comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea cũ ep̃s factus fuiss&. basilicã eiꝰdẽ beati
mar̃ sauini solo ꝓpͥo apđ eandẽ ciuitatẽ
construx̃. hic int̾religꝰs obtimȩ uite quas
habuit̃ uirtutes ȩtiã uirginitatis flore
decoratꝰ enituit. Cuiꝰ nos aliqđ miraculũ
qđ posteriori tẽꝑe gestũ ẽ in loco ꝓpo
ponemꝰ atuͦ luit prand rex post quã xxx
iss& : iã ȩtate maturꝰ huiꝰ uitȩ cursũ exp̃¬
uit. Corpusq illiꝰ inbasibica beati adriani
mar̃. ubi & eiꝰ genitor requiescit sepultũ
tuit aut̃ uir multe sapientiȩ. consilio sas
pius ad modũ & pacis amator. Bellipre¬
potens : delinquentib clemens castus p¬
dicus. orator ꝑuigil elemosinis largus.
Vitterarũ quidẽ ignarus. sed philosõphis
equand. Nutritor gentis. legũ augm̃tato
hic minitio sui regni baioarioꝵ plurima
castra cepit. plus sẽꝑ orationib quã armi
hortatuq tũc gregorii apłicȩ sedis pape hunc
cassinũ castrũ petut atq ad sacrũ corpꝰ beatibene¬

Expanded text:
licam eidem beato martyri Savino in solo proprio aput eandem civitatem construxit. Hic inter reliquas optimae vitae quas habuit virtutes etiam virginitatis flore decoratus enituit. Cuius nos aliquod miraculum, quod posteriori tempore gestum est, in loco proprio ponemus. At vero Liutprand, postquit, iam aetate maturus huius vitae cursum explevit; corpusque eius in basilica beati Adriani martyris, ubi et eius genitor requiescit, sepultum est. Fuit autem vir multae sapientiae, consilio sagax, pius admodum et pacis amator, belli praepotens, delinquentibus clemens, castus, pudicus, orator pervigil, elemosinis largus, litterarum quidem ignarus, sed philosophis aequandus, nutritor gentis, legum augmentator. Hic initio regni sui Baioariorum plurima castra cepit, plus semper orationibus quam armihortatuque tunc Gregorii apostolicae sedis papae hunc Cassinum castrum petiit, atque ad sacrum corpus beati Bene
Abbreviated transcription (Latin):
bente duce. & aliis lango bardis ñ potuit m¬
hiberi. Sed ita eis respđ. lam satis in qͥt filioꝵ¬
letus suscipiã mortẽ: factũq ẽ: & ipse solus
meadẽ pugna. pemptꝰ.ẽ. semmo uͦ cũmultos.
o tẽpe gens sarracenoꝵ in loco qͥ septimꝰ dicit᷑
ex affrica transfretantes. unius ãm his paniã
muaser̃ De inde post.x. annos cũ uxorib: & pare¬
uulis uenientes. aquitaniã galliȩ ꝓuintiã quasi
habitaturi ingressisunt Karolus siquidẽ cueu
suꝑ eos: trecentos septua ginta qͥnq milia sarra
cenorũ int̾emer̃ Ex francoꝵ uͦ parte mille &
qͥngenti tantũ ibi cecidunt. Eudo qͦq cũ suis
suꝑ eoꝵ castra irruens. parimodo multos int̾fici¬
ens. omĩa deuastauit
mim̃so ueniens: constantinopolĩ circũde¬
dit. ac cõtinuũ ꝑtrienniũ obsedit: donec cuub
multa in stantia ad dñm clamantib plurimi
acsi ꝑ tesi obsidionis abscedent. Qui inde

Expanded text:
bente duce et aliis Langobardis, non potuit inbente duce et aliis Langobardis, non potuit inhiberi, sed ita eis respondit: 'Iam satis', inquit, 'rtem'. Factumque est, et ipse solus in eadem pugna peremptus est. Pemmo vero cum multos Eo tempore gens Sarracenorum in loco qui Septem dicitur ex Africa transfretantes, universam Spaniam invaserunt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parvulis venientes, Aquitaniam Galliae provinciam quasi habitaturi ingressi sunt Carolus siquidem cuEudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat; cenorum interemerunt. Ex Francorum vero parte, mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra irruens, pari modo multos interficiens, omnia devastavit. citu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi nt, ac sice pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde
Abbreviated transcription (Latin):
seaaituaont hunc faro aldũ ducẽ fbiis deus
da semumd insurrexit eũq clericũ faciens locũ eiꝰ
muast his dieb teudo baio ariorũ dux seiosa
oracionis grã romã adbeatorũ aplor uestigiã uenit:¬
patriarcba sereno calixtusur egregiusulͥepra
friusiane ccłiȩ archidia conꝰ adnitente lie prando
pͥncipe aquileiensem regendã ecłam suscepre
suo ut diximꝰ intẽꝑe pemmo foro uilanis perat
ine obardis . Ilis cuiã nobiliũ qͦscũ siuis natisnutri¬
Drat filios. adiuuenilẽ ꝑduxiss&e ȩtauẽ repente
cintius uenit mmensa sclauorũ multitudinẽ
mlocũ quilauriana dicit᷑ aduentasse: Cũ quib
ille iuuenib suꝑ eosdẽ sclauos t̃cio irruens
magna cos clade ꝓstrauit Nec ampliꝰ ibi aliquis
a parte laneo bardor cecidit: quãsi uu̾lđ quierat
pugna quȩ subferdulfo facta ẽ: duos filios
amiserat. Qui cũ prima & scđi uicȩ iuxta uolun¬
tatẽ suã se desclauis ultus eẽt: tercia uice ꝓhi¬

Expanded text:
est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus insurrexit, eumque clericum faciens, locum eius invasit. His diebus Teudo Baioariorum dux gentis orationis gratiam Romam ad beatorum apostolorum vestigiapatriarcha Sereno, Calistus vir egregius, qui erat Tarvisianae Ecclesiae archidiaconus, annitente Liutprando principe, Aquileiensem Ecclesiam regendam suscepit. Quo, ut diximus, in tempore, Pemmo Forojulianis praeerat Langobardis. Is cum jam nobilium, quos cum suis natis nutrierat, filios ad juvenilem perduxisset aetatem, repente ei nuntius venit, immensam Slavorum multitudinem, in locum qui Lauriana dicitur adventasse. Cum quibus ille juvenibus super eosdem Sclavos tertio irruens, magna eos clade prostravit, nec amplius ibi aliquis a parte Langobardorum cecidit, quam Sigualdus, qui erat pugna, quae sub Ferdulfo facta est, duos filios amiserat. Qui cum prima et secunda vice iuxta voluntatem suam se de Sclavis ultus esset, tercia vice, prohi
Abbreviated transcription (Latin):
remansit. In hoc bello foro iulanoꝵ exercitꝰ m̃inime
fuit: quia cũ inuictus alachis iurass& ꝓpt̃ hoc
nec regi chimibto nec alachis auxiliũ tulit
S ed cũ illi bellũ cõmisissent: ipsi ad propria sunt
reuersi. igitur a lachis hoc modo defumcto:
rex chunib̾tꝰ corpus senoni diaconi ante fores ba.¬
silicȩ beati iohĩs baptistȩ quã ipse erexerat
mirifice sepelire mandauit. Ipse uero regnator cũ
om̃i exultatione & triũ phouictoriȩ ticiũ reuesus ÷¬

Expanded text:
remansit. In hoc bello Foroiulanorum exercitus minime remansit. In hoc bello Foroiulanorum exercitus minime fuit, quia, cum invitus Alahis iurasset, propter hoc nec regi Cunincperto nec Alahis auxilium tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. Igitur Alahis hoc modo defuncto, rex Cunincpert corpus Senoni diaconi ante fores basilicae beati Iohannis, quam ipse rexerat, mirifice sepelire mandavit; ipse vero regnator cum omnium exultatione et triumpho victoriae Ticinum reversus
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo ꝑeat: Coniungamꝰ nos ego & ille singu¬
lari certamme & cui uoluerit dñs de nobis dare
uictoriã omẽm hunc ꝓopłm saluũ & in colum̃ ipse
possideat Cũq alachis sui ortarent᷑ ut faceroł qđ
chunibtꝰ illi mandauit: ipse respđ. hoc facere ego¬
non possũ. ꝗͥa int̃ contos suos scĩ archangelimichael
ubi ego illi iuiraui imaginẽ c̃spitio Tuncunꝰ ex illis
P repauore in qͥt cernis qđ non ÷ & tibi iã tarde :
modo ista meditare: Conseruntur itaq acies
ꝑstrepentib bucinis & neutra parte locũ lan¬
tẽ maxima popłoꝵ facta ÷ strages Tandẽ cru¬
delis trrannus a lachis interiit & chunibtus
adiuuante dño uictoriã cepit. Exercitus qͦq
alachis cõꝑta eiꝰ morte: fuge subsidiũ arripuit
ł quib quȩ mucro non ꝑculit: ad duas fluuius
int̃emit Caput qͦq alachis detruncatũ cruraq eiꝰ.
succisa sunt: informeq tantũ truncũq cadauer

Expanded text:
multitudo pereat? Conjungamus nos ego et ille singumultitudo pereat? Conjungamus nos ego et ille singulari certamine, et cui voluerit Dominus de nobis dare victoriam, omnem hunc populum salvum et incolumem possideat. Cumque Alachis sui hortarentur ut faceret quod Cunibertus illi mandavit, ipse respnon possum, quia inter contos suos sancti archangeli Michaelis, ubi ego illi iuravi, imaginem conspicio". Tunc unus ex illis: Prae pavore, inquit, cernis quod non est, et tibi jam tarde est modo ista meditari. Conseruntur itaque acies perstrepentibus buccinis, et neutra parte locum dante, maxima populorum facta est strages. Tandem crudelis tyrannus Alachis interiit, et Cunibertus adjuvante Domino victoriam cepit. Exercitus quoque Alachis, comperta ejus morte, fugae E quibus quem mucro non perculit, Addua fluvius interemit. Caput quoque Alahis detruncatum cruraque eius succisa sunt, informeque tantum truncumque cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ putaret᷑. Cõmissũ itaq ÷ p̃liũ & totis uirib
decertatũ. Cũq alachis intender& ubi regẽ
eẽ. putar& chunibtũ se extinxisse putans.
senonẽ diaconẽ int̾fecit. Cũq caput eiꝰ am¬
putari p̃cepiss& ut leuato eo inconpto dõ grãs
ac clamarent sublata casside seclericũ occi¬
disse cognouit. Tunc furibundus exclamans.
heu me in qt nichil egimꝰ qͣndo adhoc p̃liũ ges¬
simꝰ : ut clericũ occidemus. Tale itaq nunc
qđ unũ puteum detesticulis impleã clericor
se eis ostendit om̃iũq corda sublato pauore ad
sꝑandã uictoriã confortauit. instruuntur acies
iterũ : & hinc chunib̾tꝰ idem alachis adbelli
Scertamina p̃parantur. cũq ꝓpe eẽnt ut se utreq
acies adpugnandũ coniungerent : chunib̵tus ad
alachis iterato in hȩc uerba mandauit. Ecce qͣntus
popłs exutraq parte consiftit qͥd opus: ut tanta

Expanded text:
esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus decertatum. Cumqesse putaret, Cunincpertum se extinxisse putans, Senonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levato eo in conto, "Deo gratias" adclamarent, sublata casside, clericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: "Heu me!" inquit, "nihil egimus, quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nuncit, quod unum puteum de testiculis impleam clericoruse eis ostendit, omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam confortavit. Instruuntur iterum acies, et hinc Cunibertus, inde Alachis, ad belli certamina praeparantur. Cumque prope essent ut se utraeque acies ad pugnandum contingerent, Cunibertus ad Alachis iterato in haec verba mandavit: Ecce quantus populus ex utraque parte consistit, quid opus est ut tanta
Abbreviated transcription (Latin):
cũnimiũ diliger& regẽ. & met̾uer& ne rex
in bello perir&: ait adregẽ. Dñȩ rex om̃is uita
nr̃a. in tua salute: consistit. Si tu inbello ꝑieris:
om̃s nos iste tirannꝰ alachis ꝑ diuersa supplicia
ex tingu&. Placeat itaq tibi consiliũ meũ. Da
michi apparatũ armoꝵ tuoꝵ. & ego uado
& pugnabo cũ isto tiranno. Siego habiero. turecu¬
ꝑ ab̃ causã tuã. Siuero uicero. maior tibi qđ seruũ¬
tuũ uiceris gła ascribetur. Cũq rex hoc se facturũ
eẽ denegar& : ceper̃ eũ pauci qͥ ad erant eiꝰ fideles
cũ lacrimis deposcere ut ad ea quȩ diaconus
dixerat assensũ p̃ber&. Uictus tandẽ: ut erat pii
cordis eoꝵ p̃cib & lacrimis. loricã suã galeã atq
ocreas & cȩtera arma diacono p̃buit. insuaq¬
eũ ꝑsona ad p̃liũ diraxit. Erat ȩni ipse diaconꝰ
eius dẽ stature & habitus. itaut cũ fuiss& deten¬
torio armatus egressus. rex chunibtus ab om̃ib

Expanded text:
cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: "Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria adscribetur". Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, coeperunt eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat pii cordis, eorum precibus et lacrimis, loricam suam, galeam atque ocreas et cetera arma diacono praebuit in suaque persona eum ad proelium direxit. Erat enim ipse diaconus eiusdem staturae et habitus, ita ut, cum fuisset de tentorio armatus egressus, rex Cunincpert ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
consensit. Cui cũ unus ex suis genere tusciꝰ ei ꝑ
ut contra chunibtũ audent̃ exir&e : alachis ad
hȩc uerba respđ Chinibtus quã uis ebriosus sit
& trepidi cordis. tam̃ satis ẽ. audax & mire forti¬
tud mis. Nã tẽꝑe patris eiꝰ. qͣndo nos eramꝰ iu¬
uenculi. habebantur mnpalatio uerueces mirȩ
magnitudinis qͦs ille supra dorsũ eoꝵ lanã
a pp̃hendens eo brachio at̾ra leuabat qđ ego
faceraẽ nom poterã hȩc ille tuscus audiens: dixit
ad eũ Situͣ chunibto pugnã mire singulari cer¬
tamine ñ audes: meiã in tuo a utorio sociũ non
habebis. Et hȩc dicens pripuit se: & stato
adchuibtũ confugit. & hȩc ipsa ñtiauit. Cũq¬
iã ꝓpeecñt ut se coniungere deberent: se non
dia conus ticmensis ecłiȩ qͥ custos erat basilicȩ
beati ioħis baptiste quȩ intra eandẽ sita ẽ. cuu¬
tatẽ quã quondã gundibga regina c̃struxerat.

Expanded text:
consensit. Cui cum unus genere Tuscus ex suconsensit. Cui cum unus genere Tuscus ex suut contra Cunibertum audenter exiret, Alachis ad haec verba respondit: Cunibertus quamvis ebriosus sit, et stupidi cordis, tamen satis est audax, et mirae fortitudinis. Nam tempore patris ejus, quando nos eramus juvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam apprehendens, extenso brachio a terra levabat, quod ego facere non poteram. Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: Si tu cum Cuniberto pugnam inire singulari certamine non audes, me jam in tuo adjutorio socium non habebis. Et haec dicens, proripuit se, et statim ad Cunibertum confugit, et haec ipsi nuntiavit. C essent, ut se coniungere deberent, Seno diaconus Ticinensis ecclesiae, qui custus erat basilicae beati Iohannis baptistae, quae intra eandem sita est civitatem, quam quondam Gundiperga regina construxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
uincens contͣ eui eiꝰ ciues egressi bellũ parauer̃
sed mox uicti eiꝰ socii effecti sunt. Inde exiens ta¬
ruisium ꝑuasit. Pari modo etiã & reliqͣs ciuitates
cũq contra eũ chunibtus exercitũ colliger&: &
foro uilani meiꝰ auxiliũ iuxta fedelitatẽ suã uel¬
lent ꝓficisci: ipse alachis ad pontẽ liquentiȩ flu
nere ticmũ ꝑgentib insilua quȩ capulanꝰ dr̃
latens cõforo iulanoꝵ exercitꝰ sparsim uenir&:
om̃s eos sicut ueniebant urare conpulit dili
gent̃ cauens ne aliqͥs ex his retro reuersus ueni¬
entib hoc aliis ñtiar&e: Sicq om̃s aforo iuli ue¬
nientes. eiꝰ sunt sacram̃tis astricti. quid plura:
cũ om̃i alachis austria. e contra chuibtus
cũ sus uenientes: in campo cuinom̃ coronata ÷
castra posuerunt.
Id quẽ chunibtus ñtiũ misit mandans ei ut cũ eo
singulare certam̃ iir&: nec opus e&̃ utrorũq
exercitũ fatigare. Adquȩ uerba alachis minime

Expanded text:
veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; sed mox victi, eius socii effecti sunt. Inde exiens, Tarvisium pervasit, pari modo etiam et reliquas civitates. Cumque contra eum Cunincpert exercitum colligeret, et Forojuliani in ejus auxilium juxta fidelitatem suam vellent proficisci, ipse Alachis ad pontem Liquentiae flumnere Ticinum pergentibus, in silva quae Capulanus dicitur latens, cum Forojulianorum exercitus sparsim veniret, omnes eos sigenter cavens, ne aliquis ex his retro reversus venientibus hoc aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Austria, econtra Cunincpert cum suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. 40. d quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alahis minime
Abbreviated transcription (Latin):
iocis & uenationib exercere cepit. Aldo uͦ & graus
cuntes ad locũ conmacinã in gressi q nauẽ adchu¬
nibtũ ꝓfecti sunt Adquẽ uenientes eiꝰ pedibꝓ-
uoluti se contra eũ nequiter egisse ꝓfessi sunt eiq
qd ala chis malitiose cõtra eos locutꝰ fuerat uł quale
statuentes in quo chunibtꝰ uenir& ut ipsi ei ciuitatẽ
ticinensẽ contradent qđ & factũ ẽ Nã die sta¬
tuta chunibtus ticmũ adueniens. ab eis libentis¬
eũ cũ lacrimis amplexantes dõ gr̃as de eiꝰ reuer¬
sione mestimabili gaaidio repleti conclamabant
&os ille om̃s ut potuit osculatus ẽ. Nuntius subito
adalachis ꝑuenit: adimplesse aldonẽ grausonẽq
consedẽ. Qđ ille audiens animo consternatus ẽ
multa contra aldonẽ & grausonẽ furibundus
& frendens cõminans. Ex inde egressus ꝑplacent.
ad austriã redut. singulasq ciuitates partim blandi¬
ciis partĩ uirtutib sibi socias ad sciuit. Nã uincentiã

Expanded text:
onibus exercere coepit. Aldo vero et Grauso euntes ad lacum Comacinum ingressique navem, ad Cunincpertum profecti sunt. Ad quem venientes, eius pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique, quid Alahis malitiose contra eos locutus fuerit, vel quale statuentes, in quo Cunincpert veniret, ut ipsi ei civitatem Ticinensem contraderent. Quod et factum est. Nam die statuto Cunincpert Ticinum adveniens, ab eis libentiseum cum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonemconsedere. Quod ille audiens, animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincentiam
Abbreviated transcription (Latin):
truncatũ habebat. & genutenꝰ crure ligneo utebat᷑¬
& hunc fuisse sui interitꝰ ñtium. Tunc intellexit
rex muscã illã cui pedẽ truncauerat: malignũ
sp̃m fuisse & ips ũ sui secreti consilia ꝓdidisse
Qui statĩ aldonẽ & grausonẽ insua fide de eadẽ
basilica suscipiens: eisdẽ culpã peꝑcit. & in reli¬
quũ eosdẽ in loco filioꝵ ad optauit
otẽpe floruit marte grammatica felix pa¬
truus flauiani p̃ceptoris mei Quẽ intantũ
rex dilexit. ut ei baculũ argento auroq decoratũ¬
inter reliqua suȩ largitatis munera condonar&¬

Expanded text:
truncatum habebat et genu tenus crure ligneo utebatur, ettruncatum habebat et genu tenus crure ligneo utebatur, et hunc fuisse sui interitus nuntium. Tunc intellexit rex, muscam illam cui pedem truncaverat malignum spiritum fuisse et ipsum sui secreti consilia prodidisse. Qui statim Aldonem et Grausonem in sua fide de eadem basilica suscipiens, eisdem culpam pepercit et in reliquum eosdem in loco fidelium habuitore floruit in arte grammatica Felix, patruus Flaviani praeceptoris mei, quem in tantum rex dilexit, ut ei baculum argento auroque decoratinter reliqua suae largitatis munera condonar
Abbreviated transcription (Latin):
cũ basilice scĩ romani martỹris quȩ ꝓpe palatuꝰ
sita ẽ ꝓpinquassent: repente eis obuius quidã
magno timore correpti: post altaniũ eiusdẽ basilie
euger. Moxq chumnib̃to regi ñtiatũ ẽ. qđ aldones
rauson ibasilicã beati romani marters ẽ fugis¬
sent. Tunc chimibtus stratorẽ suũ arguere cepit ut
qͥđ suũ confiliũ ꝓdere debuiss&. Cui strator sius¬
ego atuo conspectu non exiui & qͦmͦ hoc alicui dicere
ootuiꝰ luc̃ rex ad aldonẽ & grausonẽ misit.: intro¬
gans eos ut qͥd in locũ scm confugiũ fecissent Aui res¬
pondentes dixer Quia ñtiatũ ÷ nob̾ qđ nos dñs ñr
rex occide uell&. iterũ rex misit ad eos sciscitans
qͥs fuit ille qͥ eis ñtiauerit mandans eis ut nisei nim¬
tatorẽ pdent: suã grãm inuenire non possent
lunc illi sicut factũ fuerat regimandauerunt dicen¬
tes claudũ hominẽ obuium se habuisse qͥunũ pe dẽ

Expanded text:
cum basilicae sancti Romani martyris, quae prope palatium cum basilicae sancti Romani martyris, quae prope palatium sita est, propinquassent, repente eis obvius quidam magno timore correpti, post altarium eiusdem basilicae confugerunt. Moxque Cuniberto regi nuntiatum est quod Aldo et Grauso in basilicam beati Romani martyris confugissent. Tunc Cunibertus stratorem suum arguere coepit, ut quid consilium suum prodere debuisset. Cui suus strator ego a tuo conspectu non exivi; et quomodo hoc alicui dicere potui?". Tunc rex ad Aldonem et Grausonem misit, interrogans eos, ut quid in locum sanctum confugium fecissent. Qui respondentes dixerunt: "Quia nuntiatum est nobis, quod nos dominus rex occidere vellet". Iterato rex misit ad eos, sciscitans, quis fuerit ille qui eis nuntiaverit, mandans eis, ut, nisi ei nuntiatorem proderent, eius gratiam invenire non possint. Tunc illi sicut factum fuerat regi mandaverunt, dicentes, claudum hominem obvium se habuisse, qui unum pedem
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq depopulata ẽ : ita ut cunctis ciuib: ꝑiuga montis
seu ꝑdiuersa loca fugientib: inforo & ꝑplateas ciui¬
tis herbȩ & frucecta nascerentur Tuncq uisibilites
multis apparuit : quia bonus & malus angłs noc tu
ꝓciuitatẽ ꝑgerent. & exiussu boni angłi malus ang
q̃ uidebatur uenabulũ manu ferre qͦties deuenabis¬
lo ostiũ cuiꝰcũq domꝰ ꝑcussiss&e : tot̃ de eadẽ domo
die sequenti homines interirent. Tunc cuidã ꝑre
Et delatis aburbe roma beati seb astiani martrris
reliquiis : mox ut iniã dicta basilica altariũ con¬
stitutũ ẽ pestis ipsa quie uit
lingua ꝓpria marphais dicit᷑ consiliũ mir&
inciuitate ticinensi quomꝰ aldonẽ & grausonẽ
uita pͥuare deber&: repente infenestra iuxta
quã consistebant. una demaius cuł musca conse¬
dit Quẽ chimib̾tus cultello ut ex tinguer& ꝑcute¬
dũ ad palatiũ regis consiliũ nescientes uenirent :

Expanded text:
quoque depopulata est, ita ut, cunctis civibus per iuga montium quoque depopulata est, ita ut, cunctis civibus per iuga montium seu per diversa loca fugientibus, in foro et per plateas civitatis herbae et frutecta nascerentur. Tuncque visibiliter multis apparuit, quia bonus et malus angelus noctu per civitatem pergerent, et ex iussu boni angeli malus angelus, qui videbatur venabulum manu ferre, quotiens de venabulo ostium cuiuscumque domus percussisset, tot de eadem domo die sequenti homines interirent. Tunc cuidam per et delatis ab urbe Roma beati Sebastiani martyris reliquiis, mox ut in iam dicta basilica altarium constitutum est, pestis ipsa quievit. lingua propria "marpahis" dicitur, consilium iniret in civitate Ticinensi, quomodo Aldonem et Grausonem vita privare deberet: repente in fenestra, iuxta quam consistebant, una de maiusculis musca consedit; quam Cunincpert cultello ut extingueret percutedum ad palatium regis consilium nescientes venirent,
Abbreviated transcription (Latin):
credantur ẽẽ uoluntates siue oꝑationes. Uis audi¬
re deeo qͥd deitatis ẽ : Ego in qͥt & pat̃ unũ sumus
Uis audire qͥd humanitatis: Pat̃ maior me ẽ. Cerne
scđ̃m humanitatẽ cũ innaui dormientẽ Cerneeiꝰ
diuinitatẽ : cũ euangłista ait. lũc surgens imꝑauit
uentis & mari : & facta ÷ tranquillitas magna. hȩc
est sexta sinođ uniũsalis constantmopolim celebra¬
ta & greco sermone conscripta tẽporib pape agat¬
honis exequente ac residente constantino princi¬
pe intra septa palatu sui
passa ẽ. Solis qͦq eclypsis eodẽ pene tẽꝑe hora
diei quasi .x. quinto nonas maias effecta ÷ Mox¬
q subsecuta grauissima pestis. ẽ trib m̃sib: hoc ẽ.
iulio augusto & seꝑtẽbrio. Tantaq fuit multitudo
morientiũ ut ȩtiã parentes cũ filiis atq fr̃s cũ soror
bini ꝑferetra positi : a pđ urbẽ romã ad sepulera
ducerentur. Pari & iã modo hec pestilentia ticini

Expanded text:
credantur esse voluntates sive operationes. Vis audicredantur esse voluntates sive operationes. Vis audire de eo quod deitatis est? “Ego”, inquit, “et pater unum sumus”. Vis audire quod humanitatis? “Pater maior me est”. Cerne secundum humanitdivinitatem cum euangelista ait: “Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna”. Haec est sexta sinodus universalis Constantinopoli celebrata et Greco sermone conscripta, temporibus papae Agathonis, exsequente ac residente Constantino principe intra septa palatii suipassa est. Solis quoque eclypsis eodem pene tempore, hora diei quasi decima, quinto Nonas Maias effecta est. Moxque subsecuta gravissima pestis est tribus mensibus, hoc est Iulio, Augusto et Septembrio; tantaque fuit multitudo morientium, ut etiam parentes cum filiis atque fratres cum sororibus, bini per feretra positi, aput urbem Romam ad sepulchra ducerentur. Pari etiam modo haec pestilentia Ticinum
Abbreviated transcription (Latin):
catũ tenuisse cũ ab eadẽ ciuitate ab ẽ& ansfric
decastro reuma ducatũ eiꝰ absq regis nutu ꝑuas
Quo cõꝑto rodo alđ mistriã fugit ac deinde na¬
uigio ꝑrauennã ticinũ ad chunibtũ regẽ ꝑue.¬
nit Anffriđ uͦ non contẽptꝰ ducatꝰ foro iulanen¬
siũ regere: insuꝑ ẽtra regẽ chunibtũ rebellans
regñ eiꝰ inuađe uoluit. Sed conp̃hensus inuerona
adregẽ ductꝰ euulsis oculis. mexiliũ retrusus. ẽ.
ł oro iulanoꝵ hoc ducatu post hȩc ado fr̃ rodoal
tatẽ & oꝑationẽ asseuerabat. hanc autẽ heresim
excitar̃ georgius patriarcha constantinopolitanꝰ
machariꝰ pyrrꝰ paulus & p&rus. Quã ob causã
sordes hereticȩ pͣuitatis depulses & georgius qui¬
de patriarcha correptus : cȩteri uͦ insua defensio¬
t̃pe damianus ticinensis ȩcłiȩ ep̃s sub nomine
mansueti mediolanensis archi ep̃i hac decausa
satis humilẽ recteq fidĩ ȩpłam cõposuit. quȩ
in p̃fata smodo non medio creq suffragiũ tulit Recta

Expanded text:
abesset, Ansfrit de castro Reunia ducatum eius absque regis nutu pervasit. Quo comperto Rodoald in Histriam fugiit ac deinde navigio per Ravennam Ticinum ad Cunincpertum regem pervenit. Ansfrit vero non contentus ducatum Foroiulanensium regere, insuper contra Cunincpertum rebellans, regnum eius invadere voluit. Sed conprehensus in Verona, ad regem deductus, evulsis oculis, in exilium trusus est. Foroiulano autem ducatui post haec Ado, frater Rodoaldtatem et operationem asseverabat. Hanc autem haeresim excitarunt Georgius patriarcha Constantinopolitanus, Macarius, Pyrrhus, Paulus et Petrus. Quam ob causam sordes hereticae pravitatis depulsae sunt. Et Georgius quidem patriarcha correptus est, ceteri vero in sua defensioulsi. Eo tempore Damianus Ticinensis ecclesiae episcopus sub nomine Mansueti Mediolanensis archiepiscopi hac de causa satis utilem rectaeque fidei epistolam conposuit, quae in praefato sinodo non mediocre suffragium tulit. Recta
Abbreviated transcription (Latin):
iã elapsis annis uasta solitudo exister&: dũ apđ
decenomannicoꝵ uł aurelianensiũ regione
illud uenerabile & om̃i nectareo suauius. & oculo
sẽꝑ celestia contuentes. cȩ tera qͦq m̃bra quã uis
defluxa rem ansisse: Solũ & eñi singularit᷑
dominicũ corpꝰ ñuidit corruptionẽ & tam̃ om̃ũ¬

Expanded text:
iam elapsis annis vasta solitudo existeret, venientiam elapsis annis vasta solitudo existeret, venientde Cenomannicorum vel Aurelianensium regione illud venerabile et omni nectare suavius et oculos semper caelestia contuentes, cetera quoque membra quamvis defluxa remansisse. Solum etenim singulariter dominicum corpus non vidit corruptionem; ceterum om
Abbreviated transcription (Latin):
uiamortuo gregorio godescaleꝰ inbeneuento dux
factus ÷ & qͦmꝰ liut pͥnđ rex bellũ intẽꝑe poli gessit¬
Incipit liber sextus.
UM ISTA ΑΕΥΡ LANSOBARDOS transpadũ
geruntur: romo ald beneuentanoꝵ dux con¬
gregata exercitus multitudine. tarentũ expugnau
&e cepit. Pariq modo brundisiũ & omẽm illã incir¬
cuitu latissimã regionẽ suȩ dictioni subiugauit
coniux qͦq eiꝰ theuderada eo tẽꝑe foras muros bene¬
uentane citateisbasilicã in honore beati petri apłi
construxit. Quonm loco. multarũ ancillarũ dĩ
cenobium infatuit.
omoalđ qͦq postquã .xui. annos ducatũ gessit
abhac luce sub tractus : Postq eiꝰ filiꝰ grimoale
trib annis sannitũ popłm rexit. huic in conuigiũ
sociata fuit uuigilinda soror chimibti filia btari
irca hec tẽpora cũ in castro cassini ubibeatissimis
benedicti sacrũ corpꝰ reqͥescebat. aliqͣntis

Expanded text:
Quia, mortuo Gregorio, Godscalcus in Benevento dux Quia, mortuo Gregorio, Godscalcus in Benevento dux factus est, et quomodo Liutprand bellum in Pentapoli gessitINCIPIT LIBER SEXTUS 1. Dum ista aput Langobardos trans Padum geruntur, Romualdus Beneventanorum dux, congregata exercitus multitudine, Tarentum expugnavit et cepit, parique modo Brundisium et omnem illam quae in circuitu est latissimam regionem suae dicioni subiugavit. Coniux quoque eius Theuderata eodem tempore foras muros Beneventanae civitatis basilicam in honore beati Petri apostoli construxit; quo in loco multarum ancillarum Dei coenobium instituit. 2. Romuald quoque, postquam sedecim annos ducatum gessit, ab hac luce subtractus est. Post quem eius filius Grimualdus tribus annis Samnitum populos rexit. Huic in coniugio sociata fuit Wigilinda, soror Cunincperti, filia Perctarit Circa haec tempora, cum in castro Cassini, ubi beatissimi Benedicti sacrum corpus requiescit, ab aliquantis
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriũ scĩ benedicti apđ cassinũ reꝑauit.
& demonasterio scĩ uincentii. xl euomͦ defunca
imꝑatore theod aosio. leo ei successit in rego. X
baio arioꝵ dux  ad apłoꝵ limina romã uenit
XLII. de aduentu sarracenoꝵ inhispaniã &¬
XLUI Quomꝰ sarraceni c̃ftantino polĩ obseder̃
& abulgarib: deuictis XLUI Quomꝰ liut pranđ
rex corpꝰ beati augustini ticinũ aduex̃. qͦ ȩtiã
tẽꝑe leo imꝑator y conas deiecit x luii Quas
ciuitates rom anoꝵ luit prand rex muasit & de
elUIIIs teriorib factis leonis augusti. de romo aldo
beneuentanoꝵ duce & gisulfo filio eiꝰ. Deinimis¬
citus poẽmonis c̃tra calistũ patri archã
LiB ellũ rachis c̃tra sclauos. lii Quomͦ rex liut¬
pͣnđ pipino karoli regis filio capillũ totũdit
LiII Sarraceni rursũ gallias repetente
a francis suꝑantur. & qͦmꝰ lut pͥnđ insolatiũ
srancoꝵ iuit.liiͥi detrãsemundo duce spoletino & gsuil fo
beneuentanoꝵ & gregono & regno hildebrandi lu

Expanded text:
is Benedicti aput Cassinum reparavit, et de monasterio sancti Vincentii. 41. Quomodo, defuncto imperatore Theodosio, Leo ei successit in regno. 42. Baioariorum dux ad apostolorum limina Romam venit.. 46. De adventu Sarracenorum in Hispania Sarraceni Constantinopolim obsiderunt et a Bulgaribus devicti sunt. 48. Quomodo Liutprand rex corpus beati Augustini Ticinum advexit; quo etiam tempore Leo imperator igonas deiecit. 49. Quas a civitates Romanorum Liutprand rex invasit, et de deterioribus factis Leonis augusti. 50. De Romuald Beneventano duce et Gisulfo, filio eius. 51. De inimicitiis Pemmonis contra Calixtum patriarcham. 52. Bellum Ratchis contra Sclavos. 53. Quomodo rex Liutprand Pipino, Caroli regis filium, capillum tetigit. 54. Sarraceni rursum Gallias repetentes a Francis superantur, et quomodo Liutprand in solacium Francorum ivit. 55. De Transamundo duce Spoletino et Gisulfo Beneventano et Gregorio et regno Hilprandi. 66.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ corrupte uocitant carantanũ. Qui postea cũ
sclauis adueniens quasi ducatũ eoꝵ uirib
resup̃turꝰ a pđ nemenas castrũ qđ non longe aso¬
uili distat irruentib suꝑse foro uilanis extinci¬
nignꝰ & popłm suauit̃ regens. Hunc cũ audis¬
s& sclauoꝵ gens ticinũ ꝓfectũ eẽ. congregat
ualida multitudine: uoluer̃ suꝑ forouilan ꝗ
castrã irruere. & uenientes. castra m& tati
sunt in loco qͥbroxas dr̃ non longe aforo iulis
Scd̃m uͦ diuinã dispositionẽ cõtigit ut duxuue¬
tariꝰ sũꝑiori uesꝑe aticino reuerteret᷑ nes¬
cientib sclauis. Cuiꝰ comites cũ ad ꝓoria ut
assola: fieri remeassent. ipse hoc ñtium desclas
audiens. cũ paucis uiris hoc ÷ cũ .xxu. contra¬
eos ꝓgressus ẽ. Quẽ sclaui cũtã paucis uenire
c̃spicientes irriser̃. dieentes patriarchã ẽtrase
cũ clericis aduentare. Quicũ adpontẽ natisio¬
nis flummis qͥibidẽ ẽ ubi sclaui residebant

Expanded text:
quod corrupte vocitant Carantanum. Qui postea cum quod corrupte vocitant Carantanum. Qui postea cum Sclavis adveniens, quasi ducatum eorum viribus resumpturus, apud Nemas castrum, quod non longe a Foro-Julii distat, irruentibus super se Forojulianis, exstincnignus et populum suaviter regens. Hunc cum audisset Sclavorum gens Ticinum profectum esse, congregata valida multitudine, voluerunt super Foroiulanum castrum inruere; et venientes castrametati sunt in loco qui Broxas dicitur, non longe a Foroiuli. Secundum divinam autem dispositionem contigit, ut dux Wechtari superiori vespere a Ticino reverteretur nescientibus Sclavis. Cuius comites cum ad propria, ut adsolet fieri, remeassent, ipse hoc nuntium de Sclavis audiens, cum paucis viris, hoc est viginteos progressus est. Quem Sclavi cum tam paucis venire conspicientes, irriserunt dicentes patriarcham contra se cum clericis adventare. Qui cum ad pontem Natisonis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant,
Abbreviated transcription (Latin):
exturbar&e. inmedio itaq cã puosa castra & a¬
uarũ hostiũ conspiciens cũ exercitꝰ partẽ exiguã
haberce eosdẽ ipsos quos babebat diuerso habitu
uariisq instructos Armis ante oculos legadore ꝑ
dies a liqst quasi nouus iugit᷑ exercitꝰ aduentar&
frequenter transire fecit. Auarorũ uͦ legati
dũ cũndẽ ipsũ exercitũ aliis & aliis modis
õterire c̃spicumt imm̃sã langobardorũ
multitudinẽ eẽ. credider̃ . Quib grimo alđ
ita dix̃. Cũ om̃i hac quã uidistis exercitꝰ multi¬
tudme statĩ suꝑcacanũ irruã & auarũ exer¬
citũ disꝑdã. nisi deforo ulanoꝵ finib uelo¬
cit᷑ exierint. his hauditis & uisis legati
auaroꝵ cũ hȩc suo regi ñtiarent: mox cũ
om̃i suo exercitu ad poriũ reuersus ⁊ regnũ
eniq lupo hoc modo ut p̃misimus int̾empto
ame friđ eiꝰ filiꝰ uoluit in loco patris a pđ
foro iuli obtinere ducatũ. Sed metuens grimo¬
aldi regis uires. fugit adclauoꝵ gentẽ in carnucũ:

Expanded text:
stra et Avarum hospitium conponens, cum exercitus partem exiguam haberet, eosdem ipsos quos habebat diverso habitu variisque instructos armis ante oculos legatorum per dies aliquot, quasi novus iugiter exercitus adventaret, frequenter transire fecit. Avarum vero legati dum eundem ipsum exercitum aliis et aliis modis praeterire conspiciunt, inmensam Langobardorum multitudinem esse, crediderunt. Quibus Grimuald ita dixit: "Cum omni hac quam vidistis exercitus multitudine statim super cacanum inruam et Avares, nisi de Foroiulanorum finibus velociter exierint". His visis et auditis legati Avarum cum haec suo regi nuntiassent, mox cum omni suo exercitu ad proprium reversus est regnum. 22. Denique Lupo hoc modo ut praemisimus interempto, Arnefrit, eius filius, voluit in loco patris aput Foroiuli optinere ducatum. Sed metuens Grimualdi regis vires, fugiit ad Sclavorum gentem in Carnuntum,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui maturius ad palatiũ ꝓfecti: ita a lachis dixer̃
Quid dignaris inciuitate ređe : Ecce om̃is ciuitas
& unuisus popłs abi fidelis extitit & ebriosus ille
chimibtus ita dissolutꝰ ẽ. utiã ultra nullas possit
habe uires ł gređe & uade inuenationẽ & exer¬
cete cũ iuuenib tuis. Nos autẽ cũ reliqͥs fidelib tius¬
defendemus tibi hanc ciuitatẽ: Sed & ita tibi rep

Expanded text:
Qui maturius ad palatium profecti, ita Alachis dixerunt: Qui maturius ad palatium profecti, ita Alachis dixerunt: Quid dignaris in civitate residere, ecce omnis civitas et universus populus tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunibertus ita dissolutus est, ut jam ultra nullas possit habere vires. Egredere, et vade in venationem, et exerce te cum juvenibdefendimus tibi hanc civitatem; sed et hoc promitti
Abbreviated transcription (Latin):
bũ execratione hab̾ent. Sed nondutius feritas
& cruda barbaries ꝑuasũ regnũ obtinuit
eniq cũ die quandã solidos suꝑm̃sã numerar&e
unus ei tremissus de eadẽ m̃sa cecidit. Quẽ filius
aldonis adhuc puerulꝰ det̾ra colligens eidẽ ala¬
chis reddidit Ad quẽ alachis sꝑans puerulũ par¬
uũ intelligere : ita locutꝰ est. Multa ex his genitor
tuus hab&. qͦs mibi in ꝓximo si deus uoluerit
daturꝰ ẽ. Qui puer cũ uesꝑe domũ ad patrẽ re¬
gressus ẽ& cũ suus genitor requisiuit. siquid ei
illo die rex locutus fuiss& Ille patri om̃ia ut fac¬
ta fuerant. & qͥd sibi dixerit ñtiauit. Audiens
hec aldo uehem̃ter ꝑtimuit. fremq suũ grausonẽ
adscitũ. ei om̃ia quȩ rex maligne locutus fuerat
ntiauit Quimox cũ amicis & his quib cređẽ poterãt
consiliũ inier̃ qualit̃ alachis trrannũ regno pͥua¬
rent pͥusquã ipse eis aliquã lesionẽ facere possce

Expanded text:
erbum execrationi haberent. Sed non diutius feritas erbum execrationi haberent. Sed non diutius feritas et cruda barbaries pervasum regnum optinuit. 39. Denique cum die quadam solidos super mensam numeraret, unus ei tremisses de eadem mensa cecidit, quem filius Aldonis adhuc puerulus de terra colligens, eidem Alahis reddidit. Ad quem Alahis, sperans puerulum parum intellegere, ita locutus est: "Multos ex his genitor tuus habet, quos mihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est". Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, cum suus genitor requisivit, si quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omnia ut facta fuerant et quid sibi rex dixerat nuntiavit. Audiens haec Aldo vehementer pertimuit, fratremque suum Grausonem adscicis et iis quibus credere poterant consilium inierunt qualiter Alachis tyrannum regno privarent, priusquam ipse eis aliquam laesionem facere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
misit ꝑquẽ eidẽ alachis benedictionẽ scȩ̃ suȩ
ecłȩ transmisit. Nũtiatũ ẽ alachis thomã dracom̃
ante fores stares benedictionẽq ab ep̃o detulisse
Tunc alachis qui ut diximꝰ om̃s clericos odio ha¬
bebat ite inqͥt ad suos ite dicite illi. Simuda
at pedẽ Thomas uͦ cũ hos sermones audiss& ita
respondit. Nuntiate ei qr semoralia habeo: quippe
qr hodie lota indutussũ. Cui alachis ita iterato¬
mandauit. Ite dicite illi qr ego nonde femoralib:
s dehis quȩ intra femoralia habentur. Adhec
thomas ita respđ. Ite dicite illi. Ds̃ solus potest
irme inhis causis rep̃hensionẽ iuenire : nã
ille nulla tenꝰ potest. Cũq eũndẽ diaconẽ alachis
ad se ingredi feciss& asꝑe satis & oburgando
cũ eo locutus ÷ Tunc om̃s clericos & sacerdotes
tatẽ eiꝰ tolerare om̃ino non posse ceper̃q tanto am¬
pliꝰ chumib̾tũ desidare: quanto ꝑuasorẽ regni suꝑ¬

Expanded text:
misit, per quem eidem Alachis benedictionem sanctae Eccmisit, per quem eidem Alachis benedictionem sanctae Ecclesiae suae transmisit. Nuntiatum est Alachis Thomam diaconum ante fores astare, benedictionemque ab episcopo detulisse. Tunc Alachis, qui, ut diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: Ite, dicite illi: Si mundat pedem. Thomas vero cum hos sermones audisset, ita respondit: Nuntiate ei quia munda femoralia habeo, quippe qui ea hodie lota indutus sum. Cui Alachis: Ite iterato, et dicite illi quia ego non dico de femoralibus, sed de iis quae intra femoralia habentur. Ad haec Thomas ita respondit. Ite, dicite illi: Deus solus potest in me in his causis reprehensionem invenire, nam ille nullatenus potest. Cumque eumdem diaconum Alachis ad se ingredi fecisset, aspere satis et objurgando locutus est cum eo. Tunc omnes clericos et sacerdotes non posse. Coeperuntque tanto amplius Cunincpertum desiderare, quanto pervasorem regni sup
Abbreviated transcription (Latin):
diens tcinũ uenit. & ad se theodotẽ puellã uenirȩ
faciens cũ ea concubuit. Quã tam̃ postea inmonaste¬
ens. adnitentib aldone & grausone brexianis
ciuib: s & aliis multis ex langob ardis oblitus
tantorũ beneficiorũ quȩ meũ rex chinibtus
impenđat. oblitꝰ etiã ius urandũ qͦ se ei fidelissi
mũ. ẽẽ spoponđat. Cũ chuibtus ab e& regnũ
eiꝰ & palatiũ mtra ticinũ positũ inuasit. qđ
chimibtꝰ ubi erat aude̾ns. ad insulã quȩ intra la¬
cũ lariũ non longe accomo est confugit ibiq se
fortit̃ cõmuniuit facta.ẽ. aut̃ magna tribulatio
om̃ib qui eũ diligebãt & maxime sacerdotib &
clericis. qͦs om̃s alachis exosos habebat Erat
sc̃ĩtate p̃cipuus lib alib artib sufficient̃ instructus.
Iscũ alachis palatiũ iuasisse respicer& neqͥd
abeo ipse uł sua ȩcła aduersi pateret᷑ thomã dia¬
conẽ suũ sapientẽ scilic& & religiosũ uirũ ad eũ

Expanded text:
diens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire diens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea in monasteens, adnitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus, sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum beneficiorum quae in eum rex Cunincpert inpenderat, oblitus etiam iusiurandum quo ei se fidelisesse spoponderat, cum Cunibertus abesset, regnum ejus et palatium intra Ticinum positum invasit. Quod Cunibertus ubi erat audiens, ad insulam, quae intra lacum Larium non longe a Como est, confugit, ibique se fortiter communivit. Facta est autem magna tribulatio omnibus qui eum diligebant, et maxime sacerdotibus, et clericis, quos omnes Alachis exosos habebat. Eratsanctitate praecipuus, liberalibus artibus sufficienter instructus. Is cum Alachis palatium invasisse conspiceret, ne quid ab eo ipse vel sua Ecclesia adversi pateretur, Thomam diaconum suum, sapientem scilicet et religiosum virum, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
fore. his dieb rex b̃tarit inciuitate ticmensi portã
contiguã palatio quȩ & palatinensis dr̃ oꝑemiri¬
fico c̃strux̃.
uicũ x & uiiͦ annis & pͥmũ solũs & post cũ filio¬
suo regnũ tenuiss&. ab hac luce sub tractus ẽ
corpusq illius iuxta basilicã dñi saluatoris quã
arib̵tus eiꝰ genitor construxerat sepultũ ẽ. fuit
aut̃ statura decens. corꝑe plenomitis ꝑ omĩa &
suauis. At uͦ chimibtꝰ rex hermelindã exsaxo¬
nũ anglorũq genere duxit uxorẽ. Quȩ cũ inbalneo
theodotẽ puellã ex nobilissimo romanoꝵ genere
ortã eliganti corꝑe. & flauis ꝓlixisq capillis pene
usq ad pedes decoradĩ uidiss&e: eiꝰ pulchritudinẽ
suo uiro chimibto regi laudauit. Qui abuxore
hec libent̃ audire se dissimulans: in magnũ
tam̃ puellȩ ex arsit amorẽ. Nec mora. uenatũ insiluã
quã urbẽ appellant ꝑrexit. Qui exinde noctu egre

Expanded text:
fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi portam fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi portam contiguam palatio, quae et Palatinensis dicitur, opere mirifico c annos, et primum solus et postcum filio, regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est, corpusque illius iuxta basilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum est. Fuit autem statura decens, corpore pleno, mitis per omnia et suavis. At vero Cunincpert rex Hermelinda ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem. Quae cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchritudinem suo viro Cunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant perrexit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ comite baioarioꝵ quẽ illic grasionẽ dicunt
qͥ pau z anũ & reliqͣ castella regebat conflixit.
eũq mirifice suꝑ auit. Qua decausa elatus ȩtiã
contra regẽ suũ b̾tarit manũ leuauit. atq se
intra tridentinũ castellũ rebellans cõmiiuit
contra quẽ rex b̃tarit ꝓ gresus cũ eũ extrinsecus
obsida mopinate alachis subito cũ suis ciuitate egres¬
sus regis castra ꝓtriuit regẽq ipsũ fugã petere con¬
pulit. Qui tam̃ postmodũ faciente chimib̾to regis
hoc fieri sẽꝑ ꝓhibuit. reputans eũ dereliqͦ fidelẽ existera
nec destitit apd patrẽ obtinere. quin ȩtiã ei ducatũ
brexiȩ contribuer&. reclamante se pius patre qđ
insuã hoc chunib̾tus ꝑniciẽ facerae qͥhosti suo ad
regnandũ iures p̃ber&e: Brexiana u ciuitatis magnã
semꝑ nobiliũ langobardorũ multitudinẽ habuit
quorũ auxilio metuebat b̃tarit alachis potentior

Expanded text:
cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Perctarit manum levavit atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Perctarit progressus, cum eum extrinsecus opinate subito Alachis cum suis civitatem egressus, regis castra protrivit, regemque ipsum fugam petere compulit. Qui tamen postmodum, faciente Cuniberto regis ibertus ejus filius hoc fieri semper prohibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere. Nec destitit apud patrem obtinere quin etiam ei ducatum Brixiae contribueret, reclamante saepius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio metuebat Bertaridus Alachis potentiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis ticinensis quȩ ad ꝑticas appellat᷑ oꝑe mira¬
bili condidit ornam̃tisq mirificis decorauit Ad ꝑti-¬
cas aut̃ locus ipse idõdicit᷑: quia ibi olim ꝑtice. idẽ
trabes erectȩ fuerant que obhanc causã iuxta morẽ
langobardoꝵ poni solebant. Siqͥs eñĩ in aliquã partẽ.
aut inbello aut quomꝰͦ cũq extinctus fuiss&e con¬
sanguinei eiꝰ intra sepulcra sua ꝑticã figebant. In
cuiꝰ sũmitate colũbã ex ligno factã ponebant quȩ
illicuersa e&̃ ubi illoꝵ dilectus obiss& scilic& ut seiri
poss& inqͣm partẽ is quide functus fuerat qͥ escer&e
cũ quo parit᷑ .x. annis regnauit.
ũq in magna pace degerent & ex om̃i parte
incircuitu tranquillitatẽ hab̾ent surrex̃ ẽtra
eos filiꝰ miquitatis a lachis nõe ꝑquẽ in rego lan¬
bardor̃ ꝑturbata pace. maxime popłoꝵ facte
sunt strages. Hic dũdux e& intridentina ciuitate

Expanded text:
civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere miracivitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consanguinei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem is qui defunctus fuerat quiescerecum quo pariter per decem annos regnavit. 36. Cumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate,
Abbreviated transcription (Latin):
que ei degrimoaldi morte ñtiauit. Unde arbi¬
tratus.ẽ. non hunc hominẽ s diumũ ñtũ funse
Ex indeq ad patriã tendens cũ adelaustra italiȩ
uenissoe: iã ibi omĩã obseqͥa palatma omnẽq regi
dignitatẽ cũ magna langobardorũ multitudine
p̃paratã repꝑit expectare. Itaq ticinũ reuersin
ex turbato saribaldo puerulo a ⁊regno ab uni¬
ũsis langobarlidis m̃se tcio pꝰmortẽ grimoal¬
diinregnũ leuatꝰ ẽ. Erat aut̃ uirpius fide cathi¬
licus ustitie tenax pauperũq largissimꝰ nutriti
Qui statim beneuentũ misit ex indeq rodelindã
flummis ticmni unde ipse olim fuerat monas¬
teriũq nouũ appellatur. dño & lib̃atori suo
inhonorẽ sc̃ȩ uirginis martyris agathȩ c̃struent
in quo multas uirgines cong̃gauit. Rebusq & diuersis
parit̃ eundem locũ ornam̃tis ditauit. Regina uͦ eiꝰ rode¬
linda basilicã scẽ dei genitricis extramuros eiꝰdem

Expanded text:
sonam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbisonam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam rediens, cum ad claustra Itavenisset, iam ibi omnia obsequia palatina omnemque regiam dignitatem cum magna Langobardorum multitudine praeparatam, se repperit expectari. Itaque Ticinum reversus, exturbato Garibaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimualdi in regnum levatus est. Erat autem vir pius, fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rodelindam fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo in honore sanctae virginis et martyris Agathae construxit. In quo multas virgines adgregavit rebusque et diversis pariter eundem locum ornamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem