comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aq opibꝰ minimis a plurib attenuatiᷤ.
ix aliqͥd uictꝰ restabat in urbe beatis:
Peste. uiri uigilant. fugiunt ieiunia sõni:
eformat macies uultꝰ. nigriora sepultis
ssib ossa micant: apparent uiscera multis
ulgꝰ uiers herbas dubias. letũq minantes
ellit . & induro frangunt᷑ cespite dentes:
frondib higaudent arbusta suis spoliare.
llimore ferȩ. radices. prata uorare:
ulta qͥdẽ comedt̃ hõinũ ñ cognita m̃sis.
Arida facta manꝰ uix pondera sustinet ensiꝰ:
Dreferenda dõ uirtꝰ. circũdata peste
ĩã cohors. saturo ieiuna timet᷑ ab hoste:
Les noua. crus asini lib̾s tribꝰ app̃ciat᷑.
luiq dedit p̃ciũ ñ ꝓdigꝰ inde putat᷑
Ora mouent pueri. matresq uocant morienteᷤ.
a era ꝓsolitis epulis aurasq terentes:
Cursor equus que uix nuꝑ carcer retinebat:
Nunc auido morsu uacuũ p̃sepe petebat
Et tande posita feritate. furore remoto.

Expanded text:
Jamque opibus minimis a pluribus attenuatis, Jamque opibus minimis a pluribus attenuatis, Vix aliquid victus restabat in urbe beatis. Peste, viri vigilant, fugiunt jejunia somni. Deformat macies vultus, nigriora sepultis Ossibus ossa micant, apparent viscera multis. Vulgus iners herbas dubias lethumque minantes Vellit, et in duro luctantur cespite dentes, Frondibus hi gaudent arbusta suis spoliare, Illi more ferae radices, prata vorare. Multa quidem comedunt hominum non cognita mensis. Arida facta manus VIX pondera sustinet ensi O referenda Deo virtus, circumdata peste Nostra cohors saturo jejunam timetur ab hoste. Res nova! crus asini libris tribus appretiatur Quique dedit pretium, non prodigus inde putatur. Ora movent pueri, matresque vocant morientes, Aera pro solitis epulis aurasque terentes. Cursor equus quem vix nuper carcer retinebat, Nunc avido morsu vacuum praesepe petebat, Et tandem posita feritate, furore remoto,
Abbreviated transcription (Latin):
Estuat in muris ꝯfusa pudore iuuentꝰ.
Dũ p̃mit᷑ iaculis uir fortis ab hoste retem
Auertunt oculos ꝓceres qͥ ꝓspiciebant.
Dũ ꝑ saxã canes insignia mẽbra thebamt
Eum uͦresonant clamorib agmina densis.
Parthus ouat. digitisq p̃mit cap̃ ille cruentũ:
prefigensq sudi madefactũ sangͥne m̃tũ:
Ora refert ad castra. nigro rotantia tabo:
abis ad euentꝰ nunc ingeniũ teuocabo:
Et castrũ plures ex illis ingrediuntur.
Intꝰ ꝙ. ext̾iꝰ ita nr̃os aggrediuntur:
non igit᷑ positis telis manꝰ ulla uacabat.
Nec galea quisꝗͣ p̾ssum cap̃ exon̾abat:
octe cubant tecti clipeis inpuluere uili
Mebraq deficiunt ipso cruciata cubili
yrbis turbabat loca discursꝰ iaculoꝵ.
urres inde rigent hirsutaq tela domoꝵ:
Seqͦ gentiles inaꝑta ꝑicula mittunt.
E ꝓpe decertant gladiis. arcꝰq remittunt
hostes .&. nr̃i minimũ discrim̃ habebant:
Om̃s qͣq die sub castro conueniebant.

Expanded text:
Aestuat in muris confusa pudore juventus, Aestuat in muris confusa pudore juventus, Dum premitur jaculis vir fortis ab hoste retentus. Avertunt oculos proceres qui prospiciebant, Cum per saxa canes insignia membra trahebant,ensis. Tunc vero resonant clamoribus agmina densis. Parthus ovat, digitis premit caput ille cruentum,  Praefigensque sudi madefactum sanguine mentum, Ora refert ad castra nigro rorantia tabo, Urbis ad eventus nunc ingenium revocabo. Et castrum plures ex illis ingrediuntur, Intus et exterius ita nostros aggrediuntur Non igitur positis telis manus ulla vacabat, Nec galea quisquam pressum caput exonerabat. Nocte cubant tecti clypeis in pulvere vili, Membraque deficiunt ipso cruciata cubili. Urbis turbabat loca discursus jaculorum. Turres inde rigent, hirsutaque tecta domorum, Se quoque gentiles in aperta pericula mittunt, Et prope decertant gladiis, arcusque remittunt Hostes, et nostri modicum discrimen habebant. Omnes quaque die sub castro conveniebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Respexit: facit insidias subrupe cauata
Dũq lacessante  aliqͦs nr̃i sequerent᷑.
Elatebris fures saliunt iuuenesq tenent᷑
Iyclusi. uersiq stupent. animisq recepne¬
U allantes penetrant. clipeiᷤ ad t̾ga reiectis¬
cõput fit ubi canibus post cerui crura soluth
hipedibꝰ p̃dam portũ petit ille salutis.
his alas addit spes. fit celer ille timore.
Mox uoti compos ceruus. canis exit abor
hos ita parthus agir preceps in uerba pende
S ic fugit ista cohors ad uitȩ p̃mia tendens
Instigat socios RoGerꝰ. & excipit ictus:
hunc tardare facit ꝓbitas. ⁊ conscia uirt:
Teloꝵ siluã uix sustinet horrida parma.
Labentẽ sustentat equũ. tinguit cruor arnͥ
Opp̃ssis fortuna nocet: iã deficiebant
Instantes. rogere tuiã tuta tenebant:
Cũ te p̃cipitat sonipes male p̃cipitatꝰ.
N ecreleuaris eqͥ reuoluti mole grauatꝰ:
Qui ñ parcebas hosti: fȩdaris in alto
Puluere. nec uoluit turcꝰ tͥ parcere capto

Expanded text:
Respexit, facit insidias sub rupe cavata. Respexit, facit insidias sub rupe cavata. Dumque lacessentes aliquos nostri sequerentur, E latebris fures saliunt nostrique tenentur Inclusi, versique stupent, animisque receptis, Vallantes penetrant, clypeis ad terga rejectis. Ut sit ubi canibus post cervi crura solutis, Hi pedibus praedam, portum petit ille salutis His alas addit spes, fit celer ille timore, Mox voti compos cervus canis exit ab ore. Nos ita Parthus agit praeceps, in verbera pendens. Sic fugit ista cohors, ad vitae praemia tendens. Instigat socios Rogerus, et excipit ictus. Nunc tardare facit probitas et conscia virtus. Telorum silvam vix sustinet horrida parma. Labentem sustentat equum, tinguit cruor arma Oppressis fortuna nocet. Jam deficiebant. Instantes, Rogere, tui jam tuta tenebant, Cum te praecipitat sonipes male praecipitatus, Nec relevaris equi revoluti mole gravatus. Qui non parcebas hosti, foedaris in alto Vulnere, nec voluit Turcus tibi parcere capto?
Abbreviated transcription (Latin):
Tristia mox reliqũa uocat ad spectacula pub̾e:
Sus pensis animis ꝑ ꝓpugnacula stabant.
Diuersiq uiri diuersa uidere putabant:
appropiare qͥd̾e turcos pars uaticinat᷑.
Pars birantinos fore credit qͦs speculat᷑:
Ardentes clipeos sol lumine ꝑcutiebat.
Paulatĩq frequens exercitꝰ adueniebat:
Consedere t̾n ꝓcul expectando seqͣntes.
corbana militiȩ pͥnceps. reliqͥq potentes:
Sed qͥdã persȩ iã męnia spe capientes:
Urbis in aspectu cãpos petiere patentes:
d u̾sisq modis gaudent ibi luxuriare.
Turpia nec cessant speculantib ĩppare:
spumantes ꝑ gram̃ eqͦs dimitt̾e certant
Nudatos enses iaciunt. iterũq receptan
Exululant. passim uolitant. clausisq m
Tutiꝰ eẽ putant nr̃i. loca certa fouere
Qũã casus incerta sequi. bellũq mouere:
S cũ iã turci remearent uociferantes
De barna uilla seqͥt᷑ Rogerꝰ ouantes
c ũ trib armatis: qͦs postꝗͣ gens remorata

