comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libertatecos tacite donasse quan¬
tomagis hoc optinere deb& in
filiis ubi pater matrem eorum
& manumisit & legitimamuxo¬
rem dotalium instrumento¬
rum conpositione habuit.¬
CCLXII RATIOCONSTITUTIONIS
aec constituuio non uide¬
tur extraiuris diuisionem
intro ducta esse sic enim pius
antoninus imperator ius ro¬
ma naeciuitatis antea persin¬
gulos imperandum postea
commune feci tomnibus sub¬
icctis & diuae memoriae theo¬
dosius ius liberorum antea
persingulos impetrandum
ipse commune romanis omnib¬

Expanded text:
libertatem ei tacite donasse, quanlibertatem ei tacite donasse, quanto magis hoc obtinere debet in filiis, ubi pater matrem eorum et manumisit, et legitimam uxorem dotalium instrumentorum compositione habuit? Ratio constitutionis Haec constitutio non videtur extra iuris divisionem introducta esse. Si enim Pius Antoninus imperator ius Romanae civitatis, antea per singulos impetrandum, postea commune fecit omnibus subiectis, et divae memoriae Theodosius ius liberorum, antea per singulos impetrandum, ipse commune Romanis omnib
Abbreviated transcription (Latin):
nentes iniurias effuderit sienĩ
horum aliquid patronus uel li¬
bericius probauerint ad pristi¬
num statum conuictus libertus
reuertitur quod si conpeten¬
tem reuerentiam patronis &
honoremre tribuant lex quo¬
q. eis libertatem ingenuitatis
nomine decoratam conseruauit.
Hacc autem touens patronus ha¬
b& quouiensiura patronatus
nonre laxauit.
SILIBCRT INAM SUAO
PATRONUS UIXOREN HA¬
HERO MALUERIT
iquis liber tam suam ducere
uxorem uoluerit dotalia in¬
strumenta cum ea conponat
& habebitcam legitimamuxo¬
rem quam uis ipse summa dig¬
nitate prae fulgeat. udiberi
quiextali coniugio procreati
fuerint legiumi successores
patrisuo existunt.
SIQUIS EXANCILIA SUALIBE¬
NOS HABUERIT ET DOTALIA
IN STRUMENTA PECERII
iquis ex ancilla sua liberos
habuerit camq manumit¬
tereuelit & dotalib instrumentis
faitis axorem legiias ina¬
siru nentorum dotalium libe¬
reius manumit tiui de anur.
Sienimmiles legaturi seruo
suo relinquendo uidetur. &

Expanded text:
nentes iniurias effuderit. Si enim nentes iniurias effuderit. Si enim horum aliquid patronus vel liberi eius probaverint, ad pristinum statum convictus libertus revertetur. Quod si competentem reverentiam patrono et honorem tribuat, lex quoque ei libertatem ingenuitatis nomine decoratam conservabit. Haec autem totiens patronus habet, quotiens iura sui patronatus non relaxavit. Si libertinam suam patronus uxorem habere maluerit Si quis libertinam suam ducere uxorem voluerit, dotalia instrumenta cum ea componat, et habebit eam legitimam uxorem, quamvis ipse summa dignitate praefulgeat, et liberi, qui ex tali coniugio procreati fuerint, legitimi successores patri suo exsistant. Si quis ex ancilla sua liberos habuerit, et dotalia instrumenta fecerit Si quis ex ahabuerit, eamque manumittere velit, et dotalibus instrumentis factis uxorem legitimam hanstrumentorum dotalium libeeius manumitti videantur. Si enim miles legatum servo suo relinquendo videtur et
Abbreviated transcription (Latin):
IIBERTIS
ibertus patronosuo conpe¬
tens obsequium & reuerentiã
praebeat quamuisenim liber¬
ti nossimiles ingenuorum hȩc
constitutione fecimus adta¬
men patronis iura patronatus
intacta reseruamus in hisscili¬
c& casibus inquibus roseruari
possunt secundum nostrarum
legum distinctiones nisi forte
renunti auit patronatus prae¬
rogatiua manumissor siue per
testamentum iure fidei com¬
missi siue eotempore quoliber¬
tatem inponebat. Ingratum
autem libertum contrapatro¬
num suum existere prohibe¬
mus quod & in pecu. .rus do¬
nationibus introdiximus. &
si in illis eo quiliberalitatem ac¬
cepit ingrato circadonator ẽ
existente infirmatur donatio
quantomagis libertus contra
patronum in grauis fuerire
scindidabs libertas causae
autem in gratitudinis legibus
cognitaesunt. ueluti si liberus
manussu. scontra patronum
moueat uel si contum elia satro¬
cesei fccerit uel simagnum & in¬
tolerabile damnum ei dederit.
idemest & si ad dedicus ciuperti¬

Expanded text:
libertis Libertus patrono suo competens obsequium et reverentiam praebeat. Quamuis enim libertinos similes ingenuorum hac constitutione fecimus, attamen patronis iura patronatus intacta reservamus, in his scilicet casibus, in quibus reservari possunt secundum nostrarum legum distinctionem, nisi forte renuntiaverit patronatus praerogativae manumissor sive per testamentum iure fideicommissi, sive eo tempore, quo libertatem imponebat. Ingratum autem libertum contra patronum suum exsistere prohibemus, quod et in pecuniariis donationibus introduximus. Et si in illis eo, qui liberalitatem accepit, ingrato circa donatorem exsistente, infirmatur donatio, quanto magis, si libertus circa patronum ingratus fuerit, rescindi debet libertas? Causae autem ingratitudinis legibus cognitae sunt: veluti si libertus manus suas contra patronum moverit, vel si contumelias atroces ei fecerit, vel si magnum et intolerabile damnum ei dederit; idem est, et si ad dedecus eius perti
Abbreviated transcription (Latin):
autem intrauerint talem licen¬
tiam non habent quam uis libe¬
ros habeant. sed ea constitutio
quae de hoc iure loquitur ex
suis temporibus ual&. nam si
antequam ipsa intro ducatur
factus est aliquis monachus
uel facta est mulier monacha
nihi ad eum uel adeam perti¬
n& ergo habent liberam fa¬
cultatem qualiter uoluerint
suanegotia disponendi & post
LEM UTUNTUR
iquis percapillum dĩ uel
perca put iura uerit uelalio
modo blasphemia contradm̃
usus fuerit officio prae fectiur¬
bis ultimo supplicio subiciatur
non manifesta uerit non estdu¬
bium quod diuina condemnatio¬
ne similiter cohercebitur ipse
quoq praefectu s urbis sine glexe¬
rit postdĩiudicium &iam nostram
indignationemumeai
iquis famulum suum uela¬
cillam manumiserit ciues
romanos feceri aliter enimnec
ual&ma umissio tacito iure ui¬
deaturius aureorum anulorum
adeptus fuisse & natalibus resti¬
tutu sesse & non indigeat ut hoc
impetreta principe

Expanded text:
autem intraverint, talem licenautem intraverint, talem licentiam non habent, quamvis liberos habeant. Sed ea constitutio, quae de hoc iure loquitur, ex suis temporibus valet. Nam si antequam ipsa introducatur, factus est aliquis monachus, vel facta est mulier monacha, nihil ad eum vel ad eam pertinet, ergo habeant liberam facultatem, qualiter voluerint, sua negotia disponendi et postlem utuntur Si quis per capillum Dei vel per caput iuraverit, vel alio modo blasphemia contra Deum usus fuerit, officio praefecti urbis ultimo supplicio subiiciatur.non manifestaverit, non est dubium, quod divina condemnatione similiter coërcebitur. Ipse quoque praefectus urbis, si neglexerit, post Dei iudicium etiam nostram indignationem timealorum Si quis famulum suum vel ancillam manumiserit, et cives Romanos fecerit aliter enim nec valet manumissio, tacito iure videatur ius aureorum annulorum adeptus fuisse, et natalibus restitutus esse, et non indigeat, ut hoc impetret a principe
Abbreviated transcription (Latin):
demonec ep̃s nec dericus
sine lit teris patriarchae
uel cp̃ĩ adhanc florentissimam
ciuitatem ueniant.
UI NENO SPORTUFARUM
MODUMSIATIITUM EXI¬
CEREACDEAT ETOCOPPICIO
NRAESIDIS EIEPI
eque prae fectianus neque
in rebus agens neq alius
cuius lib& condicionis homo
inprouincias ueniens plus exi¬
geresportularum nomine
quamnostra constitutione ca¬
uetur. sin autem plus exigerit
suo periculo praeses secundum
leges in cum uindic&. quod
si hoc facere ne glexerit ep̃s
ciuitatis adnosreferat. & tam
deprȩsidis neglegentiam indi¬
c& quam de dignitate uelmili
gerit utnos inutrumq: con¬
petentem cohercitionem
inponamus.¬
DECONSTITUTIONEIOO¬
PERATORIE QUILO QUITUR
DESUBSTANTIIS MONA¬
CHORUM UEL IASCITRI¬
ARUM
cimus insuperioribus con¬
stitutionemesse relatam
quae cauetur ut qui quaeue in
monas terium intrant uidean¬
tur substantia ssuas monaste¬
rio consacrasse. Nam ante in¬
troitum liberam habeant facul¬
tatem quomodo uoluerine
bona sua disponere posiquam

Expanded text:
episcopus, nec clericus sine litteris patriarchae vel episcopi ad hanc florentissimam civitatem veniat. Vt nemo ultra sportularum modum statutum exigere audeat, et de officio praesidis et episcopi Neque praefectianus, neque in rebus agens, neque alius cuiuslibet condicionis homo in provincias veniens, plus exigat sportularum nomine, quam nostra constitutione cavetur. Sin autem plus exegerit, suo periculo praeses secundum leges in eum vindicet. Quod si hoc facere neglexerit, episcopus civitatis ad nos referat, et tam de praesidis negligentia indicet, quam de dignitate vel miligerit, ut nos in utrumque competentem coercitionem imponamus.LXX De constitutione imperatoris, quae loquitur de substantiis monachorum vel ascetriarum Scimus in superioribus constitutionem esse relatam, qua cavetur, ut qui quaeve in monasterium intrant, videantur substantias suas monasterio consecrasse; nam ante introitum liberam habent facultatem, quomodo voluerint, bona sua disponere; postquam
Abbreviated transcription (Latin):
ta belliones conponuntur sub¬
scriptione testium sicut dictum
est muniri praecepimus ante
conpletionem scilic& a tabellio¬
ne insertam.
udices non tantum ex conpara¬
tione litterarum falsitatem
cut superius diximus sine
testimoniorum confirmatio¬
ne non sufficiat adueritatis
probationem. sin autemomnes
testes mor tui sunt cum tabelli¬
one uel forte in absentia tabel¬
lio est. Tuncille quidem qui in¬
strumentum producit sacra¬
mentum praest& quodnullius
malitiae conscius est in eo insiru¬
mento commisisse conparatio
autem lit terarum propterne¬
cessi tatem causac sine in pedi¬
mento secundum pristinum
morem procedat quod si ali¬
strumentum conposut. &. la
uiuit & praesens est & nullomor¬
bo uel alia iusta causa inpedia¬
tur iniudicium uenire. prebe¬
at ipse quoque testimonium
Item si per titium pecunia nu¬
merata est &ipseueniat. quod

Expanded text:
tabellionem componuntur, subtabellionem componuntur, subscriptione testium, sicut dictum est, muniri praecipimus, ante completionem scilicet a tabellione insertam. udices autem non tantum ex comparatione litterarum falsitatem cut supra diximus, sine testimoniorum confirmatione non sufficiat ad veritatis probationem. Sin autem omnes testes mortui sunt cum tabellione, vel forte in absentia tabellio est, tunc ille quidem, qui instrumentum producit, sacramentum praestet, quod nullius malitiae conscius est in eo instrumento commissae. Comparatio autem litterarum propter necessitatem causae sine impedimento secundum pristinum morem procedat. Quod si tabestrumentum composuit, et ille vivit, et praesens est, et nullo morbo vel alia iusta causa impediatur in iudicium venire, praebeat ipse quoque testimonium. Item si per Titium pecunia numerata est, et ipse veniat. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
iquis depositum alicui dare
caute uoluerit necessarii
suntei trestestes nam litterae
depositarii solae non sufficiunt
depositori ad plenissimam de¬
positidati probationem. testi¬
monia autem sic ex hiberi opor¬
t& utdicant testes quod sub prae¬
sentia sua uel susceptum depositũ
uel quod de positarius suscipisse
secon scripsit. Idem est &si sine
testes idonei ueritate.
Ci quissine tabolliona o¬
nere instrumentum mau¬
luerit siuedemutuo siuedede¬
posito siue dealia quacumq
causa trestestes adhibeat. alio¬
quin lit terae ipsius solae & con¬
paratio earum credendae non
sunt. Nulla autem differentia
est utrum sub scripsissent testes
an prac sentibus eis instrumen
fuerit & litterae quidem ti¬
tu esse nonuideantur testes au¬
tem dicant titum casscripsisse
iurati scilic& testimonium eo¬
rum reprobari facile non deb&
sed tamen ad sapientiam perni¬
net utea qua eueri similia magis
putauerit cis maiorem
praebeat fidem.
IaICONMONERE
nstrumenta quoq quacapud

Expanded text:
quis depositum alicui dare caute voluerit, necessarii sunt ei tres testes, nam litterae depositarii solae non sufficiunt depositori ad plenissimam depositi dati probationem. Testimonia autem sic exhiberi oportet, ut dicant testes, quod sub praesentia sua vel susceptum est depositum, vel quod depositarius se suscepisse conscripsit. Idem est, et si sine testes idonei veritate.  Si quis sine tabellione componere instrumentum maluerit sive de mutuo, sive de deposito, sive de alia quacumque causa, tres testes adhibeat; alioquin litterae ipsius solae et comparatio earum credendae non sunt. Nulla autem differentia est, utrum subscripserint testes, an praesentibus eis instrumentfuerit, et litterae quidem Titii esse non videantur, testes autem dicant, Titium eas scripsisse, iurati scilicet, testimonium eorum reprobari facile non debet; sed tamen ad sapientiam iudicis pertinet, ut ea, quae verisimilia magis putaverit, eis maiorem praebeat fidem. a componere Instrumenta quoque, quae apud
Abbreviated transcription (Latin):
tor uelcuratori & subtiliter
inquirere siquem reditum
conparare pupillo uelforte
adoliscenti possit ex superflu¬
a pecunia ut& tributa leuia
sint &uenditor locuplex &
rediuis ferulis sciat autem
quodii aduensusca conparaue¬
rit ne glegentiae periculum
ad eum per tinebit.¬
CUI IDEM
uod si pecuniam tantam ha¬
beat pupillus utex ea admi¬
nis trationererum ipsius solum¬
modo explicentur. Tunc mutua¬
re tutor uelcurator eam debebit
cum cogitatione caelestis iudicii.
am & abinitio ante quam
administrationise misceat
tutor uelcurator uel cuius uis
personae sacramentum praes¬
tare conpellitur perdiuinas
scripturas quod omnia gestu¬
rus est quae pupillo commoda
esse puta uerit eadem dicimus
&dehis quicurationem egent.

Expanded text:
tori vel curatori et subtiliter tori vel curatori et subtiliter inquirere, si quem reditum comparare pupillo vel forte adolescenti possit ex superflua pecunia, ut et tributa levia sint, et venditor locuples, et reditus fertilis. Sciat autem, quod si adversus ea comparaverit, negligentiae periculum ad eum pertinebit. Idem uod si pecuniam tantam habeat pupillus, ut ex ea administrationes rerum ipsius solummodo explicentur, tunc mutuare tutor vel curator eam debebit cum cogitatione caelestis iudicii. Nam et ab initio, antequam administrationi se immisceat tutor vel curator cuiusvis personae, sacramentum praestare compellitur per divinas scripturas, quod omnia gesturus est, quae pupillo commoda esse putaverit. Eadem dicimus et de his, qui curatione egent.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud autlege expressum est
aut natura inueniat.
NEM TUTORUM ET
CURATO RUM
emouitor auicurator
conpellatur pecuniam
in puberis uel forte adoliscen¬
ts mutuam dare sed liceatei
sterilem cam in toto deponen
nammelius est sortem inpu¬
beri uel adoliscenti conserua¬
riquam u uirarum cupiditate
&iam sortem amittere. sin
autem sponte sua tutor uelcu¬
rator mutuauerit forte sub
pignoribus uel sub alia indu¬
bitata cautela Tunchabeat
quidem persingulos annos
duorum men suum relaxa¬
mentum sciat autem quod pe¬
riculum sortis adipsum
per tineat.¬
Sipupillus reditas habeat
Osibi sufficientes eos tutor
inpendat. sin autemam plio¬
res reditussint quam sumptus
tuncid quod superfuerit depo¬
natur. quod si substantia inpu¬
beris mobilissit. tuncidtan¬
tum tutor mutuare deb&
quod sufficiat ad adminis trati¬
onempupillarium rerum
quod autem super fluum sit
hoc deponatur eademq dixi¬
mus & decuratoribus omniũ
porsanarum licebit autem tu¬

Expanded text:
aliud aut lege expressum est, aliud aut lege expressum est, aut natura inveniat. ne tutorum et curatorum Nemo tutor vel curator compellatur pecuniam impuberis vel forte adolescentis mutuam dare, sed liceat ei sterilem eam in tuto deponere. Nam melius est sortem impuberis vel adolescentis conservari, quam usurarum cupiditate etiam sortem amittere. Sin autem sponte sua tutor vel curator mutuaverit, forte sub pignoribus, vel sub alia indubitata cautela, tunc habeat quidem per singulos annos duorum mensium laxamentum, sciat autem, quod periculum sortis ad ipsum pertinebit.Si pupillus reditus habeat sibi sufficientes, eos tutor impendat. Sin autem ampliores reditus sint, quam sumptus, tunc id, quod superfuerit, deponatur. Quod si substantia impuberis mobilis sit, tunc id tantum tutor mutuare debet, quod sufficiat ad administrationem pupillarium rerum, quod autem superfluum sit, hoc deponatur. Eademque dicimus et de curatoribus omnium personarum. Licebit autem tu
Abbreviated transcription (Latin):
passus fuerit. siquidem
obnoxium inpuberem habe¬
at uel forte adulis centem ac¬
tiones quas hab& amittat
sin autem ipse obnoxits fue¬
rit non licat endicere quod
tempore quo tutelam uelcu¬
rationem gerebat. solutio¬
nibus uel aliis uel conmenticus
liberationibus actione solu¬
tus est¬
ulli tutori uelcuratori li¬
ceat sicut superius dixi¬
mus nomina contrapupillũ
uel forte aduliscentem redi¬
mere &cessionas aduersus
cum impetrare quam uisiam
desiit tutor uelcurator esse
sed omnimodo hoc quod fac¬
tum est pro infecto habeatur.
ita ut pupillus quidem uel for¬
te adoliscensomnimodo securi¬
tatem habeat & nulla teneatur
actione tutori autem uelcura¬
tori non liceat contracum redi¬
re qui nominibus ei cesserit
eodem iure obtinente. & si
posiquam tutor uelcurator
desiit esse cessiones nominum
impe trauerit.
IDEM
aec autem omnia deomni¬
bus curatoribus posita sunꝰ
non solum adoliscentium sed
&am prodigorum uel furio¬
si uelmente capti uelsi quid

Expanded text:
passus fuerit, si quidem passus fuerit, si quidem obnoxium impuberem habeat vel forte adolescentem, actiones, quas habet, amittat. Sin autem ipse obnoxius fuerit, non liceat ei dicere, quod tempore, quo tutelam vel curationem gerebat, solutionibus vel aliis commenticiis liberationibus actione solutus estulli tutori vel curatori liceat, sicut superius diximus, nomina contra pupillum vel forte adolescentem redimere, et cessiones adversus eum impetrare, quamvis iam desiit tutor vel curator esse, sed omnimodo hoc, quod factum est, pro infecto habeatur, ita ut pupillus quidem vel forte adolescens omnimodo securitatem habeat, et nulla teneatur actione. Tutori autem vel curatori non liceat contra eum redire, qui nominibus ei cesserit, eodem iure obtinente, et si postquam tutor vel curator desiit esse, cessiones nominum impetraverit. Idem Haec autem omnia de omnibus curatoribus posita sunt, non solum adolescentium, sed etiam prodigorum, vel furiosorum, vel mente captorum, vel si quid
Abbreviated transcription (Latin):
negotiauerit neq obnoxius ei
sit postea utem hereditas
adcm deuoluia fuerit quae
debitorem ael creditorem
memoratae personae cum fa¬
ciat tunc alius tutor uelcura¬
torei adiungatur quicusto¬
diet eum & hoc ipsud sacra¬
mento iur&. quod nonmali¬
tiae tutoris uelcuratoris fa¬
uebit nepoena subiciatur
e autem unusquis quedi¬
censse creditorem in pu¬
beris esse uel forte adulis cen¬
tis ab onere tutelae uelcura¬
tionis facile excusetur sanci¬
mus non aliterreum recipien¬
dum esse nisimanifeste proba¬
uerit creditorem esse inpube¬
ris uel forte aduliscentis uel
rescorum sibi obnoxia sesse
uel parentes quod si res incerto
sit tunc sacramentum prebeat
quod ideo tutelam uelcuram
recusat quia reuera suum de¬
bitoremesse pupillum uel for¬
te aduliscentem existimat
Tuncenim & siuoluerit non ad¬
mittatur ad tutelam uelcura¬
tionem cuiuscum que personȩ
quaui stutorlegitimus sit
uod siquis aduersus eatu¬
tor &curator creari

Expanded text:
egotia gerit, neque obnoxius ei egotia gerit, neque obnoxius ei sit; postea autem hereditas ad eum devoluta fuerit, quae debitorem vel creditorem memoratae personae eum faciat, tunc alius tutor vel curator ei adiungatur, qui custodiat eum, et hoc ipse sacramentum iuret, quod non malitiae tutoris vel curatoris favebit, ne poenae subiiciatur. Ne autem unusquisque dicens se creditorem impuberis esse vel forte adolescentis, ab onere tutelae vel curationis facile excusetur, sancimus, non aliter eum recipiendum esse, nisi manifeste probaverit, creditorem se esse impuberis vel forte adolescentis, vel res eorum sibi obnoxias esse, vel parentes. Quod si res in incerto sit, tunc sacramentum praebeat, quod ideo tutelam vel curam recusat, quia revera suum debitorem esse pupillum vel forte adolescentem existimat. Tunc enim, et si voluerit, non admittatur ad tutelam vel curationem cuiuscumque personae, quamvis tutor legitimus sit. Quod si quis adversus ea tutor vel curator creari
Abbreviated transcription (Latin):
lum uel eum quicurationem
eius gubernatur iure cessionis
insetransferre abalio siue
praetium proactionem de¬
emo quidicit se obnoxium
pupillum habere ueleum
quicuratione egit tutor aut
curator ipsicrectur sed & his
quimanifeste obnoxius inpu¬
beri uelei quicura in qua fuerit
tutor uelcurator nonfiat.
uodsiquis tutor constitu¬
tus aut curator neque ob¬
noxium habeat eum cuiusut¬
iquis autem praeses pro¬
uinciae constitutus huius¬
modilegem custo direneglex¬
erit non solum magistratu
suo eiciatur sed &iam decem
librarum auri subeat poenam¬
rae fectoria dignitas dici¬
tur non solum praefecto¬
rum praetorio uelorbis
sed &am magistrorum mi¬
litum ea autem duplex est
aut enim honoraria est aut
quae inipso gestu prae fulg&
lanorariam dicimus eam
cum codicillos aliquid accipi¬
at ab imperatore quibus dig¬
nitaseis praestatur quasi & ei¬
prae fectus fuiss& siue magis¬
termilitum in ipso autemges¬
tu positus esse uid&ur quire

Expanded text:
lum, vel eum, qui curatione lum, vel eum, qui curatione eius gubernatur, iure cessionis in se transferre ab alio, sive pretium pro actione deemo, qui dicit, se obnoxium pupillum habere, vel eum, qui curatore eget, tutor aut curator ipse creetur. Sed et is, qui manifeste obnoxius impuberi, vel ei, qui cura indigeat, fuerit, tutor vel curator non fiat. Idem Quod si quis tutor constitutus vel curator neque obnoxium habeat eum, cuiusquis autem praeses provinciae constitutus huiusmodi legem custodire neglexerit, non solum magistratu suo eiiciatur, sed etiam decem librarum auri subeat poenamPraefectoria dignitas dicitur non solum praefectorum praetorio vel urbis, sed etiam magistrorum militum. Ea autem duplex est: aut enim honoraria est, aut quae in ipso gestu praefulget. Honorarium dicimus eam, cum codicillos aliquis accipit ab imperatore, quibus dignitas ei praestatur, quasi praefectus fuisset, sive magister militum. In ipso autem gestu positus esse videtur, qui re
Abbreviated transcription (Latin):
ulla autem persona priui¬
legio aliquo utatur ad fu¬
giendos praesentis legis laque¬
os quam uis cclesi asit uelexe¬
non ueloratorium uel quiuis
alius locus quipietatis causa co¬
litur idem iuris est siue fiscus
siue patrimonium siue alius
quiuis diuinus titulus pulsetur
rit euocata quamuis priuile¬
gium ex sacro oraculo prae¬
tendat nisi quod diximus
pragmatica sanctio in hacci¬
reuocauerit
aec autem constitutio
uera prae fceus uelmagister
militum factus est. Igitur
sicurialis homo praefecioria
dignitate potitus fuerit. si
quidem honoraria maneat
ineadem conditione constric¬
tus. sin autem reuera praefec¬
turam nanctus est magiste¬
rium militiae tunccuriae
nexibus liber&ur. praefec¬
tos autem praetoriorum
quattuor ponimus. idestori¬
entalis sed is qui in hacciuita¬
ceest & illiricianaeregionis
& africanae dioceseos & qui
italiae praepositus est.
QUIIUIORES UEL CURA¬
IOReS PUpIlloueladules¬
CENTI OARI POS SUNI
ullitutori Nullicuratori
liceat nomina contrapupil¬

Expanded text:
ulla autem persona privilegio aliquo utatur ad fugiendos praesentis legis laqueos, quamvis ecclesia sit, vel xenon, vel oratorium, vel quivis alius locus, qui pietatis causa colitur. Idem iuris est, sive fiscus, sive patrimonium, sive alius quivis divinus titulus pulsetur,rit evocata, quamvis privilegium ex sacro oraculo praetendat, nisi, quod diximus, pragmatica sanctio in hanc cirevocaverit. estate constitutvera praefectus vel magister militum factus est. Igitur si curialis homo praefectoria dignitate potitus fuerit, si quidem honoraria, maneat in eadem condicione constitutus, sin autem revera praefecturam nanctus est vel magisterium militiae, tunc curiae nexibus liberetur. Praefectos autem praetoriorum quatuor ponimus, id est Orientalis sedis, qui in hac civitate est, et Illyricianae regionis, et Africanae dioeceseos, et qui Italiae praepositus est.Qui tutores vel curatores pupillo vel adolescenti dari possunt Nulli tutori, nulli curatori liceat nomina contra pupil
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus satis eidem mulieri fie¬
ripossit indonationem prop¬
ternuptias. alio quin nec secun¬
dus nec tertius consensus lede¬
remulierem poterit. Haec
autem dicimus non solumindo¬
natione propternuptias sedeti¬
am indote siquas res dotales ali¬
enare uel obligare maritus uo¬
luerit emptores autem uelcre¬
ditores quibus resalienata e uel
obligatae sunt nullam in iuriã
patiantur Nam & siquod ad
mulieres pertin& actionibus
careant suis. & tamen aliae ma¬
riti facultates &ipsimariti ne¬
cessario eis permanent obligati
Haec autem constitutio prae¬
rogatiuis dotium nullum prȩ¬
iudicium facit Nam praeroga¬
tiuasdatas integra sinecesse doti¬
bus constitutio iub&. Ita tamen
sidedotibus actiones mulieres
moueant. alii senim per sonis
priuilegium in acinae dotis
nec antedatum est nec modo da¬
tur ea autem constitutio non in
practeritis sed infuturis casi¬
bus ual&¬

Expanded text:
tatibus satis eidem mulieri fietatibus satis eidem mulieri fieri possit in donatione propter nuptias; alioquin nec secundus nec tertius consensus laedere mulierem poterit. Haec autem dicimus non solum in donatione propter nuptias, sed etiam in dote, si quas res dotales alienare vel obligare maritus voluerit. Emptores autem vel creditores, quibus res alienatae vel obligatae sunt, nullam iniuriam patiantur. Nam etsi, quod ad mulieres pertinet, actionibus careant suis, attamen aliae mariti facultates, et ipsi mariti necessario eis permanent obligati. Haec autem constitutio praerogativis dotium nullum praeiudicium facit. Nam praerogativas datas integras inesse dotibus constitutio iubet, ita tamen, si de dotibus actiones mulieres moveant. Aliis enim personis privilegium in actione dotis nec antea datum est, nec modo datur. Haec autem constitutio non in praeteritis, sed in futuris casibus val
Abbreviated transcription (Latin):
siue prose siue proalio siue pater
profilio suo siue mater siue cogna¬
tus procognato aut quiuis extra¬
neus proalio donationem prop¬
ternuptiasconscripserit inqua
&iam res inmobiles sunt Non li¬
ceat marito aliquam rem dereb:
inmobilibus alienare uel hrpo¬
thecae titulo obligare nec sic con¬
senserint inalienatione uel hr¬
potheca mulieres & siquid con¬
tra hanc legem factum scrip¬
tumue fuerit hoc pro infecto sit
& pro non scripto habeatur
nisi forte obseruatio illacustodi¬
atur quae de intercessionibus
feminarum inquarto codicis
libro posita est titulo adsenatum¬
consulto uelle ianum. Id est ut
post primum consensum bien¬
nio transacto aliut instrumen¬
tum amuliere scribatur inquo
se fateatur priorem suum con¬
sensum conprobare alio quin
prior consensus nullius momen¬
tiest. immo &iam si secundus
consensus priorem uoluntatẽ
post biennium confirma uerit
non omnimodo ualebit sedita
demum siex aliis mariti facul¬

Expanded text:
sive pro se, sive pro alio, sive pater sive pro se, sive pro alio, sive pater pro filio suo, sive mater, sive cognatus pro cognato, aut quivis alius extraneus pro alio donationem propter nuptias conscripserit, in qua etiam res immobiles sint, non liceat marito aliquam rem de rebus immobilibus alienare, vel hypothecae titulo obligare, nec si consenserit in alienatione vel hypotheca mulier. Sed si quis contra hanc legem factum scriptumue fuerit, hoc pro infecto sit, et pro non scripto habeatur, nisi forte observatio illa custodiatur, quae de intercessionibus feminarum in quarto Codicis libro posita est titulo Ad senatusconsultum Velleianum, id est, ut post primum consensum biennio transacto aliud instrumentum a muliere conscribatur, in quo se fateatur priorem suum consensum comprobare; alioquin prior consensus nullius momenti est. Immo etiam si secundus consensus priorem voluntatem post biennium confirmaverit, non omnimodo valebit, sed ita demum, si ex aliis mariti facul
Abbreviated transcription (Latin):
pleturum Haec autem dici¬
mus demagis tratibus imperi¬
alis urbis qui diuersis fatigatio¬
nibus occupati totas cognitiones
litigatorum suscipere non pos¬
sunt sed solam litis contestatio¬
nem &ultimam cognitionem
audire coguntur & sententiã
de finitiuamdicere &ap pella¬
tionem suscipere & prouoca¬
tionum cognitiones discernere
Alii autem iudices quimagis¬
tratus constantino politanae
ciuitatis non sunt sed ab impe¬
ratoris iussione distinati. siue
in principaliciuitate siue in
prouincus cum consiliariis suis
omnes litigatorum partes au¬
diant alioquin & dignitates
suas amittant &uiginti li¬
bras auri potnae nomine sol¬
uant. consiliarii autem eorũ
si quidaduersus constitutionis
huius praecepta fecerint & ciuita¬
te in quã non serua uerunt istam
constitutionem expellantur in
exilio & sint infamia inusti
IUI CONSIITUUIO
CXCUIII DEIURE PROPTERNUP¬
TIAS DONAIONIS
iquis donationem propter
nuptias muliericons cripserit

Expanded text:
pleturum. Haec autem dicipleturum. Haec autem dicimus de magistratibus imperialis urbis, qui diversis occupationibus fatigati totas cognitiones litigatorum suscipere non possunt, sed solam litis contestationem et ultimam cognitionem audire coguntur, et sententiam definitivam dicere, et appellationem suscipere, et provocationum cognitiones discernere. Alii autem iudices, qui magistratus Constantinopolitanae civitatis non sunt, sed ab imperatoris iussione destinati, sive in principali civitate, sive in provinciis, cum consiliariis suis omnes litigatorum partes audiant; alioquin et dignitates suas amittant, et viginti libras auri poenae nomine soluant. Consiliarii autem eorum, si quid adversus constitutionis huius praecepta fecerint, et civitate, in qua non servaverunt istam constitutionem, expellantur in exsilium, et sint infamia inusti CONSTITVTIO LV De iure propter nuptias donationum Si quis donationem propter nuptias mulieri conscripserit
Abbreviated transcription (Latin):
Nec consiliari eius sententiam
definitiuam prosem & ipsos
proferre sed litis quidem con¬
testatio modis omnibus apud
ipsos magiscratus fiat. &ultima
cognitio postquam alias alliga¬
tiones litigatores ad serere no¬
lint sententia quoq definitiua
ab ipsis magistratibus profera¬
tursiuemaioressint siuemino¬
res praesentibus &iam consilia¬
riiscorum sed & appellationes
ipsi suscipiant & intereos qui
exprouocatione litigant c̃er¬
tamin a conpeseant quod uuel
magistratus uel consilaruco¬
rum contra praesentis constitu¬
tionis statuta quippiam sibi prȩ¬
sumpserint magistratus qui¬
dem uiginti librarum auripoe¬
namultentur consiliarii autem
siquidem aduocati fuerint ad¬
uocatorum ordine cadant sin
autem inter aduocatus non sint
sed forte cingulo decorati hono¬
rem suum amittant. & decem
librarum auri multa plecten¬
tur. easque omnes poenas co¬
mes rerum priuatarum exigat
qui sineglexerit sciat publicas
rationes desua substantia sere¬

Expanded text:
nec consiliarii eius sententiam nec consiliarii eius sententiam definitivam per semet ipsos proferre, sed litis quidem contestatio modis omnibus apud ipsos magistratus fiat, et ultima cognitio, postquam alias allegationes litigatores asserere nolint; sententia quoque definitiva ab ipsis magistratibus proferatur, sive maiores sint, sive minores, praesentibus etiam consiliariis eorum. Sed et appellationes ipsi suscipiant, et inter eos, qui ex provocatione litigant, certamina compescant. Quod si vel magistratus vel consiliarii eorum contra praesentis constitutionis statuta quidpiam sibi praesumpserint, magistratus quidem viginti librarum auri poena mulctentur, consiliarii autem, si quidem advocati fuerint, advocatorum ordine cadant, sin autem inter advocatos non sint, sed forte cingulo decorati, honorem suum amittant, et decem librarum auri mulcta plectantur, easque omnes poenas comes rerum privatarum exigat, qui si neglexerit, sciat publicas rationes de sua substantia se re
Abbreviated transcription (Latin):
perpe trauerit suis actionibus
cadit siue iustas habeat intenti¬
onessiuenon & non solum debi¬
tam sibi quantitatem amittit.
sed &iam tantum heredibus eius
proiniuria de functi praestare
conpellitur & non sufficiunt is¬
tac poenae cum & tertia pars
bonorum eius publicetur &ip¬
se in famia notetur. Haec au¬
temomnia inconstantino poli¬
tana ciuitate curae diligentia
custodantur. tam prae fecti
urbis quam prae fecti praeto¬
rio. magister quoq: officiorum
his inuiglare deb&. & adpari¬
tiones eorum. in pro uincus au¬
tem praesides ea obseruabunt
& alii magistratus siue ciui les
sint siue militares. quod sieane¬
glexerint magis tratus quidem
imperialis urbis cum suis appa¬
ritoribus uiginti librarum poe¬
na multentur prouinciarum
autem magistratus quinque
libras auri poenae nomine
dare cogantur.
iquis exmagis tratibus con¬
stantinopolitanae ciuita¬
is causam au cherit. non au¬
deat postlitis contestationem
in totum eam dere linquere.

Expanded text:
perpetraverit, suis actionibus perpetraverit, suis actionibus cadat, sive iustam habeat intentionem, sive non, et non solum debitam sibi quantitatem amittat, sed etiam aliud tantum heredibus eius pro iniuria defuncti praestare compellatur, et non sufficiunt istae poenae, cum et tertia pars bonorum eius publicetur, et ipse infamia notetur. Haec autem omnia in Constantinopolitana civitate cura et diligentia custodiantur tam praefecti urbis, quam praefecti praetorio. Magister quoque officiorum in his vigilare debet, et apparitiones eorum. In provinciis autem praesides ea observabunt, et alii magistratus, sive civiles sint, sive militares. Quod si ea neglexerint, magistratus quidem imperialis urbis cum suis apparitoribus viginti librarum auri poena mulctentur, provinciarum autem magistratus quinque libras auri poenae nomine dare cogantur. Si quis ex magistratibus Constantinopolitanae civitatis causam audierit, non audeat post litis contestationem ex toto eam derelinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
rium adhibitae sunt semissem
accipiant. a colitiautem singulo¬
rum asciteriorum quat tuor se¬
liquas unum autem asciterium
quod ex necessitate antecada uer
psallit & a colitieius nihi lomnino
accipiant sed faciant ministeriũ
gratis. sin autem aliquis uelit
unum exmaximis lectis accipere
adhonorem de functi uelsi in au¬
ratum lectum adhibuerit. tũnc
tantum praestet a scitrus & de¬
canis quantum pepigerit. Itata¬
menut duo decimaureorum
quantitatem non excedat
IU CONSTITUTIO
MORIENTIHUS DERIIO¬
RINUS SUINIMEMIRENT
iquis debitorem suum aegro¬
tantem & pcriclitantem mo¬
rimolestare uoluerit prodebi¬
to suo non liceat ei hoc facere
cum neque uxorieius neq libe¬
ris aliquam inquie tudinem in¬
ferre permittitur neq signa¬
edibuseius inponere nisi post
mortem debitoris lite consis¬
tente iudicialis calculus prola¬
tus fuerit & legium a ordinatio
sccuca sit sed neq mor tuo debi¬
tore deductionem eius & funus
impediat sienim tale aliquid

Expanded text:
rium adhibitae sunt, semissem rium adhibitae sunt, semissem accipiant, acoluthi autem singulorum asceteriorum quatuor siliquas. Vnum autem asceterium, quod ex necessitate ante cadaver psallit et acoluthi eius nihil omnino accipiant, sed faciant ministerium gratis. Sin autem aliquis velit unum ex maximis lectis accipere ad honorem defuncti, vel si inauratum lectum adhibuerit, tunc tantum praestet asceteriis et decanis, quantum pepigerit, ita tamen, ut duodecim aureorum quantitatem non excedat CONSTITVTIO morientibus debitoribus suis imminent Si quis debitorem suum aegrotantem et periclitantem mori molestare voluerit pro debito suo, non liceat ei hoc facere, cum neque uxori eius, neque liberis aliquam inquietudinem inferre permittitur, neque signa aedibus eius imponere, nisi post mortem debitoris lite consistente iudicialis calculus prolatus fuerit, et legitima ordinatio secuta sit. Sed neque mortuo debitore deductionem eius et funus impediat. Si enim tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
firmauit & funeribus depu¬
tauit & dedit singuliscadaue¬
ribus. siue singulis lectismor¬
tuorum unum a sciterium idest
octo sci moniales pallentes & tres
a coliti sut neq scĩmoniales neq
acoliti omnino aliquid accipiant
abhis qui funerarimortuum de¬
siderant sed gratis eum deducant
sin autem cognati uela micide¬
functi alterum unum asciteriũ
uel &uam duo adhiberi uelint
necesseest eos aliquid praestare
non tamen inmodicum sed huius
legis definitionemoderatum.
Nam siquid intrano uos muros
cadauer deponatur tremissem
ascitriis praestari aequum est
& a colitis posttresillos qui gra¬
tisministerium faciunt. si alii
tres adhibiti fuerint seliquas
tres dario port&. sin autem sex
a colitisint sex seliquas accipiant
& de inceps ita fiat. sin autem lon¬
gius spatium sit & decani quilec¬
tulo ministerium faciunt plu¬
ressint modicum aliquid &ip¬
poneretur. Tunc scĩmoniales
quidem quae postunum ascite¬

Expanded text:
firmavit, et funeribus depufirmavit, et funeribus deputavit, et dedit singulis cadaveribus sive singulis lectis mortuorum unum asceterium, id est octo sanctimoniales psallentes et tres acoluthos, ut neque sanctimoniales, neque acoluthi omnino aliquid accipiant ab his, qui funerari mortuum desiderant, sed gratis eum deducant. Sin autem cognati vel amici defuncti alterum unum asceterium vel etiam duo adhiberi velint, necesse est eos aliquid praestare, non tamen immodicum, sed huius legis definitione moderatum. Nam si quidem intra novos muros cadaver deponatur, tremissem asceteriis praestari aequum est, et acoluthis post tres illos, qui gratis ministerium faciunt, si alii tres adhibiti fuerint, siliquas tres dari oportet. Sin autem sex acoluthi sint, et siliquas sex accipiant, et deinceps ita fiat. Sin autem longinquius spatium sit, et decani, qui lectulo ministerium faciunt, plures sint, modicum aliquid et ipponetur, tunc sanctimoniales quidem, quae post unum ascete
Abbreviated transcription (Latin):
I SIQUISIN DBQOQU
ORAIORIUM HANUEXI
Ciquis in domosua orato¬
Drium habuerit non au¬
deat ineum sacram facere
missam nisi clericoscatholi¬
cae fidei habuerit deputa¬
tos & ex iusso religio sissimi
episcopiciuitatis uelbeatissi¬
mi patriarchae. siquisau¬
tem aduersus ea fecerit do¬
mus ipsius fisciuiribus uin¬
dicetur & sit sub indignatio¬
ne principis & si prae fectus
practorio posthoc cognoue¬
rit & non prohibuerit quin¬
quaginta librarum aurimul¬
ta plectetur & ad paritio cius
simili poena subiciatur. Nul¬
laautem inuidia est unum¬
quemq cristianum in pro¬
prii sedibus oratoria habere
& in hisexorare & psallere
sineclericissi sacram mis¬
sam non faciat.
LIIII CONSTITUTIO
CXCU DEIXPENSIS INPUNERA
MURIIIORUM PACIENDIS
aecconstitutio lo quitur
de inpensis quae in fune¬
ribus mortuorum fiunt
& ante omnia mille centum
ergasteria in constantino¬
politanaciuitate inmunita¬
tem habere iussit ut funera
ducant sed & ruditum fu
anastasio im peratore con¬

Expanded text:
I Si quis in domo sua oratorium habuerit Si quis in domo sua oratorium habuerit, non audeat in eo sacram facere missam, nisi clericos catholicae fidei habuerit deputatos ex iussione religiosissimi episcopi civitatis, vel beatissimi patriarchae. Si quis autem adversus ea fecerit, domus eius fisci viribus vindicetur, et sit sub indignatione principis, et si praefectus praetorio, postquam hoc cognoverit, non prohibuerit, quinquaginta librarum auri mulcta plectetur, et apparitio eius simili poenae subiiciatur. Nulla autem inuidia est unumquemque Christianum in propriis aedibus oratoria habere, et in his orare, et psallere sine clericis, sed sacram missam non faciat.537 CONSTITVTIO LIII De impensis in funera mortuorum faciendis Haec constitutio loquitur de impensis, quae in funeribus mortuorum fiunt. Et ante omnia mille centum ergasteria in Constantinopolitana civitate immunitatem habere iussit, ut funera ducant. Sed et reditum funAnastasio imperatore con
Abbreviated transcription (Latin):
Drem actionem ab aliquo
conuentus dixerit. actorem
rerum dominum non esse
actor autem probauerit su¬
um dominium esse & proba¬
tionibus conuictus reus post¬
cadicat. hypothecarum titu¬
lo uel alio quod amiure ad se
resperunere. tali poena sub¬
iciatur utadhuclite insuspen
tunc siquas sibi puta ueritac¬
tiones conp&ere easmoueat
hisquitrans posuit possessionem¬
Ciquis neq legitima muxo¬
rem habens neq liberos le¬
gibus cognitos ancillam au¬
tem suam concubinam habue¬
rit & liberosexea susciperit
posteaque eam cum liberis
tuerit instrumentaque do¬
talia conscripserit. quamuis
postea nullos habueritlibe¬
erit liberos adtamen &uxor

Expanded text:
rem actione ab aliquo rem actione ab aliquo conventus dixerit actorem rerum dominum non esse, actor autem probaverit suum dominium esse, et probationibus convictus reus postea dicat hypothecarum titulo vel alio quodam iure ad se res pertinere, tali poenae subiiciatur, ut adhuc lite in suspentunc si quas sibi putaverit actiones competere, eas moveat is, qui transposuit possessionemquis neque legitimam uxorem habens, neque liberos legibus cognitos, ancillam autem suam concubinam habuerit, et liberos ex ea susceperit, posteaque eam cum liberis tuerit, instrumentaque dotalia conscripserit, quamvis postea nullos habuerit libeet liber
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit sacramentum praesta
re actoris siquis autem dixerit
sibi nullam ad numera tamesse
pecuniam postea autem confes¬
sus fuerit & dixerit se &iam
particulare solutionis soluisse
quamuis reuera per soluit. at¬
tamen nihi lominus integram
sortem ex soluat. sede sircus
lt teras actoris protulerit eas¬
que sua sesse actor negauerit.
& postea reus ueritatem pro¬
bare potuerit cogatur actor
non solum illudamputarereo
quod litteris declaratur sed
&iam alterum tantum persol¬
uat poenae nomine mendacii
sui & in hoc autem casu sacra¬
mentiratio eadem habeatur
tam in actoris quam in rei
persona
Idecr
uod siligium per tutores
principales personas in pube¬
resesse uela duliscentes tunc
poenae ex acuo propter in¬
probam negationem aduer¬
sus ipsos tutores uel curatores
conpetat. haec autem con¬
stitutio nullam facit in noua¬
tionem legibus quaeduplum
uel quadruplum inquib dam
casibus exigi praecipiunt
orcm exceptioninus¬
iquis rerum detentator in

Expanded text:
fecerit, sacramento actoris fecerit, sacramento actoris praestare. Si quis autem dixerit sibi nullam adnumeratam esse pecuniam, postea autem confessus sit, et dixerit etiam se particulares solutiones soluisse, quamvis revera persolverit, attamen nihilominus integram sortem exsoluat. Sed et si reus litteras actoris protulerit, easque suas esse actor negaverit, et postea reus veritatem probare potuerit, cogatur actor non solum illud imputare reo, quod litteris declaratur, sed etiam alterum tantum persoluat poenae nomine mendacii sui, et in hoc casu sacramenti ratio eadem habeatur tam in actoris quam in rei persona. Idem Quod si litigium per tutores principales personas impuberes esse vel adolescentes, - tunc poenae exactio propter improbam negationem adversus ipsos tutores vel curatores competat. Haec autem constitutio nullam facit innovationem in legibus, quae duplum vel quadruplum in quibusdam casibus exigi praecipiunt. orum exceptionibus Si quis rerum detentator in
Abbreviated transcription (Latin):
partiantur interse acsi sineulla
distributionis uoluntate parens
corum decessiss&.
SIQUIS PROLAIAE MA¬
Numnsunnnecauerit
Ciquis prolatam manum suam
ne gauerit & dixerit talem
scripturam suam non esse ut
postea actur probationibus
uexetur & aliis difficult tibus
uel silitteras quidem sua sagno¬
uerit dixeritautem pecuniam
sibinumeratam acreditore
non esse in utro que casu conuic¬
tus induplo debitam quantita¬
tem actori praest&. quod siui¬
dex contra praesentem legem
iudicauerit ipse poenam acto¬
rireddat. haccautem ita se¬
habent nisi forte actor proba
nonibus deficiens sacramentum
reo detulerit tuncenimsire¬
us sacramentum darenoluerit
sed ueritatem confessus fuerit
duplipoenam eui tauit quod
si longiore tempore extenso
ingio ad sacramentum actor
decucurrerit. posteaq reus
sacramenti timore ueritatem
confessussit. dupliquidem poe¬
nam nec sic euitauit. Cogatur
aute momnes inpensas quas ac¬
tor propter in probitatem eius

Expanded text:
partiantur inter se, ac si sine ulla partiantur inter se, ac si sine ulla distributionis voluntate parens eorum decessisset. Si quis prolatam manum suam negaverit Si quis prolatam manum suam negaverit, et dixerit talem scripturam suam non esse, ut postea actor probationibus vexetur et aliis difficultatibus, vel si litteras quidem suas agnoverit, dixerit autem pecuniam sibi numeratam a creditore non esse: in utroque casu convictus in duplo debitam quantitatem actori praestet. Quod si iudex contra praesentem legem iudicaverit, ipse poenam actori reddat. Haec autem ita shabent, nisi forte actor probationibus deficiens ab initio sacramentum reo detulerit; tunc enim si reus sacramentum dare noluerit, sed veritatem confessus fuerit, dupli poenam evitabit. Quod si longiore tempore extenso litigio ad sacramentum actor recurrerit, posteaque reus sacramenti timore veritatem confessus fuerit, dupli quidem poenam evitabit, cogatur autem omnes impensas, quas actor propter improbitatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
sed illam solam cum progeniem
suam adhereditatem de functi
uocamus quae quodam modo
uxorem legitimam imitatur.
& nulla differentia est utrum
natura leseius liberi masculi
anfeminae sint. haec autem
infuturo tempus optinere
constitutio iub&.
Ciquis profiliam suam dotem¬
genero dederit uel propter
nuptias donationem profilio
suo nurui praeste terit. post¬
eaq ipse pater decesserit si
hi qui succedere patriuoluerit
cogatur conferre dotem uel
ante nuptias donationem
SIRESSUAS PATERN TER
LIBEROS DISTIUBUERI
Ciquis ressuas liberissuis dis¬
tribuere uelit. siue intesta¬
mento siue aliaquadam uolunta¬
te. liceat quid mei hoc facere
dumtamen distributiones con¬
firmet sua subscriptione
quod supse subscribere nolit
faciat liberossuos sub scribere
interquos & rerum distributio
fiat quod si non ita fecerit uel
&iam sine testibus uoluntatem
suam condederit. sciat eam nul¬
liusesse momenti. ideoq: liberi
eius omnes. ita substantiam eius

Expanded text:
sed illam solam cum progenie sed illam solam cum progenie sua ad hereditatem defuncti vocamus, quae quodammodo uxorem legitimam imitatur, et nulla differentia est, utrum naturales eius liberi masculi an feminae sint. Haec autem in futurum tempus obtinere constitutio iubet. Si quis pro filia sua dotemgenero dederit, vel propter nuptias donationem pro filio suo nurui praestiterit, posteaque ipse pater decesserit sivis qui succedere patri voluerit, cogatur conferre dotem vel ante nuptias donationem. Si res suas pater inter liberos distribuerit Si quis res suas liberis suis distribuere velit sive in testamento sive alia quadam voluntate, liceat quidem ei hoc facere, dum tamen distributionem confirmet sua subscriptione. Quod si ipse subscribere nolit, faciat liberos suos subscribere, inter quos et rerum distributio fit. Quod si non ita fecerit, vel etiam sine testibus voluntatem suam condiderit, sciat eam nullius esse momenti. Ideoque liberi eius omnes ita substantiam eius
Abbreviated transcription (Latin):
ra constituta in domode functi
erat usque admortemelus &
si liberi naturales & indomo
eius ab ipso procreati sunt &nu¬
triti. haec igitursiita sit ueni¬
unt simultam ipsa concubina
quam liberieius naturales ab
intestato insubstanti am de func¬
ti. Non ut totam accipiant sed
ut duas uncias tantum conse¬
quantur substantiae defuncti
patris & distribuatur intereos
liberi portionem accipiatinti.¬
quod si concubina ante concu¬
bitorem suum decesserit & fi¬
lios naturales reliquerit ni¬
hilominus dua suncias filuna
turales consequantur. haec
autem deea concubina dicimus
quae solaerat indomo defunc¬
ti concubitoris alio quinsi con¬
plures fuerunt mulieres quas
in concubinatude functus habe¬
bat ex quibus & liberosnatura¬
les habuit. Nulla licentia da¬
bitur neq concubinis nequeli¬
beris earum ad successionem de¬
functiuenire quoniam mere¬
trices magis quam concubinae
tales mulieressunt cum quibus
passim de functus dor miebat

Expanded text:
ra constituta in domo defuncti ra constituta in domo defuncti erat, usque ad mortem eius, et si liberi naturales ex ea in domo eius ab ipso procreati sunt et nutriti: haec igitur si ita sint, veniant simul tam ipsa concubina, quam liberi eius naturales ab intestato in substantiam defuncti, non ut totam accipiant, sed ut duas uncias tantum consequantur substantiae defuncti patris, et distribuantur inter eos liberi portionem accipiat, e rerum fiat. Quod si concubina ante concubitorem suum decesserit, et filios naturales reliquerit, nihilominus duas uncias liberi turales consequantur. Haec autem de ea concubina dicimus, quae sola erat in domo defuncti concubitoris; alioquin si complures fuerint mulieres, quas in concubinatu defunctus habebat, ex quibus et liberos naturales habuerit, nulla licentia dabitur neque concubinis, neque liberis earum ad successionem defuncti venire, quoniam meretrices magis quam concubinae tales mulieres sunt, cum quibus passim defunctus dormiebat;