comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
distabuerunt. usq in noctem caedes po¬
tius. quam pugna protractaest: ducenta ee¬
milia armatoꝵ in eo bello interfecta sunt.
octo ginta milia capta. uix tria milia
fugisse referuntur. Dux quoq eorum
te uto dobus. occisus est mulieres eorũ
constantiore animo quã siuicissent.
consuluere consulem. ut si inuiolata
castitate uirginibus sacris ac disserui¬
endum esset: uitam sibi reseruarent. Ita¬
q cumpetita non impetrauissent: par¬
uulis suis ad saxa conlisis. cunctę sȩse
ferro ac suspendio peremerunt. Haec
detigurinis. et ambronibus gesta sunt.
Teutones autem et cimbri. integris copiis
alpium niuesemensi: italiae plana
ꝑ pciaserant. ibiq cum rigidum genus
diu blandioribus aur is: poculis cibis.
aclauacris. emolliretur: marius quin¬
to consul. & catulus aduersũ eos missi : die
adpugnam et campodato: hannibalis
secuti ingenium. innebula disposuere
pugnam. insole pugnarunt: primasi¬

Expanded text:
distabuerunt, usque in noctem caedes podistabuerunt, usque in noctem caedes potius quam pugna. protracta est. ducenta milia armatorum in eo bello interfecta sunt, octoginta milia capta, uix tria milia fugisse referuntur; dux quoque eorum Teutobodus occisus est. mulieres eorum constantiore animo quam si uicissent consuluere consulem, ut, si inuiolata castitate uirginibus sacris ac dis seruiendum esset, uitam sibi reseruarent. itaque cum petita non impetrauissent, paruulis suis ad saxa conlisis cunctferro ac suspendio peremerunt. Haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri, integris copiis Alpium nives emensi, Italiae plana pervaserant: ibique cum 330 rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lavacris emolliretur, Marius quintum consul et Catulus adversum eos missi, die ad pugnam et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima si
Abbreviated transcription (Latin):
marius quarto consul: cumiusta hisarȩ
rhodaniq flumina. ubi in sese confluunt
castra posuisset: te utones cimbri. & ti¬
gurini. & ambrones. post quam conti¬
nuo triduo circaromanoꝵ castra pugna¬
runt: si quo pacto eos excuterent uallo.
atq: in equore funderent: tribus agmi¬
nibus italiam petere destinarunt.
Marius post digressum hostium: castra
mouit. et collem occupauit : qui campo
et fluuio ubi hostes sesediffuderant.
imminebat. Cumq exercitui eius aqua
ad potandum de esset. quȩ rellisq omĩ¬
um coargueretur. a quam quidem in
conspectu esse respondit. sed eam ferro
uindicandam. Primis itaq calonibus
cum clamorem inpugnam ruentibus.
sub secutus exercitus. mox iusto certami¬
ne conpositis ordinibus. bellum gestũ.
& uicere romani. Quarto die. rursus
productae utrumq in campũ acies : usq
admeridiem paene pari pugnauẽre
discrimine . post ubi in calescente sole
fluxa galloꝵ corpora inmodum niuiũ

Expanded text:
Marius quarto consul cum iuxta Isarae Marius quarto consul cum iuxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones Cimbri et Tigurini et Ambrones postquam continuo triduo circa Romanorum castra pugnarunt, si quo pacto eos excuterent uallo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius, post digressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad potandum deesset, querellisque omnium coargueretur, aquam quidem in conspectu esse respondit, sed eam ferro uindicandam. primis itaque calonibus cum clamore in pugnam ruentibus subsecutus exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani. quarto die rursus productae utrimque in campum acies usque ad meridiem paene pari pugnauere discrimine. post ubi incalescente sole fluxa Gallorum. corpora in modum niuium
Abbreviated transcription (Latin):
rum. inter fecta anthias scribit Ita exõ¬
ni penitus exercitu. decẽ tantũ modo
homines qui miserũ nuntium ad au¬
gendas miserias reportarent. suꝑ fuis¬
se referuntur. Hostes. binis castiis atq¬
ingenti prȩda potiti: noua quadam atq
in solita execratione cunctaq̾ ceperant.
pessum dederunt: uestis discissa et proiec¬
ta est. Aurum argentũq in flumen ab iec¬
tum. Ioricae uirorum: concisae. falerȩ
equoꝵ disꝑditae. equi ipsi gurgitibus
inmersi. homines laqueis collo inditis.
ex arboribus suspensi sunt. Ita ut nihil
prȩ dȩuictor: nihil miseri cordiae uictꝰ
agnosceret. Maximus tunc romae
non solum luctus. uerum etiã metus
fuit. ne confestim cimbri alpestrans¬
grederentur. italiamq delerent shisde
temporibus quintus fabius maximus
filium suũ adulescentẽ rurelegatũ. cũ
duobus seruis parricidii ministris int̃¬
fecit: Ipsosq continuo seruos. inp̃tium
sceleris manumisit: die dicta gneo põ¬
peio accusante: damnatus est Igitur

Expanded text:
rum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. hostes binis castris atqingenti praeda potiti noua quadam atque insolita exsecratione cuncta quae ceperant pessum dederunt; uestis discissa et proiecta est, aurum argentumque in flumen abiectum, loricae uirorum concisae, phalerae equorum disperditae, equi ipsi gurgitibus inmersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt, ita ut nihil praedae uictor, nihil misericordiae uictus adgnosceret. maximus tunc Romae non solum luctus, uerum etiam metus fuit, ne confestim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Isdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adulescentem, rus relegatum, cum duobus seruis parricidii ministris interfecit ipsosque continuo seruos in pretium sceleris manumisit. die dicta Cn. Pompeio accusante damnatus est. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
regis expulsio. uerum etiam et iuratio
Tregii nominis et potestatis ostendit. Nam si
unius tantũ suꝑbia fuisset inculpa. ipsum solũ
oportuisset expelli. seruata regia dignita¬
te meliorib. Igitur regibus urbe ꝓpul¬
sis: romani consulendum sibi. quã cuiquã
suę libertati. dominandum rati consules
creauer̃. Quibus ueluti adultarei publicȩ
crescentis aetas. robustiorib ausis: exer¬
cebatur.

Expanded text:
regis expulsio, verum etiam ejuratio regis expulsio, verum etiam ejuratio regii nominis et potestatis, ostendit. Nam si unius tantum superbia fuisset in culpa, ipsum solum oportuisset expelli, servata regia dignitate melioribus. Igitur regibus Urbe propulsis, Romani consulendum sibi quam cuiquam suae libertati dominandum rati, consules creaverunt: quibus, veluti adulta reipublicae crescentis aetas, robustioribus ausis exercebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dirrupta: met tum fufetium. fidinate
bello meditata ȩtiã ꝓditione suspensum.
curribus in diuersa rapͣtibus. duplici animi
noxam. poenã diuisi corpons expendisse.
Latinos. an co martio duce. sepę congres¬
sos. aliquando superatos. Tar quinium
priscum. om̃s finitimos & potentes. tunc
tusciȩ duodecim ppłos. innumeris con¬
cidisse conflictibus. Tuenientes seruio.
tullo insistente: uictos fuisse nec domi
tos: tarquinii suꝑbii regnum. occisi soceri
scelere ad sumtũ. habita inciues crudelitate
detentum. flagitio. adulteratȩ lucretiȩ
amissum :& interdomestica uitia: uirtu¬
tesq forinsecus emicantes. Idest oppida uilid
in latio ꝑ eum capta. ardeam. oricolum.
suessam. pometiãq & quicquid ingabios
uel fraude ꝓpria. uel poena filii. uel ro¬
manis uirib perpetrauit. Sed romani
quanta mala ꝑducentos quadraginta
& tres annos continua illa regum domi¬
na qone ꝑtulerint: non solum unius

Expanded text:
disrupta Mettum Fufetium Fidenate disrupta Mettum Fufetium Fidenate bello, meditata etiam proditione suspensum, curribus in diuersa raptantibus duplicis animi noxam poena diuisi corporis expendisse: Latinos Anco Marcio duce saepe congressos, aliquando superatos: Tarquinium Priscum omnes finitimos et potentes tunc Tusciae duodecim populos innumeris concidisse conflictibus: Veientes Seruio Tullio insistente uiotos tos. Tarquinii Superbi regnum, occisi soceri scelere assumptum, habita in cives crudelitate detentum, flagitio adulteratae Lucretiae amissum, inter domestica vitia, virtutesque 95 forinsecus emicantes, id est, oppida valida in Latio per eum capta, Ardeam, Ocricolum, Suessam Pometiam, et quidquid in Gabios vel fraude propria, vel poena filii, vel Romanis viribus, perpetravit. Sed Romani quanta mala per ducentos quadraginta et tres annos continua illa regum dominatione pertulerint, non solum unius
Abbreviated transcription (Latin):
aq bella num quã defutura significans:
sibinorum quos foedere ludisq pellexerat
feminas. tam in honeste presumsit: quam
ne farie defendit. Ducem eoꝵ titũ tatiũ
senem. honestis pietatis causis insistentẽ.
diu armis ꝓpulsatum: mox ut insocietatẽ
regni ad sumsit : occidit. Cum ueientib
proelium adhuc paruo nomine. iamma¬¬
gnis uiribus agitatũ. cȩ ninensium captum.
acdirutum oppidum. ad sũtis semel armis
nũquam quies. quippe quib egestas turpis
atq obscena fames. domi time rentur. siũ¬
quam paci adqui euissent. Iam hinc incessa¬
bilia certamina. & iuxta quantitatẽ uirium.
semꝑ grauia. quã breuissime strinxerim.
Tullum hostilium. militaris. rei instituto¬
rem. fiducia bene exercitȩ iuuentutis.
albanis intulisse bellum. et diu altrinsecus
spe incerta. scerta clade tandem pessimos
exitus. et dubios euentus. conpediosa terge¬
minoꝵ congressione finisse. Rursũ pace

Expanded text:
aque bella numquam defutura significans. aque bella numquam defutura significans. Sabinorum, quos foedere ludisque pellexerat, feminas tam inhoneste praesumpsit quam nefarie defendit. ducem eorum Titum Tatium, senem honestis pietatis causis insistentem, diu armis propulsatum, mox, ut in societatem regni adsumpsit, occidit. cum Veientibus proelium adhuc paruo nomine, iam magnis uiribus, agitatum. Caeninensium captum ac dirutum oppidum. adsumptis semel armis numquam quies, quippe quibus egestas turpis atque obscena fames domi timerentur, si umquam paci adquieuissent. iam hinc incessabilia certamina et iuxta quantitatem uirium semper grauia quam breuissime strinxerim: Tnllum Hostilium militaris rei institutorem fiducia bene exercitae iuuentutis Albanis intulisse bellum et diu altrinsecus spe incerta, certa clade, tandem pessimos exitus et dubios euentus conpendiosa tergeminorum congressione finisse: rursus pace
Abbreviated transcription (Latin):
sint. eum sane rogare solum dm̃. qui et
tunc occulta iustitia. ꝑ misit ut fierent.
et nunc aꝑta midia prȩstet. ut ñ sint.
quȩ modo ame plenius abipso urbis exor¬
dio. reuolutis ꝑ ordinem historiis p̃fe¬
rentur.
NNO post euersionem troiae. quadrin
autem sexta. quȩ quinto demũ anno
qͣituor in medio expletis. apudhelidẽ
greciȩ ciuitatẽ. agone et ludis exerceri
solet: urbsroma initalia. a romulo. et
remogeminis auctorib condita est. Cu¬
ius regnum continuo romulus parri¬
cidio imbuit. pariq successu crudelitatis.
sine more raptas sabinas in probis nup¬
tiis confoederatas. maritorumꝰ parentũ
cruore dotauit. Itaq romulus inter¬
fecto primũ auonumitore. dehinc remo
fratre: arripuit imperiũ. urbemq con¬
stituit .: regnum aui. muros fratris. tẽplũ
soceri sanguine dedicauit: sceleratorũ
manũ. promissa inpunitate collegit.
primus illi campus adbellum: forum
urbis fuit. mixta simul externa ciuili¬

Expanded text:
sint: eum sane rogare solum Deum, qui et sint: eum sane rogare solum Deum, qui et tunc occulta iustitia permisit, ut fierent, et nunc aperta misericordia praestat, ut non sint. quae modo a me plenius ab ipso Vrbis exordio, reuolutis per ordinem historiis, proferentur. Anno post euersionem Troiae ccccxmi, autem sexta, quae quinto demum anno quattuor in medio expletis apud Elidem Graeciae ciuitatem agone et ludis exerceri solet, urbs Roma in Italia a Romulo et Remo geminis auctoribus condita est. cuius regnum continuo Romulus parricidio imbuit, parique successu crudelitatis sine more raptas Sabinas, inprobis nuptiis confoederatas maritorum et parentum cruore dotauit. itaque Romulus, interfecto primum auo Numitore dehinc Remo fratre, arripuit imperium Vrbemque constituit; regnum aui, muros fratris, templum soceri sanguine dedicauit; sceleratorum manum promissa inpunitate collegit. primus illi campus ad bellum forum Vrbis fuit, mixta simul externa ciuili
Abbreviated transcription (Latin):
mala tam̃ ñ similis exitus: similisue
defectus. Illa enim regnũ amisit. hȩc
retinet. illa interfectione regis orbata.
hȩc incolumi imperatore secura est
Et hoc quare : qm̃ ibi in rege libidinũ
turpitudo punita: hic xp̃ianȩ religio¬
nis continentissima aequitas : in rege
seruata est. Ibi absq religionis reuerentia.
auiditatem uoluptatis. licentiam furo¬
ris impleuit. ¶hic et xp̃iani fuere: qui
parcerent. et xp̃iani: quibus parcerent.
et xp̃iani ꝓpter quorum memoriã. et
inquoꝵ memoria parceretur ¶Qua ꝓpt̃
desinant. religionem lacerare. & lacesse¬
re patientiam dĩ. ꝓpter quã habent. uti
et hoc quoq inpunitũ habeant. siali¬
Iquando desistant. Recolant sane mecũ.
maiorum suoꝵ tempora. bellis inqui¬
etissima scelerib ex secrabilia. dissensi¬
onibus foeda. miseriis continuatissima.
quȩ et merito possunt horrere : quia fu¬
erunt. Et necessario debent rogare. ne

Expanded text:
mala; tamen non similis exitus similisue mala; tamen non similis exitus similisue defectus. illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectione regis orbata, haec incolumi imperatore secura est et hoc quare? quoniam ibi in rege libidinum turpitudo punita, hic Christianae religionis continentissima aequitas in rege seruata est; ibi absque religionis reuerentia auiditatem uoluptatis licentia furoris impleuit, hic et Christiani fuere, qui parcerent, et Christiani, quibus parcerent, et Christiani, propter quorum memoriam et in quorum memoria parceretur. quapropter desinant religionem lacerare et lacessere patientiam Dei propter quam habent, uti et hoc quoque inpunitum habeant, si aliquando desistant. recolant sane mecum maiorum suorum tempora, bellis inquietissima, sceleribus exsecrabilia, dissensionibus foeda, miseriis continuatissima, quae et merito possunt horrere, quia fuerunt, et necessario debent rogare, ne
Abbreviated transcription (Latin):
hocest millecentũ sexaginta. et fere quat¬
tuor. agothis. & alarico rege eorum
comite autem suo inrupta. & opibus
spoliata: non regnomanet adhuc & reg¬
nat in colomis. Quamuis intantũ arcanis
statutis. inter utramq urbem conuenientiȩ
totius ordo seruatussit. Ut et q̃bi prefectꝰ
eius arbatus regnũ inuaserit: & hic prȩ¬
fectus huius. attalus. regnare tẽptant.
Tamet si apudhano solam merito xp̃iani
imperatoris. attẽtatio ꝓfana uacuatasit.
Itaq hȩc obhoc p̃cipue cõmemoranda
credidi. ut tanto arcano in effabilium
iudiciorum dĩ exparte patefacto.
intellegant hii. qui insipienter utiq
de tẽporib xp̃ianis murmurant. unũ
dm̃ disposuisse tempora. & in principio
babyloniis. et infine romanis: Illius
clementiȩ ẽẽ qđ uiuimus. quod autẽ
misere uiuimus: intẽperantiȩ nr̃ȩ
Ecce similis babyloniȩ ortus. etromȩ.
similis potentia. similis magnitudo.
similia tempora. similia bona. similia

Expanded text:
hoc est, mille centum sexaginta et fere quahoc est, mille centum sexaginta et fere quatuor, a Gothis et Alarico rege eorum, comite autem suo, irrupta et opibus spoliata, non regno, manet adhuc, et regnat incolumis: quamvis in tantum arcanis statutis inter utramque urbem convenientiae totius ordo servatus sit, ut et ibi praefectus ejus Arbatus regnum invaserit, et hic praefectus hujus Attalus regnare tentaverit: tametsi apud hanc solam merito Christiani imperatoris attentatio profana vacuata sit. Itaque haec ob hoc praecipue commemoranda credidi, ut tanto arcano ineffabilium judiciorum Dei ex parte patefacto, inde temporibus Christianis murmurant, unum Deum disposuisse tempora et in principio Babyloniis et in fine Romanis, illius clementiae esse, quod uiuimus, quod autem misere uiuimus, intemperantiae nostrae. ecce similis Babyloniae ortus et Romae, similis potentia, similis magnitudo, similia tempora, similia bona, similia
Abbreviated transcription (Latin):
eademq conuenientia temporum illa ceci¬
dit: ista surrexit. Illa tunc primũ ali¬
enorum ꝑpessa dominatum. hȩc tunc
primũ etiam suoꝵ aspeenata fastidium.
Illa tunc quasi moriens dimisit heredita¬
tem : hec uero pubescens. tunc se agnouit
heredem: tuncorientis occidit. & or¬
tum est occidentis imperium. Et ne diu¬
tius uerbis morer: cõmittome dentib¬
t insanientium. sedueritatis presidio libe¬
randum. Regnauit ninus annis quin
quaginta et duobus. cui successit ut dixi.
uxor sua se̾miramis. quȩ cũ et ipsa qua¬
draginta et duobus annis. regnauerit.
medio imperii sui. tempore babylonã
caput regni condidit .Ita baby lon post
annos mille centũ sexaginta. et prope¬
modum quattuor. quã condita erat:
a medis. & ar bato rege eorum. p̃fecto
autem suo. spoliata opibus et regno
atq ipso rege. priuata est: Ipsa tamen
postea. aliquan diu mansit incoloͬmis:
similiter &roma post annos totidem.

Expanded text:
eademque conuenientia temporum illa cecieademque conuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. Regnauquaginta duobus. Cui successit ut dixi uxor sua Semiramis; quae cum et ipsa quadraginta et duobus annis regnaret, medio imperii sui tempore Babylonem, caput regni, condidit. Ita Babylon post annos mille centum sexaginta et propemodum quatuor, quam condita erat, a Medis, et ab Arbato, rege 90 eorum, praefecto autem suo, spoliata opibus et regno, atque ipso rege privata est: ipsa tamen postea aliquamdiu mansit incolumis. Similiter et Roma post annos totidem,
Abbreviated transcription (Latin):
taest: & si nondum germen apparet.¶Eodẽ
anno regni ipsius procie  baby lonis reg¬
num defecit. et si adhuc babilon ipsa: con¬
sistit. Discendente autem arbato in me¬
dos: partem regni penesse. retinuere cal¬
dei : qui babylonam sibi aduersum medos.
uendicauerunt. Ita babyloniȩ potestas.
apud medos. ꝓprietas apud chaldeos.
fuit. Chal dei autem ꝓpt̾ antiquam regiȩ
urbis dignitatem: non illam suam sed se illius
uocare maluerunt. Vnde factum est ut na¬
buchodonosor. ceteriq post eum. usq ad
cyrum reges. quam uis chaldeoꝵ uiribus
potentes. et babyloniȩ nomine. clari legan-¬
tur. innumero tamen et cardine regum.
non habentur in lustrium. Babylon itaq
eo anno sub arbato prȩfecto dehonorata:
quoroma sub proca rege ut proprie dixe¬
rim seminata est. Baby lon nouissime
eotempore acyrorege subuersa: quo pri¬
mum roma. tarquiniorum regum domi¬
natione liberata est. Si quidem subuna

Expanded text:
ta est, etsi nondum germen appareret. Eodem ta est, etsi nondum germen appareret. Eodem anno regni ipsius Procae, Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babsistit. discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius uocare maluerunt. unde factum est, ut Nabuchodonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rege, ut proprie dixerim, seminata est. Babylon nouissime eo tempore a Cyro rege subuersa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. siquidem sub una
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. p̃fectus medoꝵ idẽq natione
medus. sardanapallum regẽ suum. apud
babylonã interfecisset: regni nomen
et sum mã ad medos transtulit: itanini
& babulonis regnum: eo anno in medos
deriuatum est. QQuo anno apud latinos
procas amulii. & numitoris pater
auus autẽ rheaesilui ẽ. quȩ mater romul
fuit regnare coepit. Ut autẽ omĩahec
in effabilibus mrsteriis. et profundissimis
dĩ. iudiciis. disposita: non haũt huma¬
nis uiribus. aut in certis casibus accidis¬
se ꝑ doceam. om̃s historiȩ antique
anino incipiunt. Om̃s historiȩ romanȩ.
apca exoriuntur. Deinde aprimo anno im¬
periinini. us que quo babylon. asam mirami¬
de. instaurari. ceptaest : interueniunt anni.
sexaginta. et quattuor. Et aprimo anno
procȩ: cum regnare cȩpit. usq ad conditio¬
nem urbis. factam aromulo: inter sunt
aeque annisexaginta quattuor Ita reg¬
nante proca. futurȩ romȩ sementis. iac¬

Expanded text:
uocant, praefectus Medorum idemque natione uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum apud Babylonam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. ita Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos deriuatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amuli et Numitoris pater, auus autem Rheae Siluiae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei iudiciis disposita, non aut humanis uiribus aut incertis casibus accidisse perdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Samde instaurari coepta est, interveniunt anni sexaginta et quatuor. Et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Urbis, factam 88 a Romulo, intersunt anni aeque sexaginta et quatuor. Ita regnante Proca futurae Romae sementis jac
Abbreviated transcription (Latin):
Quale a principio babiloniũ. & de inde
macedonicum fuit: potest etiã africanũ.
atq infine romanum quolisq ad nunc
manet. eadẽq: in effabili ordinatione. ꝑ
quattuor mundi cardines. quattuor
regnoꝵ principia. distentis gradibus
eminentes ut baby lonium regnũ abo¬
riente : ameridie carthaginiense: asep¬
tentrione. macedonicum. sab occidente
romanum. Quorũ inter primũ acno¬
uissimũ : idest inter babyloniũ et roma¬
num: quasi inter patrẽ senẽ. ac filium
paruum. a fricanum: ac macedonicum.
breuia et media. quasi tutor curatorq
uenerunt. potestate temporis non iure
hereditatis amissi: quod utrũ itasit.
aꝑtissime expedire curabo¬
Hex primus apud assirios. quieminere
cȩteris potuit: ninus fuit: occiso nino.
samiramis uxor eius. totius asiȩ regina.
babylonã urbem instaurauit. caputq
regni assyrii. ut esset instituit. regnum
assyriorum diu in concussa potentia
stetit. Sed cum arbatus. quẽ alii arbacen

Expanded text:
quale a principio Babylonium et deinde quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Africanum atque in fine Romanum quod usque ad nunc manet, eademque ineffabili ordinatione per quattuor mundi cardines quattuor regnorum principatus distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginiense, a septentrione Macedonicum, ab occidente Romanum: quorum inter primum ac nouissimum, id est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curaboex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen
Abbreviated transcription (Latin):
PRIMUS ADUERSUS PAGA¬
EMINEMIAMESSENOMINUM
arbitror. quem latere possit.
quia hominẽ in hoc mundo ds̃
fecerit. unde etiam peccante homi¬
ne: mundus arguitur. ac propter
nr̃am in tẽperantiam cõnprimendã.
terra hȩc in quauiuimus. defectu cȩ¬¬
terorum animalium. et sterilitate
suorum fructuum: castigatur. Itaq
si creaturadĩ. merito et dispensatio
dĩ sumus: quis enĩ magis diligit.
ꝙrm ille quifecit: quis autẽ ordi¬
natius regit. quã is. qui et fecit et dili¬
qgit: Quis uero sapientius et fortius
ordinare et regere facta potest. quam
Equi et facienda prouidit. et prouisa
perfecit: Qua propter omnẽ potes¬
tatem adõ ẽẽ. omnẽq ordinationem.
et qui non legerunt sentiunt: et qui
legere. cognoscunt : quod si potestates
adeo sunt: quanto magis regna aꝗb
reliquae potestates ꝓgrediuntur: Si
autẽ regna diuersa. quanto aequius
regnũ aliquod maximũ. cui reliquoꝵ
mem broꝵ potestas uniuersa subicitur

Expanded text:
RVM ADVERSVM PAGANeminem iam esse hominum arbitror, quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. unde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram intemperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda prouidit et prouisa perfecit? quapropter omnem potestatem a Deo esse omnemque ordinationem, et qui non legerunt sentiunt et qui legerunt recognoscunt. quod si potestates a Deo sunt, quanto magis regna, a quibus reliquae potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
LAUDIUS UICESIMUS
octauus uoluntate senatus sumsit
imperium: statimq gothos iã ꝑ annos
quindecim illnricum macedoniãq:
uastantes: bello ad ortus. in credibili
strage deleuit. Cui asenatu clypeus
aureus in curia et incapitolio statua ęq
aurea decreta est: sed continuo apud
syrmium prius quam bienniũ in impe¬
rio expleret : morbo correptus inte¬
riit. ¶Claudio mortuo. quintillus
frater eius ab exercitu imperator
electus. uir quidem unicȩ moderati¬
onis. et solus fratri prȩferendus. sep¬
timo decimo imperii die int̃ fectꝰ ẽ
ANNOABURBE condita mil¬

Expanded text:
laudius uicesimus octauus uoluntate senatus sumpsit imperium statimque Gothos iam per annos quindecim Illyricum Macedoniamque uastantes bello adortus incredibili strage deleuit. cui a senatu clipeus aureus in curia et in Capitolio statua aeque aurea decreta est; sed continuo apud Sirmium, priusquam biennium in imperio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferendus, septimo decimo die imperii interfectus est. Anno ab Vrbe condita M
Abbreviated transcription (Latin):
NADRIANUS CONSOBRIMAE
tra iani filius. duo decimus ab augusto
principatũ adeptus. uno et uiginti annis
imperauit: hic per quadratũ discipulum
apłoꝵ. et aristiden athenien Iem uirum.
fide sapientiaq plenum. et ꝑserenũ gra¬
nium legatum. libris de xp̃iana religi¬
one conpositis. structus atq eruditus.
prȩcepit ꝑ epistolam adminucium fun¬
danum pro consule asiae datam. ut ne¬
mini liceret xp̃ianossine obiectu crimi¬
nis aut probatione damnare. Idemq
continuo pater patriȩ insenatu ultra
morem maiorem appellatur. Et uxor
eius augusta : hadrianus rem publicam
iustissimis legib ordinauit : bellum con¬
trasauromatas gessit et uicit: iudeossane
ꝑ turbatione scelerum suorum exagitatos.
et palestinã ꝓuinciam quondam suam
depopulantes. ultima caede ꝑdomuit.:
ultusq ẽ. xp̃ianos quos illi cocheba du¬
ce. quur sibi aduersum romanos non ad
sentarentur excruciabant. Prȩcepitq
necui iudeo intro eundi hiero solymã es¬

Expanded text:
adrianus, consobrinae Traiani filius, duodecimus ab Augusto principatum adeptus, uno et uiginti annis imperauit. hic per Quadratum discipulum apostolorum et Aristidem Atheniensem, uirum fide sapientiaque plenum, et per Serenum Granium legatum libris de Christiana religione conpositis instructus atque eruditus, praecepit per epistulam ad Minucium Fundanum proconsule Asiae datam ut nemini liceret Christianos sine obiectu criminis aut probatione damnare; idemque continuo pater patriae in senatu ultra morem maiorum appellatur et uxor eius Augusta. Hadrianus rempublicam iustissimis legibus ordinauit; bellum contra Sauromatas gessit et uicit. Iudaeos sane, perturbatioae scelerum suorum exagitatos et Palaestinam prouinciam quondam suam depopulantes, ultima caede perdomuit, ultusque est Christianos, quos illi Cocheba duce, cur sibi aduesentarentur, excruciabant, praecepitque, ne cui Iudaeo introeundi Hierosolimam es
Abbreviated transcription (Latin):
studiosi quiq nonsolum rerum actẽporum.
sed etiã locoꝵ scientiã c̃sequantur.
a iores nñ orbem totius terrȩ. occeani limbo
circum septum. triquedĩ trum statuere.
eiusq trespartes. asiam. africam.et euro pã
uocauerunt. Quam uis aliquiduas. hoc ẽ
asiam acdeinde. affricã. in europa accipiendã
putauerint. Asiatrib partib: occeano
circũ cincta. ꝑ totam trans uersi plagam ori¬
entis extenditur. Hȩc occasum uersus.
a dexterasui subaxe septẽ trionis. incipien¬
tem comingit europam. a sinistra autem
a fricam dimittit. Sub egipto uͦ et siria
mare nr̃m qđ magnum generalit̃ dicimus.
habet.
Euro pa incip̃ ut dixi subpla septẽ trionis.
a flumine tanai. quarifei montes sarmatico

Expanded text:
studiosi quique non solum rerum ac temporum sed etiam locorum scientiam consequantur. Maiores nostri orbem totius terrae, oceani limbo circum saeptum, triquetrum statuere eiusque tres partes ASIAM EVROPAM ET AFRICAM uocauerunt, quamuis aliqui duas hoc est Asiam ac deinde Africam in Europam accipiendam putarint. ASIA tribus partibus oceano circumcincta per totam transuersi plagam orientis extenditur. haec occasum uersus a dextra sui sub axe septentrionis incipientem contingit Europam, a sinistra autem Africam dimittit, sub Aegypto uero et Syria mare nostrum quod Magnum generaliter dicimus habet. EVROPA incipit ut dixi sub plaga septentrionis, a flumine Tanai, qua Riphaei montes Sarmatico
Abbreviated transcription (Latin):
triumpho cum filiis ante currum acius
est. et post apud albam in custodia defe¬
cit. Filius eius iunior. fabricã aerariam
obtolerandam in opiã romȩ didicit. ibi¬
q consumptus est plurima prȩterea
et satis diuersis ꝓuentibus bella multarũ
ubiq gentium gestasunt. quȩ breuitatis
causa pręter misi.

Expanded text:
triumpho cum filiis ante currum actus triumpho cum filiis ante currum actus est: et post apud Albam in custodia defecit. Filius ejus junior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit, ibique consumptus est. Plurima pret satis diversis proventibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae brevitatis causa praetermisi.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: merito inter maxima bella
referendum: nam in auxilio romanoꝵ
tota primũ italia. deinde ptolem̃s rex
aegypti : et ariarates. cappa dociae.
eumene asiae: masinissa numidiaẽ fue¬
runt. Per seũ & macedonas secuti sunt
thraces cum rege gothy et uniuersi cum
rege gentio illyrit. Itaq aduenienti
crasso consuli perseus occurrit. cõmissoq
proelio: miserabiliter uicti fugere roma¬
ne. Sequenti pugna: paene pariclade par¬
tis utrisq in hiberna discessum est Dein¬
de perseus profligato multis prȩlus exer¬
citu romano. in illrricum trans gressus : camũ
oppidum defensum aprȩsidiis romanis
pugnando coepit: ubi magnã romanoꝵ
prȩsidiorum multitudinem. partĩ occi¬
dit partim sub corona uendidit. partim
secũ in macedoniã dux̃ GPostea cũ eo luci¬
us aemilius paulus consul dimicauit
et uicit: nam iuginti milia peditum
in eo bello interfecit: rex cũ aequitatu
supter fugit. & continuo captus. atq in

Expanded text:
tum est, merito inter maxima bella tum est, merito inter maxima bella referendum. Nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolemaeus rex Aegypti, et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, et Massanissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye, et universi cum rege Gentio Illyrii. Itaque advenienti Crasso consuli Perseus occurrit: commissoque praelio, miserabiliter victi fugere Romani. Sequenti pugna pene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. Deinde Perseus profligato multis praeliis exercitu Romano in Illyricum transgressus, Sulcanum oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando 276 cepit: ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit, partim sub corona vendidit: partim secum in Macedoniam duxit. Postea cum eo L. Aemilius Paulus consul dimicavit, et vicit. Nam viginti millia peditum in eo bello interfecit. Rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque in
Abbreviated transcription (Latin):
bello interfecit ¶Gracchus prȩtor ibidẽ
iterum ducenta oppida. oppugmauit &
cepit Lepio et mucio consulibus: baster¬
narum gens ferocissima. auetore ꝑseo
philippi filio. prȩdarum spe sollicitata.
et transeundi histrifluminis facultate
sine ulla pugna uel ali quo hoste deleta
est. Nam tunc forte danubius. qui et his¬
ter crassa glacres suꝑstatus: pedestrẽ facile
transitũ patiebatur. Itaq cũ improbi detoto
et maximo simul agmine inaestimabilis
hominũ uel equoꝵ multitudo transiret.
enormitate ponderis. & concussione gra¬
dientũ concrepans gelu. & glacialis crusta
dissiluit. Uniuersumq agmen quod diu
sustinuerat: mediis gurgitibus uicta. tan¬
dem & cõminuta destituit. Adq eadem
rursus fragmentis impedientibus super¬
ducta summersit. pauci exomni ppło¬
ꝑ utramq ripam uix concisis uisceribus.
cua serunt ¶ꝑ licinio crasso. G. cassio. lon¬
gino consulibus macedonicũ bellũ ges¬

Expanded text:
bello interfecit. Gracchus praetor ibidem bello interfecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit et 275 cepit. Lepido et Mucio consulibus, Basternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio, praedarum spe sollicitata, et transeundi Istri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte Danubius, qui et Ister, crassa glacie superstratus, pedestrem facile transitum patiebatur. Itaque cum improvide toto et maximo simul agmine inaestimabilis hominum vel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientium concrepans gelu, et glacialis crusta dissiluit, universumque agmen, quod diu sustinuerat, mediis gurgitibus victa tandem et comminuta destituit: atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta, submersit. Pauci ex omni po utramque ripam, vix concisis visceribus, evaserunt. P. Licinio Crasso et C. Cassio Longino consulibus Macedonicum bellum ges
Abbreviated transcription (Latin):
nis amicum. suiq proditorem. fratre quo¬
q ipsius ad parricidium patris ministro.
nihil deutroq miserum mali suspicantẽ.¬
ueneno necauit ¶E odem anno. scipio afri¬
canus ab ingrata sibi urbe diu extilans.
apud amiternũ oppidum morbo perut.
hisdem etiã diebus hannibal apud prusiam
bythiniȩ regem. cũ aro manis reposceretur.
ueneno se necauit. Fylo poemenes dux
achiuoꝵ amessanis captus. occisusq est In
sicilia. tunc uulcani insula. quȩ ante ñ fu¬
erat. repente mari. edita. cũ miraculo om̃i
um usq ad nunc manet QQuintus fuluius.
flaccus prȩtor. incimteriore his pania
maximo proelio. uiginti tria milia homi¬
num fudit. quattuor milia cepit ¶Tiberi¬
us sempronius gracchus. in his pania ulte¬
riore. centũ quinq oppida uacuata. quas¬
sataq bellis. ad deditionem coegit E adẽ
aestate. etiam lucius postumius in eteri¬
ore hispania quadraginta milia hostiũ

Expanded text:
nis amicum, suique proditorem, fratre quonis amicum, suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroqueneno necauit. eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, reum, usque ad nunc manet. Q. Fulvius Flaccus praetor, in citeriore Hispania maximo praelio viginti tria millia hominum fudit, quatuor millia cepit. Ti. Sempronius Gracchus in Hispania ulteriore centum quinque oppida vacuata quassataque bellis, ad deditionem coegit. Eadem aestate etiam L. Postumius in citeriore Hispania quadraginta millia hostium
Abbreviated transcription (Latin):
are curauerint ¶Fuluius consul. degre¬
cia ingallo grȩciam quȩ nunc est galati&
trans uectus: ad olympũ montẽ ꝑuenit:
ad quẽ uniuersi gallo grȩci: cũ coniugi¬
bus et liberis confugerant. ibiq a cerbis
simũ bellum gessit: nãq desuperiorib
locis. sagittis grandibus saxis. ceterisq
telis romani grauiter contriti. tandem
usq ad congressum hostium ꝑ ruper̃.
quadraginta milia gallo grecoꝵ eo p̃lio
inter fecta referuntur ¶Mar cius consul.
aduersus ligures ꝓfectus. superatusq
quat tuor milia militũ amisit. Et nisi
uictus celeriter refugisset in castra eandẽ
internetionis cladem quã bebius dudũ
abhis dem hostibus acceperat ꝑtulis¬
set ¶Marco claudio marcello. quinto
fabio labeone consulibus. philippus
rex. quilegatos ppłi romani interfe¬
cerat: ꝓpt̃ demetni filii sui quẽ legatũ
miserat. uerecundissimas prȩces ueniam
meruit: eundemq: continuo uel ut roma¬

Expanded text:
are curaverint. Fulvius consul de Graeare curaverint. Fulvius consul de Graecia in Gallograeciam, qutransuectus, ad Olympum montem peruenit, ad quem uniuersi Gallograeci cum coniugibus et lsimum bellum gessit, namque de superioribus locis sagittis, grandibus saxis, caeterisque telis Romani graviter contriti, tandem usque ad congressum hostium perruperunt, quadraginta millia Gallograecorum eo praelio interfecta referuntur. Marcius consul adversus Ligures profectus, superatusque, quatuor millia militum amisit: et nisi victus, celeriter refugisset in castra, eamdem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab eisdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello, Q. Fabio Labeone consulibus, Philippus rex, qui legatos populi 274 Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, verecundissimas preces, veniam meruit: eumdemque continuo velut Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ephesumq. ꝑuenit. Is habuisse fertur
armatoꝵ sexaginta milia. ex quibus
qua draginta milia cȩsa. capta plus quam
quinq milia fuisse referuntur ¶Alter con¬
sul scipiocum boiorum gente conflixit.
in quo proelio uiginti milia hostium in¬
ter fecit: sequenti anno. scipio africanus
habens in auxilio eumenẽ attali filiũ.
aduersus hannibalem quitunc antio chi
classi prȩerat. bellum nauale gessit. An¬
tiochus uicto hannibale atq infugam acto.
simulq om̃i exercitu amisso: pacẽ roga¬
uit. filiumq africani quẽ utrũ exploran¬
tem an in proelio cepisset incertum est
ultro remisit In hispania ulteriore luci¬
us aemilius proconsule alusitanis cum
uniuerso exercitu cęsus: interuit Quei
us bebius. in his paniam ꝓficiscens. aligu¬
ribus circum uentus. cũ uniuerso exer¬
citu occisus est: unde adeo nenũtium
quidem suꝑ fuisse constat. ut interneti¬
onem ipsam romȩ massilienses nunti¬

Expanded text:
Ephesumque pervenit. Is habuisse fertur Ephesumque pervenit. Is habuisse fertur armatorum sexaginta millia, ex quibus quadraginta millia caesa, capta plus quam quinque millia fuisse referuntur. Alter consul Scipio cum Boiorum gente conflixit, in quo praelio viginti millia hostium interfecit. Sequenti anno Scipio Africanus, habens in auxilio Eumenem Attali filium, adversus Annibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum navale gessit, Antiochus, victo 273 Annibale atque in fugam acto, simulque omni exercitu amisso, pacem rogavit: filiumque Africani, quem utrum explorantem, an in praelio cepisset, incertum est, ultro remisit. In Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum universo exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumventus, cum universo exercitu occisus est: unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nunti
Abbreviated transcription (Latin):
proelio undecimmilia galloꝵ. roma¬
noꝵ uero quinq milia occisa sunt P
digitius prȩtor in hispania citeriore.
paene omnẽ amisit exercitum ¶Mar¬
cus fuluius prȩtor celtiberos cum pro¬
ximis gentibus uicit. regemq eoꝵ
cepit.Minucius aliguribus in extre¬
mũ perieuli adductus: et insidiis hos¬
tium circum uentus : uix numidarũ
equitum industria liberatus est eSci¬
pio africanus inter ceteros legatus ad an¬
tio chum missus: etiam cum hanni¬
bale conlo quium familiare habuit:
sed infecto pacis negotio abantioco
discessit Vnutraq his pania ꝑflami¬
nium fuluiũq prȩtores. bella mul¬
tum horrida. cruentaq utrisq ppłis
gestasunt P. cornelio scipione mar¬
co. acilio glabrione consulibus. antio¬
chus. quam uis thermo pylas occupas¬
set : quarũ munimine tutior ꝓpter
dubios bellieuentus fier&: tamen com¬
misso bello aconsule gabrione supera
tus. uix cum paucis fugit eproelio.

Expanded text:
proelio undecim milia Gallorum, Romaproelio undecim milia Gallorum, Romanorum uero quinque milia occisa sunt. Publius Digitius praetor in Hispania citeriore paene omnem amisit exercitum. M. Fuluius praetor Celtiberos cum proximis gentibus uioit regemque eorum cepit. Minucius a Liguribus in extremum periculi adductus et insidiis hostium circumuentus uix Numidarum equitum industria liberatus est. Scipio Africanus inter ceteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Hannibale conloquium familiare habuit. sed infecto pacis negotio ab Antiocho discessit. in utraque Hispania per Flaminium Fuluiumque praetores bella multum horrida cruentaque utrisque populis gesta sunt. P. Cornelio Soipione M. Acilio Glabrione consulibus Antiochus quamuis Thermopylas occupasset, quarum munimine tutior propter dubios belli euentus fieret, tamen commisso bello a consule Gtus, vix cum paucis fugit e praelio,
Abbreviated transcription (Latin):
cellus inetruria abois oppressus. ma¬
gnam partem exereitus ꝑdidit : cui
postea furius alter consul auxilio ac¬
cessit. atq ita uniuersam boiorum
gentem igni ferroq uastantes ꝓpe¬
modum usꝰq ad nihilum deleuerunt
Lucio ualerio flacoo. pre cio catone
consulibus. antio chus rex syriae bel¬
lum contra populum romanũ struens.
in europam transit exasia.: tunc etiã
annibal propter excitandi belliru¬
mores quide eo apud romanos fere¬
bantur exhiberi romam asenatu ius¬
sus clam ex africa profectus. ad anti¬
ochum migrauit. quem cũ apudephe¬
sum inuenisset cunctantem: mox in
bellum inpulit: tunc etiam lex quȩ
ab oppido tribuno plebi lata fuerat.
nequa mulier plusquam sem unciam
auri haberet neuersi coloris uestim̃to
nec uehiculo ꝑ urbem uteretur: post
uiginti annos abrogata est. Publiosci¬
pione africano iterum. tito sempronio
longo consulibus: apud medio lanium
decem milia galloꝵ cȩsa sequentiautẽ

Expanded text:
cellus in Etruria a Bois oppressus macellus in Etruria a Bois oppressus magnam partem exercitus perdidit; cui postea Furius alter consul auxilio accessit: atque ita uniuersam Boiorum gentem igni ferroque uastantes propemodum usque ad nihilum deleuerunt. L. Valerio Flacco M. Porcio Catone consulibus Antiochus rex Syriae bellum contra populum Romanum struens in Europam transiit ex Asia. tunc etiam Hannibal propter excitandi belli rumores, qui de eo apud Romanos serebantur, exhiberi Romam a senatu iussus, clam ex Africa. profectus ad Antiochum migrauit: quem cum apud Ephesum inuenisset cunctantem, mox in bellum inpulit. tunc etiam lex, quae ab Oppio tribuno plebi lata fuerat, ne qua mulier plus quam semunciam auri haberet neue uersicolori uestimento nec uehiculo per Vrbem uteretur, post uiginti annos abrogata est. P. Soipione Africano iterum T. Sempronio Longo consulibus, apud Mediolanium decem milia Gallorum caesa, sequenti autem
Abbreviated transcription (Latin):
milia hostium eodie cȩsa: quinq milia
capta polybius scribit. Ualerius dieitd
qua draginta milia trucidata. claudius
uero triginta duo milia inter fecta cõ¬
memorat. Sed hȩc uarietas scriptorũ
utiq fallacia est: fallaciȩ autẽ causa
ꝓfecto adulatio est dum uictoris laudes
accumulare. uirtutẽq patriȩ extollere
uel prȩsentibus uel pofteris student.
Alio quin si in qui situs non fuisset nume¬
rus: nec qualiscumq fuisset ex pressus.
quod siglorio sum est duci. et patriȩ
plurimos hostium ꝑemisse. quantoma¬
gis letum patriȩ & ducibeatum potest
uideri suorũ uel nullos uel paucissimos
perdidisse: ita lucidissime paret. quia
simili inpudente mentiendi qua occiso¬
rum hostium numero adicitur. socioꝵ
quoq amissorum damna minuuntur
uel etiam om̃ino reticentur Ugitur semꝑ¬
nius tuditanus inhispania citeriore
bello oppressus cum omi exercitu
romano inter fectus est ¶Con sulmar¬

Expanded text:
millia hostium eo die caesa, quinque millia millia hostium eo die caesa, quinque millia capta Polybius scribit. Valerius dicit quadraginta millia trucidata: Claudius vero triginta duo millia interfecta comemorat. Sed haec uarietas scriptorum utique fallacia est; fallaciae autem causa profecto adulatio est, dum uictoris laudes accumulare uirtutemque patriae extollere uel praesentibus uel posteris student: alioquin, si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscumque fuisset expressus. quodsi gloriosum est duci et patriae plurimos hostium peremisse, quanto magis laetum patriae et duci beatum potest uideri suorum uel nullos uel paucissimos perdidisse. ita lucidissime patet, quia simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero adiicitur, sociorum quoque amissorum damna minuuntur uel etiam omnino reticentur. Igitur Sempronius Tuditanus in Hispania citeriore bello oppressus cum omni exercitu Romano interfectus est; consul Mar
Abbreviated transcription (Latin):
Dellum punicum se cuxdũ
finitum est. quod gestum est annis
decem et septẽ. cui macedonicum conti¬
nuo successit. quod quintius flammini¬
us consul sortitus. post multa et grauis¬
sima proelia quibus macedones uictisuñ.
pacẽ philippo dedit. De inde cũ lacede¬
moniis pugnauit. uicto nauide duce ip¬
soꝵ. nobilissimos obsides demetrium
philippi filium. et arm̃ennauidis filium
ante currum dux̃ romani captiui qui
sub hannibale per greciam uenditi fuerañ.
uniuersi recepti. capitibus rasis ob det̃sam
seruitutem. currum trium phantis secu¬
tisunt. Eodem tempore in subres. boi.
aTque cenomanni: contractis inunũ
uiribus: hamylchare poenoduce qui
initalia remanserat cremonam placen¬
tiamq uastantes: difficillimo bello
alucio fuluio praetore superatisunt.
Postea flamininus proconsule philip¬
pum regem. et cũ eo thracas. macedonas.
illyrios. multasq prȩterea gentes quȩ
in auxilium ei uenerant. bello subegit:
hicti macedones castra amiserunt. octo

Expanded text:
ellum Punicum secundum finitum est, quod gestum est annis decem et septem. cui Macedonicum continuo successit, quod Quintius Flamininus consul sortitus post multa et grauissima proelia, quibus Macedones uicti sunt, pacem Philippo dedit. deinde cum Lacedaemoniis pugnauit, uicto Nauide duce ipsorum nobilissimos obsides Demetrium Philippi filium et Armenen Nauidis filium ante currum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boi atque Cenomanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia remanserat, Cremonam Placentiamque uastantes, difficillimo bello a L. Fuluio praetore superati sunt. postea Flamininus proconsule Philippum regem et cum eo Thracas Macedonas Illyrios multasque praeterea gentes, quae in auxilium ei uVicti Macedones castra amiserunt. Octo
Abbreviated transcription (Latin):
gnitiem securitate atq otio solueret᷑
in columem carthaginẽ statui suo.
Permit tendam esse censerent: causa
non ex iniuria lacessentũ carthagin¬
ensium sed ex in constantia tor pe¬
scentium romanorum ortam inuenio¬
tio. Quod cum itasit: cur xep̾ianis
tem poribus inputant. hebetationẽ
ac rubiginẽ suã. qua foris crassi intul
exche sisunt. qui porro ante sescento¬
fere annos. sicut sui prudentes timentes¬
q prȩdixerant. cotem illam magnã
splendoris et acuminis sui carthaginem
ꝑdiderunt. Itaq finem uolumini fa¬
ciam. neforsitan conlidendo uehe men¬
tius discussa ad tempus rubigine. ubi
necessarium acumen elicere nonpos¬
sum suꝑ uacuam asperitatem in ueni¬
am. quam quã ouiantem asperitatem
nequa quam expauescerem. si interio¬
ris spem acuminis inuenirem.

Expanded text:
gnitiem securitate atque otio solueretur, gnitiem securitate atque otio solueretur, incolumem Carthaginem statui suo permittendam esse censerent: causam non ex iniuria lacessentum Carthaginiensium sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam inuenio. quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebetationem ac robiginem suam, qua foris crassi, intus exesi sunt? qui porro ante sescentofere annos, sicut sui prudentes timentesque praedixerant, cotem illam magnam splendoris et acuminis sui Carthaginem perdiderunt. Itaque finem uolumini faciam, ne forsitan conlidendo uehementius discussa ad tempus robigine ubi necessarium acumen elicere non possum, superuacuam asperitatem inueniam. quamquam obuiantem asperitatem nequaquam expauescerem, si interioris spem acuminis inuenirem.