comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modo uictores in illoꝵ priã sue¬
rint sua mox in prĩa rei sunt
Deq hoc sendtũ libera uote no¬
tauerit Dumm legatos accusacõne
pacta et consilio egredi iussos
ut mos est stare iussit ut eis pũ¬
tibz responderz et ipe post ex¬
cusacõnẽ sui ipĩꝰ illico Dicessit
ne sua forte pu̾cia minueret
cousil libertatẽ neq hoꝵ aliq̃d
sine stomaco fecit aut dixit et
est sane difficile instũ aẽ dolo¬
rem sic cõprime̾ ut nulla ex
ꝑte in uultu aut uerbis appã¬
reat Omib de hic̃ curis in ita¬
licũ bellũ uersus nullã bene ge¬
rende p̃terunctebat occasionẽ
Erat urbs apulie salapia in
qua Dictu nuirũ hambal tã
tiix un ut Diximꝰ dũ De eo
loqueremur tremꝙ in nictus
arnus amore qđ nuiraculũ auget
meretricule uictus erat Itaqz et
locũ ip̃e cupide freguẽtabat et ab̾¬
sedens cõmunitũ fortissum equitatꝰ
p̾sidio relinq̃bat duo ibi prĩcipes
erant studus atq amimis, ut est

Expanded text:
modo victores in illorum patria fuemodo victores in illorum patria fuerint eorum sua mox in patria rei sint, deque hoc senatum libera voce notaverit – dum legatos accusatione peracta e consilio egredi iussos, ut mos est, stare iussit ut eis presentibus responderet, et ipse post excusationem sui ipsius illico sponte discessit, ne sua forte presentia minueret consilii libertatem. Neque horum aliquid sine stomacho fecit aut dixit; et est sane difficile iustum animi dolorem sic comprimere, ut nulla ex parte in vultu aut verbis appareat. 70 Omnibus dehinc curis in italicum bellum versus, nullam bene gerende rei pretermittebat occasionem. Erat urbs Apulie Salapia in qua – dictu mirum – Hanibal, tam trux vir ut supra diximus dum de eo loqueremur tamque invictus armis, amore, quod miraculum auget meretricule, victus erat; itaque et locum ipse cupide frequentabat et abscedens communitum fortissimi equitatus presidio relinquebat. 71 Duo ibi principes erant studiis atque animis, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩ instũ et ignonnõsu sibi no¬
sse se diceret neq alit consen¬
sur ut sua ad aliuz sors tnsiret
ne illi tamẽ qui ad uccusandũ
se uenis set metu retraherẽtur
illiꝰ qui se mox posset ulcisti ꝑa¬
ratũ se se obtulit atq ita factũ
est ut ualeriꝰ luiinis alter con¬
sul sicilia ꝓĩtiã marcellꝰ yta¬
lia bellũq cũ hambale hrẽt
fatis illuin suis uigentib nt
ut in terra ytalica calidissum hostis
insidus interiret facta ꝑmuta¬
cione ꝓiũciaꝵ et dempto siculis
pauore tum demũ et accusacio
De qua dixi et accusacio ꝯsecuta
est glorie illi fuit et accusatoꝵ
et fauẽtu eis obtrectatoꝵ acũ¬
leos tam ĩmobili tamꝙͣ adiõso
assensu doloris aiõ ꝑtulisse qua¬
si nõ is ip̃e sed alius tangeret᷑.
Dabat ꝙͣiis illud contoͬ quere aut
dissimulare nequinerit Durã bit¬
torũ esse condicõnẽ qui ab his
quos uicerĩt accusentur et quoꝵ

Expanded text:
se iniustum et ignominiosum sibi nose iniustum et ignominiosum sibi nosse se diceret neque aliter consensurum ut sua ad alium sors transiret, ne illi tamen qui ad accusandum se venissent metu retraherentur illius qui se mox posset ulcisci, paratum se se obtulit. 68 Atque ita factum est ut Valerius Levinus alter consul Siciliam provinciam, Marcellus Italiam bellumque cum Hanibale haberet, fatis illum suis urgentibus ut in terra italica callidissimi hostis insidiis interiret. Facta permutatione provinciarum et dempto Siculis pavore, tum demum et accusatio de qua dixi et excusatio consecuta est. 69 Glorie illi fuit et accusatorum et faventium eis obtrectatorum aculeos tam immobili tamque averso a sensu doloris animo pertulisse, quasi non his ipse sed alius tangeretur,dabat, quamvis illud concoquere aut dissimulare nequiverit, duram victorum esse conditionem, qui ab his quos vicerint accusentur, et quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ne discussit ut ꝙͣͣuis accusatio
quorũditm ex patuib ĩ iudiosis
sentencus absolutus fuit Ralũqs
hituz quod ab eo belli tẽporib
gestũ ess legati q ex accusatori¬
bz supplices ad marcelli pedes stra¬
ti dr̃onis ꝙͣ dolor et extrema ta¬
la mitas extorsiss ueniã postula¬
rẽt orantes ut se que et urbem
suã ꝙͣ armis domuisset in suã
re ciperet clientelli quos ille alta
aõ placatus atq in menor uegio¬
rũ serena froute suscepit ubi ill¬
ud inurabile qd añ eam ꝙͣ dixi¬
mus accusacõnẽ siculorũ dũ mar¬
cello in sortẽ siciliam iterũ euem¬
ssz et legati flentes metuqz acto¬
initi senatus miam implorarẽt̃.
ne irat hostis in manbz trade¬
rent᷑ qui sed nulla re offensus
tã se illis asperũ p̾buiss quis
futurus ess ubi eos ad se accusã¬
Dũ uenisse cognosteret his uoci
lis i uidia tensuerũt ut int̾ eum
et collegã de ꝑmutandis ꝓĩtiis
ageretur Id marcellus ꝙͣuis in

Expanded text:
ione discussit ut, quamvis accusatio ione discussit ut, quamvis accusatio quorundam ex patribus invidiosis sententiis absolutus sit, ratumque habitum quod ab eo belli temporibus gestum esset, legatique, ex accusatoribus supplices ad Marcelli pedes strati, orationis quam dolor et extrema calamitas extorsisset veniam postularent, orantes ut seque et urbem suam, quam armis domuisset, in suam reciperet clientelam. Quos ille alto animo placatus atque immemor iurgiorum serena fronte suscepit. Ubi illud mirabile: quod ante eam quam diximus accusationem Siculorum, dum Marcello in sortem Sicilia iterum evenisset et legati flentes metuque attoniti senatus misericordiam implorarent, ne irati hostis in manibus traderentur – qui, si nulla re offensus tam se illis asperum prebuisset, quis futurus esset ubi eos ad se accusandum venisse cognosceret? – his vociblis invidia, censuerunt ut inter eum et collegam de permutandis provinciis ageretur. 67 Id Marcellus quamvis in
Abbreviated transcription (Latin):
bellone datus ẽ ubi tũ pro reb
a se gestis trũ̃phũ petisset res
quidez triũpho Digne uidebant᷑.
s qm̃ absq ex̾citu senatu inbente
redusset nõdu pacti belli signũ
sine suorũ nulitũ iurtutũ indta
laude frandatũ nous quidez more
extra urbem albano in moute
triũphauit neqz ideo i negatũ
honorẽ ip̃e sibi usurpass ꝯresso
uti noluit Sz dit postero ouãs
uibem introgressus largã p̃dã
et multa decora nrtute per se
tulit Inter que eciã octo elephantes
ut nõ sicula tñi sed punica quo¬
qz uictoria uideret᷑. Qͣmuis aut̃
imꝑator mr̃to honore p̾uatus exꝰ¬
citus u̾o in ignomima notatus aꝑ¬
ꝑeret sub suo du ce scilz Roman
redire prohibitus reliquis lums
quorũ fideli opera in sicilia usus
essi et honores digm et larga ꝑ¬
soluta sunt p̾mia Inde aũt mar¬
cellus post reditũ consul quarto
siracusanoꝵ legacõnib accusatꝰ
obiecta sibi canã tam grau orõ¬

Expanded text:
Bellone datus est; ubi cum pro rebus Bellone datus est; ubi cum pro rebus a se gestis triumphum petiisset, res quidem triumpho digne videbantur, sed quoniam absque exercitu senatu iubente rediisset, nondum peracti belli signum sive quorum militum virtutem merita laude fraudatam, novo quidem more extra urbem Albano in monte triumphavit. Neque ideo, quod negatum honorem ipse sibi usurpasset, concesso uti noluit. Sed die postero, ovans urbem introgressus, largam predam et multa decora victorie pre se tulit, inter que octo etiam elephantes, ut non sicula tantum sed punica quoque victoria videretur. 65 Quamvis autem imperator merito honore privatus, exercitus vero etiam ignominia notatus appareret, sub suo duce scilicet Romam redire prohibitus, reliquis tamen, quorum fideli opera Marcellus in Sicilia usus esset, et honores digni et larga persoluta sunt premia. 66 Inde autem Marcellus post reditum consul quarto et Siracusanorum legationibus accusatus, obiecta sibi crimina tam gravi orat
Abbreviated transcription (Latin):
Primo ꝯ gressi fusi hostes mul¬
tis suorũ nlitũ amissis atq
octo in sĩ elephantibz fuga duces
elepsi ultimã hanc intͬ siciliã
marcello uictoriã concessere Mu¬
tines sibi nõ obtemꝑatũ fuisse
tã geauit̾ tulit ut indignacõne
una supͣ alterã accedente ulie¬
natis ad ulennũ a suis ad Roma¬
na signa trãsierit Romanus iz
ciuis sit effectus unũ ex his
marcelli siculis uictorus qd̾ ab
enuilis carperet᷑ inuẽtu est qm̃
statuas om̃s eneas atq marmo¬
reas quib siracusana ciuitas
una añ alias ornatissina fue¬
rat in Romanã mbez tñstulit
ꝙ quidũ amitissimã aliqnͣdo ci¬
uitatẽ pati non debuisse Alii
ꝙͣqͣ id belli uire licuerit p̃nci¬
piiz tñ r omanns ducib fuisse
direrũt merandi stutuas et
aptandi oculorqz alias uelup¬
tates ultra ꝙͣ doceat uiros for¬
tes modestiosqz ac solitos solis
uirtutib occupari marcello ⁊e¬
uertẽti in patuã senatus ud edc̃

Expanded text:
60 Primo congressu fusi hostes, mul60 Primo congressu fusi hostes, multis suorum militibus amissis atque octo insuper elephantis; fuga duces elapsi ultimam hanc intra Siciliam Marcello victoriam concessere. 61 Mutines sibi non obtemperatum fuisse tam graviter tulit ut, indignatione une supra alteram accedente, alienatus ad ultimum a suis ad romana signa transiverit romanusque civis sit effectus. 62 Unum in his Marcelli siculis victoriis quod ab emulis carperetur inventum est: quoniam statuas omnes eneas atque marmoreas, quibus siracusana civitas una ante alias ornatissima fuerat, in romanam urbem transtulit. Quod quidam amicissimam aliquando civitatem pati non debuisse, alii, quanquam id belli iure licuerit, principium tamen romanis ducibus fuisse dixerunt mirandi statuas et optandi oculorumque alias voluptates, ultra quam deceat viros fortes modestosque ac solitos solis virtutibus occupari. 63 Marcello revertenti in patriam senatus ad edem
Abbreviated transcription (Latin):
Unus Ducũ hanno hanibali ꝯsã¬
gmintate quĩctus Is et tercuis
ab ipõ hambale tnͣ smissus et sub
eo omme belli genus edoctus acce¬
sẜat nimuda quidã mutines
noĩe uir audax atq ĩpiger qui
cũ multis in sicilia strene gestis
sibi nomẽ quesiuiss nõ modo t̾a¬
uilis hostib s ĩ uidiosus suis esse
ceꝑat Is sub ip̃m pugne tempꝰ
urgẽte necessitate subiecta pro¬
fecturus ad comprimẽdos turbidos
motus sub eo militãciũ iniundaꝵ¬
et multũ comites monuit et ora¬
uit ne absente se cũ hoste ii¬
fulgerẽt qd molestissiũ fe¬
rentes hanno p̾cipne ab igbili
hoĩ sibi nobili urro probatoq
duci belli lerres prescubi mox illo
digiesso aiubo in aciez ꝓcesserũt
quod marcellus inrelligens indi¬
guaus q sibi qui ꝯtͣ. ip̃m tot
elatũ uictoruis haibalem tociẽs
felicit pugnasset hec purgamẽ¬
ta homuĩ occurrẽ equo npetu
contep̃tuqz illos ĩ uasit Pugna
fuit magna magis ꝙͣ difficilis

Expanded text:
unus ducum Hanno, Hanibali consanunus ducum Hanno, Hanibali consanguinitate coniunctus. His et tertius, ab ipso Hanibale transmissus et sub eo omne belli genus edoctus, accesserat Numida quidam, Mutines nomine, vir audax atque impiger qui, cum multis in Sicilia strenue gestis sibi nomen quesivisset, non modo terribilis hostibus sed invidiosus suis esse ceperat. 58 Is sub ipsum pugne tempus, urgente necessitate subita, profecturus ad comprimendos turbidos motus sub eo militantium Numidarum, multum comites monuit oravitque ne absente se cum hoste confligerent; quod illi molestissime ferentes, Hanno precipue, ab ignobili homine sibi nobili viro probatoque duci belli leges prescribi, mox illi digresso ambo in aciem processerunt. 59 Quod Marcellus intelligens indignansque sibi, qui contra ipsum tot elatum victoriis Hanibalem totiens feliciter pugnasset, hec purgamenta hominum occurrere, equo impetu contemptuque illos invasit. Pugna fuit magna magis quam difficilis.
Abbreviated transcription (Latin):
ratus occidit qd si ita est ut uã¬
leriꝰ refert nãq alii alit̾ narbat
uerũ est profecto qd sequit᷑. studi¬
nm sibi uitã dedisse studiũ ab¬
stulisse, Certe hũc errorẽ et hũc
mortem egre ad modũ marcellꝰ
tulit et qd iã sibi nõ poterat
ꝓpĩquis suuis studio ꝯguisitis
ut extuicti nome honorificũ atq
utile esset effecit Sibi uero ꝙ
unicũ fieri potuit fuueris et se¬
pulcri curain exhibuit Idqz post
longũ tỹs marchus tirero se dũ
in sicilia questor ess ĩuenisse
et euo disiectũ et ueprib obsitũ
gloriatur suisq ad eũ diẽ igno¬
tũ cb ostendisse ad hũc modũ
captis siracusis ita se in cõponẽ¬
dis rebz insule cõpestendisq sicu¬
lorũ motibz marcellus gessit ut
et suã gloriã nehemẽ ter attollẽ
et Romam noĩs maiestatez Duo
nũc etiã suxerãt huic tante uic¬
torie obstrepentes Siracusais
quidã exul epicdes et penorũ

Expanded text:
ratus, occidit. Quod, si ita est ut Varatus, occidit. Quod, si ita est ut Valerius refert, namque alii aliter narrant, verum est profecto quod sequitur: studium sibi vitam dedisse, studium abstulisse. 55 Certe hunc errorem et hanc mortem egre admodum Marcellus tulit et, quod iam sibi non poterat, propinquis suis studio conquisitis, ut extincti nomen honorificum atque utile esset effecit; sibi vero, quod unicum fieri potuit, funeris ac sepulcri curam exhibuit. Idque post longum tempus Marcus Cicero se, dum in Sicilia questor esset, invenisse et evo disiectum et vepribus obsitum gloriatur, suisque ad eum diem ignotum civibus ostendisse. 56 Ad hunc modum captis Siracusis ita se componendis rebus insule compescendisque Siculorum motibus Marcellus gessit, ut et suam gloriam vehementer attolleret et romani nominis maiestatem. 57 Duo nunc etiam supererant, huic tante victorie obstrepentes: Siracusanus quidam exul Epycides, et Penorum
Abbreviated transcription (Latin):
iulus fi mitꝰ et ipẽ siculus nestio
an ĩ hidia q̃ inter pares p̾cipne ⁊
uiauos reguat an qr sic opniare¬
tur mechancũ sir̃mũ dicat cũ
utuusz uere et astrologus ingẽs
et miechaintꝰ fuerit reꝑtorqz et
fabricator egregins operũ diu̾so
rũ Ceterũ seuille uniũsali seu
ꝑticlãri Romani ducis edicto
frustra tñ ꝑiculo molente mortis
exemptus In illo enĩ ꝑublico tum¬
ultu et tanto huic feruore hosti¬
um huic ciuũ merore a pñti
rerũ statu alienatus. multo alias
in curas et nichil oĩm senciẽs
que erga suã patriã agerẽtur
astrologicas forte uel geometa¬
cas formas, in pulue designa¬
bat totus in illas oculis ac mẽ¬
te ꝯu̾sus multi ad predandũ
in gresso querẽtiq strcto supͣ
caput aclinis in terramn gladio
quis nã ess mima districtus
intẽcione nomẽ suũ nequit ex¬
prome̾ s hoc uiũ oro ait ne hũc
michi puluerez confũdas Quo
ille eñ uictoris nmperiũ syerm

Expanded text:
Iulius Firmicus et ipse siculus, nescio Iulius Firmicus et ipse siculus, nescio an invidia que inter pares precipue ac vicinos regnat an quia sic opinaretur, mechanicum summum dicat, cum utrunque vere et astrologus ingens et mechanicus fuerit, repertorque et fabricator egregius operum diversorum. 53 Ceterum seu ille universali seu particulari romani ducis edicto, frustra tamen periculo violente mortis exemptus. In illo enim publico tumultu et tanto hinc fervore hostium hinc civium merore, a presenti rerum statu alienatus multo alias in curas et nichil omnium sentiens, que erga suam patriam agerentur, astrologicas forte vel geometricas formas in pulvere designabat; totus in illas oculis ac mente conversus, militi ad predandum ingresso querentique stricto supra caput acclinis in terram gladio quisnam esset, nimia distractus intentione nomen suum nequivit exprimere, sed hoc unum ‘Oro’ ait ‘ne hunc michi pulverem confundas’. 54 Quo ille eum, victoris imperium sperni
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannios añ alios hyeronẽ cuiꝰ
multoꝵ in populũ Romanũ
atq ingẽtiũ meritoꝵ memo¬
ria recens ess hec omia me¬
morãte simulis nõ proiidẽte
fore illico ut tot congesta setu
eh regiũ huãnitas quedã ad la
cũ in extremo positis siracusa¬
norũ reb per legatos misen
postulassent seu uerius preca¬
ti essent. Hoc unũ ne mreos fer¬
ro aut igne suirẽtur amusset¬
consiliie sentencia edixit militib
ut liuius ait ne quis liberũ cor¬
pus molaret cet᷑a prede futura
se reu̾sos nichilqz insi sibi et
filus suis postentes grainter
cõne recepit/ edicto ut diximꝰ
ne quis liber molaret. ad dit
Ualeriꝰ ubi lectũ nestio edixisse
eum nonuãtim ut archimedis
capiti perceret᷑. ꝙͣ ꝙͣ illus ĩge¬
mo atriz oꝑa multis et noms
machinis excogitatis ad tutela
prĩe du Romanoꝵ uictoria de¬
tardata essz ffuit hic uir quidez
in sumus astrologus et si. cum

Expanded text:
tyrannos, ante alios Hieronem, cuius tyrannos, ante alios Hieronem, cuius multorum in populum romanum atque ingentium meritorum memoria recens esset; hec omnia memorantem simulque animo providentem fore illico ut tot congesta secul egregium humanitas quedam ad laccum in extremo positis Siracusanorum rebus per legatos miseri postulassent seu verius precati essent hoc unum, ne in eos ferro aut igne seviretur, annuissetconsilii sententia «edixit militibus», ut Livius ait, «nequis liberum corpus violaret: cetera prede futura»se reversos nichilque nisi vitam sibi et filiis suis poscentes, graviter tita conditione recepit, edicto ut diximus nequis liber violaretur. 51 Addit Valerius, ubi lectum nescio, edixisse eum nominatim ut Archimedis capiti parceretur, quanquam illius ingenio atque opera multis et novis machinis excogitatis ad tutelam patrie diu Romanorum victoria retardata esset. 52 Fuit hic vir quidem insignis astrologus, etsi eum
Abbreviated transcription (Latin):
uore multiplici atq ingẽti tãtũ
qz eo prede reductu qnͣtu uix
capta carthagi redigi potuisset
tũ qua tot per annos alternã ti¬
uns casib de iperio certabat᷑
hec omniã expressius exequi
longũ esset tam multa sũt eñ
et tã uaria ut mirũ non sit si
laborem et i᷑ parit et lectori de¬
m̃e breui uerborũ ambitu ꝯsiliũ
duo quidez hand quaꝙͣͣ digna
silencio nisa sũt Pamũ nempe
marcellus ex enunẽtioril uocis
ingressus cum urbem ornatissi¬
mã sub ocłis huiss fudisse la¬
camas fertur parti letas ut cre¬
ditur. partiz pias Nã et prosye¬
ris ceptorũ suorũ gandebat enẽ¬
tib et fortuna niclite urbis mise¬
uatur ubi nõ solum regnũ no¬
bilis insule fuerat s totus gre¬
nie fata ꝑpendan̾t tot illie classi¬
b tot ex̃citus tet ducib amissis
uibs que uoniẽs cũ ip̃a cartha¬
gne ancipiti marte pugnau̾at
tot claros reges habuerat tot

Expanded text:
labore multiplici atque ingenti, tantumque labore multiplici atque ingenti, tantumque ex ea prede redactum quantum vix capta Carthagine redigi potuisset, cum qua tot per annos alternantibus casibus de imperio certabatur; hec omnia expressim exequi longum erat. 47 Tam multa sunt enim et tam varia, ut mirum non sit si laborem et michi pariter et lectori demere brevi verborum ambitu consilium duo quidem haudquaquam digna silentio visa sunt. Primum nempe Marcellus ex eminentioribus locis ingressus cum urbem ornatissimam sub oculis habuisset, fudisse lacrimas fertur partim letas, ut creditur, partim pias, nam et prosperis ceptorum suorum gaudebat eventibus et fortunam inclite urbis miserabatur, ubi non solum regimen nobilis insule fuerat sed totius Grecie fata pependerant tot illic classibus tot exercitibus tot ducibus amissis, urbis que totiens cum ipsa Carthagine ancipiti Marte pugnaverat, tot claros reges habuerat tot
Abbreviated transcription (Latin):
marcello consuli ꝯpestendũ de dit
ad ꝙ̃ ut uentũ est que ibi cõsilia
Ue legacõnes quib ue int̃ het̾
artibz marcellus sese gesẜ̾it qua¬
lit̾ ne leontinos qui concordie ob¬
stabant aggressus expuguanit̃
tuͣffugis onĩib Erant aũ Duo
nulia uirgis cesis securibq ꝑtus¬
sis qualit̃ demũ siracusanõs q̃
pͥmũ pro Romanis senhant fal¬
sis rumorib craũuẽntos ac tu¬
multu arie rebellautẽs obsedert
qualut̃ inter obsidionẽ herbẽsuõ
ac pelorũ urbes siculas uolutũ¬
ria ciuiũ dedicõne receꝑit mega
ñ ingentb copus in siciliam
trareterat auctis oimi etiã obcesor
aĩs Siracusam relictis in urbe
custodib maguo equilũ peditũ
agnine aduersus ꝯsulem eñssi
cũ ex insꝑato euz obiũ habus¬
sent u̾lio uicti fut̾ ut demqz yost
lougã nempe triẽmi obsidionẽ
ui simul et cõsilio marcelli urbs
ouñ pene illa etate opulentissiã
atq pulcherrima capta est nõ
sine crebris ĩteriz eruptiomib la

Expanded text:
Marcello consuli compescendam dedit. 45 Ad quam ut ventum est, quenam ibi consilia, ve legationes, quibus ve inter hec artibus Marcellus se se gesserit, qualiter ve Leontinos qui concordie obstabant aggressus expugnaverit, transfugis omnibus – erant autem duo milia – virgis cesis securibusque percussis; qualiter demum Siracusanos, qui primum pro Romanis senserant, falsis rumoribus circumventos ac tumultuarie rebellantes obsederit; qualiter inter obsidionem Herbesum ac Pelorum urbes siculas voluntariacum ingentibus copiis in Siciliam traiecerat auctis omnium etiam obsessorum animis, Siracusani relictis in urbe custodibus magno equitum peditumque agmine adversus consulem egressi, cum ex insperato eum obvium habuissent, prelio victi sunt; ut denique, post longam nempe triennii obsidionem, vi simul et consilio Marcelli urbs omnium pene illa etate opulentissima atque pulcerrima capta est, non sine crebris interim eruptionibus et
Abbreviated transcription (Latin):
malis hispama ne quid ocii
sollicitꝰ dux hrẽt ne ue unq
tantus bellator absqz esset ab
hostibz feriantez morb in ua¬
sit ine is celi mutacõne
sune in modico labore quem
in prelus pro uoluxtate subibat
numoqz solis ardore ꝯtractus Ia¬
cebat eger scipio ymo uero res¬
publica languebat Romanũq
nomẽ atq imperiũ egrotabat
Quid eñ euentup rear tunt
fuisse si eũ numata᷑ mors
prĩe abstuliss cũ uerã morbi
famã falsus Rumor mortis
insecutus tantos uiridi motus
extinerit sedicionẽ in castris
rebellionẽ in proiĩtia Ipe uero¬

Expanded text:
i solicitus dux haberet neve unquam tantus bellator absque bello esset, ab hostibus feriantem morbus invasit, sive is celi mutatione seu immodico labore quem in preliis pro voluptate subibat nimioque solis ardore contractus. 10 Iacebat eger Scipio; imo vero respublica languebat romanumque nomen atque imperium egrotabat. Quid enim eventurum rear tunc fuisse, si eum immatura mors patrie abstulisset, cum veram morbi famam falsus rumor mortis insecutus tantos undique motus exciverit: seditionem in castris, rebellionem in provincia? 11 Er
Abbreviated transcription (Latin):
mediã aciem electissime celci¬
beroꝵ inuẽtutis quatuor milia
tenebat̾ Gens hec olim ex gal¬
lus in hispanias mutatis sedib
uenies ueteris ac noue prĩe qui¬
xtis nomĩb qui pus celte dice¬
bant᷑. celtiberos se uocari malue¬
runt de his sciꝑio añ paucos
annos bellũ agens in hispania
bene meritus fuerat cui imit
ueneficii ĩ meniores adu̾sus eũ
tam procul a patria conducti
a carthagniẽsib pecumaria mer¬
cede nlitabat̾ Ea res alus sa¬
Con serto einz prelio cũ masum¬
ssa carthagniẽses et ytali cum
numidaꝵ acie primo ĩpetu fu¬
dissent cũctus ex̾citus in telsi¬

Expanded text:
mediam aciem electissime Celtiberorum iuventutis quattuor milia tenebant. 40 Gens hec, olim ex Galliis in Hispanias mutatis sedibus veniens, veteris ac nove patrie commixtis nominibus, qui prius Celte dicebantur Celtiberos se vocari maluerunt. De his Scipio ante paucos annos bellum agens in Hispania benemeritus fuerat; cuius nunc beneficii immemores, adversus eum tam procul a patria conducti a Carthaginensibus pecuniaria mercede militabant. 41 Ea res aliis saConserto enim prelio, cum et Massinissa Carthaginenses et italica numidicam aciem primo impetu fudisset, cuntus exercitus ab i
Abbreviated transcription (Latin):
rud̾ ut ꝙͣdui spei aliquid suꝑ¬
ess cõmunes ominiu fortunas
singulari fide sua ac pietate
seruarẽt Sin extincta spem
collapsamqz rem ceruerẽt certi
ꝯmũs penitus qui in preluim
exissent ferro assup̾tos Ixĩ
quoqz sibi ac reliquis consule¬
rent neu ab execucõne tam
p̾clau operis metu aliqus bel

Expanded text:
runt ut, quandiu spei aliquid superesset, comunes omnium fortunas singulari fide sua ac pietate servarent; sin extinctam spem collapsamque rem cernerent, certi omnes prorsus qui in prelium exissent ferro absumptos, ipsi quoque sibi ac reliquis consulerent; neu ab executione tam preclari operis metu aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
da uticã Reuersus erat dum
ecce pret̾ spem audita re para¬
li belli fama diictẽ ceptã to¬
tiens obsidionez ꝯpulit Re licto
igitur in castris situ ualidis
leu presidio cũ excitu rursũ
ad hostes se cõuertit Et p̃mo¬
quidez aduentu ĩ colle procul
ab hostiũ stacionib quatuor¬

Expanded text:
dam Uticam reversus erat, dum dam Uticam reversus erat, dum ecce preter spem audita reparati belli fama dimittere ceptam totiens obsidionem compulit. 38 Relicto igitur situ validis in castris levi presidio, ipse cum exercitu rursus ad hostes se convertit, atque in colle procul ab illorum stationibus quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
constabat Et id crrco in reb pu¬
blicis p̾uate simultatis obtentu
trarie sentẽcie Primia patez sua¬
debat mictendosqz de hac re ad
scipionẽ legatos hec sentencia oc¬
recatis ꝯsultãciũ aĩs uicta est
diisa Quidã reuocand̃ ex italia
hanibale ad tutandũ affrica cẽ¬
sebant hec quoq suiã ꝓpter ha¬
sdrubalis et barchime partis ꝓo¬
tencia qui hambali p̾rogando
etiã imꝑio gratificabant᷑. audita
festĩ itaq et nonus ex̃citus
apud carthaginẽ conscribitur
et legati ad siphacez destinãt᷑
uxoris amor nõ ampluis puella¬
ribz ut solebat blandicus s ge¬
mitu et lacumosis precib atq
obsecracõne supplici et missabi
ac patrie ꝯtumãdũ auxiliũ
npellebat Legatis ergo beni
responsũ et factis ad u̾ba seguẽ¬
copis rex atqz hasdrubal in bel¬
lũ redeut Scipio post nocturnã
uictoriã sicut nichil amplius ne
mouẽdi propͥus carthaginẽ es¬
ciũ Donec post tergũ metuen¬
dũ aliquit restaret ad oppugnã¬

Expanded text:
constabat. Hinc in rebus publicis private simultatis obtentu trarie sententie. Prima pacem suadebat, mittendosque de hac re ad Scipionem legatos; hec sententia, obcecatis consultantium mentibus, victa estdivisa. Alii revocandum ex Italia Hanibalem ad tutandam Africam censebant; hec quoque sententia propter Hasdrubalis et Barchine secte potentiam, qui Hanibali prorogando eius imperio gratificabantur, audita festim novus exercitus apud Carthaginem conscribitur et legati ad Siphacem publici desuxoris amor, non iam puellaribus ut solebat blanditiis, sed gemitu et lacrimosis precibus atque obsecratione supplici et miserabilac patrie auxilium impellebat. Legatis ergo bene responsum et, factis ad verba sequencopiis rex atque Hasdrubal in bellum redeunt. 37 Scipio post nocturnam victoriam, ut nil amplius negmovendi propius Carthaginem exercitum, donec a tergo metuendum aliquid restaret, ad obsiden
Abbreviated transcription (Latin):
non se ab ĩ meritis s armatis
neq arciũ p̾sidio s aꝑta acie e¬
quis in cãpis uiolate fidei si res
postat supplicia petitux Qui ta¬
mẽ nichilonũꝰ post reditu ducis
in italia reballarut Itep nec of¬
feusa nec sye alia ĩpulsi, aur
od̃uo aliã ob causã insi ꝙ ĩgẽs
admiratio scipionis ceteroꝵ oim
Romanoꝵ ducuz ꝯtẽptu illis ⁊̃¬
uexerat nullũ aliũ mrari pota̾nt
aut ueteri om̃s alios qui fuisset̃
clari bellis assũptos hũc unũ cla¬
rissimũ suꝑesse ꝑ suasu erat
Sz re experti didicerũt esse non
solũ rõuos duces s le gatos etiaz
scipionis eoꝵ in solencie satis esse
a quib uicti ambo et per suos
pplãres quibz a luer spes uenie
nõ dabatur Cuptus mã domꝰ

Expanded text:
non inermibus sed armatis, neque arcium presidio sed aperta acie equis in campis violate fidei, si res poscat, supplicia petiturum. Qui tamen nichilominus post reditum ducis in Italiam rebellarunt iterum, nec offensa nec spe alia impulsi aut omnino aliam ob causam, nisi quod ingens admromanorum ducum contemptum illis invexerat; nullum alium mirari poterant aut vereri; omnes alios qui fuissent clari bellis absumptos, hunc unum clarissimum superesse persuasum erat. Sed re experti didicerunt esse non solum alios Romanis duces, sed legatos etiam Scipionis eorum insolentie satis esse. A quibus victi ambo et per suos populares, quibus aliter spes venie non dabatu
Abbreviated transcription (Latin):
acies ĩ uecti turbarũt p̾mos or¬
Dines cũ in opia prorsus emp¬
cione cũ rabie ac desꝑacione
pugnãciũ ad extremiũ cesi om̃s
in prelio nullo sibi aliter par¬
reut̃ iy hosti et qui in urbe
substiterãt mceusi om̃s atq
omia sic completa disposicõ¬
ne testa̾cuez prede nullus aut

Expanded text:
mos ordines cum inopina prorsus eruptione tum rabie ac desperatione pugnantium. Ad extremum cesi omnes in prelio, nullo sibi aliter parcente quam hosti; et qui in urbe substiterant incensi omnes atque omnia. Sic completa dispositione testantium, prede nullus aut
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ac suis aduersam et tunt
et in posterũ senciebat neq uero
aliter ꝙͣ sagiebat accidit ut sicut
hanbalez ytalie sic scipionẽ affr¬
ce uastitus sequeret̾. Ut que in
pũs rex spreto federe punico Ro¬
manã iplecteretur amicitiam
nec mirandũ uero amplus seu¬
riebat ꝙ secuta talis uiri maie¬
statem ab eis hispama de siuissi
net de niceps de illa perdita tã
dolendũ ꝙͣ de perdenda affrica
metuendũ Hoc tacitos cogitatꝰ
hostis in pectore Romã Ducis uir¬

Expanded text:
s adversam et tunc et in posterum sentiebat. Neque vero aliter quam presagiebat accidit, ut sicut Hanibalem Italie sic Scipionem Africe vastitas sequeretur, utque in presens rex, spreto federe punico, romanam complecteretur amicitiam; nec mirandum vero amplius sentiebat quod, secuta talis viri maiestatem, ab eis Hispania descivisset, nec deinceps de illa perdita tam dolendum quam de perdenda Africa metuendum. Hos tacitos cogitatus hostis in pectore romani ducis
Abbreviated transcription (Latin):
inde ess in affrica trãsitus Ibi
quoq sillano ad p̾sidiũ dimisso
Ix̃e cũ lelio sine quo ĩ uitus altũ
aliquid agitabat funez soluit ⁊̃
duab tm̃i nauibz seu quia plures
tuc̃ nõ uderat scu naigacio ut
ess occultior trarecit ad regẽ ꝙ ut

Expanded text:
inde esset in Africam transitus. Ibi quoque Sillano ad presidium dimisso, ipse cum Lelio, sine quo invitus altum aliquid agitabat, funem solvit et duabus tantum navibus, seu quia plures tunc non aderant seu navigatio ut esset occultior, traiec
Abbreviated transcription (Latin):
tus et cuz paucis suorũ equitũ
cohortib oppositu circũuectus ocio¬
sam in aciẽ gallorũ ĩ prouisus
i uehitur Illic nõ tam pugna ꝙͣ
fuga et cedes hostib fuit: Roma¬
ius eos ab oñ̃ parte cedentib et
ĩ froutẽ et in latera et inr̾gũ
iamqz hispanoruz uirtus et li¬
gurũ paulatĩ uicta de fecerat
Int̾q iacẽtiũ ingẽtes cumulos
panci elabebant̾. et fuga qua
poterant saluiẽ querebant
bom probati q Ducis sunt qñtu
quiuit nit hortando ñt orãdo

Expanded text:
tus et cum paucis quorum equitum tus et cum paucis quorum equitum cohortibus collem oppositum circumvectus, otiosam in aciem Gallorum improvisus invehitur. 174 Illic non tam pugna quam fuga et cedes hostium fuit, Romanis eos ab omni parte cedentibus et in frontem et in latera et in tergum. Iamque et Hispanorum virtus et Ligurum paulatim victa defecerat, interque iacentium ingentes cumulos pauci elabebantur et fuga qua poterant salutem querebant. boni probatique ducis sunt, quantum quivit nunc h
Abbreviated transcription (Latin):
bus certabat᷑. huic nẽye Romani
equites poditesq Inde hisꝑam
ueteran et uiri fortes nec Romane
nuliere in experti ligures etiã
ad arma durissum e medio dex¬
ta̾m ĩ partez tũsuecti se hispanis
adiũuerũt Ibi igitur ferox pugna
et mistrabilis strages erat galłos
qui in altero tornu erat̃ ał in¬
cursu claudii ip̃ius loci natura
tutabatur tumulo telluris asꝑio¬
ris qui medius inter acies sta¬
bat pro clipes freti quieste baut
contẽti quic qd ab aliis ageret᷑
unde mnt̾ locoꝵ angustias expli¬
citas fuisse a cies ielligere est
Nunc collem claudius cũ soye ne¬
quiꝙͣ trãsire temptasset Imnquitate
loci exclusus ĩdignabũdus ex¬
clamãs, et quid in quit huc distur¬
sa magne parte ytalie tã festi¬
in uenimꝰ ut ꝓuguare alios spec¬
taremus hec dices ut castris ĩꝑ
ad auxiliũ inicognitus sic nutꝰ
rapti nec mĩꝰ uelocit ex ip̃a acie
et suis ꝙ. ne dũ hostib ignora¬

Expanded text:
quis viribus certabatur: hinc nempe romani quis viribus certabatur: hinc nempe romani equites peditesque, inde Hispani, veterani et viri fortes nec romane militie inexperti; Ligures etiam, ad arma durissimi, e medio dextram in partem transvecti se Hispanis adiunxerant. Ibi igitur ferox pugna et miserabilis strages erat. 172 Gallos, qui in altero cornu erant, ab incursu Claudi ipsa loci natura tutabatur: tumulo telluris asperioris, qui medius inter acies stabat, pro clipeo freti quiescebant, contenti quicquid ab aliis ageretur; unde inter locorum angustias explicitas fuisse acies intelligere est. 173 Hunc collem Claudius cum sepe nequicquam transire tentasset iniquitate loci exclusus, indignabundus exclamans ‘Et quid?’ inquit ‘huc decursa magna parte Italie tam festini venimus, ut pugnare alios spectaremus?’ Hec dicens, ut e castris nuper ad auxilium incognitus, sic nunc raptim neque minus velociter ex ipsa acie et suis quoque nedum hostibus ignora
Abbreviated transcription (Latin):
consul cũ oni peditu ex̾citu
ceptis meidit Tuz hasdrubal
sup̃mã horã aduẽtare intelligẽs
p̾termissa et itiueris et castroꝵ
cura se ad preliũ expe̾diens aciẽ
instruxit romã suã iã instruxe¬
rat dexterũ corme clandius nero
lenum marcus luius benebat ĩ
medio pretor erat hasdrubul
claudio gallos opposint nõ ꝙ eis
multũ fideret sed ꝙ Romanis
forundabiles putabat ligures ĩ
medio statuit Ipẽ cũ hispanis
nulitib in quib mullũ spei hẽ¬
bat, contra liuiuz stetit elephãtes
Romanã p̾mo acĩe turbassẽẽ ua¬
rus post clamorib agitati qd̾ in
alus uellis multis ucciderat ua¬
gi et qiͣ limphatico discursu suã
quoq turbarũt Ita ut ĩ ancipiti
et cõĩ ꝑiculo plures a suis ꝙͣ ab
hostib cederẽtur mt̾ utrãq aurẽ
in ip̃ã i̾ctura capitis ac teruitis
arectore ꝑcussi ubi regi posse de¬
et malleo ad id nusteriũ inustitu¬
tis cuiꝰ remediis mue̾tor ip̃e bas¬

Expanded text:
consul cum omni peditum exercitu consul cum omni peditum exercitu ceptis incidit. Tum Hasdrubal, supremam horam adventare intelligens, pretermissa et itineris et castrorum cura, se ad prelium expediens aciem instruit. 169 Romani suam iam instruxerant. Dextrum cornu Claudius Nero levum Marcus Livius tenebat, in medio pretor erat. Hasdrubal Claudio Gallos opposuit, non quod eis multum fideret, sed quod Romanis formidabiles putabat; Ligures in medio statuit; ipse cum hispanis militibus, in quibus multum spei habebat, contra Livium stetit; elephantesromanam primo aciem turbassent, variis post clamoribus agitati, quod in aliis bellis multis acciderat, vagi et quasi limphatico discursu suam quoque turbarunt, ita ut in ancipiti et comuni periculo plures a suis quam ab hostibus cederentur, inter utranque aurem in ipsa iunctura capitis ac cervicis a rectore percussi, ubi regi posse deet malleo ad id ministerium institutis; cuius remedii inventor ipse Has
Abbreviated transcription (Latin):
id rursus fratre ĩ colum qͣliter ta¬
le aliquid ausus esset intelligere
nullo modo potãt iuter has solli¬
ritudines et hos metus nocturna
fuga seqz suosqz clanculũ ex his
locis eriꝑe statuit que res tenebus
tu multũq militari parũ prospe¬
re successit a uie ducibz deserti
effusi, pars sompno ebruti passi
omiã coriũ lota repleuerat᷑ has¬
diubal ip̃e dumi uadũ q̃rit me¬
taniũ amnẽ sequẽs. cuiꝰ quo ma¬
gis a mari ad montes uccedit᷑
eo uudiqz alcior atq promptior
rixa ẽ et Impetusior aluens cir¬
ca uagos aquarũ flexus erxãdo
assequendi tempus hostib de dit
Iorimiꝰ claudius nero cũ uniu̾so
equitatu De huic p̾tor leuis ar¬
matuere cũ subsidio suꝑuenit
urgentes huic illinc hostile at¬
men usq̃z adeo ut necesse hrẽt
aut sistere aciẽ aut fugere hostib
iam terga premẽtib Substitit
igitur aunis ad ripã eminentiĩ
loco castra cõm̾cturus duz luiius

Expanded text:
id rursus, fratre incolumi, qualiter taid rursus, fratre incolumi, qualiter tale aliquid ausus esset, intelligere nullo modo poterat. 166 Inter has solicitudines et hos metus nocturna fuga seque suosque clanculum ex his locis eripere statuit. Que res tenebris tumultuque militari parum prospere successit: a vie ducibus deserti, effusi pars somno obruti passim omnia circum loca repleverant. 167 Hasdrubal ipse, dum vadum querit Metaurum amnem sequens, cuius quo magis a mari ad montes acceditur eo undique altior atque preruptior ripa est et impetuosior alveus, circa vagos aquarum flexus errando assequendi tempus hostibus dedit. Primus Claudius Nero cum universo equitatu, dehinc pretor levis armature cum subsidio supervenit, urgentes hinc illinc hostile agmen usque adeo ut necesse haberet aut sistere aciem, aut fugere hostibus iam terga prementibus. 168 Substitit igitur amnis ad ripam, eminenti in loco castra communiturus, dum Livius
Abbreviated transcription (Latin):
progresso noua repente suspicio
iicidisset Romana enĩ castra pros¬
pectans et adustiores solibus ho¬
mines et equos solito squalidiores
aãdu̾tit Itaq substitit ambignus
aĩ et receptiu raptĩ cam iubens pe¬
dez in castra retulit suosq̃r ad se
plura essent nec maiora cetã
onũã ar̃m eius in illa opmione
firmabant ut consulẽ alterũ ad¬
esse crederz Atq illud in p̾mis qd̾
semel p̾toriũ bis consularia sigͣ
sonusset̃ ꝙ romanis bellis excito
insi duorũ p̾sencia ducũ fieri
nõ solere ꝑsuasum erat Ideñ
uero tã nonũ tamq ieredibile ui¬
debat᷑. auxio potiusse hambalẽ
tanta de re falli fugamqz sibi op¬
positi ducis et ex̾citus nõ seusisse
ut opp̾ssum illũ uel insigni deiec¬
tũ clade sibi fingeret nõ nũꝙͣ
illud eciã occurcebat aĩo qd̾ uerũ
erat nũcios suos ac kãs nõ ad
hanbalẽ s ad manꝰ hostiũ per¬
uenisse huic ortã n suli fiducia
ad se delendũ festmnãdi ed

Expanded text:
progresso nova repente suspitio progresso nova repente suspitio incidisset. Romana enim castra prospectans, et adustiores solibus homines et equos solito squalidiores animadvertit; itaque substitit ambiguus animi et, receptui raptim cani iubens, pedem in castra retulit suosque ad se plura essent nec maiora, cetera omnia animum eius in illa opinione firmabant, ut consulem alterum adesse crederet; atque illud in primis quod semel pretorium bis consularia signa sonuissent, quod romanis bellis exercito nisi duorum ducum presentia fieri non solere persuasum erat. ero tam novum tamque incredibile videbatur anxio, potuisse Hanibalem tanta de re falli fugamque sibi oppositi ducis et exercitus non sensisse, ut oppressum illum vel insigni deiectum clade sibi fingeret. Nonnunquam illud etiam occurrebat animo quod verum erat, nuntios suos ac literas non ad Hanibalem sed ad manus hostium pervenisse; hinc ortam consuli fiduciam ad se delendum festinandi. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
angustias occupando nũt hoste¬
le agcnẽ huic atqz inde turband
hasdiubal iterũ obstruxerat hic
et quien nulitũ et spectandis e
proximo morib hostiũ darent᷑.
Claudus uero cõtrariũ senciebat sta
ut id nõ modo consuleret sed rogaret
meũ consiliũ aiebat quod ueloci¬
tas tutũ fecit ꝑiculosuz est factura
dilacio neqz me hambal abiisse
sensit, neqz hasdrubal aduenisse
utriusq hostis errore ad nram̃ uĩc¬
toriã uni licet Facile est modo con¬
festim fiat ut et huiꝰ ex̾citus pro¬
cerat᷑: et ego ad illũ redeam et
hubitus instium et redditus mei
sun differrimꝰ et illũ aiõ siorez
pluribz rẽ sibi esse cognou̾i̾t proinde
consulo et obtestor ut hac ipã ho¬
ra preliuz ĩ eamus Ilain et ego
habunde mores hostuĩ noui et ĩ¬
ros lassitudinẽ corporũ. aut tor
castris educũtur et iã hostes ipx̃s
castris exier int poterat qz illico
res tũsigi insi hasdrubali añ aciẽ

Expanded text:
angustias occupando nunc hostiangustias occupando nunc hostile agmen hinc atque inde turbando, Hasdrubalis iter obstruxerat; hic et quieti militum et spectandis e proximo moribus hostium darentur; Claudius Nero contrarium sentiebat, ita ut id non modo consuleret sed rogaret. 161 ‘Meum consilium’ aiebat ‘quod velocitas tutum fecit, periculosum est factura dilatio. Neque me Hanibal abiisse sensit, neque Hasdrubal advenisse; utriusque hostis errore ad nostram victoriam uti licet. Facile est, modo confestim fiat, ut et huius exercitus proteratur et ego ad illum redeam et abitus inscium et reditus mei. 162 Sin differimus, et illum animosiorem pluribus rem sibi esse cognoverit. Proinde consulo et obtestor ut hac ipsa hora prelium ineamus; nam et ego abunde mores hostium novi, et meos lassitudinem corporum aut torpcastris educuntur et iam hostes ipsi castris exierant poteratque illico res transigi, nisi Hasdrubali ante aciem
Abbreviated transcription (Latin):
felicia signa sequebantur Pre¬
missat aũt̾ clandius ad collegã
nẽcios queres suꝑ aduentu suo
q̃ nam uolũtas eius ess et ꝙ ad
lorũ et qd ad tempus actineret
hoc ẽ an noua castra extruere an
college ipĩus castris excipi eum
mallet. Et an diurins an noctur¬
nis horis ingredi Responsũqz erat
nocte ꝙ die melius et ĩ uẽtera ꝙͣ
noua castra dũtere utilius Edic¬
tũq in castris ut ꝙͣ maxiõ fieri
possz silencio ne intelligi posset
ab hostis tribunis tribunũ centu¬
rionẽ centurio eques equitũ pe¬
des pedite intra locũ suũ libẽta
exciperet idq eo insi facilius fac¬
tũ fuit quo ꝑegriuꝰ excitus ml
penitus secũ corpora et arma
portabat Itaq claudius pꝰ ꝓpĩ¬
quos montes nocte expectata
tacito rũ ex̾citu castra lum ꝯsul
incredibili congratulacõne et gau¬
dio utri sq partis ingredit᷑. ea
cimuis p̾tor qui per eos dies mul¬
toq ĩ genio atq industria nĩt

Expanded text:
felicia signa sequebantur. 157 Prefelicia signa sequebantur. 157 Premiserat autem Claudius ad collegam nuntios, querens super adventu suo quenam voluntas eius esset et quod ad locum et quod ad tempus attineret, hoc est an nova castra exstruere an college ipsius castris excipi eum mallet, et an diurnis an nocturnis horis ingredi; responsumque erat nocte quam die melius et in vetera quam nova castra divertere utilius, edictumque in castris ut quam maximo fieri posset silentio, ne intelligi posset ab hostibus, tribunus tribunum, centurionem centurio, eques equitem, pedes peditem intra suum locum libenter exciperet. 158 Idque eo facilius factu fuit, quo peregrinus exercitus nil penitus secum nisi corpora et arma portabat. Itaque Claudius, post propinquos montes nocte expectata, tacito cum exercitu castra Livii consulis incredibili congratulatione et gaudio utriusque partis ingreditur. Eacinius pretor, qui per eos dies multo ingenio atque industria, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
alius in hoc sibi honore p̃ferret᷑.
differre stantes uel enutes tbũ
sumẽ dieb ac noctib ꝓperare uix
breuissimo sopori succũbere aut
nulla usꝙͣ nccͣctate subsisie̾ sic¬
obiuxi om̃s deuotiq uel ad uicto¬
riã uel ad noctẽ ibant Iam stuã
adriatici simis urbẽ hasdrubal
ꝑuenat̾ Illic ei liins alter occur¬
rerat et erat tã ꝯm̃cta amborũ
cristra ut tantos inter hostes uix
quĩ gentorũ passuũq spaciũ nĩ¬
ess Iam clandius nero auxilio
aduemes iuxta erant ampliore
ꝙͣ mouerat excitu Nempe in ip̃o
itme̾ ueteram nilites ad speciem
tai pie et decore milicie reuerte¬
bantur Renonatoq aĩ bigore ar¬
ma quib pridem uale dixerãt
resumebat̾ Et Iuuenes in tam
honestam expedicõnẽ quã nulla
esse possi honestior, tanteqz rei
spectaculũ profiscisti gloriosissimũ
opinãtes ultro se se obtuleraunt
receptiqz exant specie corporũ ins¬
pecta et uirtute aĩoꝵ extimata

Expanded text:
alius in hoc sibi honore preferretur alius in hoc sibi honore preferretur differre, stantes vel euntes cibum sumere, diebus ac noctibus properare, vix brevissimo sopori succumbere, aut ulla usi omnes devotique vel ad victoriam vel ad mortem ibant! 156 Iam Senam, Adriaci sinus urbem, Hasdrubal pervenerat. Illic ei Livius alter consul occurrerat et erant tam coniuncta amborum castra, ut tantos inter hostes vix quingentorum passuum spatium interesset. Iam Claudius Nero auxilio adveniens iuxta erat, ampliore quam moverat exercitu. Nempe in ipso itinere veterani milites ad speciem tam pie et tam decore militie revertebantur, renovatoque animi vigore, arma quibus pridem vale dixerant resumebant; et iuvenes in tam honestam expeditionem, qua nulla esse posset honestior, tanteque rei spectaculum proficisci gloriosissimum opinantes, ultro se se obtulerant receptique erant: specie corporum inspecta et virtute animorum extimata,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ quis nuimeꝵ requiret ipsũ
nomẽ nr̃is aios dabit hossib ar¬
ripiet Pdroide labor p̾lui cõmu¬
nns tota gloria nr̃a erit Ile ne
Deis accextũ iter uestrũ dubitetis
atq om̃̃. ex parte cõmeatus in
ac necessaria iniuẽtis offerẽtiũ¬
Oniã laudib ꝑsonabat uota p̾cesqe¬
ad suꝑos muctebant᷑. nulle undiq
sinul ad celũ mau nulle occuli tol¬
lebant᷑. orãtiũ ut qui tuc̃ pro yta¬
lie libertate pugnaturi ibat mos
ĩ columes cũ uictoria remearẽt ut
quos ꝓperãtes auxii prosequerẽtur
Romane uibis atqz nperii protet¬
tores in quorũ dextris sua et suoꝵ
filiorũ uita ess ac fortuna eisdẽ
post uictoribz alacres ac securi oc¬
currentes Suscepta pro illis uõ
ta ꝑsoluerẽt In hec obsequia inq
mt̃ horũ liberalitatẽ nulitũꝙ
modestiã nura contẽtio Dum hi
oiã illis ingererẽt rarẽtqz ne
trepide reciperẽt qd tã feruide
donaret̾ Et pro se quisqz ne q̃s

Expanded text:
rem, quis numerus requiret? ipsum rem, quis numerus requiret? ipsum nomen nostris animos dabit, hostibus arripiet; proinde labor prelii comunis, tota gloria nostra erit. Neve deis acceptum iter vestrum dubitetis,atque omni ex parte commeatus in  necessaria nia laudibus personabant, vota precesqad superos mittebantur, mille undique simul ad celum manus mille oculi tollebantur orantium ut, qui tunc pro Italie libertate pugnaturi ibant, mox incolumes cum victoria remearent, ut quos tunc properantes anxii prosequerentur romane urbis atque imperii protectores, in quorum dextris sua et suorum filiorum vita esset ac fortuna, eisdem post victoribus alacres ac securi occurrentes suscepta pro illis vota persolverent. 154 In hec obsequia inque inter horum liberalitatem militumque modestiam mira contentio, dum hi omnia illis ingererent orarentque ne tepide reciperent quod tam fervide donaretur, et pro se quisque nequis
Abbreviated transcription (Latin):
inco p̾sidio cõmunitũ urbẽ ad id
sibi nulle eqnuib sex nulibz pe¬
dim̃ opus esse titutut Illis relet¬
tis et cõmissa legato ꝙͣ fidissinũ
hẽbat castrorũ custodia magno
gressu nocte iter areipuit et in
lucaniã se ire similans illico
in picenũ flexit ubi aut̃ tãtũ
uie exegit utiã metui nõ posset
ne quis rẽ occultã dinulgaret co¬
llectis in unũ suis nullius unqͣ
ducis inq̃t consiliũ mes audatiꝰ
isũ nullũ securiꝰ nullũ fuit un¬
luis nõ antipitẽ pugnã s ad ĩtã
uos uictoriã duco Collega mens
nõ modo ꝙͣntis opus est S multo
etiã ꝑlurib instructus est copũs
ac plena in lance quicquid addi¬
deris iã prioꝵ nulla fit mẽtio põ¬
Dus nonissimũ rem niclinat uo
stis famã in re qualibet s in bello
maxiẽ posse ꝙͣ plurimũ ut leuia
sepe momenta uerborũ occasione
rebus in gẽtib punisse ubi au¬
ditũ subito fuerit aduenisse cõ¬
sulez alterũ atq ex̾cituz ꝯsula¬

Expanded text:
munitam urbem. 150 Ad id sibi mille equitibus sex milibus peditum opus esse testatus, illis electis et commissa legato quem fidissimum habebat castrorum custodia, magno gressu nocte iter arripuit et, in Lucaniam se ire simulans, illico in Picenum flexit. 151 Ubi autem tantum vie exegit ut iam metui non posset nequis rem occultam divulgaret collectis in unum suis, ‘Nullius unquam ducis’ inquit ‘consilium meo audacius visum, nullum securius, nullum fuit utilius. Non ad ancipitem pugnam sed ad certam vos victoriam duco. Collega meus non modo quantis opus est, sed multo etiam pluribus instructus est copiis; at piena in lance quicquid addideris, iam priorum nulla fit mentio: pondus novissimum rem inclinat. 152 Nostis famam in re qualibet sed in bello maxime posse quam plurimum, et levia sepe momenta verborum occasionem rebus ingentibus prebuisse. Ubi auditum subito fuerit advenisse consulem alterum atque exercitum consula
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ resoluta est uia ego ayi¬
illuit in caftra reuersus Municus
errorez suũ et in anẽ iactãciam se¬
tũ uoluens fecit unde p̾terite teme¬
ritatis uena mereret᷑. Est eĩ
de quo nemo dubitat ꝯptiniũ
nõ ercrire s erroris noticia et ue¬
recũdia et penitẽtia et hũlitas
illi que pccĩ radix fuãt adu̾sa su¬
perbie bona est usqz adeo ut iuidũ
maior aliquis post peccatum assur¬
rex̾it ꝙͣ qui nõ pectauit Conno¬
cato igitur ex̾citu notissimã illã
hesiodi poete sentẽtiaz dixit Pri¬
ini scilicet ac p̾clari ĩgenii esse
per se ipsum cogitare atq ĩ ue¬
nre qd expediat ꝓxiim bene
admonẽt credt̃ ac parare Cui
utrũq defuit̃ nullius p̾cii uirũ

Expanded text:
dinem resoluta est. Vici ego Midinem resoluta est. Vici ego Miillinc in castra reversis, Minutius errorem suum et inanem iactantiam secum volvens, fecit unde preterite temeritatis veniam mereretur. Est enim, de quo nemo dubitat, optimum non errare; sed et erroris notitia et verecundia et penitentia et humilitas, illi que peccati radix fuerat adversa superbie, bona est usque adeo, ut interdum maior aliquis post peccatum assurrexerit quam qui non peccavit. 36 Convocato igitur exercitu, notissimam illam Hesiodi poete sententiam dixit: primi, scilicet, ac preclari ingenii esse per se ipsum cogitare atque invenire quod expediat, proximum bene admonenti credere ac parere; cui utrunque defuerit nullius precii