comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si mͦ equa ⁊ honesta conditione liceat. pa¬
cem facturum cum expedito agmine ꝓfectꝰ
ꝑboetiam megarã. atq in corinthũ descẽ¬
dit uñ cõmeatib sumptis phleium ta-
pheneum q petit. etiam cum hereum
uenisset audit machinaidam fama
aduentus sui t̾ritum refugisse lacedemo¬
nem egiumq se ad conciliũ etbolorum.
recepit. simul classem punicam ut ma¬
riquoq aliquid posset accitam ibi ratu᷑
se inuenturum. pautis ante dieb inde
ueas traiecerant peni. inde portus hacar¬
nanum petierant cum ab ereo ꝓfectum al-¬
talum romanosq audissent. ut̃ti ne ad se
iretur intrarhium fauces hee sunt corin¬
thi sinus oppͥmerent᷑. Philippus merebat
quidemr⁊ angebat᷑ tum ad omnia ipse rap¬
tim isset. nulli tam̃ serei in tempore occurriᷤ¬
se ⁊ rapientem omnia ex ocłis elusisse cele¬
ritatem suam fortunam in concilio autẽ
dissimulans egritudinẽ elato animo disse¬

Expanded text:
si modo aequa et honesta condicione liceat, pasi modo aequa et honesta condicione liceat, paci facturum—cum expedito agmine profectus per Boeotiam Megara atque inde Corinthum descendit, unde commeatibus sumptis Phliunta Pheneumque petit. et iam cum Heraeam uenisset, audito Machanidam fama aduentus sui territum refugisse Lacedaemonem, Aegium se ad concilium Achaeorum recepit, simul classem Punicam, ut mari quoque aliquid posset accitam, ibi ratus se inuenturum. paucis ante diebus inde †Oxeas traiecerant Poeni, inde portus Acarnanum petierant, cum ab Oreo profectum Attalum Romanosque audissent, ueriti ne in se iretur et intra Rhium—fauces eae sunt Corinthii sinus—opprimerentur. Philippus maerebat quidem et angebatur cum ad omnia ipse raptim isset nulli tamen se rei in tempore occurrisse, et rapientem omnia ex oculis elusisse celeritatem suam fortunam; in concilio autem dissimulans aegritudinem elato animo disse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽprofectus ⁊ attalus primo oratum ẽ ꝓfec¬
tus iñ ⁊ altalus cum fama accidisset᷑ pru¬
sian bithine regem insineᷤ regni sui tnͣs¬
asiam traicecit:⁊ sulpitius eginam classem
recepit. uñ initio ueris ꝓfectus erat haud
maiore certamine quam opontem atta¬
lus decertat philippus toronem cepit inco¬
lebant urbem eam ꝓfugi ab theb̾ photiciᷤᷤ
urbe sua capta aphilippo cum infidem
metholoꝵ ꝑfugissent. s eleis etholi eam
dederant urbs uastata ac deserta priore.
euisdem philippi bello: tum ab turonesic̃ añ
cepit. iñ elatiam uissis ibi se oꝑire ptholo¬
mei rodioꝵ q legatis uenit. Ubi cum de
fimendo etholico bello ageret᷑ ad fuerant
enim legati nuꝑ eraclee concilio romanoꝵ
etholoꝵ q nuntius ad fertur machinai¬
dam olympioꝵ sollempne ludicr̃ pantes
eleos adgredi statuisse. p̃uertendum id ra¬
tus legatis cum benigno responso dimissiᷤ
neq causam eius belli fuisse nec moram

Expanded text:
est profectus. et Attalus primo Oreum se recest profectus. et Attalus primo Oreum se recepit; inde, cum fama accidisset Prusian Bithyniae regem in fines regni sui transAsiam traiecit. et Sulpicius Aeginam classem recipit, unde initio ueris profectus erat. haud maiore certamine quam Opuntem Attalus ceperat, Philippus Toronen cepit. incolebant urbem eam profugi ab Thebis Phthioticis; urbe sua capta a Philippo cum in fidem Aetolorum perfugissent, sedem iis Aetoli eam dederant urbis uastae ac desertae priore eiusdem Philippi bello. tum ab Torone, sicut pcepit. inde Elatiam iussis ibi se opperiri Ptolomaei Rhodiorumque legatis uenit. ubi cum de finiendo Aetolico bello ageretur—adfuerant enim legati nuper Heracleae concilio Romanorum Aetolorumque—nuntius adfertur Machanidam Olympiorum sollemne ludicrum parantes Eleos adgredi statuisse. praeuertendum id ratus legatis cum benigno responso dimissis—se neque causam eius belli fuisse nec moram,
Abbreviated transcription (Latin):
urbs capta diripiebatur. concesserat eã
regi p̃dam sulpicius quia oraeum pau¬
cos ante dies ab romano milite exꝑtib
regiis direptum fuerat cum romana claᷤ
sis eos cepisset. Attalus ignarus aduen¬
tus philippi petuniis apͥncipib exigen¬
oit terebat tempus adeoq inprouisa
res fuit. ut nisi cretensiũ quidam forte
pabulatum ab urbe longuis ꝓgressi ag¬
men hostium procul conspexissent op¬
pͥmi potu̾it attalus mnermis atq incõ¬
positus cursu effusus mare ac naues
petit ⁊ molientib ab terra naueᷤ. philip¬
pus suꝑuenit tumultumq etiam ex
terra nauticis p̃buit. iñ pontum redi¬
it dõs homines q accusans quod tante
rei fortunam ex ocłis ꝓpe raptam ami¬
sisset. Opontii qͦ ab eadem. ira increpiti
qd̾ contrahere obsidionem in aduentũ
suũ ñ potuissent iuso statim hoste ꝓpe mn
uoluntariam deditionem concessillent
Compositis circa opontem reb toronem

Expanded text:
urbs capta diripiebatur— concesserat eam urbs capta diripiebatur— concesserat eam regi praedam Sulpicius, quia Oreum paucos ante dies ab Romano milite, expertibus regiis, direptum fuerat. cum Romana classis Oreum sese recepisset, Attalus ignarus aduentus Philippi pecuniis a principibus exigendis terebat tempus, adeoque improuisa res fuit ut, nisi Cretensium quidam forte pabulatum ab urbe longius progressi agmen hostium procul conspexissent, opprimi potuerit. Attalus inermis atque incompositus cursu effuso mare ac naues petit, et molientibus ab terra naues Philippus superuenit tumultumque etiam ex terra nauticis praebuit. inde Opuntem rediit, deos hominesque accusans quod tantae rei fortunam ex oculis prope raptam amisisset. Opuntii quoque ab eadem ira increpiti quod, cum trahere obsidionem in aduentum suum potuissent, uiso statim hoste prope in uoluntariam deditionem concessissent. compositis circa Opuntem rebus Toronen
Abbreviated transcription (Latin):
alia parte clausum mari alia ab terra
egregie munitũ p̃sidioq ualido firma¬
tum ⁊ precipue fide p̃fectoꝵ pͥncipumq
que fluxa ⁊ uana apud ereum fuerant.
stabile atq in expugnabile fuit: id pru¬
denteᷤ ut in temere suspectare romanos
fecit quõ circum spectis difficultatib ne
frustra tempꝰ tereret celeriter abstitit.
incepto.classemq iñ ad ꝙỹnum locridis
emporium id ẽurb̾opontioꝵ mille pas¬
sium amari ste traiecit philipũ ⁊ignes
ab ereo editi munͥuerant. s seruis plato¬
cessus ita ꝑcunctatione omissa ad calcidis
auxilium ubi signum accepit inpigre ẽ mo¬
tus. Nanrup̃a calcis quamqͣm eiusdem
insule urbs ẽ tam̃ adeo arto interscinditur
freto ut ponte continenti iungatur t̾ra¬
q aditum faciliorem quam mari habeat.
lis qui saltum termophilarum insidebãt.¬
racleam compulisset. Ip̃e uno die pho¬
cidis eletiam milia ampluis .lx contẽdit
eodẽ ferme die ab attalo rege opontiorũ

Expanded text:
alia parte clausum mari, alia ab terra alia parte clausum mari, alia ab terra egregie munitum praesidioque ualido firmatum et praecipue fide praefectorum principumque, quae fluxa et uana apud Oreum fuerat, stabile atque inexpugnabile fuit. id prudenter, ut in temere suscepta re, Romanus fecit quod circumspectis difficultatibus ne frustra tempus tereret celeriter abstitit incepto classemque inde ad Cynum Locridis —emporium id est urbis Opuntiorum mille passuum a mari sitae—traiecit. Philippum et ignes ab Oreo editi monuerant sed serius Platocessus; ita re per cunctationem omissa ad Chalcidis auxilium, ubi signum accepit, impigre est motus. nam et ipsa Chalcis, quamquam eiusdem insulae urbs est, tamen adeo arto interscinditur freto, ut ponte continenti iungatur terraque aditum faciliorem quam mari habeat. lis qui saltum Thermopylarum insidebracleam compulisset, ipse uno die Phocidis Elatiam milia amplius sexaginta contendit. eodem ferme die ab Attalo rege Opuntiorum
Abbreviated transcription (Latin):
untur q macedonum p̃sidium congloba¬
tum sub arcis muro stetit. nec fuga effuse
petita nec ꝑtinaciter p̃lium initum. eos
plator uenia a sulpitio impetrata in naue̾
impositos ad demetriacum photidis ex¬
posuit. ipsead attalum se recepit: sulpituis
tam facili ad hereum successui elatus cal¬
chidem iñ ꝓtinꝰ uictci classe petit ubi haud¬
quaqͣm ad spem euentus respondit. expa¬
tenti utrimq coactum in angustias mare
spẽm intuenti pͥmo gemini portus inora
duo u̾si p̃buere. s haud facile alia infesti¬
or classi statio ẽ. namr⁊ uenti ab utriusq
terre p̃ altis montib subiti ac ꝓcellosi de¬
itiunt:⁊ fretum ip̃m euripi ñ septies die
sicut fama fert tẽꝑib statutis reciprocat.
s temere in modum uenti nunc huc nũc
illuc uerso mari uelut monti precipiti.
deuolutus torrens rapitur. ita nec nocte
nec die quies nauib datur. sum classem
iam infesta statio accepit. tum ⁊ oppidũ

Expanded text:
unturque. Macedonum praesidium conglobaunturque. Macedonum praesidium conglobatum sub arcis muro stetit, nec fuga effuse petita nec pertinaciter proelio inito. eos Plator uenia ab Sulpicio impetrata in naues impositos ad Demetrium Phthiotidis exposuit; ipse ad Attalum se recepit. Sulpicius tam facili ad Oreum successu elatus Chalcidem inde protinus uictrici classe petit, ubi haudquaquam ad spem euentus respondit. ex patenti utrimque coactum in angustias mare speciem intuenti primo gemini portus in ora duos uersi praebuerit; sed haud facile alia infestior classi statio est. nam et uenti ab utriusque terrae praealtis montibus subiti ac procellosi deiciunt, et fretum ipsum Euripi non septiens die, sicut fama fert, temporibus statis reciprocat, sed temere in modum uenti nunc huc nunc illuc uerso mari, uelut monte praecipiti deuolutus torrens rapitur. ita nec nocte nec die quies nauibus datur. cum classem tam infesta statio accepit, tum et oppidum,
Abbreviated transcription (Latin):
ab demetriaco sinu calchidem ieuripũ
petenti ad leuam pͥma urbiũ euboee posi¬
taẽita int̾ attalum ac sulpicium conuenit.
ut romani amari regii a t̾ra oppugna¬
rẽt. quatriduo postqͣm adpulsaclassis ẽ ur-¬
bem adgressi sunt. id tempus occultis cũ
platore quia philippo p̃positus urbierat
colloquiis ab sumptum ẽ. Duas arces urbᷤ
habet unam ĩminentẽ mari alteram
urbis medio ẽ cunicło mñ uia ad mare
ducit qͣm amare turris quinq tabula¬
toꝵ egregium ꝓpugnaculũ claudebat ibi
pͥmo atrocissimum contractum ẽ. certa¬
men ⁊ turre instructa omni genẽ teloꝵ
⁊ torm̃tis machinisq ad oppugnandam
eam ex nauib expositis cum omnium
ammosocos gadid cctam̃ aũtisset porta
maritime arcis plator romanos accepit.
Mom̃toq arx occupata ẽz oppidani. pulsi
iñ in mediam urbem ad alteram tendere
arcem.⁊ ibi positierant qui fores portas o¬
bicerent. Ita exclusi in meidio cedunt᷑ capi¬

Expanded text:
ab Demetriaco sinu Chalcidem et Euripum ab Demetriaco sinu Chalcidem et Euripum petenti ad laeuam prima urbium Euboeae posita est. ita inter Attalum ac Sulpicium conuenit ut Romani a mari, regii a terra oppugnarent. quadriduo postquam adpulsa classis est, urbem adgressi sunt. id tempus occultis cum Platore, qui a Philippo praepositus urbi erat, conloquiis absumptum est. duas arces urbs habet, unam imminentem mari; altera urbis media est. cuniculo inde uia ad mare ducit, quam a mari turris quinque tabulatorum egregium propugnaculum claudebat. ibi primo atrocissimum contractum est certamen, et turre instructa omni genere telorum et tormentis machinisque ad oppugnandam eam ex nauibus expositis. cum omnium animos oculosque id certamen auertisset, porta maritimae arcis Plator Romanos accepit momentoque arx occupata est. oppidani pulsi inde in mediam urbem ad alteram tendere arcem; et ibi positi erant qui fores portae obicerent. ita exclusi in medio caeduntur capi
Abbreviated transcription (Latin):
ab lemno classe transmissa omnem cir-¬
caurbem agrum deppłatum poliphantã
cum modica manu in beotiam menippũ:
Item quendam ex regii ducib cum mil¬
fectus eodemq ablarisa macedonum copias
traduci iissit. Eo nuntiatum ẽ concilium
etholis heracleam indictum regemq atta¬
lum ad consultandum de sũma belliuen
⁊ consilio quidem dimisso iam uenit. Sege
insinu enianum euastatis scotissam copi¬
as reducit. ibi exercitu omni relicto cum
cohorte regia demetriadem sese recepit. iñ
ut ad om̃s hostium motus posset occurrẽ.
in phocidenatq euboeam ⁊ pephare tum
mittit. qui loca alta erigerent. unde editi
ignes apparerent. ipẽ intisseo mons ẽ. in al¬
titudinem ingentẽ cacuminis editꝰ speculã
posuit. ut ignib ꝓcul sublatis signum uͥ
qͥd molirent᷑ hostes mom̃to temꝑis accipe¬
ret: romanus imꝑator ⁊ attalus rex apepar¬
rethorice eam traiecerunt. inde classem in
euboeam adurbem oreum trãmitunt q̃

Expanded text:
ab Lemno classe transmissa omnem circab Lemno classe transmissa omnem circum urbem agrum depopulatum. Polyphantam cum modica manu in Boeotiam, Menippum item quendam ex regiis ducibus cum milfectus eodemque ab Larisa Macedonum copias traduci iussit. eo nuntiatum est concilium Aetolis Heracleam indictum regemque Attalum ad consultandum de summa belli uenet concilio quidem dimisso iam uenit; segetin sinu Aenianum euastatis Scotussam copias reducit. ibi exercitu omni relicto, cum cohorte regia Demetriadem sese recepit. inde ut ad omnes hostium motus posset occurrere, in Phocidem atque Euboeam et Peparethum mittit qui loca alta eligerent unde editi ignes apparerent: ipse in Tisaeo —mons est in altitudinem ingentem cacuminis editi—speculam posuit ut ignibus procul sublatis signum, ubi quid molirentur hostes, momento temporis acciperet. Romanus imperator et Attalus rex a Peparetho Nicaeam traiecerunt; inde classem in Euboeam ad urbem Oreum tramittunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quos suꝑ etholicum bellum machinaidaᷤᷤ
etiam lacedemoniuᷤᷤ tirannus haud ꝓcul
arguiorum fineᷤ positis castris terrebat: hi
om̃s suiᷤ quisq urbib que ꝑicła terrama¬
riq portendebantur memorantes auxilia
regẽ memorabant. ne ex regno quidẽ ip̃i¬
ut tramquille nuntiabantur res. ⁊ scerdi¬
le dum pleuratum q motos ẽẽ ⁊ tracum
maxime medos si quo longinquũ bellum
rege m occupasset ꝓxima macedonie in¬
cursuros boetii quidemr⁊ intĩores grecie
ppłi termophilarum saltus ubi anguste
fauces coartantiter fossa uallo ꝙ interelu¬
diab etholis nuntiabant. ne transitum
ad sotioꝵ urbes tuendas. philippo darent.
łieginem ducem tot excitare tumultus cir¬
cum fusi poterant. legiones dimittit polli¬
citus prout tempus ac resideret omnib
laturũ se auxilium in p̃sentia que maxi¬
me urgebat respiraret lemnum p̃sidiũ
urbi intitit. uñ allatum erat attalum

Expanded text:
quos super Aetolicum bellum Machanidas quos super Aetolicum bellum Machanidas etiam Lacedaemonius tyrannus haud procul Argiuorum fine positis castris terrebat. hi omnes suis quisque urbibus quae pericula terra marique portenderentur memorantes auxilia regem orabant. ne ex regno quidem ipsius tranquillae nuntiabantur res: et Scerdilaedum Pleuratumque motos esse, et Thracum maxime Maedos, si quod longinquum bellum regem occupasset, proxima Macedoniae incursuros. Boeoti quidem et interiores Graeciae populi Thermopylarum saltum, ubi angustae fauces coartant iter, fossa ualloque intercludi ab Aetolis nuntiabant ne transitum ad sociorum urbes tuendas Philippo darent. uel segnem ducem tot excitare tumultus circumfusi poterant. legationes dimittit pollicitus prout tempus ac res sineret omnibus laturum auxilium. in praesentia quae maxime urgebat res, Peparethum praesidium urbi mittit, unde allatum erat Attalum
Abbreviated transcription (Latin):
capte sunt . iiii. in alto merse cetera fusa ac
fugata classis t̾ra mariq uictor romanuᷤ
cum magna omnis gn̾is preda lilibeum
repetit. tuto iñ mari pulsis hostiũ nauib.
magni cõmeatꝰ frum̃ti romam subuecti.
Principio e̾tatis eus qua hec sunt gesta.
.ẜ. sulpitius . ꝓ. cõs. ⁊ attalus rex cum egine
sicut ante dictum ẽ. hib̾nassent leminum
iñ classe iuncta romana ⁊ .xx.u. remes re
gie quinq .⁊ .xix. transmiserunt:⁊ phily¬
pus seutara seu mari. obiuam eundum
hosti foret. paratus ad om̃s conatus ẽẽt. ip̃e
demetriadem ad mare descendit. larisam
diem adueniendum exercitin edixit. undi¬
q ab sociis legationes demetadem ad famã
regis conuenerunt sustulerant enĩ animoᷤ
etholicum ab romana societate tum post
attali aduentum finitimosq deppłabant᷑.
nͨ acarnanẽ solũbͦetii q ⁊ qui euboeam in¬
colunt in magno metu erant. s achei qͦ

Expanded text:
captae sunt, quattuor in alto mersae; cetera fusa ac captae sunt, quattuor in alto mersae; cetera fusa ac fugata classis. terra marique uictor Romanus cum magna omnis generis praeda Lilybaeum repetit. tuto inde mari pulsis hostium nauibus magni commeatus frumenti Romam subuecti. principio aestatis eius qua haec sunt gesta P. Sulpicius proconsul et Attalus rex cum Aeginae sicut ante dictum est hibernassent, Lemnum inde classe iuncta—Romanae quinque egiae quinque et triginta — transmiserunt. et Philippus ut, seu terra seu mari obuiam eundum hosti foret, paratus ad omnes conatus esset, ipse Demetriadem ad mare descendit, Larisam diem ad conueniendum exercitui edixit. undique ab sociis legationes Demetriadem ad famam regis conuenerunt. sustulerant enim animos Aetoli cum ab Romana societate tum post Attali aduentum finitimosque depopulabantur; nec Acarnanes solum Boeotique et qui Euboeam incolunt in magno metu erant, sed Achaei quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatori ceteroq exercituri speciosum ad¬
uentum suum ingentem turbam capti¬
uoꝵ p̃se agentes fecerunt. Scipio collauda¬
to fr̃e cum quantum poterat ũboꝵ ho¬
nore carthagini ab se capte copiam. ab eo
oroncima equasset quia ⁊ hiemps insta-¬
bat. ut nec temptare gadeᷤᷤ nec disiectum
passim. ꝑ ꝓuintiam exercitum hasdrubał
consectari posset. in citeriorẽ hispaniam.
om̃s suas copias redurit dimissisq in hib¬
na legionib .l. scipione fr̃e romã misso et
hannone hostium imꝑatore ceterisq no¬
bilib captiuił. ip̃e tarraconẽ ꝯcessit. Eodẽ
anno classis romana .m. ualerio. leuino.
ꝓ. cõs ex sicilia in affricam transmissa inu¬
ticensi carthaginiensiq agro late ppłatio¬
nes fecit. extremis finib carthaginiensiũ
circa ip̃a menia utice prede aucte sunt he¬
petentib siciliam classis punica . Lxx. erãt
longe naues occurrit .xi.uii. naues ex his

Expanded text:
imperatori ceteroque exercitui; et speciosum adimperatori ceteroque exercitui; et speciosum aduentum suum ingentem turbam captiuorum prae se agentes fecerunt. Scipio conlaudato fratre cum quanto poterat uerborum honore Carthagini ab se captae captam ab eo Orongin aequasset, quia et hiemps instabat ut nec temptare Gades nec disiectum passim per prouinciam exercitum Hasdrubalis consectari posset, in citeriorem Hispaniam omnes suas copias reduxit; dimissisque in hiberna legionibus L. Scipione fratre Romam misso et Hannone hostium imperatore ceterisque nobilibus captiuis ipse Tarraconem concessit. eodem anno classis Romana cum M. Ualerio Laeuino proconsule ex Sicilia in Africam transmissa in Uticensi Carthaginiensique agro late populationes fecit. extremis finibus Carthaginiensium circa ipsa moenia Uticae praedae actae sunt. repetentibus Siciliam classis Punica—septuaginta erant longae naues—occurrit; septemdecim naues ex iis
Abbreviated transcription (Latin):
ta frequentes ex oppido sese eiecerunt. scu¬
ta p̃se tenentes ne tela ꝓcul coicerentur
dextras nudas ostentantes ut gladios ab¬
iecisse appareret id utrum patrum ex in¬
teruallo sit conspectum an dolus aliquis
suspectus fu̾it in comꝑtum ẽ impetus ho¬
stił in transfugas factus. nec secus quam
adu̾sa acies cesa eademq porta signa infe¬
sta urbe illata ⁊ aliis partib securib dola
uerat eques ad forum occupandũ ita it
p̃ceptum erat: citato equo ꝑgebat. addi¬
tum erat. ⁊ triarioꝵ equiti presidium le¬
gionarii ceteram partis ꝑuadunt direpti¬
one ⁊ cede obuoꝵ nisi qui armis se tue¬
bantur absinuerunt Carchaginienles
om̃s incustodiam dati sunt. oppidanoꝵ fer¬
me qui clauserant portas. ceteris traditum
oppidum sue reddite res. secidere in urb̃ eiꝰ
oppugnatione hostium. uĩ. ferme romano¬
rum haud ampliꝰ nonaginta letai ipsis
quirem gessere urbis eiꝰ expugnatio fuit. ⁊

Expanded text:
ta frequentes ex oppido sese eiecerunt, scuta frequentes ex oppido sese eiecerunt, scuta prae se tenentes ne tela procul conicerentur, dextras nudas ostentantes ut gladios abiecisse appareret. id utrum parum ex interuallo sit conspectum an dolus aliquis suspectus fuerit incompertum est; impetus hostilis in transfugas factus, nec secus quam aduersa acies caesi; eademque porta signa infesta urbi inlata. et aliis partibus securibus dolabuerat eques, ad forum occupandum—ita enim praeceptum erat—citato equo pergebat. additum erat et triariorum equiti praesidium; legionarii ceteras partes urbis peruadunt. direptione et caede obuiorum, nisi qui armis se tuebantur, abstinuerunt. Carthaginienses omnes in custodiam dati sunt, oppidanorum quoque trecenti ferme qui clauserant portas; ceteris traditum oppidum, suae redditae res. cecidere in urbis eius oppugnatione hostium duo milia ferme, Romanorum haud amplius nonaginta. laeta et ipsis qui rem gessere urbis eius expugnatio fuit et
Abbreviated transcription (Latin):
tis interim duab oppugnaret: pͥma parᷤᷤ
cum ad orta oppugnare ẽ atrox sane ⁊ an¬
ceps p̃lium fuit ñ subire ñ scalas ferre ad
muros p̃incidentib telis facile erat. et iam
qui erexerant ad murum scalas alii furciᷤ
ad id ip̃m factis detrudebant᷑ in alios luppi
suꝑne ferrei iniecti ut in ꝑicło eẽnt. ne sus¬
pensi in murum extraħent᷑. Quod ubi ani¬
madũtit scipio numia pucitate suoꝵ exe¬
quatum certamen ẽẽ. etiam eos suꝑare
hostem quod ex muro pugnaret. duab
simul partib pͥma recepta urbem ẽ adgreᷤᷤ¬
sus que res tm̃ pauoris iniecit fessis iam.
cum pͥmis pugnando. ut ⁊ oppidani me¬
nia repentina fuga desererent. ⁊ punicũ
p̃sidium metu ne ꝓdita urbs ẽẽt. relictis
stationib inunum se colligeret. Limor in
oppidanos incessit. qͣ si hostis urbem intraᷤ
set siue penus an hispanus ẽẽt. obuii pas¬
sim cedentur atq patefacta repente por¬

Expanded text:
tis interim duabus oppugnaret. prima pars tis interim duabus oppugnaret. prima pars cum adorta †oppugnare est,† atrox sane et anceps proelium fuit; non subire, non scalas ferre ad muros prae incidentibus telis facile erat; etiam qui erexerant ad murum scalas, alii furcis ad id ipsum factis detrudebantur, in alios lupi superne ferrei iniecti ut in periculo essent ne suspensi in murum extraherentur. quod ubi animaduertit Scipio nimia paucitate suorum exaequatum certamen esse et iam eo superare hostem quod ex muro pugnaret, duabus simul partibus prima recepta urbem est adgressus. quae res tantum pauoris iniecit fessis iam cum primis pugnando, ut et oppidani moenia repentina fuga desererent et Punicum praesidium metu ne prodita urbs esset relictis stationibus in unum se conligeret. timor inde oppidanos incessit ne, si hostis urbem intrasset, sine discrimine Poenus an Hispanus esset obuii passim caederentur; itaque patefacta repente por
Abbreviated transcription (Latin):
ris se ip̃oᷤᷤ i armis muros tutarent᷑. Sci¬
pio ubi animadũtit dissipatum passĩ
bellum circumferre ad singłas urbes ar-¬
ma duitini magis quam magni ẽẽ oꝑis.
retro u̾tit iter ne hostib tñ eam relinq̃¬
ret regionem .i. scipionẽ fr̃em cum .x.
milib peditum equitũq ad oppugnã¬
dam oppulentissimam in his locis urbẽ¬
orongin barbari appellabant mittit
sita in messessum finibus ẽ hispane gẽ¬
tis ager fructifer argentum etiam inco¬
le fodiunt ea arx fuerat. hasdrubali ad
excursiones circa mediterraneos pplos fa-¬
ciendas scipio castris ꝓpe urbem positis.
prius qͣm circum uallaret urbem misit
ad portas qui ex ꝓpinquo alloquio aĩos
temptarent suaderentq ut amicitiã
potius qͣm ium exꝑirent᷑ romanoꝵ uͥ
nicħ pacati respondebat᷑. fossa dupplici¬
q uallo cutumdata utbe in trib portis
exercitum diuidit. ut una semꝑ pars qͥe¬

Expanded text:
ris se ipsi et armis muros tutarentur. Sciris se ipsi et armis muros tutarentur. Scipio ubi animaduertit dissipatum passim bellum, et circumferre ad singulas urbes arma diutini magis quam magni esse operis, retro uertit iter. ne tamen hostibus eam relinqueret regionem, L. Scipionem fratrem cum decem milibus peditum, mille equitum ad oppugnandam opulentissimam in iis locis urbem—Orongin barbari appellabant—mittit. sita in Maesessum finibus est, Hispanae gentis; ager frugifer; argentum etiam incolae fodiunt. ea arx fuerat Hasdrubali ad excursiones circa mediterraneos populos faciendas. Scipio castris prope urbem positis, priusquam circumuallaret urbem misit ad portas qui ex propinquo adloquio animos temptarent suaderentque ut amicitiam potius quam uim experirentur Romanorum. ubi nihil pacati respondebatur, fossa duplicique uallo circumdata urbe in tres partes exercitum diuidit ut una semper pars quie
Abbreviated transcription (Latin):
nerãt. uiuus capit᷑ magonem fugientem
equitatus ferme omnis ⁊ quod ueterum
peditum erat secuti decimo die in gadita.¬
nam ꝓuintiam ad hasdrubalem ꝑuene¬
tunt eltibi nouuis imnles inprimal dilapli
siluas iñ domos diffugerunt ꝑ opportuna
uictoria nequaqͣm tm̃ iam conflatum
bellum qͣntũ fut᷑i memoria belli siliisset.
is celtib̾oꝵ gente excita. ⁊ alios ad arma
sollicitare ppłos oppresserat: itaq conlau¬
dato benigne silano scipio spem debellan-¬
do sinicħ eam ip̃e cunctando moratus ẽẽt
nactus ad id quod reliquum bellierat in
ultimã hispaniam adu̾sus adu̾sus has-¬
orubalem pergit. Penus cum castͣtũ fere
fide haberet. signis repente sublatis fuge¬
qͣm magis itinis mͦ penitus ad occeanum.
⁊ gades ducit. ceterum quo ad continus¬
set ex̾citum ꝓpositum bello sefore ratus
antequam freto gades traiceret exercitum
omnẽ passim in ciuitateᷤ diuisit ut ⁊ mu¬

Expanded text:
nerant uiuus capitur. Magonem fugientem nerant uiuus capitur. Magonem fugientem equitatus ferme omnis et quod ueterum peditum erat secuti, decimo die in Gaditanam prouinciam ad Hasdrubalem peruenerunt: Celtiberi nouus miles in proximas dilapsi siluas inde domos diffugerunt. peropportuna uictoria nequaquam tantum iam conflatum bellum, quanta futuri materia belli, si licuisset iis Celtiberorum gente excita et alios ad arma sollicitare populos, oppressa erat. itaque conlaudato benigne Silano Scipio spem debellandi si nihil eam ipse cunctando moratus esset nactus, ad id quod reliquum belli erat in ultimam Hispaniam aduersus Hasdrubalem pergit. Poenus cum castra tum forfide haberet, signis repente sublatis fugae magis quam itineris modo penitus ad Oceanum et Gades ducit. ceterum, quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gades traiceret exercitum omnem passim in ciuitates diuisit ut et mu
Abbreviated transcription (Latin):
romani pila coniecerunt. subsidunt his¬
pani adu̾sus emissa tela ab hoste iñ admit¬
tenda ip̃i consurgunt. Que cum romani
conferti ut solent densatis excepissent
scutis tum pes cumpede collatus ẽ gladiis
geri res cepta ẽ ceterum asꝑitas locoꝵ celti-¬
b̾is quib in p̃lio concursare mos ẽ ueloci¬
tatem in utilem faciebat. ⁊ haud inique¬
ademerat: romani stabili pugne ad sueti.
nisi qd̾ angustie ⁊ internata uirgulta
ordines dirimebant. ⁊ singłi libidiniq ue¬
lut cum parib conserẽ pugnam cogebã¬
tur quod ad fugam impedim̃to hostib
erat id ad cedem eos uł unctos p̃bebat. et
iam ferme omnib scutatis celtib̾oꝵ int̾¬
fectis leuis armatura. ⁊ carthaginienses qͥ
ex altĩs castris subsidio uenerant ꝑcussi ce-¬
debantur. Duo haud ãpliꝰ miliapeditum
⁊ equitatus omnis uix inito p̃lio cũ ma-¬
gone effugerunt hanno alt̃ imꝑator cũ
eis qui postremi iam ꝓfligato p̾lio adue-¬

Expanded text:
Romani pila coniecerunt. subsidunt HisRomani pila coniecerunt. subsidunt Hispani aduersus emissa tela ab hoste, inde ad mittenda ipsi consurgunt; quae cum Romani conferti, ut solent, densatis excepissent scutis, tum pes cum pede conlatus et gladiis geri res coepta est. ceterum asperitas locorum et Celtiberis, quibus in proelio concursare mos est, uelocitatem inutilem faciebat, et haud iniqua eadem erat Romanis stabili pugnae adsuetis, nisi quod angustiae et internata uirgulta ordines dirimebant et singuli binique uelut cum paribus conserere pugnam cogebantur. quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad caedem eos uelut uinctos praebebat; et iam ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis leuis armatura et Carthaginienses, qui ex alteris castris subsidio uenerant, perculsi caedebantur. duo haud amplius milia peditum et equitatus omnis uix inito proelio cum Magone effugerunt: Hanno alter imperator cum eis qui postremi iam profligato proelio adue
Abbreviated transcription (Latin):
custodia tuta ⁊ firma eẽ illa altera soluta
neglecta ꝙ ut barbaroꝵ ⁊ tironum ⁊ minꝰ
tm̃tium quod in sua terra ẽẽnt eapͥus ad¬
gredienda fatus silanus signa qͣm maxi-¬
me adleuam iubebat ferri necun ab sta¬
tionib punicis conspiceretur. ip̃e p̃missis
specłatorib citato agmine ad hostem ꝑ
quisqͣm hostium senserat confragosa lo¬
ca ⁊ opsiti uirgultiᷤᷤ tenebat colles ibi in ca¬
ua ualle obid occulta considere militẽ
fugatum dicta asfrmantes uenerunt.
tum sarcinis in medium coniectis arma
romani capiunt acieq iusta inpugnã
uadunt mille passuũ aberant cum ab
hoste conspecꝰti sunt trepidariq repente
ceptum ⁊ mago excastris citato equo ad pͥ¬
mum clamorẽ ⁊ tumultũ aduehit᷑ erant
tes hanc iustam legionẽ ⁊ id ferme roboriᷤ
erat: in pͥma acie locat ceteros leuem arma¬
turã in sub si diis posuit. Cum ita instruc¬
tos ecuiceret. e castris uix dũ eg̾ssos uallo in eoᷤ

Expanded text:
custodia tuta et firma esse: illa altera soluta custodia tuta et firma esse: illa altera soluta neglectaque, ut barbarorum et tironum et minus timentium quod in sua terra essent. ea prius adgredienda ratus Silanus signa quam maxime ad laeuam iubebat ferri, necunde ab stationibus Punicis conspiceretur; ipse praemissis speculatoribus citato agmine ad hostem pequisquam hostium senserat; confragosa loca, et obsiti uirgultis tegebant colles. ibi in caua ualle atque ob id occulta considere militem fugarum dicta adfirmantes uenerunt; tum sarcinis in medium coniectis arma Romani capiunt acieque iusta in pugnam uadunt. mille passuum aberant, cum ab hoste conspecti sunt trepidarique repente coeptum; et Mago ex castris citato equo ad primum clamorem et tumultum aduehitur. erant tes; hanc iustam legionem—et id ferme roboris erat—in prima acie locat: ceteros leuem armaturam in subsidiis posuit. cum ita instructos educeret e castris, uixdum in egressos uallo eos
Abbreviated transcription (Latin):
hepane indat̃ienatum ibi subito pat
priore bellũ ẽ hispania ea tempestate sig¬
na habebant roman peniq hasdrubal
gisgonis filiꝰ ad occeanum penitus gadisq
concesserat. Nr̃i maris ora omnisq ferme
hispania qua orientẽ uergit scipionis ac
romane ditionis erat nouus imꝑator han¬
no in locum barchinni hasdrubał nouo
cum exercitu ex africa transgressus ma¬
goni q uinctus cum in celtibia que me¬
dia inter duo maria ẽ breui magnũ nũm
quingentis misit. Silanus quantis maximsᷤ
potuit itinĩb impediebant autẽ ⁊ asꝑita¬
tes uiarum. ⁊ angustie saltib crebris ut ple¬
raq hispanie sunt incluse tñ ñ solum nũ¬
tios s etiam famam aduentus sui p̃gressus
ducib indidem ex celtiberia transfugis
ad hostem ꝑuenit. Pisdem auctorib cõꝑ-
bina castaa cirta uiam qua irent ẽẽ leua
cetib̾os nouum exercitum supͣ nouẽ mili¬
a hominũ dextra punica tenere castra.
La stationib uigiliis omni iusta militari

Expanded text:
entur, renatum ibi subito par priori bellum est. Hispanias ea tempestate sic habebant Romani Poenique: Hasdrubal Gisgonis filius ad Oceanum penitus Gadesque concesserat: nostri maris ora omnisque ferme Hispania qua in orientem uergit Scipionis ac Romanae dicionis erat. nouus imperator Hanno in locum Barcini Hasdrubalis nouo cum exercitu ex Africa transgressus Magonique iunctus cum in Celtiberia, quae media inter duo maria est, breui magnum hominum numerum quingentis misit. Silanus quantis maximis potuit itineribus—impediebant autem et asperitates uiarum et angustiae saltibus crebris, ut pleraque Hispaniae sunt, inclusae—tamen non solum nuntios sed etiam famam aduentus sui praegressus, ducibus indidem ex Celtiberia transfugis ad hostem peruenit. eisdem auctoribus compebina castra circa uiam qua irent esse; laeua Celtiberos nouum exercitum, supra nouem milia hominum, dextra Punica tenere castra; ea stationibus uigiliis omni iusta militari
Abbreviated transcription (Latin):
pugnandum mittit. ip̃e cum cetõ exercitu
quintis ferme ad iliturgin castrisꝑuenit.
clause erant porte omniaq instructa ⁊
parata ad oppugnationem arcendam ad¬
eo conscientia quid se m̃itos scirent ꝓ indic¬
to eisbello fuerat. hinc ⁊ hortari milites sci¬
pio orsus ẽ ip̃os claudendo portas indicas¬
se hispanos quid ut timerent mĩti ẽent.
itaq multo in festiorib animis cum eis
quam cum carthaginensib bellum ge-¬
rendum ẽẽ quippe cum ał ꝓ spe sincera
de imꝑio ⁊ gła certarrab his ꝑfudie ⁊ crude¬
litatis i scel̾is penas expectendas. euenisse
tempꝰ quo ⁊ nefandam commilitonũ ne¬
cẽ ⁊ in semet ⁊ in ipsos si eodem fuga de¬
latiforent instructam stragem ulciscerẽ¬
tur. ⁊ in omne tempꝰ graui docum̃to san¬
cirent. nequis unqͣm romanum ciuem
militẽ ue in ulla fortuna opportunum
inuirie duceret. ab hac cohortatione du¬
cis incitati scalas electis ꝑ manipłos uiris

Expanded text:
pugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu pugnandum mittit, ipse cum cetero exercitu quintis fere ad Iliturgin castris peruenit. clausae erant portae omniaque instructa et parata ad oppugnationem arcendam; adeo conscientia quid se meritos scirent pro indicto eis bello fuerat. hinc et hortari milites Scipio orsus est: ipsos claudendo portas indicasse Hispanos quid ut timerent meriti essent. itaque multo infestioribus animis cum eis quam cum Carthaginiensibus bellum gerendum esse; quippe cum illis prope sine ira de imperio et gloria certari, ab his perfidiae et crudelitatis et sceleris poenas expetendas. euenisse tempus quo et nefandam commilitonum necem et in semet ipsos, si eodem fuga delati forent, instructam fraudem ulciscerentur, et in omne tempus graui documento sancirent ne quis unquam Romanum ciuem militemque in ulla fortuna opportunum iniuriae duceret. ab hac cohortatione ducis incitati scalas electis per manipulos uiris
Abbreviated transcription (Latin):
mere. quod ñ quemadmodum hannibal
initalia. sic scipio in affrica bellum gere-¬
ret scipio federe icto cum siphace ꝓfectus
ex affrica dubiis q ⁊ plerumq seuis in al¬
to iactatus uentis die qͣrto noue carthagi¬
nis portum tenuit. hispanie situt abello
punito quieta erant. Ita quasdam cun¬
tates pp̃ conscĩam culpe metu magis qͣm
fide quietas eẽ apparebat. quarũ maxĩe
insignest. magnitudine.⁊ nora iliturgr ica¬
stulo erant. castulo cum ꝓsꝑis reb socii fuis¬
sent. post cesos cum exercitib scipiones defe-¬
cerant ad penos. iliturgitam prodentis qͥ¬
qui ex illa clade ad eos ꝑfugerant interfi¬
ciendis q scelus etiam defectioni addide¬
rant. In eospopłos pͥmo aduentu cum du¬
bie hispanie ẽẽnt. mĩto magis quam utilit̾
seuitumforet. tunc iam tramquilł reb qr
tempus expetende pene udebatur ueniˢ¬
seaccitum ab tarracone .l. martium cum
tertia parte copiarum ad castulonem op¬

Expanded text:
mere quod non quemadmodum Hannibal mere quod non quemadmodum Hannibal in Italia sic Scipio in Africa bellum gereret. Scipio, foedere icto cum Syphace, profectus ex Africa dubiisque et plerumque saeuis in alto iactatus uentis die quarto Nouae Carthaginis portum tenuit. Hispaniae sicut a bello Punico quietae erant, ita quasdam ciuitates propter conscientiam culpae metu magis quam fide quietas esse apparebat, quarum maxime insignes et magnitudine et noxa Iliturgi et Castulo erant. Castulo, cum prosperis rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibus Scipiones defecerat ad Poenos: Iliturgitani prodendis qui ex illa clade ad eos perfugerant interficiendisque scelus etiam defectioni addiderant. in eos populos primo aduentu cum dubiae Hispaniae essent merito magis quam utiliter saeuitum foret: tunc iam tranquillis rebus quia tempus expetendae poenae uidebatur uenisse, accitum ab Tarracone L. Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonem op
Abbreviated transcription (Latin):
ut in animum induceret ad edem uenire
epulas haud ab nuit cenatum q simul ap̃
regem ẽ.⁊ eodem etiam lecto scipio atq has¬
orubal quia ita cordi erat regi accubuerũt:
tanta aũt mnerat comiitas scipioni atq
ad omnia naturał ingenio exteritas ut ñ
sẏphacem mͦ barbarum insuetum q mo¬
rib romanis s hostem etiam in festissimũ.
facunde alloquendo sibi conciliaret mirabi¬
liorem q sibi eum uirum congresso corã
uisũ p̃se ferebat quam bello reb gestis nec
dubitare quin sẏphax regnumq eiꝰ iam
in romanoꝵ ẽẽnt potestate eam artem
illi uirbad conciliandos animosẽẽ. Itaq ñ
quomꝰ hispanie amisse sint querendum
magis carthaginiensib ẽẽ. quam quomͦ
affricam retineant cogitandum. ñ ꝑegri¬
nabundum neq circa amenaoras uagãtẽ
tm̃ ducem romanũ relicta prouintia no¬
ue dicionis. relictis exercitib. duab. uremib
dem uolutare manimo. hoc palamfre¬

Expanded text:
ut in animum induceret ad easdem uenire ut in animum induceret ad easdem uenire epulas haud abnuit, cenatumque simul apud regem est; eodem etiam lecto Scipio atque Hasdrubal quia ita cordi erat regi accubuerunt. tanta autem inerat comitas Scipioni atque ad omnia naturalis ingenii dexteritas ut non Syphacem modo, barbarum insuetumque moribus Romanis, sed hostem etiam infestissimum facunde adloquendo sibi conciliarit. mirabiliorem sibi eum congresso coram uisum prae se ferebat quam bello rebus gestis, nec dubitare quin Syphax regnumque eius iam in Romanorum essent potestate; eam artem illi uiro ad conciliandos animos esse. itaque non quo modo Hispaniae amissae sint quaerendum magis Carthaginiensibus esse quam quo modo Africam retineant cogitandum. non peregrinabundum neque circa amoenas oras uagantem tantum ducem Romanum, relicta prouincia nouae dicionis relictis exercitibus, duabus nauibusdem uolutare in animo, hoc palam fre
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud quam tumultũ ac trepidati¬
onem simul militum ac nauctarum ne¬
quicqͣm armaq ⁊ naues expedientium
fecerunt. ꝓcussa enim ex alto uela paulo acͥ¬
ori uento prius in portum intulerunt.
remes quam peni anchoras mollirent᷑
nec ultra tumultũ edere quisqͣm in regio
portu audebat. ita in terram prior has¬
orubal mox scipio ⁊ leluis egressi ad regem
ꝑgunt. magnific̃q id syphaci nec erat a¬
literuisum duoꝵ oppulentissimoꝵ ea tẽ¬
pestate duces popłoꝵ uno die suam pacẽ
amicitiamq petentesuenisse. Ytrumq
in hospitium inuitat.⁊ q̃n forseo sub u¬
no tecto ẽẽ atq adeosdem penates uoluiss
contrahere ad colloquium dirimẽdarum
simultatium causa ẽ conatus scipione ab¬
nuente haud pͥuatim sibi ullum cũ peno
odium ẽe quod colloquendo finiret aut
dere .p. quicqͣm secum hoste agere in iuissu
senatus posse. illud magnope tendente rege
nec alter hospitum exclusus m̃sa uidẽtur

Expanded text:
hil aliud quam tumultum ac trepidatihil aliud quam tumultum ac trepidationem simul militum ac nautarum nequiquam armaque et naues expedientium fecerunt. percussa enim ex alto uela paulo acriori uento prius in portum intulerunt quinqueremes quam Poeni ancoras molirentur; nec ultra tumultum ciere quisquam in regio portu audebat. ita in terram prior Hasdrubal, mox Scipio et Laelius egressi ad regem pergunt. magnificumque id Syphaci—nec erat aliter—uisum duorum opulentissimorum ea tempestate duces populorum uno die suam pacem amicitiamque petentes uenisse. utrumque in hospitium inuitat, et quoniam fors eos sub uno tecto esse atque ad eosdem penates uoluisset, contrahere in conloquium dirimendarum simultatium causa est conatus, Scipione abnuente aut priuatim sibi ullum cum Poeno odium esse quod conloquendo finiret, aut de re publica quicquam se cum hoste agere iniussu senatus posse. illud magno opere tendente rege, ne alter hospitum exclusus mensa uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
duce romano. ita lel iꝰ in id mͦ fide ab rege
accepta tutum aduentum fore ad scipio¬
nem redit. magnũ in omnia mom̃itũ
syphar adfectanti reserat aftrice oppulẽ¬
tissimus euis terre bello iam exꝑtus ip̃os car¬
thaginienses finib etiam regni apte ad hiᷤ¬
panam quod freto exiguo dirimuntur
positis. dignam itaq rem scipio ratus q̃
I martio tarraconem. silano carthagine
noua quo pedib atarracone itinĩb mag¬
nis ierat ad p̾sidium hispanie relictis. ip̃e
cum .c. lelio duab quinq remib ab car¬
thagine profectus tramquillo mari płimũ
remis interdum ⁊ leni adiuuante uento.
in affricam traietit. forte ita incidit ut eo
ip̃o tempore hasdrubal pulsus hispania
septem łͥremib portum inuectus ancho¬
rispositis terre adplicaret naues. cum con¬
secute due quinq remes haud quã dubi¬
o quin hostium ẽẽnt oppͥmiq a plurib
priusqͣm portum intrarent possent. ni¬

Expanded text:
duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege duce Romano. ita Laelius in id modo fide ab rege accepta tutum aduentum fore, ad Scipionem redit. magnum in omnia momentum Syphax adfectanti res Africae erat, opulentissimus eius terrae rex, bello iam expertus ipsos Carthaginienses, finibus etiam regni apte ad Hispaniam quod freto exiguo dirimuntur positis. dignam itaque rem Scipio ratus quaL. Marcio Tarracone M. Silano Carthagine Noua, quo pedibus ab Tarracone itineribus magnis ierat, ad praesidium Hispaniae relictis ipse cum C. Laelio duabus quinqueremibus ab Carthagine profectus tranquillo mari plurimum remis, interdum et leni adiuuante uento, in Africam traiecit. forte ita incidit ut eo ipso tempore Hasdrubal, pulsus Hispania, septem triremibus portum inuectus, ancoris positis terrae applicaret naues cum conspectae duae quinqueremes, haud cuiquam dubio quin hostium essent opprimique a pluribus priusquam portum intrarent possent, ni
Abbreviated transcription (Latin):
go ferrent. umus qui gesserat in explebilis
uirtutis uereq laudis paruum instar eoꝵ
que spe ac magnitudine animi concepis¬
set receptas hispanias ducebat iam affri¬
cam magnamq carthaginẽ insuum de¬
cus nomq uelut consũmatam eius belli
głam spectabat. itaq p̃molienda sibi ratꝰ
iam reconciliandis q regum gentiumq
animis. siphacem primũ regem statuit
temptare. massesuliorum is rex erat. mas¬
sesuli gens affinis mauris in regionẽ his¬
panie maxime qua sita noua carthago
est spectant. fediis ea tempestate reicum
carthaginiensib erat. quod haud grauiꝰ
ei sanctiusq quam uulgo barbaris quibꝰ
ex fortuna pendet fides ratus fore oratorẽ
ad eum .c. lelium cum donis mittit quib
barbarusletus ⁊ quia res tum prospere
ubiq romanis penis aũt in italia adu̾se.
in hispania nulle iam erãt amicitiã sero-¬
manoꝵ accipere annuit. firmandã eius
fidem nec dare nec accipere nͥ cum ip̃o corã

Expanded text:
go ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis go ferrent, unus qui gesserat, inexplebilis uirtutis ueraeque laudis, paruum instar eorum quae spe ac magnitudine animi concepisset receptas Hispanias ducebat. iam Africam magnamque Carthaginem et in suum decus nomenque uelut consummatam eius belli gloriam spectabat. itaque praemoliendas sibi ratus iam res conciliandosque regum gentiumque animos, Syphacem primum regem statuit temptare. Masaesuliorum is rex erat. Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Noua Carthago est spectant. foedus ea tempestate regi cum Carthaginiensibus erat, quod haud grauius ei sanctiusque quam uolgo barbaris, quibus ex fortuna pendet fides, ratus fore, oratorem ad eum C. Laelium cum donis mittit. quibus barbarus laetus et quia res tum prosperae ubique Romanis, Poenis in Italia aduersae in Hispania nullae iam erant, amicitiam se Romanorum accipere adnuit: firmandae eius fidem nec dare nec accipere nisi cum ipso coram
Abbreviated transcription (Latin):
raconẽ rediit. ꝓꝰ ꝓfectionẽ eiꝰ masinissa
cum silano clam congressus ut ad noua
consilia gentem quoq suam obedien¬
tem haberet. cum paucis ppłarib in af¬
fricam traiecit ñ tam euidenti tempore
subite mutationis causa qͣm docum̃to
post id tempus constantissime ad ulti¬
mam senectam fidei netum quidem
eum sine ꝓbabili causa fecisse. Mago m̃
remissis ab hasdrubale nauib gades.
petit aten deserti ab ducib pars trainitiõe
fuga dissipati ꝑ proximas ciuitates sunt ñ
nulla numero aut uirib manus insignis:
hoc maxime mͦ ductu atq auspitio scipi¬
onis pulsi hispania carchaginenses sunt.
xiiͦii. anno post bellum initum. quinto
quam recipi prouintiam ⁊exercitum acce¬
pit. haud multo post silanus debellatũ
referens tarraconẽ ad scipionẽ rediit .L. sci¬
pio. cum multis nobilib captiuis nuntiꝰ
recepte hispanie romam ẽ missus. Et cum
ceteri letitiam głaq ingenti eam rem uul-¬

Expanded text:
raconem rediit. post profectionem eius Masinissa raconem rediit. post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad noua consilia gentem quoque suam oboedientem haberet cum paucis popularibus in Africam traiecit, non tam euidenti eo tempore subitae mutationis causa quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse. Mago inde remissis ab Hasdrubale nauibus Gades petit; ceteri deserti ab ducibus, pars transitione, pars fuga dissipati per proximas ciuitates sunt, nulla numero aut uiribus manus insignis. hoc maxime modo ductu atque auspicio P. Scipionis pulsi Hispania Carthaginienses sunt, quarto decimo anno post bellum initum, quinto quam P. Scipio prouinciam et exercitum accepit. haud multo post Silanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit. L. Scipio cum multis nobilibus captiuis nuntius receptae Hispaniae Romam est missus. et cum ceteri laetitia gloriaque ingenti eam rem uol
Abbreviated transcription (Latin):
cum uelitib auxiliisq peditum prelia cõ¬
sererent. suꝑuenerunt legiones. Iñ non
iam pugna s trucidatio uelut pecoꝵ fie¬
ridonec ip̃e dux ac fuge auctor in ꝓximos
colles cum sex milib ferme semiermium
euasit. ceteri cesi captiq castra tumultua¬
ria raptim peni tumulo editissimo com¬
munuĩnt atq iñ cum hostis nequicqͣm
subire iniquo ascensu conatus ẽẽt. difficul¬
ter sese tittati sunt. s obsidio in loco nu¬
do atq inopi/uix in paucos dies tolerabi¬
bilis erat. Itaq transitiones ad hostem
fiebant. postremo dux ip̃e nauib ac¬
ceptis. ne  procul iñ aberat mare nocte
relicto exercitu gades ꝑfugit. Scipio fuga
equites relinquit silano ad castroꝵ obsi¬
dionem. ipẽ cum cetĩs copiis septuagesi-¬
mis castris protinus causis regłoꝵ cuita¬
tum q cognoscendis ut p̃miũ ad uerã
m̃itoꝵ estimationẽ tribui possent tar¬

Expanded text:
cum uelitibus auxiliisque peditum proelia concum uelitibus auxiliisque peditum proelia consererent, superuenerunt legiones. inde non iam pugna sed trucidatio uelut pecorum fieri donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cum sex millibus ferme semermium euasit; ceteri caesi captique. castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiuerunt, atque inde cum hostis nequiquam subire iniquo adscensu conatus esset haud difficulter sese tutati sunt. sed obsidio in loco nudo atque inopi uix in paucos dies tolerabilis erat; itaque transitiones ad hostem fiebant. postremo dux ipse nauibus accitis—nec procul inde aberat mare—nocte relicto exercitu Gades perfugit. Scipio fuga equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem; ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris, protinus causis regulorum ciuitatiumque cognoscendis ut praemia ad ueram meritorum aestimationem tribui possent, Tar
Abbreviated transcription (Latin):
regulo turdethanoꝵ factũs ẽis cũ mag¬
na ppłarium manu transfugit iñ duo
munita oppida cum p̃sidiis tradita ap̃¬
fectis romano.⁊ ne latius inclinatis semel
ad defectionem animis serperet res.silen-¬
tio ꝓxime noctis hasdrubal castra mouet
scipio ut pͥma luce qui instationib erãt
retulerunt. ꝓfectos hostes. p̃misso equita-¬
tu signa ferri iubet ad eoq citato agmi¬
ne ducti sunt ut si uia recta uestigia se¬
quentes issent:. Haud dubie ad sequturi
fũnt. ducib ẽ creditum breuius aliud
ẽẽ iter ad bethim fluuiũ ut transeun¬
tes adgrederent᷑. hasdrubal clauso tran¬
situ fluminis ad occeanum fledit etiã
inde fugientium m̃effusi abibant. itaq
ab legionib romanis aliquantũ interual¬
li fecit eques leuisq armatura. Nunc ab
tergo nunc ablatĩb occurrendo fatigabat
morabaturq s eum ad crebro tumultus
signa consisterent. ⁊ nunc equestria nunc

Expanded text:
regulo Turdetanorum factum est; is cum magregulo Turdetanorum factum est; is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano; et ne latius inclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra mouet. Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet; adeoque citato agmine ducti sunt ut, si uia recta uestigia sequentes issent, haud dubie adsecuturi fuerint: ducibus est creditum breuius aliud esse iter ad Baetim fluuium ut transeuntes adgrederentur. Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant; itaque ab legionibus Romanis aliquantum interualli fecit. eques leuisque armatura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatigabat morabaturque, sed cum ad crebros tumultus signa consisterent et nunc equestria nunc