comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cosar equitatu p̾micso qui no¬
nussimum agnen carpet atq
impeduet. ip̃e cum legionibus
subsequitur. Nullum iut̾cẽdebeit
tempus quin extremi cũ equiti¬
bus prelicurutur. Senus eint ħ
pugne. Expedite cohortes nouis¬
simum agnen claudebant. plu¬
resq in locis campestribus sub¬
sistunt. Si mons eut ascendẽdꝰ
facile ip̃a loci natum ꝑiculum ie¬
pellebat. qd̾ ex locis supenoribus
qui aute cesserant suos ascendẽ¬
tis protegebant. Cum uallꝰ cut
locus declius suberat. neq hi
qui ante cesserant morantibus
opem feux poterant. equitet uero
ex loco superiore in adu̾sos tela co¬
nitiebant: cum magno erat in ꝑi
quatum legionum signa consi¬
stere iuberent. maguoq impetu
equitatum repellerent. Eo sum¬
moto. iepente incitati cursu sese
in uallis uinuersi dinutterent.
atq ita transgressi rursus in
locis superiorib consistent. Nam
truitum cib equitũ suoꝵ auxiliis
aberant. quoꝵ numerum habe¬

Expanded text:
Caesar equitatu praemisso, qui noCaesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in perquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habe
Abbreviated transcription (Latin):
supplicio noua irligio inisuimndi
speni presentis dedicionis sustulit
mentesq nulitum conũtit.  lx
ad pͥstinam belli uationẽ irdarit
Cesar qui nlites adũsanior mca
stir ꝑ tempus colloqui uenenint
sumua diligentia conquin et n¬
mitti iubet. s ex numero trbimoꝵ
nulitum centurionumq ñ nulũ
sua uoluntate apud eum remã¬
serit. quos ille poctea magnõ
cifinniam pabulatione. aquabãt᷑
egre. frumenti copiam legionẽr.
non nulli habebant qd̾ dicr. xx¬
ii. cib ilerda frumentum iucci e¬
uint efferre. cotrati auxilicirõq
nullam. quoꝵ erant ⁊ faculcatẽr
ad praudium exigne ot corpora ̃¬
sueta ad onem portanda. Ita q
magnus eoꝵ cotidie iniuerus
ad cescrem ꝑsugiebat. In hiis enit
cingustus ies. s ex ꝓpositis consi¬
indebatur ilerdam reu̾ti. qde ibi
paulum frumenti reliquemut.
ibi se reliquum consilium expli¬
recipere intelligebant. ⁊ xc ꝓbato
consilio ex castris proficuntur.

Expanded text:
supplicio, nova religio iurisiurandi supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit. Caesar, qui milites adversariorum in castra per tempus colloqui venerant, summa diligentia conquiri et remitti iubet. sed ex numero tribunorum militum centurionumque nonnulli sua voluntate apud eum remanserunt. quos ille postea magno iAfraniani pabulatione, aquabantur aegre. frumenti copiam legionarii nonnullam habebant, quod dierum xxii ab Ilerda frumentum iussi erant efferre, caetrati auxiliaresque nullam, quorum erant et facultates ad parandum exiguae et corpora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex propositis consiidebatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explirecipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum int̾iumpit. nr̃os repellit a
castris. quos de prehendit iit̾ticit.
Reliqui coeunt interse ⁊ repentino
piculo ext̾riti sinistius sagis inuo¬
luunt. gladiosq destringint. atas
ĩtir se a cetitis equitib q defendũt.
castroꝵ ꝓpinquitace conaisi teq iu
cnctra recipuuit. ⁊ ab hiis cohorti
bus que enant in stationes ad po¬
tas defendinicur. Quib ueb coͣ¬
obsecint. fsit celenter concursusi
in p̾torium. postulant ut uenẽt
os̃ se ex̾citum ducesq non descuro
neq prodituros. ueq sibi sepatier
a reliquis consilium capturõs. pͥn¬
ceps in hec u̾ba uurt: ip̃e idem iusn¬
rmdum cidigit. a fumium subse¬
quiuitur tribum nilitum centũ¬
rionesq centuriatim producti
nulites idem iurrnt. edicunt pe¬
nes quem quisq sit cosaris muos.
ut producait. prodictos palam mn
pretorio uitorficuuit. s pleroo ꝙ
hii qui receꝑant celant. noctuq
ꝑ uallum enuittinit. Sic terore
oblato aducib. crudolitas a

Expanded text:
tum interrumpit, nostros repellit a tum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetratis equitibusque defendunt castrorum propinquitate confisi seque in cbus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus conobsecrat. fit celeriter concursus in praetorium. postulat, ut iurent omnes se exercitum ducesque non deserturos neque prodituros neque sibi separatim a reliquis consilium capturos. princeps in haec verba iurat ipse; idem iusiurandum adigit Afranium; subsequuntur tribuni militum centurionesque; centuriatim producti milites idem iurant. edicunt, penes quem quisque sit Caesaris miles, ut producat: productos palam in praetorio interficiunt. sed plerosque ii qui receperant celant noctuque per vallum emittunt. sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in
Abbreviated transcription (Latin):
a principib hispame quos euo
cauerant. ⁊ secum in castris ha¬
bebant obsidum loco. Hii suos
notos hospitesqz querebant. ꝑ
q̃m quisq eoꝵ ciditum cõmenda¬
tionis haberot ad cesarem. Afin
ni filius adolescens. de sua ac pa¬
rentis sui salute cum cesare per
sulpitium legatum agebat. Em̃t
plena lenicia et gratulatione omĩa
eorumi qui tanta ꝑicula utaste.
⁊ eoꝵ qui sine uulnere tantas ies
confecisse udebantur: maguũq
fructum sue pͥstine leuitatis om̃i
iuditio cesar ferebat. consiluuuq
euis a cunctis probabatm. Quib pe¬
bus minciatis afimino abinstitto
opere discedit seq in castin iecutit
sic parnitus ut uidebatur. ut quicũ¬
qz ciccidisset casus hunc quietõ et
equo anino feriet. petirnis uero ñ
deserit sese. armat fanulian. cuu
hac in pretoria cohortem cetuitor
barbarioq equitib paucis benetici¬
ariis suis quos sue cuctodie cautã
habere consuerat in prouso ad
uallum adnolat. colloquia mui¬

Expanded text:
a principibus Hispaniae, quos illi a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulescens de sua ac parentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia mili
Abbreviated transcription (Latin):
sine timore. ⁊ stationib aquari
pocsent. Id opus inter petreius ac¬
q aliumus partutur: ipliq
uulgo proced ut. Et quem quis
in castris notum cuit minucipem
habebat. conquirit acq euocat.
Prinun equut guitias omnos
omnib. quõd ibi pret̾ritis pͥdie
pepcissent. eoꝵ se beneficio uiu̾e.
demde imꝑatoris fidem querunt.
recte ne se illi suit cominissuri.
⁊ qd̃ non abinitio fecerunt ar¬
ma: qui cum hominib necessa¬
riis ⁊ sangumeis contulerint
queriuitur. His prouocati sermo¬
nib: fidem ab imꝑatore de petre¬
ii atq ciframnii uita petunt. ne¬
qd in sescelus concepisse neu
hos prodidisse uideantur. Quib
confirmatis reb sestatim signa
ti anslaturo sͥ confirmant. lega¬
tos q de pace pͥmoꝵ ordinum
centuriones ad cesaromi muictũt.
Interim alii suos in castin mu¬
tandi caiusei adducunt. alii ab
suis cdducuntur. adeo ut una
custin icui facta ex uiuis iuide¬
rentur. compluresq .tr. nuł.

Expanded text:
ne timore et sine stationibus aquari ne timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur. MMilices u̾o palam int̾
se loquebantur. qmĩ talis occasio
uictorie diuntte̾tur etiam cum
uellet cesar sese nõ ẽẽ puguat᷑os.
Ille in sua sententia ꝑseuerat. ⁊¬
paulum ex eo loco digreditur ut
tuorem aduersariis miuat.
Petreius atq afinius oblcita
facultate in castin sese ieferũt.
Cesar presidiis montib dispoĩtis.
onui ad hyberum int̾clusos itiu̾e
qmͣ prorime poͣ ͤt hostium casts
castin cõmunit. Post̾o die du¬
ces cid u̾sarioꝵ ꝑturbati quod
ouinem rei frumentane fliũs¬
qz hiben syem dimiserant. de re¬
liquis reb consultabant. Eurit
unum iter il erdam se ren̾ti uel¬
lent. alterum si tariaconem pe¬
terent. Hec consilicitibus eis
nuntiantur aquatores ab equi¬
tatu p̾mi nõ. Qua re cognita. cre¬
bras stationes disponunt eqͥtu
i cohortium alauanm legiona¬
ncis q int̾iciunt cohortes. uallũ¬
q ex ccistris adaqmͣ ducere inci¬
punt. ut iutm iunitionem ut

Expanded text:
probabatur; milites vero palam inter probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra mu
Abbreviated transcription (Latin):
fligeretur: idq ex om̃ibꝰ ꝑtib ab
eo flagitabatur. concurrelant lega¬
ti centuriones. tribuniq mil. ne
dubitaret p̾lumi comittere: oĩm
ẽẽ militum paratissimios ainiuos
afiminos ꝯͣ multis ieb sui tuuoris
signa missis. s qd sius nõ su̾ue¬
ncrent. qd̾ de colle nõ recederent.
quod uix equitum incursus susti¬
nerent. collatisq in unũ locũ
siguis conferti n ordines neq
signa suarent. Qd̾ si iuiquitatõ
loci tuneret. datum ire tamen a¬
liquo loco pugnandi facultatẽ.
iid cte inde decedendum ẽẽt cfu¬
nio. nec sine aqua ꝑmanere poss.
Cesar in eam spem uen̾cit. se sine
pugna ⁊ sine nulnere suoꝵ rem
conficere pocse: quod ie friumen¬
taria aduersarios int̾clusisset. Cur
etiam scd̃o prelio aliquos ex suis
ñ unus eẽt impatoris consilio
suꝑare quam gladio: Mouebat᷑
ficiendos uidebat. quib saluis at
incolumib rem optinore malebat.
Hoc consilium cesaris plerisq nõ

Expanded text:
fligeretur; idque ex omnibus partibus ab fligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis n minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebaturficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non
Abbreviated transcription (Latin):
la intione ꝑoterat. Confecit pͥor
iter cesar aͥq ex magnus ruꝑib
nactus plauiciẽ in hanc contͣ
hostem aciem instruit. Afriuꝰ
cum ab equitatu nouissimum
aguieu p̾meretur aute se hostõ
uideret. colleni quemdam nactꝰ
ibi constitit: ex eo loco .iiii. ceracoꝵ
cohortis in moutem qui erat ĩ
conspectu omnium excelsissimꝰ
nuttit. hunc magno cursu con¬
citatos iubet occupare eo consilio
uti ip̃e eodem omnibus copiis
contenderet. ⁊ mutato itinere
iugis otogensam ꝑueniret᷑. Hũc
cum obliquo itinere cecrati pete¬
rent. couspicatus equitatus ce¬
saris in cohortis impetum nec
tum uim cetrati sustiuere potu¬
erunt: om̃sq ab eis circũuenti
in conspectu utruisq exercitus
intfi cuuitur. Erat atasio bene
gerende iei. ueq u̾o idem cesarẽ
fugiebat tanto sub occulis accep¬
to detrimento ꝑt̾ritum excertitũ
sustinere non posse. p̾sertun cir¬
cuuidatum undiq equitatu
ciuu in loco equo aitq aꝑto con¬

Expanded text:
lla ratione poterat. confecit prior lla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto con
Abbreviated transcription (Latin):
uem adiuuabeit. qd sine imĩtis
impedimentisq ad it̾ ꝑfectos
uidebruit. ut uon possent inopiã
Diutius sustiuere contiderent.
D ubi paulatim retorquen ag¬
men ad dexteram conspexerunt:
icuuqz pͥmos suꝑare regionem ca¬
stroꝵ amimum adu̾terunt. nemo
errit ad eo tardus aut fugiens
laloris. quin statim castus ex¬
eundum atq a occiurendum
putaret. Conclamatur ad ar¬
ia atqz om̃s copie paucis pre¬
sidio uelictis cohortib exeuut.
rectoq adhyberum itiñe contẽ¬
dunt. Euat inceleritate oune
positum certamien. ut pͥus an¬
gustias montesq occuparent. s
ex̾citum cesaris uiarum diffi¬
cultates tardabant. a finuii co¬
pias. oquitatus cesaris insequẽs
morabatur. Ros tamen ab afr¬
ius huc erat necessario ducta.
ut si pͥores montis quos petebãt
attigissent. ipĩ ꝑiculum uiccrẽt.
impedimenta tocius ex̃citus co¬
hortisq in castus relictas serua¬
ir non possent: quib int̾clusis
ex̾citu cesaris auxilium ferri nł¬

Expanded text:
tis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nu
Abbreviated transcription (Latin):
capi posse. Hec euincit in consilio
seutentiarum et pͥma luce pocte¬
ri die constituunt proficisci. Cesar
exploratis regionib albente celo
om̃s copias castris educit. magno¬
q in cͥcuitu nullo c̾te itiuere exer¬
citum educit. Namq itinera ad
hiberu̾at q octogesam ꝑtinebãt.
castuis hostium ꝓpositis tenebõt᷑
Ipĩ erant transcendende ualles
icirime aic difficillime. saxa
multis locis prerupta iter impe¬
diebaut. arua ꝑ manus necessa¬
rio traderentur. nulitesq mer¬
mis sublenatiq alii ab aliis ma¬
guam partem itineris confec̾ent.
D hunc laborem recusaibat ue¬
mo. qd eum omninm laborum
finem fore existimabant. si no¬
stem hibero int̾cͥludere ⁊ frinuen¬
tum ꝓhibere potuissent. Ac pͥmo
afrauiam milites uisendi cã le¬
ti ex cactus procurrebant. contu¬
meliosisq uocib prosequebant᷑.
uec uecessarii uictus inopia coac¬
tos fugere atq ad ilerdar reu̾ti.
Euit eiũ iter a ꝓposito diuersum

Expanded text:
capi posse. haec vincit in consilio capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum,
Abbreviated transcription (Latin):
u. milia peissuum proxima int̾ce¬
dere itineris campestuis. inde
excipere loca asꝑa ⁊ montuoser
Qui prior has auguctias occupa¬
uent: ab hoc hostem ꝓhibere m¬
chil ẽẽ negotii. Disputatur in
consilio ab petreio acq afiuo.
⁊ tempus profectionis queritur.
Pleriq censebant. ut noctu iter
fcic̾ent: posse pͥus ad angustias
uemiri ꝙͣ senturtur. Alii qd̾ pͥdie
noctu conclamatum eẽt cesairis
castus argumenti sumebant.
loco non posse clam exiri. circum¬
fundi noctu equitatum cesaris
acq omnia loca. atq itiuera
obsidere. nocturnaq prelia oẽ
uitanda: qd̃ ꝑt̾ritus miles in
ciuili dissensione tunori magis
qui peligioni consulere cõsueu̾it.
ad lucem multum ꝑse pudorem
omnium oculis iultum etiam tͤ¬
bunorum militum et centurionũ
nilites ⁊ in officio continen sole¬
aut. Quare omini intioue eẽ int̾¬
diu ꝑrumpendum ⁊ si aliqñ accep¬
tuĩ detruuento. tamen summo
exeicitus salua locũ quem pecane

Expanded text:
v milia passuum proxima intercev milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant
Abbreviated transcription (Latin):
pͥsidiis in angustiis collocatis
exercitum itin̾e ꝓhiberent. ipsi
sine ꝑiculo ac timore hyberum
copias transduc̾ent. quod fuit il¬
lis concndum aitq omni intione
efficiendums totius diei pugna
atq itineris labore defessi. rem ĩ
posterum diem dictulerunt. Ce¬
sar qͦ in proxnuo colle castra po¬
nit. Media circiter nocte his qui
adaquandi cã longius a castris
ꝓcesserant abequitib correptis.
fit cib hiis certior cesar duces ad¬
u̾sarioꝵ silentio copias castris
educere. Quo coguico. signum da¬
ri iubet ⁊ uasa militaria more
conclauari. Illi ex audito clamo¬
re. ueriti ne noctu impediti sub on̾e
confugere cogentur. aut ne abeqͥ¬
tatu cesaris in angustiis tenerẽt᷑.
iter suppͥmunt copias q in cacte
continent. Posto die petirius cũ
pauicis equitibus occculce ad ex¬
ploranda loca proficiscitur. hoc
iden fit ex caistris cesaris. Mitti¬
tur .l. decidius saxci cum paucis
qui loci uaturam perspiciat. hoc¬

Expanded text:
praesidiisque in angustiis collocatis praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat.
Abbreviated transcription (Latin):
legione una p̾sidio castris reliu¬
quit: reliquas legiones expedi¬
tas educit. maguoq uinuero
iumentoꝵ in flumine supͣ acq in¬
fra constituco traducit exercitum.
Pancis ex hiis nulitib arma in
flumine ab equiteitu excipiuut᷑
cic subleuantur. int̾it tũ nemo.
Quaducto incolumi ex̾citu copias
instruit. taplicenq aciem ducẽ
incipit. eic tantum fuit in iuiliti¬
bus studii. ut nulium .ui. cdito
qui de tercia iugilia exierant
cute horam diei. ix. cousequerẽt
Quos ubi cifimnius procul uisos
cum petreio conspexit: noua ir
ꝑt̾ritus locis superiorib cõstitit.
acieniq instruit. Cescir in cam¬
pis exercitum reficit. ue defessũ
prelio obiciat. Rursus conantis
ꝓgredi insequitur ⁊ moratur.
Illi necessanio maturius quͣ cõ¬
ctituerant castin ponunt. Sub¬
erant euim moutes a nulibus
passuum b. ⁊ itiuera difficilia
citq angucta excipiebant. Hos
monces iutra se recipiebant.
ut equitatum effug̾ent cesars.

Expanded text:
legione una praesidio castris relinlegione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
dunit. ⁊ magna mulcitudine cir¬
tunifula morari atq iter impedi¬
re incipiunt. P̾ma luce ex supe
nrĩ prelio nouissimos illoꝵ premi
uehementer. ac nou numqmͣ su¬
stinere ertremum agmeu. atqz¬
int̾rumpi alias feri signa. ⁊ umi¬
uersorũ cohprtium impetu nr̃os
ꝓpelli. dende riusus conuerso inseqͥ
totis u̾o cactris nlites circulari.
et dolere hostem ex manb dimicti.
bellum necessano longius duci.
cencurionesq tribunosq militũ
adur atq obseciuie. ut per eos ce¬
sar certior fieret ne labori suo neu
ꝑiculo parteret. parcitos ẽẽ sese pos¬
se ⁊ audere ea trausue flumen qͥ
ductus ẽẽt equitatus. Quoꝵ stu¬
dio ⁊ uocib excitcitus cesar: ⁊ si
timebat terute magnitudim flu¬
minis ex̾citum obicere. conandũ
tamen atq exꝑiendum iudicat.
Itciq infirmiores milites ex om¬
ibus cencuriis deligi iubet. qͦꝵ
cuit ciminus aut uires iudeban¬
tur. sustinere non posse. Hos cũ

Expanded text:
dunt, et magna multitudine cirdunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex supernostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atqinterrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum
Abbreviated transcription (Latin):
contiuuato diem noctemq oꝑe
in flumine au̾tendo: huc iam ir¬
duxerat rem ut equites et si diffĩ¬
culter atq egre fiebat. possent tñ
atqz cuideront flumen trausur:
pedites u̾o tm̃i modo huneris ac
summo pectore execare. ⁊ cum al¬
titudine aque tum etiam mpidi¬
tate fluminis ad transeundum¬
non impedirentur. S tamen eo¬
dem fere tempore pous in hybero
stuncibant. Itaq duab auxiliari¬
bus cohortib ilerde p̾sidio relictis
omnibus copiis sicorim transeñt.
⁊ cuui ducibz legionibz quas lupe¬
norib dieb tradux̾unt castru
iungunt. Reliuquebatur cescari
nichil uisi usi equitatu agnen
aduersauiorum male hcberet. ⁊
carpet. Poct enim ipĩus. magnũ
circiitum habebat ut multo bre¬
niore itmere illi ad hyberum ꝑ¬
uemre possent. Equites ab eo n¬
missi flinuen truseunt. et cum
de t̾cia iugilia pecreius atq a¬
franius castin mouissent. iepẽte
sese ad nouissimum agmen ostẽ¬

Expanded text:
continuato diem noctemque opere continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero stimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen osten
Abbreviated transcription (Latin):
petreiusq ꝑueniunt. ne oniuino
frumento pabuloq int̾cludeient᷑.
qd̾ multum cesar equitatu uale¬
but. Ieaq constituunt ip̃i locis
excodoix. ⁊ inceltibenam bellu
tinusfene. Huic consilio sufin¬
gabatur etiaui illa res qd̾ ex duo¬
b contiiriis grũib que suꝑiore
bello cũ.l. sestorio stecenuut quu¬
tates uicte nomien atq imꝑium
aibsentis tuuebant que in amici¬
affecte beneficiis eũ diligebant.
cesaris autem euit in barbaris
nomen obscurius. hic magnos
equitatus magnaq auxilia ex¬
pectabuit ⁊ sius locaio belluu iu
hyeuien duc̃̾e cogitabant. Hoc
iuito consilio toto flumine hilb
nauis conquurir. toto gelina ad¬
duci iubent. id eint oppidum po¬
situm ad hiberum iuilia .u. pastu¬
uin a castus abent .xx. ad eum
locum flinunus nauib imuctis
poutem imꝑant fier. legionesq
duas flumeu sicorum rausducũt.
castin inuniuntur uallo pedũ.
.xii. Quair ꝑ exploratores cogni¬
ta summno labore militum cesar

Expanded text:
Petreiusque perveniunt, ne omnino Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amiciadfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
i ircetaui ⁊ ausctam. ⁊ paucis post
dieb il urgn uouenses qui flumẽ
hyberum attingunt inseruntur.
Petit cib hiis omnib in se fruũto
undiq conquisitis inmentis in
ctistir deportant. Cusit etiam
cohors lurgauonensis ad eum
cognito ciuitatis consilio. ⁊ signa ex
stacione tisfert. Magna celen¬
ter commutatio ierum. ꝑfecto põ¬
te. magins quinq ciuitcitib ad
amicitiam adinctis. ex pedita ie
frum̃taria extinctis iumoribus
de auxiliis legionum. que cum
pompeio per mauritanam ueni¬
re dicebnutur multe lonquiores
riuitates ab afinmo deciscunt. ⁊
tesans anucitiam sequuntur. Qeb
iebus p̃t̾utis anins adu̾sariorũ
cesar ne semꝑ magno circuitu per
pouteui equitatus oẽt mittendus.
nactus idoneum locum fossas podũ
xxͣxͣ. in latitudinem complures fa¬
tere iulticuit. quibus ꝑtem aliqiũ
sicoris aũteret. nadumq in eo:
flumine efficeret. His pene effec¬
tis: magnum in tunorem afinmiꝰ

Expanded text:
et Iacetani et Ausetani et paucis post et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius
Abbreviated transcription (Latin):
noue diuersi puguabant. atꝙ
in hostium nanes tmuscendebãt.
et magno mimiero albicorl. pa
ctor interfecto partem nauium
depriumut. non nullas cum ho¬
minibus capiunt retiquas in
portum compellunt Eo die naues
incissiliensimu cumhiis q̃ sunt
capte int̾enut .ix. Hoc primim
cesari ad ilerdam nunticitur. sił
ꝑfecto ponte celenter fortima nu¬
tatur. Illi p̾t̾riti uirtute equitum
minus audacter uagabantur. allias
non longe a cactus progressi ut
celeren receptum habent angustrꝰ
pabulantur. Alicis longiore cutui¬
tu custodias statio nesq equitum
uitaibant. Qut ciliquo ciccepto de¬
trimento. aut procul equitatu ui¬
so ex medio itiuere proiectis sarti¬
nis fugiebant. postirio et plures
interiitt̾e dies. ⁊ preter consuetu¬
dinem omniun noctu constitue¬
mnt pabulari. Int̾im oscenses ⁊
cailagunitani qui euant cum oscẽ¬
sibus contributi mictunt ad eum
legatos. seseq imꝑata facturos
pollicentur. Hos tarraconenses

Expanded text:
navi diversi pugnabant atque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses
Abbreviated transcription (Latin):
ciuut. cum incissiliensibus cõfli¬
gunt. Pugnatum est. utrimq
fortillime atq acerume. nz mul¬
tum albicci urĩs uirtute cedebãt
homines aspen ⁊ montam et exc¬
tati in arius. atq hi modo Dig¬
si massiliensib recentem eodem
pollicitaicionem cuiuis contine¬
bant. pastoresq indouuti spe
libertaitis extitciti sub oculis diñ
suam probare oꝑani studebant.
Ip̃i massilienses et celeritate na¬
nium ⁊scientia gubernatoꝵ con¬
fili. nrr̃s eludebant. impetus ꝙ
corum excipiebant. ⁊ quoad licelut
latiore ut spacio producta. longiꝰ
acie circumuenuix nrũs. aut pluri¬
bus nouibz odorur singulas. aut
renios transcurceutes de detrrete
si possent contendebant. Cum ꝓpiꝰ
ent necossano uentum ab sc̃ien¬
tiai gubernatoꝵ atq artificus ad
uium impediebantur. facte eirĩ
Itaq dum locus pugnandi daue¬
tur oquo animo singulas binis
nauib obiciebant. acq in iecta
mami ferrea ⁊ recenta utir.ꝙ

Expanded text:
cunt, cum Massiliensibus conflicunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad avium impediebantur; factae enim taque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque
Abbreviated transcription (Latin):
consilio nauis longas ex peduuit.
nuuuero. xuii. quarum einut .ii.
tecte. Multa huc iniora uaui¬
gia addunt. ut ip̃a multitudine
um claslis tenratur. magnmi
numerum sagittarioꝵ. magnũ
albicor de quib suyͣ demonstra¬
tiumi est imponunt. citq hos pre¬
miis pollicitationib q incitant.
Certeis sibi deposcit nauis domi¬
tius. atq has colonis pastorib¬
q quos secum cidduremt cõplet.
Sic omiub reb instructa classe
mcigua fidutia çid nr̃rs uaues
ꝓcediuit. quib p̾enit .d. brutus.
hee cid insulam q̃ est ꝯͣ massiliam
stationes optinebant. Eint iul¬
to inferior iumiero uamium bru¬
tus s electos ex omuib legionib
fortissimos uiros ante signa uos
centuriones cescir ei classi attri¬
buerit. qui sibi id inuius depo¬
poscerent. hii manus ferreas
citq harpagones paraieuuit.
liquorumq teloꝵ unu̾o se instru¬
xertit. Ita coguito hostium ad¬
uentu suas naues ex por tu edu¬

Expanded text:
consilio navis longas expediunt consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, liquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu edu
Abbreviated transcription (Latin):
teria fiebant: ieliquum corporiona¬
uium iuminib contextum corũs
integebatur. Lais ꝑfoctas carric
imuctis deuehit. noctu nuł peuct. a
castus.xxii. nulitesq hiis nauib
Alumen transportat continentem¬
q ripe colleu in proiiso occupt.
Nunc celenter pͥmus qmͣ ab aduer¬
sariis senticitur comnuunt. Nunc
legionem posteci timisire atq ex
utiq parte pontem inctituit. bi¬
duo ꝑficit. Itc cõmecitus et qui fru¬
menti causa processerant tuto ad
se recipit. ⁊ rem fru mentaam
expedire incꝙit. Codem die equitũ
iaignam ꝑtem flumen timecit.
qui iuopinantis pabulatoris. ⁊
sine ullo dissipatos tinore a goressi¬
iam magnum ninuerum um̃toꝵ
atq hominuni intercipiiuit. color¬
tibus centuriatis subsidio missis
scieuter in duas ꝑtes sese distri
teniere aute cet̾as exͣaciem procur¬
reint seclusam ab reliquis circũ
preda eodem ponte in castin reuer¬
tuntur. Dum hoc ad ilerdam ge¬
ruutur massilienses usi .l. douutii

Expanded text:
teria fiebant; reliquum corpus nateria fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribtemere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumvpraeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti
Abbreviated transcription (Latin):
illi omnib habundarent ixbus
superioresq habentur cesauo si
iutatib que ad euis ancitiami aic¬
cesserint. Quo nior eut frumiti
copia pecus imꝑaibat. calones ad
longuiquioris cuntates dumcto¬
bat. ip̃e presentem mopiam quib
potert subsidiis tutabatur a
aframus petieisq reorũ cauice
pleuiora etiauu atq uberio .a. nõ¬
mani ad suo ꝑscribebant. multa
rumores fingebant. ut pere bellim
confectũ underetur. Queo lictens
doniui concarsus ad afitciua qi¬
gͥneq quitulctiones febaut mu¬
ti exitalia ad mn. pompeiũ protiti¬
scebeuitur.alii ut pricipes talem
iutium attulicse. ałii ne quentũ
belli expoctasse. aut ex onubus nõ¬
uissum uenisse inderentur. Qnno
in hiis cingustiis res eẽt citq om̃s
uie cib afranianis militib eqͣtibs¬
q obsiderentur. nec pontes ꝑfici pos¬
sent: imꝑcit nulitib icesar nt naue
faciant. cuius gen̾is eum cupiorib
canus usus brutamne docuerãt. a
rine a pͥmuni statumuna ex leui ma¬

Expanded text:
bus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Brrinae ac prima statumina ex levi ma
Abbreviated transcription (Latin):
nis suꝑanit. pontisqz ambos. quos
c. fcibius fecerat uno die int̾rupit.
Querrs magnas difficultates ex¬
citui celaris actulit. Castin enim
ut supͣ demonstratum ẽ. cũ eeñt
inter flumina duo sicorim ⁊ cingã
spacio ullium .xxx. nentrum horũ
transur potent. necessanoq om̃s
his angustus continebantur n
cuutates q̃ ad cesaris amicitiam
ciccesserrnt frumentum supportare
neq ini qui pabulatum longius
ꝓgrescient. int̾clusi flu minibus
ex italia galliaq uemelrat. in
casti ꝓuenue potemnt. Tempus
enit aũtem difficillimum. quo u
trumenta in hidertus erant neq
iuitum a maturitate ciberant.
cuuttites exinanite. qd̾ afinuius
pene omnie frumentum cuite cesa¬
ris ciduentum ilerdam cõuexenit.
roliqui si quid fuert cesar superio¬
aibus dieb consumpsenit. pecora
qd ccd̾i poterat ẽẽ inopie subsi¬
dium pp̃ bellun suntine ciuitates

Expanded text:
nis superavit pontisque ambos, quos nis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civita
Abbreviated transcription (Latin):
iii. nulites amplius .cc. S hec eiꝰ
diei prefertur opiuio. ut se utriq
suꝑiores discessisse eristimarent a fin¬
uiam. qd cũ ẽe ommũm iuditio ĩ¬
feriores inderentur cominus tam¬
diu stetissent. ⁊ nr̃oꝵ impetum
sustiuussent. ⁊ nitio locu tu¬
multumq temussent q̃ causa
puguandi fuerat. et nr̃os primo
congressu t̾ga u̾tere coegissont.
nr̃ĩ autẽ quod iniquo loco atq im¬
pari congressu nuunero qͥnqz horis
pretium susti nussent qd̾ montẽ
gladiis destrictis ascendissent qͦd
ex loco supenore t̾ga uertere ad¬
uersanios coegissent. citq in oppi¬
dum compulissent. illi eum tumu¬
lum pro quo pugnatum est mag¬
nis operib inunuerunt. presidium
ibi posuerunt. Accidit etiam repen¬
tinum incõmodum biduo quo hec
gesta sunt. tanta enum tempestas
quooritur: ut uumqmͣ illis maio¬
ris aquas fuisse conctaret. Cuu
auuitem ex ouinibz montib niues
ꝓliint ac suminas ripcis flumi¬

Expanded text:
iiii, milites amplius cc. Sed haec eius iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas flumi
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatum contionenter horis qͥnq.
nrĩqz griuius a multitudine p̾me¬
rentur. consinuptis omnibus celis.
gladiis dictrictis impetum adu̾sus
montem in cohortis faciunt: paucis¬
qz deiectis reliquos sese conuertere
cogunt. submotis s unuirum colorib
ac non nulla ꝑte ꝓp̃ terrorem in oppi¬
dum compulcis. facilis ẽ nrĩs iecep¬
tus datus. Equitatus autem nr̃
ad utroq atere ⁊ si deiectis atq in¬
feriorib locis constit̾at. tamen in sũ
inuni iugumi uirtute conititur. cit
intꝰ duas acies pequittius. cõmodi¬
orem cic tutiorem nrĩs ieceptumdat.
Ita uario certamine pugnatum ẽ.
Añ in pͥmo congressu cuciter .lxx.
ceciderunt m̃n his. Q. fulgmꝰ expͥmo
hastato legionis .xiiii. qui pp̃ exĩ¬
unm urtutem ex mferiorib ordi¬
nib in eum locum ꝑuenerat. nul¬
nertur amplius.dc. ex aframanus
iuterficinitur .t. cecilius pͥmi pili
centurio. et p̃ter eũ centuriones.

Expanded text:
pugnatum continenter horis quinque pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones