comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñmagens. grimoaldũ exortatus. ẽ ut ueniret. & lango¬
bardoꝵ regnũ qđ adolesentes germani dissipabant ipsẽ
arrperet. qͥ gate maturus consilio ꝓiuiđ & iurib fortis crifaeres
armmoila hec audiens: mox anmũ a dregñ loigebardoꝵ altmendĩ
crexit
Ordinatoq apud benedentũ romo aldo suo filio duce is
cũ electa manu ticmũ ꝓfectꝰ it̃ amput. ac ꝑom̃s ciutos
dũ ad sc̃iuit. Transemundũ uͦ comitẽ capuanũ ꝑspoleas
adtusciã direxit ut eiꝰ regionis langobardos suo consora
coaptaret. Qui imꝑata sibi strenue ꝑficiens eicũ multis a
tiã urbẽ cũ robusa uroꝵ multitudine aduenisset gariba¬
dũ ꝗͥ legatꝰ adeũ missus ago deb̃to fuerat ticinũ p̃muist . it
eidẽ godeb̾to de suo aduentũ nuntiaret. Qui ad godeb̾tũ ue¬
niens grimoaldũ citiꝰ aduentare dix̃. Cũq godebtꝰ ab eo que¬
reret qͦ uiloco eidẽ grimoaldo hospitiũ parare deb̾et. gari¬

Expanded text:
dominum agens, Grimoaldum exhortatus est ut veniret, et Langodominum agens, Grimoaldum exhortatus est ut veniret, et Langobardorum regnum, quod adolescentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus, et viribus fortis existeret. Grimoaldus, haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum obtinendum erexit. Ordinatoque apud Beneventum Romualdo suo filio duce, ipse cum endum adscivit. Transemundum vero comitem Capuanum per Spoletium et Tusciam direxit, ut eius regionis Langcoaptaret. Qui imperata sibi strenue perficiens, ei cum multis ntiam cum robusta virorum multitudine advenisset, Garibaldum, qui legatus ad eum missus a Godeberto fuerat, Ticinum praemisit, ut eidem Godeberto de suo adventu nuntiaret. Qui ad Godebertum veniens, Grimoaldum citius adventare dixit. Cumque Godebertus ab eo quaereret quo in loco eidem Grimoaldo hospitium praeparare deberet, Gari
Abbreviated transcription (Latin):
dem baptismatis unda ꝑfusus &l ab augisto defonte leuatꝰ
etħ olica fide confirmatꝰ ÷ multsq munerib abaugusto
Sonorat᷑. accepta conuige lecꝰ & gaudens ad isuiã patriã rep¬
dut: Cirea hec tẽpora mortuo apel forũnili grasul fo
duce. foroiulensi ducatũ ago regendũ siscepit. Apđ spole
quq̃q theudel apio defuncto. ago erdẽ cuutati ductor effi¬
recerat dit obiens. regnũ duob filus sius ado lescentib
pertarit & gocdib̃ito regendũ reliquit. Et gadibtꝰ qdẽ tiei
uos fr̃s facientib malignis hommib discordiȩ & odioꝵ
fomes surrexit Intantũ ut alt̃ alteriꝰ regnũ inuadere
conaret᷑ Qua de re godibtꝰ garibaldũ taurmnatiũ ducẽad
comoaldũ beneuentanoꝵ ducẽ st̃ reniũ tunc duccorẽ diret̃¬
imntans eũ uet quantonꝰ ueniret & sibi aduersus germanĩ
siũ b̾tarit aixiliũ ferret. regisq filiã suã germarã eise da¬
turũ promittens. Sed legat᷑ ipse fraudulent̃ contra suum

Expanded text:
sacri baptismatis unda perfusus et ab augusto de fonte levatus, catholica fide confirmatus est; multisque muneribus ab augusto honoratus, accepta sua conjuge laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo apud Forum Julii Grasulfo duce Forojuliensi, ducatum Ago regendum suscepit. Apud Spoletum quoque Theudelapio defuncto, Atto eidem crexerat diem obiens, regnum duobus filiis suis adhuc adulescentibus Perctarit et Godeperto regendum reliquit. Et Godepert quidem Tiquos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit in tantum, ut alter alterius regnum invadere conaretur. Qua de re Godepertus Garipaldum Taurinatium ducem ad Grimuald Beneventanorum strenuum tunc ductorem direinvitans eum ut quantocius veniret et sibi adversus germanum suum Bertaridum auxilium ferret, regisque filiam, suam germanam, ei se daturum promittens. Sed legatus ipse fraudulenter contra suum
Abbreviated transcription (Latin):
annis .x.& .uii. constantis sane tẽpib theodorus
archi ep̃s & adrianus abbas uir equȩ docꝰ¬
tissimꝰ auitaliano papa missi ibrittanniã
plurimas ecłas anslorũ doctrinȩ ȩccłia facȩ
frugt fecundar̃. Equib theodorus ep̃s peccantib
iudicia quantis scilic& annis: puno qͦq peccato
quis penitere debeat. mirabili & discr&a c̃sidatio¬
sne descripsit
Pisequenti pꝰ tẽpore m̃se aus ustra parulo
onentis scella cometes apparut nimnis fulgentib
radiis Que post insem& ipsã reuersa dispre
a mora graus pestilentia abeadẽ pardeooe domi
ecuti romanũ oopłm deuastauit his diebi domis
papa romane głiȩ. locũ qͥ paradysus dis ante basi

Expanded text:
septem. Constantini sane temporibus Theodorus archiepiscopus, et Adrianus abbas viri aeque doctissimi, a Vitaliano papa missi in Britanniam, plurimas Ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge fecundarunt. E quibus Theodorus episjudicia, quantis scilicet annis pro uno quoque peccato quis penitere debeat, mirabili et discreta consideratione describitsequenti post tempore mense Augusto, a parte Orientis stella cometes apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post in semetipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte Orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Donus papa Romanae Ecclesiae locum qui Paradisu
Abbreviated transcription (Latin):
tiã facilis. dũ optat rauennantiũ dña fieri. ad tantũ
ꝑpetrandũ facinus assensũ dedit: atq cũ hel mechis
se in balneo ablueret egrechenti ei del auocno ue¬
ht ib sensit se morts poculũ bibise gosemuorcl xo
eua gonsto suꝑ ea gladio qđ reliqũ lierot Sibece edẽ¬

Expanded text:
itiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum itiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus assensum dedit, atque dum Helmichis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro, veIlle ubi sensit se mortis poculum bibisse, Rosemundam, evaginato super eam gladio, quod reliquum erat bibere coe
Abbreviated transcription (Latin):
& adbella ꝑagenda toro corpore coaptatꝰ Huiꝰ tumulũ
nr̃is indieb giseb̃tꝰ qui dux ueronensiũ fuerat aperiens
spatã eiꝰ. & ni quid in ornatu ipsius inuentũ fuerat
abstulit. Qui obcausam uanitate solita. apud in doctos
homines albomũ uidissẽ se iactabat
cit᷑ elmechis extincto alborno regnũ eiꝰ inuadere cona
Etist sed minime potuit. quia lango bardi nimiũ demor¬
te illꝰ dolentes. eũ moliebant᷑ extinguere. Statĩ rosemun¬
munda longino p̃fecto rauenne mandauit ut citius
nauẽ dirigeret. que eos suscipe posset. Longinꝰ tabnun¬
tio lȩtꝰ effectꝰ festmant̃ nauẽ direxit. in qua el mechis
cũ rosemunda iã coniuge noctu fugientes in gressi sunt
thesaurũ. uelocius rauennã ꝑuenerunt: Tunc longinꝰ
p̃fectꝰ suade cepit rosemunde. ut elmechis int̃ ficeret
&eiꝰ se nuptios copularet. Illa ut erat ad om̃em nequ¬

Expanded text:
et ad.bella peragenda toto corpore coaptatus. Huius tumulum et ad.bella peragenda toto corpore coaptatus. Huius tumulum nostris in diebus Giselpert, qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et si quid in ornatu ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse iactabat. 29. Igitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia Langobardi, nimium de morte illius dolentes, eum moliebantur extinguere. Statimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit, ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere possit. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in qua Helmechis cum Rosemunda, sua iam coniuge, noctu fugientes ingressi sunt. thesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae ut Helmichis interficeret, et ejus se nuptiis copularet. Illa, ut erat ad omnem nequ
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc rosemunda dũ se ałbomꝰ meridie sopori dedisset. ma¬
gnũ inpalatiũ silentiũ fieri p̃cipiens: om̃ia alia arma
subtrahens spatã illius ad lectuli caput ne tolli aut eua¬
gmari posset fortit̃ colligauit & uxta consiliũ peredei
elmechis int̃fectorẽ om̃i bestia crudeliorẽ introduxit
Albomus subito desopore exꝑgefactus. malũ qđ immmne¬
bat
intelligens manũ citius ad spatã porrȩxit. Quã strictã
religitã ab strahere non ualens app̃henso tam̃ scabello
sub pedaneo secũ eo ꝑ aliquot spatiũ defendit. Sed heu
ꝓdolor uir bellicossimꝰ & sũme audatiȩ nichil contra
hostẽ pualens quasi inꝰ de incestis int̃fectꝰ ÷. Vnuisq
muliercule consilio periit. qͥ ꝑ tot hostiũ strages bello
famissimus extitit. Cuiꝰ corpꝰus cũ maximo langobardo
fletu & lam̃tis: sub cuiusdã scale ascensuquȩ palatio
erat contigua. sepultũ .ẽ. fuit aut̃ statura procerus

Expanded text:
Tunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, maTunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli caput, ne tolli aut evaginari possit, fortiter conligavit, et iuxta consilium Peredeo Helmechis interfectorem omni bestia crudelior introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, manum citius ad spatham porrexit; quam strictius religatam abstrahere non valens, adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hostem praevalens, quasi unus de inertibus interfectus est; uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est. Fuit autem statura procerus
Abbreviated transcription (Latin):
umdicatura exarst. Consiliũq mox cũ el mechis qui rego¬
scilpor hoc ẽ armiger & collactaneus erat ut rege uit̾ fice¬
ret init. Qui regne ꝑsuast ut ipsa peredeũ quierat ur
fortissimus in hoc consilio ad scret. Peredeus cũ regine sla¬
denti tantũ nesas consensũ ad hibe nollet. illa se noctu inles¬
tulo suȩ uestiariȩ cũ qua peredeus stupri confuetudnem
habebat subposst. Ubi peredeus rẽ nescius ueniens. cũ
regma concubuit. Cũq illã patrato iã scelere ab eoquere¬
ret quã se ex istimaret: eẽ. & ipse nom̃ sue amicȩ quã. eẽ
putabat nominasset regina subumxit. Nequaquã ut pri¬
tas. sed ego rosemunda sũ inquit: Certe nimc talẽ rẽ ꝑedee
ꝑpetratã habes: ut aut tu albomũ int̾ficies. aut ipse te
suo gladio extinguet: Tunc ille intellexit malũ qđ fec it
& qui sponte noluerat. tali modo inregis nece coactꝰ ad senst

Expanded text:
vindicatura exarsit, consiliumque mox cum Helmechis , qui regisvindicatura exarsit, consiliumque mox cum Helmechis , qui regisscilpor, hoc est armiger , et conlactaneus erat, ut regem interficeret, iniit. Qui reginae persuasit, ut ipsa Peredeo , qui erat vir fortissimus, in hoc consilium adsciret. Peredeo cum reginae suadenti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetudinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem nescius veniens, cum regina concubuit. Cumque illa patrato iam scelere ab eo quaereret, quam se esse existimaret, et ipse nomen suae amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: 'Nequaquam ut putas, sed ego Rosemunda sum', inquit. 'Gerte nunc talem rem, Peredeo, perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficies, aut ipse te suo gladio extinguet'. Tunc ille intellexit malum quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem coactus adsensit.
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentiã ꝓmisit. mox equus eiꝰ consurgens ipse ciuitatẽ
ingresus nulli lesionẽ inferens in sua pmisfione ꝑmansat
sunc adeũ om̃is popłs inpalatiũ qđ quondã rexteodericus
constrixerat concurrens post tantas animi miserias despe
iã fidus cepit futura reuelare
ui rex post quã initalia tres annos & sex m̃sẽs regnauit
Dunsidus suȩ coniugis interemptus ẽ. Causa aist̃ nr aui¬
onis eꝰ hȩc fuit. Cũ in conuiuio ultra quã oportuerat
apud ueronã lȩtus resderet. cũ poculo qđ de capite
cimꝰ mundi regis siu soceri fecerat regine adbibendũ uinũ
dari pcepit. atq eã ut cũ patre suo letant̃ bib̃ a. onutaut
hoc poculiiudi in quodã die festo ratchis principẽ ut ilus
conuiuus suis ostentaret: manu tenentẽ Igt᷑ rosemunda
ubi rẽ achũaduertit altũ concipiens in corde dolorẽ. quem
conpescere non ualens. mox in mariti necẽ patris funus

Expanded text:
indulgentiam promisit, mox eius equus consurgens, ipse civitatem indulgentiam promisit, mox eius equus consurgens, ipse civitatem ingressus, nulli laesionem inferens, in sua promissione permansit. Tunc ad eum omnis populus in palatium, quod quondam rex Theudericus construxerat, concurrens, post tantas animum miserias de spe iam fidus coepit futura relevare. 28. Qui rex postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis suae coniugis interemptus est. Causa autem interfectionis eius fuit. Cum in convivio ultra quam oportuerat apud Veronam laetus resederet, cum poculo quod de capite Cunimundi regis sui soceris fecerat reginae ad bibendum vinum dari praecepit atque eam ut cum patre suo laetanter biberet invitavit. hoc poculum vidi in quodam die festo Ratchis principem ut illut convivis suis ostentaret manu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem conpescere non valens, mox in mariti necem patris funus
Abbreviated transcription (Latin):
extmxerat. & post annũ quẽ diximꝰ fuise ub̾tatis. fames ni¬
mia ingruens. imiuersam italiã deuafabat. Certũ ẽ aũ
timc albomũ multo secũ exdiuersis quas uł alii reges
uł̃ ipsẽ coꝑat gentib aditaliã ꝑduxisẽ. Unde usq hodie
eoꝵ inquib habitant. uicos gepidos bulgares sarmatos
paionios sueuos noricos siue aliis huiuscemodi nomi
obsidionẽ ꝑferens. tandẽ se albomo & lango bardis ob
aborientali urb parte introiret equuis eiꝰ in porte medio
corruens quãus calcarib stimulatꝰ. quãius hinc inde
dẽ langobardis talit̃ regẽ allocutꝰ ẽ dicens. Mem̃to dñe
rex quale uotũ uouisti F range tã durũ uotũ & ingredi¬
eris urbẽ. Uere & enĩ xp̃ianus ẽ popłs in hac cuntat
Siqͥdẽ albomꝰ uouerat qđ umu̾suĩ popł̃m qͥ sẽ trade noluis ẽt
gladio extingueret. Qui post quã tale uocũ disrĩpens ciui

Expanded text:
extincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames niextincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames nimia ingruens universam Italiam devastabat. Certum est autem, tunc Alboin multos secum ex diversis, quas vel alivel ipse ceperat, gentibus ad Italiam adduxisse, unde usque hodie eorum in quibus habitant vicos, Gepidos, Bulgares, Sarmatas, Pannonios, Suavos, Noricos, sive aliis hujuscemodi nominobsidionem perferens, tandem se Alboin et Langobardis obsancti Joannis, ab Orientali urbis parte introiret, equus ejus in portae medio concidens, quamvis calcaribus stimulatus, quamvis hinc inde dem Langobardis taliter regem adlocutus est dicens: "Memento, domine rex, qualem votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredieris urbem. Vere etenim christianus est populus in hac civitate". Siquidem Alboin voverat quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio extingueret. Qui postquam talem votum disrumpens civibus
Abbreviated transcription (Latin):
talia etiã ausonia dicit᷑ ab ausona ulixis filio
Prnnit᷑ tam̃ beneuentana regio. hoc nomine appella¬
eã inuenoset latebrã. Igit᷑ postquã de italie ꝓuintus
uł ipssus nomine: intraquã res gestas describimꝰ suffi
mediolanũ ingressus. ẽ. de hinc uͦ uniu̾sas liguriȩ ei¬
uitates. pt᷑ has quȩ in littore maris sunt cepit. Hono
confugit Paulus qͦq patriarcha annisꝰ xii. sac̃dotiũ
geresis. ab hac subtractus ÷. Regendã qͦq eccłiam
priuigno reliquit.
scuissis eo tẽpore ciuitas. tres annos obsidionẽ ꝑfe¬
rens se fortit̃ continuit langobardoꝵ exercitũ non ꝓ¬
cul unta eã aboccidentali parte. residente. Interĩ
albomus ciectis militib inuasit om̃ia usq ad tusciã
pt romã & rauennã. uł aliqua casfella quȩ erant
in mariꝰ. litore constituta. Nec erat tune uirtus
romanis ut resistere possent. qua & pestilentia quȩ
submarsete facta ẽ plurimos in ligurio & uenetis

Expanded text:
Italia etiam Ausonia dicitur ab Ausono, Ulixis filio. Italia etiam Ausonia dicitur ab Ausono, Ulixis filio. Primitus tamen Beneventana regio hoc nomine appellaeam invenisset latebram. – Igitur postquam de Italiae provinciis vel ipsius nomine, intra quam res gestas describimus, suffMediolanum ingressus est. Dehinc universas Liguriae civitates, praeter has quae in litore maris sunt positae, cepconfugit. Paulus quoque patriarcha annis duodecim sacerdotium gerens, ab hac luce subtractus est regendamque ecclesiam Probino reliquit. 26. Ticinensis eo tempore civitas ultra tres annos obsidionem perferens, se fortiter continuit, Langobardorum exercitu non procul iuxta ea ab occidentali parte residente. Interim Alboin, eiectis militibus, invasit omnia usque ad Tusciam, praeter Romam et Ravennam vel aliqua castra quae erant in maris litore constituta. Nec erat tunc virtus Romanis, ut resistere possint, quia et pestilentia, quae sub Narsete facta est, plurimos in Liguria et Venetiis
Abbreviated transcription (Latin):
describit᷑. Dũ degutasent umũ abitalia delatũ. auidi¬
tate uii illecti: aditaliã transierunt hoꝵ centũ milia
non longe adelphos insula ꝓꝑantes. grecoꝵ gladiis
extincti sunt. Alia uͦ centũ milia ingalatiã ingressã
primũ gallo greci postea galathe appellati sut. Et
hi sunt᷑ quib doctor gent̾iũ scripsit epłam paulus.
Centũ milia qͦq galloꝵ quȩ mitalia remanserunt
ticinũ mediolaniũq & ꝑgamũ brsxiãq construentes.
cis alpine gallie regioni nom̃ deder̃. Isti sunt galli
senones qui urbẽ romuleã inuascrunt. Sic̃ enĩ dicimꝰ
galliã trans alpinã que ultra alpes habet᷑ g alliã cis¬
alpinã hac parte que infra alpes est uocitamus.
talia quoq que has ꝓiuntias continet
abitalo siculoꝵ duce qui eã antiquitꝰ piuast. nom̃ accep̃
Siue hob hoc talia dr̃. quia magni in ea boues hoc ẽ.
itali habent᷑. Abeo nãq qđ ÷ italus ꝑdiminutionẽ lcet
una littera addia altera immutata int ulus appellat᷑

Expanded text:
enim vinum degustassent ab Italia delatum, aviditate vini inlecti ad Italiam transierunt. Horum centum milia non longe a Delphos insula properantes, Grecorum gladiis extincta sunt; alia vero centum milia in Galatia ingressa, primum Gallogreci, postea vero Galatae appellata sunt. Et hi sunt quibus doctor gentium scripsit epistulam Paulus. Centum milia quoque Gallorum, quae in Italia remTicinum Mediolanumque, Bergamum Brixiamque construentes, Cisalpinae Galliae regioni nomen dederunt. Istique sunt Galli Senones, qui olim urbem Romuleam invaserunt. Sicut enim dicimus Galliam Transalpinam, quae ultra Alpes habetur, sic Galliam Cisalpinam hac parte, quae infra Alpes est, vocitamus. 24. Italia quoque, quae has provincias continet, ab Italo Siculorum duce, qui eam antiquitus invasit, nomen accepit. Sive ob hoc Italia dicitur, quia magni in ea boves, hoc est itali, habentur. Ab eo namque quod est italus per diminutionem, licet una littera addita altera immutata vitulus, appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nis & eũ abhac luce pͥuauit. Conflixit qͦq aduersus.
chonẽ hchildechis filiꝰ tatonis. Sed suꝑante pacho
deuictus ad gepidos confugit ibiq profugus adiutȩ
iẽ usq pmansit Quã obcausam. gepidi cũ langobar
etime mimicicias contraxere. Eodẽq tẽpore pa¬
o suꝑ sueuos irruit. eosq suo dominio subiugauit.
c siquis m̃datiũ & non rei ex istimat ueritatẽ. relegat
ogũ edicti quẽ rex rotharit de longobardoꝵ legib
posut. & pene inom̃ib hoc codicib sic̃ nos in hac his¬
riola inserumꝰ. scriptũ reppe. iet. habuit aut̃ pacho
pores tres. hoc ÷ pͥmã ranicundã filiã regis turingoꝵ
cinde duxit austrigosam filiã regis gepidoꝵ. de qua
Abuit duas filias: nom̃ uni pisegarda quã tradidit
imatrimoniũ theudebto regi francoꝵ. scd̃a aut̃¬

Expanded text:
lonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus lonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wacchonem Hildechis, filius Tatonis; sed superante Wacchone devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae finem usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis extunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Waccho super Suavos inruit eosque suo dominio subiugavit. Hoc si quis mendacium et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rotharii de Langobardorum legibus composuit, et pene in omnibus hoc Codicibus, sicut nos in hac historiola inseruimus, scriptum reperiet. Habuit autem Wacho uxores tres, hoc est, primam Ranicundam filiam regis Turingorum. Deinde duxit Austrigosam filiam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas. Nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theodeberto regi Francorum. Secunda aut
Abbreviated transcription (Latin):
rent qui licet sero tandẽ inuocẽ erũpens: uetͥ inquia
misera herolia quȩ cęlestis dĩ plecteris ira. Adhȩc cõ
Nsiqͥuid inquit hoc ego. sed tu rex ipse dixisti Tumnc ui
intalib fieri assolet rex ipse & om̃s turbati. dũquid ag¬
rent hesitarent. suꝑuenientib langobardis grauit̃ cedi¬
tur. Rex qͦq ipse ne quicquã fortit̃ faciens extinctus
suꝑ eoscȩlitꝰ irã respexit. ut uiridantia cãpoꝵ lina ceri
feriabant᷑ gladiis. Tunc langobardi patrata uictor
ingentẽ quã in castris reppererunt int̾̃ se p̃dã diui¬
dunt. Tato uͦ radulfi uexillũ quod bandũ appellat᷑
iec exilo tẽpor ita om̃is heraloꝵ uirt concidit. ut
suꝑ se regẽ om̃i modo non haberent. la hinc lango¬
d audatiores effecti. aucto de diuersis gentib quas
pauerant exercitu. ultroceꝑunt bella ex petere
rruit nãq suꝑ eũ uuacho filius germani siu ruchi¬

Expanded text:
rent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, rent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, 'misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira'. Ad haec ve'Non', inquit, 'hoc ego, sed tu rex ipse dixisti'. Tunc, ut in talibus fieri adsolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent haesitarent, supervenientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinctussuper eos caelitus ira respexit, ut viridantia camporum lina cerferiebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod bandum appellant, iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere eInruit namque super eum Waccho, filius germani sui Zuchi
Abbreviated transcription (Latin):
unt utrȩq in cãpis patentib acies. Radulfus suos inpug
dirigit. ipse in castris residens despe uictoriȩ nichl ãbi
ad tabulã ludit. E rant aut̃ tu heroli belloꝵ usib exercit
multoꝵq iã strage notissimi. Qui siue ut expeditiꝰ bella
gererent. siue ut inlatũ ab hoste uulnꝰ cõtẽpnerent. nud
p̾ugnabant opientes solũmͦ corporis uerecondiã hoꝵ it
uiib rex indubitant̃ fidens. dũ ipse securus ad tabulã
luderet unũ e sius in arbore quȩ forte aderat ascendere
iubet. quatmꝰ ei suoꝵ uictoriã celeriꝰ referret. Cõminatꝰ
ẽ eiꝰ capud abscisurũ. si heruloꝵ aciẽ fugere nuntiaret:
Is cũ beruloꝵ flecti acies. & alangobardis eos oppͥmi conss¬
ceret. interrogatus a rege sepiꝰ quid heruligererent. eo
optime pugnare respondit. Hec prius malũ qđ cernebas
loqui audens apuit. quã uniuersȩ acies hostib t̾ga p̃bes¬

Expanded text:
unt utrorumque in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugna unt utrorumque in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugna dirigit; ipse in castris resedens, de spe victoriae nihil ambigens, ad tabulam ludit. Erant siquidem tunc Heroli bellorum usibus exerciti multorumque iam strage notissimi. Qui, sive ut expeditius bella gererent, sive ut inlatum ab hoste vulnus contemnerent, nudi pugnabant, operientes solummodo corporis verecunda. Horum itaque viribus rex indubitanter fidens, dum ipse securus ad tabulam luderet, unum c suis in arborem, quae forte aderat, ascendere iubet, quatenus ei suorum victoriam celerius referret, comminatus eius se caput abscisurum, si Herolorum aciem fugere nuntiaret. Is cum Herolorum flecti acies et a Langobardis eos opprimi conspiceret, interrogatus a rege saepius, quid Heroli gererent, eos optime pugnare respondit. Nec prius malum quod cernebat, loqui non audens, aperuit, quam universae acies hostibus terga praebe
Abbreviated transcription (Latin):
hibe non ualens. scelus qđ m̃te conceꝑat. explere conten¬
dit. Simulat patientiã uultũ ex hilarat. eũq uerb iocun¬
diorib demulcens. ad sedendũ inuitat. Taliq eũ in loco se¬
dere conffituit qͦ parietis fenestrã ad scapulas haberet
Quã fenestrã quasi in hospitis honorẽ. re aut̃ uera ne eũ
aqua suspitio pulsaret uelamine texerat p̃cioso p̃cipiens
aTrocisima uerba ꝓprus pueris. ut cũ ipsa quas ad pincer¬
rã loquens misce dixisset. illi eũ atergo lanceis ꝑꝓforarent.
factũq ẽ. & mox ut credulis femina signũ dedit iniqua
mandata ꝑficunt᷑ Ipseq uulnerib transfixus interrã
corruens expirauit. Ea cũ radulfo regi nuntuta fuisent
q̃ enuidelẽ germani fumus ingemuit: dolorsq impatiens
ile ocendla fr̃is mortẽ exarst. fedusq qdđ cũ tatone pepi¬
at irrupit. eideq bellũ incdxit Cud plura: Conueni¬

Expanded text:
hibere non valens, scelus quod mente conceperat explere contenhibere non valens, scelus quod mente conceperat explere contendit. Simulat patientiam, vultum exhilarat, eumque verbis iocundioribus demulcens, ad sedendum invitat, talique eum in loco sedere constituit, quo parietis fenestram ad scapulas haberet. Quam fenestram quasi ob hospitis honorem, re autem vera ne eum aliqua pulsaret suspicio, velamine texerat pretioso, praecipiens atrocissima belua propriis pueris, ut, cum ipsa quasi ad pincernam loquens "Misce" dixisset, illi eum a tergo lanceis perforarent. Factumque est; et, mox crudelis femina signum dedit, iniqua mandata perficiuntur, ipseque vulneribus transfixus in terram corruens expiravit. Ea cum Rodulfo regi nuntiata fuissent, tam crudele germani funus ingemuit, dolorisque inpatiens, ad ulciscendam fratris mortem exarsit. Foedusque quod cum Tatone pepiat inrumpens, eidem bellum indixit. Quid plura? Conveni
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ federa necterent. causa int̾ eos discordiȩ uta fuit.
Germanus radulfi regis ad tatonẽ serende pacis gr̃a uenerat.
Qui exͣpleta legatione patriã repeteret. contigit. ut ante
regis filiȩ domũ quȩ rumetruda dicebatur transitũ hab̾et
lila multitudinẽ uiroꝵ nobilẽq comitatũ aspiciens. int̾ro¬
gat quis iste. eẽ. possit̃ qui tã sublime obsequiũ haberet.
dictũq illi. ẽ. radulfi regis germanũ legatione ꝑfunct
patriã regredi. Mittit puellã que eũ inuitaret. ut umi
poculũ dignaret᷑ accipere. Ille corde simplici ut inuitatꝰ
fuerat uenit Et quia erat statura pusillus. eũ fastu suꝓbiȩ
puella despexit. Uerbaq aduersus eũ irrisoriaoa ꝓtulit.
atille uerecundia parit̃ & indignatione ꝑfusus. talia rur¬
sis uerba respondit. quȩ ampliorẽ puellȩ confusionẽ affer¬
rent. Tunc illa femineo furore succensa. dolorẽ cordis co¬

Expanded text:
prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Germanus Rodulfi regis ad Tatonem serendae pacis gratia venerat. Qui cum expleta legatione patriam repeteret, contigit, ut ante regis filiae domum, quae Rumetruda dicebatur, transitum haberet. Illa multitudinem virorum nobilemque comitatum aspiciens, interrogat, quis iste esse possit, qui tam sublime obsequium haberet. Dictumque illi est, Rodulfi regis germanum legatione perfuncta patriam regredi. Mittit puella, qui eum invitaret, ut vini poculum dignaretur accipere. Ille corde simplici, ut invitatus fuerat, venit; et quia erat statura pusillus, eum fastu superbiae puella despexit, verbaque adversus eum inrisoria protulit. At ille verecundia pariter et indignatione perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem puellae confusionem adferrent. Tunc illa furore femineo succensa, dolorem cordis co
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ eius ditioni parebant. id ÷ turcilings. & herolis rugo¬
q parte quos iã dudũ possederat. nec non etiã italie popłis
uenit inrugilandũ. pugnauitq cũ rugis: Ultimaq eosdi¬
de conficiens. feletheũ insuꝑ eoꝵ regẽ extinxit. Uastataq
om̃i ꝓuntia. italiã repetens copiolã secũ captiuoꝵ multi¬
tudinẽ adduxit. Tunc lango bardi desiuis regionib ggressiꝰ
uenerunt in rugilandũ. quȩ latmo eloquio rugoꝵ dicit᷑
patria: atq mea quia erat solo fertilis aliquantis cõmorat
Nter hec mort᷑ godehoc. Cui successit daffo filius suus
Defuncto qͦq dasfone. tato euidẽ filiꝰ septimos ascendit ad
regnũ. Egresi qͦq langobardi de rugilandũ habitauerunt
incãpis patentib qui sermone barbarico felaͥ appellat᷑.
Quo in loco dũ ꝑtriuĩ amnoꝵ sp̃acia morarentur. bellum
exortũ  int̾ tatonẽ atq radulfũ heruloꝵ regẽ. Quoscũ

Expanded text:
quae eius dicioni parebant, id est Turcilingis et Herolis Rugoquae eius dicioni parebant, id est Turcilingis et Herolis Rugorumque partem, quos iam dudum possidebat, necnon etiam Italiae populis, venit in Rugiland pugnavitque cum Rugis, ultimaque eos clade conficiens, Feletheum insuper eorum regem extincxit; vastataque omni provincia, Italiam repetens, copiosam secum captivorum multitudinem abduxit. Tunc Langobardi de suis regionibus egressi, venerunt in Rugiland, quae latino eloquio Rugorum patria dicitur, atque in ea, quia erat solo fertilis, aliquantis commorati Inter haec moritur Godehoc; cui successit Claffo, filius suus. Defuncto quoque Claffone, Tato, eiusdem filius, septimus ascendit ad regnum. Egressi quoque Langobardi de Rugiland, habitaverunt in campis patentibus, qui sermone barbarico “feld” appellantur. Quo in loco dum per trium annorum spatia morarentur, bellum exortum est inter Tatonem atque Rodulfum Herolorum regem. Quos cum
Abbreviated transcription (Latin):
ferme annos regnassẽt hildehoc filiũ qui quartꝰ innumero
ut. regni successorẽ reliquit. Hoc qͦq defuncto: quintus
dehoc regnum suscepit
& feletheũ qui & seua dictꝰ ÷ rugoꝵ regẽ magnarũ inimici¬
ciarũ fomes exarsit. Qui feletheus illis dieb ulteriorẽ dani¬
bi ripã incolebat. quã arrianicis finib idẽ darubius se¬
parat. In his noricoꝵ finib beati tunc erat seuerini ceno¬
biũ qui om̃i abstinentiȩ sc̃ĩtate p̃ditꝰ. multis iã erat uir¬
tutib clarus Quicũ idẽ in locis aduitȩ usq metas habi¬
tasset. niic tam̃ eiꝰ corpusculũ neapolis retinet. Hic se¬
piꝰ hunc de qͦ diximꝰ feletheũ eiusq coniugẽ cui uocabul
gisa fuit ut abimquitate quiescerent uerbis cȩlestib mo¬
nuit. Quiꝰ pia uerba spnantib hoc qđ eis post modũ conti¬
git longe ante futurũ p̃dxit. Adimatis gͥ odoacar gentib

Expanded text:
ferme annos regnasset, Hildehoc filium, qui quartus in numero ferme annos regnasset, Hildehoc filium, qui quartus in numero fuit, regni successorem reliquit. Hoc quoque defuncto, quintus Godehoc regnum suscepit.et Feletheum, qui et Feva dictus est, Rugorum regem, magnarum inimicitiarum fomes exarsit. Qui Feletheus illis diebus ulteriorem Danubii ripam incolebat, quam a Norici finibus idem Danubius separat. In his Noricorum finibus beati tunc erat Severini coenobium. Qui omni abstinentiae sanctitate praeditus, multis iam erat virtutibus clarus. Qui cum hisdem in locis ad vitae usque metas habitasset, nunc tamen eius corpusculum Neapolim retinet. Hic saepius hunc de quo diximus Feletheum eiusque coniugem, cui vocabulum Gisa fuit, ut ab iniquitate quiescerent, verbis coelestibus monuit. Quibus pia verba spernentibus, hoc quod eis postmodum contigit, longe antea futurum praedixit. Adunatis igitur Odoacar gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uuã adduxerint. Postremo hortatur ut se suosq arma defen¬
sirent. melius. eẽ dicens inbello animã ponere. quã ut uilia
ancipia hostiũ ludibrus subiacere. Hȩc & liusce modi dũ
ciserans diceret. & nunc minis. nunc ꝓmissionib ad tole¬
nda eoꝵ animos bellicertamina roboraret. si quẽ etiã ser¬
lis conditionis pugnantẽ uidisset. libertatẽ simul cum
mus donaret. tandẽ hortatu exẽplisq principis qui pͥmus
adbellũ ꝓsilierat accensi. suꝑ hostes irruunt. pugnant
atrocit̃. & magna aduersarios clade ꝓsternunt. T andẽq de
uictorib uictoriã capientes. tã regis sui fimus. quã ꝓpͥas
uurias ulciscunt᷑. Tunc magna de hostiũ exuuus p̃da
titi. exillo iã tẽpore ad expetendos belli labores audati¬
res effecti sunt.
efuncto post hȩc lamissione qui scđs regnauerat. terciꝰ
ad regni gubernacula lethus ascendit. Qui cũ quad ragin

Expanded text:
vam abduxerint. Postremo hortatur, ut se suosque armis defenvam abduxerint. Postremo hortatur, ut se suosque armis defenderent, melius esse dicens, in bello animam ponere quam ut vilia mancipia hostium ludibriis subiacere. Haec et huiuscemodi dum vociferans diceret, et nunc minis nunc promissionibus ad toleranda eorum animos belli certamina roboraret; si quem etiam servilis conditionis pugnantem vidisset, libertate eum simul cum praemiis donaret: tandem hortatu exemplisque principis, qui primus ad bellum prosilierat, accensi, super hostes inruunt, pugnant atrociter, et magna adversarios clade prosternunt; tandemque de victoribus victoriam capientes, tam regis sui funus quam proprias iniurias ulciscuntur. Tunc magna de hostium exuviis praeda potiti, ex illo iam tempore ad expetendos belli labores audaciores effecti sunt. 18. Defuncto post haec Lamissione, qui secundus regnaverat, tertius ad regni gubernacula Lethu ascendit. Qui cum quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Int̾ea cũ nichil aduersi suspicarent᷑ &. eẽnt. quieti. longa
pniciẽ peperit. Noctu deniq cũ negligentia resoluticurs
quiescunt subito suꝑ eos uulgares irruentes. plures ex ei
sauciant: multos ꝓsternentes. Et in tantũ ꝑeoꝵ castra &¬
bachati sunt. ut ipsũ agelmundũ regẽ int fecerunt᷑. ei
unicã filiã sorte captiuitatis auferrent.
esumptis tam̃ post hȩc imcõmoda langobardi uirib
Qui ut erat iuueniliȩtate ferindus & ad belli certamina satis
Omptus alĩmi sui agelmundi regẽ ulciscicupiens. inuul¬
es arma conuertit. Primoq mox p̃lio cõmisso. lango bar
hostib terga dantes ad castra refugiu. Tun rex lamisfio
sta conspiciens eleuata altius uoce om̃ exercitui clamare cep̃.
xulos dedecus quomodo eoꝵ regẽ hostes iugulauerunt.
quã miserabilit̾ eiꝰ natã quã sibi regmã obtauerant. capti¬

Expanded text:
antur. Interea cum nihil adversi suspicarentur et essent quiete longa antur. Interea cum nihil adversi suspicarentur et essent quiete longa perniciem peperit. Noctu denique cum neglegentia resoluti cuncti quiescerent, subito super eos Vulgares inruentes, plures ex eis sauciant, multos prosternunt, et in tantum per eorum castra debachati sunt, ut ipsum Agelmundum regem interficerent eiusque unicam filiam sorte captivitatis auferrent. 17. Resumptis tamen post haec incommoda Langobardi viribusQui, ut erat iuvenili aetate fervidus et ad belli certamina satis prumptus, alumni sui Agelmundi necem ulcisci cupiens, in Vulgares arma convertit. Primoque mox proelio commisso, Langobardi hostibus terga dantes, ad castra refugiunt. Tunc rex Lamissio ista conspiciens, elevata altius voce, omni exercitui clamare coepitoculos dedecus, quomodo eorum regem hostes iugulaverint, quam miserabiliter eius natam, quam sibi reginam optaverant, capti
Abbreviated transcription (Latin):
flahuus iuuenis effectꝰ ẽ. ut & bellicosisĩmus extiterit
& post funꝰ agelmundi regni gubernacula rexerit. ferunt
earũ fortosima in fluuio natatu pugnasse eãq pemisse. sibi
laudis głam langobartdis qͦq transitũ parauisse. hoc siqͥdẽ¬
int̃ utrasq acies prius constitisẽ. quatinꝰ si amatona eadẽ
lamissionẽ superaret. lango bardi a flumine recederent.
sin uͦ alamisione ut & factũ ÷ ipsa uinceret᷑ langobardis
eadẽ ꝑmeandi flumina copia p̃beret᷑. Om̃ib & enĩ qͥb ue¬
res hẏstoriȩ notȩ sunt patet gentẽ amatonũ longe an
quã hec fieri potuerunt. ẽẽ deletã. nisi forte quia loca es
ubi hec gesta ferunt᷑ nonsatis historiagraphis nota fuera
& uix abaliqͦ eoꝵ uulglta sunt fieri potuerit. ut usq ad id
sit᷑ transineato langobardi de quo dixeramꝰ flumine. ci
adulteriores t̃ras ꝑuenissent. illic ꝑtẽpus aliquot cõmoral¬

Expanded text:
strenuus iuvenis effectus est, ut et bellicosissimus extiterit strenuus iuvenis effectus est, ut et bellicosissimus extiterit et post Agelmundi funus regni gubernacula rexerit. Ferunt earum fortissima in fluvio natatu pugnasse eamque peremisse, sibique laudis gloriam, Langobardis quoque transitum parainter utrasque acies prius constitisse, quatenus, si Amazon eadem Lamissionem superaret, Langobardi a flumine recederent; sin vero a Lamissione, ut et factum est, ipsa vinceretur, Langobardis eadem permeandi fluenta copia praeberetur. Constat sane, quteres historiae notae sunt, patet, gentem Amazonum longe antea, quam haec fieri potuerint, esse deletam; nisi forte, quia loca eadem, ubi haec gesta feruntur, non satis historiographis nota fuerunt et vix ab aliquo eorum vulgata sunt, fieri potuerit, ut usque ad idIgitur transmeato Langobardi de quo dixeramus flumine, cum ad ulteriores terras pervenissent, illic per tempus aliquod commorab
Abbreviated transcription (Latin):
s tẽporib quedã meretrix uno partu septẽ
paruulos enixa. beluis om̃ib mat̃ crudelior inpiscinã piecit
necandos. Hoc sicui impossibile uidet᷑. relegat historias
ueterũ. & inueniet non solũ sẽptẽ infantulos: sed etiam
nouẽ unã mulierẽ semel peperisse. Et hoc certũ ÷ maxime
apud egyptios fieri. Contigit itaq ut rex agel mudus dũ
it̃ carperet. ad eandẽ piscinã deueniret. Quicũ equo reten¬
to miserandos infantulos miraret᷑: hastaq quã manu gerebat
huc illucq eos inuerteret. unus exillis miecta manu hastã
rgiã conp̃hendit. rex miscdia motꝰ: factũq altiꝰ ammirat᷑
eũ magnũ futurũ ꝓnuntiat. Moxq eũ apiscina leuari p̃ce¬
pit. atq nutri ci traditũ. om̃i cũ studio mandat alendũ.
Et quiade piscina eũ quȩ eoꝵ lingua lania dr̃ abstulit:
lamiso eidẽ nom̃ imposuit. Qui cũ adoleuisset. eo

Expanded text:
His temporibus quaedam meretrix uno partu septem His temporibus quaedam meretrix uno partu septem puerulos enixa, beluis omnibus mater crudelior in piscinam proiecit necandos. Hoc si cui impossibile videtur, relegat historias veterum, et inveniet, non solum septem infantulos, sed etiam novem unam mulierem semel peperisse. Et hoc certum est maxime apud Aegyptios fieri. Contigit itaque, ut rex Agelmund, dum iter carperet, ad eandem piscinam deveniret. Qui cum equo retento miserandos infantulos miraretur hastaque, quam manu gerebat, huc illucque eos inverteret, unus ex illis iniecta manu hastam regiam conprehendit. Rex misericordia motus factumque altius ammiratus, eum magnum futurum pronuntiat. Moxque eum a piscina levari praecepit, atque nutrici traditum omni cum studio mandat alendum; et quia eum de piscina, quae eorum lingua “lama” dicitur, abstulit, Lamissio eidem nomen inposuit. Qui cum adolevisset, tam
Abbreviated transcription (Latin):
expugnauit & uicit. langobardis transeundi facultaten
siusq ut optauerat iura libertatis indeptus est
git᷑ langobardi tandẽ in mauringã ꝑuenientes. ut bellat¬
rũ possent amplificare numerũ plures a seruili ugo ers
ominꝰ obrei firmitatẽ quedã patria uerba. Egress̃ itaq bar
langobardi de mauringa applicuerunt ingolanda ubi ab¬
quanto tepore cõmorati dicunt᷑. Post hec antab & bant¬
chub parimꝰ & uurgudaib. ꝓ annos aliquot possẽdissẽ. quȩ
nos arbitrari possũmus eẽ uocabula paganoꝵ seu quoꝵq locoꝵ
ascandinaua eduxerant. & usq ad hȩc tẽpora rexerant.
nolentes iã ultra langobardi. eẽ subducib. regẽ sibi ad cȩt̾a¬
rũ instar gentiũ statuerunt. Regnauit igitur suꝑ eos pͥmꝰ
agelmundus filius aionis expsapia dicens originẽ gungin
coꝵ que apud eos generonor habebat᷑ hic sic̃ a maioribus
tradit᷑ trib & triginta annis langobardoꝵ tenuit regnũ.

Expanded text:
, pugnavit et vicit; Langobardis transeundi facultatem, , pugnavit et vicit; Langobardis transeundi facultatem, sibi suisque, ut optaverat, iura libertatis indeptus est. 13. Igitur Langobardi tandem in Mauringam pervenientes, ut bellatorum possint ampliare numerum, plures a servili iugo ereominus, ob rei firmitatem, quaedam patria verba. Egressi itaque Langobardi de Mauringa, applicuerunt in Golanda, ubi aliquanto tempore commorati dicuntur. Post haec Anthabet, Bathaib, pari modo et Vurgundaib, per annos aliquot possedisse, quae nos arbitrari possumus esse vocabula pagorum seu quorumcumque a Scadinavia eduxerant et usque ad haec tempora rexerant, nolentes iam ultra Langobardi esse sub ducibus, regem sibi ad ceterarum instar gentium statuerunt. Regnavit igitur super cos primus Agelmund, filius Aionis, ex prosapia ducens originem Gungingorum, quae apud eos generosior habebatur. Hic, sicut a maioribus traditur, tribus et triginta annis Langobardorum tenuit regnum. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
audits um̃sq creduli effecti: bellũ qđ minabant᷑ iã tẽpta
Habebant tam̃ apud se uirũ fortissĩmũ decuiꝰ fidebant
iuril posse ꝓculdubio obtinere qđ uellent. hunc solũ pn
onubi prgnaturũ obiciunt Mandant langobardis unũ
quẽ uellent suoꝵ miterent: quicũ eo ad singulare certamꝰ
exiret . ea uidelicet conditione : ut si suus bellator uictoria
caperet. lango bardi itinere quo uenerant abirent. Sin cͦ
suparet᷑ ab altero. tunc se langobardis transitũ ꝑfines ꝓpͥs
non uecituros. Cũq langobardi quẽ esuis potiꝰ aduersus un
bellicosis̃mũ miterent ambigerent quidã exseruili cons¬
tione sponte se obtulit ꝓmuittit se ꝓuocando hosti congro¬
surũ ea ratione ut si de hoste uictoriã caperet. a se fuaq
ꝓgenie seruitutis neuũ auferrent: Quid pluraꝰ Gratantꝰ
que postularat. eẽ. facturos pollicent᷑ : Aggressus hostẽ¬

Expanded text:
auditis visisque creduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare auditis visisque creduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare Habebant tamen apud se virum fortissimum, de cujus fidebant viribus, posse se procul dubio obtinere quomnibus pugnaturum obiciunt. Mandant Langobardis, unum quem vellent suorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlicet conditione, ut, si suus bellator victoriam caperet, Langobardi itinere quo venerant abirent; sin vero superaretur ab altero, tunc se Langobardis transitum per fines proprios non vetituros. Cumque Langobardi, quem e suis potius adversus virum bellicosissimum mitterent, ambigerent, quidam ex servili conditione sponte se optulit, promittit se provocanti hosti congressurum, ea ratione, ut, si de hoste victoriam caperet, a se suaque progenie servitutis naevum auferrent. Quid plura? Gratanter quae postularat sese facturos pollicentur. Adgressus hostem
Abbreviated transcription (Latin):
sed long̾e anterius. nec ingermania. sed ingrecia fussẽ
aerit̃ ut pote ꝓ libertatis gła decertantes uictoriam.
capiunt. Qui magnã post modũ famis penuriã ineadẽ
scornica ꝓuntia ꝓpess̃. ualde amimo consternati sunt.
qua egredientes dũ in mauringã transire
disponerent. assi picti eoꝵ it̃ impediunt. denegantes eis
om̃imodis ꝑsuos termmnos transitũ. Porro langobardi
cũ magnas hostiũ copias cernerent. neq cũ eis obpaucita¬
it̃ exercitus congredi auderent dũq quid agere deb̾ent.
decernerent tandẽ necessitas consiliũ repperit. Simulant se
incastris nus habe er nocephalos id ÷ canim capitis bomino
Duiulgant apud hostes hos ꝑtinacit̃ beltagerere humar
sangumẽ bibere & si hostẽ assequi non posfunt ꝓpriũ por¬
re cruorẽ. ut quȩ huic asertioni fidẽ facerent. ampliant
tentoria plurimosq incastris ignes accendunt: His hofa

Expanded text:
sed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuisssed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuissacriter, utpote pro libertatis gloria, decertantes, victoriam capiunt. Qui magnam postmodum famis penuriam in eadem Scoringa provincia perpessi, valde animo consternati sunt. 11. De qua egredientes, dum in Mauringam transire disponerent, Assipitti eorum iter impediunt, denegantes eis omnimodis per suos terminos transitum. Porro Langobardi cum magnas hostium copias cernerent neque cum eis ob paucitatem exercitus congredi auderent, dumque quid agere deberent decernerent, tandem necessitas consilium repperit. Simulant, se in castris suis habere cynocephalos, id est canini capitis homines. Divulgant apud hostes, hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem bibere et, si hostem adsequi non possint, proprium potare cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, ampliant tentoria plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes
Abbreviated transcription (Latin):
ficiẽ adbarbã similitudinẽ cõponerent. maneq primo
qui ille ꝑfenestrã orientẽ uersus erat solitus asp̃icere collo¬
carent. Atq ita factũ fiussẽ. Quas cũ podã oriente sole con¬
spiceret. dixissẽ. Qui sunt isti langobardiꝰ t̃unc freã sub¬
iunxisse. ut quib nom̃ tribuerat. uictoriã condonaret:
Sicq pimilis podã uictoriã concessisse: Hȩc risui dignast̃
& ꝓ nichilo habenda: Uictoria enĩ non potestati ÷ ad¬
tributa hominũ. sed ecȩlo potiꝰ mindstratur.
Certũ ÷ tam̃ langobardos ab intactȩ ferro barbȩ longi¬
tudine cũ pͥmis uumili dicti fuerint. ita post modũ appel¬
litos Nã iusta illoꝵ linguã lang. longã bard. barbam
significat. Goan sane quȩ̃ adiecta litora godan dixerunt.
ipse ÷ qui apud romanos mercuriꝰ dr̃ & ab uniuersis ger¬
maniȩ gentib ut ds̃ ad orat᷑. Qui non circa hȩc tẽpora

Expanded text:
faciem, ad barbae similitudinem componerent, maneque primo faciem, ad barbae similitudinem componerent, maneque primo qua ille per fenestram, Orientem carent. Atque ita factum fuisse. Quas cum Godan oriente sole conspiceret, dixisse: "Qui sunt isti longibarbi?". Tunc Frea subiunxisse, ut quibus nomen tribuerat victoriam condonaret. Sicque Winnilis Godan victoriam concessisse. Haec risui digna sunt et pro nihilo habenda. Victoria enim non potestati est adtributa hominum, sed de caelo potius ministratur. 9. Certum tamen est, Langobardos ab intactae ferro barbae longitudine, cum primitus Winnili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam iuxta illorum linguam “lang” longam, “bart” barbam significat. Wotan sane, quem adiecta littera Godan dixerunt, ipse est qui apud Romanos Mercurius dicitur et ab universis Germaniae gentibus ut deus adoratur; qui non circa haec tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
& añ. uuandaloꝵ duces. uicinas quasq ꝓuntias bello
p̃mebant: Hiĩã multis elati uictoriis. nuntios ad uumilos
matunt. ut aut tributa uuandalis ꝑsoluerent. aut se ad
bella & ad certamina p̃pararent. Tunc ibor & aio ad nite¬
te matre gambara delib̾ant meliꝰ. ẽẽ armis lib̾tatẽ tueri
quã tributoꝵ eadẽ solutione fędare. Mandant ꝑ legato
uuandalis. pugnaturos potiꝰ. quã seruituros. Frant siqͥdi
tunc uumnili umiu̾si unienili etate florentes: sed numero
ꝑ exigui. quippe qͥ umꝰ non nimiȩ amplitudinis insulȩ
t̃cia solũmodo particula fuerint.
efert hoc loco antiquitas ridiculã fabulã qđ acceden
rint. illeq responderit se illis uictoriã daturũ. qͦs pͥmi¬
sole oriente conspexisset. tunc accefsissẽ gambarã ad fre
uxorẽ godan. & uimilis uictoriã postulasse. freãq
consiliũ dedise ut uumiloꝵ muberes solutos crines erga

Expanded text:
et Assi Wandalorum duces vicinas quasque provincias bello et Assi Wandalorum duces vicinas quasque provincias bello premebant. Hi iam multis elati victoriis, nuntios ad Winnilos mittunt, ut aut tributa Wandalis persolverent, aut se ad belli certamina praepararent. Tunc Ibor et Aio, adnitente matre Gambara, deliberant, melius esse armis libertatem tueri, quam tributorum eandem solutione foedare. Mandant per legatos Wandalis, pugnaturos se potius quam servituros. Erant siquidem tunc Winnili universi iuvenili aetate florentes, sed numero perexigui, quippe qui unius non nimiae amplitudinis insulae tertia solummodo particula fuerint. 8. Refert hoc loco antiquitas ridirint, illeque responderit, se illis victoriam daturum quos primum oriente sole conspexisset; tunc accessisse Gambaram ad Fream, uxorem Wodan, et Winilis victoriam postulasse, Freamque consilium dedisse, ut Winilorum mulieres, solutos crines erga