comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
des parciꝰ ridebis lentiꝰ mordebis alienã famã
loqui parantem fracta sepes dentiũ frenabit
si nõ castitas saltem pudor ab illicitis oculis se¬
nilem petulantiã cohibebit. D. Sam mͥ sene¬
ctus dentes fregit. R. Sure illa suo usa
ẽ tu nature gr̃as age que tibi suo ht dono uti
ꝑmisit insenium qd̾ amultis in iuuentute re¬
petiit qualis fuit apud uos ille mͦ regum ma¬
ximus ꝗ ad huc uiuẽti euo pene dentibus ca¬
ruit et si Iuuenilẽ hanc iacturã senib pos¬
modum eximio ocłoꝵ ut ip̃e aiebat qd̾q ip̃e
tacebat ingenii atq animi ugore solat᷑. exẽ¬
plum utile om̃ib aliquo uł nature uł etatis
incomodo affectis ne singla defleant ne ue
ome in solutũ tpr̃e munificentie celestis in¬
iuriam uocent s seruatis ꝑdita mulceant a¬
spera lenib dulcibus acria/. D. Dentes mͥ
rapiũt senectus. R. Hos si illa nõ rape¬
ret raptura mors fuerat plena ossium sep¬

Expanded text:
des, parcius ridebis, lentius mordebis alienam famam. des, parcius ridebis, lentius mordebis alienam famam. Loqui parantem fracta sepes dentium frenabit. Si non castitas, saltem pudor, ab illicitis osculis senilem petulantiam cohibebit. Iam michi senectus dentes fregit. Iure suo illa usa est, tu nature gratias age, que tibi hoc suo dono uti permisit in senium, quod a multis in iuventute repetiit. Qualis fuit apud vos ille modo regum maximus, qui adhuc virenti evo pene dentibus caruit, etsi iuvenilem hanc iacturam, senili postmodum eximio oculorum, ut ipse aiebat, quodque ipse tacebat, ingenii atque animi vigore solaretur; exemplum utile omnibus aliquo vel nature vel etatis incommodo affectis, ne singula defleant, neve omnem insolitum teporem munificentie celestis iniuriam vocent, sed servatis perdita mulceant, aspera lenibus, dulcibus acria. Dentes michi rapuit senectus. Hos si illa non raperet, raptura mors fuerat. Plena ossium sep
Abbreviated transcription (Latin):
Entium uexor egritudine. R. Quã¬
tum fidas intestinis uide ip̃a te essa
destiruũt. D. Tremere dentes inci¬
piunt. R. Quid mollibus spei ẽ duri ⁊
solidi nutãt artus. D. Sentibr eger su.¬
R. Unualiduma ⁊ caducũ aũal ẽ homo cui
etiam que preualida uidebant᷑ infirma sũt/.¬
D. Magnus me dentium dolor habet. R̾ Et
q̃ addecus precipuũq oris robur obtigerãt dolo¬
ris inmat̾iam uerti uides ut intelligas ꝙͣ mã¬
sura sit hec cui tam securus insides mortalis
compago domicilii. d. Iam mͥ unus alt̾q
deus cecidit. R. Sam ergo uł hinc exti¬
ma quantũ deo debeas tot tantisq munerib
quoꝵ paucissimis ac minimis caruisse supp¬
licium et flebile damnũ ducas digna ingra¬
titudinis pena ẽ seruus ut/ dñi largitatem
quã pñtem spreuit absentem lugeat et quã
lncris intelligere noluit damnis intelligat¬
D. uam dentib exarmatus sum. R. Sam
in ermis cũ uoluptate luctaberis minus come¬

Expanded text:
entium vexor egritudine. Quantum fidas intestinis vide, quando ipsa te ossa destituunt. Tremere dentes incipiunt. Quid in mollibus spei est? duri et solidi nutant artus. Dentibus eger sum. Invalidum et caducum animal est homo, cui etiam que prevalida videbantur, infirma sunt. Magnus me dentium dolor habet. Et que ad decus precipuumque oris robur obtigerant, doloris in materiam verti vides, ut intelligas quam mansura sit hec, cui tam securus insides, mortalis compago domicilii. Iam michi unus alterque dens cecidit. Iam ergo vel hinc existima, quantum Deo debeas, tot tantisque muneribus, quorum paucissimis ac minimis caruisse, supplicium et flebile damnum ducas. Digna ingratitudinis pena est: servus ut domini largitatem, quam presentem sprevit, absentem lugeat, et quam lucris intelligere noluit, damnis intelligat. Iam dentibus exarmatus sum. Iam inermis cum voluptate luctaberis, minus come
Abbreviated transcription (Latin):
tuntis parem hit est unum os ab una inaltͥa
maxillam nec inuenisse nec incomode proten¬
tum hũisse. At Tenobia regina orientis int̾ce¬
teras forme landes tanto demũ nitore descͥbitur
int̾loquendũ ridendũq non dentib s candidis
margaritis plenũ os hre uideretur horum quo
nũc lustra ꝑquire singlre nichil inuenies cũta
pͥdem eq̃ oib sparsit ⁊ act̾uit mors. Nimis cõ¬
pus amatis ac menbra mortalia nimis animũ
in mortale ac u̾tutem sꝑnitis o ceci semꝑ et
imꝗ corũ extimatores. D. Sam sine dentibus
sum. R. Sam ergo dentium dolor nullus s
nullum quoq p̾sidiũ nullus usus sinedentibus
cũlabore premolendus cibus ⁊ n dissimulas co¬
gitandũ eo tibi irer instare ubi nil editur atq
ubi solo gaudio cibisq aĩe uiuitur. S.¬
¶ De egritudine tibiaꝵ. dolor.

Expanded text:
cunctis parem, hoc est unum os ab una in alteram maxillam, nec invenuste, nec incommode protentum habuisse. At Zenobia regina Orientis, inter ceteras forme laudes, tanto dentium nitore describitur, ut inter loquendum ridendumque, non dentibus sed candidis margaritis plenum os habere videretur. Horum quoque nunc busta perquire: singulare nichil invenies, cuncta pridem equa omnibus sparsit et attrivit mors. Nimis corpus amatis ac membra mortalia, nimis animum immortalem ac virtutem spernitis. O ceci semper et iniqui rerum extimatores! Iam sine dentibus sum. Iam ergo dentium dolor nullus, sed nullum quoque presidium, nullus usus: sine dentibus, cum labore, premolendus cibus, et, nisi dissimulas, cogitandum eo tibi iter instare, ubi nil editur, atque ubi solo gaudio cibisque anime vivitur. 95 DE EGRITUDINE TIBIAR
Abbreviated transcription (Latin):
mors faciet nec mirabere si cõinges sepatat
que corporis atq aĩe uincia dissoluit/.M.
Nubet it̾um uxor mea. R. Et roma¬
norum ducum nupsere iterũ uxores fert
ccem cũ maiorib fortuna. M. Nubet ux
alti Rõt Romani duces ⁊ pͥncipes
uiduas duxe̾ et sc̃issim ꝰ rex dauit iuduas
duas inꝯuigiũ duxit q̃ minoꝵ fuerat uxo¬
rem/ ⁊ fortasse te maior aliꝗs tuã ducet hãs
tu illi tñ luque solitudinẽ ꝗ eo ꝑgis ubinõ
nubit᷑. a. Nubet alti dulcis uxor. R
Si meliori nupserit gratulare prospitati eiᷤ
quã aimasti sin peiori gande saltem ꝙ tuilli
ram notior carioq futur sis Mulre pͥmos
uiros nosse ac diligere scdo demum matrimo¬
no didicere..
¶ De moriente solicito q post
se patrie euentuꝵ sit. M¬
Nid post me depatria mea eriti. R¬
Honorũ omĩu patria una ẽ. et maloꝵ
alta haꝵ cui te ascͥbi ciuem feceris

Expanded text:
mors faciet; nec mirabere si coniuges separat, mors faciet; nec mirabere si coniuges separat, que corporis atque anime vincula dissolvit. Nubet iterum uxor mea? Et Romanorum ducum nupsere iterum uxores: fer communem cum maioribus fortunam. Nubet uxor alteri. Et Romani duces, et principes viduas duxere, et sanctissimus rex David viduas duas in coniugium duxit, que minorum fuerant uxores; et fortasse te maior aliquis tuam ducet. Hanc tu illi tamen linque sollicitudinem, qui eo pergis, ubi non nubitur. Nubet alteri dulcis uxor. Si meliori nupserit, gratulare prosperitati eius quam amasti; sin peiori, gaude saltem quod tu illi iam notior cariorque futurus sis. Multe, primos viros nosse ac diligere, secundo demum matrimonio didicerunt. 129 DE MORIENTE SOLLICITO, QUID POST SE PATRIE EVENTURUM SIT. Quid post me de patria mea erit? Bonorum omnium patria una est, et malorum altera: harum cui te ascribi civem feceris
Abbreviated transcription (Latin):
munꝰ inpleuerit. M. Ne secundo nubat
uxor metuo. R. Ne pͥmo nuberet magis
forsitam metuendũ erat Ed ad te ꝑtinuit
hoc ad alterũ ꝑtinebit sic ẽ aũt metuenda
contẽnitis spuenda metutis nil inrebus
uixto p̃nio extimatis. Maritał thori duellu
securus intrasti nõ cogitans ꝗd ꝑiculi odires
qd inirare alium times. A Nolle fateor
uxore alti nubere. R. Per fecte ꝗdem pu¬
dicitie scde nuptie qͣtũ l fateor uitande
sunt s utanda magis ꝑiculosa uidutas est
cile ẽ formosa solam caste uiuẽ/ M. Dulcii
alti congiuie nubeti. In. Rare sũt eaꝵ ⁊
quas honestas dicũt quib nõ suꝑ pñtemcõ¬
iugem alt iam aĩo disponsat᷑ sit aortalis
m inꝗunt uir ẽ ꝗd si hic obeat nũ ille mͥ
aut ille erit aptissimus quẽ u̾tus que̾ nobi¬
litas quẽ gratia que fecundia quẽ forma
conciliet. Ra. Uxor mea nubet altiͦ/. L¬
Tua quidẽ uxor minime ne tua eĩ sit ampliᷤ

Expanded text:
munus impleverit? Ne secundo uxor munus impleverit? Ne secundo uxor nubat metuo. Ne primo nuberet, magis forsitan metuendum erat; id ad te pertinuit, hoc ad alterum pertinebit. Sic est autem, metuenda contemnitis, spernenda metuitis, nil in rebus iusto pretio extimatis. Martialis thori duellum securus intrasti, non cogitans quid periculi adires, id intrare alium times? Nollem, fateor, uxorem alteri nubere. Perfecte quidem pudicitie, secunde nuptie quantum licet, fateor, vitande sunt, sed vitanda magis periculosa viduitas, est cile est formosam solam caste vivere. Dulcis alteri coniunx nubet. Rare sunt earum etiam quas honestas dicunt, quibus non super presentem coniugem, alter iam animo desponsatus sit: “Mortalisiunt, vir est: quid, si hic obeat? num ille michi aut ille erit aptissimus, quem virtus, quem nobilitas, quem gratia, quem facundia, quem forma conciliet? Uxor mea nubet alteri. Tua quidem uxor minime, ne tua enim sit amplius
Abbreviated transcription (Latin):
Uid dilecta uxor post me faciet. Ra. Nu¬
bet forsitam ꝗd adte. A Quid faciet
cara uxor. R. Tuo iugo absoluta uł
subibit aliud uł libera ceruice ungabͣ uł ia
fessa shͥsistet et quietẽ sola meditabit᷑. M
Quid aget uxor amantissima. R. Quidcã
te enaserit actura sit cogitas cũ tibi subiecta
qd egerit nescias magna ꝑs mortaliũ qd do¬
mi sue fiat nestia ꝗd incelo agit᷑ ꝗd ue ĩtris
sit agendũ querit/. Dane ꝗd deinceps agar
uxor ip̃a eade uł maritus alt̾ uiderit ad rẽ am¬
plius cura ista nõ ꝑrineti. M. Uereor ne post
meũ obitũ nuibat coniux. R. Quedã ui¬
uentibus uiris nubu̾t fecit hoc apud hebre¬
oo herodias/ apafros sophonisba ap̃ xoma¬
nos martia ⁊ liuia.qͣ ius has duas uiroꝵ
consensus ac iussum excuset/ Tue uni uuro
l mortuo nubere non licebit atꝗ pauce ui¬
uis cõuigib fidem p̾stant tu gelido etiam
cineri fidem postis si fida tͥ usq adie uite
ultmit uxor fuit ꝗd ni totũ cõiugalis fidei

Expanded text:
uid dilecta uxor post me faciet? Nubet forsitan. Quid ad te? Quid faciet cara uxor? Tuo iugo absoluta, vel subibit aliud, vel libera cervice vagabitur, vel iam fessa subsistet, et quietem sola meditabitur. Quid aget uxor amantissima? Quid, cum te evaserit, actura sit cogitas, cum, tibi subiecta, quid egerit nescias? magna pars mortalium quid domi sue fiat nescia, quid in celo agatur, quidve in terris sit agendum querit. Sane quid deinceps agat uxor, ipsa eadem vel maritus alter viderit; ad te amplius cura ista non pertinet. Vereor ne post meum obitum nubat coniunx. Quedam viventibus viris nubunt! Fecit hoc, apud Hebreos Herodias, apud Afros Sophonisba, apud Romanos Marcia et Livia, quamvis has duas virorum consensus ac iussus excuset; tue uni viro licet mortuo nubere non licebit? atqui pauce vivis coniugibus fidem prestant: tu gelido etiam cineri fidem poscis? si fida tibi usque ad diem vite ultimum uxor fuit, quidni, totum coniugalis fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tor esse. At pħ̾s at orator at uir bonus põt
Aliqn etiam discusso seruitio imꝑator et rex qͦ¬
q neq ad regnum mͦ et Imꝑium abhr grad¬
u peruenisse aliquos nouimꝰ. s ad celum ip̃m¬
⁊ lon pot seruus militare homini deo põt ei¬
q militie Ftipendiu est regnare. dei seruus
rex est hominum sotius angelorum horcor
demonum dei aũt seruus et seruus homĩs
esse põt. Ntq ita celesti felicitati terrena ẜui¬
tus nichil nocet. D. Seruus sum. R¬
Si semꝑ fuisti consuerudo luctum leniati. si mi¬
nus spera posse te itͥum non esse/ qd qñq nõ
fueris/. D. Seruus sum. R. Bispe¬
xas mali finem minuat spes dolorem. si despe¬
ras. patientia. neq malum malo cumules.
neq te angas supuacue sciens uolen̾q que
totius humane dementie suma est. S certe
nichil est desperandum. si cunta de fuerint
mors aderit que te inuito dño dissoluat ac
liberet . I.
¶De pauptate ⁊ dap̃no dolor.

Expanded text:
tor esse, at Philosophus, at Orator, at vir bonus potest; tor esse, at Philosophus, at Orator, at vir bonus potest; aliquando etiam discusso servitio imperator et rex quoque. Neque ad regnum modo et imperium ab hoc gradu pervenisse aliquos novimus, sed ad celum ipsum. Non potest servus militare homini? Deo potest, eiusque militie stipendium est regnare. Dei servus rex est hominum, socius angelorum, horror demonum. Dei autem servus et servus hominis esse potest, atque ita celesti felicitati, terrena servitus nichil nocet. Servus sum. Si semper fuisti, consuetudo luctum leniat; si minus, spera posse te iterum non esse, quod quandoque non fueris. Servus sum. Si speras mali finem, minuat spes dolorem; si desperas, patientia, neque malum malo cumules, neque te angas supervacue sciens volensque que totius humane dementie summa est. Sed certe nichil est desperandum: si cuncta defuerint, mors aderit, que te, invito domino, dissolvat ac liberet. 8 DE PAUPERTATE ET DAMNO PASSO
Abbreviated transcription (Latin):
pe. ille tibi et libertate spondet ⁊ regnũ /qͣ uis ⁊
inha statu nec honestis artibus õperam dare
nec sperare meliora sit uetitũ et terreatius
seruus fuit et dicit haud seruili quide᷑ inge¬
nio stilo et comedias scapsit aut seruili sti¬
lo quo et libertatem et int̾ poetarum duces me¬
ruit lotum quõ ergo u̾tutem solidũ aĩe bonũ
ẜuitus impediet. que nec aduentitia. studia
nec ext̾nam głiam impedire potest. Plato
que maiorem dño senum facit et ẽ aud du¬
bie seruus eruditus eo maior indoto dṅo qͦ
fortuna qualibet maior est.animus et in
libero corpore serua mens habitat et inẜuo
libera obstare seruitus põt fori actib nõ anieni.
Cura seruũ respuit. At non u̾tus nõ indu¬
siria non fides. Titon Ciceronis seruus fuit
s his artib libertatem ad eptus elegantem
de pationi iocis librum ꝑ posteris liquit
Non põt seruus imꝑator exercitas aut sena¬

Expanded text:
pe: ille tibi et libertatem spondet et regnum, quamvis et pe: ille tibi et libertatem spondet et regnum, quamvis et in hoc statu nec honestis artibus operam dare, nec sperare meliora sit vetitum. Et Terentius servus fuit et didicit, haud servili quidem ingenio, et Comedias scripsit, haud servili stilo, quo et libertatem et inter Poetarum duces meruit locum. Quomodo ergo virtutem, solidum anime bonum, servitus impediet, que nec adventitia studia, nec externam gloriam impedire potest? Plato que maiorem domino servum facit. Et est haud dubie servus eruditus eo maior indocto domino, quo fortuna qualibet maior est animus. Et in libero corpore serva mens habitat, et in servo libera. Obstare servitus potest fori actibus, non animi: curia servum respuit, at non virtus, non industria, non fides. Tyro Ciceronis servus fuit, sed his artibus libertatem adeptus: elegantem de patroni iocis librum posteris liquit. Non potest servus imperator exercitus aut sena
Abbreviated transcription (Latin):
tissimum ac necessitatib humanis aptissimu
consilium cupias / ꝗd̾ cumq necesse est. Sic uim
ipa necessitas eluseris fer fortune sarcinam
patienter. quã quidam sponte etiam subiere ut¬
q alios seruitio liberaret sibi seruitu delegere
unquibus est clarissimũ paulini nomẽ / nolani
p̾sulis cuius spontance seruitutis e̾xitus felix
ut debuit fuit/ quidam paruo se pretio uendi¬
derunt ut serui effecti suos dños pectati iundis
absoluerent atq ad ueram reducerent liberra¬
tem.Sm quib serapion quidam egiptius hera¬
nicola nobilitatus est. hec tibi magis eyempla
prosuer̃t qͣ lamenta experire / et ru tale aliꝗd
quo uł utilis alteri uł facilis tibi saltem serui¬
nis tua sit. Non id quidem qd̾ non hẽas opta¬
re s eo qd̾ habeas bene uti sapientis est illd
omibus ꝯtingiti. ha pauçis. D Adoriali dnõ
mortalis ẜuio. R. Unmortali seruire inci¬

Expanded text:
tissimum ac necessitatibus humanis aptissimum tissimum ac necessitatibus humanis aptissimum consilium: cupias quodcunque necesse est. Sic vim ipsam necessitatis eluseris. Fer fortune sarcinam patienter, quam quidam etiam sponte subiere, utque alios servitio liberarent, sibi servitium delegere; in quibus est clarissimum Paulini nomen Nolani presulis, cuius spontanee servitutis exitus felix, ut debuit, fuit. Quidam parvo se pretio vendidere ut, servi effecti, suos dominos peccati vinculis absolverent, atque ad veram reducerent libertatem; in quibus Serapion quidam Egyptius, heremicola nobilitatus est. Hec tibi magis exempla profuerint quam lamenta. Experire et tu tale aliquid, quo vel utilis alteri, vel facilis tibi saltem servitus tua sit. Non id quidem quod non habeas optare, sed eo quod habeas bene uti sapientis est. Illud omnibus contingit, hoc paucis. Mortali domino mortalis servio. Immortali servire inci
Abbreviated transcription (Latin):
indigna imꝑia cogi nequit. S. Sunbo
dño seruio/ R. Quid scis am ille suꝑbi¬
ori suo doĩo seruiat forsam uxori. forsam me¬
retritule forsam his ipĩs quib imꝑat quot
suorum seruorum seruos undiq cerimuy. Po¬
stremo que durissima omĩu est seruitus for¬
sam et ip̃e sibi ha estꝰ. uitis et pationib
At molentiis affoctibus suis seruit. Quid uis
dicam pauci inueritate sũt liberi et siqui sunt
eo illis laboriosior uita est. quo altior multo el citi¬
us multoq facilius fideles serui qͣ iusti regiꝰ ĩmple
dictum memorabile est. Nichil difficilius ꝙ
bene imperare ꝑp quod uideri põt ip̃e quidem Im¬
perium dimisisse/ Tu igitur sortem tuam letus
amplectere fustam fateor atq humilem s faciłe
ac tramquilła nisi forte feluiorẽ / reris inspec¬
taculo Anhelantem q incubiculo quiestentem.
D.Unseruitium mea me sors impulit. R¬
libens facito quod opportet est ⁊ illud quoq no¬

