comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es uicisse. Nam duobus de una muliere çertan¬
tibus/. qui mulierem ht̃ is ꝑdidit qui uicir is
est uictus. qui uincitur is est uictor ac liber .sꝰ.ꝰ
De uxoris amissione dolor.¬
xorem heu perdidi. R. Opposte¬
xum ingenuiꝰ stupendũq hominẽ qui
uxoris infunere lugeat saltet innuptiis¬
D. Uxorem ꝑdidi R. Odemens imeneuz
cane nũc est tpũs. coronatum uictũ iudimus.
dignioribus iam sertis accingere magno plio
uicisti et longa obsidione libertatus es. O¬
Uxorem ꝑdidi. R. dic dicis perdidi quasi
qui febrem perdidit aut stabilłe. interdum lucͥ
speties est perdere. D. Uxorem ꝑdidi. R¬
Numq tibi fortassis opimiorem questum una
lux acculit quantis conpedib elapsus es quati¬
to naufragio enatasti. D. Oz uxorem bona
perdidi. R Golent id quidem omẽy dicere ⁊
qui contrariũ scuĩt. ego aũt ⁊ sibona uxor uł
omĩo mulier bona raxum mirũq animal sit

Expanded text:
es vicisse. Nam duobus de una muliere certanes vicisse. Nam duobus de una muliere certantibus, qui mulierem habet, is perdidit; qui vicit, is est victus; qui vincitur, is est victor ac liber. 18 DE UXORIS AMISSIONE Uxorem, heu, perdidi! O preposterum ingenium stupendumque hominem, qui uxoris in funere lugeat, saltet in nuptiis. Uxorem perdidi. O demens! Himeneum cane: nunc tempus. Coronatum, vinctum vidimus dignioribus iam sertis accingere; magno prelio vicisti, et longa obsidione liberatus es. Uxorem perdidi. Sic dicis perdidi, quasi qui febrem perdit aut scabiem: interdum lucri species est perdere. Uxorem perdidi. Nunquam tibi fortassis opimiorem questum una lux attulit: quantis compedibus elapsus es, quanto naufragio enatasti? Sed uxorem bonam perdidi. Solent id quidem omnes dicere, et qui contrarium sciunt. Ego autem, etsi bona uxor, vel omnino mulier bona, rarum mirumque animal sit
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ uoti / Sic ei ait coniugiũ optatis par¬
tumq uxoris. Ar non semꝑ placitura s profu¬
tura dant suꝑi/. Tenes apud apuleium ma¬
dauxensem Ut latronũ lassa in manus mi¬
sella illa uirguncula una triuii in partẽ ubi ꝑ¬
iculi plurimũ loro flectit eum cui insederat
asellum ille in adu̾sum nititur qͣ securum iter
erat et incautam puellam insua dãpna ten¬
dentem tacitus arguit. Quibus ita luctan¬
tibus latrones quos euasisse uidebant᷑ int̾ue¬
niũt/ aquibus incaptiuitatis miserias uirgo ĩ
suam pernitiẽm stuoiosa petheantꝰ. haud ab similis
int̾diuinam prouidentiã et humanam stultitiamd̾
itinere uite huius est questio Ulla futuri p̃stientia
eo uos agit ubi dulcia et secura sũt omĩa hec
obnititur cecã quidẽ miseriis suis fauens. Unt̾
moras sepe que iutari poterant obsequendo et cre¬
dendo inopia uos mala corxipiunt. D. Suc¬
cubui iniuditio ⁊ amisi sponsam. R. Dign

Expanded text:
mortalium voti; sic enim ait, coniugium optatis, parmortalium voti; sic enim ait, coniugium optatis, partumque uxoris. At non semper placitura, sed profutura dant superi. Tenes apud Apuleium Madaurensem, ut latronum lapsa in manus misella illa virguncula, unam trivii in partem, ubi periculi plurimum, loro flectit eum, cui insederaat asellum, ille in adversum nititur, qua securum iter erat, et incautam puellam, in sua damna tendentem, tacitus arguit. Quibus ita luctantibus, latrones quos evasisse videbantur interveniunt, a quibus in captivitatis miserias virgo, in suam perniciem studiosa, retrahitur. Haud absimilis, inter divinam providentiam et humanam stultitiam, de itinere vite huius est questio: illa, futuri prescia, eo vos agit, ubi dulcia et secura sunt omnia, hec obnititur, ceca quidem, et miseriis suis favens. Inter moras sepe, que vitari poterant obsequendo et credendo, inopina vos mala corripiunt. Succubui in iudicio et amisi sponsam. Dignus
Abbreviated transcription (Latin):
et quis belli finis. Uictorem sponsa sequit᷑ iuc¬
tum mors. tibi sponsa ꝑdita salua est uita d
Iudex me p̾uauit sponsa. R. Adulter aut
raptor forsitam te pͥuasset leuius est sponsam
amusisse q coniugem inilla ei spes ꝑditure/ in
hac res minor est aũt sperate qͣ possesse rei
siũ ut ałr idem dicam. leuior spei iactura ꝙ̃
rei/. d. Amisi sposam iniuditio. E Non
amisisti. s tuam non esse didicisti. d. Ami¬
si sposam. R. Qui amictit coniugem mul¬
riplici egritudine liberatur. Ut qui sponsam p̾
flicto uulneri uemediũ inuenisse. suos aĩoꝵ
inpulsu ut satyricus ait et magna cecaq cu¬
pidine ducti coniugium optatis qd̾ adeptis ꝑ¬
petus tediis et in mortalibus agitetis queri¬
moniis et tum facti peniteat/ cũ nõ factũ esse
non pot cũq inefficax penitentia et ĩ anis d
Oponsam ⁊ stem prolis amisi. R. Noli la¬
menta mistere Ulla enĩ pars est. alta p̾cipitis

Expanded text:
et quis belli finis? Victorem sponsa sequitur, vicet quis belli finis? Victorem sponsa sequitur, victum mors. Tibi sponsa perdita, salva est vita. Iudex me privavit sponsa. Adulter aut raptor forsitan te privasset. Levius est sponsam amisisse quam coniugem: in illa enim spes perditur, in hac res. Minor est autem sperate, quam possesse rei sive, ut aliter idem dicam, levior spei iactura quam rei. Amisi sponsam in iudicio. Non amisisti, sed tuam non esse didicisti. Amisi sponsam. Qui amittit coniugem, multiplici egritudine liberatur, at qui sponsam, prflicto vulneri remedium invenisse? Sed vos animorum impulsu — ut Satyricus ait — et magna cecaque cupidine ducti, coniugium optatis, quod adepti perpetuis tediis et immortalibus agitetis querimoniis, et tum facti peniteat, cum non factum esse non potest, cunque inefficax penitentia et inanis est. Sponsam et spem prolis amisi. Noli lamenta miscere: illa enim pars est altera precipitis
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsam mͥ sententia iuditialis eripuit¬
R. Ast aliis fraus. Aliis ius aperta¬
D. Iuditiali sutia sponsam amisi. Ra¬
Quidam dolig. ferio alii quidam. quod sidissi¬
genus auro ip̃as coniuges amisere. Nichil
proprium est homini. hinc furta et insidie.
laĩc rapine. Hinc preces. hinc pretia. hinc ul¬
tima rerum mors. ꝑhanc rotam temporalium
bonorum dominia uoluuntur qd̾q est unius
fit alterius mox ad alios transitarũ/. qd̾ si in
rebus utilius ferendum indap̃nosis ac graui¬
bus plaudendũ est. Quid miri aut uolui hu¬
mana. Homo ip̾e uoluit᷑ et nõ stat. s ut stͥp¬
tum est. quasi flos egreditur et conteritur/ et
fugit uelut umbra et numqͣ in eod̃ statu ꝑ¬
manet/. tu sponsam quereris amisisse qui fu¬
giendo et inhoras decresçendo assidue te ami¬
ctis. D. Eponsam in Iudicio amisi. R¬
Incampo alii tutius ehure congredi qͣ bello
Legibus decertare qͣz gladiis/. Registi apud uir¬
gilium int̾illos lauinie competitoreẜ. quanta lis.

Expanded text:
onsam michi sententia iudicialis eripuit. Ast aliis fraus, aliis vis aperta. Iudiciali sententia sponsam amisi. Quidam dolis, ferro alii, quidam, quod fedissigenus, auro ipsas coniuges amisere. Nil proprium est homini, hinc furta et insidie, hinc rapine, hinc preces, hinc pretia, hinc ultima rerum, mors. Per hanc rotam temporalium bonorum, dominia volvuntur, quodque est unius fit alterius, mox ad alios transiturum. Quod, si in rebus utilibus ferendum, in damnosis ac gravibus plaudendum est. Quid miri autem volvi humana? Homo ipse volvitur et non stat, sed ut scriptum est, “quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet.” Tu sponsam quereris amisisse, qui fugiendo et in horas decrescendo, assidue te amittis? Sponsam in iudicio amisi. In campo alii! Tutius est iure congredi quam bello, legibus decertare quam gladiis. Legisti apud Virgilium, inter illos Lavinie competitores, quanta lis
Abbreviated transcription (Latin):
lorica felitior qͣ toga. campusq securior qꝙ
thalamus tuba q̃ tibie sol q̃ umbre. Sũt
quibus nil tutius bello sit. quod Nulium cesa¬
rem predicantẽ dese suisq militibo audisti pa¬
tem nͦ si sine uitiis ueniret / et celeste munᷤ
et secundum nulli bonũ fateor. zaro aũt sin
uituis uenit. G̃. s feci indutias /.R. De¬
disti hosti spatium ad coligendas uires quibo
fortius te feriret. G. Sndutias habeo.R.
Cognate indutiis insidie sũt/ aulta ꝑ in¬
sidias hostiliter fieri uides. plura etã facta
Legis ut nil alud belli consilia licentius agi¬
tantur liberius ꝯtͣhunt᷑ auxilia quosdam be¬
llo inuictos indutre confecere/. Gi. Sũt mͥ
cũ hostibus indutie. R. Sgnauum tpũs nͨ
pace letum nec bellis exercitum s dubiis ĩ¬
t̾utrumq pulsum fluctib ubi et tumor
paci obstat et timor bello nescio an sit gra¬
uius predere qͣ ruere respirandi tp̃us optare.

Expanded text:
lorica felicior quam toga campusque securior quam lorica felicior quam toga campusque securior quam thalamus, tuba quam tibie, sol quam umbra. Sunt quibus nil tutius bello sit, quod Iulium Cesarem predicantem de se suisque militibus audisti; pacem vero, si sine vitiis veniret, et celeste munus et secundum nulli bonum fateor; raro autem sine vitiis venit. Sed feci indutias. Dedisti hosti spatium ad colligendas vires, quibus fortius te feriret. Indutias habeo. Cognate indutiis insidie sunt, multa per insidias hostiliter fieri vides, plura etiam facta legis: ut nil aliud, belli consilia licentius agitantur, liberius contrahuntur auxilia; quosdam bello invictos indutie confecere. Sunt michi cum hostibus indutie. Ignavum tempus, nec pace letum nec bellis exercitum, sed dubiis inter utrunque pulsum fluctibus, ubi et tumor paci obstat et timor bello! Nescio an sit gravius pendere quam ruere; respirandi tempus optare
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ euertit. G. Pacem patue partam letor¬
Ra Quid si pax int̾dum quod in homine oꝑn¬
mũ est extinguit nutritq qd̾ pessimu᷑. No¬
tum ẽ illud satyrici qui cum de causis priste
illius romane u̾tutis multa dixisset intͥquas
est et proximus uͣbi. hanibal Rdextremum
intulit nũc patimur. longe pacis mala seui¬
or armis luxuria incubuit iuctumq ulciste¬
tur orbem. Est ne aũt oro te ulla pax tãti
ut nõ odiosa sit uiris egregiis comitante lu¬
ruria/ Cerre altius cogitanti positis licer ar¬
mis pax uideri nequit ubi bello domestico ui¬
tioꝵ insidiosissimo et carente indutiis oppu¬
gnant᷑ animi boni mores in exilium pellũt
uoluptates ĩmꝑant uirtus opprimitꝰ. G̃. Pax
firma est/.R. Et pacis comites licentia ac
Libido et ut dixi discͥmina ⁊ nec pauciora nec
minora qͣ belli illa ei corporib. hec animis pe¬
stem ferunt / sepe etiam corporib itaq multis

Expanded text:
liter evertit. Pacem patrie partam letorliter evertit. Pacem patrie partam letor. Quid si pax interdum quod in homine optimum est extinguit nutritque quod est pessimum? Notum est illud satyrici qui, cum de causis prisce illius Romane virtutis multa dixisset, inter quas est et proximus urbi Hannibal, ad extremum intulit: Nunc patimur longe pacis mala: sevior armis luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem. Estne autem, oro te, ulla pax tanti, ut odiosa sit viris egregiis comitante luxuria? Certe altius cogitanti, depositis licet armis, pax videri nequit ubi bello domestico vitiorum insidiosissimo et carente indutiis oppugnantur animi, boni mores in exilium pelluntur, voluptates imperant, virtus opprimitur. Pax firma est. Et pacis comites, licentia ac libido et, ut dixi, discrimina nec pauciora nec minora quam belli. Illa enim corporibus, hec animis pestem ferunt, sepe etiam corporibus: itaque multis
Abbreviated transcription (Latin):
dios inciderũt et seus uotis optauerũt bellu
quid ⁊uinam morum atq ipius humanita¬
tis interitum loquar quot iam bello uiri op¬
timi pace pessimi euasere/ quasi cũ armis
omse penitus exuti u̾tutem mox cũ toga
uitia omĩa induissent sic interior babitus
cum exteriore mutatus est cuius quidem
xei et si multa milia hominũ intestimoiu
trahi possint tn habunde suffecerit testes duo
silla ⁊ marius quoꝵ primum ut de illo sebit̾
neq laudare neq uituperare quisqͣ satis digne
põt quia dum querit uictorias. Scipionẽ. Iẽ po¬
pulo romano dum exercet seuitiam hãniba¬
lem representauit. Sc̃dũs uͦ uir fuiti ut de
illo itidem scͥptum est. cuius si examinent᷑
cunt u̾tutib uitia haud facile sit dictu utrũ
bello melior an pace. pernitiosior fiũt. Udeo
qͣ rem ppͣs armatus seruauit eam pͥmo to¬
gatus omĩ gn̾ẽ fraudis postͥ̾mo armis hosti¬

Expanded text:
dios inciderunt, et seris votis optavere bellum. dios inciderunt, et seris votis optavere bellum. Quid ruinam morum atque ipsius humanitatis interitum loquar? Quot iam bello viri optimi pace pessimi evasere, quasi cum armis omnem penitus exuti virtutem, mox cum toga vitia omnia induissent: sic interior habitus cum exteriore mutatus est, cuius quidem rei, etsi multa milia hominum in testimonium trahi possunt, tamen abunde suffecerint testes duo, Silla et Marius. Quorum primum, ut de illo scribitur, neque laudare neque vituperare quisquam satis digne potest, quia, dum querit victorias, Scipionem se populi Romani, dum exercet sevitiam, Hannibalem representavit. Secundus vero vir fuit, ut de illo itidem scriptum est, cuius si examinentur cum virtutibus vitia, haud facile sit dictu utrum bello melior an pace perniciosior fuerit, adeo quam rempublicam armatus servavit, eam primo togatus omni genere fraudis, postremo armis hosti
Abbreviated transcription (Latin):
Sicem habeo. Ri bonũ ingenosi
sincerum esset atq porpetuum. Neutͫ
sane esti nam neq nouũ set comuñ
nimis q cotidianũ est. ut sub umbra pacis be¬
llum lareat. neq pacem ꝙ uis puram diutuͣ¬
nam sinit animoꝵ instabilitas secum assid¬
ue non minus qͣ cu hoste pugnantĩ. Q.
sdax quesita est. .R. Oz amissa est/ cautio
et disciplina militaris/ fida urbiu tutela que¬
sita aũt lenta seyties et semꝑ periculosa seui¬
ritas. cum inmultis nempe sit melios bello
pax. in hit uno bellum melius ꝙ caunus atq
experientius. Numq romana u̾tus / abiisset
sibellum carthaginese mansisset pax puni¬
ca romane. urbis excidium fuit urbibusq
documentũ sempiternum. Non semꝑ popu¬
lis atq impiis optimam pacem esse idq uir
optimus nasica male nõ sibi creditũ iurabit
et uera locutum docti omẽs fatebuntꝰ. S̃.
habeo pacem. R.. Modeste utere/ bello qͦ¬
libet funescior pax suꝑba et negligens sepe
armati inter gladios tuti/ moꝵ togati ingla¬

Expanded text:
cem habeo. Bonum ingens, si sincerum esset atque perpetuum: neutrum sane est. Nam neque novum est, sed commune nimisque quotidianum est, ut sub umbra pacis bellum lateat neque pacem, quamvis puram, diuturnam sinit animorum instabilitas, secum assidue non minus quam cum hoste pugnantium. Pax quesita est. Sed amissa est cautio et disciplina militaris, fida urbium tutela, quesita autem lenta segnities et semper periculosa securitas: cum in multis nempe sit melior bello pax, in hoc uno bellum melius, quod cautius atque experientius. Nunquam Romana virtus abiisset, si bellum Carthaginense mansisset. Pax Punica Romane urbis excidium fuit urbibusque aliis documentum sempiternum non semper populis atque imperiis optimam pacem esse idque vir optimus Nasica male non sibi creditum iurabit et vera locutum docti omnes fatebuntur. Pacem habeo. Modeste utere: bello quolibet funestior pax superba et negligens; sepe armati inter gladios tuti, mox togati in gla
Abbreviated transcription (Latin):
Baalilon. Pambale Capua contͣ uͦ romanam
indolem durauit ⁊ cotis inmore̾ acuit illa
arens et scopulosa pars ligurum.qe quem
copia molliebat duret inopia sobrietatẽ
te dereat arger tuius et qd libri uberes nequi¬
uere glebe fanant aridule nemo despuiendꝰ
est mag̃ distipline utili diste bene uiuiere di¬
sce ul senex disce ul nolens diste deniq ul
indignans. .¬
¶ De uillico malo et suybo. d¬
Illicaim in solemte panor. R. Ui

Expanded text:
Babylon, Hannibalem Capua; contra vero Romanam Babylon, Hannibalem Capua; contra vero Romanam indolem duravit et cotis in morem acuit illa arens et scopulosa pars Ligurum. Te quem copia molliebat, duret inopia. Sobrietatem te doceat ager tuus, et quod libri uberes nequivere, glebe faciant aridule. Nemo despiciendus est magister discipline utilis: disce bene vivere, disce vel senex, disce vel nolens, disce vel indignans. 59 DE VILLICO MALO AC SUPERBO Villicum insolentem patior. I
Abbreviated transcription (Latin):
ab agello tuo falli passus ẽ ut millo spem po¬
neres qui non fallit. D. Multũ solita deco¬
pia demptũ est. R. So mͦ subducit ad pluo
equo uncodesit anni precedentes ul sequentes
dabut modestie quãtulũcũq sat ẽ. Suarna lu¬
co crestit eoq fit panprior quo plus habet ma¬
gna intiorum genitux magna nutux ato hos¬
tataꝵ est copia patere malis tuis deon aliqd qͥ
minus copie minus erit insolentie minusq
libidinis. Adde ꝙ hec tui zuris ĩn iuria apud ml¬
tos bñfitium ac largitas haberetur. tuq ip̃e sia¬
sueuisses in opie ubertate hãc et copiã indicareᷤᷤ.
mi iniudicio rerum semꝑ consuetudo preiudicat
tamtaq uim habet nũc quid mirũ sitꝑata fasti¬
diunt qui suꝑuacuis assuere qua nulla maior
prccella modesne esty .D. Scerilitas urgeta
solita. R. Depe quidem fortiores iuros pla
atq alibi natos durat arut mollit sic molliuit
gallos primũ post romanos usia. A lexandru

Expanded text:
ab agello tuo falli passus est, ut in illo spem poab agello tuo falli passus est, ut in illo spem poneres qui non fallit. Multum solita de copia demptum est. Id modo subducitur quod plus equo vel dederunt anni precedentes, vel sequentes dabunt: modestie quantulumcunque sat est. Avaritia lucro crescit, eoque fit pauperior, quo plus habet. Magna vitiorum genetrix, magna nutrix atque hortatrix est copia; patere malis tuis demi aliquid, quo minus copie, minus erit insolentie, minusque libidinis. Adde quod hec tui ruris iniuria, apud multos beneficium ac largitas haberetur, tuque ipse si assuevisses inopie, ubertatem hanc et copiam iudicares; tantum in iudicio rerum semper consuetudo preiudicat, tantamque vim habet: nunc quid mirum si temperata fastidiunt, qui supervacuis assuevere? Qua nulla maior procella modestie est. Sterilitas urget insolita. Sepe quidem fortiores viros steratque alibi natos durat aut mollit; sic mollivit Gallos primum, post Romanos, Asia, Alexandrum
Abbreviated transcription (Latin):
agite qui necessitatũ conscius urãru neq cupidi¬
tatũ nestius illius sũcturrit. His occurrit ut ͤ¬
biq misericors uirobiq terribilis ĩnconsiliͥs
sũꝑ filios hominũ ut de illo scriptũ eͥ sperate
iamtandem nõ inagris ur̃is s in dño et faci¬
te bonitatẽ et inhreditate terram et pastemi¬
ni indiuitiis euis. delectamini in dño et dabit
uobis petitiones cordis uri que ubi ceperitis
in dño delectar auare esse nõ poterunt neqr
in iste reuelate dño uiam ur̃am et sperate
m eo et ip̃e faciet Sactate suꝑ dñũ curam ũa
et ipe uos nutriet ꝗd celesti manũ editi non
nͥ t̾ram cogitatis tͥramq diligitis nolite has
sacras ucces ut soletis sp̃nere. nolite nuras
pluuiasq et tpestates ydoneas ancupari aut
pͥcari nolite interra spem habere. s ĩ illo ꝗre
spicit terra et facit eam tremere. q de sapo
durissimo fontes liquidos elicit q te demq

Expanded text:
agite, qui necessitatum conscius vestrarum, neque cupidiagite, qui necessitatum conscius vestrarum, neque cupiditatum nescius, illis succurrit, his occurrit. Utrobique misericors, utrobique terribilis, in consiliis super filios hominum, ut de illo scriptum est. Sperate iam tandem non in agris vestris, sed in domino, et facite bonitatem, et inhabitate terram, et pascimini in divitiis eius. Delectamini in Domino et dabit vobis petitiones cordis vestri, que ubi ceperitis in Domino delectari, avare esse non poterunt, neque iniuste. Revelate Domino viam vestram, et spectate in eo, et ipse faciet. Iactate super Domino curam vestram, et ipse vos nutriet. Quid, celesti manu editi, non nisi terram cogitatis, terramque diligitis? Nolite has sacras voces, ut soletis, spernere. Nolite auras pluviasque et tempestates ydoneas aucupari aut precari, nolite in terram spem habere, sed in illo qui respicit terram, et facit eam tremere, qui de saxo durissimo fontes liquidos elicit, qui te denique
Abbreviated transcription (Latin):
bobus ac rastris celum uotis ac precibus fati¬
gatis uentorũ sp̃s opportunitas inbrium ger¬
minũ decor agri speties puluis. hibernus lutũ
uernum estiui soles maturitas auetũnalis õĩa
cupidos inspem trahunt ut arente̾ stupã flã¬
ma omis incendit ut inanem puluerẽ flatus
omĩs impellit sic auarũ animũ luciũ om̃e sus¬
pendit atq erigit. omĩsq nõ rei mͦ s uł tenu¬
is spei ractura confundit ac deicit s frenate
miseri motus inconditos infinitam concupi¬
stientiam coercere et spem credulam mille tade
delusam successib castigate ꝗd nũc celũ terãq
respicitis nõ aliunde fertilitas ꝙͣ adeo e̾ illum
mortales agere sinite et uidete qd̾ agitur et
laudate. sinte opificẽ operari et unius arti¬
fitii perito homini exhibendam reuerentiam
nõ negetis deo pudeat t̾rea urastula celestem
figulũ arguere s in oĩb ili uoce atq aĩo grãs

Expanded text:
bobus ac rastris, celum votis ac precibus fatibobus ac rastris, celum votis ac precibus fatigatis. Ventorum spiritus, opportunitas imbrium, germinum decor, agri species, pulvis hibernus, lutum vernum, estivi soles, maturitas autumnalis, omnia cupidos in spem trahunt. Ut arentem stupam flamma omnis incendit, ut inanem pulverem flatus omnis impellit, sic avarum animum lucrum omne suspendit atque erigit, omnisque non rei modo, sed vel tenuis spei iactura confundit ac deicit. Sed frenate, miseri, motus inconditos, infinitam concupiscentiam coercete, et spem credulam mille tandem delusam successibus castigate! Quid nunc celum terramque respicitis? Non aliunde fertilitas quam a Deo est. Illum mortales agere sinite, et videte quid agitur et laudate; sinite opificem operari, et unius artificii perito homini exhibendam reverentiam non negetis. Deo pudeat, terrea vascula, celestem figulum arguere, sed in omnibus illi voce atque animo gratias
Abbreviated transcription (Latin):
Terilitate premor amnua. RSa
tibi fertilitas grata erit optime res oĩs
contrarii collatione cõgnostitͣ. d. Ee¬
fellit ager meam spem. R. Non te ager fa¬
Nit s inprobatas cupiditasq animi cunta
uobis ad mutum succossura promictitis insolen¬
tes ur̃o digni iudicio quibus ip̃a rerum pa¬
rent natura q̃ sisuũ ius seruare ausa profu¬
dam. semel auaritie ur̃e preruptamq uora¬
ginẽ cui nichil ẽ satis in expletam liquerit
insolens nobis et auara atqs iniuriosa uidebi¬
tur nõ sũt he aũt iuste nec modeste spes
s in modici figm̃ta desiderii ea quidẽ fingitis
euentura que cupitis siqd de est dampnũ dr̈
Tuus ager suũ more̾ tenuit et tu tuũ tenes
terre et ei ubertas ac sterilitas alt̾na. s cupi¬
ditas ur̃a perpenia est uos iniquissimi omĩus
int̾prestes cũ illa grate ac sobrie ac patienter
ac fortit̾ ferre debueritis illam. ꝯtẽnitis hñc
defletis. illa tumidos facit hec querulos. D¬
Ager meliora pollicitus me fefellit. R. Ter̾a

Expanded text:
terilitate premor annua. Iam tibi fertilitas grata erit: optime res omnis contrarii collatione cognoscitur. Fefellit ager meam spem. Non te ager fallit, sed improbitas cupiditasque animi. Cuncta vobis ad nutum successura promittitis insolentes, vestro digni iudicio, quibus ipsa rerum pareat natura; que, si suum ius servare ausa, profundam semel avaritie vestre perruptamque voraginem, cui nichil est satis, inexpletam liquerit, insolens vobis et avara atque iniuriosa videbitur. Non sunt he autem iuste nec modeste spes, sed immodici figmenta desiderii: ea quidem fingitis eventura que cupitis; si quid deest, damnum dicitur. Tuus ager suum morem tenuit. Et tu tuum tenes! Terre etenim ubertas et sterilitas alterna, sed cupiditas vestra perpetua est. Vos, iniquissimi omnium interpretes, cum illam grate et sobrie, hanc patienter ac fortiter ferre debueritis, illam contemnitis, hanc defletis, illa tumidos facit, hec querulos. Ager meliora pollicitus me fefellit. Terram
Abbreviated transcription (Latin):
llicisq omĩb et urbanis ac rusticis ar¬
tibus eque foret idoneus. ꝙ exꝑte greci
suo tribuunt epaminonde. ꝑ se au̾t ciro
tuũ hoc uersabile quonam uergat neu
uersutũ sit ne ue aliꝗd nõ agile s le¬
ue potius et incõstans habeat caueto.
Alud est eĩ nõ posse cõsistere. Aliud
facele ire posse quo uelis. G. Ingei̾uz
est excellens. R. Multũ refert. quoᷤᷤ
ingenere excellas. huiꝰ eĩ quoq uerbi
significatio uaga ẽ uerũq est illd ubi
intenderis ingeniũ ualere. Malo igitũ
ingeniũ bonũ q excellens ꝙ illd in ma¬
lum flecti nequit. hoc indiu̾sa uolubile
est. Tlam et Crispus lutiũ catilinã m¬
agnaui animi fuisse ait s ingenio nra¬
lo prauoq.G. Ingeniũ magnũ est. R.¬
Bonũ cupio et modestum. magnitudo
sola suspecta est. Sepe magnũ ingeni¬
um magnorũ initium malorum fuit.
raro aut̃ magni eriores nisi exmagnis
ingenuis prodiere.S.

Expanded text:
llicisque omnibus et urbanis ac rusticis arllicisque omnibus et urbanis ac rusticis artibus eque foret idoneus, quod ex parte Greci suo tribuunt Epaminonde, Perse autem Cyro. Tuum hoc versabile quonam vergat, neu versutum sit neve aliquid non agile, sed leve potius et inconstans habeat caveto. Aliud est enim non posse consistere, aliud facile ire posse quo velis. Ingenium est excellens. Multum refert quo in genere excellas: huius enim quoque verbi significatio vaga est verumque est ubi intenderis ingenium valere. Malo igitur ingenium bonum quam excellens, quod illud in malum flecti nequit, hoc in diversa volubile est. Nam et Crispus Lucium Catilinam magni vi animi fuisse ait, sed ingenio malo pravoque. Ingenium magnum est. Bonum cupio et modestum: magnitudo sola suspecta est; sepe magnum ingenium magnorum initium malorum fuit. Raro autem magni errores nisi ex magnis ingeniis prodiere.
Abbreviated transcription (Latin):
duirtutes utinam. alioqim quo
uelotius. eo propius ruine. Ea¬
udium. Ingenium expeditũ est. Ratiͦ.¬
Si et bonis artibus applicabile pretiosa
animi suppellex. si minus onerosa peri¬
culosa laboriosa . G. Ingenium percitatũ
est. R̵. Ingenii nõ acumen s equabilit¬
as. atq constantia ueram laudem ac
perpetuam merent. quorũdam acum¬
en tenui cuspide frangitͣ primoq mo¬
limine deficit. ualedissima etiam si ad
ultimũ extenuent᷑ infirma sunt. sic
robur om̃e tenuitas alt̾it. G. Acutissi¬
mum ingen̾iu est mͥ. ħ. Nichil sapi¬
entie odiosus acumine nimio. Nichil ue̾
pħanti molestius qͣ sophista. iõ inuisa
palladi finxers ueteres araneam cuiuss¬
ubtile opus ac tenues tele sũt sed fiagi¬
les nulliq usui. Ut mucronis ergo sic
ingenii acies sit. nõ penetret mͦ s sub¬
sistat. G̾. Po̾ptum ac u̾sabile ingen¬
ium est. R. Ht marco catoni cesõrio.
tributũ. ꝙ licteris simul atq armis be¬

Expanded text:
d virtutes utinam! Alioquin quo velocius, eo propius ruine. Ingenium expeditum est. Si et bonis artibus applicabile pretiosa animi suppellex; si minus, onerosa, periculosa, laboriosa! Ingenium peracutum est. Ingenii non acumen, sed equabilitas atque constantia veram laudem atque perpetuam merentur. Quorundam acumen tenui cuspide frangitur primoque molimine deficiet: validissima etiam, si ad ultimum extenuentur, infirma sunt. Sic robur omne tenuitas atterit. Acutissimum ingenium est michi. Nichil sapientie odiosius acumine nimio, nichil vero philosophanti molestius quam sophista: ideo invisam Palladi finxere veteres araneam, cuius subtile opus ac tenues tele sunt, sed fragiles nullique usui. Ut mucronis ergo, sic ingenii acies sit: non penetret modo, sed subsistat. Promptum ac versabile ingenium est. Hoc Marco Catoni censorio tributum est, quod litteris simul atque armis, be
Abbreviated transcription (Latin):
fidem recipimus quod quidẽ tradidere annos
urbis octingentissimo auem hanc exarabia
in egiptũ euolasse captamq ibi et romam
delatam atq incomitio spectaculo populi ex¬
poĩtam sup̃mam. tñ ut credibile ẽ morte
obiisse. qd̾ ultimũ falsum ẽẽ nõ dubitant
qui depͥmis magni dubitãt auctores. Ita cũ
omes aues habueris mirabile pulcerimãq
om̃iu nõ habebis dolens et indignans iocor.¬
t quid eĩ semꝑ pueri inanib gaudiis ex¬
ultatis utq ait salamon. Usq quo paruuli
diligitis infantiam quin aliqnͣ conu̾timini
ad correctionẽ meam ut idem ait siquidem
ip̃a eadem sum que loquor/ Sinite so/ cecia
nes insiluis agere nidificare et pasti et canẽ
et errare. uos in ertis plumas animi ad cełu
pandite atq humo uos actollite eninmini
nõ uolucres captare/ s uolucres fieri /. Tu qz
his obmissis dequib loqui putet siquid ha¬
bes quo letari uirum deceat profer..
¶Dconuigi daritate.G

Expanded text:
fidem recipimus quod quidam tradidere anno fidem recipimus quod quidam tradidere anno urbis DCCC avem hanc ex Arabia in Egyptum evolasse captamque ibi et Romam delatam atque in comitio spectaculo populi expositam, supremam tandem, ut credibile est, mortem obiisse; quod ultimum falsum esse non dubitant qui de primis magni dubitant auctores; ita, cum omnes aves habueris, mirabilem pulcherrimamque omnium non habebis. Dolens et indignans iocor. Quid enim semper pueri inanibus gaudiis exultatis utque ait Salomon, “usque quo parvuli diligitis infantiam?”; quin aliquando “convertimini ad correctionem meam”, ut idem ait, si quidem ipsa eadem sunt que loquor: sinite, o ceci, aves in silvis agere, nidificare et pasci et canere et errare: vos inertis plumas animi ad celum pandite atque humo vos attollite, enitimini non volucres captare, sed volucres fieri tuque his omissis, de quibus loqui pudet, si quid habes quo letari virum deceat profer. 65 DE CONIUGII CLARITATE
Abbreviated transcription (Latin):
dociles inueniri et turdum insuꝑ sua etate
sermones humanos ⁊ mitante rome fuisse
auctor ẽ flinius sed̾s. qd̾ desturno nuꝑ pu¬
blice notum fu̾iti quem ẜiatim plurima
u̾ba. proferentẽ humanis accentib sepe in
ipius plinii patria et audire tibi contingit
et mirari/. Nam de psitaco tam trita res
est ut mirabilis iam ẽẽ desierit quotiens
hũc audisti cibos unum atq alterũ dara
uoce postentẽ quotiens nutritorẽ suũ noie
illi gestuũ ac uerborũ dulcedine blandien¬
tem quotiens sic ridentem ut astantes in ri¬
sum cogeret nec omio alitiꝰ s ueri risus hoĩ
ramis canerẽt q̃ ur̃is in caueis nͥ quia u̾r̃ã
cupiditas nichil extimat nͥ qd̾ sibi propiu
fecit cũ nat᷑ͣa fẽcerit cũta comunia/ sic ulł
sũos fines atq ultra suũ nomẽ tendit auari¬
tiar ¶. Iuies innumeras cõgregaui. R. Ut
multas suie ut omẽs habeas phenix puto
deerit siue unus siue ẽ nullus. siue illud ĩ

Expanded text:
dociles inveniri et turdum insuper sua etate dociles inveniri et turdum insuper sua etate sermones humanos imitantem Rome fuisse auctor est Plinius Secundus. Quod de sturno nuper publice notum fuit, quem seriatim plurima verba proferentem humanis accentibus sepe in ipsius Plinii patria et audire tibi contigit et mirari? Nam de psitaco tam trita res est ut mirabilis iam esse desierit. Quotiens hunc audisti cibos unum atque alterum clara voce poscentem, quotiens nutritorem suum proprilli gestuum ac verborum dulcedine blandientem, quotiens sic ridentem, ut astantes in risum cogeret nec omnino alitis sed veri risus hominis ramis canerent quam vestris in caveis, nisi quia vestra cupiditas nichil extimat nisi quod sibi proprium fecit, cum natura fecerit cuncta communia. Sic ultra suos fines atque ultra suum nomen tendit avaritia. Aves innumeras congregavi. Ut multas sive ut omnes habeas, phenix, puto, deerit, sive unus sive est nullus, sive illud in
Abbreviated transcription (Latin):
auor uor est in picha diẜtissima. Racũ
partariꝰ sint hiẽs dissti tibi difitissia picha esti
Roquar fatcor et salutatrix est sedula. unde
et illud pica loquax certa dñm te uoce salu¬
to sime nõ uideas esse negabis auem. Cer¬
te de huis auis intentione distendiq studio
mira nescio an ⁊ u̾a narrant illud imprim¬
is uix credibiłe propositum. ei u̾bum si ob¬
lita sit angi illam grauit᷑ et affligi molesti¬
amq animi tacita meditatione testari/. cu
Larescere. ac siprorsus seu uerbi difficul¬
tate seu memorie inbecislitate uincas pre
dolore etiam interdũ mori ut iam minus
mira homeri mors poete sit hnda si tñ illa
etiam uera est. neq uoͣ picis omib hec do¬
cilitas datur s his tm que exglande cibu
nomenq percipiunt. et apud uos uulgoᷤᷤ
glandazie uocitant picarum speties et for
insignis et ingenio. G. Dulcisonã cano¬
ramq lustima nactus sum.. R. Et hãc
quoq et sturnum greci latiniq simoĩs

Expanded text:
ica disertissima. Cum perrari sint homines diserti, tibi disertissima pica est? Loquax, fateor, et salutrix est sedula, unde et illud : Pica loquax certa dominum te voce saluto, si me non videas, esse negabis avem. Certe de huius avis intentione discendique studio mira, nescio an vera, narrantur. Illud in primis vix credibile: propositum ei verbum si oblita sit, angi illam graviter et affligi molestiamque animi tacita meditatione testari; si iplarescere, at si prorsus seu verbi difficultate seu memorie imbecillitate vincatur, pre dolore etiam interdum mori, ut iam minus mira Homeri mors poete sit habenda, si tamen illa etiam vera est. Neque vero picis omnibus hec docilitas datur, sed his tantum que glande cibum nomenque percipiunt et apud vos vulgo glandarie vocitantur, picarum species et forma insignis et ingenio. Dulcisonam canoramque lusciniam nactus sum. Et hanc quoque et sturnum Greci Latinique sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
se aipli conmisisse iudiçio ꝙͣq uerto exbrna¬
torib non siti mirus hic publicus uirorip
fortium comtemptus cum abhus coruoru
uoluciumq loquacium mizatorib et diuitie
uotus atage lestia diꝑnanẽ oracula . or¬
noosus mn ẽ psitacus . Ri. Colus nemꝑe oĩs
rorfue aureo insigni nͥ fenix et ip̃e essẽt aui¬
um torquatus ⁊ pret̾ea sue unicus spetiei dce¬
rum psitacus saluator magnus. ⁊ p̾ẜtm ꝑ¬
ncrpum . plane qi adulatorẽ illũ fecerit na
Und disticon iłłs in notuit. ꝓsitacus aobis

Expanded text:
se populi commisisse iudicio, quanquam veris extimase populi commisisse iudicio, quanquam veris extimatoribus non sit mirus publicus hic virorum fortium contemptus, cum ab his corvorum volucrumque loquacium miratoribus et divine voces et celestia spernantur oracula. Formosus est michi psitacus. Solus nempe omnium torque aureo insignis, nisi phenix et ipse esset avium torquatus et preterea sue unicus speciei. Verum psitacus salutator magnus et presertim principum plane, quasi adulatorem illum fecerit natura. Unde distichon illud inn
Abbreviated transcription (Latin):
insaturnalib legunt. Quid in naturadi uat¬
min uronensis storia. coruus ille tam idosi¬
lio et surana ubi inpense alebatur impuibli¬
lum euolare solitus. et tyberium cesarem d¬
usumqs et germanicũ nominatũ totũ deniꝙ
romranu tpłm salutare. tanta plebis grͣa tato¬
qs õnu fauore ut cũ eum uicinus ilini¬
dia uł ia partitus occidisset ingenti oiurms¬
uore octisor ipe ex ea uicina. pussus pmum. d¬
rode etiam applło interfectus sit coruus nũt
oposis exequiis et solem fine. elatus agipa¬
dituo sopulture ineffabilis iploꝵ semꝑĩ
sania in illa ũbe fletũ ⁊ sepultũ oru et er
intfectorẽ omanũ ciue̾ morte multatũ ⁊ qua
nec affucanꝰ maior sepulciũ habuit nec mi¬
nor ultorem. quia sidiis placet coruua hic
polm salutabat ut diximus. lli aũtondsse
sutabant s salutem ppło gloriamo contule¬
uant adeo gatior uox coruorũ ꝙ uirorũ uu¬
tus illustrium. Aeget nũc aliquis tutũ se¬

Expanded text:
in Saturnalibus leguntur. Quid in naturali in Saturnalibus leguntur. Quid in naturali i Veronensis historia? Corvus ille tam docilis e sutrina ubi impense alebatur in publicum evolare solitus et Tiberium Cesarem Drusumque et Germanicum nominatim, totum denique Romanorum populum salutare, tanta plebis gratia tantoque omnium favore ut, cum eum vicinus vel invidia vel ira percitus occidisset, ingenti omnium merore occisor ipse ex ea vicinia pulsus primum, deinde etiam a populo interfectus sit: corvus autem operosis exequiis et solenni funere elatus ac traditus sepulture. O ineffabilis populorum semper insania! in illa urbe fletum et sepultum corvum et eius interfectorem Romanum civem morte multatum, in qua nec Africanus Maior sepulchrum habuit nec Minor ultorem! quia, si diis placet, corvus hic populum salutabat ut diximus, illi autem non salutabant, sed salutem populo gloriamque contulerant: adeo gratior vox corvorum quam virorum virtus illustrium. Neget nunc aliquis tutum se
Abbreviated transcription (Latin):
tutis cultorib alienum est G. Inclusi pingue
tardos at turtures⁊ R. q non tardos tortoreᷤ
tot illecebris reritata gula supplitia gugit sto¬
maci latorantis. Sn no satiritũ illd andista pu
ma tn presẽns. cũ tu deponis amitus Turgedue
et cudum pauonẽ inbalnca portas depauone
loquidum. ⁊ formosa eter ⁊ famosa c̃ auis senͦ
oln que precipitem gula plectat. Siele qdem
oblectatio gustus breuis ip̃e quoos moꝵ annra¬
uscam ueisurus/ in coerceas. pena aũet lonoo
cieditas indigestio. bilis morbi. sepe ebã am&¬
Nateo io quates coruos ac picas ⁊ psitacoonit
letatus his auigustus cesar eos magnis cimt
pretios qui uictore ac trium phatore esareme
salntarent. Cumq subinde alii ata alii inge¬
rentur satis se salutatorũ talium domi hat¬
bere responditi ponens illi metam uanitadi
nͥ coruio ip̃o. nouissimꝰ ioco illo mirabili plu¬
ris seqo cetoros ⁊ edimi coegisset et hec quidẽ

Expanded text:
virtutis cultoribus alienum est? Inclusi pingues virtutis cultoribus alienum est? Inclusi pingues turdos et turtures. Sed non tardos tortores: tot illecebris irritata gula supplicia exigit stomachi laborantis. An non satyricum illud audisti: Pena tamen presens cum tu deponis amictus, turgidus et crudum pavonem in balnea portas? De pavone loquitur: formosa etenim et famosa est avis, sed non sola que precipitem gulam plectat. Gule quidem oblectatio, gustus brevis, ipse quoque mox in nauseam versurus, ni coerceas; pena autem longa: cruditas, indigestio, bilis, morbi, sepe etiamHabeo loquaces corvos ac picas et psitacos. Letatus his Augustus Cesar eos magnis emit pretiis, qui victorem ac triumphatorem Cesarem salutarent cumque subinde alii atque alii ingererentur, satis se salutatorum talium domi habere respondit, ponens illi metam vanitati, nisi corvus ipse novissimus ioco illo mirabili pluris se quam ceteros redimi coegisset; et hec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam pistium minus mirer ergaste¬
La Gunt et uolucrum. quib latior
ac liberior patua. celum erat. Inuenitgu¬
la uenatione inuenit pistationẽ inuenit
autapium. nec cepisse satis ẽ quas liberas
facilib contentari et silnas feris marials¬
stibus. aercmq uoluctib limquere. Q ihuis
cantum studii ponẽ qͣrtum sicaptandis mur¬
cutibus poneret᷑ illas p̾dem nã minime sĩt
fugaces oprimo scudio quesitas intra aoor
habitum. cdausis setis unde neceffugere possent
ned tuiferii a e  uibus auariũ implembiu
Rem ne quaq̃ necessariã et quesitu nec haius
custodia dufficilẽ per uetustam tñ. Quiꝰ añmi¬
lle quadrigentos xome autor fuit leluis q¬
dam õ gnom̃to sirabo uir equester nõ ille qui¬
dem selius sapiens habitus qui siada iunt¬
ponisce nomie sapĩe ꝑdidisset. Q uedã sunt
inuẽtu ut uident utilia ac iocunda que tn uoge¬
maalta dedeceant ꝗ pistinas ꝗ auiaria inuene¬
rũt qd aliuid quã gule studiũ habrerũt qdur

Expanded text:
am piscium minus mirer ergastula: sunt et volucrum, quibus latior ac liberior patria celum erat. Invenit gula venationem, invenit piscationem, invenit aucupium nec cepisse satis est quas liberas facilibus contentari et silvas feris, maria piscibus aeremque volucribus linquere quam in his tantum studii ponere, quantum si captandis in virtutibus poneretur, illas pridem — nam minime sunt fugaces — optimo studio quesitas intra animi habitum clausissetis, unde nec effugere possent nec auferri. Avibus aviarium implevi. Rem nequaquam necessariam et quesitu nec minus custodia difficilem, pervetustam tamen, cuius ante MCCCC annos Rome auctor fuit Lelius quidam cognomento Strabo, vir equester, non ille quidem Lelius sapiens habitus, qui si aviaria repperisset nomen sapientie perdidisset: quedam sunt inventu, ut videntur, utilia ac iucunda que tamen ingenia alta dedeceant. Qui piscinas, qui aviaria invenerunt, quid aliud quam gule studium habuerunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Orma corporis eximia est. Ra¬
tio. Nichilo firmior est illa. qͣ
tp̃s cũ eo ueniens. cũ eodem fu¬
git. Siste si potes tp̃s.pot̾it forsam

Expanded text:
orma corporis eximia est. Nichilo firmior est illa quam tempus; cum eo veniens, cum eodem fugit. Siste si potes tempus: poterit forsa
Abbreviated transcription (Latin):
Ortem inͥ conscire propositum est/¬
it. Rem unam non metiere
nũc optare hec tota constantia
uestra est. Aũc timorẽ muliebrit̾ sormi¬
dabas stius eaiden in humane appets
Rogo quenam subita mutanda causa ẽ.¬
S Nogor ipe mͥ manus inscereuuis
Si cogeus iam non uoluntaria maniou
iniectio est qͣ ius dicat᷑ ꝙ cobactao uolis¬
mtasi uoliuntas ẽ sed profeto nom dolt¬
raanet uoluntas proprie que nolendo sit
aquo aũt cogeris nosse nelim bniqad
manu uł inuito possunt. Tu tibi llas
sut cause que me mori uelle cogunteest
Hagne fateor si cogunt. s nom cogeit
si uuis essep.Nuc in ux̃am animi molli¬
tiem̃ nichil est inualidu. Uide aũt do
que sint hec cause rite presagiã dir
dignatio inpatientia furor quudammn
se usus obliuo deniq tui ipiua. Nam
site hominẽ meminisses humana oĩn
equo animo tolleranda cognostores ne
malum uelles inçidere. D. Sncerem
manũ cogor extrentto malist u Non
sunt exnema que te premũt mala. n¬

Expanded text:
ortem michi consciscere propositum est. Rem unam nunc metuere, nunc optare: hec tota constantia vestra est. Nunc tu mortem muliebriter formidabas, nunc eandem inhumane appetis. Rogo quenam subita mutandi animi causa est. Cogor ipse michi manus inicere. Si cogeris iam non voluntaria manuum iniectio est, quamvis dicatur, quod coacta voluntas, voluntas est, sed profecto non libera, nec voluntas proprie, que nolendo fit; a quo autem cogeris nosse velim: inici autem manus vel invito possunt, tu tibi illas sunt cause que me mori velle cogunt. Magne, fateor, si cogunt; sed non cogerent si vir esses. Nunc in vestram animi mollitiem nichil est invalidum; vide autem an que sint he cause rite presagiam: ira, indignatio, impatientia, furor quidam in se versus, oblivio denique tui ipsius. Nam si te hominem meminisses, humana omnia equo animo toleranda cognosceres, nemalum velles incidere. Inicere michi manum cogor extremis malis. Non sunt extrema que te premunt mala, s
Abbreviated transcription (Latin):
fatistentib magno corruit fugore sic fidelis
custos oppssus ẽ quẽ uis erutus riunis do¬
minus suus mestus ac lacrimans sepelliut
eumq dum uxit et/ pie desiderauit et
fidem eius sepe meritis laudib in familiari
con loquio prosecutus est. Quid his u̾bis ue¬
lim uides talis ei cõmissi tibi corpori custos
essẽ deo qualis hic cedite sibi turris dño suo
fuit. fuisse tñ nichilominus nõ me latet
morte̾ catorus illa etate laudatã amultis ⁊
oroinione hõĩum gloriosam. Notumq est illd
Uuliicesaris qui dum iuctor uti causa ꝓperaret
ubi se ille ꝑemeret audita eius morte cato mee
głie inꝗt inuidit et ego sue inuides. p̾darũ
ili qd haud dubie uidebatꝰ cui uir maximuᷤ
et gloriosissim inuideret D. Qd igitur

Expanded text:
fatiscentibus magno corruit fragore; sic fidelis fatiscentibus magno corruit fragore; sic fidelis custos opppressus est, quem vix erutum ruinis, dominus suus mestus ac lacrimans sepelivit; eumque, dum vixit, et pie desideravit, et fidem eius sepe meritis laudibus in familiari colloquio prosecutus est. Quid his verbis velim vides: talis enim tibi commissi corporis custos esse debes Deo, qualis hic credite sibi turris domino suo fuit. Fuisse tamen nichilominus, non me latet, mortem Catonis illa etate laudatam a multis, et opinione hominum gloriosam. Notumque est illud Iulii Cesaris, qui dum victor Uticam properaret, ubi ille se peremerat, audita eius morte “Cato mee glorie, inquit, invidit, et ego sue invideo”; preclarum aliquid haud dubie videbatur, cui vir maximus et gloriosissimus invideret. Quid igitur
Abbreviated transcription (Latin):
catonẽ explane si abimꝑatore terreno ad custo¬
diam loci cuiꝰpiam deputatus nõ euderes in¬
iussus te mouẽ ferretq ille ho grauiter. si
ꝯnarium fẽcisses quid celestis putas iꝑ¬
ator/ Cuitanto plus obedientie debetur qrto
maior deu̾s ẽ hoĩe fuit nꝑ priste uirtutis
stefanus columnesis nõ hac solu s ai etate
uir darissimus futũs hic abingenti suo illo
hyste au potentia imprr erat obsessus tueaz
ubi plurimũ ꝑiculi uidebatur uni suoꝵ ꝯẜuã¬
dam certus dellus fide ꝯmiszat Que dum
tuniculis suffossa latentib tremeret acru¬
inam minaret᷑ figientious sorctiis atq or¬
tantibus ut saluti sue destendendo con sulert
curiam ad nichil utilis mora eẽt sibi uͦ ꝑiculo¬
sa etia ac funesta. Non destenda mq̃t nisi
ille me reuccet aquo hic por̃tus fui . Id duz
stephano nũtiatũ ẽẽt et ip̃e illi metueris aca
eum reugcaturus accuere̾t turris fundamtis

Expanded text:
Catonem? et plane si ab Imperatore terreno, ad custoCatonem? et plane si ab Imperatore terreno, ad custodiam loci cuiuspiam deputatus, non auderes iniussus te movere, ferretque ille hoc graviter si contrarium fecisses. Quid celestis putas imperator, cui tanto plus obedientie debetur, quanto maior Deus est homine? Fuit nuper prisce virtutis Stephanus Columnensis, non hac solum sed omni etate vir clarissimus futurus; hic ab ingenti illo suo hoste, cui potentia impar erat obsessus, turrim ubi plurimum periculi videbatur, uni suorum conservandam, certus de illius fide, commiserat, que dum cuniculis suffossa latentibus tremeret ac ruinam minaretur, fugientibus sociis atque hortantibus, ut saluti sue descendendo consuleret, cum iam nichil utilis mora esset, sibi vero periculosa etiam ac funesta: “Non descendam, inquit, nisi ille me revocet a quo hic positus fui”; id dum Stephano nuntiatum esset, et ipse illi metuens atque eum revocaturus accurreret, turris fundamentis
Abbreviated transcription (Latin):
cerit nõ laboro fecit tñ. Cicero aũt dũ cato¬
nem excuset sue illo sententie melioris obli¬
iustitur/ q an annos plurimos libros sexto
affricanũ minorẽ incelo cũ pre̾ atq auo colloq
sominatẽ ⁊ audita inmorta te aĩe ac felicitate
uite alterius moriendi auidum induxisset
prez mox inutile desideriuĩ castigantẽ fecit his
u̾bis non ẽ ita inꝗt ille nͥ eĩ eñ deus is cuius
hoc tempłu est oẽ qd̾ consp̃icis istis te corporis
custodiis liberaũt huc noi aditas patere non
põt hoĩes enĩ sunt hac lege generati qui tu¬
erent᷑ illu globũ que i hea templo mediũ uides
que terra der᷑ quare et tibi publii mꝗt et piis
oibus rennendus est aĩus incustodia cor¬
poris nec iniuissu eius aqͦ ille ẽ uobis dat
exhominũ uita migrandũ est ne mus huma¬
irum assig̾tũ adeo diffugisse uideamini An
non satis ticeromana hec excusatũ arguũt

Expanded text:
cerit, non laboro; fecit tamen. Cicero autem dum Catocerit, non laboro; fecit tamen. Cicero autem dum Catonem excusat, sue illius sententie melioris obliviscitur, quam ante annos purimos, libro sexto Africanum minorem, in celo cum patre atque avo colloqui somniantem, et audita immortalitate anime ac felicitate vite alterius, moriendi avidum induxisset, patrem mox inutile desiderium castigantem, fecit his  Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, e mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo ille est uobis datus, ex hominum uita migrandum est, ne munus adsignatum a deo diffugisse unon satis Ciceroniana hec excusatum arguunt