouillam qua mũmolus mu¬
nere regis meruerat accessit. ibiq
tentoria fixit. NTaban uͦ ꝑ diensem
descendens urbem. usq: ualentĩa
uenit. Rodanꝰ aut̃e. gratranopolim
ciuitatem aggressus ẽ. & hamo qͥ¬
dem arelatensem debellauit ꝓ uin¬
tiam tñ urbib quȩ arcũ site sunt. &
usꝙ: ad ipsum lapideum campũ qͥ
adiacet urbi massiliensi accedens:
uniu̾sa quȩ reꝑire poterat depopu¬

Expanded text:
Sed non eis ut putabant evenit. Nam Sed non eis ut putabant evenit. Nam commisso proelio, viginti milia ex eis interempta sunt, Suavorum vero quadringenti octuaginta ceciderunt, reliqui vero victoriam capiunt. Sex milia quoque Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt, se neque barbam neque capillos incisuros, nisi se de Suavis hostibus ulciscerentur. Qui iterum pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt. 8. Post haec tres Langobardorum duces, id est Amo , Zaban ac Rodanus, Gallias inruperunt. Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam, usque Machoavilla, quam Mummulus munere regis meruerat, accessit ibique tentoria fixit; Zaban vero per Deinsem descendens urbem, usque Valentiam venit; Rodanus autem Gratianopolin civitatem adgressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae sunt; et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adiacet urbi Massiliensi, accedens, universa quae repperire poterat depopu
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ: ut auri ꝓbati. atq: examinati
speciem simularent. Unde ñmil¬
u hoc delo seducti: dantes anrũ &
es accipientes. pauꝑes sunt effecti.
Peruenientes tam̃ ad regen sigiber¬
tum: ad locũ unde pͥus egessi fue¬
rant redire ꝑmissi sunt.
uidum ad suam pariam ue¬
nissent: inuenert ean a suemᷤꝰ
& aliis gentib sicut supͣ õmemora¬
uimꝰ retineri. Contra quosinsurgen¬
tes: conati sunt eos destriere acͦ de¬
lere. At illi obtulerunt es t̾ciam
uartem regionis auentes. Imul pos¬
sumꝰ inuere. & sine collisiore c̃omu¬
niter habitare. Cumq: illinullo mͦ
ad quiescerent: de hinc obulerun
eis medietate. ỹt hec duas iartes. si¬
hi tantũ t̾ciam seruantes. Iolenti¬
d aut̃ẽ illis: obtulerunt es ũi t̾ra
etiam omĩa ꝑ ecora. tantũ ut a bel
lo cessarent. S neq: ad hoc axones
ad quiescentes. certam̃ expetunt. ac¬
q inter se ante sertam̃ quaĩt ireo¬
res sucuorũ diuiderent statrunt.

Expanded text:
tae, ut auri probati atque examinati tae, ut auri probati atque examinati speciem simularent. Unde nonnulli hoc dolo seducti, dantes aurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Pervenientes tamen ad regem Sigispertum, ad locum unde prius egressi fuerant redire permissi sunt. 7, Qui dum ad suam patriam venissent, invenerunt, eam ad Suavis et aliis gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgentes, conati sunt cos extrlere. At illi obtulerunt eis tertiam partem regionis, dicentes: Simul possumus vivere, et sine collisione communiter habitare. Cumque illi nullo modo acquiescerent, dehinc obtulerunt eis medietatem; post haec duas partes, sibi tantum tertiam reservantes. Nolentibus autem illis, obtulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum lo cessarent. Sed nec hoc Saxones adquiescentes, certamen expetunt atque inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, statuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
datur intelligi. noluer̃t langobar¬
dorũ imꝑiis subiacere. S neq eit
a langobardis ꝑmissum ẽ in ꝓpͥo
iuire subsistere: ideoq estimantur
ad suam patriam repedasse. hi gal¬
lias ingressuri: duos ex se cuneos
faciunt. Et unus quidem cuneus
ꝑ niceam urbem. alter ꝑ ebreduũ
ingressus ẽ: illa reu̾tens uia quã
anno suꝑiore tenuerat. hiquia
tempꝰ messiũ erat. colligentes ac
triturantes frum̃ta comedebant.
ac suis animantib ad esum prebe¬
bant. Dep̃dabantur pecora. s nec
ab incendiis abstinebant. Qui dũ
ad rodanũ amnẽ ꝑuenissent. ut
transineato eo regno se sigibti con¬
ferrent: occurrit eis mũmolus
tũ ualida multitudine. Tunc illi
ualde uiso eo tim̃tes. datis ꝓ reder¬
tione sua multis auri nomisma¬
tib: rodanũ transire ꝑmissi sunt.
Qui dum ad sigib̾tum reg̃e ꝑgunt:
multos in itinere negotiatione sua
deceꝑunt. uenundantes regulaᷤ ae¬
ris. quȩ ita nescio quomͦ erant colora¬

