comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
melior ac uerior significatio ea iusti ẽ ut probabiliter sese di¬
tere promitteret idest nihil praeter opinionẽ ingrediẽtiu
atq lectoꝵꝵ qđ introductionis ẽ propriũ. Nam tum ab im¬
peritoꝵ hominũ mentib doctrince fecretũ altioris abhor.¬
reat talis ẽe introductiod ut nõ preter opinionẽ ingre¬
dientiu sit Atq ita meli probabiliter ꝗͣ rõnabiliter ut no.
perigat hotici fiyisto. duce reliquerunt tota disputatio ad
p̃dicam̃ta conueniat

Expanded text:
s, longe enim melior ac uerior significatio ea uisa est, ut pro- babiliter sese dis, longe enim melior ac uerior significatio ea uisa est, ut pro- babiliter sese dicere promitteret, id est non praeter opini- onem ingredientium atque lectorum, quod introductionis est proprium, nam cum ab imperitorum hominum mentibus doc- trinae secretum altioris abhorreat, talis esse introductio debet, ut praeter opinionem ingredijentium non sit. atque ideo melius probabiliter quam rationabiliter, ut nobPeri- patetici Aristotele duce reliquerint, ut tota disputatio ad Praedicamenta conneniat
Abbreviated transcription (Latin):
de his ac de propositis probabiliter antiqui tractaueritit : R
horum maxime peripatheticĩ tibi nunc temptabo monstra:
diocrem intreductoris operis tractatum Sed ne hac ipsa sibi hart
qõnum omissio uitio daretur apposut quendiõm de propositis tra¬
etaturꝰ est quorum hoc opiis auetoritate subntyus aggreditur
an denuntiat summ mediocritatem sibi tractatꝰ p rom̃ittit de
macta obseuritats dificustate animũ lectoris inuitat. ut noͣ
cegestat ac seleat ad is qđ dicturus ẽ peripatheticoꝵ aucto¬
ritate confirmat Atq iõ ait de hisi de generib & sp̃ebus
de qb supiores intuerat qͥones ac de propositis ÷ differentis
propris atq acc̃ntib sese probadiuter disputatuꝵ Probabili¬
ter autẽ ait uerisiuiter qđ greeci¬
dictum inuenimꝰ de apud Rroeton e apud Mleranarũ Por-¬
phy ius aũt ip̃e in multis hac significatione ẽ usus hoc uer¬
bo. Propter quod nos s. in translatione eius qđ ait

Expanded text:
de his ac de propo- sitis probabiliter antiqui tractauerunt et horum ma- xime Peripatetici, tibi nunc temptabo monstrarediocrem introductorii operis tractatum, sed ne haec ipsa sibi harum quaestionum omissio uitio daretur, apposuit quemadmodum de propositis tractaturus est, ex quorumque hoc opus auctoritate subnixus adgrediatur, ante denuntiat, cum mediocritatem quiinvitat ut vero acquiescat ac sileat ad id quod picturus est, Peripateticorum auctoritate confirmat. Atque ideo ait, de his, id est de generibus et speciebus de quibus superiores intulerat quaestiones, ac de propositis id est de differentiis, propriis atque accidentibus, sese probabiliter disputaturum: probabiliter autem aitdictum invenimus, et apud Boetium et apud Alexan. Porphyrius quoque ipse in multis hac significatione hoc verbo usus est, quod nos scilicet in translatione, quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
monũ erdo non cõuenit. Quocirea diutius immorandu
non est Quamͣ n sit suira necitas his ignoratis nõ posse as
es ais que he tractatus inteaditur ꝑueniri nõ tamen
de uece sitate hic dictum ẽ necessariũ ẜ potius de utilitate. Iũe
uẽ l idem suꝑius dictum sit iñ breiiter a putate gus¬

Expanded text:
ermonum ordo non conuenit. quocirca hic diutius immorandum non est. quamquam enim sit summa necessitas his ignoratis non posse ad ea ad quae hic tractatus intenditur perueniri, non tamen de necessi- tate hic dictum est necessarium, sed potius de utilitate. Nunc uero, licet idem superius dictum sit, tamen breuiter quid
Abbreviated transcription (Latin):
etas ualeat comp̃bendi otirca tuma gñte petre epi¬
ut et singuiis homine inter se disimitit humanitatiꝭ
similitudo duce silitudo copitata cũo ueraciterq perspecta
fit species Qnaꝵ spẽꝵ uursus diuersaꝵ sititudo ten¬
derata quae uisi in ipsis sp̃eb aut in eoꝵ indiidius de
non potest efficit gris Itaꝵ haec sunt ꝑdem in singutaris
cogitantur nõ uniuersalia nihis aliud ẽẽ species putã¬
ribus ꝑmanet: cum intelligitur fit ułis. Suesistunt ꝓ̃ circa
sensibiua intelligun᷑ aũt prceter corpora. Neq n interclu¬
sum ẽ ut due res ecedem sutiecto sint rõne diuersee ut linea
curua atq taua. S ue rescum diuersis definitronitter¬
minentur diuersusq eoꝵ intellectus sit semꝑ tñ in eodemi

Expanded text:
etas ualeat comprehendi, quocirca cum genera eetas ualeat comprehendi, quocirca cum genera esingulis hominibus inter se dissi- milibus humanitatis similitudo, quae similitudo cogitata animo ueraciterque perspecta fit species; quarum specierum rursus diuersarum similitudo considerata, quae nisi in ipsis speciebus aut in earum indiuiduis esse non potest, efficit genus, itaque haec sunt quidem in singularibus, cogitantur uero uniuersalia nihilque aliud species esse putanribus permanet, cum intellegitur, fit uniuersalis. subsistunt ergo circa sensibilia, intelleguntur autem praeter corpora, neque enim interclusum est ut duae res eodem in subiecto sint ratione diuersae, ut linea curua atque caua, quae res cum diuersis definitionibus terminentur diuersusque earum intellectus sit, semper tamen in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
torponeũ generis intellectum Si uõ corporaliũ reꝵ gnͣa
speciesq perspexerit aufert: ut solet a corporib incorpore¬
am naturam ei solam puramq ut inse ipsa forma e con¬
tuetur Ita haec cum accipit animꝰ ꝑmista corporib incor¬
poralia diuidens speculat᷑ atq coasiderat. Nemo igit᷑ di
preter corporalia sit tum praeter corpora eẽ non possit:
Non n omnis qui e subiettis reb capitur intellectꝰ ałr
qͣ sese ip̃ce nes hñt falsum ẽẽ prtandũ ẽ. S ut suꝑius
dictum ẽ ille ydem ꝑ hoc in compositione falsus est. ut
cum hoĩe atq equum iungens putat ẽẽ centauꝵ qñ
aũt ioꝰ in ariusionib de abseractionib atq assumptionib¬
eb ins rebus in qbus sunt eficit noc mõ falsus non ẽ uerũ etia
solus id qđ in proprietate uenim ẽ inuenire põt Sunti¬
tur huius mõi res in corporalit atq in sersitiib Intelli¬

Expanded text:
corporeum generis intel- lectum, si uero corporalium rerum genera corporeum generis intel- lectum, si uero corporalium rerum genera speciesque perspexerit, aufert, ut solet, a corporibus incorporeorum naturam et solam puramque ut in se ipsa forma est contuetur, ita haec cum accipit animus permixta corporibus, incorporalia diuidens spe- culatur atque considerat, nemo ergo dicapraeter corpora sit, cum praeter corpora esse non possit, non enim omnis qui ex subiectis resese ipsae res habent, falsas esse putandus est, sed, ut superius dictum est, ille quidem qui hoc in compositione facit falsus est, ut cum hominem atque equum | iungens putat esse Centaurum, qui uero id in diuisionibus et abstractionibus assumptioniburebm est inuenire potest. sunt igitur huiusmodi res in corporalibus atque in sensibilibus, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc notis in peruagato etͦ manifestum sit: lineo in corpo¬
re ꝗdem est aliq & iq quod ẽ corpori d hoc est esse suũ ꝑ corpusre.¬
tinet qđ doceturita. Si .n separata sit a corpore non subsistit. Quis
.n. unꝗͣ sensu ullo separatam a corpore lineã cepit: ẜ aĩa cũ com¬
tusas res permistasq inse a sensit ccepit eas prepria ui & cogitati¬
one distingiut. Omnes n.huimo res incorporee in corpore su¬
cui potestas ẽ disiuncta componẽ & composita resoluẽ quae asen¬
sib confusa & corporib consuncta tradunt ita distinguit ut incor¬
poreorꝵ naturam ꝑ se aesine corporib in ꝗb ẽ concreta spe¬
culetur de iudeat. Diuersae n. sunt proprietates incorpereoꝵ
corporib ꝑmistoꝵ desi separanꝰ a corpore. Senera igitur&
sr̃es caterq aue in incorporeis aut in is quae sunt corpora
repumꝰ Et si ea in red incorporeis inuenit aĩus ht̃ illico in.¬

Expanded text:
ut hoc nobis in peruagato exemplo manifestum sit, linea in corpout hoc nobis in peruagato exemplo manifestum sit, linea in corpore quidem est aliquid et id quod est, corpori debet, hoc est esse suum per corpus retinet, enim unquam sensu ullo separatam a corpore lineam coepit? Sed animus cum confusas res permistasque corporibus in se a sensibus coepit, eas propria vi et cogitatione distinguit. Omnes enim hujusmodi res incorporeae in corpore sucui potestas est et disjuncta componere et composita dissolvere, quae a sensibus confusa et corporibus conjuncta traduntur, ita distinguit ut in incorpoream naturam per se ac sine corporibus in quibus est concreta, et speculetur eorporibus permixtorum, etsi separentur a corpore, genera ergo et species ceteraque uel in incorporeis rebus uel in his quae sunt corporea, reperiuntur. et si ea in rebus incor- poreis inuenit animus, habet ilico in
Abbreviated transcription (Latin):
sese res ht io n falsum quod aliter otq res ẽ inteligi¬
tur. Sic gitur qrã genus e species nec sunt nec intellipũ¬
tur nec uerus est eoꝵ intellect᷑ non ẽ anitiguũ qno
mnis sit deponenda hac de lus guq propositis asputandi
sitis qõ quam nos alexanaro consentientes hac rõne sol.¬
uemus Non .n. nete esse dicimꝰ omnẽ intellectum ꝗ oꝵ subiectoq¬
.n. solis falsa opĩo de non potius intelligentia ee que ꝑ contunctio¬
nem fiunt. Si enim qs componat atꝗͦ comũgat intellectu id qđ
nã non patitur illum falsum ẽẽ nullus ignorat : ut siquis equũ
aut hominẽ ungat in imaginatione atq efficiat centaurt
Q ꝙ si hoc ꝑ diuisionẽ & ꝑ abstractionẽ fiat non quidẽ res ita
se ht̃ ut intellectus ẽ intellectus tñ ille minime falsus est.
Sunt n. plura quae in aliis ẽo suũ hñt ex quib aut or̃o sepa¬
rari non possunt aut si separta fuerit nulla rõe sub sistũt Atq

Expanded text:
est enim falsum quod aliter atque res est intellegitur, sic igitur, quoniam genus ac species nec sunt nec cum intelleguntur, uerus eorum est intellectus, non est ambiguum quin omnis haec sit deponenda de his quinque pro- positis disputandi sitis quaestio; quam nos Alexandro consentientes hac ratiocinatione soluemus. non enim necesse esse dicimus omnem intellectum qui ex subiecto qri. in his enim solis falsa opinio ac non potius intellegentia est quae per compositionem fiunt. si enim quis componat atque coniungat intellectu id quod natura iungi non patitur, illud falsum esse nullus ignorat, ut si quis equum atque hominem iungat imaginatione atque effigiet Cen- taurum. quodsi hoc per diuisionem et per abstractionem fiat, non quidem ita res sese habet, ut intellectus est, intellectus tamen ille minime falsus est; sunt enim plura quae in aliis esse suum habent, ex quibus aut omnino separari non possunt aut, si separata fuerint, nulla ratione subsistunt. atque
Abbreviated transcription (Latin):
dici. Queri in expositionũ princigiis solet cur unũqđ̃q
caeteris in disputationis ordine praeponat᷑ uelut nuc
pacet praetulerit de eo n. primitus tractat. Respondebimus itaq
uerẽ stictum iuderi Omne .n. qđ uniuersale est intra semetip̃m
eaetera conciudit: ip̃m uo non t lauditur Mauoris itag meritiac
pruitipauis mẽ est qđ ita taetera coercet ut ip̃m natune inaent¬
tudine nequeat ab clis continen. Eienus igitur & speties mera
dentia atq ita ideo degenere inthoandũ fuit qđ teetera ñt̃e
sue magnitudine ioercet  continet : Pt eterea illa semper
priora putanda sunt quae si auferat ꝗs caetera perimuntur
Iua posteriora quib positis ea quoq quae treteroꝵ fulstan.¬
tram porficiunt consequuntur ut in pñe s in taeteris Nã
si anrmal auferas quod ẽ hõis gñs nõ qͥuos ꝑ sp̃es ẽ Re rõna.¬

Expanded text:
DVS. Quaeri in expositionum principiis solet, cur unum quodque ceteris in disputationiroprio, accidentique praetulerit, de eo enim primitus tractat. Respondebimus itaque jure factum videri: omne enim quod universale est, intra semetipsum caetera concludit, ipsum vero non clauditur. Majoris itaque meriti est ac principalis naturae, quod ita caetera coercet, ut ipsum naturae suae magnitudine nequeat ab aliis contineri. Genus igitur et species intra ntia, atque ita de genere inchoandum fuit, quod cetera naturae suae magnitudine cohercet et continet, praeterea illa semper priora putanda sunt quae si auferat quis, cetera perimuntur, illa posteriora quibus positis ea quae ceterorum substantiam perficiunt, consequuntur, ut in genere et ceteris, nam si animal auferas, quod est hominis genus, homo quoque, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sut̃m est d alio ño nuuersele ẽ cum cogitttur ałio iño¬
alio modo& sunt incorporalia ẜ sensitius uncta suest¬
stunt in sensitilib Intelliguntur nõ ut ꝑ semet ip̃a subsi¬
eceteraꝵ nõ mõ intelligi unsuersalia ueꝵ et ẽt̃ aenꝰ
incorporalia atq uniuersalia ẜ subsiste in sensitilit pt̃¬
tat quas disudictre siñas aptum ẽẽ non duxi. altioris n¬

Expanded text:
st, sed alio modo uniuersale est, cum cogitatur, alio alio, et sunt incorporalia, sed sensibilibus iuncta subsistunt in sensibilibus, intelleguntur uero ut per semet ipsa subsiceteraque non modo intellegi uniuersalia, uerum etiam esse atque egi quidem incorporalia atque uniuersalia, sed subsistere in sensibilibus putat; quorum diiudicare sententias aptum esse non duxi, altioris
Abbreviated transcription (Latin):
liquo modo ad unũ aligd ei ad se inuitem hñs genus dita
ostut as cliis dis cerneret᷑: ut romanoꝵ gñs ab atren¬
ensiũ caeterorums separatur ut sit integer uerdoꝵ
orao Senus n. dicitur de aliquoꝵ collectio ad unũ se quola¬
mõ hñtum de ad se inuice sin quã signficationenou¬

Expanded text:
inuicem habens genus dicta est, ut ab aliis discerneretur, ut Romanorum genus ab Atheniensium ceterorumque separatur, ut sit integer uerborum ordo : ‘genus enim dicitur et aliquorum collectio ad unum se quodammodo habentium et ad se inuicem, secundum quam significatione
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Qã si tantum intelectio genera & species teteriq
capiuntur cum uĩs intelloctus aut ezre fiat subietti
ut sese res ht̃ aut ut sese resnon ht Nam er nulo s¬
qu&e intelligiturs iam non tantum in intellectu posita
sunt s in rert ẽt uentate consistunt. Et uursum qren¬

Expanded text:
est. quodsi tantum intel- lectibus genera et species ceteraque capiuntur, cum omnis intellectus aut ex re fiat subiecta, ut sese res habet aut ut sese res non habet nam ex nullo subquae intel- legitur, iam non tantum in intellectu posita sunt, sed in rerum etiam ueritate consistunt, et rursus quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
ior ac dificilior qͥo dubitatione parat sum disternendi at
intelligendi gñis ipsius nã sũma difficultas onditur. Nam
igitur io quos pñs dr utrumue corporeũ anuo incor¬

Expanded text:
ior ac diffi- cilior quaestio dubitationem parit, cum discernendi atque ior ac diffi- cilior quaestio dubitationem parit, cum discernendi atque intel- legendi generis ipsius naturam summa difficultas ostenditur, nam igitur id quod genus dicitur, utrumne cor- poreum an uero incor
Abbreviated transcription (Latin):
tum id ip̃m ciuꝰ exequutrone se differre promisit addidit ut
de his minime obscure penitusq tractando nec lectori ꝗeq̃ od¬
scuritatis effunder et ut cum scia roboratus qo qucerere iuro
posset agnosceret. Sunt aut gõnes quas sese neticẽ pronuisit
& perutues & secrete & temptatae qdem a doctis uiris nec a
plurib dissolutae. Quaꝵ prima ẽ huiusmõi Dmmne qđđ intelli¬
git animus aut id qđ est in reꝵ nã constitutũ intetlectit
concipit s sibimet rõne describit. Aut ia qđ non ẽ uacua
sibi imaginatione depingit. Ergo intellectus gm̃is& taetero¬
rum cuimõi sit quaeritur. Utr ne ita intelligamꝰ species
& gña ut ea quie sunt & ex ꝗb ueꝵ capimꝰ intellectũ an
nos metip̃os ludimus cum ea que non sunt cũ nobis cassa
imaginatione formamꝰ. Qđ si ẽe quidẽ constiterit &ab
his quae sunt intellectum concipi dixerimus tunt alia ma.¬

Expanded text:
tum, idipsum cujus exsecutionem sese differre promisit, addidit, ne tum, idipsum cujus exsecutionem sese differre promisit, addidit, ne de his minime obscure penitusque tractando lectori quidquam obscuritatis effunderet, et tamen scientia roboratus quid quaeri jure possit agnosceret. Sunt autem quaestiones quas sese reticere promittit et perutiles, et secretae, et tentatae quidem a doctis viris, nec a pluribus dissolutae, quarum prima est hujusmodi: Omne quod intelligit animus, aut id quod est in rerum natura constitutum, intellectu concipit, et sibimet ratione describit, aut id quod non est vacua sibi imaginatione depingit. Ergo intellectus generis et caeterorum cujusmodi sit quaeritur, utrumne ita intelligamus species et genera ut ea quae sunt et ex quibus uerum capimus intellectum, an nosmet ipsi nos ludimus, cum ea quae non sunt, animi nobis cassa cogitatione formamus, quod si esse quidem constiterit et ab his quae sunt, intellectum concipi dixerimus, tunc alia ma
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit praeter quẽ caetera quae in ea magna uim tenent
nullitm dectrinae aditũ prcebent. d meminit Porphyrius
intreductionẽ sese conscribẽ neq ultra q̃ institutionis modus
est formam tractatus egredi Ait N se altiorum q̃enum medis
abstinẽ simplices nõ mediocri coniectura perstringẽ. Quae uo
sunt altiores qones quas se differre promuittit ita proponit
inquiens Mox de generibus & speciebus illud qđem siue sub
sistant: siue in soldꝰ nudis purisq intellectib posita sintud
siue subsistentia corporalia aut incorporalia sent & utru
seꝑata a sensibilibus: an in sensibilibus polta sint &. etrca
eã constantia dicere recusabo. Aleissimum n. est hĩius
q̃ones prcetereo ne his intempestiue lettoris cũo ingestis initra
eius primitiasq perturbent. S ne oĩo faceret nefligentẽ ut
nihil preterꝙ̃ qđ ipse dixiset le tor amplus putaret decule¬

Expanded text:
tum sit, praeter quem cetera quae in ea magnam uim tenent, tum sit, praeter quem cetera quae in ea magnam uim tenent, nullum doctrinae aditum praebent? Sed meminit Porphyrina introductionem aese conscribere neque ultra quam institutionis modus est, formam tractatus egreditur, ait enim ‘se altiorum quaestionum nodis abstinere, simplices uero mediocri coniectura perstringere’, quae uero sint altiores quaestiones quas se differre promittit, ita proponit : Mox, inquit, de generibus ac speciebus illud quidem, siue susistant, sive in solis nudis intellectibus posita sint, sive subsistentia corporalia sint an incorporalia, et utrum separata a sensibilibus an in sensibilibus posita: et circa haec consistentia dicere recusabo. Altissimum enim negotium quaestiones praetereo ne eis intempestive lectoris animo ingestis initia ejus primitiasque perturbem. Sed ne omnino faceret negligentem, ut nihil praeterquam quod ipse dixisset lector amplius putaret occul
Abbreviated transcription (Latin):
gis illa cognita sunt quae sunt proxima ut indiuidua dehine
spes postremo gña At nõ natura conuerso mõ ee sunt magis
gius a nobis gnaiprotulerint tanto magis erunt lucida & naliterno
ta. Drie nõ substantiales illae sunt quas per se in his rec ẽe quae
demonstrant agnoscimꝰ Praecede autem d geneꝵ ac driaꝵ co¬
gaitio ut unaquceq disciplina quae sunt huiꝰ rei quae demõ.¬
stratur conuenientia prine possit intelligi Necia uõ esse ea ip̃a
in sy logisinis posita demonstrantib nõ rei folum uerũ cõ
clusionis et cõẽ sunt qd̃ postremi resolutorii locupletius di¬
cent. sumigitur perutile est & definitione quodis illuq
eircũscribere & diuisione resoluẽ & demõstrationi com.¬
probare hec aũt praeter eaꝵ rerum sciam de gbus hoc
lioro disputabitur n intelligi n eerceri ualeat ꝯs unꝙͣ
poterit dubitare qm̃ hic liber maximũ totius logicte adium̃¬

Expanded text:
gis cognita sunt, quae sunt proxima, ut individua, dehinc species, postremo genera: at vero natura converso modo ea sunt magis gius a nobis genera protulerunt, tanto magis erunt lucida et naturaliter nota. Differentiae vero substantiales illae sunt quas per se his rebus inesse quae demonstrantur agnoscimus. Praecedere autem debet generum ac dignitio, ut in unaquaque disciplina quae sint ejus rei quae demonstratur convenientia principia possit intelligi. Necessaria vero esse ea ipsa, in syllogismis posita demonstratiuis non rei solum, uerum con- clusionis etiam causae sunt, quod postremi Resolutorii locu- pletius dicent. Cum igitur perutile sit et definitione quodlibet illud circum- scribere et diuisione dissoluere et demonstrationibus comprobare, haec autem praeter earum rerum scientiam de quibus in hoc libro disputabitur, neque intellegi neque exerceri ualeant, quis umquam poterit dubitare quin hic liber maximum totius logicae adiumen
Abbreviated transcription (Latin):
claudantur species ẽẽ nece est & illua cõe eoꝵ p̃ns 4 s
illa quae propesita uoꝵ designat non possunt una definitiõe
concludi nemo dubitat gn illa uoꝵ sit aequoca n sit et̃ cõs
his de quieus predicatus ut gñs. qñgdem ea que sub se posi.
praehendi Si igitur ex definitione manifestum sit gꝯ ge¬

Expanded text:
claudantur, species esse necesse est, et illud commune genusclaudantur, species esse necesse est, et illud commune genusilla quae proposita vox designat non possunt una diffinitione concludi, nemo dubitat quin illa vox sit aequivoca, nec communis his de quibus praedicatur, ut genus, quandoquidem ea quae sub se positatione comprehendi. Si igitur ex diffinitione manifestum est quid ge
Abbreviated transcription (Latin):
paratus: ut cum dicimꝰ dom alius ẽ fundam̃ta aluea parie¬
tes alius tectum: Se haec gdem trip driusio ẜin se sepatio nũci.¬
patur Est aũt alia quae ẜra acc̃as dr ea giͥ fit triples aut cũ
acc̃us in subiecta acudims ut cum dico bonoꝵ alia sunt in aĩo alia
in corpere. Uel rursum cum sũbm in accidentia ut corpoꝵ alia
sunt alba alia igra alia medii coloris Rursuscum acc̃is in ac¬
cñtia seꝑamus ut cum dicimus liq̃ntium alia sunt alta alia nioni
alia medii coloris de rursus alboꝵ alia sunt dura alia liq̃ntiae uel¬
quaedam mollia. umigitur iõ ournis fit diuisio aut ẜin se aut
triplici partitione sit una diusionis forma gñs in species seꝑa¬
ta est. uno n mõ cognosci peterit utꝵt uoꝵ cui diuisionem
facẽ querumꝰ aequoca ẽẽ iudeat᷑. an gr̃is si ea que significat
defimantur et si ea quee sus cõi nomine sunt una definitiõe

Expanded text:
paratur, ut cum dicimus ‘domus aliud sunt fundamenta, aliud parieparatur, ut cum dicimus ‘domus aliud sunt fundamenta, aliud parietes, aliud tectum’, et haec quidem triplex diuisio secundum se partitio nuncupatur, est autem alia quae seaccidens in subiecta diuidimus, ut cum dico ‘bonorum alia sunt in animo, alia in corpore’, uel rursus cum subiectum in accidentia, ut ‘corporum alia sunt alba, alia nigra, alia medii coloris’, rursus cum accidens in accidentia separamus, ut cum dicimus ‘liquentium alia sunt alba, alia nigra, alia medii coloris’, et rursus ‘alborum alia sunt dura, alia liquentia, quaedam mollia’, cum igitur ita omnis sit diuisio aut secundum se aut triplici partitione sit una diui- sionis forma genus in species sepata est. uno enim modo cognosci poterit, utrum uox cuius diui- sionem fadiffiniantur; et si ea quae sub communione sunt una diffinitione
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ expositionẽ hane nr̃o reseruare iudicio & ad intelli¬
gentiã simplicẽ hiuꝰ libri eaitio prima sufficiat ad interiorem¬
uõ speculationẽ confirmatis pene iam scia nec in singulis no.¬
catulis ⁊eꝵ herentib haec posterior collocatur. Ad diiusionẽ
de qb in hac libri serie disputatur casu fiat potius ꝗͣ rõne par.¬
titio. hoc aũt manifestum erit si diuisionẽ ip̃am diuidamus i. nõm
ip̃m diusionis in ea que significat: partiamur. Est nanq diuisio
grris in species ut cum dicimꝰ coloris aliuo eẽ albĩs alius nor : alius
nõ medũ Rursus diuisio ẽ quotiens noꝵ plura siguiticaris aperit᷑
& que multa sint quee as ea significant᷑ ostenditur : ut siqs dicat
nõm canis plura significat ei hune latrabile quadrupedem & cce¬
leste sidus ei marinã bestia Quae oĩa a se definitione distincta
sunt. Diucai aũt dicitur & quotiens totũ in partes ꝓropriasse¬

Expanded text:
dictum est, hanc expositionem nostro reseruasse iudicio, ut ad intelledictum est, hanc expositionem nostro reseruasse iudicio, ut ad intellegentiam simplicem huius libri evero speculationem, confirmatis jam pene scientia, nec in singulis vocabulis rerum haerentibus, haec posterior editio collocatur. Ad divisionem tiam rerum, de quibus in hac libri serie disputatur, casu fiat potius titio, hoc autem manifestum erit, si diuisionem ipsam diuidamus, id est si nomen ipsum diuisionis in ea quae significat partiamur, est namque diuisio generis in species, ut cum dicimus ‘coloris aliud est album, aliud nigrum, aliud uero medium’, rursus diuisio est, quotiens uox plura significans aperitur et quam multa sint quae ab ea significantur ostenditur, ut si quis dicat ‘nomen canis plura significat, et hunc, latrabilem quadrupedem que et caeleste sidus et marinam bestiam’, quae omnia a se definitione disiuncta sunt, diuidi autem dicitur et quotiens totum in partes proprias se
Abbreviated transcription (Latin):
aut s. ad definitienũ as nationẽ facile coꝑnoso põt si prius
suistantiae renum diuisio fiat Suostantiae rõ alia gdem in descriptio.¬
ne ponitur alia uõ in definitione. S ea qu&e in descriptione ost
proprietatẽ quandam colligit eius rei curus sc̃e rationẽ prodit do
inaequale Sicut igitur proprietate quantitatis in rõne posuit
ꝗͣtitatis e ipsa tota rõ ipsius quantitatis propria ẽ Ita descriptio¬
& in proprietate q̃titatem colligit & propriũ fit ipsa descriptio
Definitio uõ ip̃a quidem propria non colligit ẜ ipsa qͦ fit propria.
Definitio nanq sõam menstrat gñs aiferentiss iungit et ea q̃
peyse sunt cõia atq multoꝵ in unum redigens uni spẽi quã
definit reddit equalia. Ita igitur ad descriptienẽ utils est preprii
species definitur. S sicui haec p̃ssiora ꝗͣ expositionis modus postu¬
lat uides unꝰ cum hoc scire conuenit nos ut in prima editione

Expanded text:
ait et ad definitionum adsignationem, facile cognosci potest, si prius substantiae rationum diuisio fiat, substantiae ratio alia quidem in descrip- tione ponitur, alia uero in definitione, sed ea quae in descrip- tione est, pro|prietatem quandam colligit eius rei cuius sub- stantiae rationem pequale dicitur, sicut igitur proprietatem quidem quantitatis in ratione posuit quantitatis et ipsa tota ratio ipsius quantitatis propria est, ita descriptio et proprietatem colligit et propria fit ipsa descriptio, definitio uero ipsa quidem propria non colligit, sed ipsa quoque fit propria, definitio namque substantiam monstrat, genus differen- tiis iungit et ea quae per se sunt communia atque multorum in unum redigens uni speciei quam definit reddit aequalia. ita igitur ad descriptionem utilis est proprii iunctis cum genere species definitur, sed si cui haec pressiora quam expositionis modus postulat uidebuntur, eum hoc scire conuenit, nos, ut in prima editione
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatem. Uidentur aũt hiut loco utras conerue Nam&
summe utide ẽ ad ea quae superius dicta sunt de gñe & spe.¬
cie di ceeteris dispitare de summa est necessitas quia nisi sit
heet añ preetognita illa ao quae ista prceparant᷑ non possirat co.¬
qurins de grabus hic disputandũ erat est prius ad coprnitionẽ
uenire ꝙ̃ ea quitus illa p̃parant᷑: non tñ ea significatione
ht a Por pbiynio positũ est qua necessitatẽ sigraficari uellet¬
at nen potius utrlitate Ipsa i. or̃o contextus ꝙ sermonũ io
clarissima intelligentie ratione significat. Neq n ita quisꝗ
utitur ar̃one ut aliquã necesitatem referri diccit ad aliuo
pium iscirori si ad eam quae ẽ apud firisto praedicam̃toꝵ
doctrina. Si igitur hoc necessariũ utle intelligamꝰ & io nõĩe

Expanded text:
necessitatem, uidentur autem huic loco utraque congruere, nam et necessitatem, uidentur autem huic loco utraque congruere, nam et summe utile est ad ea quae superius dicta sunt, de genere et specie | et ceteris disputare, et summa est necessitas, quia nisi sint haec ante praecognita, illa ad quae ista praeparantur, non possunt co sit haec quinque de quibus hic disputandum est, prius ad cognitionem uenire quam ea quibus illa praeparantur, non tamen ea significatione hic a Porphyrio posituo contextusque sermonum id clarissima intelligentiae ratione significat. Nec enim quisquam ita utitur ratione, ut aliquam necessitatem referri dicat ad aliud. Nrium, Chrysaori, et ad eam quae est apud Aristotelem praedicamentorum doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinam as definitionũ etiã assignationẽ ad diuisionẽq ac
demonstrationẽ sit haꝵ rerum utilis uberrimas coguitio
compendiosam ing traditionẽ fuciens ea quae ab antiq lar¬
ge ac difuse dicla sunt attemptabo er euiter aper ire neq nr
esse cempondiosa nisi totum opus oreuitate consfrmgeret et
qm̃ introductionẽ scribebat altiores inqt sones spente t efa¬
res gõnum obscuritates hĩta in eis quiadã ceniectinet̃o¬
cesarium in latino sermone sic in greco
descendẽ quis in uoce quaedam ut uitas significat᷑ Aliqua qͦ signi¬
ficatione qua dicimꝰ solem necesariũ esse moueri s. nẽce est &
illa quidem prima significatio pretermittenda ẽ. Omnino n. ab
es netio quod hic por phyrius ponit aliena est. Hae uõ aue huiꝰ.¬
miõi sunt ut inter se certare uideantur quae hui loci obtine.¬
at significationẽ in qͦ die porphyrius um sit necessariũ cri¬
sapori. Nanq ut dictum ẽ necessariu s. utilitate significat R

Expanded text:
doctrinam, ad definitionum etiam adsigna- tionem, ad diuisionem et demonstrationem, quae sit harum rerum utilis überrimaque cognitio, compendiosam, inquit, tra- ditionem faciens ea quae ab antiquis large ac diffuse dicta sunt, temptabo breuiter aperire’, neque enim esset compendiosa, nisi totum opus breuitate constringeret et quoniam intro- ductionem scribebat, ‘altiores, inquit, quares cessarium in Latino sermone, sicut in Gradescendere, qua in uoce quaedam utilitas significatur. alia quoque significatio est qua dicimus solem necessarium esse moueri, id est necesse esse, et illa quidem prima significatio praetermittenda est, omnino enim ab eo necessario quod hic Porphyrius ponit aliena est. hae uero duae huiusmodi sunt, ut inter se certare uideantur quae huius loci obtineat significationem, in quo dicit Porphyrius; Cum sit necessarium, Chrysaori; namque, ut dictum est, neces- sarium et utilitatem significat et
Abbreviated transcription (Latin):
comitatur agnitio d hac cognita pius sit drĩa nen potest
gnerari & quã in eodem litroplura sint ad quae nisi ma
intellectus pateat ut cum ipse aristo dicat Diue soꝵ geneꝵ a
unus tuiuss predicam̃ti diligentisima iagsitione ies tget ut
cum sube propriũ post multa dicat ẽẽ qđ idem nuo tontro.¬
rieꝑ sustentidile sit uel rursus g̃citatis quet in ea solum cegiũ
atꝑ mequale dicatur d. ualitatis ẽt qđ per eam simie ett
dissiue alius aliis eẽ propenimꝰ  in taeteris eo dẽ mõ ut¬
pr mationis & hĩtus ei affirmationis e negatienus in ghus
ita traetat tanꝗ̃ iam peritis scientibusq qude sit priprietatis
nũ. Quã sis ignenat frustra ea queg le lis quae dsputan¬

Expanded text:
comitatur agnitio, sed hoc cognito, quid sit differentia non potest ignorari, quamquam in eodem libro plura sint ad quae nisi maxintellectus patebit, ut cum ipse Aristoteles dicit : diuersorum generum et unius cuiusque praedicamenti diligentissima inquisitione uestigat, ut cum substantiae proprium post multa dicit esse quod idem numero contrariorum susceptibile sit, uel rursus quantitatis, quod in ea sola aequale atque inaequale dicatur, qualitatis etiam, quod per eam simile et dis- simile aliud alii esse proponimus, et in ceteris eodem moet habitus, quae affirmationis et negationis, in quibus ita tractat tamquam iam peritis scienti- busque quae sit proprietatis natura; quam si quis ignorat, frustra ea quae de his disputan
Abbreviated transcription (Latin):
dem prcedictim̃tis decius Quid uõ eet genus qđ species qs dis¬
ferentia: ꝗs ulud acc̃ms de quo dicendum ẽ uel ꝗd propruts
uelut nota p̃terit tde igitur᷑ p̃dicimenta ar istoteus uemirem
ꝗd significaret unũ quoaq oorum que superius dc̃a sunt agnoni¬
remus hune lioꝵ porplgri de eaꝵ quing neg cognitions
perscripsit e uo per specto & censiderato ꝗd iriũqađꝙ qͥue supra
posuit designaret facilior intellertus ea quee ab Aristo propo¬
meren dadisteret. Haec qdem intentio ẽ huiꝰ libriquẽ Por¬
phys ad introductione p̃dicamentoꝵ se conseripfisse ipsa ut
dictum ẽ tituli inscriptione signauit. S l as hoe uruu huꝰ
liari refenat᷑ intentio nõ tamea sicupleꝵ eĩ utilitas de ueꝵ

Expanded text:
uid uero esset genus, quid species, quid difuid uero esset genus, quid species, quid differentia, quid illud accidens, de quo nunc dicendum est, uel quid proprium, uelut nota praeteriit, ne igitur ad Praedicamenta Aristotelis uenientes, quid significaret unum quodque eorum quae superius dicta sunt ignora|rent, hunc librum Porphyrius de earum quinque rerum cognitione pposuit designaret, facilior intellectus ea quae ab Aristotele praeponerentur addisceret. Haec quidem intentio est hujus libri quem Porphyrius ad introductionem praedicamentorum se conscripsisse ipsa ut dictum est tituli inscriptione signavit. Sed licet ad hoc unum hujus libri referatur intentio, non tamen simpl
Abbreviated transcription (Latin):
inguloꝵ p̃dicam̃toꝵ propria perquisiuerit Que prepria esse
quns depraehenderit añ ꝑ̃ ꝗe oĩo sit propriũ diseat Nec in his tã.¬
tum pͥropris cognitio ualet que singulis nominib eferunt᷑ ut
homimis risitile ueꝵ ẽt in hͥis qu&e in locũ defintionis adaiben¬
tur Omnia .n. propriam rem subiectam quedã termino descri¬
ptionis includunt. Qđ suo quoq loco oportumꝰ cõmemorabo. Ne¬
tiaentis qͣ cognitio ꝗ̃tum afferat quis dubitare q̃at : cumeuia¬
deat inter x p̃dicamenta nouẽ actidentis nãs que quomõ
actntia ẽs putabimus si oĩo ꝗd sit accõs ignetemus sum pneser¬
tim nec diferentioꝵ nec proprii scĩa nota sit nisi accntis ma
et definitiones prodant quae cum ipse ex diferentis consteat
e fiant untuscumsq defintiones proprie acc̃as tã non iuden
ad mittẽ sum igitur Aristo decem rere gnͣa collegisset quee .ii.¬
miꝵ diuersos sus se species continerent que species nutꝗ ai.

Expanded text:
ingulorum praedicamentorum propria perquisiuerit. quae propria esse quis deprehenderit, antequam quid omnino sit proprium discat? nec in his tantum propriis haec cognitio ualet quae singulis nomi- nibus efferuntur, ut hominis risibile, uerum etiam in his quae in locum definitionis adhibentur, omnia enim propria rem subrectam quodam termino descriptionis includunt, quod suo quoque loco oportunius commemorabo, accidentis quoque cognitio quantum afferat, quis dubitare queat, cum uideat inter decem praedica- menta nouem accidentis naturas? quae quomodo accidentia esse putabimus, si omnino quid sit accidens ignoremus, cum praesertim nec differentiarum nec proprii scientia nota sit, nisi accidentisetiam definitiones probant, quae cum ipsae ex differentiis constent et fiant unius cuiusque definitiones propriae, accidens tamen non uidentur admittere. Cum igitur Aristoteles rerum genera collegisset, quae nimirum diuersas sub se species continerent, quae species nuraquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut nihil e eaꝵ coniunctione ae compositione efice possit
turi uero his nulla cognitio esti Ses uis aĩa tertia que secũ
riores alendi ae sentirnai trahit. isq uelut famulis atꝗ abe.
bierentos utitur ec dem tota in rõne est constituta eaq uel in xerũ
põtuim firmissima contemp latine. Sel in at ñ tum inteuigentia
iacondits capuit sed et̃ pleno actu inte lligontis : imcesratio
sregessit explitis atꝗ confirmat Itaq ut dictum ẽ hine uiua
nae nẽ non ea tantum cognitione suficiunt quae sututta
fuius comprebendt. Uerit etiam eꝵ insensitiuio agnitione ton¬
cepta. e atñtibus rebus noia indere pot R Q intetigenste
et nori solum unũpãg an sit sed quid sit et & quale sit nec nencur
Qaue in his quattuor proprie uim ronis eercet Aut m alied an
co caetera accidentiu momenta ꝑ quirit. Quib cognitis curita

Expanded text:
ut nihil ex earum coniunctione ac compo- sitione efficere possint, ut nihil ex earum coniunctione ac compo- sitione efficere possint, turi uero his nulla cognitio est. sed uis animae tertia, quae secum priores alendi ac sen- tiendi trahit hisque uelut famulis atque dientibus utitur: eadem tota in ratione constituta, eaque vel in rerum praesentium firmissima conclusione, vel in absentium intelligentia, inconditas capit, sed etiam pleno actu intelligentiae quod imaginatio suggessit, explicat atque confirmat. Itaque ut dictum est huic divinae naturae non ea tantum in cognitione sufficiunt, quae subjecta sensibus comprehendit, uerum etiam et insensibilibus imaginatione concepta et absen- tibus rebus nomina indere potest et quod intellet non solum unum quodque an sit, sed quid sit etiam et quale sit nec non cur quia in his quattuor propriae uim rationis exercet, aut enim aliquid an eo cetera accidentium momenta perquirit, quibus cognitis cur ita
Abbreviated transcription (Latin):
creandis nutriendis alendisq corporibus presto ẽ. nullum uõ rati
onis praestet sensusue iudicium. Haec aũt est herbaꝵ atq arboꝵ
& quicꝗ terre radicitus affixum tenetur Secunda uõ composi¬
ta atq coniuncta ẽ ac primam sibi sumens & in parte constituẽs
sensu iget idem de nascitur & nutritere alitur Sensus uaro
diuersi sunt Rusq ad gpariũ numeꝵ crestunt. Itaq quicꝗd tan.¬
tum alitur. non et sentit. Quicqꝗ uõ sentire põt ei quoq prima
aĩce uis nascendi .s. ac nutriendi probatur ẽe subiecta. Quibus
uõ sensus adest non tantum eas reris capuint formas qbus se¬
sibili corpore ferunt᷑ pñte ses absceaente qͦ sensit sensibilibusq
sepofitis cognitarum sensu formar imagines tenent meniori¬
amꝙ conficiũt & prout quodq aĩal ualet: longius breutusq custo.¬
dit d eos imaginationes confusas atq ineuidentes sumunt:

Expanded text:
creandis, nutriendis alendisque corporibus praesto sit, nullum uero rati- creandis, nutriendis alendisque corporibus praesto sit, nullum uero rati- onis praestet sensusue iudicium. haec autem est herbarum atque arborum et quicquid terrae radicitus adfixum tenetur, secunda uero composita atque coniuncta est ac primam sibi sumens et in partem constituensensu uiget, idem et nascitur et nutritur et alitur, sensus uero diuersi sunt et usque ad quinarium numerum crescunt, itaque quicquid tantum alitur, non etiam sentit, quicquid uero sentire potest, ei prima quoque animae uis, nascendi scilicet atque nutriendi, probatur esse subiecta. quibus uero sensus adest, non tantum eas rerum capiunt formas quibus sensibili corpore feriuntur praesente, sed abscedente quoque sensu sensibili- busque sepositis cognitarum sensu formarum imagines tenent memoriamque conficiunt, et prout quodque animal ualet, lon- gius breuiusque custodit, sed eas imaginationes confusas atque ineuidentes sumunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Uscepte expositionis labor nostne seriem translationis expedi.¬
et : in qua ꝗdem uereor ne subierim fidi inter pretis culpã
cum uerbum uerdo ex pressum comparatumq reddideris.
uius incepti rõ esti ꝙ in his seriptis in ꝗb reꝵ cognitio que¬
pitur non luculenta eronis leposi sei incorrupta ueritas
e primenda est. Quocirca multum profecisse uideor si phi losephice
libris latina orone compositis per integerrae translationis since.¬
ritatem nihil in graecori litteris amolius desideret᷑. Et qm̃ huma.
nis ais excellentissimũ bonum pbiae comparatũ est : ut uiae ueluti ex¬
fuo quodam procedat rõ ex animae ipsius efficientis ordiendũ
est  T ripleꝵ oĩo animeuis in ueretandis corporibus de praerendit
Quarum una ꝑdem uitam corpori subministrot ut nascendo cresat
alentoq suosistat. Alia uõ sentiendi iudicium praedet. Tertia ui men.¬
tis &e rationis subnixa est. Quaꝵ quidem prime id officiũ est ut

Expanded text:
arreptae expositionis labor nostrae seriem translationis expediet, in qua quidem uereor ne subierim fidi interpretis culpam, cum uerhum uerbo expressum comparatum- que reddiderim, cuius incepti ratio est quod in his scriptis in quibus rerum cognitio quaeritur, non luculentae orationis lepos, sed incorrupta ueritas exprimenda est. quocirca mul- tum profecisse uideor, si philosophiae libris Latina oratione compositis per integerrimae translationis sinceritatem nihil in Graecorum litteris amplius desideretur, et quoniam nimis excellentissimum bonum philosophiae comparatum est, ut uia et filo quodam procedat oratio, ex animae ipsius effi- cientiis ordiendum est. triplex omnino animae uis in uegetandis corporibus deprehenditur, quarum una quidem uitam corpori subministrat, ut nascendo crescat alendoque subsistat, alia uero sentiendi iudicium praebet, tertia ui mentis et ratione subnixa est. quarum quidem primae id officium est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mens caperet uel loq̃ ndo disputator efferret d iuegd n. inteͣ
ceteris añposuit redus genera eẽ possimꝰ apnoste Specier
sti dum ꝗe sit species intelligimꝰ intui impediti er rore turt¬
bamur Fieri n põt ut ꝑ specie inscitiã saepe quantitati sp̃os
mere latiene penamus d curusi primi generis speties alter ciulibot gt¬
neri subdamus atꝙ ita fiat permista ⁊eru aeꝗ indisereta cenfusto
Sy. ne cictidat quae sit nã specier añ mostendum est. Net uõ in hec
tantum prodest speties cognostenda nã ne prioꝵ geneꝵ srer.¬
es inueem ꝑmutentꝰ uerum ẽt ut in eodem quoudet gne pro¬
ximas seecie gñi neuerimꝰ eligẽ ut ne subie moy cũali dica¬
mus ese spẽm potius ꝗͣ corpus cuit corpũs hominẽ potun

