comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃ssis fidũ silentiũ ĩplorare. Que cu
dixiss ceteri oẽs affusi ceͣtatĩ u̾bis ac nu¬
tibus misericoͣdiã atq auxiliũ romaĩ
imꝑatoris exposcũt. cũtis tñ obsetĩtibꝰ
soli sequani mesto silentio defixos ĩ ter¬
am oculos seruabant. quod admirans
cesar: cũ quid rei que ue silentii cã eẽt
ex hic iteꝵ atq iteꝵ quesiuiss ip̃i uͦꝰ ne
hiscere quidẽ ausi ĩ endẽ mestitia ac ta¬
cituinitate ꝑstarent respondens ꝓ eis di¬
uitiacꝰ scito ait cesar/ miseroꝵ oĩu
fortunasq oẽs funditꝰ excidissẽ. et que
aliis pateat hic solis abeũdi etiã spem
adẽptã. occupatis eĩ oppidis p̃clusisq
tramitibꝰ cer quibusdã cõpedibꝰ uĩctos¬
eẽ. et se trãsferre uolentibus nõ aliter
ꝙͣ carceꝵ effractoribꝰ p̃sto eẽ tortores. zu¬
re igit᷑ ubrcũq sint cruentã tyranni
crudelis iaginẽ añ oculos habere. sẽ¬

Expanded text:
expressis fidum silentium implorare. Que quum expressis fidum silentium implorare. Que quum dixisset, ceteri omnes affusi certatim verbis ac nutibus misericordiam atque auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos servabant. Quod admirans Cesar, quum, quid rei queve silentii causa esset, ex his iterum atque iterum quesivisset, ipsi vero ne hiscere quidem ausi in eadem mestitia atque taciturnitate perstarent, respondens pro eis Divitiacus: Scito, ait, Cesar, miserorum omnifortunasque omnes funditus excidisse, et que aliis pateat, his solis abeundi etiam spem ademptam; occupatis enim oppidis preclusisque tramitibus, ceu quibusdase transferre volentibus non aliter, quam carcerum effractoribus, presto esse tortores. Iure igitur, ubicumque sint, cruentam tyranni crudelis imaginem ante oculos habere, sem
Abbreviated transcription (Latin):
ture eẽnt. datata fide silentii diuitiacᷤᷤ
ĩ loq̃ndo partes oĩu exetutꝰ. Ariouisti ĩ¬
solens et ĩmane iugũ atq abiectũ et fle¬
bilem galiaꝵ statũ u̾bis multis misera¬
bilibꝰ deplorauit. unũ se ex oĩbꝰ dictitãs
nec iureuirãdo nec obsidibus obstrictũ
et olim romã ad senatꝰ p̾sidiu cõfugisse.
et nũc ꝓ oĩbus corã romano ĩꝑatore libe¬
riꝰ loqui. deniq nichileis p̃ter cesarez
et romanos spei reliquũ. qua si destitu¬
erent᷑ qd̾ heluitii ceꝑint gallis oĩbꝰ ĩmi¬
tandũ ut desertis finibꝰ patriis quocũ¬
q illos sua sors tulerit euadãt. nullan
eĩ fortunã nõ iugo germanico pferẽdaz.
his ad finẽ ꝑ oratis. et statu galliaꝵ plu¬
modo ad arioiusti notitiã ꝑferãt᷑ de oĩ¬
u quos haberet obsidibꝰ inhumanu
ille suppliciũ sit sũpturꝰ. et opem se gͥ
rebus adu̾sis ⁊ u̾bis necessitate ultima

Expanded text:
ture essent. Data fide silentii, Divitiacus ture essent. Data fide silentii, Divitiacus in loquendo partes omnium executurus Ariovisti insolens et immane iugum atque abiectum et flebilem Galliarum statum verbis multis miserabilibus deploravit, unum se ex omnibus dictitans nec iureiurando nec obsidibus obstructum et olim Romam ad senatus presidium confugisse, et nunc pro omnibus coram romano imperatore liberius loqui; denique nichil eis preter Cesarem ac Romanos spei reliquum, qua si destituerentur, quod Helvetii ceperint, Gallis omnibus imitandum, ut, desertis patriis finibus, quocumque sua sors illos tulerit, evadant; nullam enim fortunam non iugo germanico preferendam. His ad finem peroratis, et statu Galliarum plumodo ad Ariovisti notitiam perferantur, de omnibus, quos haberet, obsidibus inhumanum ille supplicium sit sumpturus; et opem se igitur rebus adversis, et verbis necessitate ultima
Abbreviated transcription (Latin):
tu e p̃lio fugerũt p̃ter illa sex milia que
ad cesarẽ ex itinere retracta memoraui¬
mus quatuorde cĩmilia uł uulneribus
uł lassitudine uł aliis quos bellũ fert
casibꝰ periisse. ¶ hec ĩ galluis pͥma cesari
nota uictoria ẽ. q̃ nõ romaĩs ip̃is ꝙͣ galli
fere oĩbꝰ letior fuit. ac gintior. quibus
heluerioꝵ potẽtia dñandiq libido ĩuisa
parit̾ ac suspecta erat. ferme igit᷑ ex oibus
galliaꝵ urbibꝰ legationes pͥncipũ gratu¬
lantes ad cesarẽ uenerũt. His pactis di¬
es totiꝰ gallie concilio legatis petentibus
cesare ꝑmittente p̾figit᷑. Is cũ uenisser
pͥmores galloꝵ reu̾tũt᷑. petitoq et cocesso
secretiore colloquio gementes ac mero¬
re nimio ꝑfusi ad pedes cesaris cũti ꝓcu¬
buere. p̃fatiq sunt se de rebꝰ acturos q̃
si qua uł tenui rimula ĩ publicũ erupis¬
sent. mortẽ eis atq ultimũ excidiũ alla¬

Expanded text:
tu e prelio fugere, preter illa sex millia, que tu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesarem ex itinere retracta memoravimus, quatuordecim millia vel vulneribus vel lassitudine vel aliis, quos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus letior fuit ac gratior, quibus Helvetiorum potentia dominandique libido invisa pariter ac suspecta erat. Ferme igitur ex omnibus Galliarum urbibus legationes principum gratulantes ad Cesarem venerunt. Caput 5 His peractis, dies totius Gallie concilio, legatis petentibus, Cesare permittente, prefigitur. Is quum venisset, primores Gallorum revertuntur, petitoque et concesso secretiore colloquio, gementes ac merore nimio perfusi ad pedes Cesaris cuncti procubuere prefatique sunt se de rebus acturos, que si qua vel tenui rimula in publicum erupissent, mortem eis atque ultimum excidium alla
Abbreviated transcription (Latin):
nere. ꝓq hostibꝰ habuit. reliqui flentes
ac supplices misericordiã cõsecuti sunt
traditis armis atq obsidibꝰ et ꝑfugisre¬
stitutis. p̃ceptũq eis a cesare urĩcensos
uicos atq oppida reformarẽt. ne foͬte
germani uicinna locoꝵ freti desertas
teͬras ĩuaderẽt ac tenerent. Ita cũ hel¬
uitiis tã suꝑba gente tãq ĩdomita uno
quidẽ s ingenti p̃lio debellatũ est. illd̾
inter multa memorabile ꝙ ĩ castͥs ĩuẽ.¬
te sunt tabule: quibꝰ heluetioꝵ nume¬
rus. ceteraꝵq gentiũ que auxilio illis
exierant literis grecis inscͥptꝰ erat. fue¬
rant aũt oĩs generis hominũ capita
trecenta sexaginta octomilia. Quo cõꝑ¬
to Cesar heluetiis in potestatẽ redactis
iustrũ condi fecir. ĩ quo capita nõ nͥ cẽtũ
decẽ milia sũt ĩuenta. unde facile nume¬
rus colligit᷑ uł cesoꝵ uł in bello cõsũpto¬
ruz. Simulq illd̾ apparet ex his ꝗnoc¬

Expanded text:
nere proque hostibus habuit; reliqui flentes nere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac supplices misericordiam consecuti sunt, traditis armis atque obsidibus et perfugis restitutis, preceptumque eis a Cesare, ut incensos vicos atque oppida reformarent, ne forte Germani vicinia locorum freti desertas terras invaderent ac tenerent. Ita cum Helvetiis, tam superba gente tamque indomita, uno quidem, sed ingenti, prelio debellatum est. Illud inter multa memorabile, quod in castris invente sunt tabule, quibus Helvetiorum numerus ceterarumque gentium, que illis auxilio exierant, literis grecis scriptus erat. Fuerunt autem omnis generis hominum capita trecenta sexaginta octo millia. Quo comperto, Cesar, Helvetiis in potestatem redactis, lustrum condi fecit, in quo capita nonnisi centum decem millia sunt inventa. Unde facile numerus colligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noc
Abbreviated transcription (Latin):
cruentũq conseritur ab hora lucis sep.¬
tuna ad multũ noctis uariis licet euẽ¬
tibus dubio marte certatũ est. Roma¬
noꝵ tandẽ impetu ac uulneribus fa-¬
tigati heluetii pͥmo pedetẽtĩ retͦcedere
mox terga u̾tere ad extremũ magna ⁊¬
strage deleri sunt. Impedimẽta eoꝵ simł
et castra capiũt᷑/. pars noctuua fuga elap¬
si irrequieti et insomnes ad centũ trigĩta
milia suꝑstitũ quãto die ĩlingones ꝑuene¬
re. Cesarẽ ne eos euestigio sequeret᷑ sauti¬
oꝵ cura et cesoꝵ sepultura detinuit. pre¬
misit tñ qui lingonibꝰ nũtiarent si hel-¬
uetios frumento aut ope aliqua adiu¬
uissent eos quoq se ꝑ hostibꝰ habituru.
Ipse tñ nichilomunꝰ post triduũ ĩ sequit᷑.
heluetii bello uicti reꝵ ĩsuꝑ oĩu accedẽ¬
te penuria deditionẽ ꝑ legatos obtule¬
runt. ad sex milia ex his fugã ĩ geͬmaĩ¬
am meditantes. Cesar ex ip̃o retraxit iti¬

Expanded text:
cruentumque conseritur. Ab hora lucis sepcruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus, dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga vertere, ad extremum magna strage deleti sunt. Impedimenta eorum simul et castra capiuntur; pars nocturna fuga elapsi irrequieti et insomnes, ad centum triginta millia superstitum, quarto die in Lingones pervenere. Cesarem, ne eos e vestigio sequeretur, sauciorum cura et cesorum sepultura detinuit. Premisit tamen, qui Lingonibus nuntiarent, si Helvetios frumento aut ope aliqua adiuvissent, eos quoque se pro hostibus habiturum. Ipse tamen nichilominus post triduum insequitur. Helvetii vero bello victi, rerum insuper omnium accedente penuria, deditionem per legatos obtulerunt. Ad sex millia ex iis fugam in Germaniam meditantes Cesar ex ipso retraxit iti
Abbreviated transcription (Latin):
lusũ cesar intelligeret more solito in¬
setutꝰ. haud ꝓcul ab eis castrametatus
ĩsedit. ¶ die aũt tertio cũ cesar ĩopia
frumenti. cui p̃cipuã cãm donorigem
dedisse constabat ab ĩseq̃ndo desistẽs
aliorsũ ꝑgeret heluetii seu pͥdiane
memores tarditatis ꝙ romani ne de
altioribꝰ quidẽ locis se inuadere fuissẽt
ausi qd̾ errore contigerat metu factũ
eodẽq nũc pugne metu disçedere illo ᷤᷤ
niti seu frumẽtatũ ituros au̾suri ma¬
gnis gressibus ĩsequũtur. Quod ubi
cesar agnouit ĩ uicinũ collẽ ões co¬
pias sarcinasq oẽs cõtrahit sic ut totꝰ
collis a sũmo ad imũ ĩpedimentis et ho¬
minibꝰ tegeret᷑. ip̃e acie instructa eꝗs
aũt oĩbus nõ dimissis mͦ s e cõspectu ⁊¬
abductis ut fuge spes erepta speties¬
q par ꝑiculi oculis obiecta pares aĩos
darent. pedes ip̃e cũ legioĩbꝰ ĩ hostẽ ru¬
it pedestriq cũ equitatu. p̃liũ atrox

Expanded text:
lusum Cesar intelligeret, more solito inlusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pridiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemque nunc metu pugne discedere illos rati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar agnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox
Abbreviated transcription (Latin):
bus suis cũ parte copiaꝵ noctu castris
emittit et mõtis u̾ticẽ occupare iube ͭ
nec pͥus descendere ꝙͣ ip̃e ĩ hostes ĩpetũ.
feciss. paret ille et cũ sũma p̃hendiss
cesarq ip̃e paulo post secutꝰ nõ nͥ mile
quingentos passus distaret ab hostibꝰ
nec ab illis aut de cesare aut de labie¬
no sicut postea ex captiuis cognitũ ẽ
aliquid sentiret᷑. considiꝰ p̃missus ace¬
sare uir ꝗ longo belloꝵ usu rei milita¬
ris doctissimꝰ credebat᷑ ut qui diu sub
marco crasso et lutio silla militasset
mirũ qua cõsternatione aĩ quoue er¬
rore romanos ascendente ᷤ ꝓcul aspici¬
ens hostes ratꝰ. equo calcaribꝰ ad acto
regressus ad cesarẽ heluetios mõtem
p̃occupasse denũtiat. substitit cesar.
⁊pse etiã labienꝰ cesarei nõ ĩmemor p̃¬
cepti se continuit. Sic uano nũtio ma¬
ne illo rei ingentis occasio p̃t̾missa est.
ad multũ diei cũ digressis hostibꝰ se de¬

Expanded text:
bus suis, cum parte copiarum noctu castris bus suis, cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et quum iam summa prehendisset, Cesarque ipse post paulo secutus nonnisi mille quingentos passus distaret ab hostibus, nec ab illis aut de Cesare aut de Labieno, sicut postea ex captivis cognitum est, aliquid sentiretur, Considius premissus a Cesare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus adacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam Labienus, cesarei non immemor precepti, se continuit. Sic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, digressis hostibus, se de
Abbreviated transcription (Latin):
sine ip̃iꝰ cõniuentia fcũ eẽ. que suspi¬
tio oĩu populos galliaꝵ sibi uehemẽ¬
ter alienaret. Uictꝰ amia lacͥmis Ce¬
sar arrepta eiꝰ dext̾ra trepidũ mestu¬
q cõsolans donorigẽ arcessit et p̾sẽte
fratre quid egerit quid molitꝰ sir oẽs
conatꝰ eiꝰ se nosse ꝓfitet᷑. indicia expo¬
nit scelus aͤgrauat ꝑfidiã detestat᷑. ꝗd
ille sit meritꝰ quid ip̃e de illo ĩ aĩo ha¬
buerit clare edocet. ad postremũ oĩa
se nõ sibi s germano eiꝰ remisisse. hor¬
tari ut deinceps se nõ culpatm̃ s su-¬
spitioĩbꝰ libeꝵ p̾seruaret. Sic admoni¬
tũ sb̾missis tacite qui oẽs uiri gressus
et nõ mͦ actꝰ s u̾ba etiã obseruarent
dimisit. ¶ Sub hec nũtiat᷑ hostes ad
radicẽ ꝓxinu mõtis octo milia passuũ
a romanis castris abeẽ. Cesar p̃missis
qui mõtis aditũ explorarent ubi faci.¬
lem accepit titũ labienũ unũ ex d ci¬

Expanded text:
sine ipsius conniventia factum esse; que suspisine ipsius conniventia factum esse; que suspicio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, arrepta eius dextra, trepidum mestumque consolans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicionibus, liberum preservaret. Sic admonitum, submissis tacite, qui omnes viri gressus et non modo actus, sed etiam verba, observarent, dimisit. Sub hec nuntiatur hostes sub radicem proximi montis octo millia passuum a romanis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex duci
Abbreviated transcription (Latin):
tens ut uł ip̃e ĩ eũ aĩadu̾tat. uel
si pietas iustitiã remorat᷑ ꝑ popu.¬
lũ aĩadu̾ti uelit. Ille lacrimis ma¬
nans neq excusans fintͥs insania
s accusans nõ ĩ alios tm̃ s ĩ se quẽ
sibi natura cõiũctissimũ feciss bene¬
ficia uͦ cõiĩctiorẽ facere de buissẽt
qui sub se nõ ut frat̾ s ut filiꝰ creui.¬
ss et oĩ suo ĩcremẽto nõ auctoris ĩ
damnũ mͦ s pene ĩ ꝑnicie usus esset.
uec p̃terea quicquã negans oĩu q̃
a cesare dicerentur/ quo cõfessus
ueniã faciliꝰ inueĩret. s nota dicẽs
sibi oĩa. seq exhis dolorẽ quãtꝰ ulla
de re capiusꝙͣ poss et caꝑe et cepis¬
se. tandẽ singultiens obsetrabat ut
fratrẽ sibi qualite̾cũq meritũ cõdo¬
naret eo p̃sertĩ ꝙ publice erga se
cognito cesaris affectu si quid ĩ eũ
starueretur asꝑiꝰ nulli ĩ aĩu ueĩret

Expanded text:
tens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, tens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, si pietas iustitiam remoretur, per populum animadverti velit. Ille lacrimis manans, neque excusans fratris insaniam sed accusans, non in alios tantum, sed in se, quem sibi natura coniunctissimum fecisset, beneficia vero coniunctionem facere debuissent; qui sub se non ut frater, sed ut filius crevisset, et omni suo incremento non auctoris in damnum modo, sed pene in perniciem usus esset; nec preterea quicquam negans omnium, que a Cesare dicerentur, quo confessus veniam facilius inveniret, sed nota sibi dicens omnia, seque ex his dolorem, quantus ulla de re capi unquam posset, et capere et cepisse; tandem singultiens obsecrabat, ut fratrem sibi qualitercumque meritum condonaret, eo presertim quod, publice erga se cognito Cesaris affectu, si quid in eum statueretur asperius, nulli in animum veniret
Abbreviated transcription (Latin):
dio estuabat. nã et illoꝵ degente no¬
bilissimo ortã loco cõiugẽ habebat.
ad hec magnas amicitias et finiti¬
maꝵ gentiu fauorẽ. domi quoq
de uettigalibꝰ publicis ĩ quibꝰ se illi
licitando opponere nullus auderet
casura romano sub ĩꝑio ꝓuidebat.
suꝑ oĩa romanoꝵ iudicio se fratͥ po.¬
st̃ habitũ indignabat᷑ ac dolebat.
his adductꝰ et uicinoꝵ quibꝰ modis
potent beniuolentiã querebat.
romanoꝵ cesarisq p̃sentiã oderat
atq potentia uehemẽter hoͣrebat.
¶Quibꝰ reb̾ cesar cognitis iusta com¬
motꝰ uncũdia pͥmo ꝗdẽ de ip̃iꝰ sup¬
plicio cogitnuit. ad hoc eĩ singula
aĩu ĩclinabant et nich ĩ rebꝰ eint
ambigui. unũ oĩbus his obstabat
amor fratris. hoc retractꝰ distulit.
ne muiꝰ apud eũ uideret᷑ maioris
fratͥs fides ꝙ minoris ꝑfidia ualu¬
isse. diuitiaco ig̾ euocato totã fra¬
terne ne ꝗtie pandit historiã. pe¬

Expanded text:
dio exestuabat. Nam et illorum de gente nodio exestuabat. Nam et illorum de gente nobilissimo ortam loco coniugem habebat, ad hec magnas amicitias et finitimarum gentium favorem, domi quoque de vectigalibus publicis, in quibus se illi licitando opponere nullus auderet,casura romano sub imperio providebat. Super omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevolentiam querebat et Romanorum Cesarisque presentiam oderat atque potentiam vehementer horrebat. Quibus rebus Cesar cognitis, iusta commotus iracundia, primo quidem de ipsius supplicio cogitavit; ad hoc enim singula animum inclinabant, et nichil in rebus erat ambigui. Unum his omnibus obstabat, amor fratris: hoc retractus distulit, ne minus apud eum videretur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, totam fraterne nequitie pandit historiam, pe
Abbreviated transcription (Latin):
atq oĩ studio. et callidis oratioĩbus
eduoꝵ aĩos. a romanis au̾tere asse¬
rentẽ romanos si heluetios uicerint
nõ illic bellandi finẽ facturos eẽ. nẽpe
gallie imo orbis ad ĩꝑiũ anhelãte̾. ꝓĩ¬
de si penitꝰ seruiendũ sit multo equs
eduos sue iigũ gentis laturos ẽẽ ꝙͣ
exteͣne. his atq hoꝵ similibꝰ ne frumͣ¬
tũ exͥcitui et necessaria q̃libet ĩ tẽpo¬
re cõuectẽt᷑ obstare. quetiã heluetioᷤᷤ
illiꝰ p̃cibꝰ ꝑ fines sequanoꝵ negatũ pͦ
iter obtinuisse. cladẽq eiꝰ oꝑa nuꝑ
acceptã eẽ. ꝙ ip̃e qui eduoꝵ p̃fuiss
equitatui simulato metu pͥmꝰ fugies
ceteros fugere docuiss.zc erat dono¬
rix iunioris frater diuitiaci. qui ɨ¬
tũc apd̾ eduos collega lisco sũme re¬
rũ p̾ent. cuiꝰ ue erga romanos ac
Cesarẽ spectatissima fides erat. at do¬
norix multũ a fratre diuersus oecul¬
to romanoꝵ odio atq heluetioꝵ stu¬

Expanded text:
atque omni studio et callidis orationibus atque omni studio et callidis orationibus Eduorum animos a Romanis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos esse, quam externe. His atque horum similibus, ne frumenta exercitui et necessaria quelibet in tempore convectentur, obstare. Quin etiam Helvetios illius precibus per fines Sequanorum negatum primo iter obtinuisse, clademque eius opera nuper acceptam esse, quod ipse, qui Eduorum prefuisset equitatui, simulato metu primus fugiens ceteros fugere docuisset. Is erat Domnorix iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto Romanorum odio, atque Helvetiorum stu
Abbreviated transcription (Latin):
cõtraxerat ante ire uibet. forte ꝙ iri¬
neꝵ ꝑitiores ẽẽnt. illi aũt ĩcõsulte ꝑ¬
gressi iniꝗsq locis cũ hoste congressi pł¬
res a paucioribꝰ uicti sunt. quo succes¬
su tumẽtes heluetii contemnere ĩsul¬
tare uelle ꝙͣ pͥmũ cõmutere rem fo.¬
tune. Cesar il tp̃s trahere ac differe.
ita quĩdecĩ spatio dieꝵ parua tellure
sepanti et pene sẽꝑ ĩ cõspectu mu¬
tuo p̾lio tñ abstinuerunt. at quocũ¬
q hostis pedem ꝓtuliss uestigiis ce¬
sar ĩstabat. contentꝰ ĩ p̃sens metu il¬
lũ apopulatioĩbus arciusse. ¶In hoc
reꝵ statu querenti cesari apd̾ magistͣ.¬
tus ac pͥncipes eduoꝵ qui se comita¬
bãt᷑ de eo ꝙ frumẽta ꝓmissa nõ mit.¬
terent. seqz ĩ eo bello destituerẽt edui
quod eoꝵ maxĩe suscepiss hortatu.
certis indiciis notũ denorigẽ eduu
cuiꝰ potentia et audatia par et apd̾
suos gra ingens erat oĩbus cõsiliis ⁊¬

Expanded text:
contraxerat, anteire iubet, forte quod iticontraxerat, anteire iubet, forte quod itinerum peritiores essent. Illi autem inconsulte progressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, velle quam primum committere rem fortune; Cesar vero tempus trahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure separati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pedem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens erat, omnibus consiliis
Abbreviated transcription (Latin):
sine cã nec uiri fortis eẽt nec romani.
secuꝵ ergo et incautũ oppͥmere nec oꝑo¬
sũ facinꝰ fuisse. nec adeo gloriosũ ut eis
forsitan uident᷑. desinerent igit᷑ gloria¬
ri. cogitantes longã sepe multis ĩpuni.¬
tatẽ sceleꝵ deos dare. quo acriꝰ post ꝓspe¬
ritatis excursu torqueat reꝵ expectata
mutatio. et quo serior eo amarior sit
iundicta. ceteꝵ ut ueteꝵ osfensaꝵ eẽ
possit obliuio retentiũ nõ posse. ꝗbus
nuꝑ sotios romanoꝵ affecerint nisi no¬
ua itidẽ satisfatiõe deleantur. ꝓq his
seruandis obsides dent. Ad ea legatus
heluetios a maioribꝰ suis obsides nõ dare
s acciꝑe didicisse respondit. eiꝰ se reite¬
stes nolle alios ꝙͣ romanos. Sic ĩfecto ⁊¬
pacis negotio digressi die proximo utrĩ¬
q castra ꝓmouent. Cesar ad explorãdaᷤᷤ
hostis uias quatruor milia equitũ gal¬
licoꝵ. quos ab edius eoꝵq auxiliaribꝰ

Expanded text:
sine causa nec viri fortis esset nec romani. sine causa nec viri fortis esset nec romani. Securum ergo et incautum opprimere nec operosum facinus fuisse nec adeo gloriosum, ut eis forsitan videatur. Desinerent igitur gloriari, cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post prosperitatis excursum torqueat rerum inexpectata mutatio, et quo serior, eo amarior sit vindicta. Ceterum ut veterum offensarum esse possit oblivio, recentium non posse, quibus nuper socios Romanorum affecerint, nisi nova itidem satisfactione deleantur, proque iis servandis obsides dent. Ad ea legatus Helvetios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad explorandas hostis vias quatuor millia equitum gallicorum, quos ab Eduis eorumque auxiliaribus
Abbreviated transcription (Latin):
calamitatis. et uirtutis heluetie. eis añ
alios cognite ⁊ exꝑte. iteꝵ atq iteꝵ p̾ca¬
uentẽ ne quid sibi tale cõtĩgeret quale
olim suis maioi̾bus accidiss. neq uͦ spẽ
romaĩs ĩ eo magnã ẽẽ debere. ꝙ helue¬
tioꝵ unã partẽ incautã et asius ĩdefen¬
sam noctu ꝑ ĩsidias fudissent. nõ fraud̃
et eĩ s aꝑtaui solitos se pugnare. pĩde
si collatis signis ĩ aciem ꝑuentũ eẽt uide¬
ret ne retenti ip̃e etiã dade locũ alteꝵ
ĩsigniret. et antiq historie nouã adde¬
ret. Cassii memoriã sibi uideat᷑ illis in
finibꝰ satis ẽẽ. Ad hec cesar se et romanoᷤᷤ
illiꝰ cladis meminisse respondit eoq mag̃
ingemiscere quo nulla ꝓrsus ĩ heluetios
romanoꝵ ĩ iuria p̃cessisset. facile declinã¬
dũ si ulliꝰ offense sibi conscii fuissẽt. nõ
timuisse quidẽ cassiũ nec cauisse ꝙ nul-
le timendi cause cauendiq eẽnt. ⁊ tum̾e

Expanded text:
calamitatis et virtutis Helvetie eis ante calamitatis et virtutis Helvetie eis ante alios cognite et experte; iterum atque iterum precaventem, ne quid sibi tale contingeret, quale olim suis maioribus accidisset. Neque vero spem Romanis in eo magnam esse debere, quod Helvetiorum partem unam incautam et a suis indefensam noctu per insidias fudissent; non fraude enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum alterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria precessisset. Facile declinandum, si ullius offense sibi conscii fuissent. Non timuisse quidem Cassium nec cavisse, quod nulle cause timendi cavendique essent, et timere
Abbreviated transcription (Latin):
groĩbus ĩ tempesta sub nocte castris egr¬
editur. atq ad transitũ occupatos et ɨ¬
nil tale metuentes aggressus insigni stra¬
ge deleuit. paucis siluas ĩꝓximas fuge
p̃sidio dilapsis. ¶his actis cesar nichil
substitit s cõfestĩ ꝓperato ponte flumẽ
transiit eodẽ torrente fortune reliqͣs
hostiu copias opp̃ssurꝰ. quo transitu t̾uͣ¬
bati hostes eo maxime ꝙ aͣdorẽ aĩstu¬
pebant qui uno die transiss ĩ quo ip¬
si diebꝰ iuiginti frustra desudauerant ⁊
illico legatos ad eũ dirigunt. quoꝵ pͥn-¬
ceps fuit diuico ĩgentis apd̾ suoc fame
uir et qui clade illa cassiana dux cõtra
romanos belli fuerat. Is. credo qui cesa¬
rem nõdũ noscet fecit u̾ba pacifica s
cõminatioĩbꝰ intemixta ĩ hanc senten¬
tiã. Si pacẽ cũ heluetiis romani uellent
se paratos ĩꝑio parere si aũt bellũ mal.¬
lent decere eũ meminisse et romane

Expanded text:
gionibus intempesta sub nocte castris egrgionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, properato ponte, flumen transiit eodem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud suos fame vir, et qui clade illa Cassiana dux contra Romanos belli fuerat. Is, credo, qui Cesarem nondum nosset, fecit verba pacifica, sed comminationibus intermista, in hanc sententiam: Si pacem cum Helvetiis Romani vellent, se paratos imperio parere; si autem bellum mallent, decere eum meminisse et romane
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ ac sequanoꝵ fines fluuiꝰ tanta la¬
ticũ segnitie ut quonã ꝑgat uix digno¬
sci queat sic stagno similis quiescit anti¬
quo arar nomĩe nouo aũt sona. hic ꝑ
lugdunensem coloniã egressus ibi ãte
ciuitatis muros rodano miscet᷑ tã uelo.¬
ciamni ꝙͣ ip̃e est lentus. hũc ratibꝰ hel¬
uetii transibant: quos dũ transitu in
ip̃o nox suꝑueĩens opp̾ssiss tribꝰ copiaꝵ
Partibꝰ transuectis quarta substiterat ⁊¬
mane ꝓximo transitura. atq ita fortu¬
na disponente contigerat ut hec eẽt illa
pars heluetioꝵ que multos añ annos
consule de quo diximꝰ int̾fecto et ex̾ci-¬
tu sub uigũ misso cladẽ populo roma-¬
no grauẽ atq ignominiã inflexerant.
ĩ qua unꝰ ex multis legatꝰ consulis .l. piso
cetiderat eiꝰ pisonis auus qui nũc con¬
sul ac cesaris socer erat. eo letior cesar
oblata occasione et pͥuatas simul et pu¬
blicas iniurias ulciscendi. cũ tribꝰ tm̃ le¬

Expanded text:
Eduorum ac Sequanorum fines fluvius tanta laEduorum ac Sequanorum fines fluvius tanta laticum segnitie, ut, quonam pergat, vix dignosci queat, sic stagno similis quiescit, antiquo Arar nomine, novo autem Sona. Hic per Lugdunensem coloniam egressus ibi ante civitatis muros Rhodano miscetur, tam veloci amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus Helvetii transibant; quos dum transitu in ipso nox superveniens oppressisset, tribus copiarum partibus transvectis, quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que multos ante annos, consule, de quo diximus, interfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscendi, cum tribus tantum le
Abbreviated transcription (Latin):
que aquileie in hibernis erant accesi¬
tis quinq iam nouis legioĩbus subnixꝰ
breuissima ꝑ medias alpes uia multe.¬
riorẽ gallia pari celeritate reue̾titur.
dũq ꝑ abruta montiũ conscendit ab
alpinis gentibꝰ iter ex alto ꝓhibere uo
cos dies in allobroges ꝑueniẽs mox cũ
tuto rodanũ transit exeͣcitu. Illic castͣ
habentẽ ambaroꝵ eduoꝵq legatiões
adeunt fatũ patrie miserantes fortu¬
ne sue quo sint ĩ statu edocent. trãsisse
ꝑ sequanoꝵ fines heluetioꝵ rabiem et
ĩ suos effusam fines oĩa uastare. agros
iam colonis uacuos egre oppida dẽfẽdi
nichil spei ẽẽ nͥ ĩ cesare si quid de popu¬
lo romano bñ ũꝙͣ meriussẽt. ut afflic¬
tis opẽ ferat mesti orant. Idez . allobro.¬
ges qui uicinia locoꝵ trans rodanũ teͣ¬
ras habuerant. ⁊ querũt᷑ et flagitant.
quibꝰ uocibus motꝰ cesar nilq differen¬
dũ ratꝰ citato agmine hostes ĩseꝗtꝰ. It ꝑ he

Expanded text:
que Aquileie in hibernis erant, arcessique Aquileie in hibernis erant, arcessitis quinque iam novis legionibus, subnixus brevissima per medias Alpes via in ulteriorem Galliam pari celeritate revertitur, dumque per abrupta montium conscendit, ab alpinis gentibus iter ex alto prohibere vcos dies in Allobroges perveniens, mox cum toto Rhodanum transit exercitu. Illic castra habentem Ambarorum Eduorumque legationes adeunt: fatum patrie miserantes, fortune sue quo sint in statu, edocent: transisse per Sequanorum fines Helvetiorum rabiem et in suos effusam fines omnia vastare, agros iam colonis vacuos, egre oppida defendi, nichil spei esse, nisi in Cesare. Si quid de populo romano bene unquam meruissent, ut afflictis opem ferat, mesti orant. Idem et Allobroges a vicinia locorum trans Rhodanum terras habitant conqueruntur et flagitant. Quibus vocibus motus Cesar, nilque differendum ratus, citato agmine hostes insequitur. It per
Abbreviated transcription (Latin):
cibus neꝗcꝙͣ exꝑti donorigis ad au¬
xiliũ confugiunt : ut ꝑ uliũ qd̾ ꝑ se
nequeunt assequãt᷑. Ic edui pollẽs
uir magnanimꝰ et utriq genti am¬
amicus eint. et crescendi cupidine
ĩflãmatus. et mediocribus insuetꝰ
curis. multaꝵ gentiũ gratiã studio
q̃rebat. cupide ergo se ꝓ heluetiis a¬
pud sequanos ĩterponẽs trasitũ ĩpe¬
trat. ultro citroq datis obsidibꝰ ĩde
ne trãsire ꝓhibeant hĩc ne noceãt
transeundo. ¶Hec cũ cesari ĩnotius¬
sent ueritus hostiu trãsitũ multa gra¬
iia sotiis illatuꝵ neq satis paucitati
sue fidens. neq qd̾ intendebat ꝑ intͥnũ¬
tios fieri posse sperans consiliũ capit ex
tempore. dũq heluetii ĩ consiliie tp̃s
trahunt ip̃e dimisso ad gebenã muni¬
tiõesq quas fetenat p̃fecto quãta pote¬
st celeritate ĩ italiam redit. raptĩq ibi
coscͥptis duabꝰ legioĩb̾ nec nõ tribꝰ aliic

Expanded text:
ecibus nequicquam experti, Domnorigis ad auecibus nequicquam experti, Domnorigis ad auxilium confugiunt, ut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis illaturum, neque sat paucitati sue fidens, neque, quod intendebat, per internuntios fieri posse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt, ipse, dimissis ad Gebennam munitionibus, quas fecerat, ac prefecto, quanta potest celeritate in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus nec non tribus aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. opꝰ miꝵ uix credibile nisi acesa¬
re factũ ẽẽt. et a claris auctoribꝰ scͥp¬
tũ mandatũq memorie. qui rebus
ip̃is interfuere. magnũ tñ nichilomi¬
nus aĩose s ĩcaute gentis indiciũ. ꝓ¬
inde legatis redeũtibꝰ ad p̃fixũ diem
negat aliquid de his que peterẽt se
factuꝵ cesar. neq sibi romano mo¬
re licitũ dicit ꝑ amicoꝵ fines arma¬
tis ex̾citibꝰ uiam dare. ⁊lu respõsiõe
habita se delusos ubi ĩtellexerũt me¬
stiet irati ꝑ uada flumĩs alia atq a¬
lia ubi ꝓfunditas minor ẽẽt. nunc
pedibus nũc iũctis nauigiis et se¬
pe ꝑ tenebins adicũ aditũ tẽtauerãt.
is conatꝰ tñ frustra fuit romaĩs oĩ
tẽpore ac loco ad restẽtiã paratis. hac
necessitate ad iter aliud qd̾ int̾ cõsi¬
lia prima damnauerãt redire com¬
pulsi sũt. qd̾ qm̃ sequanis nolẽtibus
ꝑiculosissimũ sciebant pͥmo illos p̃¬

Expanded text:
tis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesatis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesare factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, magnum tamen nichilominus animose, sed incaute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter aliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolentibus, periculosissimum sciebant, primo illos pr
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ ꝑati poss militũ numeꝵ ĩ¬
ꝑauit. ¶ Cognito Cesaris aduentu
heluetioꝵ legatio ex pͥmoribꝰ gentis
illico eu adit/ orant iter ꝑ prouĩ¬
ciã romanã. iterq sibi nullũ aliud
ẽẽ testant᷑. seq sine cuiusꝙͣ damno
siue iniuriã transituros spondent.
cesar et si male meritis placere no¬
let. et pollicitis nullã fidẽ haberet
atq ideo iam responsi certꝰ eẽt ne
tñ exercitũ itinere fatigatũ seq tũ
maxiie cõquerendis militibꝰ occupa¬
tũ repentina hostiu tuͣbaret ĩcursio
deliberandi spatiũ poposcit iussis le¬
gatis idibus aprilis ad se redire. me¬
dio tẽpore suoꝵ parit̾ et ĩcolaꝵ fretꝰ
oꝑa ab ip̃o lacu ad mõte̾ uirã quẽ p̃-¬
diximꝰ decẽ nouẽ milia passuũ murũ
altitudine pedũ sedetĩ fossãq ꝑfetit.
p̃sidiis armatoꝵ opoͣtune dispositis
castellis q et ꝓpugnaculis suꝑ ĩposi¬

Expanded text:
maximum pati posset, militum numerum immaximum pati posset, militum numerum imperavit. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter per provinciam romanam, iterque sibi nullum aliud esse testantur, seque sine cuiusquam damno, sine iniuria transituros spondent. Cesar, etsi male meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem novem millia passuum murum altitudinis pedum sedecim fossamque perfecit, presidiis armatorum opportune dispositis, castellisque et propugnaculis superimposi
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃sens galliaꝵ statꝰ erat. at ĩ poste.¬
rũ timeri potenit ne galliis expu-¬
gnatis germam uictores ĩ ꝓuĩcias
populi romaĩ trãsmisso rodani gur-¬
gite penetrarent. et ꝓxima queq
uastantes qd̾ multis ante seculis
fecerant ĩ italiã irrũperẽt. ¶ hoꝵ
tñ oĩu motuũ nullus ꝑiculo ꝓximior
romeq uulgatior ꝙͣ heluetioꝵ appa-¬
ratus et dies ad rodani transitũ pu¬
blico p̃fixꝰ edicto. Idq iuliũ cesarem
ut ad rem redeã celerare cõpulit. re¬
putantẽ quanti discͥmĩs eẽt ꝙͣtulacũ¬
q cũtatio. atq id p̃cipue retolentẽ
qualit̾ gens eadem quõdã .l. Cassio
consule obtrũcato romanũ fudisset
exercitũ misissq sub iugũ. ea ꝓpteͣ
oĩbus ĩpige̾rime cõparatis ꝓfectus ab
urbe atq ĩ galliã ulteriore mum ɨ
uelocitate transgressus Gebẽnã ad ꝑi¬
culi locũ ueĩt. statĩq prouĩtie ꝙͣto

Expanded text:
in presens Galliarum status erat; at in postein presens Galliarum status erat; at in posterum timeri poterat, ne, Galliis expugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumperent. Horum tamen omnium motuum nullus periculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eadem, quondam Lucio Cassio consule obtruncato, romanum fudisset exercitum misissetque sub iugum. Eapropter omnibus impigerrime comparatis, profectus ab urbe atque in Galliam ulteriorem mira velocitate, transgressus Gebennam, ad periculi locum venit, statimque provincie, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
oẽm senatũq et equitatũ miserã¬
dis ac uariis amiserant casibꝰ. ac
statu ueteri inmutato quo ꝓsꝑrimͦ
usi olĩ sũma ĩter oẽs gallos maiesta¬
te floruerant in extremas miseri¬
as delapsi facile a sequanis gallis
hostibꝰ antiquis edomiti datis obsi¬
dibus et iureiurando ĩterposito in
illoꝵ ditionẽ ac pene in seruitutez
liam obtineret. quãtũ poss amicos
populi romani nominatĩ eduos ã¬
moꝵ ope ꝓtegeret. Ceteꝵ nichilo me.¬
lior sequanoꝵ post uictoriã ꝙͣ edu.¬
oꝵ post riunã conditio fcã eint. Si¬
quidẽ Ariouistus cũ ĩgenti manu fi-¬
nes eoꝵ ĩgressus lateq uictor magn-¬
am natalis soli partẽ illis eripuerat.
seq et reliqua ereptuꝵ minabatur.
iamq obsides nobilitatis extoͣserat.
et ꝓ leui qualibet causa ĩhumaĩs il¬
los suppliciis alterebat. quibꝰ ita se
habentibꝰ iam tp̃s instabat ut ger¬
galli oẽs aut cederẽt aut ꝑirẽt. hic

Expanded text:
omnem senatumque et equitatum miseranomnem senatumque et equitatum miserandis ac variis amiserant casibus; ac statu veteri permutato, quo prosperrimo usi olim summa inter omnes Gallos maiestate floruerant, in extremas miserias delapsi, facile a Sequanis gallis, hostibus antiquis, edomiti, datis obsidibus et iureiurando interposito, in illorum ditionem ac pene in servitutem liam obtineret, quantum posset, amicos populi romani, nominatim Eduos, armorum ope protegeret. Ceterum nichilo melior Sequanorum post victoriam, quam Eduorum post ruinam conditio facta erat, siquidem Ariovistus cum ingenti manu fines eorum ingressus lateque victor magnam naturalis soli partem illis eripuerat, seque et reliquam erepturum minabatur. Iamque obsides nobilitatis extorserat, et pro levi qualibet causa inhumanis illos suppliciis atterebat. Quibus ita se habentibus, iam tempus instabat, ut, GerGalli omnes aut cederent aut perirent. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
porentie maiorisq suꝑbie. qui tñ
an̾ paucos menses ĩ ip̃ius cCesaris cõ¬
sulatu rex atq amicus a senatu ap¬
peuatꝰ cũ populo romano amicitiã
barbaricã cõtraxiss. inciderat aute
in hoc tp̃s int̾ eduos atq ali̾inos de sũ¬
mareꝵ graue bellũ. quo gerendoi
pars utraq stipendiarios de more gͣeͣ¬
manos adhibuit. et pͥmo ꝗdẽ aduẽ¬
tu nõ supͣ quindetĩ milia germanoꝵ
in gallias p̃cio conducta trãsierãt. at
mox capti suauioris celi et uberio¬
ris soli dulcedine qd̾ olim ĩ italia fe¬
cerant faciuntq continue. ultro
alios atq alios arcessendo ĩgẽti mul¬
titudine cũta cõpleuenint. erantq
iam ĩ galiis ad centũ uiginti geͬma-¬
noꝵ milia. quã obrẽ qui illos euoca-¬
uerant edui auxilioꝵ nimietate
ꝑteͣriti cũ penitere iam cepisset in¬
cepti finibꝰq illos pellere tẽtassẽt
multis fracti p̃liis nobilitatẽ fere

Expanded text:
potentie maiorisque superbie, qui tamen potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum viginti Germanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum nimietate perterriti, quum penitere iam cepissent incepti finibusque illos expellere tentassent, multis fracti preliis nobilitatem fere
Abbreviated transcription (Latin):
colloquia. Iũctis ergo copiis cõspira¬
tione aceͬrima atq ardenti irreditu¬
ri patrios fines egredi parant. quasi
nichil peiꝰ patria nichil meliꝰ exilio.
Sane digressuris iter erat duplex.
alterũ sub mõtẽ uur̃ ĩ sequanos arc¬
tũ quidẽ ac difficile. hinc ĩpendẽtiũ
asꝑitate rupiu illinc rapidi ucuu¬
tate fluminis tanto suspectũ ex̾citui.
alteꝵ ꝑ pontẽ rodani cuiꝰ supͣ mentio¬
nẽ feti. qd̾ ab allobrogũ gente facile se
uł ui uł p̃cibꝰ impetraturos cõfidebãt.
inde se longe lateq quo tuliss ĩpetꝰ
effusuri. altero igitur itinere omisso
diem statuunt quo armati oẽs ad ge¬
bẽnã adsint. qui dies erat ad quĩto
kalendas apͥlis .L. pisone cesaris so¬
cero atq aulo gabino cõsulibꝰ. et
hec ꝗdem ab heluetiis maiore aĩo
ꝙͣ consilio parabantur. ¶Inꝑita¬
bat tũc germanis ariouistuc ꝗda
uir bellicosus ac ferox magne ꝗdẽ

Expanded text:
losa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiralosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irredituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. Sane digressuris iter erat duplex, alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani, cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem
Abbreviated transcription (Latin):
parisius. hec hactenꝰ. Hunc ad hi-¬
storie seriem atq allobroges redeo.
hi quide nõ multo añ cesaris cõsula¬
tu pacati et ĩ fidẽ populi romani
recepti erant. ex gallis uͦ trãs roda¬
nũ habitantibus aliqui fedemti ro¬
manis erant. quida sine federe
suis sibi legibuc uiuebant. helueti¬
oꝵ gens uiriũ fidutia maximarũ
simulq desiderio exestuans gallia¬
ru oĩu ĩꝑio poriendi orgetorige
pͥmũ duce mox ubi ille affectate ti¬
rannidis suspectꝰ ĩ carcere die obiit:
cepto nichilominꝰ insistẽtes ꝑ se ip̃os
nullo duce armis expeditis frumẽ¬
toq qd̾ uisũ est itineri satis ẽẽ ꝗtqd
reliqui erat tanta illos nõ audacia
s rabies ĩuaserat una cũ edificiis
sius uicisq et oppidis exurũt. ut ⁊
spe reditus p̃repta obstinatiores in
oẽm ꝑgerent fortunã. Idq ip̃m fa¬
cere finitimis quibꝰdam populis per¬
suasere. sic in ꝓximos facile serpit

Expanded text:
Parisius. Hec hactenus. Caput 4 Nunc ad hiParisius. Hec hactenus. Caput 4 Nunc ad historie seriem atque Allobroges redeo. Hi quidem non multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille affectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; idque ipsum facerent, finitimis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit
Abbreviated transcription (Latin):
erat. s huc posten reue̾tar. nũc descͥp¬
tionẽ ceptã paucis expedio. Igit᷑ ad
occidentẽ ꝓpiꝰ ⁊ arheno longius se¬
quani fuere qui nescio an flumĩs
patrii nomen acceꝑint an dederĩt.
hic ad dextrã belge heluitii ateͣgo e¬
rant. ad leuã ꝓuĩcia lugdunensis
ad heluetios illa quidẽ ꝑtinẽs.⁊tẽq
arelatensis ac naͣbonensis: ante aũt
occidentalis occennus flumẽq garũ¬
na cuiꝰ dexterã ad ripã equitama ẽ
gens mitis et tranquilla bituricu
pictauia petragoricũ caduͣci lemo¬
uices et ali̾mi. supͣ ip̃m flumen est
tholosa ampla ciuitas. trãs flumen
uͦ uasconia gens ĩmitis ac subita ga¬
lliaꝵ limites ad extremos pyrenu
scil et occeani litꝰ extenta. Sequano¬
rũ uͦ ut sic dixerĩ in gremio parisii
fuere et secane amnis ĩ medio par¬
ua insula que parisioꝵ lcetia dcã
est. ubi ab ip̃o iulio cesare tũc fun-¬
data creditur ciuitas nũc famosa

Expanded text:
erat. Sed huc postea revertar: nunc descriperat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbonensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum, Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Parisii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civitas nunc famosa,
Abbreviated transcription (Latin):
ottoginta patebat. et tñ ꝓ numerosi¬
tate hominũ ac belloꝵ studio angustiᷤᷤ¬
simis sibi caͣceribꝰ cͣicũ septi et clausi ui¬
debant᷑. Ex p̃missa descͥptiõe nͥ fallor
patet hoꝵ ĩ finibꝰ fuisse quos Bnͣgũdio¬
nes a buͣgis modo dicinꝰ ad meridionalẽ
plagã. ad arthoã uͦ illã rheniripã ubi
argentina nũc et basilica et constãtia
urbes sedent. Cis rhodanũ allobroges
tenuere leuã amnis ad ripã. quoꝵ ut
idẽ iuliꝰ celsus ait extremũ ꝓximũq
heluetiis angulũ genua olim oppidu
tenebat. nũc gebẽna ciuitas tenet exi¬
gua et lemãno ĩminẽs et rodano ip̃o
ibi de lacu auctiori quidẽ ꝙͣ intraueraͭ
erũpenti. pons illic haud magnus est
hodie. fueratq olim Iulii cesaris etare
qui a muro ciuitatis ĩcipiens ĩfinibꝰ
heluetioꝵ desinit. adeo nullũ gentibꝰ
inter se ea tẽpestate discordibꝰ nͥ ad¬
huc paͣui flumĩs obicem natura posu¬

Expanded text:
octoginta patebat, et tamen, pro numerosioctoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extremum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posu