comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ fidem illoꝵ. Sicq factũ ẽ. ut hi in
pacis tranquillitate suȩ uocationis expectareq̃
diẽ. Reliqui uero tres torquentium ut p̃¬
diximus qui suȩ crudelitatis in eũ contumacit᷑
manus imponebant. helo diabolicoq succensi
in ꝓperantia et contumeliosa uerba infaciem
e muttere nontimebant in illorũ dampnatione
miseris actio ñ sufficer et. nisi in augmentum
nequitiȩ cordis ad aditũ oris perducerent.
& tamdiui uexat & usq ad hac perducti.
ut intempeste noctis silentio aditũ ȩdificioꝵ
relicto tramite ut erant digni ad deserta
confugunt. et ꝑ cacumina montium ac ꝑima
conuallium. ꝑ loca in habitabilia. et humanȩ
fragilitati in cognita discurrentes. ita ut mise¬
roꝵ cadauera nusquam ulterius comparuisse
ꝓbarentur. Quid nam de his aliud sentiendũ
ẽ. nisi superno ȩquitatis uditio qui impietatis
eor animo ferocissimo tam loquendo quam
ꝑficiendo intantũ sacerdotem eorum cordis
nequitiã explere non uerebantur. ut in

Expanded text:
secundum fidem illorum'; sicque peractum est, ut hii in pacis tranquillitate suae evocationis expectarent diem. 27. Reliqui vero tres extorquentium, ut praediximus, qui suae crudelitatis in eum contumaciter manus inponebant, zelo diabolico succensi, inproperantia et contumeliosa verba in faciem ei mittere non pertimescebant: in eorum damnatione miseris actio nequissima non sufficeret, nisi in augmentum nequitiam cordis ad aditum oris inproperando t tam diu vexati et usque ad hoc perducti, ut intempesta noctis ad aditum aedifitiorum relicto tramite, ut erant digni, ad deserta confugientes, per cacumina montium, per ima et convallium, per loca inhabitabilia et humani fragilitati incognita discurrentes, ita ut infirmorum cadavera. nullo ulterius comparuisse eomprobatur. Quidnam de his aliud sentiendum est, nisi superno aequitatis iudicio, qui impietatis eorum animo ferocissimo tam loquendo quam perficiendo in tantum sacerdotem eorum cordis nequitiam explere non verebant, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
non fuerat rei quȩ acciderat. Carpendi itine¬
ris quẽ p̃ dicerat dierũ trium cursum ea¬
pleuerat. & ad locum dilectum peruenerat.
oe casionẽq egrediendi non tulerat. F rat nãq
inloco fons. qui ꝑspicuas emanabat aquas.
ubi uictoriȩ inagonẽ quã optabat certami¬
nis campum elegerat. sed cuiusdã rei quasi
eepectandȩ simulat. ut discipuloꝵ miraret᷑
agnen. et cuius pontificis in esset cura pectori.
actũ ẽ aut̃ cum p̃notati clucis filia instupro

Expanded text:
non fuerat finem rei quod accederat. Carpendo iter quem praedixerat dierum trium cursum expleverat; ad locum dilectum cum pervenerat, occansionem egredere contulerat. Erat namque in loco fons, qui prospicuas emanabat aquas, ubi victoriae in agone quam optabat certaminis elegerat campum. Se cuiusdam rei quasi expectandi simulat, ut discipulorum mirarentur agmina, cuius rei pontifici cura inesset pectore. Factum est autem, dum praenotati duci
Abbreviated transcription (Latin):
incipit. Quanta sit aut̃ diuina clementia ne¬
mo scit nisi qui genuit. & nemo com perit secre¬
ta patris iusi his qui ꝑnaturam nascendi initiũ
amisit. Omnis gͦ mansuetudo. et modestia
peritoꝵ conuertatur ad ꝓphetã dominica
auetoritate p̃sumat dicendo. credidi ꝓpter
qued loquitus sum. Quod aut̃ ꝑ misterium
quens psumat dicendo. Decetero nemo michi
molestus sit. Ego eredo in aep̃o & hunc crucifiaru
quia cum confitetur filium hominis. confitet᷑
nascitur. Cum confitetur primogenitum ne¬
cesse ẽ de unigenito quis testimonium dicat.
Unum & solum sine origine. eẽ intertiã ꝑsonã
patrẽ confitetur existentis diuinȩ naturȩ lucis
sp̃ẽ. ut dixi qui sedm̃ diuinã naturã ut supra
dici. ẽ unus induob et uterq inid ipsũ. pat̾
infilio. filius in patre inscõ spũ inscã aeccła

Expanded text:
incipit. Quanta sit autem divina clementia, neincipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et modestia peritorum, convertatur ad prophetam: et dominica auctoritate praesumat, dicendo: Credidi, propter quod locutus sum . Quod autem per mysterium quens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominis, confiteturnascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem divinae naturae, lucis. Spiritus ut dixi, qui secundum divinam naturam, ut supra dixi, est unus in duobus, et uterque in id ipsum; pater in filio, filius in
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩs fletib dolore discessum est.
lemens trinitas ẽ una dunitas ut aut̃ per
sub stantia maiestans. potestatis. uirtutis. diui¬
ne lucis spc. Unus in duob. et ut̃q in id ipsũ.
Pater infilio. filius in patre. in spũ seõ. Sic trib
ꝑsonis confitemur corpus p̃scientiȩ qđ super
omnia cuneta concludit. In hoc misteriũ gͦ
credimus eẽ exnullis exstantib cuncta orta
quod misteriũ mens humana concipere non
potest nec oratoria lingua enarrare. neq
diffusi sermonis bibliotecarũ uolumina si torũ
mundum libri repleant diuina scientia non
possit in enarrabilis enarrari. Qui ẽ indicibilis.
nullomodo possit describi. neq concludi aut
uerbum au substantia ꝓpria diuinitatis suę.
qui ẽ fons diuinȩ lucis luminis suȩ substantię
natura. Dileat lingua oratoria quia defecit
sermo de indicibilia. Cum consum mauerit
mens humana dediuina ꝑ maiestate dicere. tc̃

Expanded text:
nostris fletibus dolore discessum est.nostris fletibus dolore discessum est.lemens Trinitas est una divinitas, ut autem per substantiam majestatis, potestatis, virtutis, divinae lucis. Spiritus unus in duobus, et uterque in id ipsum: pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu. Sic tribus personis, confitemur corpus praescientiae: quod super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ptolomaidis litus accesseris sollicitus inquiras.
ubi sit consepultus nr̃ ille pomponuis nec fas¬
tidias uisitare ossa ꝑ egrina multas illie laeri¬
mas tam ex affectu tuo quã eteñris funde uis¬
cerib ae licet inani munere solum ipsum
flore purpureo & suaue redolentib spargit
graminib. Dices tamen illi sed non aspere
non acerbe compacientis alloquio ñ ex ꝓbran¬
tis elogio. Quod si uel te quondã uel me
semꝑ audire uoluisset. & martinũ magis quã
illum quẽ nominare nolo fusset imitats
Numquã ame tam crudelit̃ disparatus ignoti pul¬
ueris regione tegeretur. Naufragi sorte p̃ dones
passus in medio mari mortem. & uix in eaxtremo
nactus litore sepulturam. Uideant hoc opus
erunt. uideant gloriam suam. Et uel nunc
aduersum me grassari desinunt iundicati. Hȩc
cum maxime flebili uoce gemeremus. omniũ
lacrimis ꝑnrã lamenta commotis cum magna
quidẽ martini ammiratione sed nonminore exc

Expanded text:
Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus oluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex
Abbreviated transcription (Latin):
forte ad affricam transfretabis referes audita
Martagini licet iam pridem ut ipse dixisti.
uirum nouerit tamen nunc precipue de eo
plura cognoseat. ne solum ibi cyprianum mar¬
Nyrem suum. quam uis illius scõ sanguine c̃¬
secrata miretur. Iam si ad leuam achaię. si¬
num paululum diuexus intraueris sciat cho¬
rintus. sciant athenȩ non sapientiorẽ in acha¬
demia platonem. Nec soeratem incarcere
fortiorem. felicem quidem greciam quȩ me¬
ruit audire apłm p̃dicantẽ sed nequaquam
acepo gallias derelictas quib donauerit habe¬
re martinum. Cum uero ad egyptũ usq per¬
ueneris quaquã illa suoꝵ scõꝵ numero et uir¬
tutib sit superba tamen non dedignet᷑ audire
qor illi uel unuersȩ asiȩ insolo martino eu¬
ropa noncesserit.
eterum cum ierosolimã inde petiturus uen¬
tis cursum uela commiseris negotium tibi
nr̃ doloris iniungo ut si umquã illustris illiꝰ

Expanded text:
forte ad Africam transfretabis, referes audita forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius
Abbreviated transcription (Latin):
emartino aut eae pectare nondebes ut ulla
dumate referendi lacuuis ille diffunditur.
dua unt uillo ualeat sermone concludi. sed¬
auei recuers usta enim de illo uiro portabis
mar tore portus insilis urbes s porte l ege
marim noemen et glam ssurge perꝓpłos.
n prinis memento non prterire campaniuã.
Et si maxine cursus indeuio sit non tam̃ tibi
tanti sint uel magnarũ morarum ulla dis¬
pendia quin illic adeas illustre uirũ ac toto
laudatum orbe paulinum illi queso te pͥmũ
sermonis nr̃i quȩ uel hesterno conficimus uł
hodie diximus uolumen euolue. Iili omnia
referes illi cuncta recitabis. ut mox perillum
saeras iuri laudes roma cognoscat. sicut pri¬
mum illum nrm libellum non ꝑitaliã tantũ.
sed pertotum etiam diffudit illyrum. Ile
martini non inuidus gloriarũ scãrũq in xp̃o
uirtutum pussimus estimator non ab nuet p̃¬
sulẽ nr̃m cum suo felice componere. Inde si

Expanded text:
de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si
Abbreviated transcription (Latin):
mo. qui cum sit sapiens in memor p̃sentui.
in memor futuroꝵ. si fuerit offensus in sanit g
sua se non habens potestate seuit incleri cos
grassatur in laicos totumq terrarum orbem
in suam commonet ultionem inqua ꝑtrienniũ
iugiter dimicatione consistens. Nec tempore
nec ratione sedatur dolenda hominis et mi¬
seranda conditio. Etiã si hac sola insanabilis
mali peste premeretur. uerum ei ista pacientię
Qui si istum ipsum breuiter insertum sermonẽ
eũ inse ꝓlatum forte cognouerit. sciat magis¬
non ore inimici quam amici animo me loquutũ
quia si fieri posset optarem ut martino potiꝰ
ep̃o quã fallari tyranno similis diceretur.
Sed istum cuius commemoratio parũ suauis ẽ
transeamus et ad martinum nrm̃ galle rede¬
amus Tum ego eum iam adeẽ uesperũ occi¬
duo sole sentirem. dies inquã abut postu¬
miane. surgendum ẽ simultam studiosis
auditorib cęna debeatur.

Expanded text:
mo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, mo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
aceruiora uomuiss&. egressus tandẽ furore
saciato quasi qui se penitus uindicasset rapi¬
dus ea parte qua uenerat recurrebat. Cum
interea credo ꝑ martini orationes. fugatis
ab illiꝰ corde demonib reductus in penitentia.
mox reuertit atq ad martini se genua ꝓstris¬
ueniam poscens. fatetur errorem nec sine de¬
mones se fuisse tande samor confitetur. Non
erat labor iste difficilis apud martinum ut
ignosceret supplicanti. Tunc et ipsȩ et nobis
ominil. scis eceposuit. qualter illum ademonib
uidisset agitari. se conuicus non mnoueri. quȩ
magis illi aquo cent effusa nocuissent. Exinde
cum idem briccio multis apud eum magnuisq
criminib ꝓsepe p̾meretur cogi non potuit.
ut eum ap̃sbiterio sum moueret nesuã ꝑ seqͥ
uideretur in iuriam. Illud sepe commemo¬
ns. si depẽ iudam passus ẽ. cur ego non pa¬
ciar briccionem: Adhec postumianus. du¬
diat istud inquit exemplum nr̃ iste depari¬

Expanded text:
acerbiora uomuisset, egressus tandem furore acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proxi
Abbreviated transcription (Latin):
non solum pueros sed etiã puellas scitis uubtib
coemisset. Quib reb infelicissimus in sano
felle cominotus. & ut eredo precipue de monui
illoꝵ agitatus instinctu. martinũ ita aggres¬
sus ẽ ut uix manib temperaret. Cũ quidẽ
ses uultu placido mente tranquilla infelicis
amentiã ꝑmicia uerba cohiberet. Sed ita
ineo nequã sp̃c redundabat ut ne sua quidẽ
illi quã uis uana ad modum mens sub esset
trementib libus incertoq uultu de colore
p̃furore rotabat uerba peccatis se asserens.
sanctiorem. quippe qui aprimis annis inmo¬
nasterio inter sacras aeccłȩ disciplinas ipso
martino edocente ereuisset. Martinum uero
& aprincipio qđ ipse diffideri non posset.
milicie actib sordiusse. et nunc permanes
suꝑsticiones & fantas mata uisionũ ridicula
ꝓrsus inter deliramenta senuisse. Hȩc cũ
multa atq alia etiã quȩ retcere melius ẽ.

Expanded text:
non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit nudato inguine nrm̃ incestat ha¬
bitaculum: Hoc ubi ille fr̃ auduit et ede
conscientia quod increpabatur agnonit. con¬
tinuo ad nos cucurrit exxanimis pudorẽ suũ
non sine martini uirtute confessus.
uodam itidem die dum inaera quȩ parua
ad modum tabernaculum illius ambiebat in
illo suo qđ nostis omnes sedili ligneo resedisse.
Uidet duos demones in excelsa illa quȩ mo¬
nasterio suꝑ eminet rupe consistere. Inde ala¬
cres ac letos uocẽ istiꝰ modi ad hortationis emit¬
tere. Hei ate briccio. hei ate briccio. Credo
cernebant miserũ eminus ꝓpinquantẽ conser
quantã illi rabiẽ sp̃s suscitassent. Nec mora
briccio furibundus irrupit. ibi plenus insa¬
nia euomit inmartinum mille conuicia. Ob¬
iurgatus enim pridie abeo fuerat cur qui
nichil uiquã ante clericatũ quipƿe qui
inmonasteriũ ab ipso martino nutritus ha¬
buisset. equos aleret mancipia compararet.
Nam illo tempore arguebatur amultis. quod

Expanded text:
inquit, nudato inguine nostrum incestat hainquit, nudato inguine nostrum incestat habconscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. XV. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore arguebatur a multis, non
Abbreviated transcription (Latin):
nec respuit nec recepit. sed prius quã pondus
illud monasterii limen attingeret redimendis
id captiuis. continuo depurauit. Et cum ei
suggereret᷑ afrib ut aliquid exeo insumptu
monasteris reseruaret omnib in angustũ eẽ
uictũ multis de ee uestitum. Nos inquit
aeccła & pascat et uestiat. dum modo nichil
nr̃is usib quesisse udeam᷑.
Succurrunt hoc loco illius uiri magna mira¬
cula quȩ facilius ammirare possumus quã
referre. A gnoscitis ꝓfecto qđ dico multa
sunt illius que nequeant explicari. ueluti
istud ẽ quod nescio an ita ut gestũ ẽ a nobis
possit exponi. Quidam efrib nomen non
ignoratis. sed celanda ꝑsona ẽ ne scõ uiro
uerecundia fecerimus. Quidã gͦ cũ ad for¬
naculam illius carbonum copiã repperisset.¬
& ad mota sibi sellula diuaricatis pedibus
suꝑ illum ignem nudato inguine resideret.
continuo martinus factã saero tegmini sen¬
sit inuiriã. Mlagna uoce ꝓclamans quis

Expanded text:
nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis,
Abbreviated transcription (Latin):
mari cursu illo quo romã tenditur nauigar&.
subito turbinib exortis exctremũ uitȩ omniũ
fuisse diserimen. In quo cum quidã egyptius
negotiator necdum xp̃ianus magna uoce cla¬
mauerit. ds̃ martini eripe nos. Mox tem¬
pestatẽ fuisse sedatã seq ex optatũ cursũ eum
summa placidi equoris quiete tenuisse.
igoncius exuicariis uir fidelis cũ familiam
illius lues extrema uexaret. & in audite ca¬
lamitatis exemplo. ꝑ totã domum corpora
egra ꝓ cumberent. martini ꝑ litteras implo¬
rauit auxcilium. quo tempore uir beatus rẽ
eẽ ꝓmisit difficilẽ impetrari. Nam spũ
senciebat domum illam diuino numine uer¬
herari. tam̃ non prius destitit septẽ totos dies
totidẽq noctes orando ieuinando continuans
quã id qđ exorandum receperat impetrar&.
Mox ad eum liconcius diuina expertus bene¬
ficia. ꝑ uolauit nuntians simul & agens grãs
domum suam omni ꝑiculo liberatam. Centũ
enĩ argenti libras obtulit. quas uir beatus

Expanded text:
mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus
Abbreviated transcription (Latin):
subinde nobis cum lacrimis fatebatur se ꝓpt̃̾
communiones illius malum cui se uł puncto
temporis necessitate non spũ niscuerit detri¬
mentum sentire uirtuns.xuͦi. postea uixit
annos nullam synodum adut. ab omnib epõꝵ
conuentib se remouit.
Sed plane ut exeperti sumus inminutã ad
tempus gram multiplici mercede reparauit.
Uidi postea ad pseudoforũ monasteris ipsus
ad ductum inerguminum. et prius quã lim̃
aptingeret fuisse curatum.
estante nuꝑ quenda audui cum intireno

Expanded text:
subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno
Abbreviated transcription (Latin):
martinus inut sacius. ȩstimans adhorã cedere
quã his non consulere. quoꝵ ceruicib gladius
imminebat. Uerũ tam̃ summa ui ep̃is nttentib
ut communionem illam subscriptionẽ firmar&¬
sed extorqueri non potuit. Postero die se inde
ꝓripiens cum reuertens inuiam mestus in gemis¬
ceret se uel ad horam nodeiȩ communioni fu¬
isse ꝑ mixtum. Haud longe auico cui nom̃
Eandethanna qua uasta solitudine siluarũ
seereta paciuntur. p̃ gressis paululum comitib
ille subsedit. Causã doloris et facti accusante
ac defendente inuicẽ cogitatione ꝑ uoluens
asstitit ei angelus. Merito inquit martine
compungeris. sed aliter exire nequisti repara
urtutẽ. resume constantia. ne iã rrꝑiculum
dite sed salutis in curreris Itaq ab illo tempore
sais serauit eum illa itacidne partis communione
misceri. Ceterũ cum quosdam in erguminis
tardius quã solebat. et grã minore curiret

Expanded text:
Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius imminebat; verumtamen summa vi episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. Postero die se inde proripiens cum revertens in via moestus ingemisceret, se vel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum; haud longe a vico cui nomen est Andethanna, qua vastas solitudines silvarum secreta patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam ac defendente invicem cogitatione pervolvens, astitit ei repente angelus: Merito, inquit, Martine, compungeris, sed aliter exire nequisti, Repara virtutem, resume constantiam, ne jam non periculum gloriae, sed salutis incurreris. Itaque ab illo tempore satis cavit cum illa Ithacianae partis communiomisceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret,
Abbreviated transcription (Latin):
scereto accerstũ blande appellat hereticos
ire dampnatos more iudicioꝵ publicorum
uorius quã in sectationib sacerdotũ non esse
purtar & damprandã theognistimor oguo
borius quã eiusã fecsse discidĩ ł undẽq tam̃
sola ee a ase a cõmimione interim sepdr tat
areliqus mehil nouatũ quuni etio a nts parcos
dies habita sẏnodus itacium ꝓnuntiauerat
culpa nonteneri. Quib cum martinus parum
moueretur re ira accenditur. ac sede conspec¬
tu eius arripuit. et moce ꝑ cussores his ꝓquibus
martinus rogauerat diriguntur. Quod ubi
martino comꝑtum iam nõetis tempore ẽ pala¬
cium irrupit. spondit si parceretur se commu¬
nicaturum. dum modo ut et tribuni iam in eł¬
cidium ȩccłarum ad hispanias missi retraherent᷑.
Nec mora intercessit: maximus indulget omnia
Postridie felicis epĩ ordinatio parabatur. sancus¬
simi sane uiri et plane digni qui meliore
tempore sacerdos fieret. Nuius diei cõmunione

Expanded text:
secreto arcessitum blande appellat: haereticos secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. Nec mora: Maximus indulget omnia. Postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane viri, et plane digni qui meliore tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem
Abbreviated transcription (Latin):
quippe edcausto suꝑiorib principib rei publice
aerario pene semꝑ in exrpeticione atq ꝓcinctu
belloꝵ cuulium constitutus. facile exc cusabitur.
trepidi ad regem concurrunt. p̃ dampnatos se
conquerentes actum eẽ de suo omnũ statu.
si theonisti ꝓtinaciã qui eos solus palam lata
sententia condem pnauerat. Martini armar&
auctoritas non oportusse hominẽ recipi me¬
nib illum. iã ñ defensorẽ hereticorũ ẽẽ ses
uindice. Nichil actũ morte priscilliani si
martinus exerceat illius ultionẽ. P ostremo
ꝓstrati cum fletu & lamentatione potestatẽ
regiam implorant. ut utatur ad uersus unũ
hominẽ ui sua nec multum ab erat quin coge¬
ret᷑ imꝑator martinũ cum hereticoꝵ sorte
misceri. Sed ille licet epis nimio fauore eẽt
obncdcus non erat nescius martinũ fide saneti¬
tate ac uirtute cunctis p̾stare mortalibus.
Olia longe uia sem̃ iuncere parat ac primo

Expanded text:
quippe exhausto superioribus principibus reipublicae quippe exhausto superioribus principibus reipublicae aerario, pene semper in expeditione atque procinctu bellorum civilium constitutus, facile excusabitur, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes: actum esse de suo omnium statu, si Theognisti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnaverat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i eẽ uenturũ. Postremo in gressus noctur¬
no tempore adut ȩccłam tantũ orationis
grã postridie palaciũ petit. Preter multas
quas euoluere longũ ẽ has principales pen¬
uones habebat ꝓ narsete comite et leucadio p̃¬
side. quoꝵ ambo graciani parcium fuerant ꝑ¬
tinaciorib studuis quȩ non ẽ temporis expli¬
care irã uictoris emeriti. Illa p̃ cipua cura ne:
tribuni cum iure gladioꝵ adhispanias mitte¬
rentur. Pia enim erat sollicitudo martino. ut
non solum xxp̃ianos qui sub illa erant occasio¬
ne uexandi. sed ipsos enã hereticos liberaret.
Uerũ pͥmo die atq alt̾o suspendit hominẽ cal¬
lidus imperator. siue ut rei pondus imponeret.
siue quia nimis sibi implacabilis erat. seu quia
ut pleriq tum arbitrabantur auaritia repug¬
nabat. si quidẽ inbona eoꝵ inihauerat. Fertur
enĩ ille uir multis bonisq actib p̃ditus adũsus
auaritiã parum consuluisse. nisi regni necessitas

Expanded text:
ostremo ingressus nocturno tempore, adiit ecclesiam tantum orationis gratia: postridie palatium petit. Praeter multas, quas evolvere longum est, has principales piones habebat: pro Narsete comite, et Leucadio praeside, quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est hujus temporis explicare, iram victoris emeriti. Illa praecipua cura, ne tribuni cum jure gladiorum ad Hispanias mitterentur: pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos qui sub illa erant occasione vexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. Verum primo die atque altero suspendit hominem callidus imperator, sive ut rei pondus imponeret, sive quia nimis sibi implacabilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, avaritia repugnabat: siquidem in bona eorum inhiaverat. Fertur enim ille vir multis bonisque actibus praeditus, adversus avaritiam parum consuluisse: nisi fortasse regni necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
oculis tum iudicabatur. cum quis pallore potiꝰ
aut ueste quã fide hereticus estimaret᷑. Hȩc
nequaquã placitura martino ep̃i senciebant.
sed male consciis illa uel molestissima erat cura.
nese abeoꝵ communione adueniens abflineret.
Non defuturiᷤ qui tanti uiri constantiã premissa
auetoritate sequerentur. Ineunt cũ imꝑatore

Expanded text:
s pallore potius aut veste, quam fide haereticus aestimaretur. Haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant: sed male consciis illa vel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adveniens abstineret, non defuturis qui tanti viri constantiam praemissa auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
debant. Ille se iouem. iste mercuriũ fate¬
batur. Postremo cunctos diaboli ministros
cum ipso cerneres auctore cruciari. ut iam
in martino illud fateamur impletum quod
Pugum quendam insenonico annis
singulis grando uastabat. compulsi extremis
malis in cole a martino auxilium poposcert̃.
Ussa ꝑ auspicium ꝑ fectorium iurum satis
fida legatio. Cuius agros specialit̃ grauior
quã ceteroꝵ assueuerat ꝓcella populari. sed
facta ibi oratione. martinus ita uniuersam
penitus liberauit ab ingruenti peste regio¬
nem. ut ꝑuiginti annos quib postea mansit
in corpore. grandinẽ in illis locis nemo per¬
tulerit. Quod nefortunũ ẽẽ & ñ potius mar¬
tino prestitum putaret᷑. eo anno quo ille
defunctus ẽ rursũ incubuit rediuiua tempes¬
tas. Adeo sensit et mundus uiri felicis ex cessũ
ut enus uita uire gaudebat eiusdem morte
lagenat. Seterum si ad hȩc ꝓbanda e
anemus testes etiã infirmior auditor eciger&

Expanded text:
rodebant: ille se Iouem, iste Mercurium faterodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod icabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit,
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi adueniente iudice agmina dãpranda
trepidare ut aduentũ ep̃i clericis qͥuenturuĩ
ẽẽ nescirent. doemonioꝵ gemitus indicar&e.
Uidi quendã apꝓpiante mariino in aera¬
raptum manib exctensis insublime suspendi.
ut nequaquam solum pedib attingeret. Si
quando aut̃ exorciz̾andoꝵ demonũ martinꝰ
cperã recepisset. Neminẽ manib atrectabat.
neminẽ sermonib increpabat. Sicut plerũq
ꝑclericos rotatur turbo uerboꝵ sed amotis
inerguminis ceteros iubebat abscedere. ac
forib obseratis inmedio aeccłe cilicio circum¬
tectus cinere respersus. solo stratus orabat¬
um uero cerneres miseros diuerso exttu ꝑ¬
urgeri. His sublatis in sublime pedib quasi
de nube pendere. nec tam̃ uestes deflueret
suꝑ faciem nefaceret uerecundiam. nudata
pars corpoꝵ. At in parte alia uideres sine
interroganone uexatos et sua crimina con¬
fitentes. nomina etiã nullo interrogante ꝓ¬

Expanded text:
et quasi adueniente iudice agmina damnanda et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aeraraptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante p
Abbreviated transcription (Latin):
apud te xpẽ de ꝓmimus nos nec alia dixisse.
nec alia dicturos quã quȩ aut ipsi uidimus
aut quȩ manifestis auctorib uel pͥrumq
ipso referente cognouimus. Ceterũ & si dialo¬
gi speciem qđ adleuandum fastidium lectio
uariaretur assumpsimus. nos pie p̃struere
ꝓfitemur. hystoriȩ ueritatem. H ȩc me ex¬
trinsecus inserere. non nulloꝵ in credulitas.
non sine meo dolore compulerit. sed redeat
ad nrm̃ sermo consensum in quo cum me¬
tam studiose audiri uideam fateor. Necesse
ẽ aprum fecisse constanter qui repulit in¬
fideles eos tantum iudicans audire debere
qui crederent.
fferor si quidem spũ creditis et pre
dolore totus insanio non credent martini
uirtutib xpiani quas doemones fatebantur
Monasteriũ beati uiri duob acuiitate erat milibꝰ
disparatum. Sed si quotiens uenturis ad ȩcołim
pedem exxtra cellulȩ suȩ limen extulerat. ui¬
deres ꝑtotam aeccłam in erguminos rugientte.

Expanded text:
apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoribus vel plerumque ipso referente cognovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsimus, nos pie praestare profitemur historiae veritatem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas, non sine meo dolore, compulerit. Sed redeat ad ntam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes,
Abbreviated transcription (Latin):
te comꝑta sunt. tum nuꝑ refrigerius
prb̃t quẽ corã uidetis ab agarido fideli
uiro extribunis sub inuocatione diuinȩ maies¬
tats audiuit. qui sibi ab ipso auiciano relatũ
eẽ iurabat. Ceterum nolo miremini me hodie
facere quod hesterno non feci. ut ad singulas
quasq uirtutes nomina testium per sonasq
sub nectam. ad quas si quis fuerit in credulus.
quia adhuc incorpore sunt recurrat. Edut
inde infidelitas plurimoꝵ qui in aliquibus
quȩ hesterno memorata sunt nutare dicunt᷑.
Accipiant gͦ testes adhuc in colomes atq uiuen¬
tes. quib quia defide nr̃a dubitant magis
eredant. Sed si adeo infideles sunt ꝓfiteor
quia nec illis sunt credituri. Miror autem
quendam qui uł tenuem sensum religionis
habeat tantum piaculi uelle commutere.
ut putet quẽquã de martino posse mentiri.
acessat aquoquã qui subdõ uunt ista sulpicio
N eq enĩ martinus hoc indiget ut mendaciis.
asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem

Expanded text:
te conperta sint, tum nuper Refrigerius te conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide ncredant. Sed si adeo infideles sunt, profiteor, quia nec illis sunt credituri. Miror autem quemquam qui vel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi velle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝓforib ex suomet ingenio coniectantes
neminẽ posse nocte uigilare. nedum illi
crederent in illius noctis horrore lacere ante
limina aliena sacerdotem. idq auiciano
facile ꝑsuasum rursum soluitur in soporem.
sed moxc ui maiore concussus exclamat mar¬
tinum stare ꝓ foribus. sibi ideo nullam quietẽ
animi corporisq permitti. Tardantib serns
ipse adlimina exteriora ꝓ greditur. ibi mar¬
tinum ut senserat deprehendit. Percussus
inquit michi hoc domine fecisti: nichil loqͥ¬
te necesse ẽ scio quid desideres. uideo quio
requiras. discede quãtotius ne me obinuiriã
tuam cęlestis ira consumat. Satis soluerim
huc usq pęnarum. Crede quia non leuiter
apud me actum ẽ ut ipse ꝓcederem. P ost
disse̾essũ aut̃ scĩ. ad uocat officiales suos iub&
omnes custodias relaxari. & mox ipse ꝓficis¬
citur. Ita fugato auiciano lȩtata ẽ ciuitas.
& liberata. Hȩe cum multis auiciano referen¬

Expanded text:
esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referen
Abbreviated transcription (Latin):
nimis & ultra omnes cruentam feritaten.
Hic rapido spũ ingressus turonis ciuitatem
sequentib eum miserabili facie ordinibus
catenatis diuersa ꝑdendis parari iubet genera
pę̧narum. disponens postero die attonita ciui
tate adopus tam triste ꝓcedere. quod ubi
martino compertum ẽ. solus paulo ante me¬
diã noctem adp̃torium bestiȩ illius tendit.
Sed cum ꝓ fundȩ noctis silentio. quiescentib
cunctis nullus forib obseratis pateret ingres
sus ante limina cruenta ꝓsternitur. Int̾ea
auicianus graui somno sepulius angło ingru¬
ente ꝑcellitur. seruus inquit dĩ ad tua limina
iacet et tu quiescis: Qua ille uoce ꝑcepta
lecto suo turbatur excinitur. Con uocatisq
seruis trepidus exclamat martinum eẽ pro
forib irent ꝓtinus claustra reserarent. ne
dĩ seruus pateretur inuriam. Sed illi ut
ẽ omnium natura seruorum uix prima
limina egressi irridentes dnm suum quod
somno fuisset illusus. negant quem quam

Expanded text:
nimis et ultra omnia cruentam feritatem. nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, dtate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed cum, profundae noctis silentio, quiescentibus cunctis, nullus foribus osus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
contigisse. uas uitreum cum oleo quod mar¬
tinus benedixerat. in fenestra paululum edi¬
ciore deposuit puer familiaris in caucior lin¬
teum siꝑ positum ampullulam ibi eẽ ignaris
ateraxit. Uas suꝑ conftratum m armore paui¬
mentum decidit. Cunctis metu exterritis
nebenedicuo deperisset. ampulla perinde
incolomis ẽ reperta acsi suꝑ plumas mollis¬
simas decedisset. Quȩ res non potui ad
casũ quã ad martini ẽ referenda iurtutem
cuius benedictio ꝑire non potuit.
Iugel allud quod factum ẽ aquodam cuius
nomen ẽ quia presens ẽ & ꝓdisse uetuit
subprimetur. Cui quidẽ tempore hic etiã
saturninus int̃ fuit canis nobis in portunior
oblatrabat. In nomine inquit martini iubeo
te obmutescere. Cani hesit latratis inguiture
linguã ut abscisam putares obmutuit. ita
parum ẽ ipsum martinum fecise uirtutes.
redire ñ quia etiã ali innomine ei multa
fecerunt.
uiciani quondam comitis noueratio barbara¬

Expanded text:
contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Marcontigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbara
Abbreviated transcription (Latin):
prbo referente cognoni. sed ñ p̃termitendũ
uidetur.
uiciani cominis uxorẽ misisse martino oleũ
Quod addiuersas morboꝵ causas necessariũ.
sicut ẽ consuetudo benediceret. ampullulam
iutream istiusmodi fuisse. ut rotunda inuen¬
trem cresceret: ore ꝓducto. sed oris eestantis
concauum non repletum quia id moris sit
uascula complere. ut pars umbonib obstrui¬
endis libera relinquatur. Testabatur prbt
uidisse se oleum sub martin benedietione cre¬
uisse. quod ab ex undante copia supernȩ
deflueret: Tandemq dum ad matrẽ familias
uasculum referretur seruasse uirtutem. Nã
nter manus pueri portantis ita semꝑ exunaasse
eleum. ut onne illiuis uestimentum copia sup¬
fusi liquoris operiret. Matronam ita usq
ad summum labrum plenum uasculum rece¬
pisse. ut prbt hodieq fateatur obdendi pessili
quo claudi diligentius seruanda consuerunt.
inuitro illo spacium non fuisse. Mirum et
illud quod huic me aut̃ intuebatur memini

Expanded text:
ro referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini
Abbreviated transcription (Latin):
cari negat ꝑtotum diẽ sibi ullã cessisse capturã.
Ded neq alios piscatores qui uendere solebant
quicquã agere quiuisset. Uade in quit mitte
linum tuum. captura ꝓueniet. Contiguum
flumini ut sulpicus iste descripsit. habebamꝰ
habitacula ꝓcessimus cuncti ut pote feriatis
dieb uidere piscantem. omniũ seb intentis¬

Expanded text:
cessisse capturam; sed neque alios piscatores, qui vendere solebant, quidquam agere quivisse. Vade, inquit, mitte linum tuum: captura proveniet. Contigua flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitacula: processimus cuncti, utpote feriatis diebus, videre piscantem, omnium speb