comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q ẽẽ ꝯtinẽtes siluas ac paludes hebant: eo se suaꝙ omia ꝯtuletut. Ad quaꝵ initiu sil¬
celent᷑ arma ceperũt. eosq ĩ siluas reppulerũt. ⁊ cõpłib int̾fectis longius ĩmpeditiorib
locis secuti pau̾as exsius de ꝑdiderũt reliquis deĩceps dieb Cesar siluas cedere ĩstituit. ⁊
nequis ĩ erimibꝰ ĩ prudẽtibq militib ablatere impetus fieri posset. om̃ez eaz mat̾ia q̃ erat
cesa ꝯu̾sam ad hoste collocabat. ⁊ ꝓuallo aduttũq latus exf̾ucbat. credibili celeritate mag
spatio pancis dieb cofecto. Cuiam petus atq extrema impedun̾ta ab nr̃is tenerẽtur.
⁊ p̃i derisores siluas peterẽt. eius mori su̾t tempestates cõsecute. utiopus necessario int̾mi¬
cteretur. ⁊cõtinuatõne inbriu dutius sħ̃ pellib milites cõtineri nõ possẽt. Itaq na

Expanded text:
que esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silceleriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. exmiliu .P. nũo. que exaquitania cãtabrisq cõuenisse cõstabat uix qͣrta ꝑte re¬
licta multa nocte se ĩcastra recepit. Hac audita pũgna maxima ꝑs aquitanie se se:
Crasso dedidit. obsidesq ultro misit. Q uo ĩrino fuerũt tarbelli bigẽriões ꝑtianii.
uocates tarusates. flustates gaites ausci garumuii sibuttates cocosates. Pance ul¬
time nationes aniu tp̃e cõfixe. ꝙ hiens sb̾erat/ hoc facere neglexerũt. Eode fere fp̃e.
Cesar ⁊ si ꝓpe exacta iam estas erat. tam̃ qd̃ omigallia pacata morini menapiiq suꝑ¬
erãt qui ĩ atmis eẽnt neq adeu ũꝙͣ legatos de pace mississe̾t: arbitratꝰ id bellu cele¬
rit̾ cõfici posse. eo excitum abduxit. Qui longe alia tõne ac reliqui galli belli gerere
cepetũt. Nam qd̃ intelligebãt maximas nationes que p̾lio ꝯtendisse̾t. pulsas suꝑatas¬

Expanded text:
tatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte retatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatas
Abbreviated transcription (Latin):
gnis p̾miis pollicitatoĩb q suos excitaret qd fieri uelit ostendit⁊ Illiut erat imꝑatimi
eductis hiis cohortib que p̾sidio castas relicte. ⁊nt̾rite alabore erãt./ ⁊ logniore itinere cir¬
cũductis ne exhostium castris cõspici possent. omĩuq oculis mẽtibq ad pugnã intentis
celerit᷑ adeas quas diximus mnuritoes ꝑuenerũt. atq hiis ꝓruptis. pͥus inhostuiz ca¬
stris cõstiterũt. ꝙͣ plane abhiis urderi aud ꝗd reigeretur cognosci posset. Gum uõ cla¬
more abea ꝑte audito nr̃i reĩtegratis uirib. Qd plerũq ĩ spe uictorie accidere cõsuenit.
Acrius inpu̾gnare ceperũt. Hostes undiq circũueti desperatis om̃ib reb seꝑinunito¬
nes deicere. ⁊ fuga salute petere ĩteriderut. Quos equitatus aꝑtissimus campis ꝯsec¬

Expanded text:
gnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, gnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consec
Abbreviated transcription (Latin):
ad pũgnadu effecisset. atq omĩu uoces audirent᷑. expectati diutius nõ oportere: qr
ad castra iretur. cohortatus suos om̃ib cupientib adhostiu castraꝯtendit. Ibi cu alui
fossas cõplerent. Alii multis telis cõiectis defensores uallo municõibq de peilerẽt . aun¬
xiliares q quib ad pũgna nõ młtu crassus cõfidebat lapidib telisq sb̾nini strãdis
et adaggere cespitib ꝯportãdis. spetiẽ atq opinioriẽ pu̾gnãtiu p̾berent cuzite abho¬
stib ꝯstant̾ ac nõ timide pugnaret᷑. telaq ex loco suꝑiore missa nõ frustra accedere: equi¬
tes crocũmitis hostiũ castris crasso rerũtiauerũt. Non eode ẽe diligẽtia ab decumana por¬
ta castra niunita. facilemq aditu habere. Ctassus equitu p̃fectos cohortatus ut ma¬

Expanded text:
ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
suas copias ꝑꝑ exiguitate nõ facile deduci hostem ⁊ uagari ⁊ uias obsicere/ ⁊ castris
satis p̾sidii relinquẽ obea c̾am minꝰ comode frum̃tu cõmeatũq sib sħportareꝰ in
dies hostiũ nuͣ augeri: nõ cũctãdũ existimauit ꝗm ipugna decertaret. Hac re ad
cõsiliu delata ubi om̃s idem sentire ĩtellexit. Posteꝵ diem pugne ꝯstituit. Prima
luce ꝓductis onũb copiis duplici acie ĩstituta. Auxiliis ĩmedia aciem collectis quid
meatu int̾eluso sine nulnere potiri. Et si ꝑꝑinopia rei frim̾itarie domani sese reci¬
pere cepissent. impeditos ĩ agiine: ⁊ subsarcinis infirmiore aĩo adorir cogitabãt. H
cõsilio ꝓbato ab ducib ꝓductis romanoꝵ copiis sese castris tenebãt. Hac reꝓspecta.
Crassus cu suacunctatõe atq opiniõe:timidiores hostes nr̃os milites alactiores

Expanded text:
suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid meatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores
Abbreviated transcription (Latin):
teretur. acrasso impetranit. Armis obsidibq acceptis. C rassus ĩ fines uocatitũ ⁊ta
tusatium ꝓfectus est. Gum u̾o batbati comoti qd̾ oppidum ⁊ nã loci ⁊ mamiminitũ
paucis dieb quib eo uentum erat. expũgnatum cognouerãt. legatos quoq rursu
dimictere ꝯiũrare obsides: iitdare copias parare ceperũt.Mictunt etiã adeas ci¬
uitates legati qͥ sũt ceteriores hispanie finitime aquitanie ĩde auxilia ducesq ar¬
cessunt᷑. Quoꝵ aduentu magnatu auctoritate. ⁊ magna cu hoi̾u multitudĩe
bellum gerere conant᷑. Duces uero iñ eligunt᷑ qui una cu ꝗuto ẜtoria om̃s ãnos fu¬
erãt sũmaq sña rei nlitans habere existimabant᷑. Hii cõsuetudĩe p̃p. Ro. loca
capere castra munire cõmeatib nr̃os int̾ cludere ĩ stituĩt. Q.d̃ ubi crassus aĩadu̾tit

Expanded text:
teretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et teretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit,
Abbreviated transcription (Latin):
turresq egit. Illi alias eniptione tẽptata. Alias cu exlis ad aggere uincasq actis. cuiꝰ
rei sũt longe ꝑitissimi equitam ꝑpea qũ młtis locis apd̾ eos erarie sectureq sũt. ubi di¬
ligẽtia nt̃oꝵ inchil hiis reb ꝓficisci posse ĩtellexerũt. Legatos adctassu mictũt seq ĩ
deditione ut recipiat petũt. Qua te ĩpetrata arina tradere iussi fatiũt atq ĩ eare oĩ
rãt. aut sibimorte cõsciscãt. Neque adhuc hoĩu memoria reꝑtus ese quisꝙͣ qui
eo int̾fecto ciũ amicicie sedenouisset mori recusaret. Eu hiis adiatunꝰ erũptione
facere conatus. clamore abea ꝑte munitoĩs sblato. Cum ad atina milites cõcurrissẽt.
uehem̃terq ibi pũgnatu eẽt. repulsus ĩoppiduni. tñ uti eade deditõnis ꝯditione u¬

Expanded text:
turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis  nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam remrant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione u
Abbreviated transcription (Latin):
ẽent reu̾terẽtur. tam̃ sese nõ longius militib passuu quatuor. aquatonis cã ꝓ
cessuru codiedixit. Huc postero die ꝙͣ freq̾ntissime cõuenitẽt. ut de eoꝵ postulatis
agnosceret. Interĩ ad p̾fectos qui cu onũ equitatu antecesserat mnictit qui nuntiarẽt
ne hostes p̾lio lacesserẽt. Et si ip̃i lacesserent᷑ sustinerẽt quo adip̾e cu exercitu ꝓprius
accessisset. At hostes ubi pͥmu nr̃os equites cõspexerũt quoꝵ erat .U. m̃ĩs: cu ip̃i¬

Expanded text:
essent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa essent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium
Abbreviated transcription (Latin):
tis ĩgeritibq ĩ sulis effectis. quaꝵ ꝑs iuagna aferis barbans ꝙ nationib ĩcolitur excib
sũt qui piscib atq ouis auiu inuere existimant᷑: mltisq capitib ĩ occeanu ĩ fluit.
Cesar cu abhoste nõ amplius passini . xii. milib abeet. ut erat cõstitutu adeum
legati ren̾tunt᷑. Qu ĩtinere cõgressi magno oꝑe ne longiꝰ ꝓgredẽtur orabãt.
Cu idño ĩ petrassẽt ꝑetebãt uti adeos equites. qui aginen añcessissẽt p̾mictẽt eos¬
q pugna phiberet. libiq ut potestate faceret inubi os legatos mictendi. Quo
si pͥncipes ac senatus sibi iure iutãdo fide fecissẽt: ea cõditõne que acesare fertur.
se usuros ostendebãt. Ad has res cõficiendas sibitridiu spatiu daret. Hec omnia
Cesar eode illo ꝑtinere arbitrabat᷑. ut Eziduimora int̾posita equites eoꝵ qui ab¬

Expanded text:
ltis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus ltis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
se castra moueret petierũt. Ne id quide Cesar abse ntpari posse dixit. Cognouerat enim
magna ꝑtez equitatus abhiis aliquot dieb añ p̃dandi frum̃tãdiq cã au̾ambiarios.
trãs mosa nissaz. Hos ex pectan equites atq eĩ reicã mora ĩ tẽpora arbitrabat᷑. Mosa ꝓ¬
fluit ex mõte uos ego quiẽ irifinib Inigonu ex ꝑte quada exrheno recepta que appellat᷑
uulgo uualis uacaius ĩsula efficit uatauoꝵ uulgo dr̃ batua. ĩocceanu ĩ fluit. neq
longuis ab occeano nulib passuu. l .xxx. inthenũ influit. Renus aũt oritur exlepõ¬
tiis qui alpes incolũt. ⁊loco spatio ꝑfines nantuãtiu heluetioꝵ sequanoꝵ. medioanatͥtu.
tributoꝵ. treueroꝵ. citatus fertur. Et ubi occeano appinquauit ipłes defluit ꝑtes mł¬

Expanded text:
se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, e in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes mu
Abbreviated transcription (Latin):
dant. Qd̃ germanoꝵ cosuetuto ħ sit amaiorib tradita. qui ey bellu ĩferãt resistere ne¬
q de precari. Htam̃ dicere uenisse ĩ iutos eiectos domo. Si sua gr̃a romam ueliit posse
hiis utiles ẽe amicos. uł si agros attribuãt. uł patiant᷑ eos tenere quos armis possiderint.
or̃omis nulla cu hiis amicicia ẽẽ posse si ĩgallia remanerẽt: neq ueꝵ ẽe qui suos fines tu¬
en nõ potuerĩt alienos occupare. neq ullos ĩgallia uacare agros quidari tante p̾ẜtim mł¬
titudini sine ĩ iutia possint. S licere si uelĩ inubioꝵ finib cõsioere. quoꝵsit legatiapd̾ se
et desueuoꝵ ĩ miuriis querant᷑. ⁊ ase auxiliu petãt. hoc sueuis imꝑatuꝵ. Legatihec se
adsuos relaturos dixerũt. ⁊ re delib̾ata post diez t̾ciuz ad Cesare reu̾suros. Int̾ea ne ꝓprĩ

Expanded text:
dant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere nedant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius
Abbreviated transcription (Latin):
nouerĩt ꝓnũtiare cogarit. Hiis deb atq auditõnib ioti. desũtuis etia sepe reb cõsi¬
lia meũt. quoꝵ eos iruestigio penitere necesse ẽ. cu inc̾ti ̃ ^ morib ẜuiant. ⁊ pleriq ad
uoluritate eoꝵ ficta respõdcãt. Qua cõsuctudĩe ꝯgnita Cesar. negrauiori bello occurrẽt
inaturius ꝙͣ cõsueuerat abexcitu ꝓficiscit᷑. Et cu uenisset. ea que fore suspicatus erat fc̃a
cõgnouit missas legatones ab ño nullis ciuitatib adgermanos ĩuisitatos eos uti ah rhe¬
no descenderẽt. om̃ia quecũq postulassẽt abse fote ꝑata. Q ua spe abducti germani. la¬
tius nagabant᷑. ⁊ ĩfines eburonũ ꝯ cõdrusonũ qui sũt treueroꝵ clientes ꝑuenerãt. Principi¬
et cõfirinatis. equitatuq imꝑato equitibq deiectis it mea loca facere cepit. quib ĩ locis eẽ
gerinanos audiebat. Aquib cu pancoꝵ dieꝵ iter abẽet: legati abhiis uenerũt. Quoꝵ

Expanded text:
. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principie frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
paucis dieb sese daturos dixerũt. Intẽa suos temigrare inagros iusserũt pͥncipes⁊
undiq cõuenire. ⁊ se ciuitatesq suas Cesari ꝯmẽdare cepetu̾̃t. Hiis reb pace ĩfirma¬

Expanded text:
paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas C
Abbreviated transcription (Latin):
atq insula capere nõ potuerũt. Hoc uriu adpͥstina fortuna cesari defuit. Hostes
plio suꝑatiꝰ simł atq se ex fuga receperũt. statun ad Cesarem legatos depace miserũt
obsides daturos ⁊ queq imꝑasset facturos ẽe polliciti sũt. Una cu hiis legatis cõmiñ
Acrebas uenit que sup̃demostrauera acesare ĩbritaniã premissuz.Hunc illi enaui
egressum. cu adeos oratoris mobo Cesaris mandata deferret. ꝯp̾henderãt atq ĩuĩcula
ꝯiccerant. Tum p̾lio fco remiser̃t. Inpetenda pace eĩ rei culpam ĩ mltitudie ꝯiecerũt.
et ppinprudetia. ut ingnoscere t petaerisut. Cesar que esptr cu ultro inꝯtiuentes legatis¬
missis pacez abse petissent. bellu sine causa ĩtulissẽt: ignoscere ĩprudẽtie dixit. obsides¬
q imꝑanit. Quoꝵ illi ꝑte statrin dederũt. ꝑte exlonguiquiorib locis arrescitam

Expanded text:
atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatismissis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam
Abbreviated transcription (Latin):
lam ferre cepit. Dum ni cohortati int̾ se netantu dedecus ad micteret᷑. uniu̾si ex naui de¬
siluerũt. Hos ite ex ꝓxinus pͥmis nauib cu cõspexissẽt sb̾secuti hostib appinquarẽt. pu
ore ꝑturbabant᷑. Hostes uõ notis omĩibꝰ uadis ubi exlitore aliquos singłares exnaui egre¬
dientes ꝯspexerãt incitatis equis impeditos adoriebant᷑ plures paucos crcũsistehatit.
Alii ablatere aꝑto ĩ uniu̾sos tela cõniciehat. Quod cu aĩaou̾tisset Cesar scafas longaꝵ
nauiu. Ite speculatoria nanigia militib cõpleri iussit: ⁊ quos laborãtes cõspexerat. hi¬
is sb̾sioia sbmictebat. An simł inarido ꝯstiterũt suis omĩb cõsecutis ĩ hostes impetũ
fecerũt. atq eos ĩ fuga dederũt. Neq longrũ ꝓsequi potuerũt. ꝙ equites cursu tener̃

Expanded text:
lam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi delam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere
Abbreviated transcription (Latin):
riotis ĩpeditis manib magno ⁊gram honore armoꝵ oppressis sinuil ⁊ denauib desilien¬
dri ⁊ ĩfluctib cõststẽdu ⁊cu hostibi erat pugtiãdu. cu illi aut exarido aut paulum ĩ
aqua ꝓgressi omib mẽbris expediti. nouissinus locis audact᷑ tela cõnicerẽt ⁊ equos in¬
alacritate ac studio quo mpedestrib uti p̾liis cõsuerãt utebant᷑. Q. uoo ubi Cesar aĩad¬
remoueri. abonerariis nauib ⁊ renuis ĩcitari: ⁊ adlatus aꝑtu hostiu ꝯstitui atq inde
fundis sagictis tormẽtis hostes ꝓpelli ac submoueri iussit. Que res magno usui nr̃is
fuit. Nam et riauiu figura et remoꝵ motu. ⁊ insitato gñe torm̃toꝵ ꝑ motibathari ꝯsti¬
niet. desilite inqd milites uultis aquila hostib ꝓdere. Ego certe meũ rei publice atq in¬
ꝑatori offitiu prestitero. Hoc cu uoce magna dixisset. se exnam ꝓiecit atq ĩhostes aqui¬

Expanded text:
ocis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos initi, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadremoveri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aqui
Abbreviated transcription (Latin):
custodias menapioꝵ possent. reu̾ti se ĩsuas sedes regionesq simulauerũt. Et tridui uia
ꝓgressi rursus reu̾terũt. atq om̃i hoc itinere: una nocte equitatu ꝯfecto: inscios ĩopinã¬
tesq menapios oppresserũt. qui degerinanoꝵ discessu ꝑ exploratores certiores fã sin̾ me¬
tu trãs rhenu ĩ suos uicos remugcanerãt. Hiis int̾fectis nauibq eoꝵ occupatis pͥusꝙͣ
ca ꝑs menapioꝵ que cuxa rhenu erat certior fieret. flum̃ trãsierũt. atq omĩib eoꝵ hedifi¬
tiis occupatis. reliqua ꝑte hiemis se eoꝵ copiis aluerũt. ¶ Hiis dereb Cesar certior
factus et ĩfirmitate galloꝵ ueritus. ꝙ sũt incõsiliis capiendis mobiles. ⁊ noius plerũq
reb stude̾t. nichil hus cꝯmictẽdu existimauit. est eñi ħ gallice cõsuetudĩs. uti quiatores

Expanded text:
transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae
Abbreviated transcription (Latin):
ficari. magnu nũ ciuitatu sua ui sustinẽ nõ posse. Itaq unia exꝑte asueuis cucit̾ mi¬
lia passuu sexcenta agriuacaredicunt᷑. ad alt̾am ꝑte succedũt. ubi equoꝵ fuit ciuitas
sũt morib adsuefacti. Hos cu sueui multis sepe bellis exꝑti ꝑꝑ amplitudĩe grauitatẽq
ciuitatis finib expellere nõ potuissẽt. tam̾ uectigales sibi fecerũt ac młto humiliores ĩfir¬
mioresq redegerũt. Ineade cã fuerũt usipetes ⁊tenditri quos sup̃diximꝰ. Quicu ples
antios sueuoꝵin sustinuerũt ad extreniũ fñagriꝰ tepulsi.ꝗ iułtis locis germanie triẽnuĩ¬
uagati ad rhenu ꝑuenenũt. Quas regiones menapi ĩcolebãt. Et adutrãq ripam
flumius agros hedifitia uicosq habebãt. S tante mltituoĩs aditu ꝑt̾citi. exhiis hedifi¬

Expanded text:
ficari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter mificari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae trienniuvagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis ad
Abbreviated transcription (Latin):
est aditus magis eo ut que bela ceperĩt quibꝰ uendãt b̾ant ꝙͣ quoulla rez ad se ĩportaĩ
difiderẽt. D uin etiã ium̾tis quib maxime galli delectant᷑: qñq ĩ penso ꝑarant p̃tio.
geriam ĩportatis hiis nõ utunt᷑. s que sũt apudeos nata praua atq deformia. hec co¬
tidiana exercitatõe sũmi ut sint laboris effitiũt. Equestrib p̾lus sepe exequis desili¬
urt ac pedih p̾liant᷑. equosq eode remanẽ uestigio adsuefecerũt. adquos se celerit̾ cu
rsus est recipiũt. Neq eoꝵ morib turpius qcꝙͣ aud ĩ hertius hetur ꝙͣ ephiapiis uti.
Itaq adqueius nũ ephiapicoꝵ equitu ꝙͣuis pauci adire audẽt. Uinu ad se omĩrio
inportari nõ sinũt: ꝙ ea re colabore ferẽdu remollescere hoĩes atq effeminari arbitraᷤ¬
tur. Publice maxime putãt e̾e laude ꝙͣ latissime asius finib uacare agros. Hac re sig¬

Expanded text:
ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re signi
Abbreviated transcription (Latin):
serãt. Anuicicia fecerãt. obsides dederãt: magno oꝑe orabãt ut sibi auxiliu ferret ꝙ
thenu trãsportaret. Id sibi auxiliũ sp̾eq reliqui tp̃is satisfutuꝵ tãtu e̾̃e nom̃ atq opini¬
onez eiꝰ exertitus. Atioiusto pulso. ⁊ hoc nouissimo p̾lio fc̃õ: etia adultimas germanoꝵ
nationes. uti opinione ⁊ amicicia ppłi romani tuti eẽ possũt. Lauiu magna copia ad
trasportãdu exercitu pollicebant᷑. Cesar hiis decaĩs quas cõmemorami rhenu trãsir̾

Expanded text:
serant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod serant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod tum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas
Abbreviated transcription (Latin):
plitia cruciatusq galloꝵ ueriti. quoꝵ agros uexauerãt remanẽ seapd̃ eu uelle dixe¬
tũt. Hiis Cesar libertatẽ ꝯcessit. Germanico bello cofecto mltis decaĩs Cesar statu¬
it sibi rhenu ẽẽ trãseñdu. Quaꝵ illa fuit iustissima: ꝙ cu uideret germanos
tam facile impelli ut ĩgalliã uenirẽt suis quoq reb eos timere uoluit cu ĩtelli¬
gerẽt ⁊ posse ⁊ audere. p̃p. Ro. ex̾citu rhenũ trãsur. Accessit au̾t ꝙ illa pars equitatꝰ
usipetum ⁊tenctexoꝵ quã sup̃ cõmemoraui p̾dandi frum̾tandiq ca mosa tran¬
sisse neq p̾lio int̾fuisse. post fuga suoꝵ setrãs thenu ĩfines syganibroꝵ receperat.
seq cu hiis ꝯiu̾xerat. Ad quos cu Cesar nũtios misisset qui postularẽt eos qui
statis trãs rhenu postularet. Ubi au̾̃t qui uni extrãs rhenanis ad cesare legatos mi¬

Expanded text:
plicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixeplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui statis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos mi
Abbreviated transcription (Latin):
erũt paulisꝑ nr̃is restiterũt atq int̾ carros ĩpedim̃ta q p̾lu comiseru̾t. At peliq̃
multitudo ꝓueroꝵ mulieꝵq. Lamcu om̾ib suis uotuo excesserãt: rhenũq ttãsie¬
rant passini fugere cepit. Adquos cõsertãbos Cesar equitatu misit: germani post
tergum clamore audito. cu suos int̾fici uiderẽt. armis abiectis signisq militarib
relictis se excastus eiecerũt. Et cu adcõfiuentẽ mose ⁊ rhem ꝑuenissẽt teliqua despe¬
rata magno ns intfecto. Reliqui uõ influmine se precipitauerũt. atq ibitimore
lassitudine fluminc oppressi ꝑierunt. Nr̾i adunu om̃s ĩcolumes ꝑ paricis nulne¬
tatis extanti belli timore. cu hostium nũs capitu. ccec .xxx. miliu fuisset. se ĩ cast̃
receperũt. Cesar hiis quos ĩcastas retinuerat discendedi potestate fecit. Illi sup¬

Expanded text:
erunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua erunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi sup
Abbreviated transcription (Latin):
simił ut siqd possẽt adiri drtis fallẽdo impetratẽt. Q uos sibi Cesar oblatas grauiꝰ
illos retineri iussit. Ipe om̃s copias castris eduxit equitatũq ꝙ recẽti p̾lio ꝑterritum
esse existimabat agm̾ suh sequi iussit. acic triplici ĩstituta. ⁊celerit᷑ octonuliu itinere
cõfecto. prĩ adhostiũ castra ꝑuenit ꝙͣ ꝗd ageret᷑ gerrnani sentire possẽt. Qui onũb
reb sb̾ito ꝑterriti ⁊ celeritate aduentus et discessu suoꝵ neq ꝯsili habẽdi neq arma
capiẽdi spatio dato ꝑturhant᷑. copias ne adu̾sus hoste ducere: ancastra deferidẽ. aut
fuga salute petere pstaret. Q uoꝵ timor cu fremitu ⁊ ꝯcursu sigficaret᷑ milites
nr̃ pͥstini diei ꝑfidia ĩcitati castra itruperũt. Quo loco qui celerit arma capere potu¬

Expanded text:
simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quarebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potu
Abbreviated transcription (Latin):
hiis qui ꝑdolu atq ĩsidias petita pace ultro bellu ĩtulissẽt expectare uõdu hosti¬
u copie augerẽtur. equitat᷑q reu̾teret᷑ sũme demẽtie e̾e iudicabat. Et cognita
galloꝵ ĩfirmitate ꝙͣtuiam apõ eos hostes utio p̾lio auctoritatis ee̾nt ꝯsecuti seri¬
cichat: quih adꝯsilia capiẽda nich spatii darrou existrm abat. Hiis cõstituti reb
et ꝯfilio cu legatis aq̃store cõnuunicato nequẽ die pugne p̾termictẽt oporturissi
me res accioit. qd̾ post trdie eĩ diẽ mane eade ⁊ ꝑfidia ⁊ simulatone usigermam
freq̃ntes omib pricipib maioribq natu adhibitis adeu ĩ castra uenerũt sntił ut
dicebat᷑ sui purgãdi cã qd̃ ꝯtra atq ẽet dictũ ⁊ ip̃i petissent p̾liu pridie cõmssissent.

Expanded text:
iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostiiis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicma res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent,
Abbreviated transcription (Latin):
lhiis petitus. impetu fcõ celerit̾ nr̃os ꝑturhauerũt. Rursus resistentibꝰ cõsuetudĩe
sua adpedes desiluerũt. suffossis equis: cõpłibq nr̃is deiectis reliquos ĩ fugam de ioce¬
rũt. atq ita ꝑterritos egerũt ut nõ pͥus fuga desisterẽt. ꝙͣ inꝯspectu agminis nr̃i
uenissẽt. Ineo p̾lio exequitib m̾̃is int̾fitiunt᷑ quatuor ⁊ lxx. Inhiis uir fortissiz̃
piso aquitanus amplissimo gñe natus. ciĩ anus ĩciuitate sua regnũ obtinuerat.
amicus absenatu ñro appellatus. Hic cu fr̃i int̾cluso ab hostib auxiliu ferret. il¬
lu expericulo eripuit. ip̃e equo nulnerato deiectus. quo ad potuit fortissime restitu
Cu cutũentus młtis nulnerib acceptis cecidisset. Atq id frater qui ia p̾lio ex¬
cesserat ꝓcul aĩadu̾tisset. ⁊̃ citato equo se obstib obtulit: atq int̾fectus ẽ. Hoc fc̃o p̃¬
lio Cesar. neq iam sibi legatos audierdos. neq ꝯditiones accipiẽdas arbitrabat᷑ ab

Expanded text:
his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab
Abbreviated transcription (Latin):
Neq młtu frum̃to. s maxima ꝑber lacte ac pocore uiuũt. niłtuq sũt ĩuenatõibꝰ. Que
ues et cibi genẽ acotioiana excitatõne ⁊lib̾tate uite ꝙ apueris nullo offitio aud disciplina
assuefacti. nichil onũo ꝯͣt uoluitate fatiãt ⁊ uires alit ⁊ĩmani corpoꝵ magͥtudĩe hoĩes
efficit. Atq se ĩea cõsuetudĩe se abduxerũt ut locis frigidissimis neq uestitus p̾t̾ pellis

Expanded text:
Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles
Abbreviated transcription (Latin):
xobusq reliquis q ito ciuitatib que maxime bellu fecerant. irihibͥnis colloxauit.
Aque secuta est bieme qui fuit annus gneo põpepello Incipit quartꝰ.¬
Matro crasio cõsulib usi penes germani. ⁊ ite tencatheri magna cũ
multitudĩe hoĩum flumen thenu transierũt. nõ longe amari quo rhe¬
nus influit. Cansa trãseundi fuit ꝙ absueuis cõples annos exagi¬
tati bello p̃mebant᷑ et agricultura ꝓhibehant᷑. Sueuoꝵ gens ẽ longe
maxima ⁊ bellicosissima germanoꝵ otũu. Hicentu pagos habere
dicunt᷑ ex quibꝰ quot annis singula milia armatoꝵ bellãdi exc̃a exfini¬
Ueducũt. Reliqui qui doiti mãserũt seatq illos alunt. Hii rursus ĩuice armo post ĩ
armis sũt illi domi remianẽt. Sic neq agricultura nec ratio atq uł belli int̾mictit᷑. S pri¬
uat ac seꝑati agri apud eos nichil est. ⁊ leq lorgniꝰ anno remanẽ uro ĩloco incolẽdi cã licet.

Expanded text:
xime bellum fecerant, in hibernis conlocavit. quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet.
Abbreviated transcription (Latin):
Sotios sibi adid bellum ossisinos. lexobios. namnetes. Aiabiliatos. Motirios. diablinte
me napios adsciscunt. Auxilia exbritania que ꝯtracas regiones posita est airessunt
Erant hee difficultates belligerendi quas sup̃ ostendimꝰ. set multa cesarem tam̃¬
ad io bellu ĩcitabãt. Inuitic ietentoꝵ equitũ romanoꝵ. rebellio fc̃a post deditionẽ defectõ
datis obsedib tot ciuitatu c̾oiuratio. Inpͥinis nehac ꝑte neglecta relique nationes sibi
idem licere arbitrarent᷑. Itaq cu ĩtelligeret oit̾is feregallos nouis reb fidẽ. a adbellu
mobilit̾ celerit ꝙ excitari. Dm̃s anteloĩcs natuta libertat studere: ⁊cõditionẽ seruituti
odisse. priusꝙ̃ plures ciuitates cõspiarẽt partiẽdu sibi aclatius distribuẽdu excitu pn¬
tanit. Itaq titum labienu legatum ĩ treueros qui ꝓximi flumimi rhenosũt cu equ¬

Expanded text:
Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, DiablinteSocios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, DiablinteMenapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cu
Abbreviated transcription (Latin):
men adoit̃s nationes scm̃ in iuolatũq semꝑ fuisset. retentos adse quũda ꝯiectos ꝓma
gnitudine periculi bellu parare. ⁊ maxitue ea que adusu nauiu ꝑtinẽt ꝓuidere insti¬
tuut. Hoc maiore spe ꝙ multu nã loci cõfidebãt. pedestria ẽẽ itinera concisa eustuatiis
ꝑ ĩopiam fruit̾ici diutius apd̃ se morari posse cõfidebat :. Ac iam ut onũa ꝯ̃t opinione
acciderãt. tam̃ se płimu naubo posse qͣ romanos: neq ullam facultate hr̃e naui¬
um. neq eoꝵ locoꝵ ubi bellum gesturi eent uada. portus insulasꝰ nouisse ac longe
alia ẽe nauigatone ĩ concluso niati. atq ĩuastissimo atq aꝑtissimo occeano ꝑ spitie¬
rant. Hiis initis consiliis oppida muniũt. fricit̾ita exagns inoppioa cõportãt.Na¬
ues ĩuenetia ubi cesatem pͥmu ẽe bellu gesturu cõstabat. ꝙ̃ plimas possũt cogunt.

Expanded text:
men ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula conimen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspicibant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tune exitu ẽẽ laturos reliquasq ciuitates sollicitãt: ut ĩea libtate qua amaiorib accepe¬
tãt ꝑ manere ꝙͣ romanoꝵ seruitute ꝑferre mallẽt. Omĩora marituna celetit ad sua sẽ
tentia ꝑducta. cõmunẽ legatõne ad publi crassu mictũt. Siuelit suos recipere obsi¬
des sibi renuctat. D. ub dereb cesat abc tasso certior fc̃s qd̾ ip̃e aberat longius. naue̾
intetĩ longas hedifican ĩ flumine ligeri qd̃ influit ĩocceanu. remiges exprouĩtia ĩstitui
nautas gub̾ratoresq cõꝑari iubet. Hiis reb celecit administratis. Ip̾e cu pͥmu ꝑ
anui tp̃s potuit adexercitu ꝯtendit. Deneti ueliqueq ite ciuitates cognito cesatis
aduentu cerciores fcĩ simul ꝙ ꝙͣtum ĩse facinus ad mississẽt ĩtelligebãt legatos qd̃ no¬

Expanded text:
tunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus accepetunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutetentiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod no