comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facito : donec post modicũ tempus rediens adte. quid
facem debeas &i quã diu pęnitentiae insistere tibi plenlus
ostendam: Quibus dictis & descripta illi mensura
puenitendiiabut sacerdos : & in gruente causa subita
adeũ uxta suũ condictũ redit: At ipse memor prȩ¬
ceguleius simul & promisisui. Totũ selacrimis penitentiȩ
uigilus scũs & continentiae mancipauit : Ita ut quinta
sebũ sabbatie dominica sicut p̃dixi reficerd. caceris¬

Expanded text:
Hoc facito, donec post modicum tempus rediens ad te, quid facere debeas, et quamdiu poenitentiae insistere tibi plenius ostendam. » Quibus dictis, et descripta illi mensura poenitendi, abiit sacerdos, et ingruente causa subita, ad eum juxta suum condictum rediit. At ipse memor praecepti ejus simul et promissi sui, totum se lacrymis poenitentiae, vigiliis sanctis, et continentiae mancipavit; ita ut quinta solum Sabbati et Dominica, sicut praedixi, reficere
Abbreviated transcription (Latin):
sopori: adstitit ei quidam ꝑ sõniũ eũq salutans
a suo appellans nomine: çȩdmon inquid canta mihi
aliquid: atille respondens. nescio in quiđ cantare :
Nam& ideo de conuiuio egressus huc secessi: quia
cantare ñ poterã ⁊ Rursũ ille quicũ eo loq batur:
at tam̃ ait mihi cantare habes: quid inquid̃ debeo
cantare: & ille: canta inquit principiũ creaturarã
quo accepto responso: statim ipse coepit cantare
in laudẽ dĩ conditoris. uersus. quos nũ quã audiera
quorũ iste ẽ sensus: nunc laudare debemus aucto¬
rẽ regni caelestis potentiã creatoris. & consiliũ
illius. facta patris gloriae. quomodo ille cũsit atena
dscomniũ miraculorũ auctor extitit. qui primo filii
hominũ caelũ pro culmine tecti dehinc t̃rã custos
humani generis omp̃s creauit: hicẽ sensus ñ autẽ ordo
ipse uerborũ: dormiens ille canebat: neq enĩ pos sunt

Expanded text:
sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens, « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, « Attamen, ait, mihi cantare habes. » « Quid, inquit, debeo cantare? » At ille, « Canta, inquit, principium creaturarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo ipse verborum quae dormiens ille canebat; neque enim possunt
Abbreviated transcription (Latin):
fati aptafacere solebat ita quicquid ex diuimnis ltte¬
ris ꝑlnt̃ pr&es discer& hocipse postpusillũ uerbis
pocuicis maxima suauitate & composiaone conposi¬
ts insua idest anglorũ lingua proferr&: cuius car¬
minibus multorũ sepe animi ad contemitũ scti & ap
post illu. ingente anglorũ religiosa poemata facere
canendi artẽ didicit : sed diuinitus adiutus gratis
canendi donum accepit: unde nil umquã friuoli &
suꝑ uacui poematis facere potuit: sedea tantũ modo q̃
adreligionẽ ꝑtinere religiosã eius linguam decebant:
siquidem in habitu seculari usq adtẽ pora prouectioris
a&atis constitutus. nil carminũ aliquando didicerat.
unde nonnũ quã in conuiuio cum eẽ lacitiae causa¬
decr&uĩ ut om̃s ꝑ ordinẽ cantare deberent: ille ubiao¬
propinquare sibicitharã cernebat: surgebat amedia
cena. &egressus ad suã domũ repedabat : quoddum
tempor quođa facer&. & relicta domo conuiuu egra¬
sus ess& adstabula iumentorũ quorũ ei custodia nocte

Expanded text:
pietati apta facere solebat; ita ut quicquid ex divinis literis per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum verbis poeticis maxima suavitate et compunctione compositis, in sua, id est, Anglorum lingua proferret. Cujus carminibus multorum saepe animi ad contemptum saeculi, epost illum in gente Anglorum religiosa poemata facere canendi artem didicit; sed divinitus adjutus gratis canendi donum accepit. Unde nihil unquam frivoli et supervacui poematis facere potuit; sed ea tantummodo quae ad religionem pertinent, religiosam ejus linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora provectioris aetatis constitutus nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnunquam in convivio, cum esset laetitiae causa ut omnes per ordinem cantare deberent, ille ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media coena et egressus ad suam domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum quorum ei custodia nocte
Abbreviated transcription (Latin):
obontis ergo confirmatione betti pateos cgalut inopusus¬
florum opuli dirimuntur. fines umpee anat ol insu
non modica id est magnitudinis unto corsuqudire

Expanded text:
oboratus ergo confirmatione beati Patris Gregorii Augusglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat.ula non modica, id est, magnitudinis juxta consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
nor danbrmbrorum &ecgberit cantuariorũ habito inter
se consilio quid destatu ec clȩsiae anglorum eẽ agendum
Intellexerat enimueraciter osuiu quamuis educatus ascotus
quia romana ess& catholica & apostolica ecclęsia adsum¬
pserunt cum electione & consensu scaẽ ecclesiȩ gentis angbo¬
rum uirũ bonum eaptũ episcopatu prȩsbiterũ nomine
episcopatus catholicos ꝑ õnẽ brataniã ecdesiis anglorũ ordinast
poss& antistes: uerũ uighardus romã ꝑueniens. prius quie

Expanded text:
Nordanhymbrorum, et Ecgberct Cantuariorum, habito inter Nordanhymbrorum, et Ecgberct Cantuariorum, habito inter se consilio, quid de statu Ecclesiae Anglorum esset agendum, intellexerat enim veraciter Osuiu, quamvis educatus a Scottis, quia Romana esset catholica et apostolica Ecclesia, adsumpserunt cum electione et consensu sanctae Ecclesiae gentis Anglorum, virum bonum, et aptum episcopatu presbyterum nomine hiepiscopatus, catholicos per omnem Brittaniam Ecclesiis Anglorum ordinare posset antistites. Verum Uighardus Romam perveniens, priusqu
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s & ab illo est uir p̃fatus consecratus antistes : Ad sumptis in
socie tatẽ ordinationis duob debr&tonũ gente epĩs qui
ullus excepto ullo uinẽ in totabrittana canonicȩ ordinatus
ep s: consecratus ergo in epis copũ ceadda inciximã mex coepit
ecle siasticae ueritati & castitati curã inpendere. humilitat
continentiae electioni operã dare. Oppidarura casus uicos
castella propc̃ euangelizandum none quitan do. sed a postolo
aidani eis dem que actib: ac moribus iuxta exemplũ eius ac
fratris sui ceddi suos inslituere curauit auditores: ueniens quo¬
ꝙ brataniã uilfrio iam ep̃s factus : Eipse pplura catholig
obseruationis moderamina ecclesus anglorũ suudo etrina con¬
tulit : linde factũ ẽ ut crescente ꝑ dies institutione catholi ca
scotti om̃s qui inter anglos morabantur authis manus dicrent
aut suam redirent ad patriam.
istemporibus reges anglorũ nobilissimi. osuiu prouintiae

Expanded text:
episcopus: et ab illo est vir praefatus consecratus antistes, adsumtis in episcopus: et ab illo est vir praefatus consecratus antistes, adsumtis in societatem ordinationis duobus de Brittonum gente episcopis, qui ullus, excepto illo Uine, in tota Brittania canonice ordinatus episcopus. Consecratus ergo in episcopum Ceadda, mox coepit ecclesiasticae veritati et castitati curam impendere; humilitati, continentiae, lectioni operam dare; oppida, rura, casas, vicos, castella propter evangelizandum, non equitando, sed apostoloruAidani, eisdemque actibus ac moribus juxta exemplum ejus, ac fratris sui Ceddi, suos instituere curavit auditores. Veniens quoque Brittaniam Uilfrid jam episcopus factus, et ipse perplura catholicae observationis moderamina Ecclesiis Anglorum sua doctrina contulit. Unde factum est, ut, crescente per dies institutione catholica, Scotti omnes qui inter Anglos morabantur, aut his manus darent, aut suam redirent ad patriam. II reges Anglorum nobilissimi, Osuiu provinciae
Abbreviated transcription (Latin):
marea rex alchfrio misit uil fridũ presbiterũ ad regem
galiarum : quieum sibi suis que consecrarifacere episcopo :¬
Nlle misit eũ ordinandũ adagilberctũ dequo supra diximus
imitatus industriã filui rex osuiu. misit cantiã uirũ scm̃
modestũ morib scripturarũ lectione sufficient̃ instructũ
ueaquȩ inscripturis agenda didicerat operib: sollert̃ exse¬
quentem quieburacensis ec dȩsiae ordinareur ep̃s: erat
autẽ presbiter uocabulo ceadda fr̃ reuerentissimi ans¬
usceddi. cuius sȩpius meminimus : & abbas monasteru illius
quͦduocatur lȩstigaeu : misit que cum eorex presbiterũ suũ
uocabulo eadhaedum : qui postea regnante ecgfrido hrrpen¬
sis ecclesiae p̃sulfactus ẽ: Uerũ illi canticc̃ ꝑuenientes in ue¬
nerunt archi epis copũ deus deditiam migrasse descło : &
necdum dium proeo constitutũ fuisse pontificẽ : unde
deuesterunt ad prouintiã occidentidiũ siexonũ ubierat uimi

Expanded text:
rea rex Alchfrid misit Uilfridum presbyterum ad regem Galliarum, qui eum sibi suisque consecrari faceret episcoplle misit eum ordinandum ad Agilberctum, de quo supra diximus, imitatus industriam filii rex Osuiu  Al., regis Osui, misit Cantiam virum sanctum, modestum moribus, Scripturarum lectione sufficienter instructum, et ea quae in Scripturis agenda didicerat, operibus sollerter exequentem, qui Eboracensis Ecclesiae ordinaretur episcopus. Erat autem presbyter vocabulo Ceadda, frater reverentissimi antistitis Ceddi, cujus saepius meminimus , et abbas monasterii illius quod vocatur Laestingaeu. Misitque rex cum eo presbyterum suum vocabulo Eadhaedum , qui postea regnante Ecgfrido, Hrypensis Ecclesiae praesul factus est. Verum illi Cantiam pervenientes, invenerunt archiepiscopum Deusdedit jam migrasse de saeculo, et necdum alium pro eo constitutum fuisse pontificem. Unde diverterunt ad provinciam Occidentalium Saxonum, ubi erat Uini
Abbreviated transcription (Latin):
caclestiu : Duxit autẽ uitã inmagna humilitatis mansufu¬
dinis continentiae simplicitatis & iustitiae ꝑfectione
unde &gentis suae &illis in quibus exulabit nationibioso
que adiuitibus acceperat: multũ profuit : Ad didit autems
indie reficer& non cliuo quam panẽ aclactenuisi ms¬
&hoccũ mensura gustir& : Quo dui debic& lac pridie nouũ
re ipse residuum cum modico ut diximus panebibebat:
tot idem quoque postperacta sollemnia pente coster hocẽ
quinquagesimae sẽꝑ obseruare curabat.:¬

Expanded text:
caelestia. Duxit autem vitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis et justitiae perfectione. Unde et genti suae, et illis in quibus exulabat nationibus Scquae a divitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem quam semel in die reficeret, non aliud quam panem ac lac tenuishoc cum mensura gustaret: quod videlicet lac pridie novum re, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat.Al., natalem Domini, totidem quoque post peracta sollemnia Pentecostes, hoc est, Quinquagesimae, semper observare curabat.
Abbreviated transcription (Latin):
̃s̃ seruus
seruorudĩ: desiderabiles literas excellentiae urȩ suscepimus
qusrelegentes. cognouimus eius pussimã deuotionẽ feruen¬
assiũ que amorẽ quã hab& propt̃ betũ uitã : & quia dex
tera đm protegente aduerã &c postilicã fidem sit conuersus
sperans ut sicut in suagente regnatit᷑ & cumx põ in futuro
adicultorẽ promeruit habere regem : Quia non solũipse
Ditacnocte ad fidem catholicã atque apostolicã ꝓsu& animȩ
idemptione conuesti: Quis enim audiens haec suauic non
propb&arũ uoces sicut scriptum est inisaia : Indieilla radix
ues se quistat in signũ populorũ ipsũ gentes dep̃cabuntur : &iterũ
Audite insule: ad tendite populi delonge : & post paululũ parũ¬

Expanded text:
s servus servorum Dei. Desiderabiles litteras excellentiae vestrae suscepimus, quas relegentes, cognovimus ejus piissimam devotionem, ferventissimumque amorem quem habet propter beatam vitam. Et quia tera Domini protegente ad veram ad apostolicam fidem sit conversus, sperans ut sicut in sua gente regnat, ita et cum  Al., in Cet Dei cultorem promeruit habere regem: quia non solum ipse die ac nocte ad fidem catholicam atque apostolicam pro suae animae redemptione converti. Quis enim audiens haec suavia, non prophetarum voces, sicut scriptum est in Isaia: In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur. Et iterum: Audite insula
Abbreviated transcription (Latin):
dicere : scio certissime quia merito incollo pondus
languoris posto : in quo iuuenculam memini suꝑuacs
moniliorũ pondera portare : & credo quod ideo ioe
suꝑnapi&es dolore colli uoluit grauari. ut sic absol¬
uar neatusuꝑ uacuae leuitatis dummihi nunc pro auro
& margarquis de collorubor tumoris aerdor q ꝓrnuaeno
contigit autẽ tactu indumentorũ eorundem & demoni

Expanded text:
dicere: « Scio certissime quia merito in collo pondus dicere: « Scio certissime quia merito in collo pondus languoris porto, in quo juvenculam me memini supervacua monilium pondera portare; et credo quod ideo me superna pietas dolore colli voluit gravari, ut sic absolvar reatu supervacuae levitatis; dum mihi nunc pro auro et margaritis, de collo rubor tumoris, ardorque promineat. » Contigit autem tactu indumentorum eorumdem, et daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
quoddum facerẽ : uidebatur illa ꝑbiũ aliquanto
leuius habere lta ut multi putarent quia sanariposs&.
ribus Crapta confestim demundo: dolorẽ omnema
desuꝑ papilione. omnis congregatio hino fratrũ inde
sororẽ psallens circũstar& : Ipsa autẽ abbatissa intus cũ
abbatissã intus clarauoce proclamare: sit gloria nomi¬
nidñi : nec multo post clamauerunt me intus reserato
in lectulo corpus sacrȩ dõ uirginis quasi dor mientis
simile : sed & disco oꝑto uultus indumento : monstraue
mihieu cẽ uulnus inci surae qđ fecerã curatũ diu se
mirũ in modũ pro aꝑto &hiante uulnere cũ quo se¬
pultaerat. tenuissima tunccicatricis uestigia parerent :
sed & linte amina omnia quib: inuolutũ erat corpus in¬
tegra apparuer: &ita noua ut ipso die uiderentur castis
eius membris esse circũdata: ferunt autẽ quia cũ
p̃fato tumore ac dolore maxillȩ siue colli p̃merdu
multũ delectatasit hoc genere infirmitatis : ac solia

Expanded text:
quod dum facerem, videbatur illa per biduum aliquanto levius habere; ita ut multi putarent quia  Al., quod ribus, et rapta confestim de mundo, dolorem omnem adesuper papilione, omnis congregatio, hinc fratrum, inde sororum, psallens circumstaret; ipsa autem abbatissa intus cum abbatissam intus voce clara proclamare: Sit gloria nomini Domini. Nec multo post clamaverunt me, intus  Al., u tumulo, et positum in lectulo corpus sacrae Deo virginis quasi dormientis simile. Sed et discooperto vultus indumento, monstraverunt mihi etiam vulnus incisurae quod feceram, curatum; ita ut mirum in modum pro aperto et hiante vulnere cum quo sepulta erat, tenuissima tunc cicatricis vestigia parerent  Al., apparerent. » Sed et linteamina omnia quibus involutum erat corpus integra apparuerunt, et ita nova, ut ipso die viderentur castis ejus membris esse circumdata. Ferunt autem quia cum praefato tumore ac dolore maxillae sive colli premeretur, multum delectata sit hoc genere infirmitatis, ac solita
Abbreviated transcription (Latin):
demons
ab obsessis effugata corporib & infirmitates alias
aliquoties essecuratas ⁊ sed& loculũ in quo primo se¬
pultaẽ non nulles oculos dolentib saluti fuisse ꝑhibent.
quicũ suũ caput eidem loculo ad ponentes orassent. mox
doloris siue caliginis in cõmođu. ab oculis amouerent : lauer̃
ibiusq: hodie in magna ueneratione hab&ur : mirũ uero
limodũ ita aptũ corpori uirgines sargo fagũ inuentũ ẽ.
acsiei specialit̃ p̃paratũ fuiss& : & locus quoq capitis seor¬
sũ fabre factus ad m̃surã capitis illius aptissime figuratus
apparuit.: est autẽ elgẽ in prouintia orientalis anglorũ
regio familiarũ circiter sexcentarũ hrisimilitudinẽ in¬
uilae uel paludib: ut diximus circũdata uel aquis :
Vnde &acopia anguilarũ q̃: in eis dẽ paludib: capiuntur:
nom̃ accepit: ubi monasteriũ habere desiderauit.
ne morata xp̃i famula: qm̃ depro uintia eorundem
orientalis anglorũ ipsa ut p̃fati sũmus carnis originẽ duxerat:¬

Expanded text:
emonia ab obsessis effugata  Al., fugata corporibus, et infirmitates alias aliquoties esse curatas. Sed et loculum in quo primo sepulta est, nonnullis oculos dolentibus saluti fuisse perhibent; qui cum suum caput eidem loculo apponentes orassent, mox doloris sive caliginis incommodum ab oculis amoverent. Laveruntubi usque hodie in magna veneratione habetur. Mirum vero in modum ita aptum corpori virginis sarcophagum inventum est, ac si ei specialiter praeparatum fuisset: et locus quoque capitis seorsum fabrefactus, ad mensuram capitis illius aptissime figuratus apparuit. Est autem Elge in provincia Orientalium Anglorum regio familiarum circiter sexcentarum, in similitudinem insulae, vel paludibus, ut diximus, circumdata, vel aquis: unde et a copia anguillarum quae in iisdem paludibus capiuntur, nomen accepit; ubi monasterium habere desideravit memorata Christi famula, quoniam de provincia eorumdem Orientalium Anglorum ipsa, ut praefati sumus, carnis originem duxerat
Abbreviated transcription (Latin):
ullro prohospite quẽ susceperat militibus offerre ac
qls oriran dobepresumss sse adũmulacra demonum
quibus a istebat euriius sit ꝑtrabi qua rebellemin qui¬
uis acst crilegurni celare quagmilitibus teddere ne¬
liusti ut contenstor diuum meritã blas phȩmiȩ suȩ
ponã luere : Quȩcũq illi debebantur sub plitia tuso¬
uere libes si acultuntaẽ religionis discedere ternta
otics albanus quise ultro ꝑsecutoribus fidei xp̃i anuec
prodiders r plequaquam minas principis m&uut
sedacintus armis militiȩ spĩtalis palam se iussis illius

Expanded text:
ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ultro persecutoribus fidei Christianum esse prodiderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius
Abbreviated transcription (Latin):
fastunatus in lacude uirginũ cũbeatorũtdast cuero
quendam ꝑsecutores fugientẽ hospitio recsotiqus irr
studere conspicer& : subito diuina gratice respectus
exemplum fidei acpiesatis illius coepit ȩmulartas
salu taribus eius exortationibus paulatim edoctus
relictis idolitriȩ tenebris xpĩanus integro eeos do
factus ei Cuique p̃fatus d ericur aliquo di ebus apit
cum hospitar&ur: ꝑuenit adaures nefandi priner¬
pis confes sorẽ xp̃i cuinecdum fuerat locus madssiti
deputatus penes adbanũ latẽre unde statim uus sit
milites eum diligentius inquirere: Quicũ ad tugu¬
rium mastrris ꝑuenissent: moxse ses albanus pro
hospite ac magistro suo ipsius habitu. Id est caui¬
calli qua uestiebatur indutus militibus exhibun
utq ad iudicẽ uinctus ꝑductus ẽ Contigit icutẽ
iudicẽica hora quac ad eũ albanus adducebatur
nois at sillo miaa de maonibus hostias offerre: cũ que
uidis set alba nũmox ira succensus nimia quod se illcꝰ

Expanded text:
Fortunatus in Laude virginum, cum beatorum martyrum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem studere conspiceret, subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille
Abbreviated transcription (Latin):
dente uistari ecclesias affligi interficiq ap̃i anos¬
omnibus fere ante actis diuturnior atq inmnanioc
fuit:Ram ꝑ decim annos incendis ecde siartũ pad scrip¬
tionibus in nocentũ cedibus mastyrum incessabiliter
actae. Deniqu e cuc̃ brit taniae cumplurima con¬

Expanded text:
dente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christianoomnibus fere ante actis diuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Denique etiam Brittaniam tum plurima
Abbreviated transcription (Latin):
diurginitatis inserere : quẽ ante annos plurimos in lau¬
dem acp̃coniũ eius dem reginae acsponsȩ xp̃i. &ideo¬
ueracit̃ reginȩ quia sponse xp̃i elegiaco m&ro conposiumꝰ.
dimitarimorem sacrae scripturae cuius histori ae
carmina plurima indita . & haec m&ro ac uersib: constã
esse conposita.
ceptis alma đs trinitas.
bella marore son& nos pacis dona canamꝰ: muera nos
xp̃i bella maro resone.
Carmina casta mihi: foedȩ non raptus alaene: luxus erit
lubricis: carmina casta mihi
Dona suꝑna loquar : miserȩ ñ proelia troiae: terra
quibus gaud&. dona suꝑna loquar
Gnđs altus : adit uenerandȩ uirginis aluum : liber&
ut homines : en ds̃ altus aditu
Pemina uirgo parit: mundi de uota parentem: posta
maria đi femina uirgo parit .

Expanded text:
irginitatis inserere, quem ante annos plurimos in laudem ac praeconium ejusdem reginae ac sponsae Christi eem reginae ac sponsae Christi elegiaco metro composuimus, et imitari morem sacrae Scripturae, cujus Historiae carmina plurima indita: et haec metro ac versibus constat esse composita. coeptis, alma Deus Trinitas. Bella Maro resonet, nos pacis dona canamus: Munera nos Christi, bella Maro resonet. Carmina casta mihi, foedae non raptus Helenae. Luxus erit lubricis, carmina casta mihi. Dona superna loquar, miserae non praelia Trojae, Terra quibus gaudet: dona superna loquar. En Deus altus adit venerandae Virginis alvum: Liberet ut homines, en Deus altus adit. Femina Virgo parit mundi devota parentem, Porta Maria Dei, femina Virgo parit.
Abbreviated transcription (Latin):
sen lras credituri sunt ad eorum damid̾ ino sciente
uemiini paridam ad remendum et deferidendim Ryatẽ
Raniuñ et regalia sancti yota contia onuiom horrls
ad̾rtor gis ero Acictoritutem hongae prun logia es qura
quartrm in no fuerit pocins ad auigere et ꝓmrone

Expanded text:
eras credituri sunt, ad eorum damnum, me sciente nemini pandam. Ad retinendum et defendendum Papatum Romanum et regalia Sancti Petri contra omnem hominem adjutor eis ero. Auctoritatem, honorem, privilegia et jura quantum in me f
Abbreviated transcription (Latin):
suis facie bant se ibi quiete niu̾ere non posse e filio suo grelle
ues quas in consimo gandiaci uille que est iuxta ysaram Inr̃e
hereditario possidebat popostit sibi dai ynatenus securins
quietuiꝰ q ibi uniert ualeret. et ab ip̃o benigne accexit suo
ipetrato pontisaram ueur Est ant ibi Iusta pontisaram monasteᵘᵐ
in honore sti mtim geo qued temporuis Regebat thlobandus sc̃e memõ
abbar congnostens equid̃ loci illius habitationt̾ oportintã sia¬
tare cepit locum notas abbi et sũb facta qt patitipatiom¬
q bñfitioꝵ loci expeteus pro uoluntate sua ldepta et
Post mod utro cexpenodochiũ It Iuxta pdictum stĩ mtim mõst ͫ¬
momisteris contiqgiua quo aduxit morata est Adamant itaq
locũ mouasterni pontisariensis super om̃s domos quas
uiderat et nouerut fecit q eproprietate ssua int ͬ claustri
monasterii domũ infirmuari am ornouit q ecclam multis
ornametis quie usq hedie in monasterio conseruantus¬

Expanded text:
sse, a filio suo Goello res suas quas in confinio Gaudiaci villæ, quæ est juxta Isaram, jure hæreditario possidebat, poposcit sibi dari, quatenus securius quietiùsque ibi vivere valeret, et ab ipso benignè accepit ; quo impetrato, Pontisaram venit. Est autem ibi juxta Pontisaram monasterium in honore S. Martini, quod tunc regebat Theobaudus, sanctæ memoriæ, abbas. Cognoscens siquidem loci illius habitationem opportunam, frequentare cœpit locum, notaque abbati et fratribus facta est, participationemque beneficiorum loci expetens pro voluntate suâ adepta est. Post modum vero xenodochium juxta prædictum S. Martini monastmonasterio contigua, quoad vixit morata est. Adamavit itaque locum monasterii Pontisariensis super omnes domos quas viderat et noverat, fecitque ex proprietate suâ, intra claustra monasterii domum infirmariam, ornavitque ecclesiam multis ornamentis, quæ usque hodiè in monasterio conservantu
Abbreviated transcription (Latin):
Cum conto quid̃ nubet nobilis diicus honoub i⁊ fulgent e nube̾¬
gestierit gestiret constituto die uem cum multo nilitum comitatu
ui dã uxxĩe accperet preperauit uero se uentrabilis mat᷑ua
indũes se preciosis uestib. multicolorib uerum tum oer gradi
lixxñtũ De Domo egrederet᷑ Rexente gradus ligutus corenit

Expanded text:
Cùm vero quidam miles nobilis, divitiis honoribusque fulgens, ei nubere gestiret, constituto die venit cum multo militum comitatu, ut eam uxorem acciperet. Præparavit vero se venerabilis matrona, induens se pretiosis vestibus multicoloribus. Verùm cum per gradum ligneum de domo egrederetur, repentè gradus ligneus corruit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcussam se esse ammaduertens se q ip̃am misera mereturẽ q
in rusanis nullattunt amplius alicm se nbuturã protestata est
Suomedo aut̾ Reliqᵒ uite sut tempois uipent qualit q corpus
suu mortificanerit quib q elemosinis et abstinentus oꝑib q
q orationũ et benefieioꝵ expetebat et accipiebat eis ꝙ tairitatem

Expanded text:
se animadvertens, seque ipsam miseram, meretricemque incusans, nullatenùs alicui ampliùs se nubituram protestata est. Quomodo autem reliquo vitæ suæ tempore vixerit, qualiter corpus suum mortificaverit, quibus elemosinis et abstinentiis, operibuque orationum et beneficiorum expetebat et accipiebat, eisque caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
iam celũ uͥi setes ẽ. tr̃a at̃ scabellũ me¬
ens ĩ celo pedib tratangentib tibia¬
rũ celi adtra sit spacii lõgitudo. Quib
fauentib se cred̾e ita ẽẽ. ip̃e statim sub i¬
tulit. Maledicat uos d̾s q grossi he¬
retici estis. e redebã ꝙ subtilitatẽ aliꝙͣ
habetis. Deinde euanuer̾t ꝑ alia u̾ba
diffugia ꝑquirẽtes p̃missa eĩ aucte ꝓ
comitis fuxeñ. palãhr̾eticos tu ebatur.
sub magr̃o. Ar̃o. de campranano tẽ cfi¬
co scłan arbitio aꝑtib elcto. Qui cu
ei ꝯuiditõ succubuissẽt. ex eis ad cor:
aliqͥ redeuntes sedẽ apłicã adierunt.
⁊ penitentiã hab̾unt. Data sibilicẽcia
uiuẽdi regłarit᷑ ut audiui. in q̃b dur

Expanded text:
meens in celo, pedibus terram tangentibus, tibiarum celi ad terram sit spacii longitudo?” Quibus fatentibus se credere ita esse ipse statim subintulit: “Maledicat vos Deus, quia grossi heretici estis! Credebam quod subtilitatem aliquam haberetis”. Deinde evanuerunt per alia verba, diffugia perquirentes. Premissa enim auctoritate comitis Fuxensis palam hereticos tuebatur; sub magistro Arnaldo de Campranhano, tunc clerico seculari, arbitro a partibus electo. Qui cum eius iuditio succubuissent, ex eis ad cor aliqui redeuntes, Sedem Apostolicam adierunt, et penitentiam habuerunt, dat sibi licentia vivendi regulariter, ut audivi. In quibus D
Abbreviated transcription (Latin):
siiꝑstitõnẽ hr̃eticoꝵ ĩ altitudĩe sacha̾e
gli cuitiũ. cũ oĩ hiu̾litate. abstiuẽtia. pa¬
tientia. cepũt aggredi. nõ põposa aut
equestͥ uĩltitudĩe. s calle pedestͥco ao
indictas disputatc̾es. d̾ cast᷑ ĩ castrũ.
nudis plantis ⁊ pedib ambłantes.
fuitq una d̾ pͥmis ꝯgressio̾ib ap̾uiri¬
de folĩ ubi ħr esi arcħ. p̃lurimi .s. poriciꝰ
iordani. ⁊ ar̃ꝯ. aiufati.⁊ alii affuerunt.
Et cũ płima hiuc inde obiecta fuissẽt: ui

Expanded text:
stitionem hereticorum in altitudinem Sathane gloriantium cum omni humilitate, abstinentia, patientia, ceperunt aggredi, non pomposa aut equestri multitudine, sed calle pedestrico, ad indictas disputationes, de castro in castrum, nudis plantibus et pedibus ambulantes. Fuitque una de primis congressionibus apud Viridefolium ubi heresiarche plurimi, scilet Poncius Iordani et Arnaldus Arrufati et alii affuerunt. Et cum plurima hinc inde obiecta fuissent, i
Abbreviated transcription (Latin):
actũ fu̾at fup̃ dc̃is. aut an fuiss disputa¬
tio diffinita. Qͥ in respondit ꝙ uͭ exti¬
tit diffĩnitũ. Nã scͥpta fu̾nt ꝑdita ĩ adu¬
entu crucesiguatoꝵ d̾ cast̾ illo ⁊ aluis fu¬
gientib uuiu̾sis. Dix̃ tũ ꝙ ĩtlłotis que

Expanded text:
actum fuerat supradictis, aut an fuisset disputatio diffinita. Qui michi respondit quod nil extitit diffinitum. Nam scripta fuerunt perdita in adventu crucesignatorum, de castro illo et aliis fugientibus universis
Abbreviated transcription (Latin):
cione roborauit e luid quoq preceptum de uiis publi¬
cis transun ttandis: ob quass cl ansuras in locis uicnmne
iplũs uebis faciendas et multimoda eccl̃e compendia
ets pontifici dedit qd et anulo suo insignios. Dretea
de restituendis eid sancte sedi prediis. que illi quonh
fuerant ablata unacũ filio lothario cesare talẽ precepti
dedit auctoritatẽ
uidencia imperatores augusti. Si liberalitatie nr̃e
mimere locis deo dicatie quid̃ cõfermius beneficii et
neccessitates eclasticas nr̃o relenamꝰ Inuamẽ id nobis
et ad mortasẽ uita temporasiter transigendaum et ad et̃¬
nã feliciter obtinendim profuturũ liquido ceddimus ud cix¬
res nr̃i reges uidelicet francorũ fidem et sacri baptis¬
matis gtã perceperunt in qua et nos per impositionẽ
manus domuistephani pape imperialia sumpsinus in
sancte et intemerate gentrias marie consecrari de cre¬

Expanded text:
tione roboravit. Aliud quoque praeceptum de vitiis publitione roboravit. Aliud quoque praeceptum de vitiis publicis transmutandis ob quasdam clausuras in locis vicinis ipsius urbis faciendas, et multimoda ecclesiae compendia, eidem pontifici dedit, quod et annulo suo insignivit. Praeterea de restituendis eidem sanctae sedi praediis, quae illi quondam fuerant ablata, una cum filio Lothario Caesare talem praecepti dedit auctoritatem videntia imperatores Augusti. Si liberalitatis nostrae munere locis Deo dicatis quiddam conferimus beneficii, et necessitates ecclesiasticas nostro relevamus juvamine, id nobis et ad mortalem vitam temporaliter transigendam, et ad aeternam feliciter obtinendam profuturum liquido credimus. Idcires nostri reges videlicet Francorum fidem et sacri baptismatis gratiam perceperunt, in qua et nos per impositionem manus domni Stephani papae imperialia sumpsimus inssanctae et intemeratae genitricis Mariae consecrari decre
Abbreviated transcription (Latin):
comes aut missus sine aliquis ex iudiciaria pt̃ate ullã
inde eus sancte predicte remẽsi eccle inquietudmẽ aut
ullum calĩme impedimentum inferre nũꝙͣ̃ presumat
Obsecrantes sucressores nr̃os ut memores salutis sue
presentis sez et etereus et̾ne memores eciã bẽneficioꝵ
q̃ nobis et genti nr̃e ac pre decessorib nr̃is in eode
aucto loeo per beatum reigiũ meritis sancte marie
coslocata sunt: sicut sua benegesta a sius successorib cõser¬
uari uoluerint / Itaq pro am̃ore dei et sancte enis genit¬
as ac beati protectoris nr̃i remign sepefato sancto loco cõtu¬
siuis perpetuo nunolabisiter conseruare procurent. Et
brum seriũ suũ nomiẽ ruiual dum: ad peticionẽ euis d
presulis eccl̃e remẽsi concessit. ut hic de talento adnõ
sibi collato. mnota uires dieb uite sue proficeret. Quã
eciã cessionẽ apicũ adnotacione et aili sui et sigilla¬

Expanded text:
comes, aut missus, sive aliquis ex judiciaria potestate ullam comes, aut missus, sive aliquis ex judiciaria potestate ullam inde eidem sanctae Dei praedictae Rhemensi ecclesiae inquietudinem ullum calumniae impedimentum inferre unquam praesumat, obsecrantes successores nostros, ut memores salutis suae, praesentis scilicet et aeternae; memores etiam beneficiorum quae nobis et genti nostrae ac praedecessoribus nostris in eodem sancto loco per beatum Remigium meritis sanctae Mariae collata sunt; sicut sua bene gesta a suis successoribus conservari voluerint, ita quae pro amore Dei ac sanctae ejus genitricis ac beati protectoris nostri Remigii saepefato sancto loco contulimus, perpetuo inviolabiliter conservare procurent. Et brum servum suum, nomine Rumaldum ad petitionem ejusdem, praesulis ecclesiae Remensi concessit, ut hic de talento a Domino sibi collato, juxta vires diebus vitae suae proficeret: Quam etiam cessionem apicum adnotatione et annuli sui sigilla
Abbreviated transcription (Latin):
in elemosia uidelicet nr̃a et pro Reme dio amme dõni ac
contra salutẽ suã aliquãdui tenuerant et in suos usus
cõtra ecclasticas regulas et res ac facultates eccle ip̃i
expenderant et ob hoc nmus ꝙͣ debuerat utilitatis sacas
locis in eos epãtu constitutis exinde peruenerat. Uolumus
epãtus aliquid habent eud opera iuseruiant. sicut consti¬
tutum est a boue memorie dommo et gentore nr̃o et sieut
decretum est a pie recordaçionis dommno et auo nr̃o pipiõ
deciuuas et nonas eis eccle sancte. ex rebz quas exuide
habent persoluant. Uias eciam publicas ommes que
circa eand ecclam uadunt et impedimẽto esse possunt
ad claustra et seruorã dei habitacula construenda ut
trausferri atq ĩuuitari possint cõcedimius Et si ali¬
quid ibi de fisco nrõ habetur. per hoc nr̃e auctoritatis
preceptum perpetimn atq concedimus ut nullus inder

Expanded text:
in eleemosyna videlicet nostra, et pro remedio animae domni ac in eleemosyna videlicet nostra, et pro remedio animae domni ac contra salutem suam aliquandiu  tenuerant, et in suos usus contra ecclesiasticas regulas res ac facultates Ecclesiae ipsius expenderant; et ob hoc minus, quam debuerat, utilitatis sacris locis in eodem episcopatu constitutis exinde provenerat. Volumus dem episcopatus aliquid habent, eidem operi inserviant, sicut constitutum est a bonae memoriae domno et genitore nostro; et sicut decretum est a piae recordationis domino et avo nostro Pippino, decimas et nonas eidem ecclesiae ex rebus quas inde habent, persolvant. Vias etiam publicas omnes, quae circa eamdem ecclesiam vadunt, et impedimento esse possunt ad claustra et servorum Dei habitacula construenda, ut transferri atque immutari possint, concedimus. Et si aliquid ibi de fisco nostro habetur,  per hoc nostrae auctoritatis praeceptum perpetuo aeque concedimus, ut nullus judex,
Abbreviated transcription (Latin):
Ditati Iudultum Quapropter uotum esse uolum oĩb.
dei fidelib presentib sez et futuris precipue quoq sue¬
cessorib nr̃is in potestatis culiume in quo sumus aut¬
tore donño constituti. A b eodem dñorum donño deĩceps
coustituendus. quia Ebo uenerabilis archiep̃s remẽsis
eccie et reuerendissime sedis sancti renugn glosissum
põtificis et spãlis patrom nr̃i presul temencie nr̃e ĩno¬
tuit. quia uetustatis semo contuta iam dicte metropolis
Siginis Iimentus fuit. Ubieciã et nos diuma digna¬
tuncione per maiis dõm stepham romãĩ sũm põtifi¬
cis ad nomẽ et ptãtem imperiate coronari merum
Quam pro tantis beneficns nobis ibidem a deo col¬
latis renouare cupientes: et ad id erequend loci in¬
cõmositatẽ ceruentes. concedim᷑ ad hoc opus et ad
cetera queq proseruorũ dei ibidẽ degẽtium neccessita¬
tib edificanda onnĩc uurũ cum portis ip̃iũs cuta¬
tis et omñe operam cum cunctis impendiis que ex

Expanded text:
ditati indultum. Quapropter notum esse volumus omnibus Dei fidelibus, praesentibus scilicet et futuris, praecipue quoque successoribus nostris in potestatis culmine, in quo sumus, auctore Domino, constituti, ab eodem dominorum Domino deinceps constituendis: quia Ebo venerabilis archiepiscopus Remensis Ecclesiae, et reverendcis, et specialis patroni nostri praesul, clementiae nostrae innotuit, quia vetustatis senio contrita jam dictae metropolis dignus inventus fuit. Ubi etiam et nos divina dignatione per manus domni Stephani Romani summi pontificis, ad nomen et potestatem imperialem coronari meruimus. Quam pro tantis beneficiis nobis ibidem a Deo collatis renovare cupientes, et ad id exsequendum loci incommoditatem cernentes, concedimus ad hoc opus, et ad caetera quaeque pro servorum Dei ibidem degentium necessitatibus aedificanda, murum omnem cum portis ipsius civitatis, et omnem operam cum cunctis impendiis, quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
Industoie ur̃e poterunt expuegari sagacia. Nõ eñ
me ita perfectum reor ad unguẽ fore perscrutatorẽ: Ut
ferre nolim si quẽ diligẽtiorẽ m elimandie uiens mue.¬
nero correctorẽ Igit᷑ quia sclĩtatis ur̃ẽ ticca tantitate
nram profusa uidetur exuberasse dilectio. hunc stũdii
nr̃i fuctum uestri dignũ duxi tutamiuus delegare
patrocimo ut q̃ a nrã sunt dicia in tenebris humilitate:
ab m̃oustaie ur̃e sublmmitatẽ dicant᷑ in lumine¬

Expanded text:
industriae vestrae poterunt expurgari sagacia. Non enim industriae vestrae poterunt expurgari sagacia. Non enim me ita perfectum reor ad unguem fore perscrutatorem, ut ferre nolim si quem diligentiorem in eliminandis vitiis invenero correctorem. Igitur quia sanctitatis vestrae circa tantitatem nostram profusa videtur exuberasse dilectio, hunc studii nostri fructum, vestri dignum duxi tutaminis delegare patrocinio, ut quae a nostra sunt dicta in tenebris humilitate, ab industriae vestrae sublimitate dicantur in lumine
Abbreviated transcription (Latin):
Omnno uenerabiliet in xp̃i caritate admo¬
tutum in xp̃o gaudiũ. Creberrimis admonitionum
neceũ stimulie iustigat᷑ discusso tandẽ desioie pigri¬
tantis corpore a biectisq diuersarũ curarũ occupatiõib.
uelego feruentis stũdi nr̃i sollercie: quãdrifioũ ntr la¬
boris opus undecumq collectũ. et eapłm prout inbere
Dignati estis dispositũ nc̃e scilicet eccle remeñ hystori¬
at̃ũ librũ. Haũd mirati uel cũ ꝙ petens sc̃titatẽ tul¬
mĩs urĩ super hac remoracione obsequii nti ut pote diũ¬
sis occupaciombus prepediti hyemali. quoq glacialie
gelu prigoris obstucti cataratorũ insuper indigẽtia
toartari. Neq nurũ menimimũ ĩ correctiõe meorũ t̾rer
moras opusculorũ: cum uero rerũ nõnulli scriptoꝵ mag̃
in retractatione suorũ ꝙͣ in editione demorati ferantur
librotũ. Sednee adhue om̃s ad perfectũ me puto elum.¬
nasse ñdas. et si qua ⁊eperientur scriptoris forte uicia.

Expanded text:
omino venerabili, et in Christi charitate admotutum in Christo gaudium. Creberrimis admonitionum vestrarum stimulis instigatus, discusso tandem desidiae pigritantis torpore, abjectisque diversarum curarum occupationibus, relego ferventis studii vestri solertiae quadrifidum, nostri laboris opus undecunque collectum, et capitulatim, prout jubere dignati estis, dispositum, nostrae scilicet Ecclesiae Remensis historiarum librum. Haud mirari vel cumque potens sanctitatem culminis vestri super hac rememoratione obsequii nostri, utpote diversis occupationibus praepediti, hiemali quoque glacialis gelu rigoris obstricti, charaxatorum insuper indigentia coarctati. Neque mirum, me minimum in correctione meorum terere moras opusculorum, cum veterum nonnulli scriptorum magis in retractatione suorum, quam meditatione demorati ferantur librorum. Sed nec adhuc omnes ad perfectum me puto eliminasse mendas; et si qua reperientur scriptoris forte vitia,
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut imꝙͣ denceps mibi molendinꝰ haberiposset.
A quibus d̃ quoqz tepulsus. ne silmila quans suos
intra terminos cõprehenderet: dixit ut nec folia iĩꝙͣ
de ipã silua licet esset cõtigua trãsfines. ipõs euolaret
neqz fustis ex ea uersus eoss terminos taderet. Quõd
et obẜuatũ uoluntate dei trãdit᷑. donec ipsa silua per¬
uultu modo rerectus modo repropinquas. signa que
parent adhuc per suñ dimisit iter, Tandẽ repulsues
dixisse fertur ad ilos. Semper laborate. et egestat̃e
ustinete. Quod hodieq complexi: manẽtis sẽtẽcie
uirtus ostendit. Surgens autẽrex a sompno meri¬
diano. quecumq beatꝰ remuigius ambitu sue crecuici¬
gem lo donicũ super regie maiestatis c̾mme
ad intercessionẽ beati confugit renugn. Cui uir sc̃te
tam uitã ꝙ rerũ obtinunt possessionẽ. Ipse uero q̃si
recõpensacionis beneficio ꝑatrono sparnacum uillam

Expanded text:
est, ut nunquam deinceps inibi molendinus haberi posset. est, ut nunquam deinceps inibi molendinus haberi posset. A quibusdam quoque repulsus, ne silvulam quamdam suos intra terminos comprehenderet, dixit, ut nec folium unquam de ipsa silva licet esset contigua, trans fines ipsos evolaret, neque fustis ex ea versus eosdem terminos caderet. Quod et observatum voluntate Dei traditur, donec ipsa silva pervillae. Tunc ille miti vultu modo rejectus, modo repropinquans, signa quae parent adhuc per suum dimisit iter. Tandem repulsus, dixisse fertur ad illos: Semper laborate, et egestatem sustinete. Quod hodieque compleri, manentis sententiae virtus ostendit. Surgens autem rex a somno meridiano, quaecunque beatus Remigius ambitu suae circumitigem Lodovicum super regiae majestatis crimine, ad intercessionem beati confugit Remigii. Cui vir sanctus tam vitam, quam rerum obtinuit possessionem. Ipse vero, quasi recompensationis benefi
Abbreviated transcription (Latin):
remigni. Sed quia uir hic sanctus. in cunitat huiꝰ ui¬
eina uillas nõ habebat alias insi quõd̃ parn̾a q̃ sẽto
icasio data fuerat. rex suggerẽte regnia. locoꝵ qr pe¬
tentibe ĩcolis qui mulciplicib erãt aggrauati senus
proposuit remuigio. Ut quãtũ circũret dum ip̃e meri¬
die quiesceret. ill totum donaret. Beatus igit᷑ remi¬
ous per fines qui uident ad huc mainfesti profectus:
itineris sui signa dimisit. In qua determinacõe quid̃
possidens molendinũ reppulit sanctũ uicũ ne intra ip̃os
illum cõcluderet fines Que uir dñ leuit affatus
ait. Amice. nõ sit tibi durũ: uthabeanius simul hũc
molendinũ. At ille ut eum reiecit: statim ĩ cõtrariũ
rota molendini uerti cepit. Repulsor autẽ: clamare posi
Sanctum renngiũ. Serue dei ueni: et habeamꝰ pariter
molendinũ. Cui uir sanctus. Nec michi nec tibi. Mox
tanta profuditas in eod loco tellure se subducẽte fcta

Expanded text:
Remigii. Sed quia vir hic sanctus in civitatis hujus viRemigii. Sed quia vir hic sanctus in civitatis hujus vicinia villas non habebat alias, nisi quamdam parvam quae sancto Nicasio data fuerat, rex suggerente regina, locorumque petentibus incolis, qui multiplicibus erant aggravati xeniis, proposuit Remigio, ut quantum circumiret dum ipse meridie quiesceret, illi totum donaret. Beatus igitur Remigius per fines qui videntur adhuc manifesti, profectus, itineris sui signa dimisit. In qua determinatione quidam possidens molendinum repulit sanctum virum, ne intra ipsos illum concluderet fines. Quem vir Domini leniter affatus ait: Amice, non sit tibi durum, ut habeamus simul hunc molendinum. At ille ut eum rejecit, statim in contrarium rota molendini verti coepit. Repulsor autem clamare coepit post sanctum Remigium: Serve Dei, veni, et habeamus pariter molendinum. Cui vir sanctus: Nec mihi, nec tibi. Mox tanta profunditas in eodem loco, tellure se subducente, facta
Abbreviated transcription (Latin):
narrat eid̃ iubens ut ꝙͣ tocius landiniũ petat atq
genebandũ sedi date restituẽs. ei coram se pontifica¬
li fungi minnisterio persuadeat. Illico uir beatꝰ nichil
hesitas. adit magna cum celeritate laudiniũ Quo
perueniens: in hostii limẽ saluo sigillo seraq reẜati.
gene bandum iatẽtẽ repperit. Quẽ protensis brachiis
eñ gaudii lacrimis doim̃ clemẽciã collaudas erexit
eumq sedi et offiçio sacerdotali reddes remos cũ gan¬
dio repẽdauit. Gene bandus aut̾e in sctitate postea
cunclos uite sue dies dei fietus grã peragens: palã
que sibi dominus fecerat predica bat. Obiit igitur
gene baudus in pace. sanctis dei cõmumerat᷑ tãdm
epãtu perfimetus; Ut ei successerit la tro filiue ems ep̃s
et ipse postea sanctus¬
¶ Ex demq lodonicus ĩciuitate suessonica sedẽ
suã constituẽs: delectabat᷑ pñtia et colłoq no bt̃i

Expanded text:
narrat eidem, jubens, ut quantocius Laudunum petat, atque narrat eidem, jubens, ut quantocius Laudunum petat, atque Genebaudum sedi datae restituens, ei coram se pontificali fungi ministerio persuadeat. Illico vir beatus nihil haesitans adit magna cum celeritate Laudunum. Quo perveniens, in ostii limine, salvo sigillo seraque reserati, Genebaudum jacentem reperit: quem protensis brachiis cum gaudii lacrymis Domini clementiam collaudans, erexit, eumque sedi et officio sacerdotali reddens, Remos cum gaudio repedavit. Genebaudus autem in sanctitate postea cunctos vitae suae dies, Dei fretus gratia, peragens, palam quae sibi Dominus fecerat, praedicabat. Obiit igitur Genebaudus in pace sanctis Dei connumeratus, tandiu episcopatu perfunctus, ut ei successerit Latro filius ejus, episcopus et ipse postea sanctus. Rex denique Lodovicus in civitate Suessonica sedem suam constituens, delectabatur praesentia et colloquio sancti
Abbreviated transcription (Latin):
respondisse fertur: non se posse huic egredi. qz domr¬
nus et pr̃ suus remigius hostii clauẽ secũ habe̾t. qd̾
et sigillõ suo signasset. Et angelus ad eũ. ut nõ du-¬
bites inquit adnõ me missũ. sicut patet tibi celum:
sic et hostiũ istud patebit. Et statun saluo sigillo
ac sera: hostiũ illud aꝑtum est. Tunc genebandus
in modũ crucis se prosternẽs in lumine sic tradit᷑
ad me pecca torẽ uenire nõ huic egrediar. insi uener ͭ
ille: qui me in eius nomme sub hac reclusiõe cõstituit
Ad que responsa moxãgelus abscessitab eo. Beatus
autẽ renugis: in cripta quã subter eccle sacte marie
sedẽ renus habet᷑. in orone pernoctabat. Quã postea
criptã presul hermueue in hõre cõseeranit eiuss beatis¬
suni remugii ubi tunc ip̃e uir sanctus uigiliis fatiga¬
tus. et quasi dormĩẽs e in excessum raptus. uidet an¬
gelum sibi assistentẽ. qui hes ut acta fuerant ita

Expanded text:
respondisse fertur non se posse hinc egredi, quia domrespondisse fertur non se posse hinc egredi, quia domnus et Pater suus Remigius ostii clavem secum haberet, quod et sigillo suo signasset. Et angelus ad eum: Ut non dubites inquit a Domino me missum, sicut patet tibi coelum, sic et ostium istud patebit. Et statim salvo sigillo ac sera ostium illud apertum est. Tunc Genebaudus in modum crucis se prosternens in limine, sic traditur ad me peccatorem venire, non hinc egrediar, nisi venerit ille, qui me in ejus nomine sub hac reclusione constituit. Ad quae responsa mox angelus abscessit ab eo. Beatus autem Remigius in crypta, quae subter ecclesiae sanctae Mariae sedem Remis habetur, in oratione pernoctabat. Quam postea cryptam praesul Heriveus in honore consecravit ejusdem beatissimi Remigii, ubi tunc ipse vir sanctus, vigiliis fatigatus, et quasi dormiens, in excessum raptus, videt angelum sibi assistentem, qui haec ut acta fuerant ita
Abbreviated transcription (Latin):
fructus exegerit diuma postinodũ propalauit clemẽ¬
cia. Anno siquid̃ septimo. cum uigilia cene diñce
penitens pernoctaret ior̃one se ip̃m deflens in hoc
qm̃ qui ad e̾o usq prouectus fuerat: ut dnõ peitẽtes
reconsiliaret hac dis nec inter peitentes ip̃e criuni¬
bus sue exigentibz mecclã merebat᷑ consistere.
Angelus domini cieca mediã nocte magna cũ lute uemi
ad eum ubi prouus iacebat in oratorio. taliq decubãtẽ
compellasse fertur alloquio. Genebande: Exandite sũt
pro te orones prĩs tui remugn. suscepit dñs penitẽciã
tuã: et dimissus est pct̾m tuũ. Surge et hinc egrẽ diẽs
fac ministeriũ episcopalis officni et reconcilia dño pẽi¬
tẽtes de criuinibz suis. Genebandus autẽ mimo trore
percussus: respondere nõ poterat. Tunc angelus do¬
num confortãs eũ: nec timeat hortatur. inmo gau¬
deat de dñi misericordia sibi collata. Roboratus tãdẽ

Expanded text:
fructus exegerit, divina postmodum propalavit clemenfructus exegerit, divina postmodum propalavit clementia. Anno siquidem septimo, cum in vigilia coenae Dominicae poenitens pernoctaret in oratione, seipsum deflens in hoc, quoniam qui ad id usque provectus fuerat, ut Domino poenitentes reconciliaret, hac die nec inter poenitentes ipse criminibus suis exigentibus in ecclesia merebatur consistere; angelus Domini circa mediam noctem magna cum luce venit ad eum, ubi pronus jacebat in oratorio, talique decubantem compellasse fertur alloquio: « Genebaude, exauditae sunt pro te orationes Patris tui Remigii. Suscepit Dominus poenitentiam tuam, et dimissum est peccatum tuum. Surge, et hinc egrediens fac ministerium episcopalis officii, et reconcilia Domino poenitentes de criminibus suis. » Genebaudus autem nimio terrore perculsus, respondere non poterat. Tunc angelus Domini confortans eum, ne timeat hortatur, imo gaudeat de Domini misericordia sibi collata. Roboratus tandem