comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ita ꝓtanto scelere. sententiã in eã iuxta puni¬
tionis ꝓferre. nisi obstinato anino in mechię uo¬
lutabro ꝑhennt᷑ ꝑmanere ꝓposuisset. Igitur
qui a monita nr̃a & crebras ex hortauones contẽp¬
sit. quia culpã suã nec dũ cognouit nec confessa est.
net missa nobis legatione qui causã ipsius ex sequen¬
dã suscepimus ureniam postulauit. postremo cũ recto
itinere nos illi fuerat ad eundũ. & beati petri aplĩ
suffragia requirenda retro ẽ conuersa post sathanan.
nec non & atbietbergae reginȩ cȩpta interitus
meditatione ñ cessat᷑. cũ egregio apło dicimus. qđ
contra eã contraq eius similes sepius replicandũ
ẽ. quia scđm. duriciã suã &cor in poenitens.¬
thesaurizat sibi irã in die irȩ. id circonos eã defactis suis
ȩccłȩ xp̃i nobisq p̃cipue qui eius principalit̃ curã gerimꝰ
quiq causã ipsius ex sequi ac inuestigare cępimus satis¬

Expanded text:
non ita pro tanto scelere sententiam in eam iustae puninon ita pro tanto scelere sententiam in eam iustae punitionis proferre, nisi obstinato animo in moechiae volutabro perenniter permanere proposuisset. Igitur, quia monita nostra et crebras exhortationes contempsit, quia culpam suam nec dum cognovit nec confessa est nec missa nobis legatione, qui causam ipsius exequendam suscepimus, veniam postulavit, postremo, cum recto itinere nos illi fuerat adeundum et beati Petri apostoli suffragia requirenda, retro est conversa post Satanan, necnon a Thietbirgae reginae cępta interitus meditatione non cessat: cum egregio apostolo dicimus, quod contra eam contraque eius similes sepius replicandum est, quia secundum duriciam suam thesaurizat sibi iram in die irae. Idcirco nos eam de factis suise Christi nobisque precipue, qui eius principaliter curam gerimus quique causam ipsius exequi ac investigare coepimus, satis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi prius ad tempus sue fuerit reddita potestati.
sed & suis consanguineis libere sociata. In ter quos
etiã locus ꝓuidendus ẽ. ubi nulla sit uis multitu¬
dinis formidanda. & nonsit difficile testes ꝓducere.
uel ceteras ꝑsonas. quȩ tam asc̃is canonib quam¬
auenerandis romanorũ legib in buuscemodi
controuersiis requiruntur. Uerũ hȩc non ut fiat
dicimus. quȩ sine decreto & ordinatione nr̃a fieri
non posse supra documus.
ccensus itaꝙ idem scĩssimus pontifea zelo dĩ quo
fuerat finees sacerdos quondã in flaminatus. uual¬
dradã ipso die purificationis sc̃ȩ̨ dĩ genitricis mariȩ
in basilicã ex cõmunicauit. & ab om᷑i xp̃ianorum
consortio separauit. destinauit epłãm om̃ib ep̃is
ꝑ germaniã & gallias constitutis. causas & modum
ex cominunicationis continentẽ. Cuius sensũ quã
uerborũ seriem causa breuitatis potius ponere

Expanded text:
nisi prius ad tempus suae fuerit reddita potestati, nisi prius ad tempus suae fuerit reddita potestati, sed et suis consanguineis libere sociata. Inter quos etiam locus providendus est, ubi nulla sit vis multitudinis formidanda et non sit difficile testes producere vel ceteras personas, quae tam aa venerandis Romanorum legibus in hujuscemodi controversiis requiruntur. Verum haec non ut fiant dicimus, quae sine decreto et ordinatione nostra fieri non posse supra docuimus. » Accensus itaque idem sanctissimus pontifex zelo Dei, quo fuerat Finees sacerdos quondam inflammatus, Waldradam ipso die purificationis sanctae Dei genitricis Mariae, in basilica excommunicavit, et ab omni Christianorum consortio separavit, destinavitque epistolam omnibus epis Germaniam et Gallias constitutis causas et modum excommunicationis continentem. Cuius sensum quam verborum seriem causa brevitatis potius ponere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocatio. non nisi ubi maior auctoritas ẽ. liceat ꝓuocare.
Itaꝙ cũ nonsit apłicȩ sedis auctoritate. quȩ amborũ
negotiũ executa est. usquã maior auctoritas. nescimꝰ
si alicui liceat de eius iudicio udicare uel eius retrac¬
tare sententiam. Et post pauca. Illud uero qđ lotha¬
rius thietbergã de adulterio criminatur. quis non
uideat dolo esse plenũ. Deniq si ut ipse iactat
uxor eius non est. quid ꝑtinet ad eum illi de adulte¬
rio calumniã texere. cum nec mechari potuit si ali¬
cuius uxor non extitit: Porro si alothario de adulte¬
rio accusatur. & si conuicta fuerit ultio p̃paratur.
necesse ẽ ut fateatur uxorem. Et quibusdã int̃ positis.
Prȩterea siue de coniugii foedere. siue de adulterui
crimine iudiciũ sit agitandũ. nulla ratione patet
thietbergã cũ lothario posse legalem inire conflic¬
tũ. uel legitimũ controuersiȩ subire certamen.

Expanded text:
provocatio, non nisi, ubi maior est auctoritas, liceat provocare. provocatio, non nisi, ubi maior est auctoritas, liceat provocare. Itaque, cum non sit apostolicae sedis auctoritate, quae amborum negotium executa est, usquam maior auctoritas, nescimus, si alicui liceat de eius iudicio iudicare vel eius retractare sententiam'. Et post pauca: 'Illud vero, quod Lotharius Thietbirgam de adulterio criminatur, quis non videat dolo esse plenum? Denique, si, ut ipse iactat, uxor eius non est, quid pertinet ad eum illi de adulterio calumniam texere, cum nec męchari potuit, si alicuius uxor non extitit? porro, si a Lothario de adulterio accusatur et, si convicta fuerit, ultio preparatur, necesse est, ut fateatur uxorem'. Et quibusdam interpositis: 'Preterea sive de coniugii foedere sive de adulterii crimine iudicium sit agitandum, nulla ratione patet Thietbirgam cum Lothario posse legalem inire conflictum vel legitimum controversiae subire certamen,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius reginȩ ceciderit disponit hanc sine dilatione
perimere. Quȩ quantũ sint omĩ diuinȩ legi contra¬
ria magnitudo prudentiȩ ur̃ȩ credimus iã aduer¬
tit. Sed & nos hinc aliquid strictĩ uolumus de¬
monstrare prius asseuerantes quod deretro¬
acta controuersia thietberga non debet ulte¬
rius aditeratam responsionẽ ꝓuocari. qm qđ
bene semel definitũ ẽ et inter positis uiramentis
deliberatum nulla debet iteratione nisi fortassis
qđ ȩccłȩ refugium quȩrens ȩcclesiasticũ iudiciũ
semꝑ expetens. sub mitti non debet scłariũ iudicio.
Post hȩc uero cũ nos exutraꝙ parte id ẽ. tã a lotha¬
rio quã athietberga fuerimus ꝓuocati iudices
nosq amborũ controuersiã executi simus ad nul¬
los alios conuenit suꝑhoc negotio iudices conuo¬
lare cũ scđ̃m sacros canones auidicib quos communis con¬
sensus elegerit. non liceat ꝓuocare. Et ubi concessa ẽ

Expanded text:
ipsius reginae ceciderit, disponit hanc sine dilatione ipsius reginae ceciderit, disponit hanc sine dilatione perimere. Quae quantum sint omni divinae legi contraria, magnitudo prudentiae vestrae, credimus, iam advertit. Sed et nos hinc aliquid strictim volumus demonstrare, prius asseverantes, quod de retroacta controversia Thietbirga non debet ulterius ad iteratam responsionem provocari, quoniam, quod bene semel definitum est et interpositis iuramentis deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis, e, quod ecclesiae refugium quaerens, ecclesiasticum iudicium semper expetens, submitti non debet seculari iudicio. Post haec vero, cum nos ex utraque parte, id est tam a Lothario quam a Thietbirga, fuerimus provocati iudices nosque amborum controversiam executi simus, ad nullos alios convenit super hoc negotio iudices convolare, cum secundum sacros canones a iudicibus, quos communis consensus elegerit, non liceat provocare et, ubi concessa est
Abbreviated transcription (Latin):
nolumus ignorare ad eo lotbarium regẽ tietber¬
gã coniugem suam diuersis afflictionib subdi¬
disse & innumeris p̃ssuris contra pͣstita iuramen¬
ta subegisse. ut nobis coacta nunc scriberet
regia seuellet exui dignitate seu copula & sola
priuata uita forȩ cont̾entã. Cui nos scripsimus
non hoc aliter fieri posse. nisi eandẽ uitã coniux
eius
lotharius elegisset. Uerũ sicut multorũ relatu didicimus.
ipse lotharius conuentũ celebrare disponit. & eandẽ
thietbergã examini ꝓprio & iudicio subicere medi¬
tatur. Et si quidẽ eam̾ prȩstigus falsitatis suȩ uel argu¬
mentosis ambagib potuerit exibere quasi non fue¬
rit legitima sua uxor. uult eam penitus a se seque
strare. Sin autẽ uult eam taquã ꝓpriã quidẽ
uxorem admittere. sed deinde quasi mechata fuerit
insimulare. atꝙ prohoc hominẽ suũ & hominẽ
thietbergȩ ad mono machiã impellere. & si homo

Expanded text:
nolumus ignorare, adeo Hlotharium regem Thiebirnolumus ignorare, adeo Hlotharium regem Thiebirgam, conjugem suam, diversis afflictionibus subdidisse, et innumeris pressuris contra praestita juramenta subegisse, ut nobis coacta nunc scriberet, regia se velle exui dignitate seu copula, et sola privata vita fore contentam. Cui nos scripsimus, non hoc aliter fieri posse, nisi eandem vitam conjux ejus Hlotharius elegisset. Verum, sicut multorum relatu didicimus, ipse Hlotharius conventum celebrare disposuit, et eandem Thietbirgam examini proprio et judicio subicere meditatur. Et siquidem eam praestigiis falsitatis suae vel argumentosis ambagibus potuerit exhibere, quasi non fuerit legstrare. Sin autem, vult eam tamquam propriam quidem uxorem admittere, sed deinde, quasi męchata fuerit, insimulare atque pro hoc hominem suum et hominem Thietbirgae ad monomachiam impellere; et si homo
Abbreviated transcription (Latin):
romam unde uenerat reuersus est. Rursusq uual¬
drada eiusq complicib decertantib regis animus
aduersus tietbergã commouetur. Ex eitantur irȩ
& insopitis discordiarũ & odiorũ cinerib denuo
copiosus ignis accenditur. Despicitur. ab ominat᷑.
reicitur. ad ulterii crimen in pingitur. omniꝙ
in genii arte exquiritur qualiter puniri quasi
rea possit. Illa p̃uidens imminere sibi mortis pe¬
riculũ. latenter aufugit. & ad carolum ꝑueniens
eius tuitione se commisit. Quod cũ fam̾a diuulgan¬
te ncholaus papa cognouisset. misit carolo regi
epłam collaudatoriam hȩc continentem. In ter
alios scẽ eccłȩ religiosos ꝓpugnatores & ueritatis
strenios defensores neminẽ magis suꝑ tbietbergã
gloribsȩ reginȩ contritione sollicitũ. neminem
magis ipsus in commnoditatib condoliusse. quã
ur̃ȩ pietatis affectũ recolimus. Et post congru¬
entem exhortationẽ addidit. Ex cellentiã ur̃am

Expanded text:
Romam, unde venerat, reversus est; rursusque WalRomam, unde venerat, reversus est; rursusque Waldrada eiusque complicibus decertantibus regis animus adversus Thietbirgam commovetur. Excitantur irae et in sopitis discordiarum et odiorum cineribus denuo copiosus ignis accenditur. Despicitur, abominatur, reicitur, adulterii crimen inpingitur, omnique ingenii arte exquiritur, qualiter puniri quasi rea possit. Illa previdens imminere sibi mortis periculum latenter aufugiejus se tuitioni commisit; quod cum, fama divulgante, Nicolaus papa cognovisset, misit Carolo regi epistolam collaudatoriam , haec continentem: « Inter alios sanctae Ecclesiae religiosos propugnatores, et veritatis strenuos defensores neminem magis super Thietbirgae, gloriosae reginae, contritione sollicitum, neminem magis ipsius incommoditatibus condoluisse quam vestrae pietatis affectum recolimus. » Et post congruentem exhortationem addidit: « Excellentiam vestram
Abbreviated transcription (Latin):
fluenta cũ eodem arsenio ꝑrexit ibi que
at quem piam consanguineã ꝓ caballorũ
am mi niculo ire condixit. & ad augustam
ciuitatẽ ad rundem missum se reuersurã
pollictta est. Iali occasi one gressum retorquens
exilamania in frantiam repedauit. Quod cũ
fidelibus galliȩ. germanie ac ne ustriȩ comꝰ¬
morantibus. obtestans omnes ꝑ auctoritatẽ
dĩ omni potentis & beatorum principum petri
& pauli & domni pontificis & uniuer salis papȩ
ut nullus eam in sua par rochia reciperet.
sed eam funditus in omnibus ęcłiis suis p̃dicaređ
ex com municatã & ab omni: xp̃i anorum
com munio ne sequestratam. in su per
et anathematis uinculo in nodatam & utter
impias & scelerosas dãpnatam doneo depesti¬
feris factionibus suis at que ꝑpetrato ꝑ iuno
ante domni apłici p̃sentiam dignã accipe¬
memoratis. reuertamur ad lotharii regis
Legatus itaq apłicȩ sedis compositis ingalliã rebus.

Expanded text:
fluenta cum eodem Arsenio perrexit ibique fluenta cum eodem Arsenio perrexit ibique ad quempiam consanguineum pro caballorum adminiculo ire condixit et ad Augustam civitatem ad eundem missum se reversuram pollicita est. Tali occasione gressum retorquens ex Alamannia in Franciam repedavit; quod cum  Dei ecclesiae fidelibus Galliae, Germaniae ac Neustriae commorantibus, obtestans omnes per auctoritatem Dei omnipotentis et beatorum principum Petri et Pauli et domni pontificis et universalis papae, ut nullus eam in sua parrochia reciperet, sed eam funditus in omnibus ecclesiis suis predicarent excommunicatam et ab omni christianorum communione sequestratam, insuper et anathematis vinculo innodatam et inter impias et scelerosas dampnatam, donec de pestiferis factionibus suis atque perpetrato periurio ante domni apostolici presentiam dignam accipememoratis revertamur ad Lotharii regis Legatus itaque apostolicae sedis compositis in Gallia rebus
Abbreviated transcription (Latin):
rtgi occurrerat. Iurauit igitur inp̃sentia ipsius.
missi sacramentu hunc modum continens.
go engiltrudis filia quondam matfridi comitis.
que fut uxor bosonis comitis uobis dom no
arsenio ep̃o misso. & apocrisiario sum mȩ sc̾ę
catholice atque apłi cesedis et ꝑuos domino
meo nicholao sum mo pontifici & uni uersali
pape.iuro ꝑpat̾re &filium & sp̃m sc̃m. et hec
ꝓprus tango. quia amodo relictã illã maliciã
qua in p̃nominato bosont uiromeo exercui ut
ouis que fuit ꝑtita. ad scm̃ catholicã atque
apłi cam sub radem obligatione qua domnus
Ni clolaus sum mus pontifex. & uni uersalis
p̃p me obligauit. reurrtar ȩcłam & initalico
regno aut uobis cũ aut ante uos quomo do
ꝓ iuderitis ibo & quic quid dom nus apłi cus
iusserit uł trimiiauerit ad in plebo uł ꝑficere
non re cusabo Sed tam hor ribile ius uirandũ
non ad im pleuit. siquidem usque danubi i

Expanded text:
regi occurrerat. Iuravit igitur in presentia ipsius regi occurrerat. Iuravit igitur in presentia ipsius missi sacramentum hunc modum continens: 'Ego Engiltrudis, filia quondam Matfridi comitis, quae fui uxor Bosonis comitis, vobis domno Arsenio episcopo, misso et apocrisiario summae sanctae catholicae atque apostolicae sedis, et per vos domino meo Nicholao, summo pontifici et universali papae, iuro per Patrem et Filium et Spiritum sanctum et haec propriis tango, quia amodo relictam illam maliciam quam in praenominato Bosone viro meo exercui, ut ovis, quae fuit perdita, ad sanctam catholicam atque apostolicam sub eadem obligatione, qua domnus Nicholaus summus pontifex et universalis papa nie obligavit, revertar ecclesiam et in Italico regno aut vobiscum aut ante vos, quomodo provideritis, ibo et, quicquid domnus apostolicus iusserit vel terminaverit, adimplebo vel perficere non recusabo.' Sed tam horribile iusiurandum non adimplevit. Siquidem usque Danubii
Abbreviated transcription (Latin):
eduobus eligat. aut̃ ꝓpriȩ reconcilietur
uxori ab dicato uual dradȩ pelicis consorcio.
aut ꝓtinus anathematis gladio feri retur
ipse om̃s que ei in hoc scelereꝰ fauorem prestantes
Iac necessitatt constrictus. uellet nollet
thi& bergam regina in matrimoniũ recepit.
inter posttouis iurandi sacramento seillam
ita inreli quũ habere sicut ȩquitatis iura.
dictant legitimã uxor̃e e̾e tenendam nec eam
ast sepaia ret nec ipsa uiuente aliam suꝑ rã
induceret.Iost hec uual dradã ex auctori¬
tate dĩ & sc̃i PETRI et uerbo domni apłici
a sede apłi ca. ex conmunicata eẽ om̃ibus CApł.¬
declarauit. quia ꝓprium deseuerat maritum
& uuangerũ suũ uassallũ. ingallus secuta fuerat.
Qũa exconmunicationẽ cum omnib qͥ ad erant.
ep̃is renouauit. Post hȩc cadem engiltru diᷤ
p̃dicto arsenio. inuuormatia ciuitatt se
rep̃sentauit. Inquo loco. p̃fatus ep̃s ludo uuico

Expanded text:
e duobus eligat, aut propriae reconcilietur e duobus eligat, aut propriae reconcilietur uxori abdicato Waldradae pellicis consortio, aut protinus anathematis gladio feriretur ipse omnesque ei in hoc scelere favorem prestantes. Hac necessitate constrictus, vellet nollet, Thietbirgam reginam in matrimonium recepit, interposito iurisiurandi sacramento, se illam ita in reliquum habere, sicut aequitatis iura dictant legitimam uxorem esse tenendam, nec eam a se separaret nec ipsa vivente aliam super eam induceret. Posthaec Waldradam ex auctoritate Dei et sancti Petri et verbo domni apostolici a sede apostolica excommunicatam esse omnibus declaravit, quia proprium deseruerat maritum et Wangerum suum vassallum in Gallias secuta fuerat; quam excommunicationem cum omnibus, qui aderant, episcopis renovavit. Posthaec eadem Engiltrudis predicto Arsenio in Wormatia civitate se representavit, in quo loco prefatus episcopus Ludowico
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus uotis illis opitulari uoluisset. Thi¬
et gaudus. depositionis sue asede apłica ꝓlat᷑a
sententiã pacient᷑ ferens iuxta p̃cedentem
consuctudine. nihil omnino desacro ministe¬
rio contingere p̃sũpsit: guntarius uero
suꝑbir. spũ inslatis uetitũ sibi officium
ausu temesario non expauit
parui pendens apłi cã ex communicationem.
Reuertuntur igitur in franciam. debita confusione
respersi. Eidum iterum atq tercio sedẽ a płicã
obreparationis & restitutionis gra adissent.¬
Nouissime inttalia infirmitate pͣuenti
peregrini et exsules moriuntur conmunione
laicali sibitantũ concessa. Capitulum.
Arsenius ep̃s apo crisiarius & consili arius¬
ni cholai pape. uice ipsius directus ẽ in fran¬
tia. Quo ꝑ urniens tanta auttoritate c
potestate usus est. ac si idem sum mus p̾sul ad¬
uinis set. Con uocato denique ep̃oꝵ con¬
uentu. lothariũ regẽ alloquitur. ut unũ

Expanded text:
omnibus votis illis opitulari voluisset. Thiomnibus votis illis opitulari voluisset. Thietgaudus depositionis suae a sede apostolica prolatam sententiam patienter ferens iuxta precedentem consuetudinem nihil omnino de sacro ministerio contingere presumpsit; Guntarius vero superbiae spiritu inflatus vetitum sibi officium usurpare ausu temerario non expavit, parvipendens apostolicam excommunicationem. Revertuntur igitur in Franciam debita confusione respersi. Et dum iterum atque tertio sedem apostolicam ob reparationis et restitutionis granovissime in Italia infirmitate praeventi, peregrini et exules moriuntur, communione laicali sibi tantum concessa. DCCCLXVI. Arsenius epNicholai papae, vice ipsius directus est in Franciam; quo perveniens tanta auctoritate et potestate usus est, ac si idem summus presul advenisset. Convocato denique episcoporum conventu Lotharium regem alloquitur, ut unum
Abbreviated transcription (Latin):
adho spicia sua. quo usque reuocarent᷑. Paucis int¬
positis diebus ad sinodũ quam papa congregauerat
sunt ac cersiti. ubieoꝵ dãpnata et anathemati¬
rata sunt scripta et ipsi omnibus ad uidicantib
ep̃is pbris ac diaconibus sunt depisiti & omni
ecłastica dignitate priuati. Iunc turpiter
de honestatt: ludouui cũ imperatorem fratr̃e
lotharii regis adeunt qui eo tempore bene uenta¬
nis morabatur in partibus. scriptis ac dictis uoci¬
ferentes se in iuste eẽ depositos ipsi imperatori
et om̃i scẽ ȩcłe in uiriam eẽ fact᷑a. cũnum quam
auditum sit. uł uspiam lrctũ qđ ullus metropo¬
litanusfuerit degradatus. Ad iecerunt in suꝑ
multa alia blas pemantes eun dem papam qurhic
suꝑ fluum duximus enumerare. exstimantes
se riusdem imptratoris am miniculo simul &
utter cessionis ope & criminis. ob iecti ab oleri
notam it pristine digni tatis recuperari statũ.
Sed spes roꝵ frustrata t̃. quambis imperator

Expanded text:
ad hospitia sua, quousque revocarentur. Paucis intad hospitia sua, quousque revocarentur. Paucis interpositis diebus ad sinodum, quam papa congregaverat, sunt accersiti, ubi eorum dampnata et anathematizata sunt scripta et ipsi omnibus adiudicantibus episcopis, presbiteris ac diaconibus sunt depositi et omni ecclesiastica dignitate privati. Qui tam turpiter dehonestati Ludowicum imperatorem, fratrem Lotharii regis, adeunt, qui ea tempestate Beneventanis morabatur in partibus, scriptis ac dictis vociferantes, se iniuste esse depositos, ipsi imperatori et omni sanctae ecclesiae iniuriam esse factam, cum numquam auditum sit vel uspiam lectum, quod ullus metropolita smulta alia blasphemantes eundem papam, quae hic superfluum duximus enumerare, existimantes se eiusdem imperatoris adminiculo simul et intercessionis ope et criminis obiecti abolere notam et pristinae dignitatis recuperare statum. Sed spes eorum frustrata est, quamvis imperator
Abbreviated transcription (Latin):
in regno lotharii inuenisse qui adliquidũ canoni¬
cis esset instititus disciplinis
isterea tbiit gaudus et guntarius archi ep̃i
roma ꝓfectisunt ea anima intentione. ut &
rrgẽ in noxium in supra dicto facto demonstrarent
& secũ cęteris coep̃is a ecclesi astice atq apostolica
exercuisse decreta. Stultitiae elogio denotandi
qui illam petri sedem aliquo prauo dogmate fallere
posse arbitratisunt. que nec fefellit nec ab aliqua
heresi um quã falli potuit. Itaque cũ inpre¬
sentia nicholua pape urnissent. libellũ obtu lep̃
in quo continebantur gestasino dalia quȩ
medio matrico et aquis abtis statuta furrant.
Quicũ anotario coram omnibus recitatus esset.
interrogauit pontifex si hec scripta uerbis
confirmarent. Responderunt in conurni ens
uideri. ut quod ꝓpriis manibus roboraur¬
rant. uerbis infamari mallent. Etsic nrc
repulsa nec ad missaroꝵ assertione iussit ire

Expanded text:
in regno Lotharii invenisse, qui ad liquidum canoniin regno Lotharii invenisse, qui ad liquidum canonicis esset institutus disciplinis. Interea Thietgaudus et Guntarius archiepiscopi Romam profecti sunt ea animi intentione, ut et regem innoxium in supradicto facto demonstrarent et se cum ceteris coepiscopis ecclesiastica atque apostolica exercuisse decreta; stultitiae elogio denotandi, qui illam Petri sedem aliquo pravo dogmate fallere posse arbitrati sunt, quae nec fefellit nec ab aliqua heresi umquam falli potuit. Itaque cum in presentiam Nicholai papae venissent, libellum obtulerunt, in quo continebantur gesta sinodalia, quae Mediomatrico et Aquis ab eis statuta fuerant. Qui cum a notario coram omnibus recitatus esset, interrogavit pontifex, si haec scripta verbis confirmarent. Responderunt inconveniens videri, ut, quod propriis manibus roboraverant, infirmare verbis mallent. Et sic nec repulsa nec admissa eorum assertione iussi sunt ire
Abbreviated transcription (Latin):
Guntharii ep̃i neptis adregem arcessitur. ac se¬
regine. hec om̃a ad noeritiam nicholai papę.
defrruntur. Quieo tempore romanȩ presidebat
M issi sunt hagono etrodoaldus apostolicȩ sẽdis.
legati ingalliam. ad discuciendum utrũ res itase
haberet sicut sum mo pontificinunciata furrat.
Quimfrantiã uenientes preunia corropti magis
fauerunt iniquitati quã equitati. tamen adregẽ
ꝑuenientes cũ ei declaras sent ligationissur. cau¬
sas tale responsũ abeo acceperuntꝰ. senihil aliud
egisse nisi qđ ep̃i ipsi us regni ingenerali sinodo
sibi agendũ prȩ monstrassent. Dederunt autem
idẽ legati consilium regi ut illos ep̃os qui illi sꝑnodo
p̃furrant adsedem apłicam destinaret. qui uer¬
bis acscriptis uniurrsali papesatis facerent.
Iegati in mensis ditati opibus romam regressi suđ.
nunti autruntq p̾suli quȩ ingalliis uiderant
et audierant. adicientes nullum sesapientt ep̃m

Expanded text:
Guntarii episcopi neptis ad regem accersitur ac seGuntarii episcopi neptis ad regem accersitur ac sereginae haec omnia ad notitiam Nicholai papae deferuntur, qui eo tempore Romanae presidebat missi sunt Hagano et Rodoaldus apostolicae sedis legati in Galliam ad discutiendum, utrum res ita se haberet, sicut summo pontifici nunciata fuerat: qui in Franciam venientes pecunia corrupti magis faverunt iniquitati quam aequitati. Tamen ad regem pervenientes, cum ei declarassent legationis suae causas, tale responsum ab eo acceperunt, se nihil aliud egisse, nisi quod episcopi ipsius regni in generali sinodo sibi agendum premonstrassent. Dederunt autem idem legati consilium regi, ut illos episcopos, qui illi sinodo prefuerant, ad sedem apostolicam destinaret, qui verbis ac scriptis universali papae satisfacerent. Legati inmensis ditati opibus Romam regressi sunt nunciaveruntque presuli, quae in Galliis viderant et audierant, adicientes se nullum sapientem episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
Porrose in continentt̃ eẽ ꝓfessus est. et sine copula
iuuenilis. etatis ardorem ferrt non posse.
Allatis itaque diutrsoꝵ concilioꝵ uoluminibus.
multa de incestuosis replicatasunt. Quibus
recitatis. hanc definitiua sententiã ꝓtuler̃t.
Credimus illam non fuisse idoneã aclegitima
coniugem. neq adõ preparatã et̃ uxorẽ. quȩ publica
confessione incestuoso fornicationis crimine
denotata ꝓbatur. Quo circa glorioso prin¬
cipi nr̃o ꝓsua indiuino cultu deuotissima
affectione. atq: uictorio sissima regnituicione
cu i nonsolũ nos uerũ etiã canonica auc toritas inter¬
dixit. incestuosum conuigiũ legitimum matri¬
moniũ adõ illi concessum nondrnegamus iuxta
indulgentiã dicentis apłi. Melius nubere
quam uri. His tta patratis. uualdrada iã inpub¬
licum ꝓcedit. stipata obsequentiũ multitudine.
omnis q regia aula resultat uualdradã regunã eẽ

Expanded text:
porro se incontinentem esse professus est et sine copula porro se incontinentem esse professus est et sine copula iuvenilis aetatis ardorem ferre non posse. Allatis itaque diversorum conciliorum voluminibus multa de incestuosis replicata sunt; quibus recitatis hanc diffinitivam sententiam protulerunt: 'Credimus illam non fuisse idoneam ac legitimam coniugem neque a Deo preparatam esse uxorem, quae publica confessione incestuoso fornicationis crimine denotata probatur. Quocirca glorioso principi nostro pro sua in divino cultu devotissima affectione atque victoriosissima regni tuitione, cui non solum nos, verum etiam canonica auctoritas interdixit incestuosum coniugium, legitimum matrimonium a Deo illi concessum non denegamus, iuxta indulgentiam dicentis apostoli: Melius est nubere, quam uri'. His ita patratis Waldrada iam in publicum procedit stipata obsequentium multitudine, omnisque regia aula resultat Waldradam reginam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducunt unacũ scriptis. qui ualde grauia
crimina iniponentes. inter alia ꝓtestatisunt. qđ
radem thi etbirgã confessa fuissit semet ipsam fratris
germani in cestuoso concubitu esse pollutam. Con¬
tinuo staticta patrum de incestuosis recitantur. Et
nonsolũ a legitimo uiro separatur. uerum ctiã
omnis copula maritalis inhibetur. penitentia
uxtamodũ culpe indicitur. & talinefaria machi¬
natione du exobtata uoluptas regis ad implet̾.
on multo post interiecto tempore. itrrum conuer¬
tum sẏnodalem a quisco adunant. Ubi rex libel¬
lũ sue ꝓclamationis optulit. ubi continebatur qua¬
liter inquadam femina thi et birganomine factio¬
sis ꝑfidorum hominum argumentis fuerat defrau¬
epoꝵ discidii sententiã ꝑtulisset. Quȩ si idonea
esset coniugaltthoro etpestifera in cestus pollutio¬
ne fedata non fuisset. et uiue uocis confessionr
publict condẽpnata sponte tã retineret.

Expanded text:
producunt una cum scriptis, qui valde gravia producunt una cum scriptis, qui valde gravia crimina imponentes inter alia protestati sunt, quod eadem Thietbirga confessa fuisset, semetipsam fratris germani incestuoso concubitu esse pollutam. Continuo statuta patrum de incestuosis recitantur, et non solum a legitimo viro separatur, verum etiam omnis copula maritalis inhibetur, poenitentia iuxta modum culpae indicitur, et tali nefaria machinatione diu exoptata voluntas regis adimpletur. Non multo post interiecto tempore iterum conventum synodalem Aquis coadunant, ubi rex libellum suae proclamationis obtulit, ubi continebatur, qualiter in quadam femina, Thietbirga nomine, factiosis perfidorum hominum argumentis fuerit defrauio episcoporum discidii sententiam pertulisset. Quae si idonea esset coniugali thoro et pestifera incestus pollutione fędata non fuisset nec vivae vocis confessione publice condempnata, sponte eam retineret:
Abbreviated transcription (Latin):
facilius assensum preberet. ꝓmisit se riꝰdẽ ep̃i
neptẽ in matrimoniũ accepturum. tantum
ut p̃dictam tietbirg̃a. eius. aliquorumq ep̃oꝵ
auctoritate etlicentia. repudiare quacũ que
ratione potuisset. Qui ut erat leuis animo ac
in consideratus aetione. ꝓtinus omni intentio¬
ne inrem introducitur. uana spe ut postea claruit
seductus. Rursus idem guntarius tiet gaudũ
archi ep̃m treurrensem. hac decausa loquitur.
Et sciens esse uirũ simpͥice nec adõ in diuinis scriptu¬
ris rruditũ. canonicis que sanctionib exercita¬
tũ. exitriasq testamenti paginis quas dã sententi¬
as ꝓfret quas aliter quã aeccłastica regula docet
rdisserens. uirũ in ꝓuidũ sccũ in foueã trahit.
cecus cecoducatũ pręstans. Quẽplura. facta sunt
om̃a que hiuc conmento ui debantur esse nrces¬
saria. Conciliũ mettis conuocant. reginã quasi
canonice euocatã. in midio statuunt testes

Expanded text:
facilius assensum preberet, promisit se eiusdem episcopi facilius assensum preberet, promisit se eiusdem episcopi neptem in matrimonium accepturum, tantum ut predictam Thietbirgam eius aliorumque episcoporum auctoritate et licentia repudiare quacumque ratione potuisset. Qui, ut erat levis animo ac inconsideratus actione, protinus omni intentione in rem introducitur, vana spe, ut postea claruit, seductus. Rursus idem Guntarius Thietgaudum archiepiscopum Treverensem hac de causa alloquitur et, sciens esse virum simplicem nec adeo in divinis scripturis eruditum canonicisque sanctionibus exercitatum, ex utriusque testamenti paginis quasdam sententias profert, quas aliter, quam ecclesiastica regula docet, edisserens virum improvidum secum in foveam trahit, caecus caeco ducatum prestans. Quid plura? facta sunt omnia, quae huic commento videbantur esse necessaria. Concilium Mettis convocant, reginam quasi canonice evocatam in medio statuunt, testes
Abbreviated transcription (Latin):
es io uqiee bscarisationis. dece lxiIi. Carolus
t̃terum cũ inmenso exerritu fines brittonũ intrauit.
sed minime ut optauerat preualuit. Nouissime
pacẽ cũ eisfecit. Datis itaque exutraq parte obsidib¬
et sacramentis. heris poius rex ad eũuenit. & eiꝰ domina¬
tioni sesubdidit. Carolus magnis muneribus ho¬
noratum herispoium in regnum abire ꝑmisit.
ipse infranciam reuertitur. CapttvluM
uO Dirirae hcarisat̃. deeo bx nii. lothirius rex cȩpit
occasiones querere. qualiter tietburgã reginam a suo
consortio sẽparare potuisset. quã exosam habebat ꝓpt̃
uualoradam quae eius fuerat concubina cum adhuc
adolescens esset indomo paterna. Hanc siquidem
diabolo in flammante. nimio diligebat amore.
Guntarium itaque coloniensis urbis pontificẽ. qui eo¬
erat tempore archi capellamis. rexprimo ꝑ sub in¬
troductos missos. deinde ꝑsemet ipsum suꝑ huus¬
cemodi discidio omniarte ad greditur. Et ut

Expanded text:
dominicae incarnationis DCCCLXIII. Carolus dominicae incarnationis DCCCLXIII. Carolus iterum cum immenso exercitu fines Brittonum intravit, sed minime, ut optaverat, prevaluit; novissime cum eis pacem fecit. Datis itaque ex utraqet sacramentis, Herispoius rex ad eum venit, ejusque dominationi se subdidit. Carolus magnis muneribus honoratum Herispoium in regnum abire permisit; ipse in Franciam revertitur. DCCCLXIV. ominicae incarnationis DCCCLXIIII. Lotharius rex coepit occasiones quaerere, qualiter Thietbirgam reginam a suo consortio separare potuisset. Quam exosam habebat propter Waldradam, quae eius fuerat concubina, cum adhuc adolescens esset in domo paterna: hanc siquidem diabolo inflammante nimio diligebat amore. Guntarium itaque Coloniensis urbis pontificem, qui eo tempore erat archicapellanus, rex primo per subintroductos missos, deinde per semetipsum super huiuscemodi discidio omni arte aggreditur. Et ut
Abbreviated transcription (Latin):
corũ. armisq istructi. in sua sere colligunt.
Carolus placitũ habuit in conpendio. ibique obtima¬
tũ consilio. ruotberta comiti ducat̾u inter liger̃ĩ
et sequanam aduersum brittones conmendauit.
Q uem cum ingrnti industria. peraliquod tempus
Aniso Dĩicae b eauarat̃. dece lx ii. Numeneius rex brit¬
tonũ moritur. diuino nutu ꝑcussus. Nam cũ aecclesias
dĩ deuastaret. & c̃finia crudeliter depopularitur. eo qđ
karolo debitam fidelitatem seruarent. quadam diecũ
equu ascendere uellet. ut ceptã malitiã consuma¬
ret. repente uidit antese scm̃ malrilionẽ ep̃m
astare. sibi hȩe toruo uultu. et terribilib oculis in¬
geminantẽ Desine iã crudelis predo arccłas dei
deuastare. His dictis. baculũ quem manugestabat
ep̃s ande gauensis urbis. cuius ciuitatis termini co¬
herebant finib brixtaniȩ. et id circo abeis grauiter
depopu labantur. Filius nume noi heris pouis regnũ

Expanded text:
corum armisque instructi in sua se recolligunt. corum armisque instructi in sua se recolligunt. Carolus placitum habuit in Compendio ibique cum optimatum consilio Rodberto comiti ducatum inter Ligerim et Sequanam adversum Brittones commendavit, quem cum ingenti industria per aliquod tempus Anno dominicae incarnationis DCCCLXII. Nomeneius rex Brittonum moritur, divino nutu percussus. Nam cum ecclesias Dei clevastaret et confinia crudeliter depopularetur, eo quod Carolo debitam fidelitatem servarent, quadam die, cum equum ascendere vellet, ut coeptam malitiam consummaret, repente vidit ante se sanctum Maurilionem episcopum astare sibi haec torvo vultu et terribilibus oculis ingeminantem: 'Desine iam, crudelis predo, ecclesias Dei devastare'. His dictis baculum, quem manu gestabat,copus Andegavensis urbis, cuius civitatis termini coherebant finibus Brittanniae et ideo ab eis graviter depopulabantur. Filius Nomenoi Herispoius regnum
Abbreviated transcription (Latin):
nus strictis gladus pugnare consueuerant. adtoniti
stabant. nouitate ante in exꝑti discriminis ꝑculsi.
nec ad insequendũ idonei. nec inunũ conglobati tuti.
Nox suꝑ ueniens. preliũ diremit. Aulti ex francis
inter fecti. quã plurimi uulnerati. innumerabiles
equi peruerunt. Sequenti die rursus pugna in cho¬
atur. sed priori infortunio finitur. Qđ cernens
carolus nimio terrore dissolutus. noctu inscio exer¬
citu clam aufugit. derelicto papiline tentorus
et omnẽ regiũ apparatũ. Mane facto cũ exercitus
fuga lapsum regem conperisset. nimia formidine reple¬
tur. nichilq aliud nisi defuga meditatur Brit¬
tones cũ clamore irruunt. castra francorũ. om̃ib diui¬
tus refertam inuadunt. omnẽq belli copiã capessunt.
fugientia francorũ agmina insecuntur. obuios quosq
autferro cedunt. aut uiuos capiunt. Reliquos
fuga feruauit. Ditate itaque britto nes opibus fran¬

Expanded text:
nus strictis gladiis pugnare consueverant, attoniti nus strictis gladiis pugnare consueverant, attoniti stabant, novitate ante inexperti discriminis perculsi, nec ad insequendum idonei nec in unum conglobati tuti. Nox superveniens bellum diremit. Multi ex Francis interfecti, quamplurimi vulnerati, innumerabiles equi perierunt. Sequenti die rursus pugna inchoatur, sed graviori infortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio terrore dissolutus noctu inscio exercitu clam aufugit, derelicto papilione, tentoriis et omni regio apparatu. Mane facto, cum exercitus fuga lapsum regem comperisset, nimia formidine repletur nihilque aliud nisi de fuga meditatur. Brittones cum clamore irruunt et castra Francorum omnibus divitiis referta invadunt omnemque belli copiam capessunt, fugientia Francorum agmina insecuntur, obvios quosque aut ferro cedunt aut vivos capiunt; reliquos fuga servavit. Ditati itaque Brittones opibus Fran
Abbreviated transcription (Latin):
Hestititta terram principib et consilio nudatã ꝑspici¬
entes brit tones. arma corripiunt fines regni franco¬
rũ inuadunt. ligrrim transeunt. etusq pictauis
ꝓgrediuntur. cedib rapinis acͥcediis om̃ia depopu¬
lantes. oneratiq ingenti p̃da. ad ꝓpria redrunt.
Ad con pes tendam huuis presũptionis insolentiã carolus
cũmagno exerettu brittaniniã intrauit. Iugna cũ¬
mit titur. saxones qui conducti fuerant. ad excipien¬
dos uelociũ ęquorum. anfranctuosos recursus. in pri¬
ma fronte ponuttur. Sed primao impetu spiculis
brittonũ territi. in acie serecimdunt. Brittones more
solito. hucillucqur cũ equis adhuius ermodi conflictũ
exercitatis discursantes. modo consertã francorum
acuem. impetunt. actotis uirib in medio spicula
torquent. nunc fugã simulantes. in sequentiũ nihil¬
ominus pectoribus spicula figunt. Branci qui cõmi¬

Expanded text:
Destitutam terram principibus et consilio nudatam perspiciDestitutam terram principibus et consilio nudatam perspicientes Brittones, arma corripiunt, fines regni Francorum invadunt, Ligerim transeunt, et usque Pictavis progrediuntur, caedibus, rapinis, et incendiis omnia depopulantes, oneratique ingenti praeda ad propria redeunt. Ad compescendam vero hujus praesumptionis insolentiam Carolus cum magno exercitu Brittanniam intravit. Pugna committitur, Saxones, qui conducti fuerant, ad excipiendos velocium equorum anfractuosos recursus in prima fronte ponuntur, sed primo impetu spiculis Brittonum territi in acie se recondunt. Brittones more solito huc illucque cum equis ad huiuscemodi conflictum exercitatis discursantes modo confertam Francorum aciem impetunt ac totis viribus in medio spicula torquent, nunc fugam simulantes insequentium nihilominus pectoribus spicula figunt. Franci, qui commi
Abbreviated transcription (Latin):
et auunculuneius carolum. Ca ΡITU IU.¬
Lotharius huc berto abbati ducatũ utter uirum
et montem ious conmisit. eoqđtunc fidelissimꝰ
putaretur. ut pote adfinitate con uinctus ꝓpt̃
sororẽ tiet birgam. Eaxpttulum
abbatia prumi ensem. sua sponte dimisit. et
ans baldus in regimine successit. uiromni scĩ¬
tate & bonitate conspicuus. His temporib ludouuicus
senior fr̃t lotharii imperatoris plurima bella strenu¬
issime gessit aduersus sclauoꝵ gentes. Si quidem mari¬
hensium regna ingressus. armis cuncͣꝑ domuit capto eꝵ
principe nomine rastix. liuetiã ꝓpter iuolata federi
a tem pestate inter principes caroli. magnũ discordiarũ
lacliciũ efferbuit incendiũ. Uenique lantbertus qui
ducatũ tenebat interligerim et sequana uiuianum
potentẽ uirũ. dolo interfecit. Rursum tumdem
landbertũ gorbertus comes. cũ alus eque dolo truti¬
dauit. Isdem gorbtus uissu caroli decollatus est.

Expanded text:
et avunculum eius Carolum. 859 Annet avunculum eius Carolum. 859 AnnLotharius Hucberto abbati ducatum inter Iurum et montem Iovis commisit, eo quod tunc fidelissimus putaretur, utpote affinitate coniunctsororem Thietbirgam. DCCCLX. abbatiam Prumiensem sua sponte dimisit, et Ansbaldus in regimine successit, vir omni sanctitate et bonitate conspicuus. His temporibus Hludowicus senior, frater Hlotharii imperatoris, plurima bella strenuissime gessit adversus Sclavorum gentes; siquidem Marahensium regna ingressus, armis cuncta perdomuit, capto eorum principe nomine Rastiz, cui etiam propter violata foedera Ea tempestate inter principes Caroli magnum discordiarum ac litium eferbuit incendium. Denique Lambertus, qui ducatum tenebat inter Ligerim et Sequanam, Vivianum potentem virum dolo interfecit; rursus eundem Lambertum Gauzbertus comes cum aliis aeque dolo trucidavit. Isdem Gauzbertus jussu Caroli decollatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
deee H. lotharius conuocatis primorib regni. im¬
perium suum int̾filios diuisit. Et ludouuico italiã
tradidit. cumq imperatorem appellari fecit. Equi¬
uoco uero id est lothario. regnũ quod ex suo nomine
uocatur concessit. Karolo autem qui iunior̃ natu erat.
ꝓuintiae regnũ largitus est. Dispositis itaq atq or¬
dinatis regni negotus. ualedicens suis. scłm reliquit.
atq in prumia monasteriũ ueniens. comã capitis de¬
posuit. habituq scãt̃ conuersationis suscepto. in reli¬
gionis ꝓfessione ditm clausit extremũ. iu kł octobr.
Lotharius rex tiet birgam reginam sibi inmatrinioniũ
iunxit. Exqua coniunctione᷑ maxima ruina non
solum illi. sed etiã omniregno eius accidit sicut
in subsequentib luce clarius apparebit.
Carolus rex filius lotharii imperatoris moritus. qui
ꝓiuntiã regebat. Eexregno qđ tenuerat facta
est non modica contro uersia intter lothariũ regem.

Expanded text:
V. Lotharius convocatis primoribus regni imV. Lotharius convocatis primoribus regni imperium filiis suis divisit; Ludowico Italiam tradidit eumque imperatorem appellari fecit, equivoco vero, id est Lothario, regnum, quod ex suo nomine vocatur, concessit, Carolo autem, qui iunior natu erat, Provintiae regnum largitus est. Dispositis itaque atque ordinatis regni negotiis valedicens suis reliquit seculum atque in Prumia monasterio veniens comam capitis deposuit habituque sanctae conversationis suscepto, in religionis professione diem clausit extremum III. Kal. Octobr. Lotharius rex Thietbirgam reginam sibi in matrimonium iunxit; ex qua coniunctione maxima ruina non illi solum, sed etiam omni regno eius accidit, sicut in subsequentibus luce clarius apparebit. Carolus rex, filius Lotharii imperatoris, moritur, qui Provinciam regebat; et ex regno, quod tenuerat, facta est non modica controversia inter Lotharium regem
Abbreviated transcription (Latin):
simo custodiȩ mancipatur: Quit uero istepipinus.
filius pippini. filii luduuici imperatoris.
Sequoferunt qd̾ eũ pater dũ ad huc purrilis esset ae¬
tatis uoluerit adclericatus officiũ ꝓmouere.
acdrogoni ep̃o metensi. aunculo uidelicet suo
conmendare. erudiendũ liberalib simul et eccłas¬
ticis disciplinis. Sed paternis uocis lotharius¬
frater eius dem pueri obuus nequa quam permisit
ꝓeũ ad tondi. sed ui abstraxit demanu patris.
rat enim isdem puer ut aiunt. ingentis pul critu¬
dinis. Cui post modum pater aquitaniã ꝓiuntiam
tantũ concessit. Sednonei in prosperum cessit.
qđ adeicultura et seruitio reuocatus est.
Ebrietatib enĩ. et conmes sationib die noctu que
uacans. ad extremũ mente captus. In amaniacũ
intidit passiont̃. Et presentem uitam cũ de¬
decore amisit : successorem relinquens pippinũt
filiũ. dequo paulo. superius mentionẽ fecimus

Expanded text:
simo custodiae mancipatur. Fuit vero iste Pippinus simo custodiae mancipatur. Fuit vero iste Pippinus filius Pippini, filii Ludowici imperatoris, de quo ferunt, quod eum pater, dum adhuc puerilis esset aetatis, voluerit ad clericatus officium promovere ac Drogoni episcopo Mettensi, avunculo videlicet suo, commendare erudiendum liberalibus simul et ecclesiasticis disciplinis. Sed paternis votis Lotharius eiusdem pueri frater obvius nequaquam permisit eum adtondi, sed vi abstraxit de manu patris: erat enim isdem puer, ut aiunt, ingentis pulchritudinis . Cui postmodum pater Aquitaniam provinciam tantum concessit. Sed non ei in prosperum cessit, quod a Dei cultura et servitio revocatus est; ebrietatibus enim et comessationibus die noctuque vacans ad extremum mente captus in amaniacam incidit passionem et presentem vitam cum dedecore amisit, successorem relinquens Pippinum filium, de quo paulo superius mentionem fecimus
Abbreviated transcription (Latin):
celebra ret. inbasilica interficiunt. clerũq trucidant.
mnemq circũquaq regionẽ deuaftantes. primum
ande gauen sem. deinde turonicã occupant urbem.
acueliit inmanis tempestas cuncta ꝓsternit. ita
cuncta oconsumunt. Templũ &iam p̃cellentis¬
simi pontificis Martini incendio cremant. Tunc
primũ nortmannorũ classis ut auint legens adtigit
litera. Codem anno. egil alba monasterio prumiensis
ir cahȩc tempora. carolus pippinũ regem aquitaniȩ
nepotẽ suum ipsis aquitanis eũ ꝓdentib eo qđ
pace soluta tadem ꝓuntia a suis indigenis deuasta¬
retur. et multa llic mala in pune patrarentur cȩpit¬
& captum cũ consilio episcoporũ & ꝓcerum adtondit.
et habitu monachico indutum Suessionis in monaste¬
rio Scĩ Medardi misit. Indeduob monachis in hoc
consentientib simul etopem ferentib. fuga dilapsus r̃.
Sediterum captus: in siluanectis castro munttis¬

Expanded text:
celebraret, in basilica interficiunt, clerumque trucidant; celebraret, in basilica interficiunt, clerumque trucidant; omnemque circumquaque regionem devastantes, primum Andegavensem, deinde Turonicam occupant urbem, ac velud inmanis tempestas cuncta prosternit, ita cuncta consumunt. Templum etiam praecellentissimi pontificis Martini incendio cremant. Tunc primum Nordmannorum classis, ut aiunt, Ligeris attigit litora. Eodem anno Egil abba monasterii Prumiensis  haec tempora Carolus Pippinum, regem Aquitaniae, nepotem suum cepit, ipsis Aquitanis eum prodentibus, eo quod pace soluta eadem provincia a suis indigenis devastaretur, et multa illic mala impune patrarentur, et captum cum consilio episcoporum ac procerum attondit et habitu monachico indutum Suessionis in monasterio sancti Medardi misit. Inde duobus monachis in hoc consentientibus simul et opem ferentibus fuga dilapsus est; sed iterum captus in Silvanectis castro munitis
Abbreviated transcription (Latin):
nia usque rheni fluenta. Et non nulle ciuitates
cũ adiacentib pagis trans rhen̾ũ. ꝓpter iuni co¬
piam. Porro hlotharius. qui et maior natuerat
et imperator apellabatur. medius interutros que
incedens regnum sortitus ẽ qđ actemis ex rius uoca¬
bulo lotharii nuncupatur. totamq ꝓuintiã. nec
non & omniaregna ttaliȩ cĩupsa romana urbe.
priuilegio. et quondam propter romani nominis
inuictam potentiã. orbis terrarũ domina
dram eius optinuit.CA PIT E M.¬
dis regina coniunx lotharii inperatoris uenerabilis
it deo acceptabis matrona. quetres filios lothario
genu erat. uidelicet ludouuicũ lothartum etcarolũ.
Nortmanni brittanicũ mare nauigio girantes. hostia
ligeris fluminis occupauerunt. & repentina inrup¬
tione ciuitatẽ nammetis inuadunt. om̃aq caedib.
incendus. ac rapinis depopulantes. pontificẽ ciuitatis¬
ipsodie sabbato sc̃ẽ paschȩ. cũ baptis mum exmore

Expanded text:
nia usque Rheni fluenta, et nonnullae civitates nia usque Rheni fluenta, et nonnullae civitates cum adjacentibus pagis trans Rhenum propter vini copiam. Porro Hlotharius, qui et major natu erat et imperator appellabatur, medius inter utrosque incedens regnum sortitus est, quod hactenus ex ejus vocabulo Hlotharii nuncupatur, totamque Provinciam, nec non et omnia regna Italiae cum ipsa Romana urbe, privilegio, et quondam propter Romani nominis invictam potentiam orbis terrarum domina dram eius optinuit. 851 dis regina, coniunx Lotharii imperatoris, venerabilis et Deo acceptabilis matrona, quae tres filios Lothario genuerat, videlicet Ludowicum, Lotharium et Carolum. Nortmanni Brittannicum mare navigio girantes ostia Ligeris fluminis occupaverunt et repentina irruptione civitatem Namnetis invadunt omniaque caedibus, incendipso die sabbato sancto paschae, cum baptismum ex more
Abbreviated transcription (Latin):
Ludouincus imperator dũ filium ludouuicũ trans
rhenũ ꝑ sequitur. morbo grauatur. & in nauim
iuxta hengilin heͥm uita decedit. Inde mediomatrico
deportatus. inbasilica scĩ ARNUIEI honora¬
biltter sepulture milndatur. Statimque lo¬
tharius italia egressus. imperium arripuit.
dece xli. Iu douuicus et carolus indigne
ferentes. quod regno paterno ꝑ om̃a priuati essent.
exercitum undequaq contrahunt. ac mox frẽm bello
ad grediuntur apud fontaniacũ. In qua pugna ita
francorum uires ad tenuatesunt. ac famosa uirtuis
infirmata. ut non modo ad am plificandos regniter¬
minos. uerum etiam nec ad ꝓprios tuendos in pos¬
terum sufficerent. Iandem nonsine graui dispen¬
dio suorum & lũ douuicus uicerunt. Capitu lũ¬
os iso onsieat in caRNacionis. decc xlii. Tres
supra dicti fratres imperiũ francorum interse
diuiserunt. & karolo occidentalia regna cessert
abrittannico oceano usq ad mosam fluuium.
Lu douuico uero orientalia. scilicet omnis germa¬

Expanded text:
udowicus imperator, dum filium Hludowicum trans Rhenum persequitur, morbo gravatur, et in navimiuxta Inglinheim vita decedit. Inde Mediomatrico deportatus in basilica sancti Arnulfi honorabiliter sepulturae mandatur. Statimque Lotharius Italia egressus imperium arripuit. DCCCXLI. Ludowicus et Carolus indigne ferentes, quod regno paterno per omnia privat! essent, exercitum undequaque contrahunt ac mox fratrem bello adgrediuntur apud Fontaniacum. In qua pugna ita Francorum vires adtenuatae sunt ac famosa virtus infirmata, ut non modo ad amplificandos regni terminos, verum etiam nec ad proprios tuendos in posterum sufficerent. Tandem non sine gravi dispendio suorum Carolus et Ludowicus vicerunt. 842 Anno dominicae incarnationis DCCCXLII. tres supradictdiviserunt; et Carolo occidentalia regna cesserunt, a Britannico oceano usque ad Mosam fluvium, Hludowico vero orientalia, scilicet omnis Germa