comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
srruus uoluntate dominoꝵ exeiceat
nauem in sĩgulͦs dari debebit in solid̾
actio. ⁊
magrĩ iꝑaui p̃posuit. is pecuniam
mutuatus cauit se in refectionem na¬
uiseam accepisse. quesitum est ans
non aliter lutius ticius exertitoria te¬
neretur. qmͣ si creditor ꝓbaixet pecu
niam inrefectionem nauis eẽ consũp¬
tam .R. creditorm utilit̾ ẽẽ acturum
sicum petunia creclitetur. nauis inca
causa fuiss ut reficideberet. Et .il. ut
non oport̾et crelitorem adħ astrĩ¬
giut ip̃ reficiẽ te. nauis curam sus¬
cipiat ⁊ negotium domini gerat
quod certe futurumsit si necõehãt
ꝓare pecumam urrefectiouem erro¬
gatam eẽ ita aliud exigendum ut
quam si illud quo scierit ncc̃iam
refectioni petuniam et̃. Quare et
simea cã fu̾it nauis ut reficidełet
multo tam̃t ira maior petuma cre¬
dita fu̾it. quam ieam rem eẽt ne¬
cessaria non debere insolulum ad¬
u̾sus domiũ nauis actiones dãi.I¬
terclumetiam illud est estimand̾.

Expanded text:
seruus uoluntate dominorum exerceat nauem, in singulos dari debebit in solidum actio. 7 magistrum nauis praeposuit: is pecuniam mutuatus cauit se in refectionem nauis eam accepisse: quaesitum est, an non aliter Titius exercitoria teneretur, quam si creditor probaret petionem nauis esse consumptam. respondit creditorem utiliter acturum, si, cum pecunia crederetur, nauis in ea causa fuisset, ut refici deberet: etenim ut non oportet creditorem ad hoc adstringi, ut ipse reficiendae nauis curam suscipiat et negotium domini gerat quod certe futurum sit, si necesse habeat probare pecuniam in refectionem erogatam esse, ita illud exigendum, ut quam si illud quoque scierit necessariam refectioni pecuniam esse: quare etsi in ea causa fuerit nauis, ut refici deberet, multo tamen maior pecunia credita fuerit, quam ad eam rem esset ‹ne›cessaria, non debere in solidum aduersus dominum nauis actionem dari.Interdum etiam illud aestimandum,
Abbreviated transcription (Latin):
ideosicum utro corum actumẽ.
cum altero agi non potest. S siqͥd
sit solutum siquidem amagrõ ip̃o
uire minuitur obligõ. s si ab exer¬
citore suic suo nomine. ⁊test p̃p̃ ho¬
noͦrarͥam obligationem siue magi¬
strinomine solu̾it minuet᷑ obligẽ¬

Expanded text:
ideo, si cum utro eorum actum est, cum altero agi non potest. sed si quid sit solutum, si quidem a magistro, ipso iure minuitur obligatio: sed et si ab exercitore, siue suo nomine, id est propter honorariam obligationem, siue magistri nomine soluerit, minuetur oblig
Abbreviated transcription (Latin):
creclitor cum supp̾ma sua ordinaret
testam̃to suo cauit ut ait̾ ex filiis suiꝰ
hrẽt eum fund̾ iaddid̃ quem de lutõ
titio eni. cumnon emisset. ħ testam̃¬
tum int̾ ceteros signauit. ⁊ gaius se¬
ius ꝗ fuit debitor quero a nex hoc qid̃
signauit p̾uiclicium aliquods fece¬
rit. cum nullum instrumentum uẽ¬
ditionis ꝓferatur. s solum pactum
pignoris non obeẽ. ꝙ debitor testam̃¬
tum cͤclitoris inquose emisse pignꝰex¬
p̾ssit: signasse ꝓponitur.

Expanded text:
creditor cum suprema sua ordinaret, testamento cauit, ut alter ex filiis suis haberet eum fundum et addidit 'quem de Lucio Titio emi', cum non emisset: hoc testamentum inter ceteros signauit et Gaius Seius, qui fuit debitor. quaero, an ex hoc quod signauit praeiudicium aliquod sibi fecerit, cum nullum instrumentum uenditionis proferatur, sed solum pactum, pignoris non obesse, quod debitor testamentum creditoris, in quo se emisse pignus expressit, signasse proponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex conducto agere. sicut uectores qͥ
loca inna uem con cluxerant ex con¬
comimine detͥm̃tum fieri eoꝵ qui pp̃
cessuas saluas hẽant. ¶ Si conser¬
uatis m̾cib detior fc̃a sit nauis. aut
siquid exarm au̾it nulla facienda
est collatio qͣ similis eaꝵ rr̃ cã sit
q̃ nauis grã parantur. ⁊ eaꝵ ꝓ quib
mercedem aliquis acceꝑit. Nam ⁊ si
faber inculem aut malleum fregit
metum id detͥmentum ft̃m sit hoc ip¬
sum sartiri oportet. ¶Cumin eadẽ
naue uaria m̾cium genera. cum płes
mercatores coegisent. p̾terea młti
uectores serui liberiq ineam nauiga¬
rẽt tempestate graui orta nect̃io¬

Expanded text:
cut uectores, qui loca in nauem conduxerunt: commune detrimentum fieri eorum, qui pces suas saluas haberent. Si conseruatis mercibus deterior facta sit nauis aut si quid exarmauerit, nulla facienda est collatio, quia dissimilis earum rerum causa sit, quae nauis gratia parentur et earum, pro quibus mercedem aliquis acceperit: nam et si faber incudem aut malleum fregerit, pter aliquem metum id detrimentum factum sit, hoc ipsum sarciri oportet. Cum in eadem naue uaria mercium genera complures mercatores coegissent praetereaque multi uectores serui liberique in ea nauigarent, tempestate graui orta nec
Abbreviated transcription (Latin):
gationem.⁊ ita uidetur pomp̃. sigͣfi¬
care. si sit in aliena pate. Sid̾ noiũ
tate gerat insolidum eum obligãi
siminus inpeculium inp̾ate enim
accipimus utriusq sexus uł filios uł
fiuias. uł s̾uos. uelseruas. Si tñs̾uus
peculiaris uoluntate filii familias
incuius peculio erat. uł seruus uica
rius nauem ex̾cuit pr̃ dominus ue qͥ
uoluntatem non accommo dauit
diritaxat de peculi ꝯteneb̾e. Sifiliꝰ

Expanded text:
gationem. et ita uidetur et Pomponius significare, si sit in aliena potestate, si quidem uoluntate gerat, in solidum eum obligari, si minus, in peculium.In potestate autem accipiemus utriusque sexus uel filios uel filias uel seruos uel seruas.Si tamen seruus peculiaris uolente filio familias in cuius peculio erat, uel seruo uicarius eius nauem exercuit, pater dominusue, qui uoluntatem non accommodauit, dumtaxat de pecu
Abbreviated transcription (Latin):
mina ad mare non sufficientes.¬
Siplures sint magr̃ non dinisis
officiis quodcumq cum imogestũ
eut obligauit exeraitorem. sidiuisis
ut alter locando alterexigendo ꝓ cͦq¬
oftõ obligabr exercitor.S ⁊ sisit p̃po¬
suit ut plerumq faciut. ne i alter
sine altero quid gerat. qui contͣxit
cumunosͥ imputabit. ¶Excitorẽ
autem dm̃s eum ad quem obuen¬
tiones ⁊ redditus omnes ꝑuenient
siue is dominut sit naiis siue a do

Expanded text:
aces ad mare non sufficientes.aces ad mare non sufficientes.Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, o obligabitur exercitor.Sed et si sic praeposuit, ut plerique faciunt, ne alter sine altero quid gerat, qui contraxit cum uno sibi imputabit.Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue is dominus nauis s
Abbreviated transcription (Latin):
imputaturun sͥ. cur talem p̾posuit. ꝙ
si abmitio conscilium cepit fraudanda
creditoris i hoc specialit̾ nõ exp̾ssit qd̾
emptarum se fefellit magr̃ ex̾citoris et̃
dampnum non creditoris. S si ab alio
mutuatus libera uit eum qui innan̾
refectionem crecliderat. Puto ĩ huic dã¬
dam actionem quan in nauem crecdide¬
rat. G p̃positio certam legem dat oͣchẽ¬
tib. quare si eum p̾posuit naui adħ
solum ut uecturas exigat nomt lo¬
cet. quãd forte ipẽ locau̾at nontene¬
t̃m non exigendum idem erit dñd̾.
aut si ad ħũ uectorib locet. non ut
gressum non obligauit exercitorem.
S isi ut c̾tis m̃cibꝰ ea locet p̾põitus ẽ.
puta legumini. canabe. ille mar¬
morib uł aliam᷑ locaiit. dicendũ
erit non tem̾i. Quidamenimnaues
dare scio ne uectores q recipiant. et
sicut certa regione icerto mari nego¬
tiẽtur. ut ecce sunt naues quibrun¬
clusum uł a casiapa. uł adurachio
uectores traiciunt ad honera in ha¬

Expanded text:
imputaturum sibi, cur talem praeposuerit: quod si ab initio consilium cepit fraudandi creditoris et hoc specialiter non expresserit, quod emptarum fefellit magister, exercitoris erit damnum, non creditoris.Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in nauis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam actionem, quasi in nauem crediderit.Igitur praepositio certam legem da‹t› contrahentibus. quare si eum praeposuit naui ad hoc solum, ut uecturas exigat, non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenetantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: aut si ad hoc, ut uectoribus locet, non ut gressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumini, cannabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri. quaedam enim naues dare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brundisium a Cassiopa uel a Dyrrachio uectores traiciunt ad onera inha
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmus depeculio ultra annum non
detur.
te sit magistrumnauis hẽas mͥciuoꝙꝵ
pnte competit actio siquid cumeo con¬
traxero. Idem est isi comimnis seruitꝰ
nob̾erit. Ex locato tñ mecum hẽs ages.
quod oꝑas s̾uimei condux̾is. q i sicum
alio contraxiss agereᷤ mecumut actões
admodum cum libero si ciuidem condi¬
traxiss ex ꝑireris quod sigratuite ope
fu̾it mandatiagez. ¶ Item sisuus
meus nauẽ exercebit icum magr̃o¬

Expanded text:
quamvis de peculio ultra annum non detur. te sit, magistrum navis habeas, mihi quoque in te competit actio, si quid cum eo contraxero: idem est, si communis servus nobis erit. ex locato tamen mecum ages, quod operas servi mei conduxeris, quia et si cum alio contraxisset, ageres mecum, ut actiones, admodum cum libero, si quidem conduxisses, experieris: quod si gratuitae operae fuerint, mandati ages.Item si seruus meus nauem exercebit et cum mag
Abbreviated transcription (Latin):
torib conducendis armam̃tis ue
hemendis. s ĩ si meitib emendis
uel uendendis fu̾it p̾põitus: ĩħ̾noĩe
obligat exercitorem. Cuius autem
conditionis sit magr̃ iste nich inter¬
est. utrum liber anseriis. i utrum
exercitoris analienus. S nec cuius
etatis sit intererit sͥ imputaturo qui
p̃posuit. ¶ Magistram autem accipi¬
ius non solum quem ex̾citor ⁊r p̾po
suit sed etiam eumquem magr̃. i hoc
cõsultꝰ iuł. inignorante excitore.R̾dit.
Ceterum si scit ⁊ passus eumest inna¬
ue magisterio fungi. ip̃e eum inposu

Expanded text:
toribus conducendis armamentisue toribus conducendis armamentisue emendis: sed etiamsi mercibus emendis uel uendendis fuerit praepositus, etiam obligat exercitorem. Cuius autem condicionis sit magister iste, nihil interest, utrum liber an seruus, et utrum exercitoris an alienus: sed nec cuius aetatis sit, intererit, sibi imputaturo qui praeposuit. Magistrum autem accipimus nosuit, sed et eum, quem magister: et hoc consultus Iulianus in ignorante exercitore respondit: ceterum si scit et passus est eum in naue magiste
Abbreviated transcription (Latin):
libro.xxx. tilitatem huius edicti
pat̾e nemo est qui ignoret. Namt̃
uterclum ignari cuius sint conditõ¬
di ncc̃itatem contrahimus. equum
finit eumqui ma gr̃mnaui a ĩposu¬
it tem̾ ut tenetur qui institorem tab̾¬
ne ut negotio p̃posuit cum sit maior
necc̃itas contrahendi cuminagr̃o ꝙͣ
cuminstitore quippe res patitur. ut
de conditione quis institoris despicͥat
i sic contrahat in nauis magr̃o non
ita.Nam interdum locus. tempusi
non patitur plenins delib̾andi con-¬
si lium. ¶ Magr̃m nauis accipere
debemus cuitocius naius curaman¬
data est. S si cum quolib nautarũ
sit contractum: non datur actio in ex¬
citorem qͣmqͣm ex delicto cuius uii eo
rum qui nauis nauigande causa in
naue sunt. detur actio inex̾tidrem
Alia enim est contrahendi causa aͣ
nit contrahicumeo ꝑmittit qui nau
ãdhi: tas ret non contrahi cumeis ꝑmit¬
tit. s culꝑa ⁊ dolocarere eos curãe de¬
bet. ¶Magrĩ autem impomint᷑
locandis nauib uł admerces. ł uet¬

Expanded text:
ictum Vtilitatem huius edicti patere nemo est qui ignoret. nam cum interdum ignari, cuius sint condiciodi necessitatem contrahamus, aequum fuit eum, qui magistrum navi imposuit, teneri, ut tenetur, qui institorem tabernae vel negotio praeposuit, cum sit maior necessitas contrahendi cum magistro quam institore. quippe res patitur, ut de condicione quis institoris dispiciat et sic contrahat: in navis magistro non ita, nam interdum locus tempus non patitur plenius deliberandi consilium. Magistrum nauis accipere debemus, cui totius nauis cura mandata est. Sed si cum quolibet nautarum sit contractum, non datur actio in exercitorem, quamquam ex delicto cuiusuis erum, qui nauis nauigandae causa in naue sint, detur actio in exercitorem: alia enim est contrahendi causa, alia um praeponit, contrahi cum eo permittit, qui nautas adhibet, non contrahi cum eis permittit, sed culpa et colo carere eos curare debet.Magistri autem imponuntur locandis nauibus uel ad merces uel uec
Abbreviated transcription (Latin):
hentes decipientur. ⁊ facilius hoc ĩma¬
grõ qͣm in institore est ad mittendũ
posuit ne alium ei uceret p̃ponere an
ad huc iili ani sñiam admittimus. ui¬
uendumest. finge eñ rinoaniuatĩ eum
ꝓhibusse ne ticio magr̃o utaris. dic̃ẽd̾
tamenerit: eousꝙ ꝓducendã utilita¬
temuauigantiunis Nauem acciꝑe de¬
br̃ns siue marinam. siue fluuitialẽ
siue maliquo stagno nauiget sine
sinectria sit. ¶Non autem ex oĩ
causa p̾tordat inexercitorem actionẽ.
S euis iri nomine cuius ib ip̾põitus fu̾it
Ite̾msiȩ ineamremp̾põitus sit ut puta
si ad honus uehendum sua locatum
sit: aut aliqͣs res em̾it utiles nauigã¬
tuam pecuniã sumpserit aneius rei
nomine uiclieatur gestum i pegatꝰ
existimat si adusum cius rci inqm ẽp̾¬
põitus fu̾it mutuatus dandam actio¬
nem qmͣ sñiam putou̾am. Quid .ii.
si ad armandam instruendam uena¬
uem uł nautas exibendos mutuatꝰ
est. uñ q̃rit ofilius si ad reficiendam
uauem mutuatus nuimmos insuoᷤ

Expanded text:
facilius hoc in magistro quam institore admittendum posuit, ne alium ei liceret praeponere? an adhuc Iuliani sententiam admittimus, uidendum est: finge enim et nominatim eum prohibuisse, ne Titio magistro utaris. dicendum tamen erit eo usque producendam utilitatem nauigantium.Nauem accipere debemus siue marinam siue fluuiatilem siue in aliquo stagno nauiget siue schedia sit.Non autem ex omni causa praetor dat in exercitorem actionem, sed eius rei nomine, cuius ibi praepositus fuerit, id est si in eam rem praepositus sit, ut puta si ad onus vehendum locatum sit aut aliquas res emerit utiles navigatuam pecuniam sumpserit, an eius rei nomine videatur gestum? et Pegasus existimat, si ad usum eius rei, in quam praepositus nem, quam sententiam puto ueram: quid enim si ad armandam instruendamue nauem uel nautas exhibendos mutuatus est?Unde quaerit Ofilius, si ad reficiendam nauem mutuatus nummos in suos
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citorem. q ad summamrem publi¬
camnauium ex̾citium ꝑtinet. ¶At
institoꝵ non idemusus est. ca pp̃intͥ¬
butum dumtaxat uocantur. qͥ ꝯtͣre¬
runt cumeo qui in m̾ce peculiari sci¬
ente dommnonegociatur. S si sciẽte
lente cum magrõ contradum sit:
utrumqi᷑ inuolentẽ damus actiõẽ
insolidum anuo exemplo tributo¬
riedabmnꝰ. Inre igitur clubia meliꝰ

Expanded text:
exercitorem, quia ad summam rem publiexercitorem, quia ad summam rem publicam nauium exercitio pertinet. at institorum non idem usus est: ea propter in tributum dumtaxat uocantur, qui contraxerunt cum eo, qui in merce peculiari sciente domino negotiatur. sed si sciente lente cum magistro contractum sit, utrum quasi in uolentem damus actionem in solidum an uero exemplo tributoriae dabimus? in re igitur dubia melius
Abbreviated transcription (Latin):
mino nauem ꝑ adu̾sionein condux̃
in autem refeit quiexercet mascutꝰ
stan mułr pr familias anfilnis fa¬
milias uł seris. ¶ Pupillus aũ
sinauem exerceat exigemus tuto¬
ris auctoritatem. ¶ Est autem nob̾
electio utrum exercitorem anmagistr̃
conuenire uelunus s ex contͣrio ex̾¬
centinauem atlñsus eos qui cũ ma¬
grõ cẽxerunt acc̃. non pollicetur. q
non eodem auxilio indigebat. si aũ
ex locato cummagr̃o sim̾cede operã
ei exibet. aut si gratuitam mandati
agere pot̾. solent planc p̾festi pp̃
ordinem eos uiuare ex contractuma¬
grõrum. ¶ Siis quinaues exercu̾¬
it in aliena pot̾ate eriti euisq uolũ¬
tate nauenexertu̾it quod cum ma¬
grõ eiꝰgestum erit in eum incuius pa¬
te iserit qͥ nauem exertu̾it iudicium
datur. licet autem datur actio meũ
cuius inpͣate erit qui naue m ex̾cet.
tarũ ita demum datur siuoluntate
eius ex̾ceat. Idõ ã exuoluntate ciꝰ in
solidum tenetur. qui ht̃ in pot̾ate

Expanded text:
mino nauem per auersionem conduxit i autem refert, qui exercet masculus sit an mulier, pater familias an filius familias uel seruus: pupillus autem si nauem exerceat, exigemus tutoris auctoritatem.Est autem nobis electio, utrum exercitorem an magistrum conuenire uelimus.Sed ex contrario exercenti nauem aduersus eos, qui cum magistro contraxerunt, actio non pollicetur, quia non eodem auxilio indigebat, sed aut ex locato cum magistro, si mercede operam ei exhibet, aut si gratuitam, mandati agere potest. solent plane praefecti propter ordinem eos iuuare ex contractu magistrorum.Si is, qui nauem exercuerit, in aliena potestate erit eiusque voluntate navem exercuerit, quod cum magistro eius gestum erit, in eum, in cuius potestate is erit qui navem exercuerit, iudicium datur. Licet autem datur actio in eum, cuius in potestate est qui navem exercet, tamen ita demum datur, si voluntate eius exerceat.solidum tenentur qui habent in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Sid dato auro es subieciss fuiti
teñi. Ꝙ si mdando es subieciss turpit̾
feciss non furem eẽ. s hic putopigno
nomine plegetur. ut est se pnsime re¬
scriptum. ¶S isiq rem alienam mͥ
pignori dedit sciens prudensq ł sic alii
obligatam mͥobligalut nec me de ħ¬
I certiorau̾it eodem crimine plectetur.
plaue si ea res ampla est ad modicũ
eris fu̾it pignorata dici debebit cessãe
non solum stelłonatus crimens: ĩ pigͥ¬
captus sit quipignus scd̾o loco accep̃.
sem domino ꝑ locationem retineopos¬
sessionem. q anteqͣm conduteret de¬
bitor possessionem non fuit eius posses¬
sio cum ianimus mͥretmendi sit. icon¬
clucenti nonsit animus possessionem
mus pp̃ metum pignor atitie actionis
ncc̃ia est tutoris auctoritas.
mutuam fundum suum lutio titio o¬
pignori dedit. postea pactum mitr
cos fc̃s est. fc̃m. ut creclitor pignus suũ
incompensationem petiñe sue c̾to tp̃r
possicet. Uerum añ expietum tempus¬

Expanded text:
 dato auro aes subiecisset, furti teneri: quod si in dando aes subiecisset, turpiter fecisse, non furem esse. sed et hic puto pignenomine plectetur, ut est saepissime rescriptum.Sed et si quis rem alienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stellionatus crimen, captus sit, qui pignori secundo loco accepit.sem domino, per locationem retineo possessionem, quia antequam conduceret debitor, non fuerit eius possessio cum et animus mihi retinendi sit et conducenti non sit animus possessionem nus propter metum pigneraticiae actionis necessaria est tutoris auctoritas. mutuam fundum suum Lucio Titio pignori dedit: postea pactum inter eos factum est, ut creditor pignus suum in conpensationem pecuniae suae certo tempore posside
Abbreviated transcription (Latin):
punes exerceant unum autemde
numero sito magr̃m fec̾init. huius nõe
insolidum pot̾ũt conueniri. S si ser¬
uuspurium nauem exerceat uo¬
luntatseorum idem placuit. quod
in plurib exercitorib. plane si uniꝰ
ex om̃iuin uoluntate exercuit: in so¬
lidum ille tenebitur. ⁊ iõ puto in suꝑ¬
iori cãu in solidum om̃s temi. ¶Su
uus sit qui nauem exertuit uosunta¬
te domini i alieuatus fu̾it inthominꝰ
is quieum alien anit tenebitur. ꝓm̃¬

Expanded text:
ant, unum autem de numero suo magistrum fecerint, huius nomine in solidum poterunt conueniri.Sed si seruus plurium nauem exerceat uoluntate eorum, idem placuit quod in pluribus exercitoribus. plane si unius ex omnibus uoluntate exercuit, in solidum ille tenebitur, et ideo puto et in superiore casu in solidum omnes teneri.Si seruus sit, qui nauem exercuit uoluntate domini, et alienatus fuerit, nihilo minus is qui eum alienauit tenebitur. pro
Abbreviated transcription (Latin):
uit. at ĩ dampnum passus ẽ. q̃ sitũ
facultate subducta debitor caꝑetur.
posse debitorem petunia souita pig¬
noraticia a gere. oꝑam aũ eodante
tunc ⁊ ante pecuniam solutam ꝓnid
eura petuna mutuam accepit agaio
seiꝰ sub pignore culeoꝵ. istos cułos cũsciꝰ
ĩ horreo hret nnss ex offõ ãnone centu¬
rio culeos ad annona instulit. ⁊ p̾ea
ĩstantia gai s sencreclitoris recu¬
perati sunt. Quero inter triturã
que ex operis facta est utrum ti¬
cus debitor an seuis creclitor ag¬
noscere debeat. Respondi ius. Se

Expanded text:
uit atque ita damnum passus est. quaesitum uit atque ita damnum passus est. quaesitum facultate subducta debitor caperetur, posse debitorem pecunia soluta pigneraticia agere: opera autem in eo data tunc et ante pecuniam solutam in id cum pecuniam mutuam accepit a Gaio Seio sub pignore culleorum: istos culleos cum Seius in horreo haberet, missus ex officio annonae centurio culleos ad annonam sustulit ac postea instantia Gaii Seii creditoris reciperati sunt: quaero, intertrituram, quae ex operis facta est, utrum Titius debitor an Se‹ius› creditor adgnoscere debeat. respondit
Abbreviated transcription (Latin):
clisti. dem̃ dñs reienis eẽ cepisti dat᷑¬
ritiliꝰ actio pignorantia treditori.
non est idem dicendum siegotitio
quirem meam obligau̾at sine mã
uoluntate. hr̃s exstitero. ħ .n. mͦ pigͦ¬
ris ꝑsecutio concedenda non est credi¬
tori. nec utiͤsufficiat id ad competen¬
damutilem ꝑignorantiani. actio¬
nem. eundemc̃ẽ dominum qui ĩ pecu¬
mam declit debet. s isi conuenissz
depignore uͥex suo mendatio argu¬
atur iuꝑle resistit qͦ minus utilis
actio moueatur.
Cap̃.L Creclitor iuditõ quo de pigre
dato ꝓponitur ut suꝑfluum p̾cii ẽ
usuris restrtuat iuire cogitur. nec au¬
diendꝰ crit siuelit emptorem delegãe.
cum inuenditione querite est frã su¬
um creditor negotium gerat.
gauit eiq instrumĩtum ẽptionis tra¬
didit. ⁊ tumeum locum eclifuare uel¬
let mota sͥ dtroũsia auitno de latitu¬
dine quod alias ꝓbare non poterat.
petit acreditore. ut iustrumentum a
se traditum auctoritatis exhiberet. qͦ
non exibente minorẽ locum u edifica¬

Expanded text:
inde dominus rei eius esse coepisti: datur utilis actio pigneraticia creditori. non est idem dicendum, si ego Titio, qui rem meam obligaverat sine mea voluntate, heres extitero: hoc enim modo pignoris persecutio concedenda non est creditori, nec utique sufficit ad competendam utilem pigneraticiam actionem eundem esse dominum, qui etiam pecuniam debet. sed si convenisset de pignore, ut ex suo mendacio arguatur, improbe resistit, quo minus utilis actio moveatur.um.Creditor iudicio, quod de pignore dato proponitur, ut superfluum pretii cum usuris restituat, iure cogitur, nec audiendus erit, si uelit emptorem delegare, cum in uenditione, quae fit ex facto, suum creditor negotium gerat. gauit eique instrumentum emptionis tradidit: et cum eum locum inaedificare uellet, mota sibi controuersia a uicino de latitudine, quod alias probare non poterat, petit a creditore, ut instrumentum a se traditum auctoritatis exhiberet: quo non exhibente minorem locum aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ mͥ uł iuire ciuili ur honcrario compe¬
tit. Nam ituiuis aliinonobstat hoc
eclictum quominus cum magistro
agere possit. Hoc enim edicto ñ trans¬
fertur actio. s adicitur. ¶ Siunus
exhiis exeraitorib cum magrõ naus
contrax̾it: agere cum aliis ec̾citorib
sciente eo ci tributaria. Sugͦrante

Expanded text:
quae mihi uel iure ciuili uel honorario competit: nam et cuiuis alii non obstat hoc edictum, quo minus cum magistro agere possit: hoc enim edicto non transfertur actio, sed adicitur.Si unus ex his exercitoribus cum magistro nauis contraxerit, agere cum aliis exercitoribusciente eo, quasi tributoria, si ignorante
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ci nontotum debitum offerenticᷤ¬
ditor possessionem restituere coget᷑¬
¶Dehitoris filius qiumanet in potesta¬
te pr̃is frustra pignꝰ a c̾ditore prĩs pecu¬
debitoris tu oͣ tabulas eius possessio¬
nem acceꝑit domini ꝑtemobtinebit
nam pecimia qm filius ex reprĩs ĩꝑ
ciũdedit pignꝰliberat᷑. ¶ Solutactꝰ
pecunia creclitor possessionem pigno

Expanded text:
tum offerenti creditor possessionem restituere cogetur.Debitoris filius, qui manet in patris potestate, frustra pignus a creditore patris pecudebitoris contra tabulas eius possessionem acceperit, dominii partem optinebit: nam pecunia, quam filius ex re patris in pretium dedit, pignus liberatur.Soluta pecunia creditor possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
exuenditione pignorum recipiatur pͥ¬
mũ inusuris quas iam tunc deberi con¬
stat. Dĩ si quid suꝑest sorti accepto st¬
rencium est. uec audiendus est debitor
sicum ꝑum ydoneũ eẽ sciat elegit quo
nomine ex hon̾aripignus suum malit¬
¶Pignus manente ꝓpͥetate debitoris
solam possesuionem transfert ad crecdito¬

Expanded text:
ex uenditione pignorum recipiatur, primum usuris, quas iam tunc deberi constat, deinde si quid superest sorti accepto ferendum est: nec audiendus est debitor, si, cum parum idoneum se esse sciat, eligit, quo nomine exonerari pignus suum malit.Pignus manente proprietate debitoris solam possessionem transfert ad credito
Abbreviated transcription (Latin):
forte causa ꝓcuratore suo defũcto
ne decipiat᷑ ꝑ iustissimã ab senten¬
tie cãm. It̃ siqͥs nec in custodia nec
in uincuł sit s sub fideuissioĩs
non pot̾ captus sit: restituit᷑. et
adu̾sus eũ dabitur restitutõ.
¶ Q eis inqͥt p̃tor ꝑleges plebis

Expanded text:
forte procuratore suo defuncto: ne decipiatur per iustissimam absentiae causam. Item si quis nec in custodia nec in vinculis sit, sed sub fideiussorum non potest, captus sit, restituetur et adversus eum dabitur restitutio. "Quod eius" inquit praetor "per leges plebis
Abbreviated transcription (Latin):
usus fructus intelligitur legari in¬
qͦ apersona discedere incipit.
buta eus rei prentur ea usum fruc¬
tuarium prãre debere dubiumm nõẽ.
nͥspetialiter nomine fidei cõmissite¬
statori placuisse ꝓbetur. hec quoq

Expanded text:
usus fructus inutiliter legari inquo a persona discedere incipit. buta eius rei praestentur, ea usufructuarium praestare debere dubium non est, nisi specialiter nomine fideicommissi testatori placuisse probetur haec quoque
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ł .nii. Sub conditione usus
fructus funcdi ate hr̃de titio legatꝰ
est. tu funclum mͥ uendidistritradi¬
disti detracto usu fructu. Quero siñ
exuterit conditio aut extit̾it. iinter¬
quileganis est. itaz si ꝯditõ eius le¬
gatiextiterit dubiũ nõ ẽ quin ad le¬
gararium is usus frudus ꝑtineat.⁊ si
aliquo cãu ab eo amissus fu̾it. adꝓͥe¬
tatem fundi reu̾tatur. quodsi condi¬
tio nonextiterit usus fructus ad hr̃¬
demꝑtineb̾. itaut inciꝰ ꝑsona omnia
eadem seruentur. q̃ ad amittendum
usum fructum ꝑtmnẽt. ⁊ seruari solẽt
Ceterum in hiꝰ uenditõne spectandũ
id erit. ꝙ int̾ em̃tem uendentemq

Expanded text:
ularum. sub condicione usus fructus fundi a te herede Titio legatus est: tu fundum mihi uendidisti et tradidisti detracto usu fructu: quaero, si non extiterit condicio, aut extiterit et interqui legatus est: itaque si condicio eius legati extiterit, dubium non est, quin ad legatarium is usus fructus pertineat et si aliquo casu ab eo amissus fuerit, ad proprietatem fundi reuertatur: quod si condicio non extiterit, usus fructus ad heredem pertinebit, ita ut in eius persona omnia eadem seruentur, quae ad amittendum usufructum pertinent et seruari solent. ceterum in eiusmodi uenditione spectandum id e
Abbreviated transcription (Latin):
tili iudicio locus cumuendicationẽ
cdiriget. ut uł regionib eis uti frui per¬
nuitat. ł locet usum fructum uni ex
ilt. uł tercie ꝑsone ut hii pensiones
sine ulla controu̾sia ꝑcipiant uł si
res mobilies sint ĩ sic poterit. inter

Expanded text:
tili iudicio locus, cum uindicationem tili iudicio locus, cum uindicationem icium suum ita diriget, ut uel regionibus eis uti frui permittat: uel locet usum fructum uni ex illis: uel tertiae personae, ut hi pensiones sine ulla controuersia percipiant: uel si res mobiles sint, etiam sic
Abbreviated transcription (Latin):
causis uendicatio cesisat. si t̃ñ iustacã
puta si ex cã in debm soluti res possidea¬
rhtur. Inter p̾dones autem hoc iuliciũ
s que non ꝑgat ad huius iudicii iu¬
gorem᷑. Iuł. scrib̾. Si alter possessor
prouocet i aiter clicat eum ui possi¬
dere non debere hoc uiliciuundãiner
postannum quid̃ quia placuit. ĩ post
aunum ĩ eum qui nideiecit. int̾dc̃m
recleli. ⁊ si p̾cario inquit dicat eum poᷤ¬
de precario interlictumdatur. S siclã
dicatur possidere qui prouocat. clicẽ¬
dumeẽ ait cessare hoc iudicium. Nã
dec landestina possessione competere.
interclictuminquit. ¶Si duo sint
qui rempignori acceperunt eqͥssim̃
ẽẽ utile cõidiuidundo iudicium dãs
S isi deusu fructu sit intercluosꝯtͦu̾¬
sia dari debet. Idem silus apietore
nussi sunt in possessione legatoꝵ. Est
enimiustacã possidendiusticiegr̃a. gͦ
i siluouentres id̾ erit dicendum. qd̃
ht̃ rõnem plane si iam dampni infecti
missus iussus sit possidere ñ erit huic u¬

Expanded text:
causis uindicatio cessat, si tamen iusta causa mpetit, ut puta si ex causa indebiti soluti res possideatur. Inter praedones autem hoc iudicium sed quae non pergat ad iudicii uigorem. Iulianus scribit, si alter possessor prouocet, alter dicat eum ui possidere, non debere hoc iudicium dari nec post annum quidem, quia placuit etiam post annum in eum qui ui deiecit interdictum reddi. et si precario, inquit, dicat eum posuia et de precario interdictum datur. sed et si clam dicatur possidere qui prouocat, dicendum esse ait cessare hoc iudicium: nam de clandestina possessione competere interdictuqui rem pignori acceperunt, aequissimum esse utile communi diuidundo iudicium dari.Sed et si de usu fructu sit inter duos controuersia, dari debet.Item si duo a praetore missi sint in possessionem legatorum: est enim iusta causa possidendi custodiae gratia. ergo et si duo uentres, idem erit dicendum: quod habet rationem.Plane si iam damni infecti missus iussus sit possidere, non erit huic u
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a. xxuiii. Ded ⁊ si filio familias con¬
stituetim fuerit ualet constitutum.¬
¶ Simͥ aut ticio stipuler. ticio constitui
suo nomine non posse uił. ait. qi ñ ht̃
pꝰea. ꝙͣ mͥ soli te souiturum constitiusti
solu̾icticio. nichominus mͥtenebis.¬
Dap̃ł.uiii. Iicius tamen in debiticõ¬
dictione tenebr̃. ut quod ei ꝑperam
colutumest. ei qui soluit reddatur.
pulandi post alti constitucum alt̾i
postea solutum est. q loco eius cui
solutum est iam haberidebet is cui
constitiutu.
ĩ sinulł apparet qͥuodint̾imdebeat
ut putasi añ aditam heclitatem debi¬
toris uł capto eo ab hostib constituat.
quis se solutur. Nanr ⁊ pomp̃scribit. ua¬
lere constitutum. qm debita pecuma
uisuras que non debebantur consti¬

Expanded text:
ictum.Sed et si filio familias constituatur, ualet constitutum.Si mihi aut Titio stipuler, Titio constitui suo nomine non posse Iulianus ait, quia non habet posteaquam soli mihi te soluturum constituisti, solueris Titio, nihilo minus mum.Titius tamen indebiti condictione tenebitur, ut quod ei perperam solutum est ei qui soluit reddatur. pulandi post alteri constitutum, alteri postea solutum est, quia loco eius, cui iam solutum est haberi debet is cui constituitur.etiamsi nullus apparet, qui interim debeat: ut puta si ante aditam hereditatem debitoris uel capto eo ab hostibus constituat quis se soluturum: nam et Pomponius scribit ualere constitu‹tu›m, quoniam debita pecuniaet usuras quae non debebantur consti
Abbreviated transcription (Latin):
bitur in eos actõ mortuo reo id̾ põp̃. putat
siñ post longuintempꝰ deres sit: qr si
adiuditium uenisset. litem cum eo cõ¬
ip̃.x. xlui. Siquis quẽdam ĩ iuditio
teriori nonsit. qͣmͣuis exactio reipos¬
sit eẽ diffitilior. licet enim difficilior
exactio sit tñ dacend̾ ẽ iuderi in eadem
tm̃ cãstetisse: eum. Nam i si nouum es
auenum contraxisset ur pecuniam ꝑ
didisset. uidetur tñ in ead̾ cã stecisse. gͦ
Illud tenend̾ est ꝙ exstimatio eius ꝙ
int̾sit agentis adind̾ tempus referenda
ẽ. qͦ sisti debuit. nõ adid qͦ ag᷑. qmͣuis
desierit eius intereẽ.
stendi cã ut ip̃e litigaturus uł ab auo
stipulatur. uł ip̃e ꝓnutit nec cõnutti᷑
stipłatõ nec fideuisior es tenentur qr
seruus conuenire uesconems nopͭ.

Expanded text:
bitur in eos actio mortuo reo. idem Pomponius, si non post longum tempus decesserit: quia si ad iudicium venisset, litem cum eo coninum Si quis quendam in iudicio teriori non sit, quamvis exactio rei possit esse difficilior. licet enim difficilior exactio sit, tamen dicendum est videri in eadem causa eum stetisse: nam et si novum aes alienum contraxisset vel pecunerdidisset, uidetur tamen in eadem causa stetisse: ergo Illud tenendum est, quod aestimationem eius quod intersit agentis ad illud tempus referendum est, quo sisti debuit, non ad id, quo agitur, quamuis desierit eius interesse.stendi causa ut ipse litigaturus uel ab alio stipulatur uel ipse promittit: nec committitur stipulatio nec fideiussores tenentur, quia seruus co
Abbreviated transcription (Latin):
 cum alienum negoturm stipłando
eg̾it. potest defendi non ꝓcuratoris.
sed enis cuius negotium gessit: ugli¬
tatẽ meare spectandameẽ. ut qͣntũ
ciuator ita stiplatꝰ ẽet̾ qnͣti eares euͭ
ut hanc conceptionem u̾boꝵ non ad
ip̃ius s ad domini utlitatem relatã
interpretemur

Expanded text:
egotium in stipulando egerit, potest defendi non procuratoris, sed eius cuius negotium gesserit utilitatem in ea re spectandam esse: ut quantum procurator ita stipulatus esset "quanti ea res erit": ut hanc conceptionem verborum non ad ipsius, sed ad domini utilitatem relatam interpretemur
Abbreviated transcription (Latin):
dito: finis custodie est ad uehendi
tempus. quod ita ent accipiendum
si adiectum tempus est. Ceterum siñ
sit ad iectum: undendum ne infinitã
custodiam non debeat uenditor. ⁊ est
uerius sccł̾m ea que supͣ ostendimus
aut intereẽ quid de tempore actum s.
aut denuntiare ei ut toilat uinum. c̾¬
te anteqm aduindemiam fu̾int dolia
necess aria debet aduehi uinum.
posteꝰ iusi quod dolo malo uendito¬
ris int̾ceptum eẽt non debet ab eo pr̃a
it uenditor

Expanded text:
dito finis custodiae est auehendi dito finis custodiae est auehendi tempus. quod ita erit accipiendum, si adiectum tempus est: ceterum si non sit ad‹ie›ctum, uidendum, ne infinitam custodiam non debeat uenditor. et est uerius secundum ea quae supra ostendimus, aut interesse, quid de tempore actum sit, aut denuntiare ei, ut tollat uinum: certe antequam ad uindemiam fuerint dolia necessaria, debet auehi uinum. postea, nisi quod dolo malo uenditoris interceptum esset, non debet ab eo praesum uenditor
Abbreviated transcription (Latin):
ditor prestare debeat. anuero ⁊ die pͥ¬
tito. ut si forte corrupta sint postea¬
quam dies degustandi p̾tierit. ꝑ ieis¬
lum aduenditorem ꝑierit. ꝑtineat
auueromagis emptio sit sit soluta
quasi sub conditione uenierint. h
est si aute diem illum fuissent degu¬
stata. Et intererit quid actumsit. Ego
autem arbitror si hoc in oculto sit:
debere dici emptionem manere.ꝑ
iculum autem aduenditorem resptꝰ¬
cere. etiam ultra diem degustando
adu̾sione uinumuenit custodia tñs
prãnda est. Ex hoc aparet si nonita ui¬
num uenierit. ut degustatur. neq a¬
corem neq mucorem uenditoremp̾¬
stare debere. s ompomne ꝑiculum
ad emptorem ꝑtinere. Difficile aut̃
est ut quicqm sic emat ut neq degꝰtet
Qrͣ si dies degustatiom a diectus non
erit: qñ degustare emptor pot̾it. ⁊
quo ad degustau̾it ꝑiculum a coris
imucoris a d uenditorem ꝑtinebit.
dies enim degꝰtatiom p̾stitus est: me¬
liorem conditionem emptoris facit.
¶U ino autem ꝑ adu̾sionem uen¬

Expanded text:
ditor praestare debet, an uero etiam die praeterito ut, si forte corrupta sint posteaquam dies degustandi praeteriit, periculum ad uenditorem pertineat, an uero magis emptio sit soluta quasi sub condicione uenierint, hoc est si ante diem illum fuissent degustata? et intererit, quid actum sit: ego autem arbitror, si hoc in occulto sit, debere dici emptionem manere, periculum autem ad uenditorem respicere etiam ultra diem degustando  est. Si auersione uinum uenit, custodia tantum praestanda est. ex hoc apparet, si non ita uinum uenit, ut degustaretur, neque acorem neque mucorem uenditorem praestare debere, sed omne periculum ad emptorem pertinere: difficile autem est, ut quisquam sic emat, ut ne degustet. quare si dies degustationi adiectus non erit, quandoque degustare emptor poterit et quoad degustauerit periculum acoris et mucoris ad uenditorem pertinebit: dies enim degustationi praestitutus meliorem condicionem emptoris facit. Uino autem per auersionem uen
Abbreviated transcription (Latin):
de usu ihĩtatione. constituitur ⁊̃
nudus usus .i. sine usu fructu. qͥ
up̃e eisdem modis constitui solet.
quib uisus fructus.mui.¬
Luti potest. Siui non pot̾. Et de singuł
indendũ comus usus relictus ẽ. aut
in arito au mulieri. si ma̾ito: pot̾
illic hĩtare: non solus: uerum cum
familia quo sua anicum libertis:
funit qõnis. ⁊ celsus scrib̃. ⁊ cum liber¬
tis pos se. hospitẽ quo recipere: Nan¬

Expanded text:
de usu et habitatione. Constituitur etiam nudus usus, id est sine fructu: qui et ipse isdem modis constitui solet, quibus et usus fructus.uti potest, frui non potest. et de singulis uidendum. Domus usus relictus est aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum familia quoque sua. an et cum libertis, fuit quaestionis, et Celsus scripsit, et cum libertis: posse hospitem quoque recipere, na
Abbreviated transcription (Latin):
pere sunt. ⁊ t inceteris reb frustus
decluctis reb ncc̃iis impensis intelli.¬
Igit᷑. ita un operis seruorum
cis agnur ꝓm restituende sunt. s
mediasteni sma ministerium it a⁊
mela scrib̾. Siminor annis.u. ł de¬

Expanded text:
perae sunt. et ut in ceteris rebus fructus deductis necessariis impensis intellegitur, ita et in operis seruorum. cis agitur, pro modo restituendae sunt, sed mediastini secundum ministerium: et ita Mela scribit. Si minor annis q
Abbreviated transcription (Latin):
icimusł. y donei ñ uidentur eẽ testes
quib imperari potest uͭ testes fiant.
est. cum alia ꝓbõ ad seruanclam u̾itatẽ¬
Dceu̾ .ł. Inuiti testimoniumdrẽ noncog¬
untur. senes ualituclinarii uel milites.ł
illiqui cum magrãtu rei publice causa
absunt. uł quib uenire nonlicet.

Expanded text:
m Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest ut testes fiant. est, cum alia probatio ad eruendam veritate 10. Inviti testimonium dicere non coguntur senes, valetudinarii, vel milites, vel illi, qui cum magistratu reip. causa absunt, vel quibus venire non licet.
Abbreviated transcription (Latin):
reret. ⁊ nisi nplesset ꝙ intenderat rele¬
garetur. ¶Gabino quo maximo idem
princeps in ħu̾ba resqͥsit. alia est auctori¬
tas p̾sentium testium aliaq testimo¬
uiorum que recitari solent. tecumgͦ de¬
liberaut si retinere eos uelis des impen¬
dia. ¶lege uilia de uicauetur. nẽ
hac lege in reuntestimonium dr̃t
liceret. qͣui seabeo parente ue eius libera¬
uit. qui impuberes erunt. quiq iuclitõ¬

Expanded text:
ereret et nisi implesset quod intenderat, releereret et nisi implesset quod intenderat, relegaretur'. Gabinio quoque Maximo idem princeps in haec uerba rescripsit: 'Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimoniorum quae recitari solent: tecum ergo delibera, ut, si retinere eos uelis, des eis impendia'. Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteue eius liberauerit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
legato ꝓuintie sicilie resqͥsit. eum qui
scire potes quanta fides hñcda sit testib.
qui icuius diguitatis ⁊ cuius existimatõ¬
nis sunt. ⁊ qui simpliciter  uĩt dr̃e utr̃
unum eundemq p̾meclitatum smonem
attulerint. auad ea q̃ int̾rogauis. ex tẽꝑe
iuisimilia Rederint. ¶Euisdemqͦ pͥncipi
excat resqͥptum. ad ualeri anumuerum
de excurienda fide testium in ħ u̾ba que
argum̃ta quem adm ꝓbande cuiq rei
sufficiant nullo c̾to modo cdiffiniri pot̃.¬
satis sicuti non semꝑ. ĩ sepe. sine publicis¬
in onum̃tis cuiusq reiu̾itas dep̾hendit᷑.
Alias nũs testium alias clignitas. et
auctoritas. alias ueluti osentiens fama
ꝯfirmat rei deqͣqueritur fidem. hocgͦ
te estimari oport̾e. quid: aut credas asi
parum ꝓbatum tibi opinaris. ¶ Id̾ di¬
uus adrians iunio rufinoꝓconsuli
macedonie rescͥpsit. testib se nontesti
testes ꝓclucebat. s testimoniis utiuole¬
bat. quibz apudme locus non est. Nam

Expanded text:
legato provinciae Ciliciae rescripsit eum qui scire potes, quanta fides habenda sit testibus, qui et cuius dignitatis et cuius existimationis sint, et qui simpliciter visi sint dicere, utrum unum eundemque meditatum sermonem attulerint an ad ea quae interrogaveras ex tempore verisimilia responderint". Eiusdem quoque principis exstat rescriptum ad Valerium Verum de excutienda fide testium in haec verba: "Quae argumenta ad quem modum probandae cuique rei sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest. sicut non semper, monumentis cuiusque rei ueritas ‹d›eprehenditur. alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias ueluti consentiens fama firmat rei, de qua quaeritur fidem. Hoc igte aestimare oportere, quid aut credas, aut parum probatum tibi opinaris'. Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus se, non testtestes producebat, sed testimoniis uti uolebat, quibus apud me locus non est nam
Abbreviated transcription (Latin):
stum faciat. fec̾it ue. qui ue obtestimoni¬
um dicendum ł non clicenlum pecumã
accepisse iudicatus uel ꝯuictus erit. Nã
uero pp̃notam ⁊ infamifim uite sue ad¬
mittenda. uonsunt ad testimonii fidem.¬
¶Testes non temere euocandi sunt. ꝑ
longumit̾. imulto nim minus maites
reuocandisuntia signis ⁊ mun̾ib ꝑ hibẽ¬
di testimoniicansa idq diuus ad ams re¬
scͥpsit. s idiui fratres rescͥpserunt. quod ad
testes euocatidos ꝑtinet cliligentie iucli¬
cantis est. explorare. q̃ ꝯsuetudo mea ꝓuĩ¬
tia in qͣiidicat᷑ fu̾it. Namsi ꝓbabitur sepe
inali amtiuitatẽ testimonii grã pleusq
euocatos noneẽ clubitand̃ quin euocandi
sunt quos necessarios in ip̃a cognitione
dep̾henderit qui iudicat.
aue .l. Lege uiliaͥ suitioꝵ publicoꝵ
cauet᷑. ne inuito demintiet᷑. ut testimoni¬
um clicat adu̾sus socenmi generumuit̾
Item ne ub̾to ip̃uis liberorum ue euis pa¬
rentum uiri iuxoris. Item pr̃ono. patrone¬

Expanded text:
stum faciet feceritue, quiue ob testimonium dicendum uel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus uel conuictus erit. nam uero propter notam et infamiam uitae suae admittendi non sunt ad testimonii fidem.Testes non temere euocandi sunt per longum iter et multo minus milites auocandi sunt a signis uel muneribus perhibendi testimonii causa, idque diuus Hadrianus rescripsit. sed et diui fratres rescripserunt: 'Quod ad testes euocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gratia plerosque euocatos, non esse dubitandum, quin euocandi sint, quos necessarios in ipsa cognitione deprehenderit qui iudicat.am. Lege Iulia iudiciorum publicorum cauetur, ne inuito denuntietur, ut testimonium litis dicat aduersus socerum generum, uititem ne liberto ipsius, liberorum eius, parentium, uiri uxoris, item patroni patron
Abbreviated transcription (Latin):
da est mulier. simulier ast rem pigno¬
ri datam ꝑ intercessionem recipet̾e ue¬
lit. fructus ĩ. liberos rectp̃. isires def̾ior
fcã fu̾it eo nomine mag̃ exstimetur.
S creclitor qui pignus ꝑ intercesiionẽ
accep̃ hoc alii uendidit uera est eoꝵ o
pĩo qui petitoẽm damdam ei putant
⁊ adn̾̃sus bone fidei emptorẽ. ne melio¬
ris conditionis ep̃tor sit qmͣ̃ fu̾at uen¬
ditor. ¶ It simulier creditori uiti fũ¬
dum uendidit. ⁊i tradidit ea condatõe
ut eułtor acceptam pecuniam uirore¬
ceꝑ⁊ ferret. ⁊ hunc fundum uenditat
exceptio ciuid̃ opporat᷑ ei de re empta.
⁊ tradata. s replicabitur amuliere.
ꝓredit. siue ip̃e treditor enũt siue ĩt̾¬
posuit alium quomulier ear̃ne ca¬
reat re sua. idem est i sinon prouiro. s
pro alio debitore rem suam tradidit.¬
¶ Simulier ne ip̃a intercede̾t alii
mandaret ut id fac̾et. an in hꝰ ꝑsona
locus huͥc senatus d. sit. qui rogani
muliens id faceret. totus enim senno

Expanded text:
gnori datam per intercessionem recipere uelit, fructus etiam liberos recipit et, si res deterior facta fuerit, eo nomine magis aestimetur. sed si creditor, qui pignus per intercessionem acceperit, hoc alii uendidit, uera est eorum opinio, qui petitionem dandam ei putant et aduersus bonae fidei emptorem, ne melioris condicionis emptor sit, quam fuerit uenditor.Item si mulier creditori uiri fundum uendidit et tradidit ea condicione, ut emptor acceptam pecuniam uiro referret, et hunc fundum uindicat, exceptio quidem opp‹o›nitur ei de re empta et tradita, sed replicabitur a muliere: edit, siue ipse creditor emerit siue interposuerit alium, quo mulier ea ratione careat re sua. idem est et si non pro uiro, sed pro alio debitore rem suam tradidit.Si mulier, ne ipsa intercederet, alii mandaret ut id faceret, an in huius persona locus huic senatus consulto sit, qui rogatu mulieris id faceret? totus enim sermo
Abbreviated transcription (Latin):
remanꝙ ipi anꝙ reo debetur compẽ¬
sare mafit. s si utrimiꝙ uelit com¬
pensare: audiendꝰ est.
net petitio. Neo ei reuudicate excep¬
tio obici potest. ciliud dicara si repro¬
lauit compensationem. qiͣ. non exi¬

Expanded text:
an quod reo debetur, compensare malit: sed et si utrumque velit compensare, audiendus est.net petitio: nec enim rei iudicatae exceptio obici potest. aliud dicam, si reprobavit pensationem q
Abbreviated transcription (Latin):
tio placebat. ⁊ pomp̃ait. ip̃o iure eo
minus fideiussorem ex commnum oͣt¬
tu debere.ꝙ ex compensatõe reus reti¬
nere potest. Si cut eninicum totũtũ
peto arco male peto. ita i fidenꝰor nõ
tenetur ip̃o uire in maioremqnͣtita¬
tenicim reus condempuari pͭ.¬

Expanded text:
tio placebat et Pomponius ait, ipso iure eo minus fideiussorem ex omni contractu debere, quod ex compensatione reus retinere potest: sicut enim, cum totum peto a reo, male peto, ita et fideiussor non tenetur ipso iure in maiorem quantitatem quam reus condemnari p
Abbreviated transcription (Latin):
tuam pecuniã accep̃. subfideiꝰsore:
marito eamq soluit uenditori post¬
ea: maritus decedens nou soluendo in
fraudem creclitoris cauit testam̃to se
eam pecuniã unin̾sam debere. quen᷑
anint̾ce sĩise mulier uidetur. R̾e. ẜea¬
uxoris cue maritus obligaiit sem¬
ꝓronio ob conclitiõnem. mox mułe
amimeĩo sua fice mutuam pecutã
acceptã sub obligõe enud̾ fundisoᷤ¬
uit statimnsemꝓniop marito suocĩsi

Expanded text:
tuam pecuniam accepit sub fideiussore marito eamque soluit uenditori: postea maritus decedens non soluendo in fraudem creditoris cauit testamento se eam pecuniam uniuersam debere: quaeritur, an intercessisse mulier uideretur. reuxoris suae maritus obligavit Sempronio ob conductionem: mox mulier a Numerio sua fide mutuam pecuniam acceptam sub obligatione eiusdem fundi solvit statim Sempronio pr
Abbreviated transcription (Latin):
de int̾cessionib fc̃m ÷ locunieẽ. i
pignora ab ea data nontenerreaᷤã
res quas mulier ab hiis ꝓ quib nnt̾¬
cedebut pignori accep̃. creditori mu¬
lieris obligatas non eẽ. s non sine

Expanded text:
de intercessionibus factum est, locum esse et pignora ab ea data non teneri. eas autem res, quas mulier ab his, pro quibus intercedebat, pignori accepit, creditori mulieris obligatas non esse. sed non sine
Abbreviated transcription (Latin):
suspectas hẽbat. mag̃ uoluit uxõi
testatoris dare pecimiã. ⁊ ab ea pig¬
nus accipere. mulier eandem peciuiã
dedit hereclib. ⁊ abhiis pignuis acce¬
pit. quero auintercessisse uideat᷑
ianpignora que ip̃a accep̃ tenant᷑¬

Expanded text:
suspectas habuit, magis voluit uxori testatoris dare pecuniam et ab ea pignus accipere: mulier eandem pecuniam dedit heredibus et ab his pignus accepit: quaero an intercessisse videatur et an pignora, quae ipsa accepit, teneantu
Abbreviated transcription (Latin):
eris incontrahendo serutus obeaq̃
int̾ uirum iuxorem accepta petu¬
na gesta sunt. exceptione se.d. nõ
tiationem p̃põĩticum alio contra¬
hentes ꝑsonam mulierie ut ydoneã
sequntur. exceptio senanis .ꝯ. dñm
ꝓhibi. submouet. nec uidetur det̾ior
cã domim ꝑ seuum fieri. s uichil eẽ
domino quesitum. ñ mag̃ qmͣ siliti¬
giosump̾clium seruus aut lib̾i ho¬
intnemem̾t. ¶ Uxor debitricemsuã.
uiro delegauit ut uir creditori eiꝰ pe¬
cumam solu̾et.⁊ si fidem fuamꝓea¬

Expanded text:
eris in contrahendo secutus ob ea, quae inter virum et uxorem accepta pecunia gesta sunt, exceptione senatus cotiationem praepositi cum alio contrahentes personam mulieris ut idoneae sequuntur, exceptione senatus dominum summouet: nec uidetur deterior causa domini per seruum fieri, sed nihil esse domino quaesitum, non magis, quam si litigiosum praedium seruus aut liberum hominem emerit.Uxor debitricem suam uiro delegauit, u‹t› uir creditori eius pecuniam solueret: si fidem suam