comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditatem is in quoꝵ sunt potestate. ut puta si
nepos ex filio exhr̃dato hr̃s sit institutus. Patrẽ
enim suum sine aditione faciet hr̃aem.⁊ qͥdem
necessarium. S si quis hr̃s institutus adoptet᷑
a filio exhr̃dato. necessarium eum non facit.
sed iub̃i debetut adeat: qm̃ mortis tp̃r in po¬
testate non fuexit. Nam ꝑeum quis existere
necessarius non potest. qui ipse non erit ex¬
qui metuum bonoꝵ. uł aliquo timore coactꝰ
fallens adierit hr̃ ditatem siue lib sit hr̃ditatẽ¬
non fieri placet. siue seruus sit dñm hr̃dem
non facere.
iste filius familias hr̃s non erit. semꝑnius hr̃s
esto. filio adeunte iussu patris substitutus ex¬
cluditur. Si filius pͥusquam sciret se necessaiũ
ertitsse patri hr̃dem decesserit. relicto filio ne-¬
cessario ꝑmittendum ẽ nepoti abstinere se aui
hr̃ditate. quia ⁊ patrieuis idem tribuetur.¬
Nom̃i successione quiei hr̃s extitit qui titio

Expanded text:
hereditatem his in quorum sunt potestate, ut puta si hereditatem his in quorum sunt potestate, ut puta si nepos ex filio exheredato heres sit institutus: patrem enim suum sine aditione faciet heredem et quidem necessarium.Sed si quis heres institutus adoptetur a filio exheredato, necessarium eum non facit, sed iuberi debet, ut adeat, quoniam mortis tempore in potestate non fuerit: nam per eum quis existere necessarius non potest, qui ipse non esset exqui metu uerborum uel aliquo timore coactus fallens adierit hereditatem, siue liber sit, heredenon fieri placet, siue seruus sit, dominum heredem non facere. iste filius familias heres non erit, Sempronius heres esto' filio adeunte iussu patris substitutus excluditur.Si filius prius quam sciret se necessarium exstitisse patri heredem decesserit relicto filio necessario, permittendum est nepoti abstinere se aui hereditate, quia et patri eius idem tribueretur.In omni successione qui ei heres exstitit, qui Titio
Abbreviated transcription (Latin):
d .ł. ads̃.Qutum necnon surdum etiam
lita natos ꝓhr̃de gerere: ⁊ obligari hr̃ditati pos¬
se constat. ¶um cuilege hoĩs inde dr̃. hr̃e¬
potestate. nẽ aeri alieno pat̾ obligetur. sed iN
bonoꝵ post placuit ratam habi posse eam quam
circa uoluntatem agnouit isqui potestati subie¬
ctus ẽ. Sed i si legitima hr̃ditas filio delata sit
ex senatus .c. orphatiano matris idemerit pro¬
bandum. Sed ⁊ si non adierit filius. dui tñ
possedit pat̾ hr̃ditatem. credendus ẽ ad misis¬
se hr̃ditatem: ut diuus puis ⁊ imꝑator nr̃ rescͥp.¬
serunt. E¬
t is qui putabat se filiũ familias
patris uissu adierit. eum neq sibi. neq ei qui
iussit quesisse hr̃ditatem constat. quamquam
is quem pater uissit adire decessit. si adieritiã
mortuo patre obliget se hr̃ditati. ut uił. ł .xxx. de
lias. anpat̾familias morte patris factus sit. posse
adire hr̃ditatem magis admitut.
Nterdum fili familias: ⁊ sine aditione acqu̾rent

Expanded text:
inum. Mutum nec non surdum, etiam ita natos pro herede gerere et obligari hereditati posse constat. Eum, cui lege bonis interdicitur,potestate, ne aeri alieno pater obligonorum possessione placuit ratam haberi posse eam, quam citra uoluntatem adgnouit is qui potestati subiectus est.Sed et si legitima hereditas filio delata sit ex senatus consulto Orfitiano matris, idem erit probandum.Sed et si non adierit filius, diu tamen possedit pater hereditatem, credendus est admississe hereditatem, ut diuus Pius et imperator noster rescripserunt. Si is, qui putabat se filium familias, patris iussu adierit, eum neque sibi neque ei qui iussit quaesisse hereditatem constat: quamquam is, quem pater iussit adire et decessit, si adierit iam molias an pater familias morte patris factus sit, posse adire hereditatem magis admittit. interdum filii familias et sine aditione adquirent
Abbreviated transcription (Latin):
cum adhuc uire militari ualet. rursus eodẽ uire
posse testari. Nunquid ⁊̃ post annum eo mortuo
testam̃tum ualeat me mouebat. qđ alia militia ẽ
posterior. Sedhumanius est dicere uale testam̃tum
quasi coniuncto munere militiȩ. Non loquor de eo
qui uoluit uale testam̃tum ĩ assũptus. hic enim
quasi in militia seq̃ñti fecit testam̃tum. exemplo
eius qui paganus fecit. deinde militare cepit.
Si filius familias captus apud hastes decẽ¬
serit. dicimus legem corneliam. ĩ ad eius destam̃tum
ꝑtinere. Sed queramus si pater eius pͥus in cunta¬
te decesserit relicto nepote ex filio. an similit̾ testa¬
m̃tum patris rumpatur. & dicendũ est non rũpi
testam̃tum. quia ex eo tp̃r quo captus ẽ iudetur
decessisse.
tum scribendum notis dictauit ⁊ antequã litãs
p̃scrib̾etur: uita defunctus ẽ. Quero an hȩc die¬
tatio uale possit .R. militibus quo quomͦ uelint.
et quomͦ possunt testam̃tum facere concessum

Expanded text:
cum adhuc iure militari ualeret, rursus eodem iure cum adhuc iure militari ualeret, rursus eodem iure posset testari, numquid etiam post annum eo mortuo ualeat testamentum? me mouebat, quod alia militia est posterior: sed humanius est dicere ualere testamentum, quasi coniuncto munere militiae. non loquor de eo, qui uoluit ualere testa mentum etiam adsumptus: hic enim quasi in militia sequenti fecit testamentum exemplo eius, qui paganus fecit, deinde militare coepit.Si filius familias miles captus apud hostes decesserit, dicemus legem Corneliam etiam ad eius testamentum pertinere. sed quaeramus, si pater eius prius in ciuitate decesserit relicto nepote ex filio, an similiter testamentum patris rumpatur. et dicendum est non rumpi testamentum, quia ex eo tempore, quo captus est, uidetur decessisse. ntum scribendum notis dictauit et antequam litteris praescriberetur, uita defunctus est: quaero, an haec dictatio ualere possit. respondi militibus, quoquo modo uelint et quo modo possunt, tes
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsona petentis ex istimantur: ⁊ alio quin poti¬
or est inre pari causa possessoris. Uiles uire
cõmum testatus. postea testam̃to uire militiae
suꝑ bonis om̃ibus facto: post annum militie uita
i duobus a milite lib̾to
miles ⁊ ꝓparte testari potest. ⁊ competit patrono
missus ẽ decesserit. uałe eius testam̃tum qđ uire
militari fecerat. Uerum ẽ etiam si post annum
conditio institutionis extit̃it. mortuo eo intra an.¬
num. & idõ si hr̃di filio substituerit. nichil int̾ ẽ
qnͣ filius moriatur. Sufficit enim intra annum
qd inmilitia fecerat: ualet. Quesiui utrum uire
militari anure cõmumi testatus ẽ. & si quidem
cõmuni uire testatus ẽ nulla dubitatio ẽ: quiti
ualeat. Sed si ut miles fecisset testam̃tum. agita¬
receꝑit qͣndo assũptus fusset. Postquam desit in
numeris eẽ utrum mannum anpost annumco¬
gnoui intra annum eum assumptum. Ergo si