Expanded text:
mens caperet uel loquendo disputator efferret - quicquid enim iceteris anteposuit rebus, genera esse possimus agnoscere, speciei si enim quid sit species intellegimus, nihil impediti errore turbamur. fieri enim potest, ut per speciei inscientiam saepe quantitatis species in relatione ponamus et cuiuslibet primi generis species alteri cui- libet generi subdamus atque ita fiat permixta rerum atque indiscreta confusio; quod ne accidat, quae sit natura speciei ante noscendum est. nec uero in hoc tantum prodest speciei cognoscenda natura, ne priorum generum species inuicem per- mutemus, uerum etiam ut in eodem quolibet genere proximas species generi nouerimus eligere, ut ne substantiae mox animal dicamus esse speciem potius quam corpus aut corporis homi- nem potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
sarsum Crisarori & ad eam quae est apud Aristotelem prae¬
ꝓnationem & omnino ad ea quie in diuisione iselin demon¬
Aritione sunt utilia. Istarum rerum speculatione eo in denaco¬
suo tibi traditionem faciens tempta bo breulter ue dutnendio
e definitionũ intexia ueispectio & de nenstationũ ueris ma tõ¬
clusio. Que res ꝑ̃to difficiles at ardue sunt rãnto perspicati¬
memnie libris euenit. Nam primũ siquae sit intentio esgnastat

Expanded text:
sarium, Chrisaorie, et ad eam quae est apud Aristotelem praegnationem, et omnino ad ea quae in divisione vel demonstratione sunt utili hac istarum rerum speculatione, compendiosam tibi traditionet diuisionum recta perspectio et demonstrationum ueracissima conclusio, quae res quanto diffi- ciles atque arduae sunt, tanto perspicaciuod in omni- bus libris euenit. nam primum si quae sit intentio cognoscat
Abbreviated transcription (Latin):
fyuctus sit danda ẽ huie tam sollertissims disciplince tota mẽ.¬
tis intentio ut primis firmatis in disputandi ueritate uesti¬
gis facile ad recus ipsaꝵ certam cõpraehensionẽ uentre pos¬
simus Et qm̃ qui sit ortus logieae disciplinae praedexim:¬
cogautionẽ rere naturamq deprehendat. Cuuꝰ quidem

Expanded text:
fructus sit, danda est huic tam sollertissimae disci- plinae tota menfructus sit, danda est huic tam sollertissimae disci- plinae tota mentis intentio, ut primis firmati in disputandi ueritate uestigiis facile ad rerum ipsarum certam comprehen- sionem uenire possimus. Et quoniam qui sit ortus logicae disciplinae praediximcognitionem rerum naturamque deprehendat. Cujus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
consigerare nãn q ua cognita cum illus qͦ qđ per disputati¬
onẽ inueniret an uere comp̃rensum ẽet poset intelligi
Hinc igitur perfesta ẽ logice peritia discipline quae dispu.¬
tandi modos atq ip̃as ratiotinationes inter noscendi iuas
parais. ut quaq ratiotinatio nunc ꝑdem falsa: nune aũt ue.¬
ra sit: Quae nõ semꝑ falsa quae numꝗͣ falsa possit agnosci tlui.¬
us aũt ius dupleꝵ esse ꝑpenditur. Una ꝗdem in inueniendo
inueniendi alterã iudicandi : utriusq princeps ut mihi uide¬
tur Aristoteles fuit. Stoici aũt in altera elaborauerũt.Iudi¬
ncandi .n. diligenter prosecuti sunt scĩam quã analecticen
uocant Inueniendi uõ artem quae topice dr : quaeq ad usumn
ꝯpotiorerat & ordine nae certe prioy ẽ: totam religueriũt.
Nos aũt gm̃ utrans si fu̾it ocium proseꝵ cogitamꝰ ab ea quae
prima est ordiemur um igitur tantus nuus consideratiõis

Expanded text:
considerare naturam, qua cognita tum illud quoque quod per disputaticonsiderare naturam, qua cognita tum illud quoque quod per disputationem inueniretur, an uere comprehensum esset, posset intellegi, hinc igitur profecta est logicae peritia disciplinae, quae disputandi modos atque ipsas ratiocinationes internoscendi uias parat, ut quae ratiocinatio nunc quidem falsa, nunc autem uera sit, quae uero semper falsa, quae numquam falsa, possit agnosci, huius autem uis duplex esse perpenditur, una quidem in inueniendo, inue- niendi, alteram iudicandi, utriusque princeps, ut mihi quidem uidetur, Aristoteles fuit. Stoici autem in altera elaborauerunt; iudicandi enim uias diligenter persecuti sunt ea scienappellant: inveniendi vero artem quae topice dicitur, quaeque ad usum potior erat, et ordine naturae certe prior totam reliquerunt.  utram- que, si erit otium, persequi cogitamus, ab ea quae prima est, ordiemur, cum igitur tantus huius considera- tionis
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ In qũus in. ꝗquis in digitis recte computantis euenerit i
sine dubio in res qiͦ ipsas nẽce est euemire: ut si q caltulo
centũ esse contigerit centum pꝰ res ili nũo subiectos ese ne-¬
rese ẽ Hoc nõ non eque in disputatione seruatur Neg n gcgo
sermonum decusus inuenerit id innã ꝙ fixum tenetur. Q¬
re nece erat eos falli ꝙ abiecta scia disputandi reꝵ. naturã ꝑ.¬
grerent. Nisi .n. prius ad scia uenerit: quae rõtinatio ueram
possit eẽ suspecta : rerum incorrupta ueritas es ratictinatiõe
non põt inueniri. um igitur ueteres saepe multis lapsierro.¬
rious falsa quaedam & sibi contraria in ddisputatione colligerẽt
atq id fieri impossibile uideretur: ut de eades re contranaã
clusine facta utraq esent uera quae sibi dissentiens rõtinatio
conciusisset cui ne potinationi tredi oporteret esset amdigu.¬
um. iusum ẽ prius disputationis ipsius ueram atq integram

Expanded text:
ris enim quidquid in digitis recte computantis evenerit, id sine dubio in res quoque ipsas evenire necesse est, ut si ex calculo centum contigerit, centum quoque res illi numero subjectas esse necesse est. Hoc vero non aeque in disputatione servatur. Neque enim quidquid sermonum decursus invenerit, id in natura fixum tenetur. Quare necesse erat eos falli qui abiecta scientia disputandi de rerum natura perquirerent, nisi enim prius ad scientiam uenerit quae ratiocinatio ueram possit esse suspecta, rerum incorrupta ueritas ex ratiocinatione non potest inueniri. cum igitur ueteres saepe multis lapsi erroribus falsa quaedam et sibimet contraria in disputatione colligerent atque id fieri inpossibile uideretur, ut de eadem re contraria conclusione facta utraque essent uera quae sibi dissentiens ratiocinatio conclusisset, cuique ratiocinationi credi oporteret, esset ambiguum, uisum est prius disputationis ipsius ueram atque integram