comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IVTELET NQNIMVSET Sipater uł dominus id cestionentum quod fi
lius đ seruus heredesis Etituti sunt ailegatã aece perantifaqs uoc
redarguat nec opponant : fis colocus est INTR ꝑT rONEC s¬
taticis qui dccus at testamentum si non obtineat succurrisola in idqđ
ita ad imiset maximesi tutoris aut curatoris consilio Reco insitut̃¬

Expanded text:
ictam conuenit. Si pater uel dominus id testamentum, quo filius eius uel seruus heredes instituti sunt aut legatum acceperunt, falsum redarguant nec obtineant, fisco locus est. Aetati eius, qui accusat testamentum, si non obtineat, succurri solet in id quod ita amisit: maxime si tutoris aut curatoris consilio actio institut
Abbreviated transcription (Latin):
hoc interest : quo inagnatis etiã cognati continent᷑ : Int̃ cognatos
uero agnati non conp̃hendunt᷑ : et ideo patruus et agnatus ẽ et cognatus
A uunculus aut̃ : cognatus cantũ modo : INT̃ G̃TATIO A¬
qui ꝑ uirilc̃ sexũ descendunt: Cognati aut̃ : qui ꝑ femineã :
Etideo
patruiuł patruorũ filu : et agnati sunt et cognati : Auunculiuero et eoꝵ
defuncti et fr̃is filii. uł nepotes. fr̃enon ex sistente : fili Pus fr̃is ne poti
consanguineas successionesnon ad mittunt᷑. id que iure ciuiliuo
conia narratione uid et̃ effectum : Ceterũ lex duo decĩtabularũ n ul¬
ladescriptione sexus cognatos ad mittt: IN T̃PTAT̃ NONEGETP¬

Expanded text:
hoc interest, quod in agnatis etiam cognati continentur, inter cognatos hoc interest, quod in agnatis etiam cognati continentur, inter cognatos uero agnati non comprehenduntur. Et ideo patruus et agnatus est et cognatus, auunculus autem cognatus tantummodo. Consanguiqui per virilem sexum descendunt, cognati qui per femineum. Et ideo patrui vel patruorum filii et agnati sunt et cognati. Avunculi vero et avundefuncti et fratris filii uel nepotes fratre non exsistente, filius fratris nepoticonsanguineas successiones non admittuntur: idque iure ciuili ana ratione uidetur effectum. Ceterum lex duodecim tabularum nulla discretione sexus cognatos admittit. In hereditate legit
Abbreviated transcription (Latin):
tib quoq intraeos diescum suꝑ uenerint : Nec enim opor& testam̃
tũ heredib: et legatariis aut libertatib: quã necessario Nectigali mo¬
rã fieri: P¬
uitestamentũ falsũ scripserit. recitauerit. subiecerit signaue
tum subiecit sub pressit deleuit penalegis cornelia cohercetuir : seddet
his quisciens dolom aloid fieriiussit faciendum que curauit: Ia T̃ ẽTIT¬
estamentũ sub premit quisciens prudens que tabulas
testamenti  in fraudem heredũ uł legatarica fideriđ conimis sorum
bulas uidet̃: quicum babeat et proferre possic eas ꝓferre noncurat:¬
TNOΝEΗT Codicelliquoq silateant nec proferantur:
petuo eauetur ut si tabulȩ cestamenti non appareant decarũ ex hibitio¬
ne int̃dicco reddico intraannũ magis possit quo ad exhibendũ con¬
pellitur quis upremit : Tabularũ quoq appellatione cartȩ quoque
IEINTESTATORVM SUCVSSIONE Int agnatos et cognatos¬

Expanded text:
tibus quoque intra eos dies, cum superuenerint: nec enim oportet tibus quoque intra eos dies, cum superuenerint: nec enim oportet tam heredibus et legatariis aut libertatibus quam necessario uectigali moram fierimentum falsum scripserit recitauerit subiecerit signauertum subiecit suppressit deleuit, poena legis Corneliae coercetur, sed et is qui sciens dolo malo id fieri iussit faciendumue curauit. Testamentum supprimit, qui sciens prudensque tabulas testamenti in fraudem heredum uel legatariorum fideiuecommissariorum bulas uidetur, qui cum habeat et proferre possit, eas proferre non curat. Codicilli quoque si lateant nec proferantur, petuo cauetur, ut, si tabulae testamenti non appareant, de earum exhibitione interdicto reddito intra annum agi possit, quo ad exhibendum compellitur qui supprimit. Tabularum autem appellatione chartae quoque intestatorum successione Int
Abbreviated transcription (Latin):
fu sos habens sabstiutum scał i nofficioso dixerit nec obtinuerit non id
adescũ sod ad substitirtum ꝑ tinebit TIT. DEVICESIMA abale¬
cesfuresiti aperiuntur hõc modo : ut testes uł maxima pars ecuot
adbibeantꝰ quisigna uerini testamentum: It a ut agnitis signs rapeso
lino ageri tui s traciteoi: atq i cacles cribendi ex empli fi at poteste¬
Acdein designo publico obsignatũ : in arciuũ redigatur : Vt si quando
exemplũ eiꝰ int̃cederit sit unde peti possit: INIIRBTT estamen¬
ta in municipis colonia oppidis p̃fectura : uico castello conciliabu¬
la facta in foro uł basilica p̃sentib: testib: uł honestis uiris in horam
scđam et decimã dieirecitari quae debebunt exemploq sublato ab hs¬
dẽ rursus magistratib: obsignari quorũ p̃sentia constat aꝑtũ: INT P̃¬
ris apeririuoluit : et ideo quã uissit rescriptis patria tuntam
a p̃sentib intratriduũ uł quinq dies aperiendȩ sunt tabule: Absen¬

Expanded text:
titutus habens substitutum si de inofficioso dixerit nec obtinuerit, non id ad fiscum, sed ad substitutum pertinebit. De uicesima Tabultestamenti aperiuntur hoc modo, ut testes uel maxima pars eorum adhibeatur, qui signauerint testamentum: ita ut agnitis signis rupto lino aperiatur et recitetur atque ita describendi exempli fiat potestac deinde signo publico obsignatum in archiuum redigatur, ut, si quando exemplum eius interciderit, sit, unde peti possit. Testamenta in municipiis coloniis oppidis praefectura uico castello conciliabulo facta in foro uel basilica praesentibus testibus uel honestis uiris inter horam secundam et decimam diei aperiri recitarique debebunt, exemploque sublato ab isdem rursus magistratibus obsignari, quorum praesentia constat apris aperiri uoluit. Et ideo, quamuis sit rescriptis uariatum, tamen a praesentibus intra triduum uel quinque dies aperiendae sunt tabulae: ab absen
Abbreviated transcription (Latin):
uł emptore agipotest : Noxa caput sequitur : INTER P̃TAT̃. Siseruus
quia noxa semꝑ caput sequitur : IMP̃R Filius aut filia si furtum fece¬
rit deinde emancipetur : farti actio in eumdatur: quia in omnib: noxaca¬
cerit : sed etiã is cuius opera aut consilio furtum factum fuerit. furti actio
saraput et celaut: eum quoq furti actione teneri placuit: INTEAT̃ tatio¬
uloaottia Furti manifesti actio precer qua draplipenã ipsius rei
ꝑ secutionum ge nere uindicationis et conditionis contira enã ipsiuis tres¬

Expanded text:
uel emptore agi potest: noxa enim caput sequitur. Filius familias si uel emptore agi potest: noxa enim caput sequitur. Filius familias si est: noxa enim caput sequitur. Filius familias si furtum fecerit, deinde emancipetur, furti actio in eum datur, quia in omnibus noxa cacerit, sed etiam is, cuius ope aut consilio furtum factum fuerit, furti actionsa rapuit et celauit, eum quoque furti actione teneri placuit. Furti manifesti actio praeter quadrupli poenam ipsius rei persecutionem genere uindicationis et condictionis continet. Fu
Abbreviated transcription (Latin):
hensus est et qui in trat̃minos eius lociunde quid sustulerat dep̃hensus est.
uł antequã ad eum locum quod estinauerat ꝑ uenir&: IxT p̃ taT̃ NoV¬
EVET: Nec manifestus fur est : qui in faciendo quidem dep̃hensus non
est: sed eum furtum fecis se negari nom potest: IsTAIATTNP T nGastn¬
oncepti actione istenetur : apud quem furtum quesitum et inuentũ
est: ISTΑINT ẼTÑEGET Ablatione istenetur : quirem furtiuam
alii obtulit neapud seinueniretur: INT̃ P̃T̃ ÑEGET¬
urti actioneis
agere potest: cuI interestremnon ꝑdidisse: IN T̃ PR̃T¬
Sonceptiis agere potest: quirem concipit et inuenit: INT̃ P̃T̃. Nb¬
lati is agerepotest : penes quem res concepta et inuentaẽ : IN T̃ P̃TAT̃¬
NΟΝEGET Ranifesti furti actio et necmanifesti et concepti et oblati:
herediquidem conpetit sed in heredem nondatur : INT P̃TAT¬
minus sarcire sit paratus : noxȩ tradipotest : IN T P̃TAT. Ciseruus alicui¬
tum fecerit deinde manumissus sit Aut alienatus: cum ipso m̃anumissore

Expanded text:
hensus est et qui intra terminos eius loci, unde quid sustulerat, deprehensus est, uel antequam ad eum locum quo destinauerat peruenerit. Nec manifestus fur est qui in faciendo quidem deprehensus non est, sed eum furtum fecisse negari non potest. Concepti actione is tenetur, apud quem furtum quaesitum et inuentum est. Oblati actione is tenetur, qui rem furtiuam alii obtulit, ne apud se inueniretur. Furti actione is agere potest, cuius interest rem non perdidisse. Concepti is agere potest, qui rem concepit et inuenit. Oblati is agere potest, penes quem res concepta et inuenta est. Manifesti furti actio et nec manifesti et concepti et oblati heredi quidem competit, sed in heredem non datur. minus sarcire sit paratus, noxae dedi potest. Si seruus de manumissus sit aut alienatus, cum ipso manumisso
Abbreviated transcription (Latin):
brini qui ex duob scrorib nascuntur: quib ad crescie patraus nignis¬
et amutamagna : Id est auipaterni fr̃ et soror: Ruunculus magyꝰ¬
et inaterteramagna: Id est auia tam paternȩ quã matnȩ fret oras¬

Expanded text:
brini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnusbrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna, id est auiae tam paternae quam maternae fra
Abbreviated transcription (Latin):
gradib: similiter pro substantia earum quȩ in quoquo graduconsi¬
tunt ipso ordine duplicantur: INT ΡRETAT sta ꝑsonae in secun¬
do gradũ ideoduplices appellantur : qui ad uol aui. et paternus
est et maternus : Item duo generane potum sunt : siue ex filio siue
ex filia procreati: Frater et soror ex transuerso ueniunt: id est
aut fr̃. patris : aut fr̃ matris: qui aut patruds aut a uunculus no¬
minantur : Quiet ipsi hocordine duplicantur : Tertio graduue
niunt supra pro auus pro auia : Infra pronepos proneptis : ex ob¬
liquo fr̃s sororesq: filius filia patruus amita id est patris fr̃
et ab auia: Infra ab nepos et ab neptis: Ex obliquo fr̃s¬
et sorores Nepos ceneptis : Patruelis etsoror patruels : Id est patrui filius
et falia, Consabrinus etconsobrina: Id est a uunculi etmater tere fisius
erfilia : Amitinius et amitina : Id est amiȩfilus et fila dtom queconso

Expanded text:
gradibus similiter pro substantia earum quae in quo gradu subsisgradibus similiter pro substantia earum quae in quo gradu subsistunt, ipso ordine duplicantur. Illae personae in secundo gradu, ideo duplices appellantur, quia duo avi sunt, et paternus est et maternus est. Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt; id est aut frater patris, aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine dupniunt supra proauus proauia: infra pronepos proneptis: ex obliquo fratris sororisque filius filia, patruus amita, id e, abavia: infra abnepos, abneptis: ex obliquo froris, nepos, neptis, patruelis, soror patruelis, id est, patrui filius, vel filia. Consobrinus, consobrina, id est, avunculi et materterae filius, vel filia. Amitinus,
Abbreviated transcription (Latin):
forip abdun e nrenasert s eohil proficit Non sunt enimubersi qui sontroi
formabin anigeneris conuerso more pro greantur hbetie quicon¬
Ai uarenus uenabrorũ hum anoꝵ offinaduplicauit: quia ho cratiene
qetumi omenser atus matri prodest ratio em̃ pitagore numerihocu¬
Hacuir adiectere. ut aut septimoplono. autatapnomenserihecus
tinautius liberorum consequi potest : siquater eam peperisse ut in¬
tium consecuta : si terpeperit adlegitimam filii heredita¬
tem admicitur : Non est enim manumissa: INT̃ PRETAT̃ NON¬
us liberorum mator hab& : quactres filios aut hab&: dut
habuit : Autneq: hab& neq habuit : Eab & : cuisuꝑ sunt : Habuit
quiemisit : Nequehab & nequehabuit : quae benefitio printipis ius
t̃ et mat̃: infe Priori: filius et filia : Quib nullȩ aliae ꝑ sonȩ iun¬
uersa. frat̃ soror quȩ ꝑsonȩ duplicantur : Auus enim et auiatã
expatre quã ex matre accipiuntur : quȩ ꝑsonȩ sequentib quoque

Expanded text:
odigiosum enixa sit, nihil proficit: non sunt enim liberi, qui contra formam humani generis conuerso more procreantur. Partum, qui membrorum humanorum officia duplicauit, quia hoc ratione ptimo mense natus matri prodest: ratio enim Pythagoraei numeri hoc uidetur admittere, ut aut septimo pleno aut decimo mense partus tina ut ius liberorum consequi possit, quater eam peperisse ut intium consecuta si ter peperit, ad legitimam filii hereditatem admittitur: non est enim manumissa. Ius liberorum mater habet, quae tres filios aut habet aut habuit aut neque habet neque habuit. Habet, cui supersunt: habuit quae amisit: neque habet neque habuit, quae beneficio principis ius ter et mater. Inferiori, filius et filia. Quibus quoque nullae aliae personae junversa frater et soror. Quae personae duplicantur. Avus enim et avia tam ex patre quam ex matre accipiuntur. Quae personae sequentibus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinenT si questus fundi ex maxima parte inuenationib: consis¬
ruetus qui solo quo herebat mortis testato¬
ristempr̃ ded legata rium ꝑtinent antep cepco adihoredo estato
ex eodom fcundorbeno peculio detores ante posentorẽ defusctus
exeodom fundo fuerint : magis placoat adlogat ani fiiner¬
ieo dẽcopstitutus quicũ oniniinstriu senalio fundo
erae nelleg aetarium non ꝑtin& nisieũ i s remoo fundi cestasoe
sunls ebũ. fide ari itẽ tignariu potatores et O quis quendi
fundi grã ibidẽ morabantur logato cedunt : IAESIII Seruendi¬
codem Struto sundo legaco libri quoq exbibliotiȩ quam
eodem fundo sunt legato coninentur E Ploties q uilim¬
cipius fiter Seruus studendig r̃a excod ẽ fundo quicũman¬
eiones fuera legatus aliotrans latus aedlegat iriu splatant

Expanded text:
pertinent, si quaestus fundi ex maxima parte in uenationibpertinent, si quaestus fundi ex maxima parte in uenationibructus, qui solo cohaerebant mortis testatoris tempore, ad legatarium pertinent: ante percepti ad heredem.  et urbano peculium actoris ante testatorem defuncti, si ex eodem fundo fuerit, magis placet ad legatarium perin eodem constitutus, qui cum omni instrumento legatus erat, ad legatarium no pertinet, nisi eum ad ius eius fundi testator bri ferrarii, item tignarii, putatores et qui instruendi fundi gratia ibidem morabantur, legato cedunt. Instructo fundo legato libri quoque et bibliothecae quae in eodem fundo sunt legato continentur. Seruos studendi gratia ex eodem fundo, qui cum mancipiis fuerat legatus, alio translatos ad legatarium placuit
Abbreviated transcription (Latin):
uero eoꝵ qui mercedes prestare consueuerunt: neq: instructio¬
nis neq: inscrumenti appellatione continent᷑: IN TERP̃TATIO¬
Discationis uł uenationis instrumentũ ita demũ strumento fun¬
dicontinent᷑: siex his maxime fundi reditus cogant᷑ : IN T̃P̃TA¬
ructus ꝑceptistrumento fundi ita demum ce
undo cũ om̃i strumento rustico et urbano
et mancipus quae
ibi sunt legato : seminaquoq: etc cibariade¬
torustico et urb ano et mancipus quȩ
suppellex quã aeramentũ itemq argentũ et uestes quaibipa¬
t̃ familias instruendi grahaberes ol& debebunt᷑ : Itẽ eam a na¬
pia quae usui patris familias eẽ solent: Itemque aues et pecora¬
quae struendarũ epularum grã in fundo conparata sunt : ex ceptis
his quȩ ibi custodiȩcausa de posita sunt: IN TP̃TAT̃. Tundo le¬
gato it aut optimus maximusq estretia a praria et ¶cetera ue¬
nationis strumenta continebuntur. qua̧ etiã ad strumentum

Expanded text:
uero eorum, qui mercedes praestare consueuerant, neque instructiouero eorum, qui mercedes praestare consueuerant, neque instructionis neque instrumenti appellatione continentur. Piscaturae uel uenationis instrumentum ita demum instrumento fundi continetur, si ex his maxime fundi reditus cogantur. Fructus percepti instrumento fundi ita demum cedundo cum omni instrumento rustico et urbano et mancipiis quae ibi sunt legato semina quoque et cibaria deto rustico et urbano et mancipiis supellex quam aeramentum itemque argentum et uestes, quae ibi pater familias instruendi gratia habere solet, debebuntur: item ea mancipia, quae usui patris familias esse solent, itemque aues et pecorauendarum epularum gratia in fundo comparata sunt: exceptis his, quae ibi custodiae causa deposita sunt. Fundo legato ITA VT OPTIMVS MAXIMVSQUE EST retia apraria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quae etiam ad instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
petosiu  undo ut seruo legato : tã fundi instrum entũ quãser¬
ueren dorũ fructiũ causȩ cẽ uident᷑ : qui opus rusticũ faciunt:
et monitores et uilici et saltarui : Itembouies a racorii. Sratnt
uidente et f alces potatoriȩ. Frumentũ quoq ad semientẽ repostuã:¬
strumento cedunt : uelud corbes aluei. falces messoria et fenariae :
Itẽ ollȩ oliuariae : IN TP̃TAT. Conseruandorum fruetuum cau¬
sa conparata strumento cedunt: uelut dolia. cupa ueicola. rustica
abararia pistores asini focariae itẽ anullȩ qua uestimentarusti¬
cis faciunt : Scodraquoq: et sutor continebuntur : INTERC̃TAT̃¬
xores eorũ qui operant᷑ magis est : instrumento cedant : Pecora
quoq: et pastores eorum stercorandi caus a parata: strumenta cõ¬
tinentur : Ea aut̃ quȩ custodia magis causa quod ad usus patris fa¬
miliae eo delata sunt : strumenti nomine non continentur : Vxores

Expanded text:
o. Fundo uel seruo legato tam fundi instrumentum quam sero. Fundo uel seruo legato tam fundi instrumentum quam serQuaerendorum fructuum causa esse uidentur, qui opus rusticum faciunt, et monitores et uilici et saltuarii: item boues aratorii, aratra, bidentes et falces putatoriae: frumentum quoque ad sementem reposinstrumento cedunt, uelut corbes, aluei falces messoriae et fenariae, item molae oliuariae. Conseruandorum fructuum causa comparata instrumento cedunt, uelut dolia, cupae, uehicula rustica, cibaria, pistores, asini, focariae: item ancillae quae uestimenta rusticis faciunt, scutra quoque et sutor continebuntur. Vxores eorum qui operantur magis est ut instrumento cedant. Pecora quoque et pastores eorum stercorandi causa parata instrumento continentur. Ea autem, quae custodiae magis causa quod ad usus patris familias eo delata sunt, instrumenti nomine non continentur. Vxores
Abbreviated transcription (Latin):
uten dicausa affetuario sol& interponi: ideo ꝑ indoomĩs cusura aosiop¬
tuoꝰ pat̃ familias uteretur fideius sorib ob latis cauerc coget: PNTEHT
aceaiat q uinq  modis: Capitis minatione: Rcu ꝑ mutatione Non
utendo In uure cessione: Dominii comparatione: Capitis iinutione
donecttiost inisulã fructuarius deportet᷑ ut si ex causa metalli seruus
pens es sarat᷑ Etsi statum ex arrogationeuł adoptione mucaiuent a
utendo emittit᷑ usus fructus sipos session fundibiennco fruauaris no
utẽ ⁊ in cd neimobilis annorcimutatione d nittit usus fructus. sidonꝰ
tegati un cendio conflagrauerit aut ruina perierit licet postea reseituia¬
tams inu roce siomied mitatur usus fracus quotiens domino pro pric¬
cors cum fruetuarius iniure cesserit: Finitusus fraetiloino pro prit
tomprs  loeeoeũ usus fructuarius morit᷑ : Temp̃r quotiens adcenũ
empus usus frueus legatur ut ut biennio aut triennico  Deercã¬

Expanded text:
utendi cautio a fructuario solet interponi, et ideo perinde omnia se usurum, ac si optimus pater familias uteretur, fideiussoribus oblatis cauere cogitur. titur autem quinque modis: capitis minutione, rei permutatione, non utendo, in iure cessione, dominii comparatione. Capitis minutione amittitur, si in insulam fructuarius deportetur, uel si ex causa metalli seruus poenae efficiatur, et si statum ex adrogatione uel adoptione mutauerit. Non utendo amittitur ususfructus, si possessione fundi biennio fructuarius non utatur, uel rei mobilis anno. Rei mutatione amittitur ususfructus, si domus legata incendio conflagrauerit aut ruina perierit, licet postea restituatur. In iure cessione amittitur ususfructus, quotiens domino proprietatis eum fructuarius in iure cesserit. Finitur ususfructus aut morte aut tempore: morte, cum usufructuarius moritur: tempore, quotiens ad certum tempus ususfructus legatur, uelut biennio aut trienni
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib: bonis retine testatoris : Quotiens demodo partis retinendȩ
querit᷑ : propt̃ periculũ plus petendi offitio iudicantis : om̃ib: estimatis
quarta facienda est: quae apud heredẽ remaneat aut certe exsigenda
cautio alegatario ut quod plus dodrantẽ ꝑ ceperit restituat: IN T̃ P̃TI¬
ΤΙΟΝΟΝEGΙT: Eaquȩ mat̃ uiua filio donauit : in quartã non in¬
Exmora prestandorũ fidei commissoꝵ uł legatorũ fructus et usus repe¬
tipossunt mora aut̃ fueri uidet᷑ cum poscolanti nondatur: IN T̃P̃ TÑ¬

Expanded text:
m retinere potest. Quotiens de modo quartae retinendae quaeritur, propter periculum plus petendi officio iudicis omnibus aestimatis quarta facienda est, quae apud heredem remaneat, aut certe exigenda cautio a legatario, ut quod plus dodrante perceperit restituat. Ea, quae mater uiua filio donauit, in quartam non imEx mora praestandorum fideicommissorum uel legatorum fructus et usurae peti possunt: mora autem fieri uidetur, cum postulanti non datur. Si n
Abbreviated transcription (Latin):
tium ponendi gr̃aparatȩ sunt debentur : sed et bissina et criscal¬
lina : et argentra. et nitrea uasa tã scaria quã pucula et uestes
illis uł
ag nis separium legatis: altorũ altericedunt IXTEA Plls tO

Expanded text:
stis ponendae gratia paratae sint, debebuntur, sed et buxina et cristalstis ponendae gratia paratae sint, debebuntur, sed et buxina et cristallina et argentea et uitrea uasa tam escaria quam pocularia, et uestis illis uel agris separ
Abbreviated transcription (Latin):
mnib: qua in domosunt legatis : cautiones debitorũ rationes que
legatis : aurũ uł argentum non debet᷑ nisidehis quoq: manifestȩ sen¬
sis secestatorẽ possit ostendi: IN TPTATIGNONEGET: Etrumento¬
medicilegato : colliria etemplastra et apparatusom Onis confi¬
ciendorũ medi camentorũ item que ferramenta legato cedunt:
trumenta pictoris legata : colores p insu li. cauteria et tempe¬
Distoris estrumenta legata : Cribra. asini molȩ et serui qui
Ipristinum exercent itẽmachinȩ quib: farinȩ subigunt᷑ legatoce¬
gato edu B alneator ipse et scam Ana eti podia fistulȩ milia¬
ria epitonia rotae a quariae. iumenta quoq: quib: ligna de ferun¬
tur. legatocedunt : IN TER ETAT̃. Etrumento piscatoris lega¬
to : retia et nassȩ et fuscine etna Ouiculaȩ amiquoq: et cete¬
ra eius modi usib: destinatadebentur: INT̃P̃TATIGEGIT¬
uperlectilia legata : capsȩ armaria non solũ librorũ autuo¬

Expanded text:
mnibus quae in domo sunt legatis cautiones debitorum rationesque mnibus quae in domo sunt legatis cautiones debitorum rationesque legatis aurum uel argentum non debetur, nisi de his quoque manifeste sensisse testatorem possit ostendi. Instrumento medici legato collyria et emplastra et apparatus omnis conficiendorum medicamentorum, itemque ferramenta legato cedunt. Instrumento pictoris legato colores penicilli cauteria et temperis instrumento legato cribra asini molae et serui qui pistrinum exercent, item machinae, quibus farinae subiguntur, legato cegato balneator ipse et scamna et hypopodia, fistulae, miliaria, epitonia, rotae aquaiae, iumenta quoque quibus ligna deferuntur legato cedunt. Instrumento piscatoris legato et retia et nassae et fuscinae et nauiculae, hami quoque et cetera eiusmodi usibus destinata debentur. Supellectile legata capsae armaria, nisi solum librorum aut ue
Abbreviated transcription (Latin):
un ̃ ꝑtinebit: Fundo itaut possederat legato: mancipiestam
urbana quã rustica item que aurum et uestes qua eodem tempr
bcostatr. Pascuaria qua postea conparata ad fundũ lega¬
tũ testator adiunxerat: sieius appellatione contine antur
quid in eadem domoquã structã legauit pat̃ familias
petuo seruendi segratiah abuit legatario cedit: INT̃ ẼTAT¬
tructa domo legata calegato continentur quib domus
munitior uł tuta ab incendio prestatur : Tegulas pecularia etuela
legato continebunt᷑ : Item a eramenlecti culcitra puluinaria subsel¬
lia catedra mensȩ armaria delficae pelues a quim anilia cande¬
labra lucernȩ et similia quacumq: materia ex pressa: Domus
legatab alneũ eiꝰ quod publice p̃bebitur quod alia separet᷑ lega toceduñ:¬
INT̃ ẼTATIBNONEGET Pomuscumom̃i iure suo sicut structa est
legata : urbana familia. Nitem artifices et uestiarii. et zetarii
et aquarii eidẽdomui seruientes. lega to cedunt : IN T P̃TATIO¬

