comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Is itaq patratis lega¬
tio a dagoberto ad iudi¬
cachił regeni britanie diri¬
git᷑ ut que britani contra
francos male gesserant
emeñdarẽt. Si als uniũsas
copias que e uoascoma redie¬
rant cõminatũ est se britonũ
fmibus ĩ muissurũ. Accisat᷑¬
eliguis ad hãc exequendam
legationẽ spectate ut p̃ostẽsũ
est fidei uir. Qui plurima
eũ uidicachil allocut ꝯ de pace
nõ solũ ut francorũ obtẽpe¬
raret regi ꝑsuasit. Uerum
clippiaco uilla quo tũt dago¬
bertus morabat᷑ secũ ꝑduxit
Ubi memoratus pͥnceps et
correptionẽ pͥmissorũ et
subiectionẽ sui britaniciq
ppłi obtulit. ac pacem ꝑpetuã
ad curanda iuxta mor̃e epulis
regalibus corpora se cõtulisset
uidicachil palacio egressus
ad domũ dadonis referendarii
qui et andoenus dictus est
eo ꝙ religiose uite testiõmũ
haberet ꝑrexit. ibiq pransit
Srat enĩ ip̃e iudicachil religiosꝯ
ualde. audieratq p̾dictum
dadonem studiũ sitẽ cõuersa¬

Expanded text:
is ita patratis, legatio a Dagoberto ad Judicahilem regem Britanniae dirigitur, ut quae Britanni contra Francos male gesserant emendarent. Sin alias universas copias, quae e Vasconia redierant, comminatus est se Britonum finibus immissurum. Adsciscitur ad hanc Eligius exsequendam legationem, spectatae ut praeostensum est fidei vir. Qui plurima cum Judicahile allocutus de pace, non solum ut Francorum obtemperaret regi persuasit, verum Clippiaco villa, quo tunc Dagobertus morabatur, secum perduxit. Ubi memoratus princeps et correctionem commissorum, et subjectionem sui Britannicique populi obtulit, ac pacem cum eo ad curanda juxta morem epulis regalibus corpora se contulisset, Judicahil palatio egressus ad domum Dadonis referendarii, qui et Audoenus dictus est, eo quod religiosae vitae testimonium haberet, perrexit ibique pransus est. Erat enim ipse Judicahil religiosus valde, audieratque praedictum Dadonem studium sanctae conversa
Abbreviated transcription (Latin):
gothorũ quia eius tp̃ib gothi
pͥmũ romã ceperũt quos pꝰea
franci uicerũt ut in sequẽtib
declarabit᷑. Salustius aũt ita
inquit. Per idem tp̃us haud
Dubiũ qͥn quo bellũ contra
Iugurthani a romais gerebat᷑
a ducib nr̃is qͣnto scipione
et mẽnio maulio aduersus
gallos male pugnatũ est. quo
metu om̃is ytalia cõtremuerat
Illiqz et usq ad mam memo¬
riam romam sic habuere alia
omĩa uirtuti sue prona esse

Expanded text:
Gothorum, quia ejus temporibus Gothi Gothorum, quia ejus temporibus Gothi primum Romam ceperunt; quos postea Franci vicerunt, ut in sequentibus declarabitur. Sallustius autem ita scribit: « Per idem tempus haud dubium quin, quando bellum contra Jugurtham a Romanis gerebatur, a ducibus nostris, Quinto Scipione et Memmio Manlio, adversus Gallos male pugnatum est. Quo metu omnis Italia contremuerat. Illique et usque ad nostram memoriam Romani sic habuere, alia omnia virtuti suae prona esse
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant/ quas q ibi res cogno¬
uerĩs pronĩciare cogãt. his
rebus atq auditionib ꝑmoti
de sũmis sepe rebus concilia
ineũt. quorũ eos euestigio
penitere necesse est cũ inc̾tis
morib ẜuiãt et pleriq ad
uolũtatem eorũ futa rñdeãt.
His de libro Iuln sentencus
antepositis: nõ uideat̃ lectori
onerosui. Duorũ clarissimorũ
exempla subnectere iurorum
horosii atq salustii de uirtute
prolata gallorũ. Qͣius eĩ id
prefatio nõ spoponderit se
acturã. tamẽ cõgruũ estimatũ
est duorũ aut triũ testiõma
inserere ut dũ eorũ uirtus
magna fuisse docet᷑. maior for¬
titudo francorũ qui eos uite¬
rũt fore decdaret᷑. Ait demq
horosius. Quotienscũq ĩquiens
galli exarserũt circa romanes
scilz totis opib suis Ita Roma
detrita est ut sub p̾senti mĩt
concursione gothorũ magis
debeat mem̃isse gallorũ. Ideo
uero p̾sentem dicit cõcursionẽ

Expanded text:
veniant, quasque ibi res cognoveniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti, de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus serviant, et plerique ad voluntatem eorum ficta respondeant. His de libro Julii sententiis antepositis, non videatur lectori onerosum duorum clarissimorum exempla subnectere virorum, Orosii atque Sallustii, de virtute prolata Gallorum. Quamvis enim id praefatio non spoponderit se acturam, tamen congruum aestimatum est duorum aut trium testimonia inserere, ut, dum eorum virtus magna fuisse docetur, major fortitudo Francorum qui eos vicerunt, fore declaretur. Ait denique Orosius: « Quotiescunque, inquiens, Galli exarserunt contra Romanos, scilicet totis opibus suis, ita Roma detrita est ut sub praesenti nunc concursione Gothorum magis debeat meminisse Gallorum. » Ideo vero praesentem dicit concursionem
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrantur in ignẽ inferũt.
etiã aĩalia. ac paulo supra
hãc memoriã ẜui et clientes
quos ab his dilectos ẽẽ cõsta¬
bat iustis funeribus cõfectis
una cremabant᷑. Que cĩtates
cõmodius suã rempublicam
adm̃istrare existimãt᷑ habent
legibus scm̃. Si quis quid de
republica a finitimis rumore
aut fama acceꝑit uti ad magi¬
stratũ deferat neue cũ quo
alio cõicet: quod sepe honnies
temerarios atqz Impeditos fal¬
sis rumorib terreri et ad fa¬
cinꝰ Impelli et de sũmis reb
conciliũ capere cognitũ est
Magratus que iusa sũt occul¬
tant queqz esse ex usu iudica¬
uerũt multitudini prodũt.
De re publica insi per cõciliũ
loqui nõ conceditur. Itẽ idem¬
gallice cõsuetudĩs est uti et
uiatores etiam ĩuitos cõsiste̾
cogãt. et quod quisq eorum
de quatũqz re audierit aut
cognouerit querant. Et merca¬
tores in opidis uulgus circũsi¬
stat quibusq ex regiombus

