comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bituritũ se in pecestatem redactur ꝯfidcbat/ uercigen¬
torix tot ꝯtinus ĩ cõmodis uelladuni genabi nen¬
odu̾ni acceptis suos ad ꝯsilui quocas. doces lona
alia racione esse bellu gerendi ꝙͣ antea gescuni.
sit. oĩbus medis huic rei studendũ ut pabulatiens
aut cõmucatu remant prohibeant᷑. Ie facile e as
equititu ipsi habundãt es quod anii tp̃re suble¬
uent pabulũ sechari no yosse necessario dispersos
hoscis ex edificiis petere hos oñs cocidie ab equitibꝰ
drapi posse. pretia salutis cã rei famuliaris cõmoda¬
⁊ negligenda uicos atq edificia incendi oportere. hoc
spacio ab ora quoq uersus que pabulandi causa
adire posse uideant haꝵ ip̃is rez copia suppetere
qe quoꝵ in fiubꝰ bellui geratᵈ  cor opibꝰ subleuẽt ͤ
Romianes aut in opiam no lacuros al magno pi¬
tulo longus a castris processuros Neq interesse.
r̃os ne intͣficiant impedimentis ne exuant quibꝰ

Expanded text:
Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. VercingeBiturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ama iumentaq ꝯquirerent equitatꝰ hostiũ ꝓcul
uisus esc. qui agnen uertigentorigis antecesserat:
Quem suuul atq oppidani aspexeriit atq ĩ spem
auxilii uenerũt. damore sublato aima capere pertã
clandere murũ cõplere eperut Centurienes ĩ oppido
cũ ex significatione. galloꝵ noui aliquid ab hus
nairi ꝯsilii iutelleyisset gladns distactis portas occiu¬
pauerut suosq onuis in columes recepenĩt. Ccͫ ex ca¬
stas equitatũ educi iubet preliuiq equestie cõmitit᷑
laborantibꝰ iam sius geruanos equites cucieei.
tuerat Eor npetũ galli sulstiere nõ potueruns
atq in g̾ugam qiecti multis amissis se ad agnien
receperut Quibus profligatis ruisus oppidani per¬
terati comphenses eos quoꝵ opera plebem ꝯcitata
ꝯfectis Ciⁱ Ad oppidii auaricũ qued erat mayimu
munitissmiuniq in finibꝰ bitiricũ atq fercilissumd
regione profectꝰ est q̃d ey eo oppido recepto cuntate

Expanded text:
ssis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul ssis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter tuerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam sar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ante oppidũ positis diei tpre ex clusits ĩ poterum op¬
pugnationem differt queq ad eam iem usui sit
militibꝰ imperas Et qͣd oppidũ genabũ pons fluminit
ligeris ꝯtiuebas ueritꝰ ne noctu ex oppido profugeret
duas legiones in arnus excubare iubet genabenses
paulo ante mediam uecem silentio ex oppido egesi
flumien tedosire ceperit s ua ⁊ y ce ploratoris.
nũciata .c. legiones quas erpeditas esse iuisseus pe¬
tis nicensis intrenuttit atq oppido pocitᵈ  ꝑ paucis
oppidũ drripis atq incendis predam militibꝰ donat ex¬
eicitũ ligerim fraducit atq ibiturigũ fines yucnit
uertingentorix ubi de. Ce ͤ. aduentu cognouit oppugia¬
tione desistit atq obiam. Cc. preficiscit᷑. Ille oppidũ
uenissec oratũ ut sibi ignosceret sueq uite asulers
Ut celeritate reliquas ies conficeret. qua pleraq
cras asuecꝰ/ arma confeni equos produci obsĩdes dati

Expanded text:
ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum opante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari
Abbreviated transcription (Latin):
tates alienare. Itaq cohortatꝰ eduos de supportando
cõmeatu premittit ad boies qui de suo aduetu. de¬
ceat hortent᷑q ut inifide mancat atq hoscium
mpetu magno aio substinat duabꝰ agedinci. le¬
gienibꝰ atq impedinietis tociꝰ eẋcitꝰ ÷dictis ad boioᷤ
proficiscit Altero die cũ ad oppidũ senonũ uellaudu¬
num uenissel ne quem post se hostem rehuqueret
quo expeditiore re frmentaria uteret᷑ oppugnare
iustitiut. id q bidue trrcũuallaut tercio die missis.
ex oppido legatis de deditone arma ꝯferi iumenta
produci sexcentos obsides dari iubet Ea qui cu facet
c. crebonium legatũ reliiquit ip̃e ut ꝙ pͥmũ iter
faceret genabum caruitũ proficiscit᷑. Qui cũ pͥmũ
allato nũcio de oppugnatiene uellaudũ cũ longiꝰ eanii
rem ductũ ra exiscimaret presidiũ genabi tuendi ca
qd eo nutteret comxabat Huic biduo ꝑuenie castrs.

Expanded text:
tates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando tates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ in ligones atendit ubi due legiones iemabis
ut siq̾d etiam de sua salute ab eduis nuret ᷑ ꝯsilii.
celeatate piecureret Ro cũ puenisser ad reliquas legio¬
nes mittit pͥusꝙͣ oñis ĩ unũ locũ cogit ꝙͣ de eiꝰ aduẽ¬
tu aruernis nũciari posset Hac re cognita uertin¬
getorix ruisus in bitirrges excitũ reducit atq inde
profectꝰ gorgobua boiorum oppidu quos ibi eluctico
prelio uictos .cͣ collo cauerat adiusq attrbuerat ap¬
pugnare iistituit Magnam hec ies . Ccͥ. difficul¬
tatem ad ꝯsiliũ capiendii afferebas. Si reliquani
ytem iemuis uno loco legiones ꝯtmeret ne stipediarns
eduor expugnatis cũcta gallia deficeret qd nullum
anucis in eo presiduu iuderet positũ esse. si maturi
ex ibernis educeret ne a re famẽtaria dirris subues¬
tionibꝰ laborarer/ prestare uisũ est tñ õs dificultates
perpeti ꝙͣ tanta ꝯtunelia accepta oĩu suoꝵ uolun¬

Expanded text:
Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum volun
Abbreviated transcription (Latin):
tuerat equitibꝰ imperat ut ꝙͣ latissime uossant
uagentꝰ et qua maxnuũ hoscibꝰ teriorem ĩferat
Celerit̾ hec fama ac nũci ad uertigentorigẽ yfe¬
rũt᷑ Quem ꝑterriti om̃s aruerui crcũsistunt.
atq obseccãt ut suis fortunis asulat. neue ab
hostibꝰ drapiant᷑. presertimi cũ uieat ome ad se
bellũ tanslati. Quor ille p̾cibꝰ ymotꝰ castia ce
hitirrigibꝰ mouet ꝑ aruernes uersus As. Ccͫ. I idiui
in hiis locis moratꝰ qd hec de uertingetorige usa
uentura opnuone yceperat y causam supplenicti
equitatꝰ q cogendi ab cecitu discedit brutuni.
ade lescentem hus copnis preficit Hũc mones.
ut ĩ oitꝰ ptibꝰ equites ꝙͣ latissinie puagentur
datuꝵ se operam ne longiꝰ tuduo a castas absic
Hnis ꝯstituris rebꝰ sius ĩ oppiuatilꝰ ꝙͣ maxius
põt itineribꝰ uiennã puenit sbi nactꝰ recentem
equitatũ ꝙͣ multis añ diebꝰ eo pͥiuserat neq
diurno neq nocturne itiuere int̾iusio y hines

Expanded text:
equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pemultis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines
Abbreviated transcription (Latin):
nõ yossent. ne res afferat᷑ aut urreurrando ac fide
sanciat᷑^ petũt collatis militarbꝰ sigiue qd more or
giaiussima cernonia ꝯtiuet᷑ ne fc̃o nutio belli
a ieliquis deserant Tum collaudatie cariuitibus.
dato iureuirando ab oĩbꝰ qui adeiãt tp̃ie enꝰ rei.
qstituto a ꝯsilio discedit᷑ Ubi ea dies uenit car¬
nutes cotuato et conconetodunno ducibꝰ desperati
hoĩnubꝰ genabu signo eato concunũt ciuesq ionua a¬
nos qui negociandi causa ibi asciterat. In hiis .c. c̃
fusiui cotam honescum equitẽ romanũ qui iet
fiumentarie iussu. C ͦ preeiat int̾ficuit bonaqi

Expanded text:
non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentar
Abbreviated transcription (Latin):
mpedmiẽta q sua in altiores siluas abdidet
cepias oiũs iu loco ediro atq apte nistruxerunt
Qua re nũciata. Ce celert saicinas cõferi arma
expediri uissit collis erat leuit ab inif̾io accli¬
uis lũc ee oibꝰ fere ꝑtibtꝰ palus difficilis atq ĩ¬
ratmiq distuibutis in ciuitates oĩa uada at saltꝰ
eiꝰ paludis obtruebat sic aĩo parati ut si eani.
paludem reniani ꝓcupere conarent  hesitantes p̃¬
merẽt ex loco supiore lut qui ppiuquitatẽ loci.
uideñt paratos prope eque marte ad dimicandu
existnuares. qui nnquitatem ꝯuictõnis pspiceret
in aui snulatõne seie ostentare cognesceret in
prelii expescentes edecet quanto detrimento et
qia uiroꝵ fortui morte necesse sit coͬstare iuito¬
riam Ques cũ sic aĩo paratos uideret ut ulł
pro sua laude ꝑiculũ recusent sũme se uꝗtatis
ꝯͥ dempnari debere dixit nisi eoꝵ uitã sua salu¬
te hẽat cariore sic nulites ꝯselatos edde die re¬

Expanded text:
abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque imratimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Inproeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die re
Abbreviated transcription (Latin):
facere eos qui negociandi cã ibi ꝯstiterant
hos atmuo itiuere adorti oibꝰ impedimentis
exiuit. Repugnantes die nocteq obsident.
multis utrmiq intfectis maiorẽ armatoru
miultitudiue concitant /. Interim nũcio allato
onĩs nulites eoꝵ in potestate.cͬ. teneri cõcur¬
rũt ad aristul nichil publico fcmm ꝯsilio de¬
mostrar questionẽ de bonis direptis decernũt
re et capti conpendio ex direptis bonis ꝙ ea 3
res al miultos ꝑtinebat tuuore pene exterrti
ꝯsilia clam de belle mire incipũt cuutate q
teliquas legationibꝰ sollicitãt Que tam et si
Ce intelligebat. tñ ꝙͣ mitissmie potest legatoᷤᷤ ⁊¬

Expanded text:
cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, re et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, t
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ ꝓptͤ magnitũdinẽ castioꝵ ppetuo cet isdir
ni uallo ynanendũ Multitudine sagiptaꝵ atq
om̃is generis teloꝵ multos uuhucratos ad hec
substienda magno usui fuisse tormenta fa¬
bium discessu eoꝵ relictis duabꝰ portis obftrue¬
re ceteras pluteosq uallo addere et se ĩ poster
diem smuleniq casũ ipparare Hiis rebꝰ cognitiͤ
Ce  sũmo stũdio unlitũ aute ortũ solis i castͣ.
puenit dum hic ad grigoniam grrãt ͦ ed ui pͥ¬
nus nũcus a litauico acceptis nullũ sibi ad
coguoscendũ spatiũ relinquũt Ipellit alios
num generi est ĩnata ut leuem auditõnem
heant pro re cõꝑata bona cuuu romanor
diripuĩt cides facuit inseruitutẽ abstrahunt
adiuuat ien procliuatami cõiuittoli tauus ple¬
beniq ad furorem impellit ut facinore admus¬
Co ad sanitatẽ reuerti pudcat Marcum aristu
tabunũ muilitũ iter ad legionẽ facientẽ fide
data ce oppide cauillono edutũt. Idem cogũt

Expanded text:
quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios  maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret acie nuistructa pugnares. uli neminem
nI equuĩ locũ se se dinuttere. sed tote undiq inuro
cricũfundi uiderũt ueriti ne oio spes fugi colleret᷑
abiectis armis ułtinas oppidi ytes ꝯtiueti ĩpetu.
petiuerũt parsq ibi cũ angusto exitu pertarum
se iyi piemerẽs anulicibꝰ ps iam egressa portis̃
ab equitibꝰ interecta est Nec fuit quisꝙ qui
prede studeret sic et genabi cede et labore operis
ni citati nen etate ꝯ̃fectis nõ mulierilꝰ nõ ĩfr̃tibꝰ
repercerit deniq et eĩ nũo qui fuit cricit miliu

Expanded text:
veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni nu
Abbreviated transcription (Latin):
Stare iderut quod plerũq ĩ sũno piculo tuuor mĩar¬
Q non recipit conclamare et significii difuga roma
manor uie preoctuparent᷑ a consilio destiterũt Dosto
die. Cͫ permota tura derelictisq opeabꝰ que facuie.
nistituerat magno cohorto mibre nõ ĩ utilẽ hãs
ad capiendũ ꝯsiluĩ tempestatẽ aebitat est ꝙ paulo
in cautiue dispositas in nuro custedias iudebas. suos¬
q languidius in opere uersari iuissit et quid fieri
uelles oscendit. legio nuibꝰ que extra cascia iuineis ĩ
occulto expeditis cohortacꝰ ut aliquo pro cantis la¬
boribꝰ faictũ uictorie ꝑciperet hne qui primi nurĩ
ascendisset prenua ꝓposuit muilitibꝰ q signũ dedit
Illi subito ex oibꝰ ytibꝰ euolauerũt muꝵq celenter
cempleuerũt Hosces ie noua perteniti nurro tur¬
cibꝰ q deiecti in foro ac latis patentioribꝰ cuncatim
asticerũt. hoc aĩo ut si qua ex ꝑte obiuam cõt:a

Expanded text:
rstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor miserrstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanmanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia to ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra
Abbreviated transcription (Latin):
illo nunẽ fungebat᷑ Gadem iatione ictu scor¬
pionis exammato alteri successit terciꝰ et tercie
quartꝰ. Nec prius ille est a piopugnatoribus
uacuus relictꝰ locꝰ ꝙͣ restnicto aggere atq om̃i
illa yte sumotis hostibꝰ finis est pugnadi ft̃s
om̃ia ex ꝑti gala qd̃ res nulla succesieras. Postero
die ꝯsiliũ ceperit ex oppido profugere hortante
et iubente uertingentorige. Io silencio conati noc¬
tis non magna iactura suoꝵ sese effectiros spa¬
bar proptecea qͥd neq longe ab oppide castia.
uertingentorigis aberant et palus que perpetua
nitercedebat. ronanos ad nisequendos tardabat
Iani q de facre noctu apparabat cũ matres
familie repente ni publicũ ꝓcurerit flentesq piecta
ad pedes suor õibꝰ precibꝰ pecierũt ne se et om̃s liberoͭ
hoscibꝰ ad supplicul dederent quos̃ ad capiendam fugã
nẽ ec uiruĩ infrauitas impedires. ubi ces̃ in snia ꝑs¬

Expanded text:
illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorillo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia pe
Abbreviated transcription (Latin):
nistituto. Ce seniꝑ due legiones pro castas exci¬
babas pluresq partitis tp̃rbꝰ erãt in opere ce¬
leuter factũ est lut alii eruptõnbꝰ resisterent
alni turres reduceret aggerẽqz interscuiderent
omñis uero ex castas multitudo ad restringĩdũ
concurieiet Cum oibꝰ locis asũpta iam ieliqua
yte noctis pugnaret ͤ sẽy q hostibꝰ spes uitorie
reitegiaret ea magis qd̃ deustos puteos tur¬
rium indebat nec facile adire aptos ad au¬
uiliandũ aĩaduertebat. sempq ip̃is defessis re¬
centes succederet. omeniq gallie salutẽ ĩ illo
uestigio tp̃ris positam arbitiarentͤ accidit ĩ¬
spectantibꝰ nobis ꝙ dignũ menioria uisũ pre¬
tercundii nõ extimauimꝰ. Quidam añ portam
oppidi gallus ꝑ manꝰ picis ac sepi traditas gleba ᷤ
I ignem e regione turus pioiciebat. scorpione a
latere dixtio trauciꝰ ex aĩatusq concidit. Huc
ex piornus unꝰ iacentem trausgressus eodem

Expanded text:
instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excuinstituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salurentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem
Abbreviated transcription (Latin):
neis̃ suos ord iues seruat tum ad utilitatẽ et
defensionẽ urbui sũmam ht oportumtate quod
et ab incendio lapis et ab ariete materia defe¬
dit que perpetuis trabilꝰ pedes quadragenos.
plerũq intiorsus reiuĩcta neq perrũpi neque
disciahi potest Hiis tot iebꝰ impedita oppugna¬
toue milites cũ toto tpre frigori et assidius.
iubrbꝰ turbarent᷑ tñ ꝯtiuenti labore oĩa hec
nyauerũt et diebꝰ .xxu. aggerem latũ pedes
ue qs dĩo tp̃s ab opere ĩttrnuterer pauo an
triciam uigiliam et aiaduersũ fumare ag¬
geren quem cuniculo hostes suttederat codẽq
tpre toco muro claniore sublato duabꝰ portis.
ab utioq latere curiui eruptio ficbat. alni faces
atq arudam materia de nuuro in aggerẽ eniuiꝰ
iaciebat picem celiquasq ies quibꝰ ignuis crcitari
petest fundebat. ut quo primu cunciet ͤ aut cui
rei feriet  auxilui uix iatio miri posset tñ qd̾

Expanded text:
neis suos ordines servant, tum ad utilitatem et neis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes  omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod
Abbreviated transcription (Latin):
norũ atq usitatũ est. Fotũ aũt muꝵ ex om̃i
pte turubꝰ ꝯtabulauerat latq has coriis nitex̾at
sum crebris diurnis nocturnisq eruptionibus
aut aggeri ignem inferebat. aut milites oc¬
cupatos in ope adoriebant᷑. et nr̃aꝵ turaum
altitudnieni quantũ has cotidianꝰ agger expres¬
sciat cõmissis suaꝵ tunũ malis adequabant:
recte perpetue in longitudnniẽ paribꝰ ĩteruallis
discantes nter se biuos pedes ĩ solo collocantͦ
ue uincuit᷑ extrorsus et multo aggere uestiũ¬
tui. hec aut que dixnuꝰ int̾ualla grandibꝰ in
tionte saxis effacuit᷑. Hiis collocatis et coag¬
mentatie. alius in sup ordo additͫ. ut illuo ddẽ
nt̾uallũ seruetᵈ  neq int̾ se ꝯrigant trabes
sed paribꝰ intermusse spatus single singlis saxi
interiectis arte ꝯtiueant . Sic deniceps oñe
opus ꝯtexit᷑ dum iusta nuri altitude exple¬
atur. Hoc cũ in speciem uarietatẽq opus de¬
forme nõ ẽ alteriꝰ trabubꝰ ac saxis q̃ rectis li¬

Expanded text:
notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis li
Abbreviated transcription (Latin):
magiscatu gesserit / ciuitatẽ oñez esse in ariis di¬
uisum senacu diuisii populi suas quisq eoruni
diencelas qͥd si diutiꝰ alatͣ ꝯtioue. sia. fore uti ps
cũ pte cuutatis confligat id ne accidat positũ in
e diligencia atq auctoritate. Ceͫ. et si a bello atz
hoste discedere de camentosu eẽ existimabat / tni nõ
ignoras quanta ex dissensionibꝰ ĩ cõmõda orra cõ¬
eim arq arna discederer /atq ea ps que mĩnꝰ¬

Expanded text:
 in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri convim atque arma descenderet, atque ea pars quae min
Abbreviated transcription (Latin):
suyior tỹor secũdis prelus nich adee arduu. s
esse existiabat qued nõ uirtute ꝯsequi pessent
neq fiue pͥus sequedi fecerũt qua miuro oppidi
portisq apiquarut / Cum uere ex ribꝰ urbis pribꝰ
orto clamiore qui longiꝰ aberat rtentiuo tumultu
yterrati cũ hosten nitia portas esse exiscumarent
tes passis manibꝰ obtescabant  romanes ur sibi
parcerit / neu sic auariti fecisses ne a nullieal

Expanded text:
adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent,tes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mul
Abbreviated transcription (Latin):
uenerut. Quos ille iam miulta nocte silentio ex
fuga recepit. uertꝰ neqͣ in castas ex eor concursu.
et miseria uulgi seditio orret᷑. ut procul iniua
dispositis familiaribꝰ sius pinicipibꝰ q cuutatũ dis¬
parandos de ducendosq ad sues curaret que cuiqr
die asilio conuocato osolatus cobortatꝰ q est / ne se a

Expanded text:
te silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique die concilio convocato
Abbreviated transcription (Latin):
nn celeritate uidebat  fabiu legatũ cũ legionibꝰ
unabꝰ castus pͥsidio reliquit fiatren litauici.
tum cõprehendi uississet paulo anͥ ieperit ad
hostes fugisse ad hortatꝰ milites ne necessario
pie itineris labore pinoueant cupidissinus oi¬
bus progiessus milia passiii .xxu. agnien edu¬
or ꝯspicatꝰ ĩ misso equitatu iter eoꝵ impedit at.
redorigem et unidomaril quos illi iitͥfectos
cyistimabat int̾ equites ueisari suosq appellare
uibet Hiis cognitis et litauici fraude ꝑspecta.
Niu manꝰ tendere deditione significare et ꝓ¬
iectis arnus mortem deprecari incipiũt lita¬
uicus cũ suis clientibꝰ quibꝰ more galloꝵ ne¬
fas est etiam in extrema tortuna deserue pa¬
cones gergoniam profugit. Ceͫ nũciis ad ci¬
uitatem eduor mussis. qui suo beneficio ꝯser¬
uatos decerent ques uire belli int̾ficere po¬
tiusset. tubꝰq horis noctis eycitui ad quietẽ

Expanded text:
in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atqredorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. E porederix eduus sino loco natꝰ adoles¬
cens et sume donu potencie et una uiudo¬
marus pantate et gra. si gñe uispan que¬
Ce ab diuitiaco sibi tcaditũ ex humili loco ad
sumam dignitatem yduyerat in equitũ numero
quenerat noiatim ab eo euocati. Hiis eiat niter
e de principatu ꝯtencio et in illa magistiatiul
ꝯ treuersia alter pro cõuictolitano alt̾ pio cocto
sũmis opibꝰ pugnauerat. Ex hiis eperedorix. co¬
gnito litiuaci asilio media fere noctem rem
ad Ceꝰ. defert / orat ne patiat ͦ cuutatẽ pranio
adelescentiũ ꝯsiliis ab anucicia . P. R. deficeret
qued furuꝵ prouideat. ne se tot hoĩnũ nulia cu
hostibꝰ ꝯuixerint quoꝵ salutem neque ꝓpmqui
neglgere neq cuutas leui moniento extimare pos¬
set Magna affectꝰ sellicitudine hoc nũcio Ceͫ. qd̾
rerposita dubitatione legiones expeditas .iii. eq
cali tp̃re ad contrahenda castia qd res posita.

Expanded text:
ntur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulesntur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quear ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, qrat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita
Abbreviated transcription (Latin):
edocuerat. que dici uellet atq eadi q̃ lita uitꝰ
pionũtiauerat multitudini exponũt multos
quites eduoꝵ int̾fectos q̃d collotuti cũ arueni
dicerent᷑ ipsos si inter multitudine mlitu oc¬
cultasse atq ey media cede fugisse Cõclanias
edui et lita uicũ obseccãt ut sibi ꝯfulat Q ua
nobis gergouiar ꝯtendere et cũ aruernis nos¬
niet auĩgere. An dubitamꝰ quin nefario fa¬
ciuore adnusso romani iam al nos ĩtficiẽdes
concurãt prenide si quid ĩ nob ai est. pioseq̃¬
mur cor mortem qui in dignissime ĩteuert
atq hos lationes int̾ficianiꝰ ostendit ciues
romanos qui eiꝰ p̃sidn fiducia una erant.
Hagnũ nũ frumẽti cõmeat qi diupit ipos
cuidelit᷑ excuiciatꝰ int̾ficit. Nũcios tota ciu¬
tate eduor dimuittie code mendatio de cedee
quitũ et principiũ. ꝓmonet. hortat᷑ ut ẜmuli
rationt atq iỹe fecerit suas mutuas ꝑseqna¬

Expanded text:
edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Qnobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitatquitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequa
Abbreviated transcription (Latin):
tabuere. Cur eĩz pocitis deui de sus nire et de
legilꝰ ad .cc̃. disceptatorẽ ꝙ̃ roniani ad eduos
ueniant celent adlescentie et oratione magi¬
statꝰ et ynio deductie cũ se uel prmcipes ei
ꝯsilii fore profiterẽt᷑ ratio ꝑficiendi queubar
qd cuutatem teniẽ ad suscipiendũ bellu adduci
posse nen ꝯfidebat. Placuit ut litauitꝰ. x illis.
nulibꝰ que . Ccͥ. ad bellũ muiterent ͤ. preficeretur
atqi ea ducenda curarit. fiatresq enꝰ ad.Cẽ.
ꝯstituut. litauitꝰ accepto eẋcitu cũ nulia pas¬
Calidis
subite nulitilꝰ lacrnias / quo proficiscuuur i
quit milites. om̃us nr cquitatꝰ oĩs nobilitas
niterur principes ciuitatis eporedorix et urrdo¬
marus iusimulati ꝓditionis ab ronianis ĩ ec̃a.
causa int̾fecti sũt. Hec ab ip̃is cognoscite a
ab ip̃a cede fugerũt nam ego fiatribꝰ atq all
nieis ꝓpuiquie interfectis dolore ꝓhibeoi que
gesta sũt ꝓnũçiare Producunt᷑ lin quos ille

Expanded text:
tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caeconstituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia pascatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego frateis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille
Abbreviated transcription (Latin):
ninis frriuo tenebat᷑ ł anen silencio nectis
Ceͣ e castus egressus priusqͣ ubsidio ex oppido
uenirs posset deieciꝰ ysidio potitꝰ loco duas.
abi legiones collo cauit fossa q duplice duode¬
norum pedu a maioribꝰ castrs ad minora
yduxit ut tuto a repentiuo hostui incuisu et
singuli cemeare pesset duiz hec ad gergouia
gerũt coniutelitanꝰ eduus cui magistiatũ
ad udditatũ a.Cc̃. demostianimꝰ solititatꝰ ab
auernis pecunia cũ quibꝰ dam adeliscentibꝰ
celle quit ͦ quoꝵ erat princeps litauiceus ah.
eiꝰ fres amplissnua familia nati adolescẽ¬
tes Cum hiis primũ cõmunicat hortat᷑ qr
ut se liberos et ixio natos menimerint
unã esse eduor cuutatem qͥ certissmmiam
gallie uictoriam detineat eiꝰ auctoritate re¬
liquas atrueri qua traducta locꝰ asiscendi. eo¬
manis ni gallia non fore Esse nõ nullo se.cͣ.
beneficio affectu sit tñ ut iustissmia apud
eũ cãm obtinueris sed plus cõnuni libertati

Expanded text:
nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minoratuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati
Abbreviated transcription (Latin):
e eo loco quinis castus gergouiam puenit/ eqͥs¬
raqi eo die ⁊ celio leui fco yspecte urbis situ q̃.
tingentorie castus prope oppidũ positis mediocri¬
bus cricũse interuallis seꝑatim singulaꝵ cuuta¬
tuni copias collocauerat atq eiꝰ aibꝰ ugi. tollibꝰ
occupatis qua despici peterat. horabilẽ specie
ybebat. Frnicipesq eaꝵ ciuitatũ quos sibi ad cẽ¬
silui capiendũ delegerar prima lute coridie ad
se muennie iubebat. seu quid comunicandũ seu
quid ad ministrandũ uderet᷑ Neq ullu feie dic̃
intermittebat ꝗn equesta prelio interiectis sa¬
gitariis quid in quoq esset aĩ ac uirtutis
suor yspiceret Erat e regione oppidi cellis sb̃
ip̃is ⁊adicibꝰ montis egiegie munitꝰ atq ex
oi ꝑte trcũtisus. queni si tenerẽt nĩi et aqͥ.¬

Expanded text:
ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equesex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quacingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent n
Abbreviated transcription (Latin):
yte iter facere cepit Cum uterq utimq cyiss.
excitꝰ ii ꝯspectu et fere ⁊ regione castas castia
ponebas dispositis cxploratoribꝰ nec ubi refecto põte
remiam copias traduceret. Erat in magnis difficł
impedrret qd̾ nõ fere añ autũxiul clauer uado
transiri solec. Itaq ne id actideres siluesta loco.¬
situm e regione uniꝰ eoꝵ pontiũ qͥs uertigitorie
rescridendos curauerat postero die cũ duabꝰ legiont¬
bus in occulto restitit reliquas copias cũ oibꝰ ĩpe¬
dimentis ut ꝯsueuerat msit deytis quibusdam
cohortibꝰ uti nũs legionĩ ꝯstare uideret᷑ hiis ꝙͣ
longissame possent egre di iussis cũ iam ey diei
tp̃re ꝯiectura ceperat in castra yuentũ isdẽ sblicis
quaꝵ pars niferior integia remauebat pontem
reficẽ cepit Celert effecto opere legienibꝰ q et.
uertigentorix re cognnta ne ꝯtia sua uelũtatem
dimicare cogeret᷑ magius itmeribꝰ antecessit. Cc. .

Expanded text:
parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesarisimpediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri locositis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traVercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
denacuq omiez et ques int̾ centreuersia esset
desi etia euocauis. Cum prope oñus ciuitas eo.
quemisset deceret᷑ q paucis clam quocatis alio.
lad alio tpre ad que oportuerit frcm afie renucia
ti cũ leges duos er uia fanilia uue utroq.
non solum magistiatꝰ cceari uetarẽt sed etia in
senatu esse piohiberent cotum nupiũ deponere co¬
egit / Cenuctolitauem qui ꝓ sacerdotes. ciuitatꝰ more¬
niter missis magĩatibꝰ esset cieatꝰ potestatem abtm̃e.
iussit. Hoc de cieto int̾posito cohortatꝰ eduos ut cõ¬
tro uersiaꝵ ac dissensionis obluuscerẽt ͦ atq oibus
omissis hnis rebꝰ huic bello serurrẽt ea que me¬
riussẽt premia a se deuicta gallia expectarẽt eqͥta¬
tuniq oc̃m et peditũ muilia .x. sibi celerit᷑ muitteret
citu in duas ꝑtes duusit. Quattuor legiones in
clauer duxit equitatꝰ ꝑtem illi attribuit ꝓtem
sibi reliquit. Qua re coguita uertĩgentoriꝵ oĩbꝰ
interruptis eiꝰ fluminuis pentibꝰ ab altera. flumis

Expanded text:
quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem atum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterentcitum in duas partes divisit: quattuor legiones in  Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
magua coacta manu in prouincia nazbonei.
uersus eruptionẽ facere ꝯtendit. Qua re nũciata
Ce  oibꝰ asiliis anteuertendũ eristimauit ut nar¬
bonem proficisceret Ro cũ uenisset tuuentes cõ¬
firmat presidia in rutens ꝓuincialibꝰ uolcis a¬
retenicis. tolosatibꝰ trcũq narbonẽ que loca.
hestibꝰ erat fiuitima ꝯstituit partem copiarum
ex preuincia supplemẽtũq q ex italia adduxat
iubet Hiis rebꝰ cõpatis represso iam lucterio et
remoto qd intrare nitra presidia periculosii pu¬
tabat in eliuos ꝓficiscit᷑ et sic euẽna qui ar¬
uernos ab eliuis discludit durissimio tp̃re anni
altissnua niue iter impediebat ł amen discussa.
niue ui. in altitudine pedũ atq ita uiis pate¬
ftis sumo militũ sudore ad f̾mes aruernoꝵ y¬

Expanded text:
magna coacta manu in provinciam Narbonem magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arverno
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ ie asilui fuisse cegnouerit ut si flumen ta¬
isset una er ꝑte ip̃i altera arue̾ni se cͥcũsisteret
Nea ne de caula qua legatis pronũciarit an
fidia adducti fecernit. qd̾ nicħ nobis cõstat. nõ
mettͫ pio certo esse ꝓponendũ bituriges pest eoꝵ
discessũ statim cũ aruer nis ũgũt᷑ Hns rebus
in italia Ce nũciatis cũ iam ille uibanas res
uirtute.CN. pompei cõmodiore instatũ puenisse
ntelugeret in transalynam galliam profettꝰ est
Ee cu ueniss. magna difficultate afficiebat᷑ qua
atene ad excitũ puenire posset Nlani si legio¬
ue in ꝓunciã arcesseret. se absente in itnere
ello unnicatures ee intelligebat Ui iỹt ad exti¬
tun atenderet. ne hiis quidem eo tpre qui ꝗeti
mderent. suã salutem iecte cõnutti uidebat.
attim lucterius caduricus in rutenos missꝰ ea
ciuitatem aruernis conciliat. Progressus ĩ nitio¬
briges et gabales ab utrisq obsides accipit et

Expanded text:
quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen traquibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et