comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. uiginti et sex expugnauit :
hannibal initalia gneum fuluiũ pro¬
consulem. Xi. prȩterea tribunos. et¬
decem et septem milia militum inter¬
fecit. Marcellus consul. cũ hannibale
triduũ continuũ dimicauit. Primo
die: pari pugna discessum est: sequenti.
uictus consul tertio: uictor octo milia
hostium inter fecit. ipsum hannibalẽ
cum reliquis fugere in castra cõpulit.
Fabius maximus consul. tarentum q̃:
aromanis desciuerat: iterum expugͥna¬
uit et cepit. ibiq ingentes copias han¬
nibalis: cum ipso duce eius carthalone
deleuit. Triginta milia hominũ cap¬
tiuorum uendidit: prȩtia infiscum
rettulit. Sequenti anno initalia clau¬
dius marcellus consul. abhannibale
cum exercitu occisus est. Scipio in
hispania poenoꝵ ducem has drbalem
uicit. et castris exuit. prȩterea octo¬
ginta ciuitates. aut deditione. aut bello
in potestatem redegit. a fris sub coro
na uenditis: sine prȩtio dimisit his¬

Expanded text:
accepit, uiginti et sex expugnauit. accepit, uiginti et sex expugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsulem, XI praeterea tribunos et XVII milia militum interfecit. Marceltriduum continuum dimicavit. Primo die pari pugna discessum est, sequenti victus consul, tertio victor octo millia hostium interfecit, ipsumque Annibalem cum reliquis fugere in castra compulit. Fabius Maximus consul Tarentum, quae a Romanis desciverat, iterum expugnavit et cepit: ibique ingentes copias Annibalis cum ipso duce ejus Carthalone delevit, triginta millia hominum captivorum vendidit, pretia in fiscum retulit. Sequenti anno in Italia Claudius Marcellus consul ab Annibale cum exercitu occisus est. Scipio in Hispania Poenorum ducem Asdrubalem vicit, et castris exuit. Praeterea octoginta civitates, aut deditione, aut bello in potestatna uenditis, sine pretio dimisit His
Abbreviated transcription (Latin):
ultro obtulisset. pudendas penuria eẽt
aerarii. claudio marcello et ualerio
leuino auctorib qui tunc consules
erant : aurum argentumq signatum
ad questores palam om̃ssenatores in
publicum contulerunt. ita ut nihil p̃ter
anulos singulos. bullasq sibi ac filiis.
et deinde perfilias uxoresq suas singu¬
las tantum auri uncias. et argenti non
amplius quam singulas libras relinque¬
rent. Scipio annos natus uiginti etquat¬
tuor : imperium inhispaniam ꝓconsu¬
lare sortitus. ultione prȩcipuȩ patris
et patrui animo intendens: pyreneũ
trans gressus. primo impetu carthagi¬
nem nouam cepit. ubi stipendia maxi¬
ma. prȩsidia ualida copiae auri. argen¬
tiq magnȩ poenorum habebantur.
Ibi etiamꝰ magonem fratrem hannibalis
captum : cum ceteris romã misit.
Leuinus consul ex macedonia rediens.
agrigentũ urbem siciliae expugnauit
ibiq annonẽ afrorum ducẽ cepit
qua draginta ciuitates indeditionem

Expanded text:
ultro obtulisset et pudenda penuria esset ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerent. Scipio annos natus uiginti et quattuor imperium in Hispaniam proconsulare sortitus, ultionem praecipue patris et patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem cepit, quadraginta ciuitates in deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
certo scin nec negan posse existimo.
maxime nunc quando ad documentum
potentiȩ eius cum siccitate turbante. plu¬
uiam poscere assiduȩ contingit. et alt̃¬
nis uicibus. nunc gentiles. nunc xp̃iani.
rogant. nec ũquam etiã ipsis testibus
factũ est ut optati imbres suꝑueniant. ni¬
gare ꝑmittitur. procul dubio con stat
urbem romam ꝑ hunc eundem uerum
dm̃ qui est xp̃s iħs. ordinantẽ scđm pla¬
citum ineffabilis iudicii sui. et tunc affu¬
turȩ fidei credelitatem seruatam fuisse.
et nunc proparte sui incredula castiga¬
tam At uõ in hispania ambo scipiones
a fratre has drubalis inter fecti sunt.
Incampania: capua capta est aquinto
fuluio proconsule. Principes cam pano¬
rum: ueneno mortem sibi consciuer̃ :
senatum omnẽ capuae. etiam ꝓhiben¬
te senatd romano: fuluius suppliciis
ne cauit Inter fectis in his pania scipio¬
nibus. cum om̃ib in cusso pauore cunc¬
tantibus. scipiose ammodum adulescens

Expanded text:
certo sciri nec negari posse existimo: certo sciri nec negari posse existimo: maxime nunc — quando ad documentum potentiae eius, cum siccitate turbante pluuiam poscere adsidue contingit, et alternis uicibus nunc gentiles nunc Christiani rogant nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres superueniant nigare permittitur — procul dubio constat, urbem Romam per hunc eundem uerum Deum, qui est Christus Iesus, ordinantem secundum placitum ineffabilis iudicii sui, et tunc ad futurae fidei credulitatem seruatam fuisse et nunc pro parte sui incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est a Q. Fuluio proconsule ; principes Campanorum ueneno mortem sibi consciuerunt; senatum omnem Capuae etiam prohibente senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens
Abbreviated transcription (Latin):
tu romȩ. prȩmium uicton ȩ futurȩ
tanto subito se imber enubibus gran¬
dine mixtus effudit.  turbata agmi¬
na uix armis retentis insua se castra
colligerent. Deinde cũ serenitate red¬
dita: tuncꝰ campum copiȩ atq inaciem
redissent: rursum uiolentior fusa tẽ¬
pestas. maiore metu mortalium auda¬
ciam cohercuit. Territosq exercit̾.
refugere intentoria coegit. Tunc con¬
uersus in religionem hannibal dixis¬
se fertur. potiundȩ sibi romȩ modo
uoluntatem. non darimodo potesta¬
tem. Respondeant nunc michi ob¬
trectatores ueridĩ. hoc loco hanniba¬
lem acapessenda subruendaq roma.
utrũ rom& obfutit fortitudo. andiui¬
na miseratio: aut forsitan conseruati
isti dedignantur fateri. quod hanni¬
bal uictor extimuit. etcedens ꝓbauit:
at si istam diuinã tutelam ꝑ pluuiam
decęlo uenisse manifestũ est: ipsam autẽ
pluuiam opportunis et necessariis tẽ
ministrari. etiam ab huius modi satis

Expanded text:
tu Romae praemium uictoris futurae tu Romae praemium uictoris futurae tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus effudit, ut turbata agmina uix armis retentis in sua se castra colligerent. deinde cum serenitate reddita in campum copiae atque in aciem redissent, rursum uiolentior fusa tempestas maiore metu mortalium audaciam cohercuit territosque exercitus refugere in tentoria coegit. tunc conuersus in religionem Hannibal dixisse fertur, potiundae sibi Romae modo uoluntatem non dari, modo potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores ueri Dei hoc loco: Hannibalem a capessenda subruendaque Roma utrum Romana abstinuit fortitudo an diuina miseratio? aut forsitan conseruati isti dedignantur fateri, quod Hannibal et uictor extimuit et cedens probauit ac — si istam diuinam tutelam per pluuiam de caelo uenisse manifestum est, ipsam autem pluuiam opportunis et necessariis temprus Deus, ministrari — etiam ab huiusmodi satis
Abbreviated transcription (Latin):
IXIIDIUS MARCELLAS SYRA¬
cusas opulentissimã urbem siciliae.
secunda oppugnatione : uixcepit. quã
quam iam pridem obsidisset. archime¬
dis siracusanicuus ammirabili in genio
prediti machinis repulsus ex pugnare
non potut. Decimo anno post quam
hannibal initaliã uenerat gneo fuluio
publio sulpicio consulibus. hannibal
decam pania mouit exercitũ. et cũ ingenti
clade om̃ium. ꝑ sedecinum: suessanũq
agrum uia latina ꝓfectus. ad anienem
fluuium tribus milib aburbe consedit.
in credibili totius ciuitatis metu. cũ senatu
populoq diuersis curis trepido. matro¬
nȩ quoq amentes pauore: ꝑ propugna¬
cula currerent. et conuehere in muros
sada. primȩq promuris. pugnare gesti¬
rent. Ipse autem cum ex peditis equibus
usq ad portam collinã infestus accessit:
Deinde om̃s copias in aciem direxit:¬
sed et consules. fuluiusq pro consule ñ de¬
trectauere pugnam: atubi exposita
utrimq acie constiterunt. in conspec¬

Expanded text:
dius Maroellus Syracusas opulentissimam urbem Siciliae secunda oppugnatione uix cepit, quam cum iam pridem obsedisset, Archimedis Syracusani ciuis admirabili ingenio praediti machinis repulsus expugnare non potuit. decimo anno post quam Hannibal in Italiam uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal de Campania mouit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe consedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque pro muris pugnare gestirent. ipse. ausque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omsed et consules Fuluiusque proconsule non detrectauere pugnam. at ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspec
Abbreviated transcription (Latin):
quin gentos mortuos elatos fuisse narre¬
tur. Uerũ tam̃ pace & gratia om̃ĩ poten¬
tis dĩ dixerim. decuius misericordia
& incuĩ fiducia haec loquor: quã uis & tẽ¬
poribus nr̃is exoriantur aliquando
et hoc diuersis partibus lacustȩ. et ple¬
rumq etiam sedtolerabiliter laedant.
nũ quam tamen temporibus xpianis
tanta uis in extricabilis mali accidit.
ut ꝑnicies locustarũ quȩ nullomodo
ferriuiua potuisset: mortua plus noce¬
r&. quadiuuiuente. peritura erant omĩa.
ea ꝑdita pereuntibus magis om̃ib optan

Expanded text:
quingentos mortuos elatos fuisse narrequingentos mortuos elatos fuisse narretur. Verumtamen pace et gratia omnipotentis Dei dixerim, de cuius misericordia et in cuius fiducia haec loquor: quamuis et temporibus nostris exoriantur aliquando et hoc diuersis partibus lucustae et plerumque etiam sed tolerabiliter laedant, numquam tamen temporibus Christianis tanta uis inextricabilis mali accidi, ut pernicies lucustarum, quae nullo modo ferri uiua potuisset, mortua plus noceret et qua diu uiuente peritura erant omnia, ea perdita pereuntibus magis omnibus optan
Abbreviated transcription (Latin):
dis urguentibus fluctus ꝑ extenta
latelitora ꝓpulissent. tuetrum nimis
atq ultra opinionẽ pestiferum odorẽ
tabida & putre facta congeries exhala¬
uit. unde om̃ium pariter animantũ
tanta pestilentia consecuta est: ut auiũ
pecudum. ac bestiarum corruptione
aeris dissolutarum. putre facta passim
cadauera uitium corruptionis auge¬
rent: atuero quanta fuerit hominum
lues. ego ipse dum refero toto corpo¬
re ꝑ horresco. Si quidem innumidia
in quatune micipsa rexerat: octin¬
genta milia hominũ. circa horam uõ
maritimã quȩ maxime carthagini¬
ensi atq uticensi litori ad iac&. plus
quam ducenta milia perisse traditũ
est: apud ipsam uero uticam ciuitatẽ.
triginta milia militũ quȩ ad prȩsidiũ
totius a fricae ordinata fuerant: ex¬
tincta atq abrasa sunt. Quȩ clades
tam repentina actam uiolenta instituit.
ut tunc apud uticam subunadie ꝑ unã
portã exillis iuniorib plus quã mille

Expanded text:
dis urguentibus fluctus per extenta dis urguentibus fluctus per extenta late litora propulissent, taetrum nimis atque ultra opinionem pestiferum odorem tabida et putrefacta congeries exhalauit, unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut auium pecudum ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum putrefacta passim cadauera uitium corruptionis augerent. at uero quanta fuerit hominum lues, ego ipse, dum refero, toto corpore perhorresco: siquidem in Numidia, in qua tunc Micipsa rex erat, octingenta milia hominum, circa oram uero maritimam, quae maxime Carthaginiensi atque Vticensi litori adiacet, plus quam ducenta milia perisse traditum est, apud ipsam uero Vticam ciuitatem triginta milia militum, quae ad praesidium totius Africae ordinata fuerant, extincta atque abrasa sunt. quae clades tam repentina ac tam uiolenta institit, ut tunc apud Vticam sub una die per unam portam ex illis iunioribus plus quam mille
Abbreviated transcription (Latin):
tremore concussa exundauit igne¬
is globis. rursusq alio die. lipara in¬
sula & uicinum circa eam mare in
tantum efferliuit: ut adustas quoq
rupes dissoluent. tabulata nauiumliq¬
factiscȩris extorruerit. Ex animatos
pisces suꝑna tantesq excoxerit. homi¬
nes quoq nisi qui longius potuere dif¬
fugere. reciprocato anhelitu calidieris.
ad ustis introrsum uitalibus suffocant¬
flacco consulibus: uix dum a fricam
abellorum excidiis quiescentẽ. hor¬
ribilis et inusitata ꝑditio consecutaẽ
Namq cum ꝑ totã africam immensȩ
locustarũ multitudines co aluissent
et non modoiam cunctã spem frugũ
abrasissent: herbasque om̃s cũ parte
radicum. folia arborum cũ teneritu¬
dine ramorum c̃sũpsissent: uerum
etiã amaras cortices. atq arida ligna
prȩro derent: repentino abreptȩ uento
atq inglobos coactȩ. portatȩq diuꝑ
aerem. affricano pelago immer sȩsunt.
Harũ cũ immensos aceruos longi un¬