Expanded text:
arbitrantur, in ignem inferunt, arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus confectis, una cremabantur. Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet; quod saepe homines temerarios atque impeditos falsis rumoribus terreri, et ad facinus impelli, et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant, quaeque esse ex usu judicaverint multitudini produnt. De republica nisi per concilium loqui non conceditur. Dsuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant, et quid quisque eorum de quacunque re audierit aut cognoverit quaerant: et mercatores in oppidis vulgus circumsistat, quibusque ex regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
mitia sic obẜuãt ut noctem
dies subsequat᷑. In reliquis uite
institutis in hoc fere a reliqͥs
differũt ꝙ suos liberos insi cũ
adoleuerĩt ut munꝰ milicie
substinere possint palã se
adire nõ patiũt᷑. filiũqz pue¬
rili etate in publico in conspe¬
ctu patris assistere turpe di¬
cũt. Uiri quãtas peciuas ab
uxorib dotis noĩe acceperũt
tantas ex suis bonis estimatõe
facta cũ dotibus cõĩtant. Huiꝰ
eorũ iuita superauerit ad eũ
pars utriusq cũ fructibus
suꝑiorũ tempoꝵ peruenit.
Uiri in uxores sicuti in liberos
uite necisq habent potestãtẽ
Et cũ paterstimilias illustriore
loco natus decesserit eiꝰ ꝓp̃ĩqui
cõueniũt. et de morte si res in
suspicionẽ uenit de uxoribus
in ẜuilẽ modũ questionẽ habẽt.
Et si comꝑtũ est igni atq
omib tormẽtis excruciatas
interficiũt. Funera sũt ꝓ cultu
gallorũ magnifica et sũptuosa
et om̃a que uiuis cordi fuisse

Expanded text:
initia sic observant, ut noctem initia sic observant, ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducunt. Viri quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Hujus eorum vita superaverit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem. Et cum paterfamilias illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte, si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent. Et si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia quae vivis cordi fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
peciũe mercaturasq habere
uim maximã arbitrant᷑. Post
hũc appolinẽ et mart̃e et iouẽ
et mineruã. De his eãdẽ fere
quain relique gentes habent
opiõnem. appolmẽ morbos depel¬
lere / mineruã opeꝵ atq artisi¬
ciorũ micia tradere. Iouẽ Imperiũ
celeste tenere. Martem bella regẽ
Hint cũ p̾lio dunitare cõstitue¬
rũt ea que bello ceperĩt pleꝵq
Deuouẽt que superauerĩt aĩalia
capta ĩmolãt reliquas qz res
in unũ locũ conferũt. multis
in cautatib harũ reꝵ extructos
tumulos locis consecratis con¬
spicari licet. Neq sepe accidit
ut neglecta quispiam religione
aut capta apud se occultare ãt
posita tollere auderet. grauissimũ¬
q ei rei suppliciũ cũ cruciatu
constitutũ esset.
prognatos p̾dicãt Idq
ab driudib proditũ dicunt᷑.
Ob hãc causam spacia oĩs tp̃is
nõ nũo dierũ s noctiũ fimũt
Dies natales/ et mensiũ et ãnor

Expanded text:
pecuniae mercaturasque habere pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium cHuic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Deprognatos praedicant, idque ab druidibus proditum dicunt. Ob hanc causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum
Abbreviated transcription (Latin):
Atio est om̃i galloꝵ admodũ
dedita religionbus. atq
ob eam̃ causã qui sũt affecti
grauiorib morbis. qui q in
prelus periculisqz u̾santur
aut pro uictimis hoĩes ĩmolãt
aut se ĩmolaturos uouent.
admistris qz ad ea sacrificia
drudib utũt᷑ ꝙ pro iuta hõis¬
nõ nisi uita hõis reddat᷑ nõ posse
deorũ ĩmortaliũ numen placari
arbitrant᷑. publiceq eiusdem
generis habent instituta sacri¬
ficia Alii ĩmani magnitudĩe
simulacra habent quoꝵ cõtexta
uiminibus membra uiuis hõib
complent. Quibus succensis
circũuenit flãma. ex animãt᷑
hoĩes. supplicia eorũ qui ĩ furto
aut in latrocimo aut aliqua
noxa sũt comprehensi gͣtiora
dus ĩmortalib esse arbitrãt᷑
S cũ eius generis copia defi¬
cit etiam ad innocentiũ suppli¬
cia descendũt Deũ maxime
mercuriũ colũt. huiꝰ sũt pluri¬
ma simulacra. hũc om̃ Inuẽtorẽ
artiũ ferũt. hũc uiarũ atq
itmerũ ducem. hũc ad questus

Expanded text:
atio est omnium Gallorum admodum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus
Abbreviated transcription (Latin):
Iostmodũ saggerẽte narsete
romanarũ partiũ duce uin¬
culis ab imꝑatore leuatus ac
simul cũ tlero suo romã redire
ꝑmissus ubi siracusas attigit
calculi langore fatigatus deste¬
cit. Cuiꝰ corpus romã delatũ
ac ad sanctũ marcellũ uia
salaria est humatũ. succedẽt
ei pelagio in pontificatũ

Expanded text:
Postmodum suggerente Narsete Postmodum suggerente Narsete Romanarum partium duce, vinculis ab imperatore levatus ac simul cum clero suo Romam redire permissus, ubi Syracusas attigit, calculi languore fatigatus defecit. Cujus corpus Romam delatum ac ad sanctum Marcellum via Salaria est humatum, succedente ei Pelagio in pontificatu
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ quia xpũs me uobis
pro cõmissis ad iudicauit pit̃is
haud em̃ rependit᷑ meritis me¬
is cõgrua uicissitudo. dũ ma¬
iora his mea mereant᷑ faci¬
nora. Matura ultis flagicii
subest et digno cõuenior ex¬
pulsionis siluerii p̾cio Neq
porro dei oculũ tam impiĩ
machinator sceleris preterire
poterã. Et quidam familiariũ
ꝓpe astans alapam in faciem
pontificis de dit Dicens. lxoiii¬
cida nestis cui loquerisAn
putas ignorare nos dedisse
te alapam notario tuo. Qui
et cõtinuo cecidit exanimis
et filiũ uidue hastariũ cui
neptem tuam dederas ingiliã
uissu tuo fustibus usq ad
suppremũ labefactũ exiciciũ
papã q silueriũ factione tua
exiliatũ: Quo ille audito
ꝑtinuit soli deo spem suam
cõmittens in basilica sancte
eufenne confugit. tenuitqz
colũpnã altaris. A qua eiuil¬
sus fune colla ligatus per
totam circũduci urbẽ iubet᷑
atq ad uesperã ergasculo clau¬
di. ubi modicũ quid panis et
aque ei quotidie tribuebatur

