comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
institutiur exhr̾dati.ita enĩ ꝑ
iegem uellcyam succedendo
nõ rũpunt testm. Nansi prĩ¬
cipale ruptu sit testm̃ et pup¬
Allare cuanut .s. si extranei
sb̃stitue si modo cu in iocũ ne¬
potis adoptau̾it.uł anrogaũ¬
it filio p̾cedente.¶Quis quis
aũt in pubi testm̃ faclat. sibi
quoq deb face̾. Cct̾m soli filio
n pot̾it. nsi forte milos sũ ado
aut insi sibi quoq fec̾it nõ ua¬
let ita ut insi adita quoq pri
pr̾ditas sit pupilla retestme
uanescat.piane si omissa cã
pricipał testĩ ab intestato pos¬
sideatur hr̃ditas dicend̾ẽ et
pupillo. sb̃stitu ẜuand̾. Int̾¬
cdum ctiam pupillans ceti¬
cã cõpellend̾ pr̾de institutir
adur hr̃ditatem. ut exscdis di¬
bulis ficei ꝯmissum ꝯualescat
ut puta ñ iam pupill decessit.
Cetͣm si adhuc uinat ĩponmt

Expanded text:
int vel exheredati: ita enim post legem Vellaeam succedendo non rumpunt testamentum: nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare evanuit. sed si extraneum substituere, si modo eum in locum nepotis adoptaverit vel adrogaverit filio praecedente. Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit. adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non valet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum evanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum servandum: Interdum etiam pupillaris ta compellendum heredem institutum adire hereditatem, ut ex secundis tabulis fideicommissum convalescat: ut puta si iam pupillus decessit: ceterum si adhuc vivat, improbum
Abbreviated transcription (Latin):
cantertus partes csns fũ
dinutrices ex fideicomisso
petere possint quamna cr¬
rator es receptus sit quem
urre dare non potino atrne

Expanded text:
an tertias partes usus fructus fundi nutrices ex fideicommisso petere possint, quamuis curator ei receptus sit, quem iure dare non pote
Abbreviated transcription (Latin):
habet aliquam temꝑoris
demonstrationem. ¶Duo¬
bus eadem res. si ħeri .e. de¬
dissent legata est. si alter
gati consequetur et pars
cuis qui non dederit alteri

Expanded text:
habet aliquam temporis demonstrationem. Duobus eadem res, si heredi centum dedissent, legata est: si alter gati consequetur et pars eius, qui non dederit, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾. S iquis legata qui¬
bus dies apposita non essz
annua bima tͥma die da¬
ri iussit et alicui cum pu¬
bes esset peccumam lega¬
uit. id quoq legatum an¬
nua .b.t. die post pub̾ta¬
tem prest andum esset in
comentariis gai scriptu
est. quia magis conditio q̃
diẽtum est legato adiecta ẽ
¶Contra ego sentio. quia fe¬
re dies ponitur ad progan¬
da ea que ad p̾sens tempꝰ.
non etiam que in futurum.
legata sunt diesq pubtatis

Expanded text:
 Si quis legata, quibus dies adposita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legavit, id quoque legatum annua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, quae ad praesens tempus, non etiam quae in futurum legata sunt, diesque pubertatis
Abbreviated transcription (Latin):
ii. demde ẜuus decesẜit nicħ
fidei cõmissi noĩe pratur co¬
gencdus eris. ¶Siscriptꝰ exꝑ
amet eis quib test̾o legatur
crat distribue idꝙ subcondi¬
cione legatum ẽ tunc ꝓcipe de¬
bebit cu cõclicio exstit̾it. In ter¬
imi u̾oaut ei aut his qmib
legatumẽ satisdare or. Cin
sus est is rogan pot̾ ut cander
peccuma alicui restituat. Rar
cum possit testator coclicillis
puir lib̾tatẽ daix et ħ̃modo:
dicionẽ extingue cur no etiã

Expanded text:
inde seruus decesserit, nihil fideicommissi nomine praestare cogendus eris.Si scriptus ex am et eis quibus testamento legatum erat distribuere, id quod sub condicione legatum est tunc praecipere debebit, cum condicio exstiterit: interim aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet.Cui sus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum possit testator codicillis pure libertatem dare et hoc modo condicionem exstinguere, cur non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Erus ab hostib capto murle
ficut quemad̾ hr̃dem institu¬
ere possum ẜuum quimhõ¬
t̾ium potestate ẽ ita legare q
et suo ch optio data ꝑtenyoi¬
midiam stichi dico. ad dñm

Expanded text:
ure ut, quemadmodum heredem instituere possumus seruum qui in hostium potestate est, ita legare quoet seruo eius optio data, partem dimidiam Stichi dico ad dom
Abbreviated transcription (Latin):
si eodem mõ quo apud ces¬
tatorem fuerunt et apucł
concubinam futura legaũ.
non debebantur eius temp¬
is dequo quesitumẽ ciba¬
ria.uerum si uelud mini¬
isterium ubamim ab hic
transferuntur debebuntur¬
¶Ticia decedens testamento
itacauit. omnibus lib̾tis
lb̾tabusq meis cibana ⁊

Expanded text:
si eodem modo, quo apud testatorem fuerunt, et apud concubinam futura legauit, non debebantur eius temporis, de quo quaesitum est, cibaria: uerum si uelut in ministerium urbanum ab his transferentur, debebuntur.Titia decedens testamento ita cauit: 'omnibus libertis libertabusque meis cibaria
Abbreviated transcription (Latin):
faci at codicillos miles et
intra annum decedat ex
testamento qd̃ in milicia
uire mlitari fecit plena
legata ex codicillis ħ ita
falcidie rõne prestari debe
dicitur. S res ita expediet᷑
si cum quadringẽta he̾ret te¬
tamento quadringenta co¬
dicillis .c. legam̾it exquĩta

Expanded text:
faciat codicillos miles et intra annum decedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae ratione praestari debere dicitur. sed res ita expedietur: si, cum quadringenta haberet, testamento quadringenta, codicillis centum legaverit, ex quinta
Abbreviated transcription (Latin):
non quasi naturalis ¶Si
hr̃s iustitutus non habeat
uoluntatem uel qui a inci¬
sse sint tabule urquia can¬
cellate. uł quia alia rõne

Expanded text:
non quasi naturalis? Si heres institutus non habeat uoluntatem, uel quia incisae sunt tabulae uel quia cancellatae uel quia alia ratione
Abbreviated transcription (Latin):
trib tutelis. ¶od.¬
ria hona tutelar dant excusa¬
scionẽ. Tria aũt hona sic sũt
accipienda ut nõ numꝰ puy¬
illor płes tutelas faciat. s pa¬
trimonior seꝑacio et ideo q
tribo fribꝰ tutor datus ẽ qui
indiuisum patrimoniũ hr̃
nam tutelam suscepisse cre¬
ditur. Nod.

Expanded text:
toris tutelaris. Tria onera tutelarum dant excusationem. tria autem onera sic sunt accipienda, ut non numerus pupillorum plures tutelas faciat, sed patrimoniorum separatio: et ideo qui tribus fratribus tutor datus est, qui indiuisum patrimonium habeunam tutelam suscepisse creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
dedons acconem cõ pet̾e ex qͦ
euidntissime appanierit ma¬
riti facultases ad dotis eracc̃o¬
ne nõ suffice. ¶Si exurdato ⁊¬
manto mulier agat magis
ẽ ut exdie adite ꝑatris hrdi¬
tatis incipiat ei dotis exacco.¬
¶Quociens muuen satis dan¬
dum ẽ de souidone dotis pr
c̾tum tp̃s si marito satis dar
nõ possit tunc deducto co mo¬
n do tp̃ris ꝯdẽpnacio irsidiu i
nt. aut satudatione int̾posit̾
absolu̾iat mantuz aut habi
tane ꝯpensationis cum ꝯdep̃¬
n̾et. Qd̾ quide hodie magis
usurꝑatur nec fere̾nda ast m¬
nucrsidicat magͥse nelle di¬
lationer patiqua m ix p̃sen¬
taçione deductiones iue añt
manti siue uroris ꝑĩculoto

Expanded text:
de dotis exactionem competere, ex quo euidentissime apparuerit mariti facultates ad dotis exactionem non sufficere.Si exheredato marito mulier agat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio.Quotiens mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit, tunc deducto commodo temporis condemnatio residui ut aut satisdatione interposita absoluat maritum aut habita ratione compensationis eum condemnet, quod quidem hodie magis usurpatur: nec ferenda est mulier, si dicat magis se uelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem.Siue autem mariti siue uxoris periculo dos
Abbreviated transcription (Latin):
doceant ansi habitatiomis
id ẽ. edifficui instrument᷑.
legass et non cedere seruo
opere alii uerei paratos. ẜ¬
ꝯdia aut instructa sut
cum dotibus et reliquis
colonorum et uilicoruz
et mancipus et peccore oĩ
legairis pecculus et cum
accorem. Quesitum ẽan
reliqua colonorum qui fi¬
nita conductione in t̾posi¬
sidem que sut mactore lega¬
to an uxor et filia legato ce¬
dat cum actor non iipẽ¬
dus s inciuitate moratus
sit .u. nichil proponicur
cedant Idem quesut cum
testator facto destamento
inprouniciam sit ꝓfectuᷤᷤ
an ea mancipia que post
ꝑ fectionemeius aut mor¬
tem si non cuius quam.
auctoritate sponte sua ad ꝑ¬
sibi hommes infundos le¬
gatos transire. legato ced¬
te qui ueluti comeantes:

Expanded text:
doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentum legasset, non cedere seruos operae aliiue rei paratos.Praedia ut instructa sunt cum dotibus et reliquis colonorum et uilicorum et mancipiis et pecore omni legauit et peculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposi.Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in ciuitate moratus sit. respondit nihil proponi, cur cedant.Idem quaesiit, cum testator facto testamento in prouinciam sit profectus, an ea mancipia, quae post profectionem eius aut mortem sine cuiusquam auctoritate sponte sua ad parensibi homines in fundos legatos transiere, legato cedforte ueluti commeantes
Abbreviated transcription (Latin):
quartas patruo conferre
debeant. queritur et uerlꝰ
est semisses conferre eos o¬
portere. quia et si auo uiu¬
o cum in euis potestate essẽt
ec. puta acquisissent centũ
filius .c. duo fratres. ꝑ br¬
ditatem aui. loerent. di
duo fratres emancipati. bo
pos. petierint.et unus cõ¬
tulerit. alter non contulit
huiꝰ portio tm̃n. ei qui ĩ po¬
testate est. ꝓdẽe debet. non
etiam emancipato. qm̃ eiꝰ
causa qui in potestate est
denegantur ei actiones.
¶Si per in opiam emãci¬
patus cauere non possit. n
stati ab tranfferenda est
donec iuienire fideuissores¬
possit. ut tam̃ de bis. que
mora det̾iora futura sunt.
his qui in potestate sunt.
actio detur. ip̃iq caueant¬
se un medium colla turos si

Expanded text:
quartas patruo conferre debeant, quaeritur. et uerius est semisses conferre eos oportere, quia et si uiuo auo, cum in eius potestate essent, ducenta puta adquisissent, centum filius, centum duo fratres per hereditatem aui haberent. Si duo emancipati bo petierint et unus contulerit, alter non contulerit, huius portio tantum ei qui in potestate est prodesse debet, non etiam emancipato, quoniam eius causa qui in potestate est denegantur ei actiones. Si per inopiam emancipatus cauere non possit, non statim ab eo transferenda est possit inuenire fideiussores, ut tamen de his, quae mora deteriora futura sunt, his qui in potestate sunt actio detur ipsique caueant in medium collaturos
Abbreviated transcription (Latin):
cius datus est. et tutele cõuem
tutordatus sit. et alt eoꝵ in le¬
gittimam tutelam fris sui ꝑ fõe
etatis ꝯstituti. rtidit. eum qui
datus eẽt turore ẽẽ desisse nerati¬
us ait qr igitur desut tutele ac¬
cio etiam exꝑsona impubis. ꝙͣ¬
ius si intestõ datus fuiss nõ de
sin̾et ẽẽ tutor en qr adhuc erat
ĩpubes qr semꝑ begittima tute¬
la testam̃tane cedit. Si intestõ
sb̃ ꝯdicione tutor dato sit. dem̃
alius medio tp̃r exinquisitõe
dicend̾ est locum ẽẽ tutele uidi¬
cio existente cõdicione qr tutor
ad tp̃s fu̾it datus idem erit di¬
cendum. EEt gen̾ałr qd tradit
est pupillum cum tutore suo
age tutele nõ posse actem ue¬
rumẽ sieadem tutela sit. ab su¬
relum emĩ erat a tutore ãmuĩst̾
ciomis racione negorur pupil¬
li repossi inquam ad huc pscũ¬
aret in qua aũt defunt tutor.
et itum cepit ẽẽ si expristina.
ãminstracione tutele debito
iem pupillo quo modo si pec¬
cumam crecditam apatir eius

Expanded text:
eius datus est et tutelae conueniri tutor datus sit et alter eorum in legitimam tutelam fratris sui perfectae aetatis constituti reccidit, eum qui datus esset tutorem esse desisse Neratius ait. quia igitur desinit, erit tutelae actio etiam ex persona impuberis, quamuis, si tessineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentariae cedit. Si testamento sub condicione tutor datus sit, deinde alius medio tempore ex inquisitione, dicendum est locum esse tutelae iudicio existente condicione, quia tutor ad tempus fuerit datus, idem erit dicendum. Et generaliter quod traditum est pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse hactenus verum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutore rationem administrationis negotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseveraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aget. s uł ꝓsp̃alem curato¬
rer donuemiendꝰ ẽ uł pone cũ
ꝯtutorem hre qui possit adũ¬
sus eum uidicem accipe exq:
cã cum eo cutele agi pot̾. qui
mimo si medio tp̃r soluendo
ẽẽ desient inputabit᷑ emꝑtori¬
bcur nõ egenĩt cum eo.si tut¬
ori curator sit aduinctꝰ ꝙͣuis
suspecto postulato nõ cegetur.
tucele iudiciũ tutor susciꝑe qr
futor manet. S et si fuit tutor
ꝯfiscatꝰ adusus fiscum dandã¬

Expanded text:
 aget. sed vel per specialem curatorem conveniendus est vel pone eum contutorem habere, qui possit adversus eum iudicem accipere, ex qua causa cum eo tutelae agi potest. quin immo si medio tempore solvendo esse desierit, imputabitur contutoribus, cur non egerunt cum eo. Si tutori curator sit adiunctus quamvis suspecto postulato, non cogetur tutelae iudicium tutor suscipere, quia tutor maneret. Sed et si fuerit tutor confiscatus, adversus fiscum danda
Abbreviated transcription (Latin):
nispici. ecce pistorio in¬
strumencolegato.ita ipsi
pistores messe uideri pos¬
sunt si paterf. pristimim
exertuit. nam plumimum
int̾ est instrumentum.
pistoribus an pristimim
porasum sit. ¶asmam mo¬
iendinaniam et molam
negat neracius instrimĩ¬
to fundi contineriatem
cacabos et patius nim¬
strumento fundi ẽẽ dici¬
mus quia sme his pul¬
mentanum coqin nõ pot
Nec multum differt int̾
cacabos et eneum quod¬
supra focum pendet hic a¬
qua ad portandum calefit
millis pulmencaruu
coquitur. Quod si enenm
instruentum continerur
intei quoq quibus aqua
genus redigunturac dei¬

Expanded text:
nspici. ut ecce pistorio instrumento legato ita ipsi pistores inesse videri possunt, si pater familias pistrinum exercuit: nam plurimum interest, instrumentum pistoribus an pistrino paratum sit. Asinam molendariam et molam negat Neratius instrumento fundi contineri. Item caccabos et patinas in instrumento fundi esse dicimus, quia sine his pulmentarium coqui non potest. nec multum refert inter caccabos et aenumsupra focum pendet: hic aqua ad potandum calefit, in illis pulmentarium coquitur. quod si aenum instrumento continetur, urcei quoque, quibus aqua genus rediguntur
Abbreviated transcription (Latin):
p̾textu metus censuerunt ꝙͣ
aũt senatus subuentũ sensu¬
it uoluit hr̃dibus subuenit
tũ et fidei cõmissario. nam in
eo in quo br̃des si conueniãt
exceptione uti possunt hrdi¬
bo subuentum est. In eo uen
quod si agant h̾rdes repellũt᷑
per exceptionem quodq agẽ¬
di facultas fidei comissarus¬

Expanded text:
textu metus censuerunt.Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuentum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissar
Abbreviated transcription (Latin):
dictione ei cui erat rogatus p̾e
uł indiem restituere interim u¬
uiu̾sam p̾rditatem restituere
senatus cen suit. Cum aũt
extiterit condictio siuelit a¬
lius fidei comissarius ꝑtem
suam suscipere tnͣsire ad cum
ipoiure actiones. ¶Si filio
uł fuo hr̃de instituto ragato¬
q restituere pr̃ditatẽ domin
uł pr restituat ex trebelliano tnͣ¬
fferuntur actiones qd̾ est eti.
si suo nomine rogati sunt res¬
tituere. Idem est ⁊ si ͥpsi fiuuo
pr rogatus sit restituere h̃rdi¬
tatem. s si tutor. uł curator

Expanded text:
ei, cui erat rogatus pure uel in diem restituere, interim uniuersam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones.Si filio uel seruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus uel pater restituat, ex Trebelliano transferuntur actiones: quod est etiam, si suo nomine rogati sunt restituere.Idem est et si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem.Sed et si tutor uel curato
Abbreviated transcription (Latin):
prorssus. ¶ Diligent
anmadu̾tendum est. ne
quod dicitur dampna
post inortem testatoris il¬
lata ad solum hr̃dem res¬
piscere usq quaq sine ul

Expanded text:
Prorsus diligenter animaduertendum est, ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ul
Abbreviated transcription (Latin):
creditores unusquisq in
ratione legis falcidie ali¬
quid possit deduce quia
inpocestate sua hu̾it. pat̾
cui ex his poeuis relinque

Expanded text:
creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinque
Abbreviated transcription (Latin):
illa uero si filio meo mipsit
uel uiuente. uł mortuo tes¬
tatore. imipleri possit. et pͥ¬
na quidem ac tercia. ex re¬
latis conditiombus. infi¬
nitum tempus hñt. Qñ
enim nupserit. impleturꝰ
ditio. secunda ad certum tẽ¬
pus ad scripta est

Expanded text:
illa uero 'si filio meo nubserit' uel uiuente uel mortuo testatore impleri possit. et prima quidem ac tertia ex relatis condicionibus infinitum tempus habent: quandoque enim nubserit, impletur condicio: secunda ad certum tempus adscripta est
Abbreviated transcription (Latin):
uam ꝙ labeo ꝓbat nõ numn¬
ꝙͣ patri de neganda accione.
si tam turpis ꝑsona patris
sit ut uerendu sit neaccep¬
tam  dotem cõfumat.adeoq
officium iudicis int̾ ponen¬
dumẽ. quaten et filic et pa¬
tri copetenter ꝯfulatur.¶S
filatitat filia netali patriꝯ
sentire cõgatur puto dari ꝙ¬
dem patri accionẽ s cã cogmi¬
ta. quidenũ enĩ si fiuia uer¬
cunde ꝑabsentiam patri cõ¬
tradicat cur nõdicam patͥ
nõ eẽdandam accione ¶Ꝙ
sus pat̾ sit cui oĩo cõsentire
fiuam decet ħ est uite ꝓbate
filia leuis mułr uł ad mdũ
uiuemsui nmia circa mari¬
cum nõ merentem dicendẽ

Expanded text:
uod Labeo probat, nonnumquam patri denegandam actionem, si tam turpis persona patris sit, ut uerendum sit, ne acceptam dotem consumat: ideoque officium iudicis interponendum est, quatenus et filiae et patri competenter consuletur. ssi latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari quidem patri actionem, Sed causa cognita. quid enim, si filia verecunde per absentiam patri contradicat? Cur non dicamus patri non esse dandam actionem? quod si is pater sit, cui omnimodo consentire filiam decet, hoc est uitae probatae, fili‹a› leuis mulier uel admodum iuuenis uel nimia circa maritum non merentem, dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
cam ꝑsona que infurore de¬
tentaest. qr eensu nd h̃t nũ¬
cum mitte no poss ¶ anat
ulla repudianda est. cosiderã¬
dum est. Et si quidem int̾ual¬
lum furor b̃t uł ꝑpetiuis qui¬
dem morb ẽ. tñ ferend esti
husqui cirta eam sũt nincuł¬

Expanded text:
am personam, quae furore detenta est, quia sensum non habet, nuntium mittere non posse. an autem illa repudianda est, considerandum est. et si quidem interuallum furor habeat uel perpetuus quidem morbus est, tamen ferendus his qui circa eam sunt, tunc nul
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur q incorpus patrio¬
mii iisum ẽ. Cũ aut̃int̾ fili¬
os diuiso patrimomo res ĩ¬
diuisas adomnes co brdes
ꝑtinere nolinsset ita posse¬
ssionem ex comodis ꝯ patã

Expanded text:
uidetur, quod in corpus patrimonii uersum est. cum autem inter filios diuiso patrimonio res indiuisas ad omnes coheredes pertinere uoluisset, ita possessionem ex commodis compara
Abbreviated transcription (Latin):
cuis genetis olei uti soli¬
tus fint testator autem eꝰ
generis oleum istius regi¬
oms homines musn habe¬
ant et ideo ẽ liberum ħrdi.
cinus uellet generis ole¬
um legatariouł.
amphoranim uim
legatus eẽex eo quod in fũ¬
do sempromano natũ eẽt
et minus nacum ẽẽt. nõ
amplius deben placuit. et
quasi taratiomis inçemon¬
tinere hec uerba qd̾ natũ
erit. Prcculus

Expanded text:
cuius generis oleo uti solitus fuerit testator aut cuius generis oleum istius regionis homines in usu habeant: et ideo liberum est heredi, cuius vellet generis oleum legatario amphorarum uini legatus esset ex eo, quod in fundo Semproniano natum esset, et minus natum esset, non amplius deberi placuit et quasi taxationis uicem optinere haec uerba 'quod natum erit'. 6 Proculus
Abbreviated transcription (Latin):
ritum aduotam ex hr̃dacio¬
nis solam ꝑfecisse uideatur.
redit res adintestati exitu
ut adu̾sus filiu suũ exas¬
se hrde ab intestato prẽ e¬
mancipatu p̾tor in ꝑtem
dimidia tueat. erit ergo
uenale beneficiu scripti hr¬
des exͣnei ut cu ip̃e iuix h̃r¬
ditario nich̾ sit ꝯ secutum
ad eundo repellat filiu in
potestate relictu p̃stet q as¬
sem emãcipato filio iurx.ꝯͣ.
tet iire fcm̃ soluũ suũ hrdẽ
s ꝙ̃ ad mod̾ p̾tor emãcipatũ¬

Expanded text:
ritum ad notam exheredationis solam profecisse videatur, redit res ad intestati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patr‹i› emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure conttet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatu
Abbreviated transcription (Latin):
legatum ¶Utore h̾rde scripta
almientorum nõe singulos
dariuoio siabuxore meino
recesserint. Quero cum u᷑
famir sua uolimtate deciutate
difficile profectus sit ea aũt
assidue proficiscatur an lib̾ti
cum ea proficici debeant .R ñ
posse abso lute responderi cũ
inuita orri pos sint que pro
bonosint estimmda. ideoqꝵ cũ
hunus modi uanetas untibo¬
in arbitrio dirimenda est fitẽ
queriturcum proficifens
euus nicħ. ampluis obtusit
ac pp̃ hoc eam secuti non Funit
an legatum debeatur. Rãboc
ercũsiombus et modo legati
ertimandimi ẽelp.

Expanded text:
herede scripta alimentorum nomine singulis dari volo, si ab uxore mea non recesserint". quaero, cum pater familias sua voluntate de civitate difficile profectus sit, ea autem adsidue proficiscatur, an liberti cum ea proficisci debeant. respondi non posse absolute responderi, cum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda: ideoque huiusmodi varietas viri boni arbitrio dirimenda est. item quaeritur, cum proficiscens eis nihil amplius optulerit ac per hoc eam secuti non sint, an legatum debeatur. respondexcursionibus et modo legati aestimandum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
to qnͣtum uenire possunt.⁊
Quod si est. et deductio sic
pot̾ fieri ut tantum uideat᷑¬
inde deberl qnͣti nom̃ uenire

Expanded text:
to, quanti uenire possunt: quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum uideatur ui deberi, quanti nomen uenire
Abbreviated transcription (Latin):
puco et si ab eo pecitꝰ retorsit
in eũ crimĩa. ignoscend̾ ẽ n
ei si uoluit se ulcisci ꝓuocatꝰ¬
¶Si pris morte defendere ne¬
cesse hũit. an dicendũ sit ħ
quoq ei succurrendũ. ¶Sili¬
medicũ obinortem pr̃is an̾
cubilariũ. aut ꝙ alium qui
cura prem fũat.⁊ puto suc
sam institũe. ¶Accasse at eũ
dicimꝰ ꝗcrĩa obiecit ⁊ cam
porar usq ad sin̾am effecit
cet̾m si ante quieuit nõ ac̾ca¬
ut et h iure utimu:s si ap¬
pellatone int̾posita de sut be¬
nigne dicetur no ꝑtulisse ac¬
cuiatonem. Si gͥ pendente
applłone decessit lib̾tꝰ pr̾oni
filiꝰ admittiturad bonoru

Expanded text:
puto et si ab eo petitus rputo et si ab eo petitus rin eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus.Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendu‹m› sit hic quoque ei succurrendum, si limedicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succsam instituere.Accusasse autem eum dicimus, qui crimina obiecit et causam perorari usque ad sententiam effecit: ceterum si ante quieuit, non accusauit: et hoc iure utimur. sed si appellatione interposita desiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem. si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
minor dicendũ hũc nõ ex¬
cludi sũ ip̃e sĩ tutor eius uł
curacor ac̾rauit. s si minor
quidem instituit ac̾catoem
ignosci debere quia mnor
cepit. n n imputare ei possu¬
mus cur ñ deẜunt acc̃ at̾cem
uł cur abolit̾oem nõ petierit
cum alteꝵ si feciss inturpil¬
lianunicidet alteꝵ ñ facile
impetretur. c̾te si abolicom
publice datam repet̾. iã ma¬
ior dicend̾ ẽ. hũc esse remo¬
uendu. maior n fe̾s potuit
siñ timore deẜere abolita ra
tit cuiꝰ pena aut supplicuiz¬
h̾uic aut exiliũ ꝙ sit uice de¬
portatonis ubi ciuitas amnt¬
titur si tanꝙͣ lib̾tũ eo crumie
accau̾it cuiꝰ pena ñ ẽ capitiᷤ
uer tñ iudicanti placuit au
filio ꝗ crim̃ leuiꝰ imporcauͭ.
s si non accauerit s testimo¬
nũ incap̃t lib̾ci dixit aut
subiecit accatore puto eu
maiestatis patromi filium
accau̾̃it.⁊ patromi filiꝰ calũp¬
me eũ capitis puniri desid̾a¬
uit. nõ d repelli ħ edco. Ide

Expanded text:
minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit.Sed si minor quidem instituerit accusationem,ignosci ei debere, quia minor coepit. neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem vel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse removendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam actit, cuius poena aut supplicabuit aut exilium, quod sit vice deportattitur.Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augfilio, qui crimen levius inportavit. Sed si non accusaverit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subiecit accusatorem, puto eum maiestatis patroni filium accusavit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desideravit, non debet repelli hoc edicto. idem
Abbreviated transcription (Latin):
Rgumento sunt etã
nationes. Quedam
ueluti sarmatarum que:
pellibus teguntinansto
etiam coactilia nesti ced̾e
ait ut et tegumenta sub¬
selliorum hinclegato ce¬
dere uice margantarum
item phybule ornamẽcor
magis quamuestis suntap¬
pellata nesticedunt. Que
auosterm aut incidi. nin¬

Expanded text:
rgumento sunt etiam nationes quaedam, ueluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur.Aristo etiam coactilia uesti cedere ait et tegimenta supselliorum huic legato cedere.Uittae margaritarum, item fibulae ornamentorum magis quam uestis sunt.Tapeta uesti cedunt, quae aut sterni aut inici
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs qui de ur̃ditate ¶Ecian¬
delib̾ant desid̾ante eo qui suo
piculo uelit ad ir hr̃ditatẽ co¬
gunt᷑ adue s nõ statim iestitu¬
ere. s ut ꝯͣ pleto tp̃r delib̾acio¬
nis si expedire sibi ꝯꝑcrint hr̃¬
ditate.sentiant ꝯmod̾ stati

Expanded text:
mnes qui de hereditate deliberant desiderante eo, qui suo periculo uelit adiri hereditate‹m›, coguntur adire, sed non statim restituere, sed ut c‹o›mpleto tempore deliberationis, ‹si› expedire sibi compererint hereditatem, sentiant commodum t
Abbreviated transcription (Latin):
eiso filie familie fratre hr̃s
in stituta possõnem bonor
intestati patris errorẽ fr̃is
emancipati secuta accepit
dotem scripto fr̃i conferre cõ¬
ferre. non cogetur cum ca
fina fratris uolitatem se¬
cuta uiriles ꝑtes retineat
.i. ut om̃s trientes hant
bonorum possõnen ude
lib̾i fungantur.cum. contra
ta.eet petita. ¶ fili .a que so¬
lutolmatrimonio dotem cõ¬
ferre debuit. moram colla¬
tioni fecit uiri bom arbitr¬
tu cogetur usuras quoq:
dotis conferre. cum eman¬
cipatus frat̾ ei etiam fruct̾

Expanded text:
eiusdem familiae fratre heres instituta, possessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratri conferre non cogetur, cum ea filia patris uoluntatem fini uirilis partis retineat, id est ut omnes trientes habeant et bonorum possessio unde liberi fingatur pro contra tabulas esse petita.Filia, quae soluto matrimonio dotem conferre debuit, moram collationi fecit: viri boni arbitratu cogetur usuras quoque dotis conferre, cum emancipatus frater etiam fruct
Abbreviated transcription (Latin):
comode uti possmmnisargẽcũ
autem fractum uł collisu
non incidere menidem dif¬
funcionems in fecto conti¬
neri Cinlegatum ẽ anrũ
omne quod suum ẽet cu
moreretureius ommnererũ
distributio enis reifcã ẽ. tc̃
int̾ẽ quomodo sit legatu
Si factimanrimm legatin
ẽ. omnead eum partͦmet
cuilegatumẽ. exquo anrro
aliquid ẽ effectum. smeid
patumẽet uruti nasaanrea
emblemata signaaurnm
miliebre et cetera que m
hus rebus sunt similia d
quod eius ita factum est
ut eo quod ad rem cõꝑatũ
ẽ non possit uti smerefec

Expanded text:
commode uti possumus, argentum autem fractum et collisum non incidere in eam definitionem, sed infecto contineri.Cui legatum est aurum omne, quod suum esse‹t› cum moreretur, ‹eius omne distributio eius rei facta est, tunc interest, quomodo sit legatum. si factum aurum legatum est, omne ad eum pertinet cui legatum est ex quo auro aliquid est effectum, siue id paratum esset, ueluti uasa aurea emblemata signa aurum muliebre et cetera, quae his rebus sunt similia. sed quod eius ita factum est, ut eo, quod ad rem comparatum est, non possis ut
Abbreviated transcription (Latin):
feccimimero fuerat id lega¬
aurum ułargentum sigñ¬
tum legatum ẽ. id pat̾ .f. i̾n
detur cestamento legasse qł
eis aliqua forma ẽ. cxẜsrũ
neluti que ne ꝓbilipi sunt
itemq mimismata et si¬
milia argento legato non

Expanded text:
legaaurum uel argentum signatum legatum est, id pater familias uidetur testamento legasse, quod eius aliqua forma est expressum, ueluti quae filippi sunt itemque nomismata et similia.Argento legato non
Abbreviated transcription (Latin):
cibi legassent casq tu apupi¬
lo emssts. et ante quami sar
tibi legatas cẽ auenlris utile
legatum eẽ neraciꝰ ⁊ ansto et
offiuus ꝓbant. ¶heros ẜuur¬
genałrdare dampnatus san¬
itis ⁊ noxtis soluitum c̃e cur¬
ꝓmitte debebit. qr et itꝯar
debet uteum hare liccat sam¬
tas aut̾ ẜmi. id ꝓprictatẽ eius
tum ẜuus aut noxam nocu¬
it euenit quomim cum hre
dño nõliceat. Sicuti obro q
obligatꝯ ẽ funclus accidere¬
. possit ut cum hre dño nõ li¬
ccat. Siuo cͥto homio legato
est talis dari d qual est.der

Expanded text:
ibi legassem easque tu a pupillo emisses et antequam scires tibi legatas esse alienaveris, utile legatum esse Neratius et Aristo et Ofilius probant. Heres generaliter dare damnatus sanfurtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat: sanitas autem servi ad proprietatem eius t seruus aut noxam nocuit, euenit, quo minus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat. Si uero certus homo legatus es
Abbreviated transcription (Latin):
contra tab̾. ex q̃ ins ꝑte exclu¬
dit matrem. ¶Si sit agnatus
de fimcti et naturalis pater sit
in ad optiua familia et mater

Expanded text:
contra tabulas, ex quavis parte excludit matrem. Si sit adgnatus defuncti et naturalis pater sit in adoptiva familia, sit et mater
Abbreviated transcription (Latin):
aułmenia manto suo inter
Alias res dotis.etia instrinse
eide meine cau̾at daturũ se
est sidos amarito petãturan
copellend sit eciam illam sũ¬
mam que instro cõtinctur it¬
funderr. R. poͣtuisse quidem
cum cui acciones mandatest
debitore ꝯuenure. S si smne
dolomalo ui culpa crige pa¬
cumam nõ potuit nrdotis
noĩe cum cõueniri pofst neq
mandati iudicio. ¶fundus
exstimatus indoterdatus a
cditore ante cedente exc̃aꝓ
ignoris aplatus est. Qucsit
est an mułr sicrtimatoe doti
irpctat exceptione suomonẽ¬
da sit. ait cnĩ ꝓpt̾ea señoten̾i

Expanded text:
aeuia marito suo inter alias res dotis etiam instrumenteidem Maeuiae cauerat daturum se,est, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento continetur, refundere? respondi potuisse quidem eum, cui actiones mandate sunt, debitorem conuenire: sed si sine dolo malo uel culpa exigere pecuniam non potuit, neque dotis nomine eum conueniri posse neque mandati iudicio. Fundus aestimatus in dotem datus a creditore antecedente ex causa pignoris ablatus est: quaesitum est, an mulier, si aestimationem dotis repetat, exceptione summouenda sit: ai
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ comissi scribit. Idem querit
si quis ꝑacus sit dommo caue̾
i dempnitate an possit cogi adi¬
re b̃rditatem maxime et si pre¬
cium ẜui offerratur. et recte ait
non oportere sub mcerto caucio¬
nis committ᷑e se ad ditionis ur¬
ditacis. ¶ Hiis qui solidum
capere non possunt:exasse hr¬
des instituti et rogati restituere
solidũ adire b̾rditatem et resti¬
tuere cogeretur. Cum nchil bo¬
noris apud erit remansurum¬
sit. ¶ Si ergo hr̃s insticutus
et rogatus sim stichum manu¬
mittere uł alius legatarius fi¬
cio brditatem restituam dem̃
ticii fidei cõmisit ut sticho eand
redderet stichus cogeͣ me pot̾.
a dire et restituere u̾r ditatem

Expanded text:
icommissis scribit. Idem quaerit, si quis paratus sit domino cavere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium servi offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti et rogati restituere solidum, adire hereditatem et restituere cogentur, cum nihil oneris apud eos remansurum. Si ego heres institutus et rogatus sim Stichum manumittere vel alius legatarius, fitio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissit, ut Sticho eandem redderet: Stichus cogere me possit adire et restituere hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
gaunit quisquis michi
Hrs era erit cicie uestẽ mear
mundam ornamentaq
muliebria dampnas esto.
dore. Cassius ait si nõ appet
quid sensisset omnẽuestẽ
ẜm uerba testamenti lega¬
taminden. paur. idem iabo¬
lenus scribit. quia uensiłe
ẽ. inquit testatricemtint
ornamentorumumũ sit¬
ti derogasse quibus signit¬
cationem niliebrum a¬
comodsset accideret eo. ꝗd
illa demonstracio munebu
neq ueste neqr mundo ar¬
plicari salua racione rectir¬
monis potest.¶den¬

Expanded text:
gauit: 'quisquis mihi heres erit, Titiae uestem meam mundum ornamentaque muliebria damnas esto dare'. Cassius ait, si non appareret quid sensisset, omnem uestem secundum uerba testamenti legatam uideri. Paulus. Idem Iauolenus scribit, quia uerisimile est, inquit, testatricem tantum ornamentorum uniuersitati derogasse, quibus significationem muliebrium accommodasset: accedere eo, quod illa demonstratio 'muliebria' neque uesti neque mundo applicari salua ratione recti sermonis potest.
Abbreviated transcription (Latin):
pulus ƿuto admittendum
eciam ea deberi insipari mõ
inmobiles magro ueludi
instrumentum agrierant
uino legato utres non debe¬
buntur᷑ nec culeos quide
deben dico. O auł¬

Expanded text:
pulis puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato utres non debebuntur: nec culleos quidem deberi dico. 4 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
pubes decessiss restitue hr¬
ditatem ticio patriis le¬
gittimus hr̃s extitit. in ra¬
tione legis falcidie ponen¬
da denderat de duci sortes
ex qͣrum usuris alim̃ta
impubes defuncta ex per¬
sona testatricis sue. plur¬
bus debita prestitit. que¬
situm est an si cas deduxe¬
rit cauere debeat de func¬
torum alimentoꝵ portioes.¬

Expanded text:
bes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex qu‹a›rum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cauere debeat defunctorum alimentariorum portiones
Abbreviated transcription (Latin):
Ii pater ex hr̃de fiuie trtores de¬
oit. et testamtu eh ruptum
dicatur nato postumo ꝯmo¬
dissimũ est eoidem turores ꝑ¬
upilledan ad petendam in¬
tcstati hrditatem. Daulus

Expanded text:
i pater exheredatae filiae tutores dederit et testamentum eius ruptum dicatur nato postumo, commodissimum est eosdem tutores pupillae dari ad petendam intestati hereditatem. 32 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
rep̾sentari sol. ¶Quo¬
cienscumq carboniañ
decretum int̾ponitur eo¬
dem loco rem heri oportet
quo ẽet si nulla controuer¬
sia fieri ei qui bonorum

Expanded text:
esentari solet.Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco rem haberi oportet, quo esset, si nulla controuersia fieret ei, qui bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
quod uulgo diceretur lega¬
toꝵ rationem separandam
dixi qnͣtum adlegata que
pat̾ a filio item a substituto
reliquit nullam fieri posse
separationem cum comuni

Expanded text:
quod volgo diceretur, legatorum rationem separandam? dixi, quantum ad legata, quae pater a filio, item a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, cum communi
Abbreviated transcription (Latin):
ut bõꝵ .p. acciꝑe possit. nec eĩ
exigim utadeat br̃ditate
s sufficit ut ei de lata sit ac¬
quiriq possit ¶ Si in adoptõ¬
ad optu br̃ditatem adint¬

Expanded text:
onem accipere possit: nec enim exigimus, ut adeat hereditatem, sed sufficit, ut ei delata sit adquirique possit. Si in adoptioadoptivi hereditatem adiit
Abbreviated transcription (Latin):
pato quartam partem ex
bonis pat̾nis. ex siis tͥcia.
Quod dico excem plo mͣ¬
nifestius fiat ponamus
ꝑtera quadrigenta reliqui¬
sse et duos in potestate finiõ¬
et duos emancipatos ex q̃¬
bus alt̾um .c. aiterum sexa¬
ginta inbonis. bre. Is qui
met. ut collationis enio¬
lumentum ad solos qui ĩ
potestate iemanserunt ꝑ¬
ueniat emancipati sua bo¬
na conferre cum is qui in
potestate fuerunt uibent᷑
quare sicut is qui un potes¬
ta te est. dotem uxoris pre
cipitata em. ancipatus qͦ qͣ
precipiat retinere debeat
p̾titus si dum de liberat ca¬
uerit de bonorum collatioe
n ec bonoꝵ possõneni. peti¬
erit. agente fr̃e ex stipula¬
tu. ip̃o uretutus erit. S

Expanded text:
patos quartam partem ex bonis paternis ferre, ex suis tertiam: quod dico, exemplo manifestius fiet. ponamus patrem quadr‹in›g‹e›nta reliquisse et duos in potestate filios, duos emancipatos, ex quibus alterum centum, alterum sexaginta in bonis habere: is quiniet, ut collationis emolumentum ad solos, qui in potestate remanserint, perveniat. Emancipati bona sua conferre cum his, qui in potestate fuerunt, iubentur. Quare sicut is, qui in potestate escipit, ita emancipatus quoque, quasi praecipiat, retinere debet. eritus si, dum deliberat, cauerit de bonorum collatione nec bonorum possessionem petierit, agente fratre ex stipulatu ipso iure tutus erit. s
Abbreviated transcription (Latin):
tituto cui lib̾m fuit adcũtihr̃¬
ditatem nd fidei comissu pe¬
tẽ. S ninũsa bona obtinere
ambo omissa cã testĩ abintes¬
tato possideant br̃ditatẽ q̃stio¬
onisẽ an ambo cogant legat᷑
p̾stare et utru unꝰquisq ca le

Expanded text:
tituto, cui liberum fuit adeunti hereditatem non fideicommissum petere, sed uniuersa bona optinere.ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare et utrum unusquisque ea le
Abbreviated transcription (Latin):
nue compͣatur. coms¬
nandi quasi dolalicet de¬
fossa non sunt et cuppe
quibusdam inregiombꝰ
accedant instrimmiento n
uilla culcior ẽ. neluti atri¬
enses scopari.si eciam ui¬
fundus saltus pastiones

Expanded text:
e comportantur. conseruandi, quasi dolia, licet defossa non sint, et cuppae. Quibusdam in regionibus accedunt instrumento, si uilla cultior est, ueluti atrienses scoparii, si etiam uifundus saltus pastiones
Abbreviated transcription (Latin):
atoniana regula nõ ꝑtmi
ad hiditates neqad eale¬
gata quor dies nõ mortis tẽ¬
pore. s post aditam cedit ħr di
lacet catoms regulamad
condicionales isticutõ¬
nes non ꝑtinere L dem

Expanded text:
atoniana regula non pertinet ad hereditates neque ad ea legata, quorum dies non mortis tempore, sed post aditam cedit heredilacet Catonis regulam ad condicionales institutiones non pertinere. 5 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ex se p̃gnantem nõ ẽẽ ut ei id
ꝙ editum sit agnosc̃e sit nec̃¬
ce nõ eo ꝑtin ut siquis agn¬
O sc̃e se filiu dicẽ suu hr̃dem
p̾ret ꝙͣ uis ex alio cõceptꝰ sit.
Quandoq emĩ inquid cepit
cã agigranͣde p̾uidiciu af¬
fert ꝓfiuo ꝯfessio patris. ¶t
ꝑcõ tͣranium quoq at si młr
diuorcio fc̃õ nõ fecit ea que
senatocõ. p̃cipiuntur ut lice¬
at patri nõ agnosc̾e nõ eo per¬
tin̾e ut filius natꝯ suum se
dic̾e nõ poss s adid tmñut ita
Siuxore denũçiante scꝑgnã¬
te manitus nõ nogau̾it non
utiq suu illi ꝑtum efficico
go tpͣr affũit et reu̾sꝰ upore
pgnantem inuen̾it et idcu¬
co reiec̾it. si quid ex his q̃ꝙ
senato. cõ. ꝯtin̾etur omi ẜit

Expanded text:
ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamuis ex alio conceptus sit: quandoque enim, inquit, coepit causa agi, grande praeiudicium adfert pro filio confessio patris.Idem per contrarium quoque ait, si mulier diuortio facto non fecerit ea, quae sulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita si uxore denuntiante se praegnatem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cgo tempore afuerit et reversus uxorem praegnatem invenerit et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae senatus c
Abbreviated transcription (Latin):
cogitur oĩo ałe. ¶Cet̾m recũ¬
sare pot̾it filium. ¶ plane s
de nũciante mułr negau̾it ex
se ẽẽ pͥgnate tñ ⁊ si custodos
nõnuẜit nõ euitabit quom¬
inꝰ queraturan exco mulĩ
pͥgnans sit que cã sifu̾it acta
apud iudice et ꝓnũ ciau̾it
cundem ħ agetur. ꝙ ex eop̃s¬

Expanded text:
cogitur omnimodo alere, ceterum recusare poterit filium.Plane si denuntiante muliere negauerit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non misserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiauerit, cum de hoc agetur quod ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
po. dari pot̾. siquis eorum.ł
uł indiebus statutis non ami¬
serit tunc eeteris bonorum .p.
periñ competit ac si priorex
eo numero non fuerit¶ set
uidendum est aut int̾ ceteros
ip̾e quoq qui exclusus est. admi¬
ttatur.ut put .i. finus est in po¬
testate et delata est ei. bonoꝵ
defertur ex clusus est tp̃r aũ
repudiatione. nec defertur ce¬
teris. set ip̃e. ibi succedat ex
hac successoria parte et magis
est ut succedat. ut uñ legũti¬
mi possit petere ⁊ p̾hoc suo or¬
dine ex illa parte. uñ proxi
cognati. uocantur.⁊ hoe iure
utimur. ut admittat᷑ poterit
igitur ex sequenti ea ꝑte suc¬
cedere ip̃e. Idemq hoc dici po¬

Expanded text:
 dari potest, si quis eorum aut in diebus statutis non admiserit, tunc ceteris bonorum possessio perinde competit, ac si prior ex eo numero non fuerit. Sed videndum est, an inter ceteros ipse quoque qui exclusus est admittatur. ut puta filius est in potestate: delata est ei bonorumdefertur: exclusus est tempore aut repudiatione: ceteris defertur: sed ipse sibi succedat ex hac successoria parte? et magis est, ut succedat, ut unde legitimi possit petere et post hos suo ordine ex illa parte, unde proximi cognati uocantur. et hoc iure utimur, ut admittatur: poterit igitur ex sequenti parte succedere ipse sibi. item hoc dici po
Abbreviated transcription (Latin):
amplius eo nomine quã
quod fimeris causa cons¬
umptum est deducenduz
Nam euis quod in exstruc¬
tionem monumenti. errogͣ¬
tum est. duiersaz esse cãm
Nec enim ita monum̃ti e¬
difficatõm necͣciam esse. ut
sit funus ac sepultura idc̾¬
co eum cui peccuniam ad fa¬
ciendum monum̃tum lega¬
ta sit. falcidiam passurum.
aic̃. Nec ampluis conce¬
dẽredum erit. quam quod
sufficiat ad spẽm in odicam
monum̃ti.
iul. S i heres institutus
eam hr̃ditatem que soluẽ¬
do non est. uindiderit uix qͥ¬
dem pot̾ ꝑsuaderi non fuis¬
se eam hereditatem que sol¬
uendo. que emptorem inue¬
uerit. yn era aũt ratione:

Expanded text:
amplius eo nomine, quam quod funeris causa consumptum est, deducendum. nam eius, quod in extructionem monumenti erogatum est, diuersam esse causam: nec enim ita monumenti aedificationem necessariam esse, ut sit funus ac sepultura. idcirco eum, cui pecunia ad f‹a›ciendum monumentum legata sit, Falcidiam passurum.. Nec amplius concedendum erit, quam quod sufficiat ad speciem modicam monumenti.iam. Si heres institutus eam hereditatem quae soluendo non est uendiderit, uix quidem poterit persuaderi non fuisse eam hereditatem soluendo, quae emptorem inuenerit: uera autem ratione
Abbreviated transcription (Latin):
sibi eẽt compaturus nec ui¬
ẜuitute preclii. non possesso
nuicine possessionis relic¬
ta. Nam et anstus aque u
peccoris adaquam appulsꝰ
est. serintus ꝑ sone fame
tilit᷑ relinquitur merdem
cansa ert̃ gestandi uł intuo
unas premendi ularee tue
ad frumenta cet̾a quiegi¬
mina exprimendautendi
filio herede co Sceñ.¬
cdicillis seie .x. relmqt
et alumpno his ñbis me¬
cipias et ninas eiquncim¬
etatis prestes eumqsinci¬
pus et tuemis. Quentimẽ
in seia postquam legatum
sinim accepit si nolit pectu¬
mam alumpno reliccam
sirscipere ul insuscipienda
ilimentorum exdie mortis
testatoris compellenda sit
Item quesut an hr̃s quoq
prestare debeat .R. debere /tes¬
tator concubme mançiyu
nistica mimero ectolegau
et his cibaria prestar uissit

Expanded text:
sibi esset comparaturus. nec uiseruitute praedii non possessori uicinae possessionis relicta: nam et haustus aquae ut pecoris ad aquam adpulsus est seruitus personae, tamen tiliter relinquitur: in eadem causa erunt gestandi uel in tuo uuas premendi uel areae tuae ad frumenta ceteraque legumina exprimenda utendifilio herede codicillis Seiae decem reliquit et alumno his verbis: "Maevscipias et usuras ei quincunetatis praestes eumque suscipias et tuearis". quaesitum est, an Seia, postquam legatum suum acceperit, si nolit pecuniam alumno relictam suscipere vel in suscipienda alimentorum ex die mortis testatoris compellenda sit idem quaesiit, an heres quoque praestare debeat. respondit debere. Testator concubinae mancipia rustica numero octo legavit et his cibaria praestari iussit
Abbreviated transcription (Latin):
regione astrice .ł. forte egyy¬
ti res agi ꝓponebatur ubi aoͣ
uenalis e.dicebam igiture
molumentum ẽẽ.fidei. coni
sinequis hñs cisternam id
reliquerit siuenonut sit ĩ
seio s.i. et s. fi. et s. der .i. si michi et cibi ꝯrm
iegatis ⁊ ⁊. dere audi.l.in idicati ⁊ .l. deadim.

Expanded text:
regione Africae vel forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua venalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, sive quis habens cisternas id reliquerit sive non, ut sit in deicoonebatur, ubi aqua sive quis habens cisternas id
Abbreviated transcription (Latin):
pubertatem alimenta relin¬
quantur si quis ad exemplũ
alimentorum que dudum
pueris et puellis dabantur
num alantur hanc forma
⁊badriano datam obẜuandõ
et si generalit̾ pubtas non
sic diffimtur tamenpietatis
intintu insola spe̾alim̃toꝵ
hoc tempns etatis eẽ. Obi¬
uandum. non est incrunle
S si alimenca q̃uinus pres¬
tabat relinquerit eademũ
prestabitur q̃ mortis ten¬
pore prestare solitus erat. Qt¬
ritur si forte uarie ẜstiterit
mortis eius fuit. Qͥd gͦ.si
cum̃ testaretur ninus us¬
tabat pł. mortis tempore .ł.
contra ad hucent dicendũ
cam prestationem sequẽdã
q̃ nouissima fint ¶Quidar
libertis sus sicut alimenca
ita aquam quoq ꝑfidei.cõ.

Expanded text:
pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis dabantur,um annum alantur, et hanc formam ab Hadriano datam observandam etsi generaliter pubertas non sic definitur, tamen pietatis intuitu in sola specie alimentorum hoc tempus aetatis esse observandum non est incivile. Sed si alimenta, quae vivus praestabat, reliquerit, ea demum praestabuntur, quae mortis tempore praestare solitus erat: quare si forte uarie praestiterit,um mortis eius fuit. quid ergo, si, cum testaretur, minus praestabat, plus mortis tempore, uel contra? adhuc erit dicendum eam praestationem sequendam, quae nouissima fuit. Quidam libertis suis ut alimenta, ita a