Expanded text:
datur intelligi, noluerunt Langobardatur intelligi, noluerunt Langobardorum imperiis subjacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio jure subsistere, ideoque aestimantur ad suam patriam repedasse. Hi Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt, et unuper Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam anno superiore tenuerat. Hi, quia tempus messium erat, colligentes ac triturantes frumenta, comedebant ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rodanum amnem pervenissent, ut, transmeato eo, regno se Sigisperti conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi valde viso eo timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rodanum transire permissi sunt. Qui dum ad Sigispertum regem pergunt, multos in itinere negotiatione sua deceperunt, venundantes regulas aeris, quae ita, nescio quomodo, erant colora
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec saxones qui cũ lango¬
uardis in italiam uenerant
uillam caitra constituunt. discur¬
rentes ꝑ uillas urbiũ uicinarũ
diripientes prȩdas. captiuos ducen¬
tes. uł etiam cuncta uastantes. Qs
cũ mũmolus comꝑisset: suꝑ eos cũ¬
exerutu irruit. multosq: exeis in¬
terfecit: & donec dies finem faceret
cedere ñ cessauit. Ignaros enĩ reppe¬
rerat homines. & nichil de hisque ac¬
ciderant autumantes. Mane aut̃ẽ
facto: statuunt saxones exercttũ
p̃parantes se fortiter ad bellum. Sed
int̾turrentib nuntiis: pacem fanus
Datisqr mumnerib mũmolo. rlitis
captiuis &e imiu̾sa preda. ad itolami
Ettur regressi saxones in italiam: as¬
sumptis secũ ireorib atq pariuit sus
uł om̃i suppellectili. rursum adis¬
lias deliberant redire: scilicet i
a sigib̾to rege suscepti. eiꝰ possent ad¬
iutorio ad patriam remeare. Certũ
ẽ autẽ hos saxones ideo aditaliam
cũ iyeorib & paruulis aduenisse. it
in ea habitare deberent.S quantuĩ

Expanded text:
ost haec Saxones, qui cum Langobardis in Italiam venerant,villam castra ponunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, captivos abducentes vel etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummolus coexercitu irruit, multosque ex eis interfecit, ac donec nox finem faceret, caedere non cessavit. Ignaros enim repererat homines, et nihil de iis quae acciderant autumantes. Mane autem facto statuunt Saxones exercitum, praeparantes se fortiter ad bellum, sed intercurrentibus nuntiis pacem fecerunt. Datisque muneribus Mummulo, relictis captivis, et universa praeda, ad Igitur regressi Saxones in Italiam, assumptis secum uxoribus, atque parvulis suis, cum omni suppellectili, rursum ad Gallias deliberant venire, scilicet ut a Sigisberto rege suscepti, ejus possint adjutorio ad patriam remeare. Certum est autem hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent. Sed quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe cona de bexui
sonantib undiq bellorũ fragi¬
rib. quorũ unũ in hispania erat
aliud inpamphilia sin macedonia
tercium quartũ indalmacia: exan¬
guis adhuc atq exhausta intestina¬
ꝑnicie tanqͣm febrib romana res¬
publita. ꝓpulsare armis. occidentil
septentrionisq fortissimas gemti
cogebatur¶Sertorius si quidem un
dolo atq audacia potens. cũ partiũ
marianarũ fuisset. siulam fugitus
ex affrica delapsus in hispania. bil¬
licosissimas gentes in arma exorait
¶Adu̾sus hunc ut breuiter defimam
duo duces missi inecellus & domicii
quorũ domicius. ab hirtuleio ser¬
torii duce cum exercrtu oppressuss
¶Manlius ꝓconsule gallie in hispa¬
niam cum᷑ trib legionib & mille
quingentis equitib tranigressus
iniquam cum hirtoleio pugnam

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DCLXXIII sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atqpernicie tamquam febribus Romana respublica, propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cogebatur. Sertorius siquidem, vir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Sullam fugiens, ex Africa dilapsus in Hispanias, bellicosissimas gentes in arma excitavit. Adversus hunc, ut breviter definiam, duo duces missi, Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtuleio, Sertorii duce, cum exercitu oppressus est. Manilius, proconsule Galliae in Hispaniam 356 cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtuleio pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
partem infrontis discrimine di¬
uidebant. Uestim̃ta uͦ eis erant
laxa. & maxime linea. qualia
angli. saxones habere solent: or¬
nat᷑a institis latiorib uario colo

Expanded text:
partem in frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa, et maxime linea, qualia Angli Saxones habere solent, ornata institis latioribus, vario colo
Abbreviated transcription (Latin):
unũ e suis equitem misit: qui ad
uirũ dei baodo linũ curreret. eũꝙ
peteret ut ꝓ urta eiꝰ dem pueri
xp̃m supꝑ licaret. Qui cũ ad sepe
dei ꝑgeret: puer defunctus e
dixit. Stio qͣm ob causam uen
is qui missus fuerat regi qͦd asa¬
uo dei audierat renuntiasset: rox
licet doluerit quod effectum siix¬
plicationis suȩ habere ñ potuit
tam̃ quia uir dñi baodolinꝰ pm¬
phetiȩ sꝑ̃m habuerit aꝑte cogno¬
uit ihuic qͦ ñ dissimilis apudus¬
ronensem ciurtatẽ thodela piꝰ no¬
mine fuit: qui inter miranda qu
patrabat. presago etiam sꝑu muis¬
ta quȩ erant uentura p̃dixit si
qͦ tempore floruit uita uł accib
timnensis eccł̃iȩ ep̃c petrus. Qniq¬
regis erat consanguineus. ab ant¬
ꝑt̾o quondam rege̾ apud spoletum
exillo fuerat ret̾rusus. huic beat
marty. ris sauim eccłiam freq̃n¬
tanti. idem uenerabilis uir pre

Expanded text:
unum e suis equitem misit, qui ad unum e suis equitem misit, qui ad virum Dei Baodolinum curreret eumque peteret, ut pro vita eiusdem pueri Christum supplicaret. Qui cum ad servum Dei pergeret, puer defunctus esdixit: 'Scio, quam ob causam veneris; his qui missus fuerat regi quod a servo Dei audierat renuntiasset, rex, licet doluerit, quod effectum supplicationis suae habere non potuit, tamen quia vir Domini Baodolinus prophetiae spiritum habuerit, aperte cognovit Huic quoque non dissimilis aput Veronensem civitatem Teudelapius nomine fuit, qui inter miranda quae patrabat praesago etiam spiritu multa quae erant Ventura praedixit. Eo quoque tempore floruit vita vel actibus Ticinensis ecclesiae epregis erat consanguineus, ab Ariperto quondam rege apud Spoletum exsilio fuerat retrusus. Huic beati martyris Sabini ecclesiam frequentanti isdem venerabilis martyr
Abbreviated transcription (Latin):
pedes et motus corporis age¬
bantur. Inde etiam hic serpe¬
ns. quȩ cam dui tam iaculis
in numnerabilis obstitit: adimius

Expanded text:
pedes et motus corporis agebantur. unde etiam haec serpens, quae tamdiu tot iaculis inuulnerabilis obstitit, ad unius
Abbreviated transcription (Latin):
ret. infrando naufragio euersa:
Nam decentis ccc. nauibus: ducen
Hamilchar dux penorum cam
exercitu ir munidiam mauritanã¬
qs missus: postquam hostiaiter
cruenterq inuniuersos egit. eir
regulum suscepisse dicerentur. mile
argenti talentis ⁊ uinginti mii¬
bus boum. reliquos condemna¬
uit. Principes autem omnium

Expanded text:
ret, infando naufragio euersa est: nam de trecentis nauibus ducentaHamilcar dux Poenorum cum exercitu in Numidiam Mauretaniamque missus postquam hostiliter cruenteque in uniuersos egit, cur Regulum libenter suscepisse dicerentur, mille argenti talentis et uiginti milibus boum reliquos condemnauit; principes autem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
satis prospera P aduersus
siculos bella gererent. & siracusas
urbem siciliȩ tunc florentissimam
obsidione cinxissent: ꝑ agothoclen
siciliȩ regem miro circumuenti in¬
genio. usq: ad extrema desꝑationis
ad ducti sunt Nam agathodes cũ
apud siratusas a carthaginiensib
obsideretur: ac se neq bello parem
instructu copiarum. neq obsidioni
patientem stipendiorum sufficien¬
tia uideret: bene prouiso ac melius
dissimuilato consilio. in affricam

Expanded text:
satis prospera aduersus Siculos bella gererent et Syracusas urbem. Siciliae tunc florentissimam obsidione cinxissent, per Agathoclen Siciliae regem miro circumuenti ingenio usque ad extrema desperationis adducti sunt. namque Agathocles cum apud Syracusas a Carthaginiensibus obsideretur ae se neque bello parem instructu copiarum neque obsidionis patientem stipendiorum sufficientia uideret. bene prouiso ac melius dissimulato consilio in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
domuit. Quippe gretiȩ. cnuitates
dum imperare singule cupiunt: m¬
perium omnes perdiderunt. Et dĩ
immutuum exitium se dederant
omnibus perire. quod singule ad¬
mitterent. oppresse demum seru¬
entes.ꝙ: senserunt.¶ Quarum c
in sanas conuersationes phrappis
ueluti specula obseruat. auxilium
semper in ferioribus suggerendo on¬
tentiones. bellorum fomites calli¬
dus doli artifer fouet mcto sibi
pariter uctoresq subiecit. ħuis
autem als opͦtmenͣ dam totius
gretiȩ dominationem: immodea¬

