comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dissonos clamores instruit. ut tꝑs
locusq patitur. & quacũq adiri
audiri potest adhortatur. ac stare
ac pugnare iubet: Nec enim in deuo¬
tis. aut imploratione dm̃. s ui ac uir¬
tute euadendum eẽ ꝑ medias acies fer-¬
ro uiam fieri. & quo timoris minus
sit. eo minus ferme ꝑiculi ẽẽ: Ceterũ
p̃strepitu ac tumultu. nec consilium
nec imꝑium accipi poterat: Tantũq
aberat : ut sua signa atq ordinem. s
locum nosseret. ut uix ad arma capi¬
enda. aptandaq pugne cõpeteret ani¬
mus. oppͥmerenturq quidã onerati
magis. his ꝗͣtecti: E erat in tanta ca¬
ligine maior usus aurium. ꝗͣ ocłoꝵ
ad gemitus uulnerũ ictusq corꝑm
aut armoꝵ.⁊ mixto strepentium pa¬
uentiumq clamore. circũferebant
ora oculosq. Alii fugientes pugnã¬
tium globo illati ħebant. alios rede¬
untes in pugnã auertebat fugientiũ
agmen: Deinde uͥ in om̃is partis ne¬
quicꝗͣ impetus facti. ⁊ ab lateribus

Expanded text:
dissonos clamores, instruit ut tempus dissonos clamores, instruit ut tempus locusque patitur, et quacumque adire audirique potest, adhortatur ac stare ac pugnare iubet: nec enim inde uotis aut imploratione deum sed ui ac uirtute euadendum esse; per medias acies ferro uiam fieri et quo timoris minus sit, eo minus ferme periculi esse. ceterum prae strepitu ac tumultu nec consilium nec imperium accipi poterat, tantumque aberat ut sua signa atque ordines et locum noscerent, ut uix ad arma capienda aptandaque pugnae competeret animus, opprimerenturque quidam onerati magis iis quam tecti. et erat in tanta caligine maior usus aurium quam oculorum. ad gemitus uolnerum ictusque corporum aut armorum et mixtos strepentium pauentiumque clamores circumferebant ora oculosque. alii fugientes pugnantium globo inlati haerebant; alios redeuntes in pugnam auertebat fugientium agmen. deinde, ubi in omnes partes nequiquam impetus capti et ab lateribus
Abbreviated transcription (Latin):
lacu ac montib ẽent: Flaminius cũ
pͥdie solis occasu ad lacum ꝑuenisset
in explorato: postero die uix dũ satis
certa luce angustiis suꝑatis. postꝗͣ
in patentiorem campum padi agm̃
cepit. id tm̃ hostium gõ exaduerso
erat consperit ab tergo. ac suꝑ caput
decepte insidie: Penus uͥ id qd̃ peti¬
erat clausum lacu montib. ⁊ circum¬
fusum suis copiis habuit hostem: sig¬
num omnib dat simul inuadendi:¬
lacu nebula. campo ꝗͣ montib den¬
sior sederat. agminaq hostiũ ex plu¬
rib uallib ipsa inter se satis conspec¬
ta. eoq magis pariter decurrerent:¬
Romanus clamore plus undiq: orto
ꝗͣ satis cerneret. se circũuentum esse
sensit: Ꝙ ante in frontẽ lateraq pug¬
nari ceptum ẽ. ꝗͣ satis instrueretur
acies: aut expediri arma. stringiq
gladii possent: Consul ꝑculsis õib
ipse satis ut intrepida impauidus t᷑¬
batos ordines. uertentes. se quoq ad

Expanded text:
lacu ac montibus essent. Flaminius cum lacu ac montibus essent. Flaminius cum pridie solis occasu ad lacum peruenisset, inexplorato postero die uixdum satis certa luce angustiis superatis, postquam in patentiorem campum pandi agmen coepit, id tantum hostium quod ex aduerso erat conspexit: ab tergo ac super caput deceptae insidiae. Poenus ubi, id quod petierat, clausum lacu ac montibus et circumfusum suis copiis habuit hostem, signum omniblacu nebula campo quam montibus densior sederat agminaque hostium ex pluribus collibus ipsa inter se satis conspecta eoqRomanus clamore prius undique orto quam satis cerneret se circumuentum esse sensit, et ante in frontem lateraque pugnari coeptum est quam satis instrueretur acies aut expediri arma stringique gladii possent. consul perculsis omnibus ipse satis ut in re trepida impauidus, turbatos ordines, uertente se quoque ad
Abbreviated transcription (Latin):
merem gerere uetant: Abi nuntia
effodiant signum. si ad conuellendũ
manus p̃ metu obtorpuerit: Incedẽ
inde: aginen cepit: Primorib suꝑ¬
ꝗͣ qõ dissenserant ab consilio territis
etiam duplici ꝓdigio. milite inuulgꝰ
leto ferotia ducis cũ spem magis ipsã
ꝗͣ causam spei intueretur.: Hannibal
qd̃ agri est inter concordanã urbem
trans ymennumq lacum omni clade
belli ꝑuastat. qua magis ira hosti ad
uindicandas sotroꝵ miurias acuit:
ẜiam ꝑuenerant ad loca nata insidiis.
uͥ maxime montes chortonenses intra¬
symennum subit. uia tm̃ interest
ꝑangusta. uel adipsum de industͥa
relicto spacio. deinde paulo latior
patescit campus: inde colles adinsur¬
gunt: Ibi castra in aꝑto locat: uͥ ipse
cum affris mͦ hispanisq consideret:
Baliares. ceteramq leuem armat᷑am
post montis circum ducit equites
ad ipsas fauces saltus tumulis apte
tegentib locat. ut uͥ intrassent roma¬
ni obiecto equitatu clausa omnia

Expanded text:
me rem gerere uetant? abi, nuntia, me rem gerere uetant? abi, nuntia, effodiant signum, si ad conuellendum manus prae metu obtorpuerit'. incedere inde agmen coepit primoribus, superquam quod dissenserant ab consilio, territis etiam duplici prodigio, milite in uolgus laeto ferocia ducis, cum spem magis ipsam quam causam spei intueretur. Hannibal quod agri est inter Cortonam urbem Trasumennumque lacum omni clade belli peruastat, quo magis iram hosti ad uindicandas sociorum iniurias acuat; et iam peruenerant ad loca nata insidiis, ubi maxime montes Cortonenses in Trasumennum sidunt. uia tantum interest perangusta, uelut ad <id> ipsum de industria relicto spatio; deinde paulo latior patescit campus; inde colles adsurgunt. ibi castra in aperto locat, ubi ipse cum Afris modo Hispanisque consideret; Baliares ceteramque leuem armaturam post montes circumducit; equites ad ipsas fauces saltus tumulis apte tegentibus locat, ut, ubi intrassent Romani, obiecto equitatu clausa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnanda. ceteris omnib in consi¬
lio salutari. ꝗͣ speciosa suadentib col¬
legam expectandum: ut comunctis
exercitib cõmuni animo consilioq
rem gererent: interim equitatu au¬
xiliisq leuium armoꝵ ab effusa p̃dan¬
di licentia hostem cohibendũ ratus se
menia. sedeamus inquit: Hic enim
patria & penates sunt: hannibal emis¬
sus emanib ꝑpoplẽtur italiã uastan¬
doq & urendo omĩa ad romana me-¬
nia ꝑueniat: nec ante nos hinc mo¬
uerimus ꝗͣ sicut olim camillũ ab ue¬
hios .c. flaminiũ ab arretio partes
acciuerint: Hec simul increpans. cũ
ocius signa conuelli iub̃et. ⁊ ipse in
equum insiluisset : equus repente
corruit. consulemq lapsum suꝑ cap̃
effudit: Cerritis omnib qui circa
erant. uelut fedo omine incipiende
rei: insuꝑ nuntiatur signum omni
ui moliente signifero conuelli neqͥre.
conuersus ad nuntium. ñ litteras
quoq inqͥt ab senatu affers. que

