comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cxp̃i saluferã passionẽ. post resur¬
rectionis unicȩ singularis mysteriũ.
post ascensionẽ eiꝰ qua manifestauit
bominib numquã defuisse se quo rediit.
adõ ut fide erescente non pauci mererent᷑
fieri confessores. quos past modũ ȩcclesia
catholica gaudet ꝓmeruisse martyres. Hos
superare conflictus. quos ad auri similitu¬
dinẽ reddidit flammarũ examinatio p̃¬
ciosos ad suscipienda mandata dñi idoneos
aploa eẽ uidicauit electio. qͥbꝰ euangelica
seminas gentib inserenda cõmnterce. clectos¬
Ai uirosd̃ dispositionis ꝓuidentia honor
aeul urunt episcopat aduingere: quo
faciliꝰ cet p dicationibꝰ ad quistti a dimuinis¬
sons sseni farba sc̃i & uenerandi meriti
saturmunũ pͥmũ se urbs tolosana ꝓncruisse
gaud& epm. quẽ impietas peccantiũ popło:
posterioribꝰ tauri multis funiũ nerib illigatũ
dedit capitolinis gradibꝰ illidendũ. Ubi scĩ
capitis soluta compage. cerebrũ frequentis

Expanded text:
Christi salutiferam passionem, post resurrectionis unicae singularisque mysterium, post ascensionem eius, qua manifestavit hominibus numquam se defuisse quo rediit, adeo ut fide crescente non pauci mererentur fieri confessores, quos postmodum ecclesia catholica gaudet promeruisse martyres. 10superare conflictus, quos ad auri similitudinem reddidit flammarum examinatio pretiosos ad suscipienda mandata domini idoneos apostolorum esse iudicavit electio, quibus evangelica semina gentibus serenda committeret. Electisque viris dei dispositione et providentia, honori decreverunt episcopatum adiungere, quo facilius eorum praedicationibus adquisiti ad minisonfessorum turba sanctum et venerandi meriti Saturninum primum se urbs Tolosana promeruisse gaudet episcopum, quem impietas peccantium populorum posterioribus tauri multis funium nexibus inligatum dedit capitulinis gradibus inlidendum, ubi sancti capitis soluta conpage cerebrum freq
Abbreviated transcription (Latin):
gauit obsequiũ. quę th fecundato pin¬
guedine. sic benefitiũ suę copiȩ effuit
ut centuplicatos fructus cultor ad qurera&
ꝓfuturũ. Ante dicta tam̃ matris familias
scoꝵ ñ in memor secretoꝵ. cũ pͥmũ ꝑsequutio¬
nis uidit tepuisse feruorẽ. locũ scõꝵ marty¬
rũ ossa seruantẽ. qua oportuit sollicitudine
requisiuit. atq inuentum eminentis mauseler
constructione significauit. Unde post modũ
xp̃iani husilicã sup̃ martyrũ corpora magno
sumptu. cultuq nimio construxert̃. ubi cõ¬
& exꝑunt᷑ infirmi. quantũ dĩ famulos con¬
ueniat honorari. ubi recipit cęcitas uisũ.
debilitas gressũ. & obstructe auriũ ianuę
recipere merent᷑ auditũ. Sed nec illud si¬
lendu ẽ qđ inmundi spc̃ infestatione uexa¬
ti. dũ ad memoratũ locũ eoraminandi uirtu¬
te diuina loquumt᷑ scõꝵ ipsoꝵ cogunt imꝑio.
qͥ usq sit martyrũ positus loco assignatis

Expanded text:
gavit obsequium, quae tali fecundata pingavit obsequium, quae tali fecundata pinguedine, sic in ea beneficium ubertas effudit, ut centuplicatos fructus et cultor acquirerprofuturum. Antedicta tamen materfamilias horum non inmemor secretorum, cum primum persecutionis vidit tepuisse fervorem, locum sanctorum martyrum ossa servantem qua oportuit sollicitudine requisivit atque inventum eminentis mausolei constructione signavit. 31 Vnde postmodum christiani basilicam super martyrum corpora rnagno sumptu cultuque eximio construxerunt, ubi coet experiuntur infirmi, quantum dei famulos conveniat honorari, ubi recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium ianuae recipere merentur auditum. 32 Sed nec illud silendum est. quod inmundi spiritus infestatione vexati, dum ad memoratum locum examinandi virtute diviquo quisque martyrum sit positus loco, assignatis
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri. Beata nimiũ & dño nr̃o grata scci¬
etas. int̾ quos nec primꝰ potuit alt̾ ẽẽ nec
gͥ ꝑ cussores ne conuersi popłi fidelissima ꝓ¬
bataq deuotio scoꝵ corpora ꝓfutura sibi ad
patrociniũ tumularent. elegerunt tetris
sequanȩ ꝓfundis gurgitibꝰ martyrũ corpora
ꝑdendã cõmittere. quȩ imposita naui ad ꝓ¬
uisũ ubentꝰ gurgitẽ destinare. Tẽ matrona
adhuc implicita teneretur errore. couer¬
sione tam̃ se desiderare et mente monini¬
bar & opere. facere aliquid cogitans duo
placiturum. sa fubtilt E consilis
ad conuiniũ uenire postuldt eeamores
& dum copiã oblare humahratis ertir¬
dit a memoria eoꝵ quę suscerum gu¬
da discussit. ac fidelib suis fecrer erbria¬
tioni commitut. ut subtracta farzo cerpera
diligent̃ laboraret occultare ꝓuisit.
qđ cis p̃ceptũ fuerat ex equunt᷑ furtumo
laudabile insexto aburbe memorata la
inceps ut mos ẽ satione. nec usũ seges ne¬

Expanded text:
fiteri: beata nimium et domino nostro grata socifiteri: beata nimium et domino nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse nec igitur percussores, ne conversi populi fidelissima probataque devotio sanctorum corpora profutura sibi ad patrocinium tumularet, elegunt tetris Sequanae profundisque gurgitibus martyrum corpora perdenda committere, quae inposita navibus ad provisum iubentur gurgrum inplicata teneretur errore, conversionem tarnen se desiderare mente monstrabat et opere , facere aliquid cogitans domino placitura, usa subtilitate consilii ad convivium venire postolat percussores, et dum copiam oblatae humanitatis extendit, a memoria eorum quae susceperant agenda discussit ac fidelibus suis secreta ordinatione committit, ut subtracta furto corpora diligens elaboraret occultare provisio. quod eis praeceptum fuerat exsequuntur, furtumque laudabile in sexto ab urbe memorato lapinceps, ut moris est, satione; nec suum seges ne
Abbreviated transcription (Latin):
Persequutionis gͦ publicata sententia impioꝵ
gaudens turba ꝓreditur. et contra dominicũ
popłm pugnatura conspirat. ñ cunctan st̃
appetere gladio. qͦs dñs suos monstrauerat
ẽẽ scõ signaculo. Itaq cũ occidui orbis
furor inuenit. Hi beati uiri a scĩ dionisii
num quã fustinuerunt abeẽ p̃sentia. quos in
unũ interrogatio ꝑsecutoris inuenit. sed rep¬
perire non potuit quẽ asocietate martyris
separar&. Int̾rogati. unũ & uerũ intrinitate
dnm̃ confitemt᷑. Terrore fubiuncto multisq
affecti iniurus uel supplicus macerati. xp̃ianos
se ẽẽ testantur. Usiq ꝑcutientis ictu. dñi ac
dĩ nr̃i se famulos magna confessionis uoce
ꝓnuntiant. In hac gͦ fidei ꝑtinatia ꝑ manen¬
tes. reddentes terre corpora. beatas celo
animas intulerunt. Tali ad dnm reruerunt
ꝓfessione migrare. qua amputatis capitib
ad huc putabatꝰ lingua palpitans dnm̃ ẽ¬

Expanded text:
Persecutionis ergo publicata sententia, impiorum Persecutionis ergo publicata sententia, impiorum gaudens turba progreditur, et contra dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signandos. Itaque cum occidui Orbis furor invenit. Hi beati viri a sancti Dionysii nunquam sustinuerunt a besse praesentia, quos in unum interrogatio persecutoris invenit, sed reperire non potuit, quem a societate martyrii separaret. Interrogati unum et verum in Trinitate Deum confitentur, et terrore subjecto, multisque adflicti iniuriis vel suppliciis macerati christianos se esse testantur visoque percutientis ictu domini ac dei nostri se famulos magna confessionis voce pronuntiant. 25 In hac ergo fidei pertinatia permanentes, reddentes terrae corpora, beatas caelo animas intulerunt, tali ad dominum meruerunt professione migrare, ut amputatis capitibus adhuc putabatur lingua palpitans domino con
Abbreviated transcription (Latin):
ex ercere uirtutes. ut rebelliũ corda gentiliũ
ñ minus miraculis quã p̃dicationib obtiner&.
miroq modo in ermi iuro non ualebat plebs
armata resistere. Subdebat se certatĩ ger¬
manicȩ ceruicositas. et uigũ xp̃i suaue imponi
sibi alta cordis compunctione poscebat. Ab
ipsis quoq destruebantur ydola quoꝵ sũptu
fuerant et studio fabricata. Et inuento sa¬
lutis portu. Ydoloꝵ gaudebant perire nau¬
fragia. Lugebat portio iucta diaboli cũ
de ea uictrix aeccłe legio triumphabat
Tunc hostis antiquus uidens sibi perire quod
dño constabat assidua popłoꝵ confessione
ꝓficere. totã artificii sui machinã adimpug¬
nanda quȩ fuerant construeta conuertit.
& sue partis auctores deoꝵ suoꝵ flentes
exitiũ. adimpietatẽ subitę ꝑ sequutionis ar¬
mauit. ut eos qui unũ et uerum dm̃ colen¬
dum insinuauerant & timendũ expendere
diuersitate supplicii matitrarent. ne suꝑ eẽ
possit qui ualeret adquirere qđ peribat.

Expanded text:
rcere virtutes, ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret, miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi certamini Germaniae cervicositas, et jugum Christi suave imponi sibi, acta cordis compunctione, poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur Idola, quorum sumptu fuerant, et studio fabricata, et invento salutis portu, idolorum gaudebant perire naufragia. Lugebat portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabat. Tunc hostis antiquus videns sibi perire quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnandum quae fuerant constructa convertit, et suae partis auctores, deorum suorum flentes exitium, ad impietatem subitae persecutionis armavit, ut eos qui unum et verum Deum colendum insinuaverant, et timendum, perdere diversitate supplicii maturarent, ne superesse posset qui valeret acquirere quod peribat.
Abbreviated transcription (Latin):
seruum dĩ. & accessi & inueni eum in monte oli¬
ueti ubi dñs orauit. modicã cellulam undiq
cussi ostiũ fenestellulȩ & statĩ aperuit michi
& agnouit me. ego uͦ non agnoni eã. Quomͦ
enim poteram agnoscere in estimabilẽ illã
pulchritudinẽ marcidã factam exxnimia ab¬
stinentia: Oculi uero eius sicut fosse uide¬
clausit ostiolum fenestellulȩ. & cepit psallere
horam tertiã. Ego uͦ oraui uixxta parietẽ
cellulȩ eius. & recessi multũ iuiuatus de an¬
gelica uisione eiꝰ. Reuersus hierosolimis.
cepi ꝑmonasteria ambulare uisitando fr̃s.¬

Expanded text:
servum Dei. Et accessi, et inveni eum in monte Oliveti, ubi Dominus oravit, in modica cellula undique cussi ostium fenestellulae, et statim aperuit mihi, et coguovit me: ego vero non cognovi eam. Quomodo enim poteram cognocie marcidam factam prae nimia abstinentia? Oculi vero ejus sicut fossae videest. Et statim clausit ostiolum fenestellae, et coepit psallere horam tertiam. Ego vero oravi juxta parietem cellulae ejus, et recessi, multum juvatus de angelica visione ejus. Reversus vero Jerosolymam, coepi per monasteria ambulando visitare fr
Abbreviated transcription (Latin):
& margaritȩ & lapides p̃ciosi. Nuditas uͦ
pedum eiꝰ ipso auro & margaritis erat co¬
oꝑta. cum qua maxima erat pompa pueroꝵ
& puellarũ inuestib p̃tiosis amicti. & torques
p̃cedebant eam . alii uero sequebant᷑. Pulchri¬
tudinis aut̃ & decoris eius non erat sacietas
secularib hominib. Quȩ tamen transiens
recunde transire cum tantis obsequiis. &
nec uelamen suꝑ caput positum. nec super
scapulas. tacentes ingemuerunt. & quasi
apeccato grauissimo auerterunt facies suas
& du respiciebat. ita ut & postea quam
transiss& intueret᷑ & respiceret eã .ł¬

Expanded text:
et margaritae et lapides pretiosi; nuditas vero et margaritae et lapides pretiosi; nuditas vero pedum ejus ex auro et margaritis erat cooperta: cum qua maxima erat pompa puerorum et puellarum in vestibus pretiosis amicta, et torques praecedebant, alii vero sequebantur eam: pulchritudinis autem decoris ejus non erat satietas omnibus saecularibus hominibus. Quae tamen transiens recunde transire cum tantis obsequiis ut nec velamen super caput positum, nec super scapulas, tacentes ingemuerunt, et quasi a peccato gravissimo averterunt facies suas.et diu respiciebat, ita ut posteaquam transisset, intueretur et respiceret eam.
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus ep̃s anthiciȩ ciuitatis. conuocauit
ade omnes ꝓpe se consistentes epõs ꝓcerta
quadã causa. Unde conuenerunt ep̃i numero
octo. int̾ quos fuit & scĩssimus dĩ nonnus ep̃s
m̃s uir mirificus. & efficatissimus monachus.
demonasterio qui dicitur tabennensi orum.
Propt̃ in comparabilẽ em̃ eius uitã & decora¬
tissimam conuersationẽ. raptus demonasterio.
& ep̃s ordinatus ẽ. Congregatis gͦ inp̃dicta
ciuitate. uissit nos ep̃s ipsius ciuitatis manere
in basilicã beatissimi martyris uiliani. Ingres¬
siq successimus. Ubi cum cȩteris qͥ conuene¬
domnum nonnum epm̃ rogabant. ut aliquid
cepit loqui ad aedificationẽ & salutẽ omnium
qui audiebant. Cunctis uero nobis admiran¬
tib scãm doctrinã eiꝰ. ecce subito transut ꝑ
nos prima mimarũ antiochiȩ ipsa quȩ ẽ &
prima choreutriarũ pantomimi sedens suꝑ
asellum & uadens cum summa fantasia ad or¬
nata. ita ut nichil uideret᷑ suꝑ ipsã nͥ aurũ

Expanded text:
tissimus episcopus Antiochiae civitatis convocavit ad se omnes prope se existentes episcopos, pro certa quadam causa: unde convenerunt episcopi numero octo, inter quos fuit et sanctissimus Dei vir Nonnus, episcopus meus, vir mirificus et efficacissimus monachus, de monasterio quod dicitur Tabenensiotarum. Propter incomparabilem enim ejus vitam et decoratissimam converset episcopus ordinatus. Congregatos ergo in praedicta civitate, jussit nos episcopus ipsius civitatis manere in basilica beatissimi martyris Juliani. Ingressique successimus, ubi et caeteri qui convenemeum Nonnum rogabant ut aliquid iscopus coepit loqui ad aedificationem et ad salutem omnium qui audiebant. Cunctis vero nobis admirantibus sanctam doctrinam ejus, ecce subito transiit per nos prima mimarum Antiochiae; ipsaque est prima choreutriarum pantomimarum, sedens super asellum; et processit cum summa phantasia, adornata ita, ut nihil videretur super ea nisi aurum
Abbreviated transcription (Latin):
adipsũ. & dixi intra me. aut nemo ẽ hic aut
discessit qui erat monachus. Nutu uero di
monitus. uterũ dixi apud me. Considerem.
ne forte mortuus sit. & aperui ostiolum
fenestellulȩ & ꝓspexi & uidi eum mortuum.
& clausi ostiolum fenestellulȩ & de luto re¬
plens. diligenter cursu ueni in hierosolimis
& nuntiaui commanentib qđ ses̃ pelagius
mirabilia faciens monachus requieuisset.
Tunc sc̃ĩ patres uenerunt cum diuersis mo¬
nasterus monachoꝵ. & sic solutũ ẽ ostiolum
cellulȩ. & delatum ẽ foras corpusculum erꝰ¬
entib posuerunt. Et dum scĩ patres unge¬
rent corpꝰ myrra. tunc cognouerunt qd¬
multos absconsos habes suꝑ t̾ram ñ solum
uiros sed etiã mulieres. diuulgatũ ẽ omni
populo. Et tc̃ uenerunt omnia monasteria
uirginũ tam de huericho quã & iordane ubi
dñs baptihatusẽ cum cereis & lampadib uel
stauroforia. & sic deposite sunt sc̃e reliquis
eiꝰ portantes ascis̃ patrib. Hȩc uita meretricis

Expanded text:
divi. Quare intra me dixi: Aut nemo est hic, aut recessit qui hic erat monachus. Nutu vero Dei monitus, iterum dixi: Considerem ne forte mortuus sit; et aperui ostiolum fenestellulae, et prospexi, et vidi eum mortuum, et clausi ostiolum; et de luto replens diligenter, cursu veni Jerosolymam, et nuntiavi commanentibus, quod sanctus Pelagius monachus mirabilia faciens requievisset. Tunc sancti patres venerunt cum diversis monasteriis monachorum, et sic solutum est ostiolum cellulae; et delatum est foras sanctum corpusculum ejugne posuerunt. Et dum sancti patres ungerent corpus myrrha, tunc cognoverunt qabsconsas habes super terram, non solum viriles, sed etiam muliebres. Divulgatum est autem omni populo, et venerunt omnia monasteria virginum, tam de Jericho, quam ex Jordane, ubi Dominus baptizatus est, cum cereis, lampadibus et hymnis; et sic depositae sunt sanctae reliquiae ejus, portatae a sanctis patribus. Haec vit
Abbreviated transcription (Latin):
& effunde suꝑ me tuã honitatẽ. & fac me
xp̃ianã. Ego sum enim domine ms̃ pelagus
peccatoꝵ. ego sum ab yssus iniquitatis peto
Canones sacerdotales continent non bapti hari
meretricẽ nisi fide iussores prestiterit. ut
non se iterum in ipsis malis reuoluat. Quȩ
audiens talem epĩ sententiã. iactauit se
iterum in pauimentũ. & app̃hendit pedes
scĩ nonni epĩ. lacrimis suis pedes eius lauit.
& capillis suis extergebat cum fletu magno¬
dicens. Rationẽ dõ reddas ꝓ anima mea.
& tibi asscribantur iniquitates ƿeccatorum
meoꝵ si distuleris me iniquã & turpissimã
conuenerant uidentes talem peccatricem
ꝓdeitatis desiderio talia loquentẽ admi¬
rantes dicebant. num quã nos talẽ uidisse
fidẽ & desideriũ salutis. sicut huius mere¬
tricis. Et statim transmiserunt me pecca¬
torẽ diaconũ ad epm̃ ciuitatis. ut hei hec
omnia insinuarem. & unã de diaconissis
iuberet euis heattiudo transmatere mecu

Expanded text:
 effunde super me tuam bonitatem, et fac me Christianam. Ego enim sum, domine meus, pelagus peccatorum et abyssus iniquitatis. Peto Canones sacerdotales continent non baptizari meretricem, nisi fidejussores praestiterit, ut non se iterum in ipsis malis revolvat. Quae audiens talem episcopi sententiam, jactavit se iterum in pavimentum, et apprehendit pedes sancti Nonni, et ipsos lacrymis suis lavit, et capillis suis extergebat, dicens: Rationem reddas Deo pro anima mea, et tibi ascribam iniquitates factorum meorum, si distuleris me iniquam et turpissimam convenerunt, videntes talem peccatricem pro Deitatis desiderio talia loquentem, admirantes dicebant nunquam se talem vidisse fidem et desiderium salutis, sicut hujus meretricis. Et statim transmiserunt me peccatorem diaconum ad episcopum civitatis, ut haec omnia ei insinuarem, et unam de diaconissis juberet ejus
Abbreviated transcription (Latin):
bat. qͥm̃ nichil com positionis aut philosopho
aut in discretum alloquebat᷑. Nichil inse
habens humanȩ naturȩ suꝑfluum. sed repletꝰ
spũ scõ arguebat & commendabat plebẽ. sin¬
cerissime loquens defuturo iuditio. & deper¬
petius bonis quȩ reposita sunt. Cuncta gͦ
plebs compuncta ẽ ex uerbis quib loquutus

Expanded text:
n eo, quoniam nihil compositionis, aut philosophiae, n eo, quoniam nihil compositionis, aut philosophiae, aut indiscretum alloquebatur, nihil in se habens humanae naturae superfluum: sed repletus Spiritu sancto, arguebat et commonebat plebem, sincerissime loquens de futuro judicio, et perpetuis bonis quae reposita sunt. Cuncta ergo plebs compuncta est ex 378 verbis, quibus l
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓclamauit diaecnus cathecuminis ꝓcedite:
statim nusquã comparuit. Et post missã fide¬
lium & completionẽ oblationis cũ dimisissẽ
aeccłam. egrediente me limen domus dĩ. ue¬
nit denuo ipsa columba multis sordib inuoluta.
& iterũ circum uolabat me. Ego uͦ extendens
manũ app̃hendi eã. & iactaui in concam¬
in aqua omnes sordes suas quib oblinita
erat. & ascendebat deaqua candida sic̃ nrax
quȩ uolans in excelsum ferebat᷑ dũ omnino
aboculis meis ablata ẽ. Cumq narrasset
somniũ scs̃ dĩ nonnus ep̃s. app̃hendit me
e& ꝑuenimus ad maiorẽ aeccłam cũ reliquis
ep̃is. & salut auimus epm̃ ciuitatis. Et ingre¬
diens aeccłam hortatus ẽ eos qui ingressi
sederunt suꝑ thronos suos. & post omnẽ
cado nieã celebrationẽ uel lectionẽ sc̃i eugłii
udem eps̃ ciuitatis porrigit som̃ euangesiũ
becrisimo nonno hortans eũ ut uerbum
faceret ad popłm. Qui aperiens os sui

Expanded text:
proclamavit diaconus catechumenis: Procedite, proclamavit diaconus catechumenis: Procedite, statim nusquam comparuit. Et post missam fidelem et completionem oblationis, cum dimissa esset ecclesia, egrediente me limitem domus Dei, venit denuo ipsa columba multis sordibus involuta, et iterum circumvolabat me. Ego vero extendens manum, apprehendi eam, et jactavi in conchin aqua omnes sordes suas quibus obvoluta erat, et ascendit de aqua candida sicut nix: quae et volans, in excelsum ferebatur, et omnino ab oculis meis sublata est. Cum ergo narrasset somnium sanctus Dei Nonnus episcopus, apprehendit me: et pervenimus ad majorem ecclesiam cum caeteris episcopis, et salutavimus episcopum civitatis. esiae hortatus est, qui ingressi sederunt super thronos suos; et post omnem canonicam celebrationem vel lectionem sancti Evangelii, idem episcopus civitatis porrigens sanctum Evangelium beatissimo Nonno, hortabatur eum ut verba faceret ad populum. Qui aperiens os suum
Abbreviated transcription (Latin):
gnosee mͥ peccatori & indigno qm̃ unius
di ornatus meretricis superauit ornam̃tũ
arime meȩ. quali uultu respiciã ad te. qͥb
coe monib iustificer in conspectu tuo: E son
i occultabo cor meum ante te. quoniã
yspieis secreta mea. & ue michi peccatori
& indigno qm̃ ante altare tuũ assisto non
offerens pulchram animã qualẽ ex petis ame.
Illa enĩ ꝓmisit placere hominib & facit. &¬
mentitus sum ꝓpter p̾igritiã meã. Nudus sũ
tam incęlo quam interra. ñ adimplens pre¬
cepta mandatoꝵ tuoꝵ. Ergo non ẽ michi spes
excoperib bonis. sed spes mea in miscłia qua
confido saluari. Hȩc uͦ illo dicente & horũ
plurimum hululante. eodẽ uehement̃ die
die qđ ẽ dominicũ. postea quã compleuimꝰ
nocturnas orationes dicit ad me sc̃s nonnus
ep̃s. Tibi dico fr̃ diacone. uidi uisum & for¬
titer conturbor eo qđ non possim eũ discer¬
nere. Qui mox dicit adme uidisse se in som¬
nis qm̃ ad cornu altaris staret nigra co

Expanded text:
gnosce mihi peccatori et indigno, quia unius diei ornatus meretricis supervenit ornatum animae meae. Quali vultu respiciam ad te? aut quibus sermonibus justificer in conspectu tuo? Non enim occultabo cor meum ante te, quoniam prospicis secreta mea. Et vae mihi peccatori et indigno, quoniam ante altare tuum assisto, et non offero pulchram animam qualem expetis a me. Illa enim promisit placere hominibus, et fecit; mentitus sum propter pigritiam meam. Nudus sum tam in coelo quam in terra, non adimplens praecepta mandatorum tuorum. Ergo non est mihi spes ex operibus bonis, sed spes mea in misericordia tua, qua confido salvari. Haec vero illo dicente, et horum causa plurimum ululante, eodem die vehementerdie, quae est Dominica, postquam complevimus nocturnas orationes, dicit ad me sanctus Nonnus episcopus: Tibi dico, frater diacone, vidi somnium et fortiter conturbor, eo quod non possum discernere illud. Qui mox dicit ad me vidisse se in somnis, quomodo ad cornu altaris staret nigra col
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Benȩ pat̾ honorabilis te spectabats
oꝑa ista. Scimus qđ os es dei dicents
Si cieceris p̃ciosum ab indigno tamquã os
meũ eris. Et statim transmisit mecũ dominã
romanã primã diaconissarum quȩ ueniens.
inuenit eam adhuc adpedes scĩ nonni iacentẽ.
Cui uox ꝑ suasit surgere apedib suis dicens.
Surge filia ut exorcizeris. Quȩ dũ surreocis
omnia peccata tua. Quȩ respondit. Si ꝑseru

Expanded text:
 Bene, Pater honorabilis, te exspectabant opera ista. Scimus quod os Dei es dicentis: Si ejeceris pretiosum ab indigno, tanquam os meum eris. Et statim transmisit mecum dominam Romanam primam diaconissarum. Quae veniens, invenit eam adhuc ad pedes sancti Nonni episcopi, cui vix persuasit surgere a pedibus suis, dicens: Surge, filia, ut exorcizeris. Dixitque ei: peccata tua. Quae r
Abbreviated transcription (Latin):
placabilẽ fieri studeto. nam quantũ ad me
artinet. omni te liberũ impietate remuto
Romã gͦ fili ꝓgredert ut te hoc scelere
tmmunẽ ex hibeat qͥ ligandi soluendiqs po¬
testate suscepta. diuersis morboꝵ gmnerib
subuenit corporis umbra. E gressus gͥ dagui¬
nus. exp̃cepto beati iuri romã petut unde post
diutissime angore uulneris morbidus. tandẽ
carne solutus. celestis uitȩ gaudia ex ultanti
spũ felix petiuit. Adtanti uiri quoq obitũ

Expanded text:
placabilem fieri studeto: nam quantum ad me placabilem fieri studeto: nam quantum ad me attinet omni te liberum impietate remitto. Romam ergo, fili, progredere, ut te hoc scelere immunem exhibeat, qui ligandi solvendique potestate suscepta, diversis morborum generibus subvenit corporis umbra. Egressus igitur Daguinus, ex praecepto beati viri Romam petiit, unde postediutissime angore vulneris morbidus, tandem carne solutus, coelestis vitae gaudia exsultanti spiritu felix petivit. Ad tanti quoque viri obitum
Abbreviated transcription (Latin):
dens filius maculauit. arreptum uero quo
sem̃ ꝑcusserat ferrum. reatus sui conscus. in
piscinã quȩ claustra monasterii tune temporis
habebatur quã citissime potuit. occultandum
deiecit. Uideres tunc laticem uelut tanti sce¬
leris cognitorẽ. ferrũ inse receptare expaues¬
ceret. Nam mox ut aquã tetigit uelut le¬
uissime pluma materiei suꝑ aquas mirabilit̃
natauit. Ipse aut̃ homicidia amens factus. excle¬
siam petut cruentisq manib signum pulsare
sueta hora cum magna ammiratione surgen¬
tes & sem̃ uirum interfectum audientes. ad lec¬
tum illius eu currerunt sed ad huc anccietate
nutantẽ in eo spm̃ reppererunt. Comp̃hen
obtulerunt. scire cupientes quid de amisso
tanto scelere seueritas clementiȩ et iudicar&:
patos ꝓpersequutoribꝰ supplicauit dicens. pet
ignosce illis quia nesciunt quid faciunt
element̃ remisit illi quã inse ex ercuerat
culpã. Dñ tibi fr̃ in quiens penitentialiter

Expanded text:
dens filius maculavit. Arreptum vero Dagudens filius maculavit. Arreptum vero Daguinus quo sanctum percusserat ferrum, reatus sui conscius in piscinam, quae intra claustra monasterii tunc temporis habebatur, quam citissime potuit velut occultandum dejecit. Videres tunc laticem velut tanti sceleris cognitorem, ferrum in se receptare expavescere. Nam mox ut aquam tetigit, velut levissimae pluma materiei super aquas mirabiliter natavit; ipse autem homicida amens factus, ecclesiam petiit, cruentisque manibus signum pulsare sueta hora, cum magna admiratione surgentes, et sanctum virum interfectum audientes, ad lectum illius cucurrerunt: sed adhuc anxietate nutantem in eo spiritum repererunt. Comprehensum obtulerunt, scire cupientes quid de admisso tanto scelere severitas clementiae ejus judicarepatri pro persecutoribus supplicavit, dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt, clementer remisit illi, quam in se exercuerat culpam. Deum tibi, frater, inquiens, poenitentialiter
Abbreviated transcription (Latin):
eadie monichis parꝑib ce pegrinis facturot
un filiouro. haum quȩ desacro fonte suscep¬
tum monachum eẽ staruerat feger susre
nomine. eoegentib culpis suis uertaraum¬
crepationis ut moris ẽ feriendũ decerneret.
Nam hic ut postea clarut. pessimus & flagitiosus.
fonte polita. subouina pelle. rapacis contegebat
gestamina beluȩ. Itaq ex merito suȩ iniquita¬
tis. dabolo cum uida traditore traditꝰ. in digne
ferens doctrinalia patris obiurgamina. intu¬
mescente mascula sub pectore bili. contendit
in sanus sc̃s uirum iniuste tradere neci. Peniq
cum beatus pater diurno anxietats labore ñ
modicȩ fessus. una cum fratrib lectulo reclinatꝰ
membra sopori dedisset. quia odium in currit
qui arguit criminosos. idem filius sathanȩ
armis impietatis armatus. postquã eum fessum
soporatum credidit. inruens in eum mortali
uulnere attemptauit. Nam cultello illũ rapidꝰ
ferut. & patris sanguine manus ꝓprias impu¬

Expanded text:
eadem monachis paoperibus et peregrinis facturus.eadem monachis paoperibus et peregrinis facturus.ut filiolum suum quem de sacro fonte susceptum monachum esse statuerat, Daguinum nomine, exigentibus culpis suis, verbere increpationis, ut moris est, feriendum decerneret. Nam hic, ut postea claruit, pessimus et flagitiosus, fronte polita sub ovina pelle, rapacis contegebat gestamina belluae. Itaque ex merito suae iniquitatis, diabolo cum Juda proditore traditus, indigne ferens doctrinalia patris objurgamina, intumescente mascula sub pectore bili, contendit insanus sanctum virum injustae tradere neci. Denique cum beatus pater diurno anxietatis labore non modice fessus, una cum fratribus lectulo reclinatus membra sopori dedisset, quia odium incurrit qui arguit criminosos, idem filius Satanae armis impietatis armatus, postquam eum fessum soporatum credidit, irruens in eum mortali vulnere attentavit. Nam cultello illum rabidus feriit, et patris sanguine manus proprias impu
Abbreviated transcription (Latin):
instante sollempnitate. feria qiunta qͥ cena
dñ habebatur. gregis sibi commissi pater
sollicitus. monasteriũ puellarũ deuote adut
ꝓmore fidelum precepta dnĩ expleturus.
nt̃ gͥ multa ex hortationũ uerba & consolati¬
onum affamina hoc quoq: eis p̃ diccit. quod
deresolutione ꝓpris corporis diuinitus sibi
norificatum manebat. Scitote filiolȩ suꝑna
instante uocatione. me in hoc ulterius corpore
manere nullomodo posse. Nec mereatis qͣsi
pastorem ablatum. cum uos ȩtño custodi regiq
sponsatas. certa cordis deuotione teneatis
fieum. Nullo gͥ corporeo exme adiutorio
amplius sustentandas. celesti rectori ut ꝓpͥas
commendo filias. Ad harũ gͦ consolatonũ
affamina cum uehementi uluilatu erumpentes
inlaerimas. pat̾̃ sc̃s dolorẽ uerbis ex horta¬
tonun miigans ualedicens eis & benedicens
ab scesste. Sum psalmis aut̃ ee hymnis acens
citun b aneenobum redeundi iter aggredit᷑:

Expanded text:
instante solemnitate, feria quinta qua coena instante solemnitate, feria quinta qua coena Domini habebatur, gregis sibi commissi pater sollicitus monasterium puellarum devote adiit, pro more fidelium praecepta Domini expleturus. Inter igitur multa exhortationum verba et consolationum affamina, hoc quoque eis praedixit, quod de resolutione proprii corporis divinitus sibi notificatum manebat. Scitote, filiolae, superna instante vocatione, me in hoc ulterius corpore manere nullo modo posse; nec moereatis quasi pastorem ablatum, cum vos aeterno custodi regique sponsatas certa cordis devotione teneatis fixum. Nullo igitur corporeo ex me adjutorio amplius sustentandas, coelesti rectori ut proprias commendo filias. Ad harum ergo consolationum affamina cum vehementi ululatu erumpentes in lacrymas, pater sanctus dolorem verbis exhortationum mitigans, valedicens eis et benedicens abscessit. Cum psalmis autem et hymnis peractis omnibus, ad coenobium redeundi iter aggreditur,
Abbreviated transcription (Latin):
conuersationẽ illiꝰ ac religiositatẽ ammirans
ꝑ ipsiꝰ exhortationẽ dõ fauente qͥ neminem
uult perire. reliquentes omnia quȩ inscło habe¬
re uidebant᷑:. submonaftica norma. & sub doc¬
trina scĩ ipsius patris. dõ se mancipauerunt.
Ipse gͦ aqua adipsum coenobium de longe
ꝑduxit. offitinas ad omnia necessaria parauit.
Habitacula quoq puellarum ordinate disponens
hierosolima aduit. sacrasq plurimum reliquias
rimũm scoꝵ reliquias detulit. & honorifice
cum epĩs in p̃fatis locis conseruandas condidit
in quib locis suffragantib illoꝵ scõꝵ meritis
quoꝵ reliquiȩ ibi delatȩ sunt p̃stante x põ
uberiora fidelib populis benefitia largiunt᷑¬
antis gͥ laboꝵ certaminib in huius modi sta¬
dio ꝓuitȩ celestis brauio transcursis. cum iã
dñs operarium suum digna donare mercede
disponeret. resolutionis corporeȩ imminens
tempus ante agnoscere. Nam iam paschali

Expanded text:
conversationem illius ac religiositatem admirantes, conversationem illius ac religiositatem admirantes, per ipsius exhortationem Deo favente, qui neminem vult perire, relinquentes omnia quae in saeculo habere videbantur, sub monastica norma et sub doctrina sancti ipsius patris Deo se mancipaverunt. Ipse ergo aquam ad ipsum coenobium de longe perduxit, officinas ad omnia necessaria paravit, habitacula quoque puellarum ordinate disponens, Hierosolymam adiit, sacrasque plurimum reliquias rimorum sanctorum reliquias detulit, et honorifice cum episcopis in praefatis locis conservandas condidit: in quibus locis suffragantibus illorum sanctorum meritis, quorum reliquiae ibi delatae sunt, praestante Christo, uberiora fidelibus populis beneficia largiuntantis igitur laborum certaminibus in hujus mundi stadio pro vitae coelestis bravio transcursis, cum jam Dominus operarium suum digna donare mercede disponeret, resolutionis corporeae imminens tempus ante dedit agnoscere. Nam jam paschali
Abbreviated transcription (Latin):
tib sibi ꝑ diuinam grãm excuius desiderio
ista agebat scõ leodegario ep̃o. et amalrico
maiore domus. fulco aldo quoq et ouolfaudo
Niuardo etiã &atelano epis. impetrauit sibi
dari arege siluã exx suo fisco qui uocatur
unasciacus in circuitu p̃fati loci. sicut ex au¬
ctoritate regia tenetur exterminatum.
unde sumptus habere ualeret ac predia
cȩnobium constituendi. Cum etiã dõ dispo¬
nente ad plurima sibi rea libentissime fa¬
ueret. ad hoc usq ꝓcessit. ut aulã sibi de¬
centi ornatu ut regiã decebat maiestatẽ
in hoc qui dicitur puteolus fabricatã. ubi
causa uenandi crebro aduentare consueue¬
rat. dono ei concederet. Unde ipse domi
bercharius aeccłam dõ in honore scõrum¬
apłoꝵ petri & Pauli consecrandã construres
quã ex p̃fato loco puteolum appellauit.¬
cum ipsis p̃tio suscepit uiros octo captiuos.
quos in scã religione edocens. primos in ead
loco monachos constituit. Multi uͦ scam

Expanded text:
tibus vero sibi per divinam gratiam, ex cujus desiderio tibus vero sibi per divinam gratiam, ex cujus desiderio ista agebat, S. Leodegario episcopo et Almarico Majore domus, Fulcoaldo quoque et Wlfaudo, Nivardo etiam et Atelano episcopis, impetravit sibi dari a rege silvam ex suo fisco qui vocatur Vassiacus in circuitu praefati loci, sicut ex auctoritate regia tenetur exterminatum, unde sumptus habere valeret ac praedia ad coenobium constituendum. Cum etiam Deo disponente ad plurima sibi rex libentissime faveret, ad hoc usque processit, ut aulam sibi decenti ornatu, ut regiam decebat majestatem, in loco qui dicitur Puteolus fabricatam, ubi causa venandi crebro adventare consueverat, dono ei concederet: unde ipse domnus Bercharius ecclesiam Deo in honore SS. apostolorum Petri et Pauli consecrandam construxit, quam ex pcum ipsis pretio suscepit viros octo captivos, quos in sancta religione edocens, primos in eodem loco monachos constituit. Multi vero sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
absq hominum accessu uiderimus. diuini
aliquid fore suspicamur. Nunc inquit beatꝰ
bercharius otius preite. tanti p̃sagii loca sig¬
nificate. meq consequentẽ iam iamq dui sis¬
pensum. anime qui orem reddendo tanta cu¬
rarũ mole absoluite. Cum dietꝰ p̃dictus pat̾
ad locum ꝓperat. fidẽ dictoꝵ excepturus.
nec in anit̾ ferens testimonium pastorum di¬
uinitus credidit eẽ factum miraculũ. & adeo
sibi locum ostensum. qui non pateretur serus
suũ diuersis intentum ꝓprio labore frustran
Nam qui eo cȩtum bonoꝵ ex equntione operi
pollentem ad unandũ p̃nouerat. digne tali
p̃sagia inma operum beati uiri p̃signaut
Qui locus duob integris miliariis. ap̃fato loco
qui dicitur puteolus disparatur. Ibi gͦ beatꝰ
bercharius multo labore siluis radicitus eru¬
tis. cȩnobium ȩdificandi statum p̃legit. Ex¬
inde ad palacium ꝓ greditur. regis suꝑ hoc
negotio clementiȩ supplicaturus. Auxilian¬

Expanded text:
absque hominum accessu viderimus, divini absque hominum accessu viderimus, divini aliquid fore suspicamur. Nunc, inquit B. Bercharius, ocius praeite, tanti praesagii loca significate, meque consequentem jamjamque diu suspensum animo quietiorem reddendo, tanta curarum mole absolvite. His dictis praedictus pater ad locum properat fidem dictorum excepturus: nec inaniter ferens testimonium pastorum divinitus credidit factum esse miraculum, et a Deo sibi locum ostensum, qui non pateretur servum suum diversis intentum, proprio labore frustrari. Nam qui eo coetum bonorum exsecutione operum pollentem adunandum praenoverat, digne tali praesagio initia operum beati viri praesignavit: qui locus duobus integris milliariis a praefato loco, qui dicitur Puteolus, disparatur. Ibi ergo B. Bercharius multo labore silvis radicitus erutis, coenobii aedificandi statum praeelegit. Exinde ad palatium progreditur, regis super hoc negotio clementiae supplicaturus. Auxilian
Abbreviated transcription (Latin):
abdita siluȩ ꝑlustrans. casu quodã ad locũ
deuenit. ubi pastores subulcos repperit.
Quos blande alloquutus. aureiꝰq illos nummis¬
matis p̃cio donans. poposcit ostendi sibi quȩ
habiliora aliquando siluas circum eundo de
sibi animi eẽ uti congruo habitandi loco
exftirpandi siluas. cęnobitarũ tabernacula
designaret. Si quidẽ diuersa temptasse.
sed nullo penitus loco commanendi habita¬
cula fida inuenisse. At illi p̃mio accepto.
talib animi uotis. scõ uiro respondent. Nos
quidem cum fides teneat firma. tuis aduota
locũq habitandi habile̾. ꝓnr̃o scire osten¬
dere parati sumus. Nam ꝑ sepe inibi
sugillos greges iam desperati inuenimus.
nec seductos aliorsum spes ẽ requirere
porcos. cum illũ semꝑ absq aliquo ductore
ꝑdin sues exxpetant locum. Ad est qͦq ibi
domine pat̃ quȩdã non ignoti miraculi
fagus. subt̃ quã luminaria sepe cũ accensa

Expanded text:
abdita silvae perlustrans, casu quemdam ad locum abdita silvae perlustrans, casu quemdam ad locum devenit, ubi pastores subulcos reperit: quos blande allocutus, aureique illos numismatis munere donans, poposcit ostendi sibi quae habiliora aliquando silvas circumeundo ad sibi animum esse, uti congruo habitandi loco exstirpando silvas coenobitarum tabernacula designaret: se quidem diversa tentasse, sed nullo penitus loco commanendi habitacula fida invenisse. At illi praemio accepto, talibus animi votis sancto viro respondent: Nos quidem cum fides teneat firma, munerati tuiocumque habitandi habilem pro nostro scire ostendere parati sumus: nam persaepe inibi suillos greges jam desperati invenimus, nec seductos aliorsum spes est requirere porcos, cum illum semper absque aliquo ductore perditi sues expetant locum. Adest quoque ibi, Domine pater, quaedam non ignoti miraculi fagus, subter quam luminaria saepe cum accensa
Abbreviated transcription (Latin):
francoꝵ nobilisime gubernans libentisine
sc̃ĩ uiri petitionib ad qui escebat. Hunc ergo
pat̾ excimius adit. atq sibi ad bona uota
consortib uiris di amore feruentib leu degario
& mumileno ep̃is. amalrico quoq & uulfaudo
optimatib impetrauit arege licentiã aedifi¬
candi sibi in eode loco aeccłam. Quã beati
martini in honore consecratã. p̃dictus rex
childeri cus circũ quaq ab eccła siluȩ leuga
una benigne donauit. Beatus uero bercha¬
rus neq his contentus. cellulã sibi iuxta lo¬
cũ qui dicitur puteolus. ea in parte quȩ nc̃
monasteriolũ dicitur ad honorẽ heati mau¬
ritii condidit. sperans aptũ se monasteriũ
aedificandi locũ repperisse. Uerũ cum hoc
ut sapiens architectus. eum qui petentibus
se ad eẽ comꝓbat. datis uotis congrua loca
clementia ulterius famulantis animũ ꝑdiuer¬
sa distrahi nollet p̃currentib indiciis. locum
uotis congruum ire reꝑtum dedit. Nam

Expanded text:
Francorum nobilissime gubernans, libentissime Francorum nobilissime gubernans, libentissime sancti viri petitionibus acquiescebat. Hunc ergo pater eximius adiit, atque sibi ad bona vota consortibus viris Dei amore ferventibus Leodegario et Mummuleno episcopis, Amalrico quoque et Wlfaudo optimatibus, impetravit a rege licentiam aedificandi sibi in eodem loco basilicam, quam B. Martini in honore consecratam praedictus rex Childericus circumquaque ab Ecclesia silvae leuca una benigne donavit. Beatus vero Bercharius neque his contentus, cellulam sibi juxta locum qui dicitur Puteolus, ea in parte quae nunc monasteriolum dicitur, ad honorem B. Mauricii condidit, sperans aptum se monasterium aedificandi locum reperisse. Verum cum hoc ut sapiens architectus, eum qui petentibus se adesse comprobat, dare votis congrua loca clementia ulterius famulantis animum per diversa distrahi nollet, praecurrentibus indiciis locum votis congruum iri repertum dedit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
matronã uualtildẽ nomine. Quȩ suꝑbo nobi¬
litata sanguine. plurimoꝵ aꝓauis predioꝵ
affluentia lȩtabat᷑. A qua uir sõs condicti
precii dono emit sibi partẽ siluȩ. eũ scilicet
aedificans. eamq beate mariȩ adhonorem
consecrans. puellarum cȩtum dõ matriq ser¬
uiturarũ. ꝓut posse fuit diligentissime ag¬
gregauit. Nam uiã publica uulgo cantillã
dictã ex petens. p̃tio ap̃tereuntib suscepit
captiuas puellulas octo. Quas inscã religio¬
ne edocens. dõ dicatas ibi manere constituit.
ereuit numerus uirginũ. ad usq sexagenarii
cumulum. Quib etiã p̃dictus pat̾ neptem
cognoscere summoꝑe gestiebat sicubi opor¬
tuniora loca aedificandi cellulas reperiss&.
Ueniens in quendam locũ lutosas nomine cel¬
lam confiruendi aptum reputans. nimia
sollicitudine uota exeplere studebat. Hoc
aggredi. euiꝰ erat hoc p̃diũ potestatis adut.
o siquidẽ tempore childericꝰ rex regnũ

Expanded text:
matronam, Waltildem nomine, quae superbo nobimatronam, Waltildem nomine, quae superbo nobilitata sanguine, plurimorum a proavis praediorum affluentia laetabatur: a qua vir sanctus condicti pretii dono emit sibi partem silvae, eum scilicet aedificans, eamque B. Mariae ad honorem consecrans, puellarum coetum Deo matrique serviturarum, prout posse fuit, diligentissime aggregavit. Nam viam publicam vulgo Cantillam dictam expetens, pretio a praetereuntibus suscepit captivas puellas octo, quas in sancta religione edocens, Deo dicatas ibi manere constituit. crevit numerus virginum adusque sexagenarii cumulum, quibus etiam praedictus pater neptem cognoscere summopere gestiebat, sicubi opportuniora loca aedificandi cellulas reperisset, veniens in quemdam locum, Lutosas nomine, cellam construendi aptum reputans, nimia sollicitudine vota explere studebat. Hoc aggredi, cujus erat hoc praedium potestatis adiit. Eo siquidem tempore Childericus rex regnum
Abbreviated transcription (Latin):
erat a sabilie. ut eoꝵ usus ꝓuoto faminari¬
in construendis seruer qũ habta aulie sumpt
ei & copias. eoꝵ largitas plenit̃ ministraret.
Si quis his hesitans forte manet in credulus. p̃¬
dicti loci miret ᷑ menia. aspiciat aedificia. ꝑ¬
lustret diligent̃ oꝑa. Patebit scire cupienti.
quanti fuerit meriti. ꝑ quẽ dñs tanta ac talia
dignatus sit operari.
EEUS gͥ tam exteriorib quã interioribꝰ
Qp̃ dicti alti uillarensis cenobii. scdm̃ dĩ cultũ
honorifice ordinatis. iam dictus pat̾̃ berchariꝰ
corporeȩ quietis impaciens. oportuna sibi loca
lucrificandi grã ꝑquirebat. Abinde namq
egressus. dĩ munere p̃curr ente. uastã saltus
deruensis solitudinẽ petere contendit. Quo
in loco qua uenerat intentionis non inmẽmor
aptũ aedificandi cęnobiũ statũ inuigilando
sollicite serutabatur. Hȩc gͥ int̃ cogitandũ.
dĩ grã preduce. contulit se ad quandam

Expanded text:
erat affabilis, ut eorum usus pro voto familiarierat affabilis, ut eorum usus pro voto familiariin construendis servorum Dei habitaculis sumptus ei et copias eorum largitas pleniter ministraret. Si quis his haesitans forte manet incredulus, praedicti loci miretur moenia, aspiciat aedificia, perlustret diligenter opera: patebit scire cupienti quanti fuerit meriti, per quem Dominus tanta ac talia dignatus sit operari.ur tam exterioribus quam interioribus praedicti Altivillarensis coenobii secundum Dei cultum honorifice ordinatis, jamdictus Pater Bercharius corporeae quietis impatiens, opportuna sibi loca lucrificandi gratia perquirebat. Abinde namque egressus, Dei munere praecurrente, vastam saltus Dervensis solitudinem petere contendit: quo in loco qua venerat intentionis non immemor, aptum aedificandi coenobii statum invigilando sollicite scrutabatur. Haec igitur inter cogitandum, Dei gratia praeduce contulit se ad quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
operis intentione desistens. subiectoꝵ animos
exemplis infiruebat & uerbis. Locũ uͦ quẽ edi¬
ficare cȩperat. reb ae uario decore collus¬
trans nichil subtradit industriȩ donee ad
culmen ꝓucheret ꝑfectionis summȩ. Spiri¬
taliũ enim donoꝵ ꝑfusus rore. uitȩ iã consertꝰ
angelicȩ. cuiꝰ cȩlestis patriȩ. dogmatȩ iustine
xpĩ refouebat ouile. constituens plebi celes¬
tia templa fidel. Nec minus in magnis fla¬
grans resplenduit actis. quȩ gessere patres.
fulti pietate priores optima dans uite po¬
pulios documenta beatȩ. Dñi namq grã p̃¬
eunte. multis miraculoꝵ signis in eo loco
claruit. ac suꝑuenientib diuersarũ in com¬
modiraiũ casib se cpponens multa cȩlestis
benesten emolumenta populis impendeb at
danitat es corpoꝵ salutẽ amimariũ ⁊ franca
quoea regib duerso tem pore sibi succe¬
eienib ae palatis optimatib ita in cunoris

Expanded text:
operis intentione desistens, subjectorum animos operis intentione desistens, subjectorum animos exemplis instruebat et verbis. Locum vero, quem aedificare coeperat, rebus ac vario decore collustrans, nihil subtraxit industriae, donec ad culmen proveheret perfectionis summae. Spiritualium enim donoangelicae, civis coelestis patriae Dogmate justitiae, Christi refovebat ovile, Constituens plebi coelestia templa fideli. Nec minus in magnis flagrans resplenduit actis, Quae gessere Patres fulti pietate priores, Optima dans vitae populis documenta beatae Domini namque gratia praeeunte, multis miraculorum signis in eo loco claruit, ac supervenientibus diversarum incommoditatum casibus se opponens, multa coelestis beneficii emolumenta populis impendebat: sanitates corporum, salutem animarum. Francorum quoque regibus diverso tempore sibi succedentibus ac palatii optimatibus ita in cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
dubio miserus p̃stantus si ex corde rogatus fue¬
rit occurrere paratus. quanto nc̃ potentius
illi summo atq inuisibili spiritui cernit᷑ eẽ
coniunctus. ꝑuirtutẽ uniuersa scientis. ipse
scus omniũ ac ex auditor effectus. Ad cuius
exequias corporis. tota rhemoꝵ ciuitas ru¬
it. clerus ac populus utriusq sexus conuenit.
auicinis urbib multi affuerunt tanti pasto¬
ris excessũ. ad mixtis pio merori hymnoꝵ
sollempnib obsequiis assignantes. Cuiꝰ si qͥdẽ
corpiis diuersis populoꝵ cateruis constipatũ.
usq ad basilicã scĩ R hemigii abeato berchario.
nec non & scĩs pontificib qui ea die illuc con¬
fluxerant. unuiersa gregis su multitudine
ꝓsequente condigno honore defert᷑. ac excel¬
lenti mausoleo condiendũ. decentissimã ibidẽ
accepit sepulturã scĩssimo uiro berchario in
supra dicto alti uillaris cȩnobio glorioso pre¬
suli suꝑstite relicto. Qui licet tanti patris fu¬
erit solamine destitut: nequaquã tam̃ accepti

Expanded text:
dubio miseriis praestantius, si ex corde rogatus fuerit, occurrere paratus, quanto nunc potentius illi summo atque invisibili spiritui cernitur esse conjunctus, per virtutem universa scientis ipse scius omnium ac exauditor effectus. Ad cujus exsequias corporis tota Remorum civitas ruit, clerus ac populus utriusque sexus convenit, ex vicinis etiam urbibus multi adfuerunt tanti pastoris excessum admistis pio moerori hymnorum solemnibus obsequiis assignantes. Cujus quidem corpus diversis populorum catervis constipatum usque ad basilicam S. Remigii a S. Berchario nec non et sanctis pontificibus qui ea die illuc confluxerant, universa gregis sui multitudine prosequente, condigno honore defertur, ac excellenti mausoleo condendum, decentissimam ibidem accepit sepulturam, sanctissimo viro Berchario in supradicto Altivillari coenobio glorioso praesuli superstite relicto. Qui licet tanti patris fuerit solamine destitutus, nequaquam tamen a coepti
Abbreviated transcription (Latin):
uertice gremio recipi. sternitur hic patule
recubans subtegmine fagi. Quid uͦ tunc
miraculi cęlitus sit ostensum. stili dudci offito
non improbe intimandum. Ut enĩ supernȩ
illustrationis ueritas ostender et qui eent
quos siluanũ densitas obtegisset: interim
pontifice quiescente . sc̃s uir bercharius
incelũ defidcis luminib. aspicit subito aere
ꝑ serenum conspicio. columbam esublimib.
descendere niueo fulgore radiantẽ. atq
eidẽ cui substrati manserant. arbori leniter
insidentẽ. Cumq ineam oculoꝵ diriger&
aciem. diligent̃ explorare cupiens. quas nã
in partes ales ille nueus deelinare decer¬
neret. repente. alarũ soluto. remigio ab
arbore. cui insederat ꝓsilit. & rũpens aera
uacuũ. futurȩ spaciũ fabricȩ circumuolans.
locũ in quo cenobiã construi debeat. giro
designat. p̃sentia significat. Ex pleto hoc
lustramine. rursus nota recipitur arbore
Cumq eosdem sui ambitus circulos celi nim¬

Expanded text:
vertice gremio recipi, sternitur hic patulae vertice gremio recipi, sternitur hic patulae recubans sub tegmine fagi. Quid vero tunc miraculi coelitus sit ostensum, styli duxi officio non improbe intimandum, ut supernae illustrationis veritas ostenderet, qui essent quos silvarum densitas obtexisset. Interim pontifice quiescente, sanctus vir Bercharius in coelum defixis luminibus aspicit subito aere per serenum conspicuo columbam e sublimibus descendere, niveo fulgore radiantem, atque eidem cui substrati manserant arbori leniter insidentem. Cumque in eam oculorum dirigeret aciem, diligenter explorare cupiens, quasnam in partes ales ille niveus declinare decerneret, repente alarum soluto remigio, ab arbore cui insederat prosilit, et rumpens aera vacuum, futurae spatium fabricae circumvolans, locum in quo coenobium construi debeat, gyro designat, praesentia sanctificat, expleto hoc lustramine, rursus nota recipitur arbore. Cumque eosdem sui ambitus circulos coeli nun