comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tias ꝑcium tatum exͣpetiebat qł
rͣiatas ad pplłn tulit cusunt et
sequentes irges ꝙͣ omnes con¬
scripte extant ĩ libris sexta papi¬
rii qui fuit illis temporib qui

Expanded text:
tias partium earum expediebat. et riatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
redegiss has accõnos igncus flaipi¬
us scriba ens liptimnlius sorep¬
tumlibrum ppso tradidit ⁊ adco
gratum fuit idiminus ppło ut
cribiimus pleb̾fieret a sernator
⁊ edilis curulio siclub̾ qui acci¬
ones continet appellatur ius ci¬
uile. fiauianum sicutille ius
ciuile ꝑ apͣłrianum. namnes.
ignͣeil flauius de suo quicqnͣ
ad iecit libroᷤ iugescente ciuita:¬
ce quia deerant quedam gn̾a
multum temporis spatium sex¬
tus elius a ccões composuit qli¬
brum ppło dedit qui appellatur
ius eliamur dei cum cẽt inci¬
uitate lex duodecim tabularũ
cca ius cuile eẽnt a legis accõnes:¬
uccantur. ¶ mox cum reuocata
ẽ plebs quia multe discordie na¬
scebantur dcͣ hiis plebiscitis: pro
legib placuit ea obscruari lege
ortensia ⁊ ita factum ẽ ut ĩnt̾
picbiscita ius a legemitspetie
consticuecli int̾eẽt potestas aũt
cad eẽt. ¶ dom̃ quia difficue ꝑlebͤ
conuenire cepit᷑. ppłs cͣte multo
difficilius: ĩ tanta curba homi¬

Expanded text:
redegisset has actiones, Gnaeus Flavius scriba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, et adeo gratum fuit id munus populo, ut tribunus plebis fieret et senator et aedilis curulis. hic liber, qui actiones continet, appellatur ius civile Flavianum, sicut ille ius civile Papirianum: nam nec Gnaeus Flavius de suo quicquam adiecit libro. augescente civitate quia deerant quaedam genera multum temporis spatium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui appellatur ius Aelianum. Deinde cum esset in civitate lex duodecim tabularum et ius civile, essent et legis acuocantur. mox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea obseruari lege Hortensia: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem species constituendi interesset, potestas autem eadem esset. Deinde quia difficile plebs convenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba homi
Abbreviated transcription (Latin):
tiones istitute exceptis quibrdã¬
queiure ciuili intreducte sũt.¬
ulpianus lib̾ .i. ĩstõi us cuule
ẽ. quodneq ĩ totum a natura.¬
Sidi uł gentumi recedit nec per
nodaomina ei seruit itaq cum ali¬
quid ad dimus uł detrahimuᷤ¬
muri cõmuni. uis ꝓprium id ͣ ciui
le. efficiiuql ĩgitur ius nr̃m¬
stat aut ex scripto aut sine scrip

Expanded text:
tiones institutae: exceptis quibusdaiure ciuili introducta‹e› sunt.Ulpianus libro primo institutionum. est, quod neque in totum a naturalgentium recedit nec per a ei seruit: itaque cum alquid addimus uel detrahimuuri communi, ius proprium, id est ciuile efficimus. Hoc igitur ius noststat aut ex scripto aut sine scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sunt leges ilu cidecim tabularũꝰ
quarrati tefe̾ndarum auctorẽ.
fuisse decem uiris ħ modorum ꝙ
segib latis cepit ut naturaliter.
eueiire solet ut int̾p̃tatõ desid̾a ad¬

Expanded text:
sunt leges duodecim tabularum. quarum ferendarum auctorem fuisse decemviris Hermodorum qulegibus latis coepit ut naturaliter evenire solet, ut interpretatio desidera
Abbreviated transcription (Latin):
alia significatõe ius dicituriccu
ĩ quo uis redlitur applłatõne
collata ab eo quod fit. ĩ eo nͣbi fit ͣ
q̃m locum det̾miuare ħ modo poͤ¬
ssumus ubicumq p̾cor salua pͣ¬
magestate imꝑii sui saluoq sꝰ¬
re more maiorum ius discer aeꝰ
cõstituit is locus recre uis applłat᷑.
ẽ michi ius cognatõis uł affiniꝰ¬
tatis. de origine uirisꝰ ⁊ õium de¬
magistuitium et successioner¬
gum uetustarum int̾ptatõem
ncc̃io prius ab urb̃ initiis repe¬
tendum ẽristimaui ñ quia ue¬
lim u̾roses cõm̃tarios facere. set
quid ĩ omnib reb amĩadu̾to id.

Expanded text:
alia significatione ius dicitur locus in quo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appellatur'est mihi ius cognationis uel adfinitatis'. DE ORIGINE IURIS ET OMNIUM MAGISTRATUUM ET SUCCESSIONEgum uetustarum interpretationem necessario prius ab urbis initiis repetendum existimaui, non quia uelim uerbosos commentarios facere, sed quod in omnibus rebus animaduerto id
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃. Ius autem ciurile ẽ qd̾ exlegꝰ¬
ib. plebiscitis senatus consul¬
ts. decetis principum. auct̾e.¬
prudentium uenit. Iũs p̾toriũ
gendi niris ciuilis grã. ꝓputi¬
licatem publicam qd̾ ⁊ honor¬
arium dicitur ab honore p̾to¬
rum sic nominatum . hredi a

Expanded text:
.Ius autem ciuile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consuls, decretis principum, auctprudentium uenit.Ius praetorium gendi iuris ciuilis gratilitatem publicam. Quod et honorarium dicitur, ab honore prum sic nominatum. Maria
Abbreviated transcription (Latin):
dĩtro testimonio confirmatur.
t os u̾o cantam pemmriamle¬
i ludicantes ⁊ legitimos thesaurꝰ mͣ¬
qͣͦ o uolentib aperimus quib ꝑ
nͣram prudentiam quodãmo¬
do ero gatis ditissimi legum or¬
⁊ tatores efficiantur discipuli pri¬
moquitem annio nr̃as auri.¬
ant ĩsticitutiones ex om̃i pene ᷤ¬
uet̾um instõnum corpore elĩa ᷤ¬
tas ⁊ ab omnib turpidis foitꝰ¬
tib ĩunum liquidum stãgñ
corrinatas tam ꝑtribunanũ
iurum magnificum magr̃m
aer qͣuestorem sacripalanri ⁊¬

Expanded text:
tro testimonio confirmatur. Nos vero tantam penuriam lemum iudicantes legitimos thensauros volentibus aperimus, quibus per vestram prudentiam quodammodo erogatis ditissimi legum oratores efficiantur discipuli. et primo quidem anno nostras hauriant institutiones ex omni paene veterum institutionum corpore elimatas et ab omnibus turbidis fontibus in unum liquidum stagnum conrivatas tam per Tribonianum virum magnificum magistrum et ex quaestore sacri palatii
Abbreviated transcription (Latin):
fatio / uidemus ⁊ enini crta̾ ques
animali a feras ⁊⁊ am istius
aris ꝑiͣnia censeri Ius gentiũ ẽ
quo gentes hũmane᷑ utũtur
Dia naturali recede̾. facue ĩ tel¬
ligere uect quia ulud omnib¬

Expanded text:
atio: uidemus etenim cetera quoque animalia, feras etiam istius iuris peritia censeri.Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur. quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnib
Abbreviated transcription (Latin):
¶ eseꝑanccolicitum ab illĩcito ditarod.¬
¶scenenteo bonos ñ solum metu ᷤᷤ¬
penarimr uerum aiam pra¬
miorum ex ortatr̃s efficẽ cupͣ¬
ientes ueram nisi falloruu
phuosophiam non simula¬
tam affectantes hiuus studii
due sunt poĩones pͥublicum¬
ad statu reiromane spectat
priuatum qd̃ ãd singłorum
iitilitatem sunt enim quauã
publice utilia q̃dam priuatĩ.
spublicum ius ĩsacris ĩ sac̾doti¬
bri magistͣaͣb consistitꝭpriua¬
tum. ius criꝑtitum ẽ. colłctũ

Expanded text:
separantes, licitum ab illicito discernentes, bonos non solum metu poenarum, verum etiam praemiorum quoque exhortatione efficere cupientes, veram nisi fallor philosophiam, non simulatam affectantes. Huius studii duae sunt positiones, publicumad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem: sunt enim quaedam publice utilia, quaedam priuatim. publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit. priuatum ius tripert
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ quia ut dicimus de capi¬
te ciuis romani ĩ uiissniipłinon
b ius dicere ꝓptẽa q̃stores constitue¬
bantur. a ꝓpło qui capitalib peĩs
p̾ẽent. hiiappellabantur. qͣstores ⁊¬
parricidii quoruma iam memi¬
nit lex .xii. tabulaꝵ acum placui¬
ss leges quoq fĩlatum ẽ ad ppłm
uti omnes magistratus se abͣdi¬
carent quo decem iuri constituti
announo cum magrastum pro¬
rogarent sibi ⁊ eum ĩ iuriose trac¬
tarent neq uellent de inceps sũfsi¬
scre magutratib ut ip̃i ⁊ factõ sua
ppetuo rem publicam occupatam
retinerent.: nimia atq asꝑa dña¬
ut excercitus a republica se ced̾et¬
Titium fuisse secessiõis dicitur
transtusat ninditias filie sue a
se clirisse ab ⁊ secund̾ eum qui ł
seruitutem ab eo suppoĩtus pecie¬
rat clixisse. captnq ãmore uir¬
ginis omme fas ac nefas miscui¬
sse ĩ cdigͣnatus qd̾ uecustissima iu¬
ris obyuantia ĩꝑsona filie sue de¬
feciss ut pote cum brͣũtuo qui pri¬

Expanded text:
erant.Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani iniussu populi non s ius dicere, propterea quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebus praeessent: hi appellabantur quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex duodecim tabularum.Et cum placuisset leges quoque ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemuiri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum itarent neque vellent deinceps sufficere magistratibus, ut ipsi et factio sua perpetuo rem publicam occupatam retineret: nimia atque aspera dominaut exercitus a re publica secedeitium fuisse secessionis dicitur transtulerat, vindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in servitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore virginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod vetustissima iuris observantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui pri
Abbreviated transcription (Latin):
ħ op̃us mandantes ĩ nr̃a ora¬
tione ⁊ post complectuim ĩ aliaᷤ
nr̃i nominis constõne scrips¬
imus ⁊ nunc utilit̾ ponimus
ut nemo audeant qui libres¬
corum conscribunt sigͣna in
hus imponere a ꝑ cõpendium
tioni maximum aufferre disc¬
rimen. ¶ Sciturit om̃ib libra¬
riis qui ħ inpost̾m cominisunt
qd̾ post criminalem penam q̃.
estimatõem libri ĩ duplum do¬
mino cius nẽsciẽti ded̾int ĩ fr̃e
compelletur cum a ĩpe quitalez

Expanded text:
hoc opus mandantes in nostra oratione et post completum in alia nostri numinis constitutione scripsimus, et nunc utiliter ponimus, ut nemo audeat eorum qui libros conscribunt sigla in his ponere et per compendium tioni maximum adferre discrimen: scituris omnibus librariis, qui hoc in posterum commiserint, quod post criminalem poenam etiam aestimationem libri in duplum domino eius, si nescienti dederint, inferre compellentur: cum
Abbreviated transcription (Latin):
scruules a quorum effectus in¬
uiria ẽ. iudos ec̾cere a alia crimi¬
maxime ĩ ees qui rudes ad reciͣ¬
gut quis enim ludos appelb eos uͥ
ꝯea linguas fĩ eruditas. ¶ aħ omugͣ
in ħͣc quid̃ florentisima cinA¬
tate iur excelsus p̾fectus huius¬
̃ alme urb̾tam obseruare qua
uindicare ꝓut ceucta iuuenũ
quam scriptorum qualitas ex¬
igĩt cure hebit ĩ bericherisium
ne quamabeatissimus eiuscs̃
ciuitatis ep̃c a legum ꝓfessores
¶fnc ipite igitur legum datrino¬
am eis dei gub̃nauonẽtra¬
derea uiam aperire qłn nos ĩue¬
niius qͣtenus fiant optuni

Expanded text:
m effectus iniuria est ludos exercere et alia crimimaxime in eos, qui rudes ad reciare. quis enim ludos appellet eos, ea linguas fieri eruditos. Et haec omnia in hac quidem florentissima civitate vir excelsus praefectus huius almae urbis tam observare quam vindicare, prout delicti tam iuvenum quam scriptorum qualitas exegerit, curae habebit: in Berytiensium ae quam beatissimus eiusdem civitatis episcopus et legum professores. Incipite igitur legum doctrinam eis dei gubernatione tradere et viam aperire quam nos invenimus, quatenus fiant optimi
Abbreviated transcription (Latin):
nationem ĩ troductus est ub¬
rum enim ypothecarie ex pri¬
mordiis plenum eiustem pap̃
maxĩmi frcimus lectionem
ut a nomen ex cohant a papi¬
nansteuocentur a eius rem¬
iniscrntes letficentur a festũ
dienł quicumꝰ primun legõ
cius accipiebant celebrare so¬
lebant. pag̾ant a maneat uiꝰ¬
ri sublimissum p̃fectorii pa¬

Expanded text:
nationem introductus est: librum enim hypothecariae ex primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectione, ut et nomen ex eo habeant et Papinianistae vocentur et eius reminiscentes et laetificentur et festum diem, quem, cum primum leges eius accipiebant, celebrare solebant, peragant, et maneat viri sublimissimi praefectorii Pa
Abbreviated transcription (Latin):
secim dumlib̾tatem dixis ĩ ꝑsona
nidicis intelnorum scruiqui ꝓ¬
ditionis coniuratõem iudiciosuo
detex̾at: ⁊ c̾astitatem filie uite quo¬
q cius p̃ferendam putaret arre¬
ꝑtociitro de tab̾na lamonis filiã
int̾fecit. in ħ scilicet ut morte uir¬
ginis cõtumeliam strupri arcẽt.
ac protinus recens a  cede mateᷤ¬
q ad huc filie cruore ad camini¬
litones effrgit. qui unii̾si de aigi¬
do ubi cunc bellig̾andi cã legicẽs
erant relictis ducib pristins si¬
gna in aduẽtinum tnͣstułunt.¬
¶ omiisq plebs urbana mox co¬
dem se contulit ppłio consensu ꝑ¬
sus res publica suum statum re

Expanded text:
secundum libertatem dixisset in persona Vindicis Vitelliorum servi, qui proditionis coniurationem indicio suo detexerat et castitatem filiae vitae quoque eius praeferendam putaret, arrepto cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte virginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui universi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Aventinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu psus res publica suum statum re
Abbreviated transcription (Latin):
eos ⁊cognomine mutato ful¬
grre. ¶ in secundo ã ãno ꝑ quẽ
ex edicto eis nomen aña poĩtũ
intactam obseruan p̾cipimꝰ.
s cost̃libros de iuditiisul de
reb totos ⁊ ꝑsuam conseq̃nti¬
am accipiant nullo penitus
ex hiis derelicto quia omnia
nõua pulcritudine sunt deꝰ¬
corata nullo inutilinuillo de¬
sueccto in hiis penitus ĩueni¬
endo alt̾nt autem eorum uo¬
aduingũsccundi anni audi
cerpsimus ⁊ excollecrione ꝗ¬
quos ꝓ dotibr compoᷤnimus .i.
libro crcepto. s ex duob autẽde
mio uolumine de cestam̃tis
commissis a q̃ cirta ea sunt si¬
milimodo nno cr̃libro. hos

Expanded text:
et cognomine mutato fulgere. In secundo autem anno, per quem ex edicto eis nomen antea positumintactam observari praecipimus. sed eosdem libros de iudiciis vel de rebus totos et per suam consequentiam accipiant, nullo penitus ex his derelicto: quia omnia nova pulchritudine sunt decorata, nullo inutili, nullo desueto in his penitus inveniendo. alterutri autem eorundem voadiungi in secundi anni audiecerpsimus: ex collectione qquod pro dotibus composuimus, uno libro excerpto. ex duobus autem de mino volumine de testamentis commissis et quae circa ea sunt simili modo uno tantum libro. hos
Abbreviated transcription (Latin):
tinero censerimus ut hii qui
rudes ad ħ legitime scĩe aspi¬
rent et scita prioris anm acci¬
m̾ antur. quia illico tradond
ẽ eis primum uolimtit qo¬
a nob̾emanañ aucroribus.

Expanded text:
tinere censemus, ut hi, qui rudes adhuc legitimae scientiae adspirent et scita prioris anni accimereant, quia ilico tradendum eis est primum volumen, quod nobis emana
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ quod aminodo male consñtu¬
tuminconsequentie cursu.¬
ĩ quartum annum ouinis
antique prutentie simiosiquis
quis ea q̃ recitabant enumare
maliet computationehitam

Expanded text:
 quodammodo male consuetum inconsequentiae cursuin quartum annum omnis antiquae prudentiae finis: quis ea quae recitabant enumerare malet, computatione habita
Abbreviated transcription (Latin):
compoĩtioñ poĩti sunt tm̃¬
modo auob citradi sancum
uandis q̃uia neq possibłe est.
neq anni secunditemꝑ suf¬
¶recitacionem ctii insuꝑãni
dectrinatalem ordinem sõr¬
tiatim ut siue libros deudi¬
tiis siue de reu secund̃ inui¬
ces leg̾e m eis sors culit cõtur¬
rat eis crĩꝑtita legun siugni¬
larium dispoĩtio ĩ inprimis
lib̾ singularis ad ypothetiriã
formulam qm oportimo lo¬
co ĩ quo de ꝑpothecis loquins
possimius ut cum ẽmuł asu
pignoraticus acconib queĩ
ubris de reb poĩte sunt non
abͥbreat corum uicinitatẽ
cum circ̃a castem res aniba¬
ꝓb pene idem studum s̃ et
atedictum edilium⁊ dereddi¬
bitoria accõne⁊ deuictonib
nec non duple stipulatiõe
compoᷤuimus cumenim
niblegib cauta sunt in li¬
bris de reb fulgẽnt uee autẽ
omnes quas diximus calis¬
siriones ĩ ultima ꝑte priori
edictifu̾ant poĩtenecc̃io eas
transtulimus ne auentõib
quarum qiͣ uinistresuntui¬

Expanded text:
compositionum positi sunt, tantummodo a vobis eis tradi sancimus, vandis: quia neque possibile est neque anni secundi tempus sufrecitationem. Tertii insuper anni doctrina talem ordinem sortiatur, ut, sive libros de iudiciis sive de rebus secundum vices legere eis sors tulerit, concurrat eis tripertita legum singularium dispositio: et in primis liber singularis ad hypothecariam formulam, quem oportuno loco in quo de hypothecis loquimur posuimus, ut, cum aemula sit pigneraticiis actionibus, quae in libris de rebus positae sunt, non abhorreat eorum vicinitatem, cum circa easdem res ambabus paene idem studium est. etedictum aedilium et de redhibitoria actione et de evictionibus nec non duplae stipulatione composuimus: cum enim, nibus legibus cauta sunt, in libris de rebus praefulgent, hae autem omnes quas diximus definitiones in ultima parte prioris edicti fuerant positae, necessario eas transtulimus, ne a venditionibus, quarum quasi ministrae sunt, vi
Abbreviated transcription (Latin):
quatur ĩ cognitum set ãnea
quid̃ q̃mad modum ⁊ ur̃a
scit prudentia ex tantalegum
multudine que ĩ librorum
quidẽ. duo milia uersuũau¬
tantricies cencena excendeba¬
tur: inicl̾aliud nisifantum.¬
modo libros et ip̃os confussos
ce magr̃a studios acͣcipiebãt
quatuor ꝓrmns de illare uet̾e
uxoria. secundus decutelis et
legatis comiim̃abantur n
quos nectotos ꝑconsequentias
accipiebant s iultas ꝑtes coꝵ
mi anni ħ opus legentib ira
utile cuminutilłib mixtim
maxima ꝓte inutilib depu¬
tatasi secundo autem anno p̾¬
postera ordinationchlta pri¬
ma p̾s legum eis tradebatur
quibdam c̾tis citulis ab ea ex¬
ceptis cumerat er᷑. orine postin¬
stitutiones aliquid lege̾ qm ꝙ¬

Expanded text:
quatur incognitum. Et antea quatur incognitum. Et antea quidem, quemadmodum et vestra scit prudentia, ex tanta legum multitudine, quae in librorum quidem duo milia, versuum autem tricies centena extendebatur, nihil aliud nisi sex tantummodo libros et ipsos confusos ce magistra studiosi accipiebant, quattuor, primus de illa vetere re uxoria, secundus de tutelis et legatis connumerabantur: quos nec totos per consequentias accipiebant, sed multas partes eorum mi anni hoc opus legentibus trautile cum inutilibus mixtum, maxima parte inutilibus deputata. in secundo autem anno praepostera ordinatione habita prima pars legum eis tradebatur, quibusdam certis titulis ab ea exceptis: cum erat enorme post institutiones aliquod legere,
Abbreviated transcription (Latin):
lbris institutõnum seu elẽ¬
gestorum scu pandectarum
nec ñ inducdẽim impialium
ꝯstitutõnum quis amplius
qͣm uos cognoscit. ⁊ omnia qui¬
dem que oportuerat et abinitõ
m̃andare. ⁊ post õiniͦn acen
ubent᷑ ad mittentes diffurare:
iam ꝑ nr̃as or̃ones tami grcͣca
ungna quam rõanorum quas
et̾nas fĩ optamus explicitasũt.
sores legitime scĩe constitutos q̃ h
oportuerat scire quida ĩ quib tẽ¬
porib tracdi ⁊ ec̃cm studiosis cre
diuinam orõnem aduos p̾¬
cipue faciendam cristima¬
mus qͣ̃tinꝰ tam prudantia ur̃a.
quam cetĩ añcessores qui ea¬
dem artem ĩomne enũ exer¬
cere maliu̾nt nr̃is regulis
obsernatis inclitamiuam
eruditionis legitime possint
ꝑ quos ambulandumẽ ma¬
nifest are tempestiuum no¬
bis oẽ iudetur. ⁊uos ĩ memo¬
riam quidem corum q̃ autea
tradebatis reͣtlligoostẽd̾e aut̃ no¬
uelle nr̃e compoĩtionis ran
utilitatem quantempora.
ut incħ huiusmõi artis ixlĩ¬

Expanded text:
num seu elemdigestorum seu pandectarum nec non in duodecim imperialium constitutionum quis amplius quam vos cognoscit ? et omnia quidem, quae oportuerat et ab initio mandare et post omnium conbenter admittentes, definire, iam per nostras orationes tam Graeca lingua quam Romanorum, quas aeternas fieri optamus, explicita sunt. sores legitimae scientiae constitutos etiam hoc oportuerat scire, quid et in quibus temporibus tradi necessarium studiosis creddivinam orationem ad vos praecipue faciendam existimamus, quatenus tam prudentia vestra quam ceteri antecessores, qui eandem artem in omne aevum exercere maluerint, nostris regulis observatis inclutam viam eruditionis legitimae possintper quos ambulandum est manifestare tempestivum nobis esse videtur, et vos in memoriam quidem eorum, quae antea tradebatis, redigere, ostendere autem novellae nostrae compositionis tam utilitatem quam tempora, ut nihil huiusmodi artis relin
Abbreviated transcription (Latin):
p̾facione frã iudicii iem expo¬
nere quanto mag̾. int̾ptatc̾em
ꝓmittentib ĩ conueniẽs erit
omissis mitiis atq origine
non repetita. atqillotis ut ita
dixerim manib ꝓtinus mate¬
riam int̾pretacõis tłłareuaꝙ¬

Expanded text:
praefatione facta judici rem exponere, quanto magis interpretationem promittentibus inconveniens erit omissis initiis atque origine non repetita atque illotis, ut ita dixerim, manibus protinus materiam interpretationis tra
Abbreviated transcription (Latin):
bairbant responsis aita omnis
orcoubrorum singularium a
tium distributionem⁊ qd̾iam
nos primis ũbis oracionis nĩe
posim̾nus uerum ĩuemiatur

Expanded text:
bebant responsis. et ita omnis ordo librorum singularium a tium distributionem et quod iam primis verbis orationis nostrae posuimus, verum inveniatur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuminicħ est auterus qui a
qs primum ẽ. aliud ance se
hre non pos ⁊ ħ eis ex ordium
et finem eruditõis primi ãni
eẽ decernimus cuiiᷤ audtores
ñ uolumus uet̾e tamfriuolo
quam ridiculocognomine.
dupgndies appellaris iustim¬
am᷑ aior nou̾o nũcupari ut

Expanded text:
ihil est anterius, quia quod primum est aliud ante se habere non potest. et haec eis exordium et finem eruditionis primi anni esse decernimus. cuius auditores non volumus vetere tam frivolo quam ridiculo cognomine dupondios appellari, sed Iustinianos novos nuncupari, et
Abbreviated transcription (Latin):
nstam ĩincupationẽ ineruit
postrorum u̾olectionem neq il¬
lam continuam. seitiĩ ꝑticu¬
larem et ex magnaꝑte mutilẽ
constitutam. tituli alii eis trad¬
ehantur. tam erilla ꝑte legum
que de iuditiis nuncupatus:
⁊ip̃is non continuams raram
utilium recitationem p̃bentib
mutili constituto qͣm exilła q̃
de rebus appeliatur septem libͥs
sc̃m̃otis ⁊ ĩ biis inuitis ꝑtipus
legentib iniiis ut pote ñ ydo.¬
ncis n apertissimis ad eruditõ¬
nem constitutis ¶inttio autem
anno qd̾ crutroq uolumine.i.
anno nouerat craditum ac¬
cipierant scłm iuĩcissitudi¬
nem utriusq nolumus et
ad sb̾tilissimum papimanũ
ciusq raisa it eis apperiebãt
ꝗ ce predicta responsoꝵ consũ¬
matione quexͦ. ⁊ nonolibro
conclutebat᷑. octo tm̃modoii¬
bros accipiebant nͥ eoꝵ cotinn¬
ẽ corpus eis tradebatur s pauca
ex inuitis ⁊breuissima eram¬
plissimis ut ad huescͥientes ab
cis recedẽnti. hiis igitur sor a pro¬

Expanded text:
stam nuncupationem meruerit. post eorum vero lectionem neque illam continuam, sed particularem et ex magna parte inutilem constitutam tituli alii eis tradebantur tam ex illa parte legum, quae de iudiciis nuncupatur et ipsis non continuam, sed raram utilium recitationem praebentibus, inutili constituto quam ex illa quae de rebus appellatur, septem libris semotis et in his multis partibus legentibus inviis, utpote non idoneis neque aptissimis ad eruditionem constitutis. in tertio autem anno quod ex utroque volumine, idanno non erat traditum, accipiebant secundum vicissitudinem utriusque voluminis: et ad sublimissimum Papinianum eiusque responsa iter eis aperiebatur: et ex praedicta responsorum consummatione, quae decimo et nono libro concludebatur, octo tantummodo libros accipiebant, nec eorum totum corpus eis tradebatur, sed pauca ex multis et brevissima ex amplissimis, ut adhuc sitientes ab eis recederent. his igitur solis a pro
Abbreviated transcription (Latin):
seribit. emptori potius ncc̾c quam
uenditori moram adhibitam see
uidendinẽ ne postior mora dãp¬
nosa cisit quid̃ enim suntpuauo
uenditorem ⁊ ñ ded̾it id quod emc̃¬
ram deinte postea offẽnte illo ego
n acceperim: sane l arrasunccere. ⁊¬
michi dere̾. s si ꝑemptorem mora
sent moramuenditor adhibilit.
orem moramuelicori nocere

Expanded text:
scribit emptori potius nocere quam uenditori moram adhibitam, sed uidendum est, ne posterior mora damnosa ei sit. quid enim si interpellauero uenditorem et non dederit id quod emeram, deinde postea offerente illo ego non acceperim? sane hoc casu nocere mihi deberet. sed si per emptorem mora sent, uenditor moram adhibuerit, iorem moram uenditori
Abbreviated transcription (Latin):
nebitur. sinicł̾ aliud comienit:
auam uthĩtationes secundum deͣ¬
funco uoluntatem supra pretuuꝰ
uu̾tio prarentur. ¶ ante prẽtumi
uissores ytonei auenditore eius

Expanded text:
 si nihil aliud conuenit, quam ut habitationes secundum defuncti uoluntatem super pretium libertis praestarentur. Ante pretium iussores idone‹i› a uenditore eius
Abbreviated transcription (Latin):
futurum ut res percat.
dasunt. neq districte denegada.
rem capitalos imnititie iutces¬
serunt non coͥgend̾ putouiditiũ
accipere. nec scipulatõnem obre
Sñ defensam comiuiti qui ex

Expanded text:
futurum ut res pereat. da sunt neque destricte deneganda,rem capitales inimicitiae intercesserunt, non cogendum accipere iudicium nec stipulationem ob rem non defensam
Abbreviated transcription (Latin):
lictus uer. qmnuero quasim
stitor teneri eum plane si ad firm¬
aliitqmͣchi. recte mecrede opera¬
riis meis non ĩstitoria s ex loca¬
to tenebitur. ¶ nontam̃̃ mi qd̃
omne cuminstitore geritur. ob¬
id ad quod eump̾po sut sprom̃¬
sp̃posui eum ad mertium distr¬
actionem tenebor nomine eius
exempto: actionentem si forte
ad emendumeum sposũo: tene¬
bor dumtarat ex uendito s neq

Expanded text:
lictus: sin uero quasi institor, teneri eum. plane si adfirmauerit mihi recte me credere operariis suis, non institoria, sed ex locato tenebitur. Non tamen omne, quod cum institore geritur, obid quod eum praeposuit. Proposui ad mercium distractionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum eum praeposuero, tenebor dumtaxat ex uendito: sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ Iustitor appisatus est ex eo qd̃
negario ge̾ndo instet nec multum
facit tab̾ne sit p̃poĩtus ancuilibet
alii negcciationi.¬
homines honestos afferant mer¬
os aibiuendant: nec imuitat cãza
accõnis: iccus uendendi emendi¬
ue. annutroq modo u̾nm sit inꝰ¬
⁊storem emisse aut uendidisse.
nam et seruus lib .i. ad brutuĩ ait.¬

Expanded text:
 Institor appellatus est ex eo, quod negotio gerendo instet: nec multum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiationihomines honestos adferant merces et ibi uendant. nec mutat causam actionis locus uendendi emendiue, cum utroque modo uerum sit institorem emisse aut uendidisse. Nam et Seruius libro primo ad Brutum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
institore utatur sine dubio te¬
ueri eim o portebit nec non si
ante ad itam hr̃ditatem cum eo
contractumẽ. equumẽ ignorã¬
ti darunstitoriam actionem.¬
¶s et si procurator meus tutora
curator. institorem p̃posũit dicẽ¬
dumerit uelutiame ppoĩto dã¬
daminstitoriam actionem.

Expanded text:
institore utatur, sine dubio teneri eum oportebit. nec non, si ante aditam hereditatem cum eo contractum est, aequum est ignoranti dari institoriam actionem. et si procurator meus, tutor, curator institorem praeposuerit, dicendum erit ueluti a me praeposito dandam institoriam actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
pposuͣt ⁊ ratum habu̾o. id̾ erit
dicendum: ¶ paruiautẽ refert
qui sit iustitor masculus an fe¬
mina lib̾ anseruns ꝓprius uel
alienus: itemquis queue pro¬
p̃posuit. nam ꝯsimulier p̃posuit:
competit institoria exemplo exer¬
citorie actiõis : et si mulier sit p̃po¬
sita tenebitur eti amip̃a. ¶ S et
et si filia familias sit. uł ancilla p̾¬
poĩta: competit ĩstitoriaꝰ actio.
pupillus auteni institor. obligat

Expanded text:
praeposuerit et ratum habuero, idem erit dicendum. Parui autem refert, quis sit institor, masculus an femina, liber an seruus proprius uel alienus. item quisquis praeposuit: nam et si mulier praeposuit, competet institoria exemplo exercitoriae actionis et si mulier sit praeposita, tenebitur etiam ipsa. sed et si filia familias sit uel ancilla praeposita, competit institoria actio. Pupill‹u›s autem institor obligat
Abbreviated transcription (Latin):
u duem quis edificio p̾posuit.ł
frumento emendo: ĩ solidum
cuni teneri latro quoq scribit. Si
quis petunus senerandis: agris
colendis. mectaturisredemptu¬
nioq faciendis p̃posũn. ĩ solidũ
cum teneriss asiĩ mensa habuit
quis serium p̃poĩtum nomine
tenebitur s ctiam ecs ĩstitores
dicendos placuit: quibus uestia¬
riiur lintearii dant uestem: cur¬
cumfendam ⁊ distrahendamũ
quos uulgo circitores appellamuiᷤ.
¶s q simuliones quis porie in¬
stitores appellat. quis fulionumi

Expanded text:
s aedificio praeposuit uel frumento coemendo, in solidum eum teneri. Labeo quoque scripsit, si quis pecuniis faenerandis, agris colendis, mercaturis redempturisque faciendis praeposuerit, in solidum eum teneri. Sed et si in mensa habuit quis seruum praepositum, nomine eius tenebitur. sed etiam eos institores dicendos placuit, quibus uestiarii uel lintearii dant uestem circumferendam et distrahendam, quos uolgo circitores appellamus. Sed et muliones quis proprie ins
Abbreviated transcription (Latin):
ampborarum pretium deles. pau¬
lus unno si adũsione nauis con¬
ducta ẽ. pro duobus inilib merce
debeturssi pro mimĩo impoĩtarum
amphorarum merces constituta
e contra se ht̃ nam protot amp¬
portasti. De institoria actione R
sentimus ex actu ĩstitorum: ita
etiam obligari nos ex contractib
ip̃orume ⁊ somieniriss nonidem
facit aircaeum qui institorem p̃¬
posuit ut expet ir i possit. ¶s siͣ
quid̃ seruum ꝓprium ĩstitorem
babuit. pot̾ eẽ securus: ad quisi¬
tis sibi actĩomͣbus. Si autemur

Expanded text:
amphorarum pretium debes. Paulus: immo si auersione nauis conducta est, pro duobus milibus debetur merces: si pro numero impositarum amphorarum merces constituta est, contra se habet: nam pro tot ampportasti. DE INSTITORIA ACTIONE 1 sentimus ex actu institorum, ita etiam obligari nos ex contractibus ipsorum et conueniri. sed non idem facit circa eum qui institorem praeposuit, ut experiri possit: sed si quidem seruum proprium institorem habuit, potest esse securus adquisitis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Qum dotemimilieris nomine
extraneus ꝓmisit. mulieris ꝑicul¬
um ẽ s si maritus nomen secutus
usuras ex eg̾it. piculũ eius futurũẽ.¬
quasihr̃s omnib respondẽ cognt᷑
paulus re eumquid̾ qui tota ex pro¬
Snissione dotis bonamulieris reti¬
uuit. a credlitorib eius conueniri
ñ posse. s ñ plus eẽ inꝓmissione lo¬
norum: quã qđ suꝑẽ deducto eie
de suo dotem dedit. ⁊ ad hibiit matrẽ
que stipularetur potuisse pͥtea:¬
d̾ Mutus surclus cecus docis noĩed
obligantur quia et nuptias contra¬
here possũt manente mm̾io nõ ꝑ¬
diture uxori obhas cãs dos rectu po¬
cest ut se se suosq alat ũt fundum
ydoneum emat ut ĩ exiliuni uł ĩ
ĩ suam relegato parenti prẽt alimo¬

Expanded text:
 Cum dotem mulieris nomine extraneus promisit, mulieris periculum est: sed si maritus nomen secutus usuras ex‹e›gerit, periculum eius futuruquasi heres oneribus respondere cogatur. Paulus respondit eum quidem, qui tota ex repromissione dotis bona mulieris retinuit, a creditoribus conveniri eius eius non posse, sed non plus esse in promissione bonorum quam quod superest deducto aere de suo dotem dedit et adhibuit matrem quae stipularetur, potuisse ea Mutus surdus caecus dotis nomine obligantur, quia et nuptias contrahere possunt. Manente matrimonio non perditurae uxori ob has causas dos reddi potest: ut sese suosque alat, ut fundum idoneum emat, ut in exsilium uel in insulam relegato parenti praestet alimo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ Ei adlib̾tatem ꝓclamaue¬
rit is cuius nomme noxale ui¬
ditium susceptume. sustimeri
deber ⁊d iuclitium quõad de sta¬
tueuis inclicetu et sic si quib s
nus fu̾it ꝓnũtiatus: noxale indi

Expanded text:
 Si ad libertatem proclamauerit is cuius nomine noxale iudicium susceptum est, sustineri debet id iudicium, quoad de statu eius iudicetur: et sic, si quidem seruus fuerit pronuntiatus, noxale iudi
Abbreviated transcription (Latin):
et iuditum ionorarium qd̾
ex hac causa poslicetur. ĩ cum
dare quem actor elegĩt neq
enim amplius prãre actori deb
quanuit de tracta noxe dediti¬
one ag̾e possit᷑ cumco cum quo
noxau iditio ex periri potuiss
siscruus ex hiłrtur. ¶ qui alie¬
num seruum suũ ec̃ facetur. qm¬
ius noxali age̾ actione obliget᷑
nichominus cã cognita sat̾ daͬ¬
tione debet qui auten seruosuo
comuenitur. satis datione hone¬
randus ñ ẽ nonenim offert se
defensioni alieni serui. ¶ Siquiꝰ
dicat dñm dolofetisse. quo nins
ĩ potestate eius seruus rẽt. ille aũt
contendit cum seruum ab alio

Expanded text:
iudicium honorarium, quod ex hac causa pollicetur, in eum dare, quem actor elegerit: neque enim amplius praestare actori debet, quam ut detracta noxae deditione agere possit cum eo, cum quo noxali iudicio experiri potuisset, si servus exhiberetur. Qui alienum servum suum esse fatetur, quamvis noxali actione obligetur, nihilo minus causa cognita satisdare debet: qui autem pro servo convenitur, satisdatione onerandus non est: non enim offert se defensioni alieni servi. Si quis dicet dominum dolo fecisse, quo minus in potestate eius servus esset, ille autem contendat
Abbreviated transcription (Latin):
debitur. ¶Si quis ꝓ mortuo ser¬
uo ignorans eum decessisse qr¬
ceperit absolui debet quia desiit
u̾um eẽ pp̃ eum dare oportere.¬
¶ hee accões ꝑpetue sunt iccumq
harebunt tamduiquamdius

Expanded text:
le videbitur. Si quis pro servo mortuo ignorans eum decessisse ceperit, absolvi debet, quia desiit verum esse propter eum dare oportere. Hae actiones perpetuae sunt locumque habebunt tam
Abbreviated transcription (Latin):
put sequitur ibi defendendist.:
ubi deliquisse arguẽtur. itaqi
seruos dominus eod̾ laco ex hibo
debet. ubi uim ĩ tulisse dicũturꝰ
⁊ carere ominum dominio pot᷑
siecs non defendat. Dñi iustĩa¬

Expanded text:
put sequitur, ibi defendendi sunt, ubi deliquisse arguentur: itaque seruos dominus eodem loco exhibere debet, ubi uim intulisse dicentur et carere omnium dominio potest, si eos non defendat. LI
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ut michi acc̃o dari deb̾et:
danda michierit. ut uilianus
queq scribit. negitiorum gestõ¬
rumacro ¶ Si cumueniat ne
ommino diuisio fiat huiusmõi
pactum nullas iures hr̃e mani¬
festissimunũ ẽ sin autem intra
ctum tempus quia etiam ip̃iͦ
reiqualitati ꝓdẽ. ualet. ¶ Siinter
sccios conueniss ne intͣctumte¬
pus sccietas diuit̾etur. quin uen¬
dereliceat illi qui tali conuentur¬
ñẽ dubium qr eͣmptor quoq cõ¬
muni dundundo agendo: ead̾¬
exceptione submouebitur. qua
actor eius submoueretur. ¶ Si pã¬
sciscatur sccius ne ꝑtem suam ͤͦ¬
ietat/ effectu tollitũr societas.  b¬

Expanded text:
fuit, ut mihi actio dari deberet, danda mihi erit, ut Iulianus quoque scribit, negotiorum gestorum actio. Si conveniat, ne omnino divisio fiat, huiusmodi pactum nullas vires habere manifestissimum est. sin autem intra certum tempus, quod etiam ipsius rei qualitati prodest, ualet. Si inter socios conuenisset, ne intra certum tempus societas diuideretur, quin uendere liceat n est dubium: quare emptor quoque cmuni dividundo agendo eadexceptione summovebitur, qua auctor eius summoveretur. Si paciscatur socius, ne partem suam petat, effectu tollitur societas.
Abbreviated transcription (Latin):
lie acc̃o inhr̃dem ũ competit. tam̃
ħ iuditio hr̃s socii p̾stet. et si quro de¬
sunctus ire cominum admisit.
quo nomine legis aquilie actio
nascitur: ¶ Siusus cantumñt sĩt
qui neq uenire neq locaripotest.
quemadincdum diuisio pot̾ fir
cominum diuidundo iuditio:
uideamus ẜ p̃tor inf̾ueniat ⁊ rẽ
emendabit. ut sundex altĩ usimr
adiuidicau̾it. ñ uideatur alt̾ qui
mercedem accipit. nonuti quasia
plus faciat quia uidetur sru qr ͦ¬

Expanded text:
liae actio in heredem non competat, tamen hoc iudicio heres socii praestet, si quid defunctus in re communi admisit, quo nomine legis Aquiliae actio nascitur.Si usus tantum noster sit, qui neque uenire neque locari potest, quemadmodum diuisio potest fieri in communi diuidundo iudicio, uideamus. sed praetor interueniet et rem emendabit, ut, si iudex alteri usum adiudicauerit non uideatur alter qui mercedem accipit non uti, quasi plus faciat qui uidetur f‹r
Abbreviated transcription (Latin):
quantũres peculiares diminuit
id quod dño deletimĩc̾tumẽ.
uenit ĩ cominumdiuidundo
iuditium etiam siquis rem cõ¬
munem det̾ĩorem fec̾it. forte
seruumuułnando aut ãĩum
cius corrumpendo aut arbores
ex sundo excidendo: ¶ Si cõmu¬
nis seruigrã noxe nomine plus
pͣrestitit. estimatur sernus q eiꝰ
ꝑtem consequetur. id̾ sumus
ĩ solidum de pecuuio conuiẽtus

Expanded text:
quantum res peculiares deminuit id quod domino debetur, incertum est. Venit in communi dividundo iudicium etiam si quis rem communem deteriorem fecerit, forte servum vulnerando aut animum eius corrumpendo aut arbores ex fundo excidendo. Si communis servi gratia noxae nomine plus praestiterit, aestimabitur servus et eius partem consequetur. Item si unus in solidum de peculio conventus
Abbreviated transcription (Latin):
imponere. ¶ qͥs inrempublia¬
ex łcere ex quibdam autem
causis uendicatio cessat sitamẽ
iusta causa ẽ possidendr utilei
cominuni diuidundo competit
ut puta si ex causa indebiti soluti
res possideatur: ¶ int̾ p̾dones aũt
ħ unditium locum non ht̃ nec si
p̾cario possideant icrum hat. nec¬
liamis scribit. Si alt̾ possor̃ prouo¬
cat. alt̾ dicat eum qui prouccat¬
iupossid̾e̾. non debe̾ l iuditiũ
dari: nec post amium quid̃.
quia placuit etiam post ami¬
um ĩ eum qui ii deiecit inter¬
dictum rectlis si precario ĩꝗt
dicat eii nͣ posside̾: ad huc cessa
dictum datur. ¶s ⁊si clam dica¬
tur possidẽ qui ꝓuccat: dicend̾
eẽ ait cessare. ħ iuditium: na
de claudestina possiõne com¬
petere int̾dictuminquit. ¶ Si
duo sint qui rem pignori acce¬
perunt equissimũ eẽ utile cõi
diuidundo iuditium dari¶S
et si de usufructu sit int̾ duos cõ¬
trou̾sia: dari debet. ¶ id̾si duo sũt
missi ap̃tore ĩ possiõne legatoꝵ

Expanded text:
onere. Qui in rem Publiciaexercere. Ex quibusdam autem causis vindicatio cessat, si tamen iusta causa est possidendi, utile communi dividundo competit, ut puta si ex causa indebiti soluti res possideatur. Inter praedones autem hoc iudicium locum non habet, nec si precario possideant locum habeIulianus scribit, si alter possessor provocet, alter dicat eum vi possidere, non debere hoc iudicium dari nec post annum quidem, quia placuit etiam post annum in eum qui ui deiecit interdictum reddi. et si precario, inquit, dicat eum possidere, adhuc cessabrio interdictum datur. sed et si clam dicatur possidere qui prouocat, dicendum esse ait cessare hoc iudicium: nam de clandestina possessione competere interdictum inquit.Si duo sint qui rem pignori acceperunt, aequissimum esse utile communi diuidundo iudicium dari.Sed et si de usu fructu sit inter duos controuersia, dari debet.Item si duo a praetore missi sint in possessionem legatorum:
Abbreviated transcription (Latin):
uectigalis ager aniegionibus
diuidipossit iudendum mag̾
Dautem debet uidex abstin̾e hu¬
uis moĩ diuisione alioqum pre¬
statio uectigalis consunditurs nẽ¬
ratius scribit arbitrummsiregio¬
nibus fumdimi ñ uertigalem
diuisum duob aduidicau̾it poᷤ¬
se qͣi ĩ duob fimdis seruitutem

Expanded text:
uectigalis ager an regionibus diuidi possit, uidendum: magis autem debet iudex abstinere huiusmodi diuisione: alioquin praestatio uectigalis confundetur. Neratius scribit arbitrum, si regionibus fundum non uectigalem diuisum duobus adiudicauerit, posse quasi in duobus fundis seruitutem
Abbreviated transcription (Latin):
gnoris ꝑtem estimare debe qd̾
ex pactouend̾e eamrem credi¬
tor pot̾. mlianus ait. ¶ id̾ uullia¬
mis scribit. si is cum quo seruũ
cõmunem habebam ꝑtemsuã
michi pignori ded̾it. et cõmum
dinidundo age̾ ceperit pignora¬
titia exceptione eum submoũi
debe̾. s si exceptione usus non
sũo offitumuudicis erit. ut cũ
debitori totum hominem adiu¬
dicau̾it. ptis estimatione eum
condempnet man̾e enim ĩtegr¬
um us pignoris q̃d̾ si adiudica¬
uerit uidex michi. tanti dum¬
taxat me condempnet. quamt
pluris pignus sit quam pecuĩa
creclita ⁊ debitorem a me iubeat
lib̃ari: ¶ offitio uidicis etiam
talis adiuclicatio sĩ pot̾. ut altĩ
fundum altĩ usum fructum
ad iulicet. ead̾ sunt que ĩ fami¬
lie hr̃c iuditium tractauimus
difitiouicinus mintiauit ne
quid oꝑis fieret. siunus ex scciis
ex hac causa dampnatus fuss
posse eam penam asccio ꝓꝑte ẜ.¬
uare uilianus autem recte no¬
tat. ita demum ħuerum eẽ. siin¬

Expanded text:
noris partem aestimare debere, quod ex pacto uendere eam rem creditor potest, Iulianus ait. Idem Iulianus scribit, si is, cum quo seruum communem habebam, partem suam mihi pignori dederit et communi diuidundo agere coeperit, pigneraticia exceptione eum summodebere: sed si exceptione usus non fuero, officium iudicis erit, ut, cum debitori totum hominem adiudicaverit, partis aestimatione eum condemnet. manere enim integrum ius pignoris: quod si adiudicaverit iudex mihi, tanti dumtaxat me condemnet, quanto pluris pignus sit quam pecunia credita, et debitorem a me iubeat liberari. Officio iudicis etiam talis adiudicatio fieri potest, ut alteri fundum, alteri usum fructum adiudicet. Cetera eadem sunt, quae in familiae erciscundae iudicio tractavimusdificio uicinus nuntiauit ne quid operis fieret, si unus ex sociis ex hac causa damnatus fuisset, posse eam poenam a socio pro parte seruare: Iulianus autem recte notat ita demum
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Si edes communes sint aut
parios cominins. ⁊ cum reficere
opus sit. cominum diuiclundo
inditio erit agendum. aut ĩt̾clc̃o
uti possidetis experiemuir.
consensu exceptum nominatĩ. ne
actumẽ aut agidebuit ab eo qui
scit se sociumhresmpendia autem
q̃dum ꝓprium m̃i fundum exi¬
stimo feci: que scilicet siuendica¬
retur fundips̃: ꝑ exceptionẽ doli
si cominuni diuidundo uiditio
mẽcũ agetu. equitate ip̃iusui¬
ditii retui̾e possim: consid̾andu
s̃ quod quid̾ magis puto. quialie
fideunditium ẽ cõi duudundo s¬
cñeħ ita: si mecum agatur. cet̾umsi
te alienau̾o ꝑtem ineam: nerit im
Retinere possim: szis qui a me em¬
erit. an retin̾e possit iudendumẽ
nam et si uendicaretur ab co ps¬

Expanded text:
Si aedes communes sint aut paries communis et eum reficere opus sit, communi diuidundo iudicio erit agendum, aut interdicto uti possidetis experimur. 13consensu exceptum nominatim, neactum est aut agi debuit ab eo, qui scit se socium habere. Impendia autem, quae dum proprium meum fundum existimo feci, quae scilicet, si vindicaretur fundi pars, per exceptionem doli si communi diuidundo iudicio mecum agetur, aequitate ipsius iudicii retinere possim, considerandum est. quod quidem magis puto, quia bonae fidei iudicium est communi diuidundo: sed hoc ita, si mecum agatur. ceterum si alienauero partem meam, non erit unde retinere possim. sed is, qui a me emerit, an re tinere possit, uidendum est: nam et si uindicaretur ab eo p
Abbreviated transcription (Latin):
ut tota eares ad dampnum es¬
quiiuditium acceperit ꝑtineat
cum utriusq dominiꝑiculum
ĩreb peculiarib ẽẽ debeat. nam
qeum qui mandato domini de¬
fensionem serui susceꝑit. omne
quod bonafide p̾stit̾i̾t. seruaturũ
quamius peculium postea in t̾cide¬
ritsi itasinẽutrius q culpa inter¬
peculio agitur si paratus sit reb
peculi arib petitori ced̾e. ex causa
audiendum putauit. scilicet si
sine dolomalo ⁊ frusttõe id faciat.

Expanded text:
 tota ea res ad damnum iudicium acceperit pertineat, cum utriusque domini periculum in rebus peculiaribus esse debeat. nam et eum, qui mandatu domini defensionem serui suscepit, omne quod bona fide praestiterit seruaturum, quamuis peculium postea interciderit. haec ita, si neutrius culpa interpeculio agitur, si paratus sit rebus peculiaribus petitori cedere, ex causa audiendum putauit, scilicet si sine dolo malo et frustratione id faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
emptõ arbitrio iuidicis imper.¬
fecta fierinon pot̾. aideo et si exs
emptour uendico uł redibito¬
ria ante actum su̾it. expleta cõ¬
ditione iterum agi potit. ¶ intͣ¬
dum etiam si pura sit uenditõꝵ¬
pp̃ iuris conditionem ĩ suspẽso.:¬
e. ueluti si scruus ĩ quo ait̾ius

Expanded text:
emptio arbitrio iudicis imperfecta fieri non potest: et ideo etsi ex el vendito vel redhibitoria ante actum fudicione iterum agi poterit. Intdum etiamsi pura sit uendititer iuris condicionem in suspensot, ueluti si seruus, in quo alterius
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Ouauiugo iter fier ita
habuisse uelit. ut cuiquam no¬
cer. dampnum ue dari possit:
si adusus ea factum erit. et homo
lirer ex eare perierit solidi duccũ
sinocitum homini libo̾ eẽ dicetur
quanti bonum et equuiuclict
uidebut᷑. condempnabitur. ceter¬
aritm rerum quanti dampnũ
datum factum ue sit dupli.
uitiosumieẽ pleriq dicunt item
mulas que pessumidont. eaq̃q
iumenta que sine causaturban¬
cur. et semet ip̃a eripiunt. uitio¬
sa eẽ dicuntur. ¶ qui anicum¬
ad domini dep̃cacurus consu¬
git non e fugitiuus: inmo eti

Expanded text:
ulium. 'qua uulgo iter fiet, ita habuisse uelit, ut cuiquam nocere damnumue dare possit. si aduersus ea factum erit et homo liber ex ea re perierit, solidi ducenti, si nocitum homini libero esse dicetur, quanti bonum aequum iudici uidebitur, condemnetur, ceterarum rerum, quanti damnum datum factumue sit, dupli'uitiosum esse plerique dicunt, item mulas quae cessum dant: ea quoque iumenta, quae sine causa turbantur et semet ipsa eripiunt, uitiosa esse dicuntur. Qui ad amicum domini deprecaturus confugit, non est fugitiuu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ qui ꝑsuasu aitĩus a domino
recessit. fugituus ẽ. licet id non
fu̾it facturus citraconsilium
eius qui ꝑsuasit. ¶ Si seruus
meus bona fide tibi seruiens:
fugit ur sciens scruum meum
cẽ. uł ignorans fugituius ẽ in¬
si animo ad me reũtendiid fe¬
at. ¶ mortis consciscende causa
sibi: facit qui pp̃ nequitias ma¬
los ar mores flagentium uealiꝙ¬
comimissũ: mortem sibi consa¬
sccre uoluit. non sidoloremcor

Expanded text:
 Qui persuasu alterius a domino recessit, fugitiuus est, licet id non fuerit facturus citra consilium eius qui persuasit. Si seruus meus bona fide tibi seruiens fugerit uel sciens se meum esse uel ignorans, fugitiuus est, nisi animo ad me reuertendi id fecit. Mortis consciscendae causa sibi facit, qui propter nequitiam malosque mores flagitiumue aliquod admissum mortem sibi consciscere uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
nam et si uitiosum sit inuin¬
gum: non tamen pp̃ħ cetera iuga
redibebuntur.. ¶ Si forte uigu
nuiarum sit quarum altã uiti¬
osa ẽ non ex p̃tio cantumitiose¬
sutriusq erit componendum
quanti minoris sit. cum enim
imo p̃tioutroq uenieruit. nonẽ
seꝑandum : p̃tium: s quanto
minoris annueniret utrumq
fu̾it non aitum quiͦd erat iutio¬
sum: ¶ cum auteminenta
pariaueneunt. edicto exp̾ssumẽ
ut cum alt̾iu ĩ ea causa sitaitre¬
bib̃i debeat. utrumq recbeatur
ĩ quare cam emptori quamuen¬
ditori consulitur dumunĩta nõ
separantiu simili modor sitriga
uenierit. redibenda erit cota et si
quadriga: rectlibeantur. s si duo
pariamularum sunt. et unanui¬
lauitiosa sit. ur unumpar. solũ
ꝑar rodibebitur altiminon. ¶ Si
tanen ñ dum sint. paria consnu¬
ta: s smplicit᷑ quatuor mule q p̃
cio mio uenierint. unius ent mu¬
le reclibitioñ om̃ium. nam et si
polia ueneat. dicemus unũ equũ¬
qui uitiosus ẽ. non omẽm poliam

Expanded text:
nam et si vitiosum sit unum iugum, non tamen propter hoc cetera iuga redhibebuntur. Si forte iugum mularum sit, quarum altera vitiosa est, non ex pretio tantum vitiosutriusque erit componendum, quanti minoris sit: cum enim uno pretio utraeque uenierint, non est separandum pretium, sed quanto minoris cum ueniret utrumque fuit, non alterum quod erat uitiosum. Cum autem iumenta paria uen‹e›unt, edicto expressum est, ut, cum alterum in ea causa sit, ut redhiberi debeat, utrumque redhibeatur: in qua re tam emptori quam uenditori consulitur, dum iumenta non separantur. simili modo et si triga uenierit, redhibenda erit tota, et si quadriga, redhibeatur. sed si duo paria mularum sint et una mula uitiosa sit uel par, solum par redhibebitur, alterum non: si tamen nondum sint paria constituta, sed simpliciter quattuor mulae uno pretio uenierint, unius erit mulae redhibitio, non omnium: nam et si polia uenqui uitiosus est, non omnem poliam
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Et gn̾ałr aliudue quod
noceret ammal: siue soluta sint si¬
ue ailigata sint. ut contin̾i uincur
quominus damꝑna ferant. non
possunt.¬

Expanded text:
ulium. et generaliter 'aliudue quod noceret animal, siue soluta sint, siue alligata, ut contineri uinculis, quo minus damnum inferant, non possint