comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedes que pecuum numero st̃i
igregatim hntur. ueluti oues.
cãpre. boues. equi muli asiii. S
lan sues pecundum apellatione
continentur. quentur. ⁊ recte labe¬
aniplacet contin̾i. s canis inter
pecudes non est. longe magis besti
e in eo numero nonsunt. ueluti lap
nes urss pantere. elephantiaute i
capite contin̾i eq̾soportet. Nam et¬
lp̃.ł.xix. Si seriuis serua ue iniu¬
ria occisus. occisa ue fu̾it. lexaqui¬
lia locum ht̃. Inuiria occisum eẽ
merito. adicitur. Non eium suffic̃
occisum s oportet iniuria id eẽ fac
cum.
tronem michi insicliantem occidero
securusero. Iam adu̾sus ꝑiculum.
naturał rõ ꝑmittit se defent̾e. ¶Lox
xii. tabularum furem noctu depre¬
hensum occidere ꝑmittit. ut tñ id
ip̃m cum clamore testificetur. Int̾¬
clui autem deprehei sum ita ꝑmit¬
tit occidere. si is s e telo defendat:
uttamen eque cum clamore testi
Lum ferro se pecentem quis occiderit
nonudebitur iniuria occidisse. ⁊

Expanded text:
pedes, quae pecudum numero sunt pedes, quae pecudum numero sunt et gregatim habentur, ueluti oues caprae boues equi muli asini. sed an sues pecudum appellatione continentur, quaeritur: et recte Labeoni placet contineri. sed canis inter pecudes non est. longe magis bestie in eo numero non sunt, veluti ursi leones pantherae. elefanti autem et capite contineri eas oportet. dictum.Si seruus seruaue iniuria occisus occisaue fuerit, lex Aquilia locum habet. iniuria occisum esse merito adicitur: non enim sufficit occisum, sed oportet iniuria id esse factum. tronem insidiantem mihi occidero, securus ero: nam aduersus periculum naturalis ratio permittit se defendere. Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur: interdiu autem deprehensum ita permittit occidere, si is se telo defendat, ut tamen aeque cum clamore testifmque alium ferro se petentem quis occiderit, non uidebitur iniuria occidisse: et
Abbreviated transcription (Latin):
sec. ibiq a cane feroce lesus eẽt: ñ
posse agi canis nomine. quidam
putant at si solutus fuisset⁊̃.
dubitatur. ĩ uberarum ꝑsonarũ
nomine agiposse. forte si prẽm fa¬
milias aut filium familias uuln̾¬
au̾it quadrupes .s. ut non. defor¬
mitatis rõhẽatur. cum liberum cor
rus quis eẽt inutił fc̃s.¬
petit. ⁊ si non quadrupes s aliud a
um decluceret. mulam equus olfe¬
cit. mula calce reietit. ⁊ crus aga¬
somis eci fregit. consulebatur:
posiet ne cum domino mule agi.
lp̃.ł.xuii. Lex aquilia omnib
locute sunt derogauit. suie .xii.
tabularum siue alia que suit qͦs
leges nunc referre non est nicc̃e.
quelex aquilia plebiscitum est.
cum eam aquilius tribunꝰ plebiᷤ
a plebe rogau̾it.
primoca uetur. ut qui senuim
seruam ue alienum alienamue.
quadrupedem uł pecudem iniuria
occiderit qnͣti id ineo anno płi¬
mi fuit. tantumes dare domino
dampnas esto¶ Et infradeinde
cauetur. ut adu̾sus inficiantẽ in
paret seruis mĩs exeqͣt quadru¬

Expanded text:
set ibique a cane feroce laesus esset, non posse agi canis nomine quidam putant: at si solutus fuisset, codubitatur etiam liberarum personarum nomine agi posse, forte si patrem familias aut filium familias uulnerauerit quadrupes: scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, cum liberum corprus quis esset inutilispetit et si non quadrupes, sed aliud um deduceret, mulam equus olfecit, mula calcem reiecit et crus agasoni fregit: consulebatur, possetne cum domino mulae agi, edictum Lex Aquilia omnibus locutae sunt, derogavit, sive duodecim tabulis, sive alia quae fuit: quas leges nunc referre non est necesse. Quae lex Aquilia plebiscitum est, cum eam Aquilius tribunus plebis a plebe rogauerit.primo cauetur: 'ut qui seruum seruamue alienum alienamue quadrupedem uel pecudem iniuria occiderit, quanti id in eo anno plurimi fuit, tantum aes dare domino damnas esto': et infra deinde cauetur, ut aduersus infitiantem in paret, seruis nostris exaequat quadru
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł .l.xxi. Hec actio non solũ
domino. s ĩ ei: cuius interest com¬
petit. ułutiei cui res commodara
est. Item fulloni qui eo ꝙ ten̾et᷑
uampnum uidetur pati. ¶ Siqͥ
aliquem euitans magr̃atum
forte in tab̾na ꝓximase inmisł̾¬

Expanded text:
um.Haec actio non solum domino, sed etiam ei cuius interest competit, ueluti ei cui res commodata est, item fulloni, quia eo quod tenentur damnum uidentur pati.Si quis aliquem euitans, magistratum forte, in taberna proxima se immissi
Abbreviated transcription (Latin):
uam nonutendo. ꝙ su ntra idem
tempus antequam scires tibile¬
gatam seruitutem tuum fundũ
uendideris. ad emptorem uia ꝑti¬
nebit. si reliquotemꝑe ea usus fu
ius recuꝑandi legatum tͥ possit
contingere. cum adte fundus non

Expanded text:
uiam non utendo. quod si intra idem uiam non utendo. quod si intra idem tempus, antequam rescires tibi legatam seruitutem, tuum fundum uendideris, ad emptorem uia pertinebit, si reliquo tempore ea usus fueius repudiandi legatum tibi possit contingere, cum ad te fundus non
Abbreviated transcription (Latin):
huius ꝑtis seruitutis fruitur.
stum ht̃ ꝑtempus quo seruitus a¬
mittatur non ierit ad fontem nͨ
aquamhauserit iter quoꝙ eum a¬
mnisisse
qua alia qͣm dequa insi̾itute inpo¬
nenda actum est seruitus amittit᷑¬
tempus quo non est usus p̾redens
funli dominus cui seruitus debetͣ¬
imputatur ei quiineuis loco succeᷤ.¬
sit. ¶ Sicum ius hr̃es imnittendis
uicinus statuto tempore edificatũ
non habu̾it. ideoq nec tu inmitt̾e
poteris. non ideo magis seruitutem
amittes. quia non potest iuderi u¬
sii cẽpisse uicinus tuus: libertatẽ
uendendo lege cau̾im utiꝑeam ꝑtẽ
in reliqum fundum meum aꝙͣ
clucerem: ⁊ statur̃ tempus interaᷤ¬
serit anteqͣm riuum facerem nicħ¬
ommus iuris amiito. qr nullum
iter a que fuit s manet mͥ ius ĩ¬
tegrum. Ꝙ si fecissemiter neq u¬
sus ẽẽ amittam. ¶Si ꝑfundum
meum uiam tͥ legauero. ⁊ adita
mea hĩditate ꝑ constitutum tempꝰ
ad adinittendam seruitutem ignora¬
ueris eam tͥ: legatameẽ amittes

Expanded text:
huius partis seruitutis fruitur. stum habet, per tempus, quo seruitus amittitur, ierit ad fontem nec aquam hauserit, iter quoque eum amississequam de qua in seruitute imponenda actum est, seruitus amittitur.Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus, cui seruitus deber ei, qui in eius loco successit.Si, cum ius haberes immittendi, uicinus statuto tempore aedificatum non habuerit ideoque nec tu immittere poteris, non ideo magis seruitutem amittes, quia non potest uideri usucepisse uicinus tuus libertatem uendendo lege cauerim, uti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus intercesserit, antequam riuum facerem, nihil iuris amitto, quia nullum iter aquae fuerit, sed manet mihi ius integrum: quod si fecissem iter neque usus essem, amittam.Si per fundum meum uiam tibi legauero et adita mea hereditate per constitutum tempus ad amittendam seruitutem ignoraueris eam tibi legatam esse, amittes
Abbreviated transcription (Latin):
erunt estimationes alia dampni. alia
contumelie IS miuriam hic dampũ
accipiemus culpa clatum ⁊̃ ab eoqui
nocere noluit: uõ querimus si furios
dampnum decl̾it anlegis aquilie actõ
sit. ⁊ pegasus negauit. que enimĩ eo
quemad̾m si quadrupes dampnum
dedent aquiliẽicessat. aut si degula ce¬
cideriti S i si infans dampnum declerit
idemerit dicendum. quod si impubes
id fecerit. labeo ait. quia furti tenetur.
teneri i aquilia eum. ⁊ hoc ꝑuto uerum
si sit iam iniune capax. ¶Smagist̾
iudisciplina uulnerau̾it sernum ił oc¬
neri eum qui eluscauent discipulum ĩ
disciplina. Multo magis igitur dece¬
ciso. idem erit dicendum. Proponit᷑
autem apud eum spẽs talis Sutorin¬
quit puero dicenti ingenuo. filio fam¬
iuas ꝑum bene facienti quod demou¬
strauert forma calde⁊ ceruicem ꝑcus¬
sitͣ ut oculus ꝓueriꝑ foderetur. Dicit
gͥ iulianus iniuriarum qiuidem actio¬
nem non competere quia non faciende
iniurie cã ꝑcusserit: s monendi ⁊ do¬

Expanded text:
erunt aestimationes, alia damni, alia contumeliae. igitur iniuriam hic damnum accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? et Pegasus negavit: quae enim in eo quemadmodum, si quadrupes damnum dederit, Aquilia cessat, aut si tegula ceciderit. sed et si infans damnum dederit, idem erit dicendum. quodsi impubes id fecerit, Labeo ait, quia furti tenetur, teneri et Aquilia eum: et hoc pusi sit iam iniuriae capax.Si magister in disciplina uulnerauerit seruum uel ocneri eum, qui eluscauerat discipulum in disciplina: multo magis igitur in occiso idem erit dicendum. proponitur autem apud eum species talis: sutor, inquit, puero discenti ingenuo filio familias, parum bene facienti quod demonstrauerit, forma calcei ceruicem percussit, ut oculus puero perfunderetur. dicit igitur Iulianus iniuriarum quidem actionem non competere, quia non faciendae iniuriae causa percusserit, sed monendi et do
Abbreviated transcription (Latin):
mum. ¶ Si commune płiumsit
animal adu̾sus singulos insolid̃¬
erit noxalis actio. sicuti est in hoĩe
Interlum autem dominus in
hoc non conuenitiRut noxe
dedat. s ĩ insolidum. ut puta si
iniure interrogatus ansua qua
si constit̾it eiꝰ eẽ insolidum candẽp¬
nab̃r. ¶Si post litemcontesta¬
tam ab alio sit aminal occisum:
qr domino legis aquilie actio com¬
pecit rõ iniuditõ hẽbitur. legis
aquilie. qr dominus noxe dedende
facultatem amiserit. oͦ ex iuditõ
ꝓpõito lius estimationem offeret
insiꝑatus fuit actionen mandãe
adu̾sus eumqui occidit. hancactõ¬
nem nemo dubitau̾it hr̃clidari.
cecerisq succenorib. Item adu̾sꝰ
hr̃des ceteros q non uire successo

Expanded text:
mum si commune plurium sit mum si commune plurium sit animal, aduersus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homine. Interdum autem dominus in hoc non conuenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadsi constiterit esse eius, in solidum condemnabitur. Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae, quia dominus noxae dedendae facultatem amiserit: ergo ex iudicio proposito litis Aestimationem offe‹r›et, nisi paratus fuerit actionem mandare aduersus eum qui occidit. Hanc actionem nemo dubitauerit heredi dari ceterisque successoribus: item aduersus heredes ceterosque non iure su
Abbreviated transcription (Latin):
ret eius quadrupedis que concita¬
uit nomine agendument¬
Siue autem corpore suo pauꝑiẽ
quadrupes declit. sine ꝑ aliamrẽ
qmͣ tetigit quadrupes ħ actio loc̃
hẽbit. puta si plaustro bos obtͥuit
anquem ueł ulla alia redeiecta¬
Inbestiis autem pp̃ naturalem
feritatem ħ actio locum non ht̃. Et
ideo siursus fugit isic nocuit: nõ
potest quondam dominus conue¬
ñi. qr desinit dominus eẽ uͥfera e¬
uasit. ⁊ ideo sieum ursum occidetĩ.
meum corpus est. ¶Cum arietes
uel boues commisfiũẽt i alter alte¬
tum ocaidit: quintus mutius. dnis¬
tinguit ut si quidemis ꝑisset qui
agresu erat. cessaret actõ si is
qui non ꝓuocau̾at competeret
dedere. oportere. ¶Cum ĩ inqua¬
drupeclib noxa cap̃sequitur: ad¬
u̾sus dominum ħ actiodatur. nõ
cuius fu̾it quadrupes cumnoc̾et
s cuiꝰ nuncest. Plane siante litẽ
contestatam decesserit aninial ex¬
tinctaerit actio. ¶oxe autemde¬
uere. est animal tradere. uiuum de¬

