comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu in asiam miserant: ad subsi¬
dium patrie reuocant. Intertapisan¬
der duxad huc spartam per agesela¬
um regem relitus: maximam mum¬
dissimamꝙ dunc classem instruxe¬
rat. motus admiratione uirtutis
ageselar: ut illo pedestrem expedi¬
tionem agitante. ipse quoq naua¬
li discursu ora martima peruaga¬
retur.¶Conon uero suscepto nego¬
tio. dupplicem curam impendebat:
debens sotiis sollicitudinem. patrie
fidem ut huic exhiberet naturã
illis preberet industriam. In hoc
pro pensior qibuis quod quieti li¬
bertatiq eorum aliem sanguinis
discrimen impenderet: et pugna¬
ret. aduersum in solentissimos ho¬
stos. periculo regͣss prenio patriȩ.
Conserunt itaq nauale certamen:
perse conon. et spartani pisandro
duce. Milites. remiges ipsiq ducto¬
res: uno pariter in mutuam cedem
ardore rapiuntur. Magnitudine
atq atrocitate belli istius: in cli¬
natus ⁊ ex hoc semper inposterum
lacedemoniorum status. Prona
namq: ẽtx illo fluere. ac sub lapsa

Expanded text:
exercitu in Asiam miserant, ad subsidium patriae reuocant. interea Pisander , dux apud Spartam per Agesilaum regem relictus, maximam munitissimamque tunc classem instruxerat, motus aemulatione uirtutis Agesilai, ut, illo pedestrem expeditionem agitante, ipse quoque nauali discursu oram maritimam peruagaretur. Conon uero suscepto negotio duplioem curam inpendebat debens sociis sollicitudinem, patriae fidem, ut huic exhiberet naturam, illis praeberet industriam: in hoc propensior ciuibus, quod quieti libertatique eorum alieni sanguinis discrimen inpenderet et pugnaret aduersus insolentissimos hostes periculo regis, praemio patriae. conserunt itaque nauale certamen Persae Conone, Spartani Pisandro duce; milites remiges ipsique ductores uno pariter in mutuam caedem ardore rapiuntur. magnitudinem atque atrocitatem belli istius inclinatos ex hoc semper in posterum Lacedaemoniorum status prodit: namque ex illo fluere ac sublapsa
Abbreviated transcription (Latin):
persarum regis prefectos farnabu¬
dum et tissa fernem pugnandum
inderet: prouiso adtempus con-¬
silio. ut pondus geminȩ congres¬
sionis eluderet: unum denuntiato
bello aꝑpetiit: alterum pacta pa-¬
&e suspendit ¶farnaburus tissafer¬
nem apud artarxersen comiu¬
nem tunc regem differt ut prodi¬
torem: presertim quicum hoste bel¬
li tempore desȩderis conditione
placuisset. Ortaturq regem. ut in lo¬
co eius: cononem atbeniensem
uirum qui tunc forte apud etrum

Expanded text:
Persarum regis praefectos, PharnabaPersarum regis praefectos, Pharnabazum et Tissafernem pugnandum videret, proviso ad tempus consilio, ut pondus geminae congressionis eluderet, unum denuntiato bello appetit, alterum pacta pace suspendit. Pharnabazus Tissafernem apud Artaxerxem, communem tunc regem, defert ut proditorem, praesertim qui cum hoste belli tempore de foederis conditione pepigisset: hortaturque 148 regem, ut in locum ejus Cononem, Atheniensem virum, qui tunc forte apud Cyprum
Abbreviated transcription (Latin):
que tam facile indigna etiam con-¬
aitione deposuerunt. Nam quid
tam indignum liberis et fortibus
uiris. quam longe remotisepe iucti
adhuc hostis. et deinde minitam¬
tis imperio arma deponere paciq
seruire sinon ipso tantum ad nun-¬
ciate pacis sono ꝑ corda cunctorum
cra belli tabuisiet intentio. et post
auiturnas laborum uigilias osci-¬
tantes ac stupefactos qui es in dpͣi-¬
na laxasset: priusquam ipsam quie¬
tm uoluntas per acta componeret:
lInde autem tanta fatigatio om¬
mum per totam gretiam populoꝵ
corda corporaq oppresserit. quȩ
efferos animos ignoto adquiesce¬
re otio tam facile per suasit: quam
breuissime ostendam¶ Lacedemonii
ut pote homines. ͤ greci homines.
quo plura habeant eo ampliora
cupientes. postquam atheniensium
potiti sunt: unurersam gretiam spe
dominationis hauserunt
taq: toto orienti bellum mouem¬
des hircilidem ducem in hanc mili¬
tiam iegumit. Quicum sibi aduer¬
sus duos potentissimos artarxessis

Expanded text:
quae tam facile, indigna etiam conquae tam facile, indigna etiam conditione, deposuerunt: nam quid tam indignum liberis et fortibus viris, quam longe remoti, saepe victi, adhuc hostis, et deinde minitantis, imperio arma deponere, pacique servire? si non ipso tantum annuntiatae pacis sono per 147 corda cunctorum aegra belli tabuisset intentio: et, post diuturnas laborum vigilias, oscitantes ac stupefactos quies inopina laxasset, priusquam ipsam quietem voluntas pacta componeret. Unde autem tanta fatigatio omnium per totam Graeciam populorum corda corporaque oppresserit, quae efferos animos ignoto acquiescere otio tam facile persuasit, quam brevissime ostendam. Lacedaemonii, utpote homines, et Graeci homines, quo plura habebant, eo ampliora cupientes, postquam Atheniensium potiti sunt, universam Asiam spe dominationis hauserunt. Itaque toti Orienti bellum moventes, Dereyllidam ducem in hanc militiam legunt, qui cum sibi adversus duos potentissimos Artaxerxis
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscendi imaginem᷑ pͣrefert:
haud refert tamen intelligendi¬
uigorem. Sed ego cum uitutncar
iitandum sciam. utrumq
faciam: ut quocumq modo aliter¬
utraq temperẽtur. si non hec mł¬
tum pretermissa nec mulcum ꝯ¬
strͣicta uideantur.
nno ab urbe condita. qcͦ. i¬
.iiiiͦ.quem annum sicut ga¬
uissimum propter ignoratam sibi
captiuitatem roma persensit: ita
magnificum propter in solitam
pacem grecia habuit. seo siquidem
incempore quo galli romam car¬
tamincensamq tenuerunt, et uel¬
diderunt:sartarxerses rex persa¬
rum discedere ab armis et quies¬
cere in pace uniuersam greciam
per legatos precepit. denuntians
contraditorem pacis bello impe¬
dendendum. Quem itc a uibentem
potuissent utiq greci tam constan¬
ter contempnere. quam fortiter sepi
uicerunt: nisi porrectam undecũꝙ
dccasionem quam auide desidera¬
uerunt: tam libenter hauiissent.
ostenderunt enum quam egre ad¬
misere illa qͣue eatenus gesserunt:

Expanded text:
cognoscendi imaginem praefert, cognoscendi imaginem praefert, aufert tamen intellegendiuigorem. sed ego cum utrumque uitandum sciam, utrumque faciam ut quocumque modo alterutra temperentur, si nec multa praetermissa nec multum constricta uideantur. Anno ab Vrbe condita CCCLXIIII, quem annum sicut grauissimum propter ignotam sibi captiuimagnificum propter insolitam pacem Graecia habuit; eo siquidem tempore, quo Galli Romam captam incensamque tenuerunt ac vendiderunt, Artaxerxes, rex Persarum, discedere ab armis et quiescere in pace universam Graeciam per legatos praecepit, denuntians contradictorem pacis bello impetendum: quem ita jubentem potuissent utique Graeci tam constanter contemnere, quam fortiter saepe vicerunt, nisi porrectam undecumque occasionem, quam avide desideraverant, tam libenter hausissent: ostenderunt enim quam aegre admisere illa quae eatenus gesserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cladem illius tem po¬
ris quis funera ex¬
plicet. aut equare lacrimis possit
secun dum preceptum tuum. de
ante actis conflictionibus seculi.
Nec omnia nec per omnia posse.
quȩ gesta et sicut gesta sunt ex¬
plicari: quoniam magna / atq
innumera copiosissime et apluri-¬
bus scripta sunt. IScriptores au¬
tem et si non easdem causas eas¬
dem tamen res: habuere propo¬
sitas. Quippe cum lili bella nos
bellorum miserias: euoluamus.
Preterea ex hac ipsa de qua que¬
ror habundantia angustia oritur
michi: et concludit me sollicitudo
uoosior.Si enim aliqua studio
breuitatis omitto: putabuntur
aut michi nunc defuisse. aut
in illo ͭ tempore non flrisse. Srue¬
ro significare cuncta nec expͥmer
studens compendiosa breuitate
succingo: obscura faciam. Et ita
apud plerosqr erunt dubia: ut
nec dicta uicleantur. Maxime cum
eacontrarlo nos imrerum non ima¬
ginemꝰ commendare curemus. bre¬
uitas atq obscuritas immo. ut
est semper obscura breuitas et si

Expanded text:
cladem illius temporis, quis fando funera explicet aut aequare lacrimis possit secundum praeceptum tuum de anteactis conflictationibus saeculi: nec omnia nec per omnia posse quae gesta et sicut gesta sunt explicari, quoniam magna atque innumera. copiosissime et a plurimis scripta sunt, scriptores autem etsi non easdem causas, easdem tamen res habuere propositas: quippe cum illi bella, nos bellorum miserias euoluamus. praeterea ex hac ipsa de qua queror abundantia angustia oritur mihi et concludit me sollicitudo nodosior. si enim aliqua studio breuitatis omitto, putabuntur aut mihi nunc defuisse aut in illo tunc tempore non fuisse; si uero significare cuncta nec exprimere studens conpendiosa breuitate succingo, obscura faciam et ita apud plerosque erunt dicta, ut nec dicta uideantur: maxime cum e contrario nos uim rerum, non imaginem commendare curemus; breuitas autem atque obscuritas, immo ut est semper obscura breuitas, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
ducem nauali bello constituat.
Acceptis igitur quingentis argen¬
ti talentis: conon perfar nabu¬
tum euocatur. classiq preficitur.
Quibus compertis lacedemonii:
et ipsi auxilia naualis belli arege
egipti herci nione per legatos pe¬
tunt. Aquo centum instructas tͥt
remes: et sex centa milia modium
frumenti acceperunt. Asotiis eti¬
am: undiꝙ magna contraxere
subsidia. Cui militie: consensu oi¬
num ageselaum ducem decreue-¬
iunt. uirum pede claudum: sed
qui in difficillimo rerum statu
mallent sibi regem claudicare.
quam regnum. Raro unquam ita
pares omni industria duces. in
unum coiere bellum. Qui acer¬
bissimis inuicem preliis fatigati:
et multo sanguine oͣbliti: uelut
inuicti ab alterutro recesserunt.
gitur conon accepto iterum per
seipsum arege magno stipendio:
reuersus ad classem inuadit hos¬
stiles agros. turres. castella. cetera¬
q presidia expugnat. Et ueluti
effusa tempestas: quacumq in¬
cubuit. cuncta prosternit ¶La ce¬
demonii uero domesticis malis

Expanded text:
ducem nauali bello constituat. acceptis igitur quingentis argenti talentis Conon per Farnabazum euocatur classique praeficitur. quibus conpertis Lacedaemonii et ipsi anxilia naualis belli a rege Aegypti Hereynione per legatos petunt, aremes et sexcenta millia modium frumenti acceperunt: a sociis etiam undique magna contraxere subsidia. Cui militiae consensu omnium Agesilaum ducem decreuerunt, uirum pede claudum, sed qui in difficillimo rerum statu mallent sibi regem claudicare quam regnum. raro umquam ita pares omni industria duces in unum coiere bellum, qui acerbissimis inuicem proeliis fatigati et multo sanguine obliti uelut inuicti ab alterutro recesserunt. igitur Conon accepto iterum per se ipsum a Rege Magno stipendio reuersus ad classem inuadit hostiles agros, turres castella ceteraque praesidia expugnat et ueluti effusa tempestas quacumque incubuit cuncta prosternit. Lacedaemonii uero domesticis malis
Abbreviated transcription (Latin):
se autem uni elefanto qui solus suꝑ¬
fuerat suꝑsedens: uix difficultatem
itineris euasit. Sed oculum quo iam¬
dudum eger erat: uiolentia frigoris
uigiliarum aclaboris amisit. Uͥbi uͦ
proxim̃ castris fiaminii consulis fuit:
uastatione cirtũiacentium locorum.
flaminium in bellum excitauit. he
pugna ad transũmenum lacũ facta
est. Ubi exertitus romanꝰ infelicissi¬
me arte circũuentus hannibalis. fun¬
ditus trucidatus ẽ. Ipse quoq consul.
norum in eo prelio cesa: sex milia cap¬
ta referuntur. De exercitu hannibalis
duo milia ceciderunt stamosum hoc
apud transũmenum lacum certam̃
fuit: tanta clade romana. Maxime
ium ita intentus pugnatorũ ardor ex¬
titerit: ut grauissimũ t̾rȩmotũ qñ
tum forte tam uehemens factus est.
ut urbes diruisse. montes transtulis¬
se. decidisse rupes. & flumina retro¬
sum coegisse referatur: ꝓugnantes
omĩno non senserint. Factam ad ta¬
sũmenum ruinam sequitur ꝓug.¬

Expanded text:
se autem uni elephanto, qui solus supse autem uni elephanto, qui solus supersedens, supersedens, uix difficultatem itineris euasit; sed oculum, quo iamdudum aeger erat, uiolentia frigoris uigiliarum ac laboris amisit. ubi uero proximus castris Flaminii consulis fuit, uastatione circumiacentium locorum Flaminium in bellum excitauit. haec pugna ad Trasumennum lacum facta est. ubi exercitus Romanus infelicissime arte circumuentus Hannibalis funditus trucidatus est; ipse quoque consul norum in eo proelio caesa, sex milia capta referuntur. de exercitu Hannibalis duo milia ceciderunt. famosum hoc apud Trasumennum lacum certamen fuit tanta clade Romana, maxime cum ita intentus pugnantum ardor extiterit, ut grauissimum terrae motum, qui tunc forte tam uehemens factus est, ut urbes diruisse, montes transtulisse, discidisse rupes et flumina retrorsum coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. factam ad Trasumennum ruinam sequitur pug
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ uero alter scipio frat̾ consulis
scipionis: in hispaniam pluri¬
ma bella gessit. Magonem quoq po¬
enorum ducem: bello uicit & ceꝑiti di¬
ris tunc etiam romani piodigiis t̾riti
sunt. Nam & solis orbis ininui unsus
ẽ: & apud arpos parme in celo inse:
sol quoq pugnasse cum luna. Apud
capenas. indie duas lunas ortas: in
sarhnia sanguine duo scuta sudas¬
se. faliscis cȩlum scindi: uelut mag¬
no hiatu uisum. Apud antium me¬
tentib cruentas spicas incorbe decidĩse.
Gitur hannibal
sciens flaminiũ consulem solum in
castris ẽe: quo celerius imparatũ ob¬
rueret. primo uere progressus arri¬
puit propiorem. s palustrem uiam.
Et tum forte sarnos late redundans:
pendulos & dissolutos campos reli¬
querat. De quib dictum ẽ. Et quȩ ri¬
gat: eqͣuora sarnos. In quos cum ex¬
ertitu progressus hannibal: nebulis
maxime que de palude exhalabant᷑
piospectum auferentib. magña par¬
tem sociorum ium̃torumq ꝑdidit. Ip¬

Expanded text:
t uero alter tunc Scipio, frater consulis Scipionis, in Hispania plurima bella gessit, Magonem quoque Poenorum ducem bello uicit et cepit. Diris tunc etiam Romani prodigiis territi sunt. nam et solis orbis minui uisus est et apud Arpos parmae in caelo uisae, sol quoque pugnasse cum luna, apud Capenas interdiu duas lunas ortas, in Sardinia sanguine duo scuta sudasse, Faliscis caelum scindi uelut magno hiatu uisum, apud Antium metentibus cruentas spicas in corbem decidisse. igitur Hannibal sciens Flaminium consulem solum in castris esse, quo celerius imparatum obrueret primo uere progressus arripuit propiorem sed palustrem uiam et cum forte Sarnus late redundans pendulos et dissolutos campos reliquerat, de quibus dictum. est : et quae rigat aequora Sarnus. in quos cum exercitu progressus Hannibal nebulis maxime, quae de palude exhalabantur, prospectum auferentibus magnam partem sociorum iumentorumque perdidit. ip
Abbreviated transcription (Latin):
ter confecit beltrum. quam constan
arripuit. Nam in hoc prelio.xi¬
capta referuntur. Sed b anc quoq
ustius uere laudandam uictorian
quam uam aruspi ces impedire n
potuerunt oborti subito corrupet
morbi. Nam tanto actam intolerab¬
lis pestilentia. tunc corripuit cuita¬
tem : ut propter eam quacumq
ratione sedandam libros sibilli no
consulendos putarent.horrendune
illum ep̃idaurum colubrum cum
tpio esco lapi lapide aduexeru.
quasi uero pestilentra a ncamistis ucrte sẽ¬
data non sit. aut post orta non fui¬
rit./ Pret̾ea altero ab hinc anno: fi¬
buisgurgis consul male aduersi
samnitas pugnauit. Namq anss

Expanded text:
ter confecit bellum quam constanter ter confecit bellum quam constanter arripuit. Nam in hoc praeliocapta referuntur. sed hanc quoque istius uere laudandam uictoriam, quam uani auspices impedire non potuerunt, oborti subito corrupere morbi. nam tanta ac tam intolerabilis pestilentia tunc corripuit ciuitatem, ut propter eam quacumque ratione sedandam libros Sibyllinos consulendos putarint horrendumque illum Epidaurium colubrum cum ipso Aesculapi lapide aduexerint: quasi uero pestilentia aut ante sedata non sit aut post orta non fuerit. Praeterea altere abhinc anno Fabius Gurges consul male aduersum Samnitas pugnauit. namque amis
Abbreviated transcription (Latin):
cisus est: extincta referuntur. Fuisse
autem absq etruscis et umbris quoᷤ
astute romani bello auocarunt. gal¬
lorum et samnitum peditum. el.¬
refert et cãrpentarios mille in ar¬
mis contra aciem stetisse romanam. Su¬
Sed ut sepe dictum est semꝑ romanoꝵ
aut domesticam quietem extraneis
belles interpellatam aut externos
prouentus morbis interioribus as¬
grauacos tantum ut omnimodis
ingentes animi unde. dumq pre¬
in erentur: hanc eruientam cristen¬
q uictoriam pestilentia eruitato
onerauit. Et criumphales pompi
obiue mortuorum exequie pol¬
luerunt. Nec erat cui de triumph
gaudium suaderetur: cum totaci¬
uitas aut egris suspiraret aut mo¬
ciris ¶Sequitur annus quo roma¬
ni instaurato a samnitibus bello
uicti sunt: atq in castra fugerun¬
tatis armis acuestibus. paratos am¬
mo nisi uincant moris bello sese
quos papirius consul cum exerciti
uaua comectantibus congredi pn¬
lriberetur: irtidens eos tam felici¬

Expanded text:
cisus est, exstincta referuntur. Fuisse cisus est, exstincta referuntur. Fuisse autem absque Hetruscis et Umbris, quos isto astu Romani bello evocaverunt, Gallorum et Samnitum pediturefert, et carpentarios mille in armis contra aciem stetisse Romanam. Sed — ut saepe dictum est semper Romanorum aut domesticam quietem extraneis bellis interpellatam aut externos prouentus morbis interioribus adgrauatos, tantum ut omnimodis ingentes animi undecumque premerentur — hanc cruentam tristemque uictoriam pestilentia ciuitatis onerauit et triumphales pompas obuiae mortuorum exsequiae polluerunt. nec erat cui de triumpho gaudium suaderetur, cum tota ciuitas aut aegris suspiraret aut mortuis. Sequitur annus, quo Romani instaurato a Samnitibus bello uicti sunt atqtatis armis, et vestibus, paratoque animo, ni vincant, mori, bquos Papyrius consul cum exercitu vana conjectantibus congredi prohiberetur, irridens eos, tam felici
Abbreviated transcription (Latin):
inseriȩ. siue uirtutes utraq priorib
comparata. in boc tempore minora
sunt. Atq ita utraq pro nobis faci-¬
uͥnt: in comparatione alexandri.
atq persarum. Si uircus nunc uo¬
canda est: minor est hostusim. Si
miseria: minor ẽ romanioꝵ.
nno ab urbe condita. coce. quin¬
populi: ĩ unum agnen fedusq coi¬
erunt. Namq etrusci umbri. sam¬
nites et galli uno agmine. conspi-¬
rantes : romanos delere conati st̃.
Treme facti hoc bello romanorum a¬
tum sperare de u̾iribus: dolo diuise¬
re hostes. tuciꝰ rati pluribus se bel¬
lis implicare quam grauibus. Itaq
cum quibusdam suis ad populam¬
dos hostiles agros in umbram etru
suorum coegissent. cum samnitibus
et gallis bellum inire propesarunt.
In quo bello cum gallorum impetu
romam premerentur. decius con¬
sul occisus est fabius tamen post
magnam deciane partis stragem:
candem uicit. Eo prelior quinqua¬
ginta milia samnitum siue gallor

Expanded text:
iae siue uirtutes, utraque prioribus iae siue uirtutes, utraque prioribus conparata in hoc tempore minora sunt, atque ita utraque pro nobis faciunt in conparatione Alexandri atque Persarum: si uirtus nunc uocanda est, minor est hostium; si miseria, minor est Romanorum. nno ab Vrbe condita. CCpopuli in unum agmen foedusque coierunt. namque Etrusci Vmbri Samnites et Galli uno agmine conspirantes Romanos delere conati sunt. tremefacti hoc bello Romanorum atum sperare de uiribus: dolo diuisere hostes, tutius rati pluribus se bellis inplicare quam grauibus. itaque cam, quibusdam suis ad populados hostiles agros in Umbriam Hetrsuorum coegissent, cum Samnitibus et Gallis bellum inire properarunt. In quo bello cum Gallorum impetu Romani premerentur, Decius consul occisus est. Fabius tamen post magnam Decianae partis stragem tandem vicit. Eo praelio quadraginta millia Samnitum sive Galloru
Abbreviated transcription (Latin):
patitur hispanus orauerit. At uero
si illa alexandritempor a laudandee
potius propter uirtutem qua totꝰ
orbis obtentus. quam detestanda
propter ruinam qua totus orbis
euersus est iudicantur inuementur
ad modum plurimi. qui hec laudan¬
da censerint quia multa uicerunt
et nriserias aliorum felicitatem suam
reputant. Si dicat quisquam. istiho¬
stes romani sunt: Respondebitur
boc. Et tunc coto orienti de alexã¬
dro uidebatur. taieso et romam
aliis uisi sunt: dum bellis quietos
ignotosq petierunt. Seilli ad qui
rere regna: isti euertere student. Se¬
paiata bnt hostis excicha: et iudici¬
a uicboris. Siquinem et isli pruuis eos
legibus ordinarunt. Et hi quinnn espo¬
hostiliter turbant. que in quo non
permiserit deus. siedomita obtine¬
rent: ritui suo componere molirent᷑
Dicendi posteris magni reges. qui
nune a nobis seurissimi hostes ad¬
iudicantur: Quolibet hec gesta no¬
mine censeantur: hoc est siuie dicant᷑¬

Expanded text:
patitur, Hispanus orauerit. at uero patitur, Hispanus orauerit. at uero si illa Alexandri tempora laudanda potius propter uirtutem qua totus orbis obtentus, quam detestanda propter ruinam qua totus orbis euersus est iudicantur: inuenientur et modo plurimi, qui haec laudanda censeant, quia multa uicerunt et miserias aliorum felicitareputent. Sed dicat quisquam: Isti hostes Romaniae sunt. Respondebitur: Hoc et tunc toti Orienti de Alexandro videbatur: talesque et Romani aliis visi 195 sunt, dum bellis quietos ignotosque petiverunt. Sed illi acquirere regna, isti euertere student. separata sunt hostis excidia et iudicia uictoris. siquidem et illi prius eos legibus ordinarunt: et hi nunc hostiliter turbant quae — in quo non permiserit Deus — si edomita obtinerent, ritu suo conponere molirentur, dicendi posteris magni reges, qui nunc nobis saeuissimi hostes adiudicantur. quolibet haec gesta talia nomine censeantur, hoc est siue dican
Abbreviated transcription (Latin):
au̾im. u dñantibꝰ blanditꝰ si. u ĩfidleᷤᷤ p̾uari¬
au̾im uͥi iͦ sidianteᷤᷤ subt̾fugerĩ. pͦtremo ii ꝑseqͥnteᷤ
in mari a saxis spiculisq attenden¬
oi manibus etiam pene iam aprdes at¬
endentes. repentina nebul adicto sensu d̃ pag¬
cirum fusus euaserim : cunctos au ns dic̃¬
dientes me in lacrimas cominoue¬
riuelim et tacitꝰ de ñ dolenten
doleam. teputans duricie eorum¬
qui quod non sustinere non credunt.
Chispamis morimis ad supplicandum
alexandrum babiloniam adit: cruen¬
tumq ultro dominum. ne hostem
exciperet per assiriam indiamq quȩ¬
siuit: terrarum metas lustrans. et
utriq in feliciter notus oceano. Et
tamen tam uiolente necessitatis me.¬
moria nel obluone de frentnueniatis¬
liit uetustate¶Et nos et perpetue
recordationi efurum putamus. qđ̃
plurima orbis ꝑarte secura unum
angulum fugar Tatroinolauit: qͣi
uero gothoruim et sueuorum ꝓacem
ut non dicam uersa ince indiis uel
assirius. sedetiam uel ipse qui hostem

Expanded text:
landitus sim, ut infideles praecaverim, ut insidiantes subterfugerim, postremo ut persequentes in mari, ac saxis spiculisque appetentes, manibus 194 etiam pene jam apprehendentes, repentina nebula circumfusus circumfusus euaserim, cunctos audientes me in lacrimas commoueri uelim et tacitus de non dolentibus doleam, reputans duritiae eorumqui quod non sustinuere non credunt. Hispanos et Morinus ad supplicandum Alexandro Babylonam adiit cruentumque ultro dominum, ne hostem exciperet, per Assyriam Indiamque quaesiuit, terrarum metas lustrans et utrique infeliciter notus Oceano: et tamen tam uiolentae necessitatis memoria uel obliuione defeciluit uetustate. et nos perpetuae recordationi haesurum putamus, quod plurima Orbis parte secura unum angulum fugax latro uiolauit? quasi uero Gotthorum et Sueborum pacem ut non dicam uersa uice Indus uel Assyrius, sed etiam uel ipse, qui hostem
Abbreviated transcription (Latin):
lexander uero apud babilo¬
niam cum ad huc sanguinẽ
sitiens male castigata auiditate. Aunt staens¬
ministri insidiis uenenum potas.¬
set: interiit ¶Odura mens hominũ:
et corsemper in humanum. Ego
ipsehȩc pro asserenda omnium tem¬
porum alternati calamitate peR¬
censeo. in relatu canti mali quo
uel amore ipsa uel formidine mor¬
tis accepta totus mundus intremu¬
it. nunquid illacrimaui oculis : ñ reputantib¬
Nunquid corde condolui: Nunqͥd iserias ut¬

Expanded text:
lexander uero apud Babylonam, cum adhuc sanguinem sitiens male castigata auiditate ministri insidiis uenenum potaset, interiit. O dura mens hominum et cor semper inhumanum! ego ipse, qui haec pro adserenda omnium temporum alternanti calamitate percenseo, in relatu tanti mali, quo uel morte ipsa uel formidine mortis accepta totus mundus intremuit, numquid inlacrimaui oculis? numquid corde condolui? numquid reu
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ nunc illisis grauiter scutis
uerberabat: minc impressis ꝑ¬
metter obstructa claudebat. nuc
auulsis molenter destituta nuda¬
bat: nunc opposias iugiter in ter¬
gͥa trudebat. Tela etiam quȩ iꝑsi
ueh em̃ter intorserant excepta uen¬
tis. impetu supinata ac retrorsum
coacta: ipsos nifeliciter confige¬
bant. Prospexit sibi: humane co¬
scientiȩ pauor. Nam continuo sese
parua suoru manui fusa: uctori
theodosio hostilis ꝓstrauit exer¬
cttussEngenius captus atq inter¬
fectus ẽ: arbogastis sua sese many
ꝑculit. Ita & hic duorñ sangume:
bellum ciu ile restinctumẽ. Absq¬

Expanded text:
um nunc inlisis grauiter scutis um nunc inlisis grauiter scutis euerberabat, nunc inpreesis pertinaciter obstructa claudebat, nunc auulsis uiolenter destituta nudabat, nunc oppositis iugiter in terga trudebat; tela etiam, quae ipsi uehementer intorserant, excepta uenti impetu supinato ac retrorsum coacta ipsos infeliciter configebant. prospexit sibi humanae conscientiae pauor, nam continuo sese parua suorum manu fusa uictori Theodosio hostilis prostrauit exercitus; Eugenius captus atque interfectus est; Arbogastes sua se manu perculit. ita et hic duorum sanguine bellum ciuile restinctum est, absq
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm insomñe noctem prȩcum con¬
tinuatione transegit: & testes ꝓpe¬
modũ quas in ỹcium prȩsidii ce¬
lestis appenderat lacrimarũ lacu¬
nas reliquit. fiducialiter arma cor¬
corripuit. Solus sciens se ẽe. ñ sõ¬
lum.signumcrutis prelio dedit:
ac se in bellum etiam si nemo seqͦ¬
retur uictor futurus immisit̃. Pri¬
ma salitis uia extitit arbͣrtio: ho¬
stilium partium comes. Qui cum
ignarum imꝑatorem tircũpofi¬
tis excepisset insidiis: conu̾sus ad
reuerentiam presenus augusti. ñ
solum ꝑiculo liberauit: uerũetiã
instruxit auxilio. At ubi ad cõnti¬
gua miscende pugne spacia ꝑuen¬
tum ẽ: continuo magnꝰ ille & in¬
effabilis turboͣ uentorũ in hora
hostium ruit. ferebantur ꝑ aera
spicula missa nr̃orum: atq ultra
mensuram humani ictus ꝑ ma¬
gnum  mane poitata. nusqͣm ꝓpe¬
modũ cadere priusqͣm impnige¬
rent smebantur. Porro autẽ tur¬
bo continuus ora pectoraq hosti¬

Expanded text:
quam insomnem noctem precum conquam insomnem noctem precum continuatione transegit et testes propemodum quas in pretium praesidii caelestis adpenderat lacrimarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit solus, sciens se esse non solum. signo crucis signum proelio dedit ac se in bellum, etiamsi nemo sequeretur, nictor futurus, inmisit. prima salntis nia extitit Arbitio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxit auxilio. at ubi ad contigua miscendae pugnae spatia peruentum est, continuo magnus ille et ineffabilis turbo uentorum in ora hostium ruit. ferebantur per aera spicula missa nostrorum atque ultra mensuram humani iactus per magnum inane portata nusquam propemodum cadere, priusquam inpingerent, sinebantur. porro autem turbo continuus ora pectoraque hosti
Abbreviated transcription (Latin):
rimorum. quã meluis qui specta¬
uere nouerunt. dilarcari uerbis
ñ opus ẽ: potentia dei ñ fiducia
hominis. uictorem semꝑ extitisse
theodosium. Arbogastis iste prȩ¬
cipuum in utroq docum̃tum esti
qui & tunc cum theo dosis parti¬
it. tantis instructum presidiis
maximũ ipse minimꝰ cepit: &¬
nunc cum adu̾sus eundem theo¬
dͥosium collectis gallorum fran
corumq uirib exundauit. nisꝰ
etiam precipuo cultu idolorum:
magna tam̃ infelicitate succubu¬
istugemus atq arbogastis instru¬
ctas acies cumpis expedierant: alta
alpium latera. atq ineuitabiles
ransitus p̃missis callide insidiis
occuparant: etiam si numero ac
uirib impares forent. sola tamen
belli positione uictores. At uͦ theo¬
dosius in sũmis alpib constitutꝰ
expers cibi ac somni. sciens quod
destitutus sũis. nesciens qͦd clausus
alienis: dñm xp̃m solus solũ qui
possit omĩa corpore humi fusus.
m̃te cȩlo fixiis: orabat. Dehinc pͣt¬

Expanded text:
rimorum, quam melius qui spectarimorum, quam melius qui spectauere nouerunt, dilatari uerbis non opus est potentia Dei non fiducia hominis uictorem semper extitisse Theodosium, Arbogastes iste praecipuum in utroque documentum est. qui et tunc, cum Theodosio paruit, tantis instructum praesidiis Maximum ipse minimus cepit et nunc, cum aduersus eundem Theodosium cCORUMQUE viribus exundavit, nixus etiam praecipuo cultu magna tamen facilitate succubuit. Engenius atque Arbogastes instructas acies campis expedierant, arta Alpium latera atque ineuitabiles transitus praemissis callide insidiis occuparant, etiamsi numero ac uiribus inpares forent, sola tamen belli dispositione uictores. at uero Theodosius in summis Alpibus constitutus expers cibi ac somni, sciens quod destitutus suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum, qui posset omnia, corpore humi fusus, mente caelo fixus orabat. dehinc post
Abbreviated transcription (Latin):
& ciuilia consecuta sunt. &e tam̃
omĩa pene usq in hodiernũ diem
equidem cum fructu simpliciᷤᷤ scei
uictorie: uł nullo uł i inimosan¬
guine qusenerunt. Ig ualentin¬
anus iunior regno restititt᷑. extint¬
to maximo eiꝰꝙ filio uictore quẽ
imꝑatorem gallis in aximꝰ relique¬
rat: ipse in galliam transirt. Ubi
cum tranquillam rem publica
in pace ageret. apud uientĩa dolo
arbogastis comitis sui ut ferunt.
strangulatus: atq ut uoluirtars̃
sibi consciuisse mortem putaret᷑.
laqneo sũspensus est ¶M ortuo ua¬
lestiniano augusto. arbogastis t̃c¬
eugenium tirannũ mox treare
ausus ẽ: legitq homm̃ẽ cui titu¬
ium imꝑatoris imyoneret. ipse
astisrus imꝑium. Hir barbarus
animo. consilio. manu. audacia
potentiaꝙ nimius: contraxit un¬
diq mnumeras inuictasq co¬
pias. uł romanorũ presidiis. ł
auxiliis barbarorum: alibi po¬
testate. alibi cõgnatione subnixas.
hystoriam etiam notam ocłis ply¬

Expanded text:
et ciuilia consecuta sunt, et tamen et ciuilia consecuta sunt, et tamen omnia paene usque in hodiernum diem et quidem cum fructu simplicis sanctaeque uiotoriae uel nullo uel minimo sanguine quieuerunt. Igitur Yalentinianus iunior regno restitutus extincto Maximo eiusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Galliam transiit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strangulatus atque, ut uoluntariam sibi consciuisse mortem putaretur, laqueo suspensus est mortuo Valentiniano Augusto Arbogastes Eugenium tyrannum mox creare ausus est legitque hominem, cui titulum imperatoris inponeret; ipse acturus imperium uir barbarus. animo consilio mann audacia potentiaque nimius, contraxit undique innumeras inuictasque copias, uel Romanorum praesidiis uel auxiliis barbarorum alibi potestate alibi cognatione subnixus. historiam notam etiam oculis plu
Abbreviated transcription (Latin):
ineruentam iuctoriam deo ꝓcr¬
rante suscepit ¶Et ce regib & tempo¬
rib xꝑianis: qͣudlater s ella cin¬
lia cum uitari neqͣueunt transge¬
runtur. Ad uictoriam ꝑuentũ est.
irrupta ẽ. ciuitas. correptus tran¬
onus. & hõc paruum ẽ. Eece parte
alia uictus hostilis exercitus: atq
ipso tiranno truculentior comes
tiranni ad mortẽ coactus. Lanteos¬
solutȩ clauseq insidiȩ: tanti appa¬
ratus exinaniti sunt. Et tam̃ mllis
dolos instruxit: nullus acrem ais¬
posuit. postremo nullus si dici lutc
gladium de uagina extulit fõrni¬
qͣm casu factum putet: quomagi
potentia dei qua & dispensantur a
iudicantur uniu̾sa ꝓpasato suit¬
stimonio & declarat᷑o: obstre seta¬
um ĩntes uł ad confusionẽ uł adsi¬
dem cogat. decoram & ignotã om¬
nib. & om̃ib notaispost hoc bel¬
lum quo maximꝰ int̃fectus ẽ: mul¬
ta utiq siclitom̃s recognoscimꝰ. ꝑ
theodosium filiumq eius honor¬
um usq ad nunc & ext̾na bella

Expanded text:
incruentam uictoriam Deo procurante suscepit. Ecce regibus et temporibus Christianis qualiter bella ciuilia. cum uitari nequeunt, transiguntur. ad uictoriam peruentum est, inrupta est ciuitas, correptus tyrannus. et hoc parum est. ecce parte alia uictus hostilis exercitus atque ipso tyranno truculentior comes tyranni ad mortem coactus, tantae dissolutae elusaeque insidiae, tanti apparatus exinaniti sunt: et tamen nullus dolos struxit, nullus aciem disposuit, postremo nullus, si dici licet, gladium de uagina extulit. formiisquam casu factum putet, quo magis potentia Dei, qua et dispensantur et iudicantur uniuersa, propalato sui testimonio declarata obstrepentium mentes uel ad confusionem uel ad fidem cogat, dico rem et ignotam omnibus et omnibus notam: post hoc bellum, quo Maximus interfectus est, multa utique, sicut omnes recognoscimus, Theodosium filiumque eius Honorium usque ad nunc et externa bella
Abbreviated transcription (Latin):
quileiam imꝓuisus adueniens: ho¬
stem illũ magnum maximũ tru¬
cem. & immanissimis quoq ger¬
manorũ gentib tribita ac stipen¬
dia magno t̃rore nominis exigen¬
tem: sine dolo & sinẽ contro uersia
clausit. cepit: occidit ¶Halentinia¬
nus recepta italia: potitus imꝑio ẽ
¶Andragratiꝰ comes cognita max̾imi
nece. precipitem sese̾ enam m̃ un¬
das dodio. & sustocatuis es hcodogi

Expanded text:
quileiam improvisus adveniens, 558 hoquileiam improvisus adveniens, 558 hostem illum magnum, Maximum trucem, et ab immanissimis quoque Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigetem, sine dolo et sine controversia clausit, cepit, occidit. Valentinianus, recepta Italia, potitus imperio est. Andragatius comes, cognita Maximi nece, praecipitem sese e navi in undas dedit, ac suffocatus est. Theodosi
Abbreviated transcription (Latin):
interfecto ꝑ maximũ gratiano.
Mansito meo annis .xi: cũiam
in orientis partib sex annis gra¬
tiano uiuente regnasset. Itãq
iustis necessariisq causis ad bel¬
lum cinile ꝑ motus. cum ẽ drob
augusti fr̃ib & ad ulcionem uniꝰ
interfecti sanguinis exigeret: &¬
ad restitutionem miscdiam al¬
terus exulantis oraret. posutem
deo spem sũa. Seseq aduersum
nam longe minor uniu̾sa apparatꝰ
belli comparatione ꝓripint. Aqͥ¬
leie tunc maximꝰ uictorie suȩ spe¬
ctator insederat. Andragratiꝰ enis
comes: summ̃a belli ad ministra¬
bat. Qui ũ largissimis militum
copiis. ipsaq magnarũ copiarũ
fortitudine p̃cellente consilio. om¬
nes incredibiliter alpium ac flu¬
minũ aditus cõmuniuissec: in¬
effabili udicio dei dum nauali
expeditone incautum hostem
p̃uenire & obruere parat. sponte
eadem que obstruxerat castra de
seruit. Ita theodosius nemine sen¬
tiente ut ñ dicam repuguante :
uacuas transmeauit alpes. Atq: a¬

Expanded text:
interfecto per Maximum Gratiano, mansitque in eo annis undecim cum jam in Orientis partibus quatuor annis Gratiano vivente regnasset. Itaque justis necessariisque causis ad bellum civile permotus, cum e duobus Augustis fratribus et ultionem unius interfecti sanguinis exigeret, et restitutionem miseri alterius exsulantis oraret, posuit in Deo spem suam, seseque adversus nam longe minor universi apparatus bellici comparatione, proripuit. Aquileiae tunc maximus victoriae suae spectator insederat. Andragatius comes ejus summam belli administrabat. Qui cum largissimis militum copiis ipsamque magnarum copiarum fortitudinem praecellenti consilio omnes incredibiliter Alpium ac fluminum aditus communisset, ineffabili judicio Dei, dum navali expeditione incautum hostem praevenire et obruere parat, sponte eadem quae obstruxerat claustra deseruit. Ita Theodosius nemine sentiente, ut non dicam repugnante, vacuas transmisit Alpes, atque A
Abbreviated transcription (Latin):
lboni uͦ ttaliam cũ langobar¬
dis ꝓfecturus. ab amicis sius
uetulis saxonib auxilium petit:
quatinꝰ spaciosam italiam cũ plu¬
rib possessurus intraret. Adquẽ
saxones plusqͣm .xͣx. milia uirorũ
cum uxorib simul & paruulis. ut
cũ eo ad italiam ꝑgerent uixta eiꝰ
uoluntatem uenerunt̃ Hoc audi¬
entes clotarius & sigib̾tus regesfras¬
corum: sueuos aliasq: gentes in lo¬
cis de quib idem saxones exierant
posuerunt.

Expanded text:
o ad Italiam cum Langobardis profecturus, ab amicis suis vetulis Saxonibus auxilium petit, quatenus spatiosam Italiam cum pluribus possessurus intraret. Ad quem Saxones plusquam viginti millia virorum cum uxoribus simul et parvulis, ut cum eo ad Italiam pergerent, juxta ejus voluntatem venerunt. Hoc audientes Clotarius et Sigisbertus, reges Francorum, Suavos aliasque gentes in locis de quibus iidem Saxones exierant posuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lus angłs noctu ꝑ ciuitat̃e ꝑgereñ
& ex iussu bom angłi malus angłs
qui uidebatur uenabulũ manu
ferre. quotiens de uenabulo ostũi
cuiꝰcunq domꝰ ꝑcussisset: tot de
eadem domo die sequenti homi¬
nes iuterirent. Tunc cuid̾a ꝑ reue¬
lationem dictũ ẽ. qͦd pestis ipsa non

Expanded text:
lus angelus noctu per civitatem pergerent, et ex iussu boni angeli malus angelus, qui videbatur venabulum manu ferre, quotiens de venabulo ostium cuiuscumque domus percussisset, tot de eadem domo die sequenti homines interirent. Tunc cuidam per revelationem dictum est, quod pestis ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
referuntur. Gianis quoq: iugnis
collega daudii: uniuersam clas¬
sem naufragio amisit¶Anno eti¬
am sequenti dassis punica in ita¬
liam transiit: eiusq plurimas
partes longe lateq: uastauit.
Nterea lutacius cum
ilasse triginta nauium in siciliã

Expanded text:
referuntur. Gaius \' quoque Iunius referuntur. Gaius \' quoque Iunius collega Claudi uniuersam classem naufragio amisit. Anno etiam consequenti classis Punica in Italiam transiit eiusque plurimas partes longe lateque uastauit. interea Lutatius cum classe trecentarum nauium in Sicilia
Abbreviated transcription (Latin):
carthagienses: petendam ess e
aiomanis pacem decreueruNt.
Ao quam rem altissimum regulũ
aute ducem romanum quem iam
ꝑ quinq annos captiũu detinebañ
inter cȩteros legatos precipue mit¬
tendum putauerunt. Quem non
impetrata pace ab italia reuersum:
resectis palpebris in gratum iN
machina uigi lando necauerunt.S. douniri¬
¶Alter deinde atilius regulus & man-¬
lins ulsco. ambo bis consules: cum
classe ducentarum nauium & quat¬
tuor legionib lilibeum profecti.
quod oppidum in promunctorio
situm romani obsidere couatr. su¬
ꝑueniente hannibale qui amil¬
charis filius fuit. uicti maiore
exercitus sui parte perdita: ipoi
egre euaserunt. Post hos claudius
consul cum classe centum
inginti nauium ad repani
portum contra hostem pro¬
fectus: ubi mox acceptus classe
poenorum superatus. & ipse quidẽ
tum triginta nauib lilibtum in
castra confugit. Relique omnes
hoc est nonaginte. aut capte aut
demersȩ fuerunt. Occo milia ho¬
minum cesa: uginti milia capta

Expanded text:
Carthaginienses, petendam esse a Romanis pacem decreverunt. Ad quam rem Atilium Regulum antea ducem Romanum, quem jam per quinque annos captivum detinebant, inter caeteros legatos praecipue mittendum putaverunt: quem, non imperesectis palpebris inligatum in machina uigilando necauerunt. alter deinde Atilius Regulus et Manlius Vulsco, ambo bis consules, cum classe ducentarum nauium et quattuor legionibus Lilybaeum profecti: quod oppidum in promuntorio situm Romani obsidere conati, superueniente Hannibale qui Hamilcaris filius fuit uieti, maiore exercitus sui parte perdita ipsi aegre euaserunt. post hos Claudius consul cum classe centum uiginti nauium ad Drepani portum contra hostem profectus: ubi mox exceptus classe Poenorum superatusque est. et ipse quidem cum triginta nauibus Lilybaeum in castra confugit, reliquae omnes, id est nonaginta, aut captae ant demersae fuerunt; octo milia militum caesa, uiginti milia capta
Abbreviated transcription (Latin):
ipso imꝑatore cesare augusto qͣn¬
quies. & lucio puleio consule. cȩsar
ictor ab oriente rediens: octauo idus
ianuarii urbem triplici triumpho
ingressus ẽ¶At tunc primo ipse iani
portas. soptus finitisq om̃ib bellis
qiuilib clausit. hoc die: pͥmum au¬
quitus coniulatus est. Quod nom̃
ad mino ceteris inbaustum dominii¬
tantũ orbis licite usurpatũ. apicem
declarat imperii. Atq: ex ea die sum¬
ma rerum ac potestatum penes unũ
esse cepit & mansit: quod greci mo
phaniam hoc ẽ. apparitionemi sine
manifestationẽ dnici saciamenrar
obseruamꝰ: neno credentium siue
etiam fidei coͣntradicentiũ nesqnt
De quo ñe istius fidelissimȩ obser¬
uationis sacram̃to. ubernis nc̃ dicere
nee ratio nec locus flagttat: ut & que¬
rentib reseruasse. & neglegentib ñ
ingessisse uideamur: hõc aute fide¬
lner cõmemorasse ideo par fuit: ut
ꝑom̃ĩa uenturi xp̃i grã. prȩparatũ

Expanded text:
ipso imperatore Caesare Augusto quinquies, et L. Apuleio consulibus, Caesar Victor ab Oriente rediens, octavo idus Januarias urbem triplici triumpho ingressus est: ac tum primum ipse Jani portas, sopitis 441 finitisque omnibus bellis civilibus, clausit. Hoc die primum Augustus consalutatus est. Quod nomen ad nunc caeteris inaustantum orbis licite usurpatum, apicem declarat imperii, atque ex eadem die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci monphania, hoc est apparitionem siue manifestationem Dominici sacramenti, obseruamus, nemo credentium siue etiam fidei contradicentium nescit. de quo nostrae istius fidelissimae obseruationis sacramento uberius nunc dicere nec ratio nec locus flagitat; ut et quaerentibus reseruasse et neglegentibus non ingessisse uideamur. hoc autem fideliter commemorasse ideo par fuit, ut per omnia uenturi Christi gratia praeparatu
Abbreviated transcription (Latin):
ratiocinationes m̃tis intente qͣmli¬
bet aliis offuscata quesierit. ac n cii
hoc statim amori eius quẽ etiam ig¬
norans dilexerat inhesisse: Nec gͥ
mirum ẽ.si in magna familia inue¬
niantur aliqui serui: qui consuetu¬
dine lasciuiaq seductorũ assuefac-¬
ti.patientia adnĩ sui ad contemptũ
ipsius abutantur. Unde merito đs:
uł ingratos uł incredulos. uł etiam
contumaces uariis correptionib ar-¬
guit. quod semꝑ uͣtiq fatendum ẽ:
tum tam̃ p̃cipue. quando adhuc
ꝑ uniu̾sum mundũ milla erat ec¬
clesia que int̾uentu fidelium precũ
meritas mundi penas nistũq iudici¬
um dei exorata illius clementia tem¬
peraret.Inde etiam hec quȩ mala
hominib uidentur qualiacunq
sunt: grauiora sine dubio omĩa fu¬
erunt. sicut ipio quo cepta sunt or

Expanded text:
ratiocinationes mentis, intentae quamliratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis offuscata quaesierit ac per hoc statim amori eius, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? nec igitur mirum est, si in magna familia inueniuntur aliqui serui, qui consuetudine lasciuiaque seductorum adsuefacti patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur: unde et merito Deus uel ingratos uel incredulos uel etiam contumaces uariis correptionibus arguit; quod semper utique confitendum est, tunc tamen praecipue, quando adhuc per uniuersum mundum nulla erat ecclesia, quae interuentu fidelium precum meritas mundi poenas iustumque iudicium Dei exorata ipsius clementia temperaret: unde etiam haec, quae mala hominibus uidentur, qualiacumque sunt, grauiora sine dubio omnia fuerunt, sicut ipso, quo coepta sunt, or
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ torm̃ta ꝑroficeret. qͣm aliuͣ ipsum
regiun elmen ꝑ quod solum ꝓhi¬
beri poterat occuparet. Et quid pꝰtea
consecutum ẽ: Imꝑatores in quiuni
xp̃iani cessare sacra. & claudi templa
nsserunt: atq: ideo excessere omnes
aditis arisq relictis dii quib imꝑi¬
um hoc steterat. Oqͣnanta & qͣm mof¬
fensa lux ueritatis ẽ: si ñ ad uersus
eam ultro sese offerentem imbecilleᷤ
infeliciter oculi claud̾entur. Sixp̃ia¬
na fides ꝑ multa retro tempora sen¬
entib undiq aduusum se gentib.
regib. legib. cȩdib. crucib ac mor¬
tib. reprimi nullo modo potuit.
immo ut dixi inter hec & ꝑ hec cre¬
uit: cultus autẽ ido lorũ iam qͦdã mͦ¬
ex se deficiens ac sibi erubescens. ad uña
clem̃tissimanuissionẽ sine ullo pe¬
nali t̾rore cessauit: cin dubiũ ẽ. hoc
ꝑ istius intelligentie demonstrationẽ
de treatore suo tandem innotuisse
creaturȩ. quã illa eatenus ꝑ uarias

Expanded text:
per tormenta proficeret, quamdiu ipsum per tormenta proficeret, quamdiu ipsum regium culmen, per quod solum prohiberi potuerat, occuparet. et quid postea consecutum est ? imperatores, inquiunt, Christiani cessare sacra et claudi templa iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodamex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terrore cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per uarias
Abbreviated transcription (Latin):
ad credendi fidem. Ueruntam̃ bre¬
inter discutio. dii isti quos tantos
ferunt. ut romanã rem publicam
& propicii prouexisse & auersi af¬
flixisse undebantur. eo certe temꝑe
quod ꝑalam constat quo nasci xp̃c
uolure. & anmntiari gentib xp̃c¬
cȩpit: diutissime atq intentissime
colebantur. Ita illi consulentes & sͥ
& cultorib suis. ñ potuerune uł re¬
primere uł repellere suꝑsficione eiꝰ
propt̾ quam sꝑnendos se cultore̾q
destituendos uiderent. Qua qua
si ab iuiitis danda uenia nec dese¬
tendi fuerunt: si auoluntariis ser¬
uanda prȩscientia necͥ pͥus fueran
adiuuandi. Hoc factum ẽ. inquiuit.
Nam extitauimꝰ gentes. accendimus
reges. institiumꝰ leges. disposumꝰ nui¬
dices. p̃parauimꝰ penas. suppliciis &
crucib orbem totum scrutati sumꝰ:
si quo modo tandem xꝑianum nom̃
& cultus uniu̾so mundo possce abra¬
dĩ. Hoc eatenus factum ẽ: donec fȩcun¬
da credulitas eousq inter torm̃tra ac

Expanded text:
ad credendi fidem. uerumtamen bread credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse uideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt; si a uoluntariis, seruanda praescientia nec prius fuerant adiuuandi. hoc factum est, inquiunt: nam excitauimus gentes, accendimus reges, instituimus leges, disposuimus iudices, praeparauimus poenas suppliciis et crucibus, Orbem totum scrutati sumus, siquo modo Christianum nomen et cultus uniuerso mundo posset abradi. hoc eatenus factum est, donec fecunda crudelitas eo usque inter tormenta ac
Abbreviated transcription (Latin):
prescii sunt: Si prescii sunt:cur
hoc imꝑium in tot anuorum secła
eo potissimũ tempore ad sum mam
potentie arcem ꝑduxerunt. quo il¬
le nasci inter homines atq aguos¬
ci ut homo uoluit. post cuius nom̃
& ipsi ꝓ nichilo contempti sunt:
& tum uniu̾so mundo etiam illi qs
iysi prouexerant cuuirrerunt :
Sed humiliter obrepsit inquiunt. &
latenter intrauit. Latentis & humi¬
lis. unde tam celebris tama. tamu
dubitata fides. tam manifesta po¬
tentia signis quib dam & uirtutib
m̃ites hominũ suꝑsticione solliertaᷤᷤ
crpitt. & temuit: At hec sibi homo
potuit: dii magis potuisse debuer̃t̃.
AN quia ille hanc potentiam a pa¬
tre sibi tradrtam p̃dicabat: Per¬
uentum ẽ. aliquando ad intelli¬
gentiam illiusnoto igno dei: quã
ipprehendere ut dixi. nemo nisi ꝑ
ipsum potest. Nec quisqͣm potest:
nsi qui toto se ꝑspecto ac despecto
conuisus ad sapientiam dei omñe
querendi ratiocinationẽ mͣnstulit

Expanded text:
praescii sunt. si praescii sunt, cnr praescii sunt. si praescii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad summam potentiae arcem perduxerunt, quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? signis quibusdam et uirtutibus mentes hominum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at haec si homo potuit, di magis posse debuerunt. an quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, peruentum est aliquando ad intellegentiam illius noti et ignoti Dei, quam adprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaerendi ratiocinationem transtulerit