comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
macedo qͣs illi natua admistabo domanũ
etiam es alienũ adhibuiss. ⁊ sepe mat̾ia pecrãdi
malis morib p̾statet qm pecũia nequid ampliut
diceret᷑ ĩceͣrtis nõibͣ crede̾t: ⁊ placere. ne cui qͥ filio
familiar ntuã petina dediss t̾ post mortẽ parẽtis
eins ciꝰ ĩpot̾ate fuiss. accio petitio ꝙ  daretut ut
scrrent᷑ qui pessiino exemplo fenerarent ulłius pos¬
sefilinfamilias bonũ nom̃ exspectata. sui pr̃is mor¬
te fi̾. ¶ Si pendeat an sit ĩpt̃ate filiꝯ. ut puta qm̃
patrem apuo hoster ht : ipendenti est. qn ĩ sena¬
tus ꝯsulto sitͫ cõmissũ. NNam si redierit ĩpotatem
senat ꝯsulto locꝰ est. IS minꝰ: cessat. Int̾am gͥ
deneganda esb accio. ¶ Certe si arrogatiꝰ nuitu¬
am pecinnã acceꝑit demͣde sit restitut ꝯut᷑ em
cipatet᷑: senatꝰ ꝯsult ũ lccũ hẽbit. fuit eĩ filiꝯfa̾.¬
¶n filiofamilias mcħ digits sac quonimis

Expanded text:
Macedo, quas illi natura administrabat, etiam aes alienum adhibuisset, et saepe materiam peccandi malis moribus praestaret, qui pecuniam, ne quid amplius diceretur incertis nominibus crederet: placere, ne cui, qui filio familias mutuam pecuniam dedisset, etiam post mortem parentis eius, cuius in potestate fuisset, actio petitioque daretur, ut scirent, qui pessimo exemplo faenerarent, nullius posse filii familias bonum nomen exspectata patris morte fieri". Si pendeat, an sit in potestate filius, ut puta quoniam patrem apud hostes habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si minus, cessat: interim igitur deneganda est actio. Certe si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut ciparetur, senatus consultum locum habebit: fuit enim filius faIn filio fami
Abbreviated transcription (Latin):
uł exalio contractu ini quo peccimiã nõ innueraui
camẽ qr pecunie nu̾acio nõ concurrit cessat seuata
consultũ. d̾ ita demũ erit dd̾. siñ fraus senatꝯ con¬
sulti sit coguita ut quicred̾e non potuit magis ei uẽ¬
dẽte ut ille rei pͥciũ hr̃et ĩ mutm uire. ¶ Si afibosa¬
ulias supłatus sim. ⁊ patrifanilias fcõ credid̾im
diue capite duniutꝰ sit. siue motte pat̾s uł alias
sui iuiris sine capiuis drniuicõne fu̾it effectꝰ: deb
dici cessare seuatiꝯͣ consultũ qr mutua iã patͥfamil.
data est. Steuola. Quia ꝙuulgo ds filiofanuł.

Expanded text:
non numeravi, tamen quia pecuniae numeratio non concurrit, cessat senatus consultum. quod ita demum erit dicendum, si non fraus senatus consulto sit cogitata, ut qui credere non potuit magis ei venderet, ut ille rei pretium haberet in mutui vicem. Si a filio familias stipulatus sim et patri familias facto crediderimsiue capite deminutus sit siue morte patris uel alias sui iuris sine capitis deminutione fuerit effectus, debet dici cessare senatus consultum, quia mutua iam patri familias data e
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ negocia admĩsttant dum modo dolocare¬
aut quĩ ⁊ si ꝑ dolum peculiũ uł ademerunt uł mi¬
uuerunt tenentur. nam ⁊ si semꝑ p̾ueniret dñs
⁊ ag̾e udetar: cur nõ dicatur ⁊̃ hoc noĩe eñ seiũ
egisse. quo noĩe uł tutele uł neg̃oꝵ gestorũ uri
li accione tenebitur. Nani ut elegant̾ pedius a¬

Expanded text:
quorum negotia administran‹t›, dummodo dolo careant, quoniam et si per dolum peculium uel ademerint uel minuerint, tenentur: nam si semper praeuenire dominus et agere uidetur, cur non dicatur etiam hoc nomine eum egisse, quo nomine uel tutelae uel negotiorum gestorum uel utili actione tenebitur? nam ut eleganter Pedius a
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩtlłigendꝰ est ẜuũ a se lib̾asse eo ꝙ quĩq ad¬
huc noĩe eius t̾butorͣ accione p̾staturꝰ sit. qͣresi
agi ce pecłio ceꝑit cũ forte extra m̾cẽ pecłiũ eẽt
quinq cãꝙͣ ad huc creditor ẜm duc̾e debebit. Ganiꝰ.¬
qui ĩ aliena pt̃ate sit: ⁊̃ si ceficiãt suꝑio ͤ¬
res acciones .i. ex̾citoria. institoria. t̾butoria.ue:
ncħ̾oꝰ tamen ĩ ꝙͣtum ex bono ⁊ equo res patit᷑. suĩ
ꝯsequanir: Sine eĩ iussu eiꝰ cinꝰ ĩpotestate sit ne¬
gociũ gestum fu̾it ĩsolidũ eo noĩe indiciũ pollioe¬

Expanded text:
asse eo, quod quinque adhuc nomine eius tributoria actione praestaturus sit: quare si agi de peculio coeperit, cum forte extra mercem peculium esset, quinque tamquam adhuc creditor servi deducere debebit. qui in aliena potestate sit, etiamsi deficient superiores actiones, id est exercitoria institoria tributoriaue, nihilo minus tamen in quantum ex bono et aequo res patitur suum consequatur. siue enim iussu eius, cuius in potestate sit, negotium gestum fuerit, in solidum eo no
Abbreviated transcription (Latin):
successoribe. ¶Eligere quis d qua accione ex¬
ꝑiatur uis depeculio an tribucoria ẽ scit sibi
regressum ad aliã nõ futuꝵ. plane siꝗs uelit
ex alia ca tributoria ag̾e ex alia ca depetulio.
andiendꝰ erit ¶ Siẜno testõ maumisso pecu¬
liuĩ legatũ sit: non debere brẽde tributoria tm̾i

Expanded text:
successoribus. Eligere quis debet, qua actione experiatur, utrum de peculio an tributoria, cum scit sibi regressum ad aliam non futurum. plane si quis velit ex alia causa tributoria agere, ex alia causa de peculio, audiendus erit. Si servo testamento manumisso peculium legatum
Abbreviated transcription (Latin):
uẜit utr̃ ex ea cã ex qͣ potunt cũ pr̃e de pecłio ag̾er
anuero ex ea qua non potint cum exstipulam pr̃
ꝯuemiat᷑. Idem scribit. Inditati quo pr̃em de pec¬
culio accione ten̾i. ꝙ marcellꝯ putat ⁊̃ eiꝯ acc̃ois
noĩe. ex qua ñ potuit p̃r depecculio accõne pati.
Nam sic̃ instipłacione contrahr᷑ c̃ filio: ita̾ iuido̾
ꝯtrahi. Proinde nõ orignner iudicii spectandam
lio quidez fanił. ꝯdici posse constatiãnuero ĩpr̃em
ułĩdũm depecłio danda est accbͣ. quit᷑ Et est imis
est exfurto ẜm dũm locupletari impime. Nam
⁊ cͥta rr̃ ãmotaꝵ atc̃one filre samiliar noĩe᷑. ĩ id qd̾
duũ uir pupillo rem saluã fore caueri ñ curai̾nt
ait. nec quicꝙͣ mutare arbitror. An uolũtate pa¬
tris decurio fẽs sit: quĩ rẽ publicam saluã fore p̃r

Expanded text:
miserit, utrum ex ea causa, ex qua potuit cum patre de peculio agere, an uero ex ea qua non potuit, cum ex stipulatu pater conueniatur.Idem scribit iudicati quoque patrem de peculio actione tnomine, ex qua non potuit pater de peculio actionem pati: nam sicut in stipulatione contrahitur cum filio, ita iudicio contrahi: proinde non originem ilio quidem familias condici posse constat. an uero in patreminum de peculio danda est, quaeritur: et est verius, ssimum est ex furto servi dominum locupletari impune. nam et circa rerum amotarum actionem filiae familias nomine in id quod duumvir pupillo rem salvam fore caveri non curavit,ait. nec quicquam mutare arbitror, an voluntate patris decurio factus sit, quoniam rem publicam salvam fore pater
Abbreviated transcription (Latin):
Quid tñ si dñs tribu̾e nolit: nec haueniolesti¬
am suscipere s depecłio uł m̾tib cedere paratꝰ
int̾uenͣtu tͥbuant᷑ m̾ces peculiares ¶ Si cuiꝰ dolo
mals factũ est: quonimꝯͣita tribuerẽt᷑. ĩ eum
tributoria datur ut ꝙͣtominiꝰ tͥbutũ sit: ꝙ de

Expanded text:
Quid tamen si dominus tribuere nolit nec hanc molestiam suscipere, sed peculio vel mercibus cedere paratus interventu tribuantur merces peculiares. Si cuius dolo malo factum est, quo minus ita tribueretur, in eum tributoria datur, ut quanto minus tributum si
Abbreviated transcription (Latin):
r̾etur ¶S ⁊ si antilla negaiabitur: adunitẽdi
tributoria dicimꝰ ¶It̃ ꝑui refeit cũ ip̃õ ẜuo cõ¬
trahatur an cũ maitore enis. ¶ merrit noĩe m̃i¬
to adicitur ne om̃is negociacio cum eo fcã: in¬
butoria inducat. ¶ Per hanc accione̾ tribm
iubetur ꝙ exea merte ⁊ ꝙ eo noĩe retoptũ est
Intributũ at uocatur qui ĩpotestate hẽat acix
ita demũ parciẽtur : exm̾ce siꝗd ei meras noĩe de
postea ei debere quio ẜunis ceꝑit. sufficere eĩ ꝙ pri¬
ulegiũ deductionis ꝑdidit. quid tam̃ siqui cõira¬
hebant ĩp̃am merre pignori acceꝑãt puito debe

Expanded text:
tur. Sed et si ancilla negotiabitur, admittendam tributoriam dicimus. Item parvi refert, cum ipso servo contrahatur an cum institore eius. "mercis nomine" merito adicitur, ne omnis negotiatio cum eo facta tributoriam inducat. Per hanc actionem tribui iubetur, quod ex ea merce et quod eo nomine receptum est. In tributum autem vocantur, qui in potestate habent, cum ita demum parpostea ei debere quid seruus coeperit: sufficere enim, quod priuilegium deductionis perdidit.Quid tamen si qui contrahe
Abbreviated transcription (Latin):
cato ei ꝯpeccuma acceꝑit. ⁊ tͣaniss ⁊ ad patrẽ luteras
emisit ut eam peccumã inꝓmucia solueret᷑: d pater
si actũ filii suꝰ ꝓbat: ꝯtinuo testatõne in t̾pon̾e ꝯͣrie
ut eam ꝓsorore sua indotem daret: pr̃eiꝯ de ĩrẽ uso
accione: tenebitur. Ipsi eniͣ morma ĩ no puella:¬

Expanded text:
dato eius pecuniam acceperit, cauisset et ad patrem litteras emisit, ut eam pecuniam in prouincia solueret, debet pater, si actum filii sui improbat, continuo testationem interponere contrut eam pro sorore sua in dotem daret, pater eius de in rem uerso actione tenebitur: ipsi enim mortua in ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmiẜit. nã hee penitꝰ ĩllicite st᷑ ¶ S icreditori płi
ħ̾redes extiterit. ⁊ uni ex hiis pars eiis soluatin:
nõ debent cet̾i̾ heredes creditoris ĩniria asfici s post
totum fud̾ uendere. oblato debitori eo ꝙͣ cohred
at̾ peccuma accipid̃ nõ solũ si ip̃i cui obligata
res est. s si alii sit soluta uolun ͤ eius uł ei ciñ
exigendis p̃poito.Unde si domũ condux̾is. ⁊ eiꝯ
ꝑtem michi locaueris. egoq locatori tuo pensio¬
nem soluero. pignoratitia adu̾sꝯte pot̾o exꝑiri

Expanded text:
llicitae sunt. Si creditori plures heredes exstiterint et uni ex his pars eius solvatur, non debent ceteri heredes creditoris iniuria adfici, sed possunt totum fundum vendere oblato debitori eo, quod coheredi autem pecuniam accipiendum non solum, si ipsi, cui obligata res est, sed et si alii sit soluta uoluntate eius, uel ei cui exigendis praeposito. unde si domum conduxeris et eius partem mihi locaueris egoque locatori tuo pensionem soluero, pigneraticia aduersus te potero experi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlat. ¶S ⁊ si ĩpcns rr᷑ emptaꝵ fefellit magistet:¬
excitoris erit dampnũ nõ creditoris ¶ Si si ab alio
mutuatꝰ lib̾aunt eũ qmͣ ĩnams refeccõne c̾dide¬
rat: puto ⁊̃ hu̾ic danda accione. qͣ ĩ naue c̾dide¬
tit. ¶Igitur. s̾põ c̾tam lege dat contralentib qͣre¬
si eũ p̃posunt nam adħ solumut rectunis exigat ñ
ut locaret ꝙͣ forte ipe lirauerat: non tenebit᷑ ex¬
citor si magister locauerit. uł si adlocand̾ tautũ nõ
rosq mãdasse scio. ne uectores retipiãt ⁊ sic ut c̾tare¬
gione ⁊ c̾to mari negotient̾. ut ecce st naues q̃ bxũ¬
re ñ susficientes. ¶ Si płres sint magr̃i nõ diuisis
osficns. ꝙ tũꝙ cũ imogestum erit: obligauit ex̾citorẽ
bi dmisu: ut alt̾ locaudo. alt̾ exigendo: ꝓciuꝰq osffõ

Expanded text:
iis rerum emptarum fefellit magisteercitoris erit damnum, non creditoris. Sed si ab alio mutuatus liberavit eum, qui in navis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam actionem, quasi in navem crediderit. Igitur praepositio certam legem dat contrahentibsi eum praeposuit naui ad hoc solum, ut uecturas exigat, non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenebitur exercitor, si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, nrosque mandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brunre non sufficientes. Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locand
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pompoꝰ sẽbit. Non eĩ ẽ imputand̾ ei qui sciẽs dñm
decessisse. c̃ institore ex̾cente meroẽ contrahat ¶ꝑx¬
culꝰ ait si denũtiquero tͥ neẜuo ame p̾poĩto crederes:
exceptõne dandam. si ille illi nõ denũciauit nec illi
fuo credetm. ¶S si exeo  conractu pecculiũ heat aut
ĩrem meam uersũ sit. nec uetimi quo locuplecõ sini
soluerẽ replicari de dolomalo oꝑtet. suã uideti me do

Expanded text:
 Pomponius scripsit: non enim imputandum est ei, qui sciens dominum decessisse cum institore exercente mercem contrahat.Proculus ait, si denuntiauero tibi, ne seruo a me praeposito crederes, exceptionem dandam: 'si ille illi non denuntiauerit, ne illi seruo crederet'. sed si ex eo contractu peculium habeat aut in rem meam uersum sit nec uelim quo locupletior sim soluere, replicari de dolo malo oportet: nam uideri me do
Abbreviated transcription (Latin):
s solũ pactũ ut creditor c̾ti tp̃it fr̃ctu caperet. he
qr debitor testm̃ creditotis. in quo se emisse piguꝰ
exp̃ssit: signasseꝓponiitur. Pap̃. ¶ Ebitor acre¬
ditpre pignus ꝙ dedit.: frultra eitscũ reisue nłła
emptio sit. nec si minoris eu̾nt ⁊ pignꝰ petat au̾
dñiũ uendicet ei nõ totũ debꝑtñ offerenti: creditor
possone restituere cogetur. ¶ Debitoris filius q

Expanded text:
 solum pactum, ut creditor certi temporis fructus caperet. Hern obesse, quod debitor testamentum creditoris, in quo se emisse pignus expressit, signasse proponitur. Papiniaditore pignus quod dedit frustra emit, cum rei suae nulla emptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium vindicet, ei non totum debitum offerenti creditor possessionem restituere cogetur. Debitoris filius,
Abbreviated transcription (Latin):
Iã eet ꝓpõitimi. nõ audietur. ¶ Prescͥptũ at̃ ꝑpetuo
ee oꝑtet . cet̾m si ꝑ id cp̃is quo ꝓpoĩtũ nõ erat uł ob¬
scurata ꝓsc̾pcione contractũ site instit᷑oria locũ ha¬
bebit.Proinde si dũs quide m̾cis ꝓscͥpsiss alius at
sustulit. aut uetustate uł pluuia. uł quo simili cs¬
teneri ¶ S ⁊ si ipẽmattor decipiendi meitã detraxt
dolꝯͣ ip̾iꝯ ppouenti nocere d nisi ꝑticeps doli fu̾it qͥ
uoluit c̃ eo toutrahi. uład c̾tarte equissimũ io ser¬
uari. in quo p̾põita est ¶ It siplures hñit iustitores
uł c̃ om̃ib simł contrahiuolut. ułc̃ uno solo.
S ⁊ si denũciauit cui. ne c̃ eo contraħret᷑. nõ d ĩsti¬
coria teneri.Inã ⁊ c̾ta ꝑsonã possũ ꝓhibere contraħ̾e¬

Expanded text:
etuo esse oportet: ceterum si per id temporis, quo propositum non erat, uel obscurata proscriptione contractum sit, institoria locum habebit. proinde si dominus quidem mercis proscripsisset, alius autem sustulit aut uetustate uel pluuia uel quo simili coteneri. sed si ipse institor decipiendi mei causa detraxit, dolus ipsius praeponenti nocere debet, nisi particeps doli fuerit qui uoluit cum eo contrahi uel ad certam rem? aequissimum erit id seruari, in quo praepositus est. item si plures habuit institores, uel cum omnibus simul contrahi uoluit uel cum uno solo. sed et si denuntiauit cui, ne cum eo contraheret, non debet institoria teneri: nam et c
Abbreviated transcription (Latin):
an pr̃ uendicare. uł repetere possit. ⁊ ait uilianꝰ siꝗd̾
hc condicione ei donata sit petĩa ut e̾ditori soluat ui¬
deri a donatore ꝓfecta ꝑtinꝰ ad c̾ditorẽ ⁊ fi mĩmos
accipientis. Si uero smplr̃ ei douau̾it alienacõ¬
ne eoꝵ filiũ nõ hũisse. ⁊ ido̾ si soluerit. ꝯdołiẽ p̃ri
ex om̃i euentu cõpet̾e. ¶ Hoc senatꝰ cosultũ ⁊ adfi

Expanded text:
r uindicare uel repetere possit? et ait Iulianus, si quidem hac condicione ei donata sit pecunia, ut creditori soluat, uideri a donatore profectam protinus ad creditorem et fieri nummos accipientis: si uero simpliciter ei donauit, alienationem eorum filium non habuisse et ideo, si soluerit, condictionem patri ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuũ suũ ꝑ egre nutteret. ad merces comꝑandas.
⁊ s̾ muttendas. loo maitoris hñdu labo scripsit.¬
accione. ꝙͣnis ⁊ furti ⁊ ĩiuriaꝵ accõ compet̾et.
¶Idem labo ait. Siꝗs pistor ẜnũ sinĩ solitus fuit
incertũ locum mittete ad pane uendend̾ deinde
ispectuma accepta p̾senti ut ꝑ dies singłos eis pa¬
ne p̾staret ꝯturbanerit: dubitari nõ oꝑtet quin
si ꝑ misit euta dari sũmas teneri debeat ¶Sed

Expanded text:
seruum suum peregre mitteret ad merces comparandas seruum suum peregre mitteret ad merces comparandas et sibi mittendas, loco institoris habendum Labeo scripsit.actionem, quamvis et furti et iniuriarum actio competeret. Idem Labeo ait: si quis pistor servum suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem vendendum, deinde is pecunia accepta praesenti, ut per dies singulos eis panem praestaret, conturbaverit, dubitari non oportet, quin, si
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo ꝙ neg̃o gerendo iustet. Nec multu facit ta¬
b̾ne sit pp̾ositꝰ: au ciul alii negotiacioni. p̾aulꝯͣ.¬
¶umint̾du ⁊̃ ad homines honestos afferãt
mertes ⁊ ibi uendant uec mutat cã accõnis laꝯ
uendendi emendi ue. c̃ utroq modo u̾m sit insti¬
torem emisse au ͭ nẽdidisse. ulp̃. ¶Dicumq¬
igitur neg̾o p̾poĩtꝰ sit: maitor recte appellatur. nã
⁊ ẜuiꝰ. libro .i. ad brutuz ait. Siꝗd cũ insulanio
to emendo. in solidn eiꝰmi tenori. ¶ Labeo quoqr
scripsit. Si quis pecũiis fenerandis agris colendis
iuercaturis redẽpturisq faciendis p̾posint: insoli¬
noĩe enis tenebitur. ¶ S ⁊ eos maitores dicẽdos
placint quib uestiarii uł limbearii dant uestem
cirtunferenda ⁊ distrahenda quos uulgo: circi¬
tores appellamꝰ. ¶S ⁊ mulones quis ꝓprie ĩstitores
appellat. ¶ Itẽ fullonũ ⁊ sarcinatoꝵ p̾põitꝰ sstabu¬
larii quo loco institoꝵ hñdi st̃ ¶S ⁊ si tab̾narius

Expanded text:
ex eo, quod negotio gerendo instet: nec multum facit, tabernae sit praepositus an cuilibet alii negotiationi, Paulum etiam ad homines honestos adferant merces et ibi uendant. nec mutat causam actionis locus uendendi emendiue, cum utroque modo uerum sit institorem emisse aut uendidisse. 5 Uitus sit, institor recte appellabitur. Nam et Servius libro primo ad Brutum ait, si quid cum insulario coemendo, in solidum eum teneri. Labeo quoque scripsit, si quis pecuniis faenerandis, agris colendis, mercaturis redempturisque faciendis praeposuerit, in solinomineplacuit, quibus vestiarii vel lintearii dant vestem circumferendam et distrahendam, quos volgo circitores appellamus. Sed et muliones quis proprie institores appellet, Item fullonum et sarcinatorum praepositus. stabularii quoque loco institorum habendi sunt. Sed et si tab
Abbreviated transcription (Latin):
lus hr̃s extiterit: ei qui p̾posuerit: equissimũ erit
pupillũ teneri. ꝙͣ dui p̾poĩtus manet Remouẽdꝰ
cãe cognicione. ¶Dequo palã ꝓscͥptũ fu̾it ne cͣ eo
qiͣ t̃ institore contrahere ¶ S siquis nolit contrahi.
ꝓhibeat. Ceteꝵ qui p̾posuit tenebitur ip̃a p̃põicoe
ꝓscribere palam sic accipiniꝰ aris lntetis ut
locum. in quo negocia  ex̾cetur nõ iuloco remoto.
s ĩ eiudenti. ¶Lnteris inr̃ grecis an latimis: puro

Expanded text:
lus heres extiterit e‹i› qui praeposuerat, aequissimum erit pupillum teneri, quamdiu praepositus manet: remouendus causae cognitione. De quo palam proscriptum fuerit, ne cum eo endum erit cum institore contrahere, sed si quis nolit contrahi, prohibeat: ceterum qui praeposuit tenebitur ipsa praepositione. Proscribere palam sic accipimus claris litteris, unde nte eum locum in quo negotiatio exercetur, non in loco remoto, sed in evidenti. litteris utrum Graecis an Latinis? puto
Abbreviated transcription (Latin):
accio ĩioꝙ facere pot̃. Siu̾o post młtos ãnos ñ debe¬
u̾ttur. ¶Is qui de pecłio eg̾it cũ poss ꝙ uissu: ĩea
cã est: nepossit ꝙ iussu postea agere. ⁊ ita ꝓculus
existimat. S si deceptꝰ depecł̾io egit: putãt celsꝰ
mancipatũ uł exheredatũ pestea mditati accio ĩi
ꝙ facerepot canda est. ¶ Si filio exhr̃dato ex senl¬
tus cousulto trebelliano hereditas patris restitu
miscuerit se ut restituat brẽditarẽ ꝑnide obfuãd

Expanded text:
actio in id quod facere potest, sin vero post multos annos, non debevertitur. Is qui de peculio egit, cum posset quod iussu, in ea causa est, ne possit quod iussu postea agere, et ita Proculus existimat: sed si deceptus de peculio egit, putat Celsus mancipatum uel exheredatum postea iudicati actio in id quod facere potest danda est.Si filio exheredato ex senatus consulto Trebelliano hereditas patris restitutimmiscuerit se, ut restituat hereditatem, perinde obseruand
Abbreviated transcription (Latin):
quib tab̾nq itr̃cta tradid̾at ĩꝑaret post cmꝰ ꝓ
feccõnẽ uestmm̃ta discipnlꝯ acceꝑiss ⁊ fugiss: ful¬
lonez nõ teneri.si quas ꝓcut itor frit relictꝰ. Sĩ
uero qiͣ institor: teneti eu᷑. ꝓlane s adfimaiit
mͥ recte me credere oꝑariis sins nõ institoria. s ex
locato tenebitur. ¶ Nõ tam̃ om̃e ꝙ c̃ĩstitore ge¬
ritur obligat eũ qui p̾posint. S ita si eiꝯrei gr̃a
em p̾poĩtꝰ fu̾at ꝯͣctũ. ͭ. dũ taxat ad id ꝙ eum pͥposut¬
¶ Proinde si p̾posint eũ ad nr̃eui distrãtcõne tene¬
bor ex noĩe eiꝯ exempto accione. ¶ Is si forte ad
emẽd̾ eũ pposuero: tenebor dũ taxat exuendito¬
¶ S neq si ademẽd̾ ⁊ ille uendid̾it: neq ãd uẽ¬
cend̾. ⁊ ille emerit. debebit teneri. idq cassiꝰ ꝓbit.
¶ S si pecũia ꝗs credid̾it maitori ad emĩdas m̾ces

Expanded text:
ctam tradiderat, imperaret, post cuius profectionem vestimenta discipulus accepisset et fugisset, fullonem non teneri, si quasi procurator fuit relictus: sin vero quasi institor, teneri eum. plane si adfirmaverit mihi recte me credere operariis suis, non institoria, sed ex locato tenebitur. Non tamen omne, quod cum institore geritur, obligatsuit. Proinde si praeposui ad mercium distractionem, tenebor nomine eius ex empto actione: item si forte ad emendum eum praeposuero, tenebor dumtaxat ex vendito: sed neque si ad emendum, et ille vendiderit, neque si ad vendendum, et ille emerit, debebit teneri, idque Cassius probat. Sed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces
Abbreviated transcription (Latin):
ui lenande uams grã res aliquas pitunt: nõ hãt
mente hñt ut eas ꝓderelicto heant. Quippe si in¬
uenerĩt eas: ab laturos  si suspicati fu̾int inque
licum iacte st̃. requisituros ut ꝑinde sint ac siꝗs
honerep̾ssꝰ: ĩ niam remꝰ abieterit. mox t̃ aliis re¬
ñsurꝯ ut eandem afferret. Labeo. Suehenca¬

Expanded text:
ui leuanda‹e› nauis gratia res aliquas proiciunt, non hanc mentem habent, ut eas pro derelicto habeant, quippe si inuenerint eas, ablaturos et, si suspicati fuerint, in quem locum eiectae sunt, requisituros: ut perinde sint, ac si quis onere pressus in uiam rem abiecerit mox cum aliis reuersurus, ut eandem auferret. 9 Uolu
Abbreviated transcription (Latin):
ria ten̾i.nã eius ca rei in qͣ p̃poĩtꝰ est contractũ ẽ
smsi fotte mandatũ eifint: p̃senti pecĩa uẽde¬
Qre si forte pignus institor obp̾cui acceꝑit: sitito¬
rie locꝰ erit Item fidenissori quiꝓ institote int̾ue¬
uit: iustitoria competit. Euis eĩ rei seq̃la est ¶Siab
alio institor sitꝓp̾oĩtꝰ is tamẽ detesẜit qui p̃̾posuent
⁊ ħ̾rs ei extit̾it: qui eod̾ iustitore utatur smedu¬
bio te eũ reneri oꝑtebit. Nec noͣ siante aditã he¬
reditatẽ s̃ eo contractũ est: equũ est iguotanti da

Expanded text:
 in quam praepositus est, contractum est: nisi forte mandatum ei fuit praesenti pecunia vendeare si forte pignus institor ob pretium acceperit, institoriae locus erit. Item fideiussori, qui pro institore intervenerit, institoria competit: eius enim rei sequella est. Si ab alio institor sit praepositus, is tamen decesserit qui praeposuit et heres ei extiterit, qui eodem institore utatur, sine dubio teneri eum oportebit. nec non, si ante aditam hereditatem cum eo contractum est, aequum est
Abbreviated transcription (Latin):
Icuis c̃ credidisset peccuina semꝑnio ⁊ obeam.
pignꝰ accepiss finiꝵq eet ut distraheret ᷑ eã cre¬
ditor. qr peccinuq nõ solueret᷑. pet̾ut ac̾ditore ut fũd̾
c̾to p̾cio emptũ hret. ⁊ cũ iipenass epłam quã seͣ
uenoiduse fundũ creditori sigiifficar emisit sq̃ro.
an hanc ueudicõne debitor reuotare possit offerẽ¬
do sortem ⁊usuras q̃ deberent᷑ Marcellꝯ ꝑ. ẜ ea q̃¬

Expanded text:
ius cum credidisset pecuniam Sempronio et ob eam pignus accepisset futurumque esset, ut distraheret eam creditor, quia pecunia non solueretur, petit a creditore, ut fundum certo pretio emptum habere‹t› et cum impetrasset, epistulam, qua se uendidisse fundum creditori significaret, emisit: quaero, an hanc uenditionem debitor reuocare possit offerendo sortem et usuras quae debentur.Marcellus re
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ alitꝯrer qͣ ĩ naui reniasmit᷑ det̾iores fre̾ sũt:
uicen dũ est an cõfetre co ͣ g  e nd ꝯ ł t. qr nõ dr duplici
cãpno honerari. Et collacionis ⁊ ꝙ res det̾iores
fõe st̃. S defendẽd̾ est luuio ꝯferre debere p̾cio p̃sẽte
rr̃ ¶Itaq u̾bigr̃a. Si u̾ic̾enu merres duoꝵ fu̾t
⁊ alterius asꝑgine .x. ẽẽ ceꝑunt. ille cuꝰ res ĩres
tencia distingnentib nob̾ deteriores ex qua cã.
ĩangulo aliquo ⁊ unda penetrait: tunc eĩ ꝯfene¬
der

Expanded text:
t, deteriores factae sunt, uidendum, an conferre cogendus sit, quia non debet duplici damno onerari et collationis et quod res deteriores factae sunt. sed defendendum est hunc conferre debere pretio praesente rerum: itaque uerb‹i› gratia si uicenum merces duorum fuerunt et alterius aspargine decem esse coeperunt, ille cuius res tentia distinguentibus nobis, deteriores ex qua causain angulo aliquo et unda penetravit. tunc enim confer
Abbreviated transcription (Latin):
extimacõ d hr̃i nõ ꝙͣti ẽꝑte st̃. s ꝙͣ ti ueniri p̃oss¬
¶Sernoꝵ quo qui ĩmare ꝑierunt nõ magis ex¬
stimacio facienda est ꝙͣ siqui egri ĩ naue decess¬
intant siauqui sese p̃cipitauerĩt. ¶ Siqꝗs exuecto¬
rib soluẽdo nõ nt ħ detment᷑ nanis magri ñ ent¬
nec enĩ fortumar cinꝯꝙ nauti excutere d ¶Sireᷤ
que iacte st̃ appatueruit. exhonerat᷑ collacio q̃
si iam contribucio fcã sit ⁊ tunc hii qui soluerũt:
agent ex lorato cũ magistro ut ex cõnducto exꝑia¬
tur ⁊ ꝙ exeg̾it reodat. ¶Res at iacta: dm̃ inqui
nec fit app̾hendentis. qr ꝓdelicto nõ bẽtur. Pap̃.
comimĩns ꝑiouli cã deiectum est. conttibuos debetur

Expanded text:
ti uenire possunt.Seruorum quoque qui in mare perierunt non magis aestimatio facienda est, quam si qui aegri in naue decesserint aut aliqui sese praecipitauerint.Si quis ex uectoribus soluendo non sit, hoc detrimentum magistri nnec enim fortunas cuiusque nauta excutere debet. Si res quae iactae sunt apparuerint, exoneratur collatio: quod si iam contributio facta sit, tunc hi qui solverint agent ex locato cum magistro, ut is ex conducto experiatur et quod exegerit reddat. Res autem iacta domini manet nec fitcommunis periculi causa deiectum est, contributio debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
accuroi ¶ Ididemꝰ agstau est. an ⁊̃ uestimẽtoꝵ cuiꝰꝙ
et anuloꝵ exstimacone fi. oporteat: Et oñim in¬
sum est nsi si quaͣ ꝯsumeudi cã impõita forent.
quo ĩ nũo eẽut cibaria. Eo magis ꝙ si quando ea
defecerint: ĩnauigatõnẽ: ꝙ quisꝙ hr̃et ĩcouiuer
conferret. ¶Si nauis a piratis redẽpta at ẜmꝯ offi¬
liꝯ ⁊ labeo om̃es cõferre delere anuit. Qd uero p¬
cones abstulerunt: enni ꝑde debere cuiꝯ fũint. nec
confe̾udũ eis qui suis ces redemerut ¶ Porcõ ar
ꝓ exstimacione r̃r̃ que salue sẜ̃ ⁊ eoꝵ que amisse

Expanded text:
acturos. itidem agitatum est, an etiam uestimentorum cuiusque et anulorum aestimationem fieri oporteat: et omnium uisum est, nisi si qua consumendi causa imposita forent, quo in numero essent cibaria: eo magis quod, si quando ea defecerint in nauigationem, quod quisque haberet in commune conferret.Si nauis a piratis redempta sit, Seruius Ofilius Labeo omnes conferre debere aiunt: quod uero praedones abstulerint, eum perdere cuius fuerint, nec conferendum ei, qui suas merces redemerit.Portio autem pro aestimatione rerum quae saluae sunt et earum quae amissae
Abbreviated transcription (Latin):
id detrimentũ fc̃m sit: ħ ip̃m sartiri oꝑtet᷑. ¶ Cũ
mead̾ noue uaria merciu genera complures
mercatores coegissent. p̾terea qͦmłti nectores
ẜui lib̾iq in ea nanigarent tempestate gram
orta: ntcͣrio iactura fcãerat q̃sit̾a demͣ st̃ ħan

Expanded text:
id detrimentum factum sit, hoc ipsum sarciri oportet.Cum in eadem naue uaria mercium genera complures mercatores coegissent praetereaque multi uectores serui liberique in ea nauigarent, tempestate graui orta necessario iactura facta erat: quaesita deinde sun
Abbreviated transcription (Latin):
lmitite accõmodauit: insolidũ erit obligato ¶ Qq̃
antez ⁊ si cum magrõ eius gestum sit: dumi taxat pol¬
liceatur p̾tor accionei. tam ut iuł quoq scripsit.
ĩ sic̃ ipõ ex̾citore sit contractũ: pat̾ dñs reinsolidũ
tenebitur ¶ Hec accio ex ꝑsona magri i ex̾citore
oabitur ⁊ ideosit̾ alt̾utro e̾oꝵ accũ est: cũ alt̾o aginõ¬

Expanded text:
luntatem accommodauit, in solidum erit obligatus.Quamquam luntatem accommodauit, in solidum erit obligatus.Quamquam autem, si cum magistro eius gestum sit, dumtaxat polliceatur praetor actionem, tamen, ut Iulianus quoque scribsit, etiamsi cum ipso exercitore sit contractum, pater dominusue in solidum tenebitur.Haec actio ex persona magistri in exercitorem dabitur, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uocautur qui contraxunt cũ eo qͥ ĩ m̃ce pecculiari.¬
¶On sciente dũo uegociatur. S si saente dũ tas¬
at eo ͣ. nõ ⁊̃ uolente cũ magrõ cõtractũ sit int̃ qt̃ ĩ
uolentez damꝯ accionẽ ĩ solidu auuero exemplo
tributorie dabunꝯ ¶ In re ig̾ dubia meliꝯ ẽ u̾bis
edicti ẜuire : ⁊ne q scĩam sola n uida pattis dñi re
ĩnauib houerare nͦ specculiarib m̃cib uolintatẽ
extende̾ ad solidi obligoner.⁊ ita uidenur pomptꝰ sigͥ¬
fficare sisit ĩalieua potestate. Siquider uoliunate
gerat:⁊ insolidu eũ obligari. Siniuiꝯ ẽ ĩpectĩ
Inpot̃ate eĩ accipiemꝰ uttioq sexꝰ uł filos. uł fitias
.uł fnos uł seruas ¶ Si tm̃ fuꝰ pecculiaris roluntate
ex̾cuerit: pat̾ dũs ue qui uoluntater nõ accõmoda¬
uit dũ caxat de pecculio tenebitur. s filius ipẽ: in
solidum. plane si uoluntate om̃ ul patris ex̃ceat
insolidum tenebinntur. Et p̾terea filius si ⁊ ipẽ io¬

Expanded text:
unt cum eo, qui in merce peculiari sciente domino negotiatur. sed si sciente dumtaxat, non etiam uolente cum magistro contractum sit, utrum quasi in uolentem damus actionem in solidum an uero exemplo tributoriae dabimus? in re igitur dubia melius est uerbis edicti seruire et neque scientiam solam et nudam patris dominiue in navibus onerare neque in peculiaribus mercibus voluntatem extendere ad solidi obligationem. et ita videtur et Pomponius significare, si sit in aliena potestate, si quidem voluntate gerat, in solidum eum obligari, si minus, in peculium. In potestuel seruos uel seruas.Si tamen seruus peculiaris uolente exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de peculio tenebitur, sed filius ipse in solidum. plane si uoluntate domini uel patris exerceant, in solidum tenebuntur et praeterea et filius, si et ipse uo
Abbreviated transcription (Latin):
xillis dabitur accõ. Quodsi alt̾ scit. alt̾ ignoͬt.
ieum qui scit dabit̾ a cco. deducetur tũ solidr̃
ꝙ ei qui ignorauit debet᷑. Qd sup̃m quis igno rã¬
tem ꝯuen̾it: qm̃ de pecculio cõneiit᷑ dedutetur
t̃ id ꝙ scienti debetin. Et quidem ĩsolidũ stã ⁊ sup¬

Expanded text:
illis dabitur actio: at si alter scit, alter ignorauit, in eum qui scit dabitur actio, deducetur tamen solidum quod ei qui ignorauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, quoniam de peculio conuenitur, deducetur etiam id quod scienti debet
Abbreviated transcription (Latin):
feccom peccuma ẽẽ. Qre ⁊ si in ea cã fu̾it nanis
ut refici debet multo tamen maior peccũia fu̾it
adu̾sꝰ dũm nanis accione dari. Int̾dum ⁊̃ illd̾
extimand̾ an ĩ eo loco pecũia credita sit: in quo id
pp̾ ꝙ credebatur comꝑan potu̾it. Quid eĩ ĩquid si
ad belũ emẽd̾ ĩ emsmodi ĩsula pecenina quis tre

Expanded text:
fectioni pecuniam esse: quare etsi in ea causa fuerit navis, ut refici deberet, multo tamen maior pecunia creditaadversus dominum navis actionem dari. Interdum etiam illud aestimandum, an in eo loco pecunia credita sit, in quo id, propter quod credebatur, comparari potuerit: quid enim, inquit, si ad velum emendum in eiusmodi insula pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
culi cã. ¶ Tab̾ne p̾poĩtus a pare filiꝯ mercin c̃a uni
tuam pecciũiq accepit ꝓ eo pat̾ fidenissit ⁊̃ ĩstitot ia
ab eo petetur cum accepte pecĩne spẽ fideuibendo. ne¬
gocio tab̃ne miscuerit. ¶ Seruꝯ pecunnis tm̃ feue¬
ranois p̃poĩtꝰ ꝑ int̾cessione es alieuũ suscipiens: ut
aut̃. ꝓ eo qͣui petuma feuerauit ꝑdeleg̾one ali ꝓ¬
misit a dño recte peterur cͣm peccinne credite ꝯͣ eũ
qui delegauit: actio qͥsitã est. Sceuola. Lirius tigꝰ¬
mense nĩmularie ꝙͣ ex̃cebat hũit lib̃timi ĩpoit.
is gaio seio  cauit in ħ u̾ba. Ottaus teͣrmmał. rcͣmi n¬
agens octabii felicis. dominio felicio sałm. H̃es pe¬
ues mensam patrom mei denatios nulle quos de¬
narios uob̾ nu̾are debõ p̾die kłas madias. Quesit̃
est. lucio ticio de fiicto sine ẜrede bonis eis ue̾ditis.
an ex epła iure ꝯueniri terumiał possit: .1x . ꝙ nec
mre hns ub̾ obligatum nec equitatẽ ꝯueniẽdi enm

Expanded text:
epositus a patre filius mercium causa mutuam pecuniam accepit: pro eo pater fideiussit: etiam institoria ab eo petetur, cum acceptae pecuniae speciem fideiubendo negotio tabernae miscuerit.Seruus pecuniis tantum faenerandis praepositus per intercessionem aes alienum suscipiens ut autem pro eo, qui pecuniam faenerauit, per delegationem alii promisit, a domino recte petetur, cui pecuniae creditae contra eum qui delegauit actio quaesita est. 20 Scaeuola libro mensae nummulariae quam exercebat habuit libertum praepositum: is Gaio Seio cauit in haec uerba: 'Octauius Terminalis rem agens Octauii Felicis Domitio Felici salutem. habes penes mensam patroni mei denarios mille, quos denarios uobis numerare debebo pridie kalendas Maias.' quaesitum est, Lucio Titio defuncto sine herede bonis eius uenditis an ex epistula iure conueniri Terminalis possit. respondit nec iure his uerbis obligatum nec aequitatem conueniendi eum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ppĩti loco nõ hr cum magis hic custodis sit loco:
ꝙͣ institoris. sergo nec uendere m̾ces hic poterit n ͨ
modicũ qui ex tab̃̾na. ¶ Si maitoria recte actũ
est: tributoria ip̃o uire locui nõ ht̃ neq eĩ pt̃ hr̃e
locũ tributoria ĩmerte dñita. ¶Qd̾ si nõ fuit ĩstitor

Expanded text:
positi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec uendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna.Si institoria recte actum est, tributoria ipso iure locum non habet: neque enim potest habere locum tributoria in merce dominica. quod si non fuit institor
Abbreviated transcription (Latin):
¶ S ⁊ si quis rẽ aliena mͥ pignori dedetit sciẽs pru¬
densq sł siꝗs alii obligata mͥ obligauerit: nec
me de ħ certiorauerit. eodem erimũe plectetur.⁊
planesi ea res ampla est ⁊ ad modit̾ erit fuent
pignorata: dici debebit cestare nõ solũ stellionat᷑
crimẽ: s ⁊̃ pignoratitiã ⁊ de dolo accione qĩ in
nillo cãptus sit quipignori ẜo liro accepit. pmł

Expanded text:
lienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stellionatus crimen, sed etiam pigneraticiam et de dolo actionem, quasi in nullo captus si
Abbreviated transcription (Latin):
alius ħ ĩmagro ꝙͣ in institore est admutend̾: ꝓp̾utili¬
tate. Quid tamẽ si sic magr̃iu s̃posuat ne aliũ ei lige¬
dend̾ est. finge eĩ ⁊ uosatim eũ ꝓhibuisse ne ticõ ma¬
gr̃ utaris. dd̾ tantũ erit eo us ꝓducendã utilitate
nauiganciũ. ¶ Nane acciꝑe debemꝯ suͥ marinã sñ¬

Expanded text:
institore admittendum propter utilitatem. quid tamen si sic magistrum praeposuit, ne alium ei licedendum est: finge enim et nominatim eum prohibuisse, ne Titio magistro utaris. dicendum tamen erit eo usque producendam utilitatem navigantium. Navem accipere debem
Abbreviated transcription (Latin):
tibi mͥ adu̾sꝰ te uero uł de pectulio dispensatoris siex
conducto agere uelum uł depecculio uicarii ꝙ ei m̾cẽ
uendenda manoau̾im pciũq quo emisti ĩrẽ tuã u̾sũ ui¬
deri poterit ei ꝙ debitor ẜui tui fq̃ ees. ulp̃. Habelut¬
quic ẜuũ m̾ti olearie p̾poĩtum . arelate eiinde ⁊ mu¬
tuis pecumis accipiendis. acceꝑlit᷑ nuitua⁊ peciu̾iam.
putans c̾ditor ad merces eũ accepisse: egit ꝓpoitu ac¬
cione ꝓbare nõ potuit mercis gr̃a eũ accepisse lcͣs d̾¬
sũpta est accõ nec ãpliꝯ age potit. ꝙ si pecũns quoq
mutuis accipiẽdis eet p̾poĩtus. Tamẽ iuł utilez acrõe
competere ait. ¶ Meminisse at̃ oꝑtebit istitoriq
dñm ita demũ teneri si nõ nouauent qñis: eã obligs̃¬
ne uł ab institore. uł ab alio nouandi aĩo stipłando.¬

Expanded text:
i vero adversus te vel de peculio dispensatoris, si ex conducto agere velim, vel de peculio vicarii, quod ei mercem vendendam mandaverim: pretiumque, quo emisti, in rem tuam versum videri poterit eo, quod debitor servi tui factus esses. Vlpianuquis servum merci oleariae praepositum Arelatae, eundem et mutuis pecuniis accipiendis: acceperat mutuam pecuniam: putans creditor ad merces eum accepisse egit proposita actione: probare non potuit mercis gratia eum accepisse. licet consumpta est actio nec amplius agere poterit, quasi pecuniis quoque mutuis accipiendcompetere ait.Meminisse autem oportebit institoria dominum ita demum teneri, si non nouauerit quis eam obligationem uel ab institore uel ab alio nouandi animo stipulando.
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃e pigniis creditor pignori ded̾it. dnło soluẽte pe¬
accio pignoraticia crẽdĩtori. ¶ Non estꝰ idem dd̾ si
ego ticio qui rẽ meã obligauerat sine mea uolint ͤ
ħ̾res extitero. ħ eĩ modo pignoris ꝑsequtã ꝯcedẽda
non est creoitori. nec itaq susficiat ad cõpetendĩ
cio arguatur. Impbe resistit quo minꝰ utił nõ mo¬
nore dito ꝓponit᷑ ut suꝑfluũ p̾cium cumi usuris re¬
stituat ire cogitur nec audaendꝰ er̃ si uelit ẽpto¬
rem de legare cͣ ĩ uendicionẽ q̃ rite eit fc̃a suũ credi¬
tor negociu gͥat. Sceuolã. PIgnoric̾diton ob
dine is alias: ꝓbare nõ pot̾at. pecut acreditore ut
mstr̃ui a se traditũ auc̃ti exhiberet quo uõ exhibẽ¬
te: minorẽ locũ edifficauit atq ita dãpnni passꝰ ẽ
Quesitũ ẽ an si creditor peccinua petat uł pigna iẽ¬
dicet doli exceptione opposita. Index hinꝯ dãpin rõ¬

Expanded text:
creditor pignori dederit, domino soluente peactio pigneraticia creditori. non est idem dicendum, si ego Titio, qui rem meam obligauerat sine mea uoluntate, heres extitero: hoc enim modo pignoris persecutio concedenda non est creditori, nec utique sufficit ad competendam cio arguatur, improbe resistit, quo minus utilis actio monore dato proponitur, ut superfluum pretii cum usuris restituat, iure cogitur, nec audiendus erit, si velit emptorem delegare, cum in venditione, quae fit ex facto, suum creditor negotium gerat. Scaevola libro quinto dine, quod alias probare non poterat, petit a creditore, ut instrumentum a se traditum auctoritatis exhiberet: quo non exhibente minorem locum aedificauit atque ita damnum passus est. quaesitum est, an, si creditor pecuniam petat uel pignus uindicet, doli exceptione posita iudex huius damni rat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcurõnẽ ẜin ĩpendisti: an furti agand̾ sit. qrͣ. ⁊ fur¬
ti quid̃ noxale hr̃e accõne qui ꝯmodatũ rogauit
ꝓcul dubio est. ¶Contraria aute cõmodati tunt eũ
teneri cii sciens talem eẽ ẜnũ ignoranti ꝯmoda¬
us ad c̾cum locu. Si nulla culpa tua int̾uemẽte
in ip̃o itiuere de terior equus fg̃ est: nõ teneris cs̃¬
modati. Nam ego inculpa ero qui ĩ tam lõgũ iter
ꝯmodani : qui eum laborẽ sustinere nõ potuit ułp.¬

Expanded text:
ionem serui impendisti an furti agendum sit, quaeritur. et furti quidem noxalem habere qui commodatum rogauit procul dubio est, contraria autem commodati tunc eum teneri, cum sciens talem esse seruum ignoranti commodausque ad certum locum, si nulla culpa tua interveniente in ipso itinere deterior equus factus sit, non teneris commodati: nam ego in culpa ero, qui in tam longum iter commodavi, qui eum laborem sustinere non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
alios creditores. aut cogi distrahere ꝙ uelim recep¬
tum. aut penuria coactũ delinq̃re me tibi. Igitur
ħ aiidice erunt dispicienda. ut ueq delicata debi¬
tor neq honerosꝰ c̾dicor audiatur. Idem; P On¬

Expanded text:
alios creditores aut cogi distrahere quod uelim recepalios creditores aut cogi distrahere quod uelim receptum aut tibi paenuria coactum derelinquere. medie igitur haec a iudice erunt dispicienda, ut neque delicatus debitor neque onerosus creditor audiatur. 26 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
torem acciones ꝑiculo tamẽ uenditoris. Qd̃ si ac¬
cepit iam peccĩa nec suꝑfluum reddid̾it ĩpigno¬
raticio iudicio uenit FEt sires pignori datas ma¬
le tractai̾ut creditor uł ẜuos debilitauit ¶ Plãe
Si ꝓmaleficiis sis coħrtuit uł uĩxit uł optulit
p̾fecture uł p̾sidi. dd̾ est pignoraticia creditorẽ nõ
teneri.Qͣre si ꝓsti̾ant ancillam uł aliud ĩpbat᷑
facere coegit: illico pignus ancille soluitur. Id̾.
¶Si quide iam ĩbutos. uł uoluntate debitoris erit
nccͣriis artifficiis: erit arcio ꝯͣria. non tamẽ sic
ut cogatur ẜuis car̾e̾ ꝓ ꝙͣtitate sũptuũ debitor. Sic̃
emͣ negligere creditore dolꝰ ⁊ culpa ꝙͣ p̾stat ñ pi¬
titur: i̾ta nec tale esficere rem pignoratã ut g¬
nis sit debitori ad recuꝑanda. puta saltũ gramẽ
pignori datũ ab honñe qui uix luero pot̾ nedũ
excole tu acceptũ pignoris ex coliusti sic ut magni
p̾cii faceres. Alicquin: nõ est equũ aut q̃rere me

Expanded text:
torem periculo tamen uenditoris. quod si accepit iam pecuniam, superfluum reddit. In pigneraticio iudicio uenit et si res pignori datas male tractauit creditor uel seruos debilitauit. plane si pro maleficiis suis coercuit uel uinxit uel optulit praefecturae uel praesidi, dicendum est pigneraticia creteneri. quare si prostituit ancillam vel aliud improbatum facere coegit, ilico pignus ancillae solvitur. Idemsi quidem iam imbutos vel voluntate deficiis necessariis, erit actio contraria, non tamen sic, ut cogatur seruis carere pro quantitate sumptuum debitor. sicut enim neglegere creditorem dolus et culpa quam praestat non patitur, ita nec talem efficere rem pigneratam, ut grauis sit debitori ad reciperandum: puta saltum grandem pignori datum ab homine, qui uix luere potest, nedum excolere, tu acceptum pignori excoluisti sic, ut magni pretii faceres: alioquin non est aequum aut quaerere me
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽẽ mancipĩ ¶ Si ea ꝯdicione nque ꝯduxi¬
ti. nt ineam̾ces tue i portarent᷑. easq m̾ces ulsa
nauta nẽcitate coactus. ĩnaue det̾iore cũ id sci¬
ret te fi̾ nõlle transtulit: ⁊ m̃ces tue ẽ ea nque ꝑi¬
modo ea naigatione ntraq nais ꝑnt cũ id sã
dolo ⁊ culpa nantaꝵ factnꝵ eẽt. sidez iuris erit.
si pͥor nauta publice retenta naingare c̃ tins
mercib ꝓhibitꝰ funt ¶dem iuris erit si c̃ ea con¬
dicione a te cõduxiss ut certãpenq t̾ pͥstaret insi
ante ꝯaitutũ diem m̾res tuas eõ loco exposinsset
inꝙ̃ deuehendas eas m̾ces locass n ͨ ꝑ eum star
dem niris ĩ eod̾ gn̾e naugacionis obẜuabimiꝯ. Si
ꝓbatum fu̾it nantã morbo impeditu nangare
non posse ¶Idem dicemꝯ si nans eiꝯͣ incͦui fetit
ine dolo ⁊ culꝑa enis. ¶Si conduxisti nauem amͥ¬
phoraꝵ ouo milnm ⁊ ibi amphoris portasti . pͣ
duob milib amphoraꝵ pͥcũ debes¶ Saulꝰ. Immo

Expanded text:
ncipium.Si ea condicione nauem conduxisti, ut ea merces tuae portarentur easque merces nulla nauta necessitate coactus in nauem deteriorem, cum id sciret te fieri nolle, transtulit et merces tuae cum ea naue perimodo ea nauigatione utraque nauis periit, cum id sine dolo et culpa nautarum factum esset. idem iuris erit, si prior nauta publice retentus nauigare cum tuis mercibus prohibitus fuerit. idem iuris erit, cum ea condicione a te conduxisset, ut certam poenam tibi praestaret, nisi ante constitutum diem merces tuas eo loci exposuisset, in quem deuehendas eas merces locasset, nec per eum staret, idem iuris in eodem genere cogitationis observabimus, si probatum fuerit nautam morbo impeditum navigare nonsine dolo malo et culpa eius.Si conduxisti nauem amphorarum duo milium et ibi amphoras portasti, pro duobus milibus amphorarum pretium debes.Paulus: immo
Abbreviated transcription (Latin):
uerit ut silua sͥ pignori ẽet naue ex ea mat̾ia
factani. nõ ẽẽ pignoris : cassiq ait. qr aluidsit ma¬
teria. aliud nauis. Et ideo noĩatĩ indanq pignore
adiciend̾ eẽ ait. quoꝙ ex silua fr̃a nataue sit᷑¬
¶Seriuis rem petuliarez sipignon ded̾it: tuẽduẽ¬

Expanded text:
uerit, ut silua sibi pignori esset, nauem ex ea materia factam non esse pignor‹i› Cassius ait, quia aliud sit materia, aliud nauis: et ideo nominatim in dando pignore adiciendum esse ait: 'quaeque ex silua facta nataue sint'.Seruus rem peculiarem si pignori dederit, tuendu
Abbreviated transcription (Latin):
Ege roͣdia cauetur ut si leuande naui gm
iactus m̾cium factꝰ est: oĩm ꝯtributione
rantẽ naue iactus fg̃ est : ãmissaꝵ m̃cii dm̃. si m̾¬
ces uehendas icc̾auerant: ex leraͣto c̾ magro nauis
agere debent. Is deinde cũ reliꝗs quoꝵ merces sal¬
ue st̃ exconducto ut detrim̃tũ ꝓporcione ꝯĩcetur:
tincat. donec porcione dãpi p̃stent. Imo ⁊ si¬
nõ retineat m̾ ces magr̃ ultro ex locato hĩtum est
actione cũ uectorib. Quid eĩ si uectores sint qui
nullas sarcinas hẽant. Plane cõmodiꝰ est si sint:
retinere eas. Aut si nõ sint: totã naue cõdux̾at
ex condntto ager sic̃ nectores qui loca ĩnauẽ cõ¬
duxͥnnt exconducto agent. Equissimũ eĩ ẽ q̃e de
trimentũ fĩ eoꝵ qui pp ãmissat res alioꝵ: ꝯsequ¬
uerit: nulla facienda est cõllacio qr dissimilis

Expanded text:
ege Rodia cauetur, ut, si leuandae nauis gratia iactus mercium factus est, omnium contributione rante naue iactus factus est, amissarum mercium domini, si merces uehendas locauerant, ex locato ‹c›um magistro nauis agere debent: is deinde cum reliquis, quorum merces saluae sunt, ex conducto, ut detrimentum pro portione communicetur, tineat, donec portionem damni praestent. immo etsi retineat merces magister, ultro ex locato habiturus est actionem cum uectoribus: quid enim si uectores sint, qui nullas sarcinas habeant? plane commodius est, si sint, retinere eas. at si non totam nauem conduxerit, ex conducto aget, sicut uectores, qui loca in nauem conduxeruntri eorum, qui propter amissas res aliorum consecu exarmaverit, nulla facienda est collatio, quia dissimilis
Abbreviated transcription (Latin):
Ioemq ⁊ si accepto lata sit pecua uł condics̃
deficit ob ꝙͣ pignꝰ contractũ est uł si pactũ cri
standu est cepeciũa non petenda factũ est ¶ Si
isoite dũ tax̾at᷑ uł ĩ nsuras obstrictũ ẽ pignꝰ:
eo soluto ꝓt̾ ꝙ obligatũ est: licum hẽat pigno¬
raticia ¶ Siue autem usure instipulatũ st ded ᷑¬
te. Suie nõ: si tam̃ pignuiꝰ ĩ meas obligatũ fu¬

Expanded text:
lata sit pecunia, uel condicio defecit, ob quam pignus contractum est, uel si pactum, cui standum est, de pecunia non petenda factum est. Si in sortem dumtaxat uel in usuras obstrictum est pignus, eo soluto propter quod obligatum est locum habet pigneraticia. siue autem usurae in stipulatum sint deductae siue non, si tamen pignus et in eas obligatum fu
Abbreviated transcription (Latin):
diderit cad oiẽ petomia nõ sobieretui. rate ĩflĩnio
sua ancte detinuit: posteaꝙ flum̃ creuit e ⁊ ratẽ ab¬
tieretur: culpani dũ taxat ei p̃stauda nou unu
c̾ͥditori furtim faciat: libeꝵ est debͥnoriꝰ ẜuił pro
noxe deditione relinq̃re. ¶Qd si sciens furẽ mͥpi¬
gnori dedit: ⁊ si paratus fu̾it ꝓ noxe debito apd̾

Expanded text:
diderat, cum ad diem pecunia non solueretur, ratem in flumine sua auctoritate detinuit: postea flumen creuit et ratem abtineret, culpam dumtaxat ei praestandam, non uim creditori furtum faciat, liberum est debitori servum pro noxae deditione relinquere: quod si sciens furem pignori dederit, etsi paratus fuerit pro noxae dedito apud
Abbreviated transcription (Latin):
est: uictus eã emptori restituit. ⁊ medii tp̃ic u¬
suras adebitore pet̾e̾ pot᷑ qr nicħ̾ ei solutũ eẽt ut
auferti us̃ possit. Palam factum est. S si simplã
p̾stitit. doli excepcõne repellendꝰ erit ab usuraꝵ
ceꝑat. ulp̃. ¶ Legant̾ apudme q̃sis est si ĩpẽtis
creditor a cesare ut pignus possideret idq euictũ
eẽ pignoris obligatio ⁊ a contractu recessum.
Imo utił exempto accõmodãda est. ꝙͣadmod̾ ⁊ si
ꝓ soliits ẽiꝰbes cata fu̾it uͥt ĩ ꝙͣtitate debiti ei sa
creditor si fortepignoraticia uł exalia tã c̃ eo a¬
geri. ¶Qui teplos nũmos.soluit c̾oitori an
hẽat pignoratitiã accione qiͣ soluta petcuia q̃¬
ritur ⁊ constat neq pignoraticia eũ agere neq eũ

Expanded text:
ri restituit, etiam medii temporis usuras a debitore petere potest, quia nihil ei solutum esse, ut auferri non possit, palam factum est: sed si simplum praestitit, doli exceptione repellendus erit ab usurarum ctum Eleganter apud me quaesitum est, si impetrasset creditor a Caesare, ut pignus possideret idque evictum esse pignoris obligatio et a contractu recessum. immo utilis ex empto accommodata est, quemadmodum si pro soluto ei res data fuerit, ut in quantitatem creditor, si forte pigneraticia uel ex alia causa cum eo agetur.Qui reprobos nummos soluit creditori, an habet pigneraticiam actionem quasi soluta pecunia, quaeritur: et constat neque pigneraticia eu