Expanded text:
erum quia Christus me vobis pro commissis adjudicavit peccatis, Haud enim rependitur meritis meis congrua vicissitudo, dum majora his mea mereantur facinora. Matura ultio flagitii subest, et digno convenior expulsionis Silverii pretio. Neque porro Dei oculum tam impii machinator sceleris praeterire poteram. » Et quidam familiarium principis prope astans, alapam in faciem pontificis dedit, dicens: « Homicida, nescis cui loqueris? An putas ignorare nos, dedisse te alapam notario tuo, qui et continuo cecidit exanimis, et filium viduae Hasterium, cui neptem tuam dederas Vigiliam, jussu tuo fustibus usque ad supremum labefactatum exitium, papamque Silverium factione tua exsiliatum? » Quo ille audito, pertimuit, solique Deo spem suam committens, in basilicam sanctae Euphemiae confugit tenuitque columnam altaris. A qua avulsus, fune colla ligatus per totam circumduci urbem jubetur atque ad vesperam ergastulo claudi, ubi modicum quid panis et aquae ei quotidie tribuebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
seguinꝰ metropolitanꝰ epũs
Post trãsitũ uo eius stetit
eccl̃ia senonica sine bñditõe
sacerdotali ãno uno. acclama¬
bat autem om̃is ppłus sibi or¬
dinari domnũ le othericum
nobilissimis ortũ natalibus
tũt archidiaconũ oĩ bonitate
conspicuũ. S resistebãt ꝙͣplu¬
rimi clerici rupientes epis¬
copalem conscendere gradũ̃
Precipue uero fromũdus co¬
mes filius renardi uetuli
natus ex mala radice hoc nõ
ꝑmittebat fieri. eo ꝙ haberet
filiũ clericũ noĩe brunonem
uolens de eo fatẽ ep̃m. Dei
aũt nuitu cõgregati suffraga¬
nei ep̃i senonice eccl̃ie tũ uolũ¬
tate et auctoritate apłica sub¬
lato om̃i timore hũãno solem¬
pniter ordinauerũt dominũ

Expanded text:
Seguinus metropolitanus episcopus. Post transitum vero ejus stetit ecclesia Senonica sine benedictione sacerdotali uno anno. Adclamabat autem omnis populus sibi ordinari domnum Leothericum, nobilissimis ortum natalibus, tunc archidiaconum, omni bonitate conspicuum; sed resistebant quam plurimi clerici, cupientes episcopalem conscendere gradum. Precipue vero Frotmundus comes, filius Rainoldi vetuli, natus ex mala radice, hoc non permittebat fieri, eo quod haberet filium clericum nomine Brunonem, volens de eo facere episcopum. Dei autem nutu congregati suffraganei episcopi Senonicae ecclesiae, cum voluntate et auctoritate apostolica, sublato omni timore humano, sollempniter ordinaverunt donnu
Abbreviated transcription (Latin):
Iacet pene insulam efficit. Silue
multe s emnẽtior ceteris
ꝑticus est. Et hec quidem de
gallia celtica que et lugdunẽsis
uocatur. ¶ De Belgis

Expanded text:
acet, pene insulam efficit. Silvae multae; sed eminentior caeteris Perticus. Et hoc quidem de Gallia Celtica, quae et Lugdunensis vocatur. Nunc de Belgi
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea basiluis quen
michael grecorũ impe¬
rator sibi in consorciũ imꝑii
acciuerat. eũdem michaelem
dolo interfecit. et imperiũ
sibi acciuit. Qui patriciũ suũ
miserat. et ut ludonico cõtra
sarracenos ferret suffragiũ
et filiam ip̃ius ludouici a se
desponsatami de ludonico susci¬
peret. et sibi in cõuigio copu¬
landam duceret. S quadã
patricius molestus cornthũ
rediit. et reuertente ludouco
ab obsidione sarracenorũ de
partibz beneuentanis. iidem
sarracem de baira egrediẽtes
et hostem ludouici post tergũ
sequẽtes plusꝙͣ duo milia
caballos ip̃ius hostis p̃dati
sũt. et cũ eisdem caballis
duos ex se ip̃is ordinantes
cuneos ad eccliam sancti m¬
chaelis in monte gargano
cõuenerãt depredãtes cũ
multa spolia ad sua redierũt
Quod ualde et imperatorẽ atq
apłicũ. s et romanos turbauit.¬

Expanded text:
nterea Basilius, quem Michael, Graecorum imperator, sibi in consortem imperii asciverat, eumdem Michaelem dolo interfecit, et imperium sibi ascivit. Qui patricium suum miserat, ut et Hludowico contra Sarracenos ferret suffragium, et filiam ipsius Hludowici a se desponsatam de eodem Hludowico susciperet et illi in conjugio sibi copulandam duceret. Sed quadamatricius molestus, Corinthum rediit, et revertente Hludowico ab obsidione Sarracenorum de partibus Beneventanis, iidem Sarraceni de Baira egredientes, et hostem Hludowici post tergum sequentes, plus quam duo millia caballorum ipsius hostis praedati sunt, et cum eisdem caballis duos ex se ipsis ordinantes cuneos, ad ecclesiam sancti Michaelis in monte Gargano convenerant depraedantes, cum multa spolia ad sua redierunt. tum valde imperatorem atque ap
Abbreviated transcription (Latin):
diuina. Uel baldasar uasa
de templo dñi rapta in tur¬
pes cõuertens usus. uel helio¬
dorus erariũ dei diripere
conatus. Anthiocus quoq
quia iherosolimitane urbis
tempłũ altissimo consecratũ
expoliauit postiodũ statens
uermib expirauit. Dagobertꝰ
basilicas plus ceteris se opib
ditasse meminerat.
E uero dagoberto deflucto
eius filus clodouens
quem etiã ludouiũ diximus
fuisse nõiãtum cũ matre nan¬
tilde in partes cepit regnare
neustrie siue burgũdie. ega
consiliario palaciũ cũ regno
gubernãte. Qui paciencie
deditus habũdans opibus
iusticie erat cultor eximius
et genere claro oriũdus. Tm̃¬
ꝙ esset auaricie deditꝰ. Qui
tñ res pauperũ que sub da¬
goberto peruase et fisco fue¬
rant ĩiuste sociate possessori¬
bus cũ oñ reddidit integri

Expanded text:
divina, vel Balthasar vasa de templo Domini rapta in turpes convertens usus, vel Heliodorus aerarium Dei diripere conatus. Antiochus quoque, quia Hierosolymitanae urbis templum Altissimo consecratum exspoliavit, postmodum scatens vermibus exspiravit. » Dagobertus basilicas plus caeteris se opibus ditasse meminerat. t vero Dagoberto defuncto, ejus filius Clodoveus, quem etiam Ludovium diximus fuisse nominatum, cum matre Nantilde in partes coepit regnare Neustriae sive Burgundiae, Ega consiliario palatium cum regno gubernante. Qui patientiae deditus, abundans opibus, justitiae erat cultor eximius, et genere claro oriundus. Tanquod esset avaritiae deditus. Qui tamen res pauperum, quae sub Dagoberto pervasae et fisco fuerant injuste sociatae, possessoribus cum omni reddidit integri
Abbreviated transcription (Latin):
ut simul legatos mitterent ad
tassilonẽ baioarie ducẽ qͥ eñ
cõmonerent de sacramẽto qͣd
pipino regi et filus eius ac
francis iurauerat s. ut subiectꝰ
et obediens eis ẽẽ deberet.
Electi ac directi sũt in hãc lega¬
tionem de parte pontificis for¬
mosus ac damasus ep̃i et de
parte regis riculfus dyaconꝰ
atqz eburhardus mag̃r puitͤ¬
narũ. Qui cũ iussi erãt cum
memorato duce locuti essent
in tantũ cor eius emolitũ est
ut diceret se statim uelle ad
regis ꝓperare pñtiam si sibi
tales obsides darent᷑ sub quib
de sua salute dubitare milla
esset necessitas. Quib datis
sme cũctatione apud tiuarmatiã
ad regem uenit. sacramentũ
quod iubebat᷑ iurauit. obsides
Xii. qui imperabant᷑ sine mora
dedit. quos sindebertus regmẽsis
epũs de baioaria in carisiaco
ad conspectũ regis adduxit.
S idem dux domũ reuersus

Expanded text:
ut simul legatos mitterent ad ut simul legatos mitterent ad Tassilonem Baioariae ducem, qui eum commonerent de sacramento, quod Pippino regi et filiis eius ac Francis iuraverat, scilicet ut subiectus et oboediens eis esse deberet. Electi ac directi sunt in hanc legationem de parte pontificis Formonsus ac Damasus episcopi, et de parte regis Richolfus diaconus atque Eberhardus magister pincernarum. Cui cum, ut iussi erant, cum memorato duce loquuti essent, in tantum cor eius emollitum est, ut diceret, se statim velle ad regis properare praesentiam, si sibi tales obsides dentur, sub quibus de sua salute dubitare nulla sit necessitas. Quibus datis, sine cunctacione apud Wormaciam ad regem venit, sacramentum quod iubebatur iuravit, obsides duodecim qui imperabantur sine mora dedit, quos Sindbertus, Reginensis episcopus de Baioaria, in Carisiaco ad conspectum regis adduxit. Sed idem dux domum reversus
Abbreviated transcription (Latin):
stris q in eo loco ubi ora et
albia confluũt. ad habenda
statiua collocatis tam ad res
saxonũ qui citeriorẽ ꝙ et scla¬
uorũ qui ulteriorẽ flĩs rip̃a
incolũt componẽdas operã
impendit. Quib tũc pro tp̃e
ordinatis atq dispositis in
franciam reuersus est. Intoq
concilio orandi ac uota soluẽd
causa romã statuit proficiste
dũptis q secũ uxore ac lib̾is
sme mora in ytaliam profectꝰ
est. celebrauit q natalẽ dñi᷑
ticim. atq ibi residuũ hiemis
papa susceptus est. et cũ ibi
sanctũ pascha celebraret bapti¬
zauit idem pontifex filiũ eiꝰ
pipinũ. ũxit q eũ in regenĩ
Unxit etiã et ludonicũ frẽm
eius quibus et coronã ĩposinit
mediolanũ uemente thomas
eius dem urbis archiepus bapti¬
gauit ibi filiam eius nõie tislã
et de sacro fonte suscepit. er iub
gestis in franciam reuersus est.
S cũ rome esset cõuenit inter
ip̃m atq adrianũ pontificem

Expanded text:
strisque in eo loco, ubi Ora et strisque in eo loco, ubi Ora et Albia confluunt, ad habenda stativa conlocatis, tam ad res Saxonum qui citeriorem, quam et Sclavorum qui ulteriorem fluminis ripam incolunt, conponendas operam inpendit. Quibus tunc pro tempore ordinatis atque dispositis, in Franciam reversus est; initoque consilio, orandi ac vota solvendi causa Romam statuit proficisci, sumptisque secum uxore ac liberis, sine mora in Italiam profectus est, celebravitque natalem Domini Ticeni, atque ibi residuum hiemis papa susceptus est. Et cum ibi sanctum pascha celebraret, baptizavit idem pontifex filium eius Pippinum, unxitque eum in regem. Unxit etiam et Hludewicum fratrem eius, quibus et coronam inposuit. Mediolanum veniente, Thomas eiusdem urbis archiepiscopus baptizavit ibi filiam eius nomine Gislam, et de sacro fonte suscepit. Quibus gestis, in Franciam reversus est. Sed cum Romae esset, convenit inter ipsum atque Hadrianum pontificem,
Abbreviated transcription (Latin):
in ducatũ suũ remisit. Ip̃e uo
ad saxonicã expeditionẽ intẽto
duriam uenit. habito q iuxta
morẽ generali cõuentu rhemĩ
in eo loco qui lippia uocat᷑ cũ
exertitu traiecit. Cui cũ saxo¬
nes in quodã loco qui buocholt
uocat᷑ uana spe ducti resifte
temptarent pulsi fugati q sũt.
Et rex uoest falaorũ regionem
ingressus om̃s eos in deditionẽ
accepit. Inde ad musurã uemẽs
castris positis in loco nõiẽ mi¬
dufulli statiua ꝑ aliqͦt dies
habuit. Ibi angarii et ostfalai
uementes et obsides dederũt
et sacramẽta iurauerũt. Quib
pactis rex tñs rhem̃i doarmacia
cuutate in hiberna se recepit
est iterũ cũ magno exercitu
castra metatus per aliquot
dies moratus est. Inde ad ori¬
entem itmere cõuerso ad oua¬
crũ fluuiũ accessit. Cui cum
ibi om̃s orientaliũ partiũ sa¬
xones iusserat occurrissent
maxĩa eorũ multitudo in loco
qui orehun appellat᷑ solita si¬
mulatione baptizata est
Profectus inde ad albiam ca¬

Expanded text:
o ad Saxonicam expeditionem intento Duriam venit habitoque iuxta morem generali conventu Rhenum in eo loco, qui Lippeham vocatur, cum exercitu traiecit. Cui cum Saxones in quodam loco, qui Buocholt vocatur, vana spe ducti resistere temptarent, pulsi fugatique sunt. Et rex Westfalaorum regionem ingressus omnes eos in deditionem accepit. Inde ad Wisuram veniens castris positis in loco nomine Midufulli stativa per aliquot dies habuit. Ibi Angrarii et Ostfalai venientes et obsides dederunt et sacramenta iuraverunt. Quibus peractis rex trans Rhenum Wormaciam civitatem in hiberna se recepit.est, iterum cum magno exercitu castrametatus, per aliquot dies moratus est. Inde ad orientem itinere converso, ad Ovacrum fluvium accessit. Cui cum ibi omnes orientalium partium Saxones, ut iusserat, occurrissent, maxima eorum multitudo in loco qui Orheim appellatur, solita simulatione baptizata est. Profectus inde ad Albiam, ca
Abbreviated transcription (Latin):
hiemauerat. et ubi nata¬
lem dñi ac scm̃ pascha celebra¬
uerat pͥma ueris temperie mo¬
uens compendiũ uenit. Et cũ
inde ꝑacto pp̃ quod uenerat
negocio reuertisset. occurrit
ei hildebrandus dux spolitmꝰ
cũ magnis munerib in iulla¬

Expanded text:
hiemaverat et ubi natalem Domini ac sanctum pascha celebraverat, prima veris temperie movens Compendium venit. Et cum inde peracto, propter quod venerat, negotio revertisset, occurrit ei Hildibrandus dux Spolitinus cum magnis muneribus Spol
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posuit ut fungeret᷑ rectoris
munere cũ regni honore. tu¬
tores duos filio delegauit
et ad algisum palacii rectorẽ.
Thesaurũ etiam eis sufficientẽ
tribuit. et queque concessit tes¬
tamẽto cũcta inseri ac sigilli
up̃ssione signari mãdauit.
deinceps donec sigebertus adui¬
xit studio at industria austra¬
Norũ irruptiones refrenate
sunt uoinidorĩt.

Expanded text:
posuit, ut fungeretur rectoris munere cum regni honore. Tutores duos filio delegavit,et Adalgisum palatii rectorem. Thesaurum etiam eis sufficientem tribuit, et quaecunque concessit, testamento cuncta inseri, ac sigilli impressione signari mandavit. Deinceps quandiu Sigebertus vixit, studio ac industria Austrasiorum irruptiones refrenatae sunt Winidorum.
Abbreviated transcription (Latin):
eũ q nõ solũ p̃nti periculo
uerũ eterno liberandñ supoli¬
cio et insuper solio regmi do¬
nandũ spondet. si tm̃ ͦ memo¬
nas eorũdem sanctorũ seornatũ
ni promittat. Nec fides ꝓmisic
efut. Nempe ut no uaanꝗbi
sepe iudificam sompina. usde
intelligeret. Ii qui missi ad eñ
a satra ede abducendũ fuerãt
cũ nõ plus uno nuliario a
sanctuario abessent progredi
tute. Redeũt confusi eiq a quo
directi erãt que ꝑtulerẽ micĩãt
Ille eos mercie simul et nifideli¬
tatis arguens. dirigit alios
qui quod illi neglexer̃t im¬
plerent. Quos siliã passos qĩ
nati fautores despiciens pen
semet ip̃m filiũ a sepultris
martirũ auellere cupiens

Expanded text:
eumque non solum praesenti periculo, eumque non solum praesenti periculo, verum aeterno liberandum supplicio et insuper solio regni donandum spondet, si tantummodo memorias eorumdem sanctorum se ornatum iri promittat. Nec fides promissis defuit. Nempe ut non vana quibus saepe ludificamur somnia fuisse intelligeret, hi qui missi ad eum a sacra aede abducendum fuerant, cum non plus uno milliario a sanctuario abessent, progredi tute. Redeunt confusi, eique, a quo directi erant, quae pertulere nuntiant. Ille, eos inertiae simul et infidelitatis arguens, dirigit alios qui quod illi neglexerant implerent. Quos similia passos, quasi nati fautores despiciens, per semetipsum filium a sepulcris martyrum avellere cupiens
Abbreviated transcription (Latin):
sadregisilũ nõie rebus
sub se tractandis p̃fecerat aqui¬
tame ducatu specialiter ei cõmisso
Hic itaq regis filũ superbia
qua tumebat despide contendẽs
prospere eũ agere nõ equo fere¬
bat aĩo. Excusatio sane erat
iuuemilis etatis ne tumorem
ex subiectione pͥncipũ cõtra¬
heret. Forte clotariꝰ uenatũ
ũt ac nõ paruo terrarũ spacio
a filio sem̃ctus o portũtatem
p̾buit ut ducem ad cõmuum
accersitũ et cõtumacie redar¬
gutũ dagobertus flagellis cedi
barbe q amputatõe detpati
p̾ciperet. Audatis itaq facti
conscius latebra qua se ĩseguẽte
ternũ confugisse uiderat. npoe
quoq se recipit. Post hec ele¬
tarius rediens ducis cõperta
cõtuẽlia ex se genito multa
furibũdus interminãs mittit
qui eũ accersirent dignas pro
cõmissis ut lueret penas. Int̾ea
Dagoberto martiribus hunnli
corde prostrato sũmo q op̃psso
assistens quidã uenerando iocũ¬
dus uultu ne timeat edicit

Expanded text:
Sadregisilum nomine, rebus Sadregisilum nomine, rebus sub se tractandis praefecerat, Aquitaniae ducatu specialius ei commisso. Hic itaque regis filium superbia qua tumebat, despicere contendens, prospere eum agere non aequo ferebat animo. Excusatio sane erat juvenilis aetatis, ne tumorem ex subjectione principum contraheret. Forte Clotarius venatum ivit, ac non parvo terrarum spatio a filio sejunctus, opportunitatem praebuit ut ducem, ad convivium accersitum et contumaciae redargutum, Dagobertus flagellis caedi, barbaeque amputatione deturpari praeciperet. Audacis itaque facti conscius, latebra qua, se insequente, cervum confugisse viderat ipse quoque se recipit. Post haec Clotarius rediens, ducis comperta contumelia, ex se genito multa furibundus interminans, mittit qui eum accersirent, dignas pro commissis ut lueret poenas. Interea Dagoberto, coram martyribus humili corde prostrato somnoque oppresso, assistens quidam venerando jucundus vultu, ne timeat edicit;
Abbreviated transcription (Latin):
suituctim ea nos libuit per¬
stringere
Ngobertus quippe a do¬
tario genitore uenera¬
bili uiro armufo mettensi põti¬
fici ad erudiendũ traditus
puericie ãnos in studiis ex̾cuit
literarũ. Adolestenciã uero
suam uenatibus quẽ morem
francorũ pͥncipibus sepe fati
sumꝯ fiusse familiarẽ assuefaciẽs
agere ceruũ quadã die ĩstituit.
Qui facile industria equitũ
ac sagacitate ĩuentus camũ
ea uelocitate qua illud aĩal uti
consuenit siluas et mõtes si
qua etiam octurrere flumina
transiens in uicũ cui catulliatꝰ
uocabulũ est cursu defertur.
In hoc uico edicula erat que
corpora martirũ dyonisii ac
dtiorũ eius regebat in quã
se ceruus tuto reꝑto confert
confũgio. Canes euestigio
eñ secuti nec ingredi aꝑtis
iamus ualentes hostiatim obla¬
trabt. Aduemens dagobertꝰ
rem spectaculo admiratus digña
funtimos deuide rumor istius
uintiusi et pcipue dagobertũ
ad reuerentiam solicitat st̃oꝵ
Reterea dotarius quẽdã

Expanded text:
tura, ea nos libuit perstringere. Dagobertus quippe a Clotario genitore venerabili viro Arnulfo Metensi pontifici ad erudiendum traditus, pueritiae annos in studiis exercuit litterarum. Adolescentiam vero suam venatibus quem morem Francorum principibus saepe fati sumus fuisse familiarem assuefaciens, agere cervum quadam die instituit. Qui facile industria equitum ac sagacitate inventus canum, ea velocitate qua illud animal uti consuevit, silvas et montes, et si qua etiam occurrere flumina transiens, in vicum, cui Catuliacus vocabulum est, cursu defertur. In hoc vico aedicula erat, quae corpora martyrum Dionysii ac sociorum ejus tegebat, in quam se cervus tuto reperto perfugio confert. Canes e vestigio eum secuti, nec ingredi apertis januis valentes, ostiatim oblatrabant. Adveniens Dagobertus, rem spectaculo admiratur dignam. Finitimos deinde rumor istius miraculi, et praecipue Dagobertum, ad reverentiam sollicitat sanctorum. Praeterea Clotarius quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
N tempestate gũdoaldus
La desiderio derelictus
unacũ mũmolo bladaste ac doal¬
done sue sagutario cõuenas
urbem ingredit᷑. Ea urbo in
catum̃ẽ p̃celsi mõtis ĩnsgarõna
sita est procul ceteris remotis
montibus. ad radices rupis
fons orit᷑. Cui ĩminet desuꝑ
turris altissima. que ciues per
cuniculũ descendentes aquatũ
a lesione defendit hostiũ. Entũ¬
uẽtis igit᷑ memoratus uir eiꝰdem
urbis incolis. ut bona sua intra
muros pp̃ aduẽtantẽ reconderẽt
exercitũ. dũ illi eius monitis
paruissent hac eos fraude decepit
Confingens em̃ hostes iam in
proximo ẽẽ ita eos affat᷑. En
iquit inimici. egredim ad resi¬
stendũ eis. Quib digressis
expulso etiam antistite post
eos clausit portas. seq ad repu¬
gnandũ cũ satellitib parat:
Quã ceca m̃es hom ignara
futuri fuit profecto post. ille
expussũ mortalib ostendit
ab urbe. Quo magno captos
cũ p̃cio eos qui pellebantur
uellet uidere receptos reiectis

Expanded text:
 tempestate, Gundoaldus a Desiderio derelictus una cum Mummolo, Bladaste ac Waddone, sive Sagittario, Convenas urbem ingreditur. Ea urbs in cacumine praecelsi montis trans Garumnam sita est, procul caeteris remotis montibus. Ad radices rupis fons oritur, cui imminet desuper turris altissima, quae cives per cuniculum descendentes aquarum a laesione defendat hostium. Circumventis igitur, memoratus vir, ejusdem urbis incolis, ut bona sua intra muros propter adventantem reconderent exercitum, dum illi ejus monitis paruissent, hac eos fraude decepit. Confingens enim hostes jam in proximo esse, ita eos affatur: « En, inimici, egredimini ad resistendum eis. » Quibus digressis, expulso etiam antistite, post eos clausit portas seque ad repugnandum cum satellitibus parat. Quam caeca mens hominum ignara futuri! Fuit profecto, post, illiexpulsum mortalibus ostendit ab urbe quo, magno emptos pretio, eos qui pellebantur vellet videre receptos, rejectis
Abbreviated transcription (Latin):
desuper et opera exurebãt. et
immitos accessu prohibebant
cõsumptoq in hoc certamine
die in crastinũ qui obsidebãt
aliud nocendi genꝰ excogitãt
Demq ex uirgis ramis q ar
implere ualle. Uerũ conatibus
eorũ et profunditas uallis et
ignis ab aduersariis desupio¬
ribus cũ lapidibus missus re¬
stitit. leudegisilo totemplanti
om̃s actus suos irritos fieri
in mentẽ uenit oportumꝰ fore
clausos de proditois temptare
sm̃a. aduocatũ itaq m̃umolũ
ad sibi colloquendũ incuslure
cepit. curdemẽtissimũ req̃e
gũtrãmĩ deseruerit. et miqssiõ
tyrãno se uinxerit. Et uid porro
expectas ait. an ut capta urbe
male dispereas. Crn potius
resipiscens ad benigit reute
post paululũ pumendo ent
mũmolus se quidem  cosulturũ
respondit. Regressus uero m
utbem cõuocat sagittariũ atq
oualdonem  ladastes emto
mẽs captũ in urbem miecto
domui eccłie igne. dũ ceteri
ad restinguendũ ꝓperarent

Expanded text:
desuper, et opera exurebant, et desuper, et opera exurebant, et inimicos accessu prohibebant. Consumptoque in hoc certamine die, in crastinum qui obsederant aliud nocendi genus excogitant. Denique, ex virgis ramisque arbimplere vallem. Verum conatibus eorum, et profunditas vallis, et ignis, ab adversariis de superioribus cum lapidibus missus, restitit. Leudegisilo, contemplanti omnes actus suos irritos fieri, in mentem venit opportunius fore clausos de proditionis tentare sententia. Advocatum itaque Mummolum ad sibi colloquendum incusare coepit, cur clementissimum regem Guntrannum deseruerit, et iniquissimo tyranno se junxerit. « Quid porro exspectas, ait? an ut capta urbe male dispereas? Quin potius resipiscens ad benignum reverpost paululum puniendo. » Tunc Mummolus se quidem consulturum respondit. Regressus vero in urbem convocat Sagittarium atque Waddonem. Bladastes enim timens captum iri urbem, injecto domui ecclesiae igne, dum caeteris ad restinguendum properarent
Abbreviated transcription (Latin):
regĩu tradere. maxĩeq eos qui
chil deberti nepotis mei. etatem
ad rem tutandam publicã ꝓpen¬
derent ĩutilem. Nũc igit uos
quoq dñn agnostentes me fore
urm a mea desistite obsidione
ũrq̃ fauendo frem gũtrãnũ
roncordiam reuocare Talia
gudoaldũ prosenientẽ maledi¬
ctis aduersarii deterrebãt.isuꝑ
tela in eu iaciebãt᷑. Qiuitus de¬
tum ꝯiam ex quo ibidem adue¬
nerat fluxerat dies cũ leude¬
gisilus regaliũ p̃posituo equo
quen uulgo comistabile uo¬
tant quem q rex ei p̃fecerat
expẽditiom. extructa machina¬
menta ad subruendos deduci
miperat miros. Erant carri
urmneis tratibus tabulis qs
teri lneis in quib latentes
mlites fundamenta subfode¬
rent murorĩ e parũ hoe
profinente instrumeto ⁊ẜtim
hostibus preacutis sudibus
Ualiduq xos inhbentib saxu
etia arretes uidebat᷑ nõ fore
ydoner es ꝙ ignibus iactis
cupas pice ac sictis rpletas
litfins atcensas q iacientes

Expanded text:
regnum tradere, maximeque eos qui regnum tradere, maximeque eos qui Childeberti nepotis mei aetatem ad rem tutandam publicam perpenderent inutilem. Nunc igitur vos quoque dominum agnoscentes me fore vestrum, a mea desistite obsidione, mihique favendo, fratrem Guntrannum ad concordiam revocare. » Talia Gundoaldum prosequentem maledictis adversarii deterrebant, insuperque tela in eum jaciebant. Quintus decimus jam, ex quo ibidem advenerant, fluxerat dies, cum Leudegisilus regalium praepositus equorum, quem vulgo comistabilem vocant, quemque rex ei praefecerat expeditioni, exstructa machinamenta ad subruendos deduci imperat muros. Erant carri vimineis cratibus tabulisque tecti ligneis, in quibus latentes milites fundamenta subfoderent murorum. Sed parum hoc proficiente instrumento praesertim hostibus, praeacutis sudibus, validisque eos inhibentibus saxis etiam parietes videbantur non fore idonei, eo quod ignibus jactis cuppas, pice ac siccis repletas lignis accensasque, jacientes
Abbreviated transcription (Latin):
cia het et alia illis uociferẽ¬
tibus nequaꝙ mouebat᷑ ad
naam gũdoaldus tantũ modo
ingemistendo aiebat. memoratas
sibi a patre illatas cõtumelias
seq a ꝓpnquis ĩ iuste patria
pulsit ab extraneis mẜicordi¬
ter receptũ. proximis q hostili
odio semꝑ eũ ꝑsequẽtib ab
extraneis amica familiaritate
receptut. Semq in quiens dũ
petere regu pollere diuicus
uitins q essem imꝑatoris
rostantmopolitani amiticus
gutrãn ꝯ boso me decepit falla¬
cus Nam in oriente grã ꝓfectũ
orõmis de salute solicitꝰ intro¬
trans patris querebã una
qualiter se status regm uel fra¬
treo haberẽt mei. Cum ille.
de patre ait queris. is obiit
mortem fres morierido sicuti
pigrte ioix quempiã suorũ reli¬
quere suꝑstiteni. Rem̃asit sane
ꝯblers gutranꝯ. et ip̃e liberis orbatꝯ
u paruulo nẽpote ex sigeberto
hortabat᷑ gallias adire et frãcos
affirmabat mei cupidos mͥ uelle

Expanded text:
cia. » Haec et alia illis vociferancia. » Haec et alia illis vociferantibus, nequaquam movebatur ad iram Gundoaldus. Tantummodo ingemiscendo aiebat memoratas sibi a patre illatas contumelias, seque, a propinquis injuste patria pulsum, ab extraneis misericorditer receptum, proximis hostili odio se persequentibus, ab extraneis amica familiaritate receptum. « Deinde, inquiens, dum peraegre regum pollerem divitiis intimusque essem imperatoris Constantinopolitani amicitiis, Guntrannus Boso me suis decepit fallaciis. Nam, in Oriente gratia profectum orationis, de salute sollicitus interrogans patris, quaerebam una qualiter se status regni vel fratres haberent mei. » Tum ille: « De patre, ait, quaeris? is obiit mortem. Fratres, moriendo secuti patrem, vix quempiam suorum reliuperstitem. Remansit sane solus Guntrannus, et ipse, liberis orbatus, cum parvulo nepote, ex Sigeberto hortabatur Gallias adire, et Francos affirmabat, mei cupidos, mihi velle
Abbreviated transcription (Latin):
et quorudam manib sacro igne
arderitib. alii demonib reple¬
bant᷑. quidam semet ip̃os ĩteri¬
mebãt. Tandem residui ad
cõuenas ꝑuemẽtes in campe¬
strib castra posuerũt. uastat᷑
pͥmũ tota suburbana regio
Unde aliquãti acriori prede
suctensi cupiditate dũ longiꝰ
a suis recederũt a uicmarũ
urbiũ custodibus trucidabat᷑
Interea obsidione cepta auda¬
tiores ꝑ ardua collis ascendẽtes
gudoaldo cõniciabãt᷑ dicentes.
Unde o silicermi hec tanta tibi
p̃sumptio ut iutã pictorũ arte
solitus transigere mĩc te regẽ
audeas nõiare. Nempe ꝓ siłib
ausis a dñs rerũ regib scilicet
francoru sepe alfonsus exilioq
es dampnatus. ue quippẽ uni¬
uerse gallie ballomirẽ uocitãt᷑ ag¬
noĩe. Ate mit iepte nobis res¬
ponsũ redde. quis te coegit ista
psumẽ. uel quos habeas adiuto
res expone. Nãq in proxio
nra captus muscipula lues
supplicia pro tua stulta ꝑtina¬

Expanded text:
et, quorumdam manibus sacro igne et, quorumdam manibus sacro igne ardentibus, alii daemonibus replebantur, quidam semetipsos interimebant. Tandem residui, Convenas pervenientes, in campestribus castra posuerunt. Vastatur primum tota suburbana regio. Unde quidam, acriori praedae succensi cupiditate, dum longius a suis recederent, a vicinarum urbium custodibus trucidabantur. Interea, obsidione coepta, audaciores per ardua collis ascendentes, Gundoaldo conviciabantur, dicentes: « Unde, o silicernium, haec tanta tibi praesumptio ut, vitam pictorum arte solitus transigere, nunc te regem audeas nominare? Nempe, pro similibus ausis, a dominis rerum, regibus scilicet Francorum, saepe attonsus exsilioque es damnatus. Te quippe universae Galliae ballomirem vocitant cognomine. Age nunc, inepte; nobis responsum redde, quis te coegit ista praesumere? vel, quos habeas adjutores virium, expone. Namque in proximo nostra captus muscipula, merita lues supplicia pro tua stulta pertina
Abbreviated transcription (Latin):
domissis quas agore gauerat
sdi sapberna copuo rre burde¬
galam hiematũ secederet.¬
At hostilis duces agm̃s quos
suꝑ dordoniã castra metatos
fuisse p̃fati sumꝯ Audientes
gũdoaldũ ulteriorẽ tenere ga¬
ronne ripani flumĩs collecta
uirorũ fortiũ expeditaq młti.¬
tudine fluuiũ natatu tnͣsme¬
are disposuerũt. E quib aliqͣ
infirmis equis uecti fluuialis
aque opp̃ssione perierũt. Reliq̃
natando ad ꝯͣriũ delati litus
offenderũt in itmere maximũ
camellorũ mulorũ q mimerũ
auro et argento omistorum
quos fugientes aduersarii
reliquerãt. Quibus captis et
ob impedimẽta cũ residius uulgi
dimissis ip̃i ꝙmaximis possũt
itierib gũdoaldũ prosecũt᷑
Et uenientes ad basilica sĩti
uincentii a geneuensis tritorii
resistentibz his qui eo res suas
obtulerãt ignem hostus ad¬
mouent. consũptis q eis uni¬
uersa intro reꝑta cũ sacri
iĩsterii utensilib aufferunt.
Afuit e uestigio diuina ultio

Expanded text:
regaverat ad hiberna copiis, ipse Burdegalim hiematum secederetAt hostilis duces agminis, quos super Dordoniam castrametatos fuisse praefati sumus, audientes Gundoaldum ulteriorem tenere Garumnae ripam fluminis, collecta virorum fortium expeditaque multitudine, fluvium natatu transmeare disposuerunt. E quibus aliqui, infirmis equis vecti, fluvialis aquae oppressione perierunt. Reliqui, natando ad contrarium delati littus, offenderunt in itinere maximum camelorum mulorumque numerum, auro et argento onustorum, quos fugientes adversarii reliquerant. Quibus captis et, ob impedimenta, cum residuis vulgi dimissis, ipsi quammaximis possunt itineribus Gundoaldum persequuntur. Et venientes ad basilicam Sancti Vincentii Agennensis territorii, resistentibus his qui eo res suas contulerant, ignem ostiis admovent, consumptisque eis, universa intro reperta, cum sacri ministerii utensilibus, auferunt. Adfuit e vestigio divina ultio
Abbreviated transcription (Latin):
tantã cedis exarsere insaniam
ut etiam sacerdotes dm̃ adnixa
Iugularent altaria. reliquosq
ciuiũ cũ ip̃a concremarent urbe.
Quorũ dux leudegisilus clam
ad pͥncipem gũtrãnũ mĩcios
miserat. suꝑ traditores cĩtatis
euis exquisituros iudicii sm̃am
Ille cũctos gladio puniri p̃cepit
ut huiusmodi ausus de regno
tolleret᷑ francorũ. ne qͥs scilicet
tyrãnꝰ in reliquũ suffragare

Expanded text:
tantam caedis exarsere insaniam tantam caedis exarsere insaniam ut etiam sacerdotes Domini ad ipsa jugularent altaria, reliquosque civium cum ipsa concremarent urbe. Quorum dux Leudegisilus clam ad principem Guntrannum nuntios miserat, super traditores civitatis ejus exquisituros judicii sententiam. Ille cunctos gladio puniri praecepit, « ut hujusmodi ausus de regno tolleretur Francorum, ne quis scilicet tyrannis in reliquum suffragar
Abbreviated transcription (Latin):
circudatũ introitũq urbis sͥ
p̃clusit manꝰ eleuãs ad celũ
cũ cordis gemitu sic orabat
ad dñm̃. Iudex eterne ac ultor
inocentiũ deus cui ome patet
secretũ qui nuillius amplecteris
dolũ. nec letaris fraudib mali¬
gñãtiũ esto uindex mearum
miserarũ. retorquens in eos qͥ
me tradiderũt mimicis deceptõis
illorũ laqueũ. Post hec uerba
consignãs se cruce diñta cũ
his qui se ceperãt abire cepit
ad eorũ castra. Nondũ collemi
qui ciuuitati ĩminet preteuenat
et impulsus a bolone ruitoi
faciem ferebat᷑ q in ꝓrofundũ
ualli Qũq surrexisset et cõtra
aduersĩ montem nteret᷑ a
bsorie lapide ꝑcussuo meapite
fune ligatio pedibus totrxit
oricti q qua anitiebat᷑ exutꝰ
ac lanceis confixus per totum
circũducit᷑ exercitũ. Mũmolus
sane thesauros diripiens uniu¬
sos in diuersis occuluit locis.
dataq sequẽtis luce diei hostib
portas urbis apperuit. Qui inͤ

Expanded text:
circumdatum, introitumque urbis sibi circumdatum, introitumque urbis sibi praeclusum, manus elevans ad coelum, cum cordis gemitu sic orabat ad Dominum: « Judex aeterne ac ultor innocentium, Deus, cui omne patet secretum, qui nullius amplecteris dolum, nec laetaris fraudibus malignantium, esto velox vindex mearum miseriarum, retorquens in eos qui me tradiderunt inimicis deceptionis ipsorum laqueum. » Post haec verba, consignans se cruce Dominica, cum his qui se ceperant abire coepit ad eorum castra. Nondum collem, cui civitas imminet, praeterierat, et impulsus a Bollone ruit in faciem ferebaturque in profundum vallis. Cumque surrexisset et contra adversum montem niteretur, a Bosone lapide percussus in capite fune ligatis pedibus protractus, loricaque qua amiciebatur exutus, ac lanceis confixus, per totum circumducitur exercitum. Mummolus, sane thesauros diripiens universos, in diversis occuluit locis, dataque sequentis luce diei, hostibus portas aperuit urbis. Qui in
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ s setus quoddã nõ oportet
ymo quod nõ decet aduersũ
me egeritis. p̾ẜtim cũ ego cor¬
pus aĩam q mẽa simul cur
consilio ac opibus in uestris
costituerim manib. scrutator
cordũt illud aduertat deus.
LNis dictis assensũ prebuit
ut cũ eis ad hostes descenderet
aumolo ꝟo monẽte ne suꝑbo
utens ad eos iret habitu qͥn
potius reformato ei que ab ip̃o
acreperat balteo auro fabrefacto
ꝓp̾o actingeret᷑ qui fulgore me¬
morati carebat metalli. In hoc
inquit tua iam patet fraudu¬
lencia dũ ea que ex tuo usqz
ad istud possedi tempus repetis
Illo quoq negante ulla secta
eũ usurũ fraude. Uentũ est ad
portam ubi eos fortissimi operie¬
bant᷑ aduersariorũ duces. boso
Uidelicet cũ bolone biturigum
comite nõ ñima satellitũ ual¬
latr taterua. Quib gudo aldũ
excipientibus mumolus in
urbem regressus portas frrmissie
obserauit. E ernes gundoaldus
Se a suis derelictũ et ab hostibus

Expanded text:
igitur, si secus quod oportet, igitur, si secus quod oportet, imo quod decet, adversum me egeritis, praesertim cum ego corpus animamque meam, simul cum consilio ac opibus, in vestris constituerim manibus, scrutator cordium illud advertat Deus. » His dictis, assensum praebuit ut cum eis ad hostes descenderet. Mummolo vero monente, ne superbo utens ad eos iret habitu; quin potius reformato ei, quem ab ipso acceperat, balteo auro fabrefacto, proprio accingeretur, qui fulgori memorati carebat metalli. In hoc, inquit, tua jam patet fraudulentia, dum ea quae ex tuo usque ad istud possedi tempus repetis. Illo quoque negante ulla se contra eum usurum fraude, ventum est ad portam, ubi eos fortissimi opperiebantur adversariorum duces, Boso videlicet cum Bollone Biturigum comite, non minima satellitum vallati caterva. Quibus Gundoaldum excipientibus, Mummolus in urbem regressus, portas firmissime obseravit. Cernens Gundoaldus se a suis derelictum, et ab hostibus