comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic ñ debent oꝑa dĩ que in illo ꝑ suo ᷤ scõs
fuint sine suis meritiᷤ silere. sed p̃dicari qͥa
sic ammon& angls tobiã. Unde gͦ pro
oppressione sc̃ȩ ȩccłȩ arege atrocissimo
& blasphemo. &. nec dicendo haistulfo
adoptimũ & scĩ petri fidelẽ domnum.
pippinũ xp̃ianissimũ regẽ infrantiam.
ueni. ubi egrotami usc ad mortẽ. & mansi
ali quod tempuᷤᷤ apud pagum parisiacũ in
uenerabili monasterio scĩ martyris hyonisi
Qđ cum iam medici desperarent. fui sicut
in oratione in ȩccła ensdem beatimarty¬
riᷤᷤ subtuᷤᷤ cãpanas. & uidi altare domnũ
petrũ. & magistrũ gentium domnũ pau¬
lum. & tota mente illo ᷤᷤ recognoui de illoꝵx
surgariiᷤ. & terdium dõnum beatũ honisiu
addexterã domni petri subtilem & longi¬
paulus. modo sanabit᷑. Et apꝓpinquans
misit manũ suam ad pectus domn dyo¬
nisii amicabiliter. respexitq ad domnũ

Expanded text:
sic non debet opera Dei, quae in illo per suos sanctos sic non debet opera Dei, quae in illo per suos sanctos fiunt sine suis meritis, silere, sed predicare, quia sic angelus admonet Tobiam. Unde ego pro oppressione sanctae ecclesiae a rege atrocissimo et blasphemo et nec dicendo Haistulfo ad optimum et sancti Petri fidelem domnum Pippinum christianissimum regem in Franciam veni, ubi aegrotavi usque ad mortem et mansi aliquod tempus apud pagum Parisiacum in venerabili monasterio sancti martyris Dionisii. Quo cum iam me medici desperarent, fui sicut in oratione in ecclesia eiusdem beati martyris subtus campanas et vidi ante altare domnum Petrum et magistrum gentium domnum Paulum, et nota mente illos recognovi de illorum surcariis, et ter beatum domnum Dionisium ad dexteram domni Petri subtilem et longiPaulus: 'Modo sanabitur'. Et adpropinquans misit manum suam ad pectus domni Dionisii amicabiliter respexitque ad domnum
Abbreviated transcription (Latin):
Codem anno sc̃s bonifacius archi ep̃s annin¬
tians di uerbum infresia. apaganis inter¬
fectus. martyr xp̃i occubuit. Walfrid
abba mitalia clarescit. Cacitolxm¬
nno dom̃ in carnat᷑. dcc .liii. Pippinu
rex ꝑapłicam inuitationẽ italiam ingri¬
sus est. iustitiã scĩ petri quęren ᷤᷤ. haistul¬
fus rex langobardorũ supra dictam iusti¬
tiam contra dicendo thermiphilas idem
clusas langobardorũ petiit. & obuiam
cedente: ꝓippinᷤ cum francis uctor
extitit. Podem anno stephanuᷤ papa
reductus ẽ ad suam sedem ꝑmissos regis pippini
folradũ & alios plurimos. Incluso uero haistul¬
fo rege inpapia cuntate. necessitate ductuᷤ
iustitiã scĩpetri pollicitus ẽ faciendã. Ex hac
ꝓmissione rex pippinuᷤᷤ obsideᷤᷤ xl recepit.
& cũ sacram̃to firmato. reuersis ẽ infran¬
ciam. Nec suꝑfluum iudicauimꝰ. si epłam
hinc operi inseranniiᷤᷤ. Contin& enĩ hunc
modum. Stephanꝰ ep̃s. sernus seruorũ dĩ
icut nemo se deb& iactare de suis meritis

Expanded text:
Eodem anno sanctus Bonifacius archiepiscopus adnuntians Dei verbum in Fresia a paganis interfectus martyr Christi occubuit. Waltfredus abba in Italia clarescit. Anno dominicae incarnationis DCCLIII. Pippinus rex per apostolicam invitationem Italiam ingressus est, iustitiam Petri apostoli quaerens. Haistulfus rex Langobardorum supradictam iusticiam contradicendo Thermophilas, id clusas Langobardorum petiit, obviam cedente Pippinus cum Francis victor extitit. Eodem anno Stephanus papa reductus est ad suam sedem per missos regis Pippini, Folradum et aliis plurimis; incluso vero Haistulfo rege in Papia civitate, necessitate ductus iusticiam sancti Petri pollicitus est faciendam. Ex hac promissione rex Pippinus obsides XL recepit et cum sacramenta firmata reversus est in Franciam. Nec superfluum iudicavimus, si episthuic operi inseramus; continet enim hunc modum: 'Stephanus episcopus servus servorum Dei. Sicut nemo se debet iactare de suis meritis,
Abbreviated transcription (Latin):
urbt treurrica. sedem in stituens. gratianum impe¬
ratorem circumuentum dolis int̾fecit: ad hunc
maximum bratus martinus iam ep̃s irenit: In lo¬
Co gͦ graciam throdosius ille qui totã spem in dm̃
posuerat. totum suscepit imperium : Iui deincep
duuis affatibꝰ fretus : maximum spoliatũ impr¬

Expanded text:
urbe Treverica sedem instituens, Gratianum impeurbe Treverica sedem instituens, Gratianum imperatorem circumventum dolis interfecit. Ad hunc Maximum beatus Martinus jam episcopus venit. In loco ergo Gratiani, Theodosius ille qui totam spem in Deum posuerat, totum suscipit imperium. Qui deinceps divinis affatibus fretus, Maximum spoliatum impe
Abbreviated transcription (Latin):
imperii. monachos ad militiam cogi ub& : nolentes
fustibus p̃cepit uerberari: Post hȩc sȩuissimũ bellum
in tracias romani gessere : in quo tanta strages fuit.
ut romani amisso equoꝵ presidio pedibꝰ fugerent:
ingressus imminentib hostibus suꝑ se incensam
casulam optata caruit sepultura: Sicq ultio diui¬
na ob scoꝵ effusum sanguinẽ tandem emissa pro¬
cessit: huc usq ieronimus : ab hoc uͦ tempore o¬
rosius prb̃t plus scripsit:
gitur cum gracianus imperator destitutã cerner&
esse rem publicã: theodosium collegã imperu
fecit: Hic theo dosuis omnẽ spem suam atq fidu¬
ciam in dĩ miscdiãm ponit: Iui multas gentes
non tam gladio quã uigiliis ⁊ꝰ oratione cõpescu¬
it: rem publicam confirmauit : constantino polim
urbem uictor ingressus est: XL.ii.¬
arimus uero cum ꝑ tirannidẽ obp̃sis britannis
sum psisset uictoriam a militibus imperatus est in

Expanded text:
imperii, monachos ad militiam cogi jubet, nolentes imperii, monachos ad militiam cogi jubet, nolentes fustibus praecipit verberari. Posthaec, bellum saevissimum in Thracia Romani gessere: 29 in quo tanta strages fuit, ut Romani, amisso equorum praesidio, pedibus fugerent. ingressus, imminentibus hostibus, super se incensa casula, optata caruit sepultura. Sicque ultio divina ob sanctorum effusum sanguinem, tandem emissa processit. Huc usque Hieronymus: ab hoc vero tempore, Orosius presbyter plus scripsit. XXXVIII. Igitur cum Gratianus imperator destitutam cerneret esse rempublicam, Theodosium collegam imperii facit. Hic Theodosius omnem spem suam atque fiduciam in Dei misericordiam ponit. Qui multas gentes non tam gladio, quam vigiliis et oratione compescuit, rempublicam confirmavit Constantinopolim urbem victor ingressus est. Maximus vero cum per tyrannidem oppressis Britannis sumpsisset victoriam, a militibus imperator creatus est. In
Abbreviated transcription (Latin):
uiuencum prb̃m euangelia uersibus conscripsis¬
se rogante supradicto imp̃tre:
ub constantis aut̃ imperio iacobus mebenus fu¬
it : ad cuius p̾ces inclinatȩ aures diumȩ clemtiȩ
multa prricula a ciuitate enus repulerunt. Sed̃¬
& maximinus treueroꝵ ep̃s : potens in om̃i scĩta¬
te repperitur:
ono decimo constantim uinioris anno. anto¬
nius monachus transiit: Centesimo quinto ȩtatis
anno bratissimus hilarus pictaurens̃s ep̃s sua su
hereticorum exilio deputat᷑: ibiq libros ꝓfide
catholica scribens constantino misit : Qui quarto
exilii anno. rum absolui uibens: ad ppͥa redire ꝑ.¬
misit :¬
elania uͦ matrona nobilis & incola urbis roma¬
ne. hieromis ob deuotionem abut: urbano filio
rome relicto. quȩ se m cuncta bonitate ac sanctitate
om̃ib p̾buit : ut tecla uocaretur ab in colis:
ost mortẽ aut̃ ualentiniani. ualens intrgri successor

Expanded text:
Juvencum presbyterum Evangelia versibus conscripsisJuvencum presbyterum Evangelia versibus conscripsisse, rogante supradicto imperatore. XXXV. Sub Constantis autem imperio, Jacobus Nisibenus fuit, ad 28 cujus preces inclinatae aures divinae clementiae, multa pericula a civitate ejus repulerunt. Sedet Maximinus Treverorum episcopus potens in omni sanctitate repperitur. Nono decimo Constantini iunioris anno Antonius monachus transiit centesimo quinto aetatis anno. Beatissimus Helarius Pictavinsis episcopus suasu hereticorum exilio deputatur, ibique libros pro fide catholica scribens, Constantio misit; qui quarto exilii anno eum absolvi iubens, ad propria redire permisitelania vero matrona nobilis, et incola urbis Romanae, Hierosolyma ob devotionem abiit, Urbano filio Romae relicto. Quae ita se in cuncta bonitate ac sanctitate omnibus praebuit, ut Thecla vocaretur ab incolis. XXXVII. Post mortem autem Valentiniani, Valens integri successor
Abbreviated transcription (Latin):
ne patiaris me ab hoc stadio remoueri: sed susci¬
prens ammam meam conunge me tuis martyrib
in requie sempiterna: Et his dictis: reddidit
spm̃: Cuius corpus a xp̃ianis susceptum : uenera¬
constantinus annis triginta regnans feliciter: huiu̾is
imperii anno undecimo cum post excessum dio¬
cletiam par reddita fuiss& ecclesiis. bratissimus
p̃sul martinus apud sabariam pannonie ciuitatem
nascitur : parentib gentilibus : non tam̃ in fimis.
hic constantinus anno uicesimo imperii sui cris¬
pum filium suum uenono . & faustam coniligẽ
calente balneo interfecit : scilic& qđ ꝓditores
regni eius esse uoluissent: huius tem pore ur¬
nerabile crucis dominicẽ lignum ꝑstudium
helenȩ matris reꝑtum est : ꝑdente uida he¬
breo. qui post baptismum quiriacus est
uocitatus: Usq hoc tempus istorio graphus in chro¬
nicis scribit esisebius: Auicesimo pͥmo enĩ euis im¬
perii anno. hieronimus prbt addidit indicans

Expanded text:
ne patiaris me ab hoc stadio removeri; sed suscine patiaris me ab hoc stadio removeri; sed suscipiens animam meam, conjungere me tuis martyribus in requie sempiterna dignare. His dictis, reddidit spiritum. Cujus corpus a Christianis susceptum veneraConstantinus, annis triginta regnans feliciter. Hujus imperii anno undecimo, cum post excessum Diocletiani pax reddita fuisset Ecclesiis, beatissimus praesul Martinus apud Sabariam Pannoniae civitatem nascitur, parentibus gentilibus, non tamen infimis. Hic Constantinus anno vicesimo imperii sui, Crispum filium veneno, Faustam conjugem calente balneo interfecit, scilicet quod proditores regni ejus esse volnissent. Hujus tempore venerabile crucis Dominicae lignum per studium Helenae matris ejus repertum est, prodente Juda Hebraeo, qui post baptismum Quiriacus est vocitatus. Usque hoc tempus historiographus in Chronicis scribit Eusebius. A vicesimo primo enim ejus imperii anno, Hieronymus presbyter addidit, indicans
Abbreviated transcription (Latin):
galliarum urbem comp̃hensus. diũsis affectus suppl¬
tus gladio uerberatus interut : non immerito pr¬
num rexit imperium : grauis contra xp̃ianos p
annos quatuor ꝑsecutio exagitata est:ita ut
quadam ince in ip̃so sacratissimo die pascȩ mag¬
ni xp̃ianoꝵ popłi ob urri dĩ cultũ mt̃ficerentus
Eo tempore quirinus sisciensis ȩccłȩ sacerdos.
gloriosum ꝓ xp̃i nomine mar tyrium tulit :
Quem ligato ad collum molare saxo : in fluminis
gurgite stiitia impulit paganoꝵ: Igitur cum cr¬
cidisset in gurgitem : dui suꝑ aquas diuina ur¬
tute ferebatur: Nec sorbebant aquȩ : quem pon¬
dus criminis non premebat: Iuod factum ad¬
mirans multitudo popłi: circunstantis: despecto
furore gentilium ad liberandum ꝓperant sa¬
cerdotem: Elȩc ille cernens: non passus est se
amartyrio subtrahi: s erectis ad cȩlum oculis
ai:
Dñe ih̃u qui gloriosus resides ad dexteram pa

Expanded text:
Galliarum urbem comprehensus, diversis affectus supplGalliarum urbem comprehensus, diversis affectus suppliis, gladio verberatus interiit, non immerito ponum rexit imperium, gravis contra Christianos per annos quatuor persecutio exagitata est: ita ut quadam vice in ipso sacratissimo die Paschae, magni Christianorum populi ob veri Dei cultum interficerentur. Eo tempore, Quirinus Sisciensis Ecclesiae sacerdos, gloriosum pro Christi nomine martyrium tulit; quem ligato ad collum molari saxo, in fluminis gurgitem saevitia impulit paganorum. Igitur cum cecidisset in 27 gurgitem, diu super aquas divina virtute ferebatur; nec sorbebant aquae, quem pondus criminis non premebat. Quod factum admirans multitudo populi circumstantis, despecto furore gentilium, ad liberandum properant sacerdotem. Haec ille cernens, non passus est se a martyrio subtrahi, sed erectis ad coelum oculis, ait: Domine, qui gloriosus resides ad dexteram Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
onem cruoris ꝓpͥi cęlorum regna parit̾ sunt
ad epti: Nam refert antiquitas: uictorinnum
seruum fuisse antedicti templi sacertotis: Qui
dum plerumq uicum quem xpianorum uocant
ad psequendos xp̃ĩanos adit : cassium repperit
xp̃iamim : cuius p̃dicationibus atq miraculis mot
credidit xp̃o: relictisq fanatis sordibus ac bap¬
tismo conseeratus . magnus in uirtutum opera¬
tione enituit : nec multo post ꝑ martyrium
ut diximus in t̾ris sotiati. ad celestia pariter
gabalitane urbis ep̃s in criptam memmatin¬
sis montis ubi ieuniis orationibusq uacabat
reperitur . popłm gredonensis castri muniti¬
one conclusum. Sed dum ouessuas ut bonus
pastor lupis tradere non consentit : demoniis
immolare compellitur: Quod spurcum ille
tam execrans quam ręfutans. tan diu fustibus
ceditur : quo ad usq putaretur exammis: sed
ex ipsa quassatione int̃positis pancis drebus.
spm exalauit: Chrocus uero apud relatensem

Expanded text:
onem cruoris proprii, coelorum regna pariter sunt onem cruoris proprii, coelorum regna pariter sunt adepti. Nam refert antiquitas, Victorinum servum fuisse ante dicti templi sacerdotis. Qui dum plerumque vicum, quem Christianorum vocant, ad persequendos Christianos adit, Cassium reperit 26 Christianum: cujus praedicationibus atque miraculis motus, credit Christo, relictisque fanaticis sordibus ac baptismo consecratus, magnus in virtutum operatione enituit. Nec multo post per martyrium, ut diximus, in terris sociati, ad coelestia pariter Gabalitanae urbis episcopus, in crypta Memmatensis montis, ubi jejuniis orationibusque vacabat, reperitur, populo Gredonensis castri in munitione concluso. Sed dum oves suas bonus pastor lupis tradere non consentit, daemoniis immolare compellitur. Quod spurcum ille tam exsecrans quam refutans, tandiu fustibus caeditur, quoadusque putaretur exanimis. Sed ex ipsa quassatione, interpositis paucis diebus, spiritum exhalavit. Chrocus vero apud Arelatensem
Abbreviated transcription (Latin):
re & chrocus ille alemannorum rex: com¬
moto exercitu gallias ꝑ uagauit: hic autẽ
Qui cum ñ nulla inique gessiss& ꝑ consiliũ.
ut aiunt matris iniquȩ collectam ut diximus ale¬
mannoꝵ gentem uniuersas gallias ꝑuagatur. cuncꝰ¬
tasq edesque antiquitus fabricate fuerant. a
fundam̃tis subuerut: Uemens gͦ aruernis delu¬
brum illud cũ gallica lingua uasso galathȩ uo¬
cant incr̾dit. diruit. atq subũtit: Miro rñ
opere factum fuit atq firmatum: cinus pari¬
es duplex erat: Abritus em̃i de minuto lapide .
a foris uͦ quadris sculptum fabricatum fuit:
Habuit enĩ paries ille crassitudinẽ pedes trigin¬
ta. in trinsecus uͦ marmore ac museo uariatum
erat : paum̃tum quoq ȩdis marmore stratũ.
desuꝑ urro plumbo tectum:
uxta hanc urbem liminianus. antolianusq mar¬
tyres requiescunt: Ibi cassuis ac uictormus in
dilectione xp̃i frat̾no affectu sotiati: ꝑ effusi¬

Expanded text:
re et Chrocus ille Alamannorum rex, comre et Chrocus ille Alamannorum rex, commoto exercitu, Gallias pervagavit. Hic autem qui cum nonnulla inique gessisset, per consilium, ut aiunt, matris iniquae, collectam, ut diximus, Alamannorum gentem, universas Gallias pervagatur, cunctasque aedes, quae antiquitus fabricatae fuerant, a fundamentis subvertit. Veniens vero Arvernos, delubrum illud, quod Gallica lingua Vasso Galatae vocant, incendit, diruit, atque subvertit. Miro enim opere factum fuit atque firmatum, cujus paries duplex erat. Ab intus enim de minuto lapide; a foris vero quadris scalptis fabricatum fuit. Habuit enim paries ille crassitudinem pedes triginta. Intrinsecus vero marmore ac musivo variatum erat. Pavimentum quoque aedis marmore stratum, desuper vero plumbo tectum. XXXI. Juxta hanc urbem Liminius, Antolianusque martyres requiescunt. Ibi Cassus ac Victorinus in dilectione Christi fraterno affectu sociati, per effusi
Abbreviated transcription (Latin):
tentam aquo petierant domum. leoca duim
quendam & pͥmum galliarum senatorem.
qui de stirpe uetri & pagati fuit. quem
iugdimo passum ꝓ xp̃i nomine superius
respondit. Si em̃ domus mea quam apud
bituricam urbem habro huic operi digna
esset prestare non abnuerem. Illi autẽ audien¬
tes : pedibus riuis ꝓstrati oblatis trecentis aureis
cum disco argenteo : dicunt ram huic misterio
x̾x̃ condignam: Quod ille acceptis de his trib
aurris ꝑ benedictione : clem̃ter indulgens re¬
liqua: Qui cũ adhuc e̾et in errore idolatriȩ
implicitus: xp̃ianus factus domũ suã frc̃ ȩccłam:
hȩc est nunc ȩccła apud bituricas urbem. pͥma
miro opere composita. & pͥmi martyris stepha¬
ni reliquiis illustrata:
icesimo septimo loco ualerianus & galienus
romanũ imperium sunt adepti : qui grauẽ
contra xp̃ianos ꝑsecutionem suo tempore
commouer̃: Tunc romȩ cornelius ciprianus
felici sanguine illustrarunt: Florum tempo¬

Expanded text:
tentam a quo petierant domum, Leocadium tentam a quo petierant domum, Leocadium quendam et primum Galliarum senatorem, qui de stirpe Vecti Epagati fuit, quem Lugduno passum pro Christi nomine superius respondit: 'Si enim domus mea, quam apud Bituricam urbem habeo, huic operi digna esset, praestare non abnuebam'. Illi autem audientes, pedibus eius prostrati, oblatis tricentis aureis cum disco argenteo, dicunt eam huic ministerio esse condignam. Quod ille, acceptis de his tribus aureis pro benedictione, clementer indulgens reliqua, cum adhuc esset in errore idolatriae inplicitus, christianus factus, domum suam fecit aecclesiam. Haec est nunc ecclesia apud Bituricas urbem prima, miro opere conposita et primi martyres Stephani reliquiis inlustrata. Vicinsimo septimo loco Valerianus et Gallienus Romanum imperium sunt adepti, qui gravem contra christianus persecutionem suo tempore conmoverunt. Tunc Romae Cornilius, Cyprianusfelici sanguine illustrarunt. Horum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
te ia eurenisse cognouimus. Ipse uͦ tauri furentis
uestigus alligatus ac de capitolio p̾cipitatus. uitã
finut. Qatianus uero. trophimus. stremoniusq.
& paulus. atq martialis. in summa sanctitate u¬
om̃ib dilatatam. felici confessione migrarunt.¬
& sic tam isti ꝑ martyrium. quam hi ꝑ confes¬
sionem relinquentes terras in cȩlestibus parit̃
sunt conuncti.xX Xi.¬
De horum uͦ discipulis quidam bituricas cui¬
piunt: & qualit̃ ȩcclesiam construant . ł om̃ipo¬
tenti dõ sollemnia celebrare debeant. imbu¬
untur. Sed illis paruam ad huc ȩdificandi fa¬
cultatẽ habentibus: ciuis cuiusdam domini de
qua ȩcclesiam faciant expetunt. Senatores uͦ
ł reliqui meliores loci. fanaticis erant tunc
cultibus obligati. Qui uͦ crediderant. ex pau¬
peribus erant: uixta illud dñi quod uidess
exꝓbat dicens : quia meretrices & publica¬
ni p̃cedunt uos in regno dĩ. hi uero non op¬

Expanded text:
te ita evenisse cognovimus. Hic vero tauri furentis te ita evenisse cognovimus. Hic vero tauri furentis vestigiis alligatus, ac de Capitolio praecipitatus, vitam finivit. Gatianus vero, Trophimus, Stremoniusque, et Paulus, atque Martialis, in summa sanctitate vomnia dilatatam, felici confessione migrarunt. Et sic tam isti per martyrium, quam hi per confessionem, relinquentes terras, in coelestibus pariter sunt conjuncti. XXIDe horum vero discipulis quidam Biturigas civipiunt: et qualiter ecclesiam construant, vel omnipotenti Deo solemnia celebrare debeant, imbuuntur. Sed illis parvam adhuc aedificandi facultatem habentibus, civis cujusdam domum, de qua ecclvel reliqui meliores loci fanaticis erant tunc cultibus obligati; qui vero crediderant ex pauperibus erant, iuxta illud Domini quod Iudaeis exprobrat, dicens: Quia meretrices et publicani praecedunt vos in regno Dei. Hi vero, non ob
Abbreviated transcription (Latin):
crassant᷑. Huuis tempore septem iri ep̃i ordinati
ad p̃dicandum in gallis missi sunt : sicut historia
passionis scĩ martyris saturmini denarrat. Ait eñ.
Sub decio & grato consulib sicut fideli recorda¬
tione retinetur : pͥmũ ac summũ tolosana ciuitas
scm̃ saturmnum habere cȩperat sacerdotẽ. Hi
gͦ missi sunt : turonicis gratiamis ep̃s. arelatensibus
trophimus ep̃s: narboniȩ paulus ep̃s: tolose satur¬
gla dio inminente finiuit. Saturninus uͦ iam
securꝰ demartyrio : dicit duob: presbiteris
suis. Ecce ego iam immolor : & tempus meȩ
resolutionis instat : rogo ut usq dum debitũ
finem impleam auobis penitus non relinquar.
Cumq comp̾hensus ad capitolium duceretur.
relictus ab his solus at trahitur . Igitur cum se
ab illis cerner& derelictum. orasse fertur. Dñr
hec ecclesia de his cuubus mereat᷑ habere ponti¬
ficem in sempit̾nũ. Quod usq nuc m ipsa cunta¬

Expanded text:
grassantur. Hujus tempore septem viri episcopi ordinati grassantur. Hujus tempore septem viri episcopi ordinati ad praedicandum in Gallias missi sunt, sicut historia passionis sancti martyris Saturnini denarrat. Ait enim: Sub Decio et Grato consulibus, sicut fideli recordatione retinetur, primum ac summum Tolosana civitas sanctum Saturninum habere coeperat sacerdotem. Hi ergo missi sunt: Turonicis, Gatianus episcopus; Arelatensibus, Trophimus episcopus; Narbonae, Paulus episcopus; Tolosae, Saturgladio imminente finivit; Saturninus vero, jam securus de martyrio, dicit duobus presbyteris suis: Ecce ego jam immolor, et tempus meae resolutionis instat. Rogo, ut usquedum debitum finem impleam, a vobis penitus non relinquar. Cumque comprehensus ad Capitolium duceretur, relictus ab his solus attrahitur. Igitur cum se ab illis cerneret derelictum, orasse fertur: Dominhaec Ecclesia de his civibus mereatur habere pontificem in sempiternum. Quod usque nunc in ipsa civita
Abbreviated transcription (Latin):
plenus dierum diuersis affectus supplicns pro
xp̃i nomine passus ẽ. bratissimus uero ireneus
huius successor martyris qui a brato policarpo
ad hanc uitam directus est : admirabili uirtute enitu¬
it. qui inmodici temporis spatio predicatione maxime
cutione. talia ibidem diabolus bella ꝑ tirannum
exercuit : &. tam̃ ibi multitudo xp̃ianoꝵ ob confessi¬
onem dominici nominis. est uigulata : ut ꝑ plateas
nec nomina colligere potuimus : dñs rm̃ eos in li¬
bro uite conseripsit. Bratum ireneum diuersis in
martyrium dedicauit. Post hunc & quad raginta
octo martyres pasisunt . ex quib fuisse pͥmos le¬
gimus uettium & pagatum
ub decio uero imperatore multa bella ad ñsus
credentib fuit : ut nec numerari queant. Babyl¬
las ep̃s ant̾iocenus cum trib paruulis idr̃ urban.
nis confessionẽ per mar tyrum consumati sunt. Ua¬
lentimanus & nouitianis maxim tunc hereticorũ
pͥncipes contra fidem nr̃am mmico impellente

Expanded text:
plenus dierum, diversis affectus suppliciis, pro plenus dierum, diversis affectus suppliciis, pro Christi nomine passus est. Beatissimus vero Irenaeus hujus successor martyris, qui a beato Polycarpo ad hanc urbem directus est, admirabili virtute enituit: qui in modici temporis spatio, praedicatione sua maxime niente persecutione, talia ibidem diabolus bella per tyrannum exercuit, et tanta ibi multitudo Christianorum ob confessionem Dominici nominis est jugulata, ut per plateas  nec numerum, nec nomina colligere potuimus. Dominus enim eos in libro vitae conscripsit. Beatum Irenaeum diversis in omino per martyrium dedicavit. Post hunc et quadraginta octo martyres passi sunt, ex quibus primum fuisse legimus Vettium Epagatum. XVIII. Sub Decio vero imperatore multa bella adversum credentiblas episcopus Anthiocinus cum tribus parvolis, id est Urban, nis confessionem per martyrium consummati sunt. Valentinianus et Novatianus maxime tunc herprincipes, contra fidem nostram inimico impellente
Abbreviated transcription (Latin):
de & ierosolima hȩlia ab hęlio adriano uo¬
catur : successore domitiani: roqđd ram reƿa¬
rauerit. Post has uͦ passiones scoꝵ non fuit
satis parti ad urrsȩ. gentes mncredulas c ontra
nis scismas. Concitat herefes: & diusa fides catho
lica aliter alit̾q disseritur. Ham sub antonon in
prrio martionitana & ualentiniana hereses in¬
sana surrexit : & iustimis phiolo sophus post scrip¬
tos catholicȩ ȩccłȩ libros martyrio ꝓ xp̃i nomi¬
ne coronatur. In asia orta ꝑsecutione bratissimus
policarpus iohannis apostoli & ruangelistȩ disci¬
pulus octogesimo ȩtatis suȩ anno. uelut holo¬
caustum purissimum ꝑ ignem dño consrcrat᷑.
Sed in galliis multi ꝑ xp̃i nomine sunt ꝑ mar¬
tyrium gemmis cę̧lestibus coronati: quorum
passionum hystoriȩ apud fidelit̾ usq hodre no¬
retinentur. xxuIIII. x quibus & ille pͥ¬
mus lugdunensis ȩcclȩ p̾hotinus ep̃s fuit: que

Expanded text:
de et Hierusolima Helia ab Helio Adriano vode et Hierusolima Helia ab Helio Adriano vocatur, successore Domiciani, eo quod eam reparaverit. Post has vero passiones sanctorum non fuit satis parti adversae gentes incredulas contra nis scismas. Concitat hereses, et divisa fides calica aliter aliterque disseritur. Nam sub Antonini 22 imperio Marcionitana et Valentiniana haeresis insana surrexit: et Justinus Philosophus, post scriptos catholicae Ecclesiae libros, martyrio pro Christi nomine coronatur. In Asia autem, orta persecutione, beatissimus Polycarpus, Joannis apostoli et evangelistae discipulus, octogesimo aetatis suae anno, velut holocaustum purissimum, per ignem Domino consecratur. Sed et in Galliis multi pro Christi nomine sunt per martyrium gemmis coelestibus coronati: quorum passionum historiae apud nos fideliter usque horetinentur. XXVII. Ex quibus et ille primus Lugdunensis Ecclesiae Photinus episcopus fuit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne glorioso martyrio coronati sunt. Prim
tamen om̃ium hancuiam leuita stephanuus
& martyr intrauit. Magna post iacobi
apostoli necem uideos calamitas asecutar̃.
Nam adueniente uespasiano & templum
incensum est : & sexcenta milia iudeorũ
eo bello gladio & fame affecta sunt. Do¬
mitianus aut̃ scds̃ post neronem in axp̃ia
seint: & iohannt̃ a postolum in in sulam pathmos
religat in exilium: & diũsas crudelitates in popłos
agitat. Post cuius mortẽ beatus iohannes a postolus
& euangelista de exilio reduit: qui senex & plenꝰ
dierum ꝑfectȩq in dm̃ uttȩ uiuens se deposuit
in sepulchro. Hic fert᷑ non gustare mortem.
donẽc iteratis dñs udicaturus aduemat: ipso
in euangeliis ita dicente. Sic xum uolo manere¬
ꝑsecutionẽ in xp̃ianos traianus mouet: sub quo
natius anthiocensis ep̃s romȩ ductus. bestus
cdeputatus. Nȩc sub traiam temporibꝰ acta suã
ost hunc hȩlyus adrianus imp̃ creatus ẽ. Un¬

Expanded text:
ne glorioso martyrio coronati sunt. Primus ne glorioso martyrio coronati sunt. Primus tamen omnium hanc viam levita Stephanus et martyr intravit. Magna post Jacobi apostoli necem Judaeos calamitas assecuta est. Nam adveniente Vespasiano, et templum incensum est, et sexcenta millia Judaeorum eo bello, gladio et fame affecta sunt. Domitianus autem secundus post Neronem in Christianos saevit; Joannem apostolum in insulam Pathmos relegat in exsilium, et diversas crudelitates in populos agitat. Post cujus mortem, beatus Joannes apostolus et evangelista de exsilio rediit: qui senex et plenus dierum, perfectaeque in Deum vitae, vivens se deposuit in sepulcro. Hic fertur non gustare mortem, donec iterato Dominus judicaturus adveniat, ipso in Evangeliis ita dicente: Sic eum volo manerpersecutionem in christianos Traianus movet. Sub quo natius Anthyocinsis episcopus Romae ductus, bisteis deputatur. Haec sub Traiani temporibus acta sunt. Post hunc Helius Adrianus imperator creatus est. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ic & herodẽs rexdum in aplõs dm̃ seuit: per¬
cussus diuinitus ob tanta scelera intumescens ac
scatens uermibꝰ accepto cultro ut malũ purgara&
quarto ab augusto romã agredit᷑: ibiq pre¬
dicans in multis uirtutibꝰ manifestissime xp̃m̃
x totis se imperatoris p̾cordus immittuł. sȩua
malignitas. Denerone. Nam nero illẽ luxi¬
am nero ille luxu¬
riosus. uans . atq suꝑbꝰ. uiroꝵ succuba. & rurs
uiroruni appetitor. matris. soroꝵ ac ꝓxima¬
rum queq mulierum surcissimꝰ molator ad
complendam malitiȩ sue molẽ pͥmus contra
xp̃i cultum persecutiones excitat in credentes.
łabebat enĩ sicum simonẽ magum uirum totius
motus contra ros cur xpm̃ filium dĩ p̃dica¬
rent . & idola ad orare contempnerent: prtrũ
cruce. paulum gladio iubet interfici: Ipsr
quoq suꝑ se excitatam seditionem. fugere
temptans quarto ab urbe laꝑide propria
se manu int̃fecit. XXUI. uiic & iacobus
fr̃ dni. & marcus euangelista ꝓ xp̃i nomi¬

Expanded text:
ic et Herodes rex, dum in apostolos Domini saevit, percussus divinitus ob tanta scelera, intumescens ac scatens vermibus, accepto cultro ut malum purgaret,quarto ab Augusto, Romam aggreditur, ibique praedicans, multis virtutibus manifestissime Christum et totis se imperatoris praecordiis immittit saeva malignitas. Nam Nero ille luxam Nero ille luxuriosus, vanus atque superbus, virorum succuba, et rursus virorum appetitor, matris, sororum ac proximarum quarumque mulierum spurcissimus violator, ad complendam malitiae suae molem, primus contra Christi cultum persecutionem excitat in credentes. Habebat enim secum Simonem Magum, virum totius motus contra eos, quod Christum Filium praedicarent, et idola adorare contemnerent, Petrum cruce, Paulum gladio jubet interfici. Ipse quoque 21 excitatam super se seditionem fugere tentans, quarto ab urbe lapide propria se manu interfecit. Tunc et Jacobus frater Domini, et Marcus evangelista, pro Christi nomi
Abbreviated transcription (Latin):
nicis. atq horosuis: & bella regum & uirtutes mar¬
tyrum pariter texuerunt: Ita & nos id cireo sic scrip¬
simus : quo facilius stculoꝵ ordo ł annorũ ratio
ante dictoꝵ̃ auctõ hystorias. ea quȩ in posterũ

Expanded text:
nicis atque Horosius et bella regum nicis atque Horosius et bella regum tyrum pariter texuerunt. Ita et nos idcirco sic scripsimus, quo facilius saeculorum ordo, vel annorum ratio ante dictorum auctorum Historias, ea quae in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
ROSEUEΗTES oramem temporum mirtȩ
confuseq tam uirtutes scõrum quam strages
gentium mrmoramiis: Non enĩ irrationabiliter
accipi puto. si felicem bratorum uitam int miseroꝵ
memoremus excidia : cum idem non facilitas scripto¬
ris sed temporum series prestet: Nam sollicitus
lector si inquiat strenur muem&. int̃ illas regum
israheliticorum hystorias sub samirel iustti. fi
interisse sacrilrgum : ac sub dauid quem fortem
manii dicunt goliam allophilum corriusse msmi¬
neat. etiam sub hȩlrȩ eximii uatis tempore qui
pluiias cum uoluit abftulit & cum libuit arentib
terris infudit : qͥ uduȩ pauꝑtatem orationẽ lo¬
cupletauit : quantȩ poplĩ strages fuere : quȩ fa¬
ierosolima mala ꝑtulerit : sed & sub helista ꝓ¬
heta qui mortuos utȩ restitunt: & alia in popli
miracula multa fecit : quantȩ int̾neciones. quꝑ̧ mi¬
seriȩ ipsum israheliticum popłm oppresserunt:
Sic & eusebius. seuerus. hieronimusq: in chro¬

Expanded text:
rosequentes ordinem temporum, mixte confusequae tam virtutes sanctorum quam strages gentium memoramus. Non enim inrationabiliter accipi puto, se filicem beatorum vitam inter miserorum memoremus excidia, cum idem non facilitas scripturis, sed temporum series praestitit. Nam sullicitus lector, si inquirat strinue, invenit inter illas regum Israheliticorum historias sub Samuhel iustum Fineen interisse sacrilegum ac sub David, quem Fortem manu dicunt, Golian alophilum conruisse. Meminiat etiam sub Heliae eximii vatis tempore, qui pluvias cum voluit abstulit et cum libuit arentibus terris infudit, qui viduae paupertatem oratione locopletavit, quantae populorum strages fuere, quae faHierusolima mala pertulerit. Sed et sub Heliseum prophetam, qui mortuos vitae restituit et alia in populis multa miracula fecit, quantae internitiones, quae miseriae ipsum Israheliticum populum oppraesserunt. Sic et Eusebius, Severus Hieronimusquae in chro
Abbreviated transcription (Latin):
cesara ꝓxp̃i amore priuato habitu uenit¬
constantinopolĩ. & post aliquos dies bapti¬
tata. ab augusto desacro fonte leuata est.
Quã uir eius requirens eam cũ xl militaribus
uiris pacifice constantinopolim uenit. aqͦ
satis digne susceptus. cũ omnibꝰ quos secum
duxerat. baptitatus ẽ. & ab augusto defonti
leuatꝰ. multisq muneribꝰ honoratꝰ. accepta
coniuge ad patriã repedauit. caritulũ.¬
nno dom̃ incarnationis. d.lxxu. Constar¬
tinus filius eraclii fr̃ eraclonȩ. regnauit¬
mensibus.ui. Pyrri successor paulus ñ tantũ
uesana doctrina sicut decessores eius.sed &
aꝑta ꝑsecitione catholicos cruciat. Obhoc

Expanded text:
Cesara, pro Christi amore private habitu Constantinopolim venit et post aliquos dies baptizata ab augusta de sacro fonte levata est. Quam vir eius requirens cum sexaginta militaribus viris pacifice Constantinopolim ad imperatorem venit; a quo satis digne susceptus cum omnibus, quos secum adduxerat, baptizatus est et ab augusto de fonte levatus; multisque muneribus honoratus accepta coniuge ad patriam repedavit. 575 Anno dominicae incarnationis DLXXV. Constantinus filius Heraclii, frater Heraclonmensibus 6. Pyrri successor Paulus, non tantum vesana doctrina sicut decessores ejus, sed et aperta persecutione catholicos cruciat; ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bato scĩ paschȩ cũ baptismũ ex more cels¬
brar&. in basilica int̾ ficiunt. clerum
trucidant. omnẽq circũ quaq regioni
deuastantes. primũ andegauensem. d¬
inde turoniã occupant urbẽ. ac uelut
immanis tẽpestas cuncta ꝓsternint.
martini incendio cremant. Lunc pͥmi
nort mannoꝵ classis ut aiunt ligeris at¬
tigit litora. Lodem anno egil abba mo¬
nasterii prumiensis constituit᷑.

Expanded text:
bato sancto paschae, cum baptismum ex more celebato sancto paschae, cum baptismum ex more celebraret, in basilica interficiunt, clerumque trucidant; omnemque circumquaque regionem devastantes, primum Andegavensem, deinde Turonicam occupant urbem, ac velud inmanis tempestas cuncta prosternit,Martini incendio cremant. Tunc primum Nordmannorum classis, ut aiunt, Ligeris attigit litora. Eodem anno Egil abba monasterii Prumiensis constituitur.
Abbreviated transcription (Latin):
abrittannico oceano usq admora flium
Iudouiuco uͦ orientalia scilic& omĩs germ¬
nia usꝙ rheni fluenta. & non nullȩ ciu¬
tates cum adiacentibus pagis trans rhen
propt̃ uini copiam. Porro lotharius qui & maior.
natu erat. &. imp̃r appellabat᷑. medius inter
utrosq incedens. regnũ sortitus ẽ. qđ hactenꝰ
exeius uocabulo lothariũ regnũ nuncupat᷑
totãq ꝓuintiam nec ñ & omĩa regna italiȩ
aliquodam uenerat᷑ priuileio. & quondã
ꝓpter romani nominis in icta potentiã
orbis terrarũ domina dicta fuerat. Cap̃.
gaudus cathedrã eius obtinint. Caẽ
gardis regia con iunx lotharii imp̃ris
uenerabilis & dõ acceptabilis matrona.
quȩ tres filios lothario genuerat. indelic&.
brittanicũ mare nauigio gyrantes hostia lic¬
ris fluminis occupauerunt. & repentina
irruptione ciuitatem nam netẽ inuadut̃¬
omĩaq cȩdibus incendiis ac rapinis depe¬
pulantes. pontifice̾ ciuitatis ip̃so die sab¬

Expanded text:
a Brittannico oceano usque ad Mosam fluvium, a Brittannico oceano usque ad Mosam fluvium, Ludowico vero orientalia, scilicet omnis Germania usque Rheni fluenta et nonnullae civitates cum adiacentibus pagis trans Rhenum propter vini copiam. Porro Lotharius, qui et maior natu erat et imperator appellabatur, medius inter utrosque incedens regnum sortitus est, quod hactenus ex eius vocabulo Lotharii nuncupatur, totamque Provintiam nec non et omnia regna Italiae ali quodam veneratur privilegio et quondam propter Romani nominis invictam potentiam orbis terrarum domina dicta fuerat. 847 gaudus cathedram eius optinuit. 851 Agardis regina, coniunx Lotharii imperatoris, venerabilis et Deo acceptabilis matrona, quae tres filios Lothario genuerat, videlicet Brittannicum mare navigio girantes ostia Ligeris fluminis occupaverunt et repentina irruptione ciomniaque caedibus, incendiis ac rapinis depopulantes, pontificem civitatis ipso die sab
Abbreviated transcription (Latin):
italiã petut. ł bbo ep̃s remorũ ingenerali
synodo de ponit̾. ac multi aln exilio dãp¬
nant᷑. qͥ in de iectione impris conspira¬
dccc .xl. Ludouuncus imp̃r dum filium
ludouuicũ trans rhenũ ꝑsequit᷑. morbo
grauat᷑. & in nauim missus ꝑ moin in.
rhenũ deducit᷑. ibiq in insula uix hengi¬
linheim uita decidit. in de medio mar¬
tio deportatuᷤ in basilica sc̃i arnulfihono¬
rabititer sepulturȩ mandatur. Statĩq
lotharns italia egressus. imperium arriputt
regno paterno ꝑomĩa priuati essent. exerc¬
tum undequaq contrahunt. &. mox frem
debello aggrediunt᷑ apud fontaniacũ. inq̃
pugna ita francoꝵ uires atcenuatȩ sunt. a
famosa uirtus infirmata. ut non modo al
amplificandos regni terminos. uerũ etia i
karolus & ludouincus incerunt. CaP
Anno dom̃ incarnat᷑. dccc.x lii. Tres sur¬
dicti frẽs imꝑium francoꝵ int̾ se diuiser
Et larolo occidentalia regna cesserunt

Expanded text:
Italiam petiit. Ebbo episcopus Remorum in generali Italiam petiit. Ebbo episcopus Remorum in generali sinodo deponitur ac multi alii exilio dampnantur, qui in deiectione imperatoris conspiraDCCCXL. Ludowicus imperator, dum filium Lodowicum trans Rhenum persequitur, morbo gravatur et in navi missus per Moicitur, ibique in insula juxta Ingelenheim vita decedit. Inde Mediomatrico deportatus, in basilica sancti Arnulfi honorabiliter sepulturae mandatur. Statimque Hlotharius Italia regressus, imperium arripuit.regno paterno per omnia privati essent, exercitum undequaque contrahunt, ac mox fratrem bello aggrediuntur apud Fontaniacum; in qua pugna ita Francorum vires attenuatae sunt ac famosa virtus infirmata, ut non modo ad amplificandos regni terminos, verum etiam Carolus et Ludowicus vicerunt. 842 Anno dominicae incarnationis DCCCXLII. tres supradicti fratres imperium Francorum inter se diviserunt. Et Carolo occidentalia regna cesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
ernardus filius pippini rex italiȩ aquis
euocatus ad imp̾rem dolo capit᷑. & pͥmo
oculis deinuita pͥuatur. Habuit aut̃
ipse bernardus filiũ nomine pippinũ
qui tres filios geniit. bernardum: pip¬
pinum &. heribertũ. qui heribertvs
Quodolfum comitẽ filium Baldumi int̾fecit.
nr̃is temporibꝰ. & ñ multo post occisus eͣ
abaldumo satellite Baldumi fr̃is Ruodolfi
qui baldunus usq huc inflandris ducati
dccc .xxuiiii. Canchradus scd̃s abba moi¬
sterii prumiensis obut. & marcuardus
ei in regimine successit uir prudens &
sacrȩ religioni deditus. caẽ.¬
uolauerut & rebellare incipiunt. cũ
duce eorũ nomine murmano. Contra.
quos imp̃r exercitũ ꝓducit. sed ñ ad ec¬
nno dom̃ incarn.
morit᷑. & num̃ oio apud hengilinheim
eius ꝑelectionẽ francoꝵ datur. Rursũq
a filio ludouuicus &. afrancis de custodia¬
u eruit᷑. ac imperiali sede restituit᷑. Fuit
aut̾ hȩc deiectio exꝑ maxima parte facta.¬

Expanded text:
ernardus filius Pippini, rex Italiae, Aquis evocatus ad imperatorem dolo capitur et primo oculis, post vita privatur. Habuit autem iste Bernardus filium nomine Pippinum, qui tres liberos genuit, Bernardum, Pippinum et Heribertum; qui Heribertus Rodulfum comitem filium Balduini interfecit nostris temporibus et non multum post occisus est a Balduino, satellite Balduini fratris Rodulfi, qui Balduinus hucusque in Flandris ducatum DCCCXXVIIII. Tancradus secundus abba monasterii Prumiensis obiit, et Marcwardus ei in regimine successit, vir prudens et sacrae religioni deditus. 836 Aolant et rebellare incipiunt cum duce eorum nomine Murmano; contra quos imperator exercitum producit, sed non adenno dominicae moritur, et Numenoio apud Inglenheim eius per electionem Francorum datur; rursumque a filio Ludowico et a Francis de custodia eruitur ac in imperiali sede restituitur. Fuit autem haec deiectio ex permaxima parte facta
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ bellium. buxeta &. ꝑticeta. bononianũ
& pentapolim. auximũ inuasit. Sed pꝰ aliqͦs
dies romano pontifici elaborante romanis
reddita sunt. Leo augustus ad peiora ꝓgres¬
sus eͣ. ita ut cõpeller& om̃s constantinopolĩ
habitantes tam ui quã blandim̃tis scoͣꝵ ima.¬
gmes deponere. & quascũq inuenire potint
in media ciuitate incendio concremaiit.
tquia pleriq expopło tale scelus fieri pro¬
hibebant.aliquanti ex eis capite trimcati
alii parte corporis multatisunt. Cuiꝰ errori
germanꝰ patriarcha ñ consentiens. aꝓpria.
sede depulsus ẽ. & m eiꝰ loco anastasius prbt
ordinatus ẽ. Circa hȩc tẽpora karolis princep
pippinũ filium sinm ad liut brandũ regem dire¬
xit. ut eius iuxta morem capillũ in cider&.
Qi eius cesarem incidens. ei pater effectus ẽ
multisq eum ditatũ regiis mimeribꝰ. genitori

Expanded text:
Montembellium, Buxeta et Perticeta, Bononianum Montembellium, Buxeta et Perticeta, Bononianum et Pentapolim Auximumque invasit, sed post aliquos dies, Romano pontifice elaborante, Romanis reddita sunt. Leo Augustus ad pejora progressus est, ita ut compelleret omnes Constantinopolim habitantes tam vi quam blandimentis, sanctorum imagines deponere, et quascunque invenire potuit, in medio civitatis incendio concremavit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri prohibebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii parte corporis multati sunt. Cuius errori Germanus patriarcha non consentiens a propria sede depulsus est et eius in loco Anastasius presbiter ordinatus. Circa haec tempora Carolus princeps Pippinum filium suum ad Liutbrandum regem direxit, ut eius iuxta morem capillum incideret: qui eius cesariem incidens ei pater effectus est multisque eum ditatum regiis muneribus genitori
Abbreviated transcription (Latin):
nem ingressus. eudonẽ ducem aquitania e
eptimo.x. anno
sarracem ex hispania cũ uxoribꝰ & parmilis
uenientes aquitanã. galliȩ ꝓuintiã quasi
mea habitaturi intrant. Rarolus quidẽ ut
dictũ ẽ cũ cudone aquitamȩ principe discor¬
diam habebat. qͥ tam̃ inunũ se conugentes
contra eos dem sarracenos pari consilio dimi¬
carunt. Nam irruentes franci suꝑ eos. ccclxxi
milia ex eis int̾ fecerut. E udo quoq suꝑ eoꝵ
castra irruens. parimodo multos int̾ ficiens
omĩa deuastauit. Mille quingenti tantum
ex francis ceciderunt. & mepła ab eudone
missa Gregoriopp. de eadem uictoria con¬
scoꝵ depositas incendit. romanoq pontifici
Gregorio similia facere sisuã uell&. habere grãn
mandanit. sed pontifex hoc facere contẽpsit.
Dmis quoq rauennȩ exercitꝰ ł uenetiarũ talibꝰ
uisis animo uno restiterunt. & nisi eos ponti¬
fex ꝓhibuiss&. imꝑatorem suꝑ se constitu¬
liutbrandus rex castra emiliȩ feronianũ. &

Expanded text:
m ingressus Eudonem ducem Aquitaniae ecimo anno Sarraceni ex Hispania cum uxoribus et parvulis venientes Aquitaniam Galliae provinciam quasi in ea habitaturi intrant. Carolus quidem, ut dictum est, cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat; qui tamen in unum se coniungentes contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam irruentes Franci super eos CCCLXXV milia ex eis interfecerunt. Eudo quoque super eorum castra irruens pari modo multos interficiens omnia devastavit. Mille quingenti tantum ex Francis ceciderunt, ut in epistola ab Eudone missa Gregorio papae de eadem victoria conm imagines depositas incendit Romanoque pontifici Gregorio similia facere, si suam vellet habere gratiam, mandavit. Sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis quoque Ravennae exercitus vel Venetiarum talibus iussis uno animo restiterunt et, nisi eos pontifex prohibuisset, imperatorem super se constituLiutb
Abbreviated transcription (Latin):
sti annũ qͥ tẽporibus karoli principis reg¬
nasse cognoscitur.dccxuiii.menses.in. dies.ii.
iscernamꝰ etiam si plac& eosdem annos drii.
ꝑ tempora pontificũ romanorũ. & uideamꝰ
quo modo sibi tẽpora principũ & presulum
adinincem cõparata respondeant. Carit¬
apł̃s romȩ inepiscopali cathedra sedit.
Clemens Sed anñ .uiiii. mens .ii.¬

Expanded text:
sti annum, qui temporibus Caroli principis regsti annum, qui temporibus Caroli principis regnasse cognoscitur, DCCXVIII, menses III, dies II. Discernamus etiam, si placet, eosdem annos Domini per tempora pontificum Romanorum et videamus, quomodo sibi tempora principum et presulum adinvicem comparata respondeant. Beatolus Romae in episcopali cathedra sedit Clemens sed. ann. viiii, m. ii
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipã sin cum exercitu in uuistracha uenit.
eamq suȩ ditioni subiecit. Anno uͦ .xx. regni
sui. iterum cum ualida manu wasconiam
ingressus ẽ. & eudonẽ regno simul & inta
priuaiit. dequenti anno contra filios eiꝰ den
eudonis dimicauit. Anno .xxii. regni sui.
sarracenorũ exercitꝰ rursum ingallias intro¬
iens. multã deuastationẽ fecit. Contra qͦs
harolus non longe anarbona bellũ cõmittens
eos sicut & prius maxima cede ꝓstrauit.
Anno.xxiiii. regnisui. iterato sarraceni gallo
fines ingressu. usq ad ꝓuitiã uenerunt¬
& capta arelato omĩa circumqͣq de moliti
sunt. Tinic karolus ad liut brandũ regem
mittens.auxilium contra sarracenos exposcit.
Uin nihil moratꝰ. cum omĩ langobardorum
exercitu. enis adnitorium ꝓperauit. Quo co¬
coperto gens sarracenorũ moxabillis regio¬
nibus aufugit. Anno .xxui. regni sui karoluᷤ
bellicosissimus & uictoriosissimuiᷤ princepᷤᷤ
francoꝵ moritur. Fiunt igit᷑ nifallor anni

Expanded text:
regni sui cum exercitu in Wistracha venit eamque suae ditioni subiecit. Anno vero XX regni sui iterum cum valida manu Wasconiam ingressus est et Eudonem regno simul et vita privavit. Sequenti anno contra filios eiusdem Eudonis dimicavit. Anno vicesimo secundo regni sui Sarracenorum exercitus rursum in Galliam introiens multam devastationem fecit; contra quos Carolus non longe a Narbona bellum committens eos sicut et prius maxima caede prostravit. Anno XXIIII. regni sui iterato Sarraceni Gallorum fines ingressi usque ad Provintiam venerunt et capta Arelato omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus ad Liutbrandum regem mittens auxilium contra Sarracenos exposcit; qui nihil moratus cum omni Langobardorum exercitu in eius adiutorium properavit. Quo comperto gens Sarracenorum mox ab illis regionibus aufugit. Anno XXVI. regni sui Carolus bellicosissimus et victoriossimus princeps Francorum moritur. Fiunt igitur, ni fallor, anni
Abbreviated transcription (Latin):
De austrapio duce.
De obitu chlothari regis.
Diuuisio regni inter filios eiy
Deuxoribus chariberti.
Qđ sigibertus bruni childem accepit.
De secundo sigiberti contra hunos bello.
Qđ aruerni ad capiendã arelatensĩ urbẽ exiussũ
De imperio iustini.
Quod alboenus cũ langobardis italiã abut. occupauit.
Quod mũmolus turonis uenit.
Quod theudobertus ciuitates ꝑuasit.
De latta monasterio.
Quod sigibertus parisius uenit
Quod chilpericus cũ gunht chamno foedus iut. &

Expanded text:
De Austrapio duce. De obitu Chlothacharii regis. XXII. Divisio regni inter filios ejus. XXIII. XXVI. De uxoribus Chariberti. XXVII. Quod Sigibertus Brunichildem accepit. XXVIII. De secundo Sigiberti contra Chunos bello. XXX. Quod Arverni ad capiendam Arelatensem urbem jussu De imperio Iustini. Quod Alboenus cum Langobardis Italiam occupavit. De belQuod Mummolus Turonus venit.Quod Theudoberthus civitatis pervasit. De Latta monasterio. Quod Sigiberthus Parisius venit. Quod Chilpericus cum Guntchramno foedus i
Abbreviated transcription (Latin):
rum quicqͥđ supra dictus rex querebat
in causis eccłasticis. &. celebrauit natale
incarisiaco. & pascha similiter.
Anno dom̃ incarnat᷑. dcc.lxi. Waifariuᷤ
mimime cogitans de obside. & sacram̃tis
datis ut se umdicar& de miuria quam
a francis p̾terito anno fuerat ꝑpessus¬
exercitũ misit. qui usq cabillonẽ ciui¬
tatẽ uenerunt uastantes omĩa. Et cum
supͣ dictus rex synodũ tener& inuilla quȩ
dr̃ duria. nuntiatũ est ei qđ uuaifarius
ꝑpetrass&. protinus exercitũ mouit. & aqͥ¬
taniam ingressus. multa catella cępit. sci¬
lic& burdellũ. clarum montẽ cantela.
auernũ. & ꝑuenit usq leo modicas. ua¬
stando omĩa. Et celebrauit natale dni
incarisiaco. & pascha similiter. Caẽ.¬
nno dom incarnat᷑. dcc. lxii. rexpip¬
pinus aquitama cũ exercitu uastauit. &
coepit ciuitatẽ bituricas. & castrũ qđ
dicit᷑ toarcis. & celebrauit natale dni

Expanded text:
rum, quicquid supradictus rex quaerebat rum, quicquid supradictus rex quaerebat in causis ecclesiasticis; et celebravit natalem in Carisiaco et pascha similiter. Anno dominicae incarnationis DCCLXI. Waifarius minime cogitans de obsidibus et sacramentis datis, ut se vindicaret de iniuria, quam a Francis pexercitum misit, qui usque ad Cabillonem civitatem venerunt, vastantes omnia. Et cum supradictus rex synodum teneret in villa quae dicitur Duria, nunciatum est ei, quod Waifarius perpetrasset; protinus exercitum movit, et Aquitaniam ingressus multa castella coepit, scilicet Burdellum, Clarum montem, Cantelam, Avernum, et pervenit usque ad Leomodicas, vastando omnia, et celebravit natalem Domini in Carisiaco, et pascha similiter. Anno Dominicae incarnationis 762 rex Pippinus Aquitaniam cum exercitu vastavit, et coepit civitatem Bituricas, et castrum quod dicitur Toarcis, et celebravit n