comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
efficit. Qinm agrãtum potesta¬
tem ne habebit. siquid in aliquẽ
noui iuris statu̾it ip̃e qñ adu̾saĩo
postulante eodem iure utid. Siꝙ
optinu̾it. qñq postea adu̾sario eiꝰ
postulante eod iure adu̾sus eum
equum est. eẽ creclidisset. id in piꝰ
quoq ꝑsona ualere patiatur.¬
hecautem uerbaq̃ statu̾it qui
uͣmisdutiomi preest. cum effectit
accipimus ñ u̾botenus. ⁊ iõ si cũꝰ
uellet statuere ꝓ hibitus sit. nec
effectum de cretum hũitz cessat e¬
dc̃m. Nam statuit. u̾bum: remꝑ
fcãm significatz i consũmatam ui¬
iuriam nonceptam ⁊ iõ si int̾eos
quis clix̾it iꝰ ĩt̾ quos iurisdictõem
mus. Quidẽt ob fuit conatus: cũ
ius dicentis puniri. Nam ⁊ si asses¬
soris inprudentia ius aliter dc̃m
adu̾sus aliq̃ impetrauit eo ure¬
iure utatim: ita demum si ꝑ postu¬
lanionem eiꝰ hoc eueu̾it. Ceterum
sup̃onon postulante nou co he rcea¬
uteretur. licet usus nonsit: hoc
edlicto puniat᷑. Si ꝓcurator meus

Expanded text:
effecit? 'Qui magistratum potestatemue habebit, si quid in aliquem noui iuris statuerit, ipse quandoque aduersario postulante eodem iure uti debet. optinuerit, quandoque postea aduersario eius postulante eodem iure aduersus eum aequum esse credidisset, id in ipsius quoque persona ualere patiatur.Haec autem uerba: 'quod statuerit qui iurisdictioni praeest' cum effectu accipimus, non uerbo tenus: et ideo si, cum uellet statuere, prohibitus sit nec effectum decretum habuit, cessat edictum. nam statuit uerbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam. et ideo si inter eos quis dixerit ius, inter quos iurisdictionemmus: quid enim offuit conatus, cum ius dicentis puniri: nam si adsessoris imprudentia ius aliter dictuaduersus aliquem impe‹t›rauit, eo iure utatur ita demum, si per postulationem eius hoc uenerit: ceterum si ipso non postulante, non coerceuteretur licet usus non sit, hoc edicto puniatur.Si procurator meus
Abbreviated transcription (Latin):
die. uoluntatem ex syacłare nos oꝑͣ.
Qd̃ si socer ante deceserit. dicemus ex¬
tinctam donatiorem anquia maritꝰ
uiuit. siuxori die suꝑuixit. admitti¬
mus uimhcẽ donationem. ut si quid̃
maritus olus socero heres extitit. quasi
noux donatiopot̾ seruariinmaritũ
colata ut ula finita sit. alia ceꝑit.
Sui uero filius pr̃is heres non est. fii¬
taerit donatio Rõne nouassi socer nui¬
rui nuntium nuisit donatio ent irri¬
ta qͣmuis mũmonium concordanti¬
stricum pr̃e eiꝰ comꝓbatum est. s qͥ
ad ip̃o int̾ quos donatio fcã ẽ. fi¬
tum mattimonium est. ꝓinde ⁊ sidu¬
o consocer inuitem don aiit idement
dicend̾ si imittis filiis nũtium remise¬
riit init̾ ip̃os irritam eẽ donatõem. ĩ
hac ã donatione inter soceros fcã e
mors desideranda ẽ eiꝰ qui donauit. cõ¬
stante m̾m̾o. ⁊ iure potatis clurante.
socer.sonsocero donau̾iti t̃ alter eoꝵ
ł uteiq eoꝵ copulatos emancipaũ.
sus sponse don au̾it. intempus mũ¬

Expanded text:
diem uoluntatem spectare nos oportet. quod si socer ante decesserit, dicemus exstinctam donationem an, quia maritus uiuit, si uxori suae superuixit, admittimus uim habere donationem? et si quidem maritus solus socero heres exstitit, quasi noua donatio potest seruari in maritum collata, ut illa finita sit, alia coeperit: sin uero filius heres patri non est, finita erit donatio ratione noua. Si socer nurui nuntium miserit, donatio erit irrita, quamuis mstri cum patre comprobatum est: sed quod ad ipsos, inter quos donatio facta est, finitum est matrimonium. Proinde et si duo consoceri invicem donaverint, idem erit dicendum, si invitis filiis nuntium remiserint, inter ipsos irritam esse donationem. in hac autem donatione inter soceros facta mors desideranda est eius qui donavit constante matrimonio et iure potestatis durante: socer consocero donaverit et alter eorum vel uterque copulatos emancipaverisus sponsae donaverit in tempus matri
Abbreviated transcription (Latin):
sũi ani ꝑtin̾e orõis ut si qurauit uo¬
luntas uiq admortẽ. ualeat dona¬
tio. ¶ Sũ aũ res fuit cĩconata est
suie obligõ remissa pot̃ dici donati¬
onem effectum hĩturam. Ut puta
uxori acceptum tulit danationis

Expanded text:
ut, si durauerit uoluntas usque ad mortem, ualeat donatio. Siue autem res fuit quae donata est siue obligatio remissa, potest dici donationem effectum habituram: ut puta uxori acceptum tulit donationis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tumq consules auocarentur. a¬
bellis finiminis. neq eẽt qui incuita¬
te ius reddere posuit fcmͤut pretor ꝙͦ
quod murbe ius redderet. ¶Pͥost
aliquot deude annos non sufficiẽ¬
ie eopretore quod multa turba ⁊̃ ꝑe
grinorum uiciuitatem ueniret cͤ¬
atus est i aluis pretor qui ꝑegrinus
aplłatus est. ab eo ꝙ populumꝙ¬

Expanded text:
Cumque consules a‹u›ocarentur bellis finitimis neque esset qui in ciuitate ius reddere posset, factum est, ut quod in urbe ius redderet. Post aliquot deinde annos non sufficiente eo praetore, quod multa turba etiam peregrinorum in ciuitatem ueniret, creatus est et alius praetor, qui peregrinus appellatus est ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
re. rescͥsit eis hoo non peti. s prãriso¬
lere. ⁊ ideo siquis ficluciam siri habe¬
ret delectare se populo ad Rdendum
sepuis pararet. gͣsabmo concessum
est. ateberiocessare. ut populore d̾et
qui mequestriordine iaingnͣdis
hinc necample facultates fuerunt
s plurimum a suis auditoribus
sustentatus ẽ. huic successit gauis.
cassius longinus natus l ubonis qͥ
fuit neptis seruii sulpitii: ⁊ iõ pro
tiberiis płimũ ui cuutate auctori¬

Expanded text:
re, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari sore, rescripsit eis hoc non peti, sed praestari solere et ideo, si quis fiduciam sui haberet, delectari se populo ad respondendum se praepararet. Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet: qui in equestri ordine iam grandis huic nec amplae facultates fuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est. Huic successit Gaius Cassius Longinus natus ex filia Tuberonis, quae fuit neptis Seruii Sulpicii: et ideo proaTiber‹ii›, sed plurimum in ciuitate auctor
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti diuersas frãs fecerunt. Nam
attenis capito inhiis que eistradita
fuerant ꝑscuerabat. lareoingenii
qualitate ⁊ ficlina doctrine q ⁊ cere¬
ric operis sapͥentie operam decłit p¬
lurima inuocare instituit: uta at
teiocapitoni massurus sabimus sus¬
cessit labeoni. neruaqui ad huc eas
dissensiones auxerunt hic ⁊̃ nerua
cessaris familiarissimꝰ fuit. massuri᷑
ordine fuit ⁊ publice primus conscͥꝑ
sit posteaq hoc cepit benesitium da¬
ri atiberio cesare. hoc tam̃uli conces¬
sumerat. unt obit̾ sciamus aute
tempora aug̾ publice. Rdendiuis
non a pͥncipib dabatur.s qui fi¬
nata dabant. s populumꝙ iudici¬
b ip̃is scribebant aut testalant᷑ qͥ
illos comulebant. ¶ Pmnus clisiͦ
augustus. ut maior uiris auctoritaᷤᷤ
hr̃etur constituit. ut ex auctoritate
euis iderent. ⁊ex illo tempore peti
hoc beneficium cepit. ⁊ iõ optunꝰ
princepsaclrianus cum abeo uiri
pretorii peterent ut sibiliceret Rede¬

Expanded text:
ueluti diuersas sectas fecerunt: nam Ateius Capito in his, quae ei tradit‹a› fuerant, perseuerabat, Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innouare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerua, ‹qui a›dhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerua Caesari familiarissimus fuit. Massurius ordine fuit et pdit: posteaque hoc coepit beneficium dari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat. Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui finata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus divus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, constituit, ut ex auctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit. et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo viri praetorii peterent, ut sibi liceret responde
Abbreviated transcription (Latin):
que inscribitur ꝓ .u. legario. Tubero
doctissimus quidem hĩtus est. uiris
publici ⁊ priuati iqͣmplures utruis¬
ꝙ operis libros relicit sermone ⁊̃
anquousus affectauit scribere. ⁊ o
ideo ꝑum libri enis grati hñtur:
Post hunc maxime auctoritatiᷤ
fuerunt. at eius capito qui offiliũ
secutus est. amistꝰ labeo ait qui
omnes hos aucluut instrrutucẽ.
autem a trebatio. Ex hiis autem atte
nuis consul fuit. la beꝯ ait noluit cũ
quo suffectus fieret. ⁊ honorem sus¬
cipere. S płumum studiisoperam ded̾
⁊ totum annum ita cliuiserat ut ro¬
mensib secederet. ⁊ cum ĩcribendis
libris operam daret: Itaq reliquid

Expanded text:
quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit, institutus est autem a Trebatio. ex hisus consul fuit, Labeo esse noluit, cum quo suffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum annum ita diviserat ut Romensibus secederet et conscribendis libris operam daret. Reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
quitz ¶ fuit eodem tempore itreba¬
tius. ciui .i. cornelii maximus audi¬
tͣus fuit. ausus casseluis. quintus
mutius. uolusii auditor. Deniq nł
luis honorera testam̃to publium mu¬
tium nepotenienis. reliquid heredẽ
fuit autem quefcoruis nec ultra ꝓ¬
ficissciuoluit cum illi ⁊̃ augustus cõ¬
sulatum offerret. Et ex hiis trebatiꝰ
ꝑitior cassello. cassellus trebatio elo¬
quentior fuisse dr̃ offilius utroq do¬
ctior cassellii scͥpta non extantz nisi
imus liber beneclictoꝵ trelatii ꝙͣ¬
plures. s minus frequentantur.
Post hos ciuo quintus tubero fu¬
it qui offiuo operam declit. fuit autẽ
patricuis ⁊ transit a causis agendis
adius cuule. maxime postqͣm quin¬
tum legariu actusauit. nec opti¬
nuit apud gaiumcesarem. Is est qͥn¬
tus legarius qui cum affrice horam
teneret infirmum tuberonem appli¬
care non ꝑmisit nec aqͣm haurire qͦ
nomine eum accusauit ⁊cicero defẽ¬
ditz ⁊ extat eius orõ. satis pulcherrima

Expanded text:
it eodem tempore et Trebatius, qui idem Corneli Maximi auditor fuit: Aulus Cascellius, Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec ultra proficere uoluit, cum illi etiam Augustus consulatum offeret. ex his Trebatius peritior Cascellio, Cascellius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Trebatii complures, sed minus frequenta‹n›tur. Post ho‹s› quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. is est Quintus Ligarius, qui cum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima,
Abbreviated transcription (Latin):
sui fuit offiluis mequestri ordine
ꝑ seu̾au̾it. is fuit cesari familiarissi¬
mus: ⁊ libros de iure ciuili plirimos
⁊ꝙ ꝑ omnĩes partem operic fundarẽt
reliquit. Nam de legib eenuũ
primus conscͥps̃t. de iuirisclictione.
Idem edictump̾toris primus cliligẽ¬
ter composint. N an autem eumser¬

Expanded text:
sul fuit, Ofilius in equestri ordine sul fuit, Ofilius in equestri ordine perseuerauit. is fuit Caesari familiarissimus et libros de iure ciuili plurimos et qui omnem partem operis fundarent reliquit. nam de legibus uicensimae primus conscribit: de iurisdictione idem edictum praetoris primus diligenter composuit
Abbreviated transcription (Latin):
ius unquouersaretur. igndrare. ea
uelut contumelia seruus tactus.
operam iuis ciuili declitz ipłimum
eos dequib locuti sumus auliit in¬
stitutus. ab albolucillo instructus
autem maxime a gallo aquillioqd̃
fuit c̾tine. itaq libri cum plures eiꝰ
extant. c̾tine confecti. hic cumlule¬
gatione ꝑisset. statuam ei prorostͥs¬
populus romanus posuit. hodieq¬
extat ꝓrostras augusti. huiꝰ autem
uolumina compluraextant. Reliqͥ
autem ꝓpe centum ⁊ octaginta lil
ad hoc puirini ꝓficisserunt᷑ fere
t̃nhiiubros conscͥpserunt alphenꝰ
uarus. gauis. aulus. offilius. tituis
celsus. aufidius. tucca. auficlius.
namusa. flauius pͥscus gamꝰ. atemᷤ¬
pactimus proculo labeo, antistius
pr̃. crima. publius celiuis. ⁊ exhiis
omnes qui fuerunt ubri digiti st̃
ab auficlio namusa. incentum ixl.
libros. Ex hiis au̾ctoritatib płimũ
auctoritatis hũit alfenus uarus:⁊
aulus. offilus. ex quib nagus ⁊ con¬

Expanded text:
ius in quo uersaretur ignorare. ea ius in quo uersaretur ignorare. ea uelut contumelia Seruius tactus operam dedit iuri ciuili et plurimum eos, de quibus locuti sumus, audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus autem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae: itaque libri complures eius extant Cercinae confecti. hic cum in legatione perisset, statuam ei populus Romanus pro roexstat pro rostris Augusti. huius uolumina complura exstant: reliquit autem prope centum et octaginta libros. Ab hoc plurimi profecerunt, fere tamen hi libros conscripserunt: Alfenus Uarus Gaius, Aulus Ofilius, Titus Caesius, Aufidius Tucca, Aufidius Namusa, Flauius Priscus, Gaius Ateius, Pacuuius Labeo Antistiuslius. ex his omnes qui fuerunt libri digesti sunt ab Aufidio Namusa in centum quadraginta libros. ex his auditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Uarus et Aulus Ofilius, ex quibus Uarus et con
Abbreviated transcription (Latin):
crassus suꝑ publii mutii qui mucia¬
nus clictus est. hunc cicero ait. iuris¬
consultoꝵ dissertissimum. Post hos
quintus mutius publii fuius. ponti¬
fex maximus ius ciuile primus con¬
stituit. generatum uilibros .x.iuiii.
tis a quiluis. gallus balb uicuuis.
sextus papirius. gaius. iubentius. ex
quibꝰ gallum maxime auctoritatis
apud populum fuisse. seruus dicit
Alioquin ꝑse eoꝵ scripta nontalia
extant. ut ea homines appeterat. De¬
niq nec u̾santur omnino sqͥtacoꝵ
nit̾ manus hominum. Sedseruins
liberos suos composuit ꝓcuius scpt᷑a
ipõrum quo mememoria hẽtur. Ser¬
uius autẽ sulpitius cum incausis orã¬
dis pͥmum locum aut ꝓrerto post
marcumtullium optineret. tradat᷑
ad cansuitum quintum mutium
de re amiti sii suꝑuenisse. Cumq eũ
⁊ a quinto mutio ꝵ sum cẽ nec tam̃
prepisse ⁊ ita obuigatum ẽẽ aqu̾ito
mutio. Namq enunclixisse turpe
ẽẽ patricio ⁊ nobili. ⁊ causas oranti.

Expanded text:
Crassus frater Publii Mucii, qui MuniaCrassus frater Publii Mucii, qui Munianus dictus est: h‹u›nc Cicero ait iurisconsultorum disertissimum. Post hos Quintus Mucius Publii filius pontifex maximus ius ciuile primus constis Aquilius Gallus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuventius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Servius dicit. alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea omnes appetant: denique nec versantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Servius libros suos complevit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Servius autem Sulpicius cum in causis orandis primum locum aut pro certo post Marcum Tullium optineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui peruenisse cumque eum et a Quinto Mucio responsum esse nec tamen percepisse, et ita obiurgatum esse a Quinto Mucio: namque eum dixisse turpe esse patricio et nobili et causas oranti
Abbreviated transcription (Latin):
uit: iextat illuis uiber ꝙ. inscͥbitur
triꝑtitaꝙ. liber ueluti cunabula
msmerus continet. triꝑtita autem
dr̃ quodlege.xii. tabularum p̾põita
iũgitur. interp̾tatio. deñ subtexit᷑
legis actio. Euisdem ẽẽ tres auii libri
dem ihos sectatus ad aliquid ẽ cato.
Dem̃ in arcus. cato princepo portie
familie cuiꝰ ilibri exstant. s pluri¬
pu filii eius exciuib ceterioriunt᷑.
post hos fuerunt publuis mu¬
dauerunt ius cuule. Exhiis pribuꝰ¬
fundiuerunt ius cule. Exhiisp
lor reliquit. b̾rutus .uii. ma iuluis
tres. ⁊ extant uolumina inscͥta.
manilii monim̃ta illi cluo consu¬
lares fuerunt. Brutus p̾tor. publi
autem unitins ⁊̃ pontifex. maximꝰ
Ab hiis ꝓfectisunt publus ruti¬
luis rufus. qui rome consulet asie
ꝓconsul fuit. paul uirgiinus et
Eodem tp̃r ⁊ celius antipat̾ quihis¬
torias conscͥpsit. s plus eloquentie
qͣm scĩe uu̾s oͣ peram declit. ⁊̃ lutius

Expanded text:
uit et exstat illius liber qui inscribitur uit et exstat illius liber qui inscribitur 'tripertita', qui liber ueluti cunabula iuris continet: tripertita autemecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, deinde subtexitur legis actio. eiusdem esse tres alii libri esse: hos sectatus ad aliquid est Cato. deinde Marcus Cato princeps Porciae familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur. Post hos fuerunt Publius Mudauerunt ius ciuile. ex his Puius ciuile. ex his los reliquit, Brutus septem, Manilius tres: et extant uolumina scripta Manilii monumenta. illi duo consulares fuerunt, Brutus praetorius, Publius autem Mucius etiam pontifex maximus. Ab his profecti sunt Publius Rutilius Rufus, qui Romae consul et Asiae proconsul fuit Paulus Uerginius et eodem tempore: et Coelius Antipater, qui historias conscripsit, sed plus eloquentiae quam scientiae iuris operam dedit: etiam Lucius
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuod liber nonextat. i dem appuᷤ
cdaudius. quod ur᷑ ab hoᷤꝓcesuisse.
.R. litteraminuenit. ut ꝓualent¬
fuit post eos maxime scĩe sym¬
phronus. quempopuiꝰ romanus
anteaut post hunc hoc nomine cog¬
nominatis est. suus scipro uasica ꝗ
optinus. a se natu apellatus est. cu
i ⁊̃ publice domus insacrauiadata
est quo facilius consuli possit. ¶A¬
iñ quintus mutius qui ad cartagi¬
ueuses missus est legatus cumẽent
clue cessere põite unapacis altera bel¬
li arbitrio sͥ dato utrum uellet refer¬
re romam utrumq sustulit iait car¬
tagenenses petepe debere utrammal¬
lent accipere. ¶Post hos fuit tibe¬
rius coruincamus ut lixi. qui pͥmꝰ
ꝓfitericepit cuius tamensqͥptum
memorabilia eius fuerunt. ¶Deĩ
sextus ceciluis ⁊ fr̃ ꝑ eins publiusme¬
nius eluis ipubluis atilius maximã
scĩam inprofitendo habuerunt ⁊ clu
oelii eti am consules fuerunt. attaiꝰ¬
aũ primus apopulo sapiens apella¬
tus est. Sextum eliuum ⁊̃ ẽmus lauda¬

Expanded text:
qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut pro UalesiFuit post eos maximae scientiae Sempronius, quem populus Romanus hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset. deinde Quintus Munienses missus legatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram vellet referret Romam, utramque sustulit et ait Carthaginienses petere debere, utram mallent accipere. Post hos fuit Tiberius Coruncanius, ut dixi, qui primus profiteri coepit: cuius tamen scriptum memorabilia eius fuerunt. deinde Sextus Aelius et frater eius Publius Aelius et Publius Atilius maximam scientiam in profitendo habuerunt, ut duo Aelii etiam consules fuerint, Atilautem primus a populo Sapiens appellatus est. Sextum Aelium etiam Ennius lauda
Abbreviated transcription (Latin):
ramuiarumgererent. ⁊ trium uirim¬
onetales eris auri argenti flatores.
itrium uiri capitales ꝙ carceris custo¬
diam hr̃ent ut cum ammadu̾ti oꝑ¬
teret internentu eorum fieret. ¶Et
porib inpriblicumẽẽ inconueniõs
erat. quinq uiri constituti sunt eiᷤ
magistratib fingi. ¶Capta dem̃
saromia ⁊ mox cicilia. Item hispania
dem̃ uarboriensi ꝓuintia totidem p̾¬
toros quot ꝓuintie indationem ue¬
alib preeẽnt. ¶ Deiñcornelius sil¬
la questiones pͥublicas constituit
ueluti de fło de parricimo. de sicca¬
riis i pretores .iii. adiecit: ¶ Deinde
Gaius. iulius cesar duos pretores
i cluos ediles. ꝙ frumento preeẽnt¬
⁊ acerere cereales ostituit: ita .xii.
pretores .ui. ecliles sunt.cirati.
Dius demde augustus .xui. pre¬
tores ostituit post. ¶Beinde duus

Expanded text:
ram viarum agerent, et triumviri monetales aeris argenti auri flatores, et triumviri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animadverti oporteret interventu eorum fieret. Et poribus in publicum esse inconveniens erat, quinqueviri constituti sunt cis magistratibus fungi. Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi provincia totidem praetores, quot provinciae in dicionem vealibus praeessent. deinde Cornelius Sulla quaestiones publicas constituit, ueluti de falso, de parricidio, de sicariis, et praetores quattuor adiecit. deinde Gaius Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent et a Cerere cereales constituit. ita duodecim praetores, sex aediles sunt creati. diuus deinde Augustus sedecim praetores constitui
Abbreviated transcription (Latin):
simuti sunt uarionumero. Inttlum
enim .xx. fuerunt. interclum plures.
nonniunꝙͣ pautiores. ¶ Deiñ cum
placuisset crearitĩ ex explete consilles
ceperunt exutroq corpore constitui.
Tunt ut alicuor plures prẽs hr̃ent:
placuit diuos ex numeto patrumcon¬
slrtiu ⁊ita fachisunt celiet cules.

Expanded text:
stituti sunt uario numero: interdum stituti sunt uario numero: interdum enim uiginti fuerunt, interdum plures, nonnumquam pauciores. Deinde cum placuisset creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui. tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero patrum constitui: ita facti sunt aediles curules.
Abbreviated transcription (Latin):
obseruantia in ꝑsona fiue sue defe¬
cisset ut pote cum brutus qui pͥmꝰ
rome consul fuit uinclicias sccłmli¬
bertatemlixiss inꝑsona uĩdicis. ui¬
stitatem filie sue iuite quo eius pre¬
ferendam putarent arrepto cultrode
taberua lamonis filiam intfecit in lyc .s.
ut morte nirgnus contumeliaistupri.
drceret. ac ꝓtinus recens a cede made̾s q
ad huc filie cruore ad commuilitones
confugit. ꝙͥ unu̾isi de aigido uͥ tunc
belli gerencli cã legiones erant relictis
clucib pristis signain aduentinum
transtulerunt omnisq plebs urbana
mox eodem se contulit. ppłiq consen¬
su ꝑtimincarcerem necatitta rursus
res p. suum statumrecepit. ¶ Deiũ cũ
post alicot anuos .xii. tabule late st̃¬
⁊ plebs contenderet cum parribus iuel¬
let exsuo quoq corpore consiles creare.
i pr̃ẽs retusa: ent: factum est ut tͥbum
mulitum crearentur ꝑtimex plete ꝑtĩ
ex ꝑtib. consulari potestate. hiiq con¬

Expanded text:
obseruantia in persona filiae suae defeobseruantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, uindicias secundum libertatem dixisset in persona Uindicis Ui castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit. Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs contenderet cum patribus et uellet ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique con
Abbreviated transcription (Latin):
quulli preeẽnt constituti sunt que¬
stores. ꝙ pecume preeẽnt dci ab co ꝙ in¬
quirende ⁊ conseruande pecume cãm
creaͣnde erant. ¶ Et quiaut diximꝰ
de capite ciuis romani uuussupopłĩ
non erat lege ꝑmissum consuubus
ius dicere pp̃ca questiores constitue¬
bantur a populo. qui capitalib reb
legos quoꝙ fieri. latum ẽ ad populũ
uti omnes magisiratus se abrlicarẽt
quoꝵx. uin constituti announo cuni
magistratum ꝓrogarent sͥ. ⁊ cum
muiriose tractarent ueꝙ uellent de¬
tam retinerent nimia atqꝙ aspera
dominatione eo rem.ꝑ. ꝑcduxetunt
ut exercitus a re .p. se cederet. ¶Inͣi¬
ciu fuisset se cessionis dr̃ uingimꝰ
quidam qiuicum animadu̾tisset a¬
pum clauclium contra ius ꝙ ipe ex
ueteriiure in xii. tabulas tnstulerat
uindicias filie sue a se abdixissẽ. scłm
eum qui m seruitutẽ ab eo subpõitꝰ
petierat clixisse. captumq amore i̾e¬
ginis om̃e fas ac nefas miscuisse m
clignatus quod uetustissima uerus

Expanded text:
ti sunt quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo ‹quod› inquirendae et conseruandae pecuniae causa creati erant. Et quia, ut diximus, de capite ciuis Romani iniussu populi non erat lege permissum consulibus ius dicere, propterea quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebuleges quoque ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemuiri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum iniuriose tractarent neque uellent detam retineret: nimia atque aspera dominatione eo rem perduxerant, ut exercitus a re publica secederet. initium fuisse secessionis dicitur Verginius quidam, qui cum animadvertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex vetere iure in duodecim tabulas transtulerat, vindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in servitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore virginis omne fas ac nefas miscuisse: ndignatus, quod uetustissima iuris
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate uirareddebant. ¶ Iuxis cuu¬
lis scĩam plurii ⁊ maximi. uiri pro¬
tionis ad populum romanum fue¬
runt. eorummupresentia tentio ha¬
benla est. ut appareat aquib ⁊ qua¬
lib hec uiam horta itradita sunt.
sum neminem tͣclitur. Eeceri autẽ
le cogit retinere cogitabant solum¬
ꝙ consultorib uocare potuis. qm
discere uolentib se p̾paralant. ¶ fũ¬
it autem in primis ꝑitus publicus
papirius ꝙ leges serias inmumi con¬
bulis conscribenclis fuit. ¶ Post hc̃
apus claudins eiusdeingem̾s max¬
imam scĩam hũat hic centimanus¬

Expanded text:
ciuitate iura reddebant. Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri protionis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt. sum neminem traditur: ceteri autem  ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum conbulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam sci
Abbreviated transcription (Latin):
ge constituitur. aut c̃umꝓpͥum ius
siue scripio miola prudentiumint᷑¬
pretatione consistit. aut sunt logis
actiones. que formani agendi conti¬
patrum est constitutum. aut ẽ ma¬
gistrat᷑umedictum unde ius honora¬
rium nascitur: au̾senatus consulcum
quod solo senatu ꝯstituente in cluci¬
tur. siuelege. aut est principalis con
⁊ ꝓcessum cognitum conseciuens est
ut de magistratinm nominibus. et
origine cognoscamus. quia ut expo¬
sumus ꝑ eos. qͥ inridicendo presũt
effectus rei accipitur. parumenimiꝰ¬

Expanded text:
ge, constituitur, aut est proprium ius sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi contiuctoritate patrum est constitutum, aut est magistratrium nascitur, aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sine lege, aut est principalis conset processum cognitum consequens est, ut de magistratuum nominibus et origine cognoscamus, quia, ut exposuimus, per eos qui iuri dicundo praesunt effectus rei accipitur: quant
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod seruus comino debuiss re¬
liquum fieret illd̃ sibi indi̾ boues
quid̃ in remdomini u̾sos eẽ. s ꝓ ea
re soluisse. tm̃ qnͣti priores boͣues
uenissent. Si qͦ amplioris pecunie
posteriores boues ẽẽt: euis oport̾et
dominum condempnari.
mini pecuniã mutuatꝰ. sũ cłpa eam
uerso agi existimaui. Nam ⁊ si ꝓt᷑a¬
tor meus in negotia mea inpensur̃
pecuniã mutuatꝰ. sũculpaeam ꝑdi¬
d̾it recte eũ ħ nomine mandatiuł¬
uicaria seruitui pampħ. contraxi ac¬
tio en de pec̃. ⁊ deinrenu̾̃so ita dãi
debet ut qud̃us intuam ipñs remł
inpeculio pampħ. u̾sum sit compre¬

Expanded text:
eo, quod servus domino debuisset, reliquum fieret: illud sibi videri boves quidem in rem domini versos esse, sed pro ea re solvisse tantum, quanti priores boves venissent: si quo amplioris pecuniae posteriores boves essent, eius oportere dominum condemnari. mini pecuniam mutuatus sine culpa eam verso agi existimavit. nam et si procurator meus in negotia mea impensurus pecuniam mutuatus sine culpa eam perdiderit, recte eum uicario serui tui Pamphili contraxi: actio de peculio et in rem uerso ita dari debet, ut, quod uel in tuam ipsius rem uel in peculium Pamphili uersum sit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ita legandi colench dantur ñ pͥ¬
uatis agros nros colendos dare solemꝰ
¶ Qimꝑpetuũ fundum fruendum
concluxerunt amunicipib qͣmuis non
efficiantur domini placuit tũ com

Expanded text:
qui ita colendi dantur, ut privatim agros nostros colendos dare solemus. Qui in perpetuum fundum fruendum conduxerunt a municipibus, quamvis non efficiantur domini, tamen placuit com
Abbreviated transcription (Latin):
nerit id opꝰ fc̃m eẽ. Pauł. mimo cũ arbi¬
tro queritur memoria fcĩ oꝑis extet.
nec ne ũ hoc aritur. num a liquis me¬
modoꝓbaripossit. qñ id opꝰ ftm̃ fit. ⁊ hoc
pot̾ ꝑ ħ memoria nanteti. intra annũ
puta fc̃m. int̾im nemo sit eorum qui
meminerit. quib o sulib iduiderit.
S cum oĩuiti ħ est opinio: nocaudas¬
se nͨ uidisse. cumid opꝰ fieret. neq ex
elsiudisie. qui iduidissent. aut audrgs¬
sent. ⁊ hoc infinite sunuit̾ sursũ u̾sum

Expanded text:
nerit id opus factum esse. Paulus: immo cum in arbinerit id opus factum esse. Paulus: immo cum in arbitrio quaeritur, memoria facti operis exstet nec ne, non hoc quaeritur, num aliquis memodo probari possit, quando id opus factum sit: et hoc t hoc memoria non teneri: intra annum puta factum, cum interim nemo sit eorum, qui meminerit, quibus consulibus id uiderit, sed cum omnium haec est opinio nec audisse nec uidisse, cum id opus fieret, neque ex eis audisse, qui uidissent aut audissent: et hoc infinite similiter susum uersum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissum a fr̃e sibi debitum. pꝰ mortem
euis mrõne cnͣmheredib opensare uel¬
let. ex cliu̾so autẽ alleg. aretur numꝙͣ
ida frẽ qm̃ cliu nx̃ desideratum. cum
uariis excansis sepe in rõnem frĩs pecuĩã
rõ ꝓcule soluisset: diuns commodus
cum suꝑ eo negõ cognosc̾e̾t. non admi¬
sit compensationem qiͣ tacite frĩ fidĩ¬
ꝯmissũ fuisset renussũ.
ceũ .ł. Qui testam̃tũ faciebat ei qui
usq adctum mod̾ caꝑe potũat. lega¬
uit licitam qͣntitatẽ. deinde. ita locutꝰ
est. titi ocentum dolego q̃ mͥ ꝑtulit. q̃ idõ
ei non caui. ꝙ omuera fortunam et
sub̾am siqũa a mr̃e susceperat in sinu
meohm̃i sine ulla cautione. item eidem
titioreddri solui uolo. de sub̃a mea.c.xl.¬
rio si qua a mr̃e receperat ticius iurem
meamou̾ti. quero antitius ea exig̾e
sua ad testatorem ꝑuenisse ꝓbare potu¬
erit exiglindetur enim eo ꝙ ille plus
debeat. an operis fcĩ memoria extet.
ħei qiuerendum est. an aliquis memi¬

Expanded text:
missum a fratre sibi debitum post mortem eius in ratione cum heredibus compensare vellet, ex diverso autem allegaretur numquam id a fratre quamdiu vixit desideratum, cum variis ex causis saepe rationi fratris pecunias ratio Proculae solvisset: divus Commodus cum super eo negotio cognosceret, non admisit compensationem, quasi tacite fratri fideicommissum fuisset remissum.um.Qui testamentum faciebat ei qui usque ad certum modum capere potuerat legauit licitam quantitatem, deinde ita locutus est: 'Titio centum do lego, quae mihi pertulit: quae ideo ei non caui, quod omnem fortunam et substantiam, si quam a matre susceperat, in sinu meo habui sine ulla cautione. item eidem Titio reddi et solui uolo de substario si qua a matre receperat Titius in rem meam converti". quaero, an Titius ea exigeresua ad testatorem pervenisse probare potuerit, exigi: videtur enim eo, quod ille plus debeat, an operis facti memoria exstet, hoc ei quaerendum est, an aliquis memi
Abbreviated transcription (Latin):
fut. suie nec manifestus sit pot̾it con¬
dici. Ita n demum autem i anifestus
fur conlictione tenebitur. Sidepre¬
hensa non fu̾it a dominopossessio euis.
nifesto tractare de condictione ita ꝓpo¬
nit. furem deprehensum aut occidisse
ant fregisse aut effuclisse idꝙ unter¬
ceꝑat. Ei qͦꝙͦ qͥ ui bonoꝵ raptoꝵ tene¬
cus erit donec domini fc̃o dñiumeuis
rei abeorecedit. ⁊ iõ si eanirem aliena¬
u̾it condicere non potit. uͥ celsus. ł .xii.¬

Expanded text:
nec manifestus sit, poterit ei condici. ita demum autem manifestus fur condictione tenebitur, si depraehensa non fuerit a domino possessio eius: in fure manifesto tractare de condictione, ita proponit furem deprehensum aut occidisse aut fregisse aut effudisse id quod interceperat. Ei quoque, qui vi bonorum raptorum tenecus erit, donec domini facto dominium eius rei ab eo recedat: et ideo si eam rem alienaverit, condicere non poterit. Vnde Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
repta tua ruancat condices. S ⁊ si clũiũ
nontuo fc̃o amiseris eq̃ condices. In ꝯͥ E
casti cõmuni diusd̃do iuditõ anꝓuoca¬
tuses. ut si ꝓuocasti commnunidundũ¬
doindicio: anusis condictionem. si ꝓuo¬
catus es retineas. EIacrus. ł. m̃branaz¬
ad aristonem existimasse rest̾. eun
cmpignori resdatasit: inc̾ti condictio¬
ne acturum si ea subreꝑta sit.

Expanded text:
repta tua remaneat, condices. sed et si dominium non tuo facto amiseris, aeque condices. In commucasti communi diuidundo iudicio an prouocatus es, ut, si prouocasti communi diuidundo iudicio, amiseris condictionem, si prouocatus es, retineas. Neratius um Aristonem existimasse, refert eum, pignori res data sit, incerti condictione acturum, si ea subrepta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
conuenisse ut aiter aiterius ita coudu¬
ctum hrẽt ut fructus m̾ceclis namiue
peusaretur.
est donec ad probetur conductoris ꝑiculo
est. ꝙ uero ita conductũ sit ut pedes men¬
suramue prestetur. eatenus conductoris
ꝑicło est: quatenus a dm̃sum non sit.⁊
steterit quommꝰ opꝰ aꝓꝓbetur. uł adme¬
tiatur. si tar̃ tinmaiore ui opus pͥ
interciderit. qm ad ꝓbaretur iocatoris
ꝑiculo ẽ. nͥ aliud actum sit. nonenim
ampliuis prãri locatori oporteati qmͣ
heretur. ui aliqua consumptũ ẽ. detͥmen¬
tum ad iocatorem ita ꝑtinet. si tale opꝰ
fuit qd̾ aꝓꝓbari deberet.
tenrporis mercedem accipere debet. si ꝑe
um nonstent quominus operas pr̃aret.
Aduocatiquo siꝑeos non stet̾it qͦminꝰ¬

Expanded text:
conuenisse, ut alter alterius ita conduconuenisse, ut alter alterius ita conductum haberent, ut fructus mercedis nomine pensaretur. est donec adprobetur, conductoris periculum est: quod uero ita conductum sit, ut in pedes mensurasue praestetur, eatenus conductoris periculo est, quatenus admensum non sit: esteterit, quo minus opus adprobetur uel admetiatur. si tamen ui maior‹e› opus prius interciderit quam adprobaretur, locatoris periculo est, nisi si aliud actum sit: non enim amplius praestari locatori oporteat, quam baretur, ui aliqua consumptum est, detrimentum ad locatorem ita pertinet, si tale opus fuit, ut probari deberet. temporis mercedem accipere debet, si per eum non stetit, quo minus operas praestet, Aduocati quoque, si per eos non steterit, q
Abbreviated transcription (Latin):
an locator fundi cogatur fa ͤ miuri¬
ameiꝰ. ꝙ̃ prohib̾e̾ non possit. Intelłigẽd̾
aũ nos hac distinctionenti. de eo qui ⁊
suum p̾dium fruendum locau̾it. ⁊ bonq
fide negotium contrax̾it nonde eo qui
alienum p̾eliũ ꝑ fraudem locau̾it. nec
resistete domino possit. quominus is
colonumfrui ꝓhibeat. ¶ Cum fund̾
cõmunem hũimus iiuternos conuenꝰ
ut ait̾niͥs annis c̾to p̾cio condiutuneum
hrẽmus. tu c̃ tius annus ex hiturꝰ consul¬
to fructꝰ secñtis anni corrupisti agã
tetum duab actionib. una ex oducto.
altera ex locato. locati eñi iuditõ mã
pars ꝓpͥa. concluctiautem actione tuã
ꝑslumntagat ꝓpͥa iniuclitiumueniet.
demde ita notat. non ne qd̃ ad meam
partem attinebit cõi diui dundo iudi¬
tio prãbitur. are mͥ dampnun recte
iem seruau̾im. altera ꝑimatur qd̃ ip̃m
simplitius itaq̃remꝰ si ꝓponatur int̾
aluos qui singulos ꝓpͥos fundos hr̃ent

Expanded text:
an locator fundi cogatur ferre iniurian locator fundi cogatur ferre iniuriam eius, quem prohibere non possit? intellegendum est autem nos hac distinctione uti de eo, qui et suum praedium fruendum locauerit et bona fide negotium contraxerit, non de eo, qui alienum praedium per fraudem locauerit nec resistere domino possit, quominus ‹i›s colonum frui prohibeat.Cum fundum communem habuimus et inter nos conuenit, ut alternis annis certo pretio eum conductum haberemus, tu, cum tuus annus exiturus esset, consulto fructum insequentis anni corrupisti. agam tecum duabus actionibus, una ex conducto, altera ex locato: locati enim iudicio mea pars propria, conducti autem actio‹ne› tua dumtaxat propria in iudicium uenient. deinde ita notat: nonne quod ad meam partem attinebit, communi diuidundo praestabitur a te mihi damnum? recte rem seruauerim, altera perematur. quod ipsum simplicius ita quaeremus, si proponatur inter duos, qui singulos proprios fundos haberent,
Abbreviated transcription (Latin):
ruiss nichominus tenebis. Naurisiuen¬
did̾is mͥfundum isq prinsqͣm uacuus
traderetur publicanis fu̾it. ten̾is exẽpto
ꝙꝰ actonus uerumerit. ut p̾cium restitu¬
as. non ut ĩ pr̃ãres. si quio pluris mea int̾¬
cedem qmͣ p̾stit̾im restituas. eo .s. temꝑe¬
quo frugitus nonfi̾im. nec uitra actõe
ex conducto pr̃are cogeris. Nam isicalo¬
nus tuus fundo fiui ate aut ab eoꝓhibe¬
tur. ꝙ̃ tu prohibere ne d faciat possis:
tantum ei pr̃ab̾ qnͣtum eus int̾fu̾it
fiui: inqͦ ĩ iucrum eius continenebitur.
Siuero abeo int̾plł abitur. quenitu ꝑ¬
hibere pp̃uim maiorem aut potenti ã
eius nonpot̾is nicħ amplius ei ꝙͣ mer¬
L. Et ħ distinctio conuenit il¬
li que a seruioest introducta.⁊ a bou¬
b fere comprobata est ut siadusione g¬
insulam locatam dominus refitiendor
ne ea conductor fruipossit. effec̾it. ani¬
matli̾tatur. uccio nec ne idopus demo¬
lini sest. Qd eͥ nnt̾est utrum locator insu¬
le pp̃uetustatem cogatur eam reficere:

Expanded text:
ruisset, nihilo minus teneberis. nam et si uendideris mihi fundum isque priusquam uacuus traderetur publicatus fuerit, tenearis ex empto: quod hactenus uerum erit, ut pretium restituas, non ut etiam id praestes, si quid pluris mea intercedem quam praestiterim restituas, eius quo fruitus non fuerim, nec ultra actione ex conducto praestare cogeris. nam et si colonus tuus fundo frui a te ‹a›ut ab eo prohibetur, quem tu prohibere ne id faciat possis, tantum ei praestabis, quanti eius interfuerit frui, in quo etiam lucrum eius continebitur: sin uero ab eo interpellabitur, quem tu prohibere propter uim maiorem aut potentiam eius nonEt haec distinctio conuenit illi, quae a Seruio introducta et ab omnibus fere probata est, ut, si auersione insulam locatam dominus reficiendo, ne ea conductor frui possit, eff‹e›cerit, animaduertatur, necessario necne id opus demolitus est: quid enim interest, utrum locator insulae propter uetustatem cogatur eam reficere
Abbreviated transcription (Latin):
Tp̃ .. Habitatores non si paulominꝰ
comiode ex alicͣ᷑ ꝑte cenaculiuterent᷑.
statun decluctionẽ ex mercede facere
oportet. Ca enim conductione hĩtatorẽ
eẽut si quid adu̾sarium incilisiet. qmͣ¬

Expanded text:
torum.Habitatores non, si paulo minus commode aliqua parte caenaculi uterentur, statim deductionem ex mercede facere oportet: ea enim condicione habitatorem esse, ut, si quid transuersarium incidisset, q
Abbreviated transcription (Latin):
num nomine tenea tur. nec ꝓsint ei con¬
stitutiones. quib cauetur. eos qui ꝓ a
liis petuniam ex soluunt. sorns solum¬
modo dampnum agnosdere: oportere.¬
ins. ĩ fideuissor se obligauit. eum quoz
exemplo coloni itardius illatarum ꝑ
moram coloni pensionum prãre debere.
usuras. U sure enim in bone fidĩ iditiis
isiñ tã ex obligõe ꝓficiscantur. ꝗͣ ex oftõ
iudicif applicentur. tñ cum fideuissor

Expanded text:
num nomine teneatur nec prosint ei connum nomine teneatur nec prosint ei constitutiones, quibus cauetur eos, qui pro aliis pecuniam exsoluunt, sortis solummodo damnum agnoscere oportere.nis etiam fideiussor se obligavit, eum quoque exemplo coloni tardius illatarum per moram coloni pensionum praestare debere usuras: usurae enim in bonae fidei iudiciis etsi non tam ex obligatione proficiscantur quam ex officio iudicis applicen
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃are debeam. R̾. in huius modiobli¬
gationib id maxime ex spͨtare debm̃s.
quod inter utramq partem conuenit
uidetur autem inhac sꝑẽ id silentio ꝯue¬
nisie. neciiid prãretur si ampliore pe¬
caui opus faciendum ita ut ꝓ opere re¬
demptori certam mercedem in clies sin¬
gulos darem. opusuitiosum fc̃mest. an
ex locato agere possim. R li ita opus
locastint bonitas eius tibi aconducto¬
re aꝓpbaretur. tam ⁊ si conuenit. ut in sĩ¬
consummationis ad conductorem ꝑti¬
nuit. poterit itaq ex locato cum eo agi.
qui uitio sum opus fec̾it. nisi ideoin operas
singulas merces constituta erat. ut arbitͥo
domini apus ꝑficeretur. tunc enim nicħ
conductor prare domino de bon̾itate oꝑis
existimes quinq te ꝯduc̾e. nicħ agituR
S si ego minoris me locare sensero tu pluris
te conducere utiq non pluris erit condit̃o¬
cipem ꝓ colono publicorum precliorum q̃
minceps ei colono locauit. rei .p. nontene¬
onis. ĩ musuras non illatarum pensio¬

Expanded text:
are debeam. respondit: in huiusmodi obligationibus id maxime spectare debemus, quod inter utramque partem conuenit: uidetur autem in hac specie id silentio conuenisse, ne quid praestaretur, si ampliore peterponeretur.Locaui opus faciendum ita, ut pro opere redemptori certam mercedem in dies singulos darem: opus uitiosum factum est: an ex locato agere possim? respondit: si ita opus locasti, ut bonitas eius tibi a conductore adprobaretur, tametsi conuenit, ut in sinconsummationis ad conductorem pertinuit. poterit itaque ex locato cum eo agi, qui uitiosum opus fecerit. nisi si ideo in operas singulas merces constituta erit, ut arbitrio domini opus efficeretur: tum enim nihil conductor praestare domino de bonitate operisexistimes quinque te conducere, nihil agitur: sed et si ego minoris me locare sensero, tu pluris te conducere, utiqcipem pro colono publicorum praediorum, quae m‹an›ceps ei colono locauit, rei publicae non teneonis etiam in usuras non illatarum pensio
Abbreviated transcription (Latin):
gulos .uii. dabit. quesitum est utrum fc̃m
fectum. ¶Colonus ĩ hac lege  acceperat.
ut incorruptas uederet. p̾ter uim iuetꝰ¬
tatem. coloni seruus uillam incendit.
non fortuto casu. non uideri eamuim ex¬
ceptam. R̾ nec id padum eẽ. ut si aliquis
winesticus eas incendisset. ne prãret s ex᷑
neamuim utrosq exripere uoluisse.
tum confunderant saufelus uni exhiisfru¬
inentum recididerat de commum eaua¬
ius ꝑierat que sinimest an ceter ꝓ su a¬
ꝑte frumenti cum uauta agere possũt
cuti cumuestimenta fullonii. randa loca¬
rentur. aut eius deingn̾is redd̾etur. łuti cũ
argeirtum pussillatum fabro daretur.
ut uasa fierent. aut aurum. ut amuliex
supiori causa rem dominimanere ex p̾tio

Expanded text:
gulos septem dabit': quaesitum est, utrum factum gulos septem dabit': quaesitum est, utrum factum fectum.Colonus uillam hac lege acceperat, ut incorruptam redderet praeter uim et uetustatem: coloni seruus uillam incendit non fortuito casu. non uideri eam uim ‹e›xceptam respondit nec id pactum esse, ut, si aliquis domesticus eam incendisset, ne praestaret, se‹d› extrariam uim utrosque excipere uoluisse.tum confuderant, Saufeius uni ex his frumentum reddiderat de communi et nauis perierat: quaesitum est, an ceteri pro sua parte frumenti cum nauta agere possunt  redderetur sicuti cum uestimenta fulloni curanda locarentur aut eiusdem generis redderetur ueluti cum argentum pusulatum fabro daretur, ut uasa fierent, aut aurum, ut anuli: ex superiore causa rem domini manere, ex po
Abbreviated transcription (Latin):
molitus eẽt ꝓportione qͣnti dominus p̾dioꝵ
locasset. quod eius temporis hĩtatores hĩtare
non potuissent. rõnem decluciitanti litem
estimari. Sin autem non fuisset necc̃e demol¬
liri. d q melius eclificare uellet. ul fecisset
qnͣti conductoris intereẽt hĩtatores ne migͣ¬
rent tanti condempnari oportet. ¶Edilis
in munitipio baluea conduxerat ut eo an¬
no municipes gratis lauarent᷑. post tres
menses incendio facto combusta sunt .R̾.¬
Posse cum balneatore ex condusto nt ꝓpor¬
tione temporis quo lauationem non pͥre¬
stitisset pecuni e contributio fieret. ¶ Qͥ
mulas ad certum pondus locaret hoñis. cũ
maiore degnere conductor eas runisset cõ¬
sulebat de actione. R̾. uel lege aquilia uel
ex locato recte eumagere.S legeaquilia
tantum cum eoagiposse posse. qui mulas
conductore recte agiposse. ¶ Quiedem
faciendam locauerat inlege dixerat. quod
mopus lapidis opus erit prolapide. ima¬
nu pretio dommus redemptori inpedessin¬

Expanded text:
molitus esset, pro portione, quanti dominus praediorum locasset quod eius temporis habitatores habitare non potuissent, rationem duci et tanti litem aestimari: sin autem non fuisset necesse demoliri, sed quia melius aedificare uellet, id fecisset, quanti conductoris interearent, tanti condemnari oportere. Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis lauarentur: post tres menses incendio facto respondit posse agi cum balneatore ex conducto, ut pro portione temporis, quo lauationem non praestitisset, pecuniae contributio fieret. Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulebat de actione. respondit uel lege Aquilia uel ex locato recte eum agere, sed lege Aquilia tantum cum eo agi posse, qu‹i› tum mulas conductore recte agi.Qui aedem faciendam locauerat, in lege dixerat: 'quoad in opus lapidis opus erit, pro lapide et manupretio dominus redemptori in pedes sin
Abbreviated transcription (Latin):
ex effrum̃to. qm̃ aucui pͥmutm redde̾ eum
ncc̃e fuisset. tam ⁊ si meliorem conditõem¬
tuis faceret qm ceterorum.
ur.i. Qui fundum coiendum inpłes
annos locau̾at decessit. ⁊ eum fundum
legauit. cassuis nega uit posse cogi colo¬
num. ut eum fund̾ coieret. qi nich̾hĩtlis
intereẽt. ꝙ sicolonus uellet tolete. ⁊ ab co
cuilegatus eẽt fundus ꝓ hueretur. cum
hrde actionem coionum hrse. ⁊ hoc detri¬
mentum ad heredem ꝑtinere. sicuti siqͥs
remqͣm uendidisset. nec dum tradidisiz
alii legaset. hr̃s eius emptori  legat᷑a¬
rio eẽt obuigatus.
ftric .ł. Si fundus quem mͥlo cau̾is pu¬
blicatus sit. tem̾te actione ex conducto.
minus id prestes. Quem ad̾m inquit. si
insulam eclificandam locasiet ⁊ solum cor¬

Expanded text:
ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum necesse fuisset, tametsi meliorem eius condicionem faceret quam ceterorum.. Qui fundum colendum in plures annos locauerat, decessit et eum fundum legauit. Cassius negauit posse cogi colonum, ut eum fundum coleret, quia nihil heredis interesset. quod si colonus uellet colere et ab eo, cui legatus esset fundus, prohiberetur, cum herede actionem colonum habere: et hoc detrimentum ad herede‹m› pertinere: sicuti si quis rem, quam uendidisset nec dum tradidisset, alii legasset, heres eius emptori et legatario esset obligatus.tionum.Si fundus quem mihi locaueris publicatus sit, teneri te actione ex conducto, minus id praestes: quemadmodum, inquit, si insulam aedificandam locasses et solum c