comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que inscribitur ꝓ .u. legario. Tubero
doctissimus quidem hĩtus est. uiris
publici ⁊ priuati iqͣmplures utruis¬
ꝙ operis libros relicit sermone ⁊̃
anquousus affectauit scribere. ⁊ o
ideo ꝑum libri enis grati hñtur:¬
Post hunc maxime auctoritatiᷤ
fuerunt. at eius capito qui offiliũ
secutus est. amistꝰ labeo ait qui
omnes hos aucluut instrrutucẽ.
autem a trebatio. Ex hiis autem atte
nuis consul fuit. la beꝯ ait noluit cũ
quo suffectus fieret. ⁊ honorem sus¬
cipere. S płumum studiisoperam ded̾
⁊ totum annum ita cliuiserat ut ro¬
mensib secederet. ⁊ cum ĩcribendis
libris operam daret: Itaq reliquid

Expanded text:
quae inscribitur pro Quinto Ligario.Tubero quae inscribitur pro Quinto Ligario.Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex hisus consul fuit, Labeo esse noluit, cum quo suffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum annum ita diviserat ut Romensibus secederet et conscribendis libris operam daret. Reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
quitz ¶ fuit eodem tempore itreba¬
tius. ciui .i. cornelii maximus audi¬
tͣus fuit. ausus casseluis. quintus
mutius. uolusii auditor. Deniq nł
luis honorera testam̃to publium mu¬
tium nepotenienis. reliquid heredẽ
fuit autem quefcoruis nec ultra ꝓ¬
ficissciuoluit cum illi ⁊̃ augustus cõ¬
sulatum offerret. Et ex hiis trebatiꝰ
ꝑitior cassello. cassellus trebatio elo¬
quentior fuisse dr̃ offilius utroq do¬
ctior cassellii scͥpta non extantz nisi
imus liber beneclictoꝵ trelatii ꝙͣ¬
plures. s minus frequentantur.¬
Post hos ciuo quintus tubero fu¬
it qui offiuo operam declit. fuit autẽ
patricuis ⁊ transit a causis agendis
adius cuule. maxime postqͣm quin¬
tum legariu actusauit. nec opti¬
nuit apud gaiumcesarem. Is est qͥn¬
tus legarius qui cum affrice horam
teneret infirmum tuberonem appli¬
care non ꝑmisit nec aqͣm haurire qͦ
nomine eum accusauit ⁊cicero defẽ¬
ditz ⁊ extat eius orõ. satis pulcherrima

Expanded text:
it eodem tempore et Trebatius, qui idem Corneli Maximi auditor fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec ultra proficere uoluit, cum illi etiam Augustus consulatum offeret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior.Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequenta‹n›tur.Post ho‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima,
Abbreviated transcription (Latin):
enim .xx. fuerunt. interclum plures.
nonniunꝙͣ pautiores. ¶ Deiñ cum
placuisset crearitĩ ex explete consilles
ceperunt exutroq corpore constitui.
Tunt ut alicuor plures prẽs hr̃ent:
placuit diuos ex numeto patrumcon¬
slrtiu ⁊ita fachisunt celiet cules.

Expanded text:
enim uiginti fuerunt, interdum plures, enim uiginti fuerunt, interdum plures, nonnumquam pauciores. Deinde cum placuisset creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui. tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero patrum constitui: ita facti sunt aediles curules.
Abbreviated transcription (Latin):
cisset ut pote cum brutus qui pͥmꝰ
rome consul fuit uinclicias sccłmli¬
bertatemlixiss inꝑsona uĩdicis. ui¬
stitatem filie sue iuite quo eius pre¬
ferendam putarent arrepto cultrode
taberua lamonis filiam intfecit in lyc .s.
ut morte nirgnus contumeliaistupri.
drceret. ac ꝓtinus recens a cede made̾s q
ad huc filie cruore ad commuilitones
confugit. ꝙͥ unu̾isi de aigido uͥ tunc
belli gerencli cã legiones erant relictis
clucib pristis signain aduentinum
transtulerunt omnisq plebs urbana
mox eodem se contulit. ppłiq consen¬
su ꝑtimincarcerem necatitta rursus
res p. suum statumrecepit. ¶ Deiũ cũ
post alicot anuos .xii. tabule late st̃¬
⁊ plebs contenderet cum parribus iuel¬
let exsuo quoq corpore consiles creare.
i pr̃ẽs retusa: ent: factum est ut tͥbum
mulitum crearentur ꝑtimex plete ꝑtĩ
ex ꝑtib. consulari potestate. hiiq con¬
simuti sunt uarionumero. Inttlum

Expanded text:
cisset utpote cum Brutus, qui primus cisset utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, uindicias secundum libertatem dixisset in persona Uindicis Ui castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit.Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs contenderet cum patribus let ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique constituti sunt uario numero: interdum
Abbreviated transcription (Latin):
quulli preeẽnt constituti sunt que¬
stores. ꝙ pecume preeẽnt dci ab co ꝙ in¬
quirende ⁊ conseruande pecume cãm
creaͣnde erant. ¶ Et quiaut diximꝰ
de capite ciuis romani uuussupopłĩ
non erat lege ꝑmissum consuubus
ius dicere pp̃ca questiores constitue¬
bantur a populo. qui capitalib reb
legos quoꝙ fieri. latum ẽ ad populũ
uti omnes magisiratus se abrlicarẽt
quoꝵx. uin constituti announo cuni
magistratum ꝓrogarent sͥ. ⁊ cum
muiriose tractarent ueꝙ uellent de¬
tam retinerent nimia atqꝙ aspera
dominatione eo rem.ꝑ. ꝑcduxetunt
ut exercitus a re .p. se cederet. ¶Inͣi¬
ciu fuisset se cessionis dr̃ uingimꝰ
quidam qiuicum animadu̾tisset a¬
pum clauclium contra ius ꝙ ipe ex
ueteriiure in xii. tabulas tnstulerat
uindicias filie sue a se abdixissẽ. scłm
eum qui m seruitutẽ ab eo subpõitꝰ
petierat clixisse. captumq amore i̾e¬
ginis om̃e fas ac nefas miscuisse m
obseruantia in ꝑsona fiue sue defe¬

Expanded text:
ti sunt quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo ‹quod› inquirendae et conseruandae pecuniae causa creati erant.Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani iniussu populi non erat lege permissum consulibus ius dicere, propterea quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebuleges quoque ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemuiri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum iniuriose tractarent neque uellent detam retineret: nimia atque aspera dominatione eo rem perduxerant, ut exercitus a re publica secederet. initium fuisse secessionis dicitur Verginius quidam, qui cum animadvertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex vetere iure in duodecim tabulas transtulerat, vindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in servitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore virginis omne fas ac nefas miscuisse: obseruantia in persona filiae suae defe
Abbreviated transcription (Latin):
lex .xii. tabularum ⁊ us ciuile ẽẽt
ĩ segi actiones euenit ut plebs in
discordiam cum pr̃ib ꝑueniret. q̃¬
constitueret que iura plebis scita
uocantur: Mox cum reuocata est
plebs quia multe discordie nascebã¬
tun de hiis plebis scitis quia multe¬
placuit ea obseruari lege hortenti
a lata uta fr̃mest ut int̾ plebu̾sci¬
ta ileg̾e sp̃es constituendiint̾eẽt po¬
testas autemea demeẽt. ¶ Deindeq
clifficile plebs conuenire cepitz ppꝰ
certe clifficilius multo intanta tur¬
ba hominum ncãtas ip̃a curam rei
.p. ad senatum decluxit: utasenatꝰ
cepit se int̾ponere ⁊ quicqui cquid
apellantur senatus consultum.
Eodem tempore ⁊ magistratꝰ
iura recdebant nt scirent ciuies qd̃
ius dequaq requisꝙ dicturus eẽt.
seq p̾mimirent eclicta ꝓponebant.
quod abhonore pretoris uenerat.
Nouissime sicut ad pautiores iu¬
riͦs constituẽdli uiãtransisĩe. Ip̃is rebꝰ

Expanded text:
le, essent et legis actiones, euenit, ut plebs in discordiam cum patribus perueniret constitueret, quae iura plebi scita uocantur. mox cum reuocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, placuit et ea obserua: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem species constituendi interesset, potestas autem eadem esset. Deinde quia difficile plebs convenire coepit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam rei publicae ad senatum deduxit: ita coepit us se interponere et quidquid appellabatur senatus consultum. Eodem tempore et magistratus iura reddebant et ut scirent ciues, quod ius de quaque re quisque dicturus esset seque praemuniret, edicta proponebant. quod ab honore praetoris uenerat. Nouissime sicut ad pauciores iuris constituendi uias transisse ipsis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
succesuone cucenus. ꝙ constaret nõ
possit uis nͥsit a li quid iu risꝑitus ꝑ
quem posũs cotidie iumeluis ꝓluci.
quod ad magr̃atus attinet. ¶ Inindi¬
tio cuntatis huius ostat reges cõmu¬
nem potestatem hr̃e hũisse. hiscem tẽ¬
porib itribunum celerum fiuisse cor
bat. quo unumero fuit unius bru¬
tus quͥdd auctor fuit regis eiciendi.
¶Exastis deinde regib consules con¬
stituti sunt duo. penes quos suminũ
lus eẽt uti lege rogatum est. dicti st̃
qui tñ ne ꝑ omuia regiam potestatẽ
sibiuendicarent lege lata fr̃m est.
utaber ꝓuocatio eẽt. ne ue possẽt
incapud ciuiss romaniatumadu̾t̾e
nͥiuisiu pͥp. Solum relictumest illis¬
ut cohercere possent. ⁊ inuincula pu¬
blica lutiuberent. ¶ Post deinde
cum census tamamaiori tp̃r augẽ¬
dus eẽt iconsules non sufficerent.
hu̾c quo otfõ censores constituti sr̃.
¶Popupulo deinde aucto: cum
crebra bella orirentur. ⁊ quelam a¬
criora a ffmnitimis inferrentuꝵ. ĩt̾¬

Expanded text:
ne dicemus, quod constare non potest ius, nisi sit aliquis iuris peritus, per quem possit cottidie in melius produci. Quod ad magistratus attinet, initio ciuitatis huius constat reges omnem potestatem habuisse. Isdem temporibus et tribunum celerum fuisse constbat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit regis eiciendi. Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, lege rogatum est: dicti suntqu‹i› tamen ne per omnia regiam potestatem sibi uindicarent, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset neue posse‹n›t in caput ciuis Romani animaduertere iniussu populi: solum relictumut coercere possent et in vincula publica duci iuberent. Post deinde cum census iam maiori tempore agendus esset et consules non sufficerent huic quoque officio, censores constituti sunt. Populo deinde aucto cum crebra orerentur bella et quaedam acriora a finitimis inferrentur, inte
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis magistratum constitin.
Itaq clictatores ꝓrliti sunt. a quib
nec ꝓuocandi ius fu̾it ⁊ quib etiã
capitis animadu̾sio data est. Hunc
magistratum qm̃ sum mam pote¬
statem hẽlut nonerat fas ultra sext̃
mensem retineri. ⁊ hiis clictatiorib
magistriequituminiingebantur
sic quomodo regib tribum celeꝵ qd̃
offitium feretale erat quale hodie
poefectorum p̾toriomagistratus tn
hẽbantur legntum. ¶hisdem tp̃rib
cum pleb̾s apr̃ib secesuiss et anno
os sibi mmonte sacrotreauit quies¬
sent plebei magistr̃atus dc̃ĩtͥbuni ꝙ¬

Expanded text:
potestatis magistratum constitui: itaque dictatores proditi sunt, a quibus nec prouocandi ius fuit et quibus etiam capitis animaduersio data est. hunc magistratum, quoniam summam potestatem habebat, non erat fas ultra sextum mensem retineri. Et his dictatoribus magistri equitum iniungebantur sic, quo modo regibus tribuni celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio, magistratus tamen habebantur legitimi. Isdem temporibus cum plebs a patribus secessisset anno os sibi in monte sacro creauit, qui essent plebeii magistratus. dicti tribuni
Abbreviated transcription (Latin):
ramuiarumgererent. ⁊ trium uirim¬
onetales eris auri argenti flatores.
itrium uiri capitales ꝙ carceris custo¬
diam hr̃ent ut cum ammadu̾ti oꝑ¬
teret internentu eorum fieret. ¶Et
porib inpriblicumẽẽ inconueniõs
erat. quinq uiri constituti sunt eiᷤ
magistratib fingi. ¶Capta dem̃
saromia ⁊ mox cicilia. Item hispania
dem̃ uarboriensi ꝓuintia totidem p̾¬
toros quot ꝓuintie indationem ue¬
uerant. reati sunt ꝑtim quꝓ puinti
alib preeẽnt. ¶ Deiñcornelius sil¬
la questiones pͥublicas constituit
ueluti de fło de parricimo. de sicca¬
riis i pretores .iii. adiecit: ¶ Deinde
Gaius. iulius cesar duos pretores
i cluos ediles. ꝙ frumento preeẽnt¬
⁊ acerere cereales ostituit: ita .xii.
pretores .ui. ecliles sunt.cirati.
Dius demde augustus .xui. pre¬
tores ostituit post. ¶Beinde duus

Expanded text:
ram viarum agerent, et triumviri monetales aeris argenti auri flatores, et triumviri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animadverti oporteret interventu eorum fieret. Et poribus in publicum esse inconveniens erat, quinqueviri constituti sunt cis magistratibus fungi. Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi provincia totidem praetores, quot provinciae in dicionem venerant, creati sunt, partimalibus praeessent. deinde Cornelius Sulla quaestiones publicas constituit, ueluti de falso, de parricidio, de sicariis, et praetores quattuor adiecit. deinde Gaius Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales constituit. ita duodecim praetores, sex aediles sunt creati. diuus deinde Augustus sedecim praetores constitui
Abbreviated transcription (Latin):
õp̃ . ł.x. ¶ rbit̾ kalẽd̾ ianitariis
adeẽ iussit iañ eũ diera decessit. alt̾
ex litigatorib ũ affuit ꝓculdubio
pena minime comnuissa ẽ. Nam ⁊
casiium audisse se dñtẽ. aristo ait.
ineo arbitro quiẽ ñ ueni̾s ñ eẽ co

Expanded text:
calendis Ianuariis adesse iussit et ante eum diem decessit: alter ex litigatoribus non adfuit. procul dubio poena minime commissa est: nam et Cassium audisse se dicentem Aristo ait in eo arbitro, qui ipse non uenisset, no
Abbreviated transcription (Latin):
ir ei aliqua tem̾i actione tam̃ repet̾e
non pot̾it. q naturale agnouit debi¬
tum ut enim libertas naturali iure
continetur. ⁊ dñatio ex gentium iure
nit᷑lucta est: ita debitił nõ debiti tõ:¬

Expanded text:
 ei aliqua teneri actione, tamen repetere  ei aliqua teneri actione, tamen repetere non poterit, quia naturale adgnouit debitum: ut enim libertas naturali iure continetur et dominatio ex gentium iure introducta est, ita debiti uel non debiti
Abbreviated transcription (Latin):
pendente nouatione solutum petere
posse. Qua exqͣ obligatione soluat
ꝑsonas ponas eandem pecuniam p᷑e ⁊
sub conditione nouandi animo ꝓmiᷤᷤ¬
sisse. s ħ dissimile est. Instipulatiõe
enimpura ⁊ conditional eumdem
debiturum certum est
creditorib prĩs ex pr̃imonis pr̃ono sol¬
uerunt. s pea non sufficientib boms
pupillum abstinuer. Queritur anꝙ
amplius creditorib ꝑtutores pupilli
souitum est. uł totum quod accepeit
restituere debeant respondi. si nichil
dolo fcm̃tutoris eẽt. Tutori quidem ł
pupillo non debi. Ereclitorib autem
aliis in id quod amplius sui debiti so¬
fuisiz. Quuia tamen a sciente fideiex
id qd̃ soluit repetere nonpossit qͣdebi¬
tum decłit nec tamen lib̾etur. ueluti
siis qui cunc̾tum hominem deberet sta¬
tuliberu decłit. Nam ideo euinnonli¬
berari quod ñ plenum stipłatoris hõĩẽ
fecerit. nec tñ repet̾e eumposie ꝙ debit̃
it manumissosolu̾it qͣmuis extstumãs¬

Expanded text:
pendente nouatione solutum repetere posse, quia ex qua obligatione soluat, diuersas personas ponas eandem pecuniam pure et sub condicione nouandi animo promisisse. sed hoc dissimile est: in stipulatione enim pura et condicionali eundem debiturum certum est.creditoribus patris ex patrimonio paterno soluerunt, sed ppupillum abstinuerunt: quaeritur, an quod amplius creditoribus per tutores pupilli solutum est vel totum quod acceperunt restituere debeant. respondi, si nihil dolo factum esset, tutori quidem vel pupillo non deberi, creditoribus autem aliis in id, quod amplius sui debiti sofuisset, quia tamen a sciente fidei exid quod solverit repetere non possit, quasi debitum dederit, nec tamen liberetur: velut si is, qui cum certum hominem deberet, statuliberum dederit: nam ideo eum non liberari, quod non in plenum stipulatoris hominem fecerit, nec tamen repetere eum posse, quod debitum manumisso soluit, quamuis existimans
Abbreviated transcription (Latin):
tis tem. hr̃es. nisi ne id faceres cautum
mͥest. aqm riuo ducere tacite ħiura
seqñtur. ut reficere nichi riuum lice¬
at. ut adire qͣm ꝓxime possim: ad re¬
ficiendum eimego fabriq mei. Itẽ
ut spatium relinquat mnichi domniꝰ
fundi. qua dextra issustra ad riuum
i eam i quo tetras li auti łapidem.
uendito q̃ ꝙsundo seruitutes seqũt᷑.
edifitia quo fundo ⁊ͥ fundꝰ edifitiis:
fundo botriano. quem retinebat
leg̃e decłat. ne contra eum piscatõ thi
lege on non pͭ qr tamẽ bona fides
trastus legem seruari uenditõiis
exposcit. ꝑsone possidentium. aut
in ius eorum succidentium. ꝑstipu¬
latioms uł uendit̾onis logem obligã¬
tur. ¶ Si constat intuo agas lapidi¬
cinas eẽ inuitote. nec prinatonec pu¬

Expanded text:
tem habes, nisi si ne id faceres cautum tem habes, nisi si ne id faceres cautum est mihi aquam riuo ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram limum lapidem huendito quoque fundo seruitutes sequuntur. aedificia quoque fundis et fundi aedificiis fundo Botriano, quem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynlege non potest, quia tamen bona fides contractus legem servari venditionis exposcit, personae possidentium aut in ius eorum succedentium per stipulationis vel venditionis legem obligantur. Si constat in tuo agro lapidicinas esse, invito te nec privato nec pu
Abbreviated transcription (Latin):
ecłib nec imponi nec adcliuriseruitꝰ
potest. s aute traditõnem ꝑactam
sius magis ad quirit uł imponit. is
quitradid̃ cceo q ualebit seruitus.
didi restitui inpristinum statum ser¬
uitus debet quia idagitur ut qiͣ tube¬
res uidearis extitisse.
mme sibi recipere uult nominatim
recipi oportet. Ilam ulagñał rrcẽptõ
quib est scruitus. utiq est: ad exͣneoᷤ
ꝑtinet. ip̃i nich ꝑtinet uenditori ꝓ¬
spͣitit. aniura eiꝰ. conseruanda. ulłã
ter dicitur extingui senututem.
dendi ad ea loca que non seruiant
facultas tributa est hiis. quibus
seruitus debetur. qua tanen. eis¬
accełe sit necc̃e. uisi ĩ ꝯcessione ser¬
uitutis nominatim p̾finitumsit. qͣ
accederet. udeo nec secundum riuũ
nec supra eum si forte subterra aqͣ
ducatur. locumreligiosum dñs soli
facere potest ne seruitus intereat. ⁊ id
uerũ est. s i dep̾ssurum ⁊ adleuatur̃
ruum ꝑquem a qm iure duͣcis poresta¬

Expanded text:
aedibus nec imponi nec adquiri servitus aedibus nec imponi nec adquiri servitus potest. sed ante traditionem peractam suis magis adquirit vel imponit is qui tradit ideoque valebit servitus. didi, restitui in pristinum statum seruitus debet, quia id agitur, ut quasi tu heres uidearis exstitisse.mine sibi recipere uult, nominatim recipi oportet: nam illa generalis receptio 'quibus est seruitus, utique est‹o›' ad extraneos pertinet, ipsi nihil prospicit uenditori ad iura eius conseruanda: nulla nter dicitur extingui seruitutem.dendi ad ea loca, quae non seruiant, facultas tributa est his, quibus seruitus debetur, qua tamen accedere eis sit necesse, nisi in cessione seruitutis nominatim praefinitum sit, qua accederetur: et ideo nec secundum riuum nec supra eum si forte sub terra aqua ducatur locum religiosum dominus soli facere potest, ne seruitus intereat: et id uerum est. sed et depressurum uel adleuaturum riuum, per quem aquam iure duci potesta
Abbreviated transcription (Latin):
aur.ł .u. Intradendis binisctlib ab eo
qui binas ht̃ spẽs seruitutis. expͥm̃da
est ne sigũaliter seriure dc̃m̃ erit aut
nicħualeat quia incertumsit que s̾¬
uitus exceptasit. aut omnis seruitꝰ
imponi debeat. Interpoĩtis quo alie¬
nis edib imponi poterit: uelut ut
altius tallere uł non tollere liceat. ł
ĩ si iter debeatur ut ita conualescat. si¬
postea imposita fuerit. sicuti ꝑ płium
predia seruitus imponi ⁊̃ cliu̾sis temꝑi¬
b potest. quanqm dicipotest. sitria
p̃clia otiuua hẽam ⁊ extremum tibi tra¬
dam. uł tuo uł meis p̾clii s eruitutem:
adquiriposse. si uero extremoquod reti¬
neam qr ⁊ medium meum sit. seruitutẽ
consistere. ⁊ si rursus aut id cui adqui¬
sita sit seruitus aut mecliun alienaue¬
ro. interpellari eam donec p̾cdio medio
seruitus imponatur.
ump̃. ł.ix. Nicum duas hrẽm insulaᷤ.
duobus eodem inomeutotradidero:
uidendlum est anseruitus alterutris:
impoi̾ta ualeat: quia alienis quident

Expanded text:
abinum In tradendis unis aedibus ab eo, qui binas habet, species servitutis exprimenda est, ne, si generaliter servire dictum erit, aut nihil valeat, quia incertum sit, quae suitus excepta sit, aut omnis seruitus imponi debeat.Interpositis quoque alienis aedibus imponi potest, ueluti ut altius tollere uel non tollere liceat uel etiam si iter debeatur, ut ita conualescat, spostea imposita fuerit: sicuti per plurium praedia seruitus imponi etiam diuersis temporibus potest. quamquam dici potest, si tria praedia continua habeam et extremum tibi trad‹a›m, uel tuo uel meis praediis seruitutem adquiri posse: si uero extremo, quod retineam, quia et medium meum sit, seruitutem consistere, sed si rursus aut id, cui adquisita sit seruitus, aut medium alienauero, interpellari e‹a›m, donec medio praedio seruitus imponatur.um Si cum duas haberem insulas, duobus eodem momento tradidero, videndum est, an servitus alterutris imposita valeat, quia alienis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
haustum exiuo cedere. pacto suim uł
stipulatõne int̾uenientib ⁊ hoc concedi
solet. qnͣus nullump̾dium ip̃m sibi s¬
uire n seruitutis fructus constitipͭ.
us. ꝑmitendo ius eẽ ire ag̾e nicħagiti.
nõ si duo p̾dia que mutuo seriuebant.
intereoxdem. mutu. fu̾int cõicata. qͦ¬
mam s̾u̾itutes ꝓꝑte retiñi placet. ab al¬
tero seruitus alteri remitti non pot̾. ꝙͣ¬
uis enim unusqͥs socioꝵ salus sit. cuis
exaruit ex quo ductumaq̃ abeo. is¬
q pꝰconstitutumtempꝰ ad suas uenas
redierit: an aq̃ cluctus amissus erit que¬
ritur.¬
cessarem stanlio cauro resqͥsisse inħ
uerba. hii qui ex fundo subiriano aꝗͣ
ducere. solitisinit. adierunt me. ꝓpo¬
suerunt q aqm qͣ ꝑ aliquot amios:
usi sunt. ex fonte qui in fundo ẽ subtͥ¬
ano. ducere non potuisse. ꝙ fons exa¬
riuss ipostea ex eofonte a qͣ fluere cepis¬
ss. pecieruntq ame. ut ꝙ ius non neg¬
gligentia aut culpa sua amiserunt.

Expanded text:
haustum ex riuo cedere: pacto enim uel stipulatione interuenientibus et hoc concedi solet, quamuis nullum praedium ipsum sibi seruire neque seruitutis fructus constitui popermittendo ius esse ire agere nihil agit: et ideo si duo praedia, quae mutuo seruiebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam seruitutes pro parte retineri placet, ab altero seruitus alteri remitti non potest: quamuis enim unusquisque sociorum solus sit, cui sexaruerit, ex quo ductum aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas uenas redierit, an aquae ductus amissus erit, quaeriturCaesarem Statilio Tauro rescripsisse in haec uerba: 'Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc faciat. nͥ prius solitum salari¬
um ꝓhoc domino prẽt.ita tñ lapideᷤᷤ
cedere debet. postqm satisfaciat do¬
dis intercludatur. n cominoditas:
iure domino adimatur.
tui. ut quis int̾ diu dum taxat eat.
ꝙ fac̾e̾ cura predia urban̾a ĩ neces¬
Dauł .ł. i.Qui ꝑ certum locumiter
aut actum alicui cessisset. eum płib
ꝑcundem locum iter uł actum ced̾e
posse. uerum est. quem ad̾isiquis
uicino suas edes seruas ferisset nich̾¬
omiiis aliis qil o t uellet multis
eas eres seruas facere potest.
Dauis . Riu. P otest ĩ intestamento hr̃¬
dem suum quis dampnare. ne altius
uitinarum offinar. uł ut patiatur
eumtignum inꝑietem nuitt̾e. ux sti¬
licidia adu̾sus euͣm hr̃e. uł ut pati¬
atur uitinum ꝑfundum suũ uł hr̃¬
disire agͥe aqͣm ue ex eo duc̾e.¬

Expanded text:
hoc faciat, nisi prius solitum solacium pro hoc domino praestat: ita tamen lapides caedere debet, postquam satisfaciat dod‹i›s intercludatur neque commoditas rei iure domino adimatur. tui, ut quis interdiu dumtaxat eat: quod fere circa praedia urbana etiam necesorum Qui per certum locum iter aut actum alicui cessisset, eum pluribus per eundem locum vel iter vel actum cedere posse verum est: quemadmodum si quis vicino suas aedes servas fecisset, nihilo minus aliis quot vellet multis eas aedes servas facere potest.aureorum.Potest etiam in testamento heredem suum quis damnare, ne altius ui‹cin›arum officiat, uel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, uel stillicidia aduersus eum habere, uel ut patiatur uicinum per fundum suum uel heredis ire agere aquamue ex eo duce
Abbreviated transcription (Latin):
re cum ei non seruiret. cẽt autem obli¬
gatus uenditor titõ ad seruitutem p̾¬
standam: an ag̾e poĩit ex uendito ut
p̾clio. quod merratus est. magisq pu¬
tat ꝑmutenlum p̾dio agere. idem¬
q ait isiposũt uenditor titõ seruitu¬
tem uendere eque ag̾e ꝑmitendum.
ħita demum si recipiende seruitutis
grã id intraditione exp̾ssum est. Cete¬
rum si quis inquidueritus ne seruitꝰ
titio debeat᷑ iõ q ob ħ excep̃non erit
exuendito actio. simillã seruitutẽ

Expanded text:
re, cum ei non seruiret, esset autem oblire, cum ei non seruiret, esset autem obligatus uenditor Titio ad seruitutem praestan- dam, an agere possit ex uendito, ut  quod mer- catus est: magisque putat permittendum agere. idemque ait et si possit uenditor Titio seruitutem uendere, aeque agere permittendum. haec ita demum, si recipiendae seruitutis gratia id in traditione expressum est: ceterum si quis, inquit, ueritus, ne seruitus Titio debeatur, ideo hoc excepit, non erit ex uendito actio, si nullam seruitutem
Abbreviated transcription (Latin):
seruitus impomi non potest s nec adqͥ¬
riplane. si diuisit. fundum regionib
b potest dici si dominus ꝑiete ĩñidu
edificatounam domum induas
duusi̾t pleriq uit faciunt. Naurihit
ꝓduabus domibus accipi debet.¶Itẽ
srouo hommes binas edes communes
hiẽmus simul tradendoi d efficere pos¬
sumus. ac si egosolus ꝓprias binas edes
hr̃em.d̾ ⁊ siseparatim tradideruus
idemfiet. Sic tamen uit nouisuma t᷑¬
ditõ efficiat ĩ precedente m traditionẽ
efficecẽ. sitaniem altere unius ꝓprie
sint edes: altere communes seruitutẽ
neutri ad quirere uel imponere me
posse.
seruas fore edes quas uendidut. ncce ñ
ht̃ liberas tradere. qiuare uł suis eclib¬
seruas eas facere potest uel uicino cõ¬
cedere seruitutem .s. n ͤ traditionem
plane si titioseruas fore dixit. Siqͥd
titõ seruitutes contesserit ab solutus
est. Si uero alii concesserit: exemp¬
totenebr. a quo non abhorret. O
tradendo dixerit fundum titio serui¬

Expanded text:
seruitus imponi non potest, sed nec adquiri. plane si diuisit fundum regionibus bus potest dici, si dominus pariete medio aedificato unam domum in duas diuiserit, ut plerique faciunt: nam et hic pro duabus domibus accipi debet.Item si duo homines binas aedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas aedes haberem. sed et si separatim tradiderimus, idem fiet, sic tamen, ut nouissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem efficacem.Si tamen alterae unius propriae sint aedes, alterae communes, neutris seruitutem uel adquirere uel imponere me posse Pseruas fore aedes quas uendidit, necesse non habet liberas tradere: quare uel suis aedibus eas seruas facere potest uel uicino concedere seruitutem, scilicet ante traditionem. plane si Titio seruas fore dixit, si quidem Titio seruitutem con- cesserit, absolutum est: si uero alii concesserit, ex empto tenebitur. a quo non abhorret, qut, si quis in tradendo dixerit fundum Titio serui
Abbreviated transcription (Latin):
pauł .R̾. usum aq̃ ꝑsonalem ad he¬
redem scii. qiͣ usua ariitusmitti non
ente uia constitui pot̾. si aut uado
Alo quin si tua preclia pͥ uicina sit̃.
dispiciamus ne nicħ uetet ate mͥui¬
am dari. usq ad flumen. dem̃ acitõ
usq aduiam publicã. s iudeamus¬
t̾iuitũ ⁊ si tu corum precliorum dñs
cainsint. Idem uiris sit. qr ua consũ¬
mari solet. uł cĩue tenus. uł usq ad
uiam publicam: uł usq ad flum̃
in quo pontonib trahiciatur ui
usq ad ꝓpͥum uł aliud eius d̃ dm̃i pre¬
dium. ꝙ si est: nouuidetur inter¬
rumpi. seruitus qmͣuis intereiusd̃
domini preclia flum̃ publicum ĩt̾¬

Expanded text:
pondit usum aquae personalem ad heredem Seii quasi usuarii transmitti non ente uia constitui potest, si aut uado alioquin si tua praedia mihi vicina sint, dispiciamus ne nihil vetet a te mihi viam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad viam publicam. sed videamus, num et si tu eorum praediorum dominus cam sint, idem iuris sit, quia uia consummari solet uel ciuitate tenus uel usque ad uiam publicam uel usque ad flumen, in quo pontonibus traiciatur uel usque ad proprium aliud eiusdem domini praedium: quod si est, non uidetur interrumpi seruitus, quamuis inter eiusdem domini praedia flumen publicum int
Abbreviated transcription (Latin):
aius a.x. Cau̾iut ad certam alti¬
tudinem monum̃tum eclificetur.
non potest. quia id ꝙ humani iuriˢ
ẽẽ desiit. seruitutem nonrecipit. sic̃
nͨ illa quidem seruitus consistere
potest ut certus numerus homiñ
in uno loco humet᷑.
cendo anseruitutemtaleminum¬
gere possimut mͥ iucmno seruiat.
simichi. Si nliter si commune
sequi possimm. q. seruitutem reci¬
perennsi sͥ uemo potest. adiectioiͣ
tota seruitus ad eum qui recipit ꝑ¬
tineat. Solum autem cominunẽ
uendendont mͥ ⁊ sotio seruiat effi¬
cere non possum. qr ꝑunum so¬
cium communiso lo seruitus ad
traditõnis dr̃e. ut uł iste q̃ nontͣ¬
duntur: serue suit hiisque tradũ¬
tur. uel contra tradite recentis e¬
dib seruiant. ꝑuiꝙ refert. uicine
suit ambe edes. annonidem erit
⁊ inprediis. tusticis. Namisiquis dͥs
fundos ht̃ ⁊ alum alii pͣseruum fa¬
cere tradendo. Buas autem edes
si mul tradendo non potest efficere
aiteras alteris seruas. quia n adqͥrẽ

Expanded text:
assio Caveri, ut ad certam altitudinem monumentum aedificetur, non potest, quia id, quod humani iuris esse desiit, servitutem non recipit: sicut ne illa quidem servitus consistere potest, ut certus numerus hominum in uno loco humetur.dendo an servitutem talem iniungere possim, ut mihi et vicino serviat? similiter si commune sequi possim? respondi: seruitutem recipere nisi sibi nemo potest: adiectio ittota seruitus ad eum, qui receperit, pertineat. solum autem commune uendendo ut mihi et socio seruiat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo seruitus adqtraditioni dicere, ut uel istae quae non traduntur seruae sint his quae traduntur, uel contra ut traditae retentis aedibus seruiant: paruique refert, uicinae sint ambae aedes an non. idem erit et in praediis rusticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest seruum facere tradendo. duas autem aedes simul tradendo non potest efficere alteras alteris seruas, quia neque adquirere
Abbreviated transcription (Latin):
tarem pot̾ ⁊ si cesar heres instituat᷑
misdendo se opulente hr̃litati pro¬
curator hr̃dem cesarem facit.
imꝑator hĩs iustitutus ẽ. soluendo
ñ sint. reꝑspecta consulitur imp̃ri
hr̃dis eñi instituti in adeundis ł repu¬
cliandiᷤ huiꝰ modi hr̃clitatib uolun¬
tas explorandaẽ. alist. i.i. Qura¬
tores cessaris ius deportandi non ha¬
bent. qr huiꝰ pene constituende uis
non hñt. Si tñ giͣ tumultuo sum ł
iniuriasum adusus colonos ce sariᷤ
ꝓhibu̾int in p̾dia cesariana: accede̾.
abstinere debebit. idꝙ cliuus pius
uilio rescpͥsit. deñ n reclire cui qͣm

Expanded text:
tatem potest et, si Caesar heres instituatur, miscendo se opulentae hereditati procurator heredem Caesarem facit. imperator heres institutus est, soluendo non sint, re perspecta consulitur imperator: heredis enim instituti in adeundis uel repudiandis huiusmodi hereditatibus uoluntas exploranda est. Priurtandi non habent, quia huius poenae constituendae ius non habent.Si tamen quasi tumultuosum uel iniuriosum aduersus colonos Caesaris prohibuerint in praedia Caesariana accedere, abstinere debebit idque diuus Pius Iulio rescripsit.Deinde neque redire cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
nou est eqũ eñ iseruo ⁊toto p̾cio carere.¬
 uͥ accepͣut manumitiet deinde
siis decessit. siꝗ̃ moram fecit manu¬
missioni conseqñs est ut dicamus. re¬
fundere eum quł accepit. E simoram
non fecit. s cum profectus eẽt ad p̾sidẽ.
ł apudquem manumitt̾e posset. suꝰ¬

Expanded text:
non est aequum eum et seruo et toto pretio carere.Sed ubi accepit, ut manumitteret, deinde seruus decessit, si quidem moram fecit manumissioni, consequens est, ut dicamus refundere eum quod accepit: quod si moram non fecit, sed cum profectus esset ad praesidem uel apud quem manumittere posset, s
Abbreviated transcription (Latin):
suniam. s exceptione doli mali treri se
potuiss ip̃m repetiturum. S cum sciret
se nicħ mulieri debere ꝓmisiss mulieiiꝰ
Si aũ uere debitor fuiss ⁊ añ nuptias sã¬
uiss inuptie secute non fuissent. ip̃e pꝰ¬
sit condicere causa debiti integra misli
debitor compellatmr. nͥut ceclat ei con ss¬

Expanded text:
uniam, sed exceptione doli mali tueri se potuisset, ipsum repetiturum. sed si, cum sciret se nihil mulieri debere, promississet, mulieris si autem uere debitor fuisset et ante nuptias soluisset et nuptiae secutae non fuissent, ipse possit condicere causa debiti integra mulieri debitor compellatur, nisi ut cedat ei con
Abbreviated transcription (Latin):
indebitum repetetur. s qĩ obrem da¬
tum nec res setutasit rati abitione
non intertedente. ł q. firtum facet
pecunie fłs ꝓcurator. cumquonõ
tantum fuitiagi. s ⁊̃ conditieipꝰ se.

Expanded text:
datum repetetur, sed quasi ob rem datum nec res secuta sit ratihabitione non intercedente: uel quod furtum faceret pecuniae falsus procurator, cum quo non tantum furti agi, sed etiam condici ei posse.
Abbreviated transcription (Latin):
git nec culpaeuis contigit qͥ redemit
seruum manumittat. Isq fug̾it. pꝰ
qͣm manumittatur uidendum aud
dici possit qd̾ accepit. Et sid̾ distract᷑us
erat hunc seruum ⁊ pp̃ħ non distraxit
quod acceꝑat. ut manimittat non
oportet. ei conditi. Plane cauebit ut
si inpotestatem suam ꝑuen̾it senus
restituat idq accepit eo minusciuo
uili or ieru uĩ fc̃s est pp̃fugam. plane
si ad hucͤ manumitti uelit. is qͥdedꝰ
ille uͥomaninitt̾e nolit p̃p̃fugam
offensꝰ totum daccip̃ restituere eum o¬

Expanded text:
git nec culpa eius contigit qui redemit, seruum manumittat isque fugerit prius quam manumittatur, videndum, an condici possit quod accepit. et si quidem distracturus erat hunc servum et propter hoc non distraxit, quod acceperat ut manumittat non oportet ei condici: plane cavebit, ut, si in potestatem suam pervenerit servus, restituat id quod accepit eo minus, quo vilior servus factus est propter fugam. plane si adhuc euille uero manumittere nolit propter fugam offensus, totum quod accepit restituere eum o
Abbreviated transcription (Latin):
cessabit. d siminus eirogatum sit cõ¬
dictio locum hebit. ita tĩnuit indempni¬
tas tͥ prẽtur eius quod expendisti.¬
¶ Si seruum quis trabiderit a licui
ita ut a beo intra c̾tumtp̃s manunit¬
t̾etur sipenitint eumqͥ tradid̾it ⁊ suꝑ
ħeum c̾ti orau̾it ⁊ fu̾it manumussu̾
facitq eum lib̃m smondum penitu¬
erat eũ qͥinħ declit. ¶ Item siqͥ decł̃it
ticio decẽ ut seruũ emãt imanumit¬
tat dem̃ peniteat. S iđ̾ nondũ emptꝰ¬
I est penitentia dab̾ conditõem. si ħei
manifm̃ fec̾it ne sipostea emat damp¬
no affitiat᷑. Siuͦiam sit emptus pña

Expanded text:
cessabit: sed si minus erogatum sit, condictio locum habebit, ita tamen, ut indemnitas tibi praestetur eius quod expendisti.Si seruum quis tradiderit alicui ita, ut ab eo intra certum tempus manumitteretur, si paenituerit eum qui tradiderit et super hoc eum certiorauerit et fuerit manumissus facitque eum liberum, si nondum paenituerat eum qui in hoc dedit.Item si quis dederit Titio decem, ut seruum emat et manumittat, deinde paeniteat, si quidem nondum emptus est, paenitentia dabit condictionem, si hoc ei manifestum fecerit, ne si postea emat, damno adficietur: si uero iam sit emptus, paen
Abbreviated transcription (Latin):
uingent uich dolo facit neqe tet¬
piendus ꝙ sit sicogatur indotatã
uxorem hr̃e. Ita aclu̾sus milierem
concũictio ei competit ut repetat ab
ea qd̃ marito delit. aut ut liłetur
sinonclum solu̾it. s si soluto mr̃i¬
monio maritus pet̾et. in eodumitax¬
at exceptionem obstare debere: qd̃
nupt᷑a erat. tum dotẽ dare uellet
ꝑecumam q̃ sibi debebat᷑ acceptam
fecit net nuptie in secute sunt ret¬
te ab eopecuma condiceret᷑. q incħ
int̾est utrũ ermim̾acione petum¬
a ad eum sine cã anꝑaccepti latõnẽ
ꝑuenerit

Expanded text:
um gerit et nihil dolo facit nec decum gerit et nihil dolo facit nec decquod fit, si cogatur indotatam uxorem habere. itaque aduersus mulierem condictio ei competit, ut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum soluerit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxat exceptionem obstare debere, quodnuptura erat cum dotem dare uellet, pecuniam quae sibi debebatur acceptam fecit neque nuptiae insecutae sunt, recte ab eo pecunia condicetur, quia nihil interest, utrum ex numeratione pecunia ad eum sine causa an per acceptilationem peruenerit
Abbreviated transcription (Latin):
.ł. de dotib scͥpsit. Si int̾ eas ꝑsonas
quarum alteranoncdum iustameta¬
teni hẽat nuptie fc̃e sunt quoddotis
nomine int̾im clatum sit repeti pꝰ se
sic uitlłigendumest ut si diuortium
int̾cesserit priusqm utraq ꝑson a iꝰ̃tã
etatem hẽat sit eius petunie repetitio
donec aũt̃ meodem hĩtu inr̃imonii ꝑ¬
manent. nonmagis id repeti potest
qmꝙ sponfa sponso dotis nomine de¬
dent. donec maueat inter eos affmitaᷤᷤ
Quodeñ ex ea cãnonclum cõtͣcto ma¬
trimomo datur. cum sic detur tamꝙ̃
potest repetio eius nonest.
cute sunt. mulier condicit.s: si egod
traxi cum sporiso ⁊ petuniam in ħ decli
ut sinuptie setute eẽnt mulieri dos ad¬
quireretur. si nõeent setute mͥ redd̾et᷑
qĩ obrem clatur ire uonsetuta ego
asponso condicam. ¶Siquis intebi¬
tam petuniam ꝑerrore nissu mulie¬
ris sponso euis ꝓmisisi mnuptie setu¬
te fuissent exceptione mali doli un
nonpͣ. Mharitu enumsuum negoti¬

Expanded text:
libro de dotibus scribit, si inter eas personas, quarum altera nondum iustam aetatem habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine interim datum sit, repeti posse, sic intellegendum est, ut, si diuortium intercesserit, priusquam utraque persona iustam aetatem habeat, sit eius pecuniae repetitio, donec autem in eodem habitu matrimonii permanent, non magis id repeti possit, quam quod sponsa sponso dotis nomine dederit, donec maneat inter eos adfinitas: quod enim ex ea causa nondum coito matrimonio datur, cum sic detur tamquam potest, repetitio eius non est.cutae sunt, mulier condicet. sed si ego contraxi cum sponso et pecuniam in hoc dedi, ut, si nuptiae secutae essent, mulieri dos adquire‹re›tur, si non essent secutae, mihi redderetur, quasi ob rem datur et re non secuta ego a sponso condicam.Si quis indebitam pecuniam per errorem iussu mulieris sponso eius promississet et nuptiae secutae fuissent, exceptione doli mali uti non potest: maritus enim suum negoti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ hunc quo casum eum qͥdat sͥ ꝓspice̾.
ł qui ob mr̃imonium dedit inrĩmoĩo
non copulato. nͥforte euitentissimis
ꝓbõnib mulier ostenderit ħeumideo
nisi euidenter aliud actunsit: con¬
dictionem pr̃i competere martellꝰ ait.
mulieriputabãt: iussueius dotis no¬
mine ꝓmisit sponsoi soluit: nuptie
deinde non intercesserunt. Qucsitũ ẽ
utrum ip̃epot̾ repet̾e eam pecuniam
qui decliss anmulier. Nerua anlitiꝰ¬

Expanded text:
m eum qui dat sibi prospicere: , qui ob matrimonium dedit, matrimonio non copulato, nisi forte euidentissimis probationibus mulier ostenderit hoc eum ideo nisi euidenter aliud actum sit, condictionem patri competere Marcellus ait. mulieri putabat, iussu eius dotis nomine promisit sponso et soluit: nuptiae deinde non intercesserunt: quaesitum est, utrum ipse potest repetere eam pecuniam, qui dedisset, an mulier.Nerua, Ati
Abbreviated transcription (Latin):
datũ abimpr̃e ostenderit. It rescͥpsert̃
aqͣm ĩ dem̃ ꝑmitti ducisisine ĩiuria al¬
fundos imponatur. cũ una seruitus
seruitus amittatur. an retineams¬
iitutẽ ⁊ mag̃ est. utaũ tota amittđ
aũtota retineat᷑. iõq si nullo usus
sum cota admitritur. si uł imo totas¬
stipulet᷑. iter ad cõmimẽ fundĩati¬
ł est stipuło. qr nec dariei potest. S si
omnes stipulentur. suie cõis seruus
singuli ex sociis sibi danoportere:
petere possunt. qr ita dari eis potest
ate. ¶ustipłator uie plures hr̃¬
des reliquerit: mutilis stipulatõ fi¬
et.
concesseris⁊ ire agere ꝑtuum loc̃ i
uti frui eo ius eẽ. deinde ego tͥ conces¬
sero ius mͥ utifiui non eẽ. nonaliter
eo loco uteris frueris. qmͣ ut irea¬
gere mͥrecte liceat. It̃ si cluc̾e ꝑtuũ¬
fundum aqͣmiure potuero: ⁊ ineo
tͥ eclificare inuito me ius non fuit.
Si tͥ concessero ius ẽẽ eclificare: nicho
ne ałr eclifices: qͣmut ductusaque
meus maneat. tocuis q eiꝰ rei dditõ

Expanded text:
datum ostenderit. item rescripserunt aquam ita demum permitti duci, si sine iniuria alfundos imponatur, cum una seruitus seruitus amittitur, an retineam seruitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus sum, tota amittitur, si uel uno, tota sstipuletur iter ad communem fundum, inutilis est stipulatio, quia nec dari ei potest: sed si omnes stipulentur siue communis seruus, singuli ex sociis sibi dari oportere petere possunt, quia ita dari eis potest: ne, si stipulator uiae plures heredes reliquerit, inutilis stipulatio fiat.concesseris et ire agere per tuum locum et uti frui eo ius esse, deinde ego tibi concessero ius mihi uti frui non esse: non aliter eo loco uteris frueris, quam ut ire agere mfundum aquam iure potuero et in eo tibi aedificare inuito me ius non fuerit: si tibi concessero ius esse aedificare, nihilo ne aliter aedifices, quam ut ductus aquae meus maneat, totiusque eius rei condicio
Abbreviated transcription (Latin):
aliis cessero ꝑ eñd̾ quid̾ aui a q̃ duct̃
ꝯcedere non potero. S ⁊ si aq̃ductũ
a uiconcessero aui iter ꝑ eund̾loc̃
iͣ dare ur alias cedere non potero.
cumiter aque uł cotidiane. ł estiue
uł q̃ ĩt̾ualla longiora hẽat. ꝑ alienũ
fund̃ erit. licere fistulam suam ł
fictilem uł cuiuslib ⁊ gñis ĩ riuo po

Expanded text:
alii cessero, per eundem alii aquae ductum alii cessero, per eundem alii aquae ductum cedere non potero: sed et si aquae ductum alii concessero, alii iter per eundem locum uendere uel alias cedere non potero.cum iter aquae vel cottidianae vel aestivae vel quae intervalla longiora habeat per alienum fundum erit, licere fistulam suam vel fictilem vel cuiuslibet generis in rivo po
Abbreviated transcription (Latin):
cess̾it eoᷤ qͥ añcesserunt uetãe uti
cesso iure non posse.
tͣħẽ i uehicłmducere liceat.
adquiri seruitus potest. uelud uineis.
ꝙ ea ad solum mag̃ qͣm ad suꝑficiẽ
ꝑtineat. uõ sublatis uineis seruitus
manebit. S siͥcot᷑henda s̾uitute a ac̃
erit doli maliexceptõ nocĩa erit. Si
totus ager itin̾i at̃ actin suit clñs ĩ eo
agro nicħ fac̾e pͭ: qͦ s̾uitus impediat᷑.
agri libere sunt. Gͥ arbit᷑ dandꝰ est qͥu
troq cãuuiã det̾minare debet.La¬
titudo actus itinerisq ea est. que de¬
monstrata est. qd̾ si nicħ dc̃m est. ħ ab
drbitro statuendum est. Inuia au¬
ud uiris est. Nam si dcã latitudo nõ ẽ
legittuna debet᷑. si locꝰ ñ adiecta latitu¬
dine nominatus est. ꝑ cum qͣubet iri
poterit. Sĩ ã pͥt̾isiũ est eͣqͣ latitudĩe
ñ adiͨta ꝑtotũ fund̾ unapoterit eli¬
giuia. d̾ taxat eiꝰ latitud̃s q̃ lege cõ¬
p̾hensa ẽ. ꝓqͦ ip̃o sidubitab̾r arbitͥ
offitium inuocand̾est

Expanded text:
cesserit, eos, qui antea cesserunt, vetare uti cesso iure non posse. traicere et vehiculum ducere liceat. adquiri seruitus potest, uelut uineis, quod ea ad solum magis quam ad superficiem pertinet. ideo sublatis uineis seruitus manebit: sed si in contrahenda seruitute aliud actum erit, doli mali exceptio erit necessaria.Si totus ager itineri aut actui seruit, dominus in eo agro nihil facere potest, quo seruitus impediatur, agri liberae sunt: igitur arbiter dandus est, qui utroque casu uiam determinare debet.Latitudo actus itinerisque ea est, quae demonstrata est: quod si nihil dictum est, hoc ab arbitro statuendum est. in uia aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima debetur.Si locus non adiecta latitudine nominatus est, per eum qualibet iri poterit: sin autem praetermissus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitri officium inuocandum est
Abbreviated transcription (Latin):
stͣhendi la pidẽ aut tignum neutͥ eoꝵ
iꝰest. quidã nec hastã ei ferre lice. qz n
agendiq ius ht̃. pleriq ettͣhendi qͦ
irectamhastamferendi. si modo fruc¬
tus nonleclat. ¶In rusticis ãp̾diis
imped̾ s̾uitutem medium p̾dium me
diumꝙ non seruit.
Sauis .l.uii. Uie latͣitudo ex lege . xii
tabulaꝵ in porrectum .uiii. pedes hãt.

Expanded text:
hendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei ferre licere, quiaagendique ius habent: plerique et trahendi quoque et rectam hastam referendi, si modo fructus non laedat.In rusticis autem praediis impedit seruitutem medium praedium, quod non seruit.ale: Vie latitudo ex lege XII tabularum in porrectum VIII pedes habet,
Abbreviated transcription (Latin):
nec crete eximende. calcisq coquende iꝰ
posse mnaueno ẽẽ nisi funclum uitinũ
ht̃. ⁊ hoc ꝓruium ⁊ attillicinumexistim¬
asseait. s ip̃e eclicit ut maxime calcis
coquende. ⁊ trete eximende serutus
construipossit non uitraposse. qͣmaͣ
tenus ad eum iꝑsum fundum opus sit.
quib iuasa ea fierent. quib fructus
euis fundiex portarentur. situt indͥib.¬
damfit ut amphoris uinuni eueat᷑. aũ
ut dolia fiant. uel tegule aduillame
cdificandam. S suit uasa uenirent fi¬
głine exerceantur. usus fructuserit.¬
item longe recedit ab usufructuius
calcis coquende. ⁊ lapidiseximendi. et

Expanded text:
etae eximendae calcisque coquendae ius posse in alieno esse, nisi fundum uicinum habeat: et hoc Proculum et Atilicinum existimasse ait. sed ipse dicit, ut maxime calcis coquendae et cretae eximendae seruitus constitui possit, non ultra posse, quam quatenus ad eum ipsum fundum opus sit: quibus ea uasa fierent, quibus fructus eius fundi exportarentur sicut in quibusdam fit, ut amphoris uinum euehatur aut ut dolia fiant, uel tegulae uel ad uillam aedificandam. sed si, ut uasa uenire‹nt›, figlinae exercerentur, usus fructus erit.Item longe recedit ab usu fructu ius calcis coquendae et lapidis eximendi et
Abbreviated transcription (Latin):
tus dem̃ hr̃clitas ablata sit eiqͣuͣ
digno mag̾ ẽ u̾ penes eũ iura sepul¬
chrorum remaneant.
legatus sit. ĩt̾im heres inferendoi
gendum putauerunt eũ qͥ ad prĩa
delendam iꝑentes li beros int̾ficien¬
doᷤ uen̾it. quem si fuiꝰ patrẽ aut pr̃¬

Expanded text:
nde hereditas ablata sit ei quasi indigno, magis est, ut penes eum iura sepulchrorum remaneant.legatus sit, interim heres inferendo mgendum putaverunt eum, qui ad patriam delendam et parentes et liberos interficiendos venerit: quem si fi