comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n te gaymuria. mel ceteraq his similla
plane inquit sipenus esculenta. leget᷑
rum cedere. q nõ hec ẽẽ. S ꝑ eaeẽ soleo.
t rebatus in melle contra scribit meri¬
to q mel ẽẽ solemus ẜ pculus om̃ia hec
ꝯtineri recte seribit. nisi ꝯrriamens testa¬
toris appareat sesculentautrum eaq̃ eẽ.
q leguit ꝯtineri credendum. nisi ꝯͣiamẽs
lente penui cecdere ¶lacertasquai comuri¬
a sua contineri. nẽc labeo negaut.
tauero non continebuntur. ¶ penori
a cetum quoq ac ceclere nemo clubitat nis
extinguendi ignis causa fui̾t paratum.
tunc eñĩ esui potuiq ñsit. ⁊ ita offilius .i.¬
xui. actionum seribit. ¶ St qd̾ diximus
usus sin causa paratum sic accipiendum
erit. ⁊ amicoꝵ cius. ut clientum ⁊ uniu̾so¬
rum quos circasehab sñetiam eĩ familie¬
ẽ quam neq circase neq circasuos hib pu¬
tasi quifunt. iniullis deputati quos ꝗntus
mutius sic cdiffimebat. ut eoꝵ cibaria ꝯti¬

Expanded text:
te, garum muria‹m› mel ceteraque his similia. Plane, inquit, si penus esculenta legetur,rum cedere, quia non haec esse, sed per ea solemus. Trebatius in melle contra scribit, merito, quia mel esse solemus. sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisi contraria mens testatoris appareat. Esculenta, utrum ea quae que legato contineri credendum, nisi contrarialentae penui cedere, lacertas quoque cum muria sua contineri nec Labeo negauit.ta uero non continebuntur. Penori acetum quoque cedere nemo dubitat, nisi exstinguendi ignis causa fuit paratum: tunc enim esui potuique non fuit: et ita Ofilius liit. Sed quod diximus 'usus sui gratia paratum' accipiendum erit et amicorum eius et clientium et uniuersorum, quos circa se habet, non etiam eius familiae, quam neque circa se neque circa suos habet: puta si qui sunt in uillis deputati. quos Quintus Mucius sic definiebat, ut eorum cibaria
Abbreviated transcription (Latin):
ceõ.⁊itifili emelio p̃cipito sumiton
biq hudeto domum illam. Item aureos
fenus nomine finii exercuisset. ⁊ usuras
noris aliquid heres tare uisslis est sinon
declisset nũmos cure tũpnatusn ẽsqrit᷑
anpenus legata petipossit anuero solũ¬

Expanded text:
iti fili, e medio praecipito sumito tibique habeto domum illam, item aureos it, si id faenus nomine filii exercuissnoris aliquid heres dare iussus est, si non dedisset, nummos dare damnatus est: quaeritur, an penus legata peti possit an uero solu
Abbreviated transcription (Latin):
cocunt. q̃q uillam fuent ¶ Itẽmanores
siadusumrusticum ꝑatisunt ¶Et fõ¬
cariam ⁊ uillicam simõ aliquo offitio
urcura adiuuent. ¶ It lanificas q̃ fa¬
miliam rusticam uestrunt ⁊ q̃ pulm̃ta¬
ria rusticis coquant. S an instrum̃tũ
strum̃ti in legato instr̃o ꝯtineatur q̃ri¬
⁊ lane ⁊ tonsores. ⁊ fuuones. ⁊ focarie. nõa¬
grisunt insirum̃tum s instrum̃tiputo
ĩgitur ⁊̃ focariam ꝯtim̃. S ⁊ lanificas ⁊
ceteros quisuꝑ enumeratisunt ⁊ ita ẜ¬
uiũ rdisse. auctitores eus retulerãt¬
Uxores quoq eoꝵ ⁊ infantes qui supͣ
enumeratisunt. cͥclenclum ẽ ĩ endẽ
uilla agentes uoluisse testatorẽ le¬
gato contineriineq enim duram sẽ i ͭ¬
paratic̃em iniuxisse cͥclendũe. ¶ Sias¬
liqua parte ann infunto pascntur pe Po

Expanded text:
ores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant.Sed an instrumenti instrumentum legato instrumento continetur, qet lanae et tonsores et fullones et focariae non agri sunt instrumentum, sed instrumenti. puto igitur etiam focarium contineri: sed et lanificas et ceteros, qui supra enumerati suneruium respondisse auditores eius referunt.Uxores quoque et infantes eorum, qui supra enumerati sunt, credendum est in eadem uilla agentes uoluisse testatorem legato contineri: neque enim duram separationem iniunxisse credendus est.Si aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtineriputo quia. ⁊ instar culture eẽt.⁊
ita ꝯsumitur. Ut semꝑ reponeretur .s.
causa seminis nichil acibarus differt.¬
Fonsuandi cã fruitus ueluti granaria
qr inhis fructus custediuntur. urceos ca¬
psellas inquib fructus cõponũt H rea
que exportantoꝵ fructuum cã ꝑantur
instruntaẽe ꝯstat eluti uuimta ⁊ uehi
cula ⁊ naues ⁊ cupp̃ẽ. ⁊ cullei alphenus
aũt siquosdam exom̃ib aliis legauit.
ceteros. qui infundo erunt. ñ ꝯtineri in¬
strum̃to ait. qui anichil aĩalis instrũ¬
m̃tieẽ oppinabatur ꝙ nõ est uerum. cõ¬
stat enimeosqui agrigra ibisunt. instru¬
m̃to ꝯtineri. ¶ Queritur ansuns qui
qͣ inagro colosius erat. instrum̃to le¬
gato contineatur ⁊ labeo. ⁊ pegasus re¬
ite negauerunt qr nõ ꝓinstrum̃to infũ¬
to fuerat. ⁊ sisolitus fuerat᷑ familie im¬
ꝑare. ¶ Saltuarium aritem labeo ꝗt
putat eum demũ ꝯtinĩquifructuum ẜ¬
uire utimur. ut om̃s saltuarii ꝯtrne¬

Expanded text:
tineri, puto quia et instar culturae esset et ita consumitur, ut semper reponeretur: sed causa seminis nihil a cibariis differt.Conseruandi fructus causa, ueluti granaria, quia in his fructus custodiuntur, urceos capsellas, in quibus fructus componuntur: sed et ea, quae exportandorum fructuum causa parantur, instrumenti esse constat, ueluti iu cuppae et culei. Alfenus autem, si quosdam ex hominibus aliis legaverit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non contineri instrumento ait, quia nihil animalis instrumenti esse opinabatur: quod non est verum: constat enim eos, qui agri gratia ibi sunt, instrumento contineri. Quaeritur, an servus, qui quasi colonus in agro erat, instrumento legato contineatur. cte negauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat et familiae imperare.Saltuarium autem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum siure utimur, ut omnes saltuarii contine
Abbreviated transcription (Latin):
uSirecdtat᷑ ⁊̃ exmelle ꝯstat aluei
riis cultorumꝑatum foret instrum̃to
cederet. ⁊plurins ñplacet qr consume¬
retur quppe instrumtum ẽ. apparatus
reꝵ dũitius mãsuraꝵ sinequib exer¬
ceri nequiret possessio acceit. eo qt̾ ci¬
baria uictus magis quam colendi cã
parantur. S ego puto ⁊ frum̃tũ ⁊ uinũ
adcibaria ꝑatum instr̃o contineri ⁊¬

Expanded text:
us etiam ex melle constat, aluei riis cultorum paratum foret, instrumento cederet. et plurimis non placet, quia consumeretur: quippe instrumentum est apparatus rerum diutius mansurarum, sine quibus exerceri nequiret possessio: accedit eo, quod cibaria uictus magis quam colendi causa pararentur. sed ego puto et frumentum et uinum ad cibaria paratum instrumento contineri
Abbreviated transcription (Latin):
fectiobliganit.. ¶ Si phures legataruo
muti inpossonẽ desiderauĩt. o̾m̃s uenire
debent inpossessicẽm. rsemini qui ex cã possi¬
ĩ det alia ẽ cã cuinc̾clitores rei ẜuande a mit¬
tãtur inpoisessicem. namꝑis qui possidet. nõ
sibi. s omib potsidet.. ¶ Quipor missus
eił legatarius in possessicem. non p̾fertur
el qui postea mititur int̾legatarios enuim
nullum orclinemobsuamus. S. simł om̃s
equalr tuemur. ¶ postꝗ̃ rei fuandimĩ
creclitores posside cepunt. legatoꝵ s uãdo¬
rum gr̾a missus in possessicẽm c̾clitorib¬

Expanded text:
fecti obligauit.Si plures legatarii mitti in possessionem desiderauerint, omnes uenire debe‹n›t in possessionem: is enim qui ex causmittuntur in possessionem: nam is qui possidet non sibi, sed omnibus possidet.Qui prior missus est legatarius in possessionem, non pr‹ae-› fertur ei qui postea mittitur: inter legatarios enim nullum ordinem obseruamus, sed simul omnes aequaliter tuemur.Postquam rei seruandae creditores possidere coeperunt, legatorum seruandorum gratia missus in possessionem c
Abbreviated transcription (Latin):
dire. ⁊ cetera delebit ⁊ ratioẽm quidem aui¬
de hr̃cem colere agros. ac frictus religcre poᷤ.
se s cutodire legitarium fructus opo̾tebit. u¬
ne ab hĩe fructius co̾ sumant᷑. Quod sibrs
fructus nolit cogere. ꝑmai̾nd̾ erit legataĩo
cogere fiuctus: et ceactos conẜuare. eluin¬
inmosi tales sint fructus. quos pͥmo quoq
tp̃r uenire expecliat. umñdẽ. quoq legatario
rebus biditariis missi inpossesside̾m. hocent of¬
ficium: ut uniu̾sas res hr̃litari.is colligit. et
ibi cuitodiat. ubi domicilium cefunctꝰ yuit.
et si milla domus fit: rabitatioe̾m cõclucat. ł
horreum quoddam in quo rescollecte cuitocli¬
rentur et puto ita legatarium cui toclire
res hr̃ditatias detere. ut neq hr̃cli auferant᷑:
neq acꝑeant. det̾iores ue fiant ¶ Qd̾ sier. õtti¬
tũti&e quismnpossde̾m mutatur. curand̾ ẽ
ne. iiis fiat utenti et fruenti legatario¬
Eatisfieriuolimtati oefinicti. sic accipit᷑.
quo aduoluntatem defim.tiułex fnictil

Expanded text:
a debebit. et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quimo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitatione‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant.Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus
Abbreviated transcription (Latin):
remedium ẜ uaretur. et adũsus oos qui gx
cã fidei cõmissimoram faciunt.. ¶ Sati¬
fictionisu̾bum licet latiꝰpate̾t. tñ. adexsol¬
um̃d̾ legatum refen̾un ꝓ m̃ et siremiss iũt
sansclatio. rescrii tum locum palebit. quia
morasit soluitiõ ¶Sex. ut̾ m̃sium puto cen¬
tinum iꝑs. ñ possessionum conputand̾.
Cessatumnon accipimis sipupillus tutorẽ
non bãt. nec curatorẽ furioñis uł adolesde.
Namfrusttio non debet norecre huimocli
iaciterit alico tp̃r. hoc tp̃s ce meclio deira¬
hndumẽ.. ¶ quer pot̾itꝰ. aninuice̾
irfurarum hũfructus cȩdant que infidi¬
comissis cebent᷑. et cum exemplum secui

Expanded text:
remedium seruaretur et aduersus eos, qui ex qua causa fideicommisso ‹mo›ram faciunt. Satisfactionis uerbum licet latius patet, tamen ad exsoluendum legatum refertur. Proinde et si remissa sit satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutioni. Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum conputandum. Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus uel adulescens: nam frustra‹t›io non debet huiusmodi iacu‹e›rit aliquo tempore, hoc tempus de medio ‹d›etrahendum est.Quaeri poterit, an in uicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum exemplum pi
Abbreviated transcription (Latin):
pules acquisunt. locum habebit. Nam hec
quoq nĩt̾itare sunt uiuo aut̃ imp̃isbe̾.
neq missio. neq satisclatiolocum habet.¬
¶E mhr̃s non sita quo fidei cõmissumrelictum
est Set alterinons s̃ccessor dic̾̃nd̾ est. ut edic¬
tolocumsit: et coseũis sit eitimand̾. Set
et si hĩths at hr̃s qui dolo fecit ccnuie nocere
debebit. dotum accux oetemꝰ. ⁊ culpamla¬
tam set non oem dolum. s quim̃ nece lega¬
tarioꝵ. ⁊ fidei cõmissoꝵ factus est.. ¶ Im¬

Expanded text:
pubes adqu‹i›siit, locum habebit: nam haec quoque hereditaria sunt: uiuo autem impubere neque missio neque satisdatio locum habet.Si heres non sit, a quo fideicommissum relictum est, sed alterius nominis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dol‹us› eius sit aestimandus.Sed et si heredis heres sit, qui dolo fecit, aeque nocere debebit.Dolum accipere debemus et culpam latam, sed non omnem dolum, sed qui in necem legatariorum et fideicommissariorum factus est.Impe
Abbreviated transcription (Latin):
um debet cognoscere.. ¶ Siꝓcurator satis
legatorum desid̾et᷑: si quid̾ mandatum sĩt
ei: nõ babebit necc̾e de ratocaur̃.: set eĩt ei
sanscland̾. siuo cdubitetur an mandatum
sit. uł nonsit de rato cantio erit erigenda¬
si semel fui̾t satisdatum. quesitum est: mn
⁊̃ tursus caũclumsit. si fo̾te dicat᷑ egenos
sidei uissores eẽ clatos. et mag̾ est ut cau̾i¬
debeat ñ. nx enim dunis puis rescripsit. pa¬
cubule liciniane. Ip̃emm facultati sue

Expanded text:
et cognoscere.Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de rato cautio erit exigenda.Si semel fuerit satisdatum, quaesitum est, an etiam rursus cauendum sit, si forte dicatur egenos fideiussores edebeat: hoc enim diuus Pius rescripsit Pacuuiae Licinianae: ipsam enim facilitat‹i› suae
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.x  Sus aqiuo petitur saiss offerat cogͥti¬
oẽm. ⁊ clicat hoclie conitat de fideicõmisso.
hocdic agamꝰ: dicñdum e̾ cessare: satisclati¬
cẽn cum possit. añ de fidei cõmisso. quam
de satndatiõe cõstares Nec non illa cognitio
imploranda erit abhrde : si forte dicatur ꝑ
calupniam satis peti. hx est enim cc̾e oũim

Expanded text:
itur, offerat cognitionem et dicat: 'hodie constet ‹d›e fideicommisso, hodie agamus', dicendum est cessare satisdationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare. Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur per calumniam satis peti: hoc enim com
Abbreviated transcription (Latin):
atur. nont̾n ⁊ satisdatio cebet otferr legata¬
rio. s suificit siũ desid̾auit: ⁊ nõ daue̾tur. si¬
ue nõ ra̾t a quo satis desideret. ¶ Si debi¬
torilsb̾atio sit relicta. noneit exign̾di cau¬
tio. quia iam pt̾ penes se legitum quippe
si conuematur erceptic̃e coumaunti possit.¬

Expanded text:
atur. non tamen et satisdatio debet offerri legataatur. non tamen et satisdatio debet offerri legatario, sed sufficit, siue desiderauit e‹t› non cauetur, siue non habeat, a quo satis desideret. Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quippe, si conueniatur, exceptione doli mali uti possit
Abbreviated transcription (Latin):
pensatis datio uta possit ⁊ hr̃s
co̾clicat ułutio̾em Et quidẽ
ñ sciens hr̃s indeditim cauit. repet̾e nõti
pot̾ quid enim sugnorauit remissam sibi
satisclatioe̾m pot conclic̾e Si ucro re nõ po¬
tuisse reminti creclid̾it. numid coclice̾ pos¬
sit qui uis ignorauit aclhuc tñ benigne q̃
cdieit saidatioe̾m conclicĩ posse quid dem̃
si cõmissa sit stipulatio. fidenissores putamꝰ
exceptioe̾ utiposse. annõ. et magisest᷑ ut̾at᷑
exceptice̾. Quia exea ean int̾cessit satisdatio
exqͣnon debuit. ¶ ñ exigit p̃tor ut ꝑhr̃cẽ
iter. quoninus caueat. s contentus fuit.
ꝑlegatarium. uł ficei cõmurariũ stare. qͦmiꝰ¬
nus eieaeatur. Quare si non fui̾t qui int̾¬
pelletur cautionis no̾e. hoc est aqͦ iegatum ͥ¬
fideine cõmusum relictum est: om̃ioco
pot̾it legatariꝰ. et tideicõmissanꝰ inposseni¬
one ex hoc edicto muti qr uerum est ꝑ eum
cuicamꝰ opõtebat. non fieri quominus caue¬

Expanded text:
epeti satisdatio ista possit, ut heres condicat liberationem? et quidem ‹si› sciens heres indebitum cauit, repetere non potest. quid deinde, si ignorauit remissam sibi satisdationem? potest condicere. si uero hoc non potuisse remitti crediderit, numquid condicere possit qui ius ignorauit? adhuc tamen benigne quis dixerit satisdationem condici posse. quid deinde, si commissa sit stipulatio, fideiussores putamus exceptione uti posse an non? et magis est, ut utantur exceptione, quia ex ea causa intercessit satisdatio, ex qua non debuit.Non exigit praetor, ut per heredem stet, quo minus caueat, sed contentus fuit per legatarium uel fideicommissarium non stare, quo minus ei caueatur. quare si non fuerit, qui intpelletur cautionis nomine, hoc est is a quo legatum fideiue commissum relictum est, omnimodo poterit legatarius et fideicommissarius in possessionem ex hoc edicto mitti, quia uerum est per eum, cui caueri oportebit, non fieri, quo minus caue
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Eicuilegatum solutum eit. cumconstet le¬
gatum noñ deb̾i. diuiis puis ademelium se¬
questrem resc̾psit: nõdele̾ p̃torem satiscla¬
tio̾em aclimitete.: ¶ tunc añ aclitam hr̃¬
ditatem satisclandum est delegatis. cumad¬
huc dubium est. anhr̾clitas ad eatui cẽt̾m
si c̾timisit repudiatam. uł omissam hrcli¬
tatem .ł. abstñtos necessarios hr̃des: frustra
hoc edictum imploratur. cum c̾ti ñt lega¬
tum. uł fideicõmusum non debẽri.¬

Expanded text:
 ei cui legatum solut‹u›m est. Cum conste‹t› legatum non deberi, diuus Pius ad Aemilium Equestrem rescripsit non debere praetorem satisdationem admittere. Tunc ante aditam hereditatem satisdandum de legatis est, cum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum si‹t› repudiatam uel omissam hereditatem uel ‹a›bstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum uel fideicommissum non deber
Abbreviated transcription (Latin):
tisclatice̾m fidei cõmissinc̾e patie defunctẽ
conpelłe possit Redit. socum de eactue ꝓponetẽ.¬
tur. nonco̾pelłndum cau̾i ¶dem q̃sut. testa¬
tricem aput mantumsium. ex quo filium
relinq̃rat res deposunse. non exacta cautione
depoitionis. ancares muliens pãttihitlire¬
stitui deb̾at. anuo qm̃ emolum̃tumtotiꝰ hr¬
ditatis ad filium defuncte reu̾nidebet. aput
mantim renianeret. apd̾ quẽ dos remãsiss¬

Expanded text:
defunctae compellere possit. respondit secundum ea quae proponerentur non compellendum cauere.Idem quaesiit: testatricem apud maritum suum, ex quo filium reliquerat, res deposuisse non exacta cautione depositionis: an ea res patri heredi restitui debeat? an uero quoniam emolumentum totius hereditatis ad filium defunctae reuerti deberet, apud maritum remaneret, apud quem dos remansiss
Abbreviated transcription (Latin):
snegatarius añ decesserit ad heredẽ eiꝰleg¬
atum ñ fitraniit. q ñcessit dies uiuo eo
quamuis certum fui̾t. morituꝵ heredeo.
mus ꝙ exarethusa natumfiũt heresdato
ant frucrus quiexeo fundo ꝑcepti fuerĩt
heres dato airucius snũque alii ñlega¬
uero seiodaro.¬
mmpletipossunt ⁊ uiuo testatore utputa
sincuuuis trasia uenerit. namqñcq uene¬
it nauis ꝯditioni paritum uidẽt. q̃dam
sunt. q̃ñnisi post mortem testatoris. uelu¬
n si .x. doclenit si capitoliũ ascenderitnã
ut pariussequis ꝯdinoni uideatur ⁊̃ sci

Expanded text:
si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies vivo ea, quamvis certum fuerit moriturum heredemmus: "quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato" aut 'fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres dato' aut 'seruum, quem alii non legauero, Seio datoimpleri possunt etiam uiuo testatore, ut puta 'si nauis ex Asia uenerit', nam quandoque uenerit nauis, condicioni paritum uidetur: quaedam, quae non nisi post mortem testatoris 'si decem dederit' 'si Capitolium ascenderit': nam ut paruisse quis condicioni uide
Abbreviated transcription (Latin):
adexemplum istam tem ꝑtinere q mui¬
ti testam̃tis sius pstare libtis iubent. ne¬
cessaria q̃ quia mi mini eris sunt. adnic¬
hilum ꝑclucitur. cũ plures hecedes cepetĩt
⁊ successiones existere. qua tecausa puto
uos rerte facturos. Sicõuocatis fauille
herelib ꝓturatoriue etoꝵ ꝯstitueritis
cui aceteris tari tebeat petuma. excuius
usuris qum̃ta p̃stentirr debebit aũt is qui
accipiet cauere eĩs quitabunt retonturũ¬

Expanded text:
ad exemplum istam rem pertinere, quia mulad exemplum istam rem pertinere, quia multi testamentis suis praestari libertis iubent necessaria, quae quia minimi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredes coeperunt per successiones existere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae heredibus procuratoribusue eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt reddituru
Abbreviated transcription (Latin):
Fundo legato instrum̃tũ ei. ñ alr
legatõ ceclit. nisisp̃alit ido exp̃ssumsit sñã
domo legata neq instr̃o eiuus neqi suꝑe¬
uex alit legato cectit. quam sup̃m nomi¬
niatim exp̃ssum atestatore fuerit. Expli¬
⁊ cibaruis legatis.¬
⁊ aquam legato meẽ simẽa regi¬
one fuerint legata ubi u̾nũtaĩ
aqua Solet.
aspi a iquis ub̾tis aum̃ta reliq̃tit⁊ sũe
gatitũetint. s in ⁊ rogati legatari manu¬
dantere at fideiꝯ missum admittũt. ut di
uiquoq seuerus. ⁊ añt. rescripserunti E
ucet ad fiscum bc̃fuerint teuoluta exqb̃
alim̃ta tebeantur p̃stantasunt. sicutiat
quemilso: successorem trãssissent.
ip̃.. Solent uidices extã alim̃toꝵ lib¬
tos dunterẽ quotiens plures sut here des
ne asingulis herectib munutatĩ alim̃ta
gere ꝑquem alim̃ta p̃stentur aut exuo¬
luntate defuncti. aut arbitrio suo utre¬
seripta subiecta ostendunt. exemplum̃
libellitati mͥ alibtis filii missinob. Sciẽs

Expanded text:
Fundo legato instrumentum eius non aliter legato cedit, nisi specialiter id expressum sit: nam et domo legata neque instrumentum eius neque supellex aliter legato cedit, quam si ‹i›d ipsum nominatim expressum a testatore fuerit. LIUEL CIBARIIS LEGATISetiam aquam legato inesse, si in ea regione fuerint legata, ubi uenumdari aqua solet.Si quis libertis alimenta reliquerit, et si legati fuerint servi et rogati legatarii manumittere, ad fideicommissum admittuntur, ut et divi quoque Severus et Antoninus rescripserunt. Et licet ad fiscum bona fuerint devoluta, ex quibus alimenta debeantur, praestanda sunt, sicuti si ad quemlibet successorem transissis. Solent iudices ex causa alimentorum libertos diuidere, quotiens plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta gere, per quem alimenta praestentur, aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: 'exemplum libelli dati mihi a libertis Silii misi uobis, sciens
Abbreviated transcription (Latin):
gentum nõteberi nisi hec quo testato¬
rem sensisse legatarns doceat.
untanti ꝑ imꝑitiam enumerẽtur iega
inhis spẽbo intelligitur ¶dẽ obsuabitur
instrutto p̃chiolegato. siquetam spẽs nu¬
merumctum acceperint. ¶ Suppellec¬
as. ⁊ argento inclusas placets namrar
gentos lectos: Item argentea candela¬
ura suppellectiui ceclere pofterior etas rece¬
piticum ⁊ ulixem exauro. ⁊ &xargento.⁊
lectum uiuentis arboris trũcis eclificatũ
rornasse quẽ peuelope recognoscendi ui¬
rumsignum accepit uri uoluit homerus
¶Suppeliectili sua om̃i legata. acceptum ar¬
gentum pignori nõ ꝯtinebitur ꝙ suppelle¬
ctllem suam legauit utiq sino mnusu c̃¬
dntoris. id argentũ uolũtate tebitoris fuit
reiuinculum.
ab umestem cẽm. ⁊ res pluriũ gene
snppessectilis expenso ferre solitus eratis
uxori suppellettuem legauãt. recte negu¬
tunt uestem legato cessuram labeo offili¬
⁊ crsselluus qr ñposset uideri uestis appel

Expanded text:
gentum non deberi, nisi hoc quoque testatorem sensisse legatarius doceat.undanti per imperitiam enumerentur, genein his speciebus intellegitur. idem seruabitur instructo praedio legato, si quaedam species numerum certum acceperint. Supellecas uel argento inclusas placet: nam et argenteos lectos, item argentea candelabra supellectili cedere posterior aetas recepit: cum et Ulixem ex auro et argento lectum uiuentis arboris truncis aedificatum ornasse, quem Penelopa recognoscendi uiri signum accepit, ut uoluit Homerus. Supellectili sua omni legata acceptum argentum pignori non continebitur, quia supellectilem suam legauit, utique si non in usu creditoris id argentum uoluntate debitoris fuit,rei uinculum.stem omnem et res plurium generum supellectilis expenso ferre solitus erat, is uxori supellectilem legauerat. recte negabant uestem legato cessuram Labeo Ofilius Cascellius, quia non posset uideri uestis appell
Abbreviated transcription (Latin):
abeo. Quemadmodum urbanus ẜnus
⁊ rusticus distinguitur. ñloco s genẽusus
itaurban apenus. ⁊ suppellex adusũ urta¬
num ñ adlecũ urtunum. au̾tꝑegͥnum tͥri¬
genta ẽ smuitumq int̾est penus. ⁊ suppellcx¬

Expanded text:
. Quemadmodum urbanus seruus et rusticus distinguitur non loco, sed genere usus, ita urbana penus et supellex ad usum urbanum, non ad locum urbanum aut peregrinum dirigenda est, multumque int
Abbreviated transcription (Latin):
lures testam̃to manumiserat
uoluerat. ⁊ ꝯũcta scriptura itacauerat.
Sabine. ⁊ cyꝓienieduriuolo cũadstatu¬
iametatem ꝑuenerint singulis. x⁊ ħ
amplius alim̃toꝵ nomine mnãnos fin¬
gulos. quo atauũ. singulis. xQuesitĩ¬

Expanded text:
lures testamento manumiserat,uoluerat. et coniuncta scriptura ita cauerat: 'Sabinae et Cyprogeniae dari uolo, cum ad statutam aetatem peruenerint, singulis decem et hoc amplius alimentorum nomine in annos singulos quoad uiuent singulis de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑm̃nõ ceb̾atur. atq silegatum e̾e̾t. eo enim
cau̾legatarii. fr̾iore hĩclis uice fungieum
cuifidei comissum pelictum est. ¶ sitotã
ħiditatẽ rogatus restitueres tusponte adie¬
ris. ⁊ siñ ceductiõe q̃rte partis restitueru dif¬
ficile quid crecłis. ꝑ igrantiam mag̾ nõ ex¬
plendificeicomissi ca hoc fecisse. IS si pbauĩs
ꝑerrore te qͥtã nõ retinuisse recuꝑae eam po

Expanded text:
non debeatur atque si legatum esset: eo enim casu legatarii, superior‹e› heredis uice fungi eum, cui fideicommissum relictum est.Si totam hereditatem rogatus restituere tu sponte adieris et, sine deductione quartae partis restitueris, difficile quidem crederis per ignorantiam magis, non explendi fideicommissi causa hoc fecisse: sed si probaueris per errorem te quartam non retinuisse, reciperare eam po
Abbreviated transcription (Latin):
muld. lib̾m tibi fuaͣt nolu̾ti a dire ht̾clita¬
quam remota postulanoe̾ ac me creditoe̾s
cõpelłete ut acdires nõ potuer fł ⁊ si hũ filiꝰ
tons restituit michi. uix frauattorio int̾¬
dicto locusent. qr boñ patris euis mciiiꝰ
nic̾ ꝓpͥum c̾clitores eius ex ea br̾clitate fer̃e¬

Expanded text:
misso liberum tibi fuerat nolenti adire hereditaquam remota postulatione mea creditore‹s› compellere te ut adires non potuerint.Sed et filius aetoris restituerit mihi, uix fraudatorio interdicto locus erit, quia bonis patris eius uenditis ni
Abbreviated transcription (Latin):
trebelliano.s .c. locus futur̾ sĩt. neq pupiliꝰ
ip̃e cesidare poisit. cufari nõ possit quocd
aliqͣtemis cca mutos expecliri potet. Nam
si auditus capaces sunt. uł int̾rogatinu:¬
tu possunt significare se uelle ꝑiculo
suo hr̃clitatem acdire. qũo absũtes ꝑnũc¬
tium.¶Set ⁊ infanti nõ clubito om̃imodo
subueniend̾ eẽ. icł̾q exsimilitudine ui¬
riscuuł. ułhonaorarii constituend̾ est.
Siũ emm hĩs institutus eẽt nõ dubie ꝓ
hĩce tutore. auctore gerere posse uidetur
poss. icõq. hĩs ⁊ compelli ꝑ tutorem poteit
adire. et restitue̾ hr̃ditatem: quoexẽplo.
et mutus quinch̾ intelligere pot̾. ꝑtura¬
torem adiuuatur. ¶ Sisingule res ab
hĩre tradite sunt. uuissumeo ei cui easuẽ¬
diderim nonclubitamus mͥ intlligi fac¬
tamrestitutiõem Idem erit et sĩ nissu m¬
eo tradant᷑. cui ego ex fideicõmisso aliaue
qiua cã eas pr̾are debuerim. uł increclitũ¬

Expanded text:
nsulto locus sit futurus neque pupillus ipse id ‹desi›derare possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt uel interrogati nutu possint signif‹ica›re uelle se periculo suo hereditatem adire, quomodo absentes per nuntium. sed et infanti non dubito omnimodo subueniendum idque ex similitudine iuris ciuilis uel honorarii constituendum est: siue enim heres institutus esset, non dubie pro herede tutor‹e› auctore gerere posse uidetur, posset. ideoque et heres compelli per tutorem potest adire et restituere hereditatem. quo exemplo et mutus, qui nihil intellegere potest, per curatorem adiuuatur. Si singulae res ab herede traditae sunt iussu meo ei cui eas uendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si iussu meo tradantur, cui ego ex fideicommisso aliaue qua causa eas praestar‹e› debuerim uel in creditu
Abbreviated transcription (Latin):
cend̾ est. ut hr̃i qui suspectam clicat nõ
sit cõpellu̾dꝰ acdire. Simc̾tum sit air mã¬
dauit. quãnis ei caueatur ꝑꝑ sragilitatẽ
cautionis. Quod sisponte aclient hr̃cli¬
tatem nõ magna captio ẽ. s actioẽs sin̾
mandauit. tnsbunt eo tp̃r quoratũ bui̾t.¬
Si dãpmini insno hu̾hitano datum sit. li¬

Expanded text:
 non sit compellendus adire, si incertum sit, an mandauerit, quamuis ei caueatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandauit, transibunt eo tempore, quo ratum habuerit.Si damnum in seruo hereditario datum sit, li
Abbreviated transcription (Latin):
o. extiterit. id faciẽt ꝙ supdixuus si
pure ⁊ subconclitione idem instituat᷑.
heres estõ sisecundus heres nõ erit. deinde

Expanded text:
io exstiterit, id faciet quod supra diximus, si pure et sub condicione idem instituatur.heres esto, si Secundus heres non erit', deinde:
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.i. Proppt̃ magr̃atum que ĩmunici¬
pio quis gͣerat. amministraturus. tutele
merebut excusationem ur̃e ꝑr.¬
ap̃.ł. Nequaquam crelenclum estei
pͥuilegium excusationis ablitum: cuifider¬
ꝯmissaria lib̾tas soluta ẽ nam intotofẽ¬
re iure manumissor ei moĩ. nichil unͣs ut
parronrifus adũsus lib̾ti ꝑscãm ꝯseꝗtũ.¬

Expanded text:
.Propter magistratum, quem in municipio quis erat administraturus, tutelaemerebat, excusationem haber.Nequaquam credendum est ei priuilegium excusationis ablatum, cui fideicommissaria libertas soluta est: nam in toto fere iure manumissor eiusmodi nihil iuris ut patronus aduersus liberti personam consequ
Abbreviated transcription (Latin):
bpianus. Naminec emancipatus here¬
ditate omissa legatum ab herede pet̾e
ꝓhibetur. p̃tor n ꝑmittendo hisqui in
potestate fucrint abstiere seheredita¬
te pat̃na maniffestumfacit᷑. iꝰse ĩꝑscã
eorum tribuere. ꝙ futurum eẽt silibeꝵ
arbitrium a teunte hereclitatis. hbui

Expanded text:
um. Nam nec emancipatus hereditate omissa legatum ab herede petere prohibetur. praetor enim permittendo his, qui in potestate fuerint, abstinere se hereditate paterna manifestum facit ius se in persona eorum tribuere, quod futurum esset, si liberum arbitrium adeundae hereditatis habui
Abbreviated transcription (Latin):
qd sul coitdicione ił alicua relictiu
est loc ⁊̃ nandum estssi decem con¬
dicione alitui fiit itluta ea qi con¬
dicio post detemu ni forte extitit. no
mantentur decemi huic lẽgatt s au
cuti legata non delentiu uisi ꝑ de due¬
to ere alieno aliquiꝰ m suꝑsit nec mor¬
tis caula douaciones debebuntur. s
urfirmabuntur ꝑes alienum qua¬

Expanded text:
diem alicui relictum est, hoc obseruandum est: si decem sub condicione alicui fuerint relicta eaque condicio post decennium forte exstiterit, non uidentur decem huic legata, cuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum. qua
Abbreviated transcription (Latin):
ad ierit esse autem prepost̾uu añnosĩ
lecupletes dici quam ad quisieum:
¶Ciuus debitor soluendo non est
tantum habet in lonis quantum ex¬
igere potest non nullasii tau̾tum p¬
cũ uarictatesr loca tp̃a qłie afferut
ncc euim tanti de rome ⁊ iuys pama
olcum estunabitur uec contius
sterilitatibus tanti dẽ quanti scdis
fructibus dum hii quoq noc exio¬
mentis temporum nec ex ea que rnt
actiterat caritate p̾cia ꝯstituantur

Expanded text:
adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus. Cuius debitor soluendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest. Nonnullam tamen pretio uarietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ex momentis temporum nec ex ea quae raro accidat caritate pretia constituantur
Abbreviated transcription (Latin):
lt uinius quidm minus ꝑlegem sil¬
diam captre potest tanto amplius
ei dart dampnans estossententie
testatoris standum esse. i
legatum quia condicionis implend
caursa daturinam couitit ettiami i¬
falcidim eumũ pati posse. S si qui ͣ

Expanded text:
nto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto', sententiae testatoris standum est. 65 legatum, quia condicionis implendae causa datur: nam constat etiam Falcidiam eum pati posse.
Abbreviated transcription (Latin):
arit is ginũ. aut melinũ suo noĩe qͣcoctũ
purpurane desigͣtur. ¶ cumiir italegas¬
si q̃uxoris causa ꝑatafunt. eido. lego ego a¬
p̃ p̃toremfidei ꝯmissarium petebum ⁊̃ res
estimatas quatum p̃tiũdotem erat. nͨopti¬
nuit q̃ĩ testator ñsenfiss: dehis reb atquĩ
siinusum eĩdate sũt. nichil int̃est. abip̃o
tas indotem declerat. acdemde dotem mari¬
tus eilegauãt. his u̾bis. q̃eias eius cã cõꝑa¬
ta emptaq cẽnt. dixit emptoꝵ ꝑatorum¬
q appellatione ñ contineri eciq̃ indotem
tata eeñt nisi maritus eas res paquã ip̃ĩ¬
fatte eeñt. inuxoris usum ꝯinisset. ¶ reb
ũbis. queibi mobilia mea erurt. de lego
nũmos ibrrepoĩtos. ut murui darentur nõ
cẽ legatos ꝓculus ait ateosquos p̃sicdi cã
xꝑpõitos hãt ut quib.dam bellis cuulib fqci¬
tassent. enam eos legatos contineris⁊ audi¬
se serusticos senes itaclicentes petumam
simeclificata metlio tp̃r fuerit ac rursus

Expanded text:
aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpuraue designatur?Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata sunt, ei do lego', ego apud praetorem fideicommissarium petebam etiam res aestimatas, quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi testator non sensisset de his rebus. atquin si in usum eius datae sint, nihil interest, ab ipsa tas in dotem dederat ac deinde maritus ei legaverat his verbis: "quae eius causa comparata emptaque essent". dixit emptorum paratorumque appellatione non contineri ea, quae in dotem data essent, nisi factae essent, in uxoris usum conuertisset.Rebus uerbis: 'quae ibi mobilia mea erunt, do lego' nummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut quidam bellis ciuilibus factitassent, eos legato contineri. et audisse se rusticos senes ita dicentes pecuniamsi inaedificata medio tempore fuerit ac rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ros. sicomꝑassent. dubium ñest ꝗndebe¬
at dici aditalicum patrimoniũ eoł ꝑti¬
hisque ibisunt agasonem. eñim missum
ĩuillam a patre famil. ñꝑtinereͤ ad fun¬
tum legatum. mutius ait qr ñ id circo
illo erat missus. ut ibi eẽt ꝑrom̃ siẜuus
fuerit missus inuillam interim illic fu¬
turus qr dñm offenclerat. qiͣ ad tp̃s rele¬
egatus. R sum est. ⁊ eum aduille legatũ
nõ ꝑtinere. Qr̃ nec ẜuiquidem qui oꝑa¬
ri magro consueuerunt. ꝗ ĩ auios agros

Expanded text:
ros, si comparassent: dubium non est, quin deberos, si comparassent: dubium non est, quin debeat dici ad Italicum patrimonium eos pertihis quae ibi sunt: agasonem enim missum in uillam a patre familias non pertinere ad fundi legatum Mucius ait, quia non idcirco illo erat missus, ut ibi esset. proinde si seruus fuerit missus in uillam interim illic futurus, quia dominum offenderat, quasi ad tempus relegatus, responsum est eum ad uillae legatum non pertinere. quare ne serui quidem, qui operari in agro consuerunt, qui in alios agros
Abbreviated transcription (Latin):
tur singulis res q̃ aroscrip̃tesuat. erunt tñ.
herecdes. exequis partib quimilia parsa¬
scripta est: que̾res facit. ut siforte ĩ aliis
factultatib plussit mitalicis forte. qũa
tioẽm eamtem fieri quam supͣ ostendi¬
mus ꝓinde et si aluis fuerint. legata re¬
licta contributio admittenda erit. ¶Re¬
rum autem ꝓtalicarum. ł ꝓuincialiũ
significatione q̃res sint accipiende uidẽ
dum est ⁊ facĩt quidem totum uolũtas
tefimcti. Namquid senserit spectandũ
est. Uerum̃tam̃ ħ intelligenctũm erit. re¬
ꝵ italicaꝵ significatione eas ꝯtimͣ q̃s
ꝑpepetuo quis ibi habrãt atq ita dispo¬
suit. utppetuo haberet. ceterum qͥnsine¬
tp̃r aliquid trãstulit. in aliũ locum nõ
ut ibi haberet. S denuo ad pͥstinũ ren
ocaret. neq augebit. quo trãstulit. neq¬
diminuz unrãstulit Uputa deitanco
patrimonio quostam fuos miserat in
ꝓuintiam forte galliam ad exigendum
debitum ł admerces comꝑandas recũsu¬

Expanded text:
is res quae adscriptae sint, erunt tamen heredes ex aequis partibus, quia nulla pars adscripta est. quae res facit, ut, si forte in aliis facultatibus plus sit in Italicis forte quam itionem eandem fieri quam supra ostendimus: proinde et si aliis fuerint legata relicta, contributio admittenda erit. Rerum autem Italicarum vel provincialium significatione quae res accipiendae sint, videndum est. et facit quidem totum voluntas defuncti: nam quid senserit, spectandum est. verumtamen hoc intellegendum erit rerum Italicarum significatione eas contineri, quas perpetuo quis ibi habuerit atque ita disposuit, ut perpetuo haberet: ceteroquin si tempore in quo transtulit in alium locum, non ut ibi haberet, sed ut denuo ad pristinum locum revocaret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam servos miserat in provinciam, forte Galliam, ad exigendum debitum vel ad merces comparandas, recursu
Abbreviated transcription (Latin):
ũł. Cum intestamto itascribitur sifilĩ
m̃s meuiuo morietur. nepos exeo p̾mortẽ
meam natus hr̃s esto. duõ graclus hr̃ctũ
sunt. nullo enĩ casu ut̃q adhereditatem
ad mittitur. ex quo apparet. sinepoti titiũ
substitũtus fuit ⁊ filius patri heres extitiͣt.
nonposse titium una curnfilio heredem
stituitur. ¶ ħ ũbapublius marcus ga¬
ius inuicem substituti hrs insũpto sicĩ¬
t̃p̃tanclasunt: ut breuiter incderetur testa¬
tor ires instituisse heredes. ⁊ inuicem eos
le ⁊ ille mattuti heredes. ⁊ substi̾tisup̃to
¶Quitres filios hadeat ⁊ itascripserit filii
mei hececles sumpto. publius alius meuꝰ
exheres esto Uideri põt pͥmaparte. dũtaxã¬
duos filios heredes instituisse.
Auifilio inpuberi exhr̃dato. pan¬
plilum legat. cumdempost mortem fili¬
i exparte herelem instituere eodẽ modo
põt. quoisquisuum sempnio legatum eũ¬
dem post mortem sempini exparte hr̃clem
instituit. ¶ Sunis testam̃to heres pure

Expanded text:
um.Cum in testamento ita scribitur: 'si filius meus me uiuo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto', duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio heredem stituitur.Haec uerba: 'Publius Marcus Gaius inuicem substituti heredes mihi sunto' sic interpretanda sunt, ut breuiter uideretur testator tres instituisse heredes et invicem eos le et ille instituti heredes et substituti sunto". Qui tres filios habebat et ita scripmei heredes sunto: Publius filius meus exheres esto', uideri potest prima parte duos dumtaxat filios heredes instituisse.ui filio impuberi exheredato Pamphilum legat, eundem post mortem filii ex parte heredem instituere eodem modo potest, quo is, qui servum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit. Servus testamento heres pure
Abbreviated transcription (Latin):
bris .x. dedisset. Si codicilł pure lib̾tatem
acceperit. intra kł. quitem neq lib neq be¬
res erit. nisi .x. declerit. Simira kl. ñdedu:¬
conclitione. heredempure scripsisset. eum¬
q undicdisset. pencdente conditice iussu
emptoris ẜuus adire hẽdtatem põti qr ꝯsti
tit institutio. ⁊ estquiius um̃ꝑndi hubeat
qd sipost defectam ꝯditionem alienatus fu¬
isset. nõpãt iussu emptoris hereditatem
adire. qr eotp̃r a deum ꝑueniss quoiam
extincta institutio inutilis fuerat igiturn
cumfuiis subconlitione. lib̾ ẽẽ. usbetur.⁊
legatumpure acceperit. sipendente ꝯditi¬
one manumissus. ł alienatus fui̾t. lega¬
tum habebit. aurclño acquiret quãuis
mortis ⁊p̃r ꝯdinio lib̾tatis exinita fuerit.
Siuero post defectum conchitioĩs alienat᷑
aut manumissus fui̾t legatum. adirri¬
ditionem. abemptore: ꝓarte heredem scͥꝑ¬
tum acdire iubr. restituere cohetedi scrip¬
to neccesse ht̃. qr huctum facẽ eius sui iu¬

Expanded text:
bres decem dedisset, si codicillis pure libertatem acceperit, intra kalendas quidem neque liber neque heres erit, nisi decem dederit: si intra kalenderum sub condicione, heredem pure scripsisset eumque uendidisset pendente condicione, iussu emptoris seruus adire hereditatem potest, quia tit institutio et est qui ius imperandi habet. Quod si post defectam condicionem alienatus fuisset, non potest iussu emptoris hereditatem adire, quia eo tempore ad eum pervenisset, quo iam extincta institutio inutilis fuerat. Igitur cum servus sub condicione liber esse iubetur et legatum pure accepone manumissus uel alienatus fuerat, legatum habebit aut domino adquiret, quamuis mortis tempore condicio libertatis extincta fuerit: si uero post defectum condicionis manumissus aut alienatus fuerit, legatum ad irriraditionem ab emptore pro parte heredem scriptum adire iubet, restituere coheredi serui necesse habet, quia lucrum facere eius serui iu
Abbreviated transcription (Latin):
Doc articulo quisq om̃s sigm¬
ficantur. ⁊ ideo labeo seribit. sutasiriptũ
sit. ntus ⁊ seius quantaquisq eoꝵ expã¬
te heredem me habuerit scriptum. heres
mesto. nisiom̃s. hañt. scriptum heretlem
testatorem. neuirum heretlem ẽẽ posse qm̃
adõium factum sermo refertur. inq̃sio pu¬
to testatoris m̃tem respitiendam s hũͤ¬
manius est. eumquidem qui testatorem
suum hereclem scriꝑserit. intantãꝑtem

Expanded text:
Hoc articulo "quisque" omnes significantur: et ideo Labeo scribit, si ita scriptum sit: "Titius et Seius quanta quisque eorum ex parte heredem me habuerit scriptum, heres mihi esto", nisi omnes habeant scriptum heredem testatorem, neutrum heredem esse posse, quoniam ad omnium factum sermo refertur: in quo puto testatoris mentem respiciendam. sed humanius est eum quidem, qui testatorem suum heredem scripserit, in ta
Abbreviated transcription (Latin):
hrdis dando pucniet. adlib̾tatẽ ꝙ nõ si¬
milit ĩ legatanͣ pͣ custodiri publiciꝰ icͥb.
sa tacite intelligitur potuiss nec cẽnt os¬
futuris ꝙ euemt si alicui ita logitur ticio
x. dolego simeuiꝰ capitolium ascẽdit nã
ꝙ  uis marbito menu sit in capito¬

Expanded text:
heredi dando perueniet ad libertatem: quod non similiter in legatarii persona custodiri Publicius scribsa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si Maeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbitrio Maeuii sit, an Capito
Abbreviated transcription (Latin):
uo libtatem ita dedit ille sim̃s ei̾t lib
esto. legitum ul hrditate m siũ ꝯdicoe
ci dedit de inde eum alienam̃t delrb̃r do¬
inino eius legitum.uł hrditis ⁊ iussu
cius. adiri pot̾uit. nam id cxpͥssit si uĩs
eit in libtate dandi quo futurum eat u
ee p̾ssit testator iꝙ⁊ si nõ fetiss mec̃t mñ¬

Expanded text:
uo libertatem ita dedit: 'ille, si meus erit, liber esto': legatum uel hereditatem sine condicione ei dedit: deinde eum alienauit. debebitur domino eius legatum uel hereditas et iussu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in libertate danda, quo futurum erat ut expresserit testator, quod et si non fecisset, in
Abbreviated transcription (Latin):
dem ¶aritus uxorisue codicillis ꝑfidei¬
ꝯmissum dedit p̃dia. It lantesquas ele¬
gerit. quartuor q̃situm ẽ. anexhis lancib
q̃mortis ip̃r sint eligere possit ¶redi posse.
derritico uino ⁊ oleo legato.
quot pat familias uini nũo habuit.
legatarium ꝑtinebit ¶Si .c. amphore
quas tibi uelles legate sint. extesto agen¬
do consequi potes. utclegustare tibi liceat.
aut qñti intfuerit licere tibi. degustare
ad exibendum agere potes.

Expanded text:
m.Maritus uxori suae codicillis per fideicommissum dedit praedia, item lances quas elegerit quattuor: quaesitum est, an ex his lancibus, quae mortis tempore sint, eligere possit. respondit posse. DE TRITICO UINO UEL OLEO LEGATO 1quod pater familias uini numero habuitlegatarium pertinebit.Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi degustare, ad exhibendum agere potes.
Abbreviated transcription (Latin):
iabeo. Qutam hereclem dãpnauerat da¬
ri uxorisue uinum ⁊ oleum frum̃tũ acem̃
Mella salsam̃ta trebatius aiebat. ex singu¬
lis reb nom amplius deberi quãquãtũ
heres mulieri duri uoluisset. qm̃ ñ aditc¬
tum cẽt. quãtum exquaq re taren nͥ offili
casellius iubo. cẽquantum pat̃ . f. reliquis¬
set ligarum putant. labeo idꝓbat ioque
lius. nichil legatum ẽẽlꝗd̾: labeo ꝓbat qm̃¬
tũc eĩmõi triticũ inreꝵ nataͣ ñeẽt qo̾ u̾eꝵ¬

Expanded text:
is.Quidam heredem damnauerat dare uxori suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta.Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare uoluisset, quoniam non adiectum esset, quantum ex quaque re daretur.Ofilius Cascellius Tubero omne, quantum pater familias reliquisset, legatum putant: Labeo id probat idqlius nihil legatum esse, quod et Labeo probat, quoniam eiusmodi triticum in rerum natura non
Abbreviated transcription (Latin):
łp .ł. Si ce pitronis alicui sanffactum
nõ erit itiut alu ampliꝰ sua po̾tioe̾ exbo¬
nis lib̾ti relmquat᷑ eicui satifc̃m ñ erit ita
acc̾o dabitur. ut eius potio suppleatur ex
relictinnest eade ratio. et mpłib pationis
lib̾taꝵ suabitur. ¶Iułait. cumqui ab
auosuo exbi̾datus est. abomi lib̾toꝵ enis
ss̃moueri. apatris u̾o sinslibtoꝵ bonisno
excludi. Qd̾ si apatre sit erhrdatus. ab auo
nõ sit. nõ solum alib̾toꝵ pitnoꝵ boĩs nm̾n

Expanded text:
.Si ex patronis alicui satisfactum non erit ita, ut alii amplius sua portione ex bonis liberti relinquatur: ei, cui satisfactum non erit, ita actio dabitur, ut eius portio suppleatur ex relictum est. eadem ratio et in pluribus patronis seruabitur.Iulianus ait eum, qui ab auo suo exheredatus est, a bonis libertorum, eius summoueri, a patris uero sui libertorum bonis non excludi: quod si a patre sit exheredatus, ab auo non sit, non solum a libertorum paternorum bon
Abbreviated transcription (Latin):
era P cutor  possessor dãpnanit.
heredemstum. ne.c. iurale iudicium
ererceat. de effectu legatiq̃ritur ⁊ded ẽ
ita demum utile legatum eẽ simalã cõ
adu̾scitius testaporis nbu̾it. utlitigante
giuo seit. qmicquit mͥsubpignore hõtoꝵ
snorum debuit abhidib. meis turiuolo

Expanded text:
possessor damnauit heredem suum, ne centumuirale iudicium exerceat: de effectu legati quaeritur. et dictum ita demum utile uideri legatum esse, si malam causam aduersarius testatoris habuit, ut litigante 'Gaio Seio, quidquid mihi sub pignore hortorum suorum debuit, ab heredibus meis dari uolo
Abbreviated transcription (Latin):
tutorẽ remaneret. legata uiderentur.
me merito hoc amplius lego ꝯcediq
uolo neq abeo peti. neq abheredibus
euis quicꝗd mͥ aut cyrographis. autra¬
tionib debitor. ẽ. ł quiti ame mutuũ
accepit. ł fidẽm eam ꝓeo obligaui õro

Expanded text:
tutorem remaneret, legata uideretur.Itme merito hoc amplius lego concedique uolo neque ab eo peti neque ab heredibus eius, quidquid mihi aut chirographis aut rationibus debitor est uel quidquid a me mutuum accep
Abbreviated transcription (Latin):
& eo mscio numerata eẽt. iofecisletan
ꝯsulto qd̾ quantitatẽ ꝙdam dubitatã
ñ ius liberatiõis daĩ uoluisst. ¶ Iicetã
lib̾to italegauit.⁊ siquid meinõ gessit
rationes abeo exigi uetõq̃ritur. ancar¬
tas inquib rationes ꝯscripte sunt⁊ tẽ
reliqua so accepta ⁊ expensa herectibus
recddere debeat. Rdi eadequib q̃rerenir
posse heredem uñticare fo aũt ꝙ con¬

Expanded text:
 eo inscio numerata esset, id fecisset, an consulto, quod quantitatem quondam debitam, non ius liberationis dare uoluisset.Inter cetera liberto ita legauit: 'et si quid me uiuo gessit, rationes ab eo exigi ueto'. quaeritur, an chartas, in quibus rationes conscriptae sunt, item reliquas secundum accepta et expensa heredibus reddere debeat. respondit ea de quibus quaereretur posse heredem uindicare, id aut
Abbreviated transcription (Latin):
petuniam adiĩdei potestatem hãt.
fideiq mee cõmissum. ut autstichum
ait pmphilum suu meũ redderẽ ⁊ in
sticho aliquid exlegato. ꝓpt̃ legẽ falci¬
diam ꝑdissem. necesse habeo. autpan¬
filum Fim̃ meum totumtitio dre. aut
eam ꝑtẽm stichi. quam legatoꝵ nomine
accepero.
legatur hoc enĩ iure post liminiisit. ut
quem ad modum heredem instituẽ p̾suo
suum qui in hostium potestate ẽ ita leg¬
dico ad dominum ꝑtinere quod possit ẜ¬
lius munumissus eumdẽ sticbũ optare
gauerit. iituisq mict subeadẽ ꝯditione

Expanded text:
pecuniam adimendi potestatem habeatpecuniam adimendi potestatem habeatfideique meae commissum, ut aut Stichum aut Pamphilum meum servum redderem, et in Sticho aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidissem, necesse habebo aut Pamphilum servum meum totum Titio dare aut eam partem Stichi, quam legatorum nomine accepero. legatur: hoc enim iure postliminii fit, ut, quemadmseruum qui in hostium potestate est, ita legdico ad dominum pertinere, quod possit seruus manumissus eundem Stichum optare.gauerit Titiusque mihi sub eadem condicione