comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miserat. amalariũ treueroꝵ ep̃m. et
petrũ nonantule abb̃em. pacis con¬
firmande gr̃a. Qui reuertentes
missos supͣdicti michaeł sec̃ adduxx¬
runt. xp̃oforũ ꝓthospatariũ.⁊ grego¬
rium diaconẽ. adimꝑatorẽ karolũ
directos. suꝑ om̃ib que scͥpta fuerãt
respondentes. Quos c̃ imꝑator remi¬
teret simul c̃ eis missos suos leoni sus¬
stituto imꝑatori direxit. nortb̃tũ re¬
giensem ep̃m. ⁊ ricoinũ pictauum
comitẽ petens amiciciã ⁊ societatẽ.
⁊ renouationẽ antiqͣrum. simul et
pacti confirmationẽ. Eodem anno
generalem conuentũ aquisgͣni hũit
⁊ ꝑ uniuersas regni sui partes. fide¬
les ac reditarios a latere suo misit. qͥ
equi iuris tenaces existentes. ꝑuersa
corrigerent. om̃ib q congruũ ius
equo libramine pendent. Bernar¬
dũ ⁊̃ nepotẽ suũ iãdudũ regem ita¬
lie ad se aduocatũ. ⁊ obedient̾ paren¬
tem. amplis munib donatũ. ad pio¬
pͥum remisit regnũ. R eneuentanoꝵ

Expanded text:
miserat Amallarium Treuerorum episcopum et Petrum Nonantule abbatem pacis confirmandę gratia. Qui revertentes missos supradicti Michahelis secum adduxerunt, Cristoforum protospatarium et Gregorium diaconem, ad imperatorem Karolum directos, super omnibus que scripta fuerant respondentes. Quos cum imperator remitteret, simul cum eis misit missos suos Leoni substituto imperatori, Northbertum Reginensem episcopum et Ricoinum Pictauinum comitem, petens amicitiarum sotietatem et renovationem antiquarum, simul et pacti confirmationem. Eodem anno generalem conventum Aquisgrani habuit et per universas regni sui partes fideles ac creditarios a latere suo misit, qui equi iuris tenaces existentes perversa corrigerent omnibusque congruum ius equo libramine penderent. Bernardum etiam nepotem suum, iamdudum regem Italiae, ad se evocatum et oboedienter parentem amplis muneribus donatum ad proprium remisit regnum. Beneuentanorum
Abbreviated transcription (Latin):
geat: usq dum om̃b qui resifere so¬
lcrm ꝓflgatis. ⁊ insuã potestadẽ re¬
msis. decem milia hominũ ex his qui¬
itusq rippas alb̾e fluminis in colebãt.
ł ntoub ⁊ paruulis sublatos tñstulit:
A Mae atq illuc ꝑ galliam ⁊ germaniã
mi timoda diuisione distribuit. Ea
¶Ditione a rege ꝓposta.⁊ ab illis sus
tractum ꝑtot annos bellũ cõstat
Nunꝰ c̃ eis ppłs efficerentur. Hoc
bn licet ꝑmultum temꝑis spaci
taħet᷑. ipse non ampliꝰ cum hos
Abis acie confuxit. semel uixta mõ
Aqui osneggi d̾r. in loco theotmelli
Ninato. ⁊ iterum apud hasa fluui
⁊ hoc uno mense. paucisq dieb
Desistere. nisi aliqͣ loci muniti
efensi: auderent. Plures tam̃
llo tam ex nobilitate frãcoꝵ ꝙͣ.¬

Expanded text:
geret, usque dum, omnibus qui resistere sogeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominuutrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta tractum per tot annos bellum constat nati unus cum eis populus efficerentur. Hoc bello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque iresistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Franco
Abbreviated transcription (Latin):
rebat᷑. P oterat siquidẽ citiꝰ finir. i
saxonũ hoc ꝑfidia pateret᷑. D ifficile
dictu ÷ quotiens suꝑati ac supplices ⁊¬
gi se dedider̃. imꝑata facturos pollua¬
ti sunt. obsides qui imꝑabant᷑ absq a¬
latione dederunt. legatos qui mittebt
susceꝑunt: aliquotiens ita domiti
emolliti. uc etiã cultũ demonũ dimn¬
tere. ⁊ xp̃iane religioni se subdẽ ua¬
le ꝓmitterent. S ed sic̃ ad hec faciẽdi
aliquotiens ꝓni. sic ad eadem ꝑuertꝰ¬
da semꝑ fuere p̾cipites: ut ñ sit sati
estimare. ad utrũ hoꝵ faciliores ue
dici possent: quippe c̃post inchoai¬
qͦ non ab eis hꝰcemodi facta sit ꝑmu¬
tatio. Sed magnanimitas regis ac
constantia. nulla eoꝵ mutabilitate
uel uinci poterat. uel abhis que as
ceꝑat defatigari. Nam ñꝗͣ eos hꝰce¬
modi aliquid ꝑpetrantes. impune¬
ferre passo:: quin aut ipse ꝑse aui
ꝑ comites suos misso ęx̾citu ꝑfidiam
ucisccret᷑. ⁊ dignam ab eis penam exi¬

Expanded text:
erebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est, quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent: sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius dici possint, quippe cum post inchoatquo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis, ac constantia, nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat, vel ab his quae agere coeperat defatigari; nam nunquam eos huiuscemodi aliquid ferre passus est, quin aut ipse per se aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis penam exi
Abbreviated transcription (Latin):
cause que cotidie pacem contubare
pene ubiq in plano contigui. p̾¬
ter pauca loca in qͥb uł silue ma¬
iores. uł montiũ uiga int̾iecta.
utroꝵq agros certo limite dister¬
minant. inqͥb cedes ⁊ rapine et
incendia uicissim. fieri ñ cessabant
Quib adeo frãci sunt irritati. ut s
iã iuicissitudinẽ reddere. s aꝑtũ s¬

Expanded text:
causae quae cotidie pacem conturbare paene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maiores, vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae vel incendia vicissim fieri non cessabant; quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum
Abbreviated transcription (Latin):
minor erat obsidatꝰ gr̃a retento: m¬
iorem patͥ remisit. legatisq ob sai¬
m̃ta fidelitatis. a beneuentanis en¬
genda atq suscipienda c̃ aragiso
dimissis. romã redit. Comsũptisq
ibi in scoꝵ ueneratione locoꝵ alis
dieb ingalliã reuertit᷑. B aioaric
demñ bellũ ⁊ repente ortum. ⁊ celerii¬
ne cõpletum :: qd̃ suꝑbia simul ⁊ s¬
cordia tassilonis ducis excitauit. Qu
hortatu uxoris que filia desicdii regs
erat. ac patͥs exiliũ ꝑ maritũ ulcis
posse putabat. iuncto fed̃e c̃ hunl
qui baioariis sunt ab oriente cõter
contumatiã quia nimia uidebatur.
aminositas regis ferre non poterat:
as ꝓm̃ copiis undiq contractis. pͥ qm¬
gatos statuit exꝑiri. S ed nec ille ꝑti¬
maeiter agere. ł sͥ ł genti utile ratꝰ.
supplex sese regi ꝑmisit. obsides qui
bant᷑ dedit. inter quos ⁊ filium

Expanded text:
qui minor erat, obsidatus gratia retento, mqui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit, legastisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis, Romam redit; consumptisque ibi in sanctorum veneratione locorum aliquot diebus, in Galliam revertitur. 11. Baioaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine completum est. Quod superbia simul ac socordia Tassilonis ducis excitavit; qui hortatu uxoris, quae filia Desiderii regis erat ac patris exilium per maritum ulcisci posse putabat, iuncto foedere cum Hunis, qui Baioariis sunt ab oriente contermcontumatiam, quia nimia videbatur, animositas regis ferre nequiverat, ac proinde, copiis undique contractis gatos statuit experiri. Sed nec ille pertinaciter agere vel sibi vel genti utile ratus, supplex se regi permisit, obsides qui inperabantur dedit, inter quos et filium
Abbreviated transcription (Latin):
bͥtannici limitis p̾fectus c̃ alis qmͣ¬
plĩb interficiunt᷑. Neq hoc factũ
ad p̃sens uindicari poterat. qr hos¬
tis re ꝑpetrata ita disꝑsus :: ut ne
fama quidem remaneret. ubi nã
gentiũ queri potuiss. Domuit ⁊
britones. qui ad occidentẽ in extre¬
ma qͣdã parte gallie suꝑ litꝰ occe¬
ani residentes. edictum audientes
ñ erant missi in eam expeditionẽ:
qui ⁊ obsides dare. ⁊ que imꝑarent᷑
se facturos polliceri coacli sunt:
Ipst pꝰea c̃ exercitu italiam ingͤstis
ꝑromam iter agens capuã campi
urbẽ accessit: atq ibi positis castis
bellũ beneuentanis nisi dederenti
cõminatꝰ est. P reuenit hoc duxs
facturum pollicet᷑. pret̾ hoc solun
si ip̃e ad conspectũ uenire cogerea
Per utilitate gentis magis ꝗͣ anu
eiꝰ obstinatione considãta. ⁊ obla
sͥ obsides suscepit: eiq ut ad conspi¬
tum uenire non cogeret᷑ ꝓmune
magno concessit. U noq ex filiis

Expanded text:
Brittannici limitis praefectus, cum aliis comBrittannici limitis praefectus, cum aliis compluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est, ut ne fama quidem remaneret, ubinam gentium quaeri potuisset. 10. Domuit et Brittones qui ad occidentem in extrema quadam parte Galliae super litus occeani residentes, dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare, et quae imperarentur se facturos polliceri, coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens, Capuam, Campaniae urbem, accessit, atque ibi positis castris, bellum Beneventanis, ni dederentur, comminatus est. Praevenit hoc dux facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum venire cogeretur. Rex, utilitate gentis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit, eique, ut ad conspectum venire non cogeretur, pro magno munere concessit; unoque ex filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
deundo contigit exꝑiri. Nam c̃
agmĩe longo ut loci ⁊ angustiar̃
sitꝰ ꝑmittebat. porrectꝰ iret exercitꝰ. uuaᷤ¬
cones insũmo montis uertice positis
insidiis. est enĩ locꝰ ex opacitate silua¬
rum quarum ibi maxima est copra.
insidiis ponendis oportunꝰ. extremã
impedim̃toꝵ partem.⁊ eos qui no¬
ussimi agm̃is incedentes. subsicdio
p̃cedentes tuebant᷑. desuꝑ incursan¬
tes insubiectã uallem deiciunt. Cõ¬
sertoq c̃ eis p̾lio. usq adunum om̃s
interficiunt. ac direptis impedim̃tis.
noctis impedim̃to que iã instabat
ꝓtecti. sũma c̃ celeritate indiuersa
disꝑgunt᷑. Aduiuabat in hoc facto
uuascones ⁊ leuitas armoꝵ. ⁊ loci in
quo gerebat᷑ sitꝰ: ⁊ contͣ francoꝵ par¬
tem grauitas armoꝵ ⁊ loci iniquitaᷤ
ꝑ omĩa uuasconib reddidit ĩpares.
Inquo p̾lio eggibaldꝰ regie m̃se p̾po¬
sitꝰ. anselinꝰ comes palatii ⁊ hrollandꝰ

Expanded text:
deundo contigit experiri. Nam cum deundo contigit experiri. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones in summi montis vertice positis insidiis – est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis ponendis oportunus – extremam impedimentorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes in subiectam vallem deiciunt, consertoque cum eis proelio usque ad unum omnes interficiunt, ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae iam instabat, protecti summa cum celeritate in diversa disperguntur. AdiuvabaWascones et levitas armorum, et loci in quo res gerebatur situs; e contra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Wasconibus reddidit impares. In quo proelio Eggihardus regiae mensae praepositus, Anselmus comes palatii, et Hruodlandus
Abbreviated transcription (Latin):
siuitum est: c̃ interim tot ac tanta
ã miaistrata: ut merito intuentib
indubium uenire possit: utrum
in eo aut laboꝵ patientiã. aut felici¬
tatem potiꝰ mirari conueniat.
Nm biennio ante italicũ. hoc bel¬
lum sumpsit exordiũ. Et c̃ sine ĩ¬
termissione gereret᷑. nichil tam̃
exhis que alibi erant gerenda di¬
missum. aut ulla in parte ab eqͦ
oꝑoso certamine cessatum est. Nam
rex. om̃iũ qui sua etate gentib do¬
minabantur ⁊ prudentia maxi¬
mꝰ.⁊ animi magnitudine p̾stan¬
tissimꝰ. nichil in his que uel susci¬
pienda erant uel exequenda. aut
⁊ ferre doctꝰ. nec in ad uersis cedere.
nec inꝓsꝑis fallo blanctienti fortu¬
ne assentire solebat. Cum enim
assiduo ac pene continuo c̃ saxo¬
nib bello certaretur. dispositis ꝑ
suꝑato. om̃ib que adierat opidis
atq castellis indeditionem suscep¬
tis. saluo ⁊ incolumi ex̾citu reuer-¬
tit᷑. p̃ter qd in ipso pyrinei uigo.
uuasconũ ꝑfidiam parũꝑ in re-¬

Expanded text:
initum est, cum interim tot ac tanta administrata, ut merito intuentibus in dubium venire possit utrum in eo aut laborum patientiam aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae aliubi erant gerenda dimissum aut ulla in parte ab aeque operoso certamine cessatum est. Nam rex, omnium qui sua aetate gentibus dominabantur et prudentia maximus et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exsequenda aut et ferre doctus, nec in adversis cedere nec in prosperis falso blandienti fortunae adsentiri solebat. Cum enim assiduo ac poene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per superato, omnibus quae adierat oppidis atque castellis in deditionem acceptis, salvo et incolomi exercitu revertitur, praeter quod in ipso Pyrinei iugo Wasconicam perfidiam parumper in re
Abbreviated transcription (Latin):
euentꝰ mandari p̾senti oꝑe animo
eẽt ꝓpositum. Einis tam̃ huiꝰ bel
li subacta fuit italia.⁊ rex desideriꝰ
ꝑpetuo exilio deportatꝰ. ⁊ filiꝰ eiꝰ ad al¬
gisus italia pulsus. ⁊ res a langobar.¬
doꝵ regib erepte: adriano roma¬
ne eccle rectori restitute. Post cuiꝰ
finẽ saxonicũ qd̃ quasi int̾missũ
uidebat᷑ repetitũ est: quo nullũ
pło laboriosiꝰ susceptũ est: qr saxo¬
nes sic̃ fere om̃s g̾maniã incolen¬
tes nationes. ⁊ nat᷑a feroces. ⁊ cultus
demonũ dediti. nr̃eq religioni
contͣrii. neq diuina neq humana

Expanded text:
are praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae, Adriano, Romanae aecclesiae rectori, restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est; quo nullum pulo laboriosius susceptum est, quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces, et cultui daemonum dediti, nostraeque religioni contrarii, neque divina neque humana
Abbreviated transcription (Latin):
morbo intercutaneo diem obiit. su¬
stitib lib̃is karolo ⁊ karlomann
ad qͦs successio regni diuino nutus
uenerat. Franci siquidẽ facto sob̃¬
niter generali conuentu. ambos
reges constituunt. ea conditione pn¬
missa. ut totum regni corpꝰ ex ȩqͦ par¬
tirent᷑. ⁊ kauolꝰ eã partem ꝗͣ pater a
pippinꝰ tenuerat. karlomannꝰ uͦ ean
cui patruus eoꝵ karlomannꝰ p̾erar
regendi gr̃a susciꝑet Mansitq istas
uis cũ sũma diffilcultate concordia
exparte karlomanni multis societ¬
tem separare molientib. ad eo ucqͥ¬
dam eos etiã bellũ cõmit̾e sint mes¬
tat. Sed in hoc plus suspecti ꝗͣ ꝑi
fuisse. ipse rerum exitꝰ approbauit. ã
defuncto karlomanno. uxor eiꝰ ⁊ fi
c̃ quibꝰdam qui ex optimatũ eiꝰ ni¬
mero pͥmores erant. italiã fuga pe
⁊ nullis existentib causis. spreto mi¬
ti fr̾e. sub desiderii regis langobarl
patrociniũ se c̃ liberis suis cõtulit.
Et karlomannꝰ quidẽ pꝰ ad minif¬

Expanded text:
 intercutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Karlomanno, ad quos successio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem, facto solemniter generali conventu, ambos sibi reges constituunt, ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susquamvis cum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse, ipse rerum exitus approbavit, cum, defuncto Karlomanno, uxor eius et filii cum quibusdam, qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit, et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii, regis Langobardorum, patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post amminis
Abbreviated transcription (Latin):
roli regis ab auo ⁊ patre sͥ ⁊ fratr
karlomanno relictum. sũma c̃ eo
concordia diuisum. aliquot annis
uelut sub rege memorato tenuisset:
frater eiꝰ karlomannꝰ incertũ quib
temꝑalis regni administratione re-¬
licta. romam se inotiũ contulit.
Ibiq habitu ꝑmutato monachꝰ factꝰ.
in soracte apd eccłam sc̃i siluestͥ cõ¬
structo monasterio c̃ fratͥb sec̃ ad hoc
uenientib ꝑ aliquot annos obtata
quietx ꝑfruit᷑. S ed c̃ ex francia
multi nobiliũ bb uota soluenda ro¬
mã sollempnit̾ cõmearent. ⁊ eũ uelut
dnm qndã suũ p̾terire nollent. otĩr
quo maxime delectabat᷑ crebra sa¬
lutatione interrũpentes. locũ mu¬
tare compellũt. Nã hꝰcemodi fre¬
quentiam c̃ suo ꝓposito office̾ ui¬
diss. relicto monte insamniũ pro¬
uinciã ad monast̾ir̃ sc̃i bñdicti si¬
tũ in castro cassino secessit. ⁊ ibi qd
cõpleuit. Pippinꝰ autẽ ꝑ auctorita¬

Expanded text:
roli regis ab avo et patre sibi et fratri roli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus s –, operosa temporalis regni administratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus in monte Soracte apud ecclesiam beati Silvestri constructo monasterio cum fratribus secum ad hoc venientiquiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent, et eum, velut dominum quondam suum, praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod complevit. 3. Pippinus, autem, per auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
c̃q eundum erat carpento ibat. qd̃
bubꝰ unctis ⁊ bubulco rustico more
agente trahebat᷑ Sic ad palatium.
tim ob regni utilitatem celebrabat᷑
ire. sic domum redire solebat. N eg¬
ni uͦ administrationẽ ⁊ om̃ia que ł
domi ł foris agenda ac disponenda
erant: p̃fectꝰ aule ꝓcurabat. Quo
officio tum c̃ hildericꝰ deponebatur.
pippinꝰ pat̾ karoli regis iã uelut he¬
reditario fungebat᷑. Nam pater eiꝰ
karolꝰ qui tirannos ꝑ totam frãciam
dominantes oppressit. ⁊ saracenos gal¬
liam occuꝑare temptantes. duobus
magnis p̾liis. uno inaquitania apd̃
pictauũ ciuitatẽ. alt̾o iuxta narbo¬
nam apd̃ birram fluuiũ ita deui¬
cit. ut inhẏspaniam eos redire com¬
pelleret: eundẽ magistiatũ a patre
pippino sͥ dimissum. egregie admi¬
nistiauit. Qui honor ñ alqis a pplõ¬
dari consuerͣat qmͣ his qui ⁊ claritate
generis ⁊ opum amplitudine cet̾is
emunebant. Hunc c̃ pipinꝰ pat̾ ka-¬

Expanded text:
cumque eundum erat, carpento ibat, quod cumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic ad palatium, tim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant praefectus aulae procurabat. 2. Quo officio tum, cum Hildricus deponebatur, Pippinus pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater eius Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre Pippino sibi dimissum egregie administravit. Qui honor non aliis a podari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus pater Ka
Abbreviated transcription (Latin):
utentis otio ⁊ litt̾is. Pot̾at quidẽ
Hec cratoris egregii sententia me a scͥ¬
endo deterrere. nisi animo p̃medita¬
haberem hominũ iudicia potiꝰ
acere: ꝗͣ tanti uiri memoriã
ens merouingo¬
rum de qua reges
franq sͥ creare soli¬
ti sunt: usq inhil¬
dericũ regem. qui
iussu stepħi pontificis romani de¬
positꝰ ac detonsꝰ atq inmonast̾iũ
qͥpͥter inane regis uocabulum
Lat. Nam ⁊ opes ⁊ potentia reg
m̃ ntemptꝰ. crine ꝓfuso. barba
sia solio resideret. ac spẽm do¬
miatis esfinget. legatos undecũq
nemeates audiret. eisq ab euntibꝰ
responsa que erat edoctꝰ uł etiã ius¬
sus. ex sua uelut postestate redderet:
c̃ p̾̃ter inutile regis nom̃ ⁊ p̃cariũ
uite stipendium. qd ei p̃fectus aule
ꝓut uidebat᷑ exibebat: nichil aliud
proprii possideret. Quãꝗͣ unam
⁊ eam ꝑparui redditꝰ uillam. in qua
domũ ⁊ exqua famulos sͥ necessaria
ministrantes. atq obsequiũ exibentes
pauce numerositatis habebat. Quo¬

Expanded text:
utentis et otio et litteris. Poterat quidem haec oratoris egregii sententia me a scendo deterrere, nisi animo praemeditahaberem, hominum judicia potiusfacere, quam tanti viri memoriam, Gens Meroingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant, usque in Hildricum regem, qui iussu Stephani Romani pontificis depositus ac detonsus atque in monasterium e clarum praeter inane regis vocabulum praeferebat. Nam et opes et potentia regni mine contentus crine profuso, barba summissa, solio resideret ac speciem dominantis effingeret, legatos undecumque venientes audiret eisque abeuntibus responsa, quae erat edoctus vel etiam iussus, ex sua velut potestate redderet; cum praeter inutile regis nomen et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae prout videbatur exhibebat, nihil aliud proprii possideret quam unam et eam praeparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
longa obsidione fatigauerat. indedi¬
tionẽ reciꝑet. filiũ eiꝰ adalgisũ ĩ qͣm
spes omniũ inclinata uidebat᷑ non
solũ regno s ⁊̃ italia excede cõpelle¬
ret: omĩa romanis erepta restitue¬
ret. rodgausũ forouiliani ducatꝰ p̃¬
fectum res nouas molientẽ oppͥm̾et.
totamq italiam sue ditioni subiugaret:
subacteq filiũ suũ pippinum regẽ
imponeret. taliam intranti ꝗͣ diffi¬
cilis alpium tnͣsitꝰ fuerit. qnͣtoq frã¬
coꝵ labore inuia montiũ iuga ⁊ emi¬
nentes incelũ scopłi atq asꝑe cautes

Expanded text:
longa obsidione fatigaverat, in dedilonga obsidione fatigaverat, in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno sed etiam Italia excedere compelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum , Foroiuliani ducatus praefectum, res novas molientem obprimeret, totamque Italiam suae ditioni subiugaret, subactaeque filium suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in coelum scopuli atque aspera
Abbreviated transcription (Latin):
ne urb̃ pontificis exoratꝰ. bellũ cont᷑
langobardos suscepit. Quod pͥꝰ quidẽ
⁊ a pr̃e eiꝰ sub stepħo papa supplicante.
c̃ magna difficultate susceptum ẽ: qr
quidã ẽ pͥmorib francoꝵ c̃ quib con¬
sultare solebat. adeo uoluntati eiꝰ re¬
nisi sunt: ut se regẽ deserturos. domũ¬
q redit᷑os: lib̃a uoce ꝓclamarent. Sus¬
ceptum ÷ tam̃ hoc bellum contͣ hais¬
tulfum regem. ⁊ celerrime completũ
Sed licet sͥ ⁊ patͥ belli suscipiendi simi¬
lis ac potiꝰ eadẽ causa sub ẽẽ. uid̾ẽt᷑:
haud simili tam̃ ⁊ labore certatũ.
⁊ fine constat ẽẽ. cõpletũ. P ippinuᷤ
siquidẽ haistulfũ regẽ paucoꝵ dier̃
obsidione apd ticinũ compulit ⁊ ob¬
sides dare. ⁊ crepta romanis opida at¬
q castella restituere: titq reddita ñ
repeterent᷑: sacͣmento fidem facere.
Karolꝰ uͦ pꝰ inchoatum a se bellum
non pꝰ destitit. ꝗͣ ⁊ desid̾ium regem ꝗͣ

Expanded text:
nae urbis episcopi exoratus bellum contra nae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est; quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et cSed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur; haud simili tamen et labore certatum, et fine constat esse completum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum compulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ qui hoꝵ dicat se habere notitiam:
sebeit ineptũ iudicans. ad act᷑ & mo
ns tnͣsire disposui. Ita tam̃ ut pri¬
mo res gestas ⁊ domi ⁊ foris. dem̃ mo¬
⁊ fine narrando. nichil de hiꝰ que¬
itu uł digna uel necessaria st̃¬
rmittã. Omĩum belloꝵ que
tim s nũdum finitũ. qr cito ꝑagi
pes udebat᷑. frat᷑ adhuc uiuo. etiã
eñ si ꝓmisso frustrasset auxilio. suscep¬
tam expeditionẽ strenuissime executꝰ.
ñ pͥ uicepto desiste̾. aut semel suscep.
hdum qui pꝰ gaĩfarii mortẽ aqͥ¬
m occupare. bellũq iã pene
relinquere. ⁊ uuasconiã pet̾e
Quẽ tñ ibi consiste̾ non sus¬
s. tnͣsmisso amne garronna. lu
inasconũ duci ꝑ legatos mandat.
se eum expostulat᷑um. Sed
lupꝰuori osus consilio: ñ solum
iuntia cui p̾erat: eiꝰ potestati ꝑmisit.
Compositis in aquitania rebꝰ. eoq bel¬
lo finito. regni qͦ socio iã rebꝰ humaniꝰ
exempto: rogatu ⁊ p̃cib adriani roma¬

Expanded text:
i horum se dicat-habere notitiam, scribere ineptum iudicans, ad actus et mtransire disposui: ita tamen ut primo res gestas et domi et foris, deinde mo fine narrando, nihilque cognitu vel digna vel necessaria rmittam omnium beltum sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo, etiam t eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus, non prius incepto desistere aut semel susceptoHunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam pene relinquere et Wasconiam peteQuem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna, Lupo Wasconum duci per legatos mandat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum vincia cui praeerat eius potestati permisit. 6. Conpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Roma
Abbreviated transcription (Latin):
partiretur: eo scilc̃ mͦ ut pars tercia
sue sit ecclẽ. due uͦ partes int̾ suffra¬
ganeos diuidant᷑. H arum diuisionĩ
que ex duab pͥmis partib facte st̃.
⁊ uixta metropoleoꝵ cuitatũ nu¬
nerum que .xx. ⁊ una ẽe. noscuntur.
inaqueq ab altera sequestrata semo¬
tim in suo repositorio c̃ suꝑscͥptione ci¬
uitatis ad qm ꝑferenda ẽ. recondita ia¬
cet. N om̃a metͦpoleoꝵ ad quas eadẽ
dlemosina siue largitio facienda est:
hec sunt. Roma. Rauenna. mediola¬
num. forouiliu. Gradꝰ colonia. magon¬
tiacꝰ. Iuuauũ que ⁊ salzburg. Ireueris.
senones. uesontiũ. Iugdunũ. Rotoma¬
gͦ. Remis. arelas. uienna. Darantasia.
ebredunũ. Burdegala. iuronis. bitͣiges.
niꝰ autẽ partis qmͣ integrã reseruari
uoluit. talis: ratio. ut illis duab insu¬
pͣdictas diuisiones distributis. ⁊ sub sigil¬
lo rec̃õditis. hec tertia inusu cotidiano
uersaretur. uelud res ꝗ nulla obligati¬

Expanded text:
partiatur, eo scilicet modo, ut pars tertia partiatur, eo scilicet modo, ut pars tertia suae sit aecclesiae, duae vero partes inter suffraganeos dividantur. Harum divisionum, quae ex duabus primis partibus factae sunt, et iuxta metropoleorum civitatum numerum 20 et una esse noscuntur, unaquaeque ab altera sequestrata, semotim in suo repositorio cum superscriptione civitatis ad quam perferenda est, recondita iacet. Nomina metropoleorum, ad quas eadem elemosina sive largitio facienda est, haec sunt: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forum Iulii, Gradus, Colonia, Mogontiacus, Iuvavum quae et Salzburg, Treveris, Senones, Vesontio, Lugdunum, Rotomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebrodunum, Burdigala, Turones, Bituriges. Unius autem partis quam integram reservari voluit, talis est ratio, ut illis duabus in supradictas divisiones distributis et sub sigillo reconditis, haec tertia in usu cotidiano versaretur, velut res quam nulla voti obligati
Abbreviated transcription (Latin):
des sui om̃i ambiguitate remota. qͥs
ad se ꝑtinẽ deberet liquido cognosc̾e
⁊ sñ lite atq cõntentione. sua inter
se competenti partitione diuid̾e po¬
tussent. Hac gͥ inuentione atq ꝓpi¬
sito omnẽ substantiã atq suppellecti¬
lem suã que in auro ⁊ argento gẽmiᷤ¬
q ⁊ ornatu regio in illa ut dictum ẽ
die incamera eius poterat inueniri.
pͥmo quidẽ tͥna diuisione partitꝰ est:
dem̃ easdem partes sub diuidendo. de
duab partib .xx. ⁊ unã partẽ fecte
terciã integmͣ reseruauit. Et duar̃
quidẽ partiũ in .xx.⁊ unã partem
facta diuisio. tali ratione conͣstit. ur
quia in regno illiꝰ metropolitane ci¬
uitates .xx. ⁊ una ẽẽ noscunt᷑ unaq̃q
illarum partiũ ad unãquãq metio¬
polim ꝑ manꝰ ħedum ⁊ amicoꝵ suoꝵ
elemosine nomĩe ꝑueniret: ⁊ archi¬
ep̃e qui tunc illius eccle rector existe¬
ret: partem que ad suã eccłam da¬
ta est suscipiens. cũ suis suffraganeis

Expanded text:
des sui, omni ambiguitate remota, quid ad se pertinere deberet, liquido cognoscere et sine lite atque contentione sua inter se competenti partitione dividere potuissent. Hac igitur intentione atque proposito omnem substantiam atque supellectilem suam, quae in auro et argento gemmisque et ornatu regio in illa, ut dictum est, die in camera eius poterat inveniri, primo quidem trina divisione partitus est, deinde easdem partes subdividendo, de duabus partibus 20 et unam partem fecit, tertiam integram reservavit. Et duarum quidem partium in 20 et unam partem facta divisio tali ratione consistit, ut quia in regno illius metropolitanae civitates 20 et una esse noscuntur, unaquaeque illarum partium ad unamquamque metropolim per manus heredum et amicorum suorum elemosinae nomine perveniat, et archiepiscopus qui tunc illius aecclesiae rector exstiterit, partem quae ad suam aecclesiam data est suscipiens, cum suis suffraganeis
Abbreviated transcription (Latin):
aut uasa aut libri aut alia ornam̃¬
ta. que liquido constaret eidẽ capel
iustoͤ estimatiõis p̾tio emẽt ⁊ hab̾et.
Similit̾ ⁊ de lib̾ͥs quoꝵ magnã inbi¬
bliotheca sua copiã congregãfut. sta¬
tuit ut abhis qui eos habere uellent.
auros atq peccuniã. tres mensas ar¬
genteas ⁊ unã aureã p̃cipue magni¬
tudinis ⁊ pond̾is ẽe. constat. De quibꝰ
statuit atq decreuit. ut una ex eis
que forma quadrãgła descͥptionem
urbis constantinopolitane continet.
inter cetera donaria que ad hoc depu-¬
tata sunt. romã ad basilicam bĩ petͥ
apli deferat᷑. ⁊ altera que forma rotũ¬
da romane urb̃ effigie figurata ẽ:
ciam que cetrris ⁊ oꝑis pulcͥtudine ⁊
pondis gͣuitate multũ precellit. quȩ
extͥb orbib conuexa totiꝰ mundi d̃¬
scriptionẽ subtili ac minuta figu¬
ratione cõplectit᷑. ⁊ aureã illã que
quarta ẽẽ. dicta ẽ. int̾ heredes suos

Expanded text:
aut vasa aut libri aut alia ornameaut vasa aut libri aut alia ornamenta, quae liquido constaret eidem capelliustae aestimationis pretio emeret et haberet. Similiter et de libris, quorum magnam in bibliotheca sua copiam congregavit, statuit, ut ab his qui eos habere vellent iauros atque pecuniam tres mensas argenteas et auream unam praecipuae magnitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit, ut una ex his, quae forma quadrangula descriptionem urbis Constantinopolitanae continet, inter cetera donaria, quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deferatur, et alter a, quae forma rotunda Romanae urbis effigie figurata est, tudine et ponderis gravitate multum excellit, quae ex tribus orbibus conexa, totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratione complectitur, et auream illam, quae quarta esse dicta est, inter heredes suos
Abbreviated transcription (Latin):
b secarent᷑. ⁊ una quidẽ earum. supͣoictis
.xx.⁊ uni partib addetur. Altera uͦ a
filiis ⁊ filiab suis filiisq ac filiab fili¬
oꝵ suoꝵ assũpta. iusta ⁊ rationabili ĩ¬
ter eos partitione diuidet᷑. Tercia uͦ
elemosine inseruoꝵ ⁊ ancilarũ usib
palatii famulantiũ sustentationẽ dis¬
ex ere ⁊ ferro aliisq metallis uasa at¬
q utensilia. c̃ armis ⁊ uestib aliaq
aut p̾ciosa aut uili ad narios usus
facta suppellectili. ut st̃ cortine. stra¬
glã. tapetia. filtra. coria. sagmata.
⁊ quicquid incamera atq uestiario
eiꝰ eo die fuiss inuentum. ut ex hoc
maiores illiꝰ partis diuisiones fierẽt.¬
⁊ erogatio elemosine ad plures ꝑueni¬
re potuisset. Capellam id÷ ecclasti¬
cũ misusteriũ tam id qd̃ fecit ipse at¬
q congregauit. qͣm qd̃ ad eum expat̃¬
na hereditate ꝑuenit. ut integrum
eẽt. neq ulla diuisione scind̾etur or¬
dinauit. Si qua autẽ inuenirent᷑

Expanded text:
secaretur, et una quidem earum supradictis 20 et unae partibus adderetur, altera a filiis ac filiabus suis, filiisque ac filiabus filiorum suorum adsumpta, iusta et rationabili inter eos partitione divideretur; tertia elemosinae in servorum et ancillarum usibus palatii famulantium sustentationem disex aere et ferro aliisque metallis vasa atque utensilia cum armis et vestibus alioque aut pretioso aut vili ad varios usus facto suppellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra, coria, sagmata, et quicquid in camera atque vestiario eius eo die fuisset inventum, ut ex hoc maiores illius partis divisiones fierent et erogatio eleimosinae ad plures pervenire potuisset. Capellam, id est ecclesiasticum ministerium, tam id quod ipse fecit atque congregavit, quam quod ad eum ex paterna hereditate pervenit, ut integrum esset neque ulla divisione scinderetur, ordinavit. Si qua autem invenirentur
Abbreviated transcription (Latin):
maxima multitudine bella¬
toꝵ suꝑ eos uenisse. Qua ꝓpt̾
relinquentes papiã uenerũt
ad tardunã. ⁊ consecrata richil¬
retrorsũ fugã arripuit. Item.¬
Rarlomannꝰ regis karoli filiꝰ
tatꝰ. qm̃ insidias erga prẽm suũ
inficlelit̾ moliretur abbatiis pͥ¬
uatꝰ. in ciuitate siluanectis ÷ cus¬

Expanded text:
maxima multitudine bellatorum super eos venire. Quapropter relinquentes Papiam, venerunt ad Tardunam, et consecrata Richilretrorsum fugam arripuit cumam, regis Karoli filius tatus, quoniam insidias erga patrem suum infideliter moliebatur, abbatiis privatus, in civitate Silvanectis est cus
Abbreviated transcription (Latin):
missas. c̃ qͥb ⁊ legit epłam de pͥma¬
utilitas eccłastica dictau̾it. siue ĩe¬
uocanda synodo. siue in aliis nego
ce ꝑ ip̃m ep̃is manifesta efficiant᷑.
⁊ rursꝰ que gesta fuerĩt eiꝰ relatio¬
ne si necesse fu̾it apłice sedi pandat᷑.
⁊ maiora negocia ac difficiliora qͦq
suggestiõe p̃iꝰ a sede apłica disponẽ¬
da ⁊ enucleanda q̃rant᷑ T unc ĩꝑ¬
ator responsũ q̃siuit ab ep̃is. qͥd de
his nusso apłici respondent. Quoꝵ
responsio tał fuit. ut seruato sin¬
głis met᷑politanis iure pͥuilegii. se¬
cũdũ sacros canones ⁊ iuxta decͣta
sedis romane pontificũ. ex eisdem
rint. ut absolute archiep̃i respon¬
d̾ent se obedit᷑os. de pͥmatu ansegi¬
si sic̃ apłicus scͥpsit. aliud responsr̃¬

Expanded text:
missas, cum quibus et legit epistolam de primautilitas eccvocanda synodo, sive in aliis negotpsum episcopis manifesta efficiantur, et rursus quae gesta fuerint eius relatione, si necesse fuerit, apostolicae sedi pandantur, et maiora negotia ac difficiliora quaeque suggestione ipsius a sede apostolica disponenda et enucleanda quaerantur.  responsum quaesivit ab eis, quid de his misso apostolici responderent. Quorum responsio talis fuit, ut servato singulis metropolitanis jure privilegii secundum sacros canones et juxta decreta sedis Romanae pontificum ex eisdem rint, ut absolute archiepiscopi responderent se obedituros de primatu Ansigisi sicut apostolicus scripsit, aliud, n
Abbreviated transcription (Latin):
niã.⁊ maximã partẽ burgũ¬
submoto in pippino filio pippini.
⁊ ĩ monast̾io sci medardi atconso.
qui pꝰea ꝑfugã elapsꝰ aqͥtaniã
regressꝯ: multo temꝑe fugiẽdo
latuit. It̾umq arãnulfo p̃fato
ꝑfidẽ deceptꝰ : ⁊ ad karolũ adduc¬
tus. siluanectũ ꝑpetuo ÷ exilio
decrusꝰ. Indonicꝰ aũ rex noricoꝵ¬

Expanded text:
 maximam partem Burgunsubmoto inde Pippino filio Pippini, et in monasterio Sancti Medardi attonso.  per fugam elapsus, in Aquitaniam regressus, multo tempore fugiendo latuit. Iterumque a Ranulpho praefato per fidem deceptus est, et ad Carolum adductus, Silvanectum perpetuo est exsilio detrusus. Ludovicus vero rex Norico
Abbreviated transcription (Latin):
cõuinxerant. Ipsoq in regnũ fg̃
reu̾tente c̃ p̃da qm in abroditis
ꝑe potuerunt: ⁊ ipsi domũ regresi¬
sunt. G odefridꝰ uero pͥqmͣ reueri¬
ret᷑ destructo emporio qd̃ in ocean
cõmoditatẽ uectigaliũ ꝑsolutiõ
p̃stabat: tnͣsiatisq iñ negotiaton
soluta classe. ad portũ qui liestroi
constituit. eo mͦ ut ab orientali m¬
riꝰ sinu quẽ illi ostarsalz dicunt
usq ad occidentalem oceanũ tot
egidore flumĩs aquilonalẽ ripã
munimento ualli p̾texeret. una
tantũ porta dimissa. ꝑ ꝗͣ carra es
equites emitti ⁊ recipi potuissent
Diuso itaq oꝑe inter duces copu¬
domum reuersꝰ est. Int̾ea rex n¬
danimbroꝵ debͥtannia in sula nol̃
eadulf regno ⁊ patͥa pulsꝰ ad imꝑꝰ¬
torem dũ adhuc nouiomago mora¬
ret᷑ uenit. ⁊ patefacto aduentꝰ sui
negotio. romã ꝓficiscit᷑. tomaq it¬
diens ꝑ legaros romani pontificis ⁊¬
domim imꝑatoris in regnũ suũ redu¬

Expanded text:
coniunxerunt, ipsoque in regnum suum coniunxerunt, ipsoque in regnum suum revertente, cum praeda quam in Abodritis capere potuerunt, et ipsi domusunt. Godefridus vero, priusquam reverteretur destructo emporio quod in oceancommoditatem vectigalium persolutione praestabat, translatisque inde negotiatoribus soluta classe, ad portum qui Liestorph constituit, et modo, ut ab orientali maris sinu, quem illi Hostarsalz dicunt, usque ad occidentalem oceanum totam Egidorae fluminis aquilonarem ripam munimentum valli pretexeret, una tantum porta dimissa, per quam carra et equites emitti et recipi potuissent. Diviso itaque opere inter duces domum reversus est. Interea rex Nordanimbrorum de Brittannia insula, nomine Eardulf, regno et patria pulsus ad imperatorem, dum adhuc Niumaga moraretur, venit et patefacto adventus sui negotio Romam proficiscitur; Romaque rediens per legatos Romani pontificis et imperatoris in regnum suum redu
Abbreviated transcription (Latin):
broditos cum exertitu traiecisse.
karolum filiũ suũ ad albiam ẽ
ualida francoꝵ atq saxonũ ma¬
nu misit. iubens uesano regi re¬
sistere. saxonie t̾minos aggredi
temptanti. Sed ille statiuis per
aliquot dies in lutore habitis. ex¬
pugnatis etiã ⁊ captis aliqͦt scla¬
uoꝵ castellis. c̃ magno copiars
suarum detͥmento reu̾sꝰ: Nam
licet drasonem ducem abroditoꝵ¬
pulisset. godelaibũ aliũ ducem
dolo captum patibulo suspendiss.
abroditoꝵ duas partes sͥ uectiga¬
les fecisset: optimos tñ militum
suoꝵ ⁊ manu ꝓmptissimos ami¬
sit. ⁊ c̃ eis filiũ frĩs sui nomine regi¬
ualdum. qui in oppugnatione cu¬
morib interfectꝰ est. Eilius autẽ¬
ponte iunxit. ⁊ exercitum cui p̃e¬
tat in linones ⁊ smeldingos qui
ta potuit cełitate trinsposuit ꝑ o¬
pulatisq circũqͦq eoꝵ agͥs. tnsito
mi insaxoniam se recepit. E ran
c̃godefrido in expeditione p̃dich
hab̾e solebant: sponte se copiis et

Expanded text:
bodritos cum exercitu traiecisse, Karlum filium suum ad Albiam cum valida Francorum et Saxonum manu misit, iubens vaesano regi resistere, si Saxoniae terminos adgredi temptaret. Sed ille stativis per aliquot dies in litore habitis, expugnatis etiam et manu captis aliquot Sclavorum castellis, cum magno copiarum suarum detrimento reversus est. Nam licet Drasconem, ducem Abodritorpulisset, Godelaibum, alium ducem, dolo captum patibulo suspendisset, Abodritorum duas partes sibi vectigales fecisset, optimos tsuorum et manu promptissimos amisit, et cum eis filium fratris sui nomine Reginbaldum, qui in oppugnatione cumoribus interfectus est. Impeponte iunxit et exercitum, cui preerat, in Linones et Smeldingta potuit celeritate, transposuit. Populatisque circumquaque eorum agris, transito citu in Saxoniam se recepit. Erant cum Godofrido in expeditione praedichabere solebant, sponte se copiis eius
Abbreviated transcription (Latin):
xit: ⁊ cͥca mediũ nouembrẽ
uls uenit. Cui obiuauerunt
acuum ⁊ hebbi. munera regis ⁊
uerba pacifica deferentes. Quer̃
cĩ aquis aduentum eiꝰ expec¬
tantes qui de pannonia uener
caizauci pͥncipes auarũ. ⁊ tu¬
din ⁊ alii primores ac duces scla¬
uoꝵ cuta danubium habitanti¬
um. qui aducib copiarum que
inpannoniã misse fuerant. ad p̃-¬
sentiam pͥncipis uissi uenerunt.
Int̾ea karolꝰ domni imꝑatoris filiꝰ¬

Expanded text:
xit, et circa medium Novembrium Aquis venit, ubi obviaverunt Aovin et Hebbi, munera regis et verba pacifica deferentes. Fuerunt etiam Aquis adventum ejus praestolantes, qui de Pannonia venerunt, Canizauci princeps Avarum, et Thudun, et alii principes ac duces Sclavorum circa Danubium habitantium, qui a ducibus Francorum qui in Pannonias fuerunt missi, ad praesentiam principis jussi sunt venire. Interea Carol
Abbreviated transcription (Latin):
laudes ei dixerunt. imꝑatorẽ eũ
basileũ appellantes: ⁊inreu̾ten¬
bellum a leone papa denuo sus¬
ceꝑunt. Quib dimissis. imꝑator
generali conuentu aquis sollẽp¬
uentura dicebat᷑. uualonẽ filiy
b̾nardi patruelis sui c̃ illo ẽẽ:
iussit. quo adusq rerum euent᷑
securitatẽ nr̃is afferret. Hec dã¬
sis partĩ incorsicam. partim ĩ sar¬
diniã uente. & ea quidẽ pars que
ad sardiniã est delata. tota pene
deleta ẽ. Classis etiã nordinan¬
sa. cõmissoq c̃ scotis p̃lio. parte
non modica nordmannoꝵ inter¬
fecta. tͣpit̾ fugiendo domũ reu̾¬
sa ẽ. Pax c̃ abulaz rege sarace¬
noꝵ facta. itenq c̃ duce beneuẽ¬
tano grimoaldo. & tͥbuti nomĩe
.xxu. solidoꝵ auri a beneuenta¬
nis soluta: factaq expeditio ad
uiulzos. ⁊ ab eis obsides accepti.
Harioldꝰ ⁊ raginfredꝰ reges danoꝵ
missa ad imꝑatorẽ legatione¬

Expanded text:
laudes ei dixerunt, imperatorem eum et basileum appellantes. Et revertenbellum a Leone papa denuo susceperunt. Quibus dimissis imperator generali conventu Aquis sollemVentura dicebatur, Walanem filium Bernhardi patruelis sui cum illo esse iussit, quoadusque rerum eventus securitatem nostris adferret. Haec classis partim in Corsicam partim in Sardiniam venit; et ea quidem pars, quae ad Sardiniam est delata, pene tota deleta est. Classis etiam Nordmansa commissoque cum Scottis proelio parte non modica Nordmannorum interfecta turpiter fugiendo domum reversa est. Pax cum Abulaz rege Sarracenorum facta; item cum duce Beneventanorum Grimoaldo, et tributi  solidorum auri a Beneventanis soluta. Expeditio facta ad Wiltzos, et ab eis obsides accepti. Harioldus et Reginfridus, reges Danorum, missa ad imperatorem legatione
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ suũ filiũ pippini filii sui ita
p̃fecit. ⁊ regeni appellari iussit.
Concilia quoq uissu eiꝰ suꝑ stas
maguntiaci. alt̾m renus. t̾cium
turonis. qͣrtũ cabilonis. qͥntun
arelati: congregatũ est. Et ol¬
titutionũ que in singłis factes
collatio corã imꝑatore inconuen¬
tu habita. qͦs qui nosse uoluerit
insupradictis qnq ciuitatib inu¬
nire pot̾it: ꝗͣ ꝗͣ & in archiuo pal¬

Expanded text:
tem suum, filium Pippini filii sui, Italiae praefecit et regem appellari iussit. Concilia quoque super statu Mogontiaci, alterum Remis, tertium Turonis, quartum Cabillione, quintum Arelati congregatum est, et constitutionum, quae in singulis factae sunt, collatio coram imperatore in illo conventu habita; quas qui nosse voluerit, in supradictis quinque civitatibus invenire poterit, quamquam et in archivo pal
Abbreviated transcription (Latin):
placito ꝓximo generali uuarmatiã
renũtiarent. qd̃ futurũ tnͣsacta hye¬
me ⁊ suadente uernali gr̃a indixit.
Inͣsegit gͦ imp̃r maximã partẽ hib¬
ni temꝑis aquisgͣni. iñq ꝓfectꝰ ÷ ad the¬
odonis uillã añ natalẽ dm̃i. ꝗͣ festiuita¬
tem mettis c̃ suo fr̃e drogone celebͣuit.
Sane sollẽpnitatẽ pͣificatiõis sce ma¬
rie in eadẽ theodonis tulla agendam
constituit. ubi ⁊̃ ppł̃s cui p̃ceptũ fuera
aduenit. Quo consistens. contͣ quosdã

Expanded text:
proximo placito generali Wormatiam proximo placito generali Wormatiam renuntiarent, quod futurum transacta hieme et suadennsegit ergo imperator maximam partem hiberni temporis Aquisgrani, indeque profectus est ad Theodonis villam ante natalem Domini, quam festivitatem Metis cum suo fratre Drogone celebravit; sane sollempnitatem purificationis sanctae Marię in eadem Theodonis villa agendam constituit, ubi etiam populus, cui praeceptum fuerat, advenit. Quo consistens, contra quosda
Abbreviated transcription (Latin):
tia custodientium posset. Quib
pactis: anrelianis usq c̃ filio ꝑueñ
hludonico. U ibiq tã filio qmͣq alis
reditu ad. U: propͥa indulto. pa¬
risus ip̃e ip̃e s: ꝑuenit. H abuit ã
eo temꝑe cuca missã scĩ martini cõ¬
uentum generalẽ. in attiniaco pala¬
tio. Ubi c̃ młta ꝑperam inolita pͦ¬
gare decreuiss tam in ecclasticis qmͣ
publicis reb. t̾e p̾cipue fuert̃ ista.
Mandauit filio pippino ꝑ hermoldũ
abb̃em res eccłasticas q̃ inregno eius
restitui. Missos ⁊̃ ꝑciuitates ⁊ monaᷤ
teria tnͣsmisit. statumq eccłastic̃ pe¬
ne conlapsum. in antiquũ statũ erigi
ussit. Itaq p̾cepit. ut missi ꝑ singłoᷤᷤ
cõmitatꝰ irent. qui ĩmanitatem pre¬
donũ atq latͦnũ que in audita ĩmer¬
serat cohib̾ent. ⁊ ubi eoꝵ maior uis ĩ¬
cubuerat. ⁊̃ eoꝵ comites uicinos ⁊ ep̃oꝵ
homines ad tales euincendos ⁊ ꝓteren¬
dos sͥ adsciscerent: ⁊ de his singłis sͥ in

Expanded text:
tia custodientium. Quibus tia custodientium. Quibus peractis, Aurelianis usque cum filio pervenit Hludouuico, ibique tam filio quamque aliis reditu ad propria indulto, Parisius ipse pervenit. Habuit autem eo tempore circa missam sancti Martini conventum generalem in Attiniaco palatio, ubi cum multa perperam inolita purgare decrevisset tam in ecclesiasticis quam publicis rebus, tum praecipue fuerunt ista: Mandavit filio Pippino per Hermoldum abbatem, res ecclesiasticas quae in regno eius rteria transmisit, statumque ecclesiasticum pene collapsum in antiquum statum erigi jussit. Itemque praecepit ut missi per singulos comitatus irent, qui immanitatem praedonum atque latronum, quae inaudita emerserat, cohiberent, et ubi eorum major vis incubuerat etiam comites vicinos et episcoporum homines ad tales evincendos et proterendos sibi asciscerent, et de his singulis sibi in
Abbreviated transcription (Latin):
hlocharius quidẽ eiꝰ filiꝰ a cabillono
iter suscepit ad augustidunũ. m̃q¬
ad aurelianã ꝑuenit urbẽ . De iñ
inpagum cenomannicũ inuillã cꝰ
⁊ hludouico filio: eum ꝓsequit᷑. Qͦ
audito. filiꝰ eiꝰ hlochariꝰ iamq recep¬
tis suis ñ młto int̾ uallo a pat᷑ cas¬
tͣ fixit: ibiq iiiͬ. dieb legatis int̾¬
cuxentib moratum ÷. Quarta sa¬
ne nocte hlothariꝰ c̃ suis om̃ib refer¬
re pedem inposteriora cepit. Con¬
tͣ quẽ pater imp̃r compendioso iti¬
nere obambulabat. usqueqͦ ꝑuentũ
est ad fluuiũ ligerim ꝓpter castrũ
blesense. qͦ ciza fluiues ligeri con¬
fluit. qͦ positis hinc iñ castris. occur¬
rit ⁊̃ patͥ pippinꝰ filiꝰ ẽ qͣnͣto potuit
apparatu militari. Infractis ergo
uirib hlothariꝰ. supplex ad prẽm ue¬
nit. quẽ ille cohercitũ uerbis. ⁊ obli¬
gatum tã ip̃m qmͣ ꝓceres eiꝰ quib
uoluit sacram̃tis. initaliã remisit.
oppilatis angustiis itinũ qͣmitaliã

Expanded text:
Hlotharius quidem eius filius a Cauillono iter suscepit ad Augustidunum, indeque Aurelianam pervenit ad urbem, deinde in pagum Cenomannicum in villam, cet Hludouuico filio eum prosequitur. Quo audito, filius eius Hlotharius, iamque receptis suis, non multo intervallo a patre castra fixit; ibique quattuor diebus legatis intercurrentibus moratum est. Quarta sane nocte Hlotharius cum suis omnibus referre pedem in posteriora coepit. Contra quem pater imperator compendioso itinere obambulabat, usquequo perventum est ad fluvium Ligerim propter castrum Blesense, quo Ciza fluvius Ligeri confluit. Quo positis hinc inde castris, occurrit etiam patri Pippinus filius cum quanto potuit apparatu militari. Infractus ergo viribus, Hlotharius supplex ad patrem venit; quem ille cohercitum verbis, et obligatum tam ipsum quam proceres eius quibus voluit sacramentis, in Italiam remisit, oppilatis angustiis itinerum que Italiam