comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nebat᷑ ne ad moͣtẽ iret. accepitq illã neͤ
ꝑlegit. s scͥpturis aliis qͣs sinistͣ manuge¬
stabat qͦsi statĩ postea lecturꝰ ĩmiscuit. q̃
postea cũ aliis ẽ ĩuẽta. et hĩc ortꝰ d̾r mos
ille p̾cipue pͥncipũ ut oẽ scͥpturã sibi ob¬¬
latã cõfestĩ legãt. Ceteꝵ his atq aliis mo¬
ti ꝗdã opinãt᷑ cesarẽ et moͣtẽ suã p̃stitis¬
se. et sic mori uoluisse. nã et apd̾ xeno¬
phõtẽ cũ cyri regis motẽ et ordinatiõe
ultimã aliqͦndo leg̾et cõtẽpsit lẽtũ ac lã¬
guidũ moͬtic genꝰ. et pͥdie ꝙͣ moreret᷑ or¬
ta ĩt̾ cenã mẽtiõe d̾ optimo gen̾e morien¬
di ip̃e mo̾tẽ subitã ĩexpectatã p̃tulerat.
et ĩ qͦtidiano ẜmone sepe dic̾e solitꝰ fere¬
bat᷑ satis diu se uł nate uixisse uł glorie.
cuiꝰ ĩ oratiõe ꝓ.or. maͬcello cicero mem̃t.
uitũq en res credita. Cesar ydibꝰ maͬtiis
t̾bate ualitudĩs cã aliꝙͣdiu domi detẽtus

Expanded text:
nebatur, ne ad mortem iret; accepitque illam nec perlegit, sed scripturis aliis, quas sinistra manu gestabat, quasi statim postea lecturus, immiscuit, que postea cum aliis est inventa. Et hinc ortus dicitur mos ille precipue principum, ut omnem sclatam confestim legant. Ceterum his atque aliis moti quidam opinantur Cesarem et mortem suam prescisse et sic mori voluisse. Nam et apud Xenophontem quum Cyri regis mortem et ordinationem ultimam aliquando legeret, contempsit lentum et languidum mortis genus; et pridie quam moreretur, orta inter cenam contentione de optimo genere moriendi, ipse mortem subitam inexpectatamque pretulerat, et in quotidiano sermone sepe dicere solitus ferebatur satis diu se vel nature vixisse vel glorie. Eius in oratione pro Marco Marcello Cicero meminit. Utcumque ea res credita, Cesar Idibus Martiis turbate valetudinis causa aliquandiu domi detentus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens ĩq aliud tp̃s rem trahẽti ab utͦq hu-¬
m̾o togã manibꝰ arripuit. exclamãtẽ ista
ꝗdẽ uic ẽ Cassiꝰ infra iugulũ uuln̾at. Ce¬
sar cassii pugioe erepto brachioq eiꝰ tra-¬
iecto. dũ assurgeret alio uuln̾e remoratꝰ
est. qd̾ unũ ex oĩbꝰ letale medici dix̾e. s
ad unã uitã fimiẽdã tale uulnꝰ unũ satis
ẽ. tũ se ũdiq ab oĩbꝰ stͥcto ferro peti uidẽs
neq soli ĩt̾ tãtos et inermi ꝗꝙͣ auxilii su-¬
ꝑee̾ ĩtelligẽs spiritũ recollegit. ne ꝗd ĩdeco¬
n moriẽs diceret aut fac̾et. neq oĩno ali¬
it nulla uoce tñ emissa. et.m. bruto ĩ se
irruenti gretũ fert᷑ nescio ꝗd breue dixis-¬
se. d̾ quo cesarẽ ip̃m dic̾e solitũ refe̾t cicero.
epistolaꝵ ad athicũ libro quaͬtodecimo/ ma

Expanded text:
aliud tempus rem trahenti ab utroque humero togam manibus arripit: exclamantem: Ista quidem vis est: Cassius infra iugulum vulnerat. Cesar, Cassii pugione erepto brachioque eius traiecto, dum assurgeret alio vulnere remoratus est, quod unum ex omnibus letale medici dixere. Sed ad unam vitam finiendam tale vulnus unum satis est. Tum se undique ab omnibus stricto ferro peti videns, neque soli inter tantos et inermi quicquam auxilii superesse intelligens, spiritum recollegit, ne quid indecorum moriens diceret aut faceret, neque omnino aliit; nulla voce tamen emissa, et Marco Bruto in se irruenti grecum fertur nescio quid breve dixisse, de quo Cesarem ipsum dicere solitum refert Cicero epistolarum ad
Abbreviated transcription (Latin):
nõ urbiũ mͦ s regnoꝵ totiẽs tͥga sibiu̾t̾e
castͥs laborãtibꝰ auxilio directe mediãq
ꝑ aciem ꝓpenãtes fuge speciẽ p̃tẽd̾rũt.
fortuna ĩ oĩre ut credituͣ potẽs s ĩ bello
potẽtissĩa. Siꝗdẽ cesar siue illas uͥe fuge
arbtͣtꝰ. siue credulitatẽ simulãs ducũ sa

Expanded text:
non urbium modo, sed regnorum totiens terga sibi vertere non urbium modo, sed regnorum totiens terga sibi vertere castris laborantibus auxilio directe mediamque per aciem properantes, fuge speciem. pretenderunt. O fortuna in omni re, ut creditur, potens, sed in bello potentissima! Siquidem Cesar, sive illas vere fugere arbitratus, sive credulitatem
Abbreviated transcription (Latin):
et furẽti simillimꝰ pͥmã peditũ ĩ aciẽ euo¬
laret clamãs ĩcrepãs obsetrãs atq exhoͣ¬
tãs. nec tm̃ uoce s oculis s manu et pec¬
tore fugã sistens et fugere ĩcipientes ĩ p̃¬
liu ui retorq̃ns. tãta deniq trepidatio lu-¬
cis illiꝰ fuit tãq diu ambigius pugne
finis ut cogitasse cesarẽ de extremis scͥpto¬
rũ plurimi tradiderĩt. er eo uultu fuisse
qiͣ iãiã moͣtẽ sibi cõsciscere cogitaret. ꝙͣꝙͣ
apud eos qui p̃lio ĩt̾fuerũt nulla penitus
rei huiꝰ ẽ mẽtio. et est sane difficile nõ tm̃
absentibꝰ s p̾sentibꝰ diffinire ꝗd ꝗsq secũ co¬
gitet. ego aũt haud difficile ad credendu
ducar ꝙ si d̾ uictoria cesar timuit sumł
et de moͬte cogitauit. qñ eĩ qͦ ue aĩo uni
adolesceti terga utiss is qui patrẽ eiꝰ talez
uii ꝗ tot reges ꝗ tot duces ꝗ tot populos

Expanded text:
et furenti simillimus primam peditum in aciem evoet furenti simillimus primam peditum in aciem evolaret clamans, increpans, obsecrans atque exhortans, nec tantum voce vel oculis, sed manu et pectore fugam sistens, et fugere incipientes in prelium vi retorquens. Tanta denique trepidatio lucis illius fuit, tamque diu ambiguus pugne finis, ut cogitasse Cesarem de extremis scriptorum plurimi tradiderint, et eo vultu fuisse, quasi iam iam mortem sibi consciscere cogitaret. Quamquam apud eos, qui prelio interfurunt, nulla penitus rei huius est mentio, et est sane difficile non tantum absentibus, sed presentibus, diffinire, quid quisquam secum cogitet. Ego autem haud difficile ad credendum ducar, quod, si de victoria Cesar dubitavit, simul et de morte cogitavit. Quomodo enim quove animo uni adolescenti terga vertisset is, qui patrem eius, talem virum, qui tot reges, qui tot duces, qui tot populos
Abbreviated transcription (Latin):
gilitatis indiciũ nusꝙͣ cesari nec cũ hostibꝰ ne-¬
q cũ cuubꝰ aut tã anceps euẽtus aut ꝓpius
extremo ꝑiculo res fuit. usq adeo ut sicut
elegãtissime ait florus plane uid̾ret᷑ nesciͦ
quid deliberare fortuna. et ꝗd aliud rear:
nisi an amicũ suũ usq ĩ finẽ rara et sibi pr¬
sus ĩsolita fide comitaretur. an eũ extremꝰ
iam calle desereret. ad aliũ trãsitura. tãta¬
q fuit hec fortune deliberatio tã diut̾na
ut int̾ moras p̃lii neutrã ĩ partẽ ĩclinãte
uictoria cũ iam ueterana illa militũ ma¬
nuc tot ꝓbata uictoriis. cesareis oculis in¬
suetũ d̾decꝰ sensim retroced̾ret nec qͦminꝰ
palã fugeret tã uitute ꝙͣ pudore ten̾etur.
qd̾ nũꝙͣ ante illũ diem fecenat. dubitare
cesar ceꝑir atq diffid̾re. et solito mestior
añ aciem stare ita tñ ut nichꝰ idẽ de solita
ĩꝑatoria uiͬtute remitr̾et. imo eqͦ d̾siliens

Expanded text:
gilitatis indicium, nusquam Cesari neque cum hostibus neqgilitatis indicium, nusquam Cesari neque cum hostibus neque cum civibus aut tam anceps eventus, aut propius extremo periculo res fuit, usque adeo, ut sicut elegantissime ait Florus, plane videretur nescio quid deliberare fortuna. Et quid aliud rear, nisi, an amicum suum usque in finem rara et sibi prorsus insolita fide comitaretur, an eum extremo iam calle desereret ad alium transitura? Tantaque fuit hec fortune deliberatio, tam diuturna, ut inter moras prelii, neutram in partem inclinante victoria, quum iam illa veterana militum manus tot probata victoriis, cesareis oculis insuetum dedecus, sensim retrocederet, nec, quominus palam fugeret, tam virtute, quam pudore teneretur, quod numquam ante illum diem fecerant, dubitare Cesar ceperit atque diffidere et solito mestior ante aciem stare; ita tamen, ut nichil idem de solita imperatoria virtute remitteret, immo equo desiliens
Abbreviated transcription (Latin):
castra metatꝰ ẽ. põpeiꝰ fausto sqͥpserat qui
ꝙͣtũ ĩtelligi dat᷑ intra oppidũ erat cesare
mediã ĩ uallẽ nolle descẽd̾re . ꝙ ex̾citꝰ sui ma¬
gna paͣs tyronũ ẽẽt. que litere miris mo¬
dis opidanor aĩos attollebat. cupide eĩm
spes aripiũt oes mortales et ea sibi fingũt
aĩs q̃ nec ẽẽ nec fieri posse cognoscũt. tam
dulce ẽ nõ dicã sꝑare s cogitare q̃ delectant.
qͦmͦ eĩ ĩpossibilia sꝑent᷑ nõ ĩtelligo. cogitari
tatꝰ magna pate noctis ĩstructis staret aciebꝰ.
Cesar nescio quonã iter acturꝰ castͥ egredie¬
batur. cui cũ status hostiũ nũtiatꝰ eẽt con¬
stitit. cõstituitq aciem. cõcuͣsũ ẽ magnis
hĩc ĩd̾ clamoͣibus s maioribꝰ aĩs ĩ effabilibꝰ
odiis atq ĩmẽsis. pugnatũq ac̾te ac ꝑtina¬
citer. etꝰ pͥene pudẽdũ dixeris humane fra¬

Expanded text:
castrametatus est. Pompeius Fausto scripserat, qui, castrametatus est. Pompeius Fausto scripserat, qui, quantum intelligi datur, intra oppidum erat, Cesarem mediam in vallem nolle descendere, quod exercitus sui magna pars tironum esset, que littere miris modis oppidanorum animos attollebant. Cupide enim spes arripiunt omnes mortales, et ea sibi figunt animis, que nec esse nec fieri posse cognoscunt: tam dulce est non dicam sperare, sed cogitare, que delectant; quomodo enim impossibilia sperentur, non intelligo: cogitari tatus magna parte noctis instructis staret aciebus, Cesar, nescio quonam iter acturus, castris egrediebatur. Cui quum status hostium nuntiatus esset, constitit constituitque aciem. Concursum est magnis hinc inde clamoribus, sed maioribus animis et ineffabilibus odiis atque immensis, pugnatumque acriter ac pertinaciter; et, quod pene pudendum dixeris humane fra
Abbreviated transcription (Latin):
elusis custodiis ad cesarẽ trãsfugerunt.
młta p̃t̾ea ab ip̃is põpeianis ꝑ eosdẽ dieᷤᷤ
crudeliter gesta sunt ceu p̃sagiẽtibꝰ fati
diem sibi ĩstare. et qui mos ferus ẽ quo¬
rũdã ĩ ferias sibi p̃mittere aliena cede
q̃rentibꝰ. ¶ põpeius hoc tẽpore cũ ami¬
cis magnanimitatẽ suã et metũ cesaris
simulabat. Inuẽte sũt litere eiꝰ cõtinẽtes
cesarẽ nõ audere ĩ cãpũ copias educere su¬
is tironibꝰ diffidentẽ. qui si pugne copiã
equis ĩ locis aliqñ faceret se rẽ oĩu opi-¬
nione celeri cõfectuꝵ. idq se expectare
atq sꝑare. Ibat ĩterea hispanias ãbiẽdo
et ut ip̃e dicebat ciuitates suaꝵ paͣtiũ
cõseruando. itaq et hispalĩ ueĩt. cõtraq
urbẽ ĩ oliueto castra posuit inde alias
atq alias adiit. ad extremũ mũde sb̃¬
stitit. quã sup̃mis cladibus aleã fortuna dele¬
genat. eo et cesaruenit. Contͣq popeuiz

Expanded text:
elusis custodiis, ad Cesarem transfugerunt. elusis custodiis, ad Cesarem transfugerunt. Multa preterea ab ipsis Pompeianis per eosdem dies crudeliter gesta sunt, ceu presagientibus fati diem sibi instare, et, qui mos ferus est quorumdam, inferias sibi premittere aliena cede querentibus. Pompeius hoc tempore cum amicis magnanimitatem suam, et metum Cesaris simulabat. Invente sunt littere eius continentes Cesarem non audere in campum copias educere suis tironibus diffidentem; qui si pugne copiam equis in locis aliquando faceret, se rem omnium opinione celerius confecturum, idque se expectare ac sperare. Ibat interea Hispanias ambiendout ipse dicebat, civitates suarum partium conservando. Itaque et Hispalim venit, contraque urbem in oliveto castra posuit, inde alias atque alias adiit, ad extremum Munde substitit, quam supremis cladibus aliorum fortuna delegerat. Eo et Cesar venit, contraque Pompeium
Abbreviated transcription (Latin):
tabelle qͦ emuric ꝓiecte sũt ĩuẽte. ĩ ꝗbꝰ
sic ad literã scͥptũ erat .I. mutiꝰ Cesari
sertus qualẽ me illi p̃stiti t ali iͣtute et
constãtia futuꝵ me ĩ te p̃stabo. simł et
runt. eoꝵ oratio simplex fuit. et aꝑta
et breuis si eis uitã largiret᷑ se die ꝓxĩo
oppidũ dedituros. quibꝰ cesar hoc unu
breue respondit. Cesar sũ fidẽ p̾stabo. sic
effectũ ut añ diem undecimũ kal maͣtii
oppido potiret᷑. Id cũ põpeio notũ eẽt de¬
posita spe curaq cordube defend̾nde ca¬
strisq motis abscessit. atq ucũbĩ oppi¬
dũ petiit. ibiq cõuocatis quos sibi fidos
arbitrabatuͣ ĩ ꝑauit ut sũmo studio ꝑ¬
quirerent qui ad eũ qui ue ad cesarem
ta quatuor ex hic qui cesaree fauentes
uictorie dicebant᷑ qiͣ cesarẽ amare ĩgẽs
crimen ẽẽt. securi ictos occidit. reliquos
intra oppidũ ĩclusit. e quibꝰ centũ uigĩti

Expanded text:
Tabelle quoque e muris proiecte sunt invente, in quibus Tabelle quoque e muris proiecte sunt invente, in quibus sic ad litteram scriptum erat: L. Mutius Cesari. sertus, qualem me illi prestiti, tali virtute et constantia, futurum me in te prestabo. Simul et runt. Eorum oratio simplex fuit et aperta et brevis: Si eis vitam largiretur, se die proximo oppidum dedituros. Quibus Cesar hoc unum breve respondit: Cesar sum: fidem prestabo. Sic effectum, ut ante diem XI Kal. Martii oppido potiretur. Id quum Pompeio notum esset, deposita spe et cura Cordube defendende, castrisque motis, abscessit atque Ucubim oppidum petiit, ibique convocatis, quos sibi fidos arbitrabatur, imperavit, ut summo studio perquirerent, qui ad eum quive ad Cesarem t, LXXIIII ex his, qui Cesaris faventes victorie dicebantur, quasi Cesarem amare crimen ingens esset, securi ictos occidit, reliquos intra oppidum inclusit, e quibus CXX,
Abbreviated transcription (Latin):
iss sius cuubꝰ nõ negaret. młta p̃t̾ hec
locutꝰ ẽ. q̃ sqͥrtoꝵ uicio cõfusa uix ĩtelli¬¬
gi possint. unũ illd̾ intelligit᷑ ꝙ multis
ultro citroq dcĩs tũc deditio nõ ꝓcessit.
¶Crescebat ut fit ĩ dies obsidio nec põpeiꝰ
expectatã opẽ aut ferebat aut mittebaͭ
obsessis. quin etiã ꝓ contione dixisse fe¬
rebatur ut qm̃ eis auxilio adeẽ nõ pos¬
s ip̃i noctu et bñficio tenebraꝵ e cõspe¬
ctu hostiũ euad̾rẽt. qd̾ cũ dixiss unũ ex
astãtibꝰ respõdisse ut pugne potiꝰ ꝙͣ fuge
signũ daret. eũq qui id dixiss qiͣ duci
ignauiã exꝓbrass neci datũ. hec quoq
res ex ꝓfugic agnita. ĩtus quoq ĩ oppido
angustie ita necesse est crescebãt. matꝰ¬
na e muro desiliens dixit se cũ ancilla suꝰ
statusse trãsfugere. illã forte cognito ꝓ¬¬
posito iugulata se fuga p̾cipiti euasisse.

Expanded text:
isset, suis civibus non negaret. Multa preter hec isset, suis civibus non negaret. Multa preter hec locutus est, que scriptorum vitio confusa vix intelligi possint. Unum illud intelligitur, quod, multis ultro citroque dictis, tunc deditio non processit. Crescebat, ut fit, in dies obsidio, nec Pompeius expectatam opem aut ferebat aut mittebat obsessis, quin etiam pro concione dixisse ferebatur, ut, quoniam eis auxilio adesse non posset, ipsi noctu et beneficio tenebrarum e conspectu hostium evaderent, quod quum dixisset, unum ex astantibus respondisse, ut pugne potius, quam fuge, signum daret; quumque id dixisset, quasi ducis ignaviam exprobrasset, neci datum. Hec quoque res ex profugis agnila. Intus quoque in oppido angustie ita necesse est crescebant. Matrona e muro desiliens dixit se cum ancilla sua statuisse transfugere; illam forte, proposito cognito, iugulatam, se fuga precipiti evasisse.
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ mali merebãt᷑ qr nichil mali feterant.
qui ad uos ur̃asq se aras et focos ĩ fausta
fiducia contulissent. Ius hospicii sãctũ gẽ¬
tibus soli uos sp̃iustis. atq utinã sp̃usse
suffic̾et ĩhumano illd̾ scelere iuolastis. mł¬
ta quoq ĩ hanc sentẽtiã dixit. quoꝵ ue¬
recũdia rep̾ssi ciues ab hospitũ cedibus se
cõtinuerũt. sic int̾dũ uuiꝰ boni uiri mł¬
tos int̾ malos ualuit oratio. et ĩt̾ hostes
etiã suũ honorẽ uͣtꝰ ĩuenit. ea res rela-¬
tu trãsfuge ĩ ex̾citu pͥmũ cesaris ĩnotuit.
die ꝓximo tulliꝰ quidã cũ catone quodã
lusitano legatꝰ ex oppido ad cesarẽ ueĩt.
huiꝰ pͥma paͣs oratioĩs fuit optare ut su-¬
tiã ĩ huiꝰ potiꝰ felicitate ꝙͣ in illiꝰ miẜiã p̾sti¬
tiss. finis aũt fuit se apõpeio dese̾tos uic¬
tos a cesare seq et oppidũ dedere/ atq o¬
rare ut clemẽtiã quã uictis gentibꝰ p̃bu-¬

Expanded text:
enim mali merebantur, quia nichil mali fecerant, enim mali merebantur, quia nichil mali fecerant, qui ad vos vestrasque se aras et focos infausta fiducia contulissent. Ius hospitii, sanctum gentibus, soli vos sprevistis, atque utinam sprevisse sufficeret: inhumano illud scelere violastis. Multa quoque in hanc sententiam dixit, quorum verecundia repressi cives ab hospitum cede se continuerunt. Sic interdum unius boni viri multos inter malos valuit oratio, et inter hostes etiam suum honorem virtus invenit. Ea res relatu transfuge in exercitu Cesaris innotuit. Die proximo Tullius quidam cum Catone quodam Lusitano legatus ex oppido ad Cesarem venit. Huius prima pars orationis fuit: ut sutiam in eius potius felicitate, quam in illius miseria prestitisset; finis autem fuit, se a Pompeio desertos, victos a Cesare, seque et oppidum dedere, atque orare, ut clementiam, quam victis gentibus prebu
Abbreviated transcription (Latin):
spetulator põpeianꝰ captꝰ atq occisus ẽ. cre¬
do ego iratos bello milites et ĩꝑatorie sui
inoꝵ cõscios atq clemẽtie. hoc remedii ge¬
nus excogitasse. ne quis faciẽ eiꝰ uideret
ut sic nullus euad̾ret. Cordubã põpeu
tenebant. Cesar obsidebat. illis tñ absẽ¬
tibus multisq ibi et magnis ĩsultibus
dec̾tatũ est. cũq die quodã ferro et flã¬
mis solito etiã grauiꝰ pugnaret᷑/ opidam
ira ĩ furorẽ u̾sa hospites ꝗ seturi secũ ui¬
re ueteris hospitii morabãt᷑ ĩspectãte ce¬
saris ex̾citu uigulatos e muris p̃cipitare
quasi crudelitate nõ uirtute uictoria q̃¬
reretur ĩceꝑant. spectaculũ miseꝵ atq
hoͣridũ. qua re ex genutu morientium
audita u̾niꝰ qui ad tutelã muri sub t̾rã
ĩ cuniculo erat exclamauit tetrũ scelus
et ĩmane flagitiũ nullaq nõ barbarie
detestandũ comisistis absq ulla cã. nich

Expanded text:
speculator pompeianus captus atque occisus est. Crespeculator pompeianus captus atque occisus est. Credo ego iratos bello milites, et imperatoris sui morum conscios atque clementie, hoc remedii genus excogitasse, ne quis faciem eius videret, ut sic nullus evaderet. Cordubam Pompeii tenebant, Cesar obsidebat, illis tamen absentibus, multisque ibi et magnis insultibus decertatum est; quumque die quodam ferro et flammis solito etiam gravius pugnaretur, oppidani, ira in furorem versa, hospites, qui securi secum iure veteris hospitii morabantur, inspectante Cesaris exercitu, iugulatos e muris precipitare, quasi crudelitate, non virtute, victoria quereretur, inceperant: spectaculum miserum atque horrendum. Qua re ex gemitu morientium audita, unus, qui ad tutelam muri sub terra in cuniculo erat, exclamavit: Tetrum scelus et immane flagitium, nullaque non barbarie detestandum commisistis, absque ulla causa. Nichil
Abbreviated transcription (Latin):
deo mirabilẽ audiebant. In hoc pͥncipio¬
in ip̃o maris ostio ubi occeanꝰ teͣris illabi¬
tur. et mediterraneũ hoc pelagꝰ nostru
parit int̾ legatos ĩuicẽ partiũ hinc didi¬
u illĩc uarũ et ãbobꝰ cũ ip̃a tepestate c̃¬
tatũ est. nec minꝰ auentis ac fluctibꝰ ꝙͣ
ab hostibꝰ ꝑiculi atq horroris. dũ et hinc
hostes seuirent et illinc seuitiã rabiẽq
hominũ maria cohercerent utraq clas-¬
se bello simul et naufragio laborãte due
partes duomaria duplex furor due
elemẽtoꝵ atq hominũ ꝑcelle. ꝑ hos dies
a cesarianis duo pedites capti sũt ꝗse
seruos dicerẽt. nõ licuit ĩ his cesari suã cõ¬
suerudine̾ seͬuare. ante ꝙͣ ad eũ ducerẽt᷑
ꝙ a cesariano ex̾citu trasfugissẽt recogni¬
ti et amilitibꝰ ĩt̾ fecti sũt. et tabellioẽs
capti qui ad põpeiũ coͣduba mitrebãtuͣ.
et p̾cisis illico maĩbꝰ sũt remissi. similite̾

Expanded text:
deo mirabilem audiebant. In hoc principiodeo mirabilem audiebant. In hoc principio ipso maris in ostio, ubi oceanus terris illabitur, et mediterraneum hoc pelagus nostrum parit, inter legatos invicem partium, hinc Didium, illinc Varum, et ambobus cum ipsa tempestate certatum est; nec minus a ventis ac fluctibus, quam ab hostibus, periculi atque horroris, dum et hinc hostes sevirent, et illinc sevitiam rabiemque hominum maria coercerent, utraque classe bello simul et naufragio laborante: due partes, duo maria, duplex furor, due elementorum atque hominum procelle. Per hos dies a Cesarianis duo pedites capti sunt, qui se servos dicerent. Non licuit in his Cesari suam consuetudinem servare: antequam ad eum ducerentur, quod a cesariano exercitu transfugissent, recogniti et a militibus interfecti sunt; et tabelliones capti, qui ad Pompeium Cordubam mittebantur, et precisis illico manibus sunt remissi. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles ab iuitio fuerãt eẽ ĩciꝑent odiosi.
hũc sibi nouissimũ belli actũ minime ne¬
gligẽdũ ratꝰ cesar eo raptĩ ꝓficiscit᷑. duo
ĩ hoc iter iux auditu credibilia ĩcid̾runt.
ꝑuenit. uiatori ne dicã ex̾citui celeritas
optãda. magnũ hoc. qd̾ seꝗt᷑ maiꝰ. hoꝵ si¬
quidẽ tã paucoꝵ spatio dieꝵ tã multas ĩt̾
curas. poema sqͥpsit qd̾ ĩscͥpsit iter ꝙ illd̾
scil in itinere edidiss. sic pierides armis
inserere et nũꝙͣ otiosũ ẽẽ didicerat. pͥmo
cesaris ĩ hispaniã aduẽtu ciuitatũ motus
ingens fuit. undiq legati ad eũ ũdiq
transfuge. iameĩ et põpeiani iuuenes si¬
ue in odiũ siue ĩtediu u̾tere ceꝑant. et
ut nulla eẽt ĩ eis culpa/ mos est tñ ãtiqꝰ
populoꝵ. semꝑ nouos dños nouas res op¬
tare. et fama ces aris haudĩm̾ito suꝑ oẽs
excreuerat. ut uniu̾si hoĩes eiꝰ splẽdore
caꝑent᷑. cuꝑentq corã c̾nere quẽ usq a¬

Expanded text:
rabiles ab initio fuerant, esse inciperent odiosi. Hunc sibi novissimum belli actum minime negligendum ratus Cesar eo raptim proficiscitur. Duo in hoc iter vix auditu credibilia inciderunt. bus pervenit, viatori, ne dicam exercitui, celeritas optanda. Magnum hoc; quod sequitur, maius. Horum siquidem tam paucorum spatio dierum, tam multas inter curas, poema scripsit, quod inscripsit Iter, quod illud scilicet in itinere edidisset. Sic Pierides armis inserere, et numquam otiosus esse didicerat. Primo Cesaris in Hispaniam adventu civitatum motus ingens fuit: undique legati ad eum, undique transfuge. Iam enim et pompeiani iuvenes sive in odium sive in tedium vertere ceperant, et, ut nulla esset in eis culpa, mos est tamen antiquus populorum semper novos dominos, novas res optare, et fama Cesaris haud immerito super omnes excreverat, ut universi homines eius splendore caperentur, cuperentque coram cernere, quem usque a
Abbreviated transcription (Latin):
uit. et ãtiqͣ et noua. ĩ finẽ eos ãguit
tãꝙͣ mala ꝓ bonis oĩ tp̃r reddidisset ĩ
pace seditiosi ĩ bello aũt ignaui: ꝙ gneꝰ
põpeiꝰ adolescẽs eoꝵ fretꝰ auxilio cesis ci¬
uibus agros et uicinia uastass. et ce¬
sis ciuibꝰ illic ꝯͣ se fasces et ĩꝑiũ suscepis

Expanded text:
vit, et antiqua et nova. In finem eos arguit, vit, et antiqua et nova. In finem eos arguit, tamquam mala pro bonis omni tempore reddidissent, in pace seditiosi, in bello autem ignavi; quod Gneus Pompeius adolescens eorum fretus auxilio, cesis civibus, agros et vicinia vastasset, et illic contra se fasces et imperium suscepis
Abbreviated transcription (Latin):
cesarẽ refert᷑. talibꝰ assuetũ mun̾ibꝰ nõ
gaudẽtẽ. huiꝰ g̾manũ sextũ põpeiũ ĩ cel¬
tiberia abscõdisse forrunã tradũt ne
qñ scil deessẽt bellis ciuilibꝰ alimẽta. it¬
orũda post p̃liũ expugnata ꝗdẽ ẽ a ce
sare. s ĩgenti pͥus sãguĩs ꝑfusa diliuo.
¶ꝑ eosdẽ dies expugnata rnͣsũ coͣduba
q̃ qualit̾ defetiss nõ ĩueĩo. magni ibi ⁊¬
motꝰ ĩgẽs ĩ ciuitate dissẽsio paͬte una ⁊¬
ad cesarẽ alt̾a ĩ cõtͣriũ ĩclinãte. cũq
eẽt ad aͣma discu̾sũ uicit paͣs q̃ cesarẽ
colebat sibiq oppidũ cessit.d̾ paͣte ad¬
magne urbi cuilib ĩsignis strages. Ce¬
sar hispali digressus ydibꝰ apͥlis gades pe¬
tiit. ĩd̾ ruͣsũ hispalĩ rediit. ut hispanaᷤ
res uelut ultima uolũtate dispon̾et qͦ
reu̾surꝰ ãpliꝰ nõ erat. Ibi uͦ cõtioe aduo¬
cata. bñficia sua ĩ eũ urbẽ cõmemora

Expanded text:
Cesarem refertur, talibus assuetum muneribus non Cesarem refertur, talibus assuetum muneribus non gaudentem. Huius germanum, Sextum Pompeium in Celtiberia abscondisse fortunam tradunt, ne quando scilicet deessent bellis civilibus alimenta. Munda post prelium expugti prius sanguinis perfusa diluvio. Per eosdem dies oppugnata rursum Corduba, que qualiter defecisset, non invenio. Magni ibi motus, ingens in civitate dissensio, parte una ad Cesarem, altera in contrarium inclinante; quumque esset ad arma discursum, vicit pars, que Cesarem colebat, sibique oppidum cessit. De parte admagne urbi cuilibet insignis strages. Cesar Hispali digressus idibus Aprilis Gades petiit; inde rursum Hispalim rediit, ut hispanas res velut ultima voluntate disponeret, quo reversurus amplius, non erat. Ibi vero concione advocata, beneficia sua in eam urb
Abbreviated transcription (Latin):
uestris cadau̾ibꝰ suꝑstites oppugnãt᷑. an
aliud petitis: an ꝗcꝙͣ furoribꝰ nũc etiã ue¬
stris deest: an uult aliud labienꝰ tã fer¬
uidꝰ insultator et alii cecid̾re tuis ĩstiga¬
tibus labiene et tu miser cũ aliis cada¬
uer unicũ iaces ꝙͣuis et tibi et uaro se¬
pulcra fcã repiã. et qm̃ tuis ĩ eo statu ua¬
casse nõ arbitror/ extimo illa cesaree ti
bi prsus ĩ debite fuisse clemẽtie. satisq au¬
guror. si sic ẽ te ut obstinato eras aĩo in¬
humatũ abici maluisse. Gneus ꝗdẽ põ¬
peiꝰ et humero et leuo crure saucio ĩter
medias cedes p̾lio pulsus excessit. hunc
ĩ letica ꝙ nec equo nec uehiculo uti poss
nemorosa auia penetrãtẽ fuga humili
et occuita atq ĩ spelũcis latitatẽ/ ceso¬
niꝰ cesaris legatꝰ resistẽtẽ adhuc et mi¬
ẜe spei reliꝗas refouẽtẽ assecutꝰ ad lau¬
ronẽ id est loco nom̃ obtrũcat. caput ad

Expanded text:
vestris cadaveribus superstites oppugnantur. An vestris cadaveribus superstites oppugnantur. An aliud petitis? An quicquam furoribus nunc etiam vestris deest? An vult aliud Labienus tam fervidus insultator? Et alii cecidere tuis instigatibus, Labiene, et tu, miser cum aliis cadaver unicum, iaces, quamvis et tibi et Varo sepulcra facta reperiam; et quoniam tuis in eo statu vacasse non arbitror, estimo illa cesaree tibi quidem prorsus indebite fuisse clementie, satisque auguror, si sic est, te, obstinato ut eras animo, inhumatum abiici maluisse. Gneus quidem Pompeius et humero et levo crure saucio inter medias cedes prelio pulsus excessit. Hunc in lectica, quod nec equo nec vehiculo uti posset, nemorosa avia penetrantem fuga humili et occulta atque in speluncis latitantem Cesonius, Cesaris legatus, resistentem adhuc et misere spei reliquias refoventem assecutus ad Lauronem id est loco nomen obtruncat. Caput ad
Abbreviated transcription (Latin):
q et suis addidit ut fugere hostes rati se¬
querẽt᷑ et hostibꝰ dẽpsit ut dũ suos fuge
suspicãt᷑ fugerẽt. Ita labienꝰ cesaris d̾sẽtor
ac trãsfuga suiq pͥstini duicis hostis ĩ exora¬
bilis. cui parare ꝑniciẽ q̃rebat uictoria
ĩsꝑatã sibi uͦ mo̾tẽ pepit. eo eĩ p̃lio et ip̃e
cõcidit unaq secũ actiꝰ uarꝰ et cũ eis tri
ginta milia hominũ cecid̾re. cecidissẽt plu¬
res nͥ tã ꝓximũ urbis ꝓfugiũ fuiss. de
uictoribꝰ ad tͥamilia cesi plures sauciipe¬
ditũ atq eꝗtũ. itaq cũ cesar muris ob¬
si dionẽ admouiss. agge̾ flebilis et hor¬
rendꝰ e cadau̾ibꝰ factꝰ est ꝑ quẽ ad oppu¬
ꝯnatioẽ urbis ascenderet᷑: que telis ac
mucronibꝰ uelut calce cõpacta ĩuicẽ cohe.¬
rebant. muriq cuiꝰpiã officiũ mĩstrabãt.
Ite nũc miẜi et ciuilibꝰ bellis ĩ cũbite dũ¬
q aliis ĩuid̾tis uos ip̃os oppͥmite. ecce de

Expanded text:
uis addidit, ut, fugere hostes rati, sequerentur, et hostibus dempsit, ut, dum suos fugere suspicantur, fugerent. Ita Labienus, Cesaris desertor ac transfuga suique pristini ducis hostis inexorabilis, cui parare perniciem querebat, victoriam insperatam, sibi vero mortem peperit. Eo enim prelio et ipse concidit unaque seclia hominum cecidere. Cecidissent plures, nisi tam proximum urbis profugium fuisset. De victoribus ad III millia cesi, plures saucii equitum ac peditum. Itaque, quum Cesar muris obsidionem admovisset, agger flebilis et horrendus e cadaveribus factus est, per quem ad oppugnationem urbis ascenderetur, que telis ac mucronibus velut calce compacta invicem coherebant, murique cuiuspiam officium ministrabant. Ite nunc, miseri, et civilibus bellis incumbite, dumque aliis invidetis, vos ipsos opprimite. Ecce de
Abbreviated transcription (Latin):
ut nũꝙͣ duce̾t nisi itin̾ibꝰ exploratis aut
ꝑ alios aut ꝑ se ip̃m. nõnũꝙͣ ĩt̾ hostes illo.¬
rũ habitu trãsgressus ĩcognitꝰ. ut ad sũmã
libratic oĩbꝰ dubitari poss an aĩosior esser
an cͣicũspectior cautiorq. celeritatis non

Expanded text:
ut numquam duceret, nisi itineribus exploratis aut per alios aut per se ipsum; nonnumquam inter hostes illorum habitu transgressus incognitus, ut ad summam, libratis omnibus, dubitari posset, an animosior esset, an
Abbreviated transcription (Latin):
ditꝰ eu̾teret. idq tũc etiã ĩopẽ fecisse at¬
q ere p̾ssũ alieno. maͬgaritaꝵ et gẽma¬
rũ et toreumatũ et signoꝵ et pictaꝵ ta¬
bulaꝵ auidissimꝰ. discipline uͦ domesti¬
ce tenax uald̾. nõ magnis ĩ rebꝰ mͦ s ĩ mi¬
nimis. ita ut pistorẽ ꝙ cõuiuis nõ eũdẽ
quẽ sibi pane̾ ministraret uĩcdis ĩ nec¬
teret. et liberrũ sibi acceptissimũ ꝙ ro¬
mani eꝗtis uxorẽ uiolass nullo licet
accusate moͣte multau̾it. nõ tñ pudici.¬
tiã quã ĩ alia exigebat ĩ se p̃stitit. ĩfama¬
tꝰ et rome illustͥu adulteriis femĩaru.
ĩ quibꝰ collegaꝵ eiꝰ crassi et põpeii cõiu-¬

Expanded text:
ditus everteret; idque tunc etiam inopem fecisse atque ere pressum alieno. Margaritarum et gemmarum et toreumatum et signorum et pictarum tabularum avidissimus; discipline vero domestice tenax valde, non magnis in rebus modo, sed in minimis ita, ut pistorem, quod convivis non eumdem, quem sibi, panem ministraret, vinculis innecteret, et libertum sibi acceptissimum, quod romani equitis uxorem violasset, nullo licet accusante, morte multaverit. Non tamen pudicitiam, quam in alio exigebat, in se prestitit; infamatus et Rome illustrium adulteriis feminarum, in quibus collegarum eius Crassi et Pompeii coniu
Abbreviated transcription (Latin):
tosẜm ꝙ ap̃claris autoi̾bꝰ spãsi tͣdita eli¬
c̾e er ĩ unũ studio collig̾e dabit᷑. nõ ꝗde
oĩa nec opotet. s q̃ uł utilia cognitu ur
dele̾tabilia uid̾bũtur. ¶Coͣpore ꝗdẽ alt̾
fuit. cãdidꝰ teres maxiaꝵ uiriũ. ꝑitia
rei militaris eximia. ĩ credibil patiẽtia
laboꝵ. uultu modico sb̃pleno. oculicni¬
gris atq uiuacibꝰ. ualitudĩe usq sb̾ ex¬
solitꝰ et ꝑ ꝗetẽ uisis cõcuti. ĩ coͣporic cul¬
tu curiosior parũp ꝙͣ reꝗrere uid̾retur
tãti aĩ magnitudo. Caluiciũ egre tulit
reuocare capillũ a u̾tice ĩfrõtẽ cõsuetꝰ.
et e cũtis honoi̾b̾ a senatu et populo sibi
oblatis nullũ recipit auidiꝰ ꝙͣ ꝑennis usũ
lauree. qua caluitiũ tegeretuͣ. reliqͦ etiã
cultu coͣporis ĩsignẽ exritisse et ĩ pace cõ¬
stat et ĩ bello. mũdũ p̃tͥea d̾licatũ niti¬

Expanded text:
od a preclaris auctoribus sparsim tradita elire, et in unum studio colligere dabitur; non quidem omnia, nec oportet, sed que vel utilia cognitu vel delectabilia videbuntur. Corpore quidem altus fuit, candidus, teres, maximarum virium; peritia rei militaris eximia, incredibili patientia laborum; vultu modice subpleno, oculis nigris atque vivacibus, valetudine usque sub exsolitus, et per quietem visis concuti. In corporis cultu curiosior parumper, quam requirere videretur tanti animi magnitudo. Calvitium egre tulit, revocare capillum a vertice in frontem consuetus, et e cunctis honoribus a senatu et populo sibi oblatis nullum recepit avidius, quam perennis usum lauree, qua calvitium tegeretur. Reliquo etiam cultu corporis insignem extitisse et in pace constat et in bello
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtiã ĩ uictos oẽ suã potẽtiã ĩ ciues effũ¬
dere. nich̾ de tãto ĩꝑro suũ erat p̃t̾ gloriã
et ĩꝑii nudũ nomẽ. peciũas oĩ etate cõtẽp¬
serat. uoluptates ut sꝑneret iã sibi etas
deuexa p̾stabat. negare nõ possũ ꝗnĩ re¬
publica iuueĩs paulo ĩpetuosior et pͥnci¬

Expanded text:
mentiam in victos, omnem suam potentiam in cives effumentiam in victos, omnem suam potentiam in cives effu de tanto imperio suum erat preter gloriam et imperii nudum nomen. Pecunias omni etate contempserat: voluptates ut sperneret, iam sibi etas devexa prestabat. Negare non possum, quin in republica iuvenis paulo imperiosior, et princi
Abbreviated transcription (Latin):
niã ĩlibͥs officioꝵ leg̾it. uexatis ĩꝗt ac
ꝑditis ext̾is natioĩbꝰ ad exẽplũ amissi
ĩꝑii poͣtari ĩ tͥũpho massiliã uidimꝰ et
thesalia et tapso et mũda uictorie in¬
gẽtes s tͥũphꝰ nullus. ueteri eĩ more ro¬
mano nũꝙͣ tͥũphꝰ ciuili sãguine q̃ re¬
bat᷑. hic ig̃ tͥũphoꝵ et belloꝵ et fũdẽ¬
di sãguĩs finis fuit. ita tãdẽ lõgie bellic⁊
pax alta successerat. ¶Ea ꝗdẽ reꝵ magni¬
tudo et claritas uictori gloi̾a extei̾s gẽtibꝰ
stuporẽ siuis ciuibꝰ liuorẽ odiuq peꝑit.
neminẽ c̾te clemẽtiꝰ neminẽ liberaliꝰ uic
toiͣa usũ cõstat. idq maximi sũt autores.
ĩuidebãt tñ. et qd̾ mirabei̾s ĩuidẽtes c̾ta¬
bãt eũ honoribꝰ onerare. posite ĩtẽplic y¬
magines suggestꝰ in cu̾ia fastigiũ ĩ domo
mẽsis ĩ celo ip̃e pat̾ patͥe ꝑpetuusq dicta¬
tor. ita eĩ hec oĩa scͥpta sũt. ip̃e suã oẽ cle¬

Expanded text:
s Officiorum legerit: Vexatis, inquit, ac perditis externis nationibus, ad exemplum amissi imperii portari in triumpho Massiliam vidimus et Thessalia et Tapso et Munda victorie ingentes, sed triumphus nullus. Veteri enim more romano numquam triumphus civili sanguine querebatur. Hic igitur triumphorum et bellorum et fundendi sanguinis finis fuit: ita tandem longis bellis pax alta successerat. Ea quidem rerum magnitudo et claritas victori gloriam, externis gentibus stuporem, suis civibus livorem odiumque pepererat. Neminem certe clemstat, idque maximi tradunt auctores. Invidebant tamen, et, quod miraberis, invidentes certabant eum honoribus onerare. Posite templis imagines, suggestus in curia, fastigium in domo, mensis in celo, ipse pater patrie perpetuusque dictator. Ita enim hec omnia scripta sunt. Ipse suam omnem cle
Abbreviated transcription (Latin):
cesoꝵ hostiũ et si nõ romaĩs ar hũano
gen̾i exꝓbratio ĩgẽs fieret. Si ꝗdẽ eiꝰ duc¬
tu ut ab illustͥbꝰ tͣditũ ẽ autoribꝰ ũd̾cies
ut fere oẽs sũt autores ut c̾tioe̾s tͣdũt
ꝗnꝗes. pͥmꝰ tͥũphꝰ fuit d̾ gallia atqbri

Expanded text:
cesorum hostium, etsi non Romanis, humano generi exprobratio ingens fieret. Siquidem eius ductu, ut ab illustribus traditum est auctoribus, undecies ut fere omnes sunt auctores, ut certiores tradunt, quinquies. Primus triumphus fuit de Gallia at
Abbreviated transcription (Latin):
las ad senatũ ad amicos ĩt̾ alios cicerõe
ꝗ pace dixerĩ tãti uiri sepe et multũ ĩ illiꝰ
amicitia uariauit. Scͥpsit et adoloscẽtulꝰ
ãbigit᷑ ita nẽpe de illo scͥptũ ẽ .uir. qͦ ne¬
agmine eq̃s ĩt̾dũ pedes sepiꝰ cernebatur.
ner gelu nec sole nec pluuia caput oꝑiẽs.
exhortãs docẽsq assidue ꝗd agẽdũ ꝗd ca-¬
uendũ. et p̃stĩ exͦ milites ad laborẽ erige̾ ᷤ

Expanded text:
las ad Senatum, ad amicos, inter alios Ciceronem, las ad Senatum, ad amicos, inter alios Ciceronem, qui, pace dixerim tanti viri, sepe et multum in illius amicitia variavit. Scripsit et adolescentulusambigitur. Ita nempe de illo scriptum est: Vir, quo neagmine, eques interdum, pedes sepius, cernebatur, nec sole nec gelu nec pluvia caput operiens, exortans docensque assidue, quid agendum, quid cavendum, et p
Abbreviated transcription (Latin):
abstinẽtie sic elq̃ntie ĩ ops fuitꝰ qͣ oĩu se¬
culoꝵ duces hauddubie antecessit. et ɨ¬
sumos eqͣuit oratores. qd̾ ita eẽ oratoꝵ
pͥnceps et cesaris hostis cicero cõfirmat.
et qd̾ mireris ad brutũ scͥbens. neq tm̃
militari aut oratoria eloq̃ntia q̃ habetu
ad p̾sẽres enituit. s et libros scͥpsit reꝵ
añ alios suaꝵ. ꝗ ab aliis ꝗ rebus ip̃is ĩter¬
fuerãt digesti sũt et ĩ lucẽ editi. ud̾ hoꝵ
q̃ de rebꝰ cesaris scͥpsimꝰ maxima paͣs dece̾p¬
ta est. scͥpsit et alios plures ꝗ ita sibi ꝓpte̾
ingenii uelocitatẽ adeo nicħ aut modicũ
tẽporis occupabãt obstabantq negotiis.
ut qͦsdã ex eis ĩ alpiũ trãsitu belli gallici
tẽporis. quosdã ĩ medio ꝑiculosissimoꝵ
ardore belloꝵ. unũ cuis supͣ meminimꝰ
dũ ab nͣbe roma qͣttuor et uigĩti diebus
ult̾iorẽ hispaniã ꝑueĩss. scͥpsit et episto¬

Expanded text:
abstinentie, sic eloquentie inops fuit, qua et omnium seabstinentie, sic eloquentie inops fuit, qua et omnium seculorum duces haud dubie antecessit, et summos equavit oratores. Quod ita esse oratorum princeps et Cesaris hostis Cicero confirmat, et, quod mireris, ad Brutum scribens. Neque tantum militari aut oratoria eloquentia, que habetur ad presentes, enituit, sed et libros scripsit rerum ante alios suarum, qui ab aliis, qui rebus ipsis interfuerunt, digesti sunt et in lucem editi; unde horum, que de rebus Cesaris scripsimus, maxima pars decerpta est. Scripsit et alios plures, qui ita sibi propter ingenii velocitatem adeo nichil aut modicum temporis occupabant obstabantque negotiis, ut quosdam ex eis in Alpium transitu belli gallici temporibus, quosdam in medio periculosissimorum ardore bellorum, unum, cuius supra meminimus, dum ab urbe Roma IIII et XX diebus ulteriorem in Hispaniam pervenisset. Scripsit et episto
Abbreviated transcription (Latin):
mauritanie et añ oes egipti regina cle¬
opatra cuiꝰ supͣ mẽtioẽ fetimꝰ. cũ qua¬
nõ cõtẽtꝰ ĩ medio belli cuuilic aͣdore uo¬
luptati multũ tẽporis ĩpendisse. post belli
finẽ ĩ urbẽ romã euocatã nec nͥ multis ho¬
noribꝰ ac donis ornatã redire tͥbuit ĩ egip¬
tũ. filiũq ex ea susceptũ agnouit. suũq
illi nomẽ ĩponi nõ erubuit. quẽ ꝗdã cesa¬
ri er aspectu et ĩcessu ꝑsimilẽ ꝓdid̾re. ĩt̾
het tñ et cibi ꝓrsus ĩ differẽtis et paͣcissi¬
mꝰ uini fuit. ut mirari posses ꝗd sibi siñ
bacho et cibis lenio̾i̾bꝰ uellet uenꝰ. neq uͦ
ut eas recõd̾ret qd̾ fere oẽs faciũt ꝗ di¬
uitias q̃rũt. s ut laͣgiter liberalit̾q dif¬
fund̾ret. ita duoꝵ auaritie maloꝵ alte¬
rũ nesciebat alt̾o laborabatꝰ. uñ et ĩ hi¬
spania ĩ gallia ⁊̃ egipto multa ꝗde̾ rome
effiacto erario uniu̾sa diripuit. s nõ ut

Expanded text:
Mauritanie, et ante omnes Egypti regina Cleopatra, cuius supra mentionem fecimus, cum qua tentus in medio belli civilis ardore voluptati multum temporis impendisset; post belli finem in urbem Romam evocatam, nec nisi multis honoribus ac donis ornatam redire tribuit in Egyptum, filiumque ex ea susceptum agnovit, suumque illi nomen imponi non erubuit, quem quidam Cesari et aspectu et incessu persimilem prodidere. Inter hec tamen et cibi prorsus indifferentis et parcissimus vini fuit, ut mirari posses, quid sibi sine Baccho et cibis lenioribus vellet Venus. Neque vut eas reconderet, quod omnes fere faciunt, qui divitias querunt, sed ut largiretur liberaliterque diffunderet. Ita duorum avaritie malorum alterum nesciebat, altero laborabat; unde etiam in Hispania, in Gallia, in Egypto multa quidem, Rome autem effracto erario universa diripuit. Sed non ut
Abbreviated transcription (Latin):
rat africanꝰ ĩuidie. Cesar bñficiis obsti¬
terat. tutiꝰ illud apparuit. Rẽ u̾issĩa
s mirabilẽ et ĩdignã dicã. delicatis a¬
nimis ip̃a benificẽtia ꝗͣuis erat. et unũ
oĩa posse multis utile. s molestũ oĩbus.
hĩc ĩuidie ĩcremẽta. ꝗd facerẽt ĩꝑatori
ĩpio ꝗ pati clemẽtẽ pͥncipẽ et muĩficũ
nequerũt. uñ heͣcle amorẽ oĩu m̾ebat᷑.
ĩd̾ oĩi feͬme odia. et paucoꝵ ĩsidias ⁊
ad ultimũ cã moͣtis ĩueĩt. de qͦ ĩ extre¬
mo dicã / eo ꝙ extͤmꝰ hũ anoꝵ actuũ sit

Expanded text:
rat Africanus invidie, Cesar beneficiis obstiterat: tutius illud apparuit. Rem verissimam, sed mirabilem et indignam dicam delicatis animis: ipsa beneficentia gravis erat, et unum omnia posse multis utile, sed molestum omnibus. Hinc invidie incrementa. Quid facerent raptori impio, qui pati clementem principem et munificum nequiverunt? Unde hercle amorem omnium merebatur, inde omnium ferme odia et paucorum insidias et ad ultimum causam mortis invenit. De qua in extremo dicam eo, quod extremus humanorurm actuum sit
Abbreviated transcription (Latin):
histoi̾e ĩ loco scͥptoꝵ uicio cõfusa p̃t̾eo ad
finẽ ꝓperãs. hic eͣgo belloꝵ ciuiliũ ĩ his¬
paĩa finis esto. His tot bellis exactis
tot laboi̾bꝰ exãclatis qͦs nedũ pati s scͥbeͣ
s leg̾e. s audire difficile ẽ. uictor cesar
romã rediit. felix meo iudicio u̾ir feu¬
citate bellica. et ẜm seculũ loqͦ⁊ si patͥe
hostes tm̃ nõ et patͥa uiciss. ea c̾te fuit

Expanded text:
historie in loco scriptorum vitio confusa pretereo ad finem properans. Hic ergo bellorum civilium in Hispania finis esto. Caput 27 His tot bellis exactis, tot laboribus exantlatis, quos nedum pati, sed scribere, sed legare, sed audire difficile est, victor Cesar Romam rediit, felix meo iudicio quidem vir felicitate bellica, et secundum seculum loquor, si patrie hostes tantum, non et patriam vicisset. Ea certe fuit
Abbreviated transcription (Latin):
mã attigit. Iam diut̾nitas belli pacẽ
labor reqͥem triũphũ uictorie flagita¬
bant. nõ ciuiles ꝗdẽ iste s hostiles ille
d̾ quibꝰ antea diximꝰ. quomꝰ aũt tͥũpha-¬
ret: aut qua ratiõe ꝗesceret de scͥptu
sit. nil actũ credens cũ quid suꝑeẽt agẽ¬
dũ. cũ adhuc et belloꝵ et laboꝵ mate¬
ria suꝑeẽt. põpeii magni filii hispaĩas
occupam̃t. seq̃bat᷑ aũt illos nõ ꝗdẽ patͥs
uirtus. s hominũ fauor ingens et pat̾¬
nũ nom̃ Gneus ac sextꝰ. sic ꝓ uno duo ᷤᷤ
sb̾stituerat fortuna põpeios. egeratq
Gneus maior natu cui plus ĩ dustͥe ĩerat
atq cõsilii. cõfugiẽdo ĩfidẽ ac cliẽtelã om¬
niu hispanie ciuitatũ p̃cundoq er fortu

Expanded text:
aput 26 Iam diuturnitas belli pacem, labor requiem, triumphum victorie fagitabant, non civiles quidem iste, sed hostiles ille, de quibus antea diximus. Quamodo autem triumpharet aut qua ratione quiesceret, de quo scriptum sit: Nil actum credens, quum quid superesset agendum, quum adhuc et bellorum et laborum materia superesset? Pompeii Magni filii Hispanias occupabant; sequebatur autem illos non quidem patris virtus, sed hominum favor ingens et paternum nomen; Gneus ac Sextus. Sic pro uno duos substituerat fortuna Pompeios. Egeratque Gneus, maior natu, cui plus industrie inerat atque consilii, confugiendo in fidem ac clientelam omnium Hispanie civitatum precan
Abbreviated transcription (Latin):
tigalia mod̾ratꝰ ẽ regno ĩ formã ꝓiuĩcie
redacto salustiũ ꝓcõsulẽ cũ ex̾citu p̃fecit.
idẽ fecit uticensibꝰ. utͦbiq bona eoꝵ ciui¬
u romanoꝵ ꝗ cõtͣ se aͣma tulissẽt uẽdi
fecit. tapsitanis leptitanis thisoritaĩs
pecunie frumẽti atq olei multã ãnuã
ĩposuit. bona ciuiũ atq ip̃as ciuitates
ab oĩ direptioẽ et ĩiurias saluas ac lib̾as
eẽ iussit. eũdẽ morẽ caralis tenuit. quo¬

Expanded text:
tigalia moderatus est, regno in formam provincie tigalia moderatus est, regno in formam provincie redacto Sallustium proconsulem cum exercitu prefecit. Idem fecit Uticensibus. Utrobique bona eorum civium romanorum, qui contra se arma tulissent, vendi fecit. Tapsitanis, Leptitanis, Tisdritanis pecunie, frumenti atque olei multam annuam imposuit. Bona civium atque ipsas civitates ab omni direptione et iniuria salvas ac liberas esse iussit. Eumdem more
Abbreviated transcription (Latin):
erat. uisi pautiores a pluribꝰ ĩuadũtur.
oppͥmũt᷑q uelocit̾. ubi se scipio circũuẽ¬
tũ uidit puduit uiuere. atq añ ꝙͣ cape¬
retꝰ ferrũ mͥsit ĩ uiscera. Irrũpetibꝰq ⁊
militibꝰ et q̃rẽtibꝰ ubinã eẽt ĩꝑator res-¬
pondit uocẽ illã famosissimã et a ma-¬
gnis laudatã uiris. qua suoꝵ maioru
gloriã ĩ africa equasse illũ dicũt. ego cre¬
derẽ si uellẽ et potest ꝗ uuit credere.Im¬
ꝑator bñ se habet ĩquit. atq ita ĩcognitꝰ
expirauit. comites eiꝰ toͣqͦtꝰ damassipus
et pletoriꝰ ĩt̾fecti sũt. atq hic belli cuul
ĩ africa finis fuit. ¶Cesar bello africe
ter ĩ uirias obliuisci nõ tñ prsus ĩ memor
offensaꝵ et p̃mio et pene aĩu applicu¬
it. pene ĩꝙͣ pecuniarie. nã penã sãguis
naturalit̾ abhoͣrebat. zamẽsibꝰ ꝙ regẽ
excluserãt liberalis fuit. tͥbuta er uec¬

Expanded text:
erat. Visi pauciores a pluribus invaduntur erat. Visi pauciores a pluribus invaduntur opprimunturque velociter. Ubi Scipio se circumventum vidit, puduit vivere, atque, antequam caperetur, ferrum mersit in viscera. Irrumpentibusque militibus et querentibus ubinam esset imperator, respondit vox illa famosissima et a magnis laudata viris, qua suorum maiorum gloriam in Africa equasse illum dicunt, et ego crederem, si vellem, et potest, qui vult, credere. Imperator bene se habet, inquit, atque ita incognitus expiravit. Comites eius Torquatus, Damasippus et Plectorius interfecti sunt. Atque hic belli civilis in Africa finis fuit. Cesar, bello Africe eter iniurias oblivisci, non tamen prorsus immemor, offensarum et premio et pene animum applicuit, pene, inquam, pecuniarie, nam penam sanguinis naturaliter abhorrebat. Zamensibus, quod regem excluserant, liberalis fuit: tributa et vec
Abbreviated transcription (Latin):
uritaniã iret ad cesarẽ faustꝰ forte et
affraniꝰ cũ mile uiris ad hispaĩas ibant.
cũq ĩuicẽ cõflixissent uicit sitiꝰ. et reli-¬
quis ĩt̾fectis aut ĩ fidẽ acceptis. faustu
ip̃ cepit et afframũ cũ uxoribꝰ filiisq
ad cesarẽ ꝑducturꝰ. nec multo post dissẽ¬
sione int̾ milites exorta faustꝰ et affra-¬
niꝰ occidũt᷑. cõiugibꝰ natisq cesar et sa¬
lutẽ d̾dit et bonarestiturt. dũ sic du¬
ces põpeianaꝵ paͣciũ ũdiq qrͣ frõdes ꝑ
autũnũ ruerent. fartuneq tubiibus
agerẽt᷑ solus qiͣ dux ducũ scipio resta¬
bat. nauibꝰ quidẽ longis aliqͦt cũ comi¬
tibus ip̃e qͦ ad hispanias ibat. credo ꝙ
ibi ꝑ filios magni põpeii refoueri ciuile
bellũ et recalescere ferebat᷑. cũ diu mul¬
tũq pelago iactatꝰ cuͣsu explicare neꝗ¬
uiss ad hipponẽ regiũ uẽtus eũ et sua
sors appulit ubi tũc ip̃iꝰ .p. Sitii classis

Expanded text:
uritaniam iret ad Cesarem, Faustus forte et uritaniam iret ad Cesarem, Faustus forte et Afranius cum mille viris ad Hispanias ibant; quumque invicem conflixissent, vicit Sitius, et, reliquis interfectis aut in fidem acceptis, Faustum ipsum cepit et Afranium cum uxoribus filiisque ad Cesarem perducturus. Nec multo post, dissensione inter milites exorta, Faustus et Afranius occiduntur: coniugibus natisque Cesar et salutem dedit et bona restituit. Dum sic duces pompeianarum partium undique quasi frondes per autumnum ruerent, fortuneque turbinibus agerentur, solus quasi iam dux ducum Scipio restabat. Navibus quidem longis aliquot cum comitibus ipse quoque ad Hispanias ibat, credo, quod ibi per filios magni Pompeii refoveri civile bellum et recalescere ferebatur. Quum diu multumque pelago iactatus cursum explicare nequisset, ad Hipponem regium ventus eum et sua sors appulit, ubi tunc ipsius P. Sitii classis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ petreio extremaꝵ comite fortunaꝵ
ut ĩuicẽ ferro d̾ceͣtarẽt. alt̾q alteꝵ occi-¬
deret. cõsensit ille nõ difficult̾ ut ꝗ ui-
uere ãpliꝰ grauaret᷑. cõcũrũt ig̾ ex cõdito
et perreio obtrũcato rex suꝑstes ꝗd iã
ageret: in se manũ u̾tit s cũ pectus
ferro trãsuberare nõ poss seu metu ĩpe¬
diẽte seu lorica sẽuũ suũ ut se occid̾ret
ex orauit et obediens seruus fuit. se¬
cũdũ alios petreiꝰ et orãtẽ regẽ et ex or¬
dine se met ip̃m eodẽ mucrone ꝑfodit.
qd̾cũq hoꝵ ueriꝰ id qd̾ cõstat apparato
ĩ cõuiuio et ut dicã qd̾ sentio ab ebriis
factũ ẽ. mẽseq et dapes et pocula hinc
romano sãguĩe hĩc regio maduerũt. hic
est petreii hic et iube regis exitꝰ. nec feli¬
congressus nẽpe cũ.p. Sitio cesaris legato
p̾lio uictꝰ et fuso ex̾citu ĩt̾fectꝰ ẽ. cũq si¬
tius idẽ uictis hostibꝰ ipse cũ paucis ꝑ ma¬

Expanded text:
cum Petreio, extremarum comite fortunarum, cum Petreio, extremarum comite fortunarum, ut invicem ferro decertarent, alterque alterum occideret. Consensit ille non difficulter, ut qui vivere amplius gravabatur. Concurrunt igitur ex condicto, et, Petreio obtruncato, rex superstes quid iam ageret? in se manum vertit; sed quum pectus ferro transverberare non posset, seu metu impediente seu lorica, servum suum, ut se occideret, exoravit, et obediens servus fuit. Secundum alios Petreius et orantem regem, et e ordine semetipsum eodem mucrone perfodit. Quodcumque horum verius, id quod constat, apparato in convivio, et, ut dicam quod sentio, ab ebriis factum est, menseque et dapes et pocula hinc romano sanguine, hinc regio maduerunt. Hic est ergo Petreii, hic est Iube regis exitus. Nec feliCongressus nempe cum P. Sitio, Cesaris legato, prelio victus, et, fuso exercitu, interfectus est. Quumque Sitius idem, victis Hostibus, ipse cum paucis per Ma