comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑitas paululum eis comitatur: ũ in de securi głentur. Illis nimirum sci¬
re conuenit. qd mundi gaudium qͥsi fumus admodicum transit. ac ꝑm¬
surum morẽ adquirit. ceu qͥdam egregius in poȩmate suo impioᷤ arguens
u̾sificator ait. Uos male gaudetiᷤ. quia tandem suscipietis. Neqͥtiȩ fructum.
tenebras incendia luctum. Namq puis dultor iustusq tamen ds̃ ultor. Q
sua sunt munit. quȩ sunt hostilia punit. Prostratis ut supͣ dictum ÷ filiis
discordiȩ: simplicib in pace cͥca sagium licuit aliquantulũ respirare. Nol
iuo p̃sul eccłiam cooꝑire satxgit. et quarto nonas ianuarii iterum dedicauit
N illo tempore sanctus leo papa gallias expetiit. eccłiam sc̃i Remigii remen¬
sis archiep̃i consecrauit. eiusq corpus in eccłiam nuper dedicatã transtulit.
Tunc remis idem pp̃ grande concilium tenuit. et desides ep̃os uł abbates

Expanded text:
rosperitas paululum eos comitatur, non inde securi glorientur. Illis nimirum scirosperitas paululum eos comitatur, non inde securi glorientur. Illis nimirum scire convenit, quod mundi gaudium quasi fumus ad modicum transit, ac permansurum moerorem acquirit, seu quidam egregius in poemate suo impios arguens versificator ait: Vos male gaudetis, quia tandem suscipietis Nequitiae fructum, tenebras, incendia, luctum. Nam pius indultor, justusque tamen Deus ultor, Quae sua sunt munit, quae sunt hostilia punit. Prostratis, ut supra dictum est, filiis discordiae, simplicibus in pace circa Sagium licuit aliquantulum respirare. Nobilis Ivo praesul ecclesiam cooperire sategit et IV Nonas Januarii iterum dedicavit.n illo tempore sanctus Leo papa Gallias expetiit, ecclesiam Sancti Remigii Remensis episcopi consecravit, ejusque corpus in ecclesiam nuper dedicatam transtulit. Tunc Remis idem papa grande concilium tenuit, et desides episcopos vel abbates
Abbreviated transcription (Latin):
nempe qͥ pͥmogenitus erat: noctu inuili casa uixta qddam stagnum sxcu
dormiebat: ꝓtinus qͥdam miles potens noĩe ricarꝰ desc̃a scolastica. cuius
t̾ram deuast᷑auerat domuncłam cͥcumdedit cum sua familia. Sorengus
uͦ expergefactus debordello exiit. et fugiens inuiuarium exilire uoluit.
erum qͥdam rusticus quẽ ipse pͥdem in uinłis cruciauerat eum p̾uenit. et seci¬
ricapud eius conterenᷤ mox eum exanimauit ibidem. Deide rotb̃tus frͣ
eius cũ suis q̃dam diȩ scͤuceum p̃dam rapuit. dũ rediret aꝑsequentib uilla¬
nis uulti̾atus statim interiit. Ad ultimum auesgotus cambeiã suꝑ alb̾
desuꝑ emisso incapitȩ ictus mox periit. Ecce inhis uͭ cõpletũ uidimus. qd¬
lum ds̃. Raptores et fractoreᷤᷤ ecclesiarum sui similium int̾itu comꝑto caueant.
ne dum similia ꝑꝑetrant: simili punitione tandẽ ꝑeant. Ꝙ si mundana¬

Expanded text:
nempe qui primogenitus erat, noctu in vili casa juxta quoddam stagnum securus nempe qui primogenitus erat, noctu in vili casa juxta quoddam stagnum securus dormiebat. Protinus quidam miles potens, nomine Richardus de sancta Scholastica, cujus terram devastaverat, domunculam circumdedit cum sua familia. Sorengus vero expergefactus de bordello exiit et fugiens in rivarium exilire voluit. Verum, quidam rusticus quem ipse pridem in vinculis cruciaverat, eum praevenit et securi caput ejus conterens, mox eum exanimavit ibidem. Deinde Robertus frater ejus cum suis quadam die circa Senceum praedam rapuit, et dum rediret, a persequentibus villanis vulneratus statim interiit. Ad ultimum Avesgotus Cambeiam super Albdesuper emisso, in capite ictus mox periit. Ecce in his vere completum vidimus, qulum Deus. Raptores ergo, et fractores ecclesiarum sui similium interitu comperto caveant, ne, dum similia perpetrant, simili punitione tandem pereant. Et si munda p
Abbreviated transcription (Latin):
di toto nisuanimum conuertit. Qndam gͥ dum decutia uiulłmi ducis
rediret: ac ꝑoxim̾sem pagum transiret. hugonẽ de grentemaisnil aliosq ba¬
rones cũ tͣmis suis secum adduxit: et sorengos inturre monasterii fortiter
expugnari fecit. At illi audact̾ restiterunt: et ꝓse pugnanteᷤᷤ ꝓ iecti ᷤ telis
płes leserunt. Qd pontiser dũ ꝑspexit: uiciniᷤ domib ignẽ imponi uissit:
Mox parrochiani iussis parent ep̃i. Ignis uͦ immissis flante uento ad eccła
currit. ipsamq inuadens consumit: et impioᷤ in ea furentes ac̾ter anxit.
Sorengi tancdem dumse uident flam me seuttiem pati ñ posse: arreptis
armis inde fugiunt cũ dedecore:
rib ñ distulit inferre multacionẽ. Namtres germani qͥ pncipes erciterant
p̾dictȩ inuasionis. ñ multo post dũ latciniis summoꝑe uacarent et rapinis:
iusto di iuditio ꝑempti sunt. sine confessione et uiatico salutis. Ricard̾

Expanded text:
Dei toto nisu animum convertit. Quondam igitur, dum de curia Willelmi ducis Dei toto nisu animum convertit. Quondam igitur, dum de curia Willelmi ducis rediret, ac per Oximensem pagum transiret, Hugonem de Grantemaisnil, aliosque barones cum turmis suis secum adduxit et Sorengos in turre monasterii fortiter expugnari fecit. At illi audacter restiterunt, et pro se pugnantes projectis telis plures laeserunt. Quod pontifex dum perspexit, vicinis domibus ignem imponi jussit. Mox parochiani jussis parent episcopi. Ignis vero immissus flante vento ad ecclesiam currit, ipsamque invadens consumit et impios in ea furentes acriter angit. Sorengi tandem, dum se vident flamma saevitiem pati non posse, arreptis armis inde fugiunt cum dedecore. ribus non distulit inferre mulctationem. Nam tres germani, qui principes exstiterant praedictae invasionis, non multo post, dum latrociniis summopere vacarent et rapinis, justo Dei judicio perempti sunt, sine confessione et viatico salutis. Richardus
Abbreviated transcription (Latin):
et affabilis multũꝙ iocosus. acserenȩ pacis cupidus. S ꝑfidia maloꝵ: non
cessat ꝑturbare qͥetem bonorum. Itaq temꝑib Iuonis ep̃i. Ricardus at
Rotb̃tus et auesgotus filii uulłmi cognomine sorengi cuneum sceleratoꝵ
sͥ asciuerunt. et omnem sagiũ patͥam sine reuerentia depopulati sunt.
ostremo ȩccłiam scĩ geruasii inuaserunt. ibiq turbam predonum pe¬
suerunt. Sic dedomo oronis speluncã latronum. stabulumq fecerunt
equorum. Religiosꝰ atso uetulus p̾sul eiꝰdem urbis muroᷤ destruxãt. et
ex lapidib deiecti muri eccłam scõ geruasio martyri construt̾at: uͥ sedes ep¬
copalis longo post tempore fuerat U enerandꝰ aut̃ iuo dum uidit sorengos
in dieb sius ita in sanire. ut intemplo di ñ dubitarent foueam furũ et lupa¬
nar meretͥcũ fac̾e: nobili tactuᷤᷤ ira uehement̾ doluit. ac adliberationẽ eccłe