Expanded text:
Tristia mox reliquam vocat ad spectacula pubem. Tristia mox reliquam vocat ad spectacula pubem. Suspensis animis per propugnacula stabant, Diversique viri, diversa videre putabant. Appropiare quidem Turcos pars vaticinatur, Pars Bysantinos fore credit quos speculatur. Ardentes clypeos sol lumine percutiebat, Paulatimque frequens exercitus adveniebat. Consedere tamen procul, exspectando sequentes Corbana militiae princeps, reliquique potentes. Sed quidam Persae jam moenia spe capientes, Urbis in aspectu campos petiere patentes, Diversisque modis gaudent ibi luxuriare, Turpia non cessant speculantibus, improperare. Spumantes per gramen equos dimittere certant, Nudatos enses jaciunt, iterumque receptant. Exululant, passim volitant, clausisque mTutius esse putant nostri loca certa fovere Quam casus incerta sequi bellumque movere. Sed cum jam Turci remearent vociferantes, De Barnavilla sequitur Rogerus ovantes Cum tribus armatis, quos postquam gens remorata
Abbreviated transcription (Latin):
S ed qͥs io expediet uerbis q̃ lingua notare
Funera tot pot̾it. tot captiuos numerare:
Ne turbare quid̾ẽ queat amplificatio uerỹ.
S ufficiat mͥ sũma seqͥ uestigia rerỹ:
Eccłiȩ sedes post romã iure uocata.
Urbib innumeris urbs assidue dñata.
muris. delubris. felix. iocunda. salubris:
Ignorantis erat ppłi demersa tenebris.
Inde s erupit noua facta. magisq salubris.
U estes gẽmatas. auroq domos laqueatas
Pauꝑibq nichil posst̃ auferre potentes:
Seruus in hac seruos ht̃ urbe. chiensq clientes
Illã luce iouis tuus intͣt xp̃e satelles.
Sed castellanos neqͥt exuꝑare rebelles:
Ergo dietota pugnat. noctiq laborẽ
Continuat: nullũq cap̃ sub nocte saporẽ:
Ast ubi mane dat᷑. uenerisq dies reserat᷑:
Stans eqͦs in muris dũ sustentat᷑ ab hasta.
s ortitꝰq locũ loca lustrat lumine uasta:
Pulueris obscurã ꝓspexit in aere nubem:

Expanded text:
Sed quis id expediat verbis? quae lingua notare Sed quis id expediat verbis? quae lingua notare Funera tot poterit, tot captivos numerare? Nec turbare quidem queat amplificatio verum; Sufficiat mihi summa sequi vestigia rerum. Ecclesiae sedes post Romam jure vocata, Urbibus innumeris urbs assidue dominata, Muris, delubris, felix, jucunda, salubris, Ignorantis erat populi demersa tenebris. Inde sed erupit, nova facta, magisque celebris, Vestes gemmatas, auroque domos laqueatas Pauperibusque nihil possunt auferre potentes. Servus in hac servos habet urbe, cliensque clientes Illam luce Jovis tuus intrat, Christe, satelles; Sed castellanos nequit exsuperare rebelles. Ergo die tota pugnat, noctique laborem Continuat, nullumque capit sub nocte soporem. Ast ubi mane datur, Venerisque dies reseratur, Stans eques in muris, dum sustentatur ab hasta, Sortitusque locum, loca lustrat lumine vasta, Pulveris obscuram prospexit in aere nubem.
Abbreviated transcription (Latin):
atq uirile fem᷑ grauit̾ uulnꝰ leue lesit:
Dux gͥ repͥmens fugientis sanguinis und̃ã:
Deseruit primã turri. petiitq scdam:
Utq sui uidere ducis ꝓcũbere menteor:
Apulus & calaber fugiunt uictã mͦ gent̾ẽ:
s tñ amissa uir solus in arce remansit.
Cuiꝰ honesta satis soimundꝰ funa planxit:
hostib hic mediis ubi se uidet ẽẽ relictũ
Exagitans clipeũ circũ sua tĩpora pictum:
Territat instantes turbas. sub t᷑re uagantes:
Obruit elapsis de sũmo culmine saxis:
M ille manꝰ lassat manꝰ una uiros sudeqͣssat:
Frustaq cem̃ti decrustans ungue trem̃ti.
Stantib infligit. ferro caua tĩpora sigit:
Hunc sub pace uocant ciues. succͣrit. at isti.
Quã pulcħru sit marte mori ꝓ nomine xp̃i
Missilibꝰ. iacet orbis iners pondꝰ graue iostis:
P rotinꝰ haud timide sese suꝑ agmina iecit.
Tormentũq nouũ ꝓprio de corpore fecit:
Et fractꝰ fregit multos. hȩc apulus egit:

Expanded text:
Atque virile femur graviter vulnus leve laesit. Atque virile femur graviter vulnus leve laesit. Dux igitur reprimens fugientis sanguinis undam, Deseruit primam turrim, petiitque secundam. Utque sui videre ducis procumbere mentem, Apulus et Calaber fugiunt victam modo gentem. Sed tamen amissa vir solus in arce remansit, Cujus honesta satis Boimundus funera planxit. Hostibus hic mediis ubi se videt esse relictum, Exagitans clypeum circum sua tempora pictum, Territat instantes turbas sub turre vagantes, Obruit elapsis de summo culmine saxis, Mille manus lassat, manus una viros sude quassat, Frustaque caementi decrustans ungue trementi, Stantibus infligit, ferro cava tempora figit. Hunc sub pace vocant cives, succurrit at isti Quam pulchrum sit marte mori pro nomine ChrMissilibus; jacet orbis iners, pondus grave costis Protinus haud timide sese super agmina jecit. Tormentumque novum proprio de corpore fecit, Et fractus fregit multos. Haec Apulus egit.
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchra nimis regio. cũ lux solet esse serena:
lluc euadt̃ persȩ. nostrosq sagittis
nde p̃munt. nec tota uenit uictoria mitis:
ũ legione sua Boimundꝰ suscipit ictus
lloꝵ petit hostis eũ ꝑmęnia uictus:
Cũq suꝑ murũ turrẽ dux fortis haberet.
Quȩ munita parũ castro uiciniꝰ heret:
In cũbebat ei seiussima turba. resũptis
u irib amentant arabes de culmine montis.
Ast alii conant᷑ eũ depellere contis.
Perq globos densant cuneos. & culmina p̃nsan.
Prelia cõmittunt uix pͥmi. spicula mittunt
a ssimilanda niui. calcantq cadauera uiui:
Dux eguitesq ducis c̃sistunt. & morientes
Turrib euoluunt ciuesq necant subeuntes:
N unc instant sude. nc̃ saxo. ꝑ tela ruentes
hos fugiunt. hos deiciunt. dux sũma tenentes
Amputat ense manꝰ clipeoq sonante furentes
Sustinet. hortat᷑ ꝓceres. telis honerat᷑:
Dũ certant acies. iaculũ femori ducis hesit.

Expanded text:
Pulchra nimis regio, cum lux solet esse serena. Pulchra nimis regio, cum lux solet esse serena. Illuc evadunt Persae, nostrosque sagittis Inde premunt, nec tota venit victoria mitis. Cum legione sua Boimundus suscipit ictus Illorum, petit hostis eum per moenia victus. Cumque super murum turrim dux fortis haberet. Quae munita parum castro vicinius haeret, Incumbebat ei saevissima turba, resumptis Viribus, ammentant Arabes de culmine montis Ast alii conantur eum depellere contis, Perque globos densant cuneos, et culmina prensant. Praelia committunt, vix primi spicula mittunt Assimilanda nivi, calcantque cadavera vivi. Dux equitesque ducis consistunt, et morientes Turribus evolvunt, civesque necant subeuntes. Nunc instant sude, nunc saxo, per tela ruentes Hos fugiunt, hos dejiciunt, dux summa tenentes Amputat ense manus, clypeoque sonante furentes Sustinet, hortatur proceres, telis oneratur. Dum certant acies, jaculum femori ducis haesit,
Abbreviated transcription (Latin):
orpora. qͦsq uidet torquentes spicula: st̾nit:
Loricas clipeosq simul secat ense nitenti
erritat instantes hoc. obicit hunc fugienti:
nece uix gladiũ dux ipse potest inhibere:
uosq mori nollet. gladio multi ꝑiere:
ulnere nã si quẽ modico ꝑstringere captat:
ꝑ unc rabido mucrone manꝰ licet inscia mactat:
ũ quȩcũq suis suadet uictoria lȩta:
s̃ ens leuis exequit᷑. licitis miscens in honesta.
elauit pannis regẽ rex obsitꝰ annis.
ictoꝵq manꝰ sic euasit casianus :¬
on tam̃ est fatis ereptꝰ. sed bene notus
ꝑ eminio cuidã fugiens. & ab urbe remotꝰ:
erdidit annosis cinctũ cap̃ undiq uillic:¬
ẜ atq reportat᷑ coniunx suspensa capillis:
ꝑ uicos urbis cap̃ ad plaudendo secunt᷑¬
t yminii. turciq suo ꝓ rege querunt᷑.
rbi contiguꝰ mons ẽ montisq cacum̃
hon leuit̃ ualet humanũ cõp̃ndere lum̃:
Stat suꝑ hc castrũ de qͦ patet antiochena.

Expanded text:
Corpora, quosque videt torquentes spicula sternit. Corpora, quosque videt torquentes spicula sternit. Loricas clypeosque simul secat ense nitenti, Territat instantes hoc, objicit hunc fugienti. A nece vix gladium dux ipse potest inhibere, Quosque mori nollet gladio multi periere. Vulnere nam si quem parvo perstringere captat, Hunc rapido mucrone manus, licet inscia, mactat. Dum quaecunque suis suadet victoria laeta, Gens levis exsequitur, licitis miscens inhonesta, Celavit pannis regem rex obsitus annis, Victorumque manus sic evasit Casianus. Non tamen est fatis ereptus, sed bene notus Armenio cuidam fugiens et ab urbe remotus, Perdidit annosis cinctum caput undique villis, Atque reportatur cervix suspensa capillis. Per vicos urbis caput applaudendo sequuntur, Emenii Turcique suo pro rege queruntur. Urbi contiguus mons est, montisque cacumen, Non leviter valet humanum comprendere lumen, Stat super hoc castrum, de quo patet Antiochena
Abbreviated transcription (Latin):
Diffugiunt miseri ciues. ubi morte tenei
Cuncta uident: telis sternunt᷑ męnia dos
Et st̃ de muris partĩ rubra signa remo
Albaq ꝓrubeis illic uexilla locamt᷑:
Ad cõmune bonũ sic agmina fida uocans
c langoremq tubȩ tulit ad tentoria uenq
Impediunt᷑ equi frenis. fremit armanu
Nec mora psiliunt de castris agmina bensi
Deseruere duces cãpis tentoria tensa:
Dũ sine lege ruunt: ex urbe uiros fugient
Excipiunt. t̾req p̃munt hos sponte cades
Et p̃ssere uiri pͥmoꝵ terga sequentes:
Protinꝰ inuadt̃ urbẽ. dant uulnera muls
Passim turba perit uino somnoq sepulta:
S igna cadt̃ matresꝙ gemunt. ẽ luctꝰ ubiq
Ped uias om̃s gentis cruor errat iniquȩ:
Dae uomit cerebrũ capitis cõpage soluta
Infans. & feoant nutricẽ sordida sputa:
Ad matres tendunt captiuȩ lumina natȩ.
lumina: naniq manꝰ rigido st̃ fune ligatȩ.
flent herenrq senes tẽplis auro spoliatis.

Expanded text:
Diffugiunt miseri cives, ubi morte teneri Diffugiunt miseri cives, ubi morte teneri Cuncta vident, telis sternuntur moenia tota, Et sunt de muris Parthi rubra signa remota. Albaque pro rubeis illic vexilla locantur. Ad commune bonum sic agmina fida vocantur, Clangoremque tubae tulit ad tentoria ventus.  Impediuntur equi frenis, fremit arma juventus. Nec mora, prosiliunt de castris agmina densa, Deseruere duces campis tentoria densa, Dum sine lege ruunt, ex urbe viros fugientes Excipiunt, terraeque premunt hos sponte cadentes. Et pressere viri primorum terga sequentes. Protinus invadunt urbem, dant vulnera multa, Passim turba perit vino somnoque sepulta. Signa canunt, matresque gemunt, est luctus ubique, Perque vias omnes gentis cruor errat iniquae. Ore vomit cerebrum capitis compage soluta Infans, et foedant nutricem oscula muta. Ad matres tendunt captivae lumina natae, Lumina namque manus rigido sunt fune ligatae, Flent haerentque senes; templis auro spoliatis,
Abbreviated transcription (Latin):
Exultat uictor. laniataq proterit ora:
Corpora trunca cadunt. lacerant᷑ inẽbͣ decora:
Aspirat fortuna uiro: plebemq solutam
Turbat. quȩ reqͥẽ trahte int̾ pocula tutã:
E uellit postes. t̾resq sub intrat. et hostes
Opprimit in cautos. ꝓspectꝰ occupat altds
Tresq capit turres ꝓpria uirtute boelbꝰ
Hunc natiua uocat tali cognomine telis¬
Sternit. qͦs nollet morientib ad dere turh
N ec dubitat qͥsꝙͣ. niti ꝑ mẽbra sodalis
a scensu suꝑant muros. fastigia dextris
Prensant: obiciunt chipeos ad tela sinistris
Instaurant animos turci. detrudere primas
Frustra luctant᷑. trepidaq manu laculam
Frũm fata dolens turcus.s de nece noletns
Sumere uindictã. pacẽq resoluere fictã.
Frena dat huic irȩ ꝓperat portas aꝑires
E ducensq graues gemtiꝰ de pectore: claues
Portȩ porrexit Boimundo. duxq reflexit
Supplex ante uirum corpꝰ. uultũq seuerũ

Expanded text:
Exsultat victor, laniataque proterit ora. Exsultat victor, laniataque proterit ora. Corpora trunca cadunt, lacerantur membra decora. Aspirat fortuna viro, plebemque solutam Turbat, quae requiem trahit inter pocula tutam. Evellit postes, turresque subintrat, et hostes Opprimit incautos, prospectus occupat altos, Tresque capit turres propria virtute Boellus. Hunc natura vocat tali cognomine telSternit, quos pallet morientibus addere turbiNec dubitat quisquam niti per membra sodalis Ascensu superant muros, fastigia dextris Prensant, objiciunt clypeos ac tela sinistris. Instaurant animos Turci, detrudere primos Frustra luctantur, trepidaque manu jaculantur Fratrum fata dolens Turcus, sed de nece nolens Sumere vindictam, pacemque resolvere fictam, Frena dat huic irae, properat portas aperire. Educensque graves gemitus de pectore, claves Portae porrexit Boimundo, duxque reflexit Supplex ante virum corpus, vultumque severum.
Abbreviated transcription (Latin):
Mouit eos tandẽ latitantes sepe rogatos:
Deniq calcata formidine. ui renouata
Ueprib extractiui. uincentesq coacͣti :¬
Sese confortant. scalas ad menia portant.
Dantq retro gressus iterũ. turpesq recessus
Frutectis mersi repetunt. ad tuta reuersi:
Et licet instaret turcus. lux appropiaret:
Nil tam̃ audebant. s corda gelata stupebant:
Increpat e muris uir uocib agmina duris:
lãq recedebat nox ⁊ matutina rubebat.
cũ stans in medio. reliquoꝵ iunior unꝰ
Sic ait. oblatũ iuuenes ne sꝑnite munꝰ:
Surgite. pͥmꝰ ero: parent. fulcheriꝰ ille
Natꝰ carnoti: ꝓceres prȩcedere mille
Non timet. inuicte ꝓperans ad mȩnia uille:
Non hunc tardat onꝰ clipei. s ad ardua pnꝰ
E uolat. arma gerens. scaleq uirilit̃ heress
Illũ ueneticꝰ sequit᷑ stupet hostis iniquꝰ
Ut stetit in muris fulcheriꝰ: ense necantur
Fulmineo uigiles. & ad infima p̾cipitant᷑

Expanded text:
Movit eos tandem latitantes, saepe rogatos. Movit eos tandem latitantes, saepe rogatos. Denique calcata formidine, vi revocata, Vepribus extracti vix, vincentesque coacti Sese confortant, scalas ad moenia portant, Dantque retro gressus iterum turpesque recessus. Fructetis mersi referunt ad tuta reversi, Et licet instaret Turcus, lux appropiaret, Nil tamen audebant, sed corda gelata stupebant. Increpat e muris vir vocibus agmina duris, Jamque recedebat nox, et Matuta rubebat, Cum stans in medio reliquorum junior unus, Sic ait: Oblatum, juvenes, ne spernite munus. Surgite, primus ero. Parent, Fulcherius ille Natus Carnoti proceres praecedere mille Non timet, invictae properans ad moenia villae. Non hunc tardat onus clypei, sed ad ardua pronus Evolat arma gerens, scalaeque viriliter haerens, Illum Veneticus sequitur, stupet hostis iniquus, Ut stetit in muris Fulcherius, ecce necantur Fulmineo vigiles, et ad infima praecipitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Uincite. sed celeres. pudeat uos uinc̾e̾ lentes
Iue locꝰ. monstratq locũ: priꝰ aggrediat᷑.
U os ibi palma sedens uocat: & priꝰ inde petat᷑:
Dona manent om̃s. s ñ mea dona uocabo
Qd̃ sibi qͥsq dabit: uictori nulla negabo:
S ed moror. ite uiri: cũ paucis hic ego stabo:
Accelerate boni ꝓceres. ego tardiꝰ iboi
Si sit opꝰ. pedes ĩpse prior certam̃ inibo
t inierat. dubiꝰq silet dux. atq uagant᷑
Per totã m̃tẽ quęcũq futura putant᷑:
Accelerant iuuenes. fulcheriꝰ imminet ante:
ẜ latebras legit ille uias gressu titubante:
Illis temporib radios ducente cometa:
Premonstrabat᷑ regni mutatio leta:
a stra. polusq. nouo st̃ obfuscata rubore.
Constitit ad turrẽ. ꝙͣ traditor ille beatꝰ
Seruabat. stupuitq ninꝰ de t᷑re uocatꝰ:
Eia clamabat turcꝰ. conscendite muros.
Sũma petat uirtꝰ. p̃mat hostes ĩa ruit᷑os:
Scalarũq modo funes huc ferte plicatos:

Expanded text:
Vincite sed celeres, pudeat vos vincere lente. Vincite sed celeres, pudeat vos vincere lente. Ille locus monstratque locum, prius aggrediatur Vos ibi palma fidens vocat, et prius inde petatur. Dona manent omnes, sed non mea dona vocabo, Quod sibi quisque dabit victori nulla negabo. Sed moror, ite, viri, cum paucis hic ego stabo. Accelerate, boni proceres, ego tardius ibo. Si sit opus, pedes ipse prior certamen inibo. » Finierat, dubiusque silet dux, atque vagantur Per totam mentem quaecunque futura putantur Accelerant juvenes. Fulcherius imminet ante. Per tenebras legit ille vias gressu titubante. Illis temporibus radios ducente cometa, Praemonstrabatur regni mutatio laeta. Astra polusque novo sunt obfuscata rubore, Constitit ad turrim, quam traditor ille beatus Servabat, stupuitque nimis de turre vocatus. Eia! clamabat Turcus, conscendite muros. Summa petat virtus, premat hostes jam ruituros, Scalarumque modo funes huc ferte plicatos.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ t̾n angebar mentẽ frons lȩta tegebat:
Dar spem tardanti: tristẽq serenat ouanti
Uultu. uirtutẽ stimulat. popłoq salutẽ
Iã satis optatã ñ innuit esse ꝑatã:¬
Stant ꝓcul. & latebris tuti. noctisq tenebris.
Collucere faces spectant. arcꝰq minaces.
Et discurrentes ꝑ ꝓpugnacula turcos.
Purpureos cristis gladios uersate coruschos:
Qui loca mutantes cõmissa uices uariantes:
Excubias noctis succedent̃ faciebant:
m ilitib clamando qͥs es: nec adeẽ sciebant:
N ec mora dat dux magnanimꝰ dignã duce uoces.
Instimulando uiros hortans animoq feroces:
Plurib optatũ uotis satis in uigilatum
Tempꝰ adẽ ꝓceres. dñi pietate paratũ:
Tempꝰ in hoc ptracta furt uictoria sera.
Perq nouẽ menses dñi uindicta seuera
Nos castigauit. sed st̃ ꝓpe gaudia uera:
Ergo uiri fortes forti ꝑsistite mente.
Uosq citi iuuenes: murũ suꝑate repente:

Expanded text:
Quod tamen angebat mentem frons laeta tegebat. Quod tamen angebat mentem frons laeta tegebat. Dat spem tardanti, tristemque serenat ovanti Vultu, virtutem stimulat, populoque salutem Hactenus optatam nunc innuit esse parataStant procul, et latebris tecti, noctisque tenebris Collucere faces spectant, arcusque minaces, Et discurrentes per propugnacula Turcos Purpureos cristis gladios versare coruscos. Qui loca mutantes commissa, vices variantes, Excubias noctis succederent, et faciebant, mando. Quis est? nec adesse sciebant. Nec mora, dat dux magnanimus dignas duce voces, Instimulando viros verbis animosque feroces: Pluribus optatum votis, satis invigilatum, « Tempus adest, proceres, Domini pietate paratum Tempus in hoc protracta fuit victoria sera, Perque novem menses Domini vindicta severa Nos castigavit; sed sunt prope gaudia vera. Ergo, viri fortes, forti persistite mente. Vosque citi juvenes, muros superate repente,
Abbreviated transcription (Latin):
łrgo di pietas ꝑ pondera tanta maloꝵ
Inspiciens animos ñ defecisse suoꝵ:
Inspirat cuidam turco. miserata laboꝵ.
t urrib:&. capiat ꝓmunere culm̃ honoꝵ:
Ista diu secũ uir uersans. iudicat ęquũ:
yt priꝰhȩc pandat Boimũdo. nec mora.mandat
Illi qͣnta paret: s ne qͥtꝗͣ dubitaret:
Precipit ut capiat missũ. dũ res ea fiat:
Ne ue ꝑando morã ꝓducant. tepꝰ & horaor
hic designauit. s in hoc dux partici pauit
c onfilio ꝓcerỹ. comitũ. pars maxima uerũ
Missũ ferre putat. dubitans pars alt̾a nutat:
Dicta nocte tam̃ boimundꝰ colligit agmen
P ulchriꝰ armatũ. belli sudore ꝓbatum:
Dux animo flagrat. diuortia nota ꝑagrat:
Quiꝰq pari uoto suspirat pectore toto:
ꝑ tenebras dux carpit it̃. galeaq nitenti
D eposita: silet & gradit᷑ sub nocte silenti:
Est uia militib timidis. uiga: deuia ualles
Aueq ꝑ occultos lucebant semita calles
Ne male res caderer. ductor licer ipse timeret.

Expanded text:
rgo Dei pietas per pondera tanta malorum Inspiciens animos non defecisse suorum, Inspirat cuidam Turco miserendo laborum, Turribus, et capiat pro munere culmen honorum. Ista diu secum vir versans, judicat aequum Ut prius haec pandat Boimundo; nec mora, mandat, Illi quanta paret, se nequidquam dubitaret, Praecipit ut capiat missum, dum res ea fiat, Neve parando moram producant, tempus et horam Hic designavit, sed in hoc dux participavit Consilio procerum; comitum pars maxima verum Missum ferre putat, dubitans pars altera nutat. Dicta nocte tamen Boimundus colligit agmen Pulchrius armatum, belli sudore probatum. Dux animo flagrat, divortia nota peragrat. Quisque pari voto suspirat pectore toto. Per tenebras dux capit iter, galeaque nitente Deposita silet, et graditur sub nocte silente. Est via militibus timidis, juga devia, valles, Quaeque per obscuros lucebat semita calles, Ne male res caderet, ductor licet ipse timeret,
Abbreviated transcription (Latin):
tulerat ad filium. in huius sc̃ȩ
transtulit habitaeulum. Quod qr
nundum ꝓprio designatur ex no¬
mine: licet indignus sim. nomen
eius exꝑmere. tamen in honorẽ
suę laudis non differam nomina

Expanded text:
tulerit ad filium, in hujus sacrostranstulit habitaculum. Quod quia nondum proprio designatur ex nomine, licet indignus sim nomen ejus depromere, tamen in honore suae laudis non differam cum
Abbreviated transcription (Latin):
in quo positus fuit. lapis de mon¬
te syna. ubi lex fuit data. De lapi
de sepulchri sc̃ȩ mariȩ. In alio
uero altari eiusdem oratorii. sunt
bones asꝑsi de sanguine scĩ lauren¬
tii. & de aruina sui corꝑis. Sunt

Expanded text:
it positus; lapis de monte Sina, ubi lex fuit data; lapis de sepulcro sanctae Mariae. In alio vero altari ejusdem oratorii sunt cbones aspersi de sanguine sancti Laurentii, et de arvina corporis ejus. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fidei fundamentum supra petram
idest xp̃m fideliter collotarunt.
ꝓ cuius ędificationis incremento
ad mortẽ usq decertarunt: ꝓ cuiꝰ
amore głiosunt sanguinẽ suum fu¬
derunt. ãc deniq mortẽ crucis &
gladii temporalem subeuntes re¬
gis suꝑni curiam laureati petie¬
runt. Isti sunt uiri scĩ quoꝵ do¬
ctrina fulget ȩccłia. quam antiquus
hostis ꝑ neronem primum. demn¬
de ꝑ succedentes principes ꝑ ccc.
annos & eo amplius impugnauit
& concussit: s nullatenus euerte¬
re ualuit. Cum enim placuit ei
qui fideles suos igne passionis
ꝑmisit examinari. Constantinus
augusti constantii & helene filiꝰ
culmen imperii subiit. & prece¬
dentium tyrannidem principun
tium ad se dolori & angustię
compatiens. calamitati & miserię
tantȩ ꝑsecutionis finem bonum¬
imponere non distulit. Quid plu¬
ri: Sicut in uita scĩ siluestri legit᷑.
prefatus imꝑator constantinus
elephantiȩ lepra a dõ ꝑcutitur.
Cui pontifices capitolii hoc dede¬

Expanded text:
tum, super Petram, id est Christum, fideliter collocarunt: pro cujus aedificationis incremento usque ad mortem decertarunt, pro cujus amore gloriosum sanguinem suum effuderunt, ac denique mortem crucis et gladii temporalem subeuntes, regis superni curiam laureati petierunt. Isti sunt viri sancti, quorum doctrina fulget Ecclesia: quam antiquus hostis per Neronem primum, deinde per succedentes principes per trecentos annos et eo amplius impugnavit et concussit, sed nullatenus evertere valuit. Cum enim placuit ei qui fideles suos igne passionis permisit examinari, Constantinus Augustus, Constantii et Helenae filius, culmen imperii subiit, et praecedentium tyrannidem principum tium ad se dolori et angutiae compatiens, calamitati et miseriae tantae persecutionis finem imponere non distulit. Quid plura? sicut enim in Vita sancti Sylvestri legitur, praefatus imperator Constantinus elephantiae lepra a Deo percutitur: cui pontifices Capitolii hoc dede
Abbreviated transcription (Latin):
pide scẽ bethleem. de lapide mon¬
ts oliueti. ubi dñs orauit ad
pitrem. de lapide in quo sedit
angłs ad sepulchrum. de colum¬
na ubi dñs ligatus fuit. & fla¬
ditus est. De lapide montis syon.¬
De lapide in quo dñs tranffigura

Expanded text:
 lapis de monte Oliveti, ubi Dominus oravit ad Patrem; sancta petra in qua sedit angelus ad sepulcrum; de sancta columna, ubi Dominus fuit ligatus et fladitus est; lapis de monte Sion; lapis in quo Dominus tr
Abbreviated transcription (Latin):
tio. In eodem namq sacro palatio
est quoddam seĩ laurentii oratorium.
in quo tria scissima computantur
altaria. Primum in archa eypressi¬
na quam leo tertius condidit.
tres capsȩ sunt. In una est crux
de auro purissimo. adornata gem¬
mis & lapidib preciosis. id est ia¬
cintis & smaragdis & prasinis. Et¬
in media cruce illa est umbilicus.
& desuꝑ est inuncta balsamo. Et
singũlis annis eadem unctio re¬
nouatur. quando domnꝰ papa cũ
cardinalib facit processionem
in exaltatione sc̃ę crucis. ab ipsa
deaurata cum historus ẽ crux de
smalto depicta & infra capsam
In tertia capsa quȩ est argentea. suĩ
sandalia. id est caltiamenta domini.
ta. ubi est de ligno scẽ crucis. quã
eraclius deuicto cosdroe secum¬
romȩ tulit de ꝑside. una cum cor¬
pore scĩ Anastasii martyris. & est
in altari quod ibi est scĩ laurentii
de marmore. Ibi etiam ẽ brachium
scĩ cesarii martẏris. quod ibi ua

Expanded text:
tio. In sacro namque palatio est quoddam Sancti Laurentii oratorium, in quo tria sanctissima computantur altaria. Primum in arca cypressina, quam Leo papa III condidit, tres capsae sunt. In una est crux de auro purissimo adornata gemmis et lapidibus pretiosis, id est hyacinthis, et smaragdis, et prasinis. In media cruce est umbilicus t desuper est inuncta balsamo; et singulis annis eadem unctio renovatur, quando dominus papa cum cardinalibus facit processionem in Exaltatione sanctae crucis ab ipsa edeaurata cum historiis est crux de smalto depicta, et infra capsam risti: et in tertia capsa, quae est argentea, sunt sandalia, id est calceamenta Domini nta, ubi est de ligno illo sanctae crucis, quam Eraclius devicto Chosroe secum tulit de Perside, una cum corpore sancti Anastasii martyris, et est in altare, quod ibi est Sancti Laurentii de marmore. Ibi est etiam brachium sancti Caesarii martyris, ossa duo sa
Abbreviated transcription (Latin):
priuilegium romanȩ ȩccłiȩ pon¬
tifici contulit. ut in orbe romano
sacerdotes hunc ita caput & prin¬
cipem habeant: sicut om̃s iudices
regem habere consueuerant. Con

Expanded text:
privilegium Romanae Ecclesiae pontifici contulit, ut in toto orbe Romano sacerdotes hunc ita caput et principem habeant, sicut omnes judices regem habere consueverant; in
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s ille di ꝑ qũe st̃ ista relata:
h ic peccaturũ nouerat esse hominẽ:
Noluit hc̃ gͦ solũ laudare. creantis
Qui solus uissum postpositurꝰ erat
Atq int̾ pecudum laudes. laus dic̃ en
Q ui peccans pecudi par meruit sie
Ergo die sexta mundꝰ format᷑. s om̃is
Illius ornatꝰ ẽ oꝑante dõ:
Perfecto numero facta ẽ ꝑfectio m
Disponente bono taliter artifice
Compleuitq suũ septena luce creat
Quod patrarat opꝰ cautiꝰ ista uide
Nil fecisse die dñs narrat᷑ in ista.
Et dicit qd̃ in hac luce ꝑegit opꝰ
Si tam̃ attente spectes: duo facta ui
Namq diẽ fecit . & benedixit euor
Et bene cuncta ds̃ numero copleũ in

Expanded text:
Spiritus ille Dei, per quem sunt ista relata, Spiritus ille Dei, per quem sunt ista relata, Hic peccaturum noverat esse hominem. Noluit hunc ergo solum laudare, creantis Qui solus jussum postpositurus erat; Atque inter pecudum laudes laus dicitur ejus, Qui peccans pecudi par meruit fieri. Ergo die sexta mundus formatus, et omnis Illius ornatus est, operante Deo. Perfecto numero facta est perfectio mundi, Disponente bono taliter artifice. Complevitque suum septena luce Creator Quod patrarat opus; cautius ista vide. Nil fecisse die Dominus narratur in ista, Et dicit quod in hac luce peregit opus. Si tamen attente spectes, duo facta videbis; Namque diem fecit et benedixit eum: Et bene cuncta Deus numero complevit in
Abbreviated transcription (Latin):
his quoq quȩ uarii terra creat generis:
Crescere iustitia nos uult: multiplicari.
Doctrinȩq bonis corda repleri hõinuor:
Corporis & nr̃i terrã macerando subactã:
Subdere nos animȩ p̃cipit iperio:
Et cordis nr̃i dñari. corporis atq
Motib illicitis: ut priꝰ edocui
Qd̾̃ cunctas herbas. fructũq ferentia ligna
Dat d̃s̃ his escas: sic potes accipere
P aruos & magnos herbas ꝙ ligna fideles
accipe: qui patrib dant alimenta sacris:
N ec solũ patrib s & illa malisq bomisq
Prebent. qͦs pecudes significant & aues:
N am xp̃i pietas posse dare p̾cipit om̃i.
Qui petit. at scĩs p̃cipue patrib:
idit cuncta ds̃ quȩ fecerat.⁊ bona ualde
Mox infert᷑ erant: respice dicta prius:
In reliqͥs udisse bonũ ꝑ singła dictũ ẽ.
At ñ formato đr hoc homine:
Non uidisse bonỹ uox mystica s bona dic̃.
Non ꝑse laudans hẽ nͥ cũ reliquis:

Expanded text:
His quoque quae varii terra creat generis His quoque quae varii terra creat generis Crescere justitia nos vult et multiplicari, Doctrinaeque bonis corda repleri hominum. 1172 Corporis et nostri terram macerando subactam Subdere nos animae praecipit imperio, Et cordis nostri dominari, corporis atque Motibus illicitis, ut prius edocuit. Quod cunctas herbas, fructumque ferentia ligna Dat Deus, his escas sic potes accipere. Parvos et magnos, herbas et ligna, fideles Accipe, qui patribus dant alimenta sacris; Nec solum patribus, sed et illa bonisque malisque Praebent, quos pecudes significant et aves. Nam Christi pietas posse dare praecipit omni Qui petit, at sanctis praecipue patribus. Vidit cuncta Deus quae fecerat, et bona valde Mox infertur erant; respice dicta prius. In reliquis vidisse bonum per singula dictum est, At non formato dicitur hoc homine. Non vidisse bonnm, vox mystica, sed bona dicit, Non per se laudans hunc, nisi cum reliquis.
Abbreviated transcription (Latin):
N am nr̃am solus dicere ñ poterat:
Fecit ad effigiem repetendo d̃i d̾s illũ.
Non tres credendos innuit esse deos:
Subdit᷑ his qd̾ mas fueriit & femina facta.
Dicat᷑ factus cũ priꝰ unꝰ homo:
Nam mas feminei retinebat semina sexus.
Et fuit ex costa femina facta maris:
ynde uolens hominis benedicere post̾itati.
Ex uno qm̃ non poterat fieri.
U ex dñi merito geminis benedixit in uno.
Ut fecisse ds melchisedech legitur:
In lumbis abrahȩ qui tc̃ bñdix̃ aaron:
Cũ decimas rediens uictor ab hoste daret:
Hinc hõ pͥmꝰ er̃ duo carne ꝓpħat in una.
Cum de se factã susciperet sociam:
U ult & in hoc geminos qd̾ sic bñdix̃ in uno.
Cõmendare ds̃ uincula coniugii
Inde dĩ sequit᷑ benedictio quȩ dat᷑ om̃i:
Qui cura uigili quȩ iubet illa facit:
Crescite: multiplici tellurẽ ꝓle replete
Et uobis illã subdite dicta nota.
Prescitisq maris animantib alitibꝰq

Expanded text:
Nam nostram solus dicere non poterat. Nam nostram solus dicere non poterat. ecit ad effigiem, repetendo: Dei, Deus, illum, Non tres credendos innuit esse deos, Subditur his quod mas fuerit et femina facta, Dicatur factus cum prius unus homo; Nam mas feminei retinebat semina sexus, Et fuit ex costa femina facta maris. Unde volens hominis benedicere posteritati, Ex una quoniam non poterat fieri, Vox Domini merito geminis benedixit in uno, Ut fecisse Deus Melchisedech legitur: In lumbis Abrahae, qui tunc benedixit Aaron, Cum decimas, rediens victor ab hoste, daret. Hinc homo primus erat duo, carne prophetabat una, Cum de se factam susciperet sociam. Vult et in hoc geminos quod sic benedicit in uno, Commendare Deus vincula conjugii. Inde Dei sequitur benedictio, quae datur omni Qui cura vigili quae jubet illa facit: Crescite, multiplici tellurem prole replete, Et vobis illam subdite; dicta nota. Praesitisque maris animantibus alitibusque,
Abbreviated transcription (Latin):
Et nr̃i tantũ pars uidet illa dm̃
P roferim᷑ sola mutis animalib illa.
Quiq regit cȩlum quȩrimꝰ huiꝰ ope:
Est similitudo dĩtatis. nos imitari
Iustitia & moꝵ nobilitate dm̃:
Est aliud qd̾ habet humana creatio dignũ
Q d̃ bene uerba dĩ mystica significant.
Dixerat in reliquis fiat d̾s. hic: faciamꝰ
Dixit. consilio res quasi digna fuit:
Iureq trina simul ditas hẽ est oꝑata.
Qũe solum ꝓpriã fecit ad effigiem:
a diecitq ds̃: terrȩ dñet᷑ ⁊ illis
Quȩ mare. quȩ tellus. quȩ leuis aerhabent:
Digniꝰ hic animal dĩtatis imagine clarũ.
Preficitur reliquis uoce creantis homo.
N on ui. qͣ potius pollent aĩalia plura:
S ed ratione. dĩ quȩ tenet effigiem:
Qua bene dũ fruit᷑ merito p̃ponit᷑ullis.
Dũ male: iumentis efficit᷑ similis:
Sic d̾itas hominẽ censurȩ pond̾e quod̾a
Consilioq suã fecit ad effigiem:
Dum dicit nr̃am: đitas ẽ trina notanda.

Expanded text:
Et nostri tantum pars videt illa Deum. Et nostri tantum pars videt illa Deum. Praeferimur sola mutis animantibus illa, Quique regit coelum quaerimus hujus ope. Est similitudo Deitatis, nos imitari Justitia et morum nobilitate Deum. Est aliud quod habet humana creatio dignum, Quod bene verba Dei mystica significant. Dixerat in reliquis: Fiat; Deus hic: Faciamus, Dixit; consilio res quasi digna fuit. Jureque trina simul Deitas hunc est operata, Quem solum propriam fecit ad effigiem; Adjecitque Deus: Terrae dominetur, et illis Quae mare, quae tellus, quae levis aer habent. Dignius hoc animal Deitatis imagine clarum, Praeficitur reliquis, voce creantis, homo, Non vi, qua potius pollent animalia plura, Sed ratione, Dei quae tenet effigiem. Qua bene dum fruitur, merito praeponitur illis, Dum male, jumentis efficitur similis. Sic Deitas hominem, censurae pondere quodam Consilioque, suam fecit ad effigiem. Dum dicit nostram, Deitas est trina notanda;
Abbreviated transcription (Latin):
Reptile. iumentũ. cũq fera pecudem:
e motꝰ hominis designant exterioris
ui p̃dictoꝵ terrea more petunt:
d mare ꝓduxir: hõis notat int̾ioris
ensus. qͦs piscis more ꝓfunda tegunt:
tmotꝰ hoĩs designant exterioris
erreni fetus. utraq nempe patent:
ocq nota. qd̾ nil ubi signat litt̾a carnis
otus. ꝓductum. qd̾ uolet inuenies:
ã caro nr̃a grauis. natura sẽꝑ adima
os trahit & terrã sic quasi nata petir:
ic iam completis p̃dictis om̃ib istis
rnatũ mundo quȩ speciẽq dabant.
uęq figurate q̃ mundũ ornare minorẽ
Dossent. innuerent: conditor orbis ait
lasmemꝰ hominẽ quẽ nr̃a uenustaet imago
Et similitudo: munera qͣnta dedit.
uncta creans homini. si dantis iussaten̾e̾t.
tnisi peccando par pecudi fieret:
ntior solus hȩc homo dona tener:
hinc inuisibilis immortalisq creatus.
Est rationalis. sicq d̾o similis:
In nobis ratio quȩdã d̾itatis imago ẽ.

Expanded text:
Reptile, jumentum, cumque fera pecudem. Reptile, jumentum, cumque fera pecudem. Haec motus hominis designant exterioris, Qui praedictorum terrea more petunt. Quod mare produxit hominis notat interioris Sensus, quos, piscis more, profunda tegunt. At motus hominis designant exterioris Terreni fetus, utraque nempe patent. Hocque nota, quod nil ubi signat littera carnis Motus, productum quod voles invenies. Nam caro nostra gravis, naturaque semper ad ima Nos trahit, et teric jam completis praedictis omnibus istis, Ornatum mundo quae speciemque dabant, Quaeque figuratum, quae mundum ornare minorem Possent, innuerent, Conditor orbis ait: Plasmemus hominem, quem nostra venustet imago Et similitudo. Munera quanta dedit, Cuncta creans homini si dantis jussa teneret, Et nisi peccando par pecudi fieret! Interior solus haec homo dona tenet. Hinc invisibilis, immortalisque creatus, Est rationalis, sicque Deo similis. In nobis ratio quaedam Deitatis imago est,
Abbreviated transcription (Latin):
Si seuingam᷑: terra ferax erimus:
In firmamento scripturȩ qͥ renitentes
M axima credenti lumina dant popło
Et uelut illustrat ꝓprio sol lumineli
Lunaq nocturnas ut pellit luce tene
Sic tenebras nr̃as effugat eccłia:
Infirmamento stellas intellige iustiss
Et bene terra priꝰ cum lignis ꝓtulit h
Postea fulserunt lumina clara polo:
Nã tunc qͥsq nitet uirtutũ luce fideli
Qd̃ uis laudandũ cũ prius egit opus
S uscepto xp̃i mens lumine nr̃a. iubi¬
ncordis pelago noxia discutere.
ueq uelut repunt tenebsꝙ tegunt᷑ abyssi.
rotinꝰ ad moto pellere iudicio:
ur quasi sũma petunt & fiuis ꝓxima cȩlo:
e retinens animo seruet alatq suo:
s uidisse bonum ds affirmat᷑ utrũq:
anc causam reddt̃ mistica qͥ capiunt:
t̃ mala quȩ tacite repunt in corde bonoꝵ
ãnitunt᷑ eos ad mala ꝑtrahere:
inc uidisse bonũ. s ñ fecisse refertur.
exta luce dõ ꝓduxit terra iubente

Expanded text:
Si sejungamur, terra ferax erimus. Si sejungamur, terra ferax erimus. et Ecclesia. In firmamento Scripturae qui renitentes Maxima credenti lumina dant populo: Et velut illustrat proprio sol lumine luLunaque nocturnas ut pellit luce tenebras, Sic tenebras nostras effugat Ecclesia. In firmamento stellas intellige justos Et bene terra prius cum lignis protulit herbas, Postea fulserunt lumina clara polo; Nam tunc quisque nitet virtutum luce fidelis, Quodvis laudandum cum prius egit opus. Suscepto Christi mens lumine nostra jubetur In cordis pelago noxia discutere. Quaeque velut repunt, tenebrisque teguntur abyssi, Protinus admoto pellere judicio. Quae quasi summa petunt, et fiunt proxima coelo, Haec retinens animo servet alatque suo. Quod vidisse bonum Deus affirmatur utrumque, Hanc causam reddunt mystica qui capiunt. Sunt mala quae tacite repunt in corde bonorum; Nam nituntur eos ad mala pertrahere. Hinc vidisse bonum, sed non fecisse refertur exta luce Deo produxit terra jubente
Abbreviated transcription (Latin):
Per teneb̾s prauos. ꝑ lucẽ concipe iustos.
Prescia diuisit qͦs meritis deitas:
Dicunt script᷑am significare sacram
Quȩ p̾t baptismũ fidei splendore nitentes
Confirmans: hostis munit ab insiduis
h ine diuisit aqͣs ab aquis ds. int̾ utrasq
Hoc firmamentũ constituens medium:
has ꝑ aquas hõinũ genꝰ angłicũq notai᷑
Diuisũ meritis: conditione: locis:
In medio quoꝵ scriptura sacrata locata:
Nobis p̃fert᷑. spiritibq subest:
Nam lex duituis non ẽ descripta ministris.
Est data lex homini. qua sp̃ualia carnis.
Tertia lux aderat humor confluxit in
Fir mare. quȩ latuit arida sic patur¬
U entosũ prauos mare signat.&. arida
hinc herbam uiridẽ. fructũq ferential¬
Hȩc cũ seminib ꝓducere t̾ra iubit᷑.
Quȩ sũt uerba dĩ. factaq iustitię
Arida dicta priꝰ: ẽ postea terra uocata
Sic nos amotis terra uocam᷑ aquis:
Nã nos auitiis ꝑ aquarũ fluxa notatis

Expanded text:
Per tenebras pravos, per lucem concipe justos, Per tenebras pravos, per lucem concipe justos, Praescia divisit quos meritis Deitas. Dicunt Scripturam significare sacram, Quae post baptismum fidei splendere nitentes Confirmans, hostis munit ab insidiis. Hinc divisit aquas ab aquis Deus, inter utrasque Hoc firmamentum constituens medium. Has per aquas hominum genus angelicumque notatur, Divisum meritis, conditione, locis; In medio quorum Scriptura sacrata locata Nobis praefertur, spiritibusque subest: Nam lex divinis non est descripta ministris Est data lex homini, qua spiritualia carnis Tertia lux aderat, cum humor confluxit in unum, Fit mare; quae latuit arida sic patuit. Ventosum pravos mare signat, et aridaHinc herbam viridem, fructumque ferentiaHaec cum seminibus producere terra jubetur Quae sunt verba Dei, factaque justitiae.  genus illa suum. Arida dicta prius est postea terra vocata; Sic nos amotis terra vocamur aquis: Nam nos a vitiis per aquarum fluxa notatis
Abbreviated transcription (Latin):
censis monachi inde Cardinalis ep̃i.
de xia ierosoliantana. quando ex pul
sis q. occisis paganis deuic̃te sunt
⁊ licea antiochia: ierlm a xp̃ianieo:
Hildebtꝰ cynomannensis. de oꝑib: se.x. dierũ.
oỹps in principio cęlũq solumq
fecit pͥncipium filius eius erat
Fecit in hoc cȩlũ: qui celica mente reqͥrt̃
Et terrã: nimiũ terrea qui cupiunt:
Tellurẽ uacuam scriptura refert &. inanẽ.
Sic uacui fiunt: terrea qui cupiunt:
Quȩ densis tenebris adoꝑta refert̃ abyssus:
Peccati tenebris nubila corda notat:
Ille ferebat᷑ suꝑ undas sp̃s almus.
Nã firmat mentes iuiuificatq uagas:
hisq notabat᷑ uerbis baptisma. quod ipse
Sacraturꝰ erar temporibus fidei:
Et dixit dñs. fiat lux factaq lux ẽ:
Nã baptisma sacrũ: lux fidei fidei sequitͣ
Iureq prima fidẽ lux signat. nã pͥor illa
U irtꝰ ẽ om̃i qui uenit ad dñm
Post hec diuisit tenebras. luceq creator.
Et tenebrȩ nox ẽ. luxq uocata dies:

Expanded text:
Illos morte timor subita prosternit inertes: Casibus afflictus variis gentilis Arabsque Dant facili sua terga fugae, multisque necatis, Uni victor ovans dilata morte pepercit, Per quem Persarum secreta dolosa paterent, otens in principio coelumque solumque Fecit; principium Filius ejus erat. Fecit in hoc coelum, qui coelica mente requirunt, Et terram, nimium terrea qui cupiunt. Tellurem vacuam Scriptura refert et inanem: Sic vacui fiunt terrea qui cupiunt. Quae densis tenebris adoperta refertur abyssus, Peccati tenebris nubila corda notat. Ille ferebatur super undas spiritus almus; Nam firmat mentes, vivificatque vagas. Hisque notabatur verbis baptisma quod ipse Sacraturus erat temporibus fidei. Et dixit Dominus: Fiat lux, factaque lux est; Nam baptisma sacrum lux fidei sequitur. Jureque prima fidem lux signat: nam prior illa Virtus est omni qui venit ad Dominum. Post haec divisit tenebras lucemque Creator, Et tenebrae nox est, luxque vocata dies.
Abbreviated transcription (Latin):
.xxuiii. cardinalib totidem in
eccliis infra muros urbis Romȩ
presidentib: qui potestatẽ obtineñ
iudicium faciendi suꝑ om̃s ep̃os
totius romani imꝑii in om̃ib
conciluis uel synodis quibꝰcũq¬
bet &̃ ibi p̃sens cẽ archidiaconus¬
Romȩ cum sex diaconib palatinis
qui in palatio legere debent euan¬
alii .xii. diacones regionarii. qui
solent ȩuangłm legere in stationi¬
b eccłia rum Romȩ constitutis.
Isti .xuiii. diaconi totidem ȩccłias
habent infra muros ciitatis. &
tamen om̃s isti canonici sunt¬
patriarchalis ȩccłiȩ lateranensis.
Debent etiam ibi ẽẽ septem sub¬
diacones palatini. & scola cantoꝵ.
s & alii septem subdiaconi. Et¬
uocantur regionarii. Isti debent
legere lectiones & epłas instatio¬
nib Romȩ constitutis. Alii septẽ
missam in ęccłia lateranensi & in
aliis. Alii uero .uii. palatim. sub¬
Sunt etiam ibi acoliti presentes.
uel ceroferarii. lectores. exorciste.
& hostiarii. quoꝵ unusquisq

Expanded text:
XXVIII cardinalibus totidem in ecclesiis infra muros urbis Romae praesidentibus, qui potestatem obtinent judicium faciendi super omnes episcopos totius Romani imperii in omnibus conciliis, vel synodis quibuscunqbet etiam ibi praesens esse archidiaconus cum sex diaconibus palatinis, qui in palatio legere debent Evanalii duodecim diacones regionarii, qui solent Evangelium legere in stationibus ecclesiarum Romae constitutis. Isti decem et octo diaconi totidem ecclesias habent infra muros civitatis. Et tamen omnes sunt canonici patriarchalis basilicae Lateranensis. Debent etiam ibi esse septem subdiaconi palatini, et schola cantorum, scilicet alii septem subdiaconvocantur regionarii. Isti debent legere lectiones et epistolas in stationibus Romae constitutis. Alii septem,Missam in basilica Lateranensi, et in aliis. Alii vero septem palatini ESunt etiam ibi acolythi praesentes, et capellani, lectores, exorcistae, et ostiarii, quorum unusquisque
Abbreviated transcription (French):
Sergius. ii.¬
Benedictus.
Benedictus.
S il uester.
Gregorius.
Clemens.
D amasus
Stephanus il
Benedictus.
Nicholaus.
A lexander.
G regorius.
U ictor
Urbanus.
P aschalis.
Gelasius.i
C alixtus.ii.
honorius.i
Innocentus
C elestinus.
Lutius.
E ugenius.
Anastasiy8.
Adrianys.
lexander. iiꝰ¬

Expanded text:
Sergius, Benedictus, Benedictus, Sylvester, Gregorius, Clemens, Damasus, Stephanus, Benedictus, Nicolaus, Alexander, Gregorius, Victor, Urbanus, Paschalis, Gelasius, Calixtus, Honorius, Innocentius, Coelestinus, Lucius, Eugenius, Anastasius, Adrianus, Alexander.