comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se campo fudisse: ut sterni obteriq pͥusꝗͣ
instruant᷑ possint: Nundũ hannibal e
castris exierat: cũ pugnantiũ clamorem
audiuit: Itaq exercitus tumultũ raptim
ad hostem copias agit.: Iampͥmos occu¬
pauerat hostes eques: terror peditum. e¬
tiam pͥma legio. et dextra ala p̃liũ inibat:
ncõpositi hostes ut quemq aut pediti.
aut equrti casus optulit: ita conserunt
manus: Crescit pugna subsidiis. & ꝓ cur¬
rentiũ ad certam̃ numero augetur pug¬
nantisq. qd̃ nͥ in uetere exercitu et duci
ueteri haud facile ẽ inter tumultũ ac ter¬
rorem instruxisset hannibal. in cohortũ
ac manipuloꝵ decursum ꝑ colles clamor
ab tergo auditus metum ne inteludent᷑
castris imiecisset: Inde pauor incussus: et
fuga passim fieri cepta est: Minorq cedes
fuit : q ꝓpinquitas castroꝵ breiuiorem
fugam ꝑculsus fecit: Equites enim t̾go
inherebant in tͣnsuersa latera inuaserañ

Expanded text:
se campo fudisse ut sterni obterique priusquam se campo fudisse ut sterni obterique priusquam instruantur possint. nondum Hannibal e castris exierat cum pugnantium clamorem audiuit; itaque excitus tumultu raptim ad hostem copias agit. iam primos occupauerat equestris terror; peditum etiam prima legio et dextra ala proelium inibat. incompositi hostes, ut quemque aut pediti aut equiti casus obtulit, ita conserunt manus. crescit pugna subsidiis et procurrentium ad certamen numero augetur; pugnantesque —quod nisi in uetere exercitu et duce ueteri haud facile est—inter tumultum ac terrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipulorum decurrentium per colles clamor ab tergo auditus metum ne intercluderentur a castris iniecisset. inde pauor incussus et fuga passim fieri coepta est; minorque caedes fuit, quia propinquitas castrorum breuiorem fugam perculsis fecit. equites enim tergo inhaerebant; in transuersa latera inuaserant
Abbreviated transcription (Latin):
bebant: In medio campo obstationib ꝓ¬
cursantes certamina. haud satis digna
dictu serebant. Id mͦ romanum querere
appetebat. ne abire hostem pat̾etur hanni¬
balem: inde cupiens totis uirib in aciẽ
descendebat: Tum. cõs. ingenio hostis
usus. quo minus intam aꝑtis collibus
timeri insidie poterant. qͥnq cohortibus
additis. qͥnq manipulis nocte iugum
suꝑare: & in auersis collib considere
iubet. Lempus exsugendi ex insidiis. et
aggredi hostem: t. claudium asellum.
tr̃. mił. et .p. claudium. p̃f. sogum edo¬
cet. quos cum his mittebat: Ipse luce pͥ¬
ma copias om̃s peditum equitumq:
in aciem eduxit.: Paulopost. & ab han-¬
nibale signum pugne ꝓpositũ ÷: clamorq
in castris ad arma discurrentiũ ẽ sublatꝰ
nde eques pedesq certatim portis ruere
ac palati ꝑ campum ꝓpare ad hostis: Qͦs
uͥ effusos. cõs. uidet. tr̃. mił. tercie legiõis
tat. Ita pecoꝵ mͦ incompositos toto passim

Expanded text:
bebant. in medio campo ab stationibus probebant. in medio campo ab stationibus procursantes certamina haud satis digna dictu serebant. id modo Romanum quaerere apparebat ne abire hostem pateretur: Hannibal inde euadere cupiens totis uiribus in aciem descendebat. tum consul ingenio hostis usus, quo minus in tam apertis collibus timeri insidiae poterant, quinque cohortes additis quinque manipulis nocte iugum superare et in auersis collibus considere iubet: tempus exsurgendi ex insidiis et adgrediendi hostem Ti. Claudium Asellum tribunum militum et P. Claudium praefectum socium edocet, quos cum iis mittebat. ipse luce prima copias omnes peditum equitumque in aciem eduxit. paulo post et ab Hannibale signum pugnae propositum est clamorque in castris ad arma discurrentium est sublatus; inde eques pedesque certatim portis ruere ac palati per campum properare ad hostes. quos ubi effusos consul uidet, tribuno militum tertiae legionis tat: ita pecorum modo incompositos toto passim
Abbreviated transcription (Latin):
hib̾nis ad famam hostis.a. claudius.
qui ꝑ urbes agri sallentini castra disposita
habebat. Itaq ne cũ duob exercitib simł
conflig̾et. hannibal nocte castra ex agro ta¬
rentino mouit: atq in bruthios concessit:
Claudius in psallentinos agm̃ conuertit:
Hostilius cappuã potens obuius ad uenusi¬
am fuit. cõs. claudio: Ibi ex utroq exer
cos. aduersus hanmbalẽ gereret. reliqͣs
copias hostilius cappuam ducere iussus:
ut .O. suluio ꝓcõs. trad̾et. Hannibal un¬
diq contractu exercitu. quẽ hib̾nis aut
in p̃sidiis agri brutchii habuerat in luca¬
nos ad grum̃tum uenit spe recipiendi op¬
pida queq ꝑ metũ ad romanos defecisseq̃:
od̃ tꝑre auenusia. cõs. romanus explora¬
tis itinerib contendit: & .x. fere. et . dͦ.¬
passus intererant castra punica ac roma¬
na intiacebat campus colles imminebat.
nudi sinistro lateri carthaginiensium.
dextro romanoꝵ. neutri suspecti. qd̃ ni¬
chil silue. neq ad insidias latebrarũ ha¬

Expanded text:
hibernis ad famam hostis Q. Claudius , qui per urbes agri Sallentini castra disposita habebat. itaque ne cum duobus exercitibus simul confligeret Hannibal nocte castra ex agro Tarentino mouit atque in Bruttios concessit. Claudius in Sallentinos agmen conuertit, Hostilius Capuam petens obuius ad Uenusiam fuit consuli Claudio. ibi ex utroque exercconsul aduersus Hannibalem rem gereret: reliquas copias Hostilius Capuam ducere iussus ut Q. Fuluio proconsuli traderet. Hannibal undique contracto exercitu quem in hibernis aut in praesidiis agri Bruttii habuerat, in Lucanos ad Grumentum uenit spe recipiendi oppida quae per metum ad Romanos defecissent. eodem a Uenusia consul Romanus exploratis itineribus contendit et mille fere et passus intererant. castra Punica ac Romana interiacebat campus: colles imminebant nudi sinistro lateri Carthaginiensium, dextro Romanorum, neutris suspecti quod nihil siluae neque ad insidias latebrarum ha
Abbreviated transcription (Latin):
dius nero. legati. cornib p̃erant:
Marcellus mediam aciem hortator.
testisq p̃sens firmabat : Ab hanniba¬
le hispani pͥmam optinebant frontẽ¬
et io roboris in omni exercitu erat:
Cum anceps diu pugna eẽt: hanui¬
bal elefantos in pͥmã aciem induci
ust siquen

Expanded text:
dius Nero legati cornibus praeerant: dius Nero legati cornibus praeerant: Marcellus mediam aciem hortator testisque praesens firmabat. ab Hannibale Hispani primam obtinebant frontem—et id roboris in omni exercitu erat. cum anceps diu pugna esset, Hannibal elephantos in primam aciem induci iussit, si quem
Abbreviated transcription (Latin):
quib orta pͥdie fuga ẽẽt cohortes queq
signa amisissent se in pͥma acie induc¬
turum. edicere iam sese omnib pug¬
nandum ac uincendum ẽẽ & ad niten¬
dum singulis uniuersisq. ne prius
hesterne fuge ꝗͣ hodierne uictorie fa¬
ma romam pueniat: Inde cibo corpora
firmare iussi ut longior pugna ẽẽt uirib
sufficerent. uͥ omnia dicta. que sunt
quib exultarentur animi militum
in aciem ꝓcedunt: Qd̃ ubi hannibali
nuntiatum ẽ cum eo mmirum in qͥt
hoste eẽt. qui nec bonam. nec malam
fortunam ferre possit: Seu uicit fero¬
uictorib certamen: Signa inde cane¬
re iussit: copias educit: Pugnatum
utrimq aliqꝗͣto quã pridie acrius est
penis &e ad optinendum hesternum
decus ad intentib romanis ad dem̃¬
dam ignominiam: Siistra ala ab
romanis. & cohortes que amiserant
signa inprima acie pugnabant: Et
legio uicesima ab dextro cornu instru¬
cta: L. cornelius lentulus. ꝙ .c. clau¬

Expanded text:
quibus orta pridie fuga esset cohortesque quae quibus orta pridie fuga esset cohortesque quae signa amisissent se in primam aciem inducturum; edicere iam sese omnibus pugnandum ac uincendum esse et adnitendum singulis uniuersisque ne prius hesternae fugae quam hodiernae uictoriae fama Romam perueniat. inde cibo corpora firmare iussi ut si longior pugna esset uiribus sufficerent. ubi omnia dicta factaque sunt quibus excitarentur animi militum in aciem procedunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, 'cum eo nimirum' inquit 'hoste res est qui nec bonam nec malam ferre fortunam possit. seu uicit, ferouictoribus certamen.' signa inde canere iussit et copias educit. pugnatum utrimque aliquanto quam pridie acrius est Poenis ad obtinendum hesternum decus adnitentibus, Romanis ad demendam ignominiam. sinistra ala ab Romanis et cohortes quae amiserant signa in prima acie pugnabant et legio duodeuicesima ab dextro cornu instructa. L. Cornelius Lentulus et C. Clau
Abbreviated transcription (Latin):
habuissets. terga ur̃ã uidisset hostis.
signa alicui manipulo aut cohorti ab¬
stulisset. adhuc cesis legionib: romanis
glabatur: Uos illi hodierno pͥmum.
fugat exercitus dedistis decus: ¶la¬
mor inde ortus.: ut ueniam eius diei
daret. ubi uellet deinde exꝑiretur.
militum suoꝵ animos: ego uͦ exꝑiar
inquit milites. & uos erastino die
in aciem deducam: ut uictores poti¬
us ꝗͣ uicti ueniam impetretis ꝗͣ petqͣ:
Cohortib quȩ signa amiserunt. hordeũ
dari iussit: centurionesq mamipłoꝵ
quoꝵ signa amissa fuerant de stricts
gladiis discinctos destitui iussit: Et
ut postero die om̃s equites peditesq
armati ade̾ent edixit. Ita contio di¬
missa. fatendum iure ac merito sese in¬
crepitos. neq illo die uirum quemq
in acie romana fuisse p̃ter unum du¬
cem. cui aut morte satis faciendum.
aut egregie uictoria ẽẽt: P ostero die
ornati armatiq ad edictum aderant
imꝑatoris: Collaudat ꝓmuntiatq a

Expanded text:
habuissetis, terga uestra uidisset hostis? habuissetis, terga uestra uidisset hostis? signa alicui manipulo aut cohorti ademisset? adhuc caesis legionibus Romanis gloriabatur: uos illi hodierno die primum fugati exercitus dedistis decus.' clamor inde ortus ut ueniam eius diei daret: ubi uellet deinde experiretur militum suorum animos. 'ego uero experiar,' inquit 'milites, et uos crastino die in aciem educam ut uictores potius quam uicti ueniam impetretis quam petitis.' cohortibus quae signa amiserant hordeum dari iussit, centurionesque manipulorum quorum signa amissa fuerant destrictis gladiis discinctos destituit; et ut postero die omnes pedites equites armati adessent edixit. ita contio dimissa fatentium iure ac merito sese increpitos neque illo die uirum quemquam in acie Romana fuisse praeter unum ducem, cui aut morte satisfaciendum aut egregia uictoria esset. postero die ornati armatique ad edictum aderant. imperator eos conlaudat pronuntiatque a
Abbreviated transcription (Latin):
gratesq inquit ago: qõ uictor hostis¬
cum tanto pauore incidentib uobis
in uallum. portasq ñ ipsa castra est
aggressus: Diseruissetis ꝓfecto eodem
terrore castra: quo omisistis pugnam:
Qui pauor hic. qui terror quȩ repente.
qui et cum quib pugnarets obliuio
animos cepit: Nempe idem funt. hii
hostes quos uincendo. ꝙ uictos sequen¬
do priore estate absumpsistis: quib di¬
es noctesq fugientib ꝑ hos dies insticis¬
tis. quos leuib p̃liis fatigastis. qͦs hes¬
terno die. nec iter facere. nec castra po¬
unere passi estis: O mitto ea quib głari
potestis: Cuius et ipsius pudere. acpe¬
initere uos oportet referam: Nempe e¬
quis manib hesterno die diremistis
pugnam: Qͥd hec nox. quid hec dies
atculit. ur̃a his copie imminute sunt
an illoꝵ aucte: Nonne quid mͥ tum
exercitu eloqui uideor: nec cũ roma¬
nis militibus: Corpora tm̃ atq arma
ut eiusdem anni. ut eosdem animos

Expanded text:
gratesque' inquit 'ago quod uictor hostigratesque' inquit 'ago quod uictor hosticum tanto pauore incidentibus uobis in uallum portasque non ipsa castra est adgressus; deseruissetis profecto eodem terrore castra quo omisistis pugnam. qui pauor hic, qui terror, quae repente qui et cum quibus pugnaretis obliuio animos cepit? nempe iidem sunt hi hostes quod uincendo et uictos sequendo priorem aestatem absumpsistis, quibus dies noctesque fugientibus per hos dies institistis, quos leuibus proeliis fatigastis, quos hesterno die nec iter facere nec castra ponere passi estis. omitto ea quibus gloriari potestis: cuius et ipsius pudere ac paenitere uos oportet referam—nempe aequis manibus hesterno die diremistis pugnam. quid haec nox, quid hic dies attulit? uestrae iis copiae imminutae sunt an illorum auctae? non equidem mihi cum exercitu meo loqui uideor nec cum Romanis militibus: corpora tantum atque arma eadem sunt. an si eosdem animos
Abbreviated transcription (Latin):
Cotidie simul orientem solem.⁊ romanã
aciem in campis uidendam ẽẽ: Si uno
p̃lio haud incruentus habeat. quictiꝰ
deinde tranquilliusq eum bellaturũ:
His irritati adhortationib. simulq tedio
ferocie hostium ferocie instantum la¬
cessientiumq acrit p̾hum ineunt:
ugnatum amplius duab horis est:
Tedere inde ab romanis dextralia. et
extra ordinarii ceꝑe: Od uͥ marcellus
uidit: duo de uicesimã legionem in
pͥmam aciem inducit: Dum alii tre¬
pidi cedunt. alii segniter subeunt: tur¬
bata tota acies est: Dei ꝓrsus fusa.
& uincente pud orem. metu terga da¬
mani centuriones: Duo.tr̃. mił. lici
.iiii. de ala prima que fugit: duo
de legione quȩ cedentib sociis succes¬
serat amissa: Marcellus postꝗͣ in ca¬
stra reditum ẽ. contionem adeo seuã
atq acerbam apud milites habuit:
ut plio ꝑ diem totum infeliciter tole¬
rato. tristi irati ducis mratio e̾ẽt:
Diis immortalib ut in tali re laudes

Expanded text:
cottidie simul orientem solem et Romanam cottidie simul orientem solem et Romanam aciem in campis uidendam esse; si uno proelio haud incruentus abeat, quietius deinde tranquilliusque eum bellaturum. his inritati adhortationibus simulque taedio ferociae hostium cottidie instantium lacessentiumque acriter proelium ineunt. pugnatum amplius duabus horis est. cedere inde ab Romanis dextra ala et extraordinarii coepere. quod ubi Marcellus uidit, duodeuicesimam legionem in primam aciem inducit. dum alii trepide cedunt, alii segniter subeunt, turbata tota acies est, dein prorsus fusa, et uincente pudorem metu terga damani centuriones, duo tribuni militumquattuor de ala prima quae fugit, duo de legione quae cedentibus sociis successerat amissa. Marcellus postquam in castra reditum est, contionem adeo saeuam atque acerbam apud milites habuit ut proelio per diem totum infeliciter tolerato tristior iis irati ducis oratio esset. 'dis immortalibus, ut in tali re, laudes
Abbreviated transcription (Latin):
inde mouit : Aꝑta erat regio: sine
ullis ab insidias latebris: Itaq in lo¬
ca saltuosa cedere inde cepit: Mar¬
cellus uestigiis instabat. castraq ca¬
stris conferebat: & oꝑe ꝑfecto extim¬
plo in aciem legiones educebat: Han¬
nibal turmatum ꝑ equites peditũq
iaculatores leuia certamina serens ca¬
sum uniu̾se pugne ñ necessarium
ducebat: Tractus ẽ autẽ ad id qd̾ ui¬
tabat certamen: Nocte p̾gressum. ad¬
sequitur locis pͥanis. ac patentibus
marcellus: Castra inde potentẽ pug¬
nando undiq immunitores opib
ꝓhibet: Ita signa collata: pugnatumq
totis copiis: & cum iam nox instaret:
in arce equo discessum ẽ: Castra exiguo
distantia spatio ante noctem ꝑmunita:
Postero die luce pͥma: marcellus in aciẽ
copias eduxit: nechannibal detracta¬
uit certainen e multis uerbis adortat᷑
milites. ut memores trasumenni can¬
narumq contundent ferociam hostis
nere pati ñ respirare. aut circũspicere:

Expanded text:
inde mouit. aperta erat regio, sine inde mouit. aperta erat regio, sine ullis ad insidias latebris; itaque in loca saltuosa cedere inde coepit. Marcellus uestigiis instabat castraque castris conferebat, et opere perfecto extemplo in aciem legiones educebat. Hannibal turmatim per equites peditumque iaculatores leuia certamina serens casum uniuersae pugnae non necessarium ducebat. tractus est tamen ad id quod uitabat certamen. nocte praegressum adsequitur locis planis ac patentibus Marcellus; castra inde ponentem pugnando undique in munitores operibus prohibet. ita signa conlata pugnatumque totis copiis, et cum iam nox instaret Marte aequo discessum est. castra exiguo distantia spatio raptim ante noctem permunita. postero die luce prima Marcellus in aciem copias eduxit; nec Hannibal detractauit certamen, multis uerbis adhortatus milites ut memores Trasumenni Cannarumque contunderent ferociam hostis: nere pati, non respirare aut circumspicere;
Abbreviated transcription (Latin):
sisteret. ne quid fidem respiceret habenti
ne rem orandi quidẽ causam in italia
fore: Regium etiam nuntum mittit
ad p̃fectum p̃sidii. qd̾ ab leuino. cõs.
aduersus brutchios ibi locatũ erat.
.UIII.hominum pars maxima ab aga¬
thirena. sicut ante dictum ẽ ex sicilia
traducta rapto uiuere homnũ assuetoꝵ
Additi erant bruttoꝵ indidem ꝑfuge
⁊ audate. & audiendi omnia necessita¬
tib pares: Hanc manum ad butqum
pͥmum agrum depostulandum duci
iussit: Inde ad cantoneam urbem op¬
pugnandam imꝑata. ñ impigre solũ
s etiam auide exsecuti. direptis fuga¬
tisq cultorib agri summa in urbem
oppugnabant: Marcellus et. cõs. litte¬
ris exercitus. ꝙ qr induxerunt in am¬
mum neminem duce romanum duee¬
tam parem hannibali ꝗͣ se ẽẽ. ubi pͥmũ
in agris pabuli copia fuit. ex hibernis
ꝓfectus ad canusium hannibali occur¬
rit: Sollicitabat ad defectionem ca¬
nusmnos penus: Ceterum ut appro¬
pinquare marcellum audiuit. castra

Expanded text:
sisteret nec quid fidum respiceret habenti, ne remorandi quidem causam in Italia fore—Regium etiam nuntium mittit ad praefectum praesidii quod ab Laeuino consule aduersus Bruttios ibi locatum erat, octo milia hominum, pars maxima ab Agathyrna, sicut ante dictum est, ex Sicilia traducta, rapto uiuere hominum adsuetorum; additi erant Bruttiorum indidem perfugae, et audacia et audendi omnia necessitatibus pares. hanc manum ad Bruttium primum agrum depopulandum duci iussit, inde ad Cauloniam urbem oppugnandam. imperata non impigre solum sed etiam auide exsecuti direptis fugatisque cultoribus agri summa ui urbem oppugnabant. Marcellus et consulis litteris excitus et quia ita induxerat in animum neminem ducem Romanum tam parem Hannibali quam se esse, ubi primum in agris pabuli copia fuit ex hibernis profectus ad Canusium Hannibali occurrit. sollicitabat ad defectionem Canusinos Poenus; ceterum ut appropinquare Marcellum audiuit, castra
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾nt. cum ad beneuolentum aliasq ur¬
bes eos uelut .t. faucib hannibał eren¬
tos. ꝑ .R. restituisset: Cñ. fuluium qͥri¬
qum romanoꝵ exercitum honeste geni¬
tos lib̾aliter educatos. seruilib seruitiis
imbuisse: Ergo esfecisse. ut feroces et
inquiet inter socios ignaui ⁊ imbelles
inter hostis eẽnt. nec impetum mͦ penoꝵ
s ne clamorẽ quid sustinere possent.
nec hercule mirum ẽẽ milites in acie¬
cum pͥmus omniũ imꝑatos fugeret.
magis mirari se aliquos stantis cectois¬
se. ⁊ non õs comites. ct̃i. fuluii fuisse

Expanded text:
essent; Cumas Beneuentum aliasque uressent; Cumas Beneuentum aliasque urbes eos uelut e faucibus Hannibalis ereo restituisse: Cn. Fuluium Quiritium Romanorum exercitum, honeste genitos, liberaliter educatos, seruilibus uitiis imbuisse. ergo effecisse ut feroces et inquieti inter socios, ignaui et imbelles inter hostes essent, nec impetum modo Poenorum sed ne clamorem quidem sustinere possent. nec hercule mirum esse cum primus omnium imperator fugeret: magis mirari se aliquos stantis cecidisse, et non omnes comites Cn. Fulvi fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tulerunt: Omniumq inunum sen¬
tentie congruebant agendum cum
tribunis plebis ẽẽ primo quoq tꝑre
ad plebem ferrent. quem cum imꝑio
mitti placeret in hispaniam ad eum
exercitum. cui .cn. scippio imꝑator p̃fu¬
isset: Ea res cum tribuns acta ꝓmulga¬
taq est: S aliud certam̃ occupatierat
animos: C. semꝓnius plexus die dicta
cũ. fuluium. ob exercitum in apulia
amissum in contionib uexabat. multa
imꝑatoris temeritate atq in sitia exer¬
citum in locum p̃cipitem p̃duxisse dic¬
titans. neminem p̃ter. en. fuluium
ante corrupisse omnib uiciis legiones
suas quas prodet: Itaq uere diciposse
prius eos ꝑisse quam uid̾ent hoste. nec
ab hannibale. s ab imꝑatore suo uictos
ẽẽ: Neminem cum suffragium ieat
satis cernere cui imꝑium. cui exercitũ
breui effecisse disciplina atq imꝑio. ut
nemo eoꝵ generis. aut sanguinis sui me¬
mor in acie eẽt. p̃sidio sociis hostib terrori

Expanded text:
ttulerunt, omniumque in unum senttulerunt, omniumque in unum sententiae congruebant agendum cum tribunis plebis esse, primo quoque tempore ad plebem ferrent quem cum imperio mitti placeret in Hispaniam ad eum exercitum cui Cn. Scipio imperator praefuisset. ea res cum tribunis acta promulgataque est; sed aliud certamen occupauerat animos. C. Sempronius Blaesus die dicta Cn. Fuluium ob exercitum in Apulia amissum in contionibus uexabat, multos imperatores temeritate atque inscitia exercitum in locum praecipitem duxisse dictitans, neminem praeter Cn. Fuluium ante corrupisse omnibus uitiis legiones suas quam proderet. itaque uere dici posse prius eos perisse quam uiderent hostem, nec ab Hannibale, sed ab imperatore suo uictos esse. neminem cum suffragium ineat satis cernere cui imperium, cui exercitum breui effecisse disciplina atque imperio ut nemo eorum generis ac sanguinis sui memor in acie esset <sed> praesidio sociis, hostibus terrori
Abbreviated transcription (Latin):
legionib romanis eo anno bellum t̾ra
mariq gestum ẽ. pͥncipio eius anni cũ
de litteris .l. martii referretur. res
geste magnifice senatu uise: Titulus
honoris qd̃ imꝑio ñ ppłi iussu. ñ ex au¬
ctoritate patrum dato ꝓ. ꝑ .R. senatu
seripserat: magnam partem hominũ
offendebat: Rem mali exempli ẽẽ imꝑa¬
tores legi ab exercitib. ⁊ sollemnẽ auspiti¬
atoꝵ comitioꝵ in castra. ⁊ ꝓuintias pro¬
cul a legib magistratibus q ad milita¬
rem temeritatem transferri: E cum
quidam aliquã referendũ ad senatum
censerent. melius uisum differri eam
consultationem donec ꝓficiscerentur
equites. qͥ ab martio litteras attulerãt:
Rescribi de frum̃to ⁊ uestim̃tis exercitus
placuit eam utramq rem cure fore
senatui adscribi autẽ ꝓ. pͦ. Rͦ .l. martio
ñ placuit. ne id ipsum qd̃ consultatiõi
reliquerãt ꝓpre iudicato ferret dimissis
equitib de nulla re prius consules re¬

Expanded text:
legionibus Romanis eo anno bellum terra legionibus Romanis eo anno bellum terra marique est gestum. principio eius anni cum de litteris L. Marci referretur, res gestae magnificae senatui uisae: titulus honoris, quod imperio non populi iussu, non ex auctoritate patrum dato 'propraetor senatui' scripserat, magnam partem hominum offendebat: rem mali exempli esse imperatores legi ab exercitibus et sollemne auspicandorum comitiorum in castra et prouincias procul ab legibus magistratibusque ad militarem temeritatem transferri. et cum quidam referendum ad senatum censerent, melius uisum differri eam consultationem donec proficiscerentur equites qui ab Marcio litteras attulerant. rescribi de frumento et uestimentis exercitus placuit eam utramque rem curae fore senatui; adscribi autem 'propraetori L. Marcio ' non placuit, ne id ipsum quod consultationi reliquerant pro praeiudicato ferret. dimissis equitibus, de nulla re prius consules re
Abbreviated transcription (Latin):
.p. cornelius. ꝓ . ꝑ .R. in sicilia preesset
dum ne quem militem legeret ex eo
numero quib senatus missionem
reditumq in patriam negasset
ante bellisinem: E. pupio cui sicilia
euenerat. due legiones quas . p. corneliꝰ
habuisset decrete ⁊ supplem̃tum de exer¬
citu. cñ. fuluii. qui priore anno in a¬
pulia fede cesus. fugatusq erat: Huic
generi militum senatus eumdem quẽ
cannensib finem strauerat militie: Ad¬
ditum etiam utroꝵq ignominie est: ne
in opidis hib̃narent. ne ue hiberna ꝓpio
ullam urbem decem milib passuum
edificarent:L. cornelio in sardonia due
legiones date. quibꝰq mutius p̃fuerat
supplem̾̃tum si opus eẽt consules scrib̾e
iussi: L. othacilio. et. m̾. ł ario sicilie
gratieq ora cum legionib classibꝰq qͥb
p̃erant decrete: Qͥnquaginta greci cũ
legione una centum siculi cum duab
legionib habebant naues: Trib ⁊ .xx.

Expanded text:
P. Cornelius pro praetore in Sicilia praeesset, P. Cornelius pro praetore in Sicilia praeesset, dum ne quem militem legeret ex eo numero quibus senatus missionem reditumque in patriam negasset  finem. C. Sulpicio cui Sicilia euenerat duae legiones quas P. Cornelius habuisset decretae et supplementum de exercitu Cn. Fului , qui priore anno in Apulia foede caesus fugatusque erat. huic generi militum senatus eundem, quem Cannensibus, finem statuerat militiae. additum etiam utrorumque ignominiae est ne in oppidis hibernarent neue hiberna propius ullam urbem decem milibus passuum aedificarent. L. Cornelio in Sardinia duae legiones datae quibus Q. Mucius praefuerat; supplementum si opus esset consules scribere iussi. T. Otacilio et M. Ualerio Siciliae Graeciaeque orae cum legionibus classibusque quibus praeerant decretae; quinquaginta Graecia cum legione una, centum Sicilia cum duabus legionibus habebat naues. tribus et uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ. fulurus centimalus.p.
sulpitus. galba. consules.
cum idib martiis magistra¬
tum inissent : senatumm in ca¬
pitolium uocato. de re.p. de adminis¬
tratione belli de ꝓuinciis exercitibꝰq:
patres consuluerunt: Q. fuluo. ap̃.
claudio. pͥoris anni consulib ꝓ rogatũ
imꝑium est: atq exercitus quos habe¬
bant decreti. adiectumq. ne a capua qͣ
obsidebant abscedent priusꝗͣ oppugnas¬
sent eam: Tum cura maxime intentos
habebat romanos. ñ ab ira tm̃ que in
nullã unꝗͣ ciuitatem iustior fuit : qͣ
qd̃ urbs tam nobilis ac potens sicut de¬
fectione sua traxerat aliqd̃ ppłos. itare¬
cepta inclinatura rursus animos ui¬
debatur ad ueteris imꝑii respectum:
Wp̃torib pͥoris anni .m. iunio etruria:
.p. sempnio gallia cumbinis legionib
quas habuerant ꝓrogatum ẽ imꝑiũ:
Prorogatum. et .i. marcello. ut ꝓcon¬
sule in sicilia reliquas belli ꝑficeret.
Eo exercitu quẽ haberet si supplem̃to o¬
pus eẽt. suppleret de legionib quib

Expanded text:
n. Fuluius Centumalus P. Sulpicius Galba consules cum idibus Martiis magistratum inissent, senatu in Capitolium uocato, de re publica, de administratione belli, de prouinciis exercitibusque patres consuluerunt. Q. Fuluio Ap. Claudio , prioris anni consulibus, prorogatum imperium est atque exercitus quos habebant decreti, adiectumque ne a Capua quam obsidebant abscederent priusquam expugnassent. ea tum cura maxime intentos habebat Romanos, non ab ira tantum, quae in nullam unquam ciuitatem iustior fuit, quam quod urbs tam nobilis ac potens, sicut defectione sua traxerat aliquot populos, ita recepta inclinatura rursus animos uidebatur ad ueteris imperii respectum. et praetoribus prioris anni M. Iunio in Etruria, P. Sempronio in Gallia cum binis legionibus quas habuerant prorogatum est imperium. prorogatum et M. Marcello , ut pro consule in Sicilia reliqua belli perficeret eo exercitu quem haberet: si supplemento opus esset, suppleret de legionibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
riis estimatos emisistis: & utrum
hannibal hic sit emulus itnerum
herculis: ut ipse fert inuectigalis stipẽ
tus: quem nisi saguntinum scelus agi¬
taret: respiceret profecto sinum patri¬
am uictam domum cerce partemq ⁊
federa hamilcaris seripta manu: Qͥ
iussus ab consule nr̃o : presidium de-¬
duxit ab eurice: Qui graues imposi¬
tas uictis carthaginensib. leges fremeis

Expanded text:
riis aestimatos emisistis, et utrum riis aestimatos emisistis, et utrum Hannibal hic sit aemulus itinerum Herculis, ut ipse fert, an uectigalis stipendtus. quem nisi Saguntinum scelus agitaret, respiceret profecto, si non patriam uictam, domum certe patremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui iussus ab consule nostro praesidium deduxit ab Eryce, qui graues impositas uictis Carthaginiensibus leges fremens
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu meo: ubi et fr̾em concilii par¬
ticipem. ac ꝑiculis otium haberem:
et hasdrubalem potus quã hanniba¬
lem hostem. & minorem haud du¬
bie molem belli: Tamen cum p̾terꝰ¬
ueherer nauib gallie oram. ad famã
huius hostis in terram egressus p̾mis¬
so equitatu ad rodanum moui castra:
E questri prelio qua parte copiarum
conserendi manum. fortuna data est
hostem fudi: Peditum agmen quod
in modum fugientium raptim ageba¬
turꝰ : quia ad sequi terra ñ poteram.
neq regressus ad nauis erat: quãta
maxime potui celeritate. tanto mar is
terrarumq circuitu in radicib ꝓpe
alpium. huic timendo hosti obuii
fui: Utrum cum declinarẽ certamen
impuisus incidisse uideor. an occurre¬
re inuestigiis eius lacessere ac trahere
ad decernendum exꝑiri iuuat: utrũ
alios repente carthaginenses ꝑuiginti
annos terra ediderit. an idem sint
qui ad egatis pugnauerint insulas.
& quos ab erice duo de uicenis dena¬

Expanded text:
exercitu ire meo, ubi et fratrem consilii parexercitu ire meo, ubi et fratrem consilii participem ac periculi socium haberem et Hasdrubalem potius quam Hannibalem hostem et minorem haud dubie molem belli; tamen, cum praeterueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus, praemisso equitatu ad Rhodanum moui castra. equestri proelio, qua parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi; peditum agmen, quod in modum fugientium raptim agebatur, quia adsequi terra non poteram, neque regressus ad naues erat quanta maxime potui celeritate tanto maris terrarumque circuitu, in radicibus prope Alpium huic timendo hosti obuius fui. utrum, cum declinarem certamen, improuidus incidisse uideor an occurrere in uestigiis eius, lacessere ac trahere ad decernendum? experiri iuuat utrum alios repente Carthaginienses per uiginti annos terra ediderit an iidem sint qui ad Aegates pugnauerunt insulas et quos ab Eryce duodeuicenis dena
Abbreviated transcription (Latin):
re. eos duab partib peditum equitũq
intransitum alpium amissis: qui plurẽ¬
in actos ẽẽ: At enim pauci quidem st̃:
s uigentes animis corporibusq. quoꝵ
robora ac uires uix sustinere uis ulla
possit: E sfigies immo umbre hominũ
fame. frigore. inluiie. squalore. senecti.
consuti. ac debilitati: inter saxa rupesq
Ao hoc preusti artus. niue rigentes nerui
menbra torrida gelui: quassata fractaq
arma. claudi. ac debiles equi: Cum
hoc equite. cum hoc pedite pugnatu
ts. alpes uicisse hannibalem uideant᷑:
S ita forsitan decuit cum federum rup¬
tore duce ac populo: deos ipsos sine ul¬
la humana ope cominitere ac ꝓfliga¬
re bellum : nos qui scđm deos uiolati
sumus. cominissum ac ꝓfligatum con-¬
figere: Non uereor. ne quis me hec
ur̃i adhortandi causa magnifice loqui.
existimet. ipsum aliter animo affectũ
ẽẽ. licuit in hispaniam prouinciã
meam quo iam profectus eram cum

Expanded text:
re, eos duabus partibus peditum equitumque re, eos duabus partibus peditum equitumque in transitu Alpium amissis plui nactos esse. at enim pauci quidem sunt sed uigentes animis corporibusque, quorum robora ac uires uix sustinere uis ulla possit. effigies immo, umbrae hominum, fame, frigore, inluuie, squalore enecti, contusi ac debilitati inter saxa rupesque; ad hoc praeusti artus, niue rigentes nerui, membra torrida gelu, quassata fractaque arma, claudi ac debiles equi. cum hoc equite, cum hoc pedite pugnaturtis, Alpes uicisse Hannibalem uideantur. sed ita forsitan decuit, cum foederum ruptore duce ac populo deos ipsos sine ulla humana ope committere ac profligare bellum, nos, qui secundum deos uiolati sumus, commissum ac profligatum conficere. non uereor ne quis me haec uestri adhortandi causa magnifice loqui existimet, ipsum aliter animo adfectum esse. licuit in Hispaniam, prouinciam meam, quo iam profectus eram, cum
Abbreviated transcription (Latin):
hostium ad rodanum flumen egre e
uicissent. aut ex his legiones cum quib
fugientem hunc ipsum hostem sequu¬
tus confessionem cedentis. ac detrac¬
tantis certamen ꝓ uictoria habui:
non quia ille exercitus hispanie pro¬
uintie scriptus: ubi cum fr̃e. cn. sci¬
pionem eis auspiciis rem gerit. tibi
eum gerere senatus. populusq ro¬
manus uoluit : ego ut consulem
ducem aduersus hannibalem ac
penos haberetis. ipse me huic uo¬
luntario certamini optuli: Nouo imꝑa¬
tori. apud nouos milites: pauca uerba fa¬
ciencla sunt: Negenus belli. neue hostẽ
ignoretis: cum his ẽ uobis milites pugnã¬
dum quos terra mariq priore bello ui¬
cistis. a quib stipendium ꝑ uiginti an¬
nos exegistis: a quib capta belli p̃mia.
siciliam ac sarcdiniam habetis: E rit gͥ
in hoc certamine. is uobis illis. quia
animus qui uictorib et uictis ẽẽ solet:
Nec nunc illi quia autoent: s quia neces
exercitu incolumi pugnam detractaue¬

Expanded text:
hostium ad Rhodanum flumen egregie hostium ad Rhodanum flumen egregie uicissent, aut eas legiones cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro uictoria habui? nunc quia ille exercitus, Hispaniae prouinciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit ubi eum gerere senatus populusque Romanus uoluit, ego, ut consulem ducem aduersus Hannibalem ac Poenos haberetis, ipse me huic uoluntario certamini obtuli, nouo imperatori apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli neue hostem ignoretis, cum iis est uobis, milites, pugnandum quos terra marique priore bello uicistis, a quibus stipendium per uiginti annos exegistis, a quibus capta belli praemia Siciliam ac Sardiniam habetis. erit igitur in hoc certamine is uobis illisque animus qui uictoribus et uictis esse solet. nec nunc illi quia audent sed quia necessexercitu incolumi pugnam detractaue
Abbreviated transcription (Latin):
circumspectantis defectionis tempus
subito abuentu coñs. oppressisset:
Et hannibal mouit ex taurins incer¬
tus que pars sequenda ẽẽt gallos:
presentem sequuturos ẽẽ ratus: Iam
prope in conspectu erant exercitus:
dam admiratione alterius conuene.
nibal & apud romanos iam ante sa¬
guntinum exccidium celeberrimum
nomen erat: & scipionem hannibal
eo ipso qd̃ aduersus se dux potissimũ
lectus ẽet prestante uiri credebant:¬
& auxerant inter se opinionem: scipio
qd̃ relictus ingallia obuius fuerat in
italiam transgresso hannibali et cona¬
tu tam audaci trahiciendarum alpiũ
et effectu: O ccupauit tamen scipio pa¬
dum traicere: & ad ticinum amnem
motis castris priusꝗͣ educeret in aciẽ
ad hortandoꝵ militum causa tale ora¬
tione est exorsus: Si eum exercitum
milites ducerent in aciem quem in gal¬
lia mecum habui: suꝑ sedissem loqui
apito uos: Quid enim adhortari refer¬
ret. aut eos equites qui equitatum

Expanded text:
circumspectantes defectionis tempus circumspectantes defectionis tempus subito aduentu consul oppressisset. et Hannibal mouit ex Taurinis, incertos quae pars sequenda esset Gallos praesentem secuturos esse ratus. iam prope in conspectu erant exercitus cdam admiratione alterius. nam apud Romanos iam ante Sagunti excidium celeberrimum nomen erat, et Scipionem Hannibal eo ipso quod aduersus se dux potissimum lectus esset praestantem uirum credebat; et auxerant inter se opinionem, Scipio, quod relictus in Gallia obuius fuerat in Italiam transgresso Hannibalitu tam audaci traiciendarum Alpium et effectu. occupauit tamen Scipio Padum traicere et ad Ticinum amnem motis castris, priusquam educeret in aciem, adhortandorum militum causa talem orationem est exorsus. 'si eum exercitum, milites, educerem in aciem quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud uos; quid enim adhortari referret aut eos equites qui equitatum
Abbreviated transcription (Latin):
uno. uel acri incole iugi eius norĩ
inditum: s ab eo quem in summo sa¬
sacratum uerticem peninum monta¬
ni appellant ꝑ oportune ad principia
rerum taurinis proxime gentis adu̾¬
sus in sub res motum bellum erat: s
armari exercitum hannibal. ut par¬
t alteri auxilio eẽt in reficiendo maxi¬
me sentientem contracta ante mala
non poterat oqum: Erat enim ex la¬
bore copia. ex inopia cultus. ex inglu¬
iue tabieq squalida. et ꝓpe efferata
corpora uarie mouebat: Ea .ꝑ. corne¬
lio. coñs. causa fuit cum ipsas nauib
uenisset exercitu a manlio atilioq ac¬
cepto tyrone & innoius ignominiis
trepido ad padum festinandi: ut cũ
hoste nundum refecto manus conse¬
reret: S cum placentia consul ue¬
nit: iam ex statuis mouerat hanni¬
bal. taur inorumq unam urbem
caput gentis eius. quia uolentis in a¬
micitiam ñ ueniebat : ui expugnarat:
Iunxisset sibi non metu solum. s etiam
uoluntate gallos accolas padi: ni eos

Expanded text:
dunoueragri, incolae iugi eius, norint dunoueragri, incolae iugi eius, norint inditum sed ab eo quem in summo sacratum uertice Poeninum montani appellant. peropportune ad principia rerum Taurinis, proximae genti, aduersus Insubres motum bellum erat. sed armare exercitum Hannibal ut parti alteri auxilio esset, in reficiendo maxime sentientem contracta ante mala, non poterat; otium enim ex labore, copia ex inopia, cultus ex inluuie tabeque squalida et prope efferata corpora uarie mouebat. ea P. Cornelio consuli causa fuit, cum Pisas nauibus uenisset, exercitu a Manlio Atilioque accepto tirone et in nouis ignominiis trepido ad Padum festinandi ut cum hoste nondum refecto manus consereret. sed cum Placentiam consul uenit, iam ex statiuis mouerat Hannibal Taurinorumque unam urbem, caput gentis eius, quia uolentes in amicitiam non ueniebant, ui expugnarat; iunxissetque sibi non metu solum sed etiam uoluntate Gallos accolas Padi, ni eos
Abbreviated transcription (Latin):
mus me auctor moueret: nisi con¬
funderet numerum gallis liguribꝰq
additis: Cum his octoginta milia
peditum. decem equitum. adducta¬
initaliam: magis afflixisse uerissimũ
est: & ita: quidam auctores sunt.
Ex ipso autem audisse ahannibale. post¬
quam rodanum tranfierunt. trigin¬
ta sex milia hominum. ingentemq
numero equoꝵ. & alioꝵ iumentoꝵ
amisisse taurinis. que galliȩ proxi¬
ma gens erat in italiam digresso:
Id cum inter om̃s constet. eo magis
miror ambigi. quam nam alpis tͣn¬
sierit. & uulgo credere penino. atq
ide nomen & iugo alpium inditũ¬
transgressum collum ꝑ cremonis¬
iugum diceret transisse: qui
ambo saltus eum ñ intaurino. s per
saltus montanos ad libuos gallos
deduxerint. nec ueri simile ẽ ea cum
ad galliam potuisse itinera utiq. q̃
ad penium fuerint obsepta gentib
semi germanis fuissent. neq hercu
le montib. his si quem forte to mo¬
uet ad transitum penorum nullo s¬

Expanded text:
me auctor moueret, nisi conme auctor moueret, nisi confunderet numerum Gallis Liguribusque additis; cum his octoginta milia peditum, decem equitum adducta;—in Italia magis adfluxisse ueri simile est et ita quidam auctores sunt; —ex ipso autem audisse Hannibale, postquam Rhodanum transierit triginta sex milia hominum ingentemque numerum equorum et aliorum iumentorum amisisse. Taurini Semigalli proxima gens erat in Italiam degresso. id cum inter omnes constet, eo magis miror ambigi quanam Alpes transierit et uolgo credere Poenino—atque inde nomen ei iugo Alpium inditum—transgressum, Coelium per Cremonisiugum dicere transisse; qui ambo saltus eum non in Taurinos sed per Salassos montanos ad Libuos Gallos deduxerint. nec ueri simile est ea tum ad Galliam patuisse itinera; utique quae ad Poeninum ferunt obsaepta gentibus semigermanis fuissent. neque hercule <nomen> montibus his, si quem forte id mouet, ab transitu Poenorum ullo Se
Abbreviated transcription (Latin):
ardentiaq sara infuso aceto. putrefa¬
ciunt: Ita torridam incendio rupem
ferro pandunt: moliuntq an fractib
modicis cliuos: ut ñ iumenta solum.
s elefanti etiam deduci possent: Qua¬
triduum circa rupem consumptum
iumentis prope fame absumptis:
Nuda enim fere cacumina sunt. & si
quid ẽ pabuli obruunt: niues inferi¬
ora ualles. ⁊ ad priscos quosdam colles
habent. riuosq prope. siluas etiam
humano cultu digniora loca. ibi ium̃¬
ta in pabulum missa. & quies munien¬
do fessis hominib data triduo: Inde
ad planum descensum: etiam locis
molliorib. & accolarum ingeniis:
Hoc marime mͦ in italiam ꝑuentũ est
quinto mense a carthagine noua ut
italiam hannibali fuerint : nequaqͣ
inter auctores constat:. Qui plurimũ
centum milia peditum : uginti equi¬
tum fuisse scribunt: Qui minimum
uigiti milia peditum: sex milia equi¬
tum: L. cinnius. alimentus. qui
captum se ab hannibale scribit. maxi¬

Expanded text:
ardentiaque saxa infuso aceto putrefaardentiaque saxa infuso aceto putrefaciunt. ita torridam incendio rupem ferro pandunt molliuntque anfractibus modicis cliuos ut non iumenta solum sed elephanti etiam deduci possent. quadriduum circa rupem consumptum, iumentis prope fame absumptis; nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt niues. inferiora uallis apricos quosdam colles habent riuosque prope siluas et iam humano cultu digniora loca. ibi iumenta in pabulum missa et quies muniendo fessis hominibus data. triduo inde ad planum descensum et iam locis mollioribus et accolarum ingeniis. hoc maxime modo in Italiam peruentum est quinto mense a Carthagine Noua, ut Italiam Hannibali fuerint nequaquam inter auctores constat. qui plurimum, centum milia peditum, uiginti equitum fuisse scribunt; qui minimum, uiginti milia peditum, sex equitum. L. Cincius Alimentus , qui captum se ab Hannibale scribit, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
uestigium. & in prono eitrus pede se
fallente. ut seumanib ad insurgendo
se genu se adiuuissent: ipsi amminicu¬
lis prolapsis iterum corruerent:
nec stipes circa radices ne ad aquas pe¬
de. aut manu quisquã eniti posset
erant. ita in leui tatum glatie tabida¬
q niue uolitabantur iumenta: Se¬
cabant interdum etiam: Tamen in¬
firma ingredientia niuem. & prolap¬
sa iactandis grauius incontinendo
ungulis penitus ꝑfringebant: ut ple-¬
raq uelut pedica capta hererent in
dura et alta concreta glacie: Tamdẽ
ne quicꝗͣ iumentis atq hominibus
fatigatis: castra in iugo posita: E ger-¬
rime ad id ipsum loco purgato. tam¬
tum niuis fodiendum atq egerend̃
fuit: Unde ad rupem muniendam
ꝑ quam unam uiam ẽe poterat mili¬
tes ducti: cum cedendum e̾ẽt ⁊ saxũ
arborib circa immanib deiectis de¬
truncatisq struem ingentem lignoꝵ
faciunt: eamq cum eius uento septa.
faciendo ignico horta eẽt succenount:

Expanded text:
uestigium et in prono citius pedes uestigium et in prono citius pedes fallente, ut, seu manibus in adsurgendo seu genu se adiuuissent, ipsis adminiculis prolapsis iterum corruerent; nec stirpes circa radicesue ad quas pede aut manu quisquam eniti posset erant; ita in leui tantum glacie tabidaque niue uolutabantur. iumenta secabant interdum etiam infimam ingredientia niuem et prolapsa iactandis grauius in conitendo ungulis penitus perfringebant, ut pleraque uelut pedica capta haererent in dura et alta concreta glacie. tandem nequiquam iumentis atque hominibus fatigatis castra in iugo posita, aegerrime ad id ipsum loco purgato; tantum niuis fodiendum atque egerendum fuit. inde ad rupem muniendam per quam unam uia esse poterat milites ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immanibus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum faciunt eamque, cum et uis uenti apta faciendo igni coorta esset, succendunt
Abbreviated transcription (Latin):
menta in homines occiderent: Gentũ
deinde ad multo angustiorem rupẽ
atq ita rectam: ut uix si istud egre ex¬
peditus miles temptabundus mani¬
busq retinens uirgulta acstirpes
circa eminentes dumittere se posset:
Natura locus iam ante preceps recenti
ille ad modum altitudinem abruptꝰ
erat: Ibi uel cum ad finem uie ȩqui¬
tes constituissent. miranti hanniba¬
li queres moraretur agmen: nuncia¬
tur rupem in uiam ẽẽ: Digressus de¬
inde ipse ad locum uisendum. haud
dubia res iuisa. quin ꝑ inuia circa
nec trita antea quamuis longo am¬
bitu circum duceret agmen: ea uero
uia insuꝑabilis fuit. Nam cum suꝑ
ueterem niuem intactam. noua
modice alttudinis ẽẽt: molli nec par al¬
te facile pedes ingredientum insisteban¬
tur: Ut uͦ tot hominum iumentoꝵq
incessu. dilapsa est ꝑ nudam inflagra¬
ciem fluentemq lauem liquentis niuiᷤ
ingrediebantur: Tetra ibi luctatio e¬
rat: ut a lubrica glage non recipiente

Expanded text:
menta in homines occiderent. uentum menta in homines occiderent. uentum deinde ad multo angustiorem rupem atque ita rectis saxis ut aegre expeditus miles temptabundus manibusque retinens uirgulta ac stirpes circa eminentes demittere sese posset. natura locus iam ante praeceps recenti ille admodum altitudinem abruptus erat. ibi cum uelut ad finem uiae equites constitissent, miranti Hannibali quae res moraretur agmen nuntiatur rupem inuiam esse. digressus deinde ipse ad locum uisendum. haud dubia res uisa quin per inuia circa nec trita antea, quamuis longo ambitu, circumduceret agmen. ea uero uia insuperabilis fuit; nam cum super ueterem niuem intactam noua modicae altitudinis esset, molli nec praealtae facile pedes ingredientium insistebant; ut uero tot hominum iumentorumque incessu dilapsa est, per nudam infra glaciem fluentemque tabem liquescentis niuis ingrediebantur. taetra ibi luctatio erat, ut a lubrica glacie non recipiente
Abbreviated transcription (Latin):
cit: ꝑ omnia niue opleta: Cum signis
prima luce uotis segniter agmen ince¬
deret : pigritiaq et desꝑatio in omĩ¬
um uultu emineret: pregressus sig¬
na hannibal in ꝓmuncturio quod¬
dam unde longe ac late prospectus erat
consistere ussis militib italiam ostentat:
subiectosq alpinis montibus circum¬
padanos campos. meniaq eos tum
transcendere. non italie modo. s etiã
urbis romane cetera plana procliuia
fore uno aut summo altero p̃lio arcem
et caput italie in manu ac potestate
habituros: Procedere inde agmen ce¬
pit: iam nichil ne hostib quidem p̃¬
ter parua furta ꝑ occasionem temp¬
tantibus: Ceterum iter multo quã¬
ut in ascensu fuerat. ut pleraq alpiũ
ab italia sicut breuiora: ita ad retiora
sunt. difficilius fuit:. Omnis enim fer¬
me uia preceps. angusta publica erat:
ut neq sustinere se ab lapsu possent. nec
qui paululum titubassent herere affli¬
ctis uestigio suo. aliiq suꝑ allos. & iu¬

Expanded text:
cit. per omnia niue oppleta cum signis cit. per omnia niue oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet pigritiaque et desperatio in omnium uoltu emineret, praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac late prospectus erat, consistere iussis militibus Italiam ostentat subiectosque Alpinis montibus Circumpadanos campos, moeniaque eos tum transcendere non Italiae modo sed etiam urbis Romanae; cetera plana, procliuia fore; uno aut summum altero proelio arcem et caput Italiae in manu ac potestate habituros. procedere inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parua furta per occasionem temptantibus. ceterum iter multo quam in adscensu fuerat—ut pleraque Alpium ab Italia sicut breuiora ita arrectiora sunt—difficilius fuit; omnis enim ferme uia praeceps, angusta, lubrica erat, ut neque sustinere se ab lapsu possent nec qui paulum titubassent haerere adflicti uestigio suo, aliique super alios et iu
Abbreviated transcription (Latin):
ne clade maiore tam iumentorum ꝗͣ
hominum ꝑniqe suꝑatus: Inde mõ¬
tani paciores. iam et latrocinii magis
quam belli more conuersabant: m̾ in
primum. mͦ in nouissimum agmen.
ut cumq aut locus. aut oportunita¬
tem daret: aut ꝓgressi moratue ali¬
quam occasionem fecissent: Elefanti
sicut ꝑ artas p̃cipites. uias magna
mora agebantur: ita tutum ab hos¬
tib quacumq incederent. quia in¬
suetis adeundi propius metus erat.
agnen p̃cedebant. Nono die in ui¬
gum alpium ꝑuentum ẽ ꝑ inuia
pleraq et terrores. quos aut ducen¬
hum fraus. aut ubi fides his ñ esset.
temere inite ualles a comectantibus
iter faciebant: D iduum in iugos sta¬
tua habita. fessisq labore. ac pug¬
nando quies data militib: iumen¬
taq aliquot quȩ prolapsa in rupib
erant sequendo uestigia agminis in
castra ꝑuenire fessis tedio tot maloꝵ
niuis etiam casus occidente iam sidere
uergiliarum ingentem terrorem adie¬

Expanded text:
ne clade, maiore tamen iumentorum quam ne clade, maiore tamen iumentorum quam hominum pernicie, superatus. inde montani pauciores iam et latrocinii magis quam belli more concursabant modo in primum, modo in nouissimum agmen, utcumque aut locus opportunitatem daret aut progressi moratiue aliquam occasionem fecissent. elephanti sicut per artas praecipites uias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant. nono die in iugum Alpium peruentum est per inuia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis non esset, temere initae ualles a coniectantibus iter faciebant. biduum in iugo statiua habita fessisque labore ac pugnando quies data militibus; iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo uestigia agminis in castra peruenere. fessis taedio tot malorum niuis etiam casus, occidente iam sidere Uergiliarum, ingentem terrorem adie