Expanded text:
oppugnanda, ceteris omnibus in consioppugnanda, ceteris omnibus in consilio salutaria magis quam speciosa suadentibus: collegam exspectandum, ut coniunctis exercitibus communi animo consilioque rem gererent, interim equitatu auxiliisque leuium armorum ab effusa praedandi licentia hostem cohibendum,—iratus se moenia sedeamus' inquit, 'hic enim patria et penates sunt. Hannibal emissus e manibus perpopuletur Italiam uastandoque et urendo omnia ad Romana moenia perueniat, nec ante nos hinc mouerimus quam, sicut olim Camillum ab Ueiis, C. Flaminium ab Arretio patres acciuerint'. haec simul increpans cum ocius signa conuelli iuberet et ipse in equum insiluisset, equus repente corruit consulemque lapsum super caput effudit. territis omnibus qui circa erant uelut foedo omine incipiendae rei, insuper nuntiatur signum omni ui moliente signifero conuelli nequire. conuersus ad nuntium 'num litteras quoque' inquit 'ab senatu adfers quae
Abbreviated transcription (Latin):
lie fertilis etrusci campi. qui fesulas
inter arretumq iacent. frum̃ti ac pe¬
coris. & omniũ copie rerum opulenti:
Conful ferox ab consulatu priore: ⁊ ñ
mͦ legum. aut patrum maiestatis.
s ne deoꝵ quidẽ satis metuens. hanc
insitam ingenio eius temeritatẽ for¬
tuna ꝓspero ciuilib bellicisq reb
successu luerat: Itaq satis apparebat.
nec deos. nechomines consulentem
ferociter omĩa. ac p̃ppere acturum:
Quoq ꝓnior e̾ẽt in uicia sua: cogitare eũ
atq irritare penus parat: E leua re¬
licto hoste fesulas petens medio etrurie
agro p̃datum profectus. ꝗͣtam maxi¬
mam uastitatẽ potest cedib incendiisq
consuli ꝓcuil ostendit: flamminius
qui nec qͥeto quidẽ hoste ipse quie¬
turus erat: Tum uͦ postꝗͣ res socioꝵ
ante oculos ꝓpe suos ferri agiq uioit
suum dedecus. ratus ꝑ mecdiam iam
italiam. uagari. penum atq obsisten¬
te nullo ad ipsa romana menia ire

Expanded text:
liae fertilis, Etrusci campi, qui Faesulas liae fertilis, Etrusci campi, qui Faesulas inter Arretiumque iacent, frumenti ac pecoris et omnium copia rerum opulenti; consul ferox ab consulatu priore et non modo legum aut patrum maiestatis sed ne deorum quidem satis metuens; hanc insitam ingenio eius temeritatem fortuna prospero ciuilibus bellicisque rebus successu aluerat. itaque satis apparebat nec deos nec homines consulentem ferociter omnia ac praepropere acturum; quoque pronior esset in uitia sua, agitare eum atque inritare Poenus parat, et laeua relicto hoste Faesulas praeteriens medio Etruriae agro praedatum profectus, quantam maximam uastitatem potest caedibus incendiisque consuli procul ostendit. Flaminius, qui ne quieto quidem hoste ipse quieturus erat, tum uero, postquam res sociorum ante oculos prope suos ferri agique uidit, suum id dedecus ratus per mediam iam Italiam uagari Poenum atque obsistente nullo ad ipsa Romana moenia ire
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri posset : cumulatis in aquas
sarcinis. insuꝑ incumbebant ium̃toꝵ
itinere toto ꝓstratoꝵ passim acerui tm̃
qd̃ extaret aqua querentib ad quietẽ
parui tꝑris necessariũ cubile dabat:
pse hannibal eger oculis ex uerna pͥ¬
mum in temꝑie uariante calores frigo¬
raq elefanto qui unus suꝑfuerat:
quo altius ab aqua extaret uectus.
uigiliis ⁊ nocturno humore palustriq
celo grauante caput: E quia in eden¬
di nec locus nec tempus erat: altero
oculo capitur: Multis hominib ium̃¬
tisq fede amissis: cum tam̃ de paludib
emersisset. uͥ primum in sicco potuit
castra locat: Certumq p̃missos ex¬
ploratores habuit: exercitũ romanũ
circa arreti menia ẽẽ: Consulis deinde
consilia. atq animum ⁊ sitũ regionũ
itineraq. & copias atq cõmeatus expe¬
diendos ceteraq cognosse inrem erant
summa omĩa cum cura inquirendo
exequebatur: Regio erat in pͥmis ita¬

Expanded text:
inueniri posset, cumulatis in aqua inueniri posset, cumulatis in aqua sarcinis insuper incumbebant, <aut> iumentorum itinere toto prostratorum passim acerui tantum quod exstaret aqua quaerentibus ad quietem parui temporis necessarium cubile dabant. ipse Hannibal aeger oculis ex uerna primum intemperie uariante calores frigoraque, elephanto, qui unus superfuerat, quo altius ab aqua exstaret, uectus, uigiliis tamen et nocturno umore palustrique caelo grauante caput et quia medendi nec locus nec tempus erat altero oculo capitur. multis hominibus iumentisque foede amissis cum tandem e paludibus emersisset, ubi primum in sicco potuit, castra locat, certumque per praemissos exploratores habuit exercitum Romanum circa Arreti moenia esse. consulis deinde consilia atque animum et situm regionum itineraque et copias ad commeatus expediendos et cetera quae cognosse in rem erat summa omnia cum cura inquirendo exsequebatur. regio erat in primis Ita
Abbreviated transcription (Latin):
robor exercitus admixtus ipsoꝵ impe¬
dimentis. nec ubi consistere coactis ne¬
cessaria ad usus cdeessent. primosseire
iussit sequi gallos: ut io agminis me¬
dium ẽet nouissimos ire equites: M a¬
gonem inde cum expeditis numidis
cogere agmen. maxime gallos si tedio
laboris longeq uie ut ẽ mollis ad talia
gens dilab̾entur. aut subsisterent cohi¬
bentem: pͥmi qua mͦ preirent duces ꝑ
p̃altas fluuii. ac ꝓfundas uoragines.
haud stipe ne limo in mergentesq se ta¬
men signa sequebant᷑. G alli neq susti¬
nere se ꝓlapsi. neq adsurgere ex uora¬
ginib poterant. aut corpora animis
aut animos spe sustinebant: Alii fessa¬
egre trahentes menbra. alii ubi semel
uictis tedio animis ꝓcubuissent inter
iumenta et ipsa iacentia passim mori¬
entes: Marcimeq omniũ uigilie confi¬
ciebant ꝑ quatriduũ iam et tres noctes
tolerate. cum omnia optinentib aquis.
nichil uͥ in sicco fessa sternerent corpora

