comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ente bellis in gruentib sius curis
carthagunenses implicitos rema¬
nere opere pretiu erat alioquim
solius scipionis autoritas nõ uer¬
bo tantu s nutu solo terminare
litigium potuisset. ¶hec scipio¬
nis africani reruz sũma est. pluri¬
bus certe ꝙͣ soleo s paucioribus
multo ꝙͣ sua uirtus exigeret ex¬
pressa. Multa im memor fortassis
quedam fessus lectorem fatigare
metuens sciens uolensq preterii.
Itaq quibus hec numia uidebunt᷑
ignoscant et magnitudine reru
stili uitiu ac tarditate scribentis
excusent. quibus aute pauca oc¬
cupationi mee cuiꝰ solus ip̃e mi¬
chi sum conscius et comuni uitio
humane mentis obliuioni ueĩa
dent. partemq defectus expectaci¬
oni imputent eorũ de quib hĩc
scribendu restat. quor ꝓpe iusta
audire uideor querellaz ꝙ de mul¬
tis ad huc breui inspatio acturus
ib uo nesciam diuelli. s ⁊ ip̃i q̃

Expanded text:
ente surgentibus, suis curis Carthaginenses implicitos remanere opereprecium erat; alioquin solius Scipionis autoritas nutu solo terminare litigium potuisset. 86 nis Africani rerum summa est, pluribus certe quam soleo sed paucioribus multo quam sua virtus exigeret expressa; multa immemor fortassis, quedam fessus et lectorem fatigare metuens sciens volensque preterii. Itaque quibus hec nimia videbuntur, ignoscant et magnitudine rerum stili vitium ac tarditatem scribentis excusent; quibus autem pauca, occupationi mee, cuius solus ipse michi sum conscius, et comuni vitio humane mentis oblivioni veniam dent partemque defectus expectationi imputent eorum, de quibus hinc scribendum restat. Quorum prope iustam audire videor querelam quod, de multis adhuc brevi in spatio acturus, ab uno nesciam divel
Abbreviated transcription (Latin):
ter restitutu. quod eo spectabat
pisset. plurima circa idem non tam
ad accusationis forma ꝙͣ ad que
rendu ceteris fidem querendam¬
q glorie innidia interscita sunt¬
legatu.re autẽ uera dictatorẽ sen
dnm. nec ad id motur aut fratris
causam ut quod italie iam et sici¬
lia ⁊ africa et gallia et hispama¬
et totus occidens sciebat id grecia
atq asia et omnes ad orientem
reges ac populi uiderent. Scipioẽ

Expanded text:
episset. Quod eo spectabat posset. 9 Plurima circa idem non tam ad accusationis formam quam ad reliquorum fidem querendamque glorie invidiam iactabantlegatum, re autem vera dictatorem seu dominum; neque ad id caritate fratris ia ut, quod Hispania iandudum et Sicilia et Africa et Gallia totusque Occidens sciebat, id Grecia atque Asia omnesque ad Orientem reges ac populi viderent, Scipionem
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ex nominibus uctaꝵ ase gẽ¬
tium sũpserunt ante eu quide pa¬
ucissimi ut michi quide uidetur
aut ut liuo placet nullus omnino
ducum hũc sibi more usurpaueãt.
at uõ in rem publica immensu
quidda intulit nõ tm̃ ꝓpter subla

Expanded text:
ex nominibus domitarum a se gentium sumpsere; ante eum quidem vel paucissimi, ut michi quidem videtur, vel, ut Livio placet, nullus omnino ducum hunc sibi morem usurpaverat. 80 At in rempublicam immensum quiddam intulit, non id solum quod
Abbreviated transcription (Latin):
bius scribit non spemendus aue¬
tor ut liuius ait.imo quidez bonꝰ
auctor ut ait Cicero alii Rege in
custodia tiburtina quo ab alba
translatus eẽt morte preuentum
dicunt oculis populi non memo¬
ne hominu aut ducis glorie sub¬
tractum. Et fuisse tunc aliquos cre¬
diderim quib uisu sit quod michi
tot seculis intenectis ut uideturi
nil hiuic triumpho preter fabi ma¬
ximi presentiar defuisse qui uel reb
ip̃is coactus agnosceret male altis¬
simis obstitisse principiis. et ne ꝗc¬
qͣ iuuenies laudibus senem ĩ iu¬
disse. ꝙꝙͣ hac ĩ parte se se alicubi ex¬
cuset. S est ubi uerbo se excusantẽ
res accuset. ¶Ex hac tanta uicto¬
ria scipio nichil in domu suam
retulit preter eterna famar et co¬
gnominis splendorem. hinc enir
africanus dictus est. Qͣꝙͣ militu
ne suoru an familiariuz an popu¬
li fauore an aliter sic uocar ceperit

Expanded text:
endus auctor ut Livius ait, imo quidem bonus auctor ut ait Cicero. Alii regem in custodia tiburtina, quo ab Alba translatus esset, morte preventum dicunt, oculis populi non memorie hominum aut ducis glorie subtractum. Et fuisse tunc aliquos crediderim, quibus visum sit quod michi tot seculis interiectis nunc videtur, nil huic triumpho preter Fabii Maximi presentiam defuisse, qui vel rebus ipsis coactus agnosceret, male se altissimis obstitisse principiis et nequicquam iuvenis laudibus senem invidisse. Quanquam hac in parte se se alicubi excuset; sed est ubi verbo se excusantes res accuset. 79 Ex hac tanta victoria Scipio nil in domum suam retulit preter eternam famam et cognominis splendorem; hinc enim Africanus est dictus, quanquam militum ne suorum an familiarium an populi favore an aliter sit inc
Abbreviated transcription (Latin):
quod facere poterat fefellisset quãta
pacis gloria. ad hec scipionis gesta
laudib miris attollere suadere ut
crederet fortune aut iuuentutis ar¬
dorem sanioribus consiliis antepo
ret s in florentissimo rer suaꝵ sta¬
tu deponeret arma uictricia. Quib¬
sicut uoluente fato descensus possibi¬
lis eẽt. sic iam fere nullus ad altiore
gloriam pateret ascensus. In extre
suꝑ pace minus sinceris animis pe
tate dignitatis hominib tunc ne¬
gotium cõmissu proptereaq ne¬

Expanded text:
quod facere poterat – fefellisset, quam quod facere poterat – fefellisset, quam uanta gloria laudibus miris attollere atque hortacrederet blandienti, aut iuventutis ardorem sanioribus consiliis anteferret; sed in florentissimo rerum suarum statu deponeret arma victricia quibus, ut volvente fato descensus ac ruina possibilis esset, sic iam fere nullus ad altiorem gloriam pateret ascensus. 20 super minus sinceris animis et tate dignitatis hominibus rem commissam proptereaque ne
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝙͣ quicꝙͣ amis experiretur. ad¬
huc uiriu ⁊ fortune integru quo
equa facilius obtineret optasse collo¬
quiuz sunt auctores. Id quod cõsta
cũ ascipione concessuz eẽt promo¬
tis utrinq nunc etia castris exercitu¬
umuin medio locus patens ⁊ ab oĩ
fraude tutus eligitur. et castra ꝗdez
atq armate acies equis interualli
duces suos uisure constiterant. ⁊p̃i
ad destinatu colloquio locum ꝑgũt
ubi non nisi uno ꝗsq comitatus in¬
terprete sine armis at nõ sine quodã
ut inter tantos uiros usu accidit stu¬
pore alterno fortunatissimi hactenꝰ
duo duces ac fortissimi omniũ con
uenere.Illic rupto primus hanibal
pacis in clinare animu possent. Cuĩ¬
orationis sũma fuit sui ip̃ius et alior
exẽplo fortune uarietate et ꝙͣ sibi¬
ostendere preteritor quoq et instã¬
tium cõmemoratõe discriminum
pacem laudare et aproposito belli
ti laboris ac periculi restaret. quid ma¬

Expanded text:
antequam quicquam armis experiretur, adantequam quicquam armis experiretur, adhuc virium ac fortune integrum, quo equa facilius obtineret, optasse colloquium sunt auctores. Id quod constat, cum a Scipione concessum esset, promotis utrinque nunc etiam castris, exercituum in medio locus patens et ab omni fraude tutus eligitur. Ubi nonnisi uno atque armate acies equis intervallis, duces suos visure, constiterant; ipsi ad destinatum colloquio locum pergunt; ubi nonnisi uno quisque comitatus interprete, sine armis at non sine quodam, ut inter tantos viros usu evenit, stupore alterno, fortunatissimi hactenus duo ducesvenere. Illic rupto primus Hanibal pacis inclinare animum possent. hec fere summa fuit: sui ipsius et aliorum ducum exemplis fortune varietatem et ostendere; preteritorum quoque et instantium commemoratione discriminum pacem laudare et a proposito belli ti laboris ac periculi restaret, quid ma
Abbreviated transcription (Latin):
contra spes fouebat. At quotiens o¬
culos in scipione reflectebant me¬
minerantq tot duces. tot exercitꝰ
ab hoc fusos cesosq. tot milia suoruz
capta Regem maximu eisq inter
cũtos amicissimu in terceptu se ꝑ
hunc Italia pulsos ⁊ hispania Africa
deniq prepedie nisi occurrit᷑ pulsũ
iri horror quida occupabat aimos
cen extrema suam impernicie fata¬
lis monstri. Et hic quide absentiu
status erat. ¶At presentes duces
inrem propria intenti castra iam
castris admouerant casuq urgente
nouissimo nõ duor modo potentis¬
simoru populor s omniu ferre gẽ¬
tium fortuna nutabat neq enĩ qua¬
lia cẽ solent premia bellor urbs una
seu regnuz s merces uictorie orbis
eratiut mor patuit uictorib paritu¬
rus. Hanibal interea an suo instinc¬
tuian uissu patrie in certu misso ad
io nuntio colloquiũ scipionis ex
lem duodeci milibus suor in cãpo
occisis captisq ꝙͣ plurimis Alu uͣo

Expanded text:
orie spes fovebat; at quotiens oculos in Scipionem reflectebant, meminerantque tot duces tot exercitus ab hoc fusos cesosque, tot milia suorum capta, regem maximum eisque inter cuntos amicissimum interceptum, se per hunc Italia pulsos et Hispania, Africa denique propediem nisi occurritur pulsum iri, horror quidam occupabat animos ceu extremam suam in perniciem fatalis monstri. Et hic quidem absentium status erat. 3 At presentes duces, in rem proximam intenti, castra iam castris admoverant, casuque urgente novissimo non duorum modo potentissimorum populorum, sed omnium fere gentilum fortuna nutabat; neque enim, qualia esse solebant premia bellorum, urbs una seu regnum, sed merces victorie orbis erat, ut mox patuit, victoribus pariturus. Hanibal interea, an suo instinctu an iussu patrie incertum, misso ad id nuntio colloquium Scipionis explem, duodecim milibus suorum in campo occisis captisque quam plurimis; alii vero,
Abbreviated transcription (Latin):
ta uoçe. per quos inquid deos fe¬
dus hoc firmabitis Carthaginen¬
ses. eos eis fefellistis ꝑ quos fedꝰ
tam ad uersos expenmur uirata
frangentib. hec nox maxime cun¬
tor animos flexit. unus consul ⁊¬
Cornelius lentulus ad huc flagrãs¬

Expanded text:
ta voce ‘Per quos’ inquit ‘deos fedus hoc iurabitis, o Carthaginenses? Eos enim fefellistis, per quos fedus tam adversos experimur iurata frangentibus’. Hec maxime vox cuntorum animos flexit. 65 Unus Cornelius consul adhuc ar
Abbreviated transcription (Latin):
uenerandu congregati uener̃t
Quos africanus ad nocendum
uenisse ratus quod in colar pa¬
ucitas credibille faciebat p̃sidrũ
suor in superiori domus parte di¬

Expanded text:
uem congregati venerant. Hos Africanus ad nocendum venisse ratus, quod accolarum paucitas credibile faciebat, presidium suorum in superiore domus parte
Abbreviated transcription (Latin):
nuerant aut̃ ad quatuor milia e
Rome quem indocti quida poe¬
tam illum comicu putant qui
andriam et eunucu comediasq
alias scriprit. et est error nõ Comu

Expanded text:
ni, erant autem ad quattuor milia, eRome, quem indocti quidam poetam illum comicum putant, qui Andriam et Eunuchum comediasque alias scripsit. E
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos clarus in sedez cõtiona¬
attigi dissuadere pacem cepit
ꝯlon tulit hanibal in eo statu uł
dici talia uł audiri. Et quib ad
diendu pace ad huc c̃ẽ animoᷤ
Ita cõmotus in Gisgone maĩb
solita et in libera ciuitate nõ ali¬
as uisa. Sensit hanibal ꝗd fecis¬
setiet cuili tactus libertate mili¬
litus Nolite ait o ciues ad mira¬
ri puer hinc discessiiam factus
semor redeo bellicas artes quas
me uł ĩpublicis uł ĩ priuatis re¬
bus longior usus edocuit abũde
auobis discam necesse est. hec uͥ¬
ba ignorantiã excusanint Quibꝰ
uulgi strepitu compresso ip̃e de

Expanded text:
apud suos clarus, contionam dissuadere pacem ceperat. Non tulit Hanibal eo in statu vel dici talia vel audiri et, quibus addiendam pacem adhuc esse animos. Hinc commotus in Gisgonem, manibusolita et in libera civitate non alias visa. 51 Sensit Hanibal quid fecisset et, civili tactus libertate, mili: ‘Nolite’, ait ‘o cives, admirari. Puer hinc discessi; ecce iam senex redeo. Bellicas artes, quas vel in publicis vel in privatis me rebus longior usus edocuit, abundevobis discam est necesse’. 52 Hec verba insolentiam excusarunt. Quibus vulgi strepitu compresso, ipse de
Abbreviated transcription (Latin):
decreuit senatus ut ducentos ex
captuus quos Carthaginenses eli¬
gerent legati Romani ad scipio¬
nem ducerent. Sibiq senatus
uerbis nuntiarẽt ut si de pace cõ¬
uenisset captiuos etia gratis resti¬
tueret. ¶Cum his man̾datis ut̃¬
q legatio in africam rediit. ¶ Et
par quidem cu carthaginẽsibus
Anno post principiũ huiꝰ belli De¬
cimo septimo. Anno uõ post prioris
belli puici finem Quadragesimo
pax prior metu magis Carthagiẽ¬
siu ꝙͣ fide permansit. hic itaq Se¬
cundi belli punicifinis est quo

Expanded text:
decrevit senatus ut ducentos ex captivis, quos Carthaginenses eligerent, romani legati ad Scipionem ducerent eique senatus verbis nuntiarent ut, si de pace convenisset, captivos quoque gratis restitueret. Cum his mandatis utraque legatio in Africam rediit. 68 Et pax quidem cum Carthaginensibus anno quidem post principium huius belli decimo septimo, post primi autem belli finem quadragesimo:pax prior metu potius Carthaginensium quam fide permansit. 69 Hic ergo secundi belli punici finis est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
q insueta gaudia mentes hoĩuz
precipitent et attonitas inspera¬
tis euentibus extra se rapiant. At
dii posse contingere. ideoq par eẽ¬
fere miẜicordie erga uictos ꝙͣ uic¬
toriis creuisse. hec hasdriibal. Reli
quorũ legatoru plebilior sermo
fuit et quasi excelso culmine for¬
ut qui paulo ante magna orbis
partem possidebant totũq posses¬
suros se se breuit sperabant nunc
nichil preter infelicis patrie mu¬
ros habeant eosq non aliter nisi
clementia Romana permiserit.
Ceperant he uoces animos audiẽ¬

Expanded text:
quod insueta gaudia mentes hominum quod insueta gaudia mentes hominum precipitent et attonitas insperatis eventibus extra se rapiant, at dii posse contingere; vicisse efere misericordia erga victos quam victoriis crevisse. Hec Hasdrubal. 63 Reliquorum flebilior sermo fuit: ex quam excelso culmine forut, qui paulo ante magnam orbis partem possidebant totumque possessuros se se breviter sperabant, nunc nichil usquam preter infelicis patrie muros habeant, eosque non aliter quam si clementia romana permiserit. Ceperant he voces audie
Abbreviated transcription (Latin):
menso audientiur gaudio recitas¬
set apertis ꝑ urbem templis oĩbus
gratulatio et supplicationes intri¬
duum fuere. ¶Mox legatis Cartha
ingressis mouit patres aspectus e
ỹtim eius hasdrubalis quẽ supra
memorani. una ergo tocius cõcilii
terebatur. nunc sincere et sine fra¬
ude par petit. Auditi igitur sunt
attentius. uerba fecit hasdrubal pͥ¬
mus oratioq qualis fortez uiru
ac grandeuu decint fuit grauis
et modesta que sicut nõ omnem
culpam Carthaginensib eriperet
ut offensis aliqua plus fidei foret
ĩpaucos quo insonti multitudi¬
ni facilius parceretur. Et sepe mo¬
neret ut prospera fortuna tempe¬
rant̾ ac mansuete populus Roma¬
nus uti uellet qua in re si Carthagi
nenses suum atq hamnonis con¬
silium audire uoluissent potuisse
illos quã modo peterent pacem
dare. sz excecasse eos bonaz fortu¬
naz cum qua rarissime cõcurreret
bona mens.io autez in aliis gen¬
tibus ẽẽ tollerabilius. propterea¬

Expanded text:
genti audientium gaudio recitasgenti audientium gaudio recitasset, apertis per urbem templis omnibus, gratulatio et supplicationes in triduum fuere. 60 Legatis vero ingressis movit patres aspectus etesertim eius Hasdrubalis, quem supra nominavi. Una ergo totius consilii terebatur et fiebat bellum, nunc sincere sine fraude pax petitur’. Auditi ergo sunt attentius. 61 Verba fecit Hasdrubal primus oratioque, qualis virum fortem et grandevum decuit, fuit gravis et modesta: que, sicut non omnem culpam Carthaginensibus eriperet, ut confessis aliqua plus fidei esset in paucos, quo insonti multitudini facilius parceretur, et sepe moneret ut prospera fortuna temperanter ac mansuete populus romanus uti vellet. Qua in re si sui cives suum atque Hannonis consilium audire voluissent, potuisse illos forsitan quam modo peterent pacem dare; sed excecasse eos bonam fortunam, cum qua rarissime concurreret bona mens. 62 Id sane aliis in gentibus esse tolerabilius, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
nulla usꝙͣ alio quã Romam iret
ꝙ si Regum uł gentiu legati ad eos
interim uenissent mon illos ante
dimitterent ꝙͣ qui forent et unde
transmissi quid ue peterẽt in ip̃uiᷤ
in africa gerebat dux Romanus
¶Rome autez ante lelii aduentuz
audita primu rebellione hostium
suspensa ciuitas fuerat. eoq magis
ꝙ simul eodem tp̃re prodigioru
fama multor ex circũstantibus
locis audita erat. Inter que solaris
orbis ĩminutio conspecta et terre¬
motus ingens arboresq in abiss
ex oculis hominu ablatas.⁊ ĩ pa¬
latino monte lapidib pluisse fere
bus more maioru expiatis fama¬
interi cõsumati belli et maxime
uictorie Romam perlata aduẽtus¬
q Romanor et Carthaginensium
legator omne solicitudine excus¬
natu primu mox in populo con
uictu grandi prelio hanibalem de¬
bellatũq cũ Carthaginẽsib fusu
preterea syphacis filiu que magᷤ
rei quãtula cunq erat ad iectio in¬

Expanded text:
nulla usquam alio quam Romam iret; nulla usquam alio quam Romam iret; quod si regum aut gentium legati ad eos interim venirent, non illos ante dimitterent, quam qui forent atque unde transmissi quid ve peterent seu quid dec quidem in Africa gerebat dux romanus. 57 Rome autem ante Lelii adventum audita rebellione hostium, suspensa civitas fuerat, eoque magis quod simul eodem tempore prodigiorum fama multorum ex circumstantibus locis audita erat, inter que et solaris orbis imminutio conspecta et terremotus ingens; arboresque in abyssum ex oculis hominum ablatas et in Palatino monte lapidibus pluisse ferebQuibus more maiorum expiatisinterim consumati belli et maxime victorie Romam perlata adventusque romanorum et carthaginensium legatorum omnem solicitudinem excusnatu primum, mox in populo grandi victum prelio Hanibalem debellatumque cum Carthaginensibus, fusum preterea Siphacis filium, que magne rei quantulacunque erat adiectio, in
Abbreviated transcription (Latin):
una omniu difficilima uidebat᷑
quoniaz nichil eoru que in naui¬
bus ꝑ indutias captis fuerãt p̃t̾¬
ip̃as naues apparebat et ĩ multis
rere nõ modicus labor erat. quia
firma pacis sententia patrib staba
prouisu est ut ip̃a nauiu corpo¬
ra redderent᷑ homines qui ĩ illis
fuerant perquirerent.reliquoru
que restitui non possent extimatio
cis rebus que ĩnanibus fuissẽt q̃s¬
tores interogari. De prinatis autẽ
ip̃os rez dños. pro quib om̃ibus
quindecimilia pondo argenti per
mam Carthaginensiu legati lon¬
ceps fuit hasorubal edus cogno¬
mine uir apud suos ciues senio
et autoritate uenerandus horta¬
tor pacis et consilioꝵ hamnonis
olim particeps atq ideo ĩfestus
hanibali et belloru auctorib. Cu
legatis hostiu tres Romani mis¬
si sunt. quor unus.l. scipio magͥ
Scipionis frater erat de quo in se¬
gi. In conuentonib Indutiaꝵ ħ
expressum estlut per totũ trimeste̾
tempus Carthaginensiu legatio

Expanded text:
Una omnium difficillima videbatur, quod nichil eorum, que in navibus per indutias captis fuerant, apparebat et in multos rere non modicus erat labor. Quia firma pacis sententia patribus stabat, provisum est ut ipsa navium corpora redderentur, homines in illis capti perquirerentur, eorum que restitui non possent extimatio cis rebus que in navibus fuissent questores interrogarentur, de privatis autem ipsi rerum domini. Pro quibus omnibus quindecim milia pondo argenti persmam Carthaginensium legati, priceps fuit Hasdrubal Hedus cognomine, vir apud suos senio et autoritate venerandus et hortator pacis semper et consiliorum Hannonis olim particeps, atque ideo infestus Hanibali et bellorum auctoribus. Cum legatis hostium tres romani missi, quorum unus erat L. Scipio magni Scipionis frater, de quo s In conventionibus indutiarum hoc expressum est, ut per totum trimestre tempus Carthaginensium legatio
Abbreviated transcription (Latin):
reor ut haberet ille etia unde afri¬
cani cognomen quod ab auo tñs¬
missu hereditariu possidebat pro
prio iure mereret. ¶Cum igitur
ut est dictum pacemtribui petẽ¬
in consiliu reuersis ac mordacit
obiurgatis et ad monitis ut post
tot perfidie supplicia tander deuz
ẽẽ sceleru ultore et aliqua iusiu¬
randi religionez credere inciperẽt
conditiones pacis denuo pro po¬
ad ditum ut seruande pacis gratia
thagine delegissetomnes supra
quartu decimu nullu supra tri¬
gessimu annur darent. In dutias

Expanded text:
rear, ut haberet ille etiam vir illustris unde Africani cognomen, quod ab avo hereditarium possidebat, suo iure mereretur. 47 Cum igitur, ut est dictum, pacem tribui supplin consilium reversis ac mordaciter obiurgatis et admonitis, ut post tot perfidie tam manifesta supplicia tandem deum esse scelerum ultorem et aliquam iurisiurandi religionem credere inciperent, conditiones pacis denuo propoadditum ut servande pacis gratia thagine delegisset, omnes supra quartum decimum nullum supra trigesimum annum darent; nam
Abbreviated transcription (Latin):
priũ turbarent. et iam dissuta acie
fluctuare ceperant signiferipotera¬
q uincendo periculu in curri. nisi¬
Scipio raptim cani receptui precepi¬
sset. Ad qua uocem repe tentibus
signa militib redintegrata acies
est. Tum scipio quos uulneribus
graues uidetun extremaz aciema
transfert. in tegros et collectissimi
roboris qui in ultimis erant infr̃o¬
tem elicit. sic instructus in ip̃a Car¬
thaginensiu media aciem ĩfert̃
Illic cum ueris hostibus res fuit et
qui bello causam dederant ip̃i nũc
sius manibus gerebant bellũ. Ip̃i¬
proprio sanguine odioruz flãmas
quas accenderant extinguebant

Expanded text:
prium turbarent. 19 Et iam dissuta acie prium turbarent. 19 Et iam dissuta acie fluctuare ceperant signiferi, poteratque vincendo in periculum incurri, nisi raptim Scipio receptui cecinisset; ad quam vocem repetentibus signa militibus, condensata acies est. Tum Scipio quos vulneribus graves videt in extremum agmen transfert, integros et quod lectissimi roboris in ultimis erat in frontem elicit. Sic instructus in ipsam Carthaginensium mediam aciem infertur. 20 Ibi cum veris hostibus res fuit: qui bello causam dederant, ipsi bellum suis manibus gerebant et proprio sanguine odiorum flammas quas accenderant extinguebant
Abbreviated transcription (Latin):
et retro in suos egit ad sinistru la
tus aliquot in hostem timide pro¬
uecti multaq telor nube obruti ⁊¬
grauissimar ruinaz edidere.pars x¬
abacta uulneribus fugiens ⁊ ip̃a ĩ
dextrũ cornu suoꝵ incidit:sic ambo
Carthaginensiiz cornua suar mo¬
le beluar quas solertissimus dux¬
ad terrendos turbandosq hostes
infronte locauerat Fortuna cõsiliũ
preu̾tente turbata sunt. Arrepto cõ¬
festim tp̃re massiissa in leuũ leliꝰ
in dextru cornu cui erat oppositus
rapidissimis gressibus inumpit
loco motis ingentibus animis⁊
ab onini parte concurritur.Roma
na acies fortior illa uelocior. odiu
pene pars. Itaq repente tantus occi
soru et armoru cumulus fuiti ut
fugere cepissẽt Romanis ꝑ obstan¬
tem cadaueru ogenem et terra
sangune lubrica in sequentibus
nchilo transitus eẽt expeditior ꝙͣ
paulo ante ꝑ aduersos hostes pugͦ
globatun incedere s qua uł que tu¬
tus transcendentes ordinez ip̃i pro¬

Expanded text:
retro in suos ad sinistrat. Aliquot in hostem timide provecti multaque telorum nube obruti gravissimam ruinam ediderunt; pars abacta vulneribus, fugiens et ipsa, in dextrum suorum cornu incidit. Sic ambo Carthaginensium cornua suarum mole beluarum, quas dux solertissimus ad turbandos hostes preposuerat, fortuna consilium prevertente, turbata sunt. 17 Arrepto confestim tempore, Massinissa in levum, Lelius in dextrum cornu cui erat oppositus rapidissimis gressibus inferturloco motis, ingentibus animis ab omni parte concurritur ta acies fortior, illa velocior, odium pene par. 18 Itaque repente tantus occisorum hominum et armorum cumulus fuit ut, fugere cepissent, Romanis per obstantem cadaverum congeriem et terram sanguine lubricam insequentibus nichilo transitus esset expeditior, quam paulo ante per adversos pugnantesque globattus fuisset, ordinem ipsi pro
Abbreviated transcription (Latin):
ac solicitudo cessabit. Qua ob cãr
dubiu nõ est quim et multa ꝓr¬
sus omissa et multa que fuerant
cepta feliciter destituta atq im
procursu reru a Romanis ducib
michi uideor non nullos occursu¬
ros dicturosq non ẽẽ hoc illius
quem sepe predico Romane uiz¬
tutis ut uel accedat ad res mag̾s
adipiscende glorie desideriouł re¬
siliat amittende metu. Quib ego
fore eor qui uirtute sola ip̃us pł¬
critudine delectati nulla causa ex¬
terius impellente cõplexi sunt. hu
ic tamen illud ciceronis annectã¬
tis periculis qr aditis non quasi
mercedem rer gestar desideret
gloriam. Et hec glorie cupiditas
ut ait idem in magnis animis ⁊
ingeniis plerũq cõtingit. Eoq
magis si sunt ad rem militarem
apti cupidi bellor gerendor. Sigͦ¬
tot impe dim̃tis obstantibꝰ tottã
cliros Romanos duces uouimuᷤᷤ
more Regis siue successoris aut
Cui eni ut unde discesseram reu̾¬
tar potest dubiu ẽẽ quin hac dep¬

Expanded text:
ac solicitudo cessabit; quam ob causam dubium non est et multa prorsus omissa et multa, que fuerant cepta feliciter, destituta atque in procursu rerum a romanis ducibusmichi videor nonnullos ros dicturosque non esse hoc illius quam sepe predico romane virtutis, ut vel accedat ad res magnas adipiscende glorie cupiditate, vel resiliat amittende metu. Quibus egofore eorum qui virtutem, sola ipsius pulcritudine delectati, nulla causa exterius impellente complexi sunt. 45 Huic tamen illud tis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam»; et hec “glorie cupiditas”, ut ait idem, «in magnis animis et ingeniis plerunque contingit, eoque magis si sunt ad rem militarem apti, cupidi bellorum gerendor tot tam claros romanos duces novimus, r, si absque successoris aut Cui enim, ut unde discesseram revertar, potest esse dubium quin, hac demp
Abbreviated transcription (Latin):
numidici orille ꝗngenti cũ duob¬
ad scipionem perducti. Ip̃e iter in¬
ceptum ad Tinneten peragit.
¶Hac clade suꝑ alias additascipio
gatio antedicta suꝑuenit m̃õ ia
decem ut ante s triginta primor
ciuitatis. Quibus humilius mul¬
to flebilius ꝙͣ prius agentib du¬
rior audientia data est Ita nõ ad

Expanded text:
numidici mille quingenti, ad Scipionem perducti. Ipse inceptum ad Tinneten iter peragit. 33 Hac clade super alias additagatio antedicta supervenit: non iam decem ut ante sed triginta primorum civitatis. Quibus humilius flebiliusque quam prius agentibus durior audientia data est; ita non a
Abbreviated transcription (Latin):
impeditus exercitum cõscribere
et Rome diutius ꝙͣ oportuit de¬
tentus ad bellum serius exiuisset
annus effluxit ꝙͣ multos quibus
ignauo uł in fausto duci succeden
peruersus ac temerarius collega
forti et egregio iuiro nocuit nec
potuit in imperio pari uirtus u¬
nius alterius uitiis oppressa cla¬
rescere ut constet hiic Romaõs
ad extrema cladiu ẽẽ perductos.
detur inter hos tam felix taz glo¬
riosus aliquis ut tribunos et se¬
natum ⁊ fortuna pudeat urtuti
sient de scipione dictu est. Nũ¬

Expanded text:
us exercitum conscribere us exercitum conscribere vetitus et Rome diutius quam oportuit detentus, ad bellum serius exivisset, um annus effluxerit, quam multos quibus, ignavo vel infausto duci succedent temerarius collega forti modestoque viro nocuit, nec potuit in imperio unius virtus alterius vitiis victa clarescere! ut constet hinc Romanos interdum ad extrema cladium esse perductos. 43 Detur inter hos tam felix et tam gloriosus aliquis, ut et tribunos et senatum et fortunam pudeat honori de hoc Scipione dictum est, nu
Abbreviated transcription (Latin):
li Romani rebus gestis aut glo¬
ria coparare uolunt. omitto eniz
quod per se ip̃m mundo notissiũ¬
facilimu est eam inter ceteraru
gineis atq herculem illud proseqͦ
domestica fuere ꝙ te negotioru
difficultates que si alienigenis¬
obscuru et illis ip̃is aquib anto
pere predicant᷑ in auditu fore.et
liquãto nulli tamen gentium se¬
cundos magnitudinẽ reru ac nu¬
mero s dicere au deo longe õiuz
Reges perpetuũ dnium habent
et ut bene ait liuius non liberi so¬
lum impedimentis onĩb s toͬ
reru tẽporũq trahunt consiliis
libet prosequnt᷑. deponũt cu uo¬
non gerende rei successor nõ geste
censor non domi emulus qui su¬
pplem̃tu qui cõmeatu qui stipẽ¬
dium mitti uetet metuendus ẽ¬
At nõ Romaniduces post regu
tepora denos uicenosqr dies qdã¬
dictaturam nemo plus ꝙͣ annu
consulatu gessitiut liuius idem
sti tẽporis spatium liberu conti
aliis tribunitiis dissensionibus¬

Expanded text:
 gloria comparare audent. Omitto autem quod, per se mundo notufacile est: eam inter ceterorum gmeis atque Herculem; illud prosequordomestica fuere, quante negotiorum difficultates, que si alienigenobscurum et his ipsis a qupere celebratur inauditum foret, et minores, nulli autem gentium secundos magnitudine rerum ac numero sed, dicere audeo, longe primos reges perpetuum dominium habent ut bene ait Livius, «non liberi solum impedimentis omnibus, sed domini rerum temporumque trahunt consiliis libet prosequuntur, deponunt cum vonon gerende rei successor non geste censor non domi emulus metuendus, qui supplementum qui commeatum qui stipendium mitti vetet; nullus 1 At romani duces post regum tempora «denos vicenosque dies dictaturam, nemo plusquam annum consulatum gessit», ut Livius idem et temporum alius, tribunitiis dissensionib
Abbreviated transcription (Latin):
his curis et seris querimoniis abi¬
mali uertice speculator ad id missuᷤᷤ
nũtiasset ad sepulcrũ dirutũ id est
loco nomen recto cursu naiuiz ferri
execratus omen mesti nominis
raptim flecti clauu iubet ad urbe
leptim afri litoribus appulsus. de¬
posito in t̾ram exercitu tot uictoriis
insignuinde adrumetũ petiit. Ubi
militibus maris fastidio affectis a¬
liquot requiem dieꝵ tribuit que
mox trepidis confusis q rumori¬
bus interrupta est cunta in circui¬
tu armis hostilib occupata narrã¬
tiuz Quibus ille impulsus ad hos¬
tem magno impetu properabat p̃¬
missis tñ exploratdrib qui cũ for¬
te aRomanis militibus capti eẽnt¬
Scipio illos metu posito et bene ui¬
ssos animo ẽẽ A Tribuno militum
circũduci per omnẽ exercitu impe¬
rauit et que cuperent contẽplari¬
ac sedulo. De inde autẽ ad se reductos
nichil de statu hostis interrogans.¬
S id tm num satis singula peruidi¬
ssent dato illis et illoꝵ equis pran¬

Expanded text:
m urbem Romam. Cum his curis et seris querimoniis abimali vertice speculator ad id missus nuntiasset ad Sepulcrum Dirutum – id est loco nomen – recto cursu navim ferri, execratus omen mesti nominis raptim flecti clavum iubet. Ad urbem Leptim afris litoribus appulsus, deposito in terram exercitu tot olim victoriis insigni, inde Hasdrumetum petiit; ubi militibus maris fastidio affectis aliquot requiem dierum tribuit. Que mox trepidis confusisque rumoribus interrupta est cunta in circuitu armis hostilibus occupata narrantium; quibus ille impulsus, ad hostem magno impetu properabat premissis tamen exploratoribus. Qui cum forte a romanis militibus capti essillos metu posito et bono iussos animperavit, et que cuperent contemplarac sedulo; deinde autem ad se reductos nichil de statu interrogans tantum num satis singula pervidissent, dato illis et illorum equis pran
Abbreviated transcription (Latin):
culis tanta in erat letitia ut non
ad ancipitem pugna ire s certa
adeptus iam uictoria uideretur.
Itaq ad huc hortante suos haniba¬
leminterrupit alacer more impa¬
tiens signo pugne dato. Concur¬
sum est acri impetu et quãto iux
unꝙ̃ alias. Multa eni una acie ex¬
pianda erant et contracta dui ue¬
terosa ulcera ferro rescindendani

Expanded text:
culis tanta inerat letitia ut non ad ancipitem pugnam ire, sed certam adeptus iam victoriam videretur. Itaque adhuc hortantem suos Hanibalem interrupit more impatiens, alacer, signo pugne dato. Concursum est acri impetu et quanto vix unquam alias: multa enim una acie expianda erant et contracta diu veternosa ulcera ferro re
Abbreviated transcription (Latin):
manis offerat nisi quod iam aufe¬
rre non potest. hyspania siciliam¬
ris insulas indignantis parit̾ ꝙ¬
miu sperantes post prima turba¬
tam secundo multo faciliorez pa¬
cem peterent cum nec prima ĩue¬
nire mererent. excusantis deinde
Romanos ⁊ accusantis penos ꝙ
et hoc et priore bello punico semꝑ
ab illis orte fuissent bellor canse.
Romani aute utrobiq cohacti ꝓ
sotiis nunc hispanis tũc siculis

Expanded text:
offerat nisi quod iam auferre non possit, Hispaniam scilris insulas: 24 indignantis paritmium sperantes, post primam turbatam secundam multo faciliorem pacem peterent, cum nec primam invenire mererentur: excusantis deinde Romanos et accusantis Penos, quod et hoc et priore olim bello semper ab illis orte essent malorum cause, Romani autem utrobique coacti pro sotiis tun
Abbreviated transcription (Latin):
ambitio consulu uolentii ĩ africã
proficisciint seu bellum restare uicto
hanibale facile per eos profligari po̾¬
seti seu pax fienda eẽt ip̃i gloriam
tante pacis amriperent. In quibus
precipin erant Titus claudius ⁊
Cornelius lentulus. quib ad uersã¬
mu precipiti glorie cupiditate ĩ
prouintia properante indigna¬
ta ut sic dixerim natura turpi na
ufragio reiecit ingloriu. Secu¬

Expanded text:
ngens consulum volentium in Africam proficisci, ut seu bellum restaret victo Hanibale facile profligari posset, seu pax instaret ipsi gloriam tante pacis arriperent. In quibus precipui fuerunt Titus Claudius et Cornelius Lentulus, quibusm, precipiti glorie cupiditate in provinciam properantem, indignata ut sic dixerim natura turpi et horrendo naufragio reiecit inglorium; de
Abbreviated transcription (Latin):
asie uictus est. de quo quidez suo
tio Romam uenisset disceptarũ¬
q foret in senatu placuit lega¬
tionez ad inspiciendas res ĩ afri¬
cam mitti. Cuiꝰ princeps scipio
fuit lemo eniz ad id oportunior
uisus est qui et rem nosset egre¬
gienet partium alten uita carior
alten morte formidabilior foret
ueꝵ ip̃e cum sotiis audito uire ⁊¬
partiur inspectisq rebus ĩ decisa
reliquerunt. de eo dubitatur ut¬

Expanded text:
Asie victus est, de quo quidem proxAsie victus est, de quo quidem proxtis Romam venisset disceptatumque esset in senatu, placuit legationem ad inspiciendas res in Africam mitti, cuius princeps fuit ipio; nemo enim ad id aptior visus est quam is qui et rem nosset egregie et partium alteri vita carior, alteri morte formidabilior foret. 85 Verum ipse cum sotiis, audito iure partium inspectisque rebus, indecisam reliquerunt; de eo dubitatur
Abbreviated transcription (Latin):
cedonici quod statim secundo bel¬
lo punico successit Scipio iam afri¬
canus censor est creatus. Censuram¬
q concordit̾ cum collega comit̾ͥq
cum populo gessit ac senatu nulli
notam censoriam imprimendo
At licet de eo scriptum sit fuisse
uirum bello ꝙͣ pace clanorez di¬
gnus tamen est habitus ciu Ro¬
manor cura moru ultro deferre¬
tur ad quam multi ẽẽ tunc simul
aspirabant insignes uri. Fuit et
consul iterum et senatus prin
ceps. Quo tẽpore isse eum popul¬
lando ac uastando agros hostiuz.
per cisalpina galliam donec ne¬
moru ac paludu obicibus arce¬
retur quida tradidere. Apud ali¬
o nulla rei huius est mentio ¶ñ
autẽ gerano unico . l. scipioni
consuli ad bellum siriacum pro¬
non potest cartas. et etate ma¬
ior ac factis i comparabilis le¬
gatus ire sustinuit et illi subeẽ
cui glorie magne eẽt bene sibi pa¬
ruisse. Huius ope igitur atq con¬
silio fraternis licet auspitiis An¬
thiocus potentissimus ille Rex

Expanded text:
cedonici quod secundo punico successit, Scipio iam Africanus censor est creatus censuramque concorditer cum collega comiterque cum populo gessit ac senatu, nulli notam censoriam imprimendo, et quanquam de eo scriptum sit fuisse virum bello quam pace clariorem, dignus tamen est habitus cui Romanorum cura morum ultro deferretur, ad quam multi tunc simul aspirabant insignes viri. 82 Fuit et consul iterum et senatus prceps, quo tempore isse eum populando ac vastando agros hostium per Cisalpinam Galliam, donec nemorum ac paludum obicibus arceretur, quidam tradidere; apud alios nulla rei huius est mentio. Inde autem germano unico L. Scipioni consuli ad bellum syriacum pron potest caritas? – et etate maior et factis incomparabilis legcui glorie esset bene sibi paruisse. Huius ope igitur atque consilio, fraternis licet auspiciis, Anthiocus potentissimus ille rex
Abbreviated transcription (Latin):
illuxit dies progrediunt᷑ in cam¬
pum acies. Et qui duces. qui ue exͥ¬
citus. quibus animis. qua bellor
experientia. qua militie disciplina.
Quibus tandem iraꝵ aculeis. qb
incendiis odioru. qua memoria
offensar. qua libidine ulciscendi¬
potentia et gloria tot que sitam
seculis uno die uł celotenus erep¬
turi uł funditus deiecturi. Ibant
uõ in preliu spe ac metu uario oĩbꝰ
fere mens eadem unaq cogitacio
ciui que prose ante oculos uersabã¬
tur. hinc mors exiliuz carcer et ser¬
uitus et flagella et ludibria irati¬
rium et patria ⁊ libertas et gaudia
et trium phymediu nichil animiᷤᷤ
occursabat. Sua sponte preterea sic
affectos accedebant ad hortatioẽs
ducum hinc uide magnifice et
quales rei natura et conditione

Expanded text:
illuxit progrediuntur in campum: et qui duces, qui ve exercitus, quibus animis, qua bellorum experientia, qua militie disciplina, quibus tandem irarum aculeis, quibus incendiis odiorum, qua memoria offensarum, qua libpotentiam ac gloriam tot quesitam seculis uno die vel celotenus erecturi vel funditus deiecturi! Ibant vero in prelium spe ac metu vario; omnibus fere mens eadem unaque cogitatio: cuique pro se ante oculos versabantur hinc mors exilium carcer et servitus et flagella et ludibria,rium et patria et libertas et gaudia et triumphi; medium nichil animis occursabat. Sua sponte preterea sic affectos accendebant adhortationes ducum, hinc inde magnifice et quales, rei natura et condit
Abbreviated transcription (Latin):
nt occursuros illi ĩ prelio qui preto
lios manu propria peremissent. et¬
quos ex consuetudine occidendoꝵ
gloria motura sit. Perinde in scipi¬
multo cupidius in iecturos manũ.

Expanded text:
 Occursuros illi in prelio qui non milios manu propria peremissent, rea ex consuetudine occidendorugloria motura sit, perinde in Scipimulto cupidius iniecturos manum.
Abbreviated transcription (Latin):
a senatu ut eis urbem ingredi ⁊¬
ciues suos nobiles homines qui
publicis in carcerib erant alloqui
ꝑmittẽnt. Quo concesso petierũt
iteru ut quosda ex eis redimere

Expanded text:
a senatu ut urbem ingredi civesque suos nobiles homines, qui publicis erant in carceribus, alloqui sinerentur. Quo concesso petierunt iterum ut quosdam ex eis redimendi
Abbreviated transcription (Latin):
pendere.Unus Rome precipuus pa¬
fabii marimi paulo ante defuncti
qui sapientie fama senex inclitus
ante obitum palam dicere cõsueui¬
sset. fuisse hanibalez in italia duru
hostem s futuru in africa duriore
et plus animi in sua ꝙͣ in aliena pa

Expanded text:
entium. Unus Rome precipuus paFabii Maximi, paulo ante defuncti, qui sapientie fama senex inclitus ante obitum palam dicere consuevisset: fuisse Hanibalem in Italia durum hostem, sed futurum in Africa duriorem et plus animi in sua quam in aliena pa
Abbreviated transcription (Latin):
cis fidutia coneussus est hanibal
cogitans id quod erat eam scilicet
non nisi ingenti rerũ suar cõscien¬
tia ortam eẽ. Ceteꝵ hoc instatu belli
audito iam Rome atq Carthagine
hanibalez in africa cu omnibus

Expanded text:
cia precipue concussus est Hanibal, cogitans id quod erat: eam scilicet nonnisi ex ingenti rerum suarum conscientia ortam esse. 2 Ceterum hoc in statu belli, audito iam Rome atque Carthagine Hanibalem in
Abbreviated transcription (Latin):
tis ac spoliatis ĩmensam predam
agens ad naues rediit. In de nicħ
cuntandu ratus lelio primu cũ
uictorie nũtio Romam misso Car¬
thagine terra mariq acgredi simł¬
statuit. Ducendarũ igitur terrestri
habuerat et que nuper ad uenerã
in una classez coactis digressus u¬
tica portum Carthaginis petebat
cogitaris credo siquid spiritus car¬
thaginensib superesset quicquid
id eẽt in mari potissimu ausuros
Iam prope hostia portus erant cuz
ca uelata infulis ⁊ oliuaꝵ ramis
fuit obuia. succedens q ad pre¬
toriam puppim ut miẜ icordiam¬
ponsuz ẽ aluid ꝙͣ ut ad Tineten ꝙ
scipio castra moturus erat seque
situm territandi magis ꝙͣ ad pre¬
tur. Inde Tinneten petit. ¶ Erat

Expanded text:
tis ac direptis immensam agens tis ac direptis immensam agens predam, ad naves redit. 28 Inde, nil cuntandum ratus, Lelio primum cum victorie nuntio Romam misso, Carthaginem terra marique simul aggredi statuit. Ducendarum igitur terrestri habuerat et que nuper advenerant in unam classem coactis, digressus Utica portum Carthaginis petebat, cogitans credo siquid animi Carthaginensibus superesset, quicquid id esset, in mari potissimum ausuros. 29 Iam prope hostia portus erant, ca velata infulis et olivarum ramis fuit obvia succedensque ad pretoriam ducis puppim; cum misericordiamponsum est aliud quam ut ad Tinneten, quo castra moturus erat, sequesitum territandi magis quam invt. Inde Tinneten petit,
Abbreviated transcription (Latin):
pacem si fieri potest a Romanis ha¬
beamus. Enius cosiliu secuta Ciu¬
tende pacis ad scipionẽ mitti iu
bet.ꝙͣꝙͣ sane ab utroq hor ip̃or du¬
cum et ab aliis sepe maiores alibi
strages edite sint. Si pensetur tam̃
rei ueritas et effectus iuctorie si pe¬
neuli hinc et hinc prelii magnitu¬
do de quibus est dictuz ueruz depre¬
henditur quod ait florus quia ñ
fuit maior sub imperio Romano
dies ꝙͣ ille quo hec gesta sunt. Cesa
hostiu non nisi paulo plus ꝙͣ ingĩ¬
ti milia totidem capta.Reliqui ui¬
cinitate receptuu ut dixi ⁊ locoꝵ
peritia euasere. Capti inter cetera
Undecim elephantes. Neq in ciuen¬
ta uictoria Romanis fuit. dece mi¬
lia periere. ¶Eodcm tempore quo
preliu gestum est nuntius suꝑue¬
nit.p̾. lentulum cũ qnquaginta
rostratis et centũ onerariis nauib¬
omniu reru copia que bellorum
necessitas exigit refertis missum
lio Castra hostiuz aggresus et ex cap¬

Expanded text:
pacem, si fieri possit, a Romanis hapacem, si fieri possit, a Romanis habeamus’. Hoc consilium secuta civtende pacis ad Scipionem mitti iuEt quanquam ab utroque horum ipsorum ducum et ab aliis sepe maiores alibi strages edite sint, si pensetur tamen rei veritas et effectus victorie, si periculi hinc et hinc premii magnitudo, de quibus est dictum, verum deprehenditur quod ait Florus: quia «non fuit maior sub imperio romano dies», quam ille quo hec gesta sunt. Cesa hostium nonnisi paulo plus quam viginti milia, totidem capta; reliqui vicinitate receptuum et locorum notitia evasere; capti inter cetera undecim elephantes. Neque incruenta victoria Romanis fuit, ex li. 27 Eodem tempore quo prelium gestum erat, nuntius supervenit Publium Lentulum cum quinquaginta rostratis centumque onerariis navibus, rerum omnium quas bellorum usus exigit refertis copia, missum lio, castra hostium mox aggressus et ex cap
Abbreviated transcription (Latin):
acie fugientez ad mare peruenisse
tradunt. Inde preparata naue ad
Anthiocum potentissimu asie Re
consiliis suis Regem in Romanu
bellum multaq de illo uiro deince¬
ps exequnt᷑. Itaq postulanti ante
omnia scipioni ut hanibal omĩu
sus erat principium et origo ĩ ma¬
nus suas redderetur fuisse respõsu
illum abiisse nec usꝙͣ ẽẽ amplius in
africa. Alii nichil de profectione eius
ad Regem aut has que profectionẽ
ꝙͣ ad Regem pergeret unpatriam
rediisse. et dicta eis aliquot apudɨ
Carchagine factaq referunt. Tan
dem seu romanor metuut manus
eoꝵ fugeret seu odio ut hostez eis ⁊¬
nouum quereret.et quod suis nõ
poterat alienis uiribus tentaret ad
Regem traiecisselet hanc sentẽtia
quonia uulgatior est potissimu
catus apopulo domu remeasset a¬
anno postꝙͣ puer inde discesserat
sexto et trigesimo cuntis audien¬
tibus non hoc inꝗt tm̃ prelio s uni¬
uerso bello uictum me profitcore
q spem nobis ulla superẽe nisi ut

Expanded text:
acie fugientem ad mare pervenisse tradunt, inde autem preparata navi ad Anthiocum potentissimum Asie regconsiliis suis regem in romanum bellum. Multaque de illo viro deinceps exequuntur; itaque postulanti ante omnia Scipioni ut Hanibal, rincipium et origo, in manus suas traderetur, fuisse responsum illum quidem abiisse, nec usquam esse amplius in Africa. 25 Alii nichil de profectione eius ad regem aut his que profectionem m, priusquam ad regem pergeret, in patriam rediisse – et dicta eius aliqua apud Carthaginem factaque referunt –, tandem tamen, seu Romanorum metu ut eorum manus effugeret, seu odio ut novum eis hostem quereret et quod suis non potuerat alienis viribus retentaret, ad regem traiecisse. Hanc sententiam, quia vulgatior est, potissimum catus a populo domum remeasset anno postquam inde discesserat sexto et trigesimo, cuntis audientibus ‘Non hoc’ inquit ‘tantum prelio sed universo bello victum me profiteor, neque spem nobis ullam superesse nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
cubuerat sic assueuerat ut enata¬
li solo sibi de trahi uideret᷑ sepe respͤ¬
tans suspiransq. et sepe oculos ex¬
alto ad italiã reflectens de faucib
illamsius excidisse dolens atq in¬

Expanded text:
sueverat, sic animo incubuerat, ut e natali solo sibi per vim detrahi videretur, sepe respectans suspiransque, sepe oculum ipsam ad Italiam reflectens et de faucibus illam suis excidisse dolens, ac
Abbreviated transcription (Latin):
legatione potentior uxoris amor
non amplius puellarib ut solebit
blanditiis s gemitu et lacrimosi
precibus atq obseeratõe supplici ⁊
auxilium impellebat. Legatis er¬
go bene responsu et factis ad u̾¬
ba sequentib statim postea cõiũc¬
tis iteru copiis Rex atq hasdru¬
bal in bellum redeũt. Scipio post
nocturna uictoria sicut nichil
amplius negocii sibi cõuictis su¬
pereẽ crediderat sic nõdu tẽpus
c̃ẽ ratus ad mouendi propus Cã¬
thaginẽ ex̾citum donec post ter¬
gum metuendu aliquid restae̾t
ad oppugnanda utica re uersus
erat. dum ecce preter spem audita
reparati belli fama dimittere cep¬
tam tociens obsidionẽ compulit.
ad uentu in colle procul ab hostiũ
li planitiem magnos campos uul¬

Expanded text:
legatione potentior uxoris amor, non iam puellaribus ut solebat blanditiis, sed gemitu et lacrimosis precibus atque obsecratione supplici et auxilium impellebat. Legatis ergo bene responsum et, factis ad verba sequentibus, paulo post coniunctis iterum copiis rex atque Hasdrubal in bellum redeunt. 37 Scipio post nocturnam victoriam, ut nil amplius negotii sibi cum victis superesse crediderat, ita nondum tempus esse ratus admovendi propius Carthaginem exercitum, donec a tergo metuendum aliquid restaret, ad obsidendam Uticam reversus erat, dum ecce preter spem audita reparati belli fama dimittere ceptam totiens obsidionem compulit. 38 atque in colle procul ab illorum li planitiem Magnos Campos vul
Abbreviated transcription (Latin):
gniuerat senatus consulto firma
quoĩam nouit̾ un patria reuerso¬
nichil ad conciliandos populorũ
animos prestari posset efficacius.
un merito Massinissa gratulari in
comunib amborũ rebus prospeĩs¬
terciuz laudare et approbare sena¬

Expanded text:
gniverat, senatus consulto rata quoniam nuper in patriam reverso ad conciliandos populorum animos nil prestari posset efficacius. t brevis: non immerito Massinissam gratulari in comunibus amborum rebus prosperisproinde et approbare sena