Expanded text:
et affabilis, multumque jocosus, ac serenae pacis cupidus. Sed perfidia malorum non et affabilis, multumque jocosus, ac serenae pacis cupidus. Sed perfidia malorum non cessat perturbare quietem bonorum. Itaque temporibus Ivonis episcopi, Richardus atque Robertus et Avesgotus, filii Willelmi cognomine Sorengi, cuneum sceleratorum sibi asciverunt et omnem circa Sagium patriam sine reverentia depopulati sunt. Postremo ecclesiam Sancti Gervasii invaserunt, ibique turbam praedonum posuerunt. Sic de domo orationis speluncam latronum, stabulumque fecerunt equorum. Religiosus Azo vetulus praesul ejusdem urbis muros destruxerat et ex lapidibus dejecti muri ecclesiam sancto Gervasio martyri construxerat, ubi sedes episcopalis longo post tempore fuerat. Venerandus autem Ivo dum vidit Sorengos in diebus suis ita insanire, ut in templo Dei non dubitarent foveam furum et lupanar meretricum facere, nobili tactus ira vehementer doluit, ac ad liberationem ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
comedit S non impune. Nam eadem noctȩ. inlecto suo strangłatusn ÷. Porro
quorumdam relatio asserit. qd aboliuaro germano suo ꝑemptus sit.
Noᷤ uͦ detali uiro tantum nefas ñ solum non astriumuᷤᷤ. uerum etiã credere
penitus retusamus. Prefatus siqͥdem oliuarus longo pꝰ tempore in ma-¬
licia honorifice degute. senerq factus dei nutu słm dereliquit: Deinde
sub cdomno anselio tunt abbate. nunt uͦ cantuariorum archiep̃o mo¬
nachile scema inbeccensi cȩnobio pie suscepte. qd ibidem sub domno
uiulłmo abbate multis annis laudabilit̾ iamportaute. xiii¬
Deniq arnulfo nequit̾ ꝑempto sicut supra retulimus: uenera¬
bilis uio patruus eius Sagiensis ep̃c. belesmiȩ castrum et queq
ad ipsum uire ꝑtinebant accepit. et legitimȩ quam dui uixit. pace cum ge¬
roianis aliisꝙ uicinis suis facta tenuit. Sagax enuim iclem erat. ac decori

Expanded text:
comedit. Sed non impune. Nam in eadem nocte in lecto suo strangulatus est. Porro comedit. Sed non impune. Nam in eadem nocte in lecto suo strangulatus est. Porro quorumdam relatio asserit, quod ab Olivaro germano suo peremptus sit. Nos vero de tali viro tantum nefas non solum non astruimus, verum etiam credere penitus recusamus. Praefatus siquidem Olivarus longo post tempore in militia honorifice deguit, senexque factus Dei nutu saeculum dereliquit. Deinde sub domno Anselmo tunc abbate, nunc vero Cantuariorum archiepiscopo, monachile schema in Beccensi coenobio pius suscepit, quod ibidem sub domno Willelmo abbate multis annis laudabiliter portavit. arnulfo nequiter perempto, sicut supra retulimus, venerabilis Ivo patruus ejus Sagiensis episcopus Belesmiae castrum, et quaeque ad ipsum jure pertinebant, accepit et legitime quandiu vixit, pace cum Geroianis aliisque vicinis facta, tenuit. Sagax enim idem erat, ac decorus
Abbreviated transcription (Latin):
talauatii predis et incendiis deuastabant. et usq adportaᷤᷤ munitionĩ
eiꝰ nullo resistente armati ueniebant. ipsumq ut exiret et cõminus c̃¬
taret audacter ꝓuocabant: At ille quia timidus et inmilitia nullarũ
uirium erat: cum lacessentib inimicis incampo confligere non audebat.
ut hoc animaduertit: optimatum suoꝵ consensu contra patrẽ qͥ om̃ĩb
odibilis erat rebellauit. et demunitionib suis eum tͣpiter eiecit. et usq
ad mortem miserabiliter exulare compulit. Paternã qͥdem possessionet
inuasit. s nequitiã ñ deuitauit. unde tristi fine ꝑire meruit. Namquadã
die cum dientib suis predari ꝑrexit: et inter reliqua porcum cuiusclam
sc̃imonialis rapuit. At illa gemen ᷤ insecuta est. ac ut porcellus quẽ nutͥerat
tari acad esum p̾parari coco uissit. uentͥq suo frusta seruiens inde sero nimiᷤ

Expanded text:
Talavatii praediis et incendiis devastabant, usque ad portas munitionum Talavatii praediis et incendiis devastabant, usque ad portas munitionum ejus nullo resistente armati veniebant, ipsumque, ut exiret et cominus certaret, audacter provocabant. At ille, quia timidus et in militia nullarum virium erat, cum lacessentibus inimicis in campo confligere non audebat. ut haec animadvertit, optimatum suorum consensu contra patrem, qui omnibus odibilis erat, rebellavit; et eum de munitionibus suis turpiter ejecit, et usque ad mortem miserabiliter exsulare compulit. Paternam quidem possessionem invasit, sed nequitiam non devitavit. Unde tristi fine perire meruit. Nam quadam die cum clientibus suis praedari perrexit et inter reliqua porcum cujusdam sanctimonialis rapuit. At illa gemens eum insecuta est, ac ut porcellus quem nutrierattari et ad esum praeparari coquo jussit, ventrique suo frusta serviens, inde sero nimis
Abbreviated transcription (Latin):
cipia monat̾iolum et ȩscalfoũ optinuit. hospiciũ uͦ diicem diim expet̾et
indomo tustini de montȩ forti habuit. cuius filiam noĩȩ gislam ad
prandium forte uidens adamauit: et ap̃claris parentib eã reqͥrens unpe
Quȩ succedenti tẽpore sept̾e filios &e quatuor eifilias peperit. quoꝵ nomina
hȩc sunt. Ernaldus. et fulconius. qͥ cum gisleberto comite periit. uulłm
et Rodultus mala corona. Rotb̃tus. hugo. ⁊ geroius. herenburgis et emma.
ad elisa. et hadiusa. Ex his filiorum &e nepotum militaris turma ꝓpagata
quȩ barbaris in anglia uł apulia seu trachia uł siria nimio t̾ror uisa est.
or erat ꝓgenie. ex inuidia ut supra diximꝰ tam truculent᷑ dehonestauerat.
rotb̾tꝰ et rodulfus egregii milites cum frĩb et cognatis uirilit̃ insurgunt.
et danpnosam frĩs sui in uiriã uindicare moliti sunt. Omnẽ itaq t̾ram

Expanded text:
cipia, Monasteriolum et Escalfoum obtinuit. Hospitium vero, dum ducem expeteret, cipia, Monasteriolum et Escalfoum obtinuit. Hospitium vero, dum ducem expeteret, in domo Tursteni de Monteforti habuit, cujus filiam, nomine Gislam, ad prandium forte videns, adamavit, et a praeclaris parentibus eam requirens impetravit. Quae succedenti tempore septem filios et quatuor filias ei peperit, quorum nomina haec sunt: Ernaldus et Fulcoius, qui cum Gisleberto comite periit, Willelmus et Rodulfus Mala-corona, Robertus, Hugo et Geroius, Heremburgis, Emma, Adelais et Hadvisa. Ex his filiorum et nepotum militaris turma propagata est, quae Barbaris in Anglia, vel Apulia, seu Trachia, vel Syria nimio terrori visa est. or erat, ex invidia, ut supra diximus, tam truculenter dehonestaverat, Robertus et Rodulphus, egregii milites, cum fratribus et cognatis viriliter insurgunt et damnosam fratris sui injuriam vindicare moliti sunt. Omnem itaque terram
Abbreviated transcription (Latin):
moris ÷ ad nuptias amicisui gaudentẽ: sine reatu quisi neqͣm ꝓditorem
mor comprehendit. et caute custodiri suis clientib precepit. Postea cum
coͣuiuis suis uenatum ꝑrexit Satellite ᷤᷤ uͦ eius qͥb clam iusserat hoc uuil¬
lelmum foras eduxerunt. et cunctis qͥ hoc uidebant lugentib heu ꝓdo¬
lor oculis priuarunt. nariumq sũmitatib et aurium abscisis deturpa-¬
runt. Hoc audito scelere multi doluerunt. et contra talauatiũ inira exar¬
serunt. et tale nefas ulcisci conati sunt Geroinus aut̃ uiulłmꝰ post tres
annoᷤ uenerabilem herliunum abbatem adiit. et in beccensi cȩnobio qd
in honore scȩ dĩ genitͥcis mariȩ tunc aprefato patre constr uebatur: mona¬
chus factus ÷.¬
ꝓsapia originem craxissȩ dicitur. h ic aut̃ cum belesmensi uiullȩlmo
dcuriam Ricardi ducis uęnit. cuius dono innorminannia duo muni¬

Expanded text:
moris est, ad nuptias amici sui gaudentem, sine reatu, quasi nequam proditorem, moris est, ad nuptias amici sui gaudentem, sine reatu, quasi nequam proditorem, mox comprehendit, et caute custodiri suis clientibus praecepit. Postea cum convivis suis venatum perrexit. Satellites vero ejus, quibus clam jusserat hoc, Willelmum foras eduxerunt, et cunctis qui hoc videbant, lugentibus, heu, proh dolor! oculis privarunt; nariumque summitatibus et aurium abscissis deturparunt. Hoc audito scelere multi doluerunt et contra Talavatium in ira exarserunt et tale nefas ulcisci conati sunt. Geroianus autem Willelmus post tres annos venerabilem Herluinum abbatem adiit et in Beccensi coenobio quod in honore sanctae Dei genitricis Mariae tunc a praefato patre construebatur, monachus factus prosapia originem traxisse dicitur. Hic autem cum Belesmensi Willelmo ad curiam Richardi ducis venit, cujus dono in Northmannia duo muni
Abbreviated transcription (Latin):
consentiebat. Qua ꝓpt̾ ipse eam abominatus ÷ uehem̾ter. Deniq qͦdam mane
dum ipsa ȩccłam adiret dm̃ dep̃cari: aduob parasitis suis in uia fecit eam
subito stransgulari. Deinde filia rodulfi uicecomitiᷤᷤ debellomonte qͥ despon¬
sauit. et plures sͥ uicinos ad nuptiaᷤᷤinurtauit. int̾ qͦs uiulłmum geroii filiũ¬
eximie strenuitati ᷤ uirum accersiuit. Rodulfus aut̃ fr̃ eiꝰ cognom̃to clericꝰ. qͥa
copiosȩ lit̾atus erat: et mala corona quia militarib exertiis inseruienᷤ ele¬
ricatus grauitatẽ malȩ seruabat. exaugurio grauȩ infortunium sͥ immine
p̃noscens frĩ suo ꝓhibet. nefȩclas feralis bigami nuptias ullatȩnꝰ adiret.
Wilłmus autem spretiᷤ Rodulfi dissuasionib: mermis alentͥum uenit cũ
rui. militib. porro talauatiꝰ eum illic nil mali suspicantem. s potius ut

Expanded text:
consentiebat. Quapropter ipse eam abominatus est vehementer. Denique quodam mane, consentiebat. Quapropter ipse eam abominatus est vehementer. Denique quodam mane, dum ipsa ecclesiam adiret Deum deprecari, a duobus parasitis suis in via fecit eam subito strangulari. Deinde filiam Rodulphi vicecomitis de Bellomonte sibi desponsavit et plures eximiae strenuitatis virum accersivit. Rodulphus autem frater ejus cognomento Clericus, quia copiose litteratus erat, et Mala-corona, quia militaribus exercitiis inserviens clericatus gravitatem male servabat, ex augurio grave infortunium sibi imminere praenoscens, fratri suo prohibet ne foedas feralis bigami nuptias ullatenus adiret. Willelmus autem, spretis Rodulfi dissuasionibus, inermis Alencium venit cum duodecim militibus. Porro Talavatius eum illic nil mali suspicantem, sed potius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
norum consultu quorũ fidlo uigebat iolatio. indignia asuouis folito. ormo
ei benignit᷑ indulsit. acut int̾ eoꝰ firmus amor iugit̃ maneret ethitam fili¬
am eiꝰ urorem nominetenꝰ duxit. Nam reuera ut dicunt: ambo ꝑpetuam
uͥginitatem conseruauerunt. Euuarduᷤ nempe rex uir bonus erat. et hu
fensor inuincibilis. Clemens pauꝑum tutor. et anglicãt᷑am slegitimus
institutor. M ultociens diuina misteria uidit. et uaticinia ꝗ̃ xerum euẽ¬
tu  postmodum comꝓbata sunt depmpsit. regnumq anglorum fere.
tris sũi capdincarcẽ securib comminutum est auxilio suorum et maxime
Giutimi filii seroii omnẽ patͥs sui fundum adeptus ÷. hicuͦ a parentum
suorum ꝑfidia: neqͥ quã sua retorsit uestigia. Hildeburgem qͥppe filiam
arnulfi cuiꝰcdam nobilissimi uiri in coniugio habuit. exqua arnulfum
et mabiliam crudelissimȩ sobolis postea matrem genuit.S qm̃ mulier p̾dicta
Senemorigerata erat. et dm̃ feruent̾ amabat: diris mariti factionib non

Expanded text:
norum consultu, quorum fido vigebat solatio, indignam Aluredi fratris sui perniciem ei benigniter indulsit. Ac ut inter eos firmus amor jugiter maneret, Editham filiam ejus uxorem nomine tenus duxit. Nam revera, ut dicunt, ambo perpetuam virginitatem conservaverunt. Edwardus nempe vir bonus erat, mitis onganimis, clemens, pauperum tutor et Anglicarum legum legitimus restitutor. Multoties divina mysteria vidit et vaticinia quae rerum eventu postmodum comprobata sunt, deprompsit, regnumque Anglorum fere fratris sui caput carcere securibus comminutum est, auxilio suorum et maxime Willelmi filii Geroii, omnem patris sui fundum adeptus est. Hic vero a parentum suorum perfidia nequaquam sua retorsit vestigia. Hildeburgem quippe filiam Arnulfi cujusdam nobilissimi viri in conjugio habuit, ex qua Arnulfum et Mabiliam crudelissimae sobolis postea matrem genuit. Sed quoniam mulier praedicta bene morigerata erat et Deum ferventer amabat, diris mariti factionibus non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eł. nauib milite plenis suꝑato mari hantumã appulit. umnumabilem
anglor multitudinem ad sui ꝑneiem se opientem offencdit. Quipainus
congreisus cumeis: non minimã pattẽ exilis ocius orcho transmistt. Iose
uuictor eristens: ad naues regressus ÷ cum suis. Uidens aut non absq pͥlis¬
rio militum num̾o se posse regnũ optinere angloro. regiratis nalup

Expanded text:
cum 40 navibus milite plenis superato mari Hantunam appulit; ubi innumerabilem cum 40 navibus milite plenis superato mari Hantunam appulit; ubi innumerabilem Anglorum multitudinem ad sui perniciem se opperientem offendit. Qui protinus congressus cum eis, non minimam partem ex illis ocius Orco transmisit. Ipse vero victor existens, ad naves regressus est cum suis. Videns autem non absque pluri
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Statim uͦ qͥ uidebantur fugẽ. u̾sa faciȩ ceꝑunt eos acͥter cedere. ad eo
ut in ħ conflictu cum płib in gelrannꝰ abbatis uille comes confossus ꝑunere¬
tur. et hugo cognom̃to bardulfus: cum multis aliis carperetur. Quodut
rex agnouit: alimoniã castello ꝓquo uenerat in tromisit. et mestus ꝓpter
milites amissos cum dedecore recessit. Wilłmus quoq non longo post
in edia affectus cum suis: inuitus castellum reddidit. et ipse anatiuo
solo inerilium dis cessit. Deniq cum uxore sua sorore scilicet uudonis
comitis pontiui eustachium bolonie comitem expetit: et in euis familia uie¬
tum et uestitum ꝑcipiens usq admortem suam extortis remausiamilia ui
adem tempestate anglorum rex chunutꝰ obiit. ciusuccessit herol¬
U dus filius eius. exconcubina nomin ⁊ effiguianatus. Cuuis du
cupitam mortẽ euuardus audiens: ad huc cum duce degens. quantoci

Expanded text:
runt. Statim vero qui videbantur fugere, versa facie coeperunt eos acriter caedere; adeo runt. Statim vero qui videbantur fugere, versa facie coeperunt eos acriter caedere; adeo ut in hoc conflictu cum pluribus Ingelrannus Abbatisvillae comes confossus perimeretur, ac Hugo cognomento Bardulfus cum multis aliis caperetur. Quod ut rex agnovit, alimoniam castello pro quo venerat, intromisit, et moestus propter milites amissos cum dedecore recessit. Willelmus quoque non longo post inedia affectus cum suis invitus castellum reddidit et ipse a nativo solo in exsilium discessit. Denique cum uxore sua, sorore scilicet Widonis comitis Pontivi, Eustachium Boloniae comitem expetiit et in ejus familia victum et vestitadem tempestate Anglorum rex Chunutus obiit, cui successit Heraldus filius ejus, ex concubina nomine Elfgiva natus. Cujus diu cupitam mortem Edwardus audiens, adhuc cum duce degens, quantocius
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannide. regioq fultus iuuamine: contͣ ducẽ ausus ÷ calcaneum extollere.
Quẽ dux asua uesania nitens auellere: ad exhibendum sͥ obsequium ꝑlega¬
tos uissit eum uenire. S ille huiusmodi legationẽ habens contemptui:
gerib ad radicem mõtis casttum stabiliuit. quod fortium uirorum robore
in expugnabile reddidit. et sic inde abiens uallatũ alimoniis reliquit.
Quod factum: hemricũ ꝓtinus regem minime latuit. Rex gͦ francoꝵ copi
sumpsit. et suꝑioris oppidi causa muniendi ꝓꝑantissime aduenit. et exercitũ
castra metari apud scm̃ albinum iussit. Cuius aduentum milites ducis
comꝑientes. de suis miserunt: si quos forte hostium aregio cȩtu abstraherent.
qͦs illi in latibulis degentes in cautos exciperent. Quo dum uenissent: non
minimam ȩxertitus partem in de ꝓtraxerunt. et fugientes in insidias induxe¬

Expanded text:
tyrannide, regioque fultus juvamine, contra ducem ausus est calcaneum extollere. tyrannide, regioque fultus juvamine, contra ducem ausus est calcaneum extollere. Quem dux a sua vesania nitens avellere, ad exhibendum sibi obsequium per legatos jussit eum venire. Sed ille hujusmodi legationem habens contemptui, geribus ad radicem montis castrum stabilivit, quod fortium virorum robore inexpugnabile reddidit, et sic inde abiens, vallatum alimoniis reliquit. Quod factum protinus Henricum regem minime latuit. Rex ergo Francorum copias sumpsit et superioris oppidi causa muniendi properantissime advenit, et exercitum castra metari apud sanctum Albinum jussit. Cujus adventum milites ducis comperientes, de suis miserunt, si quos forte hostium a regio coetu abstraherent, quos illi in latibulis degentes incautos exciperent. Quo dum venissent, non minimam exercitus partem inde protraxerunt, et fugientes in insidias induxe
Abbreviated transcription (Latin):
lium dirimiss: ꝑculdubio rem quã summe uolebant. totam cõfecissent.
pendens itaq turstenus setantas hostium copias non posse duicuis tolerare :
iocum seccedenti aduce petuit. et sic ꝓfugus apatͥa extorris aufugit ꝑost ħ Ricaro
tursteni filius optime duci seruiuit: et sic patrem suum duci reconciliauit.
et ipse multo maiora quam pater ꝑdiderat ad quisiuiti ¶Hortuo rotb̃to¬
totomagensi archiep̃o: successit malgerius fr̃ Rotb̃ti ducis. Nam Ricardus
gunnorides mortua uidiht aliam urorem nomine papiam duxte exqua
duos filios genuit. malgerium scilicet archipresulem. & uuilłmũ archacen¬
sem. ħ enim uiulłmus aduce iam in a dolescentia pollente. comitatum taloa
ꝑcepit obtentu beneficii. ut inde illi existeret fidelis. N obilitate uͦ gnis ela¬
is: castrum archarum incacumine ipsius montis condidit. Deinde assumpt

Expanded text:
aelium diremisset, procul dubio rem quam summe volebant, totam confecissent. aelium diremisset, procul dubio rem quam summe volebant, totam confecissent. Perpendens Turstenus se tantas hostium copias non posse diutius tolerare, locum secedendi a duce petiit, et sic profugus a patria extorris aufugit. Post haec Richardus Tursteni filius optime duci servivit, et sic patrem suum duci reconciliavit; et ipse multo majora quam pater perdiderat, acquisivit. CAPUT VII. Quod Roberto archiepiscopo successit MGunnorides, mortua Judith, aliam uxorem nomine Papiam duxit, ex qua duos filios genuit, Malgerium scilicet archipraesulem et Willelmum Archacensem. Hic enim Willelmus a duce jam in adolescentia pollente comitatum Talogi percepit, obtentu beneficii, ut inde illi existeret fidelis. Nobilitate vero generis elatus, castrum Archarum in cacumine ipsius montis condidit. Deinde assumpta
Abbreviated transcription (Latin):
duci iurauerat. ne aquo quam suo in quatuor annis reficeretur irrita fecit.
Nam illud cũ festinatione restaurauit. militib et alimoniis habundantissi¬
me muniuit. et hinc qr uotis suis satisfecerat lȩtus recessit. Wi.¬
urstenus cognomento guz anfridi dani filius. quitunc p̾ses oxim̾sis
erat. ꝑspiciens ducem puerum tegi aliquantulum cessise. & quasi iue¬
tum regiȩ manus oppressionem iam aliquantam utcumq ꝑpeti. delo succensus
nfidelitatis tegales milites sti pendiis conduxit. quos complices ad munien¬
dum falesiȩ castellum ne uide duci seruiret sͥ asciuit. Cuius maliuoli animi
conatus dux ut comꝑit: legionib normannorum undequaq coactis: festi¬
ianter illd obsedit: Tunc rodulfus uuaceiensis magister militum erat: ducĩ
suum totis nisib adiuuabat. Concitatis autem militib tanta ilico magna¬
nimitate pugnatũ ÷: ut partem muri sub momͣ̃to deicerent. Ꝙ nisi nox p̃¬

Expanded text:
duci juraverat, ne a quoquam suo in quatuor annis reficerentur, irrita fecit. duci juraverat, ne a quoquam suo in quatuor annis reficerentur, irrita fecit. Nam illud cum festinatione restauravit, militibus et alimoniis abundantissime munivit, et hinc, quia votis suis jam satisfecerat, laetus recessit. urstenus cognomento Guz, Ausfridi Dani filius, qui tunc praeses Oximensis erat, perspiciens ducem puerum regi aliquantum cessisse, et quasi victum regiae manus oppressionem jam aliquantum utcumque perpeti, zelo succensus infidelitatis, regales milites stipendiis conduxit, quos complices ad muniendum Falesiae castellum, ne inde duci serviret, sibi ascivit. Cujus malivoli animi conatus dux ut comperit, legionibus Northmannorum undequaque coactis, festinanter illud obsedit. Tunc Rodulfus Wacceiensis magister militum erat, ducemque suum totis nisibus adjuvabat. Concitatis autem militibus, tanta illico magnanimitate pugnatum est, ut partem muri sub momento dejicerent. Et nisi nox pr
Abbreviated transcription (Latin):
tem puer uitare eupientes infide stantes normanni. decreuerunt seri
ꝓdegisse post modum penituit. Gisleb̾tus autem cognomento cspinꝰ
cui illud commiserat olim dux Rotb̾tuꝰ: mox ut molestissimum uidit deͥ¬
cretum conatus eorum spreuit. et cum ualida manu armatoꝵ ad resisten¬
dum ilico se intra ipsum inclusit. Rex quoꝙ munitionis aditums dene¬
gari. considerans: exercitib tã francoꝵ quam normannoꝵ contractis festinus
eam obsidione cunxit. Quid plura : Gisleb̾tus tandem p̾cib ducis uictus
merens castrũ reddidit. qd suboculis omĩum cum maximo dolore cordis
confestim igne concremati ꝑperit. Quib rex ad uotum peractis: aloco secessit.
S non multo post orim̾sem comitatũ adiuit. ⁊ argertonũ ducis uicum
flammis uoracib combuxit. sicq onustus preda partes illas deseruit. Dei
itinere qͦd uenerat regressus. ad castrum tegulense uenit. atq sacram̃ta que

Expanded text:
tem pueri vitare cupientes in fide stantes Northmanni, decreverunt fieri tem pueri vitare cupientes in fide stantes Northmanni, decreverunt fieri quod egisse postmodum poenituit. Gislebertus autem cognomento Crispinus, cui illud commiserat olim dux Robertus, mox ut molestissimum agnovit decretum, conatus eorum sprevit et cum valida manu armatorum ad resistendum illico se intra ipsum conclusit. Rex quoque munitionis aditum sibi denegari considerans, exercitibus tam Francorum quam Northmannorum contractis, festinus eam obsidione cinxit. Quid plura? Gislebertus tandem precibus ducis victus, moerens castrum reddidit, quod sub oculis omnium cum maximo dolore cordis confestim igne concremari perspexit. Quibus rex ad votum peractis, a loco secessit. Sed non multo post Oximensem comitem adivit, et Argentomum, ducis vicum, flammis voracibus combussit; sicque onustus praeda, partes illas deseruit. Deinde itinere quo venerat regressus, ad castellum Tegulense venit; atque sacramenta quae
Abbreviated transcription (Latin):
culcauit. in pueri pectore uirile robur colligit ꝓceresq prissua ad scitos
ad amorem suitrahere satagit. & nequid in disciplinate agant prtib
et uissis erudit. Roddulfum de uuacceio ex consultumaioꝗ s tutnem
eligut. et pncipem militiȩ normannorũ constituit. Quidam optimatũ
qͥ dm̃ et iusticiam amant: ubent duci ut dño obtemꝑant. fidemq ser¬
uauise et iebelles ei subdere fideliter anhelant. Porto filii discocaser
dͥeussens ionior g̃audent. et in nocent᷑ uiuere uolente affligerestudent:
dumi ꝑse tantum̃ nocere simplicib quantum uellent señ pose stcdelent
ocdia aetiare nollem At tamen non alii exticerinr iobilia scoallo
ueheniter ꝑmotus: et benefieu a notbto duce sꝰ quonda nmpersimme¬
mor esfectuo: duirit se placabilem ei nullo mfore. quana dui tegisleme
castriurei uideret in pͥstino statu ꝑsistere. Cuis tralides animi oonatu¬

Expanded text:
culcaverit, in pueri pectore virile robur colligit, proceresque patris sui ascitos culcaverit, in pueri pectore virile robur colligit, proceresque patris sui ascitos ad amorem sui trahere satagit, et ne quid indisciplinate agant, precibus et jussis erudit. Rodulphum de Wacceio ex consultu majorum sibi tutorem eligit, et principem militiae Northmannorum constituit. Quidam optimatum, qui Deum et justitiam amant, libenter duci ut domino obtemperant, fidemque servant et rebelles ei subdere fideliter anhelant. Porro filii discordiae, qui dissensionibus gaudent et innocenter vivere volentes affligere student, dum per se tantum nocere simplicibus, quantum vellent, se non posse vident, odia declinare nollem. Attamen non alii exstiterunt, vobis in aure vehementer permotus, et beneficii a Roberto duce sibi quondam impensi immemor effectus, duxit se placabilem ei nullo modo fore, quamdiu Tegulense castrum videret in pristino statu persistere. Cujus fraudes animi ob salu
Abbreviated transcription (Latin):
ogerius uͦ de bellomonte superatis adu̾sariis uictori deo grãs at
tulit. et in omni uita sua bonis oꝑib insudare studuit. Inter ͣ
monachile cȩuobium infundo suo pratellis construrit. et iuullamo
duxit. exqua duosfilios rotb̃tum & henricum magne potentiȩ postea
comites ꝓcreauit. Rot̾tus quippe post hugonẽ auunculum suum
comes mellentis plus quam uginti septem annis iuguit. et henricus¬
dono uullelmi regis inanglia cõmitatum uuareuuice ꝓmeruit. Post
prefatam cedem in qua rogerius &e rotb̾tus de grentemaisnil et alũqͣ¬
plutes ceciderunt: Nicardus ebroicensis comes. filius Rotbti archiep̃i
urorem Rogerii detoenia sͥ in matͥmonio assumpsit. exqua uulielinũ
filiam geroii relictam Rotb̃ti de grentemaisnil sͥ iunxit. Interea iulłm
duirt tauente deo crescit: etate et uirib ac sensu inoriumq ualentia ꝓ¬
ficit. Adnimaduertens itaq quanta suorum rabies normanniam po¬

Expanded text:
ogerius vero de Bellomonte, superatis adversariis, victori Deo gratiam retulit, et in omni vita sua bonis operibus insudare studuit. Inter quae, monachile coenobium in fundo suo Pratellis construxit, et Willelmo duxit; ex qua duos filios, Robertum et Henricum, magnae potentiae postea comites procreavit. Robertus quippe post Hugonem avunculum suum comes Mellentis plus quam viginti septem annis viguit; et Henricus Willelmi regis in Anglia comitatum Warwik promeruit. Post praefatam caedem in qua Rogerius et Robertus de Grentemaisnil et alii quamplures ceciderunt, Richardus Ebroicensis comes, filius Roberti archiepiscopi, uxorem Rogerii de Toenia sibi in matrimonio assumpsit, ex qua Willelmum, filiam Geroii relictam Roberti de Grentemaisnil sibi junxit. Interea Willelmus dux, favente Deo, crescit aetate et viribus, ac sensu morumque valentia proficit. Animadvertens itaque, quanta suorum rabies Northmanniam pro
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ea fr̃ eius aluredus milites non parui numi assumpsit. portũꝙ uuisanti
petut: et hac transfretans doroberniam uenit. Inde siqͥdẽ intiora pene¬
trans segui: goduinũ comitẽ obuiũ habuit. Quẽ idem cmes insua fide
suscepit. si millo sub eadem nocte traditors ucdȩ ilicẽ impleur. Namliba¬
te pacis osculo. et cum eo ꝑcepto cibo: medio intempestȩ noctis manib: poi
tergura ligaos: ulum heroldo regi apd lundoniã cumsiuoy noniullis dest¬
nauet. Q uetes aut̃ suos param panglorũ regionẽ distrarit particriae
dederore pemit. Merol dus ut aluredsum uidit. statimei socio teuncarrco¬
pitibu arissit. et ipsuma adheliduci ibiq oculis pͥuari. Sicnods lruncat eo
Eestes obiit morte Cuiꝰ uecessit fr en hardeeh unuciasi a scłt uon nuetop
remma ed unardimatrenanio. Qui pꝰ paululũ confi adtꝰ incusmisse segni
sreur suum elunardũ anormanmia reuocauit. acfetum. culiane regi¬

Expanded text:
ter ejus Aluredus milites non parvi numeri assumpsit, portumque Wisanti petiit et hac transfretans Doroberniam venit. Inde siquidem interiora penetrans regni, Goduinum comitem obvium habuit. Quem idem comes in sua fide suscepit, sed in illo sub eadem nocte traditoris Judae vicem implevit. Nam libato pacis osculo et cum eo percepto cibo, medio intempestae noctis, manibus post tergum ligatis illum Heraldo regi apud Lundoniam cum suorum nonnullis destinavit. Milites autem suos partim per Anglorum regionem distraxit, partim cum dedecore peremit. Heraldus ut Aluredum vidit, statim ejus socios truncari capitibus jussit, et ipsum ad Hely duci, ibique oculis privari. Sic nostes obiit mortem, cui successit frater ejus Hardechunutus a Dacia egressus, ex Emma Edwardi matre natus. Qui post paululum confirmatus in culmine regni, fratrem suum Edwardum a Northmannia revocavit, ac secum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ ibu xp̃i .xͦ. cͦ. xiͦx.uͦ. innormannia apud ullam regiam sitam insilualeonis quã
pineconomiam si m̃ dionisium uocant. Regnauit autem annis. x.d. et iiii mñsib:
in anglia. ducatui uͦ normanniȩ prefuit annis. xx.it et mensibi . uĩ. Cospuł aut
ipsius̃ delatum inangliam. honorifice sepultum est in eccła scẽ marie Radingis.
sue ggenitͥeis inculgentiam suorum excesiuum conferens beatorum gaudia
misericorditer tͥbuat. qͥ cum pre et spũ sẽo uiuit et regͤat deus ꝑomia scła

Expanded text:
ni nostri Jesu Christi 1135, in Northmannia, apud Villamregiam sitam in silva Leonis, quam per metonomiam Sanctum Dionysium vocant. Regnavit autem annis 34 et 4 mensibus in Anglia. Ducatui vero Northmanniae praefuit annis 29 et mensibus quatuor. Corpus autem ipsius delatum in Angliam, honorifice sepultum est in ecclesia Sanctae Mariae Radingis,  precibus suae genitricis indulgentiam suorum excessuum conferens, beatorum gaudia misericorditer tribuat. Qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia sa
Abbreviated transcription (Latin):
berta. sorore iudelicet amalrici comitis ebricensis: Hie post qm accepit filiam con¬
tis helie rino maunorum cum ipsuis comitatu. et genuit exea dͥuos filios. si aufridũ
seilicet in artellum de qͦ iampauca suꝑuis diximus. et helyam et totidem filias.

Expanded text:
Bertha, sorore videlicet Almarici, comitis Ebroicensis. Hic, postquam accepit filiam comBertha, sorore videlicet Almarici, comitis Ebroicensis. Hic, postquam accepit filiam comitis Heliae Cenomannorum, cum ipsius comitatu, et genuit ex ea duos filios, Gaufridum scilicet Martellum, de quo jam pauca superius diximus, et Heliam et totidem filias,
Abbreviated transcription (Latin):
Hex ꝓbat henricus. rexuuiens pacis amicus:¬
e filiab pͥmi uuillelii regis auglorum sororib inditiregis henrici.
decuius gestis iam aliqua recensumus: libet huic opuscło cause
& amore ipsius frĩs earum in calce libri in serere. Pmogenita gͥ earum ceci¬
lia nomine uirgo deo sacrata. in monasterio sc̃e tͥnitatis cadom̾sis oppidi. post
mathildem ipsus loci pͥmam abbissam. illi cȩnobio plurib annis prefuri
Scda uͦ constantia alanno fergant comiti minoris britanniȩ. filio sł. Hoell̃
qui conano successerat. matͥmonio uincia: absꝙ liberis mortua est. Ui
factu est ut idem comes post ipsam duceret filiam fulconis rechim
comitis audegauorum. exqua genuit conanum iluoiem quiei successit:
sicut insuꝑiorb commemoiatum est. Occiso autem ꝑtraditionem Gaufrido
martello iuro magne ꝑbitatis primogenito filio predicti fulconis comitis and¬
gouorum successit alter filius siuss fulco nomine natus ex coniuge nomine

Expanded text:
robat Henricus. Rex vivens pacis amicusDe filiabus primi Willelmi regis Anglorum, sororibus inclyti regis Henrici, de cujus gestis jam aliqua recensuimus, libet huic opusculo causa et amore ipsius fratris earum, in calce libri inserere. Primogenita igitur earum, Cecilia nomine, virgo Dei sacrata, in monasterio sanctae Trinitatis Cadomensis oppidi, post Mathildem ipsius loci primam abbatissam, illi coenobio pluribus annis praefuit. Secunda vero Constantia Alanno Fergant comiti minoris Britanniae, filio scilicet Hoelli, qui Conano successerat, matrimonio juncta, absque liberis mortua est. Unde factum est ut idem comes post illam duceret filiam Fulconis Rechin comitis Andegavorum, ex qua genuit Conanum juniorem, qui ei successit, sicut in superioribus commemoratum est. Occiso autem per traditionem Gaufrido Martello, viro magnae probitatis, primogenito filio praedicti Fulconis comitis Andegavorum, successit alter filius suus Fulco nomine, natus ex alia conjuge nomine
Abbreviated transcription (Latin):
irca hec temꝑa reb: humanis excessit philippus rex francorum et successit ludouic
filius eus Mortuo etiam uiulłmo Rothomagensi archiep̃o. eandem pontificatus
sedem ad eptus ẽ faufridꝰ decanus cinomannensis: paruo exinde tempore eracto morit᷑
ułs comes ebroicensis. Ꝙ qm̃ dehac ciuitate fecimus mentionem libet paulo suꝑ
omagensis et comes ebroice ciuitatis. contra morem eccłasticũ utoratus quasi quil¬
aicus. genuit duos filios Ricardum qͥ ei successit incomitatum & Rodulfum de Waceio.
icardus autem comes exrelicta Rogerii detoenio qui ꝑemptus fuerat in quoddam con¬
i÷: genuit predictum Willelmũ qui ei successit. et unam filiam qͣnupsit symon
emonte forte. exqua natꝰ est almaͥricus et berta sorror eius. Sed ante eam idem symon ha¬
uerat duas uxores. Ex quarum pͥma filius eiꝰ pͥmogentt᷑ alt̾ uidelicet almaricus natus ÷.
et elisabel soror eius: Occiso autem illo almalrico Rodulfus detoenio

Expanded text:
irca haec tempora rebus humanis excessit Philippus rex Francorum et successit Ludovicus filius ejus. Mortuo autem Willelmo Rothomagensi archiepiscopo, eamdem pontificatus sedem adeptus est Gaufridus decanus Cenomannensis. Parvo exinde tempore exacto, moritur Willelmus comes Ebroicensis. Et quoniam de hac civitate fecimus mentionem, libet paulo superius chiepiscopus Rothomagensis et comes Ebroicae civitatis, contra morem ecclesiasticum uxoratus, quasi quilibet laicus, genuit duos filios, Richardum qui ei successit in comitatum et Rodulphum de Waceio. Richardus autem comes ex relicta Rogerii de Toenio, qui peremptus fuerat in quodam conflictu, genuit praedictum Willelmum qui ei successit; et unam filiam quae nupsit Simoni de Monteforti, ex qua natus est Almaricus et Bertha soror ejus. Sed ante eam idem Simon habuerat duas uxores. Ex quarum prima filius ejus primogenitus, alter videlicet Almaricus natus est, et Elisabeth soror ejus. Occiso autem illo Almarico, Rodulfus de Toenio
Abbreviated transcription (Latin):
met᷑politã rotomagensem archiep̾atum suscepit. Deinde gllebertus constant¬
nensis callidus cadomi rector factus est. cuius tẽporȩ uulłmꝰ dux nõm annoꝵ.
et rex angloꝵ. mͦ.lxxͦx. uuͦ. Rotomagi .U. idus septembris mortuus ÷ et in eccłia
scĩ stephani honorificȩ cadomi sepultus est. hȩc ꝑanticipationẽ dicta sufficiant
Uenerabił aut̃ ceodericꝰ pꝰqmͣ cenobiũ sc̃i ebrulfi fere. uiͦii. annis rexit. ꝑquib dã
tum ultib sͥ excitatis adomno Rotb̃to degrentemaisnilio qͥ tunc pͥor erat.
Maurilio archiep̃o et hugoni ep̃o curamanimarũ reddidit. Absolutus itaq
abeis: ut pote filius pacis ierłm ire decreuit. Qui dũ inciprũ insulam cum
quodã uenerabił uite peregͥno ep̃o ad quandam eccłiam sc̃i uicholai ueniss
humi ꝓstratus duitius orauit: coram altare. ibiq in oratione kl̃ augusti beatũ

Expanded text:
metropolitanum Rothomagensem archiepiscopatum suscepit. Deinde Gilebertus Constantmetropolitanum Rothomagensem archiepiscopatum suscepit. Deinde Gilebertus Constantiniensis callidus Cadomi rector factus est. Cujus tempore Willelmus dux Northmannorum et rex Anglorum anno 1087 Rothomagi V Idus Septembris mortuus est, et in ecclesia Sancti Stephani honorifice Cadomi sepultus est. Haec per anticipationem dicta sufficiant. Venerabilis autem Theodoricus, postquam coenobium Sancti Ebrulfi fere 8 annis rexit, pro quibusdam tumultibus sibi excitatis a domno Roberto de Grentemaisnilio, qui tunc prior erat, Mauritio archiepiscopo et Hugoni episcopo curam animarum reddidit. Absolutus itaque ab eis, utpote filius pacis, ire Hierusalem decrevit. Qui dum in Cyprum insulam cum quodam venerabilis vitae peregrino episcopo ad quamdam ecclesiam sancti Nicolai venisset, humi prostratus co
Abbreviated transcription (Latin):
dõ laudes cotidie concinit: qͥb anchilla dei mathildid̃ abbatissa fere.xl. uiii.
anius prefuit. Iui mathildis regina . m.lxxx.i. dominicȩ incarnationis anno
.iiI. nonas nouembris sepulta : Ibi qͦq cecilia uͥgo filia eius dõ consecrata est.
et in seruitio dĩ diu cõmorata est.Porro incenobio sc̃i stephani monachoꝵ
excitus demonicȩ phalangi resistit: quorũ pͥmus abbas domnus lanfrancꝰ
beccensis monachus ȩctitit. hic uͦ genere fuit langobardus. morib mit
et religiosus. et tam scłaris qmͣ sp̃ualis scientiȩ ꝑitissimus: Qui post aliquot au
nos alȩxandro papa cantuariorum archiep̾atum suscepit. et post multũ tẽꝑis
anno ab incarnatione dñi . M.c. ui. kł̃ ranii obiit. Post ipsum uiulłmꝰ monac
radbodi sagiensis ep̃i filius. cadͦm̾sis eccłe regim̾ tęnuit. qͥ et ipse post ioħem

Expanded text:
Deo laudes quotidie concinit, quibus ancilla Dei Mathildis abbatissa fere 48 Deo laudes quotidie concinit, quibus ancilla Dei Mathildis abbatissa fere 48 annis praefuit. Ibi Mathildis regina 1081 Dominicae Incarnationis anno, III Non. Novembris, sepulta est. Ibi quoque Cecilia virgo filia ejus Deo consecrata est et in servitio Dei diu commorata est. Porro, in coenobio Sancti Stephani monachorum exercitus daemonicae phalangi resistit, quorum primus abbas domnus Lanfrancus Beccensis monachus exstitit. Hic vero fuit genere Langobardus, moribus mitis et religiosus et tam saecularis quam spiritualis scientiae peritissimus. Qui post aliquot annos, annitente Alexandro papa, Cantuarium archiepiscopatum suscepit, et post multum temporis, anno ab Incarnatione Domini 1100, VI Kal. Junii obiit. Post ipsum Willelmus monachus, Radbodi Sagiensis episcopi filius, Cadomensis Ecclesiae regimen tenuit, qui et ipse post Joannem
Abbreviated transcription (Latin):
orum occidit. Postea flandreȩ ducatũ duitenuit. moriensq filiis sius Rotb̾to iero¬
solimitano et philippo dereliquit. Nunc ad ordinẽ historie redeamus:¬
Uillelmus durdum aquib dam religiosis sepius redargueretur. eo
quod cognatã suam sͥ inmatͥmonio copulasset: missis legatis roma¬
num ꝑapam suꝑ hac re consuluit. At illȩ sagacit̾ considerans quodsi
diuortium fieri uberet. forte int̾ flandrenses et normannos graue bellum in¬
surgeret. maritum et conuigem areatu absoluit. eisq penitentiam in unxit.
Mandauit enĩ ut abeis duo cȩnobia condentur in quib ꝑ ipsis abutroꝙ se
deo sedulȩ p̾ces offerrentur. Qd̾ illi gratant̾ opere compleuerunt. Nam apud
adomum una constructa : abbatia inhonore scẽ trinitatis. Ait̾a uͦ inhonore
scĩ stephani ꝓthomartiris. Incenobio qͥppe scẽ tͥnitatiᷤᷤ sc̃ĩmonialium chorus

Expanded text:
orum occidit. Postea Flandriae ducatum diu tenuit, moriensque filiis suis, Roberto Hieroorum occidit. Postea Flandriae ducatum diu tenuit, moriensque filiis suis, Roberto Hierosolymitano et Philippo dereliquit. Nunc ad ordinem historiae redeamusWillelmus dux, dum a quibusdam religiosis saepius redargueretur, eo quod cognatam suam sibi in matrimonio copulasset, missis legatis Romanum papam super hac re consuluit. At ille sagaciter considerans, quod si divortium fieri juberet, forte inter Flandrenses et Northmannos grave bellum exsurgeret, maritum et conjugem a reatu absolvit, eisque poenitentiam injunxit. Mandavit enim, ut ab eis duo coenobia conderentur, in quibus pro ipsis ab utroque sexu Deo sedulo preces offerrentur. Quod illi gratanter opere compleverunt. Nam apud Cadomum una constructa est abbatia in honore sanctae Trinitatis, altera vero in honore sancti Stephani protomartyris. In coenobio quippe Sanctae Trinitatis sanctimonialium chorus
Abbreviated transcription (Latin):
contumacẽ ꝑcreauit. & unam filiã que postea rodulfo comiti genere bri¬
toninupsit. Atq: cum eodem indieb urbani papȩ ierłm ꝑrexit. Prefatus
heros duo cenobia monachorum sc̃e mariȩ celi regine condidit.
cormelias. uͥ ipse quiescit. et rodulfus filius eiꝰ apueritia
monachus deo diu militauit. Ipse qͦq cũ uuillelmo duce
anglos marime perdomuit. et comitatum herfordi
cum magna parte regni sensu et uirib optinuit.
Deniq anno ab incarnatione dñ . m.lxx. cum phi¬
lippo rege francoꝵ. flandriam perrexit. uolens
balduino mathildis reginȩ nepoti subuenire. Rot¬
dertus aut̃ fresio cum exercitu hentici imꝑatoris soci¬
ato cunȩis suis .x.kl̃ marcii dominico septuagesimnȩ imꝑatoᷤ mane p̾occupauit:
t philippo cũ francis fugientȩ. baldiunũ nepotẽ suũ. et uiulłmũ comitẽ telis su¬

Expanded text:
Contumacem procreavit et unam filiam, quae postea Rodulpho comiti genere BriContumacem procreavit et unam filiam, quae postea Rodulpho comiti genere Britoni nupsit, atque cum eodem in diebus Urbani papae Hierusalem perrexit. Praefatus heros duo coenobia monachorum Sanctae Mariae coeli reginae condidit. pud Cormelias, ubi ipse quiescit et Rodulphus filius ejus a pueritia monachus Deo diu militavit. Ipse quoque cum Willelmo duce Anglos maxime perdomuit et comitatum Herfordiae cum magna parte regni sensu et viribus obtinuit. Denique anno ab Incarnatione Domini 1070 cum Philippo rege Francorum Flandriam perrexit, volens Balduino Mathildis reginae nepoti subvenire. Robertus autem Frisio cum exercitu Henrici imperatoris sociato cuneis suis, X Kal. Martii, Dominico Septuagesimae imparatos mane praeoccupavit et Philippo cum Francis fugiente, Balduinum nepotem suum, et Willelmum comitem telis su
Abbreviated transcription (Latin):
normanuorum miliciam experiri suꝑ noᷤᷤ uenerunt. eamq multo maiorẽ
quã uoluissent inuenerunt. Odo signifer eoiũ turpit̾ fugatus ÷. et uiudo
ontiui comes captus est. Reliqui om̃s aut capti aut ꝑempti sunt. aut ob¬
nite fugientes uix euaserunt. Hoc expartȩ ducis normannorum: confestu
renunciate regi francorum. Rex gͥ ut infortuniũ suorum agnouit: anor¬
mannica in festatione concito gradu quantocius ualuit. mestus d̾ int̾itu
gallorum retro pedem retraxit. hec pugnaa d ominicȩ incarnationis.m.l.
ostea dux contra tegulense castrũ quod rex illi dudũ.iiii. facta ÷¬
abstulerat: aliud oppidũ non d̾t̾ius qud hretolium usq hodie uoca¬
tur instaurat: et uuillelmo osbern filio ad custodiendũ contra cunctos
sͥ aduersantes comiñdat. hic legitimus et liberalis uir adelizam hogerii
toenitȩ filiam in conuigio habuit. exqua duos filios uullelmũ et Rogeriũ

Expanded text:
Northmannorum militiam experiri super nos venerunt, eamque multo majorem Northmannorum militiam experiri super nos venerunt, eamque multo majorem quam voluissent, invenerunt. Odo signifer eorum turpiter fugatus est, et Wido Pontivi comes captus est. Reliqui omnes capti aut perempti sunt, aut obnixe fugientes vix evaserunt. Hoc ex parte ducis Northmannorum confestim renuntiate regi Francorum. » Rex igitur ut infortunium suorum agnovit, a Northmannica infestatione concito gradu, quantocius valuit, moestus de interitu Gallorum retro pedem retraxit. Haec pugna anno Dominicae Incarnationis ostea dux contra Tegulense castrum, quod rex illi dudum abstulerat, aliud oppidum non deterius, quod Bretolium usque hodie vocatur, instaurat, et Willelmo Osberni filio ad custodiendum contra cunctos sibi adversantes commendat. Hic legitimus et liberalis vir Adelizam Rogerii Toenitae filiam in conjugio habuit, ex qua duos filios, Willelmum et Rogerium