comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ob pͥncipalis maiestatis ue¬
nerationẽ hñdũ est. s u uerita¬
te: slam ⁊ ꝑsona spectanda e̾. ani
potu̾it facere. et an ante ꝙͥ fecent¬
⁊ an cogitauerit. et an sqne mentis
fuent. nec iubricũ ling̾e ad penam
facile tenendũ est. qmͣqmͣ enĩ tem¬
enarii digni pena sunt. tm̃insaniᷤ
illis parcendũ est. si ñ tale sit delic¬
tum ꝙ uł ex scriptur legis descen¬
dit. uł ad exemplũ legis uindicã¬
dũ est. ¶ Crimen maiestatis fcõ
uł uolatis statuis . ł ỹmaginib
maxiẽ ex̃cebatur in milites.
nẽ sergis catiline iulia mulier de¬
texit. et mart̃. tulliũ iõsulẽ iudici¬
uni ẽiuis instruxit.
bona lib̾is dampnatoꝵ cõseruattͥ
diuus seu̾s decreuit. et tũc demũ
fisco uendicari si nemo damprat
libertoꝵ existat.

Expanded text:
cipalis maiestatis uenerationem habendum est, sed in ueritate: nam et personam spectandam esse, an potuerit facere, et an ante quid fecerit et an cog‹i›tauerit et an sanae mentis fuerit. nec lubricum linguae ad poenam facile trahendum est: quamquam enim temerarii digni poena sint, tamen ut insanis illis parcendum est, si non tale sit delictum, quod vel ex scriptura legis descendit vel ad exemplum legis vindicandum est. Crimen maiestatis facto vel violatis statuis vel imaginibus maxime exacerbatur in milites. denique Sergii Catilinae Iulia mulier detexit et Marcum Tullium consulem indicium eius instruxit. bona liberis damnatorum conseruari diuus Seuerus decreuit et tunc demum fisco uindicari, si nemo damnati liberorum existat.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ .ł. s qui reatu decedit in te¬
gri scatus deced̾it. Exstingͥtur. enĩ
crimen mortalitate. nͥ forte qͥs mares¬
tatis reus fũit. Nam hoc c̾men nͥ a
successorib pingetur hr̃ditas fisco
uendicatur. plane ñ qͥsqͥs legis. in¬
ł maiestatis reus ẽ in eadẽ ꝯdicõ¬
ne. s est qui ꝑ duellieñs reus ẽ hos¬

Expanded text:
 qui in reatu decedit, integri status decedit: extinguitur enim crimen mortalitate. nisi forte quis maiestatis reus fuit: nam hoc crimine nisi a successoribus purgetur, hereditas fisco vindicatur. plane non quisque legis Iuliae maiestatis reus est, in eadem condicione est, sed qui perduellionis reus est, hos
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Si is qui ꝓpossõre pos¬
sid̾e̾t. p̾cario dnm̃ rogau̾it ut sibi
retinere uim liceret. uł is qui
alienam rẽ emiss dum̃ roga¬
uerit apparet eos p̃cario pos¬
sidere. nec existimandos muta¬
re sibi cam possõnis quib a dñõ cõ¬
cedatur p̃cario possidere. Nam ⁊ siad
cꝑ possides alium p̃cario rogaueris

Expanded text:
m Si is, qui pro possessore possideret, precario dominum rogaverit, ut sibi retinere rem liceret, vel is, qui alienam rem emisset, dominum rogaverit: apparet eos precario possidere. nec existimandos mutare sibi causam possessionis, quibus a domino concedatur precario possidere: nam et si id quod possideas alium
Abbreviated transcription (Latin):
cõactis dampni ꝙͥ datũ ẽe dicat᷑. non
debebit cogi actor omissa actõne ciͥ
in iudiciis .p. accusare uolut. iudex
elig̾e̾ debet eũ qui accusat cã . s. cõ
gnita estimatis accusatoꝵ ꝑsonis
uł dedignitate. uł ex eo ꝙ int̾est¬

Expanded text:
coactis damni quid datum esse dicatur, non debet cogi actor omissa actione ciuiin publicis iudiciis accusare uolunt, iudex eligere debet eum qui accuset, causa scilicet cognita aestimatis accusatorum personis uel de dignitate, uel ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ absente dno isti p̃sidẽ ꝓrĩcie adĩe¬
rint ut lib̾tas sibi praretur qĩ ex ius¬
ta cã heres adcet. ⁊ p̃ses ꝓuĩcie pro¬
nũcieiũt lib̾tatẽ deberi anagi tum
sticho possit ut rõne actus asc admãꝰ¬
tiati redde̾ cõpellat᷑ .Rx. non posse
¶Lrori dotẽ ⁊ alias res plures lega¬
uit̾. ⁊ eius fid̾i cõmisit ut aqͥnnur
seruũ ꝓpͥum mulieris ap̃ conciliũ
manum̃te̾t id negat se face debẽ ꝙ ip̃i

Expanded text:
cum absente domino isti praesidem prouinciae adierint, ut libertas sibi praestaretur, quasi ex iusta causa heres abesset, et praeses prouinciae pronuntiauerit libertatem deberi, an agi cum Sticho possit, ut rationem actus a se administrati reddere compellatur. respondit non posse. Uxori dotem et alias res plures legauit et eius fidei commisit, ut Aquilinum seruum proprium mulieris apud consilium manumitteret: id negat se facere debere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sepulchro hĩtass edificiũ ue huisset
ei qui uelit agendi pot̾as fit. ¶ Adu̾¬
sus eos qui cadauera spoliant p̃sides
seueriꝰ int̾uenire solent maxĩe si ma¬
nu armata aggrediantur. ut si arma¬
ti more latͦnũ id eg̾int ⁊̃. capite plec
tant᷑ ut diuꝰ seuerꝰ rescͥpsit. s sisic̃ar¬
mis usq ad penam metalli ꝓcedunt.¬
¶ Qui de sepulchri uiolati actione
iudicant. estimabũt cͣttemis int̾sit :¬
.s. ex inuiria q̃ fcã est. Itẽ ex lucro
ciꝰ qͥ uiolauit. uł ex dampno ꝙ ꝯting̃
iser tem̾itate eiꝰ qui fecit nsiqmͣ tñ
minoris debent ꝯdempnare ꝙ solõt
exͣneo agente. ¶ Si ad plures ius
sepulchri ꝑtineat. uttũ om̃ib damꝰ.
ationẽ. an ei qͥ occupauit. lab̾. oĩbus
se uelle ag̾e̾. ⁊ audietur. ¶Si seruꝰ
m sepulchro hĩtat uł edificiauit :
noxillis accõ cessat. et in eũ p̃tor
hnt accionẽ polliceturꝰ. Si tñ nĩ ha

Expanded text:
sepulchro habitasset aedificiumue habuisset, sepulchro habitasset aedificiumue habuisset, ei qui uelit agendi potestas fit. Aduersus eos, qui cadauera spoliant, praesides seuerius interuenire, maxinu armata adgrediantur, ut, si armati more latronum id egerint, etiam captantur, ut diuus Seuerus rescripsit, si sine armis, usque ad poenam metalli procedunt. Qui de sepulchri uiolati actione iudicant, aestimabunt, quatenus intersit, scilicet ex iniuria quae facta est, item ex lucro eius qui uiolauit, uex temeritate eius qui fecit: numquam tamen minoris debent condemnare, quam solent extraneo agente.Si ad plures ius sepulchri pertineat, utrum omnibus damus actionem an ei qui occupauit?Labeo omnibus re uelle se agere et audietur.Si seruus in sepulchro habitat uel aedificauit, noxalis actio cessat et in eum praetor hanc actionem polli
Abbreviated transcription (Latin):
feratur ut rescripto imꝑatoris ã¬
tonini cauetur. Seruari. R uolũta¬
ttꝰ eius oꝑt̾e. ergo ⁊ si cauit ut uniꝰ
uferat. ¶ Nõ ꝑpetue sepulture
tradita corꝑa posse tͣnsferri eduto
driui seueri continetur. quo mand¬
atur ne corꝑa detin̾ent᷑. aut uex¬
arenturꝰ. aut ꝓhib̾entur ꝑt̾ritori¬
a opidoꝵ tranfferri diuus tam̃
marcus rescripsit nullã penam
meruisse eos qui corpꝰ in it inere
defũcti. ꝑ uicos aũ opidũ tnͣsuere¬
rũt. ꝓͣuis talra ficri si ñ sine ꝑ¬
missu eoꝵ quib ꝑmittendi ius
est ñ debeant. diuus adrianꝰ rescͥp¬
eandem qui passi sũt ⁊ locũ .p. ꝓu¬
plicari ussit. et inde corpus tnͣsfer¬
ri ꝙͥ tñ si lex municipalis ꝑmittat
in.qͭ ͤ sepeliri post rescripta pͥnci¬
palia. an ab hoc discessũ sit. udebi¬
mus q gn̾alia sũt rescripta.⁊ oꝑ
impaliã ppscͥgtuta suam uim op̃ti¬
nere. et ĩ om̃i loco ualere. ¶ Si quis in

Expanded text:
feratur, ut rescripto imperatoris Anferatur, ut rescripto imperatoris Antonini cauetur: seruari enim uoluntatem eius oportere. ergo et si cauit, ut unus inferat.Non perpetuae sepulturae tradita corpora posse transferri edicto diui Seueri continetur, quo mandatur, ne corpora detinerentur aut uexarentur aut prohiberentur per t‹e›rritoria oppidorum transferri. diuus tamen Marcus rescripsit nullam poenam meruisse eos, qui corpus in itinere defuncti per uicos aut oppidum transuexerunt, quamuis talia fieri sine permissu eorum, quibus permittendi ius est, non debeant.Diuus Hadrianus rescreadem qui passi sunt, et locum publicari iussit et corpus transferri. quid tamen, si lex municipalis permittat in ciuitate sepeliri? post rescripta principalia an ab hoc discessum sit, uidebimus, quia generalia sunt rescripta et oportet imperialia statuta suam uim optinere et in omni loco ualere. Si quis in
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Pretor ait cuiꝰ dolo malo
sopulcrũ uiolatũ ẽẽ dicetur ĩ eũ
tfcm̃ iudiciũ dabo. ut ei ad quẽ
ꝓtineat qnͣti ob eum remi cquũ
uidebit᷑ condempnet᷑. sinemo erit ad q̃
ꝑtineat. siue age̾ nollet qͥcũ age̾ uo¬
ler ei .c. aureoꝵ actõnẽ dabo ¶ Si phi¬
res agere uolent. cuiꝰ iustissima q ec̃
iudebitur ei agẽdi pot̾atẽ faciam.
¶Si qͥs in sepulcͦ. dolo . M hĩtauerit.e¬
dificiũ ue. aliudue ꝙͣ ꝙ sepulcri cã
¶Prima u̾ba ostendũt esĩ demũ
ex hoc edcõ plecti qui dolo .Muio¬
lauit. si gͥ dolus absit cessabit eiꝰ¬
dem ꝑsona. Igitur doli non capa¬
ces ꝙ̃ad̾m inpuberes Itẽ omnes
qui non aĩo uiolandi accedut excu¬
sati st̃. s epulchri autẽ aplłatio¬
nem omnẽ sepulture locũ contiñ
estimandũ est. ¶Siqͥs inhr̃ditari¬
um sepulthrũ interat qmͣus heres
tñ pͥ sepulchri uiolati tem̃. si for¬
te ccͣ uoluntatẽ testatoris intulit᷑
licet. N. cau̾e̾ testatori. nequis eo ĩ¬

Expanded text:
.Praetor ait: 'Cuius dolo malo sepulchrum uiolatum esse dicetur, in eum in factum iudicium dabo, ut ei, ad quem pertineat, quanti ob eam rem aequum uidebitur, condemnetur. si nemo erit, ad quem pertineat, siue agere nolet: quicumque agere uolet, ei centum aureorum actionem dabo. si plures agere uolent, cuius iustissima causa esse uidebitur, ei agendi potestatem faciam. si quis in sepulchro dolo malo habitauerit aedificiumue aliud, quamque sepulchri Prima uerba ostendunt eum demum ex hoc plecti, qui dolo malo uiolauit. si igitur dolus absit, cessabit eiusdem. personae igitur doli non capaces, ut admodum impuberes, item omnes, qui non animo uiolandi accedunt, excusati sunt. Sepulchri autem appellatione omnem sepulturae locum contineri existimandum est. Si quis in hereditarium sepulchrum inferat, quamuis heres, tamen potest sepulchri uiolati teneri, si forte contra uoluntatem testatoris intulit: licet enim cauere testatori, ne quis eo in
Abbreviated transcription (Latin):
Imł ł Sepulchia ostiũ religiosa
nobis non sc̃. id̾oꝙ lapides iñ subla¬
tos in qlibet usũ ꝯmitt̾e possumus
noc sepulcri uiolati actio ꝯpetitsutĩ

Expanded text:
Sepulchra hostium religiosa nobis non sunt: ideoque lapides inde sublatos in quemlibet usum conuertere possumus: non sepulchri uiolati actio competit. 5
Abbreviated transcription (Latin):
bit. si cũ a me recte uta utebã¬
ris fundũ uendid̾o ꝑquẽ uteba¬
ris. Deinde emptor te ꝓhibu̾it
licet clam uidearis ab eo uti.
Nam qui ꝓhibitus utitur. clã
utitur. tñ int̾tlictũ tibi opet̾e
intra annũ. qr hoc anno ũ ui
ñ clam. non p̃cario usus est.

Expanded text:
bit: si, cum a me recte uia utebaris, fundum uendidero, per quem utebaris, deinde emptor te prohibuit: licet clam uidearis a‹b› eo uti nam qui prohibitus utitur, clam utitur, tamen interdictum tibi competere intra annum, quia hoc anno non ui non cla
Abbreviated transcription (Latin):
blicã suscipit castellũ accipe. si ex
titur a qua autẽ. uł ex castello uel
ex riuo uł ex quo alio loco publico
duc̾e. id ꝙ a pͥncipe ꝯceditur. ruii¬
ad heredem. uł qualescũ succõreᷤ
teransiit plane ei ad quẽ dnm̃
transit impetrabile ẽ. Nam si do¬
cuerit p̃dus suis aqm debitam
⁊ si noĩe eius fluxisse aquo do¬
minũ ad se transit. indubitate
debemus in hoc int̾clicto totam
q̃onem finiri assignationis. sõ
enĩ sꝑat hoc intesictũ cam ut
suꝑiora interdicta. nec ad possõnẽ tem
rnarum horarũ aq̃ ductũ hãm.
non possum alia hora duc̾e acimͣ

Expanded text:
blicam suscipit. castellum accipe. Si ex blicam suscipit. castellum accipe. Si ex titur autem aquam ex castello uel ex riuo uel ex quo alio loco publico ducere. Idque a principe conceditur: aliiad heredem uel qualemcumque successorem transit. plane ei, ad quem dominium transit, impetrabile est: nam si docuerit praediis suis aquam debitam, etsi nomine eius fluxisse, a quo dominium ad se transiit, indubitate nisse autem debemus in hoc interdicto totam quaestionem finiri adsignationis: non enim praeparat hoc interdictum causam, ut superiora interdicta, nec ad possessionem trnarum horarum aquae ductum habeam, non possum alia hora duce
Abbreviated transcription (Latin):
duarũ estatũ accipe pp̃ hoc si
estate interdicaturꝰ ñ mĩꝙꝙͣ annũ
⁊ sex menses continere ꝙꝑ ita con¬
tingit si initõ uerni equi noccii
ducta sit aqua.⁊ seq̃nti estate
pͥdie ecui noctii auttũ ꝑualis
interdicaturꝰ. ⁊ ꝓinde si hẏeme
infelicatur ⁊̃ in bienniũ hecres
extenditurꝰ. ¶ Siquis hẏeme tñtum
aqmͣ solitus fuerit duc̾e̾ estate. ñ fuit
solitus hoc utile int̾clcm̃ ei cõpetitꝰ
¶Qui hac estate duxit si suꝑiors
heredes.⁊ emptores ⁊ bonoꝵ possões
int̾dicam ħ u̾ba ñ solũ ad estiuam a¬
quam u̾m ⁊̃ ad cotidianã acim᷑ qͦ ref̾¬
enda eẽ sciendũ est. Nara sicuti de it¬
⁊ emptori ita hec quosy danda pu¬
castello illi aqmͣ duc̾e̾ ab eo cui eius rei
ius fuit ꝑmissũ est. quomirꝰ ita uti
ꝑmissũ est ducat. usinfieri ueto. qñ
te oꝑe faciendo int̾clamn er̃. dampni¬
dicta ad eos ꝑtinent qui a capite du
ri .i. ex eo receptaculo ꝙ aqmͣ pu¬

Expanded text:
duarum aestatium accipi. Propter hoc, si aestate interdicatur, nonnumquam annum et sex menses continere: quod ita contingit, si initio uerni aequinoctii ducta sit aqua et sequenti aestate pridie aequinoctium autumnale interdicatur: et proinde, si hieme interdicatur, extendetur. Si quis hieme tantum aquam solitus fuit ducere, aestate non fuit solitus, utile interdictum ei competit. Qui hac aestate duxit, non superiore, heredes et emptores et bonorum possessores interdicam'. haec uerba non solum ad aestiuam aquam, uerum etiam ad cottidianam quoque referenda esse sciendum est: nam sicuti de itet emptori, ita haec quoque danda prcastello illi aquam ducere ab eo, cui eius rei ius fuit, permissum est, quo minus ita uti permissum est ducat, uim fieri ueto. quandoque de opere faciendo interdicta ad eos pertinent, qui a capite ducid est ex eo receptaculo, quod aquam pu
Abbreviated transcription (Latin):
refert qualẽ atĩ ductũ hñs dux̃it᷑.
¶Dũ siquis cũ qͥnto qͦ die ut̾ẽtur
lud sciendũ ẽ. sicũ aqmͣ duxisses
adu̾sarius te ꝓhibu̾it. Dem̃ tu in¬
terim ius aque ducende amiseris
ĩ restititõnem hoc uenire ut tibi
p̃stetur ꝑ hoc int̾clcmꝰ qamisisti
⁊ hoc uerum puto. ¶Si fundũ
ad quem aꝙͣ ducebas uend̾is et

Expanded text:
refert, qualem aquae ductum habens duxerit: refert, qualem aquae ductum habens duxerit: dum, si quis, cum quinto quoque die uteretur, lud sciendum est, si, cum aquam duxisses, adversarius te prohibuerit, deinde tu interim ius aquae ducendin restitutionem hoc uenire, ut tibi praestetur per hoc interdictum quod amisisti: et hoc uerum puto. Si fundum, ad quem aquam ducebas, uendideris et
Abbreviated transcription (Latin):
nec cdam. nec p̾cario. et eode̾ anno ui¬
ciose usus ẽ. recte tñ ħ int̾dicto usu¬
rũ. ꝙ referri ad id tp̃s pot̾. quo sñ
uicio fuerit. ¶ Esse. N um ħanno
non ii. ñ clam. non p̾cario usum
Quesitũ ẽ sictus añ anniũ acrnͣi
duxerit. dem̃ seq̃nti temꝑe hoc est
intͣ annũ aqua influxerit̃. ip̃a sibi
met ñ eo ducente. an huic int̾clcõ
locus sit. ⁊ refert se uerus ualeriꝰ
atur. licet penitus ꝓspicientibus
ñ ur iste duxisse. ¶ Itẽ q̃sitũ ẽ. si
quis dũ putat t̾cie᷑ quocẜ die hr̃e
se uis aque lucende duxerit. Una
die an recce. ⁊ sñ exceptõne possõro
recte duxisse uideatur. ut hoc int̾¬
dictũ locũ ht̃. ait enĩ p̃tor uti ħ
apno acpͣ duxisti .i. alt̾nis dieli.
¶Alad aũ nicħ int̾est utrsi qͥnto
die aqua debeatur. an alt̾nis di¬
ebus. an cotidie ei qͥ hoc int̾clicto
uti uelit. Nam cũ sufficiat. uł uno
die eiꝰ hoc anno aqmͣ duxisse nicħ

Expanded text:
nec cnec ctiose usus est, recte tamen hoc interdicto usurum: quod referri ad id tempus, quod sine vitio fuerit: esse enim verum hoc anno non vi non clam non precario usum. Quaesitum est, si quis ante annum aquam duxit, deinde sequenti tempore, hoc est intra annum, aqua influxerit ipsa sibi me non ducente, an hoc interdicto locus sit. et refert Seuerus Ualeriusatur, licet penitus prospicientibus non uidetur iste duxisse. Item quaesitum est, si quis, dum putat tertio quoque die habere se ius aquae ducendae, duxerit una die, an recte et sine captione possessoris recte duxisse uideatur, ut hoc interdictum habeat: ait enim praetor: 'uti hoc anno aquam duxisti' id est alternis diebus. Illud autem nihil interest, utrum quinto die aqua debeatur an alternis diebus an cottidie ei, qui hoc interdicto uti uelit: nam cum sufficiat uel uno die hoc anno aquam duxisse, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dcõ. ut de itinere. actuq uti pu¬
tant ut semel usũ ingressus inde
egͣdi quo uelit possitꝰ nisi ei no¬
cebat. alian aꝙͣ admiscu̾it. an ĩ¬
pune ꝓhibeatur. ⁊ extat offici
lii sña estimantis recte eũ ꝓhrĩ
s eo loco in quo pͥmũ aliam acħͣ
in riuũ admitit ⁊ offiliꝰ ĩ totã
aqmͣ᷑ recte eũ ꝓhrĩ ait. ego of¬
filio assentõ non posse diuidi. qr
non pot̾ ita in ꝑtẽ ius fieriut᷑
non in tota aqua fiat. ¶ Treba¬
tur cũ amplior nũs peto̾ris ad
aqmͣ applłatur ꝙͣ d appelli posse
uniu̾sũ pecus inpime ꝓhib̾i. qr¬
inuinctum pecus ei pecori cui ad.¬
pulsus debxatur totũ corrũpit
pecoris adpusũ: mart᷑ aũ alt.
siquis uis hñs pecoris ad aqmͣ ꝯpelsen.¬
eũ deũde int̾lictũ hoc ħt̃e qui se pu¬
tat suo iure uti. non eũ dͥ scit nul¬
lñ se uis hr̃e ⁊ utiturꝰ. ¶ Idẽ ant̃
eum qͥ hoc anno aqmͣ cluxenit nͨ ui.

Expanded text:
dicto ut de itinere actuque uti pudicto ut de itinere actuque uti putant, ut semel in suum ingressus inde egredi qua uelit possit, nisi ei nocebat, aliam aquam admiscuerit, an impune prohibeatur. et extat Ofilii sententia existimantis recte eum prohiberi, sed eo loci, in quo primum aquam aliam in riuum admittit: et Ofilius in tota aqua recte eum prohiberi ait. ego Ofilio adsentio non posse diuidi, quia non potest ita in parte uis fieri, ut non in tota aqua fiat. Trebatius, cum amplior numerus pecoris ad aquam appelletur, quam debet appelli, posse uniuersum pecus impune prohiberi, quia iunctum pecus ei pecori, cui adpulsus debeatur, totum corrumpat pecoris adpulsum. Marcellus autem ait, si quis ius habens pecoris ad aquam appelleneum demum interdictum hoc habere, qui se putat suo iure uti, non eum, qui scit se nullum ius habere et utitur. Idem ait eum, qui hoc anno aquam duxerit nec ui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere unr᷑ q̃ a capite ducitur
non aliũde. harum enĩ aquarũ
⁊̃ seruttus iure ciuili cõstitui
pot̾. ¶ Capud aque illud ẽ unde¬
ea aqua nascitur. Si ex fonte n¬
nascatur ipẽ fons si ex flumine
uł lacu pͥmauicilia uł pͥncipia
fossaꝵ quib aque ex fluĩe. ł ex
lacu ⁊̃ pͥmũ riuũ opelli solet p
plane si aqua sudorib mananã¬
do in alique̾ primũ locũ efflue¬
re atq ibi apparere incipit. hoc
euis caput dicemus nͥ primum
em̾isit. ⁊ qualit̾cũ cõstitutũ sit un
ius aq̃ducendũ est hoc int̃clictũ
locum hr̃ẽ. s et si iure aqͣ ñ deb̾e¬
tur alicui si tñ iure duce se pu¬
tauit. cũ ñ in iure. s ĩ fcõ erra¬
uit. dicendũ est eoq iure utim. ut
ut int̾clcs hoc uti possit sufficit
enĩ se iure ie duc̾e̾ putauit nec
ui. nec clam. nͭ p̾cario duxit ⁊¬

Expanded text:
pertinere uidentur, quae a capite ducitur, non aliunde: harum enim aquarum etiam seruitus iure ciuili constitui potest. Caput aquae illud est, unde aqua nascitur: si ex fonte nascatur, ipse fons: si ex flumine uel lacu, prima incilia uel principia fossarum, quibus ‹a›quae ex flumine uel ex lacu in primum riuum compelli solent. plane si aqua sudoribus manando in aliquem primum locum effluere atque ibi apparere incipit, eius hoc caput dicemus, ubi primum emergit. Et qualiter sit constitutum ius aquae, dicendum est hoc interdictum locum habere. Sed etsi iure aqua non debetur alicui, si tamen iure ducere se putauit, cum non in iure, sed in facto errauit, dicendum est eoque iure utimur, ut interdicto hoc uti possit: sufficit enim, si iure se ducere putauit nec ui nec clam nec precario duxit
Abbreviated transcription (Latin):
Sicͥis aũ cũ poss cõpendiaria aꝑta¬
re q̃ refectioni necc̃a sũt̃ longiori i¬
tinere uelit asportare ut defiorem
quis ꝑficiat. plane siquis cũ poss
alia ꝑte agͥ. sine ĩcõmodo dni fundi
ĩpensam asportare id eg̃it ut alia ꝑte
asportaret imꝑune ei uĩ fieri rec¬
seruitutem iure ĩpõitã ñ ht̃. hãt
ex eo ꝙ du usus est seruitute hoc
int̾clcõ uti pot̃.¶ Qui hoc int̾ci¬
uto usurꝰ ẽ deuitio dꝑis cau̾e adu̾¬
sario d.¬
eiqui sine uicõ usus ẽ ꝙ eodẽ ãno
uicisose usus est. tta emptori hr̃di¬
q̃ nõ nocebit. qͥ ipĩ uiciose usi funt.
si cestator uenditor ue recte usi
id suo iure facet᷑. s si ꝓhibe̾tur ñ hoc
facturꝰ mutile ẽ ei int̾dcm̃ de
itin̾e accuc. nam ut hoc int̾dcm̃¬

Expanded text:
Si quis autem, cum posset compendiaria adportare, quae refectioni necessaria sunt longiori itinere uelit adportare, ut deteriorem quis perficiat. Plane si quis, cum posset alia parte agri sine incommodo domini fundi impensam adportare, id egit, ut alia parte adportet, impune ei uim fieri recseruitutem iure impositam non habeat, hex eo, quod diu usus est seruitute, interdicto hoc uti potest. Qui hoc interdicto usurus est, de uitio operis cauere aduersario dei, qui sine uitio usus est, quod eodem anno uitiose usus est, ita emptori heredique non nocebit, quod ipsi uitiose usi sunt, si testator uenditorue recte usi id suo iure faceret, sed, si prohiberetur, non facturus, inutile est ei interdictum de itin
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt restitu̾e minore modo
dephenso iussi sunt eũ igiturꝰ
qui nouissimis nom̃ ꝓbauit ĩdẽp¬
nitati rei . p sat̾ facẽ debere si no¬
men ad succõrẽ ydoneũ tnͣsmisis

Expanded text:
diderunt, restituere minore modo deprehenso iussi sunt. eum igitur, qui nouissimus nomen probauit, indemnitati rei publicae satisfacere debere, si nomen ad successorem idoneum transmiss
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatẽ codicilł. dedit optin̾e non
pot᷑ qͦminꝰ iege libertates int̾pella¬
rent᷑. nam ꝯsiluĩ testatoris fraudu¬
lentiũ non eo non eo tp̃r obseru¬
annis.xx. cũ seruũ manumitere uel¬
d manumittat fid̾i cõmissi cã lex
euescentia locũ ht̃. ¶Si miles
iure militari testõ fcõ ubertatẽm
decłit ĩ fraudẽ creditoꝵ.⁊ ñ soluen¬
do moriatur impediuntur ub̾tates.

Expanded text:
libertates codicillis dederit, optineri non potest, quo minus lege libertates interpellarentur: nam consilium testatoris fraudulentum non eo tempore obseruannis uiginti cum seruum manumittere ueldebet, manumittat fideicommissi causa, lex Aelia Sentia locum habet.Si miles iure militari testamento facto libertates dederit in fraudem creditorum et non soluendo moriatur, impediuntur libertates.
Abbreviated transcription (Latin):
pore qͦ manu soluendo ñ ẽ. ł datiᷤᷤ
libͥtatib desiturꝰ est solũdo esse.
¶ Sepe enĩ de facultatib suis
aniplius qmͣ in hiis ẽ sperant ho¬
mines ꝙ freq̃nt̾ accidit hiis qui
tnͣsmarinas negotiatõnes ⁊ aliis
regionib qmͣ ĩ quib ip̃ morant᷑
ꝑ seruos atcy libertos excent ꝙ
sepe attriti istis negõatõibꝰ longo
temꝑe id ignorant. ⁊ manuꝰ ͦ sine
fraudis ꝯsilio indulg̾et seruus suiꝰ

Expanded text:
atis libertatibus desiturus est soluendo esse. saepe enim de facultatibus suis amplius, quam in his est, sperant homines. quod frequenter accidit his, qui transmarinas negotiationes et aliis regionibus, quam in quibus ipsi morantur, per seruos atque libertos exercent: saepe, adtriti‹s› istis negotiationibus longo tempore, id ignorant et manumittendo sine fraudis consilio indulgent seruis suis
Abbreviated transcription (Latin):
tum pio libero se gereret nũmos
mͥ subiectos credidit tͥ obligari te
michi labeo ait. et si eum liberum
existimans solũs ei. liberari te a
me. s si aliis soluiss iussu eiꝰ uł is
ratum habuiss non liberari quia
quasi mͥ solutu intellig̾et᷑. ⁊ Id̾o ser¬
iis meus ꝙ peculiari noĩe credide¬
rit exigendo liberabit debitorem.
delegando autẽ uł nouando ñ idẽ

Expanded text:
cum pro libero se gereret, nummos mihi subreptos credidit tibi: obligari te mihi Labeo ait et, si eum liberum existimans solueris ei, liberari te a me, sed si alii soluisses iussu eius uel is ratum habuisset, non liberari, quia quasi mihi solutum intellegeretur. et ideo seruus meus quod peculiari nomine crediderit, exigendo liberabit debitorem, delegando autem uel nouando non idem
Abbreviated transcription (Latin):
uod conclaue binar̃.
ediũ dñs ex aliis edib in aliarum u.¬
sũ coũtit. ñ solũ si contignatio qua id sus¬
tinebit᷑. orietur ex ꝑte eaꝵ eduĩ ĩt ͣrũ
usum cõu̾sũ er̃s ⁊ carũ fiet. s ⁊̃ si tnͣs¬
u̾sa contignatio tora in aliarũ edum

Expanded text:
uod conclaue binarum aedium dominus ex aliis aedibus in aliarum usum conuertit, non solum si contignatio, qua id sustinebitur, orietur ex parte earum aedium, in quarum usum conuersum erit, earum fiet, sed etiam si transuersa cont
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑposuisse miq̃ enladitu ex alteris esli¬
b de alto dato alt̾as edes seruitute hom̃s
porticus seruande in poĩta de uendiais¬
se totã porticũ earũ ediũ ẽe qͣs retimi¬
iss cũ ꝑlongitudine ut riuscꝑ dom̃ extẽ¬

Expanded text:
superposuisse inque eam aditu ex alteris aedibus dato alteras aedes seruitute oneris porticus seruandae imposita uendidisse: totam porticum earum aedium esse, quas retinuisset, cum per longitudinem utrius
Abbreviated transcription (Latin):
miłł. Pro legato potꝰ u̾suca¬
pi si rẽs̃ legata sit aut restatoris
quidẽ sit s ademptã codicilł. le:¬
gatariis ignorat᷑. In hoꝵ enĩ ꝑso¬
nas subẽ ista cã q̃ sufficit ad usu¬
capionẽ. Idem pot̾ dici. ⁊ si noĩe
erit dubitatõ. ueluti si ticõ le.¬
gatũ sit. cũ sint duo ticii. ⁊ alt̾

Expanded text:
m Pro legato potest usucapi, si res aliena legata sit aut testatoris quidem sit, sed adempta codicillis ignoratur: in horum enim persona subest iusta causa, quae sufficit ad usucapionem. idem potest dici et si in nomine erit dubitatio, veluti si Titio legatum sit, cum sint duo Ti
Abbreviated transcription (Latin):
te ap̃ aliquẽ eso. mutile hoc ĩt̾o¬
ittũ erit. qr filius magis ap̃ se ꝙͣ
ap̃eũ ẽ. in ꝙẽ int̾clicetur cũ ub̾am
fticultatẽ ab eindi.ł remanendi ha¬
beret. nisi int̾ duos qui se prẽs
dice̾nt ꝯtrou̾sia ẽet. ⁊ alt̃ ab al¬
lp .ł. Pretor ait ut robi N ho¬
de quo agitur maiore ꝑte huus.
¶anni fuit quominus es eum
dicat uim fieri ueto. ¶ Noc ĩt¬
dictũ de possõne rerũ mobiisĩ lo¬
cum ht̃ s obtinait uim euis exe¬
quatam fuisse uti possidetis int̾dcõ
ꝙ de reb soli competit ut is ⁊
in ħ int̾cdcõ uincat. qui nec ui nͭ
clam nec p̃cario dum suꝑ hoc ab
ex hiis reb de quib int̾ terat
tore̾ cõuenit ut qͥ m eam ħitati¬
onem qua de agri introducta in

Expanded text:
te apud aliquem est, inutile hoc interdictum erit, quia filius magis apud se quam apud eum est, in quem interdicetur, cum liberam facultatem abeundi vel remanendi haberet: nisi si inter duos, qui se patres dicerent, controversia esset et alter ab al. Praetor ait: 'Utrubi hic homo, quo de agitur, maiore parte huiusce anni fuit, quo minus is eum ducat, uim fieri ueto'. Hoc interdictum de possessione rerum mobilium locum habet: sed optinuit uim eius exaequatam fuisse uti possidetis interdicto, quod de re‹bus› soli competit, ut is et in hoc interdicto uincat, qui nec ui nec clam nec precario, dum super hoc ab ex his rebus, de quibus inter te et actorem conuenit, ut, quae in eam habitationem qu
Abbreviated transcription (Latin):
singłi adu̾sus exͣneum saluiano ĩedcõ
recte exꝑientur. ¶ Int̾ ipõs uero si
cũm possidentis cõdicio melior erit
at si accũ id fu̾i̾t ut ꝓ partib res
obligarentur utilis accio. ⁊ adu̾sus
exͣneos et int̾ ipõs dari debebit ꝑ ꝙͣ

Expanded text:
singuli aduersus extraneum Saluiano interdicto recte experientur: inter ipsos uero si possidentis condicio melior erit. at si id actum fuerit, ut pro partibus res obligaretur, utilis actio et aduersus extraneos et inter ipsos dari
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ eius redẽptõis qnͣtitatẽ offerat
dd̾ ẽ suũ ei posse existere. nͥ forte quis
subtiliꝰ dicat hc̃ dũ moritur q̃i iure
pignoris finito naccũ ẽẽ p̾liminiũ

Expanded text:
mortem eius redemptionis quantitatem offerat, dicendum est suum ei posse existere. nisi forte quis suptilius dicat hunc dum moritur, quasi iure pignoris finito, nactum postliminiu
Abbreviated transcription (Latin):
defuncti sustinz ut multis argumẽ¬
tis iuiris ciuilis compbatũ ẽ.
tutor pupilli rem suã q̃i meam uel
pupilli alii tradid̾it ñ recessit ab es
disĩum. ⁊ nulla ẽ alienatio. ẽ quia
nemo errans rẽ suã amittit.
consentiamꝰ. In causis u̾o discentiamꝰ
ñ aĩadũto cur in efficax sit traditõ
ueluti si ego credam me ex testõ tͥ
mes ex scipłatu eũ tibi deberi. Nam
⁊ si petuniam᷑ tͥ tradam donandi
grã tu eam q̃ĩ creditam accipiass
constat ꝓpͥetatẽ ad te tnͣssire. nec
impedimento ẽe ꝙ circa cãm dan¬
di atꝙ accipiendi dissẽrimꝰ.

Expanded text:
defuncti sustinet, ut multis argumentis iuris ciuilis comprobatum estutor pupilli rem suam quasi meam uel pupilli tradiderint, non recessit ab eis dominium et nulla est alienatio, quia nemo errans rem suam amconsentiamus, in causis vero dissentiamus, non animadverto, cur inefficax sit traditio, veluti si ego credam me ex testamentomes ex stipulatu tibi eum deberi. nam et si pecuniam gratia, tu eam quasi creditam accipias, constat proprietatem ad te transire nec impedimento esse, quod circa causam dandi atque accipiendi dissenserim
Abbreviated transcription (Latin):
nacii taurini ꝓ consuł uectice
a diuo adriano ꝙ eũ ĩ qnq̃nniũ
relegass. ¶Id diuus adrianus
rescripsit cõstitutũ ẽ quidẽ. ne
arguerent᷑ legis cormelie pena
teneri eoꝵ ꝙ bonã m̾ito fisco
meo uendicari deb̾e. S et in r̃¬
uos qui spadones fecerint ultso
supplicio ad aĩadu̾tentendũ eẽ
⁊ cui hoc crimine tenentur si
non adfu̾nt de absentib quo¬
ẽẽ. plane si ip̃i qui hnͣc iniuriã pas¬
si fut᷑. ꝓclamau̾int audire eos p̃se
ꝓuincie debet qͥ uirilitatẽ amise¬
runt. nemo enĩ liberũ seruũ. ne
inuitũ sinentẽ ne castrare debet
neue quis se sponte castrandũ p̃¬
bere d. at siquis adu̾sus edcm̃ me¬
um fecerit medico quidẽ qui extide¬
rit capitale erit. Itẽ ip̃i qui sesp

Expanded text:
e a diuo Hadriano, quod eum in quinquennium relegasset.Idem diuus Hadrianus rescripsit: 'Constitutum quidem est, ne arguerentur, Corneliae legis poena teneri eorumque bona merito fisco meo uindicari debere, sed et in seruos, qui spadones fecerint, ultimo supplicio animaduertendum esse: et qui hoc crimine tenentur, si non adfuerint, de absentibus quoesse. plane si ipsi, qui hanc iniuriam passi sunt, proclamauerint, audire eos praeses prouinciae debet, qui uirilitatem amiserunt: nemo enim liberum seruumue inuitum sinentemue castrare debet, neue quis se sponte castrandum praebere debet. at si quis aduersus edictum meum fecerit, medico quidem, qui exciderit, capitale erit, item ipsi qui se sp
Abbreviated transcription (Latin):
Iomp̃.ł. U bi lex inibet usu¬
tapionẽ bona fide possidenti nͥ
ꝓdest. ¶Int̾cdũ ⁊̃ si non fu̾it
inchoata usucapio a defuncto
ꝓcedit heredi eiꝰ. ueluti si uici¬
purgatũ fuĩt. ut puta si res ẽe
desiert. aut furtiua aut ui pos
dona fide ademptꝰ sit possõnẽ ꝓ
suo usucaꝑe es̃ posse ⁊ nicħ referre

Expanded text:
ium Vbi lex inhibet usucapionem, bona fides possidenti nihil prodest. Interdum etiamsi non fuerit inchoata usucapio a defuncto, procedit heredi eius: veluti si vitipurgatum fuerit, ut puta si fisci res esse desierbona fide adeptus sit possessionem, pro suo usucapere eum posse nihil referre
Abbreviated transcription (Latin):
to. n ꝓ dote uincapio ualeat si rł¬
la doño nulla dos nullũ legatũ sit.
Itẽ. ⁊ in litis esturatõne placet ut
nisi u̾e̾ quis utis estimatõnẽ subierit

Expanded text:
o dote usucapio ualeat, si nulla donatio, nulla dos, nullum legatum sit. idem et in litis aestimatione placet, ut, nisi uere quis litis aestimationem subierit
Abbreviated transcription (Latin):
rõmanus imꝑiũ ht̃. ppłi roma¬
ni ẽẽ arbitror maris cou̾em us¬
um omĩb hoĩb ut aeris iactaᷤ.¬
q in id pilas eius ẽẽ qͥ iecerit
s id concedendũ n̾eẽ si det̾ior
um edificare lic̾e nͥ usus publitꝰ
impediretur.

Expanded text:
Romanus imperium habet, populi Romani esse arbitror: Maris communem usum omnibus hominibus, ut aeris, iactasque in id pilas eius esse qui iecerit: sed id concedendum non esse, si deterior um aedificare licere, nisi usus publicus impediretur.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .R. Tutor admĩstratõnẽ
quidem reꝵ pupillaoꝵ ht̃. ⁊ int̃¬
tipiendi autẽ potestas ei ñ dat᷑.
et id̾o si quid furandi aĩo amou¬
erit furtũ facit. nec usu capi res
t pͥ. set ⁊ furti a¬
uis et tutele agi cũ eo possit. ꝙ ĩ
tutore scriptsĩ est. idem er̃ ⁊ ĩ cu¬
ribus.
cienti fert. nũcħͣ manifestus ẽ. Ita¬
q accidit ut̃ is quidẽ qui opem
tulit nec manifesti furti.Is aũ
qͥ dephensus est ob eandẽ rem
manifesti teneatur.

Expanded text:
 Tutor administrationem quidem rerum pupillarium habet, intercipiendi autem potestas ei non datur: et ideo si quid furandi animo amoverit, furtum facit nec usucapi res potest. sed et furti amvis et tutelae agi cum eo possit. quod in tutore scriptum est, idem erit et in curibus. cienti fert, numquam manifestus est: itaque accidit, ut is quidem, qui opem tulit, furti nec manifesti, is autem, qui deprehensus est, ob eandem rem manifesti teneatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quo q̃reretur libum ẽẽ clandiꝰ uidet᷑
absoluisse. ⁊ id de quo q̃ritur. na here¬
dibsatͥ consultũ ẽ edcõ de furtis. ¶ Lu¬
cuis ticiꝰ testõ suo ita cauit onesi fore
nisi diligent᷑ rõnẽ excusseris lber

Expanded text:
reretur liberum esse. Claudius: uidetur absoluisse et id de quo quaeritur: nam heredibus satis consultum est edicto de furtis. Lucius Titius testamento suo ita cauit: 'Onesiphore, nisi diligenter rationem excus‹s›eris, liber
Abbreviated transcription (Latin):
teiti sc̃i tp̃r int̾ pedissetas lib̾tatem
accepat mortũ aũ temꝑe iueniatur
auctori seruo in contuberno tradita
ex gn̾ali capite pedisserarũ lib̾tatero
pedisseta ẽẽ desut. ¶ Puram ⁊ duxt¬
tam dñi sui testõ lib̾tatẽ stichꝰ accepit

Expanded text:
ti facti tempore inter pedisequas libertatem acceperat, mortis autem tempore inueniatur actori in contubernio tradita, ex generali capite pedisequarum libertatem pedisequa esse desiit. Puram et directam domini sui testamento libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ m̃cedes fabroꝵ potest ꝑ exceptõ¬
nẽ.d .m. repelli utiq si nescierto
qui edificauit alienũ ẽe solũ ⁊ tã¬
lige̾t alienũ. ¶Si alienam plau¬
tam in meo solo posu̾o mea erit.
Ex diu̾so si meam plantã in alie
cini arbor ita t̾ram p̃sserit me¬
am ut ĩ meum fundũ radices
egerit. meã effici arborẽ. rõnem
enĩ ñ ꝑmict̾e ut alt̾ius arbor
intelligatur qmͣ cuiꝰ in fundum
radices egisset. ⁊ id̾o ꝓpe ꝯfinium

Expanded text:
 mercedes fabrorum, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si nescit qui aedificauit alienum esse solum et tamlegeret alienum. Si alienam plantam in meo solo posuero, mea erit: ex diuerso si meam plantam in aliencini arborem ita terra presserim, ut in meum fundum radices egerit, meam effici arborem: rationem enim non permittere, ut alterius arbor intellegatur, quam cuius fundo radices egisset. et ideo prope confinium
Abbreviated transcription (Latin):
dicare ea pot̾. n ad exibendum
suid ĩuinctũ eximere cogat᷑. set
duplũ ꝓ eo p̃stet. ¶ Applłone
aũ tigni omnis m᷑ significatur
quib edificia fiunt ergo si ex ali¬
qua cã diruitũrꝰ elificiũ pofit
bendũ ag̾e de ea. Illud recte q̃rĩ.
an si id eclificium uendid̾it is qui
edificeu̾t. ⁊ ab emptore longo tp̃r
sa dubitõnis ẽ. an eo ip̃o temꝑe
quo uniu̾sitas edificii longo temꝑe
capta est. Singłe ꝙͦ res ex quibus
constabat captit̾ eẽnt ꝙ non placu¬
it. ¶ Ex diu̾so siquis in alieno so¬
lo sua mat̾ia edificau̾it illiꝰ sit e¬
dificiũ cuiꝰ ⁊ solum ẽ. ⁊ ũt scit ali¬
enũ solum ẽe sua uoluntate ams

Expanded text:
dicare eam potest neque ad exhibendum suis iunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestet. appellatione autem tigni omnes materiae significantur, ex quibus aedificia fiunt. ergo si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, potbendum agere. Illud recte quaeritur, an, si id aedificium uendiderit is qui aedificauerit et ab emptore longo temposa dubitationis est, an eo ipso, quo uniuersitas aedificii longo tempore capta est, singulae quoque res, ex quibus constabat, captae essent: quod non placuit. Ex diuerso si quis in alieno solo sua materia aedificauerit, illius fit aedificium, cuius et solum est et, si scit alienum solum esse, sua uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
pro ⁊ ex alia p̾te nouo rino
Nuere ceꝑit. deinde infra nouus iste ri¬
uus in uete̾m se ꝯũterit ager. qr duo¬
b riuus comp̾hensus in fornã ĩsule¬
rum si toto naturali alueo delicto
flum̃ alias fluere ceꝑit.p̾or quidem
alueus eoꝵ ẽ. qͥ ꝓpe ripam p̃dia pͦ¬

Expanded text:
 et alia parte nouo riuo uere coeperit, deinde infra nouus iste riuus in ueterem se conuerterit, ager, qui a duobus riuis comprehensus in formam insuluit. Quod si toto naturali alueo relicto flumen alias fluere coeperit, prior quidem alueus eorum est, qui prope ripam praedia p
Abbreviated transcription (Latin):
oliuis aut spicis tuis uinũ aut
ad mat̾iam reu̾ti possit. Ueriꝰ eẽ¬
placuit. Ut ẽẽ uas conflatũ adrudẽ
massam auri uł argenti uł eris
reu̾ti potest. uiũ uo̾ uł oleũ uel
frum̃tũ ad uuas ut oliuas ur spica̾
reu̾ti non pot᷑. ac ne mulsũ quidẽ
ad mel ⁊ uinũ uł emplaustrũ ad
colliriũ aut medicamentũ reu̾ti

Expanded text:
oliuis aut spicis tuis uinum uel oliuis aut spicis tuis uinum uel ad materiam reuerti possit, uerius eplacuit. ut ecce uas conflatum ad rudem massam auri uel argenti uel aeris reuerti potest, uinum uero uel oleum uel frumentum ad uuas et oliuas et spicas reuerti non potest: ac ne mulsum quidem ad mel et uinum uel emplastrum aut collyria ad medicamenta reuerti
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾sum flumen. rursus nauis alueꝰ
eoꝵ eẽ incipit qui ꝓpe ripam eiꝰ p̃dra
p̾sitent: cutꝰ tm̃ totũ agrũ nouus
fluerat desut ẽẽ amissa ꝓpria for¬
ma.⁊ qͥ uicinũ p̃diũ nullũ ht̃ nõ
pot̾ rõne uitinitatis ullam ꝑtem
in eo alueo hr̃e. s uix est ut id op¬
tineat. aliud sanc est. si cuiꝰ totus¬
ager inundat᷑ fu̾at. Namꝙ ĩ unda¬
tio spẽm fundĩmutat. ⁊ ob id cũ
recesserit aqua ꝑalam eiꝰdeꝰ ẽt̃¬
⁊ fuit. ¶Cũ quis in aliena mͣ spe¬
ciem aliꝙͣͣ sũo noĩe fecerit nerua
erat. Sabinꝰ ⁊ casstꝰ mag̾ naturalẽ
rõnẽ effic̾e putant ut qui mat̾ie
dñs fũat idem eiꝰ quoq & ex eadem
spẽs effici possit ueluti si ex auro
uł argento uł ere uasa aliqͣ fec̾rn
uł ex tabulis tuis nauẽ nauẽ uel¬
armeriũ uł sub sellia fec̾o. uł ex lana
tua uestim̃tũ uł ex uino ⁊ melletu¬
o mutsũ uł ex medicam̃tis tuis ẽ¬
plaustrũ aut colliriũ uł exuiis aut

Expanded text:
s alveus eorum esse incipit, qui prope ripam eius praedia possident. cuius tamen totum agrum novus fuerat desiit esse amissa propria forma et, quia uicinum praedium nullum habet, non potest ratione uicinitatis ullam partem in eo alueo habere: sed uix est, ut id optineat. Aliud sane est, si cuiager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eu fuit. Cum quis ex aliena materia speciem aliquam suo nomine fecerit, Neruaerat. Sabinus et Cassius magis naturalem rationem efficere putant, ut qui materiae dominus fuerit, idem eius quoque, quod ex eademspecies effici possit: ueluti si ex auro uel argento uel aere uas aliquod fecero, uel ex tabulis tuis nauem aut armarium aut subsellia fecero, uel ex lana tua uestimentum, uel ex uino et melle tuo mulsum, uel ex medicamentis tuis emplastrum aut collyrium, uel ex uuis aut
Abbreviated transcription (Latin):
spẽm qui extussit᷑ spicas ñ nouam
spẽm facit s eã q̃ est detegit¶ Ho¬
luntts duoꝵ dñoꝵ miscentiũ mat̾i¬
as cõe totũ corpus efficit. siue eiꝰ¬
siue diu̾se ueluti si alius uinũ cõ¬
tułit. aliꝰ mei aliꝰ aurũ. aliꝰ argen¬
tũ qmͣuis mulsi ⁊ electri noui cor¬
ꝑis fit spẽs. S et si sñ uoluntate

Expanded text:
speciem, qui excussit spicas, non nouam speciem facit, sed eam quae est detegit. Uoluntas duorum dominorum miscentium materias commune totum corpus efficit, siue eiusiue diuersae, ueluti si alius uinum contulerit alius mel, uel alius aurum alius argentum: quamuis et mulsi et electri noui corporis sit species. Sed et si sine uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
id ur᷑ adici ꝙ ita paulatĩ adiciatur
mom̃to temꝑis adiciat᷑ ꝙ si uis
fluminis ꝑtem aliꝙͣ ex t̾uo p̃dio
detraxerit᷑. ⁊ meo p̃dio apułit pa¬
lam eꝰ eam tuã ꝑuenire plane si
longiore tp̃r fundo mõ heserit.
arbores q qͣs secũ traxerit ĩ meũ
fundũ radices egerit ex ꝯi eo tp̃r
ur᷑ meo fundo adquisita et̃. ¶ In¬
sula q̃ in mari nascit᷑ ꝙ raro actidi
occuꝑantis fit. nulliꝰ enĩ ẽẽ c̾dr̃.¬

Expanded text:
idetur adici, quod ita paulatim adicitur, momento temporis adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et meo praedio attulerit, palam est eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo meo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo tempore uidetur meo fundo adquisita esse. Insula quae in mari nascitur quod raro accidit occupantis fit: nullius enim esse cr
Abbreviated transcription (Latin):
Iop. ł Si plures fideiussores
a tutore pupillo dati st̃ non ẽe
distinguendũ. s in uitũ dandam
accionẽ.ita ut ei qui cõueniretur
actiones prãrentur. ne qͥsꝙͣ puta¬
uerit abiure discessũ. posteaqmͣ
ꝓ ea parte placuit tutores ꝯdep̃¬
in solidũ si res acet̾is ñ seruetur
⁊ Id̾o si mea culpa deregatur ce
suspeqptũ facẽ supersed̾it. Nam
equitas arbitris atq officilim
uiri boni uidetur eam formam
iuris desiderasse. Cet̃m fideirsso¬
res quilit̃ in solidum obligati ce¬
teriꝰ quidem agelitib ut diuidat᷑¬
actio impetrare possũt pupillo uero
agente qui ñ ipẽ quidẽ contraxit. s
in tutorẽ incidit. et ignorat oĩabe¬
neficiũ diuidende actionis ĩiuiriã

Expanded text:
ionum.Si plures fideiussores a tutore pupillo dati sunt, non esse eum distringendum, sed in unum dandam actionem ita, ut ei, qui conueniretur, actiones praestarentur. nec quisquam putauerit ab iure discessum, postquam pro ea parte placuit tutores condemin solidum, si res a ceteris non seruetur et idonea culpa detegatur, quod suspe‹ct›um facere supersederit: nam aequitas arbitri atque officium uiri boni uidetur eam formam iuris desiderasse. ceterum fideiussores ciuiliter in solidum obligati ceteris quidem agentibus, ut diuidatactio, impetrare possunt: pupillo uero agente, qui non ipse contraxit, sed in tutorem incidit et ignorat omnia, beneficium diuidendae actionis iniu
Abbreviated transcription (Latin):
tores sũ pub̾ibus siue in pub̾ibꝰ
datos pp̃ etatis infirmitatem. siũ
ꝓdigis.ł furiosis . ł quibusdam
furiosi erit rem saluam facere
stipuletur acquirit pr̃i obligõnẽ.
lari iͣ. necc̃e est. Si pupullus ab est̃
aut fari non pot̾. Nam si p̃sens sit
⁊ fari ⁊̃ possit si eius etatis erit ut
non intelligat quid agat tñ pp̃ uti¬
litatem receptũ est. recte eum sti
collega suo. s offerre ei pot̾i̾t utrum
re stipulatur rem saluam fore nõ
ad pubertatẽ ꝑuen̾it. tutor ĩ resti¬
tuenda tutela aliqmͣdu morã fec̃¬
rit. certũ est ⁊ fructuũ noĩe ⁊ usu¬
rarum medii tꝑris tam fideuissore ᷤͤ
pupillo cauetur ꝯmittitur scipło.¬

Expanded text:
tores siue puberibus siue impuberibus datos propter aetatis infirmitatem, siue prodigis uel furiosis uel quibusdam furiosi erit, rem saluam fore stipuletur, adquirit patri obligationes. lari ita necesse est, si pupillus abest aut fari non potest: nam si praesens sit et fari potest, etiamsi eius aetatis erit, ut non intellegat quid agat, tamen propter utilitatem receptum est recte eum stipcollega suo, sed offerre ei poterit, utrum re stipulatur rem saluam fore, non ad pubertatem peruenerit, tutor in restituenda tutela aliquamdiu moram fecerit, certum est et fructuum nomine et usurarum medii temporis tam fideiussores eipupillo cauetur, committitur stip
Abbreviated transcription (Latin):
na fide soluit actores qͥ aliquod
officiũ gerunt in bonis q̃ ditͣ¬
hunt ꝓturatores uenũdare in¬
consultis pͥncipib ꝓhibentur. ⁊
si ueneant. uenditõ nullas uireᷤᷤ
habebit. Seruus tesaris si iussu
ꝓcuratoris adiit hr̃ditatẽ cesari
uolenti acquirit ¶Si multi
fisco fraudem fet̾int nd̾ ut ĩ actio¬
ne furti singłi ĩ solidũ. s om̃s simł
qͣdrupli penam ꝓ uirili portioẽ
debent sane ꝓ non p̾doneis q̃su
uit ydonei ꝯueniũtur.

Expanded text:
na fide soluit. Actores, qui aliquod na fide soluit. Actores, qui aliquod officium gerunt, in bonis quae distrahunt procuratores uenundare inconsultis principibus prohibentur, et, si ueneant, uenditio nullas uires habebit. Seruus Caesaris si iussu procuratoris adiit hereditatem, Caesari uolenti adquirit. Si multi fisco fraudem fecerint, non ut in actione furti singuli solidum, sed omnes semel quadrupli poenam pro uirili portione debent. sane pro non idoneis qui sunt idonei conueniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Dermog̃ . ł. Eufertur ei cruasi
indigno successio qui cũ heres in¬
stitutus eẽt Ut filius post mortem
eius qui pater dicebatur suppõĩtus
declaratus est. ¶ Quiꝰ aliquid sciẽs
in fraudem fisci suscepit non solũ
rem ĩ qmͣ fraudis minist̾iuĩ suscep̃.
s alt̾m tiñ restituere cogr᷑. ¶ Re
a p̾side sea ꝓcuratorẽ uł quolibet
alio in ea ꝓuincia in qua admĩsttͣ
licet ꝑ suppoitam ꝑsonam cõꝑatũ
est infirmato contraitu uendicã¬
tur. ⁊ esrimatõ eiꝰ fisco infert᷑. Nam
⁊ nauẽ in eadem ꝓuĩcia in qua qͥs
admĩstrat edificare ꝓhibetur.
¶Fiscus semꝑ ht̃ ius pignoris. qͥ
compensationẽ opponit fisco int
duos menses debitũ sibi docere d.
¶Ut debitorib fisci ꝙ fiscus deb
compenset᷑ sepe constitutũ ẽ. exce¬
pta cã tributoria et stipendioꝵ
Item p̃ciꝰ rei a fisco empte. ⁊ qͦs
ex cã annonaria debetur ⁊ rea¬
tu constitutꝰ bona sua admĩstra¬
re pot̾. eiq qui debitor recte bo¬

Expanded text:
m. Aufertur ei quasi indigno successio, qui, cum heres institutus esset ut filius, post mortem eius, qui pater dicebatur, suppositus declaratus est. Qui aliquid sciens in fraudem fisci suscepit, non solum rem, in qua fraudis ministerium suscepit, sed alterum tantum restituere cogitur. Quod a praeside seu procuratore uel quolibet alio in ea prouincia, in qua administrat, licet per suppositam personam comparatum est, infirmato contractu uindicatur et aestimatio eius fisco infertur: nam et nauem in eadem prouincia, in qua quis administrat, aedificare prohibetur. Fiscus semper habet ius pignoris. Qui compensationem opponit fisco, intra duos menses debitum sibi docere debet. Ut debitoribus fisci quod fiscus debet compensetur, saepe constitutum est: excepta causa tributoria et stipendiorum, item pretio rei a fisco emptae et quod ex causa annonaria debetur. In reatu constitutus bona sua administrare potest, eique debitor recte bo
Abbreviated transcription (Latin):
ne iurdice ⁊ dicturlim. s c debtor
ex stiplatu age̾ ceꝑit pot̃ dici do¬
minũ si defensione̾ ꝓcuratoris sus¬
cipiat. ñ inutilit᷑ doli .m. excepti¬
one adu̾sus debitorẽ uti. qr na¬
turale debitũ man.¶ Siquis
a procuratore status ꝯtͦunam pati¬
atur.Sat̃ acciꝑe debet a procura¬
tore. ne inpune sepiꝰ ꝓ suo statu
ꝯueniretur. ⁊ si dñs. uenientesq
ab eo ꝑsone ratũ non hu̾int. quo̾

Expanded text:
it, condicturum. sed cum debitor ex stipulatu agere coeperit, potest dici dominum, si defensionem procuratoris suscipiat, non inutiliter doli mali exceptione aduersus debitorem uti, quia naturale debitum manet.Si quis a procuratore status controuersiam patiatur, satis accipere debet a procuratore, ne impune saepius pro suo statu conueniretur et, si dominus uenientesque ab eo personae ratum non habuerunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
suo rursus ñ ꝑiclitari ⁊ ip̃ imꝑen¬
dia ã in litẽ fecent. s lab̾. c̾cam
sũmã ꝯphendendam existunat. qr
existimatõ libertatis ad infinitũ
extend̾etur. ex quo aũ dñs ratum
non hũit cõmitit᷑ iudetur stipło.
s non añ ex ea agi pot̾it ꝙͣ de lib̾ta¬
te iudicatũ fu̾it. ꝙ si serius sit in¬
dicatus mutilis sit stipło. cũ ⁊ si
qua sit accio eam dño adqͥsisse intlłr
tp̃.ł. Accor a tutore datus omͦ
cauet auctor ciuitatis. nͨ ipẽ cauet
nec magr̃ uniu̾sitatis. uec cura¬
tor bonis cõsensu creditoꝵdatus.
dem.ł. Int̾clum ex cõuentõe
stipło ratam rẽ hr̃i int̾poni solet.
ut puta siqͥdẽ ꝓcurator aut uen¬
dat aut locet. aut si ei soluatur

Expanded text:
suo rursus non periclitari et propter impendia, quae in litem fecerit. sed Labeo certam summam comprehendendam existimabat, quia aestimatio libertatis ad infinitum extenderetur. ex quo autem dominus ratum non habuerit, committi uidetur stipulatio, sed non ante ex ea agi poterit, quam de libertate iudicatum fuerit, quia, si seruus sit iudicatus, inutilis fit stipulatio, cum et, si qua tum.Actor a tutore datus omnimodo cauet: actor ciuitatis nec ipse cauet, nec magister uniuersitatis, nec curator bonis consensu creditorum datus.m.Interdum ex conuentione stipulatio ratam rem interponi solet, ut puta si quid procurator aut uendat aut locet aut si ei soluatur