comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dato qui acradinam tenebant. castra uete¬
ra romanoꝵ ad ortus ẽ. quib crispinus p̃erat
Et epycides eruptionẽ in stationẽ marcelli
fecit. Et classis punca litori quł int̾ urbem
⁊ castra romana erat: ad pulsa ẽ. nequid p̾sidis
crispino sũmuti a marcello posset. Tumultũ
tñ maiorem hostes p̾buerunt. qͣm certam̃.
Nanri crispinus hẏppocratẽ ñ reppulit t̾m
munim̃tis. s insecutus etiam ẽ trepide fugiẽ¬
tem. Et epyciden marcellus in urbem ꝯpulit.
satisq iam etiam in posterum iudebat᷑ ꝓui¬
sum. nequid ab repentinis eoꝵ excursionib
ꝑicłi foret. Accessit ⁊ ad pestilentiam cõmu¬
ne malum. quod facile utroꝵ q animos aũ¬
teret. ⁊ abelli consiliis. Nam tempore autũ¬
ni i locis natura grauib. multa tñmagis
extra urbem qͣm inurbe toleranda uis estiũ
ꝑ utraq castra omniũ ferme corpora mo¬
uit. ac pͥmo temporis ac loci uitio ⁊ egrie¬

Expanded text:
dato qui Achradinam tenebant castra uetedato qui Achradinam tenebant castra uetera Romanorum adortus est, quibus Crispinus praeerat, et Epicydes eruptionem in stationes Marcelli fecit et classis Punica litori quod inter urbem et castra Romana erat adpulsa est, ne quid praesidii Crispino summitti a Marcello posset. tumultum tamen maiorem hostes praebuerunt quam certamen; nam et Crispinus Hippocraten non reppulit tantum munimentis sed insecutus etiam est trepide fugientem, et Epicyden Marcellus in urbem compulit; satisque iam etiam in posterum uidebatur prouisum ne quid ab repentinis eorum excursionibus periculi foret. accessit et ad <haec> pestilentia, commune malum, quod facile utrorumque animos auerteret a belli consiliis. nam tempore autumni et locis natura grauibus, multo tamen magis extra urbem quam in urbe, intoleranda uis aestus per utraque castra omnium ferme corpora mouit. ac primo temporis ac loci uitio et aegri e
Abbreviated transcription (Latin):
dit cumulum romanis. Aduersis omnibus
adtumultum ex parte capte urbis. bomil¬
char noctem. eã nactus quaꝓpter uim tem¬
pestatis stare ad ancoram in salo romana
tu syracusano ꝓfectꝰ. lib̾o mari uela in altũ
sanis relictis. Edoctisq carthaginensibus
in quanto res syracusana discrimine eẽt.
cum centum nauib post paucos dies redit.
multis ut fama ẽdonis ex hieronis gara:
ab epycide donatus. Marcellus eyrialo re¬
cepto. presidio q addito. una cura erat li
bera. ne qua abtergo ius hostium in archẽ
accepta incdiusosimpeditosꝙ menib suos
turbaret. Achradinam indetrinis castris ꝑ ido¬
nea dispositis loca. spe ad mopiam omnium
rerum indusos redacturum circum sedit.
Cum ꝑ aliquot dies quiete stationes utrim¬
q fuissent. repente aduentus ypocratif ⁊ hi¬
milconis ut ultro undiq oppugnarentur
romanis fecit. Namr ⁊ ypocrates castris ad
magnum portum cõmunitis. signoq his

Expanded text:
dit tumulum Romanis. auersis omnibus dit tumulum Romanis. auersis omnibus ad tumultum ex parte captae urbis Bomilcar noctem eam nactus, qua propter uim tempestatis stare ad ancoram in salo Romana tu Syracusano profectus libero mari uela in altum sanis relictis; edoctisque Carthaginiensibus in quanto res Syracusana discrimine esset cum centum nauibus post paucos dies redit, multis, ut fama est, donis ex Hieronis gaza ab Epicyde donatus. Marcellus Euryalo recepto praesidioque addito una cura liber erat ne qua ab tergo uis hostium in arcem accepta inclusos impeditosque moenibus suos turbaret. Achradinam inde trinis castris per idonea dispositis loca, spe ad inopiam omnium rerum inclusos redacturum, circumsedit. cum per aliquot dies quietae stationes utrimque fuissent, repente aduentus Hippocratis et Himilconis ut ultro undique oppugnarentur Romani fecit. nam et Hippocrates castris ad magnum portum communitis signoque iis
Abbreviated transcription (Latin):
ne si frequentia intrasset loca. contineri abdis-¬
cursu miles auidus prede ñ posset. Legati eo
ab thyca. ⁊ neapolicum infulis ⁊ uelamentis
uenerunt. precantes ut acedib ⁊ ab incendiis
parceretur. de quoꝵ precib quam postulatis
magis concilio habito. marcellus ex omniũ
sententia edixit militib. nequis liberum corpꝰ
iuolaret. cetera prede futura. Castraq tectis
parietum ꝓ muro septa. portis religione pla¬
tearum patentib. stationes p̃sidiaq disposu¬
it. nequis in discursu militum impetus in ca-¬
stra fieri posset. Inde signo dato milites discur¬
rerunt. Retractisq forib cum omnia terrore
ac tumultu streperent: acedib tam̃ tempera¬
tum ẽ. Rapinis nullus ante modus fuit. qͣm
omma duiturna felicitate cumulata bonae¬
gesserunt. Inter hec ⁊ philodemus cum spes
auxilii nulla eẽt. fide accepta ut iniuolatus
adepyciden rediret: deducto presidio tradi-¬

Expanded text:
ne, si frequentia intrasset loca, contineri ab disne, si frequentia intrasset loca, contineri ab discursu miles auidus praedae non posset. legati eo ab Tycha et Neapoli cum infulis et uelamentis uenerunt, precantes ut a caedibus et ab incendiis parceretur. de quorum precibus quam postulatis magis consilio habito Marcellus ex omnium sententia edixit militibus ne quis liberum corpus uiolaret: cetera praedae futura. castra obiectu parietum pro muro saepta; portis regione platearum patentibus stationes praesidiaque disposuit, ne quis in discursu militum impetus in castra fieri posset. inde signo dato milites discurrerunt; refractisque foribus cum omnia terrore ac tumultu streperent, a caedibus tamen temperatum est; rapinis nullus ante modus fuit quam omnia diuturna felicitate cumulata bona egesserunt. inter haec et Philodemus, cum spes auxilii nulla esset, fide accepta ut inuiolatus ad Epicyden rediret, deducto praesidio tradi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla erat ꝑ conditiones uenie spes. hinec
adire muros: nec ad loqui quẽquã passi.
Itaq marcellus postqͣm id inceptum inri¬
sum fuit. ad eyrialum signa referri uissit.
Tumulus ẽ in extrema parte urbiꝰᷤuersus a
mari uieq ĩminens ferenti in agros medit̾¬
ranea q insule ꝑ cõmodestus ad cõmeatus
excipiendos. Preerat huic archi. phylode¬
musargius ab epycide impositus. Adquẽ
missus a marcello sis unus exinterfectorib
tyranni cum longo sermone habito dila¬
tus ꝑfrustrationẽ ec̃t. retulit marcello tẽpꝰ
eum ad deliberandũ sũp sisse. Cum is diẽ
dedie differret. dum yppocrates atq himil¬
co admouerent castra legiones. haud dubiꝰ
sim archem accepisset eõs. delere romanũ
erercitum in disum muris posse marcellusut
euryalum neq tradi neq capi uidit posse. in¬
terneapolur ⁊ thycam nomine aꝑtium urbis.
⁊ instrar urbium sunt. posuit castra. timens

Expanded text:
nulla erat per condiciones ueniae spes; ei nec nulla erat per condiciones ueniae spes; ei nec adire muros nec adloqui quemquam passi. itaque Marcellus, postquam id inceptum inritum fuit, ad Euryalum signa referri iussit. tumulus est in extrema parte urbis auersus a mari uiaeque imminens ferenti in agros mediterraneaque insulae, percommode situs ad commeatus excipiendos. praeerat huic arci Philodemus Argiuus, ab Epicyde impositus, ad quem missus a Marcello Sosis, unus ex interfectoribus tyranni, cum longo sermone habito dilatus per frustrationem esset, rettulit Marcello tempus eum ad deliberandum sumpsisse. cum is diem de die differret dum Hippocrates atque Himilco admouerent castra legiones, haud dubius, si in arcem accepisset eos, deleri Romanum exercitum inclusum muris posse, Marcellus, ut Euryalum neque tradi neque capi uidit posse, inter Neapolim et Tycham—nomina ea partium urbis et instar urbium sunt—posuit castra, timens
Abbreviated transcription (Latin):
dine atꝙy insule muctunret portas i¶arelsis
ut menia ingressus ex suꝑiorib locis urbem
omnium ferme illa tempestate pulcherrimã
subiectam ocłis uidit. inlacrimasse dr partĩ
gaudio tante ppetrate rei. partim uetusta
gła urbis atheniensium cdassis demersa. ⁊
duo ingentes exercitus cum duob clarissi¬
mis ducib deleti occurrebant. ⁊ tot bella cũ
carthaginiensib. tanto cum discrimine ge-¬
sta. tot tam opulenti tyranni regesq: p̾ter
ceteros. hiero cum recentissime memorie rex.
tum añ omnia que untus ei fortunaq sua
dederat beneficiis inpopłm .r. insignis. Ca
cum uniuĩsa occurrerent animo. subiretq
cogitatio. iam illa mom̃to hore arsura õĩa
⁊ ad cineres reditura: priusqͣm signa achra¬
dinem ad moueret: premittit syracusanos
qui intra presidia romana ut añ dictũ est
fuerant. ut alloquio leni pellerent hostes
ad dedendam urbem. Tenebant achradine
portas murosq maxime transfuge quib

Expanded text:
dinae atque Insulae inueniret portas. Marcellus dinae atque Insulae inueniret portas. Marcellus ut moenia ingressus ex superioribus locis urbem omnium ferme illa tempestate pulcherrimam subiectam oculis uidit, inlacrimasse dicitur partim gaudio tantae perpetratae rei, partim uetusta gloria urbis. Atheniensium classes demersae et duo ingentes exercitus cum duobus clarissimis ducibus deleti occurrebant et tot bella cum Carthaginiensibus tanto cum discrimine gesta, tot tam opulenti tyranni regesque, praeter ceteros Hiero, cum recentissimae memoriae rex, tum ante omnia quae uirtus ei fortunaque sua dederat beneficiis in populum Romanum insignis. ea cum uniuersa occurrerent animo subiretque cogitatio iam illa momento horae arsura omnia et ad cineres reditura, priusquam signa Achradinam admoueret, praemittit Syracusanos qui intra praesidia Romana, ut ante dictum est, fuerant, ut adloquio leni perlicerent hostes ad dedendam urbem. tenebant Achradinae portas murosque maxime transfugae, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fugere. alii saliere de muro. p̃cipitariq tur¬
ba pauentium. magna pars tñ ignara tan¬
ti mali erat.⁊ grauatis omnib uino. somp¬
noq ⁊ inuaste magnitudinis urbe. parciũ
sensu ñ satis ꝑtinente inominia. sub luce hex¬
apylo effracto marcellus omnib copiisur¬
bem ingressus. excitauit conũtitq om̃s ad
arma capienda. opemq si quam possent
iam capte ꝓpe urbi ferendam. Epycides ab
insula quam ipsi nasson uocant citato pro¬
fectus agmine. haud dubius quin paucos ꝑ
negligentiam custodum transgressosmu¬
rum expulsurus foret. occurrentib paui¬
dis tumultum augere eos dictitans:⁊ ma¬
iora ac terribiliora uõ adferre. postqͣm cõs¬
pexit omnia cirra epypolas armis completa.
lacessito tantum hoste paucis missilib re¬
tro mnacradinam agnen conũtit. ñ tam
ium multitudinem q hostiũ metuens.
qͣm nequa intestina fraus ꝑ occasionem
oriretur. clausasq inter tumultum achra¬

Expanded text:
fugere, alii salire de muro praecipitarique turfugere, alii salire de muro praecipitarique turba pauentium. magna pars tamen ignara tanti mali erat et grauatis omnibus uino somnoque et in uastae magnitudinis urbe partium sensu non satis pertinente in omnia. sub lucem Hexapylo effracto Marcellus omnibus copiis urbem ingressus excitauit conuertitque omnes ad arma capienda opemque si quam possent iam captae prope urbi ferendam. Epicydes ab Insula, quam ipsi Nasson uocant, citato profectus agmine, haud dubius quin paucos, per neglegentiam custodum transgressos murum, expulsurus foret, occurrentibus pauidis tumultum augere eos dictitans et maiora ac terribiliora uero adferre, postquam conspexit omnia circa Epipolas armis completa, lacessito tantum hoste paucis missilibus retro in Achradinam agmen conuertit, non tam uim multitudinemque hostium metuens quam ne qua intestina fraus per occasionem oreretur clausasque inter tumultum Achra
Abbreviated transcription (Latin):
signi unius milites ferre scalas uissit. et ad
mille ferme armati tenui agmine ꝑ silen¬
tium eo deducti. UIbi sine strepitu ac tumul¬
tu primi euaserunt in murum. secutior¬
dine alii. cum proꝵ audatia dubiis etiam
animũ faceret. Iam mille armatoꝵ cep
scalis inmurum euadebant. Signo ab hexa¬
pylo dato qua ꝑingentem solitudinem erat
ꝑuentum quia magna pars in turrib epula¬
ti aut sopiti uino erant. aut semigraues po¬
tabant. paucos tam̃ eoꝵ impressos in cubilib.
interfecerunt. Prope hex aphilo ẽ portula ui
magna refringi cepta. ie muro excomposito
tuba datum signum erat.⁊ iam undiq non
furtim. s ut aꝑte gerebatur res. Quippe ad e¬
pipolas frequentem custodiis locum ꝑuẽ-¬
tum erat. terrendiq magis hostes erant.
quam fallendi. sicut tertiti sunt. Nam
simul ac tubarum est auditus cantus.
clamorq tenentium muros. partemq ur¬
bis omnia teneri. Custodes alii ꝑ murum

Expanded text:
signi unius milites ferre scalas iussit; et ad signi unius milites ferre scalas iussit; et ad mille fere armati tenui agmine per silentium eo deducti. ubi sine strepitu ac tumultu primi euaserunt in murum, secuti ordine alii, cum priorum audacia dubiis etiam animum faceret. iam mille armatorum <mcopiae> pluribusque scalis in murum euadebant, signo ab Hexapylo dato quo per ingentem solitudinem erat peruentum, quia magna pars in turribus epulati aut sopiti uino erant aut semigraues potabant; paucos tamen eorum oppressos in cubilibus interfecerunt. prope Hexapylon est portula; ea magna ui refringi coepta et e muro ex composito tuba datum signum erat et iam undique non furtim sed ui aperta gerebatur res. quippe ad Epipolas, frequentem custodiis locum, peruentum erat terrendique magis hostes erant quam fallendi, sicut territi sunt. nam simulac tubarum est auditus cantus clamorque tenentium muros partemque urbis omnia teneri custodes rati alii per murum
Abbreviated transcription (Latin):
dinem muri quantum ꝓxime comectura
poterat ꝑmensus. humisiorem q aliquante
pͥstina oppinione sua. ⁊ ceteroꝵ omniũ ratuᷤ
ẽẽ ⁊ uel medicrib sc̃alis supͣbilẽ: ad marcel¬
lum rem defert. haud sꝑnenda uisa S cum
adiri locus quia ob id ip̃m intentius custo¬
diebatur ñ posset: occasio querebat᷑. Quam
obtulit transfuga. nuntians. diem festum
diane ꝑtriduum agi. Et quia alia in obsio¬
ne desint. uino lagus epulas celebrari ⁊ ab
epicyde prebito uniu̾se pleber.⁊ ꝑ trib apͥn¬
cipib duilso. Dubia accepit marcellus cum
paucis tͥbunoꝵ militum conlocutus. eletis¬
q ꝑ eos ad rem tantam agendam audendũ¬
ꝙ idoneis centurionib militib q.⁊ scalism
occulto comꝑatis. ceteris signum dari ui¬
bet. ut mature corpora curarent. quietiq
cdarent. nocte in expeditione eundum eẽ.
Inde ubi id temporis uisum quo die epula¬
tis iam uini sacias pͥncipiumq somni eẽt

Expanded text:
dinem muri quantum proxime coniectura dinem muri quantum proxime coniectura poterat permensus humilioremque aliquanto pristina opinione sua et ceterorum omnium ratus esse et uel mediocribus scalis superabilem, ad Marcellum rem defert. haud spernenda uisa; sed cum adiri locus, quia ob id ipsum intentius custodiebatur, non posset, occasio quaerebatur; quam obtulit transfuga nuntians diem festum Dianae per triduum agi et, quia alia in obsidione desint, uino largius epulas celebrari et ab Epicyde praebito uniuersae plebei et per tribus a principibus diuiso. quod ubi accepit Marcellus, cum paucis tribunorum militum conlocutus, electisque per eos ad rem tantam agendam audendamque idoneis centurionibus militibusque et scalis in occulto comparatis ceteris signum dari iubet, ut mature corpora curarent quietique darent: nocte in expeditionem eundum esse. inde ubi id temporis uisum quo <de> die epulatis iam uini satias principiumque somni esset,
Abbreviated transcription (Latin):
mana conlocuti q cum transfugis et idẽ
sepius eodem mͦ ⁊ alii atq alii postremo
ad.lxxx. facti. ⁊ cum iam composita oĩa
ad proditionẽ eẽnt. inditio delegato ad
epyciden. ꝑ attalum quendam indignã¬
tem sibi rem creditam ñ eẽ. necati om̃s
concruciat ͥ sunt. Alia subinde spes post¬
quam hec uana euaserat excepit. Dammp.¬
pus quidam lace demonius missus. ab
syracusis ad philippum regem. captus ab
tomanis naub erat. hui utiq reamm̃ar iepi¬
cydi cura erat ingens. Nec abnuit marcelluᷤ.
iam tum etoloꝵ cuiꝰ socii lacedemoni erant
amicitiam ad fectantib romanis. Ad conlo-¬
quium de redemptione eiꝰ missis. mediꝰ maxi¬
me atq utrisq oportunus locus. ad portũ
trogilorum. ꝓpter turrim qͣm uocant gale¬
agram ẽ insus. Quocum sepius. cõmearet u¬
nus exromanis. ex ꝓpinquo murum contẽ¬
plans. numerando lapides esũmandoq ip̃e
secum qui in fronte paterent singłi. altitu¬

Expanded text:
mana conlocutique cum transfugis et iidem mana conlocutique cum transfugis et iidem saepius eodem modo et alii atque alii; postremo ad octoginta facti. et cum iam composita omnia ad proditionem essent, indicio delato ad Epicyden per Attalum quendam indignantem sibi rem creditam non esse, necati omnes cum cruciatu sunt. alia subinde spes, postquam haec uana euaserat, excepit. Damippus quidam Lacedaemonius, missus ab Syracusis ad Philippum regem, captus ab Romanis nauibus erat. huius utique redimendi et Epicydae cura erat ingens, nec abnuit Marcellus iam tum Aetolorum, quibus socii Lacedaemonii erant, amicitiam adfectantibus Romanis. ad conloquium de redemptione eius missis medius maxime atque utrisque opportunus locus ad portum Trogilorum propter turrim, quam uocant Galeagram, est uisus. quo cum saepius commearent, unus ex Romanis, ex propinquo murum contemplans, numerando lapides aestimandoque ipse secum quid in fronte paterent singuli, altitu
Abbreviated transcription (Latin):
marcellus intio ueris incertus utrum agri¬
gentum ad himilconẽ ⁊ hippocratem uer¬
teret bellum. an obsidione syracusas p̃me¬
ret quamqͣm nec ui capi uidebat posse. in¬
expugnabilẽ terrestri ac maritimo situ ur¬
bem: nec fame: quam ꝓpe liberi a carthagi¬
ne cõmeatus alerent: tñ nequid in exꝑtũ
relinqueret. trans fugas syracusanos. erant.
aut apud romanos aliqui nobilissimi ui
uiri interfactionem ab romanis quia ab
nouis consiliis ab orrebant pulsi conloqͥlꝰ
sue partis temptare hominum animoᷤᷤ ius¬
sit. ⁊ fidem dare. si tradite forent siracuse.
liberos eos ac sius legib uicturos ẽẽ. Non erat
conloquii copia. quia multoꝵ ammi suspec-¬
ti. omnium curam ocłosq conu̾terant.
nequid falleret. tale ãmissũ. Seruuis unus
exulum ꝓ transsuga intromissus in urbẽ.
conuentis paucis initium conloquendi de
tali refecit. De inspicatoria quidam naue
retib oꝑti. circum uectiq. ita ad castra ro¬

Expanded text:
Marcellus initio ueris incertus utrum AgriMarcellus initio ueris incertus utrum Agrigentum ad Himilconem et Hippocraten uerteret bellum an obsidione Syracusas premeret, quamquam nec ui capi uidebat posse inexpugnabilem terrestri ac maritimo situ urbem nec fame, ut quam prope liberi a Carthagine commeatus alerent, tamen, ne quid inexpertum relinqueret, transfugas Syracusanos—erant autem apud Romanos aliqui nobilissimi uiri, inter defectionem ab Romanis, quia ab nouis consiliis abhorrebant, pulsi—conloquiis suae partis temptare hominum animos iussit et fidem dare, si traditae forent Syracusae, liberos eos ac suis legibus uicturos esse. non erat conloquii copia, quia multorum animi suspecti omnium curam oculosque eo uerterant ne quid falleret tale admissum. seruus unus exsulum, pro transfuga intromissus in urbem, conuentis paucis initium conloquendi de tali re fecit. deinde in piscatoria quidam naue retibus operti circumuectique ita ad castra Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Liberos fore suaq omnia habituros. qui
ante ydus marcias exissent. Post eam diem
quiq exissent. quiq ibi mansissent. ho¬
stium futuroᷤᷤ numero. ea pronunciata
campanis. atq ita spreta. ut ultro contu¬
melias dicerent. mixͣarent᷑q hannibal ab
herdonea tarentum duxerat legionesspe
aut ui aut dolo: archis tarentine potiũ¬
de. Quod ubi parum processit. ad brundi¬
sium flexit iter. prodi id oppidum ratus.
Ibi quoq cum frustra tereret tempus. lega¬
ti campani ad eum uenerunt. querentes
simul orantesq. quib hannibal magnifi¬
ce respondit: ⁊ antea se soluisse obsidionẽ.
⁊ nunc aduentum suũ consules ñ laturos
Eum hac ipe dimissi legati uir regredi capu¬
am iam dupplici fossa ualloq cinctam potu¬
erunt. Eum maxime capua circumuallare¬
t᷑. syracusarum oppugnatio ad finem uenit
preter qͣm ui ac uirtute ducis exercitusq. in¬
testina etiam proditione adiuta. Namq

Expanded text:
liberos fore suaque omnia habituros qui liberos fore suaque omnia habituros qui ante idus Martias exissent; post eam diem quique exissent quique ibi mansissent hostium futuros numero. ea pronuntiata Campanis atque ita spreta ut ultro contumelias dicerent minarenturque. Hannibal ab Herdonea Tarentum duxerat legiones, spe aut ui aut dolo arcis Tarentinae potiundae; quod ubi parum processit, ad Brundisium flexit iter, prodi id oppidum ratus. ibi quoque cum frustra tereret tempus, legati Campani ad eum uenerunt querentes simul orantesque; quibus Hannibal magnifice respondit et antea se soluisse obsidionem et nunc aduentum suum consules non laturos. cum hac spe dimissi legati uix regredi Capuam iam duplici fossa ualloque cinctam potuerunt. cum maxime Capua circumuallaretur, Syracusarum oppugnatio ad finem uenit, praeterquam ui ac uirtute ducis exercitusque, intestina etiam proditione adiuta. namque
Abbreviated transcription (Latin):
cum sederunt urbem. Et claudium neronẽ
.pr̃. ab suessula ex claudianis castris exciue¬
runt. Is quoq modico ibi p̾sidio ad tenen¬
dum locum relicto: ceteris omnib copiisad
capuam descendit. Ita tria p̃toria circa ca¬
puam erecta. tres ⁊ exercitus diu̾sis partib
opus adgressi. fossa ualloq circum daret ur¬
bem parant.⁊ castella excitare modicis int̃¬
uallis. multisq simul locis cum prohibentib
opera campanisex euẽtu pugnant. ut postre¬
mo portis muro q se ꝯtineret tampanus.
Prius tñ qͣm hec continuarent᷑ oꝑa legati
adhannibalem missi qui quererent᷑ deser¬
tam ab eo capuam ac ꝓpe redditã romanis
obtestarent᷑q ut tunc saltem opem ñ cir¬
cumsessis mͦ. s etiam circum uallatis ferret.
Consulib littere. a .p. cornelio. pr̃. misse. ut
priusqͣm clauderent. capuam oꝑib pote¬
statẽ campanis facerent. ut qui eoꝵ uellent.
exirent a capua suasq ressecum inferrent.

Expanded text:
cumsederunt urbem et Claudium Neronem cumsederunt urbem et Claudium Neronem praetorem ab Suessula ex Claudianis castris exciuerunt. is quoque modico ibi praesidio ad tenendum locum relicto ceteris omnibus copiis ad Capuam descendit. ita tria praetoria circa Capuam erecta; tres exercitus diuersis partibus opus adgressi fossa ualloque circumdare urbem parant et castella excitant modicis interuallis, multisque simul locis cum prohibentibus opera Campanis eo euentu pugnant ut postremo portis muroque se contineret Campanus. prius tamen quam haec continuarentur opera, legati ad Hannibalem missi qui quererentur desertam ab eo Capuam ac prope redditam Romanis obtestarenturque ut tunc saltem opem non circumsessis modo sed etiam circumuallatis ferret. consulibus litterae a P. Cornelio praetore missae ut, priusquam clauderent Capuam operibus, potestatem Campanis facerent ut qui eorum uellent exirent a Capua suasque res secum ferrent:
Abbreviated transcription (Latin):
quia consules ubi sũma rerum eẽt ad id lo¬
coꝵ prospere gererent. minus his cladib
cõmouebant᷑. Legatos ad consules mittunt.
.c. letorum. M. metilium qui nuntiarẽt.
ut reliquias duoꝵ exercituum cum cura
colligerẽt darẽtq oꝑã. ne ꝑ metum ac des-¬
perationem hosti se dederent. id quod pt
cannensem accidisset cladem. ⁊ut deserto¬
res de exercitu uolonum conquirerent. Idẽ
negotii .p. cornelio datum. curi ddectus.
mandatus erat. Is q ꝑfora conciliabulaq
edixit. ut conquisitio uolonoꝵ fieret. hii¬
q ad signa reducerentur. hec omnia inten¬
tissima cura acta: app̃. claudius consul . d.
iunio adostium uulturn .m. aurelio cot¬
ta puteolis p̃posito. qui ut queq naues ex
etruria ac sardinia accessissent. extimplo
in castra muterent frum̃tum: ip̃e ad capu¬
am regressus.&. fuluiũ collegam inuenit
acaliuino. omnia indeportantem molientẽ
ad oppugnandam capuam. Tum ambo cir-¬

Expanded text:
quia consules, ubi summa rerum esset, ad id loquia consules, ubi summa rerum esset, ad id locorum prospere rem gererent, minus his cladibus commouebantur. legatos ad consules mittunt C. Laetorium M. Metilium qui nuntiarent, ut reliquias duorum exercituum cum cura colligerent, darentque operam ne per metum ac desperationem hosti se dederent, id quod post Cannensem accidisset cladem, et ut desertores de exercitu uolonum conquirerent. idem negotii P. Cornelio datum, cui et dilectus mandatus erat; isque per fora conciliabulaque edixit ut conquisitio uolonum fieret iique ad signa reducerentur. haec omnia intentissima cura acta. Ap. Claudius consul D. Iunio ad ostium Uolturni, M. Aurelio Cotta Puteolis praeposito qui, ut quaeque naues ex Etruria ac Sardinia accessissent, extemplo in castra mitterent frumentum, ipse ad Capuam regressus Q. Fuluium collegam inuenit Casilino omnia deportantem molientemque ad oppugnandam Capuam. tum ambo cir
Abbreviated transcription (Latin):
animus. Dem̃ ꝑlibidinem aut metum de¬
serentium locum. Prima legio ⁊ sinistiaala
in pͥmo instructe:⁊ in longitudinẽ porunca
acies clamantib trbuns nichil introrsul ro¬
boris ac iurium ẽẽ:⁊ quacumq impetũ fecis¬
sẽt hostes ꝑrupturos. nichil quod salutare ñ
tebat. Et hannibal haud quaqͣm simili sua
neq simili exertitu. neq ita instructo ade¬
rat. Ergo ñ clamorem quidem atq impe-¬
tum primum eoꝵ. romani sustinuere. Dux
stultitia i meritate centenio paranimo haud¬
qͣquam comparandus. ubi rem inclinatam.
ac trepidantes suos uidet: equo arrepto. cũ
ducentis ferme equitib effugit. Cetera afrõ¬
tepulsa intergo. atq aliis circumuenta acieꝰ.
eo usq ẽ cesa. ut ex duo de .xx. milib homi¬
num. duo milia haud amplius euaserint.
Castrishostes potitisunt. Hee clades suꝑ aliã
alia romam cum eẽnt nunciate ĩgens qui¬
dem ⁊ luctus ⁊ pauor ciuitatem cepit. S tñ

Expanded text:
animus, deinde per libidinem aut metum deanimus, deinde per libidinem aut metum deserentium locum. prima legio et sinistra ala in primo instructae et in longitudinem porrecta acies. clamantibus tribunis nihil introrsus roboris ac uirium esse et quacumque impetum fecissent hostes perrupturos, nihil quod salutare esstebat. et Hannibal haudquaquam similis dux neque simili exercitu neque ita instructo aderat. ergo ne clamorem quidem atque impetum primum eorum Romani sustinuere. dux stultitia et temeritate Centenio par, animo haudquaquam comparandus, ubi rem inclinatam ac trepidantes suos uidet, equo arrepto cum ducentis ferme equitibus effugit; cetera a fronte pulsa, inde a tergo atque alis circumuenta acies eo usque est caesa ut ex duodeuiginti milibus hominum duo milia haud amplius euaserint. castris hostes potiti sunt. hae clades, super aliam alia, Romam cum essent nuntiatae, ingens quidem et luctus et pauor ciuitatem cepit; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tare ꝓpe est factum. ut uissu p̃toris sigris cõ¬
uulsis in aciem exirent. nec res magis ullate¬
nuit. qͣm spes haud dubia. suo id arbitrio u¬
biuellẽt acturos. Nocte in sequenti hannibal
cum tumultuatum in castris. ⁊ plerosq feroti¬
ter sigũ ut daret institisse duci ad arma uoca¬
tissciret haud dubius prospere pugne occa¬
sionem dari tria milia expeditoꝵ militum
in uillis circa uepribq et siluis disponit. qͥ
signo dato simul om̃s e latebris existerent.
⁊ magonem duo ferme milia equitum. qua
fugam inclinaturam credebat omnia itmẽ¬
ra insidere iubet. his nocte p̃paratis prima
luce in acie copias educit. Nec fuluiꝰ ẽ cunc¬
tatus. ñ tam sua ulla spe. qm militum un¬
petu fortuito tractus. Itaq eadem temerita¬
te qua processum inaciem ẽ instruit᷑ ipsa
acies ad libidinẽ militum forte ꝓcurrenti¬
um. consistentiumq quoloco ip̃oꝵ tuliss

Expanded text:
tare, prope est factum ut iniussu praetoris signis contare, prope est factum ut iniussu praetoris signis conuolsis in aciem exirent; nec res magis ulla tenuit quam spes haud dubia suo id arbitrio ubi uellent facturos. nocte insequenti Hannibal, cum tumultuatum in castris et plerosque ferociter, signum ut daret, institisse duci ad arma uocantes sciret, haud dubius prosperae pugnae occasionem dari, tria milia expeditorum militum in uillis circa uepribusque et siluis disponit, qui signo dato simul omnes e latebris exsisterent, et Magonem ac duo ferme milia equitum qua fugam inclinaturam credebat omnia itinera insidere iubet. his nocte praeparatis, prima luce in aciem copias educit; nec Fuluius est cunctatus, non tam sua ulla spe quam militum impetu fortuito tractus. itaque eadem temeritate qua processum in aciem est instruitur ipsa acies ad libidinem militum forte procurrentium consistentiumque quo loco ipsorum tulisset
Abbreviated transcription (Latin):
a conuectum ẽ ut ex̾citui ꝑhiemem copia eẽt
Ceterum suꝑ eam cladem q̃ inlucanis accep¬
ta erat uolonum qͦ exercitus qui uiuo grac¬
cho sũma fide stipendia fecerat uelut exacto¬
ratus morte ducis: ab signis discessit. hanni¬
bal non capuam neglectam neq ut tanto
discrimine desertos uolebat socios. s ꝓspero
ex temeritate unius romamducis successu in
alterius ducis exercitusq opprimendi occasio¬
nem ĩminebat. Cĩi. fuluium. p̃r. apuli lega¬
tinuntiabant. primo dum urbes quasdam
apulorum que ad hannibalem desciuissent.
oppuganaret intentius rem egisse postea n¬
mio successir⁊ ipsunri milites preda impletoᷤ.
in tantam licentiam socordiamq effusos. ut
nulla militia disciplina ẽẽt. Cum sepe alias.
tum paucis dieb ante exptus. qualis sub inscio
duce exercitus eẽt. in apuliam castra mouit.
sirca herdoneam romane legiones.i. pr̃ ful¬
uius erant. Quod ubi allatum ẽ hostis aduẽ¬

Expanded text:
a conuectum est ut exercitui per hiemem copia esset. a conuectum est ut exercitui per hiemem copia esset. ceterum super eam cladem quae in Lucanis accepta erat uolonum quoque exercitus, qui uiuo Graccho summa fide stipendia fecerat, uelut exauctoratus morte ducis ab signis discessit. Hannibal non Capuam neglectam neque in tanto discrimine desertos uolebat socios; sed prospero ex temeritate unius Romani ducis successu in alterius ducis exercitusque opprimendi occasionem imminebat. Cn. Fuluium praetorem Apuli legati nuntiabant primo, dum urbes quasdam Apulorum quae ad Hannibalem desciuissent oppugnaret, intentius rem egisse: postea nimio successu et ipsum et milites praeda impletos in tantam licentiam socordiamque effusos ut nulla disciplina militiae esset. cum saepe alias, tum paucis diebus ante expertus qualis sub inscio duce exercitus esset in Apuliam castra mouit. circa Herdoneam Romanae legiones et praetor Fuluius erat. quo ubi allatum est hostes aduen
Abbreviated transcription (Latin):
inter se agmina sunt:⁊ neutra pars decrictaũ
pugnam. extimplo instructe a ciespugnatũ
tam̃ ut in nulla pari re duas ampluis horas
concitata. ⁊ donec duxstetisset romanã aciem
Postqͣm is ñ ꝓ uetere fama solum s etiam me¬
tu futuri dedecoris si sua temeritate contrac¬
te cladis suꝑẽet: obiectans sehostium telis ce¬
cidit. fusa extimplo ẽ romana acies. S ad se-
nerue quidem iter patuit. omnib uiis ab
equite insessis. ut ex tanta multitudine uix
.m̃. euaserint. ceteri passim alii alia peste ab¬
sumptisint. Capua a consulib iterum sũma
ui obsideri cepta ẽ. queq in eam rem opuse¬
rant conportabãtur parabanturq. Casili¬
num frum̃tum conuectum ad uulturni o¬
stium ubi nunc urbs ẽ castellum cõmunitũ
positum. ut mare ꝓrimumr ⁊ flumen in po¬
testate. in ea duo maritima castella frum̃tũ
quod exsardima nupermissum erat: quod
q mutius. p̃r̃. exetruria coemerat ab osti¬

Expanded text:
inter se agmina sunt et neutra pars detractauit inter se agmina sunt et neutra pars detractauit pugnam, extemplo instructae acies. pugnatum tamen †ut in nulla pari re† duas amplius horas concitata, donec dux stetit, Romana acie. postquam is non pro uetere fama solum sed etiam metu futuri dedecoris, si sua temeritate contractae cladi superesset, obiectans se hostium telis cecidit, fusa extemplo est Romana acies; sed adeo ne fugae quidem iter patuit omnibus uiis ab equite insessis, ut ex tanta multitudine uix mille euaserint, ceteri passim alii alia peste absumpti sint. Capua a consulibus iterum summa ui obsideri coepta est, quaeque in eam rem opus erant comportabantur parabanturque. Casilinum frumentum conuectum; ad Uolturni ostium, ubi nunc urbs est, castellum communitum,positum ut mare proximum et flumen in potestate essent. in ea duo maritima castella frumentum, quod ex Sardinia nuper missum erat quodque M. Iunius praetor ex Etruria coemerat, ab Osti
Abbreviated transcription (Latin):
penula. insignis int̾ pͥmipili centuriones.
⁊ magnitudine corporis i animo. Is ꝑfunc¬
tus militia. ꝑ .p. corneliũ. sulłam . p̃ .r. in se¬
natum ntroducꝰtus petita patrib uti sibi
qͥnq milia militũ darent᷑. seperitum et
hostis ⁊ regionum. breui opere p̃tium factu¬
rum se quib artib ad id locoꝵ nr̃ri duces
⁊ ex̾citus captiforent. his ad u̾sus inuentorẽ
usurum. Id ñ ꝓmissum magis stolide qͣm
stolide creditum:tamqim hecdem militares
⁊imꝑatorie artes eẽnt. Data ꝓpinque octo mi¬
lia militum. pars dimidia ciues. pars socii. Et
ip̃e aliqͣntum uoluntarioꝵ itinere in agris
consciuit. ac ꝓpe duplicato exercitu in lucanoᷤ
ꝑuenit. ubi hannibal nequiqͣm secutus clau¬
dium substiterat. haud dubia res est. quippe
inter hannibalem ducem. ⁊ centurionẽ. exci¬
tusq. Aterum uincendo ueteranum. alte¬
rum nouum totum. magna exparte etiam
tumultuarium acseniernem. Ut conspecta

Expanded text:
Paenula, insignis inter primi pili centuriones Paenula, insignis inter primi pili centuriones et magnitudine corporis et animo. is, perfunctus militia, per P. Cornelium Sullam praetorem in senatum introductus petit a patribus uti sibi quinque milia militum darentur: se peritum et hostis et regionum breui operae pretium facturum et quibus artibus ad id locorum nostri et duces et exercitus capti forent iis aduersus inuentorem usurum. id non promissum magis stolide quam stolide creditum tamquam eaedem militares et imperatoriae artes essent. data pro quinque octo milia militum, pars dimidia ciues, pars socii; et ipse aliquantum uoluntariorum in itinere ex agris conciuit ac prope duplicato exercitu in Lucanos peruenit, ubi Hannibal nequiquam secutus Claudium substiterat. haud dubia res erat, quippe inter Hannibalem ducem et centurionem exercitusque alterum uincendo ueteranum, alterum nouum totum, magna ex parte etiam tumultuarium ac semermem. ut conspecta
Abbreviated transcription (Latin):
tum maxime in cursu cum iaculis obruere¬
tur. laborabat romana acies.donec signũ
equitib datum ẽ. ut in hostem ad mitterent.
equos. Ita equestre p̾lium erat. cum ꝓcul
uisus semꝑnianus exercitus cui. cñ. corneluiᷤ
questor preerat. utriq parti parem metũ p̃¬
buit: nehostes noui aduentarent. uelut
ex composito utrimq signum receptuida¬
tum: reductiq in castra. Prope equo marte
decesserunt. plures tam̃ ab romanis pͥmo
in cuisu equitum ceciderunt. Inde consules
ut au̾terent capuam hannibalem. nocte q̃
secuta ẽ. diu̾si fuluiꝰ in agrum cumanũ
claudius inlucanos abit. Postero die cum
uacua castra romanoꝵ nunciatum hanni¬
bali ẽẽt. ⁊ duob agminib diu̾sos abiisse.
incertus primo utrum sequeret᷑: appium
institit. sequi. Ille circum ducto hoste quam
uoluit. alio itinere ad capuam redit. Han¬
nibali alia in hislocis bene gerende rei fortu¬
na oblata ẽ. M. centenius fuit cognomine

Expanded text:
tum maxime incursu, cum iaculis obrueretum maxime incursu, cum iaculis obrueretur, laborabat Romana acies, donec signum equitibus datum est ut in hostem admitterent equos. ita equestre proelium erat, cum procul uisus Sempronianus exercitus, cui Cn. Cornelius quaestor praeerat, utrique parti parem metum praebuit ne hostes noui aduentarent. uelut ex composito utrimque signum receptui datum reductique in castra prope aequo Marte discesserunt; plures tamen ab Romanis primo incursu equitum ceciderunt. inde consules, ut auerterent Capua Hannibalem, nocte quae secuta est diuersi, Fuluius in agrum Cumanum, Claudius in Lucanos abiit. postero die cum uacua castra Romanorum esse nuntiatum Hannibali esset et duobus agminibus diuersos abiisse, incertus primo utrum sequeretur Appium institit sequi. ille circumducto hoste qua uoluit alio itinere ad Capuam rediit. Hannibali alia in his locis bene gerendae rei fortuna oblata est. M. Centenius fuit cognomine
Abbreviated transcription (Latin):
hostem pugnare. ꝑmissu eoꝵ arma cepit.
equum q conscendit. ⁊ badium nomine
compellans. ad pugam euocauit. Nulla
mora a campano facta ẽ. Infestis equis con¬
tͣrerunt crispinus supͣ scutum. sinistrũ hu¬
merum badio hasta transfixit. superq delap¬
sum cum uulnere. ex quo desiluit. ut pe¬
des iacentem conficeret. B̾ adius pͥusqͣm oppͥ¬
meretur parma atq equo relicto ad suosau¬
fugit. Crispinus equum armaq capta.⁊ cru¬
entum cuspidem insignis spoliis ostentans:
cum magna laude ⁊ gratulatione militum.
ad consules est deductus. laudatusq ibi mag¬
nifice:⁊ donis donatus. hannibal exagrobe-¬
neuentẽno castra ad capuam cũmoiisset. t̃¬
tio post die quam uenit. copias in aciem edux̾.
haud quamqͣm dubius quod campanis ab¬
sente se paucos ante dies secunda fuisset pug¬
na. quin multo minus se suumq totiens iut¬
torem ex̾citum sustinere romani possent.
Ceterum postqͣm pugnari ceptum ẽ. equi¬

Expanded text:
hostem pugnare, permissu eorum arma cepit hostem pugnare, permissu eorum arma cepit equumque conscendit et Badium nomine compellans ad pugnam euocauit. nulla mora a Campano facta est; infestis equis concurrerunt. Crispinus supra scutum sinistrum umerum Badio hasta transfixit, superque delapsum cum uolnere ex equo desiluit ut pedes iacentem conficeret. Badius priusquam opprimeretur parma atque equo relicto ad suos aufugit; Crispinus equum armaque capta et cruentam cuspidem insignis spoliis ostentans cum magna laude et gratulatione militum ad consules est deductus laudatusque ibi magnifice et donis donatus. Hannibal ex agro Beneuentano castra ad Capuam cum mouisset, tertio post die quam uenit copias in aciem eduxit, haudquaquam dubius, quod Campanis absente se paucos ante dies secunda fuisset pugna, quin multo minus se suumque totiens uictorem exercitum sustinere Romani possent. ceterum postquam pugnari coeptum est, equi
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ea crispinus nec sibi nec illi ait hostes deẽe:
in quib uirtutem ostendant se etiam sun-
acie occurrit declinaturum ne hospitalicede
dextram uiolet. Conuersusq abibat. Enimuͦ
ferocius tum campanus increpare molliciem
ignauiam q ⁊ sedigna probra insomptem
iacere. hospitalem hostem appellans simulã¬
tem q parcere cuisciat parem se ñ eẽ. si parũ
publicis federib ruptis dirempta simul ⁊ pͥ¬
uata uira ẽẽ putet badium campanum. L.
quinctio crispino romano palam duob ex̾¬
citib audientib renuntiare hostium nicħ
sibi cum eo consociatum. nichil federatum
hosti cum hoste. cum uspatriam acpenates
publicos pͥuatosq oppugnatum uenisset Si
uir eẽt congrederetur. Dui cunctantem crispi-¬
num ꝑculere turmales: ne impune insulta¬
re campanum pateretur. Itaq tantum mo-¬
ratus dum imperatores consuleret. ꝑmitte¬
rent ne sibi extra ordinem in ꝓuocantem

Expanded text:
ad ea Crispinus nec sibi nec illi ait hostes deesse ad ea Crispinus nec sibi nec illi ait hostes deesse in quibus uirtutem ostendant; se, etiamsi in acie occurrerit, declinaturum, ne hospitali caede dextram uiolet; conuersusque abibat. enimuero ferocius tum Campanus increpare mollitiam ignauiamque et se digna probra in insontem iacere, hospitalem hostem appellans simulantemque parcere cui sciat parem se non esse. si parum publicis foederibus ruptis dirempta simul et priuata iura esse putet, Badium Campanum T. Quinctio Crispino Romano palam duobus exercitibus audientibus renuntiare hospitium. nihil sibi cum eo consociatum, nihil foederatum, hosti cum hoste, cuius patriam ac penates publicos priuatosque oppugnatum uenisset. si uir esset, congrederetur. diu cunctantem Crispinum perpulere turmales ne impune insultare Campanum pateretur. itaque tantum moratus dum imperatores consuleret permitterentne sibi extra ordinem in prouocantem
Abbreviated transcription (Latin):
liis lacessebant romanos. S intentiores ad ca¬
uendum consules una pugna fecerat. incau¬
te atq inconsulte inita. Restituit tñ his a¬
nimos ⁊ illis minuit audatiam parua una
res.S in bello nichil tam leue ẽ quod ñ mag.¬
ne interdum rei mom̃tum faciat.Tqͥntio
crispino. badius campanus hosspes erat. ꝑ¬
familiari hospitio iunctus. Creuerat consu¬
etudo quoꝰ eger rome apud crispinum ba¬
oius ante defectionem campanam liberalit᷑
comiterq curatus fuerat. Tum badus pro¬
gressus ante stationes q̃ pro porta stabant.
uocari crispinum iussit. Quod ubi est crispi¬
no nuntiatum. ratus conloquium amicũ
ac familiare queri. manente memoria et¬
am in discidio publicoꝵ federum pͥuatu¬
ris: paulum aceteris ꝓcessit. Postqͣm in cõ¬
pectum uenere ꝓuoco te inquit ad pugnã
crispino badius. Conscendamus equos. sũmo¬
tisq aliis. uter bello melior sit decernamus.

Expanded text:
liis lacessebant Romanos; sed intentiores ad caliis lacessebant Romanos; sed intentiores ad cauendum consules una pugna fecerat incaute atque inconsulte inita. restituit tamen his animos et illis minuit audaciam parua una res; sed in bello nihil tam leue est quod non magnae interdum rei momentum faciat. T. Quinctio Crispino Badius Campanus hospes erat perfamiliari hospitio iunctus. creuerat consuetudo, quod aeger Romae apud Crispinum Badius ante defectionem Campanam liberaliter comiterque curatus fuerat. is tum Badius progressus ante stationes quae pro porta stabant uocari Crispinum iussit. quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus conloquium amicum ac familiare quaeri, manente memoria etiam in discidio publicorum foederum priuati iuris, paulum a ceteris processit. postquam in conspectum uenere, 'prouoco te' inquit 'ad pugnam, Crispine' Badius; 'conscendamus equos summotisque aliis uter bello melior sit decernamus.'
Abbreviated transcription (Latin):
in uestibulo punico astoꝵ rogum ertrue¬
tum eẽ. armatum exercitum decururrisse cũ
tripudiis hispanoꝵ motib q armoꝵ ⁊ corpoꝵ
sue ciuq genti adsuetis ip̃o hannibale omni
rerum uerboꝵ q onere exequia celebrante.
hec tradunt: qui in lucanis rei geste auctores
sunt. Sulł qui ad calorem fluuium interfec¬
tum memorant credere uelis capitis tm̃ grac¬
chi hostes potiti sunt. Eõ delato ad hanniba¬
lem. missus ab eo confestim carthalo qui in
castra romana ad. cñ. cornelium questorem
deferret. Is funus imꝑatoris in castris celebnͣ¬
tib cum exercitu beneuentanis fecit. Consu¬
les agrum campanũ ingressi. cum passimpo¬
pularentur. eruptione. oppidanoꝵ ⁊ magomᷤ
cum equitatu territi.⁊ trepidi. ad signa mili¬
tespalatos passim reuocarunt .⁊ uirdum in¬
structa acie fusi. supra mille ⁊ quingentos
milites amiserunt. In deingens ferocia suꝑ¬
besuo ꝑte ingenio genticreuit. multisq pre¬

Expanded text:
in uestibulo Punicorum castrorum rogum exstrucin uestibulo Punicorum castrorum rogum exstructum esse, armatum exercitum decucurrisse cum tripudiis Hispanorum motibusque armorum et corporum suae cuique genti adsuetis, ipso Hannibale omni rerum uerborumque honore exsequias celebrante. haec tradunt qui in Lucanis rei gestae auctores sunt. si illis qui ad Calorem fluuium interfectum memorant credere uelis, capitis tantum Gracchi hostes potiti sunt; eo delato ad Hannibalem missus ab eo confestim Carthalo, qui in castra Romana ad Cn. Cornelium quaestorem deferret; is funus imperatoris in castris celebrantibus cum exercitu Beneuentanis fecit. consules agrum Campanum ingressi cum passim popularentur, eruptione oppidanorum et Magonis cum equitatu territi et trepidi ad signa milites palatos passim reuocarunt, et uixdum instructa acie fusi supra mille et quingentos milites amiserunt. inde ingens ferocia superbae suopte ingenio genti creuit multisque proe
Abbreviated transcription (Latin):
stus confertos inuasit: ut parciei sine mul¬
toꝵ ꝑnitie non posset. Exanimemeũ mago
extimplo ad haninbalem misit. poniq cum
captissimul fascib. ante tribunal imꝑatoris
uissit. hec sera fama ẽ. gracchus in lucanis ad
campos qui ueteres uocantur periit. Sunt qͥ
in agro beneuentano ꝓpe calorem fluiium
ostendant a castris cum litorib ac trib ser¬
uis lauandi causa progressum cum forte
inter salicta innata ripis laterent hostes.
nudum atq inermem saxisq q̃q uoluit
amnis ꝓpugnantem interfectum. Sunt qui
haruspicum monitu quingentos passus a
castris ꝓgressum. utiloco puro eaque ante
dicta prodigia sunt procuraret. ab insiden¬
tib fortelocum duab turmis numidarũ
circumuentum scribant. Adeo nec locus nͨ
ratio mortis in uiro tam claro ⁊ insigni con¬
stat. funeris quoq gracchi uaria fama. Alii
in castris romanis sepultum ab suis. alii ab
hannibale:⁊ ea uulgatior fama ẽ tradunt¬

Expanded text:
stus confertos inuasit ut parci ei sine mulstus confertos inuasit ut parci ei sine multorum pernicie non posset. exanimem eum Mago extemplo ad Hannibalem misit ponique cum captis simul fascibus ante tribunal imperatoris iussit. haec si uera fama est, Gracchus in Lucanis ad campos qui Ueteres uocantur periit. sunt qui in agro Beneuentano prope Calorem fluuium contendant a castris cum lictoribus ac tribus seruis lauandi causa progressum, cum forte inter salicta innata ripis laterent hostes, nudum atque inermem saxisque quae uoluit amnis propugnantem interfectum. sunt qui haruspicum monitu quingentos passus a castris progressum, uti loco puro ea quae ante dicta prodigia sunt procuraret, ab insidentibus forte locum duabus turmis Numidarum circumuentum scribant. adeo nec locus nec ratio mortis in uiro tam claro et insigni constat. funeris quoque Gracchi uaria est fama. alii in castris Romanis sepultum ab suis, alii ab Hannibale—et ea uolgatior fama est—tradunt
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine in ualle silua ac montib sep¬
ta circumuentis. preter mortem. id referre
utrum presentes corpora pecorum modo
mult trucidentur an toto paciendo ex¬
pectando q euentu m impetum atq iram u̾¬
so agentes. audientes q ꝑfusi hostium cruore
inter expirantium inimicoꝵ cumulata arma¬
q ⁊ corpora cadant lucanum ꝓditorem ac tͣnͣs¬
sugam om̃s peterent. Qui eam uictunam prese
ad inferos misisset. eum decus eximium. egregi¬
um solatium sue morti interuenturum. Inter
hec dicta paludam̃to circum leuum brachiũ
in torto. nam nescuta quidem secum extule¬
rant: in hostesimpetum fecit. Maior quam ꝓ
numero hominũ editur pugna. Iaculis maxĩe
aꝑta corpora romanoꝵ. et cum undiq exalti¬
orib locis in cauam uallem quo iecur eẽt tnͣs¬
siguntur. gracchum iam nudatum presidio
uiuum capere peni intunt᷑. Ceterum conspica¬
tus lucanum hospitem inter hostes adeo infe¬

Expanded text:
multitudine in ualle silua ac montibus saepmultitudine in ualle silua ac montibus saepta circumuentis praeter mortem? id referre, utrum praebentes corpora pecorum modo inulti trucidentur an toti a patiendo exspectandoque euentu in impetum atque iram uersi, agentes audentesque, perfusi hostium cruore, inter exspirantium inimicorum cumulata armaque et corpora cadant. Lucanum proditorem ac transfugam omnes peterent; qui eam uictimam prae se ad inferos misisset, eum decus eximium, egregium solatium suae morti inuenturum. inter haec dicta paludamento circa laeuum bracchium intorto—nam ne scuta quidem secum extulerant—in hostes impetum fecit. maior quam pro numero hominum editur pugna. iaculis maxime aperta corpora Romanorum; et, cum undique ex altioribus locis in cauam uallem coniectus esset, transfiguntur. Gracchum iam nudatum praesidio uiuum capere Poeni nituntur; ceterum conspicatus Lucanum hospitem inter hostes adeo infe
Abbreviated transcription (Latin):
licto haud inplacabileᷤᷤ fore romanos. nullam
umqͣm gentem magis exorabilem promptio¬
remq uenie dande suisse. quotiens rebelliomi
etiam maioꝵ suoꝵ ignotum. hec abse sint dic¬
ta. Ceterum ab ip̃o graccho eadem hec audire.
malle eos. presentis q contingere dextram. id
pignus fidei secum ferce locum se conciliis dixis¬
se aconspectu amotum haud procul castris ro¬
manis. Ibi paucis u̾bis transigere posse. ut õe
nom̃ lucanum: infide ac societate romanasit.
Gracchus fraudem ⁊ sermoni i rei abeẽ ratus.
ac similitudine uericaptus. cum lictorib ac
turmaequitum ecastris ꝓfectus. duce hospite.
in insidias precipitatur. hostes subito exorti.
Et ne dubia proditio eẽt. flauus hisse adiun¬
git. Tela undiq in gracchum atq equites
conitiuntur. Gracchus ex equo desilit. idẽ
ceteros facere iubet. hortaturq ut quod u¬
num reliquũ fortuna fecerit. id eo honestẽt
iurtute. Reliquum aũt quid eẽt paucis a

Expanded text:
licto haud implacabiles fore Romanos; nullam licto haud implacabiles fore Romanos; nullam unquam gentem magis exorabilem promptioremque ueniae dandae fuisse; quotiens rebellioni etiam maiorum suorum ignotum? haec ab se suis dicta; ceterum ab ipso Graccho eadem haec audire malle eos praesentisque contingere dextram <et> id pignus fidei secum ferre: locum se concilio iis dixisse a conspectu amotum, haud procul castris Romanis; ibi paucis uerbis transigi rem posse ut omne nomen Lucanum in fide ac societate Romana sit. Gracchus fraudem et sermoni et rei abesse ratus ac similitudine ueri captus, cum lictoribus ac turma equitum e castris profectus duce hospite <in> insidias praecipitat. hostes subito exorti; et, ne dubia proditio esset, Flauus iis se adiungit. tela undique in Gracchum atque equites coniciuntur. Gracchus ex equo desilit; idem ceteros facere iubet hortaturque ut, quod unum reliquum fortuna fecerit, id cohonestent uirtute: reliquum autem quid esse paucis a