comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cu in litigio meretricu infaite diuidi
pcepisset et alta eu mallet alti̾ uiuu
cedere ipa taie reclamante nec michi
nec tibi sit sed diuiaitur illi uiuũ
i fante restituendũ censut que non
acquienit ut uiuus moreretur Argi¬
meto siquidem ꝓbabili trihebatur ũt
matie ciedebret que diligebat cu opi¬
mouem eius aut fide in adu̾sa ꝓbaco
adriauꝰ iescripsit indicantis dilatũs
in examinacoe testii facultate Et
uerba quidem eple sunt hec Tu magis
stue potes quanta fides habenda sit
testibus qui cuiꝰ diguitatis et cuius
estimaconis et qui simpliat᷑ insi sut
dicere utru unu endemq sermone
meditatu actulerunt an ad ea q̃ i̾r̾o¬
gauens ex tempore tame suupliciter
Respondertt que arguiuẽta ⁊ ꝙadinodi¬
cuiqz rei ꝓbaude sufficiant nuillo cdo
certo modo satis diffium ꝑt alias
numerus testui alias dignitas et
auctoritas alias neluti fuma cosenci¬

Expanded text:
cum in litigio meretricum infantem dividi cum in litigio meretricum infantem dividi praecepisset, et altera eum mallet alteri vivum cedere, ipsa tamen reclamante: Nec mihi nec tibi sit, sed dividatur, illi vivum infantem restituendum censuit, quae non acquievit, ut vivus moreretur . Argumento siquidem probabili trahebatur, ut matrem crederet quae diligebat; cum opinionem ejus, aut fidem, adversa probatio Adrianus rescripsit, judicantis dilatans in examinatione testium facultatem; et verba quidem epistolae sunt haec: Tu magis scire potes quanta fides habenda sit testibus, qui cujus dignitatis, et cujus aestimationis sint, et qui simpliciter visi sint dicere, utrum unum eumdemque sermonem meditatum attulerint, an ad ea quae interrogaveris, ex tempore verisimiliter responderint. Quae argumenta, et quemadmoducuique rei probandae sufficiant, nullo certo modo satis diffiniri potest. Alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias veluti consenti
Abbreviated transcription (Latin):
causis ad oyauunãdas ꝓha¬
ciones iustrumetor racio habenda
est Etquidem instrumeta dicunitur
omiã quibus causa instrui potest
siue sit̾ testionia sine testes ħ tame
illis pociora sunt eo ꝙ testes testiomis
prefer mitur nam cu cestes exaian
possint cestionia semper et apus oes
cadem sunt In ipa n̾o testiũ exanua¬
disfiniri quid magis nroice sequi oppor¬
teat Si en testes omes eiusdem ho¬
nestatis et estimaconis suit ⁊ nego¬
cu qualitas ac iudicis motus cu hue
couciurent sequenda sunt oĩã testioma
Sin uero quidam eoꝵ aliud dix̾ unt
licet ĩpan numero ciedendimi est
quod nature uegocu couenit quod mi¬
miciae aut graãe suspicione caret cofir
tis et testionus que fei apciora ⁊ uero
ꝓximiora ee copenit Non eui ad mul¬
titudiue respici opportet sed ad sincerri
testi fidem et testioma quibꝰ pocius
luy ueritatis assistit ipis quoq ꝓ supcio¬
nibus frequentissime stabit donec ꝓ¬
betur contrarium ⁊ram et salomon

Expanded text:
causis, ad examinandas probationes, instrumentorum ratio habenda est. Et quidem instrumenta dicuntur omnia, quibus causa instrui potest, sive sint testimonia, sive testes: haec tamen illis potiora sunt, eo quod testes testimoniis praeferantur. Nam cum testes examinari possint, testimonia semper, et apud omnes eadem sunt. In ipsa vero testium examinadiffiniri, quid magis judicem sequi oporteat. Si enim omnes testes ejusdem honestatis et aestimationis sint, et negotii qualitas, ac judicis motus cum his concurrerit, sequenda sunt omnia testimonia. Sin vero quidam eorum aliud dixerint, licet in pari numero, credendum est quod naturae negotii convenit, quod inimicitiae aut gtis et testimoniis, quae rei aptiora, et vero proximiora esse compererit. Non enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testium fidem, et testimonia, quibus potius lux veritatis assistit. Ipsis quoque praesumptionibus frequentissime stabit, donec probetur contrarium. Nam et Salomon,
Abbreviated transcription (Latin):
genus nuisicoꝵ landes eins panter
in uini conclainabut Ego nr plebeiꝰ
et ĩdoctus mei silibus precoma eius
fistula stridenti dispeiciam Na quis a¬
fenti seimpagano tibiam ami calco
nictam et enuilam tube grandio ris
expectet adero tamen et me tantis
sollempins ingera et quod ingemi ue¬
na subtrhit deuocionis copia suple¬
bit ¶ Du iuga montis aꝑer flumos
dum pistis amabit ¶dũ q chimo
pastentur apes dum Rore cicade ¶ sẽꝑ
honos nomeq sun landesq manebũt
d si dnces ⁊ muaria suam aliquid
dictum putant doceautur a principe qr
no in peruiciem sed salute egrotauciũ
ꝓpmautur amara medicine hus
premissis ad Reliqua ꝓ g̾diat᷑ oracio

Expanded text:
genus musicorum, laudes ejus pariter genus musicorum, laudes ejus pariter in unum conclamabunt, ego vir plebeius et indoctus, mei similibus praeconia ejus fistula stridenti dispertiam. Nam quis a semipagano tibiam aurichalco junctam, et aemulam tubae grandioris exspectet? Adero tamen, et me tantis solemniis ingeram, et quod ingenii vena subtrahit, devotionis copia supplebit. Dum juga montis aper, fluvios dum piscis amabit, Dumque thymo pascentur apes, dum rore cicadae, Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. Quod si duces in injuriam suam aliquid dictum putant, doceantur a principe, quia non in perniciem, sed salutem aegrotantium propinantur amarae medicinae. His praemissis, ad reliqua progrediatur oratio
Abbreviated transcription (Latin):
eoprimet et
amolles mutabi¬
tur ere capissos
infeli openo
sicma qr poneie
totum nestiet
huc ego me siqͥ
eꝯponere curem
tion magis
Spectandum ingus oculis ingroq
cupillo Dum plutarchi uestigia i tra¬
iaui institucone samiliaria sequoz me
ipm hac yagie arbitior compellan eroꝵ
ludibrio omiu insi diligencia prosequar
nos incepi me em in presenti cliente
eius oe professus sum Se quar gͦ eum
et a capite iei publice cu eo ad podes¬
usq descendum ea tame condicone ut
si luuis quibus nra punttit᷑ ignorare
motancior in hac parte apparnero id
non michi sed plutarcho ascribant ant
sibi pocuis qui Regula qua ꝓfitentur
et qua uiuendũ e eis distere noluerut
riam quod de matibus dcm est ea sola
intencione adieci ut ad uirtutis uia
redeant nl miti eos nauiq ad agẽda
sufficuit enanare animare tam exepla
maiorum ꝙͣ̃ principis magnitudo ĩuicti
ciuꝰ titulos mic apic̃o me in uini coge¬
ro ut cu aliorum tuba et licui ⁊ oc

Expanded text:
met, et molles imitabitur aere capillos. Infelix operis summa, quia ponere totum Nesciet. Hunc ego me, si quid componere curem, Non magis Spectandum nigris oculis, nigroque capillo. Dum Plutarchi vestigia in Trajani institutione familiarius sequor, me ipsum hac imagine arbitror compellari, eroque ludibrio omnium, nisi diligentius persequar quod incoepi. Me enim in praesenti clientem ejus esse professus sum. Sequor capite reipublicae cum eo usque ad pedes descendam, ea tamen conditione, ut si his, quibus jura permittitur ignorare, mordacior in hac parte apparuero, id non mihi, sed Plutareno ascribant, aut sibi potius, qui regulam quam profitentur, et qua vivendum est eis, discere noluerunt. Nam quod de nostratibus dictum est, ea sola intentione adjeci, ut ad virtutis viam redeant vel inviti. Eos namque ad agenda sufficiunt animare tam exempla majorum, quam principis magnitudo invicti, cujus titulos nunc apud me in unum congero, ut cum aliorum tuba et litui, et omne
Abbreviated transcription (Latin):
licet sit saltem compesacio suptium
ant dampnor hu tame rari sunt
Quo emi embestit dicere quis michi
dibit penuas nt tibi insticia faciam
uam ut ꝑ se ipa exilratur frustru ex¬
pectans noulie sile est ac si ditatur
quio michi uultis dare ut me ipu
abuegem officui dem dum denda

Expanded text:
licet, sit saltem compensatio sumptuum licet, sit saltem compensatio sumptuum et damnorum. Hi tamen rari sunt. Quis enim erubescit dicere: Quid mihi dabis ut tibi justitiam faciam? Nam ut pro se ipsa exhibeatur, frustra exspectas. Nonne simile est, ac si dicatur, quid vultis mihi dare ut me ipsum abnegem, officium proda
Abbreviated transcription (Latin):
et indiccibat isuihelem in cuictis locis
teuertebaturq in Ramacha ibi ei ert
domus eius et ibi uedicabat isrihel ꝙͥ
cu et reuertebatur doniu ut de pprio
satisfaceret uecessitati edificauit ecia
ibi altare duo Recte quidem eo ꝙ iuge
sacuficiu ce opporteat in domo iludicis
q cultu iusticie et moru houestate ⁊
luce bouoro operu seipam exibet te plu
dei ubi amodo no muolatur sangnis
hu corum ⁊ uituloꝵ nec cius uitule
inquinatos stificut ad emudacione car¬
nie sed per pontificem magnn qui pe¬
uetieluit celos ihm filui dei ubiq locoro
pectus honesto Den siquidem addrato¬
res sic adorant patrem in spu ⁊ ueritate
An ne cum ardis accepisse aliquid uoie
sportularum ħ eu pretextu nom tam
idices ꝙͣ iudiciorum caupones qui
nequiciam sua honesta uolut palliare
licencia nuquitatẽ sua colorire in¬
tiuetur querentes si aliqͣ emolume¬
ta negotio unꝰ quoꝵ pro ꝑte onera
portant aut si ciuolumer ee non

Expanded text:
ictis locis, revertebaturque in Ramatha. Ibi enim erat domus ejus, et ibi judicabat Israel . Quid cii, et revertebatur domum, ut de proprio satisfaceret necessitati? Aedificavit etiam ibi altare Domino . Recte quidem, eo quod juge sacrificium esse oporteat in domo judicis, quae cultu justitiae, et morum honestate, et luce bonorum operum, se ipsam exhibet templum Dei. Ubi amodo non immolatur sanguis hircorum et vitulorum, nec cinis vitulae inquinatos sanctificat ad emundationem carnis, sed per pontificem magnum, qui penetravit coelos, Jesum Filium Dei, ubique locorum pectus honesto. Veri siquidem adoratores sic adorant Patrem in spiritu et veritate. Anne credis eum accepisse aliquid nomine sportularum? Hoc enim praetextu non tam judices quam judiciorum caupones, qui nequitiam suam honesta volunt palliare licentia, iniquitatem suam colorare nituntur, quaerentes scilicet aliqua emolumenta negotiorum, quorum pro parte onera portant. Aut si emolumentum esse non
Abbreviated transcription (Latin):
rencici dicam tamen quod uerũ
est adeo ut ei nemo fidelũ audeat
re fragari dicam quod ipi predicant
dicam inꝙͣ quia non p̃t ciuitas
abstondi supra mõtem posita et
nequaꝙͣ latere possunt noticiam
publicam que in conspcit gencium
cauto ospectius in se cmnen habet
ꝙto uialon qui petcat habetur sal
quoq ĩfatuatu ad nichilũ ualet
ultra lusi ut phiciatur foras et
onasee tut ab honumba ut pote uilis ab

Expanded text:
rentia. Dicam tamen quod verum rentia. Dicam tamen quod verum est, adeo ut ei nemo fidelium audeat refragari, dicam quod ipsi praedicant. Dicam, inquam, quia non potest civitas abscondi supra montem posita, et nequaquam latere possunt notitiam publicam, quae in conspectu gentium tanto conspectius in se Crimen habet, quanto major qui peccat habetur. Sal quoque infatuatum ad nihilum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus, utpote vilis
Abbreviated transcription (Latin):
opera ꝓuimoꝵ decantet gu̾a in eocel¬
sis deo ⁊ in tenri par homiba bone
uolutatis h siquidem cantieu est fi¬
deliu prelatoro qui speciosis icẽdiuit
pedibus et eo eo beatis ꝙ pace portat
et pacem scĩmomie sociam sino qua
uenio indebit deum dicunt et hu cu
suipiencia quia bona o sbstancia cui
non est pccm in consciencia et nequiss¬
nia panportas in ore ꝓ ipu clami¬
cant in plateis quia beatus nir qui
mentus est sine macula et qui post
aurum no abnt ac si aperte dicat
Quisquis in munere auꝯlib magiste¬
tus aurum qrt maculam ĩeuit
sine qua nec acquin uec ee potest q apͥ
auidum posse ssorem Quis umꝙͣ
pcciuam sine sordidacione manuu
tractauit dinciꝰ ex ea tame certe
iiuꝰ mais sordet ꝙͣ animꝰ nolo
michi maioꝵ fu gescant lumna ant
de nare canina souare hic littera
iuideatur non pono os meñ in celũ
ut de patribus qui orlemn uidicant
et a millo iudicantur in tr̾is aliꝙͥ
dicam uisi plenũ fide caritate ⁊ rene¬

Expanded text:
a in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Hoc siquidem canticum est fidelium praelatorum, qui speciosis incedunt pedibus, et ex eo beatis, quod pacem portant, et pacem sanctimoniae sociam, sine qua nemo videbit Deum. Dicunt et hi cum Sapientia, quia bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia, et nequissima paupertas in ore impii . Clamitant in plateis, quia beatus vir qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit ; ac si aperte dicant: Quisquis in munere cujuslibet magistratus, aurum quaerit, maculam invenit, sine qua nec acquiri, nec esse potest apud avidum possessorem. Quis unquam pecuniam sine sordidatione manuum tractavit diutius? Ex ea tamen certe minus manus sordet quam animus. Nolo mihi malorum frigescant limina, aut de nare canina sonare hic littera videatur, non pono os meum in coelum, ut de patribus, qui orbem judicant, et a nullo judicantur in terris, aliquid dicam, nisi plenum fide, charitate et reve
Abbreviated transcription (Latin):
quia oi modo indiciũ cum
uentate ⁊ legũ obsernacoe disponenti
ip̃oq nue cantũ est ut sacioꝵ enageli¬
or um scripture t̾ubiles aute sedem
urdicialem deponantur ibiq ab micio
litui ad finem usq ꝑmanenit nec
auioueantur nisi sentencia recitata
quo totius consistoru latitudo dei ipiꝰ
repleta presençia o m̃ibꝰ ad sacio stas
strpturas metu intuciat ⁊ Reu̾e ncia
et ab inquisicione ueritatis ois inqui¬
tas rpulsetur Omis gͦ carius ⁊ sau¬

Expanded text:
quia omni modo judicium cum veritate, et legum observatione disponent. Ipso quoque jure cautum est, ut sacrorum Evangeliorum scripturae terribiles, ante sedem judicialem deponantur, ibique ab initio litium, ad finem usque permaneant, nec amoveantur, nisi sententia recitata, quo totius consistorii latitudo, Dei ipsius repleta praesentia, omnibus ad sacrosanctas Scripturas metum incutiat, et reverentiam, et ab inquisitione veritatis omnis iniquitas propulsetur. Omnes quoque carnis et san
Abbreviated transcription (Latin):
confistat ut siłia ex similib̾a pcreent̾
Cctum quia presidu et aliorũ indicu
conune et ĩpectionem ꝓmisimꝰ equi¬
tatis et pubłice quietis nuisti sunt
quos tanto circuspectiores cuiciores

Expanded text:
ia ex similibus procreentur. Caeterum quia praesidum, et aliorum judicum, communem esse inspectionem praemisimus, aequitatis, et publicae quietis ministri sunt, quos tanto circumspectiores, et cautiores
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem ppłi sic et ministu eius et
qualis est Rector ciuitatis tales et
nil ab itante᷑ in ea S et uires uecessa¬
ras ẽẽ no tacuit dicens noli q̃rere
iuuder fieri uisi ualeas uirtute ĩrupe
nuquitates ne forte extimestas faciẽ
potentis et ponas scaudalũ in agili¬
tate tua non pecces in multrtudine
ciuitatis nec te ñuittas in ppłm neq
ĩmunis noli ẽẽ pusillamius ĩ aia
tua erorare et facere heleniosiuam
no despicias ne dicas ⁊̃ muilaitudie
nuneru meorum respiaet dens et
offerente me deo altissi mo susscipiet
ullinera mea non udas homine
in amaritudine aie est em qui hu¬
miliat et exaltat arcuspector deꝰ Eo
lutas bomi no minꝰ india necessana
est ꝙͣ noticia uł potestas cu modo de
siue sed eo alienis delictis teneatur
et diiplia suorum et alienor ꝑmat᷑
ouere ut nec in mustitudie muneru
aita nuidicia dolutatis sit ei fiducia
ante deu ¶Oude et plato egregie q̃de
et luculenter si tane audiatur eos q̃
de rei pis gerendo magratu conte dut

Expanded text:
t qualis rector est civitatis, tales et inhabitantes in ea . Sed et vires necessarias esse, non tacuit, dicens: Noli quaerere judex fieri, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates, ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in agilitate tua. Non pecces in multitudine civitatis, nec te immittas in populum, neque inmunis. noli esse pusillanimis in anima tua. exorare et facere elemosynam non despicias. ne dicas: in multitudine munerum meorum respiciet deus, et offerente me deo altissimo, suscipiet munera mea. non inrideas hominem in amaritudine animae: est enim qui humiliat et exaltat deus. noluntas boni non minus judici necessaria est, quam notitia, vel potestas, cum non modo de suis, sed ex alienis delictis teneatur, et duplici suorum et aliorum prematur onere, ut nec in multitudine munerum citra munditiam voluntatis sit ei fiducia ante Deum. Unde et Plato egregie quidem et luculenter si tamen audiatur eos, qui de reipublicae gerendo magistratu contendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tale testioniu phibent ad indicai oi¬
potontis ⁊ omnia scientis dei secum acce¬
dat puide namq causam istruit qui
in examine constiencia pducit ⁊ diem
humanu quoꝵ est iudex costia in excelso
qui nero cu sauuuele no discucuit hic
mdicia sua sc̃d ꝓmpti ad excusaciones
in pctis quasi lotis mauibꝰ cu pilato
lamant mundꝰ ego sum a sangnie
iusti huiꝰ quia contra legem pecane¬
runt per legem dampuabuntur sed
et illi dampnacionis erut participes
qui eos put cohibere nec uolut/ Et de hu
quidem sutio dcm est sapienti ꝓĩde ad
pporciole manuu qua plutarchꝰ dip

Expanded text:
le testimonium perhibent, ad judicium omnipotentis, et omnia scientis Dei securus accedat. Provide namque causam instruit, qui in examine conscientiam producit, et diem humanum, quorum est judex conscius in excelso. Qui vero cum Samuele non discutiunt hic judicia sua, sed prompti ad excusationes in peccatis, quasi lotis manibus cum Pilato clamant: Mundus ego sum a sanguine justi hujus , quia contra legem peccaverunt, et per legem damnabuntur. Sed et illi damnationis erunt participes, qui eos possunt cohibere nec volunt. Et de his quidem vatis dictum est sapienti. Proinde ad proportionem manuum, quam Plutar
Abbreviated transcription (Latin):
quod denerubilis Gaufudus carnote¬
sio legatus aquitauie ꝓmucialium
munẽra no recepit iusi in causa estu¬
lenti et poculenti et hoc cu suma fru¬
galitate sed omia que in encenionĩ
racone oferebantur ut steitora cotep¬
nebat Cestatur scus clarenallensis
ꝙ pistem que uulgo sturione dicunt
a deuoto quodam legacons sue clico
gratis accipere noluit nec aute acqͥenit
offerentis iprobitati ꝙͣ ei ꝓ aduusso
encenio precium numeraret de crimi¬
ne Repetundarũ quo ceuẽt᷑ ⁊ presides
cie et bonorum operũ exibet tẽplu
ed Crebrestentibus uicus
eciam in clero sunt hodie co
quid quid ex uetere delegaconis titulo ꝓfli¬
gauerit cum dispendio pudoris atque
fortume idest honons atq dignitatis
de ꝓprus facultatibus intra puicia portꝰ
iustrre cogatur. lege quoq Iulia Repetu¬
darum tẽnetur qui cũ aliꝙ̃ potestatem
haberet ob iudicandum uld̾ no indicadũ¬

Expanded text:
 Gaufridus Carnotensis, legatus Aquitaniae, provincialium munera non recepit, nisi in causa esculenti et poculenti, et hoc cum summa frugalitate; sed omnia quae in xeniorum ratione offerebantur, ut stercora contemnebat. Testatur sanctus Clarevallensis, quod piscem, quem vulgo sturionem dicunt, a devoto quodam legationis suae clerico gratis accipere noluit, nec ante acquievit offerentis improbitati, quam ei pro admisso xenio pretium numeraret. CAP. XVI. De crimine repetundarum, quo tenentur et praesides tiae, et bonorum operum exhibet templum Dei. Sed crebrescentibus vitiis, etiam in clero sunt hodie conquidquid ex vetere delegationis titulo profligaverit, cum dispendio pudoris atque fortunae, id est honoris atque dignitatis, de propriis facultatibus intra provinciam positus inferre cogatur. Lege quoque Julia repetundarum tenetur, qui, cum aliquam potestatem haberet ob judicandum, vel non judicandu
Abbreviated transcription (Latin):
fiallimũ eiũ est ut possessoris sui
no im periant cur sum Quis nescit
ypodonua puolasse ad paliua dum
conceitanem procorum cur sũ ꝓiec¬
co auro potuit rõtrrdare mansit
itaq uirgo ĩuicta douec uentũ ẽ ad
prcunie contemptorẽ qui in ꝯcep̃tu
auri miguiẽ suꝑaint auru optinut
et ex co ut fingitur ceitatricis pu¬
elle cereos ayes focit dũ ĩ corupcõnis
auoi pecuine amiorem ab sorbuit Nonue
hos ip̃m comendat indicui dei et eas con¬
temptibiles facit ꝙ in egestate bonorum
ip̃is iniqui aflunit sit taue interdum
uestio quo pacto ut ad subueisione iustor
se eis ingerunt et quo diligencia exeludu¬
tur ad hoscium contemptõno studio sus

Expanded text:
fficillimum enim est, ut possessorum sui fficillimum enim est, ut possessorum sui non impediant cursum. Quis nescit Hippodamiam praevolasse ad palmam, dum concertantium procorum cursum, projecto auro potuit retardare? Mansit itaque virgo invicta, donec ventum est ad pecuniae contemptorem, qui in contemptu auri virginem superavit, aurum obtinuit, et ex eo ut fingitur certatricis puellae cereos axes fecit, dum incorruptionis amor pecuniae amorem absorbuit. Nonne hoc ipsum commendat judicium Dei, et eas contemptibiles facit, quod in egestate bonorum, ipsis iniqui affluunt? Fit tamen interdum nescio quo pacto, ut ad subversionem justorum, se eis ingerant, et quo diligentius excluduntur, ad ostium contemptoris studiosius
Abbreviated transcription (Latin):
satus ¶ orcimam douerenteĩ habe
quicunqz lepente ¶Ames as exilu
fructus nobilis genetosa equamii¬
tas mentis ⁊am si ex scupore est
ut equauimiter ouuã poitet mens
egra ab incolumitatis mitute dege¬
nerat Cui uero philoso pħia di suit
mule semite illa preceteris michi bi¬
decur oe nobilior ⁊ laudabilior
¶Que sic prandet olus pacient᷑
febus ut uti ¶ nouerit et rorũ
que sic bersatur in usu ut olus et
sit non fustidire fructꝰ siquide pħie¬
eximiꝰ est ut nouerit quis habmnda¬
re et penuria pati ut leto amimo
equanimiter ouna portet ut abiec¬
to solide nitutis obice omem untucẽ
exarmet ꝓfecco quisquis hec assecu¬
tus ost non speuit aut ex cimescit et
in eum semper fortuna quelib mãcha
anscippus ut cum omibꝰ ait homibꝰ
ĩtrepide fabulaier ntiq si houons eẽt
ant pecume Rei uo altenꝰ capidus ħ
mimmne posset ueraciter respondere
ad salutem lauie ma tutissima est
dinicus ⁊ rebus alus expeditu di¬

Expanded text:
satus. Fortunam reverenter habe, satus. Fortunam reverenter habe, quicunque repente Dives ab exili fructus nobilis, generosa aequanimitas mentis. Nam si ex stupore est, ut aequanimiter omnia portet, mens aegra ab incolumitatis virtute degenerat. Cum vero philosophandi sint multae semitae, illa prae caeteris mihi videtur esse nobilior, et laudabilior, Quae sic prandet olus patienter, rebus ut uti Noverit, et rerum quae sic versatur in usu, ut olus, etsit non fastidire. Fructus siquidem phinoverit quis abundare, et penuriam pati, ut laeto animo aequanimiter omnia portet, ut objecto solidae virtutis obice, omnem fortunam exarmet. Profecto quisquis haec assecutus est, non sperat aut extimescit, et in eum semper fortuna quaelibet manca Aristippus: « Ut cum omnibus, ait, hominibus intrepide fabularer. » Utique si honoris esset, aut pecuniae, reive alterius cupidus, hoc minime posset veraciter respondere. Ad salutem tamen via tutissima est, divitiis et rebus aliis expedito. Di
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sola uescit incentiua bellorum no
habet uirgia que contencõnis causas
ignorat trepidat oibis et cesare am
manũ solus pauper non tiuiet utrq
si ob aliam causum nõ fugerentur aut
contempuerentur diuicie iusi quia
sapiencie bias se piunt spins cas
opportuert nõ amari ne tauiẽ hus
qui paupertatis erubestunt uilitate
sordestere phulosophorum sit molesta
siu compotem querit et que in omi
foituue calculo susficiat sibi ita tauiẽ
ut susficiencia eius ex deo sit sic auio
cauꝙͣ fictilibus ficcilibus quasi auro
utatur ⁊iam sicut opes admiccintur
ad usum sic a sapiente contempuũt᷑
ab usu S forte suppellor inlio inde̾bi¬
tur iguonuosu maguatibꝰ et honoris
spleudorein tes tenus decolorat at qͥ
que siue turpitudinis macula delio¬
uestat ¶ fictilibus cenasse ferunt¬
anathoclea tegem ¶ itq abatum¬
semo samio sepe ouest ouerasse luto
Querenti causam tespondit les
Ego cum sun sicilie figuloso genito re

Expanded text:
quae sola nescit incentiva bellorum. Non quae sola nescit incentiva bellorum. Non habet jurgia qui contentionis causas ignorat. Trepidat orbis, et Caesaream manum solus pauper non timet. Utique si ob aliam causam non fugerentur, aut contemnerentur divitiae, nisi quia sapientiae vias sepiunt spinis, eas oportuerat non amari. Ne tamen his qui paupertatis erubescunt vilitate sordescere, philosophorum sit molesta sui compotem quaerit, et quae in omni fortunae calculo sufficiat sibi, ita tamen ut sufficientia ejus ex Deo sit. Sic auro tanquam fictilibus; fictilibus quasi auro utatur. Nam sicut opes admittuntur ad usum, sic a sapiente contemnuntur abusu. Sed forte supellex vilis videbitur ignominiosa magnatibus, et honoris splendorum res tenuis decolorat. Atquim suae turpitudinis macula dehoest fictilibus coenasse Agathoclea regem. Atque abacum Samio saepe onerasse lutoQuaerenti causam respondit: Rex ego qui sum Siciliae, figulo sum genitore
Abbreviated transcription (Latin):
adcoq iegii pecume maluit ut despe¬
retur d fide indicis qui repellit munerri
oferentio. Si pacisti de trectas pollicentis
ideus odisse causam/ et fortusse afectu
uł munere ee ordens preconi ptus
si permanere uis incomiptus Setẽcia
sit ouies post dinicias curuit ac si ali¬
bi laboro irquies dolons q solacui me¬
nui non posset ac si naufingu de ꝓfini¬
do queaut e natare fuclius si pregnaui
surcina fuerunt ouerati S quis nuꝙͣ̃
ulce iosus spmas congessit ut uoluptatꝰ
in cis quiescat molliter ꝓfecto si ei ꝑste
crederetur qui ait diuicie sunt spme
numme tanto studio a saꝑientida noi
tempons quererentur ¶Ut gͦ pubłis
cupus ait dinites pauꝑibus mistiotes
siuit eo ꝙ a sapiencia lougiꝰ abenut
Appetitus diuiciar ũ sapiencie ex clusio
ẽ et fuga uirtutũ feciuda unorum
paupertas naturũ optiua bũ uinẽde
ducem ymitatur et irtutu parons
et custos est solaq securitatem parit

Expanded text:
adeoque regnum pecuniae invaluit, ut despeadeoque regnum pecuniae invaluit, ut desperetur de fide judicis, qui repellit munera offerentis. Si pacisci detrectas, pollicentis videris odisse causam. Et fortasse affectu, vel munere esse crederis praecorruptus, si permanere vis incorruptus. Sententia sic omnes post divitias currant, ac si alibi laborum requies, dolorumque solatium inveniri non posset, ac si naufragi de profundo queant enatare facilius, si praegravi sarcina fuerint onerati. Sed quis unquam ulcerosus spinas congessit, ut volutatus in eis quiescat molliter? Profecto si ei perfecte crederetur qui ait, divitiae sunt spinae, minime tanto studio a sapientibus nostri temporis quaererentur. Ut ergo Publius Carpus ait, divites pauperibus miseriores sunt, eo quod a sapientia longius abeunt. Appetitus divitiarum sapientiae exclusio est, et fuga virtutum; fecunda virorum paupertas, naturam optimam bene vivendi ducem imitatur, et virtutum parens et custos est, solaque securitatem parit,
Abbreviated transcription (Latin):
contempuitur ꝙ turpituduus precium
ecia etas altera sordet Sic diligitur ut
du mocenter teneri potest milliꝰ dificul¬
tatis inuente acticulo ppellatur Sic gͦ
seruanda est uita ut sit contemptui sie
contempneda e ut ꝓficiat saluti S qͥs
aut rarus sit qui toto metis hyatu pe¬
cumam no concupiscat Quid in
¶Tu genꝰ et forma Regina pecuia douet
¶Et bone nũmatu decoret sua de la uenusq
Qui diues est qui prosperitur in uns
suis sapiens ⁊ felix uidicat Ad ħ alius
cecos q et claudos et debiles reputant.
quibus mudus nequaꝙͣ auidet quos
tamen ciectis dinitibus in cena imptu¬
lem sapientia introducit ubi iebnant᷑
ab ubertate domus dei et torrente uo¬
luptatis etorne potantin electi Interi
qui non habot diuicias stultus e asiua
est Scultus eigo et mi ser est si quis
est panper s nec amari pt ad aliquo
que mala fortuna premit Eo ꝙ Nulla
fides uiuꝙͣ mu seros elegit amicos. Et

Expanded text:
contemnitur, quod turpitudinis pretium, contemnitur, quod turpitudinis pretium, etiam aetas altera sordet, sic diligitur, ut dum innocenter teneri potest, nullius difficultatis irruente articulo propellatur. Sic ergo servanda est vita, ut sit contemptui; sic contemnenda est, ut proficiat saluti. Sed quis aut rarus sit, qui toto mentis hiatu pecuniam non concupiscat? Quidni? Cum genus et formam regina pecunia donet, Ac bene nummatum decoret Suadeta Venusque, qui dives est, qui prosperatur in viis suis, sapiens et felix judicatur. Ad hoc alius Caecosque, et claudos et debiles reputant, quibus mundus nequaquam arridet, quos tamen ejectis divitibus in coenam nuptialem Sapientia introducit , ubi inebriantur ab ubertate domus Dei, et torrente voluptatis aeternae potantur . Interim quicunque non habet divitias stultus est, asiest. Stultus ergo miserque est, si quis est pauper. Sed nec amari potest ab aliquo, quem mala fortuna premit, eo quod Nulla fides unquam miseros elegit amicos, et
Abbreviated transcription (Latin):
ide comuitantibus sibi honne ⁊ leoue et
urbem pagrantibus ⁊ cir cueniitibus
dicebant omes hic est leo hospes honus
hio est homo medicus leonis ¶Queno¬
ne lustorias nociores De lacu leonu exi¬
uit damel Et puen de camino iguis cui¬
erunt illesi Et apud omes gentes ex gni
niui Dñe nulla coro qui mauꝰ necerat
sibi satio excusatus e milii licot magnis
pieconus eccliastica historia aliquos efferit
prouocantes morte quia teꝑaria uitam
a pud se ꝙͣ pndicicia piclitan malebant
at eos sic excusant infirmitas carius et
iguorantia uins et icendiũ caritatis
et sorte maudatu familiare dei ut sici
simplicitate sua saluentur ut nequaꝙ̃ ad
conse queciam trauscat quod simpliciter
psup serunt Quis ei locus ⁊ fortieu¬
dini si sit tedeat amina inte sue ut q̃si
paciencia uicta et precisa semita meritoro
quod precipitur aut nequeat aut negli¬
gat suscinere apuo sapientem sit iuita

Expanded text:
inde amicantibus sibi homine et leone, et inde amicantibus sibi homine et leone, et urbem peragrantibus et circumeuntibus, dicebant omnes: « Hic est leo hospes hominis, hic est homo medicus leonis. » Quaerisne historias notiores? De lacu leonum exivit Daniel, et pueri de camino ignis evaserunt illaesi. Et apud omnes gentes ex gratrimi. Unde nullus eorum, qui manus injecerunt sibi, satis excusatus est mihi, licet magnis praeconiis ecclesiastica historia aliquos efferat, provocantes mortem, quia temporariam vitam apud se, quam pudicitiam periclitari malebant. At eos sic excusant infirmitas carnis, et ignorantia juris, et incendium charitatis, et forte mandatum familiare Dei, ut sic in simplicitate sua salventur, ut nequaquam ad consequentiam transeat, quod simpliciter praesumpserunt. Quis enim locus est fortitudini, si sic taedeat animam vitae suae, ut quasi patientia victa, et praecisa semita meritorum, quod praecipitur, aut nequeat, aut negligat sustinere? Apud sapientes sic vita
Abbreviated transcription (Latin):
et sublenatu pedem ostendere michi/ et¬
berentem reuulsi concep̃taq samẽ uul¬
nere itiuo exp̃ssi accunticiꝰ quia iam
sine magna formid iue siccatu penitus
omem q̃ detersi a nore Ille tũt mea oꝑa
et medela leuatus pede in manbꝰ meis
posito recubuit et quieuit atq ex eo die
totu tͥenniui ego et leo in eodem specu
codemqz uictu uixumꝰ ⁊ram si quas uena¬
batur feras mẽbra opimioni ad specu
subgerebat que ego iguis copia nõ ha¬
bens mendiano sole tosta edebam sz nbi
me inquit inte illius ferme iam ꝑtesu
est leone uenatu ꝓfecto reliqui specum
et uiam ferme trdui ꝑmensus a nuli¬
tibus uisus apphensus et ad dum ex
asrica toma deducta sum Is me statim
tei capitalis dampnandum dandũq ad
bestias ꝓcurant Intelligo aute hunc
quoq leone me tuue separato captum
graciam nus beneficu referre medele
Sellitus itaq est pena andronitꝰ et
eidem leo tociꝰ ppłi susfiugio donatꝰ ex¬

Expanded text:
et sublatuet sublatuhaerentem, renere intimo expressi, accuratiusque jam sine magna formidine siccavi penitus, omnemque detersi cruorem. Ille tunc mea opera et medela levatus, pede in manibus meis posito, recubuit et quivit, atque ex eo die totum triennium ego et leo in eodem specu eodemque victu viximus. Nam si quas venabatur feras, membra opimiora ad specum suggerebat, quae ego, ignis copiam non habens, meridiano sole tosta edebam. Sed ubi me, inquit, vitae illius ferinae jam pertaesum est, leone venatum profecto, reliqui specum, et viam ferme tridui permensus, a militibus visus, apprehensus, et ad dominum ex Africa Romam deductus sum. Is me statim rei capitalis damnandum, dandumque ad bestias procuravit. Intelligo autem hunc quoque leonem, me tunc separato captum, gratiam nunc beneficii referre et medelae. » Solutus itaque est poena Andronicus, et eidem leo totius populi suffragio donatus. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
rome moisse refert a diciens quia
inquit inderes et graculabuutos
leouem et hominem et ob haut
fem et clamores ppłi marnuos
accersitus ẽ homo a cesare, et qͣie
illi uii atrocissi mꝰ leo peper terit
diligenter quesitum est sle utiq tem
minficm naraus ait u prouicia.
africam proconsulan imperio meus dus
bus ad fugam coaactus sum ⁊ quo michi
satebie terre illia forent a duo tuciores
in cmiporum et arenarum solitudines
oncessi et quasi aliud defilisset cosiliu
funit  nociiioto mortem petede Cum
itaq sole medio ripido et flagninti qͣda
pro tempore caueam nactus eem late¬
brosam in ea penetro meq Recondo¬
⁊ rec multo post ad̃ euudem specu ueuit
edens et murmura dolorem cruciatuq
uulueris ingemiscens cu misemucia
auditoris si quis adesset atq illit pͥmo
quiem colispectu adu mentis leonis t̾ritꝰ
sum et quasi toto animo costernatus
S poscp intiogiessus leo nt tes ip̃a appe¬

Expanded text:
Romae vidisse refert, adjiciens quia,Romae vidisse refert, adjiciens quia,inquit, videres et gratulabundos leonem et hominem. Et hanc ob rem, et clamores populi maximos, accersitus est homo a Caesare, et quare illi uni atrocissimus leo pepercerit, diligenter quaesitum est. Ille utique rem mirificam narrans ait: « Cum provinciam Africam proconsulari imperio meus dominus bus, ad fugam coactus sum, et quo mihi latebrae terrae illius forent a domino tutiores, in camporum et arenarum solitudines concessi. Et quasi aliud defuisset, consilium fuit quocunque modo mortem petere. Cum itaque sole medio rapido et flagranti, quamdam pro tempore caveam nactus essem latebrosam, in eam penetro, meque recondo. Nec multo post ad eumdem specum venit edens et murmura, dolorem cruciatumque vulneris ingemiscens, cum miserantia auditoris, si quis adesset. Atque illic primo quidem conspectu advenientis leonis territus sum, et quasi toto animo consternatus. Sed postquam introgressus leo, uti res ipsa appa
Abbreviated transcription (Latin):
ad u̾sus prefectos alex audi elephantus
infiuite magnitudinis ultio se obtulit
et ueluti domita mausuetudine eum
tergo suscepit dux q belli ⁊ preliator.
postiuodu insigiuis eotitit  Andro¬
nicus quoq dampuatus ad bestias
cum leoui obiectus eet qui et uastitu¬
diue corporis ⁊ impetu feruoris fie¬
iituq tenfico sonoro qͦ thoro comisq
ceruicu fluctuatibus auimos om̃
oculosq in se couerteret illesus euasit
eo ꝙ ubi eum leo ꝓcul asperit repete
quasi adiuiraus stetit ac deiide sesim
et quasi iocabuucdus placide accessit᷑
ad honiem tum candam more atq
ritu adulanciũ canu clemiẽter et
blande mouit honũs q se corpon ad¬
iungens crura eius et mauꝰ ppe
iam me exauimato liugua leniter
deuuilsit cum homo iuiter illicita atio¬
cis ferr blandimenta amissum aĩniũ
recupenire posset et uro paulatĩq
oculos ad contuendum leonem apue
Lec st apion in urbanis spectatulis

Expanded text:
adversus praefectos Alexandri, elephantus adversus praefectos Alexandri, elephantus infinitae magnitudinis ultro se obtulit, et veluti domita mansuetudine, eum tergo suscepit, duxque belli, et praeliator postmodum insignis exstitit. Andronicus quoque, damnatus ad bestias, cum leoni objectus esset, qui et vastitudine corporis, et impetu fervoris fremituque terrifico, sonoro quoque tono, comisque cervicum fluctuantibus, animos omnium oculosque in se converteret, illaesus evasit, eo quod ubi eum leo procul aspexit, repente quasi admirans stetit, ac deinde sensim et quasi jocabundus placide accessit ad hominem. Tum caudam more atque ritu adulantium canum, clementer et blande movit, hominisque se corpori adjungens, crura ejus et manus, prope jam metu exanimati, lingua leniter demulsit, cum homo inter illata atrocis ferae blandimenta, amissum animum recuperare posset, et vix paulatim oculos ad contuendum leonem aperire. Hoc se Apion in urbanis spectaculis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sustuere ffecit hoc cato fẽcert
et alii qui ferru aut cicuta alius ue
toxicu poccupantes omem et solam
ut putabant turpitidnus efugiebat
notam ueritatis nauq iguoraucia
eis patrocinari uietur sed crassa est
et supina que certa postponit icertis
et quidquid haletur optiulu ex causa
uiam abicit et expellit uec in eo ferti¬
fraiudulenta opimo consequi gliatur uie
fimdulenter et daue quia ut ait ille
tebus in aduersis facile ẽ ꝯte pue bita¬
¶ Foraꝯ ille facit qui muiser ce potest
Nenio eoꝵ qui morte ꝓuocat excusabi¬
quacunq racione essugere ¶Sa drocs
a Rege alexaudio iutrifici iussus salut
celentate pedum ꝯsunt ex qua fatiga¬
cione cũ sompuo captus iaceret scõ
gentis fomis ad dormiente accessit
sudoreqz fluente liugna detersit et
blaude expergefactũ Reliquit hoc pdigio
pͥuiu ad spem regiu magestate ominis
ipulsus est molienti deinde bellum

Expanded text:
aliquid sustinere. Fecit hoc Cato, fecerunt aliquid sustinere. Fecit hoc Cato, fecerunt et alii, qui fertum aut cicutam, aliudve toxicum praeoccupantes, omnem et solam ut putabant turpitudinis effugiebant notam. Veritatis namque ignorantia eis patrocinari videtur; sed crassa est et supina, quae certa postponit incertis, et quidquid habetur optimum ex causa inani abjicit et expellit. Nec in eo fortifraudulenta opinio consequi gloriatur. Utique fraudulenter et vane, quia, ut ait ille: Rebus in adversis facile est contemnere vitam. Fortius ille facit qui miser esse potest. Nemo eorum qui mortem provocant excusabiquacunque ratione effugere? Sandrococtus a rege Alexandro interfici jussus, salutem celeritate pedum quaesivit. Ex qua fatigatione cum somno captus jaceret, leo ingentis formae, ad dormientem accessit, sudoremque fluentem lingua ei detersit, et blande expergefactum reliquit. Hoc prodigio, primum ad spem regni, majestate ominis impulsus est. Molienti deinde bellum
Abbreviated transcription (Latin):
Nesciebam ꝙ natura haberet poculum
nichil in ꝙͣ de auiui Rigore iemisit in
codem nurtus tenore ecia aduersis in¬
cerpellantibus ꝓstitit Et ut plene so¬
craticum nosses calcatis turbibꝰ for¬
tuitoriu aduersus omem dolore et
cu ad agonem olipitu qui magua fie¬
quencĩa grecie colebrabatur ia seuex
pergeret febre in itiuere apphensus
accubuit in crepidine uie uolentibꝰ
autem amicis aut in iumetũ aut
uehiculum tollere non acquieit sed
et spectatu pergite hec nox ue aut
uictorem ꝓbabit ant uictu si febrem
uicero ad agone ueniam si me uicerit
ad ĩferua descendam ibiq per nocte
eliso gutture no tam mori se ait ꝙͣ̃
febiem morte ex cludere deceptꝰ opi¬
mone unorum forciũ et exepło in
extieme disficultatis articulo ne aliude
infenetur mortem ultionea ardidit
appetendam preuedicata siquide opio
sapiencioribus persnaserut in cõmune
ut mortem ꝓuocare mallent ꝙ̃ turpe

Expanded text:
« Nesciebam quod natura haberet poculum. « Nesciebam quod natura haberet poculum. » Nihil unquam de animi rigore remisit, in eodem vultus tenore etiam adversis interpellantibus perstitit, et ut plene Socraticum nosses, calcatis turbinibus fortuitorum, adversus omnem dolorem et cum ad agonem Olympicum, qui magna frequentia in Graecia celebrabatur, jam senex pergeret febri in itinere apprehensus, occubuit in crepidine viae. Volentibus autem amicis, aut in jumentum, aut in vehiculum tollere, non acquievit, sed et spectatum pergite. Haec nox aut me victorem probabit, aut victum. Si febrem vicero, ad agonem veniam; si me vicerit, ad inferna descendam. » Ibique per noctem eliso gutture, non tam mori se ait, quam febrem morte excludere. Deceptus opinione virorum fortium et exemplo, in extremae difficultatis articulo, ne aliunde inferretur, mortem ultroneam credidit appetendam. Praejudicata siquidem opinio sapientioribus persuaserat in commune, ut mortem provocare mallent, quam turpe
Abbreviated transcription (Latin):
qasi prudcatie et mitutis unicum
fontem ueuerantur ¶ Antistenes ꝙ
cum gloniose tetl oricam docuisset
andisset sociatemn dixisse fertur ad
chil sibi plusip palliolum ieseruauit
¶hniꝰ diogenes ille fauiosissima
sectator fuit potençior rege aley ãdro¬
ret et perseuerantem diogene re
nullus tam duris baculus ent qui
duplici usus sit ppr fugus peram
ꝓ cellario habuit secuq portanerit¬
fragilitate qua iam seuer mebra
sustentare solitus erut ⁊ emorathios
uulgo sit appllatus in presente hota
poscens a quolib et accipleus cibu
aut notaus uicia que mores fedabat
cuq se torgueret in dolio se doniu
dellbilom habere iocubutlur et se
cum temporibus inuitatom fugore
oui os dolu uertebat in mendiem
estato ad septentuonem et ub iciuq
se sol incliuauerat diogenis simul
pretoriu uertebatur Quodam uero
tempore cu in usum potandi caueum
liguu gereret indit pueru mauu co¬
cãua bibere et elisit eum in t̾ra dices

Expanded text:
quasi prudentiae et veritatis unicum fontem venerantur. Antisthenes quoque cum gloriose rhetoricam docuisset, audissetque Socratem, dixisse fertur ad ihil sibi plus quam palliolum reservavit. Hujus Diogenes ille famosissimus sectator fuit, potentior rege Alexaret, et perseverantem Diogenem reNullus tam durus baculus erit, qui duplici usus sit propter frigus: peram pro cellario habuerit: secumque portarifragilitatem, qua jam senex membra sustentare solitus erat, et ἡμερόβιος vulgo appellatus sit, in praesentem horam poscens a quolibet, et accipiens cibum. aut notans vitia, quae mores foedabant. Cumque se torqueret in dolio, se domum volubilem habere jocabatur, et se cum temporibus immutantem. Frigore enim os dolii vertebat in meridiem, aestate ad septentrionem; et ubicunque sol se inclinaverat, Diogenis simul praetorium vertebatur. Quodam vero tempore, cum in usum potandi calicem ligneum gereret, vidit puerum manu concava bibere, et elisit eum in terra dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
S et ipi pationi cansarum quo fide¬
lior possit õe exauuuaco ab ip̃a co¬
testacõsle litis inrrimẽto artantur
instum et uerum existimauerit chi¬
entibus suis inferre ꝓ cinabunt
nichil stidii uelinquentes ꝓ ut cuiq pole
est et ꝙ ex iudustua sua no ꝓtrahent
sites liam eas opportet a uedicibꝰ ifra¬
quoq aduocatos pari distribucoe partibꝰ
crequabit sine eos pecierit sue non
ute quo marte possit causa procedere h
antem paritas et in uirtutis merito
it biuacitate iugeni consilu ꝓfuiditate
et opione scieuãe et nois auccoritate
cosistit ut hec omia si fieri pt apud
partes quadam equitatis lance libret᷑
ꝙ si anꝰ piecetens e famia hylarior
ex ufficio indicantis ꝓut potent parti
aduersarie compensabitur qui tame
aliciꝰ licigatorum archana prenouit
no patiocinabitur adu̾sario insi forte
atra constiencia iudicis separatim cu
pluribus alter tructanent ut alten
paris de fensionis copia subtrrihatur

Expanded text:
Sed et ipsi patroni causarum, quo fideSed et ipsi patroni causarum, quo fidelior possit fieri examinatio, ab ipsa contestatione litis, iuramento arctantur iustum et verum existimaverint, clientibus suis inferre procurabunt, nihil studii relinquentes, prout cuique possibile est et quod ex industria sua non protrahent litesquoque advocatos iudex pari distributione partibus exequabit, sive eos petierint sive non, ut equo marte possit causa procedere. Hec autem paritas et in virtutis merito et vivacitate ingenii, consilii profunditate et opinione scientie et nominis auctoritate consistit, ut hec omnia si fieri potest apud partes, quadam equitatis lance librentur. Qua si unius pre ceteris est fama clarior, ex officio iudicantis prout poterit parti adversarie compalicujus litigatorum arcana praenovit, non patrocinabitur adversario, nisi forte citra convenientiam judicis, separatim cum pluribus aliter tractaverit, ut alteri paris defensionis copia subtrahatur.
Abbreviated transcription (Latin):
souas bidelicet pͥncipales no
aute ad litem inder adiittet ꝙ̃ ei psti¬
to sacramento fuciaut fidem ꝙ isticie¬
boua habere causam et ꝙ nichil in tota
lite faciet calupnose ut nec ꝓbacio nec
dilacio frustratora eoigatur sed illus
solum ꝙ insticia uidetur exigere Rens
antem nrabit ꝙ putans se bona istacia
nti peruenit ad reluctandu et ꝙ in
millo tociꝯ litis articulo calupmose ber¬
sabitur id solum a indice ul adusano
ex igens quod y ueritate putat ex necess¬
tatẽ iusticie exhibendum uterq nero
iuramenti sui extiema clausula hoc
coplectetur ut iurent se nichil dedisse
ul per mediam personam sue uedici¬
bus sine alus quibustunq personuis
ꝑ ea causa ex ceptis hus que ad̃nocatis
⁊ quibadam alus certis peisonis de
nris indulgentia sernan licet ꝙ si
actor sic mraie recusauent exclusus
a lite cadit ab actione tanꝙͣ̃ nibls
litigator rens ners de trectans subue
iramentum habetur ꝓ confesso et

Expanded text:
principales, non ante ad litem judex admittet, quam ei praestito sacramento faciant fidem, quod justitibonam habere causam, et quod nihil in tota lite faciet calumniose, ut nec probatio, nec dilatio frustratoria exigatur, sed id solum quod justitia videtur exigere. Reus autem jurabit, quod putans se bona instantia uti, pervenit ad reluctandum, et quod in nullo totius litis articulo calumniose versabitur, id solum a judice, vel adversario exigens, quod pro veritate putat ex necessitate justitiae exhibendum. Uterque vero juramenti sui extrema clausula hoc complectetur, ut jurent se nihil dedisse, per se, vel per mediam personam, sive judicibus, sive aliis quibuscunque personis pro ea causa, exceptis his, quae advocatis, et quibusdam aliis certis personis de juris indulgentia praestari licet. Quod si actor sic jurare recusaverit, exclusus a lite cadit ab actione, tanquam improbus litigator. Reus vero detrectans subire juramentum, habetur pro confesso, et
Abbreviated transcription (Latin):
cadom menire accusatoꝵ temenitas
tribus modis detegitur trbꝰ modisq
subicitur penis aut eui calupinant̾ auc
prenancantur aut terguisantur Est
ante calupuiari crmina falsa intendere
prenancari uera abscondere at in uniu̾su
ab accusacone de sistere tergiuer sari e
Sed lege renua calupinantes ad uiu¬
dictam̃ postit silitudo supplicu ita tame
nt postꝙͣ rens absolutus fuent et de
accusatoris consilio et mete ꝯstiterit
si insto eno re lapsus est absoluatur
Si uero iemdenti calupina ueisꝰ e¬
quod ipius pmiciacionis manifestatur
nerbo nam si ꝓmiciatũ est no ꝓbasti
pepercit actori Si nero calupinatus est
es condempnaint en et licet de pena
infamnie nichil subiecent tasue po¬
testas legis aduersus eũ exeicebitur
adeo ut importet infamuam

Expanded text:
eadem invenire, accusatorum temeritas eadem invenire, accusatorum temeritas tribus modis detegitur, tribusque subjicitur poenis. Aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut tergiversantur. Est autem calumniari, crimina falsa intendere. Praevaricari, vera abscondere. At in universum ab accusatione desistere, tergiversari est. Sed lege Remia calumniantes ad vindictam poscit similitudo supplicii, ita tamen ut postquam reus absolutus fuerit cum de accusatoris consilio et mente constiterit, si justo errore lapsus est, absolvatur. Si vero in evidenti calumnia depreheQuod ipsius pronuntiationis manifestatur verbo. Nam si pronuntiatum est, « Non probasti, » pepercit actori; si vero « calumniatus es, » condemnavit eum: et licet de poena infamiae nihil subjecerit, tamen potestas legis adversus eum exercebitur, adeo ut importet infamiam
Abbreviated transcription (Latin):
fidelissume implendũ est et sine ad¬
uersariorim ĩuna racionibus naq
nõ probus contendendũ est et ex
edicto principis patitur opionis dis¬
pendium quis quis negocio derelicto
procax in adusaru su cotumeliam
aut palain ꝑgit aut subdole sz licet
pationo merces ex causa honorini
debeatur continuatore al redemptore
litium ee nõ licet ut certe partis omo¬
lamentu cum gram dampno liciga
duo ꝑuide est habendui ac si ꝓfen¬
tur a duo inisi ex continenti ⁊ infra
pxinu tudim contradixent licet
autem patronu uinci contigent in
nullo beditur fania eius si nichil
omisit ex conagentibus et clientis
su insticiam fideliter foint non em
oegitur patiotinan medicio Si quid
uero lesionis a feit causa in litigautes ca¬
h aute quõoquid sit sentencia diffinitiua
declarat que reos condempnat ul absol¬
uit. et interdum in ipos auctores consul¬
tissume accrbitatis effiuidit aculeos na
ut de ciuilibꝰ taceatur in quibꝯ tauie e

Expanded text:
fidelissime implendum est, et sine adversariorum injuria. Rationibus namque, non probris contendendum est, et ex edicto principis patitur opinionis dispendium, quisquis negotio derelicto, procax in adversarii sui contumeliam aut palam pergit, aut subdole. Sed licet patrono merces ex causa honorarii debeatur, concinnatorem vel redemptorem litium esse non licet, ut certae partis emolumentum cum gravi damno litigatdomino, perinde est habendum, ac si proferatur a domino, nisi ex continenti, id est infra proximum triduum contradixerit. Licet autem patronum vinci contigerit, in nullo laeditur fama ejus, si nihil omisit ex contingentibus, et clientis sui justitiam fideliter fovit. Non enim cogitur patrocinari mendacio. Si quid vero laesionis affert causa, in litigantes caHoc autem quidquid sit, sententia diffinitiva declarat, quae reos condemnat, vel absolvit, et interdum in ipsos auctores consultissime acerbitatis effundit aculeos. Nam ut de civilibus taceatur, in quibus tamen est