comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo q iurc ntimur. s ñ alias po¬
terit quic̃ uent᷑ ẽ euad̾c litis
estuacõem nisi ñ solidum
Rynoxe decłit seruum nec feren¬
uus ẽ. Si ꝑtem dedere fu̾it pa¬
ratus. Plane si pp̃ hoc quod
socii dedere parati nõ fu̾int ĩ
cium acceptum pot̾it suam
ꝑtem cedendo securitatẽ cͥbͣn¬
sequi ne neccẽe ab eat susci¬
pe iudicium quamius quis
possit dicere euenire uͥ dum
pars ei cedatur amutit actõe u
domnius enim ꝓ parte faitꝰ
ũ potest cum socio noxali exꝑi¬
ri fortassis ne cominum unu¬
dundo ag̾e pot̃ eius maleficii
nomine qui aũ comnuniõẽ
i communis
familia ł cominuns sernus
furtum fetcrit alt̾o ex domi¬
nis saente. is qui scit oim nõie
tenebitur conuentus alt̾um
quoq lib̾at nec asocio quicꝙͣ
debeb̾ consequi sui enim facti
nomine penam muit qdꝰ si is
qui ignorauit duplimi p̾stitit
asocis simplum consequit. Id.

Expanded text:
iure utimur. sed non alias poterit is qui conuentus est euadere litis aestimationem, nisi in solidum noxae dederit seruum, nec ferendus e‹s›t, si partem dedere fuerit paratus. plane si propter hoc, quod socii dedere parati non fuerint, icium acceptum poterit sua parte cedendo securitatem consequi, ne necesse habeat suscipere iudicium: quamquam quis possit dicere euenire, ut, dum pars eiue data amittat actionem: dominus enim pro parte factus non potest cum socio noxali experiri. fortassis nec communi diuidundo agere possit eius maleficii nomine, quod ante communionem i communis familia uel comm‹u›nis seruus furtum fecerit altero ex dominis sciente, is qui scit omnium nomine tenebitur et conuentus alterum quoque liberat nec a socio quicquam debebit consequi: sui enim facti nomine poenam meruit. quod si is qui ignorauit duplum praestiterit, a socio simplum consequetur.
Abbreviated transcription (Latin):
i donaturꝰ mulieri ĩ su ci spõso
nuñ auit. nec imptie secute st̃
mulier cõcdic s si ego ccͣxi c̃ spõ¬
sa ⁊ pecĩiã ĩ hoc dedi ut si nup¬
tie secute ẽẽnt mulieri dos adqͥ¬
r̃et᷑. si ñ essent secute michi red¬
detur. Qsi ob rem datur ⁊ re nõ
secuta ogo asponso cõlicam
Si quis ĩ debitã pectũã ꝑ ercorẽ
iussu mulieris sponso ẽ ꝓmisis
enl suũ negotium g̾it ⁊ nich dõ¬
lo fac̃ necẽ decipiendus ꝙͣ fit. si
cogitatur ĩ dotatã uxorẽ hr̃e. Ita¬
q adu̾sus mulierẽ condictio ei
cõpetit: au ut repetat ab ea qd̃
marito dedit aut ut lib̾etur. si
ñdũ solũit. s si soluto mr̃ioĩo
maritus peteret. ĩ cõcdũ tacat ex¬
ceptõem obstare deb̾e ꝙ mulier

Expanded text:
 sponso numeraui nec nuptiae secutae sunt, mulier condicet. sed si ego contraxi cum sponso et pecuniam in hoc dedi, ut, si nuptiae secutae essent, mulieri dos adquire‹re›tur, si non essent secutae, mihi redderetur, quasi ob rem datur et re non secuta ego a sponso condicam. Si quis indebitam pecuniam per errorem iussu menim suum negotium gerit et nihil dolo facit nec decipiendus est: quod fit, si cogatur indotatam uxorem habere. itaque aduersus mulierem condictio ei competit, ut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum soluerit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxat exceptionem obstare debere, quod mu
Abbreviated transcription (Latin):
uod suus i.ł. de dotib scͥpsit
siint̃ eas ꝑsonas quaꝵ alt̾a ñ dñ
iustã etatẽ hũit hat nuptie fcẽ
sunt ꝙ dotis nomine int̾im da¬
beat sit euis pecunie repeticio
donec añ ĩ ccd̾ hĩtu m̃rimonii
ꝑmanent ñ mag̃ idrepeti pot̃
qͣm ꝙ sponsa sponso dotis nõie de¬
cłit donẽt maneat int̾ cosãf¬
finitas. Ꝙ enĩ ex eaca ñ dũcogi¬
to mr̃imonio dãt c̃ sic detur.
tãqͣm indotẽ ꝑuenturum ꝙ¬
diu ꝑuẽire p̃ot̃ repeticio eius

Expanded text:
si inter eas personas, quarum altera nondum iustam aetatem habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine interim dabeat, sit eius pecuniae repetitio, donec autem in eodem habitu matrimonii permanent, non magis id repeti possit, quam quod sponsa sponso dotis nomine dederit, donec maneat inter eos adfinitas: quod enim ex ea causa nondum coito matrimonio datur, cum sic detur tamquam in dotem peruenturum, quamdiu peruenire potest, repetitio eius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ qui fec̃ quĩ suã spẽm pristinã ñ
ꝯtinet. ¶ S si plũbum cum argẽ¬
to iͦuixtũ sit qr deduci possit ñ d¬
municab̾r nͨ dmum diuidundo a¬
getur qr seꝑari pot̾. agetur aut ĩ
iẽ accõne ¶ S si detłuci inquit ũ pꝰ¬
sit: ut puta sies ⁊ auꝵ mixtũ fu̾it:
ꝓ parte ẽẽ uendicand̾. Neqͣqͣm ec̃
Uicendũ ꝙ de mulso dcm ẽ qr uͣt

Expanded text:
esse qui fecit, quoniam suam speciem pristinam non continet. Sed si plumbum cum argento mixtum est, quia deduci potest, non communicabitur nec communi dividundo agetur, quia separari potest. Agetur autem in rem actione. Sed si deduci inquit non possit, utputa si es et aurum mixtum fuerit, pro parte esse vendicandum. Nec erit dicendum quod de mulso dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
fficium aut̃ iudicis .ł.xx.¬
u h ac accõne ħerit: ut uidex ĩn¬
spiciat au rens possideat nec ad
rem ꝑtineat ex qͣ cã possideat. ubi
eiuĩ probaui rem meã necẽt habeꝰ¬
bit postõr restitu̾e qui s̃ obicit
aliqͣm ẽxceptõem. ¶ Quidã tñ
ut pegasꝰ ait eam solam possõ ẽ

Expanded text:
fficium autem iudicis in hac actione in hoc erit, ut iudex inspiciat, an reus possideat: nec ad rem pertinebit, ex qua causa possideat: ubi enim probaui rem meam esse, necesse habebit possessor restituere, qui non obiecit aliquam exceptionem. quidam tamen, ut Pegasus,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ¶ Cum inrem agitur si
ce corꝑe ouemat error ã sit ĩuo¬
cabło recte actum ẽẽ ur.  si pł¬
res sunt einsdẽ nominis serui.
puta plures errotes fi appare¬
at de quo actum sit. põp̃. scͥb̃ułͫ
re rẽ ⁊ utrũ totã an ꝑtem ⁊ qu̾o
tam petat. Appllo̾ enĩ rei ñ gen
sed ip̃em sigc̃: octauenus it a dif¬
funit. ꝙ infecte quid̃ mat̾ie
pondus signate u̾o nũm. ftẽ aũ¬
daerit cͣ rẽs m̃sura otinebit᷑. Et¬

Expanded text:
rem agatur, si de corpore conueniat, error autem sit in uocabulo, recte actum esse uidetur. Si plures sint eiusdem nominis serui, puta plures Erotes, nec appareat de quo actum sit, Pomponius dicit re rem, ut utrum totam an partem tam petat. Appellatio enim rei non genus, sed speciem significat. Octavenus ita diffinivit: quod infecte quidem materie pondus, signate vero numerum, facte autda erit, cum res mensura continebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cq̃ de᷑ ꝑceptis antea fructib utiis ac¬
tur. et ideo si defundi ꝓprictate in¬
⁊ luos q̃õ sit fructuarius nicħomi¬
nͨ imnpossõne ẽẽ deb. Sat̾ q ei aposses¬
eum cui ususfi̾ relictus ẽ qͣm diudeꝰ
uire suo ꝓbͦetur. S si ip̃i usu feuctu¬
ario qõ moueat᷑ int᷑im ususf̾. eius¬

Expanded text:
 perceptis antea fructibus utilis actur. Et ideo si de fundi proprietate inter duos quaestio sit, fructuarius nihilo minus in possessione esse debet satisque ei a posseseum, cui ususfructus relictus est, quamdiu de iure suo probet. Sed si ipsi usufructuario quaestio moueatur, interim ususf
Abbreviated transcription (Latin):
rbores uitempestatis ñ culpa fruc¬
ctuarii eu̾sas. ab eo substitui ñ
placet. Quicquid infundo nas¬
citur ł quicquid inde ꝑcipitur ad
fructuariũ ꝑtinet. pensiones quo¬
sp̃alitex excepte pot̃ usu fructua¬
rius cõductorẽ repelłe. C ese
arundinis uel pali compenduim
si in eo quoq fudouectigal ẽẽ cõ¬
sucuit. ad fructuarium ꝑtinet.
usu fructuariuis ꝓ hibitus aut ͥ de¬
icctus de restitutiõe oim rerũ si¬
mul occupatꝵ agit. s ⁊ si medio
tp̃r alio casu ĩnt̾ciłit usus fructꝰ¬

Expanded text:
rbores ui tempestatis, non culpa fructuarii euersas ab eo substitui non placet. Quidquid in fundo nascitur uel quidquid inde percipitur, ad fructuarium pertinet: pensiones quospecialiter exceptae, potest usufructuarius conductorem repellere. Caesae harundinis uel pali compendium, si in eo quoque fundi uectigal esse consueuit, ad fructuarium pertinet.usufructuarius prohibitus aut deiectus de restitutione omnium rerum simul occupatarum agit: sed et si medio tempore alio casu interciderit usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
sus fructuari nouũ
riuũ parietib ñ pot̾ impoñe  edifici¬
um ĩ coatum fructuariũ ꝯsuma ͦ ͦ¬
re ñ posse placet. ⁊ si meo loco uti ałr
Nñ poss S nec eius quid̃ usumf̾. cẽ q¬

Expanded text:
sufructuarius nouum riuum parietibus non potest inponere. aedificium inchoatum fructuarium consummare non posse placet, etiamsi eo loco aliter uti non possit, sed nec eius quidem usum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidei ꝯmissũ fructu p̾dioꝵ ad ali¬
m̃talib̾tis relicto ꝑtium emolu¬
iũtũ ex ꝑsona uita decendentiũ ad
brio iam omnib fructib qui ĩ his
agris nascunt᷑ ñise octobrio ꝑco¬
lonos sublatis. Quesitũ ẽ utrum
pensio hr̃di fructu arie. solui deb ⁊

Expanded text:
 fideicommissum fructu praediorum ob alimenta libertis relicto partium emolumentum ex persona uita decedentium ad bri iam omnibus fructibus, qui in his agris nascuntur, mense Octobri per colonos sublatis quaesitum est, utrum pensio heredi fructuariae solui deberet,
Abbreviated transcription (Latin):
refcratur ad id temp᷑ quo uitͣ an¬
nũ uix̃. ¶ Hanc accõem ⁊ here¬
dis cet̾isq successorib dari cõstat¬
bitur c̃ sit penas nisi forte ex dap¬
no locupletior hr̃s fc̃s fit.: Si
dolo seruus occisus sit ex loge cõr¬
uelia agere. dñm posse ꝯstat. ⁊ si
lege aquilia eg̾it p̃inditiũ fi̾cor¬
fitentem conpetit i simplũ adu̾su
negantẽ induplum ¶Siquis
hominẽ uiuum falso confiteat᷑
octidisfe ⁊ p̾ca parat᷑ sit ostend̾e

Expanded text:
referatur ad id tempus, quo intra anreferatur ad id tempus, quo intra annum vixit. Hanc actionem et heredi ceterisqbitur, cum sit poenalis, nisi forte ex damno locupletior heres factus sit.Si dolo seruus occisus sit, et lege Cornelia agere dominum posse constat: et si lege Aquilia egerit, praeiudicium fieri Corfitentem competit in simplum, aduersus negantem in duplum.Si quis hominem uiuum falso confiteatur occidisse et postea paratus sit ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
tis extimationẽ cessare quia re¬
trorsum qͣnti płimi fuit extuna¬
tus.: Id.ł. uilianus scribit.
extinatõem hominis occisi ad id
temp᷑ reterri. quo płii ineo an¬
no fuit. ⁊ ideo si p̃ciosi pictori pollex
tur fu̾it occisus posse cumaquilia
agere p̾tioq eo extunandum qͣn¬
tifu̾it pꝰꝙͣ artẽ cũ pollice amisiss
S ⁊si seruus qui magnas fraudes
ĩ meis rõnib cõmiserat fu̾it occi¬
ut fraude̾m ꝑticipes euerenturret¬
tissime labeo scb̾. tanti extimand̃
qͣnti in ea int̾erfut᷑ fraudes serui
ꝑ cum ꝯmissas detegi ũ qͣnti noxã
ip̃ius sui ualeat. ¶ S ⁊ si Roue
frugi seruus intra annũ mutatis
morib occisus sit p̃tium id extuma¬
bitur qͣnto ual prus qͣm mores
mutaret. ¶ In summa omnia
comoda. qͣ intra annum auo int̾¬
fectusẽ pretiorẽ seruum fac̃etur
ħ accedere ad extimatõem eius di¬
cendum ẽ. Simfans sit occi¬
sus ñ dum anniculus u̾uis ẽ suf¬
ficere hanc accõem ut extim atio

Expanded text:
timationem cessare, quia retrorsum quanti plurimi fuit inspicitur.Idem Iulianus scribit aestimationem hominis occisi ad id tempus referri, quo plurimi in eo anno fuit: et ideo et si pretioso pictori pollex tur, fuerit occisus, posse eum Aquilia agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amississet. Sed et si servus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit occiut fraudium participes eruerentur, rectissime Labeo scribit tanti aestimandum, quanti mea intererat fraudes serui per eum commissas detegi, non quanti noxa eius serui ualeat.Sed et si bonae frugi seruus intra annum mutatis moribus occisus sit, pretium id aestimabitur, quanto ualeret, priusquam mores mutaret.In summa omnia commoda, quae intra annum, quo interfectus est, pretiosiorem servum facerent, haec accedere ad aestimationem eius dicendum est. Si infans sit occisus nondum anniculus, verius est sufficere hanc actionem, ut aestimatio
Abbreviated transcription (Latin):
naudos qͣi possid̾ent m̃ito. Nam
is qui dolo fec̃ quo miuus p̾sid̾et:
ut possessor ꝯdempnatur accipĩes.
aũ ab alio res possideatur sũ in
totũ ñ extet. locum hẽbit hec clau¬
sula. Uñ si sit aliꝰpossõr abutͦ q
heditas peti pot̃. ⁊ si ꝑ multos am¬

Expanded text:
nandos quasi possiderent": merito: nam is qui dolo fecit quo minus possideret, ut possessor condemnatur. accipies, re. sive autem ab alio res possideatur sive in totum non extet, locum habebit haec clausula. unde si sit alius possessor, ab utroque hereditas peti possit: et si per multos am
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satus. aup᷑ea hoc fac̃e cepit.
Scire ad se ñ ꝑtinere utrũ is tñi mͦ
uideatur qui fc̃m scit: an⁊ is qui
inure errau̾it. putauit enĩ rͣecte
eum alius p̾ced̾et agnatus. sibi de᷑
ferri ͦ ⁊ ñ puto hunc ẽẽ p̃donẽ qui

Expanded text:
ea hoc facere coepit. Scire ad se non pertinere utrum is tantummodo uidetur, qui factum scit, an et is qui in iure errauit? putauit enim recte eum alius praecederet adgnatus, sibi potius deferri. et non puto hunc esse praedonem qui
Abbreviated transcription (Latin):
sessor puta ꝙ eandẽ rem redemit
an audiendꝰ sit siuelit rem dare
audiendus fit si uelit rem trade
licet det̾iorẽ fr̃am. ñ petitor si p̾ci¬
um desideret: qd̾ inu̾ecund̾ sit ta¬
le deficłiũ. anu̾o qi ex heretitaria re¬
locripletior sit ⁊ ii qd̾ amplius hãt¬

Expanded text:
sessor, puta quod eandem redemerit: an audiendus sit, si uelit rem dare,audiendus sit, si uelit rem tradere licet deteriorem factam, non petitor, si pretium desideret, quod inuerecundum sit tale desiderium: an uero, quia ex re hereditaria locupletior sit
Abbreviated transcription (Latin):
U. muilia accipient ⁊ iuuicẽ herecti
fcrri ⁊̃ ab eo cautio desideranda est
tit q̃nq is mortũ aut capite minut᷑
sit enis d̃ qͣlitatis restituat᷑ aut estim atis
reb certe petume nomĩe cauẽd̾ ẽ. qd̾

Expanded text:
quina milia accipient et invicem et heredi debet et ab eo cautio desideranda est, ut, quandoque is mortuus aut capite deminutus sit, eiusdem qualitatis res restituatur, aut aestimatis re
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͣm dui ꝓhis uectigal penda¬
tur tamdiu. nec ip̃is qui condi¬
uxerunt n his qui in locũ ip̃oꝵ¬
⁊ successunt auferri eos liccat. Nõ
uet̾tigales sunt qui it acolencli
dantur ut prinatis agros colẽdoᷤ
ũ fundum fruendũ facie ꝯduxer̃t
amunicipib qͣmuis ñ efficiant᷑¬

Expanded text:
 his vectigal pendatur, quamdiu neque ipsis, qui conduxerint, neque his, qui in locum eorum successerunt, auferri eos liceat: non vectigales sunt, qui ita colendi dantur, ut privatim agros nostros um fundum fruendum conduxerunt a municipibus, quamvis non efficiant
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ si optare uelim s̾uum ł qͣm ali¬
am rem cuius optio michi relicta
ẽ. adexhibendum me ag̃e posse
constat ut exhibitis possim uen¬
dicare. Siquis noxali iudicio
nisi ex p̃sentib qr aut s̃uum recog¬
noscit aut nom̃ ñ tenet ñ ne equũ
ẽ ei familiam exhib̾i ut nox nĩ
s̃uũ agnoscat. ꝙ ex causa deb fĩ
ad designand̃ cum cuius nomine
nocali aus agit recensione s̾uoꝵ
ft̃a. ¶ Siquis extra heredem ta¬
bulas testam̃ti ł codicillos ł quid
aliud ad testam̃tum ꝑtinens ex¬
hib̾i uelit cdicenclũ ẽ ꝑ hanc acci¬
oncm agendum ẽẽ cum suffici¬
unt sibi int̾dicta inhanc rem cõ¬
petentia. ⁊ ita põp. Sciend̾ ẽ
aut̃ ñ solum eis ques diximus ꝯ¬
petere ad exhibend̾acc̃õẽ ueꝵ ei qͦ
cuiis int̾ ẽ ex hib̾i. Index gͥ sũmatĩ
debebit cognost̾e an cius int̾sit ñ

Expanded text:
Item si optare uelim seruum uel quam aliam rem, cuius optio mihi relicta est, ad exhibendum me agere posse constat, ut exhibitis possim uindicare. Si quis noxali iudicio nisi ex praesentibus, quia aut seruum non recognoscit aut nomen non tenet? nonne aequum est ei familiam exhiberi, ut noxium seruum adgnoscat? quod ex causa debet fieri ad designandum eum, cuius nomine noxali quis agit, recensitione seruorum facta. Si quis extra heredem tabulas testamenti uel codicillos uel quid aliud ad testamentum pertinens exhiberi uelit, dicendum est per hanc actionem agendum non esse, cum sufficiunt sibi interdicta in hanc rem competentia: et ita Pomponius. Sciendum est autem non solum eis quos diximus competere ad exhibendum actionem, uerum ei quoque, cuius interest exhiberi: iudex igitur summatim debe
Abbreviated transcription (Latin):
uendid̾o. ita demũ auctorẽ me lau¬
dare pot̾is: sitiuis fu̾it fu̾it fundꝰ
cui ad quirere seruitutẽ uolu̾is. in¬
iquũ ẽ enĩ teneri me si ꝓpt̾ hoc ad¬
quirere seruitutẽ ñ potuis qr dñs
uicini fundi ũ fu̾is. s si fundum tͥ
uendid̾o ⁊ ei fundo iteratcessurũ¬
In dixero omnunͦ tenebor itin̾is nõie.
qr utriusq rei qͣi unꝰ uenditor ob li¬
gatussum. ¶ Si filius familias rẽ
nendid̾it michi ⁊ tradicłit. sicut
pr̃ familias tenebitur. ¶ Si dolo

Expanded text:
uendidero, ita demum auctorem me lauuendidero, ita demum auctorem me laudare poteris, si tuus fuerit fundus, cui adquirere seruitutem uolueris: iniquum est enim me teneri, si propter hoc adquirere seruitutem non potueris, quia dominus uicini fundi non fueris. Sed si fundum tibi uendidero et ei fundo iter accessurum dixero, omnimodo tenebor itineris nomine, quia utriusque rei quasi unus uenditor obligatus sum. Si filius familias rem uendiderit mihi et tradiderit, sic ut pater familias tenebitur. Si dolo
Abbreviated transcription (Latin):
sugnorau̾it minorẽ fundi mo¬
dum ẽẽ. ¶ Si uendidi tibiinsulã
certa pecunia ut aliam insulã
meã refic̾es. agam ex uendito
ut reficias.si aut̃ solum ut reficias
eam ꝯ ueniss ñ intelligitur emꝑ¬
tio ⁊ uendinio fca ut neratuuis so¬
sit. ¶ S si aream tibi uendidi cer¬
to p̾tio ⁊ tradidi ita ut insula etli¬
ficata ꝑtẽ dimidiam mic hi retradas.
uerumẽ ⁊ ut edifices agere me p᷑¬
se ex uendito. ⁊ ut edificatã michi
retradas qͣn dui enim aliquid ex ł¬
re uendita ap̃te suꝑeẽt. ex uendito
me hr̃e accõem ostat. ¶ Si locum
sepulchri emeris ꝓpus eũ locũ
añ qͣm mortuus ibi inferatut edifi
catum auenditore fu̾it: pot̾is ad
cũ reu̾ti. ¶ Si uas aliꝙ michi uẽ¬
dicł̃is ⁊ cdixeris c̾tã m̃suram caꝑe:
łcertũ pondus hr̃e exempto tecũ
agam siminus p̾stes. ¶ S siuas
michi uendidis ita ut affirmares
dolũ malum dum taxat pr̃e te de
b̾e. labeo otͣ prtat. ⁊ illud solum

Expanded text:
it minorem fundi modum esse. Si uendidi tibi insulam certa pecunia et ut aliam insulam meam reficeres, agam ex uendito, ut reficias: si autem hoc solum, ut reficeres eam, conuenisset, non intellegitur emptio et uenditio facta, ut et Neratius scripsit. Sed si aream tibi uendidi certo pretio et tradidi, ita ut insula aedificata partem verum est et ut aedifices agere me posse ex vendito et ut aedificatam mihi retradas: quamdiu enim aliquid ex re vendita apud te superesset, ex vendito me habere actionem constat. Si locum sepulchri emeris et propius eum locum, antequam mortuus ibi inferatur, aedicatum a uenditore fuerit, poteris ad eum reuerti. Si uas aliquod mihi uendideris et dixeris certam mensuram capere uel certum pondus habere, ex empto tecum agam, si minus praestes. sed si uas mihi uendideris ita, ut adfirmares dolum malum dumtaxat praestare te debere. Labeo contra putat et illud solum
Abbreviated transcription (Latin):
i tibi lib̾ m p̾dium tradicło c̃ scrui¬
ens tradere deb̾em. etiam ꝯdicio in¬
cͤerti opetit michi ut patiaris eã
seruitutẽ quẽ debuit impoui. ꝙ
si seruũ p̾dium intradicione fe
to hẽbis accõem renutt̃e eius ser¬
uitutis gratia qͣm pati ñ debeas.

Expanded text:
i tibi liberum praedium tradidero, cum seruiens tradere deberem, etiam condictio incerti competit mihi, ut patiaris eam seruitutem, quam debuit, imponi. Quod si seruum praedium in traditione fecto habebis actionem remittendae ‹e›ius seruitutis gratia, quam pati non debeas.
Abbreviated transcription (Latin):
adita hereditate hereditarium.
quod si prĩ adierit ħrditatẽ. Unã
quid̃ accõem mouere pot̃. s ita
ut ꝑ eam utriusq contractus
sentiat comod. ex contrar io quo¬
q si uenclitor uenclitori he¬
res exstiterit. palai est du

Expanded text:
ereditate hereditarium: quod si prius adierit hereditatem, unam quidem actionem mouere potest, sed ita, ut per eam utriusque contractus sentiat commodum. ex contrario quoque si uenditor uenditori heres exstiterit, palam est du
Abbreviated transcription (Latin):
uialo aliquid fec̃ uenditor ĩ reuẽ¬
dita exempto co nomĩe accio emꝑ¬
tori ꝯpetit. nam ⁊ dolum malũ co
iudicio estimarioꝑtet: ut id quod
p̃statuꝵ se ẽẽ pollicitus sit uen¬
ditor emptori pr̃ari oporteat.
Si uenditor sciens obligatũ aut ali¬
enũ uendidiss. ⁊ adiectum sit ne
eo nomune quid pr̃aret: estimari
oportet dolummalum eiꝰ quẽ sẽꝑ
ab eẽ oportet in uidicio empti qd̾
to usu frnctir. dixisti eum usũ fruc¬
tum ticii eẽ c̃ is ap̃te remansur᷑ eẽt.
siceperis cum usũ fructũ uendica¬
re reu̾ti adu̾sus te ñ pot̃o. donec ti¬
cius uiuat. nec in ea causa eẽ ce¬
amissurꝰ eum fu̾it. Nam tunc. idẽ
sicapite diminut᷑ ł iuortuus fu̾it
ticus reu̾ti pot̾o ad te uendito¬
rẽ. idemq uiris ẽ sidicas eñ usũ
fructũ ticii eẽ c̃ sit seii. Dauł.¬

Expanded text:
ditor in re uendita, ex empto eo nomine actio emptori competit: nam et dolum malum eo iudicio aestimari oportet, ut id, quod praestaturum se esse pollicitus sit uenditor emptori, praestari oporteat. Si uenditor sciens obligatum aut alienum uendidisset et adiectum sit 'neue eo nomine quid praestaret', aestimari oportet dolum malum eius, quem semper abesse oportet in iudicio empti, quoto usu fructu, dixisti eum usum fructum Titii esse, cum is apud te remansurus esset. si coeperis eum usum fructum uindicare, reuerti aduersus te non potero, donec Titius uiuat nec in ea causa esse coeamissurus eum fuerit: nam tunc, id est si capite deminutus uel mortuus fuerit Titius, reuerti potero ad te uenditorem. idemque iuris est, si dicas eum usu‹m› fructum Titii esse, cum sit Sei.
Abbreviated transcription (Latin):
elsus.s.u. dig̃. sicui simplici usu
uia ꝑ fundum cuiuspiam tonceda᷑
ł relinqͣturĩinfinito indelicet ꝑ qͣm¬
lib eius ꝑtem ire agere Nicebit enuli
diis ẽ c̃ ademeque comode ꝑalt̾am ꝑ¬
tem pͣsit: minore scriuentis fundi
pectͥm̃to. uum conscitit ut pͥrimũ
uiam direxiss ea demĩniaire agere
deb̾ nec amplius mutande eius.
potestatẽ hr̃e sicuti sabmo quoq ui¬
delatur. qui arguinento rͦiuii ute¬
latur quem primo qͣlib ducere li¬
re nͣ liceret ꝙ inuia s̾uandũ ẽẽ u̾

Expanded text:
estorum: Si cui simplici usus via per fundum cuiuspiam cedatur vel relinquatur in infinitum, videlicet per quamlibet eius partem ire agere licebit, civildus est, cum id eque commode per alteram e possit minore servientis fundi detrimento. verum constitit, ut qua primum viam direxisset, ea demum ire agere deberet nec amplius mutandae eius potestatem haberet: sicuti Sabino quoque videbatur, qui argumento rivi utebatur, quem primo qualibet ducere lire non l
Abbreviated transcription (Latin):
possit licere focliendo sb̾thendo it̾
facere ꝓculus ait. Mod̾.ł.ui.¬
roꝑte d̾ominii s̾iitutẽ acquiri nõ
posse uulgo tadit᷑ ⁊ iõ siquis fundñ
fc̃a uia concessa fi̾nt ut neq uehi¬
culum. neq uem̃tum ea irre p̾sit
uidebit᷑ s ⁊ si ium̃tũ ꝑ caniducipot̃

Expanded text:
possit, licere fodiendo substruendo iter facere Proculus ait. Modestirte dominii seruitutem adquiri non posse uolgo traditur: et ideo si quis fundum facta uia concessa fuerit, ut neque uehiculum neque iumentum ea inire possit, uid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ s ad dñi c̾ noĩe tutele ratio p̾¬
tus etur a dolescens uero si uelit
fit nutla erit religio necullũ i¬
uirand̃ ⁊ itacõstitutõib exp̃ssũ ẽ
imperatoris nẽi ⁊ dui pr̃ifens
Iurare ã ⁊ ĩ ĩfinitũ licet s an ui¬
dex modũ uiriuirado statu̾e pos¬
sit ut intra certam qͣntitatẽ ui¬
tetur ne arrepta occõne ĩ ĩ fiui¬
udicis deferre ĩuirãd̾ hocͥ ꝯͣstat
re idẽ p̾sit ⁊ tarcatiõem uiri u¬
rando adic̃e q̃ritur a rbitͥo tũ bo¬
ne fidei uidicis ⁊̃ hocꝰ cõgriut. It̃
udend̾ anpꝰsit iudex qui detuł
ĩurand̃ ñ sequi id s ł prsus ab

Expanded text:
ed ad domini, cuius nomine tutelae ratio postulatur. adulescens uero si uelit sit, nulla erit religio nec ullum iusiurandum: et ita constitutionibus expressum est imperatoris nostri et diui patrisIurare autem in infinitum licet. sed an iudex modum iuriiurando statuere possit, ut intra certam quantitatem iuretur, ne arrepta occasione in immensiudicis deferre iusiurandum nec ne constat: re, idem possit et taxationem iuriiurando adicere, quaeritur: arbitrio tamen bonae fidei iudicis etiam hoc congruit. Item videndum, an possit iudex, qui detulit iusiurandum, non sequi id, sed vel prorsus ab
Abbreviated transcription (Latin):
dos ulitẽ uirare rescͥptis imꝑato¬
ris nr̃i ⁊ diuiprĩs ei cõtinet᷑. Sitũ
tantam affeccõẽ pupillo suo uł
adolescenti tutores łcuratores p̃¬
stare uolunt. auctoritas iuiris
̃ refragab itͣ.quin iudicio ꝙĩt
ip̃os acceptũ ẽ fin̾is ħ mͦi possit ad¬
hib̾i. Noemĩ ad sua utiltate¬

Expanded text:
dos in litem iurare rescriptis imperatoris nostri et divi patris eius continetur. si tamen tantam affectionem pupillo suo vel adulescenti tutores vel curatores praestare volunt, auctoritas iuris non refragabitur, quin iudicio, quod inter ipsos acceptum est, finis eiusmodi possit adhiberi. no
Abbreviated transcription (Latin):
lum solũ ĩ lite uiratur᷑ ñ ⁊̃ ob
culpã hoc enĩ rudex est existimat¬
bs plane int̾dũ ⁊ mactione st̾ͥcti
iudicii inlitẽ urãd̾ ẽ ueluti si ꝑ¬
missor stichi morã fec̃it ⁊ stichus
decessit quia udex estimare sine¬
cs relatiõe iurisiurandi ñ põt̃ rẽ q̃

Expanded text:
 in litem iuratur, non etiam ob culpam: haec enim iudex aestimat. Plane interdum et in actione stricti iudicii in litem iurandum est, veluti si promissor Stichi moram fecerit et Stichus decesserit, quia iudex aestimare sine relatione iurisiurandi non potest rem q
Abbreviated transcription (Latin):
i filius familias iudex litẽ suã fac
intantã qͣntitatẽ tẽn̾etur q̃ tunc ĩ
peculio fuit c̃ sñam dicelut.: Index
tunc liteni suã face intelligitur ẽ
dolo malo infraude legis sententia
dixerit. doloaũ mnalo uidetur hoc
fac̾e sicuidens arguatur euis ł gr̃a
ł inmicicia ł etiam sordes utuerã
estrinationẽ litis p̃stare cogaltur.

Expanded text:
 Filius familias iudex si litem suam faciat, in tantam quantitatem tenetur, quae tunc in peculio fuit, cum sententiam dicebat. Iudex tunc litem suam facere intellegitur, cum dolo malo in fraudem legis sententiam dixerit dolo malo autem uidetur hoc facere, si euidens arguatur eius uel gratia uel inimicitia uel etiam sordes, ut ueram aestimationem litis praestare cogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Di s̾uũ ñsit unuis s płiũ ⁊ omnes
m̃titi sunt eum uisua potestate
ñ eẽ ł quidam ex illis aut fc̃cũt
dolo quo minus sit in potestate
unus quisq illorum tenebitur
in solidum quẽ admodum tene¬
rentur si hr̃ent i potestate. Is
u̾o qui nicħ dolo fec̾it quo minꝰ
uult ut satis dationis onus e¬
iuitari possit respondit solum
solum heredem ẽẽ ⁊ cõdempnat᷑
ẽ q̃ rebat actor cum ip̃e soluẽ do
ñ eẽt an rescisso suꝑiore uidicio
in eum qui reu̾a heres erat ac

Expanded text:
i seruus non sit unius, sed plurium et omnes mentiti sunt eum in sua potestate non esse uel quidam ex illis, aut dolo fecerunt quo minus sit in potestate, unusquisque illorum tenebitur in solidum, quemadmodum tenerentur, si haberent in potestate: is uero, qui nihil dolo fecerit quo minus uellet, ut satisdationis onus euitare possit, respondit se solum heredem esse et condemnatus est: quaerebat actor, cum ipse soluendo non esset, an rescisso superiore iudicio in eum, qui re uera heres erat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
occidit ł siquis responcłit se ħ ed̾.
Nam his duob casib ñ lib̾aturq.
fecit ł qui heresẽ nec ħ it᷑ se cͣcria¬
contͣria sunt. Nam suꝑiore casu
ex ꝑsona sui duo t̾enentur sic̃ ĩ
s̾uo cõi dixun᷑ ubi alt᷑o cõuento al¬
t̃ quoq lib̾atur. s is qui confitetur
se occidisse uł uulñasse suo noĩe s¬
tenetur nec deb impunitũ ẽẽ de¬
lictum euis qui fec ꝑꝑ eum qui re¬
spondit nisi qͣi defẽsor eius qui ad¬
misit ł heredis litem subit hoc ge¬
nore. Tunc enĩ infactum exceptõe
data submoueudus ẽ actor. qr ille

Expanded text:
esponderit se heredem: nam his casibus non liberatur qui fecit uel qui heres est. nec haec inter se contraria sunt: nam superiore casu ex persona serui duo tenentur, sicut in seruo communi dicimus, ubi altero conuento alter quoque liberatur: at is qui confitetur se occidisse uel uulnerasse suo nomine tenetur, nec debet impunitum esse delictum eius qui fecit propter eum qui respondit: nisi quasi defensor eius qui admisit uel heredis litem subiit hoc genere: tunc enim in factum exceptione data summouendus est actor, quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑt̾e fĩ int̾rogationẽ dubim ñ ẽ.¬
recuratore Se¬
cesaris ob debitum fiscale int̾rõ¬
fibonorũ possõẽ acceꝑat nec heres
erat. respondit se heredẽ ẽẽ au qͣi
int̾rogatori a creditorib cet̾is te¬
neatur. & ab his qui ñ ĩuire mt̾

Expanded text:
oportere fieri interrogationem dubium non erocuratore esaris ob debitum fiscale interrobonorum possessionem acceperat nec heres erat, respondit se heredem esse: an quasi interrogatoria creditoribus ceteris teneatur? respondit ab his, qui in iure
Abbreviated transcription (Latin):
nus arbitretur: pena ꝯmittẽtur. ꝓpͦ¬
ñ sña quid̃ dc̃a ñ corã litigatorib
ũ ualebit. nisi in oꝓmissis hocspeti
fc̃m ẽ quõminus arbitret᷑: Cora
aũ dic̾ẽ sñãm uidetur qui cam sa¬
piẽtib dic̃. set̾m coram furioso ł de¬
m̃te ñ ũdetur dici. Itẽ coram̃ p᷑upil
cere᷑ ꝓhibuit pena omutit᷑ ¶ S si
penã ñ fuiss adiecta opmisso: sed
simplicit̾ senͣtie stari quis ꝑmisit:
incerti adu̾sus eũ foret accioͣ. Paus̾.

Expanded text:
nus arbitretur, poena committetur. proinde sententia quidem dicta non coram litigatoribus non ualebit, nisi in compromissis hoc specifactum est quo minus arbitretur. Coram autem dicere sententiam uidetur, qui sapientibus dicit: ceterum coram furioso uel demente non uidetur dici: item coram pupillo cere prohibuit, poena committetur. Sed si poena non fuisset adiecta compromisso, sed simpliciter sententia stari quis promiserit, incerti aduersus eum foret actio. 28
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiau̾it societati qi rei pupli¬
ce cã diu⁊ inuitus sit ab futur᷑
qͣmuis ñ uinqͣm ei obici possit qr
potuit ꝑ aliũ societatẽ adm̃istͣ¬
re ł socio ꝯmitt̃e. s ñ ħ alias nisi
ualde sit iꝰdonẽ socuis aut̃ facił
afutͣo enã ꝑaliũ societati s ad mi¬
nustratõ . quigͥ pascitur ne di¬
uidat nisi aliqua iusta rõ int̃¬
cedat. nee uend̾e pot̾it nealia tõ¬
ne fiat ut diuidat᷑. s sane pot᷑¬
it dici uendicionẽ ꝙ̾ ñ tmpedi¬
ri secd exceptõem adu̾sus empto¬
rem locũ hr̃e. si aũdiuidat qͣm
diuid̾et is qui uendidit. auł.¬

Expanded text:
nuntiauerit societati, qui rei publicae causa diu et inuitus sit afuturus: quamuis nonnumquam ei obici possit, quia potuit et per alium societatem administrare uel socio committere: sed hoc non alias, nisi ualde sit idoneus socius aut facilis afuturo etiam per alium societatis administratio. Qui igitur paciscitur ne diuidat, nisi aliqua iusta ratio intercedat, nec uendere poterit, ne alia ratione effici‹a›t, ut diuidatur. sed sane potest dici uenditionem quidem non impediri, sed exceptionem aduersus emptorem locum habere, si ante diuidat, quam diuideret is qui uendidit.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ omittet. ⁊ tenetur societa¬
tis aut c̃ mum dnudundo iudi¬
tio.  Si absenti renũtiata soci¬
etas sit. quo ad id scierit qł is
ad cinsunt qui renuinauit ĩ
ꝯmunc redigi. derrim̃tũ eiꝰ soliꝰ¬

Expanded text:
tit et tenetur societatis aut communi diuidundo iudicio. Si absenti renuntiata societas sit, quoad is scierit, quod is adquisiuit qui renuntiauit in com mune redigi, detrimentum autem soli
Abbreviated transcription (Latin):
uatur exceptiõe ult̾at᷑. Cet̾m si
cõtendat qͥ c̃dic̃ q̃i c̃ hr̃de se furis
condici̾o ei dari deb adu̾sus furis
hrdem. Nec patieum uidex deb si
Siquis uirau̾it uendidisse me ei
iemi ͭ ͦ exempto ag̃e pot̾it ut eice¬
t̾a pr̃ent᷑. It̾̃ ut res tradat᷑ ⁊ de eiuc¬

Expanded text:
 ceterum si contendat qui condicit quasi cum herede se furis condictio ei dari debet adversus furis heredem nec pati eum iudex debet, si Si quis iuraverit vendidisse me ei rem centum, ex empto agere poterit, ut ei cetera praestentur, id est res tradatur et de evic
Abbreviated transcription (Latin):
disse funcdum. ñ alias pignorãti¬
a eum ag̃e p̾se ꝙ̃. si decẽ soluit.
S ⁊ illud adicit fortassis ⁊̃ eũ ĩ x.
ex iure uirãdo suo posse ꝯueñi ꝙ.
magis ꝓbat cui quitus sat᷑ui¬
nus ꝯsentit argum̃to qͦ utit᷑ eiꝰ qͥ
uirauit eamq̃ uxor sua fu̾it rẽ
sibi indotẽ declisse. Nam ⁊ hic ux¬
ori ait utilẽ de doteattõem dã¬

Expanded text:
gneraticia agere posse, quam si decem soluerit: sed et illud adici fortassis eum etiam in decem ex iureiurando suo posse conueniri, quod magis probat. cui Quintus Saturninus consentit argumentoque utitur eius, qui iurauit eam, quae uxor sua fuerit, rem sibi in dotem dedisse: nam et hic uxori ait utilem de dote actionem dan
Abbreviated transcription (Latin):
p̃r dotẽ recuꝑauit uir solus cõue¬
ꝓ muliere stipulatus ẽ duas ꝑtes
dotis reddi t̾ciam ap̃ maritum
remauere pactꝰ ẽ. nequid ma¬
ritus infimus c̃ ferret anfu¬
neraria maritus tencat ᷑ ⁊ ait
Sicirudẽ ip̃e stipulator muli¬
erẽ fun̾auit locũ ẽẽ pacto ⁊ ĩ¬
utilem ei fuuerariã fore. Si u̾o
aliuis funerauit posse eum ma¬
ritũ comienite qr pacto hoc pu¬
blicum ius infringi ñ possit.
decłit ꝓ muliere. ut ad ip̃m re¬
diret si inuit̃iõmo mortua eẽt
aut quo qͦmͦ soluto mr̃iouio
num quid hic infumus ñ eõferat
S ⁊ cũ dos morte mulieris ade
und̾̃ ꝑueñit pot̃ dici conferre
eum .s. Si in arius lucratur
dotem cõsieniet᷑ funeraria. p̃r
aut̃ ñ. S ĩ hunc casũ puto. si
dos qr ꝑ modica fuit infimusũ
sufficit. iusuꝑflnũ inpate de¬
b̾e accõem dari.: Cũ mater
familias decedit nec ẽ soluendo
hereclitas funcrari eam ex dote
ĩ potestatẽ fu̾it is cuiꝰ finius fac¬
tum erit competit funeraria

Expanded text:
r dotem reciperaverit, vir solus convepro muliere, stipulatus est duas partes dotis reddi, tertiam apud maritum remanere, pactus sit, ne quid maritus in funus conferret, an funeraria maritus teneatur. et ait, si quidem ipse stipulator mulierem funeravit, locum esse pacto et inutilem ei funerariam fore: si vero alius funeravit, posse eum maritum convenire, quia pacto hoc publicum ius infringi non possit. dederit pro muliere, ut ad ipsum rediret, si in matrimonio mortua esset, aut quoquo modo soluto matrimonio? numquid hic in funus non conferat? sed cum dos morte mulieris ad eum pervenerit, potest dici conferre eum. Si maritus lucratur dotem, convenietur funeraria, pater autem non. sed in hunc casum puto, si dos, quia permodica fuit, in funus non sufficit, in superfluum in patrem debere actionem dari. Cum mater familias decedit nec est eius solvendo hereditas, funerari eam ex dote in potestate fuerit is cuius funus factum erit, competit funeraria
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s extitit ł ꝓcuratori eius ł s̃uo
pecuiis exiegendis p̃põito. uñ si
domũ cõduxͣis ⁊ eius ꝑtẽ michi lo.¬
cau̾is egoq locatori tuo pensiõẽ
solũo pigñaticia adu̾s te pot̾o ex¬
ꝑiri. Nam iułꝰ scͥb̾. solui ei posse. ⁊
dicend̃. plane uncã dumtaxat
sũmam ĩuecta ⁊ illata t᷑encbñt᷑

Expanded text:
eius, uel seruo pecuniis exigendis praeposito. unde si domum conduxeris et eius partem mihi locaueris egoque locatori tuo pensionem soluero, pigneraticia aduersus te potero experiri nam Iulianus scribit solui ei posse: et dicendum. plane in eam dumtaxat summam inuecta mea et illata t
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus mãdañ sini tutore acto¬
re utililẽ funerariã actõem dã¬
dam adu̾sus heredẽ ei qui ĩpen¬
dit lucͣri eñ hedẽ iuiquũ ẽ. Si ã
pupillus funꝰ ad se ꝑtinet sinc tu¬
toris auctoritate mandauit
daudam ĩ eum actõem arbitror
et siħes extitit ei qui fimeratus
ẽ soluẽdo ꝙ hereditas ẽ. sontͣ siqͥs
mandato herettis funerauit ñ
gotium hr̃eclis gerẽs funeraiit
licet racũ ñ hãt tñ fuñaria cũ
agere posse ⁊ab̾o scb̾.. Datur
aut̃ ħ accio adu̾sus eos ad quos
firus ꝑtraet ut puta adu̾sus he¬
iedem bonorum ue possorem ce¬
t̃osq successores. Pompõ.ł.u.¬

Expanded text:
pupillus mandauit sine tutore auctopupillus mandauit sine tutore auctore, utilem funerariam dandam aduersus heredem ei qui impendit: lucrari enim heredem iniquum est. si autem pupillus funus ad se pertinens sine tutoris auctoritate mandauit, dandam in eum actionem arbitror, si et heres extitit ei qui funeratus est soluendoque hereditas est. contra si quis mandatu heredis funerauit, nogotium heredis gerens funerauit, licet ratum non habeat, tamen funeraria eum agere posse Labeo scribit. Datur autem haec actio adversus eos ad quos funus pertinet, ut puta adversus heredem bonorumve possessorem ceterosque successores. Pomponiu
Abbreviated transcription (Latin):
rens ⁊ ita trebatus ⁊ ꝓculus putãt
Puto tñ ⁊ eius exc̃a dandã accionẽ
funerariã. Lab̾o ait. Qͦtẽs
quis aliam accionẽ ht̃ de fum̃is
impensa consequenda fim̃aria
eum agre ñ posse. ⁊ idõ si familie
ħ ciscunde agere possit. fuñ aria
ñ acturum. plane si iam fałie
ħ ciscunde iudicium actum sit¬
agi posse. Id lab̾o ait. Si ꝓhibẽ¬
te h̾rde funerai̾us restatorẽ ex¬
filium testatoris heres eius ꝓhi¬
buit huic contͣdici põt. cͦ pietatis
gr̃a fum̾asti. Si pone me restatum
hĩturum me fuñ ariam accionẽ
ce suo enun ex pedit mortuos fim̃¬
ari. Et quid si testator quid mͥ fu¬
accõnis uat᷑a iudulget. diuus aũ
mart̃ rescͥpsit eumheredem qͥ ꝓhi¬
b funerari ab eoquẽ testator ele¬
git. ñ recte fat̾e. ꝑenã tñ ineum
statutã ñ cẽ.. Qͥ mandato
alt̾uus fuñauit. ñ ht̃ fun̾ariã
actõem. S hic scilicet qui mã¬
dauit funerandã hẽbit solu̾it
ei cui mandauit sui deb quid si

Expanded text:
ns: et ita Trebatius et Proculus putat. puto tamen et ei ex causa dandam actionem funerariam.Labeo ait, quotiens quis aliam actionem habet de funeris impensa consequenda, funeraria eum agere non posse: et ideo si familiae erciscundae agere possit, funeraria non acturum: plane si iam familiae erciscundae iudicio actum sit, posse agi.Idem Labeo ait, si prohibente herede funeraueris testatorem, exfilium testatoris heres eius prohibuit? huic contradici potest: 'ergo pietatis gratia funerasti'. sed pone me testatum: habiturum me funerariam actionem: de suo enim expedit mortuos funerari. et quid si testator quidem fuactionis natura indulget.Diuus autem Marcus rescripsit eum heredem, qui prohibet funerari ab eo quem testator elegit, non recte facere: poenam tamen in eum statutam non esse.Qui mandatu alterius funerauit. non habet funerariam actionem, sed is scilicet, qui mandauit funerandum, siue soluit ei cui mandauit siue debet. quod si
Abbreviated transcription (Latin):
uicdici liq̃ at ñ deb eũ qui cõue¬
ñit ab soluere. Quis eni sũ pi¬
etatis ĩ tentione alienum cada¬
uer funerat: oportet igitur. te¬
stari quẽ qͦ animo funerat ne
heredes fĩ possunt licet ex hoc ip̃o
neq ꝓherede gestio neq adicio
p̃suimit᷑ tñ ne ł in miscuesse se
necc̃arii ł cet̾i ꝓ herede gessisse
uideãt᷑ solent testari pietatis
dent᷑. ne miscuisse te cred̾atur ad
ꝑe ꝓtestant᷑ pietatis gr̃a id se fac̾e
Plemꝰ igit᷑ cos testari oꝑtet ut :
sumpt᷑ possiat suare. ¶ fortas¬
sis quis possit cdr̃e int̾dum ꝑtẽ sũp¬
tus facti posse recuperari. Ut siqͥs
ꝓ parte qͣi nogocium g̾ens ꝓ ꝑte
ꝑpietatis gr̃a id faciat qui ẽ uiiꝰ.
nandi aĩo facit.¶ Iudex quide
ea equitate cognoscit int̾dum
sumptum oĩno ñ deb admittẽ
modic̃ factum si forte incontu¬
meliã defũcti hõis locupletis mo¬
dicus factus sit. Nam ñ deb huͦi

Expanded text:
iudici liqueat, non debet eum qui conuenitur absoluere: quis enim sine pietatis intentione alienum cadauer funerat? oportebit igitur testari, quem quo animo funerat, neheredes fieri possunt, licet ex hoc ipso neque pro herede ge‹s›tio neque aditio praesumitur, tamen ne uel miscuisse se necessarii uel ceteri pro herede gessisse uideantur, solent testari pietatis dentur, ne miscuisse se credantur, ad pe protestantur pietatis gratia id se facere. plenius igitur eos testari oportet, ut et sumptum possint servare. Fortassis quis possit dicere interdum partem sumptus facti posse reciperari, ut quis pro parte quasi negotium gerens, pro parte pietatis gratia id faciat: quod est nandi animo fecit.Iudicem, qui de ea aequitate cognoscit, interdum sumptum omnino non debere admittere modicum factum, si forte in contumeliam defuncti hominis locupletis modicus factus sit: nam non debet hui
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ari ꝙ si ñ pot̾ meluis ẽ legatari¬
umi ñ lucͣri qͣm emptorẽ damp¬
no affici.:Si cui fimerissui cu¬
ram testator mandau̾it ⁊ ile ac¬
cepta pecunia funus ñdrxerit de
dolo accionẽ incum dandam me¬

Expanded text:
 si non potest, melius est legatarium non lucrari, quam emptorem damno adfici. Si cui funeris sui curam testator mandauerit et ille accepta pecunia funus non duxerit, de dolo actionem in eum dandam Me
Abbreviated transcription (Latin):
tatum eius in quẽ fc̃m ẽ ⁊ ip̃iꝰ
rei que ultra mod̾ sine cã cõsũit᷑.
Quid ergo si ex uoluntate quid¬
testatoris impensum ẽ qd̾ sciend̾ ẽ
nec uoluntatẽ sequendam si res
anuno qͣi receptur᷑ sumptũ ꝙ̃ fec̃¬
⁊ ĩ imꝑator nr̃ rescͥpsit. Igittir esti¬
mandum erit arbitro ⁊ ꝑpendĩaꝰ
quo aĩuo sumptus fc̃t sit utrũ
negotium quis uł defuncti. uel h¬

Expanded text:
tatium eius, in quem factum est, et ipsius rei, quae ultra modum sine causa consumitur. quid ergo si ex uoluntate testatoris impensum est? sciendum est nec uoluntatem sequendam, si res animo quasi recepturus sumptum quem fec imperator noster rescripsit. igitur aestimandum erit arbitro et perpendendum, quo animo sumptus factus sit, utrum negotium quis uel defuncti uel he
Abbreviated transcription (Latin):
qui ideo fuit. ut funus ducat᷑
sine quo fumis duci ñ possit. ut
puta siquid impensum in elatio¬
ne mortiri. S siquit inlocum
fu̾it erogatũ in quẽ mortuus ĩ¬
fẽtur fuñis cã uid̾ i mmpensum.¬
egre mortuiq fc̃a ẽ. ut corpus ꝑ¬
feretur fum̃is ẽ licet ñdum honĩo
fuñetur. Idemꝙi ⁊ siquid ad corpꝰ
steni collocandã. Non ã oꝑt̃ or¬
nam̃ta c̃ corꝑib c̃di. Nec quid a¬
lid hiuus mi ꝙ homines simpli¬
ciores faciunt ¶: Hoc accio que
fim̃aria dicit᷑ ex bono ⁊ equo ori¬
tur. Continet aut̃ fuñis causa
tm̃ impẽsam ñ eciã cet̾oꝵ sump¬
tuũ. : E quũ aũ accipitur ex dig¬
putet᷑ sumptꝰ nomine qͣm fc̃m¬

Expanded text:
qui ideo fuit ut funus ducatur, sine quo funus duci non possit, ut puta si quid impensum est in elationem mortui: sed et si quid in locum fuerit erogatum, in quem mortuus inferretur, funeris causa egre mortui quae facta est ut corpus perfer‹r›etur, funeris est, licet nondum homo funeretur: idemque et si quid ad corpusstem collocandam.Non autem oportet ornamenta cum corporibus condi, nec quid aliud huiusmodi, quod homines simpliciores faciunt.Haec actio quae funeraria dicitur ex bono et aequo oritur: continet autem funeris causa tantum impensam, non etiam ceterorum sumptuum. aequum autem accipitur ex digputetur sumptus nomine quam f
Abbreviated transcription (Latin):
ditate ẽ ex pecunia. Si ñ ẽ clistia¬
here deb ea que temꝑe ꝑiura st̃
quorumq retentiohonerat here¬
ditatẽ. Si minus siquid auri ar¬
gentiq fu̾it distrahi aut pigͦri
nire oporter Tueri q hiũ mͦi
factum siquis impediat quomi¬
nus. ei res uendite tradant᷑.¬
Si colonus ł iuquilius sit isqui
mortuus ẽ. nec sit unde fuũet᷑.
ex inuectis illatis eum fuñ and̾¬
eẽ. Pomponi scbit. Et siquid suꝑ¬
sluũ remans̾it hoc ꝓ debita pen¬
sione ten̾i. S sires legate sint a
testatore de cuius funere agitur.
nec sit unde fuueretur ad eas qͦ
de suo testatorẽ fim̃ari qͣn aliqͦs
legati consoqui. S si adita fu̾it pͦ¬
ea hereditas res emptori auf̾enda¬

Expanded text:
x pecunia: si non est, distrahere debet ea, quae tempore peritura sunt, quorum retentio onerat hereditatem: si minus, si quid auri argentique fuerit distrahi aut pigneranire oportere tuerique huiusmodi factum si quid impediat quo minus ei res uenditae tradantur.Si colonus uel inquilinus sit is qui mortuus est nec sit unde funeretur, ex inuectis illatis eum funerandum Pomponius scribit et si quid superfluum remanserit, hoc pro debita pensione teneri. sed et si res legatae sint a testatore de cuius funere agitur nec sit unde funeretur, ad eas qude suo testatorem funerari, quam aliquos legata consequi. sed si adita fuerit postea hereditas, res emptori auferend
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitiss id exuendito accõe o secͥ
ab eo potiuss nͣam ⁊ si duplã
hominis ascio stipulatus fuis¬
ssm. ⁊ ei heres extitissem eamq he¬
reditatem ticio uendidissẽ euicto
homine rem aticio uendid suarẽ
Si quid puplici uectigalis nomĩe
si forte tributoꝵ noĩe aliquid depẽ.¬
dat:. idem erit dicenc̃um. ꝙ si
fimere fc̃o heres uendidiss hes¬
reditatẽ. an inpensam fimeris ab
lenus putat uerã zego arbitror.
Cum quis debitori suo heres exti¬
tiss ꝯ fusione creclitor c̃ẽ desinit.
s si uendidit hereditatẽ. equis

Expanded text:
ndito actione consequi ab eo potuisset: nam et si duplam hominis a Seio stipulatus fuissem et ei heres exstitissem eamque hereditatem Titio uendidissem, euicto homine rem a Titio seruare‹m›. Si quid publici uectigalis nomine si forte tributorum nomine aliquid dependat, idem erit dicendum. Quod si funere facto heres uendidisset hereditatem, an impensam funeris ab lenus putat ueram et ego arbitror. Cum quis debitori suo heres exstitit, confusione creditor esse desinit: sed si uendidit hereditatem, aequis
Abbreviated transcription (Latin):
mptori nominis etiã¬
pignoris ꝑsecutõ p̃rari deb euis
quoq quod p̾tea uenditor accep̃.
nam beneficium uẽditoris ꝓ dest:
emptori.d̾ A.eps¬
um hereditatẽ aliquis uencͥid ̃.
ẽẽ deb hereditas. ut sit emptio.
nec enim alia ciuitur. ut inue
qͣntum emptori pr̃are cebeat᷑ ĩ distĩ¬
gui oꝑtebit ut si ẽ quid̃ aliqͣ he¬
reditas s aduenditorẽ ñ ꝑtinet. ip̃a

Expanded text:
mptori nominis etiapignoris persecutio praestari debet eius quoque, quod postea uenditor accepit: nam beneficium uenditoris prodest emptori. 7 Ideum hereditatem aliquis uendidit, esse debet hereditas, ut s‹it› emptio: nec enim alea emitur, ut in ueuantum emptori praestare debuit, ita distingui oportebit, ut, si est quidem aliqua hereditas, sed ad uenditorem non pertinet, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ostat. Si uenditor hereditatis
eces sibi exceꝑit quar nomune dãp¬
ni infecti ꝓmissũ fuerat: uit̾ ẽ qͥd
actum sit. nam si ita extepit ut dãp¬
ni queq infecti stipulacõis honus
sustimũet: uichil ab emptore ꝯscqͣtur.
si uero id actumerit ut emptor
ħ es alienũ ex solu̾et: ad illum hoñ
stipulatõis ꝑtinebit. si ñ apparebit
quid act᷑ ucrisiłe erit idactũnt ei
quid̃ dampni nomine quod añ

Expanded text:
enditor hereditatis aedes sibi exceperit, quarum nomine damni infecti promissum fuerat, interest quid acti sit: nam si ita excepit, ut damni quoque infecti stipulationis onus sustineret, nihil ab emptore consequeretur: si uero id actum erit, ut emptor hoc aes alienum exsolueret, ad illum onus stipulationis pertinebit: si non apparebit quid acti sit, uerisimile erit id actum, ut eius quidem damni nomine, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
debiti adu̾sus heredem accõ ẽẽ po¬
terat. ne forte etiam ex his cais
ex quib cum herede accio ñẽ cũ
Nemptore agatur. ⁊⁊ si sipalieͣ ap̃uiͦ¬
sit heres institut᷑ adhita heredi¬
tare. ex uendito pot̾it exꝑiri adu̾¬
sus emptõ ut seruentes ei re¬
stituantur. s ⁊ siquid uenditor
ñdũ p̃stit̾it s quoq nomine obli¬
gatus sit pp̃ hr̃ditatẽ nicħ̾omui

Expanded text:
adversus heredem actio esse poterat, ne forte etiam ex his causis, ex quibus cum herede actio non est, cum emptore agatur. Et si servitutes amisit heres institutus adita hereditate, ex vendito poterit experiri adversus emptorem, ut servitutes ei restituantur. Sed et si quid venditor nondum praestiterit, sed quoquo nomine obligatus sit propter hereditatem, nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
tur quid serius fugituꝰ retuĩe
tñ usum fructum. Nam qͣ rõne
uiquid retinetur aꝓprietario pos¬
sõ ⁊̃ si infliga seruus sit. pari rõe
⁊ usus fructus retinet᷑ ¶dẽ tractat
ꝙsiquis possõem eius uactus fit
an q̃ad̾mꝰ ꝓprietario possid̾e de
siuit ita ⁊̃ usus fructus amictat᷑¬
⁊ primo quid̾ ait. posse diciamit
ti usum fructum. s licet amitta

Expanded text:
tur quid servus fugitivus, retineri tamen usum fructum: nam qua ratione, inquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga servus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat: quid si quis possessionem eiustur quid servus fugitivus, retineri tamen usum fructum: nam qua ratione, inquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga servus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat: