comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Qoce᷑ ancilla de qua suppli¬
cas dotalem fuisse ĩ notioẽ p̃sidis
qͦ pate facto. ĩ dubium nõ eiͣt uẽ¬
dicari ab uxore tua noquiuisse.
nulla instrum̃ta te habere affeu̾es
iti iudicio in quo negotiũ̃ ceptu
eẽ ꝓponitur. id ꝙͣ ĩ precẽ ꝯ tulisti
postulare debuisti iudex enĩ nõ ig¬
uorat seruoꝵ dominia etiãcit᷑
instrum̃toꝵ exibitioẽm aliis ꝓ¬
batiõĩb ł ipõꝵ ĩ terrogatione
posse ostenti.
seruit. ł plantas imposuit. post¬
quã heradicib t̃ram fuerĩt ãple¬
xe solo ceclere rationis est. dño enĩ
magis segetẽ łplantas suas qͣm ꝑ¬
hiũ moĩ facͣtum solu sin faciat
Sane eum quibona fide possidũs.
hoc fecerit. ꝑdoli mali exceptiõe
ꝯ tra uendicantẽ dnĩu seruare sũ¬
ptus iuris auctoritate significatũ

Expanded text:
o. Doce ancillam, de qua supplicas, dotalem fuisse in notione praesidis: quo patefacto indubium erit vindicari ab uxore tua nequivisse. nulla instrumenta te habere adseveres, in iudicio, in quo negotium coeptum esse proponitur, id quod in precem contulisti postulare debuisti. iudex enim non ignorat servorum dominia etiam citra instrumentorum exhibitionem aliis probationibus vel ipsorum interrogatione posse ostendi. sevit vel plantas imposuit, postquam eae radicibus terram fuerint amplexae, solo cedere rationis est. domini enim magis segetem vel plantas quam per huiusmodi factum solum suum facit. Sane eum, qui bona fide possidens haec fecerit, per doli mali exceptionem contra vindicantem dominium servare sumptus iuris
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Quotiens duob ĩ solidũ p̃dũi
uire distrahitur manisesti uiris
est ouz cui pͥõꝵi tracitum ẽ. ĩdeti¬
nendo dominio ẽẽ pot.re. Si ig̾
antececlenti tp̃r te possessiõẽm
misse ac p̃tiu ex soluisse apd̾ p̃ãt¬
dẽ ꝓuincie ꝓbaueris. obtentu nõ
datoꝵ ĩ strum̃toꝵ expellite⁊ pꝰse¬
esfiõe nõ patietur. erit sane ĩ ar¬
bitrio tuo p̃tium ꝙ declisti cũ u¬
suris reciꝑe. ita tñ ut ꝑceptoꝵ
fr̾uctuu ⁊ sũptiũi ratio habeatur.¬
U c̃um ⁊ si ex causa tonatioĩs utriq

Expanded text:
 Quotiens duobus in solidum praedium iure distrahitur, manifesti iuris est eum, cui priori traditum est, in detinendo dominio esse potiorem. Si igitur antecedenti tempore possessionem emisse ac pretium exsolvisse apud praesidem provinciae probaveris, obtentu non datorum instrumentorum expelli te possessione non patietur./ Erit sane in arbitrio tuo pretium quod dedisti cum usuris recipere, ita tamen, ut perceptorum fructuum et sumptuum ratio habeatur: cum et si ex causa donationis utriq
Abbreviated transcription (Latin):
cipioꝵ relicto tam alienatio ꝗͣ
manumissio. interdicta est sã¬
ne mancipia quoꝵ testam̃to n¬
minuterium mtri relictum
ẽ. cum ĩhis dominiu nõ hab
nec tradendo cuiquã nec man¬
umittendo ad testatoris hrẽdẽ¬

Expanded text:
mancipiorum relicto tam alienatio quam manumissio interdicta est. Sane mancipia, quorum testamento ministerium matri relictum est, cum in his dominium non habet, nec tradendo cuiquam nec manumittendo ad testatoris herede
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse merito rescͥptu ẽ. cum
male fidĩ possessores eiꝰ ꝙ ĩ rẽ ali¬
enam ĩpendũt. nõ eoꝵ negotiũ
gerentes quoꝵ res est. nͣullam ha¬
beant repetitioẽm. nͥ necessarios
sũptus fecerĩt. Sin aut̃ utiles.
licentia eis ꝑmittitur sine lesio¬
ne ꝓͥoris status rei eos auferre.

Expanded text:
ptum est, cum malae fidei possessores eius quod in rem alienam impendunt, non eorum negotium gerentes quorum res est, nullam habeant repetitionem, nisi necessarios sumptus fecerint: sin autem utiles, licentia eis permittitur sine laesione prioris status rei eos auferre.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Apossidentib uenditat᷑a.
mancipia quoꝵ dominiu aduõ
ꝑtinere intenditis. si posteaꝗͣ
inpleueritis intentioem. hec¬
nõ restituantur. uiris iurandi
sollẽpnitate secuta ꝯdẽpnatio ꝓ¬
C ertum est mala fide pͥos¬
sessores oͣm̃s fructus solere cu
ipã re pr̃are. b̾ona fite u̾o ex¬
t̾antes. post litis aut ꝯtestatio
d̾ Simancipiu tũu ꝑuĩ
ł furtum ablatum alii ex nu¬
lla iuista causa distraxerũt uendi¬
la necessitas irrogetur.
possitentes rͣaͣtio uiris q̃rere ꝓhi¬
bet dominiu. Idcuto cũ etiam
usu capio cesset in tentio dñii nõ
ab sumitur. Un hoc casu pꝰt lu¬
mino reuerso. citra bñficium ac¬
tionis rescissorie d̾irecta ꝑmanet
in tegra uendicatio.
d̾ S ollẽpnib pensioib rei ꝓ
alio satis facientẽ. nõ in t̾ueren¬
te uenditiõe. solutioĩs causa mini
ris no instruunt ad inducendam
longe possessionis p̃scͥptionẽ que
post litẽ ꝯ testata inpretentu

Expanded text:
di. A possidentibus vindicata di. A possidentibus vindicata mancipia, quorum dominium ad vos pertinere intenditis, si, posteaquam impleveritis intentionem, hnon restituantur, iurisiurandi sollemnitate secuta condemnatio Certum est mala fide possessores omnes fructus solere cum ipsa re praestare, bona fide vero extantes, post litis autem contestatio Si mancipium tuum per r furtum ablatum alii ex nulla justa causa distraxerunt, vindila necessitas irrogetur.possidentes ratio iuris quaerere prohibet dominium. idcirco cum etiam usucapio cesset, intentio dominii non absumitur: unde hoc casu postliminio reverso citra beneficium actionis rescissoriae directa permanet integra vindicatio. Sollemnibus pensionibus rei pro alio satisfacientem non interveniente venditione solutionis causa minimris non instruunt ad inducendam longae possessionis praescriptionem, quae post litem contestatam in praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Si marea ꝯ muni domu
aliꝗs extruxit. hãc uobis ꝯmu¬
nem iuris fecerit ratio. cui põ¬
tioẽm ab eo qui bona fide possi¬
dens heclificauit. si uelis uen¬
dicare sumpt̃ offerre debes ne
doli mali possis exceptiõe sũmo
ur̃m uob̾ ꝑ demntiationẽ am¬
monentib uolentẽ ad ẽptioẽm
acceclere ꝙ distrahentis nõ fue¬
rat. nõ recte is ꝯtra quẽ ꝓrecẽ
funditis ꝯꝑauit ł alio modo
mala fide ꝯtraxit tam funt̃u
ur̃m ꝯstitutum ꝓbantib quã
fructus quos eum mala fide
ꝑcepisse fui̾t ꝓbatum aditus
preses ꝓuincie restitui iubebit.
e tͣua apd̾ aliquẽ manẽ¬
te ꝓprietatis error nichil tibi
nocere potuit. nͥ alia contra te
causa int̾uenerit i
spuuntur. nõ minorẽ ꝓbatia¬
num quã instrum̃ta ꝯtinent
fidem. Quio iure si de ꝓprieta¬
te domꝰ ambigitur negonium¬
ꝙ in tegrum est. uti nõ ꝓhibiͣs.
as d̾ tinere ad seueras. s eiꝰ dom¬
inium de reb repetendis ꝯ uen¬
iendum ẽẽ ꝑspicis.

Expanded text:
Si in area communi domum aliquis extruxit, hanc vobis communem iuris fecit ratio. cuius portionem ab eo, qui bona fide possidens aedificavit, si velis vindicare, sumptus offerre debes, ne doli mali possis exceptione submoum, vobis per denuntiationem admonentibus volentem ad emptionem accedere, quod distrahentis non fuerit, non recte is contra quem preces funditis comparavit vel alio modo mala fide contraxit, tam fundum vestrum constitutum probantibus quam fructus, quos eum mala fide percepisse fuerit probatum, aditus praeses provinciae restitui iubebit.e tua apud aliquem manente proprietatis error nihil tibi nocere potuit, nisi alia contra te causa intervenerit. spuuntur, non minorem probationis quam instrumenta continent fidem: quo iure, si de proprietate domus ambigis negotiumque integrum est, uti non prohiberias detinere adseveras, sed eius dominum de rebus repetendis conveniendum esse perspicis.
Abbreviated transcription (Latin):
il usitatu ẽ. ꝙ postulas ut mãci¬
pium ꝙ tradidisti. ⁊ eo modo dñi¬
um eiꝰ trãstulisti. ĩ uito eo ex nr̃o
rescͥpto tibi asignetur. uñ in tel¬
legis. semel ãcilla emptoris facta
filios etiã postea natos eiꝰ dominũ
seꝗ. cꝰ mat̃ eoꝵ. eo tp̃r fuit. Sane
d̾ pretio siñ hoc te ꝓbatu fuerit
recepisse. ꝯueni adu̾sariũ tuum.
d̾ Orclinarii iuixis ẽ ut mãcipio¬
rum orta q̃sti̾oñ pͥꝰ ethibitis manci¬
piis de possessiõe iuidicetur. ac tũc
demũ ꝓprietatis causa ab eodẽ iu¬
dice decidatur.
ente ꝯparasse ꝓponas . ad u̾sus eñ
diũum uindicante si matri non
susccessit. nulla te exceptiõe tueri
potes ꝙ si uenditricis oꝑtinet here¬
ditatem doli mali exceptiõe ꝓͥqua
pornoe ad eum bereditas ꝑtinet.¬

Expanded text:
 ut mancipium, quod tradidisti et hoc modo dominium eius transtulisti, invito eo ex nostro rescripto tibi adsignetur. unde intellegis semel ancilla emptoris facta filios etiam postea natos eius dominium sequi, cuius mater eorum eo tempore fuit. sane de pretio, si non te hoc probatum fuerit recepisse, conveni adversarium tuum. Ordinarii iuris est, ut mancipiorum orta quaestione prius exhibitis mancipiis de possessione iudicetur ac tunc demum proprietatis causa ab eodem iudice decidatur. ente comparasse proponas, adversus eum dominium vindicantem, si matri non successit, nulla te exceptione tueri potes. quod si venditricis obtinet hereditatem, doli mali exceptione, pro qua portione ad eum hereditas pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
testata siue intestata defecit. uolumꝰ.
ꝑ uenire: ut hãcit mecliociem potnĩ
filie alimoniam. quã integrum em¬
olumtum ac nom̃ hereclis. irutior:
enĩ cirta eas debet ẽẽ sententa. Quas
ꝓ infirmitate sexus minꝰ usuras eẽ
ꝯ fidimus Tẽ mancipatõ que ap̃clictis
siue in filios post legem tũ taxat la¬
tani siue infilias sueĩt collata. nõ ua¬
leat᷑. dotes. tonatões quarũ libet po¬
stremo reꝵ alienatoẽs quas eo tp̃r qua¬
lidet fraude uł uire fcãs eẽ ꝯscitĩt quo

Expanded text:
testata sive intestata defecerit, volumus testata sive intestata defecerit, volumus pervenire, ut habeant mediocrem potius filiae alimoniam quam integrum emolumentum ac nomen heredis. mitior enim circa eas debet esse sententia, quas pro infirmitate sexus minus ausuras esse confidimus. Emancipatio, quae a praedictis sive in filios, post legem dumtaxat latam, sive in filias fuerit collata, non valeat. dotes donationes, quarumlibet postremo rerum alienationes, quas ex eo tempore qualibet fraude vel iure factas e
Abbreviated transcription (Latin):
ulitant᷑ cogitauĩt. Eatẽ ermͣ seuerita¬
ie. uoluintatem sceleris: quã effectum
punra iura uolui̾nt. ip̃e quidẽ ut po¬
te maiestatis reus. glatio fenatur. bo.¬
nis eĩ om̃ib fisco nro addiciictilu no¬
eiꝰ quib uitam impotoria spetiałr len¬
itate ꝯcecliiiꝰ. Patͥno enimm debe̾nt peti¬
te supplicio. in quib pat̾ni hoc est here¬
ditarii erururiũ exempla metuunt᷑.
amat᷑ria uł auita omĩum etiam ꝓ¬
ximoꝵ dereclitate ac successiõe habe¬
antur alieni. teitamitis ex traneoꝵ i
nicħ capianit. sint ꝑpetuo egẽtes et
pauꝑes. infamia eos pat̾na semꝑ cõ¬
mitetiuiͤ. ao nullos unqua honores
nulla ꝓrius saltafrita ꝑueniant. Si¬
rit postremo tales ut his ꝑpetua ege¬
state sordentib ⁊ sit mors solano et
uita sisplo deniq iubemꝰ notabi
les ẽẽ sine uenia ꝗ ꝓtalib nnquam
aps̃ noe int̾ uenire rempͣtaui̾nt at
silias sane eoꝵ quolibet numero fue¬
rint. falcidiam tm̃ ex boĩs matris siue

Expanded text:
litat cogitarit, eadem enim severitate voluntatem sceleris qua effectum puniri iura voluerunt: ipse quidem utpote maiestatis reus gladio feriatur bonis eius omnibus fisco nostro addictis, eius, quibus vitam imperatoria specialiter lenitate concedimus, paterno enim deberent perire supplicio, in quibus paterni, hoc est hereditarii criminis exempla metuantur, a materna vel avita, omnium etiam proximorum hereditate ac successione habeantur alieni, testamentis extraneorum nihil capiant, sint perpetuo egentes et pauperes, infamia eos paterna semper comitetur, ad nullos umquam honores, nulla prorsus sacramenta perveniant, sint postremo tales, ut is perpetua egestate sordentibus sit et mors solacio et vita supplicio. Denique iubemus etiles esse sine venia, qui pro talibus umquam apud nos intervenire temptaverint. Ad filias sane eorum, quolibet numero fuerint, Falcidiam tantum ex bonis matris, sive
Abbreviated transcription (Latin):
feretuͣr. Certe res tuas om̃s quas ab eo
int̾ceptis maiͥmonii simulatõe deplo¬
ras. restitu tibi ex actoĩs instantia ĩ¬
petrab̾ a rectore ꝓuin̾icie. Lam ea quid̃
que se tibi ut spõse datuꝵ ꝓmisit. quo¬
modo re petẽ cũ effectu potes qͣi spõsa
d̾ Et si crimine at ulterũ cãptiatus
restitatus nõ eẽt. ut ꝓponis. si tñ soror
tua cũ qua ad ulterium ꝯ missu doc¬
ebatur. nõ est actusata. nec pene nec ĩ¬
fanue subici potuit.⁊ multo mag̃ tr̃i
accusatorẽ uita functũ ꝓpõrias.

Expanded text:
feretur. Certe res tuas omnes, quas ab eo feretur. Certe res tuas omnes, quas ab eo interceptas matrimonii simulatione deploras, restitui tibi omni exactionis instantia impetrabis a rectore provinciae: nam ea quidem, quae se tibi ut sponsae daturum promisit, quomodo repetere cum effectu potes quasi sponsa Etsi crimine adulterii damnatus restitutus non esset, ut proponis, si tamen soror tua, cum qua adulterium commissum dicebatur, non est accusata, nec poenae nec infamiae subici potuit, et multo magis, cum et accusatorem vita esse functum proponas.
Abbreviated transcription (Latin):
toris p̃uaritatoris. ⁊ refugientis uerita¬
tis in quisitor̃m est. Qui añt p̃tiũ ꝓ cõ¬
ꝑto strupo accepit pena legis uilie de
ad ulterus tenetur.
rim̃ ad ulterii maritum retẽpta
in matͥmonio uxare. in ferre nõ posse. ne
op̃. Si dum intuo matͥmoĩo upxor:
tua eẽt. se at ulterio polluit. in ea ꝓiũcia
inqua it fcm̃ estͣ ad ulterium more Sli¬
toͫ ꝑsequi debes. Nec enĩ abea q̃ iam n¬
nupta est᷑ ad ulteriu pͦasla exdiũ acc¬
usatoẽm fumipotẽ si denuntiato crimi
d̾ Eum qui duas simł habuit uͦoes
sine dubitatõe ꝯmittatut ĩ fam᷑ia. In ea
namq re nõ uiris effecꝰtus. quo ciues n¬
nr̃i matͥmonia ꝯ trabere plura ꝓhibeat᷑.
set anummi destinatio cogitat᷑. ueꝵ tam̃
ei qui te ficto celibatu cũ aliam matrez
familias ĩ ꝓuincia reliquisset sollicitauit
ad nuptias. crim̃ ⁊̃ stupri a quo tu re¬
mota es dum uxorem te ẽẽ crecdebas.
ab accusatore legitim o sollẽpniter in¬

Expanded text:
toris prevaricatoris et refugientis veritatis inquisitionem. Qui autem pretium pro comperto stupro accepit, pena legis Julie de adulteriis tenetur. Crimen adulterii maritum retenta in matrimonio uxore, inferre non posse ne. Si, dum in tuo matrimonio uxor tua esset, se adulterio polluit, in ea provincia in qua id factum est adulterium more solito persequi debes nec enim ab ea quae iam nupta est adulterium passa exordium accusationis sumi potest, si denuntiatio crimid. Eum qui duas simul habuit uxores sine dubitatione comitatur infamia. in ea namque re non iuris effectus, quo cives nostri matrimonia contrahere plura prohibentur, sed animi destinatio cogitatur. Verumtamen ei, qui te ficto Caelibatu, cum aliam matrem familias in provincia reliquisset, sollicitavit ad nuptias, crimen etiam stupri, a quo tu remota es, quod uxorem te esse credebas, ab accusatore legitimo sollemniter in
Abbreviated transcription (Latin):
uilia de pudicitia dnpratarti ⁊ periis legi¬
timis ꝑ seuerare. qui aut̃ ad ulterii dã¬
pnat᷑a si quocũq modo penã capitalẽ
euaserit sciens duxit uxorem uł recl¬
uxit eadem lege ex causa lenocinii pura¬

Expanded text:
Iulia de pudicitia damnatam in poenis legitimis perseverare. qui autem adulterii damnatam, si quocumque modo poenam capitalem evaserit, sciens duxit uxorem vel reduxit, eadem lege ex causa lenocinii pu
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Grathus que nĩmus in ad ulte¬
rio noctu dep̃hensum int̾ fecit. si eiꝰ con¬
ditõis fuit. ut ꝑ legẽ iulia ĩ pune occi¬
di potiut ꝙ legitime fcm̃ est. nullã pea
meretur. itẽq filiis eĩ qui patͥ patuer̃t.
prãntͣũ est. ꝙ si legis auctoritate cessi¬
ssum ad ulteriũ dr̃ ꝙ cõtinuũ nuime¬
ratur. atcusari nõ pͥot. eas qr : ꝑscͥptio¬
nes legib reis datas aut̾erri ñ opotet.
uolenti sexaginta dies utiles ꝯ ꝓutã¬
tur. quib ĩ publico eĩ facultas fnͣit ap̃
quẽ reus uł rea postulari põt. et cu
p̃terierĩt dies isti utiles maritus qq̃
iure ex tranei age̾ põt. ⁊ qui cõfidit
accusatoi calumiue notã timiere nõ
debet᷑. Lam ad ꝓbatoẽm sceleris. di¬
ui parentes nĩ q̃stionem demãcipi¬
is edteͤ modo yri paniserĩt. quasi iu¬
te mariti ageret.¬
d̾ P ropt̃ uiolatant uirgine adul¬
tam qui postea maritus ẽẽ ceꝑit. ac¬
cusator nistus nõest᷑. ⁊iõ uire mari¬

Expanded text:
 Gracchus, quem Numerius in adulterio noctu deprehensum interfecerit, si eius condicionis fuit, ut per legem Iuliam impune occidi potuerit, quod legitime factum est, nullam poenam meretur: idemque filiis eius qui patri paruerunt praestandum est. Sed si legis auctoritate cessssum adulterium dicitur, quod continuum numeratur, accusari non potest: easque praescriptiones legibus reis datas auferri non oportet.volenti sexaginta dies utiles computantur, quibus in publico eius facultas fuerit, apud quem reus vel rea postulari potest. et cum praeterierint dies isti utiles, maritus quoque iure extranei agere potest. Et qui confidit accusationi, calumniae notam timere non debet: nam ad probationem sceleris divi parentes mei quaestionem de mancipiis eodem modo haberi permiserunt, quo si iure mariti ageret Propter violatam virginem adultam qui postea maritus esse coepit accusator iustus non est et ideo iure mari
Abbreviated transcription (Latin):
ei rei exibendos ꝑtupe̾t. de quib sꝑ¬
eĩ nõ naturał. s uist̾e dũ taxat. quos
intra sexagessimũ diem ex dissolu̾ti¬
one matͥmonii numerardũ manun¬
itti uł distrabi ꝓhibͥet. ⁊ quoꝵ d̃nit ca¬
ueri p̃cep̃. si defuncti fui̾nt inrra q̃stiõe

Expanded text:
bendos pertinet, de quibus speius, non naturalis, sed iusti dumtaxat, quos intra sexagesimum diem ex dissolutione matrimonii numerandum manumitti vel distrahi prohibet et quorum dominis caveri praecipit, si defuncti fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑata dote. si inea ꝯditioẽ fu̾int ut
que auiris titulo donatões acceꝑunt.
filiis debeant reseruare. tp̃r quo usus¬
fructus asumitur. oĩa ea fisco rit̃o se
relicturas eĩ cognoscãt. qũe iusta leg¬
em filiis debeantur. falcitia s̃ exhis
reb siliab tr̃ai. nõ ⁊̃ filiis deputata¬
uideatur. ¶Io ꝙ de p̃dictis eoꝵ q
filiis cauutiꝰ. ⁊̃ de satellitib ꝯ scũs. ac
ministris siliis q eoꝵ sumili seuerita¬
te censemꝰ. Sanie si quis ex his in exõ¬
dio in tate factioĩs studio reuelandi
accensus. ip̃ẽ ꝓdeĩt factioẽmi: ⁊ p̃mio
anob̾ ⁊ honore donabitur.

Expanded text:
perata dote, si in ea conditione fuerint, ut quae a viris titulo donationis acceperunt, filiis debeant reservare, tempore quo ususfructus absumitur, omnia ea fisco nostro se relicturas esse cognoscant, quae juxta legem filiis debeantur. Falcidia etiam ex his rebus filiabus tantum, non etiam filiis deputetur. Id quod de praedictis, eorumque filiis ministris filiisque eorum simili severitate censemus. Sane si quis ex his in exordio initae factionis studio verae laudis accensus ipse prodiderit factionem, et praemio a nobis et honore donabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ratioriales missis rescͥps erũt. Cõstitõ
accusatõem. quauis de matͥmoĩo ultisi:¬
suo uolat᷑o queri uelint. lex iulia s̃ stru¬
claiat. que cum mastuł uire mariti po.¬
facultatem accusatidi detilisset. Non
idẽ feminis pͥuilegium detulit᷑.

Expanded text:
rationales missis rescripserunt. D. rationales missis rescripserunt. D. accusationem, quamvis de matrimonio suo violato queri velint, lex Julia declarat, quae quum masculis jure mariti accusandi facultatem detulisset, non idem feminis privilegium detulit.
Abbreviated transcription (Latin):
socĩ fua̾t bona post mortẽ fisco uendi¬
cari uissit. ⁊ nr̃o tp̃r multis hereclib
ablata sũt. ini hoc itẽ crimine ꝙ ad le¬
sam maiestatem imꝑatoris ꝑtinet ⁊̃
incapd̾ comicilii seru torq̃atur. mar̃¬
tianus libro pͥmo de publicis iudicus
titulo ad legem uliã marestatis.¬
D̾ . Post dnui marci ꝯ stitutoẽm hoc
iuire uti cepimiꝰ. ut ⁊̃ post mortẽ nocen¬
tium hoc crim̃ in choari possit. ut cõ
uicto mortuo memoria eiꝰ tãpnetur.
⁊ bona eiꝰ successori eiꝰ eripiantur. nara
ex quo sceleratissimũ quisq ꝯsiliũ cep̃
ex inte quodã moto sua m̃te purutus
est. sic ⁊ diuus seuerus ⁊ antoriu̾ con¬
stituerũt. ex quo quis tale crim̃ ꝯtrax̃.
n: alienat᷑e ir emanuta ittere eũ posse.
nec ei solue̾ iuir᷑e debitorẽ. magnꝰ anto¬
niriꝰ rescͥpsit. in hac cã iricapd̾ dnĩ ser¬
ccessoris bona obseruantur. ⁊ i ĩ cau¬
sa maiestatis fuisse mortuus argua¬
tͣuͣr᷑. ut seuerus ⁊ antoniriꝰ litteris ad

Expanded text:
ortem fisco vindicari iussit et nostro tempore multis heredibus ablata sunt. 1 In hoc item crimine, quod ad laesam maiestatem imperatoris pertinet, etiam in caput domini servos torqueri. Marcianus libro primo de publicis iudiciis titulo ad legem Iuliam maiestatis. 2 Post divi Marci constitutionem hoc iure uti coepimus, ut etiam post mortem nocentium hoc crimen incvicto mortuo memoria eius damnetur et bona eius successoribus eripiantur: nam ex quo sceleratissimum quis consilium cepit, exinde quodammodo sua mente punitus est. Sic et divus Severus et Antoninus constituerunt, ex quo quis tale crimen contraxit, neque alienare neque manumittere eum posse: nec ei solvere iure debitorem Magnus Antoninus rescripsit. In hac causa in caput domini serccessoris bona observantur, si in causa maiestatis fuisse mortuus arguatur, ut Severus et Antoninus litteris ad
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩ testato fui̾t sorori tue missoꝵ ẜuãdoꝵ
relictu codicillis. ⁊ p̾aq̃dies ꝯmittat᷑.¬
ignorans fid̃i ꝯmissu deceiliͣt: ac satiᷤ¬
uoẽm huiꝰ moĩ ad quiri potuisse didai¬
ssimulari nõ potueris. salua scilie⁊ debe
ab ĩtestaro succectẽti qux̾ta pornõe at

Expanded text:
ab intestato fuerit sorori tuae relictum codicillis et, posteaquam dies fiignorans fideicommissum decessit, actionem huiusmodi adquiri potuisse dissimulare non potueris, salva scilicet ab intestato succedenti quarta port
Abbreviated transcription (Latin):
lucri successorẽ. aid
est ab alio ad ĩpleri nõ possit. tuc̃
⁊ grauam̃ sequi. qui a hoc n ipã
natura ꝯceclit. n testator uoluerit.
quid enĩ si usserit eũ in locũ certũ
adire. ł liberalib stutiis imbui. ł
domũ suis manib extruere. ł pĩ¬
gere. ł uxorẽ ducere que omĩa te¬
statoris uoluntas in ip̃iꝰ solius ꝑso¬
nã intelligit᷑ ꝯclusisse. cuic suã
munificentia relinquebatũ oib i

Expanded text:
lucri successorem adimpest ab alio adimpleri non possit, tunc, et gravamen sequi, quia hoc neque ipsa natura concedit neque testator voluerit. Quid enim, si iusserit eum in locum certum abire vel liberalibus studiis imbui vel domum suis manibus extruere vel pingere vel uxorem ducere? quae omnia testatoris voluntas in ipsius solius persona intellegitur conclusisse, cui et suam munificentiam relinquebat 9d . I
Abbreviated transcription (Latin):
cit. nec ad crescit. ut eiꝰ qui primus
accepit legitũ. augeri uideatur.
s apd̾ ip̃m qui ht̃. solida res maneat.
nulliuꝰ ꝯ cursu deminuta. ⁊ iõ si
manet legatũ ad scͥptu. hoc om̃ĩ¬
mͦ ad ĩpleat. ut uoluntati testato
is qui nõ alienũ. s siũi legatũ ĩ mi¬
nutum ht̃. s ⁊ uarietatũ nõ inoc¬
culto sit ratio cũ iõ uidet᷑ testator
disiũcti hec reliꝗsse. ut unꝰ quisq
suũ honꝰ nõ alienũ agnoscat. nã si
ꝯ traruũ uolebat. nulla erat dificu¬
itas ꝯ iũc̃tim eo disponẽ. ¶ Que

Expanded text:
cit nec alii adcrescit, ut eius qui primus cit nec alii adcrescit, ut eius qui primus accepit legatum augere videatur, sed apud ipsum qui habet solida res maneat nullius concursu deminuta. 11e . Et manet legatum, adscriptum, hoc omnimodo adimpleat, ut voluntati testatoris, qui non alienum, sed suum legatum imminutum habet. 11g . Et varietatis non in occulto sit ratio, cum ideo videtur testator disiunctim haec reliquisse, ut unusquisque suum onus, non alienum agnoscat. Nam si contrarium volebat, nulla erat difficultas coniunctim ea disponere Quae
Abbreviated transcription (Latin):
singłi solidã eiꝰ rei estimatiõe acci¬
ꝑe deside̾nt. cũ huiꝰ moĩ legatarioꝵ
auaritiã antiquitas uaria m̃te su¬
scepit. in uno tm̃ mͦ gne̾ legati eã
accipiẽs. in aliis respuendã ẽẽ exi¬
stimans. Mos aũi oĩ mõ repellimꝰ.
unã om̃ib naturã legatis ⁊ fĩt̃ cõ¬
missis imponentes. ⁊ antiquã dis
sonãtiã inunã trahentes ꝯgordiã.
¶ hec aut ita fiei sancsimꝰ nisi testa¬
tor aꝑtissime ⁊ exp̃ssim disposui̾t
ut uni quitẽ res solida aliis aut̃ ex¬
timatio rei singłis. ĩ solidũ p̃stetur.¬
¶ Sin uoͣ nõ om̃s legatarii quib
separatĩ res relicta sit. ĩ eiꝰ acquisitio¬
nẽ ꝯcurrant. s unꝰ forte eã accipi¬
at. he̾c solita eis sit. qr sermb resta¬
toris om̃ib pͥma facie solidũ assigͣ¬
re uidetur aliis sr̃uenientib ꝑtẽ
apͥore abstrahentib ut ex alioꝵ ꝗd
ꝯ cupsu pͥoris legatũ miniatiur
sin uoͣ neõ aliꝰ ueniat. ł uenire po¬

Expanded text:
eius rei aestimationem accipere desiderent, cum huiusmodi legatariorum avaritiam antiquitas varia mente suscepit, in uno tantummodo genere legati eam accipiens, in aliis respuendam esse existimans, nos autem omnimodo repellimus, unam omnibus naturam legatis et fideicommissis impsonantiam in unam trahentes concordiam. Haec autem ita fieri sancimus, nisi testator apertissime et expressim disposuerit, ut uni quidem res solida, aliis autem aestimatio rei singulis in solidum praestetur. Sin vero non omnes legatarii, quibus separatim res relicta sit, in eius adquisitionem concurrant, sed unus forte eam accipiat, haec solida eius sit, quia sermo testatoris omnibus prima facie solidum adsignare videtur, aliis supervenientibus partem a priore abstrahentibus, ut ex aliorum quidem concursu prioris legatum minuatur, sin vero nemo alius veniat vel venire po
Abbreviated transcription (Latin):
ti satis danoẽm remitti posst. oiiiũ
marcũ. diũi ꝯmodu ꝯstituissẽ. u
aut̃ boni iuiri arbitratuis cui usũ
tructus relictus ẽ. utat᷑. fruat᷑.
inirme satis tatioẽ remiti testa¬

Expanded text:
ti satisdationem remitti posse divum Marcum et divum Commodum constituisse: ut autem boni viri arbitratu is, cui usus fructus relictus est, utatur fruatur, minime satisdationem remitti tes
Abbreviated transcription (Latin):
fue̾rint. forte hoc ignorantib testato
bant ł uino testatore is qui aͥd ex
testam̃to hubuit. post testam̃tũ ab
hac luce subtrahebatur. ł ip̃m relic¬
tum expirabat. forte quatũ ꝯditio¬
ne subqua relictũ erat teticiẽte. ꝙ
ueteres appellabãt incausa caduciꝰ
deficiebat. ꝙ aꝑta uoce caducũ nuti¬
cuͣpabat᷑. ¶In pͥmo itaq ordine
ubi ꝓ nõ scͥptis efficiebantur. ea q̃ ꝑ
soĩs iã ant̃ testam̃tu mortuis testa¬
tor donasset. sfatutu fuerat. ut ea oĩa
iunctui tuerat aggregatus: tẽ enĩ
nõ deficiebũt. s ad illos ꝑueniebãt.
nullo grauamine nͥ ꝑraro ĩ ħ ꝓ nõ

Expanded text:
fuerant, forte hoc ignorantibus testatobant: vel vivo testatore is, qui aliquid ex testamento habuit, post testamentum ab hac luce subtrahebatur, vel ipsum relictum expirabat, forte quadam condicione, sub qua relictum erat, deficiente, quod veteres appellabant in causa caduci: deficiebat, quod aperta voce caducum nuncupabatur. In primo itaque ordine, ubi pro non scriptis efficiebantur ea, quae personis iam ante testamentum mortuis testator donasset, statutum fuerat, ut ea omniaiunctus fuerat adgregatus: tunc enim non deficiebant, sed ad illos perveniebant: nullo grava
Abbreviated transcription (Latin):
aũt legataru ł fid̃i ꝯmissiru duo
forteus plures sĩt. quib aliꝗd relic¬
tu sit si ꝗdẽ ꝯiuc̃tĩ hoc relinquat᷑.
⁊ om̃s ueniãt adlegatu ⁊ ꝓ sua
portiõe quisꝙ hoc habebit. sin uoͣ
pars queclã exhis deficiat. eã omĩb
si h ubere malu̾nt. ꝓ uirili portiõe

Expanded text:
autem legatarii vel fideicommissarii duo forte vel plures sunt, quibus aliquid relictum sit, si quidem coniunctim hoc relinquatur et omnes veniant ad legatum, pro sua portione quisque hoc habeat. 11a . Sin vero pars quaedam ex his deficiat, eam omnibus, si habere maluerint, pro virili portione
Abbreviated transcription (Latin):
erta ẽ forma iuris dictiõĩs qͥ
fidi ꝯmissi seruandi causa ĩ possessi¬
onẽ reꝵ q̃ incausa hereclitariã sũt
aut dolo malo ẽẽ desierũt. is cui le
nũ ꝯstitutionem.

Expanded text:
erta est forma iurisdictionis, qua fideicommissi servandi causa in possessionem rerum, quae in causa hereditaria sunt aut dolo malo esse desierint, is, cui lemei constitutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
muis sanctionẽ ĩ poste heredita¬
potes aut neptes ꝓnepotes trans
tos heredes licet nõ sint ĩ uicem
substituti seu cũ ex traneis sen so¬
li sint ĩ stituti. sañt apertas ⁊¬

Expanded text:
us sanctionem in postepotes aut neptes, pronepotes aut criptos heredes, licet non sint invicem substituti, seu cum extraneis seu soli sint instituti et ante apertas
Abbreviated transcription (Latin):
derelictã hereditariã portionẽ
posse trũ nitere. memoratasq ꝑso¬
nas. si tm̃ xrecditatẽ nõ recusant.
nulla hiuꝰ moĩ p̃spͥptioe obstãte sͥ.
raniquã debitã uendicares ꝙ sciłt
etiã ir̃ legatis seu fird̃i ꝯmissis a
aeptes ꝓnepores aut ꝓneptes. a¬
uita ł ꝓ auita. succ esuoe de frauda¬
desidiͣum ł institutũ. in sꝑato leg¬
an ꝯ modoł hereclitatis gaudẽ.
hañt noͣ solatiu stristitie sue. ꝗ

Expanded text:
derelictam sibi hereditariam portionem posse transmittere memoratasque personas, si tamen hereditatem non recusant, nulla huiusmodi praescriptione obstante sibi tamquam debitam vindicare: quod scilicet etiam super legatis seu fideicommissis a neptes, pronepotes aut proneptes avita vel proavita successione fraudadesiderium vel institutum insperato legati commodo vel hereditatis gaudere. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ⁊iõ si eha seuerina filia tes¬
statoris cui legatũ relictũ ẽ dĩe le si¬
gati cecdente. uita functa ẽ. ad he¬
rede suũ actiõem trãs misit. sciłcs
ut eo tp̃r solutõ fiat quo seuei̾na
si reb humanis subtracta ñ fuiss
uicesinũi quintũ annũ etatis im¬
pleret nc̃ ceptũ enĩ annũ s ĩ p̾letũ.

Expanded text:
ideo si Aelia Severina filia tesatoris, cui legatum relictum est die legati cedente vita functa est, ad heredem suum actionem transmisit, scilicet ut eo tempore solutio fiat, quo severina, si rebus humanis subtracta non fuisset, vicesimum quintum annum aetatis impleret. Non coeptum
Abbreviated transcription (Latin):
tis datioẽs q̃ uolũta ⁊is defũctoꝵ tu¬
eute grã in legatis e froͣi ꝯmissis
ĩ ducte st̃. eoꝵdẽ uoluntate remit¬
ti possũt. quocũq erũ inticio uolũ¬
tatis cautio legati seu fid̃ĩ ꝯmissi i
remitti põt .
fidĩ ꝯmissi grã ĩ posseisiõe inductꝰ
es pignoris obligatio aut uenditõ
ab herede ĩ t̾ueniͣt.p̃ceclere causa
tua quã uire p̃torio: uelud pigñ
habiusti manifestu ẽ.
d̾ Cum architneclorã patͥ pupi¬
loꝵ tuor. uereclẽ exiitisse ꝓponas
quã uis ut fidĩ ꝯmissa hr̃cutate
his cũ moreret᷑ restitueret penta
sit. nullã tñ adu̾sus debitores ÷¬
reclitaĩos hñt pupilli tui actiõe.
lane ut satis fcõi ꝯmissoꝵ archi¬
meclora det. si mͦ testator id fieri

Expanded text:
dationes, quae voluntatis defunctorum tuendae gratia in legatis, item fideicommissis inductae sunt, eorundem voluntate remitti possint. quocumque enim indicio voluntatis cautio legati seu fideicommissi remitti potest.fideicommissi gratia in possessionem inductus es, pignoris obligatio aut venditio ab herede intervenit, praecedere causam tuam, quam iure praetorio velut pignus h pupillorum tuorum heredem extitisse proponas, quamvis, ut fideicommissam hereditatem his cum moreretur restitueret, petita sit, nullam tamen adversus debitores hereditarios habent pupilli tui actionem. Plane ut satis fideicommissorum Artemidora det, si modo testator id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
T̃. Si ea crã.filiu
tuui soriũi significas: ex iudicio
d̾ functi. quẽ dicis fidi ꝯmissariã
libertatẽ eiͥiͣ reliquisse. aliꝗd ꝯ se¬
cuta ẽ. ad restituendã fidei ꝯmi¬
ssariã libertatẽ. nõ ĩnmerito ob¬
noxiã ꝯstituta. debet urgeri. nã
fidi ꝯmissu eiͣ relictu. ustꝑ ad eũ
modũ pot petere. quẽ deducto p̃¬
tio seruoꝵ quos fuerat iogata ina .¬
tate. ⁊ ꝯ fusioẽ ꝓ parte qua idem
successeris extinguatur actio. ꝗͣ
tibi ꝯpetere eo ꝙ ex ãministratioe
tutele multa enz debuisse ꝯten¬
dis. ꝓresiduis tm̃ partib cohere

Expanded text:
. Si ea, cuius filium tuum servum significas, ex iudicio defuncti, quem dicis fideicommissariam libertatem ei reliquisse, aliquid consecuta est, ad restituendam fideicommissariam libertatem non immerito obnoxia constituta di relictum usque ad eum modum potest petere, quod deducto pretio servorum, quos fuerat rogata matatem et confusione pro parte qua eidem successeris extinguatur actio, quam tibi competere eo, quod ex administratione tutelae multa eum debuisse contendis, pro residuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ modũ imꝑałr existimantes.
Clocum aũt huic legi ꝯstitumꝰ
ĩ his defuc̃toꝵ elogiis que pꝰ hac
ꝯpoĩta fuu̾it. anteriores zenim
casus suo marte discurrere ꝯcecli¬
mꝰ. hec oĩã ad uos patres ꝯ scͥpti
diximꝰ ẽẽ sanctienta ut iremini
maneat in cognitus nrĩ beniuo¬
lentie labor s ectictiꝰ ex sollẽpni¬
tate anrĩs magistratib ꝓpositis.

Expanded text:
tes. Locum autem huic legi constituimus in his defunctorum elogiis, quae posthac composita fuerint: anteriores etenim casus suo marte discurrere concedimus. Haec omnia ad vos, patres conscripti, duximus esse sancienda, ut nemini maneat incognitus nostrae benivolentiae labor, sed edictis ex sollemnitate a nostris magistratibus propositis
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris us ad t̃tiu gradũ siscͥp¬
ti fuerant yr̃cles. suũ impone̾ iu¬
gu erubuit. iis antiquu ĩ tactũ
eĩs ꝯseruãs. nos oĩb nrĩs subiectis
sine differentia ꝑ soãꝵ ꝯ cedimus.
Cum igͥ matiam ⁊ exordrũ caduco¬
ruz lex papia ab aditioĩb q̃ circa d̾¬
functoꝵ hereclitates ꝓceclebant.
sũpsit. ⁊ idõ nõ amorte testatoiͣs
s ab aꝑtura tabulaꝵ dies cedere
legatoꝵ se̾natꝰ ꝯsulta q̃ circa legĩ
papiã introtucta sũt. ꝯcesserũt
ut ꝙ ĩ mechio deficiat. hoc caducu
fiat. pͥmũ hoc corrigentes: ⁊ anti¬
quũ statu renouantes. sancsimꝰ
om̃s habere licentiã amorte testa

Expanded text:
testatoris usque ad tertium gradum, si scriptestatoris usque ad tertium gradum, si scripti fuerant heredes, suum imponere iugum erubuit antiquum intactum esine differentia personarum concedimus. Cum igitur materiam et exordium caducorum lex Papia ab aditionibus, quae circa defunctorum hereditates procedebant, sumpsit et ideo non a morte testatoris, sed ab apertura tabularum dies cedere legatorum senatus consulta, quae circa legem Papiam introducta sunt, concesserunt, ut, quod in medio deficiat, hoc caducum fiat, primum hoc corrigentes et antiquum statum revocantes sancimus omnes habere licentiam a mor
Abbreviated transcription (Latin):
caducoꝵ ex bellis ortam ⁊ dis.
Actam ciuilib q̃ inse ppłs io¬
maniis mouebat. necessariũ dux¬
imus patres ꝯ scͥpti inꝑacificis no¬
reclutere. ut ꝙ belli calamitas in¬
troduxit. hoc pacis lenitas sopiret
⁊ quẽ ad modn ĩ multis capitulis:
lex papia ab anteriorib pͥncipib
ementam fuit. ⁊ ꝑ desuetudĩẽ
obolita. ita ⁊ a nobis cura catco¬
ru obseruatioẽ in uidiosu suũ
anuitat uigorẽ. qu̾i ⁊ ipĩs prudẽ¬
tissimis iuris displicuit. multas ĩ¬
uenientib uias ꝑ quas caducum
ne fieret c̾ s ⁊ ipĩs testam̃toꝵ ꝯdito¬
rib sic grauissima caducoꝵ obsẽua¬
tio uisa ẽ. ut s b̾stitutioẽs introdu¬
cerẽt. ne fiat caduca ⁊ si factast
apd̾̃ certas ꝑsoãs recurrere dispone¬
rent. uias recludentes ⁊ quas iex
ꝙ ant eã in oĩb simpliciter u̾sibã¬
tur. suis machinatiõĩb ⁊ ãgustiis
circũ clutẽs. ĩ solis pare̾tib ⁊ libĩs

Expanded text:
caducorum ex bellis ortam et auctam civilibus, quae in se populus Romanus movebat, necessarium duximus, patres conscripti, in pacificis nore, ut, quod belli calamitas introduxit, hoc pacis lenitas sopiret. Et quemadmodum in multis capitulis lex papia ab anterioribus principibus emendata fuit et per desuetudinem abolita, ita et a nobis circa caducorum observationem invidiosum suum amittat vigorem, qui et ipsis prudentissimis viris displicuit, multas invenientibus vias, per quas caducum ne fieret. 1a . Sed et ipsis testamentorum conditoribus sic gravissima caducorum observatio visa est, ut et substitutiones introducerent, ne fiant caduca et, si facta sint, apud certas personas recurrere disponerent, vias recludentes, quas lex quod ante eam in omnibus simpliciter versabatur, suis machinationibus et angustiis circumcludens solis parentibus et liberis
Abbreviated transcription (Latin):
tez. falcidie repetitioe uti qr uide¬
tur uoluntatẽ testatoris seꝗ iube¬
m̾ hoc simili modo firmũ habĩ:
si cautioẽm sr̃ integra legatoꝵ so¬
lutioe feciͣt. ꝙ ueterib legib in
ambiguitate teductũ ẽ. in utroq
⁊ enĩ casu. id ẽ siue soluerit. siue

Expanded text:
tem Falcidiae repetitione uti, quia videtur voluntatem testatoris sequi, iubemus hoc simili modo firmum haberi, et si cautionem super integra legatorum solutione fecerit: quod veteribus legibus in ambiguitatem deductum est. In utroque etenim casu, id est sive
Abbreviated transcription (Latin):
Sip̃dioꝵ dotis apudte iure
manentis instrum̃ta u̾bis p̃caruᷤᷤ
ł testam̃to ł codicillis uxor tͥ da¬
ri mandauit eiꝰ mticiu succes¬
sares iipłe ꝯpelluntur. cũ n¬

Expanded text:
iorum dotis apud te iure remanentis instrumenta verbis precariis vel testamento vel codicillis uxor tibi dari mandavit, eius iudicium successores implere compellentur, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
partib ꝯ sistat. aliis coheredib cu
suo grauamine ꝓhereditaria pãte
etiã si iã defuncti sũt adquiratur.
̃.s hoc nolentib ipo iure ad crescat᷑
si suas portiones iã agnouerũt. cu
sit ab surdũ eiꝰtẽ hereclitatis par¬
tẽ quidẽ agnosce̾ partẽ uoͣ respue̾.¬

Expanded text:
partibus consistat, aliis coheredibus cum suo gravamine pro hereditaria parte, etiamsi iam defuncti sunt, adquiratur 10b . Et hoc et nolentibus ipso iure adcrescat, si suas portiones iam agnoverint, cum sit absurdum eiusdem hereditatis partem quidem agnoscere, partem vero respue
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pͥus trecentos octoginta solidoᷤ
cuidã ꝑ soluat. ł aliam quãtita¬
tẽ que deminuere falcroie ratio¬
nẽ põt. sancsimꝰ hrẽclẽ si adiei̾t
legis falcidie bñficio sustentatu
repleri quidẽ ꝙ ad falcidiã de ẽ.
⁊ priꝰ eo dato ł retento: siue u¬
na datioẽ que celebrari fueiͣt di
sposita. siue in multas diuidit᷑
ꝑ soãs p̃fate legis im mutilatu
habere bñticium. si enĩ cũ mõtis
causa donatio ꝓcecdat. ⁊ hec modũ
legis falcidie excedat. heres postad¬
ditioẽ repetit eam pecunia q̃ ultͣ

Expanded text:
nisi prius trecentos octuaginta solidos cuidam persolvat vel aliam quantitatem, quae diminuere Falcidiae rationem potest, sancimus heredem, si adierit, legis Falcidiae beneficio sustentatum repleri quidem quod ad Falcidiam deest, et prius eo dato vel retento  sive una datio est, quae celebrari disposita fuerit, sive in multas dividitur personas praefatae legis immutilatum habere beneficium. Si enim, cum mortis causa donatio procedat et haec modum legis Falcidiae excedat , heres post aditionem rep
Abbreviated transcription (Latin):
cum certi uiriᷤ sit.⁊ ĩstitutombris
⁊ legatis ⁊ fidĩ ꝯmissis⁊ mortis cã
donanõib posse substitui. ¶ S ut
manifestetur. ꝓqua parte manie
aportet. hoc ꝙ fui̾t defectu apd
eos exͥ quib sit derelictũ. sancsimꝰ
si quid ad herecles luctu ꝑ ueniat.
.⁊ ꝓparte hereclitaria fieri eiꝰ di¬
stributiõe cũ ⁊ ab ipis simili mͦ
ab uno ł excertis heredib fuert

Expanded text:
cum certi iuris sit et in institutionibus et legatis et fideicommissis et mortis causa donationibus posse substitui Sed ut manifestetur, pro qua parte manere oportet hoc, quod fuerit defectum, apud eos, ex quibus sit derelictum, sancimus, si quidem ad heredes lucrum perveniat, pro parte hereditaria fieri eius distributionem, cum et ab ipsis simili modo, ab uno vel ex certis here
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Si ut allegas pat̃ tuus eã põ¬
tioẽm ex qua te fecit herecdẽ. frĩb
tuis restituere iussit. certisq spe¬
tieb: ꝓ falcidia p̃cepit ẽẽ ꝯtentã.
auxilii legis falcioie ꝙ ĩ ploras
apd̾ suũ iudicẽ. nõ ꝓhiberis flas¬

Expanded text:
 Si, ut adlegas, pater tuus eam portionem , ex qua te fecit heredem, fratribus tuis restituere iussit certisque speciebus pro Falcidia praecepit esse contentam, auxilium legis Falcidiae, quod imploras, apud suum iudice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si pene tp̃s ꝯpleui̾nt iã ex om̃i
uncło ex soluti ⁊ qĩ ad pͥstinã ł
simplicẽ. seruitutis ꝯditioe reci¬
acti ⁊ libertatẽ ⁊ si qua testam̃tiꝰ
dnõꝵ illo tp̃r defũctoꝵ accepert̃
sine ulla q̃stioẽ pene p̃territe cõ¬

Expanded text:
 omni vinculo exsoluti et quasi ad pristinam vel simplicem servitutis condicionem redacti et libertatem et si qua testamentis dominorum illo tempore defunctorum acceperunt, sine ulla quaestione praeteritae po
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃ Serui qui monetatios adu¬
lterinã monetã clã destituis scele¬
rib ex̾centeᷤᷤ ĩ pblic̃ detłint ciuitate
romana donentur. ut eoꝵ dm̃ p̾¬
tiu afisco ꝑcipiant.

Expanded text:
m. Servi, qui monetarios adulterinam monetam clandestinis sceleribus exercentes detulerint, civitate Romana donantur, ut eorum domini pretium a fisco percipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
d Diffamari statũ in genuoꝵ. seu
errore seu malignita quoredã ꝑ¬
iniquu ẽ. p̃sertimẽ tofirmes
tum ate uocitasse diu̾sa partẽ ũ
ꝯ tradictioẽs face̾t fide fensionib
suis ꝯfide̾t. un ꝯstat merito rec¬
tore ꝓ nuĩcie ꝯ motũ allegationib
tuis senͣtentiã declisse. ne deceto
ĩ qͣiuetuclinẽ sustineres. Si igit᷑
aduc diu̾sa pars ꝑseiierat ĩeitez
obstinatioẽ aditus p̃ses ꝓuĩcie ab

Expanded text:
 Defamari statum ingenuorum seu errore seu malignitate quorundam periniquum est, praesertim cum adfirmes tum a te vocitasse diversam partem, ut contradictionem faceret, si defensionibus suis confideret. Vnde constat merito rectorem provinciae commotum adlegationibus tuis sententiam dedisse, ne de cetero inquietudinem sustineres. Si igitur adhuc diversa pars perseverat in eadem obstinatione, aditus praeses provinciae ab
Abbreviated transcription (Latin):
rede s alegataĩo uł fidĩ ꝯmissaĩo te¬
stator rogaui̾t libertatẽ ĩ poni sic ꝯ¬
enĩ iusto timore herecdes łlegatarii
uł fidĩ ꝯ missarii ꝑtẽriti ⁊ uolũta¬
tẽ testatoris ad ĩplere ꝓcurent. et
sibi nõ ex omĩu libertate quãda
afferri patiant᷑ ucturã ꝙ si recla¬
maui̾t sibi tale dispendiu ĩ putẽt
nõ ex nrã lege s ex sua lugentes ĩ¬
s̾ Cum ꝗtã sẽtͥuũ suũ ita legaũ
ut legataris lib̾tatẽ ei ĩ poĩt ⁊ he¬
res ad huiꝰ moĩ legato ĩ ꝓbe u̾satus
seriũ tare legatario dedignatus ẽ.
ut ⁊̃ lite pulsetur. ⁊ nidex ñiip.¬
s in exstimatioẽ litis ꝯdẽpnatioẽm
ꝓferat. uetͣnͣs uiris int̃pretes dubi¬
tabant nequid obstacłi libertati
exhac causa ꝓceclat. ⁊ si placui̾t eã¬
dẽ deberi libe̾tatẽ. aquo dãda ẽ. u¬
tru ne abberede analegatario.
si heres ĩ ponat lib̾tatẽ an legatariꝰ
ꝙ expecuniaria ꝯdẽptioe accẽp̃ fir¬

Expanded text:
rede, sed a legatario vel fideicommissario testator rogaverit libertatem imponi. Sic etenim iusto timore heredes vel legatarii vel fideicommissarii perterriti et voluntatem testatoris adimplere procurent et sibi non ex omnium libertate quandam adferri patiantur iacturam. quod si reclamaverint, sibi tale dispendium imputent, non ex nostra lege, sed ex sua lugentes in Cum quidam servum suum ita legavit, ut legatarius libertatem ei imponat, et heres ad huiusmodi legatum improbe versatus servum dare legatario dedignatus est, ut etiam lite pulsetur, et iudex n in aestimationem litis condemnationem proferat: veteris iuris interpretes dubitabant, ne quid obstaculum libertati ex hac causa procedat et, si placuerit eandem deberi libertatem, a quo danda est utrumne ab herede an a legatario, et si heres imponat libertatem, an legatarius, quod ex pecuniaria condemnatione accepit, fir
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenui nascũtur. libẽtini
manumissiõe tm̃ ꝯ stituũt᷑. pat¬
tum aũt nec seruis nec libertinis
in genuitatẽ asignat. nec his qui
mis actioĩ nõ ꝯsenserũt quioquã
p̃ iudicari põt.¬
s̾. Nl. bertina matre ꝓcreatã in
genuus nasci natalib euidentis
ac matiifestissummi uiris ẽ. cu igit᷑
te matre libertina editã d̾ m̃ ab o¬
stib captã postliminio reu̾sa ꝓ¬
ponas. ⁊ nc̃ tibi seruitutis mouĩ
questioẽ ꝯ sequẽs est adiri p̃sidem
ꝓuincie qui de causa libaͣli cogno¬
scet uire laturus sentẽtiã sciens
uitatẽ reu̾sis d̾ statu pͥstino quic
celantos natales ĩ genuis si mutẽ¬
tĩir. minime nocẽt. natosq licet᷑
ĩ ministeriõ seruitutis libe̾ ꝯditio¬
nis nõ seruos possessio s status ĩ ge¬
nuos edi ꝑficit.
S̾ Si ur̃a possessioe nullus p̃ce¬
ssit tiͣtulus. s ĩgenui ꝯstituti oꝑas
mercede placita locastis. nec statui
ꝗcquã ur̃o derogatu ẽ nec ad cõ¬

Expanded text:
Ingenui nascuntur, libertini manumissione tantum constituuntur: pactum autem nec servis nec libertinis ingenuitatem adsignat nec his, qui transactioni non consenserunt, quicquam praeiudicare potest. S. genuis nasci natalibus evidentis ac manifesti iuris est. Cum igitur te matre libertina editam, dehinc ab hostibus captam postliminio reversam proponas et nunc tibi servitutis moveri quaestionem, consequens est adiri praesidem provinciae, qui de causa liberali cognoscet iure laturus sententiam, sciens vitatem reversis de statu pristino quicqcelandos natales ingenuis si mutentur, minime nocet, natosque, licet in ministerio servitutis, liberae condicionis non servos possessio, sed status ingenuos ediSi vestram possessionem nullus praecessit titulus, sed ingenui constituti operas mercede placita locastis, nec statui quicquam vestro derogatum est nec ad con
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to manumissu ẽẽ dicas. a¬
pud suos iudices causa age̾ debes.
si tm̃ iuistũ ꝯtradictorẽ habes id ẽ
eu qui se patronũ tuũ eẽ dic̃. me¬
mor senatu censuisse. ut ꝗ post n¬
manumissioe originẽ repetiei̾nt.
ea q̃ de dõmo manumissoris hñt. ibi
relinquãt. ĩ qua cã etiã legata ut
liberto dara eẽ. iuris prudentibus
placuit.
rum subp̃tus. n seruitutis obseꝗ¬
um faciunt anͣcilla n: matranis¬
sio libertina.
numissa postei in genuã sollẽpni¬
t̾er  ꝯͣ stitit. statuq eiꝰ iuste sentẽ¬
tie tuetur auctoritas. filios eĩ quã
cũ ꝑitiorib tractatu habuisses fa¬
cile cogriosceres.

Expanded text:
testamento manumissum esse dicas, apud suos iudices causam agere debes, si tamen iustum contradictorem habes, id est eum, qui se patronum tuum esse dicit, memor senatum censuisse, ut, qui post manumissionem originem repetierint, ea quae de domo manumissoris habent ibi relinquant. In qua causa etiam legata ut liberto data esse iuris prudentibus placuit Arum sumptus neque servitutis obsequium faciunt ancillam neque manumissio libertinam.numissam postea ingenuam sollemniter constitit statumque eius iustae sententiae tuetur auctoritas, filios eius quamcum peritioribus tractatum habuisses, facile cognosceres.
Abbreviated transcription (Latin):
lut libeꝵ te penes se habuisse mi¬
nisteriu licet ĩ actu longi tp̃ris
ẽẽ ꝯstat. nataliu ueritas uõ tu¬
et᷑. nã qui seruitutis mouerat
q̃stionẽ apd̾ acta cause renũtiãdo
ad ĩ genuitas ꝓbatiõe. nec noceͣ

Expanded text:
lut liberum te penes se habuisse, ministerium, licet in actu longi temporiesse constat, natalium veritas vos tuetur. nam qui servitutis moverat quaestionem, apud acta causae renuntiando ad ingenui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari pot̃ libertas tuta nõ u̾alet s
si peciia is quẽ paiͣdẽ tuĩt appellas
ẽptori decłĩt ⁊ ab eo recdẽptus.ad li¬
bertatẽ ꝑductus est nichil uidetur
bonis de fuisse eiꝰ ꝗ fisci debitor dr̃.¬
mp Det frõi ꝯmissariã libertatẽ
apuꝑilla sua seruis debitã tu torẽm
posse prãre certi iuris est unde si

Expanded text:
libertas data, non valet. sed si pecuniam is, quem patrem tuum appellas, emptori dederit et ab eo redemptus ad libertatem productus est, nihil videtur bonis defuisse eius, qui fisci debitor d Nec fideicommissariam libertatem a pupilla sua servis debitam tutorem posse praestare certi iuris est. unde si
Abbreviated transcription (Latin):
cipio alieno. siquitẽ abhis uidici¬
b ĩ petrabr᷑ quib darpoi ius est.
sine ulla trepitatiõe pene facilis
dissolutio ẽ. si uõ ibentib nobis
quicquã lege actu ẽẽ doceatur.
⁊ nõ dñs ut alienũ mancipiu ma
qui ĩ ꝯspectu nr̃o libertatẽ mõst̃br̾¬
tate ꝑtinet restituto. is qui mã¬
cipiu alienũ fallendo pͥticipis ꝯ¬
scientiã. manumisit. mãcipia duo
cogat᷑ dño eiꝰ tare huiꝰ moĩ sexus
etatis atq artis cuiꝰ ꝯstitiͣt ẽẽ ma¬
numissu. ⁊ aliãtria fisco eadez
ratioẽ similia q̃ m̾ulta nõ semꝑ
ĩ ponit᷑. s potĩ ꝯ quiescat. si forte
manumissus ĩ ferẽtẽ sibi q̃stioe
status obiecta legitima p̃scͥptio¬
ne potuit excluteͣ. cũ sibi ãmi¬
ssi mancipii dãpna debeat ĩ pu¬
tare qui ĩ ꝑnicie sia gesta taci¬
turnitate firmauerit.

Expanded text:
cipio alieno, si quidem ab his judicibus impetrabitur, quibus dandi jus est, sine ulla trepidatione poenae facilis dissolutio est. Si vero jubentibus nobis quicquam lege actum esse doceatur, et non dominus, ut alienum mancipium qui in conspectu nostro libertatem monstrtatem pertinet restituto is, qui mancipium alienum fallendo principis conscientiam manumisit, mancipia duo cogatur domino eius dare, cuiusmodi sexus, aetatis atque artis constiterit esse manumissum, et alia tria fisco eademque ratione similia. Quae multa non semper inponitur, sed potius conquiescit, si forte manumissus inferentem sibi quaestionem status obiecta legitima praescriptione potuerit excludere, cum sibi amissi mancipii damna debeat inputare, qui in perniciem suam gesta taciturnitate firmaverit.