comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc ⁊ miẜ̾e spei ieliquias
iefouentẽ assecutꝰ ad lauronẽ
id est loco nom̃ obtrucat caput
ad cesar̃e refertur calib assue¬
cum mun̾ib nõ gandentẽ huiꝰ
gͦmanũ sextũ pompeiũ in celu¬
beria abscõdisse fortuam tradũt
ne qñ scilicet deent bellis cmuili¬
bus alimeta mũda post p̾lumm
expugnata quidẽ ẽ a Cesare
sed ingẽti pͥus sangiũs ꝑfusa
diluuno ¶ Per eosdem dies
expugnaca rursum Corduba
que qualit̾ defeciss nõ ĩ nemo mag̾
ibi motus ingens in Emtate diss¬
tio ꝑte una ad Cesarẽ alt̾a in con¬
crariũ inclinãte cũq ẽẽt ad arma
discursũ uicit pars que Cesaiem
colebat sibiq opidũ cessit de ꝑte
magne brbi cuilib insignis strages
Cesar hispali dgressus idibus
aprlia gades petiit Inde runsum
hispalin rediit ut hispanas res be¬
lut ultĩa uoluntate disponẽt quo
reu̾surus amplius nõ erat ibi uero
contione aduocata bñficia sua in

Expanded text:
adhuc et misere spei reliquias adhuc et misere spei reliquias refoventem assecutus ad Lauronem id est loco nomen obtruncat. Caput ad Cesarem refertur, talibus assuetum muneribus non gaudentem. Huius germanum, Sextum Pompeium in Celtiberia abscondisse fortunam tradunt, ne quando scilicet deessent bellis civilibus alimenta. Munda post prelium expugnata quidem est a Cesare, sed ingenti prius sanguinis perfusa diluvio. Per eosdem dies oppugnata rursum Corduba, que qualiter defecisset, non invenio. Magni ibi motus, ingens in civitate dissensio, parte una ad Cesarem, altera in contrarium inclinante; quumque esset ad arma discursum, vicit pars, que Cesarem colebat, sibique oppidum cessit. De parte magne urbi cuilibet insignis strages. Cesar Hispali digressus idibus Aprilis Gades petiit; inde rursum Hispalim rediit, ut hispanas res velut ultima voluntate disponeret, quo reversurus amplius, non erat. Ibi vero concione advocata, beneficia sua in
Abbreviated transcription (Latin):
ad oppugͣtionẽ nrbis ascendeeur.
que celis ac mut̾nib nelut
calce compacta micem coherebãt
nuiriq cuius piam officiũ mist¬
bãt Ite nñt imẜi et amilibus
bellis ĩ combite dñq aliis in¬
uidetis uos ip̃os opp̾mite Ecce
de urĩs cadanibus suꝑscites
oppugnant᷑ an aliud petitis
est an uult aliud labienus tã
feruidus insultator et aliis ce¬
adere tiuis ĩstigatib labiene et
tu imiẜ cũ aliis cadau̾ unicum
iaces ꝙͣ nis et tibi et uaro sepł¬
cra fc̃a reꝑiam / et qm̃ tuis ĩ eo
scatu uacasse nõ aubitror / extĩo
illa cesaree tibi quide ꝓrsus
indebite fuisse clemẽcie satisq
auguror si sit ẽ te ut obscinato
eras aĩo ĩhuatum abici maluisse
Guens quide pompeiis et hu¬
mero et leno coure sancio mt
medias cedes plio pulsus exces¬
sit hunc in letica ꝙ nͨ equo nͭ
uehiculo uti poss nẽorosa ama
penetrancõ fuga huili et occłta
acq in spelucis lacitantẽ/ Coso¬
mus Cesaris legatꝰ resiscentẽ

Expanded text:
ad oppugnationem urbis ascenderetur, que telis ac mucronibus velut calce compacta invicem coherebant, murique cuiuspiam officium ministrabant. Ite nunc, miseri, et civilibus bellis incumbite, dumque aliis invidetis, vos ipsos opprimite. Ecce de vestris cadaveribus superstites oppugnantur. An aliud petitis? est? An vult aliud Labienus tam fervidus insultator? Et alii cecidere tuis instigatibus, Labiene, et tu, miser cum aliis cadaver unicum, iaces, quamvis et tibi et Varo sepulcra facta reperiam; et quoniam tuis in eo statu vacasse non arbitror, estimo illa cesaree tibi quidem prorsus indebite fuisse clementie, satisque auguror, si sic est, te, obstinato ut eras animo, inhumatum abiici maluisse. Gneus quidem Pompeius et humero et levo crure saucio inter medias cedes prelio pulsus excessit. Hunc in lectica, quod nec equo nec vehiculo uti posset, nemorosa avia penetrantem fuga humili et occulta atque in speluncis latitantem Cesonius, Cesaris legatus, resistentem
Abbreviated transcription (Latin):
trumphus nllus ueten em̃
more romano nũꝙͣ triumpliꝰ
Cuuli sangnie que rebatur
hic igitur tͥumphor et bellorꝭ
et fundendi sangiũs funs fuit
Ita tando longis bellis pax
alta succesẜat ¶ Ca quidẽ magni¬
tudo ioꝵ et claritas uicton glo¬
riam exc̃is gentib scuporem
suis Omib liore oduq pepit¬

Expanded text:
triumphus nullus. Veteri enim triumphus nullus. Veteri enim more romano numquam triumphus civili sanguine querebatur. Hic igitur triumphorum et bellorum et fundendi sanguinis finis fuit: ita tandem longis bellis pax alta successerat. Ea quidem rerum magnitudo et claritas victori gloriam, externis gentibus stuporem, suis civibus livorem odiumque pep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣiis et mr̃o cesoꝵ hostiũ et si
nõ romais ac hũano geni exꝓ¬
batio ingẽs fie̾t Di quidom eius
ductu ut ab illustrib tradtũ est
auctoribus undecies centena
et nonagica dno milia hostiũ
cesa sunt et sequitur nã ꝙtum
notar cͥuihaiit quat̾ ut fere
omes sunt auccoies ut c̾cio¬
res tradunt quiquies pͥmus
trummphus fuit de gallia acq
bricama Isq omium clarissi¬
nus/ Secundus de Egipco
Tertuis de pharnace et ponto
Quartus de Iuba et affrica
Quintus de hispama Ego
nero addorem his sextum
de Massilia nisi quia forsitan
is tumphus sub gallico conti¬
netur Nam de Massilia illũ
triumphasse nõ ẽ dubiũ tanꝙͣ
qui acerrimã illam Ciceronis
de Cesare loquentis q̃rimoniã
in libris officioꝵ legerit be¬
uatis in quit ac ꝑditis ex tio
nationib ad xͫ admissi Imꝑii
portari in triumpho massiliã
uidimꝰ et ex ea urbe truimpha᷑i
ex t̾nsalpinis bellis trumpha¬
runt de Thesalia ⁊ cayso et
minda uiccorie ingentes sed

Expanded text:
is et numero cesorum hostium, etsi non Romanis, humano generi exprobratio ingens fieret. Siquidem eius ductu, ut ab illustribus traditum est auctoribus, undecies centena et nonaginta duo millia hostium cesa sunt, et sequitur: namnotari. Triumphavit quater, ut fere omnes sunt auctores, ut certiores tradunt, quinquies. Primus triumphus fuit de Gallia atque Britannia, isque omnium clarissimus, secundus de Egypto, tertius de Pharnace et Ponto, quartus de Iuba et Africa, quintus de Hispania. Ego vero adderem his sextum de Massilia, nisi quia forsitan is triumphus sub Gallico continetur. Nam de Massilia illum triumphasse non est dubium cuiquam, qui acerrimam illam Ciceronis de Cesare loquentis querimoniam in libris Officiorum legerit: Vexatis, inquit, ac perditis externis nationibus, ad exemplum amissi imperii portari in triumpho Massiliam vidimus et ex ea urbe triumphari,ratores ex transalpinis bellis triumpharunt. De Thessalia et Tapso et Munda victorie ingentes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sua sors appulit ubi tũc ip̃ius.
P. Sicii classis erat uisi pancio¬
res a pluribus inuadũtur oppri¬
nuitur q uelocit ubi se dapio cr
cuuentũ uidit pudint uinere atq
anteꝙͣ capetur ferrum mersit in
uiscera irrũpentibus ꝙ militibus
et querentibus ubi iam eet Imꝑa¬
tor  Respondit uoce illam famosissi¬
mam et a magnis laudatã uiris
qua suoꝵ maioꝵ gloriam in affu¬
ca equasse illu dicũt/ EEt ego cre¬
derem si bellem et pot, qui uult
credere Imꝑacor bñ se ħẽt inquit
atq ita incognitus expitauit Co¬
mites eis Torquatis damasippꝰ
et plectoruis interfecti sunt acq
huiꝰ belli Cuilis in Affrica fuus
fuit ¶ Cesar bello affrice funts
in Italiam Rensurus et obsequioꝵ

Expanded text:
sua sors appulit, ubi tunc ipsius sua sors appulit, ubi tunc ipsius P. Sitii classis erat. Visi pauciores a pluribus invaduntur opprimunturque velociter. Ubi Scipio se circumventum vidit, puduit vivere, atque, antequam caperetur, ferrum mersit in viscera. Irrumpentibusque militibus et querentibus ubinam esset imperator, respondit vox illa famosissima et a magnis laudata viris, qua suorum maiorum gloriam in Africa equasse illum dicunt, et ego crederem, si vellem, et potest, qui vult, credere. Imperator bene se habet, inquit, atque ita incognitus expiravit. Comites eius Torquatus, Damasippus et Plectorius interfecti sunt. Atque hic belli civilis in Africa finis fuit. Cesar, bello Africe finito, in Italiam reversurus, et obsequiorum
Abbreviated transcription (Latin):
quod dñs sius frust̃ optauit
Congressus nempe cum p. sicio
Crsanio legato p̾lio uictus et fuso
ide in uictus hoscibus ip̃o cũ par¬
as y mauritimã iret ad Cesare
faustus force ⁊ affranius cũ nulle
uiris ad hispamas ibãt cũq imi¬
cem cõflixissent uicit Dicius et
reliquis int̾fectis aut in fidem
acceptis paustũ ip̃m cepit et
afframũ cũ uxoribus filiis ꝙ
ad Cesarem ꝑductus nec mlto
tes faustus et affranius occidu¬
cur / Coningibus natis ꝙ Cesar
et salutem dedit et uona resticuit
Du sic duces pomperanaꝵ ꝑtiũ
undiq quasi siondes ꝑ Ancupiũ
Rueret fortune q tur binib age¬
rentur solus quãt Iam dyoducũ
Scipio iestabat nanbus quidõ
longis aliquot cũ conitib ipẽ
quoq ad hispamas ibat Ccedo
ꝙ ibi ꝑ filios magni pomper
Refoneri bellum et Recalestẽ fere¬
batur Cum dui mltumq pelagio
Iactatus airsu explicaro neqͥuisset
adhippons̃ Regiũ bentus eumet

Expanded text:
quod dominus suus frustra optavit. quod dominus suus frustra optavit. Congressus nempe cum P. Sitio, Cesaris legato, prelio victus, et, fuso idem, victis Hostibus, ipse cum paucis per Mauritaniam iret ad Cesarem, Faustus forte et Afranius cum mille viris ad Hispanias ibant; quumque invicem conflixissent, vicit Sitius, et, reliquis interfectis aut in fidem acceptis, Faustum ipsum cepit et Afranium cum uxoribus filiisque ad Cesarem perducturus. Nec multo ta, Faustus et Afranius occiduntur: coniugibus natisque Cesar et salutem dedit et bona restituit. Dum sic duces pompeianarum partium undique quasi frondes per autumnum ruerent, fortuneque turbinibus agerentur, solus quasi iam dux ducum Scipio restabat. Navibus quidem longis aliquot cum comitibus ipse quoque ad Hispanias ibat, credo, quod ibi per filios magni Pompeii refoveri civile bellum et recalescere ferebatur. Quum diu multumque pelago iactatus cursum explicare nequisset, ad Hipponem regium ventus eum et
Abbreviated transcription (Latin):
posset mt̾ ficr hoc maxie exop¬
tans ꝙ om̃es maxĩe metuñt
fuguit q sed ubi hoc menret᷑
nusꝙͣ bellum nisꝙͣ plia pax et
Cesar onna possidebat/ Et bite
igitur et mortis honestioris
pe amissa ad illud optimũ ul¬
cumũ nmediũ quo tũc multi
ucebant᷑ se cõuertit egit ꝙ cum
petrrio extremaꝵ comite fortu¬
naꝵ ut Imicẽ serro dectaret
alt̾ q altum occideret consensit
ille nõ difficult̾ ut qui uniere
ampłiꝰ groniaretur/ Concuriũt
nõ posset᷑ seu metre ĩpedience
seu lonica ẜuũ suũ ut se occide̾t
ẜm alios petreuis et orantem
regem et ex ordine semet ip̃
eodem mucrone ꝑfodit quodcũ¬
q hoꝵ uenius id quidem cõstat
apparaco in cõuimo et ut dicaz¬
quod sentio ab sbinis faccum est
menseq et dapes ⁊ pocula huic
romano sangnie uinc Regio ma¬
duerunt huc est igitur pecrer
luc et Iube Regis exitus nec
felicior saburra p̾fectus regis
insi ꝙ ille pugnado mori cotingͭ

Expanded text:
posset interfici, hoc maxime exopposset interfici, hoc maxime exoptans, quod omnes maxime metuunt fugiuntque. Sed ubi hoc inveniretur? Nusquam bellum, nusquam prelia: pax et Cesar omnia possidebant. Et vite igitur et mortis honestioris spe amissa, ad illud ultimum remedium, quo tunc multi utebantur, se convertit egitque cum Petreio, extremarum comite fortunarum, ut invicem ferro decertarent, alterque alterum occideret. Consensit ille non difficulter, ut qui vivere amplius gravabatur. Concurrunt non posset, seu metu impediente seu lorica, servum suum, ut se occideretuit. Secundum alios Petreius et orantem regem, et e ordine semetipsum eodem mucrone perfodit. Quodcumque horum verius, id quod constat, apparato in convivio, et, ut dicaquod sentio, ab ebriis factum est, menseque et dapes et pocula hinc romano sanguine, hinc regio maduerunt. Hic est ergo Petreii, hic est Iube regis exitus. Nec felicior Saburra, prefectus regius, nisi quod illi pugnando mori contigit,
Abbreviated transcription (Latin):
erat de ẜta cũ ingẽti pecciuã gecu¬
lis cõitantibus in Regnũ ibat Iube
getulis quoꝵ se custodie fideiq
crediderat cupiditate pecciue int̾¬
fectus arguientũ dedit quanto
ecurior sit pauꝑis uita ꝙͣ diui¬
tis ꝙtũq solitarius uiator ꝙͣ co¬
mitatus sepe securior. C. quoq
catone manu ꝓpria ꝑemptũ Inbã
Regno pulsũ deẜcuq alios duces
ꝑtiũ ubiꝙ fusos / Cesare uticam¬
uictori fauentibus possidere nichil
usꝙͣ suꝑesse p̾sidii nichil speia᷑
libis q suus consuleus cũ cani¬
no p̾consule a quo obsidebatur
uitam pepigit atq ita qui cesani
suainit se uocanti ne responsum
quide dare dignatꝰ fu̾at/ Dic res
hon uoluunt᷑ se ip̃m filiosq et
sua omnia ip̃m q capson cui p̾erat
leçato cesans concessi. ¶ Tumn
paulatim reliquieꝑtiũ dilabut᷑
Iuba Rex et regno et spe qͣlib
pͥnatus cuctis exclusis urbibus
sicubi cũ hoste cõgressus bbi.

Expanded text:
erat, deserta, cum ingenti pecunia, Getuerat, deserta, cum ingenti pecunia, Getulis comitantibus, in regnum ibat Iube Getulis, quorum se custodie fideique crediderat, cupiditate pecunie interfectus argumentum dedit, quanto securior sit pauperis vita, quam divitis, quantumque solitarius viator, quam comitatus, sepe securior. C. quoque Catonem manu propria peremptum Iubamque regno pulsum desertumque, aliosque duces rtium ubique fusos, Cesarem Uticamvictori faventibus, possidere, nichil usquam superesse presidii, nichil spei, sibi liberisque suis consulens cum Caninio proconsule, a quo obsidebatur, vitam pepigit; atque ita, qui Cesari suaviter se vocanti ne responsum quidem dare dignatus fuerat sic res hominum volvuntur se ipsum filiosque et sua omnia ipsumque Tapson, cui preerat, legato Cesaris concessit. Dum paulatim reliquie partium dilabuntur, Iuba rex et regno et spe qua libet privatus, cunctis exclusus urbibus,sicubi cum hoste congressus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ post flebiliter ac suppliciter
petens cũ nentrũ ualuisset orare
inscitit ut uxores sibi saltẽ suas
redderent Cumq ne id quidem
ibi pͥmitteretur neq ad aliquid
Responderetur desꝑatione ulenua
digressus surdis a membus cum
petreio qui olim in hispania cõtra
Cosarem sceterat equitibusq ꝑ¬
paucis ad uillain suam urbi ꝓxi¬
mam est ꝓfectus iamieñ nõdum
aut mitt̾et se usq ad mortẽ fibem
illis ẜnatios zamã quoq sibiẜ
uare. Cesar legatos et a quibus
crmuitatu zamam ꝑueĩt Cognita
autẽ clementia ens q̃ tã młris
exhibita latere nõ pot̾at equites
regni omibus ex angulis zamam
cõuenũt petentes ueniam nulli
omrum negata ẽ ẜuati omes metu
Met prculo liberat uullus Re aut
uerbo urolutus¶ Dum hec Cesar
ad zamam gerit Considius ille
cuiꝰ supra mencio est hĩta qui
iuitiũ ferente lr̃as pacis ocaiderat
fortuuã audiens suaꝵ ꝑtiũ sibi¬
q ꝑ metuens Tisdra cui tunc pre¬

Expanded text:
primum, post flebiliter atque suppliciter primum, post flebiliter atque suppliciter petens, quum neutrum valuisset, orare institit, ut uxores sibi saltem suas redderent; quumque ne id quidem sibi permitteretur, neque ad aliquid responderetur, desperatione ultima digressus surdis a menibus cum Petreio, qui olim in Hispania contra Cesarem steterat, equitibusque perpaucis ad villam suam urbi proximam est profectus. Zamenses nondum aut mitteret: se usque ad mortem fidem illi servaturos, Zamam quoque sibi servare. Cesar legatos et a quibus comitatu Zamam pervenit. Cognita autem clementia eius, que tam multis exibita latere non poterat, equites regni omnibus ex angulis Zamam conveniunt petentes veniam; nulli omnium negata est; servati omnes metuque et pericuto liberati, nullus re aut verbo violatus. Dum hec Cesar ad Zamam egit, Considius ille, cuius supra mentio est habita, qui nuntium ferentem litteras pacis occiderat, fortunam audiens suarum partium sibique permetuens, Tisdra, cui tunc pre
Abbreviated transcription (Latin):
nemq chesaurũ suꝑaret ut
sit omña cremarent᷑ neq de for¬
tuius suis ad csesare aliquid
ꝑueniret Id sibi cõsilui for¬
tasse magnificum uidebatur
It zaiensib et p̾ẜtim cesarẽ
amantib mĩto nõ placebrt
eaq res cuubus illũ suis odio¬
sessumũ effecerat neq eñi unꝰ
hoñĩs desꝑatio uni magͦ. ppło
excidiũ puͣ afferre debuerat
nec illa quidem sola iqui cõ¬
silii causa erat sed Iuuidia
qua impulsus rex ĩmanis nõ
uictores mõ cõsuetis belli pͥmiis
sed suos ecia uita spoliare decre¬
uerat, quai eos post se bnnere
Indicare indignos quod nõ dica
de subditis liberis camẽ homib
sed de ẜuis eciã in hũanũ ꝓrsus
indicium ac suꝑbum ẽẽt hac
ergo de causa Iure optimo suis
omibus ĩiusus erat et forma
in omib sibi adu̾sante odio qͦq
contemptus accesẜat lris duobꝰ
pessinus conuictibꝰ cũ ad opidum
ꝑ ueisset ut admittotur ad suos pe¬
nates et suos liberos minaciter

Expanded text:
nemque thesaurum superiaceret, ut nemque thesaurum superiaceret, ut sic omnia cremarentur, neque de fortunis suis ad Cesarem aliquid perveniret. Id sibi consilium fortasse magnificum videbatur, at Zamensibus, et presertim Cesarem amantibus, merito non placebat, eaque res civibus illum suis odiosissimum effecerat. Neque enim unius hominis desperatio uni magno populo excidium publicum afferre debuerat. Nec illa quidem sola iniqui consilii causa erat, sed invidia, qua impulsus rex immanis non victores modo consuetis belli premiis, sed suos etiam vita spoliare decreverat, quasi eos post se vivere iudicaret indignos; quod non dicam de subditis, liberis tamen hominibus, sed de servis etiam inhumanum prorsus iudicium ac superbum esset. Hac ergo de causa iure optimo suis omnibus invisus erat, et, fortuna sibi in omnibus adversante, odio quoque contemptus accesserat. Hic duobus pessimis comitibus quum ad oppidum pervenisset, ut admitteretur ad suos penates, et suos liberos, minaciter
Abbreviated transcription (Latin):
ipone miratus est Cesar ⁊ ip̃ono
inquit uobis d.m. sex taior
sex solutiõibus intra triemnũ
ꝑsoluẽda hodie inquiũt nos dã¬
natos intelligimiꝰ ut simł omia
ꝑ soluanius ꝓq tam unti castiga¬
tione cõcessa q pter spem uita
tibi Imꝑator ĩmittissiẽ gras
aginius ¶ Dum hec ad utica
Cesar ag. Iuba Rex modo cam
suꝑbus diuruis latebris noc¬
curtia fuga deuiis siluosis q
tranitibus suũ olim ad regnũ
regniq caput zamã opidũ ꝑue¬
necat ubi laiem p̾cipuũ uxo¬
res q et filios et thesaurũ hẽ¬
bat palatiũq ubi sumptuosissi¬
niũ erexerat Ibi nero homo
uauissimꝰ qui magna pͥncipia
p̃cipitanter aiple panetur nep
exitus metiretur in ip̃o belli
pͥncipio adu̾sus fesarõ tome¬
raue suscepti ingente lignoꝵ
pirã media urbe cõiecerat ut
s. bello succubuisset/ om̃es illic
cues ferro cesos impone̾t atq
ita sumissis ignibus et accensa
pira se et uxores et filios om¬

Expanded text:
impone. Miratus est Cesar: Et impono, impone. Miratus est Cesar: Et impono, inquit, vobis D. M. sextertiorum sex solutionibus intra triennium persolvenda. Hodie, inquiunt, nos damnatos intelligimus, ut simul omnia persolvamus, proque tam miti castigatione concessaque preter spem vita, tibi, imperator invictissime, gratias agimus. Dum hec ad Uticam Cesar agit, Iuba rex, modo tam superbus, diurnis latebris, nocturna fuga, deviis silvosisque tramitibus suum olim ad regnum regnique caput Zamam oppidum pervenerat, ubi larem precipuum uxoresque et filios et thesaurum habebat, palatiumque ibi sumptuosissimum erexerat. Ibi vero homo vanissimus, qui magna principia precipitanter amplexaretur neque exitum metiretur, in ipso belli principio adversus Cesarem temere suscepti, ingentem lignorum pyram media urbe congesserat, ut, si bello succubuisset, omnes illic cives ferro cesos imponeret; atque ita, submissis ignibus et accensa pyra, se et uxores et filios om
Abbreviated transcription (Latin):
magna ꝑs Romauni negociatores
qui peccumiis suis emuxe ad mo¬
dum uellũ Inuerat/ et fauerant
Rapioni hos Cesar oderat uehe¬
ment nec ĩmĩto ãose eni se ad¬
uorsus eum gesserãt / Ded eis
odñi semꝑ atra senicia sistebat
hos extrema igitur supplicia
metuẽtes cũ ad se adducci eent
acerrunis ubis icrepuit deq eoꝵ
lagitiis longũ cexuit ẜmonẽ
Cũq ab om̃ibus sparetur. ut or̃o¬
nem tam ĩfestam mortis sutia
requeretur et ip̃i metu bicine
mortis acconiti pose tot u̾boꝵ
touitrua iain ꝓ mitis fulmen
ultiniũ expectaret cõclusit longe
ab opione cuctor. Et ite ait de
uita securi hanc solam uobis
do no bona br̃a que utice hetis
uendi inbeo uobis ipis tamen
pͥmũ iedimendi locum tribuo
ut ꝓ p̾cio quod rebus cõstitutũ
fuit emꝑtores o mes alii uobis
cedant ispato gandio cõcussi et
uix sui compotes pmo nõ inqui¬
unt nõ ẽ hec sufficiens sculti¬
cie mẽ pena aliquid amplius
multe noune nobis simił omibꝰ

Expanded text:
magna pars romani negotiatores, qui pecuniis suis enixe admodum bellum iuverant et faverant Scipioni. Hos Cesar oderat vehementer, nec immerito; animose enim se adversus eum gesserant. Sed eius odium semper citra sevitiana sistebat. Hos extrema supplicia metuentes, quum ad se adducti essent, acerrimis verbis increpuit, deque eorum flagitiis longum texuit sermonem; quumque ab omnibus speraretur, ut orationem tam infestam mortis sententia sequeretur, et ipsi metu vicine mortis attoniti post tot verborum tonitrua iam pro meritis fulmen ultimum expectarent, conclusit longe ab opinione cunctorum: Et ite, ait, de vita securi. Hanc solam vobis dono; bona vestra, que Utice habetis, vendi iubeo. Vobis ipsis tamen primum redimendi locum tribuo, ut pro pretio, quod rebus constitutum fuerit, emptores omnes alii vobis cedant. Insperato gaudio concussi, et vix sui compotes: Immo vero, inquiunt, non est hec sufficiens stultitie nostre pena: aliquid amplius multe nomine nobis simul omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
egerat q Guens maioi natu cui
plus induscrie ĩerat acq consilii
confugiendo in fidem ac clientela
omnum l spame arutatũ precando¬
q et forcimã suant imẜando prĩs¬
q memoriam renonando ut Ia¬
ut pedetentum qui fauorabiles ab
Iuicio fuant / eẽ Inciꝑent odiosi
hunc sibi nouissimũ belli actum
nĩme negligendum Ratus Cesar
eo raptim ꝓ ficiscitur duo in hoc
iter uix auditu credibilia mcde¬
runt nã et ab urbe romana in
hispaniã ult̾i̾orem ĩmensũ teur
spaciũ emensus .iiiiͦ. et xxͦ. die ꝑ

Expanded text:
Egeratque Gneus, maior natu, cui Egeratque Gneus, maior natu, cui plus industrie inerat atque consilii, confugiendo in fidem ac clientelam omnium Hispanie civitatum precandoque et fortunam suam miserando patrisque memoriam renovandout pedetentim, qui favorabiles ab initio fuerant, esse inciperent odiosi. Hunc sibi novissimum belli actum minime negligendum ratus Cesar eo raptim proficiscitur. Duo in hoc iter vix auditu credibilia inciderunt. Nam et ab urbe Roma in Hispaniam ulteriorem immensum terre spatium emensus III e
Abbreviated transcription (Latin):
offensaꝵ et pr̃no et peneammũ
applicnt pene inꝙͣ peccinarie nã
penã sangnis naturalit abhonebat
Iamensibus q Regem exeluẜãt
liberalis fuit tributa et betigalia
moderatus ẽ Regno in formam
puicie iedacto Salustiũ ꝓconsule
cum ̃percitu prefeat ide̾m feat
uticen utrobiq bona eoꝵ auiu Ro¬
manoꝵ qui contra se arnia tullis¬
ent uendi feat capsitanis lepti¬
canis chisdricanis pecciuẽ fiumẽ¬
ti acq olei młtam ãmiã ip̃osunit
bona ciiũ atq ip̃as Cintates
ab om̃i dueptione et Inume saluas
ac libas esse Iussit enndõ morem
caralis tenunt quo et ucica digͦssus
tridui naigatione ꝑuenerat Inde
quoq discedons aute iii. kalleñ Iull
acq adu̾sis tempestatib impeditꝰ
uiii. et x. diebꝰ in icuiere cõsump¬
mͣa suꝑesset pompei magni filii
hispamas occuparant, seq̃batur aut̃
illos nõ quidem pacris untus sed
hom̃i fauor ingens et pr̃uu no¬
men Oueus ac sextus/ Dic ꝓbno
duos substituerat fortũa pompeios

Expanded text:
offensarum et premio et pene animum applicuit, pene, inquam, pecuniarie, nam penam sanguinis naturaliter abhorrebat. Zamensibus, quod regem excluserant, liberalis fuit: tributa et vectigalia moderatus est, regno in formam provincie redacto Sallustium proconsulem cum exercitu prefecit. Idem fecit Uticensibus. Utrobique bona eorum civium romanorum, qui contra se arma tulissent, vendi fecit. Tapsitanis, Leptitanis, Tisdritanis pecunie, frumenti atque olei multam annuam imposuit. Bona civium atque ipsas civitates ab omni direptione et iniuria salvas ac liberas esse iussit. Eumdem morem Caralis tenuit, quo Utica digressus tridui navigatione pervenerat. Inde quoque discedens ante III Kalendas Iulii, atque adversis tempestatibus impeditus, VIII et XX diebus in itinere consumpmateria superesset? Pompeii Magni filii Hispanias occupabant; sequebatur autem illos non quidem patris virtus, sed hominum favor ingens et paternum nomen; Gneus ac Sextus. Sic pro uno duos substituerat fortuna Pompeios.
Abbreviated transcription (Latin):
leritas optanda hoc magnũ quod
sequit᷑ maius hor si quidẽ tam
pancoꝵ spacio diero tã młtas int̾
curas poemia scͥpsit quod iuscrip¬
sit iter quod illud scilicet in iti¬
uere edidisset sic pperides armis
inserere et imiꝙ ociosus ẽẽ didicat
pͥmo Cesaris in hispaniã aduencu
ciuitatũ motus ingens fuit undi¬
q legati ad eum undiq tranffuge
Iamn eni et pompeiant sunenes
sine in odiũ sine in tediũ ntere
ceꝑant et ut nilla esset meis
cla mos ẽ tamõ antiquus ppłoꝵ
se mꝑ nouos dños nouas Res op¬
tare et fama Cesans haud mñe¬
rito suꝑ omes excieuerat ut uin¬
uersi. honnes enis splendore cape¬
rentur cuꝑent q cerã cerne̾ quẽ
usq adeo mirable audiebãt In
hoc pͥnapio ip̃o maris in hostiobbi
occeamis terris illabit᷑ et meditã

Expanded text:
od sequitur, maius. Horum siquidem tam paucorum spatio dierum, tam multas inter curas, poema scripsit, quod inscripsit Iter, quod illud scilicet in itinere edidisset. Sic Pierides armis inserere, et numquam otiosus esse didicerat. Primo Cesaris in Hispaniam adventu civitatum motus ingens fuit: undique legati ad eum, undique transfuge. Iam enim et pompeiani iuvenes sive in odium sive in tedium vertere ceperant, et, ut nulla esset in eis culpa, mos est tamen antiquus populorum semper novos dominos, novas res optare, et fama Cesaris haud immerito super omnes excreverat, ut universi homines eius splendore caperentur, cuperentque coram cernere, quem usque adeo mirabilem audiebant. In hoc principio ipso maris in ostio, ubi oce
Abbreviated transcription (Latin):
et dissumilitudiẽm autẽ ceteroꝵꝭ
ducum et qd urbem eoꝵ oꝑibus
puiͣ ͦ adornauat miẜati exitu uii
sepulerũ illi scatuerũt ¶Catone
Rebus hũanis exempto .l. Cesar
ex hoc malo boi aliquid decerꝑe
cogitans ppłm ad concionẽ uocat
hortatur ut cõtentiõe depoita por¬
co Romano pandant̾ Imꝑaton
se de illiuis clemẽtia plurimum
confidere ac spare nõ fuit longo
opus cractatu ad id ip̃m ꝓui erãt
amni portis aꝑtis Cesan obinã
ꝑgit Intun messalla cui hoc in¬
nuctũ fuisse p̾diximꝰ uticã ueĩt
et pacifice susceptus om̃es portas
Custo dibus occupar Interea Cesar
capso digressus uacam petebat me¬
dio ꝙ uribis itine᷑ obiuas sñ pͥlio
occupat utzictam atq adimetũ
magnãq in eis uim fiuineti atq
armoꝵ ueice ꝓpniquati . l. Cesar
occiurit raptumnq ad genna ꝓuo¬
lutus iul aliud peciit ꝙͣ uita hac
sibi Cesar et catonis filiis qui
secũ erant aliis ꝙ coĩttibus cle¬
metissie cõcessit et iai luce amt¬

Expanded text:
em ceterorum ducum, et quod urbem eorum operibus publicis adornaverat, miserati exitum viri, sepulcrum illi statuerunt. Catone rebus humanis exempto, L. Cesar ex hoc malo boni aliquid decerpere cogitans populum ad concionem vocatum hortatur, ut, contentione deposita, porte romano pandantur imperatori: se de illius clementia plurimum confidere ac sperare. Non fuit longo opus tractatu: ad id ipsum proni erant animi. Portis apertis, Cesari obviam pergit. Interim Messalla, cui hoc iniunctum fuisse prediximus, Uticam venit, et pacifice susceptus omnes portas custodibus occupat. Interea Cesar Tapso digressus Uticam petebat. Medio urbes itinere obvias sine prelio occupat Utzittam, Adrumentum, magnamque in eis vim frumenti atque armorum. Utice propinquanti L. Cesar occurrit, raptimque ad genua provolutus nil aliud petiit, quam vitam. Hanc sibi Cesar et Catonis filiis, qui secum erant, aliisque comitibus clementissime concessit, et iam luce am
Abbreviated transcription (Latin):
et incentione eoꝵ intelliges que
erat prede intende̾ nõ uirtuti
uina preẜtim in hõibus uictis ĩten¬
tio ut eoꝵ importimã auariciam
aliqͣ ex ꝑce compescet᷑ tentena sex¬
t̾cia disꝑsit in singulos idem de
sua peccuma fecit et faustus Silla
et quando nec sic retuert pocant
hic cum eis Iube in Regnũ iter
arupint uenerñt post hos alii
atq alii ex plio fugientes quos
om̃es ad cutellam urbis horcata
cum paucis cõsiliũ place̾/ Et ma¬
uideret, loqui de hoc amplio suꝑ¬
sedit/ Dz naues eis ad fugieñ
quocũq libuisset p̾buit Tandẽ
uero rebus om̃ibus quãto qͥuit
occuracius dispoĩtis liberisq qui
tunc ei q̃stor erat ꝑ fidem ami¬
cicie cõmendatis nulla ciꝙͣ ne

Expanded text:
et intentionem eorum intelligens, que et intentionem eorum intelligens, que erat prede intendere, non virtuti mira, presertim in hominibus victis, intentio, ut eorum inopportunam avaritiam aliqua ex parte compesceret, centena sextertia dispersit in singulos. Idem de sua pecunia fecit et Faustus Sylla, et, quando nec sic retineri poterant, hic cum eis Iube in regnum iter arripuit. Venerunt post hos alii atque alii ex prelio fugientes, quos omnes ad tutelam urbis hortatus, quum paucis consilium placere et mavideret, loqui de hoc amplius supersedit, sed naves eis ad fugiendum, quocumque libuisset, prebuit. Tandem vero rebus omnibus quanto quivit accuratius dispositis, liberisque ei, qui tunc questor erat, per fidem amicitie comme
Abbreviated transcription (Latin):
disci mir̃e etatis aut sexus omẽs
atq om̃ĩa condeli incendio combu¬
ẜunt et quasi insigni facinoie ꝑpe¬
trato uticam ꝓficiscuntur illain
urbem .m. Cato tunc regebat qui
ꝓpͥiis unibus diffisus mermen ple¬
bem muris expulerat et extͣ pͥortã
Gallo fossaq et cuscodibus adhibitis
ncũcluẜat De natũ nõ urbis in
cuscodia melusum detinebat Eqͥ¬
ces Sapionis suꝑuẽientes a catõe
exclusi uticences Innasere qd eos
ꝓ cesare sensisse cognou̾ant quor
exitio non preda Sed sola ultio
querebatur Illa quibus audita
uieoria Cesans amninos ficerat
sapis ac fustibus egregio dofen¬
derunt Inde igitur repulsi eqͥtes
uticam sunt ingressi multosq uti¬
ceñ occiderũt ex pugnatis ac di¬
reptis occisoꝵ domibꝰ abne decͤ¬
uerant quibus Cato młtis u̾bis
ꝑsuadere intebatur ut rapiis ac
cedibus finẽ facientes secũ rema¬
nent opidumq deffenderẽt neq
id ꝑsuadere ullo ualens ingemo

Expanded text:
discrimine etatis aut sexus, omnes discrimine etatis aut sexus, omnes atque omnia crudeli incendio combusserunt, et, quasi insigni facinore perpetrato, Uticam proficiscuntur. Illam urbem M. Cato tunc regebat, qui propriis viribus diffisus inermem plebem muris expulerat, et extra portam vallo fossaque et custodibus adhibitis circumcluserat, senatum vero urbis in custodia inclusum detinebat. Equites Scipionis supervenientes a Catone exclusos Uticenses invasere, quod eos pro Cesare sensisse cognoverant, quorum exitio non preda, sed sola ultio querebatur. Illi, quibus audita victoria Cesaris animos fecerat, se saxis ac fustibus egregie defenderunt. Inde igitur repulsi equites Uticam sunt ingressi, multosque Uticensium occiderunt: expugnatis ac direptis occisorum domibus, abire decreverant. Quibus Cato multis verbis persuadere nitebatur, ut rapinis ac cedibus finem facientes secum remanerent, oppidumque defenderent; neque id persuadere ullo valens ingenio,
Abbreviated transcription (Latin):
paulisꝑ ab opidosecessit postõ
autẽ die sacͥficio dis sc̃o dignꝰ
un. qui uni et uere deo sacͥficiũ
facet᷑ et ꝓ eo pugnaret cõuatato
ex̾citu expectantibus opidans
milites ꝓ contione collandat ⁊
unos egregios ꝓ qualitate me¬
ricoꝵ donis ornat ingẽtibus
confestun q discedens Rubilũ
ꝓ consule cã aliquot eoho uibus
ad capsum ubi ut dixiꝰ ungiliꝰ
p᷑erat Eu. domitiũ cũ aliquot
aliis ad chisdam ubi cõfidiꝰ erat
obsidendam liquit .m. messalain
cũ equitatu uticam p̾ miccit ip̃e cũ
ex̾citu preminũ subseqͥtur ¶ mĩłi¬
ces int̾ea Scipionis qui pugna eua¬
ẜant fugientes uticam uersus cum
padam ꝑueifsent quo pͥus Cesaree
uictorͬe fama ꝑuenãt cũq ab inco¬
lis exclusi menibus opidi illud
uiribus expugnassẽt midũ ꝓpter
adu̾sitatem ferocitatis obliti ĩgenti
lignoꝵ scrue foro medio erecta
agestis ꝙ rebus om̃ibꝰ incolar
que asportari nõ potuissent super¬
ĩ posicis unacũ hõibus opidi nullo

Expanded text:
do secessit. Postera autem die, sacrificio diis facto dignus vir, qui uni et vero Deo sacrificium faceret et pro eo pugnaret, convocato exercitu, spectantibus oppidanis, milites pro concione collaudat, et viros egregios pro qualitate meritorum donis ornat ingentibus, confestimque discedens Rebilum proconsulem cum aliquot cohortibus ad Tapson, ubi, ut diximus; Virgilius preerat, Gn. Domitium cum aliquot aliis ad Tisdram, ubi Considius erat, obsidendam linquit, M. Messallam cum equitatu Uticam premittit, ipse cum exercitu primum subsequitur. Milites interea Scipionis, qui pugna evaserant, fugientes Uticam versus, quum Parandam pervenissent, quo prius cesaree victorie fama pervenerat, quumque ab incolis exclusi menibus oppidi illud viribus expugnassent, nondum propter adversitatem ferocitatis obliti, ingenti lignorum strue foro medio erecta, aggestisque rebus omnibus incolarum, que asportari non possent, superimpositis una cum hominibus oppidi, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
lacione grãs esse acturos ac cen¬
turio ille uir immobilis fidei
dignus ꝙ qui ꝓ deo facet quod
ꝓ homne faciebat ¶Ego inquit
¶ Ecipio neq en te imꝑatorẽ
uoco cum unus michi sit imꝑa¬
tor Cesar ¶Ego inꝙ̃ ꝑ tãto bene

Expanded text:
latione gratias esse acturos. At cenlatione gratias esse acturos. At centurio ille, vir immobilis fidei dignusque, qui pro Deo faceret, quod pro homine faciebat: Ego, inquit, o Scipio, neque enim te imperatorem voco, quum unus michi sit imperator Cesar, ego, inquam, pro tanto bene
Abbreviated transcription (Latin):
los et supendio ꝓsecutus ẽ eorum
uerbis exitus fidem fecait die inise¬
q̃nti multi eiusd̃ gentis Sapione
ad Cesarem transfugunt Inadit
in hos dies euidentissimũ milita¬
ris erga Cesarem fidei argumẽtũ
quod nͨ silentio obruat᷑ impetrat
e classe salicet Aliem de qua supͣ
diximꝰ dum e ẜicilia ĩ affricã
traicit nauis una cum a Reliquoꝵ
tramite deerass ad Egniuiꝭ in¬
sulam delata in manus hostim
uenit in qua ⁊ uetãm ⁊ tỹrones
et Centurio unus erat qui sub
fida custodia red sine Imuria ad
Scipionem cũ ꝑducti eeñt Ille
eos u̾bis sic aggreditur / Scio ego
ait uos nõ ur̃a uoluntate ieu cõ¬
silio sed illius ur̃i neqͥssum duas
Imꝑio atq instinctu cõtra Rempu¬
blicam cõuirasse ¶ Rũc̃ qm̃ uos
caus optabilis nri fecit arbicun
si quod ultro face̾ debẽtis orati
facitis ut dimissis sceleratis at¬
ꝙ Rebellibus cuies bonos ⁊ rem¬
dubitabat illos sibi ꝓ tanta ob¬

Expanded text:
los et stipendio prosecutus est. Eorum los et stipendio prosecutus est. Eorum verbis exitus fidem fecit: die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesarem transfugerunt. Incidit in hos dies evidentissimum militaris erga Cesarem fidei argumentum, quod, ne silentio obruatur, impetrat. E classe scilicet Allieni, de qua supra diximus, dum e Sicilia in Africam traicit, navis una, quum a reliquarum tramite deerrasset, ad Egimurum insulam delata in manus hostium venit, in qua et veterani et tirones et centurio unus erat, qui sub fida custodia, sed sine iniuria, ad Scipionem quum perducti essent, ille eos verbis sic aggreditur: Scio ego, ait, vos non vestra voluntate seu consilio, sed illius vestri nequissimi ducis imperio atque instinctu contra rempublicam coniurasse. Nunc quoniam vos casus optabilis nostri fecit arbitrii, si quod ultro facere deberetis, orati facitis, ut, dimissis sceleratis atque rebellibus, cives bonos et remdubitabat illos sibi pro tanta ob
Abbreviated transcription (Latin):
gẽndis rebus corꝑib acq anmis
prepare Creuãt aut in dies Sa¬
pionis ac suoꝵ admiratio super
dilacõne Cesarea quid ita la cescere
solitus lentescẽt ut la cesceret expͤ¬
tans Iamq suꝑior ille cõtemptus
in solicitudine et in mecũ u̾terat¬
¶ Itaq getulos duos ex his qͥ secũ
erant quos ꝙ fidissimos extima¬
bant multis ꝓmissis oneratos ĩ
castra Cesaris ne ⁊ explorare qd
illie geratur Imꝑant hi compie¬
hensi ⁊ ad Cesarem ꝓducti pecie¬
runt ut de se loqui sue discͥmine
smentur ꝑmissa licentia hec locuti
sunt ¶ Sepe quidem Imꝑator ge¬
tuli nõ nos soli sed alii plures qui
adũsis in castris militamq clien¬
tes. G. marii fere omes cues Roma¬
nn ad te transire decreuimus fed cas¬
todiis p̃pediti nequiuimꝰ nũc adci
castra ex plorandi gr̃a uenire iussi
paruimus nõ libent̾ mõ sed ardem
eo em̃ mittebamur quo iam dudii
rre cupiebamus Cesar et lande ils¬

Expanded text:
gerendis rebus corporibus atque animis gerendis rebus corporibus atque animis preparare. Creverat autem in dies Scipionis ac suorum admiratio super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur expectans; iamque superior ille contemptus in sollicitudinem et in metum verterat. Itaque Getulos duos ex his, qui secum erant, quosque fidissimos estimabat, multis promissis oneratos in castra Cesaris ire et explorare, quid illic geratur, imperat. Hi comprehensi et ad Cesarem perducti petierunt, ut de se loqui sine discrimine sinerentur. Permissa licentia, hec locuti sunt: Sepe quidem, imperator, Getuli non nos soli, sed alii plures, qui adversis in castris militamus, clientes G. Marii, fere omnes cives romani, ad te transire decrevimus, sed custodiis prepediti nequivimus. Nunc ad tua castra explorandi gratia venire iussi paruimus non libenter modo, sed ardenter. Eo enim mittebamur, quo iamdudum ire cupiebamus. Cesar et laude il
Abbreviated transcription (Latin):
suũ alii in Cesaris castra ꝑuẽi¬
obtricti essent/ cuꝰ affinem cesa¬
rem opmarẽtur Is ꝙͣuis subeo
a liquociens militasset tam ꝓcul
a uero camen aberat ut cum Ce¬
sar nobilissimꝰ Romanor esset
marius Rusticane et ne Romane qͥ¬
dem fuisset orignns Ipe tñ ex
his electos uiros ingentilia mit¬
tit ut tocius gentis aĩos sibi con¬
ciliet Int̾i quoq ⁊ crispus Sa¬
lustius precor conuehendis comea¬
tibus aun classe directus a Cesa¬
sare ingẽtem frumẽti uiiq copiã
transmisit ⁊ alienus proconsul
ut diximꝰ euocatus a Cesare dua¬
bus legionib et dic eqͥtib gallis
et lenis armature .x. in naues Ii¬
poitis classem soluit a lilibeo Cũ¬
ꝙ his copiis et alt̾o comeatu na¬
⁊tum ad ruspinam ubi Cesar ex¬
pͤtans castra hebat applicuit legio¬
nu smmił ⁊ comeatiui gennatura
liberatus Cesar ac gemmo gaudio
ꝓfusus iubet eos qͥete alcña ma¬
ritimũ expurgare fastidiũ seq

Expanded text:
suum, alii in Cesaris castra pervenisuum, alii in Cesaris castra pervenibeneficiis obstricti essent, cuius affinem Cesarem opinarentur. Id, quamvis sub eo aliquoties militasset, tam procul a vero tamen aberat, ut, quum Cesar nobilissimus Romanorum esset, Marius rusticane et ne romane quidem fuisset originis. Ipse tamen ex his electos viros in Getuliam mittit, ut totius gentis animos sibi concilient. Interim quoque et Crispus Sallustius pretor convehendis commeatibus cum classe directus a Cesare, ingentem frumenti vinique copiam transmisit, et Allienus proconsul, ut diximus, evocatus a Cesare, duabus legionibus et DCCC equitibus gallis et levis armature mille in naves impositis, classem solvit a Lilybeo, cumque his copiis et altero commeatu, nartum ad Ruspinam, ubi Cesar expectans castra habebat, applicuit. Legionum simul et commeatuum gemina cura liberatus Cesar, ac gemino gaudio perfusus, iubet eos quiete alterna maritimum expurgare fastidium seque
Abbreviated transcription (Latin):
ualidissimis ꝯtinebat nõ ꝙ de uie¬
toria dubitaret sed post tot res
gestas et tociens fusos hostes de
reliquiis belli cruentã uictoriã
adipisci dedecoro sum sibi se que
ꝓrsus indignũ indicabat R¬
q int̾im ullum diem int̾mitte¬
bat que nõ uel ꝑ alios abscens
uelsus oculis suis ex̾citum et prea¬
pue tyrones militaribus in stitu¬
tis nibueret ¶In qua arte nulli
hominu secundus fuit ingebat¬
se se pauidũ p̃tea ⁊ pauore sapiẽ¬
ciam amplecti quasi suis uirib
diffidentem/ et hostes hac diffi¬
dentia exultãtes equo aĩo tolle¬
rabat donec mutandi cõsilii tp̃us
eet usq adeo ut Scipio aliꝙͣ diu
ꝑatus ad p̾lũ fuerat Cesarem
sꝑnens excitum in castra redu¬
cet et pro concione diffidentiã
⁊ desꝑacionẽ Cesaris p̾dicaret uic¬
toriamq certissima quasi illam
ĩ mãib heret ꝓximã q pollicẽt᷑¬
¶ Gentili int̾ii Scipionis sti¬
pendia deẜentes alii in Regnũ

Expanded text:
validissimis continebat, non quod de vicvalidissimis continebat, non quod de victoria dubitaret, sed, post tot res gestas et totiens fusos hostes, de reliquiis belli cruentam victoriam adipisci dedecorum sibi seque prorsus indignum iudicabat; neque interim ullum diem intermittebat, quo non vel per alios absens vel sub oculis suis exercitum et precipue tirones militaribus institutis imbueret, in qua arte nulli hominum secundus fuit. Fingebat se pavidum, preterea et pavore sapientiam amplecti, quasi suis viribus diffidentem, et hostes de hac diffidentia exultantes equo animo tolerabat, donec mutandi consilii tempus esset, usque adeo, ut Scipio, qui aliquandiu paratus ad prelium fuerat, Cesarem spernens exercitum in castra reduceret, et pro concione diffidentiam ac desperationem Cesaris predicaret, victoriamque certissimam, quasi illam in manibus haberet, proximamque polliceretur. Getuli interim Scipionis stipendia deserentes alii in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
bus notum fecit quo audito sta¬
tim multi uiri nobiles suos ex
urbibus ꝓfugi in castra sesarĩs
uene sibiꝙ de hostiu seuicia acq ĩcol¬
leranda suꝑbia questi sunt quoꝵ
q̃rimomiis ac fletibus motus le¬
sar quod face̾ ꝑ se ip̃m in animo
hebat magis ac magis accellerare
disposuit lrãs ꝙ cõfestim ĩ Gi¬
aliam misit ad alienũ cetos q
qui ibi ꝓ ꝑtibus suis erant ut
excusacõne qualib Reiecta adse
om̃es copias traioent Affricam
eñi si auxiliũ differatur Irreꝑa¬
biliter uastari ut nullus postea
Remedio locus ẽet .Ipe aũt in
hant una rem ꝓnus adeo totus
erat acq intentus ut pene tͣssor¬
matus in uirũ altum dies noc¬
tes q maria ꝓspͤtaret qͥn ex die
ꝓxnnio ex qͦ lias miẜat morari
classem atq ex̾citum quereretur
ꝓuinciã suoꝵ  hosciũi auaricia
⁊ crudelitate feruebãt quoꝵ ma¬
lis ꝓfundissime tangebatur et
exoptabat Ip̃e se int̾mi castris

Expanded text:
bus notum fecit. Quo audito, stabus notum fecit. Quo audito, statim multi viri nobiles suis ex urbibus profugi in castra Cesaris venere, sibique de hostium sevitia atque intoleranda superbia questi sunt. Quorum querimoniis ac fletibus motus Cesar, quod facere per se ipsum in animo habebat, magis ac magis accelerare disposuit, litterasque confestim in Siciliam misit ad Allienum ceterosque, qui ibi pro partibus suis erant, ut, excusatione qualibet reiecta, ad se omnes copias traicerent, Africam enim, si auxilium differatur, ita irreparabiliter vastari, ut nullis postea remediis locus esset. Ipse autem in hanc unam rem pronus adeo totus erat atque intentus, ut pene transformatus in virum alterum dies noctesque maria prospectaret. Quin et die proximo, ex quo litteras miserat, morari classem atque exercitum quereretur:provinciam suorum hostium avaritia et crudelitate fervebant; quorum malis profundissime tangebatur, et uam victoriam exoptabat. Ipse se interim castris
Abbreviated transcription (Latin):
ras eẽ/ Sic ex om ꝑte uictor¬
am ꝓmptam fore et multa de hac
Re uaria Iactare et que stulti ho¬
nõ mltos eñi dies affuit exꝑiẽ¬
di facultas/ et his om̃b copiis
aꝑtissimos ĩ campos expłicitis di¬
micatũ est ab hora dier qͥnta us¬
ꝙ ad occasum solis uicit q ille
ĩcomitatus Cesar ut solebat et
ille diuisis ex gentib ꝯfercissiẽ
acies effuge ¶Gub idem tpus
seu tẽpestatibus adu̾sis seu metu
classiliũ hoscilũ cum e Biailia
cõmeatus ac sardima tardarẽt
tanta in cascris Cesaris fuit
mopia ut eqͥtes qui diu agendo
omna et paciendo extremis nec¬
cessitatib extrema remedia ad¬
hibere didicissent Algas litore¬
as dulcib aquis ablutas iu¬
mẽtis appon̾ent/ eoq cibo deffi¬
cientia suscentarent erat et u¬
lgaris opimo nõ Cesarẽ i af¬
fricam uenisse sed unũ aliquẽ
ex legatis suis cum ꝑte copiar
trasmisisse ad quã tollendam lit¬
uitates insit aduetũq suũ om̃i¬

Expanded text:
ras esse, sic ex omni parte victorras esse, sic ex omni parte victoriam promptam fore; et multa de hac re vana iactare, et que sibi stulti honon multos enim dies affuit experiendi facultas, et his omnibus copiis apertissimos in campos explicatis dimicatum est ab hora diei V usque ad occasum solis, vicitque ille incomitatus Cesar, ut solebat: ille diversis ex gentibus confertissime acies effugere. Sub idem tempus, seu tempestatibus adversis, seu metu classium hostilium, quum e Sicilia commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris Cesaris fuit inopia, ut equites, qui diu agendo omnia et patiendo extremis necessitatibus extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus aquis ablutas iumentis apponerent, eoque cibo deficientia sustentarent. Erat et vulgaris opinio non Cesarem in Africam venisse, sed unum aliquem ex legatis suis cum parte copiarum transmisisse; ad quam tollendam litivitates misit, adventumque suum omni
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ꝙ quod solitus erat uicit
adũsamq aciem u̾cit ĩ fugam
¶Ex his qui hoc p̾lio capti e¬
rant tranffugis ꝙ ꝙͣ pluribus
intellexit Ce sar hostes ciñ mul¬
titudun sue fide̾ eaq spe tamq
ĩꝓba eẽ iactãçia tam prec̾ea cõ¬
temptũ de ip̃o sentire ut nichil
nisi de çircũueniendo ⁊ capiẽdo
Cescire cogitarẽt hoc quide Iu¬
bam Regẽ ĩ cõcione dixisse tãtã
se bellator mltitudiem adu̾sa¬
riis obiecturũ ut et si nulla def¬
fensione utentur sui Cesariam
occidendo eos fatigãdi eent atq
uicendi nouu genus uictorie
et sculta Regis cogitacio here tñ
se gentes ⁊ sibi fidas ⁊ bellis
excitatas here auxilia g̾manoꝵ
⁊ gallor hr̃e elepħates.cxx. eqͥ¬
tum inu̾abilem peditũ ⁊ leius
armature Gim immẽsam sagita¬
nos sundicores et que sunt id
Genis Cesarem u̾o pene ĩ conuitatũ
legiones uet̾anoꝵ quas de Italia
exp̾taret discordare nec uentu¬

Expanded text:
fecitque quod solitus erat: vicit fecitque quod solitus erat: vicit adversamque aciem vertit in fugam. Ex iis, qui hoc prelio capti erant, transfugisque quam plurimis intellexit Cesar hostes tantum multitudini sue fidere, eaque spe tamque improba esse iactantia, tam preterea contemptim de illo sentire, ut nichil nisi de circumveniendo et capiendo Cesarem cogitarent; hoc quidem Iubam regem in concione dixisse, tantam se bellatorum multitudinem adversariis obiecturum, ut, etsi nulla defensione uterentur sui, Cesariani occidendo eos fatigandi essent atque vincendi; novum genus victorie et stulta regis cogitatio; habere tamen se gentes et sibi fidas et bellis exercitatas, habere auxilia Germanorum et Gallorum, habere elephantes CXX, equitatum innumerabilem, peditum et levis armature vim immensam, sagittarios, funditores et que sunt id genus: Cesarem vero pene incomitatum, legiones veteranorum, quas de Italia expectaret, discordare nec ventu
Abbreviated transcription (Latin):
nosci Inter hortandũ suos milites
ip̃os Cesaris cõpellaret unũ in¬
ter alios quid tu aiebat o miles
tam feroculu te ostentans an ⁊
hie ẜ mõibus uos eciã festinauit
ur̃e miẜeor sculticie que ubis il¬
laq̃atos ⁊ cͤdulos sic in mortẽ
trahit contͣ hec miles/Nõ sũ
ad hec miles expecta cõfesti me
nisi fallor agnostes et casside ca¬
piti dempta piloq in labienũ
magna ui ꝯtorto la biene inqͥt¬
¶ Ded decnus miles sumi cũq
his u̾bis equũ pͣtore medio trãs¬
sixit malem ercle equitẽ trãffi¬
xisset hoc prelio om̃es et ple
ce militarẽt ad fugam pocius ꝙͣ
ad pugña ꝓui sołũ Cesarẽ spͨta¬
bat in illo spes om̃is ac fiducia
diu nil agentes aliud ꝙͣ tela Im¬
petum ꝙ hostiũ sustin̾e nec ce¬
sar ip̃e sine solliatudiẽ erat Re¬
collecto tandez c̃o qui sibi inter
difficultates ⁊ madu̾sitate cresce¬
bat tota corporis ⁊ animi ui cõ¬
insus in aciem hostiu infertur

Expanded text:
nosci, inter hortandum suos milites nosci, inter hortandum suos milites ipsos Cesaris compellabat, unum inter alios: Quid tu, aiebat, o miles, tam feroculum te ostentas? An et hic sermonibus vos etiam fascinavit? Vestre misereor stultitie, que verbis illaqueatos et credulos sic in mortem trahit. Contra hec miles: Non sumAd hec miles: Expecta; confestim me, ni fallor, agnosces. Et casside capiti dempta, piloque in Labienum magna vi contorto: Labiene, inquit, en decimus miles sum. Cumque his verbis equum pectore medio transfixit: Mallem hercle equitem transfixisset. Hoc prelio omnes et presce militarent, ad fugam potius, quam ad pugnam, proni solum Cesarem spectabant: in illo spes omnis ac fiducia; diu nil aliud agentes, quam tela impetumque hostium sustinere; nec Cesar ipse sine sollicitudine erat. Recollecto tandem animo, qui sibi inter difficultates et in adversitate crescebat, tota corporis atque animi vi conversus in aciem hostium infertur,