comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nysius maior iure meritoq preferri multis regibus potest. Et.L.s:
lam appellari tyrannum quid prohibet: cui occidendi finem fecit inopia
hostium: descenderit licet e dictatura sua: et se toga reddiderit. Quis
tamen unquam tyrannus tam auide humanum sanguinem bibit: ꝗͣ
ille qui septem milia ciuium romanorum contrucidari uissit: et cu in
icino ad edem Bellone sedens exaudisset exclamationem.tor mili
ditiosi pociculi meo iussu occiduntur.Hic non est mentitus.Paucisyl¬
le uidebantur. Sed mox de Sylla consequeremur quomodo hostibus ira¬
scendum sit. Utiq si in bostile nomen ciues: et ex eodem corpore abruti
transierint. Interim hoc quod dicebam de clementia efficit:ut magnum
inter regem tyrannumq discrimen sit. Uterque licet non minus armis
ualletur:sed alter arma habet:quibus in munimentum pacis utitur
Alter ut magno timore: magna odia compescat.Nec illas ipsas manus

Expanded text:
Dionysius maior iure meritoque praeferri multis regibus potest, et L. SuDionysius maior iure meritoque praeferri multis regibus potest, et L. Sullam tyrannum appellari quid prohibet, cui occidendi finem fecit inopia hostium ? Descenderit licet e dictatura sua et se togae reddiderit, quis tamen umquam tyrannus tam avide humanum sanguinem bibit quam ille, qui septem milia civium Romanorum contrucidari iussit et, cum in vicino ad aedem Bellonae sedens exaudisset conclamationem tot milium ditiosi pauculi meo iussu occiduntur " ? Hoc non est mentitus ; pauci Sullae videbantur. Sed mox de Sulla, cum quaeremus, quomodo hostibus irascendum sit, utique si in hostile nomen cives et ex eodem corpore abrupti transierint ; interim, hoc quod dicebam, clementia efficit, ut magnum inter regem tyrannumque discrimen sit, uterque licet non minus armis valletur ; sed alter arma habet, quibus in munimentum pacis utitur, alter, ut magno timore magna odia compescat, nec illas ipsas manus,
Abbreviated transcription (Latin):
prehensibilis amor: non cupiditate aliqua:non temeritate incendiii non
priorum principum exemplis corruptis quantum in ciues suos liceat
experiendo tentare: sed hebetare aciem imperu sui. Praestitisti Cesar ciui¬
tatem meruentam: et hoc quod magno animo gloriatus es: nullam te to¬
to orbe stillam cruoris humani misisse: quo maius est mirabilibusq:ꝙ
nulli unquam citius gladius commissus est.Clementia ergo non tantui
honestiores: sed tutiores prestat. Ornamentumq imperiorum est simul
et certissima lux. Quid enim est cum reges consuenuerit. Liberisq ac ne¬
potibus tradiderunt regna. Tyrannorum execrabilis: ac breuis potestas
est. Quid interest inter tyrannum & regem. Species enim ipsa fortune
nisi quot tyranni in uoluptate seuiunt.Reges enim
fieri publica utilitas persuadet: tyrannis seuitia cordi est.
Tyrannus autem a rege distat factis non nomine.Nam et

Expanded text:
prendens ut sui amor non cupiditate aliqua, non temeritate ingenii, non prendens ut sui amor non cupiditate aliqua, non temeritate ingenii, non priorum principum exemplis corruptum, quantum sibi in cives suos liceat, experiendo temptare, sed hebetare aciem imperii sui. Praestitisti, Caesar, civitatem incruentam, et hoc, quod magno animo gloriatus es nullam te toto orbe stillam cruoris humani misisse, eo maius est mirabiliusque, quod nulli umquam citius gladius commissus est. Clementia ergo non tantum honestiores sed tutiores praestat ornamentumque imperiorum est simul et certissima salus. Quid enim est, cur reges consenuerint liberisque ac nepotibus tradiderint regna, tyrannorum exsecrabilis ac brevis potestas sit ? Quid interest inter tyrannum ac regem species enim ipsa fortunae nisi quod tyranni in voluptatem saeviunt, reges non fieri publica utilitas persuadet; tyrannis saevitia cordi est. Tyrannus autem a rege factis distat, non nomine ; nam et
Abbreviated transcription (Latin):
as multos futuros qui pro te irascantur: et tibi alieno sanguine gratifi¬
cantem non dare tantum salutem: sed prestare.EdoNU&¬
Ec Augustus senex:aut iam in senectutem annis uergentibo
In adolescentia caluit. Arsit ira multa fecit: ad que iuitus
oculos retorquebat. Comparare nemo mansuetudini tua
audebit. Diuum Augustum euam si in certamen iuuenilium armorũ
deduxerit. et senectutem plusquam in naturam fuerit moderatus &
clemens. Nempe post mare acciacum romano cruore infectum. Nempe pꝰ
fractas in Sicilia classes: et suas: et alienas. Nempe post perusinas aras et ꝓ¬
scriptiones. Ego uero clementiam non uoco lassam crudelitatem. Hec est
Cesar clementia uera:quem tu prestas: que non sceuitie penitentiam cepit.
Nullam habere maculam.Nunquam ciuilem sanguinem fudisse: haec est
naxima potestate: uerissima animi temperantia:et humam generis c̃ẽ¬

Expanded text:
as multos futuros, qui pro te nascantur et tibi sanguine alieno gratifias multos futuros, qui pro te nascantur et tibi sanguine alieno gratificentur, non dare tantum salutem, sed praestare. Haec Augustus senex aut iam in senectutem annis vergentibus ; in adulescentia caluit, arsit ira, multa fecit, ad quae invitus oculos retorquebat. Comparare nemo mansuetudini tuae audebit divum Augustum, etiam si in certamen iuvenilium annorum deduxerit senectutem plus quam maturam ; fuerit moderatus et clemens, nempe post mare Actiacum Romano cruore infectum, nempe post fractas in Sicilia classes et suas et alienas, nempe post Peru- sinas aras et proscriptiones. Ego vero clementiam non voco lassam crudelitatem ; haec est. Caesar, clementia vera, quam tu praestas, quae non saevitiae paenitentia coepit, nullam habere maculam, num- quam civilem sanguinem fudisse; haec est in maxima potestate verissima animi temperantia et humani generis com
Abbreviated transcription (Latin):
uitate erat clementie sue debebat.Ipsum Lepidum quamdiu mori
passus est per multos annos tulit ornamenta principis retinetem eius
pontificatum maximum: non nisi mortuo illo transferri in se passus ẽ.
Maluit enim illum honorem uocari: quem spolium. Hec eum clemẽ¬
tia ad salutem securitatemq perduxit. Hec gratum ac fauorabilem
reddidit quãuis nondum subactis reipu.ceruicibus manum imposu¬
isset. Hec hodie prestat illi famam: que uix uiuis principibus seruit.
Deum esse non tanquam iussi credimus bonum principem Augustũ:¬
et bene illi conuenisse parentis nomen fatemur: ob nullam aliam cau¬
sam: quem quot contumelias quoq suas que acerbiores principibus
solent esse quem iniurie nulla crudelitate exequebatur: quot probrosis
in se dictis arrisit. Quod dare illum penas apparebat cum exigeret.ꝙ
uoscunq ob adulterium familie sue damnauerat:adeo non odit u
missis quo tuniores essent diplomata daret:hoc est ignosceret.Cum sci¬

Expanded text:
itate, clementiae suae debebat. Ipsum Lepidum quam diu mori passus est ! Per multos annos tulit ornamenta principis retinentem et pontificatum maximum non nisi mortuo illo transferri in se passus est; maluit enim illum honorem vocari quam spolium. Haec eum clementia ad salutem securitatemque perduxit; haec gratum ac favorabilem reddidit, quamvis nondum subactis populi Romani cervicibus manum imposuisset; haec hodieque praestat illi famam, quae vix vivis principibus servit. Deum esse non tamquam iussi credimus ; bonum fuisse principem Augustum, bene illi parentis nomen convenisse fatemur ob nullam aliam causam, quam quod contumelias quoque suas, quae acerbiores principibus solent esse quam iniuriae, nulla crudelitate exsequebatur, quod probrosis in se dictis adrisit, quod dare illum poenas apparebat, cum exigeret, quod, quoscumque ob adulterium filiae suae damnaverat, adeo non occidit, ut dimissis quo tutiores essent, diplomata daret. Hoc est ignoscere, eum sci
Abbreviated transcription (Latin):
Nuper libertini hominis gratia: in priuato iudicio superatus es. Ad¬
eo nihil facilius potes: quem contra Cesarem aduocare. Cedo si spes
tuas solus impendio. Paulus nete: et Fabius maximus: & Cossi: et ser¬
uuli ferent: tantumq agmen nobilium non inania nomina preferen¬
tium: sed eorum qui imaginibus suis decori sint. Ne totam eius oratio¬
nem repetendo: magnam partem uoluminis occupem:diutius enim
quem duabus horis locutum esse constat cum hane penam qua sola
prius hosti: nunc insidiatori ac paricide. Ex hodierno die inter nos ami¬
citia incipiat. Contendamus utrum ego meliore fide uitam tibi dede¬
rim: an tu debeas: Post hec detulit ultio consulatum questus: ꝙ non
auderet petere. Amicissimum fidelissimumq habuit:heres solus fuit
illi. Nullis amplius insidiis ab ullo petitus estd
Enouit abauus tuus uictis.Nam si non ignouisset:quibus
imperasset: Salustium Cecios: et duellios: et totam cohorte

Expanded text:
nuper libertini hominis gratia in privato iudicio superatus es ; adnuper libertini hominis gratia in privato iudicio superatus es ; adeo nihil facilius potes quam contra Caesarem advocare. Cedo, si spes tuas solus impedio, Paulusne te et Fabius Maximus et Cossi et Servilii ferent tantumque agmen nobilium non inania nomina praeferentium, sed eorum, qui imagini- bus suis decori sint ? " Ne totam eius orationem repetendo magnam partem voluminis occupem diutius enim quam duabus horis locutum esse constat, eum hanc poenam, qua sola prius hosti, nunc insidiatori ac parricidae. Ex hodierno die inter nos amicitia incipiat ; contendamus, utrum ego meliore fide tibi vitam dederim an tu debeas." Post hoc detulit ultro consulatum questus, quod non auderet petere. Amicissimum fidelissimumque habuit, heres solus illi fuit. Nullis amplius insidiis ab ullo petitus est. Ignovit abavus tuus victis ; nam si non ignovisset, quibus imperasset ? Sallustium et Cocceios et Deillios et totam cohortem
Abbreviated transcription (Latin):
ne meo sermone medio proclames:dabitur tibi loquendi liberum tem¬
pus. Ego te Cinnam cum in hostium castris inuenissem: non factum
tantum mihi inimicum:seruatum seruaui: patrimonium tibi omne cõ¬
cessi. Hodie tam felix es: et tam diues:ut uicto uictores inuideant.Sa'¬
cerdotium tibi petenti preteritis compluribus: quorum parentes me¬
cum militauerant dedi. Cum sic de te meruerim: occidere me constitu¬
isti: Cum ad hanc uocem exclamasset: procul hanc a se abesse cdemẽ.¬
tiam: non prestas inquit fidem. Cinna conuenerat: ne interloqueris.
Occidere inquam me paras: adiecit locum: socios: diem: ordinem insi'¬
diarum: cui commissum esset ferum. Et cum defixit uiderer:nec ex cõ¬
uentione iam: sed ex conscientia tacentem.Quo inquit hoc animo fa¬
cis ut ipse sis princeps male mehercule cum republice agitur si tibi ad
imperandum nihil preter me obstat. Domum tueri tuam non potes

Expanded text:
ne medio sermone meo proclames ; dabitur tibi loquendi liberum temne medio sermone meo proclames ; dabitur tibi loquendi liberum tempus. Ego te, Cinna, cum in hostium castris invenissem, non factum tantum mihi inimicum sed natum, servavi, patrimonium tibi omne concessi. Hodie tam felix et tam dives es, ut victo victores invideant. Sacerdotium tibi petenti praeteritis compluribus, quorum parentes mecum militaverant, dedi ; cum sic de te meruerim, occidere me constituisti. " Cum ad hanc vocem exclamasset procul hanc ab se abesse dementiam : " Non praestas," inquit, " fidem, Cinna ; convenerat, ne interloquereris. Occidere, inquam, me paras " ; adiecit locum, socios, diem, ordinem insidiarum, cui commissum esset ferrum. Et cum defixum videret nec ex conventione iam, sed ex conscientia tacentem : " Quo," inquit, " hoc animo facis ? Ut ipse sis princeps ? Male mehercules cum populo Romano agitur, si tibi ad im- perandum nihil praeter me obstat. Domum tueri tuam non potes,
Abbreviated transcription (Latin):
nobilibus adolescentulus ex positum caput in quod mucrones acuant Nõ
est tanti uitia: si ut ego non peream: tam multa perdenda sunt. Interpel¬
lauit tandem illum Iulia uxor. Et admittis inquit muliebre consiliũm.
quod medici solent: qui ubi usitata remedia non procedunt: tentan
contraria. Seueritate nihil adhuc profecisti: Silui domum Lepidus secu'¬
tus est. Lepidum Murena: Murenam Cepio:Cepionem Ignatius:ut alios
taceam: quos tantum ausos pudet. nunc tenta quomodo tibi cedat cle'¬
mentia. Ignosce.L. Cinnae deprehensus est. Iam nocere tibi non potest.
prodesse fame tue potest.Gauisus sibi quot aduocatum sibi inuenerat.
uxori quidem gratias egit:renunciari autem exemplo amicis quos in
consilium rogauerat imperauit. & Cinnam unum ad se accersit:dimis.¬
sisq omnibus egressus est e cubiculo: cum alteram Cinnae poni cathedrã
iussisset. Hoc inquit primum a te peto. ne me loquentem interpellas:

Expanded text:
sum nobilibus adulescentulis expositum caput, in quod mucrones acuant ; non sum nobilibus adulescentulis expositum caput, in quod mucrones acuant ; non est tanti vita, si, ut ego non peream, tam multa perdenda sunt. " Interpellavit tandem illum Livia uxor et : " Admittis," inquit, " muliebre consilium ? Fac, quod medici solent, qui, ubi usitata remedia non procedunt, temptant contraria. Severitate nihil adhuc proiecisti; Salvidienum Lepidus secutus est. Lepidum Murena, Murenam Caepio, Caepionem Egnatius, ut alios taceam, quos tantum ausos pudet. Nunc tempta, quomodo tibi cedat clementia; ignosce L. Cinnae. Deprensus est; iam nocere tibi non potest, prodesse famae tuae potest. " Gavisus, sibi quod advocatum invenerat, uxori quidem gratias egit, renuntiari autem extemplo amicis, quos in consilium rogaverat, imperavit et Cinnam unum ad se accersit dimissisque omnibus e cubiculo, cum alteram Cinnae poni cathedram iussisset : " Hoc," inquit, " primum a te peto, ne me loquentem interpelles,
Abbreviated transcription (Latin):
Unus est consens deferebat: constituit se ab eo uindicare. Consiliu ami¬
corum aduocari iussit. Nox illi inquieta erat cum cogitaret:adolescentẽ
nobilem hoc detracto integrum. En. Pompei nepotem damnandum.Iã
unum hominem occidere non poterat.Cum. M. Antonius proscriptio¬
nis editum inter cenam dictaret gemens:subinde uoces emittebat uari¬
as:et inter se contrarias.Quid ergo ego percussorem meum securum am¬
bulare patiar: me solicito. Ergo non dabit penas:qui tot ciuilibus bellis
frustra petitum caput:tot naualibus:tot pedestris prelus incolume post¬
quam terra: mariq pax parta est:non occidere constituat:sed immolare
Nam sacrificantem placuerat adoriri.Rursus silentio interposito:maio¬
re multo uoce sibi: ꝗͣ Cinne irascebatur.Quid uiuis si perire te tã mul'¬
torum interest: Quis finis erit suppliciorum: Quis sanguinis:Eg

Expanded text:
unus ex consciis deferebat. Constituit se ab eo vindicare et consilium amiunus ex consciis deferebat. Constituit se ab eo vindicare et consilium amicorum advocari iussit. Nox illi inquieta erat, cum cogitaret adulescentem nobilem, hoc detracto integrum. Cn. Pompei nepotem, damnandum ; iam unum hominem occidere non poterat, cui M. Antonius proscriptionis edictum inter cenam dictarat. Gemens subinde voces varias emittebat et inter se contrarias : " Quid ergo ? Ego percussorem meum securum ambulare patiar me sollicito ? Ergo non dabit poenas, qui tot civilibus bellis frustra petitum caput, tot navalibus, tot pedestribus proeliis incolume, postquam terra marique pax parata est, non occidere constituat, sed immolare ? " nam sacrificantem placuerat adoriri. Rursus silentio interposito maiore multo voce sibi quam Cinnae irascebatur : " Quid vivis, si perire te tam multorum interest ? Quis finis erit suppliciorum ? Quis sanguinis ? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat. Alioquin quemadmodum precise arbores plurimis ramis repul¬
lulant: et multa satorum genera ut et densiora surgant reciduntur.Ita
egia crudelitas auget inimicorum numerum tollendo.Parentes en
liberiq eorum qui interfecti sunt: et propinqui et amici in locum sigu¬
lorum succedunt. Hoc ꝗͣuerum sit admonere te exẽplo domestico uolo.
luus Augustus fuit mitis princeps.Siquis illum a principa¬
tu suo aestimare incipiat.In cõmunem quidem rempublicam
gladium mouit:cum huius etatis esset:qua tu nunc es.duode¬
uicesimum egressus annum iam pugiones in sinu amicorum absconđrat.
lam insidiis. M. Antonii consulis latus petierat.Iam fuerat collega prosc¬
ptoris: sed cum annum quadragesimum transisset:et in gallia moraretur.
delatum est ad eum iudicium: Cinnam solidi ingenii uirum insidias ei
instruere.Dictum est et ubi et quando:et quemadmodum aggredi uellet.

Expanded text:
ficiat ; alioqui, quemadmodum praecisae arbores plurimis ramis repulficiat ; alioqui, quemadmodum praecisae arbores plurimis ramis repullulant et multa satorum genera, ut densiora surgant, reciduntur, ita regia crudelitas auget inimicorum numerum tollendo ; parentes enim liberique eorum, qui interfecti sunt, et propinqui et amici in locum singulorum succedunt. Hoc quam verum sit, admonere te exemplo domestico volo. Divus Augustus fuit mitis princeps, si quis illum a principatu suo aestimare incipiat ; in communi quidem rei publicae gladium movit. Cum hoc aetatis esset, quod tu nunc es, duodevicensimum egressus annum, iam pugiones in sinum amicorum absconderat, iam insidiis M. Antonii consulis latus petierat, iam fuerat collega proscriptionis. Sed cum annum quadragensimum transisset et in Gallia moraretur, delatum est ad eum indicium L. Cinnam, stolidi ingenii virum, insidias ei struere ; dictum est, et ubi et quando et quemadmodum adgredi vellet;
Abbreviated transcription (Latin):
um. Fastigio tuo affixus es. Nostros motus pauci sentiunt.Prodire
nobis: ac recedere: et mutare habitum sine sensu publico licet tibi non ma¬
gna quem soli latere contingit. Multa contra te lux est omnium: in istam
conuersi oculi sunt. Prodire te putes:oriris.Ioqui non potes:nisi ut uocem
tuam. que ubiq sunt gentes excipiant. Irasci non potes:nisi ut omnia pre¬
mantur. Sic neminem potes affligere: nisi ut quicquid circa fuerit quatia¬
ur. Ut fulmina paucorum periculo cadunt omnium metu:Sic anim¬
uersiones magnarum potestatum terrent latius:quem nocent non sine cau¬
sa. Nonenim quantum fecerit: sed quantum facturus sit cogitatur. in co
qui omnia potest.Adnice nunc quot priuatos homines ad accipiendas ĩ¬
urias opportuniores: acceptarum pacientia fuit.Regibus certior est
mansuetudine securitas:quia frequens uindicta paucorum odium re'¬
primit:omnium irritat:uoluntas oportet ante seuiendi:quem causa de¬

Expanded text:
tutum ; fastigio tuo adfixus es. Nostros motus pauci sentiunt, prodire tutum ; fastigio tuo adfixus es. Nostros motus pauci sentiunt, prodire nobis ac recedere et mutare habitum sine sensu publico licet ; tibi non magis quam soli latere contingit. Multa circa te lux est, omnium in istam conversi oculi sunt. Prodire te putas ? Oriris. Loqui non potes, nisi ut vocem tuam, quae ubique sunt gentes, excipiant ; irasci non potes, nisi ut omnia tremant, quia neminem adfligere, nisi ut, quidquid circa fuerit, quatiatur. Ut fulmina paucorum periculo cadunt, omnium metu, sic animadversiones magnarum potestatum terrent latius quam nocent, non sine causa ; non enim, quantum fecerit, sed quantum facturus sit, cogitatur in eo, qui omnia potest. Adice nunc, quod privatos homines ad accipiendas iniurias opportuniores acceptarum patientia facit, regibus certior est ex mansuetudine securitas, quia frequens vindicta paucorum odium opprimit, omnium irritat. Voluntas oportet ante saeviendi quam causa de
Abbreviated transcription (Latin):
Raue putas cripi loquendi arbitrium regibus: quod humilli¬
mi habent. Ista quidem seruitus est: non imperium.Quid tu
non experieris istud nobis esse:tibi seruitutem. Alia conditio
teorum:qui in turba quam non excedunt latent:quorum et uirtute
appareant:diu luctantur & uitia tenebras habent.Uestra facta dictaq
rumor excipit:et ideo nullis magis curandum est:qualem famam habe¬
ant quam qui qualemcunq meruerint: magnam habituri sunt.Quam
multa tibi non licent:que nobis henesicio tuo licent.Possum in qualibet¬
e urbis solus incedere sine timore:quauis nullus sequatur comes.ni¬
lus sit domi: nullus ad latus gladius:tibi in tua pace armato uiuendĩ
est. Aberrare a fortuna tua non potes:obsidet te et quocunq: descendis
magno apparatu sequitur. Et hec summe magnitudinis seruitus ẽ. non
posse fieri minorem:sed cum diis tibi ipsa necessitas est.Nam illos quo¬
q celum alligatos tenet:nec magis illis descendere datum est:quem tibi

Expanded text:
rave putas eripi loquendi arbitrium regibus, quod humillimi habent. " Ista," inquis, " servitus est, non imperium." Quid ? tu non experiris istud nobis esse, tibi servitutem ? Alia condicio est eorum, qui in turba, quam non excedunt, latent, quorum et virtutes, ut appareant, diu luctantur et vitia tenebras habent ; vestra facta dictaque rumor excipit, et ideo nullis magis curandum est, qualem famam habeant, quam qui, qualemcumque meruerint, magnam habituri sunt. Quam multa tibi non licent, quae nobis beneficio tuo licent ! Possum in qualibet parte urbis solus incedere sine timore, quamvis nullus sequatur comes, nullus sit domi, nullus ad latus gladius ; tibi in tua pace armato vivendum est. Aberrare a fortuna tua non potes ; obsidet te et, quocumque descendis, magno apparatu sequitur. Est haec summae magnitudinis servitus non posse fieri minorem; sed cum dis tibi communis ipsa necessitas est. Nam illos quoque caelum alligatos tenet, nec magis illis descendere datum est quam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
his facit tanquam iusto minus fecerit:sed tanquam id quod constituit
iustissimum sit. Ignoscere autem est que uides punienda non punire Uenia
te pene remissio est.Clementia hoc primum prestat:ut quos dimitti
nihil aliud illos pati debuisse pronunciat. Plemior est ergo quem uenia et
honestior.de uerbo:ut mea fert opinio:controuersia est:de re quidem con¬
uenit.Sapiens multa remittet.Multos parum sam sed sanabilis ingemi
seruabit.Agricolas bonos imitabitur:qui non tantum rectas proceresq:
arbores colunt: sed illis quoq quos aliqua deprauabit eausa: admini¬
cula quibus regantur applicant.Alias circuncidunt ne pro¬¬
ceritatem rami premant.Quibusdam infirmas uitio
loci nutriunt.Quibusdam aliena umbra labo'¬
rantibus: celum aperiunt.Secũdum¬

Expanded text:
his facit, tamquam iusto minus fecerit, sed tamquam id, quod constituit, his facit, tamquam iusto minus fecerit, sed tamquam id, quod constituit, iustissimum sit. Ignoscere autem est, quem iudices puniendum, non punire ; venia debitae poenae remissio est. Clementia hoc primum praestat, ut, quos dimittit, nihil aliud illos pati debuisse pronuntiet ; plenior est quam venia, honestior est. De verbo, ut mea fert opinio, controversia est, de re quidem convenit. Sapiens multa remittet, multos parum sani, sed sanabilis ingenii servabit. Agricolas bonos mutabitur, qui non tantum rectas procerasque arbores colunt ; illis quoque, quas aliqua depravavit causa, adminicula, quibus derigantur, applicant; alias circumcidunt, ne proceritatem rami premant, quasdam infirmas vitio loci nutriunt, quibusdam aliena umbra laborantibus caelum aperiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
positum est. Ego ut breuiter tanquam in alieno iudicio dicam:et ignosci¬
tur qui pimiri debuit. Sapiens autem nihil facit quod non debet:nihil
praetermittit quod debet.Itaque penam quam exigere debet non donat:
sed illud quod ex uenia consequi iustum est: et tibi uitam tribuit. Parcit
enim sapiens. Consulit et corrigit. Item facit. Quid si ignosceret: nec igno¬
et quoniam qui ignoscit:fatetur aliquid se quod fieri debuit obm¬
se. Aliquem uerbis tantum admouebit pena: non afficiet etatem eiꝰ emẽ¬
men esse:quia deceptus est:quia per uinum lapsus.hostes dimittet saluos
aliquando:etiam laudatos si honestis causis:pro fide: pro federe.pro liberta
in bellum accincti sumus.Hec omnia non uenie:sed clementie opera si
Clementia liberum arbitrium habet:non sub formula:sed sub equo et bo¬
no iudicat. Et absoluere illi licet. Et quanti uult estimare litem.Nihil ex

Expanded text:
 propositum est; ego ut breviter tamquam in alieno iudicio dicam : "Ei ignosci propositum est; ego ut breviter tamquam in alieno iudicio dicam : "Ei ignoscitur, qui puniri debuit ; sapiens autem nihil facit, quod non debet, nihil praetermittit, quod debet ; itaque poenam, quam exigere debet, non donat. Sed illud, quod ex venia consequi vis, honestiore tibi via tribuet; parcet enim sapiens, consulet et corriget; idem faciet, quod, si ignosceret, nec ignoscet, quoniam, qui ignoscit, fatetur aliquid se, quod fieri debuit, omisisse. Aliquem verbis tantum admonebit, poena non adficiet aetatem eius emenmem esse, quia deceptus est, quia per vinum lapsus ; hostes dimittet salvos, aliquando etiam laudatos, si honestis causis pro fide, pro foedere, pro libertate in bellum acciti sunt. Haec omnia non veniae, sed clementiae opera sunt. Clementia liberum arbitrium habet ; non sub formula, sed ex aequo et bono iudicat ; et absolvere illi licet et, quanti vult, taxare litem. Nihil ex
Abbreviated transcription (Latin):
dos et emendandos: bonitatem suam permittet.Afflictis uero et fortius
laborantibus multo libentius subueniet.Quotiens poterit fortune in¬
tercidet. Uhi enim potius utetur:an uiribus:qui ad restituenda que ca¬
dignis proderit:et deorum more calamitosos propitius respiciet.Miseri¬
cordia uicina est miserie:habet enim aliquid: trahitq ex ea. Imbecilles
oculos esse scias:qui ad alienam lippitudinem et ipsi sufsunduntur.Ta
mehercule morbum esse: non hilaritatem semper arridere ridentibus et
ad omnium estimationem ipsum quoq os deducere. Ita ira uitium est
nimorum:uirtus miseria parentum:quam siquis a sapiente exigit:
est:ut lamentationem exigat:et alienis funeribus gemitus.At quare non
ignoscet uacuam. Constituamus nunc quoq quid sit uenia. ut sciamus
dari illam a sapiente non debere. Uenia est pene merite reremissio. Hac

Expanded text:
dosque et emendandos bonitatem suam permittet ; adflictis vero et forte dosque et emendandos bonitatem suam permittet ; adflictis vero et forte laborantibus multo libentius subveniet. Quotiens poterit, fortunae intercedet ; ubi enim opibus potius utetur aut viribus, quam ad restituenda, quae cadignis proderit et deorum more calamitosos propitius respiciet. Misericordia vicina est miseriae; habet enim aliquid trahitque ex ea. Imbecillos oculos esse scias, qui ad alienam lippitudinem et ipsi subfunduntur, tam mehercules quam morbum esse, non hilaritatem, semper adridere ridentibus et ad omnium oscitationem ipsum quoque os diducere; misericordia vitium est animorum nimis miseria paventium, quam si quis a sapiente exigit, prope est, ut lamentationem exigat et in alienis funeribus gemitus. " At quare non ignoscet ? " Agedum constituamus nunc quoque, quid sit venia, et sciemus dari illam a sapiente non debere. Venia est poenae meritae remissio. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
habet. Nunquam autem liquidum syncerumq ex turbido uenit.Tri¬
stitia enim inhabilis est ad despiciendas res utilia excogitanda pericu¬
losa uitanda eque estimanda. Ergo non miseretur:quia et sine mise¬
ria animi non fiet:Cetera onmia queq miserentur uolo facere libens.
et alius animo facier Succurret alienis lachrymis: non accedet. dabit
manum naufragio exuli hospitium egenti stipem. Non hanc contume¬
liosam:quem pars maior horum:qui se misericordes uideri uolunt: abiici
et fastidit: quos adiuuat. Contigitq ut ab his timet:si ut homo homini
ex communi dabit:dabit et donabit lachrymis maternis filium:et cathe¬
nas solui iubebit: et ludo eximet:et cadauer etiam noxium sepeliet.Et fa¬
ciet ista tranquilla mente:uultu suo.Ergo non miserebitur sapiens:sed
iccurret: sed proderit. in commune auxilium natus:ac publicum bo
Ex quo dabit cuiq partem: etiam ad calamitosos pro portione improbã¬

Expanded text:
habet; numquam autem liquidum socerumque ex turbido venit. Trihabet; numquam autem liquidum socerumque ex turbido venit. Tristitia inhabilis est ad dispiciendas res, utilia excogitanda, periculosa vitanda, aequa aestimanda ; ergo non miseretur, quia id sine miseria animi non fit. Cetera omnia, quae, qui miserentur, volo facere, libens et altus animo faciet ; succurret alienis lacrimis, non accedet ; dabit manum naufrago, exuli hospitium, egenti stipem, non hanc contumeliosam, quam pars maior horum, qui misericordes videri volunt, abicit et fastidit, quos adiuvat, contingique ab iis timet, sed ut homo homini ex communi dabit ; donabit lacrimis maternis filium et catenas solvi iubebit et ludo eximet et cadaver etiam noxium sepeliet, sed faciet ista tranquilla mente, vultu suo. Ergo non miserebitur sapiens, sed succurret, sed proderit, in com- mune auxilium natus ac bonum publicum, ex quo dabit cuique partem. Etiam ad calamitosos pro portione improban
Abbreviated transcription (Latin):
tatem iubet:portumq aduersus fortunam certissimum mutu
auxilio cludit. Sed nulla secta bennior leniorq: est:nulla amantior
hominum: et commumbus bonis acceptior. Ut propositum sit usu: esse.
aut auxilio: nec sibi tantum: sed uniuersis singulisq consulere. Mise¬
ricordia est aegritudo animi ob alienorum malorum speciem aut tri'¬
stitia ex aliens malis: contra queq accidere immerentibus credet.
Aegritudo autem hic in sapientem uirum non cadet.Serena.n.eius
mens est. nec quicquam incidere potest quod illam obducat. Nihilq
eque hominem: quem magnus animus decet. Non potest autem mag¬
nus esse idem.si metus et meror contundit:si mentem obducit:et¬
hit. Hoc sapienti ne in suis quidem accidet calamitatibus sed omnem
fortune iram reuerberabit:et ante se franget. Eandem semper faciem
seruabit placidam: et inconcussam: quod facere non posset:si tristitiam
reciperet. Adiice quod sapiens prouidus est:et in expedito consilium

Expanded text:
nitatem iubet portumque adversus fortunam certissimum mutuo nitatem iubet portumque adversus fortunam certissimum mutuo auxilio cludit ? Sed nulla secta benignior leniorque est, nulla amantior hominum et communis boni attentior, ut propositum sit usui esse et auxilio nec sibi tantum, sed universis sin- gulisque consulere. Misericordia est aegritudo animi ob alienarum miseriarum speciem aut tristitia ex alienis malis contracta, quae accidere immerentibus credit ; aegritudo autem in sapientem virum non cadit ; serena eius mens est, nec quicquam incidere potest, quod illam obducat. Nihilque aeque hominem quam magnus animus decet; non potest autem magnus esse idem ac maestus. Maeror contundit mentes, abicit, contrahit ; hoc sapienti ne in suis quidem accidet calamitatibus, sed omnem fortunae iram reverberabit et ante se franget; eandem semper faciem servabit, placidam, inconcussam, quod facere non posset, si tristitiam reciperet. Adice, quod sapiens et providet et in expedito consilium
Abbreviated transcription (Latin):
riculo erratur: sed par error est a uero recedentium.Ergo quemadmo¬
dum religio deos colit:superstitio uiolat. Ita clementiam mansuetu¬
dinemq omnes honi praestabunt:misericordiam autem uitabun
enim uitium pusilli animi ad speciem alienorum succedentis. Itaque
pessimo cuiq familiarissima est anus.Et sunt muliercule que lachri¬
mis nocentissimorum mouentur. que si liceret carcerem effringerent.
Misericordia non causam: sed fortunam spectat. clementia rationi acce¬
dit. Scio male audiri apud imperitos sectam stoicorum tanquam ni¬
mis duram: et minime principibus regibusq bonum daturam consi¬
lium. Obiicitur enim illi quot sapientem negat misereri: negat ignos¬
cere. Hec si per se ponantur inuisa sunt. Uidetur enim nullam spem¬
relinquere humanis erroribus: sed omnia delicta ad mortem dedu¬
cere uel ad penam. Quod si est: quid in hoc scientia que discere huma¬

Expanded text:
riculo erratur, sed par error est a vero recedendum. Ergo quemadmoriculo erratur, sed par error est a vero recedendum. Ergo quemadmodum religio deos colit, superstitio violat, ita clementiam mansuetudinemque omnes boni viri praestabunt, misericordiam autem vitabunt ; est enim vitium pusilli animi ad speciem alienorum malorum succidentis. Itaque pessimo cuique familiarissima est ; anus et mulierculae sunt, quae lacrimis nocentissimorum moventur, quae, si liceret, carcerem effringerent. Misericordia non causam, sed fortunam spectat; clementia rationi accedit. Scio male audire apud imperitos sectam Stoicorum tamquam duram nimis et minime principibus regibusque bonum daturam consilium; obicitur illi, quod sapientem negat misereri, negat ignoscere. Haec, si per se ponantur, invisa sunt ; videntur enim nullam relinquere spem humanis erroribus, sed omnia delicta ad poenam deducere. Quod si est, quidnam haec scientia, quae dediscere huma
Abbreviated transcription (Latin):
stram cadit: que finitio ne continebat in exigendis penis.Intemperan'¬
tiam autem possumus dicere:non esse hanc crudelitatem:sed fe
cui uolupti seuitia est.possumus insaniam uocare.Nam uaria sunt
genera eius: et nullum certius quem quot in cedes hominum et lama¬
tiones peruenit. Illos ergo crudeles uocabo: qui puniendi causam hent
modum non habent.Sicut in Phalari:quem aiunt non quidem
mines innocentes: sed super humanum ac probabilem modum saeuisse.
Possumus effugere cauillationem:et ita finire:ut sit crudelitas inclina¬
tio animi ad asperiora. Hane elementia repellit longius stare ase. Nã
seueritatem illi conuenire adesse certum est.Pertinet querere hoc loco
quid sit misericordia. Pleriq enim ut uirtutem eam laudant et bonũ
hominem uocant misericordem.Hec autem uitium animi est.
circa seueritatem circaq clementiam posita sunt:que uitare debemus.

Expanded text:
stram cadit ; finitio enim continebat in poenis exigendis intemperanstram cadit ; finitio enim continebat in poenis exigendis intemperantiam animi. Possumus dicere non esse hanc crudelitatem, sed feritatem, cui voluptati saevitia est; possumus insaniam vocare : nam varia sunt genera eius et nullum certius, quam quod in caedes hominum et lancinationes pervenit. Illos ergo crudeles vocabo, qui puniendi causam habent, modum non habent, sicut in Phalari, quem aiunt non quidem in homines innocentes, sed super humanum ac probabilem modum saevisse. Possumus effugere cavillationem et ita finire, ut sit crudelitas inclinatio animi ad asperiora. Hanc clementia repellit longe iussam stare a se ; cum severitate illi convenit. Ad rem pertinet quaerere hoc loco, quid sit misericordia; plerique enim ut virtutem eam laudant et bonum hominem vocant misericordem. Et haec vitium animi est. Utraque circa severitatem circaque clementiam posita sunt, quae vitare debemus
Abbreviated transcription (Latin):
ad lenitatem in pena exigenda. Illa finitio contradictionis inuenietur:
aliquid ex materia ac debita pena remittentem reclamabitur. nullam uir¬
tutem cuiquam minus debito facere. Atqui hoc omnes intelligunt cle¬
mentiam esse que flectit citra id quod merito constitui potest. N¬
trariam imperiti putant seueritatem. Sed nulla uirtus uirtuti contra¬
ria est. Quid ergo opponitur clementie: crudelitas: que nihil aliud
est: quem atrocitas animi in exigendis penis.Sed quidam non ext¬
gunt penas: crudeles tamen sunt: tanquam qui ignotos homines &
obuios non in compendium: sed occidendi causa occidunt. Nec inter¬
ficere contenti seuiunt: ut Bufiris ille et Proclus et pirate:qui captos
uerberant: et in ignem uiuos imponunt. Hec crudelitas quidem.sed
quia nec ultionem sequitur. non enim lesa est.Nec peccatori alicui
irascitur. Nullum quidem antecessit crimen:extra diffinitionem no¬

Expanded text:
ad lenitatem in poena exigenda. Illa finitio contradictiones inveniet, quad lenitatem in poena exigenda. Illa finitio contradictiones inveniet, qualiquid ex merita ac debita poena remittentem : reclamabitur nullam virtutem cuiquam minus debito facere. Atqui hoc omnes intellegunt clementiam esse, quae se flectit citra id, quod merito constitui posset. Huic contrariam imperiti putant severitatem ; sed nulla virtus virtuti contraria est. Quid ergo opponitur clementiae ? Crudelitas, quae nihil aliud est quam atrocitas animi in exigendis poenis. " Sed quidam non exigunt poenas, crudeles tamen sunt, tamquam qui ignotos homines et obvios non in compendium, sed occidendi causa occidunt nec interficere contenti saeviunt, ut Busiris ille et Procrustes et piratae, qui captos verberant et in ignem vivos imponunt." Haec crudelitas quidem ; sed quia nec ultionem sequitur non enim laesa est nec peccato alicui irascitur nullum enim antecessit crimen, extra finitionem no
Abbreviated transcription (Latin):
magnas: sed detestabiles in uitam humanam peruenisse. celebresq uulgo fieri
ut illam oderint: dum metuant. Cui graecus uersus similis est. qui se mor¬
tuo terram misceri ignibus iubet. Et alia huius note:At nescio quomo
do ingenia et inuisa materia secundiori expresserunt sensus uehementes
et concitatos. Nullam adhuc uocem audiui ex bono leniq animosam¬
ud ergo est ut raro iuitus:et cum magna cunctatione:cum mult
dilationibus ne forte decipiat nos speciosum clementie nomen aliquando.
et in contrarium aliquando adducat. Uideamus quid sit clementia: qͣ¬
lisq sit: et quos fines habeat. Clementia est temperantia animi in ptate
ulciscendi: uel leuitas superioris aduersus inferiorem in constituẽdis
penis. Plura ponere est tutius: ne una diffinitio parem rem comprehen¬
dat: et ut ita dicam: formula excedat. Itaq dici potest et inclinatio animi

Expanded text:
magnas, sed detestabiles, in vitam humanam pervenisse celebresque vulgo ferri, magnas, sed detestabiles, in vitam humanam pervenisse celebresque vulgo ferri, ut illam : " Oderint, dum metuant," cui Graecus versus similis est, qui se mortuo terram misceri ignibus iubet, et alia huius notae. Ac nescio quomodo ingenia in immani et invisa materia secundiore ore expresserunt sensus vehementes et concitatos ; nullam adhuc vocem audii ex bono lenique animosam. Quid ergo est ? Ut raro, invitus et cum magna cunctatidilationibus. Et ne forte decipiat nos speciosum clementiae nomen aliquando et in contrarium abducat, videamus, quid sit clementia qualisque sit et quos fines habeat. Clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi vel lenitas superioris adversus inferiorem in constituendis poenis. Plura proponere tutius est, ne una finitio parum rem comprehendat et, ut ita dicam, formula excidat ; itaque dici potest et inclinatio animi
Abbreviated transcription (Latin):
alieni clipiditate: ex qua omne animi malum oritur:pietatem integrita¬
tem cum side ac modestia surgere:et uitia diurna abusa regno.tandem
felici ac puro seculo dare locum futurum.Hoc Caesar ex magna parte
sperare et confiteri libet. Tradetur ista animi tui mansuetudo.diffundet᷑q
paulatim per omne imperii corpus et cuncta in similitudinem sui forma¬
buntur. Acapite hona ualitudo ea transibi inomnes. Uegetata sunt at¬
q erecta: aut languore demissa prout animus eorum uiuit:aut marcescit.
Et erunt ciues:erunt socii digni hac bonitate: et intotum orbem recti moreᷤ
recitentur. Parcetur ubique manibus tuis.Diutius memorari hic patere:
on ut blandum auribus tius.nec enim mihi hic mos est.Malueri
ueris offendere:quem placare adulando.Quid ergo est praeter id quod
beneficns dictisq tus. quem familiarissimum esse te cupio: ut qđ nunc
nauira et impetus est: fiat iudicium. Illud mecum considero multas uoces

Expanded text:
alieni cupidine, ex qua omne animi malum oritur, pietatem integritaalieni cupidine, ex qua omne animi malum oritur, pietatem integritatemque cum fide ac modestia resurgere et vitia diuturno abusa regno dare tandem felici ac puro saeculo locum. Futurum hoc. Caesar, ex magna parte sperare et confidere libet. Tradetur ista animi tui mansuetudo diffundeturque paulatim per omne imperii corpus, et cuncta in similitudinem tuam formabuntur. A capite bona valetudo : inde omnia vegeta sunt atque erecta aut languore demissa, prout animus eorum vivit aut marcet. Erunt cives, erunt socii digni hac bonitate, et in totum orbem recti mores revertentur ; parcetur ubique manibus tuis. Diutius me morari hic patere, non ut blandum auribus tuis nec enim hic mihi mos est ; maluerim veris offendere quam placere adulando ; quid ergo est ? Praeter id, quod bene factis dictisque tuis quam familiarissimum esse te cupio, ut, quod nunc natura et impetus est, fiat iudicium, illud mecum considero multas voces
Abbreviated transcription (Latin):
T OUIA CLEMENTIA SCRI¬
berem Nero Caesar. una me uox tua maxi¬
me compulit: quem ego non sine admirati¬
one: et cum diceretur audisse memini et de¬
inde alus narrasse. Uocem generosam ma¬
gni animi: magne lenitatis que non compo¬
sita nec alienis auribus subito data crepu¬
it: et bonitatem tuam cum fortuna tua li¬
tigantem:in medium adduxit animaduer¬
surus in latrones tuos. Burus prefectus tuus uir egregius: et tibi prin¬
cipi notus. exigebat ate scriberes in quos: et ex qua caula animaduerti
uelles. Hoc sepe dilatum:ut aliquando fieret: instabat. Inuitus inuito cũ
gnam uocem quam audirent omnes gentes:que romanum imperium
colunt:queq iuxta iacent dubie libertatis:queq contra uiribus aut am¬
mis attollunt.Ouocem in concionem omnium mortalium mittendam
in cuius uerba principes regesq uramentum faciant.Ouocem publica
eris humani innocentia dignam:cui redderetur antiquum illuds¬
culum. Nunc profecto consentire dicebat:ad equum bonumq: expulsa

Expanded text:
t de clementia scriberem. Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit, quam ego non sine admiratione et, cum diceretur, audisse memini et deinde aliis narrasse, vocem generosam, magni animi, magnae lenitatis, quae non composita nec alienis auribus data subito erupit et bonitatem tuam eum fortuna tua litigantem in medium adduxit. Animadversurus in latrones duos Burrus praefectus tuus, vir egregius et tibi principi natus, exigebat a te, scriberes, in quos et ex qua causa animadverti velles; hoc saepe dilatum ut aliquando fieret, instabat. Invitus invito cum em ! " O dignam vocem, quam audirent omnes gentes, quae Romanum imperium incolunt quaeque iuxta iacent dubiae libertatis quaeque se contra viribus aut animis attollunt! O vocem in con- tionem omnium mortalium mittendam, in cuius verba principes regesque iurarent ! O vocem publica generis humani innocentia dignam, cui redderetur antiquum illud saeculum ! Nunc profecto consentire decebat ad aequum bonumque expulsa
Abbreviated transcription (Latin):
Nntelligo iam quid uelis querere. Non opus te dicere uultus tuus
loquitur. Si quis sua causa nobis profuit:.ei ne inquis debetur aliꝗd
Hoc enim sepe te conquerente audio ꝙͥ quaedam quae homines sibi praestant aliis
imputant. Dicam mi liberalis: sed prius hanc quastiũculam duidam: & rem a&¬
qualem ab iniqua separabo. Multum interest utrum aliquis beneficium nob̾
det sua causa an nostra an sua & nostra. Ille qui totus ad se spectar & nobis
suo hybernum et aestiuum pabulum prospicit: eo loco quo qui enim captiuos su¬
os ui commodius ueniant pascit. & optimos boues saginat ac defricat: quo lani¬
sta qui familiam suam summa cura exercet atq ornet. Multum ut ait Cle

Expanded text:
ntellego iam, quid velis quaerere ; non opus est te dicere ; vultus tuus loquitur. " Si quis sua nobis causa profuit, eine," inquis, " debetur aliquid ? Hoc enim saepe te conquerentem audio, quod quaedam homines sibi praestant, aliis imputant." Dicam, mi Liberalis ; sed prius istam quaestiunculam dividam et rem aequam ab iniqua separabo. Multum enim interest, utrum aliquis beneficium nobis det sua causa an et sua. Ille, qui totus ad se spectat et nobis suo hibernum et aestivum pabulum prospicit; eo loco est, quo, qui captivos suos, ut commodius veneant, pascit et ut opimos boves saginat ac defricat, quo lanista, qui familiam summa cura exercet atque ornat. Multum, ut ait Cle
Abbreviated transcription (Latin):
tatem generis humam cortusq dissoluet. Alibi in actibus uastis subducet
urbes: tremoribus quatiet et ex infimo pestilentie alitus mittet:et inunda¬
uombus quicquid habitatur obducet. Necabitq omne animalorbe sub¬
merso. et ignibus uastis terrebit incendetq mortalia. Et cum tempus ad¬
uenerit: quo se mundus renouaturus extinguat uiribus ista se suis cedentet
sydera syderibus incurrent: et omni fragante materia: uno igne quicquid nuc
ex disposito lucet ardebit. Nos quoque felices animae: et aeterna sorte cũ deo
uisum erit.Iterum ista moliri labentibus cunctis:et ipsius parua ruina in¬
gentis accessio in antiqua elementa uertemur. Ecelicem filium tuum Martia
qui ista iam nouit:QUUTMUEIE¬

Expanded text:
tatem generis humani coetumque dissolvet ; alibi hiatibus vastis subducet tatem generis humani coetumque dissolvet ; alibi hiatibus vastis subducet urbes, tremoribus quatiet et ex infimo pestilentiae halitus mittet et inundationibus quicquid habitatur obducet necabitque omne animal orbe submerso et ignibus vastis torrebit incendetque mortalia. Et cum tempus advenerit, quo se mundus renovaturus extinguat, viribus ista se suis caedent et sidera sideribus incurrent et omni flagrante materia uno igni quicquid nunc ex disposito lucet ardebit. Nos quoque felices animae et aeterna sortitae, cum deo visum erit iterum ista moliri, labentibus cunctis et ipsae parva ruinae ingentis accessio in antiqua elementa vertemur.” Felicem filium tuum, Marcia, qui ista iam novit
Abbreviated transcription (Latin):
furere concursibus. nec classes classibus frangi: nec paricida: aut fingi. aut co¬
gitari: nec fora litibus strepere dies perpetuos uel in obscuro detectas metes.
et aperta precordia: & in publico medioq uitam:& omnis eui prospectum ue¬
nientiumq iuuabat. Unius seculi me facta componere in parte ultima mun¬
di: et inter paucissimos gesta: tot secula: totaetatum contextum seriem:quicꝗd
annorum est: licet iusura: hicet surrectura: licet peritura regna prospicere.et ma¬
gnum urbium lapsus: & maris nouos cursus.Nam si potest tibi solatio eẽ
loco stabit. Omnia sternet:adducet secum uetustas: nec hominibus solum.
Quota enim ista fortuitae potentiae portio est:.si locis:si regionibus: si mundi
partibus ludet:tot supprimet montes: & alibi rupes in altum nouas expri¬
t: maria sorbebit: flumina aduertet & commercio gentium rupto socie¬

Expanded text:
furere concursibus nec classes classibus frangi nec parricidia aut fingi aut cofurere concursibus nec classes classibus frangi nec parricidia aut fingi aut cogitari nec fora litibus strepere dies perpetuos, nihil in obscuro, detectas mentes et aperta praecordia et in publico medioque vitam et omnis aevi prospectum venientiumque? Iuvabat unius me saeculi facta componere in parte ultima mundi et inter paucissimos gesta. Tot saecula, tot aetatium contextum, seriem, quicquid annorum est, licet visere ; licet surrectura, licet ruitura regna prospicere et magnarum urbium lapsus et maris novos cursus. Nam si tibi potest solacio esse loco stabit, omnia sternet abducetque secum vetustas. Nec hominibus solum quota enim ista fortuitae potentiae portio est?, sed locis, sed regionibus, sed mundi partibus ludet. Totos supprimet montes et alibi rupes in altum novas exprimet; maria sorbebit, flumina avertet et commercio gentium rupto socie
Abbreviated transcription (Latin):
res recipit suos:Nescis quantis fortuna procellis disturbet omnia : quem
nullis benignam facile se prestitit nisi qui in unum cum illa contraxerat.
ges ne diceres felicissimos futuros:si maturius illos mors stantibus
subtraxisser malis.An romanos duces quorum nihil magnitudini derit
si aliquid atati detraxeris. An nobilissimos uiros clarissimosq ad ictũ mi¬
litaris gladii composita ceruice firmatos. Respice patrem atq auum tuum.
Ille in alieni percussoris uenit arbitrium. Ego nihil in me cuiquam ꝑmisi:
ibo prohibitus ostendi. Quam magno me iuuat animo scripsisse cur in d¬
mo nostra diutissime lũgetur qui foelicissime moritur: coimus in unumom
nes: uidemusq non alta nocte circundati. Nilapud uos ut putatis optabile:
nil excelsum: nil splendidum:sed humilia cuncta: & grauia et anxia & quo¬
tam partem luminis nostri cernentia.Quid dicam: Nulla hic arma munuuis

Expanded text:
res recepit suos ? Nescis quantis fortuna procellis disturbet omnia ? Quam res recepit suos ? Nescis quantis fortuna procellis disturbet omnia ? Quam nullis benignam facilemque se praestiteris nisi qui minimum cum illa contraxerant ? Regesne tibi nominem felicissimos futuros, si maturius illos mors instantibus subtraxisset malis ? an Romanos duces, quorum nihil magnitudini deerit, si aliquid aetati detraxeris ? an nobilissimos viros clarissimosque ad ictum militaris gladi composita cervice curvatos ? Respice patrem atque avum tuum : ille in alieni percussoris venit arbitrium ; ego nihil in me cuiquam permisi et cibo prohibitus ostendi tam magno me quam uidebar animo scripsisse. Cur in domo nostra diutissime lugetur qui felicissime moritur ? Coimus omnes in unum videmusque non alta nocte circumdati nil apud vos, ut putatis, optabile, nil excelsum, nil splendidum, sed humilia cuncta et gravia et anxia et quotam partem luminis nostri cernentia! Quid dicam nulla hic arma mutuis