Expanded text:
robur exercitus—admixtis ipsorum imperobur exercitus—admixtis ipsorum impedimentis necubi consistere coactis necessaria ad usus deessent, primos ire iussit; sequi Gallos, ut id agminis medium esset; nouissimos ire equites; Magonem inde cum expeditis Numidis cogere agmen, maxime Gallos, si taedio laboris longaeque uiae—ut est mollis ad talia gens—dilaberentur aut subsisterent, cohibentem. primi, qua modo praeirent duces, per praealtas fluuii ac profundas uoragines, hausti paene limo immergentesque se, tamen signa sequebantur. Galli neque sustinere se prolapsi neque adsurgere ex uoraginibus poterant, neque aut corpora animis aut animos spe sustinebant, alii fessa aegre trahentes membra, alii, ubi semel uictis taedio animis procubuissent, inter iumenta et ipsa iacentia passim morientes; maximeque omnium uigiliae conficiebant per quadriduum iam et tres noctes toleratae. cum omnia obtinentibus aquis nihil ubi in sicco fessa sternerent corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Matroneq pecunia collata quantum
conferrent quinq cõmod̃ ẽẽt donũ
iunoni regine in aduentinũ ferreñ
lecti stermumq fieret. quȩ ⁊ ut lib̃¬
tine. & ipse inde feromȩ donũ daretur:
pecuniã ꝓ facultatib suis conferrent:
Hȩc uͥ facta decem uiri. ardee in foro ma¬
iorib hostiis sacrificarunt: postremo
decem libri iam mense ad edem sat᷑ni
rome immolatũ est. lecti ftermumq
imꝑatum. et eum lectum senatores sta¬
tuerunt. & conuiuiũ publicum ac ꝑ
urbem saturni. aliadiem ac noctem
clamantum. ppłsq eum diem festum
habere ac seruire in ꝑpetuum iussus:
Dum cum supplicandis rome distrahen¬
Doq dilectu dat oꝑam: hannibal ꝓfe-¬
ctus ex hib̃nis. qr iam flaminium con¬
sulem arretium p̃uenisse. fama erat
cum aliud longius ceterũ commodiꝰ
ostenderetur iter priorẽ uiam ꝑ palu¬
dem petit. qua fluuius arnus ꝑ eos
dies silito magis inundauerat. ad his¬
panos et affros & omne ueteram erat

Expanded text:
matronaeque pecunia conlata quantum matronaeque pecunia conlata quantum conferre cuique commodum esset donum Iunoni reginae in Auentinum ferrent lectisterniumque fieret, et ut libertinae et ipsae unde Feroniae donum daretur pecuniam pro facultatibus suis conferrent. haec ubi facta, decemuiri Ardeae in foro maioribus hostiis sacrificarunt. postremo Decembri iam mense ad aedem Saturni Romae immolatum est, lectisterniumque imperatum—et eum lectum senatores strauerunt—et conuiuium publicum, ac per urbem Saturnalia diem ac noctem clamata, populusque eum diem festum habere ac seruare in perpetuum iussus. dum consul placandis Romae dis habendoque dilectu dat operam, Hannibal profectus ex hibernis, quia iam Flaminium consulem Arretium peruenisse fama erat, cum aliud longius, ceterum commodius ostenderetur iter, propiorem uiam per paludes petit, qua fluuius Arnus per eos dies solito magis inundauerat. Hispanos et Afros—id omne ueterani erat
Abbreviated transcription (Latin):
scriptam: Mauors: telum suũ con¬
cutit: E ꝑ idem tꝑs rome signũ
martis. appia uia ac simulachra lu¬
poꝵ sudasse: E capue: speciẽ cȩli
ardentis fuisse. luneq inter ur¬
bem imbrem candentis: Inde
minorib etiam dicta prodigiis.
fides habita: Capras lanatas: qui¬
busdam factas: E gallinam in ma¬
re gallum in feminã sese uertisse.
His sicut erant nuntiata expositis:
Auctoribusq incuriam introdue¬
tis. consul de religione partes con¬
suluit: Decretum. ut ea ꝓdigia
partim maiorib hostiis. partim
lactantib procurarenturꝰ: et
uti supplicatio ꝑ triduum. ao¬
om̃ia puliunaria hab̾etur: C etera
cum decem uiri libros inspexissent:
ut ita fierent quemadmodũ cordi e̾ẽt
roꝵ monitu: Decretum ẽ ioui pͥmũ
donum fulmen aureum pondo. L
fieret iunoni. minerueq: ex argen¬
to dona darentur: E iunoni regine
in auentino. iunoniq sospite lanu¬
uii maiorib hostiis sacrificaretur:

Expanded text:
scriptam: 'Mauors telum suum conscriptam: 'Mauors telum suum concutit', et per idem tempus Romae signum Martis Appia uia ac simulacra luporum sudasse, et Capuae speciem caeli ardentis fuisse lunaeque inter imbrem cadentis. inde minoribus etiam dictu prodigiis fides habita: capras lanatas quibusdam factas, et gallinam in marem, gallum in feminam sese uertisse. his, sicut erant nuntiata, expositis auctoribusque in curiam introductis consul de religione patres consuluit. decretum ut ea prodigia partim maioribus hostiis, partim lactentibus procurarentur et uti supplicatio per triduum aomnia puluinaria haberetur; cetera, cum decemuiri libros inspexissent, ut ita fierent quemadmodum cordi esse <rorum monitu decretum est Ioui primum donum fulmen aureum pondo quinquaginta fieret, Iunoni Mineruaeque ex argento dona darentur et Iunoni reginae in Auentino Iunonique Sospitae Lanuui maioribus hostiis sacrificaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
uotis rite in capitolio nuncupatis
secum. nec priuatũ auspicia sequi:
nec sine auspiciis ꝓfectum in exter¬
no ea solo noua atq integra conci¬
ꝑe posse. Augebant metũ ꝓdigia
ex pluribus: simul locis nuntiata:
n sicilia militib aliquot spicula. in
sardinia audes in muro. cum eunti
ugilias equites scipionẽ quem ma¬
nu tenuerat arsisse: & littora crebͥs
ignib fulsisse. & scuta duo sangui¬
ne sudasse. ⁊ milites quosclã ictos
fulminib. & solis orbem minui
uisum. & preneste ardentes. lapide̾
celo cecidisse. ⁊ arpiis parmas in ce¬
lo uisas. pugnantemq cum luna
solem. ⁊ capene duas interdiu lu¬
nas ortas. & aquas ceretes sangui¬
ne mixtas fulsisse. fontemq ipsoꝵ
herculis cruentis manasse sparsũ
maculis. ⁊ in antu metentib cruen¬
tas in orbem spicas cecidisse: faler¬
nis celum fundi uelut magno ia¬
cta uisum quaq patuerit ingens
lumen effulcisse sortes sua sponte
ac tenuatas unamq excidisse ita

Expanded text:
uotis rite in Capitolio nuncupatis, uotis rite in Capitolio nuncupatis, secum ferre; nec priuatum auspicia sequi nec sine auspiciis profectum in externo ea solo noua atque integra concipere posse. augebant metum prodigia ex pluribus simul locis nuntiata: in Sicilia militibus aliquot spicula, in Sardinia autem in muro circumeunti uigilias equiti scipionem quem manu tenuerit arsisse et litora crebris ignibus fulsisse et scuta duo sanguine sudasse, et milites quosdam ictos fulminibus et solis orbem minui uisum, et Praeneste ardentes lapides caelo cecidisse, et Arpis parmas in caelo uisas pugnantemque cum luna solem, et Capenae duas interdiu lunas ortas, et aquas Caeretes sanguine mixtas fluxisse fontemque ipsum Herculis cruentis manasse respersum maculis, et in Antiati metentibus cruentas in corbem spicas cecidisse, et Faleriis caelum findi uelut magno hiatu uisum quaque patuerit ingens lumen effulsisse; sortes sua sponte attenuatas unamque excidisse ita
Abbreviated transcription (Latin):
iam ante conatus transcendere. ap¬
penninum intolerandis frigorib
et eum ingenti ꝑiculo moratus. ac
metu galli quos prede populatio¬
numq consciuerat spes: postꝗͣ pro
eo ut ipsi exalieno agro raꝑent. age¬
rentq suas terras sedem belli ẽẽ. p̃¬
miiq utriusq partis exercituum
hibernis uid̾ent. uertert retro
hannibalem. ab romanis odia pe¬
titusq ẽ sepe principũ insidiis :
ipsoꝵ inter se fraude eadem leuita¬
tẽ qua consenserant consensu incli¬
cantrum seruatus: & mutando nẽ
uestem. nc̃ tegumenta capitis. erro¬
re etiam sese ab insidiis munerat:
Ceterum hic quoq ei timor causa fuit
maturius mouendi ex hibernis:
martis: magistratũ inist: Ibi cum
de republica retulisset: redintegͣ¬
ta in .c. flaminiũ inuidia ẽ. duos
se cons. creasse. unum habere. Qd
enu illi iustum imꝑtum. qd̃ auspi¬
cium ẽẽt magistratus. to a domo
publicis pͥuatisq penatib latini fe¬
riis actis. sacrificio in monte ꝓfecto

Expanded text:
am ante conatus transcendere Appenninum intolerandis frigoribus et cum ingenti periculo moratus ac metu. Galli , quos praedae populationumque conciverat spes, postquam pro eo ut ipsi ex alieno agro raperent agerentque, suas terras sedem belli esse premique utriusque partis exercituum hibernis videre, verterunt retro in Hannibalem ab Romanis odia; petitusque saepe principum ipsorum inter se fraude, eadem leuitate qua consenserant consensum indicantium, seruatus erat et mutando nunc uestem nunc tegumenta capitis errore etiam sese ab insidiis munierat. ceterum hic quoque ei timor causa fuit maturius mouendi ex hibernis. Martiis magistratum iniit. ibi cum de re publica rettulisset, redintegrata in C. Flaminium inuidia est: duos se consules creasse, unum habere; quod enim illi iustum imperium, quod auspicium esse? magistratus id a domo, publicis priuatisque penatibus, Latinis feriis actis, sacrificio in monte perfecto,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ad penos hii ppłi. Atellanca latini
hirpini apuloꝵ pars samnites p̃ter pen¬
tros bruitii om̃s lucani p̃ter hos surren¬
tini & grecoꝵ om̃s ferme hora tarentini
meta pontini crothonensis. locriq. ex
his salpini om̃s galli: Nec tam̃ he clades
defectionesq socioꝵ mouerunt: ut pa¬
cis usꝗͣ mentio apito romanos fieret
neq aute consuł romã aduentũ. nec
postꝗͣ is rediit renouauitq memoriã
accepte cladis: Quo in tꝑre ipso adeo
magno animo ciuitas fuit: ut consuli
ex tanta clade cuiꝰ ipse causa maxima
fuisset redeunt.⁊ obuiam itum freq̃nt̃
ab om̃ib ordinib sit ⁊ grẽ acte. qd̃ cle
re publica ñ desꝑasset. qui carthaginen¬
sium ductor fiusset: nichil recusandum

Expanded text:
autem ad Poenos hi populi: Atellani, Calatini, autem ad Poenos hi populi: Atellani, Calatini, Hirpini, Apulorum pars, Samnites praeter Pentros, Bruttii omnes, Lucani, praeter hos Uzentini, et Graecorum omnis ferme ora, Tarentini, Metapontini, Crotonienses Locrique, et Cisalpini omnes Galli. nec tamen eae clades defectionesque sociorum mouerunt ut pacis usquam mentio apud Romanos fieret neque ante consulis Romam aduentum nec postquam is rediit renouauitque memoriam acceptae cladis; quo in tempore ipso adeo magno animo ciuitas fuit ut consuli ex tanta clade, cuius ipse causa maxima fuisset, redeunti et obuiam itum frequenter ab omnibus ordinibus sit et gratiae actae quod de re publica non desperasset; qui si Carthaginiensium duc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ .c. calpuriũ .⁊l. maniliũ. Tum demũ
ab cognato scriboni. tr. pł. de redim̃dis
capquis relatum ẽẽ. nec censuisse redim̃¬
dos natum. & nouos legatos tris ad han¬
nibalẽ reuertisse .x.ueteres remansisse
qõ ꝑ causam recognoscendi nomina cap¬
quoꝵ ad hannibalẽ ex itinere regressi
religiones sese exsoluissent. de his edendis
magna contentione actũ in senatũ ẽẽ
uictosq paucis sententiis qui dedendos
consuerint: Ceterũ ꝓximis censorib
adeo om̃ib notis ignominiisq confec¬
tos ẽẽ: ut quidam eoꝵ mortẽ sibi ipsi
extimplo consciuerint: ceteri ñ foro so¬
lum omni deinde uita s ꝓpe luce ac pu¬
blico caruerint mirari magis adeo dis¬
crepare int̾ auctores ꝗͣ qui ueri sit dis¬
cernere queas: Quanto autẽ maior cla¬
des suꝑiorib cladib fuerit. uel ea res
tum laborare cepit. nulla ꝓfecto alia de
re ꝗͣ qd̃ disꝑauerant de imꝑio: A efecere

Expanded text:
et C. Calpurnium et L. Manlium ; tum demum et C. Calpurnium et L. Manlium ; tum demum ab cognato Scriboni tribuno plebis de redimendis captiuis relatum esse nec censuisse redimendos senatum; et nouos legatos tres ad Hannibalem reuertisse, decem ueteres remansisse, quod per causam recognoscendi nomina captiuorum ad Hannibalem ex itinere regressi religione sese exsoluissent; de iis dedendis magna contentione actum in senatu esse uictosque paucis sententiis qui dedendos censuerint; ceterum proximis censoribus adeo omnibus notis ignominiisque confectos esse ut quidam eorum mortem sibi ipsi extemplo consciuerint, ceteri non foro solum omni deinde uita sed prope luce ac publico caruerint. mirari magis adeo discrepare inter auctores quam quid ueri sit discernere queas. quanto autem maior ea clades superioribus cladibus fuerit uel ea res tum labare coepit nulla profecto alia de re quam quod desperauerant de imperio. defecere
Abbreviated transcription (Latin):
quo sũma homines mouit: Quã nec e¬
rarrum exhaurire magna iam sũma
erogata in seruos ad militiã emendos
armandosq nec hannibalẽ maxime
huius cerei. ut fama erat egentẽ locu¬
pletari uolebant: Cum triste responsũ
ñ redimi capquos redditũ ẽẽt: nouusq
suꝑ ueterẽ luctus tot iactura ciuiũ adiec¬
tus e̾et: cum magnis fletib. questib le¬
gatos ad portã ꝓsecuti funt: unus ex his
doniũ abiit. qd̃ fallaci reditu in castra
iureiurando se ex soluisset: Qd uͥ innotu¬
it relatumq ad senatum ẽ. om̃s censue¬
runt comp̃hendend̃. & custodib publice
datis deducendũ ad hannibalem ẽẽ: Est¬
⁊ alia de captius fama decem pͥmos ue¬
nisse de eis. cũ dubitatũ in senatu ẽẽt
admitterent᷑ in urbem. necneita admis¬
sos ẽẽ: nec tam̃ his senatus daretur:
Morantib deinde longius omniũ spe.: alios
tris insuꝑ legatos uenisse .l. scribonium.

Expanded text:
quoque summa homines mouit, quia nec aequoque summa homines mouit, quia nec aerarium exhauriri, magna iam summa erogata in seruos ad militiam emendos armandosque, nec Hannibalem, maxime huiusce rei, ut fama erat, egentem, locupletari uolebant. cum triste responsum non redimi captiuos redditum esset nouusque super ueterem luctus tot iactura ciuium adiectus esset, cum magnis fletibus questibus legatos ad portam prosecuti sunt. unus ex iis domum abiit, quod fallaci reditu in castra iure iurando se exsoluisset. quod ubi innotuit relatumque ad senatum est, omnes censuerunt comprehendendum et custodibus publice datis deducendum ad Hannibalem esse. est et alia de captiuis fama: decem primos uenisse; de eis cum dubitatum in senatu esset admitterentur in urbem necne, ita admissos esse ne tamen iis senatus daretur; morantibus deinde longius omnium spe alios tres insuper legatos uenisse, L. Scribonium
Abbreviated transcription (Latin):
cũ omnia subsidia uite desunt. affectisq̃
fame uirib arma iam sustinere nequi¬
rent: necessitatib magis humanis ꝗ
armis uuict st̃: Orto sole. ab hostib¬
ad uallũ acessit ante sccd̃am horam. nullã
fortunã certaminis exꝑti tͣdidert̃ arma
ac seipsos: Hec uob ipsoꝵ ꝑbiouũ mili¬
tia fuit. cũ acie stare ac pugnare decue¬
rit cum in castra refugert cum ꝓ uallo
pugnandũ erat castra tradioerunt:
Neq in acie. neq in castris utiles: Quos
redimam: Cum erumꝑe castris oportet
cunctamini ac manets: Cõmanere castͣ
tutare armis necesse ẽ: ⁊ castra ⁊ arma
⁊ uos ipsos traditis hosti: Ego ñ magis
dos hannibali qui ꝑ medios hostis e cas¬
tris erũperunt. ac ꝑ summã uirtutem
se patr ie restituer̾t: Postꝗͣ manilius
dixit. quamꝗͣ patrũ quoq plerosq
captrui cognatione attingebant p̃ter ex¬
emplũ ciuitatis minime in capquos iã
inde antiquitus indulgentis pecunie

Expanded text:
cum omnia subsidia uitae deessent adfectisque cum omnia subsidia uitae deessent adfectisque fame uiribus arma iam sustinere nequirent, necessitatibus magis humanis quam armis uicti sunt. orto sole ab hostibad uallum accessum; ante secundam horam, nullam fortunam certaminis experti, tradiderunt arma ac se ipsos. haec uobis istorum per biduum militia fuit. cum in acie stare ac pugnare decuerat, cum in castra refugerunt; cum pro uallo pugnandum erat, castra tradiderunt, neque in acie neque in castris utiles. et uos redimam? cum erumpere e castris oportet, cunctamini ac manetis; cum manere <et> castra tutari armis necesse est, et castra et arma et uos ipsos traditis hosti. ego non magis dos Hannibali qui per medios hostes e castris eruperunt ac per summam uirtutem se patriae restituerunt.' postquam Manlius dixit, quamquam patrum quoque plerosque captiui cognatione attingebant, praeter exemplum ciuitatis minime in captiuos iam inde antiquitus indulgentis, pecuniae
Abbreviated transcription (Latin):
ex his qui ad cannas pugnauer̾t quẽ ha¬
berent. Ex militib .uii. armatoꝵ sexcenti
extitert̃ qui erumꝑe aud̃ent. qͥ in patͥam
lib̾i atq armati redirent. neq his .ui.¬
centa milia hostes obstitere Quã tutũ int̾
duarũ ppe legionũ agmninis futurũ censetꝰ
fuisse. hab̃etis hodie .xx. milia armatoꝵ
tes ne ipsi quidẽ dixerint ciues ẽẽ posst̃.
nͥ quis credẽ potest fuisse. ut erũpentib
qͥ nec erumꝑent obsistere conati sunt.
aut ñ inuid̾e eos cũ incolumitati tũ głe
illoꝵ. tum uirtutẽ parte. cum sͥ timorem
ignauiamq seruituts. ignominiose cau¬
sam ẽẽ sciant: maluert intentoriis laten¬
tes simul lucẽ atq hostem expectare. cũ
silentio hostis noctis erũpendi occasio
eẽt: Ad erũpendũ e castris defuit animꝰ.
ad tutandã fortit̾ castra animũ habuert᷑:
Dies noctesq ali qͦt obsessi arma seipsi tuta¬
t uallos sunt: tandẽ ultma ausi passiq

Expanded text:
ex iis qui ad Cannas pugnauerunt ciuem haex iis qui ad Cannas pugnauerunt ciuem haberet? ex milibus septem armatorum sescenti exstiterunt qui erumpere auderent, qui in patriam liberi atque armati redirent, neque his sescentis hostes obstitere; quam tutum iter duarum prope legionum agmini futurum censetis fuisse? haberetis hodie uiginti milia armatorum tes" ne ipsi quidem dixerint—ciues esse possunt? nisi quis credere potest aut adfuisse erumpentibus qui, ne erumperent, obsistere conati sunt, aut non inuidere eos cum incolumitati, tum gloriae illorum per uirtutem partae, cum sibi timorem ignauiamque seruitutis ignominiosae causam esse sciant. maluerunt in tentoriis latentes simul lucem atque hostem exspectare, cum silentio noctis erumpendi occasio esset. <at> ad erumpendum e castris defuit animus, ad tutanda fortiter castra animum habuerunt; dies noctesque aliquot obsessi uallum armis, se ipsi tutati uallo sunt; tandem ultima ausi passique,
Abbreviated transcription (Latin):
ad parentes. ad coniuges ac lib̾os facit.
Ut seruemini cdeest uob animꝰ.: qd̾ si morien
Si tot exempla uirtuts ñ mouent: mehil
umꝗͣ mouebit. Si tanta clades uilẽ uitã
ñ fecit: nulla faciet. ⁊ libi atq incolumes
desidante patriã immo desid̾ate dum
patria ẽ. dunciues eius estis desero. nc̃
ndesid̾atis deminitiis capite ab alienati ui¬
re ciurum serui carthaginensiũ facti p̃¬
cio reditur: estpo. eo unde ignatiia ac
nequita ab istis. P. semꝑniu̾m ciuẽ ur̃m
ñ audistis arma caꝑe. ac sequi se iubentem.
hannibalem post paulo audistis castra ꝓ¬
uiam istoꝵ accuso: cũ scelus possim accu¬
sare: Non enim mͦ sequi recusar̾t bene
monentẽ: s obfistere ac retinere conatift̃
ni strictis gladiis uirifortissimi mertis
sum mouissent: Prius in ꝗͣ .p. sempnio
ꝑ ciuium aginen: ꝗ̃ ꝑ hostium fuit erum¬
pendum: Hos ciues patria desid̾et. et
quoꝵ si ceteri similes fuissent. nennẽ hodie

Expanded text:
ad parentes, ad coniuges ac liberos facit. ad parentes, ad coniuges ac liberos facit. ut seruemini, deest uobis animus: quid, si moriendsi tot exempla uirtutis non mouent, nihil unquam mouebit; si tanta clades uilem uitam non fecit, nulla faciet. liberi atque incolumes desiderate patriam; immo desiderate, dum patria est, dum ciues eius estis. sero nunc desideratis, deminuti capite, abalienati iure ciuium serui Carthaginiensium facti. pretio redituri estis eo unde ignauia ac nequitia abistis? P. Sempronium ciuem uestrum non audistis arma capere ac sequi se iubentem; Hannibalem post paulo audistis castra prouiam istorum accuso, cum scelus possim accusare? non modo enim sequi recusarunt bene monentem sed obsistere ac retinere conati sunt, ni strictis gladiis uiri fortissimi inertes summouissent. prius, inquam, P. Sempronio per ciuium agmen quam per hostium fuit erumpendum. hos ciues patria desideret, quorum si ceteri similes fuissent, neminem hodie
Abbreviated transcription (Latin):
& confessis pugnando hostib. tumiictora
letis.⁊ ipsis plerisq regressis in castra sua
noctem ad erumpendũ lib̾am habuissent.
facere conati sunt. neq aliũ sequi uolue¬
runt: Nocte ꝓpe tota .p. sempniꝰ tudita¬
nus ñ destitit monere. adhortare eos dũ
paucitas hostũ circa castra dũ quies ac
silentrũ eẽt: dum nox inceptũ tegere poᷤ¬
set se ducẽ sequerent᷑ ante lucẽ ꝑuenire
in tuta loca in sotiorũ urbes posse. sic̃ auoꝵ
memoria. p. dequs. tr̃. intł. insamnios:
sic̃ nob̵ adolescentib pͥore punico bello eal¬
purnius flamina trecentis uoluntar iIs
cũ ad tumulũ eos capiendũ sitũ interꝰ
medios ducere hostis dixit: Moriamur
milites. & morte nr̃a eripiamꝰ: & obsidiõe
circũtientas legiones. Si hoc .p. semꝑnius
diceret. nec uros quid̃ necromanos uos
duceret. si nemo tante uirtittis extitisset
comes uiam ñ ad glam magis ꝗͣ ad salutẽ
ferentẽ demonstrar et duces in patriam

Expanded text:
sed cum fessis pugnando hostibus, tum uictoria sed cum fessis pugnando hostibus, tum uictoria laetis et ipsis plerique regressis in castra sua, noctem ad erumpendum liberam habuissent efacere conati sunt neque alium sequi uoluerunt. nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem peruenire in tuta loca, in sociorum urbes posse. si ut auorum memoria P. Decius tribunus militum in Samnio, si ut nobis adulescentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis uoluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostes, dixit "moriamur, milites, et morte nostra eripiamus ex obsidione circumuentas legiones", si hoc P. Sempronius diceret, nec uiros quidem nec Romanos uos duceret, si nemo tantae uirtutis exstitisset comes. uiam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat; reduces in patriam
Abbreviated transcription (Latin):
torquatus prisce. ac nunis dure. ut ple.¬
risq uidebatur seueritatis interrogatꝰ
sententiam. ita loquutus fertur: Si tam¬
tumm postulassent legati pro his qui
in hostium potestate sunt. ut redim̾en¬
tur: sine ullius insectatione eoꝵ breui
sententia ꝑegissem: Quio enim aliud ꝗͣ
admonendi eẽtis. ut morem traditum a
patrib necessario ad remmilitarem ex¬
timplo seruaretis: Nunc autẽ cum ꝓ¬
pe glati sint. qd̾ se hostib dederint p̃fer¬
riq ñ captis mͦ in acie ab hostib. s etam
is qui uenusiam canusiumq ꝑuenert:
atq ipsi. ẽ. terentio consuli equum cen
ta sunt ignorare patar: Atq utnam ħ
quȩ apud uos acturus sum canusii apud
ipsum exertitũ agerem optimũ testem
ignauie cuiusq & uirtitrs. aut unus
hic saltim adeẽt.p̃. semꝑpnius: Quẽ siist du¬
cem sequuti ẽẽnt milites. hodie in castrisro¬
manis ñ captiui in hostiũ potestate eẽnt:

Expanded text:
Torquatus , priscae ac nimis durae, ut pleTorquatus , priscae ac nimis durae, ut plerisque uidebatur, seueritatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur: 'si tantummodo postulassent legati pro iis qui in hostium potestate sunt ut redimerentur, sine ullius insectatione eorum breui sententiam peregissem; quid enim aliud quam admonendi essetis ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo seruaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis qui Uenusiam Canusiumque peruenerunt atque ipsi C. Terentio consuli aequum censta sunt ignorare patiar. atque utinam haec, quae apud uos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignauiae cuiusque et uirtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius , quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis non captiui in hostium potestate essent.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uita opus eẽ censeamus: cum in¬
digni ut redimeremur auobis uisi sumꝰ
redire romam ꝗͣ remissi a pyrro sine p̃¬
cio capti. s redire cum legats pͥmoribus
ciuitatis ad redimendos sese missis redeã
ego in patriam. trecentis numinis ñ
magis me fame piculum mouet. ne auob̃
damnati acrepulsi habeamꝰ: Neq enim
uos p̃cio peꝑcisse homines credent. Ubi
is finem fecit: ex tmplo ab ea turba que
in comitio erat clamor flebilis ẽ sublatus:
manusq ad curiam tendebant orantes.
ut sͥ liberos. frẽs. cognatos redderent:
Feminas quoq metus. ac necessitas in
foro ac turbe uiroꝵ immiscuerat: Sena¬
tus summotis arbitris consilii ceptus:
Ibi cum sentertis uariaretur. & alii redi¬
mendos de publico. alii nullam publice
impensam faciendam. nec ꝓhibendos
ex priuatore dimissi quib argentũ pre¬
sentiam deesset dandam ex erario pecuni¬
am mutuam. predibusq ac prediis ca¬
uendum popło censerent: tum t. manls

Expanded text:
nobis uita opus esse censeamus cum innobis uita opus esse censeamus cum indigni ut redimeremur a uobis uisi simus. rediere Romam quondam remissi a Pyrrho sine pretio captiui; sed rediere cum legatis, primoribus ciuitatis, ad redimendos sese missis. redeam ego in patriam trecentis nummis non magis me famae periculum mouet, ne a uobis damnati ac repulsi abeamus; neque enim uos pretio pepercisse homines credent.' ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus manusque ad curiam tendebant orantes ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent. feminas quoque metus ac necessitas in foro ac turbae uirorum immiscuerat. senatus summotis arbitris consuli coeptus. ibi cum sententiis uariaretur et alii redimendos de publico, alii nullam publice impensam faciendam nec prohibendos ex priuato redimi; si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cauendum populo censerent, tum T. Manlius
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ est. nec maiore p̃tio redimi possumꝰ
ꝗͣ hii emuntur: Nam si conferam nos
cum ilł iniuriam nomini romano faqã:
llio ⁊ iam intali consilio animadu̾tend̃
uelitis. qd̃ nullo nr̃o merito faciatis.
quin nos hosti relictur sitis. pyrro uide¬
licet qui uos hospitum numero capti¬
uos habuit. anbarbaro ac peno qͥ utrũ
auarior an crudelior sit uix existimari
potes: si uideatis cathenas squalorem
deformitatem ciuium nr̃oꝵ ñ minus ꝓ¬
fecto uos ea species moueat. ꝗͣ si ex altera
parte cernatis stratas cannensib cãpis
legiones ur̃as: Intueri potestis sollictu¬
dinem. & lacrumas in uestibulo curie
stantum cognatoꝵ nr̃oꝵ. expectantrũq
responsum ur̃m: Cum hii ꝑ nobis ꝓq
his qui absunt ita suspensi ac solliciti
sint quẽ censeqs animum ipsoꝵ ẽẽ: qͦꝵ
in discrimine uita lib̾tasq eẽt: si mechꝰ¬
sidius ipse in nos mittis hannibal contra
naturam suam ẽẽ uelit: nichil tamen

Expanded text:
noster est nec maiore pretio redimi possumus noster est nec maiore pretio redimi possumus quam ii emuntur; nam si conferam nos cum illis, iniuriam nomini Romano faciam. illud etiam in tali consilio animaduertendum uelitis, quod nullo nostro merito faciatis, cui nos hosti relicturi sitis. Pyrrho uidelicet, qui uos hospitum numero captiuos habuit? an barbaro ac Poeno, qui utrum auarior an crudelior sit uix existimari potest? si uideatis catenas, squalorem, deformitatem ciuium uestrorum, non minus profecto uos ea species moueat quam si ex altera parte cernatis stratas Cannensibus campis legiones uestras. intueri potestis sollicitudinem et lacrimas in uestibulo curiae stantium cognatorum nostrorum exspectantiumque responsum uestrum. cum ii pro nobis proque iis qui absunt ita suspensi ac solliciti sint, quem censetis animum ipsorum esse quorum in discrimine uita libertasque est? si, mediusfidius, ipse in nos mitis Hannibal contra naturam suam esse uelit, nihil tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam clade infamis ꝗͣ pauore ⁊ fuga pri¬
gna fuit: Canenses campos: acerui ro¬
manoꝵ corpoꝵ tegunt: Nec suꝑ sumus
pugne: nͥ in quib trucidandis & ferrũ
& uires hosti defecerunt: Sunt etiã de
nr̃is quidam. qͥ nec in acie quidẽ refu¬
gerunt. s p̃sidio castris relictis cũ castra
tradentur. in potestatẽ hostrum uenert:
Haud equidem ullius ciuis ⁊ cõmilitonis
fortune. aut conditionis inuideo. nec p̃¬
mendo alium me extulisse uelim. ne ilł
quidem nͥ ꝑnicitatis pedum. & cursus
aliqͦd p̃mium ẽ. qui pleriq mermes
ex acie fugientes. non pͥusꝗͣ uenusie aut
canuisi constiterunt. se nobis merito pre¬
tulerint. glatiq sint in se plusꝗͣ in nobis
militib utemini et nobis ⁊ iam ꝓnitioribꝰ
ꝓ patria. qd̃ beneficio ur̃o redempti.
atq in patriam restituti fuermus: Dile¬
ctum ex omni etate ⁊ fortuna habetis. uiii.
seruoꝵ audio armari. ñ minor numerꝰ

Expanded text:
non tam clade infamis quam pauore et fuga punon tam clade infamis quam pauore et fuga pugna fuit: Cannenses campos acerui Romanorum corporum tegunt, nec supersumus pugnae nisi in quibus trucidandis et ferrum et uires hostem defecerunt. sunt etiam de nostris quidam qui ne in acie quidem fuerunt sed praesidio castris relicti, cum castra traderentur, in potestatem hostium uenerunt. haud equidem ullius ciuis et commilitonis fortunae aut condicioni inuideo, nec premendo alium me extulisse uelim: ne illi quidem, nisi pernicitatis pedum et cursus aliquod praemium est, qui plerique inermes ex acie fugientes non prius quam Uenusiae aut Canusii constiterunt, se nobis merito praetulerint gloriatique sint in se plus quam in nobmilitibus utemini et nobis etiam promptioribus pro patria, quod beneficio uestro redempti atque in patriam restituti fuerimus. dilectum ex omni aetate et fortuna habetis; octo milia seruorum audio armari. non minor numerus
Abbreviated transcription (Latin):
deret finib romanis: Legatis capquoꝵ
senatus. ab dictatore datus ẽ: Quorum
fuisse captuos ꝗͣ nr̃e: Ceterũ nisi nobis
plus iusto nr̃a placet causa. non alii unꝗͣ
minus negligendi uobis ꝗͣ alios in hosti¬
um potestatem uenerunt: Non enim
in acie ꝑ tmorem arma tradidimus.
s cum ꝓpe ad noctem suꝑ stantes cumuł
tra recipimus nos: Diei reliquum ac
noctem insequentem fessi labore ac uul¬
nerib. uallum sumꝰ tutati: P ostero die
cum circumsessi ab exercitu uctore a qͣ
arceremur. nec ulla iam ꝑ confertos hos¬
tis erumpendũ spes e̾ẽt. necesse nefas
trucidatis aliquem ex cannensi pugna ro¬
manum militem restare: tum demum pa¬
ct sumus p̃cium qd̃ redempti dimitte¬
remur: Arma in quib nichil iam au¬
xilii erat hosti tradidimus. maiores quoq
acceꝑamus se agallis aurore demisse. et
patres ur̃os asꝑrimos illos ad conditionẽ
gallis ad heradeam cum pyrro utraq

Expanded text:
deret finibus Romanis. legatis captiuorum deret finibus Romanis. legatis captiuorum senatus ab dictatore datus est, quorumfuisse captiuos quam nostrae; ceterum, nisi nobis plus iusto nostra placet causa, non alii unquam minus neglegendi uobis quam nos in hostium potestatem uenerunt. non enim in acie per timorem arma tradidimus sed cum prope ad noctem superstantes cumulitra recepimus nos; diei reliquum ac noctem insequentem, fessi labore ac uolneribus, uallum sumus tutati; postero die, cum circumsessi ab exercitu uictore aqua arceremur nec ulla iam per confertos hostes erumpendi spes esset nec esse nefas trucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare, tunc demum pacti sumus pretium quo redempti dimitteremur, arma in quibus nihil iam auxilii erat hosti tradidimus. maiores quoque acceperamus se a Gallis auro redemisse et patres uestros, asperrimos illos ad condiciones Gallis et ad Heracleam cum Pyrrho utraque
Abbreviated transcription (Latin):
titt romane cessisse. ⁊ se to adniti ut sue
inuicem simul felicitati ⁊ uirtuti cecdatur:
taq redim̃d se captius copiam facere p̃¬
qum fore incapita equit quingenos qua¬
drigatos nummos. trecenos pediti. seruo
centum quamꝗͣ in aliquantũ adiciebat᷑
equitib ad id prequm quo pepigerant
dedentes se: leti tam̃ quamcumq condi¬
tionẽ pariscendi acceꝑunt. Placuit suffra¬
gio ipsoꝵ deligi. qui romam ad senatum
irent: Nec pignus aliud fidei quam ut
iurarent se redituros acceptum: Missꝰ
cum his cartholo nobilis carthaginensis
qui si forte ad pacem inclinaret animos
conditiones ferret: Cum egressi castris
ẽent. unus ex his minime romani inge¬
nii homo. uelut illio aliquid oblitus ui¬
ris iurandi soluendi causa cũ in castra re¬
dissent: ante noctem comites ad sequitur:
Urbi romam uenire eos nuntiatũ est cartho¬
loni obuiam lictor missus. qui dictatoris
uerbis nuntaret: ut aute noctem eare¬

Expanded text:
tuti Romanae cessisse et se id adniti ut suae tuti Romanae cessisse et se id adniti ut suae in uicem simul felicitati et uirtuti cedatur. itaque redimendi se captiuis copiam facere; pretium fore in capita equiti quingenos quadrigatos nummos, trecenos pediti, seruo centenos. quamquam aliquantum adiciebatur equitibus ad id pretium quo pepigerant dedentes se, laeti tamen quamcumque condicionem paciscendi acceperunt. placuit suffragio ipsorum decem deligi qui Romam ad senatum irent, nec pignus aliud fidei quam ut iurarent se redituros acceptum. missus cum his Carthalo, nobilis Carthaginiensis, qui, si forte ad pacem inclinaret animus, condiciones ferret. cum egressi castris essent, unus ex iis, minime Romani ingenii homo uelut aliquid oblitus, iuris iurandi soluendi causa cum in castra redisset, ante noctem comites adsequitur. ubi Romam uenire eos nuntiatum est, Carthaloni obuiam lictor missus, qui dictatoris uerbis nuntiaret ut ante noctem exce
Abbreviated transcription (Latin):
or ex bis legionib: ⁊ mille equites effecti:
Item ad sotos latinumq nomen ad milites
ex formula accipiendos mitunt arma. te
la parare iubent. & uetera spolia hostrum
detrahunt. templis porcibusq ⁊ aliam for¬
mam noui dilectus inopia lib̾oꝵs capitum
ac necessitas dedit octo milia iuuenum
ualidoꝵ ex seruitus pͥus seiscitantes sing̃l̃os¬
uellent ne militare empta puplice armaue¬
runt: Hic miles magis placuit cum pre¬
cio minore redini captuos copia fieret:
Namq hannibal scđm tam ꝓsꝑam ad
cannas pugnam uictoris magis ꝗͣ bellũ
gerentis intentus curis cum captrus ꝓ¬
ducts. segregatisq sotiis sicut ante ad tre¬
biam trasumennumq lacum benigne al¬
loquutus sine p̃cio dimisisset. romanos
quoq uocatos qd̾ nunꝗͣ alias antea sa¬
tis miti sermone alloquitur. ñ interne q¬
uium sibi ẽẽ cum romanis bellum de dig¬
nitate atq imꝑio certaret. & patres uirꝰ¬

Expanded text:
or ex his legiones et mille equites effecti. or ex his legiones et mille equites effecti. item ad socios Latinumque nomen ad milites ex formula accipiendos mittunt. arma, tela, alia parari iubent et uetera spolia hostium detrahunt templis porticibusque. et aliam formam noui dilectus inopia liberorum capitum ac necessitas dedit: octo milia iuuenum ualidorum ex seruitiis, prius sciscitantes singulosuellentne militare, empta publice armauerunt. hic miles magis placuit, cum pretio minore redimendi captiuos copia fieret. namque Hannibal secundum tam prosperam ad Cannas pugnam uictoris magis quam bellum gerentis intentus curis, cum captiuis productis segregatisque socios, sicut ante ad Trebiam Trasumennumque lacum, benigne adlocutus sine pretio dimisisset, Romanos quoque uocatos, quod nunquam alias antea, satis miti sermone adloquitur: non interneciuum sibi esse cum Romanis bellum; de dignitate atque imperio certare. et patres uir
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽet: decem uiri libros adire iussi sunt:
Q. fabius. pictor delfos ad oraculũ missus
est. sciscitatũ quib p̃cib suppliciisq dõs
possent placare. ⁊ que nam futura finis
tantis cladib foret: Interim ex fatalibus
libris: sacrificia aliqõ extra ordinaria fa¬
cta:. Interque gallus et gallina. grecus ⁊
greca. in foro bouario sub terra uiui demissi
sunt in locum saxo consectum. uͥ ante ho¬
stiis humanis minime romano sacro im¬
butum placatis sats uerebantur deis:
milites quos in classem scriptos habebat
romam. ut urbi p̃sidio e̾ẽnt. mitgt ipse le¬
gionem classis. ea legio tercia erat cum. tr.
mił. theanum sidicinum p̃missam classe
tradita. p̃furio philo college. paucos post
dies canusium magnis itinerib conten-
dit: Dictator ex auctoritate patrum dictꝰ
iunius. &.t. semꝑnius magister equitum
dilectus edicto iunioris ab annis .xuii.
& quosdam p̃textatos scribunt: Quatu¬

Expanded text:
sum esset, decemuiri libros adire iussi sunt et sum esset, decemuiri libros adire iussi sunt et Q. Fabius Pictor Delphos ad oraculum missus est sciscitatum quibus precibus suppliciisque deos possent placare et quaenam futura finis tantis cladibus foret. interim ex fatalibus libris sacrificia aliquot extraordinaria facta, inter quae Gallus et Galla, Graecus et Graeca in foro bouario sub terram uiui demissi sunt in locum saxo consaeptum, iam ante hostiis humanis, minime Romano sacro, imbutum. placatis satis, ut rebantur, deis uingentos milites quos in classem scriptos habebat Romam, ut urbi praesidio essent, mittit; ipse legione classica—ea legio tertia erat—cum tribunis militum Teanum Sidicinum praemissa, classe tradita P. Furio Philo collegae paucos post dies Canusium magnis itineribus contendit. inde dictator ex auctoritate patrum dictus M. Iunius et Ti. Sempronius magister equitum dilectu edicto iuniores ab annis septemdecim et quosdam praetextatos scribunt; quattu