comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uis fuit. n ꝑalum usurpari
potuit ꝙsipłium fundo ireracĩde.
t̃ quos is fimidus comnunis fuisset
nsurpari potuisset Itemsi quis eoꝵ
ꝯuib aqueductus seruitus debeba¬
c̃tur uꝑ̃ eundem riuiũ aqͣm ducebãt
uis a queducende ñ ducendo cama¬
misit uicħ iuris eo nomine ceti̾s
qui riuo utebantur. ad c̾uit idq ꝯ¬
modum eius est ꝑciuus fundum
id it̃ a que est ꝙ nonutendo ꝓ parte
innus amsum est lib̾tate eĩ hinꝰ
ꝑtis seruitutis fruitur. omp̃.¬

Expanded text:
urpari potuit. quod si plurium fundo iter aquae ter quos is fundus communis fuisset, usurpari potuisset. item si quis eorum, quibus aquae ductus seruitus debebatur et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo eam amisit, nihil iuris eo nomine ceteris, qui riuo utebantur, adcreuit idque commodum eius est, per cuius fundum id iter aquae, quod non utendo pro parte unius amissum est: libertate enim huius partis seruitutis fruitur.
Abbreviated transcription (Latin):
si canimem fundum ego igupillus
Hr̃emus licet ut̾q nuteretur tñ
pp̃ pupulum siego inam petineo. ISi
stitutum ad amissionem tp̃s usus fu¬
erit amnsit nocturnam scruitutẽ qͣ
usus ñ est. Idemmeod̾ qui certis horisa¬
q̃ ductum hñs aliis usus fũt. nec ul¬
sus uideamus nͣcͥamiserit seruitu¬
tem n alia sit eiuis condicio qr am¬
plius hoñis qͣm licuit uexĩt magis¬
q hic pͥlus qͣm aliud egisse iudeatur
situti suatiore itmere usus ẽẽt aut
si plura ium̃ta egĩt qͣmlicuit auta¬
partus est. inseruitute hr̃e.¶heres
cum legatus eẽt fundus sub ꝯdicõne¬
inposuit ei seruntutes extingͣuentur
silegati conditio existat iudeamũs añ
nad quisite sequtur icgatarium ix
magis dicendum est ut scqͣntur.¬
ufundum auenum bõa C elsus.
usus est retrne̾tur idius itnũs. idẽm
q ũ si p̃cario aut uideiecto donino¬
ppssitet. fundus enĩ qͣnt̃ se hñs itam
suo hĩcu possessus est ius ñ deꝑit nͦ¬
refert iuste nec ne possideat qͥm ta¬

Expanded text:
Si communem fundum ego et pupillus haberemus, licet uterque non uteretur, tamen propter pupillum et ego uiam retineo. Si  per constitutum ad amissionem tempus usus fuerit, amisit nocturnam seruitutem, qua usus non est. idem est in eo, qui certis horis aquae ductum habens aliis usus fuerit nec ulsus: uideamus ne amiserit seruitutem et alia sit eius condicio, qui amplius oneris quam licuit uexerit, magisque hic plus quam aliud egisse uideatur: sicuti latiore itinere usus esset aut si plura iumenta egerit quam licuit aut apactum est in seruitute habere. Heres, cum legatus esset fundus sub conimposuit ei seruitutes: extinguentur, si legati condicio existat. uideamus, an adquisitae sequantur legatarium: et magis dicendum est, ut seqQui fundum alienum bona fide usus est: retinetur id ius itineris: atque etiam si precario aut ui deiecto dominossidet: fundus enim qualiter se habens ita, suo habitu possessus est, ius non derefert, iuste nec ne possideat,
Abbreviated transcription (Latin):
uocus ꝑc̃m ua aut it̾ aut actus
debebatur impetu fluminis occupa¬
cus eẽt uintra cempus ꝙ ad aiminiter¬
dam scruitutem sufficat aliuio¬
ne fc̃a restitutus est. seruitus quo
mpͥstinum statum restitutur. qd̾
si id tempus p̾t̾ierit. ut serintus am¬
tatur renouare eam cogendus ÷ ¶Cũ
uia publica uł fluminis impetu f¬
uł ruina amissa est uicimis ꝓxiiiͦi
i cum seruitus in ꝑplures fundos
deberetur. medium fundum ad qͥ¬
situ manere seruitutẽ putd. qr toti¬
ens seruitus efunditur quociens un
ea is adꝙ̃ ꝑtinet non potest. medio
autẽ fundo ad quisito pot̃ ⁊ sistere ut
ꝑpͥmum iuitimum it̾ debeatur.
Iauam que horiebatur Procuiꝰ.
Infundo uicini plures ꝑ eimdẽ riuũ¬
liti sunt ita ut suo quisq die acaxi¬
te ducero pͥmop cundem riuũ cũd̾
q ⁊munẽ oem̃de ut quisq inti̾ore¬
rat suoquis q ꝓpͥo riuo numis statu

Expanded text:
uem uia aut iter aut actus debebatur, impetu fluminis occupatus esset et intra tempus, quod ad amittendam seruitutem sufficit, alluuione facta restitutus est, seruitus quoque in pristinum statum restituitur: quod si id tempus praeterierit, ut seruitus amittatur, renouare eam cogendus est. Cum uia publica uel fluminis impetu uel ruina amissa est, uicinus proximus cum seruitus mihi per plures fundos deberetur, medium fundum adquisiui, manere seruitutem puto, quia totiens seruitus confunditur, quotiens uti ea is ad quem pertineat non potest: medio autem fundo adquisito potest consistere, ut per primum et ultimum iter debeatur. quae oriebatur in fundo uicini, plures per eundem riliti sunt, ita ut suo quisque die a capite duceret, primo per eundem riuum eumque communem, deinde ut quisque inferior erat, suo quisque proprio riuo, et unus statu
Abbreviated transcription (Latin):
uis sibi cẽ fructuarius aut̃ ũ pot̃.
qi amisit usumtructũ. nõ de dolo
Eontra si in itinere ꝙ ꝑfundum
cibi deleo edifices recte intendam.
ces. ¶Qui iatiore uia uł angustio¬
re usus est retinet s̃cruitutẽ sicuͣ¬
ti qui aquã exqͣ uis ht̃ ucendi a¬
ga qĩ possõne uis aque ducende q
nactus sit. ñ est ei ncc̃e docere de ui¬
re quo aqua ꝯstituta est ueluti ex
legato uł alio mͦ s utilem ht̃ actõe

Expanded text:
e, fructuarius autem non potest, quia amisit usum fructum: et ideo de dolo ontra si in itinere, quod per fundum tibi debeo, aedifices, recte intendam ices. Qui latiore uia uel angustiore usus est, retinet seruitutem, sicuti qui aqua, ex qua ius habet utendi, auasi possessione ius aquae ducendae nactus sit, non est ei necesse docere de iure, quo aqua constituta est, ueluti ex legato uel alio modo, sed utilem habet actione
Abbreviated transcription (Latin):
facere alphenum deii. scͥbere ait
posseua agi ins illi ñ eẽ insuo la¬
pidem ceders. ut in meum fundum
fragm̃ta cadatit. dicit gͥ a tisto eum
qui arist̃ tab̾nam cascariam. amun¬
turnensib conduxit a suꝑiore ꝓhib̾i
posse fumum in mitere. s mnt᷑
tis potĩt iocum hr̃e. si quis ꝑhibeatur
possit ita agere licere fumum nõ
gͣuem puta ex foco in suo facere
aut ñ licere .i ait magisq non pos¬
se agi sicut agi non pot. ius ñ ẽẽ
in suo ignem fapere. aut sedere au
leuare. iden indiu̾sum ẜat. nam
iin balneis inquit uaporib cum
quintilla cuieisł ꝑgencem mor
tum iulĩ instruxisiet. pbacuit ꝑo¬
tuisso tales icruitutes imponi.  au

Expanded text:
facere. Alfenum denique scribere ait posse ita agi ius illi non esse in suo lapidem caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant. dicit igitur Aristo eum, qui tabernam casiariam a Minturnensibus conduxit, a superiore prohiberi posse fumum immittere, sed Minttis poterit locum habere, si quis prohibeatur, possit ita agere licere fumum non grauem, puta ex foco, in suo facere aut non licere. et ait magis non posse agi, sicut agi non potest ius esse in suo ignem facere aut sedere aut lauare. Idem in diuersum probat: nam et in balineis, inquit, uaporibus cum Quintilla cuniculum pergentem in Ursi Iuli instruxisset, placuit potuisse tales seruitutes imponi. 9 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
tio duob modif fundis due serui¬
tutes inuuncte fussent ut altera
ictim̃ aita non utendo possit deꝑ¬
ã rire nee me failit alieno fcõ ius
alcius inimitat iri. qm̃ añ saca¬
tis fuerat ꝑ aiteram ꝑcẽireagere ut
idem ius eim alt̾am parcenifum¬
di retinetu/ contra illud ⁊modũ
accessisie ei cui uia debebatur qd̾
ꝑ duas ꝑit̾ m̾as ire agere possit
ducatur cantum ut ino mĩse
qr non est ꝯtimium tempus quo

Expanded text:
tio duobus fundis duae seruitutes iniunctae fuissent, ut altera retineri, altera non utendo possit deperire. Nec me fallit alieno facto ius alterius immutatu iri, quoniam ante satius fuerat per alteram partem ire agere, ut idem ius ei in altera parte fundi retine‹re›tur: contra illud commodum accessisse ei cui uia debebatur, quod per duas pariter uias ire agere possit ducatur tantum uel uno mense, quia non est continuum te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cumq aqͣm ducere impediat hac
tis cetĩs iure edificare possit. id est an
si ꝓhibeatur asociis possit cum eif hi¬
is ita exꝑiri uis sibi ẽẽ edifitare. ix¬
hibendi ẽẽ uł ius ii edificandi non
ẽe ⁊ si edificatu iarꝑ sit an possunt
cum eo experiri. ius tibi ñ c̃ẽ ita edi¬
fuatum hr̃e q̃ritur i magi dici pof¬

Expanded text:
cumque aquam ducere impediat, hac tis ceteris iure aedificare possit, id est an, si prohibeatur a sociis, possit cum his ita experiri ius sibi esse aedificare, hibendi esse vel illi ius aedificandi non esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo ita experiri ius tibi non esse ita aedificatum habere, quaeritur. et magis dici po
Abbreviated transcription (Latin):
tem hãbes nͥ ne id faceres cautũ sit.
dũcere tatita ħ uira secintur ut refi¬
cẽ mͥ yuiũ liceat utadirt qͣ ꝓxime
possim. ad roficiendũ cũ ego. fab̾q
mei. Item ut sꝑatium relinqͣt mͥ
dñs fudi qͣ dextra isinstra ad riuuĩ
ad cam. ⁊⁊ quo t̾ram. limũ iapidẽ a¬
renam calteui i atẽ possim.  aul
Nuo fim̾do scruitutos scrũtur edi¬
fitia quo fundis ⁊ fuudi edificiis.
botͥano q̃m retinelut legẽ ded̾at ⁊ ne
ꝯͣ oum piscatio marĩaria ex̾ceatur
ceruitus imponi pͥuata lege nonpoꝵ¬
test qr tũ bona fides caractus legẽ
seruari uenditionis expostit ꝑlo¬
ne possitontiũ. aut ĩius eoꝵ sucte¬
dentiũ ꝑstipułonis uł uenditionis
legem obuigantur. ¶Si cstat in
tuo agro lapitidinas ẽẽ. in uitote nͦ
pͥuato. nec publico nomine quisqͣ
lapitem̃ cetere pot̃. cui id faciendi

Expanded text:
tem habes, nisi si ne id faceres cautum sit. ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram limum lapidem harenam calcem iacere possim. 12 quoque fundo seruitutes sequuntur. aedificia quoque fundis et fundi aedificiis eBotriano, quem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynnaria exerceatur. seruitus imponi priuata lege non potest, quia tamen bona fides contractus legem seruari uenditionis exposcit, personae possidentium aut in ius eorum succedentium per stipulationis uel uenditionis legem obligantur. Si constat in tuo agro lapidicinas esse, inuito te nec priuato nec publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
llicidium meũ reciꝑet. posse me a¬
gere de uire mõ. id est õe uis iumut¬
tendi aillicidium. sicut in uia dix¬
imiuis s siquid̃ ñdum efficauit su
usumtruct̃. siue uamh̃t uis sibi
ẽẽ ireagere uł frui intendere pof

Expanded text:
llicidium meum reciperet, posse me agere de iure meo, id est ius esse immittendi stillicidium, sicut in uia diximus. sed si quidem nondum aedificauit, siue usum fructum siue uiam habet, ius sibi esse ire agere uel frui intende
Abbreviated transcription (Latin):
tuq reficiendo ⁊pecit. ñ tũ si silicem
quis st̾uere uelit insi nominatim id
euenit s n de haustu q seruitus. est
competunt nob̾ inrẽ accõnes. ¶ Cõ¬
petit autem deseriuitute accõ edificii
neganti seyuitutem se uicmo debere
cuius edes ñ ĩtotum libere sunt s ei
cũ quo agitur seruitutẽ ñ debent
u̾bi grã. heo edes quib sunt uicine
seiane. i semꝑniane. semppuianis t¬
iututẽ debro ãdu̾sus dñm seianoꝵ.¬

Expanded text:
ompetit: non tamen si silice quis sternere uelit, nisi nominatim id conuenit. Sed et de haustu, quia seruitus est, competunt nobis in rem actiones. Competit autem de seruitute actio domino aedificii neganti seruitutem se uicino debere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei cum quo agitur seruitutem non debent. uerbi gratia habeo aedes, quibus sunt uicinae Seianae et Sempronianae, Sempronianis seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
non potĩt. nec matĩa poĩta douatio tꝰ¬
unuutis ꝑfecta intlłr. nec utilit̾ iu¬
tenditur ius sibi ẽẽ in uitote edifi¬
tatum hr̃e cum edifitium soli ⁊di¬
tionem secutum iunutilem fatiat
m̃tentõnem. cecm si in suo matiã
p̃cario qui seruitutẽ tibi debuit dex

Expanded text:
non poterit, nec maceria posita donatio seruitutis perfecta intellegitur, nec utiliter intendetur ius sibi esse inuito te aedificatum habere, cum aedificium soli condicionem secutum inutilem faciat intentionem. ceterum si in suo maceriam precario, qui seruitutem tibi debuit, dux
Abbreviated transcription (Latin):
ui ꝑcercum locũ it̾ aut aci auł¬
cum alicui cessiss eũ płib ꝑ eun¬
d̾ iocum. uł it̾ uł actum cedero poo
se u̾est. q̃ mad̾m siquis iuicino
suas edes seruas fetiss nicħomimis
auis quib uelletmnultis eas edes f̃¬
uas fatere pot̃. Cauis.¬

Expanded text:
 cert‹um› locum iter aut actum alicui cessisset, eum pluribus per eundem locum uel iter uel actum cedere posse uerum est: quemadmodum si quis uicino suas aedes seruas fecisset, nihilo minus aliis quot uellet multis eas aedes seruas facere potes
Abbreviated transcription (Latin):
tori officio iudicis aut reos p̃stetur Aũ
cautio res ipã ħ est ut iubeat adu̾sa¬
uium uidet em̃dare uicium parie¬
.tis ⁊ ydoneum p̃stare. cautioħ est ut
cum uibeat de refitiendo ꝑiete n sen ca

Expanded text:
tori officio iudicis aut res praestetur aut cautio. res ipsa haec est, ut iubeat aduersarium iudex emendare uitium parietis et idoneum praestare. cautio haec est, ut eum iubeat de reficiend
Abbreviated transcription (Latin):
denites serintutes imponant. uła
u iteo si is qui pͥmus cessit uł cefũt¬
tus sit. uł auo gñe. uł alio mͦ ꝑtem
suani alienau̾it. post ñ socuis cefsit᷑
nicħ agetur. cum eiũ postremus ce¬
dat ñ retro adquiri seruitus ur̃ s
õs cessisset. Igit᷑ rursus hic acactꝰ
pendebit donec nouus sotuis cẽdat
dere debebunt. cantum enĩ tempus eiꝰ
remissum est quo dare facere possint
um uł unus cedere. Iõ dicendum est
sialt̾ tedat alt̃ leget seruitutes : nam
gati tedit nec emm sicut uiuentium
ita ⁊i defũttoꝵ accus suspendi receptũ

Expanded text:
dentes seruitutes imponant uel et ideo si is qui primus cessit uel defunctus sit uel alio genere uel alio modo partem suam alienauerit, post deinde socius cesserit, nihil agetur: cum enim postremus cedat, non retro adquiri seruitus uideturomnes cessissent: igitur rursus hic actus pendebit, donec nouus socius cedat. dere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo dare facere possunt, uni uel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, alter leget seruitutes. nam sgati cedit: nec enim sicut uiuentium, ita et defunctorum actus suspendi receptum
Abbreviated transcription (Latin):
Si inuenditone quis dixit seruas
fore toes qͣs uendidit. ncc̃o ñ ht̃ libe¬
uis tindere. qͣro uł suis edib oas ser¬
uas fatẽ pot̃ uł ucino ⁊ cedere seru¬
tutem. scit. añ traditõnem: plane
si titio seruas fore oixit. si quid̾ titi

Expanded text:
Si in uenditione quis dixerit seruas fore aedes quas uendidit, necesse non habet liberas tradere: quare uel suis aedibus eas seruas facere potest uel uicino concedere seruitutem, scilicet ante traditionem. plane si Titio seruas fore dixit, s
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diis ꝯstiti ñ possunt. nemo enm
pot̃ scruitutem ad quirere uł urba¬
m uł rustici p̃dii nsi qui ht p̃diũ
nec qius qͣm debere nisi qui ht p̃diũ¬
mine uł haurienda uł siciuis fluub¬
tem castello imposuent quidã dubi¬
cau̾nt ue hee seruitutes ñ cẽnt s
rescͥpto imꝑatoris antonini ad cul¬
lianum adicitur lic s̾uitus uire
ũ ualuit si tñ hac lege ꝯpauit seu

Expanded text:
diis constitui non possunt. nemo enim potest servitutem adquirere urbani vel rustici praedii, nisi qui habet praedium, nec quisquam debere, nisi qui hine uel haurienda, uel si quis seruitutem castello imposuerit, quidam dubitauerunt, ne hae seruitutes non essent: sed rescripto imperatoris Antonini ad Tullianum adicitur, licet seruitus iure non ualuit, si tamen hac lege comparauit seu
Abbreviated transcription (Latin):
tineam qr ⁊ mediũ meum sit ser¬
intutem uł ꝯtistere. s si rursus.
dem momento tradid̾o uidendum
÷ anseruitus alt̾utris impoĩta ua¬
leat qr auenis quid̾ edib nec impo¬
ni necad quiri seruitus. pot̃. s añ

Expanded text:
tineam, quia et medium meum sit, seruitutem consistere, sed si rursus adem momento tradidero, uidendum est, an seruitus alterutris imposita ualeat quia alienis quidem aedibus nec imponi nec adquiri seruitus potest. sed ante
Abbreviated transcription (Latin):
Ui. dig̃. scͥbit. siquis in tradendo dix̃
lundum cino serire cũ ei ñ serurei
eẽt aut̃ obligatus uenditor ticio ad
t̾uitutẽ pr̃andam an agere possit
exuendito. ut emptor seruitutem
p̃ssum est Ecterumsiquis m̃quid
uertus nesi̾ntus titio debeatur¶ Iõ
ħ excepit ñ erit diendito actosmł¬
ntradendis unis edib ab eo qiubi¬
nas ht̃: spẽs seruitutis expͥm̃da est
ne signalit̾ seriuiredictũ erit aut
nich ualeat qr incertum sit q̃seru¬
tus excepta sit. aut omnis s̾u̾itus¬

Expanded text:
um scribit, si quis in tradendo dixerit fundum Titio seruire, cum ei non seruiret, esset autem obligatus uenditor Titio ad seruitutem praestan- dam, an agere possit ex uendito, ut emptor seruitutem pressum est: ceterum si quis, inquit, ueritus, ne seruitus Titio debeatur, ideo hoc excepit, non erit tradendis unis aedibus ab eo, qui binas habet, species seruitutis exprimenda est, ne, si generaliter seruire dictum erit, aut nihil ualeat, quia incertum sit, quae seruitus excepta sit, aut omnis s
Abbreviated transcription (Latin):
tes seruitus imponi noñ potest. s
nec adquiri: plane sidiuisus sit di¬
fundus regionib usi ꝑcem tradidit
ꝓdiuiso potest alt̾utri seruitutem
piete medtic edificato uniam domũ
inecũ des coẽs habeant simł cradende
iõ efficero possumus. atsi ego solꝰ

Expanded text:
itus imponi non potest, sed nec adquiri. plane si diuisit fundum regionibus et sic partem tradidit pro diuiso, potest alterutri seruitutem pariete medio aedificato unam domum iaedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus
Abbreviated transcription (Latin):
um fundo q̃m exduob retinũ. ¶d̾.¬
uenditor aque ducende seruitus im¬
ppoĩta empto p̾dio q̃ sira seruitus distͣcͣ.¬
tum denno p̾dium sequitur. nec ad
ren ꝑtinet ꝙ saipulatõ qͣ penam pro¬
mtti placuit. ad ꝑsonam emptoris si
et forte fruu ñliciusset relata est.d̾.¬
uerosm exhat scͥptura usus aque. dad
hecem Gaũ seũ ꝑtincat. paulus respõ¬
dit usum aq̃ ꝓsonalem ad he̾dem seii
qͣͣ usuarii cnͣsmicti ñ opportet.i¬
Isumine int̾̃ueniente uia estitiu pot̃
siaut uado tnͣsiri pocest. aut pontem
hãt diu̾sum si pontonib tͣhiciatur
alioquin si tua p̃dia michi uitma
sint deĩ flumen dem̃ ticu p̃dia deñ
uia pubuca inquam it̃ mͥ ad quiri
uolond despitiamus. ne nicħ ueret
ate mͥ uiam dari us ad flumen de¬
iñ atitio us aduam publicau̾rs¬

Expanded text:
um fundo, quem ex duobus retinuit uenditor, aquae ducendae seruitus imposita sit, empto praedio quaesita seruitus distractum denuo praedium sequitur: nec ad rem pertinet, quod stipulatio, qua poenam promitti placuit, ad personam emptoris, si ei forte frui non licuisset, relata est.ero, an ex hac scriptura usus aquae etiam ad heredes Gaii Seii pertineat. Paulus respondit usum aquae personalem ad heredem Seii quasi usuarii transmitti non oporteumine interueniente uia constitui potest, si aut uado transiri potest aut pontem habeat: diuersum, si pontonibus traiciatur.alioquin si tua praedia mihi uicina sint, deinde flumen, deinde Titii praedia, deinde uia publica, in quam iter mihi adquiri uolo, dispiciamus ne nihil uetet a te mihi uiam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad uiam publicam. s
Abbreviated transcription (Latin):
rata sunt poste Dũ ñ noccat loga¬
tario. ¶Lutius ticius aptopariete do¬
nus sue qͣtenus stillitidii ri gor i
tignorum ꝓtectus ⁊pecobat iamiã
inpublico aꝑdruit q̃ro cum neq¬

Expanded text:
rata sunt posse, dum non noceat legatario. Lucius Titius aperto pariete domus suae, quatenus stillicidii rigor et tignorum protectus competebat, ianuam in publico aperuit: quaero, cum neq
Abbreviated transcription (Latin):
recta erant uiuꝰ p̃dii dominus ex
summo fundo imo fũdo seruitu¬
tẽ aq̃ q̃sierat uꝑ medium fundũ
dño acedente insuũ agrũ duceba
pꝰea idem suminũ fundũ enut
de iñ imũ fund̃ incĩm aquam
induxerat uendidit q̃situm est
nũ inus fundus idĩ a queducẽ¬
de amississet qr cum utra p̃dia

Expanded text:
adiecta erant: imi praedii dominus ex summo fundo imo fundo servitutem aquae quaesierat et per medium fundum domino concedente in suum agrum ducebat: postea idem summum fundum emit: deinde imum fundum, in quem aquam induxerat, vendidit. quaesitum est, num imus fundus id ius aquae amisisset, quia, cum utraque praedia
Abbreviated transcription (Latin):
cius aq̃ ros hñda est. ita ut eam sola
parcem fundi q̃ p̃ciofiss mia sit aut
maxime usum. eus aque desideret
us cuis dutende seqͣtur. s ꝓ modo agͥ
detenti ⁊ alienati fiat eius acĩdiuisio
isimplicitdi ꝑfundum. facultas
ere uelit seruitutem. si modo mula
fundus semꝑmanus ueumd̃ incc̃i¬

Expanded text:
io ‹ha›benda est ita, ut eam solam partem fundi, quae pretiosissima sit aut maxime usum eius aquae desideret, ius eius ducendae sequatur, sed pro modo agri detenti aut alienati fiat eius aquae diuisisimpliciter per fundum, facultas eere seruitutem, si modo nulla fundus Sempronianus et eundem in com
Abbreviated transcription (Latin):
nenret miponi alit non potuisset
qͣmut ꝑ medium quo fundum ducẽt᷑
sio eadem feruitus eiusdem fundi a¬
nuiti alit̾ non pot̃ insieodem temꝑe
cĩ ꝑmedium fundum aqua duci de¬
suiset aut omina oria simulp̃dia
umius donuuni fcã eelt. a ffrit᷑.¬
seruitutem ꝯstituteam ait n ꝙ dici
soleat ꝑ ꝑtes nec adquiri nec impoi
seruitutes posse isto caũ locum hr̃e. Dicim
hem̃ ñ ꝑ parcem seruitutẽ ad quiri
ut pote cum u id cp̃s ad quiratur quo
pͥus meus fir⁊dus futur sit. d̾.¬

Expanded text:
niret, imponi aliter non potuisset, quam ut per medium quoque fundum duceretur, sic eadem seruitus eiusdem fundi amitti aliter non posset, nisi eodem tempore etiam per medium fundum aqua duci desisset aut omnium tria simul praedia unius domini facta essent. 32 Africservitutem constitutam ait neque quod dici soleat per partes nec adquiri nec imponi servitutes posse isto casu locum habere: hic enim non per partem servitutem adquiri, utpote cum in id tempus adquiratur, quo proprius meus fundus futurus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
nomĩe. nominatus est ꝑ eum qͣlibet
rripot̾it sin autem p̾tinssus ẽ eque ia¬
titudine ñ adiecta. ꝑf indum cotũ
inia potĩt eligi uiã. dumtarat. euiᷤꝰ
latitudius cĩ lege ⁊p̃hensa est. ꝓ quo
ip̃o si dubitabitur arbit̾i ofitium in
acĩouitum est cedere non potõ ssed i
si ductum aci alii concessero alu it̾
ꝑ cundem locum uendere uł alias ce¬
dere non pocero.Idem
longiora hãt ꝑalienum fundum
eut utẽ fistulam siam uł fictilẽ
uł cuiislibet gnis inriuo ponere q̃
aquam latius exp̾ͥmeret u ꝙ uenet
inrmofatere licere. dum ne domĩo
p̃dũ aqͣrium det̾ius faieret c alist̃.¬

Expanded text:
eum qualibet iri poterit: sin autem praetermissus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitri officium inuaquae ductum cedere non potero: sed et  ductum alii concessero, alii iter per eundem locum uendere uel alias cedere non potero. 15 longiora habeat per alienum fundum erit, licere fistulam suam uel fictilem uel cuiuslibet generis in riuo ponere, quae aquam latius exprimeret, et quod uellet in riuo facere, licere, dum ne domino praedii aquagium deterius faceret. 16 Callistra
Abbreviated transcription (Latin):
di ambulandi hominis ñ ĩ iint᷑
ius agendi uł ium̃tum. uł uehicu
cine uim̃to. uia est ius eundi. ia
in se uia ꝯtinet. ¶ aq̃ ouctus est uiᷤᷤ
aque ũ ducendi ꝑfundum aueñ.
In p̃diis rusticis ꝯputanda sunt
a q̃ haustus. pẽcoris ad aqͣm adpul¬
sus. ius pascendi: calcis coqͣnde are¬
ne fodionde.tradicio plane s pͥa¬
tĩa seruitutum inducet officium
uł p̃torium. uł ꝓcectum hĩe licere
aq̃ ductus. uł haustus ac̃ ꝑeumd̾
locum. ut dͭ cantur etiam ꝑsib con¬
cedi potest. pot̾ ñ ut diu̾sis dieb uel
horis ducatur¶ si acĩduccus uł haus¬
boues ꝑ quos fundus colitur inuicĩo
agro pascantur qͣm suitutem impo¬
ni posie. neratuis libro .ii. m̃branaꝵ
se̾bit. Idem neratius ⁊ ut fruttus in
uicim uilla cogantur q coacci q
hãntur ⁊ ut pedimenta adiuneam
ex iurmo p̃dio sumantur esticui pos¬
le scͥbit eccem libro ait iutind cuus
lapidicine fundo tuo immineant pꝰ¬
sete cedere usei ẽs tram infundo s¬

Expanded text:
di ambulandi homini, non etiam iumentum ius agendi uel iumentum uel uehicul sine iumento. uia est ius eundi et in se uia continet. aquae ductus est ius aquam ducendiIn rusticis autem computanda sunt aque haustus, pecoris ad aquam appulsus, ius pascendi, calcis coquende, arene fodiende. Traditio plane et patientia seruitutium inducet officium uel praetorium, uel protectum habere licere. Aquae ductus et haustus aquae per eundem locum ut ducatur, etiam pluribus concedi potest: potest etiam, ut diuersis diebus uel horis ducatur: si aquae ductus uel hausboues, per quos fundus colitur, in uicino agro pascantur: quam seruitutem poni posse Neratius libro secundo membranarum scribit. Idem Neratius etiam ut fructus in uicini uilla cogantur coactique habeantur et pedament‹a› ad uineam ex uicini praedio sumantur, constitui posse scribit. Eodem libro ait uicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus s
Abbreviated transcription (Latin):
Dropͥum solum uendendo dem
auseruitutem talem in uincg̾e poᷤᷤ¬
sim ut mͥ nucmo seriuat. similit̾
si ainie solum uendo ut mͥ isosti¬
o seruiat anciscqui possim. respõdi
seruitutem accipere nͥ sibi uemo põts
adiectõ ita uicini ꝓ suꝑuacuo hñda
est. ita ut tota scruitus ad eum qui
receꝑit ꝑtincat. solum aũ cõe uen¬
dendo ũt mͥ usocio seuiuat efficers
ñ possum. qr ꝑunũ sotium ⁊mu¬
rasoio siutus ad quiri ñ potcat
Niquis duas edes habea U hẽ.¬
et alt̾as tuidat. pot᷑ logem traditõ¬
nis dĩe ut uł iste ã ñ craduntur ser¬
uesint hiis q̃traduntur. uł contra
uttradite recentis edib seruiant
pariu irfert. uitme sint ambs edeᷤᷤ
an non id euit ⁊ inp̃diis rustitus.
nam isicuus duos fundos hãt ali¬
um auii pot̾ seruum fatere tradẽdo

Expanded text:
roprium solum uendendo an seruitutem talem iniungere possim, ut mihi et uicino seruiat? similiter si commune solum uendo, ut mihi et socio seruiat, an consequi possim? respondi: seruitutem recipere nisi sibi nemo potest: adiectio itaque uicini pro superuacuo habenda est, ita ut tota seruitus ad eum, qui receperit, pertineat. solum autem commune uendendo ut mihi et socio seruiat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo seruitus adquiri non potestquis duas aedes habeat et alteras tradat, potest legem traditioni dicere, ut uel istae quae non traduntur seruae sint his quae traduntur, uel contra ut traditae retentis aedibus seruiant: paruique refert, uicinae sint ambae aedes an non. idem erit et in praediis rusticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest seruum facere tradendo
Abbreviated transcription (Latin):
ertogm̃ agrorum ad quiri seruitus
qͣm adsuꝑficiem ꝑtinet. Ic̾o subla¬
cis uineis seruitus manebit. s si in
In eo agro nicħ facere potest. quo s¬
uitus impediatur q̃ ira diffusa est
ut ommes glebe seruiant iat siat᷑ at¬
cus ue sine utla det̾minatõne lega¬
tus est oxdus doc̃mmnabitur nqua
pͥmum it̾ det̾ininatum est easeriu¬
tus ꝯfistit cetere ꝑces agri libere st̃
gͥ arbit᷑ dandus est qui utro cãu
luam det̾minaro d. latitudo ac
tuendum est Iniua aluid uiris. est
nauri si dc̃a lcititudo ñ est legntĩ a

Expanded text:
eri agrorum adquiri seruitus quam ad superficiem pertinet. ideo sublatis uineis seruitus manebit: sed si inin eo agro nihil facere potest, quo seruitus impediatur, quae ita diffusa est, ut omnes glaebae seruiant, aut si iter actusue sine ulla determinatione legatus est: modo determinabitur et qua primum iter determinatum est, ea seruitus constitit, ceterae partes agri liberae sunt: igitur arbiter dandus est, qui utroque casu uiam determinare debet. Latitudo acttuendum est. in uia aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima
Abbreviated transcription (Latin):
rectamei ferre licere qr n euudi neq
agendi grã id faceret upossent fructus
cus ñ ledãt ¶ In rusticis autem p̃diis
impedit seruitutẽ medium p̃dium
deccum uii pedes ht̃ inaifraccum
id est ubi flexum ẽ sexdecim. ꝑ aub¬
eruitus aque ducende uł hauriende
nisi ex capite ł ex fonte ⁊stitui potest ñ
hodie tũ ex quoẽ loco ꝯstitui soletd̾
abeo ait. talem siuitutem ꝯsticui posse
ut aqͣm q̃rere n inuentam duc̃e utea
nam siliceat nondum edificato edi¬
fitio seruicutem ꝯstituere qͣre ñ eq̃li¬
d̾e possummis ĩ ut inenta ducatur
undi agendi pot̃ separatim cẽdi gͦ
subtili subtili rõne ñalit̾ meum
fiet ius qͣm si omnes cedant ⁊ nouiꝰ¬
sima demum cessione suꝑiores om¬
nes confirmabuntur benigins eñ
dicetur. n añqͣm nouissimus cessĩtͦ
cos qui aña cesserunt uetare uti ces¬
soiure non posse. In od̾.

Expanded text:
rectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent fructus tus non laedat. In rusticis autem praediis impedit seruitutem medium praediurectum octo pedes habet, in anfractum, id est ubi flexum est, sedecim. 9 Paueruitus aquae ducendae uel hauriendae nisi ex capite uel ex fonte constitui non potest: hodie tamen ex quocumque loco constitui solet. abeo ait talem seruitutem constitui posse, ut aquam quaerere et inuentam ducere liceat: nam si liceat nondum aedificato aedificio seruitutem constituere, quare non aeque lidere possumus, etiam ut inuenta ducatur,undi agendi potest separatim cedi. ergo suptili ratione non aliter meum fiet ius, quam si omnes cedant et nouissima demum cessione superiores omnes confirmabuntur: benignius tamen dicetur et antequam nouissimus cesserit, eos, qui antea cesserunt, uetare uti cesso iure non poss
Abbreviated transcription (Latin):
alcm̃ acͣm ducere liceret recte ẽẽ ser¬
uitutem. imppĩtam ait. maxime si
pacco stipuło subdita sit. ¶ ꝑ pluriũ
p̃dia aquam duci quoquonio impos¬
tascruitute. nsi pactum ub stiprila¬
tio ĩ de ħ subsecusa est neq eorum
cuiuis n alũ uicrno potĩs haustum
ex uiuo codere. pacto enĩ uł sapułone
ꝑmittendo uis ẽẽ ire agere icħ ag̃.
nideosi duop̃dia q̃ mutuo seruiebat
int̾ eosdem fuerunt ⁊ nuinicata qm̃
seruitutes ꝓ parce retuũ platet ab
aicero seruitus altĩ renniti non potͣ
qͣmius enim unus quisq sociorum
ñꝑsone s p̃dio debetur. u ad quiri
libertas n remitti seruitus ꝓ parce
poti̾ti si fons exaruerit ex quo dur¬
tum aque hẽo isq postastitutu
tempus ad ĩuas uenas redierit. An
a que duccus amissus erit ãritur.¬
statustio tauro rescͥpsisse. in ħ u̾
ba. hũ qui ex fundo subtͥano aqͣm
ducore soliti sunt adiciunt me ꝓpo¬
suerunt q a qͣm q̃ ꝓ aliquuot annos
usicunt exfonte qui est infundo su¬

Expanded text:
aquam ducere liceret: recte esse seruitutem impositam ait, maxime si pacto stipulatio subdita sit. Per plurium praedia aquam ducis quoquo modo imposita seruitute: nisi pactum uel stipulatio etiam de hoc subsecuta est, neque eorum cuiuis neque alii uicino poteris haustum ex riuo cedere: pacto enim uel stipulatmittendo ius esse ire agere nihil agit: et ideo si duo praedia, quae mutuo seruiebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam seruitutes pro parte retineri placet, ab altero seruitus alteri remitti non potest: quamuis enim unusquisque sociorum sonae, sed praedia deberent, neque adquiri libertas neque remitti seruitus per partem poterit. Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas uenas redierit, an aquae ductus amissus erit, quaeriturStatilio Tauro rescripsisse in haec uerba: 'Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Su
Abbreviated transcription (Latin):
t ps qui uis luminis immittendi nõ
hũit aꝑto pariete ⁊ muni uullo ui¬
iuueret legauit iuxca candem do¬
inum ortus .i cenaculum ꝙ olimpi
hĩcatõ relicta erat aditus fũit q̃sit̃
est anolimpicus aditum pr̃are debe¬

Expanded text:
 qui ius luminis immittendi non habuerunt, aperto pariete communi nullo iuuiueret, legauit: iuxta eandem domum hort‹u›s et cenaculum, quod Olympihabitatio relicta erat, aditus fuit: quaesitum est, an Olympicus aditum praestare debe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diis sĩnant .i tuorum ꝑtẽ michi
nego meoꝵ ꝑtẽ tibi tradidero ma¬
nebit suitus. Icem usus fructꝰ
in alt̾utui p̃dus adquisitus ñ mt̾
intini lumnib. seruitutẽ q pr̃a¬
ret deposint edifituum ⁊ cedenda er̃
legatario utit accõ qͣ ꝓhib̾atur he¬
res si post ea excollere supra pͥorẽ
modum edificium conabitur
i edes mee sermant edibut.
lucii ticũ nedib publir meuũ ix
altuis edificare michi liceat.  a
cicio p̾cario petierim ut aiius. tol¬
lem. at ita ꝑstatutum tempus
edificatum hũero. liu̾tatem adu̾¬
sus publium meum usu capiam

Expanded text:
uorum partem mihi et ego meorum partem tibi tradidero, manebit seruitus. item usus fructus in alterutris praediis adquisitus non intuicini luminibus seruitutemque praestaret, deposuit aedificium, concedenda erit legatario utilis actio, qua prohibeatur heres, si postea extollere supra priorem modum aedificium conabituri aedes meae seruiant aedibus Lucii Titii et aedibus Publii Maeuii, ne altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petierim, ut altius tollerem, atque ita per statutum tempus aedificatum habuero, libertatem aduersus Publium Maeuium usucap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si alt̃ exhus seruitutem. michi.
sitͥeantur qͣro si is qui altius edifi¬
ficatum hõbat añ statutum tempꝰ
edes possitero desut int̾pellata usu¬
capio ÷ Ic autem qui postea easdẽ
edes possidere cepit integro statuto
cempore lib̾catem usu capiet. na¬
tira enim suitutum ea est ut poᷤᷤ¬

Expanded text:
 si alter ex his seruitutem mihi ssideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante statutum tempus aedes possidere desiit, interpellata usucapio est. is autem, qui postea easdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet. natura enim seruitutium ea est, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ꝓieccum. mnͥ enimsoli tecum ẽ
accio. ¶ d̾im area cominuni edifica¬
re uelis socius ꝓhibendi uis ht̃ quiꝰ
cu edificandi ius hãs auicino ꝯces¬
sum qr inuito socio in re cammi nõ
hãs ius edificandi.  auł¬

Expanded text:
et proiectum: mihi enim soli tecum est actio. Si in area communi aedificare uelis, socius prohibendi ius habet, quamuis tu aedificandi ius habeas a uicino concessum, quia inuito socio in iure communi non habeas ius aedificandi.
Abbreviated transcription (Latin):
polsit ꝯmum diuidindo expiri tam̃
cã usus fructus quituus ꝓͥus est ad of¬
ficium ⁊mitni diuidũdo iudicis ñ ꝑti¬
nebit. ꝑ ap̃.¬
suquo domus uelicto iuri boni arbit᷑¬
t̾u caritõnem int̾poni oportet. nec nu¬
tat si pat̾ heredes filos simulhĩtare
cum uxorẽ legataria uolilit. lp̃.
sur̃. sefruitur̃. si gͥ cradita sunt fru¬
endi cã tiemo dubitat. nonfĩ eus qͥ
accepit. non iõ craduntur. ut domini
possunt cautõne ñ data. iudendum
ẽ deꝯdiccõne an possit locum hr̃e  ꝑꝑ
dicum est neminem cẽ suam insi a fu
usus. nususfructus. aut rerum ut

Expanded text:
possit communi diuidundo experiri, tamen causa usus fructus, qui tuus proprius est, ad officium communi diuidundo iudicis non pertinebit. 11 Pque domus relicto uiri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria uoluit. 12 surum fruiturum'. si igitur tradita sunt fruendi causa, nemo dubitat non fieri eius qui accepit: non enim ideo traduntur, ut dominiupossunt cautione non data. uidendum est de condic‹t›ione, an possit locum habere: et proditum est neminem rem suam nisi furi usus et usus fructus, aut rerum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
siunra dunitaxat in initio ꝯtessio
faita eẽt ¶seruitus naturalit̾ nõ
manufcõ opere ledere potest fundũ
seruientem cĩmad̾ si imbre o̾icat
aqͣ inxiuo aut exaguis ĩ eum fl¬
at. aut acĩfons scdm uiuũ uł m eo
ip̃o inuentus postea fu̾it. ¶ Sifũdo
seiano confinis fons fui̾t ex quo fõ
ce ꝓfuidum seianum aqͣm mre
ducebam meo fcõ fundo seiano ma¬
net suitus.hamaendi. uis ñ homĩs¬

Expanded text:
si una dumtaxat initio concessio facta esset. Seruitus naturaliter, non manu facto laedere potest fundum seruientem: quemadmodum si imbri crescat aqua in riuo aut ex agris in eum confluat aut aquae fons secundum riuum uel in eo ipso inuentus postea fuerit. Si fundo Seiano confinis fons fuerit, ex quo fonte per fundum Seianum aquam iure ducebam, meo facto fundo Seiano manet seruitus. Hauriendi ius non ‹h›omini
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝑeunt ñ utendo. s ita si uci¬
nus sm̃iul lib̾tatem usucapiat ue¬
lutisiedes tueedib meis sermiant
ne aitius collantur ne luminb
meaꝵ edium offitiatur .iego ꝑsta¬
tutum tempus fenestras meas pre¬
tixas hũero uł obstruxero ita demũ
uis meum amitto. si tu ꝑ ħ cempus
edes tuas altius sublatas hũis. a¬
lioqum̃ si nicħ nomi fecĩs. retmeo
seruitutem¶Item sitingni minissi
edes tue seruitutem debent  ego

Expanded text:
omnimodo pereunt non utendo, sed ita, si uicinus simul libertatem usucapiat. ueluti si aedes tua‹e› aedibus meis seruiant, ne altius tollantur, ne luminibus mearum aedium officiatur, et ego per statutum tempus fenestras meas p‹rae›fixas habuero uel obstruxero, ita demum ius meum amitto, si tu per hoc tempus aedes tuas altius sublatas habueris: alioquin si nihil noui feceris, retineo seruitutem. item si tigni immissi aedes tuae seruitutem debent et ego
Abbreviated transcription (Latin):
rlimorum p̃diorum u̾iratalia cunt
aituił touendi noffinendi lumimib
uicmi. aut ñ excouñdi. Item stillici¬
dium au̾tenc̾ii intectum uł aream
uicini autnon adu̾tũdi. Item mi¬
cendi tingna in parigte uicini ⁊ de¬
in ꝓitiendi. ꝓtegendi ue cet̾a istis
similia.lp̃.¬
astituta idadquisitum ur̃ ue uicmꝰ
lumina urã excipiat. c̃imi aut̃ ser¬
uitus imponitur. ne luminib offi¬
natur ħ maxime adempti uidẽtiu
ne uit sit uicino inuitis nobis altiꝰ¬

Expanded text:
rbanorum praediorum iura talia sunt: altius tollendi et officiendi ‹lu›minibus uicini aut non extollendi: item stillicidium auertendi in tectum uel aream uicini aut non auertendi: item immittendi tigna in parietem uicini et denique proiciendi protegendiue ceteraque istis similia.stituta id adquisitum uidetur, ut uicinus lumina nostra excipiat: cum autem seruitus imponitur, ne luminibus officiatur, hoc maxime adepti uidemur, ne ius sit uicino inuitis nobis altiu
Abbreviated transcription (Latin):
bib serinant᷑ edib. Infiores aut̃
nulli seriuant i paries ꝯanunis qͥ
sit int̾ edes infi̾ores uinedias aitius
a dommo infĩorum edium subla¬
roseruitutis neq facere quicqͣmo
nuto altero potest. n ꝓhibere q
minuis alt̃ fatiat. nulli enĩ res su¬
a seruit. Ita pp̃ minensas conten¬
cõnes plerum res ad diuisionem
sequitur sccius quo mimis opuꝰ
fiat adid opus cꝑfecit collat. si mͦ¬

Expanded text:
s autem nulli seruiant, et paries communis, qui sit inter aedes inferiores et medias, altius a domino inferiorum aedium sublaiure seruitutis neque facere quicquam inuito altero potest neque prohibere, quo minus alter faciat nulli enim res sua seruit: itaque propter immensas contentiones plerumque res ad diuisionem consequitur socius, quo minus opus fiat aut ut id opus quod fecit to
Abbreviated transcription (Latin):
o iͥoo cadat stillicidium qͣm moͦ
poita serutus est leuuis fatere potĩ¬
mus acruũ non⁊ iomiño sciendũ
est. meliorem uicini ꝯdicionem f
posse detĩorem ñ posse. nisi aliud no¬
minatim. niscruite imponenda u¬
qua stillicidium cadit᷑ edificat usq
ad eum locum ꝑducere edificium p̃
uũ stillicidium cadit S isi medifi¬
tio cadit stillicidium supͣ edificare ei
conceditur. dum tũ stillicidium rec
seruitutem deberet. ne altius tolset᷑
iut sullicĩdium edificiorum meoꝵ io¬
cipere deberet ⁊ tibi ꝯcessero uis eẽ i¬
nuutome altius collere edificia tu
a ꝙ adstulicidium meum attinet
sic siacui gebebit ut si altius sublatis.
edificiis tuil stillitidia cadere incañ
possunt ea rõne aitius cibi edificare
ñ liceat sinon impediãtur stillicidia
mea : liceat tibi altius cole̾. ul.

Expanded text:
o loco cadat stillicidium, quam in quo o loco cadat stillicidium, quam in quo posita seruitus est: lenius facere poterimus, acrius non. et omnino sciendum est meliorem uicini condicionem fieri posse, deteriorem non posse, nisi aliquid nominatim seruitute imponenda qua stillicidium cadit, aedificat, usque ad eum locum perducere aedificium potest, unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur, dum tamen stillicidium rectseruitutem deberet, ne altius tolleretur et ut stillicidium aedificiorum meorum recipere deberet, et tibi concessero ius esse inuito me altius tollere aedificia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere in ea non possint, ea ratione altius tibi aedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tollere. 22
Abbreviated transcription (Latin):
cuam in donium meami ire agere
cessisti nec explano aditus ad domũ
meam ꝑ arcam tuam cẽt. ut uł gͣdꝰ
uł cliuos uł ꝓpuis. iamiam meam.
uire fatere poͣssum. dum uequid a¬
ex quo stiuitidium cadit neadem spẽ
u qͣutate reponatur utilitas exigit ut
idem intelligatur. nam aliocum¬
tetum edifitis loco ponitur. n iõ sublatoe¬
difitio. usustructus int̾ut. qͣminis
area pars est edificii.¶ Si seruiti is
stillicidii imposita sit ñlicet domi¬
noseriuentis aree. ibĩ edificars. ubi
cassitare cepisset stillicidunu¶Si añ
ex cegula casitauĩt stillitidium pꝰcas
ex tabuiato uł exalia q̃ macla casca¬
re ñ potest ¶ Si stillicidium quo qͦ
mcdo ad quisitum sit aitiꝰ potest ñ¬
tolli. leuior enim fit eo fcõ seruitus
esim̃q exalto cadat leuius ⁊ int̾d̾
duectum ne ꝑuemat ad iocum ser¬
qr gͣuior fit sepuitus. id est ꝓstillicidis
furã. cadem cã recroduti potest su¬
ilicidium. quia in nr̃o magis ma¬
piet cadere ꝓduci non potest ne alli:¬

Expanded text:
tuam in domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad domum meam per aream tuam esset, uel gradus uel cliuos propius ianuam meam iure facere possum, dum ne qex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquequenti loco ponitur: et ideo sublato aedificio usus fructus interit, quamuis area pars est aedificii. Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia materia cassitare non pomodo adquisitum sit, altius tolli potest: levior enim fit eo facto servitus, cum quod ex alto, cadet lenius et interdum direptum nec perveniat ad locum serquia fit grauior seruitus, id est pro stillicidio flumen. eadem causa retro duci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne ali
Abbreviated transcription (Latin):
tutib q̃ additõne ꝯ⁊fuse sunt. respõ¬
sum est dou exceptionem nocitura̾
legatario. si ñ paciatur eas it̾m im
imponi. isinon ucilis sit posie ex¬
istimo. ueluti si aquam alitui debe
ducere ñ expẽdit incłpminus asti¬
lia non sunt. abolenus.¬

Expanded text:
tutibus, quae aditione confusae sunt, responsum est doli exceptionem nocituram legatario, si non patiatur eas iterum iimponi, et si non utilis sit, posse existimo: ueluti si aquam alicui dedere ducere non expediret, nihilo minus constilia non sunt. 20 Iauolenus
Abbreviated transcription (Latin):
ram ꝑpecuo lamoꝵ ꝯtmnent̾ ire pocest
ut nullo moinento possõ eius int̾pł¬
lari uideatur. Idem ⁊ in seruitutib p̃¬
diorum urbanorum obseruatur.
¶ Seruitus items itmñis ad scpulthrũ
mino fundi seruientis pot̃. et ad qͥri
a publica haustus seruitus imponi
potest aqueductus ñ potest. a pͥncipe.
autem peti solet ut ꝑuiam publicã
aqͣm ducẽ sũmꝯmodo publicoliceat
b̾acri. ireligiosi loci int̾uentus ĩ itmĩs
tuitutem impedit cum serititus ꝑ ea
loca nulli deberi potest. omp̃.
seruitutes sunt qr nicħ uitrnorum
interẽ ñ ualet. ueluti ne ꝑfundum
uende aqͥ me gr̃a. seruitutum
non ea natura est ut aliquid fatiat
quid ueluti iuridiaua tollat aut¬
ut a memorẽ ꝓspectum pr̃et aut ĩ
ħ ut in suo pugat. s ut auquid pa¬
tiatur. aut ñ faciat. auquid ⁊ ut¬

Expanded text:
rpetuo, tam continenter ire potest, ut nullo momento possessio eius interpellari uideatur. idem et in seruitutibus praediorum  Servitus itineris ad sepulchrum mino fundi servientis potest: et adquiri a publica haustus servitus imponi potest, aquae ductus non potest: a principe autem peti solet, ut per viam publicam aquam ducere sine incommodo publico liceat. sacri et religiosi loci interuentus etiam itineris seruitutem impedit, cum seruitus per ea loca nulli deberi potest. 15 Pomseruitutes sunt, quia nihil uicinorum interest, non ualet, ueluti ne per funduendae aquae meae gratia. Servitutium non ea natura est, ut aliquid faciat quis, veluti viridia tollat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in hoc ut in suo pingat, sed ut aliquid patiatur aut non faciat. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
iñ ꝑ uillam ipãm. nec ꝑmedias iuine¬
as ĩre agere sinẽdus est. cum id eq̃ co¬
mode ꝑ alc̾am ꝑtem fatere possit. mux¬
re seruentis fundi det̾m̃to um astitit
ut qͣ pͥmum uiamdirexiss ea demum
ire agere deberet. nec ampluis mu¬
tande eius potãtem hoẽt. sicuti sabino
quo indebatur qui argum̃to riui ute¬
pꝰ ea qͣm ductus eẽt. tnͣsterre ñ liceret:
ꝙ ⁊inuia s̾uandum ẽẽ um̃ est D̾¬

Expanded text:
medias uineas ire agere sinendus est, cum id aeque commode per alteram partem facere possit minore seruientis fundi detrimento. uerum constitit, ut, qua primum uiam direxisset, ea demum ire agere deberet nec amplius mutandae eius potestatem haberet: sicuti Sabino quoque uidebatur, qui argumento riui uteposteaquam ductus esset, transferre non liceret: quod et in uia seruandum e
Abbreviated transcription (Latin):
gusti rescͥpiunt
n area q̃ nulli sinitutem d posie
dominum uł aliũ uoluntats eiꝰe
dificare int̾isso legitimo spatio
aiicina insula. ip̃.
atur nue ꝓspectus offendatur. aliũ.
plus quis habet ne quis ei osfiti¬
atur ad gratiorem ꝓspeccum. iuibe¬
rum Inluminib ãt non officers
ne lumina cuiusqͣm obscruriorã
int̾ẽ int̾ lumen. ⁊ ꝓspectum. nã
ꝓspectus ⁊̃ exinferiorib locis est.
lum̃ exisiore loco eẽ non pode st
Si arborem ponat ut lu Uip̃¬
inini offitiat eq̃ dicendum erit ꝙͣ
ipoĩtam seruitutem eum fatẽ
nam ⁊ arbor officit quo minus ce¬
autem auferat li quid̾ eo loeo quo

Expanded text:
ti rescripserunt in area, quae nulli seruitutem debet, posse dominum uel alium uoluntate eius aedificare intermisso legitimo spatio a uicina insula. 15 Ulatur et ne prospectui offendatur aliud et plus quis habet, ne quid ei officiatur ad gratiorem prospectum et liberum, in luminibus autem, non officere ne lumina cuiusquam obscuriora finterest inter lumen et prospectum: nam prospectus etiam ex inferioribus locis est, lumen ex inferiore loco esse non potestSi arborem ponat, ut lumini officiat, aeque dicendum erit contra impositam seruitutem eum facere: nam et arbor autem auferat, si quidem eo loci, quo
Abbreviated transcription (Latin):
guis cum ulmnario agendum est ꝓ
dignitato eus ciu relictus est usus.
mis aucem ⁊ olerib florib ⁊lig¬
nis. indendum utr̃ eod̾ loco utatur
ris ei usus reliccus ÷ puta g̃gis ouil
ad st̾corandũ usurum. dunitaxat
lius ⁊̃ modico lacte ulur̃ puto. ne
nim camstrute int̾p̾cande sunt uõ¬
luritares defunctorum ¶Srt si bouins̾
arm̃ti usus relĩqͣtur omnem u¬
sum habebit ⁊ adarandum ⁊ ad
ceta̾ ad q̃ boues aptisunt łequitii
aiuo legato usu uidendum ne ⁊ do¬
mare possit uad uehñdum subiu¬
go uti ⁊ si forte auriga fuit cui ui
equoꝵ relictus est. non putt cuten¬
s si testator sciens eum huius ẽẽ ĩ
usu sensisse siusus ministũ alicͥ
fuĩt relictus ad sinm mĩst̾ium i¬

Expanded text:
gius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus, mis autem et oleribus et floribus et lignis uidendum, utrum eodem loco utatur ris ei usus relictus est, puta gregis ouilis, ad stercorandum usurum dumtaxat lius etiam modico lacte usurum puto: neque enim tam stricte interpretandae sunt uoluntates defunctorum. Sed si boum armenti usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boues apti sunt. Equitii quoque legato usu uidendum, ne et domare possit et ad uehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensed si testator sciens eum huius esse insde hoc usu sensisse. Si usus ministerii alicui fuerit relictus, ad suum ministerium