comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nent. habuit autemsedem epalem in loco qͥ
uocatur lycritfelh. in quo & defunctͦꝰ ac se¬
pultꝰ ẽ ubiusq hodie sequentium quoq pro¬
uincie illiꝰ eporum sedes ẽ. fẽcerat uͦ sibi man¬
sionem non longe ab ȩccła remociorem: in
quocies a labore & ministerio uerbi uacabat:
orare. ac legere solebat. Qui cũ milla ꝓuincia
duobꝰ annis ac dimidio eccłam głosissime re¬
xiss: ad fuit suꝑno dispensante iud itio tempꝰ
de quo loquit᷑ ȩccłastes: quia tempus mitten¬
di lapides. & tempꝰ colligendi. Suꝑuenit nãq
clades diuinitꝰ missa: quȩ ꝑ mortem carnis
uiuos ȩccłȩ lapicles. de terrenis seclibus eclifi¬
cium celeste transferret. Cumq plurimis de
ȩccła eiusdem reuerentissimi antistitis de
carne substractis. ueniret hora ipsius ut
transiret ex hoc munclo ad dominum: con¬
tigit die quadam ut in p̾fata mansione forte
ipse cum uno cantum frẽ c ui uocabulumerat

Expanded text:
nent. Habuit autem sedem episcopalem in loco qui nent. Habuit autem sedem episcopalem in loco qui vocatur Lyccidfelth, in quo et defunctus ac sepultus est: ubi usque hodie sequentium quoque provinciae illius episcoporum sedes est. Fecerat vero sibi mansionem non longe ab ecclesia remotiorem; in o fratribus, quoties a labore et ministerio verbi vacabat, orare ac legere solebat. Qui cum in illa provincia duobus annis ac dimidio Ecclesiam gloriosissime rexisset, adfuit superno dispensante judicio, tempus, de quo loquitur Ecclesiastes: Quia tempus mittendi lapides, et tempus colligendi. Supervenit namque clades divinitus missa, quae per mortem carnis, vivos Ecclesiae lapides de terrenis sedibus ad aedificium caeleste transferret. Cumque plurimis de Ecclesia ejusdem reverentissimi antistitis de carne subtractis, veniret hora ipsius ut transiret ex hoc mundo ad Dominum; contigit die quadam ut in praefata mansione forte ipse cum uno tantum fratre, cui vocabulum erat
Abbreviated transcription (Latin):
O temꝑe ꝓiuncie merciorum rex uul¬
feri p̃fuit. Qui cum mortuo larum¬
ret᷑. non eis nouum uoluit ordinare ep̃m. s
postulaut arege osuiu ut illis ep̃ce cedda dare¬
ir: Quitunc inmonast̾io suo quodẽ inles¬
tinge. quietam uitam agebat uulfrido admi¬
nistrante epãtum eburacensis eccłe: necnum
& om uium nor clamhimbrorum s et pictoꝵ
quo usq rex osuiii imꝑium ꝓtendere poterat
Et quia moris erat eidem reuerentissimo an¬
tistiti opꝰ euangłii magis ambuilando ꝑloca
quam equitando ꝑficere: iussit eum theodorꝰ
uͥcumq longius iter instaret equitare: Mul¬
tumq renitentem. studio et amore pii laboris
ipse eum manu sua leuauit inequum. Quia
nimirum scm̃ ẽẽ uirum comꝑit: atq equo
uehi quo eẽt necesse compulit. Susceptum
antiquorum in magna uitȩ ꝑfectione ad¬
minis trare curauit. Cuietiam rex uulferi do¬
ad nemꝰ in ꝓuintia lindissi: in quo usq hodie
instituta ab ipso regularis uitȩ uestigia ꝑma¬

Expanded text:
 provinciae Merciorum rex Uulfheri praefuit, qui cum mortuo Jarumret, non eis novum voluit ordinare episcopum; sed postulavit a rege Osuio, ut illis episcopus Ceadda darer, qui tunc in monasterio suo, quod est in Laestingaeu, quietam vitam agebat, Uilfrido administrante episcopatum Eboracensis Ecclesiae, necnon et omnium Nordanhymbrorum, sed et Pictorum, quousque rex Osuiu imperium protendere poterat. Et quia moris erat eidem reverentissimo antistiti, opus Evangelii magis ambulando per loca, quam equitando perficere; jussit eum Theodorus ubicumque longius iter instaret, equitare, multumque renitentem, studio et amore pii laboris, ipse eum manu sua levavit in equum; quia nimirum sanctum esse virum comperit, atque equo vehi quo esset necesse, compulit. Susceptum antiquorum, in magna vitae perfectione administrare curavit: cui etiam rex Uulfheri doAd nemus, in provincia Lindissi, in quo usque hodie instituta ab ipso regutaris vitae vestigia perma
Abbreviated transcription (Latin):
offensus auinfrido mertiorum ep̃o
ꝑmeritum cuiusdam inobedien¬
tiȩ. theodorꝰ archiep̃s deposuit eũ
de ep̃atu post annos accepti ep̃atus non mul¬
tos: & in loco eius ordinauit epm sex uulfum
qui erat constructor & abbas monasterii.
quoddr̃ medes namstedi in regione giriuoꝵ.
Depositus uͦ uiulfrid. rediit in monasteriũ
suum qd̾ or̾ adbarue: ibiq in optima uita cõ¬
uersationem finiuit. Tunc etiam orientalibꝰ
saxonum quib eo temꝑe prefuerunt sebbi.
& siggeri quorum supra meminimus:
eorconualdum consticuit epm in ciuitate
londonia. Cui uidelicet uiro et in epãtu et
ante epãtum uita et conuersatio fertur fuis¬
se sanctissima: sicut etiam nunc celestiũ
signa uirtutum inditio sunt. E tenim

Expanded text:
 DCLXXIV, offensus a Uinfrido Merciorum episcopo  DCLXXIV, offensus a Uinfrido Merciorum episcopo per meritum cujusdam inobedientiae Theodorus archiepiscopus, deposuit eum de episcopatu post annos accepti episcopatus non multos; et in loco ejus ordinavit episcopum Sexuulfum, qui erat constructor et abbas monasterii quod dicitur Medeshamstedi, in regione Gyrviorum. Depositus vero Uinfrid rediit ad monasterium suum quod dicitur Ad Baruae, ibique in optima vitam conversatione finivit. Tunc etiam Orientalibus Saxonibus, quibus eo tempore praefuerunt Sebbi et Sigheri, quorum supra meminimus, Earconvaldum constituit episcopum in civitate Lundonia: cujus videlicet viri in episcopatu, et ante episcopatum vita et conversatio fertur fuisse sanctissima, sicut etiam nunc caelestium signa virtutum indicio sunt. Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
firmaret. Quam sentenciam definitionis nrẽ:
titillo notario scribendam dictaui. accum
ta canonum. nr̃a etiam conlione ac sub scrip¬
tione manus nĩx̃ confirmatam. quoquo
modo uenire. eamq infringere temptau̾it
societate seꝑatum. Diuina nos grã in uni¬
tate sanctȩ suȩ ȩccłȩ uiuentes: custodiat in¬
columes. facta ẽ autem ħ sinodus anno
anno rex cantuariorum hecgbert mense iu¬
lio obierat᷑. Succedente in regnum fre lottere.
Bisi autem epͣc orientalium anglorum qui
in p̃fata sy nodo fuisse ꝑhibet᷑: Ipse erat suc¬
cessor bonifacii cuius supra meminimus:
uir multe sanctitatis & religionis. Nam
to: ep̃c ipse ꝓ eo thedoro ordinante factus ẽ.
Quoadhuc suꝑstite s grauissima infirmita¬
te ab adm inistrando epãtu ꝓ h ibito: duo
sunt ꝓ illo ecci ⁊ badiuni electi & consecra¬
ti ep̃i. Ex quo usq hodie ꝓuincia illa
duos hr̃e solec ep̃os¬

Expanded text:
tione confirmaret. Quam sententiam definitionis nostratione confirmaret. Quam sententiam definitionis nostrae Titillo  Al., titulo notario scribendam dictavi. Actum ta canonum, nostra etiam consensione, ac subscriptione manus nostrae confirmatam, quoquo modo venire eamque infringere tentaverit societate separatum. Divina nos gratia in unitate sanctae suae Ecclesiae viventes, custodiat incolumes. » Facta est autem haec synodus anno anno rex Cantuariorum Ecgberct mense Julio obierat, succedente in regnum fratre Hlothere, Bisi autem episcopus Orientalium Anglorum, qui in praefato synodo fuisse perhibetur, ipse erat successor Bonifacii, cujus supra meminimus, vir multae sanctitatis et religionis. Nam om., ipse pro eo, Theodoro ordinante, factus est. Quo adhuc superstite, sed gravissima infirmitate ab administrando episcopatu prohibito, duo sunt pro illo, Aecci, et Baduvini, electi et consecrati episcopi: ex quo usque hodie provincia illa duos habere solet epis
Abbreviated transcription (Latin):
liceat ullũ officrum sacerdotale absq ꝑmis¬
su epi in cuiꝰ parrochiei ẽẽ cognoscitur agere.
impediunt: placuit omnib in cominune
ut R. augusti in loco qui appellatur clofes hoc
semel in anno congregemur.
Ut nullus epõrum se pferat alteri ꝑambi¬
tionem: s om nes agnoscant tempꝰ et ordinẽ
plures epĩ crescente numero fidelium auge¬
rentur sed de hac re ad presens siliumus.
nisi legitimum hr̃e conubium. Nullum
incestum faciat. Nullus coningem ꝓͥam
nisi ut scmͣ euangłium docet. fornicationis
causa relinquat. Quod si quis quam pͥam
expulerit conuigem legitino sibi in atri¬
monio coniunctam᷑. si xp̃ianus ẽẽ recte uo¬
luerit: nulli alt̾i copuletur. S ita ꝑmane¬
at: ut ꝓpͥe reconcilietur coniugi. His itaq
capitulis in commune tractatis ac definitis
ut nullum deinceps ab aliquo nr̃m oriat᷑.
contionis scandalum: aut alia ꝓaliis diuul¬

Expanded text:
liceat ullum officium sacerdotale absque permisliceat ullum officium sacerdotale absque permissu episcopi in cujus parochia esse cognoscitur, agere impediunt, placuit omnibus in commune, ut Kalendis Augusti in loco qui appellatur Clofeshooth semel in anno congregetur.Ut nullus episcoporum se praeferat alteri per ambitionem; sed omnes agnoscant tempus et ordinemplures episcopi, crescente numero fidelium, augerentur; sed de hac re ad praesens siluimus.nisi legitimum habere connubium. Nullus incestum faciat, nullus conjugem propriam, nisi, ut sanctum Evangelium docet, fornicationis causa, relinquat. Quod si quisquam propriam expulerit conjugem legitimo sibi matrimonio conjunctam, si Christianus esse recte voluerit, nulli alteri copuletur; sed ita permaneat, aut propriae reconcilietur conjugi. « His itaque capitulis in commune tractatis ac definitis, ut nullum deinceps ab aliquo nostrum oriatur contentionis scandalum aut alia pro aliis divul
Abbreviated transcription (Latin):
omnesconsacerdotes nrĩ respondentes: dixer̃.
Optime omnib placet queq definerunt scõꝵ
canones patrum: nos quoq omnes a lacri ani-¬
mo libentissime seruare. Quib statim ꝓtuli¬
eumdem librum canonum. & ex eodem libro
.x. capitła quȩ ꝑ loca notaueram: quȩ quia maxi¬
me nobis necessaria sciebam. Illis coram osten¬
di & ut hec diligentius ab omnib suciꝑent᷑ ro
mi. Scd̾m ut nullus eporum parrochiam altͣ¬
nis inuadat: s contentius sit gub̾natione cre¬
dite sibi plebis:
nec quicquam de eorum rebꝰ uiolenter abs
hocẽ. de monasterio ad monasterium. nisi per
Ut nullus clericorum relinquens pͥum ep̃m pas¬
sim quolibet discurrat: neq alicubi ueniens
absq commendatiis litteris sui presulis susci-¬
piat᷑. Quod si semel susceptꝰ noluerit in uitatꝰ re¬
Ut epĩ atq clerici ꝑegrini contenti sint hos¬
pitalitatis munere ablato: nulliq eorum

Expanded text:
omnes consacerdotes nostri respondentes dixerunt: omnes consacerdotes nostri respondentes dixerunt: Optime omnibus placet, quaeque definierunt sanctorum canones Patrum, nos quoque omnes alacri animo libentissime servare. Quibus statim eumdem librum canonum, et ex eodem libro decem capitula, quae per loca notaveram: quia maxime nobis necessaria sciebam, illis coram ostendi, et ut haec diligentius ab omnibus susciperentur, pis Ut nullus episcoporum parochiam alterius invadat, sed contentus sit gubernatione creditae sibi plebis. nec qhoc est, de monasterio ad monasterium, nisi per Ut nullus clericorum relinquens proprium episcopum, passim quolibet discurrat, neque alicubi veniens absque commendatitiis litteris sui praesulis suscipiatur. Quod si semel susceptus  Al. Ut episcopi atque clerici peregrini contenti sint hospitalitatis munere oblato, nullique eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ihũ xp̃o. placuit conuenire nos uixta moiẽ
canonum uenerabilium tctat᷑os. de necessa¬
riis ȩccłiȩ negociis. Conuenimus autem die .xx.
.iiii. mensis septembri. in dictione pͥma in loco
uis indignus ab apłica sede destinatꝰ. doruuer
Ad fuerunt & fr̃s ac consacerdotes nr̃i puita ep̃s
castelli cantuariorum quod dicit᷑ rofescertir: leu¬
therius ep̃c occidentalium saxonum. uiulfrid
ep̃c ꝓuincie merciorum. Cumq in unum conue¬
nientes uxta ordinem quoq suum resecdissemus:
rem redemptoris nr̃i. ut incommune omnes pro
nrã fide tractemus. atq quȩ decreta acdefinita st̃
asanctis. ac ꝓbabilibꝰ patͥbꝰ. incorrupte ab omnib
nobis seruentur. Hec et alia quam pluraꝙͣ
ad caritatem ꝑtinebant. unitatemq eccl̃ȩ conser¬
uandam ꝑsecittꝰ sum. Cumq explessem collocu¬
cionem: interrogaui unum quemq eorum
ꝑ ordinem si consentirent eam quȩ a patribꝰ ca¬
nonice sunt antiquitꝰ decreta custodire. Ad qđ

Expanded text:
isto, placuit convenire nos, juxta morem canonum venerabilium, tractaturos de necessariis Ecclesiae negotiis. Convenimus autem die vigesima quarta mensis Septembris, indictione prima, in locovis indignus, ab apostolica sede destinatus DoruvernAdfuerunt et fratres ac consacerdotes nostri, Putta episcopus Castelli Cantuariorum quod dicitur Hrofescaestir, Leutherius episcopus Occidentalium Saxonum, Uynfrid episcopus provinciae Merciorum. Cumque in unum convenientes juxta ordinem quique suum resedissemus: rem Redemptoris nostri, ut in commune omnes pro nostra fide tractemus; ut quaeque decreta ac definita sunt a sanctis et probabilibus Patribus, incorrupte ab omnibus nobis serventur. Haec et alia quamplura quae ad caritatem pertinebant, unitatemque Ecclesiae conservandam, prosecutus sum. Cumque explessem praelocutionem, interrogavi unumquemque eorum per ordinem, si consentirent, ea quae a Patribus canonice sunt antiquitus decreta, custodire. Ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
denuo catholica ratione consũmauit: Lo aut
temꝑe quo defuncto ds dedit doruuernensi
Uilfrid quoq de bricannia galliam ordinã¬
dꝰ ẽ missus. Et qmͣ ante theodorum rediit. ip¬
se &e̾ in cancia prb̃ros & diachonos usq dum
archiẽps ad sedem suam ꝑueniret ordinabat.
At ipse ueniens mox inciuitate hrofi. ubi de¬
functo damiano e pãtꝰ iam diu cessauerat: ordi-¬
nauit uirum magis ȩccłasticis disciplinis insti¬
tutum. & uitȩ simplicitate contemptum. ꝗͦ.
inscli rebꝰ strenuum. cuienetͥ puctã maxime
aut̃ modulandi in ȩccła more romanorum
quem adiscipłis beati pape gregorũ didicerat

Expanded text:
tionem ejus denuo catholica ratione consummavit. Eo autem tionem ejus denuo catholica ratione consummavit. Eo autem tempore quo defuncto Deusdedit, DoruvernensisUilfridus quoque de Brittania Galliam ordinandus est missus: et quoniam ante Theodorum rediit, ipse etiam in Cantia presbyteros et diaconos, usquedum archiepiscopus ad sedem suam perveniret, ordinabat. At ipse veniens mox in civitate Hrofi, ubi defuncto Damiano episcopatus jam diu cessaverat, ordinavit virum magis ecclesiasticis disciplinis institutum et vitae simplicitate contentum, quam in saeculi rebus strenuum, cui nomen erat Putta; maxime autem modulandi in ecclesia more Romanorum, quem a discipulis beati papae Gregorii didicerat
Abbreviated transcription (Latin):
magistros qui docerent. S et sonos cantandi in ȩc¬
cłã. quos eatenus in cancia tantum nouerant. Ab
hoc temꝑe ꝑ omnes anglorum eccłas discere ce¬
ꝑunt. Primusq excepto iacobo de quo supradixi¬
mus cantandi magist᷑ nordam himbrorum.
eccł̃is eddi cognomento stp̃s fuit. Inuitatus de
cancia᷑ reuerentissimo uiro uilfrido. qui pͥmus
inter epõs qui de anglorum gente eẽnt. catholi¬
cum uuendi morem ȩcliis anglorum tradere
didicit. Itaq theodorꝰ ꝑlustrans uniuersa. ordi¬
nabat locis opoitunis ep̃os: et ea quȩ minus ꝑ¬
fecta repꝑit: his quoq iuuantibꝰ corrigebat.
Inquib & ceadda epm cum argueret. non
fuisse rite consecratum: respondens ipse uo¬
ce humillimã. Sime inquit nosti epãtum
non rite suscepisse. libent᷑ ab officio discedo
quippe qui neq me umquam hoc ẽẽ dignũ
arbitrabar: s obedientie causa iussus subire.
hoc quamuis indignus consensi. At ille audi

Expanded text:
magistros qui docerent. Sed et sonos cantandi in eccmagistros qui docerent. Sed et sonos cantandi in ecclesia, quos eatenus in Cantia tantum noverant, ab hoc tempore per omnes Anglorum Ecclesias discere coeperunt: primusque, excepto Jacobo de quo supra diximus, cantandi magister Nordanhymbrorum Ecclesiis, Aeddi cognomento Stephanus fuit, invitatus de Cantia a reverentissimo viro Uilfrido, qui primus inter episcopos qui de Anglorum gente essent, catholicum vivendi morem ecclesiis Anglorum tradere didicit. Itaque Theodorus perlustrans universa, ordinabat locis opportunis episcopos, et ea quae minus perfecta reperit, his quoque juvantibus corrigebat. In quibus et Ceadda episcopum cum argueret non fuisse rite consecratum; respondens ipse voce humillima: « Si me, inquit, nosti episcopatum non rite suscepisse, libenter ab officio discedo: quippe qui neque me umquam hoc esse dignum arbitrabar; sed obedientiae causa jussus subire hoc, quamvis indignus, consensi. At ille audie
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. Nam et libentissime ab omnib suscipie¬
batur atq audiebat᷑: rectum uiuendi ordinem.¬
& ritum gelebrandi pasche canonicũ. ꝑ omnia
comi tante & cooꝑante adriano disseminabat.
eccła manus cdlare consentiret. Et quia litteris
sacris simul & scłaribꝰ ut diximus habundan¬
tͣ ambo erant instructi: congregata discipłoꝵ
caterua. scientiȩ salutaris cotidie fumina irri¬
gandis. eorum cordibꝰ emanabant. Ita: ut etiam
na suis auditoribꝰ contraderent. Inditio ẽ. qͦo
usq hodie suꝑ sunt de eorum discipulis. qui
latinam grecamq linguam ȩque ut ꝓpriam
in qua nati funt norunt. Neq uniquam pror.¬
sus ex quo britanniam pecierunt anglifen¬
ciora fuere temꝑa. Dum et fortissi mos ͥauosq
hñtes reges. cunctis barbaris nationibꝰ cẽnt
termri: & omnium uota ad nuiꝑ audita seles¬
tis regni gaudia panderent. Et quicumq
lectionibꝰ sacris cuꝑent erudiri. hñent in ꝓmptu

Expanded text:
bantur, nam et libentissime ad omnibus suscipiebantur, nam et libentissime ad omnibus suscipiebatur atque audiebatur, rectum vivendi ordinem, ritum Paschae celebrandi canonicum, per omnia comitante et cooperante Hadriano, disseminabat. Ecclesia manus dare consentiret. Et quia literis sacris simul et saecularibus, ut diximus, abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant: ita ut etiam na suis auditoribus contraderent. Indicio est quod usque hodie supersunt de eorum discipulis, qui Latinam Graecamque linguam aeque ut propriam in qua nati sunt, norunt. Neque unquam prorsus ex quo Brittaniam petierunt Angli, feliciora fuere tempora; dum et fortissimos Christianosque habentes reges cunctis barbaris nationibus essent terrori, et omnium vota ad nuper audita caelestis regni gaudia penderent, et quicumque lectionibus sacris cuperent erudiri, haberent in promptu
Abbreviated transcription (Latin):
imminens hiemps: ut ubicumq fuissent qͥeci
manerent. Qui cum nuncii certi narrassent
mano antistice in regno francorum: miste
sit theodorum cum ebroini licencia & ꝑduxit eũ
ad portum cuinomenẽ quentauiue. Ibi fatigatꝰ
infirmitate: aliquantisꝑ in oratꝰ ẽ. Et cum con¬
ualescere cȩpisset: nauigauitt britamuam. Aori¬
num autem ebroinus retiniuit: qmͣ suspicabatur
eum hr̃e aliquam legationem miꝑatoris adbri¬
tannie regem aduersus regnum. cuius tunc
ipse max umam citram gerebat. S cum nichil
tale ipsum hre uel habuisse ueracit comꝑissec
absoluit eum: & pꝰ cheodorum ire ꝑmisit. Qui
statim ut ad illum uenit. dedit monasterium
beati petri aplĩ ubi archiep̃i cancie sepeliri ut p̾¬
fatus sum solent. Preceꝑat enim theodoro abe¬
unti domnus apłicꝰ: ut indiocesi sua ꝓiuderet¬
& daret ei locum. in quo cum sins apte degere
eruenit autem thedorꝰ ad ȩccłam suam.
tota quaqua uersum anglorum gentes mora¬

Expanded text:
imminens hiems ut ubicumque potuissent quieti manerent. Quod cum nuncii certi narrassent mano antistite, in regno Francorum, misit sit Theodorum cum Ebrini  Al., Ebroini licentia, et perduxit eum ad portum cui nomen est Quentavic, ubi fatigatus infirmitate aliquantisper moratus est: et cum convalescere coepisset, navigavit Brittaniam. Hadrianum autem Ebrinus retinuit, quoniam suspicabatur eum habere aliquam legationem imperatoris ad Brittaniae reges adversus regnum, cujus tunc ipse maximam curam gerebat. Sed cum nihil tale illum habere vel habuisse veraciter comperisset, absolvit eum, et post Theodorum ire permisit. Qui statim ut ad illum venit, dedit monasterium beati Petri apostoli, ubi archiepiscopi Cantiae sepeliri, ut praefatus sum, solent. Praeceperat enim Theodoro abeunti Domnus apostolicus, ut in dioecesi sua provideret, et daret ei locum in quo cum suis apte degere Pervenit autem Theodorus ad Ecclesiam suam tota, quaquaversum Anglorum gentes mora
Abbreviated transcription (Latin):
repandi deformata. qͦd in candelabro tab̾nacłi fac¬
tum eẽ. legimꝰ: cuiꝰ & stipes medius & calami ex
ipso ꝓcedentes. cũ sciphis & sperulis. lilia scribunt᷑
habuisse ꝑplurima. Hlores aũt lilii ut sepe dictũ¬
est. amenitatẽ semꝑ uirentis t̾rȩ uiuentiũ designant :
de qua dicit beatꝰ pekꝰ regeneratos nos a dño in spẽ
uiuam. in hereditatẽ in corruptibilẽ. & in contamina¬
tam. & imarcescibilem. c̃seruatam in cȩlis. Et bene
lisũ flores aurei in candelabro sc̃ facti domꝰ del: qͥa
scriptura diuina spretis t̾ooralibꝰ gaudiis. ad ap¬
petenda nos bona patriȩ ceestis ꝓuocare consue¬
uit. Et qͦ mͦ erectũ in altitucine candelabrũ lilis
flores & lucernas habet aureas in capite: ita electi
om̃s qui in eadem seriptura sacra continent᷑. erecto
ad suꝑna sensu. celestia bona a dño quęsisse & ꝑcepis¬
se ꝓbant᷑. Diximꝰ pleniꝰ de mensa & candelabro &

Expanded text:
repandi formata: qrepandi formata: qtum esse legimus, cujus et stipes medius, et calami ex ipso procedentes cum scyphis et sphaerulis, lilia scribuntur habuisse perplurima. Flores autem lilii, sicut saepe dictum, amoenitatem semper virentis terrae vin spem vivam, in haereditatem incorruptibilem et incontaminatam, et immarcessibilem, conservatam in coelis . Et bene lilii flores aurei in candelabro sunt facti domus Dei, quia Scriptura divina, spretis temporalibus gaudiis, ad appetenda nos bona patriae coelestis provocare consuevit. Et quomodo erectum in altitudine candelabrum lilii flores et lucernas habet aureas in capite, ita electi omnes qui in eadem Scriptura sacra continentur, erecto ad superna sensu, coelestia bona a Domino quaesisse et percepisse. Diximus plenius de mensa et candelabro, et
Abbreviated transcription (Latin):
a stella differt in claritate. ita sit & resurrectio mortu¬
oꝵ. Que utraq idẽ ipse auctor ac distributor prȩmi¬
orũ dñs. una sententia demonstrauit: cũ ait. in domo
patris mei multe sc̃ mansiones. Unã gͦ domũ dñi fe¬
cit Salocon: sed multos in ea thesauros ad recipienda
uasa diuersi generis. Una tamen benediccione sc̃ĩfica¬
ta parauit: quia nimirũ una est domꝰ patris. ñ manu¬
facta ȩt̾na in celis: sed multȩ in ea mansiones. ad retipi¬
endos om̃s timentes dñm ac diligentes: quos añs bene¬
dicit pusillos cum maioribus:¬

Expanded text:
a stella differt in claritate, ita et resurrectio mortua stella differt in claritate, ita et resurrectio mortuorum; quod utrumque judex ipse ac distributor praemiorum Dominus una sententia demonstravit, cum ait, In domo Patris mei multae sunt mansiones . Unam ergo domum Domini fecit Salomon, sed multos in ea thesauros ad recipienda vasa diversi generis, una tamen benedictione sanctificata paravit: quia nimirum una est domus Patris non manufacta, aeterna in coelis; sed multae in ea mansiones, ad reendos omnes, quos timentes se ac diligentes Dominus benedicit, pusillos cum majoribus
Abbreviated transcription (Latin):
cim ds̃ pates eloquentes quosq gr̃a sci sp̃s ad loquen¬
dim uerbis exangłũ confortat. Sc̃ificat aurũ: eũ natã¬
huingenio prẽd̃itos suo replens spu: ad consideranda in
lige sua mirabilia iluminat. Sc̃ificat & uasa eũ oibꝰ
slos ad appetenda dona ꝑpetuȩ salutis inflãmat. Hoc
aut argentũ. hoc aurũ. bec sc̃ificata uasa. Salomon in¬
ctos. &ꝵ doctoꝵs uidelicet & cȩt̾oꝵ fideliũ cȩtũ in gau¬
aiuim regni cȩlestis introducit. Reponitq uasa diuer¬
si generis argentea siue aurea in chesauris domꝰ dĩ:
quando eos qui multitud̾ine aulceainis eiꝰ frui merue¬
runt absconait in ab dito uuiltꝰ sui a c̃curbatione
hominũ. Apte multi st̃ thesauri. in quibꝰ uasa elec¬
cionis recondant᷑ sed una domꝰ dñi in qua idẽ sc̃ facti
chesauri: quia una est eccł̃ia. in qͦ om̃s continent᷑ elec¬
ti qͥntislibet mericis distent: & una ñ diuersa patria¬
est illa celestis quȩ eleccis ꝓmitcit᷑ omĩbꝰ. qͣuis sic̃ stella

Expanded text:
uosque gratia sui Spiritus ad loquendum verbum Evangelii confortat. Sanctificat aurum, cum naturali ingenio praeditos suo replens Spiritu ad consideranda in lege sua mirabilia illuminat. Sanctificat et vasa, cum omnibus los ad appetenda dona perpetuae salutis inflammat. Hoc autem argentum, hoc aurum, haec sanctificata vasa Salomon inctos, et doctorum videlicet caeterorum fidelium coetum in gaudium regni coelestis introducit, reponitque vasa diversi generis argentea sive aurea in thesauris domus Domini, quando eos, qui multitudine dulcedinis ejus frui meruerunt, abscondit in abdito vultus sui a conturbatione hominum . Et apte multi sunt thesauri, in quibus vasa electionis recondantur, sed una domus Domini, in qua iidem sunt facti thesauri, quia et una est Ecclesia, in qua omnes continentur electi, quantumlibet meritis distent; et una non diversa estla
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis aspeccantia. ut huiꝰ agnitionẽ ac desideriũ
nr̃is cordibꝰ infundant: & eos qui originẽ carmse ter-¬
ra habent. ad appetendã ꝓmerendãq in cęlestibꝰ se¬
dem ꝑpetuȩ mansionis. accendant. St̃ aũt qͥ hoc qͦd de
candelabris dicit᷑. quinq ad dexterã & quinq ad sinis-¬
tram. ita pucent intelligendũ. qͦd qͥnq fuerint a dextͥs
illiꝰ candelabri qͦd fecit Moyses in deserto. & qͥnq a sini-¬
stris: utraq tamen ad meridianã plagã. in qͦ candela-¬
brũ unũ qͦd fecit moyses. stare p̃ceptũ est. Qdͦ eodẽ ordi¬
ne ȩciã de m̃sis decẽ incelligunt. quia om̃s qͥdẽ ad septẽ¬
trionalẽ plagã fuerint posite. sed qͥnq ad dexterã moy

Expanded text:
civitatis aspectant, ut hujus agnitionem ac desiderium civitatis aspectant, ut hujus agnitionem ac desiderium nostris cordibus infundant, et eos qui originem carnis e terra habent, ad appetendam promerendamque in coelestibus sedem perpetuae mansionis accendant. Sunt autem qui hoc quod de candelabris dicitur, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram, ita putant intelligendum, quod quinque fuerint a dextris illius candelabri, quod fecit Moyses in deserto, et quinque a sinistris, utraque tamen ad meridianam plagam, in qua candelabrum, quod unum fecit Moyses, stare praeceptum est. Quod eodem ordine de mensis decem intelligunt, quae omnes quidem ad septentrion
Abbreviated transcription (Latin):
t candelabra aurea. quinq ad dexterã & qͥnq
ad sinistram contra oraculũ ex auro purissimo: & qͣsi
lilii flores. & lucernas desuꝑ aureas. Sicut enĩ mensȩ
cȩlestis id est iustoꝵ nobis actꝰ in exẽplũ ꝓponunt:. ita
& aptissime ꝑ candelabra. eadẽ qiuma eloquia figu¬
rant᷑. uidelicet quia lucẽ sapientiȩ errantibꝰ ꝓferunt.
Hinc & enĩ psalmista. lucerna inqͥt pedibꝰ meis uerbũ
tuũ. Hinc ȩciã Salomon ait. qͥa mandatũ lucerna
est. & lex lux. Quare aũt quinq a dextris & qͥnq asi¬
nistris sint posita candelabra: exbis quȩ de m̃sis trac¬
tauimꝰ facillime patet. Cũ uͦ dixisset quinq adextris
& quinq a sinistris: conuenient̾ addidit contra ora¬
culũ. Oraculũ nanq ubi erat archa. ut sepe dictũ
ẽ. in aextera dĩ sedens. pat̾noꝵs utiq conscius archa¬
noꝵ. Et canddelabra cẽpli aurea contra oraculũ st̃
posita. diuina eloquia ad habitationẽ semꝑ supernȩ

Expanded text:
t candelabra aurea quinque ad dexteram et quinque ad sinistram contra oraculum ex auro puro et quasi lilii flores, et lucernas desuper aureas. » Sicut enim mensae terii coelestis, id est justorum nobis actus in exemplum proponunt: ita etiam aptissime per candelabra eadem dirantur, videlicet quia lucem sapientiae errantibus proferunt. Hinc etenim Psalmista: Lucerna inquit pedibus meis verbum tuum , etc. Hinc etenim Salomon ait: Quia mandatum lucerna est, et lex lux . Quare autem quinque a dextris, et quinque a sinistris, sint posita candelabra, ex his quae de mensis tractavimus, facillime patet. Cum vero dixisset: Quinque a dextris, et quinque a sinistris, convenienter additur: Contra oraculum. Oraculum namque ubi erat arca, ut saepe dictum est in dextera Dei sedens, paternorum utique conscius secretorum. Vel candelabra templi aurea contra oraculum sunt posita, quia divina eloquia ad habitationem semper supernae
Abbreviated transcription (Latin):
erit finis. Hiram uͦ qͥlatine dicit᷑ uiuens excelse.
credentes ex gentibꝰ. & uita simul cũ fide głosos fi¬
guralit̾ exprimit. Neq aliqͥd ꝓhibet qͥn hirã qͥ
rex erat. regaliq pocentia Salomonẽ in ȩdificio
domus dñi uiuabat. conuersos ad fidẽ ipsos rerum
dominos typice denunciet: quoꝵ ope constat ȩccli¬
am sepiꝰ adiutã. nobilit̾ augmentatã: & eiꝰ hereticoᷤ.
scismaticos. & paganos. pͥncipalibꝰ erectã ẽt̃ decretis.
Pecit gͦ Salomon in oꝑe templi auxiliũ ab hiram.
quia cũ ueniens in carne dñs dilectã sibi domum
uidelicet ȩccłiã edificare disponeret. ñ de iudeiᷤᷤ¬
tantũmodo: uerũ ȩtiã de gentibꝰ adiutores oꝑis
elegit. Nã de utͦq popło ministros sermonis assũ¬
psit᷑ Misit birã Salomoni pͣcisa de libano ligna
cedrina & abiegna. quȩ in domũ dñi ponerentur:
quia conuersa gencilitas misit ad dñm uiros qͦn¬

Expanded text:
erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, erit finis . Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. Neque aliquid prohibet, quin Hiram, quia rex erat, regalique potentia Salomonem in aedificio domus Domini juvabat, conversos ad fidem ipsos rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam, nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos, et paganos principalibus erectam esse decretis. Petit ergo Salomon in opere templi auxilium ab Hiram, quia cum veniens in carne Dominus dilectam sibi domum, videlicet Ecclesiam, aedificare disponeret, non de Judaeitantummodo, verum etiam de gentibus adjutores operis elegit: nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna quae in domum Domini ponerentur: quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros, quon
Abbreviated transcription (Latin):
mutãdi. cũ ipse uid̾im iuditiũ meũ iã ẽẽ coͣ¬
plecum. Talia dicens: sine uiatico salutis obiit.
& corpꝰ eiꝰ in ultimis ẽ monastii locis humatũ
Neq aliquis ꝓ eo ł missas facere. ł psalmoscan¬
care. ł saltun horre p̃sumebat sOquã grãdi

Expanded text:
mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi
Abbreviated transcription (Latin):
qui ab hiensiũ dñio erant lib̾i. ab errore habi¬
to correptos. ad unitatẽ redux̃ catholicam: ac
legitimũ pasche tempꝰ obsoruare ꝑdocuit.
Qcum celebrato in hb̾nia canonico pascha ad suam
sec tam̃ ꝑfice quod conabat᷑ poss contigit eum aute
studiosissimꝰ ante ad uitam raꝑet᷑ ȩt̾nam: quam
redeunte temꝑe paschali grauiorem cũ eis qͥ eũ ad
u̾itatẽ sequi nolebant. cogeret᷑ hr̃e discorcdiam crip¬
ait idem iur delocis scĩs librũ legendũ sanstis util¬
limum: cuꝰ autor erat docendo ac dictando. gal¬
liarum ep̃s arcuulfꝰ. qui locorum grã scõꝵ uene¬
rat ierosolimam: & lustrata omni tͣra reꝑmissio¬
nis: damascũ quoq constantino polim alerandri-
gio reu̾tens. tempestate in occidentalia britanniȩ
litora delatꝰ ẽ. ac pꝰ multa ad memorat um xͥ fa

Expanded text:
qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore aviqui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suamnec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante studiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constantinopolim, Alexandriamgio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad m
Abbreviated transcription (Latin):
insula hii. c̃ legationis grã missus a suagen¬
te uenisset ad alfridũ regẽ angloꝵ. & aliquã¬
diu in ea piuncia moratꝰ uid̾ et ritꝰ ecclȩ cano¬
nicos: s a płib qui erant eruditiores eẽt sol¬
lert̃ ãmonitꝰ. nec contra uniu̾salem ȩccłȩ mo¬
rem. ł in obseruantia paschali. uel in aliis
quib q decretis. cũ suis paucissimis. & ĩ extre¬
mo mundi angło positis uiu̾e p̾sumeret.
mutatꝰ mente ẽ ita ut ea quȩ uid̾at & audierat
mȩccłiis anglorũ suessoꝵq consuetudini. li¬
bentissime ꝑferret. Erat enim uir bonꝰ et sa¬
piens: & scientia scripturarũ nobilissi me
instructus. Qui cũ domum rediss curauit
suos quierant in hii. quiue eidẽ erant sub¬
diti monast̾io. Ad eũ quẽ cognou̾at quemq
ipse toto ex corde susceꝑat ueritatis callem ꝑdu-
ac modesta exhortatione declarans legitimũ
pasche tempꝰ. Pluriniosq eoꝵ & pene om̃s

Expanded text:
insula Hii, cum legationis gratia missus a sua geninsula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde susceperat, veritatis callem perduac modesta exhortatione declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tomarty r stephanꝰ passurꝰ mortẽ ꝓu̾itate. uidit
celos aꝑtos uidit głam dĩ et ihm stantẽ ad extris
diͣ & ubi erat futurꝰ ipse pꝰ mortẽ. ibi oculõ mea¬
tis ante mortẽ qͦ letior. occũb̾et misit. At cõtra
faber iste cenebrose mentis & actionis imminẽ¬
te morte uidit aꝑta tartara: uidit dampnatõem
diaboli et sequatium eiꝰ: udit &̃ suũ infelix
int᷑ tales carcerem quo miserabiliꝰ ipse desꝑa¬
ta salute ꝑiret: s uiuentib quiħ cognouisset᷑.
causam salutis sua ꝑditione relinqͣret. fastũ
ẽ ħ nuꝑ in ꝓuincia bernitiorũ: ac longe lateq
rendam scelerum suorum plenitudinẽ ꝓuoca¬
uit. Qd̃ utinã exhinc: dẽ nrãrũ lestõe litt̾arum
Iuo tꝑͣr płima pars scotorum ĩ hib̃¬
nia & non nulla etiam de britonibꝰ ĩ britã¬
nia rõabile & eccłasticũ paschalis obseruantie
tempꝰ. dom ino donante suscepit. Si quidẽ adã¬
nan prb̃r & abbas monachorũ qui erant in

Expanded text:
r Stephanus passurus mortem pro veritate, vidit caelos apertos, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe latequerendam scelerum suorum poenitudinem provocavit. Quod utinam exhinc etiam nostrarum lectione litterarumI plurima pars Scottorum in Hibernia, et nonnulla etiam de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in
Abbreviated transcription (Latin):
lenduni atq orandũ in eccła audiendũq cũ
frĩb u̾bũ uitȩ concurre confuerat. Unͣ accidit¬
illi qd̾ solent dic̾e quidã. quia qͥ ñ uult eccłȩ
iantiã sponte humiliatꝰ ingredi: necesse ht̃ in
ianuam ĩ ferni ñ sponte dãpnatꝰ int roduci.
Pcꝰsus enĩ langore atq ad extrema ꝑductꝰ. uoca¬
uit frs. Et multũ merens ac dampnato similis.
xpit narrare quia uidit ĩferos aꝑtos & satha-¬
nam dem̾sũ ĩ ꝑfundis tartari. Caiphanq cũ
cet̾is qui occidunt dñm. iuxta eũ flãmis ultͥ¬
cibꝰ contraditũ. Inqͦꝵ uicina inqͥt heu misero

Expanded text:
lendum atque orandum in ecclesia, audiendumque cum lendum atque orandum in ecclesia, audiendumque cum fratribus verbum vite concurreilli, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus, vocavit fratres et multum tristis ac damnato similis cepit narrare, quia videret inferos apertos et Satanan demersum in profundis Tartari, Caiphanque cum ceteris, qui occiderunt Christum, iuxta eum flammis ultricibus contraditum: 'In quorum vicinia' inquit 'heu mi
Abbreviated transcription (Latin):
australi. aquilonali. & occidentali. hec bis qua¬
tͣnas portas .i. introitꝰ ꝑ tres e regione parietes ht:
e quib .iiͦiͬ. ad uulturnum. & .iiiiͬ. ad eurum.
s pectant. Huiꝰ ĩ medio monumentũ dni roton-¬
dũ petra excisum ẽ. cuiꝰ culmen intrinsecꝰ stans hõ
manu conting̾e pot᷑. Ab oriente hñs introitũ. c̃ui
lapis ille magnus appositꝰ ẽ. Qđ intrinsecꝰ ferra¬
m̃torum uestigia usq in presens ostendit. Nam ex¬
trinsecꝰ usq ad culminis sũmitatem totum mar¬
more tectum ẽ. sũmũ uͦ culm̃ auro ornataͣ aure¬
am magnan gestat crucem. In huiꝰ gͦ monumͣ¬
ti aquilonali parte sepulchrum dni in eadem
mensura palmarũ. pauimento altiꝰ eminet. in¬
troitum hñs a latere meridiano: ubi die noctuq
XII. lampades ardent. Quatuor intra sepulchrũ:
.UII. supͣ in margine dextro. Lapis qui ad hosti¬

Expanded text:
australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaaustrali, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est, introitus per tres e regione parietes habet, e quibus quatuor ad vulturnum, et quatuor ad eurum spectant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali parte sepulcrum Domini in eadem mensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent, quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro. Lapis qui ad osti
Abbreviated transcription (Latin):
dem gestat ȩccłam¶ Stribit ttem hoc modo¬
de loco passionis ac resurrectionis illiꝰ. Ingessus a sep¬
tentrionali parte urbem ierosolunam: pͥ mum
de locis sanctis ꝓ conditione platearum deuertẽ¬
dum ẽ ad ȩccłam constantiuianã quȩ martiriũ
appellatur. Hanc constantinus imꝑator. eo qd̃ ibi
regio cultu construxit. Dehinc ab occasu golgotho¬
nauidetur ȩccla. in qua etiam rupis apparet illa qͣ
te magna desuꝑ erea rota cum lampadib Infra
ipsum uͦ locum dominice crucis excisa in petra
criptaẽ. In qua suꝑaltare ꝓ defunctis honoratis
sacrificium solet offerri. positis int̾im in plateacor¬
ꝑibꝰ. huiꝰ quoq ad occasum ȩccłe anastasis hoc ẽ
resurrectionis dominice rotonda ȩccła tribus
cincta parietibꝰ.xii. columpnis sustentat᷑. int pa¬
rietes singulos latum hñs spatium uiȩ. quȩ tͥa
altaria in trib locis parietis mediis continet. ħ ẽ

Expanded text:
dem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc mododem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modode loco passionis ac resurrectionis illius: « Ingressis  Al., ingressus a septemtrionali parte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana videtur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae te magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum vero locum Dominicae crucis, excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Hujus quoque ad occasum ecclesiae, anastasis, hoc est, resurrectionis Dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium viae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
susceptꝰ. libentiꝰ auditꝰ. ad eout queq ille se in locis
scĩs memoratu digna uidisse testabat᷑. c̃unc tamox
locis in quib patriarche uel aplĩ erant secreti:
eatantum de his quȩ lectione didicerunt nort᷑.
Porrexitq aut̃ librũ hunc ad damnam alfrido
regi: acꝑeius ẽ largitionem etiã minoribus
ad legendũ contradiꝰ. Scriptor quoq ipse mul¬
De ciuiꝰ scriptis aliqua decerꝑe. ac nrẽ huic historiȩ
inserere: cõmodum fore legentib reor Scripxit ergo¬
de locodĩce natiuitatis: in hunc modũ. Bethleẽ
ciuitas. dd indorso sita ẽ angusto ex omĩ parte
passibꝰ longa: humili sine turribꝰ. muro ꝑ extre¬
ma planiu̾ticis instructo. Incuiꝰ orientali an-¬
gulo quasi quoddã naturale semiantrũ ẽ. cuiꝰ ex¬
terior pars natiuitatis dominice fuisse dr̃ loꝰ:
int̾ior pͣsepe domini nominat᷑. ħ spelunca to¬
ta interiꝰ p̾cioso marmore testa. supͣ locum ubi
dominus natꝰ spetialiꝰ tradit᷑: sc̃ȩ mariȩ gran¬

Expanded text:
et libentius auditus; adeo ut quaeque ille se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta moxlocis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse mulDe cujus scriptis aliqua decerpere, ac nostrae huic Historiae inserere commodum fore legentibus reor. CAPde loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parte passibus longa, humili  Al., humilis, sine turribus muro per extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae gran
Abbreviated transcription (Latin):
credentes: ceꝑunt fana que derelicta erant
restaurare & adorare simulachra: quasi ꝑħ
possent amortalitate defendi. Porro sotius eiꝰ
na ut insequentibꝰ dicemus uitam fidelem feli¬
citate compleuit. Quodubi rex uufheri comꝑit
fidem uidelicet prouincie ex parte ꝓfanatam:
misit ad corrigendum errorem. reuocandamq
ad fidem ueritatis ꝓuinciam. larumam epͣm.
qui successor erat crumheri. qui multa agens
sollercia iuxta quod mͥ prbrͣ qui comes itineris
illi. & cooꝑtor uerbi extiterat referebat: erat enĩ
religiosus & bonus uir: longe lateq omnia
ꝑuagatꝰ & populum et regem p̾fatum aduã
iusticiȩ reduxit adõ. ut relictis siue destructis
cum fide resurrectionis in illo mori: quam in
ꝑfidie sordibus int̾ ilola uiuere cupientes:
Quib ta gestis: & ipsi sacerdotes doctor esq coꝵ
domum rediere letantes.

Expanded text:
credentes, coeperunt fana quae derelicta erant, credentes, coeperunt fana quae derelicta erant, restaurare, et adorare simulacra: quasi per haec possent a mortalitate defendi. Porro socius ejus, na, ut in sequentibus dicemus, vitam fidelem felicitate complevit. Quod ubi rex Uulfheri comperit, fidem videlicet provinciae ex parte profanatam, misit ad corrigendum errorem, revocandamque ad fidem veritatis provinciam Jaruman episcopum, qui successor erat Trumheri: qui multa agens sollertia, juxta quod mihi presbyter qui comes itineris illi et cooperator verbi extiterat, referebat, erat enim religiosus et bonus vir, longe lateque omnia pervagatus, et populum et regem praefatum ad viam justitiae reduxit: adeo ut relictis, sive destructis cum fide resurrectionis in illo mori, quam in perfidiae sordibus inter idola vivere cupientes. Quibus ita gestis, et ipsi sacerdotes, doctoresque eorum domum rediere laetantes.
Abbreviated transcription (Latin):
suam insulam dõ xp̃o dicare: ꝓfecto enim
coaceruet. catholicam ibi et apłicam consti¬
tuens fidem. Scriptumẽ enim. Querte
pͥmum regnumdĩ et iusticiam eius: et hec
omnia adicientur uobu. Nimirum enim
querit & impetrabit: & ei omnes suȩ insulȩ
ut optamus subdentur. Patͣno itaq affectu
salutantes urãm excellentiam diuinam preca¬
mur iugit᷑ clemenciam. quȩ uos urõsq om̃s
in omnib bonis oꝑib auxiliari dignetur. ut
cum xp̃o in futuro regnetis scło. Incolumem
excellentiam uiãm grã suꝑna custodiat: Qͥs
sane ꝓuighardo reꝑtꝰ ac dedicatꝰ sit antistes:
libro sequente. oport uniꝰ dicecur¬
ipsi regi merciorum uulfhero subiecti. Quȩ
uidel ꝓuincia cum p̾fate mortalitatis clade
premeretur. sigheri cum sua parte populis.
relictis.ͥane ficli̾ sacramentis. ad apostasiã
conuersus ẽ. Nam et ipse rex et plurimide
plebe siue optimatibꝰ diligentes hanc uitam
& fut᷑am non querentes: siue etiam non eẽ

Expanded text:
suam insulam Deo Christo dicare. Profecto enim coacervet, catholicam ibi et apostolicam constituens fidem. Scriptum est enim: Quaerite rimum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis. Nimirum enim quaerit, et impetravit, et ei omnes suae insulae, ut optamus, subdentur. Paterno itaque affectu salutantes vestram excellentiam, divinam precamur jugiter clementiam, quae vos vestrosque omnes in omnibus bonis operibus auxiliari dignetur, ut cum Christo in futuro regnetis saeculo. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat. » Quis sane pro Uighardo repertus ac dedicatus sit antistes, libro sequente opportunius diceturipsi regi Merciorum Uulfhere subjecti. Quae videlicet provincia cum praefatae mortalitatis clade premeretur, Sigheri cum sua parte populi, relictis Christianae fidei sacramentis, ad apostasiam conversus est. Nam et ipse rex, et plurimi de plebe sive optimatibus, diligentes hanc vitam, et futuram non quaerentes, sive etiam non esse
Abbreviated transcription (Latin):
cio ipsiꝰ mensis. ut uerba dierũ narrant. populũ Sa¬
lomon ad tabnacula sua dimiserit: sicq pͦt unã
septimanã adueniente m̃se occauo. ꝑfecta inuenta
brante rege. ut omĩno m̃se septimo qui erat totus
solennis. tẽplũ dedicaret: atq ita uerũ reꝑiat᷑ utrũ¬
q & templũ uidelicet octauo m̃se in om̃i oꝑe suo
atq utensilibꝰ ꝑfeccũꝰ & ipsũ septimo m̃se dedica¬
S tum fuisse. Misit quoq rex Salomon. & tulit hiram
de tiro. filiũ mulieris uiduȩ. de tribu nepthalim. pa¬
Stre ṫrio. arcificẽ erariũ & plenũ sapientia. & incel¬
S ligentia & doctrina: ad faciendũ om̃e opꝰ ex ere. Qͥ
Scũ uenissec ad regem Salomonẽ: fecit om̃e opus eiꝰ.
Et hoc mysterii gr̃a factũ est. Arcifex quippe tyriꝰ
quẽ adiutorẽ Salomon sui assũpsit oꝑis: electos
de gentibus uerbi ministros significat. Qui uide¬
licet artifex pulchre dicit᷑: quia filiꝰ erat mulie¬

Expanded text:
tio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , populum Satio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , populum Salomon ad tabernacula sua dimiserit, sicque post unam septimanam, adveniente mense octavo, perfecta inventa elerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. Misit quoque rex Salomon, de Tyro, filium mulieris viduae, et ex tribu Nepthalim, patre Tyrio, artificem aerarium, plenum sapientia, et intelligentia, et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omne opus ejus, etc. » Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex quippe Tyrius, quem adjutorem Salomon sui assumpsit operis, electos de gentibus verbi ministros significat. Qui videlicet artifex pulchre dicitur, « quia filius erat mulie