comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
puto qd̃ illuestri uiro antomo uarran¬
te cognoui: qui aiebat patͥs sui puerũ
morbo elephantiuo fitisse correptum:
ita ut iam pilis cadentib cutis uitu¬
mesceret: ates cͥescentem saniem oer ul¬
tare ñ posset. Qui ad uirum dei ab eodẽ
patre eius misfus est: ⁊ saluti pͥstine sub
omni celeritate restitutus. Neq illd̾ tace¬
am qd̵ eius discipłs ꝑegͥnus nõine narra¬
re consreu̾at ÷ quia die q̃dam fidelis uir
qͥdam necessitate debiti cõpulsus: unum
sibi fore remedium credidit si ad dei nirũ
ꝑge̾t. ⁊ q̃ eum urgeret debiti necessitas
indicaret. Uenit itaq ad monast̾ium:
sĩpotentis dei famulum repeit: qͥa a ere¬
ditore suo ꝓ duodecim solidis gͣuit̾ affli¬
getur indicauit. Cui uenerabilis pat̾.
neqͣqͣm se hab̾e duodecim solidos respõ¬
dit: s cũ etus inopiam blanda locutõne
consolacus ait. Nade ⁊ post biduum reũ¬
tr : qͥa deest hodie qd̾ tͥ debeam dare. In
ip̃o autem biduo: more suo in oratõe fu¬

Expanded text:
puto, quod illustri viro Antonio narrante cognovi, qui aiebat patris sui puerum morbo elephantino fuisse correptum, ita ut jam pilis cadentibus cutis intumesceret, atque increscentem saniem occultare non posset. Qui ad virum Dei ab eodem patre ejus missus est et saluti pristinae sub omni celeritate restitutus. CAPUT am quod ejus discipulus Peregrinus nomine narrare consueverat: quia die quadam fidelis vir quidam necessitate debiti compulsus, unum sibi fore remedium credidit, si ad Dei virum pergeret, et quae eum urgeret debiti necessitas, indicaret. Venit itaque ad monasterium, omnipotentis Dei famulum reperit, et quia a creditore suo pro duodecim solidis graviter affligeretur, intimavit. Cui venerabilis Pater nequaquam se habere duodecim solidos respondit, sed tamen ejus inopiam blanda locutione consolatus, ait: Vade, et post biduum revertere, quia deest hodie quod tibi debeam dare. In ipso autem biduo more suo in oratione fu
Abbreviated transcription (Latin):
dam etus monachus mobłitati mentẽ
ded̾ait. ⁊ per man̾e in mouastio nole¬
bat. Cumq eum uir dei assidue corriꝑet
freq̃nterq ad moneret. ip̃e uͦ nullomͦ
consentiret in congͤgatõne persist̾e. ato
importunis p̃cibus ut relaxaret᷑ raname¬
ret: Quadam die isdem uen̾abłis pater
nimietatis eus tedio affectus: iratus
iussit ut disced̾et. Qui mox ut moua¬
st̾ium ex iit contͣ se assist̾e aperto ore dra
apparuerat de uorare uellet: ce pit ip̃e
tremens ⁊ palpitans magnis uocib cla¬
mare dicens. Currite currite : qͥadra¬
co iste me deuorare uult. Currentes aũ
hora in sua ꝓmissione ꝑmausit. Quippe
qui sc̃ĩ uiri ratõnibus contraibat: iure

Expanded text:
m ejus monachus mobilitati mentem dederat, et permanere in monasterio nolebat. Cumque eum vir Dei assidue corriperet, et frequenter admoneret, ipse vero nullo modo consentiret in congregatione persistere, atque importunis precibus ut relaxaretur immineret, quadam die idem venerabilis Pater, nimietatis ejus taedio affectus, iratus jussit ut discederet. Qui mox ut monasterium exiit, contra se assistere aperto ore dracapparuerat devorare vellet, coepit ipse tremens et palpitans magnis vocibus clamare, dicens: Currite, currite, quia draco iste me devorare vult. Currentes auteeadem in sua promissione permansit: quippe qui sancti viri orationibus contra se
Abbreviated transcription (Latin):
fletu petiert̃ ut ei suam gr̃am largiri
dignaretur. Quib uir dei manu sua
ꝓtiuuis cõmunionem dominici corꝑis
dedit dicins. Ite ͥ atq hu̾nc dñicum cor¬
puis suꝑ pectus eius ponite eum mug¬
na reuerentia eumq sepulture tͣdite.
Quod dum fcm̃ fuisset: susceptum cor¬
pus eius t̾re tenuit nͦ ultra ꝓiecit. Per¬
pendis petre apud ib̃m xp̃m dñm nr̃m
cuius merta uir iste fiñt ut enis corpꝰ
ettam t̾ra ꝓic̾et: qui uñdieti gr̃am ñ habe

Expanded text:
fletu petierunt ut ei suam gratiam largiri fletu petierunt ut ei suam gratiam largiri dignaretur. Quibus vir Dei manu sua protinus communionem dominici corporis dedit dicens: Ite, atque hoc dominicum corpus super pectus ejus cum magna reverQuod dum factum fuisset, susceptum corpus ejus terra tenuit, nec ultra projecit. Perpendis, Petre, apud Jesum Christum Dominum cujus meriti iste vir fuerit, ut ejus corpus etiam terra projecerit, qui Benedicti gra
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. soluta ert̃ ⁊ incelis. Curus
nunc uicem et ligando ⁊ soluendo op¬
tinent: qͥ locum sc̃i regiminis fide ⁊ mo¬
rib tenent. Set ut tanta ualeat ho¬
mo de t̾ra celi et terre conditor in t̾rã
uenit ecalo atsut iudicare caro etiã
de spiritib possit: hoc ei largiri dig¬
natus ẽ. factus ꝓ hominib deus caro:
Qͥa inde surrexit ultra se rafirmi¬
tas nr̃a: unde sub se infirmata ÷ fir¬
initas dei. PecRS Cum iurtute
signor concorditer loqͥtur ratõ u̾boꝵ.¬
Quadam die dum qͥdã
euis puerulus monachus ꝑentes suos
ultͣ qmͣ debebat diligets. atq ad eoꝵ
habitaesm tendens sine bñdictõ ne de
monasf̾io exisset: eodem die mox rit
ad eos ꝑuenit defunetus ẽ. Cumq esset
sepultus die alt̾o ꝓiectum foras corꝓũ
eius inuentum est: qd rursus tͣce se¬
pulture curnuert̃. Set seq̃nti die t̾ũ
ꝓiectum ext̾ius atq inhumatum sic̃
pͥus inuenert̃. Tunc concite ad bñdicti
patͥs uestigia currentes: eum magno

Expanded text:
terram, soluta erunt et in coelis ? Cujus nunc vicem in ligando et solvendo obtinent qui locum sancti regiminis fide et moribus tenent. Sed ut tanta valeat homo de terra, coeli et terrae Conditor in terram venit e coelo, atque ut judicare caro etiam de spiritibus possit, hoc ei largiri dignatus est, factus pro hominibus Deus caro: quia inde surrexit ultra se infirmitas nostra, unde sub se infirmata est firmitas Dei. Petr. Cum virtute signorum concorditer loquitur ratio verboque die dum quidam ejus puerulus monachus parentes suos ultra quam deberet diligens, atque ad eorum habitaculum tendens, sine benedictione de monasterio exiisset, eodem die mox ut ad eos pervenit, defunctus est. Cumque esset sepultus, die altero projectum foras corpus ejus inventum est, quod rursus tradere sepulturae curaverunt. Sed sequenti die iterum projectum exterius atque inhumatum sicut prius invenerunt. Tunc concite ad Benedicti Patris vestigia currentes, cum magno
Abbreviated transcription (Latin):
erus p̃dio iusta t̾racmensem urbem. uis¬
sis discipłis suis construere mouast̾irm
debuiss. Qui rogãti  sentienfiens deputa¬
cis frib patrem constituit: ⁊ qͥs ei secũdꝰ¬
dtis esset oromauit. Quibus euntib
respondit dicens. Ite ⁊ die illo ego ue¬
irio ⁊ ostendo nobis in qͦ lodo oratoriñ
in qͦ refectorium fr̃m. in quo subcep¬
tõnem hospitum uł q̃q funt necessa¬
A sr̃nai cĩ ꝓsfãt ria edificare debeatis. Qui bñdictõe
ꝑcepta. ilico ꝑrexer̃t: ⁊ constitutum
diem magnoꝵe p̃stolantes: ꝑauert̃ oĩa
q̃ his qͥ eum tanto pr̃e uenire potius¬
sent uidebant᷑ esse necessaria. Nocte
uero eaden qͣ ꝓmissus illucescebat
dies: eidem seruo dei q̃m illie patrem
confaruerat atq ens p̃põito uir dñi
in somins apeuit. ⁊ loca singła uͥ ꝙͥ
edificari debnisset subtilit̾ designa¬
uit. Cumq utͥq a somno surg̾ent si¬
bi inuicem qd̃ uid̾ant retulerirnt.
Non tñ õimͦ uisioni illi fidem dantes

Expanded text:
uxta Tarracinensem urbem missis discipulis suis construere monasterium debuisset. Qui roganti consentiens, deputatis fratribus Patrem constituit, et quis ei secundus esset ordinavit. Quibus euntibus spopondit dicens: Ite, et die illo ego venio, et ostendo vobis in quo loco oratorium, in quo refectorium fratrum, in quo susceptionem hospitum, vel quaeque sunt necessaria, aedificare debeatis. Qui benedictione percepta illico perrexerunt, et constitutum diem magnopere praestolantes, paraverunt omnia quae his qui cum tanto Patre venire potuissent, videbantur esse necessaria. Nocte vero eadem qua promissus illucescebat dies, eidem servo Dei quem illic Patrem constituerat, atque ejus praeposito vir Domini in somnis apparuit, et loca singula ubi quid aedificare debuissent subtiliter designavit. Cumque utrique a somno surgerent, sibi invicem quod viderant, retulerunt. Non tamen visioni illi omnimodo fidem dantes,
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑ paucos dies defuncte sunt ato
in eccłia sepulte. Cumq in eadem
eccła missar uin sollemnia celebra¬
rentur. atq er more diaconus ela¬
maret. siqͥs ũ cõmunleat det loc̃ :
nutrix earum q̃ & eis oblatõei
dũc offer re confueu̾at eas de sepales
suis ꝓgredi ⁊ exire eccłiam uidebat.
Qued dum sepuis cerneret. qͥa ad
uocem diaconi clamantis er iebant
foras. atq intͣ eccł̾am ꝑman̾e ñ po¬
tant. ad memoriam reont q̃ uar dei
oblatõnem dedit dicens. Ite: ⁊ hͣnc
oblatõnem ꝓ eis offeri facite: et
ult̾ius ercõmuncate ũ erunt. Que
dum oblat̾o ꝓ eis fuisset uninolata
⁊ a diacono uita morem clamatum
est. ut ñ communicantes ab eccłia
erirent: ille exire ab eccła ult̾us
uise ñ sunt. Qua ex re indubitan¬
t̾ patuit. qͥa dum int̾ eos qͥ cõmuni¬
one pͥuati st̃ minime reced̾ent: cõ¬
munionẽ a dño ꝑ seruum dñi rece¬

Expanded text:
nctae sunt, atque in ecclesia sepultae. Cumque in eadem ecclesia missarum solemnia celebrarentur, atque ex more diaconus clamaret: Si quis non communicat, de locum, nutrix earum quae pro eis oblationem Domino offerre consueverat, eas de sepulcris suis progredi et exire de ecclesia videbat. Quod dum saepius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exibant foras, atque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae vir Dei oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro eis fuisset immolata, et a diacono juxta morem clamatum est, ut non communicantes ab ecclesia exirent, illae exire ab ecclesia ulterius visae non sunt. Qua ex re indubitanter patuit quia dum inter eos qui communione privati sunt, minime recederent, communionem a Do
Abbreviated transcription (Latin):
oribus occłis fulsit: lur int̾io in men¬
te fuit: que uidentis animũ qͥa ad suxi¬
ora rapuit: ei qͣm angusta essent om̃ia
infiora monstrauit. Pet RUC. Mideor mͥ
utilit̾ ñ intellerisse q̃ dixas: qͣn ex tar¬
ditate inea tm̃ creuit exposito tua. S

Expanded text:
oribus oculis fulsit, lux interior in menoribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate me
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: sicut ũqͣm eꝑtet sum. ita nec eo¬
nicere seio: quouain ordine fieri potest
ut mundus om̃is ab homine uno uideat᷑.
angusta est omnis ereatura. Qmilibet enĩ
ꝑuin deluee creatoris aspex̾it: breue ei
fit om̃e qd̾ ereatum est. Quia ip̃a usio¬
iis intime luce m̃tis laratur sinus. tã¬
aumq expandit᷑ in deo: ut suꝑior existat
mundo. fit uͦ ip̃a uidentis anima etiam su¬
ꝑ semet ip̃am. Cumq in dei lumine rapi¬
tur suꝑ se: inint̾iorib ampliat᷑. Et dum
angłos qͦq ad celum reduntes uidebat: ħ
peuldubio cerue: ñ nisi in dei lumine
potat. Quid itaes mirum si mundum
ante se collectum uidit: qui subleuatus
in mentis lumine ertͣ mundum fuit:
Quod autem collectus mundus ante occłos
eius ducitur: ũ celum ⁊ t̾ra concͣcta est
s uidentis auimus dilatatus: qui in deo
raptus uid̾e sine diffic ultate potuit oẽ
qd infra dm̃ est. In illa gͦ lioe que erti¬

Expanded text:
tus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec cotus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno videatur.angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis anima etiam super semetipsam. Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere nonnisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exteri
Abbreviated transcription (Latin):
chorusce lucis infig̾et: uidit g̾mant
capuani ep̃i animara in sꝑa ignea ab
bi testem uolens adhib̾e miracłi seruã¬
dum diaconem it̾ato bis t̃q eius nõie
cum clamoris magnitudine uocauit
Cumq ille fuisset iusolito tanti uiri ela¬
more turbatus: ascendit. resperit: ꝑtem¬
qr iam lueis eriguam uidit. Cui tan¬
tum hoc obstupese̾nti miracłm: uir dei
ꝑ ordinem q̃ fuerant gesta narrauit.
Statimq in cassinum castrum reli¬
gioso hopbo mandauit ut ad capua¬
ncͣm urbem sub eadem nocte tͣnsimittet:
⁊ qͥd de g̾mano ep̃o ag̾e̾tur: agnosce̾t
et indicaret. sc̃mq est. Et reueren¬
tissimum uirum g̾manũ ep̃m is qͥ
missus fuerat iam defunctum rerꝑit: et
requirens subtilit̾. agnouit eodem moinẽ¬
to fuisse illius obitum: quo uir dñi eius
cagnouit abscessum. t Mira res
ualde et uebement stupenda. Set boe qd̾
dc̃m est qͥa ante ocełos ip̃ius qͣsi sub uno
solis radio collectus omis mundus addne¬

Expanded text:
coruscae lucis infigeret, vidit Germani coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab bi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento fuisse illius obitum quo vir Domini ejus cognovit ascensum. Petr. Mira res valde, et vehementer stupenda. Sed hoc quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus adduc
Abbreviated transcription (Latin):
sitatõuis gr̃a ex more cõuen̾at. Cius
qͥppe monast̾ium freq̃ntabat: ut qͥa is¬
dem qͦq uir doct᷑na gr̃e celestis inflebat
dulcia sibi inuicem uite u̾ba tͣnsfundẽt.
⁊ suaueni eibum celestis patͥe qͥa adhuc
ꝑfecte gaudendo ñ pot̾ant. saltem suspi¬
rando gustarent. Cum uͦ bora iam qͥe¬
issent: in eurus tris suꝑiob se uen̾abi¬
lis bñdictus: in euis quoq inferib ser¬
uandus diaconꝰ se collocauit. Quo uride¬
licet in loco inferior a suꝑiorib ꝑuius
continuabat ascensus. elnte uͦ eamdem
dep̃cans subito indempesta noctis hora
respitiens. uidit fusam lucem desuꝵ.
cunctas noctis tenebras esfu gasse: tanto¬
q splendore claresc̾e. ut diem uincet
lux illa q̃ in tenebris radiasset. Mira
autem ualde res in hac speculatõe seen¬
ta est. Quia sieut post ip̃e narrauit
om̃is etiam mundus uelut sub une
soł radio collectus: añ occłos enis ad¬
ductus est. Qui nenabił pat̾ dum in¬
tentam cccłor aciem in hoc splendore

Expanded text:
more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quieibus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore
Abbreviated transcription (Latin):
citus ⁊euolu̾e. ⁊ ꝑ cogitatõ nem dic̃e. N
est hic cui mauducanti assisto: lacernã
teneo: ser uitium impendo: Quis sum
ego ut isti seruiam: Ad quem uir dei sta¬
inerepare dicens. Signa cor tuũ frat
Quid est qd̾ queris: Signa cor tuum.

Expanded text:
citus volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei staincrepare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod loqueris? signa cor tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ tͥstatur: hodie qͥdem mrnus est: s
die erastina habunͣt᷑ habebitis. Seq̃n¬
ci autem die ducenti farine modri añ
fozes cellule in saccis inuenti st̃. qͦs oĩ¬
hotens deus qͥb deferentib tͣnsmisisset:
iuine usq manet meognitum. Qd̃ eũ
fr̃s cerñent dño gr̃as referentes: didi¬
cerunt iam de habundantia nec iue¬
gestate dubitare. Det
isse: an ꝑ interualla tempor eius men¬
irradiat : qͥa sic̃ de scõ spñ scͥptum est. uͥ
uult spirat: ita sciendum est qͥa ⁊ qñ
uult aspirat. Hinc est enim qd̃ nathan ꝓpħa
a rege reqͥsitus si construere templunz
posset: pͥus consensit: ⁊ postmodirm
ret: ad ꝓbibentem hanc puerum dic̃.
Dimite eam qͥa anima erus ramari¬
dicauit michi. Qd̃ omĩpotens deus ex¬
in celsitudine: ⁊ custodit in humilita¬
te. llt ⁊ accipentes sym inueniant qͥd
Ita ħ esse uit asseris: magna
retõ elamat. Si q̃so de uen̾abili pr̃e bñ¬
dicto qͥoqͥd adhuc animno occurrerit: ere¬

Expanded text:
contristatur? Hodie quidem minus est, sed die crastina abundanter habebitis. Sequenti autem die ducenti farinae modii ante fores cellae in saccis inventi sunt, quos omnipotens Deus quibus deferentibus transmisisset, nunc usque manet incognitum. Quod cum fratres cernerent, Domino gratias referentes, didicerunt jam de abundantia nec in egestate dubitare. Petrisse? an per intervalla temporum ejus menirradiat, quia, sicut de Sancto Spiritu scriptum est: ‘Ubi vultspirat’, ita sciendum est quia et quando vult aspirat. Hinc est enim quod Natham propheta a rege requisitus si construere templum potuisset, primo consensit, et postmodum sset, ad prohibentem hanc puerum dicit: ‘Dimitte eam, quia anima eius in amaridicavit michi’. Quoin celsitudine, et custodit in humilitate; ut et accipientes spiritum inveniant quid Ita hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc animo occurrit, e
Abbreviated transcription (Latin):
de. Qui reqͥsitus a frib qͥd habuerit in
corde. ꝑ ordiuem narrauit qͣnto suꝑbie
sp̃n intumuerat: ⁊ que contͣ uir um
dei uerba ꝑ cogitatõem tacitus dicebat.
Tunc liquido om̃ib patuit qd̃ uenabłem
bñdictum lat̾e̾ nil posset: in euius au

Expanded text:
in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem Benedictum latere nil posset, in cujus au
Abbreviated transcription (Latin):
lio quoq temꝑe in eadem campa¬
me regione fames rncubuerat
magna: q̃ om̃s alim̃toꝵ indigentia coã¬
gustabat. Iam q ui bñdicti monast̾io
ticum deerat. Daties uͦ pene om̃s con¬
sumpti fuerant. ut ñ plus qͣm qͥnq ad
refectõis horam frib iueniri potuis¬
sent. Cumq eos uenabił pater contͥsta

Expanded text:
lio quoque tempore in eadem Campaniae regione fames incubuerat, magnaque omnes alimentorum indigentia coangustabat. Jamque in Benedicti monasterio triticum deerat: panes vero pene omnes consumpti fuerant, ut non plus quam quinque ad refectionis horam fratribus inveniri potuissent. Cumque eos venerabilis Pater contrista
Abbreviated transcription (Latin):
illrim eaute: ⁊ inuenies qd̾ intus h̃t̃
Qui confrsus nalde a dei seruo er uut:
⁊ reuersus uolens ad hue ꝓbare qd̃ au¬
dierat: eum flasconem melmauit de
eo ꝓtunus serpens egressus.÷. Tunc p̃¬
orctus exhilaratus puer ⁊ ħ qd̾ in uino
repꝑit: expauit malum qd̵ fecit.
on longe autem a monast̾io mcꝰ
multicndo ad fidem dei ab idolorũ
cultu bñdicti fuerat er hortatõne conũ¬
sa bi qͦq q̃dami seĩmoniales femine ĩ¬
exant: ⁊ crebro illuc ꝓ erhortandis ãi¬
mab fr̃s suos mut̾e bñdictus dei famu¬
lus curabat. Quadam uro die misit et
more: sec is qui missus fuerat mona¬
chris post ad menitõnem feãm a sc̃rmo¬
mialib feminis rogatus mapłas accep̃
ut reuersas est eum uir dei uebemen¬
tissima a maritudine cep̃ merepare
dicens: dͥmͦ ingressa : iniqͥtas in sinum
tuum: At ille obstupuit: ⁊ qͥd egisset
oblitus: unde corripiebatur ignorabat
Cui ait. Hunqͥ ego illic p̃sens ñ eram

Expanded text:
illum caute, et invenies quid intus habet. illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homine exivit. Et reversus volens adhuc probare quod audierat, cum flasconem inclinasset, de eo protinus serpens egressus est. Tunc praedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit malum quod fecit.Non longe autem a monasterio vicmultitudo hominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram
Abbreviated transcription (Latin):
structum modo a langobardor gente eiꝰ
monastiũ scimus. Nocrurno enun
temꝑe et quiescentib fr̃ib nuꝑ illie
longobardi ingressi sunt. Qui dir ipi¬
entes omĩa: ue unum qͥdem illic hõiẽ
tenere potuert̃. Set impleuit oĩpo¬
tens deus qd fideli famło suo bñdicto
ꝓmisat: nt si res geutib tͣderet: ani¬
mas enstodiret. Qua ire paulimeẽ
uideo tenuisse bñdictum: cuuis dum
nauis rerum omium lacturam ꝑtu¬
lit: ip̃e in consolatõe uitam g̃uim qͥ
eum comitabant᷑ accepit. Quodam¬
qͥq temꝑe exhilaratus noft᷑ quẽ ip̃e
xe bñ nosti tnsimissus a dño suo fuerat
ut dei uiro in monaftim uino ple¬
na duo lignea uascła. q̃ nulgo flasfo¬
nes uocant᷑ deferret. Qui unum de¬
tulit. alt̾um uͦ ꝑgens in itrñe abscon¬
dit. Lix. autem dñi q̃m facta absentia
lat̾e ũpot̾ant: nñ cum gr̃arum actõe
suscrpit: ⁊ discedentem puerum mo¬
uint dicens. Uide fili. de illo flascone
q̃m abseo ndisti iam ñ bibas: s. melina

Expanded text:
o a Langobardorum gente ejus monasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper illic Langobardi ingressi sunt; qui diripientes omnia, ne unum quidem hominem illic tenere potuerunt: sed implevit omnipotens Deus quod fideli famulo Benedicto promiserat, ut si res gentibus traderet, animas custodiret. Qua in re Pauli vicem video tenuisse Benedictum, cujus dum navis rerum omnium jacturam pertulit, ipse in consolatione vitam omnium qui eum comitabantur, accepit. CAquoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et discedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina
Abbreviated transcription (Latin):
poralibus eius ocesis isdem antiqus hosti
tet̾rimuis ⁊ suecensus apꝑebat: qui in
eum. ore. occłisq flammantib seuibe
uidebatur. Iam uͦ q̃ dicet: audiebant
om̃s. Prius enim hune uocabat ex nos
Cui cum uir dei minime respondet: ad
erus mox contumelias erumpebat. Na
eum elamaret dicens. bnͣdicte bñdicte.
⁊ cum sibi uullomͦ respond̾e̾ conspicet.
ꝓtinus adringebat. Maledicte ⁊ ũ bñdi¬
cte: qͥd mecum habes: Quid me ꝑseq̃ris:
qͥdem uolens intulit: s occasiones mctone

Expanded text:
poralibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeriquidem volens intulit, sed occasiones victoriae
Abbreviated transcription (Latin):
uisi sp̃e dei. Qui ut se ostendet que dei
sunt: adiunrit. nos autem ñ sp̃m
huius muridi accepimus: s. sp̃m qͥ
ex deo est. Hine tt̾r dieit. Qd̾ ocebͤ ñ
uidit uͦ auris audiuit ⁊ nͨ in cor bõis
ascendit: que p̃ꝑauit deus diligĩrib se

Expanded text:
nisi Spiritus Dei . Qui, ut se ostenderet nosse quae Dei sunt, adjunxit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est . Hinc iterum dicit: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se;
Abbreviated transcription (Latin):
ir quidam nobił theoxbus noĩe
eiusdem bñdieti patͥs fuerat ad¬
monicõne conusus: qui ꝓ uite sue me¬
rito magnam apud eum familiaritatiͤ
fidutiam habebat. Hie eum qͣdam die
eius cellulam fuisset ingͤssus: hunc
amarissime flentem repꝑit. Cunq di¬
i subsist̾et eiusq ñ finiri lacͥmas uide¬
ret. nͨ tñ ut uir dei consuenat oraudo
planget s merendo: q̃ uam cansa tanti
luetus existeret inqͥsrnit. Cui uir dei
ilico respondit. Om̃e ħ monast̾nim qd

Expanded text:
ir quidam nobilis Theoprobus nomine, ejusdem Benedicti Patris fuerat admonitione conversus, qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic cum quadam die ejus cellam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem reperit. Cumque diu subsisteret, ejusque non finiri lacrymas videret, nec tamen ut vir Dei consueverat orando plangeret, sed moerendo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei illico respondit: Omne hoc monasterium quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓñtiant. Iudcia gͥ q̃ deus tacet ueseĩt.
⁊ q̃ deus loqͥtur seiunt: unde ⁊ dauid
ꝓpłia eum dirifset in labiis meis ꝓũti¬
aui omia iuditia. ꝓtinus addidit oristmi.
Sle si aꝑtẽ dicat. Illa ego iuiditia ⁊ nosse
⁊ ꝓñtiasse potur: que te dixisse cognoui.
Nham ea q̃ ip̃e ñ loq̃ris: nr̃is ꝓculdubio
cognitõib abscondis. Concordat gͦ ꝓpħica¬

Expanded text:
ntiant. Judicia itaque quae Deus tacet nesciunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo p
Abbreviated transcription (Latin):
fibi ozatõnem petiit: s mox ei uir sẽc
hoc qd in uia egat imꝑꝑauit dicens. E
te ad hoc qd̾ uoluit suꝑauit. Tun ille re¬
atum infirme conscientie sue cognos¬
cens eius pedibus ꝓuolutus: tanto mag̃
cepit eulꝑam deflere ⁊ erubesce. qͣnto se
cognouit eciam absentem in bñdicti pa

Expanded text:
sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat ite ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Pat
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm uid̾et: annis fingłis deloco suo ad
cellam eius uenire consueu̾at ieuns
Quadam die gͥ dum it̾ ad monast̾ium
fac̾et: se se illi alt̃ uiator adiunxit. qͥ su¬
mendos in itin̾e portabat cibos. Cumq
iam hora tardior excreuisset: cdixit. Ne¬
ni fr̾ sumamus cibum: ne lassemur in
uia. Eui ille respondit. Absit fr̃ ũ fa
ieiunus semper uenire cousueut. Q
responso ꝑceyeo: ad horam conuiator
conticint. S cum post hec aliqͣnculum
itin̾is spatium egissent: rursus admo¬
nuit ut manduearent. Consentire uo¬
luit: qͥ ieiunus uenire decreu̾at. Taeuit
qͥde m qͥ ad inauducandum inuitauat:¬
consensit. Cumq iter longuis agent.
et eos hora tardior fatigaret ambulan¬
queq potant ad reficiendum corpuis dele¬
ctabilia uideri. Tunc coniiator ait.
Ecce aqua erce pͣtumi: ecee amenris lacꝰ
inquo possumus refici. ⁊ ꝑum qͥesce:
ut ualeamus it̾ nostrum postmodum
uesꝑtina uero hora ꝑuenit ad cellam. Pre¬
sentatus auten uen̾abili bñdicto patri

Expanded text:
fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hjejunus semper pervenire consuevi. Quo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit consentire qui jejunus pervenire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaconsensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulanquaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie ełicus demonio uerabatur: qui a
tistite. ꝑ multa fu̾at martirum loca
tͣusmissus: ut sa uari potuisset
Set sci dei martyres uoluert̃ ei sani¬
tatis donum tͥbuere: ut qnͣta esset un
bñdicto gr̃a demonstrarent. Ductus
itaq est ad om̃potentis dei famłm. uñ¬
fundens: antiquum hostem de obsesso
hoĩe ꝓtimis erpulit. Cui sanato: p̃ce¬
pit dicens. uade post h̾ carnem ne come¬
das: ad saerum uͦ ordinem ñqͣn acced̾e
ri diaboli itm̃ mancipaberis. Discessit
custodiuit. Rarm uͦ ꝑost annos turulteᷤ
om̃s pͥores illius de hac luce migssent. e
minores suos sibimet suꝑponi in sacͥs
ordinib cerneret : uerba uiri dei qͣsi
ex longo temꝑe oblitus post posuit. atq
ad saerum ordinem accessit. Quem mor
is qui eum reliq̃rat diabolus teniit:
eumq uerare quousq aĩam eius excu¬
t̾et ñ cefsairit.Iste uir dei di¬
uinitatis ut uideo etiam secreta pene¬
tͣuit : qui ꝑsperit hunc cłicum iccirco
diabolo t̾ditum. ne ad sacrum ordinem¬

Expanded text:
io vexabatur, qui a antistite per multa fuerat martyrum loca transmissus, ut sanari potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei saniatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia demonstrarent. Ductus itaque est ad omnipotentis Dei famulum Benefundens, antiquum hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit, dicens: Vade, et posthac carnem non comedas; et ad sacrum ordinem nunquam accedere ri diaboli iterum mancipaberis. Discessit custodivit. Cum vero post annos multos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo tempore oblitus postposuit, atque ad sacrum ordinem accessit: quem mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque vexare quousque animam ejus excuteret, non cessavit. Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam secreta penetravit, quia perspexit hunc clericum idcirco diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
tristatus ep̃c dixit. Se io qͥa ñ expedit:
qd̾ me contͥstato discedis. Que gothus
ũba desperit: atq ad hospitium reu̾suᷤ
eosdem puerulos de quib agebatur eqͥs
suꝑ impositos cum suis hõib p̃misit.
xẽ uero statim ascendens equms subse¬
cutus÷. Cumq in eadem ciuitate añ
heati petͥ apłi eccliam uenisset: eqͦ eiꝰ
pes lapsus est. Qui cum eo corruit. ⁊
aus mox cora fracta est: rea ut in du¬
ab ꝑtib os esset diuisum. Tunc leua¬
tus in manrib: reductus ad hospitiũ¬
est. Qui festinus misit ⁊ pueros quoᷤ
ymisat reduxit: ⁊ uiro uenabili fortu¬
uato mandauit dicens. Rogo te pat̃:
mitte ad me diaconum tuum. Cuius
laconus cum adiacentem uenisset:
pueros qͦs redditurum cp̃o se omĩno
negauerat. ad med ium deourit: gosq
diacono illius redoioit dicens. Nlade et
dle drĩo meo ep̃o. Quia maledixisti mͥ
tee ꝑerissus sum: s pueros quos q̃sisti
ucipe. et ꝓ me rogo int̾dede. Suscep¬

Expanded text:
iscopus dixit: Scio quia tibi non expedit quod me contristato discedis. Quae Gothus verba despexit, atque ad hospitium reversus, eosdem pueros de quibus agebatur, equis superimpositos cum 200 suis hominibus praemisit. Ipse vero statim ascendens equum subsecutus est. Cumque in eadem civitate ante beati Petri apostoli ecclesiam venisset, equo ejus pes lapsus est; qui cum eo corruit, et ejus coxa mox fracta est, ita ut in duabus partibus os esset divisum. Tunc levatus in manibus, reductus est ad hospitium. Qui festinus misit, et pueros quos praemiserat reduxit, et viro venerabili Fortunato mandavit, dicens: Rogo te, Pater, mitte ad me diaconum tuum. Cujus diaconus dum ad jacentem venisset, pueros quos redditurum se episcopo omnino negaverat, ad medium deduxit, eosque diacono illius reddidit, dicens: Vade, et dic domino meo episcopo: Quia maledixisti mihi, ecce percussus sum; sed pueros quos quaesisti, recipe, et pro me, rogo, intercede. Suscep
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃e: p̃sentib absentia ñtiare.
Mos ⁊ enim celle fuit ut quotiẽs
ad responsum aliqsd̃ egͣdent᷑ fr̃s: cibũ
potumq ertͣ cellam minime sume¬
rent. Cumq h de usu regłe sollicite
seruaretur: qͣduim die ad responsum
fr̃s egͣssi sunt: in quo tardiori cõpulsi
sunt hora demorari. Qui manere uirta
religiosam feminam nouerant: euius in¬
gressi habitacłm sumpsert̃ cibum. Sumq
iam tardius ad cellam reoirent: bñdictõ¬
nem ex more petitẽt. Quos ille ꝓtiuus ꝑ¬
cuuctatus est dicens. Ubi comedistis: Qͥ
respondentes dixert̃. Nusqͣm. Quib ille
ait. Quare ita mentimini: Nunꝙͥ illius
talis femine liabitacłm ñ intͣstis: Nunqͥ
hos atq illos cibos ñ accepistis: Nunqͥ
tot calioes ñ brbistis: Cumq uen̾abilis
pater eis ⁊ hospitium mulieris. ⁊ gña
ciboꝵ. ⁊ numerum potionum dicet. re¬
cognosceutes cuncta q̃ eg̾ant. ad eius pedes
tremefacti cecidert̃. se deli qͥsse confessi st̃
Ip̃e autem ꝓtinus culpe peꝑcit: ꝑpendens

Expanded text:
ibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens
Abbreviated transcription (Latin):
clausit. qui orat̃oni instautius qͣm sole¬
bat incubuit. Mira res hunc ora eadẽ
incolumem atq ut pͥus ualeutem ite
rum ad eudem laborem misit: ut
ip̃e qͦq parietem cum fr̃ib ꝑficẽt: de
cunis se iut̾itu antiquus hostis bñdicto
insultare credidiss. Cep̃ uͦ int̾ ista ur¬

Expanded text:
clausit: qui orationi instantius quam soleclausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidisset. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
ur sum dum fr̃s parietem qͥa res i¬
ta erigebat paulo altius edificarent:
uir dei iu oratõnis studio intͣ claustra
domus sue morabatur. Cui antiqus
hostis iusultans apꝑuit: ⁊ qͥa ad laborã¬
nuntium celerttme fr̃ib indicauit
dicens. fis caute uos agite: qͥa liae hora
malignus ad uos sp̃c uenit. Is qͥ man¬
datum detulit uix u̾ba complen̾at: ⁊ ma¬
liguus sp̃e eiundem parietem qui ed ifica¬
batur euercit: atq unum puerulum
monachum cuuisdam curialis filiũ
oppͥmens: ruina contͥuit. Quo contri¬
stati om̃s ac uehement̃ afflicti ñ dampno
parietis. s contͥcione fr̃is: ueñabli patͥ
bñdc̃o studuert̃ cełit̾ ñtiare eum gͣui¬
luctu. Tunc isdem pater ad se dilac̾atum
puerum deferri iubet. Quem portare
ñ uͥ insacco. potuer̃t: qͥa e lapsi sara pa¬
rietis eius ũ solum menbra s etiam os¬
in cella sua statim in psiato qd̾ uulgo
nata uocatur. quo qͦq orare consriene¬
rat ꝓiei: missisq foras fr̃ib cellulam

Expanded text:
ursus dum fratres parietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborannuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuer. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, sed etiam os in psiathio, quod vulgo matta vocatur, in quo orare consueverat, projici, missisque foras fratribus cellam
Abbreviated transcription (Latin):
capud ꝓtinus in oratõnem flexit. ⁊ eos
quos fandastico repperit igne deludi re¬
uocauit fr̃s: ut occlłos suos siguarent
monuit: ut ⁊ sanum illd̾ coqͥne enifiti¬
um asist̾e ceruerent: ⁊ flaminas qͣs an

Expanded text:
caput protinus in orationem flexit, et eos caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere ce
Abbreviated transcription (Latin):
leuare decreuerant. Cuniq eum duo
uel tres seuaere ñ possent: rlures adun¬
cti sunt. & ita ĩmobilis ꝑ mansit ac fi
radicitus int̾ra ten̾etur : ut palam dare¬
tur intelligi qb̵ suꝑ eum ip̃e ꝑ se antia
hostis sederet: q̃m cantor uiroꝵ mauus
mor̾e ñ possent. Disfi cultate gͥ facta ad
uirum dei missum est ut ueniret: oran¬
do hostem repelleret: ut lapidem leuare
potuissent. Qui mor uenit. oratõnem
faciens bñdictõnem dedit: ⁊ tanta lapiͤ
celitate leuatus est: ac si uullum prius
dei placuit: ut in looo eodem t̾ram fodent¬
Qmͣ dum diu laborando altius penet̾rent.
ereum illie ydolum fr̃s inuenunt. Quo
ad horam casu in coqͥnam ꝓiecto. exire
ignis repente uisus ẽ: atq in cunctor no¬
nachoꝵ occlis qͥa om̃e eusdem coqͥne edi¬
ficium consumetur ostendit. Cumq
iaciendo aqͣm. ⁊ ignem qͣsi ertinguendo
ꝑstreꝑent. pulsatus codem tumultu uir
dñi aduenit. Qui euudem ignem in
arclis fr̃m esse in suis uͦ ũ esse consid̾ans:

Expanded text:
ue eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans,
Abbreviated transcription (Latin):
hũc gͦ ueu̾abilem uirum secum habitas¬
se direrim: quia semꝑ in sua custodia
eireunspectus añ occłos conditoris se sẽꝑ
aspitiens: se semꝑ erammnans: Ntͣ men¬
tis sue occłm ñ elongauit. petrus. Qd

Expanded text:
Hunc ergo venerabilem virum secum habitasHunc ergo venerabilem virum secum habitasse dixerim, quia in sua semper custodia circumspectus, ante oculos Conditoris se semper aspiciens, se semper examinans, extra se mentis suae oculum non divulgavit. Petr. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
secum. petrus. Mmus patenter in¬
telligo: qͥd nam sit habitauit secum.
Gregortus. Si sẽs contrase unam¬
mit̾ conspitantes sueq conuersatõi
dissimiles. coactus duui subse ceu̾e uo¬
luisset: fortasse sui uigoris usum ⁊
modum tͣnqͥllicatis exced̾e̾t: atq a cõtem¬
platõnis lumine mentis sue celm de¬
elinasset Dumq cotidie illor in cor rei¬
tõue fatigatus murus euraret sua: ⁊
se forsitan relinq̃ret: et illos minime
inueniret. Nam quotiens ꝑ cogitatõi
motum m̾inime extͣ nos ducimur.
et nos sumus ⁊ nobiscum ũ fu. nuu.
qͥa nos miet ip̃os in iuime udentes ꝑ alia
uagamur. Au illum secum fuisse di¬
portõnem ꝙ̃ acceꝑat assũpsit : uni eiui
um u ea adesit. porcos pauit. quos ⁊
manducare si liqͥas uiderit et esuri¬
erit: qui tñ cum post modum cepit
cogitare bona q̃ ꝑdidit. scͥptum de illo
narii in domo pr̃is mei habundãt pa¬
nib: Si gͥ secum fuit: unde ad se rediit:

Expanded text:
secum. Petr. Minus patenter insecum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum. Gregor. Si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse diportionem quam acceperat consumpsit, et uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas viderit, et esuriret, qui tamen cum postmodum coepit cogitare bona quae perdidit, scriptum de illo narii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit?
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Sed uictus qũq p̃cib assensum
teneret: nulliq ut pͥus qͥdem ꝑ actus
illicitos in dextram leuamq ꝑtem de¬
flect̾e cͥonuersatõnis itin̾e liceret: sus
rant. Quor scilicet tortitudo: in uor¬
na eius rectitud inis offendebat. Cũq
sibi subeo couspicerent illicita ñ lic̾e.
et se dolerent assueta relinq̃re: durũq
esset qd̾ in meute uet̾i cogebantur no¬
silio uenenum uino misseuert̃. Et cõ
uas uitreum in quo ille pestifer potus
habebatur. recumbenti pr̃i ex more
monast᷑ii ad bñdicendum suisset ob
tur eodem signo rupit. Sicq confta¬
tum: ac si millo uase morti ꝓ cru¬
&e lapidrm dedisset. Intellerit ꝓtinus
uir dei. qͥa pocum mortis habuerat:
Atq ilico surxexit: et uultu placi¬
istis: Nũqͥd ñ pͥus dixi uobis qͥa ur̃is
et meis moribus minime conueniret:
adlocum dilecte solttudinis rediit: et so¬
lus in suꝑni inspectoris occłis habitauit

Expanded text:
aedixit: sed victus quandoque precibus assensum aedixit: sed victus quandoque precibus assensum teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscrant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinquere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nosilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, ex more monasterii, ad benedicendum fuisset obltur, eodem signo rupit: sicque confractum est, ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia poatque illico surrexit, et vultu placiistis? Nunquid non prius dixi vobis, quia vestris ac meis moribus minime conveniret? ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit
Abbreviated transcription (Latin):
temptatõ: ab anno autem qͥnqͣgesi¬
mo calor corporis frigescat. Uasa aũ
sacra: sunt fidelrum mentes. Electi
gͦ cum adhuc intemptatõe sunt. sub¬
esse eos ac ser uire uecesse est: ⁊ obse¬
quiis laboribq fatigari. Cum uero
lam iñti etate tͣnqͥlla calor recesse rit
temptatõis custodes uasor sunt: qͥ a
doctores animarũ frunt. petrus
fateor. placex qd dicis. Set qͥa ꝓlati
destimonii clausa reserasti: q̃so ut
de uita iusti debeas ea q̃ sunt iucho¬
ecedente gͥ temptat̃õne: uir dei
quasi spinis erutis exculta t̾ra. de
uͥtute segetum feratius fructum
dedit: p̃conlo itaq eximie conu̾satõi
celebre nomen enis habebatur.
Non longe autem monast̾ium fuit
cuius congͤgatõ is pat̾ defunetus est.
adeumdem uen̾abilem bñdictum uenit.
et magnis p̃eibus ut eis pesse deberet pe¬
tiit. Qui duui negando distulit: suis illor¬
q fratrum morib ñ conuenire posse p̃¬

Expanded text:
tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesitentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr. Fateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoRecedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse pr
Abbreviated transcription (Latin):
mentis eus occłos reduxit: tantoq ig¬
ne ser ui del aiimum in spetie illius
arcendit. ut se iam in eius pectore a¬
heremum deserere uoluptate uictus
delibaret. Cum subito superna gr̃a res¬
pectus. ad semet ip̃m reu̾sus est: atq ur¬
ticarum ⁊ uepͥum densa succresc̃e fru¬
tecta conspitiens: erutus udumento:
nudum se ia illis sĩnarũ aculeis. ⁊ ur¬
ticarum incendiis ꝓiecit. Ibiq diu uo¬
lutatus toco ex eis corꝑe uuln̾atus exiit.
et ꝑ cutis uuln̾a eduxit a corꝑe uulnus
catum: qͥa mucauit incendium. Ex
quo uidelieet cempore si eut post disei
me sentiret. Cepert̃ post modun mul¬
a iam mundum relinq̃re: atq ad eiꝰ
magist̾ium festinare. liber itaq a
demptatõnis uitõ: iure iam factꝰ ÷
uirtutum magist̾. Unde et ꝑ moy¬
seu p̃cipitur : ut leuite a uiginti
qͥuq aunis ⁊ supͣ. miuistͣre debeant.
Ab anno uͦ quinqͣgesimo: custodes
lam quidem ꝓlati testi monii mͥ
liquet perre qd̾ in iuuentute caruis

Expanded text:
mentis oculos reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in ejus pectore apene deserere eremum voluptate victus deliberaret. Cum subito superna gratia respectus ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus indumento nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus catum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipme sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes Jam quidem prolati testimonii mihi Liquet, Petre, quod in juventute carnis