comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coluit ⁊ reliquatus ẽ amplamsũmam
excãfideiꝯmissi seio debeatur Rꝵ di. sinõfi¬
de dñta s exm̃cetle. ut exrranei coloniso¬
lent funcdum coluisset nõdeberi ¶Guio
seio alũpno meo fundos meos illum ⁊ illũ
declisseinisiis a quo peteretur aliud testato¬
rem sensisse manifeste coceat. Ñt si habita¬
tioĩs .i. eclificii instrum̃tum legasset. nõ
ceclere suos oꝑe aliiuereiꝑatos. ¶ pclia
ut instructasunt cumdorib ⁊ reliquis co¬
lonoꝵ. ⁊ uillicoꝵ ⁊ mancipiis. ⁊ pecore oĩ
legauit. ⁊ peculus ⁊ cum actore q̃situm ẽ.
anteliqua colonorumquifinita ꝯcluctio¬
ne uĩpõita cautiõe decolonia discesserãt¬
exũbis supͣscripus legato ceclant rydi nõ
urteri oehis reliquis cẽ togitatum. ¶ Iẽq¬
sut mactore legato anuxor ⁊ sililegato
ceclant. cum actornõ inp̃diis. S inciuita¬
¶Idemq̃ sut cumtestator facto testam̃to in
ꝑuĩniam sit ꝓfectus. aneamantipia q̃ p̾
ꝑfectionemeius aut mortem sine c̾quã

Expanded text:
coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur. respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. 'Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illumdedisse, nisi is, a quo peteretur, aliud testatorem sensisse manifeste doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentucedere servos operae aliive rei paratos. Praedia ut instructa sunt cum dotibus et reliquis colonorum et vilicorum et mancipiis et pecore omni legavit et peculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposita cautioex uerbis supra scriptis legato cedant. respondit non uideri de his reliquis esse cogitatum.Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in ciuita.Idem quaesiit, cum testator facto testamento in prouinciam sit profectus, an ea mancipia, quae post profectionem eius aut mortem sine cuiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃suumẽ sistichus exeofundo añtͤ annum
mortis testatoris abductus eẽt. ⁊ incliscipli
sit andebeatur ¶ꝵ di. sistudendi cãmisis¬
set. nẽquo a fundo eum aliorsum irãserat.
debi. ¶⁊ tranne sorori mee fundũme¬
uigratianum cũstabulo.⁊ insitum̃to
rustico oĩo relinquos Quernur anfundi
appellatione.⁊̃ pascria q̃ adcumsimul cum
fundi appellatione mberet ea quoq deberi¬
Instructis tomib legatis grabatiͣs argen¬
to ⁊̃ aurato tettus mortis utie ip̃r intomi¬
bus ñest reꝑtus. S incrreo tantis ꝑ ͣditir¬

Expanded text:
s seruus, ex eo fundo ante annum mortis testatoris abductus et in disciplinam trsit, an debeatur. respondit, si studendi causa misisset, non quo a fundo eum aliorsum transferat, deberi. 'Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo.' quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae ad eum simul cum fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi.Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus mortis Titiae tempore in domibus non est repertus, s
Abbreviated transcription (Latin):
mormoree cuitum nõatim. itẽ. cẽmar¬
mor erat legatium nuliã statuã mar¬
moreã pt̃̾cluas casellius putat debiof
do põt iuderi ñputasse ĩmariorẽ sesta¬
ebrem ornam̃ta onñiamũdum aurum
argentum qd̾ eiꝰ cã factum ꝑatumqi eẽt
factumq est. ad aurum argentumq
dumtaxat. referripũt᷑at sꝓculus adoĩa.
ꝙ ⁊ uerũmẽ. ¶ Cui corinthiauasalega¬
locantoꝵ causaꝑatas debi. trẽb. Rsabẽ¬
o aut̃ id nõplat. Sieas baces testator
nũoꝵ uasorum habuit sp̃tusus u̾o recte
ait si eñee quidem sint luces. nõ autem
corinthie nodeberi. ¶ Curtestuclineale¬
gata eeñt. lectoᷤei testudineos peclibus
ĩ argentatos deberi. labeo. treb̾. responde¬
⁊unt quod uerum ẽ.

Expanded text:
marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi:do potest uideri non putasse in marmore se staebrem, ornamenta omnia, aurum argentum quod eius causa factum paratumque esset atumque est', ad aurum et argentum dumtaxat referri putat, Proculus ad omnia, quod et uerum est. Cui Corinthia uasa legalocandorum causa paratas deberi Trebao autem id non probat, si eas βάσεις testator numero vasorum habuit. Proculus vero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargentatos deberi Labeo Trebatius responderunt, quod verum e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlatuit recte appeliasse liparte legata¬
rii suggestumẽ quecdam acolonis. post
tem exactumfuisset reddum ẽẽ legãtaĩo.
tumsit heres m̃s dato adom̃s graclus hic
ẜmo ꝑtina sicut hec uerba quisquis mͥhrs
erit¶ Ittiq siquis uelit nõ om̃s heredes. le¬
gatorum p̃statione honerare si aliquos ex
bana mancipia. ñlcoo set oꝑe seꝑant. utli¬
int̃urbunos annumerate soluus sint.
ꝙ maxime exlibellis familie. itẽ cilitns
dep̃hendi pot̃. ¶Uenatores ⁊ autupes
utrum inurbanis aninrusticis ꝯtinean
inbebat. ¶ eumquinatus est. exancil¬
laurbana. ⁊ missus inuillam nutriẽd̾.
interim in neurris eẽt quidã putãnt.
Uideamus ne imirbanis eẽ intelligat

Expanded text:
la cuit recte appellasse. a parte legatarii suggestum est quaedam a colonis post mtem exactum fuisset, reddendum esse legatario.tum sit 'heres meus dato', ad omnes gradus hic sermo pertinet, sicuti haec uerba 'quisquis mihi heres erit'. itaque si quis uelit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex bana mancipia non loco, sed opere separant, ut, liinter urbanos adnumerare solitus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Uenatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineanthabebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in uillam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant: uideamus, ne in urbanis esse i
Abbreviated transcription (Latin):
uuilus. a fsictius quitũ instituita filia
ualeriana herede autor suo antichoda¬
ta libtate plia certa. ⁊ petuniũ ⁊ reliquge¬
legauerat tamsua q̃ colonoꝵ legatars
ꝓferebat mañupatris f. reliqu̾atum ⁊
tam suo quamcolonoꝵ nomine. It ĩead
scriptura adiectũm inhũc modũ. item
ẽẽ diceliit. ⁊ ꝓp̃ p̃sidem optĩnuerat. exdi Reie¬
uso conralicebatur reliqua colonorum.

Expanded text:
um. Hosidius quidam instituta filia Ualeriana herede actori suo Antiocho data libertate praedia certa et peculium et reliqua relegauerat tam sua quam colonorum: legatarius proferebat manu patris familiae reliquatum et tam suo quam colonorum nomine: item in eadem scriptura adiectum in hunc modum: 'item e dicebat: et apud praesidem optinuerat. ex diuerso cum diceretur reliqua colonorum
Abbreviated transcription (Latin):
petuniam numeratam p̃stari uoluiss
auis ⁊ ¶iius exparte heres rogatussit.
meuio heteclitatem restituere. ⁊ rursus
titio coheres eius rogatus sit. partẽ suã
aut partis partem restituere. anhanc qͦ
partem quam acoherede exfidei ꝯmisso
recepit titius restituere menio debeat.
diuus añt. cõsultus rescͥpsit ñdebẽ resti¬
tuere. qr heretitatis appellatione neq
legata neq fideiomissa continent᷑.¬

Expanded text:
pecuniam numeratam praestari uoluisspecuniam numeratam praestari uoluissi Titius ex parte heres rogatus sit Maeuio hereditatem restituere et rursus Titio coheres eius rogatus sit partem suam aut partis partem restituere, an hanc quoque partem, quam a coherede ex fideicommisso recipit, Titius restituere Maeuio debeat, diuus Antoninus consultus rescribit non debere restituere, quia hereditatis appellatione neque legata neque fideicommissa continent
Abbreviated transcription (Latin):
s qui complũres libtos habetat
tribus exhis funclum legauãt.⁊ petient.
ut curarent. nede nomine sũo exiretq̃¬
rebatur extrib quiprius moriebatur u¬
trum utriq uł alteri exbis quisibi i lega¬
to comiuncti ẽẽnt pelinq̃re partẽ suã
deberet. anpossit. uel alu colub̾to suoeã
relinquere platint et sinobantaris q̃stio
eẽt. satis illufactum ⁊ siali reliquisset.
talutur ⁊ iuł recte om̃ib deberiputaũ.¬
artianꝰ. Quisquis merit heres tũpnas
est dare fideiq eius cõmitto utidet. qnͣtaᷤᷤ
suimas clictauero dedero ar istores quoq
corporales ꝯtineri ait. utp̃lia mancipia
uestem argentũ. qr ⁊ hoc uerbum qnͣtas
ñ adnumeratam dumtaxꝗt pecuniã
referri. exdõtis legatione. ⁊ stipulatioĩb
emp̃t̾e hereclitatis apparet. ⁊ sũme appel¬
latio similit accipidebr. ut ibis argũ¬
m̃tis q̃similit relata eeñt. ostenditur.
uoluntarem p̃terea defurcti q̃maxime
testatorem fuisse res corporales siclũtaxat

Expanded text:
 qui complures libertos relinquebat, tribus ex his fundum legauerat et petierat, ut curarent, ne de nomine suo exiret. quaerebatur, ex tribus qui primus moriebatur utrum utrique uel alteri ex his, qui sibi in legato coniuncti essent, relinquere partem suam deberet, an possit uel alii conliberto suo eam relinquere. placuit, etsi uoluntatis quaestio esset, satis illum facturum, etsi alii reliquisset. tabatur. et Iulianus recte omnibus debere putaurum. 'Quisquis mihi heres erit, damnas esto dare fideique eius committo, uti det, quantas summas dictauero dedero.' Aristo res quoque corporales contineri ait, ut praedia mancipia uestem argentum, quia et hoc uerbum 'quantas' non ad numeratam dumtaxat pecuniam referri ex dotis relegatione et stipulationibus emptae hereditatis apparet et 'summae' appellatio similiter accipi deberet, ut in his argumentis quae relata essent ostenditur. uoluntatem praeterea defuncti, quae maxime em adiecturum testatorem fuisse res corporales, si dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
cdũsus tutorem imorem petunia tu¬
tele uidicio condepnatum recdoitur ĩ¬
utilis erit. ꝙ atolescenti curtores obeã
tulpam condempnatisunt Itaq sino
iudicatum acuratorib fãctum̃ef ꝑt̃o
li eceptionẽ curttres consequĩ potert̃.
eam actionem p̃starisibi.

Expanded text:
duersus tutorem minore pecunia tutelae iudicio condemnatum redditur, inutilis erit, quod adulescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt: itaque si non iudicatum a curatoribus factum est, per doli exceptionem curatores consequi poterunt eam actionem praestari sibi.
Abbreviated transcription (Latin):
tentam scłutq rationi bonoꝵ ꝑtutorẽ
deerit. creclitorib reclantur ꝙ aũt doloł
culpa tutoris inoffitio pupilli ꝑperam
ãbsenuti contracium ẽ. puero relinqͣuit᷑
q̃ actio sinedubio. ñprius competet. quã
pupillus aopub̾tatem ꝑuenĩt / S illa ꝯ¬
festim creditorib datur.
minorem altͥ in maiorem pecuniam ꝯ¬
dempnatum. nͥtͣgrestitur placuit. ea
res. mãtiam litis adusus alterum curato¬
rem instaurande nondubit ꝙ̃ in mino¬
re pecunia ꝯdẽpnatum sinõsit eiꝰ etatis
actor cuisubueniri debeat. N equitans
suatente ratione ꝑutilem actionẽ ei sub¬
ueniri inquantum alt̃ subleuatus est

Expanded text:
t ut quod rationi bonorum per tutorem deerit creditoribus reddatur, quod autem dolo uel culpa tutoris in officio pupilli perperam abstenti contractum est, puero relinquatur. quae actio sine dubio non prius competet, quam pupillus ad pubertatem peruenerit: sed illa confestim creditoribus datur.mino rem ut maiore pecunia condemnatum in integrum restitui placuit. ea res materiam litis aduersus alterum curatorem instaurandae non dabit quasi minore pecunia condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui subueniri debeat: sed aequitatis ratione suadente per utilem actionem ei subueniri, in quantum alter releuatus e
Abbreviated transcription (Latin):
Lege cornelia testam̃ta eor ꝗinho¬
stium põtestate decesserint. ꝑ m̃ꝯfirmant᷑.
ac sihii quiea fecissent. inhostium potesta¬
tem ñꝑucnissent. E hrclitas eihis eodem mõ
adunumquemq ꝑtinet quare suus scrip
tus hr̃s. abeo qui in hostium potestate deces¬
serit. ⁊ lib. ⁊ et heres erit scuuelit. seunolit. li¬
cet minus ꝓpͥe necess arius hr̃s licatur. nã
⁊ filius cius qui inhostium potestate decesse¬
rit.⁊ inui̾tus hc̃clitati obligatur. quamus
suus reres dici non possit. qui inpotestate mo¬
rientis nonfuit.
qui nbirt exraneos legatione funguntũ
possunt facere testam̃tum. ¶Siquis capi¬

Expanded text:
Lege Cornelia testamenta eorum, qui in hostium potestate decesserint, perinde confirmantur, ac si hi qui ea fecissent in hostium potestate‹m› non peruenissent, et hereditas ex his eodem modo a‹d› unumquemque pertinet. quare seruus heres scriptus ab eo, qui in hostium potestate decesserit, liber et heres erit seu uelit se‹u› nolit, licet minus proprie necessarius heres dicatur: nam et filius eius, qui in hostium potestate decessit, inuitus hereditati obligatur, quamuis suus heres dici non possit, qui in potestate morientis non fuit.qui apud externos legatione funguntur, possunt facere testamentum. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quib t̃ra ittilica. et suaꝑiuncia int̃clitit᷑
testam̃ti faciendi uis rermẽt. ¶ Hinicro ꝗ
ãtfecrum. aut bestias. aut inmetallũ tũp¬
natur. lib̾tatem ꝑctirãt. bõiq eoꝵ publicat᷑̃
facere põt. quamuis scrib̾ nonpossit.

