comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
capitali sentencia est dãpnatꝰ
Nno xxxiiii ͦ. regin
sui clotariꝰ uuarnariũ
palacii comitem de regno bur¬
gũdie cũ uiiu̾sis pontificib
seu p̾matib ad se bonogilo
uilla euocãs dando siue peti¬
tionib eorũ ãnuendo cũctos
sibi fidelissimos effecit.
xii ͫͫ nuilia solidorũ tributi
noĩe regib francorũ per
multa soluerĩt añoꝵ c̾ricula¬
uel etiã qua de causa duas ciui¬
tates idest augustã et seusium
dnatiom cesserũt francorit.
defĩcto ut supra ostensũ est
cleph rege nobilissĩo duces suꝑ
lon gobardos creati irruptione
in gallus facta greges captĩoꝵ
simul cũ preda abegerũt. ob
cuiꝰ p̃sumptionis temerarios
ausus predictas urbes a ꝑtib
gũtrãni regis ꝑdiderũt. Ex
cõi aũt tractatu .xii. legatos
ad imperatorem mauricũ̃ unt¬
tentes pacem cũ eo fecerunt.
alios quoq eiusdem nimeri
legatos ad gũtrãnũ et childe¬
bertũ destinauere. qui amicitiã
et societatẽ eorũ efflagitãtes

Expanded text:
capitali sententia est damnatus. Anno XXXIV regni sui, Clotarius Warnarium, palatii comitem, de regno Burgundiae, cum universis pontificibus seu primatibus ad se Bonogilum villam evocans, dando, sive petitionibus eorum annuendo, cunctos sibi fidelissimos effecit. duodecim millia solidorum, tributi nomine, regibus Francorum per multa solverint annorum curriculaVel etiam qua de causa duas civitates, id est, Augustam et Seusium, dominationi cesserunt Francorum. Defuncto, ut supra ostensum est, Cleph rege nobilissimo, duces super Longobardos creati, irruptione in Gallos facta, greges captivorum simul cum praeda abegerunt. Ob cujus praesumptionis temerarios ausus, praedictas urbes partibus Guntranni regis tradiderunt. Ex communi autem tractatu, duodecim legatos ad imperatorem Mauricium mittentes, pacem cum eo fecerunt. Alios quoque ejusdem numeri legatos ad Guntrannum et Childebertum destinavere qui amicitiam et societatem eorum efflagitantes,
Abbreviated transcription (Latin):
naminus et quĩtinꝰ magistri
militũ collecto exercitu ger¬
mania pellere molliti sunt
Quos pͥma quidem acie supe¬
rare sibi uisis. postinodũ tñ
cũ maiores copias. iũctis
sibi heraclio at ioiuimano ro¬
mane milicie pͥncipib adsci
uissent cõmissa pugna tãtã
ex romanis franci stragem
fugatis heraclio ac iouimano
ediderũt ut cũctis in circuitu
nationib hec audientib ter¬
rorem sue uirtutis ĩcuterẽt.
Nec fuit in reliquũ gens que
francos iure belli sub iugo
redigeret tributi.

Expanded text:
Nannius et Quintinus, magistri Nannius et Quintinus, magistri militum, collecto exercitu Germania pellere moliti sunt. Quos prima quidem acie superasse sibi visi sunt. Postmodum tamen, cum majores copiae, junctis sibi Heraclio ac Joviniano, Romanae militiae principibus, ad se ivissent; commissa pugna, tantam ex Romanis Franci stragem, fugatis Heraclio ac Joviniano, ediderunt, ut cunctis circuitu nationibus haec audientibus terrorem suae virtutis incuterent. Nec fuit in reliquum gens quae Francos jure belli sub jugo redigeret tributi.
Abbreviated transcription (Latin):
se eo lauatos fatent᷑. seq uecti¬
gal nõ soluturos. Pro quo re¬
mittendo mortis discrimen
perpessi forent. His ĩdignatꝰ
cesar suorũ instriit aciem. que
et uiribus foret exercitata
et tante genti obuiam ne
parata. Nec morati obuiam
eũt franci romanis Pugna
in manib nec ꝑhendinata
ꝓus unigenti aduersus
plures gentes prelio decertãdũ
foret ffranci sane robur alia ꝑ
nationũ romanis subsidio ue¬
nisse conspicati cendendum
sibi loco utilius estimantes
sycambriam egressi ripas
rhem fluun occupauerũt.
Duces aũt sibi marchomirũ
sunnonem/ et genebaudiun
post funꝰ memorati regis fran¬
cionis eligentes plurima germa¬
noru opida peruasere. Quorũ
guidã mimerus cũ pͥmo digres¬
sioms sue ab asia tp̃e iuix ad
duodecim milia armatorũ
estimaret᷑. in tantã coaluit
ĩnumerositatem ut ip̃is etiã
germanis proceritate et uͥtute
corpor p̾minentib formidim
esset. Quos tp̃e theodosii

Expanded text:
se eo levatos fatentur, seque vectise eo levatos fatentur, seque vectigal non soluturos, pro quo remittendo mortis discrimen perpessi forent. His indignatus Caesar suorum instruit aciem, quae et viribus foret exercita, et tantae genti obviam ire parata. Nec morati, obviam eunt Franci Romanis. Pugna in manibus, nec comperendinata, quamvis uni genti adversus plures gentes praelio decertandum foret. Franci sane robur aliarum nationum Romanis subsidio venisse conspicati, cedendum sibi loco utilius aestimantes, Sicambriam egressi ripas Rheni fluminis occupaverunt; duces autem sibi Marchomirum, Sunnonem et Genebaudum, post funus memorati regis Francionis eligentes, plurima Germanorum oppida pervasere. Quorum quidem numerus, cum primo digressionis suae ab Asia tempore vix ad duodecim millia armatorum aestimaretur, in tantam coaluit numerositatem, ut ipsis etiam Germanis, proceritate et virtute corporum praeeminentibus, formidini esset. Quos tempore Theodosii
Abbreviated transcription (Latin):
expauissent nõ solũ intrare¬
suros spondent ĩmanissimos
hostes expellere nõ dubitassẽt.
Attica lingua francos .i. feroces
ñicupauit.
Uidam uo autores refext
ꝙ a francione rege uotati sunt
franci dicentes ꝙ digressi a
troia regem sibi frigam noĩe
constituerĩt sub quo ĩquiũt eis
asiam ꝑuagantibus quedã ex
ipĩs pars inter macedones
sortem habitationis accepit.
Quorũ uirib acti macedones
quãta sub philippo et alexãdro
regibus bella gesserũt ꝓspera
perspicuũ habetur. Porro reliqͣ
portio cũ p̾fato pͥncipe europe
partes adut. et inter oceam̃
et traciam super littora danubii
consedit. Que duobus a seele¬
ctis regibus in duarũ se diuisit
noĩa gentiũ Et una quidem
natio thorgorũ a thogoto rege
Alia ꝟo a francione francorũ
adepta nomẽ est. que alanos
ut diximꝰ a meotidis expulit
paludibus.
imperator qui consueta
de gente francoꝵ exigerent
tributa. Illi precio su sangius

Expanded text:
expavissent, non solum intrarexpavissent, non solum intrarrum et immanissimos hostes expellere non dubitassent, Attica lingua Francos, id est feroces, nuncupavit.uidam vero auctores referunt quod a Francione rege vocati sunt Franci, dicentes quod digressi a Troja regem sibi, Frigam nomine, constituerint. Sub quo, inquiunt, eis Asiam pervagantibus, quaedam ex ipsis pars inter Macedones sortem habitationis accepit. Quorum viribus aucti Macedones, quanta sub Philippo et Alexandro regibus bella gesserunt prospera perspicuum habetur. Porro reliqua portio cum praefato principe Europae partes adiit, et inter Oceanum et Thraciam super littora Danubii consedit. Quae duobus a se electis regibus, in duarum se divisit nomina gentium. Et una quidem natio Torchorum, a Torchoto rege; alia vero a Francione, Francorum adepta nomen est, quae Alanos, ut diximus, a Meotidis expulit paludibus. imperator qui consueta de gente Francorum exigerent tributa. Illi pretio sui sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
eis locoꝵ amenitate stationẽ
inibi statuerũt suã edificata
ciuitate quã sicambriam uoca¬
uere. Post multoꝵ ꝟo curricula
qui romani tenebat imꝑii pͥn¬
cipatũ a lanorũ gens cõtumax
rebellauit audacia perfidorũ.
Quos ille pͬlio suꝑatos meotidis
coegit expetere latibula paludis
locorũ quomnnꝰ eis nocere poss
Impediret᷑ troianos sycãbriã
hĩtantes in auxiliũ inuocat.
Hos hortat᷑ monet qz ut suis
setutos hostes et mil tale ueren¬
tes ĩuadendo oppͥmãt. Illi nõ
id solũ se facturos uerũ se alanos
hinc expulsuros spondent. Impe¬
rator decẽnio eis tributa si id
efficiãt indulget. Groiani fidu¬
cia animati ꝙ forent gnari
locorũ simul et munerũ pro¬
missione allecti. allanis locoꝵ
firmitate fidentib ex improuiso
suꝑueniũt cedũt prosternũtq
multos mortales çeteros qz
in fugã actos a palude ꝓturbãt.
Imperator uirtutẽ gentis auda¬
ciamq miratus ꝙ loca que
totius orbis uictores romami

Expanded text:
enitate, stationem inibi constituerunt suam, aedificata civitate, quam Sicambriam vocaverunt. Post multorum vero curricula qui Romani tenebat imperii principatum, Alanorum gens contumax rebellavit audacia perfidorum. Quos ille praelio superatos, Meotidis coegit expetere latibula paludis.locorum, quominus eis nocere posset, impediretur, Trojanos Sicambriam habitantes in auxilium evocat. Hos hortatur monetque ut suis securos hostes et nil tale verentes invadendo opprimant. Illi non id solum se facturos, verum se Alanos hinc expulsuros spondent. Imperator decennio eis tributa, si id efficiant, indulget. Trojani fiducia animati quod forent gnari locorum, simul et munerum promissione allecti, Alanis locorum firmitate fidentibus ex improviso superveniunt, caedunt prosternuntque multos mortales, caeterosque in fugam actos a palude perturbant. Imperator virtutem gentis audaciamque miratus, quod loca, quae totius orbis victores Romani
Abbreviated transcription (Latin):
Pud pontem uero pari¬
siate urbis memoratꝰ
princeps custodes posuerat
ut insidiatores de regno frĩs
sui gũtrãni aduemẽtes arce¬
rent᷑. hos asclepius officio quon¬
dam ducis functus nocte una
om̃s int̾emit. pagũqz ponti
proximũ depopulatus est
Quapp̃ chilpericus eũ ex̾citu
suꝑ fratrem irruere uolens
concilus bonorũ uiroꝵ monitꝰ
restitit. miltens frĩ legatos
ut mala sib illata corriget.
monebat᷑ agere nõ distulit.
Uerũtamẽ chilpericus his nõ
contentus aliquas a fratre ciui¬
tates aufferens nouos eis co¬
mites prefecit. p̃ceptũ dans

Expanded text:
pud pontem Parisiacae urbis memoratus princeps custodes posuerat, ut insidiatores de regno fratris sui Guntranni advenientes arcerentur. Hos Asclepius, officio quondam ducis functus, nocte una omnes interemit, pagumque ponti proximum depopulatus est. Quapropter Chilpericus cum exercitu super fratrem irruere volens, consiliis bonorum virorum monitus restitit, mittens fratri legatos, ut mala sibi illata corrigeret. monebatur, agere non distulit. Verumtamen Chilpericus his non contentus, aliquas a fratre civitates auferens, novos eis comites praefecit, praeceptum dans
Abbreviated transcription (Latin):
infestus insistebat. Grauabat᷑
sane ad insequendũ et ponde
armorũ. et ꝙ dũ tͣnsnataret
fluuuiũ aqua sim̃ eius nño
ocreas repleuerat. Bertoaldus
tamen recedendo clamabat
ad regem nõ equo et bono
illũ esse intentũ ꝙ se sequeret᷑
S sola hec ageret laudis cu¬
pidine ductus. qui tanti esti¬
maret᷑ ut sequestrat᷑us a suis
hostem terga dare sibi cõpel¬
leret. Uerendũ ũo esse ne hec
res in ꝯ̃riũ uersa ip̃m potiꝰ
pessũdaret. Ista aũt dũ dĩcet
fugere nõ cessabat. et sepe eiꝰ¬

Expanded text:
infestus insistebat. Gravabatur infestus insistebat. Gravabatur sane ad insequendum et pondere armorum, et quod, dum transnataret fluvium, aqua sinum ejus necnon ocreas repleverat. Bertoaldus tamen recedendo clamabat ad regem: « Non aequo et bono illum esse intentum, quod se persequeretur; sed sola hoc ageret laudis cupidine ductus, qui tanti aestimaretur ut sequestratus a suis, hostem terga dare sibi compelleret. Verendum vero ne haec res, in contrarium versa, ipsum potius pessundaret. » Ista autem dum diceret, fugere non cessabat, et saepe
Abbreviated transcription (Latin):
clotariũ aduenisse regẽ. atq ob
id diem festũ agere francos
At ille ad hec. falsa ait decepti
pre timore desideria somniãt
sua. Nam regem quen secum
gratulãt᷑ manere terta ferẽte
fama nos comꝑtũ habemꝰ
citeriori armatus suꝑstans
litori. dũ talia suꝑbe ꝓfantẽ
audiret uil dicens quo maior
tacit̾nitate sua hostibus incu¬
teret᷑ timor celerrime galea
nuidauit caput. Erat quippe
eius cesaries pultra canicie
uariata. in cuiꝰ aspectu ab ad¬
uersariis maxĩe dignoscebat᷑.
Demq statmi a bertoaldo ag¬
nitus incõgrua percepit res¬
ponsa in hũc modũ a p̃fato
cõtrarie partis duce prolata.
Tu ne dixit hic muta aderas
bestia: Tũt rex huiꝰ modi cõ¬
motus cõuicio et ultra ꝙͣ dici
possit exardestens ira. capiti
reposita casside calcaribus equũ
U̾sus impulit. ut tͣnsmeato flũe
se de mimicis suis ulcisceret᷑.
natantes transibãt sequentes
regem qui fugienti berto aldo

