comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creuni apm essario monstres.
nor nob in hac tribulatione. posse
certũ terminũ positum eẽ .P. Isaias
ꝓpħa ait. a finib terrȩ laudes audi¬
uimus. głam iusti. Hȩc uerba huius
iusti laudes ubiq t̾rarum fuisse os¬
tendunt. Nullius autẽ hominis iu¬
sti laudes tantas fuisse unqͣm au.¬
diuimꝰ. ut usq ad fines t̾rȩ ꝑueni¬
rent. Cui iusto qͥa tribulationes
quas si ne causa passurꝰ erat p̾ui¬
debat his compatit᷑ uerbis dicens.
Ue mͥ p̾uaricantes p̾uaricatisunt.
pͣuaricatione tͣnsgressoꝵ: p̃uari¬
tribulationes illaturi ee̾nt. ait.
autẽ quia nec tenebris content.
pleni quibꝰcunq possent modis¬

Expanded text:
e necessario monstres, nec nobis in hac tribulatione posse certum terminum esse. PETRUS. Isaias propheta ait: A finibus terrae laudes audivimus, gloriam justi . Haec verba, justi hujus laudes ubique terrarum fuisse ostendunt. Nullius autem hominis justi laudes tantas fuisse unquam audivimus, ut usque ad fines terrae pervenirent. Cui justo quia tribulationes quas sine causa passurus erat praevidebat, his compatitur verbis, dicens: Vae mihi: praevaricantes praevaricati sunt, praevaricatione transgressorum praevaritribulationes illaturi essent, ait: autem, quia nec membris contenti, ipsum pleni quibuscunque possent modi
Abbreviated transcription (Latin):
a facie. nr̃a. aut de re inuisibi¬
li dici potest qͦd ab humana
possit: Sigͦ quęris dm̃ qui
possit uideri: ñ inuenies nͥ
tatem apparuit mundo uisi¬
bilis. Cũ autem tot eoꝵ pͣua¬
ricationes pͥmisisset: uindi¬
ctam ipsiꝰ peccati subintulit
dicens. Pro eo qͦd repbastisuer¬
bum hoc & sperastis in calũ.¬
niam & tumultũ et umixi d¬
quitai hȩc sic̃ interruptio ea¬
dens & reqͥsita in excelso mu

Expanded text:
a facie nostra, aut de re invisibili dici potest, quod ab humana possit? Si ergo quaeras Deum qui possit videri, non itatem apparuit mundo visibilis . Cum autem tot eorum praevaricationes praemisisset, vindictam ipsius peccati subintulit dicens: Pro eo quod reprobastis veebum hoc, et sperastis in calumniam et tumultum, et innisi eniquitas haec sicut interruptio caden
Abbreviated transcription (Latin):
debitq alcer. Ob cale peccatũ quia di
filium inuidiȩ tantũ causa occide.¬
runt. idõ in hec mala deuener unl.
Aodsi ipso tẽpore qͦ peccatum ÷ a uob̾
cõmissum totã iudaicã ꝓgeniem
funditꝰ deleuisset: multis tempoꝵ
one deleca a nullo mortaliũ sciret᷑.
contigit gentib & regibus quorũ
gesta tẽporumst̃ uetustate deleta.
EEt & alia causa ꝓpter quã d̃s iuda¬
icam noluit ꝑdere gentẽ. Didebat
ꝑdere stirpẽ sicut dicit isaias. Quo¬
modo si inueniat᷑ granũ inbotro.
et dicat᷑ ne dissipes illud qm benedi¬
sic faciampter seruos meos ut
non ss sidã totum. Testimoni¬
uin aute diuine circa uos picta¬
tis qͦd moysi ꝓmisĩ de legisli¬
ad preicritã resuicit babisoras
captiuitatẽ: qm̃otei quandoq
uos erat educturꝰ qu a hicco

Expanded text:
debitque alter: Ob tale peccatum, quod Dei Filium invidiae tantum causa occiderunt, ideo in haec mala devenerunt. Quod si in ipso tempore quo peccatum a vobis est commissum, totam Judaicam progeniem funditus delevisset, multis temporuione deleta, a nullo mortalium sciretur,contigit gentibus et regibus, quorum gesta temporum sunt vetustate deleta. Est et alia causa, propter quam Deus Judaicam noluit perdere gentem. Videbat vestram disperdere stirpem, sicut dicit Isaias: Quomodo si inveniatur granum et dicatur: Ne dissipes illud, quoniam benedisic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum . Testimonium autem divinae circa vos pietatis quod Moysi promissum de legis liad praeteritam respicit Babylonis captivitatem, quoniam de ea quandoque vos e
Abbreviated transcription (Latin):
causa mtis ap̃i fuit mnors au¬
Si illũ hominẽ talemut dicis
nullus ex nobis dignesset uiue¬
re. tale enĩ peccatũ maius est
quam dm̃ negare. Quia qͥ dm̃
negat: fidẽ tantũ quam in¬
anima conceꝑat. ase alienat.
Qui uͦ dei filiũ necat. pret̾hoc
qͦd deitatẽ quȩ ÷ iruisibilis de.¬
negat. etiam illud suꝑ addit pec¬
catum. qͦd rem uisibilẽ quam
corporeis conspici ocłis. eam
etiam ab animi fide sequestrat.
cũ id quod uidet᷑ maiorẽ debeat
menti çredulitatẽ afferre: qͣm
quod ñ uidetur. Prȩt̾ea autem
eũ nr̃i patres sputis illitum.
colaphis cesũ multis & uariis
iniuriis affectũ. mortiq innocen.¬
xerunt. Unde ñ immerito. scelus

Expanded text:
causa mortis Christi fuit, mors auSi illum hominem talem, ut dicinullus ex nobis dignus esset vivere. Tale enim peccatum majus est quam Deum negare. Qui enim Deum negat, fidem tantum quam acceperat a se alienat; qui vero Dei Filium necat, praeter hoc quod deitatem quae est invisibilis denegat, etiam illud superaddit peccatum, quod rem visibilem quam corporeis conspicit oculis, eam etiam ab animi fide sequestrat, cum id quod videtur majorem debeat menti credulitatem afferre quam quod non videtur. Praeterea autem eum nostri patres sputis illitum, colaphis caesum, multis et variis injuriis affectum, mortique innocenxerun
Abbreviated transcription (Latin):
dituri in xp̃m st̃ ideoq saluan¬
di. dĩ ur̃i seruare uoluit semen:
idem ꝓpħa sub descriptione
grani benedicti sub innuit dicex¬
granũ in botro. & dicat᷑ ne dissi¬
licit. sic faciã ꝓpterseruos meos
ut ñ disꝑdam totũ. Quare autem
hoc ꝓmiserit ilico aꝑit dicens. E du¬
cam in qͥt de iacobsemen & de iu¬
da possidentẽ montes meos & he¬
reditatẽ meam. electi mei & serui
mei habitabt̃ ibi montes uidẽd¬
cet apłos appellans. qͥ ut montes
excelsi toti mundo st̃ conspecti
licet in sequentib montẽ scm̾¬

Expanded text:
dituri sunt, ideoque salvandi. Deus vestrum servare voluit semen, ideo propheta sub descriptione gratiam benedicti subintulit dicgranum in botro, et dicatur: Ne dissidicit: Sic faciam propter servos meos, ut non disperdam totum . Quare autem hoc promiserit illico aperit dicens: Educam, inquit, de Jacob semen, et de Juda possidentem montes meos, et haereditatem meam, electi mei et servi mei habitabunt ibi , montes videlicet apostolos appellans, qui ut montes excelsi toti mundo sunt conspecti, licet in sequentibus montem s
Abbreviated transcription (Latin):
non qͣrtum sed potius pͥmũ dixis.¬
sec peccatũ. Illud enĩ prius cõmi¬
sere delictũ ꝓpter qͦd postea i¬
egypto pharaonis st̃ passi dur issi¬
num iugũ. Sed cũ pęnitentia ꝑ¬
acta iã sint liberati aculpa. qͣre
de indulto rursus criminent᷑ deli¬
cto:m. Et si defendere nequeo hoc¬
cde ioseph diccũ fuisse. sed tam̃ de
alio qͦlibet iusto dictũ ẽẽ. possum
asserere .P. Indignũ nec rationa.¬
bile eẽ. uidetur. ut cũ tantũ sic¬
crimen qͦd indulgentia nulla se¬
quatur: ꝓpt̃ quod diuina senten.¬
tia in totũ u̾rahelis deseuiat pͦpłm
illiꝰ celetur ac ignoret᷑ ꝑsonam qͣm
illud fuit admissũ. insuꝑcũ
reatus iste in hebreo sermone
tali describat᷑ uocabulo qͣle
imponit᷑ illi qͥ negauer it dm̃.
Uenditio autẽ iudei ñ equatur
negationi dei. Sedipsi talẽ ac
tantũ uendiderunt hominẽ
xp̃m uidelicet filiũ dei. qͦd in
culꝑa pares st̃ xp̃m neganti.
M. Quattuor uolo oscendas pec
seia apiri. sedforsitan pͥmłi

Expanded text:
non quartum, sed potius primum dixisset peccatum. Illud enim prius commisere delictum, propter quod postea Pharaonis sunt passi durissimum jugum . Sed cum poenitentia peracta, jam sint liberati a poena, quare de indulto rursus criminentur pe. Et si defendere nequeo de Joseph hoc dictum fuisse, attamen de alio quolibet justo dictum esse possum asserere. PETRUS. Indignum nec rationabile esse videtur, ut cum tantum crimen sit quod indulgentia nulla sequatur propter quod divina sententia in totum Israelis desaeviat, populum, illius celetur ac ignoretur persona in quem illud fuit admissum, insuper cum reatus iste in Hebraeo sermone tali describatur vocabulo, quale imponitur illi qui negaverit Deum. Venditio autem Judaei non aequatur negationi Dei. Sed ipsi talem ac tantum vendiderunt hominem Christum videlicet Filium Dei, quod in culpa sunt pares Deum negantes. MOYSES. Quatuor volo ostendas peccscio aperire, sed forsitan primum
Abbreviated transcription (Latin):
reatꝰ magnitudo tã longinquȩ ca¬
ptiuitatis causa extitit. Dũq uos in
paterna manseritis cã uoluntate
quã fide: in eadẽ ꝓculdubio existe¬
tis dãnationis tribulatione. ꝙ
trũ ille homo filiꝰ dei fuerit: latius
postea disputari oporcebit qͥa tante
questionis auccor ualidissimi argũ¬
menti uehiculo indiget. Nẽ interĩ
hoc mͦ ostendi uolo: quonã modo
aut auctoritate coneris asserere. qd̾
is de qͦ loqueris homo nrx̃ tribula¬
tionis causa extiterit .P. Quã queso
ctcionis in auditũ om̃imo peccatũ causã
sis modo ofcendere ualeas amt
iuslicii equitas rubet ut audias.
nesunde comꝓbem qugrere debeꝰ.
seq destruere quoquo pactosi po¬
des hut concedere ꝯͦd denegare il
uals. Derũ licet ñ mne iudicii.
censara constringa. ñ unam sed
multas suꝑ hac re inlucao

Expanded text:
tudo tam longinquae captivitatis causa existit. Dumque vos in paterna manseritis tam voluntate quam fide, in eadem procul dubio existetis damnationis tribulatione. MOYSES. Utrum ille homo Filius Dei fuerit, latius postea disputare oportebit, quia tantae quaestionis auctor validissimi argumenti vehiculo indiget. Nunc interim hoc modo ostendi volo quonam modo aut auctoritate coneris asserere quod is de quo loqueris homo nostrae tribulationis causa exstiterit. PETRUS. Quam, omnino peccatum causam orsus modo ostendere valeas, a me judicii aequitas jubet ut audias, nec unde comprobem quaerere debes, sed destruere quoquo pacto si potes, aut concedere quod denegare non vales. Verum licet non me judicii censura constringat, non unam, sed multas super hac re aucto
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse popłm isrł omino deltre.
nͥ moyses ꝓeis int̾ueniens di iram¬
et aquã non bibens. ꝓpt̾ om̃ia pec.¬
cata urã quȩ gessistis contra dnm̃.
timui enĩ iram & indignationẽ
illius qua aduersũ uosconcitatꝰ
lus ꝓfecto debuit uiuere. Dides au¬
tem quia ita nonẽ. sed d̃s nos et ui¬
uere ꝑmittit & cotidie quantum
amat ostendit: cũ nobis inconspe
et opib locupletat & honorib ꝙx al¬
tat quẽadmodũ nobis ꝑ os moysi
ꝓpħȩ pollicitus ẽ. dicens. Cũ eent
in t̾ra hostili ñ penitꝰ abieci eos neq
sic despexi ut consumerent᷑. & irri¬
tum facerẽ pactum meũ cum eis.
ego enĩ sum dñs d̾s eorum. P. Nor
rectam de hacre intelligentiã con¬
cipis. Neq enĩ eciam ds̃ ideo reliquos
aliqͥd cogitec cõmodo. sed dõ tantũ
ut cunctis gentib seruiatis. & in om¬
nium oculis imꝓperiũ & fabula et
legis lator reppisit dicens. Eris ꝑdi¬
tus in ꝓutrbis ac fabulã om̃ibrno¬
pulis ad qͦs ce uitrodurert dñs. et

Expanded text:
oluisse Israel omnino delere, nisi Moyses pro eis interveniens met aquam non bibens, propter omnia peccata vestra quae gessistis contra Dominum, timui enim iram et indignationem illius, qua adversum vos concitatus, lus itaque debuit vivere. Vides autem quia ita non est, sed Deus nos et vivere permittit, et quotidie quantum amat ostendit, cum nobis in conspeet opibus locupletat, et honoribus exaltat, sicut nobis per os Moysi prophetae pollicitus est dicens: Cum essent in terra hostili non penitus abjeci eos, neque sic despexi ut consumerentur, et irritum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum . PETRUS. Non rectam de hac re intelligentiam concipis. Neque enim Deus ideo reliquias aliquid cogitet commodo, sed ideo tantum ut universis gentibus serviatis, et in omnium oculis improperium et fabula et promisit lator legis, dicens: Eris perditus in proverbium ac fabulam omnibus populis, ad quos te introduxerit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ. Quod autẽ dicitur qͥa filis
portabt̃ iniquitatẽ patrũ: hoc mͦ
diet̾intur portare. si filii solera feco¬
sapientib rationabilẽ & iustã parit
intelligentiã. hoc auit̃ extuis uer.¬
bis intelligidatur qͦd om̃s sequaciũ
⁊generationesictireo in patrũ capti

Expanded text:
patrum. Quod autem dicitur, quia filii patrum. Quod autem dicitur, quia filii portant iniquitatem patrum , hoc modo dicuntur portare, si scelera fecesapientibus rationabilem et justam parit intelligentiam. Hoc autem ex tuis verbis intelligi datur quod omnes sequacium generationes idcirco in patr
Abbreviated transcription (Latin):
at cñs adsen. Non occidentur
pattes ꝓsiliis nec filii ꝓpatrib sed
unusquisq ꝓ peceato suo morieturꝰ.
zechiel quoꝙ aĩt. Diuõ ego dicit dñs¬
dĩ si erit ultra parabolahec in ꝓuerꝰ¬
bium in terra iuda. Ecce om̃s animie
meȩ. Ut anima patris: ita & anima
filiimea ẽ. Anima quȩ peccauerit:
ipsa morietur: o. Et si his exemplis
contraria ẽ. longẽuitas nix̃ captiui¬
tatis: sed tam̃ aliis legis concordat
seripturis. In exodo enĩ dicit dNis.
Egosum dñs d̾s cuus. fortis. zelotis.
uisitans iniquitates patrũ in filiis
in terciam & quartã generationẽ¬
iis qui odert̃ me. Ieremiȩ qͦ uerba
sunt hec. Patres nr̃i peccauerunt &
nonlt᷑. & nos iniqͥtates eoꝵͤ portaui¬
mus .P. Aliter resse habet: quã dieis
Si enĩ ita esset: uerba ꝓpheg sibimet
contraria e̾e̾nt. Sic autẽ utrunq dis¬
soluitur. Ed enĩ dicitur quia filimꝰ
portabunt iniqͥtatẽ patrũ : ita intel¬
ligitur. si filii ñ fecerint. in iqͥtatem

Expanded text:
misere, sequaces a captivitate liberi debeant esse, quemadmodum unusquisque pro peccato suo morietur . exploratores qui ad consideranDeus, si erit ultra parabola haec in proverbium in terra Juda. Ecce omnes animae meae, ut anima patris, ita et anima filii mea est. Anima quae peccaverit, ipsa morietur . MOYSES. Et si his exemplis ricatores obiere . Quibus tali mortatis, sed tamen aliis legis concordat Scripturis. In Exodo enim dicit Dominus: Ego sum Dominus Deus tuus, fortis, zelotes, visitans iniquitatem patrum in filiis in tereremiae quoque verba sunt haec: Patres nostri peccaverunt et non sunt, et nos iniquitates eorum portavimus . PETRUS. Aliter res se habet quam dicis. Si enim ita essent verba prophetae, sibimet contraria essent. Sic autem utrumque dissolvitur. Quod enim dicitur, quia filii non portabunt iniquitatem patrum , ita intelligitur si filii non fecerint iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. Iam si placet cantireat magintudi.
ocridistis. dicenteseũ magum. & dẽ
scorto natũ. & qͥd totam gentẽ in er¬
rorem induxit. & aĩores ur̃i hȩc et
hissimilia ꝓtestatist̃. donec totam
legẽ suȩ prauȩ uoluntatisefficien¬

Expanded text:
MOYSES. Jam si placet tanti reatus magnitudineilium occidistis, dicentes eum magum, et de scorto natum, et quod totam gentem in errorem induxit. Majores vestri haec et his similia protestati sunt, donec totam plebem suae pra
Abbreviated transcription (Latin):
saluationẽ futurã uosestis rese¬
uati: De iis autẽ qͥ non st̃ credi¬
turi: quã subiciat sententiã al¬
di. Uos ait qͥ dereliquistis dñm
qui obliti estis montẽ scm meun
&ui ponitis fortunȩ mensam et̃

Expanded text:
salvationem vos estis reservati. De his autem qui non sunt credituri, quam subjiciat sententiam audi: Vos, ait, qui dereliquistis Dominum, qui obliti estis montem sanctum meum, qui ponitis fortunae men
Abbreviated transcription (Latin):
in libro diligent̾ exara illuda
erit in die nouissimo in testimo.¬
mum usq in ģernũ. Popłsenim
ad iracundiã ꝓuocans ẽ: & filii
mendaces filii nolentes audire le¬
gem dei. Qui dicunt uidentib no¬
lite uidere. & aspicientib nolite
aspicere nob̾ ea quȩ recta st̃. auferte¬
set afacie nr̃a sc̃s isrł. Buxus. lignũ
durum ẽ. & imputribile. Idõ autẽ
exarari. ut in ȩternũ duraret. &usꝙ
in nouissimũ diem in testimoniũ
incredulitatis suȩ & opꝓbrii ꝑma¬
neret. ꝑhocetiã qͦd ait. erit in no¬
uissimo die & cȩt̃a: innuit. quia
usq in diem nouissimũ ꝑseueraret
ror iudeorũ. Quid autẽ scribi¬
debeat & quare scribi debeat: utrũꝵ
inimno uersu insinuat cum dicit.
opłs enĩ ad iracimdiã ꝓuocans ẽ. et
filii mendaces filii nolentes audire
lentes audirs legẽ dei. cũ iam
illã frequent᷑ audissent: utiꝙ
non hoc dicerei. sed nolentes uni.¬
plere. De lege gͦ quam claturꝰ
erat xp̃c intelligebat: de qua

Expanded text:
in libro diligenter exara illud, Et erit in die novissimo in testimonium, et usque in aeternum. Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, filii nolentes audire legem Dei. Qui dicunt videntibus: Nolite videre, et aspicientibus: Nolite aspicere nobis ea quae recta suntset a facie nostra sanctus Israel . Buxus lignum durum est, et imputribile. Ideo autem exarari, ut in aeternum duraret, et usque in novissimum diem in testimonium incredulitatis suae et opprobrium permaneret. Per hoc etiam quod ait, erit in novissimo die, etc., innuit quia usque in novissimum diem perseveraret error Judaeorum. Quid autem et quare scribi debeat, utrumque in uno versu insinuat cum dicit: Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, filii nolentes audire lentes audire legem Dei, cum jam illam frequenter audissent, utique non diceret hoc, sed nolentes implere. De lege ergo quam daturus erat Christus intelligebat, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
so. Puuinti itaꝙ qͥa dei reproba.¬
uert̃ uerbum. puniti conclu.
et confisi st̃ in uerbis doctorũ
suorũ. Contritio autẽ ꝓ isto
eis euentura peccato quã lit
dura considera. Eueniet enĩ eis
nociua. & de muro excelsoqͥa
quodlibet tanto magis conteri¬
tur in imo: quanto de excelsi.¬
ori ceciderit loco. Comparat᷑
lagenȩ figuli cõminutȩ con¬
tritio ista. tantaq ut dicitur
erit qͦd de eiꝰ confractione nec
desta remanebit. Om̃is uasis
fractura solidari & inaliad¬
stulȩ autẽ uas si confringat᷑
testa quassata durat: tanto semꝑ
augetur fractura. Cũ itaq talite¬
ste eorũ contritio comparat᷑ quac
nec ad ignẽ de incendio tollendũ
nee eid aquã de fouea ham ien
ualeat: aꝑte clat᷑ inteap i qura

Expanded text:
so. Puniti itaque, quia Dei reprobaverunt Verbum, puniti concluduet confisi sunt in verbis doctorum suorum. Contritio autem pro isto eis eventura peccato, quam sit dura considera. Eveniet enim, inqnociva, et de muro excelso, quia quodlibet tanto magis conteritur in imo, quanto de celsiori ceciderit loco. Comparatur etiam lagenae figuli comminutae contritio ista, tantaque ut dicitur erit, quod de ejus confractione nec testa remanebit. Omnis quippe vasis fractura, solidari, et in aliqtestulae autem vas si confringaturtesta quassata durat, tanto semper augetur fractura. Cum itaque tali testae eorum contritio comparetur, quae nec ad ignem de incendio tollendum, nec ad aquam de fovea hauriendam valeat, aperte datur intelligi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tis in t̾ra hostili sabbatirabit.
et reqͥescet in sabbatis. hoc au.¬
tem eis inbabilonẽ ductis com¬
plecum eẽ. esdras in libro tem.
terra sabbata sua. Cunctis enĩ
diebus desolationis egit sabba.¬
tum. In his uerbis liquido ap
meȩ sufficit dubitationi. quia
ñ monstrat. nos ꝓpt̾ hominẽ
illũ in hanc decidisse caꝑtiui.¬
tatem .P. Qͦdeuidentiꝰ testimo¬
nium quȩritis uos ꝓpter xp̃i
mortẽ hanc subisse captiuita.¬
tem. quã id quod scriptum
apud uos legitis. quia in iꝑso

Expanded text:
tis in terra hostili, sabbatizabit, et requiescet in Sabbatis . Hoc autem eis in Babylonem ductis completum esse Ezras in libro Tempoterra Subbata sua. Cunctis enim diebus desolationis egit Sabbatum . In his verbis liquido app meae non sufficit dubitationi, quia non monstrat nos propter hominem illum in hanc decidisse captivitatem. PETRUS. Quod evidentius testimonium quaeras vos propter Christi mortem hanc subisse captivitatem, quam id quod scriptum apud vos legitis, quia scilicet in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
dimisse ad ipsorũ deleotn
litatẽ. Pretea postquã inhane
captiuitatẽ deiecti estis intolera¬
bilia uobis clabant᷑ mandata:s
ne leg̃ẽ uidelicet legeretis nec ur̃oi
eã filios doceretis. Qd siqͥs aut
legens eã aut docens filios inuen.¬
tus fuisset: aut cremabat᷑ aut
pectinib ferreis acutissimis pe.¬
ctebatur. prȩc̾ea nec sabbatũ nec
pascha celebrare ꝑmissiestis: Si
uͦ quis hoc faciens inuentꝰ fuissec:
circundere multũq transiit
temporis. qͦ nemonisi in occul¬
to suũ ausus ÷ filiũ circunci.¬
dere. Circuncidens autẽ inuen¬
tus quiuis: penis afficiebatur
grauissimis. Edictũ prȩcerea
Surissimũ uobis ꝓmulgatuinẽ:
ut siotus urm puellã uirgine
s in duceret. priusca adꝑ
uiscis pͥncipem duetret. ut cũ
ta dormitarce & sie ddemũ adiu¬
deum rediens nubere  iade
re acli coneritiestis: ut nemo
irgaesponsare uellet die
pon siccessiones cenorum

Expanded text:
dimissae, ad ipsorum dedecus et vilitatem. Praeterea postquam in hac captivitate dejecti estis, intolerabilia vobis dabantur mandata, ne legem videlicet legeretis, nec vestros eam filios doceretis. Quod si quis legens eam aut docens filios inventus fuisset, aut cremabatur, aut pectinibus ferreis acutissimis pectebatur. Praeterea nec Sabbatum nec Pascha celebrare permissi estis. Si vero quis hoc faciens inventus fuisset, circumcidere, multumque transiit temporis, quo nemo nisi in occulto suum ausus est filium circumcidere. Circumcidens autem inventus quivis poenis afficiebatur gravissimis. Edictum praeterea durissimum vobis promulgatum est, ut si quis vestrum puellam virginem uxorem duceret, prius eam ad provinciae principem duceret, ut cum ea dormitaret, et sic demum ad Judaeum rediens nuberet. Qua de re adeo contriti estis, ut nemo virginem desponsare vellet. Sic per omnium successiones temporum
Abbreviated transcription (Latin):
se ritionẽ. quȩ nulliꝰ fymi¬
tat sundam̃to insida. ma¬
hos dici soleant: ipse sꝑtime
scias .P. Considans qñs qui
ante me hauc in iuleos recte
quidẽ it duxisse auctorita¬
dem. sed iudaicas obiectiones
ñ sufficienter nec aꝑte destru¬
xisse dicunt᷑. ex industriain
prȩsenti loco eandẽ induxi.
ut om̃s quȩ fieri possc̃ obie¬
ctioues ut meliꝰ poteris facias.
et earũ destructionẽ muta.¬
ta uice suscipias.ꝙ. hoc pri¬
mum uerbis recte obici po¬
dest. quia dicens ꝓpħ a suꝑ
tribus scelerib statĩ subiun.¬
srł. ostendens qͦdisrł tria i
beceata cõmiserit. xp̃m autem¬

Expanded text:
nem, quae nullius firmitatis fundamento insidat, prahoc dici valeant, ipse optime scias. PETRUS. Considerans omnes qui ante me hanc in Judaeos recte quidem induxisse auctoritatem, sed Judaicas objectiones non sufficienter nec aperte destruxisse dicuntur, ex industria in praesenti loco eamdem induxi, ut omnes quae fieri possunt objectiones ut melius poteris facias, et earum destructionem mutata vice suscipias. MOYSES. Hoc primum verbis recte objici potest, quia dicens propheta, super tribus sceleribus, statim subjun, ostendens quod Israel tria illa peccata commiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
consequent ubł peccatũ subum¬
xerit: satis simotescit. qͦd peccatĩ
isrł aperato iuda aliud sit. ẜ. lles
hoc meȩ obstat lationi. leccatum
enĩ quod tantũ modo iuda fecerat.
peccatũ uida appellat. Qd autem
luda simul fecit & isrł: peccatũ uo¬
catur isrł. M. Cũ isrłis populus
totus ꝑom̃s terras diuisus ierłm
terrã nequaqͣm incoleret illis dem¬
poribus qͦnam mͦ mortis xp̃i habe¬
ri potuit reus: P. Nunqͥdnã negã
cũ iuda magnã filioꝵ beniamin
et leui partẽ tunc ierosolimuᷤ fuis

Expanded text:
consequenter Israelis peccatum subjunxerit, satis innotescit quod peccatum Israel a peccato Juda aliud sit. PETRUS. Nec hoc meae obstat rationi. Peccatum enim quod tantummodo Juda fecerat, peccatum Juda appellat, quod autem Juda simul fecit et Israel, peccatum vocatur Israel. MOYSES. Cum Israelis populus totus per omnes terras divisus, Hierusalem terram nequaquam incoleret illis temporibus, quonam modo mortis Christi haberi potuit reus? PETRUS. Nunquidnam negas cum Juda magnam filiorum Benjamin et Levi partem tunc Hierosolymis fuis
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ixorib & filiis secure uiuebant.
In scđa autẽ cot & cantbeis ob¬
probriacta in audita inule¬
bunt:. quib similia uł eabialia
na stiusa unquã nec audisa
Occisfũquidẽ sunt & cremati
e captiuor mort uenditi adeoq
treuit illa uencitio. donco pro
undargenteo trigintadarenc̃
captuu ner tam̃ inuenicbat e¬

Expanded text:
cum uxoribus et filiis secure vivebant. cum uxoribus et filiis secure vivebant. In secunda autem tot et tanta eis opprobria, et tam inaudita intulerunt, quibus similia vel aequalia non sunt visa unquam nec audita. Occisi quidem sunt, sunt et cremati, et captivorum more venditi, adeoque crevit illa venditio, donec pro uno argenteo triginta darentur captivi, nec tamen inveniebat
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quis p̃cipitur uł capite plectr
uel laquei suspensione nec apił
lapidib obrui. uł etiã ĩgne eresiia¬
ri. quomodo gͦ uerũ esse pocestis
maliuolentiȩ crim̃ maioribus
equari debere: Rursũ ratiorefu¬
git credere crimen hoc tẽporibus
illis in tantũ regnasse. cũ aggei
ꝓphecę uerba testent᷑ constructo
templo dm̃ dixisse. Magna erit
gła domꝰ istius nouissimȩ plusꝗͣ
primȩ: dicit dñs exercituũ. et
in loco isto dabo pacẽ.M. Qm̃¬
onĩs mearũ rationũ sunt aditꝰ
obstrusi: tum queso huiꝰ questi¬
onis tuȩ solutionis claui ianuã
solue. P. Cũ captiuitatis origi.¬
nem & causã ignores. quare ea¬
dem cã dura fuerit. tam erude.¬
lis & intolerabilis: respondere ñ
potes. In pͥma etenĩ captiuitate
cũ alioꝵ more captiuorũ inba¬
bylonẽ ducci fuissent. nullam
prȩter seruitutẽ penã sustinue¬
runt. Colebant enĩ agros. planta¬
bant uineas. eclificabant domos.

Expanded text:
cum quis praecipitur vel capite plecti, cum quis praecipitur vel capite plecti, vel laquei suspensione necari, vel lapidibus obrui, vel etiam igne cremari. Quomodo ergo verum esse potest malevolentiae crimen majoribus aequari debere? Rursum ratio refugit credere crimen hoc temporibus illis in tantum regnasse, cum Aggaei prophetae verba testentur constructo templo Deum dixisse: Magna erit gloria domus istius novissimae plus quam primae, dicit Dominus exercituum, et in loco isto dabo pacem . nes mearum rationum sunt aditus obstrusi, tu mihi, quaeso, hujus quaestionis tuae solutionis clave januam solve. PETRUS. Cum captivitatis originem et causam ignores, quare eadem tam dura fuerit, tam crudelis et intolerabilis, respondere non potes. In prima etenim captivitate cum aliorum more captivorum in Babylonem ducti fuissent, nullam praeter servitutem poenam sustinuerunt. Colebant enim agros, plantabant vineas, aedificabant domos,
Abbreviated transcription (Latin):
lata peccatis: ratio ñ recipit. IN
pͥma enĩ captiuitate. idõ peccata
sunt addita peccatis: quia reges
iniqui exemplũ mali prȩstabant
aliis. scilicet dm̃ postponebant.
idola adorabant. & popłm idem
facere cogebant. uelut fecit orias.
achaz. manasses. amon. sedechiad.
Principes autẽ scđi temporis om̃i.¬
no contrarii erant. quiabonam
agentes uitam: eciam popłm
exemplo suibene uiuere cogebant.
Qua gͦ ratione ostendi potest tot sue
uitas facta: Qͦd autẽ dicis ꝓpt̾ ma¬
liuolentiã quam ad inuicẽ habe¬
bant captiuitatẽ illam factã fuis.¬
se: rectȩ rationis ñ innitit᷑ ancho¬
rȩ. Hoc enĩ peccatũ pars un a fuit
corũ quȩ in prima fecerart
captiuitate. nec ꝓpter illud tamꝰ
captiuari deberent. nͥ cũ eo & alia
maiora eo suecreuissent. Maiorũ
enĩ & minoꝵ eriminũ quantitatẽ
i utabnis adõ indictȩ. Huius
ginti bagella. Alia st̃ eumina.
quoꝵ ẽ. maior uindieta sciliut

Expanded text:
lata peccatis, ratio non recipit. In lata peccatis, ratio non recipit. In prima enim captivitate ideo peccata sunt addita peccatis, quia reges iniqui exemplum mali praestabant aliis, scilicet Deum postponebant, idola adorabant, et populum idem facere cogebant, velut fecit Ochozias, Achas, Manasses, Amon, Sedecias . Principes autem secundi temporis omnino contrarii erant, quia bonam agentes vitam etiam populum exemplo sui bene vivere cogebant. Qua ergo ratione ostendi potest tot peccvitas facta? Quod autem dicis propter malevolentiam quam ad invicem habebant captivitatem illam factam fuisse, rectae rationis non innititur anchora. Hoc enim peccatum pars una fuit eorum quae in prima fecerant captivitate, nec propter illud tamen captivari deberent, nisi cum eo et alia majora eo succrevissent. Majorum enim et minorum criminum quandum ultionis a Deo indictae. Hujus ginta flagella. Alia sunt crimina, quorum est major vindicta, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
itis pollentẽ ẽe.¬
: ait ad deum.
Cũ tamꝓabilis uitȩ futur
longa futurꝰ ÷ tempora. In
his datur intelligi ad moyses
illũ de quocalia dicebat. lon¬
ge se meliorẽ prȩuidebat. li
et alii similes his erant uobis
maiores & iudices. qͥ minorib
bona agere imꝑabant ce qͦrũ
monitis cȩteri libent᷑ obtemꝑa.¬
bant. Quorũ si uel unꝰ similis
in pͥoris captiuitatis tẽpore
fuisset: nequaquã ut supradm̃
dixisse ꝑieremiã oftendimꝰ
captiuitas facta fuisset. Et aͦd
magis mirandũ est his diebus
quibus meliores horũ pollebant
hisdem euerso tẽplo captiuati st̃
iudei. Dic gͦ omoysesquȩnã huiꝰ
captiuitatis fuerit causa. quia
quã dixeras supra nulla ratione
stat firma .m. Quid aliuai
non habeo . nͥ quod lougaten
subsistente tẽplo peccata multa
substitisse tẽꝑore longo. decem
ꝓfecto tantũ annorũ curricula
substitit supra qͦd alterũ scilicet
salomonis ante substiterat. QQ
autẽ dicis quia peccata st̃ cumu¬

Expanded text:
itis pollentem vidisset, ait ad Deum: « Cum tam probabilis vitae futurus longa futurus est tempora. » In his datur intelligi quod Moyses illum de quo talia dicebat, longe se meliorem praevidebat. Hi et alii similes his erant vobis majores et judices, qui minoribus bona agere imperabant, et quorum monitis caeteri libenter obtemperabant. Quorum si vel unus similis in prioris captivitatis tempore fuisset, nequaquam, ut supra Deum dixisse per Jeremiam ostendimus , captivitas facta fuisset. Et quod magis mirandum est, his diebus quibus meliores horum pollebant, iidem destructo templo captivati sunt Judaei. Dic ergo, o Moyses, quaenam hujus captivitatis fuerit causa, quia quam dixeras supra, nulla ratione stat firma. MOYSES. Quid aliud dicam non habeo, nisi quod longo tempore subsistente templo peccata multa substitisse tempore longo, decem profecto tantum annorum curricula substitit, supra quod alterum scilicet Salomonis ante subsisterat. Quod autem dicis quia peccata sunt cumu
Abbreviated transcription (Latin):
nes bonȩ uitȩ qͥ ꝓphetȩ debuerand
esse. si tempus fuisset ꝓphetiȩ.
Multi etiã pixter usũ noua faciebant
miracula. ueluti dicunt iohannã
dam meritoꝵ eiꝰ uirtutem omnes
aues suꝑ eũ uolitantes concremari
et in terrã ruere fecerit. De alio qͦꝙ¬
de hunhunni uidelicet tale aliud mira¬
culũ astruunt. Temporib quidẽ
eiꝰ terram dicunt siccitatẽ ꝑtulisse.
Qui de lapidib circulo fabricato:
ipso maiorẽ pluuiã postulantẽ:
om̃s uastauerit. Ded et eodẽ mnedio¬
criter petente: uliuua cempata de¬
dit. & t̾ra bonis om̃ib redunda
u titiam de anania filiodo¬
ia. qͦd uex cotidie de monte oreh sei¬

Expanded text:
nes bonae vitae, qui prophetae debuerant nes bonae vitae, qui prophetae debuerant esse, si tempus fuisset prophetiae. Multi etiam praeter usum faciebant nova miracula, veluti dicunt Joannem dam meritorum ejus virtutem, omnes aves super eum volitantes, concremari et in terram ruere fecit. De alio quoque, Hunni videlicet, tale aliud miraculum astruunt. Temporibus quidem ejus terram dicunt siccitatem pertulisse. Qui circulo de lapidibus fabricato iipso majorem pluviam postulante, omnes vastaverit. Sed eodem mediocriter petente, pluvia temperata descendit, et terra bonis omnibus redundavit. Aiunt etiam de Annania filio Dosa quod vox quotidie de monte Horeb sancti
Abbreviated transcription (Latin):
sepem & staret oppositꝰ contrame
ꝓ terra. ne dissiparem eã. & non
inueni. P. Gaudeo & grãs ago. quia
lam te aliquã ueritatis scintillã
uidere cognosco. Dic gͦ si nosti quȩnã
causa huiꝰ tam longe tamq dirae
fuerit captiuitatis. quȩ iã mille
peccata & his similia.ł. hanc rati.¬
onem nulla poteris auctoricate
firmare. quia a trecentis annis
ante subuer sam ierłm nullus it
ibrł ꝓpheta excitit qͥ hoc p̃dixerit
d seripserit: maximȩ cũ doctores
uinticant. hoc tantũ fusse causam
subuersionis ierosolimoꝵ qͦd alter
alteri sine re inimicaret᷑ & uule¬
struecionẽ adiciunt: qͦea ⁊ aco¬
pem tradiderioculigatis manib
et pcdib unũ euuilserunt ocłm. et
abea dicñ habet potestatẽ decipere
pese in homicidio & idolatria et
consanguinearũ turpitudine reue.¬
landa. Non gͦ omĩa ea quȩ fuerant
prioris. scđȩ quoq causa fuerunt
captiuitatis. Dicunt etiã quod
tẽplo existente multierant homi¬

Expanded text:
 staret oppositus contra me, propterea ne dissiparem eam, et non inveni . PETRUS. Gaudeo et gratias ago, quia jam te aliquam veritatis scintillam videre cognosco. Dic ergo, si nosti, quaenam causa hujus tam longae tamque dirae fuerit captivitatis, quae jam mille peccata et his similia. PETRUS. Hanc rationem nulla poteris auctoritate firmare quia a trecentis annis ante subversam Hierusalem nullus in Israel propheta exstitit, qui hoc praedixerit vel scripserit, maxime cum doctores vestri dicant hoc tantum fuisse causam subversionis Hierosolymorum, quod alter alteri sine re inimicaretur et invidestructionem adjiciunt, quoadiderit cui ligatis manibus et pedibus unum evulserunt oculum, et ab ea die non habet potestatem decipere posse in homicidio et idololatria, et consanguinearum turpitudine revelanda. Non ergo omnia ea quae fuerant prioris, secundae quoque causa fuerunt captivitatis. Dicunt etiam quod, templo existente, multi erant homi
Abbreviated transcription (Latin):
tritione sp̃s ululabitis. & dimitte¬
dis nomen urm iniuramentũ ele.¬
actis aliqua adhuc spes euadendi ca.¬
ptiuitatẽ uobis posset eẽ. residua.
adicit aliud qͦd eis totũ fiduciȩ tol.¬
lat solatiũ. Dicit enĩ. Int̾ficiet te
dñs ds tuus. Qui int̾ficitur. neqͣ¬
quam ulteriꝰ qđ fuerat reparatur.
Qui gͥ in infidelitate ꝑmanserunt.
reparari ñ poterunt. hoc de. infi¬
delibus dicto : de credituris subi.¬
citita. & uocabit seruos suos no¬
mine alio. Cũ enim serui fuerił¬
autẽ sequitur & dimittetis nom̃
urm̃ in iuramentũ electis meis:
tale ÷ acsi diceret. Iurabt̃ electi
mei in nomen ur̃m. Sic hodie usꝙ
a xp̃ianis iurando dicitur.
eũ aliqͥd ouodnolunt facere
rogantur. Iudeus sumnego si fa¬
ciam. Ioem ipsũ amos ꝓpħa
apte comꝓbat dicens. Audite
uerbũ isfud qͦdego leuosuꝑ
uos planctũ domus urł. Ceci

Expanded text:
one spiritus ululabitis, et dimittetis nomen vestrum in juramentum eleactis aliqua adhuc spes evadendi captivitatem non posset esse residua, adjicit aliud quod eis totum fiduciae tollat solatium. Dicit enim: Interficiet te Dominus Deus tuus . Qui interficitur nequaquam ulterius quod fuerat reparatur. Qui igitur in infidelitate permanebunt, reparari non poterunt. Hoc de infidelibus dicto, de credituris subjicit ita: Et vocabit servos suos nomine alio . Cum enim servi fueriautem sequitur, et dimittetis nomen vestrum in juramentum electis meis, tale est ac si diceret: Jurabunt electi mei in nomen vestrum, sicut hodie usque a Christianis jurando dicitur, cum aliquid quod nolunt facere rogantur: « Judaeus sim ego, si faciam. » Idem ipsum Amos propheta aperte comprobat dicens: Audite verbum istud quod ego levo super vos planctum, domus
Abbreviated transcription (Latin):
multos sicut & ipsi libros nugarũ
fabuus onpleremꝰ. Pauca autem
faluntas cuuetis natescenet. Hoc
itaq c̃. qđ tibi suꝑitus dixi uerbado
uerba iocantiũ inscolis puerorã.
uel nentiũ in plateis mulierun
edd dic p̾cor õ moyses taliũ honis¬
num legẽ uel suscipiendã. uel au¬
ccoritatẽ iudicas comꝓbandam:
Eruat te diuina miseratio de eorũ
ex ecrabilib prȩceptis atq consili¬
is. quẽ ad modũ & me licet ñ meis
eripuit ineritis. & te mecũ paritꝰ
salutiferis subdat imꝑiis. qͣtinꝰ
utrunq parit̾ ditet suis ineffabi.
durare debeat
gnabiliũ luce rationũ nec scrip.¬
turȩ auctoritate nec cuiꝰlibet rati¬
onis uigore consistere posse mon¬
strasti: nunc ad scdam ꝓposicorũ
partẽ in qua de nra es captiuitate
locutꝰ ueniamus si placet. Dixisti
ene nisi menti excidit. nos talim
euadere concedas . P. Eo quidẽ
modo qͦ ipsi estimatis ñ eredo.
sed alio. uoseuasuros eẽ. non ab¬

Expanded text:
multos sicut et ipsi libros nugarum multos sicut et ipsi libros nugarum fabulis impleremus. Pauca autem fatuitas, cunctis patesceret. Hoc iverba jocantium in scholis puerorum, vel nentium in plateis mulierum. Sed dic, precor, o Moyses, talium hominum vel legem suscipiendam, vel auctoritatem judicas comprobandam? Eruat te divina miseratio de eorum exsecrabilibus praeceptis atque consiliis, quemadmodum et me, licet non meis eripuit meritis, et te mecum pariter salutiferis subdat imperiis, quatenus utrumque pariter ditet suis ineffabilidurare debeat.gnabilium luce rationum, nec Scripturae auctoritate, nec cujuslibet rationis vigore consistere posse monstrasti, nunc ad secundam propositorum partem in qua de nostra es captivitate locutus veniamus, si placet. Dixisti enim nisi menti excidit nos tali modo evadere concedas. PETRUS. Eo quidem modo quo ipsi aestimatis non credo, sed alio modo vos evasuros esse non ab
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Omĩa uolumina uitȩ & accu¬
um eiꝰ reuolue & diligent᷑ relege.¬
Ad si quando eũ iurasse & peierasse
inueneris: modo quoq nichil sib
iurasse ualebit. Si autẽ nunquã
ꝑiurum eẽ. ꝓbaueris: ñ in hac uice
timebit. Uolumina itaq oĩa angłs
studiose discutiens: nunquã ꝑiu¬
rasse inuenit. Dimisitgͦ eum uictꝰ.
qui ut dicitis usq in p̾sencem diẽ
incolumis ꝑmanet atq uiuu
Considera queso quã risu dignissi¬
ma. in hoc possint notari sermun¬
culo. Qd enĩ plus miremur an fa.¬
tuitatẽ angłi qͥ callidã hominis
artem ñ prius agnouit. an homi
sum p̃ceptum ausũ fuisse. iurare.
an dicamꝰ dei impotentiã fuisse.
qͦd ñ nisi ꝑ numciũ cum de para¬
diso potuisser expellere. an ascri¬
bemus dĩ ignorantiȩ qͦd ñ aliter
scire potuit utrũ ꝑiurus fuisset
nisi eiꝰ uitȩ libres reuolui iuberetł:¬
Qod si omĩa quȩ doctores urĩ snu¬
lia his conscripserunt poneremꝰ.

Expanded text:
dit: « Omnia volumina vitae et actudit: « Omnia volumina vitae et actuum ejus revolve, et diligenter relege. Si quando eum jurasse et perjurasse inveneris, modo quoque nihil sibi jurasse valebit. Si autem nunquam perjurum esse probaveris, non in hac vice timebis. » Volumina itaque omnia angelus studiose discutiens, nunquam perjurasse invenit. Dimisit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque in praesentem diem incolumis permanet atque vivus. Considera, quaeso, quam risu dignissima in hoc possunt notari sermunculo. Quid enim plus miremur? an fatuitatem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominsum praeceptum ausum fuisse jurare, an dicamus Dei impotentiam fuisse, quod non nisi per nuntium eum de paradiso potuisset expellere, an ascribamus Dei ignorantiae: quod non aliter scire potuit utrum perjurus fuisset, nisi ejus vitae libros revolvi juberetod si omnia quae doctores vestri similia his conscripserunt poneremus,
Abbreviated transcription (Latin):
L Sabs puare. nec
eracitiu ea ioysi deb̾ent
iulide on minꝰ his om̃ibus
ciulib stac ridiculũ: aliuo
qaͣ ipsi memorant factũ. Diet̃
eiũ angłm mortis cuidã iuro
apparuisse nomine iosue filio
leui doctori. eiq dixisse. Ad
hoc uenisse me norił: ut ani¬
mam tuã suscipiã & inori¬
cõmones faciã. nisiprius mͥ
paradisũ ostenderis. Susce¬
ptum gͥ angłs inalis suis du¬
aut adlocũ : unde uideret
para disum. Callidus autẽ
ille de alis eiꝰ delapsus: in pa¬
radisũ se cadere ꝑmisit.
Angl̃s deceptũ se e̾e. dolens. ira¬
to niis uultu egredere ait
ut moriaris. Nequaqͣm ait
ille egrediar. Cũq scđo ac
tercio angłs id ipsũ cũ magno
clamore repeteret. & ille uerba
eiꝰ negligeret: cõmotus nimium
angłs ad dm̃ ꝑgens huiꝰ rei queri¬
moniã fecit. D̾s autẽ eum redire
rogauit. ut hominẽ illum ex dei
gelus ad dm̃ & dixic. Iureiurando
se nuinquã in de egressurũ firma¬
int. Dans itaq iudiciũ d̃s respon¬

Expanded text:
bservare, nec ratio cur eam Moysi deberent inhibere. Non minus his omnibus cuilibet praestat ridiculum, aliud quod ipsi memorant factum. Dicunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moricommones faciam, nisi prius mihi paradisum ostenderis. » Susceptum igitur angelus in alis suis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus delapsus, in paradisum cadere se permisit. Angelus deceptum se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo ac tertio angelus idipsum cum magno clamore repeteret, et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit. Deus autem eum redire rogavit, ut hominem illum ex Dei gelus ad Deum et dixit: « Jurejurando se nunquam inde egressurum firmavit. » Dans itaque judicium Deus respon
Abbreviated transcription (Latin):
n hoc cognoscere qͥlibet potest. qͦd
aplanta pedis quã in terra fixã tene¬
bat. usq ad nodũ in qͦ ꝑcussus ẽ.
triginta cubitos habebat. ab eo gͦ
loco usq ad sũmum ñ minus quã
occingenti cubiti erant. solũq ca¬
uut facile decẽ cubitis constare po¬
derat. Unde sequit᷑. qͦd auis illa mo¬
lem ipsã decem cubitis ꝑforauerat.
n qͦfacto quot st̃ miranda. qͥdue
potius mirer considero: stupeo.
Ubi enĩ uel cantũ lapidem inuenire.
uł qualiter pondus tantũ potuit
portartꝰ Aut quomtã paritu¬
la auis cantũ. tamdurũ. faniꝙ.
spissũ saxi corpus cãcito ualu¬
it penetrare qͦue pacto dentes
ei tã subito crescercꝰ Aut quara
tione tã immensȩ & in auditas
magnitudinis credendus : fuis
non n nouẽ cubitos habuisse qͦue
pacto tantꝰ homo tã faciłi iulne¬
re cecicdisse Libet adhuc alitid
inotẽr idon sdiculu maᷠ brẽ

Expanded text:
In hoc cognoscere quilibet potest quod In hoc cognoscere quilibet potest quod a planta pedis quam in terra fixam tenebat usque ad nodum in quo percussus est, triginta cubitos habebat. Ab eo igitur loco usque ad summum, non minus quam octingenti cubiti erant, solumque caput decem cubitis facile constare poterat. Unde sequitur quod avis illa molem ipsam decem cubitis perforavit. In quo facto quot sunt miranda, quidve potius mirer, cum considero, stupeo. Ubi enim vel tantum lapidem invenire, vel qualiter tantum pondus potuit portare? Aut quomodo tam parvula avis tantum, tam durum, tamque spissum saxi corpus tam cito valuit penetrare, quove pacto dentes ei tam cito crescere? Aut qua ratione tam immensae et inauditae magnitudinis credendus est fuinon nisi novem cubitos habuisse , quove pacto tantus homo tam facili vulnere cecidisse? Libet adhuc aliud innotescendo ridiculum majorem
Abbreviated transcription (Latin):
suo imposuit. & cũ ea expeditionẽ
dotã ꝓsternere. uoluit. sed upupa
auis m inima moli ipsi subsedit. et
tã diueam rostro suo eã contudi.
donec foramine magno iuxta qͣnti
caput transiliens in eiusdẽ hu¬
meris subsedit. Capite autẽ sano
et toto corpore in columi. for¬
tassis adhuceã acollo sulleuassa
nisi ad auctorũ subito dentium
quantitas impedisset. Mox enim
ut lapis in collũ descendit. den¬
tes sibi repente adeo ad aueti:
tuit. Qd moysesintuens. cuiꝰ cor¬
pus decẽ cubitos habuisse asseri¬
tis & cotidẽ eius uirgulȩ ascribi¬
tis: se suꝑ cerrã in modũ salien¬
tis erexit decẽ cubitis. ut eũ eũ uir
ris cubitos. & decẽ alios qͦslirga
in altũ por recta habebat eabitos.
a terra utiq ad sũmitatẽ uirgae
trignita inuenies cubitos. Sed cũ¬
ꝑcutere. nequaquã ultra attinge¬
re potuit quã ad eum nodũ quo
la uocat᷑. In quo qͥdem cũ eũ ꝑcus¬
sisset: continuo cadens expirauit.

Expanded text:
suo imposuit, et cum ea expeditionem suo imposuit, et cum ea expeditionem totam prosternere voluit, sed upupa avis minima moli ipsi subsedit, et tam diu rostro suo eam contudit donec foramine magno juxta quanticaput transiliens, in ejusdem humeris subsedit. Capite autem sano et toto corpore incolumi, fortassis adhuc a collo sublevasset, nisi adauctorum subito dentium quantitas impedisset. Mox enim ut lapis in collum descendit, dentes sibi repente ita sunt adaucti tuit. Quod Moyses intuens, cujus corpus decem cubitos habuisse asseritis, et totidem ejus virgulae ascribitis, se super terram in modum salientis decem cubitosris cubitos, et decem alios quos virga in altum porrecta habebat, a terra ad summitatem virgae triginta invenies cubitos. Sed cupercutere, nequaquam ultra attingere potuit, quam ad eum nodum quo la vocatur. In quo quidem cum eum percussisset, continuo cadens exspiravit.
Abbreviated transcription (Latin):
eł. ipsũqꝗ molẽ capiti attu¬
isse. ut si ꝑhostiũ cuneum
siens iã Inbos cuneos con
termino uos excedens: du
gna uidarͦ Cũ enĩ iacob
filii duodecim adhuc tantũ mͦ
ro filioꝵ iacob aucco qͣnto maior
existimari potest filiorũ esau
numerus fuisse: Tancã enĩ opor¬
tuit eoꝵ multitudinẽ esse. ut et
filiis iacob & coti egyptioꝵ genti
quȩ cũ ioseph uenerat pocuisset
obsistere. Nunc gͥ indica qͥd hoꝵ
adiniratione sit digniꝰ. scilicet uł
uli cantũ inuenerit montẽ. uł &
monte ta̾ mirȩ magnitudinismo¬
lem. uł quomodo incapite tanti
ponderis gestare potuissec lapidẽ:
ut tã magnã ꝓsternere posset co¬
horten. Nonminꝰ etiam stupendũ
ẽ. monstrũ illud. qͦd ogrex basan
uidens ingentẽ exercitũ isrł sescen¬
ta scilicet milia.&.iiiͬiͬ. milia. et
quingentos uiros a uiginti annis
et supra. exceptis mulierib & par.¬
uuilis qͥ supputari ñ poterant. mo.¬
lem inauditȩ magnitudinis capiti

Expanded text:
 attulisse, ut super hostium cuneum, niens jam ambos cuneos concterminos suos excedens, duagna videtur? Cum enim Jacob filii duodecim adhuc tantummodoro filiorum Jacob aucto, quanto major existimari potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse multitudinem, ut et filiis Jacob, et toti Aegyptiorum genti quae cum Joseph venerat, obsistere potuisset. Nunc igitur indica quid horum admiratione sit dignius, scilicet vel ubi tantum invenerit montem, vel quo monte tam mirae magnitudinis molem, vel quomodo in capite tanti ponderis gestare potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. Non minus stupendum est illud monstrum, quod Og rex Basan videns ingentem exercitum Israel, sexcenta scilicet millia et quatuor millia, et quingentos viros a viginti annis et supra, exceptis mulieribus et parvulis qui supputari non poterant, molem inauditae magnitudinis capiti
Abbreviated transcription (Latin):
da incelũ asocut t ibicum
angłis taliter altercatꝰ su Dici¬
bant enĩ inqͥunt angli Ledẽ harc
minime ceferre sinemꝰ. quans
nobis plusquã filiis ilrł necel¬
sariam scimꝰ. Adhȩc moysesin¬
solita uisione ꝑterritꝰ. nichil
respondere p̾sumpsit. sed dño
confortante ut secure respon¬
deret & p̃cipiente: ait angłis
Cũ lex hȩc regendorũ corporũ
estis sit necessaria. angłi quid
ad hȩc dicerent ñ habentes: ui¬
eti conticuert. De moysigͦ ui
ctoria dm̃ risisse & ualde lȩta¬
tum dicitis e̾e. & ita moysen
pͦt triumphũ cũ lege alacrem
descendisse. Quot queso facui¬
tatis dauersitates inista ctinent᷑
uscuuia: Quom eĩ moy ses
ear poris male acpressus al

Expanded text:
da in coelum ascendit, et ibi cum angelis taliter altercatus sit. Dicebant enim, inquiunt, angeli: « Legem hanc te minime ferre sinemus, quam nobis plus quam filiis Israel necessariam scimus. » Ad haec Moyses insolita visione perterritus, nihil respondere praesumpsit, sed Domino se confortante ut secure responderet, et praecipiente, ait angelis: « Cum lex haec regendorum corporum tantum creatura estis sit necessaria. » Angeli quid ad haec dicerent non habentes, victi conticuerunt. De Moysi igitur victoria Deum risisse, et valde laetatum esse dicitis, et ita Moysen post triumphum cum lege alacrem descendisse. Quot, quaeso, fatuitatis diversitates in hac continentur lascivia? Quomodo enim Moyses corporis mole depressus, a
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit. De qͦ & aliud tale muraei¬
lum astruunt. Cũ ipse &uxor et
ambo ꝓdõ uitam pauprimã duce¬
rent: oiñi die ueneris clibanũ cale¬
fieri iubebat. ut ꝓximi & uicini eiꝰ
eũ cibis affluere: & bene crederent
uiuere. Quadam gͥ die cũ more
solito clibanũ succendi pͣcepisset
et quȩdã uicinarũ hoc quare
fieret animaduertissec: ad clibanũ
subito uenit. ut eoꝵ facta reuelans:
tam uiro quã mulieri uerecun¬
diam inferret. Ot gͥ adclibanum
uenit & introspexit plenũ panib
uidit: qͦd uelocit̾ currens p̾fatae
mulieri nunciauit. Quȩ eam hoc
ñ ueritatis sed imꝓperii causa dice¬
re estimans: credere noluit. donec
spexit sic̃ uicina dixerat eẽ. inue¬
nit. & aduirũ lȩcabunda regressa.
ex ordine reculit Ille indignum

Expanded text:
undo. » De quo et aliud tale miraculum astruunt. Cum enim ipse et uxor ejus ambo pro Deo vitam pauperrimam ducerent, omni die Veneris clibanum calefieri jubebat, ut proximi et vicini ejus eum cibis affluere, et bene crederent vivere. Quadam igitur die cum solito more clibanum succendi praecepisset, et quaedam vicinarum quare hoc fieret animadvertisset, ad clibanum subito venit, ut eorum facta revelans tam viro quam mulieri verecundiam inferret. Ut igitur ad clibanum venit et introspexit, plenum panibus vidit, quod velociter currens praefatae mulieri nuntiavit. Quae eam hoc non veritatis, sed improperii causa dicere aestimans, credere noluit, donec spexit, sicut vicina dixerat esse invenit, et ad virum laetabunda regressa, ex ordine retulit. Ille indignum