comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asis domi qdq ante tp̃s effecerat consticiuit
n rrmis equitatia studet sũme diligencie sima
iniem serututem aedit magnntudiue supplicii.
dibitantes cogit Nlam maiore cõmisso delicto ig
iq o̾ibꝰ tormentis necat leuiore de tã auabꝰ
Uesetis aut suigulis effossis oculis donui remitit
t suit reliquis decuimento et magnitudme pe¬
e peterenit alios Huis supliciis celerit toacto
cxẽcru lucterui cadurcum sume hoiem audatie¬
ma cui ire copier in tutenos mittit ipse ĩbiturigeᷤ
ꝓficscitͫ ẽnis aduẽtu bituriges ad eduos quor
erant in fide legatos mitũt subsidiũ rogatum
que facilius hostui copias suscinere possit Ediu
e siio legator quos .Ceͬ. ad ex̃citui reliquer.ait co¬
pus equiatꝰ peditatꝰ q subsidio bitiragibꝰ mutũt
Qn cũ ad flumen ligerim uenissẽt qd biturge
il eduis diuidit pancos dies ibi morati neq flu¬
men tranrre ausi donũ reuertũt᷑. legatisq nr̃is
anũciãt se bitirrigũ ꝓfidiam ueritos reuertisse

Expanded text:
uit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse,
Abbreviated transcription (Latin):
a Ie salutem accipere uideantͦ. hec ut intellic a¬
tis in quit ame saucere ꝓnuciari audite ⁊e¬
manos milites / preducit seruos ques ĩ alu¬
latõne pautis ante dicbꝰ exceperat et fa me
uinculisq ex cruciauerat Hñ iam ante eebbi¬
ut que inteniogat pronariaret mulires se ese
legionarios dicũt faiue et moria adtde

Expanded text:
ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegaab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legion
Abbreviated transcription (Latin):
equitatu discessissent ꝙ siui imꝑio tantas
copias ⁊eliquisset q eiꝰ discessu iomani.
tanta oportunitate et celeritate uenisset non
hec fortuito aut saue ꝯsilio accleere potiusse
dat. Ꝙ castra miouisset fc̃m mopia pabuli.
etia ip̃is hortantibꝰ qued ꝓpiꝰ romanos attes¬
sisset psuasum leci oportunitate qui se ip̃m
nunitiene defenderet equitũ uere operam. n
i leco palustri desiderari debiusse et illis fuis¬
se utilen quo suit yrofecti sũma nxn se cõ¬
sulto nulli discedenti tradidisse ne hins ual¬
titudinis studio ad dimitandũ impelleret᷑ cul rei
laboren fere nẽ possent romami si cãu interutz¬
nissẽt fortune si alicuiꝰ idicio uocati huis ha¬
bendam gram qued et pantitate eoꝵ ex loco.
iupiore cognoscere et uritutem despicrie petuent
desiderare qͥd hr̃e uttoria posset que iam esset
sibi atq oibꝰ gallis ex ploraia Quiu etiã ipsis
renutteret si sibi magis honorem tubuert qua

Expanded text:
equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; dit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ris ni agus reyrre possint simili eem excitu
mopia preni nec iam uires sufficire cui ꝙͣ
nec feries operis labmem posse Itaq scatulse
impatore si nicħ in opeutnatõne eppidi ꝓfecis¬
tantu excitu uictore fame ꝯsũptũ uidetis ꝙͣ
turpiter se ex fucta recipientem ne qua cuuta
sius gnubꝰ recipiat ame piouisũ e Cenclamat
onus multitudo et sue more arnus contreyat¬
qͥc in eo fatcre in consuerũt eiꝰ orone appbant
sumũ esse uertingentoricem ducem nec de ciꝰ
fide dubitandũ uec maiore ratione billũ ad¬
nunistrari posse statuuit ut .x. nulia hcinũ
delecta ex cĩbꝰ locis in eppidũ nuttant᷑ nec so¬
lis bituugibꝰ ccẽm salutem cõnuttenda censẽt
qui penes eos si id oppidũ retuusẽt suma
xictorie astare iitelligebat snglari nuliru
nr̃oꝵ urituti ꝯsilia cuiꝰq muodi gallorun.¬
octauebat ut est sume genꝰ solertie atq ad oĩa
mutanda et efficienda que ab quoq traduntur