Expanded text:
Clotarium advenisse regem, atque ob Clotarium advenisse regem, atque ob id diem festum agere Francos. At ille ad haec: « Falsa, ait, spe decepti prae timore desideria somniant sua. Nam regem, quem secum gratulantur manere, certa ferente fama, nos compertum habemus citeriori armatus superstans littori, dum talia superbe profantem, audiret, nil dicens, quo major taciturnitate sua hostibus incuteretur timor, celerrime galea nudavit caput. Erat quippe ejus caesaries pulchra canitie variata, in cujus aspectu ab adversariis maxime dignoscebatur. Denique statim a Bertoaldo agnitus, incongrua percepit responsa, in hunc modum a praefato contrariae partis duce prolata. « Tune, dixit, hic muta aderas bestia? » Tunc rex hujusmodi commotus convicio, et ultra quam dici possit exardescens ira, capiti reposita casside, calcaribus equum versus eum impulit, ut transmeato flumine se de inimicis suis ulcisceretur.natantes transibant, sequentes regem; qui fugienti Bertoaldo
Abbreviated transcription (Latin):
Ustrasus francis rex ĩsti¬
tutus a patre aduersus
saxones qui rebellare tempta¬
uerãt arma. mouit. Tras gressus¬
q rhem̃ cũ bertoaldo saxonũ
duce pugna cõmissa ense
ꝑcussus caput decisos eũ ꝑte
galee crines patri per armi¬
gerũ mittit. et ut sͥ anteꝙ
cunctus corruat exercitus
in auxiliũ ꝓperet mandat.
forte fortuna affuit clotariꝰ
uenatioms gracia langolariã¬
siluã petierat. Ubi accepto ꝑiculoso
filii mĩcio graui exagitatus do¬
lore. raptis quos in promptu
hẽbat iuuenib / ad alios etiam
ut se sequerent᷑ directis legatis
breui tp̃e longũ iter emensus.
Nã et noctib uiam carpebat
ad filiũ usq ꝑuenit. et ea quidẽ
nocte fixis suꝑ muserã fluuiũ
tentorus quieuerũt. Mane aũt
facto dũ franci plausus ac
uoces leticie pro aduentu regis
clotarn ederent bertoaldus
saxome dux super i ripani
fluis pliũ prestolãs audito
tumultu interrogat ut quid
tantus in francorũ castris
oriret᷑ tumultus. dictũ est ei

Expanded text:
vero Francis rex institutus a patre, adversus Saxones, qui rebellare tentaverant, arma movit, transgressusque Rhenum, cum Bertoaldo Saxonum duce pugna commissa, ense percussus in caput, decisos cum parte galeae crines patri per armigerum mittit, et ut sibi, antequam cunctus corruat exercitus, in auxilium properet, mandat. Forte fortuna adfuit. Clotarius enim venationis gratia Longolariasilvam petierat. Ubi accepto periculorum filii nuntio, gravi exagitatus dolore, raptis quos in promptu habebat juvenibus, ad alios etiam ut se sequerentur directis legatis, brevi tempore longum iter emensus nam et noctibus viam carpebat ad filium usque pervenit. Et ea quidem nocte, fixis super Wiseram fluvium tentoriis, quieverunt. Mane autem facto, dum Franci plausus ac voces laetitiae pro adventu regis Clotarii ederent, Bertoaldus Saxoniae dux super ripam fluminis praelium praestolans, audito tumultu, interrogat ut quid tantus in Francorum castris oriretur tumultus. Dictum est ei
Abbreviated transcription (Latin):
stiens. nec ea q̃ dicebantur
curãs tandem ꝑuititate eqͥ
quo uehebat᷑ ẽũ assecutus
int̾emt. Sublatoq eius ca¬
post eũ iter pro posse actelera

Expanded text:
 nec ea quae dicebantur curans, tandem pernicitate equi, quo vehebatur, eum assecutus interemit. Sublatoque ejus capost eum iter pro posse accelera
Abbreviated transcription (Latin):
noctib humo iterũ in locũ
suũ relabentis subsidebat
In hoc opere octupato duo
ualde displicentia de diuersis
terrarũ partib adlata sũt
Unũ erat saxgnũ om̃imoda
defectio. alterũ quod sarraten
septimamã ingressi prelioq
cũ illius limitis custodibus
atq comitib conẜto. multis
francorũ interfẽctis. uictores
ad sua regressi sũt. Qiubus
rebus cõmotus in franciam
reuersus est. celebrauit q
natalem dm̃ apud sanctum
chilianũ iuxta menũ fluuiũ
Pascha uero super eñdem flu¬
uium in uilla francononiurd

Expanded text:
noctibus, humo iterum in locum noctibus, humo iterum in locum suum relabente, subsidebat. In hoc opere occupato duo valde displicentia de diversis terrarum partibus adlata sunt; unum erat Saxonum omnimoda defectio, alterum quod Sarraceni Septimaniam ingressi, proelioque cum illius limitis custodibus atque comitibus conserto, multis Francorum interfectis, victores ad sua regressi sunt. Quibus rebus commotus, in Franciam reversus est, celebravitque natalem Domini apud sanctum Chilianum iuxta Moenum fluvium, pascha vero super eundem fluviu
Abbreviated transcription (Latin):
Um rex ad bellum
ase iichoatũ conficẽ
cuperet et panioniam iterũ
petere distribuisset. Allatũ
est ei copias quas theodericꝰ
comes per frisiam ducebat
in pago hriustri iuxͣ uiusurã
fliuũ a saxonib ẽẽ int̾cep¬
tas. atq deletas. cuiꝰ rei mĩcio
accepto magnitudinẽ dampin
dissimulãs iter in pannomã
intermisit. Et cũ ei ꝑsuasũ
esset a quibusdã qui id sͥ cõptũ
esse dicebant. quod int̾ radan¬
ciam et alomoram fluuios
eusmodi fossa duceret᷑ que
esset nauiũ capax posse ꝑto¬
mode a danubio in rhemm
nauigari. quia horũ fluuioꝵ
homi muititudine cõgregata
totum autũm tempus in eo
opere cõsumpsit. Ducta est
ituq fossa inter pdictos flu¬
uios Duũ miliũ passiũ lon¬
hitudine latitudine trecẽtoꝵ
pedũ. Nm cassũ. nam ꝓpter
iuges pluuias et terram que
palustris erat nimio humore
naturaliter infectam opus qͥd̾
fiebat consistere nõ potuit.
S quãtũ interdiu terre a
fossoribus fuerat egestũ tantũ

Expanded text:
um rex bellum se inchoatum conficere cuperet, et Pannoniam iterum petere disposuisset allatum est, copias quas Theodericus comes per Frisiam ducebat, in pago Hriustri iuxta Wisuram fluvium a Saxonibus esse interceptas atque deletas. Cuius rei nuntio accepto, magnitudinem damni dissimulans, iter in Pannoniam intermisit. Et cum ei persuasum esset a quibusdam, qui id sibi compertum esse dicebant, quod si inter Radantiam et Alomonam fluvios eiusmodi fossa duceretur, quae esset navium capax, posse percommode a Danubio in Rhenum navigari, quia horum fluvioruhominum multitudine congregata, totum autumni tempus in eo opere consumpsit. Ducta est itaque fossa inter praedictos fluvios duum milium passuum longitudine, latitudine trecentorum pedum; sed in cassum. Nam propter iuges pluvias et terram, quae palustris erat, nimio humore naturaliter infectam, opus quod fiebat consistere non potuit; sed quantum interdiu terrae a fossoribus fuerat egestum, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
auditus¬
terremotu concussa est
dio diuinitus orto nilliꝰ¬
hõĩs incitamẽtis augmentato
inflamatus. multos excussit
subitos comp̃hendes domos et
areas frugibus refertas.
Urelilinis urbs simili ĩcẽ

Expanded text:
auditusterraemotu concussa est.dio divinitus exorto, mulhominis incitamentis augmentato inflammatus, multos exussit, subito comprehendens domos et areas frugibus refertas. Aurelianensis urbs simili ince
Abbreviated transcription (Latin):
et finem uite sortitus nouigẽto
uilla territorii parisiace urbis
sepultus multis miraculorũ
signis celo se uiuere declarat
Elotarius aũt nittriciis pue¬
rorũ parim ͦ neci traditis
ascenso equo ab eo recessit loco
una cũ siuis. Tũc clotildis
regina ablata nepotũ corpus¬
cula condiens aromatib in¬
basilica sancti petri fecit hu¬

Expanded text:
Et vitae finem sortitus, Noviento Et vitae finem sortitus, Noviento villa territorii Parisiacae urbis sepultus, multis miraculorum signis coelo se vivere declarat. Clotarius autem, nutritiis puerorum pariter neci traditis, ascenso equo, ab eo recessit loco una cum suis. Tunc Clotildis regina ablata nepotum corpuscula condiens aromatibus, in sancti Petri basilica fecit hu
Abbreviated transcription (Latin):
lacͥmis spẽ imẜabili patriu
ĩherens uestigus orare ueniã
ac ut animũ sibi regis clotha¬
rii conciliatũ redderet obse¬
crare Motus ille miseratione
frem dep̾cabat᷑. ut nature cõtẽ¬
platione molliret iram. nepo¬
ti q parceret/ supͣ iram cõsti¬
tuens ius nature. Promitte¬
bat etiam se pro huiꝰ rei ui¬
cissitudine beneficiũ quod ip̃e
uellet recompensare. Cui
frater. dũ tu inquit huiꝰ facti
minister existas. ut quid mise¬
reri te uelle simulas. qn potiꝰ
puerũ a te exꝑelle aut pro eo
morere. Ueritus childebertus
uerba fratris. nec eius ualens
ymo nolens cõtrane uolũtati
puerũ a se repulit. Quẽ clo¬
tarius eo quo frem̃ eius int̾emit
modo Reliquus qui suꝑerat e
fratribus uite potiꝰ ac saluti
ꝙͣ regno intentus prompta
fidissimorũ sibi famulorũ ope
usus fuga se exemit ꝑiculo
ei nomen clodoaldus. Qui post¬
ea clericus factus pbr q ordi¬
natus digne est cõuersatus

Expanded text:
lacrymis specie miserabili, patrui lacrymis specie miserabili, patrui inhaerens vestigiis, orare veniam, ac ut animum sibi regis Clotarii conciliatum redderet obsecrare. Motus ille miseratione fratrem deprecabatur ut naturae contemplatione molliret iram, nepotique parceret, supra iram constituens jus naturae. Promittebat etiam se pro hujus rei vicissitudine beneficium quod ipse vellet recompensare. Cui frater: « Dum tu, inquit, hujus facti minister existis, ut quid misereri velle te simulas? Quin potius puerum a te expelle, aut pro eo morere. » Veritus Childebertus verba fratris, nec ejus valens, imo nolens, contraire voluntati, puerum a se repulit. Quem Clotarius eo quo fratrem ejus, interemit modo. Reliquus qui supererat e fratribus, vitae potius ac saluti quam regno intentus, prompta fidissimorum sibi famulorum ope usus, fuga se exemit periculo. Ei nomen Clodoaldo. Qui postea clericus factus, presbyterque ordinatus, digne est conversatus.
Abbreviated transcription (Latin):
pna intollerabilis quos magis
magisq cõmendauerat na¬
tura et mĩa. Cũme deus ne
inter greges noxiorũ deputes
aĩas ĩnocentiũ. nec eos seua
inferorũ crucient supplicia. Q
mudo suꝑnũ iter carpentibus
uestigio. tͣnquilla eterne iute
sutendãt hĩtacula. his dictis
indignatione siul et compas¬
sione uox est int̾cepta loquẽtis
Uerũ ubi sp̃m resũpsit. et quid
ait aliud restat. Conditio mͥ
offert᷑ utrũ malim eos tonderi
an gladio ꝑcuti S ut cũq
se res hẽat nullatenis clicos
fieri patiar. hec dixit putas
ꝙ pietate flexi nature a tãto
desisterent scelere. Qͣius ẽñ
nota ei esset clotarii feritas
nũꝙͣ tamẽ credere potuit ꝙ
usq ad parricidiũ ꝑseueraret.
At ille longe ab eus sinã aber¬
rans arreptũ semorem natu
puerũ ad terrã elisit. cultello¬
q latus ꝑfodiens iuta pͥuauit.
Quod cernẽs iumor ad chil¬
debertũ se contulit. et suffusus

Expanded text:
intolerabilis aerumna, quos magis intolerabilis aerumna, quos magis magisque commendaverat natura et misericordia. Summe Deus, ne inter greges noxiorum deputes animas innocentium, nec eas saeva inferorum crucient supplicia; sed mundo supernum iter carpentibus e vestigio tranquilla aeternae vitae succedant habitacula. » His dictis, indignatione simul et compassione vox est intercepta loquentis. Verum ubi spiritum resumpsit: « Et quid, ait, aliud restat? Conditio mihi effertur utrum malim eos tonderi, an gladio percuti. Sed utcunque se res habeat, nullatenus clericos fieri patiar. » Haec dixit, putans quod pietate flexi naturae a tanto desisterent scelere. Quamvis enim ei nota esset Clotarii feritas, nunquam tamen credere potuit quod usque ad parricidium perseveraret. At ille longe ab ejus sententia aberrans, arreptum seniorem natu puerum ad terram elisit, cultelioque latus perfodiens vita privavit. Quod cernens junior, ad Childebertum se contulit; et suffusus
Abbreviated transcription (Latin):
patrui innocentiũ appetunt
Uitam nepotũ. Doleo fateor
parricidas generasse me filios
qui nõ possent parde parẽtib
S de illis tateo quos iusta alle¬
gatio mat̾ne calamitatis exosos
fecerat. Uerũ in istis mille repe¬
riit᷑ cause effensionis. insi ꝙ in
regno natis regisq filus debita
ĩuidet᷑ portio paterne heredi¬
tatis Pereũt itaq ad dolorẽ
mͥ. ad fructũ illis. at querat
quis. ut quid eos occidere uelĩt
cognescat. qr ad pñs ip̃is mors
eorũ proficiet. Miserã me q̃
ad hos fructus fecũditatis si
reẜuata ut infelicia eis porri¬
gerem ubera qui mͥ cara ne¬
potũ aufferrẽt pignora Ego
infantuli uestre causti sum
ꝑditionis que ĩconsideratis
ꝑsuasionib patrẽ uestrum
obieci pati ꝑiculis mortis
Satis infelix mater fueram.
auia uolui esse solicitior. Uides
mnͥ etatem procedere temptaui
consulere post me nepotibus.
atq utmã consuluissem. Sed
nũt eos niͥ quedã eripit erũ¬

Expanded text:
patrui innocentium appetunt patrui innocentium appetunt vitam nepotum. Doleo, fateor, parricidas generasse me filios, qui non possent parcere parentibus. Sed de illis taceo quos justa allegatio maternae calamitatis exosos fecerat. Verum in istis nullae reperiuntur causae offensionis, nisi quod in regno natis regisque filiis, debita invidetur portio paternae hereditatis. Pereunt itaque ad dolorem mihi, ad fructum illis. At quaerat quis ut quid eos occidere velint. Cognoscat quia ad praesens ipsis mors eorum proficiet. Miseram me, quae ad hos fructus fecunditatis sum reservata, ut infelicia eis porrigerem ubera qui mihi chara nepotum auferrent pignora! Ego, infantuli, vestrae causa sum perditionis, quae inconsideratis persuasionibus patrem vestrum objeci periculis mortis. Satis infelix mater fueram, avia volui esse sollicitior. Videns mihi aetatem precedere, tentavi consulere post me nepotibus; atque utinam consuluissem! Sed nunc eos mihi quidem eripit
Abbreviated transcription (Latin):
debat᷑. cdotariũ excitat ut
e medio hõmĩ tollendi adoles¬
centes occasionem querat. Do¬
losaq adĩuicem captantes
consilia ad matr̃e dirigunt.
qui memoratos iuuenes ab ea
susceptos ad se ꝑducerent.
asserentes se uelle debitã illis
regni reddere portionẽ. Dolũ
regnia nõ preuidit. mãdatoq
filiorũ paruit. eo studiosius
quo adolescentulis bñ esse gra¬
tulabat᷑ consultũ. suscepit lega¬
tus iuuenes ut eos deduceret
ad reges. Eo decedente e uest¬
gio aduenit alter forpices et
gladiũ deferens. Quib regĩa
uisis inquirit quid sibi ista ue¬
lint. Cui ueredarius sic̃ ĩquit
mandant flu tui uelis ne
tuos nepotes tonderi an gladio
ꝑcuti delibera. Unũ em̃ eoꝵ
ncte est fieri. Quo illa audito
alta trahens a pectore suspi¬
bonũ̃ est cũ filus meis mori
Mortua est pietas. Nũc ꝓfe¬
cto illud est tempus quo si
om̃s dent sua consilia. huic
malo remediũ ĩuemãt nullũ
Nouũ hoc flagicii genꝰ est quo

Expanded text:
debatur, Clotarium excitat ut debatur, Clotarium excitat ut e medio hominum tollendi adolescentes occasionem quaerat. Dolosaque adinvicem captantes consilia, ad matrem dirigunt qui memoratos juvenes ab ea susceptos ad se perduceret, asserentes velle se debitam ipsis regni reddere portionem. Dolum regina non praevidit, mandatoque filiorum paruit eo studiosius quo adolescentulis bene esse gratulabatur consultum. Suscepit legatus juvenes, ut eos deduceret ad reges. Eo discedente, e vestigio venit alter, forcipes et gladium deferens. Quibus regina visis inquirit quid sibi ista velint. Cui veredarius: « Sic, inquit, mandant filii tui, velis ne nepotes tuos tonderi, an gladio percuti? Delibera. Unum enim eorum necesse est fieri. » Quo illa audito, alta trahens a pectore suspibonum est mori cum filiis meis. Mortua est pietas. Nunc profecto illud est tempus quo, si omnes sua dent consilia, huic malo remedium inveniant nullum. Novum hoc flagitii genus est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ingressi campanie nocte quadã
audiũt sonitũ post terga
currentiũ equorũ. Tũc leo
ad puerũ. Prosternamur
ĩquit terre ne uideam̃. Tũt
post trũcũ rubi se collocãt
extractis tñ gladiis ut sinĩte
foret his se defensarent. Eqͥtes
uero eo loco constiterũt spe¬
ctantes donec equi urina
se leuiarent. dixit qz alter
ad alterũ. Uem quia fuguĩt
hi detestabiles. Uerũ si uiem¬
rentur. unũ ex eis patibulo
aliũ gladiorũ ictibus ꝑderẽ.
Erat aũt qui hec loquebat᷑
dñs illorũ. qui motis equis
cũ socio recessit a loco Illi uo
eadem nocte remis uenientes
a pb̃ro paulello ꝑ biduum
recreati ad beatũ gregoriũ
sũt reuersi. Attalus cũ gau¬
dio susceptus leo cũ uxore
et filus libertati p̃mioq t̾re
donatus est. ¶lterea¬
clotildis regnia Parisius resi¬
dens filios clodomiri nepotes
suo solerci mittriebat diligẽ¬
mans deꝑire sib quidquid
materu affectus in illis tͣnsfũ¬

Expanded text:
ingressi Campaniae, nocte quadam ingressi Campaniae, nocte quadam audiunt sonitum post terga currentium equorum. Tunc Leo ad puerum: « Prosternamur, inquit, terrae, ne videamur. » Tunc post truncum rubi se collocant, extractis tamen gladiis, ut, si necesse foret, his se defensarent. Equites vero eo loci constiterunt, spectantes donec equi urina se levarent. Dixitque alter ad alterum: « Vae mihi, quia fugiunt hi detestabiles! Verum si invenirentur, unum ex eis patibulo, alium gladiorum ictibus perderem. » Erat autem qui haec loquebatur dominus illorum. Qui motis equis cum socio recessit a loco. Illi vero eadem nocte Remis venientes, a presbytero Paulello per biduum recreati, ad beatum Gregorium sunt regressi. Attalus cum gaudio susceptus, Leo cum uxore ac filiis libertate praemioque terrae donatus est. Clotildis regina Parisius residens, filios Clodomiri, nepotes suos, solerti nutriebat diligenmans deperire sibi quidquid materni affectus in illis transfun
Abbreviated transcription (Latin):
dñ̃ ad domũ redeũtem ꝓse¬
cutus uina porrexit. Cui ille
ioco ait. Dic o puer si ualeas
qua notte ad patriam reũti
Destinas: Ad quen leo item
iocando ueritatem tñ affatus.
Hac inquit nocte si deus ꝑmi¬
serit. Utinã ait alter me custo¬
diant famuli mei ne quid de
domo mea aufferas. Necdũ
itaq pͥma noctis quiete tͣns¬
acta leo ad attalũ ꝓperans
querit an habeat spatam
Quo negante ille a capite
dñi sui stutũ simul cũ framea
auffert. Sciscitãti q dño respõ¬
dit se esse. uelleq attalũ qui
tanꝙͣ ebrius quiescebat scisti¬
tare ut ad pastũ equos dedu¬
cat. Illo uero nõ abnente
profectus est ad actalũ. ascen¬
sis q equis raptis q quibusdã
uestibus siue ornamẽtis tͥduo
ieium iter peragũt. Uemiẽtes q
suꝑ mosam dũ a quibusdam
detinerent᷑ relictis equis suꝑ
parmas fluuiũ tͣnsmearũt
Inuẽta q arbore pruni eus
ablato fructu inter iter agẽd
eo se saciant. Porro uiam

Expanded text:
domini ad domum redeuntem prosedomini ad domum redeuntem prosecutus, vina porrexit. Cui ille joco ait: « Die, o puer, si valeas, qua nocte ad patriam reverti destinas? » Ad quem Leo item jocando, veritatem tamen effatus: « Hac, inquit nocte, si Deus permiserit. » -- « Utinam, ait alter, me custodiant mei famuli, ne quid de domo mea auferas. » Necdum itaque prima noctis quiete transacta, Leo ad Attalum properans quaerit an haberet spatham. Quo negante ille a capite domini sui scutum simul cum framea aufert, sciscitantique domino respondit se esse, velleque Attalum, qui tanquam ebrius quiescebat, suscitare, ut ad pastum equos deducat. Illo vero non abnuente, profectus est ad Attalum; ascensisque equis raptisque quibusdam vestibus sive ornamentis, triduo jejuni iter peragunt. Venientes vero super Mosam, dum a quibusdam detinerentur, relictis equis super parmas fluvium transmearunt; inventaque arbore pruni, ejus ablato fructu, inter iter agendum eo se satiant. Porro viam
Abbreviated transcription (Latin):
loco bñficii in suos usus hẽat.
Obaudit ille dicta et eũ duodẽtĩ
aureis memorato uendidit uno
Querit deinde emptor a leone
quid operis sciat agere. Cui leo
In preparandis inquit epulis
millus me preterut disciplina
artis. Impenit gͦ dñs ut adue¬
mente die solis. Sic eñ barbari
uocant diem dñicũ tale paret
cõuiuiũ ꝙ uenturi ad eũ amici
hẽant admiratũ. Quod ille
mensa regis tale quid gustasse
Gauisus dñs leonem promptu¬
ario prefecit ac sũmã sui grã
impartit. Post ãm circulũ
cũ attalo id quippe nomẽ nepo¬
tis ep̃i erat. in prato eo ꝙ
ille custos equorũ eẽt desten¬
dit. Et uersis sͥ ĩiicẽ dorsis
ne agnoscerent᷑ Ioquentes
attalũ sic compellere cepit.
Tempus est inquit o puer ut
de patria cogitemꝰ. Hac igit̾
nocte dũ equos e pastu redu¬
ceris caue ne sompno graue¬
ris. S ut ad me uocatus fuis
iter si sapis nr̃m parabis.
Sa forte nocte leo generũ

Expanded text:
loco beneficii in suos usus habeat. loco beneficii in suos usus habeat. Obaudit ille dicto, et eum duodecim aureis memorato vendidit viro. Quaerit deinde detentor a Leone quid operis scit agere. Cui Leo: « In praeparandis, inquit, epulis nullus me praeteriit disciplina artis. » Imperat ergo dominus ut adveniente die Solis sic enim barbari diem vocant Dominicam tale paret convivium, quod venturi ad eum amici habeant admiratum. Quod ille,mensa regis tale quid gustasse. Gavisus dominus Leonem promptuario praeficit, ac summam sui gratiam impertit. Post anni circulum cum Attalo id quippe nomen nepotis episcopi erat in prato, eo quod ille custos equorum esset, descendit. Et versis sibi invicem dorsis, ne agnoscerentur, loquentes, Attalum sic compellare coepit: « Tempus est, inquam, o puer, ut de patria cogitemus. Hac igitur nocte dum equos e pastu reduxeris, cave ne somno graveris, sed, ut a me vocatus fueris, iter si sapis nostrum parabis. » Ea forte nocte Leo, generum
Abbreviated transcription (Latin):
assidius gaudent mutatõib
rerũ iterũ pacte pacis uiolat᷑a
sũt iura. Quãpp̃ multi nobi¬
liũ filii obsides utraq ex parte
qui fuerãt dati ẜuituti subici¬
ũtur. Inter ceteros uero nepos
beati gregorii lingonice ciuita
tis ep̃i. dũ cuiusdã barbari
ẜ̾uicio p̃meret᷑. a memorati
pontificis ẜuo leone uocabulo
qui preparãdis epulis m̃iste¬
riũ exhibebat subducit᷑ pͥsti¬
ne q libertati hoc ordine resti¬
tuit᷑. Auditis quippe sacerdos
prefatus eũ treueris detineri
mittit pueros qui oblato dño
eiꝰ precio illũ exinde abduce¬
rent. Quibus barbarus respõ¬
dit. Hic inquiens tã p̃clari
generis puer nõ dimittetur
nisi mͥ decem libre auri dent᷑.
Illis hoc ep̃o nũtiantib leo se
obtulit dicens. Permitte me
et ego per dei auxiliũ pueꝵ
liberabo. Quo ꝑmittente q̃sitũ
ille quẽdam hoĩem rogat. ut
se dño pueri quasi ꝓpriumi
famulũ uendat. et precium

Expanded text:
assiduis gaudent mutationibus assiduis gaudent mutationibus rerum, iterum pactae pacis violata sunt jura. Quapropter multi nobilium filii, obsides utraque ex parte qui fuerant dati, servituti subjiciuntur. Inter caeteros vere nepos beati Gregorii Lingonicae urbis episcopi, dum cujusdam barbari servitio premeretur, a memorati pontificis servo, Leone vocabulo, qui praeparandis epulis ministerium exhibebat, subducitur, pristinaeque libertati hoc ordine restituitur. Audito quippe praefatus sacerdos eum Treviris detineri, mittit pueros qui, oblato domino ejus pretio, illum exinde abducerent. Quibus barbarus respondit: « Hic, inquiens, tam praeclari generis puer non dimittetur, nisi mihi decem librae auri dentur. » Illis haec episcopo nuntiantibus, Leo se obtulit dicens: « Permitte me, et ego per Dei auxilium puerum liberabo. » Quo permittente, quaesitum ille quemdam hominem rogat ut se domino pueri, quasi proprium famulum, vendat, et pretium
Abbreviated transcription (Latin):
torũ. Quod ubi aĩaduertit
suos caꝑe arma iubet. seq p̾c¬
dere Intellexit protinꝰ theo¬
dericus frem dolũ ꝑsensisse
et ne amplus manfestũ fie¬
ret factũ loco muneris discũ
ei dat argenteũ. gras agens
pp collatũ auxiliũ. Nesciẽtib
g ͦ suis quid actũ foret clotari
metatũ repetut suũ. Post
hec theodericus cũ suis questꝰ¬
est sine causa suũ ꝑdidisse
catinũ. aduotãs theodebertũ
filiũ suũ. Uade ait ad patruũ
tuũ. et pete ab eo uas a me
ei dono datũ. Abut ille ac
sine mora quod petit impe¬
trauit. Elotariꝰ inde regre¬
diens radegũdem bercharii
regis filiam secũ abduxit
que postinodũ apud pictanũ
urbem multis effulsit uͥtutib
Um igit᷑ ut prefati su¬
mus theodericũ atq
childebertũ quos iunxerit
natura diuideret distordia
tandem domestico federe ciui¬
lium sũt sequestrata bellorum
certamĩa S quorudã nephã¬
dorũ molitionibus hom̃i qui

Expanded text:
torum. Quod ubi animadvertit, torum. Quod ubi animadvertit, suos capere arma jubet, seque praecedere. Intellexit protinus Theodoricus fratrem dolum praesensisse; et, ne amplius manifestum fieret factum, loco muneris discum ei dat argenteum, gratias agens propter collatum auxilium. Nescientibus ergo suis quid actum foret, Clotarius metatum repetiit suum. Post haec Theodoricus cum suis questus sine causa se suum perdidisse catinum, advocans Theodebertum filium, « Vade, ait, ad patruum tuum, et pete ab eo vas a me ei dono datum. » Abiit ille, ac sine mora quod petiit impetravit. Clotarius inde regrediens, Radegundim filiam Bertharii regis secum abduxit, quae postmodum apud Pictavam urbem multis effulsit virtutibus. Cum igitur, ut praefati sumus, Theodoricum atque Childebertum, quos junxerat natura, divideret discordia, tandem domestico foedere civilium sunt sequestrata bellorum certamina. Sed quorumdam nefandorum molitionibus hominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo palestini deesset eloquii
Confessus est itaq quo in eũ
modo demon intrasset. et ut
interpretes eius intelligerẽt
qui grecã tm̃ aut latinã no¬
uerant linguã. grece quoq
eũ interrogauit. Quo silĩa
u̾ba et idem respondente ad¬
mirati sũt. Multas demq
incantationũ ei occasiones
et ncc̃ĩtatem magitarũ obten¬
denti artũi. Non curo ait
quomͦ intraueris. Sed ut
esset simplicitate rustica dec̃e
auri libras offerens. ordeaceũ
ab eo accepit panem. Audiẽs
ꝙ qui tali cibo uterent᷑. aurũ
pro luto ducerent. Hec dixit
hieroninꝰ uir in sancta ecca
oĩ laudũ preconio dignus.
Nos aũt ad rem ceptam u̾tam
ringam more fierent theodericꝰ
fratri clotario occultas parat
insidias. ex panso qz in parte
domꝰ uelo armatos post illud
stare iubet. qui clotariũ ad
sui uenientẽ colloquiũ ex
improuiso intermierẽt. Eloto¬
rio itaq ingredienti domũ
pedes apparuere detecti arma¬

Expanded text:
aliquod Palaestini deesset eloquii. aliquod Palaestini deesset eloquii. Confessus est itaque quo in eum modo daemon intrasset; et, ut interpretes ejus intelligerent qui Graecam tantum ac Latinam noverant linguam, Graece quoque eum interrogavit. Quo similia verba eodem respondente, admirati sunt. Multas denique incantationum ei occasiones et necessitatem magicarum obtendenti artium: « Non curo, ait, quomodo intraveris, sed ut esset, simplicitate rustica decem auri libras offerens, hordeaceum ab eo accepit panem, audiens quod qui tali cibo alerentur aurum pro luto ducerent. » Haec dixit Hieronymus, vir in sancta Ecclesia omni laudum praeconio dignus. Nos autem ad rem coeptam vertamus ringam morae fierent, Theodoricus fratri Clotario occultas parat insidias, expansoque in parte domus velo, armatos post illud stare jubet qui Clotarium ad suum venientem colloquium ex improviso interimerent. Clotario itaque ingredienti domum pedes apparuere detecti arma
Abbreviated transcription (Latin):
ctus est. Qui cũ a decurionib
loci illius quesisset ubi hĩtaret
hylarion monachus. territi
gazanses putantes eũ ab
imꝑatore missũ ad monaste¬
riũ ꝑrexerũt ut et honorẽ
cõmendato exhiberent. et si
quid ex p̾teritis ĩiuriis ĩhyla¬
rionem esset offense nouo offi¬
cio deleretur. Deambulabat
aũt tũc senex in harenis mol¬
libus. et secũ de psalmis nestio
quid murmurabat. Uidens q
tantam turbã uementẽ substi¬
tit. et resalutatis oĩbus ma¬
nu qz eis bñdicẽs. post horã
ceteros abire p̾cepit. illũ ꝟ̾o
cũ ẜuis suis apparitorib man̾e
Ex oculis enĩ eius ac uultu
cur uenisset agnouerat. Etatĩ
gͦ ad interrogationem suspẽ¬
sus homo uix terrã quibat¬
pedibus tangere. et ĩmane
rugiens siro quo int̾rogatꝰ
fuerat ẜmone respondit. Ui¬
deres de ore barbaro. et qui
francistam tm̃ ac latinã no¬
uerat linguã sira ad purũ
uba resonare ut nõ stridor
aspirationis nõ ydioma in¬

Expanded text:
ctus est. Qui cum a decurionibus ctus est. Qui cum a decurionibus loci illius quaesisset ubi habitaret Hilarion monachus, territi Gazenses, putantes eum ab imperatore missum, ad monasterium perrexerunt, ut et honorem commendato exhiberent, et, si quid ex praeteritis injuriis in Hilarionem esset offensae, novo officio deleretur. Deambulabat autem tunc senex in arenis mollibus et secum de psalmis nescio submurmurabat. Vidensque tantam turbam venientem, substitit, et, resalutatis omnibus manuque eis benedicens, post horam caeteros abire praecepit; illum vero cum servis suis et apparitoribus manere. Ex oculis enim ejus ac vultu, cur venisset, agnoverat. Statim ergo ad interrogationem suspensus homo, vix terram pedibus tangens et immane rugiens, Syro quo interrogatus fuerat, sermone respondit. Videres de ore barbaro, et qui Francam tantum ac Latinam noverat linguam, Syra ad purum verba resonare, ut non stridor aspirationis, non idioma
Abbreviated transcription (Latin):
Ed et beatus hieronimꝰ¬
S
in opustulo quod de uita
sancti sc̾psit hylarionis asserit
hanc gentem nõ tam amplã
ꝙͣ robustam inter fines saxonũ
quondã habitasse. et alemanoꝵ.
memoras illiꝰ nationis illĩ¬
strem iuuenẽ ab eodem uiro
dei demone eiecto fuisse curatũ
Nec nobis oneri erit ipsius
diẜtissimi uerba ponere uiri
cũ et nr̃am si inserant᷑ hone¬
stent materiã. et gentis forti¬
tudinẽ ĩnocestant pariter et
decorẽ. simul etiã ut uirtus
dei in gentili quoq operata
homĩe euidenter appareat. Ait
gͦ diuine legis interpres.
ratoris rutilus coma et cãdore
corporis indicans proiũciã.
inter saxones quippe ac alema¬
nos gens eius non tam lata
ꝙͣ ualida apud hystoricos ger
qui noctibus eũ ululare. ĩgemi¬
scere. fremere dentibz compel¬
lebat. Hic secreto ab impenitore
euectionem petit, causam ei
simpliciter indicans. et accep
tis ad consularẽ quoq pale¬
stine luteris cũ ingenti ho¬
nore ac comitatu gazam dedu¬

Expanded text:
ed et beatus Hieronymus, in opusculo quod de Vita sancti scripsit Hilarionis, asserit hanc gentem, non tam amplam quam robustam, inter fines Saxonum quondam habitasse et Alamannorum, memorans illius nationis illustrem juvenem ab eodem viro Dei daemone ejecto fuisse curatum. Nec nobis oneri erit ipsius disertissimi verba ponere viri, cum et nostram si inserantur honestent materiam, et gentis fortitudinem innotescant pariter et decorem; simul etiam ut virtus Dei in gentili quoque operata homine evidenter appareat. Ait ergo divinae legis interpres: ratoris, rutilus coma, et candore corporis indicans provinciam inter Saxones quippe et Alemanos gens ejus non tam lata quam valida; apud historicos Germqui noctibus eum ululare, ingemiscere, fremere dentibus compellebat, secreto ab imperatore Evectionem petiit, causam ei simplicittis ad consularem quoque Palestinae litteris, cum ingenti honore ac comitatu Gazam dedu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ surget a semnẽ filii q
censebitur noĩe insignis erit
potencie quem leoms uel un¬
cornis conspexisti in specie
In figura sane lupi ac ursi
signãt᷑ ip̃iꝰ posteri iurtute
preualidi rapinaq auidi
At canis libidinis impatiẽs
nulliꝰq iurtutis huãna sme
ope ẽẽ preualens eoꝵ p̾sagit
ignauiam qui ultimis in stłis
huiꝰ regni potient᷑ sceptris.
Porro minorũ turba aĩaliũ
semet ĩuicem lacerantiũ ppłus
est sine timore p̾ncipũ. qui
dũ regni p̾morib mutilo
sese odio impugnãtib obseqͥt᷑.
attentiꝰ uarus sese implicat
causaꝵ tumultibus. dũ qz
proceres alterutris sese molũt᷑
pͥuare honorib illis. ignobile
uulgus fauendo patet sme
mĩo cedibus. Hec mͥ dñe Rex
tue uisionis est expositio
maifesta. et futuri iudicate
terta Ita rex postpõita uisi¬
oms proprie mordaci cura
mimerosa uenture sue plis
letatus est se agnouisse aus¬
picia

Expanded text:
primus surget a semine filiique primus surget a semine filiique censebitur nomine, insignis erit potentiae, quem leonis vel unicornis conspexisti in speciem. In figura sane lupi ac ursi signantur ipsius posteri, virtute praevalidi, rapinaeque avidi. At canis, libidinis impatiens, nulliusque virtutis, humana sine ope esse non praevalens, eorum praesagit ignaviam qui ultimis in saeculis hujus regni potientur sceptris. Porro minorum turba animalium semet invicem lacerantium, populus est sine timore principum, qui, dum regni primoribus mutuo sese odio impugnantibus obsequitur attentius, variis sese implicat causarum tumultibus, dumque proceres alterutris sese moliuntur privare honoribus, illis ignobile vulgus favendo patet sine numero caedibus. Haec mihi, domine rex, tuae visionis est expositio manifesta, et futuri indicatrix certa. Ita rex, postposita visionis propriae mordaci cura, numerosa venturae suae prolis laetatus est se agnovisse auspicia
Abbreviated transcription (Latin):
refert. Illa confidere eũ imperat.
Reuertenti itaq regi apparẽt
iterũ ursorũ luporũq circũ¬
currentiũ ymagines. Tercio
quoq regressus aspicit canũ
figuras minorũq aĩaliũ
semet ĩuicem lacerantiũ. Etu¬
pens igit᷑ uisionis ignarus
stratũ repetit cãm prudenti
femine pandit. et quid ista
protendãt solicitus explorator
exquirit. Nãq nõ se ab ea
frustra ad hec intuenda missũ
terto sciebat. Illa caste se ag̾e
uirũ ea notte premonet cũcta
se uentura luce declaraturã
policens. Dum gͦ aurea połũ
facies rutili q ubar solis diẽ
decorarẽt: surgit mulier mari¬
tiq animũ dubia uisione sus¬
pensũ hac reddidit õrõne linitũ
Has inquit mi uir corde pelle
curas. et que dicam intenta
percipe mente. Etenĩ nõ tn
formas aĩaliũ uti ante pedes
iudisti poĩtas dignũ est ppen¬
dere. S potius in his posteroꝵ
mores et actus nrõrũ oportel
prospicias. Nostro nãq qui

Expanded text:
refert. Illa confidere eum imperat, refert. Illa confidere eum imperat, Revertenti itaque regi apparent iterum ursorum luporumque circumcursantium imagines. Tertio quoque egressus, aspicit canum figuras minorumque animalium se invicem lacerantium. Stupens igitur, visionis ignarus, stratum repetit, causam prudenti feminae pandit, et quid ista portendant sollicitus explorator exquirit. Namque non se ab ea frustra ad haec intuenda missum certo sciebat. Illa caste se agere virum ea nocte praemonet, cuncta se, ventura luce, declaraturam pollicens. Dum ergo aurea polum facies rutilique jubar solis diem decorarent, surgit mulier, maritique animum dubia visione suspensum hac reddidit oratione lenitum: « Has, inquit, mi vir, corde pelle curas, et quae dicam intenta percipe mente. Etenim non tanformas animalium, uti ante pedes vidisti positas, dignum est perpendere, sed potius in his posterorum mores et actus nostrorum oportet prospicias. Nostro namque qui
Abbreviated transcription (Latin):
prefatũ exularet regẽ. Chil¬
dericus gͦ dũ ab ea quereret
qua de causa ad se uenire tãto¬
pere turasset: Hoc ab ea rñsũ
accepit. Tua ĩquit uirtute et
modestia ogita expete decre¬
ui Nam si ultimi in finibus
orbis te utiliorem ĩuenire me
sperarẽ nulla itineris molestia
impediret: qͥn eũ properanter
adirem. Cũq ab ea Rex acte¬
pisset responsa ĩmemior ami¬
ticie et bñficiorũ ab eiꝰ uiro
sibi collatoꝵ ip̃o suꝑstite ut¬
pote paganꝰ eam sͥ in matri¬
momũ adsciuit. Cũ autem
secreta cõiugalis thori suꝑue¬
nissent silentia mulier uirũ
admonet a mutua eũ debere
uacare cõiũctione. Hortat᷑q
ut ante fores palacii exeat
et que uiderit eͥ renũciet.
Ille momita mulieris haud
aspernanda arbitratus dicto
paret. Et ecce preforibz aule
regie uidet magnarũ formas
bestiarũ ueluti deambulantiũ
pardorũ scilz unicormũ atq
leonũ. Perterritus itaq ad
cõiuigem properat. rem ordĩe

Expanded text:
praefatum exsularet regem. Chilpraefatum exsularet regem. Childericus ergo, dum ab ea quaereret qua de causa ad se venire tantopere curasset, hoc ab ea responsum accepit: « Tua, inquit, virtute et modestia cognita, expetere te decrevi. Nam si ultimi in finibus orbis te utiliorem invenire me sperarem, nulla itineris molestia impedirer quin eum properanter adirem. » Cumque ab ea rex haec accepisset responsa, immemor amicitiae et beneficiorum ab ejus viro sibi collatorum, ipso superstite, utpote paganus, eam sibi in matrimonium adscivit. Dum autem secreta jugalis tori supervenissent silentia, mulier virum admonet a mutua eum debere vacare conjunctione, hortaturque ut ante fores palatii exeat, et quae viderit sibi renuntiet. Ille, monita mulieris haud aspernanda arbitratus, dicto paret. Et, ecce prae foribus aulae regiae videt magnarum formas bestiarum veluti deambulantium, pardorum scilicet, unicornium, atque leonum. Perterritus itaque ad conjugem properat, rem ordine