comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur.C. trebomiꝰ legatꝰ ad
oppugnatõ ne massilie relic¬
tus crat duabꝰ expartibꝰ
aggeiem uineas tumesq.
d oppidũ agere iustituit
una erat pioxima portuu
mauibꝰ q altera ad ptem qua est aditꝰ ad galliam
itq hispania ad id mare quod adigit ad hostiu
thodam. Massilia ei fere tabꝰ ex oppidi ptibꝰ mari
abluit. teliqua q̃rta ẽ que aditũ habeat ad tena
Huiꝰ quoq spatĩ p̃s ea que ad arcem ytinet loci
natura et ualle altissma munita longam et diffici¬
lem ht oppugnatõnem. Ad ea pficienda opera .c tre¬
remus magnam iumento ⁊ ãtq hoñiũ mltitudnem
de oñ prouincia uocat uuiinua mateianq cõpor

Expanded text:
ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque compor
Abbreviated transcription (Latin):
siu et alienatione exatꝰ Nam neq prudentes.
suspicari oportet sibi parui ciedi neq improbes
scire sese timeri quod illis licenciã tunor augeat
nestas studia deminuant dd si iam inquir l.
explorata habeniꝰ que de eẽcitꝰ alienatõne dicunt᷑
Que quidem ege aut oio falsa aut certe nunora
epuuone esse confido. quante hee dissmulari et
uti corperis nulriera ita ẽcitꝰ ĩ cõmeda sũt te¬
tenda ne spem aduerdent augtamꝰ aut etia ut
midia nocte preficistamur addiit quo mAIOreI
cado litentiam hc̃ans qui pectare tonant llaniq

Expanded text:
omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque
Abbreviated transcription (Latin):
ni yugna belli fortuna exprri qua desertos et cucũ¬
uentes a suis graiussimũ iupplicui pati Poris erãt
qui tenseret de tercia uigilia in castia coruelia re¬
cedendii ut maiore spatio tp̃rs interiecto militur
mentes sanacient . snuul si quid gauiꝰ accidisset.
magna multitudine nauiu et tutius et faciꝰ in
siciliam receptꝰ daret curio utruq uprebas ꝯsiliũ
quantũ alteri sc̃tencie deessis ai. tm̃ alter supesse
dicibas Hes turpissime fuge tõnẽ hee illos etia ĩ q̃
leco dimicandii putaret Qua eĩ inquit fidutia et
opere et natura loci iumrissima castia expugnari
posse afidiirꝰ aut etiam quid preficimꝰ ii accepto ma¬
tue de tamente ab oppugnatione castier discedimiꝰ
quasi nõ felicitas rer gestar cẽcitꝰ beniuolencia
imperateris et res ad uerse edio contilient castidꝵ
uiutatio quid lit iuisi turpem fuga et despatõne

Expanded text:
in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumin pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem
Abbreviated transcription (Latin):
bat et ad de quod ab illo audierat sui aliquid ti¬
moris addũt Hoc ubi uno augtore ad plures per 3¬
manauerat. atq illi aliis edide:ant. plures aucto¬
res eiꝰ ⁊ei uidibant᷑ cuule bellũ genꝰ hoĩũ qd
literet libere facere et sequi quod uellet legiones
hie que yaule ante apld aduersarios fuciant.
Nam etia . Ce. beneficiu mutauerat ꝯsuecudo.
qua efferient᷑ municipia etia diueisis ptibꝰ anĩcta
Rteq eĩ ex marsis̃ peligisq ueniebat. ut qui super¬
iore nocte ni contuberiis comuilitesq nõ nulli gra¬
uiores sermones nulitu᷑ uulge diniꝰ acci piebas. Nen¬
nulla etia ab lins qui diligentieres uideri uolebant
fingebant᷑. Quibꝰ de cansis asilio quocato de suma
ter deliberare iicipit. Grat sentẽtie que conandirz
e̾ibꝰ modis castiaq uari oppugnanda censerẽt quod
huiꝰ modi asiliis militũ otuĩ maxnue ꝯtiarium esse
xbitiarentͤ hostiemo prestare dicibat per urtutem

Expanded text:
bat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid tibat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
facit idem cirue atq una ualle Interiecta nõ¬
magna suas uterq copias instruit Erat in ex̃¬
citu uari Sextꝰ quintꝰ uato quem fuisse. tor¬
fun surra demostratũ est Hit dinissus a iẽ. in
ucis mutatis centurionibꝰ idem ordines mampu¬
liq ꝯstarent Hac nattꝰ appellationis cam. Quni¬
tilius tircũne etiem curionis atq obseccaie mi¬
lites cepit ne prima sacramenti q̃d apud demitiũ
atq apud se queitorem dixissent menioria depone¬
rent. neu contra cos arma ferrent qui eadẽ essẽt
usi fortuna eademq in obsidione yerpessi neu ꝓ
⁊alitate si se atq artium seguti essẽt expectare. de¬
berent hac hĩta oratõne nulla in ꝑtem ab ex̾citu.
curionis fit significatio atq ita suas uterq cori¬
as reduxit /atq in castus cuuionis magn õĩu
ni cessit tior Nam hiis uariis hõmũ sermuoibꝰ
celeriter augetur unusquisq eĩ opnuonem finge¬

Expanded text:
facit idem Curio, atque una valle non magna intefacit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in ucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones finge
Abbreviated transcription (Latin):
rrimũ agmen erat ĩ ꝯspectu Nouitate rei curio
permotꝰ uremittit equites qui pͥmũ impetũ subs¬
mneant ac morent᷑ . ipe celerit ab opere deductis le¬
honibꝰ acies instituit equitesq cõmittũt prelium.
Et priꝰꝙ̃ plane legiones ex plicari et asistere possẽt
ata auxilia regis impedita ac ꝑtiribata qd̃ ulło.
neme et bue tnnore iter fecerãt. infuca se com¬
ut equitatuq õ fere in columni ql se per litora.¬
celeriter ni oppidũ recepit magnu peditũ nũ ĩ
terficuit. Hiorma nocte centuriones marsi due
ex castus curionis cũ manix ularibꝰ suis .xii. ad
actium uarum perfuguit. Hii siue uere quã ha¬
buerat opinione ad eum perferũt siue etiã auribꝰ ÷
uari. seriuunt nam que uolumus et credimꝰ libẽter
et que sentimꝰ ip̃i reliques sentrre speramꝰ confrr¬
collo quendi dare facultatem. Qua oymione abduc¬
tus uaro postera die mane legiones ex castas educ.

Expanded text:
primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litoraceleriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confircolloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit.
Abbreviated transcription (Latin):
causa rex iuiba uantis dielꝰ ante urica miserat huis
et paternũ hospitui cũ pompeio et si multas cum
qua lege iegnũ iube þublicauerat / Cencuruit eꝗtes.
ad oppidũ receperũt. Inteum ad uẽtu longaꝵ naulii
curio pionuitiari onerarinis naiubꝰ iubet q̃ Sabãt
Atica nũo criciter.cc. se in hostuũ habitinũ.
loco qui no ex uestigio ad castia comeliana uela¬
duxisset Qua pronũtiatone ft̃a tp̃us puncto subla¬
tis anceras oñs utita reluquiit et quo ĩperatii
es tianseñt Que ies oiu ieꝵ copia cõplenit exci¬
tum. Hnis rebꝰ gestis curio se in castia ad bagiada
rcepit atq uniuersi ex̃citꝰ conclamatõne ĩ perator
appellatur hosteroq die utica excitũ ducit et ꝓpe.
oppioui castia pouit Non du opere castioꝵ perfecto
equites ex sratione nũciant magna auxilia eꝗtũ
pedirũq a rege missa utitam uenire. Codeq tp̃ie
uis magna pulueris cernebat ͤ et uestigio tpris.

Expanded text:
causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum qua lege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis
Abbreviated transcription (Latin):
nens utraq ex ꝑte preruptũ atq asperũ sed rai
paulo leuiore fastigio ab ea yte quẽ ad utica uei¬
git abess diretto itiuere ab utica paulo ampli pos¬
silꝰ mille ꝑ ed hot itinere ẽ fons qs mare sutudr
longreꝰ lateq is lotꝰ restagnar quem si quis ucrl
ualuent ser miliu tricuitu in oppidũ uenit Hoc
cipbrato loco cuuo cassia uaru aspitit muro oppideq
quita ad portam que appelat᷑ belica ad medũ mnuni¬
qi natira loci una ex ꝑte ip̃o oppido. utica altera athe¬
ato ꝙ est ante oppioũ subtiactionibꝰ eiꝰ operis mayis
Ditu ad casfia difticili et angusto Siuiul aiad uertit
multa uidiq poertari ato agi ple nissimis iuis que.
etentim tuiultꝰ tiuore ex agris in uibẽ ꝯferebant᷑
HNuc equitatũ nuttit ut diuperet atq hr̃et loco p̾de
codeinq tỹie si rebꝰ subsidio. dc. equites nunude ex
oppido peditesq. ccce. imltũt᷑ a uano quos auxilii.

Expanded text:
mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii
Abbreviated transcription (Latin):
Hiuꝰ aduẽtũ .l. Ce. fil tũ deceny longis nauibus
ad duipeam prestolanb quaf naues atite ex pe e¬
donũ bello subductas. sye tum reficiendas hucꝰ belli
causa curauerat ueritꝰq nauiũ młtituomie ex abte
refugerat appullaq ad proximis litus tireme toas¬
trata et in litore relicta pedibꝰ ad ⁊limentũ pro¬
fugeiat. Io oppidai.c. considius lengͥus anniꝰ legiem
presidio tuebat᷑. Relique . Ce. naues eiꝰ fuga se dd¬
rumentũ recererũt Huc secutꝰ .A. iufus quester
na uibꝰ .xii. quas uiesidio oneiarus nambꝰ ciru es
sicilia eduxerat. Bostꝙ in litore relitta naue tons¬
pexit Hanc reniulco abstiax it xpe ad.c. turiõner
ad flumen bagradan puenit abi .t. camiu re blia
legatũ cũ legiombꝰ reliquit ip̃e tũ equitatu anteedi
ad castia ce ploranda cor ueliana qd̃ is locꝰ p ĩdene
castris hẽbar  dd aut et iugũ directũ ĩ mare eia

Expanded text:
adventum L. Caesar filius cum x longis navibus adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum eminens in
Abbreviated transcription (Latin):
iuissu bruti asuetudme cetitiana ad pertũ ercuba¬
bant sublatis anteris sequi ceperut Ex lus una.
ip̃ia mauigiĩ contendis et fugere pseuerauit aurle¬
qi tepescatis e conspectu abiit. Aue ꝑterrite ꝯtiaba
nr̃ar nauiu sele in portũ receperit Masilienses
aima tormentaq ey oppido ut e imperatũ ꝓferit
naues ex portu naualibusq eoncũt pecumani es
publico traduit E nibꝰ rebꝰ ꝯfectis Ce. magis eos
pro nõie et uetustate ꝙͣ piomeritio in se tiuitatis.
ꝯsei uabit duas ibi legiones p̾sidie reliꝗuit cifas
in italia mitit ip̃e ad uibe proriciscit ͤ shisdẽ tpibꝰ
.c. curio ii afucam profectꝰ ex cicilia etiã ab nuitio
copias .u. arti uarri despiciens duas legiores ex.iii.
quas a xe. acceperas .d.equites riãspoitabas liduoq
et noctibꝰ tubꝰ nauigaõne ꝯsũptis apulit ad eum
locumi qui appellat agiullaria Hic lotur abest
statione et duobꝰ enunentibꝰ pieuiõtorns armes.¬

Expanded text:
iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubaiussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempesrum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest stationem et duobus eminentibus promunturiis
Abbreviated transcription (Latin):
ratõne pͥuatim at publite qrusdã cuutatibꝰ hitis
henoribꝰ tanatone disscedis pedibꝰ q narbonã atq
inide massilia puenit Ibi legem de dictatore latã se¬
seq dictatere dictũ a .M. lepido pietore cegnoscit.
Rassalienses oĩbꝰ defessi malis rei frumẽtarie add
suma in epiã adduiti bis prelie nauali superati taba
eruptionibꝰ fusi gani etiam pestilentia conflicti ce
duitma concdusione et mutat&e. iuittꝰ panico ei uetẽ
atqr ordeo corrupto enis alebant ͦ q̃d ad huiꝰ modi
casus antiquitꝰ paratũ ĩ publitũ atilerant deiecta
turi labefacta magna ꝑte mira auxilis pũtiaꝵ.
et ex̃cituũ desperatis quos in ce. potestatẽ uemie
cognouerat sele dedere sine fande astitiũt S pau¬
cis ante diebꝰ .A. domitiꝰ ceginita massiliensiũ uolun¬
tate nauibꝰ tubꝰ cõparatis ex quibꝰ duas familicrabꝰ
suis attributias unia ip̃e ascenderat nactꝰ tuibida
te pestatẽ profectꝰ est kuc conspicate naues que.

Expanded text:
ublice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae
Abbreviated transcription (Latin):
tasum subire tutũ uidebat MHostui copie simus¬
ll a rege auxilns crebro augebantͤ m̃is uues
lasstudne de ficiebãt Simul hn qui uulnera ac¬
arerat neq acie excedere neq ĩ locũ tutũ refei
uoterat qs tota acies iquitatu hostiũ cutũ¬
uta tenebat᷑ hn de sua salute desperantes ut
untem miserebant᷑ aut parentes suos cõmiedabãt
l ques ex eo piclo fortuna seruare pot uisset ple¬
aeiat oĩa tnnoris et luctus. Curio ubi. ytertis
salutis esse dibitatꝰ prernmos colles capere unauer¬
sos atq eo in feri iubet Hos qͦ ureocupat missus a
saburza equitatꝰ Tum ueio ad suna desperatõnẽ ña.
puenuit et partim fugientes ab eꝯtatu ĩterficiũt᷑.
partim itegr procubu̾t hortat᷑ curionẽ .c. domitiꝰ¬

Expanded text:
casum subire tutum videbatur. hostium copiae submiscasum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritsalutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domiti
Abbreviated transcription (Latin):
qĩ longiꝰ esset progiessus canfecto iam labore excitũ
xui. mił. spatio ꝯstitit. Dat siuis signii laburia
aciem astituit et tucuire ordines atq hortari ĩ cipit
in aciem i muttit Nõ deest nettotio curio suosq
hortat᷑ ut syem oẽm ĩ uirtute reponat. nec militi¬
n ꝯuidẽ ut defessis neq equitibꝰ ut paucis et labor
afectis studui ad pugnandũ urrtꝰ q deerat Gẽd lin
erat niio.cc. reliqui in itinere substiterat Qui qͦ¬
tuq in ptem impetũ fecerat hostes loco cedere
egebat sed neq longiꝰ fugientes prosequi nec ne¬
xmentiꝰ eques incitare poterat. At equitatus.
hostiũ ab utioq cornu cucunre acien noscr̃a et
Reuersus proterere incipit. Cũ cohertes ex acie po¬
curisset. nunude integri celeritate impetũ nĩoru
effugielat uurrsusq ad ordmes suos se iecipientes
cuciuibat et ab acie cxcludebat. Sic neq ĩ loco
manere ordinemq seruaie neq procunere et.

Expanded text:
cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et
Abbreviated transcription (Latin):
capti hoies equitesq pieducebant  ut qulax
intercederet tp̃ris hoc õẽ uitoria mordri iudi¬
ret᷑ Ita spei curionis militu scubia nẽ deuat
equites sequi inbet sele iterq acelerar nt q̃
maxie eyfuga perterrtes adorul posset At
alli itiueri totiꝰ nogis ꝯfecte subsequi nõ pod¬
raut atq alii alio loco resistebat Nechat.
quidem ⁊es cuuonẽ ad spem morabatut
Iuba tertior fẽs a cabuna de neccurne y lis¬
custidie causa crrcũ se hr̃e osueras et reditin
sumtit spe tũ teliquis copiis elephantisq . lx.
lintius subsequit᷑ suspicatꝰ premissis equitibꝰ ip̃m
affre turione. Sabima copias equitu pedituq ins¬
tint atq hns imperat ut simulatõne timoris pau¬
litm eedit ac pedem referat sehe cũ epus esiet u¬
tnĩ prelii datinũ et quod tem uostulare cognoniss.
iperatur. Curio ad Iupiorem spem addita ure¬
sentis tpris opimone hostes fugere arbitatꝰ copias
ex lanis supioribꝰ in campũ deducit. Quibꝰ ex locis.

Expanded text:
capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proeiae causa circum se habere consuerat, et peditum summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nuonie uel miseratois muꝰ ꝯuenise. teliquos ei
ons efticiui suũ yrestitise qui etia bona aditõne
et loco et tyre equo afligere ueluerut ut quia iͥ¬
tegerrima esset ad yate oĩa excitu suũ muiria.
etiam accepta suisq interfectis ques in sua potescate
hũerit ꝯseruauerit et texent illiꝰ demq excitus
milites qui ꝑse de concilianda pace egerint Qua
an re o̾ui suior uite asulendii yntarit sic õui or¬
dinũ ytes ĩ miyicordia ꝯstitisse ip̃os duces a pate.
aboriusse eos neq colloqui neq indutiaꝵr iuira
sernorre et hoĩes mperites et ꝑ celle quiu de ceptes¬

Expanded text:
rimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquiu
Abbreviated transcription (Latin):
supioribꝰ bellis prebati ad optinendes ex̾citꝰ euerent᷑
ut rebꝰ feliciter gestis aut tũ honore aliquo aut
certe sme ignominia domũ reuertant exͣcitumq
dimistant Que tñ oĩa et se cullise patient et
esse laturũ neq nũt id agere ut ab illis abdutiũ
excitu̾ teneat iỹe did tn sibi difficile nõ sit A ne
illi hẽaut quo ꝯtia se uti poscĩt kronide ut aset¬

Expanded text:
i ad optinendos exercitus evocentur; ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint
Abbreviated transcription (Latin):
hẽibꝰ mnna ꝑtinacia atq auogantia accidere selet
uti co recurrant et id cupidisne petant qd pauls
ante atempserint neq nuc se illor hũanitate .ii3.
ibi ascaptam. neq tot tantas q classes paratas. u2.
submisses duces ⁊ei militaris perites nicħ hor ad

Expanded text:
ia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces
Abbreviated transcription (Latin):
que a. ⁊ ipter dinturnntatem patis nullũ auxiliu
deidramit. Dnnia hec ia radem qta se uuareat lse
noiu generis mperia ꝯstitiua nt dem ad portans
iribanis presidia ⁊ebꝰ et duas bellicosissmas proui¬
cias absens tot annos ebtineat in se ura magis¬
tatuum coniutari ue ex pretura et asulatu nt
semp fit per pauci piebati et eletti in piuntias

Expanded text:
is nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in p
Abbreviated transcription (Latin):
due ꝯs ularis relique pietorie Scipioni obuenit.
snia l. domitio gallia. philippꝰ et marcellus.
priuato ꝯsilio pretereunt᷑ neq eoꝵ sortes deiciũ¬
tur. In reliquas piouincias prelores nultũt᷑ neq
ex pectant quod supioribꝰ anuis acciderat ut de
eoꝵ nnrerio ad ppłm iefeiatͤ. paludatiq uotis
nũcupatis exeunt asules qued añ ĩd tys agci¬
dit nũco ey ube profiriscũt᷑ luto. esq hẽnt iu
uibe ex capitolio priuatũ ꝯtra oĩa uetustatie ex¬
empla tota italia delectꝰ habet᷑ aima ãpetrant ͦ
recume a muyacipis exigũt et a fanis tollu̾tur
eia diuina huanaq uira ꝑmiscent᷑ Quibus

Expanded text:
cipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nuncupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cesa est ad ductisq masilia hns .d. brutũ p̾fent
.c. treboniu legatũ ad eprugnatienẽ massilie ⁊elq¬
ꝙ uni hec parat atq ãtministiat .c. fabiul legata
cũ legionibꝰ tribꝰ quas narbene cricũq ea lota.
Inemandi causa dispesuerat i hispaniã pͥmitit
tẏre a.I. afranio legate uresidns tenebat᷑ relĩs
legio nes que longiꝰ hiemabat subsequi uibit
fabiꝰ ut eiat aimperatũ ae hibita celeritate y sidui¬

Expanded text:
aesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, aesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, a
Abbreviated transcription (Latin):
hns conceserit. alter uero uittas ctallias affaue¬
ut uegigaliaq auxerit quare paribꝰ cor bene¬
ficiis parẽ se q uolutate tabuere debere et neutai
cor atia alterũ inuare ał. urbe auit portibus.
recipere Her dii uit̾ ees agñt᷑ demitiꝰ nauibꝰ
massilia ꝑueuit atq ab lins ieceptꝰ ibi p̾ficiͤ
sũma ei belli ad nuinastandi ꝑ nultitͤ. Eius iu¬
peue classem quequo uersus dimittũt ouerarl¬
as naues quas ubiq possũt di prchendĩt atq
i portũ dedutũt Fatũ clauis aut matena ab.
armaniẽtis istaictis ad reliquas xmandas.
⁊eficiendasq utu̾t᷑ fiumenti qͣd ĩ nẽtũ ẽ ĩ pub¬
licũ ꝯfeiut relquas merces comeatͦq ad ebsi¬
dionem uribis si agidat reser uãt Quibꝰ ĩ uras
ymotꝰ. Ce legiones tres masalia ad ducit tunes
uineasq ad eppugnatione uibis agere naues bn¬
gas a ielate niũo .uii. facere nstituit. Quibus
effectis armatisq dicbꝰ .xxxͦ. a qua muateria dic¬

Expanded text:
iis concesserit, alter bello victos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus urbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia c
Abbreviated transcription (Latin):
procedut et que quisq in castus notũ aut mum¬
cipe hebat conquirit atq euocat Primũ g. agũt
tias oĩus õibꝰ qued sibi ꝑterritis pudie percepiset
eoꝵ se benificio uiuere denide imperatoris fide qͥuit
recte ne si suit illi cõmussuri et q̃d nõ ab mitio fr¬
cerint arma eĩ. qd cũ hõibꝰ necessariis et asagu¬
neis atulerit queritͤ En prouecati sermonibur
fidi ab imperatore de petiei atq afiami uita petut
ne qued nide scelus acepisse neu sueb prodidisse.
iuderent . Quibꝰ ꝯfirmatis rebus se statim signa
adducũt᷑ adto ut una castia ia fc̃a cx bnus.
inderent ͤ complures q trabum mulitũ et ceturrio¬
nes ad. Re. uenũt seq ei cõmendãt Hoc ddẽ fat

Expanded text:
procedunt, et quem quisque in castris notum aut munprocedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt gratias omnes omnibus, quod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque tribuni militum et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei
Abbreviated transcription (Latin):
uero palam inter se lequebantͤ. quoniã talis ostuie
uictorie dimtteritͤ etia cũ uellet .Ue. sehe nõ c̾ẽ pug¬
naturos Ille in sua sina pseuerat et paululu ex
es loco ditraẽdit ut tinore aduegaris mninuat he¬
tiuis atq aframꝰ oblata facultate in cassia se
referut.Ce. presidus montibꝰ dispositis oia ad hy¬
quod oem rei faumentarie fluminis q hibert.
spem dimiserat de teliꝗs rebꝰ ꝯsultabat Erat unũ
iter uerdam si ⁊euerti uellent. alteꝵ si tanaconez
peterit. Hec ꝯsultantibꝰ eis nũciat᷑ aquatorcẽ ab
equitatu prenu nr̃o Qua ie cognnta crebras sci¬
tiones disponut equitu et cohortui alariaꝵ legio¬
nariasq interittĩt cohortes ualluq ex cassas ad
aqua ducere mncixit ut inter munitione et sine
timore et sme scationibꝰ aquari pessent. S opus
nter se petieiꝰ atq afamꝰ partiũt᷑ ixiq yficiẽa.
operis cauza longiꝰ proctaeduit᷑ Suoꝵ discessu li¬
berani nacti milites colloquioꝵ facultatẽ uulgo.

Expanded text:
inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiquod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore einter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo
Abbreviated transcription (Latin):
Ae ileddam reuerti qͣd ibi paulũ frumenti eeli¬
querãt et ibi se ieliquũ ꝯsiliũ explicatiures cifi¬
dibãt Fataco aberat longius quo spatis plus
rem uosse caus ritiper ielligebant. Hoc prdie
ꝯsilio ex castus proficiscũt ͦ Ce. equitarua pͥmise
qui nouissmmũ aconen caperet atqr muredi is
cium legi enibꝰ subsequit᷑ Nullĩ miercedabat hyo
qui ex tiemi cu equitieꝰ preliarint gen eras.
hoc pugne repedite cohorres ueiuisnui agnen
clandebant xlucaesq in locis campestabꝰ sub sitela
Si mons ciat ascendendus facili ipa loci usli
pericłm repellebat quod ee lotis supioril qui
intecoserãt de surer ascendintis põtegebant ẽ un
ualłis aut locꝰ decliuis subciat neq un qui

Expanded text:
everti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibcum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis
Abbreviated transcription (Latin):
peragitati al equitatu montem excelsũ capiiit
ibiq una frote ꝯtia hestem castia manuit: neq
uimetis ouera deponut. ubi Ce. castra posita ta¬
hernaculaq ꝯstituta et diniissem eqrutes pabulandi
ca aiaduerterũt. sese subito pioriput hora tuciter
sexta ciusdem dici et spem natti more discessa no¬
stior equitĩ ste fatere ĩcipiut. Quane uradusa¬

Expanded text:
excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere i
Abbreviated transcription (Latin):
cas̾tia recipuit et ab linis cohertioꝰ qui erant in
scatione ad portas defendut. Quibꝰ ribꝰ ꝯfectis
glens peritius mampulos tricus milites q ap¬
pellat. ncui se neu pempeñ absentẽ ĩpatrrem.

Expanded text:
castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in castra recipiunt et ab iis cohortibus quae erant in statione ad portas, defenduntur. Quibus rebus confectis flens Petreius manipulos circumit militesque appellat, neu se neu Pompeium abse
Abbreviated transcription (Latin):
de sua ac parentis sui salute cũ Ce. ꝑ sulpitia
letatũ atebas Erat plena leticia et giatulatio¬
nuam om̃ia coꝵ qui tanta pencilia iutase et
coz qui sie uulnere tantas res ꝯficisse inide¬
bant᷑ magiũq fuitũ sue pristine lenitatis oi¬
um iudicio. Ce feribat ꝯsiluiq eiꝰ a cũctis pro¬
babat. Q ubus rebꝰ nũciatis af̾ianio ab iħcituto
opere discedit seq in casta recipit sic paratꝰ ut
iudebat ͦ ut quitũq accidisier casus hũc quie¬
to et equo dĩo ferot Retierꝰ uero no diserit.
sise armat familia cũ hac ee pictona cohorter
cetrater barhausq ⁊quitibꝰ paucis beneficiariis
huis quos sue custedie cauha hẽe ꝯsuerat ĩ pro¬
uise ad uallũ aduolat collo quia militũ inter¬
cumpit nĩos repellit a castas ques de prehendit
nit̾ficit reliqui coeunt intei se et reyentulo:
malo perterati sinistras sagis inuoluunt gla¬
diesq discringut atq ita se a cetratis eqtibꝰ
disenout castroꝵ ꝓpiu quitate confisi seqi in

Expanded text:
rentis sui salute cum Caesare per Sulpicium legatum agebat. erant plena laetitia et gratulatione omnia et eorum qui tanta pericula vitasse, et eorum qui sine volnere tantas res confecisse videbantur, magnumque fructum suae pristinae lenitatis omnium iudicio Caesar ferebat, consiliumque eius a cunctis probabatur. Quibus rebus nuntiatis Afranius ab instituto opere discedit seque in castra recipit, sic paratus, ut videbatur, ut, quicumque accidisset casus, hunc quieto et aequo animo ferret. Petreius vero non deserit sese. armat familiam; cum hac et praetoria cohorte caetratorum barbarisque equitibus paucis, beneficiariis suis, quos suae custodiae causa habere consueverat, improviso ad vallum advolat, colloquia militum interrumpit, nostros repellit a castris, quos deprendit, interficit. reliqui coeunt inter se et repentino periculo exterriti sinistras sagis involvunt gladiosque destringunt atque ita se a caetdefendunt castrorum propinquitate confisi seque in
Abbreviated transcription (Latin):
faumento yabuloq intercludeient᷑ quod multũ .Ce.
quitatu ualebat. Itaq astitiuit iẏi locis excedeie et
in celtiberia bellũ transpetre Huic asilio suffia¬
gabat etia illa res quod ex ductꝰ atrarne gñibꝰ
que supiore bello tũ .l. certorio steterãt cuntates.

Expanded text:
frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae s
Abbreviated transcription (Latin):
efficiendñ et totiꝰ dici ꝓugna atq itieus labere
defesi cem in posteru diem disculerit.e. quoq
in pioximno colle castia penit media cucit nocte
Hnis qui ad aquandi causa longiꝰ a castas piotes¬
serãt ab equitibꝰ coreptis fit ab hns certior le.
daces adueratioꝵ slencio copias castub edutere.
Quo cognito signũ doei iibet et uasa militars
more ꝯclamari pretere ili exandite clamore ue¬
riti ne noctu impdati sub onere confligere co¬
terẽt᷑ aut ab cquitatu. Ce. in angustiie teneaef
iter iupprnũt copialq in castus atmet fostera

Expanded text:
efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero
Abbreviated transcription (Latin):
nũo iunientoꝵ in fluiuine supra atq nsca ꝯstitito
tradutit escitũ. Pauci ex hns mulitibꝰ in fumine ae¬
tepti ab equitatu excipiut᷑ ac subleuant᷑ interit tñ¬
uenis. E taducto incolumi excitu corias instrut tapli¬
crinq atiem ducere intipit ac tantũ fuit ĩ mlitibꝰ
stuem ut mił. sex ad itt addito ad uadũ trtultu.
magnaq fluminis mora intposita ees qui detertia
uigilia exissẽt añ horam diei. uiii. ꝯlequerentur
Q uos ubi afanꝰ procul isos tũ petieo ꝯsperit
noua re yteratꝰ locis supioribꝰ ꝯstitit aciemq.
nistruit. Ce. in cãpis excitũ reficit ne defessu pͥhio
obiciat. tursus conãtes rrogrddi insequit ͦ et meraf
Illi necessauio maturiꝰ ꝙ̃ ꝯtituerat castia ponit
suberat eĩ montes atq a imlibꝰ pasinũ .X. itinera
difitilia atq intusta cecipiebat. Hos montes
hnberet iosi smie pitilo at timore yberi copias.
traduterẽt quod fuit illis conandũ. atq oi. ratẽnt

Expanded text:
flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes hiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione
Abbreviated transcription (Latin):
uEAnIT Ae excicꝰ afidam oui: rerũ habudabat cõpia
multũ eat fumentũ preuisũ et auecũ supioribus
qeribꝰ multũ & di. prouicia cõportabat᷑ mag̃na
usflumen integra quo oio . Ce. adire nõ poterat he
rmanserit aque dies qua plures /conatꝰ q ess. Ce.
afitere pontes. sed nec magnitudo flumins per¬
untrebat. neq ad riꝑam disposite cehortes aduer sa¬
tior pfici patiebat. qued ilis prohibere eiat facile
tum ipiꝰ flumnus natura atq aque magintudie
tum qued e totis ripis in unũ atq angustum
bcũ tela iacubat  atq eras difficile eodem tp̃re
tiuisq impedinie̾tis ut fert gallie asuetudo erat pre¬
terea cuiq gĩis homũ milia cirat᷑ .ui. cũ serius
libers q. sed uulla ordo nullũ imperiũ certũ cũ sue
quisq asilio uteree atq em̃s uie tinore ite face¬
terent usi supiore tp̃oꝵ atq itmner litentia E : ant
cẽpliras henesci adolestentes senateꝵ filii er ordiniˢ
equestas gant legationes cuutatu erãt ligari se

Expanded text:
copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna ns flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem temporgnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis eq
Abbreviated transcription (Latin):
militii ne dubita:et prelui cõminttere c̃iu c̾e militu
sui rimoris signa misisse qd suib nõ iubuenissent
qued de colle non de cederet quod uie suor equitu
in cursus subsrneret Collatisq in unũ locũ signis
enferti neq ordines neq signa seruarent quod¬
h unquitatem loci timeret datũ ke tñ aliqͦ loco
iugnandi facultatem q̃d terce inde decedendii cet
fanio nec siue aqua ymanere pesset .Re. ĩ Cami
en uenerat. ie snie pugia et sme uilnera suer¬
tem aficere posse quo re fumentaria adnersxis
interdusisset. cum etia secudo prelie aliquo ex sus
anutteret tui uulnerari pattree optine meritos.
de se milites. cui deniq fortuna piclitaret ᷑ p̃ẜ tim
tũ nõ muntꝰ esset imperatoris ꝯsilio supare ꝙͣ gladie¬

Expanded text:
 ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorconficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝯsistere eristumaret. Nam et honesti ex uiuẽ¬
tute et cuiusq etatis amplissnut noĩatim euocati.
atq obseciati naues ꝯsicenderat ut si quid aduecsi
fore iuderent Si supanissent uel demesticie.Ø¬
pibꝰ uel extraneis auxilis de salute uibis afide¬
rent. Cõmisso prelio massiliensibꝰ res nulla ad
aliuid tp̃s ad conandũ habitin uideiet et quibꝰ
ĩ pugnando iute piculi accideras. no ita multo se
reliquoꝵ cuuu fatum antecedere existimarent
quibꝰ iuibe capta eade esset belli fertuna patieda
Deductis q ñis uaulatim nauibꝰ et aitificio.
guber natoꝵ nobilitati nauiu locꝰ dabat ᷑ et si¬
qn̾o ñi facultatem nacti fericis manibusi¬
ieitis nauem relita uerant undiq suis laboran¬
tibꝰ suguraebat. Neq uere ꝯnĩcti albitis conu

Expanded text:
tum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi qui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Al