Expanded text:
s reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecistantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Galloruccurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur,
Abbreviated transcription (Latin):
.clx. smuili iatõne ibi uertĩgentorie certilli. fli
arue̾nꝰ sume potencie adolesces cuiꝰ pat̾ pͥncipatu
gallie tociꝰ obtiuueiat et ob eam cãm qd rigiul
appetebats aciuitate eias inffectꝰ ꝯuocatio suis.
uami non existnmiabat Expellit᷑ ex oppido uer¬
gugentorie non destitit tñ atq in agris habes
dilectũ egentui ac perditoꝵ Ac coacta manu.
quoscũq adit ex ciutate ad suam snĩa yduc̃
magiusq toactis copiis ad uersaries suos aabꝰ
obtestat᷑ ut infide maneat Celerit᷑ sibi sene¬
nes parisios pictones. cadirrcos curones aure¬

Expanded text:
rcingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis nam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam pemagnisque coactis copiis adversarios suos a quibus obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios
Abbreviated transcription (Latin):
mostrat/ Miscrant᷑ cõem gallie fortuna oĩbus.
pellicitatõnibꝰ ac ymis deposcũt qui belli nutia
facians et sui capitis piculo gallia ĩ libertatem
uendicent In yͥmis ratione esse hñdam dicunt
puꝰꝙͣ eor clandestiua ꝯsilia efferant᷑ ut . Ceͣ
A eẋcitu intercludat᷑. Id facile esse qd̾ neq li¬
giones audeat ab sente nperatore ex ibernis e¬
gredi neq nꝑator ime psidio ad legiones y¬
uenire posset Postiene in acie patiare int̾fici.¬

Expanded text:
 miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postre
Abbreviated transcription (Latin):
res in gallia tiansalymã celerit̾ ꝑferũe ad duit
iỹi et affrugũt ⁊ umoribꝰ galli q̃d res poscrie iude¬
bat. Retineri urbano motu. Ccͫ neq ĩ tantis
dissensionibꝰ ad excitu uenrie posse Hac ĩpilsi
ocasione qui iam aute se .u. R̾. mpeuo subies¬

Expanded text:
iam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi
Abbreviated transcription (Latin):
suo interfecto ꝙ auctores belli esse nolebat porta ᷤ
clauseriis seq cũ uirodouite ꝯuixerũt magnaq
ꝓptẽa miltitudo undiq ĩ gallia perditoꝵ hõinũ
lationũq quenerat quos spes predandi studiũ¬
q bellandi ab agicultura et cotidiano. labore.
reuecabat. Sabmꝰ idoneo eibꝰ rebꝰ loco castris
se se tenebat cũ uizidoux ꝯłra cũ diui nulium
spatio ꝯsedisset cotidieꝙ productis copus pugnã¬
di pocestatẽ faceret sũt iam no solũ hostibꝰ in
contemptõner sabuꝰ uennet. sed etia nrorum

Expanded text:
suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuersis in eam ꝓtẽ nauibꝰ quo uentꝰ ferebat
tanta subito mollicia ac tranquillitas ertitit.
ut se er loco comouere nõ possẽt / Que quidez
res ad nego cui aficiendũ marnue fuit opor¬
cuna Nam suiglas nr̃i ꝯsectati. expugnauert
ut perpauti ex eĩ nũo noctis interuẽtũ adter¬
tam xuenerit cũ ab hora fere quarta usq ad
solis occasũ pugnaret᷑ Quo p̾lio bellũ uenetor
togiusq ore maritime confectũ est Nlam cu
oĩs iuuentꝰ oñs etiã gaiuoris etatis ĩ quibꝰ
aliquid ꝯsiln aut digntatis fuit eo conuenerit
cũ nauiũ q ubiq t̾uerat ĩ unũ locũ coegerat
quirꝰ anussis reliqui neq quo se reciperẽt ii.
uis legator ꝯseruaret᷑. Itaq oĩ senatu uecato
reliqͦs sub corona uendidit Dum hec ĩ uenetis
A ceͥ acceperat iu fines uellorũ peruenit.
Hiis preerat urrideuix ac suͥma imperii tene¬
excitũ magnasq cepias corgerat atq hnis
paucis diebꝰ aliroci eburronitẽs lexonuq senatu

Expanded text:
conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio belltimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque us legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His prexercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentes siluas paludesq hebat eo se suaq.
puenisset et castra munire instituisset neq.
hostis interim uisus esset dispsis ĩ opere nostris
subito ex oĩbꝰ ꝓtibꝰ silue euolauerũt et ĩ nostros ĩ¬
petũ feçerũt Nosta celeriter arma Ceperũt eos¬
q in siluas repulerut et compliribꝰ interfectis
longiꝰ nupeditioribꝰ locis secuti paucos esuis de¬
perdiderũt Reliquis deniteps diebꝰ dtebꝰ .c. siluas
cedere iustituit et ne quis mermis impruden¬
tibꝰ q militibꝰ alatere iupetꝰ fieri posset omue
ea materia que erat cesa ꝯuersam ad hostem
collocabat et pro uallo ad utrũq latꝰ extruebat
Incaedibili celeritate magno spacio paucis diebꝰ
ꝯfecto cũ iam pecus ac extrema impediuenta
a nostris tenerent . iysi densiores siluas peterent
ciꝰ modi sũt tẽpestates ꝯsecute uti opus neces¬
sario intermitteret ͤ et ꝯtinuatõne mibrui diuciꝰ

Expanded text:
continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius
Abbreviated transcription (Latin):
desperatis oibꝰ iebꝰ se y munitõnes proicere.
et fuga salutem petere intenderit/ Quos eopat
ex aquitana cãtanibrisq ꝯuenisse ꝯscabas uix
quarta parte relicta nila notte se in castia rece¬
pit Hac audita pugna maymia ꝑs aquitanie
sese ciasso dedit obsidesq ultio nusit Quo ĩ nũo.
fuerũt tarbelli. bigetuones puann uocates taiusateᷤ
flustates gartes ausci garuni sibuzates tocosateᷤ
pauce ultuue natõnes annui tp̃ie confise ꝙ hic̃s
suberat hoc faccre neglexerut Godẽ fere tpie.c.
et si ꝓpe exacta iam estas erat tñ ꝙ oĩs gallia
pacata morni menapusq superãt qui ĩ arnus
esset et nũꝙͣ ad eũ de pace legtatos misissẽt arbitiatꝰ
id bellu celerit confici posse eo ex̾citu adduxit.
Qui longe alia zatõne ac reliqui galli bellũ gere
ceperũt Nani qd intelligebat maximas natoes
que prelio ꝯtendisset pulsas supatas q esse

Expanded text:
desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexetsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuude pugnaret᷑. telaq ex loco suꝑiore missa
uon frustia accedere ut equites cricuitis hostui
castris r asso renũciauerut / nõ eadẽ esse diligẽ¬
çia adecimaua porta castra munita facilẽq
aditũ hie. Ciassus equitu prefectos cohortat᷑
ut magus premiis pollicitatõnibꝰq suos eyci¬
taret quid fieri uelis oscendit. illi ut erat nu¬
ueratũ eductis hins cohortibꝰ que psicio cast̾s
relicte interute a labore eiat et logiore itniere
citũductis ne ex hosti castris aspici possent
oĩu oculis mẽtibꝰq ad pugna intentis cele¬
riter ad eab quas diximꝰ mnunitones uenert
atq preruptis hnis prus in hostiũ castris.
ꝯstiterut ꝙͣ plane ab hns uider aut quid
ei gereret᷑ cognosci posset. ł um uero clamore
ab ea ꝑte audito nr̃i renitegratis urubꝰ qd̾
plerũq in spe uictorie acciderẽ ꝯsueuit acilꝰ ⁊
nupugnare cepert / hostes undiq cacũuẽtr̃

Expanded text:
timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi
Abbreviated transcription (Latin):
intercluso siue ullo nulnere uictoria potirri. Et
si ꝓpt mopia rei frumẽtarie romam sese reci¬
peie cepisset ĩpeditos ĩ agmine et subsaremis
infrinuore aĩo adorrri cogitabat hoc ꝯsilio pro¬
bato aducibꝰ productis iõmanoꝵ copiis seie cas¬
tris tenebat Hac re ꝑfecta crassus cũ sua cucta¬
tõue atq opinone tnudiores hostes nrr̃os mi¬
lites alacuores ad pugnandu effecisset atq oui.
uoces audirent᷑ expectari diutiꝰ nõ oportere. qu
ad castia iret ͣ cohortatꝰ suos õibꝰ cupientibꝰ ad.
hostiuz castra ꝯtendir. Ibi cũ alni fossas comple¬
rent. aln mltis telis ꝯiectis defensores uallo. mu¬
nitõnibꝰ q depellerit auriliaresq quibꝰ ad pug¬
nani non młtu crassus ꝯfidebat. lapidibꝰ telio¬
q sub nunistrandis et ad aggeiem cespitibus
cõportandis spetiẽ atq opimone pugnãtiu
preberet/ cũ iteni ab hostibꝰ ꝯstanter ac. non

Expanded text:
intercluso sine vulnere victoria potiri, et intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non
Abbreviated transcription (Latin):
tudme bellũ gerere conant᷑. Duces uõ hii deli¬
gunt᷑. qui õs una cũ quinto sertorio õs ãnos
fuerat sumaniq sc̃ia rei militeris habere.
existimabant᷑. hn ꝯsuetudme ppłi. Rõ. loca.
istitiuit & ubi crassꝰ aĩadũtit suas copias
ꝓpt̾ exiguitatẽ non facile deduci. hostem eua¬
gan. et uias obsidere et castas satis presidn ie¬
liuquere . ob eam cam munꝰ cõmode frunẽtũ
cõmeatuuq sibi sub portari / in dies hoitium
nũ augen nõ cũctandii existimauit quin
putnia decertaret Hac re ad ꝯsilia delata.
ubi oñis idem sentrre intellexit poscer die pug¬
ne astituit. Hrnua luce productis c̾ibꝰ copusdũ¬
plici acie iustructa auxiliis in mediã aciẽ col¬
locatis. ꝗd hostes ꝯsilii caperet expectabat Alli.
et si ꝓpt̾ mltitudiue et ueteris belli gloriã pau¬
citatemq mor se tuto dimicaturos existnuabãt
tuciꝰ tñ esse arbittabat  obsessis uiis cõmeatu.

Expanded text:
tudine bellum gerere conantur. Duces vero ii delitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu
Abbreviated transcription (Latin):
aut sibi morte consciscant niq ad huc ho¬
imnui memoria repertꝰ est ꝯsꝙ̃. qui eo inter¬
fecto cuiꝰ se amicicie deuouisset mori recusa¬
ret.cũ hiis adiantoniꝰ eruptonẽ facere conatꝰ
clamore ab ea pte nunitois sublato. cũ ad
ariua milites ꝯturrissẽt uehement᷑ ibi pug¬
natũ eet repulsus in oppidũ tñ uti eadem
dedictõis ꝯictõne uteret᷑ acrasso ĩpetiauit.
Ainus oblidibꝰq acceptis crassus ã fines uoca¬
tuꝵ et carusatiũ profectꝰ est. łum mͦ barbari
cõmoti q̾d oppidu a natura loci et manu mu¬
nitũ pantis diebꝰ quibꝰ eo uentũ erat expug¬
natũ cognouerat legatos q uersũ dimittere.
cõuurare et obsides inter se dare copias parare
ceperut Muttũtͣ etia ad eas ciuitates legati. q̃
sut citerioris hispanie finitiiue a quitame Inde
auxilia ducesq arcessunt ͧ E nor aduẽtu ma¬
gna cũ auctoritate et magna cũ hoĩu iulti¬

Expanded text:
aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hoaut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multi
Abbreviated transcription (Latin):
renouauert pugnatũ est diu atq acater cu
sontiates suꝑioribꝰ nicteriis freti ĩ sua uͥtute
tociꝰ aquitame salutẽ posita putarẽt. nosta.
aut quia sue imperatore et sine reliquis
legionibꝰ adolefentulo dute ifficere possent
perspici cuperent tñ afecti uulneribꝰ hoste
terga uertere Quor magno nũo ĩterfecto
ciassus ex itmere oppidum sontiatũ oppug¬
nare cepit Quibꝰ fortiter resistentibꝰ uniias
turresq egit. illi. alias eiuptõne teptata.
alias cuinculis ad agterem unieasq actis
cuiꝰ iei longe sũt peritissimi. aquitanu ꝓpt̾ea
ꝙ niultis locis apud cos ciarie secture qͣue st̃
dedictõne ut rẽcipiat petut Qua re impetrata
qui suͥmã ĩpern tenebat cũ sexcentis deuoti ᷤᷤ
quos illi solidurios appellat Ruoꝵ hec est cõ¬
dictio ut oibꝰ in uita cõmodis una cũ hiis fu¬
antur quoꝵ se amicitiis dediderũt si quid.
hiis ẜ uim accidat. aut cunde casũ una ferãt

Expanded text:
renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt,deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant
Abbreviated transcription (Latin):
nnume resistes ad calamitates perferendas
niens eor est Eodem fere tyre publius cassa
cu in aquitamam puenisset ques pars ut
an dictũ est et regionũ lacitudine et młtitu¬
diue homnu ex tercia ꝑte gallie est eristima¬
da cum intelligeres in hiis lõtis sibi bellũ gerẽ¬
duni ubi paucis añ amus lutius ualeriꝰ pre¬
conmus legatꝰ. excitu pulso interfectꝰ esset. atq
Undi luciꝰ iallius proconsul impedimentis.
amissis profugisset. non mediociem s. diligencia
adhibendam intelligebat Itaq re frunientaria
nbꝰ noĩatum euocatis in sõtiatũ fines ex̾citu
intioducit. Cuiꝰ adue̾tu cognito sontiates. mag¬
nis copiis coactis equitatu quoq quo pluri¬
niũ ualebat in itiuere agnien nr̃m adorti.
primũ equestre prelui cõnuserũt. denide eqͥtatu
suo pulso et insequẽtibꝰ nr̃is subito pedestres
copias quas in conualle ĩ iisidrs collo cauerat
ostenderut Hn mr̃os disiectos adorti prelium

Expanded text:
minime resistens ad calamitates ferendas minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria nibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium
Abbreviated transcription (Latin):
uolut credut Hiis rebꝰ adducti nõ yrius
uiridouicẽ reliqͦs q duces ex ꝯsilio dnuittũt
ꝙ̃ ab hiis sit ꝯcessũ aruia uti capiãt et
ad castra ꝯtendat &na re ꝯcessa leti ut ex¬
plorata uictoria sarmentis uirgultisqr tol¬
lectis ꝯtubꝰ fossas romanor comyleãt ad cast̃.
ygunt. locꝰ erat castroꝵ. editꝰ et paulatim.
ab nuo accliuuis. aarciter passus mille. Huc.
magno cursu cõtendersit ut ꝙͣ nniuuuni
ꝓtea que ferebant onera subito duabꝰ por¬
tis emptõne fieri iubet factũ ẽ oportiuuita¬
te loci hosciũ niscia at di fatigatẽne uirtute
militu et supiorũ pugnas ex̃citatõne. ut ne
terga uerterẽt Quos ipeditos integris uirbꝰ
nulites nr̃i isecuti magnũ uũ eoꝵ orcidert
reliquos equites consectati pancos qui ex fuga
euaserant reliquerit/ Sic uno tpie et de na¬
dediderut /Nam ut ad bella suscipienda gal¬
loꝵ alacer et ꝓmptꝰ ẽ anuiꝰ sic mollis ac

Expanded text:
volunt credunt. His rebus adducti non prius volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne uterga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de nadediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac
Abbreviated transcription (Latin):
pruonẽ tinoris prebuit. ut iam ad uallũ cas¬
tioꝵ hostes accedere audeiẽs. Id ea de ca faci¬
ebat qd cũ tanta multitudnie hostui p̾stim
eo absente qui sũma imperii teueret nisi eqͦ
loco aut oportunitate aliqua data legato.
dimicanduni non exisennabat. At afriata.
oppinione tumuoris ieoneum queda hoĩez et
callidu delegit gallu ex hus quos auxiln ca
secũ hẽbat huic magnis pͥmiis pollicitatoilꝰ¬
q psuadet uti ad hõites cranseat et q̃d fieri
uelit edocet Qui ubi yro perfuga ad eos.
uenit. timiore romanoꝵ iroponit quibꝰ an¬
gustiis. Cc̃ iye a uenetis prematur docet.
neq longiꝰ abesse quin proyuua nocte. sabiꝯ
clam ecascris eycitũ educat et ad. Ceꝰ. auxi
rendi anuttendan no esse ad castra iri. opor¬
tere. Multe res ad hoc ꝯsilui gallos horta¬
bant ͦ. suꝑioꝵ dieꝵ sabmi cuctatio / profuge
ꝯfrimatio mopia cibarioꝵ cui rei paruz
diligenter ab hiis eat prouisũ Ipes uene¬
tiçi belli. et ꝙ fere libent hoĩes io quod.

Expanded text:
vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem aurendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod
Abbreviated transcription (Latin):
superabat atq eo magis qd̾ ni ꝯspectu. ceiͦ atq
oĩs excitꝰ res gerebat᷑. ut nullũ paulo fortius
factũ latere posset. Onis ci colles ac loca supi¬
ora uii erat ꝓpinquus despectꝰ in mare ab exti¬
tu tenebat᷑ disiectis ut diximꝰ antenius. cu
sigłas biue ac terne naues circũsceterãt muli¬
tes sumia ui. transcendere ĩ hostiũ paues cõ

Expanded text:
superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hos
Abbreviated transcription (Latin):
atq oi gnie armoꝵ ornatissime profecte ex por¬
tu nr̃is adiise astiteruit. Neq satis bruto qui
dassi prcerait. uel tribunis militũ centurionibꝰq
quibꝰ fuigule naues ciat attribute conitabat
quid ageret aut qua ratõe pugne iusisterent
Rostio eĩ nõ posse noceri cognouerait turribꝰ
a excitatis tĩnihas altitudo puppiũ ex barbaris
nauihꝰ superabat ut neq ex inferiore loco satis
tela cõiuode adici posset et mussa a gallis gra¬
uius acciderẽt una erat magno usui res pre¬
parata a nt̃is faltes prcacute niserte affixeq
engarie nõ ab snuili fornia nuraliũ falciu
Hus cu funes qui antenas ad malos detie¬
uecessario concidebat ut cũ ois tallicis nauibꝰ
spes in uelis a.manietisq ꝯsisteret Hiis ereptis
ois usꝯ nauiu uno tpre enperet reliquũ positũ¬
erat certamen ĩ iurtute qua nr̃i milites fatile

Expanded text:
atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex poratque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinntemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile
Abbreviated transcription (Latin):
tanta ouera nauiu segi uelis nõ satis com¬
mode posse arbitiabant  Cum hiis nauibꝰ nr̃e
dassi ciꝰmodi ꝯgressus erat ut una celerita¬
te et pulsn remioꝵ prestaret reliqua ꝓ loci
natura pro ui tẽpestatũ illis essẽt aptiora
et accomodatiora Neq ei hns. nre restro.
nocere poterat tanta in hnis erat frrmtudo.
neq ꝓpt̾ altitudinem facile telũ adiciebatu et
eadem de causa muꝰ cõmode scepidis ꝯtiuebãt᷑
Accedebat ut cũ seurre uentꝰ cepisset se uento
dedisset et tẽpestate ferrent faciliꝰ. et inuadis
ꝯsisteret. tutiꝰ et ab estu relicte nichil sara et
cautes timeret. Quaꝵ irũ õĩu nr̃is nauibus
casus erac ertimescendꝰ. Compluribꝰ ce pugnati
oppidis. Cc.ͫ ubi intellexit frustia tantũ laborẽ
sumi. neq hostui fugam captis oppidis re pͥmi.
neq hiis noceri posse statuit expectanda classẽ
Que ubi quenit ac pͥmũ ab hostibꝰ iusa est
circiter ducentas xx. naues eoꝵ paratissime.

Expanded text:
onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae
Abbreviated transcription (Latin):
tum et ꝯtumelia ꝓferenda transtia pedalibꝰ in
altitudinẽ tabibꝰ confixi clauis ferieis cathenis¬
retunte digiti pollicitis crassitudine Ancore
pro funbꝰ ferieis cathenis reuicte pelles pro.
uelis aluteq tenuter ꝯfecte hec faciebat suie
co q eͥ magis uerismule quod tantas tepesta

Expanded text:
tumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive c
Abbreviated transcription (Latin):
touis soror/ quã in gallia duxcrat a fatie nussa
atreq in ea fuga perierãt due filie. Haꝵ altera
occiia/ altera capta ẽ faus ualers procilus cũ
a custodibꝰ infuga trbꝰ tatenis unctꝰ trahereͤ
in ipsũ Ceͫ. hostiũ equitatũ ꝑsequentem nicidit

Expanded text:
cionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: cionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes eq
Abbreviated transcription (Latin):
est At germani celerit ex ꝯsuetudine sua phalage
facta impetus gladioꝵ exceperũt Reyti. st̃ tõpłres
nr̃ai milites qui in phalantẽ insilerẽt. et scuta.
manibꝰ reuellerẽt et de suy uulneiarent. Cũ hostui
acies asmistio cornu pulia atq in fugam qu̾sa
esset /a dextro cornu uehement̃ multitudine suoꝵ
miam aciem premebat / id cũ aiadũtisset publius
ciassus adolescens qui equitatu perat / q̃d expede¬
tior eiat quã ln qui uitra atiem uersabat᷑ tercia
aciem laborantibꝰ nr̃is subsidio misit Ita preliuus
restitutu est /atq om̃s hostes terga uertert/ neq
priꝰ fugere destiterut ꝙ̃ ad flumien renũ milia.
passiui ex eo loco cricit᷑.u. yuenerũt /ibi y pauci
aut uribꝰ ꝯfisi transnare ꝯtenderũt aͭ lnitrabꝰ
iuentis sibi salutem resper/. ni hnis fuit arionis¬
tus. qui nauiculam delicatã ad ripam nactꝰ ea
qua adomo secũ adduxerat. altera norita regis boc¬

Expanded text:
est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtendiser Rostadie eiꝰ dici Ce ỹsidiu utrsq castrd
quod satis osse iisu e rdiquit ẽs̃ alarios ĩ asptu.¬
hosum pre castas minoribꝰ ꝯstituit que nmniꝰ mł¬
titudine militũ legionarioꝵ pro hostiũ nũo ualehat
sut ad speciem aldriis uerteret᷑ ipse taplici nistructa
acie usq ad castia hostui accessit. ł um demũ neces¬
sario germami suas copias castus eduxeit gentratiq
ꝯstituerũt paribꝰ interuallis Aruder. Marconiãnos.
Tiboces. uangiones Nemetes sedusios/. Sueuos om¬
nẽq acieni suam thedis et carus tircũdedeit. ne
siugulis legionibꝰ singlos legatos et questorẽ ỹfec.
uti ees testes sue quisq urtutis heret Ip̃e adextõ
cornu ꝙ eam partem miiue firmam hostium.
aiaduerterat prelũ cõmisit ita nostu acat̾ ĩ hosteᷤ
signo dato npetũ fecerũt. Itaq hostes cõitciendi.¬
nõ daret᷑. Relitis pilis que nuniꝰ gladnis pugnatũ

Expanded text:
contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum um pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repennon daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit et ytem auxilioꝵ quatuor reliquas in
castra maiora redurit Froxnno die instituto suo
le. castris utrisq copias suas eduxit / paululũq
amaioribꝰ castrs progressus aciẽ instruxiti hostibꝰ¬
q pugnandi potestatẽ fecit ubi ne tum quidem
eos piodrie intellexit cucit meridiem excitũ ĩ cast̃
reduxit. Tum demũ arioiuistus ꝓtem suar copiaꝵ
que cascia minora oppugnaret iisit. Acat᷑ utrmq
usq ad uespa pugnatii e Solis occasu suas copiaᷤ
ario iustꝰ multis et illatis et acceptis uulneribꝰ n
castra redurit. Cum ex captius quereret. cẽ. qͣob
rem arieiustꝰ plio nõ decertaret. hãc repiebat cam.
qd apũd gernianos ea ꝯfuerdo eẽt ut mataeffamuilie
eor sortibꝰ et uaticinationibꝰ de clararẽt utrũ plu
conitti ex usu esset nec ne eas ita dicere nõ esse.
fas germanos superare si ante nouam luna prelio

Expanded text:
reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio
Abbreviated transcription (Latin):
erat dirrius conturiebãt si qui gamore nulnero
accepto equo decidrrat tircusistebãt. Si quo erat
longiꝰ prede undii aut celeriꝰ recipiendĩ tanta e¬
rat hor excitatõne celeritas ut iubis equoꝵ sub
leuati cursii adequarent. ubi eũ castas se tenere
Ce . intellexit / nediuciꝰ cõmeatu prohiberet᷑ ultra
eũ locu quo in loco geriuani ꝯsederat tricit̃ passꝰ¬
sexcentos ab hiis castas idoncũ locũ delegit acieq
tuplici instacta ad cũ lotũ uenit. hic letꝰ ab.¬
hoste pͥma et secũdam aciem in xrmnis eẽ terciar
castia nunire uissit. Hic locꝰ ab hoste cuciter.
passus sexcentos uti dictũ ẽ aberat . Eo crrciter.
honũ nũo serdecim milia expedita cũ õi eqͥtatu
auiouistus musit que copie nr̃os deterierent et
nuenitione ꝓhiberent. Uachilosegnius. Ce. ut añ
astituerat duas acies hoste propulsare teicia opus
yficere iussit Munitis castris duas ibi legiones.

Expanded text:
erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones
Abbreviated transcription (Latin):
apũd se in castus arioiustꝰ ꝯspexisset ex̾citu. suo
presente ꝯclamauit quid ad se uenrẽt an. specu¬
landi. causa conantes dicere prohibuit et ĩ cate¬
ns comecit. E edem die castia yromouit et nuli¬
bus passiui sex a Ce ͬ castrs sub moute ꝯsedit
Postrieie eiꝰ diei pret castra.Ceͬ. suas copias cra¬
duxit. et muilitibꝰ passuũ duobꝰ ultia eũ castra.
fecit / eo ꝯsilio uti frumento cõiueatuq qui ex
preduxit. et aciem instructam habuit ut si uel¬
let aioiustꝰ prelio ꝯtendere ei potestas non de¬
esseti Ariouistꝰ hiis o̾ibꝰ diebꝰ ex̾citũ castris con¬
tnuit equesta prelio quotidie ꝯtendit ge̾ꝯ hoc
ciat pugne quo se germani erercuerat s quitũ¬
milia erat sex totiden nũo pedites uelo cissins.
as fortissuui quos ex oĩ copia singuli snigulos
sue salutis causa delegerat Cũ hns in preliis
uersab ant ᷑ ad eos se equites recipielãt hnsi qd

Expanded text:
apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex tris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitumilia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
que inter eob agi cepte neq ꝑfecte eent ag̾e
cu eo uti aut iterũ colloquio die ꝯstitueret / aͭ.¬
si id minꝰ uellet e sunis legatis alique ad se.
nutteret colloquendi. Ce . causa uisa nõ ẽ et
eo magis qd þridie eiꝰ diei germani retineri.
nõ poterat quin in nr̃os tela comiceret. Lega¬
tũ e suis sese magno cũ piculo ad eũ nussurũ
et hoĩbus feris obiectuꝵ existnuabat comodisimuui.
uisũ est ualerũ þrocillũ .c. ualern caburi filiũ
siima uirtute et hũanitate adoloscentẽ. cuius.
pater a .c. ualerio flacto cuutate donatꝰ crat.
et pp. fidẽ et ꝓpt̾ liugue gallice scientiã qͣ uilta
iani ariouistus longinqua ꝯsuetudine utebat᷑
et qd̾ in eo peccandi germanis causa non esset
ad eñ munttere et Maruuni .ł. qui hospicio ar ioui¬
sci utebat᷑. Hns mandauit ut que diceret ario¬
uistꝰ cognoscerẽt et ad se referient. Quos cum

Expanded text:
quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cusuis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum