comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrebus quã ł nũc furatus ẽ: cũ est
apud uerũ dñm. łantea post quã bo¬
nefideipofsessors retentione excefse¬
rit. necdum aput uerũ dnm̃ fictus.I..
est. sic iterũ regule generalis cafus e¬
uenit. ⁊ consentineus: qui qñ ht̃ tuc̃
furtiactionẽ aduersus dñm ip̃e ali¬
is. teneri furti actione nõpotest ⁊ sic
cxtp̃r omĩb dęcretis uetussima du¬
bititio nr̃o federe cõquiestat ⁊ bone
fidcipossessor in parte certitpr̃is. ⁊Hãt
de tenctur sifurtũ cõmisttrit. recte ⁊
sinc aligui dubititione. dr̃ posse cũ
quilib ẽ cognitus: ⁊ abipso quiboni
fide cũ detinet. ꝓfurto cõuenari: bo
nefidei possessorem siab extranco fur¬
tum lid cõmiserit: nõposse cõũe¬
niri:sed ip̃m ꝓfuo furto respõderẽ:
quia generalis regula defuo platic̃¬

Expanded text:
rebus, quas vel nunc furatus est, cum est apud verum dominum, vel antea, postquam bona fide possessoris retentionem excesserit necdum apud verum dominum factus. Et sic iterum regulae generali casus evenit consentaneus: qui enim habet tunc furti actionem adversus dominum, ipse aliis teneri furti actione non potest. sic ex tempore omnibus discretis vetustissima dubitatio nostro foedere conquiescat et bona fide possessor in parte certa temporis et habeat de tenetur, si furtum commiserit, recte et sine aliqua dubitatione dicitur posse eum, qui liber est cognitus, et ab ipso qui bona fide eum detinet pro furto conveniri, et bona fide possessorem, si ab extraneo furtum liber commiserit, non posse conveniri, sed ipsum pro suo furto respondere, quia generalis regula de
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ã. Manifestissimi quidem tu¬
ris est. furto perpetrato: ei conpetere fũ¬
ti actionem cuius inter est nefurtum
conmittiturz sedquerctatur aput an¬
tiquos legũ int̃pretes: siquis cõmodaũ
aliĩ rem ad seꝑtinentem. ⁊ ip̃ares sub¬
tractaest: anfurti actio aduersus fu¬
tem institiu pofrit. a eo quirem uten¬
dam accepit. idoneo scilicet costituto.
quia ⁊ ip̃t conmodati actions ad nõ
ꝓ care. conueniri potest: ⁊ hoc quidẽ pe¬
ne ũ fuerat cõcessum ut habeat ip̃e
accionem. nͥ iopia noscitur laborare:
tunc cnam furti actionemꝰ. dnõ cõpete¬
re dicctat Sed eisitis increbuit
dubitatio. si tpr quo furtũ cõmitte¬
batur idoneus erit is quirẽ cõmoda¬
tam acccpit. postea aut̃ ad inopiam
peruenit. ante quãmoueatur actõ. q̃
ci anter cõpetebat: andebeat actioq̃
semel ei ad quisitaest. firmiter apud
cum manere: uł addñm reuerti: Cũ
⁊ hoc querebatur: aninhoccafu furci
actio ambulatoĩasit. necne sedom¬

Expanded text:
. Manifestissimi quidem iuris est furto perpetrato ei competere furti actionem, cuius interest, ne furtum committatur. Sed quaerebatur apud antiquos legum interpretes, si quis commodavit alii rem ad se pertinentem et ipsa res subtracta est, an furti actio adversus furem institui possit ab eo qui rem utendam accepit, idoneo scilicet constituto, quia et ipse commodati actione a domino pro ea re conveniri potest. 1a . Et hoc quidem paenactionem, nisi inopia noscitur laborare: tunc enim furti actionem domino competere dicebant. Sed ea satis increbuit dubitatio, si tempore quo furtum committebatur idoneus erat is qui rem commodandam accepit, postea autem ad inopiam pervenit, antequam moveatur actio quae ei antea competebat, an debeat actio quae semel ei adquisita est firmiter apud eum manere vel ad dominum reverti, cum et hoc quaerebatur, an in hoc casu furti actio ambulatoria sit nec ne. Sed om
Abbreviated transcription (Latin):
constitutus: sed ⁊probis. quas futratil
est: quindo fugit quidem abonxefidẽi
possessore: ad huc aut̃ nõctum subdiũ
sui minib. fuĩt cõstitutus: quã enter¬
p̃tationem pͥsca qd iura ꝑconiciturã
introducebãt nos aut̃ altius ⁊ ue¬
rius ad cã respicientes generilem re¬
gulã. sic abtnitio cẽ ꝓlatã accipimus
cumigitur bon e fidci possessor drĩco¬
gitatione furem pofsidet: merito do¬
nec aput cum cõstitutus c̃. ⁊ alsis u¬
tenct᷑ noxali actione. ficetranci furtũ

Expanded text:
constitutus, sed et pro his quas furatus constitutus, sed et pro his quas furatus est, quando fugit quidem a bona fide possessore, adhuc autem nondum sub domini sui manibus fuerit constitutus. Quam interpretationem prisca quidem iura per coniecturam introducebant: nos autem altius et verius ad eam respicientes generalem regulam sic ab initio esse prolatam accipimus. Cum igitur bona fide possessor domini cogitatione furem possidet, merito, donec apud eum constitutus est, et aliis tenetur noxali actione, si extranei furtum
Abbreviated transcription (Latin):
dem.aã.. Aput antiquos quercba¬
tur. stẜuus quem aliquis bona fide
possidebat. furtum conmiserit auera¬
rum rerum. uł ipsius aput quẽ con¬
stitutus est: supẽ quibona fide cũ de¬
tinet. noxalem furti actionem aduer¬
fus uerũdnm habet. uł ipc ab co qui
furtum passus c̃: p̃dicta conuenttur
accione Cũmq generalis regula ab
antiqua prudentia expositaest. mu
onem fuscipere aliquis conpellitur:
aduersus alium furtiactionem ha¬
bere nõcõcedens: quidã ita eã percon¬
uiecturam interp̃tatifut: aduersus
bonae fideiquid possessorẽ: nullo modo
furti actionem extendi tpẽ aũt fifũ¬
tum fuit passus: aduersus uerũ dr̃
furti actionẽ noxalem recte decerni
tunc aut̃ bonefidci possessorem. fur¬
ti noiẽ ꝙ passus ẽ. noxalem accionem
cõtra dnm̃ habere posse: quando ser¬
uus subdrã sui fuit constitutus po̾¬
sessione: ꝓphis reb possȩ cũ adũsus
dnm̃ habere actionem: non solum c¬
uas scruus subtraxerit: iã aput eum

Expanded text:
. Apud antiquos quaerebatur, si servus, quem aliquis bona fide possidebat, furtum commiserit alienarum rerum vel ipsius apud quem constitutus est, si ipse qui bona fide eum detinet noxalem furti actionem adversus verum dominum habet, vel ipse ab eo qui furtum passus est praedicta convenitur actione. Cumque generalis regula ab antiqua prudentia exposita est huionem suscipere aliquis compellitur, adversus alium furti actionem habere non concedens, quidam ita eam per coniecturam interpretati sunt, adversus bona fide quidem possessorem nullo modo furti actionem extendi, ipsi autem, si furtum fuerit passus, adversus verum dominum furti actionem noxalem recte decerni: tunc autem bona fide possessorem furti nomine, quod passus est, noxalem actionem contra dominum habere posse, quando servus sub domini sui fuerit constitutus possessione: et pro his rebus posse eum adversus dominum habere actionem, non solum quas servus subtraxerit iam apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ atusione tefefcilit noc
dotem quã acceperat: apatrȩ uror̃
testato diem functo cõtulit. p̃ses ꝓ
untie: examitatis partiũ alegatio¬
mbus. cũbonis dotem cõfundi u¬
bebit ⁊ quod deucta ratione piurs
aputeam ẽẽ anĩ aduerterit. restitui
tibi ubebit: idem est. ifarbitro
dẽ . aã. Siemãcipati utriq fuistĩ
apatre collatio cessat Siaut fr̃tu¬
us inpotestate. mortis tp̃r fuerat.
nec ullũ testaimentum relictũ łno
uissrmum uicditium cõmuris patrĩ
teq emãcipatũ ꝓbatum fuerit: ab
intestatõte adsuccessionem pat̾rã
uementem: ad coll ationem for¬
maedicti perpetui certo uirt ꝓuo

Expanded text:
bonorum divisione te fefellit nec dotem, quam acceperat a patre vestro intestato diem functo, contulit, praeses provinciae examinatis partium adlegationibus cum bonis dotem confundi iubebit et, quod deducta ratione plus apud eam esse animadverterit, restitui tibi iubebit. Ideximianus . Si emancipati utrique fuistis a patre, collatio cessat. Si autem frater tuus in potestate mortis tempore fuerat nec ullum testamentum relictum vel novissimum iudicium communis patris teque emancipatum probatum fuerit, ab intestato te ad successionem paternam venientem ad collationem forma edicti perpetui certo iure pro
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. aã. E maritus quondam tuus:
abintestato patri suo heres cxtitit.
et postumus editꝰ ate. ei fucceffit: ac¬
tiones hereditariã. am̃ite fiui ur̃i
quã babuit patriꝰ furmorts tpr. do¬
tem nõconferenti. denegare p̃ses¬
puintie non dubitabit᷑:
tem conmunis patris questta:. con¬
ferre coguntiti: Sedhec retinentes el
boni ꝓheredit irta dundtunt portioẽ:
dibus intestato patri succedentem.
ultra relictum coclicillis nonconftrẽ¬
tem dotem. iuditio familie hirciscun¬
de. nichil posse cõsequi fumma pla¬

Expanded text:
. Si maritus quondam tuus ab intestato patri suo heres extitit et ei postumus editus successit, actionem hereditariam amitae filii vestri, quam habuit patris sui mortis tempore dotem non conferenti, denegare praeses non dubitabit. tem communis patris quaesita conferre coguntur, sed haec retinentes eius bona pro hereditaria dividunt portione. dibus intestato patri succedentem ultra relictum codicillis non conferentem dotem iudicio familiae erciscundae nihil posse consequi summa
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ã eE a demumab eppãcipatis
fribus his quimãserunt impotesta¬
te cferri cõsuenerunt que inboraᷤ
corũm fuerant co tempore quopater
fatimunus imꝑierat. exceptis ui¬
delicet que atitns aliis lebentir¬

Expanded text:
dio. Ea demum ab emancipatis fratribus his qui manserunt in potestate conferri consueverunt, quae in bonis eorum fuerunt eo tempore, quo pater fati munus implevit, exceptis videlicet quae ab ipsis aliis debentur
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. aã.  idonatione tͥ post mõ¬
tem patris quesisti fundũ. soror
tua portionem eius uendicare
nõpotẽst Namin isfuic famibaᷤ
constitute tͥ apatre: donatus est.
cumsorore patriconmuni succedẽs
eum p̃cipuum. habere contra uiri¬

Expanded text:
. Si donatione tibi post mor. Si donatione tibi post mortem patris quaesisti fundum, soror tua portionem eius vindicare non potest. Nam si is filiae familias constitutae tibi a patre donatus est, cum sorore patri communi succedens eum praecipuum habere contra i
Abbreviated transcription (Latin):
dem.aã. pP ostumo p̃terito pati
testam̃tum rũpenti. ac itestito pat̾
succe denti: emancipatũ peti¬
ta bonorum possessione cõferre
debẽ bona fua. perpetuo edicto ca¬
uetur cũhis etiã qui sui futurie¬
eñt siuruo patre nati fuissent: con¬
ferre mantfeste signaficatur:. ⁊ cirã¬
cipatis. fuegidate collationi. nõpa.¬
est ãbiguuiris :¬
dem. aã. Fiue licet maneat inta
milia cõstitũtis. acciones heredi¬
tarias negari non ambigitii uũ
cõfulte acꝓturis ratione coll ati¬
onem fribus tuis quos inpatris
conmunis mortis tpr fuisse pote¬
state ꝓporis offers q aũt fr̃s
tui durantes ĩfimiua patris. pe¬
culurm sihoc nẽq castrense. neq
relictũ cis doceatur: p̃cipuũ habe¬
re nõpossunt set indiuisionẽ pi¬
terne uemiat hereditatis: necquic¬
quã routet: penes quẽres exhoc ꝓ¬
ficiscentes. ⁊ incadem cͣnrsa durã¬
tes. cõstitute reperiantur. ab solu¬
ti manifestiq uiris ẽ¬

Expanded text:
. Postumo praeterito patris testamentum rumpenti atque intestato succedenti emancipatum petita bonorum possessione conferre debere bona sua perpetuo edicto cavetur, cum his etiam, qui sui futuri essent, si vivo patre nati fuissent, conferri manifeste significatur, et emancipatis, si legi datae collationi non parest ambigui . Filiae, licet maneat in samilia constitutis, actiones hereditarias negari non ambigitur. Unde consulte ac pro iuris ratione collationem fratribus tuis, quos in patris communis mortis tempore fuisse potestate proponis, offers. Quin autem fratres tui durantes in familia patris peculium, si hoc neque castrense neque relictum eis doceatur, praecipuum habere non possint, sed in divisione paternae veniat hereditatis, nec quicquam mutet, penes quem res ex hoc proficiscentes et in eadem causa durantes constitutae reperiantur, absoluti manifestique iuris e
Abbreviated transcription (Latin):
nachi quoq in causis ciuulib exniliu̾
penitꝰ maioĩs. in moi̾sue snã uidicis. ad
extranea uiditia ꝓtrahantur aut ꝓ¬
untiam. uł locum aut re gionem
quã habitant exrre cogantur: Nuct
serabili necessitate iubeatur S aput
suos iudices ordinarios. hocẽ ꝓuinti¬
arum rectoreᷤ: locis quib degunt ecc¬
liarum ministeriis obsecundent: oĩ
ũq cc̃se agentium: excipiant accões
ut his saltem horis atq demporib
quib religiosos uiros aturbulenta ob¬
seruatione pretorii uacare contigerit.
cumq eos ad tp̃s petitorum intenti¬
o calump̃mo sa laxauit ad sua mo
nasteria. ⁊ uencrabiles eccłias. secon¬
ferentes: sapientrammo. p̃catione
sollicita. faciuꝰq depximo sacrosci ec¬
cilis altaribus obsccundent: insus
larib ⁊ domicilis constituti ¶gac
aut urbe regia siquando cuius cũq
cos qui sacro scĩs eccłuis obsecuntur
siue monichos cxauis quib cũq ꝓ¬
iuntus cõtigerit reꝑiri. quos tñ in

Expanded text:
nachi quoque in causis civilibus ex nullius penitus maioris minorisve sententia iudicis ad extranea iudicia pertrahantur aut provinciam vel locum aut regionem quam habitant exire cogantur. nulluserabili necessitate iubeatur, sed apud suos iudices ordinarios, hoc est provinciarum rectores, locis quibus degunt et ecclesiarum ministeriis obsecundant, omnium contra se agentium suscipiant actiones, ut his saltem horis atque temporibus, quibus religiosos viros a turbulenta observatione praetorii vacare contigerit cumque eos ad tempus petitorum intentio calumniosa laxaverit, ad sua se monasteria et venerabiles ecclesias conferentes sapienti animo, precatione sollicita faciliusque de proximo sacrosanctis altaribus obsecundent in suis laribus et domiciliis constituti. In hac autem regia urbe si quando cuiuscumque cos, qui sacrosanctis ecclesiis obsequuntur, sive monachos ex aliis quibuscumque provinciis contigerit reperiri, quos tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
filiatuadato nũm̾ocerte quantita¬
ts uos manumit teret: et te t̾atũ¬
modo liberauit: aditus rector ꝓ¬
uincie ortabitur eũ salua reueren¬
tia quã patrono lib̾tidebent exi¬
bere: placito suostare:¬
dẽ.a. Cump̃cũ tuarum
conce̾pt io licet eum cõtra
quem suplicas. ex anccillanatũ
ẽẽ exp̃sse̾rit tamen nonũ cogno¬
men quolbi dũtãrat nucupan¬

Expanded text:
filia tua dato nummo certae quantitatis vos manumitteret, et te tantummodo liberaverit, aditus rector provinciae hortabitur eum salva reverentia, quam patrono liberti solent exhibere, placito suo stare. Cum precum tuarum conceptio, licet eum contra quem supplicas ex ancilla natum esse expresserit, tamen nomini cognomen, quo liberi dumtaxat nuncupan
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatei tue nocere potuerũt:
maxime cunteminorem etate
fuisse comememores: et placu¬
erit minores uigniti ãnis null⁊
ratione mutare statum acꝓlib̾is
ẜuos fieri neante lib̾tate incon

Expanded text:
libertati tuae nocere potuerunt, maxime cum te minorem aetate fuisse commemores et placuerit minores viginti annis nulla ratione mutare statum ac pro liberis servos fieri, ne ante libertatem incon
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. ¶s qm̃ eũ cum quotet
crans egisse commemori. exancil¬
ucrisunt quep̃cib complexꝰ es.
alia ratio pactũ reformat Nece
enĩ dubũ iuris c̃. doipmnos cũ ser¬

Expanded text:
oportet. Sed quoniam eum, cum quo te transegisse commemoras, ex ancilvera sunt, quae precibus complexa es alia ratio pactum reformat: nec enim dubii iuris est dominos cum ser
Abbreviated transcription (Latin):
cissim dito. sult ur̃m sine ubis
cxcesserit uttĩ int̃positi trenoͦ ac¬
tio. ratiẽ cumfritrũ concortia.
rtmoto ciptande mortis alt̾ius
uoto trꝓbabili. retinctiri ⁊ non
potest cocifu rescĩndi :timquã
circũ uentus sis: cũpac̃to tilicõ¬
senser̃is: cũneq cãcin subuentri
solet ctitc̃ agere teꝓponis: nec
siageres isdcm illi deciusis:. mĩ¬
tegrũ restitutionis aigxiliũ im¬
petrire debeͬres.

Expanded text:
m sine liberis excesserit vita, interposita transactio rata est, cum fratrum concordia remoto captandae mortis alterius voto improbabili retinetur. Et non potest eo casu rescindi, tamquam circumventus sis, cum pacto tali consenseris, cum neque eam cui subveniri solet aetatem agere te proponas nec, si ageres, isdem illis de causis in integrum restitutionis auxilium impetrare deberes.
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃. diocl. i Interpositis metisciu¬
si trins actĩones. ritis nõhaberi
dicto ꝑpetuo cõtinctis nectim̃
quĩlbet metus adrescindenda
ei queconsinfu termtnatifunt:
suficit sedtalẽ inctũ ꝓbati opõtet.
quis ilutis periculũ. ul corpotisc¬

Expanded text:
. Interpositas metus causa transactiones ratas non haberi edicto perpetuo continetur. Nec tamen quilibet metus ad rescindenda ea, quae consensu terminata sunt, sufficit, sed talem metum probari oportet, qui salutis periculum vel corporis c
Abbreviated transcription (Latin):
humanititis ẽ ꝓuidentia: ut sẽper
eternis lib̾alititib noᷤsustentare
dignetur. postbella enã particae¬
terna pacc so piti. postq guandali¬
cã gentem ereptam. ⁊ cirtiginem.
inmo magis omc̃m libiã romaino
imꝑio tttrum sociatam. ⁊ leges ãti¬
quis umsenio p̃grauata. ꝑnrãm

Expanded text:
humanitatis est providentia, ut semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. post bella enim parthica aeterna pace sopita postque Vandalicam gentem ereptam et Carthaginem, immo magis omnem Libyam Romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam senio praegravatas per
Abbreviated transcription (Latin):
um. ⁊ fummo noẽ inuocato. dm̃a
uctorem ⁊ totius oꝑis presulẽ ficĩ
optiuimus. ⁊ omc̃ studiũ tribum¬
ano uiro excclso magistro offitioꝵ
⁊ exquegestorȩ sicrinrĩ palatũ. ⁊
xconfulţ crecdidimus. ciq omne
ministerium huursscemodi ordi¬
nationis inposuimus. ut ip̃e una
cumalsis inlustrib ⁊ prudentiffi¬
mis utris nrm desiderium adim¬
pleret. nra quoq maiestis semper
inuestigando. ⁊ꝑs trutando exque
abhis componebantur: quicquid
dubium ⁊ mcertum inucniatur
inconpetentẽ formã redigebatsorĩ

Expanded text:
 invocato deum auctorem et totius operis praesulem fieri optavimus et omne studium Triboniano viro excelso magistro officiorum et ex quaestore sacri nostri palatii et ex consule credidimus eique omne ministerium huiuscemodi ordinationis imposuimus, ut ipse una cum aliis illustribus et prudentissimis viris nostrum desiderium adimpleret. nostra quoque maiestas semper investigando et perscrutando ea quae ab his componebantur, quidquid dubium et incertum inveniebatur, in competentem formam
Abbreviated transcription (Latin):
põ posfibuititem tam nob̾ quã nr̃ł
in hoc sateub prestinte. ⁊principa¬
les quidẽ constitutiones duodecim
libris digestas umante incodice no¬
stro nomine p̃fulgente cõtulimuᷤ
postea uero maximũ opus adgredi¬
entes. ip̃auctustatis studiosiᷤsum
oꝑa ũpene cõfusi. ⁊ dissoluti. cidem
turo excciso ꝑmisimus tam colligẽ
quã certo moderimim tradert. scocũ
omiã percõntibamur: ap̃fecto urro
cxcclso suggestũc̃. duo pene miuali¬
brorũ cẽ conscripta ⁊ plus quã trici¬
es centera milia uerfuum aueteri¬
fiusset eugere. quod celesti fulgore
⁊ fummetrinititis fauore cõfectũ

Expanded text:
o possibilitatem tam nobis quam nostris in hoc satellitibus praestante. Et principales quidem constitutiones duodecim libris digestas iam ante in codicem nostro nomine praefulgentem contulimus. postea vero maximum opus adgredientes ipsa vetustatis studiosissima opera iam paene confusa et dissoluta eidem viro excelso permisimus tam colligere quam certo moderamini tradere. sed cum omnia percontabamur, a praefato viro excelso suggestum est duo paene milia librorum esse conscripta et plus quam tricies centena milia versuum a veterifuisset eligere. quod caelesti fulgore et summae trinitatis favore confectum
Abbreviated transcription (Latin):
bus fctum est. cumper contrari¬
as interpretantium sententus
totumius pene conturbatum est
ss suffitiat ꝑ indices tantummͦ
⁊ titulorum subtiutit̃t: que ꝑati¬
tia nuncupatur. quedam admo¬
ntarut et s facẽ nullo exint̃ pre¬
titionem corũ uitio ortundo ne
aut̃ ꝑscriptutã aliqua fiat inpos¬
uitium antinomuas induxerunt e¬
ius il coticis textũ cõscribi ctiã simu¬
merus libroꝵ. significabatur aut
ltterarũ cõsequentiã txplanaricõ¬
ccdimus. hec omũ ig dõ plicido fa¬
ccrei  prudentia tua cũ alus facũ¬
dissimis uiris studeat. ⁊tam fubti¬
u quãcellertmosim tradere codex
cõfumatus. ⁊inquĩquaginta ubrõ
cugestus : nobis offeitur. mma¬
xmam. ⁊ cternam rei memortam.
deiq omi potentis ꝓuidentia. ⁊ tu¬

Expanded text:
bus factum est, cum per contrarias interpretantium sententias totum ius paene conturbatum est sed sufficiat per indices tantummodo et titulorum subtilitatem quae paratitla nuncupantur quaedam admonitoria eius facere, nullo ex interpretatione eorum vitio oriundo. Ne autem per scripturam aliqua fiat in poset per suum vitium antinomias induxerunt, eiusdem codicis textum conscribi: etiam si numerus librorum significatur aut litterarum consequentiam explanari concedimus. Haec omnia igitur deo placido facere tua prudentia una cum aliis facundissimis viris studeat et tam subtili quam celerrimo fini tradere, ut codex consummatus et in quinquaginta libros digestus nobis offeratur in maximam et aeternam rei memoriam deique omnipotentis providentiae ar
Abbreviated transcription (Latin):
quedõ ꝓpitio cũ mcliorib condi¬
tiẽ auguriis. idõq iubemus duo¬
b istis codicib onaãgub̃rari ino
constitutionũ. altõ uiris enudeati.
⁊ infuturo codice cõponendiut siꝗd
altud ut a nob̾ fuit᷑ ꝓmuigatum: ĩ¬
stitutionum incẽ obtinens: utru¬
cdis ammus studiosis smplicibus
cnutritus. faciuus adaltetioris¬
prudentie redigatur scĩa. Enr̃a
uł pandectarũ nomen habe sanca¬
mus. muus iuris peritis inposteꝵ
aucuentibus com̃tarios illi adpli¬
care ⁊ uerbositate sua supdictico¬
dicis conpendium confundere:
quem ad modum ⁊ inantiquiori

Expanded text:
opitio cum melioribus condita est auguriis. Ideoque iubemus duobus istis codicibus omnia gubernari, uno constitutionum, altero iuris enucleati et in futuro codice componendi: vel si quid aliud a nobis fuerit promulgatum institutionum vicem obtinens, ut rudis animus studiosi simplicibus enutritus facilius ad altprudentiae redigatur scientiam.--§vel Pandectarum nomen habere sancimus, nullis juris peritis in posterum audentibus commentarios illi applicare, et verbositate sua supradicti Codicis compendium confundere: quemadmodum in antiquiori
Abbreviated transcription (Latin):
sumim ingenĩ papuni laborum
uł interp̃tationum necessartũ cẽ
perspcxeritis. Moc ponert legis
uicem optinens non moremint. u
om̃s quirelatifur̃nt inhunc codi¬
cem prudentissim uiri tubeãt
auctoritatem. ta quã si ⁊ eorum
studia exprincipaub cõstitutio¬
nib ꝓfecta ⁊ anro cdiuino fucrĩt
ore ꝓfusa.onaã cram mcrito nrã
facimus qun exnobis omĩs eis in¬
ꝑcictur auctoritas. ram quinon
ut siquid inuctib nõbenc positũ
libris inueniatis. ut aliquod suꝑ¬

Expanded text:
 ingenii Papiniani laborum, vel interpretationem necessarium esse perspexeritis, et hoc ponere, legis vicem obtinens, non moremini: ut omnes, qui relati fuerint in hunc Codicem prudentissimi viri, habeant auctoritatem, tanquam si eorum studia ex principalibus constitutionibus profecta, et a nostro divino fuerint ore profusa: omnia enim merito nostra facimus, quia ex nobis omnis eis impertietur auctoritas; nam qui nonut si quid in veteribus non bene positum libris inveniatis, vel aliquid sup
Abbreviated transcription (Latin):
immniue ⁊ quadrigentos annos cõcur¬
runt intestims p̾rcuis uacillantẽ.
hõccͦs ⁊̃ imꝑiales cõstitutiones extẽ¬
dentem mnunã retucere cõfonãtrã
utnichil neq contrartũ. neq idc̃

Expanded text:
in mille et quadringentos annos concurrunt, intestinis proeliis vacillantem hocque et in imperiales constitutiones extendentem in unam reducere consonantiam, ut nihil neque contrarium neque idem
Abbreviated transcription (Latin):
da.  icct᷑ interpnuatos. huiusmo¬
di scriptũ quo cõpichenditur. ut is
qui suꝑ ixerit. altĩus reb potratur:
geste efficatit᷑ spctic̃ ostend̾at: tam̃
cũ uolunts militũ: que suꝑultimo
uite spiritu. dꝙ familiai̾s rei dcͣto: qͦ qͦmͦ ꝯtẽplatõe mortĩ
ĩscͥptura dedutit᷑. iũ postremi uidicu optineat.
.ꝓponasq te acfritr̃t tuum addis
tis fortuna inuicẽ pactos cẽ: ũ ad
gitur exfrĩ tui iditio ꝙ ꝓprici¬
paliũ cõstitutionũ prompto fi¬
uorc firmitur. etiã rerũ eius cõ¬

Expanded text:
. Licet inter privatos huiusmodi scriptum, quo comprehenditur, ut is qui supervixerit alterius rebus potiatur, gestae efficaciter speciem ostendat, tamen cum voluntas militum, quae super ultimo vitae spiritu deque familiaris rei decreto quoquo min scripturam deducitur, vim postremi iudicii obtineat proponasque te ac fratrem tuum ad distis fortunam invicem pactos esse, ut ad egitur ex fratris tui iudicio, quod principalium constitutionum prompto favore firm
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. iił. P actũ quoddotali in¬
strum̃to cop̃hensũ eͥst. ut sipat̃
uiti fungeret᷑ exequa portione
ciquemibebait cũfratre heres
patri suõ ec̃t. neq ullã obligati¬
onẽ cõtribere. necub̾tatẽ testam̃¬
ti ficiendi. mulicris patri potuit
auferre.

Expanded text:
o. Pactum, quod dotali instrumento comprehensum est, ut, si pater vita fungeretur, ex aequa portione ea quae nubebat cum fratre heres patri suo esset, neque ullam obligationem contrahere nec libertatem testamenti faciendi mulieris patri potuit auferre.
Abbreviated transcription (Latin):
to scriptos hercdes ᷤᷤ i ogatos cẽ ut
qui pͥmus reb huminis exmeret̃.
altĩ portionem hercditatis restĩtu¬
eret. qm̃ precrriã substitutionem
fritrũ cõsensu. remissam asseris.
fidi comissi persecutio cessat.

Expanded text:
ut qui primus rebus humanis eximeretur, alteri portionem hereditatis restitueret, quoniam precariam substitutionem fratrum consensu remissam adseris, fideicommissi persecutio cessat.
Abbreviated transcription (Latin):
trr uxoi̾s ⁊ manti ł parentũ eoꝵ repudio
misso ꝓpt̃ suspectionẽ cͥminis adulterule
gũ ꝯditores intra duoꝵ m̃siũ spatiũ pꝰmis¬
sionẽ repudii nua̾ndũ suspendi diffimũt
ꝓpt̃ tormentoꝵ questionẽ siopꝰ exigerit eis

Expanded text:
t uxoris vel mariti vel parentium eorum, repudio misso propter suspicionem criminis adulterii, legum conditores intra duorum mensum spatium post missionem repudii numerandum suspendi definiunt propter tormentorum quaestionem, si
Abbreviated transcription (Latin):
oyp̃. ant̃.⁊utoris tui lege uilla d̾
ui pͥuata dãpnatisit̾cĩa pars bõnoꝵ fi¬
sco uendicata ẽ. tutelẽ actionẽ ꝓta por

Expanded text:
. Tutoris tui lege Iulia de vi privata damnati si tertia pars bonorum fisco vindicata est, tutelae actionem pr
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ nullã ẽẽ differẽtiã siue in pͥ¬
ore matrimomo: pat̾ ex quo filioᷤ
habuit. ꝑmanere uoluerit. siue
nouercã filiis suꝑduxerit. legib
que dematns boras late sunt
suam habentibus firmitatẽ. Patreᷤᷤ
igit᷑ usũ fructum mat̾narum
rerum eriã si ad scd̾as migraueͣt
nuptias.sinedubio habere debe¬
bunt. nec ulla filus ułquib lib
ex ꝑsonaeorũ cõtͣ patres imꝓbã
uocem causationemq posse competere:

Expanded text:
 sive in priore matrimonio pater, ex quo filios habuit, permanere voluerit sive novercam filiis superduxerit: legibus, quae de maternis bonis latae sunt, suam habentibus firmitatem. Patres igitur usum fructum maternarum rerum, etiamsi ad secundas migraverint nuptias, sine dubio habere debebunt: nec ullam filiis vel quibuslibet ex persona eorum contra patres improbam vocem accusationemque posse compet
Abbreviated transcription (Latin):
mraũ: exparte uõmpotestate ma¬
netiũ retieat usufrctum ¶quodsi
repotes fint neptesue aut ex
emacipato filio. aut ex filiapcrem
aut abipso auo auia uiuente. sacris¬
dunissi. idẽ auus uirił cũip̃is porti¬
oris habeat usũfroctũ: Siũo ex
nepotib neptib ue tẽpore quoina¬
ine fuccessionẽ uocãt᷑: ali maui sit̃ pore¬
stare .i. mai̾ti defũcte. aliisuiuris sunt: cͥca

Expanded text:
m, ex parte vero in potestate manentium retineat usumfructum. Quod si nepotes sint neptesve aut ex emancipato filio aut ex filia procreati aut ab ipso sacris avia vivente dimissi, idem avus virilis cum ipsis portionis habeat usumfructum. Si vero ex nepotibus neptibusve tempore, quo in aviae successionem vocantur, alii in avi sunt potestate, id est mariti defunctae, alii sui iuris sint, circa
Abbreviated transcription (Latin):
b quequisi castrensis peculũ
sunt ultrma con dere scd̃m ic¬
ges tam̃ posse elogta. hoc nichil¬
ormnus es addito pͥulegio: ut
neq eoꝵ. cestm̃ti demoffitiosi
tronus aduersus resquas liber¬
tus eius cxcistris queftuit: sui
iuris indubitint̃ constitutus¬
⁊ sip̃teritus fuͣt ab ingrato li¬
berit̃o: tam̃ cõtra huiutmoĩ pe¬
culiũ contratibulas bonorũ poͬ¬
seffionem nõht̃. scd̃m̃ ueterũ

Expanded text:
trensis peculii sunt, ultima condere  secundum leges tamen posse elogia: hoc nihilo minus eis addito privilegio, ut neque eorum testamenta de inofficioso tronus adversus res, quas libertus eius ex castris quaesivit sui iuris indubitanter constitutus, praeteritus fuerit ab ingrato liberto, tamen contra eiusmodi peculium contra tabulas bonorum possessionem non habet secundum veter
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. dioct. Licct inte cẽpus
debita exigi non possint: tamẽ si e
pͥmi pilo debitorẽ fisccon¬
stitutũ. acpatrimoniũ tuũ
solutiomis securt tt solũ se¬
nebris pecunit subsitiũ su¬
bitor̃ tuũ. si saltem ipẽ iol¬
uendosit: ut inte di fi¬
nitũ tempus debita
tibi rep̃sentet. ut fisco cuius
ob neceffita tes publiei cui¬
sĩ po tiorẽ ẽẽ oporter debiti

Expanded text:
pio. Licet ante tempus debita exigi non possunt, tamen si te ex primipilo debitorem fisci constitutum ac patrimonium tuum lutionis securitatem solum fenebris pecuniae subsidium suebitorem tuum, si saltem ipse solvendo sit, ut ante definitum tempus debita tibi repraesentet, ut fisco, cuius ob necessitates publicas causam potiorem esse oportet, debit
Abbreviated transcription (Latin):
uł altera neq dotem neq dora¬
tionem arͣte nuptias aparente fuo
suscepit ut susceꝑit. sed simpucem
tantum modo donationem. ne ex
eo iniustum aliquid oriatur. caꝗ
dem ꝑsori: que antt nuptias do¬
nationẽ uł clotem susccꝑit. cõferre
eam cogenda: Illa nõ q̃ sĩplicẽ tm̃¬
mõ doãtõe meruit: ad colłoẽm eiꝰ mi¬
nime coartanda Si quid huius modi ac¬
cidit in acciderit: iubemus ad similitu
dinem cius quiante nuptus donan¬
unem. uł dotem conferre cogitur:
etiam illam ꝑsonã quenullidote
uł anit niptias donatione dataso¬
lam simpuccm danationem aparẽ¬
tib sins accepit. cõferre cam ñcc
i ocufare coll ationem eoquodsim¬
plex donatio non alit̃ confertur:
nisi buamodi legem donator temᷤ¬
pore donatioras fue indulgennc ĩ¬
posucrit.

Expanded text:
 altera neque dotem neque donationem ante nuptias a parente suo suscepit vel susceperit, sed simplicem tantummodo donationem, ne ex eo iniustum aliquid oriatur, ea quidem persona, quae ante nuptias donationem vel dotem suscepit, conferre eam cogenda, illa vero, quae simplicem tantummodo donationem meruit, ad collationem eius minime coartanda: si quid huiusmodi accidit vel acciderit, iubemus ad similitu dinem eius, qui ante nuptias donationem vel dotem conferre cogitur, etiam illam personam, quae nulla dote vel ante nuptias donatione data solam simplicem donationem a parentibus suis accepit, conferre eam nec recusare collationem eo, quod simplex donatio non aliter confertur, nisi huiusmodi legem donator tempore donationis suae indulgentiae imposuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
oterea cum inprouintus ẽxeius ꝗ re¬
git ꝓuintiam fuerit sententia. uł ĩ¬
ttr locutione conuenti stue illi sacto¬
dotes: seucuiuscumq gradus cu fi
ue monachi habcantur. dũ modo
appro bentu: orthodoxi qui ipͥis¬

Expanded text:
provinciis ex eius qui regit provinciam fuerint sententia vel interlocutione conventi sive illi sacerdotes seu cuiuscumque gradus clerici sive monachi habeantur, dummodo approbentur orthodoxi, qui i
Abbreviated transcription (Latin):
tilatur: stuc ꝓactore siue ꝓreo:
ceaminatio finc ullo obsticulo ce
ꝓponuntur scripture: litigi¬
torif absenti dci p̃sentia. te¬
pletin necꝑtimescat iuuiau¬
dex appellationis obstaculũ. cũ
ciquicontumatit᷑ ab ec̃ nosci¬
tur. nulla ẽ ꝓuocationis licenti
tũ ec̃ minisestissim uiris chuĩ¬
modi aut̃ sententi. ꝓpe finem
fuꝑc̃ dilitio. ⁊ spes absenti re¬
licta funt reuertendi. alterutri
pars ceffauit. insola expenfarũ di¬
cĩonc. ⁊ absolutione forsitm. p̃fera¬
tur penalis sententia nõ aut̃ tuc̃
mors litis ⁊ condep̃ntio in absen¬
tem introducatur. que inhistantũ¬
modo casib accidunt. inquib trien¬
nũ cffiuents. imminet formido.
¶fiue aũt alterutri parte ab sũ.s
re utraq p̃sente: lis fuit decisa om̃
iudices qui subinꝑio nr̃o cõstituti
ꝓsolitis cxpensis litium turauit. nõ¬

Expanded text:
tilatur sive pro actore sive pro reo, examinatione sine ullo obstaculo cel medio proponuntur scripturae, litigatoris absentia dei praesentia repletur, nec pertimescat iudex appellationis obstaculum, cum ei, qui contumaciter abesse noscitur, nulla est provocationis licentia, tum manifestissimi iuris est Huiusmodi autem sententia prope finem superest dilatio et spes absenti relicta fuerit revertendi, alterutra pars cessaverit, in sola expensarum datione et absolutione forsitan praestetur poenalis sententia, non autem tunc mors litis et condemnatio in absentem introducatur, quae in his tantummodo casibus accidunt, in quibus triennii effluentis imminet formido Sive autem alterutra parte absente sive utraque praesente lis fuerit decisa, omnes iudices, qui sub imperio nostro constituti pro solitis expensis litium iura
Abbreviated transcription (Latin):
uendo alt̃ uidex in locum ets fub¬
rogetur: subsimilis pene forĩmdi¬
ne: his omĩb locũ babentib: cum
unus ndex: omẽm ciusã abinitio
pagat ¶ Sinaut ĩmedio tͥẽmo. ł mõte
iudicis. uł alia inrecirfabili ocafioc̃
uiditium finͣt muttũ. tũc siqui¬
dẽ extrienmo anale tẽpus uel
amplius refidet: inquo alius ui¬
dex cause inponitur: intra reli¬
quũ tẽpus causa fimitur Sinaũ
mainus quã ãnalesit: tũc ome
ꝙ de ẽ repleatur. ut nõ inmino¬
re ꝑfecti anni temp̃t. litẽ poᷤ¬
sit fubrogatus uidex. tã dtscu¬
tere: quãtermnareSillo ꝓcul
ctubio obẜuando: ut sinci per¬
alterutrã litigantiũ partem:
uł ꝑ iudicem sfeterit: quominũ
lis suo marie decurrat. s ꝑ patro¬
nos causarũ. licentia detur iudi
granda: ipõ uidelicet iudice infu¬
a sent entia hoc ipm̃ mãnifestã
te ꝙ patronos cause: ut fugien¬
tis uł agentis dilatio facta est.
uł perom̃s. ut quos dã exhis. ne

Expanded text:
endo alter iudex in locum eius subrogetur sub similis poenae formidine: his omnibus locum habentibus, cum unus iudex omnem causam ab initio peragat. Sin autem in medio triennio vel morte iudicis vel alia inrecusabili occasione iudicium fuerit mutatum, tunc, si quidem ex triennio annale tempus vel amplius residet, in quo alius iudex causae imponitur, intra reliquum tempus causa finiatur: sin autem minus quam annale sit, tunc omne quod deest repleatur, ut non in minoperfecti anni tempore litem possit subrogatus iudex tam discutere quam terminare. Illo procul dubio observando, ut, sialterutram litigantium partem vel per iudicem steterit, quominus lis suo Marte decurrat, sed per patronos causarum, licentia detur iudicganda, ipso videlicet iudice in sua sententia hoc ipsum manifestante, quod per patronos causae vel fugientis vel agentis dilatio facta est vel per omnes vel quosdem ex his: ne
Abbreviated transcription (Latin):
re uisum c̃. ad equititis tationem
omũ corrigentibs Sinaũt utrãq
parie inmmnente: Alitem pagere cu¬
piente. uidex eas accipe noluerit:
utus modi tudicũ innasci potest: utẽ¬
aũt ipẽ ausus fuerit ꝓtelirt: ꝓppt̃
hoctricimũ fuit trins ictũ: tudcx

Expanded text:
re visum est ad aequitatis rationem omnia corrigentibus. Sin autem utraque parte imminente et litem peragere cupiente iudex eam accipere noluerit huiusmodi iudicum innasci potest, litem ipse ausus fuerit protelare et propter hoc triennium fuerit tr
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo litem ꝑagendã suscepert
iusta causa impechat: ad imple¬
re. nec ex euiᷤ recusatione: futc
ause dilatioz honorariis scilicit
acli entib q̃dar p̾offunt di ẜ¬
tifsimis togatis omĩmodo pr̃e¬
iufmoĩ machinatiõc̃. cause me¬
rita ꝓtrahantur. npt̃ litigatõ:
alium ꝓalio patronũ cligere m¬
alutt᷑. Gecaut omiã. inhis nobis
cautifũt. quib ꝑfectt etatis. cõ¬
stitutis. arbitrtũ fuum ꝓõmãt
pilloꝵ ut adulctoorũ sint. uł
alioꝵ subcura agent̾rum. ma

Expanded text:
ex quo litem peragendam susceperint, iusta causa impediat, adimplere, ne ex eius recusatione fiat causae dilatio: honorariis scilicet a clientibus, qui dare possint, disertissimis togatis omnimodo praehuiusmodi machinationem causae merita protrahantur, nisi i pse litigator alium pro alio patronum eligere maluerit. Haec autem omnia in his nobis cauta sunt, quibus perfectae aetatis constitutis arbitrium suum pro omnibus pillorum vel adultorum sint vel aliorum sub cura
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. aã. Si socero filie tue dotẽ dedisti. li¬
c̃ menis poĩt᷑ potestate gener tuus reb h¬
umanis ex ep̃tus sit. tm̃ nõ d̾peculio. ẜ in
solidũ ate ꝯsentiente filia cõuentũ eum si¬
tisoport⁊ facere:¬
hoñ.⁊ cõstante matͥmoĩo maĩ¬
dem reu̾tat᷑ ncͥq sibi exħ defuc̃ti heres au¬
dat uẽdicare: ꝙ admulierẽ returrere

Expanded text:
. Si socero filiae tuae dotem dedisti, licet in eius positus potestate gener tuus rebus humanis exemptus sit, tamen non de peculio, sed in solidum a te consentiente filia conventum eum satis oportet facere constante matrimonio marirevertatur, nihilque sibi ex hoc defuncti heres audeat vindicare, quod ad mulierem recurrere
Abbreviated transcription (Latin):
rii africe ⁊ oĩ eiusdẽ dioceseos statu.
amus. necmens nra potest cõciꝑe
neclingua ꝓferre. multis quidc̃
iantei adõ meruitmus uirgititeᷤ
nesitu cõfitemur. ꝓquib nichil
dignũ nos egisse cognoscimus. pre

Expanded text:
rio Africae et de omni eiusdem dioeceseos statu. amus, nec mens nostra potest concipere nec lingua proferre. Multas quidem et antea a deo meruimus largitates neficia confitemur, pro quibus nihil dignum nos egisse cognoscimus. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
que insdo cõtiger᷑. ut affrici ꝑnbtã
breui tp̃re reciꝑet luibertatem an¬
te centum ⁊ quinq annos. auuã¬
dilis ciptunti quianimaꝵ fuiͣt
simul hostes ⁊ corporũ. Nĩ mi¬
mis quidẽdiuersi torm̃ti atts
ubplicu nõferentes rebaptiģindo
adsiũ ꝑfidrm trans ferebant.
corꝑauõ libis iatilib clita iugo
barbarico durissime subiugibat

Expanded text:
ulo contigerunt, ut Africa per nos tam brevi tempore reciperet libertatem, ante centum et quinque annos a vvandalis captivata, qui animarum fuerant simul hostes et corporum. Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non ferentes rebaptizando ad suam perfidiam transferebant: corpora vero liberis natalibus clara iugo barbarico durissime subiugabant.
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ꝓficiant alimõme pauperũ quoᷤ
adlauãcrũ subfida custodia duci opor¬
tet: mulcta iudicibus xxlibrarũ auri:
⁊ offituis eoꝵ eius dẽ ponderis cõstituta:
ordimibus qq̃ triũ librarũ auri mulc¬
ta ꝓposita: fisaluberima statuta cõterp¬
serĩt nec dẽ erit antistitum xp̃ĩane re¬
ugioĩs cura laudabilis: q̃ ad obfuatio¬
nem constituti iudicis hanc ingerat am¬
monitionẽs
codicibus erroris ꝓpͥi fub oculis epõꝵ. ĩ¬
cenctio cõ crematis: catholice religionis
cultui fidem tradere: nũquã aderrorẽ
pt̃m redituri: nõsolum urbe roma. set
⁊̃ omĩbus ciuitatibus. pelli decerramus:
ꝙbisihoc nõfecerint: ⁊ contra dem̃tie
b fuerĩt comp̃hensi: uł secreta erroris¬

Expanded text:
tibus proficiant alimoniae pauperum: quos tibus proficiant alimoniae pauperum: quos ad lavacrum sub fida custodia duci oportet. Multa iudicibus viginti librarum auri et officiis eorum eiusdem ponderis constituta, ordinibus quoque trium librarum auri multa proposita, si saluberrima statuta contempserint. nec deerit antistitum Christianae religionis cura laudabilis, quae ad observationem constituti iudicis hanc ingerat monitionem. codicibus erroris proprii sub oculis episcoporum incendio concrematis catholicae religionis cultui fidem tradere numquam ad errorem praeteritum redituri, non solum urbe Roma, sed etiam omnibus civitatibus pelli decernimus. Qui si hoc non fecerint et contra clementiae bus fuerint comp
Abbreviated transcription (Latin):
ciusirũ cõstitutisunt ut fucrint.⁊
codẽ tp̃r tĩ aduocitione utiquãcõ¬
sili ĩrtus. cutuscũq magistritus
quib res publica gerenda cõmit

Expanded text:
causarum constituti sunt vel fuerint et eodemque tempore tam advocatione uti quam consiliarii cuiuscumque magistratus, quibus res publica gerend
Abbreviated transcription (Latin):
retur. athi quimpublicis admi¬
nstrationib cõstituti socuri si¬
bicõsiliorũ participes cupiunt
spc p̃miorũ atq honorificcntu su
⁊ ꝓuocent eos quoꝵ prudc̃tiã sͥ pu¬
tat eẽ necesaĩã. ñ metu tribili. ⁊ necesitate ĩ ꝯg̾a lib̾ta

Expanded text:
retur, ut hi, qui in publicis administrationibus constituti sociari sibi consiliorum participes cupiunt, spe praemiorum atque honorificentia sua provocent eos, quorum prudentiam sibi putant esse necessariam, non metu terribili et necessitate incongrua liberta
Abbreviated transcription (Latin):
el domestici. ł cincclinĩ ministe¬
rtũ gesserit. ad candc̃ obẜuitionẽ
aliqui ambitione iterũ remci¬
re cõcedãtur.
d̾ .xĩ. nPemo dedomesticis du¬
cũ. uł comitũ militariũ. offitis
corũ cõnumeratus. post cõple¬
tũ sui tp̃ris actũ idcindẽ rursꝰ
sollicitudinc̃ audcat asptrire. d̾
cc̃ librarũ auri cõdemnationc
ꝓposita siquis hanciuolat uo¬
luit sincionẽ. cid̃ pena officio
qͦq̃ cohercendo siꝑ ambitionem
uł auiritiã exhis aliquid teme¬
rarx cõsenserit.
d̾. ã.i ¶ctud castrense peculi¬
ũ filii frmilias assessores ctiã
post patris obitũuẽdicent. qui
cõsiluĩs ꝓpriis administratores
iuuare cõsucuer. siquid licitis
honestisq lucris quordunart po
ũtrã sibĩ conmnissã quẽquã secũ
ducere audeit. cui domesticit
cincellariĩ nom̃ imponit. necꝓͦ¬
fectũ ad scunde cũq suscipiat
nefunc noticũbonorũ publi¬
çitione plectatur. pcriculo cm̃
pͥmatũ offitũ cinclirios subfi

Expanded text:
el domestici vel cancellarii ministerium gesserit, ad eandem observationem aliqua ambitione iterum remeare concedatur. . Nemo de domesticis ducum vel comitum militarium, officiis eorum connumeratus, post completum sui temporis actum ad eandem rursus sollicitudinem audeat adspirare: decem auri librarum condemnatione proposita, si quis hanc violare voluerit sanctionem: eadem poena officio quoque coercendo, si per ambitionem vel avaritiam ex his aliquid temerari concesserit. . Velut castrense peculium filii familias adsessores etiam post patris obitum vindicent, qui consiliis propriis administratores iuvare consueverunt, si quid licitis honestisque lucris coadunare poinciam sibi commissam quemquam secum ducere audeat, cui domestici vel cancellarii nomen imponat, nec profectum ad se undecumque suscipiat , ne famae nota cum bonorum publicatione plectatur. Periculo enim primatum officii cancellarios, sub fi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ cessorẽ postulantem cedisibi
hypothece. siũpignorĩ obligata
iurenpͥus ad solutionẽ. nͥ manda¬
ta srhacre funit ꝑsecutio ꝯuenit
urguenz¬
ade mhil exigipatietur

Expanded text:
tercessorem postulantem cedi sibi hypothecae sive pignori obligata iure non prius ad solutionem, nisi mandata super hac re fuerit persecutio, convenit urguea te nihil exigi patietur
Abbreviated transcription (Latin):
a  Pon abstulit tibi ꝓcurat᷑er
tuus actiones ficũei mandassel exaca¬
onẽ pecunie. quã hii ł debebant cont
quos suplicas. parte accepta dereliq̃ eoᷤ
l̾atut cũ neꝙ cõtia uoluntatem tuã.
nouationẽ facere: nap ineo ꝙ ñ soluebat᷑
eoslibare potuent.

Expanded text:
 Non abstulit tibi procurator tuus actionem, si, cum ei mandasses exactionem pecuniae, quam hi tibi debebant, contra quos supplicas, parte accepta de reliquo eos liberavit, cum neque contra voluntatem tuam novationem facere neque in eo quod non solvebatur eos liberare
Abbreviated transcription (Latin):
licere eriħ facere nisi pacti
tenor ad breclamauĩt. si forsitã
sine defensione facientiada peo
fide iussit s sidefensionẽ subient
eãusq ad finẽ ad implere: nullaci
licentia concedenda ⁊̃ mediti ꝑ¬
sonam tradere: ⁊ pecuniamꝵ datio

Expanded text:
licere ei hoc facere, nisi pacti tenor ad hoc reclamaverit, si forsitan sine defensione facienda pro eo fideiussit: sed si defensionem subierit, eam usque ad finem adimplere, nulla ei licentia concedenda in medio personam
Abbreviated transcription (Latin):
tipatronũ seu patronĩ coꝵ. q pa¬
rentes ⁊ lib̾os. ⁊heredes. insuper
⁊ sicxtrinci sint. ilibtis scũlidis
corũ. ñdebere inusuociri iuscer¬
tissimũ ẽ noc ineare rusticitati
ueni p̃beit᷑. cũmturili ritione
honor eiusmoĩ ꝑsonis debeitur:

Expanded text:
ta patronum seu patronam eorumque parentes et liberos, heredes insuper, etsi extranei sint, a libertis seu liberis eorum non debere in ius vocari ius certissimum est: nec in ea re rusticitati venia praebeatur, cum naturali ratione honor eiusmodi personis debeatur
Abbreviated transcription (Latin):
quã deposuisse te dicis debẽri tͥ ꝓbes.
Nã ꝙ desidas: ut roẽs suas adusaria
dua exmbeat: ⁊dexc̃iusa. adiudĩcis
oͣtfitiumi ꝑtmere solet.
tur: acta publicatã criminasia
quiciuilia exhib̾i inspicienda ad
muestigandã mitatis fidẽ iubebit¬

Expanded text:
quam deposuisse te dicis, deberi tibi probes. Nam quod desideras, ut rationes suas adversaria tua exhibeat, id ex causa ad iudicis officium pertinere solet.tur, acta publica tam criminalia quam civilia exhiberi inspicienda ad investigandam veritatis fidem iubebit
Abbreviated transcription (Latin):
stritũ. uł exictionẽ annoniruᷤ. in¬
te tres m̃ses uł. ĩplius nominari
debẽt. ut siquertmonit̾ eoꝵ iusti
uideatur sinc inpedim̃to ab sol¬
uendilocũ altus subrogetur

Expanded text:
stratum vel exactionem annonarum ante tres menses vel amplius nominari debent, ut, si querimonia eorum iusta videatur, sine impedimento in absolvendi locum alius subrogetur
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ ꝯfirmaũ: pretor nicͥ contri uis
fecit. sinouissinã eius uoluntatẽ
secutus. relictũ testam̃to. rei pu¬
blice fidĩ commissum. ut excodicu¬
lis relictum p̃stantũ cẽ ꝓnũtia

Expanded text:
cium confirmavit, praetor nihil contra ius fecit, si novissimam eius voluntatem secutus relictum testamento rei publicae fideicommissum ut ex codicillis relictum praestandum esse pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã.  alis deantiquo iure dubi¬
etas nr̃e screnitati suggestiẽ ꝓpt̃
senatus cõfultũ filamanũ. ⁊ẜ̃uos
qursupplicio a fficiuntur. sub eodẽ
tecto cõmorantes ⁊ nõ firũ autxilul̃
dnõ ꝑrnisidus occiso p̃bentes. uete¬
res eñi certũ nõ facunt ꝗs inteuec¬
tus: deuerb̃ fubcodẽ tecto significa¬
tur: siuc ineodem cubiculo. siue i
triclimo. uł porticu. ut maula. hec
appellatio accipi debeat adicientt̃
sidñs iniua ł inagro fuerint int̃¬
fectus eos ẜuos puniri quip̃stoe¬
rant. ⁊ nõ auxiliũ adꝓhibendũ
ꝑiculum p̃ouerunt nuilla distĩc¬
tionẽ suꝑ quautatem p̃sentic utẽ¬
tes: nos gͥ omc̃m cis occifionẽ add
dianda supplitia suꝑ nogirgenti¬
a sauitis dm̃ sui amputantes. sin¬
cimus. os ẜuos exquocumq locosi¬
ue indomo siue iniua suic magro
possint clamorẽ cenidire. uł iisi¬
dias sentire: ⁊ nõ auxiliũ tulerint.
supplicio finatus confulti fubia¬
cere oportet cĩ cos ubicũq sen¬

Expanded text:
. Talis de antiquo iure dubietas nostrae serenitati suggesta est propter senatus consultum silanianum et servos, qui supplicio adficiuntur sub eodem tecto commorantes et non suum auxilium domino per insidias occiso praebentes. Veteres enim certum non faciunt, qui intellectus de verbis " sub eodem tecto" significatur, sive in eodem cubiculo sive in triclinio vel porticu vel in aula haec appellatio accipi debeat, adicientes, si dominus in via vel in agro fuerit interfectus, eos servos puniri, qui praesto erant et non auxilium ad prohibendum periculum praebuerunt, nulla distinctione super qualitate praesentiae utentes Nos igitur omnem eis occasionem ad declinanda supplicia super neglegentia salutis domini sui amputantes sancimus omnes servos, ex quocumque loco sive in domo sive in via sive in agro possint clamorem exaudire vel insidias sentire et non auxilium tulerint, supplicio senatus consulti subiacere. Oportet enim eos, ubicumque sen
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuccessionis cius tibi ñ auferat᷑.
mortẽ eus uictfsi tenecesse q̃ licct
cĩ ħeditatem eoꝵ ꝗ clã destinis
infidus ꝑimũntur: hiquiturt uo¬
cantur adirͣe nõuetantin tñ fun¬
teritũ nõfuint ulti. successionẽ ob¬
tinere nonpoffũt.
uidicintẽ eĩcere abuxore scrip¬
tã recte successionem: nõcõuenit se¬
cunctũ quesifidutiã innocentiã ge¬
ris: ⁊ neq dolo malotuo marititm
necatum neq alias indignã tefuc¬
cessione posse ꝓbari cõfidis: aduer¬
securititem.

Expanded text:
tibi non auferatur, mortem eius ulcisci te necesse est. Licet enim hereditatem eorum, qui clandestinis insidiis perimuntur, hi qui iure vocantur adire non vetantur, tamen, si interitum non fuerint ulti, successionem obtinere non possunt vindicantem evincere ab uxore scripta recte successionem non convenit. Secundum quae, si fiduciam innocentiae geris et neque dolo malo tuo maritum necatum neque alias indignam te successione posse probari confidis, adversecuritatem.