comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si ita institutus sit. si uirauerit hr̃s esto: quãuiᷤ
uirauerit: non tam̃ eum statim hr̃dem futurum.
antequam ꝓhr̃de aliquid gesserit quia urando
uoluntatem magis suam declarasse uideatur. Ego
puto satis eum ꝓ hr̃de gessisse. si ut hỹs iurauerit
ꝓculus idem. eoq uire utimur. Siseruus
hr̃s institutus. post uissum dñi antequam a diret
alienatus eẽt nouum iussum posterioris dñi non¬

Expanded text:
si ita institutus sit "si iuraverit, heres esto", quamvis iuraverit, non tamen eum statim heredem futurum, antequam pro herede aliquid gesserit, quia iurando voluntatem magis suam declarasse videatur. ego puto satis eum pro herede gessisse, si ut heres iuraverit: Proculus idem, eoque iure utimur. Si servus heres institutus post iussum domini, antequam adiret, alienatus esset, novum iussum posterioris domin
Abbreviated transcription (Latin):
das putat. ut emancipati qr inuicẽ ñ ꝯfer̃:
uniꝰ loco sint. Nec indignarieos oport̾ẽ: si
plus ꝯferant ⁊ minꝰ accipiant.q in potes
tate fuit bõꝵ possessionẽ omittẽ. Iuli anu̾
qͦ cassi sentñtia sequit᷑. S Si ex emanci¬
patofilio nepos emancipatꝰ. mortuo patre
simul ⁊ auo bõꝵ possessi õẽ utrꝰiꝰq acceꝑit:
cũ ut̃q eoꝵ suũ hr̃dem reliq̃rit. eo modo
collatio explicari pot̾. ut si ũbi grã.c. in¬

Expanded text:
das putat, ut emancipati, quia invicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in potedas putat, ut emancipati, quia invicem non conferunt, erit bonorum possessionem omittere. Iulianus quoque Cassii sententiam sequitur. Si ex emancipato filio nepos emancipatus mortuo patre simul et avo bonorum possessionem utriusque acceperit, cum uterque eorum suum heredem reliquerit: eo modo collatio explicari potest, ut, si verbi grati
Abbreviated transcription (Latin):
ħriratio fac̃. siũ ꝑscãs. siũ porcos num̾emꝰ.¬
¶ Si duo nepotes ex filio mortuo emancipa¬
ti bõꝵ possessionẽ aui petant. utrũ dimidi¬
as an qͣrtas patruo ꝯferre debeant. q̃ritur
u̾enĩ u̾ius semiissẽ ꝯferre eos opart̃e Quiax
⁊ si uuo auo cũ inpotestate eẽnt. c̃cͣ puta ad

Expanded text:
ratio facit, siue personas siue portiones numeremus.Si duo nepotes ex filio mortuo emancipati bonorum possessionem aui petant, utrum dimidias an quartas patruo conferre debeant, quaeritur. et uerius est semisses conferre eos oportere, quia et si uiuo auo, cum in eius potestate essent, ducenta puta ad
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ. ꝙꝰ p̃tor uiri boĩ arbitͣt iubet ꝯferri
bona. Uir aũt bonꝰ ñ sit arbitraturꝰ ꝯferen¬
dũ id: qr nec ht̃ nec dolo nec culpa desit
legato ꝯditionali qr usi inpotestate fuisset
⁊ post mortẽ patͥs ꝯditio excisset. ipse hr̃oe
actione. E E mancipatꝰ filiꝰ si inur iarũ
hãt actionẽ. nicħ ꝯferre debet. magis ri
uindicte ꝗͣ pecunie ht̃ ꝑsecutionẽ. Sed si
furti hãt actionẽ ꝯferre debeb. S Si trec
emancipati duo inpotestate sint. Qaius

Expanded text:
us praetor uiri boni arbitratu iubet conferri bona: uir autem bonus non sit arbitraturus conferendum id, quod nec habet nec dolo nec culpa desiitlegato condicionali, quia et si in potestate fuisset et post mortem patris condicio extitisset, ipse haberet actionem. Emancipatus filius si iniuriarum habet actionem, nihil conferre debet: magis enim vindictae quam pecuniae habet persecutionem: sed si furti habeat actionem, conferre debebit. Si tres emancipati, duo in potestate sint, Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
sione fieĩ oportet. alioꝗn magna captio
eit̃ emancipati si ñ alit̃ bõꝵ possessionẽ
acciꝑe intelliget᷑. nͥ cauisset de collatione.
nã si int̃im ipse decessisset. hr̃di suo nicħ
relinquet᷑. Itẽ si fr̃ ꝯdecessisset.ñ admit¬
si ñ cauit ita obseruabit᷑. ut tota hr̃ditã
apd eũ ꝗ inpotestate fiũtremaneat.
¶E mancipatꝰ filiꝰ ꝯtrou̾siã fac̃ impubui.
ꝗ se filiũ iinpotestate fuisse dic̃. quero:
siboã sua emancipatꝰ ei ꝯferre debeat.¬
Paulus notat. puto ei ꝯfẽndũ eẽ exacta
cautione. ut uictus sic̃ in hr̃ditatẽ. ita
⁊ q̃ collata s̃ prãret. Iulianꝰ. Quotiens ꝯtra
ꝯferre debñt. his soł. ĩ que i potestate pa¬
tris fuer̃. ħ quẽ admodũ expediri opõteat:
simiant᷑. eueniet ut emancipatis qͦ coll¬
atio ab ip̃is facta ꝓsit. Uidamꝰ gͦ ne cõmodi̾¬
simũ sit emancipatos qͣrtã partẽ ex boniꝰ
pat̾nis. ⁊ferre. ex suis t̃ciam. Ꝙ dieo: exem

Expanded text:
 oportet. alioquin magna captio erit emancipati, si non aliter bonorum possessionem accipere intellegeretur, nisi cauisset de collatione: nam si interim ipse dec‹e›ssisset, heredi suo nihil relinqueret. item si frater eius decessisset, non admitsi non caverit, ita observabitur, ut tota hereditas apud eum, qui in potestate fuerit, remaneat. Emancipatus filius controversiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ePaulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita quae collata sunt praestet.Iulianus.Quotiens contra conferre debent his solis, qui in potestate patris fuerint. hoc quemadmodum expediri oporteat, sumantur, eueniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. uideamus ergo, ne commodissimum sit emancipatos quartam partem ex bonis paternis ferre, ex suis tertiam: quod dico, exemp
Abbreviated transcription (Latin):
boĩs hab̃e. q̃ deducto aere alieno suꝑẽ. S si
sub ꝯditionedebeat ñ statun id deduc̃e debe¬
bit. s id qͦ ꝯferre. Contͣ aũt cauĩ ei oporteb̾.
ab eo ꝗ in potestate ẽ: ut existente ꝯditiõe
defendatur ꝓ ea parte ꝗͣ ꝯtuilit. ¶ De illis
q̃ sine culpa filii emancipati post mortẽ

Expanded text:
ieno superest. sed si sub condicione debeat, non statim id deducere debebit, sed id quoque conferre: contra autem caveri ei oportebit ab eo qui in potestate est, ut existente condicione defendatur pro ea parte quam contulit. De illis, quae sine culpa filii emancipati post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
latioĩs emolum̃tũ ad solos ꝗ in potestate
remansei̾nt ꝑueĩat.¶. E mancipati bo¬
na sua ꝯferre cũ his ꝗ ĩpotestate fuer̃ iubñ¬
p̃cipiatretin̾e debet.  Emancipatꝰ p̃t̃itus
si dũ delib̾at caũit d bõꝵ collatione: nec bo¬
noꝵ possessionẽ petieit. agente frẽ ex stip-¬
ulatu. ip̃o uĩe tutꝰ eĩt.S  si pec̃ ꝯtułit. ꝯ¬

Expanded text:
lationis emolumentum ad solos, qui in potestate remanserint, perueniat.Emancipati bona sua conferre cum his, qui in potestate fuerunt, iubenpraecipiat, retinere debet. Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, caverit de bonorum collatione nec bonorum possessionem petierit, agente fratre ex stipulatu ipso iure tutus erit. sed et si pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
sero. ille mͥ hr̃s esto pari ratione dicendũ erit
institutione uale nullo uire impediente.
Si quemita institutum ponamus. ilł seuis
quem codicilł hr̃dem scͥpsi hr̃s esto. ualet insti¬
tutio.: ĩ infilio qui in potestate ẽ cum nulla sit
conditio que inp̃teritum ẽ conferatur. uł que
in p̾sens ułuti si rex parchoꝵ uiuit. Si naiuis in
portu stat.
si non adoptauerit exhr̃s esto. Et filio parato
adoptare. ittius nolit se adrogandum dare erit
filius hr̃s. quasi expleta conditione.
In necessario conditionem faciunt. ut si nolit
hr̃s non existat. Nam in uoluntaria hr̃dis ꝑso¬
na frusta adduntur: cum isi non fiuĩnt adita
inuitus non efficitur hr̃s.¬

Expanded text:
sero, ille mihi heres esto', pari ratione dicendum erit sero, ille mihi heres esto', pari ratione dicendum erit institutionem ualere nullo iure impediente. Si quem ita institutum ponamus: 'ille, se eum codicillis heredem scripsi, heres esto', ualet institutio etiam in filio qui in potestate est, cum nulla sit condicio, quae in praeteritum confertur uel quae in praesens, ueluti 'si rex Parthorum uiuit', 'si nauis in portu stat'.si non adoptauerit, exheres esto' et filio parato adoptare Titfilius heres quasi expleta condicione. in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in voluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, invitus non efficitur h
Abbreviated transcription (Latin):
daẽ enim uoluntas si potest.
De hoc uireuirando remitrendo non ẽ necesse
adire p̃torem. Semel enim in ꝑpetuum ap̃tore re-¬
missum ẽ. nec ꝑsingłos remittendum. & idcirco ex
quo dies legati cesserit remissum uidetur ⁊̃ ig¬
norantesscͥpto hr̃de. Ideoq in hr̃dis legatarii rec¬
te ꝓbatur ut post diem legati cedentem si decesse¬
rit legatarus. debeat hr̃s eius acc̃one delegato
uti quasi pure legato relicto ei cui hr̃s exait̾at
contra bonos mores inseruntur: remittendae
sunt. ułuti si abhostib patrem suum non rede¬
merit. ⁊ si parentib sins patroneue aluñta nor¬
si codicilł seium hr̃dem instituero hr̃s esto. ñ
est inutilis in quouis hr̃de instituto p̃t̃ filium.
Est enim conditionalis institutio. nec uidetur
hr̃ditas codicilł data qđ int̾dictum ẽ. Unde coi¬
ditionalis ẽ institutio que testam̃to data eẽt. Pro¬
inde i si ita scͥpserit. cuius nom̃ codicillo scͥp¬

Expanded text:
da est ‹enim› uoluntas, si potest. da est ‹enim› uoluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. quo dies legati cesserit, remissum videtur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesserit legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstitercontra bonos mores inseruntur, remittendae sunt, veluti "si ab hostibus patrem suum non redemerit", "si parentibus suis patronove alimenta nosi codicillis Seium heredem scripsero, heres esto' non est inutilis in quouis herede instituto praeter filium: est enim condicionalis institutio. nec uidetur hereditas codicillis data, quod interdictum est, uerum condicionalis est haec institutio, quae testamento data esset. proinde et si ita scripserit: 'cuius nomen codicillis scrip
Abbreviated transcription (Latin):
conditione sit mstitutus. aut si decẽ dedit hoc ẽ
alt̾nata conditione: ut aut pareat conditioni.
aut niret aliud quid uidendum nunquid re¬
mitti ei conditio non debet: quia potest alteri
conditioni parendo eẽ securus. Sed ẽ uerius
remittendam conditionem. ne alia ratione con¬
ditio alia eum urgeat adiusiurandum.¬
Quotiens hr̃s iurare iubetur. daturum se aliqͥd
uł facturum qđ nonimꝓbum ẽ acc̃ones hr̃dita¬
rias non alias habit. quam si dedit uł fec̃it ia qđ
erat uissus urare. Mortuo aũt uł manumisso
stichouiuo testatore quã ita hr̃s institutus ẽ si
urasset stichum manumissurũ non uidebitur
defectus conditione hr̃s. quãuis uerũ sit com¬
pellendum eũ mittere si uiueret. Idemẽ si ita
hũs institutus eẽt quis: tituis hr̃s esto itastichũ
submouendũ eum. non uidetur defectus con¬
ditione si parere conditiomi non possit. Implen¬

Expanded text:
condicione sit institutus aut si decem milia dederit, hoc est condicione sit institutus aut si decem milia dederit, hoc est alternata condicione, ut aut pareat condicioni aut iuret aliud quid, videndum, numquid remitti ei condicio non debet, quia potest alteri condicioni parendo esse securus. sed est verius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum.Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid vel facturum: quod non improbum est, actiones hereditarias non alias habebit, quam si dederit vel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem vel manumisso Sticho vivo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus condicione heres, quamuis uerum sit compellendum eum manumittere, si uiueret. idem est et si ita heres institutus esset quis: 'Titius heres esto ita, ut Stichum summouendum eum: non uidetur enim defectus condicione, si p‹ar›ere condicioni non possit: implen
Abbreviated transcription (Latin):
uł illi aut consequent᷑ aut ꝑdent qđ relictum
est. p̃tor consultissime int̾uenit. Etenim potuit
is qui uoluit factum qđ religionis conditionem
astringit sub conditione faciendi relinquere.
Ita enim hoiẽs aut facientes admitterentur. au
non facientes deficerentur conditione. hoc edictũ
etiã adlegata ꝑtinet. non tantum adhr̃dum in¬
stitutionem In fidĩ cõmissis quoq oportebit eos
qui de fidĩ cõmisso cognoscunt subsequi p̃taris
edictum. ea ꝓpt̃ quia uice legatoꝵ funguntur.
Et in mortis causa donationib dicendum est
edicto locum eẽ. Si forte quis cauerit nisi ui¬
rasset aliquid facturum restituturum quod ac¬
cepit. Oportebit itaq remnti cautionem.
iquis subiuris uirandi conditione. ⁊ p̃tẽa
sub alia sit institutus. huic uidendum ẽ an re¬
mittatur conditio. & magis ẽ ut remitti uirisiu
licet alii ꝯditioni parende hãt:
randi con debeat. Sed si subuirisiurandi

Expanded text:
uel illi aut consequerentur aut perderent quod relictum uel illi aut consequerentur aut perderent quod relictum est, praetor consultissime interuenit. etenim potuit is, qui uoluit factum, quod religionis condicione adstringit sub condicione faciendi reli‹n›quere: ita enim homines aut facientes admitterentur aut non facientes deficerentur condicione. Hoc edictum etiam ad legata pertinet, non tantum ad heredum institutionem. In fideicommissis quoque oportebit eos, qui de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia uice legatorum funguntur. Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiulicet alii condicioni parendum habeat. Sed si sub iurisiurandi
Abbreviated transcription (Latin):
i hr̃di plures condic¬
tiones conuincti date sint om̃ib parendum est
quia unus loco habetur si disiuncti sint cuilibet.
tum post mortem testatoris intriduo ꝓximo mor
tis fecisset: cum monum̃tum in triduo ꝑfici nos
possit. dicendum erit conditionem euanescere
quasi impossibilem.
stam̃to relicta reddituros. placet remitti eis conditi¬
onem qiia ad fraudem legum respicerent quae
uetaret quosdam legata caꝑe.quãquam ⁊ si cau¬
tum eẽt in ipsa actione. exceptione tuendus
Prouidit enm neis qui suburisiurandi conditi¬
one quid acceꝑit: aut omittendo conditionem. ꝑ¬
deret hr̃ditatem legatumue. aut cogeretur tur¬
pit̾ accipiendi conditionem uirare. Uoluit eium
gͦ cui subuiris iuirandi conditione qđ relictumẽ
ita caꝑe ut capiunt hi quib nulla talis uiris¬
uirandi conditiomseritur. ⁊ recte. Cum enim
faciles sint nonnulli hominum adiurandum
contẽptu religionis. alii ꝑ quam timidi metu
diuni numinis usq ad suꝑstitionem ne ul hi

Expanded text:
i heredi plures condiciones coniunctim datae sint, omnibus parendum est, quia unius loco habentur, si disiunctim sint, cuilibet.ntum post mortem testatoris in triduo proximo mortis eius fecisset: cum monumentum in triduo perfici non possit, dicendum erit condicionem euanescere quasi impossibilem. stamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata capere: quamquam et si cautum eprovidit enim, ne is, qui sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumve aut cogeretur turpiter accipiendi condicionem iurare. voluit ergo eum, cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibus nulla talis iurisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu diuini numinis usque ad superstitionem, ne uel hi
Abbreviated transcription (Latin):
aueolus. ł .ii. postiorum iabolene epitomarum.
Im ulier si que uiro suo ex dote ꝓmissam pe.¬
cuniam debebat. utrũ hr̃dem instituant: sieã
pecuniam quam doti ꝓmisisset neq petisset.
neq exegisset. Puto siuir denunciasset cet̾is
hr̃dibus ꝑ se non stare quominus acceptum
faceret. id qđ ex dote sibi debeatur. statim eum ħ¬
rdem futurum. Quod si solus hr̃s institutus eẽt.
intali conditione sg nichilominus puto statim
eum hr̃demfuturum. ꝗa aynat de conditio

Expanded text:
secundo posteriorum a Iauoleno epitomatorum. Mulier, quae uiro suo ex dote promissam pecuniam debebat, uirum heredem ita instituerat, si eam pecuniam, quam doti promisisset, neque petisset neque exegisset. puto, si uir denuntiasset ceteris heredibus per se non stare, quo minus acceptum faceret id quod ex dote sibi deberetur, statim eum heredem futurum. quod si solus heres institutus esset in tali con dicione, nihilo minus puto statim eum heredem futurum, quia ἀδύνατος condicio
Abbreviated transcription (Latin):
Flegatum accepit. Si dedit decem. ne hr̃ditas ne¬
q legatum aliter acquiri pot̾it. quã si post inpletã
conditionem idegerit scͥptus hr̃s uł legatarius ꝑ
qđ hr̃ditas aut legotum acquiri solet
onditiões
contra edicta imꝑatoꝵ aut contra leges aut quae
legis inuicem obtinent scͥpte. uł contra bonos mo
res uł derisoue sunt: an huiꝰmodi quas p̃tores
imꝓbauerunt. ꝓnon scriptis habentur: ⁊ ꝑm̃
ac si conditio hr̃ditati siue legato adiecta non
testate sub conditione scriptus hr̃s: quã senatꝰ
aut pͥnceps imꝑ bauit testam̃tum infirmet pa¬
tris: ac si conditio non eẽt in eius potestate. nã
que facta ledunt pietatẽ existimatione uerecun¬
diam nr̃am: iut gñaliter dixerim que contra

Expanded text:
cepit 'si decem dederit' neque hereditas neque legatum aliter adquiri potest, quam si post impletam condicionem id egerit scriptus heres uel legatarius, per quod hereditas aut legatum adquiri solet. Condiciones contra edicta imperatorum aut contra leges aut quae legiriae sunt aut huiusmodi quas praetores improbauerunt pro non scriptis habentur et perinde, ac si condicio hereditati siue legato adiecta non estate, sub condicione scriptus heres, quam senatus aut princeps improbant, testamentum infirmet patris, ac si condicio non esset in eius potestate: nam quae facta laedunt pietatem existimationem uerecundiam nostram
Abbreviated transcription (Latin):
o pͥmo ⁊ m̃sa et cet̾a suppellectilẽ quam in
ortis pater .f. in ꝓconsulatum ꝓfecturus coi¬
tułat ut tutiore loco eẽnt ꝯtim̃i. Idem. idit.
tiriacam quoq ⁊ cet̾a medicam̃ta que secesꝰ
causa dñs. ibi ⁊ habuit ⁊ uestem ꝑꝑ secessum ibi
deposita instructo fundo legato in eẽ. Idẽ .R.
legata. urbanam familiã. Item artifices quorũ
oꝑe cet̾is quoq p̃dis exhibebantur: lega¬
to non ꝯtineri. ostiarii aũt inquit uł topiarus.
nebuntur. Sed qułdam ait falsum est si euisdo¬
mus causa ꝑati sunt. licet aliis quoq p̃dus cõ¬
modabuntur. Idem .R. domo instructa legata
m̃ses ebu̾rneas i libros ꝯtineri. sed hoc falsum
est. Nam om̃e quic ꝗd in domo fuit. ut instruc

Expanded text:
o Primo et mensas et ceteram sup pellectilem, quam in o Primo et mensas et ceteram sup pellectilem, quam in hortis pater familias in proconsulatum profecturus contulerat, ut tutiore loco essent, contineri. Idem respondit theriacam quoque et cetera medicamenta, quae secessus causa dominus ibi habuit, et uestem propter secessum ibi depositam instrlegata urbanam familiam, item artifices, quorum operae ceteris quoque praediis exhibebantur, legato non contineri: ostiarii autem, inquit, vel topiarii nebuntur. sed quod de artificibus ait, falsum est, si eius domus causa parati sunt, licet aliis quoque praediis commodabantur. Idem respondit domo instructa legata mensas eboreas et libros non contineri: sed et hoc falsum est: nam omne, quidquid in domo fuit, quo instruct
Abbreviated transcription (Latin):
contubnales quoq seruoꝵ. id est uxores ⁊ natõ
instructos fundo ꝯtineri uerum est.
istructo aut fundo: ibibliothecam. ⁊ libros qui
illic erant. ut quotiens uenisset uteretur conti¬
neri constat. Sed si quasi apotheca librorum
utebatur. contra erit dicendum
Ieracius quoq lib̾ .iiii. epłarum rnfino
R. instructo fundo ⁊ suppellectilem . i iuna ⁊
mancipia. non solum ad cultũ custodiaue uil¬
lȩ. sed ũ que ut ipsi patri .f. inmministerio ibi
eẽnt legato cede. imagines quoq hȩ solȩ lega¬
t& uidentur. que maliquo ornati uille fueruut.
I ap̃. quoq instructis legatis p̃ctis mancipia
Hon contineri que temporis cã ilic fuerunt ac
nonea animo tͣnstulit paterfamilias ut aut
fundi aut suum instrum̃tum faceret:.
ad pͥstinum actum rediret. legato ptiorum
cedere. quanuis nondum redierit.
runt. quo dñs eẽt instructior ꝯtineri. aliud ẽẽ
si horrea ibi babuit unde instruebatur. uel in

Expanded text:
Contubernales quoque seruorum, id est uxores, et natos, Contubernales quoque seruorum, id est uxores, et natos, instructo fundo contineri uerum est. Instructo autem fundo et bibliothecam et libros, qui illic erant, ut quotiens uenisset uteretur, contineri constat. sed si quasi apotheca librorum utebatur, contra erit dicendum. Neratius quoque libro quarto epistularum Rufino instructo fundo et suppellectilem et uina et mancipia non solum ad cultum custodiamue uillae, sed etiam quae ut ipsi patri familias in ministerio ibi essent, legato cedere. Imagines quoque hae solae legatae uidentur, quae in aliquo ornatu uillae fuerunt. praediis instructis legatis mancipia non contineri, quae temporis causa illic fuerunt ac non eo animo transtulit pater familias, ut aut fundi aut suum instrumentum faceret. ad pristinum actum rediret, legato praediorum cedere, quamuis nondum redierit. runt, quo dominus esset instructior, contineri: aliud esse, si horrea ibi habuit, unde instruebatur uel in
Abbreviated transcription (Latin):
que ibi uti solebat. mense quoq eboree uł si que
alie. Item iutrea.⁊ aurum .⁊ argentum. uina qͦ
si qua ibi fuerint usus ipsius causa ꝯtinentur.
⁊ siquid alud utensiliũ sed si que eo cogessetant
non usus fui causa. sed custodie grã non contine¬
buntur. Uina ⁊̃ que in pothecis sunt nonceh᷑i.
⁊ hoc ure utimur ut que illic pater familias ꝗͣ
si morreo habuit: hoc non ꝯtineãtur. Celsus qͦ
ł .xuiiii. dig̃t scribit. fructus ibi repositos ut
uenirent. uł inalium usum quem fundi ꝯuer¬
terentur instructo fundo non ꝯtineri. Idem
celsus eodem libro ait. etiam suppellecticarios
⁊ ceteros hoc genus seruos ꝯtineri adest minis¬
tri a quib instructus erat in eo fudo extraeos
qui lib̾tatem acceꝑunt.⁊ qui rure morari sole
i instructum fundum legassetbant.
ea pedagogia que ibi habebat ut cum ibi ue¬
nisset presto eẽnt. In triclino legato ꝯtinentur

Expanded text:
qua ibi uti solebat: mensae quoque eboreae uel si quae qua ibi uti solebat: mensae quoque eboreae uel si quae aliae, item uitrea et aurum et argentum: uina quoque, si qua ibi fuerint usus ipsius causa, continentur, et si quid aliud utensilium. Sed si qua eo congesserat non usus ipsius causa, sed custodiae gratia, non continebuntur: uina etiam, quae in apothecis sunt, non cedent: et hoc iure utimur, ut quae ibi pater familias quasi in horreo habuit, haec non contineantur. Celsus  digestorum scribit fructus ‹i›bi repositos, ut uenirent uel in alium usum quam fundi conuerterentur, instructo fundo non contineri. Idem Celsus eodem libro ait etiam suppellecticarios et ceteros hoc genus seruos contineri, id est ministeria, quibus instructus erat in eo fundo extra ea quae libertatem acceperunt, et qui rure morari solebant. Si instructum fundum legasset, ea paedagogia, quae ibi habebat, ut, cum ibi uenisset, praesto essent in triclinio, legato continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mus speculiaria ⁊ peg̾mata cedere: siue in edifi¬
cia sunt posita: siue ad tempus detracta. Sed
si non sint ͥ posita ad hoc t̃n sint ut suppleantur.
si qua desinunt instrũto potius ꝯtinebunt᷑.
Cancellos quoq instrum̃to ꝯtineri puto.
¶S si fundus non sit cum instrum̃to legatus. s
ita ut instructus sit queritur an plus ꝯtineat᷑
utellum scribit. fa̾tendum eẽ plus eẽ cum in¬
structus fundus legetur. quam sic cum instru¬
mento. Quam sententiam cotidie ⁊ increscere.
iiualescere uidemus. Quantum igitur hoc
legatum ẽ ubius uidendum est. ⁊ sab̃ defiit
et cassius apud uitellum notat om̃ia que eo¬
it ut instructior eẽt. hoc gͦ legato non agri ins¬
trum̃tum. sed ꝓprium suum instrum̃tum reli¬
quisse uidetur. Proinde si fundus sit instructũ
legatus. ⁊ suppellex ꝯtinebitur que illic fuit usus
ipsius grã. ⁊ uestis non solum stragula. sed et

Expanded text:
mus et specularia et pegmata cedere, siue in aedifimus et specularia et pegmata cedere, siue in aedificio sunt posita siue ad tempus detracta. sed si non sint, reposita ad hoc tamen sint, ut suppleantur, si qua desint: instrumento potius continebuntur. Cancellos quoque instrumento contineri puto. Sed si fundus non sit cum instrumento legatus, sed ita ut instructus sit, qm scribit fatendum esse plus esse, cum instructus fundus legetur, quam si cum instrumento: quam sententiam cottidie increscere et inualescere uidemus. quanto igitur hoc legatum uberius est, uidendum est. et Sabinus definit et Cassius apud Uitellium notatit, ut instructior esset. hoc ergo legato non agri instrumentum, sed proprium suum instrumentum reliquisse uidetur. Proinde si fundus si instructus legatus, et suppellex continebitur, quae illic fuit usus ipsius gratia, et uestis non solum stragula, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃to domus ꝯtinebuntur. item de his qui
sibi circa columnas celsus scribit magis supel¬
lectili annum̃anda. uta sab̃ ⁊ casstus putare ca
constat. Item ꝑtice quib aranee dec̃gantur. Item
spongie quib columpne paum̃ta podia extgant᷑.
cale que ad lacinaria ammoueantur instru¬
m̃ti sunt: quia mundiorem domũ reddunt.
D apͣ .ł. quoq uii.R. sigilla ⁊ statue affixe. in¬
strium̃to tiomus non ꝯtinentur. s domus porcio
sunt. Que uͦ non sunt affixa instrum̃to ꝯtinen¬
tur: inquit. Suppellectili enĩ annum̃atur excep¬
to orologio hereo qđ non ẽ affixum. Nam ⁊ hoc
instrum̃to domus putat ꝯtineri. sicut ꝓturum
domus. si uelamen ẽ inquit instrum̃to domus
ꝯtientur. fstule aũt icanales ⁊crateres ⁊ si qua
sunt alias ad aquas salientes necessaria. Itẽ sere
⁊ claues magis domus porcio quã domus ins¬
trum̃ta sunt. Specularia quoq assţca. magis
puto domus ẽẽ partem. nam unemptione do¬

Expanded text:
in hypaethris extenduntur, item de his, quae sunt circa columnas, Celsus scribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium putare. Caconstat. Item perticae, quibus araneae detergantur, item spongiae, quibus columnae pavimenta podia extergantur, scalae, quae ad lacunaria admoveantur, instrumenti sunt, quia mundiorem domum reddunt.sigilla et statuae adfixae instrumento domus non continentur, sed domus portio sunt: quae uero non sunt adfixa, instrumento non continentur, inquit: suppellectili enim adnumerantur, excepto horologio aereo, quod non est adfixum: nam et hoc instrumento domus putat contineri, sicut prothyrum domus, si uelamen est, inquit, instrumento domus continetur. Fistulae autem et canales et crateres et si qua sunt alia ad aquas salientes necessaria, item serae et claues magis domus portio quam domus instrumentum sunt. Specularia quoque adfixa magis puto domus esse partem: nam et in emptione do
Abbreviated transcription (Latin):
dubiũ est quin debeat̃ rate uoluntates eẽ eoꝵ
qui in hosticolo sup̃ma uidicia sua quo quo
mnͦ ordinassent ibid̾q diẽ suũ obissent. ꝗͣ
ꝗͣ n distet ꝯditio militũ ab his ꝑsonis quas¬
ꝯstitutiones pͥncipales separent. tñ qui m
quoq ead m̾ito sͥ uendicant. õs gͥ om̃o ꝗ¬
eiꝰ s̃ ꝯditioĩs ut uĩe militari testaĩ ñ possint.
si i hosticolo dep̃hendant᷑. ⁊ illic decedar̃
quomͦ uelint ⁊ quomͦ possint testabunt᷑ Si¬
ue p̃ses quis sit ꝓuincie siue legatꝰ. siue quiᷤ
alius ꝗ uĩe militari testaĩ ñ pot̾. Itẽ nauar¬
cos:⁊ triearcos. clausĩ uiẽ militaĩ posse te¬

Expanded text:
dubium est, quin debeant ratae uoluntates esse eorum, qui in hosticolo suprema iudicia sua quoquo modo ordinassent ibidemque diem suum obissent. quamquam enim distet condicio militum ab his personis constitutiones principales separent, tamen qui in quoque eadem merito sibi uindicant. om condicionis, ut iure militari testari non possint, si in hosticolo deprehendantur et illic decedant, quomodo velint et quomodo possint, testabuntur, sive praeses quis sit provinciae sive legatus sive quis alius, qui iure militari testari non potest. Item nauarchos et trierarchos
Abbreviated transcription (Latin):
miges:⁊ naute milites s̾. Itẽ uigiles sunt¬
milites. ⁊ iũe militaĩ eos testaĩ posse nulla
dubitatio ẽ. Si quis militũ ex alio nũo tͣns¬
latus sit in aliũ ꝗͣuis ⁊ hinc sit exẽptus ullo
enĩ miles ꝗͣuis inniũs non sit.

Expanded text:
utae milites sunt. item vigiles milites sunt et iure militari eos testari posse nulla dubitatio est. Si quis militum ex alio numero translatus sit in alium, quamvis et hinc sit exemptus et illo enim miles, quamvis in numeris non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
eiq uncutore dan  ꝓspicere ⁊s int.
les sunt alumni nr̃i. Recte gͦ placuit en
qui recusat. idq testaturo reliquid. ab ec
petit qđ idem dedit repelli debere. Non si
tantum exĩmo eũ qui onus tutele recusai

Expanded text:
in tutore dando prospicere voluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id quod testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus
Abbreviated transcription (Latin):
cti uoluntatẽ ułłet ꝑceptuꝵ iegatũ. E uxore
hr̃de scͥpta ita caũ. lib̾tis m̃is oĩb alim̃toꝵ noĩe sin¬
g̾is annuos denarios .xii. ab hr̃de dari uolo. si
ab ⁊ ixore mea ñ recesserit. Quero cũ pat̃. F. sua uo¬
luntate de ciuitate ea difficile ꝓfectus sit aut assidu
e ꝓficiscat᷑. an lib̾ti cũ ea ꝓficisci debeat᷑ .R. ñ pꝰse
ab solute respondi. cũ multa oriri possit. q̃ ꝓbono
sint estimanda. Iõq huiꝰ modi uarietas uiribo¬
ni arbitͥo dirim̃da ẽ. It̃ querit᷑. cũ ꝓficiscenseis
nicħ ampliꝰ obtulit. ac ꝑhoc eã secun ñsint. an

Expanded text:
atem uellet, percepturum legatum.Uxore herede scripta ita cauit: 'libertis meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari uolo, si ab uxore mea non recesserint'. quaero, cum pater familias sua uoluntate de ciuitate difficile profectus sit, ea autem adsidue proficiscatur, an liberti cum ea proficisci debeant. resabsolute responderi, cum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda: ideoque huiusmodi varietas viri boni arbitrio dirimenda est. item quaeritur, cum proficiscens eis nihil amplius optulerit ac per hoc eam secuti non sint, an
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ seiꝰ p̃dia diũsis pagis meiue. ⁊ seie legauit.
uta legauit. pr̃ari aũt uolo ex p̃dus põtianis. p̃di¬
is lutationis annua arundinis milia tͥcena: isalicis
munde annue libraꝵ singła milia. Quero an id lega-¬
fidĩ ꝯmissi peatione cõpetisse ei. cui p̃dia lutatiana
legata s̃. & iõ cũ annua legata sc̃. mortua legata
instituit.: ilucio titioita legauit. lucio titio uiro bono
cinꝰ obseꝗo gr̃as ago. dari uolo annuos ꝗͣdui uiuat
aurros.x. si reb nepotis nũ int̾ueniat. om̃emIadmi¬
nistrationẽ reꝵ nepotis m̃i ad sollicitudinẽ meã reuo
nolet eũ adimnistrare. anfidĩ ꝯmissũ pr̃ari debeat.&x.¬

Expanded text:
Seius praedia diversis pagis Maeviae et Seiae legavit et Seius praedia diversis pagis Maeviae et Seiae legavit et ita cavit: "praestari autem volo ex praediis Potitianis praediis Lutatianis annua harundinis milia trecena et salicis mundae annua librarum singula milia": quaero, an id legafideicommissi petitionem competisse ei, cui praedia Lutatiana legata sunt, et ideo, cum annua legata instituit et Lucio Titio ita legauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interueniat omnemque administrationem rerum nepotis mei ad snollet eum administrare, an fideicommissum praestari debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
.S̾.ł. Seio amico fidelissimo si uolũit sic ut
m̃is negociis int̃ueniebat. eodẽ mͦ filioꝵ me¬
oꝵ int̾uenire annuos senos aureos: ⁊ habitatiõe
qͣ utat᷑ pr̃ari uolo. ñ idõminꝰ anuia seio ꝓ par¬
te hr̃ditaĩa uiuentis filie deb̾e placuit. qd ex tͥb
filiis titie duo aliss hr̃dib institutis uita decesse¬
runt cũ tã labor ꝗͣ pecunia duusionẽ reciꝑent.
Medio semꝑnio q̃ uiua pr̃abã dari uolo ea
uidñt᷑ relicta. q̃ certã formã erogatioĩs annue ñ
inctã lib̾alitatis uoluntatẽ habuer̃.  U̾ori
p̃t̾ id qd ameiuo annui noĩe accipiebat aureos .c.
dari uolo. annuũ uidet᷑ i semel .c. aureos reliqsse.
Libtis dari uolo q̃ uiua pr̃abã :ihabitatio pr̃ã¬
lita fuit utilitatis sue cã. iõ nec sũptũ medicam̃toꝵ
medicꝰ libtus recte petit. ꝗ̃ ut pat̾nã eiꝰq familiã
gata ius capiendi inspiciet᷑. Id̃ in seruo inspicien¬
dũ est. ex ꝑsona dominorum.

Expanded text:
sorum "Seio amico fidelissimo, si voluerit, sicut meis negotiis interveniebat, eodem modo filiorum meorum intervenire, annuos senos aureos et habitationem qua utitur praestari volo". non ideo minus annua Seio pro parte hereditafiliis Titiae duo aliis heredibus institutis uita decesserunt, cum tam labor quam pecunia diuisionem reciperent. 'Medico Sempronio quae uiua praestabam, dari uolo': ea certam formam erogationis annuae, non incertam liberalitatis uoluntatem habuerunt. 'Uxori praeter id, quod a me uiuo annui nomine accipiebat, aureos centum dari uolo': annuum uidetur et semel centum aureos reliquisse. 'Libertis dari uolo quae uiua praestabam': et habitatio praesnec sumptum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem ut patronam eiusque familiam gata ius capiendi inspicietur. idem in seruo inspiciendum est ex persona dominorum.
Abbreviated transcription (Latin):
lã ni obligationẽ ea scͥptura recip̃. s auctori¬
tatẽ meã ꝯseruandã pot̾is si ueł fac̾e alit̾ atq
si cohr̃de tͥdato. id̾e scͥpsero. Nã siue te solum
dãpnauͦ uti monum̃tũ facias. cohr̃s tuus ag̾e
tecũ pot̾it. famili herciscunde uti facias. qm
gines poni. Nã si ñ honoris municipi gr̃ã iã
fecisset. s sua actio eo noĩe nulli ꝯpetit. Itaq
sua eos ẽẽ uolet. nullã obligationẽ parit. sed
ad auctoritatẽ defuncti ꝯseruandã id ꝑtinebit.
Ut uͥ uisserit ibi sint: nec tñ semꝑ uoluntas
eiꝰ aut iussũ ꝯseruari debet. ułuti si p̃tor doc¬
tus sit. ñ expedire pupillũ eo morari uͥ pater
riis eoꝵ inannos singłos aurei .x. relicti sint.
siue ħ sermone significat᷑ ap̃ qͦs morare mater¬

Expanded text:
auctoritatem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae herciscundae, uti facias, quogines poni: nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque sua esse uolet' nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conseruandam id pertinebit, ut ubi iusserit ibi sint. nec tamen semper uoluntas eius aut iussum conseruari debet, ueluti si praetor doctus sit non expedire pupillum eo morari, ubi pater riis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, siue hoc sermone significantur, ap
Abbreviated transcription (Latin):
UM in annos singłos ꝗͥ legatum
sit. neq ascͥptũ quo locodetꝰ: quocũq loco
petetur daridebet. sicuti exstipłatu aut no¬
mne facto petat᷑.
nere mefru fundo. si ininicio anni qͦ colẽ de¬
hem moras fec̃it. licet pꝰea patiat᷑. qr cultura
Isim exclusus. tñ cotiꝰ anni noĩe tenebit᷑.¬
mͥ. quẽ admodũ sidurnas oꝑas stichi
dare dãpnatus. ñ amane s sexta diei horadet.
totius diei nomine tenetur.

Expanded text:
um in annos singulos quid legatum sit neque adscriptum, quo loco detur: quocumque loco petetur dari debet, sicuti ex stipulatu aut nomine facto petatur.nere me frui fundo si initio anni, quo colere deberem, moram fecerit, licet postea patiatur, quia cultura sim exclusus, tamen totius anni nomine mihi tenebitur: quemadmodum si diurnas operas Stichi dare damnatus non a mane sed a sexta diei hora det, totius diei nomine tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ħ seq̃m᷑ ut ꝓpositione patͥmoni sine uexati¬
one uncõmͦ hr̃dis fiat. qđ si ita pensionibus
quas putaũit legatariꝰ an totũ petẽ possit uide¬
amꝰ ⁊ puto totũ ñ petendũ simł. sic̃ im hr̃dis
electione. fieri ri pensiones deb̾e testator uoluit.
qnͣtitates dũtaxat pensionũ in arbitͥo hr̃dis
aut legatari ꝯtulit. S si ita sit legaũ hr̃s
nĩs titio .x. crima die dato. utrũ pensionib
anuꝰ pꝰ tͥenniũ debeat᷑. ⁊ puto sic accipiendũ q̃i
pat̃ .f. de annua bima. t̾ma die sensisse ꝓpo¬
natur. ꝑͦ Si cui c̃ta qͣntitas legetꝰ ⁊ quo ad
prẽt᷑ in singłos annos c̃tũ aliꝗͥ ułuti usuras
uisserit testator prarilegatũ ualet. s musu

Expanded text:
 sequemur, ut pro positione patrimonii sine uexatione et incommodo heredis fiat.Quid si ita 'pensionibus, quas putauerit legatarius'? an totum petere possit, uideamus. et puto totum non petendum simul, sicut et in heredis electione. fieri enim pensiones debere testator uoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit. Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima die dato', utrum pensionibus an uero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater familias de annua bima trima die sensisse proponatur. Si cui certa quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid uelut usuras iusserit testator praestari, legatum ualet: s
Abbreviated transcription (Latin):
cium contractum est. Quesitum est
appellatione eius inusta ꝓnunciata: ã
quo tardius uidicatum sĩt usure pecu¬
me incondemnatum deducte mediz
ꝓpon̾entur: dandam utilem actionẽ:

Expanded text:
tum est: quaesitum est appellatione eius iniusta pronuntiata, an, quo tardius iudicatum sit, usurae pecuniae in condemnatum deductae mediidum ea quae proponentur dandam utilem actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑioribus uero non nocet. alia ratio
est quod qui scit cohr̃dem suum ag̾e.
ꝓhibere eum quominus uti uelit ꝓpria
actione uł defensione utatur non pot̃.
Is uero qui pͥorem dñm defende causam
patitur : idõ ꝓpt̾ scientiam p̃scriptiõẽ
rei quamuis int̾ alios uidicate: subm¬
ouetur. quia ex uoluntate eius de uĩe
quod ex ꝑsona agentis habu̾it: uidi¬
catum est. Nam ⁊ si lib̾tus meus me
intuemente seruus ut lib̾tus alt̾tus
udicetur. michi p̃iudicatur. Diu̾sa
causa est si fundum a te tieus petie¬
rit. quem ego quoq sed non exꝑsona
ticiz ad me ꝑtinere dieo. Nam quamuiᷤ
contra ticium me sciente iudicatum
sit : nullum p̃uidicium tñ patior.qr
neq ex eo uire quo tieius uictus est
uendico. neq potui int̾dicere ticio: qͦ

Expanded text:
superioribus uero non nocet, illa ratio superioribus uero non nocet, illa ratio est, quod qui scit coheredem suum agere, prohibere eum, quo minus uti uelit propria actione uel defensione utatur, non potest: is uero, qui priorem dominum defendere causam patitur, ideo propter scientiam praescriptione rei quamuis inter alios iudicatae summouetur, quia ex uoluntate eius de iure, quod ex persona agentis habuit, iudicatum est. nam et si libertus meus me interveniente servus vel libertus alterius iudicetur, mihi praeiudicatur. diversa causa est, si fundum a te Titius petierit, quem ego quoque, sed non ex persona Titii ad me pertinere dico: nam quamvis contra Titium me sciente iudicatum sit, nullum tamen praeiudicium patior, quia neque ex eo iure, quo Titius victus est, vindico, neque po
Abbreviated transcription (Latin):
tutum est res int̾ alios uidicatas: aliis nor
p̃iudicare. quod tñ quandam distinctio¬
nem habet. Nam sententia inter alios
dicta : aliis quibusdam ⁊̃ scientibus ob¬
est. Qibusdam uero ⁊̃ si contra ipsos
uidicatum sit nichil nocet. Nam scien¬
tibus nichil p̃uidicat. ułuti si ex duobꝰ
hr̃dibus debitori alter condemnatur.
nam alteri integra defensio est.⁊̃ si cũ
cohr̃de suo agi scierit. Item si ex duobꝰ
petitoribus alter uictus acquieuerit:
alterus petitiom non p̃uidicatur. Idꝙ
ita rescriptum. Scientib sententia quae
int̾ alios data est nocet. cum quis deea
re cuius actio uł defensio pͥmum sibi
competit. sequenti agere patiatur. uł¬
uti si creditor exꝑiri passus sit debitorẽ
de ꝓprietate pignoris aut maritus so¬
cerum uł uxorem de ꝓprietate rei in
dotem accepit. aut possessor uendito¬
rem de ꝓprietate rei empte. ⁊ hec ita
multis constitutionibus intelligenda
sunt cur aut̃ is qui de scientia nocet.

Expanded text:
utum est res inter alios iudicatas aliis non praeiudicare. quod tamen quandam distinctionem habet: nam sententia inter alios dicta aliis quibusdam etiam scientibus obest, quibusdam uero, etiamsi contra ipsos iudicatum sit, nihil nocet. nam scientibus nihil praeiudicat, ueluti si ex duobus heredibus debitoris alter condemnatur: nam alteri integra defensio est, etiamsi cum coherede suo agi scierit. item si ex duobus petitoribus alter uictus adquieuerit, alterius petitioni non praeiudicatur: idque ita rescriptum est. scientibus sententia, quae inter alios data est, obest, cum quis de ea re, cuius actio uel defensio primum sibi competit, sequent‹em› agere patiatur, ueluti si creditor experiri passus sit debitorem de proprietate pignoris, aut maritus socerum uel uxorem de proprietate rei in dote acceptae, aut possessor uenditorem de proprietate rei emptae: et haec ita ex multis constitutionibus intellegenda sunt. cur autem his quidem scientia nocet,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui ex nob̾ ultimꝰ decessit. cũ moriet᷑ resti¬
tuat simphoro lib̾to mͦ ⁊ successori mõ. ⁊berillo
⁊ sipido quos infra manumisi quiue ex his tẽ
suꝑuiũet quero cũ nec in pͥma parte testam̃ti
ꝗͣ fundũ p̃legauit eos substituit exp̃ssim. in
scda tm̃ adiec̃it u̾bũ ꝗ ultimꝰ decesserit an par̾
uuius defuncti ad alt̾um ꝑtiñent. paulus .R.¬

Expanded text:
i ex uobis ultimus decesserit, cum morietur, restituat Symphoro liberto meo et Successori et Beryllo et Sapido, quos infra manumisi, quiue ex his tunc superuiuent'. quaero, cum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegauit, eos substituit, in secunda tamen adiecerit uerbum 'qui ultimus decesserit', an pars unius defuncti ad alterum
Abbreviated transcription (Latin):
Saulus .ł.xl.i. ađ. Sed cũ patrono quid
cc̃ tabulas cerae partis bonoꝵ possessionem
p̃tor polliceat᷑ scͥpto aũt hr̃di scd̾m tabu¬
las alt̾ius partis ꝯuenit ñ ẽẽ uis accrescen¬
di. Igͥ ñ petente scͥpto scd̾m tabulas alt̾iũ
quoq partis noĩatĩ patrono possessionẽ pol¬
licetur. cũ ceti quib accrescendi uis ẽ semel¬

Expanded text:
ad edictum. Sed cum patrono quidem contra tabulas certae partis bonorum possessionem praetor polliceatur, scripto autem heredi secundum tabulas alterius partis: conuenit non esse ius adcrescendi. igitur non petente scripto secundum tabulas alterius quoque partis nominatim patrono possessionem pollicetur, cum ceteri, quib
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ recte admittẽ pot̃. si p̃tor de ꝯditione
eiꝰ certus sit. Nã ⁊ absenti ⁊ cõpetenti dari
bonoꝵ possessio pot̃. si ħ ipsũ p̃tor ñ ignõ et.
gͦ ⁊femina pot̾it alii bonoꝵ possessionem
petẽ. impubes nec bonoꝵ possessionẽ ad¬
mittẽ. nec uidiciũ sine tutoris actoritate
acciꝑe pot̃. qͣm tutor pupillo: ⁊ pat̾ nfanti
filio bonoꝵ possessionẽ petẽ possunt.
sint possessionis admittende. ꝗͣdiu mẽtum

Expanded text:
sionem recte admittere potest, si praetor de condicione certus sit: nam et absenti et non petenti dari bonorum possessio potest, si hoc ipsum praetor non ignoret. ergo et femina poterit alii bonorum possessionem petere. Impubes nec bonorum possessionem admittere nec iudicium sine tutoris auctoritate accipere potest. Quia tutor pupillo et pater infanti filio bonorum possessionem petere possunt, sint possessionis admittendae, quamdiu incertum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alibi dabit᷑ quã ꝓtribunali. qr neq decretum
deplano int̃poni. neq cã cognita bonoꝵ posses¬
sio alibi ꝗͣ ꝓtribunali daripot̃.  In bonorũ
possessione sciendũ ẽ. uiis eẽ accrescendi. ꝓm̃
si plures sint quib bonoꝵ possessio cõpetit. qͦꝵ

Expanded text:
non alibi dabitur quam pro tribunali, quia neque decretum non alibi dabitur quam pro tribunali, quia neque decretum de plano interponi neque causa cognita bonorum possessio alibi quam pro tribunali dari potest. In bonorum possessione sciendum est ius esse adcrescendi: proinde si plures sint, quibus bonorum posses
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ possessio. s ⁊ si nemo petat. agnouerit
bonoꝵ possessionẽ noĩe municipii habebit
municipũ. bonoꝵ possessionẽ p̃toris edicto.
Edari aũt bonoꝵ possessio pot᷑ tã patris fami¬
lias. ꝗͣ filii fanuilias. si in eous restandi hũit
de peculio castrensi. uł quasi castrensi. s ueiꝰ
qui apd hostes decessit. bonoꝵ possessionem
admitti posse. ꝗͣuis in seruitute decedã nulla
dubitatioẽ. ¶ Nd quirere quis bonoꝵ posses¬
sionẽ pot̃. uł ꝑ semet ipsũ uł ꝑaliũ. qđ sime
ñ mandante bonoꝵ possessio mͥ petita sit.
tc̃ competet cũ ratũ habuero id qđ actũ ẽ. de¬
niq si ante decessero quã ratũ habeã. nulla
dubitatio ẽ ꝗn ñ competet mͥ bonoꝵ possessio.
quia neq ego ratũ habui. neq hr̃s m̃s ratũ
hab̾e pot̾. cũ ad eũ non tͣnseat ius bonoꝵ pos¬
sessionis.  Si cã cognita bonoꝵ possessio det᷑.

Expanded text:
norum possessio: sed et si nemo petat uel adgnouerit norum possessio: sed et si nemo petat uel adgnouerit bonorum possessionem nomine municipii, habebit municipium bonorum possessionem praetoris edicto. Dari autem bonorum possessio potest tam patris familias quam filde peculio castrensi uel quasi castrensi. Sed et eius, qui apud hostes decessit, bonorum possessionem admitti posse, quamuis in seruitute decedat, nulla dubitatio est. Adquirere quis bonorum possessionem potest uel per semetipsum uel per alium. quod si me non mandante bonorum possessio mihi petita sit, tunc competet, cum ratum habuero id quod actum est. denique si ante decessero quam ratum habeam, nulla dubitatio est quin non competet mihi bonorum possessio, quia neque ego ratum habui neque heres meus ratum habere potest, cum ad eum non transeat ius bonorum possessionis. Si causa cognita bonorum possessio detur,
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq solemus dic̃e ita accipienda sunt
uniu̾sitatis euiꝰq successionẽ qua succedit᷑.
inuis mortui. suscipit᷑q eiꝰ rei cõmodũ. ⁊ incõ¬
modũ. Nã siue soluendo s̃ bona. siue ñ sunt.
siuedãnũ hñt. siuelucrũ. siue incorꝑib suts
siue mactionib in hoc loco ꝓpͥe bona appella¬
bunt᷑ hr̃ditatis aũt bonoꝵ ue possessio ut la¬
beo scribit. ñ utirerũ possessio accipienda ẽ
Est enĩ uiris mag̃ ꝗͣ corꝑis possessio. deniq⁊
si nichil corporale sit inhr̃ditate. attm̃ recte
eiꝰ bonoꝵ possessionẽ agnitã labeo ait. ¶ Bo no¬
rum gͥ possessionẽ ita recte definiemꝰ uis ꝑseq̃n¬
di retinendiq pat̾moni. siuerei que cuiꝰq
cũ moritur fuit. ¶ Inuito aũt nemim bono¬
rũ possessio adquirit᷑. EA municipib autẽ¬
i societatib ⁊ decuris: ⁊ corꝑib bonoꝵ pos¬
sessio agnosei pot̃. Prom̃ siue actoꝵ eoꝵ noĩe
amittat. siuie quis alius recte competet bo¬

Expanded text:
plerumque solemus dicere, ita accipienda sunt uniuersitatis cuiusque successionem, qua succeditur in ius demortui suscipiturque eius rei commodum et incommodum: nam siue soluendo sunt bona siue non sunt, siue damnum habent siue lucrum, siue in corporibus sunt siue in actionibus, in hoc loco proprie bona appellabuntur. Hereditatis autem bonorumue possessio, ut Labeo ‹sc›ribit, non uti rerum possessio accipienda est: est enim iuris magis quam corporis possessio. denique etsi nihil corporale est in hereditate, attamen recte eius bonorum possessionem adgnitam Labeo ait. Bonorum igitur possessionem ita recte definiemus ius persequendi retinendique patrimonii siue rei, quae cuiusque cum moritur fuit. Inuito autem nemini bonorum possessio adquiritur. A municipibus et societatibus et decuriis et corporibus bonorum possessio adgnosci potest. proinde siue actor eorum nomine admittat siue quis alius, recte competet bo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab intestato hñtib uis legitiinũ. uł non
hñtib ꝓpt̾ capitis diminutionẽ. ꝗͣuis enĩ
ure ciuili deficiant lib̃i. q̃ ꝓpt̾ capitis di¬
minutionẽ desier̃ suihr̃des eẽ. ꝓpt̾ eqͥtatẽ
tm̃ rescindit eoꝵ capitis diminutionẽ p̃tor.
legũ qͦ tuendoꝵ cã dat bonoꝵ possessio¬
nẽ notis. E Notis scͥpte tabule ñ ꝯtinentur

Expanded text:
b intestato habentibus ius legitimum uel non habentibus propter capitis deminutionem. quamuis enim iure ciuili deficiant liberi, qui propter capitis deminutionem desierunt sui heredes esse, propter aequitatem tamen rescindit eorum capitis deminutionem praetor. legum quoque tuendarum causa dat bonorum possessionem. Notis scriptae t
Abbreviated transcription (Latin):
ita ualent. si lib̾is relicta possent uale. Sic ad fun.¬
dũ dm̃ ẜuo uia frustra legatur.
.d̾ .i. Pat̃ filie domũ legaũ. eiq ꝑdomos hr̃dita¬
rias ius tͣnseundi pr̃ari uoluit. Si filia domũ suã
habitet. uiro qͦ eiꝰ ius tͣnseundi pr̃abit᷑. Alio qͥn
filie pr̃ari ñ uidebit᷑. qđ si qͥs ñ usũ cͥhseundi

Expanded text:
ita ualent, si liberis relicta possent ualere: sic ad fundum domini uia seruo frustra legatur..Pater filiae domum legauit eique per domus hereditarias ius transeundi praestari uoluit. si filia domum suam habitet, uiro quoque ius transeundi praestabitur: alioquin filiae praestari non uidebitur. quod si quis non usum transeundi