Expanded text:
ret, eius quae concitaret, eius quae concitauit nomine agendum erit.Siue autem corpore suo pauperiem quadrupes dedit, siue per aliam rem, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit: ut puta si plaustro bos obtriuit aliquem uel alia re deiecta.In bestiis autem propter naturalem feritatem haec actio locum non habet: et ideo si ursus fugit et sic nocuit, non potest quondam dominus conueniri, quia desinit dominus esse, ubi fera euasit: et ideo et si eum occidi, meum corpus est.Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintus Mucius distinxit, ut si quidem is perisset qui adgressus erat, cessaret actio, si is, qui non prouocauerat, competeret dedere oportere.Et cum etiam in quadrupedibus noxa caput sequitur, aduersus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, cum noceret, sed cuius nunc est.Plane si ante litem contestatam decesserit animal, extincta erit actio.Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. de
Abbreviated transcription (Latin):
bos cornupetere solitus pecierit. aũ
mule pp̃nimiam ferotiam. ¶Qp̃
si pp̃loci iniquitatem aut pp̃ culpã
mulionis. aut si plus iusto honera¬
ta quaclrupes in aliquem honus
eu̾terit. ħ actio cessabit. dampiiq
inute agetur. ¶ S si cauis dum
couc̾etur ab aliquo asꝑitate sua e¬
uaserit i aucui dampnum decł̾it. si
continerifirmius ab alio potu̾it. t
si ꝑeum lo cum incluci eebuit. ħ ac
tio cessabit ⁊ tenebitur quicanẽ
tenuit. ¶S sĩ instigatu alterius
fera dampnum dedenit cessabit ħ
cum ht̃ quociens contra naturam
fera mota paupeniem decdit. Ideoq si
equus dolore concitatus calce pecier
cessare istam actionem. s eum qui
equum pecierit ꝑcusserit aut uul¬
nerau̾it in factum magis qmͣ lege
aquilia ten̾i. utiq ideoq non ip̃e.
su ocorpore dampnum declit. ¶At
si cum equum ꝑ mulsisiet quis uł
palpatus est: ⁊ calce eũ ꝑcusserit.
erit actionilocus. ⁊ si alia qͣdrupes
aliam concitauit. ut dampnum da¬

Expanded text:
bos cornu petere solitus petierit, aut mulae propter nimiam ferociam: quod si propter loci iniquitatem aut propter culpam mulionis, aut si plus iusto onerata quadrupes in aliquem onus euerterit, haec actio cessabit damnique iniuriae agetur.Sed et si canis, cum duceretur ab aliquo, asperitate sua euaserit et alicui damnum dederit: si contineri firmius ab alio poterit uel si per eum locum induci non debuit, haec actio cessabit et tenebitur qui canem tenebat.Sed et si instigatu alterius fera damnum dederit, cessabit haec cum habet, quotiens contra Naturam fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia teneri, utique ideo, quia non ipse suo corpore damnum dedit. at si, cum equum permulsisset quis uel palpatus es‹s›et, calce eum percusserit, erit actioni locus.Et si alia quadrupes aliam concitauit ut damnum da
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ . ł .i. Licet male fidei possessor
nisiis qui suo iure uti se creclidit. iõ¬
ꝙ si quis prouia publica uł pto alte¬
ruis seruitute usus sit. nec interdc̃m
nec actio utiuter competit. Explicit¬
pauꝑiem fecisse dicatu.:¬
libro xuiii. Siquadrupes pauperiẽ
fecisse dicetur. actio ex lege .xii. tabu¬
larum descendit. que lex uoluit au̾
Noxia autem est ip̃m delictum. Que
actio ad amnes quadrupedes ꝑtinet.¬
Ait pretor pauꝑiem fecisse. Pau¬
ꝑies est clampnum sñ iniuria faciẽ¬
tis datum. Nec enim potest duci ani¬
mal iniuriam fecisse. quod sensu
caret. Itaq ut seruius scͥbit. tunc
ħ actio locum ht̃. cum commota fe¬
ritate quadrupes nocuit. puta sie¬
quis calcitro sꝰ calce ꝑcusserit. aut

Expanded text:
um. licet malae fidei possessor nisi is, qui suo iure uti se credidit: ideoque si quis pro uia publica uel pro alterius seruitute usus sit, nec interdictum nec actio utiliter competit. LIPAUPERIEM FECISSE DICATUdictum.Si quadrupes pauperiem fecisse dicetur, actio ex lege duodecim tabularum descendit: quae lex uoluit aut Noxia autem est ipsum delictum.Quae actio ad omnes quadrupedes pertinet.Ait praetor 'pauperiem fecisse'. pauperies est damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuria fecisse, quod sensu caret.Itaque, ut Seruius scribit, tunc haec actio locum habet, cum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitrosus calce percusserit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
at in societate uectigaliũ. nicħo
minus mairi societas. ⁊ post mortẽ
alicuius. s ita demuni si pars def¬
uncti ad ꝑsonam hereclis eius. ad¬
scͥpͥtasit. ut hereli quo conferre
Quid enim si is mortuus sit ꝑp̃ cuiꝰ
operani maxiie societas coita sit
aut sine quosocietas administrari
non posnt. ¶E in alła aut ad¬
ultio ꝑdid̾it sõcius ex meclionõ
est lanuus. Siquid uero dolonrõ
sotiꝰ dãpniceꝑit: a nob̃ repetet.
ex societate lucu faceret reddendo
moram adhibuit. cum ea pecunta
ip̃e usus sit. usuras quo eum pr̃are
debeu. labeo ait. s non qua si usuras.¬

Expanded text:
ait: in societate uectigalium nihilo ait: in societate uectigalium nihilo minus manet societas et post mortem alicuius, sed ita demum, si pars defuncti ad personam heredis eius adscripta sit, ut heredi quoque conferri quid enim, si is mortuus sit, propter cuius operam maxime societas coita sit aut sine quo societas administrari non possit?Quod in alea aut adulterio perdiderit socius, ex medio non est laturus: si quid uero dolo nostro socius damni ceperit, a nobis repetet.ex societate lucri faceret, reddendo moram adhibuit, cum ea pecunia ipse usus sit, usuras quoque eum praestare debere Labeo ait, sed non quasi usuras
Abbreviated transcription (Latin):
societatem coierit: deiñ emancipa¬
tus a pr̃e fu̾it. ap̃ uilianum q̃ ritur
aneadem societas cluret. anu̾o alia
sit. si forte postemancipationem: in
Initium enimin hiis contractib in¬
spiciendum est. duab aũ actõnib
agendum eẽ una adu̾sus prẽm al¬
tera ad u̾sus filium. cum pr̾e deꝑa
cuiꝰ dies ante emanciꝑationem socu¬
tasa durauit. nich̾ pꝰ re prẽm oport ⁊
lii dolo fecit. eius non patris filio actõ
danda est. ¶ Si suus meus societa¬
teni cuintitio coierit: ⁊ alieuatus in
eadem ꝑmansent pot̾ dici alieuati¬
one serui. ⁊ pͥorem societatem finitam
⁊ ex integro alteram inchoatamat¬
q ideo inͥ iemptori n actionem
ꝓsotio compet̾e. It tam adu̾sus
me qͣm adu̾sus heredem ex hii̾cãĩs
que aute alienationem inciderũt
dandam actionemex reliquis:
uertt᷑ sacietas. ut nec ab initio pas¬
cisci possiumis. ut hr̃s ⁊̃ succeclat
socierati. hita inpriuatis so cietatib

Expanded text:
societatem coierit, deinde emancipasocietatem coierit, deinde emancipatus a patre fuerit, apud Iulianum quaeritur, an eadem societas duret an vero alia sit, si forte post emancipationem in sinitium enim in his contractibus inspiciendum: duabus autem actionibus agendum esse, una adversus patrem, altera adversuo post emancipationem societas durauit, nihil praestare patrem oportet: lii dolo fecerit, eius non patri, sed filio actio danda est.Si seruus meus societatem cum Titio coierit et alienatus in eadem permanserit, potest dici alienatione serui et priorem societatem finitam et ex integro alteram inchoatam, atque ideo et mihi et emptori actionem pro socio competere, item tam aduersus me quam aduersus emptorem ex his causis quae ante alienationem inciderunt dandam actionem, ex reliquis auitur societas, ut nec ab initio pacisci possimus, ut heres etiam succedat societati. haec ita in priuatis societatibus
Abbreviated transcription (Latin):
contulit extinctum sit uidenclum
anpro socio agere posũt. Trastatum
cornelii feliis. cum tres cquos ha¬
beres ⁊i ego uum societatem coius
ut accepto equo meo qualrigani
uenderes. ⁊ exp̾tio qiͣtam mͥ recd̾es.
Sigͥante uenditionem equs meus
mortuus sit nonputare se celsus ait.
societatem manete. nec exp̾tio eqͦꝵ
tuoꝵ partem dcbi. Non emmhñde qͣ¬
dͥge seduendende coitam societatẽ:
Ecterum sud actum dicat᷑ ut qͣ dͥga
fieret caq cominunicaretur. tuq
incatros ꝑtes hrẽs ego qrͣtam nond
Iubie adhuc sociisumꝰ: ⁊ celsus tractit
Item celiꝰ tractat. Si petuniam con¬
tulissenuis ad mercemem̃clam ⁊m̃a
collationem euenit: ut pecunia ꝑ iret
ꝙ non fieret nisisocietas coita cẽt.
utriq ꝑire. ut puta si pecunia t̃ ꝑe¬
gre portaretur. adm̾cememendam
ꝑiit. siu̾o ante collationem postea¬
quam eam de stinassemtune ꝑierit
nich̾ eo nomine ꝯ seq̃ris inquit. qr
non societatiꝑiit. ¶ Si filitis fam̃.

Expanded text:
contulit exstinctum sit, uidendum, an pro socio agere possit. tractatum Cornelii Felicis: cum tres equos haberes et ego unum, societatem coimus, ut accepto equo meo quadrigam venderes et ex pretio quartam mihi redderes. si igitur ante venditionem equus meus mortuus sit, non putare se Celsus ait societatem manere nec ex pretio equorum tuorum partem deberi: non enim drigae, sed uendendae coitam societatem. ceter‹um› si id actum dicatur, ut quadriga fieret eaque communicaretur tuque in ea tres partes haberes, ego quartam, non dubie adhuc socii sumus.Item Celsus tractatItem Celsus tractat, si pecuniam contulissemus ad mercem emendam et mea collationem euenit, ut pecunia periret, quod non fieret, nisi societas coita esset, utrique perire, ut puta si pecunia, cum peregre portaretur ad mercem emendam, periit: si uero ante collationem, posteaquam eam destinasses, tunc perierit, nihil eo nomine consequeris, inquit, quia non societati periit. Si filius familias
Abbreviated transcription (Latin):
sistendi nulla nocĩtate urgente uo¬
luptatis cã inmunitipiũ profectus
sit. Nonne indignus est: cui hec
exceptio procmetur. Aũqͥd si tempe¬
stas quidem in mari fuit. Terra aũ¬
iste potuit uenire ⁊ flum̃eere circui¬
re: eq̃ dicend̾ est non semꝑei excep¬
tionem ꝓdeẽ. nͥ angꝰtie non patiebã¬
tur terra. Iter metiri. uł crrture.
curtñ uł flum̃sichabundasset
ut implesset omnẽ locũ in quo si f
oportuit. ur aliqͣ fortuita calamitaᷤ
eund̾ locum eictit. uł p̾sentiamue¬
nienti ꝑ icuiosam. fecit exbono et
equo i hic exceptio datut ei uicũ¬
accommodanda estis imili modoex

Expanded text:
sistendi, et nulla necessitate urgente, vosistendi, et nulla necessitate urgente, voluntatis causa in municipium profectus sit, nonne indignus est cui haec exceptio patrocinetur? Aut quid si tempestas quidem in mari fuit, terra auiste potuit uenire: uel flumen circumire? aeque dicendum non semper ei exceptionem prodesse: nisi angustiae non patiebantur terra iter metiri uel circumire. cum tamen uel flumen sic abundasset, ut implesset omnem locum, in quo sisti oportuit, uel aliqua fortuita calamitas eundem locum euertit uel praesentiam uenienti periculosam fecit, ex bono et aequo et hic exceptio ei accommodanda est. Simili modo ex
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui furore ĩpeclit᷑ ualitudine ĩ¬
pedit᷑. ¶ Ꝙ diximus succurri ⁊̃ eiqͥ
tempestate aut ui fluminis ꝓhibi¬
tus: non uenit. Tempestatem sic in
telligere debemus. siue maritinia. sũ
terestris sit. Tempestatem intellig̾e
debemustaiem: que impeclimentos
itiu̾i. uł nauigationi. Uis flumĩs ĩ¬
⁊ sine tempestate accipienda est. uim
flumĩs intlłigimꝰ isi magnitudo eiꝰ t¬
petlimento sũ põs solutus sit. siuena¬
iugiumnonsterit. S siquis tñ. cum
possit. nonincidere. intẽpestatem uł
influminis uim. si ante ꝓfetus eẽt
i tempore oportuno nauigasset ip̃e
se artauerit munqͥd exceptõ ei mi¬
nime ꝓsit. ꝙ quidem cã cognita erit
statuendum. Iam n sicartandꝰ est
ut possit ei dici. cur ñ multo tp̃r añ¬
ꝓfrusẽ. qmͣ dies ꝓmissioniꝰᷤ ueniret.
neq iterum ꝑmittend̾ ei siquidsit. ꝙ¬
ei imputetur causari tempestatẽ.
uł uim fluminis. Quidenim siqͥs
cum rome eẽt ip̃o temꝑe ꝓmissiõis

Expanded text:
nam qui furore impeditur, ualetudine impeditur. Quod diximus succurri etiam ei, qui tempestate aut ui fluminis prohibitus non uenit, tempetelligere debemus sive maritima sive terrestris sit, tempestatemque intelligere debemus talem, quae impedimento sit itineri vel navigationi. Vis fluminis etiam sine tempestate accipienda est. Vim fluminis intellegimus, et si magnitudo eius impedimento sit siue pons solutus sit uel nauigium non stet. Si quis tamen cum posset non incidere in tempestatem uel in fluminis uim, si ante profectus esset uel tempore oportuno nauigasset, ipse se artauerit: numquid exceptio ei minime prosit? quod quidem causa cognita erit statuendum. nam neque sic artandus sit, ut possit ei dici, cur non multo ante profectus est quam dies promissionis ueniret: neque iterum permittendum ei, si quid sit ei imputetur, causari tempestatem vel vim fluminis. Quid enim, si quis cum Romae est et ipso tempore promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
bitor uendidit i postea placuit int̾ eunn
i emptorem ut auenditione dasced̾e̾nt. iꝰ
pignorum saluumerit: creditori. Nam
sicut debitori iͦ i creditori pͥstinumius re¬
stiturtur. n omini ode creditor pignus

Expanded text:
bitor uendidit et postea placuit inter eum et emptorem, ut a uenditione discederent. ius pignorum saluum erit creditori: nam sicut debitori, ita et creditori pristinum ius restituitur, neque omni modo creditor pignus
Abbreviated transcription (Latin):
integium cõmitti licit imus statꝰ
ñ sit labeo ait. qrꝰ uer sit oms statos
ñ eẽ. U̾m si ꝓrata imius offeratur.
pena exceptione doliusuꝵ eum qui
qui iam tempore liberatus cẽ dicebat᷑
qr iam actõe forte non tenebaturz
actio in me danda ẽ. ut uel exhibeameũ
uł defendamut ueritas inquiratur.¬
¶ homo sisti ꝓmissus ante diem do¬
loꝓimissoris ꝑiit. certo iure utimur.
ñ añ penã petiposse qm dies ueniat.
Tota enunstipulatõ udiẽ couata¬
erat añ litem contestataut adilsaruis
siuis iuditio sistat. comlastipłarar
mortis est. non competere heredieiꝰ
exstipuiatu actionem placuit. q ta¬
les stipulationes pp̃rem ip̃am darent᷑
Iniuriarum aũ actõ hr̃di ñ competit.
qmͣuis enimħ stipula tõ iuditõsisten¬
di cã fr̃a ad heredem tnseat᷑ tñ in hac
causa dandanẽ. Nam ⁊ de functus siuel¬
let omissa iniinax actõe. ex stipula¬
tu agere. ñ ꝑmitt̾et᷑ ei.¶ d̾ dicend̾ ẽ. ⁊ si
is cum quo iniuriaꝵ agere nolelam

Expanded text:
integram committi, licet unus status non sit, Labeo ait, quia uerum sit omnes statos non esse: uerum si pro rata unius offeratur poena, exceptione doli usurum eum, qui qui iam tempore liberatus esse dicebatur, quia iam actione forte non tenebatur: actio in me danda est, ut uel exhibeam eum uel defendam, ut ueritas inquiratur. Homo sisti promissus ante diem dolo promissoris periit: certo iure utimur non ante poenam peti posse, quam dies uenerit: tota enim stipulatio erat ante litem contestatam ut aduersarius suus iudicio sistat: commissa stipulatione mortuus est. non competere heredi eius ex stipulatu actionem placuit, quia tales stipulationes propter rem ipsam darentur, iniuriarum autem actio heredi non competit. quamuis enim haec stipulatio iudicio sistendi causa facta ad heredem transeat, tamen in hac causa danda non est: nam et defunctus si uellet omissa iniuriarum actione ex stipulatu agere, non permitteretur ei. idem dicendum esse et si is, cum quo iniuriarum agere uolebam,
Abbreviated transcription (Latin):
disint. iunidebitor uiditio se sistic̃
pena ꝓmisit alter autẽ impedierit
ita deium exceptio adu̾sus alter᷑
danda ẽ. si saci sint ne ꝓsit ei dolꝰ
pp̃societatem. It si duo rei ꝓmetren¬
di sunt uinus adiudicium nonue¬
m̾t contempta sua ꝓmissione iudi¬
tio sistendi causa fc̃a. actor aritem¬
ͣ ab altero rempetat. a b altero penã
desertionis petendo. exceꝑtionẽ subͣ.¬
fu̾it ꝓmisio iuditõ sistendi cã ex
filii contractu deinde dereastor eg̾¬
it cum filio exceptione submoueb̾r
sicum pre ex eiꝰ ꝓmissioͣne agat. ioͣ.
.idemerit si filus ꝓ nusit. i actor eg̾¬
it cum pͣie de petuud
Daiis.ł .i. Si is qui fideuisidrem de¬
iniquuum ẽ. fideiꝰsorem ob alium si

Expanded text:
di sint et uni debitor iudicio se sisti cum poena promiserit, alter autem impedierit: ita demum exceptio adversus alterum danda est, si socii sint: ne prosit ei dolus propter societatem. Item si duo rei promittendi sint et unus ad iudicium non venerit contempta sua promissione iudicio sistendi causa facta, actor autem ab altero rem petat, ab altero poenam desertionis: petendo poenam exceptione sumfuerit promissio iudicio sistendi gratia ex filii contractu, deinde de re actor egerit cum filio, exceptione summovebitur, si cum patre ex eius promissione agat. et contra idem erit, si filius promiserit et actor egerit cuarum. Si is qui fideiussorem deiniquum est fideiussorem ob alium nec
Abbreviated transcription (Latin):
uissoribi eius exceptiodet᷑ putoint̾¬
ẽẽ unum ꝑ errorem satis dato pro¬
missum est. an ex conuentõe. Si
ꝑerrorem dandam fi deu̾sorib excep¬
tionem si exconuentione minime

Expanded text:
ussoribus eius exceptio detur. puto interesse, utrum per errorem satisdato promissum est an ex conuentione: si per errorem, dandam fideiussoribus exceptionem: si ex conuentione, minime
Abbreviated transcription (Latin):
Autꝰ.ł. ii. Sipost moram fcãm quo
minus capue solu̾etur cum arbitrãia
uellet agere fideiussor acceptussit. eiꝰ
attionis nomine uideamus ne ca petu¬
uia que ex sententia iudicis acced̾e pͭ
non debeatur. nec sit iobligõnem a d̾o
ut r uncesq̃ sorte soluta uł cͥa pue peta
arbitriuz udicis cesset. nisi siquis dicit.
qͣm expena solutum uicłi. ut suꝑsit:
petitõ eius quod extedit sortem acce¬
dat pena pro eademqnͣtitate ꝙ non
puto ad mittendui. tanto magis qd̾
creclitor accipiendo petuniam ĩ remi¬
sisse penam uidetur. De pena confti
pretor fauet naturalicꝗtati quicon¬
stituta ex consensuft̃ã custodit: cĩmgͣ¬
ue est fidem falłe¶Ait petor qui debi¬
tam pecuniani constituit. Ꝙ sic acci¬
tuta tenentur sinon intcesserint.¬
¶ De ꝓupillo ⁊ si nicħ sit exp̾̃um edic¬
to at tam̃ sũ tutoris auctoritate con¬
stituendo nonobligatur. s sifilius fa¬
milias constitnerit: anteneatur q̃ ri

Expanded text:
um.Si post moram factam, quo minus Capuae solueretur, cum arbitraria uellet agere, fideiussor acceptus sit eius actionis nomine, uideamus, ne ea pecunia, quae ex sententia iudicis accedere potest, non debeatur nec sit in obligatione, adeo ut nunc quoque sorte soluta uel si Capuae petatur, arbitrium iudicis cesset: nisi si quis dicat,quam ex poena solutum uideri, ut supersit petitio eius quod excedit sortem, et accedat poena pro eadem quantitate. quod non puto admittendum, tanto magis, quod creditor accipiendo pecuniam etiam remississe poenam uidetur. DE PECUNIA CONSTIetor fauet naturali aequitat‹i›: qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam graue est fidem fallere.Ait praetor: 'Qui pecuniam debitam constituit'. 'qui' sic accituta tenentur, si non intercesserint. De pupillo etsi nihil sit expressum edicto, attamen sine tutoris auctoritate constituendo non obligatur. Sed si filius familias constituerit, an tenea
Abbreviated transcription (Latin):
i qd̃ tibidebetur: si mͥ constituatur: de
admetalẽ i emisit. scripsime sccłm
manclatum seii siqͥdt̾ debitum ad þa¬
tum erit metͥ caut᷑um ⁊ souit᷑um. si ne
ꝯtrou̾sia tenetur ticiꝰ de constituta pe¬
cuma ¶S siquis ostitu̾it alium so¬
lutur̃ nonse ꝓalionõ tenetur. nita

Expanded text:
et quod tibi debetur si mihi constituatur, debet quod tibi debetur si mihi constituatur, debad me talem emisit: "scripsi me secundum mandatum Seii, si quid tibi debitum adprobatum erit me tibi cauturum et soluturum sine controversia". tenetur Titius de constituta pecunia. Sed si quis constituerit alium soluturum, non se pro alio, non tenetur: et ita
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. xxuii Quodsi maritus plus cõ¬
stituit exdote qm qͣnti facere poterat q
debitum constituerit in solid̾ ꝙͣ tene̾¬
S muliẽi inqntum facere pͭ condemp¬
natur. ¶ Siꝗ aut̃ constituerit qͣ se
ciuili debeat: iure p̾torio non delebat
non est pecunia ciue constituta est.
bat indiem sit obligatus. anconsti¬
tuendo tencanir. ⁊ labeo ait. teñi cõsti¬
tutum. qm sentñtiã peclius ꝓat. et
ad ict lab̾o. uł ꝓp̃ has ponssimum
pecunias. que nondumpeti possunt
constitutã incluctã qmͣ sententiam ñ
inuitus ꝑarem. Ht̃ enimutiutatẽ
ut exclie obligatus constituendo se
eandemdie soluturum teneatur.
se soluturur si ꝯstituat alio loco se
souitur̃ tem̾constat. ¶ Iuł legatũ
roine constituentem ꝙ in ꝓuitiam
denegatur iueum actio de constitu¬
ta. E exigimus ut sit debitũ ꝙ consti¬
tuitur in reni ex actum est ñutiq ut
is cui constitiutur creditor sit. Nam
quod ego debeo: tu constituendo teneb̾is.

Expanded text:
 edictum Quod si maritus plus constituit ex dote quam facere poterat, quia debitum constituerit, in solidum  mulieri in quantum facere potest condemnatur. Si quis autem constituerit quod iure civili debebat, iure praetorio non debebat, non est pecunia quae constituta est. bat, in diem sit obligatus, an constituendo teneatur? et Labeo ait teneri constitutum, quam sententiam et Pedius probat; et adicit Labeo uel propter has potissimum pecunias, quae nondum peti possunt, constituta inducta: quam sententiam non inuitus probarem: habet enim utilitatem, ut ex die obligatus constituendo se eadem die soluturum teneatur. se soluturum, si constituat alio loco se soluturum, teneri constat.Iulianus legatum Romae constituentem, quod in prouincia denegatur in eum actio de constituta. Quod exigimus, ut sit debitum quod constituitur, in rem exactum est, non utique ut is cui constituitur creditor sit: nam et quod ego debeo tu constituendo teneberis,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitraria agidebeat. lisq tanti existi¬
metur. qnͣti eius uł actoris int̾fuit eam
summan capue potius qm au̾solui.
uec oportebit quod forte ꝑreum stecerit
quo minus tota centum capue soluen
Ibienim due stipulationes surit. hic
autem una pecunie credite ẽ. cuta cuiꝰ
executionem estimationis rõ arbitrio
iudicis committitur. eiꝰ q diffrẽ mãi¬
festissimum argumentum eẽ puto.
Q si post moram fc̃ãm ꝑs pecume solu¬
ta sit ⁊ reliquum petatur offitium iu

Expanded text:
eat lisque tanti aestimetur, quanti eius vel actoris interfuerit eam summam Capuae potius quam alibi solvi. nec oportebit, quod forte per reum steterit, quo minus tota centum Capuae solveribi enim duae stipulationes sunt, hic autem una pecuniae creditae est, circa cuius exsecutionem aestimationis ratio arbitrio iudicis committitur. eiusque differentiae manifestissimum argumentum esse puto, quod, si post moram factam pars pecuniae soluta
Abbreviated transcription (Latin):
¶An potest aliud constitru qm quod
debetur ciesitum est. s cumiam plaꝰ¬
cet remꝓre sonuposse nich̾ ꝓhibet ⁊
aliud ꝓ debito solui constitui. Deniẽ ⁊̃
siquis centum debens frumentum eiꝰ¬
dem p̾cii constituat. puto uale consti¬
tutum¶ Debitum ã exqͣcumq cã pͥꝯ¬

Expanded text:
uod debetur, quaesitum est. sed cum iam placet rem pro re solvi posse, nihil prohibet et aliud pro debito constitui: denique si quis centum debens frumentum eiusdem pretii constituat, puto valere constitutum. Debitum autem ex quacumque ca
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt stipitlatus. uł si temꝑis utilitas inter¬
sit. uen̾ir. ¶nt̾clum iudex qiuiex hac
actione cognoscit cum sit arbitraria
absoluere reuidebet. cautioneabeo
ri dicatur. uł depõtta. uelex facili sol¬
uenda nonne debebit int̾dum absol¬
uere. Insumma equitatem quo añ
oculos hr̃e debet uidex qui huic actioni
adtlifns est.

Expanded text:
et stipulatus, vel si temporis utilitas intervenit. Interdum iudex, qui ex hac actione cognoscit, cum sit arbitraria, absolvere reum debet cautione ab eo ri dicatur vel deposita vel ex facili solvenda? nonne debebit interdum absolvere? in summa aequitatem quoque ante oculos habere debet iudex, qui huic actioni addictus est.
Abbreviated transcription (Latin):
contrahendo conuenit ut certoloco qind
prẽtur exempto uel uendito uel de põi¬
ti actio compe tit. non arbitrãia actõ¬
Sitamen certo loco condictrirum iequiᷤ
stipulatus sit hac actione utendiuin er̃.

Expanded text:
contrahendo conuenit, ut certo loco quid praestetur, ex empto uel uendito uel depositi actio competit, non arbitraria actio.Si tamen certo loco traditurum se quis stipulatus sit, hac actione utendum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñaria actione nõ iure ciuili obligatꝰ
ẽ constituendo tenetur: uidet᷑ em̃ debi¬
stituerint tenebuntur. usq ad eam
cmͣtitatem que tunc fuit inpetulio
cum constituebatur. Cec̃m siplus sir¬
o nõine c̃srituit. non tenebit᷑ in
id quod ꝑlus ẽ.

Expanded text:
aria actione, non iure ciuili obligatus est, constituendo tenetur: uidetur enim debiconstituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus suo nomine constituit, non tenebitur in id quod plus est.
Abbreviated transcription (Latin):
constrruaste soluturum nondomino.
¶Item tutori pupilli constitm pͭ. ⁊
actorimunicipum ⁊ curatori furiofi
S up̃i constituentes tenebuntuar.
Si actori municipũuł tutõipu¬
pilli. uł cura tõi furiosc uł adolescen¬
tis ita c̃stituatur municipibꝰ solui. ł
pupilo. ł furioso. uł adolescentiũti
lem actionem. ¶ Seruo q̃q constitur
posse constat. ⁊ si ẜuo: constituatur

Expanded text:
constituas te soluturum, non domino. Item tutori pupilli constitui potest et actori municipum et curatori furiosi: sed et ipsi constituentes tenebuntur. Si actori municipum vel tutori pupilli vel curatori furiosi vel adulescentis ita constituatur municipibus solvi vel pupillo vel furioso vel aduleslem actionem. Servo quoque constitui posse constat et, si servo constituatur
Abbreviated transcription (Latin):
Maius .ł.ix.  deoin arbitrium iudicis re¬
fertur. ħ actio q scimus qͣm uaria st̃
p̾cia rerum ꝑ singulas cuittates regĩces¬
q maxĩe uini olei frumenti. Pecumaꝵ
q̃q̃ licet uideatur una eadem potestas
uͥq tẽ. tam̃ aliis locis faciluis. ⁊ leuib u¬
siris inueniuntur aliis clifficilius i gra¬
uib usuris.

Expanded text:
ale.Ideo in arbitrium iudicis refertur haec actio, quia scimus, quam uaria sint pretia rerum per singulas ciuitates regionesque, maxime uini olei frumenti: pecuniarum quoque licet uideatur una et eadem potestas ubique esse, tamen aliis locis facilius et leuibus usuris inueniuntur, aliis difficilius et grauibus usuris.
Abbreviated transcription (Latin):
abest. pͥmo uideamus an hic debũ¬
it cluplam cauere. i uidetur mͥnon
debuisse. hui enum dem̃ ad duple cau¬
tionem compelluntur: qui sponte
sua clistrahint. Ceterum si offõ dist̃¬
hentis fungnur non debet astringi.
nonmagis qͣm siquis a dexaiuendã
senteartiam ap̾tore datus distraha
Nam ih̾ in ea ꝯditione ẽ ne cogat᷑
ipłe ꝙ cogunturhii qu suo arbitõ
clistrahunt. Nam nit̾ offm̃ suscipiẽ¬
tis moluntatem distrahentis multũ
interest. Qua pp̃ ie cuudem in tegra

Expanded text:
abest. primo uideamus, an hic debueabest. primo uideamus, an hic debuerit duplam cauere. et mihi uidetur non debuisse: hi enim demum ad duplae cautionem compelluntur, qui sponte sua distrahunt: ceterum si officio distrahentis fungitur non debet adstringi, non magis quam si quis ad exsequendam sententiam a praetore datus distrahat: nam et hic in ea condicione est, ne cogatur implere quod coguntur hi qui suo arbitrio distrahunt: nam inter officium suscipientis et uoluntatem distrahentis multum interest, quapropter re quidem integra
Abbreviated transcription (Latin):
cationes arbitrofiant si uiadiudice¬
tur totus fundus caueri oportet ut
que ex hiis actionib recepta fu̾int.¬
q̃ meas inpense fc̃e fu̾int p̾stentur¬
actum fu̾it. eum sequi integram ac¬
tionem cui totus funclus adiuduicatꝰ
fu̾it aut ꝓ quacumq ꝑte adiuclica¬
tuserit. Itemq̃ ies mou̾i possit imnea
iucliciaueniant si interea subrepte
sit̃. furti ag̾e̾ eos quoꝵ iste res ꝑiculo
fuerint posse.
commun diuiclundo uł finiumre¬
guudoꝵ actumsit. uinus ex litigato¬
rib decesserit. plurib hĩtlib relictis.
non pͭ inꝑtes iudicium scindi. s au
om̃s hr̃des accipere id debẽt aut dare u¬
numꝓcuratoremui ꝙ̃ omnium no¬
mine iudicium agatur.
ip̃ ł.i. ¶Omerat hĩs ex ꝑte mstitutꝰ
testatoremiussus a pretore sepelire s¬
uum cuierat testamentodata liber¬
tas ideo distraxit. cluplaniq promis.
i exea cautione connentus pͥstitit q̃¬
situm est an familie ħciscunde uiditõ
ꝯsequatur. ꝙ ex duple stipulatione

Expanded text:
cationes ab arbitro fiant, si uni adiudicetur totus fundus, caueri oportet, ut quae ex his actionibus recepta fuin eas impensae factae fuerint praestenturactum non fuerit, eum sequi integram actionem, cui totus fundus adiudicatus fuerit, aut pro quacumque parte adiudicatus erit. Item quae res moveri possint et in ea iudicia veniant, si interea subreptae sint, furti agere eos, quorum istae res periculo fuerint, posse. um regundorum actum sit et unus ex litigatoribus decesserit pluribus heredibus relictis, non potest in partes iudicium scindi, sed aut omnes heredes accipere id debent aut dare unum procuratorem, in quem omnium nomine iudicium agatur.i erat heres ex parte institutus, testatorem iussus a praetore sepelire seruum, cui erat testamento data libertas, ideo distraxit duplamque promissit et ex ea cautione conuentus praestitit: quaesitum est, an familiae erciscundae iudicio consequatur, quod ex duplae stipulatione
Abbreviated transcription (Latin):
post mortemq euis inlib̾tate inora ieut᷑.
quesitum est anħ̾ mantipia de quib inter
emptor em iuenditorem conueiit. post
mortememptoris ip̃o uire liberata sint.
tam pamphilam istichũ de qͥb q̃r̾e̾t ᷑ sima
numissi ñsint liberos noneẽ. claudiꝰ duiꝰ
marctaniis ex lege dcã lib̾tatis. inuenden¬
do cimnius ñ mamimissos fore liberos in
cemenstrib constituit. licet iumortis tp̃s
emptoris distilit uñditor libertatem.

Expanded text:
post mortemque eius in libertate morarentur: post mortemque eius in libertate morarentur: quaesitum est, an haec mancipia, de quibus inter emptorem et venditorem convenit, post mortem emptoris iure ipso liberata sint. tam Pamphilam et Stichum, de quibus quaereretur, sinumissi non sint, liberos non esse.Claudius: Diuus Marcus ex lege dicta libertatis in uendendo quamuis non manumissos fore liberos in semenstribus constituit, licet in mortis tempus emptoris distulit uenditor libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nec domino auferre se potest. nec qui
in fuga moratur. Qd si ex uoluntate
scd̾ emptoris contra legem moratuᷤ s.
potior hũcdus est qui auctor fuit legis.
⁊ posterior mag̾ ammonendi emptoris
iliberandi. seꝰ eande m legẽ repecierit. nͨ
potent aliquo modo auferre logem sin
uenditoris cuius conditio extitir. Nã
isi penam promisisset: teneretur. licet ip̃e
quoꝙ stipulatuseẽt. s inpena ꝓmissa
due actiones surit. Manus auteni iuiet¬
tio in serium competit. quod si pͥor ita
uendidit ut ꝓstituta libera eẽt. posteri¬
or ut manum liceret inicere. ꝓocior.
est ubertas qimͣ manus imectio. plane
sipͥorlex manus ht̃ iniectionem. pꝰtior
libertatem fauorabilius dicetur liberã
fore. qm̃utraq conditio ꝓmancipio
additur. ⁊ sicut manus nuectio it aliber
iam istichumuenditioni iusuit. pactumꝯ
uentum ut ne eadem mancipia pampͥilla
istichus. quoꝰ numerato pietiouendidit
alterus seruitutem. qmseii paterentur

Expanded text:
nec domino auferre se potest nec qui in fuga est ibi moratur. quod si ex uoluntate secundi emptoris contra legem moratus sit, potior habendus est qui auctor fuit legis, et posterior magis admonendi emptoris et liberandi se eandem legem repetierit nec poterit aliquo modo a‹u›ferre legem sui uenditoris cuius condicio exstitit: nam et si poenam promisisset, tenetur, licet ipse quoque stipulatus esset: sed in poena promissa duae actiones sunt, manus autem iniectio in seruum competit. quod si prior ita uendidit, ut prostituta libera esset, posterior, ut manus inicere liceret, potior est libertas quam manus iniectio. plane si prior lex manus habeat iniectionem, posterior libertatem, fauor‹a›bilius dicetur liberam fore, quoniam utraque condicio pro mancipio additur et sicut manus iniectio, ita liberlam et Stichum, uenditioni inseruit pactum conuentum, uti ne eadem mancipia Pamphila et Stichus, quos minorato pretio uendidit, alterius seruitutem quam Seii paterentur
Abbreviated transcription (Latin):
filius natꝰ sit quia poterant plures naᷤ
peti debuisse. qz incertum eẽt antres
nascerent᷑. nec rerum nͣm intuen¬
uam. inqͣ omniacerta sũt. Sum fu¬
tura uticu fierent. s nr̃am inscĩam
aspici debere.
reliq̃rit unusq eoꝵ inditõ eg̾it nõ
erit uerum totam rem que in priori
quisqͣm alienam actionẽ iniidi õ¬
stitaerãt decesserit: ⁊ alius in locum
eius datus fu̾it. tanta ex integrotp̃ra
gistratus tiominatĩ hocͥ seqñtis datõe
non exp̾sserit ita tñ ut legittima tp̃ra
non exceclant.

Expanded text:
filius natus sit, quia poterant plures nasctem quartam peti debuisse, quia incertum esset an tres nascerentur: nec rerum naturam intuendam, in qua omnia certa essent, cum futura utique fierent, sed nostram inscientiam aspici debere. reliquerit unusque eorum iudicio egerit, non erit uerum totam rem quae in priore quisquam alienam actionem in iudicaestita erant, decesserit et alius in locum eius datus fuerit, tanta ex integro tempogistratus nominatim hoc in sequentis datione non expresserit: ita tamen ut legitimum tempus non excedat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oꝑtet ĩ bona posũderi. S domiciliũ
sequi eiꝰ. Iat siquic abeo enit qͥ tab̾naᷤ
uł officinas certo loci conductas hũit
inea cã est. ut illic conueniat᷑ quodo
magis ht̃ rõem. Namuͥsic uenit ut ꝯ¬
festim discedat. qiͣ nuiatore emptꝰ
quis nauigat. uł it̾ faciens delatꝰ ẽ:
ibiq clistraxit: egit. defendere se eolo¬
a debebit. Ap̃ labeonem q̃rit᷑. si hõ ꝓĩ¬
ciał seruum instrtorem uendẽ daꝵ m̃¬

Expanded text:
oportet ibi bona possideri, sed domicilium sequi eius? at si quis ab eo qui tabernam uel officinam certo loci conductam habuit, in ea causa est ut illic conueniatur: quod magis habet rationem. nam ubi sic uenit ut confestim discedat, quasi a uiatore emptisquis nauigans uel iter faciens delatus est, conduxit ibique distraxit egit: defendere se eo loci debebit.Apud Labeonem quaeritur, si homo prouincialis seruum institorem uendendarum me
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ł.ui. Si debitori meo nełi actõe
q dicat soluere audiẽd̾ eum dand̾q:
diẽ cum cõpetenti cautela ad soluẽ¬
dam pecuniã. Neq .N. magnum dãp¬
num ẽ iu mora modicitemꝑis. Modi¬

Expanded text:
um.Si debitori meo uelim actionem ue dicat soluere, audiendum eum, dandumque diem cum competenti cautela ad soluendam pecuniam: neque enim magnum damnum est in mora modici temporis. modi
Abbreviated transcription (Latin):
filius ag̾et utili uditõ forte depoitũ re¬
petens. uł mandati ageris uł pecuniã
qm creclidit petens. si forte pr̃ ĩ ꝓũĩtia
sit. Ip̃e autẽ forte rame ut studioꝵ cã
ułalia iusta excã agat. nam siei
non decłimus actõem futurum sitͣ iti¬
pune. fraudem patiat᷑ iegestate ro¬
mͤ laboret uiaticulo suononrecepto
ꝙ ad sumptꝰ pr̃eidestinau̾it. Et finge
ubi defunctus debuit. ⁊ conuenien dꝰ
¶sibimueniat᷑. nulloq suo ꝓprio pͥuile¬
gio extusat᷑. ¶ Siquis tutelaniuł cã¬

Expanded text:
filius agere utili iudicio, forte depositum repetens uel mandati agens uel pecuniam quam credidit petens, si forte pater in prouincia sit, ipse autem forte Romae uel studiorum causa uel alia iusta ex causa agat: ne, si ei non dederimus actionem, futurum sit, ut impune fraudem patiatur et egestate Romae laboret uiaticulo suo non recepto, quod ad sumptum pater ei destinauerat. et finge ubi defunctus debuit, et conueniendus, si ibi inueniatur, nulloque suo proprio priuilegio excusat
Abbreviated transcription (Latin):
legõne cominissis cogunt᷑ iudicium
rome pati sũ ip̃i admiserint sũ serui
corum. S si postulatur inrẽ actõ adũ¬
sus legatum numquid danda sit qm̃
ex p̾senti possessione actio danda esti¬
cassius iꝵdit. sic seruandum ut si sub¬
ducatur ministerium ei non sit con¬
cedenda actio. Si uõ ex multis seruis
legõnis auocetur.
alia cã posũdere ceꝑit ñ iniq̃ coget᷑ eiꝰ
nomĩe iuditium acciꝑe. alit̾ .N. pote¬
stas dabit᷑ legatis sub hac sp̃e res alie¬
nas domum auferendi.

Expanded text:
legatione commissis coguntur iudicium Romae pati, siue ipsi admiserunt siue serui eorum.Sed si postulatur in rem actio aduersus legatum, numquid danda sit, quoniam ex praesenti possessione haec actio est?Cassius respondit sic seruandum, ut si subducatur ministerium ei, non sit concedenda actio, si uero ex multis seruis legationis auocetur. alia causa possidere coeperit, non inique cogetur eius nomine iudicium accipere: aliter enim potestas dabitur legatis sub hac specie res alienas domum auferendi.