Expanded text:
 pertinere. Fundo ita ut possederat legato mancipia tam urbana quam rustica, itemque argentum et uestes, quae eodem tempore . Pascualia, quae postea comparata ad fundum legatum testator adiunxerat, si eius appellatione contineantur, quid in eadem domo, quam instructam legauit pater familias, perpetuo instruendi gratia habuit, legatario cedit. Instructa domo legata ea legato continentur, quibus domus munitior uel tuta ab incendio praestatur: tegulae specularia et uela legato continebuntur: item aeramenta lecti culcitae puluini subsellia cathedrae mensae armaria delphicae pelues conchae aquimanalia candelabra lucernae et similia quacumque materia expressa. Domo legata balneum eius, quod publice praebetur, nisi alias separetur, legato cedit. Domo cum omni iure suo sicut instructa est legata urbana familia, item artifices et uestiarii et zetarii et aquarii itidem domui seruientes legato cedunt. O
Abbreviated transcription (Latin):
lio quib: cumq: uerbis apatrefidei commissum relictum iure debetur:
Sufficit enimint̃ coniunctas ꝑsonas quib: cumque uerbis : ut indonanone
uoluntas expressa. et ideo etiam pridiequã moriatur recte relictum ui¬
detur : INTER PTAT NOΝEGTT: Intempus emancipationis uł cum sui
iuris erit fidei commissum relic Atum : quocumq: modopatria potes¬

Expanded text:
lio quibuscumque uerbis a patre fideicommissum relictum iure debetur: sufficit enim inter coniunctas personas quibuscumque uerbis ut in donatione uoluntas expressa. Et ideo etiam PRIDIE QVAM MORIETVR recte relictum uidetur. In tempus emancipationis uel CVM SVI IVRIS ERIT fideicommissum relictum quocumque modo patria potes
Abbreviated transcription (Latin):
tulegatȩ : partus eiꝰ adusum fructu ariũ non ꝑtinent : INTER PTAT̃
NΟΝEGET Preges usufructulegati : grege integromanente fetus
adusũ fructuariũ ꝑtinent saluo eo Vt quidquid gregi deperiert
Accessio ab alluuione ad fructu ariũ fundũ : quia fructus fundi non
sẽ non ꝑtin&: Venationes uero et aucupũ reditus ad fructuariũ ꝑti¬
neN : IN T̃PTAT̃ ΝΟΝEGET Ceruos neq torquere neq flagellis
cedereneq: in cũ casũ facto Ssuo ꝑducere usu fructuario porest
fructus legatus sit: fructuarius inusum cõcurrit quod in frutu¬

Expanded text:
legato partus eius ad usufructuarium non pertinent. Gregis usufructu legato grege integro manente fetus ad usufructuarium pertinent, saluo eo, ut quidquid gregi deperierit, Accessio ab alluuione ad fructuarium fundum, quia fructus fundi non est, non pertinet: uenationis uero et aucupii reditus ad fructuarium pertinent. Seruos neque torquere neque flagellis caedere neque in eum casum facto suo perducere usufructuarius potest, fructus legatus sit, fructuarius in usu concurrit, quod in fr
Abbreviated transcription (Latin):
tꝓmapne Filius etfilia : His ad erescunt propatruus proamita hi sunt
piro aui materni fr̃ et soror pro auunculus promatertera Elisum fro¬
eue patne materneque: Prater et soror pro auiquomat̃ni: haet species
nec aliis gͥradib quã s criptaẽ nec alis uocabulis declarare potest: Qexto
exollipeniunt supra tritauus tricauia: in fra t rinepostrine Deis
eaobliquo fr̃s et sorores ab nepos et abneptis Eratros patrucus et sorores
paarudis Amitin et amitine: Consobrin. et consobrinȩ pugis. et enore

Expanded text:
magnae filius, vel filia. Quibus accrescunt propatruus, proamita. Hi sunt proavi materni frater et soror, proavunculus, promatertera. Hi sunt proaviae paternae, maternaeque frater et soror, proavique materni. Haec species, nec aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. CAPITULUM 6. Sexto gradu veniunt supra tritavus, tritavia: infra trinepos, trineptis: ex obliquo fratris et sororis, abnepos abneptis, fratres patruelis, sorores patruelis. Amit
Abbreviated transcription (Latin):
IN TERT̃TATIO Uasis argenteis legatis: ea om̃ã continentur quȩ
capacitate alici preparata sunt : Et ideo tam potiora quã es caria
item ministeria om̃adebebuntur. ueluti. urceoli. lances patinȩ
piperataria coclearia quoq: itemquetrullȩ calices sciphi
carthȩ uolumina uł membrane. est phillidȩ continentur codi¬
ces quoq debentur: Librorum enim appollatione non uoluimina car¬
tbarã sed scripturȩ: Modus quicerto fine conddondtior istumataca¬

Expanded text:
. Vasis argenteis legatis ea omnia continentur, quae . Vasis argenteis legatis ea omnia continentur, quae capacitati alicui praeparata sunt, et ideo tam potoria quam escaria, item ministeria omnia debebuntur, ueluti urceoli lances patinae piperataria: cochlearia quoque itemque trullae calices scyphi chartae uolumina uel membranae et philyrae continentur: codices quoque debentur: librorum enim appellatione non uolumina chartarum, sed scripturae modus qui certo fine concluditur aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
tur : INPTEẼT Uester legatȩ ecedunt : quae ex lana ec linotextae
sunt : Item siricae et bonbocina quȩ tamen in duendi uł operiendi
cingendi sternendi iniciendiquecausa paratȩ sunt : pelles quoque
indutoriae continebuntur : INT̃P̃TAT̃. Ueste humili legata ea
tantũ modo debentur quae ad usum uirilem suaui pudore uirilita¬
tis adtinent: Stragula quoq huiclegatocedunt: IN T̃P̃TAT̃ NON¬
cida siue lota sit siue pectinata siue uersi coloria legatocedit : IN T¬
P̃TATIOΝONEGET. Purpurauero aut stamen sub tecmen uel
hoc nomine continentur : INTP̃TAT̃ Mundo muliebri legato
eacedunt ꝑ quae mundior mulier latiorque efficitur : Velud spe¬
culum concȩ. situli : Item bubrides unguentum et uasa in quib:
ea sunt : Itẽ sella balnearis. ee cetera quib: collo uł capite uł ma¬
nib: mulieris ornant᷑: INT P̃TATNOΝEGET: Argento legato
Leg atononcedunt: qui a nec lana legata uestimenta debentur:¬

Expanded text:
tur. Veste legata ea cedunt, quae ex lana et lino texta tur. Veste legata ea cedunt, quae ex lana et lino texta sunt: item serica et bombycina, quae tamen indutui uel operiendi cingendi sternendi iniciendique causa parata sunt: pelles quoque indutoriae continebuntur. Veste uirili legata ea tantummodo debentur, quae ad usum uirilem saluo pudore uirilitatis attinent. Stragula quoque huic legato cedunt. Muliebri cida siue lota sit siue pectinata siue uersicoloria, legato cedit: purpura uero aut stamen subtemenue hoc nomine non continentur. Mundo muliebri legato ea cedunt, per quae mundior mulier lautiorque efficitur, uelut speculum conchae situli, item pyxides unguenta et uasa, in quibus ea sunt: item sella balnearis et cetera huiusmodi. Ornamnibus mulieres ornantur. Argento legato ne separantur, legato non cedunt, quia nec lana legata uestimenta debentur
Abbreviated transcription (Latin):
Bubiũ emans ieet ideo uoluntatis est questio ternensiis truenda¬
I aliones et in sticitores int̃ urbana ministeria continentur
ue ebsonatores et uestiarii et cubiculari : et arcari et coguipla¬
cantarco gon sores et piscores lecticari: INTTECT ETCOQup¬
conb legatis quad rup edes om̃s continent᷑ quae gregatim Ipas¬
cquis uero leo gios umentis legatir boues non continentͥ
squis uero legatis eqias ÷ quoq placuit contueron suibi neut᷑
es atis agni non continent᷑ nisi annuales sint: Gregeouiu leguto
As inseres Fassiniani gallinȩ et a uiaria debebuintur:
in aut̃ fassiarii. et pastatores anserũ uoluntatis est questio:¬
INΤΡΤΑΤ̃ΝΟΝEGET. Dulub: legatis: sapadefreto muls adulcc etiã
uinũ palmȩ caricae uuaepasse uidebuntur: Sed in hoc quoq uolunta¬
tis ẽquestio : qui et inspem pomorum conp̃hendipossunt : IN TG̃ TAT̃ NÕ¬
EGET Trugib: legatis : tam legumina quã ordeũ et triticũ continen¬

Expanded text:
quaestio. Tamen si instruendaMuliones et institores inter urbana ministeria continentur: item opsonatores et uestiarii et cellararii et cubicularii et arcarii et coqui placentarii tonsores pistores lecticarii. Pecoribus legatis quadrupedes omnes continentur, quae gregatim pascuntur. Iumentis legatis boues non continentur; equis uero legatis equas quoque placuit contineri. Ouibus autem legatis agni non continentur, nisi annuales sint. Grege ouium legato tis anseres phasiani gallinae et auiaria debebuntur: an autem phasianarii et pastores anserum, uoluntatis est quaestio. Dulcibus legatis sapa, defrutum mulsum, dulce etiam uinum, palmae, caricae, uuae passae debebuntur. Sed in hoc quoque uoluntatis est quaestio, quia et in specie pomorum comprehendi possunt. Frugibus legatis tam legumina quam hordeum et triticum continen
Abbreviated transcription (Latin):
DΟΝΑΤΙΟΝΙBVS Mostis causadonat : qui ad bellũ proficiscitur
et quin auigat: Eascilic& conditione: ut si re uersus fuerit sibi resti¬
diatur : Si perierit penes eum remaneat cui donauit: INT̃P̃TAT̃¬
onatio mortis causa cessante ualitud ine et sequente
sanitate. penitentiae etiã reuocat᷑ : Morte enim tantum modo conua¬
legatis aut fidei commissis uł mortis causa donationib: here Editatẽ :¬
auxilio falcidiae institutus heres quad rantẽ retinere potest : IN T̃ p̃

Expanded text:
donationibus Mortis causa donat qui ad bellum proficiscitur et qui nauigat, ea scilicet condicione, ut, si reuersus fuerit, sibi restituatur, si perierit, penes eum remaneat cui donauit. Donatio mortis causa cessante ualetudine et sequente sanitate, paenitentia etiam reuocatur: morte enim tantummodo conualegatis aut fideicommissis uel mortis causa donationibus hereditate auxilio Falcidiae institutus heres quadrantem retinere potest. Quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
poterunt retineri: FIT DECOMMODATO ET DEBOSITO PIGNEREFEDV¬
CIΑUE Quic quid inrem commodatã obmorbum uł aliã rationem
est: ad omino recipi potest : INTER PRET̃. Ci faccom
cendioruinan aufragio aut quo alio similicasures commoda Nta amis¬
sasit non tenebitur eo num ine sicui commodata est : nisi forte cum posse

Expanded text:
potest. De commodato et deposito pignore fiduciaue Quidquid in rem commodatam ob morbum uel aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio ruina naufragio aut quo alio simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte, cum posset
Abbreviated transcription (Latin):
suineq: legitimi heredisius admittit : Postliminio reuersus: quod
et circa eos qui insulã depostant᷑ uł serui penȩ effecti sunt placuit ob¬
seruari. siꝑ omã in in tegrũ indulgentia printipali restituant᷑ : INT¬
PRETATIOMONEOET Proherede gerereest destinatione
futar doroutu alioq uud echereditarius rebiusur pare : Etideo prõ
hes odege rerequdee quifandorĩ hereditariorimi cultura racionerq:¬
dis ponit Et quiseruis hereditanis iuir norin ultuns rutioneq
rentus peruo es alerescunt quodinherode in stituto euniqui acopo¬
rat substitutũ euenire non poterit diuersint̃ nstidereos etan qui accete¬

Expanded text:
sui neque legitimi heredis ius amittit postliminio reuersus. Quod et circa eos, qui in insulam deportantur uel serui poenae effecti sunt, placuit obseruari, si per omnia in integrum indulgentia principali restituantur. Pro herede gerere est destinatione futuri dominii aliquid ex hereditariis rebus usurpare: et ideo pro herede gerere uidetur, qui fundorum hereditariorum culturas rationesqudisponit, et qui seruis hereditariis, iumentis rebusue tentium portiones adcrescunt. Quod in herede instituto eum qui acceperat substitutum euenire non poterit: diuersa enim cau
Abbreviated transcription (Latin):
de obueoxuus. Sires simpliciter tride de cum catiui faunto ulendico
omiptori condem pnandus est quantosi stipulationẽ proeuug t cione clus¬
Des erm p duma n ci patione et traditioneꝑ faetas ieuindieiois luctor¬
rlacOFAOΝo Histracco fundo si quid demodo mentiatur in
estimatione facta conuenitur : Intpnoto aest des patio iudicis¬
edibito uitiosi mancipiũ intras ex menses fieri potest propt lacens
serium quis pluresueuendideri đe arofitio eius ut de Speculio
pemaitus est: actionem exempto conuentus quantominus ualuscali
mptori prestare compelletur nisi pteratus sit cum redd ere: LTT̃

Expanded text:
 obligari. Si res simpliciter traditae euincantur, tanto uenditor emptori condemnandus est, quanto si stipulatione pro euictione cauRes empta mancipatione et traditione perfecta si euincatur, auctorracto fundo si quis de modo mentiatur, in aestimatione facta conuenitur. Redhibitio uitiedhibitio uitiosi mancipii intra sex menses fieri potest propter latens seruum quis pluris uenderet, de artificio eius uel de peculio mentitus est, actione ex empto conuentus quanto minoris ualuisset emptori praestare compellitur, nisi paratus sit eum redhibere. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tium statim ex soluat usuras eiꝰ prestare cogendus est: IS TAINTERDNI¬
TΑTΙΟΝE ΝΟΧEGET: Nutus emere etuendere potest furiosus
aut̃ nec uendere nec emere portest: INTER P̃TATIO: Eeruus bonisi¬
de comparatus si ex ueteriuitio fugerit : non tantum p̃ti Dum dominus
sed eaque in fugã absculit. reddere cogetur : IN TERPTATIONIE NOII¬
EGIT Cum probatio prioris fugȩ defecerit : seruires ponsione creden
Inseenim interrogari non prodomino aut indomino uidet᷑¬
INTΡRITΑΠΟΝE ΝΟΝEGET: neo contraccu qui exbona fide descen¬
dit in strumentoꝵ obligatiosincca us a demonstratur si quomodouo¬
luntas defide contractupossit ostendi: INTER ũ TatIO In contracabas¬

Expanded text:
pretium statim exsoluat, usuras eius praestare cogendus est. Mutus emere et uendere potest: furiosus autem neque uendere neque emere potest. Seruus bona fide comparatus si ex ueteri uitio fugerit, non tantum pretium dominus, sed et ea quae per fugam abstulit reddere cogitur. Cum probatio prioris fugae defecerit, serui responsioni credendum est: in se enim interrogari, non pro domino aut in dominum uidetur. In eo contractu, qui ex bona fide descendit, instrumentorum oblatio sine causa desideratur, si quo modo ueritas de fide contractus possit ostendi. Instrumentorum nomine ea
Abbreviated transcription (Latin):
Ci eotesta mentoh eres scriptus quod neque ut opportuit oblatum net
Opublicerecitatum est: heres scriptus in possessionem mitti frustra
desiderat : INTER P̃TAT In possessionem earumrerum quas mora
tempr̃ testator nonpossedit : heres scriptus prius quam ureor¬
dinario experiatur in probemitt desiderat: TIT DELEGATIS

Expanded text:
 eo testamento heres scriptus, quod neque ut oportuit oblatum nec publice recitatum est, in possessionem mitti frustra desiderat. In possessionem earum rerum, quas mortis tempore testator non possedit, heres scriptus, priusquam iure ordinario experiatur, improbe mitti desiderat. Litterae,
Abbreviated transcription (Latin):
hoccertissimũ iudicatur: Obsetricem quae partum alienum adtulit ut sup¬
ponipossit : summo supplitio ad fici placuit: QUEMAOMODṼ FILIISU
IΙΥΚΙS EFΡΙVVΝTVR Pater abhostib: captus: desinit haberefilios in
potestate: Post liminio reuersus : tã filios quã om̃a sui iuiris in potestate
recipit hacsinumquã ab hostib captus sit: IN TERPRETATIONE NÕES¬

Expanded text:
iauerit, pro uero habetur. Obstetricem, quae partum alienum attulit, ut supponi possit, summo supplicio adfici placuit. Necare uidetuiuris efficiuntur Pater ab hostibus captus desinit habere filios in potestate: postliminio reuersus tam filios quam omnia sui iuris in potestatem recipit, ac si numquam ab hostibus captus sit. Singulae
Abbreviated transcription (Latin):
tronus : quã filius alterius patroni : Itemq prior filius patroni : quã nepos
alterius patroni: IN T̃ ẼTAT̃. Iibestus duos patronos heredes instituit
altereo uiuo lib̵ tomorit᷑ :is suꝑ est : contratabulas testamenti bonorum
qua in stirpis diuidiur : et ideo siumus patroniduosint liberi uiriles idest ac¬
Patronus ił patroni liberi expastedimid ia heredes in steuut : Aes alienum li¬

Expanded text:
tronus quam filius alterius patroni, itemque prior est filius patroni quam nepos alterius patroni. Libertus duos patronos heredes instituit: alter eorum uiuo liberto moritur: is qui superest contra tabulas testamenti bonorum non in stirpes diuiditur: et ideo si unius patroni duo sint liberi et abebunt. Patronus uel patroni liberi ex parte dimidia heredes instituti aes alienum li
Abbreviated transcription (Latin):
lu tum fuerit obtinebit: IaΙΡERT. Pures quam septem ad testamen¬
tum adhibiti non nocent: Suꝑ flui enim facto prodeẽ : iri tantum no¬
cere nom possunt: INTΡΤΑT̃ ΝΟΝEGEΤ In aduerso corporis ualitud¬
nementecaptus : eodem temp̃r testamentum facere non potest : INTẼTIT̃¬
ΝΟΝEGEΤ: Prodigus recepta uitaes anitate ad bonos mores reuersus
cestamentum facere potest: et ad testamenti solempnia adhiberi potest:
xhisquiad testamentum adhibentur: siqui sint quilati¬
nȩ sciant uł  non intelligant si tamen sentiant cuius rei intersint adhibitio¬
ne non uitiant testamentum: LMPR̃I. Conditionum duo sunt gene
ra: Aut enĩ pos sibilis est ĩaut in possibilis pos sibilis est : qua ꝑ rerumnaturã
ad mitti potest : In possibilis quȩ non potest: Quarũ ex euentu altera expectat᷑

Expanded text:
t ex testamento capere. Plures quam septem ad testamentum adhibiti non nocent. Superflua enim facta prodesse iuri tantum, nocere non possunt. In aduersa corporis ualetudine mente captus eodem tempore testamentum facere non potest. Prodigus recepta uitae sanitate ad bonos mores reuersus et testamentum facere potest et ad testamenti sollemnia adhiberi potest. Ex his, qui ad testamentum adhibentur, si qui sint qui Latine nesciant uel non intellegant, si tamen sentiant, cui rei intersint, adhibiti non uitiant testamentum. 14. Repetra: aut enim possibilis est, aut impossibilis: possibilis, quae per rerum naturam admitti potest, impossibilis, quae non potest: quarum ex euentu altera expectatur,
Abbreviated transcription (Latin):
femina ab sente nom possun: IMΡERATIO Libestum qui adnup¬
tias patroniuxoris filie quepatroni affeccauerit : ꝓ dignitate ꝑsona
met allipena uł operis publici quoerceriplacuit: INTER ẼTATIO¬
quo quis uxorem hab& : concubinã habere nom potest: Cencũ binaio¬
tur abuxore solo dilecto separatur : INTER ẼTATIO Qui uxores¬

Expanded text:
femina absens nubere non potest. Libertum, qui ad nuptias patronae uel uxoris filiaeque patroni adfectauerit, pro dignitate personae metalli poena uel operis publici coerceri placuit. Si ququo quis uxorem habet, concubinam habere non potest. Concubina igitur ab uxore solo dilectu separatur. Concubinam ex e
Abbreviated transcription (Latin):
EGET TIT DEPACTIS INTER UINṼ ETUXOREM Tructus fundi
dotalis constantem a trimonio ꝑcepti lucro mariti cedunt : etiam
prata anni eius quo factum est diuortium: Fructus a gridotalis manen¬
orbis causa donatio est : qu& in pendente metumortis fit: ut ualitu¬
dines peregrinationis naui gationis uł belli: INTER ẼTATIONE¬
ΛΟΝΙCΗΤ Manumissionis gratia interuirum et uxorem donatio fauo

Expanded text:
e pactis inter uirum et uxorem Fructus fundi dotalis constante matrimonio percepti lucro mariti cedunt, etiam pro rata anni eius, quo factum est diuortium. Omnibus pactis stipuortis causa donatio est, quae impendentis metu mortis fit, ut ortu ualetudinis peregrinationis nauigationis uel belli. Manumissionis gratia inter uirum et uxorem donatio fauo
Abbreviated transcription (Latin):
quod non omib: liceat facere testamentum : sicut sunt hiqui sui iuris nõ
sunt et alienouiri subiecti sunt : hoc est filiitam ex nobis natiquam ae¬
optiui : Item testamentafacere nom possunt in puberes: id estminores
mentein sani fuerint : non possunt facero testamenta : Sedhiquiu nsans
sunt: ꝑ interualla quib: sanisunt pos sunt facere testamentan aũgert

Expanded text:
quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non sunt, sed alieno iuri subiecti sunt, hoc est, filii, tam ex nobis nati, quam adoptiui. Item testamenta facere non possunt impuberes, id est, minores mente insani, fuerint, non possunt facere testamenta. Sed hi, qui insani sunt, per interualla, quibus sani sunt, possunt facere testamenta. T
Abbreviated transcription (Latin):
illis qui aliena presumpserint hoc competit ut in expensas uł inpendia quȩ
in his fecerunt ad ominis quirem factã uindicant recipere possint: Ad¬
quiretur aut̃ nob̵ non solum ꝑ nos met ipsos sed et ꝑ eos qui in potestate
nrã sunt sicut filii uł serui : quiaquid quid his a qualib& ꝑ sonadonatũ
uł uenditum fuerit : instituti id patrib: et dominissine aliqua dubi¬
tatione conquiritur pretereos filios quib ꝑ leges ut castren. sepecu¬
liũ habere ꝑmissum ẽ : Hiuero seruiqui inusu fructu nr̃o et in proprie¬
tate alterius sunt : hoctantũ usu fructuario ad qui rerepossunt quod
opere aut manib: suis fecerint aut demercedib: operis sui acceperint:
N amsieis authereditas aut legatum dimittat᷑ aut donationis aliquid
conferatur : haec proprietariodomino nonusu fructuario ad quirit᷑
ad quirimꝰ hereditate empltione adoptione : quiahisquem ad opta¬
ueramꝰ sisine patreest cum omnib: suis ad nostransit: Id quoq institutũ ẽ

Expanded text:
erit, illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas uel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed et per eos, qui in potestate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona donatum uel uenditum fuerit, aut heredes fuerint instituti, id patribus et dominis sine aliqua dubitatione conquiritur: praeter eos filios, quibus per leges ut castrense peculium habere permissum est. Hi uero serui, qui in usufructu nostro et in proprietate alterius sunt, hoc tantum usufructuario adquirere possunt, quod opere aut manibus suis fecerint aut de mercedibus operis sui acceperint. Nam si eis aut hereditas aut legatum dimittatur aut donationis aliquid conferatur, hoc proprietario domino, non usufructuario adquiritur.adquirimus hereditate, emptione, adoptione: quia is, quem adoptauerimus, si sine patre est, cum omnibus bonis suis ad nos transit. Id quoque statutum est,
Abbreviated transcription (Latin):
utor inusuras non conuenitur: si pecu¬
niã pupillarem ideononcõ¬
locauit quod idonea nomina non habe¬
bat cui pecuni x conlocentur : Cuius reicontestatio: aput presidem pn¬
uintia daponenda est :¬
bsubitã ualitudinem ob necessariã pere grinationem obinimicis¬
ciam et in anis reii actationem in tegrã ad huccausãmandati negoti¬

Expanded text:
utor in usuras non conuenitur, si pecuniam pupillarem ideo non collocauit, quod idonea nomina non habebat, cui pecunia collecetur: cuius rei contestatio apud praesidem prouinciae deponenda esutor in usuras non conuenitur, si pecusubitam ualetudinem, ob necessariam peregrinationem, ob inimicitiam et inanes rei actiones integra adhuc causa mandati negoti
Abbreviated transcription (Latin):
dereb: agit᷑ cummendatis simora in reddendo ab eo cui commendata sunt ad
predia fuerint debebuntur : Incaus adepositi compensationis locus non et
tor distractis fiducus acreditore desuꝑ fluo aduersus eum habe bt
dante remsibi prodebico positam  distracxerit : siquid amplius Aceptũ
fuerit quã debebatur: quod plus acceptum est rescitui iussum est debitorique¬

Expanded text:
it me invito contrectavit, et depositi et furti actio mihi in eum coris in simplum. In causa depositi compensationi locus non est, tractis fiduciis a creditore de superfluo aduersus eum habet dante, rem sibi pro debito positam distraxerit, si quid amplius acceptum fuerit quam debebatur, quod amplius acceptum est restituatur debitori
Abbreviated transcription (Latin):
naueiactauit: IN TERẼTΑΤIO. Leu andȩ nauis grãm mercis insca¬
phã trans iectȩ. atque ideo amisse: intributione earum quae in nauis
s alue sunt refici conuenit : Naueaut̃ ꝑdita : conserua tecum mercibus
scaferationon habetur: INTERP̃TATIO Ponlatio intributiones
icut commoda sentimus ex actupro positi in stitoris ita et in com¬
moda sentire debemꝰ : Etideo in eum qui seruum siue filiũ filiã ue
familias siue ancillã p̃posuit negotii uel mercedib: exercendis eorũ
Ciquis pecuniae fenerande a groque colendo condendis uendendis¬
quȩ frugib: p̃positus ẽ : ex eo nomine quod cũ illo contractum estin
solidũ fundidominus obligatur : Nec inter est soruus anlibersit

Expanded text:
naue iactauit. Leuandae nauis gratia merces in scanaue iactauit. Leuandae nauis gratia merces in scapham transiectas atque ideo amissas intributione earum quae in naui saluae sunt refici conuenit: naue autem perdita conseruatae cum mercibus scaphae ratio non habetur. Collatio intributionis icut commoda sentimus ex actu praepositi institoris, ita et incommoda sentire debemus. Et ideo qui seruum siue filium filiamue familias siue ancillam praeposuit negotio uel mercibus exercendis, eorum quis pecuniae fenerandae agroque colendo, condendis uendendisque frugibus praepositus est, ex eo nomine quod cum illo contractum est in solidum fundi dominus obligatur: nec interest, seruus an liber sit