comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no. ¶ Et p̾t̾ea adhono¬
donur ut quicũq sit ab¬
bas istius monasteriie
ae roma ĩ capite.u. uel
uii. amnoꝵ. Et ut totus
mũdus sciat qͣnta diles¬
cie curia romana diligͭ
monast̾iu crasse. ¶Do¬
minus ppͣ dabit ei siuiz
palefredu aͥbũ cellatũ
et munitũ causa recog¬
nissionis. ⁊ albas ducat
eu ꝑannũ ⁊ hec erit reco¬
gintio dilectois ⁊ amici¬
cie coꝵdez. ¶ Incayite
anni quicũq sit ep̃s r
cassone. Ingen̾ali festo
sce marie assũptõis uei¬
at ad monasteriũ crasse.
si albas mandainit ⁊ ce¬
lebret ibi missaz et audi¬
ait ꝯfessiones ĩ firmoruz
Et postea alhas der ei pa¬
lafreoum suũ ĩ sigmi
dilectionis si fu̾rt ꝓhus.
ticiam teneatis it̃ piuł

Expanded text:
no. Et preterea ad honodonum, ut quicumque sit abbas istius monasterii, eat Romam in capite V vel VII annorum; et ut totus mundus sciat, quanta dilectione curia Romana diligit monasterium Crasse, dominus papa dabit ei suum palafredum album cellatum et munitum causa recognitionis, et abbas ducat eum per annum; et hec erit recognitio dilectionis et amicicie eorundem. In capite anni, quicumque sit episcopus Carcassone, in generali festo Sancte Marie assumptionis veniat ad monasterium Crasse, si abbas mandaverit, et celebret ibi missam et audiat confessiones infirmorum; et postea abbas det ei palafredum suum in signum dilectionis, si fuerit probus. sticiam teneatis tam parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
ula tr̃es credatis: et scitis
bone fidei ⁊ diligatis ur̃oᷤ
fr̃os ⁊ monachos deuote do
ẜuientos ne scitis m̃da¬
ces. Si aliqͣ promttitis
ꝓmissa õĩba modis decis
uł nõ pmittatis. nescitiꝰ
auari large expẽdatis. sci¬
tis boni ꝯmnue. Regłam
Semꝑ regez francie dili¬
gatis ⁊ ei rñdeatis. ⁊ posto¬
lico romano. ⁊ nlłm ali¬
fui ĩ hedificatõe huiꝯ mo

Expanded text:
ulationes credatis et sitis bone fidei et diligatis vestros fratres et monachos devote Deo servientes; ne sitis mendaces, si aliqua promititis, promissa omnibus modis detis vel non promitatis; ne sitis avari, large expendatis, sitis boni convive, regulam semper regem Francie diligatis et ei respondeatis et apostolico Romano et nullum aliego in hedificatione h
Abbreviated transcription (Latin):
Tkarolus cum tot¬
excercitu a pd̾ borri¬
nam iter arripuit. ¶S
helyas ueĩt apd̾ crassam
et monachi eu hũilito
receꝑunt. Et ip̃e saiuta
cos exꝑte karuli. narras
eis ꝙ karulus debebat
hr̃e pͥlium cũ marcilio
et ꝙ se ad succursu ip̃i
quilibet p̾paret.¶Eth¬
cilii fec̾at congregari on
uos milites ⁊ pedites et
os̃ alios quot hr̃e potuit.
Et ante auroraz recessit.
nonasterio cũ oĩlꝯ. ⁊ fue¬
funt. qͥngenti milites ⁊
xx. monachi armati. et
uii. milia pedites ualde
bene muniti. Et cͥca pͥmã
biei in ueĩt karolũ apud
orrianã cũ toto ex̾citu. ⁊¬
Et karolus cũ uitẽs cũ
tum decẽti societate gaui¬
sus fuit ꝙͣ płimũ et eum
psculando mirabiłr co¬
nendauit. ¶Et dum
uerũt oõgregati õs karo¬
us fecit cõputari ⁊ ĩueĩt
xx. milia milites.⁊ .C. no¬

Expanded text:
Et Karolus cum totexercitu apud Borrianam iter arripuit. Sed Helias venit apud Crassam et monachi eum humiliter receperunt et ipse salutavit eos ex parte Karoli narrans eis, quod Karolus debebat habere prelium cum Marcilio et quod se ad succursum ipsius quilibet prepararet. Et Hrcilii, fecerat ibi congregari omnes suos milites et pedites et omnes alios, quot habere potuit. Et ante auroram recessit a monasterio cum omnibus et fuerunt quingenti milites et LXX monachi armati et VII milia pedites valde bene muniti. Et circa primam diei invenit Karolum apud Borrianam cum toto exercitu. Et Karolus eum videns cum tam decenti societate gavisus fuit quam plurimum et eum osculando mirabiliter commendavit. Et dum fuerunt congregati omnes, Karolus fecit eos computari et invenit LXX milia milites
Abbreviated transcription (Latin):
tuu. ⁊ fuit ibi maximũ
torneam̃tũ. ¶Et hely¬
as: ⁊ raydulpho hoc in¬
detes petita licentia ab
archiep̃o turpino iuer̾t
armati ad tentoria. et
ueĩentes cũ societate sua
Raydulpho ãt añ õs
pstrauit ĩ t̾ra mortuũ ca¬
brietũ sociu borrelli sig¬
nũ crasse fortit̾ exclaman
do.⁊añꝙͣ lora equi ad
se traheret.uͨ. alios in¬
terfecit. ¶ Postea alba
helyas uidelz gaudẽs qr
raydulpha ita bene fec̾at
uidit matrandũ iuxta
broliuz signũ crasse for¬
tit̾ exclamãdo ꝓstrauit
eu ⁊ eqũ ĩ quodã fossa

Expanded text:
tuum et fuit ibi maximum torneamentum. Et Helias et Radulphus hoc videntes petita licencia ab archiepiscopo Turpino iverunt armari ad tentoria; et venientes cum societate sua Raydulphus autem ante omnes prostravit in terra mortuum Cabraetum, socium Borelli, signum Crasse fortiter exclamando et, antequam lora equi ad se traheret, V alios interfecit. Postea abbas Helias videlicet gaudens, quia Radulphus ita bene fecerat, vidit Matrandum iuxta Brolium. Signum Crasse fortiter exclamando prostravit eum et equum in quodam fossa
Abbreviated transcription (Latin):
scĩstepħi unã ampullã.
Et ip̃e met ppͣ posuit ibi
una bursam plenã re¬
liquiaꝵ ⁊ de scõ paulo
reliquias. ⁊ de.xx. no¬
uem reliqis ĩpleuerũt
pile foramen. Posuerũt
etia ibi de ĩdum̃̃tis bte
marie. Et postea clause¬
rũt foram̃ ⁊ cũ katheniᷤ
ferreis ligauerũt colũp¬
nam ⁊ ccõpuerũt altare
de pannis p̾tiosissimis
co optis auro ⁊ serico.

Expanded text:
Sancti Stephani unam ampullam. Et ipsemet papa posuit ibi unam bursam plenam reliquiarum et de Sancto Paulo reliquias et de XX novem reliquiis impleverunt pile foramen. Posuerunt etiam ibi de indumentis beate Marie et postea clauserunt foramen et cum cathenis ferreis ligaverunt columpnam et cooperuerunt altare de pannis preciosissimis coopertis auro et serico.
Abbreviated transcription (Latin):
Ost cenaz locutus
fuit archieps tur¬
p̃mus ⁊ ait karulo. Do¬
mine oportet ut hedifice¬
tur monasteriũ de cetero
Nam .iiiiͦ. furnos habe¬
imuis de calce cocta. Lapi¬
des ad totu monasteri¬
s oꝑtet ut eamꝰ ad mar¬
mora cũ qͥba pilaria ele¬
uentur. ¶Et karola
ait. Dictemꝯ ante ubi
monasteriũ fiat. ¶Et
iuxͣ hĩtaculu dñs aymo
debayneyria mẽsurauit
xx. brachias ĩ longum
frontis capelle. ⁊ .xii. p
crucẽs monast̾n. ¶l
lbas scĩ dyonisi men¬
surauit claustrũ ⁊ dic¬
tainit.

Expanded text:
ost cenam locutus fuit archiepiscopus Turpinus et ait Karolo: «Domine, oportet, ut hedificetur monasterium de cetero; nam IIII furnos habemus de calce cocta et lapides ad totum monasterised oportet, ut eamus ad marmora, cum quibus pilaria eleventur». Et Karolus ait: «Dictemus ante, ubi monasterium fiat». Et iuxta habitaculum dominus Aymo de Bayveria mensuravit XX brachias in longum frontis capelle et XII per crucem monasterii. Abbas Sancti Dionisii mensuravit claustrum et dictavit.
Abbreviated transcription (Latin):
helyas int̾fecit ibi .iiiͦ.
milites sarracenos. et
te scciis borrelli fuerunt
ibi int̾fecti. doc. ⁊ de ali¬
is narbone infiniti. ¶⁊
karolus amisit ibi. E.¬
bet pars suũ recupauit.
¶Et raydulply postqͣm
eleuatꝰ fuit at̾ra mn illo
blio.u. nulites ĩ t̾fecit.
Et borrellus iratusq
plenusq uerecundia in¬
trauit narbonã ⁊tũc re.¬
mansit preliuz illa horͣ.
Tdum matrando
et borrellus fũunt

Expanded text:
Helias interfecit ibi quatuor milites Sarracenos. Et de sociis Borelli fuerunt ibi interfecti DCC et de aliis Narbone infiniti; et Karolus amisit ibi C chbet pars suum recuperavit. Et Raydulphus, postquam elevatus fuit a terra, in illo prelio V milites interfecit. Et Borellus iratus plenusque verecundia intravit Narbonam, et tunc remansit prelium illa hora. Et dum Matrandus et Borellus fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc nesciẽte karulo ⁊
suis. ¶Tt illa nocte
sarraceni quałr fac̾ent.
Adultimũ matrandus
cũ ip̃is fu̾unt unanimit
xcordati. ut borrellus cũ
suis .uii. mililii mili

Expanded text:
et hoc nesciente Karolo et suis. Et illa nocte Sarraceni, qualiter facerent. Ad ultimum Matrandus cum ipsis fuerunt unanimiter concordati, ut Borellus cum suis VII milibus mili
Abbreviated transcription (Latin):
pabunt cũ dicẽtes. ꝙ pec¬
re. ¶ Et matrando di¬
xit eis. Dũi mei exquo
monacho crasse tanta
mͥ uerecundia ĩ tulit:
nͥ ego destrux̾o monast̾i¬
um ⁊ ĩ breui: nolo ama¬
hometo ĩ toto uite mee
spatio adiuuari.

Expanded text:
pabant eum dicentes, quod pecre. Et Matrandus dixit eis: «Domini mei, ex quo monachus Crasse tantam mihi verecundiam intulit, nisi ego destruxero monasterium et in brevi, nolo a Mahometo in toto vite mee spacio adiuvari
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊ aliuz ut baptiza¬
rentur. ¶At illi nolue¬
erunt. ¶Tũc rotlando
et borrellus uenerũt unꝰ
dus noluit ferrũ lancee
ante portare ⁊ ꝑcusẜunt
se ambo. ¶ Borrellus ãt
fregit lanceã.¶Et rot¬
laudiꝯ ꝑcussit eu ita for¬
titer ꝙ eũ ꝓstrauit de eqͦ.
¶Et borrellus surgẽs eua¬
ginauit ensez ⁊ decapita¬
uit equm rotlandi pͥmo
ictu. ¶Postea fuerunt
ambo interra. ¶Et ite¬
rum borrellꝯ credidit ⁊
aufferre pedez. S ip̃e hoc
uidẽs salunt plusꝙͣ du¬
o stadia. ¶Et ensis bo¬
rrelli ĩ trauit ꝑt̾ram fe¬
re mredietas. ¶ Et rot
ptismus parũ ei ꝓficeret
sieum poss ꝯsequi ⁊ depla
et medietatẽ scuti usq
ad t̾ram oĩo seꝑauit.
Et roclantꝰ hoc uidens
qͥ nolebat eum tangere
cretõs cũ adbaptismũ ĩ du¬
cere ⁊ nõ pot̾at. Humeꝵ
et spatulam cũ duran¬
darda a corpore sepauit.

Expanded text:
lum et alium, ut baptizarentur; at illi noluerunt. Tunc Rotolandus et Borellus venerunt unus dus noluit ferrum lancee ante portare et percusserunt se ambo. Borellus autem fregit lanceam et Rotolandus percussit eum ita fortiter, quod eum prostravit de equo; et Borellus surgens evaginavit ensem et decapitavit equum Rotolandi primo ictu. Postea fuerunt ambo in terra et iterum Borellus credidit ei auferre pedem, sed ipse hoc videns salivit plus quam duo stadia et ensis Borelli intravit per terram fere medietas. Et Rotolaptismus parum ei proficeret, si eum posset consequi et de planet medietatem scuti usque ad terram omnino separavit. Et Rotolandus hoc videns, qui nolebat eum tangere credens eum ad baptismum inducere et non poterat, humerum et spatulam cum Durandarda a corpore sepa
Abbreviated transcription (Latin):
hometa ur̃ nec ds̃ est nec
potestatez ht̃ dei. qͣr ꝯsula¬
rem ut narbonã karulo
redderetis ⁊ baptismũ re¬
ciperetis. et merlerãda illd̾

Expanded text:
er nec deus est nec potestatem habet dei? Quare consulrem, ut Narbonam Karolo redderetis et baptismum reciperetis». Et Merlerandus ill
Abbreviated transcription (Latin):
uidentiba hodie nos deiĩ¬
cam. ¶Et rr̃dit ei.2
uellum aꝓpbo ⁊ faciẽ. set
ad huc rogarẽ te ut bap¬
tismu recipes ⁊ eris teme¬
lioriba tociꝰ curie karoli.

Expanded text:
us omnibus hodie vos devincam». Et respondit ei: «Duellum approbo et faciam; sed adhuc rogarem te, ut baptismum reciperes, et eris de melioribus tocius curie Karoli
Abbreviated transcription (Latin):
loo si fu̾is in erroꝵ: tuo sa¬
rracenico interfecta. ¶ at
illerũdit. Si daretis mi¬
chi .C. ciuitates nõ recipꝰ¬
miles esti to a pani¬

Expanded text:
o, si fueris in errore tuo Sarracenico interfectus». At ille respondit: «Si daretis mihi C civitates, non recipemiles estis de tota chri
Abbreviated transcription (Latin):
approbo dixit karolꝯ
et oĩa que ⁊sulitis fa¬
ciemus. ¶Tunc p̾ce¬
pit baroniba ut forti¬
as fac̾ent. Et unazfe¬
cit fieri ĩ montẽ bresso¬
ꝑ cũ trilii mirandis.¬
¶E Et alia ĩ rupe gileria
randis. A put malas
aliam ĩ introitu ualł
Alpõ sc̃n dyonisiũ ali¬
am. Apud urbez de bo¬
sca. alia cũ duolo mi¬
randis. Apud nausaz
aliam: que ualde fuͭ
nccia. ⁊ eam satellitibꝰ
optime p̾muniuit.
Uaudo fortie fue¬
runt fc̃e ml̾tuz pla¬
cuit karulo ⁊ toto eycer¬
citui ⁊ dixit eis. Oꝑter
ut de cet̾o nr̃m opai ꝓpere¬
mus. Et uocauit rober¬
tum magr̃m oꝑis ⁊ ait
ei. ¶Ecce dedi tͥ mille
hoĩes. ⁊. ct. bestias ad
deferenduz ea q̃ fu̾int ne¬
cessaria ⁊ picas ⁊ pila et
alia ferramenta ⁊ uni.
milia paria cirotecaꝵ ⁊
uictualia ad .iii. mẽses
et si aliquid aliud est
¶Et robertus rũdit.
bemus. ¶Et archiep
turpinq ait. Roberte ⁊
cu habes .xx. pila ⁊ mar¬
niores ad faciendũ fun¬
damentuz chori. et fa¬

Expanded text:
approbo», dixit Karolus, «et omnia, que consulitis, faciemus». Tunc precepit baronibus, ut forcias facerent. Et unam fecit fieri in Monte Bressorum cum tribus mirandis et aliam in Rupe Gileria randis, apud Miralhas aliam in introitu vallis, apud Sanctum Dionisium aliam, apud Rupem de Bosca aliam cum duobus mirandis, apud Nausam aliam, que valde fuit necessaria, et eam satellitibus optime premunivit. Quando forcie fuerunt facte, multum placuit Karolo et toto exercitui et dixit eis: «Oportet, ut de cetero nostrum opus properemus». Et vocavit Robertum, magistrum operis, et ait ei: «Ecce dedi tibi mille homines et CCC bestias ad deferendum ea, que fuerint necessaria, et picas et palas et alia ferramenta et septem milia paria cirothecarum et victualia ad tres menses et, si aliquid aliud est Et Robertus respondibemus». Et archiepiscopus Turpinus ait: «Roberte, tu habes XX pilas et marmores ad faciendum fundamentum chori, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
et loricam oliu̾ii ꝑforauit.
s nõ tetigit eũ ĩ corpore.
et lanccaz fregit. ¶ Et o¬
liuerius pcussit eũita forti

Expanded text:
et loricam Oliverii perforavit, sed non tetigit eum in corpore, et lanceam fregit. Et Oliverius percussit eum ita forti
Abbreviated transcription (Latin):
norifice ⁊ bñ pot̾unt ꝑ¬
man̾e. Et locus ẽ taz sc̃s¬
et tot sũt ibi reliqͥe qd̾
ab om̃iba debet unenti¬
ln honorari. Et cũ aliis
tribꝰ mronast̾ns erũt
.xxiiii. Et in quolibet si
ꝯsulutis ponemꝰ una
littam alphabeti ⁊ om̃s
clamau̾nt fiat.

Expanded text:
poterunt permanere. Et locus est tam set tot sunt ibi reliquie, quod ab omnibus debet viventibus honorari. Et cum aliis tribus monasteriis erunt XXIV et in quolibet, si consulitis, ponemus unam litteram alphabeti». Et omnes clamaverunt: «Fiat
Abbreviated transcription (Latin):
cultores iusticie
niti. bñ scitis ꝙ tri adiu¬
torio atq ur̃ ex qͦ exiui¬
mus frautiã .xx. inona¬
steria hedificauimꝰ ⁊ in
talit̾ ditamima ꝙ ĩ mi¬
nori. C ponachi õs de

Expanded text:
cultores iusticie niti, bene scitis, quod Dei adiutorio atque vestri, ex quo exivimus Franciam, XX monasteria hedificavimus et in taliter ditavimus, quod in minori C monachi, omnes de
Abbreviated transcription (Latin):
suis ⁊ apõ broliũ fuit p̾¬
lium maximũ. ¶Et
rotlantꝰ int̾fecit ibi qui¬
dam nobilez militum
marrochinũ sociũ borre¬
lli alexander noĩe.⁊ dũ
exutraq ꝑte ꝯflicta cõs¬
pissabatur. ¶ Exalbi¬
uit quidã nobilis uir
falco demõte sclaco.cu
.ccc. militibꝰ qͥ sic̃ uei̾t
signũ mõtisclari exda¬
mando. in t̾fecit alcay¬
um tortose.⁊ alios .u.
mlites uno ĩ petu ꝓstu¬
uic ĩ t̾ram mortuos ⁊ qͥ¬
libet suoꝵ socioꝵ unũ de

Expanded text:
lium fuit prelium maximum, et Rotolandus interfecit ibi quendam nobilem militem Marochinum, socium Borelli, Alexander nomine. Et dum ex utraque parte conflictus conspissabatur, ex Albinit quidam nobilis vir, Falco de Montesclario, cum CCC militibus, qui, sicut venit, signum Montisclarii exclamando interfecit Alcayum Tortose et alios V milites uno impetu prostravit in terra mortuos; et quilibet suorum sociorum unum de
Abbreviated transcription (Latin):
¶Et in ꝯtinẽti ẜmone
roli gaynes noĩe ĩ trau
excartitũ cũ .l. milia ar¬
matoꝵ ueniẽs de francu
de ⁊ iꝯ ad uẽtu totꝰ ext̾¬
citus habuit gaudiuz ⁊
r̾ipue qr loco uenit taz

Expanded text:
Et incontinenti sermone roli, Gaynes nomine, intravit exercitum cum L milibus armatorum veniens de Francia, de cuius adventu totus exercitus habuit gaudium et precipue, quia loco venit tam
Abbreviated transcription (Latin):
et õs barones de exc̾citu
ut adhonore bt̃e uirgĩs
et qr diu h ad eia ẜuitiũ
fuistis: ꝙ scitis ałbas
istia monasterii siue lo¬
ci adregendu monaste¬
riu. Et eritis potẽs dan¬
di et expentẽdi ⁊ ducẽdi
milites ⁊ alios uiros no¬
na angeb̾r ⁊ hoc nullate¬
nus refutetis. ¶At il¬
ut corpora dũ in hac uita
sumꝰ miserabiłr sustẽ¬
tetur ⁊ ĩ bt̃e uirginis ⁊
ciꝯ filii p̾tiosissimi pos

Expanded text:
tu, ut ad honorem beate Virginis et quia diu hic ad eius servicium fuistis, quod sitis abbas istius monasterii sive loci ad regendum monasterium; et eritis potens dandi, expendendi et ducendi milites et alios viros nona augebitur, et hoc nullatenus refutetis». At ilut corpora, dum in hac vita sumus, miserabiliter sustententur et in beate Virginis et eius filii preciosissimi pos
Abbreviated transcription (Latin):
melius faciemus eis ꝙ
uos credatis ⁊ om̃e ur̃az
uoluntate ĩ om̃ilii pro
posse nr̃o dei ad iutorio te¬
ciemus. ¶ Et robertus
dixit karulo. dũc exquo
uultis ut hic remanea
placet mͥ ⁊ opꝰ ꝑficia di¬
uina grã mediãte. Ser

Expanded text:
«melius faciemus eis quam «melius faciemus eis quam vos credatis et omnem vestram voluntatem in omnibus pro posse nostro Dei adiutorio faciemus». Et Robertus dixit Karolo: «Domine, ex quo vultis, ut hic remaneam, placet mihi et opus perficiam divina gratia mediante. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ⁊ os eis faciant ho¬
menagiui ⁊ ficelitate
sacramento firinatam.
¶Pret̾ea dono ei .u. mili¬
a hoĩes quos feci bapti¬
zari. Istud dono ei p̾sẽs
tera dono ad p̾sens ꝓpt
expensas. muille marchã
argenti. ¶Etalbas
et alii reddiderũt ei gr̃a.
¶S tñ dixit karolus ab¬
bati ⁊ aliis monachis ꝙ
semꝑ darent .xiiii. pau¬
ꝑibi ad comedẽoũ ⁊ tri¬
bus aliis amore aĩe sue.¬
¶ Preterea dix eis. Ego
ualte diligo locũ istu¬
Ctĩti¶  ẜid ub ut beñ
uos heatis ĩ onnlu que
ꝑtinebuñt ad onastĩ¬
um ⁊ ut semꝑ melioret᷑
procuretis inusquisq.
Et si boni estis bñ iude¬
bimus ⁊ bñ erit ub̾. Et
si mali bene sciemꝰ ⁊ ma¬
lu uob̾ euemet sine mo¬
ra. ¶ Pret̾ea relinquo
quos oꝑi cognouimius
nccios ee̾. Et robertũ cũ
uxore sua ⁊ duolifiliis
adturres ⁊ põtem faciẽ¬
dum. ⁊ mando ub̾ ut eũ
honoretis ⁊ diligatis ⁊
nulla ei molentia ĩ fera¬
tis. ¶Dñe dixit abbaᷤᷤ

Expanded text:
s ei faciant homagium et fidelitatem sacramento firmatam. Preterea dono ei V milia homines, quos feci baptizari. Istud dono ei ad presterea dono ad presens propter expensas mille marchas argenti». Et abbas et alii reddiderunt ei gratias. Sed tamen dixit Karolus abbati et aliis monachis, quod semper darent XIIII pauperibus ad comedendum et tribus aliis amore anime sue. Preterea dixit eis: «Ego valde diligo locum istuut bene vos habeatis in omnibus, que pertinebunt ad monasterium, et, ut semper melioretur, procuretis unusquisque. Et si boni estis, bene videbimus et bene erit vobis, et, si mali, bene sciemus et malum vobis eveniet sine mora. Preterea relinquo quos operi cognovimus necessarios esse, et Robertum cum uxore supontem faciendum et mando vobis, ut eum honoretis et diligatis et nullam ei violenciam inferatis ». «Domine», dixit abbas,
Abbreviated transcription (Latin):
paĩe eoꝵ celebrauerũt in¬
issas. Et eis celebratis se¬
plierũt corpora. ¶Et po¬
suerũt thoma iuxͣ altare
bt̃e uirginis ante ꝑ brac¬
hias ⁊ dimidiã.¶Et gͥͦ¬
et dimidiũ. ¶ Philippũ
ante kathedra abbatis.
¶Alui degrecia natũ iuxͣ
altare scĩ thome. Et iuxtͣ
cuz alios duos. ¶Sey¬
tum iuxͣ altare scĩ marci¬
alis: ¶ Et septimum

Expanded text:
abus eorum celebraverunt missas et eis celebratis sepelierunt corpora et posuerunt Thomam iuxta altare beate Virginis ante per tres brachias et dimidiam; et Get dimidium; Philippum ante cathedram abbatis; alium de Grecia natum iuxta altare Sancti Thome et iuxta eum alios duos, sextum iuxta altare Sancti Marcialis et septimum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩe crastina õs baro¬
nes de excercitu ad
tentoriuz regale karoli
fuerũt om̃s ꝯgregati.
u.: qͥn aĩa thome ⁊ suoꝵ
sccioꝵ ĩ celesti sĩt palatõ
ꝯstitute ⁊ hoc iam cono¬

Expanded text:
ie crastina omnes barones de exercitu ad tentorium regale Karoli fuerunt omnes congregati eum, quin anime Thome et suorum sociorum in celesti sint palatio constitute, et hoc iam cogno
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ris: et coꝵ corpora tã¬
to tpr̃e remanẜint ĩ hu¬
mata. nõ ẽ decẽs nͦ agru¬
um. qr tep̾cor dilectissim
karolu ut ip̃e dignet᷑ ue¬
lle ꝙ coꝵ corpora sepeliant᷑
et eis ⁊ ĩ coꝵ sepultura qͥcqͥd
honoris pot̾imꝯ ꝯferamꝰ¬
¶Et hoc õs unanimiter
xesserunt. ¶ Tuc karo¬
lus ait. Hoc ꝙ helyas diy
ẽ iustu ⁊ bonũ ⁊ ego met
iuisse illuc si potiussem
ex̾citu derelinquere. S
archiep̃s turpinꝰ ibit ⁊
riutarda ep̃s parisiensis
et robertꝰ ep̃s carcassen¬
sis ⁊ raydulphꝯ ep̃s orili¬
turam. Et dep̾cor ut cum
tanta reu̾entia ⁊ honore
qͣnta pot̾int eos sepeliãt
et ĩ locis pulcherrimis.⁊¬
¶ Et sic̾ ip̃e dixit sio fuer̾i
os ibitez p̃parati. ¶Et fi¬
erũt. Ccc. armati. et cͥca
nonã apo̾ crassam fuerũ
¶Et monachi cũ sollemp¬
in ꝑcessione ⁊ pulsatõe cã¬
panaꝵ ⁊ cantu eoꝵ recepe¬
runt. Et equis collocatiᷤ
os ĩ monast̾iu ĩ traue¬
nint. ¶ Et orone facta

Expanded text:
in terris, et eorum corpora tanto tempore remanserint inhumata, non est decens nec congruum. Quare deprecor dilectissimuKarolum, ut ipse dignetur velle, quod eorum corpora sepeliantur et eis et in eorum sepultura, quicquid honoris poterimEt hoc omnes unanimiter concesserunt. Tunc Karolus ait: «Hoc quod Helias dixit, est iustum et bonum, et egomet ivissem illuc, si potuissem exercitum derelinquere. Sed archiepiscopus Turpinus ibit et Rintardus, episcopus Parisiensis, et Robertus, episcopus Carcassensis, et Raydulphus, episcopus Orilituram, et deprecor, ut cum tanta reverencia et honore, quanta poterint, eos sepeliant et in locis pulcherrimis». Et sicut ipse dixit, sic fuerunt omnes ibidem preparati et fuerunt CCC armati. Et circa nonam apud Crassam fuerunt et monachi cum sollempni processione et pulsatione campanarum et cantu eos receperunt. Et equis collocatis omnes in monasterium intraverunt, et oratione facta
Abbreviated transcription (Latin):
dus usa ad portã regiã.
¶Et matrando aexurt
qu suic ⁊ fuit ibi tor¬
ueamenti. Et matran¬
dus amisit ibi .dccͦ ͣ mi¬
¶Postes uert korolus
ibi plusꝙͣ .xxx. milia
¶Apud scin micha elem
demonte lauros plusꝙͣ
xl. milia. ¶ Apud caprã
pictam pͥusꝙͣ .l. milia.
¶Aput broliiz posuit
se rotlandꝰ ⁊ ꝯ̃s .xii. pareᷤ.
¶Et karolus focit hedifi¬
cari monast̾u scĩ feliciꝰ
et posunt se ibi. Et it ob¬
secerũt narbonã. ¶ pos¬
tea karolus msit pro
magr̃o suo roberto apud
crassam. qui comeato⁊

Expanded text:
usque ad Portam Regiam et Matrandus exivit cum suis et fuit ibi torneamentum. Et Matrandus amisit ibi DCC miPostea venit Karolus ibi plus quam XXX milia, apud Sanctum Michaelem de Monte Lauros plus quam XL milia, apud Capram Pictam plus quam L milia, apud Brolium posuit se Rotolandus et omnes XII pares. Et Karolus fecit hedificari monasterium Sancti Felicis et posuit se ibi; et ita obsederunt Nabonam. Postea Karolus misit pro magistro suo Roberto apud Crassam, qui comeato
Abbreviated transcription (Latin):
decelo descendit ĩ mo¬
nasterio ꝙ iuisꝯ om̃iuz
efuscabat. ⁊ dulcis mnelo¬
dia canta angeloꝵ fint
ab ip̃is audita que õs in
ecc̃ia stantes tymore ⁊ ga¬
udio stupefecit. ¶Hus
iam actis ait tupinꝰ ab¬
sq dubio possuma cog¬
noscere ꝙ aĩe eoꝵ ĩ celesti
sũt palatio ꝯstitute. ⁊¬
¶ Et p̾cepit abbati ꝙ inqͦ¬
libet anno fac̾ent festu
intali kalenda ĩ ꝯmemo
norem celebrarẽt. ¶Et
ip̃e ⁊ monachi hoc ꝯsense¬
runt. et qr noxerat non
potuerũt recetere illa ncte.
rastma die mane
recesẜunt. et dũ fu¬
erunt narbonã. ⁊ karo¬
lus cũ cos uidit gauisꝰ

Expanded text:
celo descendit in monasterio, quod visus omnium offuscabat, et dulcis melodia cantus angelorum fuit ab ipsis audita, que omnes in ecclesia stantes timore et gaudio stupefecit. His iam actis ait Turpinus: «Absque dubio possumus cognoscere, quod anime eorum in celesti sunt palatio constitute». Et precepit abbati, quod in quolibet anno faceret festum in tali kalenda in commemnorem celebrarent. Et ipse et monachi hoc consenserunt; et quia nox erat, non potuerunt recedere illa 2150 nocte. Crastina die mane recesserunt et, dum fuerunt Narbonam et Karolus, cum eos vidit, gavisus
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃oꝵ. Et ex quo gͥ secu¬
ri sumus ꝙ cos deuin¬
cemus ⁊ ĩ uita ⁊ ĩ morte
tãtu p̾miu expectamꝰ
cũ magna audacia ⁊ y¬
aritate debemꝯ eos uiri¬
liter expugnare. ¶Et
in hac ꝑte depotestate

Expanded text:
. Et ex quo igitur securi sumus, quod eos devincemus et in vita et in morte tantum premium expectamus, cum magna audacia et ylaritate debemus eos viriliter expugnare. Et in hac parte, de potestate
Abbreviated transcription (Latin):
quot dies. iint apõ
carcassona. Et ep̃s eum
honorifice cũ maxĩa soll¬
ẽpnitate suscepit.¶¶
in seq̃nti die falco demõt¬
sclario ueĩt cũ mille mil¬
tilii. ⁊ ccc. archibalistan
¶De aduẽtu cuiꝯ karolo

Expanded text:
quot dies ivit apud Carcassonam et episcopus eum honorifice cum maxima sollempnitate suscepit. Et in sequenti die Falco de Montesclario venit cum mille militibus et CCC archibalistariis, de adventu cuius Karolus
Abbreviated transcription (Latin):
uerãt ĩ exc̾citu .xu. dies
erant elapsi noĩe aym̾i¬
cus filia arnaldi de beu¬
landa: ⁊ nepos girardi
deuimna. ⁊ raynerii deloso¬
ma ⁊ milii deapulia.
¶Isti auiniculi ip̃ia fuer̃t

Expanded text:
uerat in exercitu – XVI dies erant elapsi –, nomine Aymericus, filius Arnaudi de Beulanda et nepos Girardi de Viana et Raynerii de Losania et Milii de Apulia. Isti avunculi ipsius fuer
Abbreviated transcription (Latin):
os eccidẽto ⁊ detrũcãdo fu¬
gauerunt.¬
unc marciliꝯ uoce¬
magna clamauit ⁊¬
fortiter. Et hospinellus
secu. Ferregantꝰ. Turna¬
filius. Delligando. Satã¬
dus. Falsabroniꝰ. Sabrã¬
d. Attenanto. Et õs a¬
dii reges sig̾um suũ qͣlz
exclamãdo ⁊ suos ꝓut m̃¬
lius potuit ꝯgregait.
¶Et resuptis uirilꝰ us
adsc̃m crisantũ xͥanos õ

Expanded text:
os occidendo et detruncando fugaverunt. Tunc Marcilius vocemagna clamavit fortiter et Hospinellus secum, Ferragandus, Turnafilius, Belligandus, Satandus, Falsabronius, Sabrandus, Atenandus et omnes alii reges, signum suum quilibet exclamando, et suos, prout melius potuit, congregavit. Et resumptis viribus usque ad Sanctum Crisan
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ mesti ab ea recesẜñt.
¶Et karolꝯ cũ õilu su¬
is reuersꝯ adtentoria p̾pa¬
ratis comestioĩbo splen¬
dide comederũt.

Expanded text:
ti et mesti ab ea recesserunt. Et Karolus cum omnibus suis reversus ad tentoria preparatis comestionibus splendide comederunt.
Abbreviated transcription (Latin):
remanrsunt apd̾ crassa
dep̾cantes deu pro ip̃is.
¶Sz karolus ait thome
assendatis in equo ⁊ste¬
tis ĩter gildam nã mul¬
tum timeo deuob̾. ¶ꝓ¬
ũꝙͣ ĩ uita mea assenda
cquuz dixit thomas.
¶Et karolꝯ fecit eũ assẽ¬
tere nause. ¶Et thomͣ
dum fuit apud scm mi¬
chaelem benedix karu¬
lu ⁊ suos. ⁊ orauit pro
ip̃is ut diuina potentia
mediante triumphi głi¬
an optinerẽt.

Expanded text:
remanserunt apud Crassam deprecantes Deum pro ipsis. Sed Karolus ait Thome: «Ascendatis in equo et stetis inter gildam, nam multum timeo de vobis». «Numquam in vita mea ascendam equum», dixit Thomas. Et Karolus fecit eum ascendere Nausam et Thomas, dum fuit apud Sanctum Michaelem, benedixit Karolum et suos et oravit pro ipsis, ut divina potencia mediante triumphi gloriam obtinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
et õs cũ .xu. milian
ili uin. die ueneris qͣda
dra nocte exierunt decra¬
ssa ⁊ ciica auroram fuerĩ
iux̃ narbonaz et equis be¬
ne cinglatis ⁊ strictis. qͥ¬
libet cũ iriuis uen̾unt
ĩuncti ⁊ sił ꝑ mediu
exc̾citum atidendo ⁊ detri

Expanded text:
es cum XV milia militum die Veneris quadam dicta nocte exierunt de Crassa et circa auroram fuerunt iuxta Narbonam. Et equis bene cinglatis et strictis quilibet cum armis venerunt iuncti et simul per medium exercitum occidendo et detr
Abbreviated transcription (Latin):
¶S ab eo ⁊ aboĩba peto
donuz hoc ut de oĩlu q̃ c̾q
lucrati fu̾itis decimã ꝑtẽ
dc̃e bt̃e marie monast̾io
ad ea quecũq fu̾int ibi
¶Et tam roclandi ꝙͣ õs
alii una uoce clamauer̃t
dicẽtes. fiat. fiat. ¶Et
tũc karolꝯ ait. rotlando.
O lui̾re nepos uos ibitis
tu. et .xxͣx. milia peditũ.
et quã citiꝯ pot̾itis redde¬
atis. Et ita fcm̃ fuit.Ac¬
cepta benetc̃oe a thoma:

Expanded text:
eo et ab omnibus peto donum hoc, ut de omnibus, quecumque lucrati fueritis, decimam partem dicte beate Marie monasterio ad ea, quecumque fuerint ibi Et tam Rotolandus quam omnes alii una voce clamaverunt dicentes: «Fiat, fiat». Et tunc Karolus ait Rotolando: «Karissime nepos, vos ibitis,tum et XXX milia peditum et, quam cicius poteritis, redeatis». Et ita factum fuit accepta benedictione a Thoma;
Abbreviated transcription (Latin):
poss ab aliquo ẽnarra¬
re. Ad ultimũ eleuaue¬
rũt ui borrellu decãpo
es amiẜunt ibi sarra¬
ceni .d. milites ⁊ tor¬
neamentu robur acci¬
karolus de suo exc̾citu
exiens sepaint baldre¬
tum regez tutele cum
et equm ꝑurediũ. ¶⁊
rotlandꝰ int̾fecit arpi¬
num. ¶ Olmeriꝰ tor¬
chinuz. ¶ Augerius
omesus: peramin ¶ Ia¬
lonion debrittannia
goranuz. ¶Rostag¬
num frat̾ salomonis
rimẽdretu. ¶Estol¬
tus: plumereuz. ¶ Eu¬
geleriꝯ desiderãs uindi¬
cari ꝑcussit matrandũ
ita fortit̾ ꝙ eũ ꝓiecit de
equo ⁊ dya eũ amorte
euasit illa uice. ¶Pos¬
tea dix̃ ei engeleriꝰ fere

Expanded text:
posset ab aliquo enarrari. Ad ultimum elevaverunt vi Borellum de campo et amiserunt ibi Sarraceni D milites. Et torneamentum robur acciKarolus de suo exercitu exiens separavit Baldretum, regem Tutele, eum et equum per medium. Et Rotolandus interfecit Arpinum, Oliverius Torchinum, Augerius Danesus Peramium, Salomon de Britania Goranum, Rostagnus, frater Salomonis, Zamendretum, Estoldus Plumereum. Engelerius desiderans vindicari percussit Matrandum ita fortiter, quod eum proiecit de equo, et dyabolus eum a morte evasit illa vice. Postea dixit ei Engelerius: «Fere
Abbreviated transcription (Latin):
chiep̾o turpino et
aliis ͤii ex̃is iuit apud
callaruiz. Et õs xỹianos
mortuos Secis ꝯgregari q̃
corpora alioꝵ fec̃ sepeli¬
ri. de quilꝰ corporibus
tanꝙͣ fumo aromatum
assendebat ⁊ nurabilit
recolebant. ¶In crasa¬
nu celebratis missar
ad excercitu rect erut.
ẽ bonũ ꝙ ħ sinꝯ ⁊lam

Expanded text:
copo Turpino et aliis IV episcopis ivit apud Caslarium et omnes christianos mortuos fecit congregari, qui corpora aliorum fecit sepeliri, de quibus corporibus tanquam fumus aromatum ascendebat, et mirabiliter redolebant. In crastinum celebratis missis ad exercitum redierunt est bo
Abbreviated transcription (Latin):
narbona ꝙ ẽẽt ab oo secu¬
rus ⁊ ꝙ daret plus det̾ra
ꝙͣ ip̃e nõ possidebat. ¶ s
matranto dũ airoit
nũtios talia ei nũciãtes
uoluit eos recapitare.
S ad p̾ces uxoris sue eo
securos ad karolũ reddi¬
re ꝑmisit. Mandãs ei
mo minabatur ei ⁊ suiꝰ
ulipendẽdo eũ ⁊ suã gẽtẽ.
¶Et karolus hodaudiẽs
ait. Totu hoc ꝙ ip̾e dixit
diuina grã mediãte in

Expanded text:
 esset ab eo securus et quod daret ei plus de terra quam ipse possidebat. Sed Matrandus, dum audivit nuncios talia ei nunciantes, voluit eos decapitare; sed ad preces uxoris sue eos securos ad Karolum redire permisit mandans ei, ymo minabatur ei et suis, vilipendendo eum et suam gentem. Et Karolus hoc audiens ait: «Totum hoc, quod ipse dixit, divin
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Aym̾icꝰ de
narbona ueĩt ⁊ dix borrel¬
lo ut ei red̾et narbonaz et
nͥ face̾t ꝙ falsus ⁊ ꝓditor
remaneret. ¶Et borrel¬
et si roclando plac̾et ꝙ sti¬
tim ꝓculdubio excusaret
se.Et rotlantꝰ dixit.
Placet mͥ ⁊ do ub̃ securita¬
tem ab om̃ilii de exc̾citu
karoli.⁊ ambo ꝓut me¬
lius pot̾itis faciatis. ¶⁊
ambo gaudẽtes uitentibꝰ

Expanded text:
rentur, Aymericus de Narbona venit et dixit Borello, ut ei redderet Narbonam et, nisi faceret, quod falsus et proditor remaneret. Et Borelet, si Rotolando placeret, quod statim proculdubio excusaret se. Et Rotolandus dixit: «Placet mihi et do vobis securitatem ab omnibus de exercitu Karoli; et ambo, prout melius poteritis, faciatis». Et ambo gaudentes videntibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ lanceas ⁊ scuta frege¬
riuit ⁊ cingle ⁊ pectoralia
rũperũt ⁊ lapides ⁊ cͥculos
galeaꝵ ⁊ qͥlibet ꝓstratus
humi cecioit exaduerso.
¶Tunc xp̃iam fec̾unt ĩpe¬
tum apd̾ borrellu uol ẽtes

Expanded text:
 lanceas et scuta fregerunt et cingla et pectoralia ruperunt et lapides et circulos galearum et quilibet prostratus humi cecidit ex adverso. Tunc christiani fecerunt impetum apud Borellum volentes
Abbreviated transcription (Latin):
uaginauit ensez ⁊ cũ ea du¬
os oquos ⁊ eqͥtes int̾focit.
e sccuritate p̾stiterat do¬
luit ⁊ ĩ petum ĩ xanos faci¬
prolyibens eis neꝯ liquis
eum tang̾et. qui postea ñ
fuerũt ausi ei aliꝙͥ fecere
ymo ab illo loco recessit qͥ¬
libet prout citius potuit
eũ timẽs. ¶ Et borrella
assendit equm ⁊ ĩ trauit
uarbonaz ⁊abluit se.

Expanded text:
vaginavit ensem et cum ea duos equos et equites interfecit. ei securitatem prestiterat, doluit et impetum in christianos faciprohibens eis, ne aliquis eum tangeret, qui postea non fuerunt ausi ei aliquid facere, immo ab illo loco recessit quilibet, prout cicius potuit, eum timens. Et Borellus ascendit equum et intravit Narbonam et abluit se.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ pͥoratu ĩ oĩb respõ¬
derẽt ⁊ ita fcm̃ fuit. ¶ Et
postea karolus cũ toto ex¬
cercitu ueĩt apd̾ crassam.
Qͥ duz uidit de rupe gele¬
ne locuz cepit flere ⁊ totͤ
cxc̾citus cu eo gaudio ⁊
pietate moti. ¶ Postea
uenerũt ĩ monasterniz
gr̃as agentes bt̃e u̾gini

Expanded text:
responderent; et ita fuit factum. Et postea Karolus cum toto exercitu venit apud Crassam. Qui, dum vidit de Rupe Gilerie locum, cepit flere et totus exercitus cum eo gaudio et pietate moti. Postea venerunt in monasterium gratias agentes beate Virgini
Abbreviated transcription (Latin):
tam milites ꝙͣ pedites
.cc. ⁊ .xl. milia. uidelz
lx. milia milites. ⁊ .C. ⁊¬
lxxx. milia pedites.
¶Exaltera ꝑte sarraceĩ
armau̾nt se ⁊ fuerunt
septingenti milia uide¬
licet .cc. ⁊ xxx. milia ⁊¬
milites. ⁊ qͣdrigẽti ⁊ octu
aginta milia pedites.

Expanded text:
00 milites quam pedites CC et XL milia, videlicet LX milia milites et CLXXX milia pedites. Ex altera parte Sarraceni armaverunt se et fuerunt septingenta milia, videlicet CC et XXX milia milites et quadringenta et LXX milia pedites.
Abbreviated transcription (Latin):
si erãt aliqui hĩtatores
in loco illo ubi fumus
etat. ¶Et sarracenus
cabatur macra : qr nar¬
bonenses taler ei nomẽ
imposuerũt: s ab alii
antea uallis uallica
nũcupabatur: et uoca¬
tur ideo macra. qr .xx.
hoĩes degunt ibi ⁊ sũt
nigri pilosi bestiales ⁊
ita magri.: ꝙ fere exeũt
afigura lym. ⁊ nõ co¬
medũt innliũ: et
as herbas agrestes: ⁊

Expanded text:
si erant aliqui habitatores in loco illo, ubi fumus erat. Et Sarracenus cabatur Macra, quia Narbonenses tale ei nomen imposuerunt; sed ab aliis antea Vallis Vallica nuncupabatur et vocatur ideo Macra, quia XX homines degunt ibi et sunt nigri et pilosi, bestiales et ita macri, quod fere exeunt a figura hominum et non comedunt nisi milium et as h
Abbreviated transcription (Latin):
p̾parate ⁊ archiflecte fr̃e.
Expte dũi dixit ka¬
rolus. Multu eĩ benefe¬
cistis. ⁊ totu opꝰ ꝙͣ citiꝰ
p̾paretis. Et p̾cepit oĩlm
ut ad tentoria reddirẽt
et qr multa pasci fuerãt
recreãto de cet᷑o cũ gaudi¬

Expanded text:
parate et archiflecte facte». «Ex parte Domini», dixit Karolus, «multum enim bene fecistis et totum opus quam cicius preparetis». Et precepit omnibus, ut ad tentoria redirent, et, quia multa passi fuerant, recreando de cetero cum gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
respõdẽs nt. ¶ Ex quo
signu cruas fronti unꝰ
ĩ primitis: me beneoi¬
cendo enã eott̃ signo.
Possu ne uob̾cu lapͥ
famło ¶Qͥ respõdẽs
ait. ¶ Frat̾ potes ⁊ ne
timeas. nã scias ꝓcerto

Expanded text:
respondens ait: «Ex quo signum crucis fronti vestro imprimitis me benedicendo eciam eodem signo, possumne vobiscum loqui famulo?» Qui respondens ait: «Frater, potes et ne timeas; n
Abbreviated transcription (Latin):
illuc. uiderũt totũ ext̾¬
citũ sarracenoꝵ ueniẽtẽ
Et ceꝑunt de nausa cuz
cormlii ⁊ tubis bucina¬
re. Illi defortia rupe gile

Expanded text:
illuc, viderunt totum exercitum Sarracenorum venientem et ceperunt de Nausa cum cornibus et tubis bucinare, illi de forcia Rupe Giler
Abbreviated transcription (Latin):
iri nobiles isti re¬
ges quos audiuis¬
tis ueniũt ꝯtra nos et
sunt hic ꝓpe ⁊licz sint
młti eoꝵ potentia erit
parua. Nain ds̃ qͥ est ue¬
ra potentia ẽ nbcum et
eos ooit: ⁊ nos sumus
hic ad honorez bte uͥgĩs
cõgregati ⁊ sumꝰ certi ꝙ
eiq tueinur patrocinio
quare nullus ur̃m du¬
bitet neq paueat s yla¬
res ⁊ cũ gaudio stetis
efficietur hodie. et si ali¬
qui moriunt᷑. s utina
nullꝰ moreretur eiꝰ aĩa
cũ angelis głiabr ĩ eter¬
nũ. Preparet gͥ quilib
arma sua ⁊ satellites ar¬
mati assendant mõtes
et sieos uiderint nũciẽt
clamauit dicẽs. dñe sit
ita. Nam quilibet nr̃m
ẽ leone aĩmosior. ⁊ eos
nequaꝙͣ dubitamus.
¶Tuc ait rogeriꝯ ep̃s car¬
cassone. Dñe ꝯsulitis
ut milites uadãt ad cus¬
todiendã carcassonam.

Expanded text:
iri nobiles, isti reges, quos audivistis, veniunt contra nos et sunt hic prope et, licet sint multi, eorum potencia erit parva; nam Deus, qui est vera potencia, est nobiscum et eos odit, et nos sumus hic ad honorem beate Virginis congregati et sumus certi, quod eius tuemur patrocinio; quare nullus vestrum dubitet neque paveat, set ylares et cum gaudio stetis,vestri dives efficietur hodie et si aliqui moriuntur – sed utinam nullus moreretur – eius anima cum angelis gloriabitur in eternum. Et preparet igitur quilibet arma sua et satellites armati ascendant montes et, si eos viderint, nuncient clamavit dicens: «Domine, sit ita; nam quilibet nostrum est leone animosior et eos nequaquam dubitamus». Tunc ait Rogerius, episcopus Carcassone: «Domine, consulitis, ut milites ad custodiendum Carcassonam
Abbreviated transcription (Latin):
tui dep̾catio ⁊ tuoꝵ. et
tũc aꝑtis occłis cecis fuᷤ¬
¶Et uoce magna clamã¬
tes redditerũt grates be¬
ate u̾gini marie. ¶Et
archiep̃s tiupinꝰ positͭ
corã eis .iiii. tenarios d̾
diu̾sis monetis. ⁊ ait
illis. Qͥd uitetis: Res¬
ponderũt ⁊ diyunt.
altare ⁊ uni calicẽ de¬
amasuz tesun et thom¬
am p̾paratũ ad missam
celebranda ⁊ uos om̃s.
¶Et ait turpinꝰ laudet᷑
ds: S qͥd ad huc iudetiᷤ.
Respiciatis undiq.
¶Tũc respece̾unt u̾sꝰ
t̾ram ⁊ eleuau̾nt denari¬
os unũqueq noĩantẽ.
¶Et tuc ait leo pp. uene

Expanded text:
tui deprecatio et tuorum». Et tui deprecatio et tuorum». Et tunc apertis occulis cecis fuiet voce magna clamantes reddiderunt grates beate Virgini Marie. Et archiepiscopus Turpinus posuit coram eis IV denarios de diversis monetis et ait illis: «Quid videtis?» Responderunt et dixerunt: altare et unum calicem deauratum desuper et Thomam preparatum ad missam celebrandam et vos omnes». Et ait Turpinus: «Laudetur Deus! Sed quid adhuc videtis? Respiciatis undique!» Tunc respexerunt versus terram et elevaverunt denarios unumquemque nominantes. Et tunc ait Leo papa: «Bene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtibii uen̾unt. Nam
duo fu̾unt de alaman¬
de anglia londresis. O¬
tus petragorizensis: et
quilibet cereũ accensu
ĩ mani sua portait.
¶Et ueniẽtes ad capellã
clameu̾nt ucce magna
encẽtos. ¶Hirgo dei
geiutͥ maria restitue
nb̾ lucẽ. Nam ad istũ
scissimu loui uenimꝰ
sicẽtos de iui miẜicor¬
dia: et qr iam loci scĩtas
et heremitanoꝵ bonitaᷤᷤ
ẽ in diuersis miroi ꝑti¬
ua publicata: mediãte
qua nos hic uenꝰ im¬
plorintes tui mĩa ut¬
cuoꝵ famuloꝵ heremita¬
rũ tetua plenitiroĩe greͣ
uisus claritas nb mise¬
ris restauret᷑.
⁊qr missa celebra¬
batur fuit eis silẽ¬
tium ĩ positũ. ¶S here¬
mita thomas ⁊ alii fr̃eᷤᷤ
ip̃iꝯ eos ita flentes ⁊ cla¬
mantes respex̾unt. et
mino effuderũt. ¶Et
dũ eucharistia ꝑ thomã
eleuabat᷑ tanta cdaritas
de celo descendit. ꝙ õilo
fuit uisuz ip̃m met cre¬
atorez oĩum descendisse.
¶Et uox magna ĩ trauit
dice̾s: exarõita ẽ thoma

Expanded text:
rtibus venerunt; nam duo fuerunt de Alamande 450 Anglia, Londrensis, quartus Petragoricensis et quilibet cereum accensum in manu sua portavit. Et venientes ad capellam clamaverunt voce magna dicentes: «Virgo Dei genitrix Maria, restitue nobis lucem; nam ad istum sanctissimum locum venimus confidentes de tui misericordia et quia iam loci sanctitas et heremitanorum bonitas est in diversis mundi partibus publicata; mediante qua nos hic venimus implorantes tui mituorum famulorum heremitarum de tua plenitudine gratie visus claritas nobis miseris restauretur». Et quia missa celebrabatur, fuit eis silentium impositum. Sed heremita Thomas et alii fratres ipsius eos ita flentes et clamantes respexerunt et mino effuderunt. Et dum eucharistia per Thomam elevabatur, tanta claritas de celo descendit, quod omnibus fuit visum ipsummet Creatorem omnium descendisse, et vox magna intonuit dicens: «Exaudita est, Thoma,
Abbreviated transcription (Latin):
iter. ¶Postea comeᷤᷤ
flandrensis dixit kari¬
lo. Dñe ex quo ds̃ uos
huc duxit ⁊direcxit: ⁊
taz scĩssimos uiros nos
ĩ uenire ꝑmisit. faciatis
monasteriũ honorabi¬
le ⁊ pulcrũ ad honorem
uirginis marie: ⁊ dite¬
tis eũ diuitiis ⁊ possessi¬

Expanded text:
idem. Postea comes Flandrensis dixit Karolo: «Domine, ex quo Deus nos huc duxit et direxit et tam sanctissimos viros nos invenire permisit, faciatis monasterium honorabile et pulcrum ad honorem Virginis Marie et ditetis eum diviciis et possessi
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ ip̃i uolebant com̃¬
dere splendide ⁊ bibere
et hr̃e pulcra ĩdum̃ta
et equitaturas pulcher
ueniss. Ad ultimũ fue¬
runt õs .uii. Aordes: ut
monasteriũ relinq̃rẽt.
¶Et ĩmonte uille bera¬
aius habitaculu ꝯstiti¬
erent. ⁊ ita fcm̃ fuit lie
abb̃i ⁊ monachis ⁊ p̾cip¬

Expanded text:
m ipsi volebant comedere splendide et bibere et habere pulcra indumenta et equitaturas pulcherrvenisset. Ad ultimum fuerunt omnes VII concordes, ut monasterium relinquerent et in monte Ville Bercianis habitaculum constituerent. Et ita factum fuit, licet abb
Abbreviated transcription (Latin):
tem meã habes ĩ uxore
duellu tecũ siuolius fĩ
ciam ꝙ malometo est
melior iħu xp̃o. et uxor
tua falsa m̾etrix ẽ ⁊ neplo¬
da. ¶ Et falco appbaius
duellum asserens ꝙ mẽ¬
tiebatur ⁊ duellũ ibidẽ fir¬

Expanded text:
tem meam habes in uxorem, duellum tecum, si volueris, faciam, quod Mahometus est melior Ihesu Christo et uxor tua falsa meretrix et nephanda». Et Falco approbavit duellum asserens, quod menciebatur, et duellum ibidem fir
Abbreviated transcription (Latin):
ma pars excercitꝰ ⁊ eos in¬
secuti fuerũt et falco uides
eum ita apte ⁊ curiałr fu¬
gere sus oĩli. añ se positis
quesuuit quis erat. M Ee
illerñtens ait. ꝙ tornale¬
llus nĩabat᷑. Et suũ no¬
men simiłr q̃siuit. ¶ q

Expanded text:
ma pars exercitus et eos insecuti fuerunt. Et Falco videns eum ita apte et curialiter fugere suis omnibus ante se positis, quesivit, quis erat. Et ille respondens ait, quod Tornabellus nominabatur et suum nomen similiter quesivit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pro blato darent ⁊ ita
fcm̃ fuit. ¶Nam hely¬
as ⁊ raydulpho miẜũt
apõ crassam mulas et
c. marchas argenti ⁊ qͥc¬
quid lucrati fuerãt ĩ pre¬
lio ⁊ ip̃i cũ karulo remã

Expanded text:
pro blado darentur. Et ita factum fuit; nam Helyas et Radulphus miserunt apud Crassam mulas et C marchas argenti et quicquid lucrati fuerant in prelio, et ipsi cum Karolo rema
Abbreviated transcription (Latin):
cormierunt.
le crastina mane tor¬
nabellus armauit se
cũ suis oĩla ⁊ ad ex̾citum
karoli insultauit. et .u̾.

Expanded text:
ormierunt. Die crastina mane Tornabellus armavit se cum suis omnibus et ad exercitum Karoli insultavit et
Abbreviated transcription (Latin):
Ostea uenit karolus
ad ciuitate ⁊ Rocda¬
dũs ⁊ aymerica exierũt cũ
om̃ilu deciuitate ⁊ os ar¬
mati utriusq ꝑtis ĩplanͦ
illo int̾ narbonã ⁊ mare
fuerũt. ¶ Et securitate
utrusq ꝑtis pͥstita ĩt̾ ut¬
rumq exc̾citum. Torua¬
bellus ⁊ falco ad duellum
pagendum fuerũt arma¬
turis oĩlu p̾paratis Et pro
la resupini etiam cecider̃t
et se quilibet ꝓ ut citiꝯ po¬
tuit elauauit. ¶Et tor¬
nabellus ense euaginata.

Expanded text:
ostea venit Karolus ad civitatem, et Rotolandus et Aymericus exierunt cum omnibus de civitate, et omnes armati utriusque partis in plano illo inter Narbonam et mare fuerunt. Et securitate utriusque partis prestita inter utrumque exercitum Tornabellus et Falco ad duellum peragendum fuerunt armaturis omnibus preparati; et pro la resupini etiam ceciderunt et se quilibet, prout cicius potuit, elevavit. Et Tornabellus ense evaginata
Abbreviated transcription (Latin):
incurreret ⁊ ĩꝑpetuum
uampnaret᷑. ¶Misit ãt
ap tholosam. Albium
cacurcum aemosinu.
petragorium. fugolem
burdegalem. pictauia
normandia. basatum
ageneñ. lecturam. baio¬
nam lescarium. apud.
montẽ albium. eloron¬
um. tarbam. colerusã.
cõuenaꝵ. osteam. cose¬
rensem. rutinem . Inar¬
Et ĩ młtis aliis ꝑtibi tã
arma defferre pot̾int ⁊ de¬
fferrant uictualia adtreᷤᷤ
mienses. ¶Et muncii
fuerunt. Ccẽ. cũ litteris
sui anuli sigillatis. E⁊
karolꝯ feat fieri fortias
et castella ĩ monasterio
ne si uenirẽt eo absente
possent monast̾uiz destr

Expanded text:
incurreret et in perpetuum dampnaretur. Misit autem apud Tholosam, Albium, Caturcum, Lemozinum, Petragorium, Engolismum, Burdegalem, Pictaviam, Normandiam, Basatum, Agenensem, Lecturum, Baionam, Lescarium, apud Montem Albium, Oloronum, Tarbam, Colerusam, Convenarum, Osteam Coserensem, Rutinensem, in Alet in multis aliis partibus, tam arma deferre poterint, ut deferant victualia ad tres menses. Et nuncii fuerunt CCC cum litteris sigillo sui anuli sigillatis. Et Karolus fecit fieri forcias et castella in monasterio, ne, si venirent eo absente, possent monasterium destr
Abbreviated transcription (Latin):
ego ibo ad eos.¶Ex.
pte dei eatis ait karulꝰ
¶Et merũt secũ .x. mi¬
lia milites ⁊ mulle ar¬
chibalistarii. ⁊ .x. mili¬
a pedites. ⁊ circa horam
uesꝑum. transierũt ro¬
apõ alsonẽ. ⁊ turpinꝰ

Expanded text:
ego ibo ad eos». «Ex parte Dei eatis», ait Karolus. Et iverunt secum X milia milites et mille archibalistarii et X milia pedites et circa horam vesperarum transierunt †roapud Al
Abbreviated transcription (Latin):
chartes raynaldꝯ noĩe
et duo monachi secum
quoꝵ unus uocabatur
robertus de sc̃o g̾mano
de pratis.Alter rog̾ius d̾
sc̃o dyonisii ⁊ focit eos ho¬
norifice sepeliri. Et ꝑse¬
cutio xp̃ianoꝵ durauit
usq alaclausa. ¶Et
fecit karolus postea õs
nlites xp̃ianos ĩ mona¬
sterio scĩ andree honori¬
fice sepeliri.¶ Et rotlã¬
dus ꝑsecutus fuit eos
cuz .xl. milia desins ꝑ
marcilio plusꝙͣ .C. mili¬
a milites. Et postea re¬
diit in t̾ram rosselioĩs
Et ex inde cũ karulo ⁊
sius reddiit apud cras¬
sam. ¶Et thomas cũ
sius sociis ⁊ aliis qui :¬
remanẜunt recepit eos
cu maximo gaudio ⁊
processione grãs agens
brarent missas. ¶Et
du celebrabant᷑ tres cla
situ in quodam lecto.
Et amore dc̃i ep̃i bt̃a uͥgo
eis reddidit sauitatem.
Et tũc gauisi sũt õs. Et¬

Expanded text:
Chartris, Raynaldus nomine, et duo monachi secum, quorum unus vocabatur Robertus de Sancto Germano de Pratis, alter Rogerius de Sancto Dionisio, et fecit eos honorifice sepeliri. Et persecutio christianorum duravit usque ad La Clausa. Et fecit Karolus postea omnes milites christianos in monasterio Sancti Andree honorifice sepeliri; et Rotolandus persecutus fuit eos cum XL milibus de suis per Marcilio plus quam C milia milites et postea rediit in terram Rosselionis et exinde cum Karolo et suis rediit apud Crassam. Et Thomas cum suis et aliis, qui remanserant, recepit eos cum maximo gaudio et processione gratias agens brarent missas; et dum celebrabantur, tres clausitum in quodam lecto, et amore dicti episcopi beata Virgo eis reddidit sanitatem, et tunc gavisi sunt o
Abbreviated transcription (Latin):
I muniamus istud mo
ualde benedicitis. Ffaciati
gͦ fieri.u. turres fortissĩaᷤᷤ
et fossata circũquaq ⁊
postea neminẽ dubita¬
bũt. ¶Et thomas ait.

Expanded text:
et muniamus istud monvalde bene dicitis; faciatis ergo fieri V turres fortissimas et fossata circumquaque et postea neminem dubitabunt». Et Thomas ait
Abbreviated transcription (Latin):
tus ⁊ õs socu sui secum
et irruentos ĩ eos ⁊ ĩ pri¬
nuis ictibi ꝓstrauit in
t̾ra mortu̾u almadra¬
num segouiensez ⁊ añ

Expanded text:
tus et omnes socii sui secum, et irruentes in eos in primis ictibus prostravit in terra mortuum Amaldranum Segoviensem et, an
Abbreviated transcription (Latin):
iri fres ⁊ filii. Si pr̃¬
op̃s nos dilexit ⁊
manifestu ẽ oĩb. na
unicu fun filiũ ut
nos amorte ꝑpetua libe¬
raret misit in hũc mũ¬
duz: qͥ quot ⁊ qͣnta opp¬
bria pronb̾ passꝰ fuit᷑ ⁊¬
młteciens audiustis.

Expanded text:
iri fratres et filii, si patomnipotens nos dilexit, manifestum est omnibus. Nam unicum suum filium, ut nos a morte perpetua liberaret, misit in hunc mundum, qui quot et quanta obprobria pro nobis passus fuit, multociens audivistis;