comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumi aduersariis senrẽcia redderetar et¬
uolinitas affereretur ⁊ scripto potius in¬
dicate sint. Denide astendetur qͣ pe¬
riculosum sit a scripto recedere ¶Locis
cõmimis cõtra eum qui cum fateatos
se cõtra id quod logibus sancitũ aui
testamento perscriptam lit fecilse. tn
facti querat defensionem. ¶Ab sentẽ¬
cia sic diceius. Primũ laudabimui
scriptoris comoditatem atq breuitatẽ.
ꝙ tantum scripserit. quod necesse fuc¬
rit. illud quod iine scripto itelligi po¬
tuerit nõ necessario scribendum puba¬
rit. Deinde dicemius calammatoris esse
osficium uerba et liueras seoqui. negli¬
gere uoluntatem. Demde ia quod serip¬
tum sit aut nõ posse fieri aut nõ
lege nõ more no natura nõ equo
et bono posse sieri. que onĩa noluisse
seriptorem q rocnssime fieri ea ne¬
mo dicet At ea quę a nobis faeta
sunit / iustillime facta sunt. dernole
cõtrariam sentẽciam aut nullam esse

Expanded text:
cum ab adversariis sententia et cum ab adversariis sententia et voluntas adferretur, ab scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur, quam periculosum sit ab scripto recedere. Locus communis est contra eum, qui, cum fateatur se contra quod legibus sanctum aut testamento perscriptum sit, fecisse, tamen facti quaerat defensionem. CAPUT 14 Ab sententia sic dicemus: primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnia noluisse scriptorem quam rectissime fieri nemo dicet; at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
to dissidero uidebitur. ii a seripto
diceniui his locis secũdum nar̃ationem¬
utemur. ꝑrimũ scriptoris collandatio¬
ne: deinde scripti recitacione. demele
percuetacione. scirẽt ne ad uersarii ied
scriptum fuisse ⁊ lege aut ĩ estimẽto
aut stipulation: aut quolibet scripio qd
ad eam rem portinebit. Denide collalio¬
ne quid scriptum sit quil aduersarii
se fecisse dicant. quid iudicẽ lequi con¬
neniat. utrũ ia quod diligenter perscri¬
ptum sit. an id quod aente sit ad adue̾¬
sariis cogitatum. Demde ea sentẽcia que
ad ab ner̾sariis sit excogitata. et scripto
itributa cõtẽnetur et ilirmabitur. Dem¬
de queretur quiod ei ob t̾uerit. si id nola¬
isser ascribere aut nũ oquid nõ potuerit
porseribi. Demde a nobil sentẽcia reperie¬
tur. et canłã proferetur osi il lcriptor sẽ¬
suit quad seriplit. et de mõstrabitur
seriptum illud esse dilucit brenitor
cõmode porfcete cum ratione certa.
Denide exempla proferentur. quę res

Expanded text:
debitur, si a scripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris conlaudatione, deinde scripti recitatione; deinde percontatione, scirentne idonee adversarii id scriptum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde quaeretur, quid periculi fuerit, si id voluisset adscribere; aut num non potuerit perscribi. Deinde a nobis sententia reperietur et causa proferetur, quare id scriptor senserit, quod scripserit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum ratione certa. Deinde exempla proferentur, quae res,
Abbreviated transcription (Latin):
ter amarat ocriderat. Sic distraũtur ĩ cõ¬
trarias partes ĩpotẽtiũ cupiditates: cũ huic
obsẽcutus sis: illi ẽ rpugnãdũ. qͣ qͣ hie
ꝗdm tyxãnus ip̃e iudicauit qͣ c̾e̾ beatins.
Nã cũ quidam exei alletatoribus dmo

Expanded text:
ter amarat, occiderat. sic distrahuntur in conter amarat, occiderat. sic distrahuntur in contrarias partis impotentium cupiditates. cum huic obsecutus sis, illi est repugnandum. Quamquam hic quidem tyrannus ipse iudicavit, quam esset beatus. nam cum quidam ex eius adsenta
Abbreviated transcription (Latin):
et capillũ adurerẽt. Cũq duas uxores ha¬
beret aristomachẽ cuiẽ suã. doridem ãt
locrẽsem sic noctu ad eas uẽntabat: ut
oĩa specularetur. E płerutaretur añ: Et cũ
fosa lata cubiculari lectũ circũde disset:
ciꝰq fosse trãsitũ põticulo ligneo cõusisset.
ip̃m cũ fores cubiculi clauserat detor q̃bat.
łdẽq cũ ĩcõibus subiestis cõsistere nõ audẽt
cõcionari et turri alta solebat: atq hnis cũ
pila ludere nellet. studiose eͥ id faentabat.¬
cuitãq ponẽt adulesentulo quẽ amabat
tradidisse glaliũ dicimus. Hic ͣ qđm fami¬
liares noc̃as disisset. huic qłm certe uitã
tuã cõmittis: arrisissetq adolescens. ut rũ¬
Q uisit ĩterfici: alterã ꝗi uiã demõstra¬
nisset ĩterimẽdũ suui alt̾m qa dictũ iol
risu aꝑꝓbauisset: atq eo facto diluit: ut
nihil tulerit orauiꝰ ĩ uita: quẽ eͥ uche mẽ¬

Expanded text:
et capillum adurerent. cumque duas uxores haet capillum adurerent. cumque duas uxores haberet, Aristomachen civem suam, Doridem autem Locrensem, sic noctu ad eas ventitabat, ut omnia specularetur et perscrutaretur ante. et cum fossam latam cubiculari lecto circumdedisset eiusque fossae transitum ponticulo ligneo coniunxisset, eum ipsum, cum forem cubiculi clauserat, detorquebat. idemque cum in communibus suggestis consistere non auderet, contionari ex turri alta solebat. atque is cum pila ludere vellet —studiose enim id factitabat—tunicamque poneret, adulescentulo, quem amabat, tradidisse gladium dicitur. hic cum quidam familiaris iocans dixisset: huic quidem certe vitam tuam committis adrisissetque adulescens, utrumque iussit interfici, alterum, quia viam demonstravisset interimendi sui, alterum, quia dictum id risu adprobavisset. atque eo facto sic doluit, nihil ut tulerit gravius in vita; quem enim vehemen
Abbreviated transcription (Latin):
bñ n̾itatẽ ĩ tuẽtibus iuderi necesse ẽ mi¬
seriiũ. ea cͥ ip̃a q̃ cõcupierat: netñ qđm
cũ oĩa se posse cẽsebat. cõseq̃batur. Se cũ
c̾e̾t bonis parẽnbus atq hõcsto loco natꝰ.
et si id qđm alius laco tradidit: habũda¬
retq equaliũ familiaritanbus: & cõsue
dam adolescẽtis amore cõuietoᷤ credebaͬ
coꝵ nemi. S hiis quos ex familiis locuple¬
tium suos edelegerat qbul nomẽ huiuuns¬
ip̃e detrasserat: et ꝗbuldã cõueniẽs feĩs
barbaris corꝑi custodiam cõmitebat. ł¬
łtaq ꝑp ĩiustam olñatꝰ cupiditatẽ ĩ carce¬
rẽ quodã m̃o ip̃e se ĩ eluserat: qn ĩt ne
tõsori collũ cõmittẽt: tõdere silias suas do¬
cuit. Ita sordido ancillariq artificio re¬
gie u̾eĩes ut tõstricule tõlebãt barbã et
capillũ patris : E tñ ab hiis ip̃is: cũ iã ce̾nt
adultes ferrũ remorit. ĩstituitq ut cã¬
denubiis ĩgladiũ putamũbus barbam eiꝰ

Expanded text:
ne veritatem intuentibus, videri necesse est misertimum. Ea enim ipsa, quae concupierat, ne tum quidem, cum omnia sese posse censebat, consequebatur. Qui cum esset bonis parentibus, atque honesto loco natus etsi id quidem alius allo modo tradit abundaretque et aequalium familiatitaosdam adulescentis amore coniunctos, credebat eorum nemini, sed is quos ex familiis locupletium servos delegerat, quibus nomen servituipse detraxerat, et quibusdam convenis et feris barbaris corporis custodiam committebat. ita propter iniustam dominatus cupiditatem in carcerem quodam modo ipse se incluserat. quin etiam ne tonsori collum committeret, tondere filias suas docuit. ita sordido ancillarique artificio regiae virgines ut tonstriculae tondebant barbam et capillum patris. et tamen ab is ipsis, cum iam essent instituitque, ut candentibus iuglandium putaminibus barbam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
incede et ĩuiriis: cũ t diurno et noctur¬
no metu. Ager cõfer democtũ. pytago¬
ram: anaxagorã. que regna. qual opes
stucdiis coꝵ at delectatiõibus ampones: et¬
e q̃ pars optima ẽ ĩ hoĩe. ĩ ea sitũ cͥe: ne¬
cesse ẽ illud qđ queril oĩu optime.
Quid ẽ ãt ĩ hoĩe sagaci. ac bona mente
melius: ciꝰ hono fruendũ ẽ g̃. si beati cͥe
uolumꝰ. Bonũ ãt mẽtis uirtus. ergo hͣ
beatã iutã cõtineri nccͬe ẽ. hĩc oĩa q̃¬

Expanded text:
s caede, et iniuriis cum et diurno, et nocturno metu. Age, confer Democritum, Pythagoram, Anaxagoram. Quae regna, quas opes studus eorum, et delectationibus antepones? Etenim quae pars optima est in homine, in ea situm esse necesse est illud, quod quaeris, omnium optimum. Quid, est autem in homine, sagaci ac bona mente melius? eius bono fruendum est igitur, si bea ti esse volumus. Bonum autem mentis, est virtus. Ergo hac beatam vitam contineri necesse est. Haec Ci
Abbreviated transcription (Latin):
aceriiꝰ ex ini gn̾is grami: sic beita iuta ex
sins limilibus p̃tibus estici debeat:q si ua
est: ex hom quę sola hoẽsta st̃: efficiẽolũ ẽ
beatum. Ea mista ex odissiłibus: si ẽĩt hõc¬
stum ex hiis effici mhil pot̾it: quo de¬
tracto ꝗd poterit beatũ ĩtelligi. Et eͥ¬
ãt expectẽdũ id terte approbãdũ. qđ nõ
approbaueis: id gratẽ acceptũq hñdũ
ergo et̃ dignitas ei tribuenola ẽ. qđ si ua
est laudabile sie necesse est. Bonũ ig
oc̃ laudabile: ex quo efficitur. ut qđ sit
hõesti: id sit solũ bonũ: qđ ni ita tene¬
bimus: młta erũt q̃ nob dicẽda sunt.¬

Expanded text:
ex sui similibus partibus effici debeat. quod si ita est, ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum; ea mixta ex dissimilibus si erunt, honestum ex is effici nihil poterit; quo detracto quid poterit beatum intellegi? Eteautem expetendum, id certe adprobandum; quod vero adprobaris, id gratum acceptumque habendum; ergo etiam dignitas ei tribuenda est. quod si ita est, laudabile sit necesse est; bonum igitur omne laudabile. ex quo efficitur, ut, quod sit honestum, id sit solum bonum. Quod ni ita tenebimus, multa erunt, quae nobis bon
Abbreviated transcription (Latin):
Ita quĩtũ spat̾ium ętans maioẽs¬
nostri ad senictuns initiũ nolue¬
runt esse: tantus ille cursus honoꝵ
bebat plus minus laboris. apex
est nuirẽ senectuns autoritas quã¬
ta fuit ĩ hicio cecilio metello. ꝙ¬

Expanded text:
ita quantum spatium aetatis maiores ad senectutis initium esse voluerunt, tantus illi cursus honorubebat plus, laboris minus. apex est autem senectutis auctoritas. quanta fuit in L. Caecilio Metello,
Abbreviated transcription (Latin):
noarum oliuetarũ ue sprtie pla¬
m dicam speuiter snccidam agr̃o
bene culto nihil põt esse usu nͣbe¬
rius nec spetie ornatius. ad quẽ
et̃ ĩ nitat atq oblectat. senectus.
Ibi ẽĩi potest illa etas eque cale¬
scere aut apricitione melius. aut
igni aut uicissim unibris xquis¬
ne restrigerari salubrius est. sibi
sibi astas sibi clauã et pillam sibi
natationes et cursus. Nobis seni¬
bus ex lusionibus multũ. talos reli¬
quatur atꝙ tesseras: d iptr̃m
libebit. qͣm sine his beat a
senectus esse potest. Multas ad ros p¬
unles xenophonns libri sunt quoᷤ
legite queso studiose ut facitis q.
copiose ab eo agricultura laudit᷑.
ĩ co libro qui est de tuenda re.
ĩ telligans nihil ei tam regale nideiͣ
ꝙͣ studium agricollendi: Socrates
ĩ eo libro loquitur cũ critobolo. ci
cũ lesander laceolemonius uir sũ¬
me uirtuns uenisset ad cũ sardis
eiq dona a sõcis atullisset: et cęte¬

Expanded text:
nearum olivetorumve specie plunearum olivetorumve specie plura dicam? brevi praecidam. agro bene culto nihil potest nec usu esse uberius, nec specie ornatius, nec natuetiam invitat atque oblectat senectus.potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni, aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius? sibi sibi hastas, sibi clavam et pilam, sibi natationes atque cursus; nobis senibus ex lusionibus multis talos relinquant et tesseras; id ipsum ut lubebit, quoniam sine eis beata esse senectus potest. multas ad res perutiles Xenophontis libri sunt, quos legite, quaeso, studiose, ut facitis. quam copiose ab eo agri cultura laudatur in eo libro, qui est de tuenda re fintellegatis nihil ei tam regale videri quam studium agri colendi, Socrates in eo libro loquitur cum Critobulo Cyru cum Lysander Lacedaemonius, vir summae virtutis, venisset ad eum Sardis eique dona a sociis attulisset, et cete
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat ne tantus efficere aũi ne
iocundam senectutem. led uenio ad
agricolas ne ame ipio recedam.
Iñ agris exãt tum senitores idem
senes. si quid armidi .l. quinto cĩ¬
cinator nominatũ est en dicta¬
torem effectum. cuuꝰ dictatoris iui¬
su magister equitum .E. soxuilius
ala spurͦium melium regnũ appe¬
tẽtem / et occupatum ⁊̃ t ẽmir. A uila
ĩ senatum acerstebantur curiꝰ et
teltri senes: ey quo qui eos acorsse¬
bant uiatores nomman sut: Nũ
ieitur horum senectus misẽrabilis
fuit: qui so agriculture oblectant.
mea quidem sentẽtia hauet scio
neꝙ solum otio quod honiũ gnĩ
unmerso cultura agrorũ est salu¬
bris. led ciã delectatione quã mipi
ad uitum hõiu. ⁊ acrilt ũ et dcoꝵ
dermnit ĩ gratiam iam cũ noluptate
reddeamius. Seminr eñ boni assidui
est: habundat porco agno edo
galina lacte. cateo. molle. Iã ortũ
ip̃ius agricole atemm snccieliam
natio quad de pratorũ uiridita¬
te aut arborũ ordinibus aut ui¬

Expanded text:
poteratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. in agris erant tum senatores, id est senes—si quidem aranti L. Quinctio Cincinnato nuntiatum est eum dictatorem esse factum, cuius dictatoris iussu magister equitum C. Servilius Ahala Sp. Maelium regnum appetentem occupatum interemit. A villa in senatum arcessebatur et Curius et ceteri senes, ex quo qui eos arcessebant viatores nominati sunt. num igitur horum senectus miserabilis fuit, qui se agri cultione oblectabant? mea quidem sententia haud scio neque solum officio, quod hominum generi universo cultura agrorum est salutaris, sed et delectatione quam dixi, ad victum hderant, in gratiam iam cum voluptate redeamus. Semper enim boni assiduiqest, abundat porco haedo agno gallina, lacte caseo melle. iam hortum ipsi agricolae succidiam alteram venatio. quid de pratorum viriditate aut arborum ordinibus aut vi
Abbreviated transcription (Latin):
lud diuinũ aĩoꝵ cõciliũ cetũq
prosicilear. et ex hac turpa collunioe¬
on discedam. prosicilcar eñ nõ aad
cos solum iuros de quibui onte.
quo nemio uir melior natas est. no¬
no pietate prestantior cui corpusa

Expanded text:
lud divinum animorum concilium coetumque lud divinum animorum concilium coetumque proficiscar cumque ex hac turba et colluvione discedam! proficiscar enim non ad eos solum viros, de quibus ante quo nemo vir melior natus est, nemo pietate praestantior, cuius a
Abbreviated transcription (Latin):
anmio moritur st itissimꝰ nequissi¬
mo nõ ne iidetur. uobis is mimus ꝗ
plus cernat et longius iudere se aci
meliora proficisci : illa aut̃ cuiꝰ obta¬
sior sit aciet no iuidere equidẽ este
studio patres uoteo quos collui et
dilexi uidendi ne cĩs cos solum cõ¬
uenire habeo quos ipsẽ cognoni: s
illos et de quibur auduii &r legi a
ip̃e cõscripsi: quo quidem me prosici¬
scontem aut sane quii facile retra¬
xerit nec tãꝙꝙͣ pilam retorserit. Et
si quii mihi doui largiatur ut ex
hac etate repueroscam t ĩ ennis ̃¬
uagiam nalde recutom. nec uoͣ uelĩ
qiͣ dicursẽ spatio ad carẽl a calce re¬
uocari. quod habet uita cõmoditũ¬
potius laboris. ħ habet sane hr̃ certe
tm aũt iacietatẽ aur modũ. non
lihet ei mihi dde plorare uitam op
multi ĩ docti sepe fecermit neq iu
xisse penctet: qm̃ ita ruxi ut nõ
trustra meexistimẽ. et ex
uita ita discedo tãoẜ̃ ex hospit io.¬

Expanded text:
animo moritur, stultissimus iniquissianimo moritur, stultissimus iniquissimo, nonne vobis videtur is animus, qui plus cernat et longius, videre se ad meliora proficisci, ille autem, cuius obtusior sit acies, non videre? equidem efferor studio patres vestros quos colui et dilexi videndi, neque vero eos solum convenire aveo, quos ipse cognovi, sed illos etiam, de quibus audivi et legi et ipse conscripsi; quo quidem me proficiscentem haud sane quid facile retraxerit, nec tamquam Peliam recoxerit. et si quis deus mihi largiatur ut ex hac aetate repuerascam et in cunis vagiam, valde recusem, nec vero velim quasi decurso spatio ad carceres a calce revocari. quid habet enim vita commodipocius> laboris? Sed habet sane, habet certe tamen aut sacietatem <aut modum>. Non libet enim michi deplorare vitam, quod multi indocti <sepe fe>cerunt, neque me vixisse penitet quoniam ita vixi ut non <frustra me> natum existimem et e vita ita discedo ta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ corpore uos tam uerentes deuni
qui hanc tam puleritudniẽ mundi
tuetur e regit. memoriam nostri
pie ĩniddate huabitis Cirni quidem
aos paulum et atricanũ aut afri¬
cani pairem aut patruũ aut mul¬
toi pestannt iuros oos numiera¬
re nõ est necesse. tanta esse conatos
quę ad posteritaui memoriã perti¬
norent n animo cornerẽt. posteiͬ¬
tatem ddse posse reriie an cesset
ut de me ipsõ aliquia meree seni
um gloriarer me tantol labores
diuturnos nocturnos q domi mi¬
licię suscepturũ fuass  isdem fi¬
nibus glariam meam quibus ñuitã
esse torminaturm: nõ ne melnis
multo fuisse ociosam xtarem o qe¬
tam sine ullo labore e contennone
traducere sed nelco quõ animas
crigeni se. posterirarẽ ua semper
praspicubat qsi cã excessisser e uita.
tũ denioꝵ uicturuis esset qd quidẽ in¬
si ita se haberet ut animi ĩmortales
essent nõ optimui cuiꝰq miimus ma¬
xime adĩmortalitans gloriam interet:
quod quidem sapientissimui ȩquissimo

Expanded text:
cum corpore, vos tamen, deos verentes, qui hanc pulcritudinem tuentur et re<gunt>, memoriam nostri pie inviolateque servabitis”. Cirus quidem avos, Paulum et Affricanum, et Affricani patrem aut patruum, aut multos pre<stan>tes viros quos enumerare non est necesse, tanta esse conatos, que ad posteritatis memoriam pertinerent, nisi animo cernerent posteritatem ad se posse pertinere. An censes, uum gloriet me tantos labores, diurnos, nocturnosque domi, militiaeque suscepturum fuisse, si iisdem finibus gloriam meam, quibus vitam, essem terminaturus? nonne melius multo suisset, otiosam aetatem et quietam, sine ullo labore, aut contentione, traducere? sed nescio quo modo animus erigens se posteritatem semper prospiciebat, quasi, cum excessisset e vita, tum denique victurus esset. quod quidem ni ita se haberet ut animi immortales essent, haud optimi cuiusque animus maxime ad immortalitatis gloriam niteretur. quid quod sapientissimus quisque aequissimo
Abbreviated transcription (Latin):
ts Nte rogatiuculis qĩ purienis quod
proposur̃ esticit : si nibnl tã ĩ credibile
ꝓ nõ dicerido siat probabile. nihir
tum oridum tam ĩ cultum q non
splendeat orarione e tãq̃ encolant
quod cum ita putarom: feci andaci
dum taxat de magnitudine mimi
decorinienua de morte de om̃o bui¬
de uirtuts de dis imortalibus: de
caritate patris stoice soler oranois
ornamẽt ui ad hibilis dicere fyo
nõ illa ipsa que iux ĩgmiasĩs  m
ocio stoici probantur iuderis coreci
comunos locos: quo quia sũni ad¬
miraala cõtraq opinionẽ honĩm¬
que ab iptĩs inã paradoxa appel¬
lantur. temptare uolu possem no
proferre ⁊ lucemi ĩ sorumi. oita
dicere ut probarentur an illa qͣdẽ¬
essẽt erudita Alia poprlaris oratio eo¬
ꝙ hos locos scripii libentiui m ani
hi isto paradora oquę appellat ur
mapime iudetue esso soeratica lon¬
geq uerisima. Accipe igitur hoc¬

Expanded text:
s interrogatiunculis quasi punctis quod proposuit efficit. sed nihil est tam incredibile, quod non dicendo fiat probabile, nihil tam horridum, tam incultum, quod non splendescat oratione et tamquam excolatur. quod cum ita putarem, feci etiam adum taxat de magnitudine animi, de continentia, de morte, de omni laude virtutis, de dis inmortalibus, de caritate patriae Stoice solet oratoriis ornamentis adhibitis dicere; ego tibi illa ipsa, quae vix in gymnasiis et in otio Stoici probantcommunis locos. quae quia sunt admirabilia contraque opinionem omnium ab ipsis etiam para/doca appellantur, temptare volui possentne proferri in lucem id est in forum et ita dici, ut probarentur, an alia esset erudita, alia popularis oratio, eoque hos locos scripsi libentius, quod mihi ista para/doca quae appellant maxime videntur esse Socratica longeque veris
Abbreviated transcription (Latin):
mihi ille ternebar esso neniẽ dim quẽ
ego meũ calũm fortiter fcr̃e iusue
sum it nõ quidẽ equo aĩõ forrem.
s ipo me cõsolabar existimãs nõ lor¬
eiquũ  ter nos digressu irdisce¬
ssum tõre. hit mihi rebus icipio la
chute ełi lelio ad mirari solere diaisse
leui est sẽnectus nõ solumonse
benier ero. nec mihi mĩt crem quo
delector dum uino ixtorqueri uolo
dim mortuus ut quicdem mnuln phi¬
losõphi cẽsent nihil sẽnuam. nã ne¬
reor nc hũt erem meũ / philosophi
mortuiꝰ irrideant: ꝙ si nõ simiui
smotalei futuri tñ atingui honũ
suo tempor optabile est. Asam habet
natura ut alarum oius rorsi. sic̃ ni¬
uendi moaum. Sencotus aut est

Expanded text:
niendum. quem ego meum casum fortiter ferre visus sum, non quo aequo animo ferrem, sed me ipse consolabar existimans non longinquum inter nos digressum et discessum fore. His mihi rebus, Scipio, id enim te cum Laelio admirari solere dixisti, levis est senectus, nec solum non benter erro; <nec michi> hunc errorem, quo delector, dum vivo, extorqueri volo; sin <mor>tuus, ut quidam minuti phylosophi <censent, nichil senciam, non vereor, ne hunc errorem meum phylosophi> mortui derideant. Quod si non sumus immortales futuri, tamen extingui homini suo tempore optabile est. Nam habet natura, ut aliarum rerum omnium, sic vivendi modum. Senectus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nimaduerti brute citonẽ
lepe auũculum tuũ cum
i senatu sẽntẽtiam dicoret
locos eraues  pbilosophia
tractãre ab horrc̃tos ab
shoe usu forensi et publico sed dicẽ¬
bili uidentur. ꝙ co mogi est illi qũ

Expanded text:
nimadverti, Brute, saepe Catonem, avunculum tuum, cum n senatu sententiam diceret, locos gravis ex philosophia tractare abhorrentis ab hoc usu forensi et publico, sed dicenbilia viderentur; quod eo maius est ill
Abbreviated transcription (Latin):
nũ philosophorum pricipem pitagorã.
democritum nũ plaronẽ nũ aeno¬
cratem. nũ postea zenonẽ claucdcũ.
obmute sencetus. An uoͣ ĩ om̃ibus¬
his studiorum aguatio ꝙ iutę ȩqua¬
lis fuit. Age nt ĩsta studia diuina
õmittamiuꝰ. Pellum nomiriore
ex agro sobmo rusticos romanos ni¬
cinus e familiares meoi quibui
aliis minui s mirũ hȩe est. Nemo
zẽq est tam senex qui se ãnũ nõ
putet posse uiuere. Sed eidẽ ĩ his
elaborant: quȩ sciunr nihal onsic̃
ad se ꝑtinere serunt arbores quę

Expanded text:
num philosophorum principes, Pythagoram num philosophorum principes, Pythagoram Democritum, num Platonem Xenocraten, num postea Zenonem Cleanthem, obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit? Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominare ex agro Sabino rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus aliis minus hoc mirum est, nemo enim est tam senex qui se annum non putet posse vivere; sed idem in elaborant, quae sciunt omnino nihil ad se pertinere. Serunt arbores, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aiũt nec memoriam perdam.
his ci ipis legendis ĩ memoriã red¬
deo mortuoꝵ nec uoͣ quẽq̃ senẽ
audiui oblitum quo loco thetruꝵ
obruisset. am̃ia que curent me¬
phi senes: quã multa memumerunt.
manẽt ĩgenia lenilas dũmodo per¬
maneat stuolium et ĩdustria. Neorue
ca solum ĩ claris e honorans ĩuris. s
ĩ uita et priuata a quieta. Sopho¬
cles ad sũmã senecturẽ tragedias
liarem negligere uideretur a filii
ĩ udiciu nõcãtus est: ut aĩeadmo¬
dum nostro more rẽ gerennbus.
patribus bonis ĩ terdie solet. sic illui
qiͣ disipientẽ a re familiri remo¬
uerent uidices. tũoꝵ senex dicitur
cam fabulam quã habebar ĩmani¬
bus e quã proxime scripserat ech¬
pum colloneum recitasse uidicibꝰ
quesiuisse dieitur an illud carmẽ
i scipienns uiderctur quo recitato
sentẽtia uidicum est liberatus.
demꝰ stersicorum. nũ quos ante oli¬
xi socratem gorgiam homerum.

Expanded text:
quod aiunt, ne memoriam perdam; quod aiunt, ne memoriam perdam; his enim ipsis legendis in memoriam redeo mortuorum. nec vero quemquam senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset. omnia quae curant mephi senes? quam multa meminerunt! manent ingenia senibus, modo permaneat studium et industria, neque ea solum claris et honoratis viris, sed in vita etiam privata et quieta. Sophocles ad summam senectutem tragoedias egere familiarem videretur, a filiis in iudicium vocatus est, ut, quem ad modum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. tum senex dicitur eam fabulam quam in manibus habebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicum est liberatus. den Stesichorum, num quos ante dixi Isocraten Gorgian,
Abbreviated transcription (Latin):
illius uiri om̃es excipiũt. ãni cõse¬
quentes : ano autẽ ante me conlore
mortuuis est: nouẽ ãmii post me¬
um cõsulatum cõsul iterum me cõ¬
sule creatus est. Ho igitur si adcen¬
tessimũ ñnũ uixisset sẽneotus suę
peniteret: nõ eñ excnrsione nõ saltu
nec om̃is astit aut cominui glidii
nteretur. Si cõseilio / rationes senie¬
tias que nui eslent ĩ senibui non
sumũ cõscilium maiores nostri se¬
natum appellassent Apud lacedemo¬
nos quidẽ hii qui amplissimũ ma¬
⁊gistratum gerunt ut simt sic ẽt
nominãtur senes quod si ligore
It audire uoletis. externas inꝯxinus
et alia et hec ĩ prinui. Proueniebãr
dentia senectunt. L. At minuitur
memoria. Credo nisi cam Mer ce¬
N aut et̃ si sis natura tardior.
Temistoeles omĩni eiuin ꝑ ceperat
non una. nũ igitur censẽtit enn
cũ etate procellisset ꝗ aristotiles cẽt
lisima cum salutare solitum Equi¬
dem nõ modo cos noui qui sunt.
anos. nec sepulora legeni nercor.

Expanded text:
lius viri omnes excipient anni consequentes. anno ante me censorem mortuus est, novem annis post meum consulatum, cum consul iterum me consule creatus esset. num igitur, si ad centesimum annum vixisset, senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec eminus hastis aut comminus gladiis uteretur, sent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. apud Lacedaemonios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur, senes. quod si legere aut audire voletis externa, maximas et alia et hoc in primis: proveniebant dentia senescentis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tardior. Themistocles omnium civium perceperat nomina; num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui Aristides esset Lysimachum salutare solitum? equidem non modo eos novi qui sunt, avos, nec sepulcra legens vereor,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur om̃ib hocis ĩ pondentẽ timeni
qnii animo poterit conuistere. de cͥi
nõ tani longa dis putatione opus esse
mortẽ Li byutum ꝗ ĩ liberanda patria
est ĩterfectui. Nõ duoi decios ꝗ ad
uoluntariam mortẽ cursum equor
icitarunt. nõ Ma ciliũ ꝗ ad supli¬
cium est profectut ut fidem hosti
datam cõseruaret. Nõ duos sapioes
qui ter penis corporibus obstrue̾
uoluerunt. nõ auũ tuũ .i. paulum
gnominia temeritatem. nõ M
marcellum cui iteritum noc ꝑ¬
crudelissimi hosus quidõ honoc̃
sepulture carere passus est. Sed
legiones nostras quos scripsi ĩ ori¬
ginibus ĩ eum locum lepe profoe¬
tus alacri mimo it crete unde
ioitur ade escentos : E hi quidem

Expanded text:
tur omnibus horis impendentem timens qui poterit animo consistere? De qua non ita longa disputatione opus esse L. Brutum, qui in liberanda patria est interfectus, non duos Decios, qui ad voluntariam mortem cursum equorum incitaverunt, non M. Atilium, qui ad supplicium est profectus ut fidem hosti datam conservaret, non duos Scipiones, qui iter Poenis vel corporibus suis obstruere voluerunt, non avum tuum L. Paulum, ignominia temeritatem, non M. Marcellum, cuius interitum ne crudelissimus quidem hostis honore sepulturae carere passus est, sed legiones nostras, quod scripsi in Originibus, in eum locum saepe profectas alacri animo et erecto, unde igitur a
Abbreviated transcription (Latin):
homme eaciem optimeq cõgluti¬
nauit nã disoluir. Iam oĩs cõglu¬
tinatio recens egre ĩ uetorata tac¬
li disaliutur: ita fit ut illud hre¬
iui uitx reliquũ nec auide appo¬
tendum sembul nec sine cauia
defforendum sit. Iotat oy pitagon¬
sine iusu ĩporatorii. s. dei cio presi¬
dio et stanone uite decedere. Selo¬
nis qquidem sapiennii elogiũ quo
se neģat nelle suam mortẽ dolere.
mucorum et lamentii uacare nult

Expanded text:
hominem eadem optime quae conglutihominem eadem optime quae conglutinavit natura dissolvit. iam omnis conglutinatio recens aegre, inveterata facile divellitur. ita fit ut illud breve vitae reliquum nec avide appetendum senibus nec sine causa deserendum sit; vetatque Pythagoras iniussu imperatoris, id est dei, de praesidio et statione vitae decedere. Solonis quidem sapientis est elogium, quo se negat velle suam mortem dolore amicorum et lamentis vacare. volt
Abbreviated transcription (Latin):
hm nũs ꝙͣ ienibui e mori. quod
idem cõtigit et adolescentibui a d¬
uersante it repugnanto natura.
ita adolescentes mĩhi mori ie molẽ¬
tur ut cũ aquę multitudine sla¬
sponte nulla alhibita ui cõinpius igni
catinę uitur.  qi pomia x arborib
crudã ic lunt ni aueluntur si ma¬
tura it cotta decidinnt ic uitã adole¬
scenubus iux autert. Senibus matu¬
ritas q̃ oquidem mihi tam ioctĩ¬
da est uit quo propiul ad morte
quanebo i portũ ca langa nauiganõe¬
me esse nẽturũ. Senectuns at̃ nullꝰ
quo adminus officii exeqqui possis e
tueri e tñ mortẽ cõtẽnere. fx quo
lescẽtia  fortior q̃ iuuẽtus. hic illd̾
est qo pisi stracto tirãno a salone res¬
pansum est : cum illi querenti quã
tandem re uel ipe tretui. Sibi tam
audicter obsisteret respandisse dicit᷑
senectute. Si ui uendi est sinis optimꝰ
cñ ĩ tegra mente cũctis senibui õpus
disoluit ut nauẽ: nt edificiũ idẽ
destruit facilime qui cõ struxit sie

Expanded text:
m quam senibus emori? quod idem contingit adulescentibus adversante et repugnante natura. itaque adulescentes mihi mori sic videntur, ut cum aquae multitudine flasponte, nulla adhibita vi, consumptus ignis exstinguitur, et quasi poma ex arboribus, cruda si sunt, vix evelluntur, si matura et cocta, decidunt, sic vitam adulescentibus vis aufert, senibus maturitas; quae quidem mihi tam iucunda est, ut, quo propius ad mortem quandoque in portum ex longa navigatione esse venturus.quoad minus officii exsequi possis et tueri, et tuto mortem contemnere, ex quo lescentia, et fortior. Hoc illud est, quod Pisistrato tyranno, a Solone responsum est,cum illi quaerenti, qua tandem spefretus, sibi tam audacter obsisteret, respondisse dicitur, senecture. Sed vivendi finis est optimus, cum integra mente, certisque sensibus, opus dissolvit. ut navem, ut aedificium idem destruit facillime qui construxit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
cum furexisse om̃os illi dm et senẽ
sesl recopissent. quibus a cmicto
cõsessu cum plausũt esset muli¬
pelex datus dixisse ex his gdã athe¬
niẽses sare quę recta essent. l facẽ
nolle. M  st̾ ĩ nostro collegio pręclara.
patum tenẽt: neoꝵ solum honoe̾ i¬
tecedentbus. ħ his t̃ quicũq impe¬
rio sunt maiores natu augures an¬
te ponut . quę sinit igitur uoluptale
carporis cum autoritatis premiis cõ¬
perande quibus qui splendide usi
sunt hii mihi iudentur fabulmm
etatis peragisse: nec tñoͣ ĩ exercitan¬
t histriones ĩ extremo actu cõꝑis.
At sunt morosi. t anxii. a iracũdi
u difficiles senes. si querimus ctiã
senectutis: At morositas tãtum
ca uitia quę dixi hñt aliꝗd exeu
bari posse uideatur. cõtenni se pu¬
tant t despici illudiꝙ. poxterca in
fragili corpore odiosa om̃it offensio
moribus bonis t artibus idq tñ
ĩ uita tũ ĩscena ĩ telligi pat ꝙ his
sratribus qui ĩ adelphis st̾. quania

Expanded text:
rexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dixisse ex eis quendam Atheniensis scire quae recta essent, sed facere nolle. multa in nostro collegio praeclara, patum tenet, neque solum honore antecedentibus, sed eis etiam, qui cum imperio sunt, maiores natu augures anteponuntur. quae sunt igitur voluptates corporis cum auctoritatis praemiis comparandae? quibus qui splendide usi sunt, ei mihi videntur fabulam aetatis peregisse nec tamquam inexercitati histriones in extremo actu corruisse. At sunt morosi et anxii et iracundi et difficiles senes. si quaerimus, etiam senectutis. ac morositas tamen et ea vitia, quae dixbari posse videatur: contemni se putant, despici, illudi; praeterea in fragili corpore odiosa omnis offensio moribus bonis et artibus, idque cum in vita tum in scaena intellegi potest ex eis fratribus qui in Adelphis sunt. quanta
Abbreviated transcription (Latin):
querere. Quarta restat ea quȩ ma¬
xime augere atoꝵ solicitam habõ
nostrani etatem nidetur apropĩ¬
te nõ potest longę abesse. o mise¬
rum senem qui mortẽ cõtẽnẽdã
esse ĩtam longa etate nõ ruderit
quę aut plan̾e negligenda est si
futurus torniis. at qui tertiu
nihil ĩ ueniri potest. Siud ige ti¬
meam si aut nõ miser. post mor¬
tem aut bearus a fururus sim
uespum esse uicturum: qm̃i et̃ etas
illa multo plures ꝙͣ nostra mortis
casui ht̃ facilius ĩ morbos ĩ cidunt.
adolescenies grauiu egrotint: tristiꝰ
nur ad senecturem ꝙ nͥ accideret
ita meliui a prudentius inueret.
Mens u t ratio a cõsiliu i senibꝰ
mdeitii eũ adoloscenna esse cõmune:
sensi ego tũ i optuno tilio meo tñ
ĩ apectatii ad amplissimã dignitarẽ
state olle cõmunẽ / ad iporat adole cõs
Ediu sẽ iuuere đ sporare idẽ senex
nõ potest et si ĩsipienter sperat. Q uiđ
eñ stultiui est ꝙͣ ĩcorta pro certis

Expanded text:
quaerere? Quarta restat causa, quae maxime angere atque sollicitam habere nostram aetatem videtur, appropinte non potest longe abesse. O miserum senem, qui mortem contemnendam esse in tam longa aetate non viderit, quae aut plane negligenda est, sifuturus aeternus. Atqui certe tertium nihil inveniri potest. Quid igitur timeam, si aut non miser post mortem, aut beatus etiam futurus sim? vesperum esse victurum; quin etiam aetas illa multo plures quam nostra mortis casus habet. Facilius in morbos incidunt adolescentes, gravius aegrotant, tristius nt ad senectutem, quod accide, melius et prudentius viveretur. mens enim, et ratio, et consilium in senibus videatis cum adolescentia esse commune. Sensi ego tum in optimo filio meo. tum in exspectatis ad amplissimam dignitatem tati esse communem. At sperat adulescens diu se victurum, quod sperare idem senex non potest. insipienter sperat; quid enim stultius quam incerta pro certis
Abbreviated transcription (Latin):
eam senectutem que se oratiõe def¬
fendere nequid. nõ cani neq ru¬
ge repente autoritatem accipere
possunt: sod honestę acta super ior
etas fructus capit extremos auto¬
ritans. hęc ciĩ ipsã sit honorabilia
quę uidentur leuia ator comuĩa: sa¬
lutari. decedi. assurgi. deduci. reduci
cõsuli. quę apna nos  ĩ alis ciui¬
tanbus ut quęq optime memora¬
dicere aiunt solitum lacedemonis
esse honestissimũ donuciliũ senectuns.
nũsqͣ est sẽnectus honoranior: quĩ

Expanded text:
tem quae se oratione defenderet. non cani nec rugae repente auctoritatem arripere possunt, sed honeste acta superior actas fructus capit auctoritatis extremos. haec enim ipsa sunt honorabilia, quae videntur levia atque communia—salutari appeti decedi assurgi deduci reduci consuli, quae et apud nos et in aliis civitatibus, ut quaeque optime moradicere aiunt solitum Lacedaemonem esse honestissimum domicilium senectutis; nusquam est senectus honoratio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊deret nõ dubitar qui ex breui tro
ia sit peritura. Sed reddeo ad me
quartum ago ãnum t octogessiniũ
uellem quidem id posse gloriari.
quod cirrus. Sed tamẽ queo dicere.
nõ me quidem his turibus: quibus
nit miles bello punico aut questõ
codem aut cõsul ĩ ispania fuerĩ/ aut
quadrienio post cũ tribumus milia¬
ris de pug naui apud termophi las
ur nos uidetis nõ plane me ener
uires meas desiderat / nõ rostra / nõ
nici / nõ elientes/ nõ holpitess nec
eñ unoũ sum ase ñi ueteri illuei laũ

Expanded text:
ciderit, non dubitat quin brevi sit ciderit, non dubitat quin brevi sit Troia peritura. sed redeo ad me. quartum ago annum et octogesimum: vellem equidem idem posse gloriari quod Cyrus, sed tamen hoc queo dicere, non me quidem eis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul in Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militaris depugnavi apud Thermopylas ut vos videtis, non plane me enerv viris meas desiderat, non rostra, non amici, non clientes, non hospites. nec enim umquam sum assensus veteri illi l
Abbreviated transcription (Latin):
defectio uirium adolescennę iucis
efficitur sepius quã senectuns h
bidinosa est t ĩ temperins ado¬
lescentia effectum corpus tradit
xctiophontem eo sermone quẽ
morieni habuit. cñ ad modim
senex esset. Hegar se miꝙͣ sensisse
senectutem suam ĩbeciliorẽ esse¬
factam. quã adolescenna fuisset
fgo.L. mettellum menuri prier.
ꝗ cũ quadrienio post alterũ cõtu¬
latum pontitex maxiinus tacti
esset. iuginn duos anos ei sãcer¬
docio pr̃ętiut. ita bonis uuiribiis¬
esse ctremo tempore etans ut
adolescentam nõ ĩquireret. Nihil
necesse est de me ipso dicere. quã¬
o est id quidem senile etatio
nostrȩ concedirur. Uidens ut apud
homerũ sopissime nestor de uirtu
mis uidẽt᷑: aur ĩ solens aut loquꝑx
et ̃ ut ait homerus ex euis lingua
mele dulcior fluebat oratio. Quãn
as suauitatẽ nullis egebat uixibuᷤ cõ
poris: et tamnẽ dux ille grecie nusꝙͣ
optabat ut aiacis simisem habebat
decem. at uti ex nestoris ꝙ si sibi ac¬

Expanded text:
defectio virium adolescentie vitiis afficitur sepius quam senectutis. Libidinosa enim et intemperans adolescentia effetum corpus tradit Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensisse senectutem suam imbecilliorem factam quam adulescentia fuisset. ego L. Metellum memini puer, qui, cum quadriennio post alterum consulatum pontifex maximus factus esset, viginti et duos annos ei sacerdotio praefuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, ut adulescentiam non requireret. nihil necesse est mihi de me ipso dicere, quamquam est id quidem senile aetatique nostrae conceditur. videtisne, ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutimis videretur aut insolens aut loquax. etenim, ut ait Homerus, ex eius lingua melle dulcior fluebat oratio; quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. et tamen dux ille Graeciae nusquam optat ut Aiacis similis habeat decem, sed ut Nestoris, quod si sibi ac
Abbreviated transcription (Latin):
n tue fortuna at cõiueta hac
igitur fortino trui licet senibus
nec ętas impedit: quo minus et cȩ
tearum e imprimis agri collen¬
di studia toncamus nsõꝵ ad ulti¬
mũ tempuu sencctuns. M. qd iu
lerii corũcanii iutani accepninus ad
centessiniũ iuxisse. eñ esser um ex

Expanded text:
 tuae fortuna coniuncta est! hac igitur fortuna frui licet senibus, nec aetas impedit quo minus et ceterarum rerum et in primis agri colendi studia teneamus usque ad ultimum tempus senectutis. M. quidem Valerium Corvinum accepimus ad centes
Abbreviated transcription (Latin):
qued mihi tecum cõmime cil. aut
um urgenns. aut certe aduentan¬
ni sencẽtuns.: et te e me iptũm
lenari uolo. Et si te id quidẽ mo¬
dice ac sãpient sicẽ omĩa it fere
e laturum esse certe scio. Red cũ
de sencetute uellem ahquid seribẽ
tu occurebas mihi dignus co mũe¬
re quo uteros nostrum cõmimi¬
tor uterctur. A hi quidẽ in
iocunola huius libri cõtectio fuit ur
nẽ modo om̃es absterserit senectu
Sed de cęteris & diaimius mulii e
sepe dicemius. Huno librũ ad te de
senectute missimus om̃ei autẽ scr¬
monẽ tribuimui nõ tithono ari¬

Expanded text:
ut iam urgentis aut certe adventantis senectutis et te et me ipsum levari volo; etsi te quidem id modice ac sapienter, sicut omnia, et ferre et laturum esse certo scio. sed mihi, cum de senectute vellem aliquid scribere, tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum communiter uteretur. mihi quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non modo omnis absterserit senectutsed de ceteris et diximus multa et saepe dicemus: hunc librum ad te de senectute misimus. omnem autem sermonem tribuimus non Tithono, u
Abbreviated transcription (Latin):
cum aute admiraretur hsander
e proceritatu arborum. it diree¬
subacta at puram. Et suauitatẽ
cdorum qͥ efflarentur o floribꝰ
tũ eum dipisse nurari nõ modo
sed dilgentiã. sed et solertiam eius
a quo essent ula dim̃sa atop des¬
cripta. et cirũ respondisse. arq ego
cmĩa ista sum dim̃sus mei sunt
ordines. moa deseripnio. Multe et̃
istarum arborum manu mea
satx stͥ tum lisandrum ĩtuẽtem
ornatumc tertienm multo au

Expanded text:
autem admiraretur Lysander et proceritates arborum et direcsubactam atque puram et suavitatem odorum qui afflarentur ex floribus, tum eum dixisse mirari se non modo diligentiam sed etiam sollertiam eius a quo essent illa dimensa atque discripta; et Cyrum respondisse: atqui ego ista sum omnia dimensus, mei sunt ordines, mea discriptio; multae etiam istarum arborum mea manu sunt satae. tum Lysandrum, intuentem ornatumque Persicum mul
Abbreviated transcription (Latin):
licturus e cum simplex animi cẽt
tum disparꝰ su atq dissimile. nõ
terriret magnaq eẽt argumẽto
hoĩes scire pleraqque ante oꝙ nan
sint. en iam mieri cum artes dissi¬
ciles discant: ita celeriter res ĩ nu¬
merabiles arripiant ut eas nun
tu primũ accipere uideantur. sed
bitrari o mei cari filii: me cum.
& uobis discessero nuso aut nullũ
um uidebans: ħ eum esse ĩ corpore¬
hoc ex his rebus quas gerebam
ĩtelligebatii. eñdem igitur esse cre¬
ditorem et si nullum iudebitis:
ncc uõ clarorum iurorum post
morte honores per manesent si
nhil eorum iplorum animi osfi¬
cerent quo uel duitius memoriã
sui teneremus. Aihi nñꝙꝙ quidem
persuaderi potui mimos dum in
corporibus esser mortalibus uiuẽ
tũ esset ĩsĩpientẽ cñ ex ĩsipienn
corpore euasisset. ħ cũ om̃i amissi¬
one corporis liberatus purni
uatur: ceterarũ rerũ perspicuum
om̃ia unde orta sũnt. animut autẽ
solus nec cũ adest nec cũ discesseit᷑

Expanded text:
licturus; et, cum simplex animi naturtum dispar sui atque dissimile, non terire; magnoque esse argumento homines scire pleraque ante quam nati sint, quod iam pueri, cum artis difficilis discant, ita celeriter res innumerabilis arripiant, ut eas non tum primum accipere videantur, sed bitrari, o mihi carissimi filii, me, cum a vobis discessero, nusquam aut nullum um videbatis, sed eum esse in hoc corpore ex eis rebus quas gerebam intellegebatis. eundem igitur esse creditote, etiam si nullum videbitis. nec vero clarorum virorum post mortem honores permanerent, si nihil eorum ipsorum animi efficerent, quo diutius memoriam sui teneremus. mihi quidem numquam persuaderi potuit animos dum in corporibus essent mortalibus vivere, mum esse insipientem cum ex insipienti corpore evasisset, sed cum omni admixtione corporis liberatus purus vitur, ceterarum rerum perspicuum enim illuc omnia, unde orta sunt; animus autem solus nec cum adest nec cum discessit
Abbreviated transcription (Latin):
tuisio est quorem se mouens
ab uira que re absoluir ranone
subiccta hac modo. car ega nõ tibi qe¬
ꝙ obaciam: si probus es nõ merni¬
sti. si improbus es nõ cõmonebere.
¶Itcm quid nũo ego de meis pro¬
pris merins predicem Si memini¬
sns obtimdm. si oblin estis cum re
nihil egerim. quid est qquod uerbis
proficero possim. Sitra dueres sunt
que possunt hamines ad turpe cõ¬
pendium cõmoncre / ĩ opia atoq aua¬
ritia. Te aurum ĩ fratrrna diuisiõe
cocnouimus. ĩ opan atq egentem
nuo uidemus. quis potest igitur
ostindere causam malefieri nõtiusse.
snar hanc diuisionem et illam que
de partibus orationis tercia est do
qua ĩ primo libro olixnnus ꝰ ẜm nã¬
rananẽ hoc ĩterest : ꝙ illa chiuidir ꝑ¬

Expanded text:
io est, quae rem semovens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui potes igitur ostendere causam maleficii non fuisse?» Inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia est, de qua in primo libro diximus secundum narrationem, hoc interest
Abbreviated transcription (Latin):
quiad senniam irse de morte. non
auleam uobis dicere. ꝙ cũ cernẽ
pius ad sum. Ergo uestros parees.p
scipio tũc .C. leli uiros clarissimos
mihi en amicissime uiuere arbi¬
tror: E ea oiuidem iuta q̃ est sola
uita nominanda. nũ dum sũmꝰ
sclusi ĩ his cõpaginibus corpõis mu¬
nere cquorlam necessitant et gra¬
prossiui et cqĩ lemersus ĩ terrã¬
ĩlocum diumę naturx ternita¬
ner centrarium. So credo doos
ĩmortales spaesisse mimas ĩ cor¬
pora huniana. ut essent q terras
tuerentur: quio celestiũ ordinẽ
cõtẽplantes ĩ mitarẽtur cũ uite mõ
atq cõstannia. nec me solum ralia
et disputatio impailit ut ita crede¬
rem: s nobilitas sũmorũ philoso¬
phorum t autoritas. Audiebam¬
las pone noras e esseñt italici phi¬
lo sophi quõdam nominali nũ op̃
dubitasse. qiũ ex uniuersa mente
diuina delibatos aios haben. Demõ¬
strabatur mihi preterea quę socra¬
tes sun die uitx de ĩ mortali¬

Expanded text:
pse senciam de morte, non audeam vobis dicere, quod eo cernere pius absum. Ego vero patres, P. Scipio, tuque, C. Leli, viros clarissimos michique amicissimos, vivere arbitror et eam quidem vitam, que est sola vita nominanda. Nam, dum sumus inclusi in hiis compaginibus corporis, munere quodam necessitatis et grapressus, et quasi demersus in terram, locum divinae naturae, aeternitatique contrariam. Sed credo Deos immortales sparsisse animos in corpora humana, ut essent, qui terras tuerentur, quique caelestium ordinem contemplarentur, imitarentur eum vitae modo, atque constantia. Nec me solum ratio ac disputatio impulit, ut ita crederem, sed nobilitas etiam summorum Philosophorum, et auctoritas. Audiebamlas pene nostros, qui essent stalici Philosophi quondam nominati, numquam dubitasse, quin ex universa mente divina deliba. tos animos haberemus. Demonstrabantur mihi praeterea, quae Socrates supremo vitae die de immortali
Abbreviated transcription (Latin):
linninĩ oleum ĩstilles extingunt ur¬
iuros senectute. et corpora quidẽ
exercitanionum deffangatione igra¬
nesennt: animi at Ie exercendo leuã¬
tur. Nam quos air ceceluis comieꝰ
stultos senos: hos signisicar ĩ cxeduloᷤ
obliuiosos di solatos quę una sũt
nõ senecturis: ẜ ĩ oriis ignauię soni¬
culoseoꝵ senectunis. ut pet ulnina ut
libido. magͦ est adolescentiũ q senũ
nec tã oiũi adolesceniiũ sed nõ pro¬
borum. sic ista senilis stulticia que de¬
lirano appelliri solet senũ cuuiĩ et.
ꝓnõ oiũ. Appius quamor robustos fili¬
as quĩque filias tantã domũ tan¬
areum habebat. nec languesceni sno¬
cũ bebat senectun. ieniebat nõ nodo
autoritaiem. s et imperiũ ĩ snol me¬
tuebant serui. reuerebantur liberi:
carum omnes habebaur. sig dat
ĩ co mimus patrie et disciplina.
sta ciĩ senectus honesta est: si se ipsã
dessendit si iut suumni retinet. si ne¬

Expanded text:
lumini oleum instilles, exstinguunlumini oleum instilles, exstinguuntur senectute. et corpora quidem exercitationum defetigatione ingravescunt, animi autem exercitando levantur. nam quos ait Caecilius comicos stultos senes, hos significat credulos obliviosos dissolutos, quae vitia sunt non senectutis, sed inertis ignavae somniculosae senectutis. ut petulantia, ut libido magis est adulescentium quam senum, nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic ista senilis stultitia, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium. quattuor robustos filios, quinque filias, tantam domum, tanarcum habebat nec languescens succumbebat senectuti. tenebat non modo auctoritatem, sed etiam imperium in suos: metuebant servi, verebantur liberi, carum omnes habebant; vigebat in illa domo mos patrius et disciplina. Ita enim senectus honesta est, si se ipsa defendit, si ius suum retinet, si ne