comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dissentire ĩcipiũt. eaq oppidi ꝑtẽqͤ munitissima uideret᷑ occuiparãt. Uantaq inter
eos dissentio extitit ut manũ ꝯferre atq arinis duicare conent᷑. Post paulotũ in¬
ter nũtiis ultro citroq missis que ignorabãt. de. l. domitii fuga ꝯgnoscũt. Itaq ões
uno ꝯsilio domitiu ꝓductu ĩ publicu circũ sistũt. ⁊ custodiũt. Legatosq exsuo nu¬
mero adsesar mictũt sese patos ẽẽ portas aperire queq imꝑauerit facẽ ꝯ.L. dõ¬
mitiu uiuu ĩ eĩ potestate tradere. Q uib reb cognitis C esar. ⁊ simagniit᷑ esse
arbitrabat᷑. ꝙͣ ꝑmu oppido potiri cohortes q ad se iucastra traduce̾. uequa aut lar¬
gitionib aut añm cõfitiatoe̾. aut falsis nuntus conutatio fieret uoluntatio qd̾
sepe ĩbello ꝑius mom̾̃tis magni casus int̾cederẽt. Tam̾ ueritus ne multu ĩ troytu

Expanded text:
dissentire incipiunt eamque oppidi partem quae munitissima videretur occupant, tantaque inter dissentire incipiunt eamque oppidi partem quae munitissima videretur occupant, tantaque inter eos dissensio exsistit, ut manum conserere atque armis dimicare conentur; post paulo tamen internuntiis ultro citroque missis, quae ignorabant, de L. Domiti fuga cognoscunt. itaque omnes uno consilio Domitium productum in publicum circumsistunt et custodiunt, legatosque ex suo numero ad Caesarem mittunt: sese paratos esse portas aperire, quaeque imperaverit facere, et L. Domitium vivum in eius potestatem tradere. Quibus rebus cognitis Caesar, etsi magni interesse arbitrabatur quam primum oppido potiri cohortesque ad se in castra traducere, nequa aut largitionibus aut animi confirmatione aut falsis nuntiis commutatio fieret voluntatis, quod saepe in bello parvis momentis magni casus intercederent, tamen veritus ne militum introitu
Abbreviated transcription (Latin):
cõ sentiret. atq oĩa trepidãtius tiudiusq ageret qmͣ suꝑiorib dieb ꝯsuesset.
młtuq cũ suis cõsiliandi c̃a secceto p̾t̾ ꝯsuetudĩe colloquẽtur. Cõcilia ꝯuentusq
hoĩu fuge̾t res diutiꝰ tegi dissimulariq nõ potuit. Põpeiꝰ eñ rescripserat se se
Id ne fieri posset obsidione atq oppidi munitõe fiebat Diuulgato domitii ꝯsilio
milites qui erãt corfim. pͥnia nesꝑeri secessionẽ fatiũt. atq ita int̾se ꝑtribimũ
militũ. Centurionesq atq honestissimos suigñris colloquũtur. Obsideri acesaxe
opa munitõesq ꝓpe esse ꝑfc̃as duce suu dotuitiu cuiꝰ sp̃e atq fiontia pinã serĩt.
proicctis om̃ib fuge cõsiliu capere debere se sue salutis ro̾ne hr̃e. abhis pͥmo marsi

Expanded text:
consentiret, atque omnia trepidantius timidiusque ageret, quam superioribus diebus consuesset, consentiret, atque omnia trepidantius timidiusque ageret, quam superioribus diebus consuesset, multumque cum suis consiliandi causa secreto praeter consuetudinem colloqueretur, concilia conventusque hominum fugeret, res diutius tegi dissimularique non potuit. Pompeius enim rescripserat sese rid ne fieri posset, obsidione atque oppidi circummunitione fiebat. Divulgato Domiti consilio milites, qui erant Corfinii, primo vesperi secessionem faciunt atque ita inter se per tribunos militum centurionesque atque honestissimos sui generis colloquuntur: obsideri se a Caesare; opera munitionesque prope esse perfectas; ducem suum Domitium, cuius spe atque fiducia permanserint, proiectis omnibus fugae consilium capere; debere se suae salutis rationem habere. ab his primo Marsi
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar pͥmis dieb castra magnis oꝑib itumre exfinitinus mnumcipiis fru¬
mẽtu cõportar reliquasq copias expectare ĩstituit. Eo triduo legio .Uiii. adeu ue¬
uit. cohortesq exnonis gallie dilectib .xxii. Equitesq a Rege norico circit̾. ccc.
quoꝵ aduẽtu alt̾a castra adalt̾a oppidi ꝑter ponit. His castris curionẽ p̾fecit. re¬
liquis diebo oppidu uallo castellisq crxcuueniie ĩstituit. Cuiꝰ oꝑis maxima ꝑte
effecta eod̾e feix tp̃e missi ad põpeni reu̾tunt᷑. lict̾is plectis Domitius dissimulãs
ĩꝯfilio ꝓmĩtiat põpem celerit᷑ sb̾ sidio uentuꝵ. hortatarq eos ne aĩo deficiant
queq usm addefendẽdu oppidu sit̃ parẽt. Ip̾e archano cu paucis familiarib
suis colloquit᷑. cõsiliũq fuge capere ꝯstituit. Cuz multus Domicricuz or̃one noi

Expanded text:
Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis fruCaesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit. eo triduo legio viii ad eum venit cohortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege Norico circiter ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; his castris Curionem praefecit. reliquis diebus oppidum vallo castellisque circumvenire instituit. cuius operis maxima parte effecta eodem fere tempore missi ad Pompeium revertuntur. Litteris perlectis Domitius dissimulans in consilio pronuntiat Pompeium celeriter subsidio venturum hortaturque eos ne animo deficiant, quaeque usui ad defendendum oppidum sint parent. ipse arcano cum paucis familiaribus suis colloquitur consiliumque fugae capere constituit. cum vultus Domiti cum oratione non
Abbreviated transcription (Latin):
custodia urbis actabuit inilitib ĩꝯtione agros exsus possessionib pollicet᷑ .xl. ĩ sin¬
gulos ingera ⁊ ꝓtata ꝑte centurionib enocatisq. ¶ Interĩ Cesari initiat᷑. Suluo¬
nẽses qd̃ opptou acorfimo. uii. miliu int̾uallo ab est cuꝑe ea facere q̃ uellet. sed. a. q̃
Iucretio senatore ⁊ açio peligno ꝓhiberiqui id oppidu .dii. cohoetiũ p̾sidio tenehãt.
mictit .eo.m. Autoniũ culeg̃ . uni. cohortih. U. Sulmonẽses simul utq ur̃a sigͦ
uiderũt. portas aperuerũt. unu̾siq oppidam ⁊ uulites obiua gratulãtes. Int̾o¬
uio exierĩt. Lucoetius ⁊actius se de muro deiecerũt. Actius ad. Antoniuz deductus
petit ut ad Cesare micteret᷑. Antomus cũ cohortib ⁊ accio eode die quo ꝓfectus er¬
at reu̾tit᷑. Cesar eas cohortes cu ex̾citu suo ꝯuĩxit. Actui qrͣ ĩ columen dumctit.

Expanded text:
custodiam urbis attribuit; militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quaterna in sincustodiam urbis attribuit; militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quaterna in singulos iugera, et pro rata parte centurionibus evocatisque. Interim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q. Lucretio senatore et Attio Paeligno prohiberi, qui id oppidum vii cohortium praesidio tenebant. mittit eo M. Antonium cum legionis xiii cohortibus v. Sulmonenseppidani et milites, obviam gratulantes Antonio exierunt. Lucretius et Attius de muro se deiecerunt. Attius ad Antonium deductus petit ut ad Caesarem mitteretur. Antonius cum cohortibus et Attio eodem die quo profectus erat revertitur. Caesar eas cohortes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
exdilectis põpeians. Inhis camerinũ. fugiẽtẽ ĩ ualle Articha cu sex cohortib quã
ibi ĩ presidio hũerat excipit. quib coactis .xiii. efficit cu his ad domitiũ achenobar¬
du corfiniũ magnis itiueribꝰ pueit. Cesare adec̃ cu duab legionib ꝓmnitiat
Domitius ꝑse curit᷑ .xx. cohortes abba exmarsis ⁊ pelignis finitmus aregionib coc¬
gerat. Recepto firmo expulsoq lentulo. Cesar cõquiri milites qui abeo discesse¬
repulsi se ĩoppidu receperũt. Cesar legionib trasductis adoppidu cõstitit iusta¬
q murũ castra posint. Recogrrita domitins ad Põpemi ĩ apulia peritos regioni
rit. se cohortesq amplius .xxx. magnũq m̃i senatoꝵ atq equitatũ. R̃. ĩpericulũ
ẽẽ uentuꝵ. Interĩ suos cohortatus torm̃ta ĩmuris disponit. certasq cuiq ꝑtes ad

Expanded text:
ex dilectibus Pompeianis; in his Camerino fugientem Lucilium Hirrum cum sex cohortibus, quas ex dilectibus Pompeianis; in his Camerino fugientem Lucilium Hirrum cum sex cohortibus, quas ibi in praesidio habuerat, excipit; quibus coactis xiii efficit. cum his ad Domitium Ahenobarbum Corfinium magnis itineribus pervenit Caesaremque adesse cum legionibus duabus nuntiat. Domitius per se circiter xx cohortes Alba, ex Marsis et Paelignis, finitimis ab regionibus coegerat. Recepto Firmo expulsoque Lentulo Caesar conquiri milites, qui ab eo discesserepulsi se in oppidum receperunt. Caesar legionibus transductis ad oppidum constitit iuxtaque murum castra posuit. Re cognita Domitius ad Pompeium in Apuliam peritos regionum rit, se cohortesque amplius xxx magnumque numerum senatorum atque equitum Romanorum in periculum esse venturum. interim suos cohortatus tormenta in muris disponit certasque cuique partes ad
Abbreviated transcription (Latin):
diecã distribuit. ¶ Daximo cesar ꝓgressu om̃e agtu picenũ ꝑcurrit. cunete
Etiã crigulo qd oppidu labien ꝯstituerat. suaq pecunia exhedificauerat Adeũ
legati uenuĩt queq imꝑamĩt secupidissime fc̃ros pollicent᷑. Milites imꝑat
mictũt. Intẽa leg .xii. Cesarẽ ꝯ sequit᷑cu his duab. Esculu picenũ proficiscit᷑.
Id oppidum lentulus pĩther .x. cohortib tenebat. qui c̃ esaris aduertu ꝯgnito
ꝓfuigit exoppido cohortesq secu adducẽ conatus magna ꝑte militũ desẽritur.
Resictus iitinẽ cũ pauas ĩcidit ĩ bibulliũ rifu missu apõpeio ĩ agru pice¬
nu cõfirmãdoꝵ hom̃ĩu cã. A quo factus bibulꝰ cercior queres ĩpiceno gerent᷑ mili¬
tes abeo accepit ip̃m dimictit. Ite exfinitissimis regionib quas põt ꝯtrahit cohortes

Expanded text:
diae causa distribuit. diae causa distribuit. etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia exaedificaverat, ad eum legati veniunt, quaeque imperaverit, se cupidissime facturos pollicentur. milites imperat; mittunt. interea legio xii Caesarem consequitur. cum his duabus Asculum Picenum proficiscitur. id oppidum Lentulus Spinther x cohortibus tenebat; qui Caesaris adventu cognito profugit ex oppido cohortesque secum abducere conatus magna parte militum deseritur. relictus in itinere cum paucis incidit in Vibullium Rufum missum a Pompeio in agrum Picenum confirmandorum hominum causa. a quo factus Vibullius certior, quae res in Piceno gererentur, milites ab eo accipit, ipsum dimittit. item ex finitimis regionibus quas potest contrahit cohortes
Abbreviated transcription (Latin):
agit gr̾as seq eoꝵ fc̃i memore fore pollicet᷑. ¶ Quibꝰ reb Romam nũtiatis
tantus repente terror ĩnasit. ut cu lentulus ꝯsul adapiendu exrariũ uenisset.
q magr̾atus cõsecuti sũt. Põpeiꝰ pdie eiꝰ diei ex urbe ꝓfectus it ad legiones
habebat. quas acesare acceptas mapulca hyħnoꝵ cã duposuerat dilectus intrai
urbe int̾mictunt᷑. nich citta capua tutu ẽẽ omĩib uidet᷑. Capue pͥmũ c̾e ꝯfir¬
mãt icolligũt. dilectuq colonoꝵ qui loge inlia capua deducti erãt hĩe insti¬
trũt. Gladiatoresq quos ibi Cesar ĩ koo h̾ebat adfoꝵ ꝓductos lentulus librat
cõfirmat. atq his equos actribuit. ⁊ se sequi iussit. Q uos postea monitus absu¬
is ꝙ ea res om̃u iuditio rep̾hendebat᷑ arcũfamiliares ꝯuentus cãpanie custo¬

Expanded text:
agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebus Romam nuntiatis agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebus Romam nuntiatis tantus repente terror invasit, ut cum Lentulus consul ad aperiendum aerarium venisset aique magistratus consecuti sunt. Cn. Pompeius pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, quas a Caesare acceptas in Apulia hibernorum causa disposuerat. dilectus circa urbem intermittuntur; nihil citra Capuam tutum esse omnibus videtur. Capuae primum sese confirmant et colligunt dilectumque colonorum, qui lege Iulia Capuam deducti erant, habere instituunt; gladiatoresque quos ibi Caesar in ludo habebat, ad forum productos Lentulus libertatis spe confirmat atque iis equos attribuit et se sequi iussit; quos postea monitus ab suis, quod ea res omnium iudicio reprehendebatur, circum familias conventus Campaniae custo
Abbreviated transcription (Latin):
missis senatorib habebat. Aduentu cesans ꝯgnito decuriones auximi Adactĩ natu
freqͥntes cõueniũt. docẽt sui iuditu re nõ esse. neq se neq reliquos municipes pati
posse.G. Cesarez imꝑatorẽ. bñ. de re .p̃. meritũ taritis teb gestis oppito menibyq
ꝓhiberi. ꝓuidehãt rõne posti̾tatis ⁊ penculisui. Quoꝵ or̃one ꝑmotus uarus presi¬
diu qd̃ introduxerat ex oppido educit ac ꝓfugit. Hu̾c expͥmo ordine panci c esaris
cõsecuti milites ꝯsistere coegerũt. Cõmisso p̾ho deserit᷑ asius nar̾ nõ nulla pars
militu domũ discedit. Reliqui ad cesare ꝑuenuĩt. atq una cũ his dephensus
L. pupiꝰ pͥmi pili centurio adducit᷑. qui hũc eunde ordine inex̾citu tñ põpei au¬
tea duxerat. At cesar mulites accianos collaudat pupiũ dimictit. Anximatibus

Expanded text:
missis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum missis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione permotus Varus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac profugit. hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. commisso proelio deseritur a suis Varus; nonnulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Itaq ab arimino .in. antoniũ cu cohortib .u. aretuĩ mictit. Ip̃e ummini cũdu¬
abꝰ legionib sb̾sistit ibiq dilectu hr̃e iustitiit. ꝑis auru fanu anconã sigłis
cohortib occupat. Int̾ea certior fcũs tigniũ. therniã. pẽ. cohortib quĩq tenẽ oppidu
mnunire omiuq ẽẽ tiguinoꝵ optima erga se uoluntatẽ. curionẽcu trib cohorti¬
bquas pisauri ⁊arimino habebat nuctit. cuĩ aduentu cognito diffisus nunicipii
uolũtatis thermus cohortes exurbe ruducit ⁊ ꝓfugit. mlites ĩitinẽ abeo discedũt
ac domũ reu̾tunt᷑. Curio sũma onĩiu uolũtate tiguiũ recipit. quib reb cognitis
ꝯfisus mnunicipioꝵ uolũtatib cesar cohortes legionũ.xiii exp̃siduis deducit. Auri¬
mũq ꝓficiscit᷑ qd̾ oppidũ Acius cohortib ĩtroductis tenebat. dilectũq toto piceno cĩtũ¬

Expanded text:
itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duitaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Thermum praetorem cohortibus v tenere, oppidum munire, omniumque esse Iguinorum optimam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circum
Abbreviated transcription (Latin):
quoq facili certisq ꝯditionih fiãt ⁊ iure iurãdo santãtur. aut ip̃e ꝓpius ac¬
cedat aut se patiat᷑ accedẽ. fore uti ꝑcolloꝗa om̃is ꝯtrou̾sie co̾ ponãtur. ¶. Iccep¬
tis madatis Roscius cũ Cesareͣ cͣapuã ꝑuenit. ibiq cõsules põpeiu ꝙ ĩneĩt᷑.
postulata Cesaris renũtiat. illi deliberata respõdẽt. scriptaq adeu madata
ꝑeos remictũt. Quoꝵ hecerat sũma. Cesar ĩgallia reu̾tereparimmo ex¬
cederet. excitus dimictẽt. que si fecisset. Põpei ihispanias ituruz aterea¬
quo ad fides eẽt data Cesare factuꝵ qͣ polliceret᷑. nõ int̾ nssuros cõsules Ponpeiũq
dilectus. Erat iniqua ꝯditio postulare. Cesar armino excerẽt atq ĩpuuntiq̃ reũ¬
tetur. uł ip̃m ⁊ ꝓuintias et legiones alienas tenẽ. ex̾citu Cesaris uelledumicti. diłe¬
nõ colloquio nõ dare neq accessuꝵ pollicen magna pacis desperatõe afferebatꝰ.

Expanded text:
quo facilius certisque condicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata re respondent scriptaque ad eum mandata per eosdem remittunt, quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interequoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilevero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̾ prĩ intumuulũ afcamam uenerãt ini repellunt᷑. atq ali sũnus sb̾sidis tẽ¬
ga u̾tere seq adsigna legionũ recipẽ cogunt᷑. Genus erat pugne muilitu illoꝵ. uit
magno ĩpetu pͥmo ꝓcurrent audactꝰ locu caꝑent. ordines suos no magno ope
ẜuarẽt ran disꝑsiq pugnarẽt si p̾merent᷑. pede referre ⁊ loco excedereño fur¬
peexistimarẽt. Culisitanis reliquisq barbaris gn̾ẽ quodã assuefacti ꝙ fere

Expanded text:
d prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terd prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe exi
Abbreviated transcription (Latin):
comorati nec lõgnĩ abĩfimo colle ꝓgressi copias ĩcastra reducũt. ¶ Gertio die Ce¬
sar uallo castra ꝯmunit reliquas cohortes quas ĩ suꝑiorib castris reliq̾̃rat im¬
pedimẽtaq adse traduci iubet. E rat ĩoppido ilerda ⁊ ꝓximo colle ubicastra petre¬
ius atq afranĩ hebãt planities. curit pas .ccc. atq fere ĩ hoc medio spatio tumiulus
erat paulo editior quẽ si occupasset Cesar ⁊ cõmuuisset ab oppido apotite ⁊cõmeatu
onũ ꝙ ĩ ꝯppidũ ꝯtulerat se int̾ clusuꝵ adu̾sarios cõfidebat, hoc sperãs legiones.iii.
excastris educit. acieq ĩ locis ydoneis structa uiuiꝰ legionis añ signa nos ꝓcurrere
atq eu tumulũ occupate uibet. Quare ꝯgnita celerit᷑ que ĩstatiõe ꝓcastris erat
A fran cohortes bremore itinẽ ad eund̾e occuipãdu locu micturit᷑. ꝯtendit prelo¬

Expanded text:
commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caecommorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittu
Abbreviated transcription (Latin):
tino hostiũ incũsu extererẽtur. atq oꝑeꝓhiberẽtur uallo nmiri uetuit. qd̾ emi¬
nere ⁊ pculuderi necesse erat. s afronte castra ꝯ̃t hoste pd̃. xu. fossam fieri uissi
munin sb̾uespeꝵ cesar ĩtra hãs fossa legiones reducit. atq ibi sb̾armis ꝓxima
nocte cõquiescit. Postero die om̃e ex̾citu ĩtra fossa ꝯtinet. aqd̃ lõgniꝰ erat agger
petend̾ inp̾sentia simile rõne oꝑis ĩstituit. singłaq latera castroꝵ singłis ac¬
taibuit legionib inuniẽda. fossasq ad eãde magtudĩe ꝑfici iubet. peliquas
legiones inãnis expeditas ꝯt hostẽ costituit. Aftanĩ petreiq terrẽdi cã atq opis
ĩpediendi copias suas ad ĩfimas mõtis radices ꝓducũt ⁊ p̾lio lacessut.. Nleq io¬
curo cesar opus int̾nictit cõfisus p̾sidio legionu .iii. ⁊ minutõe fosse. Illi rĩo diu

Expanded text:
tino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod emitino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussitmuniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu
Abbreviated transcription (Latin):
opprimẽdos uerterẽtur. Quaꝵ aduentu prelñ. dirimit᷑ ac suas utq legiones redu¬
cit ĩcastra. ¶ Sobiduo Cesarcu equitib. decce. quos ibi p̾sidio reliq̾rat᷑ incastra per¬
uerit. Põs qui fuerat tẽpestate int̾ ruptus pene erat refectus. hũc noctu ꝑficiuissit.
pe coguita locoꝵ nã ponti castris ꝙ p̾sidio cosortes reliqo. atq: oinĩa imnpedimẽta ⁊ po¬
sterodie om̃ib copiis triplici ĩ structa acie adilerdam ꝓficiscitur ⁊ sb̾castris aframii
cõsistit. et ibi pauꝑ sb̾armis moratus facit equo loco pugnãdi potestate. pote¬
state fc̃a a franius copias educit. et ĩ medio colle sb̾castris costituit. Cesar ubi ꝯ¬
gnouit afraniũ stare quominꝰ prelio dimicaret᷑ ab ĩfimis radicib montis inter¬
missis cicit᷑ passib. ecec castra facere cõstituit. ⁊ ne ĩoꝑe fatiendo inilites repẽ¬

Expanded text:
opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reduopprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repen
Abbreviated transcription (Latin):
sequeretur subito iume̾toꝵ ⁊ aque magͥtudĩe pons est int̾ruptus ⁊ reliqua młtitudĩe
equitũ int̾clusa. Q uo cõgnuto apetreio ⁊ afrano exaggẽ atq cratib q̃ fluritie fe¬
rebant᷑ celerit̾ suo ponte a franĩ quẽ oppido castasq ꝯiuctu hebat. legiones .iiii. eq¬
tatumq om̃e trãiecit duabq fabianis occurrit legionib. cuĩ aduertu. nũtiato.
planc̾qui legionib p̾erat recessaria recoactus locu capit suꝑiorẽ. diu̾sazq atieni
ĩduas ꝑtes ꝯstituit ⁊ le abequitatu circũueniti posset. ita ꝯgressus ĩ pari mĩo mag¬
nos impetus legionũ equitatusq sb̾stinet. Cõmisso ab equitib p̾lio signa legionu
duaꝵ ꝓcul abuttisq cõspitiunt᷑. quas .c. fabius ultiore ponte. sb̾sidio nr̃is miserat.
suspicatus fore id qd̾ accidit. ut duces adu̾sarioꝵ occasione ⁊ bñfitio fortune ad nr̃os

Expanded text:
sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros
Abbreviated transcription (Latin):
Petẽa scute citieriõis ꝓuintie ⁊ cetͣte ult̾iores hyspanie cohortes curit᷑. lxxx. equitũq ut̾
tanus montanis qui galliã ꝓuintiã actigũt. audierat põpenĩ ꝑ mauritanã cu leg
onib it in hyspaniã facere. cõfestimq esse uentuꝵ. simł atribuns militu centuri¬
onibꝰq nuituas pecumias sũpsit. has excitui distribuit. Quo fc̃oduas res ꝯsecutus
est. ꝙ pignore aĩas centutionũ deiũxit. ⁊ largitione militũ uolũtates redenut. ¶ Eabĩ
finitimaꝵ ciuitatu aĩos lict̾is nũtus q tẽptahat. In sicore flumine pontes effecerat du¬
os distãtes int̾ se. mil. pãs .iiii. iis pontib pabulatũ mictebat ꝙ ea que citra flumen fu
ut crebroq int̾ se equestrib p̾lus ꝯtẽ debãt. Huc cũ cotidiana cõsuctudĩe ꝯgresse pabu¬

Expanded text:
praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utripraeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utritanis montanisque, qui Galliam provinciam attingunt, adiecerat. audierat ere confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuent, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabu
Abbreviated transcription (Latin):
ritate p̃sidiu ex saltu deiecit magnis q itinerib adex̾citum a frami ꝯtendit. Ad¬
uentu .l. rubuli rufi quẽ apõpeio misso ĩ yspaniã demostratu est. Afranins ⁊ pe¬
ãna duab leganib. t̾c̾ius abanabẽtoru agrũ lusitanãq parimũo legionũ ob¬
tinebat. offitiauit̾ se patiurit᷑. Uti petrei exlusitana ꝑ u̾tones cuzon̾b cõpiis ad
a franiũ ꝓficiscat᷑. Uarro cũ hiis quas hebat legionib om̃e ult̾iore hyspaniã tuc¬
atur. Hiis reb cõstitutis equites tocius lusitane apetreio celtiberie cantabris bar¬
banisq om̃ib qui ad occranũ ꝑtinẽt Aba franio imꝑant᷑. quib cohactis celeriter
petreĩ ꝑuectones ad afraniũ ꝑuenit cõstitutõe cõmiu cõsiliobellu ad ilerda ꝓpter
ip̃ius loci oportunitatẽ gerere. erãt ut sup̃ demostratũ estleg̃ afrani .iii. petrei due.

Expanded text:
ritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, Afranius et PeAnam duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his rebus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbarisque omnibus qui ad Oceanum pertinent, ab Afranio imperantur. quibus coactis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae,
Abbreviated transcription (Latin):
uictas gallias actribuent. uectigalliaq auxerit. quare parib coꝵ bĩifitus parõ se
quo uolutatẽ tribuẽ debere. ⁊ neutra eoꝵ ꝯtra alteꝵ inuare.aut urbe aut portibue
ircorpficitur. sia cibelli admistrada ꝑnuctit᷑. Eius imꝑio dasse quoqͣ u̾s diui¬
itut. oncranas naues quas ubiq possũt de p̾hendũt: atq ĩ portũ deducũt. paru cł a¬
ams aucuosi iresiua. Pi niboĩ uiriis ꝑmotus. Cesar. i eg̃. tres oraxilia abducit.¬
tures uieasq ad expugnatõe urbis aggere naues longas arclate nũo .xii.fa¬
cere ĩstituit. D uib effectis armatis q dieb .xxx. aqua die mat̾ia cesare adductis¬
bone curũq ea loca uerãdi cã disposuerat ĩ hispaniã prenuctit celeritq saltus per¬
yreneos occupari iubet. qui eo tp̃e abafrario legato p̾sidiis tenebant᷑. legiones reli¬
quas que lõgnius yemabãt sy sequi iubet. Fabius ut erat imꝑatu adhibita cele¬

Expanded text:
victos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus rurbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum claiis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducitturres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita cele
Abbreviated transcription (Latin):
centuriones tributuq nuł nedubitaret p̾liu cõmict̾ere. omĩu ẽẽ itlitũ patissimõ
ãntios. Afranios ꝯ̃t młtis reb sutimoris signa misisse qd̾ sius nõ sb̾uenissẽt ꝙ de
colle nõ recederẽt ꝙ suis equitũ incursus sb̾stinent collatisq ĩunũ locũ signis ꝯferti
noq ordines neq signa ẜuarẽt. Q̾ simiquitatẽ loci timẽt datũ ux tñ aliquo loco
facultate qd̾ certe ĩ de decededu oẽt a framio nee sine aqua ꝑmanẽ poss. Cesarĩea
spenenerat. sesine pũgna ⁊ sine uuluẽ suoꝵ re co̾ficere ꝑosse qd̃ ir frumẽtatia ad¬
ret᷑ optime meritos dese mulites. Cur deniq fortima piclitaret᷑ p̾ẜtim cu nõ mi¬
nus ẽet imꝑatoris ꝯsilio suꝑare ꝙͣ gladio mouebat᷑ etiã nĩa ciuiũ quos intͥfici

Expanded text:
ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo locofacultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etia
Abbreviated transcription (Latin):
atq omĩb undiq ꝯquisitis ium̾tis ĩcastra deportãt. Transit etiã cohors lurgano¬
nẽsis adeñ. Cõgnito ciitatis cõsilo et signa exstatõne trãsfert. Magna celeriter con¬
nuitatõ roꝵ ꝑ fcõ ponte magnis quĩq curitatib adamiciciã adiñctis. expedita re
frumẽtana. extinctis rumorib deauxiliis legionũ quecu põpeio ꝑ mauretaniam
uenur dicebant᷑. mł̾te lõgniqores ciuitates ab A franio desciscũt ⁊ cesaris amiciciã secũ¬
tur. Quib reb ꝑtẽritis aĩnis adu̾sarioꝵ Cesar ne sẽꝑ magno circuitu ꝑ pontẽ equi

Expanded text:
atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavoatque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circui
Abbreviated transcription (Latin):
portum cõpellũt. Eo die naues maxiliẽsiu cuzhus que sũt capte int̾eunt uiiii.
oc pͥmũnt Cesan adilerda nuntiat᷑ sumil ꝑfco ponte celerit̾ fortuna mutatur.
Ili ꝑterriti uictute equitũ. miñ libere. minꝰ audact̾ uagabant̃. Alias nõ longoacasts
ꝑgcessi spatio ut celere receptũ br̃ent. Angustius pabulabãtur. Alias longniore cir¬
cu̾itu custodias statõnesq equitũ uitabat. aut aliquo accepto detrim̃to ant procul
equitatu iuiso exmedio itinere pioctis sarcinis fugiebãt. Postaemo ⁊ plures int̾iictẽ dies
a p̃ter cõsuetudĩe omĩu noctu cõstituerãt pabulaͣi. ¶ Interĩ ołcenses ⁊ calagurritani
qui erãt cu Oscensib cõtributi mictũt ad eũ legatos sẽseq imꝑata facturos pollicent᷑.
hos tarraconẽses ⁊laccetam ⁊ ausetam ⁊ paucis post diebz lũganonẽses qui flumen
hiberum accingũt ĩ secunt᷑. ¶ Petit ab hiis om̃ib ut se frumẽto iunẽt. Pollicent

Expanded text:
es Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur
Abbreviated transcription (Latin):
usus ei ꝓuintie nactus aditur adea conãda ꝙ paucis antea̾nis ⁊ p̾tura ea ꝓuin¬
tia obtinuerat. Hic ueniẽte utica nauib tuberonẽ portuatq oppido ꝓhibet. ne¬
q affectu ualitudĩe filiu exponẽ int̾ra patitur. s sb̾latis auchons excedẽ eo loco
cogit. Hiis rebꝰ cõgnitis. Cesar. ut reliquũ tp̃s alabore int̾ricteret̃. milites ĩꝓxi¬
ma muicipia deduas. Et ipe ab urbe: ꝓfiaiscis. coacto senatu ĩ uitias mmnicor
cõmemorat. docet senullu eỹ ordinatiũ honorẽ appetisse. O expecta tol. egindioepb

Expanded text:
usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinusu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ legatos suos ciuiũ Romanoꝵ dilectus habebat. Equitu peditũq certũ nũ
aciuĩtatib sicilia exigebat. Quib reb pene ꝑfc̾is aduentu curionis ꝯgnito q̃ritͣ
ĩꝯtione se se ꝓiectũ ac ꝓditu.a. gñ. Põpeio qui onũb deb ĩ paratissimis nõ neces
saniu bellu suscepisset. ⁊abse reliquisq ĩsenatu ĩtẽrogatus.oĩa sibi eẽadbellu
apta ac ꝑata cõ firmauisset. Hec ĩcontione q̾stus exꝓuiitia fugit.nacti uacuas
abimperiis. Sardinia. Ualerius. Curio sicilia cu ex̾citib eo ꝑueniũt. Ouber
cu ĩ africam uenisset ĩuenit ĩꝓuintia cu imꝑio aociu uaru qui adauxiniũ ut s̃
demostrauimꝰ ãmissis cohortib protin̾ ex fuga ĩ afcica ꝑuenerat atq ea sua spõte
uacua occupauerat. dilectuq ħito duas legiones effecerat hoĩu ⁊ locoꝵ noticia ⁊

Expanded text:
sque per legatos suos civium Romanorum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum sque per legatos suos civium Romanorum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae exigebat. quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimis noenatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum in Africam venisset, invenit in provincia cum imperio Attium Varum; qui ad Auximum, ut supra demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et
Abbreviated transcription (Latin):
de. id ꝑꝑ annitỹs longũ atq ĩpeditu uidebat᷑. Intea uetere ex̾citu duas yspanias
cõfirmari. quaꝵ erat altera maxinus bñficiis põpei deuicta. auxilia equitatũ para¬
rigallia ytaliamq tẽptan se absente nolebat. Itaq ⁊̃ p̾sentia põtei seq̾ndi rõ¬
ne obinictit. In yspaniã ꝓficisci cõstituit duuins municipioꝵ omĩu imꝑat
ut naues ꝯquirãt brũdusiũq deducẽdas curẽt. mictitĩs ardimã cu leg una. Ua
ĩ a fricam trãsducẽ ex̾citu iubet. Gardina obtinebat. m̃. cocta. Sycilia. m̃. cato afri¬
cam sorte tubero obtinẽ debebat/ Caralitani simul adse ualeriu mictiaudierũt. nõ¬
du ꝓfecto ex ytalia suasponte coctã exoppido eitiũt. ille ꝑterritus ꝙ om̃e ꝓuintiã cõ¬
sentire ĩtelligebat exsardinia ĩ africa ꝓfugit. Cato ĩ sicilia naius lõgas ueteres
reficiebat nouas ciitatihꝰ imꝑabat. Hec inagno studio agebat. ilucatuis. Brutus.¬

Expanded text:
 anni tempus longum atque impeditum videbatur. interea veterem exercitum, duas Hispanias confirmari, quarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituit, duumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cuin Africam traducere exercitum iubet. Sardiniam obtinebat M. Cotta, Siciliam M. Cato; Africam sorte Tubero obtinere debebat. Caralitani, simul ad se Valerium mitti audierunt, nondum profecto ex Italia sua sponte Cottam ex oppido eiciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire intellegebat, ex Sardinia in Africam profugit. Cato in Sicilia naves longas veteres reficiebat, novas civitatibus imperabat. haec magno studio agebat. in Lucanis Bruttii
Abbreviated transcription (Latin):
Discessu liberã nacti milites colloquioꝵ facultatẽ nulgo ꝓcedunt. ⁊ quẽ quisq ĩcastaᷤ

Expanded text:
discedisce
Abbreviated transcription (Latin):
lulu exeoloco degredit᷑. ut tunore adu̾sariis minuat. Petrei atq afcanĩ oblata
facultate ĩ castra sese refenit. Cesar p̃siois montib dispoĩtis om̃i adhibeꝵ int̾ cluso
itiriere ꝙͣ pxime põt hostiũ castris cõmunit. Postero die duces adu̾sarioꝵ ꝑturbati
ꝙ oñe rei frumẽtatie flunũsq hiberi amiẜart. de teliquis reb cosultabãt. Eta
unũ it̾ ilerdam si ren̾ti uellẽt. Alteꝵ sitãracone peterẽt. Hoc cõsiliãtib eis nũtiat᷑
aquatores ab equitatu p̃mi nr̃o. Q nare cogta crebras statõnes disponũt equitũ et
cohortiu aleriaꝵ legionariasq ĩt̾mitũt cohorte ualluq excastris ad aquã duçere
incipuit. ut ĩtra mimntõe ⁊ sirctimore ⁊sinc statoĩb aquari possẽt. Idopus intͥ se
petreĩ atq afcanĩ partiunt᷑. ip̃iq ꝑfitiẽdi oꝑis ca lõgnius ꝓgrediunt᷑. ¶ D. uoꝵ

Expanded text:
ulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castrntariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
piloꝵ t̾ragulaꝵ reliquoꝵq teloꝵ se ĩstrurerãt. Ita cognito hostiu aduc̃tu suas naues
exportucducũt. cu massilic̃sib cõfligũt. Pugnatu est utrĩq fortissime atq ac̾rime
neq iultu albicinr̾is irtute cedebãt. hoĩes asperi et mõtam ⁊ ex̾citatuĩ atinis. atq hiimõ

Expanded text:
pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in a
Abbreviated transcription (Latin):
at qphrt pie uite corenes q euz anaignia pra eote ponte ĩcastra reuitunt᷑. ¶Dum  ab
ilerdam getunt᷑ massilienses. usi .i. domitu cõsilio naius longas expeduĩt nũo. xuii.
quaꝵerant .xi. tocte muita his miriora nagigia addũt. ut ip̃a multitudĩe nr̃a classis
terreat᷑ inagnũ nũm sagictatioꝵ magiũ albicoꝵ de quib sup̃ demostratũ est ĩponũt.
atq hos pͥmiis pollicitato ĩbq ĩcitant. Certas sibi deposcit naiis domitius atq has
coloris pastoribq quos secum eduxerat coplet. Sic om̃ib reb ĩstructa classe magna
fidutia adnr̃as nais ꝑcedũt. quib p̃erat .d. brutus. Hec ad ĩsilam que ẽ ꝯtra mrassili¬
am statõnes obtinebat. erat multo ĩ ferior nũo nauiũ brutus. s electos exom̃ib legi¬
onib fortissimos uiros an̾signando centuriones c esareiclassi actribuerat. qui sibi ad id¬
nimus depoposcerãt. hii m̾anus ferreas atq arpagones parauerãt. magnoq nĩo

Expanded text:
t, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero
Abbreviated transcription (Latin):
locis maiores aquas fuisse cõstaret. Uum au̾t ex onũb montib nix ꝑfluitiac sũ¬
ma ripas flunũs suꝑauit ponte q ambos quos .C. fabiꝰ fererat uuo dienenipitra
Queres magnas difficultates excitiu sesari actulit. Castra en̾iut sit̃ demostra¬
tu est cu e̾ent int̾ flumina duosicorĩ ⁊ cingã spatio miliũ .xxx. Nleuetũ hoꝵ trãsi¬
ni poterat neccĩoq om̃s hiis angustiis ꝯtinebant᷑. Neq auitates que ade esaris a¬
mi̾cicia accesserãt friuñtu sb portare. Nleq hiiqui pabulatu longi psuessiera
int̾clusis flumib reu̾ti. neq maximi cõmitatꝰ qui exitalia galliaq nemieba̾t ica¬
stra ꝑuenire poterat. Op̃s erat difficilimiũ quo neq frum̃ta ĩ hybius erãt. neq
multu amaturitate aberãt. at ciuitates exinanite ꝙ afrauiꝰ pene o̾e frum̾tu aĩe
Cesatis aduentũ I lerdã cõnexerat. reliqui si fuerat cesar suꝑioribdiebo ꝯsũpse¬

Expanded text:
as fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpse
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib telis gladiis destrictis ĩ petu adusus mõte ĩcohortes fatuĩt. paricis q de¬
iectis reliquos sese cõutere cogñt. Subinotis sb̾muru cohortib ac ño nulla pãte
ꝑꝑ terrore ioppidu copulsis facilus ẽ nn̾s receptus datus. Equitat᷑ au̾t ur̃ ab
uittoꝙ latere ⁊ si deiectis atq ĩ feriorib locis cõstiterat tam̾ ĩ su̾mu̾ ĩnigu iuctu¬
te ꝯnitit᷑. atq int̾duas aties ꝑequitãs comodiore ac tuto̾re nt̾is recep̾ti dat.
Ita uanio certamĩe pũgnatu est. ⁊ in in pͥmo ꝯgressu circit.lxx. cectoerũt irchiis
O fulginus expͥmo hastato legionis. xiiii. PO. in ꝑꝑ eximna iututẽ exiferio¬
tib ordinib ĩeu locu puenerat. uulerãtur amplius. dc. exafraniams urt̾¬
fitiunt᷑.S. ceciĩ pͥmi pilicenturio ⁊ p̃t̾ eu centuriones .iiii. nulites ampli.sci

Expanded text:
omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deomnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc.
Abbreviated transcription (Latin):
laterib subructi. noq equites laborãtib usui ẽẽ possẽt. Aboppido au̾t editus iacus
tenui fastigio ñgebat ĩ lõgitudine pãs. circit. ecec. hac mñis erat receptus. ꝙeoiti
citati studio iuꝯsultius ꝓcesserãt. Hoc pu̾gnabat᷑ loco. ⁊ pꝑ angustias iniquo. ⁊ qd̃ sõ
ip̃is radicib montis costiterãt ut mllu frustra telu ĩ eos mictẽtur. tam̃ urixtute
et patientia nitebant᷑. atq omĩa nulnera sbstinebãt. Augebant᷑ illis copie atq ex
castus cohortes poppidũ crebro sẜ̾mictebant᷑ ut ĩtegn defessis sucedent. hoc ide Ce¬
sar facere cogebat. ut submissis ĩ eunde locu cohortib defessos recipẽt. hoc loco cu
eet mo pũgnatũ ꝯtinẽtur horis quĩq nr̃iq grauiꝰ aristitudĩe pͥmẽnt᷑. ꝯsũptis.t¬

Expanded text:
lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentu