comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in digna illi prorsus in uiriam
irrogatam non sine rei publice
dispe̾ndio que intantis penculis
uiri talis industria et consilio ca¬
ruisset.Itaq cũ post Marcelli pri¬
mũ mox secuta ex uulneribus
crispini mortem. Patres claudi¬
um Neronem consulem creassẽt
recentium cladiu nõ obliti Col¬
legam illi quererent grauẽ aliꝙ
ac modestu uirũ qui illius ardẽ¬
tem animu sua mãsuetudine
mitigaret. Marcus liuius ad id
aptissimus uisus erat. S inimi¬
ticie inter eos pergraues ut tenͣr
memoria illate sibiunde nõ de¬
cebat inuine rem ab omĩ parte
difficilem pretendebant dupler
hinc labor fuit. Nam oblatu se¬
natus ac populi consensu consu¬
latum liuius recusabat. obiciẽs
argumentu cui nõ facile respon¬
deri posse uideretur sic eniz aieb¬
at. uiru bonu uidicatis quid
immeritu contumelia affecistis
At si malum quid indignũ honͦ¬
re celebratis in debito. unde ħ tã¬

Expanded text:
indignam illi prorsus iniuriam indignam illi prorsus iniuriam irrogatam non sine reipublice dispendio, que in tantis periculis viri talis industria et consilio caruisset. 113 Itaque, cum post Marcelli primum, mox secutam ex vulneribus Crispini mortem patres Claudium Neronem consulem creassrecentium cladium non obliti, collegam illi quererent gravem aliquem ac modestum virum, qui illius ardentem animum sua mansuetudine mitigaret, Marcus Livius ad id aptissimus visus erat; sed inimicitie inter eos pergraves et tenax memoria illate sibi, unde non decebat, iniurie rem ab omni parte difficilem pretendebant. 114 Duplex hinc labor fuit: nam oblatum senatus ac populi consensu consulatum Livius recusabat, obiciens argumentum cui non facile responderi posse videretur. ‘Si’ enim aiebat ‘virum bonum iudicatis, quid immeritum contumelia affecistis? at si malum, quid indignum honore celebratis indebito? unde hec tan
Abbreviated transcription (Latin):
os duos animi
nõ diuersos tan¬
tũmodo s adu̾¬
sos inuicemq ho¬
stes e grauib im¬
micitiis dissiden¬
tes unu hystorie in locum ip̃a
Oseries rerum cogit. Et hic quidem
luuus uir constans et ꝓpositi te¬
Onar primo consulatu uiditio po¬
puli damnatus animo tantum
indignationis imbiberat ut re¬
licta urbe mestam nire uitã agẽs
noua semꝑ in fronte in habitarin
in cessu quasi tecentis sen uerius
presentis contumelie signa gesta¬
ret. Anno postꝙͣ damnatus fuerat
Ooctauo ꝑ Marcelluz de quo modo
diximus quato tũc consulemet
collegam eius ualerium leuinur
Roma reductus perq illius tp̃is
censores et tonderi habituq min
squalido esse uissus et interesse se¬
natui et fungi officus publicis
cohactus. dui tam̃ senatoriis on¬
nerib et sententie dictione per¬
seuerant̾ abstinuit. Ad quam
tandez nõ sua sponte s suor ne¬
ceslitate rediens grauitate oris
mouit oculos aimosq omniũ
ad stantiu una uoce fatentium

Expanded text:
os duos, animi non diversos tantummodo sed adversos invicemque hostes et gravibus inimicitiis dissidentes, unum historie in locum ipsa series rerum cogit. Et hic quidem Livius, vir constans et propositi tenax, primo consulatu iudicio populi damnatus, animo tantum indignationis imbiberat ut relicta urbe, mestam rure vitam agens, nova semper in fronte in habitu in incessu quasi recentis seu verius presentis contumelie signa gestaret. 111 Anno postquam damnatus fuerat octavo, per Marcellum de quo modo diximus quarto tunc consulem et collegam eius Valerium Levinum Romam reductus, perque illius temporis censores et tonderi habituque minus squalido esse iussus et interesse senatui et fungi officiis publicis coactus, diu tamen senatoriis muneribus et sententie dictione perseveranter abstinuit. 112 Ad quam tandem non sua sponte sed suorum necessitate rediens, gravitate oris movit oculos animosque omnium adstantium, una voce fatentium
Abbreviated transcription (Latin):
legatis bina in singłos uestimẽta¬
donata sunt pecunieq nõ paruus
numerus. Sotiis eorũ singula.
est. Int̾ que fuerunt equi duo phale¬
rati.duo arma equestria purpuree¬
q uestes militares due fibulis au¬
consulibus assignari uetus erat ob¬

Expanded text:
e bina in singulos vestimenta pecunieque non parvus numerus, sotiisque eorum singula est; in quibus fuerunt equi duo falerati, duo arma equestria purpureeque vestes militares due, taconsulibus assignari vetus erat ob
Abbreviated transcription (Latin):
aliter spes uenie non dabat᷑ captus
Mandonius traditusq romanis
ad supplicium fuit. S reuertor ad
ordinem. Mago itaq frater hani¬
balis qui prima hor ex rebellione
ac seditione illa castrensi plurimũ
uane spei cupida mente conce ꝑat
cunta urtuti Romani ducis iam
cessisse uidens rebus desperatis tã¬
dem gadibus ubi aliꝙͣ diu nutanti
animo manserat totaq simul his¬
pania discessit.Quo digresso Gadi¬
tani auantiam ac scuitiam punicã
nõ ferentes ꝙ nequicꝙͣ ante temp

Expanded text:
aliter spes venie non dabatur, captus aliter spes venie non dabatur, captus Mandonius traditusque Romanis ad supplicium fuit. Sed revertor ad ordinem. Mago itaque frater Hanibalis, qui primus ex rebellione horum ac seditione illa castrensi plurimum vane spei cupida mente conceperat, cunta virtuti romani ducis iam cessisse videns, rebus desperatis, tandem Gadibus, ubi aliquandiu nutanti animo manserat, totaque simul Hispania discessit. Quo digresso Gaditani, avaritiam ac sevitiam punicam non ferentes, qu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt iteru experiri malle ꝙͣ impo
tentia rebellandi Proinide si sibi
rent non semꝑ forte tam facile ⁊¬
misericordia reperturi nõ se ab un¬
meritis obsidib s ab eis ip̃is nõ
in ermibus s armatis neq arciũ¬
presidio s aperta acie equis ĩ cam¬
pis uiolate fidei si res poscat supp¬
litia petiturum. Qui tam̃ niehilo¬
minus post reditu ducis in ita¬
liam rebellarunt iterũ nec offen¬
sa nec spe alia impulsi aut oĩno⁊
aliam ob causa nisi ꝙ ingensɨ
miseratio scipionis cete̾rorum
oĩum Romanoru ducu cotẽp¬
tum illis in uexerat. nullu aliu
miran poterant aut ueren omneᷤᷤ
alios qui fuissent clari bellis absũ¬
ptos. Hunc unu clarissimu suꝑẽe
persuasum erat. S re experti didi¬
cerunt Esse non solum alios Roma¬
nos duces s legatos etiaz sçipioĩs
eor insolentie satis ẽẽ. Aquib uic¬
ti ambo et per suos populares qbꝰ

