comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te multa & uaria ingenia sunt. ꝑ otest alio tẽpore. alio
confule. cui item exercitus inmanusit. falsũ aliquid
prouero credi. Ubi hoc exemplo ꝑsenatus de cretũ. gladi¬
um consul eduxerit. quis illi finẽ statu&. aut quis
aliena in struta si modo ꝓba erant imitarent᷑. Arma
atq tela militaria. absamnitib: in signia magistratuũ
ab tuscis pleraq sumpserunt. P ostremo quod ũbiq: apđ
socios. aut hostes idoneũ uidebat᷑. cũ sum mostudio do¬
mi exequebantur. Imitari. quã inuidere bonis malebaN.
Sed eodẽ illo temꝑe. greciȩ morẽ imitari. uerberib: ar:¬
inaduertebant inciues. de condempnatis summũ sup¬
plicium sumebant. Postꝗ res .p. ad oleuit. & multitu¬
dine ciuium factiones ualuere. circũ uenire in nocen¬
tes. aliaq huiuscemodi fieri cepere. Tunc lex portia
alieq leges paratȩ sunt. quib: legib exilium dampnatis
silium capiamus in pͥmis magnã puto. Profecto uirt

Expanded text:
te multa et varia ingenia sunt. potest alio tempore, alio te multa et varia ingenia sunt. potest alio tempore, alio consule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis aliena instituta, si modo proba erant, mitarentur. arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exequebantur: imitari quam invidere bonis malebant. sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis psilium capiamus, in primis magnam puto. profecto virtus
Abbreviated transcription (Latin):
quemq & om̃ib inuisum. indempnatũ nec̃are. Ca
popłs letari. & merito dicere fieri. Post ubi paulatim li¬
centia creuit. iuxta bonos & malos lubidinose int̾fice¬
re. ceteros metu terrere. Ita ciuitas seruitute oppres¬
sa. stultȩ leticiȩ grauis poenas dedit. Nr̃a memoria
uictor silla. cũ dama sippum & alios eius modi qͥmalo
rei .p. creuerant iugulari iussit. quis non laudabat
euis factũ : homines scelestos & factiosos. qui sedicionib
remp exagitauerant. merito necatos aiebant. Sed ea
res ⁊magne iniciũ cladisfuit. Nã uti qͥsq autdomũ:
aut uillam postremo aut uas. aut uestimentũ aliciiꝰ
concupiuerat. dobat oꝑam uti is in ꝓscriptorũ numero
ess& Ita illiquib damasippi morsleticiȩ fuerat. paulo¬
post ipsi trahebantur neq prius iugulandifinis fuit.
quã sylla om̃ssuos diuiciis expleuit. atq egohȩc nan in
m tullio neq histẽporib uereor. sed in magna ciuita¬

Expanded text:
quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea quemque et omnibus invisum indemnatum necare: ea populus laetari et merito dicere fieri. Post, ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. Nostra memoria victor Sulla cum Damasippum et alios eius modi, qui malo rei publicae creverant, iugulari iussit, quis non factum eius laudabat? Homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. Sed ea res magnae initium cladis fuit. Nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum alicuius concupiverat, dabat operam, ut is in proscriptorum numero esset. Ita illi, quibpost ipsi trahebantur, neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit. atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civita
Abbreviated transcription (Latin):
berib in eos animadũteret᷑ : Anq lex porcia uetat. aut
aliȩ leges: Item condempnatis ciuib non animã eripi.
sed ex ilium ꝑmitti iubent. An quia grauius. ẽ. ũberari.
ꝗ necari. Quid aũt acerbũ. aut nimis graue. ẽ. in hões
tanti facinoris conuictos : sinquia leuius. ẽ. quid con¬
uenit in minore negotio legẽtimere. cũ eam inmaiore
neglexeris . At enim quis rep̃hend& qđ inparricidas rei .p.
decretũ erat : tempus. dies. fortuna. cuius libido gentib
moderatur  illis merito accidet quicqͥd euenerit. Cȩterũ
uos .p.c. quid in alios statuatis considerate. O m̃ia mala
exempla: ecreb bonisortasunt. Sed uhi i pium ad igria¬
rosciues. aut minus bonos ꝑuenit. nouum. illud exẽplũ
abdignis. & idoneis. ad indignos. & non idoneos transfert᷑
Lac edemonii deuictis atheniensib xxx. uiros imposue¬
re qui rem .p. eorũ tractarent. Hi pͥmo cępere pessimum

Expanded text:
beribus in eos animadvorteretur? An quia lex Porcia vetat? At beribus in eos animadvorteretur? An quia lex Porcia vetat? At aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exsilium permitti iubent. An quia gravius est verberari quam necari? Quid autem acerbum aut nimis grave est in homines tanti facinoris convictos? Sin, quia levius est, qui convenit in minore negotio legem timere, cum eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet, quod in parricidas rei publicae decretum erit? Tempus, dies, fortuna, cuius lubido gentibus moderatur. Illis merito accidet, quicquid evenerit; ceterum vos patres conscripti, quid in alios statuatis, considerate! Omnia mala exempla ex rebus bonis orta sunt. Sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novum illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur. Lacedaemonii devictis Atheniensibus triginta viros inposuere, qui rem publicam eorum tractarent. Ii primo coepere pessumum
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. si ea paulo seuior fuit. D. sillanũ uirũ fortẽ atq
strenuũ certoscioquȩ dixerit. studio rei publice dixis¬
se. Neq illũ intanta re : grãm aut inimicicias exer¬
cere. Fos mores. eãq modestiã uiri cognoui. Uerũ sen¬
tencia eius: m ñ crudelis. Quid enĩ intales hõẽs cru¬
dele fieri pot est : Sed aliena are publica nr̃a uidet᷑.
Nã profecto aut metus. aut in iuria tesubegit silla¬
nȩ consulem designatũ : genꝰ poenȩ nouum decernere.
Betimore suꝑuacaneum : ẽ. disserere. cum presertim
diligenta clarissimi uiri consulis. tanta p̾sidia sint
in armis. de poena possumus equidem dicere id qđ res
hab&. in luctu atq miseriis mortẽ erumnarũ requiem
non cruciatũ. ẽẽ. Eam. cuncta mortaliũ mala dissolue¬
re. ultraq: curȩ neq: gaudio locũ. ẽẽ. Sed ꝑdõs in mor¬
tales. quã obrem insententiam ñ addidisti. utipͥus uer¬

Expanded text:
serunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque serunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque strenuum, certo scio, quae dixerit, studio rei publicae dixisse neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. Verum sententia eius mihi non crudelis quid enim in talis homines crudele fieri potest? -, sed aliena a re publica nostra videtur. Nam profecto aut metus aut iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novum decernere. De timore supervacaneum est disserere, cum praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. De poena possum equidem dicere, id quod res habet, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. Sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius ver
Abbreviated transcription (Latin):
nes. pueros. diuelli libos aparentũ complexu. matres fa¬
miliarũ. patiq uictorib collibuissent. fana. atq domos
spoliari. cedẽ. incendia fieri. postremo armis. cadauerib
cruore atq luctu om̃ia cõpleri. Sed ꝑdeos in mortales qͦ
illa oratio ꝑtinuit: anutiuos infestos coniurationi face¬
ret: scilic& quẽ restanta. & tam a trax non ꝑmouit. eũ
oratio accend&. Non ita ẽ. Neq cuiꝗ hominũ in iuriȩ
suȩ paruȩ uident᷑. Multi eas grauius ȩquo habuere. Sed
siqͥd iracundia deliquere. paucisciunt. Fama. atq for¬
tuna eorũ : paress̃. Quimagno imperio p̃diti. in excelso
ȩtatẽ agunt: eoꝵ facta cuncti mortales nouere. Ita ma
xima fortuna: minima licentia. ẽ. Neq studere. neq
odisse sed minime irasci decet. Quȩ apđ alios iracundia
dr̃ : ea in imꝑio suꝑbia atq crudelitas appellatur. Eqͥ¬
re & in hominib impiis sceleris eorũ obliti. depoena dis¬

Expanded text:
nes, pueros, divelli liberos a parentum complexu, matres fanes, pueros, divelli liberos a parentum complexu, matres familiarum pati, quae victoribus conlubuissent, fana atque domos spoliari, caedem, incendia fieri, postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. Sed per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? An uti vos infestos coniurationi faceret? Scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. Non ita est neque cuiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur; multi eas gravius aequo habuere. Sed si quid iracundia deliquere, pauci sciunt: fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio, praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. Ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas appellatur. Equire et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena dis
Abbreviated transcription (Latin):
infida. & aduersa nob̵ fuit. Sed postꝗ bello confecto derho¬
diis consultũ. ẽ: maiores nr̃i nequis diuiciarũ magis ꝗ in iu¬
riȩ causa. bellũ inceptũ dicer&. impunitos eos dimisere.
ltẽ bellis punicis om̃ib cũ sepe cartaginenses & in pace & ꝑ
inducias multa nefaria facinora fecissent : nũꝗ ipsi ꝑ
occasionẽ talia fecere. Magis quid se dignũ foret : quã qͥd
in illos iure fieri poss& querebant. Hoc itẽ uob ꝓuidendũ
scelus ꝗ ur̃a dignitas. neu magis irȩ ur̃ȩ : quã famȩ consu¬
latis. Nã si digna poena ꝓfactis eoꝵ repperit᷑ nouum
consiliũ approbo. Sinmagnitudo sceleris om̃iũ ingenia
exuperat : his utendũ censeo q̃legib cõparata sunt.
Pleriq eoꝵ qui ante me sentencias dixer̃. cõposite atq
magnifice casum rei publicȩ miseratis. Quȩ belli seui¬
cia esset. q̃uictis acciderent enumerauere. rapi uirs¬

Expanded text:
infida et advorsa nobis fuit. Sed postquam bello confecto de Rhoinfida et advorsa nobis fuit. Sed postquam bello confecto de Rhodiis consultum est, maiores nostri, ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere. Item bellis Punicis omnibus, cum saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere: magis, quid se dignum foret, quam quid in illos iure fieri posset, quaerebant. Hoc item vobis providenscelus quam vostra dignitas neu magis irae vostrae quam famae consulatis. Nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novum consilium adprobo; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exsuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. Quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgi
Abbreviated transcription (Latin):
Isq postea ꝑmotꝰ oratione .G. cęsaris : pedib in senten¬
tiã tiberii neronis iturũ sedixerat. qđ de eare p̃sidiis
abditis referendũ censuerat. Sed cesar ubi ad eũ uentum. ẽ.
rogatꝰ sententiã a consule huiuscemodi u̾ba locutus est.
Om̃s hões patres conscripti qui dereb: dubiis consultant.
abodio. amicicia ira. atq miscđia. uacuos dec& esse.
Haut facile animus uerũ ꝓuid& ubi illa officiunt. neque
quisꝗ om̃ium libidini simul & usui paruit. Ubi intenderis
ingeniũ ual&. Si libido possid& ea dominat᷑. animꝰ nichil
ual&. Magna mͥ copia. ẽ memorandi. qͥ popłi. atq reges
ira. aut miscđa impulsi male consuluerint. Sed ea malo
dicere. q̃ maiores nr̃i c̃tra libidinẽ animi sui recte atq ordi¬
ne fecer̃e. Bello macedonico qđ cũ rege ꝑsegessimus. rodioꝵ
ciuitas magna atq magnifica q̃ popłi .R. opib creuerat.

Expanded text:
isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sentenisque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. Neronis iturum se dixit, quod de ea re praesidiis additis referundum censuerat. sed Caesar, ubi ad eum ventum est, rogatus sententiam a consule huiusce modi verba locutus est: 'Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. ubi intenderis ingenium, valet; si lubido possidet, ea dominatur, animus nihil valet. magna mihi copia est memorandi, patresira aut misericordia inpulsi male consuluerint. Sed ea malo dicere, quae maiores nostri contra lubidinem animi sui recte atque ordine fecere. Bello Macedonico, quod cum rege Perse gessimus, Rhodiorum civitas magna atque magnifica, quae populi Romani opibus creverat,
Abbreviated transcription (Latin):
indicio p̾mia decernunt᷑. liti & pauci exclientib len¬
tuli diũsis itinerib opifices atq seruicia inuicis adeũ
eripiendũ sollicitabant. partim ex quirebant duces mul¬
titudinũ qui p̃cio rẽ .ẜ. uexare soliti erant. Cethegus aũt̃
ꝑnuncios familiã atq libos suos lectos & exercitatos orcat¬
bat in audaciã ut grege facto cũ telis ad sese irrũperent.
Consul ubi ea parari cognouit: dispositis p̃sidis ut res. atq
tempus monebat conuocatosenatu refert quid de his face¬
re placeat. qui incustodiã traditierant. Sed eos paulo
ante frequens senatiis iudicauerat. contra rẽ .ł. fecisse.
Tunc decius iunius sillanꝰ primꝰ sententiã rogatus. qđ eo
tempore consul designatus erat. dehis qͥ incustodiis tene¬
bantur. & p̃terea de .l. cassio .P. furio ẜ. umbreno &
annio. sidep̃hensi forent suppliciũ sumendũ decreuerat.

Expanded text:
indicio, praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lenindicio, praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquirebant duces multitudinum, qui pretio rem publicam vexare soliti erant. Cethegus autem per nuntios familiam atque libertos suos, lectos et exercitatos, orabat in audaciam, ut grege facto cum telis ad sese inrumperent. consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra rem publicam fecisse. tum D. Iunius Silanus primus sententiam rogatus, quod eo tempore consul designatus erat, de iis, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat;
Abbreviated transcription (Latin):
ercebat. Piso obpugnatꝰ iudicio pecuniarũ repetunda¬
rum. ꝓpt̃ cuiusdã transpadani supplicium in iustum.
Catulus expeticione pontificatus odio incensus : qđ ex¬
trema et ate maximis honorib: usus. ab ad olescentulo
cesare uictus discesserat. Resaũt oportuna uidebat᷑ qđ is bua¬
tum egregia libtate. publice maximis munerib grandẽ pet¬
cuniam debebat. Sed ubi consulem ad tantũ facinus impelle¬
re nequeunt : ipsi singillatim circũ eundo. atq em̃tiun¬
do q̃se ex uolturcio aut allobrogib audisse dicerent mag¬
nam illi inuidiã conflauerant. usq eo ut non nulli eqͥtes
R qui p̃sidii causa cum telis erant circum edem concordiȩ
seu periculi magnitudinẽ seu animi mobilitate impul¬
si quostudiũ suũ inrem .P. cdarius ess&. egredienti exsena¬
tu cȩsari gladio minitarent᷑. Dũ hȩc insenatu geruntur
& dũ legatis allo brogum. & tito uolturcio cõprobato eoꝵ

Expanded text:
ercebat: Piso oppugnatus in iudicio pecuniarum repetundaercebat: Piso oppugnatus in iudicio pecuniarum repetundarum propter quoiusdam Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victus discesserat. res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia liberalitate, publice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se ex Volturcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant, usque eo ut nonnulli equites Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium suom in rem publicam clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio, conprobato eorum
Abbreviated transcription (Latin):
clamant indicem falsum ẽe. deq eare postulane uti
referat᷑. Itaq consulente cicerone frequens senatus
decreuit tarquinii indiciũ falsũ uideri. eumq inuin¬
culis retinendũ. neq amplius potestatẽ faciendã nisi
de eo indicaret. cuius consilio tantã rem. ẽet. m̃titus.
Erant eo temꝑe qͥ existimarent indiciũ illud a .P. au¬
tronio machinatũ. quo facilius appellato crasso ꝑsoci¬
etatem periculi reliquos illius potentia tegeret. Alii
tarquinium acicerone in missũ aiebant. necrassus more
suo suscepto malorũ patrocinio .R.P. conturbaret
Ipsum crassũ egopostea p̃dicantẽ audiui: tantã illam
contum eliã sibi acicerone impositã. Sed isdẽ temporib
Q. catulus. &G. piso. neq p̃cib neq gr̃a. neq p̃cio. ciceronẽ
impellere potuere. uti ꝑ allobroges aut aliũ indicem .G. cesar
falso nominaret᷑. Nam ut̃q cũ illo graues in imicicias ex¬

Expanded text:
clamant indicem falsum esse deque ea re postulant uti clamant indicem falsum esse deque ea re postulant uti referatur. Itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit Tarquini indicium falsum videri eumque in vinculis retinendum neque amplius potestatem faciundam, nisi de eo indicaret, cuius consilio tantam rem esset mentitus. Erant eo tempore, qui existumarent indicium illud a P. Autronio machinatum, quo facilius appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. Alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suspecto malorum patrocinio rem publicam conturbaret. Ipsum Crassum ego postea praedicantem audivi tantam illam contumeliam sibi ab Cicerone inpositam. Sed isdem temporibus Q. Catulus et C. Piso neque precibus neque pretio neque gratia Ciceronem inpellere potuere, uti per Allobroges aut alium indicem C. Caesar falso nominaretur. nam uterque cum illo gravis inimicitias ex
Abbreviated transcription (Latin):
alia belli facinora p̃de magis ꝗ detrimentũ fore. Incen¬
dium uero crudele. immoderatũ acsibi maxime ca-¬
lamitosum putabat. quippe cui om̃s copiȩ inusu coti¬
diano & cultu corporis erant. P ost eum diem qͥd am
i. tarqͥnius ad senatũ adductus erat. quẽ ad catilinã
esset iussus a consule q̃sciret dicere. eadẽ fere q̃ uol¬
turcius. de paratis incendiis. decede bonorũ. de iti¬
nere hostiũ senatũ doc&. Preterea se missũ a .m.
crasso qui catilinȩ nuntiar& ne eũ lentulus. atq
cethegus. aliiq ex coniuratione dep̃hensi terrerent. eoq
ret. & illi facilius epericulo eriperent᷑. Sed ubi tarqͥnius
crassũ nominauit hominẽ nobilem. maximis diuiciis.
summa potentia. alii rem incredibilem rati : pars tam¬
& si uerum existimabant tam̃ qr intali tempore tanta
uis hominis magis leniunda quã exagitanda uide¬
batur. pleriq crasso ex negõtiis priuatis ob noxii. con¬

Expanded text:
alia belli facinora praeda magis quam detrimento fore, incenalia belli facinora praeda magis quam detrimento fore, incendium vero crudele, inmoderatum ac sibi maxume calamitosum putabat, quippe cui omnes copiae in usu cotidiano et cultu corporis erant. Post eum diem quidam L. Tarquinius ad senatum adductus erat, quem ad Catilinam esset, iussus a consule, quae sciret, edicere, eadem fere, quae Volturcius, de paratis incendiis, de caede bonorum, de itinere hostium senatum docet; praeterea se missum a M. Crasso, qui Catilinae nuntiaret, ne eum Lentulus et Cethegus aliique ex coniuratione deprehensi terrerent eoque ret et illi facilius e periculo eriperentur. Sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilem rati, pars, tametsi verum existumabant, tamen, quia in tali tempore tanta vis hominis magis leniunda quam exagitanda videbatur, plerique Crasso ex negotiis privatis obnoxii, con
Abbreviated transcription (Latin):
bus quos ille hab̾e solit erat ex libris sibillinis. regnũ Rome
trib corneliis portendi. cinnã. atq sillã antea. se terciũ
ee cui fatũ foret urbis potiri. Preterea ab incenso capito¬
uo illum . ee .xx. annũ quẽ sepe ex ꝓdigiis aruspices respon¬
dissent. bello ciuili cruentũ fore. Igitur ꝑlectis litteris.
cũ prius om̃s signa sua cognouissent. Senat decernit utiab¬¬
dicato magistratu lentul. Itẽq ceteri in liberis custodiis
haberentur. Itaq lentulus .P. lentulo spinteri qui tum
edilis erat. Cethegus .e. cornificio. Statilius .G. cesari.
Gabinius .Mi. crasso. Cȩparius. nã ispaulo ante exfuga re¬
tractus erat on. terentio senatori tradunt᷑. In terea
plebs coniurati one patefacta q̃ primo cupida nouarũ
rerũ nimis bello fauebat. mutata mente: catilinae
c̃silia ex ecrari. ciceronẽ ad cȩlũ tollere. ueluti exser¬
uitutt erepta gaudium atq. leticiã agitabat. Nãq

Expanded text:
bus, quos ille habere solitus erat: Ex libris Sibyllinis regnum Romae bus, quos ille habere solitus erat: Ex libris Sibyllinis regnum Romae tribus Corneliis portendi; Cinnam atque Sullam antea, se tertium esse, cui fatum foret urbis potiri; praeterea ab incenso Capitolio illum esse vigesumum annum, quem saepe ex prodigiis haruspices respondissent bello civili cruentum fore. Igitur perlectis litteris, cum prius omnes signa sua cognovissent, senatus decernit, uti abdicato magistratu Lentulus itemque ceteri in liberis custodiis habeantur. Itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cornificio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. Crasso, Caeparius nam is paulo ante ex fuga retractus erat Cn. Terentio senatori traduntur. Interea plebs coniuratione patefacta, quae primo cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata mente Catilinae consilia exsecrari, Ciceronem ad caelum tollere, veluti ex servitute erepta gaudium atque laetitiam agitabat. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
be ꝓfugerat. Consullentulũ qđ p̃tor erat ipse manute.¬
nens. insenatũ ꝑduc̃. Reliquos cũ custodib in ȩdem
concordie uenire iub&. Eosenatũ ad uocat. Magnaq
frequentia eius ordinis: uolturciũ cum legatis intro¬
ducit. Flaccũ pretorẽ scriniũ qum lit teris quas alega¬
tis acceperat. codẽ afferre iubet. Uolturcius int̾roga¬
tus deitinere. delitteris. postremo quid aut qua de
causa consili habuiss&. primo fingere alia. dissumu¬
lare de coniuratione. Post ubi fide .P. dicereiussus
est om̃ia uti gesta erant ãperit. doc&q se paucis an-¬
te dieb agabinio. & cepario sociũ ascitũ. Nichil am¬
pliuꝰ scire qũa legatos. tantũ modo audire solutũ ex
gabinio P. autroniũ syllã . L. uuargunteiũ. multos
p̃terea in ea coniuratione et̃. Eadem galli fatent᷑:
Aclentulum dissimulantẽ coarguunt. pret̃ litteras sermoni¬

Expanded text:
be profugerat. Consul Lentulum, quod praetor erat, ipse manu tebe profugerat. Consul Lentulum, quod praetor erat, ipse manu tenens in senatum perducit, reliquos cum custodibus in aedem Concordiae venire iubet. Eo senatum advocat magnaque frequentia eius ordinis Volturcium cum legatis introducit; Flaccum praetorem scrinium cum litteris, quas a legatis acceperat, eodem adferre iubet. Volturcius interrogatus de itinere, de litteris, postremo quid aut qua de causa consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare de coniuratione; post, ubi fide publica dicere iussus est, omnia, uti gesta erant, aperit docetque se paucis ante diebus a Gabinio et Caepario socium adscitum nihil amplius scire quam legatos; tantummodo audire solitum ex Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargunteium, multos praeterea in ea coniuratione esse. Eadem Galli fatentur ac Lentulum dissimulantem coarguunt praeter litteras sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
rib setradu.it. Uolcurtius pͥmo cohortatꝰ cȩteros.
gladio se a multitudine defendit. Deinde ubi ale¬
gatis desertus .ẽ. multa prius desalute sua põpti¬
num obtestatus. qđ ei nocus erat. postreme timi
ac itȩ diffidens. uelud hostib sese p̃torib dedit.
Quib reb confectis. om̃ia ꝓpere perñcios consuli de¬
clarantur. Atillum ingenscura. atq leticia simul
occupauere. Namletabatur intellegens conuira¬
tione patefacta. ciuitatẽ periculis ereptam ẽe.Por¬
ro aũt arixius erat. dubitans in maximo scelere.
tantis ciub dep̃hensis. quid facto opus eet. poenã
credebat. Igitur confirmato animo. uocari ad se
uib& lentulum. cethegum. Statiliã. gabinium. Itẽq
cepariũ. t̃racinensem qͥii apuliã ad concitanda ser¬
uitia. ꝓficisei parabat. Cȩteri sine nora ueniuNT.
Ceparius. paulo ante domo egressus cognito indicio. ex ur¬

Expanded text:
ribus se tradunt; Volturcius primo cohortatus ceteros ribus se tradunt; Volturcius primo cohortatus ceteros gladio se a multitudine defendit, deinde, ubi a legatis desertus est, multa prius de salute sua Pomptinum obtestatus, quod ei notus erat, postremo timidus ac vitae diffidens velut hostibus sese praetoribus dedit. Quibus rebus confectis omnia propere per nuntios consuli declarantur. At illum ingens cura atque laetitia simul occupavere. Nam laetabatur intelligens coniuratione patefacta civitatem periculis ereptam esse: porro autem anxius erat dubitans, in maxumo scelere tantis civibus deprehensis quid facto opus esset: poenam ae fore credebat. Igitur confirmato animo vocari ad sese iubet Lentulum, Cethegum, Statilium, Gabinium itemque Caeparium Terracinensem, qui in Apuliam ad concitanda servitia proficisci parabat. Ceteri sine mora veniunt; Caeparius, paulo ante domo egressus, cognito indicio ex ur
Abbreviated transcription (Latin):
eo quẽ adte misi cognosces. Fac. cogites. inquanta ca¬
lamitate sis. & memineris teuirũ eẽ. consideres. qͥd
tuȩ rationes postulent. auxiliũ petas. ab om̃ib etiã
abinfimis. Ad hoc mandata uerbisdat. cum absenatu.
hostis iudicatus sit: quo consilio seruitia repudi&.
inurbe purata ẽẽ queusserit. necunctet᷑ ipse ꝓpius
accedere. His reb ita actis. constituta nocte. qua ꝓ¬
ficiscerentur. cicero ꝑlegatos cuncta doctus.l. uale¬
rio flacto & gaio poptino p̃torib imperat. utinponte
muluo ꝑinsidias allebrogum comitatꝰ dep̃hendant:
Remomẽm aperit. cuiꝰ gr̃a mittebant᷑. cetera utifac¬
to opus sit. itti agant. ꝑ mittit illis homines mil:¬
tares. sine tumultu p̃sidiis collocatis. sicuti p̃ceptũ
erat. occulte pontẽ obsidunt. Postquã adid loci. le¬
gati cumucluirtio uener̃ & simul utrĩq clamor
exortus .ẽ. galli. cito cognito. c̃silio sine mora p̃to¬

Expanded text:
eo, quem ad te misi, cognosces. Fac cogites, in quanta caeo, quem ad te misi, cognosces. Fac cogites, in quanta calamitate sis, et memineris te virum esse! Consideres, quid tuae rationes postulent! Auxilium petas ab omnibus, etiam ab infumis!" Ad hoc mandata verbis dat: Cum ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? In urbe parata esse, quae iusserit; ne cunctetur ipse propius accedere. His rebus ita actis constituta nocte, qua proficiscerentur, Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et simul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito consilio sine mora praeto
Abbreviated transcription (Latin):
oportunitates corrumpere. facmnꝰ. ñ consulto. intali pe¬
riculo. opus esse. seq si pauci adu uarent. languen¬
tib alus unpetũ incuriã facturũ. Natura ferox. ue.¬
hemens. marui promptꝰ erat. Maximũ bonũ. inceleri¬
tute putabat. Se allobroges. exp̃cepto ciceronis. ꝑ
gabiniũ. cȩceros conuenuint. ablentulo. cethero. statilio.
item cassio. postulant usuirandũ. qđ signatũ ad ciues
ꝑferant. alit. haud facile eos ad tantũ nego tui impelli
posse. Cȩteri nichil suspicantes.dant. Cassius semer
eo uenturũ breui pollicetur. ac paulo ante legatos ex
urbe ꝓficiscitur. Lentulus cum his. titum uoltũrtiũ. qͣm¬
dã crotoniensẽ mittit. ut allobroges pͥusquã domũ ꝑge¬
rent. cuncatilina data. atq accepta fide. Societatẽ
confirmarent. Ipse uolturcio litteras ad catilinã dat.
quarũ exemplum. infra scriptum . ẽ. Quis sim. ex

Expanded text:
opportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali peopportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali periculo opus esse seque, si pauci adiuvarent, languentibus aliis impetum in curiam facturum. Natura ferox, vehemens, manu promptus erat, maxumum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. Ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum, quod signatum ad civis perferant; aliter haud facile eos ad tantum negotium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassius semet eo brevi venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lentulus cum iis T. Volturcium quendam Crotoniensem mittit, ut Allobroges, priusquam domum pergerent, cum Catilina data atque accepta fide societatem confirmarent. Ipse Volturcio litteras ad Catilinam dat, quarum exemplum infra scriptum est: "Qui sim, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ude batur magnis copiis constituerat. uti cũ catili¬
na in agrum fesulanii cum exercitu uenis set. L.
bestia tribunus plaebis. contione habita. quere¬
recur de accionib ciccronis belliq graussimi
iniudiã. optimo consuli inponer&. Eosigno ꝓ¬
xima nocte . cecera multitudo c̃iurationis. suu̾m
queq: negntium exequeretur: Sed ea diisa. hoc
mͦ dicebant᷑. stailius gabiniu. uti cũ magna ma¬
nu. duodecĩ simul oportuna loca urbis incender&.
quotu mnultiu facilior adit ad comsulẽ cȩterosq quib
insidie parabantur fier&. Cethegus. ciceronis ianua
obsider& eumq ui aggrederetũr: aliuꝰ aut̃ alium.
Sed filii familiarũ. quorum ex nobilitate maxima pars
erat. parentes int̾ficerent. simul cene. & incendio ꝑ¬
culsis om̃ib ad catilinã erumpereni. It̃ hȩc parata.
atq decreta cethegus: semꝑ querebat᷑ deignauia
sociorum. illos dubitundo & dies ꝓlatrando. magnas

Expanded text:
videbatur magnis copiis constituerant, uti, quom Catilividebatur magnis copiis constituerant, uti, quom Catilina in agrum Aefulanum cum exercitu venisset, L. Bestia tribunus plebis contione habita quereretur de actionibus Ciceronis bellique gravissumi invidiam optumo consuli inponeret: eo signo proxuma nocte cetera multitude coniurationis suom quisque negotium exequeretur. sed ea divisa hoc modo dicebantur: Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incenderent, quo tumultu facilior aditus ad consulem ceterosque, quibus insidiae parabantur, fieret; Cethegus Ciceronis ianuam obsideret eumque vi aggrederetur; alius autem alium, sed filii familiarum, quorum ex nobilitate maxuma pars erat, parentis interficerent; simul caede et incendio perculsis omnibus ad Catilinam erumperent. inter hatque decreta Cethegus semper querebatur de ignavia sociorum: illos dubitando et dies prolatando magnas
Abbreviated transcription (Latin):
spe certũ premium. hȩc illis uoluentib tandem
uicit fortuna rei .P. ltaq fabio sange cuius patro¬
cinio ciuitas plurimum utebatur. Rem omnem uti
cognouerant aperiunt. Cicero ꝑsangam consilio
cognito : legatis p̃cepit ut studium coniurationis
uehement̃ simulent. ceteros ad eant. bene pollice¬
antur. dentq oꝑam. uti eos quã maxime mani¬
festos habeant. Isdem fere temporib in gallia cy¬
teriore. atq ulteriore. Item in agropiceno brutio
apulia motus erat. Namq illi quos ante catilina
dimiserat in consulte. ac ueluti ꝑdementiã cunc¬
ta simul agebant. nocturnis consiliis armorum
atq telorum portationib festinando agitando
om̃ia plustimoris quã periculi effecerant. Ex eo
numero complures.e. metellus celer pretor.
ltẽ incẏteriore gallia .o. murena qui ei ꝓuincis
legat
p̃erat: Atromȩ lentulus connaeteris qͥ
prin¬
cipes comiurationis erant. paratis ut

Expanded text:
spe certa praemia. haec illis volventibus tandem spe certa praemia. haec illis volventibus tandem vicit fortuna rei publicae. itaque Q. Fabio Sangae, quoius patrocinio civitas plurumum utebatur, rem omnem, uti cognoverant, aperiunt. Cicero per Sangam consilio cognito legatis praecipit, ut studium coniurationis vehementer simulent, ceteros adeant, bene polliceantur dentque operam, uti eos quam maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Piceno, Bruttio, Apulia motus erat. namque illi, quos ante Catilina dimiserat, inconsulte ac veluti per dementiam cuncta simul agebant. nocturnis consiliis, armorum atque telorum portationibus, festinando, agitando omnia plus timoris quam periculi effecerant. ex eo numero compluris Q. Metellus Celer praetor item in citeriore Gallia C. Murena, qui ei provinciae legatus praeerat. At Romae Lentulus cum ceteris, qui principes coniurationis erant, paratis ut
Abbreviated transcription (Latin):
de auaricia magistratuum. accusare senatũ. qđ
in eo auxilii nichil ess&. miseriissuis remedium
mortẽ sꝑare. At ego inquit uob̾ simꝰ uiri. ẽẽ. uul¬
tis rationẽ ostendam. quatanta ista mala effugi¬
atis. Hȩc ubi dixit: allobroges in maximã spem
adducti umbrenum orare ut sui misereretur.
nichil tam asꝑum. neq tam difficile. ẽẽ. qđ non
cupidissime facturi essent. dum ea res ciuitatẽ ȩre
alieno liberaret. Ille eos indomũ. O. bruti ꝑducit.
qđ foro ꝓpinqua erat. neq alienu consilii ꝓpter
Preterea gabinium accessit quo
maior auctoritas sermoni in ess&. eo
toscuiusq generis in noxios qͦ legatis animus ampli¬
or esset. deinde illos pollicitos oꝑam suam domũ dimit¬
tit. Sed allobroges diu in incerto abuere quid nã
consilii caperent. In altera parte erat ȩs alienum
studium belli. magna merces in spe uictoriȩ. At
in altera. maiores opes. tuta consilia. ꝓ incerta

Expanded text:
de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in eo auxili nihil esset, miseriis suis remedium mortem expectare, 'at ego' inquit 'vobis, si modo viri esse voltis, rationem ostendam, qua tanta ista mala effugiatis'. haec ubi dixit, Allobroges in maxumam spem adducti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam asperum neque tam difficile esse, quod non cupidissume facturi essent, dum ea res civitatem aere alieno liberaret. ille eos in domum D. Bruti perducit, quod foro propinqua erat neque aliena consili propter oma aberat. praeterea Gabinium arcessit, quo maior auctoritas sermoni inesset. eo tos quoiusque generis innoxios, quo legatis animus amplior esset. deinde eos pollicitos operam suam domum dimittit. sed Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consili caperent. in altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe victoriae; at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt. In his. erat fuluius senatoris filius. quẽ re¬
tractum e itinere parens necari iussit. Hisdem
temꝑib Rome. lentulus sicuti catilina p̃ceperat qͦs¬
cumq morib aut fortuna nouisreb: idoneos credȩ¬
bat. aut ꝑse aut ꝑ alios sollicitabat. neq: solũ ciues
sed cuiusq modi genus hominũ qđ modo hello usui
foret. lgit᷑ .P. um breno cuidã negocium dat. uti
legatos allobrogum requirat. eosq si posset impellat
ad societatem belli ex istimans publice pͥuatimq
ȩre alieno oppressos. preterea qđ natura gallica¬
gens bellicosa esset facile eos ad tale consilium ad¬
duci posset. Umbrenus qđ ingallia negociatus erat.
plerisq principib ciuitatũ notus erat atq eos
nouerat. Itaq sine mora ubi pͥmũ legatos in foro
conspexit ꝑcunctatus pauca destatuciuitatis.
& quasi dolens eius casum requirere cepit. quem
exitũ tantis malis sꝑarent. Post ꝗ uidet illos queri

Expanded text:
ti sunt. in iis erat Fulvius, senatoris filius, quem reti sunt. in iis erat Fulvius, senatoris filius, quem retractum ex itinere parens necari iussit. Isdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios sollicitabat, neque solum civis sed quoiusque modi genus hominum, quod modo bello usui foret. igitur P. Umbreno quoidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat eosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice privatimque aere alieno oppresses, praeterea quod natura gens Gallica bellicosa esset, facile eos ad tale consilium adduci posse. Umbrenus quod in Gallia negotiatus erat, plerisque principibus civitatium notus erat atque eos noverat. itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. postquam illos videt queri
Abbreviated transcription (Latin):
publicum simulantes. ꝓsua quisq potentia certa¬
bant. neq illis modestia. neq modus contentionis
erat. utriq uictoriam crudelit̾ exercebant. Sed
postꝗ oN. pompeius adbellũ maritimũ atq mitri
daticum missus ẽ. plebis opes inminutȩ paucorũ
potentia. hi magistratus ꝓuincias. aliaq omnia
tenere. Ipsi in naxii. florentes. sine metu. ȩtatẽ
agere. ceterosq iudiciis terrere. quoplebem in
magistratu facilius tractarent. Sed ubi primum
dubiis rebus nouandis spes oblata. ẽ. uetus certam̃
animos eorũ arrexerit. Qđ si primo p̃lio. catilina
suꝑior aut ȩqua manu discessisset. ꝓfecto magna
clades atq calamitas Rẽ .P. oppressisset. neq illis
qͥuictoriam ad eptiforent: diutius ea uti licuisset
quin defessis & exanguib qui plus posset imperium
atq lib̾tatem extorqueret. Fuere tam̃ extra con¬
iurationẽ complures. qui ad catilinam initio ꝓfec¬

Expanded text:
publicum simulantes pro sua quisque potentia certapublicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat: utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mitdaticum missus est, plebis opes inminutae, paucorum potentia crevit. ii magistratus, provincias aliaque omnia tenere; ipsi innoxii, florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. sed ubi primum dubiis rebus novandis spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atque calamitas rem publicam oppressisset, neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset, quin defessis et exanguibus qui plus posset imperium atque libertatem extorqueret. fuere tamen extra coniurationem complures, qui ad Catilinam initio profec
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria syllȩ parentes ꝓscripti. bona erepta. ius lib¬
tatis inminutũ erat. haud sane alio animo belli euen¬
tum expectabant. Ad hoc qͥcumq aliarũ ꝗsenatus
partium erant. conturbari rem .ẜ. quã minꝰ ualere
ipsimalebant Idõ malũ multos post annos inciuitatr
reuterat. Nam postꝗ Gei. pompeio. & marco crasso con¬
sulibus tribunitia potestas restituta. ẽ. homines ad o¬
lescentes summã potestatẽ nacti. quib ȩtas animꝰq
ferax erat. cepere senatũ criminando plebem exagi¬
tare. De in largiendo. atq pollicendo magis incen¬
dere. Ita ipsi clari. potentesq fieri. Contra eossum¬
ma ope nitebatur pleraq nobilitas senatus specie
ꝓsua magnitudine. Namq uti paucis uerũ absol¬
uam post illa temꝑa quicumq rẽ .p. agitauere.
honestis nominib alii sicuti popłi iura defendereñ.
pars quosenatus auctoritas maxima foret. bonum

Expanded text:
victoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libvictoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis imminutum erat, haud sane alio animo belli eventum exspectabant. Ad hoc, quicumque aliarum atque senatus partium erant, conturbari rem publicam quam minus valere ipsi malebant. Id adeo malum multos post annos in civitatem revorterat. Nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus tribunicia potestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, coepere senatum criminando plebem exagitare, dein largiundo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. Contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine. Namque, uti paucis verum absolvam, post illa tempora quicumque rem publicam agitavere, honestis nominibus, alii, sicuti populi iura defenderent, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
cionib sine cura alunt᷑. qm̃ egestas facile habetur
sine dapno. Sed urbana plebs. ea uͦ p̾ceps erat demul¬
tis causis. Primũ om̃ium quiubiq ꝓbro atq petulan¬
tia maxime prestabant. Itẽ alii qui ꝑdedecora pa¬
trimoniis amissis. postremo om̃s quo flagicium aut
facinus adomo expulerat. hi Romã sicut insentinã
confluxerant. Deinde multi memores sillanȩ uic¬
toriȩ quod ex gregariis militib alios senatores uide¬
bant. alios ita diuites ut regiocultu atq uictu ȩtatẽ
agerent. sibi quisq si in armis for& exuictoria talia
sperabat. Preterea iuuentus quȩ in agris manuũ mer¬
cede in opiam tolerauerat pͥuatis atq. publicis largi¬
tionib excita. urbanum ociũ ingrato labori p̃tule¬
rat. Fos atq alios om̃s malũ publicum alebat. Quomi¬
nus mirandum . ẽ. homines egentes. malis morib: maxi¬
ma spe rei .p. iuxta acsibi consuluisse. Preterea quoꝵ

Expanded text:
tionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur tionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. Sed urbana plebes, ea vero praeceps erat de multis causis. Primum omnium, qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes, quos flagitium aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant. Deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat. Praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat. Eos atque alios omnis malum publicum alebat. Quo minus mirandum est homines egentis, malis moribus, maxuma spe, rei publicae iuxta ac sibi consuluisse. Praeterea, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
catilinã ꝑsequi matur&. Cicero. p̾sidio. urbi
sit. Ea tẽpestate : michi imperiũ popłi ro¬
mani. multo maxime miserabile uisũ est.
cui cũ ad occasũ. ab ortu solis om̃a domita armis.
parereN. domi otiũ. atq diuitiȩ que prima
mortales putant affluerent. fuere tamen
irent. Nam que duob senatꝰ decretis. extãta
multitudine. neq pͣmio inductꝰ: cõiurationem
pate fecerat. neque ex castris catilinȩ quis quã
om̃ium dis cesserat. tamtaius morbi. atque
utabes plerosq ciuiũ animos inuaserat. neq
solum illis aliena menserat. qui cõscii coniuratio¬
pis fuerant: sed om̃ino cuncta plebs nouarum
rerum studio. catilinȩ incepta ꝓbabat. Id. adeo
uidebat᷑ iore suo facere. Nam semꝑ inciuitate.
quib opes nulle sunt : bonis inuident᷑. malos
excollunt. uetera odere. noua ex obtant. Odio
suarũ rerum. om̃a mutaristudent. Turba atq sedi¬

Expanded text:
Catilinam persequi maturet, Cicero urbi praesidio Catilinam persequi maturet, Cicero urbi praesidio sit. Ea tempestate mihi imperium populi Romani multo maxume miserabile visum est. Cui cum ad occasum ab ortu solis omnia domita armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortales putant, adfluerent, fuere tamen irent. Namque duobus senati decretis ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat: tanta vis morbi ac veluti tabes plerosque civium animos invaserat. Neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta probabat. Id adeo more suo videbatur facere. Nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque sedi
Abbreviated transcription (Latin):
Ionquia alięnum es meis nominib liberalitas
orestille suis filieq copus ꝑsoluer&: sed quod
ñ dignos homines honore honestatos uidebam.
meq falsa sus pitione alienatũ. ee senti ebam.
oc nomine satis honestas ꝓmeo casu spes reliq
dignitatis cõseruandȩ sũ secuitꝰ Plur cõscri¬
bere uellem: nonciatũ est mͥ iuni parari. Nunc
orestillam cõmendo. tueq fidei trado eã ab in
iuria defendas. ꝑliberos tuos. rogatus. aueto.
Sed ipse paucos dies com moratus ãpud . a. fla¬
minium in agro peatino. dum uicinatatẽ antra
sollecitatẽ. armis exornat. cũ fas cibis. atq
alus imperii insignibus. in castra admãliũ cõtẽdit
Lȩc ubi romȩ conꝑtasunt. senatꝰ catilinã. &
manlium. hostes uidicat. Cȩterȩ multreudini
diem statuit. amtequã sine fraude. licer&
ab armis disceder&: p̾ter rerũ capitalium
con dẽp̃natis. Preterea. decernit. uti cõn¬
sules delectũ habeant. Antonus. cũ exercit.

Expanded text:
 alienis nominibus liberalitas Orestillae suis filiaeque copiis persolveret — sed quod non dignos homines honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam. hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus. plura quom scribere vellem, nuntiatum est vim mihi parari. nunc Orestillam commendo tuaeque fidei trado; eam iuria defendas per liberos tuos rogatus! Haveto!" Sed ipse paucos dies conmoratus apud C. Flaminium in agro Arretino, dum vicinitatem antea sollicitatam armis exornat, cum fascibus atque aliis imperi insignibus in castra ad Manlium contendit. Haec ubi Romae comperta sunt, senatus Catilinam et Manlium hostis iudicat, ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere praeter rerum capitalium condemnatis. Praeterea decernit, uti consules dilectum habeant, Antonius cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
bellum inferentẽ : Postꝗ superatus. ẽ. queri qđ in iuriã
facere nequiuisset. Iugurtham asenatu petere nese aliũ
putarent : ac numantiȩ cognitus. ẽẽt. neu uerba in imici
ante sua facta ponerent. Deinde : utriq: curia egrediunt᷑.
Senatꝰ statim consulit᷑. Fautores legatorũ. p̃terea senat
magna pars grade prauata : atherbalis dicta contẽpnere.
Iugurthȩ uirtutẽ extollere : laudib: gr̃a. uoce. deniq: om̃i

Expanded text:
bellum inferentem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam bellum inferentem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequivisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. deinde utrique curia egrediuntur. senatus statim consulitur. fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia depravata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omni