comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ fustibꝰq eꝗtes repulerũt. Itaq posteaꝗͣ ca stra
nõ potuerũt caꝑe uticã se in oppidũ cõiecerũt.i
atq ibi multos uticẽses int̾fecerũt. domosq: eoꝵ
et cede rapinisq desisterẽt & ꝗͥ sibi uellẽt sciret
sedãde eorũ ĩportunitatis gratia singulis .c. di¬
uisit. Idẽ sẏlla faustus fecit. ac de sua pecunia
largitꝰ est. unaq cũ his ab utica proficiscit᷑. atq
in regnũ ĩre cõtẽdit. Cõplures int̾im ex fuga uti¬
cã ꝑueniũt. qͦs ões cato cõuocatos una cũ .ccc.i
ꝗ pecuniã scipiõis ad bellũ faciẽdũ cõtulerant
hortat᷑ ut seruitia manumuterẽt. oppidumq
defenderẽt. Quorũ cũ ꝑtẽ assẽtire partẽ animũ
mẽtẽq ꝑt̾ritã atq infugã destinatã habe̾ ĩtellexiᷤᷤ¬
set ampliꝰ de ea re agere destint: nauesq: his autri¬
buit ut ĩ qͣscũq partes uellẽt proficiscerentur
Ipse õibꝰ rebꝰ diligẽtissime cõstitutis liberis suis.l.

Expanded text:
tes reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticensis interfecerunt domosque eorum ent et caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia singulis C divisit. Idem Sulla Faustus fecit ac de sua pecunia largitus est unaque cum his ab Utica proficiscitur atque in regnum ire intendit. § 88 Complures interim ex fuga Uticam perveniunt. Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum cum partem assentire, partem animum mentemque perterritam atque in fugam destinatam habere intellexisset, amplius de ea re agere destitit navisque his attribuit, ut in quas quisque partis vellet proficisceretur. Ipse omnibus rebus diligentissime constitutis, liberis suis L.
Abbreviated transcription (Latin):
ranorũ donat.pͥmia fortissiõ cuiq ac bene merẽ¬
ti pro suggestu tribuit. ac statĩ inde diggressus.
tio thisdre ubi cõsidius pͥerat ad obsidẽdũ relictis
M.messala uticã ante pͥmisso cũ eꝗtatu ipse eodem it
facẽ cõtẽdit.E.ꝗres interĩ scipiõis ꝗ ex pͥlio fugerãt
cũ uticã u̾sus it̾ facerẽt ꝑueniũt ad oppidũ parade
ubi cũ ab incolis nõ reciꝑẽt᷑. ideo ꝙ fama de uictoi̾a
cesaris ꝓcurrisset ĩ oppido potiti in medio foro li¬
gnis coaceruatis. oĩbꝰq rebꝰ eorũ cõgestis ignẽ subu¬
cũt. atq eiꝰ oppidi ĩcollas cuiꝰq generis etatisq uiuoᷤ
cõstrictosq ĩ flamã coniciũt. atq ita acerbissiõ affi¬
cĩt supplicio deĩde protinꝰ uticã ꝑueniũt. Suꝑiõe
mẽ oppido eiecerat: et ante portã bellicã castris
fossaq paruula dũtaxat muierat. ibiq custodiiᷤ

Expanded text:
ranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus  Thysdrae, ubi Considius praeerat, ad obsidendum relictis, M. Messalla Uticam ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod fama de victoria Caesaris praecucurrisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacervatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in flammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. Superiore lebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficerẽt. Itaq oes scipionis milites cũ fidẽ caesai̾s
ĩplorarẽt ĩspectãte ipso caesare & amilitibꝰ dep̾cã¬
te ut eis parcerẽt adunũ sũt int̾fecti. Caesar trĩs
se recepit.l. militibꝰ amissis paucis sauciis ĩcastra
ac statĩ ex itine ante oppidũ tabsũ cõstitit. elephã¬
tosq.lxiiii.ornatos armatosq: cũ turribꝰ ornamẽ¬
usq capit.captos ante oppidũ instructos cõstituit
Id hoc cõsilio si posset uͥgiliꝰ ꝗq cũ eo obsidebãt̾ rei
malegeste suorũq inditio a ꝑtinacia deduci. Deĩde
ipse ugiliũ appellauit ĩuitauitq ad deditionem.⁊
suãq lenitatẽ & clemẽtiã cõmẽorauit. quẽ postꝗͣ
aĩadutit respõsũ sibi nõdare ab oppido discessiti
Postero die diuina re facta cõtione aduocata ĩcõspec¬
tu oppidanorũ milites collaudat. totũq exͥcitũ uete¬

Expanded text:
interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum vete
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ẽẽ pͥsidio protinꝰ armis abiectis in regia castra
sugt cõtẽdũt. Quo postꝗͣ ꝑuenerũt ea quoq ipsi i¬
ab iulianis teneri uidẽt: desꝑata salute in qͦdã colle
cõsistũt atq armis dimissis salutationẽ more mili¬
tari faciũt. ꝗbꝰ miseris ea res paruo fuit pͥsidio. ⁊
Nanq milites ueterani ira & dolore incẽsi. nõ mõ
ut parcerẽt hosti poterãt ad duci. sed &̃ ex suo ex¬
citu illustres urbanosq qͦs actores appellabant
cõplures aut uulnerauerũt aut int̾fecerũt.in quo
nũo fuit tulliꝰ rufus q̃storiꝰ ꝗ pilo traiectꝰ cõsulte a
milite int̾iit. itẽ põpeius rufus brachiũ gladio ꝑ¬
culsus nisi celerit̾ ad caesarẽ accurrisset int̾fetꝰ
esset. Quo facto cõplures eꝗtes romãi senatoresq:
ꝑt̾riti ex p̾lio se receꝑũt: ne militibꝰ ꝗ ex tãta uicto¬
ria licẽtiã sibi assũpsissẽt ĩmoderate peccãdi ĩpu¬
nitate propt̾ maxĩas res gestas ab ipsis ĩpune qͦq

Expanded text:
unt neminem ibi esse praesidio, protinus armis abiectis in regia castra fugere contendunt. Quo postquam pervenerunt, ea quoque ab Iulianis teneri vident. Desperata salute in quodam colle consistunt atque armis demissis salutationem more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, qui pilo traiectus consulto a milite interiit; item Pompeius Rufus bracchium gladio percussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
pro sua clemẽtia ac hũanitate nũꝗͣ profecto esser
illaturꝰ. Afflictas opes eq̃stri pͥlio bellouacorũ ẽe
delectorũ peditũ multa milia int̾isse uix effugisse
nũtios cedis. Tamẽ magnũ ut ĩtãta calaitate bello.

Expanded text:
pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bello
Abbreviated transcription (Latin):
re gesta recẽtibꝰ pͥlii uestiguis ĩgressus caesar cum
uictos tãta calamitate existĩasset hostes nuntio
accepto locũ castrorũ relicturos q̃ nõ lõgiꝰ ab ea
cede ab esse ꝗͣ octo milibꝰ dicebãtur tam et si flumiẽ
ĩpeditũ trãsitũ uidebat. tamẽ excitu traducto pro¬
gredit᷑. At bellouaci reliq̃q ciuitates repẽte exi
fuga paucis atq his uulneratis receptis ꝗ siluaꝵ
beneficio casũ euitarãt õibꝰ adu̾sis cognita calami
bꝰ cũ aduẽtare romãos existĩarẽt. cõsilio repẽte i¬
cãtu tubaꝵ cõuocato cõclamãt. ut legati obsideᷤᷤ
ad caesarẽ mutãtur. Hoc oĩbꝰ cõprobato cõsilio.
Cõmius aurebas ad eos cõfugit germãos a qbꝰ ad
id bellũ auxilia mutuatꝰ erat. Cet̾i e uestigio mit¬
tũt ad cesarẽ legatos petũtq ut ea pena sit cõtẽtꝰ
hostiũ quã sine dimicatiõe infere̾ integris posset

Expanded text:
re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea aede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitbus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset,
Abbreviated transcription (Latin):
niũt leuis armature pedites. quos ante legiones
missos docui. turmisq nr̃orũ int̾positis cõstãt̾ pͥliãt᷑.
pugnat᷑ ꝗͣ diu pari cõtẽtiõe. Deĩde ut ratio postu¬
labat pͥli ꝗ sustinuerãt pͥmos ĩpetus ĩsidiarum:
hoc ip̃o fiũt suꝑioes. q nullũ ab ĩsidiãtibꝰ ĩprudẽteᷤᷤ
acceꝑãt detͥmẽtũ. Accedũt propiꝰ int̾ĩ legiões cre¬
briq eodẽ tẽpoͬe: & nr̃is et hostibꝰ nũtu afferũt᷑
Imꝑatorẽ instructis copiis adẽẽ. Quare cognita
sis fugã q̃rũt neꝗcꝗͣ. Nã ꝗbꝰ difficultatibꝰ locorũ ro¬
maõs claudẽ uoluerãt: iis ip̃i tenebãtur. Uicti tamẽ
propulsiq maioͬe parte amissa cõst̾nau profugi¬¬
ũt: partĩ siluis petiuis ꝑtĩ flumĩe ꝗtamẽ infugai
ꝗn fortissime p̾liãdo cõpluresq uulnerãdo cogẽt
elatos iracũdia uictoͬes ĩse tela conicẽ. Tali modo

Expanded text:
niunt levis armaturae pedites, quos ante legiones niunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius intris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo
Abbreviated transcription (Latin):
cõsilio nr̃i ad pͥliãdũ aĩo atq armis paraticũ
subse q̃ntibꝰ legioibꝰ nullã dimicationẽ recusa¬
rẽt: turmatĩ ineũ locũ deuẽrũt. Quoꝵ aduẽtũ
cũ sibi Corbeus oblatã occasionẽ rei gerende'
existĩaret. pͥmꝰ cũ paucis se ostẽdit atq ĩpx ĩas
turmas ĩpetũ fecit. Nostri cõstãter ĩcursum
sustinẽt insidiatorũ neq plures inunũ locũ:
cõueniũt. ꝙ plerũq eq̃stribꝰ pͥlis tũ ꝓpt̾ aliquẽ
metũ accidit: tũ ꝓpt̾ multitudinẽ ip̃oꝵ detͥmẽ¬
tũ accipit᷑. Cũ dispositis turmis ĩuicẽ raripre:¬
liarẽtur neq a latibꝰ circũuẽiri suos patentur
erũpũt cet̾i. Corbeo pͥliãte ex siluis fit magna cõ¬
tẽtione diu̾sũ pͥliũ. q cũ diutiꝰ pari marte in iretur
paulatĩ ex siluis instructa multitudiẽ procediti
peditũ ꝗ̃ nr̃os coegit cedẽ eꝗtes. ꝗbꝰ celerit᷑ subue¬

Expanded text:
consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subve
Abbreviated transcription (Latin):
q plena sine ullo detrimẽto milia nõ ampliꝰdecẽ
progre ssi hostes loco mũitissiõ castra posuerũt
Inde cũ sepe insidiis eꝗtes peditesq disponent magͣ
detrimẽta romãis ĩpabulatiõibꝰ inferebãt. q cũ:
crebriꝰ accide̾t ex captiuo quodã cõꝑit caesar
Corbeũ bellouacorũ regẽ fortissimoꝵ miliai
sex peditũ delegisse eꝗtesq ex õi nuͣo mille qͦs
ĩ insidiis eo loco collocarat quẽ in locũ proptꝰ
copiã frumẽti ac pabuli romaõs missuos suspi¬
caret᷑. Quo cognito cõsilio legiões plue̾s ꝗͣsole¬
auxilia leuis armature. Ipse cũ legiõibꝰ ꝗͣ põt
maxĩe appropĩquat. Hostes in ĩsidiis disposi¬
ti cũ sibi delegisset̃ cãpũ adrẽ gerẽdã nõ ãpliꝰ
patẽtẽ in ões partes passibꝰ mille siluis undiq
aut ĩpeditissimo flumie mũitũ uelut ĩdagiẽ
hũc ĩsidiis circũdederũt. Explorato hostium

Expanded text:
que plena sine ullo detrimento milia non amplius decem que plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam soleauxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium
Abbreviated transcription (Latin):
tale cõsiliũ sui recipiẽdi ceꝑũt fasces ut cõsueue
rãt Nãq ĩ acie sedẽ gallos cõsuesse suꝑioͬibꝰ cõmẽ¬
tariis caesaris declãtũ est ꝑmanꝰ stramẽtorum
ac uͥgultorũ: quorũ sũma erat ĩcastris copia ĩ¬
ter se traditos ante aciẽ collocarũt. Extremoq
tẽpore diei signo pronũciato uno tẽpoe ĩcẽdeNt
mãoꝵ. Quod ubi accidit barbari uehemẽtissiõ
cursu refugerũt. Caesar et si discessũ hostiũ aĩad¬
ad in sequẽdũ ipse ueritꝰ ĩsidias ne forte in eodẽ
loco subsiste hostis atq elice̾ nr̃os ilocũ conaretur
iniquũ tarde procedit. Eꝗtes cũ ĩtrae̾ sũmũ iu¬
gũ ex flamã dẽsissimã time̾nt. ac si ꝗcupidiꝰ ĩtra¬
uerãt. uix suorũ ip̃i pͥoe̾s ꝑtes aĩadu̾tent equoꝵ
ĩsidias ueriti liberã facultatẽ sui recipiẽdi bello¬
uacis dederũt. Ita fuga timoi̾s simul calliditatis¬

Expanded text:
ttrant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderumanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatis
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ int̾cisũ aĩadũteͬt põtibꝰ palude cõstrata legio¬
nes traducit.celerit̾q: ĩ sũmã plaĩciẽ iugi ꝑuenu
q̃ decliui fastigio duobꝰ a latibꝰ mũiebat᷑. Ibi legio¬
nibꝰ instructis ad ultimũ iugũ ꝑueĩt. aciẽq eo loco
cõstituit. Unde tormẽto missa tela ĩhostiũ cuẽos
cõnci possẽt. Barbai cõfisi loci natuã cũ dimicare
nõ recusarẽt si forte romaĩ subie collẽ conarent᷑¬
et paulatĩ copias distributas dimutẽ nõ audent
ne disꝑsi ꝑturbarẽtur in acie ꝑmãserũt. Quoꝵ
ꝑtinacia cognita caesar .xx.cohortibꝰ instructis
castrisq eo loco metatis muĩri iubet castra ac¬
solitis oꝑibꝰ pro uallo legioẽs ĩstructas collocat
Eꝗtes frenatis eꝗs instatiõe dispoĩt. Bellouaci cum
romãos ad ĩsequẽdũ paͣtos uident neq ꝑ noctaẽ
aut diutiꝰ ꝑmane̾ sine ꝑiculo eodẽ modo possẽt

Expanded text:
eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legioeorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent,
Abbreviated transcription (Latin):
piculo sic oẽs copie sũt ꝑturbate ut uix copie iudicãe
posset. utrũ secũdis miñisq rebꝰ insolẽtioͬes an ad¬
uerso mediocri caũ timidioeͬs. Cõpluribꝰ diebus
isdẽ in castris cõsũptis: cũ propiꝰ accessisse legiões
et .C. treboniũ legatũ cognouissẽt duces belloua¬
corũ ueriti similẽ obsessionẽ Alexie noctu dimit¬
tũt eos quos etate aut uiribꝰ ĩferioes aut ĩermes
hẽbãt.Unaq reliqua ĩpedimẽta quoꝵ ꝑturba¬
tũ et cõfusũ dũ explicãt agmẽ: magna.ni. mul¬
titudo carrorũ etiã expeditos seꝗ gallos cõsue¬
uit opp̾ssi luce copias armatorũ suis instriũt
grediẽdos tãto collis ascẽsu nr̃is iudicabat.neq
nõ usq: eolegioẽs ad mouẽdas ut discedere ex eo
dare posset.atq id iugũ ꝗ trãspaludẽ pene ad
hostiũ castra ꝑtinẽt mediocri int̾uallo a castris:

Expanded text:
copiae sunt perturbatae ut vix iudicari copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt grediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo dare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris
Abbreviated transcription (Latin):
luerat. Inflãmãtur atq incitãt᷑ hostiũ aĩ secũdo
pͥlio pͥncipe et pͥfecto rhemorũ int̾fecto:nr̃iq:
detͥmẽto ad mouẽtur diligẽtiꝰ exploatis locis sta¬
uoes dispone̾ ac moderatiꝰ cedẽtẽ inseꝗ hostem
nõ int̾mitũt᷑ ĩterĩ quotidiana p̾lia ĩcõspectu utro¬
rũq castroꝵ q̃ ad uada trãsitusq fiebãt paludis
Qua cõtẽtiõe germãĩ quos ꝓpt̾ea caesar trãs duxerat
rhenũ ut eꝗtibꝰ int̾posit p̾liarẽt᷑. cũ cõstãtiꝰun
u̾si paludẽ trãsissẽt: paucisq ĩresistẽdo int̾fectis:¬
ꝑtinatiꝰ reliquã multitudinẽ essẽt ĩsecuti ꝑteriͣt
nõ solũ hi ꝗ aut cõminꝰ oppͥmebãt᷑: aut eminꝰ uul¬
nerabãt᷑ sed aẽ ꝗ lõgiꝰ subsidiari cõsueuerãt turpit̾
refugerãt: nec pͥus finẽ fuge fecerũt sepe amissis
nõ nullis pudõe coactis lõgiꝰ profugent.Quorũ c

Expanded text:
luerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo luerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique dettiones disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resisteinsecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
latiõibꝰ mutit: ꝗ subitas hostiũ ĩcursioẽs sustine̾nt
q cũ quotidie fieͬt: ac iã cõsuetudiẽ diligẽtia mu¬
niret᷑ ꝙ plerũq accidit diuturnitate bellouaci
deiecta manu peditũ cognitis statiõibꝰ qͦtidiaĩs
eꝗtũ nr̃orũ siluestribꝰ locis insidias disponunt
eodẽq eꝗtes posteo die mutũt: ꝗ pͥmũ elicerent
nr̃os ĩ sidiis: deĩde circũuẽtos ag grede̾nt᷑. cuius
mali sors incidit rhemisqbꝰ illi dies fũgẽdi mũei̾s
obuẽrat. Nã hi cũ repẽte hostiũ eꝗtes aĩadu̾tis¬
sẽt: ac nuͣo suꝑioͬes paucitatẽ cõtẽpsissẽt cupidiꝰ
ĩsecuti peditibꝰ ũdiq sũt circũdati. quo facto ꝑ¬
turbati celeriꝰ ꝗͣcõsuetudo fert eq̃stris pͥliise re¬
ceꝑãt. Amisso uertisco pͥncipe ciuitatis pͥfecto
eꝗtatꝰ. ꝗ cũ uix equo ꝓpt̾ etatẽ posset uti: tamen
cõsuetudiẽ galloꝵ neq etatis excusatiõe ĩ suscipi¬
ẽda pͥfectura usus erat: neq dimicari sine se uo¬¬

Expanded text:
 incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se vo
Abbreviated transcription (Latin):
barbari nitebatur. Caesar cũ aĩadu̾te̾t hostẽ cõ¬
plures dies castris palude & locis natura mũitis
se tene̾: neq oppugnare castra eorũ sine dimica¬
none ꝑniciosa.nec locũ muitiõibꝰ claudi nisi a
maioe excitu posse. lr̃as ad treboniũ mutit: ut ꝗͣ
celerime posset legionẽ qͣrtãdecimã.q̃ cũ tito Sex
legato ĩbiturigibꝰ hieãbat arcesseret.Atq: ita cũ
tribꝰ legiõibꝰ magnis itineribꝰ ad se ueĩret. Iꝑse'
eꝗtes ĩuicẽ rhemoꝵ ac lingonũ reliqͣrũq ciuita

Expanded text:
barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem combarbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum re
Abbreviated transcription (Latin):
tiõrẽ suũ sꝑabat fiduciã barbaris allaturũ &cũ
paucis crebro utrĩq procurrẽtibꝰ int̾bina castra
palude int̾iecta cõtẽdebat᷑. Quã tamẽ paludem
nõnũꝗͣ aut nr̃a auxilia aut gallorũ germãorũq
trã sibãt. acriusq hostes ĩseq̃bãt᷑: aut uicissim i¬
hostes eodẽ trãsgressi nr̃os lõgius sub mouebã
Accidebat autẽ quotidiaĩs pabulatiõibꝰ id q acci¬
dẽ erat necesse cũ raris disiectisq edificiis pa¬
bulũ cõꝗrerẽt: ut ĩpedit locis diuersis pabula¬
torii circũuẽirẽt᷑. Que res et simnediocre detrimẽ¬
tũ iumẽtoꝵ ac seruoꝵ. nr̃is afferebat. tamẽ stul¬
tas cogitatiões ĩcitabat barbaroꝵ. atq: eo magis
qͥ comius quẽ profectũ ad auxilia germanorũ
accer senda docui cũ eꝗtbꝰ ueneͣat. Qui tãetsi nũo
nõ ampliꝰ erãt ꝗngẽti tamẽ germãoꝵ aduentu

Expanded text:
timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et ctimorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et ccrebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu
Abbreviated transcription (Latin):
silia ꝑlata siue certamĩs ꝑiculo siue subito aduẽ¬
tu siue expectatiõe nr̃i cõsilii copias ĩstruũt pro
castris nec loco suꝑioͬe decedũt.Caesar et si dimicae
optauerat tamẽ admiratꝰ tãtã multitudinẽ hostiũ
ualle int̾missa ĩaltitudinẽ depressa ꝗͣ late patente
castra castris hostiũ cõfert. Hec ĩꝑat uallo pedũ'
xii.muiri. Loriculã pro hac ratiõe eiꝰ altitudĩs in¬
edificai fossã duplicẽ pedũ denũ ꝗnũ lat̾ibꝰ depͥmi
directis turribꝰ excitai̾ crebras ĩ altitudinẽ triũ
tabulatorũ põtibꝰ trãsiectis cõseratisq cõpoi. quoꝵ
frõtes uimĩea loricula muĩret. ut ab hostibꝰ dupli¬
ci fossa duplici propugnatoꝵ ordine defẽderẽtur
Quorũ alt̾ expõtibꝰ quo tuuor ex altitudĩe e̾e̾t hoc
uallo collocatꝰ esset põte abĩcidẽtibꝰ telis tegẽtur
portis foẽs altoresq tures ĩposuit. Huiꝰ muĩtionis
duplex erat cõsiliũ. Nãq et oꝑũ magnitudinẽ et

Expanded text:
lata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres exctabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hocpior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ posse cõflaĩ.C. treboniũ cũ duabꝰ legiõibꝰ qͣs
secũ hẽbat inhibernis cenabi collocauit. Ip̃e cum,
crebris legatiõibꝰ rhemoꝵ certor fieͬt bellouacos
ꝗ belli gloria gallos oẽs belgasq pͥstabãt finitiãsq
his ciuitates duce Corbeobellouaco et cõmio at¬
trebate excitꝰ cõparae̾ atq ĩunũ locũ coge̾ ut om̃i
multitudie in fies suessonũ ꝗ rheĩs erãt aitribu
ti face̾nt ĩpͥssionẽ. ꝑtine̾ autẽ nõ tãtũ dignitat ẽ
sed euã ad salutẽ iudicaͬet. nullã calaĩtatẽ socios
optiẽ de re.p. meritos acciꝑe. legioẽs ex hibernis
euocat rursus undecimã: lras autẽ ad .c. fabiũ
mutit: ut ĩfiẽs suessonũ legioẽs duas: qͣs hẽbat ad¬
ducẽt. Alt̾amq: ex duabꝰ a lucio labieno accersit

Expanded text:
bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fimpressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit.
Abbreviated transcription (Latin):
exiguis ad necessitatẽ edificiis incolebãt. nuꝑ
Cesar erũpẽtes eo maxĩe tẽpoe̾ acerriãs tẽpes¬
tates cũ subire milites nollet ĩoppido carnutũ
cenabo castra poĩt. atq ĩtecta partĩ galloꝵ par¬
tĩq cõiectis celerit̾ stramẽtis tẽtorioꝵ q̃ tegẽdoꝵ
grã erãt ĩedificata milites cõtegit. Eꝗtes tamẽ
et auxiliaios pedites in oes ꝑtes mutit qͣscũq: pe¬
tisse dicebãt᷑ hostes. nec frustra.nã plerũq mag
pͥda potir nr̃i reu̾tũt᷑. opp̾ssi carnutes hiemis
difficultare t̾rore ꝑ ieli cũ tectis expulsi nullo lo
simis tẽpestatibꝰ tegi possẽt: disꝑsi magna parte
amissa suorũ dissipãt᷑ infinitias ciuitates. Caesaͤ
tẽpoͬe ani difficilliõ cũ satis hr̃et cõueniẽtes manꝰ
dissipae̾ neqd initiũ belli nasce̾t᷑ ꝗͣtũq ĩratiõe e̾et
exploratũ hr̃et sub tẽpꝰ estiuoꝵ nullũ maximũ

Expanded text:
exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nupeexiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nupeCaesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo locsimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantsub tempus aestivorum nullum summum
Abbreviated transcription (Latin):
se obsides atq: ĩfidẽ receptaᷤẽe idẽ fecerũt.Cesar mi¬
litibꝰ pro tãto laboͬe ac paciẽtia ꝗa brumalibꝰ diebus
itineribꝰ difficillimis frigoribꝰ ĩtolerãdis studiosissiẽ
ꝑmã serãt in laboribꝰ.cc. sestertios cẽturiõibꝰq: duo
milia numũ pͥde noĩe cõdonãda pollicet᷑. legiõibꝰq:
ĩhiberna remissis ip̃e se recepit die xu.bibracte,
Ibi cũ ius dicẽt bituriges ad eũ legatos mutũt auxiliũ
petitũ cõtra carnutes. quos ĩtulisse bellũ sibi q̃rebã¬
tur. Quare cognita cũ dies nõ ampliꝰ xuiii.inhi
nis exarae ducit:qͣs ibi collocatas explicãde rei
frumẽtariȩ cã suꝑioͬe cõmẽtaĩo demõstratũ
est. Ita cũ duabꝰ legiõibꝰ ad ꝑseq̃ndos carnutes
proficiscit᷑. Cũ fama excitꝰ ad hostes eẽt ꝑlata
calamitate cet̾oꝵ ducti carnutes desertiᷤᷤ uici
oppidisq q̃ tolerãde hiẽĩs cã cõstituts repente

Expanded text:
se obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar mise obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius plicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente
Abbreviated transcription (Latin):
timoͬe ullo rura collẽtes pͥus ab eꝗtaui oppͥment᷑.
ꝗͣ cõfuge ĩoppida possẽt. Nãq &̃ illud uulgaẽ ĩcursi¬
onis hostiũ signũ qͥ incẽdiis edificioꝵ ĩtelligi consueuit:
Cesaris erat int̾dicto sublatũ: ne aut copia pabuli fru-¬
mẽtiq si lõgiꝰ progredi uellet deficẽt:aut hostes in¬
cẽdiis t̾rent᷑. multis hoĩum milibꝰ captis ꝑt̾ritibitu¬
riges ꝗ pͥmũ aduẽtũ putauerãt effuge̾ romãoꝵ in
finitiãs ciuitates: aut pͥuatis hospicus cõfisi aut socie¬
tate cõsiliorũ cõfugerãt frustra.Nã cesar magnis
itineribꝰ locis oĩbꝰ occurit. Nec dat ulli ciuitati spaci-¬
ũ de aliena potiꝰ ꝗͣ de domestica salute cogitãdi. qua
celeritate & fideles amicos retiẽbat et dubitãtes ad
cõditiões pacis adducebat. Tali cõdinõe bituriges ꝓ
ĩeiusq amiciciã finitiãs ciuitates sine ulla pena dedi¬

Expanded text:
timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bin eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedis
Abbreviated transcription (Latin):
titudiẽ ĩ unũ locũ coacta resisti posse a romaĩs. Nec
si diu̾sa bella cõplues eodẽ tẽpoͬe cõtulissẽt ciuita¬
res sans auxilii aut spacii aut copiarũ hĩtuꝵ exci
sortẽ incõmodi recusãdã: si tali mora reliq̃ possẽt
se uĩdicare ĩlibertate:q̃ ne oppinio galloꝵ. confir¬
maret᷑ caesar. M.ãtoniũ q̃storẽ suis p̾fecit hiber¬
nis. Ip̃e eꝗiuĩ pͥsidio prid. kł. ianuaias ab oppido
bibracte proficiscit᷑ ad legionẽ duodecimã ꝗͣ nõ
lõge a fimbꝰ heduoꝵ collocaueat infinibꝰ bituigum
eiq adiũgit legionẽ undecimã q̃ proxĩa fuerat
binis cohortibꝰ ad ĩpedimẽta tuẽda relictiꝰ. Reliqũ
ex̾citũ in copio sissimos agros biturigũ inducit. Qui
cũ latios fines et cõplura oppida hrent uniꝰ legiõis
hibernis nõ potuerũt cõtinei̾ ꝗn bellũ pararent
cõiuratioẽsq facent. Repẽtino aduẽtu caesaris ac-¬
cidit q ĩparatis deiectisq accidẽ fuit necesse. Ut sine

Expanded text:
 Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exsortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine
Abbreviated transcription (Latin):
estate nullũ bellãdi tẽpus int̾misisset militesq
hibernoꝵ ꝗete refice̾ atãtis laboribꝰ uellet: com¬
pluẽs eodẽ tẽpoe ciuitates renouae cõsilia belli'
nũtiabãtur: cõiuratiõesq facẽ. Cuiꝰ rei uerisimiliᷤ

Expanded text:
aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei
Abbreviated transcription (Latin):
susceꝑĩ scribẽdos quo faciliꝰ careã stultitie atq ar-¬
rogãtie crimĩe ꝗ me mediũ int̾posuerĩ caesaris
scͥpus. Cõstat .n. int̾ oẽs nihil tã oꝑose ab aliis e̾e
ꝑfectũ qͥ nõ hoꝵ elegãtia cõmẽtarioꝵ susceꝑetur
ꝗ sũt editi ne sciẽtia tãtaꝵ. rerũ scͥptoibꝰ desit. ⁊
adeoq probãt᷑ oĩum iudicio ut p̾repta nõ p̾bita
facultas scͥptoͬibꝰ uideat᷑. Cuiꝰ tamẽ rei maior nr̃a
ꝗͣ reliquoꝵ est admiratio.Cetͥi .ii.ꝗͣ bene atque
emẽdate nos ẽ ꝗͣ facile atq celerit᷑ eos ꝑfeceu¬
mihi ne illud dẽ accidit ut alexãdrino atq: africa¬
no bello int̾essẽ. oue ꝗͣꝗͣ bella ex parte nobis cesa¬
ris sermõe sĩt nota: tamẽ alit̾ audimꝰ ea q̃ req no¬
colligo: nedũ cesare cõferar. hoc ip̃m cͥmẽ arogãtie
subeo qͥ me iudicio cuiꝰ ꝗͣ existimẽ posse cũ caesare
cõparari.. Omĩ gallia deuicta cesar cũ suꝑioͬe

Expanded text:
susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerplicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum nocolligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore
Abbreviated transcription (Latin):
tu ex ĩsidiis ꝓhibent romãos.q̃ caesar cõsentiẽtibu
pluribꝰ cũ cognouisset atq ea q̃ ꝓponent᷑ cõsilia ple¬
na prudẽtie lõgeq: atemeitate barbaroꝵ remota
e̾e iudicaet: oĩbꝰ rebꝰ inseruiẽdũ statuit quo celerius
hostes cõtẽpta suoꝵ paucitate prodirẽt ĩaciẽ. Sĩgu¬
laris.N. u̾iuus uet̾rimas legioẽs.uii.et uiii.uiiii ha¬
bebat sũme spei delecteq: iuuẽtutisxi.q̃octauo iam
stipẽdio tamẽ ĩ collanoe reliquarũ nõdũ eãdẽ u̾tuus
ac uetustatis ceꝑat opinionẽ. Itaq cõsilio aduocaro
rebꝰ ip̃is q̃ ad se essẽt delate oĩbꝰ expõitis aĩos multi¬
tudinis cõfirmat.Si forte hostes triũ legionũ nuͣo
posset elicẽ ad dimicãdũ agmĩs ordinẽ ita cõstituit
ĩexpediuiõibꝰ ẽẽ cõsueuit. cogẽt xi. ne maiois mltitud
species accidẽ hostibꝰ posset ꝗͣ ip̃i depoposcissẽt. Nac
oratiõe pene qͣdrato agmie ĩstructo ĩcõspectũ hostiũ

Expanded text:
ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetus. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit,in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hos
Abbreviated transcription (Latin):
GACTUS ASSIDUIS TUISI
uocibꝰ balbe cũ quotidiana mea recu-¬
satio nõ difficultatis excusatione sed
iertie uide̾t᷑ depͥcationẽ hr̃e rẽ dif-¬
ficillimã suscepi. Caesaris nr̃i cõmẽ¬
tarios reꝵ gestaꝵ gallie nõ cõparãtibꝰ suꝑiorib

Expanded text:
actus assiduis tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
sissẽt. nãq ẽẽt ũdiq diligẽt̾ demigratũ sed ꝗ specu¬
lãdi cã essẽt remissi a ꝗbꝰ cũ q̃reͣt caesar quo loco
ĩueĩebat bellouacos oẽs ꝗ arma fere̾ possẽt ĩunũ t¬
locũ cõuẽisse. Itẽq ambienos. aulercos. caletos. uel¬
circũdata palude delegisse ĩpedimẽta oĩa ĩult̾io¬
res siluas cõtulisse. Cõpluẽsẽẽ pͥncipes belli auctões
diebꝰ ex his castris aurebatẽ comiũ discessisse adi
auxilia gemãoꝵ adducẽda.quoꝵ et uicinitas.
propĩꝗͣ & multuudo e̾et ĩfinita cõstituisse autẽ
bellouacos oĩum pͥncipũ cõsẽsu sũma plebis cu¬
piditate:siut dicebat᷑ caesar cũ tribꝰ legiõibꝰ ueiret
offerrẽt se ad dimicãdũ. ne miserioͬe ac duriore
postea cõditiõe cũ toto excitu decertae᷑ cogentur
Si maiores copias addiicẽt et ĩeo loco ꝑmanent quẽ
delegissẽt. pabulatiõe autẽ q̃ ꝓpt̾ ãni tẽpꝰ exigua¬

Expanded text:
sent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco  eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Velcircumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores,diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni temp
Abbreviated transcription (Latin):
tano ueĩt & apud caesarẽ uerba facit.Utinã qͥem
dii ĩmortales fecissẽt ut tuus potiꝰ milesꝗͣ.cii.põ.
factꝰ essẽ. et hãc u̾tuns cõstãtiã intua uictoria nõ in
illius calamitatẽ pͥstarẽ. cuiꝰ funeste laudes qͦniã
ad hãc fortunã reciderũt ut .c. r. indigẽtes pͥsidii¬

Expanded text:
ntonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem ntonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani indigentes praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
uestimẽta ut dũ nr̃i in p̾da detinẽt᷑. illi cȩde facta
ad p̾sidia põpeii se reciꝑẽt. Nã qͥ existiãbat eos posse
conatũ effice̾ nocte tota ultraibat flumẽ salsũ ĩacie
Quod factũ licet nec opinãtibꝰ nr̃is esset gestũ: tamẽ
u̾tute freti repulsos multisq uulneribꝰ affectos op¬
pido represserũt.pͥda armisq: eorũ sut potiti. uiuos¬
q aliqͦs ceꝑũt ꝗ postero die sũt int̾fecti. Eodẽq tẽpoͬe
trãsfuga nũtiauit ex oppido iuniũ ꝗ ucubĩ dñs fuisset
iugulatione oppidanorũ facta clamasse facinusse
nefandũ & scelus fecisse.nã eos nihil meruisse.qͣre
tali poena afficerẽt᷑ ꝗ eos ad aras & focos suos recepis¬
sẽt.eosq: hospiciũ sceleͬ cõtaminasse:multa p̾terea
dixisse. ꝗͣoratiõe det̾ritos amplius uigulationem
nõ fecisse. Ita postero die tulliꝰ legatꝰ cũ catone lusi¬

Expanded text:
vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at A
Abbreviated transcription (Latin):
ti incastra sũt redacti. Nostriceciderũt.iii.saucii .xii.
pedites. eꝗtesq.u.Eius diei seq̃ntis tẽpore pͥstina cõ¬
suetudiẽ ꝓ muro p̾liari ceptũ est.Cũbene magnam
multiudinẽ telorũ ignẽq nr̃is defẽdẽtibꝰ iniecissẽt
nefãdũ crudelissimũq facinꝰ sũt aggressi. ĩcõspec¬
tuq nr̃o hospites ꝗ ĩoppido erãt iugulare:& de i¬
muro pͥcipites mut᷑e ceꝑũt: sicuti apud barbaros
ꝙ post hoĩum mẽoriã nunꝗͣ est factũ. Huiꝰ diei extre¬
mo tẽpore a põpeiais clã ad nr̃os tabellariꝰ est miss'
ut ea nocte tures aggerẽq: incẽderet:et.iii.uigilia
eruptionẽ facerẽt.Ita igne telorũq: mulntudine
iacta cũ bene magnã ꝑtẽ muri cõsũpsissẽt: portã
q̃ e regione & incõspectu põpeii castrorũ fuerat t
ad casas q̃ stramẽtatie a nr̃is hibernorũ cã edifica¬
te erãt dirruẽdas & incẽdẽdas.Preterea argẽtum

Expanded text:
ti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII ti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fueratad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
habuerãt. aliqͦt turme cũ leui armatura ĩpetu facto
loco sũt deiecte. & ꝓpt̾ paucitatẽ nostrorũ eꝗtũ simul¬
q cũ leui armatura int̾ turmas adu̾sariorũ protrite
Hoc in cõspectu utrorũq castrorũ gerebat᷑. & maiore
põpeiani exultabãt gloria lõgiꝰ ꝙͣue nr̃is cedentib
ꝑseꝗ cepissẽt. Quicũ aliqͦ loco a nr̃is recepti essẽt ut
cõsuessẽt ex simili u̾tute claõre facto adu̾sati sũt pͥliũ
facẽ. Fere apud ex̾citꝰ hec est eq̃stris pͥlii cõsuetudo,
cũ eq̃s ad dimicãdũ dimisso equo cũ pede cõgreditur
pedites leui armatura electi ad pugnã eꝗtibꝰ nr̃is
nec opinãtibꝰ ueĩssẽt idq ĩp̾lio aĩadusũ eet. cõplures
ex eꝗs descẽderũt. Ita exiguo tẽpore eq̃s pedestre:
pedes eq̃stre pͥliũ facẽ cepit usq eo ut cedẽ proxĩe
a uallo facerẽt. Inquo pͥlio adu̾sariorũ ceciderunt
cxxiii. cõpluresq armis exun: multi uulneribꝰ affec¬

Expanded text:
habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditupedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfec