comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm uͦ defectionis ꝓpalati funt pͥn-¬
cipes ⁊ custodie mancipati. imꝑa¬
tor aqͥsgrani sec̃ decreuerat hye¬
maturꝰ regredit᷑ ibiq usq dũ sa¬
cram pasche sollempnitatẽ cele-¬
braret remorat᷑ P ost cuiꝰ festiui¬
tatis transactã celebritatẽ bernardũ
hactenꝰ regem eiꝰq insupradicto scełe
factores. c̃ lege iudicioq frãcoꝵ deb̾ẽt
capitali inuectione feriri. suppressa
tͥstiori sententia luminibꝰ orbari con¬
sensit. licet multis optinentib ⁊ ani¬
aduerti in eos tota seueritate legali
cupientib. At uͦ licet imꝑatore ĩdul¬
dentiꝰ agente. ultio tam̃ eliminata
ad esfectum in aliquos ẽ. ꝑducta. Et¬
enim b̃nardꝰ. ⁊ regineriꝰ dum inpatien¬
tius occłoꝵ tulerunt ablationẽ. mor¬
tis sͥ conciuerunt acerbitatẽ. Ipo̾s
porro hac constrictos ĩmanitate. ab
ep̃is reliquis depositos. monast̾iis man¬
cipauit. Eeteroꝵ autẽ nullũ uł iu¬
ta pͥuari. uł m̃broꝵ amputatione iꝰsit

Expanded text:
 defectionis propalati sunt principes et custodie mancipati, imperator Aquasgrani sicut decreverat hicmatum regreditur, ibique, usque dum sacram pascę sollempnitatem celebraret, remoratur. Post cuius festivitatis transactam celebritatem Berhardum hactenus regem eiusque in supradicto scelere fautores, cum lege iuditioque Francorum deberent capitali invectione feriri, suppressa tristiori sententia luminibus orbari consensit, licet multis obnitentibus et animadverti in eos tota severitate legali cupientibus. At vero licet imperatore indulgentius agente, ultio tamen elimata ad effectum in aliquos est perducta: etenim Berhardus et Reginherius, dum inpatientius oculorum tulerunt ablationem, mortis sibi consciverunt acerbitatem. Episcopos porro hac constrictos immanitate ab episcopis reliquis depositos monasteriis mancipavit. Caeterorum autem nullum vel vita privari vel menbrorum amputatione iussit
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ septingentesimo septuagesimo. uiͦi.
Sed eum qui uiuidã ꝓmittebat qͣlita¬
tem. ẽ ꝑbaptismatis sacͤmentũ renas¬
ci contigiss. hludouiẽ uocitare patͥ
placuit. eiq regnũ qd̃ sͥ nascendo di¬
cauerat contradidit. Sciens porro rex
sapientissimꝰ atq ꝑspicacissimꝰ karolꝰ
regnũ ẽẽ. ueluti corpꝰ qd̵dam. ⁊ nc̃ isto
ñc illo in cõmodo iactari. nisi consi¬
lio ⁊ fortitudine nelut qͥb dã medicis
sanitas accepta tutet᷑ ep̃os quidẽ mͦ
qͦ oportuit sibi deuĩxit. Ordinatut
autẽ ꝑtotã aquitaniã cõmites. abbes¬
q. necñ alios płimos. qͦs uassos uil¬
go uocant exgente francoꝵ. quorũ
prodentie ⁊ fortitudini nulli calli¬
ditate. nulli ui obuiare fu̾it tutũ. eisꝙ
cõnusic cͤam regni. pro ut utsle uidica¬
unt. finiu tutam̃. ullarũq regiarum
ruralem ꝓuisionẽ. Et biturige ciui¬
tati pͥmo umb̾tũ. paulopꝰ sturbium
p̃fecit comitẽ. porro pictauis: abbonẽ.

Expanded text:
ngentesimo septuagesimo octavo. Sed eum, qui vividam promittebat qualitatem, cum per baptismatis sacramentum renasci contigisset, Hludouuicum vocitare patri placuit eique regnum, quod sibi nascendo dicaverat, contradidit. Sciens porro rex sapientissimus atque perspicacissimus Karolus, regnum esse veluti corpus quoddam et nunc isto, nunc illo incommodo iactari, nisi consilio et fortitudine velut quibusdam medicis sanitas accepta tutetur, episcopos quidem modo quo oportuit sibi devinxit. Ordinavit autem per totam Aquitaniam comites abbatesque necnon alios plurimos, quos vassos vulgo vocant, ex gente Francorum, quorum prudentiae et fortitudini nulli calliditate, nulli vi obviare fuerit tutum, eisque commisit curam regni, prout utile iudicavit, finium tutamen villarumque regiarum ruralem provisionem. Et Biturige civitati primo Umbertum, paulo post Sturbium praefecit comitem, porro Pictauis Abbonem,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hanc illoꝵ spem. abscidit pry¬
dentiũ consiliũ uiroꝵ. Aduecta
enĩ undec̃q mat̾ia. ceꝑunt extru¬
ere casas. ueluti ibidẽ inhibernis
mansuri. Qd̃ cernentes ciuitatis
habitatores abspe decidunt.⁊ ad
desꝑationẽ ultimã uersi suũ pͥn¬
cipem tͣdidunt: ⁊ addonis cog¬
natum quẽ ꝓeo constituerant
nomine hamur: ⁊ se ac cuuitatẽ
concessa facultate tuto secedendi
crederent. honesto ut decebat usi cõ¬
silio regem uocant. ut urbs tanti
nõis głosũ nom̃ regi propagaret. si

Expanded text:
Sed hanc illorum spem abscidit pruSed hanc illorum spem abscidit prudentium consilium virorum: advecta enim undecumque materiae, coeperunt extruhere casas veluti ibidem in hibernis mansuri. Quod cernentes civitatis habitatores, ab spe deciderunt et ad desperationem ultimam versi, suum principem tradiderunt, Zaddunis cognatum, quem pro eo constituerant, nomine Hamur, et se ac civitatem, concessa facultate tute secedendi,crederent, honesto, ut decebat, usi consilio regem vocant, ut urbs tanti nominis gloriosum nomen regi propagaret, si
Abbreviated transcription (Latin):
obsidionẽ urb̃ iniunxit. cui ros¬
tannꝰ comes gerunde p̾fuit. t̾tiã
autẽ ne forte in obsidentes urbẽ
interea int᷑ urbem. cordubã mi¬
serunt. auxiliũ poscentes. R ex uͦ
saracenoꝵ ꝓtinꝰ auxiliũ ⁊ exercitũ
direxit. ¶ementib porro his qui
missi fuerant cesaraugustã. alla
tũ⁊ eis de exereitu inuia sibi ob¬
uiam constituto. E rat cnim ibi uul¬
lelmus pͥmus signifer. ⁊ hademarus.
⁊ cum eis ualidum auxiliũ. Quod
illi audientes. in hastaturas sese uer¬
terunt. dadẽq illis impuise impor
& illis iuncti. tamduu urbẽ obambi¬
entes.⁊ nullum ingredi uł egrediꝑ
mitentes uexarunt. donec famis
acbitate coacti sunt. etiam uetustis-¬
sima hostiis coria detͣhere. ⁊ incybũ
infelicissimum u̾tere. Alii autem
mortẽ infelicissimȩ p̃ponentes uitȩ.
e muris semet p̃cipites mitebant.
Aliqui uͦ spe animabant᷑ in ani.
cogitantes qđ franci hyemis asꝑita¬
te aciuitatis cohiberent᷑ obsidione

Expanded text:
obsidionem urbis iniunxit, cui Rotsobsidionem urbis iniunxit, cui Rotstagnus comes Gerundę pręfuit, terciam autem, ne forte obsidentes urbem interea intra urbem Cordubam miserunt, auxilium poposcerunt. Rex vero Sarracenorum protinus auxiliatum et exercitum direxit. Venientibus porro his, qui missi fuerant, Caesaraugustam, latum est eis de exercitu in via sibi obviam constituto. Erat enim ibi Uuillelmus, primus signifer, Hademarus et cum eis validum auxilium. Quod illi audientes, in Hasturas sese verterunt clademque illis inprovise import illis iuncti tamdiu urbem obambientes et nullum ingredi aut egredi permittentes vexarunt, donec famis acerbitate coacti sunt etiam vetustissima hostiis coria detrahere et in cibum infelicissimum vertere. Alii autem mortem infelicissimę proponentes vitae, ex muris semet praecipites mittebant, aliqui vero spe animabantur inani, cogitantes quod Franci hiemis asperitate a civitatis cohiberentur obsidione.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ regress Estate hanc sequente. z ad¬
do dux barcinonensis. suasꝰ : a qͦdã sͥ
ut putabat amico. narbonã usq ꝓce¬
dere. Qui comp̃hens ⁊ adhludouicũ
regẽ ÷ adductus. ⁊ patri karolo ⁊ itdẽ
p̃sentat᷑. I pso temꝑe. hludouicꝰ rex
coacto popło regni sui. tolose de his
que uidebant᷑ tracta delib̾abat. Bur¬
gundione namq mortuo. comitatꝰ
eiꝰ fedentiacꝰ liutardo ÷ attributus.
mͣ rem uuascones moleste ferentes.
intantã eruꝑe petulantiã. ut etiã
homĩes illiꝰ alio ferro ꝑim̾ent. ali¬
os igni cõburerent. ¶ u uocati
c̃ pͥmũ uenire decrectarent. qͦqͦ mͦ
ad causã dicendã uenerũt. ⁊ pe¬
nas debitas ꝓtalib ausis dedert̃.
ita ut qͥdã talionis lege igni cõ¬
flagͣrent. His peractis succeilente
temꝑe. uisũ ÷ regi ⁊ consiliariis eiꝰ.
ut adbarcinonã obpugnandam
ire deberent. ¶ iuisoq intres par¬
tes exercitu. unã quidẽ ruscelliõi
ipse ꝑmanens sec̃ retinuit. alteri

Expanded text:
 XIII.Aestate hanc sequente, Zaddo dux Barcinnonensis suasus est a quodam sibi, ut putabat, amico, Narbonam usque procedere. Qui comprehensus, Hludouuico regi est adductus et patri Karolo itidem perductus. Ipso tempore Hludouuicus rex, coacto populo regni sui, Tolosae de bis que agenda videbantur tractans deliberabat. Burgundione namque mortuo, comitatus eius Fedentiacus Liutardo est attributus. Quam rem Uuascones moleste ferentes, in tantam erupere petulantiam, ut etiam homines illius alios ferro perimerent, alios igni conburerent. Qui vocati, cum primum venire detrectarent, quoquo modo ad causam dicendam venerunt et poenas debitas pro talibus ausis dederunt, ita ut quidam talionis lege igni conflagrarent. His peractis, succedente tempore visum est regi et consiliariis eius, ut ad Barcinnonam obpugnandam ire deberent; divisoque in tres partes exercitu, unam quidem Ruscellioni ipse permanens secum retinuit, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
ticionẽ pater honorabiliter suscepit.
gr̃as filio egit. petita tñ negauit. ⁊ uc sͥ
turonũ occurret mandauit. Quo filiꝰ
ueniens. gͣtulabunde ab eo nimis suscep¬
tꝰ. ⁊ infranciã redeuntẽ. aruernũ usq¬

Expanded text:
titionem pater honorabiliter suscepit, titionem pater honorabiliter suscepit, gratias filio egit, petita tamen negavit et, ut sibi Turonum occurreret, mandavit. Quo filius veniens, gratulabunde ab eo nimis susceptus et in Frantiam redeuntem Uernum usq
Abbreviated transcription (Latin):
ne plꝰ in ambłando fatigaret᷑: qnpotiꝰ
loco sͥ oportuno castra metaret᷑. ⁊ se rede¬
untẽ ibidẽ oꝑiretꝰ Tota enĩ gente sub¬
acta saxonũ. uictor karolꝰ imꝑator iã
redibat. cui c̃ filiꝰ occurriss. multo eum
amplexu deosculans. płima illũ gr̃arũ
actione ⁊ laude extulit. ualitatemq ob¬
sequele illiꝰ sepe iterando. felicẽ se tali
filio p̃dicabat. Einito tandẽ diutino
atq cruentissimo saxonico bello. qd̃ irt
ferunt. xxͣx. triũ annoꝵ tempꝰ occupa¬
uit: hludonieꝰ rex apr̃e dunissꝰ inreg¬
hyeme porro tuͣsacta. karolꝰ ĩꝑator tẽ¬
pus oportunũ nactꝰ. ut pote ab externis
quiescens bellis. cepit cͥcuire loca regni
sui mari contigua. Qd̃dũ hludouicꝰ
rex comꝑiss. rotomagũ misso legato ha¬
demaro. petiit eũ inaqͥtaniã deuert̾e
⁊ regnũ qd̃ sͥ dederat inuisere. ⁊ ad loc̃
qui cassinogilꝰ uocat᷑ uenire. Cuiꝰ pe¬

Expanded text:
ne plus in ambulando fatigaretur, quin potius ne plus in ambulando fatigaretur, quin potius loco sibi oportuno castra metaretur et se redeuntem ibidem operiretur. Tota enim gente subacta Saxonum, victor Karolus imperator iam redibat. Cui cum filius occurrisset, multo eum amplexatu deosculans, plurima illum gratiarum actione et laude extulit utilitatemque obsequele illius sepe iterando, felicem se tali filio praedicavit. Finito tamen diutino atque cruentissimo Saxonico bello, quod, ut ferunt, triginta trium annorum tempus occupavit, Hludouuicus rex a patre dimissus in regHieme porro transacta, Karolus imperator tempus oportunum nanctus, utpote ab externis quiescens bellis, coepit circuire loca regni sui mari contigua. Quod dum Hludouuicus rex comperisset, Rotomagum misso legato Hademaro, petiit eum in Aquitaniam devertere et regnum, quod sibi dederat, invisere et ad locum, qui Cassinogilus vocatur, venire. Cuius pe
Abbreviated transcription (Latin):
losam habiit iterum. atq inde in hispa¬
niã contendit. Oui barcinone appro¬
pianti zaddo dux eiꝰdem cuutatis. iãq
subiectꝰ occurrit. nec tam̃ ciuitatẽ dedit.
Qmͣ tnͣsgrediens rex: ⁊ hilerde suꝑueni¬
ens. subegit illã atq subuertre. Qua
diruta. ⁊ ceteris municipiis uastatis. ĩ¬
censis. ad oscam usq ꝓcessit. Cuiꝰ agͦs
segetib plenos manu mlitari secuit.
uastauit. incendit. ⁊ quec̃q extͣ ciuitatẽ
sunt reꝑta. incendio depascente st̃ con¬
sũpta. Quib expletis ĩminente iam
hyeme ad ꝓpria rediit. Nedeunte por¬
ro temꝑe estiuo. imꝑator głosissimꝰ ka¬
rolꝰ saxoniã petiit. mandans filio. ut
⁊ ipse tanꝗͣ in eadẽ terra hẏemat᷑us se
subsequeret᷑. Quod ipse age̾ festinans
ad neusciã uenit. hrenũ ibidẽ tnsiit.
patq occurrere accelerabat. S ed añq̃
adeum ueniret. nũtio obuiauit pat̾no.
in loco cꝰ uocabłm ÷ ostfaloa c̃ mandatis.

Expanded text:
losam habiit iterum atque inde in Hispalosam habiit iterum atque inde in Hispaniam contendit. Cui Barcinnone adpropianti Zaddo dux eiusdem civitatis iamque subiectus occurrit, nec tamen civitatem dedidit. Quam transgrediens rex et Hellerdę, superveniens, subegit illam atque subvertit. Qua diruta et ceteris municipiis vastatis et incensis, ad Hoscam usque processit. Cuius agros segetibus plenos manus militaris secuit, vastavit, incendit, et quecumque extra civitatem sunt reperta, incendio depascente sunt consumpta. Quibus expletis, imminente iam hieme ad propria rediit. XI. Redeunte porro tempore aestivo, imperator gloriosissimus Karolus Saxoniam petiit, mandans filio, ut et ipse tamquam in eadem terra hiematurus se subsequeretur. Quod ipse agere festinans ad Neusciam venit, Hrenum ibidem transiit et patri concurrere accelerabat. Sed antequam ad eum veniret, nuntium obviavit paternum in loco, cuius vocabulum est Ostfaloa, cum mandatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ingͣnni comitis sͥ sociauit. Ordi¬
nauit autẽ illo intemꝑe infinib
aquitanoꝵ cͥcũquaq firmissimã
tutelã. Nam ciuitatẽ ausonam.
castrũ cardonã castaserrã. ⁊ reliqͣ
opida olim deserta muniuit. et
habitari fecit. ⁊ burrello comiti cũ
congruis auxiliis tuenda cõmisit.
Hyeme tnͣsacta. misit ad illũ pat̾
rex. ut ad se cont᷑ saxones euntem
ẽ popło quo poss ueniret. Qui ire ñ
differens ad eum. aquisgran uenit. et
c̃ ip̃o ꝑtexit ad fremersheim ubi placi¬
cum generale hũit suꝑ rippã hreni ĩ¬
saroniã c̃ pr̃e usq ad missã sc̃ĩ marti¬
ni ꝑdurauit. Interca a saxonia c̃ pr̃e
exiit. ⁊ in aquitaniã magna hyemis
exacta parte concessit. S uccedente uͦ
estate. iex karolꝰ ad eũ misit. mandãs
ut secum in italiam ꝓficisc̾e̾tur: s mu¬
tato consilio. iussꝰ ÷ domi manere Re¬
ge autẽ romã pergente. ibidẽq infulaᷤᷤ
imꝑatorias suscipiente. rex ludouicꝰ to¬

Expanded text:
it. Ordinavit autem illo tempore in finibus Aquitanorum circumquaque firmissimam tutelam. Nam civitatem Ausonam, castrum Cardonam, Castamserram, et reliqua oppida olim deserta, munivit, habitari fecit, et Burrello comiti cum congruis auxiliis tuenda commisit. Hieme transacta misit ad illum pater rex, ut ad se contra Saxones euntem, cum populo, quo posset, veniret. Qui ire non differens, ad eum Aquasgrani venit, et cum ipso ad Fremersheim, ubi placitum generale habuit, super ripam Rheni e usque missam sancti Martini perduravit. Interea a Saxonia cum patre exiit et in Aquitaniam magna hiemis exacta parte concessit. X. X.Succedente vero aestate rex Karolus ad eum misit, mandans ut secum in Italiam proficisceretur, sed mutato consilio iussus est domi manere. Rege autem Romam pergente ibidemque infulas imperatorias suscipiente, rex Hludouuicus To
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditione. iniquitatẽ hꝰ loci olim euĩ¬
cere curarunt. Sed hanc facilitatem
tnͣsitꝰ si dici fas est: fedauit infidꝰ incer¬
tͦq fortune ac uertibilis success O ũ
enĩ que agi potuer̃ in hyspania ꝑac¬
ta eẽnt. ⁊ prosꝑo itin̾e reditũ eẽt. in¬
fortunio obiuante extremi qͥdã in eodẽ
monte regii cesi sunt agm̃is. Quorũ
qr uulgata sunt nomĩa: dice̾ suꝑsedi

Expanded text:
perditione iniquitatem huius loci olim evinperditione iniquitatem huius loci olim evincere curarunt. Sed hanc felicitatem transitus, si dici fas est, foedavit infidus incertusque fortune ac vertibilis successus. Dum enim que agi potuerunt in Hispania peracta essent et prospero itinere reditum esset, infortunio obviante extremi quidam in eodem monte regii caesi sunt agminis. Quorum, quia vulgata sunt, nomina dicere supersedi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑactis.⁊ reb tam publicis ꝗͣq pͥua¬
tis ꝓoportunitate dispositis. reliqͥt
hildegardem nobilissimã pussimã¬
q reginã in uilla regia cꝰ nocabłmẽ
cassinogilꝰ gemĩa grauidã ꝓle. ⁊ tnͣ¬
conũ cont̾minũ. ꝗͣ regionẽ iã dudr̃
indeditionẽ susceꝑat. lupo pͥncipe se
⁊ sua ciꝰ nutui dedente. Ibidem ⁊̃¬
que oportunitas utilitasq dictanit
explicitis. statuit pirinei montis su¬
perata difficultate. ad hyspaniã per¬
gere. laborantiq eccłe sub saracenoꝵ
acerbissimo iugo xp̃o factore suf¬
fragari. Qui mons c̃ altitudine ce¬
lum pene contingat. asꝑitate canti¬
um borreat. opacitate siluar tene¬
brescat. angustia uie uł potiꝰ semite
cõmeatum ñ mͦ tanto exercitui s
paucis ad modũ pene intercludat.
nerosissimꝰ. uł impar pompeio. uł
segnior eẽ. curabat hannibale. qui
c̃ magna si suoꝵq fatigatione et

Expanded text:
peractis, et rebus tam publicis quam privaperactis, et rebus tam publicis quam privatis pro opportunitate dispositis, reliquit Hildegardam nobilissimam piissimamque reginam in villa regia, cujus vocabulum est Cassinogilus, gemina gravidam prole, et trasconum contin deditionem susceperat, Lupo principe se et sua eius nutui dedente. Ibidem etiam que oportunitas utilitasque dictavit explicitis, statuit Pyrinei montis superata difficultate ad Hispaniam pergere laborantique ecclesiae sub Sarracenorum acerbissimo iugo Christo fautore suffragari. Qui mons cum altitudine caelum penecontingat, asperitate cautium horreat, opacitate silvarum tenebrescat, angustia viae vel potius semite commeatum non modo tanto exercitui, sed paucis admodum pene intercludat, nerosissimus vel impar Pompeio vel segnior esse curabat Hannibale, qui cum magna sui suorumque fatigatione et
Abbreviated transcription (Latin):
palatinis. que uidi ⁊ comꝑire potui.
amosissimus regum
nulliq suo temꝑe pꝰ¬
ponendꝰ karolꝰ c̃ pꝰ obitum pat̾nũ
fr̃isq karlomagni in faustum
occubitum. popłi regniq frãcoꝵ
suscepiss unic̃ gub̾nad̾m. inuin¬
cibile sͥ arbitratꝰ affore salutis ꝓs¬
ꝑitatisq suffragium. si eccłe paci
concordieq adminicłans. pacifi¬
co quidem sub unione fraterna artiꝰ
uinciret. rebelles eqͣ seueritate ꝑcelle¬
ret. necñ ⁊ oppressis a paganis opem
ferret. s ⁊ ipsos xp̃iam nominis ini¬
micos ad agnitionẽ confessionẽq
ueritatis. quoqͦ mͦ ꝑduceret. H is
gͥ conatib regni sui auspitia dedi¬
cans⁊ ap̃o tuenda ⁊ corroborenda cõ¬
mittens. pꝰꝗͣ res frãcie ꝓut libuit et
utille iucuicauit d̾o annuente cõpo¬
suit. ad aquitaniã tnͣsiit. recidua
bella meditantem. ⁊ hunoldo qͦdã
isdem hunoldꝰ. ⁊ aquitaniã linqͦ¬
re. ⁊ suge subsidio uitã delitesccn¬
do atq oberrando seruare. His

Expanded text:
palatinis, quae vidi et comperire potui, Famosissimus regum, nullique suo tempore postponendus, Carolus, cum post obitum paternum, fratrisque Carlomanni infaustum occubitum, populi regnique Francorum suscepisset unicum gubernaculum, invincibile sibi arbitratus est adfore salutis prosperitatisque suffragium, si Ecclesiae paci concordiaeque adminiculans, pacificos quidem sub unione fraterna arctius vinciret, rebelles autem aequa severitate percelleret, nec non et oppressis a paganis opem ferret, sed et ipsos Christiani nominis inimicos ad agnitionem confessionemque veritatis quoquo modo perduceret. His igitur conatibus regni sui auspicia dedicans, et Christo tuenda et corroboranda committens, postquam res Franciae, prout libuit et utile judicavit, Deo annuente, composuit, ad Aquitaniam transiit, recidua bella meditantem, et Hunoldo quodam idem Hunoldus et Aquitaniam linquere, et fugae subsidio vitam delitescendo atque oberrando servare. His
Abbreviated transcription (Latin):
nona gͣuabant᷑. sua lib̾alitate re¬
larauit. Habebat autẽ t̾e tẽpis¬
magenariũ secũ missũ sͥ a pr̃e. uͥrũ
sapientẽ ⁊ strenuũ. gnarũq utilitatis
⁊ honestatis regie. I ntantũ autẽ re¬
gi patͥ bec placuisse dicunt᷑. ut hac
umitatione. stipendiariã infrãciam
interdiceret annonã militarẽ dãri
⁊ alia plĩma corrigi iuberet. congͣ¬
tulans felicib filii ꝓfectib. Sequẽ¬
ti porro temꝑe. tolosã nenit rex: cõ¬
uentũ generalẽ ibidẽ habuit. ade¬
fonsi galliciarũ pͥncipis. missos qͥs
ꝓamiticia firmanda miserat ẽ do-¬
nis suscepie. ⁊ pacifice remisit. Nec¬
ñ ⁊ bahaluc saracenoꝵ ducis. qui¬
in locis montuosis aquitanie prox¬
imis pͥncipabat᷑. missos pacẽ peten¬
tes. ⁊ dona ferentes suscepit ⁊ remi¬
sit. Quo temꝑe. uerens ne corꝑis
natiuo suꝑatꝰ calore: ĩ multimodoᷤ
luxurie raꝑet᷑ anfractꝰ cũ consilio

Expanded text:
nona gravabantur, sua liberalitate renona gravabantur, sua liberalitate relevavit. Habebat autem tunc tempMeginarium secum, missum sibi a patre, virum sapientem et strenuum gnarumque utilitatis et honestatis regie,. In tantum autem regi patri hec placuisse dicuntur, ut hac imitatione stipendiariam in Frantia interdiceret annonam militarem dari, et alia plurima corrigi iuberet, congtulans felicibus filii profectibus. Sequente porro tempore Tolosam venit rex, et conventum generalem ibidem habuit. Adefonsi Galletiarum principis missos, quos pro amicitia firmanda miserat cum donis, suscepit et pacifice remisit. Necnon et Bahaluc Saracenorum ducis, qui locis montuosis Aquitaniae proximis principabatur, missos pacem petentes et dona ferentes suscepit et remisit. Quo tempore verens ne corporis nativo superatus calore, in multimodos luxuriae raperetur anfractus, cum consilio
Abbreviated transcription (Latin):
receptis rex ⁊ prudentie sue mons¬
trauit continuo docum̃tũ. ⁊ mise¬
ricordie que sͥ genuinẽ ꝓbabat᷑.
patefecte affectum. N am ordina¬
uit qͣlit̾ in quatuor locis hib̃na tnͣsi¬
geret. ut trib annis exactis. quar¬
to demũ anno hyemat᷑um seqͥsq
eoꝵ susciꝑet locꝰ: theotuadũ sciłe
palatium. cassinogilũ. andiacũ.
⁊ eurogilum. Que loca qñ qͣrtũ
redigebatur ad annũ. sufficientẽ
regio suitio exhibebant expensã.
Quib prudentissime ordinatis. in¬
hibuit aplebeis ulteriꝰ annonas mi¬
litares. qͣsͣ uulfoderũ uocant dari.
Et licet hoc uiri militares egre
tulerint. tñ ille uir miscde consi¬
dans ⁊ prebentiũ penuriã. ⁊ exigẽ¬
tiũ crudelitatẽ. simul ⁊ ut̾rumq
ꝑditionẽ. satiꝰ uidicauit de suo sub¬
ministrare suis. ꝗͣ sic ꝑmittendo.
copiã rei frumtarie: suos in retiri
ꝑicłis. Quo temꝑe. albigensib
tͥbutum quo indando uino ⁊ an-¬

Expanded text:
VII.Quibus receptis, rex et prudentiae suae monsVII.Quibus receptis, rex et prudentiae suae monstravit continuo documentum et misericordie, que. sibi genuina probatur, patefecit affectum. Nam ordinavit, qualiter in quattuor locis hiberna transigeret, ut tribto demum anno hiematurum se quisque eorum susciperet locus, Tehotuadum scilicet palatium, Cassinogilum, Andiacum, et Eurogilum. Quae loca, quando quartum redibatur ad annum, sufficientem regio servitio exhibebant expensam. Quibus prudentissime ordinatis, inhibuit a plebeiis ulterius annonas militares, quas vulgo foderum vocant, dari. Et licet hoc viri militares aegre tulerint, tamen ille vir misericordiae, considerans et prebentium penuriam et exigentium crudelitatem simul et utrorumque perditionem, satius iudicavit de suo subministrare suis, quam sie permittendo copiam rei frumentarię suos inretiri periculis. Quo tempore Albigenses tributo, quo in dando vino et an
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰ exegit. MNignoꝑe enĩ curabat rex
pater ne regem filium aut nutͥmͣta ho¬
nesta lat̾ent. aut externa inherentia in
aliqͦ dehonestarent. Qui c̃ pͥmo uere a
patre dimitteret᷑. interrogatꝰ ab eo ÷ cur
rex c̃ foret tante tenuitatis cẽt inre fa¬
miliari. ut nͨ bñdictionẽ qͥdẽ nͥ expostu¬
lato sͥ offorre posset. didicitq abillo qͥa
pͥuatis studens quisq pͥmoꝵ negligens
autẽ publicoꝵ ꝑuersa uice dũ publica
uertunt᷑ in pͥuata. nominetenꝰ dñs factꝰ
sit pene om̃iũ indigꝰ. Uolens autem
huic obuiare necessitati. s cauens ne filii
dilectio apd̃ obtimates aliꝗͣ pate̾t᷑ iac¬
turã. si illis aliquid ꝑprudentiã deme¬
iet. qd̵ ꝑuiscientiã contulerat. misit illi
missos suos. uuilleb̾tum scłe rotomage
pꝰea urb̃ archiep̃m. ⁊ richardũ comi¬
tem. uillarũ suar̃ prouisorem. p̾ci¬
piens ut uille que eatenꝰ usui serui¬
erãt regio. obsequio restituerent᷑

Expanded text:
cus exegit. Magnopere enim curabat rex cus exegit. Magnopere enim curabat rex pater, ne regem filium aut nutrimenta honesta laterent aut externa inherescentia in aliquo dehonestarent. Qui cum primo vere a patre dimitteretur, interrogatus ab eo est, cur rex cum foret, tante, tenuitatis esset in re familiari, ut nec benedictionem quidem nisi ex postulato sibi offerre posset; didicitque ab illo, quia privatis studens quisque primorum, neglegens autem publicorum, perversa vice, dum publica vertuntur in privata, nomine tenus dominus, factus sit pene omnium indigus. Volens autem huic obviare necessitati, sed cavens ne filii dilectio apud optimales aliquam pateretur iacturam, si illis aliquid per pruden tiam demeret, quod per inscientiam contulerat, misit illi missos suos, Uuillebertum scilicet, Rotomage postea urbis archiepiscopum, et Richardum comitem, villarum suarum provisorem, precipiens ut villę, que eatenus usui servierant regio, obsequio restituerentur
Abbreviated transcription (Latin):
eo accepit mandatũ aquitaniã redire.
⁊ fr̃i pippino suppetias cũ qnͣtis possit
copiis initaliã ꝑgere. Cui obediens.
aqͥtaniã autũni temꝑe rediit. om̃ib¬
queq ad tutam̃ regni ꝑtinent ordina¬
tis. ꝑmontis cuuisii asꝑos ⁊ fiexuosos an¬
fractus. initaliam tnͣsuehit᷑ atq nata¬
iem dñi rauenne celebrans. ad frẽm ue¬
nit. ¶ui conuanctꝰ. uinctis uirib bene¬
uentanã ꝓuintiã ingrediunt᷑. cuncta
obua popłant᷑ castro uno potiuntur.
yeme autẽ tnͣsacta. una adpr̃em ꝓs¬
pere regrediunt᷑. uno tantũ auditu offuᷤ¬
cante eoꝵ płimã amicitiã. eo qd̵ cõperint
stẽm suũ nat᷑alem pippinũ contͣ cõmu¬
nẽ patrẽ rebellionem meditatũ. płesq
nobłium hꝰ scełis conscios atq inretitos ⁊
pessundatos. Concite gͦ ꝑgentes ĩ par¬
recepti. Quicqͥd autẽ suꝑ fuit estatis. au¬
tunni. hẏemis. ẽ patre rege. rex hludoui¬

Expanded text:
cepit ab eo mandatum Aquitaniam redire cepit ab eo mandatum Aquitaniam redire et fratri Pippino suppetias cum quantis possit copiis in Italiam pergere. Cui oboediens Aquitaniam autumni tempore rediit, omnibusque quę ad tutamen regni pertinent ordinatis, per montis Cinisii asperos et flexuosos anfractus in Italiam transvehitur atque natalem Domini Rauennę celebrans ad fratrem venit. Cui coniunctus, iunctis viribus Beneuentanam provintiam ingrediuntur, cuncta obvia populantur, castro uno potiuntur. Hieme autem transacta, una ad patrem prospere regrediuntur, uno tantum auditu offuscante eorum plurimam alacritatem, eo quod compererint fratrem suum naturalem Pippinum contra communem patrem rebellionem meditatum, pluresque nobilium huius sceleris conscios atque inretitos et pessumdatos. Concite ergo pergentes, in parssimę sunt recepti. Quicquid autem superfuit aestatis, autumni et hiemis, cum patre rege rex Hludouui
Abbreviated transcription (Latin):
exilio deportat᷑. Chorsone por¬
ro aducatu amoto tolosano ob
cꝰ incuriam tantũ dedecꝰ regi ⁊ frãci
acciderat. uuilłmꝰ pro eo subrogatꝰ e
Qui guasconũ nationẽ ut sunt natͦa
leues. ꝑꝑ euentũ supͣdictum ualde eli¬
tos⁊ ꝑꝑ multationẽ adelerici. nimis m¬
perit efferatos. Quos tam̃ tam hasti
ꝗͣ uirib breui subegit. illiq pacem ĩ¬
posuit nationi. Rex uero hludouicꝰ
eodẽ anno tolose placitum generalẽ
habuit. Ibiq consistenti. abutaurus
saracenoꝵ dux cum reliquis regno
aquitanico collimitantib ad eũ nũti¬
os misit. pacem petens. ⁊ dona regia
Interea anno hunc sequente patͥ regi
rer hludouicꝰ eigelheim occurrit. Iñ
tem usq ad chuneberg comitatꝰ: uisso
est reu̾ti. ⁊ usq adreysionẽ pat̾nã cũ
fastrada mane regina. Itaq c̃ ea hi¬
emen exegit imminentẽ. patre in ex¬
peditione cepta ꝑmanentae. At uͦ ip̃o
ab expeditione auarica remeante. ab¬

Expanded text:
exilio deportatus. Chorsone porexilio deportatus. Chorsone porro a ducatu semoto Tolosano, ob cuius incuriam tantum dedecus regi et Francis acciderat, Uuillelmus pro eo subrogatus est, qui Uuasconum nationem – ut sunt natura leves – propter eventum supradictum valde elatos et propter multationem Adelerici nimis repperit efferatos. Quos tamen tam hastu quam viribus brevi subegit illique pacem imposuit nationi. Rex vero Hludouuicus eodem anno Tolosę placitum generale habuit, ibique consistenti Abutaurus Sarracenorum dux cum reliquis regno Aquitanico conlimitantibus ad eum nuntios misit, pacem petens et dona regia Interea anno hunc sequente patri regi rex Hludouuicus Engelheim occurrit, inde tem usque ad Chuneberg comitatus, iussus est reverti et usque ad reversionem paternam cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea hiemem exegit inminentem, patre in expeditione coepta permanente. At vero ipso ab expeditione Auarica remeante, ac
Abbreviated transcription (Latin):
tum aquitaniã rediit. Ea tempes¬
tate chorso dux tolosanꝰ dolo cͦdã
guasconis adelerici nomine cͥcum¬
uentꝰ ÷: ⁊ sacramentoꝵ uincłis obstt¬
tꝰ. sicq demũ ab eo absolutꝰ. S ed hꝰ
neui ulciscendi gr̃a rex hludonicꝰ
⁊ proceres. quoꝵ consilio res publica
aquitanici ãministrabat᷑ regni. con¬
uentũ generalem constituerunt. ĩ
loco septimanie. cꝰ uocabłm ÷ mors¬
gothoꝵ. Accitꝰ autẽ isdem guasco
conscius facti sui uenire distulit.
donec obsidum intepͥositione fretꝰ.
tandem occurrit. Sed coꝵdẽ obsi¬
b donatꝰ nr̃os reddidit. suos recep̃:
⁊ ita recessit. Estate uero subseqñ¬
te. iussu patͥs hludouicꝰ rex uual¬
matiam smplicit̾. ñ expeditionali¬
ter uenit. ⁊ cum eo inhibernis per¬
stitie. Ubi iã dictꝰ adelericꝰ añ re-¬
ges cansã dicere iussus atq audi¬
tꝰ. purgare obiecta uolens s ñ ua-¬
lens. proscͥptꝰ atq in reuocabili ÷

Expanded text:
tum in Aquitaniam rediit. Ea tempestum in Aquitaniam rediit. Ea tempestate Chorso dux Tolosanus dolo cujusdam Vasconis, Adelerici nomine, circumventus est, et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum ab eo absolutus. Sed hujus naevi ulciscendi gratia, rex Ludovicus et proceres, quorum consilio respublica Aquitanici regni administrabatur, conventum generalem constituerunt in loco Septimaniae, cujus vocabulum est Mors-Gothorum. Accitus autem idem Vasco, conscius facti sui venire distulit, donec obsidum interpositione fretus, tandem occurrit. Sed eorumdem obsibus donatus nostros reddidit, suos recepit et ita recessit. Aestate vero subsequente iussupatris Hludouuicus rex Uuarmatiam simpliciter, non expeditionaliter, venit et cum eo in hibernis perstitit. Ubi iam dictus Adelericus ante reges causam dicere iussus atque auditus, purgare obiecta volens, sed non valens, proscriptus atque inrevocabili est
Abbreviated transcription (Latin):
tus. equoq impositꝰ. ⁊ in aquitantã
est deo annuente transpositꝰ. Quo
głosus rex karolꝰ assiduos durosq¬
saronib inferebat referebatq con
sum insolesceret. aut filiꝰ inteneriob
annis ꝑegͥnoꝵ aliquid discẽt moꝵ
quib difficult̾ expeditur etas semel
ĩnbuta. misit ⁊ accersiuit filium
iã bene equitatẽ c̃ om̃i popło mili¬
tari. relictis tantũ marchionib
qui fines regni tuentes. om̃s si forte
ingruerent hostiũ arcerent incursꝰ
Cuiꝰ filius hludouicꝰ ꝓsapere ⁊ pos¬
se obedienter parens occurrit ei¬
ad padisburnam. habitu guascoñ
c̃ coeuis sͥ pueris indutꝰ. amicło
scłe totundo. manicis camisie dif¬
fusis. cruralib distentis. calcarib
caligłis insertis. missile manu
ferens. Hec enĩ delectatio uolun¬
tasq ordinauerat paterna. Mansit
nans are. ardorem estiuũ a tũnali
condescensione temꝑaret. cꝰ extremo
temꝑe licentia a pr̃e accepta. hyema¬

Expanded text:
tus, equo impositus et in Aquitaniam tus, equo impositus et in Aquitaniam est Deo annuente transpositus. Quo II, gloriosus rex KarolSaxonibus inferebat referebatque consum insolesceret, aut filius in tenerioribus annis peregrinorum aliquid disceret morum, quibus difficulter expeditur aetas semel imbuta, misit et accersivit filium jam bene equitantem, cum omni populo militari, relictis tantum marchionibus, qui fines regni tuentes, omnes, si forte ingruerent, hostium arcerent incursus. Cui filius Ludovicus, pro sapere et posse obedienter parens, occurrit ad Patrisbrunam 786 habitu Vasconum cum coaevis sibi pueris indutus, amiculo scilicet rotundo, manicis camisiae diffusis, cruralibus distentis, calcaribus caligulis insertis, missile manu ferens: haec enim delectatio voluntasque ordinaverat paterna. Mansit nans axe, ardorem aestivum autumnali condescensione temperaret. Cujus extremo tempore licentia a patre accepta, hiema
Abbreviated transcription (Latin):
toris gentiũ adire limĩã. seq suamq
ꝑlem eis cõmendare. ut talib nitens
suffragatorib quib celi terreq potes¬
tas attributa est: ipse quoq subiec¬
tis consulere ꝑduellionũ ⁊̃ si em̾sissẽt
diocre sͥ subsidium conferri. si auica¬
rio eoꝵ cum bñdictione sacerdotali
tam ipse qmͣ ⁊ filii eiꝰ regalia sum̾ent
insignia. Que res deo prosꝑante ꝓ
uoto successit. Ibidemq hludouicꝰ
eiꝰ Nliꝰ cunarũ adhuc utens gestatorio
li insignitꝰ: diademate. ꝑmanꝰ adri¬
ani uenerandi antistitis. Peractis
gͥ om̃ib que rome agendã uisa sũt:
rex karolꝰ c̃ filiis ⁊ erercitu pacifice
franciã repetiit. filiũq suũ hludo¬
uicũ regem regnat᷑um inaquitani¬
am misit. preponens illi baiulum
arnoldũ aliosq ministros. ordinabłit̾
decent̾q constituens tutele congruos
puerili. Qui usq aurelianam ur¬
bem nauali est uectꝰ gestamine:
ibi congruentib eiꝰ euo armis accine¬

Expanded text:
toris gentium adire limina seque suamque prolem eis commendare, ut talibus nitens suffragatoribus, quibus caeli terręque potestas attributa est, ipse quoque subiectis consulere, perduellionum etiam, si emersissent, diocre sibi subsidium conferri, si a vicario eorum cum benedictione sacerdotali tam ipse quam et filii eius regalia sumerent insignia. Quę res Deo prosperante pro voto cessit, ibidemque Hludouuicus eius filius, cunarum adhuc utens gestatorio, li insignitus est diademate per manus Adriani venerandi antistitis. Peractis igitur omnibus, quę Romę, agenda visa sunt, rex Karolus cum filiis et exercitu pacifice Frantiam repetiit filiumque suum Hludouuicum regem regnaturum in Aquitaniam misit, praeponens illi baiulum Arnoldum aliosque ministros ordinabiliter decenterque constituens tutele, congruos puerili. Qui usque Aurelianam urbem cunali est vectus gestamine, sed ibi congruentibus eius ęvo armis accinc
Abbreviated transcription (Latin):
adib eẽ. ñ poterant. Quem ĩꝑator
anus eẽt. nomine theodorꝰ. ⁊ p̃cibuᷤ
eiꝰ annuens. muneribꝰ donatum re-¬
dut ꝑmisit. Qui rediens ad ppłm su.¬
um. paruo temꝑe tnͣsacto diẽ obiit.
Et misit caganus unũ de optimatibꝰ
sus. petens sͥ honorem antiquũ qͣm
cacanꝰ apud hunos hab̾e solebat.
Cuiꝰ p̃cib imꝑator assensum p̃buit.
⁊ summã totiꝰ regni iuxta pͥscum
coꝵ nitum. caganum hab̾e p̃cepit.
Eodem anno misit excitum cũ filio

Expanded text:
dibus esse non poterat. Quem imperator stianus nomine Theodorus – et precibus eius annuens muneribus donatum redire permisit. Qui rediens ad populum suum pauco tempore transacto diem obiit. Et misit caganus unum de optimatibus suis, petens sibi honorem antiquum, quem caganus apud Hunos habere solebat. Cuius precibus imperator adsensum praebuit et summam totius regni iuxta priscum eorum ritum caganum habere praecepit. Eodem anno misit exercitum suum cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
bissina. tam tentoria ꝗͣ ⁊ funes eoꝵ
diuctas tincta colorib. Euerunt
p̃terta munera p̃fati regis pallia
setica multa ⁊ preciosa. odoresq et
unguenta acbalsamũ. necñ ⁊ horo¬
.xi loginm ex auricalco arte mechani
ca mitifice cõpositũ. in quo duode¬
cim horarum cursꝰ ad clepsedram
uertedat᷑: c̃ totidem ereis pilulis. que
ad completionẽ horarum decidebãt.
⁊ casu subiectum sͥ cimbalũ tinnire
faciebant additis in codem eidẽ nu¬
meti equitib. qui ꝑ .xii. fenestras
complecis horis exibant.⁊ inpulsy
eguissionis sue totidẽ fenestras que
bi mauricalco mire magnitudi¬
nis ⁊ proceritatis. que omĩa aquis.
palano imꝑatori p̾sentata sunt.
mꝑator legatũ ⁊ monachos aliqnͣ¬

Expanded text:
bissina, tam tentoria quam et funes eorum, bissina, tam tentoria quam et funes eorum, diversis tincta coloribus. Fuerunt praeterea munera praefati regis pallia sirica multa et preciosa et odores atque unguenta et balsamum; necnon et horologium ex auricca mirifice compositum, in quo XII horarum cursus ad clepsydram vertebatur cum totidem aereis pillulis, quae ad completionem horarum decidebant, et casu suo subjectum sibi cymbalum tinnire faciebant, additis totidem equitibus, qui per XII fenestras completis horis exibant, et impulsu egressionis suae totidem fenestras quae duo ex auricalco mirae magnitudinis et proceritatis. Quae omnia Aquis palatio ad imperatorem delata sunt. Imperator legatum et monachos
Abbreviated transcription (Latin):
.i. kł febr̃: fuit luna .xͣuii. qͥd
stella iouis quasi per eã transi
iusa :: &e . uiͦi. idꝰ febrr fuit eclips
solis media die stante utͦq syden
in parte. xxxͣ. aquarii. Iterũ. i
kł mictii. fuit eclpͥsis lune. ⁊ app¬
ruerunt acies in eadẽ nocte mi¬
uirginis. Sed& stella mercuri
medio centro eiuslem sycłis. q
pͥmum intrau̾it uł exierit. nule
impedientib minime notare
septẽbͥs. eclipsis lune facta ÷ ho
noctis tercia. sole posito in.uͦ.
cium. sicq ab anni suꝑioris sepi¬
usq ad septembrẽ: ter luna obi
rata est. ⁊ sol semel. Qadb̾tꝰ mi
imꝑatoris qui de oriente reuer¬
batur defunctꝰ :÷: ⁊ legatꝰ regis
sarum noĩe abdella cum mon¬
chis de iherłm qui legatione pi
noĩa sunt georgiꝰ ⁊ felix. uen̾i¬
adimꝑatorẽ munera deferentes. q̃
p̃dictus rex imꝑatori miserat. id:
papitionẽ ⁊ tentoria atrii facta co¬
lore uario. mire magnitudinis:
pusctudinis. E rant autẽ omĩa

Expanded text:
al. Febr. fuit luna XVIIma, quando al. Febr. fuit luna XVIIma, quando stella lovis quasi per eam transire visa est, et III. Id. Febr. fuit eclypsis solis media Karlus cum exercitu regressus in loco, Kalendas fuit eclipsis lunae, et apparuerunt acies in eadem nocte miatque Burgundia sicut anno superiore medio centro eiusdem sideris, quae Mauros, qui eam vastabant, classis impedientibus minime notare Septemb. eclypsis lunae facta est hora noctis tertia, sole posito in quinta Piscium. Sicque ab anni superioris Sepet Pampilonenses, qui superioribus annis ad Sarracenos defecerant, in fidem atoris, qui de oriente revertebatur, defunctus est, et legatus regis Persarum nomine Abdella, cum monachis de Hierusalem qui legatione Thomae nomina fuere Georgius et Felix. Getransvecti ad Tarvisiani portus receptaculum nullo adversariorum papilionem et tentoria atrii vario colore facta mirae magnitudinis et pulchritudinis. Erant enim omnia
Abbreviated transcription (Latin):
am dans: pꝰ reuersionẽ excitꝰ ad ru¬
meriti castellũ ꝓfectꝰ. ibiq aliqͣntũ
temꝑis morat᷑ ad hyemandũ. inthe¬
odonuis uilla palatio suo sedit. ce¬
ci mbo filii sui pippinꝰ ⁊ hludo
iicꝰ ner̃. Statim post natalem
dñ uenerunt willeriꝰ⁊ beatos
duces uenecie: nec ñ ⁊ paulꝰ dux
iadere. atq donatꝰ eiꝰdem ciuitatiᷤ
ep̃c legati dalmatarum ad p̃sen¬
tiam imꝑatoris c̃ magnis donis.
Ex facta ÷ ibi ordinatio ab imꝑato¬
re de ducibꝰ ⁊ ppłis tam uenetie
ꝗͣ dalmatie: illisq ab solutis: con¬
da inter filios suos. ⁊ diuisionẽ
regni facienda intres partes. ut
sciret unꝰquisq illoꝵ ꝗͣ partem
partione ⁊ testam̃tũ ÷ factũ. ⁊ ui¬
reurando ab optimatib frãcoꝵ
confirmatũ. ⁊ constitutiones pa
tifex lectis. ⁊ assensum p̃buit. &
propria manu ssubscͥpsit. Imp̃r
⁊hludouico: de uilla cheodonis
ueniens. karolũ filiũ suũ int̾rã
sclanoꝵ qui dic̃tur sorbi. c̃ exꝯtu¬

Expanded text:
eram dans, post reversionem exercitus ad Rumerici castellum profectus ibique aliquantum temporis moratus ad hiemandum in Theodonis villa palatio suo conmbo filii sui Pippinus et HludoDCCCVI. Statim post natalem Domini venerunt Willeri et Beatus duces Venetiae necnon et Paulus dux Iaderae atque Donatus eiusdem civitatis episcopus legati Dalmatarum ad praesentiam imperatoris cum magnis donis. Et facta est ibi ordinatio ab imperatore de ducibus et populis tam Venetiae quam Dalmatiae. Illisque absolutis conda inter filios suos et divisione regni facienda in tres partes, ut sciret unusquisque illorum, quam partem partitione et testamentum factum et iureiurando ab optimatibus Francorum confirmatum, et constitutiones pactifex lectis et adsensum praebuit et propria manu subscripsit. Imperator et Hludowico, de villa Theodonisveniens Karlum filium suum in terram Sclavorum, qui dicuntur Sorabi,
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ibiq tempꝰ nauigatiõis ex¬
pesare uissit. E odem anno bur¬
cardum comitẽ stabuli sui c̃ classe
misit incorsicam. ut eam amau
consuetudinem suam de hyspa-¬
nia egressi: pͥmo sardiniã appul¬
si sunt. ibiq c̃ sardis p̃lio cõmisso.

Expanded text:
i eos tempus navigationis expectare iussit. Eodemque anno Burchardum comitem stabuli sui cum classe misit in Corsicam, ut eam a Mauconsuetudinem suam de Hispania egressi primo Sardiniam adpulsi sunt ibique cum Sardis proelio commisso
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssus ÷. Sed ⁊ uuasconũ ultimi.
qui pirinei iugi propinq̃ incolũt
loca. eodem temꝑe uixta genui¬
nam leuitatis consuetudinẽ. a nobi
om̃imꝰ deciuer̃t. Causa autẽ rebeli¬
onis fuit. eo qd̵ siguinõ eoꝵ comitẽ¬

Expanded text:
onpressus est. Sed et Uuasconum citimi, onpressus est. Sed et Uuasconum citimi, qui Pyrinei iugi propinqua incolunt loca, eodem tempore iuxta genuinam levitatis consuetudinem a nobis omnimodo disciverunt. Causa autem rebellionis fuit, eo quod Siguuinum eorum comite
Abbreviated transcription (Latin):
inutilis reiecta ẽ. ⁊ sarracenis ⁊ bel¬
lum indictum. Quo temꝑe nord¬
bert᷑ ep̃c. ⁊ ricoinꝰ comes. a constan¬
tinopoli regressi sunt: fed̾isq pac¬
tum int̾ grecos ⁊ francos detulere
gͣtissimũ. Eadem ⁊̃ tempestate
romani c̃ leo apłicꝰ gͣuaret᷑ adu̾so
incõmodo. p̃dia om̃ia que illi do¬
mos cultas appellant. ⁊ noua ab cod
contͣ ius querebant᷑ direpta. nullo
iudice expectato dirippere.⁊ sͥ cona¬
ti sunt restituere. Quoꝵ ceptis
resticit b̾nardꝰ tęx ꝑ uuinigisũ du¬
cem spoleti. ⁊ certum rerum nũtiũ
de his om̃ib direxit ad imꝑatorem.
serena ualitudine. ⁊ tͣnquillo tͣnse¬
git successu. succedente estiui tẽꝑis
gratissima blandicie. missi sunt ab
eo qui dicunt᷑ orientales franci. s
⁊ saxonici comites gen̾is. contͣ sara¬
bos sclauos. qͥ ab eiꝰ dicebantur imꝑ¬
io defecisse. Quoꝵ conatꝰ ꝙͣ breuis¬
sime ac facillime xp̃o donante ꝯ¬

Expanded text:
inutilis reiecta, et bellum Sarracenis einutilis reiecta, et bellum Sarracenis est indictum. Quo tempore Norbertus episcopus et Ricoinus comes a Constantinopoli regressi sunt federisque pactum inter ipsum et Francos detulere gratissimum. Eadem etiam tempestate Romani, cum Leo apostolicus gravaretur adverso incommodo, praedia omnia que illi domocultas appellant et noviter ab eodem contra ius querebantur direpta, nullo iudice expectato diripere et sibi conati sunt restituere. Quorum coeptis restitit Bernardus rex per Uumigisum ducem Spoleti, certumque rerum nuntium de his omnibus direxit ad imperatoremserena valitudine et tranquillo transegit successu, succedente aestivi temporis gratissima blanditiae, missi sunt ab eo qui dicuntur orientales Franci, sed et Saxonici comites generis contra Sarabos Sclauos, qui ab eius dicebantur imperio defecisse. Quorum conatus quam brevissime ac facillimę Christo donante c
Abbreviated transcription (Latin):
iectis. Iusserat porro imꝑator.
ut herioldo suppeditarentur. saxo¬
nici comites ⁊ abroditi olim domno
karolo subiecti. quatinꝰ regno res¬
titueret᷑ ꝓpͥo. misso in hoc ip̃m bal¬
drico legato. Qui c̃ egidorã fu¬
uium tnͣsissent deuerunt int̾rã
nortmannoꝵ. in loco cui uocabłm
est sinlendi. s filiis godefridi licet
magnis habundantib copiis. et
nauib ducentis. nolentib cõminꝰ
uenire ⁊ pugne se credere: ab in¬
uicẽ discessum ẽ: direptis incensisq
om̃ib que occurrẽ potuertint. in¬
suꝑ ⁊ obsidib . xͣl. ab eodẽ popło
susceptis. His gestis ad imꝑatorẽ
in loco qui dr padisbrunno redie¬
runt. quo om̃is popłs ad eiꝰ ge¬
neralẽ conuentũ coierat. Quo
in loco pͥncipes scauoꝵ ouentaliũ
om̃s. pͥmoresq uenerunt. Eodẽ an¬
no abulat sarracenoꝵ rex triennẽ
ab imꝑatore petiit pacem. que qͥdẽ
pͥmum impetrata ÷. s pꝰ ea tanqͣm

Expanded text:
iectis. Iusserat porro imperator, iectis. Iusserat porro imperator, ut Herioldo suppeditarentur Saxonici comites et Abodriti olim domno Karolo subiecti, quatenus regno restitueretur proprio, misso in hoc ipsum Baldrico legato. Qui cum Egidoram fluvium transissent, devenerunt in terram Nortmannorum in loco, cuius vocabulum est Sinlendi. Sed filiis Godefridi licet magnis habundantibus copiis et navibus ducentis, nolentibus comminus venire et pugnę se credere, ab invicem discessum est, direptis incensisque omnibus quę occurrere potuerunt, insuper et obsidibus XL ab eodem populo susceptis. His gestis, ad imperatorem in loco, qui dicitur Patrisbrunno, redierunt, quo omnis populus ad eius generalem conventum coierat. Quo in loco principes Sclauorum orientalium omnes primoresque venerunt. Eodem anno Abulat Sarracenorum rex triennem ab imperatore petiit pacem; que quidem primum impetrata est, sed postea tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
deberent habenis coerceri. ne sciłc ef¬
frenes in ꝑduellionis ferrent᷑ ꝓcacita
quo eis beneficia largiret᷑ potiora. ñ
est spe sua deceptꝰ. Nam pꝰ hec eas¬
dem gentes semꝑ sͥ deuotissimas hñt
imꝑatori. qd̵ romanoꝵ aliqui poten¬
tes contͣ leonẽ apłicũ. pͣuas inierint
conuiratioẽs. Quos detractos atq cõ¬
uictos. isdem apłicꝰ suplicio addixerit
capitali lege romana in id cõspirante
mꝑator autẽ audiens egre hec tulit.
uelut apͥmo orb sacerdote tã seuere
animaduersa. Ndeoq bernardũ
italie regem illuc misit. ut ipse res¬
ciens quid uerũ quid ue falsum de
hac re rumor sparserit. ꝑ geroldũ sͥ
renuntiaret. Ipse aut̃ b̾nardꝰ rex
romã uenit. que uisa st̃ ꝑ missum
supͣdictũ renuntiauit. S mox sub¬
secuti missi eiꝰdem apłici leonis. io¬
hes ep̃c silue candide. ⁊ theodorꝰ
nomenclator. necñ ⁊ sergiꝰ dux. le¬
onem apłic̃ cͥminib purgauere ob¬

Expanded text:
deberent habenis coherceri, ne scilicet efdeberent habenis coherceri, ne scilicet effrenes in perduellionis ferrentur procacitat vinciri ratus, quo eis benefitia largiretur potiora, non est spe sua deceptus: nam post haec easdem gentes semper sibi devotissimas habuiimperatori, quod Romanorum aliqui potentes contra Leonem apostolicum pravas inierint coniurationes, quos detractos atque convictos isdem apostolicus subplicio addixerit capitali, lege Romanorum in id conspirante. Imperator autem audiens egre haec tulit, velud a primo orbis sacerdote tam severe animadversa; ideoque Bernardum Italiae regem illuc misit, ut ipse resciens, quid verum quidve falsum de hac re rumor sparserit, per Geroldum sibi renuntiaret. Ipse autem Bernardus rex Romam venit, que visa sunt per missum supradictum renuntiavit. Sed mox subsecuti missi eiusdem apostolici Leonis, Iohannes episcopus Siluae–Candidę et Theodorus nomenclator necnon et Sergius dux, Leonem apostolicum criminibus purgavere ob
Abbreviated transcription (Latin):
itdem pͥncipẽ gͥmoaldũ ñ qͥdem
uenientẽ s missos suos mutentẽ pac¬
to ⁊ sacͣm̃tis constͥnxit. ut annis sin¬
gulis .uii. nilia solidos auri. arce
ariam. pippinũ uero ĩ aqͥtaniã misit.
tciũ uͦ hludouic̃ puerilibꝰ adhuc con¬
usentẽ in annis sec̃ retinuit. Eodẽ
⁊̃ temꝑe herioldꝰ adqm sũma regni
danoꝵ ꝑtinere uidebat᷑. ⁊ qui pͥdẽ a
aliis godefridi regno pulso fuerat.
ad imꝑatorẽ hludouiẽ confugiũ fecit
⁊ iuxta morẽ frãcoꝵ manib illiꝰ se
ctadidit. Quẽ imꝑator susceptum ĩ
saxoniã ire iussit. ⁊ tempꝰ quo ei au¬
xiliũ ferre posset ad recuꝑationẽ sui
pͥncipatꝰ ibidem oꝑiri. quo ⁊̃ temꝑe
saxonib atq frisonib ius paterne
hedicatis qd̾ sub patre obꝑfidiam le¬
galiter ꝑdid̾ant. imꝑatoria restituit
clem̃tia. Qd̃ alii lib̾alitati. alii adsig¬
nabant ĩꝓuidentie. eo qd̵ he gentes
naturali adsuefacte feritati. talibus

Expanded text:
itidem principem Grimoaldum, non quidem itidem principem Grimoaldum, non quidem venientem, sed missos suos mittentem, pacto et sacramentis constrinxit, ut annis singulis septem milia solidos auri arcae ariam, Pippinum vero in Aquitaniam misit, tertium vero Hludouuicum puerilibus adhuc consistentem in annis secum tenuit. Eodem etiam tempore Herioldus, ad quem summa regni Danorum pertinere videbatur et qui pridem a filiis Godefridi regno pulsus fuerat, ad imperatorem Hludouuicum confugium fecit et iuxta morem Francorum manibus illius se tradidit. Quem rex susceptum in Saxoniam ire iussit et tempus, quo ei auxilium ferre posset ad recuperationem sui principatus, ibidem operiri. Quo etiam tempore Saxonibus atque Frisonibus ius paterne hereditatis, quod sub patre ob perfidiam legaliter perdiderant, imperatoria restituit clementia. Quod alii liberalitati, alii adsignabant inprovidentiae, eo quod hae gentes, naturali adsuaefactę feritati, talibus