Expanded text:
indigna imperia cogi nequit. Superbo indigna imperia cogi nequit. Superbo domino servio. Quid scis an ille superiori suo domino serviat? Forsan uxori, forsan meretricule, forsan his ipsis quibus imperat. Quot suorum servorum servos undique cernimus? Postremo, que durissima omnium est servitus, forsan et ipse sibi, hoc est vitiis et passionibus ac violentis affectibus suis servit. Quid vis dicam? Pauci in veritate sunt liberi; et, si qui sunt, eo illis laboriosior vita est, quo altior. Multo enim citius multoque facilius fidelis servi, quam iusti regis implendictum memorabile est: “nichil difficilius quam bene imperare”. Propter quod videri potest, ipsum quidem imperium dimisisse. Tu igitur sortem tuam letus amplectere, fuscam fateor atque humilem, sed facilem ac tranquillam, nisi forte feliciorem reris in spectaculo anhelantem, quam in cubiculo quiescentem. In servitium mea me sors impulit. Libens facito quod oportet. Est et illud quoque no
Abbreviated transcription (Latin):
eo clatior pargiengotia serui est. et hec
est gratia cuiꝰ ap̃d horum alterum fit mentio.
Nec tñ ut mores pati sic et imperia exequi se¬
mꝑ opportet. sunt ei que uistissime recusent᷑
si imꝑio dñi suꝑioris adu̾sa sint / cui siconfe¬
habebitur/. sic ergo pomĩa dñis obediant ser¬
ui/. suusta precipiunt non difficultas retra¬
hat non labor. non obsequio uł negata pͥmia
uł qd̾ est inrebus ãmarissimũ irrogata supp¬
litia. In omib hobediant mͦ iniustitia. atq
inhonestas abfuerit. Alioquim contumatia
et libertas atq ip̃m pectus ẽt iugulus ĩniquis
preceptis ac turpib opponendus est seruandũ¬
q memoritur qd̾ p̾missorum alter ait qui cũ
seruos hobedire per omĩa dominis precipisser
addidit non ad oculum seruientes quasi ho¬
minibus placentes. s insimplicitate cordis
timentes dnũm exhis uides status tui condi¬
tio quenam sit. Non totus est seruus ꝗ ad

Expanded text:
eo clarior patientia servi est, et hec eo clarior patientia servi est, et hec est gratia, cuius apud horum alterum sit mentio. Nec tamen ut mores pati, sic et imperia exequi semper oportet. Sunt enim que iustissime recusentur, si imperio domini superioris adversa sint, cui si confehabebitur. Sic ergo per omnia dominis obediant servi, si iusta precipiunt: non difficultas retrahat, non labor, non obsequia vel negata premia, vel quod est in rebus amarissimum, irrogata supplicia. In omnibus obediant modo iniustitia atque inhonestas abfuerit; alioquin contumacia et libertas, atque ipsum pectus et iugulus iniquis preceptis ac turpibus opponendus est, servandumque memoriter quod premissorum alter ait qui, cum servos obedire per omnia dominis precepisset, addidit: “Non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed in simplicitate cordis timentes Dominum”. Ex his vides status tui conditio quenam sit: non totus est servus, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
nores ẽquidom nec labores pubtos. non simul¬
tatam studiis. non forensib procellis et consi.¬
liorum uolubilitate rotaberis. Non nauigiitar¬
ditas non agri sterilitas aut annone caritas te
torquebit. has molestias doĩo tuo liques sepe illo
dormies iugilante. d. Difficilis ẽt Imꝑ¬
iosus est/ dñus. R. Non sine causa illi
insortem obuenisse te maĩo tuo pone/ quicꝗd
igitur iustum uibet deum ip̃m ĩubere caedito
sin iniustum aliꝗd maioris dñt meminisse
conuemiet qui utte ad honesta q̃zuis diffiçi¬
lia seruũ patitur sic ad in honesta uult liberũ
Dc̃ intelligo qd̾ gloriosiorũ t̾re uereq fidei pͥn¬
cipum altͥ seruos dominis carnalibo obedire
pomĩa/. At̾ uõ subditos esse in omĩtimore dr̃s
precipit ilło adhiciens ut hoc non im̃ bonis
et modestis exhibeant s etiam discolis. Aeq
enim de doiõ iudicare seruũ decet set mores
eius q̃ualescumq perferre quo eĩ mitior dñs

Expanded text:
nores equidem nec labores publicos; non simulnores equidem nec labores publicos; non simultatum studiis, non forensibus procellis et consiliorum volubilitate rotaberis; non navigii tarditas, non agri sterilitas, aut annone caritas te torquebit. Has molestias domino tuo linquens, sepe illo dormies vigilante. Difficilis et imperiosus est dominus. Non sine causa illi in sortem obvenisse, in animo tuo pone. Quicquid igitur iustum iubet, Deum ipsum iubere credito. Sin iniustum aliquid, maioris domini meminisse conveniet, qui ut te ad honesta quamvis difficilia servum patitur, sic ad inhonesta vult liberum. Sic intelligo quod gloriosorum terre vereque fidei principum alter servos dominis carnalibus obedire per omnia, alter vero subditos esse in omni timore dominis precipit, illud adiciens ut hoc “non tantum bonis et modestis” exhibeant, “sed etiam discolis”. Neque enim de domino iudicare servum decet, sed mores eius qualescunque perferre. Quo enim immitior dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
facieti. Sapientie studio incum be alla te
inlibertatem asseret dictum catonis est acicer¬
one fiematum. solus sapiens liber est ea. scilz
libertate qua certior nulla est. D. Subduri¬
ssimis dñis uitam traho. R. NAulla re
melius q̃ fide et obsequio mollientur. et for¬
tassis adeo ut qd̾ multis accidit inde tibi uen¬
tura sit libertas unde te seruum luges forsam
et aliunde hũc siquidem tp̃alis dñs liberat h¬
ũt ectͥmis stis quãto ꝑiculo malchus minaẜ
heri ꝑsequentis euaserit s euasit tam̃. Unttm
de dnõ sic cogita /hic te nutrit / tuiq curam oẽi
inse transtulit cum libertate sollicitudinem
amisisse. quid nͥ utile damnũ uctes multis
serua libertas multis ẽ libera seruitus. Non
tam giaue ĩugum hominu qͣ curarum est. qui
hoc excusserit ilło ferat equanimis. huic nu ser¬
uis. huic uni es deditus /⁊ mo hic tbi hic nus
est dñs. imo procurator tuus/ non habebis ho¬

Expanded text:
faciet. Sapientie studio incumbe: illa te faciet. Sapientie studio incumbe: illa te in libertatem asseret. Dictum Catonis est, a Cicerone firmatum: “Solus sapiens liber est”, ea scilicet libertate, qua certior nulla est. Sub durissimis dominis vitam traho. Nulla re melius quam fide et obsequio mollientur, et fortassis adeo, ut quod multis accidit inde tibi ventura sit libertas, unde te servum luges, forsan et aliunde. Hunc si quidem temporalis dominus liberat, hunc eternus. Scis quanto periculo Malchus minas heri persequentis evaserit, sed evasit tamen. Interim de domino sic cogita: hic te nutrit tuique curam omnem in se transtulit. Cum libertate sollicitudinem amisisse, quid nisi utile damnum voces? Multis serva libertas, multis est libera servitus. Non tam grave iugum hominum, quam curarum est: qui hoc excusserit, illud ferat equanimis. Huic tu servis, huic uni es deditus: immo hic tibi, hic tuus est dominus, immo procurator est tuus. Non habebis ho
Abbreviated transcription (Latin):
Quus in hanc uitam intraui. R¬
Me doleas liber egrediere/ uelis modo
sicut multi exdiu̾so qui intrauerũt
liberi. serui exibũt. D̾. Seruiłi nat̾
sum. R. liberabe uiue meliore tui ꝑte
Liberum esse nil prohibet. Una est pectati
seruitus grauissima s que premera nestit
muitos illam excute liber eris. d. Aer¬
uum fieri uoluit fortuna. R. Potest
uelle contrariũ et simorib utitur stis ꝗd
speres. Nosti monstrum ilło. Nosti ludos
ac prestigia non liber mͦ s domini tui dñs
fieri potes q̃ q̃ ꝗd uelit aut ꝗd nolit nichꝰ
ad rem ut sit mexorabilis qd interdu
est nulłu illa tñ in aĩum uis habet in
om̃i aũt adu̾sus illam certamine ab illd
hoste postendum auxilium sepe quem for¬
tuna seruum liberum u̾tus fecit. D¬
Seruitio premor graui RSugum ꝗ
fert uolens leue efficit ostendam tibi le¬
uimen unicum ac peculiũ in mortale
deniq tui ꝙͣ uis potentis arbitrio exeptũ
quid te liberum atq ip̃o domino ditorem

Expanded text:
us in hanc vitam intravi. Ne doleas: liber egrediere, velis modo, sicut multi qui ex adverso intrarunt liberi, servi exibunt. Serviliter natus sum. Liberaliter vive. Meliore tui parte liberum esse nil prohibet. Una est peccati servitus gravissima, sed que premere nescit invitos. Illam excute, liber eris. Servuum fieri voluit fortuna. Potest velle contrarium; et, si moribus suis utitur, scis quid speres. Nosti monstrum illud, nosti ludos et prestigia. Non liber modo, sed domini tui dominus fieri potes. Quanquam quid velit aut quid nolit, nichil ad rem, ut sit inexorabilis, quod interdum est, nullum illa tamen in animum ius habet. In omni autem adversus illam certamine, ab illius hoste poscendum auxilium. Sepe quem fortuna servum, liberum virtus fecit. Servitio premor gravi. Iugum qui fert volens, leve efficit. Ostendam tibi lenimen unicum ac peculium immortale, dominique tui quamvis potentis arbitrio exemptum, quod te liberum atque ipso domino ditiorem
Abbreviated transcription (Latin):
in tienssuestese falleae incipiant quod q diu
suasore aliis aliquando ꝑ suadeant sibi at ad fa¬
lsum sciu̾int uerum credant Tu ut libit ma¬
gisterio glorare/. qd si digno ebuigit etuch. at
nom sim indigno duo hec malti seccioaati¬
licui  distere pudeatꝰ et nofios ignoratia
tua sit o¬
¶ De uariis timlis
studiorum s aud¬

Expanded text:
tremum et se fallere incipiant quodque diu suasere aliis aliquando persuadeant sibi et quod falsum sciverint verum credant. Tu ut libet magisterio gloriare, quod si digno obtigit, nichil novi, sin indigno, duo hec mala secum attulit, ut et discere pudeat et notior ignorantia tua sit. 46 DE VARIIS TITULIS STUDIORUM
Abbreviated transcription (Latin):
si aũt pietas ostendit alio loco his uͥ¬
bis. pietas eĩz scĩa est dei. Eademq ⁊
sententiã aselepium inẜmone quodã
regio latius explicasse ꝯfirmat. Uides
ut hostinatissimi duo pagani nostram
circuuolãt ueritatẽ. Tanta ẽ ueri uis
ut linguas sepe hostium ad se trahat. N
¶de sibertate. Gaudiz.
Alibertate natus Isum. Ratio.

Expanded text:
sit autem pietas ostendit alio loco his versit autem pietas ostendit alio loco his verbis: pietas enim scientia est Dei, eandemque sententiam Asclepium in sermone quodam regio latius explicasse confirmat. Vides ut obstinatissimi duo pagani nostram circumvolant veritatem? Tanta est veri vis, ut linguas sepe hostium ad se trahat. 14 DE LIBERTATE In libertate natus sum. No
Abbreviated transcription (Latin):
ut quanto letior quantoq religiosior
tanto sis humilior et oꝑibus bonia ⁊¬
affluentior illi gratras agens qui tibi
ex hac mortali rectu iter ostenditad
ectͥnam uitam . G. Beram religionẽ
deo gr̃as sum adeptus. Re. hene ais
deo gratias. Custodi aũt illam bene ab
eriorib a negligentia a pectatis. et se
habe si hant assecutus es et in ea tece¬
erces. ut dignum est cessare controuẽ¬
siam dequa mͦ litigauimus cũsit scͥotũ.
sacas in krĩs pietas est sapientia et ꝓ
alium. Initium sapientie timor dñi. A
eq id ipũm tacitum inprophanis. ¶¬
uius rei lactantius memmnit instituti¬
onũ .iͦ. affirmat imquit hermes eos
qui cognouerut deũ tm̃ ab incursibus
demonũ tutos ẽẽ. uerum etiam ne fa¬
to quidem teneri Ona inquit custodia
pietas et eniz pius lomo neq demoni
pessimo. neq fato subiacet. deus ei lib¬
erat piu ab om̃i malo. Namq unidũ
atq solu bonũ ẽ hominib pietas. Quid

Expanded text:
ut quanto letior quantoque religiosior, ut quanto letior quantoque religiosior, tanto sis humilior et operibus bonis affluentior, illi gratias agens qui tibi ex hac mortalitate rectum iter ostendit ad eternam vitam. Veram religionem Deo gratias sum adeptus. Bene ais: “Deo gratias”. Custodi autem illam bene ab erroribus, a negligentia, a peccatis et sic habe, si hanc assecutus es et in ea te exerces ut dignum est, cessare controversiam, de qua modo litigavimus, cum sit scriptum sacris in literis: “Pietas est sapientia” et per alium “Initium sapientie est timor domini”. Neque id ipsum tacitum in prophanis, cuius rei Lactantius meminit, Institionum II: affirmat, inquit, Hermes eos qui cognoverunt Deum non tantum ab incursibus demonum tutos esse, verum etiam ne fato quidem teneri. Una, inquit, custodia pietas. Et enim pius homo neque demoni pessimo neque fato subiacet; Deus enim liberat pium ab omni malo namque unicum atque solum bonum est hominibus pietas. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ectͥnũ gemant. Habes tu unde glor¬
ieris et gaudeas nõ inte quidem s meo
qui te suma in re tanto maiorib prefe¬
pie dignatus est. qua nil maius nilme¬
sius tibi tribui poterat in hac uita. de qua
lonui aliꝗd uberuis nõ grauarer mres
ip̃a celesti lumine pene iam oib nota
esset. u. Piis sacris initiatus sumi¬
N Uin sac̃ religionis huiᷤ sunt tantũ¬
mͦ. Reliquarũ oĩu sũt furores ritusq
sacrilegi. Neq tñ initiatũ esse sufficat
maius est forte qr putas deuoto licet
animo dulce negotiũt non eniz deuz
nosse satis est. qd̾ et demones facuit
qui oderunt. amor et cultus exigitur.
his exrebus costans/ que uttam taꝵ
bene inplerentur ab hominib ꝙͣ sc̃ũt¬
G. Er uera religione michi placeo. Ex.¬
Palacere sibi suꝑbie est. Hec. aũt uera
religio que te deo religat. deum tibi hu¬
militatẽ piis mentib inserit insoletiã
extrrpat. dic tibi igͣ gaudere ymissis

Expanded text:
quod eternum gemant, habes tu unde glorquod eternum gemant, habes tu unde glorieris et gaudeas, non in te quidem, sed in eo, qui te summa in re tanto maioribus preferre dignatus est, qua nil maius, nil melius tibi tribui poterat in hac vita, de qua loqui aliquid uberius non gravarer, nisi res ipsa celesti lumine pene iam omnibus nota esset. Piis sacris initiatus sum. Pia sacra religionis huius sunt tantummodo, reliquarum omnium sunt furores ritusque sacrilegi. Neque tamen initiatum esse sufficit; maius est forte quam putas, devoto licet animo dulce negotium. Non enim Deum nosse satis est, quod et demones faciunt qui oderunt; amor et cultus exigitur, his ex rebus constans que utinam tam bene implerentur ab hominibus quam sciuntur! De vera religione michi placeo. Placere sibi superbire est. Hec autem vera religio, que te Deo religat, Deum tibi, humilitatem piis mentibus inserit, insolentiam extirpat. Sic tibi igitur gaudere permissum,
Abbreviated transcription (Latin):
medio prolapsi suo uł ꝑiculo uł pudore co¬
distere q iusti ⁊erum extimatores fuerĩt
suarum. Prestat igitur mͥ crede falsas opb¬
iniones abicere. insolertiam deponerȩ insi¬
pientiam circunspicere et optare neqͣ exꝑ¬
iende sapientie necessitas incidat que decl¬
aret te denichilo gloriatũ. Idec rectior tu¬
tiorq querende sapientie uia est. G. ¶¬
redo ego ad sapientiam peruenisse. R. At
sim obsequeris ad ilłam potius assurgedo.
nitendoq peruenies qͣ credendo. Nichil
altius astendit qͣ humilitas oposa.
Eligione glorior ꝑfecta. Ratio.¬
Neligio optima ac perfecta una
est. supra xpͥi nomen supraq pe¬
tram firmissimã fundata. Relique ões
suꝑstinones uane et deuia. et errores sc̃
quib est iter ad tartarum atq ad morte
non hanc nom̃ caneam s ect̾nam eti q¬
uot putas quanti uiri hus uere religi¬
onis inopiam miẜabilem passi sunt it
cuntis in rebus aliis altiores babent illi

Expanded text:
medio prolapsi suo vel periculo vel pudore comedio prolapsi suo vel periculo vel pudore condiscere quam iusti rerum extimatores fuerint suarum. Prestat igitur, michi crede, falsas opiniones abicere, insolentiam deponere, insipientiam circumspicere et optare ne qua experiende sapientie necessitas incidat, que declaret de te nichilo gloriatum. Hec rectior tutiorque querende sapientie via est. Credo ego ad sapientiam pervenisse. At si michi obsequeris, ad illam potius assurgendo nitendoque pervenies quam credendo. Nichil altius ascendit quam humilitas operosa. eligione glorior perfecta. Religio optima ac perfecta una est, supra Christi nomen supraque petram firmissimam fundata. Relique omnes superstitiones vane et devia et errores sunt, quibus est iter ad tartarum atque ad mortem, non hanc momentaneam sed eternam. Et quot putas quantique viri huius vere religionis inopiam miserabilem passi sunt, cunctis in rebus aliis altiores? Habent illi
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam ixritaret. Hec de antiquus
sapientib dixerim. felitior etas ur̃a
que non unũ duos ue uł septem. R
insingłis urbibus ceu pecudum gre¬
ges numerat sapientũ nec mirum
sane multos ee ꝗ tam facile fiant.
Denit Iuuenis stultus ad templu
preceptores illũ sui celebrant seu
amore. seu errore. tumet ille uulg
stupet plaudũt affines et amici ⁊
Ip̃e iussus incathedram scandit cuncta ia
ex alto despiciens et nescio quid confusurꝰ
murmurans rũc maiores certatim ceudi¬
uina locutum laudib ad celum tollunt. tu¬
miunt int̾im campane. strepunt tube uo¬
lant anuli. figunt᷑ ostula. u̾tici rotundus
et niger pannus in primit᷑. his ꝑ actis de¬
scendit. fapiens qui stultus ascenderat
mira prorsus tranfformatio nec nasonico¬
gnita. Oic fiunt hodie sapientes. Uerus
sapiens fit alit̾ . G. Oapiens sum . Rx.¬
Bolent qui de se magͥnifice sentiunt/ pre¬
fident̾ maiora uirib aggredi inq nisu

Expanded text:
lentiam irritaret. Hec de antiquis lentiam irritaret. Hec de antiquis sapientibus dixerim. Felicior etas vestra, que non unus duosve vel septem, sed in singulis urbibus ceu pecudum greges numerat sapientum! Nec mirum sane multos esse, qui tam facile fiant. Venit iuvenis stultus ad templum, preceptores illum sui predicant, celebrant seu amore seu errore; tumet ille, vulgus stupet, plaudunt affines et amici, ipse iussus in cathedram scandit, cuncta iam ex alto despiciens et nescio quid confusum murmurans. Tunc maiores certatim ceu divina locutum laudibus ad celum tollunt, tinniunt interim campane, strepunt tube, volant anuli, figuntur oscula, vertici rotundus et niger pannus imprimitur. His peractis descendit sapiens qui stultus ascenderat. Mira prorsus transformatio nec Nasoni cognita! Sic fiunt hodie sapientes; verus sapiens fit aliter. Sapiens sum. Solent qui de se magnifice sentiunt prefidenter maiora viribus aggredi inque nisu
Abbreviated transcription (Latin):
Id qͣ uerũ falsum ue sit nõ disputo
certe nimis prerupta sententia est
et ad desperationẽ pronã et studio ad¬
u̾sa sapeentie hebrei sapientẽ salomonẽ
suum predicant qui ꝙ sapiens eẽt tur¬
ba coniugũ pellicũq testatur multoq
maxime diis allenis cultus exhibitus
Romani sapientẽ lelium et catonem
Tr̾ecia ip̃a. dum floruit seꝑtem hab¬
uisse dicit᷑ sapientes. hiq hoc titulo ĩ¬
digni sequentib uisi erant qui excus¬
ant dicũt nõ eos illum sibi assupsisse
sse.Unus ñ fuit sua professione ⁊¬
suoq sapiens iudicio stultissimꝰ omĩ¬
um epycurus. quẽ titulu cum meko¬
doro participare uoluit nec hono fricũ
amici donum ille respuit. seq etiam
sapientẽ dici equanimit̾ tulit ut sua
illa qualis gloria error esset alt̾ius
Dnus quoq sapiens socrates oraculo
dictus Apollinis. forzam ideo ut uirũ
illum sapienti proximũ falso testim¬
onio falsus deus.ad am̃tiam atq inso¬

Expanded text:
id quam verum falsumve sit non disputo: id quam verum falsumve sit non disputo: certe nimis prerupta sententia est et ad desperationem prona et studio adversa sapientie. Hebrei sapientem Salomonem suum predicant — qui quam sapiens esset turba coniugum pellicumque testatur multoque maxime diis alienis cultus exhibitus —, Romani sapientem Lelium et Catonem. Grecia ipsa dum floruit septem habuisse dicitur sapientes: hi quoque hoc titulo indigni sequentibus visi erant. Qui excusant, dicunt non eos illum sibi titulum abssse. Unus tantum fuit sua professione suoque sapiens iudicio, stultissimus omnium Epicurus, quem titulum cum Metrodoro participare voluit; nec honorificum amici donum ille respuit seque etiam sapientem dici equanimiter tulit, ut sua illa qualisqualis gloria error esset alterius. Unus quoque sapiens Socrates oraculo dictus Apollinis, forsan ideo ut virum illum sapienti proximum falso testimonio falsus deus ad amentiam atque inso
Abbreviated transcription (Latin):
insignes faciunt ac uerendos ẜenissi¬
mos insuꝑ et illustres. ut iam simplex
sapientie titulus sit pudori qui ꝙͣs pau¬
cis coueniat stupor est obsolenit tñ
int̾titulos clariores quos qui stͥbendo.
sic actumulant sciunt se mentiri. s
urbani uł mendatio fieri uolunt. Uoe.
qui legitis nõ ueros mͣ s cira uerum
sistere illos rati publico errore fallim¬
ini. Nemo est qui se de suis rebus
Int̾roget. Om̃s aliis dese credunt/. Uis
aut nosse ꝙ sis sapiens. uerte oculos
retro. recordare quotiens in hac uite
cursu cẽspitarius. quotiens aberiauis
quotiens offenso pede cecideris. quot
pudenda/ quot dolenda/ quot penite¬
nda cõmiseris tuc si audes te dicito ⁊¬
sapientem credo aut nõ audebis. G¬
Ocio me sapiente.R. Litͥatum forte
uis dicere. sunt eĩ plane litati aliꝙ
aluid est sapient̾ loqui. aliud sapient̾
uiue̾. aliud dici. aliud ẽẽ sapiente
fuere qui dicerent sapientẽ nullum.

Expanded text:
insignes faciunt ac verendos, serenissiinsignes faciunt ac verendos, serenissimos insuper et inlustres, ut iam simplex sapientie titulus sit pudori, qui quam paucis conveniat stupor est; obsolevit tamen inter titulos clariores, quos qui scribendo sic accumulant sciunt se mentiri, sed urbani vel mendacio fieri volunt. Vos qui legitis non veros modo, sed citra verum sistere illos rati, publico errore fallimini. Nemo est qui se de suis rebus interroget, omnes aliis de se credunt. Vis autem noscere quam sis sapiens? Verte oculos retro, recordare quotiens in hoc vite cursu cespitaveris, quotiens oberraveris, quotiens offenso pede cecideris, quot pudenda, quot dolenda, quot penitenda commiseris: tunc, si audes, te dicito sapientem; credo autem, non audebis. Scio me sapientem. Literatum forsan vis dicere. Sunt enim plane literati aliAliud est sapienter loqui, aliud sapienter vivere; aliud dici, aliud esse sapientem. Fuere qui dicerent sapientem nullum;
Abbreviated transcription (Latin):
ctus sim. G. Sapientiã cupida mente
conprehendi . .R. Ut pecunie rerum ml¬
tarum maba sic sapientie cupiditas bo¬
na est. s an tu tante rei capaix sis ude¬
to. E. Certe ille idem ego me inquit nõ
arbitror ꝯprehendisse et ille quoq per¬
magnus erat qui cũ deeo de se ip̃o loqu¬
ens sic aiebat. Imperfectũ meũ iuder¬
ũt oculi tui. Hoc esti propriũ saꝑienti
inꝑfectiõe sua̾ nosse ac fateri .G. Sapi¬
ens dicor .R̾. Non te tue neq aliene
umqͣ uoces sapientẽ fecerunt s res ip̃a.¬
G. Oapiens uulgo dicor .R̾. Uulgus
insanos sapientes dicere et sapientes
insanos uire suo didicit qd̾ est ut fal¬
sa pro ueris. uera profalsis habeat. Ni
is oppinio .G. Om̃es me predicant
sapientem..R. Ad famã fortasse ali¬
qͥd. Aid sapientiam nil omĩo. sentio au̾t
suꝑ stͥptionib ĩniteris lict̾rarum quib
nichil est liberalius. nõ satis est face
sapientes qui nõ sunt s egregios eti

Expanded text:
ctus sim”. Sapientiam cupida mente ctus sim”. Sapientiam cupida mente comprehendi. Ut pecunie rerumque multarum mala, sic sapientie cupiditas bona est. Sed an tu tante rei capax sis videto: certe ille idem “ego me” inquit “non arbitror comprehendisse”. Et ille quoque permagnus erat, qui cum Deo se ipso loquens sic aiebat: “Imperfectum meum viderunt oculi tui”. Hoc est proprium sapientis, imperfectionem suam nosse ac fateri. Sapiens dicor. Non te tue neque aliene umquam voces sapientem fecerunt, sed res ipsa. Sapiens vulgo dicor. Vulgus insanos sapientes dicere et sapientes insanos iure suo didicit, quod est ut falsa pro veris veraque pro falsis habeat. Nicis opinio. Omnes predicant me sapientem. Ad famam fortasse aliquid, ad sapientiam nichil omnino. Sentio autem: superscriptionibus inniteris litterarum, quibus nichil est liberalius; non satis est facere sapientes qui non sunt, sed egregios et
Abbreviated transcription (Latin):
G. Sum Sapiens. Rx. Si u̾e Sapiens ẽẽ
uis noli id quidem opinari. Eredere se
sapientem primꝰ adstultitiã gradus est.
proximus profiteri. G. Ot̾udio ad sapie¬
ntiã porueni. R. utiq sic adillam ꝑue¬
nitur. ẜ antu perueneris recogita non
est eĩz res studii breuius egens. aliquot
annoru ut relique artes tota uł longissi¬
ma opus est uita. Siquis ut aiunt to¬
ta die currens peruenit aduesꝑam sanᷤͤᷤ
est. Notum est illud platonis ut alia
multa prẽlarisfimũ. qd̾ ciceroni placet
et mͥ. beatũ cui etiam insenectute con¬
tingerit ut sapientiam uerasq oppĩo¬
nes assequi possis. Has ni an calle me¬
dio obiuas habueris an nescio quo pen¬
nato equo uectus an̾ tp̃us attĩgeris in¬
certum tam cito sapiens euasisti. G.S¬
apientie porfectionẽ celitus accepi . R.
fateor celeste donum sapientia s magn
certe uir erat et celesti amicus qui di¬
cebat. Non ꝙ ia acceperim aut perfe¬

Expanded text:
m. Sum sapiens. Si vere sapiens esse m. Sum sapiens. Si vere sapiens esse vis, noli id quidem opinari. Credere se sapientem primus ad stultitiam gradus est, proximus profiteri. Studio ad sapientiam perveni. Utique sic ad illam pervenitur; sed an tu perveneris recogita. Non est enim res studii brevis, egens aliquot annorum ut relique artes: tota vel longissima opus est vita. Si quis, ut aiunt, tota die currens pervenit ad vesperam, satis est. Notum est illud Platonis, ut alia multa, preclarissimum, quod Ciceroni placet et michi: “Beatum, cui etiam in senectute contigerit ut sapientiam verasque opiniones assequi possit!”. Has tu an calle medio obvias habueris an nescio quo pennato equo vectus ante tempus attigeris, incertum: tam cito sapiens evasisti! Sapientie perfectionem celitus accepi. Est, fateor, celeste donum sapientia; sed magnus certe vir erat et celi amicus qui dicebat: “Non quod iam acceperim aut perfe
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ nõ assequit᷑ assertione hominũ qd̾ nõ
habet. s id iꝑum qd̾ habet uł in minut
uł amictit .U. Uulgus om̃e me predicat/.¬
R̾. Dixi et repeto ꝗc ꝗd uulgus cogitat
uanũ est. quicꝗd loquitur falsum est
quicꝗd improbat bonũ est. quicqd apor¬
obatꝰ malum est. quicꝗd predicat infa¬
me est. quicꝗd agit stultũ est N. nũc
insanorum ẜmunculis gloriare. S.
Upientiam consecutus sum. R. Rez
magnam si uera eẽt. et inseꝑabi¬
lem auirtute. Si illam igitur app¬
robasses hec probrta ẽẽt ẜ utraq opor¬
nione aliquanto facilior ẽ ꝙͣ re .B. Ba¬
piens sum. Re. Erede aut̃ mͥ. Nũꝙ si¬
ue̾ ẽẽs hoc diceres. Oapiens eĩ qͣrtum
est qd̾ sibi desit intelligit. Non glori¬
atur itaq s suspirat.G. Oapientẽ me
profiteor. Re. Aexne ient res si totieẽnt
sapientes/ quot sapientie professores
Aũc illd ꝑdifficile est hoc u̾o facillimũ.¬

Expanded text:
modo non assequitur assertione hominum quod non modo non assequitur assertione hominum quod non habet, sed id ipsum quod habet vel imminuit vel amittit. Vulgus omne me predicat. Dixi et repeto: quicquid vulgus cogitat vanum est, quicquid loquitur falsum est, quicquid improbat bonum est, quicquid approbat malum est, quicquid predicat infame est, quicquid agit stultum est. I nunc, insanorum sermunculis gloriare! 12 pientiam consecutus sum. Rem magnam, si vera esset, et inseparabilem a virtute: si illam igitur approbasses, hec probata esset. Sed utraque opinione aliquanto facilior est quam re. Sapiens sum. Crede autem e esses, hoc diceres. Sapiens enim quantum est quod sibi desit intelligit; non gloriatur itaque sed suspirat. Sapientem me profiteor. Bene irent res, si tot essent sapientes, quot sapientie professores; nunc illud perdifficile est, hoc vero facillimu
Abbreviated transcription (Latin):
iam et falsa gloria delectaris. S. dotuas
uulgus una uoce me laudat.R. Nulla
pronior ad eriore atq adprecipitu uia
est qͣ peruulgi uestigia ꝗquid pene u¬
ulgus laudat intuperio dignum est¬
.G. Cuntis hominib placeo. Rx. Pla¬
centes hoĩb deus spernit. et placere ho¬
minibo. displicere est deo. Sontraria
contrariis gaudẽt. Sͦ. Ciri boni nom̃
habeo. lx. Uite constãtiam et honest¬
atem seruandũ est alioquin facile e¬
uanescet uentus est enim . O. Multe
sunt inppło laudes mee. R̾. Seuisti in
agro arido arbores caducas. Usadas¬
ne int̾doctos etram laudes mee sũt. Re¬
Si uere durabũt. et ait Cicero radices
agent et ꝓ pagabunt. At si ficte cele¬
uter tamq flosculi decident. Sit Des
uno ore meam predicãt uirtuter. Re¬
Non inhominũ flatu neq inpropriã u̾tu¬
te ꝙͣus uera s in ip̃o uirtutũ oĩu auc¬
tore gloriandũ qui contrariu facit no

Expanded text:
iam et falsa gloria delectari. Totum iam et falsa gloria delectari. Totum vulgus una voce me laudat. Nulla pronior ad errorem atque ad precipitium via est quam per vulgi vestigia: quicquid pene vulgus laudat, vituperio dignum est. Cunctis hominibus placeo. Placentes hominibus Deus spernit et placere hominibus displicere est Deo: contraria contrariis gaudent. Viri boni nomen habeo. Vite constantia et honestate servandum est, alioquin facile evanescet; ventus est enim. Multe sunt in populo laudes mee. Sevisti in agro arido arbores caducas. Magne inter doctos etiam laudes mee sunt. Si vere, durabunt et, ut ait Cicero, radices agent et propagabuntur; at si ficte, celeriter tamquam flosculi decident. Omnes uno ore meam predicant virtutem. Non in hominum flatu neque in propria virtute quamvis vera, sed in ipso virtutum omnium auctore gloriandum. Qui contrarium facit, non
Abbreviated transcription (Latin):
dant. R. Est intus in aĩa testis incor¬
ruptior certiorq conscientiã tuam int̾o¬
ga illi crede. G. Boene deme homines
opinant᷑. R̾. Oppinio ambigue nom̃
est rei certissima. res est uirtus. Gi
go es malus. boni eĩ sibi displicent
seq accusant. G. Et michi ideor et
aliis bonus. R̾. Quid situ malus. illi
au̾t stulti .G. Bene deme sperant ciues.¬
R. Cura ne spes ciuium falsa sit. turpe
est de se sperantes cũ possis. aliud frust¬
rari. G. Cedo sim dequo nõ frustra spe¬
rent multi. ħ. Si id esses non id cre¬
deres. malũ est alios / pessimũ aut se
met ipũm fallere. G. Omẽs me ui¬
rum bonũ putant. R̾. Qud sicontia¬
rium tustis .U. Omẽs uirum bonũ
dicunt. R̾. Et tu credis om̃ib. Nu
te aũt dici putet qd̾ non es. Eed est ht
uobis insĩtum inter cunta mirabile de
nobis uestrisq derebus qͣ uis occultis
plus cuiciq ꝙ uobis credere. iuxtaq flo
sententiam et mendacem timere infame¬

Expanded text:
dant. Est intus in anima testis incordant. Est intus in anima testis incorruptior certiorque: conscientiam tuam interroga, illi crede. Bene de me homines opinantur. Opinio ambigue nomen est rei, certissima res est virtus. Ego go es malus: boni enim sibi displicent seque accusant. Et michi videor et aliis bonus. Quid si tu malus, illi autem stulti? Bene de me sperant cives. Cura ne spes civium falsa sit; turpe est de se sperantes, cum possis aliud, frustrari. Credo, sim de quo non frustra sperent multi. Si id esses, id non crederes; malum est alios, pessimum autem se ipsum fallere. Omnes me virum bonum putant. Quid si tu contrarium scis? Omnes me virum bonum dicunt. Et tu credis omnibus: num te autem dici pudet quod non es? Sed est hoc vobis insitum inter cuncta mirabile, de vobis vestrisque de rebus quamvis occultis plus cuicumque quam vobis credere iuxtaque Flacci sententiam et mendacem timere infam