Expanded text:
ra Italica et sua prouincia interdicitur testamenti faciendi ius retinent. Hi uero, qui ad ferrum aut ad bestias aut in metallum damnantur, libertatem perdunt bonaque eorum publicantur: facere potest, quamuis scribere non possi
Abbreviated transcription (Latin):
q euis hr̃ditatem eẽ testam̃tum facereñ
põt. licet iamꝑater familias. ⁊ sui uiris ẽ.
Nam̃qui incertus est destãtosuo. certam le¬
gem testamento dicere nõnpõt.
testam̃tum facere nonpossunt. ut cluuuis
puis rescripsit.

Expanded text:
tamentum facere non potest, licet iam pater familias et sui iuris est: nam qui incertus de statu suo est, certam legem testamento dicere non potesttestamentum facere non possunt, ut diuus Pius rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ.⁊. Eusqui aput hostes ẽ testam̃tũ
ꝙ ibifecit nonualet. quãuis recboierit.¬
¶ Situi aqua ⁊ igni int̾clictum sit. eius nͨ
sinon ucdeantur. luctos a crecditorib ꝯte¬
temtur. ¶Ininsulam deportati ĩeãd
causasunt. ¶ Set relegati minsulam

Expanded text:
ale. Eius qui apud hostes est testamentum quod ibi fecit non ualet, quamuis redierit. Si cui aqua et igni interdictum sit, eius necsi non uideantur lucrosa, creditoribus concedentur. In insulam deportati in eadem causa sunt: Sed relegati in insulam
Abbreviated transcription (Latin):
restam̃ti factionem habet. licet testam̃tũ
facere nonpõt. Ideo aũt hubet testamenti
factione̾m: qr pot sibi atquirere legatum
ł fitei commissumlnam ⁊̃ compoub m̃tis
ꝑsc̃ales ationes. ⁊̃ ignorantib acquirunt᷑.

Expanded text:
testamenti factionem habet, licet testamentum facere non potest: ideo autem habet testamenti factionem, quia potest sibi adquirere legatum uel fideicommissum: nam etiam compotibus mentis personales actiones etiam ignorantibus adquirunt
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Exmilitari delcto capite dũpna¬
tis testamtum facere licet. Suꝑbonis dũ¬
taxat. castrensib. ¶S uirum uire militaĩ
an uire cõi. queritur: magis aũt ẽ. ut uire
militaĩ ei testandumsit. Namcum eiq̃simi¬
liti iribuatur uis testandi consequenseĩt
dicere militari e um testanclum qd̾ itam
telligi oportet sm̃osarramti fides ruptasit᷑.¬
Similes incertus. ansui uiris sit testam̃¬
ium fecerit. inea conditiõe restam̃tum
enis ẽ ut ualeat. Nam⁊ suncertus anpãt
siuis uiuat testam̃tum fecerit. destam̃tũ
eius ualebit. ¶ Sifiliusf. igroias mili

Expanded text:
m.Ex militari delicto capite damnatis testamentum facere licet super bonis dumtaxat castrensibus: sed utrum iure militari an iure communi, quaeritur. magis autem est, ut iure militari eis testandum sit: nam cum ei quasi militi tribuatur ius testandi, consequens erit dicere iure militari ‹e›i testandum. quod ita intellegi oportet, si non sacramenti fides rupta sit.Si miles incertus, an sui iuris sit, testamentum fecerit, in ea condicione est testamentum eius, ut ualeat: nam et si incertus, an pater suus uiuat, testamentum fecerit, testamentum eius ualebit.Si filius famili
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. ut exretlclitib quot annis ĩ eaci¬
lutate memorie conẜuande defuncti grã
spectaculum celebretur. qd̾ illicelebrari
ñlicet. Q uero qd delegato existimasmod̾¬
rꝵ. cumtestator spectaculum ediuolueit.
inciuitate si taleꝙ ibi celebrare ñlicet. ini¬
quũ ẽẽ hanc quantitatem quã inspecta cu¬
lum defunctus destinauerat lucro heredis
cedere. Igitur adhibitis heredib. ⁊ ꝓmori¬
b ciuitatis dispitiendum ẽ. in quamrem
comĩti debeat. fideiꝯmissum. utmemori¬
ai testatoris alio. ⁊ ucito genere celebretur.
quoꝵ reciditũ quot annis lucos ecliuo¬
uit. ⁊ adierit. q̃ legata peto decuriones
⁊ rogo nemaliamspẽm aut mnalos usus
continuum lutos ñecdlioit. Quero an
redoitus quos quadriennio res .p. ꝑceꝑit.
heredib restituere debeat. ł compesare ĩ
anam spẽm legati exeodẽ testo . ⁊ in

Expanded text:
tum est, ut ex reditibus quotannis in ea civitate memoriae conservandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet: quaero, quid de legato existimes. respondit, cum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi celebrari non licet, iniquum esse hanc quantitatem, quam in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere: igitur adhibitis heredibus et primoribus ciuitatis dispiciendum est, in quam rem conuerti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur. quorum reditu quotannis ludos edi uoluit, et adiecit: 'quae legata peto, decuriones, et rogo, ne in aliam speciem aut alios usus iennium continuum ludos non edidit: quaero, an reditus, quos quadriennio res publica percepit, heredibus restituere debeat uel compensare in aliam specie‹m› legati ex eodem testamen
Abbreviated transcription (Latin):
lorentimis. U elsingulis lib̾is qui
eorum nouissimus incrietur. heres sub¬
stitiupõt. Singulis sineminem eoꝵ intestã¬
to dececlere uelit ¶nouissimoꝰ suͥis legitim

Expanded text:
onum.Uel singulis liberis ‹uel› qui eorum nouissimus morietur heres substitui potest, singulis, si neminem eorum intestato decedere uelit, nouissimo, si ius legitim
Abbreviated transcription (Latin):
ta: siꝑ bonoꝵ possessionem plus adfiliumꝑ
uenisset. quem gomodum. ⁊ ip̃e filius plus
exceptis deberet his consequens eẽ existimo
ut sumpubes exasse heres scriptus sit. ⁊ ꝑ bo¬
norum possessionẽ semis ei ablatussit. sub¬
stitutus inpartem legati. ex põĩe exhoneret᷑.
gradus rerettum facere/ utputa sulle heres
cessarium heredem instituat. et uel plu¬
res inmmus locumpossunt substitui uł
imus implurium ⁊ singuli singulis uł ĩp¬
tum. quidã ait ei possit sari

Expanded text:
ta, si per bonorum possessionem plus ad filium ta, si per bonorum possessionem plus ad filium pervenisset, quemadmodum et ipse filius plus exceptis deberet. his consequens esse existimo, ut, si impubes ex asse scriptus sit et per bonorum possessionem semis ei ablatus sit, substitutus in partem legati nomine exoneretur, gradus heredum cessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plurium, vel singuli singulis, vt
Abbreviated transcription (Latin):
stituat. eiq inpũpillarib tabulis. sisibi
heres nõerit. alium substituat. nalz substitõ.
ifilius et exeonepos postumus naheredes ĩ¬
strtuantur. utgallo aquilio platuit. ⁊ ne¬
poti siis heres. nonerit. titius substituatur.
filio herede existente tinum om̃imõ.i etiã
sinepos natus nonfierit. exludiꝵndit.
moreretur heredem substituit sisimul more
temum quipost aliquem. S et lampostquẽ
nemosit intelliganur. ¶ filum impube¬
rem. ⁊iitium heredes institint titio n meui¬
um substituit. filio quisquis sibi heres eẽt.
exsup̃scriptis substiuit tiaus omisit. here¬
ditatem. meuius ãdnt. Mortuo deite fili¬
o. putat. magis eisoli᷑ exsubstitutione de¬
ferripupilli hereditatem quipatris quoq̃
hereditatem adiexit.A¬
t sicõt tabulas patris petitasit a
pupiuo bonorum. possessio. insubstitutum
tamen eius actionem legtiti tantamẽẽ ita
ut ingeãtur ꝓp̃terea quodfilius exrraneis ñ
debiuĩt sic et crescere asubstituto tutalega¬

Expanded text:
stituat eique pupillaribus tabulis, si sibi heres non erit, alium substituat, valet substitutio. Si filius et ex eo nepos postumus ita heredes instituantur, ut Gallo Aquilio placuit, et nepoti, si is heres non erit, Titius substituatur, filio herede existente Titium omnimodo, id est etiam si nepos natus non fuerit, excludi respondit. moreretur, heredem substituit. si simul moreremus non is demum qui post aliquem, sed etiam post quem nemo sit intellegitur. Filium impuberem et Titium heredes instituit: Titio Maevium substituit, filio, quisquis sibi heres esset ex supra scriptis, substituit: Titius omisit hereditatem, Maevius adiit. mortuo deinde filio putat magis ei soli ex substitutione deferri pupilli hereditatem, qui patris quoque hereditatem adierit.tsi contra tabulas patris petita sit a pupillo bonorum possessio, in substitutum tamen eius actionem legati dandam esse ita, ut augeantur praeter ea quod filius extraneis non debuerit. sic et crescere a substituto data lega
Abbreviated transcription (Latin):
itacauit.: ꝙegolutium inułm hĩdem institu¬
i ita eum hĩlitatatemadire uolo. si is patͥa
potestate lib̾atus fiñt. Quesitum est ando hr̃¬
cdibus eius adita hĩditate: legati filio dies
hr̃ditaria parte fideicõmissum petiposse.
¶Denstruos d̾narios denos manuimis i ie

Expanded text:
it: "quod ego Lucium Titium heredem institui, ita eum adire hereditatem volo, si is patria potestate liberatus fuerit": quaesitum est, an a coheredibus eius adita hereditate legati filio familhereditaria parte fideicommissum peti posse. Menstruos denarios denos manumissis leg
Abbreviated transcription (Latin):
ror priꝰdecessit quam hr̃ditatẽ adiret. iuidi
diem fidei cõmissi cessisse. Ut legatorum
seu fidei cõmiss oꝵ seruandoꝵ causa

Expanded text:
uxor prius decessit, quam hereditatem adiret, uideri diem fideicommissi cessisse. UT LEGATORUM SEU FIDEICOMMISSORUM SERUANDORUM CAUSA
Abbreviated transcription (Latin):
supͣscriptam curabit recd̾e: fideicõmissũ
ab̾ hĩdłib pet̾ñdum: qui pect̾iam clari. stip¬
ulari debuer̾t. s fid̾uissores abẽo nõ ꝑem̾d̃os.
cuiꝰ tid̾ sequi defuctus maluit. ¶ pat̾ añ¬
nuatot exfructubõꝵ que uxoĩlegauit acces¬
sura filii patumonio pret̾ erhibitiõem. quã
eque manclauit mani ad amu̾ietatis eiꝰ. xxu.¬
uxorẽ pr̾are uoluit nõpła. s unu̾ee̾ tĩdeicõ¬
missum. c̾tis pensionib diuisum apparuit.
et ideo filio intraetatẽ supsꝙͥtam diem deflĩc¬

Expanded text:
supra scriptam curabis reddere' fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi defunctus maluit. Pater annu‹a› tot ex fructu bonorum, qu‹e›m uxori legauit, accessura filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque matri mandauit, ad annum aetatis eius uuxore praestari uoluit. non plura, sed unum esse fideicommissum certis pensionibus diuisum apparuit et ideo filio intra aetatem supra scriptam diem func
Abbreviated transcription (Latin):
subititino initilissit q codicilł hrclitas᷑
neq datineq adimi pot. tn̾ benigna imĩp¬
tatio̾e plac. ut fr᷑ qui ab intestatopupillo
successit. sudstmmᷤᷤ fideicõmisso obligetur.
quod si inuicẽ fuu̾t substituti.: inficeicõ¬
misso substtunioẽm ualere. uno quoꝙ eqꝵ
singłos rogauit. ut qui sm̃ lib̾is ceceisserit
partem suam hr̃clitats sorori stine restitu¬
eret. aut si fr̾ sotqͦue nõ suꝑeẽt mattisue.
et rec slba adiecit: uoq liberi Rm̃i. hoc fi¬
deicomisso tem̃ inuicẽ uolo. donec binos u¬
dos eclucai̾nas. Quesitum eit siquis exlib̾is.
duos filios ꝓcau̾it. quãins sr̃ites non reu¬
querit. an adhĩtes. Sui ficeicomissum ce
missi honere lib̾atos. ¶ tttum nepotes ex
filia . et furiosam filiam ẜ ices institunit. et
ficei comisit filie : nt uͥfiñ lib̾is cecessi ¶ Pars
ei data ꝑueniret ad cohĩtes. cam furiosam
ipẽ titius inmatrimonium collocauit. et eni¬
xa est filia post mõtem patris uefitum eit

Expanded text:
ia codicillis hereditas neque dari neque adimi potest, tamen benigna interpretatione placet, ut mater, quae ab intestato pupillo successit, substitutis fideicommisso obligetur: quod si inuicem fuerunt substituti, et in fideicommisso substitutionem ualere: unoque eorum singulos rogauit, ut qui sine liberis decederet partem suam hereditatis sorori f‹r›atriue restitueret aut, si frater sororue non esset, matri suae et haec uerba adiecit: 'uosque, liberi deicommisso teneri invicem volo, donec binos liberos educaveritis". quaesitum est, si quis ex liberis duos filios procreaverit, quamvis superstites non reliquermissi onere liberatos. Titius nepotes ex filia et furiosam filiam suam heredes instituit et fidei commisit filiae, ut, si sine liberis decessisset, pars ei data perveniret ad coheredes: eam furiosam ipse Titius in matrimonio collocavit et enixa est filiam post mortem patris. quaesitum est,
Abbreviated transcription (Latin):
D.i. Sipupillus parentisliomĩs eitin̾t. et
fideicomissam hr̃clitatem patris pestituerit.
mnoxabstinet ꝑat̾na hĩclitateppno ferenda
eit ficeicõmissario ut aut põtioe̾m anoque
pupilli agnoscat. aut a totodiscedat. aut
uenire nonpoisunt. oĩnodo actiões ficei¬
cõmissario denegande erunt. erat enim
in potestate illius uniu̾sum susciꝑe. et si
clitores suos hĩdes scͥpsit. iutius titiꝰ. ⁊ eoram
fidei cõmisit. ut post mo̾tem reitituerẽt. ꝙ

Expanded text:
i pupillus parenti suo heres extitit et fideicommissam hereditatis partem restituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut venire non possunt, omnimodo actiones fideicommissario denegandae erunt: erat enim in potestate illius universum suscipere et si ditores suos heredes scripsit Lucius Titius et eorum fidei commisit, ut post mortem restitue
Abbreviated transcription (Latin):
set cumroc fuĩt approbatum. ita quoq pe¬
titicẽm fote si nõminꝰ inqͣnͣtitate que falci¬
die nõe remaneret foret. qña in q̃ntitate do¬
tis. ¶ rogatus hr̃litatem restitue̾ sep¬
tio cumerit .xx. annis. int̾ea fundos quos
defunctus pig̾ri acceꝑat uẽ didit.⁊ ꝓpea
pigratitio iudicio adebitore cõim̃t᷑ cecessit.
hĩde relicto sempmo. ⁊ iudicio nõclum fi¬
nito restituit hr̃clitatem septitio. Quesitũ
est. aniudicio inchominꝰ ip̃e cõcle̾pnaridep

Expanded text:
set et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rogatus hereditatem restituere Septicio, cum erit annis viginti, interea fundos, quos defunctus pignori acceperat, vendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conventus decessit herede relicto Sempronio et iudicio nondum finito restituit hereditatem Septicio. quaesitum est, an iudicio nihilo minus ipse condemnari
Abbreviated transcription (Latin):
st̾stitẽ habetat. cuiꝰ ⁊̃ ficeicomissũerat.
ut legata que ei ded̾at: intestaro. moĩ¬
ens. polic̾ti filio suo reititue̾t. Quãdo clie
licet uiuo pupillo. dies le¬
gatorum a substituto date

Expanded text:
superstitem habebat, cuius etiam fidei commissum erat, ut legata, quae ei dederat in testamento, moriens Polycrati filio suo restitueret Si quis licet uiuo pupillo, dies legatorum a substituto dator
Abbreviated transcription (Latin):
ex gansen datum restituere ceb̾at sR autiã
missis ex ꝑsõa restituat seu. ¶ filiam suaᷤ
hr̃demrescͥpsit. ⁊ nepotem quã ex capabetuat.
eisubitit. ⁊ itaꝵ cauit. luno titio ftis mei
filio: gn̾oducñtos aurees telingno quolega¬
toscioillum cont̾eptum ẽẽ. qm̃ sccipsi min̾¬
sam rem meam eoqd̾ filiam meam. et nepo¬
liant adita panis hictitate cdiu̾tit amatito.
qnumeit antinius quõdam ens maritus.
sũo nõe uł filu sui. ex fideicõmisso cõmuni¬
onem boꝵ consequi poss. uiua quãciam u¬
xore suauł post mo̾tem eiuis e. nicͥ fĩdeicd¬
nussidatum gn̾o ꝓponi. p̾t̾ ducñtos aureos.
Id̃ queñit eande̾ uxorem manto scripto
uĩde fidei cõmisisse. ut cum moreret᷑ filio
set renitueref. anille quoq res ⁊ possessicẽs
que indotem date. et poit cluid̾tiumrestit.¬
te mulieri fuerant. fidei cõmisso continean¬
tur. ¶R. quod mulier in bonis sius teliquiᷤ¬

Expanded text:
ex Gaii Seii datum restituere debeat? respondit ex Gaii Seii datum restituere debeat? respondit Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cavit: "Lucio Titio fratris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legato scio illum contentum esse, quoniam scripsi universam rem meam, eo quod filiam meam et nepolia adita patris hereditate divertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo vel filii sui nomine ex fideicommisso communionem bonorum consequi possit viva quondam uxore sua vel post mortem eius. respondissi datum genero proponi praeter ducentos aureos. Idem quaesiit eandem uxorem marito herede scripto fideicommisisse, ut, cum moreretur, filio set, restituere‹t›: an illae quoque res et possessiones, quae in dotem datae et post diuortium restitutae mulieri fuerant, fideicommisso contineantur. respondit, quod mulier in bonis suis rel‹i›quis
Abbreviated transcription (Latin):
asse hr̃s scͥpta partem climidiam hr̃clitatis.
meiue rogata restituãt. fund̾ atestatore obli¬
gatum luere noluit. s eum ũndente credito¬
re mandauit reclim̾dum seiecũtum est. an
cumrogatam hr̃clitatem restitue̾ ꝓpd̾atur.
nich pponicur nõteneatur. Claudiꝰ fubest
enim pr̃ari opõtere id qñto pluris fund̾ fuit
cuam ad crelitorem ꝑuenure opõtuit.
Gaio seio exemisse. tita exqͣdrante. et alut
ex reliquis põtionib hr̃dibus institutis ita
cauit. fidei aut̃ ur̃e mando. gaisei. et lutia
titia. uti post obitum ur̃o reddnis. teitituatĩ
tito et sempnio. semissem patͥmonu. et por¬
tioniseis quam uob̾ cecui. Quesitum ẽ cum
utriq adier̃ hr̃clitatem. et postea gaiseuis
defunctus fit. lutia utia hĩte instituta. anħ̾
uunla tiatia partem dimidiam semissis quã
roganus erat : gauis seiꝰ retitue. ꝓtinus de¬
beat. annero post suam mõtem demum uni¬
u̾sum fideicõmissum. tam ex sua ꝑid̃ã qͣm

Expanded text:
asse heres scripta partem dimidiam hereditatis Maeuiae rogata restituerat: fundum a testatore obliga tum luere noluit, sed eum uendente creditore mandauit redimendum Seiae: quaesitum est, an cum rogata hereditatenihil proponi, cur non teneatur. Claudius: subest enim praestari oportere id, quanto pluris fundus fuit, quam ad creditorem pervenire oportuit. Gaio Seio ex semisse, Titia ex quadrante et aliis ex reliquis portionibus heredibus institutis ita cavit: "fidei autem vestrae mando, Gai Sei et Lucia Titia, uti post obitum vestrum reddatis restituatis Titio et Sempronio semissem patrimonii et portionis eius, quam vobis dedi". quaesitum est, cum utrique adierint hereditatem et postea Gaius Seius defunctus sit Lucia Titia herede instituta, an haec Lucia Titia partem dimidiam semissis, quam rogatus erat Gaius Seius restituere, protinus debeat? an vero post suam demum mortem universum fideicommissum tam ex sua persona quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad meuium quoqͦ modo ꝑuen̾it. testatricem
siisisse. ¶ pat̾ puerum et pupillam hr̃des
institint: eosq inuicem substituit et sĩ neut
br̃s eẽt eis plures subitituit. et substitutos in¬
uicem subitituit. hisu̾bis. substitutos hr̃oes
inuicem substituiͦt eoꝵd̾ filioꝵ fideicõmifit
ut qui eoꝵ uita fr ẽẽt. ⁊ sm̃lib̾is intra annu̾̃

Expanded text:
ad Maeuium quoquo modo peruenit, testatricem sensisse. Pater puerum et puellam heredes instituit eosque inuicem substituit et, si neuter heres esset, eis plures substituit substitutosque inuicem substituit his uerbis: 'substitutos heredes inuicem substituo': eorundem filiorum fidei commisit, ut, qui eorum uita superasset et sine liberis intra an
Abbreviated transcription (Latin):
nislutii titii septitiꝰ posseclit. Queittum
est andꝙ lutuis titius cebuit matri et
ditatis cõsus a obligatio int̾tiderat s fidei¬
cõmissi repetio erat. cuiꝰ equitas deric̾ his
qui młta exhr̾clitate cõsup̾tisse ꝓponunt᷑.
test̾o fc̃ocum tres lid̾os hĩdes iitituit. phe¬
bum. et heradiam exead̾ maire pollicra¬
tem exaliã. equis potionib pent apolicꝰ¬
te mince̾ fr̾e. ut accepto c̾to p̾tio hrclita¬
temfr̾ib conced̾et ⁊inuice̾ eos quierea¬
dẽ matre erant. Siquis eoꝵ hĩs nõ fuiss
substituit᷑ pͤolic̾tes intͣ pub̾tatem c̾cessift¬
et scd̾as tabulas fecit. qͦs mat̾ eiꝰ com̃daũ
aꝑiendas. sumpubes obiss ¶dem̃ peti̾ra
ptiotib ut siciuis eoꝵ siñlib̾is ccederet
põtiõem suam exceptis boĩs mat̾nis eoꝵ.

Expanded text:
nis Lucii Titii, Septicius possedit. quaesitum est, an id, quod Lucius Titius debuit matri et ditatis confusa obligatio interciderat, sed fideicommissi repetitio erat: cuius aequitas defecit his, qui multa ex hereditate consumpsisse proponuntur. testamento facto, cum tres liberos heredes institueret, Foebum et Heracliam ex eadem matre, Polycraten ex alia aequis portionibus, petit a Polycrate minore fratre, ut accepto certo praedio hereditatem fratribus concederet: et invicem eos, qui ex eadem matre erant, si qui eorum heres non fuisset, substituerat. Polycrati, si intra pubertatem decessisset, secundas tabulas fecit, quas matri eius commendavit aperiendas, si inpubes obisset. deinde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis e
Abbreviated transcription (Latin):
tute: que estipłatioe de cote reccenda in t̃po¬
sita. restituende sñt eo actore inbitlitar e
cõputari.. ¶ Que habelat filium. ⁊ exeo
nepotem. utrosq miariti inpotestate ma¬
p̾rendo ritum exasse scͥpsit hr̃dem. eiusq fideico¬
sias ⁊⁊ misit. In bec u̾ba .p. sititius marinus meuᷤ¬
s nũ ꝓnicbi br̃s erit. peto ficciq eus cõmnto᷑ ꝗr¬
ĩ s̃.  quid exhrt̾ntate mea adeum ꝑuenĩt cum
quus itatñ ut .x. quid̃ untias gaiꝰ bãt. cluas aut̃¬
ist uncias seuis nepos hãt. quod ut fiat : ficei¬
pͣlꝰ euis tituhttis mei cõminto. pat̾ emancipa¬
s d̃. uit filium nepotem amimuisit. et ei ft̾itite filio¬
testt. decciłit cuĩtum eit. an priore parte sq̃ͥpture u¬
niũsa hrclitas paͣtris excã fideicomutfi filio de¬
sur beatur. Et illa seqñtia u̾ba. ita tñ ut .x. unti¬
fesẽas filius. nepos aut̃ ouas hãt ex uoluntate de¬

Expanded text:
eddenda interposita restituendae sint, eo auctiorem hereditatem computari. Quae habebat filium et ex eo nepotem utrosque in mariti potestate, maritum ex asse scripsit heredem eiusque fidei commisit in haec verba: "si Titius maritus meus mihi heres erit, peto fideique eius committo, quidquid ex hereditate mea ad eum pervenerit, cum ita tamen, ut decem quidem uncias Gaius habeat, duas autem uncias Seius nepos habeat: quod ut fiat, fidei eius Titi heredis mei committo". pater emancipavit filium, nepotem amisit et superstite filio decessit. quaesitum est, an priore parte scripturae universa hereditas patris ex causa fideicommissi filio debeatur et illa sequentia verba "ita tamen, ut decem uncias filius, duas autem nepos habeat" ex voluntate de
Abbreviated transcription (Latin):
te es̃ sꝑatur utreddas restituas gaio seio
nncias quattuor. ¶Quesitum ẽ. cum sem¬
pmu̾i  integrum rtuut᷑ sĩt ab imꝑꝑato¬
tore qͥuo fuerat depotatus acdierit hr̃clita¬
ut ex sua portiõe restituat hr̃ditatẽ Rsem
aut̾ hĩrem debere prata põtioe̾. mat̾naꝵ de¬
functi rerum restitutiõem seio ficere. ¶ o¬
lier hr̃clis mitituti fideicõmisit. ut ret̾nta
parte qr̾ta. reliqͣm partem reititueret nir¬
rui quondam sue: cuiꝰ fldei cõmifit. inhec
u̾ba. Rogo te ut iel quod ad te etrons me¬
is ꝑuenĩt. facias ꝑuenire ad filium tuũ.¬

Expanded text:
tituas Gaio Seio uncias quattuor". quaesitum est, cum Sempronius in integrum restitutus sit ab imperatore, a quo fuerat deportatus et adierit hereditaut ex sua portione restituat hereditatem. resautem heredem debere pro rata portione maternarum defuncti rerum restitutionem Seio facere. Mulier heredis instituti fidei commisit, ut retenta parte quarta reliquam partem restitueret nurui quondam suae, cuius fidei commisit in haec verba: "rogo te, ut id, quod ad te ex bonis meis pervenerit, facias pervenire ad filium tuu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł. Sipat̾ exbĩdato filio itacauit. ut iꝰ
portice̾m aitm. satiffaciat inunto tn̾extor¬
quẽ aliquid conetur. quid statuend̾ est
qrͣ. Quid enim si exparte debita mitituto.
x. uł minorisp̃tii maũmut̾e iniquũẽ. et
legatum uelle ꝑtiꝑe. et lib̾tatẽ ẜuonõ dae᷑.
s parte cebita accepta et alegato temꝑare
et lib̾tatem impone̾ nõcogi. nec ẜu̾ufõte de
se male miͣtu cogat᷑ manunntẽ. Quid gͦ
si solo eod̾ hĩte initituto. idem lib̾tus peti¬
erit. si substitutũ habebit eque dec̾ti reme¬
dium potĩt ꝓcecẽ. ut accepta cebita potioe̾
cet̾a pars ad substitutũ ꝑueniat ita. ut si
fõte suns relimi potuss p̾raret᷑ lib̾tas.ͥces¬
sante uo̾ sub stitutio̾e. patronum hr̾clitatẽ
sd .ł. . Sifiliꝰ qui patri hr̾c eitit̾it fr̃m ex¬
hĩdatum arrogauit. atq hĩde ita eorelic
cunõexhidat dtał adoptionoce̾t. ⁊ nocere
cebet expr̾dat d. qm̾̃ peã que legib aut ed¬

Expanded text:
. Si pater exheredato filio ita cauit, ut ius in portionem attinet, satisfaciat, inuito tamen aliquid extorquere conetur, quid statuendum est, quaeritur. quid enim, si ex parte debita instituto  minoris pretii, manumittere? iniquum est et legatum velle percipere et libertatem servo non dare: sed parte debita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne servum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perveniat ita, ut, si forte servus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante vero substitutione patronum hereditatem stionum. Filius, qui patri heres exstitit, fratrem exheredatum adrogauit atque ita herede eo relictcui non exheredato talis adoptio noceret, nocere debet exheredato, quoniam poena, quae legibus aut ed
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ pͣm ꝑtin. difeni controu̾sia debebit.
Si falsum lib̾ti teitam̃tũ ab aliis inꝓiũcia
dictum. atq ita res ꝑappellatio̾em extcͣta
ẽet. cefuncta meclio tp̃r patͦni filia. quantn
lib̾tus hr̾dem instituerat. filio mulieĩ yua¬
uit cluiis mãcꝰ eam partẽ bõꝵ quã t̾ilia pa¬
parte climidia hide intituto subititutus
nõ aclierit hr̃clitatẽ. nicħ ei ciui aduit hr̃¬
ditatẽ abitulisse nõ mag̾ quã sisub co̾dicti¬
cẽ funs mititus. Igic ⁊titio delibante res
iinc̾to erit. uirũ ne semis ex subistitutiõe in
posseisiõe cõuͦtat᷑ antitioadeunte singłis he¬
redib partes debite auferant᷑.¬

Expanded text:
 pertinet, differri controuersia debebit. Si falsum liberti testamentum ab aliis in prouincia dictum atque ita res per appellationem extracta esset, defuncta medio tempore patroni filia, quam libertus heredem instituerat, filio mulieris seruauit diuus Marcus eam partem bonorum, quam filia paparte dimidia hered‹i› instituto substitutus em, nihil ei, qui adit hereditatem, abstulisse, non magis quam si sub condicione fuisset institutus. igitur Titio deliberante res in incerto erit, utrumne semis ex substitutione in possessionem conuertatur an Titio adeunte singulis heredibus partes debitae auferant
Abbreviated transcription (Latin):
prius ĩpẽsis satis faciẽdũ ẽ
plane sinouã unllã uecessario exstr¬
uxit.uł̾uet̾em totã sinc culpa sua
collapsã restitint erit eius ĩpense
petito similimo ⁊ si pastina institu¬
it hec eĩ impẽse aut uires necessari

Expanded text:
prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae petitio: simili modo et si pastina instituit. hae enim inpensae aut in res necessari
Abbreviated transcription (Latin):
sus siincãpitolium ascenderit hr̃s esto. sti¬
thasus heres esto scd̾ascripturapotĩor erit.
plenĩor est enimquamprior.
tuerit subac conditione. sititius incapito¬
lium ascenterit. quamuis nonalias hr̃s eẽ
possit sempnius. nisi titius. ascencdisset ĩ
capitolium ⁊ hoc ip̃m inpotestatesit re¬
põitum titu. qr tnr̃ scripiura non est. exp̃s¬
sauoluntas titii. erit utilis eamstitunio.
at quin si quis itascripserit. sititius uo¬
luerit semꝑnius heres esto. nõual⁊ insti¬
tutio Quecdam enim simtestam̃tis expͥ¬
mantur. effectum nullum hñt. ñ siũ
bunt. Sic enirafilii exhr̃datio. cumeo ua¬
let. siquis hẽtes existit. ⁊ tam̃nemo dubi¬
tat. quinsuta aliquis filium exhr̃dauit
tituis hr̃s esto. ⁊ cumhr̃s erit tiius. filius¬

Expanded text:
sus si in Capitolium ascenderit, heres esto: Tithasus heres esto', secunda scriptura potior erit: plenior est enim quam prior. tuerit sub hac condicione 'si Titius in Capitolium ascenderit', quamuis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum Titii: quia tamen scriptura non est expressa uoluntas Titii, erit utilis ea institutio. atquin si quis ita scripserit: 'si Titius uoluerit, Sempronius heres esto', non ualet institutio: quaedam enim in testamentis si exprimantur, effectum nullum habent, quando,bunt. sic enim filii exheredatio cum eo ualet, si quis heres existat: et tamen nemo dubitat, quin, si ita aliquis filium exheredauerit: 'Titius heres esto
Abbreviated transcription (Latin):
freq̃nter scripsit sitꝙ urixem anifesto ax¬
gum̃to compbat. qr ẜuus hr̃litarius pͥ¬
nsquam adeatur hr̃ditas insirtm hr̃s
nullo uire ꝑtinet. cũmstitutus heres
ñsit necquicquam eiplest. Qd̾ abeo ali¬
quid legarum est. auit lib̾ius ei defirnt¬
ti testam̃to cõm̃datus est : ẜmisue eeqͦ¬
manumissus ñ est ẜuiis est.
ritius heres estõ ganis et meuius exeꝙͦ
partib hecei sumpto quamuis ⁊ sillabã.
conincniõemfaciat. Siquis tam̃ echis de¬
ceclat. nõ altisolipars crescit. S etom̃ib
coheredib ꝓhereclitarus portionib qr nõt̃a

Expanded text:
manifesto argumento comprobat: quia seruus hereditarius, priusquam adeatur hereditas, institui heres nullo iure pertinet, cum institutus heres non sit: nec quicquam ei prodest, quod ab eo aliquid legatum est aut libertus ei defuncti testamento commendatus est. ex quo manumis"Titius heres esto: Gaius et Maevius aequis ex partibus heredes sunto", quamvis et syllaba coniunctionem faciat, si quis tamen ex his decedat, non alteri soli pars adcrescit, sed et omnibus coheredibus pro hereditariis portionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
erecles sinepartib utrum ꝯ¬
ninctim anseꝑatim seribuntur ħ inter¬
est qd̃ siquis. excomuncts decessit ñ ad
om̃s. s⁊ adreliquos quiconumtn erant
testam̃to scriptisunt hr̃des portio eĩꝑtint.¬

Expanded text:
eredes sine partibus utrum coniunctim an separatim scribantur, hoc interest, quod, si quis ex coniunctis decessit, non ad omnes, sed ad reliquos qui coniuncti erant testamento eodem scripti sunt heredes, portio ei
Abbreviated transcription (Latin):
amputo. Idenim ⁊̃ eanõ adiecta furtñ fu¬
it ut uter uellet heres ẽẽt. et ut̃nollethe¬
res. nonẽet Qd̾ siexnumero necessarioꝵ
berechum eẽnt. it̃ id ñfrusira. adiectũ efser:
nonsolum figm̃mss⁊ uĩqueq conditioĩs
continere bicendum est. tam̃siut̃q heres
ẽẽ uellet. utrumq heredẽ ẽẽ.

Expanded text:
am puto: id enim etiam ea non adiecta futurum fuit, ut, uter uellet, heres esset, uter nollet, heres non esset. quod si hi ex numero necessariorum heredum essent, tum id non frustra adiectum esse et non solum figuram, sed uim quoque condicionis continere: dicerem tamen, si uterque heres esse uellet, utrumque heredem
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ꝑ Parronus ubto statim tͥbum
emi petierat libtus diumorã abberede
porroni patfus ẽ. dececlens hr̃dem reliquit
cl arissimũ uirum q̃ sirum ẽ. aniribus esti
btus exeadem rribu usq uidiem mortis sue
consecutus fuisset. sici eatrib fuoluntatẽ¬

Expanded text:
m.Patronus liberto statim tribum emi petierat: libertus diu moram ab herede patroni passus est et decedens heredem reliquit clarissimum uirum: quaesitum est, an tribus aestimbertus ex eadem tribu usque in diem mortis suae consecuturus fuisset, si ei ea tribus se
Abbreviated transcription (Latin):
dia alienare. seupignoriponẽ. ꝓhibue¬
rat. s confuare libis. exiustis imptus. cetis
cognatis fiteiꝯmiserat. cumfilius p̃clia q̃
pat obligata relq̃rat dimisso herelitaĩo
creditore mĩmis noui creditoris. apͥore in
seqñtem creclitorem pignoris. ypothece ne
nomine transtulit Quesitum ẽ ampĩgnꝰ
hereditaria. utclimitieret hereclitari os
creclitores distraxisset. anẽptores ꝗ fideio¬
missum ignorauerunt. bene emerint
aliud inhereclitate. Uñcreclitum exsoluns¬
cduob libtissticho ⁊ herote hr̃libus
institũtis itacauit. funcdũ cornelianum
denomine meoꝵ exire ueto. Uñ exheredi.¬
br̃sticħ anciliam arethusam testo libum
eẽ uissit. eiq partensuam fundi legaũ
qͣro anheros ⁊ cetĩ colliberti stichi excãfidei¬
cõmissi eius fundipartem abherede stichĩ
petere possint iꝵ nõ contineri. ¶ filiam
suam heredemscripserat. ⁊ ita cauerat ue¬
to aũt eclificium denomĩne meo exire s
adũn as meos quos hoc testam̃to nõnui ꝑ¬

Expanded text:
dia alienare seu pignori ponere prohibuerat, sed conseruari liberis ex iustis nuptiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis noui creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypothecaeue nomine transtulit: quaesitum est, an pignus hereditaria, ut dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an emptores, qui fideimissum ignorauerunt, bene emerint.aliud in hereditate, unde debitum exsoluisset.Duobus libertis Sticho et Erote heredibus institutis ita cauit: 'fundum Cornelianum de nomine meorum exire ueto': unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam testamento liberam esse iussit eique partem suam fundi legauit: quaero, an Eros et ceteri conliberti Stichi ex causa fideicommissi eius fundi partem ab herede Stichi petere possint. respondit non contineri.Filiam suam heredem scripserat et ita cauerat: 'ueto autem aedificium de nomine meo exire, sed ad uernas meos, quos hoc testamento nominaui, p
Abbreviated transcription (Latin):
tepõĩtam pecuniam petenclam sufficiũt
suꝑ boc restator affirmauit credenda est
scriptura. ¶Titia hoestissima femi¬
na. cũinnegotiis suis oꝑacallimachi sẽꝑ
facto manuisua ita cauit. titia die g̾ci¬

Expanded text:
depositam pecuniam petendam sufficiant super hoc testator adfirmauit, credenda est scriptura. Titia honestissima femina cum negotiis suis opera Callimachi semper facto manu sua ita cauit: 'Τιτία
Abbreviated transcription (Latin):
dꝑri doãti. pignorari. ⁊ ħ uba adiecit. Qd si
Etu̾sus uoluntatẽm eã faicẽ uoluerit. fũ¬
tum titianũ adfiscum ꝑtinere Itaem̃ fi¬
et. ut fundus titianus denoĩe ur̃o. nusꝗͣ
exeat qͣsitum ẽ. cumuniꝰ filius eum fun¬
dum sinuoluntatẽ patris retinͣt. ande¬
functo eo ñ adheredes scriptos afilio. s ad
eos ꝗ defamiliasunt ꝑtineat rꝵdi. hoc ex
uoluntate defuncti colligi posse filiũ quo¬
aduiueret alienare. ł pignotare ñp̾se. te¬
stañti aũt factiõem. ⁊ in eo fundo. ⁊ mẽxt̃¬
neos ⁊ heredes habnurum. ¶Iuli agr¬

Expanded text:
gnerari et haec uerba adiecit: 'quod si aduersus uoluntatem meam facere uoluerit, fundum Titianum ad fiscum pertinere: ita enim fiet, ut fundus Titianus de nomine uestro numquam exeat'. quaesitum est, cum uiuus filius eum fundum secundum uoluntatem patris retinuerit, an defuncto eo non ad heredes scriptos a filio, sed ad eos, qui de familia sunt, pertineat. respondit hoc ex uoluntate defuncti colligi posse filium qu‹oa›d ‹u›iueret alienare uel pignerare non posse, testamenti autem factionem et in eo fundo in extraneos etiam heredes habiturum.
Abbreviated transcription (Latin):
a q̃ꝙ p̃clia doãtioĩs cã traditi cesfi pͣ te ñ
sieri dolouemalo neq ꝑeum atque eares ꝑ¬
tinebit quominus eamancipiaq̃q exhis
gnata crunt eaqp̃dia cũmsirum̃to cum
lam. tetrrantur restituantur stipulatusẽ
luii titius pat̃. spopondit lurius tinius fili.
lium siumscripsit inħ u̾ba lunus titius fi¬
lio suo salutem certus detua pietate fidertu
e ꝯmitto utides p̃stes isli ⁊ illi ctãpecãm⁊ lu¬

Expanded text:
quaeque praedia donationis causa tradidi cessi, per te non fieri doloue malo neque per eum ad quem ea res pertinebit, quo minus ea mancipia quaeque ex his adgnata erunt eaque praedia cum instrumento, cum lam reddantur restituantur, stipulatus est Lucius Titius pater, spopondit Lucius Titius filiuslium suum scripsit in haec uerba: 'Lucio Titio filio suo salutem. certus de tua pietate fidei tuae committo, uti des praestes illi et illi certam
Abbreviated transcription (Latin):
tuo uxor ꝑepłam perit asuꝑstite filio. nti
qñ partemclimitiam dum taxat dotis
maritus: sicetota dote ꝯueniatur afilio
dolimali excep̃t setueripossit Ranultro
excafidei ꝯmissi actio ei competit ut depã¬
te obligationis accepto eiferatur R ex
petiposse sidemq̃rit. andereliqua parte di
midia mandati actio ꝑtilis hereclib mu¬
nentur. maxĩme p̾literas ad filiũ scrip
ssit. ut contentus eẽt partis dimicłie dotis
quib u̾bis satis fidei ꝯmissum filio relĩq
placuit co ¶ Cotucillis itascripsit.¬

Expanded text:
tulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis accepto ei feratur. respeti posse. idem quaerit, an de reliqua dimidia parte mandati actio utilis sit heredibus muns expressit, ut contentus esset partis dimidiae dotis. quibus uerbis satis fideicommissum filio relinqui placuit.Codicillis ita scripsit