comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
singłis ĩmo singłis pene m̃sibꝰ in recidentiũ lo¬
cũ iunioꝵ t̾ba succedat. qm̃uis copiosus ex hau¬
rit᷑ excitus. Etalia cã c̃ attenuate sint legiões
Magnus inilł labor ẽ. ⁊ milicandi gͣuiora ar¬
ma. plura muña. seuior disciplina. qd̾ uitan¬
tes płiq inauxiliis festinant militie sacͣm̃ta
ꝑcipere ubi ⁊ minor sudor ⁊ mat᷑iora st̃ p̾mia
Cato ille maior cũ ⁊ armis inuictꝰ ẽet consulex¬
citus sepe dixisse plꝰ se rei .p. credidit ꝑfut᷑m
si disciplinã militarẽ ꝯferret in litt̾is. Nã uniꝰ
etatis sunt q̃ fortit̾ fiunt. q̃ uͦ ꝓutilitate rei . p.
scribunt᷑: et̃na sunt. Idẽ fecerunt alii ꝯplur.
sp̾cipue frontinꝰ diuo tͣiano ab eiꝰ modi com¬
ꝓbat᷑. Indust̾am hoꝵ instituta hoꝵ p̾cepta in
qnͣtũ ualeo strictim fidelit̾q signabo. Nã
cũ easd̾̃ expensas fatiat ⁊ diligñt᷑. ⁊ negligñ¬

Expanded text:
singulis, immo singulis paene mensibus, in recedentium losingulis, immo singulis paene mensibus, in recedentium locum iuniorum turba succedat, quamvis copiosus exhauriatur exercitus. Est et alia causa cur attenuatae sint legiones: magnus in illis labor est militandi, graviora arma, plura munera, severior disciplina. Quod vitantes plerique in auxiliis festinant militiae sacramenta percipere, ubi et minor sudor et maturiora sunt praemia. Cato ille Maior, cum et armis invictus esset et consul exercitus saepe duxisset, plus rei publicae credidit profuturum si disciplinam militarem conferret in litteras; nam unius aetatis sunt quae fortiter fiunt, quae uero pro utilitate rei publicae scribuntur aeterna sunt. Idem cipue Frontinus, divo Traiano ab eiusmodi comprobatus industria. Horum instituta, horum praecepta, in quantum valeo, strictim fideliterque signabo. Nam cum easdem expensas faciat et diligenter et neglegen
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tarios. sagitarios. fundatores balistarios.
cũ ꝓpͥos ⁊ sͥ impositos equites legionarios ẽ¬
hisdem matͥtulis ceneat. cũ uno animo par¬
q consensu cast᷑ muniat. atiem instruat. p̃¬
lium gerat. exom̃i parte ꝑfecta. nullo extͥnse¬
cus indigens adium̃to. qnͣtãlib hostiũ mul¬
titudinẽ suꝑare cõsueuit. Docum̃tũ ẽ mag¬
nitudo romana. q̃ semꝑ cũ legionibꝰ dimicas.
tantũ hostium uicit. qͥntũ ł ip̃a uoluit. ł re¬
rum nat᷑a ꝑmisit .iii. Q causa exhauriri fe
ꝑmanet hodieq s ꝑ negligentiam suꝑiorũ
temꝑum rob̃ infractũ ẽ. Nam c̃uͥtutis p̃mia
occuparet ambitio.⁊ ꝑ grãm ꝓmouerent᷑ mi¬
lites qui ꝓ mou̾i consuererant ꝑlaborẽ. Dem̃¬
ꝯtubnalibꝰ ꝯpletis stipendiis ꝑ testimoniales
exmore dimissis. ñ sunt alii substituti. p̃t̾ea ne¬
cesse ẽ morbo aliqnͣtos cdebilitari. atq dmicti
aliqnͣtos deserere ł diũsis casibꝰ int̾ire: nͥ armi

Expanded text:
ntarios sagittarios funditores ballistarios, proprios et sibi insitos equites legionarios hisdem matriculis teneat, cum uno animo parique consensu castra muniat, aciem instruat, proelium gerat, ex omni parte perfecta, nullo extrinsecus indigens adiumento, quantamlibet hostium multitudinem superare consuevit. Documentum est magnitudo Romana, quae semper cum legionibus dimicans tantum hostium vicit quantum vel ipsa voluit vel rerum natura permisit.manet hodieque, sed per neglegentiam superiorum temporum robur infractum est, cum virtutis praemia occuparet ambitio et per gratiam promoverentur milites, qui promoveri consueverant per laborem. Detubernalibus completis stipendiis per testimoniales ex more dimissis non sunt alii substituti. Praeterea necesse est aliquantos morbo debilitari atque dimitti, aliquantos deserere vel diversis casibus interire, ut nisi annis
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ħ ipsa si sollempnibꝰ diũsisq excitus ꝓpe co¬
tidie roborent᷑ ñ mediocrit̃ iuuant. Nã legi¬
onibꝰ semꝑ auxilia tanqmͣ leuis armat᷑a in a¬
tie uingebant᷑. ut inhispliandi mag̃ ad mi

Expanded text:
Tamen haec ipsa si sollemnibus diversisque exercitiis prope coTamen haec ipsa si sollemnibus diversisque exercitiis prope cotidie roborentur non mediocriter iuvant. Nam legionibus semper auxilia tamquam levis armatura in acie iungebantur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
do appłłanda ẽ. que uocabulũ eoꝵ desid̾at fidẽ.
atq diligentrã qui milites ꝓbant̾. In auxiliis
minor. in legionibꝰ longe amplior consueuit
phalanges habuerunt. ut inuna phalange
armatoꝵ octo milia censerent̃. Galli atq celti¬
beri pluresq barbarice legͣiones cat̾uis ute¬
bant᷑ inp̾lia in quibꝰ erant sena milia arma¬
toꝵ. Romani legiones hñt in quibꝰ singłis se¬
na milia int̾dũ ampliꝰ militare consuerunt.
pediam. Auxiliares conducunt᷑ ad p̾lũ: ex
diu̾sis locis. ex diũsis num̃is uenientes. ñ dis¬
ciplina int̾se. nec noticla. nͨ affectione: con¬
sentiunt. alta instituta. aliꝰ int̾ eos. est usꝰ
nire. qui discrepant. ante qmͣ dimicent. De¬
niq c̃ in expeditionibꝰ płimũ ꝓsit om̃s milice
uniꝰ p̃cepti sinificatione conũti. ñ possunt
equalit̾ uissa ꝯpłe. qui añ parit̃ ñ fuerunt.

Expanded text:
ndo appellata est, quod vocabulum eorum desiderat fidem ndo appellata est, quod vocabulum eorum desiderat fidem atque diligentiam qui milites probant. In auxiliis minor, in legionibus longe amplior consuevit i Dardani phalanges habuerunt, ut in una phalange armatorum octo milia censerentur. Galli atque Celtiberi pluresque barbarae nationes catervis utebantur in proelio, in quibus erant sena milia armatorum. Romani legiones habent, in quibus singulis sena milia, interdum amplius, militare consuerunt. pediam. Auxiliares cum ducuntur ad proelium, ex diversis locis, ex diversis numeris venientes nec disciplina inter se nec notitia nec affectione consentiunt; alia innire, qui discrepant antequam dimicent. Denique cum in expeditionibus plurimum prosit omnes milites unius precepti significatione connecti, non possunt equaliter iussa complere, qui ante pariter non fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eg̾gius actor carminis sui testat᷑ exordio
armis constat ⁊ uiribꝰ. ħ intres diuidr partes.
Equites. Pedices. classes. Equitũ alas dñt ab eo
qd̾ adsimilitudinẽ alar̃ ab ut̃q parte ꝓtegãt
ueł. ħ ẽ flãmuł utunt᷑. Est aliud genꝰ equitũ.
qui laͬrgionarii uocant᷑. ꝓpt̾ea qd̾ conexi st̃ le¬
gioni adquoꝵ exemplũ ocreati sunt eqͥtes
inistituti. Classes itẽ duo gn̾a sunc. Unũ libͣ¬
narum. aliud iustriarũ Ẽquitibꝰ campi. cilassi¬
bꝰ maria ł flumina. peditibꝰ colles. urbesplana.
⁊ abrupra seruant᷑. Ex quo incelligit᷑. mag̃. rei
p. nec̾arios pedices. qui possunt ubiq ꝑdesse.
⁊ m̃aior nũs nulitũ srmptu ⁊ expensa mino¬
re nutrit᷑. Ex̃citus exreipsa atq oꝑe ex̃citũ no¬
m̃ accep̃. ut ei nũqmͣ lic̾et obliuuisci qd uocaba¬
gentibꝰ mictebant᷑. Romana ã uirtꝰ. p̃cipua ĩ
legionum ordinat̾one p̃pollet. Legio ã abelige¬

Expanded text:
egius auctor carminis sui testatur exordioegius auctor carminis sui testatur exordioarmis constat et viribus. Hec in tres dividitur partes, equites, pedites, classes. Equitum alas dicunt, ab eo quod ad similitudinem alarum, ab utraque parte protegant est flammulis, utuntur. Est et aliud genus equitum qui legionarii vocantur propterea quod conexi sunt legioni; ad quorum exemplum ocreati sunt equites instituti. Classis item duo genera sunt, unum liburnarum, aliud lusoriarum. Equitibus campi, classibus maria vel flumina, peditibus colles, urbes, plana et abrupta servantur. Ex quo intellegitur magis rei publicae necessarios pedites, qui possunt ubique prodesse; et maior numerus militum sumptu et expensa minore nutritur. Exercitus ex re ipsa atque opere exercitii nomen accepit, ut ei numquam liceret oblivisci quod vocabagentibus mittebantur; Romana autem virtus praecipue in legionum ordinatione praepollet. Legio autem ab elige
Abbreviated transcription (Latin):
de aliis artib tracte. Num̃atio feitam̃coꝵ ł machi¬
nar̃ legionie.
nsticuta maioꝵ partis pitul a.¬
armate plenissime clem̃tiã ut̃ã pitissimeq re¬
gñe continuus declarat᷑ uictoriis ac tumphis.
Si d indubitata aꝓpbatio artis sit rerũ semꝑ
effectus. Uer̃ t̃nsquillitas cua imꝑpator inuicte
altiori consilio qm̃ mens pot̾at t̾rena cõciꝑe ex
da p̃ciperer. certauit sepiꝰ deuotio cũ pudore. qͥd
enim audatiꝰ ꝙ̃ domino ac pͥncipi gn̾̃is huma¬
ni domitori om̃ium gentiũ barbaroꝵ aliqͥds̃
usu ac disciplina insinuare belloꝵ: Nlisi forte
toris ñ obedire mandatis plenũ saclegii uide¬
bat᷑ atq ꝑicłi. Miro itaq moreinparẽdo au¬
dax factus sum. dum metuo iud̃i audatior si
negassem. Ad qm̃ cem̾itatẽ p̾cedens me. indul¬
gentie ur̃e ꝑhennitas animauit. Nã libellũ
de dilectu atq ex̃citatione tironũ dudum
tanqm famulꝰ obtuli. ñ tñ culpatꝰ abscessi.
Nec formido ull uissus agg̾di opꝰ. qd spontane

Expanded text:
Enumeratio ferramentorum vel machinarum legionis nstituta maiorum partis armatae plenissime clementiam vestram peritissimeque retinere continuis declaratur victoriis ac triumphis, siquidem indubitata adprobatio artis sit rerum semper effectus. Verum tranquillitas tua, imperator invicte, altiore consilio quam mens poterat terrena concipere ex da praeciperer, certavit saepius devotio cum pudore. Quid enim audacius quam domino ac principi generis humani, domitori omnium gentium barbararum, aliquid de usu ac disciplina insinuare bellorum, nisi fortetoris non oboedire praeceptis plenum sacrilegii videbatur atque periculi. Miro itaque more in parendo audax factus sum dum metuo videri audacior si negassem. Ad quam temeritatem praecedens me indulgentiae vestrae perennitas animavit. Nam libellum de dilectu atque exercitio tironum dudum tamquam famulus optuli, non tamen culpatus abscessi; nec formido iussum adgredi opus cum spontaneu
Abbreviated transcription (Latin):
potiorẽ. ꝑ qm̃ lib̾tas retinet᷑. ⁊ dignitas ꝓpaga¬
lictis doctͥnis om̃ibꝰ lacedemotiii ⁊ postea cõ¬
suluere romani. hanc solam hodie qͦ barba¬
ri putant ẽe seruandã. Cet̾a aut in hac arte
consist̾e om̃ia aut ꝑhanc asseqͥ se posse cõfidt̃.

Expanded text:
potiorem, per quam libertas retinetur et dignitas, propagalictis doctrinis omnibus Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant esse servandam, cetera omnia aut in hac arte consistere aut per hanc assequi se posse confidunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ qui ꝓpt̾ea hñdi sunt uinctꝰ lapidei artꝰ sob¬
ditatem p̾stat intemꝑe. festinant̾ adũsarii
ad tͣnsitus fluminũ insidias ł suꝑuentꝰ fac̾e ꝯ¬
sueuerunt. Ob qmͣ nec̾itatem inutraq ripacol¬
locant᷑ armata p̃sidia. ne alueo int̾ueniente
diuisi oppͥmant᷑ ab hostibꝰ. Cautiꝰ tñ ẽ sudes
exutraq parte p̾fig̾e. ac sñ decͥm̃to siqͣ uis il¬
lata fu̾it sustin̾e. Qd̾ sipons ñ tm̃ adtͣnsitũs
te ꝑcussis latioribꝰ fossis agg̃eq constructo de¬
fensores milites acciꝑe a quibꝰ tam dui tenea

Expanded text:
nibus, qui propterea habendi sunt, vinctus lapidei arcus solnibus, qui propterea habendi sunt, vinctus lapidei arcus soliditatem praestat in tempore.Festinanter adversarii ad transitus fluminum insidias vel superventus facere consuerunt. Ob quam necessitatem in utraque ripa collocantur armata praesidia, ne alveo interveniente divisi opprimantur ab hostibus. Cautius tamen est sudes ex utraque parte praefigere ac sine detrimento, si qua vis inlata fuerit, sustinere. Quod si pons non tantum te percussis latioribus fossis, aggereque constructo, defensores milites accipere oportet, a quibus ta
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ seꝑate ut ꝑ mediũ pedites ⁊ impedim̃ta tͣn¬
seant Nã acies suꝑior a quar̃ impecũ frang̃
Inferior qui rapti subm̃siq fu̾int collig̃ ate
transponit. At c̃ altior flutꝰ nec peditẽ nͨ eqͥ¬
tẽ patit᷑. siꝑ plana deciurat ductis multifariã
spargit᷑ fossis. diuisusq facile tͣnsit᷑. Nauigeri
ũ amnes hastilibꝰ fixis ac suꝑpositis tabulatisꝑ
uii fiunt. ł c̃te cumultuario oꝑe colligatis ma¬
nibꝰ ruppis additisq tͣbibꝰ transitũ p̾bent. Expe¬
diti uͦ equites fastes de cannis aridis ł ulua
fac̃e consueuerunt suꝑ quos loticas ⁊ arma.
neu dent᷑ imponunt. Ip̃i equi quȩ natando
tnseunt colligatisq secũ fasces ꝑt̾hunt socii
S cõmodiꝰ reptũ ẽ ut mox norylos ħ ẽ paulo
latiores scafulas ex singuł tͣbibꝰ ex cauatas ꝓge
ñe ligni ⁊ subtilitate leuissima carpentis se¬
cũ portet ex̾citus. tabulatis parit̃ ⁊ clauis fer¬
reis p̃paratis. Ita absq mora constructꝰ pons ⁊ fu¬

Expanded text:
tibus separatae, ut per medium pedites et impedimenta transeant. Nam acies superior aquarum impetum frangit, inferior qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum altior fluctus nec peditem nec equitem patitur, si per plana decurrat, ductis multifariam spargitur fossis divisusque facile transitur. Navigeri vero amnes stilis fixis ac superpositis tabulatis pervii fiunt vel certe tumultuario opere colligatis inanibus cupis additisque trabibus transitum praebent. Expediti vero equites fasces de cannis aridis vel ulva facere consuerunt, super quos loricas et arma, ne udentur, imponunt; ipsi equique natando transeunt colligatosque secum fasces pertrahunt socis. Sed commodius repertum est ut monoxylos, hoc est paulo latiores scafulas ex singulis trabibus excavatas, pro genere ligni et subtilitate levissimas, carpentis secum portet exercitus, tabulatis pariter et clavis ferreis praeparatis. Ita absque mora constructus pons et fu
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ lat̾is cespes ñpossit abscidi. tũc oꝑe tu¬
mulcuario fossa ꝑcutit᷑. lata pecles .u. Alta .iii.
cui intͥnsecꝰ agg̃ exc̃scit. ut sñ metu securꝰ reqdͥe¬
cat ex̾citus. Statuia ã cast᷑ estate ł hieme hos¬
te uicino maiore cura ac labore firmant᷑. Nã
singule centurie diuidentibꝰ cãpi doctoribꝰ ⁊
pͥncipibꝰ accipiunt pedaturas ⁊ scutisł sarci¬
nis sius inurbẽ cͥca pͥa signa dispositis cũcti
moris ẽ. tũ sepibꝰ ductis. ł int̾positis stipitib¬
ꝙ ramisq arboꝵ. ne t̾ra facile dilabat᷑. agg̃
erigit᷑. supͣ que adsimilitudinẽ muri ⁊ pinne
⁊ ꝓpugnacula componunt᷑. Opꝰ cent᷑iones.x.

Expanded text:
tudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tutudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tumultuario fossa percutitur, lata pedes quinque, alta tres, cui intrinsecus agger excrescit, ut sine metu securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus campidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa dispositis cincti moris est; tum saepibus ductis vel interpositis stipitibus ramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri et pinnae et propugnacula componuntur. Opus vero centuriones
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sariis difficił p̾stet᷑ eg̾ssus. ne exsuꝑioribꝰ lo¬
cis missa abhostibꝰ in eũ cela ꝑueniant. quibꝰ
tuens. Nec utilitati p̾uidica. forma cñ pulcͥo¬
ra credunt᷑. quibꝰ ultͣ lacitudinis spatiũ t̾cia
pars longitudini addit᷑. Ita ã ab agͥ m̃sorib
podismũ m̃sure colligi oportet ut ad qnͣtita¬
tẽ concludat᷑ ex̃citus. Nam ꝓpugnatores angͦ¬
ta constipant. ⁊ ult᷑ qm̃ ꝯueñ laciora diffũdt̃.
Tres ã modos definiunt fosse. pͥmũ inuniꝰ noc¬
tis cͣnsitũ ⁊ itiñis occupationẽ leuiorẽ. c̃ subla¬
ti cespites ordinant᷑. ⁊ aggerẽ facũt. supͣ quẽ
ualli ħ ẽ sudes. ł tribuli lignei ꝑ ordinẽ digerũt᷑.
Cespis ã cͥcumcidit᷑ ferram̃tis qui ħ bar̃ radicib
concinet t̾ram. fit altꝰ semissẽ. inlat̾ pedẽ. longͦ
pedem semis. qd̾ si t̾ra solutior fu̾it. ut adsimili¬

Expanded text:
adversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus loadversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus locis missa ab hostibus in eum tela perveniant. Quibus tues, nec utilitati praeiudicat forma; tamen pulchriora creduntur quibus ultra latitudinis spatium tertia pars longitudinis additur. Ita autem ab agrimensoribus podismum mensurae colligi oportet ut ad quantitatem concludatur exercitus; nam propugnatores angusta constipant et ultra quam convenit latiora diffundunt. Tres autem modos definiunt fossae. Primum in unius noctis transitum et itineris occupationem leviorem, cum sublati caespites ordinantur et aggerem faciunt, supra quem valli, hoc est sudes vel tribuli lignei, per ordinem digeruntur. Caespes autem circumciditur ferramentis, qui herbarum radicibus continet terram; fit altus semissem, latus pedem, longus pedem semis. Quod si terra solutior fuerit, ut ad simili
Abbreviated transcription (Latin):
itin̾is obseruatione descripta adcastͦrũ nari
in quibꝰ manendũ t̃ uenire rõnem. Nõ .i. belli
temꝑe ad statiuã ł mansionẽ ciuitas murata
semꝑ occurr̃. ⁊ in cautũ ẽ plenũq discͥminis ex¬
citũ passim sñ aliqͣ munitione cõsiłe. cũ mili¬
tibꝰ ad capiendum cibũ occupatis admunia fa¬
cienda disꝑsis facile nectant᷑ insidie. Postͤmo
noctis obscuritas nec̾itas sompnipascentiũ e.¬
quoꝵ disꝑsio occasionẽ suꝑuentibꝰ p̃stat. Ime¬
tandis cast̾s ñ suffic̃ loc̃ bonũ leg̾e. nͥ tał sit ut
alt̾ eo ñ possit melior inuen̾i. ne utilior p̾ter.¬
missus a nob̾ ⁊ adu̾sariis occupatꝰ adporcet in¬
cõmodũ. Cauendũ qͦ ne ꝑ estacẽ aut morbosa
inꝓrimo. aut salub̾s aqua sit longiꝰ. hieme
ne pabulat̾o desit. aut lignũ ne subitis tempe¬
statibꝰ campꝰ in quo manend̾ ẽ soleat inũdari.
Ne sit in abruptis aut deuiis ⁊ circũ sedentibꝰ

Expanded text:
itineris observatione descripta ad castrorum in quibus manendum est venire rationem. Non enim belli tempore ad stativam vel mansionem civitas murata semper occurrit, et incautum est plenumque discriminis exercitum passim sine aliqua munitione considere, cum militibus ad capiendum cibum occupatis, ad munera facienda dispersis facile nectantur insidiae; postremo noctis obscuritas, necessitas somni, pascentium equorum dispersio occasionem superventibus praestat. In metandis castris non sufficit locum bonum legere nisi talis sit ut alter eo non possit melior inveniri, ne utilior praetermissus a nobis et ab adversariis occupatus adportet incommodum. Cavendum quoque ne per aestatem aut morbosa in proximo aut salubris aqua sit longius, hieme ne pabulatio desit aut lignum, ne subitis tempestatibus campus in quo manendum est soleat inundari, ne sit in abruptis ac deviis et circumsedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tu qui fidutiam de arte. ł uiribꝰ gerit.
Dux ã deb⁊ ẽe attentꝰ ut in bm̃ibꝰ legioni¬
hͣ siue auxiliis. ł uerillationibꝰ atribunis.
uicariis. pͥncipiisq. siqui tͣbulenti ł sediti¬
osi sunt milites. ñ ꝓinuidia sugg̾entiũ. s
procerum ueritate cognoscat. eosq pru¬
uentior consilio segregatos acastͥs adagñ¬
uum aliqͥd qd̃ ipsis uideat᷑ ꝓpe optabile. aut
ad castella urbesq deputent muniendas.
atq seruandas tanta subtilitate: ut c̃ abiti¬
unt᷑ uideant᷑ elech. Numꝗͣ enĩ ad cõtuma¬
tiam pari consensu multitudo ꝓrũpit S
incitat᷑ paucis qui uitioꝵ scelerũq impu¬
nitatem sꝑant peccare cũ płimis. Qd̃ sifer¬
rimedicinam nec̃itas extrema ꝑsuaserit
rectiꝰ ẽ more maioꝵ in auc̃tores cͥminũ uin¬
dicari ut ad om̃s metꝰ adpaucos pena ꝑue¬
niat. Laudabiliores tñ duces sunt qͦr ex̾c¬
tum ad modestiam labor ⁊ usus instituit. ꝙͣ

Expanded text:
tu qui fiduciam de arte vel viribus gerit. tu qui fiduciam de arte vel viribus gerit. Dux autem esse debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis vel vexillationibus a tribunis vicariis principiisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subtilitate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare cum plurimis. Quod si ferri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabiliores tamen duces sunt quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipsi appłłant. inspectionẽ armoꝵ assidu¬
e fatrant. Nullis commeatibꝰ uacent. ad no¬
men adsigna obseruare ñ desinant. ad sa¬
gictas iaciendas. admissibilia dirigenda
adiactandos lapides ł funda ł manu ad ar¬
mat᷑e gestum. ad uectes ꝓsimilitudine
gladioꝵ punctim cesimq feriendo multo
die usq adsudorem sunt freq̃ntissime de
tinendi. Cursu ⁊̃ ⁊ saltu ad tͣnsmitendas
fossas nicħominꝰ imbuendi seu mare seu
uum cogñdi sunt om̃s. p̾t̾ea siluam ced̾e.
it̃ ꝑ dumos ⁊ abrupta fac̾e. mat̾iam dedo¬
lare: aꝑire fossam. occupare aliquẽ locũ
⁊ ne acontubnalibꝰ detrudant᷑ inscutis in¬
uicem. obuiantibꝰ niti. Ita ex̾citati ⁊ erudi¬
ti. in sedibꝰ milites. siue illi legion ariisiuie
aialiares siue equites fu̾int. cũ exͦpediti¬
onem exdiũsis conuen̾int num̃is. emula¬
tione uirtutis p̾lium mag̃ necẽe ha̾nt op¬
tare qmͣ ocium. Nemo cogitat detumul¬

Expanded text:
ut ipsi appellant, inspectionemque armorum assiduut ipsi appellant, inspectionemque armorum assidue faciant, nullis commeatibus vacent, ad nomen, ad signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas, ad missibilia dirigenda, ad iactandos lapides vel funda vel manu, ad armaturae gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim caesimque feriendo multo die usque ad sudorem sunt frequenttinendi, cursu iam et saltu ad transmittendas fossas nihilominus imbuendi. Si mare seu dum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedolare, aperire fossam, occupare aliquem locum et ne a contubernalibus detrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulatione virtutis proelium magis necesse habent optare quam otium. Nemo cogitat de tumul
Abbreviated transcription (Latin):
tibalis fundis ⁊̃ ⁊ saxis. onagͥs balistisq
defendant᷑. p̾cipueq uecet᷑ ne adu̾sari¬
oꝵ dolo atq ꝑuiriis decipiat᷑ ꝓuinciali¬
um incauta simplicitas. freqñtĩ.n. com¬
mertioꝵ pacisq simulatio creduł ꝗͣ ar¬
ma nocuerunt qua ratione famẽ colle¬
eti patiant᷑ hostes disꝑsi uero crebris suꝑ¬
uentibꝰ facile uincunt᷑ .iiii. Ꝙ ad̾m opor
exerticus ⁊ cum pugnare nollet irascs
se simulat cur ñ ducat᷑ adbellũ. qñ hii p̃¬
cipue fatiunt. qui insedibꝰ ociose declina¬
teq urerunt. Nlam asꝑitate insoliti labo¬
ris offensi quẽ in expeditione necẽe ẽ susti¬
ñe. p̃t̾ea metuentes p̾lium qui armoꝵ ex¬
ticia declinarant adeiꝰ modi p̃cipitantur
aucdatiam. Cui uulñ multiplex medicina
consueuit opponi. dũ adhuc seꝑatisunt
cipioꝵ in omnẽ disciplinã artissima seueri¬
tate teneant᷑. nicħq aliud nisi deuotionẽ
mod̾ationemq custodiant. Campi cursionẽ

Expanded text:
ibalis fundis etiam et saxis onagris ballistisque defendantur.Praecipueque vitetur ne adversariorum dolo atque periuriis decipiatur provincialium incauta simplicitas; frequentius enim commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma nocuerunt.Qua ratione famem collecti patiuntur hostes, dispersi vero crebris superventibus facile vincuntur. IIII QVEMADMODVM exercitus et cum pugnare nolit irasci se simulat cur non ducatur ad bellum; quod hi praecipue faciunt qui in sedibus otiose delicateque vixerunt. Nam asperitate insoliti laboris offensi quem in expeditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium qui armorum exercitia declinarant, ad eiusmodi praecipitantur audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt cipiorum ad omnem disciplinam artissima severitate teneantur nihilque aliud nisi devotionem moderationemque custodiant, campicursionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ent si qua ĩ merserit culpa qͦ curr̃itores applła¬
bant. Nũc milicie fc̃s ẽ gͣd̾. ⁊ circitor es uocãt᷑.
Sciend̾ cñ ẽ equices ex̃ uallũ noctnas excubiaᷤ
pꝰ meridiem ꝓpt̾ fatigationẽ hominũ eqͦꝵꝙ
angarias facuint. Int̾ p̃cipua conueñ ducẽ ꝓ¬
uid̾e siue in cast̾s fiue inciutate ꝯsistat. ut a¬
nimaliũ pascua. subuectio frum̃ti. cetãr̃ꝙ spe¬
cier̃. aquatio. lignatio. pabulatio. sec̃a ab
p̃sidia disponant᷑. siue ille ciuitates sint si¬
ue castella muraca. Qd̾ siñ reꝑit᷑ anciq̃ mu¬
nitio oportunis locis cͥcumdata maiorib
fossis tumultuaria castella firmant᷑. Nam
acast̾s diminutiuo uocabulo sunt nuncu¬
pata cast Intͣ que in agͣrus aliqnͣti pedite
equitesq degñtes tutũ it̃ cõmeancibꝰ p̾stant
difficile .ii. hostis ad ea loca audet accecłe. in

Expanded text:
ent si qua emerserit culpa, quos circumitores appellaent si qua emerserit culpa, quos circumitores appellabant; nunc militiae factus est gradus et circitores vocantur. Sciendum tamen est equites extra vallum nocturnas excubias post meridiem propter fatigationem hominum equorumque agrarias faciunt. Inter praecipua convenit ducem providere, sive in castris sive in civitate consistat, ut animalium pascua, subvectio frumenti ceterarumque specierum, aquatio lignatio pabulatio secura ab praesidia disponantur, sive illae civitates sint sive castella murata. Quod si non repperitur antiqua munitio, oportunis locis circumdata maioribus fossis tumultuaria castella firmantur nam a castris diminutivo vocabulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degentes tutum iter commeantibus praestant. Difficile eni
Abbreviated transcription (Latin):
tis añ fossam inꝓcincto armata consistit. ⁊ ĩ¬
gruentes repesbit inimicos. pͥma gͥ signalo¬
cis suis int᷑ castra ponunt᷑. qr nicħ ẽ uen̾abi.¬
lius eoꝵ maiestate militibꝰ. duci p̾toriũ eiusq
comitibꝰ p̃parat᷑. t̾bunis tab̾nada collocant᷑ qͥ
b ꝑ contub̾nales deputatos admuña. aqͣ ligñ.
⁊ pabula ministrant᷑. Tunc ꝓgͣdu legionibꝰ ⁊
augiliis equitibꝰ ⁊ peditibꝰ loca in quibꝰ papili¬
ones tendant. deputant᷑ incastͥs. ac de singłis
cent᷑us quat̾ni equites ⁊ quat̾ni pedices excu¬
bitũ noctibꝰ facuint. & quia impossibile iud̾̃¬
bat᷑ inspedis uigilantes singłos ꝑmañe. idõ ĩ
iiͦiͦiͦ. partes ad clepsydrã sunt diuise iugilie. u
ñ ampliꝰ qm̃ tͥbꝰ horis nocturnis necẽe sit uigi¬
lare: a cubicine om̃s uigilie ꝯmutunt᷑ ⁊ finiciᷤ
horis a cornicine reuocant᷑. Idoneos cñ tͥbuni ⁊
ꝓbatissimos eligt̃. qui circ̃eant iugilias. ⁊ reñti¬

Expanded text:
tis ante fossam in procinctu armata consistit et ingruentes repellit inimicos. Prima igitur signa locis suis intra castra ponuntur, quia nihil est venerabilius eorum maiestate militibus, duci praetorium eiusque comitibus praeparatur, tribunis tabernacula collocantur, quibus per contubernales deputatos ad munera aqua lignum et pabula ministrantur. Tunc pro gradu legionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca in quibus papiliones tendant deputantur in castris, ac de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt. Et quia impossibile videbatur in speculis vigilantes singulos permanere, ideo in quattuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus horis nocturnis necesse sit vigilare. A tubicine omnes vigiliae committuntur et finitis horis a cornicine revocantur. Idoneos tamen tribuni et probatissimos eligunt qui circumeant vigilias et renunti
Abbreviated transcription (Latin):
legionem. s pͥma erat miliatia. in qͥ sensu.
gn̾e. litt̾is. forma. uirtute pollentes milites
mictebant᷑. huic tribunꝰ p̃erat armatoꝵ: sc¬
entia iuitute corꝑis mor honestate p̃cipuᷤ.
Relique cohortes ꝓut pͥncipi placuiss atbu¬
nis ł ap̃positis regebant᷑ Tanta ã seruabat᷑ eĩ¬
cendi milites cura. ut ñ solũ tͥbuni ł p̃positi. ꝯ¬
tubuales sͥ creditos sub occuł suis uibent cotidi¬
e medicari. s ⁊̃ ipsi armoꝵ arte ꝑfecti. cecos
ad unicationẽ ꝓͥo cohortarent᷑ exemplo. t̃ buni
ã sollicitudo. tͥbunidat᷑ incusta. tũ milesue¬
ste nitid̾. armis bñ munit᷑ ac fulgens excitũ ui¬
sib ⁊ disciplina eruadt᷑ incedit. XIIi. De centus
nes ⁊ ꝑsingłas cohortes adraconaris ferunt᷑
eplium. Santiqͥ qui sciebant inatie ꝯmiso
fi ngłis centuriis sĩgła uexillor ꝯsticuert ita
it era cohoret ł quoti eet centa millo ueal¬

Expanded text:
legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantur. Tanta autem servabatur exercendi militis cura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIInes etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad proelium. Sed antiqui, quia sciebant in acie commisso et singulis centuriis singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte vel quota esset centuria in illo vexil
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾a corm̃toꝵ ne dec̾ent aliqñ ꝓcurabat. hi
pꝰ longã ꝓbatamq miliciã ꝑ itissimꝰ om̃iũ
legebat᷑. ut recte doceret alios qd̾ ipse cũ
laude fecissec
legio fabros. tignarios. structores. Car¬
pentarios. ferrarios. pictores. reliquosq
artifices. adhibernoꝵ edificia fabricanda
admachinas. tuires ligneas. cet̾aq quib
cet̾aq gn̾a torm̃toꝵ ł noua fac̾ent. ł quassata
repararent. habebant ⁊̃ fabricas scutarias.
id̾ carias. artuarias. in quibꝰ sagicte mnissibi¬
lia. cassides om̃iaq armoꝵ gn̾a formabant᷑
henĩ erat cura p̾cipua: ut quicqͥd excitui ne¬
cessariũ uidebat᷑ nũqm̃ dec̃et in castͥs. usq¬
adeo ut ⁊̃ cunicularios hr̃ent. qui acdmorem
bessoꝵ ducto subt̾ris cunicło murosꝙ intra
funda m̃ta ꝑfossas in ꝓuisi emerg̾ent adur¬
bes hostiũ capiendas. hor udex ꝓͥus erat p̃¬
fectus fabroꝵ. xii. De officio prefecti mi
ecem cohortes hr̃e diximꝰ litum.

Expanded text:
a tormentorum ne deessent aliquando procurabat. Is post longam probatamque militiam peritissimus omnium legebatur ut recte doceret alios quod ipse cum laude fecisset.bebat praeterea legio fabros tignarios structores carpentarios ferrarios pictores reliquosque artifices ad hibernorum aedificia fabricanda, ad machinas turres ligneas ceteraque quibuceteraque genera tormentorum vel nova facerent vel quassata repararent. Habebat etiam fabricas scutarias loricarias arcuarias, in quibus sagittae missibilia cassides omniaque armorum genera formabantur. Haec enim erat cura praecipua, ut quicquid exercitui necessarium videbatur numquam deesset in castris, usque eo ut etiam cunicularios haberent qui ad morem Bessorum ducto sub terris cuniculo murisque intra fundamenta perfossis inprovisi emergerent ad urbes hostium capiendas. Horum iudex proprius erat praefectus fabrorum. XII DE OFFICIO TRIBVNI MILITVM Decem cohortes habere diximus
Abbreviated transcription (Latin):
ũsarum ꝓ uintiar̃ uires enumerare. contendã
cum om̃s inromani imꝑii ditione consistant.
S longe securitas pacis homines partĩ ad di¬
lectationẽs ocii. partim ad cuulia tͣnsdux̃ offi¬
cia. Ita cura ex̃citii militaris pͥmo negligenciꝰ
agi. postea dissimulari ad p̾tremũ olim in ob¬
liuionẽ ꝑducta cognoscit᷑. Nec aliquis ħ suꝑi¬
ore etate accidisse miret᷑. cũ post pͥmũ puni¬
cũ bellum.xxͥ. ⁊ qd̾ excuirit annoꝵ paxita ro¬
manos illos. ubiq uictores otio. ⁊ armoꝵr desu¬
etudine enͣaũit. ut scło punico bello hanniba¬
lipares ẽe ñ possint. Tot itaq consulibꝰ. tot du¬
cibꝰ. tot excitibꝰ amissis. tunc demũ adiuctoriam
ꝑuenerunt cũ usum ex̾citiũq militare cõdisce̾
potuerunt. Semꝑ gͦ legendi ⁊ ex̃cendi sunt u¬
niores. Utilius enĩ cõstat erudire suos armis. ꝗͣ
alienos m̃cede cõduc̾e. E uegeci renati uiri

Expanded text:
rsarum provinciarum vires enumerare contendam, rsarum provinciarum vires enumerare contendam, cum omnes in Romani imperii dicione consistant. Sed longae securitas pacis homines partim ad delectationem otii, partim ad civilia transduxit officia. Ita cura exercitii militaris primo neglegentius agi, postea dissimulari, ad postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. Nec aliquis hoc superiore aetate accidisse miretur, cum post primum Punicum bellum viginti et quod excurrit annorum pax ita Romanos illos ubique victores otio et armorum desuetudine enervaverit ut secundo Punico bello Hannibali pares esse non possent. Tot itaque consulibus, tot ducibus, tot exercitibus amissis, tunc demum ad victoriam pervenerunt cum usum exercitiumque militare condiscere potuerunt. Semper ergo legendi et exercendi sunt iuniores. Vilius enim constat erudire armis suos quam alienos mercede
Abbreviated transcription (Latin):
locis & descend̾e ⁊ ascendẽ utraq acies cogebat᷑.
Ut nulla res ł casuꝓrsus pugnantibꝰ possitac¬
cedẽ qmͣ ñ añ boni milites assidua ẽxritatione
didicissent. xxX.III. De acdhortatione rei militari
intuitu imꝑator inuicte deuniũsis auctoribꝰ.
qui rei militaris disciplinam litt̃is mandaue.¬
runt in hunc libellum enucdeata cõg̾ssi ut in
dilectu atq excitatione tironũ siquis diligñs
uelit existẽ adantique uirtutis imitationẽ
facile corroborare possit ex̃citũ. Neq enim de¬
gen̾auit in hominibꝰ martiꝰ calor. nec effecte sũt
terre que lacedemonios. que athenienses. que
marsos. q̃ samnites. q̃ pelignos. q̃ ipsosꝑgenu¬
ere romanos. Nonne epiri armis płimũ aliqñ
ualuerunt: Nonne macedones ac thessalisu¬
ꝑatis ꝑsis usq adindiam bellando penet̾rũt:
fuisse manifestũ est. ut ipsũ martem fabłe
apd̾ eos natum ẽẽ confirment. Longũ ẽ siuni

Expanded text:
locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, ut nulla res vel casu prorsus pugnantibus posset accidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITARIntuitu, imperator invicte, de universis auctoribus qui rei militaris disciplinam litteris mandaverunt in hunc libellum enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione tironum si quis diligens velit existere ad antiquae virtutis imitationem facile corroborare possit exercitum. Neque enim degeneravit in hominibus Martius calor nec effetae sunt terrae quae Lacedaemonios, quae Athenienses, quae Marsos, quae Samnites, quae Paelignos, quae ipsos progenuere Romanos. Nonne Epiri armis plurimum aliquando valuerunt? Nonne Macedones ac Thessali superatis Persis usque ad Indiam bellando penetrarunt?fuisse manifestum est ut ipsum Martem fabulae apud eos natum esse confirment. Longum est si
Abbreviated transcription (Latin):
inbello. Iubet᷑ ⁊̃ ut instruant orbes. quo ge¬
ñe cum ius hostium int̾ruꝑit aciem. resisti
ab ex̃citatis militibꝰ consueuit. ne om̃is multi¬
tudo fundat᷑ infugam. ⁊ g̃ue discͥmen ĩ mine¬
at. ħ siuniores assidua meditatione ꝑceꝑint
facilius in ipsa dimicatione seruabunt.ii.
Qnͣtũ spacium ire lredire debeant ł qͦtiẽs in
m̃se ex̾ceri ł educũt᷑ milites ambulatu.m.
Ret̾ea ⁊ uetus consuetudo ꝑmansit ⁊ diui
augusti atq adani constitutionibꝰ p̃cauet᷑
ut t̃ in m̃se tam equites qmͣ pedites educant᷑
ambulatum. ħ enĩ ũbo ħ ex̃citii genꝰ nomi¬
nant. Decem milia passuum armati instru¬
ctiq om̃ibꝰ teł pedites militari gͣduire acre.¬
dire iubebant᷑. in castra. ita ut aliqmͣ itiñis
partem cursu alacͥore confic̾ent equites ꝙͦ di¬
int̾dũ cedant. ⁊ recursu quodã impet̾ reparẽt.
Non solum ã incampis s ⁊̃ incliuosis ⁊ ardui

Expanded text:
in bello. Iubetur etiam ut instruant orbes, quo gein bello. Iubetur etiam ut instruant orbes, quo genere, cum vis hostium interruperit aciem, resisti ab exercitatis militibus consuevit, ne omnis multitudo fundatur in fugam et grave discrimen immineat. Haec si iuniores assidua meditatione perceperint facilius in ipsa dimicatione servabunt. XXVII QVANTVM SPATIVM IRE VEL REDIRE DEBEANT VEL QVOTIENS IN MENSE EXERCERI CVM EDVCVNTVR MILITES AMBVLATVM Praeterea et vetus consuetudo permansit et divi Augusti atque Adriani constitutionibus praecavetur ut ter in mense tam equites quam pedites educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nominant. Decem milia passuum armati instructique omnibus telis pedites militari gradu ire ac redire iubebantur in castra, ita ut aliquam itineris partem cursu alacriore conficerent. Equites quoque diinterdum cedant et recursu quodam impetus reparent. Non solum autem in campis sed etiam in clivosis et arduis
Abbreviated transcription (Latin):
c nicħ mag̾ prodẽe constat. inpugna. custo¬
qm ut assiduo ex̾citio milites matie dispositoᷤ
ordines seruent. Nec uͥ cont᷑ qmͣ expedit aut
ꝯglobent. agm̃ aut laxent Nam ⁊ cũstipati
ꝑdunt spatia pugnandi. ⁊ sͥ inuicẽ impedim̃¬
to sunt. ⁊ rariores atq inc̾lucentes ad itũ ꝑrũ¬
pendi hostibꝰ prestant. Necẽe ẽ autẽ statim
meti uniũsa confundi. sunt̃cisa atie ad dimi¬
cantium t̾ga hostis accesserit. ꝓducendi gͦ ti¬
rones sunt semꝑ ad campũ ⁊ sedmn matͥcule
ordinem inatie dirigendi ita ut pͥmo simplex
extensa sit aties ne quos sinꝰ. ne quas hãt c̾ita¬
turas. ut equali legittimoq spatio miles distec
amilite: Tunc p̾cipiendũ ut subito dupplicẽt
aciem ita ut inipso impecu ẽẽ. adque respõ¬
dere solent ordo seruetur. T̃cio p̾cipiendũ ut
quad̾tam atiem repente constituant. oͦ fc̃o
intrigonũ quẽ cuneũ uocant acies ipsa ũten¬
da est. Q ordiatio plimum ꝓdẽe ꝯsueuit

Expanded text:
 Nihil magis prodesse constat in pugna quam ut assiduo exercitio milites in acie dispositos ordines servent, necubi contra quam expedit aut conglobent agmen aut laxent. Nam ut constipati perdunt spatia pugnandi et sibi invicem impedimento sunt, ita rariores atque interlucentes aditum perrumpendi hostibus praestant; necesse est autem statim metu universa confundi si intercisa acie ad dimicantium terga hostis accesserit. Producendi ergo tirones sunt semper ad campum et secundum matriculae ordinem in aciem dirigendi, ita ut primo simplex extensa sit acies, ne quos sinus, ne quas habeat curvaturas, ut aequali legitimoque spatio miles distet a milite. Tunc praecipiendum ut subito duplicent aciem, ita ut in ipso impetu is ad quem respondere solent ordo servetur. Tertio praecipiendum ut quadratam aciem repente constituant, quo facto in trigonum, quem cuneum vocant, acies ipsa mutanda est; quae ordinatio plurimum prodesse consuevit
Abbreviated transcription (Latin):
nec ñ ⁊̃ pͥncipaliũ deputabant᷑ milites qͥ uo¬
cabant᷑ accensi. ħ ẽ post ea adcditi qm̃ fuisset
legio completa. quos nunc suꝑnũarios uocãt.
fasciculariam cñ .i. lignũ. fenũ. aqm. stram̃.
⁊ legituni milites in castͣ portabant. munifice
.n. abeo appłłant᷑ q̃ ħ munia faciunt. xxiiii.
Donatiui parten cduidiã debent ap id signa

Expanded text:
n etiam principalium deputabantur milites qui von etiam principalium deputabantur milites qui vocabantur accensi, hoc est postea additi quam fuisset legio completa, quos nunc supernumerarios vocant. Fasciculariam tamen, id est lignum foenum aquam stramen, etiam legitimi milites in castra portabant; munifices enim ab eo appellantur quod haec munera faciunt. XX DONATIVI PARTEM DIMIDIAM DEBENT APVD SIGNA
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ in legionibꝰ płes scole sunt. qͥlict̾atoᷤ
milices querunt. ab his qui cirones ꝓbant in
om̃ibꝰ qͣ stature magnitudinis corꝑis robͣ ala¬
cͥcatem animi conuenit explorari. S inqͥb̾dã
notarũ ꝑitia calculandi cõputandiq eligit᷑
tarium muner̃. siue peccunie cotidie ascͥbit᷑.
actis maiore ꝓpe diligñtia qmͣ res annonaria.
uigilias. Itẽ excubicũ siue agͣrias. de om̃ibꝰ c̃ẽ¬
curiis ⁊ ꝯtubniis uicissim milites faciunt. ut
ne qͥs cont᷑ iusticiam p̃gͣuet᷑. aut aliciup̃ste¬
t̃ ĩmunitas nomina eoꝵ qͥ uices suas fecerunt
erũ annotat᷑ inb̾uibꝰ. tc̃.N. difficile ꝯmeatꝰ da¬
bat᷑ nͥ causis iustissimis aꝓpbatis. Nec aliqͥbꝰ
milites instituti deputabant᷑ obsequiis. ñ pͥ¬
uata eis d negotia mandabant᷑. Si quid̾ in cõ¬
grium uideret᷑ imꝑacoris milicẽ qui uestem
⁊ annona publica pascebat᷑. utilitatibꝰ uac¬
care pͥuatis. ad obsequia tñ uidicũ. ł tͥbimoꝵ¬

Expanded text:
atos milites quaerunt, ab his qui tirones probant in omnibus quidem staturae magnitudinem, corporis robur, alacritatem animi convenit explorari, sed in quibusdam notarum peritia, calculandi computandique usus eltarium munerum sive pecuniae, cotidie adscribitur actis maiore prope diligentia quam res annonaria vm in pace vigilias, item excubitum sive agrarias, de omnibus centuriis et contuberniis vicissim milites faciunt, et ne quis contra iustitiam praegravetur aut alicui praestetur immunitas, nomina eorum qui vices suas fecerunt erum adnotatur in brevibus. Tunc enim difficile commeatus dabatur nisi causis iustissimis adprobatis, nec aliquibus milites instituti deputabantur obsequiis nec privata eisdem negotia mandabantur, siquidem incongruum videretur imperatoris militem qui veste et annona publica pascebatur utilitatibus vacare privatis. Ad obsequia tamen iudicum vel tri
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiectis ⁊̃ tabulacis flumina sñ pontibꝰ q̃ uadari
nequeunt tã apeditibꝰ qmͣ ab eqͥtatu sñ ꝑicło tͣn¬
seant᷑. ht̃ ferreos arpagonos. quos lupos uocãt.¬
⁊ falces ferreas ꝯfixas longissimis contis. Itẽ. ad fos¬
sar̃ oꝑa fatienda. bidentes.ligones. palas rutra.
alueos. cophinos. quibꝰ t̾ra portet᷑. ht̃ qͦ dolabras.
secures. ascias. serras. quibꝰ mat̾ia ac pali dedolan¬
tur ac serrant᷑. Ht̃ p̃t̾ea artifices cũ om̃ibꝰ ferram̃¬
tis. qui adopugnandas hostiũ ciuitates. cestudi¬
nes. musculos arietes. uineas ut applłant tͣres.
⁊̃ ambulatorias faciant. uerũ ne singła enuie¬
rando pła dicant᷑. uniũsa. q̃ inqͦcumq belligne
nec̾aria ẽe credunt᷑. sec̃ legio debr ubiq porta¬
re ut in quo uis loco fix̃it castra: armaturam

Expanded text:
abulatis, flumina sine pontibus quae vadari nequeunt tam a peditibus quam ab equitatu sine periculo transeantur. Habet ferreos arpagones, quos lupos vocant, et falces ferreas confixas longissimis contis, item ad fossarum opera facienda bidentes ligones palas rastra alveos cophinos quibus terra portetur. Habet quoque dolabras secures ascias serras, quibus materies ac pali dedolantur atque serrantur. Habet praeterea artifices cum omnibus ferramentis, qui ad oppugnandas hostium civitates testudines musculos arietes vineas, ut appellant, turres etiam ambulatorias faciunt. Verum ne singula enumerando plura dicantur, universa quae in quocumque belli genere necessaria esse creduntur secum legio debet ubique portare, ut in quovis loco fixerit castra armatam
Abbreviated transcription (Latin):
Ei modꝰ ẽe debeat ex̃citus .ii. Quemad̾m sa¬
nitas gubnet᷑ ex̃cit᷑ .iii. Õta cura ꝓuidẽda
sint atq seruanda pabula ł frum̃ta. iin q̃¬
admodũ oporteat ꝓuide ne sedicionẽ mili¬
tes fatiant .U. Signoꝵ militariũ qnͣta sint ge¬

Expanded text:
i modus esse debeat exercitusII Quemadmodum sanitas gubernetur exercitusIII Quanta cura providenda sint atque servanda pabula vel frumentaIIII Quemadmodum oporteat providere ne seditionem milites faciantV Signorum militarium q
Abbreviated transcription (Latin):
consuenit. Pͥmũ om̃iũ instruit᷑ iacłis. q̃ nulle
lorice. nulla possunt scuta sustin̾e. nã ꝑsingła
centurias. singłas carrobalistas. hr̃e consueuit.
quibꝰ muli adchendũ ⁊ singła contub̾nia adar
tur. Nam he qnͣto maiores fu̾̃int: telio uelocuis
ac fortiꝰ caela iacłant᷑. ñ solũ ã cast᷑ defendunt:
uer̾ ⁊̃ incampo pꝰ aciem gͣuis armat᷑e ponunt᷑.
añ quar̃ impecũ. nͨ equites loricati. nͨ pedites
scucati: possunt hostiũ stare. In una ã legione
t᷑ armati. ut si forte hostes adpugnandũ uene¬
rint uallũ sagittis ⁊ saxis possint cast᷑ defendi.
Scaphas qͦ desingulis tͣbibꝰ excauatas c̃ longis¬
simis fiͥnibꝰ. ⁊ int̾dũ ⁊̃ ferreis cathenis secũ legio

Expanded text:
consuevit.Primum omnium instruitur iaculis quae nullae loricae, nulla possunt scuta sufferre. Nam per singulas centurias singulas carroballistas habere consuevit, quibus muli ad trahendum et singula contubernia ad artur. Hae quanto maiores fuerint, tanto longius ac fortius tela iaculantur. Non solum autem castra defendunt verum etiam in campo post aciem gravis armaturae ponuntur; ante quarum impetum nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare. In una autem legiotur armati, ut si forte hostes ad oppugnandum venerint vallum sagittis et saxis possint castra defendi. Scafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis catenis secum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ p̃conem indicat᷑. que centoria pͥma que¬
onibꝰ fossa inspicit᷑ ac m̃surat᷑. ⁊ uindicat᷑ in
eos qui negligentiꝰ fu̾int oꝑati. Adhunc gͦ usũ
constituendꝰ ẽ tiro. ut cũ nec̾itas postulau̾it
sine ꝑturbatione ⁊ celit possint cast᷑ munure.

Expanded text:
et per praeconem indicatur quae centuria prima, quet per praeconem indicatur quae centuria prima, quonibus fossa inspicitur ac mensuratur et vindicatur in eos qui neglegentius fuerint operati. Ad hunc ergo usum instituendus est tiro, ut cum necessitas postulaverit sine per
Abbreviated transcription (Latin):
munitio. Nã si nimia nec̾itas ñ p̃mit cespites
cͥcũcidunt᷑ e t̾ra. Ex his uełt murꝰ instruit᷑ alt̾
tbꝰ pedibꝰ sup̃ t̾ram ita ut in añ sit fossa deqͣ le¬
uati sint cespites. Deiñ cumultuaria fossa fit.
lata pedes .ix. ⁊ alta pedes.Uii. S uͥ uis acor ĩmi¬
net hostiũ. tũc legitima fossa ambitũ ꝯuentt
itinure castroꝵ. Ita ut xii pedes lata sit ⁊ al¬
ti sublinea sicut appłłant pedes .ix supͣ aũ
sepibꝰ hinc inde fc̃is. que defossa leuata fu̾it
t̾ra congeritur. ⁊ crescit in altũ .iiii. pedes
sudes delignis fortissimis qͣs milites portare
cõsueuerant p̃figunt᷑. Ad qd̾ opꝰ ligones rast᷑
quales aliaq utensiliũ gn̾a hab̾e conuenit
semꝑ in ꝓmptu.xU. Qm̃admn munienda sint
adũsariis castia munire. uerũ si hostis at.¬
incũbat tũc õs equites ⁊ media pars peditũ
ad ꝓpulsandũ impetũ ordinant᷑ inatie. Le¬
liquis post ipsos ductis fossis mununt cast᷑.

Expanded text:
essitas non premit, caespites circumciduntur e terra et ex his velut murus instruitur, altus tribus pedibus supra terram, ita ut in ante sit fossa de qua levati sunt caespites; deinde tumultuaria fossa fit lata pedes novem, alta pedes septem. Sed ubi vis acrior imminet hostium, tunc legitima fossa ambitum convenit munire castrorum, ita ut duodecim pedes lata sit et alta sub linea, sicut appellant, pedes novem; supra autem saepibus hinc inde factis quae de fossa egesta fuerit terra congeritur et crescit in altum quattuor pedes. sudes de lignis fortissimis, quas milites portare consueverant, praefiguntur. Ad quod opus ligones rastra qualos aliaque utensilium genera habere convenit semper in promptu. XXV QVEMADMODVM MVNIENDA SINT rsariis castra munire, verum si hostis incumbat tunc omnes equites et media pars peditum ad propulsandum impetum ordinantur in acie, reliqui post ipsos ductis fossis muniunt castra,
Abbreviated transcription (Latin):
genci electi ⁊ ex̾citati cocidie. ñ solũ mane. s
⁊ post m̾idiem om̃i armoꝵ disciplina. ł arte bel¬
landi uet̾es illos milites qͥ orbem t̾rarũ integr̃
subegerunt. facile coequabunt. Nec moueat
felicitatis ac ꝓusionis ẽ ꝑhennitas tua. ut
ꝓsalute rei .p. ⁊ noua excogitet.⁊ antiqͣ resti¬
tuat. Om̃e opꝰ difficile uidet anteqͣ tempces.

Expanded text:
i et exercitati cotidie non solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile coaequabunt. Nec moveat felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam temptes;
Abbreviated transcription (Latin):
signa pĩgebant. ut ipsi nominant. dignata.si¬
cut ⁊̃ nc moris ẽ fieri. Pc̾ea madũso scuto uniꝰ¬
ciuꝰq militis licc̃is erat nom̃ adscriptũ. ad dico¬
⁊ exqua ẽet cohorte. qua ue centuria. Ex hisgͥ

Expanded text:
signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sisigna pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis litteris erat nomen adscriptum, addito ex qua esset cohorte quave centuria. Ex his ig