Expanded text:
esset iterum experiri malle quam impesset iterum experiri malle quam imptentia rebellandi; proinde, si sibi rent, non semper forte tam facile misericordiam reperturi; non se ab immeritis obsidibus sed ab ipsis, hisque non inpresidio sed aperta acie equis in campis violate fidei, si res poscat, supplicia petiturum. Qui tamen nichilominus post reditum ducis in Italiam rebellarunt iterum, nec offensa nec spe alia impulsi aut omnino aliam ob causam, nisi quod ingens admiratio Scipionis ceterorum omnium romanorum ducum contemptum illis invexerat; nullum alium mirari poterant aut vereri; omnes alios qui fuissent clari bellis absumptos, hunc unum clarissimum superesse persuasum erat. Sed re experti didicerunt esse non solum alios Romanis duces, sed legatos etiam Scipionis eorum insolentie satis esse. A quibus victi ambo et per suos populares, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tis in secutus maximoru motu¬
um causa fuit Seditionis ĩ castris
spem hominu sanitati redditus
utramq solita uirtute cõpescuit
et seditione quidem prius quia
propius periculumerat triginta
sontiũ suplitio reliquor increpa¬
tione acri et dulci tandem uenia
sedauit. Sedatione militu cõpre¬
ssa ad rebellionẽ hostile cõpescen¬
dam uersus Indibilem ac oãdo¬
nium fratres qui eadem spe qua
milites rebellarant et sue fidei et
beneficior ducis im memoresdu¬
obus magnis preliis et multa str¬
ge hominu fudit. Qui bis uicti
uiribusq iam propriis diffisi ad
expertam notamq uictoris clem̃¬
tiam confugerũt. Quib ille ꝑ gra¬
uiter in crepitis ueniam nõ ne¬
gauit. et cu auferri arma dediti¬
tiis inponi presidia obsides impe¬
rari mos anticus Romanor eẽt
nichil hor fecit ẽẽ ea dicens hau̾
satis generosa pignora de rebelli¬
one timentiu. Se nichil inde so¬
licitum s illorum fidem si qua

Expanded text:
secutus maximorum motuum causa fuit: rebellionis in provincia, spem hominum sanitati redditus, utranque solita virtute compescuit et seditionem quidem prius quia propius periculum erat, triginta sontium supplicio reliquorum increpatione acri et dulci tandem venia sedavit. Seditione militum compressa ad rebellionem hostilem compescendam versus, Indibilem ac Mandonium fratres, qui eadem spe qua milites rebellarant et sue fidei et beneficiorum ducis immemores, duobus magnis preliis et multa strage hominum fudit. Qui, bis victi viribusque iam propriis diffisi, ad expertam notamque victoris clementiam confugerunt. Quibus ille pergraviter increpitis, veniam non negavit et, cum auferri arma dedititiis, imponi presidia, obsides imperari mos antiquus Romanorum esset, nichil horum fecit, esse ea dicens haud satis generosa pignora de rebellione timentium: se nichil inde solicitum, sed illorum fidem siqua
Abbreviated transcription (Latin):
tu fiebat suspectior sermo senis. cõ
contrarie sententie. prima pacem
suadebat mittendosq de hac re
ad scipioner legatos. hec senten¬
tia obcecatis cõsultantiu animis
uicta est. Secunda ꝓsistendum
ip̃a bifariaz sub diuisa. Quidam
reuocandu ex italia hanibalem
ad tutanda africam censebant ⁊
hec quoq sentencia propter hasdr¬
balis et barchine partis potẽcia
qui hanibali prorogando euus un¬
perio gratificabantur audita non

Expanded text:
tu fiebat suspectior sermo senis, quamcontrarie sententie. Prima pacem suadebat, mittendosque de hac re ad Scipionem legatos; hec sententia, obcecatis consultantium mentibus, victa est. Secunda romane mipsa bifariam subdivisa. Alii revocandum ex Italia Hanibalem ad tutandam Africam censebant; hec quoque sententia propter Hasdrubalis et Barchine secte potentiam, qui Hanibali prorogando eius imperio gratificabantur, audita non
Abbreviated transcription (Latin):
rus An alia quauis spe Massinissa
Regina apud nouũ conugez relic¬
ta Syphacem cũ reliquis ad scipi¬
onez missuz. Nec multo post leliũ
ip̃m massinissamq secutos. ¶Ad¬
uniuersa Romanorũ Castrorũ tur¬
ba gaudio simul et admiratione
ꝑfusa obuiam procedit tam letum
spectaculu quisq oc ulis preoccu¬
pare nititur preibat Rex in niculi
Succedebat ingens captiuoꝵ insi¬
gniu catherua Una tociꝰ exercitus
los blandientes sibi uiderit. ꝗ uno
die sumul Romanu et carthagi¬
nense imꝑatore in manib huit
Aquo uelut adeo quoda omĩ ob¬
sequioru genere pax et beniuolẽ¬
tia peteretur qui massinissa et ui¬
rum fortissimu et Regem maxi
eo calamitatu perduxerit ut uitã
nequaꝙͣ tamen falsa ferebant᷑. Int̾
has militum uoces Rex captiuus
ad scipionis pedes intra tentoriũ
infertur. Tetigit nutissimu duciꝰ
animu presentia tanti Regis su¬
biitq cogitatio memoriaq iũcte

Expanded text:
rus, an alia quavis spe Massinissa rus, an alia quavis spe Massinissa regina apud novum coniugem relicta, Siphacem cum reliquis ad Scipionem missum, nec multis post diebus Lelium ipsum Massinissamque secutos, cauniversa Romanorum turba, gaudio simul et admiratione perfusa, obviam procedit: tam iocundum spectaculum quisque oculis preoccupare nititur. Preibat rex in vinculis; succedebat ingens captivorum insignium catherva. 62 Una totius exercitus los blandientes sibi viderit, qui uno die simul et romanum et carthaginensem imperatorem in manibus habuerit, a quo velut a deo quodam omni obsequiorum genere pax et benivolentia peteretur, qui Massinissam et virum fortissimum et regem maximeo calamitatum perduxerit ut vitam nequaquam tamen falsa, ferebantur. 63 Inter has militum voces rex captivus ad Scipionis pedes intra tentorium infertur. Tetigit mitissimum ducis animum presentia tanti regis, subiitque cogitatio memoriaque iuncte
Abbreviated transcription (Latin):
illa flagitabat pollicet᷑. Dataq in
cam rem fide Regia in palatium
in gressus est. Mox ad se reuerso
strictam regine fidem solueret nec
ullum temerane sponsionis hone¬
stum exitum reperienti ab eodem
amore aquo ceca semper consilia
procedũt heccine monstrata ẽ iua.
confestim eni codem quo ħ gesta
sunt die ante ꝙ̃ aut scipio auta
propinquior erat lelius int̾ueĩat
et amici Regis cõuigem habẽda.
ratus a Romanis. Ea tamen opi¬
euentu mendax apparuit. atq¬
menti eni primu lelio ta feda
res usa est ut cũ syphace cetens¬
q captiuis quos ad Romanum
mittebat Imperatore Sophonis
auulsam destinare tentauerit.Ma¬
ssinisse tandem cessit obnixius de¬
precanti ut cius rei uiditiu scipi¬
om integruz reseruaret. Id sane
utru ideo ꝙ scipione lenius de¬
creturu erederetiet iuuene iuue¬
nili amore facile uenia daturum
an ut tempus mediu furaretur
amorem tantisper miseru solatu¬

Expanded text:
illa flagitabat pollicetur, dataque in illa flagitabat pollicetur, dataque in eam rem fide regia in palatium ingreditur. 57 Mox ad se reverso strictam regine fidem solveret cum temerarie sponsionis exitum reperienti ab eodem amore, a quo ceca semper prodeunt consilia, heccine demonstrata est via. Confestim eo ipso quo hec gesta sunt die, antequam aut Scipio aut qui propinquior erat Lelius interveniat et amici regis coniugem habendam ratus a Romanis. 58 Ea tamen speventu mendax apparuit. venienti enim Lelio tam fede res visa est, ut cum Siphace ipso ceterisque captivis, quos ad romanum mittebat imperatorem, Sophonisb thalamis destinare tentaverit; Massinisse tandem cessit obnixius deprecanti ut eius rei iudicium Scipioni integrum reservaret. 59 Id sane utrum ideo quia Scipionem lenius decreturum crederet et iuvenem iuvenili amori facile veniam daturum, an ut tempus medium furaretur amorem vel sic miserum solatu
Abbreviated transcription (Latin):
ditus est. et muror defensio ex¬
di studio aperte certatim porte¬
uictorib. Ingressus urbem massi¬
nissa relicto ad portas presidioRe
giam que Syphacis fuerat prope¬
rant̾ petit. Illic nulla defensio. So¬
phonisba siphacis regis uxor has¬
ximus et genere clara et etate flo¬
rens et forma corporis excellens
obiua fuit inlimine. ac Massinis
ex armor habitu Regemsient ea
nor manibus enperet. De quib¬
se pessime meritam sciebat. Non
solum ꝙ filia magni Carthaginẽ
contractas secum nuptias de so¬
tio hostem fecisset populi Romaĩ
Ex tremũ unũ obsecrauit ut si alit̾
non posset morte saltez que mise¬
riaru huiꝰ uite finis ẽ eam a Roma¬
nor potestate liberaret. Et preces q¬
dem eius genens erant que ad mi¬
sericordiam inelinare possent. At
in miẜicordia modo s in libidiẽ
tis aĩmum. Ardens igitur et pa¬
trie et etatis et nature uitio nec
quid ageret prestringente oculos
amore satis intuens facturu se qd̃

Expanded text:
ditus, et murorum defensio di studio aperte victoribus certatim porte. Ingressus urbem Massinissa, relicto ad portas presidio, ipse regiam que Siphacis fuerat properanter petit: illic nulla defensio. 54 Sophonisba, Siphacis ipsius uxor et Hast habita, et genere clara et etate florens et forma corporis excellens, obvia fuit in limine, intuensque armorum ex habitu regem sicut erat norum manibus eriperet de quibus pessime meritam se sciebat, non solum quod filia magni Carthaginensrum post contractas secum nuptias de sotio hostem fecisset populi romani. Extremum unum obsecravit ut, si aliter non posset, morte saltem, que miseriarum vite huius est finis, eam a Romanorum potestate liberaret. 56 Et preces quidem eius generis erant que ad misericordiam inclinare possent, at ad misericordiam modo, sed ad aliud de animum. Ardens igitur et etatis et patrie et nature vitio, nec quid agat prestringente oculos amore satis intuens, facturum se quod
Abbreviated transcription (Latin):
uł Carthasinensibus de futurũ offe¬
rebat. Que conditio ꝙͣꝙͣ aproposi¬
to scipionis longe eẽt oblata tam̃
occasio uisa est feliciter rem gerẽdi
prebere igitur aurem uerbis qbus
animur non prebebat proq hac
re ire nuntii ac redire multi qͦq
cu legatis ad Regem uir fortes
peritiq militie seruili habitu trans

Expanded text:
vel Carthaginensibus defuturum offevel Carthaginensibus defuturum offerebat. Que conditio, quanquam a proposito Scipionis longe esset, oblata tamen occasio visa est feliciter rem gerendi: prebere igitur aurem verbis, quibus animum non prebebat, proque hac re ire nuntii ac redire, multique cum legatis ad regem viri fortes peritique militie servili h
Abbreviated transcription (Latin):
pione illi tendebant Illius nutũ
obseruabant cuiꝰ in manib status
reru uertebat᷑. Sic in hũc uirum
res pubblica omnis in cubuerat
Cui cũ sepe hactenus in annũ ut
mos erat nũc nõ temporis s belli
spatio usq scilicet in finez proroga¬
tum erat imperiu. ¶amq hiens
abierat et bella redierant. Iam repe¬
tita utice obsidio et uicina iterum
castris Romanis castra hostiũ erãt
nec iam instantis hora certaminis
trahi posse uidebatur. Scipio iugilã¬
tissimus ad omnia nilq uł miniũ
negligendur ratus. Sciphacẽ in te¬
rea secum et cum suis et confracte
amicitie clam ꝑ nuntios ad mone¬
bat. si qua forte uerecũda siqua
memoria tanti amici co usq uolu¬
bilez animu moueret ut uolupta¬
tibus satiato iam tande libidine
potior fides eẽt. Ille autẽ eque int̾
penos ac Romanos pacis ut utriq
suam impatriam redeuntes alienã
ĩ pace dimitterẽt. Se sequestru po¬
tius ꝙͣ uł Romanis auxilio futurũ

Expanded text:
pionem, illi intendebant, illius nutum observabant, cuius in manibus status rerum vertebatur. Sic in hunc virum res publica omnis incubuerat, cui, cum sepe hactenus in annum ut mos erat, nunc non temporis sed belli spatio, usque scilicet in finem, prorogatum erat imperium. Iamque hiems abierat et bella redierant, iam repetita Utice obsidio, et vicina iterum castris romanis castra hostium erant, nec iam instantis hora certaminis trahi posse videbatur. Scipio, vigilantissimus ad omnia nilque vel minimum negligendum ratus, Siphacem interea contracte secum et confracte amicitie clam t, siqua forte verecundia, siqua memoria tanti amici eousque volubilem animum moveret, ut voluptatibus satiato iantandem libidine potior fides esset. Ille autem eque inter Penos ac Romanos pacis, ut utrique suam in patriam redeuntes alienam in pace dimitterent, se sequestrum potius quam vel Romanis auxilio futurum
Abbreviated transcription (Latin):
nere titulisq sius seq dignũ credt
Nuntius ⁊d sophonisbam ueĩens
mandata Regis explicat et poculũ
offert suscepit illa impauide et nu
uigi quod donaret huĩt. Certe si fu¬
honestius moriebar hoc illi qui te
misit nuntia his dictis fronte ni
stantia exhausit poculu. s ic mor¬
te uisceribus inmissa feroce spiri¬
tum eiecit. Postꝙͣ uõ scipioni res
in notuit ueritus ne forte natura
trux atq asper adolescens. ad hec al
terrus luctus et amoris facib ac
ip̃m si sibi ip̃e relinqueret᷑ꝰ aut alias
triste aliquid moliret᷑ illico ad se
uocari eu iubet ac pro tẽpore ut ir¬
consolatur. et recenti primu uul¬

Expanded text:
e titulisque suis seque dignum credit’. 86 Nuntius ad Sophonisbam veniens mandata explicat, poculum offert. Suscepit silla impavide et ‘Nupiugi quod donaret habuit: at certe nisi fuhonestius moriebar. Hoc illi qui te misit nuntia’. His dictis, fronte imstantia exhausit poculum et, morte visceribus immissa, ferocem spiritum eiecit. 87 Postquam Scipioni res innotuit, veritus ne natura trux et asper adolescens, insuper et alternis luctus atque amoris facibus acipsum, si sibi ipse relinqueretur, aut alias triste aliquid moliretur, vocari ad se illum imperat ac pro tempore, ut irconsolatur, et recentem
Abbreviated transcription (Latin):
omiuz princeps erat hanibal. Alt̾a
bello pacem consilio saniore prefe
ginta bello punico priore fuerat
cõuicta cñ fortuna Romanoru
uirtutem contemplatus ac me¬
minerat lete semꝑ carthagien¬
sibus primordia fuisse bellor. exi¬
tus autem tristes ac miseros prin¬
cipiisq dissimiles. Ideoq uetera¬

Expanded text:
omnium princeps erat Hanibal. 32 Pars altera omnium princeps erat Hanibal. 32 Pars altera bello pacem consilio saniore pretulginta bello punico priore fuerat et, coniunctam cum fortuna Romanorum virtutem contemplatus, adverterat leta semper Carthaginensibus primordia fuisse bellorum, exitus autem tristes ac miseros principiisque dissimiles; ideoque mem
Abbreviated transcription (Latin):
Alie per ium capte et direꝑte diui¬
saq preda militibus. ¶Hec per Afti¬
cam gerebant. Carthagine autem
terror unus consilia diuersa. Qḋ¬
hasdrubal presagiens ĩ patriã re
ditum maturauerat ut presentia
sua nutantes aĩos firmaret me for¬
tassis ex desperatione penitendu
pudendu ue aliquid decemerẽt.
Nouerat enĩ ciuitatis principum
uarias et quorũdar ab horientes
abelli consilio uolũtates. cõpresso
igitur parumꝑ metu publico ma¬
gni cuus ad uentu senatus car¬
thaginensis ad consiliui cõ uocatꝰ¬
est Erant carthagine ut magnis ĩ
urbibus ẽẽ solent factõnes ac secte
cium et in re publica młtu diu̾sa
imo aduersa sentientiu quaꝵ ex
numero due insignes et longissi¬
me dissidentes erant. altera belli¬
cis rebus delectata nullaz pacis
uir tanta belli gloria ut apud suos
mars secundus diceret᷑. et nunc
tritus ab infantia intͥ arma senuis¬
set fratres quoq eiꝰ multiq alii s

Expanded text:
alie per vim capte et direpte divialie per vim capte et direpte divisaque preda militibus. Hec per Africam gerebantur, Carthagine autem terror unus, consilia diversa. Hasdrubal presagiens reditum in patriam maturaverat ut nutantes sua presentia confirmaret, ne fortassis ex desperatione penitendum pudendum ve aliquid decernerent; noverat enim civitatis principum varias et quorundam abhorrentes a belli consilio voluntates. 30 Compresso igitur parumper metu publico magni civis adventu, senatus carthaginensis ad consilium vocatur. Erant Carthagine, ut in magnis sepe urbibus, factiones ac secte tium et in re publica multum diversa imo adversa sentientium, in quibus due insignes ac longissime dissidentes eminebant; ecis assueta, nullam pacis at, vir tanta belli gloria ut apud suos Mars secundus diceretur, et nunc tritus ab infantia inter arma senuisset, fratres quoque eius multique alii; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ceten experreptiad ferendã opẽ
sotus pari opinione raperent᷑ in
aciem scipionis uie medio abdi¬
tam incidebant obtruncatis qr
omnib nõ tm̃ odio s  autella ne
delapsus forte aliquis rem ut eaͣ¬
aliis nuntiaret. Tandem scipio
castra Carthaginensiu noctirm
trepidationepatentib portis u¬
rumpit incenditq et siquid flamie
obmissu gladus actu ẽ Rex atq
hasdrubal soli cu parte exigua la¬
ceri exercitus elapsi. per tenebras
euasere. quadraginta hostiũ mili¬
a ferro atq igne consumpta. qn¬
que milia et co amplius capta &r
multi nobiles. Senatores Cartha¬
ginenses undecim. Equi duomi¬
lia septingenti. Elephanti sex cap¬
ti. octo perierant. Captus et armo¬
ruz ingens cumulus quez scipi¬
o uulcano sacrum iussit exuri ad
hunc modu bina Castra ho hosti¬
um nor una deleuerat. ¶Abhac
iuctoria concussis afror animis
Ciuitates queda scipioni sponte
dedite atq ideo nil hostile perpesse.

Expanded text:
ceteri experrecti ad ferendam opem ceteri experrecti ad ferendam opem sotiis pari opinione raperentur, in aciem Scipionis vie medio abditam incidebant, obtruncatisque omnibus non tantum odio sed cautela, ne dilapsus forte aliquis rem ut erat nuntiaret, tandem Scipio castra Carthaginensium nocturna trepidatione patentibus portis irrumpit incenditque; et siquid flammis omissum gladiis actum est. Rex atque Hasdrubal, soli cum parte exigua laceri exercitus elapsi, per tenebras evasere; quadraginta hostium milia ferro atque igne consumpta, quinque milia et eo amplius capta, quorum multi nobiles senatores carthaginenses undecim, equi duo milia septingenti, elephanti sex capti, octo perierant; captus et armorum ingens cumulus, quem Scipio Vulcano sacrum iussit exuri. Ad hunc modum bina castra hostium nox una deleverat. 3 Ab hac victoria concussis Afrorum animis, civitates quedam Scipioni sponte dedite, atque ideo nil hostile perpesse,
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quid iniqu attulisset sci¬
pio et si responsi certus rem se in
consilio posituru ait et in crasti¬
nu pacem se suasisse. uer nulli
de consilio persuadere potuisse re¬
spondit. Ita fractis indutiis et
sublata pacis spe sũma ope utica
aggredit ut quid agere medita¬
retur occuleret. Hinc ex plorato¬
rib in mediu uocatis et quid
uidissent uissis expromere. con¬
silium ip̃e suum apent. ac Tribu¬
ni s quid facto opus eẽt ad mo¬
nitis proxime noctis mnitio atiez
mouet atq ad hostem paruo spa¬
tio distantem lento gressu medi¬
a nocte peruenit premissisq le
cratis q ut nocturna caliginez
prouida mentis luce discutiant
ip̃c mediam inter Regis ⁊ hasdrͣ¬
balis castra uallem occũpat. Cũq
igne castris inmisso Regrus ex¬
ercitus ignarus reifortuitu opi¬
natus incendiu mermus ac se¬
mi sopitus accurreret marmatoᷤᷤ
lapsi occumbebant. et penor ui¬
giles igne profecto primũ⁊ mor

Expanded text:
nescio quid iniquum attulisset, Scinescio quid iniquum attulisset, Scipio, etsi responsi certus, rem se tamen consilio positurum ait; et in crastinum pacem se suasisse, verum nulli de consilio persuadere potuisse respondit. 2 Ita fractis indutiis et sublata pacis spe, summa ope Uticam aggreditur, ut quid agere meditaretur occuleret. Hinc exploratoribus in medium vocatis et quid vidissent iussis expromere, consilium ipse suum aperit ac, tribunis quid facto opus esset admonitis, proxime noctis initio aciem movet, atque ad hostem parvo spatio distantem lento gressu media nocte pervenit; premissisque Lelcratisque ut nocturnam caliginem provida mentis luce discutiant, ipse mediam inter regis et Hasdrubalis castra vallem occupat. Cumque, igne castris immisso, regius exercitus ignarus rei, fortuitum opinatus incendium, inermis ac semisopitus accurreret, in armatos lapsi occumbebant, et Penorum vigiles igne prospecto primum et mox
Abbreviated transcription (Latin):
gula ex cõmodo contẽplãtes. In
uenio apud non nullos auctores
errantez dum sequnt᷑ omĩa liberiꝰ
reditum resq satis multis cogni¬
ta nullo ordine. multa desidia a¬
pud hostes agi omnia Castra re¬
gis arundinib andis materiaq
incendiis apta constare. legati
Romani nolle amplius duce su¬
um longis pendere tractatibus
ac uana pacis spe foueriauint. seu
sua igitur uoluntas transigendo
negotio satis eẽt seu hasdrubaliᷤᷤ
ac penoru ꝯsensus exigeret ma¬
turaret quicꝗd id eẽt absoluere
pacem ac bellum simul ẽẽ nõ pos¬
se. alterũ ergo abici. eligi alterum
oportere. Inter consultaciones ho¬
stiu et Romanis exploratorib
cunta sepius spectandi et Roma¬
no duci preparandi omnia spaci¬
um fuit. et in castris Regis atque
hasdrubalis sub obtentu pacis bel¬
li obliuio et in cunositas custodi¬
e et Carthagine conteptus Roma¬
norum quasi pacem pre timore po¬
scentium. Tandem itaq cũ ad
Scipione missus Regis nũtius

Expanded text:
gula ex commodo contemplantes. 10 Invenio apud nonnullos auctores errantem dum sequuntur, omnia liberius reditum resque satis multis cognita, nullo ordine multa desidia apud hostes agi omnia, castra regis arundinibus aridis materiaque incendiis apta constare, legati romani nolle amplius ducem suum longis pendere tractatibus ac vana pacis spe foveri aiunt: seu sua igitur voluntas transigendo negotio satis esset, seu Hasdrubalis ac Penorum consensus exigeretur, maturaret quicquid id esset absolvere; pacem ac bellum simul esse non posse; alterum abici, eligi alterum oportere. Inter consultationes hostium et romanis exploratoribus cunta sepius spectandi, et romano duci preparandi omnia spatium, et in castris regis atque Hasdrubalis sub obtentu pacis belli oblivio et incuriositas custodie, et Carthagine contemptus Romanorum quasi pacem pre timore poscentium. Tandem itaque, cum ad Scipionem missus regis nuntius
Abbreviated transcription (Latin):
transiret edixerat. hi duo igitur
octuaginta peditu tre decim equi¬
tum mulibus armatis. hinc inaci¬
em prodire et Romanis Castris
appropinquare ausi illinc hiens
proxima effecerũt ut dux Roma¬
nus obsidione ualide urbis ĩter¬
mitteret. Tuto igitur in colle li¬
torio fenne undiq mari cincto sic
castra disposuit ut classis simul ⁊
exercitus hibemareñt. Illic uõ ñ
segnis s operosa ac solicita hyems
acta. nullus dies otiosus transiit
nichil unꝙͣ de ardenti ducis intẽ¬
tione remissu. Arma et omne o¬
pus bellicum sũma diligẽtia cu¬
rabant᷑. preter multiplice et opi¬
ma preda africe.frumentũ uesti¬
menta et omne genus cõmeatu¬
um e sicilia sardiniaq et hyspaĩa
totoq ut sic dixeriz orbe conuehe¬
bant᷑. Consules pretoresq Roma

Expanded text:
transiret edixerat. Hi duo igitur, transiret edixerat. Hi duo igitur, octuaginta peditum tredecim equitum milibus armatis, hinc in aciem prodire et romanis castris appropinquare ausi, illinc hiems proxima effecerunt ut dux romanus obsidionem valide et imitteret. Tuto igitur in colle litoreo ferme undique mari cincto sic castra disposuit, ut classis simul et exercitus hibernarent. Illic vero non segnis sed operosa ac solicita hiems acta: nullus dies de ardenti ducis intentione remissum, arma et omne opus bellicum summa diligentia curabantur. Preter multiplicem et opimam predam Africe, frumentum vestimenta et omne genus commeatuum e Sicilia Sardiniaque et Hispania totoque, ut dixerim sic, orbe convehebantur; c
Abbreviated transcription (Latin):
oppidis expͥugnatis ingenti
hominũ ac pecoru rer̃q oĩu
preda honustus in Castra reuer¬
titur Nauesq illas onerarias
que primã predam tulerãt et
ceu apresagio noue prede cum
comeatu exercitui ad uecto eo¬
dem illo die quo equestris uicto
ria erat redierant Rursus hostiũ
refertas exuiuiis in siciliam remi¬
ttit. Ip̃e omnib aliis liber curis
ĩ presens ad uticam oppugnãda
sũmis uiribus et tota mente cõ¬
uertitur. ¶Hec tam multa breui
ad uersa et tam uarii rerũ motus
penos ad audendu pro salute ali¬
quid exciuerant uissus ad esse has¬
drubal. oratus sciphax Qui barba¬
nũc cum scipione icti federis in¬
memor filia hasdrubalis in matri¬
moniu accepta et publice Cartha¬
ginensiu precibus et priuatĩ pu¬
ellaribus blanditiis expugnatus.
nt sunt omniur barbarorũ arden¬
tissimi inuenerem numide sci¬
pioni iam ante dum ad huc eẽt
in siciliã frustra legatis ad to mis¬
sis ne spe auxilii eius in africam

Expanded text:
is expugnatis, ingenti hominum ac pecorum rerumque omnium preda honustus in castra revertitur, navesque illas onerarias, que primam predam tulerant et ceu ad presagium nove prede cum commeatu exercitui advecto, eodem illo die quo equestris victoria parta erat, redierant, rursus hostium refertas exuviis in Siciliam remittit. Ipse omnibus aliis liber curis in presens, ad Uticam oppugnandam summis viribus et tota mente convertitur. 6 1 Hec tam multa brevi adversa et tam varii rerum motus Penos ad audendum pro salute aliquid exciverant: iussus adesse Hasdrubal, oratus Siphax, qui barbacum Scipione federis immemor, filia Hasdrubalis in matrimonium accepta, et publice Carthaginensium precibus et privatim puellaribus blanditiis expugnatus – et sunt omnium barbarorum ardentissimi in Venerem Numide –, Scipioni iam ante, dum adhuc esset in Sicilia, frustra legatis ad id missis, ne spe auxilii eius in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus mnicit. Illud conuenit
sen capto sen ceso duce hostiũ ex̾¬
citus equites per trigirita passu¬
um milia prementib terga uic¬
toribus fugam sparsa tenuisse
in qua plimmi penierunt.Inter
ceteros ducenti equites Cartha¬
ginenses.in quib aliqui et opi¬
bus insignes et sanguine. hac
uictoria et salatia urbs capta sen
dedita presidiũq ibi Romanu
impositum. et scipio totis sep

Expanded text:
tum dicunt. Illud convenit, seu capto seu ceso duce hostium exterritos equites per triginta passuum milia, prementibus terga victoribus, sparsam fugam tenuisse; in qua plurimi perierunt, inter ceteros ducenti equites carthaginenses, in quibus aliqui et opibus insignes et sanguine. Hac victoria et Salatia urbs capta seu dedita presidiumque ibi romanum impositum; et Scipio, totis sep
Abbreviated transcription (Latin):
nia omnibq int̾ Italia atq ⁊fri¬
cam insulis imppetuu abstinerẽt
naues omnes longas darent oigĩ¬
ti dũtaxat in suos usus reẜuatis.
frumẽti quoq et ordei et pecunie
magna ium tributo annuo ꝑsol¬
uenda. hec cũ legati carthaginen¬
sibus nũtiassent Illi nichil recusã¬
tes quo fraudulenti cõpotes con¬
silii fierent Remissis mox legatis
cũ Romano duce indutias firma¬
uerũt atq ip̃o iubente ad firman¬
da pacem legati alii Roma sunt
profecti qui pplexe agentes in sena¬
tu fraude cognita non impetrata
pace remissi sũt. quã uere nõ ĩ pe¬
tratu uenerãt s petitu. Ceterum
dum eundo et redeundo tempus
labitur Carthaginẽses inter̃ cap¬
tis nauib Romanor tepestate iac¬
tatis induciaꝵ fidem fregerãt mor
legatis ad querendu de in uiria
carthagine missis pene iuolatis
atq inter uentu magistratuũ ab
impetu ppłi uix protectis ⁊ dum

Expanded text:
 inter Italiam atque Africam insulis in perpetuum abstinerent; naves longas omnes darent, viginti duntaxat in suos usus reservatis; frumenti quoque et ordei et pecunie magnam vim tributo annuo persolvendam. Hec cum legati Carthaginensibus nuntiassent, illi nichil recusantes quo fraudolenti compotes consilii fierent, remissis mox legatis cum romano duce indutias firmaverunt; atque ipso iubente ad firmandam pacem legati alii Romam sunt profecti. Qui perplexe agentes in senatu fraude cognita non impetrata pace remissi sunt, quam vere non impetratum venerant sed petitum. Ceterum, dum eundo et redeundo tempus labitur, Carthaginenses interim, captis navibus Romanorum tempestate iactatis, indutiarum fidem fregerant; mox ac legatis ad querendum de iniuria Carthaginem missis pene violatis, atque interventu magistratuum ab impetu populi vix
Abbreviated transcription (Latin):
unt impetu qui sustineri non po¬
tuit. fracta omnis obstinatio. ca¬
pta urbs inq omne genus hoĩu
seuitum miẜicordiam ira calcane¬
rat. Sic ad iliturgiam Romana
manus Romanu sanguinẽ ul¬
ta est. Ad castulonem lenior uic¬
toria nam nec tantu scelus admi¬
serant nec ui capti erant ne suppli¬
cium pertinatia s misericordia

Expanded text:
potuit: fracta omnis obstinatio, capta urbs, inque omne genus hominum sevitum; misericordiam ira calcaverat. Sic ad Iliturgiam romana manus romanum sanguinem ulta est. Ad Castulonem lenior victoria; nam nec tantum scelus admiserant, nec vi capti erant, nec supplicium p
Abbreviated transcription (Latin):
ca militia celtibeidꝵ meruit. Reli¬
liquor eo die strages partior fuga
liberior fuit ⁊ longior. Si quidem
siphax ip̃e non ante substitit ꝙͣ
se in regnum suum quod multor¬
dieꝵ spatio aberat reciperet. Ceterũ
scipio die qui post uictoria pͥmꝰ
illuxit leliu ⁊ Massinissaz cũ omĩ
Romano equitatu simul et numi¬

Expanded text:
ca militia Celtiberorum meruit. Reca militia Celtiberorum meruit. Reliquorum eo die strages parcior, fuga liberior fuit et longior; siquidem Siphax ipse non ante substitit quam se in regnum suum, quod longissime aberat, reciperet. Ceterum Scipio, die qui post victoriam primus illuxit, Lelium et Massinissam cum omni romano equitatu simul et numi
Abbreviated transcription (Latin):
sum est et Romana quidez acies¬
tatus italicus.sinistrum numide
Duces partis adu̾se leuum cornu
numidis ad uͥsus Italicos instru
em electissime celtiberioꝵ uiuẽtu¬
tis quattuor milia tenebant.Gens
hec olim ex galliis inhispanias ⁊¬
mutatis sedib ueniens ueteris⁊
ac noue patrie cõmirtis nomini¬
bus qui prius celte dicebantur
celtiberos se uocan maluerunt. de
his scipio ante paucos annos bellũ
agens in hispania bene meritus
fuerat Cuiꝰ nũc bñficii im memore
ad uersus eum tam procul apatra
ꝯducti a cartaginensib pecunu¬
ria mercede militabant. Ei res a¬
liis salutis ip̃is autem exitii causa¬
fuit. Conserto eniz prelio eu massi¬
nissa Carthaginenses et italica nu¬
midita aciem primo impetu fudi¬
sset cuntus ex̾citus ab insequẽdis
aliis inceltiberos uersus ⁊ illis fuge
spatiũ dedit. et hoc nec infuga ipt
imperitiam regionu nec in mi
donec int̾ueniens nox finem ce¬
dib faceret. hũc euentum in afri¬

Expanded text:
um est. Et romana quidem acietatu italo, sinistrum numidico Duces contrarii levum cornu Numidis adversus Italicos, dextruem electissime Celtiberorum iuventutis quattuor milia tenebant. 40 Gens hec, olim ex Galliis in Hispanias mutatis sedibus veniens, veteris ac nove patrie commixtis nominibus, qui prius Celte dicebantur Celtiberos se vocari maluerunt. De his Scipio ante paucos annos bellum agens in Hispania benemeritus fuerat; cuius nunc beneficii immemores, adversus eum tam procul a patria conducti a Carthaginensibus pecuniaria mercede militabant. 41 Ea res aliis saluti, ipsis exitio fuit. Conserto enim prelio, cum et Massinissa Carthaginenses et italica numidicam aciem primo impetu fudisset, cuntus exercitus ab insequendis aliis in Celtiberos versus et illis fuge spatium dedit et hos, nec in fuga propter imperitiam regionum nec in misdonec interveniens nox finem cedibus faceret. 42 Hunc eventum in Afri
Abbreviated transcription (Latin):
truci sub execratione usserunt ut
ꝙͣ diu spei aliquid supereẽt comu¬
nes omniu fortunas singulari fi¬
de sua ac pietate seruarent. Sin ex¬
tinctam spem collapsaq rem cer¬
nerent certi omnes penitus qui
ĩ prelium exissent ferro absũptes
ip̃i quoq sibi ac reliquis consulerẽ
non ab execucione preclari operis
metu aliquo uł in ani pietate de

Expanded text:
nt ut, quandiu spei aliquid superesset, comunes omnium fortunas singulari fide sua ac pietate servarent; sin extinctam spem collapsamque rem cernerent, certi omnes prorsus qui in prelium exissent ferro absumptos, ipsi quoque sibi ac reliquis consulerent; neu ab executione tam preclari operis metu aliquo vel ina
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ et ille hispanor uictor exer¬
citus ante unius portas oppidi in¬
solito torpore lentesceret iratus sci¬
pio castigata militu segnitie et a¬
arrepta scala in murum scandere
ceperat non sine manifesto peri¬
culo. quo spectaculo concussi oẽs
neq aliter tremefacti ꝙͣ si ĩ capite
unius omniu uita perclitaret᷑.
undiq igitur in muros renona¬

Expanded text:
deretur, et ille Hispaniarum victor exercitus ante unius portas oppidi insolito torpore lentesceret, iratus Scipio, castigata militum segnitie et arrepta scala, in murum scandere ceperat, non sine manifesto periculo; quo spectaculo concussi omnes neque aliter tremefacti quam si in capite unius omnium vita periclitaretur, undiq
Abbreviated transcription (Latin):
Sciphacem ea tẽpestate potentissi¬
mu africe Regum. Lelium eũ mu¬
neribus direxit. haud ignarus ue¬
tustum Regi fedus cu carthaginẽ¬
sibus ẽẽ. S cogitans et priuatim
per patrem ac patruu suum et pu¬
blice per senatu amicitia cũ dicto
Rege contractam facile renouari
posse. Speransq preterea barbari¬
eam fidem cũ fortuna flecti facile
neq aliter accidit. Nam Rex fama
momitus et gestarum reium glori

Expanded text:
iphacem, ea tempestate potentissimum Africe regum, Lelium cum muneribus direxit, haud ignarus vetustum regi fedus cum Carthaginensibus esse, sed cogitans et privatim per patrem ac patruum suum et publice per senatum amicitiam cum dicto rege contractam facile renovari posse, speransque preterea barbaricam fidem cum fortuna flecti facilem. Neque aliter accidit. 3 Nam rex, fama nominis et gestarum rerum g
Abbreviated transcription (Latin):
expectabant. Non fetialis aut ullus
omnino Romani ducis nuntius s
conscientia scelerum et uenie despe¬
ratio bellum eis indixerant una e¬
rat ad milites scipionis ad ortaci¬
o multo aspus cum bis ꝙͣ euz Car¬
thaginensibus decertandu. Cum
illis enum de imperio comuni et
gloria et superoritate cum his au

Expanded text:
s aut ullus omnino romani ducis nuntius sed conscientia scelerum et venie desperatio bellum eis indixerant. Una erat ad milites Scipionis adhortatio: multo asperius cum his quam cum Carthaginensibus decertandum, cum illis enim de imperio comuni et gloria et su
Abbreviated transcription (Latin):
castra hostiu aducibus derelicta⁊
Sillano ibi dimisso cum mille eq¬
tum et decẽmilium peditu presi¬
dio. Qui impigre reb gestis. breui
ducem consecutus capta castra et
debellatum nuntians magno cu
numero Nobiliu captiuor ip̃e qͦ
Romam missus est uictoriaru et
recepte nuntius prouĩtie. ¶ Sic hĩs

Expanded text:
castra hostium a ducibus derelicta, Sillano ibi dimisso cum mille equitum et decem milium peditum presidio. Qui, impigre rebus gestis, brevi ducem consecutus capta castra et debellatum nuntians, magno cum numero nobilium captivorum ipse quoque Romam missus est, victoriarum et recepte n
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostes itertendit. Iam betusa
urbem illis proxima peruenera.
Illic internetandu castra puni¬
ci equitatus interuentu acris ⁊¬
pugna cõmissa est.Peni tande
terga uertentes haud segnius ꝙͣ
uenerant abiere. Nec minus has¬
drubal seu spe uictorie seu tedio

Expanded text:
hostes iter vertit; iamque ad Betulam urbem illis proximam pervenerat. Illic inter metandum castra punici equitatus interventu acris pugna conserta est; Peni tandem terga vertentes haud segnius quam venerant abiere. Nec minus Hasdrubal, seu spe victorie seu tedio
Abbreviated transcription (Latin):
am Citeriore eĩ scipio tenebat
quidam dux penorum Celtiben¬
am que hispaniar media est. ꝯtͣ
hos duces scipionis dux sillanꝰ
missus eos prelio uicit. et hãno¬
nem cepit. magonez magna ex

Expanded text:
am – citeriorem enim Scipio – tenebaquidam dux Penorum Celtiberiam, que Hispaniarum media est. Contra hos duos Scipionis dux Sillanus missus, eos prelio vicit et Hannonem cepit; Magon
Abbreviated transcription (Latin):
natus mira securitate se obtulit
ad publicam simul et domesticã
ultionem. Qui postꝙͣ conspectus
in cõmitio populi oculos in se
uertit in effabili consensu ad im¬
perium in hispania gerendum
est electus. Postꝙͣ uero fauentiũ
feruore compresso uoluntatis in
locum ratio successit. hinc etas ⁊

Expanded text:
 mira securitate se obtulit ad publicam simul et domesticam ultionem. Qui, postquam conspectus in comitio populi oculos in se vertit, ineffabili consensu ad imperium in Hispania gerendum est electus; postquam vero faventium fervore compresso voluntatis in locum ratio successit, hinc etas
Abbreviated transcription (Latin):
Regnum et que hoĩes sũma du¬
cunt uelut intuna desperantis.
Ex hac preda hispanis munera
sunt collata prncipib nominatĩ
Indibili trecenti equi suo arbitrio
deligendi. Interuenales afros ĩ¬
uentus puer massinisse Numida¬
rum Regis ex sorore nepos qui
abeo uetitus arma contingere ⁊
puerili uanitate cquo atq armis

Expanded text:
ma ducunt velut infima despectantis. Ex hac preda hispanis mumera sunt collata principibus, nominatim Indibili trecenti equi suo arbitrio deligendi. Inter venales Afros inventus puer, Massinisse Numidarum regis ex sorore nepos, qui, ab eo vetitus arma contingere, puerili vanitate equo atque armis
Abbreviated transcription (Latin):
ac uictoria in diuersum posset hor¬
tari. Uurginem inter cuntas for¬
mosissima. Luteio Celtiberior prĩci¬
pi desponsata uerecundius sic
res poscere uisa est ad seruari uis¬
sam. sponso ad se ac parentibus
euocatis ingens donum mitib
uerbis accumulans gratis reddi¬
dit. Nil aliud pactus cũ luteio ꝙͣ
ut in animũ in duceret ẽẽ amieꝰ
populi Romani testatusq nullã
in terris optabiliore amicitiam
fore nullum odium funestius.
¶De hinc aparentibus magnũ qd̾
pro redẽptione filie auiͣ pondus
attulerant uehement̾ oratus do¬
no accipere ante pedes exposituz
in augm̃tu dotis sponso dedit.
Quo merito uictus ille abiit nil¬
q aluid ꝙͣ tantis se se imparem
fassus honoribus deosq ĩ p̃miu
delegans implensq omnia di¬
gnissimis laudibus et fama ui¬
ri apparuisse deiformem uiuenẽ
romanu cunta armis nec minꝰ

Expanded text:
m posset hortari. Virginem inter cuntas formosissimam, Luteio Celtiberorum principi desponsatam, verecundius – sic res poscere visa est – asservari iussam, sponso ad se ac parentibus evocatis, ingens donum mitibus verbis accumulans, gratis reddidit, nil aliud pactus cum Luteio quam ut in animum induceret esse amicus populi romani, testatusque nullam in terris optabiliorem amicitiam fore, nullum odium funestius. Dehinc a parentibus magnum quod pro redemptione filie auri pondus attulerant vehementer oratus dono accipere, ante pedes expositum, in augmentum dotis sponso dedit. Quo merito victus ille abiit, nilque aliud quam tantis se se imparem fassus honoribus, deosque in premium delegans, implensque omnia dignissimis laudibus et fama viri: apparuisse deiformem iuvenem romanum cunta armis nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
ut fit quibusdam locum fecerat.
Et ip̃e hunc honorificum sibi su¬
orum ciũ enorem mira arte fo¬
uebat neq quod credabat᷑ affir¬
mando ne mentiret᷑ neq negã¬
do ne minueret aut tolleret quẽ
auctũ potius ac perpetuũ cupieba.
¶S ut ad res gestas uiri uenia.
Hic dum primu pubesceret eo p̃¬
lio quo Romanos hanibal adti¬
patrem Consulem belliq ducem

Expanded text:
ecerat; et ipse hunc honorificum sibi suorum civium errorem mira arte fovebat, neque quod credebatur affirmando, ne mentiretur, neque negando, ne minueret aut tolleret quem auctum potius ac perpetuum cupiebat. Sed ut ad res gestas viri veniam, hic dum primum pubesceret eo prelio, quo Romanos Hanibal ad Tipatrem consulem bell
Abbreviated transcription (Latin):
die quo illam adiit et urbem ui
et arcem et qui arci pre erat orago¬
nem quẽdam expenor ducibus
ꝑ deditionem cepit. Inde obmis¬
sa cede ad predam tota urbe disẽ¬
sum est. et uix tandem sero mili¬
tibus quies data. Ibi uo dux Roã¬
nus sue continẽtie et integritatis
clarissima prebuit argumentam

Expanded text:
quo illam adiit et urbem vi et arcem et, qui arci preerat, Magonem quendam ex Penorum ducibus per deditionem cepit. Inde, omissa cede, ad predam tota urbe discursum est; et vix tandem sero militibus quies data. Ibi vero dux romanus sue continentie et integritatis clarissima prebuit argumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
ad modu adolescens post cam¬
nense cladem pene ultimũ uul¬
scriptum est. delata ad eum atq
ad appium claudium sũma reru
affuctarũ deliberantibus quid agẽ¬
dum intanta calamitate publica
cum subito nuntiatu eẽt frustra
cos laborare. nam seorsum aliud
principe .l. Cicilio metello fuge so

Expanded text:
st Canensem cladem, «pene ultimum vulscriptum est, delata ad eum atque ad Appium Claudium Pulcrum summa rerum afflictarum, deliberantibus quid agendum in tanta calamitate publica cum subito nuntiatum esset frustra eos laborare, nam seorsum aliud principe L. Cecilio Metell
Abbreviated transcription (Latin):
legationib uicinaꝵ gentium au¬
ditis que alterius partium euen¬
tibus consilii in certe erãttam ex¬
celso simul mitiq animo respon¬
dit ut nõ adolescentem s grauis¬
simu senem crederes locutu. et
in uerbis eius fides eẽt et aucto¬
ritas et animis oĩum nõ Roma¬
nor modo s hostiuiz quoq ingẽs¬

Expanded text:
m auditis, que alternis partium eventibus consilii incerte erant, tam excelso simul mitique animo respondit, ut non adolescentem sed gravissimum senem crederes locutum, et in verbis eius fides esset et autoritas, et in animis omnium non amicorum modo sed hostium quoq
Abbreviated transcription (Latin):
possent modo pie potius suoꝵ ꝙͣ
superbe manus hostiu uastarent
cunta mox uł ferro uł igne consu¬
merent seq in cendio extremos
inicerent. nequid omnino super¬
eẽt in quod ira uctoris excande¬
sceret. atq ita rebus domesticis
ultima uoluntate dispositis oĩ
penitus spe salutis aut rei alterius

Expanded text:
do pie potius suorum quam superbe manus hostium vastarent, cuncta mox vel ferro vel igne consumerent seque incendio extremos inicerent, nequid omnino superesset in quod ira victoris excandesceret. Atque ita rebus domesticis, velut ultima voluntate dispositis, omni penitus spe salutis aut rei alterius
Abbreviated transcription (Latin):
pari fide ẜuata sit. hasorubal adu̾¬
so concussus prelio et seu omniũ
hispanor animos ad scipionem
uersos esse uersumq in cogitans
seu in italia ubi frater et fcm̃ belli
erat magis necessariu se ratus pa¬
ulo post toti cessit hispanie. et in¬

Expanded text:
rubal adverso concussus prelio et, seu omnium Hispanorum animos ad Scipionem versos esse versumque iri cogitans, seu in Italia, ubi frater et fons belli erat, magis necessarium se ratus, paulo post toti cessit Hispanie.
Abbreviated transcription (Latin):
tis historiis unã feci. Qua inire te¬
meraria ⁊ in utilẽ diligẽciã eor
fugiendã putaui qui oium histo¬
neor uerba relegẽtes neqd oĩno
p̃tͥmisisse uideant᷑ dũ unus alti
ad u̾satur oẽm hystorie sue textũ
nubilosis ambagib ⁊ menoda¬
bilib laqueis in uoluemĩt. Ego
neqr pacificator historicor neq
collector oĩu s eor imitator su¬

Expanded text:
unum feci. 4 Qua in re temerariam et inutilem diligentiam eorum fugiendam putavi, qui omnium historicorum verba relegentes, nequid omnino pretermisisse videantur, dum unus alteri adversatur, omnem historie sue textum nubilosis ambagibus et inenodabilibus laqueis involverunt. 5 Ego neque pacificator historicorum neque collector omnium, sed eorum imitator qu