comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et laudibus p̾dictum locum ingres¬
sus: exercere imꝑatum opus aggres¬
sus ẽ. Conggregataq rusticorum
maxima multitudine locum purgaũ:
cuius medio. due maxime p̾minebãt
rupes. quas oꝑantium multorũ mo¬
uere ñ poterant manus: nec a suo di¬
uellere statu. Qui cum du hererent.
nec omnino quid deberent facere in¬
nocte in secuta uisio apparuit ciudã
homini nomine baino. in uilla que
magnum inter suos tenebat dignita¬
tis locum. Hic gͦ ꝑ uisum monitus.
ut cum laborantibꝰ. et ipse labori insi¬
steret: festinus ad locum cum filiis
uenit. impleturus quod fuerat iusfꝰ
Quo cum ꝑuenisset: fretus auxilio sc̃i
richaelis archangeli. quod humana
ñ poterat uitus. mirum in modum
tam facile molem tante magnitudi-¬
nis remouit: ut nullum pondus in¬
ibi ẽe uideretur. At omnes in cõmu¬
ne collaudantes dm̃. scm̃q archange¬
lum michaelem: cepto attentius in¬
sistebant oꝑi. Cumq iam dictus ep̃c.

Expanded text:
et laudibus praedictum locum ingreset laudibus praedictum locum ingressus, exercere imperatum opus aggressus est: congregataque rusticorum maxima multitudine locum purgavit, cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operantium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino quid facerennocte insecuta visio apparuit cuidam homini nomine Baino in villa quae magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo per visum monitus ut cum laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
tistes. autbertus nomine. sopori se de¬
diset: admonitus ẽ angelica reuela¬
dione. ut in iam dicta summitate
rata admonitus ẽ uisione: quod ꝑfi¬
ceret quod iubebatur. Et quia sp̃s ꝓpħa
lit adhuc p̃sul constructionem. s ad
ualeret delib̾ationem. Contigit ꝑ ide¬
rum cuiusdam. quem fuiti qui
neret saxi cacumine: ut dum is qui
amiserat iuuencum. repꝑlendi amit¬
teret spem. turpe latrunculꝰ lucrũ. effice¬
nitus. Locum adiret celerius: a quo
hominis inscripta. suꝑ quam memo¬
co edificationi congruus posset uide¬
ri locus. angelica in hunc modum ẽ
responsione dictatus: ut loco eo edi¬
ficaretur edes. quo inerat taurus ab¬
scondite religatus. Cumq de loci re¬
quireret amplitudine. uel quantita¬
te: eisdem cognouit responsis. edifica¬
tioni eum debere statuere modum.
in circuitu ꝓtriuisse. Post hec quoq¬
iussum ẽ: ut suo p̾reptus domino. re¬
stitueretur taurus. uenerabilis ep̃c

Expanded text:
tistes Autbertus nomine sopori sese detistes Autbertus nomine sopori sese dedisset, admonitus est angelica revelatione, ut in jam dicti summitate rata est admonitus visione, quo perficeret quod jubebatur. Et quia spiritus plit adhuc praesul constructionem, sed adhvaleret deliberationem. Contigit per idrum cujusdam, quem furtim quineret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficenitus, locum adiret celerius, a quo hominis inscripta, super quam memoi aedificationi congruus posset videri locus, angelica in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, in circuitu protrivisse. Post haec jussum est ut suo praereptus domino restitueretur taurus. Venerabilis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
gratissima ẽe solent remo. tiora loca:
quatuor ibidem olim inhabitasse com¬
ꝑimus monachos: ubi etiam nunc
usq due extant eccłȩ: priscorum ma¬
nu constructȩ. Nam ipsi monachi. ibi¬
dem domino seruientes. dispensatiõẽ
cuncta regentis di. sustentabantur ã
te auxilium. Nam ut illis sine quo
humana ñ pot̾ exigi uita deerat ui¬
ctus. fumo signifero discurrente. alta¬
ꝙ cęli petente. onerabat asellum dapi¬
b dilectione uera farcitis. sicq duce
muisibili breuiora ꝑ loca ibat et in¬
que erant illis necessaria. S quia hic
locus. nutu d̃i futuro parabatur mi¬
raculo. sc̃iq sui archangeli michaelis¬
uenerationi: mare quod longe distabat
paulatim assurgens. omnemq silue
magnitudinem uirtute complanaũ¬
sua: et in arenȩ suȩ formam cuncta
redegit: p̃bens iter ppło t̾re. ut enar¬
rent mirabilia dĩ. Iam uero ad illud
ueniendum ẽ: qualiter idem beatorũ

Expanded text:
gratissima esse solent remotiora eremi gratissima esse solent remotiora eremi loca, inibi olim inhabitasse comperimus monachos, ubi etiam usque nunc duae exstant ecclesiae priscorum manu constructae. Nam ipsi monachi ibidem Domino servientes dispensatione cuncta regentis Dei sustentabantur, prte auxilio. Nam ut illis sine quo humana non potest exigi vita, deerat victus, fumo signifero discurrente altaque coeli petente, onerabat asellum dapibus dilectione vera farcitis: sicque duce invisibili praevio, per loca ibat injussa illisque necessaria. Sed quia hic locus Dei nutu futuro parabatur miraculo sanctique sui archangeli venerationi, mare quod longe distabat paulatim assurgens, omnem silvae magnitudinem sua virtute complanavit, et in arenae suae formam cuncta redegit, praebens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam vero ad illud veniendum est, qualiter idem beatorum
Abbreviated transcription (Latin):
mo seruatũ ẽ. humanignĩs inc̃men¬
tũ Q ababricatensi urbe sex distans
milib. et occasum ꝓspectans: abri¬
catensem pagum dirimit a britan¬
nia. Nulla ibi exerceri ualet actio
mund̾ialis: his solls congruus ex¬
tat locus. qui xp̃m sedule uenerari
disponunt. Et hos suscipit: quos ad
ethera ardens uirtutum amor erehit.
copia piscium inibi reꝑitur: que
plurimorum aqua fluminum. ma¬
ris q infusione congeritur. Scul uͦ
cernentib. nil fore aliud quam spatio¬
sa quedam. immo uero spetiosa tur¬
ris uicletur. S et mare recessu suo.
deuoto ppło. bis indie desid̾atum iter
p̃bet: beati petentib limina archan¬
geli michaelis. Qui pͥmum locus. si¬
eut aueracibus cognoscere potuimꝰ
narratorib. ab opacissima claudeba¬
tur silua: longe ab occeani ut esti¬
matur estu. milib distans cribus:
aptissima p̃bens latibula ferarum.
Et quia secretiora celi. ꝑ contempla¬
tionis subtilitatem rimare uolentib.

Expanded text:
mo servatum est humani generis incremenmo servatum est humani generis incrementmillibus, occasum prospectans, Abrincatensem pagum dirimit a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio mundalis; his solis congruus exstat locus, qui Christum sedule venerari disponunt: et hos suscipit, quos ad aethera ardens virtutum amor evehit. Copia tanta piscium ibidem reperitur, quae plerumque fluminum marisque infusione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam spatiosa quaedam, imo speciosa turris videtur. Sed et mare recessu suo devotis populis bis inde desideratum iter praebet beati petentibus limina archangeli Michaelis, qui primum locus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narratoribus, opacissima silva claudebatur longe ab Oceani ut aestimatur aestu millibus distans sex, altissima praebens latibula ferarum. Et quia secretiora coeli per contemplationem subtilitatis rimari volentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ferendum. Ex quib patenter insinua¬
tur. quod beatus michael archangłs.
minist̾ium quod exercuerat in dei
quondam ppło: idem sortitus sit apud
gentium electionem. Hec ita ẽe cdeuo¬
tio credit fidelium: ꝓpt̾ ostensionem si¬
gnorum. Notũ enĩse fieriuoluit mortali¬
b etatis nr̃e temꝑib: quo se humanũ
genus. in electorum sp̃uum societate
cognosceret deuocatum. Demq ani
madũtendum ẽ. quo mistĩo locum mor¬
talib p̃uiderit. in partib occiduis:
ubi ex omini orbe confluit. uenerant̾
angłicum imploratura subsidium.
religiosa multitudo fidelium.
lis. quia in morem tumuli. quasi ab
arenis emergens. in altum in spatio
ducentorum cubitorum porrigitur.
occeano undiq cinctus. Quilocus.
angustum admirabilis insulȩ p̾bet
spatium. inter ostia situs: ubi immer¬
spaciũ: longitudine uͦ ac latitudine
a radice qua pͥminet ñ multũ distat
ut cognoscit᷑ ab eo oꝑe saluatũ. ĩ¬

Expanded text:
ferendum. Ex quibus patenter insinuaferendum. Ex quibus patenter insinuatur quod beatus Michael archangelus ministerium quod exercuerat in Dei quondam populum, eumdem sortitus sit apud gentium electionem. Haec ita esse devotio credit fidelium propter ostensionem signorum. Notum enim se fieri voluit mortalibus aetatis nostrae temporibus, quo se humanum genus in electorum spirituum societate cognosceret devocatum. Denique advertendum est quo mysterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis, ubi ex omni orbe confluit veneranter angelicum imprecatura subsidium religiosa multitudo fidelium. lis, ideo quod in morem tumuli quasi ab arenis emergens in altum, in spatio ducentorum cubitorum porrigitur, Oceano undique mari cinctus locus, angustum admirabilis insulae praebet spatium inter ostia situs, ubi immerspatium. Longitudine vero ac latitudine a radice qua prominet non multum distat ut conjicitur ab eo opere quo salvatum, i
Abbreviated transcription (Latin):
orum. xp̃o uero domino in ꝓpria ueni¬
ente. atq a suis ñ recepto. quin potius
ꝓdito: ipso ad patrem remeante aboli̾tur
obseruatio prisce legis. constabilitur an¬
nuntiationis euangelicȩ admirabile sa¬
cram̃tum: dum exeunte ꝑ omnem t̾ram
sono apłico. cerimonie transferuntur sa
historiȩ eccłasticȩ. quod pꝰ passionem et
ascensionem domini ad cęlos. pꝰ dii ex¬
pectatam isrliticam penitudinem. cũ
appropinquaret tempus desolationis.
tis: eccła apud ierosolimam monitu di¬
uinitatis. ꝑ cunctum oebem gentibus
euangeliratura diffunditur. Cumq
congregatus undiq ex omnibus locis
populus. paschalis festi p̾stolaretur di¬
em: sacerdotib solitas excubias obser¬
uantibꝰ. uoces subitas uigiles audiunt
dicento. Migremus ex his sedib Uo¬
ces uero subite ꝑ angelos emisse. que
enuntiauerunt beatorum sp̃uum de¬
migrationẽ: anglicum minist̾ium in¬
sinuarunt. ad eccłam gentium trans¬

Expanded text:
orum. Christo vero Domino in propria veniorum. Christo vero Domino in propria venienti, atque a suis non recepto, quin potius prodito, ipso ad Patrem remeante, dum aboletur observatio priscae legis, constabilitur annuntiationis evangelicae admirabile sacramentum, dum exeunte per omnem terram sono apostolorum, caeremoniae transferuntur sachistoriae ecclesiasticae quod post passionem et ascensionem Domini ad coelos, post diu exspectatam Israelitarum plenitudinem, cum appropinquaret tempus desolationis ctis, Ecclesia apud Hierosolymam monitu Divinitatis per cunctum orbem gentibus evangelizatura diffunditur. Cumque congregatus undique ex omnibus locis populus Paschalis festivitatis praestolaretur diem, sacerdotibus solitas excubias observantibus, voces subitas vigiles audivit dicentes: Migremus ex his sedibus. Voces vero subito per angelos emissae, quae enuntiaverunt beatorum spirituum demigrationem, angelicum ministerium insinuarunt ad Ecclesiam gentium trans
Abbreviated transcription (Latin):
cipe monarchiam tocius occiclen¬
tis. necnon et septemtrionis et meri¬
diei partes. strenue gubnante: quia
omnipotens ds̃ ñ solum in omnes
el archangelus. unus ex septem spiri¬
tib. in conspectu domini semꝑ assisten¬
tibꝰ: qui etiam et paradisi p̃positus.¬
ad saluandoꝵ animas. in pacis regio¬
ne collocandas constitutus legitur.⁊
post eam manifestationẽ. qua se m¬
in monte gargano adorandum et glo¬
rificandum. quomͦ et qualiter uoluit. ut
in scriptis habetur ostendit: oꝑe p̾tiũ¬
ẽ intimari. quibꝰ sese indiciis manife¬
stare. idem beatissimus princeps suꝑ
norum ciuium uoluerit. p̾suli occiden¬
talium populoꝵ: ut qui quondam
benedicto in patriarchis ppło israeli¬
tico. defensionis opem attribuerat:
filiis ꝑ adoptionem. Namq legitur in
uisione damelis ꝓpħȩ. dicente eodem an¬
gelo. nemo ẽ adiutor m̃s inomnib his:
nisi michael archangelus princeps ũr.
Drinceps inquit ũr: ppłi uidelicet iude¬

Expanded text:
rege monarchiam totius occiduae et septentrionis, necnon et meridiei partis strenue gubernante, quia omnipotens Deus non solum in omnibuarchangelus unus ex septem in conspectu Domini semper assistentibus, qui etiam et paradisi praepositus salvatorum animas in pacis regione collocaturus legitur, post eam manifestationem qua se in monte Gargano ad adorandum ac glorificandum quomodo et qualiter voluit, sicut in scriptis habetur, ostendit; hius accipe quibus sese indiciis manifestare idem beatissimus princeps civium supernorum voluerit praesulem occidentalium populorum: ut qui quondam benedicto in patriarchis populo Israelitico defensionis attribuerat opem, filiis per adoptionem. Namque legitur in visione Danielis prophetae dicente eidem angelo: Nemo est adjutor meus in omnibus his, nisi Michael archangelus princeps vester . Princeps, inquit, vester, populi videlicet Judae
Abbreviated transcription (Latin):
gemini cosmaᷤ scilicet & damiar
arte medici: postquam xp̃iani effecti
sunt. solo uircutum merito et orati¬
onum int̾uentu. infirmitates lan¬
guentium depellebant. Qui diuer¬
sis cruciatib consummati in celestib
sunt coniuncti: miracula multa in¬
colis oftendentes. Nam siquis infir¬
nuis ad eorum sepulchrum fide ple¬
nus orauerit: statim adipiscitur
mecdicinam. Referunt eciam pleriꝙ
apparare eos ꝑ uisum languentib
et quid faciant indicare. Quod cum
fecerint: sam discedunt. E quibꝰ mul¬
ta audiui. que insequi longum pu¬
taui. hoc estimans posse sufficere qd̾
dixisuncti: ficdeliter dep̃cantes. sani

Expanded text:
gemini, Cosmas scilicet et Damianus, arte medici, postquam christiani effecti sunt, solo virtutum merito et orationum interventu infirmitates languentium depellebant; qui diversis cruciatibus consummati, in caelestibus sunt coniuncti, multa miracula incolis ostendentes. Nam si quis infirmus ad eorum sepulchrum fide plenus oraverit, statim adipiscitur medicinam. Referunt etiam plerique, apparere eos per visum languentibus et quid faciant indicare; quod cum fecerint, sani discedunt. Ex quibus multa audivi, quae insequi longum putavi, hoc aestimans posse sufficere quod dixi. Cuncti fideliter deprecantes sani
Abbreviated transcription (Latin):
occulte obtulit sc̃o damano non
quod cupiditati. s quod sc̃itati con
ueniret. Et cum nollet accipere.
uoluebat se ad pedes eius: et sacra¬
mentis terribilib constrictus sus¬
cepit munusculum eius: ne sper¬
nere uiderecur nom̃ dñi ꝑ quod
adiuratus fuerat. Hoc cum sc̃s
comas comꝑisset ualde contrsta¬
men meum adiuratus suscepit.

Expanded text:
occulte obtulit sancto Damiano non quod cupiditati sed quod sanctitati potius conueniret. Et cum nollet accipere uoluebat se ad pedes eius; et sacramentis terribilibus constrictus suscepit munus ne spernere uideretur nomen domini, per quod fuerat adiuratus. Hoc cum sanctus Cosmas comperisset ualde tristapter nomen meum adiuratus suscepit».
Abbreviated transcription (Latin):
structa: omnem ibi cotidie psalmoꝵ
pit ordine celebrari. Nullus autẽ huc
nocturno temꝑe ausus ẽ ingredi:
s aurora transacta. matutinos ibidẽ¬
cantant hẏmnos. Ex ipso autem sa¬
xo quo sacra contegitur edes. ad aqͥ¬
lonarem altaris partem. dulcis et
nimium lucida guttatim aqua di¬
labitur. quam incole stillam uocant
ob hoc et uitreum uas eiusdem recep¬
titui p̾paratum. argentea pendet ca-¬
tena suspensum. Morisq ẽ populo
communicato. singulos ad hoc uas¬
culum ascendere ꝑ gradus: donumoꝵ
celestis degustare liquoris. Nam et gu¬
stu suauis ẽ: et tactu salubris. Deniq
ñnulli pꝰ longas febrium flammas.
hac hausta stilla: celeri con festum re¬
frigerio potiuntur et salute. Innu¬
meris quoꝙ et aliis modis ibi et cre¬
bro sanantur egroti: et multa que an¬
gelice tantum licet potestati geri
miracula comꝓbantur. Maxime tam̃
die. cum et de ꝓuintiis curcumpositis.
plus solito confluens turba recurrit:

Expanded text:
structa, omnem ibidem quotidie psalmorustructa, omnem ibidem quotidie psalmorupit ordine celebrari. Nullus autem huc nocturno est tempore ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibi decantavit hymnos. Ex ipso autem saxo quo sacra tegitur aedes, ad aquilonem altaris, dulcis et nimium lucida guttatim aqua dilabitOb hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxima tamen , cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrat
Abbreviated transcription (Latin):
quam. uestigia marmori diximus
impressa. S priusquam huc ꝑueni¬
rent. apparet ad oriendem basilica p̃¬
grandis: qua ꝑ gradus ascenditur.
Hec cum ipsa porticu sua. quingen¬
tos fere homines caꝑe uidebatur:
altare uenerandum rubroq contec¬
tum palliolo. ꝓpe medium parietis
meridiani ostendens. Erat enim ip̃a
domus angulosa. nec in morẽ parietis
humani parietib erectis: s instar spe¬
luncȩ. p̃ruptis et sepius eminentibꝰ
asꝑata scopulis: culmine quoq petro¬
so. diuerse altitudinis: quod hic uer¬
tice tangi. alibi manu uix possit at¬
tingi. Eredo docente angelo domini.
ñ ornatum lapidum: s cordis quer̃e
et diligere puritatem. Uertex uero
montis. extrinsecus partim cornea
silua tegitur: partim uirenti planici¬
e dilatatur. Missarum itaq celebrati¬
one completa: magno attoniti gaudi¬
o. quiq redierunt ad sua. Ep̃s autem
delegato ministrorum. cantorum. sa¬
cerdotumq officio. et mansione con¬

Expanded text:
quam vestigia marmori diximus quam vestigia marmori diximus impressa. Sed priusquam huc venirent, apparet ad Orientem basilica pergrandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum, rubroqtum palliolo prope medium parietis meridiani ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae preruptis et sepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque petroso diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrisylva tegitur, partim virenti planitie dilatatur. Missarum itaque celebratione completa, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. Episcopus autem delegato ministrorum, cantorum, sacerdotumque officio, et mansione con
Abbreviated transcription (Latin):
die quo uictoria data ẽ. fieri oportec.
Sin autem alias sc̃o ꝓuisori loci pla¬
cuerit: eodem p̾cipue die. illius in
hoc uoluntas ẽ querenda. Hoc ergo
temꝑe immni nente. agamus ambo
triduanum cum ciuibꝰ nrĩs ieruni¬
um. scãm trinitatem rogantes: ut
munera que ꝑ suminum sue sedis
ministrum conferre dignatus ẽ. ad
certum usq finem ꝑducat. factum
ẽ ut suggesserat antistes. Nocte uero
constituti ieunii sup̃ma: archange¬
lus domini michael ep̃o sspontino
dedicare basilicam. Ipse enim qui
condidi: etiam dedicaui. Uos autẽ
intrate: et me astante patrono. p̾cibꝰ
locum frequentate. Et te quidem cras
ibi missas celebrante: ppłs iuixta mo¬
rem communicet. Meum autem
erit oftendere: quomnodo ꝑmemet
ipsum locum consecrauerim illũ.
Adueniunt mane cum oblationibus.
et magna instantia p̾cum. intrant
regiam australem. Et ecce longa por¬
ticus in aquilonem porrecta. atop
illam attingens posterulam: extra

Expanded text:
die quo victoria data est fieri oportet; die quo victoria data est fieri oportet; sin autem alias provisori placuerit, eodem precipue die illius in hoc voluntas est quaerenda. Hoc ergo et tempore inminente agamus ambo triduanum cum civibus nostris ieiunium, sanctam Trinitatem rogantes, ut munera, quae per summum suae sedis ministrum conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat'. Factumque est ut suggesserat antistes. Nocte vero instituti ieiunii supprema angelus Domini Michael episcopo Sepontdedicare basylicam. Ipse enim qui condidi etiam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono precibus locum frequentate. Et te quidem cras ibi missas caelebrante, populus iuxta morem communicet; meum autera erit ostendere, quomodo per memet ipsum locum consecraverim illum'. 5. At veniunt mane cum oblatioet magna instantia precum intrant regiam Australem. Et ecce longa porticus in Aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam, extra
Abbreviated transcription (Latin):
trionalem quam p̾diri. instar poste¬
rulȩ pusille quasi hominis uesti¬
gia marmori artiꝰ impressa: agno¬
scuntq beatum michaelem hoc pre¬
sentiȩ suȩ signum uoluisse monstra¬
re. Ubi postea culmen appositum. et
altare impositum: ipsa eccła ob sig¬
na uestigiorum apodanea ẽ uoca¬
sepontinos. quid de eodem loco age¬
rent: et si intrari uel dedicari illic ec¬
clesia deberet. Unde collatione facta
ad orientalem loci illius partem bea¬
ti petri apłorum principis nomine.
condunt eccłam: et dedicant. In qua¬
tuunt. Tandem antistes salubri re¬
ꝑdo consilio. romanum ep̃m quid
de his agendum sit ꝑ nuntios scis¬
citatur: qui cunc forte in monte pͥ
distante degebat: quem incolȩ sc̃i
sil uestri cognomine uocant. eo
quod et ipse ibi quondam exula¬
uerit. quando ꝓ fidei ꝑsecutione
delituit in sarepti monte: taliaq
mancdata remittit. Si hominis ẽ il¬
lam declicare basilicam: hoc maxime

Expanded text:
trionalem, quam praedixi, instar postetrionalem, quam praedixi, instar posteriora pusilla quasi hominis vestigia, marmore arctius impressa, agnoscuntque beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare, ubi postea culmen appositum, et altare impositum, ipsaque ecclesia ob signa vestigiorum. Oppidania est vocaSepontinos quid de loco agerent, et si intrare vel dedicare illic ecclesiam debeant. Unde collatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecctuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte ferdistante degebat, quem incolae sancti Silvestri cognomine vocant, eo quod et ipse ibi quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte, taliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare basylicam, hoc maxime
Abbreviated transcription (Latin):
cte ipsa. que belli p̃cederet diem. ad¬
est in uisione sc̃s michael. et appa¬
clitas: uictoriam spondet affuturam:
et quarta diei hora. bello p̾monet ho¬
stibus occurrendum. Leci ergo ma¬
ne. et de angelica certi uictoria. do¬
minico reducti sp̃u obuiant xp̃ia¬
ni paganis: atq pͥmo belli appara¬
tu garganus immenso tremore con
cutitur: fulgura crebra uolant. et
caligo tenebrosa totum montis ca¬
cumen obduxit: impleta ꝓphetia.
que dominũ laudans dicit. Qui fa¬
cit angelos suos. sp̃s: et ministros
suos flãmam ignis. fugiunt paga¬
ni. partim ferro hostium. partim ig¬
niferis impulsi sagitis: et neopolĩ
usq sequentib. atq extrema cedenti¬
bus aduersariis. menia tandem su¬
e urbis moribundi subintrant. Qui
ferme suorum fulmine uiclebant
interemptos: regi regum xp̃o conti¬
nuo colla submittentes. armis in¬
duuntur fidei. Cumq domum re
ad templum referrent archangeli:
uident mane iuxta ianuam septem¬

Expanded text:
cte ipsa quae belli antecedebat diem, adcte ipsa quae belli antecedebat diem, adest in visione sanctus Michael aditas, victoriam spopondit adfuturam, et quarta diei hora bello praemonet hostibus occurrendum. Laeti ergo facti, et de angelica certi victoria, Domini coacti spiritu obviant Christiani paganis. Atque in primo belli apparatu Garganus immenso tremore cocutitur, fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit. Impletur prophetia quae Deum laudans, ait: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis ; fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis impulsi sagittis, ut Neapolim usque sequentibus, atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant, qui ferme suorum fulmine videbant interfectos; Regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cum vero hi domad templum referrent archangelo, vident mane juxta januam septen
Abbreviated transcription (Latin):
archangelus qui in conspectu dñi
semꝑ assisto: Locumq hunc in t̾ris
incolere. tutumq seruare instituens:
ibi geruntur. ipsiꝰq loci me ẽẽ in¬
spectorem. atq custodem. His reue¬
latione comꝑtis: consuetudinem fece¬
runt ciues. hic dm̃ p̾cibus sc̃mq¬
intercessorem deposcere michaelem.
Duas quidem ibi ianuas cernentes:
quarum australis que et maior erat.
aliquot gradibus in occasum uer¬
gentibꝰ adiri poterat. S neutram p̃¬
ruptam criptam intrare ausi: ꝓfo
ribꝰ cotidie orationi uacabant. Inte
rea neapolite paganis adhuc ritibꝰ
oberrantes: sepontinos et beneuenta¬
nos qui quinquaginta miliba se-¬
ponto distant. bello lacescere cer¬
ptant. Qui antistitis sui monitis
edocti. triduo petunt inducias: ut
triduano ieiunio liceret eis quasi
fidele patrocinium. sc̃i michaelis im¬
plorare p̾sidium. Quo temꝑe: paga¬
ni luclis scenicis. falsorum inuita¬
bant aurilia dõrum. Ecce audem no¬

Expanded text:
archangelus, qui in conspectu Domini archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare instituens, quae ibi geruntur, ipsius quoque loci me esse inspectorem atqlatione compertis consuetudinem fecerunt cives hic Deum precibus, sanctumque deposcere Michaelem, duas quidem ibi januas cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus adiri poterat. Sed nec ultra ad praeruptam cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Haec inter Neapolitae, paganis adhuc ritibus oberrantes, Sepontinos et Beneventinos, qui quinquaginta millibus a Seponto distant, bello lacessere tentant; qui antiedocti, tridui petunt inducias, ut triduano jejunio liceret quasi fidele patrocinium sancti Michaelis implorare et praesidium. Quo tempore, pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem no
Abbreviated transcription (Latin):
dum pecora quorum infinita mul¬
titudine pollebat. passim ꝑ deuexa
montis latera pascerentur: contigit
taurum armenti. gre: gis consortia
spernentem. singularem incedere sal
tum: et ad extremum redeunte pecore.
domum ñ ẽẽ regressum. Quem dñs
collecta seruorum multitudine ꝑ de¬
iua queq requirens ÷ inuenit tandem
soliuagus incederet: correpto arcu ap¬
petit illum sagitta toxicata. Que ue¬
lut uenti flamine retorta: eum ã qͦ
iactata ẽ mox reuersa ꝑcussit. Turba¬
i ciuies et stupefacti. qualiter res fuis¬
set effecta. ñ enim ꝓpius accedere aude¬
bant: consulunt ep̃m. quid facto opus
sit. Qui indicto ieiunio triduano: adõ
monuit ẽe querendum. Quo ꝑacto:
sẽs domini archangelus michael.
ep̃m ꝑ uisionem alloquitur dicens.
Iam bene fecistis. quod homines late¬
bat. a deo querendo misterium: cau¬
sam uidelicet homiinis suo telo ꝑcus¬
si. Sciatis autem hoc mea gestum
uoluntate. Ego enim sum michael

Expanded text:
dum peccora, quorum infinita muldum peccora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per divexi montis latera pascerentur, contigit, taurum, armenti congregis consortia spernentem, sintum, et ad extremum redeunte pecore domum non esse regressum. Quem dominus, collecta servorum suorum multitudine, per devia quaeque requirens, invenit tandem solivagus incederet, arrepto arcu, appetiit illum sagitta toxicata, quae, velut venti flamine retorta, eum a quo jacta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fieret effectu, non enim propius accedere audebant. Csit. Qui indicto jejunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archangelus episcopum per visionem alloquitur, dicens: Jam bene fecisti, quod homines latebat, a Deo quaerendo mysterium, causam videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael
Abbreviated transcription (Latin):
emoriam beati michi¬
elis archangeli toto
orbe uenerandam: ip¬
sius et oꝑe condita et
consecrata nomine demonstrat eccła.
Que ñ metallorum fulgore s pͥuile¬
gio commendata signorum. uili fa¬
cta scemate. s celesti ẽ p̃dita uirtute:
utpote quam fragilitatis humanȩ
memor archangelus e celo ueniens.
ad ꝓmerendam ibi mortalib suꝑ¬
norum societatem. ꝓpria manu sibi¬
condere ẽ dignatus. Uertice siqͥdem
montis excelsi posita: de corpore
enisdem saxispeluncȩ instar. p̃cauata
ostenditur. Est autem locus in cam¬
panie finibus: ubi inter sinum adri¬
aticum et montem garganum. ciuui¬
tas sĩpontus posita ẽ. Qui amenibus
ciuitatis ad duodecim milia passuũ
pre erectus: in cacumine suo sup̃mo
beati michaelis archangeli. quam p̾¬
fatus sum gestat eccłam. Hanc mor¬
talibus hoc modo cognitam: libellꝰ
in eadem eccła positus indicat. Erat
in eadem ciuitate p̾diues quidam no¬
mine garganus: qui et ex euentusuo
monti uocabulum indidit. Huius

Expanded text:
emoriam beati Michaelis archangeli toto orbe venerandam ipsius et opere condita et consecrata nomine demonstrat ecclesia. Quae non metallorum fulgure, sed privilegio commendata signorum, vili facta scaematę, sed caelesti predita virtute, utpute quam fragilitatis humanae memor archangelus ę celo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi inter sinum Adriaticum et montem Garganum civitas Sepontus posita est, qui a moenibus civitatis ad 12 milia passuum preerectus, in cacumine suppremo beati archangeli, quam prefatus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam libellus in eadem ecclesia positus indicat. 2. Erat in eadem civitate predives quidam nomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum indidit. Huius
Abbreviated transcription (Latin):
num integrum dolore dentium adeo
die noctuq uerabatur. ut sensum
p̃ nimio dolore ꝑdere metueret.
Qui dum ep̃i in compositionẽ sci cor
lore uexabatur. loco in quo scm̃ cor¬
pus iacuerat apposuit: et mox li
non sensit: sicut post uiginti quinq
annos isdem referre curauit. Et ip̃a
tur. in pago ribuario: duo contrac¬
ti sanati fuerunt. Ex tempore siqͥdẽ
primȩ ac secunde translationis. sicut
et ante: multȩ et insignes uirtutes
in eodem loco ꝑ ipsius sc̃i merita ex
diuersis infirmitatib sunt oꝑate:¬

Expanded text:
num integrum dolore dentium adeo num integrum dolore dentium adeo die noctuque vexabatur, ut sensum perdere pre nimio dolore metueret. Qui, dum elore vexabatur, loco in quo corpus sanctum jacuerat, apposuit; et mox ab non sensit, sicut post viginti quinque annos idem referre curavit. Et ipso tur, in pago Ribuario, duo contracti sanati fuerunt. Ex tempore quidem primae ac secundae translationis, sicuti et ante, multae et insignes virtutes in eodem loco per ipsius sancti merita ex diversis infirmitatibus sunt ope
Abbreviated transcription (Latin):
chrum una cum beati remigii corꝑe
translatum ẽ in criptam maiori et
pulchriori oꝑe factam: ipsum corpꝰ
sc̃issimum sicut et in anteriore trans¬
latione ab epĩs remorum dioceseos.
integrum inuentum ẽ: et blandeo ru¬
beo inuolutum. Et cum de ipso se¬
pulchro in locello argenteo est trans¬
positum: pars de ipso brandeo cum
sudario quod fuerat suꝑ corpꝰ ei usas¬
sumpta. in scriniolo eburneo. secus al¬
tare sc̃ȩ marie in ciuitate honore debi¬
to uenera tur. Locellum autem ar¬
marmoreo in quo ante iacuerat su¬
ꝑpositum fuit: et reliquiȩ que ad ca¬
put illius extra sepulchrum reꝑtȩ
fuerant in sepulchro in quo iacue¬
rat. a p̃fatis epĩs fuerant calendas
et alt̾a eius translatio. ante plures
annos fuerat celebrata. Cum autem
scissimum corpus eius de sepulchro
in p̾dictum locellum argenteum
translatum fuit: rado tunc subdia¬
conus eccłie suessonice. qͥcũ eỹo suo
rothado illuc conuenerat. iam ꝑ an¬

Expanded text:
chrum una cum beati Remigii corpore chrum una cum beati Remigii corpore translatum est in criptam maiori et pulchriori opere factam, ipsum corpus sanctissimum, sicut et in anteriori translatione, ab episcopis Remorum dioceseos integrum inventum est et brandeo rubeo involutum. Et cum de ipso sepulchro in locello argenteo est transpositum, pars de ipso brandeo cum sudario, quod fuerat super caput eius, assumpta in scriniolo eburneo, secus altare sanctae Mariae in civitate honore debito veneratur. Locellum autem armarmoreo, in quo ante iacuerat, superpositum fuit, et reliquiae, que ad caput illius extra sepulchrum reperte fuerant, in sepulchro, in quo iacuerat, a prefatis episcopis fuerunt positae et altera eius translatio ante plures annos fuerat celebrata. Cum autem sanctissimum corpus eius de sepulchro in predictum locellum argenteum translatum fuit, Rado tunc subdiaconus aecclesiae Suessonicae, qui cum episcopo suo Rothado illuc convenerat, iam per an
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepi: ut hinc abscederes: S quia con¬
tempsisti hinc ꝑgere: aliorum depor¬
tatione abscedes. Et ꝑcussit illam uir¬
ga quam tenebat manu. Que toto
corꝑe in maximum cumorem conũso:
quod uidit uiro suo richimo. et aliis
quamplurimis dirit. Et ꝑ aliquantos
dies seuerissime cruciata. uitã fini¬
uit. Cuius corpus uir enis in eccle¬
siam sci remigii deportari: eamq ibi¬
dem sepeliri fecit.
mansũ de chelauro eccłiȩ in¬
uilla tenoilo. p̃tio apud bernehardum
custodem obtinuit: unde famulos scĩ
renigii cum flagellis eiecit. concla¬
mantib eis scm̃ remigium: ut eos ad¬
iuuaret. Quib idem bliggarius: cũ
irrisione respondit. Modo parebit: qua¬
liter uos sc̃s remigiꝰ adiuuabit uĩdete qͦmͦ
in adiutorium urm̃ uenit. Et inter
hec uerba cum maximo clamore inge¬
muit: et incredibiliter inflando intu¬
muit. sicꝙ medius crepuit. et mortuꝰ ẽ.
ipsa. cum de loco cripte prioris sepul¬

Expanded text:
precepi, ut hinc abscederes? Sed quia conprecepi, ut hinc abscederes? Sed quia contempsisti hinc pergere, aliorum deportatione abscedes'. Et percussit illam virga, quam tenebat in manu. Quae, toto corpore in maximum tumorem converso, quod vidit viro suo Richuino et aliis quam plurimis dixit, et per aliquantos dies severissime crutiata, vitam finivit. Cuius corpus vir eius in aecclesiam sancti Remigii deportari eamque ibidem sepeliri fecit. mansum de thesauro aecclesiailla Tenoilo pretio apud Bernehardum custodem obtinuit, unde famulos sancti Remigii cum flagellis eiecit, conclamantibus eis sanctum Remigium, ut eos adiuvaret. Quibus isdem Blitgarius cum inrisione respondit: 'Modo parebit, qualiter vos sanctus Remigius adiuvabit; videte, quomodo in adiutorium vestrum venit'. Et inter haec verba cum maximo clamore ingemuit et incredibiliter inflando intumuit, sicque medius crepuit et mortuus est. ecclesia, cum de loco criptae prioris sepul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansit: usq dum conputrescente
crure ac femore. post diutinum laborẽ
mortuus fuit.
uando tres fratres reges. lotha¬
rius. ludouicus. et carolus. re¬
gnum post patris sui obitum inter
se diuiserunt: ep̃ium remense quod
tenebat fulco prb̃r. Rarolus inter ho¬
mines suos diuisit: uillamq lulia¬
cum richinno in beneficium dedit.
Cum autem uror illiꝰ nomine berta.
in cubiculo uille ipsius iaceret: uenit
ad eam sc̃s remigius dicens. Non est
iste locus tuus ad iacendum. Alteriꝰ
meriti et officii debet ẽẽ: qui hanc uil¬
lam habere. et in hoc cubiculo debet
iacere. Surge quantocꝰi: et hinc absce¬
de. Quod illa paruipendit: putans se
uisum mane uidere. Altera uice uenit
ad eam sc̃s remigius: et dixit. Eur
hinc non abscedis÷ sicut tibi p̾cepiͦ
uide ne amplius te hic inueniam.
Quod illa ut prius ꝓ nichilo duxit.
Tercid uenit ad eam scs remigius: et
clixit. Nonne iam semel et sccł̃o tibi

Expanded text:
permansit, usque dum, computrescente permansit, usque dum, computrescente crure ac femore, post diutinum laborem mortuus fuit. Quando tres fratres reges Hlotharius, Hludowicus et Karolus regnum post patris sui obitum inter se diviserunt, episcopium Remense, quod tenebat Folco presbiter, Karolus inter homines suos divisit; villam Luliacum Richuino in beneficium dedit. Cum autem uxor illius nomine Betta in cubiculo villae ipsius iaceret, venit ad eam sanctus Remigius, dicens: 'Non est iste locus tuus ad iacendum; alterius meriti et officii debet esse, qui hanc villam habere et in hoc cubiculo debet iacere. Surge quantocius et hinc abscede'. Quod illa parvi pendit, putans, se visum inanem videre. Altera vice venit ad eam sanctus Remigius et dixit ei: 'Cur hinc npn abscessisti, sicut tibi precepi? Vide, ne amplius hic te inveniam'. Quod illa, ut prius, pro nihilo duxit. Tertio venit ad eam sanctus Remigius et dixit: 'Nonne iam semel et secundo tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tutum que ibi fiebant: ad saluandum
sua in eodem oratorio quiq poterant
certatim o reposuerunt. Audientes au¬
tem p̃dones idem oratorium multis
plurimorum opib refertum: agressi
sunt eas dexiꝑe. Quorum imus obse¬
ratum ostium pede ꝑcussit. ut seram
effringeret: et mox eidem ostio pes eiꝰ
adhesit᷑: et resupinus p̃sumptor in
t̾ram cecidit. Quod cernentes alii: fu¬
gerunt. Ipse autem miser cruciatu
cogente. cum maximo eiulatu cepit
culpam suam fateriꝰ et cum lacrinus
amarissimis confiteri: quod si deus
ꝑmerita sc̃i remigii pedem illius ab
ipsa compede solueret: nunquã ulte¬
rius de ipsa uel de alia eccłia quicꝗͣ
tolleret: uel tolli quantum ex ipso
eẽt ullomodo consentiret. Caballum qͦ
suum cum sella. et alia que potuit:
ad ean dem eccłiam donauit. Sic q
post confessionem et lacrimas et pro¬
fessionem. et uotum: pes ens ab osti¬
o eui inheserat ẽ solutus. Uerumpta¬
men postea cde ipso arido pede claudus

Expanded text:
tutum que ibi fiebant, ad salvandum tutum que ibi fiebant, ad salvandum sua in eodem oratorio, quique poterant, certatim reposuerunt. Audientes autem predones idem oratorium multis plurimorum opibus refertum, aggressi sunt eas diripere. Quorum unūs obseratum ostium pede percussit, ut seram effringeret, et mox eidem ostio pes eius adhesit, et resupinus praesumptor in terram cecidit. Quod cernentes alii, aufugerunt. Ipse autem miser, cruciatu cogente, cum maximo heiulatu cepit culpam suam fateri et cum lacrimis amarissimis profiteri, quod, si Deus per merita sancti Remigii pedem illius ab ipso compede solveret, numquam ulterius de ipsa vel de alia aecclesia quicquam tolleret, vel tolli, quantum ex ipso esset, ullo modo consentiret. Caballum quoque suum cum sella et alia quae potuit ad eandem aecclesiam donavit, sicque post confessionem et lacrimas atque professionem et votum pes eius ab ostio cui inheserat est solutus. Veruntamen postea de ipso arido pede claudus
Abbreviated transcription (Latin):
ad unum fustem. de ipsa silua: ita
ut cerebrum eius in t̾ram deflueret.
et mortuus ẽ. Frater uero eius cona¬
te ꝑgens in partem alteram ꝑuenis
ad quamdam petram: et dixit. Om¬
nibus nocum sit: quia hucusq ad
hanc petram ẽ ista silua imꝑatoris.
Et pertuciens eamdem petram do¬
latoria quam portabat in manu: ex¬
lierunt ab ea particulȩ in oculos
eus et excecatus ẽ. icq ambo receꝑtint
mercedem p̃sumptionis et m̃dacii sui.
uidam uir nobilis de territorio
niuernensi. obtensis reliquiis bea¬
ti remigii. oratorium in eius honore in
ꝓsꝑitate sua edificauit: ubi dñs mul¬
tas uirtutes ꝑ merita ipsius sc̃i sui
ostendit. Cum autem defuncto ludo¬
uico imꝑatore. aquitani gentilitia
mobilitate abͥq iugo principis ꝓut
quisq poterat se efferre. et ad inuicem
impugnare. ac ꝑ contiguos pagos
debaccari ceꝑunt: pauꝑes homines
substantiolas suas in eccłias reponere
studuerunt. Unde confisi opinione uir¬

Expanded text:
ad unum fustem de ipsa silva, ita ad unum fustem de ipsa silva, ita ut cerebrum illius in terram defluxerit, et mortuus est. Frater vero eius concite pergens in partem alteram, per venit ad quandam petram et dixit: 'Omnibus notum sit, quia usque ad hanc petram est ista silva imperatoris'. Et percutiens eandem petram dolatoria, quam portabat in manu, exilierunt ab illa particule in oculos eius, et excecatus est. Sicque ambo receperunt mercedem praesumptionis et mendacii sui. 28. Quidam vir nobilis de territorio Nivernensi, obtentis reliquiis beati Remigii, oratorium in eius honore in proprietate sua aedificavit, ubi Dominus multas virtutes per merita ipsius sancti sui ostendit. Cum autem, defuncto Hludowico imperatore, Aquitani gentilicia mobilitate absque iugo principis, prout quisque poterat, se efferre et ad invicem impugnare ac per contiguos pagos debaccare ceperunt, pauperes homines substantiolas suas in aecclesiis reponere studuerunt. Unde confisi opinione vir
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit. Quib ostensis miraculis.
certo indicio colligere possumus: quia
siñ hesitantes in fide. in tribulationibꝰ
nr̃is auxilium sc̃i renngii ex corde peti¬
erimus: et ab angłorum sathan ẜ qui
in serpente matrem humani generis
allocutus deciꝑat infestationibꝰ: et a
prauorum hominum imꝓbitatib eiꝰ
meritis et intercessionibꝰ lib̾emur.¬
emꝑib ludouici imꝑatoris duo
fratres franci forestarii eiusan¬
uaserunt partem de silua quam in
saltu uosage ut supra ostendimus.
sc̃s renigius in uita sua p̃tio comꝑa¬
uerat. intra fines eius: dicentes quod
plus ꝑtineret ipsa silua ad fiscum
imꝑatoris. quam ad partem sc̃i remi¬
gii. Contradicentib aute. n homini¬
bꝰ de potestate remensis eccłie. unus
eorum altercando uenit ad porcos su¬
os quos in eamdem siluam ad pasti¬
onem miserat: inter quos lupum in¬
uenit. Qui ascendẽs equum. uelociter
tere. equo expauescente collisit caput

Expanded text:
apparuit. Quibus ostensis miraculis, apparuit. Quibus ostensis miraculis, certo indicio colligere possumus, quia si non haesitantes in fide, in tribulationibus nostris auxilium sancti Remigii ex corde petierimus, et ab angelorum Satane, qui in serpente matrem humani generis allocutus deceperat , infestinationibus, et a pravorum hominum improbitatibus, ejus meritis et intercessionibus liberempore Hludowici imperatoris duo fratres Franci, forestarii eius, invaserunt partem de silva, quam in saltu Vosage, ut snpra ostendimus, sanctus Remigius in vita sua pretio comparaverat intra fines eius, dicentes, quod plus pertineret ipsa silva ad fiscum imperatoris, quam ad partem sancti Remigii. Contradicentibus autem hominibus de potestate Remensis aecclesiae, unus eorum altercando venit ad porcos suos, quos in eandem silvam ad pastionem miserat, inter quos lupum invenit. Quem, ascendens equum, velociter tere, equo expavescente, conlisit caput
Abbreviated transcription (Latin):
se cornib impecere: hyrci hyrros. caprȩ
capras cornib impugnare: porci cum
porcis confligere. uerueces cum uerueci¬
bus se collidere: pastores se fustibꝰ et
pugnis mutuo ꝑcutere. et leuato ma¬
rino turbine. pastores eiulantes am¬
malia scdm genus suum cum sonitu
ac strepitu. ita ceꝑunt uersus rosetum
fugere: ac si maxima multitudo ꝑse¬
quentium eos cum flagellis ꝑseque
terrore ꝑcussi: ñ putauerunt se uel una
hora uiuere posse. Unde correpti a pre¬
sumptione sua: ab afflictione pauꝑis
sci remigii adeo cessauerunt. ut in pꝰ¬
modum sua isdem pauꝑ homo paci¬
fice et sine inquietudine possederit.
Et qm̃ iuxta fluuium saram in loco
lutoso manebat: maximam molestiã
insius habitaculis serpentibus susti¬
nebat. Qui accipiens puluerẽ quem
de pauimento eccłe sc̃i remigii colli¬
gens secum deculit. ꝑ sua habitacula
sparsit: et postea serpens in illis locis
in qiub puluis sparsus fuerat. non

Expanded text:
se cornibus impetere, hirci hircos, caprae se cornibus impetere, hirci hircos, caprae capras cornibus impugnare, porci cum porcis confligere, vervices vero cum vervicibus se conlidere, pastores se fustibus et pugnis mutuo percutere. Et levato maximo turbine, pastores heiulantes animalia secundum genus suum cum maximo sonitu et strepitu ita coeperunt versus Rosetum fugere, acsi maxima multitudo insequentium eos cum flagellis persequterrore perculsi non putaverunt, se vel una hora vivere posse. Unde correcti a presumptione sua, ab afflictione pauperis sancti Remigii adeo cessaverunt, ut in postmodum sua isdem pauper homo pacifice et sine inquietudine possederit. Et quoniam iuxta fluvium Saram in loco lutoso manebat, maximam molestiam in suis habitaculis a serpentibus sustinebat. Qui acde pavimento ecclesiae sancti Remigii colligens secum detulit, per sua habitacula sparsit, et postea serpens eis in locis, in quibus pulvis sparsus fuerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
inuase quod uulgo benna dicitur. col¬
locauit. et carro suꝑposuit. sicq ninc¬
tis bobus cum candela in manu sua ad
basilicam sci remigii ꝓpauit. Quo ꝑue¬
niens. de pane et carne ac ceruisia ma¬
tricularios pauit. candelam ad sepul¬
chrum sc̃i posuit. et eiꝰ auxilium contͣ
ualuit collegit. et in panno ligauit.
ac in p̃dic̾tam bennam misit: et de suꝑ
linteum sicut supͣ corpus mortui affec¬
cari solet composuit: et cum carro suo
ad ꝓpͥa remeauit. Quicumq autem de
obuiantib eum interrogaret. quid in
illo carro duceret: respondebat. se sc̃m̃
remigium ducere. Et ammirantes õs.
indicto uel facto illius: putabant illũ
ẽe amentem. ꝑuenit autem cum eo¬
dem carro in pratum suum: inquo pa¬
stores pascentes diuersi generis anima¬
lia de fisco roseco inuenit. Et inuocato
sc̃o remigio. ut eum contra oppressores
suos adiuuaret ÷ ceperunt boues et
uacoe cum maximis mugitib inuicẽ

Expanded text:
in vase, quod vulgo benna dicitur, colin vase, quod vulgo benna dicitur, collocavit, et carro superposuit: sicque junctis bobus, candelam in manu habens, ad basilicam sancti Remigii properavit. Quo perveniens, de pane et carne ac cervisia matricularios pavit, candelam ad sepulcrum sancti posuit, et ejus auxilium contra ae, quantum valuit, collegit, et in panno ligavit, et in praedictam bennam misit, et desuper linteum, sicut supra corpus mortui affectari solet, composuit, et cum carro suo ad propria remeavit. Quicunque autem de obviantibus eum interrogabant, quid in illo carro duceret, respRemigium ducere; et admirabantur omnes in dicto et facto illius, putantes illum esse amentem. Perveniens autem cum eodem carro in pratum suum, in quo pastores pascentes diversi generis animalia de fisco Roseto invenit, et invocato sancto Remigio, ut eum contra oppressores suos adiuvaret, ceperunt boves et vaccae cum maximis mugitibus invicem
Abbreviated transcription (Latin):
duricer: ita ut postea liuores incorꝑe
eius parerent. Et cum disparuit beatꝰ¬
remigius: pipinus surrexit: ac correptꝰ¬
ualida febre. quantocius ab illa uilla
recessit. De qua febre: ñ paruo temꝑe
laborauit. et deinceps princeips regni
usꝙ ad moderna temꝑa. ibi ñ mansit. si¬
c̃ nec in codiaco. nec uel luliaco. nisi
ludouicus rex germanie: quando suꝑ
fratrem suum karolum regnum eiꝰ
inuasit. in luliaco mansit. et inde¬
in crastinum turpiter ante ipsum
ostra etate colonus quidam
uillȩ remensis ep̃ii. que plum¬
bea fontana dicitur. iuxta fiscum re¬
gi um manebat qui rosetus uocatur:
et nec peculium. nec messem. uel pͣtũ
ꝓpter fiscalinorum infestationem quie¬
te habere ualebat. Unde sepe apud
regios ministeriales iusticiam peciit:
quam obtinere ñ potuit. Tandem in¬
uenit salubre sibi consilium. Nam co¬
xit panes et carnes. et accepit ceruisi¬
am in uasculis ꝓut potuit: que om̃ia

Expanded text:
duriter, ita ut postea livores in corpore duriter, ita ut postea livores in corpore eius parerent. Et cum disparuit beatRemigius, Pippinus surrexit, ac valida correptus febre, quantocius ab ipsa villa recessit. De qua febre non parvo tempore laboravit. Et deinceps princeps regni, usque ad moderna tempora, ibi non mansit, sicut nec in Codiciaco vel Juliaco, nisi Ludovicus rex Germaniae, quando super fratrem suum Carolum regnum ejus invasit, in Juliaco mansit, et in die crastina, turpiter ante ipsum . Nostra aetate colonus quidam villae Rhemensis episcopii, quae plumbea Fontana dicitur, manebat juxta fiscum regium, qui Rosetus vocatur, et nec peculium, nec messem, vel pratum propter fiscalinorum infestationem quiete habere valebat. Unde saepe justitiam apud regios ministeriales petiit, quam obtinere non potuit. Tandem invenit sibi salubre consilium. Nam coxit panes et carnes, et accepit cervisiam in vasculis, prout potuit. Quae omnia