comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uam oꝑum atq artificioꝵ inicia tradere. Iouem cele¬
stium imꝑium tenere. Marcem bella gerere. huic
si p̃lio dimicare constituerũt. ea que bello ceperĩt.
plerumq deuouent: que suꝑauerint aĩalia capta
immolant. reliquasq res in unũ locũ cõferũt. mul
tis inciuitatibus extructos tumulos locis ꝯsecratis
cõspicari licet. Neq ut sepe accidit ut neglecta x¬
quispiã religione: aut capta apud se octultare: aut¬
posita collere auderet grauissimũq rei supplicium
dĩm delictorũ cũ cruciatu constitutum est. G alli
idibus proditum dicunt. Ob eam causam spaciũ
õĩs tp̃is nõ nũo dierũ sed noc tiũ finiũt. Dies na¬
tales & mensium & ãnoꝵ micia sic obseruãt. ut
noctem dies subsequatur. in reliqͥs uite institutis
hoc fere ab reliqͥs differunt. qđ suos lib̾os nisi cũ
adoleuerint ut munus milicie substinere possinti

Expanded text:
vam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem impevam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se ocposita tollere auderet, gravissimumque supplicium ibi horum delictorum cum cruciatu constitutum erat. Treberidibus proditum dicebant. Ob eam causam spacium omnis temporis non numero dierum set noctium finiebant; et dies natales et mensium et annorum inicia sic observabant, ut noctem dies subshoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uita hominis reddatur nõ posse deorũ ĩmortaliũ
numẽ placari arbitrantur. publiceq eusdem gͣnis
hũt instituta sacrificia. Alii in immani magnitudĩe
simulacra hñt . quoꝵ cõtexta uiminibus membra
uiius hominibus complent: quibus succensis circũ
uenti flãma exaĩamantur homines. Supplicia eoꝵ
qui infurto aut latrocinio aut ĩ aliqua noxa sint
comp̃hensi. graciora diis ĩmortalibus eͣe arbitrant᷑.
sed cũ eiꝰ generis copia deficit. etiã ad ĩnocentẽ su¬
pplicia descendunt. Deum maxĩe mercuriũ colũt.
huiꝰ sunt pluria simulatra. hũc oĩm inuentorẽ
arciũ ferunt. hunc uãꝵ atq itincrũ ducẽ. hunc
ad questus pecunie mercaturasq hre uii maxĩam
arbitrantur. Fost hũc apolinẽ. et marcẽ R. Iouem
E muieruam. de his eandem fere quã reliq̃ gentes
habent. oppinionẽ. Apolinẽ morbos depellere. Miner¬

Expanded text:
nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus sventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Miner
Abbreviated transcription (Latin):
dio Prarum diligendo in ꝑdiscendo ac memoriã
remittant. In pͥmis hoc uolũt ꝑsuadere nõ int̾ire
aĩas. sed ab aliis post mortẽ transire ad alios
atq hoc maxime ad uirtutẽ excitari putãt: metu
mortis neglecto. Multa preterea desideribus atq
eorum motu. de mundi ac t̾rarũ magnitudine de
rerũ natura/ de deorũ in mortaliũ ui ac pt̃ate
disputant. E iuuentuti tradunt:
Alterũ genus est eqͥtũ. hi cũ est uisus atq aliqđ̃
ãnis accidere solebat. uti aut ip̃i iniurias inferrent:
aut illatas propulsarent. om̃s in bello uersant᷑.: atq
eorũ: ut quisqͥs est genere copiisq amplissimui. ita
plurimos circum se amitos clientesq habere. hãc
qui sunt affecti grauioribus morbis: quiq in preliis
periculisq uersantur: aut pro uictimis homines ĩmo¬
lant : aut se ĩmolaturos uouent: atq ministris ad
ea sacrificia druidibus utuntur. qd̾ pro uita hõise

Expanded text:
dio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam dio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod annis accidere solebat, uti aut ipsi injurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versabantur; atque eorum, ut quisque erat genere et copiis amplissimus, ita plurimos circa se ambactos clientesque habebat. Hanquo erant affecti gravioribus morbis, quodque in periculis praeliisque versabantur, aut pro victimis homines ilant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
eorũq decretis iudiciisq parent. Disciplina ĩbertta¬
nia reperta atq inde ingalliã translata esse existi¬
matur. & nũc qui diligentiꝰ eam rẽ cognoscere uolũt
plerũq illo discendi causa proficiscunt᷑. Druides
a bello abesse consuerũt. neq tributa una cum
reliquis pendunt. milicie uacacionẽ õĩmq rerũ
hũt istmiuuitatẽ. Tantis excitati p̃miis. E sua spõte
multi. in discipliuã conueniunt. et a parentibꝰ pro¬
pinquisq mituntur. Magnũ ibi num̾um u̾suũ edi¬
scere dĩcuntur. Etaq anuos nõ nulli. xx. indiscipłia
permanẽt. neq fas esse existimant. ea łris mãdare
Cũ in reliqͥs fere rebus publicis pͥuatisq rõnibus
grecis łris utantur. Ed mihi duabus decausis insti¬
tuisse uidentur qđ neq in uulgũ disciplinã efferri
uelint: neq eos qui discunt łris confisos minꝰ me¬
morie studere: qđ fere plerisq accidit: ut presi¬

Expanded text:
eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britaneorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesi
Abbreviated transcription (Latin):
cinus. si cedes facta. si de hereditate: si definibus
cõtrouersione est. hidem. discernũt. premia penasq
consticuũt. Si qui aut pͥuatus / aut publicus eoꝵ
decreto nõ stetit sacrificiis int̾dicunt. Hec pena ⁊¬
apud eos est grauissima quibus ita est interdictũ.
Ni in nũo impioꝵ ac scelleratoꝵ habentur. ab his
om̃s decedunt. aditum sermonemq defuguint. ne
quid ex contagione incõmodi accipiant. neq his pes¬
tentibus uis redditur neq honos ullus comunicat᷑.
His aut̃ oĩbus druidibus p̃est unus qͥ sũmã inter
eos ħt auctoritatẽ. Hoc mortuo: aut siqͥs ex reliqͥs
excellit dignitate succedit. Aut si sunt plures pares
suffragio diuitũ ad legitur. nõ nũꝗͣ armis de pͥncipatu
cõtendunt. hi certo anni tp̃e infinibus carnutum: q̃
regio tocius gallie media hetur. cõsidũc ĩ loco ꝯsecrato
Hnc om̃s undiq qui cõtrouersias hñt conueniunt

Expanded text:
cinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus cinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾ cuebant᷑. ita E nouã repente collettam
auc toritatẽ tenebant. eorũ statu res erant ut
longe pͥncipes haberent᷑ hedui. sccundũ locum
dignitatis rhemi obtinerent. hi om̃i gallia eorũ
hominũ qui in aliquo sunt nũo atq honore . gn̾a
sunt duo. Nã pene plebes seruoꝵ ħetur loco:
que nibil ht̃ per se nullo adhibetur cõsilio. pleriq
cũ aut ere alieno/ aut magnitudine tributoꝵ: aut
in iuriam potenciorũ p̾muntur sese iiseruitutẽ adi¬
cant. Nobilibus in nos eadem om̃ia sunt iura. que
dñis inseruos. sed de his duobus gn̾ibus alterũ ẽ
druidũ. alterũ est equitum. Illi rebus diuinis int̾st̾
sacrificia publica ac pͥuata procurant. religiones
int̾pretrantur. Ad hos maguus adolescenciũ num̾us
discipline causa cõcurrit. magnoq ibi sunt apud
eos honore. Nã fere de oĩbus controuersiis pu¬
blicis pͥuatisq constituũt. Et si qđ est admissum fa¬

Expanded text:
diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum fa
Abbreviated transcription (Latin):
ad se traducerent obsidesq ab his pͥncipũ filios acci¬
porent & publice iurare cogerent. nihil se cõtra seꝗͣ¬
nos consilii inituros. et partem finitimi agri per uim
occupatam possiderent. gallieq tocius principatum
obtinerent: qua necessitate adductusꝰ diuitiacus au¬
xili petendi causa romam ad senatũ profectus inꝑ¬
fecta re redierat. aduentu cesaris facta cõmutacõe
rerũ. obsidibus heduis redditis ueteribus clic̃telis
restitutis. nouis ꝑ cesarem cõꝑatis. ꝗ hi qui se ad
eoꝵ amiciciã cõgregauerant melioreᷤ cõdictiõe atq
equiore imꝑio se uci udebant. Reliqͥs rebus eoꝵ
gracia dignitateq amplificata. sequani pͥncipatum
dimiserant. in eorũ locũ rhemi successerant. quos
adequare apud cesarẽ gr̃a intelligebatur. Hi qui
ꝑꝑ ueteres iimicicias nullo modo cũ hediuis cõiũgi
poterant: se rhemis incliencelã dederant. hos illi

Expanded text:
ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi
Abbreviated transcription (Latin):
iũdicio habere existimantur. quorũ ad arbitriũ iu¬
diciumq sũma oĩmni rerũ cõsiliorũq redeat. Itaq eiꝰ¬
rei causa antiquitus institutũ uidetur ne qͥs ex plebe
contra potenciorẽ auxilii egeret. suos enĩ quisq oppͥmi
et circũ ueniri nõ patitur. neq alit̾ si faciant ullam
int̾ suos haberet auc toritatẽ. Hec eadem rõ ẽ ĩ sũma
tocius gallie. Nãq ões ciuitates in ꝑtes duas diuise sũt.
Cũ cesar ingalliã uenit. alt̾ius factionis pͥncipes erant
hedui. Alterius sequani. Hi cũ ꝑse minus ualerẽt ꝙ
sũma auc toritas antiquitas erat ĩ heduis. magneq
eoꝵ erant cdientele: atq germanos arioiustum sibi
adiunsxerãt. eosq ad se magnis iac turis pollicitaciõibꝰ
ꝙ ꝑduxerant. preliis u̾o ꝙͦ pluribus factis secũ dis
atq om̃i nobilitate heduoꝵe int̾fec ta tm̃ potencia¬
eorũ añ cesserat ut magnã partẽ clientũ ab heduis

Expanded text:
iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iuiudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eirei causa antiquitus institutum, ne quis ex plebe contra potentiorem auxilii egeret. Suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur. Neque enim aliter si faciant, ullam inter suos habent auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae . Namque haec civitas ideCum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis
Abbreviated transcription (Latin):
gnandi condictionẽ posse deduci. mandat ut cre¬
bros exploratores ĩsueuos mittant. queq̃ apud eos
gerantur cognoscanti illi imꝑata faciũt. paucis diebus
int̾missis referunt sueuos om̃s
Postea ꝗͣ cerciores nuncii de exercitu. romanoꝵ uenerãt
cũ oĩbus suis sociorũq copiis quas coegissent penitus
ad extremos fines se recepisse. siluã esse ibi infinita
maguitudine que appellatur bacenis : ac longe intror¬
sus pertinere. E pro natiuo muro obiectã corruscos
asueuis. sueuosꝗ ab corruscis in iuribus incursionibusq
prohibere. Ad eius mĩciũ silue sueuos aduentũ rom¬
anoꝵ expectare cõstituisse. Qm̃ ad hũc locũ puẽtũ
est nõ alienũ esse uidetur de gallie germanieq mo¬
ribus. et quomodo differant he naciones int̾ se ꝓpon̾e.
In gallia nõ solũ in õibus ciuitatibus atq ĩ om̃ibus
pagis partibusq: sed etiã pene singulis domibus fac

Expanded text:
gnandi condicionem posse deduci; mandat, ut cregnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus fact
Abbreviated transcription (Latin):
ubi qui añ obsides dederant atq indedicionem dederãc¬
uenerant purgandi sui causa legatos ad eũ mittũt.
qui doceant / neq auxilia / ex ciuitate intreueros missa
neq ab se fidem lesam petunt atq orant: ut parcat¬
sibiꝰ. ne cõi odio gerin anoꝵ ĩnocentes ꝓ nocentibus
penas pendant. si amplius obsidũ uelit: dari pollicẽt᷑
Cognita cesar causa repit asueuis auxilia missa ẽẽ
Ubi eorũ satisfacionẽ accepit. Aditus uiasq ĩ sueuos
perquirit. In terim paucs post diebus fit ab ubiis cer¬
cior sueuos om̃s inunũ locũ copias cogere: atq his
nationibus que sub eorũ sint imꝑio denũciare: ut
auxilia peditatus equitatusq mitant. Nis cognicis rebꝰ
rem frumentariã prouidet. castris idoneũ locũ delegit.
Ubiis imperat pecora ut ducant. suaq oĩa ex agris
ĩ oppida conferant. sperans barbaros atq imꝑitos
homines in opia cibarioꝵ ꝯdductos. ad iniquã pu¬

Expanded text:
Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem vVbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pu
Abbreviated transcription (Latin):
equit.atu cõsectatus. magno nũo int̾fecto cõpluribꝰ¬
q captis: paucis post diebus ciuitatẽ recepit. Nam
germani qui auxilio ueniebant ꝑcepta treuerorũ
fuga domum se receꝑunt. Cũ his propinqͥ inducio¬
mari qui defoctionis auctores fuerant cõitati eos
exaiuitate excesserũt. Cingentorigi quẽ ab iniciox
ꝑmasisse in officio demõstrauimꝰ principatus atq un¬
perium est traditum.
Cesar postꝗͣ ex menapis intreueros uenit. duabus
de causis rhenũ transire cõstituit. Quarũ una erat
ꝙ auxilia contra se treueris meserant. Altera ne ad eos
ambiorix receptũ haberet. his constitutis rebus pau¬
lum supͣ eum locũ quo ante exercitũ traduxerat. fa¬
cere pontẽ insticuit/ nota atq instituta rõne. Magno
militũ studio paucis diebus opus perficaitur. firmo in
treueris ad pontem p̃sidio relicto. ne quis ab his su¬
bito motus oriretur. reliquas copias equitatũq traduat.

Expanded text:
equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribequitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit.
Abbreviated transcription (Latin):
flumen transire ex iniquo loco cõmittere preliũ nõ
dubitant. Que fore suspicatus labienus ut omnes
cera flumen eliceret. eadem usus simulacione itiu̾is
placide progrediebatur. Tum p̃missis paululũ impe¬
dimentis: atq in tumulo quodã collocatis. Habetis
inquit milites quã petistis facultatẽ. Hostẽ impedito
atq iniquo loco tenetis. prestate nobis eandem du¬
cibus uirtutẽ: quã sepe nuo imꝑatori p̾stititis: atq
illum adesse: et hec coram cernere existimate. simł
signa ad hostem conuerti aciemq dirigi iubet. Et
paucis turmis p̃sidio adimpedimenta dimissis reliqͦs
equitos ad latera disponit. Celr nr̃i clamore sb̾lato
pila in hostes inmittunt. Illi ubi p̃t̾ spem qͦs fugere
credebant infestis signis ad se ire uiderũt. impetũ
modo ferre nõ potuerunt: ac pͥmo cõcursu ĩfugam
coniecti proximas siluas potierũt: quos labienus

Expanded text:
flumen transire et iniquo loco committere proelium non flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus
Abbreviated transcription (Latin):
palam qm̃ germani a propinquare dicunt᷑. sese x¬
suasq exercitus fortunas indubiũ nõ deuocatuꝵ
et postero die pͥma luce castra moturũ. Celerit
hoc ad hostes defertur. ut ex magno galloꝵ eqͥtũ
nũo nõ nłłos gallos gallicis rebus fauere nͣa cogebat.
Labienus noc tu tribunis militũ pͥmisq ordinibus
cõuotatis. quid sui sit consilii proponit. et qͦ faciliꝰ
hostibus timoris det suspicionẽ maiore strepitu
his rebus fuge similẽ profectionẽ efficit. Hec qͦ ꝑ
exploratores ante lucẽ intanta propinqͥtate castroꝵ
ad hostos deferuntur. Uix agmẽ nouissimũ extra
municiones ꝓcesserat. cũ galli cohortati int̾ se ne
speracã predã ex manibus dimitterẽt. Longũ eẽ
ꝑt̾ricis romanis germanorũ auxiliũ expectare x
neq suã pati dignitatẽ ut tantis copiis tã exiguã
manũ p̃sertĩ fugientẽ: atq impeditã adoriri nõ audeãt.¬

Expanded text:
palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore strepitu His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—
Abbreviated transcription (Latin):
pii legatos ad eũ pacis petende causa mittũt. Ille
batem. cum equitatu custodis loco ĩmenapiis relinqͥt¬
ipse intreueros proficiscitur.
um hec a cesare gerunt᷑. treueri magnis doactis pe¬
ditatus equitatusq copiis. Labienum cũ una legione¬
que in eorũ finibus hiemauerat adoriri parabant
uenisse legiones missu cesaris cognoscunt. positis
castris amillibus passuũ.xu. auxilia germanoꝵ expe¬
tare cõstituũt. Labienus cognito hostiũ consilio spe
rans tem̾itate eoꝵ fore aliquã dimĩcandi facultatẽ
p̃sidio.xu. cohorciũ cũ impedim̃tis relicto cũ .xxu.
cohortibus magnoq equitatu cõtra hostẽ ꝓficiscit᷑.
&mille passuũ intermisso spacio castra cõmuniit.
Eratq int̾ labienũ atq hostẽ difficili transitu flumꝰ
ripisq preruptis. Hoc neq ipse transire habebat
in auimo neq hostes transicuros existimabat. Au¬
gebatur quotidie auxilioꝵ spes. loquitur ĩ cõsilio

Expanded text:
pi, legatos ad eum pacis petendae causa mittunt; ille pi, legatos ad eum pacis petendae causa mittunt; ille batem cum equitatu custodis loco iipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusqqui in eorum finibus hiemabat, adoriri parabant;duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labienus, cognito hostium corans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis relicto cum viginti quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio
Abbreviated transcription (Latin):
paludibus siluisq muniti: qui uni ex gallia de pace
ad cesarẽ nunꝙͣ legatos miserant: cũ his esse hospiciũ
ambiorigi sciebat. Item ꝑ treueros uenisse germanos
in amiciciã cognouerat. hec pͥus illi detrahenda au¬
xilia existimabat ꝗͣ ip̃m bello lacessendũ. ne des¬
perata salute: aut se in menapiis abderet: aut cũ
trans rhenanis congredi cogeretur. Hoc inito con
silio tocius exercitus impedimẽta ad labienum in
treueros mnitit. duasq legiones ad eũ proficisci iubet.
Ip̃e cũ legionibus expeditis quimq ĩ menapios ꝓfici¬
scitur. Illi uulli coacta manu loci p̃sidio freti ĩ sil¬
uas paludesq confugiũt. suaq eodem conferunt.
Cesar partitis copiis cũ .C. fabio legato. et.m. crasso
questore cełiq effectis pontibus adiic tripartito exer
citu edificia uicosq incendit magno pecoris atq ⁊
hominũ nũo potitur. Quibus rebus coacti mena¬

Expanded text:
paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. silio, totius exercitus impedimenta ad Labienum in Trebiros mittit, duasque ad eum legiones proficisci jubet, ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi, nulla coacta manu, loci praesidio freti, in silvas paludesque confugiunt, suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Fabio et M. Crasso quaestore, celeriter effectis pontibus, adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Mena
Abbreviated transcription (Latin):
causa ad cesarẽ mittunt. ad eunt ꝑeduos quoꝵ an¬
tiquitus erat infide ciuitas. Libent̾ cesar pecẽtibꝰ
heduis dat ueniã. ex cusacionemq accipit: qđ estiuũ
tp̃s instantis belli nõ questionis esse arbitrabatur.
Obsidibus imꝑatis centum cũ hos hoduis custodiẽdos
tradit. Eodem carnutes legatos obsidesq mitũt
usi dep̃catoribus rhemis quorũ erant inclientela.x
eãdem ferũt responsa. Peragit conciliũ cesar. eqͥtes
imꝑat ciuitatibus. Hac parte gallia paccata totus
Et mente E aĩo in bellũ treueroꝵ ẜ ambiorigis ĩsistit.
Cauerinũ cũ eqͥtatu scnonũ secũ proficisci iubet. ne qͥs
aut ex huuis iracũdia: aut ex eo qđ metuerat odio
cuutatis existat motus. His rebus cõstitutis qđ ꝓ
explorato habebat ambiorigẽ prelio nõ esse cõtẽp¬
taturũ reliqua euis consilia animo circũspiciebat.
Erant menapii propinqui eburonũ finibus ꝑpetuis

Expanded text:
causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum ancausa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis
Abbreviated transcription (Latin):
fugere possent: aut cõuenire. magno pecoris atqu
hoĩm nũo capto. atq ea p̃da militibus cõcessa. uas¬
tatisq agris indedictionẽ uenire atq obsides sibi
dare coegit. Eo cełr confecto negocio rursus ĩ hib̾na
legiones reduxit. Conalio gallie pͥmo uere ut In¬
stituerat indicto. Cũ reliqͥ p̃tꝰ senones ꝑ cariuites
treuerosq uenissent: inicium belli ac defectionis hoc
esse arbitratus ut om̃ia post ponere uideretus
conaliũ in luteciã parisioꝵ tranffert. Confines erãt hi
senonibus ciuitatemq patrũ memoria cõiunxerant.
Sed ab hoc consilio abfuisse existimabantur.
Hac re pro sugestu pronunciata eodem die insenones
cũ legionibus proficiscit᷑. magiusq itineribus eo ꝑuẽit.
Cognito eius aduentu atico qui princeps eiꝰ cõsilii fue¬
rat ibit iubet in oppida multitudinẽ cõuenire. E co¬
nantibus pͥusꝙͣ id effici posset adesse romanos nũciat᷑
necessario sentencia desistunt. legatosq de precãdi

Expanded text:
 possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi
Abbreviated transcription (Latin):
lum cogant. sua in illos merita proponit. Obtestat᷑¬
q ut sue salutis rõnem habeant. neu se optime de
Ꝙ si indiligenciores fuerint milia hõim delecta .x¬
lxxx. una secũ interitura demõstrat. Racione inita
His datis mandatis. qua opus erat int̾missum scda¬
eciã longius tollorare posse parcendo.
conferri iubot: Capitis penã his qui nõ ꝑuenerint
constituit. Eecus cuiꝰ magna erat copia a mãduuiis
cõpulsa copia uircuti distribuit. frumẽtum parco
E paulatim metiri instituit. Copias om̃s quas pro
oppido collocauerat in oppidum recepit. His rebus¬

Expanded text:
lum cogant. Sua in illos merita proponit obtestatulum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de . Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat. Ratione inita His datis mandatis, qua opus erat intermissum, setiam longius tolerari posse parcendo. referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His ratio
Abbreviated transcription (Latin):
peditatu fiat. Fresidio legionũ addito nr̃is animi au¬
gentur. hostes infugã cõiecti se ip̃i młtitudine ĩ pediũt
atq angustioribus portis relictis coartant᷑. Tamen
germani acrius usq ad municiones sequnt᷑. fit magna
cedes. Nõnulli relictis equis fonsam transur: et
maceriam trãscendere conantur. Paulũ legiones cesar
quas pro uallo cõstituerat promoueri iubet. nõ mi¬
nus qui intra municiones erant ꝓturbant᷑. galli ue¬
nire ad se cõfestim existimãtes ad arma cõclamãt.
Nõnulli ꝑterriti in oppidũ irrũpunt. Uercingentorix
iubet portas claudi ne castra nudent᷑. multis int̾¬
fectis cõpluribꝰ eqͥs captis germani sese recipiunt.
Uercingentorix pͥus ꝗͣ municiones ab romanis ꝑficũt᷑
consilium capit. omnẽ abse equitatũ noctu dimit¬
tere. Discedentibus mandat ut suã quisq ciuitatẽ
adeat om̃sq qui ꝑ etatẽ arma ferro possent ad bel/¬

Expanded text:
peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus aupeditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bel
Abbreviated transcription (Latin):
lia passuũ tria ĩ longitudine̾ patebat. reliquis ex
oĩbus partibus colles mediocri int̾iecto spacio pari
latitudinis fastigio oppidũ cuigebat. Sub murq pars
collis ad orientem solis spec tabat. Nũc oẽm locum
copie gallorũ cõpleuerant. fossamq & maceriã sex
ĩ altitudiuẽ pedũ produxerant. eiusq niuniciõis
que ab romanis insticuebat᷑ arcuitus . xi. milliũ
passuũ tenebat. Castra oportunis loas erãt posita.
ibiq castella .xxiii. facta: quibus in castellis intor¬
diu stactiones disponebant᷑: ne qua sulnto eruptio
fieret. Hec eadẽ noctu excubitoribus: ac furnus p̃si¬
diis detinebant᷑
Ope instituto fizequestre p̃lium. in ea planicie. quã
int̾missa collibus tria millia passuũ iu longitudinẽ patere
supra demõstrauimꝰ. sũma ui ab utrisq contendit᷑. la¬
borantibus nr̃is cesar germanos submittit. Legionesq
pro castris cõstituit ne qua subito erupcio ab hostium

Expanded text:
lia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex lia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium
Abbreviated transcription (Latin):
bello contenderãt. fugato om̃i equitatu uercingẽ¬
torix copias: quas ꝓ castris collocauerat. reduxit᷑.
protinusq alesiam qđ est oppidũ mandubioꝵ nter fa¬
cere cepit. Cełr ꝙ impedim̃ta ecastris eduai. et se sb̃seqͥ
iussit. Cesar impediñtis in proximũ colleni deductis du¬
abus legionibus p̃sidio relictis. secutus ꝙ diei tempus
est passim. arcit̾ tribus milibus hostium ex nouissiõ
agmine hostiũ int̾fectis. Altera die ad alesiã castra
fecit. prospecto urbis sicu ꝑterricisq hostibus: ꝙ eqͥ¬
tatus: quo maxima parte exercitus cõfidebats erant
pulsi adhortatus ad laborẽ milites: alexiã circũuallare
isistituit. Ip̃m erat oppidũ alesia ĩ colle sũmo admodũ
edito loco ut uisi obsidione expugnari nõ posse uide¬
retur. Cuius collis radices duo duabus expartibꝰ flu¬
mina sbluebant. Ante id oppidũ planicies circitꝰ mil¬

Expanded text:
bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingebello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter mi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ õĩbus parcibus constitit agmẽ. Impedim̃ta int̾
legiones recipiunt᷑. Si qua in parte nr̃i laborare
aut grauius p̃mi iudeant᷑ eo signa inferri cesar
aciem q constitũ iubebat: que res & hostes loco¬
depelli ẜ ad inseq̃ndũ tardabat. ꝙ nr̃os spe auxili
confirmabat. Tandẽ germani ab latero dextro sũ¬
mũ uigum nacti hostes loco depellunt. fugiẽtes ꝙ¬
usq ad flumẽ ubi uercingẽtorix cũ pedestribus
copiis cõsederat. ꝑ sequutur. cõpluresq int̾siciuntur.
Qua re aĩaduersa reliqͥ ne circũirentur uerti se
fuge maudant. Omĩbus locis fit cedes. tres nobilis¬
simĩ hedui capti. ad cesarẽ ꝑducuntur. Coctus p̃fectꝰ
equitũ. qui controuersiam cõ conuitulitano ꝓximis
cõmiciis habuerat. et Cauarillus qui post defecõem
latauia/ pedestribus copiis p̃fuerat. et Eporidorix
quo duce añ aduentũ cesaris hedui cũ sequanis e¬

Expanded text:
 omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra  omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis
Abbreviated transcription (Latin):
peditos ad oriantur. si pedites suis auxiliũ ferant.
atq in eo morentur. iter facero nõ posse. Si id ꝓ
magis futurũ cõfidebat: relictis impedim̃tis sue
saluti cõsulant. E usu reꝵ necessariaꝵ E dignitate
spoliatum iri. Nã de equitibus hostiũ qͥn nemo
eorũ progredi modo extra agmen audeat. E ipsos
quidẽ non debere dubitare. Id quo maiore faciãt
animo. copias se om̃s pro castris habiturũ. E t̾rori
hostiũ non defuturũ. Conclamãt eqͥtes scilsimo
uireiurando cõfirmari oportere ne tecto recipiat.
ne ad liberos: ne ad parentes/ ne ad uxorẽ aditum¬
quis habeat: qui non ꝑ agmẽ hostiũ pequitassec.
Probata re: atq õibus adiureiurandum ad actis
Postero die intres partes distributo eqͥtatu. due
sue acies ab duobus lateribus ostendunt. Una pͥ¬
mo agmine iter impedire cepit.
Qua re nũciata cesar suũ quoq eqͥtatũ triptito
diuisum conera hostem ire iubet pugnatur una¬

Expanded text:
peditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant peditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una
Abbreviated transcription (Latin):
et leuis armature: peditesq int̾ eos p̃liari cõsuerãt.
Eorũ aduentu qđ minus idoneis eqͥtos utebantur a
tribunis equĩtum reliqͥs q eqͥtibus romanis atq cuo¬
catis equos sũmit. germanisq distribuit.
Enterca dũ hec geriunitur hostium copie ex aluernis
equitesq qui toti gallie imꝑati conueniũt. Mlagno
horũ coacto nũo Cũ cesar iusequanos ꝑ extremos
lingonũ fines iter faceret: quo facilius subsidium.
prouncie ficri posset. circit̾ nillia passuũ .x. ab
romanis trinis castris uertingentorix consedit. Cõ¬
uocatisq ad conciliũ p̃fectis equitũ. uenisse tempus
iuctorie demõstrat. fugere in prouinciã romanos
galliaq excedere. Id sibi ad pũtem obtiuẽdã liber¬
tatem satis eͣe ad reliqui tp̃is pacem: atq ociũ paꝵ
profici. Maioribus enim coactis copiis reuersuros
neq fineni bellandi facturos. Proinde agmine im¬

Expanded text:
et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine im
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte. gaballos proximosq pagos auernoꝵ
in heluicios mittit. Item rutheuos. caduicosq in
fines uolgarum/ ac rhemitoꝵ depopulandos mi¬
itit. Nihilominus clandestinus nunciis legatio
bello resedisse sperabat. Horũ pͥncipibus pecu¬
nias. ciuitati aut̃ imꝑiũ tocius gallie prouincie
pollicotur. Ad hos om̃s casus prouisa erãt p̃si¬
Hleluecꝰ sua sponte cũ finitimis p̃lio congressi
pelluntur. et .E. ualerio. donino tauro caburti
filio pͥncipe ciuitatis cõpłibus aliis incfactis in¬
tra oppida ac muros cõpelluntur. A lobroges
rebris ad rhodani dispositis presidiis magna
cũ cura. & diligencia suos fincs tuentur.
Cesar qđ hostes equitatu suꝑiores esse ĩtelligebat.
Eintercdusis õibus itineribus nulla re exprouĩcia
atq ytalia subueniri poterat.trãs rhenũ iuger¬
maniam mittit: ad eas ciuitates quas suꝑioribꝰ
annis pac auerat. equitosq ab his accersit et¬

Expanded text:
ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationbello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesiHelvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit
Abbreviated transcription (Latin):
querunt᷑ fortune cõmutacionẽ & ces aris indulgẽtiã
inse requirunt: neq tñ suscopto bello suũ cõsiliũ
ab reliquis superare audent. Enuiti sũme spei ⁊¬
adolescentes eporedorix E. Uiridomarus uercn¬
gentorigi parent. Ipse imꝑat reliquis ciuitatibus
obsides deniq rei ei constieuit diom. Huc oñis
conuenire peditatu quẽ ante habuerat sefore
contentũ dicit. neq fortunã temptaturũ aut acie
dini caturũ. Sed qm̃ habundet equitatu ꝑfacile
esse factu frumentacionibus ꝑ abulacionibusq
romanos prohibere / equo modo aĩo sua ip̃i fru¬
menta corrumpãt. hedificiaq incendãt. Quia
roi familiaris iac tara perpetuũ imꝑiũ libertatẽq
se consoqui uideatur.
His constitutis rebus hoduis segusianisq qui sũt
finitimi prouincie. decẽ milia peditũ iꝑat. huc
addic equitos octiugentos. His p̃fecit frẽm epore¬
dorigis. bellũq infieri a lobrogibus uibet. Altã

Expanded text:
queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnes convenire iubet; peditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera
Abbreviated transcription (Latin):
cũ oĩbus copiis ad cesarem ꝑuonit. Defectione
heduorũ cognita bellũ augetur. legaciones ⁊̃ oẽs
ualent ad sollicitandas ciuitates nituntur. Nacti
obsides quos cesar apud eos deposuerat. horum
supplicio dubitantes territant. Fetunt auercingẽ¬
torige hedui: ut ade ueniat .i acionesq belli ge¬
rendi cõmunicet. Re impetrata cõtẽdint: utꝰ
ip̃is sũmi imperii tradatur. Res in cõtrou̾siam
deducte tocius gillie consiliũ bibracte indicit᷑.
Fodem cõueniunt undiq frequẽtes multitudinos.
suffragiis res ꝑmittitur. Ad unũ om̃s uerangen¬
torigem probant imꝑatorem. Ab hoc cãcilio rheni.
lingones troueri abfuerunt illi qđ amicitiam
romanorũ sequebant᷑. Treueri ꝙ. ab erãt longiꝰ
& ab germanis preinebantur: que fuit causa qͣre
toto abesset bello E neutris auxiliũ mitterẽt. Ma¬
gno dolore hedui fuerunt. se deiecto pͥncipatu.

Expanded text:
cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu,