comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
belgidam nobilem celuberiȩ urbem:
cȩpit sSertorns deinde cũ pompe¬
io congressus: decem milia militũ.
ente uincenteq pompeio. tantundẽ
pene ipse ꝑdidit. Alulta inter eos
prȩt̾ea prelia gesta sunt. Meminiꝰ
questor pompeii idemq uir soro¬
ris enis occisus est: hirtuleii fr̃ĩs
int̾fectisferpenna qui se sertorio
iunxerat: comminutꝰ ẽ. Postremo
ipse sertorins decimo demũ anno
belli inchoati: iisdem quib & ueria¬
tus suorũ dolis int̾fectis. fm̃e bello¬
fecit: romanisq uictoriam sine gła
dedit IQuanuis ꝑ penña postea pars
exertitiis eiꝰ secuta sit: qui a pompeio
uictus cum uniu̾so exercitu suo int̾¬
fectus ẽ. Cntatib uͦ cunctis ultro
ac sine mora ꝑ deditionem receptis.
duȩ tantũ restiterunt: hoc ẽ. uxii¬
ma & calagurris. Quarum uxum̃a:
pompeiꝰ euertit. Calagurrem affra¬
nius iugi obsidione confectam: atꝙ
ad infames escas miseranda inopiã
coactam: ultima cede incendioꝙ de¬

Expanded text:
Belgidam, nobilem Celtiberiae urbem, Belgidam, nobilem Celtiberiae urbem, cepit. Sertorius deinde cum Pompeio congressus decem milia militum nu uincente Pompeio tantundem paene ipse perdidit. multa inter eos praeterea proelia gesta sunt. Memmius, quaestor Pompei idemque uir sororis eius, occisus est. Hirtulei fratres interfecti. Perpenna, qui se Sertorio iunxerat, comminutus est. postremo ipse Sertorius decimo demum anno belli inchoati isdem quibus et Viriatus suorum dolis interfectus ffecit Romanisque uictoriam sine gloria dedit; quamuis Perpennam postea pars exercitus eius secuta sit: qui a Pompeio uictus cum uniuerso exercitu suo interfectus est. ciuitatibus nero cunctis ultro ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est Vxama et Calagurris: quarum Vxamam Pompeius euertit, Calagurrim Afranius iugi obsidione confectam atque. ad infames escas miseranda inopia coactam ultima caede incendioque de
Abbreviated transcription (Latin):
conserutt. Aquo castris copiisꝙ. ni¬
utiis: ad oppidum hilerdam pene
colus refugit im etellus multis eliis
fatigãtus. ꝑ deua oberrans bostem
mora fatigabat: donec pompeii ca¬
Ms consociaretur. Pompeiꝰ contracto
apud palentiam exercitu lauronem
cinstatem qũa tunc sertorns oppi¬
quabat: frustra conatus defendere
uictus aufugits sertoruis suꝑato fu¬
gtoq pompeio: laurone captam.
cruentissime depopulatus ẽ. Reliqu¬
am agmen lauronensiũ quod cȩdib
suy fuerat: miserabili in lusitanĩa
capͥtiuitatȩ transdicit Pompeium
autẽ hoc ẽ. illum romanorũ ducem
ga preditum fiducia. ad hoc bellũ
non ꝓconsule. s ꝓ consulib roma
misisset¶ fuisse tunc pompeii .xxx.
milia peditum. mille equites. gal¬
ba scripsit. Isertorum aut̃e.lxͦ. mi¬
lia peditum. octo milia equitum
habuisse cõmemorats Postea uero
hirtuleꝰ cum metello congressus:a
pud italicam betitiȩ urbem .xx. mi
lia militũ ꝑdidit. inctusq in lusita¬
niam cum paucis refugit. Pompeiꝰ

Expanded text:
conseruit. A quo castris, copiisque nudatus, in oppidum Hilerdam pene solus refugit. Metellus, multis praeliis fatigatus, per devia oberrans, hostem mora fatigabat, donec Pompeii castris consociaretur. Pompeius contracto apud Pallantiam exercitu, Lauronem civitatem, quam tunc Sertorius oppugnabat, frustra conatus defendere, victus aufugit. Sertorius superato fugatoque Pompeio, Lauronem captam cruentissime depopulatus est: reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus superfuerat, miserabili in Lusitaniam captivitate transduxit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanorum ducem,em magna praeditum fiducia, ad hoc bellum non pro consule, sed pro consulibus Roma misisset. Fuisse tunc Pompeio triginta millia peditum, mille equites, Galba scribit: Sertorium autem sexaginta millia peditum, octo millia equitum habuisse commemorat. Postea vero Hirtuleius cum Metello congrpud Italicam Baeticae urbem uiginti milia militum perdidit uictusque in Lusitaniam cum paucis refugit. Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
reliuiio finem dedere certamin
Tenestinos etiam eodem tempor
qui usq adportam rome beilas¬
do et cedendo peruenerant acd
flumen halem tito quintio pug¬
nante uloerunt.

Expanded text:
rediuiuo finem dedere certamini. Praenestinoa etiam eodem tempore, qui usque ad portam Romae bellando et caedendo peruenerant, ad flumen Haliam T. Quintio pugnante uicerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in filius audom & turismod turis¬
sindi filius sibi obuii fierent. Qũe
albom spata ꝑcutiens: de equo pre¬
upitatum extinxit. Cernentes gep

Expanded text:
in filius Audoini, et Turismodus Turisindi filius, sibi obvii fierent, quem Alboin spata percutiens, de equo praecipitatum exstinxit. Cernentes Gep
Abbreviated transcription (Latin):
toria. ingentem quã in castris rep¬
pererunt int̃ se p̃dam diuidunt. Ta¬
to uͦ rodulfi uexillum quẽ blandũ
appellant. eiusq galeam quãm bel¬
l gestare consueuerat abstulit.atq¬
exillo iam tempore ita om̃is uirtus¬
herulorũ concidit. ut ultra suꝑ se
regem om̃imodo ñ haberent. Iam
hinc langobardi audaciores effecti.
aucto de diu̾sis gentib quas suꝑa¬
uerant exercitu. ultro ceperunt
bella expetere. & uirtutis głam cir

Expanded text:
toria, ingentem, quam in castris reptoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod bandum appellant, eiusque galeam, quam in bello gestare consueverat, abstulit. Atqujam ex illo tempore ita omnis Herulorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnino non haberent. Jam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere, et virtutis gloriam cir
Abbreviated transcription (Latin):
referret. Comminatꝰ ẽ. eius capit si¬
abscisurum. si herulorum aciem fil¬
gere nuntiaret. Is cũ herulortis
flecti acies. & a langobardis eos oppͥ¬
mi conspicert: int̾rogatus arege sepi
quid heruli gererentꝰ. eos optime pu¬
qare respondit: nec pͥus malum qͦd
cernebat loqui audens aꝑuit. qͣm
unnu̾se acies hostib terga p̃bereñ.
Quilicet sero tandem in uocem
crumpens. ue tibi inquit misera
berulia. que celestis dñi plecteris
rasad hec commotꝰ rex ait. Nunqͥd
sugnint heruli mei: At ille. Non
inquit hoc ego. s tu rex dixisti.
ĩunc ut in talib fieri assolet. rex
ipse & om̃s ꝑturbati. dum quid a¬
gerent hesitarent: suꝑuementib
sangobardis grauitercedunt᷑. Rex
extinctuis ẽ. herulorum uͦ exercitus¬
dum hac illacq diffugeret. tanta
suꝑ eos celitus ira descendit. ut uixi¬
nataturi brachia extenderent. sicq¬
crudelit̃ hostium feriebantur gla¬
dii¶Nunc langobardi patrata u̾c¬

Expanded text:
referret, comminatus ejus se caput referret, comminatus ejus se caput abscissurum, si Herulorum aciem fugere nuntiaret. His cum Herulorum flecti acies, et a Langobardis eos opprimi conspiceret, interrogatus a rege saepius quid Heruli gererent, eos optime pugnare respondit. Nec prius malum quod cernebat loqui audens aperuit, quam universae acies hostibus terga praeberent. Qui licet sero tandem in vocem erumpens: Vae tibi, inquit, misera Herolia, quae coelestis Domini flecteris ira. Ad haec verba commotus rex ait: Numquid fugiunt Heruli mei? At ille: Non, inquit, hoc ego, sed tu rex ipse dixisti. Tunc ut in talibus fieri assolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent haesitarent, supervenientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex exstinctus edum hac illacque diffugeret, tanta super eos caelitus ira respexit, ut virinataturi brachia extenderent, crudeliter hostium feriebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata vic
Abbreviated transcription (Latin):
factunq ẽ. & mox ut trudelis fe¬
mina signũ dedit. iniqua manda¬
ta ꝑficiuntur. ipseq uulnerib tͣns¬
fixus in t̾ram corruens exspirauit.
Ca cum rodulfo regi nuntiata finssq̃
tam crudele germani funꝰ ingemuit
dolorisq impatiens. ad ulciscend̾a
frĩs mortẽ ex arsit. fȩdusq qͦd cumn
tatone pepigerat irrupit. eidemq
bellum indiͦxit. Quid plura: somit¬
niunt utreq in campis patentibus
acies Rodulfus suos in pugn̾a diri¬
git. ipse in castris residens de spe ine¬
torie nichil ambigens. ad tabulam
ludit. Erant siquidem tunc heruli
bellorũ usib exercitati. multorũq:
bella gererent. siue ut illatũ ab ho¬
ste uulnus contẽpnerent: nudi pus¬
nabant. oꝑientes solum mͦ corpors
uerecundiam. Horum itaq uirib
rex indubitaut̃ fidens. dum ipsead
tabulam luderet. unũ e suis iar¬
borem que forte aderat ascendere ni¬
bet.quatinꝰ ei suorũ uictorĩa celen

Expanded text:
factumque est. Mox crudelis fefactumque est. Mox crudelis femina signum dedit, iniqua mandata perficiuntur. Ipseque vulneribus transfixus in terram corruens expiravit. Ea cum Rodulfo regi nuntiata fuissent, tam crudele germani funus ingemuit, dolorisque impatiens, ad ulciscendum fratris mortem exarsit, foedusque, quod cum Tatone pepigerat irrumpens, eidem bellum indixit. Quid plura? Convenerunt utrorumque in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugnam dirigit, ipse in castris residens, de spe victoriae nihil ambigens, ad tabulam ludit. Erant siquidem tunc Heruli bellorum usibus exercitati, multorum qubella gererent, sive ut illatum ab hoste vulnus contemnerent, nudi pugnabant, operientes solummodo corporis verecunda. Horum itaque viribus rex indubitanter fidens, dum ipse securus ad tabulam luderet, unum e suis in arborem, quae forte aderat, ascendere jubet, quatenus ei suorum victoriam celerius
Abbreviated transcription (Latin):
functa patriam regredi. Mittit pu¬
ellam que eum inuitaret. ut uini
potula dignaretur acciꝑẽ. Ille corde
simplici ut inuitatus fuerat uenit.
Et quia erat statura pusillus. eum
fastu suꝑbie ꝑuella despexit. u̾baq
adu̾sus eum irrisoria ꝓtulit. Ad ille
uerecundia pariter & indignatiõe
ꝑfusus: talia rursus u̾ba respon-¬
ait. que ampliorem ꝓuellȩ confu-¬
sionem afferrent. Lunt illa femi¬
neo furore succensa. dolorem cordis
colubere ñ ualens. scelus quod mente
conceꝑat explere contendit. Similg
patientiam. uultum exhilarat. ẽia
uerbis iocundiorib demulcens ads¬
dendum inuitat. taliq eñ inloco
sedere constituit. quo parietis fene¬
stram ad scapulas haberet. Quam
fenestram quasi in hospitis bonoie:
re aut̃ẽ uera ne eum aliqua suspi¬
cio pulsaret uelamine texerat pro¬
cioso. precipiens atrocissima uerba
ꝓpriis pueris. ut cum ipsa quasi as
pincernam loquens misce dueret
illi eum a tergo lanceis ꝑforarent.

Expanded text:
functa patriam regredi. Mittit pufuncta patriam regredi. Mittit puella, qui eum invitaret, ut vini poculum dignaretur accipere. Ille corde simplici, ut invitatus fuerat, venit. Et quia erat statura pusillus, eum fastu superbiae puella despexit, verbaque adversus eum irrisoria protulit. At ille verecundia pariter et indignatione perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem puellae confusionem afferrent. Tunc illa furore femineo succensa, dolorem cordis cohibere non valens, scelus, quod mente conceperat explere contendit. Simulat patientiam, vultum exhilarat, eumque verbis jucundioribus demulcens, ad sedendum invitat. Talique eum in loco sedere constituit, quo parietis fenestram ad scapulas haberet. Quam fenestram quasi ob hospitis honorem, re autem vera, ne eum aliqua pulsaret suspicio, velamine texerat pretioso, praecipiens atrocissima bellua propriis pueris, ut cum ipsa quasi ad pincernam loquens, Misce dixisset, illi eum a tergo lanceis perforarent,
Abbreviated transcription (Latin):
tino eloquio rugorũ patria dicitur.
atq in ea quia erat fertilis solo ali¬
quantis cõmorati sunt annis. xix.
Nter hec moritur gaudehoc. tui suc¬
cessit claffo filius suus. Defuncto qͦ
claffone. tato eiꝰdem filius septimuis
ascendit ad regnu ¶ Egressi qͦ: lango¬
bardi de ruguand. h abitauerunt in
campis patentib. qui sermonebar¬
barico feld appellantur. Quo in lo¬
co dum ꝑ trism annorũ spacia mo
rarentur. bellum exortum est int̾
tatonem ac rodulfum herulorũ re¬
gem. Quos cum pͥus federa nect̾ent.
causa int̃ eos discordiȩ ista fuit Ger¬
man᷑ rodulfi regis ad tatonẽ serende
pacis gr̃a uenerat. Qui cum expleta
legatione patriam repeteret: conti¬
git ut ante regis filie domũi quȩ ru¬
metruda dicebatur transitũ hab̾et
Illa multitudiñe uirorũ nobilemq
comitatũ aspiciens. int̾rogat quis
iste ẽẽ. possit. qui tam sublime obse¬
quium haberet. Dictũq ẽ. illi. ro¬
dulfi regis germanũ legatione per¬

