comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
norbis partium euentib telaturi sumus. dignum uidetur. ut cordi est
quiutiq religiosis loquimur. ut ium diuine & abstracte quatnitatis eiꝰ¬
q conformen conuenientiam dño peunte suscepti operis inseramus. de di

Expanded text:
ni orbis partium eventibus relaturi sumus, dignum videtur ut cordi est, ni orbis partium eventibus relaturi sumus, dignum videtur ut cordi est, qui utique religiosis loquimur, ut vim divinae et abstractae quaternitatis, ejusque conformem convenientiam, Domino praeeunte, suscepto operi inseramus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
dandum quibq cautele studium potissimum iuuarent. Non secuis ergi
que dicuntur. quin solito multiplicius. circa millesimum humanati xp̃i
saluatoris contigerunt annum. Et iccirco ꝓut ualeo ur̃e p̃ceptioni ac fr̃¬
ne uoluntati obt̾dio. ẜrimitus duntaxat ostensurus quamquã series anno¬
rum amundi origine ꝑnotata. scõm hebreorum istorias a septuaginta
inttiptum teanslatione discrepet. illud tamen certissime cõmendamus qd
annus incarnati uerbi millesimus scd̃s. ipse sit regni heuirici saxonum¬
regis primus. Isoem quoq annus domini millesimus. fuit regni rotherti
francorum regis tercius decimus. Isigͥ duo in nr̃o citramarino orbe tunc
⁊pianissimi atq p̾maximi habebantur. Quorum primus uidelicet hen¬
ticus romanum postmodum sumpsit imperium. Iccirco uero illorum me¬
moriale seriei temporum stabiliumus. preterea qm̃ de quatuor munda¬

Expanded text:
dandum quibusque cautelæ studium potissimum iuuarent. Non secus ergo dandum quibusque cautelæ studium potissimum iuuarent. Non secus ergo quæ dicuntur, quin solito multiplicius circa millesimū humanitatis Christi Saluatoris contigerunt annū: & iccirco prout valeo, vestræ præceptioni ac fraternæ voluntati obedio primitus duntaxat ostensurus, quāquam salus annorum a mundi origine pernotata secundum Hebræorum historias a septuaginta Interpretum translatione discrepet. Illud tamē certissime commendamus, quod annus incarnati Verbi millesimus sregis primus. Isdem quoque annus Domini millesimus fuit regni Rotberti Francorum regis tertius decimus. Isti igitur duo in nostro citra-marino orbe tunc Christianissimi atque praemaximi habebantur. Quorum primus, videlicet Henricus, Romanum postmodum sumpsit imperium. Idcirco vero illorum memoriale seriei temporum stabilivimus. Praeterea quoniam de quatuor munda
Abbreviated transcription (Latin):
larorum uirorum illustrissimo odiloni
cluniensis cenobui patri glaber rodulfus. Iustissima
studiosorum fr̃m querimonia int̾dumq ꝓpria sepus
ꝑmotus cur diebus nr̃i temporis non quispiam exift̾et
qui futuris post nos multiplicia hec que uidentur fi¬
cri tamin ecclesus dei quam in plebibus minime abdenda qualicumq
stili ꝑnotatione mandaret. prescrtim cum saluatore teste. usq i ultimã
extremi dici horam sc̃õ spũ cooꝑante. ipse facturus sit in mundo noua cum
patre. Et qm̃ inspacio fere ducentorum annorum nemo ista appetens ex¬
titit. id ẽ post bedam britannie pbrm seu italie paulum qui historial¬
ter quippiam posteris misisset scriptum. Quorum uterq hystoriam ꝓ¬
prie gentis ł patrie condidit. dum uidelicet constet. tam in orbe roma¬
no qͣuam in transmarinis. scu barbaris ꝓuincus ꝑ plura deuenisse que si
memorie cõmendarentur ꝓficuanimium hominib forent. atq ad cõmo¬

Expanded text:
larorum virorum illustrissimo Odiloni Cluniensis Cœnobij Patri, Glaber Rodulphus. Ivstissima studiosorum fratrum querimonia interdumq. propria sæpius permotus, cur diebus nostri temporis non quispiam existeret, qui futuris post nos multiplicia hęc quæ videntur fieri tam in Ecclesiis Dei, quam in plebibus, minime abdenda qualicumque styli pernotatione mandaret, præsertim cum, Saluatore teste, vsque in vltimam extremi diei horam sancto Spiritu cooperāte, ipse facturus sit in mundo noua cum Patre. Et quoniam in spatio fere ducentorum annorum nemo ista appetens extitit, id est post Bedam Britaniæ Presbyterum, seu Italiæ Paulum, qui historialiter quippiam posteris misisset scriptum: quorum vterque Historiam propriæ gētis, vel patriæ condidit, dum videlicet constet tam in orbe Romano, quam in transmarinis seu barbaris Prouinciis perplura deuenisse, quę si memoriæ commendarentur, proficua nimium hominibus forēt, atque ad commo
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾alis extitit. Huiusquoq imꝑi tempore egressi audacter sarraceni ab affri¬
canis partibus occupauere tutiora alpium montium loca abiq aliquandiu
morantes. uastando regionem in gyro diu̾so raptu tempus expleuerunt. Con¬
tigit gͦ eodem tempore: ut beatus pat̾ maiolus ab italia rediens. in artissimis
alpium eosdem sarracenos obuiaret. Qui arripientes. abduxerunt illum cũ
suis omnib ad remotiora montis. ipso tamen patre grauit̃ ĩ manu uuln̾ato
dum in ea excepisset. uitro ictum iaculi suꝑ unum de suis uenientis. disꝑtitis
quoq inter se omnib que illius fuerant. int̾rogauerunt eum si tante ei
esent in padoz a sfat t ates ierrm. quid. iudelicet se suosq ualeret rdimere de

Expanded text:
is Imperij tempore egressi audacter Sarraceni, ab Afriis Imperij tempore egressi audacter Sarraceni, ab Africanis partibus occupauere tutiora Alpium montium loca, ibique aliquamdiu morantes, vastando regionem, in gyro diuerso raptu tempus expleuerunt. Contigit ergo eodem tempore, vt beatus Pater Maiolus ab Italia rediens in artissimis Alpium eosdem Sarracenos obuiaret. Qui arripientes abduxerunt illum cum suis omnibus ad remotiora montis, ipso tamen Patre grauiter in manu vulnerato, dum in ea excepisset vltro ictum iaculi super vnum de suis venientis: dispertitis quoque inter se omnibus, quæ illius fuerant, interrogauerunt eum, si tantæ ei essent in patria facultates rerum, quibus videlicet se suosque valeret redimere de
Abbreviated transcription (Latin):
mutq illum ficte. ut simul de qua aduenerat redirent ꝓuinciam. scilicet iure
hereditario sibi subdituram. Ille quoq non intelligens mulieris astuciã. ut mo¬
nitus fuerat ire ꝑauit. Ad quam dum uenissent. relinquens eum mulier sui
ad hesit. Cumq patri nunciatum fuisset: ꝓsequens filium ad se reduxit. Qui si¬
mul deinceps degentes post aliquot annos.absq ulla liborum ope ut̃q obut.
nhis gͥ duobus regale seu imꝑiale illorum genus. regnandi finem accepit. Qui
regum genere exinanito sumpserunt impium romanorum reges saxo¬
num. Quorum scilicet pͥmus otto henrici saxonum regis filius. cuius etiam so¬
rorem nomine haduidem duxit uxorem.hugo dux francorum cognomento
magnus. Is deniq otto in gła & uigore imperii. non dispar illorum qui ante
ꝑse imperium rexerant. nec non &. in eccłarum atq: elemosine expensis ualde

Expanded text:
nuitque illum ficte ut simul, de qua advenerat, redirent Provinciam, scilicet jure nuitque illum ficte ut simul, de qua advenerat, redirent Provinciam, scilicet jure haereditario sibi subdituram. Ille quoque, non intelligens mulieris astutiam, ut monitus fuerat, ire paravit. Ad quam dum venissent, relinquens eum mulier, suis adhaesit. Cumque patri nuntiatum fuisset, prosequens filium ad se reduxit. Qui simul deinceps degentes, post aliquot annos absque ulla liberorum ope uterque obiit. In his igitur duobus regale seu imperiale illorum genus regnandi finem accepit. CAPUriptorum igitur regum genere exinanit sumpserunt imperium Romanorum reges Saxonum. Quorum scilicet primus Otto Henrici Saxonum regis filius, cujus etiam sororem, nomine Haduidem, duxit uxorem Hugo dux Francorum, cognomento Magnus. Is denique Otto in gloria et vigore imperii non dispar illorum qui ante se imperium rexerant, necnon et in Ecclesiarum atque eleemosynae expensis valde
Abbreviated transcription (Latin):
ut olum fuerat: dant poartem iosius regni supiorem. que etra loharti
capere positum in palatio aquisgranis. S qm̃ erd̃ ottoni clam p̃nunciatum
a quib dam est. noctuq cum uxore uix fuge p̃sidium petens obtinuit. Tunc de¬
niq otto congregato exerciti sexaginta milia &. eo amplius militum. franciã
ingressus. uenit usq parisius. Ibiq triduo cõmoratus. cepit redire in saxoniam
Rursusq quoq lotharius ex om̃i francia atq burgundia militari manu ĩ unũ
coacta. ꝑsecutus ẽ ottonis exercitum. usq in fluuium mosam. multosq ex ipsiᷤᷤ
fugientibus in eodem flumine contigit interire. Dehinc uero uterq cessauit.
lothariominus explente quod cuput. Hic deniq genuit filium nomine ludo¬
uicum. quem iam adultum iuuenem. ut post se regnaret regem constituit. cu¬
i etiam addłxit ab aquitanis partibus uxorem. Que cernens uidelicet iuuenem
patre minus fore industrium. ut erat ingenio callida elegit ag̃e diuortium. mo¬

Expanded text:
ut olim fuerat. Nam partem ipsius regni superiorem, quae etiam Lotharii capere positum in palatio Aquisgranis. Sed quoniam eidem Ottoni clam praenuntiatum a quibusdam est, noctuque cum uxore vix fugae praesidium petens obtinuit. Tunc denique Otto, congregato exercitu sexaginta millia et eo amplius militum, Franciam ingressus, venit usque Parisios, ibique triduo commoratus; coepit redire in Saxoniam, rursusque quoque Lotharius, ex omni Francia atque Burgundia militari manu in unum coacta, persecutus est Ottonis exercitum usque in fluvium Mosam, multosque ex ipsis fugientibus in eodem flumine contigit interire. Dehinc vero uterque cessavit, Lothario minus explente quod cupiit. Hic denique genuit filium nomine Ludovicum. Quem, jam adultum juvenem, ut post se regnaret, regem constituit. Cui etiam adduxit ab Aquitanis partibus uxorem, quae, cernens videlicet juvenem patre minus fore industrium, ut erat ingenio callida, elegit agere divortium, mo
Abbreviated transcription (Latin):
nterta trtiris red mprimates elegerunt ludouicum filium uidlicet pit¬
uunos. aomenmn p̾dictus heriberius morte eriuoeli obiertarisui e ieata
liiis ae cruiciatui lnguore adute eritum pinquart cit. ⁊suisi cunte¬
salute anrnt andm de sue donis dus postione intrrr gare a sus tamor
uil aluit iese ontebat nisi hoc soluminodo uerhiuimi ⁊ ⁊ sioroetuir. fumoit
qui teao ti oremn caroi urando consensimus hocqi timouet iex cuimet¬

Expanded text:
Interea totius regni primates elegerun Ludovicum, filium videlicet praurum. Jam enim praedictus Heribertus morte crudeli obierat. Nam cum, divino excruciatus languore, ad vitae exilum propinquaret, salute animae quam de suae domus dispositione interrogaretur, omnino nihil aliud respondebat nisi hoc solummodo verbum: « Duodecim fuimus, qui traditionem Caroli jurando consensimus. Hocque plurim
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃. patrẽ nomine referens. Exbis maiorẽ natu
Odonẽ. frncilic& rductantẽ. tutorẽ pueri. reg¬
niq elegere gubnatorẽ. Iui m̃te benignꝰ. ⁊ rei¬
publicȩ hostes oppͥm̃do strenue p̃fuit. Ipar.¬
uulũ obtime nutriuit. atq ad lescenti: ⁊ sua
repetenti. pacient regna refudit. Aqͦ. parte
regni redonatꝰ. qͦ aduix̃ tẽꝑe. hostibꝰ t̾ribilis.
ut eo defuncto. ꝙ pars eireguninis. quã ger¬
manꝰ ipsiꝰ tinuerat ñ redhibebat᷑. palã tiran¬
nidẽ inuaserit. QIuã causã. sępi iã memorata

Expanded text:
alter, patrem nomine referens. Ex his majorem natu Odonem Franci, licet reluctantem, tutorem pueri regnique elegere gubernatorem. Qui mente benignus et reipublicae hostes arcendo strenue praefuit et parvulum optime fovit, atque adolescenti et sua repetenti patienter regna refudit; a quo parte regni redonatus, quoad vixit tempore, hostibus terribilis  Rotbertus ut, eo defuncto, quia pars regiminis, quam germanus suus Odo tenuit, non redhibebatur, palam tyrannidem invaserit.
Abbreviated transcription (Latin):
largissimꝰ. iudiciis rectissimꝰ. locutionib luculentꝰ.
In .iii. sollempnitatib ꝑ circulũ anni p̾cipue cu¬
riam suam in hẏspaniam tenẽs: coronã regiam
et sceptrum gestabat. Die scl natalis dñi. die pas¬
che. die penthecostes: et die sc̃i iacobi. Añ eiꝰ tribu¬
nal: spata nuda more imꝑiali ferebatur. Circa
lectũ eiꝰ ꝑ singulas noctes assidue. centũ iuginiti

Expanded text:
largissimus, in judiciis rectissimus, in locutione luculentus. largissimus, in judiciis rectissimus, in locutione luculentus. In quatuor solemnitatibus per circulum anni praecipue curiam suam in Hispania tenens, coronam regiam et sceptrum gestabat: die scilicet Natalis Domini, die Paschae, et Pentecostes, et S. Jacobi. Ante tribunal ejus spata nuda ferebatur. Circa lectum ejus per singulas noctes assidue 120 viri
Abbreviated transcription (Latin):
Terat rex karolus capillis brunus. facie
rubea. corpore decorus ⁊ uenustꝰ. s iusu
renib. uentre congruus. brachiis ⁊ crurib gros¬
sus. om̃ib artub fortissimꝰ. certamine doctissimꝰ.
nules acerrimꝰ. Habebat in longitudĩe facies eiꝰ
unũ palmũ ⁊ dimmidiũ: et barba unũ. et nasus
cuciter dimidiũ. Et frons eius erat uniꝰ pedis. ocłi
leonini: scitillantes ut carbuncds. Suꝑcilia ccł̃oꝵ¬
nãq quo ip̃e cĩgebatur. octo palmis extẽsũ habe¬
batur: pret̾ illud qd̃ dependebat. Parũ panis cõe¬
debat. s quartã partem arietis. aut gallias du¬
as. aut auserẽ. aut spatulã porcinam. aut pauo¬
nẽ. aut gruẽ. aut leporem integrum comedebat.
Modicũ uinũ et aquã. sobrie bibebat. Tante for¬
titudinis erat: qd̾ militẽ unũ ⁊ armatũ sedẽtẽ¬
suꝑ equũ. a uertice capitis usq ad bases simul
cũ equo. uno ictu ꝓpria spata secabat. Quatuorᷤ¬
raturas equoꝵ: simł̃ manib facile extendebat. mi

Expanded text:
 rex erat capillis brunus, facie rubens, corpore decorus; sed visu rat amplissimus, ventre congruus, brachiis et cruribus grossus, omnibus artubus fortissimus, certamine doctissimus, miles acerrimus. Facies ejus in longitudine habebat unum palmum et dimidium, barba unum, nasus circiter dimidium. Frons ejus erat unius pedis; oculi leonini scintillabant ut carbunculi. Supercilia oculoulum, quo cingebatur, octo palmis extendebatur, praeter illud quod dependebat. Parum panis comedebat; sed quartam partem arietis, aut gallinas duas, aut anserem unum, aut spatulam porcinam, aut pavonem, aut gruem, aut leporem integrum edebat. Modicum vinum et lympham sobrie bibebat. Tantae fortitudinis erat, quod militem armatum super equum sedentem, a vertice capitis usque ad bases simul cum equo uno ictu propria spata secabat: quatuor ferraturas equorum simul manibus facile extendebat; mil
Abbreviated transcription (Latin):
net. qualis fuerat: dũ uiuenis ꝑ mundũ ince¬
deret. Facies uero eius tanqͣm sydus rutilat: ca
pillos habens rubeos. ⁊ usq in humeros fere ex¬
tentos. barbã etiam rufam. crispã. s nõ ꝓlixam.
Uniu̾sam quoq formam: uisu pulcherrimã. uesti¬

Expanded text:
re qualis fuerat dum uiuens per mundum incederet, facies eius ut sydus rutilat, rubeos capillos habens et usque in humeros fere extentos, barbam rufam et crispam sed non prolixam, totam formam uisu pulcherrimam, uesti
Abbreviated transcription (Latin):
bus moabitaꝵ. te inter omnes. ut tibi coronam
eterne retributionis exinde p̾pararet elegit. Ca¬
minꝰ stellaꝵ quẽ in celo iudisti. hoc significat:
qd̾ tu cum magno exercitu ad expugnandam
gentem paganoꝵ ꝑfidam. ⁊ lib̾andũ iter meũ¬
gum meuni. ab hiis oris usq ad galletiam iturꝰ¬

Expanded text:
bus Moabitarum, te inter omnes, ut tibi coronam bus Moabitarum, te inter omnes, ut tibi coronam aeternae retributionis exinde praeparet, elegit. Via stellarum, quam in coelo vidisti, significat quod tu, cum magno exercitu ad expugnandam gentem paganorum perfidam et liberandum iter meugum meum, ab hi
Abbreviated transcription (Latin):
celo quendam caminum stellaꝵ. incipientẽ a ma¬
ri frisie. ⁊ tendentem inter theutonicam ⁊ ycha¬
liam. inter galliam ⁊ aquitaniam: rectissime tñ¬
senntem per gaschoniam. basclamꝙ et nauartam.¬
et hyspanam usꝙ galetiam in qua beati ia cobi cor¬
pus tunc temporis latebat incognitum. Quem cũ¬
Karolus per singulas noctes sepe perspiceret: ce¬
ac pulcherrimam ultra quam dici fas est hñs spe¬
ciens: nocte in extasi apparuit dicens. Quid agis
fr̃ ioh̾is euangeliste. quem dñs supra mare galy¬
lee ad predicandũ ppłos. sua ineffabili gr̃a elig̾e
dignatus est: quem herodes rex gladio peremit. cu¬
ius corpus in gallecia que a sarracenis adhuc tur
pe opprimitur incognitum requiescit. Unde ultra¬
cenis liberasti. qui tot urbes. tantasq terras adqui¬
sistiꝰ. quaꝓpter tibi notifico. quia sicut dñs potẽ¬
tiorem om̃ium terrenoꝵ te fecit: sic ad p̾parandũ
iter meũ. ⁊ liberandum tellurem meam a mani¬

Expanded text:
celo quandam viam quasi stellatam, incipientem a mari Frisie et tendentem inter terram Teutonicam et Italiam, inter Galliam et Aquitaniam rectissime traseet Hispaniam, usque ad Gallaeciam, in qua beati Jacobi corpus tunc Karolus per singulas pene noctes conspiceret, et pulcherrimae formae, ultra quam dici fas est, nocte in exstasi apparuit, dicens: « Quid agis, frater Joannis evangelistae, quem Dominus supra mare Galilaeae, ad praedicandum populis, sua ineffabili gratia eligere dignatus est; quem Herodes rex gladio peremit; cujus corpus in Gallaecia, quae a Saracenis turpiter adhuc opprimitur, incognitum requiescit. Undeondum liberasti, qui tot et tantas urbes acquisisti. Quapropter tibi notifico quia, sicut Dominus potentiorem omnium regum terrenorum te fecit, sic ad praeparandum iter meum et liberandam terram de mani
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna. Int̾ p̾dones cecidi. ⁊ raptis om̃ib spoliis
meis: codex tm̃ mͥ remansit. Ergastulis trusus
fui: ⁊ ꝑdito toto sensu meo. mͥ tm̃mͦ codex remã¬
sit. In profũdũ aqͣꝵ mltaꝵ crebro cecidi. ꝓximus
Domꝰ q̃dã in qͣ erã cremabat᷑. ⁊ ꝯsũptis reb me¬
is. euasit codex mecũ ĩustꝰ. Quaꝓpt̾ cepi excogita
rer. nocte raptꝰ in extasi. in quadã aula regia

Expanded text:
fortuna! Inter praedones cecidi et raptis omnibus spoliis meis, codex mihi tamen remansit. In ergastulum trusus fui, et perdito toto censu meo, mihi tantummodo codex remansit. In profundum aquarum multarum crebro cecidi, proximus Domus in qua eram cremabatur et consumptis rebus meis nocte raptus in exstasi in quadam regia
Abbreviated transcription (Latin):
saribenites. absciderunt eas ꝓpe terrã. ⁊ radio
que remanserunt in tellure. in modũ ꝑticar
ex se magna postea generarũt arbusta: q̃ ads
u illo loco apparent. Erant enĩ illoꝵ multen
steu. de lignis frarineis. Mira res. magnũs¬
cor porib decrimentũ. Quid plura : Die uero i¬
xpianoꝵ mulia. et dux milo rotholandi gen¬
est. Tũc karolꝰstans pedes cum duob mi¬
euagmnauit spatam suã nõie gaudiosã. ⁊ tri¬

Expanded text:
radices quae remanserant in terra in modum perticarum, ex se postea magna generarunt arbusta, quae adhuc in illo loco apparent. Erant enim illorum multae hastae de lignis fraxinis. Mira res, magncorporibus detrimentum. Quid plura? die crastistianorum, et dux Milo Rothlandi pas. Tunc Carolus stans pedes cum duoevaginavit spatam suam, nomine gaudiosam, et tru
Abbreviated transcription (Latin):
ficiuntur sarracem. Inde misit aygolandꝰ ducen¬
tos ꝯtͣ ducentos: et statim occisi sũt om̃s mauri.
Demũ aygolandꝰ misit duo. milia ꝯtͣ duo ni¬
ga uertit. Tercia uͦ die. iecit sortes aygolandꝰ
astiterunt quidã ex xp̃ianis. qui sero ante diẽ
belli arma bellica sua studiosissime p̾pantes has¬
tas suas erectas infixerunt in terra añ castra.
in pratis uidelic iuxta prefatum fluuiũ: quas
sũmo mane corticib ⁊ frondib decoratas inue¬
periat. hii sitł qui ui acie proxima. martui

Expanded text:
i sunt. Deinde misit Aigolandus ducentos contra ducentos, qui statim occisi sunt. Deinde misit duo millia contra duo mirga vertit. Tercia vero die iecit sortes Agyolandusastiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra fixerunt erectas ante castra, scilicet in pratis iuxta prefatum flumen; quas sunerunt: hi scilicet qui in acie proxima martyrii
Abbreviated transcription (Latin):
ydolum optinet: qd̃ a nullo umꝙͣ frangi potuit.
Cum enĩ aliquis xp̃ianus ad illud aꝓpinquat:
statim ꝑ ilitatur. S cũ aliquis sarracenus cã
adorandi uł deprecandi mahumeth accedit: ille
incolumis recedit. Si forte super illud auis que¬
optune sculptus. supra terram situs. deorsũ latꝰ.
solz uolare in sublune coruus. super quẽ eleuatͦ
ymago illa de auricalco optimo in effigie hõis
fusa. super pedes suos erecta. faciem tenẽs uer
ni auint a manu eius cadet: anno quo rex fu¬
turus in gallia natus fuerit. qui totã yspani¬
am xp̃ianio legibus ĩ nouissimis temꝑib sub¬
iugabit. Mox ut yspanici uid̾unt dauem
lapsam: gazid suis in terrã repositis: om̃s
syauro qd̾ karolo reges ⁊ principes yspa¬
lnie dedere. beati iacobi basilicam t̃t per
tres annos ĩ illis horis cõmorans agñitauit.
uit. Deinde residuo auro ⁊ argento ĩmẽso quẽ
urlem que uulgo dicitur axa. ⁊ sc̃m ioħem sor¬
due. uia iacobitana: et eccłiam sc̃i iacobi que¬

Expanded text:
idolum obtinet, quod a nullo unquam frangi potuit. Cum aliquis Christianus ad illud appropinquat, statim periclitatur; sed cum aliquis Saracenus causa adorandi vel deprecandi Mahomet accedit, recedit incolumis. Si forte super illud avis quaeoptime sculptus, supra terram situs, deorsum latus , quantum solet volare in sublime corvus. Super quem elevata est imago illa de aurichalco optimo in effigie hominis fusa, super pedes suas erecta, faciem habens versni aiunt, de manu ejus cadet, anno quo rex futurus in Gallia natus fuerit, qui totam Hispaniam Christianis legibus in novissimis temporibus subjugabit. Mox ut Saraceni viderint clavem lapsam, gazis suis in terra repositis omnes x auro, quod ei reges et principes Hyspanie dederunt, beati Iacobi basilicam, tunc per tres annos in illis horis commorans, augmentavit, vit. De residuo auro et argento immenso, quod urbem, que dicitur Axa, et sanctum Iohannem Fordue via Iacobitana, et ecclesiam sancti Iacobi
Abbreviated transcription (Latin):
petis: nos triste sub orbe relunquis. Te tenet au¬
la nitens: nos lacrimosa dies. Sex qui lustra
gerens. octobonꝰ insuꝑ annos. Ereptus terre.
iustus ad astra redis. Ad paradysiacas epulas
te ciue reducto. Unde gemit mundꝰ: gaudet ho¬

Expanded text:
petis, tristi nos orbe relinquis, Te tenet aula nitens, nos lacrymosa dies. Sex qui lustra gerens, octo bonus insuper annos, Ereptus terrae justus ad astra redis. Ad paradisiacas epulas te cive reducto, Unde gemit mundus, gaudet ho
Abbreviated transcription (Latin):
num est conuersa. Decem milia qͦ hominũ ex his
qͥ utrasq ripas albis fluminib incolebant: cũ uxo¬
rib ⁊ paruulis sublatos transtulit: ⁊ huc atq illuc
ꝑ galliam ⁊ germaniam multimoda diuisione dist̃¬
peratore ꝓposita et ab illis suscepta tractos ꝑ tot
annos bellũ constat ẽẽ finitum: ut om̃s graliter¬
abiecto demonũ cultu. pat̾isq cermoniis relictis.

Expanded text:
m redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distrproposita et ab illis suscepta, tractum per aliquod annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto demonum cultu et relictis
Abbreviated transcription (Latin):
in finib francoꝵ impetũ fecerunt: ⁊ usq ad castrum
qd̾ nominat᷑ buriaburg uenerunt. Quoꝵ aduentũ
incole loci ꝑsentientes: in iam dicta munitione. se re¬
cepert̃. Igit᷑ cũ p̃fata gens seuiens cepiss forinsecus
uillaꝵ edificia concremare: uenerunt ad qnͣdam ba¬
silicam ĩ loco qͥ dicit᷑ frigdislar. Ceper̃t autẽ p̃fati sa¬
xones om̃i intentione certare aduersꝰ eandem basi
qͥ in eodem erant exercitu. duo iuuenes in albis uesti¬
b qui ipãm basilicam ab igne ꝓtegebant: ⁊ ꝓpterea
ñ potuerunt neꝙ interius neq exterius ignẽ accen¬
dere. Interea nutu diuine maiestatis pauore ꝑter¬
riti: infugam conu̾si sunt nemine ꝑsequente. Inuẽ¬
tus est autẽ unus postea ex eisdem saxonib mortuis
uyxta ipãm basilicã. Nexis genib acclinis supͣ pedes.
habens ignẽ ⁊ ligna in manib: ⁊ uelut ore flaret ip¬
sam basilicam crematurus.

Expanded text:
impetum fecerunt et usque ad castrum, quod nominatur Buriaburgh, venerunt; quorum adventum incolae loci presentientes in iam dicta munitione se receperunt. Igitur cum prefata gens seviens coepisset forinsecus villarum aedificia concremare, venerunt ad quandam basilicam in loco, quiP dicitur Fricdislar, quam xones omni intentione certare adversus eandem basilqui in eodem erant exercitu, duo iuvenes in albis vestimentis, qui ipsam basilicam ab igne protegebant: et propterea non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere. Interea nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus autem est postea unus ex eisdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, flexis genibus adclinis supra pedes, habens ignem et ligna in manibus et velut ore flaret ipsam basilicam crematurus.
Abbreviated transcription (Latin):
nes cognita ip̃ius absentia. more solito ruptis sac¬
mentis in unũ conglobati. heresbure castrũ aggre¬
dunt᷑. fraudulenter frãcis suadentes. ut de castro
exeant: et cũ pace in patriam ꝑgant. S cũ illi fal¬
lacib monitis minime assensum preberent. ma¬
chinas p̃parant. munitionẽ obsidione cingunt. et
summis uirib certant: s nichil ꝓficiunt. Quadã
itaq die cũ itm rediuiuo certamine bellum p̃pa¬
rassent: apparuit gła dĩ manifeste supra domum
eccl̃ie q̃ erat infra castrũ. uidentib multis tam
xp̃ianis qm paganis. Nam duo scuta apparuer̃t
supra p̃fatam eccłiam sanguineo colore flammanti¬
a. ⁊ uelut in prelio quibdam motib agitata. Itaq
pagani hoc signũ aspicientes. timore ⁊ formidine
repleti: mox infugam conuersi sunt: ⁊ in tantam
amentiã deuenerunt. ut strictis gladiis mutius
se armis confoderent. Qnͣto uͦ illi pauore ꝑterriti¬
magis fugerunt: tanto ampliꝰ xp̃iani confortati

Expanded text:
nes cognita absentia regis more solito ruptis sacmentis in unum conglobati Heresburgh castrum adgrediuntur,fraudulenter Francis suadent, ut de castro exeant et cum pace in patriam pergant. Sed cum illi fallacibus monitis minime assensum preberent, machinas preparant. munitionem obsidione cingunt et summis viribus certant, sed nihil proficiunt. Quadam itaque die cum iterum redivivo certamine bellum parassent, apparuit gloria Dei manifeste supra domum ecclesiae, quae erat infra ipsum castrum, videntibus multis tam christianis quam paganis. Nam duo scuta apparuerunt supra prefatam basilicam sanguineo colore flammantia et velut in prelio quibusdam motibus agitantia. Itaque pagani hoc signum aspicientes timore et formidine repleti mox in fugam conversi sunt et in tanta amentia devenerunt, ut strictis gladiis mutuis se armis confoderent. Quanto vero illi plus pavore perterriti fugerunt, tanto magis christiani confortati
Abbreviated transcription (Latin):
in partes est ꝓfectus. Quõd cũ cognouiss desideriꝰ.
regi ⁊ francis cũ armatis occurrit. Tunc rex castra
posuit ad clusas: ⁊ misit occulte unam scaram de
electis uiris ꝑ montana. Noc sentiens desiderius sta¬
tim clusas reliquit. ⁊ qmͣ citiuis potuit papiam ẽ
to petro: sine lesione italiam ingressus est. Cũ uͦ
papiam ꝑueniss desiderium intͥnsecus latitantem
obsedit: ibiq in sua castra celebrauit natale dñi ⁊¬

Expanded text:
itus ad clusas. Quod cum cognovisset Desiderius, regi et Francis cum armatis occurrit. Tunc rex castra posuit ad easdem clusas et misit occulte unam scaram de electis viris per montana. Hoc sentiens Desiderius statim clusas reliquit et, quam citius potuit, Papiam inet intercedente beato Petro sine lesione Italiam ingressus est et, cum ad Papiam pervenisset, Desiderium intrinsecus latitantem obsedit; ibique in sua castra celebravit natalem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
o temꝑe erat comes andeuagoꝵ gaufredꝰ
cognom̃to martellus. qd̾ ip̃e s̃ ursurpa¬
uerat. Qͥa uidebat᷑ sibi felicitate quadam om̃s ob¬
sistentes contundere. Deniq dũm suũ comitẽ
piclauensem aꝑto marte cepit. ferreis ꝙ un¬
culis innodatum ad ignobilis pacis conditioes
ailduxit: ut burdegala ⁊ confinib euis cecleret.
de ceteris aniniũ uectigal pensitaret. S ille ũ
creditur ꝓferri iniuria. ⁊ ciboꝵ inedia benesi¬
sio oportune mortis post tͥduum ꝑpetue iq¬
ominie exemptus est. Tum martellus neqͥo
crsset impudentie. nouercam defuncti ma¬
monio s̃ copulauit. frẽs urtutellam recipi¬
ens. quo ad possent principatu regendo suf¬
sicere. Otes ehcotilai blosienls comitis ingrs¬
sus l butes iubem turoniam obsennt is mor
ne implicurt. Si guilem captus consoetios erũ

Expanded text:
o tempore erat comes Andegavorum 395 Gaufredus cognomento Martellus, quod ipse sibi usurpaverat quia videbatur sibi felicitate quadam omnes obsistentes contundere. Denique dominum suum, comitem Pictavensem, aperto marte cepit , ferreisque vinculis innodatum ad ignobiles pacis conditiones adduxit; Burdegala et confinibus urbibus cederet, de caeteris annuum vectigal pensitaret: sed ille, ut creditur, pro ferri injuria et ciborum inedia, beneficio opportunae mortis post triduum perpetuae ignominiae exemptus est. Tum Martellus, ne quid deesset impudentiae, novercam defuncti matrimonio sibi copulavit, fratres in tutelam recipiens quoad possent principatui regendo sufficere. Mox Theodbaldi Blesiensis comitis ingressus limites, urbem Turonicam obsedit: ipsum, ae implic
Abbreviated transcription (Latin):
gio dentoria nocde in tempesta p̃conari citraur.
¶uo audito post aliquos dies quos ĩ nouau¬
nia egis xefugit in frantiam. Nec multo poste¬
pore ediscurrentib utrobiq nuntiis. pacific
eonuentũ ut regii captiui absoluerent᷑. comes
erspta nel eripienda marcello iure uendiur¬
ret legitimo.

Expanded text:
gis tentoria nocte intempesta praeconari curavit; gis tentoria nocte intempesta praeconari curavit; quo audito, post aliquot dies quos in Normannia egit, refugit in Franciam: nec multo post tempore, discurrentibus utrobique nuntiis, pacifice conventum ut regii captivi absolverentur, comes erepta vel eripienda Martello jure vendicaret legitimo.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sequanam fluuios iacet. qͥcqͥd militũ erat su¬
oductu trahens: odonem frem ppło gallie belgice¬
̃ ist inter renum ⁊ sequanam pͣfitiens. Eodem
i dulłs suos qua poterat animositate diuisit.
moda regis castra sensim. obambulans. q̃ iam
r elyoicensi pago metebat᷑ ut nec cõnimuis piig¬
andi repiam faceret. nec ꝓuinciam cor sẽ pai¬
ar sineret. Duces eiꝰ robertus comes ancenois
Iugo gornacensis hugo montisfortis. Wills eris¬
pimuis aid asteli m ode mceriũ mare uocat᷑. ins¬
sus sirnis contra oonem sonsistere. Nlecit̃l.e t
mimers muliñ. sus qumebat. moram prigle h¬
uide a parum  resistere ausus mox i mpsetes
noomarinor ni ferens terga nudlauit. om sise
mus ausoientis. Ibe uido pontini comes stucsio¬
be sue manũ exoeruit. Pretea pluras eni aut¬
lentes opilb nurgentes maioꝵ natalib. hut se¬
cessuni ex aduentantib cognitũ wilłd ⁊ ircĩ li¬

Expanded text:
et Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suet Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suo ductu trahens; Odonem fratrem populo Galliae 399 Belgic est inter Renum et Sequanam, praeficiens. Eodem modo Willelmus suos, qua poterat animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi pago metabatur, ut nec cominus pugnandi copiam faceret, nec provinciam coram se vastari sineret. Duces ejus, Robertus comes Aucensis, Hugo Gornacensis, Hugo Montis fortis, Willelmus Crispinus, ad castellum quod Mortuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero militum, quo tumebat, moram pugnae fecit, sed parumper resistere ausus, mox impetum Normannorum non ferens, terga nudavit, omen fugae primus auspicatus: ibi dum Guido Pontivi comes studioae suae manum exhorruit; praeterea plures aentes operibus, turgentes majorum natalibus. Hunc successum, ex advenientibus cognitum, Willelmus circum re
Abbreviated transcription (Latin):
tes aliquos. qui impetum regum taui¬
gent. Quoꝵ astutia insidiis exeptus. isendã¬
dum pontinĩ comitẽ coram se obtroncari. Hu¬
Do pardulfum capi merito ingemuit. Nec
multo post. eodem dulcem franciam qͥa resis
ossib herens delitioñ consensit ad exeplun
dem̃tie. ad inditium industrie uite ⁊ menbris
reseruatꝰis. Huiusce obsidionis interuallis ppłs
castri qͦd molendinis dicit᷑ exsolescens ad partes
regis incentore qͦdam galterio transiit. Imponit᷑
ibi non segnis militum manꝰ. p̃fecto windone
fr̃e comitis pictauensis. Is aliqnͣtis dieb sedu¬
lo militie munia exequutꝰ est. Uerum crebres¬
cente fama archensis uictorie. frantiã elapsꝰ.
non leue incrementũ accessit ducalis głe.
ec Rex henricus otio indulsit
quin grunniret exercitus suos ludibrio
fuisse willesmo. Coactis itaq om̃ib uirib ⁊
copiis biꝑtitis: totam inundauit normanniã.
Ip̃e de parte gallie celtica q̃ inter garumnam

Expanded text:
tes aliquos qui impetum regium tardtes aliquos qui impetum regium tardarent; quorum astutia insidiis exceptus, Isembardum Pontivi comitem coram se obtruncari, Hugonem Pardulfum capi, merito ingemuit. Nec multo post, eo dulcem Franciam, quia res ossibus haerens, deditioni consensit, ad exemplum clementiae, ad indicium industriae, vi ae et membris reservatus. Hujusce obsidionis intervallo populus castri quod Molendinis dicitur, exolescens, ad partes regis incentore quodam Galterio transiit. Imponitur ibi non segnis militum manus, praefecto Guidone, fratre comitis Pictavensis. Is aliquantis diebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum crebrescente fama Arcensis victoriae, Franciam elapsus, non leve incrementum accessit ducalis gloriae. § 233. Nec rex Henricus otio indulsit, quin grunniret exercitus suos ludibrio fuisse Willelmo; coactis itaque omnibus viribus, et copiis bipartitis, totam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae Celticae, quae inter Garumnam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsugͥãt. ⁊ multis sepe animi sui latebras aperu¬
erat: Qua ꝓpter wilłs quibusdam qͥs ficdeles
arbitabat᷑. firmitatem castelli cõmiferat. Uerũ
ile astu quo callebat multa largiendo plura
pollicendo in suas partes eosdem traduxit. MNu¬
ncione gͥ potitus. bellũ dño suo denuntiauit.
larrones ausuros. si in conspectũ enis uenist
deec pmissio side caruit. Namq plusqm us¬
centi melites qui ꝑabulatũ ⁊ aplatum ꝑces¬
serente seo pene solo conspectu intra munis¬
anes resugere. Sipx sine sanguine rem uag
uolens offurmato contia archas castello ad
qlia auie magis urgebant bella conuersusi
Benul q̾a sciebat regem francoꝵ iam pcla
neseio qua simultate s infensum. aclopen
obsesso ferenclam aduentare. Namq ou¬
aieanddi moderaminis consilio qm̃uis iubi¬
seem causam habere uideret᷑ cũ eo clecerns
ferro cauebat. eui ⁊ ꝑ sacram̃to ⁊ ꝑ suffin¬
glo obuoxius eiat. Reliquit tamen pͥma¬

Expanded text:
profugerat, et multis saepe animi sui latebras aperuprofugerat, et multis saepe animi sui latebras aperuerat. Quapropter Willelmus quibusdam, quos fideles falso arbitrabatur, firmitatem castelli commiserat; verum ille astu quo callebat, multa largiendo, plura pollicendo, in suas partes eosdem traduxit. Munitione igitur potitus, bellum domino suo denunciavit. latrones ausuros si in conspectum ejus venissent. Nec promissio fide caruit; namque plusquam trecenti milites, qui pabulatum et populatum processerant, eo pene solo conspecto, intra munitiones refugere. Dux sine sanguine rem peragere volens, obfirmato contra Archas castello ad alia quae magis urgebant bella conversus est: simul quia sciebat regem Francorum, jam pridem, nescio qua simultate, sibi infensum, ad opem obsesso ferendam adventare; namque praedicandi moderaminis consilio, 398 qucausam habere videretur, cum eo decernere ferro cavebat, cui et pro sacramento et pro suffragio obnoxius erat. Reliquit tamen prima
Abbreviated transcription (Latin):
abisi filiũ osbarni exploratũ mittnte sue
psilaspitate iuuentute breui multa miliariu
ꝓgressi. equitãtemq martellũ conspicati.
certiorem de dñi sui audatia fatiunt. Ille ꝯtra
fremere ĩmania minari. Post triduũ se illue
uenturũ: ostensurũ mũdo qmͣ prestet ĩ armis
andegauensis normanno. Simul eximia. arrogã¬
tia colorem equi sui ⁊ armoꝵ insignia q̃ habits᷑
se insuuat. At exploratores non minori fastu
eatiemi de willelmo denuntiantes regrediunt᷑. ⁊¬
suos in certañ accẽdunt. Hec ideo seriatim retu¬
li: ut martelli tumor legentib elucesceret. Cete¬
rum tũc nichil de solita magnanimitate ausus.
anteqͣm in manus ueniret᷑. terga ostendit. Quo
audito alentini se dedidere: pacti menbroꝵ salt̾m
Dest etiam danfrontini feliciora signa secutist᷑.
osteriorib annis rebellauit
wills comes de archis patͣs eius. s no¬
thus. a primis auspitiis ducatus ⁊ infidus ⁊
uersipellis. Nam ⁊ in obsidione danfronti clam

Expanded text:
 filium Osberni, exploratum mittit: illi, pro alacritate juventae, brevi multa milliaria progressi, equitantemque Martellum conspicati, certiorem de domini sui audacia faciunt. Ille contra fremere, immania minari, postridie se illuc venturum, ostensurum mundo quam praestet in armis Andegavensis Normanno; simul, eximia arrogantia, colorem equi sui, et armorum insignia, quae habiturus sit, insinuat. At exploratores, 397 non minori fastu eadem de Willelmo denuntiantes, regrediuntur, et suos in certamen accendunt. Haec ideo seriatim retuli, ut Martelli tumor legentibus elucesceret. Caeterum, nihil tunc de solita magnanimitate ausus, antequam in manus veniretur terga ostendit. Quo audito, Alentini se dedidere, pacti membrorum salutem: post etiam Danfruntini feliciora signa secuti. § 232. Posterioribus annis rebellavit Willelmus comes de Archis, patruus ejus sed nothus, a primis auspiciis ducatus infidus et versipellis; nam et in obsidione Danfronti clam
Abbreviated transcription (Latin):
siti confectus laboraret ȩxercitus: diuinitus factũ cre¬
dit᷑. ut quadam die cũ iuxta morem temꝑe meridi¬
tem qͥ castris erat congruus: tanta uis aque ĩ con¬
sauo cuiusdam torrentis erupit: ut exercitui cun

Expanded text:
siti confectus laboraret exercitus, divinitus factum creditur, ut quadam die, cum iuxta morem tempore meriditem, qui castris erat contiguus, tanta vis aquae in concavo cuiusdam torrentis eruperit, ut cuncto
Abbreviated transcription (Latin):
uos non solũ auditores. s beniuolos factores fieri exorauz
apud uos optineat: quatitꝰ non solũ clerici ⁊ laici loci hꝰ
in digene. s ⁊ om̃s incole ⁊ aduene hic in habitare uolẽ¬
tes p̃sentes ⁊ futuri. sub tuta ⁊ lib̾a lege ab onũ seruili
conditione uitam agant. ac om̃s parit̾ ex auis ⁊ attaitis.
add hanc sedem ꝑtinentes. licet alibi moram facientes. ab
hac lege qͣm dictauero in p̃sentiaꝵ a nullo successore nr̃o
uel ab aliquo machinatore. legumq subu̾sore in fringã
nobilt in leneficio tia elant᷑. Adquieuerunt uiniuersi
domini ⁊ magni imꝑatoris karoli petitioni ⁊ uoluntati: qͥ
ad hoc sollempne dedicationis ex diuersis regnis confluxe¬
rant. ac bonum ⁊ acceptum coram deo ⁊ hominib dñi
apłici ⁊ imꝑatoris decretũ astruxerunt: ⁊ om̃iũ gradu
imꝑatoris petitionẽ uniu̾si magni ⁊ parui ac clamaue

Expanded text:
vos non solum auditores, sed et benivolos factores fieri exoravi, vos non solum auditores, sed et benivolos factores fieri exoravi, apud vos obtineat, quatinus non solum clerici et laici loci huius indigene, sed et omnes incole et advene hic inhabitare volentes, presentes et futuri, sub tuta et libera lege ab omni servili conditione vitam agant ac omnes pariter ex avis et attavis ad hanc sedem pertinentes, licet alibi moram facientes, ab hac lege, quam dictavero in presentiarum, a nullo successore nostro vel ab aliquo machinatore legumque subversore infringantunobili in beneficio tradantur. Adquieverunt universi domni et magni imperatoris Karoli petitioni et voluntati ; qui ad hoc sollempne dedicationis ex diversis regnis confluxerant, ac bonum et acceptum coram deo et hominibus domni apostolici et imperatoris decretum astruxerunt et omnium graduuimperatoris petitionem universi magni et parvi acclamave
Abbreviated transcription (Latin):
nerant: ut locũ ⁊ sedem regiam ꝓ murali p̃scdio ꝯtia
oñis turbines ep̃i duces. marchiones. comites. om̃s prĩci¬
pes gallie. fideles regni tueant᷑. semꝑ hũnc locum uene¬
rantes ⁊ honorantes. Secreuimꝰ etiam si qua iniuria ant
u̾sutia contͣ leges quas statuimꝰ surrexerit: libero aut
seruo nocere temptauit. aquis adhanc sedem regiam
qmͣ fecimꝰ caput gallie ueniat. Ueniant iudices ⁊ defẽ¬
sores loci: ⁊ cũ equitate legis cause discernant᷑. status le¬
gis resurgat. iniuria cõdempnet᷑ illic iusticia reformet᷑.
Nũc gͦ qͥa locũ hunc maiestate regie seclis domni apłici
decreto. ⁊ nr̃a imꝑiali potentia ur̃oq assensu exaltani¬
mus. honestate uero huiꝰ templi ⁊ plurimoꝵ scõꝵ uene¬
ratione magnificauimꝰ. decet nec in congruũ iudet᷑ qͥn
add hoc nimium figit᷑ m̃s amieus animꝰ ut pentio mẽa cuiꝰ

Expanded text:
nerant, ut locum et sedem regiam pro murali presidio contra nerant, ut locum et sedem regiam pro murali presidio contra omnes turbines episcopi duces marchiones comites, omnes principes Gallie fideles regni, tueantur semper hunc locum venerantes et honorantes. Decrevimus etiam, ut, si qua iniuria aut versutia contra leges quas statuimus surrexerit, libero aut servo nocere temptaverit, Aquis ad hanc sedem regiam, quam fecimus caput Gallie, veniant iudices et defensores loci et cum equitate legis cause discernantur, status legis resurgat, iniuria condempnetur, illic iusticia reformetur. Nunc ergo, quia locum hunc maiestate regie sedis domni apostolici decreto et nostra imperiali potentia, vestro quoqae assensu exaltavimus, honestate vero huius templi et plurimorum sanctorum veneratione magnificavimus, decet nec incongruum videtur, quin ad hoc nimium meus figitur animus a, ut petitio mea, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cipes regni nr̃i tam italie qͣm saxonie. tam bauuarie qm
alimannie. ⁊ utusq francie. tam orientalis. qm occidenta¬
lis: in om̃ib uoto ⁊ desiderio meo obsequentes. Illic gͦ
dño aplico ⁊ om̃ib p̃dictis nobilib ⁊ egregiis ꝑsonis cõ¬
demplo eodem regia sedes locaret᷑. & locus regalis ⁊ capd̃
gallie transalpes haberet᷑: ac in ip̃a sede reges successores
et heredes regni iniciarent᷑: ⁊ sic iniciati iure dehine ĩ¬
ꝑatoriam maiestatẽ rome sine ulla interdictione plauius
assequerent᷑. Confirmatũ ⁊ sanccitũ est hoc a domino a
ctore huiꝰ templi ⁊ loci: quatinꝰ ratũ ⁊ inconuulsum hoc
statutũ ⁊ deccetum nr̃m maneat: et hic sedes regni trãs
al peshabeat᷑: sitq caput om̃tũ ciuitatũ ⁊ ꝓuinciaꝵ gal¬
lie. Becreuimꝰ etiam ex assensu et beniuolentia omĩ¬
um principũ regni qui ad festum declicatiõis conue¬

Expanded text:
cipes regni nostri tam Italic quam Saxonie, tam Bawarie quam cipes regni nostri tam Italic quam Saxonie, tam Bawarie quam Alemannie et utriusque Francie tam orientalis quam occidentalis, in omnibus voto et desiderio meo obsequentes. Illic vero domno apostolico et omnibus predictis nobilibus et egregiis personis contemplo eodem regia sedes locaretur et locus regalis et caput Gallie trans Alpes haberetur ac in ipsa sede reges, successores et heredes regni, initiarentur et sic initiati iure dehinc imperatoriam maiestatem Rome sine ulla interdictione planius assequerentur. Confirmatum et sanccitum est hoc a domno apoctore huius templi et loci, quatinus ratum et inconvulsum hoc statutum et decretum nostrum maneat et hic sedes regni trans Alpes habeatur sitque caput omnium civitatum et provinciarum Gallie. Decrevimus etiam ex assensu et benivolentia omnium principum regni, qui ad hoc festum dedicationis conve
Abbreviated transcription (Latin):
ut eoꝵ suffragiis regnũ firmet᷑. peccatoꝵ indulgentia cõ-¬
donet᷑. Precẽa a dño leone romanoꝵ pontifice huiꝰ tẽ¬
pli consecrationẽ ⁊ dedicationẽ fieri impetrau: p̃ nimi¬
a deuotione qmͣ erga idem opꝰ habui. ⁊ sc̃oꝵ pignera q̃
inibi recondita meo studio ⁊ elaboratu habent᷑. Ofsebat
enĩ ut idem templũ qd̃ cunctis monasticis edificiis ĩ
regno nr̃o forma ⁊ structa p̃esse uidet᷑. in honore sc̃e di
genitricis a nobis regali studio fundatũ dignitate cõ¬
seciationis p̃celleret: sicut ip̃a uirgo suꝑ om̃s choros
dum ex sola cordis mei consideratiõe elegi &e acciui.
Acciui etiam cũ illo romanos cardinales: ep̃os ꝙͦ italie qm̃
multũ: qui huic sacre dedicationi interessent. Ecciti sunt
etiam rõmanĩ principes multi. p̃fectum ⁊ qͣlicumq digni¬
tate noti. ad id sollempne. duces marchiones. comites pͥn¬

Expanded text:
ut eorum suffragiis regnum firmetur, peccatorum indulgentia conut eorum suffragiis regnum firmetur, peccatorum indulgentia condonetur. Preterea a domno Leone Romano pontifice huius templi consecrationem et dedicationem fieri impetravi pre nimia devotione, quam erga idem opus habui et sanctorum pignora, que inibi recondita meo studio et elaboratu habentur. Decebat enim, ut idem templum, quod cunctis monasticis edificiis in regno nostro forma et structura preesse videtur, in honore sancte dei genitricis a nobis regali studio fundatum dignitate consecrationis precelleret, sicut ipsa virgo super omnes choros ndum idem templum ex sola cordis mei consideratione elegi et accivi. Accivi etiam cum illo Romanos cardinales, episcopos quoque Itamultum, qui huic sacre dedicationi interessent. Acciti sunt etiam multi Romani principes prefectura et qualicumque dignitate promoti ad id sollempne, duces marchiones comites, prin
Abbreviated transcription (Latin):
ostis qualiter ad locũ qui aqͥs Sanctio.
ab aquaꝵ calidaꝵ ad aptatione traxit uocabulum.
solito more uenandi causa egressus. ẜ ꝑlexione siluaꝵ erro
te q iuiaꝵ a sociis sequestiat᷑ inueni t̾mas calidoꝵ fontiũ
opalana inibi repperi: que condam granꝰ unus de romanis
principib feater neronis ⁊ agtippe a pncipio construpxauat.
que longauetustate deserta ac demolita frutectis qͦ ac ue¬
prib occupata nc̃ renouaui: pede equi nr̃i in quo sedi int̾
saltus riuis aquaꝵ calidaꝵ ꝑceptis ⁊ reꝑtis. S̾ & ibidem
sis adornaui: qd̾ deo adiuuante ⁊ cooꝑante sic formam
suscepit. ut nullũ sibi queat equiꝑari. Itaq tã egregio
oꝑe eins huiꝰ eximie basilice ñ solũ ꝓ uoto ⁊ desiderio
meo. uerũ ex diuina gr̃a ad unguem ꝑfecta pignera.
apłoꝵ. Martyrũ. confessoꝵ. uirginũ. adiuersis t̾ris et
regnis. ⁊ p̃cipue grecoꝵ collegi. que huic scõ intuli loco.

Expanded text:
ostis, qualiter ad locum, qui Aquis ab aquarum calidarum aptatione traxit vocabulum, solito more venandi causa egressus, sed perplexione silvarum, errore quoque viarum a sociis sequestratus inveni termas calidorum fontium et palatia inibi reperi, que quondam Granus, unus de Romanis principibus, frater Neronis et Agrippe, a principio construxerat, que longa vetustate deserta ac demolita, frutectis quoque ac vepribus occupata nunc renovavi, pede equi nostri, in quo sedi, inter saltus rivis aquarum calidarum perceptis et repertis. Sed et ibidem sis adornavi, quod deo adiuvante et cooperante sic formam suscepit, ut nullum sibi queat equiperari. Itaque tam egregio opere huius eximie basilice non solum pro voto et desiderio meo, verum etiam ex divina gratia ad unguem peracto pignora apostolorum martyrum confessorum et virginum a diversis terris et regnis et precipue Grecorum collegi, que huic sancto intuli loco,
Abbreviated transcription (Latin):
senes qmͣ uiuenes secuns pugnaturi in paganos
uersus orientales plagas ineuitabiliter ire satagant
altoqͥn. quicũq huiꝰ edicti mandata ñ ꝑegerit: ip̃e
inulta sua ⁊ filii eius similit̾ ex regis decreto. de capi¬
te quatuor nummos qͣsi serui soluant. Qd̃ plura ᷤ
Eateruatim uindiq ppłis circũfluentib maiorem ex

Expanded text:
 pugnaturi in paganos versus orientales plagas inevitabiliter satagant. Alioquin, quicumque huius edicti mandata non peregerit, ipse in vita sua et filii eius similiter ex regis decreto de capite IIII nummos quasi servi solvant. Quid ultra? Catervatim undique populis circumfluentibus, maiore
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e cum exercitu suo constantino polim longo itinere
q paganis: ad celsam urbem uexilla uiuifice
net monum̃ta letus ac supplex aduentans: pat̾arche
totiꝙ xp̃icole plebi cuncta ꝓsꝑa deo opitulante solida¬
uit. His itaq digestis: imꝑatorem ip̃iꝰ regionis li¬
centiam repatandi. pie karolus magnus sub rogauit.¬

Expanded text:
 cum exercitu suo Constantinopolim longo itinere e paganis, ad celsam urbem, quae vexilla vivifice net monimenta, letus et supplex adventans patriarche totique Christicole plebi cuncta prospera Deo opitulante solidavit. His itaque gestis imperatorem Constantinum licentiam repatriandi Karolus Magnus subrogavit
Abbreviated transcription (Latin):
di ante lectũ meũ iuuenem stantẽ qui me blanda¬
stantine poͣgasti dominũ auxiliũ. ⁊ consilitun huf¬
cererꝰ ecce accipe adiutorem karolum magnũ. re
scutũ rebeum habentẽ. ense precinctũ. cuiꝰ manu¬
brium erat pͣpureum. hasta alb̃issima. cꝰ cuspis sepe
ꝓcerus erat cuiꝰq oculi fulgebant tanqm syclera : ca

Expanded text:
di ante lectum meum quemdam juvenem stantem, qui me blandstantine, rogasti Dominum auxilium ad hanc rem; ecce, accipe Carolum Magnum regscutum rubeum habentem, ense praecinctum, cujus manubrium erat purpureum; hasta altissima, cujus cuspis saepe procerus, cujus oculi fulgebant tanquam stellae, et