comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rabantur suspicio attigit ex ꝓbantib ciui¬
bus qđ uelit francorum ditionib sub iiga¬
re. Consilioq: accepto : cogita uerunt eum
ꝑfodere gladio: Qđ cum iuiro dĩ ꝑ nunci¬
atum fuiss& de nocte consurgens cũ fide¬
lissimis ministris fiuis ab urbe rutena egre
ep̃o qui quondam a prunculo diuionen¬
si successerat benigne susceptus ẽ: largitis¬
q ei tam domib quam agris. & uineis.
secum retinuit dicens Sufficit huius fa¬
cultas ę̧ccłȩ ut utrũq sustineat: tantũ
at int̾ sacerdotes dĩ Sed & lugd unen¬
sis ep̃s largitus ẽ ei aliqua possessionis
ȩciłȩ suȩ : quã in aruerno habebat:
Reliquã uꝰ de scõ quintiano tam insi¬
diȩ quas ꝑtulit. quã illa quȩ ꝑ eum
dñs operare dignatus ẽ. scripta sunt in
libro uitȩ eius

Expanded text:
rabantur, suspicio attigit, exprobrantibus civirabantur, suspicio attigit, exprobrantibus civibus, quod velit se Francorum ditionibus subjugare; consilioque accepto, cogitaverunt eum perfodere gladio. Quod cum viro Dei nuntiatum fuisset, de nocte consurgens cum fidelissimis ministris suis, ab urbe Ruthena egredasio episcopo, qui quondam Aprunculo Divionensi successerat, benigne susceptus est, largitisque ei tam domibus quam agris et vineis, secum retinuit, dicens: Sufficit hujus facultas Ecclesiae ut utrumque sustineat: tantum at inter sacerdotes Dei'. Sed et Lugdunensis episcopus largitus est ei aliqua possessionis ecclesiae suae, quam in Arverno habebat. Reliqua vero de sancto Quintiano, tam insidiae quas pertulit quam illa quae per eum Dominus operare dignatus est, scripta sunt in libro Vitae eiu
Abbreviated transcription (Latin):
labit᷑. karolõs recto itinere aquis uenit. de¬
inde neumagã ꝑ rexit. Int̾ea ⁊ uendebolð̃
ad franconẽ ep̃m uenit. & eũ cũ omibꝰ suis
secũ assumens mosã transiit. &. Norincas ue¬
nit. ubi om̃s ꝓceres regni qͥ in illis partibꝰ
erant confluxerant. Et desperatis rebus re
sũpta fiducia contra emulũ ad pugnam
ꝓficiscit᷑. Rarolis ancumaga reuertens prumiã
uenit. & inde aduersus auende boldũ copiaᷤᷤ
transfert. Sed appropinquantibꝰ ex utraq
partẽ exercitibꝰ. neqͣquã pugna cõmittitur.
sed int̾ currentibꝰ legatis pax firmat᷑. sacram̃¬
ta iurantꝰ. karoluᷤ tranᷤᷤ uadata mosa. in suũ
regredit᷑. Dum hec infrantia gerunt᷑. inter
ludouincũ & bergariũ initalia plurimȩ con¬
gressiones funt. multa certaminũ discri¬
mina uicissim sibi succedt᷑. Nouissime ludo¬
uuicu᷑ bergariũ fugat. romã ingredit᷑. ubi
a sũmo pontifice coronatꝰ impertor appellat᷑

Expanded text:
labitur; Carolus recto itinere Aquis venit, delabitur; Carolus recto itinere Aquis venit, deinde Niumagam perrexit. Interea Zuendibolch ad Franconem episcopum venit et eum cum omnibus suissecum adsumens, Mosam transiit, et ad Florichingas venit, ubi omnes proceres regni qui in illis partibus erant ad eum confluxerunt. Ex desperatis itaque resumpta fiducia contra emulum ad pugnam proficiscitur. Carolus a Niumaga revertens Prumiam venit et inde adversus Zuendibolch copias transfert; sed adpropinquantibus ex utraque parte exercitibus nequaquam pugna committitur, sed intercurrentibus legatis pax firmatur, sacramenta iurantur; Carolus transvadata Mosa in suum regnum regreditur. Dum haec in Francia geruntur, inter Ludowicum et Berengarium in Italia plurimae congressiones fiunt, multa certaminum discrimina vicissim sibi succedunt. Novissime Ludowicus Berengarium fugat, Romam ingreditur, ubi a summo po
Abbreviated transcription (Latin):
cipes munu congregati pari consilio & uo¬
luntate karolũ suꝑ se rege constituunt.
anno zuende bolduᷤ reginhariũ
sibi fidissimũ & unicũ consiliariu
nescio cuiꝰ instinctu ase reppulit. & hono¬
ribuᷤ hereditatibꝰq quas in suo regno habe¬
bat int̾dictis. eum extra regnũ infra .xiii.¬
diehꝰ secedere iub&. Ille adiuncto sibi odacaro
comite & quibꝰdam aliis. cũ mulieribꝰ &. par¬
uulis &. omĩ suppellectili inquendã tutissi¬
mũ locũ qui durfos dr̃ intrauit. ibiq se cõ¬
mununt. Quod cũ rex cognoniss&. coadima¬
to exercitu castrũ expugnare conatuᷤ ẽ sed
minime p̃ualuit ꝓpt᷑ paludes & multipliceᷤ
refusiones quas in p̃dicto loca mosa flunius
fecit. Rege ab obsidione recedente. prefati
comites karolũ ad eunt. &. eũ cũ exercitu in reg¬
ũ introducunt. uendeboldus quã uissero in¬
rllegenᷤ se circũ uentũ cũ ꝑpaucis fuga di¬

Expanded text:
cipes in unum congregati, pari consilio et vocipes in unum congregati, pari consilio et voluntate Carolum super se regem constituunt. Eodem anno Zuendibold Reginarium ducem, sibi fidissimum et unicum consiliarium, nescio cujus instinctu, a se reppulit, et honoribus, haereditatibus quas in suo regno habebat interdictis, eum extra regnum infra dies secedere jubet. Ille, adjuncto sibi Odacro comite et quibusdam aliis, cum mulieribus et parvulis et omni supellectili in quendam tutissimum locum qui Durfos dicitur intravit, ibique se communivit. Quod cum rex cognovisset, coadunato exercitu, castrum expugnare conatus est, sed minime prevaluit propter paludes et multiplices refusiones, quas in predicto loco Mosa fluvius facit. Rege ab obsidione recedente prefati comites Carolum adeunt et eum cum exercitu in regnum introducunt. Zuendibolch, quamvis sero, intellegens se circumventum, cum perpaucis fuga di
Abbreviated transcription (Latin):
citũ tenuit. Ubi ad euiᷤᷤ colloquiũ ⁊ uen¬
deboldus occurrit. & int̾uentu imꝑatoriᷤᷤ
stephanꝰ kercharduᷤs & matfriduᷤᷤ cũ filio
reconciliant᷑. Ea tẽpestate int̾ ruodulfũ
epm̃ uiur ⁊aburgiensẽ &. filios hemrici
ducis ad abb̃tũ ad alchardum& hem¬
ricũ magna discordiarũ lis &
cabilis odioꝵ conuersia exparuis minimiq
rebꝰ orit᷑. & uelut exꝑmodica scintilla
ingens incendiũ excitat᷑. ita dedie in
diem succrescens in imm̃sum dilatat᷑. Et di
de nobilitate carnis & de parentũ numerosa
multitudine de magnitudine t̾renȩ pote¬
statis ultra quã decer& extollunt. in mutun
cedibꝰ prorũpunt. in numerabiles exutraq
parte gladio pereunt. trucationes manuũ
ac pedũ fiunt. regiones illis subiecte rapi
egritudine pulsat᷑. & m̃se ianr̾ t̃tio die eiud¬
dem m̃sis diem clausit extremũ. & apud scm
dyonisium cũ debito honore sepelit᷑. Irm¬

Expanded text:
citum tenuit; ubi ad eius colloquium Zuencitum tenuit; ubi ad eius colloquium Zuendibolch occurrit, et interventu imperatoris Stephanus, Gerardus et Matfridus cum filio reconciliantur. Ea tempestate inter Ruodulfum episcopum Wirziburgensem et filios Heinrici ducis Adalbertum, Adalardum et Heinricum magna discordiarum lis et inplacabilis odiorum controversia ex parvis minimisque rebus oritur et, velut ex permodica scintilla ingens incendium excitatur, ita de die in diem succrescens in inmensum dilatatur. Et dum de nobilitate carnis, de parentum numerosa multitudine, de magnitudine terrenae potestatis ultra, quam decet, se extollunt, in mutuis caedibus prorumpunt; innumerabiles ex utraque parte gladio pereunt, truncationes manuum ac pedum fiunt, regiones illis subiectae rapiegritudine pulsatur et mense Ianuario, tertio die eiusdem mensis, diem clausit extremum et apud sanctum Dionisium cum debito honore sepultur
Abbreviated transcription (Latin):
languesit. Lodẽ anno lantb̃tuᷤᷤ filius uido¬
nis deqͦ paulo suꝑius mentionẽ fecimꝰ uita
decidit. & ludouincꝰ filius bosonis alango¬
bardis inuitatꝰ aꝓunitia egressus italiam
ĩtrauit. Lodẽ anno circa festiuitatẽ Scĩ an¬
dreȩ albricꝰ comes qͥ me ingaudũ occiderat
astephano fre uualonis int̾ficit᷑. Caeit̾.
odacar kercharduᷤ. &. matfriduᷤᷤ comites
honores dignitates quas arege acceperati
ꝑdunt. Auende boldus treueris cũ exercitu
uenit. t̾ram quã p̾fati tenuerant int̾ duod
diudit. monasternĩ ad horrea & monaste
scĩ petri qđ mettis ẽ situm sibi reseruauit.
ost hȩc patrẽ suꝑ uxorẽ quã accipere deside¬
rabat ꝑ legatos consulit. Enis hortatu ad
odonẽ comitẽ missũ direxit. eiusq filiam
nomine odã inconiugiũ poposcit. Ille
tus. sibi inmatrimoniũ sociauit. Todem.
anno arnulfuᷤᷤ uuormatiã uenit. ibiꝙ pla¬

Expanded text:
languescit. Eodem anno Lantbertus, filius Widolanguescit. Eodem anno Lantbertus, filius Widonis, de quo superius paulo mentionem fecimus, vita decedit, et Hludowicus, filius Bosonis, a Langobardis invitatus, a provincia egressus Italiam intrat. Per idem tempus circa festivitatem sancti Andreae Albericus comes, qui Megingaudum occiderat, a Stephano, fratre Walonis, interficitur. DCCCXCVII. Odacar, Gerardus et Matfridus comites honores et dignitates quas a rege acceperant, perdunt. Zuendibold Treveris cum exercitu venit, terram quam praefati tenuerant, inter suos dividit, monasterium ad Horrea et monasterium sancti Petri, quod Mettis situm est, sibi reservans. Post haec patrem super uxorem, quam accipere desiderabat, per legatos consulit. Eius hortatu ad Ottonem comitem missum dirigit, cuius filiam nomine Odam in coniugium exposcit. Ille tiis sibi in matrimonium sociavit. Eodem anno Arnulfus Wormatiam venit ibique pla
Abbreviated transcription (Latin):
cupiens amplificare t̃minos regni sui qͣsi
karolo aduersus odonẽ auxiliũ laturus. lug¬
dunũ clauatũ uenit. & ciuitatẽ obsidione
cinxit. Sed minime eã capere potuit. quã¬
uis multiᷤ diebꝰ sũmis uiribꝰ diicatũ est.¬
Audiens aut̃ odone cũ exercitu aduenire qͥ
ea tẽpestate maqͥtania morabat᷑. cũ omĩbꝰ
copiis recessit. & inꝓprio regno se recepit.
e adem tẽpestate ludhelmꝰ uenerabilis uir in
tullensi ȩccła ametropolitano rhatboddo
secundo italiã ingressus romã uenit. &. ur¬
cepit. Qđ retro ante natiuitatẽ xp̃i tẽpore¬
semel fecerunt. mater lantb̃ti quȩ ad pre¬
sidium afilio relicta fuerat. cũ suis latenter
aufugit. Arnulfuᷤ ciuitatẽ ingressuᷤᷤ. afor.¬
moso apłicȩ sedis p̃sule cũ magno honore
susceptuᷤᷤ est. &. ante confessionẽ scĩ petri
coronatꝰ imꝑator. creat᷑. Inde reuertens
paralisi morbo grauat᷑. exqͣ infirmitate diu

Expanded text:
cupiens amplificare terminos regni sui, quasi cupiens amplificare terminos regni sui, quasi Carolo adversus Odonem auxilium laturus, Lugdunum Clavatum venit, et civitatem obsidione cinxit; sed minime eam capere potuit, quamvis multis diebus summis viribus certAudiens autem Odonem cum exercitu advenire, qui ea tempestate in Aquitania morabatur, cum omnibus copiis recessit et in proprio regno se recepit. Ea tempestate Ludelmus venerabilis vir in Tullensi ecclesia a metropolitano Rathbodo secundo Italiam Arnolfus ingressus, Romam pervenit, cepit; quod retro ante nativitatem Domini tesemel fecerunt. Mater Lantberti, quae ad praesidium a filio relicta fuerat, cum suis latenter aufugit. Arnolfus civitatem ingressus, a Formoso, apostolicae sedis praesule, cum magno honore susceptus est, et ante confessionem sancti Petri coronatus, imperator creatur. Inde revertens paralisi morbo gravatur, ex qua infirmitate diu
Abbreviated transcription (Latin):
magna celebrata ẽ apud triburias contra ple
tẽptabant. Ulbi . xxui. ep̃i cũ abbatibꝰ in
monasterio residentes. pluria decreta
suꝑ statũ scȩ eccłȩ scripto roborauert̃. Post
hȩc arnulfus uuor matiã uenit. ibiꝙ opti¬
matibꝰ ex omibꝰ regnis suȩ ditioni subditiᷤᷤ
sibi occurrentibꝰ conuentũ publicũ cele¬
brauit. In qͦ conuentu omĩbꝰ assentientibꝰ
& collaudantibꝰ ⁊uendeboldũ filiũ regno
lotharii p̃fecit. In eodẽ placito odo rex cũ
magnis muneribꝰ ad arnulfũ uenit. Aquo
honorifice susceptꝰ est. omĩbꝰ impetratis ꝓ
quibꝰ uenerat. Cũ in regnũ reuerteret᷑. fulco¬
ne ep̃m & ad alungũ comitẽ sui mansiona¬
rii ad arnulfũ cũ xenus akarolo missis ue¬
nentes in media uia offendert̃. Suꝑ quos
cũclamore impetũ faciunt. Ep̃s fuga dila¬
bit᷑. ad alunguᷤᷤ mortali uulnere sauciatꝰ.
sarcinȩ diripiunt᷑. Predictuᷤᷤ comes int̾rito
rio muilla quȩ dr̃ beltomꝰ sepelit᷑. Lodem

Expanded text:
magna celebrata est apud Triburias contra plertemptabant; ubi XXVI episcopi cum abbatibus monasteriorum residentes plurima decreta super statum sanctae ecclesiae scripto roboraverunt. Post haec Arnulfus Wormatiam venit ibique optimatibus ex omnibus regnis suae ditioni subditis sibi occurrentibus conbravit, in quo conventu omnibus assentientibus atque collaudantibus Zuendibold filium regno Hlotharii praefecit. In eodem placito Odo rex cum magnis muneribus ad Arnolfum venit, a quo honorifice susceptus est, omnibusque impetratis pro quibus venerat, cum in regnum reverteretur, Folconem episcopum et Adalongum comitem sui mansionarii ad Arnulfum cum exeniis a Carolo missis venientes in media via offenderunt. Super quos cum clamore impetum faciunt: episcopus fuga dilabitur, Adalongus mortali vulnere sauciatur, sarcinae diripiuntur; predictrio in villa quae dicitur Belthomus, sepelitur. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
& odacarũ &. socios eoꝵ anatbematixarent.
Ded cũ illi anathematis sententiã ꝓferre recu¬
ad ꝓpria rednt. Ea tẽpestate odibaldus sc̃s
iur traiectrnsis ȩccłȩ presul ẽ rebuᷤ huma¬
nis sublatꝰ. ad cęleste regnũ transut. Incinꝰ
loco sub rogatus ẽ Radbolduᷤᷤ uenerabilis

Expanded text:
et Odacrum et socios eorum anathematizarent; et Odacrum et socios eorum anathematizarent; sed cum illi anathematis sententiam proferre recuad propria redit. Ea tempestate Odilbaldus sanctus vir, Treiectensis ecclesiae presul, e rebus humanis sublatus ad caeleste regnum transivit, in cuius loco subrogatus est Ratbodus venerab
Abbreviated transcription (Latin):
habuit cũ optimatibꝰ arnulfi & karoli & suiᷤ
apud Sc̃m Goarem. Ex regno arnulfi inter¬
fuerunt hatto archi ep̃s. cuonraduᷤᷤ &. Gebe¬
hardis comites. exparte karoli. haschiricuᷤ ep̃
& odachar comes. Qđ uͦ in eodẽ conuentu seor¬
sum sine p̃sentia regis ꝑtractatũ sit. postea
euentꝰ rei luce claruiᷤᷤ manifestauit. Codem
anno richariuᷤᷤ abba inmonasterio prumiensi
c̃stitutꝰ. Qualit̾ aut̃ erga me actũ sit. id circo
hoc in loco notare distuli. noforte in uiriis
ꝓuocat᷑. ultra quã xp̃iana patientia ꝑmittit
ꝑsecutionis meȩ causas exaggerasse inderer
& ne ꝓlixȩ orationis ratio que multiplex
atꝙ ꝑplexa ẽ fastidiũ afferret audientibꝰ
Res emĩ gestas ut supͣ ꝓposumꝰ notare statu¬
imus. ñ rerũ gestarũ causas certis rationũ
uitati studemꝰ. in nr̃is uerbositatis uitium.
cauere debemꝰ. Auendebold denuo cũ exer¬
citu ad durfos uenit. multitudinẽ totis ui¬
ribus expugnare molit᷑. Sed cũ minime

Expanded text:
i et suis apud sanctum Goarem; ex regno Arnolfi interfuerunt Hatto archiepiscopus, Chuonradus et Gebehardus comites, ex parte Caroli Haschiricus episcopus et Odacar comes. Quid vero in eodem conventu seorsum sine praesentia regis pertractatum sit, postea eventus rei luce clarius manifestavit. Eodem anno Richarius abba monasterii Prumiensis constituitur. Qualiter autem erga me actum sit, idcirco hoc in loco notare distuli, ne forte injuriis provocatus, ultra quam christiana patientia permittit, persecutionis meae causas exaggerasse viderer, et ne prolixae rationis oratio, quae multiplex atque perplexa est, fastidium inferret audientibus. Res enim gestas, ut supra praemisimus, notare studuimus, non rerum gestarum causas certis rationum ibus brevitati studemus, in nostris verbositatis vitium cavere debemus. Zuendibold denuo cum exercitu ad Durfos venit, munitionem totis viribus expugnare molitur. Sed cum minime
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc inuacinũ ei cessit. qͥa eas nullomͦ de
potestate ruodulfi eripere potuit. Lodem
anno unido qͥ italiã regebat &. imꝑatoris
imperii apresule sediᷤᷤ apłicȩ sibi imponi
fecit. ꝑ idẽ tẽpuᷤᷤ hildegardis filia ludornuci
regiᷤ fr̃i karlomanni &. karoli. aquibudã
apud arnulfũ accusata. regiis possessionibꝰ
priuat᷑. & pͥuata in exiliũ destinat᷑. in mo¬
nasterio puellarũ qđ chemissẽ dr̃. Sed ñ pꝰ
multũ tẽpuᷤ ingrãm rediit. & sua ex ma

Expanded text:
et hoc ei in vacuum cessit, quia eas nullo modo de et hoc ei in vacuum cessit, quia eas nullo modo de potestate Ruodulfi eripere prevaluit. Eodem anno Wido, qui Italiam regebat et imperatoris imperii a presule sedis apostolicae sibi imponi fecit. Per idem tempus Hildegardis filia Ludowici regis, fratris Carlomanni et Caroli, a quibusdam ad Arnulfum accusata regiis possessionibus privatur et privata in exilium destinatur in monasterio puellarum, quod Chemissem dicitur; sed non post multum tempus in gratiam rediit
Abbreviated transcription (Latin):
minos intraint. & circa purificationẽ
cepit. ambrosiũ comitẽ ipsiuᷤ ciuitatiꝰ laqueo
ante portã ipsuᷤᷤ urbiᷤᷤ inqͣdam arbore su¬
spendit. Unde tantꝰ timor. suꝑ treliquas
cuntate sᷤ cecidit. ut nulluᷤᷤ auder&. contra¬
dicere. sed om̃s obuiã ꝓcederent uenienti.
eruenit aut̃ usꝙ placentiã. inde conuersuᷤ
ꝑ alpes penninas galliã intrauit.& ad scm̃¬
usq mauriciũ ꝑuenit. Ruodulfũ quẽ que¬
rebat nocere ñ potuit. qͥa montana conscen¬
denᷤᷤ. intutissimis locis se absconderat. Regi¬
onẽ int̾ uirũ & montẽ iouis exercitꝰ grauit᷑
attriuit. Post hȩc uuormatiã uenit. ibi pla¬
citũ tenuit. uolenᷤ ⁊ uendeboldũ filiũ regno
lotharii p̃ficere. sed minime optimates reg¬
ni p̃dicti ea ice assensũ p̃buert᷑. Soluto
c̃uentu. cũ ad loras ham princepᷤ idẽ uenis¬
s&. ludouinco filio matre irmigarda int̾¬
uemiente quasdã ciuntateᷤᷤ cũ ad iacentibuᷤᷤ
pagis quas ruodulfuᷤ tenebat dedit. Sed

Expanded text:
minos intravit, et circa purificationem cepit et Ambrosium comitem ipsius civitatis laqueo ante portam ipsius urbis in quadam arbore suspendit. Unde tantus timor super reliquas civitates cecidit, ut nullus auderet contradicere, sed omnes obviam procederent venienti. Pervenit autem usque Placentiam; inde conversus per Alpes Penninas Galliam intravit et ad sanctum Mauricium venit. Ruodulfum, quem quaerebat, nocere non potuit, quia montana conscendens in tutissimis locis se absconderat. Regionem inter Iurum et montem lovis exercitus graviter adtrivit. Post haec Wormaciam venit: ibi placitum tenuit, volens Zuendibolch filium suum regno Lotharii preficere; sed minime optimates predicti regni ea vice assensum prebuerunt. Soluto conventu cum ad Lorasham isdem princeps venisset, Ludowico filio Bosonis matre Irmingarde interveniente quasdam civitates cum adiacentibus pagis, quas Ruodulfus tenebat, dedit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
cutus rominos ꝓterit : cuutatrm app̃hen dit
in qua pauco tempore residens. usq some¬
nam fluuium occupant: De huuis firpe qͥ¬
dam merouechũ regem fuisse asserunt: cuuis¬
fuit filius childericlis:¬

Expanded text:
cutus, Romanos proterit, civitatem apprehendit: in qua paucum tempus residens, usque Suminam fluvium occupavit. De hujus stirpe quidam Merovechum regem fuisse asserunt, cufuit filius Childericus
Abbreviated transcription (Latin):
eum de sacro fonte suscepit. & duofilii eiꝰ
a supͣ dicto pontifice inunctisunt in re¬
ges. Idem pippinus suꝑ italiam. ludo¬
uincus suꝑ aquitania. Inde reuersus ue¬
nit mediolanuĩ ubi baptizata ẽ filia eiꝰ
ossila ab archi epõ thoma. qui & ipse eam
asacro fonte leuauit. his ita ꝑ actis. re¬
uersus ẽ in frantiã. Ter idem tẽpus lega¬
ti apłici. formosus & damasus epĩ cum
missis regis siculfo capellano & euuar
ducem cõmonentes & contestantes ex
auctoritate apłica. ut recor daret᷑ pri¬
orum sacram̃torũ & ñ aliter facer&
nisi sicut ure iurando iam dudum pri¬
miserat pippino regi & filuis eius. His
ammonitionibꝰ consensit tassilo. & sũp¬
tis obsidionibꝰ arege uenit uuormatiam

Expanded text:
eum de sacro fonte suscepit, et duo filii ejus eum de sacro fonte suscepit, et duo filii ejus a supradicto pontifice inuncti sunt in regem, idem Pippinus super Italiam, Ludowicus super Aquitaniam. Inde reversus venit Mediolanum; ubi baptizata est filia eius Gisla ab archiepiscopo Thoma, qui et ipse eam a sacro fonte levavit. His ita peractis reversus est in Franciam. Per idem tempus legati apostolici Formosus et Damasus episcopi cum missis regis Siculfo capellano et Euuardducem, commonentes et contestantes ex auctoritate apostolica, ut recordaretur priorum sacramentorum et non aliter faceret, nisi sicut iureiurando iam dudum promiserat Pippino regi et filiis eius. His admonitionibus consensit Tassilo et sumptis obsidibus a rege venit Wo
Abbreviated transcription (Latin):
ribus multis. eiusq dominationi se sub¬
didit. Fodem anno tenuit synodũ in du¬
ria. & post hȩc saxomã ingressus. usc ad
lippã uenit. Conatisunt saxones resiste¬
re in loco qui dr̃ buochol. sednihil p̃ua¬
luerunt. Aperta aut̃ uia uuest. faluos
sub iugauerut. &. om̃s saxones quiultra
uiuseram cõmorabant᷑. Uleniens aut̃ rex
i loco qui uocat᷑ medo fulli. accepit ob¬
sides & sacramta a saxombus qui abeo de¬
saxoniã ingressus adheres burchuenit. &¬
inde adlocũ ubi lippa consurgit. & ibi
synodũ tenuit. Inde ꝓgressus ad albiam
uenit fluinum. & in ipso itinere bardo¬
gauenses & multi denor duuitis bapti¬
zatisunt in loco qui dr̃ horahem ultra.
obacrum fluuium. & ꝑuenit usq ad locũ
ubi iora confluit malbiam. Dispositis
itaq tam saxonibus quã sclauis. infran¬
tiam reuersus ẽ. Inito consilio ut romã
ꝑger&. orationis causa una cum coniuge
pascha in roma. & ibi baptizatus ẽ filiuꝰ
eius pippinuᷤ ab adriano papa. qui &. ipse

Expanded text:
ribus eiusque dominationi se subdidit. Eodem anno sinodum tenuit in Duria et post haec SaxLippam venit. Conati sunt autem Saxones resistere in loco qui dicitur Buochol, sed nihil praevaluerunt. Aperta autem via Westfaluvos subjugaverunt et omnes Saxones qui ultra Wisaram commorabantur. Veniens autem rex in loco qui vocatur Medofulli, accepit obsides et sacramenta a Saxonibus, qui ab eo deSaxoniam ingressus ad Heresburgh venit, et inde ad locum ubi Lippa consurgit, et ibi synodum tenuit. Inde progressus ad Albiam fluvium venit, et in ipso itinere Bardogavenses et multi de Nortliudis baptizati sunt in loco qui dicitur Horheym, ultra Obaccrum fluvium, et pervenit usque ad locum ubi Jora confluit in Albia. Dispositis itaque tam Saxonibus quam Sclavis, in Franciam reversus est. Inito autem consilio, ut Romam pergeret orationis causa una cum conjuge pascha in Roma, et ibi baptizatus est filius ejus Pippinus ab Adriano papa, qui et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
una cũ uxoribꝰ & paruuliᷤ innumerabilis
multitudo. baptizatisunt in nomie
sc̃ę trinitatis. Post hȩc obsides quantos
rex expetiit dederimt. Reformatis
aut̃ castellis custodrisꝙ dispositis. la¬
rolus infrantiã reuertit᷑. &. celeb̃ natł¬
dñ in heristellio. & pascha innuimaga
dcc lxxuii. Rex saxoniã ingressus pla¬
citum tenint in loco qui dr̃ padere¬
sprunna. ubi om̃s saxones conuenerunt
excepto witikindis. quicũ paucis sꝗxo¬
nibus ipartibꝰ nort manniȩ confugit.
neundẽ etiam locũ uenerunt᷑ saraceni
de partibus hispaniȩ quoꝵ nomina sunt
hȩc. Ibina. larabi. &. Filius deuizefi. qui
iam ioseph nominabatur. & gener eius.
Ubi etiam multitudo saxonũ baptirata ẽ
tatem. nssi conseruarent susceptã xp̃ian¬
tatẽ. & ꝓmissã fidelitatẽ regis &. filio
eiꝰ. nec non etiã & francoꝵ. karoluᷤ in fran

Expanded text:
una cum uxoribus et parvulis innumerabilis una cum uxoribus et parvulis innumerabilis multitudo baptizati sunt in nomine sanctae Trinitatis. Post haec obsides, quantos rex expetiit, dederunt. Reformatis autem castellis custodiisque dispositis Carolus in Franciam revertitur et celebrani in Heristellio et pascha in Noviomago. 777 rex Saxoniam ingressus placitum tenuit in loco qui dicitur Padresbrunna, ubi omnes Saxones convenerunt, excepto Witichindis, qui cum paucis Saxonibus in partibus Nortmanniae confugit. In eodem etiam loco venerunt Sarraceni de partibus Hispaniae, quorum haec sunt nomina, Ibina, Larabi et filius Devizefi, qui jam Joseph nominabatur, et gener ejus, ubi etiam multitudo Saxonum baptizata estitatem, nisi conservarent susceptam Christianitatem et promissam fidelitatem regis et filiorum ejus, nec non etiam et Francorum. Carolus in Fr
Abbreviated transcription (Latin):
lio quibꝰ dam motibꝰ agitantia. Itaq pa¬
gam hoc signũ aspicientes timore &
formidine repleti. mox infugam conuersi
sunt. & intantã amentia deuenerunt. ut
strictis gladiis. mutuis se armis confode¬
rent. Quanto uͦ illi plus pauore ꝑterriti
fugerunt. tanto magis xp̃iani confortati
om̃ĩpotentẽ dm̃ laudabant. qui saluos
facit sꝑantes inse. Exp̃dicto ꝗͥ loco cum
tanta confusione discedentes. uenerunt
ad aliud castrũ qđ appellat᷑ desuburg.
ubi uoluerunt similiter facere. sed dõ
uͦ per secuti sunt eos usq ad flum̃ quod
lippa dr̃ & multos exeis int̾ fecerunt
taq rex inior matiã ueniens synodũ pla¬
soluto. mox saxonũ fines penetrauit.
& uelut ingens tẽpestas omĩa ꝓsterni
mimitiones irrupit. Saxones ꝑterrit
ad locũ ubi lippa orit᷑ uenerunt. ibi se¬
& suam patriã regi tradiderunt. & spo¬
ponderunt se xp̃ianos c̾e debere. Tunc
rex una cũ francis restauraint heresbure

Expanded text:
aelio quibusdam motibus agitantia. Itaque paaelio quibusdam motibus agitantia. Itaque pagani hoc signum aspicientes, timore et formidine repleti mox in fugam conversi sunt, et in tantam amentiam devenerunt, ut, strictis gladiis, mutuis se armis confoderent. Quanto vero illi plus pavore perterriti fugerunt, tanto magis Christiani confortati omnipotentem Dominum laudabant, qui salvos facit sperantes in se. Ex praedicto igitur loco cum tanta confusione discedentes, venerunt ad aliud castrum quod appellatur Desuburgh, ubi voluerunt similiter facere, sed, Deo vero persecuti sunt eos usque ad flumen quod Lippa dicitur, et multos ex eis interfecerunt. Itaque rex Wormatiam veniens, synodum plasoluto mox Saxonum fines penetravit et, velut ingens tempestas omnia prosternit, munitiones irrumpit. Saxones perterriti ad locum, ubi Lippa oritur, venerunt, ibi se suamque patriam regi tradiderunt et spoponderunt se christianos esse debere. Tunc rex una cum Francis restauravit Heresburgh
Abbreviated transcription (Latin):
disponer&. statim illis in partibꝰ iter arri¬
partes petiuit rod gaudũ rebellẽ captum
decollare ussit. Ad taruisium ciuitatem
uenit. ibiq pasca celeb̾r. & ordmatis rel
derelictis custodibus ex francis in ciuita¬
tibus quȩ aduersus eum senserant. in fran
absentia regis. more solito ruptiᷤᷤ sacram̃tiᷤᷤ
in unum conglobati. heres burh castrũ
aggrediunt᷑. fraudulent᷑ francis suadent¬
ut de castro exeant. & cum pace inpatriã
ꝑgant. Sed cum illi fallacibus monitis
minime assensum preberent. machinas
p̃parant. munitionẽ obsidione cingunt
& summis uiribus certant. sed nihil profi¬
ciunt. Quadã itaq die cum iterum redi¬
inuo certamine bellũ p̃parassent: appa¬
ruit gła dĩ manifeste supra domũ ȩccłae
quȩerat infra castrũ. uidentibus multis
tam xpianis quã paganis. Nam duo scuta.
apparuerunt supͣ p̃fatam ȩccłam sang¬
uineo colore flammantia. & uelut inp̃¬

Expanded text:
disponeret: statim illis in partibus iter arridisponeret: statim illis in partibus iter arripartes petivit, Rotgaudum rebellem captum decollare iussit, ad Tarvisium civitatem venit ibique pasch a celebravit; et ordinatis rebus derelictisque custodibus ex Francis in civitatibus, quae adversus eum senserant, in Francabsentia regis more solito ruptis sacramentis in unum conglobati Heresburgh castrum adgrediuntur,fraudulentut de castro exeant, et cum pace in patriam pergant. Sed cum illi fallacibus monitis minime assensum praeberent, machinas praeparant, munitionem obsidione cingunt, et summis viribus certant, sed nihil proficiunt. Quadam itaque die cum iterum redivivo certamine bellum parassent, apparuit gloria Dei manifeste supra domum ecclesiae, quae erat infra ipsum castrum, videntibus multis, tam Christianis quam paganis. Nam duo scuta apparuerunt supra praefatam basilicam sanguineo colore flammantia, et velut in pr
Abbreviated transcription (Latin):
franci ambas ripas occupauerunt: & multi
saxoneᷤᷤ occisisunt.Tunc rex diuidens exer¬
citum. sũpsit secum pariter ꝑrexitq usq
obracũ fluinum. Ubi om̃s orientales saxo
nes uenientes cũ hassino duce eoꝵ dedert̃
obsides uixta qđ placint regi. & iurauerꝰ
sacram̃ta. Similit̃ eo reuertente uenerunt
angrarii inpago qͥ dr̃ bucki. una cumbru¬
none duce eoꝵ. & fecerunt sicut orienta¬
les saxones fecerant.Interea cũ francis qͥ
suꝑ fluuium uiuseram remanserant saxones
pugna commiserunt. & dõ largiente franci
inctoriampotitisunt. &. plures esaxonibus
inter fecti sunt. hȩc audiens rex. iterum.
suꝑ saxones cum exercitu irruens. multa
stragem fecit. & predã copiosã coepit supe¬
rans faluos. qͥ coacti obsides dederunt.
Obsidibuᷤᷤ itaq receptis. & preda multa capi
rex infrantiã reuersuᷤᷤ. ubi ei nunciatũ est
qđ rodgaudus langobardus post ponens
fidem & sacram̃ta. aduersus eum rebellare

Expanded text:
Franci ambas ripas occupaverunt et multi Franci ambas ripas occupaverunt et multi Saxones occisi sunt Tunc rex dividens exercitum sumpsit secum partem perrexitque usque ad Obaccrum fluvium, ubi omnes orientales Saxosinon duce eorum dederunt obsides, iuxta quod placuit regi, et iuraverunt sacramenta. Similiter eo revertente venerunt Angrarii in pago, qui dicitur Bucki, una cum Brunone duce eorum et fecerunt, sicut orientales Saxones fecerant. Interea cum Francis, qui super fluvium Wisaram remanserant, Saxones pugnam commiserunt; et Deo largiente Franci victoria potiti sunt et plures ex Saxonibus interfecti sunt. Haec audiens rex, iterum super Saxones cum exercitu irruens multam stragem fecit et predam copiosam cępit super Westfaluos; et coacti obsides dederunt. Obsidibus itaque receptis et preda multa capta rex in Franciam reversus. Ubi ei nuntiatum es t, quod Rotgaudus Langobardus postponens fidem et sacramenta adversus eum rebellare
Abbreviated transcription (Latin):
& uelut ore flar& ipsam basilica crematur
Dum hȩc aguntur. karolus aroma reuersus
papiam uenit. ipsamq cuntatẽ armis gȩpit
insuꝑ desideriũ regem cũ uxore sua &. filla
ueniente ᷤᷤ om̃s langobardi de cunctis ciui¬
tatibus italie. eius se subdiderunt domi¬
nationi. Ad algilsus uͦ filius desideriire¬
gis fuga lapsus mare intront. & constantmo¬
polim ꝑrexit. karolus subiugata italia
reuersus est. Et cũ ueniss& in locũ qui dr
hengihinhen. misit.iiii. scaras in saxomi.
tres pugnã cũ saxonibꝰ inierunt. & dõ au¬
xiliante uictores extiterunt. Quarta uͦ
scara nͨ habint pugnã. sed capta magna
preda reuersi sunt᷑ infrantiam. Et celebi
& inde insaxoniã ꝑgens. sigiburch castrũ
cȩpit. heres burh reedificauit. suꝑ uinsarã.
fluuium uenit in loco qͥ dr̃ brimis gerhubi
occurrerunt ei saxones uolentes supͣ dicti
fluminis ripam defendere. auxiliante dño
& francis decertantibꝰ fugatis saxonibus

Expanded text:
t velut ore flaret ipsam basilicam crematurus. t velut ore flaret ipsam basilicam crematurus. Dum haec aguntur, Carolus a Roma reversus Papiam venit ipsam que civitatem siderium regem cum uxore sua et filia venientes omnes Langobardi de cunctis civitatibus Italiae eius se subdiderunt dominationi. Adalgisus vero filius Desiderii regis fuga lapsus mare introiit et Constantinopolim perrexit. Carolus subiugata Italia reversus est; et cum venisset in locum, qui dicitur Hengilinheim, misit quatuor scaras in Saxoniam: tres pugnam cum Saxonibus inierunt et Deo auxiliante victores extiterunt, quarta vero scara non habuit pugnam, sed capta magna preda reversi sunt in Franciam. Et celebraet inde Saxoniam pergens Sigiburgh castrum cępit, Heresburgh reaedificavit. Super Wisaram fluvium venit in loco, qui dicitur Brunisbergh, ubi occurrerunt ei Saxones volentes ripam supradicti fluminis defendere: auxiliante Domino et Francis decertantibus, fugatis Saxonibus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt. & usq ad castrũ qđ nominatur
buriaburg uenerunt. Quoꝵ aduentũ in¬
colȩ loci ꝑsentientes. iniam dicta muni¬
tione se receperunt. Igit᷑ cum p̾fata gens
seuiens cepiss&e. forinsecus uillarũ ȩdificia
concremare. uenerunt ad quandã basilicã in
loco qui dr̃ fricdis lar. quã scȩ memoriȩ bo¬
nifacius martyr conseerauit. atq ꝑꝓphetie
Loeperunt aut̃ p̾fati saxonẽ omi intenti¬
potuissent. Et cũ hȩc agerent. apparuert̃
bus dam paganis quimeode erant exercitu
duo iuuenes in albis uestibꝰ qui ipsã basi¬
licam abigne ꝓtegebant. & ꝓpterea ñ po¬
tuerunt neq interius neꝙ exterius ignẽ
accendere. Interea nutu diumȩ maiestatis
pauore ꝑterriti. infugã conuersi sunt
nemine ꝑsequente. Inuentus ẽ aut̃ unuᷤ
postea exeisdem saxonibꝰ mortuus uixta
ipsam basilica flexis genibus adclinis
supͣ pedes. habens ignẽ & ligna in manib¬

Expanded text:
fecerunt et usque ad castrum, quod nominatur fecerunt et usque ad castrum, quod nominatur Buriaburgh, venerunt; quorum adventum incolae loci presentientes in iam dicta munitione se receperunt. Igitur cum prefata gens seviens coepisset forinsecus villarum aedificia concremare, venerunt ad quandam basilicam in loco, quiP dicitur Fricdislar, quam sanctae memoriae Bonifacius martyr consecravit, atque per propCęperunt autem prefati Saxones omni intentipotuissent. Et dum haec agerent, apparueruntbusdam paganis, qui in eodem erant exercitu, duo iuvenes in albis vestimentis, qui ipsam basilicam ab igne protegebant: et propterea non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere. Interea nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus autem est postea unus ex eisdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, flexis genibus adclinis supra pedes, habens ignem et ligna in manib
Abbreviated transcription (Latin):
mnibꝰ hoc collaudantibꝰ illis inpartibus
ꝓfectus est. Ceneuamq ciuitate ueniens
synodum tenuit. & ibi exercitũ diuisit
in duas partes. ipse cũ ima parte ꝑ monte
cinisium uenit. & misit bernadũ auun¬
culum suum cũ reliqua parte ꝑ montem
iouis. Coniunxerunt se ut̃q exercitus
adclusas. Qđ cũ cognouiss& de siderius
regi & francis cum armatis occurrit.
Cunc rex castra posuit ad easdem clausas. &
misit occulte unam scaram de ȩlectis uiris
ꝑmontana. hoc sentiens desiderius statim
clusas reliquit. &. quã citius potuit papia.
ingressus est. Rex aut̃ cum omnibꝰ auxili¬
ante duo & int̾cedente beato petrosine
lesione italiam ingressus ẽ. Itcũ ad pa¬
piam ꝑueniss&. desideriũ intrisecus la¬
titantẽ obsedit. ibiq in sua castra celebr
millis partibus ꝓhuiuscemodi negotio mo¬
ram facer&. saxones occasione accepta. post¬
positis sacram̃tis infmnibꝰ francoꝵ impetu

Expanded text:
omnibus hoc collaudantibus, illis in partibus omnibus hoc collaudantibus, illis in partibus profectus est, Genevamque civitatem veniens synodum tenuit, et ibi exercitum divisit in duas pCinisium perrexit et misit Bernardum avunculum suum cum reliqua parte per montem Iovis; coniunxerunt autem se uterque exercitus ad clusas. Quod cum cognovisset Desiderius, regi et Francis cum armatis occurrit. Tunc rex castra posuit ad easdem clusas et misit occulte unam scaram de electis viris per montana. Hoc sentiens Desiderius statim clusas reliquit et, quam citius potuit, Papiam ingressus est. Rex autem cum omnibus auxiliante Domino et intercedente beato Petro sine lesione Italiam ingressus est et, cum ad Papiam pervenisset, Desiderium intrinsecus latitantem obsedit; ibique in sua castra celebrain illis partibus pro huiuscemodi negotio moram faceret, Saxones occasione accepta, postpositis sacramentis, in finibus Francorum impetum
Abbreviated transcription (Latin):
ftellio.
karolus rex synodũ tenuit. iniormatia. &
inde prexit in partes saxoniȩ: Et primoheres¬
burch castrũ cepit. & adormensul usq per¬
uenit. & ipsum fanũ destruxit. & aurum.
ł argentũ qđ ibi repperit abstulit. Erat
aut̃ tunc siccitas magna. ita ut aqua defi¬
cer& in supͣ dicto loco. Et cum uell& ibi
rex duos aut tres dies manere ut p̃dictũ
fanũ funditꝰ destruere poss&. & aqua ex¬
ercitin de ede. subito diuma largiente
gra omnibꝰ inscus. in quodã torrente aqu
effusȩ sunt largissimȩ. ita ut omĩs exercit᷑
sufficient᷑ haber&. Destructo fano rex
puenit adhiemandũ intheodoniᷤᷤ uilla.
ubi cum adiit missuᷤ adriani papȩ nominȩ
petruᷤ muitans eum una cũ francis. ut ꝓ
fatiis legatus ꝑmare usꝙ massiliam. in
de ꝑterram uẽq ad regẽ: & ideo ꝑitiare.
uenit. quia uiȩ clausȩ fuerunt a langobar¬
dis romanis. Lunc rex fideles consuluit¬
utrum petitionibuᷤᷤ apłicis assensũ p̾ber&.

Expanded text:
tellio. s rex synodum habuit in Wormatia, et inde perrexit in partes Saxoniae, et primo impetu Heresburgh castrum cepit, et ad Ormensul usque pervenit, et ipsum fanum destruxit, et aurum et argentum quod ibi repperit abstulit. Erat autem tunc siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supra dicto loco, et dum vellet ibi rex duos aut tres dies manere, ut praedictum fanum funditus destruere posset, et aqua exercitui deesset, subito divina largiente gratia omnibeffusae largissimae, ita, ut omnis exercitus sufficienter haberet. Destructo fano rex perrexit ad hiemandum in Theodonis villa, ubi eum adiit missus Adriani papae, nomine Petrus, invitans eum una cum Francis, ut pro fatus legatus per mare usque Massiliam, inde per terram usque ad regem; et ideo per mare venit, quia viae clausae fuerunt a Langobardis Romanis. utrum petitionibus apostolici assensum praeberet;
Abbreviated transcription (Latin):
regina ꝑrexit baioariam. & inde italiam.
ingressa ẽ. & rex celeb̾r natł dñi inmagu¬
nno dom̃ in carnat᷑. dcc lxxi. karolus rex
synodũ habuit adualentimanas. & eode
anna carlomannus rex defunctus ẽ in
uilla salmoniaca.ii. noñ decb. Uenit aut̃
karolus adullã corbiniacũ. ubi uenerunt
adeum folcarius & folraduᷤ capellani cũ
aliis ep̃ĩs & sacerdotibꝰ Wermus & adelhar¬
dus comites cũ aliis primatibꝰ qͥ fuerunt
carlomanni.uxor. uero carlomanni cum.

Expanded text:
regina perrexit in Bajoariam, et inde Italiam ingressa est, et rex celebravit naAnno dominicae incarnationis DCCLXXI. Carolus rex sinodum habuit ad Valentianas; et eodem anno Carlomannus rex defunctus est in villa Salmontiaco II. Non. Decembr. Venit autem Carolus ad villam Corbaniacum, ubi venerunt ad eum Folcarius et Folradus capellani cum aliis episcopis et sacerdotibus, Werinus et Adalhardus comites cum aliis primatibus, qui fuerunt Carlomanni; uxor vero Carlomanni cum
Abbreviated transcription (Latin):
lus cũ exercitu hispaniã ingressus est.
enit uͦ primo ad pampilonẽ ciuitatem
deinde ad cȩsar augustam urbẽ ꝑ rexti
ubi inmimerabilis multitudo departi¬
bus burgundiȩ & austrasiȩ. & baioariȩ
seu ꝓumntiȩ & septimaniȩ. pars etiam
langobardorũ in auxilium francoꝵ uener.
Obsidione itaꝙ cincta cuntate. territi sar¬
racen obsides dederunt. & in mensum
pondus auri. łlectis itaq sarracenis de
pampilona. murisꝙ enisdem cuntatis
dirutis. uuasconibꝰq sub iugatis. infran¬
tiam reuertit᷑. Interea saxones audientes
qđ karolus cũ francis tam longa t̾rarum
spatia ab eis e& separatus. suadente Witi¬
chinno scđm consuetudinẽ iterum rebel
rapinis. & incendus omĩa deuastantes
uod eñ nuntiatũ ess& reuertenti. &iam
cõmoranti autisiodoro ciuitati. misit
idem princeps scaram unã exelectis
uiris. quȩ eoꝵ uolentiȩ resisteret. Saxo¬
nes audientes incolumitatẽ regis. & ad¬
uentũ francoꝵ infugã conuersi sunt

Expanded text:
lus cum exercitu Hispaniam ingressus est, venit vero primo ad Pampilonem civitatem, deinde ad Caesaraugustanam urbem perrexit, ubi innumerabilis multitudo de partibus Burgundiae et Austrasiae vel Bajoariae seu Provinciae et Septimaniae, pars etiam Langobardorum in auxilium Francorum convenerunt. Obsidione itaque cincta civitate territi Sarraceni, obsides dederunt et immensum pondus auri. Ejectis itaque Sarracenis de Pampilona, murisque ejusdem civitatis dirutis, Vasconibusque subjugatis, in Franciam revertitur. Interea Saxones audientes, quod Carolus cum Francis tam longa terrarum spacia ab eis esset separatus, suadente Widichindo secundum consuetudinem iterum rebellrapinis et incendiis omnia devastantes. Quod cum nuntiatum esset regi revertenti et iam commoranti Autissiodoro civitati, misit idem princeps scaram unam ex electis viris, quae eorum violentiae resisteret. Saxones audientes incolomitatem regis et adventum Francorum in fugam conversi sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
loca agros uillasq eorũ suȩ factionis secta.¬
toribus distribuit. Ad hunscemodi teme¬
ritatem cõprimendã. lothariuᷤᷤ rex semel.
iterum. atq terdio exercitũ ꝑduxit. frequen¬
ter etiam cũ ducibꝰ armatoꝵ multitudinẽ
direxit. Sed minime hanc p̃sumptionem.
extinguere potuit. quia loca in accessibilia.
int̾ uirũ & alpes penninas sediti osissunt

Expanded text:
loca, agros villasque eorum suae factionis sectaloca, agros villasque eorum suae factionis sectatoribus distribuit. Ad huiuscemodi temeritatem comprimendam Lotharius rex semel, iterum atque tertio exercitum produxit, frequenter etiam cum ducibus armatorum multitudinem direxit; sed minime hanc presumptionem extinguere potuit, quia loca inaccessibilia inter Iurum et Alpes Penninas seditiosis
Abbreviated transcription (Latin):
sentiens uires regni ase de fecisse. in ultimis
finibus aquitamȩ fugȩ latibulũ quȩsiuit.
Rudouincus ut ceperat regnũ optinuit. &
usq senonis cuntatẽ ꝑuenit. Dimisso uero
exercitu. ingermaniam ad ꝓpria redire cũ
optimatibis regni cepit negotia disponer
Sed subito fortuna mutat᷑. Nam principes
quieũ in regnũ introdipxerant. uidentes
qđ longe aliter inceder& erga eos quam
existimauerant. penitudine tactiadkaro¬
lum reuertunt᷑ karoluᷤ ex desperatis rebus
uiresse recepisse congaudens. contractis
undiq copiis. frẽmbello aggredi temptat
Iile intuens & asuis quos secum adduxerat.
& abhis quos ibi ad quisisse uisus fuerat se
esse destitutũ. maturius fugã arripuit. & cũ
debita confusione fines regni excessit. hac
lothariũ regem rebellare exorsus est. Col¬
lecta quippe p̃donum ualida manu. rapi¬
nas cȩpit exercere. Int̾ fectis itaq atq fuga.¬
tis lotharii fidelibꝰ quifmitima possidebaÑ

Expanded text:
sentiens vires regni a se defecisse, in ultimis sentiens vires regni a se defecisse, in ultimis finibus Aquitaniae fugae latibulum quaesivit. Ludowicus, ut coeperat, regnum obtinuit ac usque Senonis civitatem pervenit. Dimisso vero exercitu in Germaniam ad propria redire, cum optimatibus regni coepit negotia disponere; sed subito fortuna mutatur: nam principes, qui eum in regnum introduxerant, videntes, quod longe aliter incederet erga eos, quam existimaverant, penitudine tacti ad Carolum revertuntur. Carolus ex desperatis rebus vires se recepisse congaudens contractis undique copiis fratrem bello aggredi temptat. Ille intuens, et a suis, quos secum adduxerat, et ab his, quos ibi adquisisse visus fuerat, se esse destitutum, maturius fugam arripuit et cum debita confusione fines regni excessit. Hac Lotharium regem rebellare exorsus est; collecta quippe predonum valida manu rapinas coepit exercere interfectisque aut fugatis Lotharii fidelibus, qui finitima possidebant
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus ẽ. gestiens occidentalia regna.
debitã portionẽ. que eisorte ac fumculo
hereditatis cõpetenter acciderat. oblitus
germanitatis ac consanguinitatiꝰ federa.
oblitus pacti qđ iam dudũ mutua conuen¬
tione pepigerant. immemor sacramentoꝵ
quibꝰ se cum magnis execrationibꝰ corã dõ
obligauerat. Trebuerunt ad hoc facinus
ꝑ agendũ talia occasionũ incitam̃ta fomitẽ.
Zarolus ut p̃misimus quos dã ex nobilioribꝰ
regni.aut publice adiudicatos gladio per¬
cussit. aut dolo captos ꝑdidit. Ceteri for.¬
midantes ne similia paterent᷑. ludouincũ
regẽ trans renũ cõmorantẽ sollicitant
enisq animũ ad optinendũ frĩs regnũ illi¬
cuit. ꝓmittentes sem& ipsos una cum
regno eius ditioni tradituros. hac ꝑsuasione. ut
amimi regum auidi semꝑ & in expletibiles sũ
facile inspem introductus. cũ ualida manu
ut dixiiuᷤᷤ terminos regni intrauit. karoluᷤ

Expanded text:
ingressus est, gestiens occidentalia regna singressus est, gestiens occidentalia regna sdebitam portionem, quae ei sorte ac funiculo hereditatis competenter acciderat, oblitus germanitatis ac consanguinitatis foedera, oblitus pacti, quod iam dudum mutua conventione pepigerant, immemor etiam sacramentorum, quibus se cum magnis execrationibus coram Deo obligaverat. Prebuerant ad hoc facinus peragendum talia occasionum incitamenta fomitem. Carolus, ut premisimus, quosdam ex nobilioribus regni aut publice adiudicatos gladio percussit aut dolo deceptos perdidit. Ceteri formidantes, ne similia paterentur, Ludowicum regem trans Rhenum commorantem sollicitant eiusque animum ad optinendum fratris regnum illiciunt, promittentes semetipsos una cum regno eius ditioni tradituros. Hac persuasione, ut animi regum avidi et semper inexplebiles sunt, facile in spem introductus cum valida manu, ut diximus, terminos regni intravit. Carolus,
Abbreviated transcription (Latin):
reos fetores. &. adꝑhenne trabaris exitium
Et paucis int̾ positis. epłam sic con cludit.
Hȩc aut̃ nos tibi nc̃ scripsisse. & quasi int̾ no
& te nr̃a uerba excessus tuos corripientia.
discurrisse sufficiat. Ceterum p̾caue ne
quando nobis scđm dni p̾ceptum duos au
tres testes adhibeamꝰ. mimo uͦ ne hec eccl̃s
scẽ dicamuᷤᷤ. &. qđ ñ optamꝰ decetero. fias
sicut ethicus & publicanꝰ. Ecce ex multis
pauca curauimꝰ notare. ut sic nescientibus
ex parte fierent cognita. ut tam̃ scientibus
ñ ꝑ omĩa ee̾nt onerosa. Qualẽ uͦ exitũ hun
pestiferi morbi ꝑnities attulerit. aplico
renuens mederi antidoto. quantaq regi
dispendia ex hac mortifera contagionẽ si
supradictus sc̃ĩssimus papa spũ sc̃o afflatu
p̃dixerat. illata sint. insubsequentibꝰ suo
in loco demonstrabit᷑. Circa hȩc tẽpora ludo¬
uuicus rex fr̃ĩs sin karoli regnũ cũ exercitu

Expanded text:
reos foetores et ad perhenne traharis exitium'. reos foetores et ad perhenne traharis exitium'. Et paucis interpositis epistolam sic concludit: 'Haec autem nos tibi nunc scripsisse et quasi inter nos et te nostra verba excessus tuos corripientia discurrisse sufficiat; ceterum precave, ne quando nobis secundum Domini preceptum duos aut tres testes adhibeamus, immo vero ne boc ecclesiae sanctae dicamus et, quod non optamus, de cetero fias sicut ethnicus et publicanus'. Ecce ex multis pauca notare curavimus, ut sic nescientibus ex parte fierent cognita, ut tamen scientibus non per omnia essent onerosa. Qualem vero exitum huius pestiferi morbi pernities attulerit apostolico rennuens mederi antidoto, quantaque regni dispendia ex hac mortifera contagione, sicut sepedictus sanctissimus papa Spiritu sancto afflatus predixerat, illata sint, in subsequentibus suo in loco demonstrabitur. Circa haec tempora Ludowicus rex fratris sui Caroli regnum cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
assensum. Aliter aut̃ fieri mutuã uram sẽpara.¬
tionẽ ꝓhibemus. Porro sisteritas accusaturꝰ.
cogita saram nonagenariã. annã quoq simul
& elisabeth. Quã tam̃ sterilitatẽ fortasse ñ
facit infecunditas. sed iniqͥtas. Ergo glorio¬
sissime rex esto ꝓpria contentus uxore. &
propt̾ illius alterius nequeras consortium.
git᷑ consilium nrm accipe. & monita nr̃a tã¬
quam affectuosi patris amplectere. atq ab
omi prauitate mentẽ. linguã. corpusq re¬
frena. p̃cipue uual dradȩ pelicis tuȩ .& du¬
dum ate repudiate cõmunionẽ declinans
.&. eius consortiũ ꝑpetuȩ obliuioni c̃tradens.
otus iam nouit occidens. etiã iamq per
nissos nrõs minime cũ plagis ceteris orienᷤ
gnorauit. Quã obrem cauendum ẽ. ne cũ
a pari mutrone ꝑcellaris sententiȩ. ac pro
unius mulierculȩ passione & breuissimi tẽpo¬
ris desiderio uictus &. obligatus ad sul phu¬

Expanded text:
assensum; aliter autem fieri mutuam vestram separaassensum; aliter autem fieri mutuam vestram separationem prohibemus. Porro si sterilitas accusatur, cogites Saram nonagenariam, Annam quoque, simul et Helisabeth; quam tamen sterilitatem fortasse non facit infoecunditas, sed iniquitas. Ergo, gloriosissime rex, esto propria contentus uxore, et praeter illius, alterius ne quaeras consortium. gitur consilium nostrum accipe, et monita nostra tanquam affectuosi patris amplectere, atque ab omni pravitate mentem, linguam, corpusque refraena, praecipue Waldradae pellicis tuae, et dudum a te repudiatae, communionem declinans, et ejus consortium perpetuae oblivioni contradens. totus iam novit occidens et iam iamque per missos nostros minime cum plagis ceteris oriens ignorabit. Quamobrem cavendum est, ne cum ea pari mucrone percellaris sententiae ac pro unius mulierculae passione et brevissimi temporis desiderio vinctus et obligatus ad sulphu