comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
instaret offitiis. die noctuq p̃cib dnm̃ placa¬
uit et lacrimis. & superni inspectoris oculis
placere desiderans. ꝓuirtutũ et uitȩ meritis
amabat᷑ ab omnibꝰ. placuit uniuersis.
Dum hec agerentꝰ cotidie beatus columbanus
euangelicã cupiens sequi ꝑfectionẽ. ut uide¬
licet omnib quȩ habebat relictis. erucẽ suã
tolleret & nudus dnm̃ sequeret᷑. consilio suro
egit cũ fratrib quoꝵ animos idẽ feruor ac¬
cenderat. ut spreta ꝓpinquoꝵ et prediorũ
dul cedine. mentis ardore opere comꝓbarent.
A scendentes igit᷑ nauĩ uenerunt britannuam.
& inde ad gallias transfretarunt: Cũq uir
iidsigibertũ regẽ cũ suis ꝑuenissa. roga¬
uit eũm rex ut infra gallias resideret. nec
eisrelictis ad alias gentes cõmigraret se uero
spopondit omnia quę sẽs pat̾ peteret p̃bi¬
tunum Id hec uir dĩ respondit. Qui nr̃a re¬
liquim ut sedm̃ euangelicã iusionẽ dnm re¬

Expanded text:
instaret officiis, die noctuque praecibus Dominum placainstaret officiis, die noctuque praecibus Dominum placavit et lacrimis, et superni inspectoris oculis placere desiderans, pro virtutum et vitae meritis amabatur ab omnibus, placuit universis. 2. Dum haec agerentur, cottidie beatus Columbanus, euangelicam cupiens assequi perfectionem, ut videlicet, omnibus quae habebat relictis, crucem suam tolleret egit cum fratribus, quorum animos idem fervor accenderat, ut, spreta propinquorum et praediorum dulcedine, mentis ardorem opere comprobarent. Ascendentes igitur navim venerunt Britanniam, et inde ad Gallias transfretarunt. Cumque vir Dei ad Sigibertum regem cum suis pervenisset, rogavit eum rex ut infra Gallias resideret, nec eis relictis ad gentes alias commigraret: se vero spopondit omnia, quae sanctus Pater peteret, praebiturum. Ad haec vir Dei respondit: Qui nostra reliquimus, ut secundum evangelicam jussionem Dominum se
Abbreviated transcription (Latin):
eius attraxerat Parentes beati galli scđm
dm̃ religiosi scđ̾m scłm nobiles filiũ suũ pͥmo
ȩtatis flore nitentẽ cum oblatione dõ offeren¬
tes  llius magisterio commendauerunt. ut
in regularis uitȩ ꝓficer& disciplina. et inter
plurimaos spiritalis militę sectatores. obȩdi¬
entię & artioris ꝓpositi imitaret᷑ exempla
Dumq bone indolis uir casto nutriret᷑ affectu
magno uirtutũ creuit augmento. Superna
quoq gra se preueniente. tanto studio di¬
uinas epotauit scripturas. ut de thesauro
regulas. metroꝵq subtilitates capaci conse¬
queretꝰ ingenio. Obscura aut̃ scripturarũ
tã sapienter scire uolentib reserauit. ut
cuncti qui eius prudentiã et sermones au¬
dierant ãmiratione eum & laude dignissi¬
mum iudicarent. Qua sapientiȩ maturi¬
tate factũ ẽ. ut uniuersoꝵ communi c̃silio
& uissione columbani abbatis. ꝑsingulos
saerȩ ꝓmotionis gradus ascendens inuitus
sacerdotii susciperet dignitatẽ. Ergo dũ saeris

Expanded text:
eius attraxerat, parentes beati Galli, secundum Deum religiosi, secundum saeculum nobiles, filium suum primo aetatis flore nitentem cum oblatione Domino offerentes, illius magisterio commendaverunt, ut in regularis vitae proficeret disciplina et inter plurimos spiritalis militiae sectatores oboedientiae et artioris propositi imitaretur exempla. Dumque bonae indolis vir caro nutriretur affectu, magno virtutum crevit augmento. Superna quoque gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit scripturas, ut de thesauro icae etiam regulas metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio. Obscura autem scripturarum tam sapienter scire volentibus reseravit, ut cuncti, qui eius prudentiam et sermones audierant, admiratione eum et laude dignissimum iudicarent. Qua sapientiae maturitate factum est, ut universorum communi consilio et iussione Columbani abbatis per singulos sacrae promotionis gradus ascendens, invitus sacerdotii susciperet dignitatem. Ergo dum sacris
Abbreviated transcription (Latin):
domine ordinatione comꝑta. festinam
qđ cis p̃ceptũ fuerat ex equunt᷑ furtumo
laudabile insexto aburbe memorata la
inceps ut mos ẽ satione. nec usũ seges ne¬
gauit obsequiũ. quę th fecundato pin¬
guedine. sic benefitiũ suę copiȩ effuit
ut centuplicatos fructus cultor ad qurera&
ꝓfuturũ. Ante dicta tam̃ matris familias
scoꝵ ñ in memor secretoꝵ. cũ pͥmũ ꝑsequutio¬
nis uidit tepuisse feruorẽ. locũ scõꝵ marty¬
rũ ossa seruantẽ. qua oportuit sollicitudine
requisiuit. atq inuentum eminentis mauseler
constructione significauit. Unde post modũ
xp̃iani husilicã sup̃ martyrũ corpora magno
sumptu. cultuq nimio construxert̃. ubi cõ¬
& exꝑunt᷑ infirmi. quantũ dĩ famulos con¬
ueniat honorari. ubi recipit cęcitas uisũ.
debilitas gressũ. & obstructe auriũ ianuę
recipere merent᷑ auditũ. Sed nec illud si¬
lendu ẽ qđ inmundi spc̃ infestatione uexa¬

Expanded text:
Qui vero, ordinatione comperta, festinanter Qui vero, ordinatione comperta, festinanter quod eis praeceptum fuerat exsequuntur, furtumque laudabile in sexto ab urbe memorato lapinceps, ut moris est, satione; nec suum seges negavit obsequium, quae tali fecundata pinguedine, sic in ea beneficium ubertas effudit, ut centuplicatos fructus et cultor acquirerprofuturum. Antedicta tamen materfamilias horum non inmemor secretorum, cum primum persecutionis vidit tepuisse fervorem, locum sanctorum martyrum ossa servantem qua oportuit sollicitudine requisivit atque inventum eminentis mausolei constructione signavit. 31 Vnde postmodum christiani basilicam super martyrum corpora rnagno sumptu cultuque eximio construxerunt, ubi coet experiuntur infirmi, quantum dei famulos conveniat honorari, ubi recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium ianuae recipere merentur auditum. 32 Sed nec illud silendum est. quod inmundi spiritus infestatione vexa
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nr̃i se famulos magna confessionis uoce
ꝓnuntiant. In hac gͦ fidei ꝑtinatia ꝑ manen¬
tes. reddentes terre corpora. beatas celo
animas intulerunt. Tali ad dnm reruerunt
ꝓfessione migrare. qua amputatis capitib
ad huc putabatꝰ lingua palpitans dnm̃ ẽ¬
fiteri. Beata nimiũ & dño nr̃o grata scci¬
etas. int̾ quos nec primꝰ potuit alt̾ ẽẽ nec
gͥ ꝑ cussores ne conuersi popłi fidelissima ꝓ¬
bataq deuotio scoꝵ corpora ꝓfutura sibi ad
patrociniũ tumularent. elegerunt tetris
sequanȩ ꝓfundis gurgitibꝰ martyrũ corpora
ꝑdendã cõmittere. quȩ imposita naui ad ꝓ¬
uisũ ubentꝰ gurgitẽ destinare. Tẽ matrona
adhuc implicita teneretur errore. couer¬
sione tam̃ se desiderare et mente monini¬
bar & opere. facere aliquid cogitans duo
placiturum. sa fubtilt E consilis
ad conuiniũ uenire postuldt eeamores
& dum copiã oblare humahratis ertir
dit a memoria eoꝵ quę suscerum gu¬

Expanded text:
dei nostri se famulos magna confessionis voce dei nostri se famulos magna confessionis voce pronuntiant. 25 In hac ergo fidei pertinatia permanentes, reddentes terrae corpora, beatas caelo animas intulerunt, tali ad dominum meruerunt professione migrare, ut amputatis capitibus adhuc putabatur lingua palpitans domino confiteri: beata nimium et domino nostro grata societas, inter quos nec primus alter potuit esse nec igitur percussores, ne conversi populi fidelissima probataque devotio sanctorum corpora profutura sibi ad patrocinium tumularet, elegunt tetris Sequanae profundisque gurgitibus martyrum corpora perdenda committere, quae inposita navibus ad provisum iubentur gurgrum inplicata teneretur errore, conversionem tarnen se desiderare mente monstrabat et opere , facere aliquid cogitans domino placitura, usa subtilitate consilii ad convivium venire postolat percussores, et dum dit, a memoria eorum quae susceperant age
Abbreviated transcription (Latin):
nanda quȩ fuerant construeta conuertit.
& sue partis auctores deoꝵ suoꝵ flentes
exitiũ. adimpietatẽ subitę ꝑ sequutionis ar¬
mauit. ut eos qui unũ et uerum dm̃ colen¬
dum insinuauerant & timendũ expendere
diuersitate supplicii matitrarent. ne suꝑ eẽ
possit qui ualeret adquirere qđ peribat.
Persequutionis gͦ publicata sententia impioꝵ
gaudens turba ꝓreditur. et contra dominicũ
popłm pugnatura conspirat. ñ cunctan st̃
appetere gladio. qͦs dñs suos monstrauerat
ẽẽ scõ signaculo. Itaq cũ occidui orbis
furor inuenit. Hi beati uiri a scĩ dionisii
num quã fustinuerunt abeẽ p̃sentia. quos in
unũ interrogatio ꝑsecutoris inuenit. sed rep¬
perire non potuit quẽ asocietate martyris
separar&. Int̾rogati. unũ & uerũ intrinitate
dnm̃ confitemt᷑. Terrore fubiuncto multisq
affecti iniurus uel supplicus macerati. xp̃ianos
se ẽẽ testantur. Usiq ꝑcutientis ictu. dñi ac

Expanded text:
nandum quae fuerant constructa convertit, nandum quae fuerant constructa convertit, et suae partis auctores, deorum suorum flentes exitium, ad impietatem subitae persecutionis armavit, ut eos qui unum et verum Deum colendum insinuaverant, et timendum, perdere diversitate supplicii maturarent, ne superesse posset qui valeret acquirere quod peribat. Persecutionis ergo publicata sententia, impiorum gaudens turba progreditur, et contra dominicum populum pugnatura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signandos. Itaque cum occidui Orbis furor invenit. Hi beati viri a sancti Dionysii nunquam sustinuerunt a besse praesentia, quos in unum interrogatio persecutoris invenit, sed reperire non potuit, quem a societate martyrii separaret. Interrogati unum et verum in Trinitate Deum confitentur, et terrore subjecto, multisque adflicti iniuriis vel suppliciis macerati christianos se esse testantur visoque percutientis ictu domini ac
Abbreviated transcription (Latin):
ricoꝵ exmere conftituit. ꝓbatasq ꝑsonas
honore scđi ordinis ampliauit. Cinctus gͦ
fide & iã constructione basilicȩ roboratus.
dm̃ gentib ñ desinebat insinuare quẽ noue¬
potens. paulañ sociebat dõ. quos diabolo
subtrahebat. Tantas etiã ꝑ illũ dñs dignabat᷑
ex ercere uirtutes. ut rebelliũ corda gentiliũ
ñ minus miraculis quã p̃dicationib obtiner&.
miroq modo in ermi iuro non ualebat plebs
armata resistere. Subdebat se certatĩ ger¬
manicȩ ceruicositas. et uigũ xp̃i suaue imponi
sibi alta cordis compunctione poscebat. Ab
ipsis quoq destruebantur ydola quoꝵ sũptu
fuerant et studio fabricata. Et inuento sa¬
lutis portu. Ydoloꝵ gaudebant perire nau¬
fragia. Lugebat portio iucta diaboli cũ
de ea uictrix aeccłe legio triumphabat
Tunc hostis antiquus uidens sibi perire quod
dño constabat assidua popłoꝵ confessione
ꝓficere. totã artificii sui machinã adimpug¬

Expanded text:
ricorum ex more constituit probatasque personas ricorum ex more constituit probatasque personas honfide, et jam constructione basilicae roboratus, Deum gentibus non desinebat insinuare, quem noveponens, paulatim sociabat Deo quem diabolo subtrrcere virtutes, ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret, miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi certamini Germaniae cervicositas, et jugum Christi suave imponi sibi, acta cordis compunctione, poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur Idola, quorum sumptu fuerant, et studio fabricata, et invento salutis portu, idolorum gaudebant perire naufragia. Lugebat portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabat. Tunc hostis antiquus videns sibi perire quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impug
Abbreviated transcription (Latin):
ferũ Cognoscentes etiam signa & mirabilia q̃ dns
ꝑ ministrũ suũ oꝑat᷑ mortalib ita ut ꝑ huiꝰ utine¬
ris spacia duodecĩ illuminati. pluresq diuersis in¬
firmitatib acti. pristine redditi st̃ sanitati. & qđ
his addendii ẽ mulier queda orbata luminib de
sũmi archangłi michaelis. mox ut attigit planiciẽ
arene maris. diuintꝰ facto lum̃ recepit. ãmiranᷤᷤ se¬
subito de tenebris in lucẽ mutatã S & usꝙ hodie ꝑ¬

Expanded text:
ferum; cognoscentes etiam signa et mirabilia quae Dominus ferum; cognoscentes etiam signa et mirabilia quae Dominus per ministrum suum operatur mortalibus, ita ut per hujus itineris spatia duodecim caeci illuminati, pluresque diversis infirmitatibus acti pristinae sunt redditi sanitati. Et quod his addendum est, mulier quaedam orbata luminibus, dsummi archangeli Michaelis, mox ut attigit planitiem arenae maris divinitus factum recepit visum, admirans se de tenebris subito in lucem mutata
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditione in t̾posita indelicet ut quos una angłice
reuelationis sociauerat causa. una qͦq eternalit̃
necteret conexio karitatis De aduentu reliquiarũ¬
umii interea ñcu repedantes. pꝰ multa itineris
spacia. ad locũ qͦ digressi fuerant ipso die qͦ fabrica
cõpleta ẽ inmonte iã dicto in occidius partib qͣsi
nouũ ingressi st̃ orb̾e. quẽ pͥmũ uepriũ densitate
reliquerant plenũ Quo di appropinquant. sac̾dos
dni autb̾tꝰ occurrens cũ multis laudib cũ canticis
spiritalib cũ ineffabili gaudio onũũ. in sacro non¬
te angłica mortalib deuehit ꝓfutura p̃sidia Dici
uͦ nͣ potest quantũ in aduentu ut ita dicã angłi
circũiacentes ꝓuincie gauise st̃ letitia et gaudio.
Quippe qͥa sibi diuinitꝰ ꝓuidebant inestimabile suꝑ¬
nũ tribui donũ. in hoc qđ beatũ michaełe archan¬
głm celestis militie pͥncipẽ merebant᷑ optinere signi¬

Expanded text:
conditione interposita, videlicet ut quos una angelicae conditione interposita, videlicet ut quos una angelicae revelationis sociaverat causa, una quoque aeternaliter necteret connexio charitatis. CAPUT V. De aummi interea nuntii repedantes, post multa itineris spatia, ad locum quo digressi fuerant, ipso die quo fabrica completa est in monte jam dicto in occiduis partibus, quasi novum ingressi sunt orbem, quem primum veprium densitate reliquerant plenum. Quo dum appropinquant, sacerdos Domini Autbertus occurrens cum multis laudibus, cum canticis spiritalibus, cum ineffabili gaudio omnium in sacro monte angelica mortalibus devehit profutura praesidia. Dici vero non potest quantum in adventu ut ita dicam angeli circumjacentes provinciae gavisae sunt laetitia et gaudio: quippe quia sibi divinitus providebant inaestimabile supernum tribui donum, in hoc quod beatum Michaelem archangelum coelestis militiae principem merebantur obtinere signi
Abbreviated transcription (Latin):
fet in gargano. & eã quã angło patrocinante re¬
ferrent benedictionẽ. cũ sũma exciperet gratulati
mussi ñeu adeut̃ locũ CE bengnissime ab abrat loci
illiꝰ suscepti. uestib ꝙ mutati. ac tanti itineris fati¬
gatione subleuati. cuncta q̃ sue c̃tingerant regioni
simulq ad qđ uenerant pandt̃ Que uerba cũ ipsiuis
loci abbas suo retulisset antistiti. uberrimaᷤᷤ omipo¬
tenti dõ laudes ut̃q retulit. qͥ ꝓlapsis nature fragili.¬
tate t̾rigenis assistentiũ sibi ministroꝵ dignat᷑ p̾be¬
re suffragiũ Hinc cũ qua decebat ueneratione
sũptis a loco pignorib qͦ beatꝰ archaugłs sui me¬
moriã fidelib c̃om̃dauerat. partẽ scilicet rubei
pallioli qđ ipse memorandꝰ archangłs in monte
gargano supͣ altare. qđ ipse manu sua c̃stuxerat
posuit. & partẽ scilicet marmoris supͣ qđ stecit.
dictis frib usq ad sacrũ locũ referenda c̃tͣdidit.

Expanded text:
ret in Gargano, et eam quam angelo patrocinante reret in Gargano, et eam quam angelo patrocinante referrent benedictionem  Id est, munus, cum summa exciperet gratulatiomissi nuntii adeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque mutati, ac tanti itineris fatigatione sublevati, cuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae fragilitate terrigenis assistentium sibi ministrorum dignatur praebere suffragium. Hinc cum qua decebat veneratione sumptis a loco pignoribus, quo beatus archangelus sui memoriam fidelibus commendaverat, partem scilicet rubei pallioli quod ipse memorandus archangelus in monte Gargano supra altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoris supra quod stetit, dictis fratribus usque ad sacrum locum referenda contradidit,
Abbreviated transcription (Latin):
plorans michaelis archangłi auxiliũ. exurgens gau¬
dens et letꝰ opꝰ illud aggressus ẽ. extruxitꝙ fabricã
ñ culmine sublimitatis celsã. s in modu eripte rotum¬
dã. centũ ut estimat᷑ hominũ capacẽ. illiꝰ in monte
gargani uoleus exequare formã. in mocħu p̃rupti si¬
licis angłico apparatu facta t̾rigenis ad laudẽ &e głam
d̃i habitatione. manifeste docens semꝑ in celestib diui¬
nimuneris opẽ eẽ poscendã. altoq c̃tẽplationis intu¬
itu penetrare etheris astra. ñ t̾renis limosisꝙ palu¬
dib rotantia hominũ ponere corda Qđ cit̃ post ñ
multũ tẽpꝰ eet̃ opẽ ferente do edificatũ. uiro dĩ
autbto ep̃o manente anxio ꝓinde quia cernebat sibi
decẽ sci archangłi pignora. beatꝰ eunde sacer dotẽ mi¬
chael ãmonuit. uti fres celerrime usq ad locũ qͥ me¬
moria uenerabilit̃ colitur scissimi archangłi dirige¬

Expanded text:
plorans archangeli Michaelis auxilium, exsurgens gauplorans archangeli Michaelis auxilium, exsurgens gaudens et laetus opus illud aggressus est. Exstruxit itaque fabricam non culmine sublimitatis celsam, sed in modum cryptae rotundam, centum ut aestimatur hominum capacem, illius in monte Gargani volens exaequare formam, in modum praerupti silicis angelico apparatu facta terrigenis ad laudem et gloriam Dei habitatione: manifeste docens semper in coelestibus divini muneris opem esse poscendam, altoque contemplationis intuitu penetrare aetheris astra, non terrenis limosisque paludibus rotantia hominum ponere corda. Quod cum post non multum tempus esset opem ferente Deo aedificatum, viro Dei Autberto episcopo manente anxio, proinde quia cernebat sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus eumdem sacerdotem Michael admonuit, uti fratres celerrime usque ad locum quo memoria venerabiliter colitur sanctissimi archangeli, dirige
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus ẽ. c̃gregataq rusticoꝵ maxima multitudine
locũ purgauit. atq in spaciũ cõplanauit in cuiꝰ medio
duc maxime p̾minebant rupes. quas oꝑantiũ multoꝵ
mouere ñ poterant manꝰ. nec a suo diuellere stati Qmi
cũ diu hererent nec om̃ino qͥd facerent inuenirent.
nocte insecuta uisio apparuit ciuda homiini nomine
nꝰ ad locũ cũ filuis uenit inpleturꝰ qđ fuerat iussus Qe
cũ puenisset fretꝰ auxilio scĩ mrichaelis anchangłi qđ
humana ũ poterat uirtꝰ. mirũ in modu tã facile mo¬
łe tante magnitudinis remouit. ut nulłu pondꝰ inibi
cẽ uideret᷑ At om̃s incõmune laudantes đm scm̃ꝙ
archangłm nuchaełe. cepto attentiꝰ insistebant oꝑi.
Cũq iã dictꝰ ep̃c de magnitudine c̃struende fabrice
adhuc dubius cogitaret. nocte media sicuti quonda
gedeoni in signũ uictorie ros iacuit supͣ uerticẽ mon¬
tis ubi aut̃ fundam̃ta locanda erant. siceitas fuit.
ta iace Quistatĩ omĩpotenti dõ grãs agens. sciq im¬

Expanded text:
rusticorum maxima multitudine locum purgavit, atque in spatium complanavit: in cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operantium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino quid facerent invenirent, nocte insecuta visio apparuit cuidam homini nomine nus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus de magnitudine construendae fabricae adhuc dubius cogitaret, nocte media, sicuti quondam Gedeoni in signum victoriae, ros jacuit super verticem montis; ubi autem fundamenta locanda erant, siccitas fuit, nta jace. Qui statim omnipotenti Deo gratias agens, sanctique im
Abbreviated transcription (Latin):
tia repperitur. que possit habitantib competeñ¬
tem prebere usum Eadem uero aqua profluens.
quod sit haustu salubris multis ẽ ostensũ modis.
Celerem namq febricitantib fert opem quoti¬
ens desiderium prouenerit sumendi
De iniraculis in eodẽ loco patratis.
pud beati uero basilicam archangłi ipso
opitulante uirtutes efficiuntur inumere.
Illuminantur namq ibidem ceci. gressum reci¬
piunt claudi. merentur auditum surdi. fugan¬
tur ex obsessis corporib spiritus immundi. đ no
đo nostro prebente auxilium per minsterum
angłorum Autbertus autẽ presul uenerabilis
quia memoratum locum sub honore sc̃issimi
dedicauerat archangłi michaelis. alie uero que
tiunc uidentur in undenarium creuisse nuimerũ
erescente deuotione & amore fidelium extruxis
manus. ubi diuina prestantur beneficia. adii

Expanded text:
tia reperitur, quae possit habitantibus competentia reperitur, quae possit habitantibus competentem praebere usum. Eadem vero aqua profluens quod sit haustu salubris, multis est ostensum modis. Celerem namque fert febricitantibus opem, quoties desiderium provenerit sumendi. CAPUT VII. De miraculis in eodem loco patratis. Apud beati vero basilicam archangeli, ipso opitulante virtutes efficiuntur innumerae: illuminantur namque ibidem caeci, gressum recipiunt claudi, merentur auditum surdi, fugantur ex obsessis corporibus spiritus immundi, Domino Deo nostro praebente auxilium per ministerium angelorum. Autbertus autem praesul venerabilis quia memoratum locum sub honore sanctissimi dedicaverat archangeli Michaelis: alias vero quae nunc videntur in undenarium crevisse numerum, crescente devotione et amore, fidelium exstruxit manus, ubi divina praestantur b
Abbreviated transcription (Latin):
eo die qđ ẽ. xuii. R. nouẽbris ueneranda cõpleta
tẽpli dedicatione. uir d̾m autb̾tꝰ pꝰquã sagacit᷑ om̃a
sub ordine disposint. officra quoq seruentiũ clericoꝵ
constituit. deputans hos inibi sub numero consi¬
tere duodecim qui legitimis obseruationib ꝓpetua¬
liter. in beatissimi michaelis archangłi peraste¬
rent famulatu. quamuis eiusdem numerus in
cet iam dictã uillam icium et genicium
patrata ordine. hoc unũ qđ poterat ualde uide¬
ri difficile a scõ censuit expetenđu archangło.
aque scilicet elementum sine quo constare ne¬
quit uita mortaliũ Super hoc ergo đni nostri
iħu xp̃i simulꝙ scĩ archangłi dum expetit si¬
mul cum grege sibi commisso auxilium. ut qui
quonda produrerat sitienti popło de petra pocu¬
lũ. ipse a seruis sins amouere dignaret᷑ aque peru¬
riam Tandem angłiea ostensione locum didicit.
ubi inprerupto silice dum concauum forameri
exciditur. mrũ inmodu aquarũ mox habund an¬

Expanded text:
 est XVII Kalend. Novembris, veneranda completa templi dedicatione, vir Domini Autbertus postquam sagaciter omnia sub ordine disposuit, officia quoque servientium clericorum constituit, deputans hos inibi sub numero consistere duodecim, qui legitimis observationibus perpetualiter in beatissimi Michaelis archangeli persisterent famulatu, quamvis non ejusdem numeri in cet jam dictam villam Icium  Huyne  etpatrata ordine, hoc unum quod poterat valde videri difficile, a sancto censuit expetendum archangelo, aquae scilicet elementum, sine quo constare nequit vita mortalium. Super hoc ergo Domini nostri Jesu Christi simulque sancti archangeli dum expetit simul cum grege sibi commisso auxilium, ut qui quondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundan
Abbreviated transcription (Latin):
habitantib hinc inde ñ breue nimiũ spa
Longitudine uͦ ac latitudine aradice qua
ꝓmonet non multũ distat ut conicit᷑ ab e
oꝑe qͦ saluatũ immo seruatũ ẽ hum mni ge
distans milibꝰ &xcasũ ꝓspectans apratenso
pagũ dirimit abritannia. Nulb teer
ualet actio mundalis. hic solus ceg
amer euehit. Copia tantũ pisciũ ibidem
repperit᷑. quȩ plerũq fluminũ marisq ir¬
sione congerit᷑. d cul uͦ cernentibꝰ nichil
aliud fore quã spaciosa quędã immo specio
turris uidetꝰ. Sed & mare recessu suo de
populis bis inde desideratũ itec prebe
petentibꝰ limina archangłi michaelis. Qui
locũ sicut aueracib cognoscere potuimu:
narratoribꝰ. opacissima silua claudeba
ge ab oceani ut estimat᷑ octo milib ditantis
astisima p̃bens latibula ferarũ et qͥa arac

Expanded text:
habitantibus hinc inde non breve nimium spatium. habitantibus hinc inde non breve nimium spatium. Longitudine vero ac latitudine a radice qua prominet non multum distat ut conjicitur ab eo opere quo salvatum, imo servatum est humani generdistans millibus, occasum prospectans, Abrincatensem pagum dirimit a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio mundalis; his solis congamor evehit. Copia tanta piscium ibidem reperitur, quae plerumque fluminum marisque infusione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam spatiosa quaedam, imo speciosa turris videtur. Sed et mare recessu suo devotis populis bis inde desideratum iter praebet beati petentibus limina archangeli Michaelis, qui primum locus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narratoribus, opacissima silva claudebatur longe ab Oceani ut aestimatur aestu millibus distans sex, altissima praebens latibula ferarum. Et quia sec
Abbreviated transcription (Latin):
emissȩ quę enuntiauerunt beatoꝵ spirituũ
demigrationẽ. angelicũ ministeriũ in sinuart̃
ad eccłam gentiũ transferendũ. Ex quibus
patent̃ insinuat᷑. qđ beatus michael archan¬
gelus ministeriũ qđ exercuerat indĩ quen&
popłm cundẽ sortitus sit apud gentiũ electio¬
nẽ. Hȩc ita eẽ deuotio credit fideliũ. ꝓm
ostensionẽ signoꝵ. Notũ enĩ se fieri uolur
mortalibꝰ etatis nr̃e temporibꝰ. qͦ se humanũ
genus in electoꝵ spirituũ societate cognoa
deuocatũ. Meniq aduertendũ ẽ qͦ mio
locũ mortalibꝰ p̃uiderit inpartibꝰ occiduie
ubi ex omni orbe confluit uenerant angu
imprecatura subsidiũ religiosa multitudo  deli
ab incolis. idõ qđ in morẽ tumuli qu
ab arenis emergens in altum. inspatio ducort
cubitoꝵ porrigitꝰ. oceano undiq mari cinctus
locus angustũ ammirabilis insule p̃bet spatu
int̾ ostia situs. ubi immergunt se in ipso mar

Expanded text:
emissae, quae enuntiaverunt beatorum spirituum emissae, quae enuntiaverunt beatorum spirituum demigrationem, angelicum ministerium insinuarunt ad Ecclesiam gentium transferendum. Ex quibus patenter insinuatur quod beatus Michael archangelus ministerium quod exercuerat in Dei quondam populum, eumdem sortitus sit apud gentium electionem. Haec ita esse devotio credit fidelium propter ostensionem signorum. Notum enim se fieri voluit mortalibus aetatis nostrae temporibus, quo se humanuin electorum spirituum societate cognosceret devocatum. Denique advertendum est quo mysterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis, ubi ex omni orbe confluit veneranter angelicum imprecatura subsidium religiosa multitudo fideliab incolis, ideo quod in morem tumuli quasi ab arenis emergens in altum, in spatio ducentorum cubitorum porrigitur, Oceano undique mari cinctus locus, angustum admirabilis insulae praebet spatium inter ostia situs, ubi immergunt se mari
Abbreviated transcription (Latin):
a suis ñ recepto. quin potius ꝓdito. ipso ad pa¬
trẽ remeante. dum abolit᷑ obseruatio priscȩ
legis. constabilit annuntiationis eiuangelicę
ammirabile sacramentũ. dũ exeunte ꝑ omnem
terrã sono apłoꝵ cerimonię transferuntur¬
saeroꝵ ꝑ ministeria angłoꝵ. Aiunt enĩ histo¬
rte aecelesiasticę qđ pest passionẽ & ascensiorẽ
dnĩ ad celos. post diu ex pectatã israhelitarũ
plenitudinẽ. cũ apꝓpinquar& tempus desola¬
tionis ciuitatis et templi quã saluator sacro
uenturũ p̃nuntiauerat eloquio. cum fletu
humanitatis aeccła apud hierosolymã monitu
diuinitatis ꝑ cunctũ orbẽ genib euangeliZa¬
tura diffundit᷑. Cumq congregatꝰ undiq
ex om̃ib locis popłs paschalis festiuitatis p̃sto¬
laret ᷑ diẽ. sacerdotib solitas excubias obser¬
uantib uocis subitas uigiles auduut dicentes.
migremꝰ exhis sedib N oces uͦ subito ꝑ angdos

Expanded text:
a suis non recepto, quin potius prodito, ipso ad Paa suis non recepto, quin potius prodito, ipso ad Patrem remeante, dum aboletur observatio priscae legis, constabilitur annuntiationis evangelicae admirabile sacramentum, dum exeunte per omnem terram sono aposacrorum per ministeria angelorum. Aiunt etenim historiae ecclesiasticae quod post passionem et ascensionem Domini ad coelos, post diu exspectatam Israelitarum plenitudinem, cum appropinquaret tempus desolationis civitatis et templi quam Salvator sacro venturum praenuntiaverat eloquio cum fletu humanitatis, Ecclesia apud Hierosolymam monitu Divinitatis per cunctum orbem gentibus evangelizatura diffunditur. Cumque congregatus undique ex omnibus locis populus Paschalis festivitatis praestolaretur diem, sacerdotibus solitas excubias observantibus, voces subitas vigiles audivit dicentes: Migremus ex his sedibus. Voces vero subito per angelos
Abbreviated transcription (Latin):
principatur. beatus archangelus unus exseptẽ
in conspectu dni semꝑ assistentium. qui etiã
& paradysi p̃positꝰ saluatoꝵ animas inpacis re¬
gione collocandas legit᷑. post eã manifestatio¬
nẽ qua se inmonte gargano ad ad orandum
ac glorificandũ. quomodo & qualit̃ uoluit
sic̃ inscriptis habetur ostendit. His ut com¬
p̃hensũ ẽ ꝑ beatũ archangłm patratis. illu¬
minatis xp̃i grã cunctis gentib in orientalibꝰ
romaniȩ partib accipe quib sese inditiis ma¬
nifestare idem beatissimus princeps ciuium
suꝑnoꝵ uoluerit p̃sulẽ occidentaliũ populeꝵ.
ut qui quondã benedicto inpatriarchis ppło
isrłitico defensionis attribuerat opẽ. ipse cus¬
tos existeret ac preuius uocatis filiis per ad¬
optionẽ. Namq legitur inusione danielis
ꝓphete dicente eidem angło. Nemo ẽ ad¬
iutor ms̃ in omnibꝰ his. nisi michael archangłs
princeps nr̃. Princeps inquit ur̃ ppłi uidelica¬
iudeoꝵ. Ap̃o uero dñõ in ꝓpria uenienti. atq

Expanded text:
um partibus principatur; beatus archangelus unus ex septem in conspectu Domini semper assistentibus, qui etiam et paradisi praepositus salvatorum animas in pacis regione collocaturus legitur, post eam manifestationem qua se in monte Gargano ad adorandum ac glorificandum quomodo et qualiter voluit, sicut in scriptis habetur, ostendit; his, ut comprehensum est, per beatum archangelum patratis, illuminatis Christi gratia cunctis gentibus, in orientalibus Romaniae partibus accipe quibus sese indiciis manifestare idem beatissimus princeps civium supernorum voluerit praesulem occidentalium populorum: ut qui quondam benedicto in patriarchis populo Israelitico defensionis attribuerat opem, ipse custos existeret ac praevius vocatis filiis per adoptionem. Namque legitur in visione Danielis prophetae dicente eidem angelo: Nemo est adjutor meus in omnibus his, nisi Michael archangelus princeps vester . Princeps, inquit, isto vero Domino in propria venienti, atque
Abbreviated transcription (Latin):
SCI Balli ConfESSORIC
IiSi me scãrum anctoritas scripturarũ et pre¬
eipue illa ueridici prophete sententia. quasaeri¬
ficio oboedientia prefertur. ad necessitatem obedi¬
endi constringeret. preceptis uris oscissim patres

Expanded text:
I GALLI CONFESSORIS. Nisi me sanctarum auctoritas scripturarum et praecipue illa veridici prophetae sententia, qua sacrificio oboedientia praefertur, ad necessitatem oboediendi constringeret, praeceptis vestris, o sanctissimi patres
Abbreviated transcription (Latin):
uodã tẽpe cũ religiosissimꝰ & do amabilis p̃fate urbis
antistes autb̾tꝰ nomine sopori se dedisset. ãmonitꝰ ẽ an¬
głica reuelatione ut in cã dicti loci sũmitate sc̃ĩ ẽstru
randa cõmemoratio in monte gargano ñ minori tͥpu¬
dio celebraret᷑ in pelago At sacerdos đu reuolinit il

Expanded text:
Quodam tempore cum religiosissimus et Deo amabilis praefatae urbis Quodam tempore cum religiosissimus et Deo amabilis praefatae urbis antistes Autbertus nomine sopori sese dedisset, admonitus est angelica revelatione, ut in jam dicti summitate loci sancti construeneranda commemoratio in monte Gargano, non minori tripudio celebraretur in pelago. At sacerdos dum revolvit il
Abbreviated transcription (Latin):
celi ꝑ c̃templationẽ subtilitatis rimare uolentib gra¬
tissima esse solent remotiora heremi loca. inibi ołi habi¬
tasse cõperimnꝰ monachos. ubi etiam usq nc̃ due erant
eccłe priscoꝵ manu c̃structe Na ipsi monachi ibide dno
sermentes. dispensatione cuncta regentis di sustenta
ferente auxilio Hã ut illis sine qͦ humana ñ potest exi¬
gi inta deerat uictꝰ fumo signifero discurrente altaq
celi petente. onerabat aselłu dapib delectatione uera
farcitis sico duce iniusibili p̃ino ꝑ loca ibat iniia acre¬
dibat. ferens dñi ussa illisq necessaria S. qr hic locꝰ di
muti futuro parabat᷑ niraculo. scĩq sui archangłi ue¬
nerationi mare qđ longe distabat panlatĩ assirgens
onmẽ silue magnitudinẽ sua uirtute cõplanauit & in
arene sue formã cuncta redegit. p̃bens it̃ popło t̾re ut
enarret mirabilia łi lã uͦ ad ilud ueniendi ẽ qualit
rit p̃dictũ locũ De ẽstructione loci ł inglicã rerelit̃.

Expanded text:
eli per contemplationem subtilitatis rimari volentibus gratissima esse solent remotiora eremi loca, inibi olim inhabitasse comperimus monachos, ubi etiam usque nunc duae exstant ecclesiae priscorum manu constructae. Nam ipsi monachi ibidem Domino servientes dispensatione cuncta regentis Dei sustentaferente auxilio. Nam ut illis sine quo humana non potest exigi vita, deerat victus, fumo signifero discurrente altaque coeli petente, onerabat asellum dapibus dilectione vera farcitis: sicque duce invisibili praevio, per loca ibat invia, ac redibat ferens Domini jussa illisque necessaria. Sed quia hic locus Dei nutu futuro parabatur miraculo sanctique sui archangeli venerationi, mare quod longe distabat paulatim assurgens, omnem silvae magnitudinem sua virtute complanavit, et in arenae suae formam cuncta redegit, praebens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam vero ad illud veniendum est, qualiter  CAPUT III. De constructione loci per angelicam revelationem.
Abbreviated transcription (Latin):
fimilq beatissimi archangłi agnoscere ualeret delibera¬
tionẽ Contigit ꝑ ide tẽpꝰ ut taurũ cuida quẽ furti
qͥđa instinctu prauitatis subtrarerat. in ciꝰdẽ Sepone¬
ret sari eacumine. ut dĩ his qͥ amiserat uniencũ repe¬
riendi sp̃e amitteret turpe latrocinũ efficeret ex eode¬

Expanded text:
simulque beatissimi archangeli agnoscere valeret deliberationem. Contigit per idem tempus ut taurum cujusdam, quem furtim quidam instinctu pravitatis subtraxerat, in ejusdem deponeret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucr
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sente uxxore simplicii & omni familia
cecidit interrã & lacrimis orare cępit cũ
tuũ & donasti michi lumen aeternũ dnm̃
alleua eam delecto doloris ut cognoscant
omnes quia tues creator omniũ rerum.

Expanded text:
praesente uxore Simplicii et omni familia, cecidit in terram, et cum lacrymis orare coepit: tuum, et donasti mihi lumen aeternum Dominlandam, et alleva eam de lecto doloris, ut cognoscant omnes quia tu es Creator omnium rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
amminiculo ac p̃sidio foueret. Ltteras caftigatio¬
num affamine plenas regi dirigit. gratissimum
munus rex uelut pignus federis uiri dĩ ouans
recepit. Nec cius petitioni obliuionis noxã pre¬
ponit. omni p̃sidio supͣ dictũ monasterium
munire studet. Annuis censib ditit. terminos
undiq ꝓut uoluntas uenerabilis eusthasii erat
auget. omniq conatu ad auxiliũ mͥ in habitantiũ.
obiuri dĩ amorẽ intendit. Porro beatus colum¬
banus expleto anni circulo inante dicto eoeno¬
bio ebobiensi uita beata functus. anima membris

Expanded text:
adminiculo ac presidio foveret. Litteras castigatioadminiculo ac presidio foveret. Litteras castigationum effamine plenas regi dirigit. Gratissimum munus rex velut pignus foederis viri Dei ovans recepit nec eius petitioni oblivionis noxam preponit. Omni presidio supradictum monasterium munire studet, annuis censibus ditat, terminos undique, prout voluntas venerabilis Eusthasii erat, auget omnique conatu ad auxilium inibi habitantium ob viri Dei amorem intendit. Porro beatus Columbanus, expleto anni circulo, in antedicto caenubio Ebobiensi vita beata functus, animam membris
Abbreviated transcription (Latin):
sium qui cius in locoluxo uiense monasteriuĩ rege¬
bat. ad se uenire imperat. Quem pio affamine
rogat. ut sibi cum supplemento publico legano¬
ne fungere curit. sociosq quos uellet nobilium
uiroꝵ haberet qui sui uadimonii arbires essent.
post beatũ columbanum ꝑgerent. quocumq
repperissent in loco eleganti suasu ad se uenire
hortarentur. Perrexit itaq uenerabilis discpłs.
magistri uestigia ꝓsequutus. Qui cũ ad eũ ue¬
nisset. ch lotharii uerba deꝓmit. Uiso gͦ eustha¬
sio beatꝰ columbanus gauisus recepti muneris aditũ
ut sui laboris reminisceret. cohortẽ frm̃ dis ciplinȩ
habens erudiret multoꝵq collegio xp̃i plebem ad¬
unaret. suisq institutis educaret. Dimissũ post
hȩc ad chlotharium ire iubet tabulisq responsis
regias mulcire imperai aures. seq retro repedare
nullatenus ratum duceret. tantum modo poscere.
ut sedales suos qui luxouio incolebant. regali

Expanded text:
sium, qui eius in loco Luxoviensem inonasterium regesium, qui eius in loco Luxoviensem inonasterium regebat, ad se venire imperat. Quem pio effamine rogat, ut sibi cum supplimento publico legationem fungere curet sociosque quos vellit nobilium virorum haberet, qui sui vademonii arbitres essent: post beatum Columbanum pergerent; quocumque repperissent in loco, eleganti suasu ad se venire hortarent. Perrexit itaque venerabilis discipulus, magistri vestigiis prosecutus; qui cum ad eum verrisset, Chlotharii verba depromit. Viso ergo Eusthasio, beatus Columba gavisus recepti muneris aditum ut sui laboris meminisceret, cohortem fratrum disciplinae habenis erudiret multorumque collegio Christi plebem adunaret suisque institutis edocaret. Dimissum post haec ad Chlotharium remeare iubet talibusque responsis regias mulciri imperat aures, seque retro repedare nullatenus ratum duceret; tantummodo poscere, ut sodales suos, qui Luxovio incolebant, regali
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. uł alibi cesa inibi casu elapsu aspero
aditum plaustroꝵ denegabat. mirũ in moduĩ
positã ferre non ualerent. ibi eũ duob uł trib
ꝓut ardui callis in eatuis patebatur. uir dĩ acce¬
dens suis ac suoꝵ humeris immane pondus
imponebat. ut ibi antea p̃asperitate ttineris
libero gressu uix graderentur onerati mox tra¬
biuĩ pondere festiu gradiebant᷑ ut uersa uice
qui onera ferrent. ac si abaliis ueherentur fir¬
mis uestigus uelut ocio uacantes ouantes irent. Ui¬
dens itaq uir dĩ tanti auxili supplementũ suos
ortatur. ut arreptum opus lȩti ꝑficiant. animoq
roborati. ea consistere inheremo studeant. dĩ in
hoc uolumtatis eẽ affirmat. Totaq templi cul¬
mina ac muroꝵ restaurat ruinas cȩteraq quȩ
ad monasterii necessitatẽ ꝑtinent construere
ꝓarat.
interea memoratus chlotarius uir dĩ ꝓpherie ef¬
fectum inse fusse impletum cernens. bcatũ eustha¬

Expanded text:
rentur, vel alibi caesa inibi casu elapsi aspero rentur, vel alibi caesa inibi casu elapsi aspero aditum plaustrorum denegabat, mirum in modum tpositum vehere non valerent, ibi cum duobus vel tribus, prout ardui callis meatus patebat, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris inmane pondus inponebat; et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix graderentur, onerati mox trabium pondere festini gradiebantur, ut versa vice, qui honera ferrent, acsi ab aliis veherentur, firmis vestigiis, velut otio vagantes ovantes irent. Videns itaque vir Dei tanti auxilii supplimentum, suos hortatur, ut arreptum opus laeti perficiant, animoque roborati, eo consistere in heremo studeant; Dei in hoc voluntatis esse adfirmat. Tecta itaque templi culmina, murorum restaurat ruinas ceteraque, quaeque ad monasterii necessitatem pertinent, construere parat. Interea memoratus Chlotharius viri Dei prophetiae effectum in se fuisse impletum cernens, venerabilem Eustha
Abbreviated transcription (Latin):
luisset habitaret. ibi di consultu actum ẽ dũ ille
penes medio lanum urbẽ moraret᷑. et heres eor
fraudes id ẽ arriane ꝑfidię scripturarũ cau¬
terio discerpere ac dissecare uellet. contra quos
etiã libellum frorentis scientiȩ dedit. uir quidam
nomine iocundus ad regem uenit. qui regi indicait
se insolitudine rupibus apenninis basilicã beati
petri apłoꝵ principis scire. inqua uirtutes exꝑtꝰ
sit fieri loca ubertate fecunda. aquis irrigua.
piscium copia. Que locum ueterum traditio
bobium nuncuƿabant obriuum eodẽ fluentẽ¬
suꝑ quẽ olim antibal hiemans hominũ equoꝵ
elefantoꝵ atrocissime dampna fensit. Uhi eũ
uenisset omni cum intentione basilicã inibi semi¬
rutã repperiens prisco decori renouans readidit
Incuius restauratione mira uirtus dni pandit᷑:
Nam cum ꝑ p̃rupta saxoꝵ scopula trabes exhabi¬
etib int̾ densa saltus loca in marcescibilib eede¬

Expanded text:
luisset, habitaret, ibi Dei consultu actum est, dum ille luisset, habitaret, ibi Dei consultu actum est, dum ille poenes Mediolanium urbem moraretur et hereseorum fraudes, id est Arriane perfidie, scripturarum cauterio discerpi ac desecari vellet, contra quos etiam libellum florenti scientia ededit, vir quidam nomine Iocundus ad regem venit, qui regi indicat se in solitudine ruribus Appenninis basilicam beati Petri apostolorum principis scire, in quam virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis inrigua, piscium copia. Quem locum veterum traditio Bobium nuncupabant ob rivum in esuper quem olim Hannibal hiemans, homiiium, aequorum, elefantorum atrocissime damna sensit. UM cum venisset, omni cum intentione basilicam inibi semirutam repperiens, prisco decori renovans reddidit. In cuius restauratione mira Domini virtus panditur. Nam cum per prerupta saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccessibilibus cede
Abbreviated transcription (Latin):
tharius memor ꝓpheniȩ iuiri dĩ collecto ecer¬
cimi fines regni quȩ suȩ dinomi debebantur
conatu recipere. Contͣ quẽ sigibertus cũ
bossiã euneis pugnanius aduent Quẽ clotha¬
filios cum ꝓ ania brimihilde cępit. Pueros sepa¬
ratim perimit. brunihildẽ uͦ primo ignobiliter
camelo impositã. hostib girando monstrauit.
Post que indomitum equoꝵ caudis inretitã uito
rici stirpe clotharius potitus ẽ trium regnoꝵ
solus monarchia. Quo facto beati columbe ꝓ¬
phetia inemnib ẽ impleta. iinũ intra trienmũ
cum omini stirpe funditus deletum. aliũ uiolent¬
eclericũ factum tertũ trium regnioꝵ possessione
ac dominatione dilatatum.
eatus gͦ columbanus cumiudisset ut sup diximꝰ
deuietum aheo derico theo deb̾tũ. relicta gallia
atq germania ttalia in greditur. Ubi ab agilulfo
langobardoꝵ rege honorifice susceptis ẽ Qui
largita optione ut int᷑ italiã quocumq in loco uo¬

Expanded text:
tharius memor prophetiae viri Dei, collecto exertharius memor prophetiae viri Dei, collecto exercitu fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere. Contra quem Sigebertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit, quem Chlothafilios, cum proavia Brunichilde coepit. Pueros separatim peremit; Brunichildem vero primo ignobiliter camelo inpositam hostibus girando monstravit, postque indomitorum aequorum caudis inretitam miserrici stirpem, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchiam. Quo facto, beati Columbae prophetia in omnibus impleta est, unum intra triennium cum omni stirpe funditus deletum, alium violenter clericum factum, tertium trium regnorum possessione ac dominatione dilatatum. 30. Beatus ergo Columbanus cum vidisset, ut superius diximus, devictum a Theuderico Theudebertum, relicta Gallia atque Germania, Italiam ingreditur, ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice receptus est. Qui, largita optione, ut intra Italiam, quocumque in loco vo
Abbreviated transcription (Latin):
rario conatu minister ait. pat̾ mi. theo debto
tius p̃cib pbe suffragium. ut cõmunẽ debellet
hestẽ theodericũ. Ad hec beatus columbanus
stultu ac religione alienu consiliũ amministras.
Non enĩ ita dñs uoluit qui nos ꝓ inimicis nr̃is orare
rogauit in arbitrio ee iam iusti iudicis quid de
his fieri uelit. In quisiuit gͦ post minister tem
poris diẽ & hora repperit ita fuisse sicut uiro
dei fuerat reuelatum. Persequutus ẽ gͦ theode¬
bertũ theodericus. et suoꝵ ꝑditione captum
ad auiã brunhildẽ direxit. Quẽ cũ auia re¬
cepisset. quia theo derici partib brunichildis
fauens erat. furens theodebertũ clericũ fieri
rogauit. at ñ post multos dies. impie nimis
post clericatũ perimi ussit.
orro theodericus penes mertense oppidum¬
morans. diuinitus ꝑcussus. inter flagrantis ig¬
nuis incendia mortuus ẽ. Post quẽ brunihildis
filu eiꝰ sigibertum inregnũ suffecit. Itaq elo¬

Expanded text:
rario conatu minister ait: Tater mi, Theudeberto rario conatu minister ait: Tater mi, Theudeberto tuis precibus prebe suffragium, ut communem debellet hostem Theudericum'. Ad haec beatus Columbanus: 'Stultum ac religione alienum consilium administras. Non enim ita Dominus voluit, qui nos pro inimicis nostris orare rogavit; in arbitrio esse iam iusti iueis fieri velit. Inquirens ergo post minister eam temporis diem et horam, reperit ita fuisse sicut viro Dei revelatum fuerat. Persecutus est Theodebertum Theodericus, et suorum proditione captum ad aviam Brunechildem direxit: quem cum avia recepisset, quia Theoderici parti Brunechildis favens erat, furens Theodebertum fieri clericum rogavit: at non post multos dies impie nimis post clericatum perimi jussit. 58. Porro Theodericus penes Mettense morans oppidum, divinitus percussus inter flagrantis ignis incendia mortuus est: post quem Brunechildis filium ejus Sigebertum in regno suffecit. Itaque Chlo
Abbreviated transcription (Latin):
beatus columbanus ait. Si ucluntarius nullatenus
lericatus honorẽ sumat. in breui inuitus clericus ex¬
istat. His gͦ dictis. uirdi ad cellulã remeat. moxq
yphetici dicti euentũ res non diu dilatata affirmat
Uec mora theodericus theodebertũ ad bellum ciet.
& ꝓpt̃ tullum deuictum fugat. Post que collecto
robore exereitus ꝑ sequitur. similiq modo geniũ
multarum theo debert robore uallatus adtulbia¬
cense castrũ pugnaturus occurrit. Ibi prelio inito.
in numere hominum falanges exutroq exercitius
perierunt uictus tande theodebertus fugit.
ogͥ intempore uir dei in heremo morabatur.
contentus tantum unius ministri chagno aldi
famulatu. Ea gͦ hora qua apud tulbiacum
commissum ẽ bellum. suꝑ quercus putrefactam
truncum uir dei librum legens residebat. Quẽ
subitus sopor oppressit. & quid int̾ duos reges
ageretur uidit. Moxcq excitatus miniftrii uo¬
cat. eruentãq regum pugnã indicat. multũ
bumanum sanguinem fundi suspirat. Cui teme¬

Expanded text:
bus Columbanus ait: Si voluntarius nullatenus clericatus honorem sumat, in brevi clericus istat'. His ergo dictis, vir Dei ad cellolam remeat, moxque prophetici dicti eventum res non diu dilata adfirmat. Nec mora, Theudericus Theudebertum ad bellum ciet et propter Tullum devictum fugat. Postque, collecto robore exercitus, persequitur, similique modo gentium multorum Theudebertus robore vallatus, ad Tulbiacensem castrum pugnaturus occurrit. Ibi, praelio inito, innumere hominum falangas ex utroque exercitu perierunt; victus tandem Theudebertus fugit. Eo igitur in tempore vir Dei in heremo morabatur, cofamulatu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum commissum est bellum, supra quercus putrefactae truncum vir Dei librum legens residebat: quem subitus sopor oppressit, et quid inter dageretur, vidit. Moxque excitatus, ministrum vocat cruentamque regum pugnam indicat; multum humanum sanguinem fundi suspirat. Cui teme
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fruticũ parte tantũ modo pabula requis¬
uit. quo adusq iur dĩ ineo loco commoraut
terea cogitatio inmentẽ ruit. ut ueneticoꝵ qui&
sclaui dicuntur terminos adiret cecasq mentes
glica luce lustraret ac aborigine ꝑ auia
ol erantib ueritatis uam panderet. Cũq hec
uetis patrandum in eet. angłs dñi ꝑuisũ arparui
paruoq ambiti uelut paginali solent ftilo urhie
describere circulũ. mundi eomꝑ. gem monstrauit
Cernis inquit qđ maneat totus erbis desertus: Ege
comedas. Intellexxit gͦ ille non eẽ genis alius im
pintu fidei ꝓfectum quenitq inillo loco deries
ditus illi ditalia uiã panderet

Expanded text:
sibi fructicum parte tantummodo pabula requissibi fructicum parte tantummodo pabula requisivit, quoadusque vir Dei eo in loco commoravit. Interea cogitatio in mentem ruit, ut Venetiorum qui et Sclavi dicuntur terminos adiret caecasque mentes euangelica luce lustraret ac ab origine per avia oberrantibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis patrandum inesset, angelus Domini per visum apparuit, parvoque ambitu, velut paginali solent stilo orbis discribere circulum, mundi conpagem monstravit. 'Cernis', inquit, quod maneat totus orbis desertus. Perge comedas'. Intellexit ergo ille, non esse gentis illius in promptu fidei profectus, quievitque in loco, donec aditus ad I