comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ negaret. nulta p̃ter h locutus ẽ q̃ sc̃ptoꝵ uitõ tonfusa
peiꝰ eespectãtem opẽ ã ferebat a mittebat obsessis. q̃n et pro
concione dixisse ferebatur. ut qm̃ eis auxilio adesse nõ potest
ip̃i noctu et bñficio tenebraꝵ ecõspcũ hostiũ euade̾nt qd̾ cũ
dixiss unũ ex astãtibꝰ eñdisse ut pugne pociꝰ qm̃ ꝙͣ fuge sig ͫ
daret. eñq qui id dixiss qͣi dua ignauĩa exprobasset neci datũ
p ͤ qͣ res ex ꝓfugis agnita Intus quoq in opido angustie.
ita ncc̃e est crescebãt. inatrona e muro desiliens dixit se cũ¬
cũ ancilla sua statuisse tñsfug̾e ullã forte cog̾to ꝓpõito iugulatã sẽ
fuga p̃cipiti euasisse. Tabelle qͦ e muris piecte sut muẽte in
abꝰ sit ad lrum sc̃ptũ erat .l. mutiꝰ cesari si michi uitã tabius
qñi a gneo põpero sũ de sertus qualẽ me illi prestiti: tali u̾tute ac

Expanded text:
non negaret. Multa preter hec locutus est, que scriptorum vitio confusa non negaret. Multa preter hec locutus est, que scriptorum vitio confusa peius expectatam opem aut ferebat aut mittebat obsessis, quin etiam pro concione dixisse ferebatur, ut, quoniam eis auxilio adesse non posset, ipsi noctu et beneficio tenebrarum e conspectu hostium evaderent, quod quum dixisset, unum ex astantibus respondisse, ut pugne potius, quam fuge, signum daret; quumque id dixisset, quasi ducis ignaviam exprobrasset, neci datum. Hec quoque res ex profugis agnila. Intus quoque in oppido angustie ita necesse est crescebant. Matrona e muro desiliens dixit se cum ancilla sua statuisse transfugere; illam forte, proposito cognito, iugulatam, se fuga precipiti evasisse. Tabelle quoque e muris proiecte sunt invente, in quibus sic ad litteram scriptum erat: L. Mutius Cesari. Si michi vitam tribuis, quoniam a Gneo Pompeio sum desertus, qualem me illi prestiti, tali virtute et
Abbreviated transcription (Latin):
uos urãt q se aras et foros infaustir fidutia cõtutissent Iũs
hospicii sciũ gẽtibus soli uos spreuistis. atq uciña sp̃uisse sus¬
ficeret. In hũano illud scelere iuolastis. mnulta qͦ in hant siñam
dixit qͦꝵ uecumdia repssi ciues ab hospitũ cedibus se cõtinuerũt Sic
int̾dum unius beni uiri młtos int malos ualuit oracio. et int̾ hoste
eciã suũ honorem u̾tus ĩuenit. ea res relatu tnͣsfuge in ex̾citu p̃¬
mũ cesarie ĩuotuit. Die proxĩo tullius quid̾ aĩ tatõe quodͥ lusi¬
tauo legatus ex opido ad cesarem uenit. hꝯ pͥma ꝑs orõnis fuit¬
optare ut suuis pocius fuisset ꝙͣ pompen miles suãq ꝯstantiã in
huius pocius felicitate qm in illiꝰ misua p̃stitisset. funs autẽ
fuit se apompeio desertos. uictos a cesare seqz et opidũ dedere
atq orare ut clemenciã ꝙ uictis gentibꝰ p̾buiss suis ciuibꝰ

Expanded text:
vos vestrasque se aras et focos infausta fiducia contulissent. Ius vos vestrasque se aras et focos infausta fiducia contulissent. Ius hospitii, sanctum gentibus, soli vos sprevistis, atque utinam sprevisse sufficeret: inhumano illud scelere violastis. Multa quoque in hanc sententiam dixit, quorum verecundia repressi cives ab hospitum cede se continuerunt. Sic interdum unius boni viri multos inter malos valuit oratio, et inter hostes etiam suum honorem virtus invenit. Ea res relatu transfuge in exercitu Cesaris innotuit. Die proximo Tullius quidam cum Catone quodam Lusitano legatus ex oppido ad Cesarem venit. Huius prima pars orationis fuit: ut suus potius fuisset, quam Pompeii miles, suamque constantiam in eius potius felicitate, quam in illius miseria prestitisset; finis autem fuit, se a Pompeio desertos, victos a Cesare, seque et oppidum dedere, atque orare, ut clementiam, quam victis gentibus prebuisset, suis civibus
Abbreviated transcription (Latin):
mitteb̾at᷑. et p̃cisĩs ilitomaibꝰ sũt r̾missi. dilr̃ siłator põpeianꝰ
atq atq ocrisus est Credo ego milites iratos bello et imꝑator sui
moꝵ conscios atqr clemẽne hͦ remedii genꝰ excogitasse ne qͥs fatiẽ
eius uideret ut sic nꝰ euade̾t Cordubã pompen tenebat cesar
obsidebat. Illis tñ absentibus młtis ꝙ ibi et mag̾s insiatibus
dec̾tatũ est qͥũq die quodã ferro et flãmis solito ec̃ pugnaetur
morabatur inspc̃ante Cesaris ex̾citu ingulatos emuris pãpi¬
tare ꝙͣi crudelitate nõ u̾tute uictoria queret᷑. inceꝑcnt sp̃catulũ
misim atq horridũ Qua re ex gemitu morienciũ audita uniꝰ q̃
ad tutelã muri in t̾ra sub cũitulo e̾at exclamauit. Tetrũ scelus
et ĩmane flagitiũ ulłaq nõ barbarie detestãdũ cõmisistis absq
ulla causa. nichil eñi mali m̾ebãt᷑ qr nichilmali fec̾ant qͥ ad

Expanded text:
mittebantur, et precisis illico manibus sunt remissi. Similiter speculator pompeianus mittebantur, et precisis illico manibus sunt remissi. Similiter speculator pompeianus captus atque occisus est. Credo ego iratos bello milites, et imperatoris sui morum conscios atque clementie, hoc remedii genus excogitasse, ne quis faciem eius videret, ut sic nullus evaderet. Cordubam Pompeii tenebant, Cesar obsidebat, illis tamen absentibus, multisque ibi et magnis insultibus decertatum est; quumque die quodam ferro et flammis solito etiam gravius morabantur, inspectante Cesaris exercitu, iugulatos e muris precipitare, quasi crudelitate, non virtute, victoria quereretur, inceperant: spectaculum miserum atque horrendum. Qua re ex gemitu morientium audita, unus, qui ad tutelam muri sub terra in cuniculo erat, exclamavit: Tetrum scelus et immane flagitium, nullaque non barbarie detestandum commisistis, absque ulla causa. Nichil enim mali merebantur, quia nichil mali fecerant, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
saris haud ĩmĩto suꝑ onĩs excreuẽat ut uniuersi honĩes enis
splendore caꝑẽtur cꝑentq cerã cernere quẽ usq adeo mĩabi¬
lem audiebant. In hoc pncipio ip̃o ma̾is in ostio bbi occeanꝰ
fris illabit᷑ et medit̾raneũ hoc pelagus nr̃m parit int̾ legatos
ĩuitẽ paraũ. huit didiũ illiuc uarũ et ãbobus cũ ip̃a tẽpesta¬
te cͥtatũ est. nec miꝰ abentis et fluctibꝰ ꝙͣ ab hostibut ꝑmili
atq horroris dum et hinc hostes seuirent et illinc senicia rabĩe¬
q hoñ maria cohcent. utitiq elaisse bello simul et nciuifragio
laborãte due ꝑtes. dus maria duplex furor. due clem̃torũ atq ho¬
minũ procelle. Per hos dies a cesarianis duo pedites capti sunt qͥ
se seruos dice̾nt. nonlicuit in hiis cesari suã cõsuetudinẽ ẜuare aũ¬
ꝙͣ ad eũ duc̾ent᷑. ꝙ a cesariano ex̾citu tnͣsfugissent recogniti. et
a militibꝰ int̾fctĩ suut et tabellioes capti qui ad pompenĩ corduba

Expanded text:
nes excreverat, ut universi homines eius splendore caperentur, cuperentque coram cernere, quem usque adeo mirabilem audiebant. In hoc principio ipso maris in ostio, ubi oceanus terris illabitur, et mediterraneum hoc pelagus nostrum parit, inter legatos invicem partium, hinc Didium, illinc Varum, et ambobus cum ipsa tempestate certatum est; nec minus a ventis ac fluctibus, quam ab hostibus, periculi atque horroris, dum et hinc hostes sevirent, et illinc sevitiam rabiemque hominum maria coercerent, utraque classe bello simul et naufragio laborante: due partes, duo maria, duplex furor, due elementorum atque hominum procelle. Per hos dies a Cesarianis duo pedites capti sunt, qui se servos dicerent. Non licuit in his Cesari suam consuetudinem servare: antequam ad eum ducerentur, quod a cesariano exercitu transfugissent, recogniti et a militibus interfecti sunt; et tabelliones capti, qui ad Pompeium Cordubam
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at eqͥtes regni oĩbꝰ ex angul zam̃a cõueniũt petentes beniam
nlli om̃i negata ẽ.seruati om̃s metuq et ꝑiculo lib̾ati nill ꝰ re
a u̾bo molatus Uum h ͨ cesar ad zamã gerit considius ille
ciuꝰ supͣ mentĩo ẽhĩta qui mĩciũ ferente lrãs paicis occider at
fortuña audiens suaꝵ parciũ sibiq permetũes thisdia cui nc̃
p̃erat deserta cũ ingẽti peciũa getulis comitãtibꝰ ĩ regm ibat
iube se cõiuc̃turus. sed cum det in uia a getuł quorũ se cristodir
fid̾iq credid̾at cupiditate peciũe int̾fectus argum̃tũ dedit qͣto
comitatus sepe fecurior C. quo uirgilius cui ꝰ quoq suꝑius
mẽtionẽ fecimus ubiscipiono acie uictũ. cathonẽ mar̃ ppria

Expanded text:
s veniam; nulli omnium negata est; servati omnes metuque et pericuto liberati, nullus re aut verbo violatus. Dum hec Cesar ad Zamam egit, Considius ille, cuius supra mentio est habita, qui nuntium ferentem litteras pacis occiderat, fortunam audiens suarum partium sibique permetuens, Tisdra, cui tunc preerat, deserta, cum ingenti pecunia, Getulis comitantibus, in regnum ibat Iube se coniuncturus. Sed quum esset in via, a Getulis, quorum se custodie fideique crediderat, cupiditate pecunie interfectus argumentum dedit, quanto viator, quam comitatus, sepe securior. C. quoque Virgilius, cuius quoque supra mentionem fecimus, ubi Scipionem acie victum, Catonem manu propria
Abbreviated transcription (Latin):
gibus natibo cesar et salutẽ dedit et bõa restituit. dñ sic duces
pompeianaꝵ ꝑciũ undiq quasi frondes ꝑ antup̃nũ ruerent
fortuẽar tuebinibꝰ age̾nt᷑. Nolus qͣi iam dux ducũ scipio restab
nciuib ꝯ qͥdem longis aliquot cũ comitibꝰ ip̃e qͦ ad hispaĩas ibut
Eredo ꝙ ibi ꝑ filios magmi põpei irfouei ciuila et reralest er e
ferebat᷑. Cũ diu mltũq pelago ictatꝰ cuesũ applicae nequisset
ad hisponẽ regiũ. uentus eũ et sua sors appulit . ubitut̃ ip̃iꝰ
p. sicii classis erat. uisi paruciões a płibꝰ ĩuadũtur oppͥmut᷑.¬
q uelotit᷑. ubi se scipio circũuentũ uidit pudint uiu̾e. atq añꝙͣ¬

Expanded text:
ugibus natisque Cesar et salutem dedit et bona restituit. Dum sic duces pompeianarum partium undique quasi frondes per autumnum ruerent, fortuneque turbinibus agerentur, solus quasi iam dux ducum Scipio restabat. Navibus quidem longis aliquot cum comitibus ipse quoque ad Hispanias ibat, credo, quod ibi per filios magni Pompeii refoveri civile bellum et recalescere ferebatur. Quum diu multumque pelago iactatus cursum explicare nequisset, ad Hipponem regium ventus eum et sua sors appulit, ubi tunc ipsius P. Sitii classis erat. Visi pauciores a pluribus invaduntur opprimunturque velociter. Ubi S
Abbreviated transcription (Latin):
tum Is explicitis ꝓ quibus adueniss cõmissa sibi a pompeio ã¬
dam ait ad cesarent qure illus que int̾ eos esset amicitie. Ea
uo huuiscemõi fuere. excusare se pompeiũ cesari et poscere ne ea
que pro rei publice studio atq amore gesserit ad ũurĩa suam
trahat Carum em̃ esse sibi cesarem. sed rem public̃ã rebus õibus
taliũ curioss uenere ad manꝰ aliquot cesaris ip̃iꝰ epistole Nlota st᷑
etiam eius dicta ac rñsa ꝙͣ plurima inq̾ꝰ oĩbus auidũ sepacisostendit
qͥbuisq fortasse nõ miꝰ fidei sit habendũ ꝙͣ suspicionibꝰ emuloꝵ Illi
enim oderant et u̾itatem ignorabant et mentiri pot̾ant cesar aut̃e

Expanded text:
explicitis pro quibus advenisset, commissa sibi a Pompeio quedam ait ad Cesarem iure illius, que inter eos esset, amicitie. Ea vero huiuscemodi fuere: Excusare se Pompeium Cesari, et poscere, ne ea, que pro reipublice studio atque amore gesserit, ad iniuriam suam trahat; carum enim esse sibi Cesarem, sed rempublicam rebus omnibus talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac responsa quam plurima, in quibus omnibus avidum se pacis ostendit, quibusque fortasse non minus fidei sit habendum, quam suspicionibus emulorum. Illi enim oderant, et veritat
Abbreviated transcription (Latin):
uluo q̃rebat᷑ illi qͥb ꝯcuidita uictoĩa cesa̾is ammos feterat sesaxis
ac fustibꝰ egregie defende̾nt Iñ g̾ repulsi equites uticã sunt
ingressi multosq uticẽsiũ occiderũt expugnatis ac direptit oc¬

Expanded text:
ultio querebatur. Illi, quibus audita victoria Cesaris animos fecerat, se saxis ultio querebatur. Illi, quibus audita victoria Cesaris animos fecerat, se saxis ac fustibus egregie defenderunt. Inde igitur repulsi equites Uticam sunt ingressi, multosque Uticensium occiderunt: expugnatis ac direptis oc
Abbreviated transcription (Latin):
rant firctientes uticã u̾sꝰ cũ pardã perueniss quo pͥꝰ cesaĩe uito :
fama peruen̾at Cumq urb̾ incolis exclusi mẽibus opidi illuo
uiribus expugncissent nondũ propt̾ aduersitatẽ feroatãtis obliti
ingenti lignorũ strue foro medio erecta aggestisq rebus oĩb
ĩcolarũ que asportari nõ possent suꝑ impoitis una cũ hõibus
opidi nullo discͥiĩe etatis aut sexũs õẽs atq oĩa crudẽli ĩtẽdie
combusserũt et qͣi insigni facinore ꝑpetrato uticã ꝓficiscũtur
Illã urbẽ .m. cato tũc regebat qui ꝓpiis uiribus diffusꝰ ĩermẽ
plebem muris expulat. et exͣ portã uallo fossaq et custodibus
adhibitis circũcluẜat. senatũ uͦ urb̾ in custodia ĩcusũ detine
equites scipiõis suꝑueĩentes a catone exusi uticenses ĩuase
y eos ꝓ cesçie cẽsisse cognouerãt/ quor exticio nõ preda s solae

Expanded text:
rant, fugientes Uticam versus, quum Parandam pervenissent, quo prius cesaree victorie rant, fugientes Uticam versus, quum Parandam pervenissent, quo prius cesaree victorie fama pervenerat, quumque ab incolis exclusi menibus oppidi illud viribus expugnassent, nondum propter adversitatem ferocitatis obliti, ingenti lignorum strue foro medio erecta, aggestisque rebus omnibus incolarum, que asportari non possent, superimpositis una cum hominibus oppidi, nullo discrimine etatis aut sexus, omnes atque omnia crudeli incendio combusserunt, et, quasi insigni facinore perpetrato, Uticam proficiscuntur. Illam urbem M. Cato tunc regebat, qui propriis viribus diffisus inermem plebem muris expulerat, et extra portam vallo fossaque et custodibus adhibitis circumcluserat, senatum vero urbis in custodia inclusum detinebat. Equites Scipionis supervenientes a Catone exclusos Uticenses invasere, quod eos pro Cesare sensisse cognoverant, quorum exitio non preda, sed sola
Abbreviated transcription (Latin):
quos eodem quo capti erant ornatu añ opidũ tapson ab dua uissit
hoc uidens si forte ygilius loci custos. et qui fecũ erant exemplo suoꝵ
moti ab insita obstinacõe desiste. et ad se transire uellent cũ mch
silencio se ten̾et ꝙ pualidus locus e̾at paulisꝑ ab opido secessit
Postero autẽ die sacrificio deis fr̃õ dignus uir qui uni et uẽo dee
sacrificiũ facet. et pro eo pugnaret. Cõnocato ex̾citu spc̃antibꝰ
opidanis milites pro connõe collaudat. et uiros ẽgregios pro qͣli¬
tate mitorũ. donis ornat ingetibꝰ. confestĩq discedens rebilũ
ꝓconsulẽ cũ aliquot cohortibꝰ ad tapsũ ubi ut diximnꝰ ugiliꝰ pẽat
Sn. domiciũ cũ aliquot aliis ad tisdrã ubi considius erat obc̃a¬
dendam liquit .I. messalem cũ equitatu utic̃a p̃mittit. ip̃e cũ
excitu p̾mũ subseq̃tur. Milites inte̾a sapiõis qui pug euase¬

Expanded text:
quos eodem, quo capti erant, ornatu ante oppidum Tapson adduci iussit, quos eodem, quo capti erant, ornatu ante oppidum Tapson adduci iussit, hec intendens, si forte Virgilius, loci custos, et qui secum erant, exemplo suorum moti, ab insita obstinatione desistere et ad se transire vellent; quumquesilentio se teneret, quod prevalidus locus erat, paulisper ab oppido secessit. Postera autem die, sacrificio diis facto dignus vir, qui uni et vero Deo sacrificium faceret et pro eo pugnaret, convocato exercitu, spectantibus oppidanis, milites pro concione collaudat, et viros egregios pro qualitate meritorum donis ornat ingentibus, confestimque discedens Rebilum proconsulem cum aliquot cohortibus ad Tapson, ubi, ut diximus; Virgilius preerat, Gn. Domitium cum aliquot aliis ad Tisdram, ubi Considius erat, obsidendam linquit, M. Messallam cum equitatu Uticam premittit, ipse cum exercitu primum subsequitur. Milites interea Scipionis, qui pugna evase
Abbreviated transcription (Latin):
et magnis stridoribus tritũ confic̾et horrendo spc̃aculo ad misericor¬
diã motus scricto gladio occurrit lacurus opem seram. licet iam enĩ ille
miser expĩauerat. Cuin uero elephas sese ferro peti uidit omisso cadauere
usus ĩmilitẽ probostide crcũuentũ in altũ extulit tensit miles ubi ẽẽt
et sibi a uirilit᷑ agendũ. a uĩlit̾ moriẽñ esse cognouit Gladio g̾ quẽ ĩ ma¬
uibus hẽbat probostidẽ belue uiuculũq suũ crebs repetitis ictibus ꝑ¬
forat Quo uictus elephas crutiatu spuit ad t̾rã militẽ incolumeñ
et solito cũ siridore ad compares beluas cuxesu rapido se cõuortit. tñ
tus scipionis iube et labieni cesis x. hostiũ fusis aliis ac fugatis
l. suis tm̃ deperditis aliquet aut uulueratis in tastra regreditur.
.liiiͦ. elephautibus captis armatis more solito et turribꝰ instriutis

Expanded text:
et magnis stridoribus territum conficeret, horrendo spectaculo ad misericoret magnis stridoribus territum conficeret, horrendo spectaculo ad misericordiam motus stricto gladio occurrit miles laturus opem, seram licet; iam enim ille miser expiraverat. Quum vero elephas sese ferro peti vidit, omisso cadavere, versus in militem proboscide circumventum in altum extulit. Sensit miles, ubi esset, et sibi aut viriliter agendum aut viriliter moriendum esse cognovit. Gladio igitur, quem in manibus habebat, proboscidem bellue vinculumque suum crebris et repetitis ictibus perforat; quo victus elephas cruciatu spuit ad terram militem incolumem, et solito cum stridore ad belluas compares cursu rapido se convertit. Tanttus, Scipionis, Iube et Labieni, cesis X millibus hostium, fusis aliis ac fugatis, L de suis tantum deperditis, aliquot autem vulneratis, in castra regreditur, LIIII elephantibus captis, armatis more solito et turribus instructis;
Abbreviated transcription (Latin):
netnon et pompeius ruffus brachiũ gladio ꝑcussus occidebatur n
ad cesarẽ confugisset tantus tãq indomitꝰ militũ ardor erat tanta
ex mẽoria gestaꝵ rerũ ꝯfidencia ac peccãdi licentia. tata ex odio
resistenciũ cruoris sitis ut multi exemplo triti. senatores et rõm
equites campis excede̾nt ne in sile disc̾mẽ incide̾nt. Q̾n et ipse
cesar pro misis intercessit agẽsq nõ pro imꝑio sed amicis p̃abꝰ
ne perirent. nichil optinuit ad unũ ĩ expiabili odio cesi des. hic
belloꝵ cuuliũ fructus erat. huic credulitas illinc mors Non ẽ
uisa scriptoribꝰ antiq̃s. nec michi etiã uidetur filencio p̃terenda
int̾ hos motꝰ uet̾am u̾tꝰ militis .u ͨ legionis nam dũ pugna̾etur
et leuo ĩ cornu elephas ruln̾atus. ⁊ dolore uuliu̾s irritatus forte
mermẽ ĩ lixam nruiss. et substratũ pedibꝰ ac mole corꝑis opp̃ssũ

