comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum trucidata referuntur. Misera
profecto talis belli & in extricabillꝰ
causa. ꝑeundum utiq dominisea
nisi insolescentib seruis ferro ob¬
inam iretursS tam̃ in ipsis quog
infelicissimis dampnis pugnt. &
infeliciorib lucris uictorie: quan¬
ti ꝑiere uicti. tantũ ꝑdidere uicmad
Nno ab urbe condita.dͦ¬
crassus consul & pontifex maximꝰ
adu̾sus aristonitum attali frẽma
traditam ꝑ testam̃tum romamsa
siam ꝑuaserat: cũ instructissimꝰ
missus exerctu ¶Prec̾ea a magnissi¬
gib hoc ẽ. nichomede rege bran¬
niȩ.mitridate ponti & armenie.
ariarche cappadotiȩ. philemeus
paflagonie. eorũq maximis copis
aduuntus. conserto tam̃ bello uict ll.
Et cum exercitu post plurimã cȩdẽ
infugam acto. ipse iam circũuentꝰ
abhostib & pene captus ẽet: uirgã
qua erat usus ad equum in oculũ
tratis impegit. Barbarus aut̃ẽ cum
ira &e dolore exarsisset: latus crassi
eladio transuerb̾auit. Ita ille exco¬
qtato genere mortis. effugit & dedecꝰ

Expanded text:
rum trucidata referuntur. Misera profecto talis belli et inextricabilis causa. pereundum utique dominis erat, nisi insolescentibus seruis ferro obuiam iretur. sed tamen in ipsis quoque infelicissimis damnis pugnae et infelicioribus lucris uictoriae quanti periere uicti tantum perdidere uictores. Anno ab Vrbe condita DCrassus consul et pontifex maximus aduersus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam peruaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea a magnis regibus hoc est Nicomede Bithyniae, Mithridate Ponti et Armeniae, Ariarathe Cappadociae, Pylaemene Paphlagoniae eorumque maximis copiis adiutus, conserto tamen bello uictus est; et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse iam circumuentus ab hostibus et paene captus esset, uirgam, qua erat usus ad equum, in oculum Thraecis inpegit; barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transuerberauit. ita ille excogitato genere mortis effugit et dedecus
Abbreviated transcription (Latin):
forte rebus ex sententia ꝑpetratis
alexander suꝑuenit: offenditor
formidine matris uulnerande: o¬
limpias sic eũ adhortatur. Iaculare
inquit fili:iaculare ne dubites.¬

Expanded text:
forte rebus ex sententia perpetratis Alexander supervenerat offenditque formidine matris vulnerandae, Olympias sic adhortatur: iaculare, inquit, fili, iaculare, ne dubites
Abbreviated transcription (Latin):
dum rursus uicina ciuitas de
obsequio uatillaret: datur ale¬
xandro expeditio. ꝑgit qͦ illuc¬
ut iussum ẽ¶ Eñi uero int̾ea pau¬
sanias qͥdam nomine opib &¬
desid̾ium amorẽq ꝓ lapsus est.
Qui cum ꝑ internuncios attemp¬
taret & mulier consentiret. scili¬
cet ut deserto philippo ad illum

Expanded text:
 rursus civitas de obsequio vacillaret, datur Alexandro expeditio; pergitque quo iussum est. Enimvero interea Pausanias quidam nomine, tum desiderium amoremque animo prolapsus est. Qui cum per internuntios adtemptasset ecquid mulier consentiret deserto Philippo ad sese
Abbreviated transcription (Latin):
oc tempore anastasius imꝑa¬
tor classem in alexandriam
contra sarracenos direxit. Cunus
exercitus ad aliun uersus consi¬
lium. ab itinere medio constan¬
tino politanã urbem regressus
theodosiũ orthodoxum inqͥrens.
imꝑatorem elegit: atq coactum
insolio imꝑii confirmauit. Qui
theodosius apud niceam curita¬
tem anastasium graui p̃lio ui¬
cit: datoq suis sacram̃to. eum
clericum fieri ac prb̃m fecit. Ip
regia urbe nagine illam uene¬
randam in qua sc̃a sy nodus erat
depicta. & a philippico fuerat de¬
iecta: pristinum in locum erexit.
Mhis dieb ita tyberis fluuiꝰ mnun¬
dainit: ut alueum suũ egressus
multa romane fecerit exicia ci¬
& semis staturam excresceret. at¬
qr a porta sc̃i petri usq: ad pontẽ
molbium aque se descendentes
comungerent.

Expanded text:
oc tempore Anastasius imperator classem in Alexandriam contra Saracenos direxit, cujus exercitus ad aliud versus consilium, ab itinere medio Constantinopolitanam urbem regressus, Theodosium Orthodoxum inquirens, imperatorem elegit, atque coactum in solio imperii confirmavit. Qui Theodosius apud Nicaeam civitatem Anastasium gravi praelio vicit; datoque sibi sacramento eum clericum fieri ac presbyterum feciregia urbe imaginem illam venerandam, in qua sancta synodus erat depicta, et a Philippico fuerat dejecta, pristinum in locum erexit. His diebus Tiberis fluvius ita inundavit, ut alveum suum egressus multa Romanae fecerit exitia ciet semis staturam excrescerat atque a porta Sancti Petri usque ad pontem Molvium aque se descendentes coniungerent.
Abbreviated transcription (Latin):
bus iunctus ẽ: eisq liberatione su¬
a nuntiata. insuꝑ hostis interitu:
inestimabile gaudiũ fecitsauares
uͦ om̃s langobardos qui iam in
uirili etate erant. gladio ꝑimunt.
Mulieres uͦ & paruulos. captiuita¬
tis iugo addicunt. Romildam u
quȩ totius malicie caput extrat.
rex auarũ propt̃ iusmirandũ sic̃
ei spoponderat una nocte quasi in
matrimonio habuit. Nouissime uͦ
.xii. auarib tradidit. qui eam ꝑ
totam noctem uicib sibi sucteden¬
tes: libidine uexarent. Post modũ
uͦ palum in medio campo configi
p̃cipiens. eandem in eiꝰ acumine in¬
seri mandauit: hec insuꝑ exꝓbran¬
do inquiens. Talem te dignum ẽ.
maritũ habere. Ig dira proditrix
patrie tali exitio periit. que am¬
plius sue libidini qm ciumum &