Expanded text:
domuit. quippe Graeciae ciuitates domuit. quippe Graeciae ciuitates dum imperare singulae cupiunt, imperium omnes perdiderunt et dum in mutuum. exitium sine modo ruunt, omnibus perire quod siagulae amitterent oppressae demum seruientesque senserunt. quarum dum insanas conuersationes Philippus ueluti e specula obserua auxiliumque semper inferioribus suggerendo contentiones, bellorum fomites, callidus doli artifex fouet, uictos sibi pariter uictoresque subiecit. huic autem ad obtinendam totius Graeciae dominationem immode
Abbreviated transcription (Latin):
foris concursu auclienrdem usa¬
diq hostium. domi audem dep̃re¬
hensarum sepe isiciarum mģcu
fatigaretur : primum bellum cun
atheniensibus gessit. Quibus ic¬
cis arma ad illiricos dranstulit: mi¬
tisq milibus hostium trucidatis
larissam urbem nobilissimam ce¬
pit. Inde chesaliam non magis ho¬
amore uictorie. quam ambitione
habendorum equitum thessalorus
quorum robur ut exerciti suo ae¬
misceret inuasit. Ita thessalis e
improuiso preocupatis. atq in
potestatem redactis: uingendo eͥ¬
tum peditumq fortissimas turme
et copias. inuictissimum fecit᷑ exerciti
Igitur mictis athemensibus. subie
rorem. Qui arucha cum per hoc qõ
sotietatem macedon um affinitat
regis paciscebatur. imperium su¬
um se dilataturum putaret: pt
hoc deceptus. amisit. priuatuo
inexilio consenuit. Beinde philm¬
pus cum matbonam urbem oppii¬
naret: ictu sagitre oculum perdi¬
dit. Ipsam uero urbem : mox expre¬
nauit et cepit. Ex ingreciam ꝓpeo¬
tam consiliis ꝑ reuentam. uͭ irib

Expanded text:
foris concursu exsurgentium nndique hostium, domi autem deprehensarum saepe insidiarum metu fatigaretur, primum bellum cum Atheniensibus gessit. quibus uictis arma ad Illyrios transtulit multisque milibus hostium trucidatis Larissam urbem nobilissimam cepit. inde Thessaliam non magis amore uictoriae quam ambitione habendorum equitum Thessalorum, quorum robur ut exercitui suo admisceret, inuasit. ita Thessalis ex inprouiso praeoccupatis atque in potestatem redactis, iungendo equitum peditumque fortissimas turmas et copias inuictissimum fecit exercitum. igitur uictis Atheniensibus subiectorem. qui Aruba cum per hoc, quod societatem Macedonum adfinitate regis paciscebatur, imparium suum se dilataturum putaret, per hoc deceptus amisit priuatusque in exilio consenuit. deinde Philippus, cum Mothonam urbem oppugnaret, ictu sagittae oculum perdidit. ipsam uero urbem mox expugnauit et cepit., Exim Graeoiam prope totam consiliis praeuentam uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
ta thebanorum dominatio facul¬
tatem dedit. Qui uictos lacedomo¬
mos ac focenses. cedibus etiam rapi¬
sisq confectos. cum in superin com¬
murui gretiȩ concilio. canta pecuinia
milta onerauissent. quanta illi sol¬
uere nullo modo possent: ad ar-¬
ma confugere coegerunt. Itaq fo-¬
censes filomelo duce et auxilus
lacedemoniorum atheniensiumq
futti: commissa pugna. fugatisq
hostibus. et thebanorum castra
ceperunt. Sequenti prelio: inter
imensas utriusq popule strages
fiomelus occisus est. In cuus io¬
cum: focenses oenomaum du cem
crequerunt. Porro autem chebani
uhilipum madedonie regem quẽ
hostem pruis repellere iaborant ultͦ
sibi ducem expetiuerunt. Commnis¬
so prelio. et focensibus pene ad int̾¬
netionem cesis: uictoria ad phi¬
lippum concessit.¶ Sed athenienses
audito belli euentu: ne philippus
transiret ingretiam. angustias ter¬
mophuarumpari ratione sient
aduentantibus antea persis oc¬
cupauere.
situr philippus ubi exclusum se

Expanded text:
ta Thebanorum dominatio facultatem dedit, qui victos Lacedaemonios ac Phocenses, caedibus etiam rapinisque confectos, cum insuper in communi Graeciae concilio tanta pecuniae mulcta oneravissent, quantam illi solvere nullo modo possent, ad arma confugere coegerunt. Itaque Phocenses, Philomelo duce et auxiliis Lacedaemoniorum Atheniensiumque fulti, commissa pugna, hostibusque fugatis, Thebanorum castra ceperunt. Sequenti praelio inter immensas utriusque populi strages Philomelus occisus est: in cujus locum Phocenses Onomarchum ducem creaverunt. Porro autem Thebani Philippum Macedoniae regem, quem hostem prius repellere laborabant, ultro sibi ducem expetiuerunt. commisso proelio et Phocensibus paene ad internecionem caesis uictoria ad Philippum concessit. sed Athenienses audito belli euentu, ne Philippus transiret in Graeciam, angustias Thermopylarum pari ratione sicut aduentantibus antea Persis occupauere. Igitur Philippus ubi exclusum se
Abbreviated transcription (Latin):
ro colligam.
nno ab urbe conclita. coceͦ. phi¬
lippus aminice filius: alexͫ
andri pater regnum macedoniȩ
adeptus: inginti quinq annis
cenuit. Quibus hos omnes acer¬
bitatum aceruos cunctasq ma¬
lorum moles strucit. Bi pinim
ab alexandro fratre obses cebanis
peratorem et summum philoso¬
phum eruditus est. Ipso aucem a¬
lexandro scelere eyridicis matris
occiso: quamuis ea iam cominis-¬
so ad ulterio. et altero primum
silio n teifecto. filiaq icluata.
generi nuptias mariu morte pe¬
pigisset: compulsus a populo reg¬
num quod paruo occisis fratris
filio tuebatur suscepit. Qui cum

Expanded text:
ro colligam. nno ab urbe condita cccc Philippus Amyntae filius Alandri pater, regnum Macedonum adeptus, viginti quinque annis tenuit: quibus hos omnes acerbitatum acervos, cunctasqlorum moles struxit. Hic primum ab Alexandro fratre suo Thebanis issimum et summum phylosophum, eruditus est. Ipso autem Alexandro scelere matriocciso, quamvis etiam commisso adulterio, et altero primum filio interfecto, filiaque viduata, generi nuptias mariti morte pepigisset, compulsus a populo regnum, quod parvo occisi fratris filio tuebatur, suscepit, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
placido consilib: hasdrubal no¬
uus carthagimensium imperator
cum elefantis centum triginta. &¬
equitum peditumq amplius tri¬
ginta milia: lilibeum uenit ex af¬
frica. Et continuo cum metello con¬
sule. apud pornomurm pugña con¬
seruit. Sed metellus uim magnam
beluarum timens: prius eas ma¬
gno usus consilio. uel in fugam
uel in mortem egit. Et sic facile
quamuis magnam uim hostiũ
superauit.Uiginti milia cartha

Expanded text:
Placido consulibus Hasdrubal nouus Carthaginiensium imperator cum eleequitum peditumque amplius triginta milibus Lilybaeum uenit ex Africa et continuo cum Metello consule apud Panormum pugnam conseruit. sed Metellus uim magnam beluarum timens prius eas magno usus consilio uel in fugam uel in mortem egit et sic facile quamuis magnam uim hostiam superauit: xx milia Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium ferre conatus fuisser: utͥq
a narsete suꝑati sunt. Windim capt᷑
constantinopolun exiliatur. amingꝰ
uͦ qui ei auxilium p̃buerat narsetis
gladio ꝑiitur. Tercius ꝙͦfrancorũ
dux nomine leutheriꝰ buccellini ger¬
manꝰ. dum multa preda onustuis ad
patriam iuꝑet reu̾ti: inter ueronam
& tridentũ iuxta lacum benaũi pro¬
pria morte defunctus est.

Expanded text:
auxilium ferre conatus fuisset, utrique a Narsete superati sunt. Widin captus Constantinopolim exiliatur. Amingus vero, qui ei auxilium praebuerat, Narsetis gladio perimitur. Tertius quoque Francorum dux nomine Leutharius, Buccellini germanus, dum multa praeda onustus ad patriam cuperet reverti, inter Veronam et Tridentum iuxta lacum Benacum propria morte defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
honore ꝑsingula loca ubi degere
solebat basilicas construxit. Hic mo¬
nasteriũ beati petri qͦd foras muros
tiinensis uuttatis situm ẽ. & cȩ̨lũ
aureũ appellatur. instituit̃. In sũ¬
ma qͦ: bardonis alpe monasteriũ

Expanded text:
honore per singula loca ubi degere honore per singula loca ubi degere solebat basilicas construxit. Hic monasterium beati Petri, quod foras muros Ticinensis civitatis situm est et Coelum Aureum appellatur, instituit. In summa quoque Bardonis Alpe monasteriu
Abbreviated transcription (Latin):
b pedib ꝙ reptans: siluam ingres¬
sus euasit. Suꝑ haistulfum uͦ in
qͦdam ponte cum duo fortissum spo¬
letani a tergo uenissent: ipse unũ
eorũ auersa cuspide feriens de eo¬
dem ponte deiecit. alterũ uͦ subito
ad eum conu̾sus uita pͥuatum pͦt
socium mersit. At uͦ liutprandus¬
spolecum ꝑuemiens: trasemundũ
ducatu expͣulit. eũq clericũ fecit.
constituit. Cum uͦ beneuentũ pro¬
peraret: godescalcus audito eiꝰ ad¬
uentu nauem constendere atq in
greciam fugere molitꝰ est. Qui pꝰtꝗͣ.
uxorem & cunct̃a suppellectilẽ suã
in naui imposuissẽt. & nouissime
ipse ascendere uellet: irruentibus
beneuentanis gisulfi fidelib extin¬
ctus ẽ. Uxor sane illius cũ om̃ib dͦ
habebat constantinop olim ꝑlata est:
Unc rex liutprandus
beneuentũ ueniens: gisulfum
suũ nepotem iterum in loco ꝓprio
ducem constituit. Rebusq ĩta cõ¬
positis: ad palatium suũ remeau̾
Hic gloriosissimꝰ rex multas in xp̃i

Expanded text:
us pedibusque reptans silvam ingressus evasit. Super Ahistulfum vero in quodam ponte duo fortissimi Spoletani a tergo venientes, unum eorum adversa cuspide feriens, de eodem ponte dejecit; alterum vero subito ad eum conversus, vita privatum post socium mersit. CAPUT LSpoletum perveniens, Trasemundum ducatu expulit, eumque clericum fecit. constituit. Cum vero Beneventum properaret, Gotscalcus, auditu eius adventu, navem conscendere atque in Greciam fugere molitus est. Qui postquam uxorem et cuncta supellectilem suam in navi inposuisset et novissime ipse ascendere vellet, inruentibus Beneventanis, Gisulfi fidelibus, extinctus est. Uxor sane illius cum omnibus quae habebat Constantinopolim perlata est. Tunc rex Liutprandus Beneventum perveniens, Gisulfum, suum nepotem, iterum in loco proprio ducem constituit. Rebusque ita conpositis, ad suum palatium remeavit. Hic gloriosissimus rex multas in Christi
Abbreviated transcription (Latin):
thiq lupoꝰ hocmͦ ite p̃misimꝰ¬
int̾empto: arnefrit eꝰ filius uolu¬
it in loco patris apud forumiulii
obtinere ducatũ. Sed metuens gri¬
moaldi regis uires. fugit ad sclauo¬
rum gentem: in carnuncũ quã
corrupte uocitant carantanum.
Qui postea cum sclauis adueniers.
quasi ducatũ eorũ uirib resũp¬
turus. apud nenienas castrũ qͦd
ñ longe a foroilii distat.irruen¬
tib suꝑ se foro uilaNis extinctꝰ ẽ.

Expanded text:
ique Lupo hoc modo ut praemisiminterempto, Arnefrit, eius filius, voluit in loco patris aput Foroiuli optinere ducatum. Sed metuens Grimoaldi regis vires, fugit ad Sclavorum gentem in Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum. Qui postea cum Sclavis adveniens, quasi ducatum eorum viribus resumpturus, apud Nemas castrum, quod non longe a Foro-Julii distat, irruentibus super se Forojulianis, exstinctus
Abbreviated transcription (Latin):
ante sauciata. hac postremo inter¬
fectione uacuata est.
x tant etiam nunc: certissi¬
ma eorum monimenta ges¬
torum. Nam tractus curruum.
rotarumq orbite: non solumin
litore. sed etiam in pro fundo. nunc¬
quo usq uisusad mitutur per¬
uidentur. Et si forte ad tempus uł
casul uel curiositate turbantur⁊
continuo diuinitus in pristinam
faciemuentis fluctibusq reparan¬
tur: ut quisquis non doceatur
timore dei. uel prolatȩ religionis
studio: ira eius transacta ultio¬
nis cerreatur exemplo ¶His eciam
demporib a deo iugis et grauis
estus in candint: ut sol per deuia
transuetus uniuersum orbem ñ
calore affecisse. sed igne corruisse.
dicatur. Impressumq feruorem.
ethiops plus solitum. et in solitũ
scita non tulerit. Ex quo etiam qui¬
damdum non concedunt deo in ef¬
fabilem potentiam: suas inanes ra¬
tiunculas con quirentes ridiculã
texuerunt.

Expanded text:
ante cruciata hac postrema interante cruciata hac postrema interfectione uacuata est. exstant etiam nunc certissima horum monumenta gestorum. nam tractus curruum rotarumque orbitae non solum in litore sed etiam in profundo, quousque uisus admittitur, peruidentur et, si forte ad tempus uel casu uel curiositate turbantur, continuo diuinitus in pristinam faciem uentis fluctibusque reparantur: ut, quisque non docetur timorem Dei propalatae religionis studio, ira eius transactae ultionis terreatur exemplo. his etiam temporibus adeo iugis et grauis aestus incanduit, ut sol per deuia transuectus uniuersum orbem calore affecisse, sed igne torruisse dicatur: impressumque fervorem et Aethiops plus solitum, et insolitum Scytha non tulerit: ex quo etiam quidam, dum non concedunt Deo ineffabilem potentiam, suas inanes ratiunculas conquirentes, ridiculam texuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tiuȩ sobolis necem. paremq per
uniuersos orbitatum tempestatem:
qui iubenti deo non cesserant. ces¬
sere punienti. Sed mox pessima
penitentia dimissos persequi ausi:
ultima nefande peruicatie expen¬
dere supplicia. Nam rex eorum u.¬
niuersum egipti exertitum curri¬
bus adq equitibus instructum:
incircum errantes egit. Cuius mi¬
merum hoc solo uelmaxime ar¬
gumento conicere possumus: que
eum. dcͣ. milia urrorum timuer̃
atq fugerunt. Sed protector defen¬
sorum et ultor contuma trum de¬
tis. diuisit subito rubrum mare:
acdilatis utrimq marginibus ri¬
gentium undarum in montibus
faciem latera erecta suspendit. ur
in offensi spe limitis prouocati
pii uiam desperate salutis: im¬
pii foueam in sperate mortis in¬
trarent. Itaq hebreis uiam tuto
per sicca gradientibus: refusis a
tergo aquarum instantium mo¬
libus. obruta est et inter fecta
cum rege suo uniuersa egipti mł¬
titudo : totaq prouintia plagis

Expanded text:
tiuae subolis necem paremque per tiuae subolis necem paremque per uniuersos orbitatum tempestatem — qui iubenti Deo non cesserant cessere punienti, sed mox pessima paenitentia dimissos persequi ausi, ultima nefandae peruicaciae expendere supplicia. nam rex eorum uniuersum Aegypti exercitum curribus atque equitibus instructum in circumerrantes egit, cuius numerum hoc solo uel maxime argumento conicere possumus, quod eum sescenta milia uirorum timuerunt atque fugerunt. sed protector depressorum et ultor contumacium Deus diuisit subito Rubrum mare ac dilatatis utrimque marginibus rigentium undarum in montis faciem latera erecta suspendit, ut inoffensi spe limitis prouocati, pii uiam desperatae salutis, impii foueam insperatae mortis intrarent. itaque Hebraeis tuto per sicca gradientibus, refusis a tergo aquarum adstantium molibus, obruta est et interfecta cum rege suo uniuersa Aegypti multitudo, totaque prouincia plagis
Abbreviated transcription (Latin):
triti. tandem quos dimittere no¬
luerunt: etiam festinare coegerunt.
ost aquas insanguinem uer¬
sas. ardentibus siti grauiora
afferentes penarum remedia quã
penas: post horridos ranarum
squalores. per omnia munda im-¬
mundaq reptantes: post ignitas
scinifes. et nusquam toto aere u¬
brantes euitabiles: post muscas
caninas etiam per interiora mem¬
brorum horridis motibus cursitan¬
des. acerbeq inferentes tam grauia
tormenta quam turpia: post om¬
nium peccorum et rumentorum
repentinam ruinam. stragemq ge¬
neralem: post uesicas efferuescentes
ulceraq manͣtia et ut ipsi dicere.
maluerunt scabiem ac intciliginem
totis corporibus erumpentem: post
grandinem cum igne permixtam.
passim homines armenta atq ar¬
bores ꝓsternentem: post locustarũ
nubes ex haustis omnibus. ipsas
quoq radices seminum perseque¬
ntes: post tenebras imaginibus
diras. crassitudine palpabiles. di¬
uturnitate ferales: postremo post
uniformem in tota egipto primi-¬

Expanded text:
triti, tandem quos dimittere noluerant, etiam festinare coegerunt. POST aquas in sanguinem uersas ardentibus siti grauiora adferentes poenarum remedia quam poenas, POST horridos ranarum squalores per omnia munda inmundaque reptantes, POST ignitas sciniphes et nusquam, toto aere uibrante, uitabiles, POST muscas caninas etiam per interiora membrorum horridis motibus cursitantes acerbeque inferentes tam grauia tormenta quam turpia, POST omnium pecorum et iumentorum repentinam ruinam stragemque generalem, POST uesicas efferuescentes ulceraque manantia et, ut ipsi dicere maluerunt, scabiem ac uitiliginem totis corporibus erumpentem, POST grandinem cum igne permixtam, passim homines armenta atque arbores proterentem, POST lucustarum nubes, exhaustis omnibus ipsas quoque radices seminum persequentes. POST tenebras imaginibus diras. crassitudine palpabiles, diuturnitate ferales, postremo POST uniformem in tota Aegypto primi
Abbreviated transcription (Latin):
gatos ad childebertum misit.
pettns eiꝰ germanam suo matrimo¬
nio sociari. Cumq childeb̾tus ac¬
ceptis muerib a langobardorũ
legatis. suam germanam eorũregi
se daturũ ꝓmisisset: aduenienti¬
bus tam̃ gothorum de hispania le¬
gatis. eandem suam germaña eo qd̾
gentem illam ad fidem catholicam
conu̾sam fuisse cognouerat repinisit.
Nter hec legalionem
ad imꝑatorem mauricium direxie
mandans ei. ut quod pͥus ñ fecerat
nunc contra langobardorũ gente
bellum suscipet. atq cum eius con¬
silio eos ab ttalia remoueret. Qui
nichil moratus. exercitum suũ ei
segniter obuiam ꝑgunt. proq li¬
bertatis statui fortiter confligunt.
In ea pugna langobardi uictorĩa
capiunt᷑. Franci uehem̃ter cesi: ñ¬
nulli capti. plurum etiam ꝑ fug̃ã
elapsi. uix ad patriam reũtuntur.
Tantaq ibi strages facta ẽ. de fran¬
corum exercitu: quanta nusqͣm
alibi memoratur.¶Mirandũ sane
ẽ. tur secundus qui aliqua de lai¬
gobarlorũ gestis scripsit: haric

Expanded text:
gatos ad Childepertum misit, petens eius germanam suo matrimonio sociari. Cumque Childepertus, acceptis muneribus a Langobardorum legatis, suam germanam eorum regi se daturum promisisset, advenientibus tamen Gothorum de Hispania legatis, eandem suam germanam, eo quod gentem illam ad fidem catholicam conversam fuisse cognoverat, repromisit. 29. Inter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, mandans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra Langobardorum gentem bellum susciperet atque cum eius consilio eos ab Italia removeret. Qui nihil moratus, exercitum suum ad segniter obviam pergunt, proque libertatis statu fortiter confligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt, Franci vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi, vix ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Francorum exercitu, quanta nusquam alibi memoratur. Mirandum sane est cur Secundus, qui aliqua de Langobardorum gestis scripsit, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
fedus cum sapore ꝑsarum rege &¬
si parum ut putant᷑ digñũ. sat̾is tam̃
necessarium pepigit. Quippe ut tutũ

Expanded text:
edus cum Sapore, Persarum rege, etsi parum, ut putant, dignum, satis tamen necessarium pepigit: quippe ut tutu
Abbreviated transcription (Latin):
cellino duci bellũ intulit. quẽ
theo deb̾tus rex francorũ cũ in italĩa
introisset. reuersus ad gallias cum

Expanded text:
cellino duci bellum intulit. Quem Theudepertus rex Francorum, cum in Italia introisset, reversus ad Gallias, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulis. formis. malisꝙ exccta¬
ta edaceruata concurrunt. Ut
eptimo reꝑetam & in fame illud
oruile prȩteream: nigurtinũ bel¬
lum nondum ad huc ab affrico ꝑ¬
ditum nouerat. iam cumbricti acir¬
cis fulminabat. De cnbricis illis
nubib adhuc fędi uastiq torren¬
tes effusi sanguinis agebantur.
Iam socialis belli nebulas in ma¬
qna continuo malorũ nubila coi¬
turas: misera exalabatt rtalia. Ad¬
huc uͦ post infinitam crebramq
italici belli tempestatẽ: discurri
tuto ꝑ italiam minime poterat.
Ita omnes absꝙ illis ꝑ iculosissi¬
mis inimicarũi urbim uoragi¬
nib dissolita ac lubrica pace
hubrabant. Iam sibi marianum

Expanded text:
uocabulis formis malisque excitata coaceruataque concurrunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculosissimis inimicarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum
Abbreviated transcription (Latin):
gestum est. In quo plane quadiꝰ¬
guta milia gallor̃: trucidatas
¶Sequenti anno manlĩ tor quall¬
& flauius & flacus consules: pri¬
mitrans padum romanas duxere le¬
ciones. Pugnatum ẽ. ibi cumꝰ in subrt¬
bus gallis. quorum int̾fecta sunt .xxx.
tria milia: sex milia capta sunt.
o deinde anno qui huic proximꝰ

Expanded text:
gestum est, in quo plane quadragestum est, in quo plane quadraginta millia Gallorum trucidata sunt. Sequenti anno Manlius Torquat Fulvius Flaccus consules, primi trans Padum Romanas duxere legiones. Pugnatum est ibi cum Insubribus Gallis, quorum interfecta sunt viginti tria millia, quinque millia capta sunt. Eo deinde anno, qui huic proxim
Abbreviated transcription (Latin):
ercitus nuntiaretur: maxime eges¬
torum quod nomen nongentis
mercennariorũ gallorum est̃. Itaq
permoti consulẽs: totius italrea
presidium imperii contraxere i¬
res. Quo facto: in utriusq consu¬
lis exercitu octĩ ginta milia aꝵ¬
matorum furisse referuntur. sur
fabius hystoricus qui eidem belo
interfuit: scripsit. Ex quibuin
manorum & camꝑanorũ fuerũ
peditum trecenta .xl. octo. milia
Ancenta: cquitum uero uigintis
milia sexcenti. Cetera multitud
sociorum fuit. Commisso prelu
apud aͣrectium. atcilius consul
occisus ẽ: octingenta milia romi¬
norum nec saltem tanta quanta
eos terrere debuit. cesa sin parti
fugerunt. Nam tria milia tunc
interfecta historiu traduntsqua
ideo ignominiosnis turpiusq ̃
tam paucis amissis tanta agmin
diffugisse. quia se in aliis uictori
Quis enim rogo inexercitu roma¬
norum crederet nrimerum istur
fuisse.saltem non dico fugisse:
¶Post hec scd̃m cum gallis prelui

Expanded text:
xercitus nuntiaretur, maxime Gaesxercitus nuntiaretur, maxime Gaesatorum, quod nomen non gentis, sed mercenariorum Gallorum est. Itaque permoti consules, totius Italiae ad praesidium imperii contraxere vires. Quo facto, in utriusque consulis exercitu octingenta millia armatorum fuisse referuntur, sicut Fabius historicus, qui eidem bello interfuit, scripsit. Ex quibus Romanorum et Campanorum fuerunt peditum trecenta quadraginta octo millia ducenti, equitum vero viginti sex millia sexcenti: caetera multitudo sociorum fuit. Commisso praelio apud Aretium, Atilius consul occisus est: octingenta millia Romanorum, nec saltem tanta, quanta 250 eos terrere debuit, caesa sui parte, fugerunt: nam tria millia eorum tunc interfecta historici tradunt, quod ideo ignominiosius turpiusque est, tam paucis amissis, tanta agmina diffugisse, quia se in aliis victoriiQuis enim, rogo, in exercitu Romanorum crederet numerum istum fuisse saltem, non dico fugisse? Post haec secundum cum Gallis praelium