Expanded text:
tino eloquio Rugorum patria dicitur, atque in ea, quia erat solo fertilis, aliquantis commorati sunt annis. 20. Inter haec moritur Godehoc; cui successit Claffo, filius suus. Defuncto quoque Claffone, Tato, eiusdem filius, septimus ascendit ad regnum. Egressi quoque Langobardi de Rugiland, habitaverunt in campis patentibus, qui sermone barbarico “feld” appellantur. Quo in loco dum per trium annorum spatia mrarentur, bellum exortum est inter Tatonem, atque Rodulfum, Herulorum Regem. Qui cum primitus foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Germanus Rodulphi Regis, ad Tatonem ferendae pacis gratia venerat, qui cum expleta legatione patriam repeteret, contigit ut ante regis filiae domum, quae Rumetruda dicebatur, transitum haberet. Illa multitudinem virorum et nobilem comitatum aspiciens, interrogabat quis iste esse possit, qui tam sublime obsequium haberet. Dictumque est illi: Rodulphi regis germanum legatione per
Abbreviated transcription (Latin):
catholica fide confirmatꝰ ẽ. Mul¬
tisq munerib ab augusto hono¬
ratus: accepta comuge letus &
gaudens ad suam patriam repeda¬
int¶Circa hec tempora mortuo a¬
pud foro iulium grasulfo duce. fo¬
rouilensem ducatum ago regeu¬
dum suscepit. Apud spoletum qͦ
thendelapio deficco: hatto eid̃e
quitati ductor efficitur.
suitur ariꝑtus postqͣm apud tici¬
num ꝑ annos nouem langobardoᷤ
rexerat. diem obediens: regnũ dno¬
b filiis suis adhuc adolescentib
bertarit & godeƀ̾to regendũ reli¬
quit. & godebertus quide. tummi
sedem regni habuit. Bertarit uͦ
inciuitate mediolanensi. Inter
quos fr̃s facientib malignis ho¬
minib discordiȩ & odiorum fo¬
mes surrexit: in tantũ ut alter al¬
terius regnũ inuadere conaretur.

Expanded text:
catholica fide confirmatus est. Mulcatholica fide confirmatus est. Multisque muneribus ab Augusto honoratus, accepta sua conjuge laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo apud Forum Julii Grasulfo duce Foroiulensem ducatum Ago regendum suscepit. Aput Spoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem civitati ductor efficitur. 51. Igitur Aripert postquam aput Ticinum per annos novem Langobardos rexerat diem obiens, regnum duobus filiis Bertarido et Godeberto, regendum reliquit. Et Godebertus quidem Ticini sedem regni habuit, Bertaridus vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit, in tantum ut alter alterius regnum invadere conaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
reginam requirebat. Imꝑator hec
audiens. remq omino ignorans:
eis responsum reddidit dicens.
De regina quã queritis fatemur
nos nichil scire: pret quod ad nos
hic aliqua mulier pͥuato habi¬
dil aduenit. Legati respondert̃
dicentes. Si placet ur̃o conspectui.
uolumꝰ hanc quã dicitis mulierẽ
uidere. Quȩ cũ ad iussum imꝑato¬
ris aduenisset: mox ut eã legati
conspiciunt. ad ciꝰ uestigia ꝓ uol¬
uuntur: eiq uenerabilĩt quia ẽa
uir suus requuireret suggerunt.
Quib illa iespondit. Ite renun¬
tiate regi ur̃o & dño: quia nͥ sicut
ego iam credidiita & ipse in xp̃m
crediderit: me iam ultra consortẽ
habere ñ poterit. Quid multa:
Reuersi legati ad patriam: uni¬
uersa quȩ audierant reginunti¬
ant. Qui nichil moratui: cũ sexa¬
ginta milib uiris constantino
polim pacifice ad imꝑatorẽ uenie.
A quo gratanter & satis digne sus
sacri baptismatis unda ꝑfusus.
& ab augusto de fonte leuatus.

Expanded text:
requirebat reginam. Imperator hec requirebat reginam. Imperator hec audiens remque omnino ignorans, eis responsum reddidit dicens: "De regina, quam queritis, fatemur nos nichil scire, preter quod ad nos hic aliqua mulier privato habitu advenit". Legati vero responderunt dicentes: "Si placet, vestro conspectui velimus hanc quam dicitis mulierem videre". Que cum iussu imperatoris advenisset, mox eam legati conspiciunt, ad eius vestigia provolvuntur eique venerabiliter, quia eam suus vir requireret suggerunt. Quibus illa respondit: "Ite, renunciate regi vestro et domino, quia, nisi sicut ego iam credidi, ita et ipse in Christum crediderit, me iam ultra consortem tori habere non poterit". Quid multa? Reversi legati ad patriam, universa que audierant suo regi renuntiant. Qui nichil moratus, cum sexaginta milibus viris Constantpolim pacifice ad imperatorem venit, a quo gratanter et satis digne suscsacri baptismatis unda perfusus, et ab Augusto de fonte levatus,
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem cuiusd̾a langobarbi
stuprasset. ab eodem interfectͥ
mie ariꝑtus filius gundual¬
I Qui fuerat german᷑ theudelin¬
de fegmȩ. hic condidit apud tui¬
umꝰ oraculũ dñi saluatoris. qͦd
atra porram occidentalem quę
aitur marenca situm est. Qa
amnam̃itis uariis decorauit. & sub¬
hintiis sufficienter ditaint. Iu.
Dis dieb defuncto heraclio au
utq imꝑium duob annis. Qͦ
uita decẽdente: successit in loco
enis constantinꝰ germanꝰ eiꝰdem
alius heraclii filius ad regni dig
tum comunx nomine cesara de
pside exiens. cum paucis fidelib¬
sius pͥuato habitu propt̃ fidei amo¬
rem constantinopolim uenit.
Quȩ ab imꝑatore honorifice si¬
cepta: post aliquot dies ut desi¬
derabat baptismũ consecuta. &
ab augusta de sacro fonte leuata
est. Quod uir eiꝰ ꝑsarum rex au¬
diens. lega tos constantinopolim
ad angu̾stum direxit: quatinus
eidem suam uxorem redderet: Qi
ad imꝑatorem uenientes. uerba
regis ꝑsarum nuntiant. qui suã

Expanded text:
uxorem cuiusdam Langobardi stuprasset, ab eodem interfectusgimine Aripert, filius Gundoaldi, qui fuerat germanus Theudelindae reginae. Hic condidit apud Ticinum oraculum domini Salvatoris, quod extra portam occidentalem, quae dicitur Marenca, situm est; quod et ornamentis variis decoravit et substantiis sufficienter ditavit. 49. His diebus defuncto Heraclio, quxitque imperium duobus annis. Quo vita decedente, successit in loco eius Constantinus germanus eiiusdem filius ad regni dignrum coniux nomine Cesara de Perside exiens cum paucis suis fidelibus privato habitu propter christiane fidei amorem Constantinopolym venit. Que ab imperatore honorifice suscepta, post aliquot dies, ut desiderabat, baptismum consecuta et ab augusta de sacro fonte levata est. Quod vir eius Persarum rex audiens, legatos Constantinopolym ad augustum direxit, quatenus eidem suam uxorem redderet. Qui ad imperatorem venientes, verba regis Persarum nuntiant, qui suam
Abbreviated transcription (Latin):
forumuilii dux huectarit: qui
fuit oriundus de uii icentina ciui¬
tate. iuir benignꝰ & popłm suauiter
regens. hunc̾ cũ audisset sclauoꝵ
gens ticinum profectũ ẽẽ: congre¬
gata ualida multitudine uoluer̃t
suꝑ foronilanorũ castrũ irruere.
Et uementes: castra metati sunt
in loco qui broxas dicitur ñ longe
rit suꝑiori uesꝑe aticino reũtere¬
tur: nescientib sclauis. Cuiꝰ comi¬
tes cũ ad ꝓpria ut assolet fieri reme¬
assent: ipse hoc nuntiũ de sclauis
audiens. cũ paucis uiris hoc ẽ. cum
.xxu. contra eos ꝓgressus ẽ. Quem
sclaui cum tam ꝑͦꝰ auus uenire cors¬
piuentes irriserunt: dicentes pa¬
triarcham contra se cũ clericis
aduentare. Qui ũ ad ponte nati¬
sionis flummis qui ibidem ẽ. uͥ
sclaui residebant ꝓpinquasset:
cassidem sibi aufereus de capite.

Expanded text:
Forum-Julii dux Wectari, qui fuit oriundus de Vincentina civitate, vir benignus et populum suaviter regens. Hunc cum audisset Sclavorum gens Ticinum profectum esse, congregata valida multitudine, voluerunt super Forojulianorum castrum irruere. Et venientes castrametati sunt in loco qui Broxas dicitur, non longri superiori vespere a Ticino reverteretur nescientibus Sclavis. Cujus comites cum ad propria ut assolet fieri remeassent, ipse hoc nuntium de Sclavis audiens, cum paucis viris, hoc est cumontra eos progressus est. Quem Sclavi cum tam paucis venire conspicientes, inriserunt, dicentes, patriarcham contra se cum clericis adventare. Qui cum ad pontem Natisionis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant, propinquasset, cassidem sibi de capite
Abbreviated transcription (Latin):
nes .xxx. & tres. bic exitus pugne.
ad palco pharsalum fuit Pompeꝰ
giens in hostio ꝑem amnis: honerariam
nauim nactus in asiam transit. Ind̾
ꝑ tirum in egyptum uenit: ibiq
mox ut littus attigit: iussu ꝑtolo¬
mei adolescentis in gr̃am cȩsaris uic

Expanded text:
nes triginta tres. Hic exitus pugnae ad Palaeopharsalum fuit. Pompeius fugiens, in ostio Penei amnis onerariam navem nactus, in Asiam transiit. Inde per Cyprum in Aegyptum venit: ibique mox ut littus attigit, jussu Ptholomaei adolescentis, in gratiam Caesaris vic
Abbreviated transcription (Latin):
rio: febre ualida corriptus decu¬
buit. Qui statim ut infebribus
solebat: tibi sui abstinentiam
indixit: arbitratus hac continen
tia morbũ posse depelli. uł certe
mitigari.S accedente ad febrem
lateris dolore quẽ greci pleuresis
ditunt: illoq adhuc mnẽdiam re¬
tinente. neq corpus aliter qͣm ra¬
rissimo potii sustentante: septi¬
mo postqua decubuit die sacra
cõmunione ꝑcepta decessit. anno
etatis sue seꝑtuagesimo scd̃o. &
ex quo regnare ceꝑ at quadrage¬
ei tercia. Copꝰ more solenn lotũ
& curatum. & maximo totius po¬
puli luctu eccłe illatum atq hu¬
matum ẽ. Dubitatum ẽ. primo
ubi poni deberet. eo quod ipsȩ de
hoc uiuus nichil precepisser. Tan¬
dem om̃ium animis sedit. nusqͣm
honestius tumulari posse: qͣm n
ca basilica quã ipse ꝓpter amorem

Expanded text:
rio febre valida correptus, decurio febre valida correptus, decubuit, statimque, ut in febribus solebat, cibi abstinentiam sibi indixit, arbitratus hac contitia morbum posse depelli vel certe mitigari. Sed accedente ad febrem lateris dolore, quem Greci pleuresin dicunt, illoque adhuc inediam retinente neque corpus aliter quam rarissimo potu sustentante, septimo postquam decubuit die, sacra communione percepta, decessit, anno aetatis suae septuagesimo secundo et ex quo regnare coeperat quadrageei tertia. Corpus more sollemni lotum et curatum et maximo totius populi luctu ecclesiae inlatum atque humatum est. Dubitatum est primo ubi reponi deberet, eo quod ipse vivus de hoc nihil praecepisset; tandem omnium animis sedit nusquam eum honestius tumulari posse quam in ea basilica quam ipse propter amorem
Abbreviated transcription (Latin):
stroni: austrũ sundroni: Austrũi¬
africum. sundiuuestroni: africũ
ni:chorum uuestnoiarone: circi¬
um nordiuestruni: Septetrionẽ
nordroni: aquilonẽ nordostruni:
uulturnũ osmordroni ¶xtremo
uite tempore cũ iam & morbo &
seneitute p̃meretur. euocatũ ad se¬
ludouicum filium suũ aquitanie
regem. qui solus filiorũ hildigar
totius regni: & imꝑialis nomins
heredem constituit. Impositoq
capiti eiꝰ diademate: imꝑatorem
& augustum iussit appellari. Sus¬
ceptum ẽ. hoc eiꝰ consiliũ ab om̃ib
qui aderant magno cũ fauore. sc̃
diuinitus ei propͦt̃ regni utilita¬
tem uidebatur inspiratũ. Auxitq¬
in aiestatẽ eis hoc factum. & ex¬
teris nationib ñ minimũ t̾rorio
incussit. Dimisso deinde in aqui¬
taniam filio. ipse more soltto qͣn¬
uis senectute confectus: ñ longe
reliquum erat autũpni: circa bđ̃
nouembris aquisgrani reu̾iturr.
Cumq ibi hiemaret iñse ianua¬

Expanded text:
stroni, austrum sundroni, austrostroni, austrum sundroni, austroafricum sundwestroni, africum ni, Chorum Westnordroni, Circium Nordwestroni, Septemtrionem Nordroni Aquilonem Nordostroni, Vulturnum Ostnordroni. 30. Extremo vitae tempore, cum iam et morbo et senectute premeretur, Ludewicum filium suum Aquitaniae regem, qui solus filiorum Hildigardtotius regni et imperialis nominis heredem constituit; impositoque capiti ejus diademate, imperatorem et augustum jussit appellari. Susceptum est hoc ejus consilium ab omnibus qui aderant cum magno favore; nam divinitus ei propter regni utilitatem videbatur inspiratum; auxitque majestatem ejus hoc factum, et exteris nationibus non minimum terroris incussit.--Dimisso deinde in Aquitaniam filio, ipse more solito, quamvis senectute confectus, non longe reliquum erat autumni, circa Kalendas Novemb. Aquasgrani revertitur. Cumque ibi hiemaret, mense Janua
Abbreviated transcription (Latin):
didit. Om̃ium tam̃ natio nũ quȩ
sub eiꝰ dominatu erant iura que
scripta si erant describere: ac litte¬
ris mandari fecit̃. Item barbara
& antiquissima carmina quib
ueterum regũ actus & bella cane¬
bantur scripsit: memorieq man¬
dautõ. Inchoauit & gr̃amatic̃a
patrii sermonis. Mensib euam
iuxta propͥam linguã uocabula
imposute. cũ ante id temporis a¬
pud francos partim latinis:par¬
tim barbaris nominib ꝓnunti¬
arentur. Item uentos .xii. ꝓpriis
appellationib insignitt̃. cum
torum uocabula possent inueniri.
Et de m̃sib quid̃e: ianuarium
uiuntarmanoth: februarium
hornung:martium lentinmanot:
aprilem ostermanoth: maium u¬
uinnemanoth: Iuniũ bracmanoth:
Iulium uiumanoth: augustum
aranmanoth: septembrem uui¬
tumanoth: occobrem uundume¬
manoth: Nouembrem herbistia¬
noth: decembrem helagmanoth
appellauit ¶Uentis uͦ hoc modo no¬
mina imposuit. ut subsolanum
uocaret ostrumuuind: furum
ostsundroni: luro austrũ sun do¬

Expanded text:
didit. Omnium tamen nationum, quae sub eius dominatu erant, iura quae scripta non erant describere ac litteris mandari fecit. Item barbara et antiquissima carmina, quibus veterum regum actus et bella canebantur, scripsit memoriaeque mandavit. Inchoavit et grammaticam patrii sermonis. Mensibus etiam iuxta propriam linguam vocabula inposuit, cum ante id temporis apud Francos partim Latinis, partim barbaris nominibus pronuntiarentur. Item ventos duodecim propriis appellationibus insignivit, cum torum vocabula possent inveniri. Et de mensibus quidem Ianuarium Wintarmanoth, Februarium Hornung, Martium Lentzinmanoth, Aprilem Ostarmanoth, Maium Winnemanoth, Iunium Brachmanoth, Iulium Hewimanoth, Augustum Aranmanoth, Septembrem Witumanoth, Octobrem Windumemanoth, Novembrem Herbistmanoth, Decembrem Heilagmanoth appellavit. Ventis vero hoc modo nomina inposuit, ut subsolanum vocaret ostroniwint, eurum ostsundroni, euroaustrum sundo
Abbreviated transcription (Latin):
yropͥo sumptũ construxit. In hac
sepultus ẽ. eadem die qua defimctꝰ
est: arcusq supra tumulũ deaura¬
tus cum imagine & titulo exstruc¬
tus Ttuilus hoc modo scͥptus est.

Expanded text:
odem vico construxit. In hac sepultus est, eadem die qua defunctus est, arcusque supra tumulum deauratus cum imagine et titulo exstructus. Titulus ille hoc modo descriptus est
Abbreviated transcription (Latin):
uinta ui ꝓiuntia alpes cottiȩ
dicunt᷑: que sic acottio rege
qui tempore neronis fuit appella¬
tȩ sunt. hȩc ad liguriam in eurum
uersus usq: ad mare tẏrrenum ex¬
tenditur. Ab occiduo uero: gallorũ
finib copulatur. In hac urbs aqͥs
ubi aque calide sunt. destona. &
monasteriũ bobium. genua qͦ &
saona ciuitates habentur. Sexta
ꝓuintia tuscia ẽ: quȩ a thure
quod popłs illius suꝑsticiose in
sacrificiis deorũ suoꝵ incendere
solebat sic appellata est. Hec habet
intra se uircium u̾sus aureliam:
ab orientis uͦ parte umbriam. In
hac ꝓuintia: roma que olim caput¬
totiꝰ mundi extitit. est constituta.
In umbria uero quȩ istius in parde
ponitur: perusium & lacus clitoriꝰ
s̃poletumq consistunt. Umbria
aut̃e dicta ẽ: quod imbrib suꝑ fue¬
rit. cum aquosa clades olim pͥopu¬
los deuastaret.
eptima qͦ ꝓuintia campania

Expanded text:
uinta vero provincia Alpes Cottie dicuntur, que sic a Cottio rege, qui Neronis tempore fuit, appellate sunt. Hec a Liguria in eurum versus usque ad mare Tyrrhenum extenditur, ab occiduo vero Gallorum finibus copulatur. In hac Aquis, ubi aque calide sunt, Dertona et Monasterium Boium, Genua quoque et Saona civitates habentur. Sexta provincia Tuscia est, que a ture, quod populus illius superstitiose in sacrificiis deorum suorum incendere solebat, sic appellata est. Hec habet intra se circium versus Aureliam, ab orientis vero parte Umbriam. In hac provincia Roma, que olim totius mundi caput extitit, est constituta. In Umbria vero, que istius in parte ponitur, Perusium et lacus Clitorius Spoletiumque consistunt. Umbria autem dicta est, que imbribus superfuerit, cum aquosa clades olim populos devastaret. Septima quoque provincia Campania
Abbreviated transcription (Latin):
iuros sapientes & qui pacem factam
deo ꝓpicio nuntiarunt: cũ caritate
susciꝑe & dimittere deberemꝰ.x
Nter hec: sequenti m̃se ianuario.
apparuit stella cometes mane & ues¬
pere.ꝑ totũ m̃sem Eo qͦ: m̃se defun
in locum. marinianus ciuis romanꝰ
substitutꝰ ẽ. Cum qͦ duce in tridento
mortuo: datur eidem loco dux gal¬
doaldus uir bonus ac fide catholioꝰ.
Isdem ipsis dieb baioarii usq: ad
duo milia uirorũ dum suꝑ sclauos
irruunt. suꝑ ueniente cacano om̃s
int̾ficiuntur.¶ Tunc pͥmum caballi
siluatici & bubali in italiam delati:
italiȩ populis miracło fuer̃t.
ac etiam tempestate childeb̾tꝰ
rex francorũ etatis anno uice¬
simo quinto. cum uxore propͥa sĩc
fertur ui ueneni extinguitur. hu¬
ni qͦ: qui & auares dicunt᷑: a panno¬
nia in turingiam ingressi. bella
grauissima cum francis gesserunt
Brunech ildis tunc reginã cũ nepotib
puerulis theodeb̃to & theodorico.

Expanded text:
viros sapientes et qui pacem factam viros sapientes et qui pacem factam Deo propitio nuntiarunt cum caritate et suscipere et dimittere deberemus". 10. Inter haec sequenti mense Ianuario paruit stella cometes mane et vespere per totum mensem. Eo quoque mense defuncnae. Cuius in locum Marianus civis Romanus substitutus est. Euim quoque duce in Tridentu mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus, vir bonus ac fide catholicus. Isdem ipsis diebus Baioarii usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur. Tunc primum cavalli silvatici et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt. 11. Hac etiam tempestate Childepertus rex Francorum, aetatis anno vigesimo quinto cum uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Tgravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus puerulis Theudeberto et Theuderico
Abbreviated transcription (Latin):
plius ante om̃ipotentis dei oculos
tommendetis.
dorum. Gr̃as excellentie ur̃e refe¬
in: quia petitionẽ nr̃am audientes.
pacem quã utrisq ẽe. partib tredi¬
mus ꝓfuturam: sicut de uob̾ con¬
fidentiam habuimꝰ ordinastis. Ex
qua re excellentiȩ ur̃e prudenti¬
am & bonitat̃e ualde laudamꝰ:
quia pacem diligendo. dm̃ qui
auctor ipsius ẽ. uos amare mon¬
sratis. Nam si quod absit facta
ñ fuisset: quid agi habuit. nisi
it um peccato ꝙͦ ꝑiculo partiũ.
miserorũ rusticorũ sanguis quorũ
labor utrisq proficte funderetur:
S ut ꝓdesse nob eandem pacem quẽ¬
admodum a uob facta est sentiamꝰ:
pat̾na caritate salutantes petimus.
ut quotiens occasio se dederit. dncibꝰ
sum ẽ.pure custodiant. & o̾ccasio¬
nes sibi aliquas ñ querant und aut
contemptio quȩdam aut ingrati¬
tudo uascatur: quatinꝰ uoluntati
p̃sentium litterarũ. sicuit reuera
homines uros in eo quod decuit af¬
fectii suscepimꝰ: quia ustũ fute. ut

Expanded text:
plius ante omnipotentis Dei oculos commendetis. dorum. « Gratias excellentiae vestrae refero, quia petitionem nostram audientes, pacem, quam utrisque esse partibus credebamus profuturam, sicut de vobis confidentiam habuimus, ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit facta non fuisset, quid agi debuit, nisi ut cum peccato, et periculo partium, miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur. Sed ut prodesse nobis eamdem pacem quaemadmodum a nobis facta est, sentiamus, paterna charitate vos salutantes, petimus ut, quoties occasio se dederit, ducibussum est pure custodiant. et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus voluntati praesentium litterarum, sicut revera homines vestros, in eo quod debuit affectu suscepimus, quia iustum fuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
triciatus honorẽ emeruit. Irruen¬
tib iterum langobardis ingallias
& usq: ad mutias calmes accedenti¬
bus. qui locus ebredunensi adiacet
ciuitati: mũmolis exeruitum mo¬
uet. & cũ burgundionib illuc ꝓfi¬
cisimir. Circundatisq langobardĩ
cũ extrcitui: factis etiam concisis
ꝑ deuia siluarũ. irruit suꝑ eos. mul¬
tosq ex eis int̾fecit. ñnulłos u cepit.¬
& regi suo guntranno direxit̃. Lan¬
gobardi quoq his patratis. ad ita¬
liam sunt reuersi.

Expanded text:
triciatus honorem emeruit. Inruentibus autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adiacet civitati, Mummulus exercitum movit et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardicum exercitu, factis etiam concisis per devia silvarum, irruit super eos, multosque ex eis interfecit. Nonnullos vero cepit, et regi suo Guntramno direxit. Langobardi quoque his patratis, ad Italiam sunt regressi.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam eripe me his inuricte malis.¬
de ꝑ hoc ꝓditorem exercitus sui sine¬
labore siꝑant. Sic orientis & aqui¬
lonis receptor: magna gła triumpha¬
uit. urbem romam muris firmio¬
rib cinxit Edouissime cum ꝑsecitu¬
onem adũsus xp̃ianos nonus a ne¬
rone decerneret: fulmen ante eum
magno pauore circunstantiũ ruit.
ac non multo post initinere occisusẽ.
Nno ab urbe condita
simus adeptus imꝑium. sexto m̃se
occisus in ponto ẽsPost quẽ florianꝰ
parem regni sortem ferens: tertio de¬
mum m̃ie apud tharsum int̾fectꝰ ẽ.
Nno ab urbe condita
obtinuit annis.ui. & mensib .iiͦii.
Gallias iam dudũ ab arbaris occu¬
patas: ꝑ multa & grania prelia de¬
letis tandem hostib ad ꝑfectum libe¬
rauit. Bella deinde ciuilia. equidem
plurimo sangnine duo gessit. Unũ
de subnixum oppressit & cȩpit. Ali¬
ud quod proculum & bonosum: a

Expanded text:
etiam: Eripe me his, inuicte, malisetiam: Eripe me his, inuicte, malisproditorem exercitus sui, sinlabore superauit. sic Orientis et Aquilonis receptor magna gloria triumphauit. ur- bem Romam muris firmioribus cinxit nouissime pum persecutionem aduersus Christianos agi nonus a Nerone decerneret, fulmen ante eum magno pauore circumstantium ruit ac non multo post in itinere occisus est. Anno ab Vrbe condita simus adeptus imperium sexto mense occisus in Ponto est. post quem Florianus parem regni sortem ferens, tertio demum mense apud Tarsum interfectus est. Anno ab Vrbe condita obtinuit annis sex mensibus quatuor. Gallias jam dudum a Barbaris occupatas, per multa et gravia praelia deletis tandem hostibus, ad perfectum liberavit. Bella deinde civilia equidem plurimo sanguine duo gessit, unum de subnixum, oppressit et cepit; aliud quo Proculum et Bonosum a
Abbreviated transcription (Latin):
lentCm a senatu cliptus aureus in
turia: & in capttolio Ctatua equestriᷤ
aurea decreta ẽ. S continuo ayud
sirmium priusqmͣ bienniũ impe¬
rio expleret: morbo correptꝰ interiit.
llaudio mortuo quintillus frat᷑ eiꝰ
ab exercitu imꝑatoris electus: uir
quidem unicȩ moderationis. & solus
fri preferendiis. septima decima die
imperii interfectus est.
gno ab urbe condita millesimo¬
xxui. aurelianꝰ uicesimꝰ nonus
impͣium adeptus. quinq annis ac
sexm̃sib tenuit: uir industrie mi¬
ltaris exꝑtissimꝰ. expeditione in dar¬
nuuium suscepta. gothos magnis
preliis profligauit: ditionẽq roma¬
nam antiquis terminis statuit. In¬
de inorientem conu̾sus: geuobiam
que occiso odenato marito suo siri¬
am receptam sibi undicabat. magiꝰ
preliorum t̾rore qͣm prȩlio in pote¬
statem redegit.¶Tetricum in gallia oeqͥdit mi¬
minime sufficientem sustinere se¬
asiones militum suoũi. scribentẽq

Expanded text:
leuit. cui a senatu clipeus aureus in leuit. cui a senatu clipeus aureus in curia et in Capitolio statua aeque aurea decreta est; sed continuo apud Sirmium, priusquam biennium in imperio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferendus, septimo decimo die imperii interfectus est. Anno ab Vrbe condita MXXVII Aurelianus uicesimus nonus imperium adeptus quinque annis ac sex mensibus tenuit, uir industria militari excellentissimus. expeditione in Danuuium suscepta Gothos magnis proeliis profligauit dicionemque Romanam antiquis terminis statuit. inde in Orientem conuersus Zenobiam, quae occiso Odenato marito suo Syriam receptam sibi uindicabat, magis proelii terrore quam proelio in potestatem redegit. Tetricum, in Gallia minime sufficientem sustinere seditiones militum suorum scribentemque
Abbreviated transcription (Latin):
publice c̃omodo. Nam ꝑ decem an¬
nos ngenti uirtute ac moderatio¬
ne usus. & dominantes hostes ex¬
pulit: & ꝑditas ꝓuintias in prist¬
nam faciem reformauit Emilianꝰ
postumii: marius ibidem intasst
imꝑium. s continuo int̾fectuse.
Deinde uictorinꝰ a gallis ultro en¬
atus: & post paululum occisus el.
huic successit tetricus: qui tunc
aquitaniȩ prȩsidatiis ad minist¬
bat officium. Multas seditiones mi¬
ltum ꝑtulit. Ad uͦ in oriente ꝑ oidean¬
natum quendam collecta agrestima¬
n uicti repressiq perse: defensa asi¬
na recepta mesopotamia ẽ: & usq
ad othesi fontem rusticam syrie ct
odenato suo u̾incendo uenerunt. ucer¬
ssialienꝰ ant̃e cum rem publicam de¬
seruissec. ac mediolam libidinibus
inseruiret: occisus est.
gno ab urbe condita millesimo¬
.xxuͦ. claudius uicesimꝰ octauus
sioluntate senatus sumpsit imꝑiũ̃:
illiricum macedoniamq uastantes
bello adottus: incredibili strage de¬

Expanded text:
publicae commodo, nam per decem anpublicae commodo, nam per decem annos ingenti uirtute ac moderatione usus et dominantes hostes expulit et perditas prouincias in pristinam faciem reformauit; seditionPostumi Marius ibidem inuasit imperium sed continuo interfectus est. deinde Victorinus a Gallis ultro creatus et post paululum occisus est. huic successit Tetricus, qui tunc Aquitanicae praesidatus administrabat officium. multas seditiones militum pertulit. at uero in Oriente per Odenatum quendam collecta agresti manu uicti repulsique Persae, defensa Syria, recepta Mesopotamia est, et usque ad Ctesiphontem rusticani Syriae cum Odenato suo uincendo uenerunt. Gallienus autem eum rempublicam deseruisset ac Mediolani libidinibus inseruiret, occisus est Anno ab Vrbe condita MXXV Claudius uicesimus octauus uoluntate senatus sumpsit imperium uindecim Illyricum Macedoniamque uastantes bello adortus incredibili strage de
Abbreviated transcription (Latin):
pontus. asia: gothorum inundai¬
ons deletiir: N am datia : tns dlani¬
bram imꝑpetuum auterturl
di & sarmate : pannoniam deo
pulantur. Eermani ulteriores.
abiasam potinntir iispaniam
Parthi mesopotamiam auterum
syriamq contrahunt. Extant a¬
huc ꝑ diuersas ꝓuintias inmagu¬
rum urbium riunis paruȩ & pau
peres sedes: signa miseriarum eni¬
minum inditia seruantes Ex q̃b
nos quoq inhispania: tra coruens¬
nr̃am ad consolationẽ miserie p̃¬
sentis ostendimꝰ. Et ne qui fortem
mani corporis ab hac dilacerato¬
ne cessaret: conspirant intrm¬
secus tiranni. consurgunt bella
ciiulia. Fuditur ubiꝙ plurimꝰ san¬
guis romanoru Dmanis barbatꝰ¬
q seienstib ¶S: certo rra ei iui mo¬
scd̾iam uertitur: & cepto sildonis
caior forma qͣm per a eucon m̃isu¬
ram plenitudins re putatur
¶Igitur pͥmogemus qui puroman
mꝑii sumpꝰserat: apud merram
ꝯcciditur. Postũmiꝰ in gallia muaht
trrannidem: multo quidem rei¬

Expanded text:
Pontus Asia Gothorum inundatiPontus Asia Gothorum inundatione deletur\'; nam Dacia trans Danuuium in perpetuum aufertur; Quadi et Sarmatae Pannonias pulantur, Germani ulteriores abrasa potiuntur Hispania. Parthi Mesopotamiam auferunt, Syriamque corradunt. Exstant adhuc per diversas provincias in magnarum urbium ruinis parvae et pauperes sedes, signa miseriarum et nominum indicia seruantes, ei quibus nos quoque in Hispania Tarraconem nostram ad consolationem miseriae recentis ostendimus. et ne quid forte Romani corporis ab hac dilaceratione cessaret, conspirant intrinsecus tyranni, consurgunt bella ciuilia, funditur ubique plurimus sanguis Romanorum Romanis barbarisque saeuientibus; sed cito ira Dei in misericordiam uertitur et coeptae ultionis maior forma quam poena in mensuram plenitudinis reputatur. igitur primus Genuus, qui purpuram imperii sumpserat, apud Myrsam occiditur. Postumus in Gallia. inuasit tyrannidem, multo quidem rei
Abbreviated transcription (Latin):
quam misero college ꝑ motus ex¬
emplo: pacem eccłiis trepida sa¬
tis factione restituit. S ñ compen¬
sat iniuriȩ ultionisq m̃suram
umꝰ impii quanus ꝑpetua & su¬
pra modũ abominanda captiui¬
tas: contracta tot milia excrucia¬
ta sc̃orum. iustorũq sanguis ad
dm̃ clamans: in eadem sese t̾ra
ubi fusus ẽ. inudicare rogat. Non
enim de solo constitutore p̃cepti
iusto supplicii indicio flagita¬
batur: s etiam execitores. dela¬
tores. accusatores. spectatores ac
iudices qui iniustissime crudeli¬
tati uł tacita. uoluntate assenta¬
bantur. quia  secretorum cognitor
as pars hominũ uersabatur. ead̾e
ultionis plaga corripi iustũ erat.
Soluuntur repente undiq usse
de dhoc circũposite relicteq
genues. laxatisq: habenis inom¬
nes romanorũ fines inuehunt᷑.
Fermani alpib retia totaq tra¬
lia penetrata: rauennam usq
ꝑueniunt. Alamanm gallias ꝑ¬
uragantes. etiam in italiam trãn¬
seunt. E reciam. macedoniam.

Expanded text:
que misero collegae permotus exemplo pacem ecclesiis trepida satisfactione restituit. sed non conpensat iniuriae ultionisque mensuram unius impii quamuis perpetua et super modum abominanda captiuitas contra tot milia excruciata sanctorum, iustorumque sanguis ad Deum clamans in eadem sese.terra, ubi fusus est, uindicari rogat. non enim de solo constitutore praecepti iusto supplicium iudicio flagitabatur sed etiam exsecutores delatores accusatores spectatores ac iudices, postremo omnes qui iniustissimae crudelitati uel tacita uoluntate adsentabantur — quia Deus secretorum cognitor as pars hominum uersabatur, eadem ultionis plaga corripi iustum erat. soluuntur repente undique permissu Dei ad hoc circumpositae relictaeque gentes laxatisque habenis in omnes Romanorum fines inuehuntur. Germani Alpibus Raetia totaque Itałia penetrata Rauennam usque perueniunt; Alamanni Gallias peruagantes etiam in ltaliam transeunt; Graecia Macedonia
Abbreviated transcription (Latin):
crasso obruente delea sunt. Nam ex
nos qui rhenum cũ imm̃sis copiis
tranomiserant. simul & totas galliaᷤᷤ
subiacere sibi parabant bello adortus.
usq ad int̾necionem cecidit: quorũ
facto pontr transgreditur: sigã¬
bros & cubios obsidione liberat. Sue¬
bos maximã & ferocissimam gent̃ẽ.
quorũ ẽẽ. pagos centũ & popłos mul¬
ti prodidere.totamq germaniam
aduentu suo terret Imox in galli¬
am stisso ponte concedit. Inde ad
morinos uenit Iunde ad britaniam
proximꝰ & breuissimꝰ transitus est.
Nauib cirtiter oneratis atq actila¬
riis.lxxx. p̃paratis: inbritannam
transgreditur Ubi acerba p̾mum pu¬
gna fatigatits. deinde aduersa tem¬
pestate correptus. plurimam classis
partem. & ñ paruum numerũ milrtũ¬
equitum uero pene omnẽ disꝑdidre.
Regressiis in galliam. legiones in
hiberna dimisit: ac sexcentas na

Expanded text:
Crasso obruente, deleti sunt. Nam ex Crasso obruente, deleti sunt. Nam ex nos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subjicere sibi parabant, bello adortus 395 usque ad internecionem cecidit. Quorum facto ponte transgreditur, Sicambros et Ubios obsidione liberat. Suevos, maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos, multi prodidere, totamque Germaniam adventu suo terret: mox in Galliam, rescisso ponte, concedit. Inde ad Morinos venit, unde in Britanniam proximus et brevissimus transitus est. Navibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis, in Britanniam transvehitur. Ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde adversa tempestate correptus, plurimam classis partem, et non parvum numerum militequitum vero pene omnem disperdidit. Regressus in Galliam, legiones in hiberna dimisit, ac sexcentas na
Abbreviated transcription (Latin):
ȩsar maxime obuiuriam legatorũ.
& ut genti ad omĩa consilia mobili
tribilis exempli notam inureret.
cunctis principib ꝑ torm̃ta inter¬
fectis: reliquos sub corona uendidit.
chisdem dieb titurios. sabmos. aluer¬
cos. cuburos. inces. lixouiosq. qui pͥ¬
mates suos cur auctores belli resusci¬
tandi nollent eẽ. int̾fecerant: erup¬
tione facta. incredibili cede deleuit.
Publius uͦ crassus cum in aquitam¬
am ꝑuenisset: bello exceptus est.
Namq sodiates magno equitatu
pedestrib copiis pręualidis roma¬
nos adorti: diu grauiter turbauer̃t.
Postqͣm uicti atq in oppidum soci¬
atum coacti obsessiq se pugnari ui¬
derent: armis traditis. in dediti¬
onem recepti sunt.¶Aquitani clade
ꝑmoti: undiq exercitum contra-¬
hunt. De citeriore quoq: hispania
auxilia arcessunnt: duces bello ma¬
xime eos p̃ficiunt. qui cũ sertorio
mult auerant. hi om̃s dum obsidi¬
onem crasso parant: in castris suis

Expanded text:
erunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum erunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub corona uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptionPublius vero Crassus cum in Aquitaniam pervenisset, bello exceptus est. Namque Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praevalidis Romanos adorti, diu graviter turbaverunt: post victi, atque in oppidum Sontiatum coacti obsessique, cum se expugnari viderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani, clade permoti, undique exercitum contrahunt: de citeriore quoque Hispania auxilia arcessunt: duces bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militaverant. Hi omnes dum obsidionem Crasso parant, in castris suis,
Abbreviated transcription (Latin):
nib munirentur: naues longas
eafficari in ligerio fluuio iubet.
Derque in oceanum eductȩ. mox
.xx. naues eorum parate atq om̃i
genere armorũ instructissime ꝓ¬
resse portu: ex aduerso constitert.
Bruto circũspicienti imparem lon¬
er nauium esse conflictiun. quia
barbarorum naues solido robore
strarum ictus retundebant. hoc pri¬
mum auxilium fuit. quod falces a¬
citiissimas ñ ꝑtinaciter contis pre¬
fixas. funib autẽ subnixas paraue¬
rat: quib cuoi opus eẽt app̃hensos
eminus rudentes. subductis hosti¬
b ꝑ fuinem faucem retrahendo suc¬
ciderent. his celeriter expeditis:dis¬
rumpi hostilium autemnarũ ar-¬
mam̃ta precepit. Antemnis ruenti¬
bus: complures ilico naues uelut
captas immobiles reddidit. Illi hoc
ꝑiculo t̾riti: suspensis uelis qua uen¬
ius intenderet fugere conati. cessan¬
te mox uento destituti: ludibrio fri¬
ere romanis. Itaq incensis omnib
nauib. int̾fectisq his qui pugnaue¬

Expanded text:
nibus munirentur — naues longas nibus munirentur — naues longas aedificari in Ligeri fluuio iubet: per quem in Oceanum deductae mox tae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore stratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnaue