comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cita funditꝰ mentione suȩ ꝑsone
sciscitantib responderet. Quo eti¬
am tẽꝑe qͥdã fr̾ de congregatiõe
ualida corꝑis infirmitate ꝑcussꝰ.
a dextͤma deductus ÷. huic in sõ¬
no qͥdã astitit. ⁊ quod uitam atq
salutẽ recuꝑaret si aqͣ ab anselmo
scificata asꝑgeret᷑ ipsi ꝓmisit. Eger
tatis compos effectus: e uestigio
Attam̃ de grã qmͣ meruerat apd̾
homtnes non mulcũ isqͥ mores
illiꝰ nouere mirandũ uideꝰ. ꝓpt̃ei
qđ quȩdã appetibilis suauitas
ubicũq erat ex conuersatione eiꝰ
emergebat. quȩ mamiciciã ip¬
sius ac familiaricatẽ cunctos a¬
gebat. Ipsiꝰ. ienĩ studii semꝑ er¬
ga om̃s extiterat. ut ea potissi¬
mũ ageret. quȩ aliis magis com¬
moda esse posse intelligebat. Un¬
de cũmt̃rogaret᷑ qͥd emolumenti
adqͥrerent qui seruata ȩqͥtate a¬
lioꝵ uoluntati inqͥbꝰcũq possent
concordare satagerent. quidue
detͥmenti incurrerent qͥ suã po¬

Expanded text:
cita funditus mentione suae personae cita funditus mentione suae personae sciscitantibus responderet. 50. Quo etiam tempore quidam frater de congregatione, valida corporis infirmitate percussus, ad extrema deductus est. Huic in sommo quidam astitit, et quod vitam atque salutem recuperaret, si aqua ab Anselmo sanctificata aspergeretur, ipsi promisit: aeger tatis compos effectus, evestigio sAttamen de gratia quam meruerat apud homines, non multum his qui mores illius novere mirandum video, propterea quod quaedam appetibilis suavitatis ubicunque erat ex conversatione ejus emergebat, quae in amicitiam illius ac familiaritatem cunctos agebat. Ipsius etenim studii semper erga omnes exstiterat, ut ea potismum ageret, quae aliis magis commoda esse posse intelligebat. Unde cum interrogaretur quid emolumenti acquirerent, qui servata aequitate aliorum voluntati, in quibuscunque possent concordare satagerent; quidve detrimenti occurrerent, qui suam po
Abbreviated transcription (Latin):
unde manꝰ int̾ missã suã laua¬
ret in potum illi conferret. Qui
uisiomi credulus: quo monebat᷑
impiger tendit. atq anselmo eur
aduenerit secrete innotuit. Scu¬
pet ille aduerba. & hominẽ ut
talibus desistat multis modis ad¬
urat. At ipse ip̃cib ꝑstat. ⁊ mul¬
co magis ut sibi misereat᷑ exorat.
nec paciatur ut ea medicina frau¬
detur. unde sibi celerẽ salutem
affucurã ꝓdiuino ꝓmisso eͤdebat.
Qiuid plura: Uicit pietas pectus
humilitatis. ⁊ ꝑ homine dm̃ postu¬
laturus matutino tempore missã
secretiꝰ celebrat. Admittit᷑ eger.
& qmͣ petebat aquã de manu ui¬
ri accepit. Quȩ inpotũ ilico sũpta:
& hominẽ morbidũ integerrime
sanitati restituit. & in laudẽ dei
multoꝵ ora dissoluit. Clam itaq
uirũ qͥ uenerat a se anselmꝰ emisit.
denuntians ei innomine dñi ne
unꝗͣ hoc factum sibi ascrib̾et. sed
sola dumna miseratione ꝑfectũ ẽẽ
certissime sciret. & hoc ita ẽẽ ta¬

Expanded text:
unde manus inter missam suam lavaunde manus inter missam suam lavaret, in potum illi conferret. Qui visioni credulus quo monebatur, impiger tendit, atque Anselmo cur adveniret secreto innotuit. Stupet ille ad verba, et hominem ut talibus desistat multis modis adjuvat. At ipse in precibus perstat, et multo magis ut sibi misereatur exorat, nec patiatur ut ea medecina fraudetur, unde sibi celerem salutem ad futuram pro divino promisso credebat. Quid plura? Vicit pietas pectus humilitatis, et pro homine Deum postulaturus matutino tempore missam secretius celebrat. Admittitur aeger, et quam petebat aquam de manu viri accepit. Quae iet hominem morbidum integerrimae sanitati restituit, et in laudem Dei multorum ora dissolvit. Clam itaque virum qui venerat a se Anselmus emisit, denuntians ei in nomine Domini ne unquam hoc factum sibi ascriberet, sed sola divina miseratione perfectum esse certissime sciret, et hoc ita esse ta
Abbreviated transcription (Latin):
quosoã uiros ꝑiusũ dignatus est
uisitare. ⁊qualit̃ ꝑ eũ ab infir¬
mitate qua minis grauit̃ uexa¬
bantur conualescerent edocere.
horũ que dico duos qͥ int̃ suos
non ignobilis fame erant exempli
causa ꝓponã. qui sicut a ueridicis
ipsiꝰ monasterii cuiꝰ abbas dui ex¬
titerat monachis accepi. in eodem
ipso monasterio illis p̃sentib ꝑ eũ
curati sunt. Quidã gͥ uir nobilis
& strenuus. inconfinio pontuu
acflandriȩ p̃potens habebat᷑. hic in
corꝑe lepra ꝑcussus: eo maiori me¬
rore afflictus est. qͦ se & asuis con¬
tra dignitatẽ natalium suoꝵ pro
obscenitate canti mali despici de¬
seriq uidebat. Conuersus itaq
ad dm̃ est. & crebris orationibus
cũ elemosinarũ largitionibꝰ opẽ
ab eo p̃cabat᷑. Una gͥ noctiũ ei ꝑ
uisum qͥdam apparuit. monens
ut si pͥstine sanitati restitui uel¬
let: beccum iret. & apud abbatẽ
anselmũ efficeret. qͣtinꝰ aquam

Expanded text:
quosdam viros per visum dignatus est quosdam viros per visum dignatus est visitare, et qualiter per eum ab infirmitate, qua nimis graviter vexabantur, convalescerent edocere. Horum quos dico, duos qui inter suos non ignobilis famae erant, exempli causa. proponam, qui, sicut a veridicis ipsius monasterii cujus abbas diu exstiterat, monachis accepti, in eodem ipsius monasterio, illis praesentibus, per eum curati sunt. 49. Quidam igitur vir nobilis et strenuus in confinio Pontivi ac Flandriae praepotens habebatur. Hic in corpore lepra percussus, eo majori moerore afflictus est, quo se et a suis contra dignitatem natalium suorum pro obscenitate tanti mali despici deserique videbat. Conversus itaque ad Deum est, et crebris orationibus cum eleemosynarum largitionibus opem ab eo precabatur. Una igitur noctium ei per visum quidam apparuit, monens ut si pristinae sanitati restitui vellet, Beccum iret, et apud abbatem Anselmum efficeret quatenus aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ꝑsona potens. quȩ ñ iudicare.
sesua coram deo merita ꝑdidisse. si
contingeret se anselmo abbati bec¬
censi gram euꝰiuis officii tunc tẽ¬
poris non exhibuisse. Rex ipse
Willelmꝰ qui armis angliam ce¬
ꝑat & ea tempestate regnabat:
quãus obinagnitudinẽ sui cũ¬
ctis fere uideretur rigidus ac for¬
midabilis: anselmo tam̃ ita erat
omĩno quã esse solebat stupenti¬
bus aliis fieret alius. Pro sua igit᷑
excellenti fama anselmꝰ tociꝰ an¬
gliȩ partib notus. ac preuerenda
scĩtate carus cunctis effectus. it̃
repetendi normanniã ingredit᷑.
dicatꝰ multiplici dono. qͦd hono¬
ri ac utilitati eccłiȩ sue usq ho¬
die seruire dinoscitur: Familiarᷤ
gͦ ei dehinc anglia facta est: &
put diuersicas causarũ ferebat
ab eo frequentata. Ut autẽ om̃ps
deus demonstraret se gr̃e ipsius
qmͣ inuenerat apud hoĩes esse au¬
ctorẽ. & illũ apud se qmͣ apud ho¬
mines grãm inuenisse potiorem

Expanded text:
ulla persona potens, quae non judicaret ulla persona potens, quae non judicaret se sua coram Deo merita perdidisse, si contingeret se Anselmo abbati Beccensi gratiam cujusvis officii tunc temporis non exhibuisse  al., habuisse. Rex ipse Wilhelmus, qui armis Angliam ceperat et ea tempestate regnabat, quamvis ob magnitudinem sui cunctis fere videretur rigidus ac formidabilis, Anselmo tamen ita eratomnino quam esse solebat, stupentibus aliis, fieret alius. 48. Pro sua igitur excellenti fama Anselmus totius Angliae partibus notus, ac pro reverenda sanctitate charus cunctis effectu, iter repetendi Northmanniam ingreditur ditatus multiplici dono, quod honori ac utilitati Ecclesiae suae usque hodie servire dignoscitur. Familiaris ergo ei dehinc Anglia facta est, et prout diversitas causarum ferebat, ab eo frequentata. Ut autem omnipotens Deus demonstraret se gratiae ipsius quam invenerat apud homines esse auctorem, et illum apud se quam apud homines gratiam invenisse potiorem,
Abbreviated transcription (Latin):
q om̃i sinistra suspitione curam
hab̾et. mulierẽ uͦ quatinꝰ uiro suo
cũ omĩ subiectione.⁊ amore obtẽ¬
ꝑaret. eũq ad bene agendũ sedula
citaret. necne aniniũ eiꝰ si forte contͣ
equũ inquẽꝗꝙͣ tumeret qͣ affabili¬
tate mitigaret. Hec autẽ quȩ eũ
uel admonuisse. uel instruxisse.
uel edocuisse dicimꝰ: ñ eo ut aliis
mos est docendi mͦ exercebat. sed
longe alit̾. singła queq sub uulgi¬
ribꝰ. i notis exemplis ꝓponens. soli¬
dȩq rationis testimonio fulciens
ac remota om̃i ambiguitate inm̃¬
tib auditoꝵ deponens. Lȩtabat᷑
gͦ qͥsqͥs illiꝰ colloqͥo uti potãt. qm̃¬
meo quodcunq petebat᷑ diumũ
consiliũ inpromptuerat. huic
eũ om̃is sexus & etas mirabatur.
i mirando amplectabat᷑ qͦq potẽ¬
cior aliisq prestantior: eo magiᷤᷤ
qͥsq erat administrandũ ei deuo¬
cior atq ꝓcliuior. Nonfuit co¬
mes mnanglia seu comitissa uel

Expanded text:
que omni sinistra suspicione curam que omni sinistra suspicione curam haberet. Mulierem vero quatenus viro suo cum omni subjectione et amore obtemperaret, eumque ad bene agendum sedula incitaret, nec non animum ejus si forte contra aequum in quemquam tumeret, qua affabilitate mitigaret. 47. Haec autem quae eum vel admonuisse, vel instruxisse, vel edocuisse dicimus, non eo ut aliis mos est docendi modo exercebat, sed longe aliter singula quaeque sub vulgaribus et notis exemplis proponens, solidaeque rationis testimonio fulciens, ac remota omni ambiguitate, in mentibus auditorum deponens. Laetabatur ergo quisquis illius colloquio uti poterat, qeo quodcumque petebatur divinum consilium in promptu erat. Hinc eum omnis sexus et aetas mirabatur, et mirando amplectebatur, quoque potentior aliisque praestantior, eo magis quisque erat ad ministrandum ei devotior atque proclivior. Non fuit comes in Anglia seu comitissa, vel
Abbreviated transcription (Latin):
morũ ruerent in destructionẽ & de¬
spectũ om̃iũ bonoꝵ. Quod dictũ
sub exemplo uiuarii ꝓponebat.
dicens clausurã illiꝰ districtioni or¬
dinis monastici assimiliari. Qm̃qͥ¬
dẽ inqͥt sic̃ pisces dec̾rente aqua
uiuarii moriunt᷑. si clausure ipsiꝰ
minutatĩ ac sepe crepant nec refici¬
untur. ita om̃is religio monastici
ordinis funditꝰ ꝑit sicustodia eiꝰ ꝑ
modicarũ contemptũ culparum
paulatim aferuore sui tepescit.
attestante scͥpt᷑a quȩ dicit. qͥ mo¬
dica despicit. paulatim decidit. Ce¬
ricos quoq qualit̃ se insoite dĩ cu¬
stodire deberent instruebat. eisq
magnoꝑe esse cauendũ: ne si a sor¬
te dei caderent. Insortẽ cdiaboli pne¬
glectum conuersationis & ordiniᷤ
su deciderent. Conuigatos etiam
qua fide. qua dilectione. qͣ fami
docebat. uirũ qͥdẽ ut suã uxorẽ
sic̃ seipsum diligeret. nec p̃t̃ illã
aliã nosset. eiꝰq sic̃ siuicorꝑis abs¬

Expanded text:
morum ruerent in destructionem et demorum ruerent in destructionem et despectum omnium bonorum. Quod dictum sub exemplo vivarii proponebat, dicens clausuram illius districtioni ordinis monastici a similari. Quandoquidem, inquit, sicut pisces decurrente aqua vivarii moriuntur, si clausurae ipsius minutatim ac saepe crepant nec reficiuntur; ita omnis religio monastici ordinis funditus perit, si custodia ejus per modicarum contemptum culparum paulatim a fervore sui tepescit, attestante Scriptura, quae ait: Qui modica despicit, paulatim decidit . Clericos quoque qualiter se in sorte Dei custodire deberent instruebat, eisque magnopere esse cavendum, ne si a sorte Dei caderent, in sortem diaboli per neglectum conversationis et ordinis sui deciderent. Conjugatos etiam qua fide, qua dilectione, qua famidocebat; virum quidem ut suam uxoren sicut seipsum diligeret, nec praeter illam aliam nosset, ejusque sicut sui corporis abs
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtissime suscipiebatur. & suscep¬
to quȩq caritatis obseqͥa gͣtissime
ministrabant᷑. Quidille: Solico
more cunctis se iocundũ & affa¬
bilem exhibebat. moresq singło¬
rũ inqnͣtum sine peccato potãt
inse suscipiebat. Nam uixta apłm
iis qui sine lege erant tanquã sñ
lege esset: cum sine lege dei non
essec. sed in lege esset xp̃iꝰ se coap¬
tabat. ut lucrifaceret eos qͥ ñ mo¬
do sine lege ut putabat᷑ beatibe¬
nedicti. sed & eos qui scłari ui¬
te dedici inmultis uiuebant fñ
lege xp̃i. Unde corda om̃ĩũ miro
modo mamorẽ eiꝰ uertebantur
& ad eũ audiendũ famelica aui¬
dicate rapiebant᷑. Dicta etiã sua
sic unicuiq ordini hõinũ con¬
formabat. ut audicores sui ni¬
cħ morib suis concordiꝰ dici pos¬
se faterentur. Ille monachis. ille
clericis. ille laicis. ad cuiꝰq ꝓposi¬
tum sua uerba dispensabat. Mo¬
nachos ut neqͥdẽ minima sui
ordinis contemnerẽt admonebat.
contestans qͥa ꝑ contemptũ mini¬

Expanded text:
laetissime suscipiebatur, et suscepto quaeque charitatis obsequia gratissime ministrabantur. Quid ille? Solito more cunctis se jucundum et affabilem exhibebat, moresque singulorum in quantum sine peccato poterat, in se suscipiebat. Nam, juxta Apostolum, his qui sine lege erant tanquam sine lege esset , cum sine lege Dei non esset, sed in lege Christi esset, se coaptabat, ut lucrifaceret eos qui non modo sine lege, ut putabatur beati Benedicti, sed et eos qui saeculari vitae dediti in multis vivebant sine lege Christi. Unde corda omnium miro modo in amorem ejus vertebantur, et ad eum audiendum famelica aviditate replebantur. 46. Dicta etiam sua sic unicuique hominum ordini conformabat, ut auditores sui nihil moribus suis concordius dici posse faterentur. Ille monachis, ille clericis, ille laicis, ad cujusque propositum sua verba dispensabat. Monachos ut ne minima quidem sui ordinis contemnerent admonebat, contestans quia per contemptum mini
Abbreviated transcription (Latin):
fugitantẽ inła pedes oqͥ quẽ pa¬
ter ipse sedebat s sidentẽ conse¬
cuti funt. Ille sciens uscrã bestirã
sibi sub se refugio conhusse:
retentis habenis equũi lod it.
⁊ hau̾d grato obseqͥo hinc indelin¬
gentes. nec de sub eqͦ pot̾ant eice¬
re. nec in aliqͦ ledere. Quod iudẽ¬
tes admiratisumꝰ. At anselmus
ubi quosdã ex eqͥtib aspexit ri-¬
dere. & qͣsi ꝓcapta bestia lecicie
frena laxare: solutus in latcͥmas
ait. Ridetis: Et utiq infelici
huic nullus risus. lȩticia nulla
est. hostes eiꝰ cͥca eã st̃. & ipsa de
uica sollicita confugit ad nos.
p̃sidiũ flagicans. hoc plane ÷ &
ꝑ anfractꝰ uicioꝵ multis modis ꝑ¬
secuti sunt crudelit̾ assunt. ꝑati
tare. at ipsa nimis anxia. huc illuc¬
q cͥcũspicit: & qua tueat᷑ defen¬
sionis ⁊ auxilii manũ sibi porri¬
gi ineffabili desido concupiscit.
demones aũ econtrario rident.¬
& magno gaudio gaudent. su llã

Expanded text:
fugitantem infra pedes equi, quem Pafugitantem infra pedes equi, quem Pater ipse sedebat, subsidentem consecuti sunt. Ille sciens miseram bestiam sibi sub se refugio consuluisse, retentis habenis equum loco fixit,  haud grato obsequio hinc inde lingentes, nec de sub equo poterant ejicere, nec in aliquo laedere. Quod videntes, admirati sumus. At Anselmus, ubi quosdam ex equitibus aspexit ridere, et quasi pro capta bestia laetitiae frena laxare, solutus in lacrymas, ait: « Ridetis? Et utique infelici huic nullus risus, laetitia nulla est. Hostes ejus circa eam sunt, et ipsa de vita sollicita confugit ad nos praesidium flagitans. Hoc plane est per anfractus vitiorum multis modis persecuti sunt, crudeliter adsunt parati tare. At ipsa nimis anxia huc illucque circumspicit, et qua tueatur defensionis et auxilii manum sibi porrigi ineffabili desiderio concupiscit. Daemones autem econtrario rident, et magno gaudio gaudent, se illam
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ idẽ rex agaulis uictor reg̾s¬
sus: renouata ira ꝓpt̾ milites qͦs
sic̃ falso a malignis dicebatur ma¬
le instructos in expeditionẽ ansel¬
mꝰ dirererat. contra ipsũ contur¬
batꝰ ÷. Tunc anselmꝰ considerans
apud se omĩ cempore talia ꝓni
chilo posse oriri. & se eis occupa¬
cum semꝑ ab officio pontificali
posse impediri: tractauit secũ
sibi romã eundũ. ⁊ consilium
a sede beati petri suꝑ his peten¬
dum. Cũ gͥ in sollennitate pen¬
te costes ad curiã apud windles¬
horã uenisset: ꝑ familiares su¬
os regi mandauit sibi ꝑ necessa¬
riũ ẽẽ romã ire. ⁊ hoc siei place¬
ret se ꝑlicentiã eiꝰ face̾ uelle. At
obnoxiũ ẽẽ scimꝰ. unde uel paꝑam
consulere. uel illiꝰ absolutionem¬
illi necesse sit implorare. Et resgͥ
ita tunc qͥdẽ remansit. Discedente
ditẽ anselmo acuria. & adiullã
ri qͦs na bat leporẽ sĩbi oceursan¬
tẽ iuia cdib insecuti sunt. &.¬

Expanded text:
tempus idem rex a Gallis victor regrestempus idem rex a Gallis victor regressus, renovata ira propter milites, quos, sicut falso a malignis dicebatur, male instructos in expeditionem Anselmus direxerat, contra ipsum conturbatus est. Tunc Anselmus considerans apud se omni tempore talia pro nihilo posse oriri, et se eis occupatum semper ab officio pontificali posse impediri, tractavit secum sibi Romam eundum, et consilium a sede beati Petri super his petendum. Cum igitur in solemnitate Pentecostes, ad curiam apud Vindleshoriam venisset, per familiares suos regi mandavit sibi pernecessarium esse Romam ire; et hoc si ei placeret, se per licentiam ejus facere velle. At obnoxium esse scimus, unde vel papam consulere, vel illius absolutionem necesse sit illi implorare. » Et res igitur ita tunc quidem remansit. 27. Discedente autem Anselmo a curia, et ad villam ri quos nutriebat, leporem sibi occursantem in via canibus insecuti sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝓposito constans ꝑ int̾nuntios
ꝯductũ a rege postulat. qͦ cutꝰ reg¬
no decedat. Qd̃ pͥncipes multiᷤᷤdã¬
nosũ fore dinoscentes: ꝓ restituen¬
da pace inducias utrinq usq ad
pentecosten dari p̃cant᷑ & obtinẽt.
ac sic eũ nec regno decedat impe¬
diunt. Spondet gͥ rex se rebꝰ eiꝰ usq
ad p̃fixũ tẽpꝰ induciarũ plenã pa¬
cẽ ⁊ tnͣqͥllitatẽ indulturũ. ⁊ tẽ uo¬
luntati illiꝰ ꝓ sua religione mul¬
tum in negotio quod emerserat
condescensurũ. Uerũ omĩno in
contͣria lapsus est. & anselmꝰ dõ¬
no baldiuno extra regnũ de pul¬
so. hõibq suis captis & spoliatiᷤᷤ.
t̃risq uastatis. inimm̃sũ afflctꝰ.
Actam̃ post hȩc & urbanũ ꝑwal¬
terũ albanensẽ epm̃ qͥ palluĩ an¬
selmo a roma cantuariã detulit
ꝓpapa suscepit. ⁊ pͥncipũ suoꝵ
consilio actus: in amiciciã suã
uirũ recepit. Uerũ post aliqnͣtũ

Expanded text:
suo proposito constans, per internuntios suo proposito constans, per internuntios conductum a rege postulat, quo tutus regno decedat. Quod principes multis damnosum fore dignoscentes, pro restituenda pace inducias utrinque ad Pentecostem usque dari precantur et obtinent; ac sic eum ne regno decedat impediunt. Spondet igitur rex se rebus ejus usque ad praefixum tempus induciarum plenam pacem et tranquillitatem indulturum, et tunc voluntati illius pro sua religione multum in negotio quod emerserat condescensurum. Verum omnino in contraria lapsus est, et Anselmus, Domino Balduino extra regnum depulso, hominibusque suis captis et exspoliatis, terrisque vastatis in immensum afflictus. 26. Attamen post haec, et Urbanum per Walterum Albanensem episcopum, qui pallium Anselmo Roma Cantuariam detulit, pro papa suscepit, et principum suorum consilio actus, in amicitiam suam virum suscepit. Verum post aliquantum
Abbreviated transcription (Latin):
bentes: eũ in regẽ blasphemare
uostrepitu clamauere. qñqͥ dẽ au¬
sus erat in regno eiꝰ nͥeo concedente
qͥcꝙͣ uel deo ascbere. lgit᷑. ad unã re¬
gie indignationis uocẽ qͥdã ex ep̃is
archiepõ suo atq pͥmati omnẽ sub¬
iectionẽ. ꝓfessam obȩdientiã uno
impetu abnegant. eiq unitatem
fr̾ne sociecatis pari uoto miserandi
ex parte urbani papȩ p̃ciꝑet illi
se obiedituros negant. Ep̃i itaq õs
qui affuerant rofensi solo excepco
aut uno aut alio mͦ debitã illi sub¬
iectionẽ & obȩdientiã ab negant.
Rex eciã ipse cunctã ei confidentiã
⁊ securicatẽ insius omĩbꝰ adimit.
nec se illũ ꝓ archiepo uel patre am¬
pliꝰ habicurũ uirat. nͥ ipse uica¬
rio beati petri se ult̾ius obȩdi¬
turũ statĩ deneget. Tres dies in
isto negotio clamoribꝰ in ansel¬
mũ & contumeliis gͣuidi expen¬
si sunt. & tandẽ in hoc que dixi
fine ꝯclusi sunt. Tunc anselmꝰ m

Expanded text:
bentes, eum in regem blasphemare bentes, eum in regem blasphemare uno strepitu conclamavere, quandoquidem ausus erat in regno ejus, nisi eo concedente, quidquam vel Deo ascribere. 24. Igitur ad unam regiae indignationis vocem, quidam ex epiarchiepiscopo suo atque primati omnem subjectionem professam obedientiam uno impetu abnegant, eique unitatem fraternae societatis pari voto miserandi ex parte Urbani papae praeciperet, illi se obedituros negant. Episcopi itaque omnes qui adfuerant, Rofensi solo excepto, aut uno aut alio modo debitam illi subjectionem et obedientiam abnegant. Rex etiam ipse cunctam ei confidentiam et securitatem in suis omnibus adimit, nec se illum pro archiepiscopo vel patre amplius habiturum jurat, nisi ipse vicario beati Petri se ulterius obediturum statim deneget. Tres dies in isto negotio clamoribus in Anselmum et contumeliis gravidi expensi sunt, et tandem in hoc quem dixi fine conclusi sunt. 25. Tunc Anselmus, in
Abbreviated transcription (Latin):
ni cͦbatus: dixx se illũ ꝓpapa nõ
cenere. nec suȩ consuetudinis ẽẽ
ut absq sia electione alicui lice¬
ret in regno suo papã nominare
hinc gͥ orta quȩdã gͣus dissensio ÷.¬
s in aliud tẽpꝰ discutienda ÷ dilata.
lubet᷑ gͦ ut tociꝰ angliȩ epi. abba¬
tes & pͥncipes ad discusionẽ discidii
huiꝰ apud castrũ qd̾ rochingeham
diũ ducit᷑: ⁊ anselmꝰ diuersis que¬
ielis hinc inde concutit᷑. Si qͥdem
multis maxime epĩ regiȩ uolũ¬
tati fauere uolentes: spreco ȩqͥta¬
tis iuditio id ꝓbart intebantur.
qd̃ anselmꝰ salua fide qmͣ regi debe¬
bat. nullatenꝰ posset in regno ĩꝑiꝰ
tenere. Quibꝰ cũ plura quȩ ratio
culerat obiecta fuissent. ansel¬
mꝰ eos ex uerbis dñi: reddite quȩ
sunt cesariᷤᷤ cesari. & quȩ sunt dĩ
deo. aliisq ñnullis quȩ ratio nul¬
la refellere potãt penitꝰ infrenas¬
set: illi e contra qͥd dicerent ñ ha¬

Expanded text:
ni turbatus dixit se illum pro papa non ni turbatus dixit se illum pro papa non tenere, nec suae consuetudinis esse, ut absque sua electione alicui liceret in regno suo papam nominare. Hinc igitur orta quaedam dissensio ed in aliud tempus discutienda est dilata. Jubetur ergo ut totius Angliae episcopi, abbates et principes, ad discussionem dissidii hujus apud castrum, quod Rochingeham dium ducitur, et Anselmus diversis querelis hinc inde concutitur. Siquidem multi, et maxime episcopi regiae voluntati favere volentes, spreto aequitatis judicio id probare nitebantur, quod Anselmus salva fide quam regi debebat, nullatenus posset in regno ipsiustenere. Quibus cum plura quae ratio tulerat objecta fuissent, et Anselmus eos ex verbis Domini: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo , aliisque nonnullis, quae ratio nulla refellere poterat, penitus infrenasset; illi econtra quid dicerent non ha
Abbreviated transcription (Latin):
cȩloꝵ regna tene. Qd̾ dictũ cũ aliqͥb
extraneũ uideret᷑: reddita ratione
tẽꝑabat dicens. Cũ constet solos ma¬
los in inferno torqueri. ⁊ solos bonos
incȩlesti regno foueri: patet nec bo¬
nos minferno si illuc intrarent: pos¬
se teneri debica pęna maloꝵ. nec ma¬
lere felicitate bonoꝵ. hȩc ꝓpt̾ mag¬
no semꝑ studio nitebat᷑ peccatoꝵ cõ¬
tagia deuitare. & qͥcqͥd eis aliꝙͣ na¬
scendi occasionẽ pocãt ministiare:
ab intentione sua om̃i sollicitudi¬
ne ꝓpulsare. Hec in his mom̃taneuᷤ
erat. In his deniq uersabat᷑ cotidi¬
ana institutio moꝵ eiꝰ. in his stabat
assidua conuersatio uicȩ eiꝰ in his
uigebat indeficiens grecutio ꝓ¬
positi eiꝰ. Inistis deo seriuebat. ꝓ
his qͥbꝰq honis acceptꝰ exat. ꝑ hȩc
Regẽ aũ detransiare regressũ:
anselmꝰ adiit. & ut abi romã ad
papã itrbanũ ꝓstola sui arcbiepi¬
scopatꝰ eundi licentiã daret. hu¬
milit̃ peciit. Atille ad nom̃ urba¬

Expanded text:
coelorum regna tenere. Quod dictum cum aliquibus extra eum videretur, reddita ratione temperabat, dicens: Cum constet solos malos in inferno torqueri et solos bonos in coelesti regno foveri, patet nec bonos in inferno, si illuc intrarent, posse teneri debita poena malorum; nec malere felicitate bonorum. Haec propter magno studio semper nitebatur peccatorum contagia devitare; et quidquid eis aliquam nascendi occasionem poterat ministrare, ab intentione sua omni sollicitudine propulsare. Nec in his momentaneus erat. In his denique versabatur quotidiana institutio morum ejus, in his stabat assidua conversatio vitae ejus, in his vigebat indeficiens exsecutio propositi ejus, in istis Deo serviebat, pro his quibusque bonis acceptus erat, per haec Regem autem de trans mare regressum Anselmus adiit, et ut sibi Romam ad papam Urbanum pro stola sui archiepiscopatus eundi licentiam daret, humiliter petiit. At ille ad nomen Urba
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ uidelicet & pater an¬
selmꝰ. dõnꝰ baldumꝰ. ⁊ ego qͥ hec
scribo fr̃ edmerus. Qui ita ibamꝰ
quasi pares eẽmꝰ. nullo inditio.
qͥs cui prestaret corã aliis osten¬
dentes. Ab abbate gͥ qͥ uel unde
ẽẽ mꝰ interrogati: paucis respondi¬
mꝰ. Et audito quosdã ex nobis bec¬
censis cȩnobii monachos ẽe̾: scisci

Expanded text:
minus videlicet et Pater Anminus videlicet et Pater Anselmus, domnus Balduinus, et ego qui haec scribo frater Eadmerus. Qui ita ibamus quasi pares essemus, nullo indicio quis cui praestaret coram aliis ostendentes. Ab abbate igitur qui vel unde essemus, interrogati, paucis respondimus. Et audito quosdam ex nobis Beccensis coenobii monachos esse, scisci
Abbreviated transcription (Latin):
sepe fatebat᷑. ab animo eiꝰ non re¬
cessĩt. Nobis de huic cȩptũ iter de
die indiẽ accelerantibꝰ: fama uiri
multo celeriꝰ precurrebat. & mul¬
tiplici popło uoce replebat. Unde
curbarũ concursus. clericoꝵ eȩtꝰ.
monachoꝵ exercitꝰ: ei qͦcunq ue¬
niebat occurrunt. isti gaudio ⁊
exultatione concͤpantes. illi ue¬
illis . sonoris concentibꝰ deo ꝓ
illiꝰ aduencu c̃ubilantes. Cũ aũ
lugdunũ uenisset. ⁊ ab archiep̃o
ciuitatis ipsiꝰ głose susceptus fu¬
isset: post dies paucos missis lit¬
teris consiliũ adnõ papa de ne¬
gotio suo quęsiuit.⁊ qr partĩ
imbecillitate sui corꝑis. partĩ
aliis płib causis p̃peditꝰ ultra
lugdunũ ꝓgredi neqͣꝙͣ posset
ei suggessit. Ita gͦ lugdum rese¬
dit. reditũ nuntioꝵ suoꝵ sibi
expectans. Post tẽpꝰ. roma nun
tradit. Hinc secusiam ue. nimꝰ.
⁊ nos abbati loculliꝰ p̃senta iumꝰ.
Framꝰ qͥppe monachi cres. I do¬

Expanded text:
epe fatebatur, ab animo ejus non reepe fatebatur, ab animo ejus non recesserit. 40. Nobis dehinc coeptum iter de die in diem accelerantibus, fama viri multo celerius praecurrebat, et multiplici populos voce replebat. Unde turbarum concursus, clericorum coetus, monachorum exercitus ei, quocunque veniebat, occurrunt: isti gaudio et exsultatione concrepantes, illi vexillis et sonoris concentibus Deo pro illius adventu conjubilantes. Cum autem Lugdunum venisset, et ab archiepiscopo civitatis ipsius gloriose susceptus fuisset, post dies paucos missis litteris consilium a Domino papa de negotio suo quaesivit, et quia partim imbecillitate sui corporis, partim aliis pluribus causis praepeditus ultra Lugdunum progredi nequaquam posset, ei suggessit. Ita ergo Lugduni resedit, reditum nuntiorum suorum ibi exspectans. Post tempus Roma nunttradit. 41. Hinc Secusiam venimus, et nos abbati loci illius praesentavimus. Eramus quippe monachi tres, do
Abbreviated transcription (Latin):
compelleret: ecce puella quȩdã
domũ de qͣ eqͦs ascensuri egredie¬
bamur introiit. flebili pietatis
affectu se confirmari deposcens.
Qd qͥdã ex sociis nr̃is audientes: ni¬
mis moleste tulerunt. u uerba il¬
liꝰ utpote qͥ iam caliũ erant cedio
affecti contͣdicendo depresserunt.
Qd plura: Hirũ p̃cibꝰ puelle assẽ¬
sũ prebere uolentẽ: ipsi obiecta
longitudine diurnȩ mȩ. obiectiᷤᷤ
ꝑiculis quȩ nocturnos uiatores
inꝑegrina qmͣmaxime patria
ꝯp̃hendere solent. obiecto qͦq ꝙͣ¬
plures obidipsũ ꝓforibꝰ attentos
stare ꝑaratosq irrũꝑe si ei soliad¬
qͥesceret. detinuerunt. ⁊ ne uoci
ipsiꝰ audicũ p̃beret obtinuert̃.
Sed  ubi aliqͣnͣtũ ꝓcessimus:
ue ni ͨ patri inmentẽ qͥbꝰ ad qͥe¬
uerit. qͥd egerit. Illico nimie
impietatis se ipsũ arguens: tan¬
cũ ex inde concepit incorde dolo¬
rem. uc qmͣ diu uitȩ p̃senti su¬
ꝑfuit pęnicudo ipsiꝰ facti ut se¬

Expanded text:
compelleret, ecce puella quaedam compelleret, ecce puella quaedam domum de qua equos ascensuri egrediebamur introiit, flebili pietatis affectu se confirmari deposcens. Quod quidam ex sociis nostris audientes nimis moleste tulerunt, et verba illius, utpote qui jam talium erant taedio affecti, contradicendo depresserunt. Quid plura? Virum precibus puellae assensum praebere volentem ipsi, objecta longitudine diurnae viae, objectis periculis quae nocturnos viatores in peregrina quammaxime patria comprehendere solent, objecto quoque quamplures ob id ipsum pro foribus attentos stare, paratosque irrumpere, si ei soli acquiesceret, detinuerunt, et ne voci ipsius auditum praeberet obtinuerunt. Sed ubi aliquantum processimus, venit Patri in mentem quibus acquieverit, quid egerit. Illico nimiae impietatis seipsum arguens, tantum exinde concepit in corde dolorem, ut quandiu vitae praesenti superfuit, poenitudo ipsius facti, ut sa
Abbreviated transcription (Latin):
gitu canonicoꝵ altare unũ apud
sc̃m̃ audomarũ consecͣuit. Quo fa¬
cto: uenerunt ad eũ honorati qͥ¬
dam de indigenis uiri. flexis ge¬
nibꝰ obsecnͣtes quatinꝰ filios eoꝵ
ꝑimposicionẽ mami suȩ sac̾ cris¬
matis unctione signaret. Ad qđ
mox ita respondit. Et hos ꝓ qͥbus
pecitis libens in hac causa suscipi¬
am. ⁊ alios hoc sacͣmenco egences
si presto fuerint. ñ abiciã. Qua illi
facilitate responsi benignitacem
un admirantes: magnifice lȩta¬
ti sunt. igr̃as egerunt. confirma¬
cisq pueris suis. ilico totã urbẽ
uis quȩ abeiꝰ ore acceꝑant imple¬
uerunt. Uideres gͦ uiros ac mulie¬
res. magnos ac paruos edomibus
ruere. certatĩq eurrendo ad nr̃m
Plures siqͥdẽ anni iam apud eoscnͣ¬
sierant. inqͥbꝰ nullus ep̃oꝵ illic fu¬
erat tali officio passus occupari.
Sexto demũ die cũ iam innume¬
rã multitudinẽ confirmasset. &¬
nos aloco discessuros longũ it̃ ip¬
sius diei quod iustabat festinare.

Expanded text:
t canonic. altare unum apud sanctum Audomarum consecravit. Quo facto venerunt ad eum honorati quidam de indigenis viri, flexis genibus obsecrantes, quatenus filios eorum per impositionem manus suae sacri chrismatis unctione signaret. Ad quod mox ita respondit: « Et hos pro quibus petitis libens in hac causa suscipiam, et alios hoc sacramento egentes si praesto fuerint non abjiciam. » Qua illi facilitate responsi benignitatem viri admirantes magnifice aetati sunt, et gratias egerunt, confirmatisque pueris suis, illico totam urbem his quae ab ejus ore acceperant impleverunt. Videres ergo viros ac mulieres magnos ac parvos e domibus ruere, certatimque currendo ad nostrPlures siquidem anni jam apud eos transierant, in quibus nullus episcoporum illic fuerat tali officio passus occupari. 39. Sexto demum die cum jam innumeram multitudinem confirmasset, et nos a loco discessuros longum iter ipsius diei quod instabat festinare
Abbreviated transcription (Latin):
itaq tͥbulationes eccłia xp̃i passa
sit intus & extra: cogitati nedum
dictu ꝑciꝑe. difficile ẽẽ ꝓmuntio.
lgit᷑ anselmꝰ awicsanclis mane dis¬
cedens. ⁊ pꝰ dies ad scm̃ bertinum
ueniens: magna plebis. clericoꝵ
ac monachoꝵ a lacͥcate susceptus ÷.¬

Expanded text:
itaque tribulationes Ecclesia Christi passa itaque tribulationes Ecclesia Christi passa sit intus, et extra, cogitatu nedum dictu percipere difficile esse pronuntio. 38. Igitur Anselmus a Witsandis mane discedens, et post dies ad sanctum Bertinum veniens, magna plebis, clericorum ac monachorum alacritate susceptus
Abbreviated transcription (Latin):
intulit: ñ puto mirandũ. Iunc
baldumꝰ sũmo studio cunccis rẽ
mꝰ scribendis animũ applicuissẽ.
nichilq unde mͥ uel leuris dubi¬
tatio inee̾ pocãt descͥbere uoluis¬
sem: int̾rogaui eundẽ uirũ de
negotio. ⁊ ueritatẽ magnopere
sciscitatꝰ sũ. Qui inc̃posita ueritatiᷤ
asseitione qua seruus dei ac uerꝰ
monachꝰ inniti debet: confessuᷤ :
rẽ ex toco sic̃ eã retuli factã. nec
qͥcꝗͣ. in ea confictũ. Anselmꝰ itaq
extra angliam positus: in eo mag¬
nfice lȩtatus ÷. ⁊ multiplices deo
gr̃as egit : quod se quasi in manem
babilonis fornacẽ euasisse. & culm̃
quodãmꝰ placide qͥetis contigisse ui¬
debat. Will̃mꝰ autẽ rex audito an¬
selntũ tranffretasse: confestĩ p̃cepit
cuncta quȩ illiꝰ uiris fuerant insu¬
ũ tͣnͣscͥbi dñiũ. ⁊ irrita fieri omĩa ꝗͤ
ꝑ ipsũ statuta fusse ꝓbari potant
ix quo uenerat in archiep̾atũ. Qg

Expanded text:
intulit, non puto mirandum. Tunc intulit, non puto mirandum. Tunc Balduinus summo studio cunctis rem mus scribendis, animum applicuissem, nihilque unde mihi vel levis dubitatio inesse poterat describere voluissem, interrogavi eumdem virum de negotio. et veritatem magnopere sciscitatus sum. Qui interposita veritatis assertione, qua servus Dei ac verus monachus inniti debet, confessus est rem ex toto sicut eam retuli factam; nec quidquam in ea confictum. 37. Anselmus itaque extra Angliam positus in eo magnifice laetatus est et multiplices Deo gratias egit, quod se quasi immanem Babylonis fornacem evasisse et culmen quodammodo placidae quietis contigisse videbat. Willelmus autem rex, audito Anselmum transfretasse, confestim praecepit cuncta quae illius juris fuerant in suum transcribi dominium, et irrita fieri omnia quae per ipsum statuta fuisse probari poterant, ex quo venerat in archiepiscopatum. Quas
Abbreviated transcription (Latin):
animo ꝓpossuisse: ipse uideat.
ipse dispenset. ego uoluntati eiꝰ ob¬
seqͥ paratꝰ sũ. Nec enĩ m̃s. s ipsiꝰ
sũ. Dixit. Et suffusis in lacͥmas
oculis eiꝰ. concussisq ingemitũ
cordibꝰ nr̃is qͥ hȩc audiebamus
⁊ uidebamꝰ: ilico uentꝰ exalio la¬
tere surgens inuelũ ꝑcussit. &
nautas iam uelo teflexo trã peten¬
tes. ad pͥorẽ cursũ reu̾ti coegit. Noᷤ
gͥ ñ modicũ exhilarati. ⁊ mb̾ui
ꝓsꝑrime marinos fluctus euecti:
uitsandis ꝓuoto appulimꝰ. Egre¬
dientibꝰ autẽ nobis denaui: uqͦꝵ
nauis erat retinentes domĩ bal¬
dunũ quẽ ꝓuisorẽ. i ordinatorẽ
rerũ anselmi supradiximꝰ: osten¬
derunt ei mirabile qͥ ddã quod ac¬
ciderat. In fundo ⁊ enĩ nauisquȩ
uirũ ꝑundas tnsuexerat: fractu¬
ra uniꝰ cabulȩ foram̃ unũ ferme
duoꝵ spatio pedũ magnitudinis
habens effecerat. qͦd fluitanti ele
fuerat reserabat introitũ. Quȩ res
si admirationẽ sese intuentibus

Expanded text:
animo proposuisse, ipse videat, animo proposuisse, ipse videat, ipse dispenset; ego voluntati ejus obsequi paratus sum, nec enim meus, sed ipsius sum. » Dixit et suffusis in lacrymas oculis ejus, concussisque in gemitum cordibus nostris qui haec audiebamus ac videbamus, illico ventus ex alio latere surgens in velum percussit, et nautas jam velo reflexo terram petentes, ad priorem cursum reverti coegit. Nos igitur non modicum exhilarati, et irime marinos fluctus evecti Witsantdis, pro voto appulimus. Rdientibus autem nobis de navi, hi quorum navis erat, retinentes domnum Balduinum, quem provisorem et ordinatorem rerum Anselmi supra diximus, ostenderunt ei mirabile quiddam quod acciderat. In fundo etenim navis, quae virum per undas transvexerat fractura unius tabulae foramen unum, ferme duorum spatio pedum magnitudinis habens, effecerat, quod fluitanti elemfuerat, reserabat introitum. Quae res si admirationem sese intuentibus
Abbreviated transcription (Latin):
pellex illiꝰ spe pocuniȩ reꝑiendȩ
subuersa & exqͥsita ÷: ingenti ple¬
bimultitudine cͥcũ astante. ac ne¬
farium opꝰ ꝓsui nouitate admi¬
rando spectante. &. spectando exe¬
crante. R̾ ebꝰ gͦ euersis. s nichil eoꝵ
quoꝵ causa euersȩ sunc in eiꝰ re¬
ꝑto: delusa sollicitudo ꝑserutan¬
tis ÷. &. anselmꝰ cũ siuis abire ꝑmiᷤ¬
sus. Itaq nauẽ ingredit᷑. uentiᷤᷤ
uela pandunt᷑. ⁊ aliqnͣto mariᷤᷤ
spacio ꝓmouem᷑. Cũ subico nau¬
te pͥmo incer se sũm᷑murantes.
ac deinde manifesta uoce mmur
ipsũ depm̃tes: affirmant nullo
penitꝰ conatu. nullo numerosoꝵ
remoꝵ impulsu: eo quo ferebam᷑
uento witsandis ꝑtingendum.
imo simarinis fluctibꝰ parit᷑ in¬
uolui nollemꝰ sine mora reme.¬
andũ. In gemuit anselmꝰ ad ista.
⁊ ait. Si om̃potentis dei uidicio
placet me magis in pͥstinas redi¬
re miserias. quã lib̾atũ ab illisten¬
dere adid quod ipse nouit me

Expanded text:
pellex illius spe pecuniae reperiendae pellex illius spe pecuniae reperiendae subversa atque exquisita est, ingenti plebis multitudine circumstante, ac nefarium opus pro sui novitate admirando spectante, et spectando exsecrante. Rebus ergo eversis, sed nihil horum quorum causa eversae sunt in eis reperto, delusa sollicitudo perscrutantis est et Anselmus cum suis abire permissus. 35. Itaque navem ingreditur, ventis vela panduntur: et aliquanto maris spatio promovemur, cum subito nautae primo inter se submurmurantes, ac deinde manifesta voce murmur ipsum depromentes affirmant nullo penitus conatu, nullo numerosorum remorum impulsu, eo quo ferebamur vento, Witsandis pertingendum, imo si marinis fluctibus pariter involvi nollemus sine mora remeandum. Ingemuit Anselmus ad ista, et ait: « Si omnipotentis Dei judicio placet me magis redire ad pristinas miserias, quam liberatum ab illis tendere ad id quod ipse novit me
Abbreviated transcription (Latin):
tari suscepit. ꝯm̃datisq om̃ibꝰ xp̃o.
ingenti flecu & erulatu ꝓsecutꝰ
egressus ⁊. lpso die ad portũ dofras¬
iuimꝰ. ibiq clericũ quendã Willel¬
mũ nomine arege ad anselmũ
directũ repꝑimꝰ. Detenti aũ ibi su¬
mꝰ qͥndecĩ diebꝰ. uento nob̾ tnͣsitũ
ꝓhibente. In qͣ mora idẽ wilłmꝰ
cũpatre intrans ⁊ gxiens. ⁊ mm̃sa
illiꝰ cotidie ꝯmedens: nulli ꝓpter
qmͣ missus fuerat rẽ denudare
uolebat. Die uͦ qͥnco decimo cum
nos naute urgerent naues pete¬
re. & nos transire auidi ad hoc fa¬
tigaremur: ecce uideres rẽ mi¬
serandã. Patrẽ pacriȩ. pͥmatẽ cociꝰ
britanniȩ: Wilłmꝰ ille quasi fu¬
gitiuũ & alicuiꝰ oͥminis reũ in lito¬
re detinet. ac ne mare transeat ex
parce sui dñi iubet. donec omĩa
quȩ secũ ferebat singulatim sibi
reuelet. Allatȩ gͥ ante illũ burgiȩ
⁊ manticȩ reseratȩ sunt. ⁊ tota sup¬

Expanded text:
tari suscepit, commendatisque omnibus Christo tari suscepit, commendatisque omnibus Christo ingenti fletu et ejulatu prosecutus egressus ivimus, ibique clericum quemdam Wilhelmum nomine a rege ad Anselmum directum reperimus. Detenti autem ibi quindecim diebus sumus, vento nobis transitum prohibente. In qua mora idem Wilhelmus cum Patre intrans et exiens, et in mensa illius quotidie comedens, nulli propter quam rem missus fuerat denudare volebat. Die vero quintodecimo cum nos nautae urgerent naves petere, et nos transire avidi ad hoc fatigaremur, ecce videres rem miserandam, patrem patriae, primatem totius Britanniae Wilhelmus ille quasi fugitivum et alicujus criminis reum in littore detinet, ac ne mare transeat ex parte domini sui jubet, donec omnia quae secum ferebat singulatim sibi revelet. Allatae igitur ante illum bulgae et manticae reseratae sunt, tota su
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimȩ. eñ plura loqͥ prohibere.
Gemitũ fr̃m qͥ subsecutus est qͥs
ennarrabit: Ita fletꝰ impleuit
omĩã. ut uox nulli suꝑeẽt ad u̾ba.
Landẽ pater medios rumpens sĩ¬
gultus: ait. knũi mei. scitis qͥd nos
ẽẽ. & quo uos tendẽ cupiã. S ho¬
ra hȩc plura loqͥ uetat. Dõ oĩpo¬
tenti & beatissimo apłoꝵ pͥncipi
petro uos comm̃do. ut upse deus
int̃ suas oues uos agnoscat. ube¬
atus petrus in suicuitionẽ sicut
oues dei sibi cõmendatas uos sus¬
cipiat. Ego ur̃a licencia & bene¬
dictione uado. ac ut ds̃ pacis &
dilectionis uob̾cũ maneat oro.
Phȩc surrexit. & dato pacis o̾culo
cunctis: moratoriũ iuit. popło
scm̃ eiꝰ alloqͥũ prestolanti ꝓnstan¬
tis qualitate negotii uerbũ con¬
solationis & exortationis minist᷑¬
t᷑us. Quod ubi excellent̃ ꝑegit:
astante monachoꝵ. clericoꝵ. ac
numerosa popłoꝵ multitudine:
peram & baculũ ꝑegͥnantiũ more corã al¬

Expanded text:
lacrymae eum plura loqui prohihuere. lacrymae eum plura loqui prohihuere. Gemitum fratrum qui subsecutus est quis enarrabit? Ita fletus implevit omnia, ut vox nulli superesset ad verba. Tandem Pater medios rumpens singultus ait: « Charissimi mei, scitis quod vos esse, et quo vos tendere cupiam. Sed hora haec plura loqui vetat, Deo omnipotenti et beatissimo apostolorum principi Petro vos commendo, ut et ipse Deus inter suas oves vos agnoscat, et beatus Petrus in sui tuitionem, sicut oves Dei sibi commendatas, vos suscipiat. Ego vestra licentia et benedictione vado, ac ut Deus pacis ac dilectionis vobiscum maneat oro. » Post haec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in oratorium ivit, populo sanctum ejus alloquium praestolanti pro instantis qualitate negotii verbum consolationis et exhortationis ministraturus. Quod ubi excellenter peregit, astante monachorum, clericorum ac numerosa populorum multitudine peram et baculum peregrinantium more coram al
Abbreviated transcription (Latin):
statu mentis in eũ desigere nicit᷑.
Nulla hunc aduersitas dei serui¬
tio detrahit. nulla tnͣseuntis intȩ
uoluptas ab eiꝰ amore compescit.
incedit. & exspe retributionis
fut᷑e cor suũ indeficienti carica¬
tis ardore succendit. ac si mcun
sta lȩtus canit. magna ÷ gła dñi.
rositus gustat. gustando ruminat.
ruminando desicłat. desicłando
alonge salutat: ut ad illã spe ꝑ¬
ueniendi subnixꝰ. ease int̃ munda¬
na ꝑicła consolet᷑ &. alacrit̾ cantet.
magna ⁊ gła dm̃i. Et sciatis qđ hic
ipsa gła dñi nuillo mͦ defrudabit᷑.
qm̃ cotũ quod in eo iuget uolun¬
tati dñi famulat᷑ atq adhanc ob¬
tinendã dirigit᷑. Sed o iam ab istĩ
inter uos mͥ cessandũ uideo. fr̃s
mei obsecro. obsecro uos. si hic do¬
lentes nunc ab inuicẽ seꝑamur:
tendice ut infut᷑o aute dñi lȩti
adinuicẽ coniungam᷑. Estote illi.
qͥ ueracit̃ uelitis effici heredes dei.
his dictis: erũpentes ab eiꝰ oculis

Expanded text:
mentis statu in eum defigere nititur, mentis statu in eum defigere nititur, nulla hunc adversitas Dei servitio detrahit, nulla transeuntis vitae voluptas ab ejus amore compescit. incedit, et ex spe retributionis futurae cor suum indeficienti charitatis ardore succendit, ac sic  alsta laetus canit: Magna est gloria Dpositus gustat, gustando ruminat, ruminando desiderat, desiderando a longe salutat, ut ad illam spe perveniendi subnixus, ea se inter mundana pericula consoletur et alacriter cantet: Magna est gloria Domini. Et sciatis quod hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam totum quod in eo viget voluntati Domini famulatur, atque ad hanc obtinendam dirigitur. Sed o jam ab istis inter vos mihi cessandum video, fratres mei, obsecro vos, si hic dolentes nunc ab invicem separamur, tendite ut in futuro ante Deum laeti ad invicem conjugamur. Estote illi, qui veraciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis erumpentes ab ejus oculis
Abbreviated transcription (Latin):
uiditio temptatio aliqͣ. ꝑdunt
sua. Quid dicã: Mucata ꝓtinus
mente uolant ab amore dei. de¬
serunt bona quȩ faciebant. mͦ¬
murant. in iusticie dm̃ accusant
Quid de istis dicendũ : Solidarii
sunt. & implet᷑ in illis qd̾ dicit
psalmꝰ. Conficebit᷑ tibi cũbenefe¬
ceris ei. hoc de scłaribꝰ dictũ. Sed
nos monachi utinã teles eẽmꝰ. ut
hoꝵ similes ñ cẽmꝰ. Nam qͥ inppo¬
sici sui norma qmͣ ꝓfessi sunt sta¬
re recusant. nisi cuncta quȩ
sibi ad uotũ sunt copiosus habe¬
ant. nec hinc ꝓpt̃ dñi cuiꝰlibet
rei penuriã. & hinc regulȩ disci¬
iationibꝰ uiuabunt᷑. ne hoꝵ sim¬
les habeant᷑: In oĩ qͥppe oꝑe suo
pͥus mercedẽ exigunt. ꝙͣ cui m̾¬
ces debetur ministeriĩ munus
exsluant. Et hi tales. regni cele¬
stis heredes erunt: fident᷑ dico
ne quaꝙͣ. si ñ penituerint seca
intentionẽ: deo ꝑ omĩa in here¬
re. & totã fidutiã suã inflexibili

Expanded text:
judicio tentatio aliqua, perdunt judicio tentatio aliqua, perdunt sua. Quid dicam? Mutata protinus mente, volant ab amore Dei, deserunt bona quae faciebant, murmurant, injustitiae Deum accusant, Quid de istis dicendum: Solidarii sunt, et impletur in illis quod dicit Psalmus: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Hoc de saecularibus dictum. Sed nos monachi utinam tales essemus, ut horum similes non essemus! Nam qui in propositi sui norma, quam professi sunt; stare recusant, nisi cuncta quae sibi ad votum sunt copiosius habeant, nec hinc propter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc regulae disciationibus juvabuntur, ne horum similes habeantur? In omni quippe opere suo prius mercedem exigunt, quam cui merces debetur ministerii manus exsolvant. Et hi tales regni coelestis haeredes erunt? Fidenter dico, nequaquam; si non poenituerint se taintentionem, Deo per omnia inhaerere, et totam fiduciam suam infiexibili
Abbreviated transcription (Latin):
fieri inter homines liquet. et
hine qͥdincuria pͥncipis oĩ¬
ũ fiat. re ipsa monstrante adu̾¬
cere libet. deus enĩ cuiꝰ sunt oĩa
quȩ sunt: in his tribus gñibus
distinctã adsui obseqͥum curi¬
am habet. habet qͥppe angłos
qͥ et̃na beatitudine stabiliti. sibi
ministrant. Habet eciã hoĩes.
sibi ꝓt̾rens cõmodis quasi mi¬
lites stipendarii seruientes. Ha¬
bet qͦq ñnullos qui die noctu¬
q suȩ uoluntati inhȩrentes:
ad regnũ cȩloꝵ quod inpatris
sui ade culpa ꝑdiderunt. hȩre¬
dicario uire ꝑtienire contendt̃.
S nob̾ ad beacoꝵ spũũ societatẽ
magis ÷ suspirandũ. quã de eoꝵ
ꝓcinctu quo deo ꝑennit̃ astant
in p̃senti disputandũ. Ad solidari¬
os dei milites uerba uertamꝰ. Ui¬
deatis qmpłimos in scłari uica
degentes. dm̃ in iisquȩ possident
specietenꝰ diligentes. & eiꝰ ꝑ q̃dã
bona oꝑa quȩ faciunt famula¬
tui insistentes. Suꝑuenit his dĩ

Expanded text:
fieri inter homines liquet; et fieri inter homines liquet; et hinc quid in curia principis omnium fiat, reipsa monstrante advertere libet. Deus enim, cujus sunt omnia quae sunt, in his tribus generibus distinctam ad sui obsequium curiam habet. Habet quippe angelos, qui aeterna beatitudine stabiliti sibi ministrant. Habet etiam homines sibi pro terrenis commodis, quasi milites stipendiarios, servientes, habet quoque nonnullos, qui die noctuque suae voluntati inhaerentes ad regnum coelorum, quod in patris sui Adae culpa perdiderunt, haereditario jure pervenire contendunt. Sed nobis ad beatorum spirituum societatem magis est suspirandum, quam de eorum procinctu, quo Deo perenniter astant, in praesenti disputandum. Ad solidarios Dei milites verba vertamus. Videatis quamplurimos in saeculari vita degentes, Deum in his quae possident specie tenus diligentes, et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, famulatui insistentes. Supervenit his Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gero. ut qr deo milicat᷑i inconsep
cũ monasterii huiꝰ ꝯuenistis:
p̃oculis semꝑ habeatiᷤᷤ quẽadmo¬
dũ milicetis. Non enĩ omĩs uno
mͦ militant. Quod etiã in t̾renoꝵ
curiis pͥncipũ uidere planũ ÷.
Est i enĩ pͥnceps diuersi ordinis
insua curia milites habens. ht̃
scruitio suo inuigilant. habet
plorant. inuicta mentis uͥtute
uoluntati suȩ parere laborãt.
si gͦ qui ꝓt̃ris qͣs possidenc ser¬
uiunt: iam radicatisunt &¬
fundati. nec cuelli formidant:
dũ se in dñi sui uoluntate ꝯser¬
uant. At ii qͥ ꝓstipendiiᷤ inmili¬
tiam sese dederunt: ñ nunqmͣ
fatigati laborib amilitia quã
aggressi sunt iegnit̃ cadunt.
dum forte nagnitudim exerci¬
ciiatq uboris. magnitudo sic̃
ipsi estimant ñ eqͣtur impendii
ac retͥbutionis. Qui uͦ recuꝑan¬
dȩ causa hȩreditatis seruiendi
conditionẽ arriꝑuere: quãitiᷤᷤ
contumeliis afficiant᷑: eqͣnimm¬
ter omĩa sustinent. si firimum

Expanded text:
gero, ut quia Deo militaturi in conseptum gero, ut quia Deo militaturi in conseptum hujus monasterii convenistis, prae oculis semper habeatis quemadmodum militetis. Non enim omnes uno modo militant. Quod etiam in terrenorum curiis principum videre planum est. Est etenim princeps diversi ordinis in sua curia milites habens. Habeservitio suo invigilant, habet plorant, invicta mentis virtute voluntati suae parere laborant. Hi ergo qui pro terris quas possident serviunt, jam radicati sunt et fundati, nec evelli formidant, dum se in domini sui voluntate conservant. At hi qui pro stipendiis in militiam sese dederunt, nonnunquam fatigati laboribus a militia, quam aggressi sunt, segniter cadunt; dum forte magnitudini exercitii atque laboris magnitudo, sicut ipsi existimant, non aequatur impendii ac retributionis. Qui vero recuperandae causa haereditatis serviendi conditionem arripuere, quamvis contumeliis afficiantur, aequanimiter omnia sustinent, si firmum r