comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem duobus i locis. partim in arta. partim in ortis suis collocauut.
signum de busco meretricis ablatum isti dedit: qd̾ eẽt signum magis
istorum qmͣ publice libertatis. Hant deam quisqm̃ iołare audeat. S¬
imagnrem nieretricis ornaiientũ sepulchra fute sublatam. a sacrilego
collotatam: Nec nic tomo mea pellet. Hec ultrix afflicte ciuitatis. R
P spoliis ornabitur: Hec erit in eo monumẽto qd̾ positum est ut es¬
set iudicium oppressi senatus ad memoriam sempiterne turpitudinis. O
Etatule. Patcem ne appellem an filium: Recencior memoria filii est¬
& cum meis rebus gestis coniunctior. Tantum ne te fefellit cum mihi
siumua & cotidie maiora premia in. R. P. fore putabas. negabas fas eẽ
tribuno furenti constrictum traderent. qui pro me. P . C. de precari &
pplos supplices esse edictis atq imperio uetarent. Quib inspectantib

Expanded text:
tem duobus in locis, partim in arca, partim in hortis suis conlocavit: tem duobus in locis, partim in arca, partim in hortis suis conlocavit: signum de busto meretricis ablatum isti dedit, quod esset signum magis istorum quam publicae libertatis. hanc deam quisquam violare audeat, imaginem meretricis, ornamentum sepulcri, a fure sublatam, a sacrilego conlocatam? haec me domo mea pellet? haec victrix adflictae civitatis rei publicae spoliis ornabitur? haec erit in eo monumento quod positum est ut esset indicium oppressi senatus ad memoriam sempiternae turpitudinis? O Q. Catule!—patremne appellem ante an filium? recentior enim memoria fili est et cum meis rebus gestis coniunctior—tantumne te fefellit, cum mihi summa et cotidie maiora praemia in re publica fore putabas? negabas fas esse tribuno furenti constrictum traderent, qui pro me patres conscriptos deprecari et populo supplices esse edictis atque imperio vetarent, quibus inspectantibus
Abbreviated transcription (Latin):
forim armatis caterius ꝑditorum hominũ possideres. libertatis si¬
mulacrum in ea domo collocabas. que domus erat ipã iudicio crudelis¬
mum libertas domo sua debuit pellere. qui msi fuisset in seruorum
potestate quitas tota uenisset: At unde est ista muenta libertas: Ques¬
tiu enum diligenter. tanagrxa quȩdam meretrix fuisse dicitur. Euis non
longe atanacras simulacrum e marmore in sepulcro positum fuit. Hoc qui¬
dam homo nobilis non alienus ab hoc religioso libertatis sacerdote. ad or¬
natum edilitatis sue deportauit. Uenim cogitarat oñs superioris mu¬
nens splendores superare. Itaq onña signa. tabulas ornamentorũ quod
ꝑ. Ee i tausa sane frugaliter domum suam deportauit. Is postea qm in¬
tellexit posse se interuersa edilitate alpis se consule prxtorem reiuiciari
si inodo eadem pemia littera competitor rem habuisset aliquam. edilita¬

Expanded text:
forum armatis catervis perditorum hominum possideres, libertatis siforum armatis catervis perditorum hominum possideres, libertatis simulacrum in ea domo conlocabas, quae domus erat ipsa indicium crudelismum libertas domo sua debuit pellere, qui nisi fuisset in servorum potestatem civitas tota venisset? at unde est ista inventa Libertas? quaesivi enim diligenter. Tanagraea quaedam meretrix fuisse dicitur. eius non longe a Tanagra simulacrum e marmore in sepulcro positum fuit. hoc quidam homo nobilis, non alienus ab hoc religioso libertatis sacerdote, ad ornatum aedilitatis suae deportavit; etenim cogitarat omnis superiores muneris splendore superare. itaque omnia signa, tabulas, ornamentorum quod ibus honoris populi Romani causa sane frugaliter domum suam deportavit. is postea quam intellexit posse se interversa aedilitate a L. Pisone consule praetorem renuntiari, si modo eadem prima littera competitorem habuisset aliquem, aedilita
Abbreviated transcription (Latin):
magis est istus furor ab auribus urĩs repellendus. qui quȩ maiores
m religionib tuta nobis & scã esse uoluerunt. ea iste non solum
contra religionem labefactauit: sed eciam ip̃ius religionis nomine
cuertit. At que dea est: Bonam esse oportet. qm̃ quidem est abs te
dedicata. Libertas inquit est̾. Iu igitur domi mee collocasti. quam
ex urle tota sustulisti: Cu cum collegas tuos sumuina potestate pre¬
ditos. negare liberos esse cum in templum castoris aditus esset aꝑtꝰ
neniim cum hunc clar issimũ uirum summo genere natum. sum¬
mis pplĩ beneficiis usum. pontificem & consularem & singulari bo¬
utate & modestia preditum. quem satis mirari quib oculis aspi¬
cere audeas non queo audiente.P. R. a pedissequis conculcari u¬
beres. cum in dominato exturbares preuilegiis tyramicis inrogatis
cum principem orbis terre uirum indusum domi contineres: cum

Expanded text:
magis est istius furor ab auribus vestris repellendus qui, quae maiores magis est istius furor ab auribus vestris repellendus qui, quae maiores nostri religionibus tuta nobis et sancta esse voluerunt, ea iste non solum contra religionem labefactavit, sed etiam ipsius religionis nomine evertit. at quae dea est? bonam esse oportet, quoniam quidem est abs te dedicata. libertas, inquit, est. tu igitur domi meae conlocasti, quam ex urbe tota sustulisti? tu cum conlegas tuos summa potestate praeditos negares liberos esse, cum in templum Castoris aditus esset apertus nemini, cum hunc clarissimum virum, summo genere natum, summis populi beneficiis usum, pontificem et consularem et singulari bonitate et modestia praeditum, quem satis mirari quibus oculis aspicere audeas non queo, audiente populo Romano a pedisequis conculcari iuberes, cum indemnatum me exturbares privilegiis tyrannicis inrogatis, cum principem orbis terrae virum inclusum domi contineres, cum
Abbreviated transcription (Latin):
isse: Cuus est nemo. tanto in ppło extra contaminatam illam & crũ¬
entam. P clodii manũ. qui ren ullam te meis honis actigerit. qui nõ
pro suis opib ĩ illam tempestatem defenderit. At qui aliqua se conta¬
gone prece. societatis. emptionis contaminauerunt. nullius neq priuati
neq publici indicii poenam effugere potuerunt. Ex his igitur homis qui¬
biis nemo rem ullam attigit. qui non omĩum iudicio sceleratissimus hẽ¬
retur. dii inunortales tomum meam concupiuerinit: Ista tua pulcra
lilertas deos penates et familiares meos lares expulit. ut te ip̃a tanꝙ̃
i captiuis sedibus collocaret: Quid est sanctius. quid om̃i religione
municius. qmͣi domus iiuuscurꝰ q ciuummi: Hic are sunt hic foci.
bic dii penates. hic sacra. religiones cẽmionie continentur. Hoc per¬
fugium est ita sanctimi om̃ib. ut inde abripi neminem fas sit. Quod

Expanded text:
isse? civis est nemo tanto in populo, extra contaminatam illam et cruisse? civis est nemo tanto in populo, extra contaminatam illam et cruentam P. Clodi manum, qui rem ullam de meis bonis attigerit, qui non pro suis opibus in illa tempestate me defenderit. at qui aliqua se contagione praedae, societatis, emptionis contaminaverunt, nullius neque privati neque publici iudici poenam effugere potuerunt. ex his igitur bonis, ex quibus nemo rem ullam attigit qui non omnium iudicio sceleratissimus haberetur, di immortales domum meam concupiverunt? ista tua pulchra libertas deos penatis et familiaris meos lares expulit, ut se ipsa tamquam in captivis sedibus conlocaret? quid est sanctius, quid omni religione munitius quam domus unius cuiusque civium? hic arae sunt, hic foci, hic di penates, hic sacra, religiones, caerimoniae continentur; hoc perfugium est ita sanctum omnibus ut inde abripi neminem fas sit. quo
Abbreviated transcription (Latin):
huius domum non solum affligere qd̾ est presentis insamie quasi tem¬
pestatis repentine. sed eciam in posterum tempus sempiterna religione
obligare: Equidem sic accepi pontifices in religiombus susa prenisa
caput esse interp̃tari. quę uolutas deorum ĩmortalium esse iudeatur.
Nec es tu illa erga deos pietas. si honesta de mimine eorum ac mente
trare. Hominem inuenre ista labes tum cum om̃a tenebat neminẽ
potuit cui meas edis addiceret. cui traderet. cui donaret. Ip̃ẽ cum loci il¬
luis tum edium cupiditate flagraret. ob eamq causam unam una ius¬
ta illa rogacione sua. uir bonus dñn se in bonis meis esse uoluisset: tam̃
illorpõ iñ furore suo non est ausus meam domum cuius cupiditate in¬
flammatus erat possidere. Deos innortalis existimatis cuius labore
& consilio sua ip̃i templa tenuerunt. in eius tonũ adflictam & euersã
per ium hominis sceleratissim nefarium latiocinũ muinigrare uolu¬

Expanded text:
huius domum non solum adfligere, quod est praesentis insaniae quasi temhuius domum non solum adfligere, quod est praesentis insaniae quasi tempestatis repentinae, sed etiam in posterum tempus sempiterna religione obligare? equidem sic accepi, pontifices, in religionibus suscipiendis caput esse interpretari quae voluntas deorum immortalium esse videatur; nec est ulla erga deos pietas nisi sit honesta de numine eorum ac mente trere. hominem invenire ista labes, tum cum omnia tenebat, neminem potuit cui meas aedis addiceret, cui traderet, cui donaret. ipse cum loci illius, cum aedium cupiditate flagraret ob eamque causam unam funesta illa rogatione sua vir bonus dominum se in meis bonis esse voluisset, tamen illo ipso in furore suo non est ausus meam domum, cuius cupiditate inflammatus erat, possidere: deos immortalis existimatis, cuius labore et consilio sua ipsi templa tenuerunt, in eius domum adflictam et eversam per vim hominis sceleratissimi nefarium latrocinium inmigrare volu
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. cum sacrificumi bone dec fieret interfuisse ⁊ Nͥeminẽ. E le illum
quidem qui cecus est factus. Ex quo intelligitur multa i uita faiso
homines opmari: cum ille qui uibil iuderat sciens qd̾ nefas cẽt lunima
amisit. istius qui non solum aspectu sed eciam incesto flagitio & stupio
cernnomas polluit. poena om̃is oculorum ad cecitatem mentis est coppn¬
sa. Hoc auctore tam casto. tam religioso. tam sancto. tam pio potestus
pontifices non cõmoueri. cum sius dicat se mamibus domũ cuuis optin
euertisse. & cam isdem mambus consecrasse:. Que tua fuit consecratioi
Tuleram inquit ut mihi liceret. Quid non exceperas ut si qd̃ ius nõn
esset rogare. nec esset rogatum: Ius igitur statuetis elle uiiisclii er
ur̃m. sedes. aras. focos. deos penates. sublatos esse libidini tribunitie. I
quem quisq ꝑ homines concitatos iuruerit. quem impeti portuleritͫ

Expanded text:
runt, cum sacrificium bonae deae fieret interfuisse? neminem, ne illum runt, cum sacrificium bonae deae fieret interfuisse? neminem, ne illum quidem qui caecus est factus. ex quo intellegitur multa in vita falso homines opinari, cum ille, qui nihil viderat sciens quod nefas esset, lumina amisit, istius, qui non solum aspectu sed etiam incesto flagitio et stupro caerimonias polluit, poena omnis oculorum ad caecitatem mentis est conversa. hoc auctore tam casto, tam religioso, tam sancto, tam pio potestis, pontifices, non commoveri, cum suis dicat se manibus domum civis optimi evertisse et eam isdem manibus consecrasse? quae tua fuit consecratio? tuleram, inquit, ut mihi liceret. quid? non exceperas ut, si quid ius non esset rogari, ne esset rogatum? ius igitur statuetis esse unius cuiusque vestrum sedis, aras, focos, deos penatis subiectos esse libidini tribuniciae? in quem quisque per homines concitatos inruerit, quem impetu perculerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m mimen horret. Res omnns humanas. religione ira contmere putrt
Hic non iuludit auctoritati horum omnim qui adsunt sũmorũ purar
non ur̃a pontifices grauitate abutitur: Ex isto ore religionis uerbum
excidere aut elabi potest. cum tu eodem ore accusando senatum qdͥ seuere
de religione decerneret impurissime teterrineq uolasti: Aspicite pontif.¬
ces hominem religiosum. & si uobis uidetur qd est bonorum pontificemi
monete eum modum quendam esse religionis nnmnum eẽ supsticiosum
non oportere. Quid tibi uecesse fuit amli suꝑsticione homo fanacice
sacrificium quod aliene domi fieret ininscere. Que antem te tanta
mentis mmbecillitas tenuut. ut non putares deos sacis posse placari. msi
eciam muliebrib religionibus te iplicuisses: Quen uimqm̃ audisti
maiorum tuoꝵ qui & sacra priuata coluerunt & publicis sacerdociis p̾fue¬

Expanded text:
vestrum numen horret, res omnis humanas religione vestra contineri putat? vestrum numen horret, res omnis humanas religione vestra contineri putat? hic non inludit auctoritati horum omnium qui adsunt summorum virorum, non vestra, pontifices, gravitate abutitur? ex isto ore religionis verbum excidere aut elabi potest? quam tu eodem ore, accusando senatum quod severe de religione decerneret, impurissime taeterrimeque violasti. aspicite, pontifices, hominem religiosum et, si vobis videtur, quod est bonorum pontificum, monete eum modum quendam esse religionis: nimium esse superstitiosum non oportere. quid tibi necesse fuit anili superstitione, homo fanatice, sacrificium quod alienae domi fieret invisere? quae autem te tanta mentis imbecillitas tenuit ut non putares deos satis posse placari nisi etiam muliebribus religionibus te implicuisses? quem umquam audisti maiorum tuorum, qui et sacra privata coluerunt et publicis sacerdotiis praefue
Abbreviated transcription (Latin):
tatis eadem iste oppresso senatu adficeret eum quẽ. P. C. custodem pa¬
trie uidicassent. Hanc uo̾ in palacio atq in pulcherrimo urbis loco
porticum esse pacienim furoris tribiuncii. sceleris consularis. crudelita¬
tis conuratorum. calamitatis. R. P. doloris mei defixum iudicium. ad
iemoriam omĩum gencium sempiternam. Quam porticum ꝓ amore
si opus esset marib uris disturbare cuperetis msi quem forte illius cas¬
tisliu sacertotis suꝑsticiosa dedicatio deterret. O rem quã homines soluti¬
a cura liberati ridere non desmaut. tristiores autem sine maximo dolore au¬
dire nou possunt. Publius ne clodius qui ex pontificis maxniu domo reli¬
gionem eripuit. is meam intulit: Hunc in uos qui estis antistites cerino¬
miarum & sacrorum auctorem habetis & magistrum publice religiorre
Odii immortales uos enim hec audue cupio. E. cloduls inã faca turat

Expanded text:
tatis, eadem iste oppresso senatu adficeret eum quem patres conscripti custodem patatis, eadem iste oppresso senatu adficeret eum quem patres conscripti custodem patriae iudicassent. hanc vero in Palatio atque in pulcherrimo urbis loco porticum esse patiemini, furoris tribunici, sceleris consularis, crudelitatis coniuratorum, calamitatis rei publicae, doloris mei defixum indicium ad memoriam omnium gentium sempiternam? quam porticum, pro amore si opus esset, manibus vestris disturbare cuperetis, nisi quem forte illius castissimi sacerdotis superstitiosa dedicatio deterret. O rem quam homines soluti ridere non desinant, tristiores autem sine maximo dolore audire non possint! Publiusne Clodius, qui ex pontificis maximi domo religionem eripuit, is in meam intulit? Huncin vos, qui estis antistites caerimoniarum et sacrorum, auctorem habetis et magistrum publicae religionis? O di immortales!—vos enim haec audire cupio—P. Clodius vestra sacra curat,
Abbreviated transcription (Latin):
ego subibo ac sustinebo ut apud posteros nõs non extinctor coniura¬
ciomis & sceleris. sed actor & dux fuisse uidear. Hanc uo pontifices
labem turpitudims & inconstancie poterit. P. R. dignitas sustmere
uiuo senatu uobis principib publici consilii. ut domus. Al. tulli cice¬
roms cum domo fuluii flacci ad memoriam penȩ publice constitute
conuncta esse uideatur. M. flactus quia cum. C. Gracto contra salutẽ
R P. fecerat & senatus sentencia est interfectus. eius domus euersa &
publicata est. In qua porticum post aliqnͣto quintus catulus de manubi¬
is timbricis fecit. Ista autem fax ac furia patriȩ cum urbem pisone &
gabimo diucibus cepisset. occupasset. teneret. uno eodemq tempore. &
clarissum iuiri mortui monumenta delebat. meam & donium cũ flacti
domo coniungebat. Ut qua poena senatus ad fecerat euersiorem ciui¬

Expanded text:
ego subibo ac sustinebo, ut apud posteros nostros non exstinctor coniuraego subibo ac sustinebo, ut apud posteros nostros non exstinctor coniurationis et sceleris sed auctor et dux fuisse videar? hanc vero, pontifices, labem turpitudinis et inconstantiae poterit populi Romani dignitas sustinere, vivo senatu, vobis principibus publici consili, ut domus M. Tulli Ciceronis cum domo Fulvi Flacci ad memoriam poenae publice constitutae coniuncta esse videatur? M. Flaccus quia cum C. Graccho contra salutem rei publicae fecerat ex senatus sententia est interfectus; eius domus eversa et publicata est; in qua porticum post aliquanto Q. Catulus de manubiis Cimbricis fecit. ista autem fax ac furia patriae cum urbem Pisone et Gabinio ducibus cepisset, occupasset, teneret, uno eodemque tempore et clarissimi viri mortui monumenta delebat et meam domum cum Flacci domo coniungebat, ut, qua poena senatus adfecerat eversorem civi
Abbreviated transcription (Latin):
amim duriciam habere. aut oculorum impudenciam possim ut cuiꝰ
urbis seruatorem me esse senatus om̃ĩum assensu tociens iudicarit.
in ea possim intueri tomum meam euersam. non ab mimico meo sed
ab hoste cõmum. & ab eodem extructam & positam in oculis ciuitatis.
ne nũqmͣ conquiescere possit fletus bonorum: SP. mallis regnũ adpe¬
tentis tomus est complanata. & qui aliud equum accidisse. P. R. malio
cassio domus ob eandem causam euersa atq in eo loco edis posita telluris.
In uacci pratiᷤ domus fuit. M. uacti quȩ publicata est & euersa. ut illiꝰ
facinus memoria & nomine loci notaretur. M. mauliꝰ cum ab ascẽsu
capitolii gallorum impetum reppulisset. non fuit contentus beneficii
sui gloria. regnum adpetisse est iudicatus. Ergo eius domũ euersam
duobus lucis conuestitam uidetis. Qm igitur maiores nri sceleratis
ac nefariis cuub maximam poenam const̾itu posse arbitrati sũt. candẽ

Expanded text:
animi duritiam habere aut oculorum impudentiam possim ut, cuius animi duritiam habere aut oculorum impudentiam possim ut, cuius urbis servatorem me esse senatus omnium adsensu totiens iudicarit, in ea possim intueri domum meam eversam, non ab inimico meo sed ab hoste communi, et ab eodem aedem exstructam et positam in oculis civitatis, ne umquam conquiescere possit fletus bonorum? Sp. Maeli regnum adpetentis domus est complanata, et, quia illud aequum accidisse populus RomanCassi domus ob eandem causam est eversa atque in eo loco aedis posita telluris. in Vacci pratis domus fuit M. Vacci, quae publicata est et eversa ut illius facinus memoria et nomine loci notaretur. M. Manlius cum ab ascensu Capitoli Gallorum impetum reppulisset, non fuit contentus benefici sui gloria; regnum adpetisse est iudicatus; ergo eius domum eversam duobus lucis convestitam videtis. quam igitur maiores nostri sceleratis ac nefariis civibus maximam poenam constitui posse arbitrati sunt, eandem
Abbreviated transcription (Latin):
num. Suꝑioris quod ex senatus auctoritate. & senatum & omnis
bonos meȩ salutis causa mutata ueste uidi. Posterioris qd̃ & sena
sine meo reditu. R.P. saluam esse non posse. Sed hic meus reditus
pontifices ur̃o iudicio continetur. Nam si uos me in meis edibus
collocatis. id quod in omi mea causa semper studiis. consiliis. aucto¬
ritatib sententiisq fecistis:. uideo me plane ac sencio restitutũ. Sin
mea domus non modo mihi non redditur. sed eciam monumentum
prȩbet ininico doloris mei. sceleris sui. publice calamitatis: quis erit
qui hunc reditum pociusqmͣ poenam sempiternam pucet : In con¬
spectu totius urbis domus est mea pontifices. in qua si manet illud
non monumentũ urbis sed sepulcrum minnico nonine inscriptũ¬
temigrandum pocuis aliquo est qm̃ habitandum in ea urbe in qua
trophea de me & de. R.P. uideam constituta. An ego tantam aut

Expanded text:
mum: superioris, quod ex senatus auctoritate et senatum et omnis mum: superioris, quod ex senatus auctoritate et senatum et omnis bonos meae salutis causa mutata veste vidi, posterioris, quod et sesine meo reditu rem publicam salvam esse non posse. sed hic meus reditus, pontifices, vestro iudicio continetur. nam si vos me in meis aedibus conlocatis, id quod in omni mea causa semper studiis consiliis auctoritatibus sententiisque fecistis, video me plane ac sentio restitutum; sin mea domus non modo mihi non redditur, sed etiam monumentum praebet inimico doloris mei, sceleris sui, publicae calamitatis, quis erit qui hunc reditum potius quam poenam sempiternam putet? in conspectu prope totius urbis domus est mea, pontifices; in qua si manet illud non monumentum virtutis, sed sepulcrum inimico nomine inscriptudemigrandum potius aliquo est quam habitandum in ea urbe in qua tropaea de me et de re publica videam constituta. an ego tantam aut
Abbreviated transcription (Latin):
suorum. disturbare tecta. diripi fortunas. patriȩ demq causa prĩ¬
am ipãm amittere. spoliari. P. R. beneficiis amplissimis precipitar
ex altissimo dignitatis gradu. uidere pretexatos iumcos nundum
morte complorata arbitria petentes funeris. hec omĩa subire con¬
seruandorum ciuium causa. atq ita tum dolenter assis. non tam
sapientes qmͣ hi qui nihil curant. sed tam amans tuorum ac tii
qͣm cõmunis humanitas postulat. ea laus predara atq diuina.
Nam qui ea quę nũqm cara ac iocunda duxit animo ęquo.R. ꝑ
causa deserit. nullam beniuolenciam insignem in.R. P. declarat.
Qui autem ea relinquit. R.P. causa a quib cum summo dolore
diuellitur. ei cara patria est cuius salutem caritati anteponit suorũ.
Quare dirumpatur licet ista furia atq audiat hec ex me qm̃ la
consulib armatis cesserim. U̾triusq temporis fructum tuli maxi¬

Expanded text:
suorum, disturbari tecta, diripi fortunas, patriae denique causa patrisuorum, disturbari tecta, diripi fortunas, patriae denique causa patriam ipsam amittere, spoliari populi Romani beneficiis amplissimis, praecipitari ex altissimo dignitatis gradu, videre praetextatos inimicos nondum morte complorata arbitria petentis funeris: haec omnia subire conservandorum civium causa, atque id cum dolenter adsis non tam sapiens quam ii qui nihil curant, sed tam amans tuorum ac tui quam communis humanitas postulat, ea laus praeclara atque divina est. nam qui ea quae numquam cara ac iucunda duxit animo aequo rei publicae causa deserit, nullam benivolentiam insignem in rem publicam declarat; qui autem ea relinquit rei publicae causa a quibus cum summo dolore divellitur, ei cara patria est, cuius salutem caritati anteponit suorum. qua re dirumpatur licet ista furia atque pestis, audiet haec ex consulibus armatis cesserim. Vtriusque temporis fructum tuli maxi
Abbreviated transcription (Latin):
posse iuius iuris fortibus excitari. si una cum bonis interissem. nullo
modo posse recreari. Accepi pontifices maguũ atq incredibilem dolorẽ
non uego. Neq istam iniħi ascisco sapienciam quam non nulli in
iue requirebant. qui me anmo ninus fracto esse atq afflicto loquebãt᷑
An ego poteram cum a tot rerum tanta uarietate diuellerer. quas id¬
curo pretereo qd̃ ue nunt quidem sine fletu commemorare possum infici¬
are me esse hominem. & commuinẽ nature sensum repudiare: Tu
uõ ueq illud meum factum laudabile uec beneficium ullum a me
in. R. P. profectũ dicerem. si quidem ea. R.P. causa reliquissem
quib equo aunuo carerem. eamq animi duriciam sic corporis qd̃
cum uritur non sentit. stuporem pocuis qmͣ uir tutem putarem
Suscipere tantos animi dolores atq ea quȩ capta urbe accidunt
uictis. stante urbe unum ꝑpeti. & iam se uidere distrahi a complexii

Expanded text:
posse vivis viris fortibus excitari; si una cum bonis interissem, nullo posse vivis viris fortibus excitari; si una cum bonis interissem, nullo modo posse rem publicam recreari. accepi, pontifices, magnum atque incredibilem dolorem: non nego, neque istam mihi adscisco sapientiam quam non nulli in me requirebant, qui me animo nimis fracto esse atque adflicto loquebantur. an ego poteram, cum a tot rerum tanta varietate divellerer, quas idcirco praetereo quod ne nunc quidem sine fletu commemorare possum, infitiari me esse hominem et communem naturae sensum repudiare? tum vero neque illud meum factum laudabile nec beneficium ullum a me in rem publicam profectum dicerem, si quidem ea rei publicae causa reliquissem quibus aequo animo carerem, eamque animi duritiam, sicut corporis, quod cum uritur non sentit, stuporem potius quam virtutem putarem. suscipere tantos animi dolores, atque ea quae capta urbe accidunt victis stante urbe unum perpeti, et iam se videre distrahi a complexu
Abbreviated transcription (Latin):
ulluni fuit. & si fuisset duplicata gloria discessissem. Bonorum nͥ
presidium defiusse falsum est. Ale mortem timuisse. turpe est. Dicẽ¬
dum igitur est id quod non dicerem insi coactus. Nihil enim iunqͣm
de me dixi sublacuis ascisicende laudis cause tocius qm̃ criminis depellẽ¬
di. Dico igitur & qmͣ possum maxima uoce dico. Cum om̃ium perdi¬
toriui & conuiratorum incita ius duce. TR̃. Pl. consulib auctoribus¬
& afflicto senatu ꝑterritis equitib. R. suspensa ac sollicita tota ciuita¬
te nou tam in me impetum faceret qm per me in om̃is bonos. me
ras. Qd̃ cum iudicassem defleui conuugis misere discidium. liberorum
carissimorum solitudinem. fratris absentis amantissimi atq optimi
casum. subitas fundatissimc familie riunas. Sed his om̃ib rebus ui¬
iium interitu occidere. Meluis speraui id quod accidit. me iacentẽ

Expanded text:
ullum fuit, et, si fuisset, duplicata gloria discessissem. bonorum mihi ullum fuit, et, si fuisset, duplicata gloria discessissem. bonorum mihi praesidium defuisse? falsum est. me mortem timuisse? turpe est. dicendum igitur est id, quod non dicerem nisi coactus, —nihil enim umquam de me dixi sublatius adsciscendae laudis causa potius quam criminis depellendi,—dico igitur, et quam possum maxima voce dico: cum omnium perditorum et coniuratorum incitata vis, duce tribuno plebis, consulibus auctoribus, adflicto senatu, perterritis equitibus Romanis, suspensa ac sollicita tota civitate, non tam in me impetum faceret quam per me in omnis bonos, me ras. quod cum iudicassem, deflevi coniugis miserae discidium, liberorum carissimorum solitudinem, fratris absentis amantissimi atque optimi casum, subitas fundatissimae familiae ruinas; sed his omnibus rebus vicessu quam omnium interitu occidere malui. speravi, id quod accidit, me iacentem
Abbreviated transcription (Latin):
cum a patria pniciem depuli: quid me huic maledicto utrum non re¬
spondere. an remisse respondere decuit: Ego uo̾ eciam. R. L. semper
interesse putaui. me illuis pulcherrimi facti quod ex qͦ ex auctoritate
leuatus consensu bonorum om̃ĩum pro salute patrie gessissem. splen¬
torem urbis digntatemq retinerem. Presertim cum mihi um in hac
uirato dicere fas fuisset. Extinctum est iam illud maledictũ crudeli¬
tatis. qd̃ me non ut crudelem tyramiũ sed ut mitissimum parentem
om̃iumn ciuium studiis desideratum. repetitũ. arcessitum uident. Ali¬
ud exortum est. Obicitur mihi meus ille discessus. Cui ego crimini
respondere sine mea maxia laude non possum. Quid em̃ pontifices
tebro dicere peccati me consciencia ꝓfugisse. At id qd̾ unhi crimine
dabatur non modo peccatum non erat. sed erat res post natos ho¬
nnues pulcherrina udicium populi ꝑtimuisse. At id nec ꝓpositum

Expanded text:
cum a patria perniciem depuli, quid? me huic maledicto utrum non recum a patria perniciem depuli, quid? me huic maledicto utrum non respondere an demisse respondere decuit? ego vero etiam rei publicae semper interesse putavi me illius pulcherrimi facti, quod ex auctoritate senatus consensu bonorum omnium pro salute patriae gessissem, splendorem verbis dignitatemque retinere, praesertim cum mihi uni in hac salvam iurato dicere fas fuisset. exstinctum est iam illud maledictum crudelitatis, quod me non ut crudelem tyrannum, sed ut mitissimum parentem omnium civium studiis desideratum, repetitum, arcessitum vident. aliud exortum est: obicitur mihi meus ille discessus: cui ego crimini respondere sine mea maxima laude non possum. quid enim, pontifices, debeo dicere? peccatine conscientia me profugisse? at id quod mihi crimini dabatur non modo peccatum non erat, sed erat res post natos homines pulcherrima. iudicium populi pertimuisse? at id nec propositum
Abbreviated transcription (Latin):
& homo facetus inducis eciam sermonem urbamũ ac uenustum ine
dicere solere esse me iouem eundemq dictitare. mineruam ẽẽ sorore
meam. Non tam insolens sum ꝙ iouem esse mne dico qm̃ eruditus
ꝙ mineruam sororem iorus esse existimo. Sed tamen ego mhi sororẽ
iurginem ascisco. tu sororem tuam uuginem esse non sc̃isti. Sed uide
ue tu te soleas iouem dicere. qd̾ tu iure candem sororem & uxorem
appellare possis. & qm̃ hoc ixprehendis qd̾ solere me dicas te meip̃o
gloriosius predicare quis unqͣm audunt cumi ego de me nͦ coactais
ac necessario dicerem: Nam si cum mihi furta. largiciones. libidi¬
nes obicluntur. ego respondere soleo meis consiliis: periculis. laboribus
patriam eẽ seruatam. non tam sum existimandus de gestis rebus
gloriari qmͣ de obiectis conficeri. Sed si mihi aute hec durissima .R.L.
tempora nihil uinqm̃ aliud obiectum est isi crudelitas ea uniꝰ temꝑis.

Expanded text:
et homo facetus inducis etiam sermonem urbanum ac venustum, me et homo facetus inducis etiam sermonem urbanum ac venustum, me dicere solere esse me Iovem, eundemque dictitare Minervam esse sororem meam. non tam insolens sum, quod Iovem esse me dico, quam ineruditus, quod Minervam sororem Iovis esse existimo; sed tamen ego mihi sororem virginem adscisco, tu sororem tuam virginem esse non sisti. sed vide ne tu te soleas Iovem dicere, quod tu iure eandem sororem et uxorem appellare possis. et quoniam hoc reprehendis, quod solere me dicas de me ipso gloriosius praedicare, quis umquam audivit cum ego de me nisi coactus ac necessario dicerem? nam si, cum mihi furta largitiones libidines obiciuntur, ego respondere soleo meis consiliis periculis laboribus patriam esse servatam, non tam sum existimandus de gestis rebus gloriari quam de obiectis confiteri. sed si mihi ante haec durissima rei publicae tempora nihil umquam aliud obiectum est nisi crudelitas eius unius temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed de cuutatis salute ferre censebant. cum demq homines in campũ
non talerms sed municipiis clusis uenerunt. Hoc ego populo si tumi
consules aut fuissent m .R.L. aut omĩno nonꝰ fuissent nulło tabo¬
re tuo precepisti furori atq imꝑio sceleri restitissem. Sed publicam
causam contra iuim armatam sine populi presidio suscipere nolu.
displiceret. sed scipionis factum statim. P. mucuis consul qui ꝰomiu
gerenda. R.P. putabatur fiusse segmor gesta: multis senatus con¬
sultis non modo defendit. sed eciam ornauit. Alihi aut te interfecto cum
consulib. aut te uiuo & tecum cum illis ariis decertando fint. Erat
eo tempore nulta ȩciam alia metuenda. Ad seruos medusfiduis res
ꝑuenisset. Tantum homines impios ex uetere illa conuiracionẽ in¬
iustim nefariis mentib bonorum odium ne tenebat: Hlic tu me
eciam gloriari uetas: Negas esse ferenda que soleam de me predicãe

Expanded text:
sed de civitatis salute ferre censebant, cum denique homines in campum sed de civitatis salute ferre censebant, cum denique homines in campum non tabernis sed municipiis clausis venerant. hoc ego populo, si tum consules aut fuissent in re publica aut omnino non fuissent, nullo labore tuo praecipiti furori atque impio sceleri restitissem. sed publicam causam contra vim armatam sine publico praesidio suscipere nolui, ivati hominis, displiceret, sed Scipionis factum statim P. Mucius consul, qui in gerenda re publica putabatur fuisse segnior, gesta multis senatus consultis non modo defendit, sed etiam ornavit: mihi aut te interfecto cum consulibus, aut te vivo et tecum et cum illis armis decertandum fuit. erant eo tempore multa etiam alia metuenda. ad servos medius fidius res publica venisset; tantum homines impios ex vetere illa coniuratione inustum nefariis mentibus bonorum odium tenebat. hic tu me etiam gloriari vetas; negas esse ferenda quae soleam de me praedicare,
Abbreviated transcription (Latin):
contraq a. Pͫ. R. semper sim defensus. amplificatus. oruatus. quid
est. quare quisqm nuhi se ipa populari racione auteponat: An tu
.P. R. esse illum putas qui constat ex his qui mercede conducuntutr
qui impelluntur ut nim afferant magistratib. ut obsideant senatũ.
optent cotidie cedem. incendia. rapmas: Quẽ tu tamen populum
in his tabernis clausis frequentare non poteras: cui populo duces lẽ¬
tidios. lollios: plaguleios. sergios prefeceras. O speciem dignitatemq
.P. R. quam reges. quam nationes extere. quam gentes ultime per¬
tiescunt. Multitudinem hommũ ex seruis conductis. ex fatinorosis
ex egentibus congregatam. Illa fuit pulcritudo.ẜ. R. illa forni
quam in campo iudisti. tuni cum eciam tibi contra senatus totius¬
q italie auctoritatem & studium dicendi potestas fuit. Ille ille połs
est dominus regum. uictor atq imꝑator omĩum gentium. quem
tatis. om̃is ordinum atq ętatum om̃ium suffraguini. se uon de ciui

Expanded text:
o Romano semper sim defensus, amplificatus, ornatus, quid est qua re quisquam mihi se ipsa populari ratione anteponat? an tu populum Romanum esse illum putas qui constat ex iis qui mercede conducuntur, qui impelluntur ut vim adferant magistratibus, ut obsideant senatum, optent cotidie caedem, incendia, rapinas? quem tu tamen populum nisi tabernis clausis frequentare non poteras, cui populo duces Lentidios, Lollios, Plaguleios, Sergios praefeceras. O speciem dignitatemque populi Romani, quam reges, quam nationes exterae, quam gentes ultimae pertimescant, multitudinem hominum ex servis, ex conductis, ex facinerosis, ex egentibus congregatam! illa fuit pulchritudo populi Romani, illa forma quam in campo vidisti tum cum etiam tibi contra senatus totiusque Italiae auctoritatem et studium dicendi potestas fuit. ille populus est dominus regum, victor atque imperator omnium gentium, quem atis, omnes homines ordinum atque aetatum omnium suffragium se non de civis
Abbreviated transcription (Latin):
nani adequauit. nonne theophanem mitileneũ scriptorem rerũ suaꝵ
in concione militum ciuitate donauit.E nr̃i illi fortes iuiri s rustici
ac milites dulcedine quadam gloriȩ cõmoti. quasi ꝑticipes eiustem lau¬
dis magno illud clamore approbauerunt. Itaq credo si ciuis . R. arthi¬
as legibus non eẽt ut ab aliqͦ ĩ ꝑatore ciuitate donaretur ꝑficere nõ
potuit. Sylla cum hispanos & gallos donaret credo hunc petentẽ repu¬
diasset. Quem nos in contione uidimꝰ. cum ei libellum malus pocta
de populo subiecisset. quod epygrauia in eum fecisset tm̃ mͦ alt̾uis uer¬
sib longuisculis. statim ex his reb quas tunc uendebat. iubere ei p̃miũ
tribui. sub ea conditione ne quid postea striberet. Qui sedulitatem mali
poete duxerit aliquo tũ premio dignam. ciuis ingeniũ & uirtutem in

Expanded text:
nam adaequavit, nonne Theophanem Mytilenaeum, scriptorem rerum suarum, nam adaequavit, nonne Theophanem Mytilenaeum, scriptorem rerum suarum, in contione militum civitate donavit, et nostri illi fortes viri, sed rustici ac milites, dulcedine quadam gloriae commoti quasi participes eiusdem laudis magno illud clamore approbaverunt? itaque, credo, si civis Romanus Archias legibus non esset, ut ab aliquo imperatore civitate donaretur perficere non potuit. Sulla cum Hispanos et Gallos donaret, credo, hunc petentem repudiasset; quem nos vidimus, cum ei libellum malus poeta de populo subiecisset, quod epigramma in eum fecisset tantum modo alternis versibus longiusculis, statim ex eis rebus quas tum vendebat iubere ei praemium tribui, sed ea condicione ne quid postea scriberet. qui sedulitatem mali poetae duxerit ali
Abbreviated transcription (Latin):
fructum gloriȩ putat ex grecis uersib ꝑcipi qmͣ ex latins uehement᷑
errat. proptẽa qđ greca leguntur in om̃ib fere gentib. latina suis fini¬
bus exiguis sane cotmẽtur. Quare si res he quas gessimꝰ orbis terre
regionib defimũtur. cupere debemꝰ qͦ manuũ nr̃arum tela ꝑuenerint.
eodem głiam famamq penetrare. Quod cum ip̃is popłis de quorum
rebus scribitur hec ampla sunt tum his certe qui de uita gloriȩ causa
dimicant. hoc maximũ et ꝑiculoꝵ incitamẽtũ ⁊ et laborum. Qm̃ ml¬
tos scriptores rerum suaꝵ magnus ille alexander secum habuisse dicitur:
Atq is tamen cum in Sigeo ad achillis tumulũ astitisset. O fortunate
inquit adolescens qui tue uirtutis p̃conem homerum ĩueneras. E uere
Nam nisi illi ars illa extitisset. idem tumulus qui corpus eius contex̾at
nomen eius obriusset. Quid nr̃ hic magnus qui cum iurtute fortu¬

Expanded text:
gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus exiguis sane continentur. qua re, si res eae quas gessimus orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo hominum nostrorum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare, quod cum ipsis populis de quorum rebus scribitur haec ampla sunt, tum eis certe qui de vita gloriae causa dimicant hoc maximum et periculorum incitamentum est et laborum. quam multos scriptores rerum suarum magnus ille Alexander secum habuisse dicitur! atque is tamen, cum in Sigeo ad Achillis tumulum astitisset: 'o fortunate,' inquit, 'adulescens, qui tuae virtutis Homerum praeconem inveneris!' et vere. nam, nisi Ilias illa exstitisset, idem tumulus qui corpus eius contexerat nomen etiam obruisset. quid? noster hic Magnus qui cum virtute fortu
Abbreviated transcription (Latin):
fudit .P. R. laus est. urbem amicissimam cizicenoꝵ eiusdem consilio ex oĩ
impetu regio ac tocius belli ore ac faucib ereptam eẽ atq conseruatam.
Nrã semꝑ feretur et predicabitur .L. lucullo dimicante. cum int̾fectis
ducibꝰ depressa hostium classis. et incredibilis apud thenedum pugna
illa naualis. Nrã sunt trophea. nr̃a monimenta. nr̃i triumphi. quia
fuit affricano suꝑiori nr̃ enniꝰ. Itaq eciam in sepulchro Scipionũ pu¬
tatur is esse constitutus. E marmoratis laudib certe non solum ip̃i qͥ
laudantur. sed ȩciam .P. R. nomen ornatur. In celum huiꝰ ꝓauus cato
ma̾celli. fuluii uon sine cõmuni om̃ium nr̃m laude decorantur. Eigo il¬
lum qui hec fecerat rudem tamen hominẽ maiores nr̃i in cuutate rece¬
perunt. Nos hunc heracliensem multis ciuitatib expetitum. in hac au¬
tem legibus constitutum. de nr̃a ciuitate eiciemꝰ. Nam si quis mĩorẽ

Expanded text:
fudit, populi Romani laus est urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni fudit, populi Romani laus est urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni impetu regio atque totius belli ore ac faucibus ereptam esse atque servatam; nostra semper feretur et praedicabitur L. Lucullo dimicante, cum interfectis ducibus depressa hostium classis est, incredibilis apud Tenedum pugna illa navalis, nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi. quae fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore. at eis laudibus certe non solum ipse qui laudatur sed etiam populi Romani nomen ornatur. in caelum huius proavus Cato Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensem multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum de nostra civitate eiciamus? nam si quis minorem
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuit post mortem eciam expetunt. nos hunc uiuũ & qui uolũtate
& legibus nr̃ est repudiamus presertim cũ omne olim studium atq
Nlam ẽt cimbricas res adolescens attigit. .ẜ. ip̃i illi .C. llario. qui dirior
ad hec studia uidebatur iocindus fuit. Neq enim est quisqũ tam
auersus a musis qui nõ maudari uersib eternĩ suorum lalorum facile
p̃coniũ paciatur. Temistodem illum sũmum achems uirum dixissẽ ai¬
unt. cum ex eo quereretur quod Alepou  aut cuiꝰ uocem libẽ¬
tissime audiret. euis a quo sua uirtus optime predicaretur. Itaq ille
Marius exinne .L. plotium dilexit. cuius ingenio putabat ea quȩ ges¬
serat posse celebrari. Ulitridaticum uo̾ bellum magnũ atq difticile ꝙ
in multa uarietate t̾ra mariq u̾satum totũ ab hoc expressum est  ui
exertitus eodem duce non maxima manu ĩnumerabiles armenioꝵ copias

Expanded text:
ta fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum qui et voluntate ta fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum qui et voluntate et legibus noster est repudiamus, praesertim cum omne olim studium atque celebrandam? nam et Cimbricas res adulescens attigit et ipsi illi C. Mario qui durior ad haec studia videbatur iucundus fuit. neque enim quisquam est tam aversus a Musis qui non mandari versibus aeternum suorum laborum praeconium facile patiatur. Themistoclem illum, summum Athenis virum, dixisse aiunt, cum ex eo quaereretur quod acroama aut cuius vocem libentissime audiret: 'eius a quo sua virtus optime praedicaretur.' itaque ille Marius item eximie L. Plotium dilexit, cuius ingenio putabat ea quae gesserat posse celebrari. Mithridaticum vero bellum magnum atque difficile et in multa varietate terra marique versatum totum ab hoc expressum est; qui opuli Romani exercitus eodem duce non maxima manu innumerabilis Armeniorum copias
Abbreviated transcription (Latin):
defendendum putem: At qui sic a simmins homĩbus eruditissisq acce¬
pimus cet̾arum rerum studia & doctrina & preceptis & arte constare poe¬
tam natura ip̃a ualere. et mentis uirib excitari. & quasi diuino quodã
spũ inflari. Quare suo uire nr̃ ille eniꝰ sanctos appellat poetas qd̃ qͣsi
deorum aliquo dono atq munere cõmendati nobis eẽ indeantur. Sit gͥ iudicel
scm̃ apud uõs humanissimos homĩes hoc poete nomen. quod nulla uꝙͣ bar¬
baria inolauit. Saxa et solitudines uoce respondent. bestię sepe inimanes
cantu flectuntur atq consistunt. nos instituti rebus optimis non poeta¬
rum uoce moueamur. Homerum colophonii ciuem esse suum dicunt.
Chii suum uendicant. Salamimi repetunt. Sinirini uo̾ suũ essẽ confir¬
mant. Itaq eciam delubrum eius i oppido dedicauerũt. Fermłti alii
preterea pugnant inter se atq contendunt. Eigo illi alienum quia poe¬

Expanded text:
defendendum putem? atque sic a summis hominibus eruditissimisque accedefendendum putem? atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia ex doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere et mentis viribus excitari et quasi divino quodam spiritu inflari. qua re suo iure noster ille Ennius 'sanctos' appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur. sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa atque solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt, permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. ergo illi alienum, quia poe
Abbreviated transcription (Latin):
eciam cum in aliis uideremus. Quis nr̃m tam animo agresti ac duro
fuit ut Roscii morte iꝑ non cõmoueretur. qui cum ẽẽt senex mor¬
tius tñ propter excellentem artem ac uenustatem uidebat᷑ oĩo mori nõ
debuisse. Eigo ille corꝑis motu tantum amorem sibi conciliarat a nobis
om̃ĩb. nos animoꝵ inicredibiles motus celeritatemq ingenioꝵ negligimꝰ:
Quonens ego hunc archiam uidi uidices utar enim ur̃a beignitate. qñ
me in hoc nouo genere dicendi tam diligenter attenditis. quociens ego
hunc uidi. cum lrãm scripsisset millam magnũ numerum optimoꝵ uer¬
suũ de hisipĩs rebus quȩ tũ agerentur dicere ex tempore. Quociens reno¬
catum eandem rem dicere cõmutatis uerbis atq sentenciis: Que uõ at¬
curate cogitateq scripsisset ea sic uidi probari ut ad ueterum scriptorum
laudem pͥuenirent. Hunc ego non diligam. non admirer. non om̃i rõne

Expanded text:
etiam cum in aliis videremus. quis nostrum tam animo agresti ac duro etiam cum in aliis videremus. quis nostrum tam animo agresti ac duro fuit ut Rosci morte nuper non commoveretur? qui cum esset senex mortuus, tamen propter excellentem artem ac venustatem videbatur omnino mori non debuisse. ergo ille corporis motu tantum amorem sibi conciliarat a nobis omnibus; nos animorum incredibilis motus celeritatemque ingeniorum neglegemus? quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices,—utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis—quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de eis ipsis rebus quae tum agerentur dicere ex tempore, quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatioq doctrine. tum illud nescio quid preclarum ac singulare so¬
lere existere. Ex hoc esse hunc uunuero quem prẽs nr̃i uiderunt diuinũ
hoĩem affricanum. Ex hoc. Clelium. I furium modestissimos hoĩes
& continentissimos. Ex hoc fortissimũ uirum et illis temꝑib doctissimĩ
Catonem illum senem. Qui profecto si nhil ad ꝑcipiendam colendãq
uirtutem lr̃is adiuuarentur. nũqmͣ se ad earum studiũ contulissẽt. Qd̃
si non hic tantus fructus ostend̾e̾tur. & si ex his studiis delectatio sola
Nam cȩtere neq temporũ sunt. neq etatum om̃ium neq locoꝵ. Hec
studia adolescentiam agunt. senectutem oblectant. secundas res ornant.
aduersis ꝑfugium ac solatium prebent. delectant domi. non impediũt
foris. ꝑnoctant nobiscum. peregrinãtur. rusticantur. Qd̃ si ip̃i hec
neq attingere. neq sensu nr̃o gustare possemꝰ. tñ ea mirari deberemꝰ

Expanded text:
conformatioque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare soconformatioque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere exsistere. ex hoc esse hunc numero quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, M. Catonem illum senem; qui profecto si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent. quod si non hic tantus fructus ostenderetur, et si ex his studiis delectatio sola nam ceterae neque temporum sunt neque aetatum omnium neque locorum; at haec studia adulescentiam acuunt, senectutem oblectant, secundas res ornant, adversis perfugium ac solacium praebent, delectant domi, non impediunt foris, pernoctant nobiscum, peregrinantur, rusticantur. quod si ipsi haec neque attingere neque sensu nostro gustare possemus, tamen ea mirari deberemus,
Abbreviated transcription (Latin):
lumen accederet. Qm multas nobis miagines non solũ ad intuendum.
uerum etiam ad mmutandum fortissimorũ uirorum expressas scriptores et
greci et latini reliquerunt: Quas ego mihi semp in admnustranda. R.P.
proponens aminũ & mentem meam ip̃a cogitatione homniũ excellentiũ
conformabam. Queret quispiam. Quid ͤ illi p̃i summni uiri quoꝵ uirtutel
lũs prodite sunt. ista ue doctrina quam tu effers laudib eruditi fuerunt:
Difficile est hoc de om̃ibus confirmare. sed tamen est certum quid respon¬
deam. Ego multos homines excellenti anmo ac uirtute fuisse. et sine doc¬
trina nature ip̃ius habitu prope diuino ꝑ se ip̃os et moderatos & graues
extitisse fateor. Eciam illud adiungo. sepus ad laudem atq uirtutẽ natu¬
ram sine doctrina. qm sine natura ualuisse doctrinam. Atq idem ego
contendo. cum ad naturam exinnam atq illustrem accesserit rõ quedã

Expanded text:
lumen accederet. quam multas nobis imagines non solum ad intuendum lumen accederet. quam multas nobis imagines non solum ad intuendum verum etiam ad imitandum fortissimorum virorum expressas scriptores et Graeci et Latini reliquerunt! quas ego mihi semper in administranda re publica proponens animum et mentem meam ipsa cogitatione hominum excellentium conformabam. quaeret quispiam: 'quid? illi ipsi summi viri quorum virtutes litteris proditae sunt istane doctrina quam tu effers laudibus eruditi fuerunt?' difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quid respondeam. ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse sine doctrina, et naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et gravis exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et inlustrem accesserit ratio quaedam