Expanded text:
tremore concnssa exundauit ignetremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi aeris adustis introrsum uitalibus suffoFlacco consulibus, vixdum Africam a bellorum excidiis quiescentem, horribilis et inusitata perditio consecuta est. namque oum per totam Africam mmensae lucustarum multitudines coaluissent et non modo iam cunctam spem frugum abrasissent herbasque omnes cum parte radicum, folia arborum cum teneritudine ramorum consumpsissent, uerum etiam amaras cortices atque arida ligna praeroderent, repentino abreptae uento atque in globos coactae portataeque diu per aerem, Africano pelago inmersae sunt. harum cum inmensos aceruos longe un
Abbreviated transcription (Latin):
calonũ. atq lixarũ immixta scortis
et histrionibus trahebat. Itaq facile
cum uniuerso exercitusuo: partho¬
rum uiribus oppressus interuit:. G.
sempronio tuditano. & marco acilio
consulibus: publium scipionẽ afri¬
canũ : pridie ꝓcontione de periculo
salutis suȩ contestatum. quod sibi pro
patria laboranti abimprobis & in gra¬
tis denuntiari cognouisset: alio mane
ex animem in cubiculo suo reppertũ.
non temere intermadima romanorũ
mala recensuerim. Prȩ sertim cũ tan¬
tũ in ea urbe africani uigor et modes¬
tia ualer&. ut facile uiuo eo neq so¬
ciale. neq ciuile bellum posse extite¬
re crederetur :Hunc quidam uxoris
suȩ semproniae. gracchoꝵ autẽ soro¬
scuusris. dolo necatum ferunt. nescelera¬
ta ut credo familia ad ꝑniciem patriȩ
suae nata. interim pias seditiones
uiroꝵ. non etiam facinoribus mulie¬
rum esset immanior . M. aemilio
lucio oreste consulibus: aethna uasto

Expanded text:
calonum atque lixarum inmixta scortis calonum atque lixarum inmixta scortis et histrionibus trahebat. itaque facile cum uniuerso exercitu suo Parthorum uiribus oppressus interiit. C. Sempronio Tuditano et M. Acilio consulibus P. Scipionem Africanum pridie pro contione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognouisset, alio mane exanimem in cubiculo suo repertum non temere inter maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum esset immanior. M. Aemilio L. Oreste consulibus Aetna uasto
Abbreviated transcription (Latin):
ille confugerat obsidione cinxisset.
trucidatum fame ad deditionẽ coegit.
Perpenna consul apud ꝑgamũ correp¬
tus morbo die mobi it. Aristonicus
romȩ iussusenatus in carcere strangu¬
latus est. Eodem anno ptolemei ale¬
xandrinoꝵ regis miserauita. miseri¬
orem uitȩ exitum dedit. Isenim soro¬
rem suã stupro cognitã. ac deinde in ma¬
trimoniũ receptam: nouissime turpi¬
us quam dux̃ abiecit. priuignam uero
suã hoc est filiã sororis et coniugis: con¬
iugem ad sciuit: filium suũ quẽ ex soro¬
re susceperat nec non et filiũ fratris oc¬
cidit. Quam obrem. tantis incestis
parricidiisq: ex secrabilis . abalexandri¬
nis regno pulsus est. Hisdem tẽporib
antio chus non contẽtus babrlona.
atq ecbatana. totoq mediȩ imperio.
aduersus phrahatem parthorũ regẽ
congressus et uictus est Qui cũ in exer¬
citu suo centũ milia armatoꝵ habere
uideretur: ducenta milia amplius.

Expanded text:
ille confugerat, obsidione cinxisset, ille confugerat, obsidione cinxisset, trucidatum fame ad deditionem coegit. Perpenna consul apud Pergamum correptus morbo diem obiit; Aristonicus Romae iussu senatus in carcere strangulatus est. Eodem anno Ptolemaei Alexandrinorum regis misera uita miseriorem uitae exitum dedit. is enim sororem suam stupro cognitam ac deinde in matrimonium receptam nouissime turpius quam duxit abiecit. priuigaam uero suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem adsciuit, filium suum, quem ex sorore susceperat, nec non et filium fratris occidit. quamobrem tantis incestis parricidiisque exsecrabilis ab Alexandrinis regno pulsus est. Isdem temporibus Antiochus, non contentus Babylona atque Ecbatana totoque Mediae imperio, aduersus Phrahatem Parthorum regem congressus et uictus est. qui cum in exercitu suo centum milia armatorum habere uideretur, ducenta milia amplius
Abbreviated transcription (Latin):
SUBLIUSLICINIUS CRASSUS.
consul et pontifex maximus. ad uer¬
sus aristonicũ attali fratrem quitradi¬
tam ꝑ testam̃tum romanis asiam per¬
uaserat: cum instructissimo missus
exercitu. prȩterea magnis regibus
hoc est nicomede bythiae. mithri¬
date ponti & armeniae. ariarathe
cappadociȩ. philemene paflagoniȩ.
eorumq maximis copiis adiutus: con¬
serto tamen bello uictus est. et cũ exer¬
citu post plurimã cędem infugam
acto. ipse iam circũ uentus abhostibus.
et paene captuses set. uirgã quaerat
usus ad equũ inoculũ threcis impe¬
git. barbarus autem cũ ira et dolore exar¬
sisset: latus crassi gladio trans uerbera¬
uit Ita ille excogitato genere mortis:
effugit & dedecus et seruitutẽ Perpen¬
na consul qui crassosuccesserat audita
morte crassi & clade exercitus romani.
raptim inasiã ꝑuolauit. aristonicum
recenti uictoria feriatũ inprouiso bello
adortus. nudatũq om̃ib copiis infugã
uertit. Cũq stratonicen urbem ad quã

Expanded text:
Licinius Crassus consul et pontifex maximus aduersus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam peruaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea a magnis regibus hoc est Nicomede Bithyniae, Mithridate Ponti et Armeniae, Ariarathe Cappadociae, Pylaemene Paphlagoniae eorumque maximis copiis adiutus, conserto tamen bello uictus est; et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse iam circumuentus ab hostibus et paene captus esset, uirgam, qua erat usus ad equum, in oculum Thraecis inpegit; barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transuerberauit. ita ille excogitato genere mortis effugit et dedecus et seruitutem. Perpenna consul, qui Crasso successerat, audita morte Crassi et clade exercitus Romani raptim in Asiam peruolauit, Aristonicum recenti uictoria feriatum inprouiso bello adortus nudatumque omnibus copiis in fugam uertit; cumque Stratonicen urbem, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
URELIUS ANTONINUS BASI XUI¬
Lanus. idemq cara calla. octauus decimꝰ
abaugusto.: principatum adeptus est.
Mansitq in eo annis non plenis septem.
uixit patre asperior. omib autẽ homi¬
nibus : libidine intemperantior. quieti¬
am nouercam suam iuliã: uxorem duxe¬
rit: hic contra parthos bellum moliens.
inter edessam et caͬras ab hostib circum¬
uentus occisus est ¶. Post hunc nonus de¬
cimus ab augusto. ophilus magrinus qui
prefectus prȩto rio erat cum filio dia du

Expanded text:
urelius Antoninus Bassianus idemque Caracalla octauus decimus ab Augusto principatum adeptus est mansitque in eo annis non plenis septem. uixit patre asperior, omnibus autem hominibus libidine intemperantior, qui etiam nouercam suam Iuliam uxorem duxerit. hic contra Parthos bellum moliens, inter Edessam et Carras ab hostibus circumuentus occisus est. Post hunc nonus decimus ab Augusto Ophilus Maorinus, qui praefectus praetorio erat, cum filio Diadu
Abbreviated transcription (Latin):
meno: inuasit imperium: sed e menso
anno. continuo apud archelaidem mi¬
litari tumultu occisus est
ANNO ABURR

Expanded text:
meno inuasit imperium sed emenso anno continuo apud Archelaidem militari tumultu occisus est. Anno ab Vr
Abbreviated transcription (Latin):
runt. eos iam liberi quod dominos fuis¬
se meminerant ex secrati sunt. Itaq
conspirantes infacinus libertini. quoꝵ
tanta manus fuit ut sine controuersia
au so potirentur. Correptã urbem
suo tantũ generi uindicant. patii mo¬
nia coniugiaq dominoꝵ sibi ꝑ scelus
usur pant. extorres dominos ꝓcul abi¬
gunt. quimiseri ex ulssegentesq romã
deferuntur. ubi ostentata miseria quȩ¬
rellaq defleta ꝑ romanoꝵ seueritatẽ¬

Expanded text:
runt, eos iam liberi, quod dominos fuisrunt, eos iam liberi, quod dominos fuisse meminerant, exsecrati sunt. itaque conspirantes in facinus libertini — quorum tanta manus fuit, ut sine controuersia auso potirentur — correptam urbem suo tantum generi uindicant, patrimonia coniugiaque dominorum sibi per scelus usurpant, extorres dominos procul abigunt, qui miseri, exules egentesque Romam deferuntur: ubi ostentata miseria querellaque defleta, per Romanorum seueritate
Abbreviated transcription (Latin):
gemitu h orrisono. tunc terra treuis¬
se.romani pauciam modum eo prȩlio
qui euasere uicerunt. ANNO
xtermulta pro digia san¬
guis e terrala uisum est manare decȩlo.
nam & plurimis locis scaturriens efon¬
tibus cruor fluxit. & denubibus gut¬
tatim in speciem pluuie lacte dimis¬
so diriut ipsis uisum est terrã imbres
in rigauerunt. Eo tempore cartha¬
ginien ses dato aduersum roma nos
auxilio tarentinis. cum a senatu: per
legatos arguerentur. tur pissimam
rupti foederis labem prȩsumpto accu¬
mulauere per iurio. tunc etiam uulsi¬
nienses etruscorum florentissimi lu¬
xuriȩ penȩ perierunt. Nam cumli¬
centia in consuetudinẽ ꝓrogata. seruos
suos passim liberos facerent: conuiuus
adlegerent. con iugiis honestarent.
libertini in partem potestatis recepti.
plenitudinem per scelus usur pare
meditatisunt. et liberati seruitutis iugo
ambitu dominationis arserunt. & quos
dominos subditi aequanimiter dilexe¬

Expanded text:
gemitu horrisono tunc terra tremuisgemitu horrisono tunc terra tremuisse. Romani pauci admodum eo proelio qui euasere uicerunt. Anno inter multa prodigia sanguis e terra, lac uisum est manare de caelo. nam et plurimis locis scaturiens e fontibus cruor fluxit et de nubibus guttatim in speciem pluuiae lacte demisso, diri, ut ipsis uisum est, terram imbres inrigauerunt. eo tempore Carthaginienses dato aduersum Romanos auxilio. Tarentinis, cum a senatu per legatos arguerentur, turpissimam rupti foederis labem praesumpto accumulauere peiurio. Tunc etiam Vulsinienses, Etruscorum florentissimi, luxurie paene perierunt. nam cum, licentia in consuetudinem prorogata, seruos suos passim liberos facerent, conuiuiis allegarent, coniugiis honestarent: libertini in partem potestatis recepti plenitudinem per scelus usurpare meditati sunt et liberati serui- : tutis iugo, ambitu dominationis arserunt et quos dominos subditi aequanimiter dilexe
Abbreviated transcription (Latin):
semesum cadauer intulerunt. Spar¬
sumq membratim inforo: ipsi stre¬
pitu hominum exterriti reliquer̃
Apud formus multis ictibus fulminũ
moenia undiq ambusta. et dissoluta
sunt. Apud agrum calenum. repente
flamma scisso terrȩ hiatu eructata
tribus diebus. tribusq noctibus. terri¬
biliter exaestuans. quinq agri iugera
ex hausto penitus suco ubertatis: in
cinerem extorruit. Aut non fruges
solum: sed et arbores cum imisstir¬
pibus absum sisse referatur . Sequenti
abhinc anno sempronius consul ad¬
uersum picentes duxit exercitum.
et cum directȩ intraiactum teli utraq
acies constitisseł. repente ita cum hor¬
rendo fragore terra contremuit. ut
stuporemiraculi. utrumq paue factũ
agmen hebescer&: diuattoniti utrĩq
populi hesitauere. prȩ iudicata incep¬
ti conscientia: tandem ꝓcursu concito
in iere certamen triste adeo idbellũ
fuit ut merito dicatur tantũ huma¬
num sanguinem susceptura etiam cũ

Expanded text:
semesum cadauer intulerunt sparsemesum cadauer intulerunt sparsumque membratim in foro ipsi strepitu hominum exterriti reliquerunt. apud Formias multis ictibus fulminum moenia undique ambusta et dissoluta sunt. apud agmm Calenum repente flamma scisso hiatu terrae eructata tribus diebus tribusque noctibus terribiliter exaestuans, quinque agri ingera exhausto penitus suco ubertatis in cinerem extorruit, ita ut non fruges solum sed et arbores cum imis stirpibus absumpsisse referatur. Sequenti abhinc anno Sempronius consul aduersum Picentes duxit exercitum. et cum directae intra iactum teli utraque acies constitissent, repente ita cum horrendo fragore terra tremuit, ut stupore miraculi utrumque pauefactum agmen hebesceret. diu attoniti utrimque populi haesitauere praeindieata incepti conscientia; tandem procursu concito iniere certamen. triste adeo id bellum fuit, ut merito dicatur tantum humanum sanguinem susceptura etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
uiscerum suoꝵ partem. seueritas roma¬
na concidit. Nam aduentante dudũ
pyrro. octaua legio diffidens romanȩ
spei nouum scelus ausa. reginenses
om̃s quibus subsidio prȩ erat: inter¬
fecit. predam sibi omnẽ. atq ipsum
oppidum uindicauit: hoc facinus in
tam sceleratos defunctores puniendũ.
genutio consuli iussum est. Qui ob¬
sessa reginoꝵ urbe: captisq om̃ib ipse
quidem in reliquos perfugas. et latro¬
nes exercuit digna supplicia roma¬
nos uero milites integrȩ legionis: ro¬
mã misit. qui populi iussu medio inforo
uirgis cȩsisunt. securiq ꝑ cussi. Uisa
sibi est tunc roma uincere. cum legio¬
nem suam integram occidit. Quȩ sine
dubio uicta fuisset: si eam hostili prȩlio
ꝑdidisset. ANNO ABURBE CONDI¬
scena et dira prodigia. uel uisa romȩ
uel nuntiata sunt: aedessalutis: ictu
fulminis dissoluta. parsmuri sub eo¬
dem loco decęlo ut dicunt tacta est.
Lupi tres ante lucem ingressi urbem.

Expanded text:
uiacemm suorum partam seueritas Romauiacemm suorum partam seueritas Romana concidit. nam aduentante dudum Pyrrho octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est qui obsessa Reginorum urbe captisque omnibus ipse quidem in reliquos perfugas et latrones exercuit digna supplicia, Romanos uero milites integrae legionis Romam misit: qui populi iussu medio in foro uirgis caesi sunt securique percussi. Visa sibi est tunc Roma uincere, cum legionem suam integram occidit, quae sine dubio uicta fuisset, si eam hostili proelio perdidisset., Anno ab Vrbe condiseena et dira prodi gia uel uisa Romae uel nuntiata sunt. aedes Salutis ictu fulminis dissoluta, pars muri sub eodem loco de caelo, ut dicunt, tacta est. lupi tres ante lucem ingressi urbem,
Abbreviated transcription (Latin):
beluas ineorum excidia quorum sub¬
sidia fuerant retorserunt octoginta
milia peditum. in illo proelio habuis¬
se regem dicunt. E quitum uero sex
milia : Iñ his cęsa referuntur triginta
tria milia. Capti autẽ sunt mille tre¬
centi. In rrus quinto demũ anno quam
Tunc quoq apud romanos. sextilia
uirgo uestalis conuicta damnataq in¬
cesti: ad portam collinam uiua de fos¬
iest. ANNOABURBE CONDITA¬
arentini pyrrimorte conperta: iterũ
Inoua aduersum romanos arma sollici¬
tant. carthaginiensium auxilia ꝑlega¬
uenerat: abitalia uictus. aufugit. Qui
post multa grauissimaq bella quȩ ges¬
sit: in grȩcia apud argos achaia e flo¬
rentissimã urbem: spartani regni aui¬
ditate seductus: saxo ictus occũbuit.
tos poscunt. atq accipiunt. conserto
proelio: uincere romani. Ubi iam tunc
carthagiẽnses quamuis nondum hostes
adiudicati uinci tamen aromanis. se
posse senserunt.: sequentianno magnã

Expanded text:
belluas in eorum excidia, quorum subbelluas in eorum excidia, quorum subsidia fuerant, retorserunt. Octoginta millia peditum in illo praelio habuisse regem dicunt, equitum vero sex millia. Ex his caesa referuntur triginta tria millia, capti autem sunt mille trecenti. Pyrrhus quinto demum anno, quamTune quoque apud Romanos Sextilia uirgo Vestalis conuicta damnataque incesti ad portam Collinam uiua defosest. Anno ab Vrbe conditarentini Pyrrhi morte conperta iterum noua aduersum Romanos arma sollicitant, Carthaginiensium auxilia peuenerat, ab Italia uictus aufugit. qui post multa grauissimaque bella, quae gessit, in Graecia apud Argos Achaiae florentissimam urbem, Spartani regni auiditate seductus, saxo ictus occubuit. tos poscunt atque accipiunt. conserto proelio uicere Romani: ubi iam tunc Carthaginienses, quamuis nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti anno magnam
Abbreviated transcription (Latin):
pestilentia grauis. urbem ac fines eius
inuasit. Quencũ om̃s tum prȩcipue
mulieres. pecudesq corripiens. necatis
in utero fetibus. futura prole uacuabat.
et inmaturis partubus. cũ periculo ma¬
trum extorti abortus ꝓspiciebantur.
adeo ut defectura successio. et defuturũ
animantum genus adempto uitalis
partus legitimo ordine crederetur.
Interea reuersum ex sicilia pyrrũ. curi¬
us consul excepit. tertiumq id bellũ
contra epirotas. apud lucaniã in arusi-¬
nis campis gestum est. Itaq primo con¬
cursu. cum pyrri milites romanorum
in pressionẽ trepidarent. & circũ spec¬
tantes fugam bello cedere molirentur:
pyrrus elephantos ex subsidiis iussit
induci : fromani assueti iampugnare
cum beluis: cum malleos stuppa in uolu¬
tos aepice oblitos uncis insuꝑ aculeis¬
tenaces prȩparauissent. eosq flamma¬
tos interga beluarum. turresq uibra¬
rent: non difficile furentes ardentesq

Expanded text:
pestilentia granis Vrbem ac fines eius pestilentia granis Vrbem ac fines eius inuasit; quae cum omnes tum praecipue mulieres pecudesque corripiens necatis in utero fetibus futura prole uacuabat, et immaturis partubus cum periculo matrum extorti abortus proiciebantur, adeo ut defectura successio et defuturum animantum genus adempto uitalis partus legitimo ordine crederetur. Interea reuersum ex Sicilia Pyrrhum Curius consul excepit, tertiumque id bellum contra Epirotas apud Lucaniam in Arusinis campis gestum est. itaque primo concursu eum Pyrrhi milites Romanorum inpressione trepidarent et circumspectantes fugam bello cedere molirentur, Pyrrhus elephantos ex subsidiis iussit induci. Romani, adsueti iam pugnare cum beluis, cum malleolos stuppa inuolutos atenaces praeparavissent, eosque flammatos in terga belluarum turresque vibrarent, non difficile furentes ardentesque
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis inmutuã cȩdem ruentibus anceps
belli penderet euentus. pyrrus trans fixo
brachio saucius prior cessit eproelio
sed et fabricius legatus: tunc uulneratꝰ
est. Elephanti prima pugna uulnerari
atq in fugam cogi posse dep̃hensi. dein¬
de subiectis interposteriora ac mollia
ignibus exagitati. ardentes insuꝑma¬
chinas furore trepido circum ferentes
exitiosuis fuere: : cȩsa sunt in ea pugna.
quinq milia romanorum De exer¬
citu uero pyrri: uiginti milia ꝓstrata s̃ :
regissigna ablata: quinquaginta & tria
milia undecĩ amissa sunt. Pyrrus bello
fractus. agathocle mortuo rege syra¬
cusano. ad syciliȩ arcessitus imperium.
siracusas concessit: sed romanorum mi¬
seria: nullis cessat indutiis. Consumit᷑
morborũ malis intercapedo bellorũ
& cũ foris cessatur a proelio. agitur in¬
estilentia tror sum Irade cȩlo Nam fabio gurgite.¬
loriẽnm i terum gaio cenucio clepsina consulib

Expanded text:
cunctis in mutuam caedem ruentibus, anceps cunctis in mutuam caedem ruentibus, anceps belli penderet euentus, Pyrrhus, transfixo bracohio saucius, prior cessit e proelio. sed et Fabricius legatus tunc uulneratus est. elephanti prima, pugna uulnerari atque in fugam cogi posse deprehensi, deinde subiectis inter posteriora, ac mollia ignibus exagitati, ardentes insuper machinas furore trepido circumferentes exitio suis fuere. Caesa sunt in ea pugna quinque millia Romanorum: de exercitu vero Pyrrhi viginti millia prostrata sunt. Regis signa ablata quinquaginta et tria, Romanorum undecim amissa sunt: Pyrrhus, bello fractus, Agathocle mortuo rege Syracusano, ad SiciliSyracusas concessit. Sed Romanorum miseria nullis cessat indutiis; consumitur morborum malis intercapedo bellorum et, cum foris cessatur a proelio, agitur introrsum ira. de caelo. nam Fabio Gurgite iterum C. Genucio Clepsina consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
uiri: pater optime olympi. hos ego in
pugnauici. uictusq sumabisdem. Et
cum a sociis increpitaretur curse uictũ
diceret qui uicisset: respondisse fertur.
ne ego si iterum eodem modo uicero:
sine ullo milite epirum reuertar n¬
terea romanus exercitus post quam uic¬
tus clam fugit ecastris. mirabilem belli
cladem graui oribus monstris auctam
ad cumulatãq persensit. Nam pabu la¬
tores forte ꝓgressos. uelut hostilis obor.¬
tatem pestas. cum horribili fragore cȩ̨li¬
correptos. diris fulminibus exussit. quip¬
pe triginta et quat tuor eorum idem
turbo prostrauit. duo &iuginti semine¬
ces relicti: iumenta exammata et capta
cõplurima. ut merito contigisse non in¬
signum uastationis futurȩ. sed uastatio
ipsa referatur GSecunda inter pyrrum
et romanos consules pugna in aepuliȩ
finibus fuit. ubi clades belli ad utrosq
sed maxi me adpyrrum. Uictoria: ad
romanos concessit: nam cũ diu obnixe

Expanded text:
uiri, pater optime Olympi, Hos ego in uiri, pater optime Olympi, Hos ego in pugna vici uictusque sum ab isdem. et cum a sociis increpitaretur, cur se uiotum diceret qui uicisset, respondisse fertur: Ne ego si iterum eodem modo uicero, sine ullo milite Epirum reuertar. interea Romanus exercitus, postquam uictus clam fugit e castris, miserabilem belli cladem grauioribus monstris auctam accumulatamque persensit. nam pabulatores forte progressos uelut hostilis quaedam oborta. temcorreptos, diris fulminibus exussit: quippe triginta et quatuor eorum idem turbo prostravit, viginti et duo semineces relicti, jumenta exanimata et capta quam plurima, ut merito contigisse non signum vastationis futurae sed vastatio ipsa referatur. Secunda inter Pyrrhum et Romanos finibus fuit. ubi clades belli ad utrosque sed maxime ad Pyrrhum, uictoria ad Romanos concessit. nam cum diu obnixe
Abbreviated transcription (Latin):
se referuntur. peditũ quattuor decim
milia octingenti octoginta. Capti.
mille trecenti decem: equites autem
caesi : ducenti quadraginta & sex: capti¬
et octingenti et duo signa amissa: ui-¬
ginti duo. Nam quantus ediuerso nu-¬
merus sociorum pyrri fuerit extinctꝰ:
Imemoriȩ traditum non est. maxime
Uquia scriptorum ueterum mos est exea
parte quȩ uicerit: occisorum non con¬
mendare numerum: nec uictoriȩ głam
maculent. damna uictorisinisi forte
cum adeo pauci cadunt. ut ad miratio¬
nem terroremq uirtutis augeat: pa¬
uertas ꝑditorũ: sicut in prima ꝑsici belli
congressione. apud alexandrum mag¬
nũ fuit: cui inter quadringenta fere mi¬
lia hostium interfecta: nouem tantũ¬
modo in exercitu eius pedites de fuisse
feruntur. Sed pyrrus atrocitatem cla¬
dis quam hoc bello exceperat. dissuis
hominibusq testatus est: ad figens titu¬
lum intemplo tarentini iouis. in quo
hȩc scripsit. Qui ante hac inuicti fuere

Expanded text:
se refse refmillia octingenti et octoginta: capti mille trecenti et decem: equites autem caesi ducenti quadraginta duo, capti octingenti et duo, signa amissa viginti duo. Nam quantus e diverso numerus sociorum Pyrrhi fuerit exstinctus, memoriae traditum non est: maxime quia scriptorum veterum mos est, ex ea parte quae vicerit, occisorum non commemorare numerum, ne victoriae gloriam maculent damna victoris: nisi forte cum adeo pauci cadunt, ut admirationem terroremque virtutis augeat paucitas perditorum, sicut in 217 prima Persici belli congressione apud Alexandrum Magnum fuit: cui, inter quadringenta fere millia hostium interfecta, novem tantummodo in exercitu ejus pedites defuisse referuntur. sed Pyrrhus atrocitatem cladis, quam hoc bello exceperat, dis suis hominibusque testatus est, adfigens titulum in templo Tarentini Ionis, in quo haec scripsit: Qui antehac inuicti fuere
Abbreviated transcription (Latin):
uanissimi sp̃s. & mendacissimi nebulonis
quẽ magnum ipsi uat̾em ferunt respon¬
socircũ uentus ambiguo. exitũ fecit eius
qui non consuluisset Itaq apud heracle¬
am campaniȩ urbem fluuiumq lirim.
prima inter pirrum regem. et leuinum
consulẽ. pugna cõmissa est. Consũpta
est grauissimo certamine dies utriq
om̃ib moriintentis : fugere nesciis. Intro¬
ductos autem inter concurrentia agmi¬
na elephantos: forma truces. odore gra¬
ues. mole terribiles. ut uidere romani.
nouo pugnandi genere circum uenti. & ter¬
riti equis maxime pauitantibus: diffuge¬
runt. Sed post quam minucius. quarta e
legiones primus astatus. ꝓtentã in sema¬
nũ beluae gladio desecuit: & conturba¬
tam dolore uulneris. auertibello: atq
in suossȩ uire conpulit. eiusq inmodera¬
to discursu. per turbari ac ꝑ misceri cepe¬
re: finis pugnȩ etiam beneficio noctis.
impositus est: Uictas fuisse romanos
turpis fuga prodidit. quoꝵ tunc cȩcidis¬

Expanded text:
uanissimi spiritus et mendaoissimi nebulonis, quem magnum ipsi uatem ferunt, responso circumuentus ambiguo exitum fecit eius, qui non consuluisset. itaque apud Heracleam, Campaniae urbem, fluuiumque Lirim prima inter Pyrrhum regem et Laeuinum consulem pugna commissa est. consumpta est grauissimo certamine dies, utrimque omnibus mori intentis, fugere nesciis. introductos autem iflter -conourrentia agmina elephantos forma truces, odore graues, mole terribiles ut uidere Romani, nouo pugnandi genere circumuenti et territi, equis maxime pauitantibus, diffugerunt. sed postquam Minucius quartae legionis primus hastatus protentam in se manum beluae gladio desecuit et conturbatam dolore uulneris auerti bello atque in suos saeuire conpulit eiusque inmoderato discursu perturbari ac permisceri coepere, finis pugnae etiam beneficio noctis inpositus est. Victos fuisse Romanos turpis fuga prodidit: quorum tunc cecidis
Abbreviated transcription (Latin):
centũ decẽ milia. etemplo apollinis sus¬
tulit: quod cũ ad massiliã amicã ppło
romano urbem cũ prȩsidus misisset.
inter fectis clam sicut quidam contes¬
tantur quibus ea custodienda et ꝑhenda
cõmiserat: cuncta ꝑscelus furatus fuisse
narratur: unde etiam magna questio
post romae actaest.
MANLIUS CONSULET QUIN¬
tus caepio pro consule aduersus cimbros.
et teutonas. et tugurinos: et ambronas.
galloꝵ germanoꝵ gentesq̃ tunc ut im¬
perium romanorum extinguerent
conspirauerant missi prouincias sibi
rhodano flumine medio di uiserunt.
ubi dum interse grauissima inuidia.
et contentione discertant: cũ magna
ignominia. et periculo romani nomi¬
nis. uicti sunt. Si quidem in ea pugna
marcus aemilius consul abͥis captus.
atq inter fectus est: duo filii consulis
censi octoginta milia romanorum
sociorumq eatem pestate trucidata.
qua draginta milia calonum atq lixa

Expanded text:
centum decem milia e templo Apollinis suscentum decem milia e templo Apollinis sustulit: quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam — sicut quidam contestantur — quibus ea custodienda et peruehenda commiserat, cuncta per scelus furatus fuisse narratur. unde etiam magna quaestio post Romae acta est. Manlius consul et Q. Caepio proconsule aduersus Cimbros et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorum gentes, quae tunc ut imperium Romanum extinguerent conspirauerant, missi prouincias sibi Rhodano flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima inuidia et contentione disceptant, cum magna ignominia et periculo Romani nominis uicti sunt. siqM. Aurelius consularis captus atque interfectus est. Duo filii consulis caesi, octoginta millia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, quadraginta millia calonum atque lixa
Abbreviated transcription (Latin):
lucius ueturius eques romanus. aemi¬
liam uirginẽ uestalem furtiuo stupro
polluit. duas prȩterea uirgines uestales
eadem emilia ad participationẽ inces-¬
ti sollicitatas: contubernalibus sui
corruptoris exposuit. ac tradidit:
indicio perseruum facto: supplicium
de om̃ib sũptum est. Hisdem prȩterea
iugurthini belli temporibus. lucius
cassius consul. ingallia tigurinos usq
oceanũ ꝑ secutus. rursusq abisdem in¬
si diis circũ uentus occisus est . lucius quoq
piso. uir consulans legatus cassii consulis¬
inter fectus : gaius publius alter legatꝰ
neresidua exercitus portio qy in castra
confugerat deleretur: obsides et dimi¬
diam partẽ rerum om̃ium tigurinis
tur pissimo foedere dedit. : qui romam
reuersus. acelio tribuno plebi diedicta
eo quod tigurinis obsides dederat: in exi¬
lium pro fugit ¶Caepio ꝓ consule capta
urbe galloꝵ cui nomen est tolossȩ
centũ milia ponderis auri. et argenti

Expanded text:
L. Veturius eques Romanus AemiL. Veturius eques Romanus Aemiliam uirginem Vestalem furtiuo stupro polluit. duas praeterea uirgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. indicio per seruum facto supplicium de omnibus sumptum est. Isdem praeterea Iugurthini belli temporibus L. Cassius consul in Gallia Tigurinos usque Oceanum persecutus rursusque ab isdem insidiis circumuentus occisus est. Lucius quoque Piso uir consularis, legatus Cassii consulisinterfectus. C. Publius alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dederat, in exilium profugit. Caepio proconsule capta urbe Gallorum, cui nomen est Tolosae, centum milia pondo auri et argenti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ꝑsyllam legatum misit admariũ.
qui intrium pho ante currũ cũ duob
filiissuis actus. et mox incarcere stran¬
gulatus est. Nisdem diebus: obscerrũnũ.¬
ꝓdigium. actriste uisum est lucius¬
eluius eques romananus: cũ uxore
et filia. deroma in apuliam rediens.
tem pestate correptus. cum filiã con¬
sternatã uideret. ut citius ꝓpioribus
tectis succederent. relictis uehi culis
arreptisq equis. filiam uirginẽ equo¬
insidentẽ. in medium agmen accepit
puellam. continuo ictu fulminis exa¬
nimata est. Sed om̃ib sine scissura ali¬
qua uestim̃tis ademtis. ac pectoris
pedũq uinculis dissolutis. munilibus
etiã anulisq discussis. ipso quoq corpo¬
re in leso. nisi quod obscenũ in modũ
nuda et lingua paululum exerta iacuit:
equus quoq ipse quo utebatur. stratu¬
ris. frenis. et cingulis dissolutis: pas¬
sim ac dispersis. ex animis ꝓcul iacuit.
Paruo post hoc intercessu temporis.

Expanded text:
tum, per Sullam legatum misit ad Marium: tum, per Sullam legatum misit ad Marium: qui in triumpho ante 325 currum cum duobus filiis suis actus, et mox in carcere strangulatus est. Iisdem diebus obscenum prodigium ac triste visum est. L. Helvius, eques Romanus, cum uxore et filia, de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus, cum filiam consternatam videret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis vehiculis arreptisqinsidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta iacuit; equus quoque ipse, quo utebatur, straturis frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis exanimis procul iacuit. Paruo post hoc intercessu temporis
Abbreviated transcription (Latin):
a fros tempestatũ imbriumq suffra¬
gium caelo missum. insperatȩ salu¬
tis fuit. Siquidem repentina pluuia.
sitientibus romanis et e ftuantibus
refrigeriũ. potũq prębuit. porro auiẽ
numidis. hastilia teloꝵ. quȩ manuin¬
torquere sine acmentis solent. lubri¬
ca acperhoc inutilia reddidit: scuta
etiã quȩ elephanticorio extento.
atq durato. habilia et tuta gestabant.
cuius ea natura est: ut acceptũ im brẽ
tã quam spon giaebibat. ac ꝑhoc in¬
tractabile repentino pondere fiat.
quia circũ ferri non poterant. defen¬
dere nequiuerunt. Ita ex in sperato
conturbatis destitutisq mauris. ac
numidis. bocchus et iugurtha fuget
p̃ost hoc nonaginta milia armatoꝵ
nouissimo bello. ab hisdem regibus
obiecta est .: haec quoq usq ad int̃ neci¬
onẽ romanis uincentibus cesa referun¬
turs exeo bocchus spem belli abciens.
pacẽ petiuit. atq in prȩtiũ pacis iu¬
gurtham dolo captum catenisq obru¬

Expanded text:
Afros tempestatum imbriumque suffraAfros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina pluuia sitientibus Romanis et aestuantibus refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta etiam, quae elephanti corio extento atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere fiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. pacem petivit: atque in pretium pacis Jugurtham, dolo captum catenisque obru
Abbreviated transcription (Latin):
sed potius inin certum pila mittebant.
certi quod uulnera in certa non essent.
Ita co acti inunũ romani pedites. den¬
sebantur. Inter capedinẽ tanti periculi.
noꝵ in terueniens dedit. Eadem
postera die et belli & periculi facies.
erũpere in hostem quam uis stricto
miles gladio non ualebat. eminus
enim iaculis repellebatur : fugere
non poterant. undiq enĩ uelocior
ad ꝑ sequendũ eques in cluserat. Iam
tertia dies. set nullum unde cũq suf¬
fragium: dira undiq mortis faci es
obiciebatur. Tandem marius consul.
forti desperatione spei. uiam fecit.
uniuerso simul agmine ꝓrupit
euallo: campoq sese simul et proelio
dedit: et cum iterũ circũ fusi hostes
non solũ agminis extrema laniarent.
uerum etiam media ex cussis procul
telis caederent: turbatosq romanos
insuꝑ etiam aestusolis. intolerantia
sitis. mortis circũ stantia: usq ad ex¬
tremũ desperationis defetigaret: su¬
bito notũ illud romanoꝵ aduersus

Expanded text:
sed potius in incertum pila mittebant sed potius in incertum pila mittebant certi quod uulnera incerta non essent. ita coacti in anum Romani pedites densabantur. intercapedinem tanti periculi nox interueniens dedit. eadem postera die et belli et periculi facies: erumpere in hostem quamuis stricto miles gladio non ualebat, eminus enim iaculis repellebatur; fugere non poterant, undique enim uelocior ad persequendum eques incluserat. iam tertia dies et nullum undecumque suffragium, dira undique mortis facies obiciebatur: tandem Marius consul forti desperatione spei uiam fecit, uniuerso simul agmine prorupit e uallo campoque sese simul et proelio dedit. et cum iterum circumfusi hostes non solum agminis extrema laniarent, uerum etiam media excussis procul telis caederent turbatosque Romanos insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia usque ad extremum desperationis defetigaret, subito notum illud Romanorum aduersus