Expanded text:
bus iunctus est eisque liberatione subus iunctus est eisque liberatione sua, nuntiato insuper hostis interitu, inaestimabile gaudium fecit. Avares vero omnes Langobardos qui iam in virili aetate erant gladio perimunt, mulieres vero et parvulos captivitatis iugo addicunt. Romildam vero, quae totius malitiae caput extitit, rex Avarum propter iusiurandum, sicut ei spoponderat, nocte una quasi in matrimonio habuit, novissime vero duodecim Avaribus tradidit, qui eam per totam noctem vicibus sibi succedentes libidine vexarent. Postmodum quoque palum in medio campum configi praecipiens, eandem in eius acumine inseri mandavit, haec insuper exprobrando inquiens: "Talem te dignum est maritum habere". Igitur dira proditrix patriae tali exitio periit, quae amplius suae libidini quam civium
Abbreviated transcription (Latin):
tus est̃. Puer uͦ frenũ equi manu ar¬
ripiens. fugientes germanos & iyse
secutus ẽ. Quo comꝑto auares. mox
ascensis equis eos ꝑsecuti sunt. Sed
reliquis ueloci fuga euadentib gri¬
moaladus puerulus ab imo eorũqui
uelocius cucurrerat capitur. Nec tñ
eum suus comp̃hensor gladio ferire
propt̃ paruitatem ȩtatis dignatꝰ ẽ
s sibi eundem potius seruiturum
reseruauit. Cumq eũ ad castra re¬
uertens app̃henso eiꝰdem equi fre¬
no reduceret. deq tam nobili p̃da
exultaret: erat enim ipse pueru¬
lus eleganti forma. micantib ocłis.
lacteo crine ꝑfusus. idem cũ se cap¬
tinum trahi doleret. ingentes aui¬
mos angusto in pectore uersans:
ensem qualem in illa etate hab̾e
hentem auarem quantulo anni¬
su ualuit capitis in uertice ꝑcussit.
Maxq: ad cerebrũ ictu ꝑueniente:
hostis ab equo deiectus est. Puer uͦ
grimoaldus auerso equo fugam le¬
tabundus arripiens.tandem fr̃i¬

Expanded text:
tus est. Puer vero frenum equi manu artus est. Puer vero frenum equi manu arripiens, fugientes germanos et ipse secutus est. Quo conperto, Avares mox ascensis equis eos persecuti sunt; sed reliquis veloci fuga evadentibus, Grimoald puerulus ab uno eorum, qui velocius cucurrerat, capitur. Nec tamen eum suus conprehensor gladio ferire propter parvitatem aetatis dignatus est, sed sibi eundem potius serviturum reservavit. Cumque eum ad castra revertens adprehenso eiusdem equi freno reduceret deque tam nobili praeda exultaret - erat enim ipse puerulus eleganti forma, micantibus oculis, lacteo crine perfusus -; qui cum se captivum trahi doleret, Ingentes animos angusto in pectore versans, ensem, qualem in illa aetate habere hentem Avarem, quantulo adnisu valuit, capitis in verticem percussit. Moxque ad cerebrum ictus perveniens, hostis ab equo deiectus est. Puer vero Grimuald verso equo fugam laetabundus arripiens, tandem fratri
Abbreviated transcription (Latin):
tertam̃ eis ꝓmittentes. qͦd eos und
digressi fuerant pannoniȩ in fini-¬
bus collocarent. Qui cũ patriam re¬
uertentes ad campũ quem satrum
neminant ꝑuenissent: om̃s qui iam
in maiori ętate constituti erant lan¬
gobardos gladio ꝑimere statuunt.
mulieres uͦ& ꝑaruulos captiuitatis
sorte diuidunt. ¶Taso uͦ & cacco seu
rodo aldus filii gisulfi & romilde.
cũ banc auarum maliciam cognio¬
uissent: statim ascensis equis fu¬
gam arripiunt.Equib unꝰ grimo¬
aldum puerulum fr̃em suu̾m dũ
existimaret ut pote paruulum suꝑ
equum currente se tenere ñ posse.
melius ducens eundem gladio pe¬
rimere. qͣm captiuitatis iugũ su¬
stinere: eum occidere uoluitꝰ. Cum
g ut eum ꝑcuteret lanceam eleuaᷤ¬
set:puer lacrimans exclamauit
dicens. Noli me pungere. quia po¬
srim me suꝑ equum tenere. Qui n¬
iecta manu eũ ꝑ brachiũ appreben¬
dens. suꝑ nudũ equi dorsum posuit.
eundemq ut sese contineret horta¬

Expanded text:
ter tamen eis promittentes, quod eos, unde ter tamen eis promittentes, quod eos, unde digressi fuerant, Pannoniae in finibus conlocarent. Qui cum patriam revertentes ad campum quem Sacrum minant pervenissent, omnes qui iam in maiori aetate constituti erant Langobardos gladio perimere statuunt, mulieres vero et parvulos captivitatis sorte dividunt. Taso vero et Cacco seu Raduald, filii Gisulfi et Romildae, cum hanc Avarorum malitiam cognovissent, statim ascensis equis fugam arripiunt. E quibus unus Grimoaldum puerulum fratrem suum, dum existimaret utpote parvulum super equum currentem se tenere non posse, melius ducens eundem gladio perimere quam captivitatis iugum sustinere, eum occidere voluit. Cum igitur ut eum percuteret lanceam elevasset, puer lacrimans exclamavit, dicens: "Noli me pungere, quia possum me super equum tenere". Qui iniecta manu eum per brachium adprehendens super nudum equi dorsum posuit eundemque ut si posset se continere horta
Abbreviated transcription (Latin):
uastantes. foronilanorũ opꝑidum
obsidione claudunt: & totis uiri¬
b expugnare moliunt᷑ ¶horum
ros armatus cũ magno equitatu
ꝑambularet. ut qua ex parte ur¬
dem facilius expugnare posset in¬
quireret: hunc rom ilda de muro
sspiciens. cum eũ cerneret iuue¬
nili erate florentem. meretrix ne¬
faria concupiuit: eiq mox ꝑnun¬
tium mandauit. ut sieam in ma¬
rrimoniũ sumeret: ipsa eidem
ciuitatem cũ om̃ĩb qui ad erant
traderet. Quod rex barbarꝰ audiens:
eidem malignitatis dolo qͦd man¬
dauerat se facturũ ꝓmisit. eãq in
matrimoniũ se accipe spopondit.
Illa uͦ mebil morata: portas foroui¬
lensis aꝑuit castri. & ad suam cumc¬
torumꝙ: qui aderant ꝑniciem ho¬
stem introdixit. Ingressi uͦ auareᷤᷤ
cum rege suo forum iulii. uniu̾sa
que inu̾enire poterant rapinis di¬
ripiunt. ipsamq urbem flãmis
contremantes unu̾isos quos reppe¬
rerant captiuos abducunt. fallaci¬

Expanded text:
vastantes, Forojulianum oppidum vastantes, Forojulianum oppidum obsidione claudunt, et totis viribus expugnare moliuntur. Horum ros armatus cum magno equitatu perambularet, ut, qua ex parte urbem facilius expugnare posset, inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret iuvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut, si eam in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omnibus qui aderant traderet. Quod rex barbarus audiens, eidem malignitatis dolo quod mandaverat se facturum promisit eamque se in matrimonium accipere spopondit. Illa vero nihil morata, portas Foroiulensis castri aperuit et ad suam cunctorumque qui aderant perniciem hostem introduxit. Ingressi vero Avares cum rege suo Forumiulii, universa quae invenire poterant rapinis diripiunt; ipsamque urbem flammis concremantes, universos quos reppererant captivos adducunt, fallaci
Abbreviated transcription (Latin):
gisulfus foronilanꝰ dux. cũ lan¬
gobardis quos habere poterat au¬
lacter occurrit. Sed quanuis fori
animositate contra imm̃sam mi¬
titudiñe bellum cũ paucis gererte
undiq tam̃ circũ septus. cũ homi¬
nib pene sins extinctus ẽ.Uxoru
eiꝰdem gisulf nomine romilda
cũ langobardis qui euaserant. sit
eorũ uxorib & filiis quim bello
ꝑierant. intra murorũ forouila¬
in castra se mumunt septa. huit
erant filii taso & cacco iam ado¬
rum una appa. alia gaila uoca¬
batur. Duarũ uͦ noĩa ñretinemn
sommunierunt sequoꝙ lango¬
amia in reliquis castris. quȩ hai
ilina erant. hoc ẽ. in cormones me¬
nas osopo. artema. areunia. glemo¬
na ił eciam inbligine. cuius postti¬
oom̃ino inexpugnabilis extitit.
sanetiam mͦ & in reliquis castel¬
us ne hunis hocẽ. auarib p̃dam
sfacerent cõmuniuere. Auares uͦ
dom̃s forouilanorũ fines discurr¬
fiis. om̃ia incendiis & rapmis

Expanded text:
Gisulfus Foroiulanus dux cum LanGisulfus Foroiulanus dux cum Langobardis, quos habere poterat, audacter occurrit; sed quamvis forti animositate contra inmensam multitudinem bellum cum paucis gereret, undique tamen circumseptus, cum omnibus pene suis extinctus est. Uxor vero eiusdem Gisulfi nomine Romilda cum Langobardis qui evaserant sive eorum uxoribus et filiis qui in bello perierant, intra murorum Foroiulani castri muniit septa. Huic erant filii Taso et Cacco iam adurum una Appa, alia Gaila vocabatur, duarum vero nomina non retinemus. Communierant se quoque Langobardi et in reliquis castris quae his vicina erant, hoc est in Cormones, Nemas, Osopo, Artenia, Reunia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cuius positio omnino inexpugnabilis existit. Pari etiam modo et in reliquis castellis, ne Hunnis, hoc est Avaribus, praeda fierent, se communiere. Avares vero per omnes Forojulianorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ curricula pͥncipatus est.
hic rogante papa bonefacio. statu¬
it sedem romane & apłicȩ eccłie
caput ẽe. om̃ium eccłiarum. qr
eccłia constantinopolitana pͥmã
se om̃ium eccłiarum scribebat.
Item alio papa bonefauo petente.
iussit in ueteri fano qͦd pantheũ
uocabant ablatis idolorum sordib
eccł̃iam beate semꝑ uirginis mariȩ
& om̃ium marty rũ fieri: utr ubi
quondam om̃ium ñ deorũ s demo¬
Chuiꝰ tempore prasini & uenetipu
fauunt. ac sese mutua cede ꝓstr¬
nunt. Perse qͦ adu̾sus rem pubi¬
cam grauissima bella gerentes.
multas romanorũ ꝓuintias &
tes. inter ornam̃ta lotorum scori
crucis abducunt. Contra huncso¬
cam heraclianus qui africami
gebat rebellauit: atq cũ exerciti
ueniens. eũ regno uitaq pͥuaum
remq publicam romanaberadꝰ
euisdem filius regendam susceri
iRca hec tempora.
rex auarum quẽ sua lingua
cacanũ appellant. cũ innumera¬
bili multitudine ueniens: uene¬
tiarum fines ingressus ẽ. Huic

Expanded text:
norum curricula principatus est. Hic rogante papa Bonefacio statuit sedem Romane et apostolice ecclesie caput esse omnium Ecclesiarum, quia Ecclesia Constantinopolitana primam se omnium Ecclesiarum scribebat. Idem alio papa Bonifacio petente jussit in veteri fano, quod Pantheon vocabant, ablatis idololatriae sordibus, ecclesiam beatae semper virginis Mariae et omnium martyrum fieri, ut ubi quondam omnium non deorum, sed daemoHujus tempore Prasini, et Veneti per faciunt ac sese mutua caede prosternunt. Persae quoque adversus rem publicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum provincias tes, inter ornamenta locorum sanctorum crucis abducunt. Contra hunc Focatem Eraclianus, qui Africam regebat, rebellavit, atque cum exercitu veniens, eum regno vitaque privavit remque publicam Romanam Eraclius, eiusdem filius, regendam suscepit. 37. Circa haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant, cum innumerabili multitudine veniens, Venetiarum fines ingressus est. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita. dcͦ. lucio
lucinio lucullo. aulo postumio
albino consulib: cum om̃s roma¬
nos ingens celtiberorum metus in-¬
uasisset. & ex om̃ib ñ ẽẽt qui ire in
hispaniam uł miles uł legatus aude¬
nus erat ultro se militaturũ in his¬
pania obtulit. cum tam̃ in macedo¬
niam sorte iam depntatus ẽet.Itaq¬
profectus in hispaniam: magnas stra¬
ges gentium dedit. sepus eciam mi¬
utis qm ducis usus officio. Nam & bar¬
barum ꝓuocantem singłariter cong̃s¬
sus: occidit ¶Seregius autẽ galba pre¬
tor alusitanis magno preio uictꝰ ẽ:
uniu̾soq exercitu amisso. ipse cum
pautis uix elapsus euasit.

Expanded text:
nno ab Urbe condita DC, L. Licinio Lucullo et A. Postumio Albino consulibus, cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus invasisset, et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam vel miles vel legatus audenus erit, ultro se militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sorte iam deputatus esset. itaqprofectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit saepius etiam militis quam ducis usus officio; nam et barbarum provocantem singulariter congressus occidit. Sergius autem Galba praetor a Lusitanis magno proelio victus est universoque exercitu amisso ipse cum paucis vix elapsus evasit.
Abbreviated transcription (Latin):
Deus solus potest in me in his cau¬
sis rep̃hensionem inuenire. nã
ille nullaten᷑ ꝑotest. Cũq eunde
diaconem alachis ad se ingredi
fecisset:ia asꝑe satis & obuir¬
omnies redericos & sac̾dotes

Expanded text:
Deus solus potest in me in his causis reprehensionem invenire, nam ille nullatenus potest. Cumque eumdem diaconum Alachis ad se ingredi fecisset, aspere satis et objuromnes clericos et sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
memorie traditum ẽ. & corithia
uasa dicuntur̃ hisdem consulib
ueriatus in hispania genere lu-¬
sitanus homo pacroralis & latro.
yͥmum infestando uias. deinde ua-¬
stando prouintias: postremo exer¬
citus pretorum & consulũ romano¬
rum uincendo. fugando.subigendo.
maximo t̾rori romanis fuit om̃nib.
Siquidem hieberum & tagum mart¬

Expanded text:
memoriae traditum est, et Corinthia memoriae traditum est, et Corinthia uasa dicuntur. Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deinde uastando prouincias postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum uincendo fugando subigendo maximo terrori Romanis omnibus fuit. siquidem Hiberum et Tagum, ma
Abbreviated transcription (Latin):
pentinus cũ paucis uentt in casti
Qui dimisso statim metello. corm¬
thum sine mora expugnauit: ur¬
bem toto tunc orbe longe omium
opulentissim̃a. Quippe quȩ uelit
officina om̃ium artificum atq s¬
tificiorũ: & emptorum commun
asie. atq europȩ. ꝑ multa retros¬
cuula fuit. Permissa crudelit̃ eus
capiais predandi licentia. sic om̃
rum Amibitu quasi e camino i
unũ ayicem coartatum exunoo¬
ret incendium. Itaq plurima
parte populi ferro flamisq: ol¬
sumpta: reliqua sub corona uen¬
aita est. Urbe incetisa. muri fun¬
anis rupti sunt: muralis lapis
mpuluerem redactus. prȩda in¬
sns erepta ẽ sSane cum propt᷑¬
multitudinem & uarietatem sta¬
tuarum simulachrorũq in illo
ciuitatis incendio ꝑmixta in unũ
auri. argenti atq eris omĩaq: simul
metalla fluxissent: nouum genus
metalli factum ẽ. Unde usq: in ho¬
diernm diem siue exip̃so. siue ex
mmntttuone eius. es corinthium sic̃

Expanded text:
repentinus cum paucis uenit in castra. repentinus cum paucis uenit in castra. qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora expugnauit, urbem toto tunc Orbe longe omnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. permissa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omniaorum ambitu quasi e camino in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flammisque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens erepta est. sane cum proptemultitudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum auri argenti atque aeris omniaque simul metalla fluxissent, nouum genus metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
temporis interu allo. ꝑ diuersas mun¬
di partes iniserabile co lluxit ince¬
dium. Nam eũ metellus prȩtor ade¬
oͥs bisõciosq: comunctos auob be¬
lis. hocẽ. pͥmo apud thermopy las
lia cesa clandius historicus refert. in¬
lerius & anthias in achaia pugnatĩ¬
& .xx. milia acheorum cũ duce suo
dieo cetidisse confirmant. Polibius
achiuus quanuis tunc in affrie
cum scipione fuerit: tam̃ quiadi¬
mesticam cladem ignorare ñ potu¬
g. semel po achaia pugnatũ eritoli
duce asserit. Nieum uero adducert̃
ex archadia militem: ab eodem me¬
tello prȩtore oppressum cũ exertti
uocetsS de uarietate discordantũ
historicorũ aliquanta lami dixinꝰ
quorũ sufficiat detecta hec de mal
nota m̃daciorum. quia parum cr¬
denilum ẽe. in cȩteris eitdent᷑ oste¬
dunt. qui in his quoq quȩ ipsiu¬
dere diuersi sunt ¶gitur post exte¬
ta totius achaiȩ pręsidĩa. destitct
euersionem urbium metello pr¬
tore meditante: consul mũmuis

Expanded text:
temporis intervallo per diversas partes mundi miserabile colluxit incendium. Nam cum Metellus Praetor Achaeos, Baeotiosque convictos duobus bellis, hoc est, primo apud Thermopylas, millia caesa Claudius historicus refert. Valerius etiam Antias in Achaia pugnatet xx milia Achaeorum cum duce suo Diaeo cecidisse confirmant, Polybius Achiuus quamuis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen, quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce adserit, Diaeum nero adducentem ex Arcadia militem ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docet; sed de uarietate disoordantium historicorum aliquanta iam diximus, quorum sufficiat detecta haec et male nota mendaciorum nota, quia parum credendum esse in ceteris euidenter ostendunt qui in his quoque, quae ipsi uidere, diuersi sunt — igitur post extincta totius Achaiae praesidia destitutarum euersionem urbium Metello praetore meditante consul Mummius
Abbreviated transcription (Latin):
ma & aiu̾sissi morũ locoium flumina
late tansgredienti & ꝑnaganti: ue¬
cilius pretoi occurrit. Qui continuo
ceso usq ad int̾necionem pene om̃i
exerutũ suo: uix ipse prȩtor cũ pau¬
uis fuga lapsus euasit¶Deinde gai
um falucium p̃torem: idem ueri¬
atus multis preliis fractum fuga¬
uit. Post etiam claudius unimamꝰ
cum magno instructu belli contra
ueriatum missus. quasi ꝓ abolen-¬
da suꝑiore macula: turpiorẽ ipse
auxit infamiam. Nam congressus
tum ueriato: uniu̾sas quas secum
adduxerat copias.maximasq: uires
nabtas faces cȩteraq insignia roma¬
Na: in montib suis trophea p̃fixit:
odem tempore trecenti

Expanded text:
ma et diversissimorum locorum flumina, late transgredienti et pervaganti C. Vetilius praetor occurrit: qui continuo, caeso usque ad internecionem pene omni exercitu suo, vix ipse praetor cum paucis fuga lapsus, evasit. Deinde C. Plautium praetorem idem Viriathus, multis praeliis fractum, fugavit. Post etiam Claudius Unimanus cum magno instructu belli contra Viriathum missus, quasi pro abolenda superiore macula, turpiorem ipse auxit infamiam. Nam congressus cum Viriatho, universas, quas secum deduxerat, copias, maximasque vires trabeas, fasces, caeteraque insignia Romana in montibus suis tropaea praefixit. Eodem tempore trecenti
Abbreviated transcription (Latin):
promptiꝰq ipsis ueterum gestis ꝑ or-¬
ainem expliuitis apietur.
Nno ab urbe condita. dc. uł. hoc
est ȩodem anno quo & carthago
deleta ẽ: gneo cornelio lentulo lucio
nũmio consulib: rumã carthaginiᷤ
tuessio corinthi subsecuta ẽ: duaꝵ.¬
q poteirtissimarũ urbiũ. paruo uniꝰ¬

Expanded text:
promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. Anno ab Vrbe condita DCVI, hoc eat eodem anno, quot et Carthago deleta est, Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus ruinam Carthaginis euersio Corinthi subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium paruo uni
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus ipsa etiam uita fastidũi
nno ab urbe condita. cͣcc¬
lxxͦ. uiͦ seuissimo derre moci
achaia uniuersa concussa est: e
duȩ tunc ciuitates. idest ebora e
helice abruptis locorum hiatibus
denorate. At e gomncẽ contrã¬
rio pdoriam᷑ smnlia indiebuo no¬
stris apuud constantino polim e¬
gne modo pricipeni gentrm.
pͣ redicta etͣ facta sed non per fecta
narrare: cum post tetribilem.
ceutiataoTem oonscientiam.¬
q mali sui prest eam. subter õ¬
motã fundatiis derrat reeree. et
desuꝑ fusa celitus flamma pendi¬
ret: donec orationibus archadi
principis et populi xp̃iam pre¬
sentem perditionem deus exor¬
tus auerteret p̃robans se solum
ẽs.et conseruatorem humiliuim.
eppuiutorem malorum. Sed he
ut commnemorata sunt magis
quam explicita uẽrecincue cos¬
cesserim: ut qui scit recolat. et
qui nescit inquirat.
nos ab urbe iuilcorum prẽta
faliscorum eqͣsuorum et futr¬
norum subacti et atriti. asidi¬
is bellis conficiebantur ta nc̃i

Expanded text:
entibus ipsa etiam uita fastidio est. Anno ab Vrbe condita CCCLXXVI saenissimo terrae motu Achaia uniuersa concussa est et duae tunc ciuitates, id est Ebora et Helice, abruptis locorum hiatibus deuoratae. At ego nunc e contrario poteram similia in diebus nostris apud Constantinopolim, aeque modo principem gentium, praedicta et facta sed non perfecta narrare, cum post terribilem denuntiationem conscientiamque mali sui praesciam subter commota funditus terra tremeret et\' desuper fusa caelitus flamma penderet, donec orationibus Arcadii principis et populi Christiani praesentem perditionem Deus exoratus auerteret, probans se solum esse et conseruatorem humilium et punitorem malorum. sed haec ut commemorata sint magis quam explicita uerecundiae concesserim ut et qui scit recolat et qui nescit inquirat.\nos ab urbe Vulseoram, praeterea Faliscorum Aequorum et Sutrinorum subacti et adtriti adsiduis bellis conficiebantur, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
esar postea insulam ubi fa¬
riis ẽ. tepit: eo achillas cum
gabinianis militib postea ueute
Ingens pugna cõmissa ẽ. Magna
ibi cȩsarianorũ militum mu̾li¬
tudo cecidit: omnes etiam inter¬
fectores pompeii int̾fecti sunt.

Expanded text:
esar postea insulam ubi Pharus est, cepit. Eo Achillas cum Gabinianis militibus venit. Ingens pugna commissa est: magna ibi Caesarianorum militum multitudo cecidit, omnes etiam interfectores Pompeii interfecti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos suos passim liberos facerent.
libertim in partem posteritatis re¬
cepti. plenitudinem per scelus insur¬
pare meditati sunt: et libertati. serui

Expanded text:
os suos passim liberos facerent, libertini in partem potestatis recepti, plenitudinem per scelus usurpare meditati sunt; et liberati servi
Abbreviated transcription (Latin):
stantinum papam ad se uenire
iubens. honorifice susceꝑit ac
remisit. Quem ꝓstratus in t̃ram
ꝓ suis peccatis intercedere rogans.
cuncta eiꝰ eccłie pͥuilegia renouaint

Expanded text:
stantinum papam ad se venire iubens, honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terra pro suis peccatis intercedere rogans, cuncta eius ecclesie privilegia renovavit
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb aduenientib fran¬
cis. a nagnis castrũ qͦd super
tridentum in confinio italie po¬
situm ẽ. se eisdem tradidit. Qũa
obcausam cõmes langobardoꝵ
delagare ragilo nomine a nagn̾is
ueniens dep̃datus est. Qui dum
cum preda reuerteretur: in cam¬
po rottaliam ab obuio sibi duce
francorũ ehrannidis cum plurib
enis ꝑemptus est. Qui chranni¬
dis ñ multum post tempꝰ ueniers
tridentum deuastauit. Qũe subse¬
quens eũ tridentinꝰ dux in loco qͥ
salurnis dicitur. suis cũ sociis in¬
ter fecit.p̃damq omñe quã cepat
excussit. expulsisq francis triden¬
tinum t̾ritorium recepit.

Expanded text:
is diebus advenientibus Francis, Anagnis castrum, quod super Tridentum in confinio Italiae positum est, se eisdem tradidit. Quam ob causam comes Langobardorum de Lagare, Ragilo nomine, Anagnis veniens depraedatus est. Qui dum cum praeda reverteretur, in campo Rotaliani ab obvio sibi duce Francorum Chramnichis cum pluribus e suis peremptus est. Qui Chramnichis non multum post tempus Tridentum veniens devastavit. Quem subsequens Euin Tridentinus dux, in loco qui Salurnis dicitur suis cum sociis interfecit praedamque omnem quam ceperat excussit. Expulsisque Francis, Tridentinum territorium recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
citer oblitus luto: ignominioseq pro¬
tractus. turpi aut̃e spectatulo min¬
turnas deductus. contrususq in car¬
cerem: ꝑcussorem ad se missum solo
uulta exterruit. Deinde lapsus eum¬
culis. in affricam trans fugit: sollicita

Expanded text:
citer luto oblitus, ignominioseque prociter luto oblitus, ignominioseque protractus, turpi autem spectaculo Minturnas deductus, contrususque in carcerem; percussorem ad se missum solo vultu exterruit. Deinde lapsus e vinculis, in Africam transfugit, sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenis intemꝑataq ira ꝑcitus:
cum quattuor legionib pͥmum an¬
te urbem consedit sUbi gratidium
marii legatum. quasi prima uicti¬
mam belli ciuilis: occidit ¶Mox ur¬
bem cum exertitu irrupit. faces ad
inflãmandam urbem poposcit: om¬
nib metu abditis ꝑ sacramuiam ci¬
tato agmine inforum uenit sm ariꝰ
cum ꝑmouere nobilitatem. inflam¬
mare plebem. equestrẽ deniq ordi¬
nem ꝑarmare adu̾sus sillam frustra
temptasset: postremo seruis spe lib̾¬
tatis & predę ad arma sollicitatis. ne¬
quiquã repugnare ausus: tandem
in capitoliũ concessit. S cũ in eum
sillane cohortes irruissent: magna
seruorum cȩde diffugit. Ibi tunc
fulpitius marii collega. seruo suo pro¬
dente ꝓstratus ẽ: seruum uͦ ipsũ
qd hostem indicauerat manu mttes  qn¬
quod uͦ dñm prodiderat: saxõ tarepio
deici consules decreuerunt sM arius
fugiens cum ꝑsequentium instantia
cirtũseptus eẽt: in minturnensium
paludib sese abdidit. Equib infeli¬

Expanded text:
uvenis intemperataque ira percitus, cum quatuor legionibus primum ante Urbem consedit, ubi Gratidium, Marii legatum, quasi primam victimam belli civilis occidit, mox Urbem cum exercitu irrupit, faces ad inflammandam Urbem poposcit. Omnibus metu abditis, per Sacram viam citato agmine in forum 342 venit. Marius cum permovere nobilitatem, inflammare plebem, equestrem denique ordinem perarmare adversus Sullam frustra attentasset, postremo servis spe libertatis et praedae ad arma sollicitatis, nequidquam repugnare ausus, tandem in Capitolium concessit. Sed cum eo Sullanae cohortes irruissent, magna suorum caede diffugit. Ibi tunc Sulpicius, Marii collega, servo suo prodente, prostratus est. Servum vero ipsum, quod hostem indicaverat, manumitti; quod vero dominum prodiderat, saxo Tarpeio dejici consules decreverunt. Marius fugiens, cum persequentium instantia circumseptus esset, in Minturnensium paludibus sese abdidit, e quibus infeli
Abbreviated transcription (Latin):
eculum sceleris reppulit t̾ror erroris:
slumquid hȩc quȩ cõmunis ẽ. etiã cũ
ueluis pretas & reuerentia nature. qͦd
anus ꝑimendo ac ꝑeiiudo comisit.
qͣm inse agi posset intremuit. seseq
ab huiꝰmodi incepto consuentia uictꝰ
remouit: Quin potius annis fere
xl. consequentib. in tantũ continu¬
ata sunt bella ciuilia: ut magnitu¬
do laudis appendenda ex mag̾nitu¬
dme sceleris putaretur. Om̃s enim
postitale docum̃tum in tali malicia

Expanded text:
riculum sceleris reppulit terror erroris? riculum sceleris reppulit terror erroris? numquid haec, quae communis est etiam cum beluis, pietas et reuerentis- naturae?. quod unus perimendo ac pereundo commisit, quia in se agi posset intremuit seseque ab huiusmodi incepto conscientia uictus remouit? quin potius annis fere quadraginta consequentibus in tantum continuata sunt bella ciuilia, ut magnitudo laudis adpendenda ex magnitudine sceleris putaretur. omnes enim post tale documentum in tali militia
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecerat corpus agnouit. Incut¬
su enĩ uttimq: cognitionemis¬
tus galea. considerationẽ furora¬
emerat. Quanuis pͥaruum sit cuil¬
pe circa ignorantiam ut uideatur
nescisse de fr̃e: quem ñ ambigitus
scisse de ciue. Itaq uictor uicto i¬
felicior. ubi & fr̃is corpus agnoni
& parricidiũ suũ: execratus bl¬
la ciuilia. slico pectus suũ glads
transuerberans. simulq lacͥmi
& sanguinẽ fundens: suꝑ frat̾s
sese cadauer abiecit. & quid hoc
ꝓ fuit ad confusioñẽ crudelis ino¬
quod in primo statim bellorũ ciuili¬
umi exordio infamis fama ꝑcrebu¬
t. y cuiisse ignaros quidem fr̃es
s consocios ciues. petisse frẽm scele¬
eo uiccorem spolia frĩs occisi. Acmox
tante immanitatis reum eod̾e gla¬
dio atq eadem manui ꝑ suam nec̃e
parricidium quod ad miserat uindi¬
casse: Nunquid intentarum anmo¬
sitates partium. tam triste mouit ex¬
emplum : Num apud quenqͣm pe¬

Expanded text:
interfecerat, corpus agnovit. In concurinterfecerat, corpus agnovit. In concursu enim utrique cognitionem vultus galea, considerationem furor ademerat: quamvis parum sit culpae circa ignorantiam, ut videatur nescisse de fratre, quem non ambigitur scisse de cive. Itaque victor victo infelicior, ubi et fratris corpus agnovit, et parricidium suum, exsecratus bella ciuilia ilico pectus suum gladio transuerberans simulque lacrimas et sanguinem fundens super fraternum sese cadauer abiecit. Et quid hoc profuit ad confusionem crudelis quod in primo statim bellorum ciuilium exordio infamis fama percrebruit, concurrisse ignaros quidem fratres sed conscios ciues, petisse fratrem scelere uictorem spolia fratris occisi ac mox tantae immanitatis reum eodem gladio atque eadem manu per suam necem parricidium, quod admiserat, uindicasse? numquid intentarum animositates partium tam triste mouit exemplum? numquid apud quemquam pe
Abbreviated transcription (Latin):
toꝙ exutica filio. ubi is custodia &¬
uabatur: continuo rom̃ã regrest
emnȩ consuli societate scelerum
iuncius ẽ.Igitur ad profligando
umiu̾sam rem publicam: exertq
sic in.iiͦii. partes diuiserunt
siquidem legiones mario date:. pa¬
t copiarum gneus carbo p̃positus
Partem sertornis accepit: ile sele
sertorius iam hinc cunlis bellim
centor & particeps. qui hoc finti
aliud post in hispania bellũ ent¬
uit. Quod ꝑmultos annos: max¬
mis romanorũ cladib traxit. i
lͦi exertitus portio: cinnam secita
est. Porro ait̃e gneus pompenis q
a senatu cum exercitu arcessitus
rei publicȩ opitularetur: & duise
nouarum rerum aucupatione
penderat. contem ptꝰ a mario ne
tinna. ad octauium alterum con
sulem sese contulit: & mox cum
sertorio conflixit. Infelicem pugo
int̾uentu noctis diremit. Sexam¬
ni ex utraq parte milites: truis¬
pora ad sepulturam discernere
miles pompcianꝰ fr̃is sui quẽ iois

Expanded text:
toque ex Utica filio, ubi in custodia observabatur, continuo Romam regressus, Cinnae consuli societate scelerum conjunctus est. Igitur ad profligandam 343 universam rempublicam, exercitum sibi in quatuor partes diviserunt. Tres siquidem legiones Mario datae, parti copiarum Cn. Carbo praepositus est, partem Sertorius accepit: ille Sertorius, iam hic ciuilis belli incentor et particeps, qui etiam hoc finito aliud post in Hispania bellum excitauit, quod per multos! annos maximis Romanorum cladibus traxit. cetera nero exercitus portio Cinnam secuta est. porro autem Cn. Pompeius, qui a senatu cum exercitu arcessitus, ut reipublicae opitularetur, et diu sese nouarum rerum aucupatione suspenderat, contemptus a Mario, uel Cinna ad Octauium alterum csulem, sese contulit, et mox cum Sertorio conflixit. Infelicem pugnam interventus noctis diremit. Sexcenti ex utraque parte milites trucidermixtim corpora ad sepulturam discernerentur, miles Pompeianus fratris sui, quem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatũ numerũ.xͦx. & una ẽe nõ¬
cuntur. unaqueq ab aldera seque¬
strata. semotim in suo repositoro
cũ suꝑscriptione ciuitatis ad quã
ꝑferenda est recondita iacet. Noĩa
metropoltorũ ad quas eadem ele¬
mosina sine largitio facienda est:
hec sunt. Roma. raugnna. medi¬
olanium. forum iulii. graduscolo¬
nia. magontiacus. iunaũ quȩ &
saltburg̃. treueris. senones. ueson¬
tium. Lugdunũ. Rotomagͦ. Remis
arelas. uienna. darentasia. ebredu¬
num. Burdegala. Luronis. Bituri¬
ges. Uniꝰ aut̃e partis quã integram
reseruari uoluit talis ẽ. ratio: ut
illis duab in supradictas diuisi¬
ones distributis & sub sigillo re¬
conditis: hec tercia in usu cotidi¬
ano uersaretur. uelut res quam
nulla uoti obligatione adominio
possidentis alienatam ẽc. constaret.
Et hoc tam diri. quo adusq irł ille
mansisset in corpore: uł usum eꝰ
sibi necessariũ iudicaret. Post o¬
bitum uͦ suũ. aut uoluntariam

Expanded text:
civitatum numerum viginti et una esse noscivitatum numerum viginti et una esse noscuntur, unaquaeque ab altera sequestrata, semotim in suo repositorio cum superscriptione civitatis ad quam perferenda est, recondita jacet. Nomina vero metropoleorum ad quas eadem eleemosyna sive largitio facienda est, haec sunt: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forum Julii, Gradus, Colonia, Moguntiacus, Juvavum, quae et Saltzburgus, Treveris, Senonas, Vesontion, Lugdunum, Rotomagus, Remis, Arelas, Vienna, Tarantasia, Ebrodunum, Burdegala, Turones, Bituricas. Unius autem partis, quam integram reservari voluit, talis est ratio ut illis duabus in supradictas divisiones distributis, et sub sigillo reconditis, haec tertia in usu quotidiano servaretur, velut res quam nulla voti obligatione a dominio possidentis alienatam esse constaret; et hoc tandiu quoadusque vel ille mansisset in corpore, vel usum ejus sibi necessarium judicaret. Post obitum vero suum aut voluntariam
Abbreviated transcription (Latin):
potiussent. Hac g intentione at¬
q ꝓposito omne substantiam
atq suppellectilem suã que in
auro & argento gẽmisq & orna¬
tu regio ilła ut dictum est die n¬
camera eiꝰ poterat inueniri: primo
quide trina diuisione partituse
deinde eas dem partes sub diuide¬
do: de duab partib .xx. & unam
partem fecit. terciam integramr¬
seruauit. Et duarũ quid̾e parnũ
in .xx. & unam partem facta diui¬
sio tali ratione consistit. ut quia
in regno illius metropolitanȩ e¬
uitates .xx. & una ẽe. noscuntur.
tina quęq: illarum partiũ aduna¬
quãq metropolim ꝑ manꝰ heredum¬
& amicoru suorũ elemosine nõie
ꝑueniret. Et archiẽp̃e qui tunc illi
eccł̃ie reccor exuterit. part̃e que
ad suam eccłiam data ẽ. suscipitis.
cũ sius suffraganeis partiatur eo
scilicet modo: ut pars tercia sne ste
eccł̃ie. duȩ uͦ partes inter suffraga¬
neos diuidantur. Harum dnusio¬
num que ex duab pͥmis partib
facte sunt. & iuxta metropoleorũ

Expanded text:
potuissent. Hac igitur intentione atque proposito omnem substantiam atque suppellectilem suam, quae in auro et argento gemmisque et ornatu regio in illa, ut dictum est, die icamera eius poterat inveniri, primo quidem trina divisione partitus est. Deinde easdem partes subdividendo de duabus partibus XX et unam partem fecit, tertiam integram reservavit. Et duarum quidem partium in XX et unam partem facta divisio tali ratione consistit, ut, quia in regno illius metropolitanae civitates XX et una esse noscuntur, unaquaeque illarum partium ad unamquamque metropolim et amicorum suorum eleemosynae nomine perveniat, et archiepiscopus qui tunc illius Ecclesiae rector exstiterit, partem quae ad suam Ecclesiam data est suscipiens, cum suis suffraganeis partiatur, eo scilicet modo ut tertia pars suae sit Ecclesiae, duae vero partes inter suffraganeos dividantur. Harum divisionum, quae ex duabus primis partibus factae sunt, et juxta metropoleorum
Abbreviated transcription (Latin):
fide motus: conu̾sus inpenitenti¬
am: scriboianũ quinta statim die
destitutũ it̃fecit. ses eq satrãtto
pͥoris milie continuit. Tristius ac
ꝑ niciosius rbi rome nubil unqͣm
fuisse qͣm blla ciuilia: satis notũ
tem tiranndem. & consurgens istud
tunle bellum. neget quisq diunit᷑
ẽe. compressum: si qui p reteritis tem¬
porib de comp̃ssione bellorum ciuili¬
um simile probaus exemplum.
Laudius quarto imꝑii
sui anno cupiens itulem rei

Expanded text:
fide motus, et conversus in poenitentifide motus, et conversus in poenitentiam, Scribonianum quinto statim die destitutum interfecit, seseque sacramento prioris militiae continuit. Tristius ac perniciosius urbi Romae nihil umquam fuisse, quam bella civilia, satis notum tem tyrannidem, et consurgens istud civile bellum neget quisquam divinitus esse compressum? Qui praeteritis temporibus de compressione bellorum civilium simile probarit exemplum. Claudius quarto imperii sui anno, cupiens se utilem rei
Abbreviated transcription (Latin):
quod rei publicȩ statu infeliciter con¬
sultum actumq fuerat memoriȩ de¬
leutt: omiumq factorum ictouune
ineo ueniam & obliuionẽ in posterũ
amit. Ita & illam prȩclaram & fa¬
mosissimã atheniensiũ aiestiaro
lam quidem rome inducere iulio
usar int̾fecto senatus citerone sua¬
dente temptauerat. s antonio & oc¬
tauiam ypopt̃ ultionem extincti
cȩsaris irruniꝑetib in irritum ces¬
serat: hanie claudius quanuis trn
culentiore causa in cedem conspira¬
torum stimulartur. ultronea clem̃tia
nullo exptente firmauit. IAccidit
etiam eodm tempore prȩsentis gr̃e
aei: grane mitacłms Siquid̾e furiꝰ
came luis łribomanꝰ dalmatie legat᷑¬
bellum cule molitus: legiones mul-¬
tas fortissnasq ad sacramenti mo¬
tationem Illexerat. Itaq die dicto
ut in unũ ndiq ad nouum imꝑa¬
torem coneniretur: neq aqͥuile or¬
nari.Neq nuelli quo quo modo si¬
gna mounue potuerunt. Exercitꝰ
tanta & tar mnusitata miraculi

Expanded text:
quo de reipublicae statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit omniumque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum sanxit. ita illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quidem Romae inducere Iulio Caesare interfecto senatus Cicerone suadente temptauerat, sed Antonio et Octauiano propter ultionem extincti Caesaris inrumpentibus in inritum cesserat: hanc Claudius quamuis multo truculentiore causa in caedem conspiratorum stimularetur, ultronea dementia nullo expetente firmauit. accidit etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum: siquidem Furius Camillus Scribonianus, Dalmatiae legatbellum civile molitus, legiones multas fortissimasque ad sacramenti mutationem pellexerat. Itaque die dicto, ut in unum 468 undique ad novum imperatorem conveniretur, neque aquilae ornari, neque convelli quoquomodo signa, moverive potuerunt. Exercitus tanta et tam inusitata miraculi
Abbreviated transcription (Latin):
gneus pompenus pretor cũ picenti¬
bus uissu senatus bellum gessit
& uictus ẽ ¶ostqͣm sibi samnites
papium mittilium imꝑatorem prȩ¬
fecerant. marsi autẽ agamennonẽ
archipiratam prȩoptauer̃t siulius
cesar samnitũ pugna uictus. cęso
fugit exercitu Rutilius consul
marium propinquum suũ: lega¬
tum sibi legit. Quem assidue sũmo¬
uentem moram bello utilem fore. &

Expanded text:
Cn. Pompeius praetor cum PicentiCn. Pompeius praetor cum Picentibus juset victus est; postquam sibi Samnites Papium Mutilium imperatorem prfecerant, Marsi autem Agamemnonem archipiratam praeoptaverant, Julius Caesar, Samnitum pugna victus, caeso fugit exercitu. Rutilius consul Marium propinquum suum legatum sibi legit, quem assidue submoventem moram bello utilem fore,
Abbreviated transcription (Latin):
insa ẽ¶Complures pret̾ea in itinere
rei celo ad t̾ram deuolui: maiorẽq
factum rursus a t̾ra in sullime ad
orientem solem ferri. ac magnitu¬
dine sua ipsum solem obtexisse.
Drusus tantis malis auxius: do¬
mi suȩ incerto quidem auccore in¬
terfectus est.
Situr picentes. uestini. marsi. pe¬
ligni. marrucini. samnites. lucani.
cum adhuc occultam defectionem
meditarentur: gaium seruiũ pre¬
torem. legatum ad semet ipsos mis¬
sum apud asculum occiderunt: sta¬
timq clansa ciuitate om̃s ciues ro¬
manos indicta cede iugularunt.¬
¶ Continuo atrocissima ꝑnitiem in¬
famissima precessere prodigia. Nãq
om̃ium generũ animalia. quȩ ma¬
nus hominũ blande ꝑpeti atq int̾
homines uiuere soltta erant: relictᷤ
stabulis pascuisq cum balatu. hin¬
nitu. mugitiiq iniserabili: ad siluã
montesq fugerunt ¶Canes quoq qͦ¬
rum natura ẽ. extra homines esse
ñ posse: lacrimosis ululatib ua¬
gi luporũ ritu oberrabant Igitur

Expanded text:
isa est. Complures praeterea in itinere rei, coelo ad terram devolvi, majoremque factum, rursus a terra in sublime ad Orientem solem ferri, ac magnitudine sua ipsum solem obtexisse. Drusus tantis malis anxius, domi suae, incerto quidem auctore, interfectus est. 336 Igitur Picentes, Vestini, Marsi, Peligni, Marrucini, Samnites, Lncani, cum adhuc occultam defectionem meditarentur, C. Servilium praetorem, legatum ad se missum, apud Asculum occiderunt, statimque clausa civitate, omnes cives Romanos indicta caede jugulaverunt. Continuo atrocissimam perniciem infamissima praecessere prodigia. Namque omnium generum animalia, quae manus hominum blande perpeti, atque inter homines vivere solita erant, relictis stabulis pascuisque, cum balatu, hinnitu, mugituque miserabili, ad sylvas montesque fugerunt. Canes quoque, quorum naturae est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus vagi luporum ritu oberrarunt. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
cum theodeꝑto eorum duce ꝑman̾sit.
Quomͦ ariꝑtus ansprandi uxor̃ẽ filiũq xxi
eiꝰ & filiam diu̾sis modis deturpauit. &̾
suũ in baioariam ire ꝑmisit
De morte adonis apud forumnilii. & de xxiii
ducatu ferdulfi qui asclauis occisꝰ ẽ.
De ducatu coruoliapud foruuilii qͥ are xxiiii¬
ge excecatus est.
De pemmone foroiulanoꝵ duce. & de xxu¬
natiuitate trium filiorum eiꝰ.
De gisulfo beneuentanoꝵ duce. quomͦ xxui
suram & alia castra inuasit.
De donatione quã ariꝑtus romane eccłe xxUIi
fecit. & de duob angloꝵ regib. UIDe benedicto medio
De iustiniano imꝑatore qͦmͦ tt̾m regnũ xxx¬
Quomͦ philippitus iustinianĩi ꝑemit. xxxi

Expanded text:
cum Theutperto eorum duce permansit. 22. cum Theutperto eorum duce permansit. 22. Quomodo Aripert Ansprandi uxorem filiumque eius et filiam diversis modis deturpavit, et suum in Baioariam ire permisit 23. 24. De morte Adonis aput Foroiuli et ducatu Ferdulfi, qui a Sclavis occisus est. 25. De ducatu Corvuli apud Foroiuli, qui a rege excaecatus est. 26. De Pemmone Foroiulanorum duce, et de nativitate trium filiorum eius. 27. De Gisulfo Beneventanorum duce, quomodo Suram et alia castra invasit. 28. De donatione quam Aripert Romanae ecclesiae fecit, et de duobus Anglorum regibus. 29. De Benedicto Medioldi. 31. De Iustiniano imperatore, quomodo iterum regnum 32. Quomodo Philippicus Iustinianum pe
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ romualdus tarentũ cepit. &
quomͦ theuderada monasteriũ
in petei edificauit.
emorte romualdi. & quomͦ corpꝰ beati n¬
benedicti ad gallias delatum est.
rsomualdo duce foroinlano. & de Anin¬
sefrit qui eius ducatum inuasit.
esinodo quȩ apud constantino polu
facta ẽ. & de epła damiani ep̃i.
ni nuntiatũ ẽ. qͦd eos cunibtꝰ occide ueller.
De felite diacono & gr̃amatico.
e iohanne bergomensi ep̃o. uii.
estella obscura que tunc apparuit. &x
tructatione bebii montis.
uomͦ gens sarracenorũ affricam cepit.x¬
& cartaginem diruit.
De morte constantini & regno iustimani.xi
& uictoria eius de sarracenis
am sc̃am qͥnta si nodũ susciꝑe corrextẽ
e teadpalla rege angloꝵ. qͦm rom̃a ue xiiii¬
mens baptizatus est: statimq obiit.
roi regnũ francorum apud gallias subxu¬
uiuum comp̃hendit: & pͣtea extinxte.
Quomͦ rotharit apud ꝑgamũ regnans xix¬
ab ariꝑto captus. uitaq pͥuatus ẽ.
Quomͦ ansprandns in baioariam fugiers. xx¬

Expanded text:
o Romuald Tarentum cepit, et quomodo Theuderata monasterium sancti Petri aedificavit. 2. De morte Romualdi, et quomodo corpus beati Benedicti ad Gallias delatum est 3. De Rodoald duce Foroiulano, et de Ansfrit, qui eius ducatum invasit. 4. De sinodo quae aput Constantinopolim facta est, et de epistola Damiani episconi nuntiatum est, quod eos Cunincperto occidere vellet. 7. De Felice diacono gramatico. 8. De Iohanne Bergomensi episcopo. 9. De stella obscura quae tunc apparuit, et eructuatione Bebii montis. 10. Quomodo gens Sarracinorum Africam cepit et Cartaginem diruit. 11. De morte Constantini et regno Iustiniani et victoria eius de Sarracinis. 12. anctam quintam sinodum suscipere correxit. 15. De Cedoald rege Anglorum, quomodo Romam veniens baptizatus est statimque obiit. 16. Quod regnum Francorum aput Gallias sub mvivum conprehendit et postea extinxit. 20. Quomodo Rotharit aput Bergamum regnans ab Ariperto captus vitaque privatus est. 21. Quomodo Ansprandus in Baioariam fugiens,
Abbreviated transcription (Latin):
toris occisus est: Pompeii uxor filii¬
q fugerunt: cęcera pompeianã
classis direpta ẽ: omib qui in ea
erant crudelissime trucidatis. Ibi
q pompeis bithinicus occisus
est: Lentulus uero uir consularis
apud pilusium int̾fectus ẽ.
es ar compositis apud thessa¬
liam rebus alexandriam ue¬
int: ꝑ latoq ad se ac uiso pompe¬
ii cap̾ite anuloq: fleuit. Cumꝙ

Expanded text:
toris occisus est. Pompeii uxor filiique fugerunt. Caetera Pompeiana classis direpta est, omnibus qui in ea erant crudet Pompeius Bithynicus occisus est. Lentulus uero uir consularis apud Pelusium interfectus est. Caesar conpositis apud Thessaliam rebus Alemndriam uenit perlatoque ad se ac uiso Pompei capite anuloque fleuit; cum