Expanded text:
nec non et Pompeius Rufus brachium gladio percussus occidebatur, nisi nec non et Pompeius Rufus brachium gladio percussus occidebatur, nisi ad Cesarem confugisset. Tantus tamque indomitus militum ardor erat, tanta ex memoria gestarum rerum confidentia ac peccandi licentia, tanta ex odio resistentium cruoris sitis, ut multi exemplo territi senatores et romani equites campis excederent, ne in simile discrimen inciderent. Quin et ipse Cesar pro miseris intercessit, agensque non pro imperio, sed amicis precibus, ne perirent, nichil obtinuit: ad unum inexpiabili odio cesi omnes. Hic bellorum civilium fructus erat: hic crudelitas, illic mors. Non est visa scriptoribus antiquis, nec michi etiam videtur silentio pretereunda inter hos metus veterani virtus militis quinte legionis. Nam dum pugnaretur, et levo in cornu elephas vulneratus, et dolore vulneris irritatus, forte inermem in lixam irruisset, et substratum pedibus ac mole corporis oppressum
Abbreviated transcription (Latin):
uel ducẽ uel presidiũ uiderũt Iam defensionis spe amissa arma mag¬
na ex ꝑte piciũt ut expedicõres ad castra regis euade̾nt. quo cũ uoĩssẽt
ea quoq fugato rege a cesarianis capta conspiciũt. tũ depoĩta spe sa¬
lutis ꝙdam in locũ edicũ se recipiũt atq inde falutationẽ militarem
armori q̃ suꝑerãt motu faciuĩt qd petende miẜicordie signũ erat. Red
nichil eis profuit militibꝰ ret̾anis ira et dolore inflamatis. et in ce¬
dem obstinatis ac rabidis nõ mõ ꝑluaderi ut hostibꝰ ꝑce̾nt nõ potuit
Sz aliquot et̾ illustres uiros de mĩo suoꝵ: ꝙ promisiis int̾cedere
ausi fuerant frenãtes ĩpetũ et in ciues int̃e a dmonẽtes quã uirtuti
dua suo norant ẽẽ gratissimã inflictis uulm̾b ꝰ occiderũt In qͥbus
fuit uallius ruffus questorius qͥ amilice iaculs traiectus interiit

Expanded text:
vel ducem vel presidium viderunt, iam defensionis spe amissa, arma magvel ducem vel presidium viderunt, iam defensionis spe amissa, arma magna ex parte proiiciunt, ut expeditiores ad castra regis evaderent. Quo quum venissent, ea quoque, fugato rege, a Cesarianis capta conspiciunt. Tum, deposita spe salutis, quemdam in locum editum se recipiunt, atque inde salutationem militarem armorum, que supererant, motu faciunt, quod petende misericordie signum erat. Sed nichil eis profuit. Militibus veteranis ira et dolore inflammatis et in cedem obstinatis ac rabidis non modo persuaderi, ut hostibus parcerent, non potuit, sed aliquot etiam illustres viros de numero suorum, quod pro miseris intercedere ausi fuerant, frenantes impetum et in cives misericordie admonentes, quam virtutem duci suo norant esse gratissimam, inflictis vulneribus occiderunt. In quibus fuit Iulius Rufus questorius, qui a milite iaculo traiectus interiit,
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. Quo uiniũsꝯ ex̾citus arrectus signa ĩ aduersos ferre ceꝑat
centurionibus lingua et maũ ne ꝯtꝙͣ ⁊enitẽtibꝰ. sensit cesar pugne
horam aduenisse. et accẽsos in pugisa uerb̾ coerc̾e frustra esse. et
ip̃e igͣr frena laxauit. Datoq signo feliritatis equoq calcãibꝰ adacto
pͥmus in hostiũ pͥnceps inuehit᷑. Impetus a dextro corme ĩ elephã¬
tes a sagittariis et funditoibus frũs beluas ĩexꝑtas et t̃ a
silua uomientes autit retro in suos secuta ẽ fuga eqtũ mauroꝵ. Codq
inpetu occupatũ uallũ scipionis ꝑ cesarianos custodibꝰ interfectis aut
fugatis. et iã copiis eius ꝑ cãpos effusis ac deiectis fugãq petentibꝰ
cesaree legiones insecute nichil laxamĩti. nuillũq respirãdi spaciũ dede̾
Illi alia castra petẽtes ut ibi se reꝑatis annis tuerẽt᷑ insi nullũ illic

Expanded text:
nuit, quo universus exercitus arrectus signa in adversos ferre ceperat, nuit, quo universus exercitus arrectus signa in adversos ferre ceperat, centurionibus lingua et manu nequicquam renitentibus. Sensit Cesar pugne horam advenisse et accensos in pugnam verbis coercere frustra esse: et ipse igitur frena laxavit, datoque signo felicitatis equoque calcaribus adacto, primus in hostium principes invehitur. Impetus a dextro cornu in elephantes a sagittariis et funditoribus factus belluas inexpertas et tantum a silva venientes avertit retro in suos. Secuta est fuga equitum Maurorum, eodemque impetu occupatum vallum Scipionis per Cesarianos, custodibus interfectis ac fugatis; et iam copiis eius per campos effusis ac deiectis, fugamque petentibus, cesaree legiones insecute nichil laxamenti nullumque respirandi spatium dedere. Illi alia castra petentes, ut ibi se, reparatis animis, tuerentur, ubi nullum illic
Abbreviated transcription (Latin):
faciet ac famosos. hͨ et silia loquens exͥcitũ abiendo. et semꝑ oculos
hũs ad castra hosciũ aduertit illos trepidare et more pauẽtiũ mic
egredi. nũc regredi utrũq sñ ordine. hͦ ip̃e pͥmus. pꝯabi atq
alii perpenderũt. Itaq legati euocatiq qͥ nicast̾s er̃ãt cesarẽ adeũt
et da ĩquiũt imꝑator pugne signũ ne dubita uincimꝰ haud dubie
si pugnius Resistente cesare ĩflãmatis desideriis militũ atq aciem
sustẽtante ac fremẽte et subinde exclam̃ãte nõ sibi plac̾e eruptõne
pugnari. factus enĩ erat iã ad bella cũctatõr. et aͥid de illa sua
ueritus credo. ne qũ illũ sua illa fortuna tot et tantis uictoriis fati¬
gata dese̾ret. Dũ sic gͥ impetũ frenat ac ꝯp̾mit repẽte qd̾ nullo
umꝙͣ p̾lio auditũ erat cormu ab alto impatoris ĩiussu classicũ info¬

Expanded text:
faciet ac famosos. Hec et similia loquens exercitum ambiendo, et semper oculos faciet ac famosos. Hec et similia loquens exercitum ambiendo, et semper oculos habens ad castra hostium advertit illos trepidare, et more paventium nunc egredi, nunc regredi, utrumque sine ordine. Hoc ipse primus, post alii atque alii perpenderunt. Itaque legati evocatique, qui in castris erant, Cesarem adeunt: Et da, inquiunt, imperator, pugne signum, nec dubita. Vincimus haud dubie, si pugnamus. Resistente Cesare inflammatis desideriis militum, atque aciem sustentante ac fremente, et subinde exclamante non sibi placere eruptione pugnari factus enim erat ab bella cunctantior et aliquid de illa sua entie haberet, veritus, credo, ne quando eum sua illa fortuna tot et tantis victoriis fatigata desereret, dum sic igitur impetum frenat ac comprimit, repente, quod nullo unquam prelio auditum erat, cornu ab altero imperatoris iniussu classicum inso
Abbreviated transcription (Latin):
Et pmo qͥdem cesar exͥcitũ dili: instructũ secus hostiũ castra deduxit. ⁊¬
equo in loco ordinatis aciebus illos ad preliũ ĩuitabat exspc̃abatq ad eos
usqr ad uesꝑam ubi illos pidet ꝑtinacit̾ recusare sub noctẽ in castra
reu̾titur. Discedens autẽ insectãte cũ labieno fugato tñ nec inseque
desistente imprebo qͥdem tnͣsfuga et malo hostes ian inde digressos. et
fatis pĩnentibus ad tapson castra hẽntes ĩueĩt ad pugña dispõitos et
aciem insauẽtes. Instruit et ip̃e suã anem confestim oĩ arte q̃ ꝑ sũmũ
ducem instrui acies ulla põt. Qnecĩã ex equo descendens int̾ ip̃os pedi¬
tes pedibus ambulabat atq oñis et singulos uerbis pro tꝑe breuibus
sed efficatissĩs hortabat᷑. Oro uos aiebat uet̾anoꝵ u̾tutẽ omulamĩ. et
eorũ fama tot partã uictoriis posside̾ utimĩ. h uictoria glosos uos

Expanded text:
Et primo quidem Cesar exercitum diligenter instructum secus hostium castra deduxit, et, Et primo quidem Cesar exercitum diligenter instructum secus hostium castra deduxit, et, equo in loco ordinatis aciebus, illos ad prelium invitabat, expectabatque eos usque ad vesperam: ubi illos videt pertinaciter recusare, sub noctem in castra revertitur. Discedens autem, insectante eum Labieno, fugato tamen nec insequi desistente, improbo quidem transfuga et malo, hostes iam inde digressos, et, fatis prementibus, ad Tapson castra habentes invenit, ad pugnam dispositos et aciem instruentes. Instruit et ipse suam aciem confestim omni arte, qua per summum ducem instrui acies ulla potest. Quin etiam ex equo descendens inter ipsos pedites pedibus ambulabat, atque omnes et singulos verbis pro tempore brevibus, sed efficacissimis, hortabatur. Oro vos, aiebat, veteranorum virtutem emulamini, et eorum famam tot paratam victoriis possidere nitimini. Hec victoria gloriosos vos
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos in ytalĩa mittendo ad orudicõ nouoꝵ ex̾cituũ ut et pe¬
dices disce̾nt ubinã crmati et̃a uulnari possont et eqͥui honorifice belue as¬
suescent et horrẽ desmuerent. atq ita effcm̃ est. ut formidabue auimal ma¬
nibus ꝑtractatũ int̾ q equos u̾satũ prospc̃a sua tarditate uilesce̾t Alud q
ꝓuidentissimi ducis augebrit curã ꝙ insidiosissima cũ rege rem g̾ebat
assuetus dimicare cũ gallis aꝑtis hoĩbus et insidiarũ nesciis necfraudibꝰ
sed u̾tute bellãtibus timebat ne militũ suoꝵ quoꝵ u̾tuti sans fidebat nocũ¬
spoctio conͣ insolitũ genus hostis non sufficeret. id̾oq cotidie ꝑ exꝑiẽtiã
nr̃tundacebat ut discerent hostiũ mores nosse ꝙͣ diuersi ẽẽnt ab ãtiqͥs
hostibus. discent semꝑ intentis cũs esse oĩa circũspic̾e et cauere.
has int̾ ducis curas atq ex̾cicia iam sup̃me pugne tempꝰ appropĩqͣbat

Expanded text:
tendo ad eruditionem novorum exercituum, ut et pedites discerent, ubinam armati etiam vulnerari possent, et equi horrifice bellue assuescerent, et horrere desinerent; atque ita effectum est, ut formidabile animal manibus pertractatum interque equos versatum, prospecta sua tarditate, vilesceret. Illud quoque providentissimi ducis augebat curam, quod insidiosissima cum gente rem gerebat, assuetus dimicare cum Gallis, apertis hominibus et insidiarum nesciis nec fraudibus, sed virtute bellantibus. Timebat, ne militum suorum, quorum virtuti satis fidebat, circumspectio contra insolitum genus hostis non sufficeret, ideoque quotidie eos per experientiam circumducebat, ut discerent hostium mores nosse, quam diversi essent ab antiquis hostibus, discerent semper intentis animis esse, omnia circumspicere et cavere. Has inter ducis curas atque exercitia iam supreme pugne tempus appropinquabat.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾minos tnsgrediendo aꝑte age̾ coñ rempublicã ude̾tur audiens
tribunos qui pro eo erant contemꝑtui habitos et ul ui urbe depulsos
uel sua sponte digressos. rome omis pnanimit conͣ se senti̾e ommia
su odio dina atq hũana misceri ac peruerti se quoq ꝑ pacĩa contẽp¬
tũ iri cogitaus. neq iam am plius ferendũ. dissiłandũq aliqͥd existi-¬

Expanded text:
tur, audiens tribunos, qui pro eo erant, contemptui habitos et vel vi urbe depulsos vel sua sponte digressos, Rome omnes unanimiter contra se sentire, omnia sui odio divina atque humana misceri ac perverti, se quoque per patientiam contemptum iri cogitans, neque iam amplius ferendum dissimulandumque aliq
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ tñ et dissilitudinẽ cet̾orũ ducũ. et ꝙ urbem eoꝵi oꝑiiꝰ pupsitie
edoirau̾at miserati exitũ uiri sepulchiũ ullũ statuerit ꝑipaltõe
rebus hũanis exẽpto .I. resar ex hoc malo bonũ aͥis deceip̃e cotri¬
tans ppłm ad conionẽ uotat. hortat᷑ ut tõtentõne depoitta porte
õno pendãtue imꝑatori se de illiꝰ lemencia płimũ confire de
spore non fuit longus opus tractatu ad idipm ꝓm eãt caiii
portis aꝑtis cesari obiũa ꝑgit. Interĩ messala eui h ͫ nietũ su¬
isse predixinus uticã uen̾it et parifice susceptus om̃s poittse
custodibus occupat. Interea tescu. tapso digressus fita pete¬
bat medroqs orbes itmere obiuas sñ prelo oaarpsst itgutã hete¬

Expanded text:
tatem tamen et dissimilitudinem ceterorum ducum, et quod urbem eorum operibus publicis tatem tamen et dissimilitudinem ceterorum ducum, et quod urbem eorum operibus publicis adornaverat, miserati exitum viri, sepulcrum illi statuerunt. Catone rebus humanis exempto, L. Cesar ex hoc malo boni aliquid decerpere cogitans populum ad concionem vocatum hortatur, ut, contentione deposita, porte romano pandantur imperatori: se de illius clementia plurimum confidere ac sperare. Non fuit longo opus tractatu: ad id ipsum proni erant animi. Portis apertis, Cesari obviam pergit. Interim Messalla, cui hoc iniunctum fuisse prediximus, Uticam venit, et pacifice susceptus omnes portas custodibus occupat. Interea Cesar Tapso digressus Uticam petebat. Medio urbes itinere obvias sine prelio occupat Utzittam, Adru
Abbreviated transcription (Latin):
quã mort̾e seneca miris mõis laudat ĩ eandẽ p̃e quoꝵ siña ꝓmuit
Licero autẽ excusat. angustinꝰ rectius et uituꝑat et accusat᷑
Et mn prorsꝯ sic iudetur. sato magin sꝑ et constãtis ẜ in fuẽ
side tanto niro loqui cusim inconsulti pnpitisq. et ut u̾e dicam ua¬
n aĩ fuisse. nau ut ait quidã scriptor egregius cato pidet cãm
quesiisse moriendi. nõ tã ut cesarem fug̾e̾t ꝙͣ ut stoitorũ detretie
obtempant ques sectabat᷑ funia nomẽ grãdi aquo facĩore claifita¬
ret. An quid mali potiu̾t accid̾e si uiu̾et nõ ĩuemo. B ayus eñĩ te¬
ticerone et cathone seruatis. ħ ille. Et ete horũ alteu deniissis
tesar fuit. alti lemens esse nõ potuit. q eũ nõ inuenit e ostat
r̃des. Uticenses autẽ. et si eũ studio ꝑaũ odissent ppotͥ integri¬

Expanded text:
Quam mortem Seneca miris modis laudat, in eamdem ipse quoque sentQuam mortem Seneca miris modis laudat, in eamdem ipse quoque sentet accusat; et michi prorsus sic videtur. Catonem magni semper et constantis, sed in finem, si de tanto viro loqui ausim, inconsulti precipitisque et, ut vere dicam, vani animi fuisse. Nam, ut ait quidam scriptor egregius, Cato videtur causam quesisse moriendi non tam ut Cesarem fugeret, quam ut Stoicorum decretis obtemperaret, quos sectabatur, suumque nomen grandi aliquo facinore clarificaret. Cui quid mali potuerit accidere, si viveret, non invenio. Gaius enim CeCicerone et Catone servatis. Hec ille. Et certe horum alteri clementissimus Cesar fuit, alteri clemens esse non potuit, quia eum non invenit. Constat  propter integri
Abbreviated transcription (Latin):
Candem uaro rebus om̃ibꝰ ꝙͣto qͥuit accuracius dispoĩtis liberisq qui
tiun ei q̃stor erat ꝑ fidem amicicie cõmẽdatis nulla cuiꝙͣ ne leui quid hor¬
rendi ꝓpositi suspiciõne data uultu et sermõe soluo ac t̾nquillo cubita
iuit. secumq in cubiculũ et platõis librũ ĩmortalitatẽ ãie continẽtõ sinl
et gladiũ dam ĩuexit. alt̾m quo mori uellet. alt̾m quo posset ltõ itr̃ aõ
lut̾nã libro quo ad sibiltĩone firmitatẽ aĩ assumpsisse insꝯ ese Pauli¬
lũ subticuit cũ gladio quẽ ad illim diem ut auĩt ĩ corruptũ ab oĩ cede
sinauerat ĩ seipim̃ stricto pectus illud qdͥ constãtie tẽplũ aliad hẽtut
genino uulue confixit. aliquo forsan iudinio exꝑrerti medi atq a¬
culit amino ut se ab illorũ uexaciõe liberaret. hiĩs digressis . t
ferre ut anguror ablato surrexit ille itm. et reuelatis rescissis q uul¬
neribꝰ et ingenti copia sangiũs ĩ secuta gn̾osũ spm̃ maũ extrusit

Expanded text:
us omnibus quanto quivit accuratius dispositis, liberisque ei, qui tunc questor erat, per fidem amicitie commendatis, nulla cuiquam ne levi quidem horrendi propositi suspicione data, vultu et sermone solito ac tranquillo cubitum ivit, secumque in cubile et Platonis librum immortalitatem anime continentem, simul et gladium clam invexit, alterum, quo mori vellet, alterum, quo posset. Lecto igitur ad lucernam libro, quoad sibi lectione firmitatem animi assumpsisse visus est, paululum subticuit; tum gladio, quem ad illum diem, ut aiunt, incorruptum ab omni cede servaverat, in se ipsum stricto, pectus illud, quod constantie templum aliquod habebatur, gemino vulnere confixit. Aliquo forsan indicio experrecti medici atque aod ille equo tulit animo, ut se ab illorum vexatione liberaret. His digressis et ferro, ut auguror, ablato, surrexit ille iterum, et revelatis rescissisque vulneribus, ingenti sanguinis copia insecuta, generosum spiritum manu extrusit.
Abbreviated transcription (Latin):
desinas et incepto ĩntili pedem retrahas. nãsi nesus conͣ quẽ ducẽ
rõtra qũẽ exntũ pugnes exꝑiri iã nũc potes sume de tuis oĩbꝰ cohortẽ unã quã

Expanded text:
desinas et incepto inutili pedem retrahas. Nam si nescis contra quem ducem desinas et incepto inutili pedem retrahas. Nam si nescis contra quem ducem contraque quem exercitum pugnes, experiri iam nunc potes. Sume de tuis omnibus coho
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑata peciũa. Dicite ergo qͥd uob̾ ẽ aninii. et hͦ dicẽs mime dubita¬
bar illos sibi protãta oblacioẽ grãs esse acturos. Ilt cẽturio ille uir
ĩmebil fidei dignusq qͥ prodeo fac̾et qd̾ͥ pro homĩe fatiebat. Ego ĩqͥt
o supio. neq enĩ te imꝑatore uoco cũ unꝰ inͥ sit imꝑator cesar. ego
mꝙͣ pro tanto bñficio tibi gracias ago q̃ michi et peciũa offeras quã
dare nuilloiure teneciris. et uitã quã belli iure possis eripere. et fortas¬
sis hoc bñficio tuo uter in flagiciũ illi ingens et mũn̾e ip̃o magis
esset admixtũ. quõ eñ ego conͣ imꝑatore meũ cesarẽ a quo bellicis
honoibus honestatus sũ conͣq illũ exͥcitũ. Pro cuius uictoria et gła
xxxui. cĩnos. et eo ãpliꝯ decertaui arma portarẽ. Istud ego nũqm
faciam neq tu si me uelles cuidie istud face̾s et ualde te hortor ut

Expanded text:
et parata pecunia. Dicite ergo, quid vobis est animi. Hec dicens minime dubitaet parata pecunia. Dicite ergo, quid vobis est animi. Hec dicens minime dubitabat illos sibi pro tanta oblatione gratias esse acturos. At centurio ille, vir immobilis fidei dignusque, qui pro Deo faceret, quod pro homine faciebat: Ego, inquit, o Scipio, neque enim te imperatorem voco, quum unus michi sit imperator Cesar, ego, inquam, pro tanto beneficio tibi gratias ago, qui michi et pecuniam offeras, quam dare nullo iure teneris, et vitam, quam iure belli possis eripere; et fortassis hoc beneficio tuo uterer, ni flagitium illi ingens et munere ipso maius esset admixtum. Quomodo enim ego contra imperatorem meum Cesarem, a quo bellicis honoribus decoratus sum, contraque illum exercitum, pro cuius victoria et gloria XXXVI annos et eo plus decertavi, arma portarem? Istud ego numquam faciam, neque tu, si me velles audire, istud faceres, et valde te hortor, ut
Abbreviated transcription (Latin):
die die inseq̃ti młti eiusd̾e gẽtis a scipiõe ad cesarẽ tñssugerũt Incd ͭ
in hos dies euidentissi  militaris erga cesarẽ fidĩ argum̃tũ qd̾ ne silẽtio
obruat᷑. impetrat e classe sulr allieni de qͣ supͣ diximꝰ dũ esicilia ĩ cif¬
fricã traice̾t nauis una cũ a reliqͣrũ tramite deerrasset ad egunurũ
insulã delatã ĩ manꝰ hostiũ uenit ĩ qua et uet̾ani et tirones et cẽ¬
turio unus erat qui sub fida custodia. sed snĩ ĩuria ad scipiõ cum
ꝑducti essent. Ille eos u̾bis sic aggredr Bçio ego ut uos nõ pestra
uoluntate seu cõsilio. sed illius urĩ nequissimi ducis imꝑio atq ĩstur¬
tu coñ rem publicã cõmrasse. Nũc qm̃ uos casus optabiłis nrĩ fecit᷑
arbitii siqd̃ ultro fac̾e deberetis. orati facitis ut dimiss scełatis atq n¬
bellibus ciues bonos et rempublicã defendatis. et salua nob̾ uita erit

Expanded text:
: die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesarem transfugerunt. Incidit : die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesarem transfugerunt. Incidit in hos dies evidentissimum militaris erga Cesarem fidei argumentum, quod, ne silentio obruatur, impetrat. E classe scilicet Allieni, de qua supra diximus, dum e Sicilia in Africam traicit, navis una, quum a reliquarum tramite deerrasset, ad Egimurum insulam delata in manus hostium venit, in qua et veterani et tirones et centurio unus erat, qui sub fida custodia, sed sine iniuria, ad Scipionem quum perducti essent, ille eos verbis sic aggreditur: Scio ego, ait, vos non vestra voluntate seu consilio, sed illius vestri nequissimi ducis imperio atque instinctu contra rempublicam coniurasse. Nunc quoniam vos casus optabilis nostri fecit arbitrii, si quod ultro facere deberetis, orati facitis, ut, dimissis sceleratis atque rebellibus, cives bonos et rempublicam defendatis, et salva vobis vita erit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ dilacõne cesarea. qd̾ ita lacessere solitus lentestẽt ut lacessac̾tur
exspectans. Iamiq suꝑior ille cõtemptus in solitudinẽ et ĩmetũ p̾tẽat
Itaq getulos duos ex hiis qui secũ erant quosq fidissimos etimabãt
multis promissis one̾atos ĩ castra cesaris ire et explo̾are qͥd illic g̾at
imperant hii comp̃hensi et ad cesarem ꝑducti pecierũt ut de seloqui
sñ disc̾mĩe sinerẽtur ꝑmissa licencia hͨ locuti sũt. Sepe quid impator
getuli nõ nos soli sed alii ple̾s qͥ adu̾sis in castris militamꝰ chentes
.G. marii fere om̃s ciues rõni ad te trãsire decreuim ꝰ sed custodiis p̃¬
pediti nequiuimꝰ nũc ad tua castra ex plorãdi grã uenire iussi paruimꝰ
nõ libẽter mõ sed ardentͥ. eo enĩ mittebam quo iã dudũ ire cupieba ꝯ
cesar et laude illos et scipendio ꝓsecutus ẽ eorũ u̾bis exitꝰ sinẽ fecit¬

Expanded text:
super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur expectans; iamque superior ille contemptus in sollicitudinem et in metum verterat. Itaque Getulos duos ex his, qui secum erant, quosque fidissimos estimabat, multis promissis oneratos in castra Cesaris ire et explorare, quid illic geratur, imperat. Hi comprehensi et ad Cesarem perducti petierunt, ut de se loqui sine discrimine sinerentur. Permissa licentia, hec locuti sunt: Sepe quidem, imperator, Getuli non nos soli, sed alii plures, qui adversis in castris militamus, clientes G. Marii, fere omnes cives romani, ad te transire decrevimus, sed custodiis prepediti nequivimus. Nunc ad tua castra explorandi gratia venire iussi paruimus non libenter modo, sed ardenter. Eo enim mittebamur, quo iamdudum ire cupiebamus. Cesar et laude illos et stipendio prosecutus est. Eorum verbis exitus fidem fecit
Abbreviated transcription (Latin):
et neroͣne qͥdem fuisset o̾iginis. Ip̃e tñ exhiis elcõs uiros ĩgetu¬
lĩa mittit ut totiens gẽtis aĩos sibi cõsiliaret. Int̾m qͦ et crispꝰ
salustius p̃tor cõnehẽdis meatibꝰ cũ classe directus a cesare ĩ¬
gentem frumẽti uiniq copiã tñsmisit. et alienus procõsul ut
dixinius euocatus a cesare dnabꝰ legiõibꝰ et. dtcc. eq̾tibus
gallis et leuis armature.x. in naues impõis classem soluit a lilibeo.
Tuiq hiis copiis et alto cõmeatu naiuigacõe usus prospera iiii . die ĩ
portũ ad ruspnr̃a ubi cesar exspc̃ans castra hẽbat appłieuit legionũ simł
et cõmeatuũ genima cura liberatus cesar ac gẽmo grudio ꝑfusut nb
eos qͥete alt̾na maritimũ expurgae fastidiũ seq ge̾ndis reb ꝰ corpibꝰ
atq cũmis pp̃arare. Creuerat aut̃ in dies scipionis ac suoꝵ adim̃acõ

Expanded text:
et ne romane quidem fuisset originis. Ipse tamen ex his electos viros iet ne romane quidem fuisset originis. Ipse tamen ex his electos viros itotius gentis animos sibi concilient. Interim quoque et Crispus Sallustius pretor convehendis commeatibus cum classe directus a Cesare, ingentem frumenti vinique copiam transmisit, et Allienus proconsul, ut diximus, evocatus a Cesare, duabus legionibus et DCCC equitibus gallis et levis armature mille in naves impositis, classem solvit a Lilybeo, cumque his copiis et altero commeatu, navigatione usus prospera, quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Cesar expectans castra habebat, applicuit. Legionum simul et commeatuum gemina cura liberatus Cesar, ac gemino gaudio perfusus, iubet eos quiete alterna maritimum expurgare fastidium seque gerendis rebus corporibus atque animis preparare. Creverat autem in dies Scipionis ac suorum admiratio
Abbreviated transcription (Latin):
fingebat sese pauidũ: prete̾ti et pano̾ͥe scipĩa amplecti qĩ suis
uiribꝰ diffidentem. et hostes de hac diffidencia exultũtes equo
aĩo tolłabut dones nuitãdi consiliũ temipus ẽet usq adeo ut sãipro
qui aliꝙͣ diu ꝑatus ad preliũ fu̾at. cesarẽ sꝑnens. exc̾citũ mncis
tir reducet. et pro contione diffidencĩa ac desꝑaciõ resais p̃dica¬
ret uictoriãq cͥtissimĩa qͣi illã ĩmcũbus hẽret proximãq pollitt¬
retui ¶Detuli interĩ scipionis stipẽdia deserentes. alni ĩ regnũ
suũ alii in cesaris castra ꝑueniũt / eo maxĩe p̃textu .ꝙ et ip̃ et
prẽs eoꝵ .G. marii beneficiis obstricti eẽnt/ cuius affiuẽ cosarẽ
opinarẽtur. Id ꝙͣuis sub eo aliquonẽs militass tam proul a
uero tñ aberat. ut cuĩ cesar nobilissimꝰ rõnoꝵ eẽt marius eustitaẽ

Expanded text:
Fingebat se pavidum, preterea et pavore sapientiam amplecti, quasi suis Fingebat se pavidum, preterea et pavore sapientiam amplecti, quasi suis viribus diffidentem, et hostes de hac diffidentia exultantes equo animo tolerabat, donec mutandi consilii tempus esset, usque adeo, ut Scipio, qui al Cesaris predicaret, victoriamque certissimam, quasi illam in manibus haberet, proximamque polliceretur. Getuli interim Scipionis stipendia deserentes alii in regnum suum, alii in Cesaris castra perveniunt, eo maxime pretextu, quod et ipsi et patres eorum G. Marii beneficiis obstricti essent, cuius affinem Cesarem opinarentur. Id, quamvis sub eo aliquoties militasset, tam procul a vero tamen aberat, ut, quum Cesar nobilissimus Romanorum esset, Marius rusticane
Abbreviated transcription (Latin):
irre ꝑabilit᷑ uristari ut nullus postea remedio locus ẽẽt. Ap̃e autẽ
in haut unã rem promis adeo totus erat atq intẽtus ut pene tnͣs¬
formatut in uirũ alt̾m dies noctesq ma̾ia ꝓspc̃ar et qͥn et die pror̾
et uillaꝵ inrendia et rapine q̃ ꝑ totũ prouĩtiã suoꝵ hostiũ auãma
et coudelitate feruebãt. auoꝵ mał profũdissiẽ tangebat᷑ et mmi¬
seris opem ferre. atq ilł ĩdempnitatẽ nõ miꝰ ꝙ suã uictorĩa exop¬
tabat. Ip̃e se int̾im cast̾s balidissimis cõtinebat. nõ ꝙ de untoria
dubitaret. sed post res gestas et toriens fusos hostes de reliqmio
belli ceuentã uictorĩa adipisci. dedecorũ sibi. seq prorsus ĩdiggiũ
iudicabat ne int̾im ullũ diem int̾mittebat quo nõ pel ꝑ alios
absens uel sub oculis suis ex̾citũ. et pcipue tyrones młitaibꝰ
institucõnibꝰ imbu̾et. in qua arte nulli hom̃ secundus fuit.

Expanded text:
ita irreparabiliter vastari, ut nullis postea remediis locus esset. Ipse autem ita irreparabiliter vastari, ut nullis postea remediis locus esset. Ipse autem in hanc unam rem pronus adeo totus erat atque intentus, ut pene transformet villarum incendia et rapine, que per totam provinciam suorum hostium avaritia et crudelitate fervebant; quorum malis profundissime tangebatur, et miseris opem ferre, atque illorum indemnitatem non minus, quam suam victoriam exoptabat. Ipse se interim castris validissimis continebat, non quod de victoria dubitaret, sed, post tot res gestas et totiens fusos hostes, de reliquiis belli cruentam victoriam adipisci dedecorum sibi seque prorsus indignum iudicabat; neque interim ullum diem intermittebat, quo non vel per alios absens vel sub oculis suis exercitum et precipue tirones militaribus institutis imbueret, in qua arte nulli hominum secundus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
extrema remedia adhibe didicissent algas litoreas dultibus
aqͥs ablaties iiuĩtis appon̾ent eoq cibo defiriencia sustentarent Erat et
uulgnris opiio nõ cesarem ĩ affrica penisse. sed unũ aliqͣ ex legatie suis
cũparte copiarũ tͣnsmisisse Id quã tollendam lr̃as nũtiosq ꝑ ommnes
preuĩcie cũutates misit aduẽtũq suũ õĩbus notũfẽtit. fno audite
statim multi miri nobiles suis ex urbibus ꝓfugi in cast cesciris uen̾e
ꝑibiq de hostiũ seuitia atq intollerãda superbia q̃sti sunt᷑ quorñ
q̃rimoniis ac fietibꝰ motus cesar qd̾ facͥe ꝑ seipm̃ ĩ aiõ habebat iag
ac mag̾ accelare disposuit lr̃ at̃q confestim in sicilia misit ad al¬
lienũ teterosq quiibi ꝓ partibus suis erant ut exausacõe qͣlibet
reiecta ad se oñis copias traice̾nt. affricã enĩ si auxiliũ diffãtur

Expanded text:
extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus aquis ablutas iumentis apponerent, eoque cibo deficientia sustentarent. Erat et vulgaris opinio non Cesarem in Africam venisse, sed unum aliquem ex legatis suis cum parte copiarum transmisisse; ad quam tollendam litteras nuntiosque per omnes provincie civitates misit, adventumque suum omnibus notum fecit. Quo audito, statim multi viri nobiles suis ex urbibus profugi in castra Cesaris venere, sibique de hostium sevitia atque intoleranda superbia questi sunt. Quorum querimoniis ac fletibus motus Cesar, quod facere per se ipsum in animo habebat, magis ac magis accelerare disposuit, litterasque confestim in Siciliam misit ad Allienum ceterosque, qui ibi pro partibus suis erant, ut, excusatione qualibet reiecta, ad se omnes copias traicerent, Africam enim, si auxilium differatur,
Abbreviated transcription (Latin):
elephãtes. C.xx. oquitatũ ĩnu̾abilem peditũ et leuis armate
uim ĩmẽsam sagittarios funditores. et q̃sũt id genꝰ Cesar̃ẽ uo
pene ĩcomitatũ. legiones pet̾anoꝵ qͣs de ytalia exsp̃caret distordae
nes uenturas esse. sit ex oĩ ꝑte uictoriã promptã fore et młta de
hac re uaua iactare et q̃stulti hoĩes sibi finge consuei̾e post non
nullos etĩa dies affuit experiendi facultas et hiĩs om̃ibus copiis
aꝑtissiõs in campos explicitos dimicatũ est iab hora diei quta us¬
q ad ecccisum solis. uicitq ille ĩcomitatus cesar ut solebat et ille
diu̾s ex gentibus confertissime acies effug̾e dub ide tempꝰ seu
tempestatibus adñs seu metu dassiũ hosciliũ cũ ecitilia cõmea¬
tus ac sardimia tard̾ent tãta incastris cesaris fuit opis ĩopia
ut equites qui diu agendo omĩa et patiẽdo ex mis nccĩtritibꝰ

Expanded text:
elephantes CXX, equitatum innumerabilem, peditum et levis armature elephantes CXX, equitatum innumerabilem, peditum et levis armature vim immensam, sagittarios, funditores et que sunt id genus: Cesarem vero pene incomitatum, legiones veteranorum, quas de Italia expectaret, discordare nec venturas esse, sic ex omni parte victoriam promptam fore; et multa de hac re vana iactare, et que sibi stulti homines fingere consuevere. Post non multos enim dies affuit experiendi facultas, et his omnibus copiis apertissimos in campos explicatis dimicatum est ab hora diei V usque ad occasum solis, vicitque ille incomitatus Cesar, ut solebat: ille diversis ex gentibus confertissime acies effugere. Sub idem tempus, seu tempestatibus adversis, seu metu classium hostilium, quum e Sicilia commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris Cesaris fuit inopia, ut equites, qui diu agendo omnia et patiendo extremis necessitatibus