comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abebat. multi quidem e fratrib in eun¬
am modum. pleriq saxo suꝑiecti mon¬
is cauata: receptacula sibi fecerant. Dis¬
tpuli uero octoginta erant. qui ad exẽ¬
plum beati magistri instituebantur.
semo ibi quicquam ꝓprium habebat
omĩa in medio conferebantur. non eme¬
re aut uendere. ut plerisq monachis mo¬
ns est quicquam licebat. Ars ibi excep¬
nsscriptorib nulla habebatur. cui ta¬
men oꝑi minor etas deputa  batur.
Maiores orationi uacabant. Ra¬
rus cuiquã extra cellulam suã egressꝰ nisi
tum ad locum orationis conueniebant
Eybum unum om̃s post horam ieiu¬
nii accipiebant. Uinum nemo uoue¬
nit: nisi quem infirmitas coegisset. Ple¬
no cameloꝵ setis uestiebantur. Mollior
ili habitus: ꝓ crimine erat. Qd̃ eo ma¬
as sit mirũ necesse est. qd̾ multi inter
os nobiles habebantur. qui longe aliter
iducati. ad hanc se humilitatem et patien¬
nam cocgerant. Pluresq ex his postra e¬

Expanded text:
habebat, multique ex fratribus in eunhabebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea e
Abbreviated transcription (Latin):
auliret. Quia ex ore infantium atq
lactentium. in martino dñi laude yti¬
ta. et ostensus pariter. et destructas est
inimicus. Iam uero sumpto episdop¬
tu qualem se quantũq prestirerit. ũ
est nr̃e facultatis cuoluere. Idem ma
constantissime ꝑseuerabat qui puis
fuerat. Eadem in corde eius humls̃
cadem in uestitu eius uilitas erat. an
ita plenus auctoritatis et grẽ impls
episcope dignitatem ut non fans
ꝓpositum monachi uirtutem q deltis
Alquandiu uero adherenti ad puill
cellula usus est. Demñ cum inquis¬
nem frequentantium ferre non se d
duob fere extra enuitatem milbi
nasterium sibi statint. Qui bel
secretus et remotus erat: ut lasteꝰ
radni on non desideraret. Ex una late
qpesa montis excelsa rupe ambiebat᷑.
ssum planiciem liger fluuius reduc
ꝯpenlulum sinu clauserat. una tantũ
aemq arta ad modum uia adiri po¬
aut. Ip̃e ex lignis contextam cellulam

Expanded text:
audiret, qui ex ore infantium adque audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi itudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam
Abbreviated transcription (Latin):
talem eccłie sacerdoten. Pauci tamen et
non nulli ex ep̃is. qui ad constituendum
antistitem fuerant euocati. impie repug¬
nabant dicentes. scilicet contemptibilem
ẽẽ ꝑsonam. indignum ẽẽ episcopatu. ho¬
minen uultu despicabilem. ueste sordidũ.¬
crinre o fformem. Itea a popiso sctutacrs¬
p̃cipue defensor quidam nomine de
restitisse. unde animaduersum est gi¬
uiter. illum lectione ꝓpħica tune nor¬
tum. Nami cum fortuitu letor euslg¬
di eo die offitium erat interclusus apri
defuisset. turbatis ministris dnmi egpa¬
tatur qui non aderat unus ex cutũta¬
tib sumpto psalterio: quem primũnt¬
sum inuenit arripuit. Osalmus anti
hic erat. Ex ore infantium et lactanti¬
um ꝑfecisti laudem ꝓpter mimicos tux
ut destruas inimicum et defensorem
Quo lecto clamor popłi tollitur. pars
diuersa confunditur. atq ita habitum
est diuino nutu psalmum hunc lectu
fuisse: ut testimoniũ oꝑis sui defene

Expanded text:
tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidumcrine deformem. ita a populo sententiae spraecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor
Abbreviated transcription (Latin):
bat ingreditur: exclusisq om̃ib turbis su¬
ꝑstratus corpori aliquantisꝑ orauit. Mox
uiuescente uultu marcescentib oculis in
ora illius defunctus erigitur. lentoq cona¬
mine enisus assurgere. app̃hensa beati ui¬
ri dextera in pedes constitit. atq ita cum
co usq ad uestibulum domus. turba omni
spectante ꝓcessit. Sub idem fere temꝑe.¬
martinus ad episcopatum turonite eccłie
petebatur. S cum erui monasterio suo
non facile possit. ruricius quidam unus
e ciuib uxoris langore simulato. ad genu¬
a illius ꝓuolutus ut egrederetur obtinuit.
ita dispositis iam in itinere ciuium tur¬
bis sub quadam custodia ad ciuitatẽ us¬
q deducitur. Mirum in modum incre¬
dibilis multitudo non solum ex illo oppi¬
do: s etiam ex uicinis urbib suffragia
ferenda conuenerant. un a om̃ium uolun¬
tas. eadem uota. eademq sententia. marti¬
num episcopatu dignissimũ. felicem fore

Expanded text:
bat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis subat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore
Abbreviated transcription (Latin):
reliquissent. Ita redditus uite. statim bap¬
tisia consecutus. plures postea uixit an¬
nos. primus q apd̾ nos martini uirtutũ
uel materia uel testimoniũ fuit. Idem ta¬
men referre erat solitus se corpore exutũ
ad tribunal iudicis ductum. deputandũ¬
ꝙ obseuris locis. et uulgarib turbis tristẽ
excepisse sententiam: tum ꝑ cluos angłos
iudiei fuisse suggestum. hunc cẽ ꝓ quo mar¬
tinus oraret. ita ꝑ eosdem angłos se iussum
reduci. et martino redditum uiteq pristine
restitutum. Ab hoc primo tempore beati
uiri nomen enituit: ut qui sc̃s iam ha
cus etiam haberetur. Nec multo post
dum agrum lupicini cuiusdam honora¬
ti scd̃m scłm uiri p̃teriret. clamore et luc¬
tu turbe plangentis excipitur. ad quam
cum sollicitus astitisset. et quis eẽt fletus¬
hic inquireret. indicatur unum efami¬
lia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse.
Quo cognito cellulam in qua corpus iace¬

Expanded text:
reliquissent. ita redditus uitae, statim bapreliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam cus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iace
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinis. Paucis quippe interpositis dieb
langore correptus ui febrium laborabat:
ac tum martinus forte discesserat. Et cũ
ꝑ triduum defuisset. regressus exanune
corpus inuenit: ita subita mors fuerat
ut absq baptismate humanis reb excede¬
ret. Corpus in medio positum tristi meren¬
tium fratrum frequentabatur offitio. cum
martinus flens et eiulans accurrit. Tum
di cellulam inqua corpus iacebat ceteros
iubet. ac forib obseratis suꝑ examinata
defuncti fratris menbra ꝓsternitur. Et
cum aliquandui orationi incubuisset
tus paululum. et indefuncti ora defixi
tabat euentum. Uixq duarum fere ho¬
rarum spacium intercesserat. uidit defũc¬
tum paulatim menbris om̃ib commoue¬
ri: et laxatis in usum uidendi palpitare
luminib. Tum magna uero ad dñm uoce
conuersus grãs agens: cellulam clamore
compleuerat. Quo audito qui ꝓforib as¬
stiterant statim irruunt. mirum specta¬
culum qd uidebant uiuere. quem mortuũ

Expanded text:
ciplinis: paucisque interpositis diebus ciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum di cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset tus paululum et in defuncti ora defixustabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
rii quen ad exilium bereticoꝵ uis coe¬
gerat turbatam eccłiam comperisset:
mediolani sibi monasterium statuit.
Ibi quoq eum auxentius auctor et prin¬
ips arriarioꝵ grauissime insectatus est:
nultisq affectum in iuriis de ciuitate
trturbauit. Cedendum itaq tempori ar¬
bitratus ad insulam gallinariam eui¬
somen est secessit. comite quodam pres¬
ditro. magnarum uirtutum urro. Hie
bquandin radicib iuixit herbarun. qͦ
smpore eleboꝵ uenenatum ut ferunt
grimen in cibum sumpsit. S cum
nin uieueni inse erassantis uiema iam
norte seusisset imminens ꝑieriliumi ora¬
tone repulit. Statimcp ompis dolor oia¬
dins est. Ne multo post cum sc̃o hs¬
lanio sompiset regis penitentia potesta¬
tan indlultam fuisse redeundi. rome
eo gratissime fuisset susceptus. haut lon¬
ge sibi ab oppido monasterium collocauit.
Quo tempore seei quidam cathecuminꝰ
iunxit cupiens sc̃ĩssimi uiri institui dis¬

Expanded text:
ri, quem ad exilium haereticorum uis coeri, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romaeeo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui dis
Abbreviated transcription (Latin):
affriturã: s magis illi dolere qui tͥ
indignus. Ingressusq euuangelisas
ddifputationem. uerbũ dei latrom pͥd¬
cabat. Quid longius morer: Lart
credidit. ꝓsecutus q martinum ui
de ꝓgressus cum mediol anum ptei¬
set: diabolus initinere humana he
sattpisset sequo dñs uocaret tenderet:
g antum. Quocũq ieris. uel quetũ q
captauetis: diabolus tibi aduersabitur
l̃ine ei ꝓphetica uoce respondit. Dñs
micus euanuit. Itaq ut animo et men¬
⁊ conceperat. matrem gentilitatis ab¬
solut errore. patre in malis ꝑselierante:
plures tamen suo saluauit exemplo. De¬
inde cum heresis arriana ꝑ totum orbẽ
et maxime intra iliricum pullulasset.
cum aduersus ꝑfidiam sacerdotum so¬
lus pene a cerrime pugnaret. multisq
supplicus cẽt affectus. Nam et publice
uigis cesus est. et ad extremũ de cuurita¬
it exire compulsus italiam repetens:
cum intra gallias quoq discessu scĩ hyla¬

Expanded text:
adfuturam: se magis illi dolere, qui Chadfuturam: se magis illi dolere, qui Chindignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana spaccepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Domimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hila
Abbreviated transcription (Latin):
uir dei altioris ingenii hoc eũ modo pos¬
se consteingi. si. Dei officis mponeit
in quo quidam locus miurie usfte
Nec multo post ammonitus ꝑspeost
patriam parentesq quos adhue gr¬
litas detinebat. religiosa sollititudin
uisitaret. et ex uoluntate sc̃ĩ hylati
fectus est: multisq ab eo obstrietuas
tib et lacrimis ut rediret. Mtstis t
ferunt ꝑegrinationem illam aggris¬
sus est. Contestatus fratres multeist
aduersa passurum: qd̃ postea pbuit
euentus. Ac primũ inter alpes dem
secutus incicdit in latrones. Cũq unus
securi eleuata in caput erus librasset.
ictum ferientis dextere sustinuit altte
Uinctis amen postergum manibus
uni seruandus et eustodiendus mad¬
tur. Qui cum eum ad remocira dẽt¬
isset. ꝑcunctari ab eo cepit quis nam
bat etiam ab eo: an timeret. Tunc ul¬
ro constantissim e ꝓfitetur. nunquan
se tam fuisse securum. quia scret iuli¬
ricordiam dñi maxime intemptanãs

Expanded text:
vir altioris ingenii, hoc eum modo posvir altioris ingenii, hoc eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus injuriae videnec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam bat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus
Abbreviated transcription (Latin):
clipeo ꝓtectus aut galea. hostium cune¬
os penetrabo securus. Ritrudi ergo in
custodiam uibetur facturus fidem dic¬
tis. ut inermis barbaris obiceretur. Poste¬
ro die hostes legatos de pace miserunt:
sua om̃ia seq dedentes. Unde quis du¬
bitet hanc uere beati uiri fuisse uicto¬
riam. cui prestitum est ne mermis ad
prelium mitteretur : Et quamuis pi¬
us dñs seruare militem suũ licet int̾
hostium gladios et tela potuisset. tam̃
ne uel alioꝵ morte scĩ iuolarentur obtu¬
tus. exemit pugne necessitatem. Neq
enim aliam ꝓ milite suo xp̃c debuit p̾s¬
tare uictoriam. quam ut sub actis sine
sanguine hostib nemo moreretur. Ex
spectata et cognita fides habebatur ex
petiuit. et aliquandiu apud eum com¬
moratus est. Temptauit autem idem hi¬
larius irposito diaconi officio. sibi eũ
arcius implicare. et ministerio iunciri
diuino. S cum sepissime restitisset in¬
dignum se esse uociferans: intellexit

Expanded text:
clipeo protectus aut galea, hostium cuneclipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exispectata et cognita fides hapetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii officio sibi eum arctius implicare, et ministerio vincere divino. Sed cum saepissime restitisset, indignum se esse vociferans; intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
quam est baptisma consecutus solo seilicet
nomine militauit. Interea irruentib¬
intra gallias barbaris. iulianus cesar coac¬
to in unum exercitu apd̾ uangionum
ciuitatem donatuum cepit erogare mi¬
litib ut est consuetudinis singuli nitaban¬
tur donec ad martinũ uentum est. Tum
uero oportunum tempis existimans qͥ
peceret remissie nem. C loq enim integrũ
sibi fore arbitrabatur si donatiuum non
militaturus acciperet. Kactenus inqͥt
ad cesarem militaui tibi. patere
ut nunc militem deo. Donatiuũ tuum¬
quiuis pugnaturus accipiat. xp̃i ego mi¬
les sum: pugnare mͥ non licet. T̃um uero
aduersus hanc uocem tyrannus infre¬
muit dicens eum metu pugne que poste¬
ra die erat futura non religionis grã
detractare milicie. At martinus intre¬
pidus. immo illato sibi terrore constan¬
tior. si hoc inquit ignauie asscribitur ñ
fidei. crastina die aute aciem inermis as¬
stabo. et in noĩe dñi iħu signo crucis non

Expanded text:
quam est baptismum consecutus, solo licet quam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibuintra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non
Abbreviated transcription (Latin):
e qua pauꝑem texerat parte uestitum: in¬
tueri diligentissime dñm. uestemq quã
dederat iubetur agaoscere. Mox ad an¬
geloꝵ circu instantiũ multitudinẽ: au¬
diuit iħm clara uoce dicentẽ. martinꝰ
adhuc cathecuminus: hac me ueste con¬
texit.Uere memor dñs dictoꝵ suorũ
qui ante p̃aixerat. quã du fecistĩ uni
exminimis istis mͥ fecistis. se in pauꝑemꝑ
fessus est fuisse uestitum. et ad confirman¬
dum tam boni oꝑis testimoniũ. in codem
se habitu quem pauꝑ acceꝑat est cdignat᷑
ostendere. Quo inso uir beatissimus ñ
in głam est elatus humanã. s bonitatẽ
dei in suo oꝑe cognoscens cum eẽt annoꝵ
duo de uiginti ad baptisma conuolauit.
Nec statim milicie renuntiauit tribri¬
ni sui p̃cib euictus: cui conturbernium
familiare p̾stabat. Etenim transacto tri¬
bunatus sui tempore renuntiaturũ se se¬
culo pollicebatur. Qua martinus expec¬
tatione suspensus. ꝑ bienniũ fere postea¬

Expanded text:
ae, qua pauperem texerat, parte uestitum. inae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere postea
Abbreviated transcription (Latin):
rac tempore cum iam nichil preter
isimiplicem milicie uestem haberet.
nelia hieme que solito asperior in hor¬
murt. adeo ut plerumq uis algoris
gungueret obuium habet importa
enbi nensium etuitatis pauperem
milun. Qui cum p̃tereuntes ut sui
isererẽtu oraret. om̃so miserum p̃¬
lorent incellexit uirdes pleiars sibi
llum alis misctliam p̃stolantib reser¬
bemr uid tamen agerit. N i chil
puter clamid: ngua indutus erat ha¬
lilot. ritim reliqtia iiopus simi¬
l en sumisnat: arrepto ferro quo ar¬
suctus erat aediam duudit partemq
eius pauperi tribuit. reliqua rursus induit᷑.
Interea de circum stantib ridere nõnulli
quia deformis eẽt: et truncatus
habitu uideretur. Multi quidem qui¬
b erat mens sanior altius gemuere qd ni¬
chil simile fecissent. cum utiq plus ha¬
bẽtes uestire pauꝑem sine sua nuditate
potuissent. Nocte igitur insecuta cum
se sopori dedisset. uidit xp̃m clamidis su¬

Expanded text:
que tempore, cum iam nihil praeter arma que tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis miserivari. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, haiam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis su
Abbreviated transcription (Latin):
aitarib implicatus est. uno tantum
ss omite contentus. cui tam̃ uersa
uit dis seriuebat. adeo ut plerumq ei
custiam̃ta ip̃e detraheret. et ip̃e deter¬
int. eybum una caperent: hic q sepi¬
is ministraret. Criennium fere ante
uptisma in ermis fuit. integer tamen
ihis uiciis quib illd̾ hominum genꝰ
mplicari solet. Multa illi cirea cõmi¬
itnes benignitas. mira caritas. patien¬
na uero atꝙ humisitas ultra humanũ
nodum. Nam frugalitatem in eo lau¬
uri non est necesse qua ita usus est. ut
um illo cempore. non miles s mona¬
chus putaritur. Quib reb ita sibi om̃s
cõmilitones suos deuinxerat. ut eũ mi¬
io affectu uenerarentur. Nec dum ta¬
men regeneratus in xp̃o. agebat quendã
bonis oꝑib baptismatis cancdidatum.
aslistere scilicet laborantib. opem ferre
mieris. alere egentes. uestire nudos.
utehil sibi ex milicie stipendiis. pretee
ondianum uictum reseruabat. Iam
tim euuangelis non surclus aucditor
riradino non cogitabat. Quodam ł u¬

Expanded text:
itaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam ita
Abbreviated transcription (Latin):
lum sequentib se patere monstrauit. quo
sequendus eẽt edocuit. quo spes nr̃a ten¬
denda. quo animus dirigendus instruxit.
Quid tamen fiet frater. qd̃ mͥ ip̃e sum
conscius conscendere. arduum illum ac
penetrare non potero. Ita sarcina mo¬
lesta me p̃grauat: et peccati mole dep̾s¬
sum negato in astra conscensu seua mise¬
rabilem ducit in tartara. spes tam̃ suꝑ¬
est illa sola. illa postrema. ut qd̾ ꝑnos ob¬
tinere non possumus. saltim pro nobis
orante martino mereamur. Sed quid
te frater diutius occupo. epistola tam
loquaci demoror. que uentura simul iã
pagina impleta non recepit. mͥ tamen
hec fuit ratio sermonẽ istum longius ꝓ¬
ferendi. ut quia doloris nuntium episto¬
la deferebat. eadem tibi ex quadam nr̃i
confabulatione p̃staret carta solatium.
S

Expanded text:
lum se sequentibus patere monstrauit et quo lum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium. S
Abbreviated transcription (Latin):
uerauit. Quo ego illius bono uel speci¬
aliter fruitus sum. cum me indignum
et non merentem unice diligebat: En
rursus lacrime fluunt. immoq de pec¬
tort gemitus erumpit. In quo mͥ post
hec homine similis requies. in cuius
rit caritate solatium. me miserũ me
infelicem. potero unquam si duitius
arero non dolere. qd̃ martino suꝑstes
sum: Erit post hec uita iocunda. erit
les aut hora sine lacrimis. aut tecũ
futer dilectissime. potero illius menti¬
onem habere sine fletu. aut unquam
uens apud te aliud quam de illo lo¬
dui potero: S quid te in lacrimas
firu sq cõmoueo: Ecce nune consola¬
um e te cupio: qui me solari ip̃e non
uosuirre: Non deerit nobis ille m crede
non deerit. Intererit de se sermotinan¬
lib asfabit orantib. Qd̾q iam hodi
ꝑꝓtare dignatus est. uidendũ se inglo¬
ria sua sepe p̾bebit. et assidua sicut an¬
ĩ paululum fecit benedictione nos .p¬
teget. Inde scłm ordinem uisionis qua ce¬

Expanded text:
uerauit! quo ego illius bono uel speciuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis cae
Abbreviated transcription (Latin):
duceretur. primus om̃ium carnifit
compulso palmam sanguinis occupes¬
set. Iam uero aduersus om̃s penas at¬
ꝙ supplicia quib plerũq humana es¬
sit infirmitas ita a confessione dñ ue
recedens immobilis obstitisset. ut lee
ulcerib congaudensq cruciatib qul¬
litet inter tormenta risisset. S qull¬
quam ista non tulerit. impleuis raũ¬
etiam sine eruore martyrium. suon
adicati. iciuniis. obꝓbriis inuidoꝵ.
cum ille dolente non doluit: Quo scan¬
aulrante non ustus est: Quo ꝑeunte
am gemuit: Preter illa cotidiana il¬
ius aduersa humane spiritalitasq ne¬
qutit diuersa certamina. Dum eo ua¬
tis temptationib appetito. semꝑ exu¬
perat fortitudo uincendi. patientia ex¬
pestandi. equanimitas sustinendi.
Ouere ineffabilem uirum. pietate mi¬
sericordia. caritate. que cotidie etiã in
sc̃is uiris scło frigescẽte frigescit. In illo
tamen usq ad finem aucta in dies ꝑse¬

Expanded text:
duceretur, primus omnium. carnifice duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam qnuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorumiclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perse
Abbreviated transcription (Latin):
credo. confioo. ilis potissimũ qut ste
suras in sanguine lauerunt. aogrse
agnum ducem ab õi integer labt dor¬
tatur. Nlam licet ei ratio tempons nõ
potuerit prestare martyriũ. gła tant
martẏris non carebit. quia uoto atr
uirtute et potuit ẽẽ martyr et uolut
Qd̾ si ei ueronianis decianis q tempib
in illa que tunc exstitit dimicare con¬
gressione licuisset. testor dm̃ celi atq te¬
re. sponte eculeum ascendisset. ultro st
ignib intulisset. hebreisq pueris cquan¬
dus. inter flaminarũ globos media li¬
cet hymnũ dñi in fornace cantasset.
Qt̃. si ẽse lanum illd̾ supplicium ꝑseru¬
tori forte placuisset: nunquã ꝓfccto in¬
par ꝓphetis serris et laminis desecari m̃¬
bra timuisset. ac si p̃cisis rupib abtus¬
tisq montib agere felicem furor impi
maluisset. ꝑhibeo confisus testimoniũ
ueritatis sponte cecidisset. Si uere gin¬
tium doctoris exemplo gladio ocputa¬
tus. inter alias ut sepe ꝓuenit uittims

Expanded text:
credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas
Abbreviated transcription (Latin):
tante et colluctante incendii sono obse¬
ratas effringunt fores. demotoq igni me
diis flaminis martinum offerunt. Cũ
iam penitus eẽ consũptus tam diutur¬
no incenclio putaretur. Ceterũ ut uerbis
meis dñs est testis mͥ. ip̃e referebat et nõ
sine gemitu fatebatur. In hoc se diaboli
arte deceptum. excussus e somno consiliũ
non haberet quo ꝑ fidem et orationem
ꝑiculo repugnaret. Deniq tam diu cir¬
ca se seuisse ignem. qitam diu irrumpe¬
re hostium turbatus mente temptaue¬
rit.Ubi uero auxilium crucis et orati¬
onis arnia repetisset. medias cessisse flã¬
mas sequtum sensisse rorantes: quas
male eẽt exꝑtus urentes. Unde intelli¬
gat quisquis hec legerit temptatũ qui¬
dem illum martinũ ꝑiculo s ꝓbatum.¬

Expanded text:
tante et conluctante incendii sono, obsetante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed u
Abbreviated transcription (Latin):
entis horrescit. quippe qui nuda humo
imo tantum cilicio suꝑiecto recubare
consueuerat. Itaq quasi accepta ꝑ mo¬
tus iniuria stramentũ omne ꝓiecit. ca¬
su suꝑ formaculam partem palee illius
quam remouerat acgessit. Ip̃e ut erat
moris nuda humo lassitudine iti neris
urgente requieuit. Ad mediam fere
noctem ꝑ interruptũ ut supradiximus
piuimentũ ignis estuans a rescentes pa¬
lus app̃hendit. Martinus somno exci¬
tis re inopinata ancipiti ꝑiculo. et max¬
nne ut referebat. diabolo insidiante atq
irgente p̃uentus tardius quam debuit
odorationis confugit auxilium. Nam
rumpere foras cupiens cum pessulo quẽ
ostio obdiderat. diu multumq luctatus
euauissimum circa se sensit incendiũ.
aes ut uestem qua indutus erat ignis
alum̃pserit. Tandem in se reuersus nõ
us totus ad dñm conuersus aceubuit.¬
umuero diuiinitus igne sub moto in¬
loxis sibi orbe flammarũ orabat. Mo¬
iachi autem qui ꝓ forib erant crepi¬

Expanded text:
entis horrescit, quippe qui nuda humo, entis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, nonmis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis et głe. Siquidem ꝑiculosisrus
casu temptatus euicerit. c̾eterũ omissit
ame in libello illo quem de uita illus
scripsimus: ne moretur cum ibidem le
ꝓfessus me non omĩa illius facta s¬
plexum. Quia si ꝑsequi uniusa unł¬
issem immensum uolum en legntbie
ecliclissem. Neq sunt tam parua q
gessit ut omĩa potuetint comp̃be ͤ
 qnii hoc de quo questio incidit latere
iituitar. Et rem omnem ut gesta est
tim. neforte in consultum hoc qd̃ ad
iupitionẽ beati uiri poterat opponi p̃¬
gnisise iuid eamur. Cum ad diocesem
qundam ꝓsollempni consuetudine sicut
pĩs uisitare eccłias suas moris est. Me¬
dia fere martinus hieme uenisset. man¬
sinem ei in secretario eccłie clerici ꝑaue¬
tint. multumq ignem scrabro iam ꝑ
nui pauimento subdiderunt. lectũ
Nplurimo stramine extruxerunt.
Dem cum se martinus cubitũ collocass
insuetam molliciem strati male blandi¬

Expanded text:
tatis et gloriae, siquidem periculosissimo tatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandi
Abbreviated transcription (Latin):
oquidem petrum fide potentẽ rmu &
stante natura mare pecib suꝑgtisd
et instabiles aquas corpores prasile
stigio. S non ideo minor mͥ uidtat gi¬
tium p̃dicator quem fluctus obserdut
et post triduum totidemq noctis enit¬
gente ꝓfundo unda restituit. atꝗ it¬
scio an pene plus fuerit uixisse meso¬
do an supra maris ꝓfunda transsũse.
S hec tu ut arbitror stulte non legtos
aut lecta non audieras. Neq enim abs
diuino consilio istius modi exemplita
beatus euuangelista sacris litteris ꝓta¬
lisset. nisi ut ex his humana riens
rudiretur naufragioꝵ atq scrpentut
casus. Et sicut apłs refert. qui nudicati
fame latronũq ꝑiculis gloriatire. om̃
ꝑcipiendum quidem eẽ communia:
his tolerandis atq uincendis p̾cipuan
semꝑ iustoꝵ fuisse uirtutẽ. dum ꝑ om̃i
temptamenta pacientes semꝑ inucd.
tanto fortius uincerẽt. quanto grauu¬
us ꝑtulissent. Unde hoc qd̾ ad marti
infirmitatẽ uocatur plenum est adgi¬

Expanded text:
o quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia rpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est digni
Abbreviated transcription (Latin):
cet pauci admodum. non alii tamen quã
ep̃i ferebantur: nec uero quenquã nomi¬
narȩ necesse est. Licet nos met ip̃os pleriq
eircũ latrent. sufficit ut siquis ex his hec
legerit. et agnouerit erubescat. Nam si
irascitur de se ip̃e dictum fatebitur tum
fortasse non de aliis senseriiꝰ. Non re¬
fuimus autẽ ut siqui eiusmodi sunt. nos
quoꝙ cum tali uiro odeunt. Ills facile es¬
fido om̃ib scĩs opustulũ istud gratum
fore. De cetero siquis hec infideliter lege¬
rit: ip̃e peccabit. Etce mͥ conseuis sum:
me rerum fide et amore xp̃i impulsum.
ut scriberem manifesta exposuisse uera
dixisse. paratum q ut spero habebit ado
premium. non quicũq legerit. S quicũq¬

Expanded text:
cet pauci admodum, non alii tamen quam cet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
martinus etiam dum aliud agere uidere¬
tur semꝑ orabat. O uere beatus in quo do¬
lus non fuit. neminem iudicans. nemi¬
nem dampnans. nulli malum ꝓ malo red¬
dens. Tantam quippe aduersum om̃s in¬
uirias patientiam assumpserat. ut cum
eẽt suminus sacerdos. impune etiam ab
infimis clericis lederetur. Nec ꝓpter id
eos aut loco unquam amouerit: aut a
sua quantũ in ip̃o fuit caritate repule¬
rit. Nemo unquam illum uidit iratũ.
nemo merentem. nemo ridentẽ. Unus
am uultu preferens extra naturam ho¬
minis uidebatur. Nunquam in illius o¬
re nisi xp̃c. numquã in illius ore nisi pi¬
etas. nisi pax. nisi miscłia inerat. Plerũ
debantur solebat flere peccatis. qui remo¬
tum et quietũ uenenatis linguis et iupere¬
Oore carpebant. Et uere non nullos exꝑ¬
ti sumus inuidos uirtutib uiteq eius qͥ
in illo oderant: qd̾ in se non uidebant. At
dum. non alii fuere in sectatores eius. li¬

Expanded text:
Martinus etiam, dum aliud agere uidereMartinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerentem, nemo ridentem: unus am uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumqes uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et qdum, non alii fere insectatores eius, li
Abbreviated transcription (Latin):
gentes uicti materie mole succumbimꝰ
lam et si facta illius explicari uerbis ut¬
tũq potuerunt interiorem uitam illi
unquam uere ꝓfiteor: nulla explicat
uatio. Illam scilicet ꝑseuerantiã et tẽ¬
pamentum in abstinentia. et ieiuniis
potentiam in uigiliis et orationib noc¬
tisq ab eo. ꝑ inde ac dies actas. nullũq
latuum ab oꝑe dei tempus. quo uel ocio
indulserit ues negocio. S ne cibo aut
somno quidem nisi in quantũ nature
neressitas cogebat. ere fatebor non si
pe ut auint ab inferis omerus emerge¬
nt̃ posset exponere. A deo omĩa maio¬
ea in martino sunt. quan uerbis conci¬
biqueant. Plunquam hora ulla mom̃¬
dinc preteriit. qd̾ non aut orationi in¬
funberet aut insisteret lectioni. quã qm
Niuam interlegendum. aut siquid forte
liud agebat: nunquam ammũ ab ora¬
tione laxabat. Nimirum ut fabri ferrarii
moris est. qui inter oꝑandum ꝓ quodam
laboris leuamine incudem suam ferit. ita

Expanded text:
gentes, uicti materiae mole succumbimus. gentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illiuumquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
bis sequendum. illum clamabat imitas¬
dum. Beatumq eẽ presens scłm tanl
fidei uirtutisq documento. cum salus
tentiam dñi diues et possidens multel
uenundando om̃ia et dando paipibl
qd̾ erat factum impossibile. possbl
cisset exemplo. Iam uero in utrbs e¬
fibilitione eius quanta grauitas
cuista dignitas erat. quam alacer.
un efsicax quam in exsoluendis sc̃ͥp¬
datum questionib promptus et faci
Et quia multos ad hanc partem in¬
mulis scio quippe quos uiderim me
q̃s etiam referente non credere. Iħ m te¬
to spemq communem me ex nullius
inquam ore tantum scientie tantum
ingenii tam boni et tam puri sermo¬
nis audisse: quam in martini uirtu¬
tib. Quantula est ista laudatio. nisi
qd̃ mirum est homini illitterato. ne
hanc quidem gram defuisse. S iam
finem liber postulat. sermo claudendus
est: non qd̃ omĩa que de martino fue¬
rant dicenda defecerint. S quia nos
ut mertes poete. extremo in oꝑe negli¬

Expanded text:
bis sequendum, illum clamabat imitanbis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis efabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere necle