Expanded text:
ex persona petentis aestimantur: et alioquin potiex persona petentis aestimantur: et alioquin potior est in re pari causa possessoris. Miles iure communi testatus postea testamento iure militiae super bonis omnibus facto post annum militiae vitai duobus a milite libertomiles et pro parte testari potest, et competit patrono missus est decesserit, ualere eius testamentum quod iure militari fecerat, uerum est, etiamsi post annum condicio institutionis exstiterit, mortuo eo intra annum. et ideo si heredi filio substituerit, nihil interest, quando filius moriatur: sufficit enim patrem intraquod in militia fecerat, ualeret. quaesiui, utrum iure militari an communi iure testatus est. et si quidem communi iure testatus est, nulla dubitatio est, quin ualeat. sed si ut miles fecisset testamentum, agitare coepi, quando adsumptus fuisset, postquam desiit in numeris esse, utrum intra annum an post annum: cognoui intra annum eum adsumptum. ergo si,
Abbreviated transcription (Latin):
Iuersis hr̃dibus insitutis. postea castrensium bonoꝵ
alios hr̃des instituit. pͥoribus tabulis tantũ abstu¬
lisse uidetur: qͣntum in postĩores contułit. Nec in¬
detur mutare.⁊ si pͥoribus tabulis unus hrẽs
scͥptus fuisset. Ciles in sup̃mis¬
ignarus uxorem ẽẽ p̃gnantem: uentris noN
habuit m̃tionem. Post mortẽ patris filia nata eẽ¬
ruptum testam̃tum apparuit. neq legata deb̾i.
Si qua uero medio tp̃r scͥptus hr̃s legata sol¬
uisset: utilib acc̃onib filie datis. ob imꝓmĩ
sum casum ẽẽ reuocanda. Nec institutũ cumbo¬
ne fidĩ possessor fuerit. qđ m̃ seruari non potu¬
isset p̃stari. Ueteranus moriens testam̃tum
iure cõmuni tp̃r militie factum irritum ẽẽ uo¬
luit: untestatus ẽẽ maluit hr̃dum institutioẽs
ac substitutiones in eodem statu mansisse placuit.
Legata uero petentes exceptione doli mali scdm
uis cõmune sũ moueri. cuuis exceptionis uires

Expanded text:
versis heredibus institutis postea castrensium bonorum versis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tabulis tantum abstulisse videtur, quantum in posteriores contulerit: nec videtur mutare, etsi prioribus tabulis unus heres scriptus fuisset. Miles in supignarus uxorem esse praegnatem ventris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata ruptum esse testamentum asi qua uero medio tempore scriptus heres legata soluisum casum esse revocanda nec institutum, cum bonae fidei possessor fuerit, quod inde servari non potuisset, praestare. Veteranus moriens testamentum iure communi tempore militiae factum irritum esse voluit et intestatus esse maluit. heredum institutiones ac substitutiones in eodem statu mansisse placuit, legata vero petentes exceptione doli mali secundum ius commune summoveri, cuius exceptionis vires
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.ł. ẽ. Enis militis qui doloris impa¬
tientia. uł tedio uite mori maluit. testam̃tum
uałe. ł intestati bona ab his qui lege uocantur
uendicari: diuus adrianus rescripsit.
ilitia missus intra annum testam̃tum fa¬
cere cȩꝑit. neq ꝑficere potuit. potest dici solutũ
ita eẽ testam̃tum: qđ in militia fecit. si uire mi¬
litie fuerit scͥptum. Alioquin si uire cõmuni¬
ualuit: non ẽẽ uire recissum. nec tantũ circa
militem eadem adhibebitur distinctio. Nam
quocũq modo testam̃tum fecerit: nouissima
quat. scriptura quȩ ꝓfertur. ꝑfecti testam̃ti
potestatem optinet. Nam militis testam̃tum
sola ꝑficitur uolutate. quiq plurima ꝑ
factis: eciã hr̃ditas uire uidebitur.dari. Queritꝰ
si partem dimidiam hr̃ditatis codicilł ded̾it. testa¬
m̃to scͥptus exasse hr̃s partem dimidiam habebit.
legatã aũt testam̃to lata cõmuniter debentur.
iles castrensium bonoꝵ ⁊ non castrensium di¬

Expanded text:
aestionum Eius militis, qui doloris inpatientia vel taedio vitae mori maluit, testamentum valere vel intestati bona ab his qui lege vocantur vindicari divus Hadrianus rescripsit. Militia missus intra annum testamentum facere coepit neque perficere potuit: potest dici solutum ita esse testamentum quod in militia fecit, si iure militiae fuit scriptum: alioquin si valuit iure communi, non esse iure rescissum. Nec tamen circa militem eadem adhibebitur distinctio: nam quocumque modo testamentum fecerit, novissima quat, scriptura quae profertur perfecti testamenti potestatem optinet: nam militis testamentum sola perficitur voluntate: quique plura per factis etiam hereditas iure videtur dari. quare si partem dimidiam hereditatis codicillis dederit, testamento scriptus ex asse heres partem dimidiam habebit, legata autem testamento data communiter debentur. Miles castrensium bonorum et non castrensium di
Abbreviated transcription (Latin):
trono pr̃are cogͥ. qr̃ sic̃ fabriles oꝑas quis
pot̃ sͥ aut titiostipłari. ita patͦnus alibto oꝑaᷤᷤ
÷ a sẽpnio recte stipłat᷑. i libtus obligationes
soluet᷑. Si tales oꝑas extͣneo dedit. quales pa¬
tͦno pr̃ande lib̾et᷑. Si patm plures ꝯsulto indi¬
ũsas regiones discesserint: ⁊ lib̾to simł oꝑas
indix̾int. pot̾ dici die oꝑaꝵ ced̾e. s lib̾tũ ñ
oꝑe dent᷑. Sic̃ accidit cũ egrotanti lib̃to oꝑe
indicunt᷑. Qđ si diu̾saꝵ cuutatũ patͦm sint:i
in sua quisq moret᷑. ꝯsentire cb̃et᷑ in oꝑis ab
accipiendis ñ ꝯsentiunt cõpelli ad pr̃andã

Expanded text:
trono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis trono praestare cogitur. quare sicut fabriles operas quis potest sibi aut Titio stipulari, ita patronus a lib Sempronio recte stipulatur: et libertus obligatione soluetur, si tales operas extraneo dederit, quales patrono praestando liberaretur.Si patroni plures consulto in diuersas regiones discesserint et liberto simul operas indixerint, potest dici diem operarum cedere, sed libertum non operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur. quod si diversarum civitatium patroni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab accipiendis non consentiant, compelli ad praestandam
Abbreviated transcription (Latin):
patͦnus oꝑas stipłatus sit. tẽ scił cõmiti¬
tur sttpłatio. cũ poposcerit nec lib̾tus p̃¬
stt̃ãt. nec int̾ est adiecta sint ħ u̾ba. cum
poposcero. an ñ sint adiecta. aliud ẽ u
de oꝑis. aliud ẽ de cet̾is reb cũ n oꝑaꝵ
surdũ ẽ credẽ alio die debi officiũ quam
quois uellet cui pr̃andũ ẽ. ¶Cũ libͥtus ꝓ.¬
inserit pat̾no oꝑas sedatuꝵ. neq adie¬
cerit libisq eiꝰ ꝯstat libis eiꝰ ita demũ debi si patͥ¬
hr̃des exatint. hr̃des tñ extitisse libos parenti ita
demũ ꝓdẽe ad oꝑaꝵ petitionẽ uiliano plac
si ñ ꝑ aliũ hr̃dẽ exater̃.itaq si s exhr̃dato
ĩposusset. ł quas ĩposint reuendidisset. In õĩb
oꝑib p̃cipue obseruandũ ẽ ut tp̃is spatia que
ad curã corꝑis necessaria s̃ lib̃to relinqͣntur.
nuttit multũ distant a fabrilib ł pictoriis
oꝑis. deniq silib̾tus faber aut pictor fũit.
ꝗͣdiu id artificiũ exercebit. has oꝑas pa¬

Expanded text:
as stipulatus sit, tunc scilicet committitur stipulatio, cum poposcerit nec libertus praestiterit. nec interest, adiecta sint haec verba "cum poposcero" an non sint adiecta: aliud enim est de operis, aliud de ceteris rebus. cum surdum est credere alio die deberi officium, quam quo is uellet, cui praestandum est.Cum libertus promiserit patrono operas se daturum neque adiecerit 'liberisque eius', constat libnti ita demum prodesse ad operarum petitionem Iuliano placet, si non per alium heredes extiterunt. itaque si quis exheredato imposuisset uel quas imposuit reuendidisset.In omnibus operis praecipue obseruandum est, ut temporis spatia, quae ad curam corporis necessaria sunt, liberto relinquantur.romittit, multum distant a fabrilibus vel pictoriis operis. denique si libertus faber aut pictor fuerit, quamdiu id artificium exercebit, has operas pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓparte potit oꝑa. Idõ papinianꝰ subicit.
siñ una s plures oꝑe sint. ⁊ plures hr̃dẽ
existant paͦno ꝗ oꝑas stipłatus ẽ. ueꝵ
ẽ obligationẽ oꝑaꝵ nũo diuidi. Deniq

Expanded text:
pro parte poterit opera. ideo Papinianus subicit: pro parte poterit opera. ideo Papinianus subicit: si non una, sed plures operae sint et plures heredes existant patrono qui operas stipulatus est, uerum est obligationem operarum numero diuidi. denique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittat lib̾tus egenti patͦno. aut titio oĩmͦ¬
adiectio titi ualet.
one diui marci ꝑueñit ad lib̾tatẽ. oꝑe ei
ĩposite nullũ effectũ habebunt. s nec
his cui bona adita s̃ ex ꝯstitutione diui ma¬
rci lib̾tatũ ꝯseruandaꝵ cã pot̾it oꝑas pe¬
t̾e neq ab his ꝗ directas neq ab his qui
fidĩcõmissaĩas acceꝑunt. qͣuis fidĩ cõmis¬
quos nulla necessitate cogñte manumi¬
sisti. ¶ ludiciũ de oꝑis tc̃ locũ ht̃. cum
incipiant cedẽ: ⁊ incipiunt postea quã
fiũnt indicte ⁊̃ si uxorẽ hat̃ libtus. non
ꝓhibet᷑ patͦnus oꝑas exig̃e. SSi ĩpubes sit
pat̾nus uoluntate eiꝰ ñ uidet᷑ lib̾ta nupta
nͥ tutoris auctoritas uoluntati accesseĩt.¬
Rati qͦ abicio paͦno obẽ innuptus
Cerentius clemens. ł .uiiii. ad legẽ uliã
i papiã. Plane cũ desieĩt nupta eẽ.
dit᷑ quominꝰ prẽt oꝑas. ñ tenet᷑. nec enĩ
neq ꝓmitti neq solui. neq deb̃. nec peti

Expanded text:
promittat libertus egenti patrono aut Titio, omadiectio Titii valet. one divi Marci pervenerit ad libertatem, operae ei impositae nullum effectum habona addicta sunt ex constitutione divi Marci libertatium conservandarum causa, poterit operas petere neque ab his, qui directas, neque ab his, qui fideicommissarias acceperunt, quamvis fideicommist sunt proprii, quos nulla necessitate cogente manumisimus. Iudicium de operis tunc locum habet, cum cipiunt, posteaquam fuerint indictae.Etiam si uxorem habeat libertus, non prohibetur patronus operas exigere.Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit.Rati quoque habitio patrono obest in nuptiis Terentius Clemens libro octavo ad legem Iuliam et Papiam Plane cum desierit nupta esse, ditur, quo minus praestet operas, non tenetur: nec enim  nec peti
Abbreviated transcription (Latin):
Eradus cog¬
nationis alii suꝑ¬
ioris ordinis s̃.
alii inferioris.
alii ex transu̾so
suie ex late. Suꝑioris ordinis s̃ par̃ntes ĩ¬
ferioris libi. Ex cnsu̾so siue ex late fr̃s ⁊ soro
a pͥmo gͣdu mncip̃ ex transũso. Si exalatere
nulłẽ pͥmus gradus.⁊ iõ incip̃ a scd̾o. Itaq

Expanded text:
radus cognationis alii superioris ordinis sunt, alii inferioris, alii ex transuerso siue a latere. superioris ordinis sunt parentes. inferioris liberi. ex transuerso siue a latere fratres et sorora primo gradu incipit, ex transuerso siue a latere nullus est primus gradus et ideo incipit a secundo. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
petit suminam exp̃sserit. ⁊ uidex ait.
solue quod pecitum est uł quantum pe¬
titum est uale sententiam. ¶ Quod sortiᷤ
quidem condemnationem faciunt. de
ciant. debent enim de usuris quoq
cognoscere: ⁊ certam facere condemna¬
tionem. ¶Si quis ex edicto ꝑemptorio
post mortem sit condemnatus : norq
ualet sententia. quia morte rei: ⁊ per¬
emptorium soluitur. Ideoq ut inre inte¬
gra: de causa notio pr̃abitur. ⁊ quodob-¬
timum patuerit. statuetur.
litigatorib febricitans discessisset. ⁊ iudex
ticus aut estimandus est qui ciuusq
rei agende impedim̃to est litiganti. Por¬
ro quid magis impedim̃to est quam
motus corporis contra naturam quẽ
febrem appellant: Igitur si rei iudi¬
cande qñ alt̾ ex litigatorib febrem
habuit res non uidetur iudicata. Po¬
dest tñ diei eẽ aliquam .i febriumdi¬
fferentiam. Nam si quis sanus alias
ac robustus tempore uidicandi leuis¬
sima febre correptus fu̾it: aut si quis

Expanded text:
petit summam expresserit et iudex ait: petit summam expresserit et iudex ait: 'solue, quod petitum est' uel 'quantum petitum est', ualere sententiam.Qui sortis quidem condemnationem faciunt, de tiant: debent enim de usuris quoque cognoscere et certam facere condemnationem.Si quis ex edicto peremptorio post mortem sit condemnatus, non ualet sententia, quia morte rei peremptorium soluitur. ideoque, ut in re integra, de causa notio praestabitur et quod optimum patuerit, statuetur. litigatoribus febricitans discessisset et iudex ticus autem existimandus est, qui cuiusque rei agendae impedimento est. litiganti porro quid magis impedimento est, quam motus corporis contra naturam, quem febrem appellant? igitur si rei iudicandae tempore alter ex litigatoribus febrem habuit, res non uidetur iudicata. potest tamen dici esse aliquam et febrium differentiam: nam si quis sanus alias ac robustus tempore iudicandi leuissima febre correptus fuerit, aut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
non uidetur.
semel sententiam dixit. post uidex ẽẽ.
desigt. ⁊ hoc uire utimur ut uidex qui
semel uł pluris uł minoris condẽnauit:
amplius corrigere sententiam suam ñ
possit. Semel enim male seu bene fun¬
uireiurando decisam. uł confessionem
in iuire factam: nichil qr̃. post or̃onem
diui marei. quia in uire confessi: pro
uidicatis habentur.
ri sententiam ab eo dictam. nͥ maior
xUIII.annis sit. Certe si magistratum
minor gerit : dicendum est iurisdicti¬
onem eius non imꝓbari.⁊ si forte ex
consensu uidex m̾mor datus sit. scien¬
tibus his qui in eum consentiebant.
rectissime dicitur ualere sententiam.
pinde si minoi p̃tor uł consulius di¬
Xerit. sententiamue ꝓtułit: ualebit.
Rinceps enim qui ei magistratum de
tia p̃cesserit capta sunt : ⁊ districta
in sententia. soluiq uisserit. uł pr̃ari.
uł quo alio uerbo hoc signiñeauerit.¬
amphus est resc̾ptum. ⁊ siin sententia
non sit sumina adiecta. si tñ is qui

Expanded text:
non videtur. non videtur. semel sententiam dixit, postea iudex esse desinit: et hoc iure utimur, ut iudex, qui semel vel pluris vel minoris condemnavit, amplius corrigere sententiam suam non possit: semel enim male seu bene iureiurando decisam uel confessionem in iure factam nihil quaeritur post orationem diui Marci, quia in iure confessi pro iudicatis habentur. ri sententiam ab eo dictam, nisi minor decem et octo annis sit. certe si magistratum minor gerit, dicendum est iurisdictionem eius non improbari. et si forte ex consensu iudex minor datus sit scientibus his, qui in eum consentiebant, rectissime dicitur ualere sententiam. proinde si minor praetor, si consul ius dixerit sententiamue protulerit, ualebit: princeps enim, qui ei magistratum dedtia praecessisset, capta sunt et distracta in sententia soluique iusserit uel praestari uel quo alio uerbo hoc significauerit.Amplius est rescriptum, etsi in sententia non sit summa adiecta, si tamen is qui
Abbreviated transcription (Latin):
iquis dolo
fec̾it ut bona eius uenirent: insolidu
tenetur. ¶ Si quis creditorem mnissum
in possessionem rei seruande causa nos
admiserit.i si uenditor p̃stiterit credito¬
ri quanti eius int̾fuerit: quesitum est
an debitor lib̾etur. ⁊ puto imꝓbum eẽ
tarum cum uiro agatur. quam quam
uideatur ea quoꝙ actio p̃cedentis so¬
cietatis uire causam habuisse: insolidũ
condemnari debet. qm ex malo contrac¬
tu ⁊ delicto oritur.
cia eorum qui uis dicenti non obtemꝑ¬
ant: litis damno cohr̃cetur. sontumax
est qui tribus edictis ꝓpositis. uł uno ꝓ
tribus quod uulgo ꝑ emptorum uoca¬
tur. litteris euocatus : p̃sentiam sui fac̾e
contemnit. penam contumacis non pa¬
titur quem adu̾sa ualitudo uł maious
cause occupatio defendit. Contumaces
non uidentur.nisi qui cum obedre dñt
non obsecuntur .i. qui adiuris dictionẽ
eius cui negant obsequi: ꝑtinent.
emptorium nichil mom̃ti habet. ¶ Is
qui ad maius auditorium uocatus esł
si litem inchaatam deseruit: contumax

Expanded text:
quis dolo fecerit, ut bona eius uenirent, in solidum tenetur. Si quis creditorem missum in possessionem rei seruandae causa non admiserit, si uenditor praestiterit creditori, quanti eius interfuerit, quaesitum est an debitor liberetur. et puto improbum esse tarum cum uvideatur ea quoque actio praecedentis societatis vitae causam habuisse, in solidum condemnari debet, quoniam ex male contractu et delicto oritur. cia eorum, qui ius dicenti non obtemperant, litis damno coercetur. Contumax est, qui tribus edictis propositis vel uno pro tribus, quod vulgo peremptorium appellatur. litteris evocatus praesentiam sui facere contemnet. Poenam contumacis non patitur, quem adversa valetudo vel maioris causae occupatio defendit. Contumaces non videntur, nisi qui, cum oboedire deberent, non obsequuntur, id est qui ad iurisdictionem eius, cui negant obsequi, pertinentemptorium nihil momenti habet. Is, qui ad maius auditorium vocatus est, si litem inchoatam deseruit, contumax
Abbreviated transcription (Latin):
cium contractum est. Quesitum est
appellatione eius inusta ꝓnunciata: ã
quo tardius uidicatum sĩt usure pecu¬
me incondemnatum deducte mediz
ꝓpon̾entur: dandam utilem actionẽ:
I

Expanded text:
tum est: quaesitum est appellatione eius iniusta pronuntiata, an, quo tardius iudicatum sit, usurae pecuniae in condemnatum deductae mediidum ea quae proponentur dandam utilem actionem. I
Abbreviated transcription (Latin):
tutum est res int̾ alios uidicatas: aliis nor
p̃iudicare. quod tñ quandam distinctio¬
nem habet. Nam sententia inter alios
dicta : aliis quibusdam ⁊̃ scientibus ob¬
est. Qibusdam uero ⁊̃ si contra ipsos
uidicatum sit nichil nocet. Nam scien¬
tibus nichil p̃uidicat. ułuti si ex duobꝰ
hr̃dibus debitori alter condemnatur.¬
nam alteri integra defensio est.⁊̃ si cũ
cohr̃de suo agi scierit. Item si ex duobꝰ
petitoribus alter uictus acquieuerit:
alterus petitiom non p̃uidicatur. Idꝙ
ita rescriptum. Scientib sententia quae
int̾ alios data est nocet. cum quis deea
re cuius actio uł defensio pͥmum sibi
competit. sequenti agere patiatur. uł¬
uti si creditor exꝑiri passus sit debitorẽ
de ꝓprietate pignoris aut maritus so¬
cerum uł uxorem de ꝓprietate rei in
dotem accepit. aut possessor uendito¬
rem de ꝓprietate rei empte. ⁊ hec ita
multis constitutionibus intelligenda
sunt cur aut̃ is qui de scientia nocet.

Expanded text:
tutum est res inter alios iudicatas aliis non praeiudicare. quod tamen quandam distinctionem habet: nam sententia inter alios dicta aliis quibusdam etiam scientibus obest, quibusdam vero, etiamsi contra ipsos iudicatum sit, nihil nocet. nam scientibus nihil praeiudicat, veluti si ex duobus heredibus debitorinam alteri integra defensio est, etiamsi cum coherede suo agi scierit. item si ex duobus petitoribus alter uictus adquieuerit, alterius petitioni non praeiudicatur: idque ita rescriptum est. scientibus sententia, quae inter alios data est, obest, cum quis de ea re, cuius actio uel defensio primum sibi competit, sequent‹em› agere patiatur, ueluti si creditor experiri passus sit debitorem de proprietate pignoris, aut maritus socerum uel uxorem de proprietate rei in dote acceptae, aut possessor uenditorem de proprietate rei emptae: et haec ita ex multis constitutionibus intellegenda sunt. cur autem his quidem scientia nocet,
Abbreviated transcription (Latin):
tectum pupilli ȩtatem ⁊ĩ cantẽplari. inqͣ
costitutus est ciu alim̃ta decernuntur.
In amplis tñ patrimoniis positis. noneu¬
mulis patmonii. s qđ ex hibitiori fruga¬
liter sufficit modũ alim̃tis dabit. Sed
si non constat quis modus facultatum
sit int̾ tutorem ⁊ eum qui alim̃ta decer¬
ni desidat. suscipe debet cognitionem.
nec temere almĩta decernere. ne in alt̃¬
utram partẽ delinquat. Pruis tamen
exigere debet ut ꝓfiteatur auctor quȩsit
penes se sũma: ⁊ cõminari ei grauiores
se usuras infligi eus qđ supra ꝓfessio¬
nem apud eum fuerit comp̃hensum
Idem adinstructionem quoq pupillorum
uł ad olescentium pupillarum. uł earũ
que intra uicesimum .u. annũ constitute
sunt sol decernere. respectii facultatũ.
ietatis eoꝵ quȩ instruuntur. S si egeni
sint pupilli. de suo eos alere tutor non
compellitur. ⁊ si forte post decreta alim̃¬
ta ad egestatem fuerit pupillus ꝑ ductũ.

Expanded text:
tectum pupilli: aetatem etiam contemplari, in qua tectum pupilli: aetatem etiam contemplari, in qua constitutus est cui alimenta decernuntur. In amplis tamen patrimoniis positis non cumulus patrimonii, sed quod exhibitioni frugaliter sufficit modum alimentis dabit. Sed si non constat, quis modus facultatium sit, inter tutorem et eum, qui alimenta decerni desiderat, suscipere debet cognitionem nec temere alimenta decernere, ne in alterutram partem delinquat: prius tamen exigere debet, ut profiteatur tutor, quae sit penes se summa, et comminari grauiores ei usuras infligi eius, quod supra professionem apud eum fuerit comprehensum. Idem ad instructionem quoque pupillorum uel adulequae intra vicensimum annum constitutae sunt, solet decernere respectu facultatium et aetatis eorum qui instruuntur. Sed si egeni sint pupilli, de suo eos alere tutor non compellitur. et si forte post decreta alimenta ad egestatem fuerit pupillus perductus,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ost deportatus ⁊ restitutus ẽ sidicõmissũ
pet̾e posse cuiꝰ conditio postea extitit qͣm
ciuitatẽ romanam recipiat.
subconditione legatũ hr̃s alii pendente
conditione legauit. post existentẽ condi¬
tionem que pͥori testam̃to p̃posita fuerat
neq ꝓpͥetas apͥore legatario recedit nec
locũ religiosum. In eo fundo hẽs facere
nec seruitutẽ impon̾e pot̾it sed ⁊ imposi¬
nupserit pin hẽndũ ẽ ac si post mortẽ atu
legatũ fuisset.⁊ iõ nec mutiana satisdatio ẽ
int̾posita caꝑe legatũ potest. sed ⁊ alii ni
Ii hec uerba adiecit ut iea habitent libti
ne dñe exeant iut adunũ qđ nouissimꝰ
extit̃it ꝑueniat. ⁊ eoampliꝰ eisdẽ libtis nũs
dari uolo fundũ sosianũ quesitũ ÷ ancon¬
ditio appositane dñe exiret ad seqñs quoq
legatum ꝑtineret. R. ꝑtin̾e.¬

Expanded text:
 deportatus et restitutus est, fideicommissum petere posse, cuius condicio postea exstitit, quam ciuitatem Romanam recipiat. sub condicione legatum heres alii pendente condicione legauit, post exsistentem condicionem, quae priori testamento praeposita fuerat, neque proprietas a priore lelocum religiosum in eo fundo heres facere nec servitutem imponere poterit: sed et imposinubserit" perinde habendum est, ac si post mortem Titii legatum fuisset, et ideo nec Muciana satisdatione interposita capere legatum potest. sed et aliet haec uerba adiecit: 'ut in ea habitent liberti, ne de nomine exeat et ut ad unum, qui nouissimus exstiterit, perueniat: et eo amplius eisdem libertis meis dari uolo fundum Sosianum'. quaesitum est, an condicio adposita, ne de nomine exiret, ad sequens quoque legatum pertineret. re
Abbreviated transcription (Latin):
rint defecisse ñ uidebit᷑ socrus nurui
fidĩcõmissũ ita reliquerat si cũ filio m̃o
in matͥmonio ꝑseũaũit diuortio siñ culpa
uiri post mortẽ socrus facto defecisse con¬
ditionẽ. & nec ante diẽ fidĩ cõmissi cedẽ qͣm
mori ceꝑit nupẜit uł maĩtus ⁊ idõ nec mu¬
tianã cautionẽ locũ hab̾eqr morte uiri
conditio possit existere fidĩ cõmissa m̃s¬
trua ⁊ annua subea conditione lib̃to
relicta qͣmdui ꝑ patroni filie gesserit ⁊ si
pr̃aĩ necesse ẽ filia ꝓhibente res suas ad¬
ministraĩ tñ uoluntatẽ filia mutante c̃
ex alt̃o filio hẽdes insttusset anepote pe¬
det ut si int᷑ annũ tricesimũ moreretur:
hẽditatẽ patruo suo restitueret. nepos
libis relictis intra hr̃ditatẽ supͣ scͥptã uita
decessit fidĩcõmissi conditionẽ coniec¬
tura pietatis .R. defecisse ꝙ minꝰ scͥptũ

Expanded text:
rint" videbitur. Socrus nurui rint" videbitur. Socrus nurui fideicommissum ita reliquerat: "si cum filio meo in matrimonio perseveraverit": divortio sine culpa viri post mortem socrus facto defecisse condicionem respondi. nec ante diem fideicommissi cedere, quam mori coeperit nupta vel maritus, et ideo nec Mucianam cautionem locum habecondicio possit exsistere.Fideicommissa menstrua et annua sub ea condicione liberto relicta 'quamdiu res patroni filiae gesserit' etsi praestari necesse est filia prohibente res suas administrari, tamen uoluntatem filia mutante conex altero filio heredes instituisset, a nepote petit, ut, si intra annum trigesimum moreretur, hereditatem patruo suo restitueret: nepos liberis relictis intra aetatem supra scriptam uita decessit. fideicommissi condicionem coniectura pietatis respondi defecisse
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł .uiii. Pat̃ seuerianã ꝓculã elioph¬
ilippo cognato nuptus testam̃to designaũ
eid̾̃ filie p̃diũ si eliophilippo nupsisset uerb̾
fidĩcõmissi reliqͥt qđ si ñnupsissec idẽ p̃diũ
philippo dari uoluit ñdũ uiri potens puel¬
la diẽ suũ obiit e cũ inconditionib testa¬
m̃toꝵ uoluntatẽ potius qͣm uerba consid̾¬
ari oporteat eliophilippo fidĩ cõmissum
ita cdatũ uidĩ si ei ꝓcula defuncti filia
nub̃e uoluisset qrͣ cũ ea pͥus quam iuri¬
potens fieret uita decesserit conditionẽ
extitisse non uidi ita fidĩ cõmisso dato u¬
olo restituas si fiñ libis decedas conditio
deficit ex uoluntate ułuno filio suꝑstite
relicto conditionũ ũba que destam̃to ꝓ.¬
scribunt᷑ ꝓ uoluntate consid̾ant᷑ ⁊ idõcũ
tutores testam̃to data qm̃ int̾ea puerado.¬
leu̾at id eg̾int ut curatores ipsi constitu¬
erent᷑. conditio fidĩcõmissi talis conscͥpta
si tutelã inannũ octauũ deciiũ gesse¬

Expanded text:
ianam Proculam Aelio Philippo cognato nuptiis testamento designauit: eidem filiae praedium, si Aelio Philippo nubsisset, uerbis fideicommissi reliquit: quod si non nubsisset, idem praedium Philippo dari uoluit: nondum uiripotens puella diem suum obiit. respondi, cum in condicionibus testamentorum uoluntatem potius quam uerba considerari oporteat, Aelio Philippo fideicommissum ita datum uideri, si ei Procula defuncti filia nubere noluisset: quare cum ea prius, quam uiripotens fieret, uita decesserit, condicionem exstitisse non uideri.Ita fideicommisso dato: 'uolo restituas, si sine liberis decedas' condicio deficit ex uoluntate uel uno filio superstite relicto.Condicionum uerba, quae testamento praescribuntur, pro voluntate considerantur: et ideo cum tutores testamento dati, quoniam interea puer adoleverat, id egerint, ut curatores ipsi constituerentur, condicio fideicommissi talis praescripta: "si tutelam in annum octavum decimum gesse
Abbreviated transcription (Latin):
ueret titius ⁊ caꝑe ñ potest id ẽ dicendũ est
desisse ⁊i ñ uidetur. qđ nec incipit serui u¬
sus .f. mulieri ꝙ. adiudua eẽt legatus idest
seruus si ea nupsisse lib̾es ei usus eẽt.⁊ simu¬
lier mipẜit lib eĩt qr potior ẽ legato lib̾tas.

Expanded text:
ueret Titius et capere non potest, idem dicendum est: ueret Titius et capere non potest, idem dicendum est: desisse eni‹m› non uidetur, quod nec incipit.Serui usus fructus mulieri, quoad uidua esset, legatus, idem seruus, si ea nubsisset, liber esse iussus ‹est›. si mulier
Abbreviated transcription (Latin):
conditione filias ipsuis dedit ac petit. ut fili¬
as suas emanciparet ita ut cunitores a p̃tore
acciꝑent filii uidi fidĩcõmisisse placuit ut
eas sui uiris constitutas ad hrditatẽ alia ꝑ¬
demonstrat᷑ ac ꝓpt̾ea in ꝑsonã eiꝰ tm̃ condi¬
tio ĩpleri pot̃. sañ sicũ cessint dies pecuniã
conditioni cõp̃hensam statu lib̾ habuerit
uire constituto nulli dando consequit᷑ lib̾¬
tatẽ. diũsa cã ẽ legatari incuiꝰ ꝑsona pla¬
cuit conditionẽ deficere si anteꝗͣ dedit. le¬
gatariꝰ pecuniã titiꝰ moriat᷑. ex his ub̾ si ħedi¬
at si nullꝰ ħedi successerit iure constituto
nulli dando ad lib̾tatem ꝑueniet.
.d.ł.iiii.I egatũ sub ꝯditione relictũ ⁊
ad aliũ tͣrislatũ siñ conditio ꝑsone cohereat
est ⁊ si ad eũ ꝑtiñe dedisset lib̾tas seruo data
ẽ titiꝰ uiuo testatore decessit lib̾tas ñ ualet.
qr ꝯditio nec iniciũ accepit. Paulus gͦ.i siui¬

Expanded text:
condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filicondicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae perdemonstratur ac propterea in personam eius tantum condicio impleri potest. sane si cum cesserit dies pecuniam condicioni comprehensam statuliber habuerit, iure constituto nulli dando consequitur libertatem. diuersa causa est legatarii, in cuius persona placuit. condicionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniam, Titius moriatur.Ex his uerbis 'si hereat si nullus heredi successerit, iure constituto nulli dando ad libertatem perueniet..Legatum sub condicione relictum et ad alium translatum, si non condicio personae cohaereat,est et, si ad eum pertinere desisset, libertas seruo data est.Titius uiuo testatore decessit. libertas non ualet, quia condicio nec initium accepit.Paulus. ergo et si ui
Abbreviated transcription (Latin):
rogatꝰ sit libos suos emancipare. an cogi de-¬
beat manumittere ⁊ retineo medixisset defici
eos apetitione fidĩcõmissi: neq enĩ p̃tor fidĩ¬
comissariꝰ eos ad lib̾tatẽ tuet᷑ ut seruos. Papi
extͣ ordinẽ deb̾e constitui eũ qui ad cogno¬
uit. idꝙ sibi relictũ est hac conteplatione
ut libos suos emantiparet cogendũ eman.
luntas. sic dem̃ hoo accipiendũ quẽ adio¬
dũ si sub conditione lib̃oꝵ emancipando¬
rũ ei fuisset legatũ uł ita relictũ ut eos emã¬
ciparet cui rei consequens ẽ. qđ duuis se¬
uerꝰ rescͥpsit. Nã cũ q̃dam mulier nepo¬
tes suos ħẽs instituisset. ⁊ ipsũ filiũ coħẽs
filiis suis dedisset eos q̃ inuicẽ substituiss
rogasset q̃ filiũ ut filios emancipare. ñ autẽ
rogasset ut ħeditatẽ eis restitueret ex auc¬
toritate di seueri emancipare eos cõpulsꝰ
est. hisq resatuere ħ editatẽ. ⁊ adiectũ ÷ ut
si tardius id faceret quasi ex mora usuras

Expanded text:
rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideicommissi: neque enim praetor fideicommissarius eos ad libertatem tuetur ut seruos.Papiniextra ordinem debere constitui eum qui adgnouit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancioluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset legatum uel ita relictum, ut eos emanciparet. cui rei consequens est, quod diuus Seuerus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate divi Severi emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum est, ut, si tardius id faceret, quasi ex mora usuras
Abbreviated transcription (Latin):
fundis legatus sit si .x. dedissẽt ⁊ altĩdando
partẽ legatũ qq̃ debeatur pͥscus .R. statu¬
lib̃um non utiq ibi uͥ pat̃ .f. decessit. aut
ubi ipse relictus sit. aut ubi ulit rationes
redd̾e debes sed itum ꝓficisci ad eũ ciured¬
de debeat utiq si his. rei .p. causa habit. uerĩ¬
simũ est aũt ut alias aliud ex ꝑsona locoq
sit extimandum.
aulus. ł .ii. Cum filius rogatus finiss
a patre si anteꝗͣ res suas administrare posset
decessisset hrditatẽ titio restitueret ⁊ egressũ
xx annos decessisset rescͥptũ ẽ fidĩcõmissũ doi.

Expanded text:
et alteri dando partem legatum quoque debeatur.Priscus respondit statuliberum non utique ibi ubi pater familias decessit aut ubi ipse relictus sit aut ubi uelit, rationes reddere debere, sed interim proficisci ad eum, cui reddere debeat, utique si is rei publicae causa aberit: uerissimum est autem, ut alias aliud ex persona locoque sit aestimandum.undo.Cum filius rogatus fuisset a patre, si, antequam res suas administrare posset, decessisset, hereditatem Titio restituere, et egressus uiginti annos decessisset, rescriptum est fideicommissum deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo haberet. Cecõ quin sitp̃e in qͦ tͣns¬
tulit in alium locum non ut ibi haberet.
tulit. Ut puta. De italico patͥmonio quos¬
dam seruos miserat in ꝓuinciam forte
galliam ad exigendum debitum uel ad
merces comꝑandas. recursuros sicut pa¬
ressent: non dubium ẽ quindebeat dici ad¬

Expanded text:
perpetuo haberet: ceteroquin si tempore in quo transperpetuo haberet: ceteroquin si tempore in quo transtulit in alium locum, non ut ibi haberet, tulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam seruos miserat in prouinciam, forte Galliam, ad exigendum debitum uel ad merces comparandas, recursuros, si comparassent: dubium
Abbreviated transcription (Latin):
nendas. Cum hec ita sint: haec ⁊̃ instituti¬
o dequa queritur non ẽ repellenda. si aliꝰ
rerum ꝓuincialium. alius rerũ italicaꝵ.
hr̃s fuerit scͥptus. officioq uidicis aitri¬
buentur singłis res quȩ asscriptȩ sunt.
Erunt tam̃ hr̃des exequis partib quia
nulla pars ascripta est. Que res facit ut si
forte in alizs facultatib plus sit initalicis
forte quam in ꝓuncialib in aliis minus.
⁊ eris alieni ratio urgeat dici imminutio¬
nẽ eandẽ fieri: quam supͣ ostendimus. Pro¬
inde ⁊ si inaliis fuerint legata relicta con¬
tributio admittenda erit. ¶ Rerum aũt
italicarum uł ꝓuincialium significatiõe
queres accipiendȩ sunt uidendum ẽ. Et
facit quidem totum uoluntas defuncti.
Nam quid senserit spectandum ẽ. Uerun¬
tam̃ hoc intelligendũ erit. rerũ italicaꝵ
significatione eas contineri quas ꝑpetuo
quis ibi habuerit atq ita disposuit ut

Expanded text:
nendas. Cum haec ita sint, haec etiam institutinendas. Cum haec ita sint, haec etiam institutio, de qua quaeritur, non est repellenda, si alius rerum provincialium, alius rerum Italicarum heres fuerit scriptus, officioque iudicis adtribuentur singulis res quae adscriptae sint, erunt tamen heredes ex aequis partibus, quia nulla pars adscripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit in Italicis forte quam in provincialibus, in aliis minus et aeris alieni ratio urguet, debeat dici imminutionem eandem fieri quam supra ostendimus: proinde et si aliis fuerint legata relicta, contributio admittenda erit. Rerum autem Italicarum uel prouincialium significatione quae res accipiendae sint, uidendum est. et facit quidem totum uoluntas defuncti: nam quid senserit, spectandum est. uerumtamen hoc intellegendum erit rerum Italicarum significatione eas contineri, quas perpetuo quis ibi habuerit atque ita disposuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem facere dodrantem bonoꝵ. altum qua¬
drantem. Erunt quidem hr̃des ex equs par¬
tibus quasi sine partib institutt. Ueruntñ
officio uidicis contenebitur ut uiucuiq coꝵ
fundus qui relictus ẽ adiudicetur uł attri¬
buatur. Unde scio quesitum aeris aliem o¬
nus ꝓ qua parte agnosci debeat. ꝙ refert
papinianus ciuus sentñtiã ipse quoq ꝓba
iii: ꝓ hr̃ditaris partib eos agnoscere aes
alienum deb̾e. hoc ẽ ꝓsemisse. Fu̾ndos ⁊¬
enim uioe p̃ceptionis accipiendos. Iuare¬
⁊ si forte tantum sit aes alilenum ut nicħ
detͥcto eo suꝑeẽ possit. consequent᷑ dicemꝰ
institutiones istas ex re factas nullius esse
monĩn. & si forte falcidia int̾ueniens recisi
onẽ legatoꝵ eẽt fact̾a. Hic officio uidicis re¬
cidit p̃ceptiones istas ut non plus quisq h¬
orum habeat. qm̃ eẽt habiturus: si legatũ
iicertum in falcidia int̾uentura rectissime
ꝓbatur officio uidicis cautiones ẽẽ int̃po¬

Expanded text:
dem facere dodrantem bonorum, alterum quadrantem: erunt quidem here‹de›s ex ‹a›equis partibus, quasi sine partibus instituti, uerumtamen officio iudicis tenebuntur, ut unicuique eorum fundus qui relictus est adiudicetur uel adtribuatur. Unde scio quaesitum, aeris alieni onus pro qua parte adgnosci debeat. et refert Papinianus, cuius sententiam ipse quovi, pro hereditariis partibus eos adgnoscere aes alienum debere, hoc est pro semisse: fundos etenim vice praeceptionis accipiendos. quare si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia interveniens recisionem esset legatorum factura, sic officio iudicis recidit praeceptiones istas, ut non plus quisque eorum habeat quam esset habiturus, si legatum t, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interpo
Abbreviated transcription (Latin):
das putat. ut emancipati qr inuicẽ ñ ꝯfer̃:
uniꝰ loco sint. Nec indignarieos oport̾ẽ: si
plus ꝯferant ⁊ minꝰ accipiant.q in potes
tate fuit bõꝵ possessionẽ omittẽ. Iuli anu̾
qͦ cassi sentñtia sequit᷑. S Si ex emanci¬
patofilio nepos emancipatꝰ. mortuo patre
simul ⁊ auo bõꝵ possessi õẽ utrꝰiꝰq acceꝑit:
cũ ut̃q eoꝵ suũ hr̃dem reliq̃rit. eo modo
collatio explicari pot̾. ut si ũbi grã.c. in
ħriratio fac̃. siũ ꝑscãs. siũ porcos num̾emꝰ.¬
¶ Si duo nepotes ex filio mortuo emancipa¬
ti bõꝵ possessionẽ aui petant. utrũ dimidi¬
as an qͣrtas patruo ꝯferre debeant. q̃ritur
u̾enĩ u̾ius semiissẽ ꝯferre eos opart̃e Quiax
⁊ si uuo auo cũ inpotestate eẽnt. c̃cͣ puta ad

Expanded text:
das putat, ut emancipati, quia inuicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in potedas putat, ut emancipati, quia inuicem non conferunt, erit bonorum possessionem omittere. Iulianus quoque Cassii sententiam sequitur. Si ex emancipato filio nepos emancipatus mortuo patre simul et auo bonorum possessionem utriusque acceperit, cum uterque eorum suum heredem rel‹i›querit: eo modo collatio explicari potest, ut, si uerbi gratia centum in ratio facit, siue personas siue portiones numeremus. Si duo nepotes ex filio mortuo emancipati bonorum possessionem aui petant, utrum dimidias an quartas patruo conferre debeant, quaeritur. et uerius est semisses conferre eos oportere, quia et si uiuo auo, cum in eius potestate essent, ducenta puta ad
Abbreviated transcription (Latin):
sione fieĩ oportet. alioꝗn magna captio
eit̃ emancipati si ñ alit̃ bõꝵ possessionẽ
acciꝑe intelliget᷑. nͥ cauisset de collatione.
nã si int̃im ipse decessisset. hr̃di suo nicħ
relinquet᷑. Itẽ si fr̃ ꝯdecessisset.ñ admit¬
si ñ cauit ita obseruabit᷑. ut tota hr̃ditã
apd eũ ꝗ inpotestate fiũtremaneat.
¶E mancipatꝰ filiꝰ ꝯtrou̾siã fac̃ impubui.
ꝗ se filiũ iinpotestate fuisse dic̃. quero:
siboã sua emancipatꝰ ei ꝯferre debeat.
Paulus notat. puto ei ꝯfẽndũ eẽ exacta
cautione. ut uictus sic̃ in hr̃ditatẽ. ita
⁊ q̃ collata s̃ prãret. Iulianꝰ. Quotiens ꝯtra
ꝯferre debñt. his soł. ĩ que i potestate pa¬
tris fuer̃. ħ quẽ admodũ expediri opõteat:
simiant᷑. eueniet ut emancipatis qͦ coll¬
atio ab ip̃is facta ꝓsit. Uidamꝰ gͦ ne cõmodi̾¬
simũ sit emancipatos qͣrtã partẽ ex boniꝰ
pat̾nis. ⁊ferre. ex suis t̃ciam. Ꝙ dieo: exem

Expanded text:
 oportet. alioquin magna captio erit emancipati, si non aliter bonorum possessionem accipere intellegeretur, nisi cauisset de collatione: nam si interim ipse dec‹e›ssisset, heredi suo nihil relinqueret. item si frater eius decessisset, non admitsi non cauerit, ita obseruabitur, ut tota hereditas apud cum, qui in potestate fuerit, remaneat. Emancipatus filius controuersiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat. Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita quae collata sunt praestet. Iulianus. Quotiens contra conferre debent his solis, qui in potestate patris fuerint. hoc quemadmodum expediri oporteat, sumantur, eueniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. uideamus ergo, ne commodissimum sit emancipatos quartam partem ex bonis paternis ferre, ex suis tertiam: quod dico, exemp
Abbreviated transcription (Latin):
gradibus submotus ẽ. Sed int̃ duos gradus
cuit duos gradus ex hr̃dationem uale. mau¬
ricus recte putat. uluti pͥmus heres esto ex
se misse. Si pͥmus heres erit non. Seds ex
se misse hr̃s esto. tercus ex alio semisse hr̃s¬
esto filius ex hr̃s esto. si tercuis non hr̃s erit qrͣ¬
tum hr̃s esto. Nam abutroq gradu sũmotu̾:
i ita testatus ẽ paterfamilias ut apͥmo ꝗdđ
gradu filium p̃teriret. a scdo solo exhr̃daret.¬
pͥmo gradu testam̃tr̃ ab eo gradu ȩxordiũ cape¬

Expanded text:
gradibus summotus est. Inter duos autem gradus gradibus summotus est. Inter duos autem gradus cuit duos gradus, exheredationem ualere Mauricianus recte putat, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto. Teresto. filius exheres esto. si Tertius heres non erit, Quartus heres esto': nam ab utroque gradu summotus est.Si ita testatus sit pater familias, ut a primo quidem gradu filium praeteriret, a secundo solo exheredaret,primo gradu testam
Abbreviated transcription (Latin):
Placet om̃em mascłm pͦ¬
se. postumum hr̃dem seribe. siue iam maritꝰ
sit. siue nondũuxorem dux̃it. Nam i marũs
repidiare uxorem pot̾it. ⁊ qui non dux̃ uro¬
rem: postea maritus effici. Nam icum mari¬
tus postumũ hr̃dem scribat. non utiq ia soluꝰ.
postumus scriptus uidetur.qui ex ea quam

Expanded text:
Placet omnem masculum posse postumum heredem scribere, siue iam maritus sit siue nondum uxorem duxerit: nam et maritus repudiare uxorem potest et qui non duxit uxorem, postea maritus effici. nam et cum maritus postumum heredem scribit, non utique is solus postumus scriptus uidetur, qui ex ea q
Abbreviated transcription (Latin):
est si in hostium potestate filius sit i decesser¬
it in eodem stani. Rumpit eium his casib
nepos testam̃tum. quod moriente auo filius
pependit. non abscisum ut suꝑiore casu fue¬
rit. Sed ⁊ si hr̃s institutus omiserit hr̃ditatẽ
erit legitimus heres. qm̃ hec uerba si in testa¬
mãtu moritur ad id tẽpus referuntur. quo te¬
stam̃tum destituitur: non quo moritur.¬
Sed ⁊ si ex ea quam nefas sit ducere post¬
modum hr̃dem instituero. non putat rũpi
testam̃tum pomponius. Sed̾ ꝑ adoptionem
sororem factam habeam possũ postumum
ex ea heredem nnstituere. quia adoptione
nondum natus ẽ ita hr̃s instituitur siue me¬
uiuo siue mortuo natus fuerit heres esto au
ĩ pure ne utrus tẽporis habita m̃tio ẽ. Si alt̃¬
ut̃ casus omissus fuerit. eo casu quo omissus
sit natus rumpit. testam̃tum. Quia hic filiũ
nec conditione quidem scriptus hr̃s intelli¬
gitur qui in hunc casum nascitur qui ñ est

Expanded text:
est, si in hostium potestate filius sit et decesserest, si in hostium potestate filius sit et decesserit in eodem statu: rumpit enim his casibus nepos testamentum, quod moriente auo fili ius pependerit, non abscisum ut superiore casu fuerit. sed et si heres institutus omiserit hereditatem, erit legitimus heres, quoniam haec uerba 'si intestato moritur' ad id tempus referuntur, quo testamentum destituitur, non quo moritur.Sed si ex ea, quam nefas sit ducere, postumum heredem instituero, non putat rumpi testamentum Pomponius.Sed si per adoptionem sororem factam habeam, potero pex ea heredem instituere, quia adoptione nondum natus est ita heres instituitur: "sive vivo me sive mortuo natus fuerit, heres esto", aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omsit natus rumpit testamentum, quia hic filius nec sub condicione quidem scriptus heres intellegitur, qui in hunc casum nascitur, qui