comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ umnusquisq ꝓsua ꝑsona subscribut. ubi
aũt nõ inueniit᷑ litt̾ati sẽptẽ testes ⁊ siñ
scriptira testimonium ad hibñtes admit¬
ti. sm aũt in illo loco minimc inuẽti
suerint septẽ testes. usq adquinq mo¬
disomnib testes adbib̾e p̃cipĩmus. mi¬
nus aũt nullo mõ concetimus. si uꝰ
unus aut duo. płesue scierint litt̃as.
uitat his ꝓ ignor̾antil utt̃as p̃sẽtib
tm̃ subscriptione suam inponere. sic
tm̃ ut ip̃i testes cognoscant testatoris
uoluntatẽ. ⁊ maxime quẽ ł quos hĩdes
sibi reimquert nouerinti ⁊ hoc post
mortẽ testatoris iuratideponant. ꝗd
ignur quisq rusticoꝵ sic̃ p̃dutũ est ꝓ
sas reb disposuerit. hoc omnimodo
iegũ subtiutate remissa firiũ uali¬
egͥnĩ capert non possunt. s hr̃litas ĩ
ea causa ẽ inqͣuaeẽt si scripti nõ funst̃.
tutus ẽ quam ait̃ hr̃s scriptus cape
non ponsz isq ad nullam ꝑtẽ hr̃dita¬
tis ꝑꝑ conditionẽ siuam ad matti potu¬

Expanded text:
 unusquisque pro sua persona subscribat: ubi autem non inveniuntur litterati, septem testes et sine scriptura testimonium adhibentes admitti. Si autem in illo loco minime inventi fuerint septem testes, usque ad quinque modis omnibus testes adhiberi iubemus: minus autem nullo modo concedimus. Si vero unus aut duo vel plures scierint litteras, liceat his pro ignorantibus litteras, praesentibus tamen, subscriptionem suam imponere, sic tamen, ut ipsi testes cognoscant testatoris voluntatem et maxime quem vel quos heredes sibi relinquere voluerit, et hoc post mortem testatoris iurati deponant. Quod igitur quisque rusticorum, sicut praedictum est, pro suis rebus disposuerit, hoc omnimodo legum subtilitate remissa firmum valiegrini capere non possunt, sed hereditas in ea causa est, in qua esset, si scripti non fuissenttutus est, quam alter heres scriptus capere non posset, isque ad nullam partem hereditatis propter condicionem suam admitti potu
Abbreviated transcription (Latin):
rantt cestam̃to scriptos adetlitãtem
uocari. maxime cum nr̃a co utitutio qͣ
suꝑ tuitionẽ testam̃toꝵ ꝓ mulgauimus ce¬
statorẽ dusposuit ł sua manukĩdis noõ¬
ne seu alio mõ ꝑ̃ facẽ nõp̃ti testes ip̃os au¬
dito ne minc hr̃dis sub p̃sentia ip̃iꝰ testato¬
ris nom̃ hĩtdis suis subscriptionib d̾ clã¬
St abantiquis legib ⁊ atͥusis re.
retro principib sẽꝑ rusticit̾ati consultũẽ
rĩmuins iegũm subtilitati stricta obyua¬
cio eis remisaẽ qd̾ exip̃is ierum ĩ uenimꝰ

Expanded text:
rante testamento scriptos ad hereditatem vocari, maxime cum nostra constitutio, quam super tuitione testamentorum promulgavimus, testatorem disposuit vel sua manu none seu alio modo hoc facere non potest, testes ipsos audito nomine heredis sub praesentia ipsius testatoris nomen heredis suis subscriptionibus declat ab antiquis legibus et a diversis retro principibus semper rusticitati consultum est et in multis legum subtilitatibus stricta observatio eis remissa est, quod ex ipsis rerum invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
coram his ꝓcessiss̃. ⁊ si hoc fuerit undiq ma¬
nifestum: tẽ eos łtum. una cum aliis tentiu
eaq̃ oꝑt facere. ⁊ n ĩmedio subscriytioeste¬
stium iam fuerant subsecute:. oic ⁊ onim
⁊ natuit metemur ⁊ moituoꝵ elogia inz
suo statu facimus ꝑmanere. cum ã
ꝯstitatioẽ que detestam̃tis orelinandis
ꝓcessit cauetur. quatenus septẽ testiũ
p̃sentia intestam̃tis requiratur: ⁊ subscͥ¬
sic eo ixit. octauo subscriptoit ad hibito:
⁊quitam testam̃tũ suum omne manu
ꝓpria conscripsit. ⁊ post eius litt̾as testes
at hibiti suas subscriptiones subposuer̃
aliaq omnia sollempnit intestam̃to
ꝑacta sunt: ⁊ testam̃tum ex ħ de quodii
bitatur irritum sc̃m̃ẽ. eandẽ conititutio¬
nem corrigñtes. sactimus. si quis sua man̾
⁊ hoc spałr inscriptura reposuerit quod sua
manu hoc cum fecent. sufficiat ei totius
testam̃ti scrptura. ⁊ nõ alia sub scriptio re
stam̃tum ualidum ⁊ codicillus siquĩq

Expanded text:
coram eis processissent. Et si hoc fuerit undique manifestum, tunc eos vel eum una cum aliis testibus ea quae oportet facere, etsi in medio subscriptiones testium iam fuerant subsecutae. Sic etenim et naturae medemur et mortuorum elogia in suo statu facimus permanere Cum autem constitutione, quae de testamentis ordinandis processit, cavetur, quatenus septem testium praesentia in testamentis requiratur et subscrisic edixit: " octavo subscriptore adhibito", et quidam testamentum suum omne manu propria conscripsit et post eius litteras testes adhibiti suas subscriptiones supposuerunt aliaque omnia sollemniter in testamento peracta sunt et testamentum ex hoc, de quo bitatur, irritum factum est, eandem constitutionem corrigentes sancimus, si quis sua manu et hoc specialiter in scriptura reposuerit, quod sua manu hoc confecit, sufficiat ei totius testamenti scriptura et non alia subscriptio reqstamentum validum, et codicillus, si quinque
Abbreviated transcription (Latin):
ad slibstitutionem uocantur obsistente ⁊
non concetentt ad eoseam ꝑtem uenire
s ad filos yfulias. nepotes ł neptes. ꝓ ne¬
potes ł ꝓneptes moricnts trans nuttert
mo alr̃ substitutionẽ iocum accipiente
⁊nisi ip̃i ubi sine iuxta sobole decesĩt ut
quot int̃ iustos ub̾os sãctitumẽ. hoc rĩna¬
turales filios extentantur: que omia ⁊ iule

Expanded text:
istente et non concedente ad eos eam partem venire, sed ad filios vel filias, nepotes vel neptes, pronepotes vel proneptes morientis transmittente, et non aliter substitutione locum accipiente, nisi ipsi liberi sine iusta subole decesserint: ut, quod inter iustos liberos sanctum est, hoc et in naturales filios
Abbreviated transcription (Latin):
ue post mortẽ conditionẽ uideri ẽe ꝯ¬
pietam. quod ⁊ inlegatit ⁊ fidĩ comissis.
⁊ inub̾tatib optinendum eẽ censemus
ned un nimia utimur cura huiꝰ modi
semus subtutatt. iuditia testantiũ d̾ frat̃¬
si quitẽ nictii ẽ ad iettum. n auqua con¬
ditio in testam̃to positat̃. suꝑ uacuã
eẽ con ditionum pouicitat ioneoꝵ
sac̃timus. ⁊ testam̃tum puramh r̃e ĩ nituti

Expanded text:
 condicionem videri esse completam. Quod et in legatis et in fideicommissis et in libertatibus obtinendum esse censemus, ne, dum nimia utimur circa huiusmodi sensus subtilitate, iudicia testantium defrausi quidem nihil est adiectum neque aliqua condicio in testamento posita est, supervacuam esse condicionum pollicitationem sancimus et testamentum puram habere in
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ attingant que nemini priusoiũ
scd̃m constitutionũ p̃cepta quã teniꝰ
magr̃o conpetit. ab surdumẽ nãꝙ si
ꝓ miscuis actib rex curbñtur offitia.⁊
alii crẽditum alius subtrabati: p̃cipu¬
unt disceptationum eẽ foremiũ. peã¬
cionis quinquaginta ubraꝵ auri. net
enim concetendam ẽ ut sup̃ma uo¬
tadeficientium euersionis quicquã
ex incongrua ⁊̃ insimiatioe ꝯ̃ hãt. dũ
res ab inogruis usurpantur aubact̃¬

Expanded text:
quae nemini prorsus omnium secundum constitutionum praecepta quam census magistro competit. absurdum est namque, si promiscuis actibus rerum turbentur officia et alii creditum alius subtrahat, ac praecipuelint disceptationum esse forensium: poetionis quinquaginta librarum auri. nec enim concedendum est, ut suprema vota deficientium eversionis quicquam ex incongrua insinuatione contrahant, dum res ab incongruis usurpatur audact
Abbreviated transcription (Latin):
auum apiri possint ꝗͣ ap̃d uirum do
nsimum ꝓtp̃r censuis magisto monu¬
m̃tis int̾uenientib ꝓ iuris orline: ne¬
ueinhr̃ditate cuiꝰ summa centum
auitoꝵ p̃tiũ nõ excedit m̃ceon quic̃
aut sumptuum. censam ad ministrã¬
tes. autcenualis apparitio st̃ intiman¬
dis indem elogiis ant̾ant ad sequi. fir¬
ma nc̃ quaq dicimus. hac repetita pro

Expanded text:
um pro tempore census magistrum, monumentis intervenientibus pro iuris ordine, neve in hereditate, cuius summa centum aureorum pretium non excedit, mercedis quicquam aut sumptuum censum administrantes aut censualis apparitio super intimandis isdem elogiis audeant adsequi, firma
Abbreviated transcription (Latin):
neos non minus trib ł int̾atta mani¬
festaueriti ⁊ decenniũ sit em̃sum tc̃ irri¬
tumẽt testam̃tum tam excontrariauo¬
sionẽ euanescert nullo mõ patimur:
priorib constutionib que suꝑh uiꝰmoĩ
testam̃tis uacuandis iate fuernt peni

Expanded text:
neos non minus tribus vel inter acta manifestaverit et decennium fiat emensum, tunc irritum esse testamentum tam ex contraria vosionem evanescere nullo patimur modo, prioribus constitutionibus, quae super huiusmodi testamentis vacuandis latae
Abbreviated transcription (Latin):
iuounm. ita nẽc d̾eiꝰ uniquam suctes¬
siont tractabr̃. qui nob̾ metduis ⁊ toto
uire: quod nr̃is ẽ scrineis conitutum
tẽste succeont: Mec sañ illud hĩtlib no¬
cere ꝑmittimus. si rescripta nr̃a nichid̾
eadem uoluntate respoderint: uolũta¬
tes ⁊ enim nominũ audire uolumꝰ. ñ ui¬
bert. ne post sentñtiam nr̃am inhibitũ
uit̾atur comutationis arbitͥũ. cum noc
ip̃m quod ꝑsuppucationẽ nĩis aurib ĩti¬
matur ita demum sirmum sit. si uitimũ
ꝯꝓbatur nec contra iuditium suum d̾fũt¬
tin portea uenisse detegitur nequid sane
p̃tminse cretumur. huiꝰmoĩ institutioni
sucressorib designatis. omnia que scrip¬
tis hĩdib cometunt iubmus eos hr̃e.
nes suꝑbonoꝵ possenĩonis petitiõe ullãꝯ
suisitiat. ⁊ ius oẽ ip̃a complert̾ abitio uit̾ã¬
tur. oranib ⁊ enim prestantum eẽ cẽse¬
mus. ut llb̾o arbitno cui testandi facłtas
suppetit. suctessort̃ oblatis possit p̃cib d̾¬

Expanded text:
nec de eius umquam successione tractabitur, qui nobis mediis et toto iure, quod nostris est scriniis constitutum, teste succedit. Nec sane illud heredibus nocere permittimus, si rescripta nostra nihil de eadem voluntate responderit. voluntates etenim hominum audire volumus, non iubere, ne post sententiam nostram inhibitum videatur commutationis arbitrium, cum hoc ipsum, quod per supplicationem nostris auribus intimatur, ita demum firmum sit, si ultimum comprobatur nec contra iudicium suum defunctus postea venisse detegitur. Ne quid sane praetermisisse credamur huiusmodi institutionis successoribus designatis, omnia quae scriptis heredibus competunt iubemus eos habere nec super bonorum possessionis petitione ullam  ius omne ipsa complere aditio videatur. Omnibus etenim praestandum esse censemus, ut libero arbitrio, cui testandi facultas suppetit, successorem suum oblatis possit precibus de
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuationẽ ẜanc błtlitatt̃ frẽm testatoris¬
łeiꝰ fiuos abintestato euincere nõ potui¬
se iure constitit.
xores aut siuos. autamitos. aut cõmili¬
tones suos. postremo cuuꝰib genĩs hoĩes
amplecti uoluerint sup̃me uouintati
afectu. quomõ posfint. ac ueuint testẽt᷑.
net uxoꝵant silioꝵ eoꝵ. cum uoluntatẽ
patris reportauerint menitum aut uħali¬
tas dignitasue queratur: ꝓ iñ sicut inuꝰ
rationib iicuit. ac semꝑ liceb̾. si łumia¬
gina. aut inctipeo uitis sangnine suo ru¬
tuantib ad no tauerint aut in pulue̾
in scripyint gladio. sũb ip̃o tp̃r quo ĩp̃¬
lo uitt sortemdere imquumt hniꝰ moĩ
uolantatt̃ slabilem et̃ oꝑt.¬

Expanded text:
ationem, hanc hereditatem fratrem testatorifilios ab intestato evincere non potuisse iure constitit. xores aut filios aut amicos aut commilitones suos, postremo cuiuslibet generis homines amplecti voluerint supremae voluntatis adfectu, quomodo possint ac velint testentur, nec uxorum aut filiorum eorum, cum voluntatem patris reportaverunt, meritum aut libertas dignitasque quaeratur. Proinde sicut iuris rationibus licuit ac semper licebit, si quid in vagina aut in clipeo litteris sanguine suo rutilantibus adnotaverint, aut in pulvere inscripserint gladio sub ipso tempore, quo in proelio vitae sortem derelinquunt, huiusmodi voluntatem stabilem esse o
Abbreviated transcription (Latin):
S̾.Eridre scribñm testam̃tũ iun
solempnitas mutilari ne qua quã
p̃t. qñ minus scriptũ plus nũta at̃
uidetur. ⁊ iõ recte testam̃to scõ quãqͣm¬
desiit hñs esto conseqr ense ex istente
hr̃te legata siue fid̾io missa iuxtauo¬
umtatt̃ testatoris oꝑtere dari
tis ratiõe ad u̾sin timorẽ contagionis
que testes d̾t̾i auq̃ uo deiure laxatũ ẽ
pnitas ꝑempta ẽ testes enimaruiꝰmo ĩ
morbo op̃ssos. eo tp̃r uingi atꝙ sociari
obyuatio sublata. Ẽ
obẏuatio relaxata ẽ ⁊ testes nõ in ꝯspet¬
ta testatoris testimonioꝵ offĩtio functi
sunt. nullo iure testam̃tũ uale.¬

Expanded text:
s . Errore scribentis testamentum iuris sollemnitas mutilari nequaquam potest, quando minus scriptum, plus nuncupatum videtur. Et ideo recte testamento facto, quamqres esto", consequens est existente herede legata sive fideicommissa iuxta voluntatem testatoris oportere dari tis ratione adversus timorem contagionis, quae testes deterret, aliquid de iure laxatum est: mnitas perempta est. Testes enim huiusmodi morbo oppresso eo tempore iungi atque sociari observatio sublata. S. observatio relaxata est et testes non in conspectu testatoris testimoniorum officio functi sunt, nullo iure testamentum vale
Abbreviated transcription (Latin):
crit s quib ub constita sententiis. ł quou¬
br loqundi gñc formata institutio ualãt.
simõ ꝑeam liquebit uoluntans intñti¬
o. nec necessinia sint mom̃ta u̾boꝵ q̃ fo̾it
seminctis ⁊ balbuciẽs lingua ꝓfuroit. et
in postremis eigo iudniis ordinandis ã¬
mota erit solẽpnium sinonum necesi¬
tas. ut qui facintates ꝓ rias cupiunt ordi¬
nare. inquacumq instrumti mat̾ia cõ¬

Expanded text:
rit", sed quibuslibet confecta sententiis, quolibet loquendi genere formata institutio valeat, si modo per eam liquebit voluntatis intentio, nec necessaria sint momenta verborum, quae forte seminecis et balbutiens lingua profudit. Et in postremis ergo iudiciis ordinandis amota erit sollemnium sermonum necessitas, ut, qui facultates proprias cupiunt ordinare, in quacumque instrumenti materia con
Abbreviated transcription (Latin):
ue iũdictam. siũ alio m̾o mponeit cidẽ
legi tam masciuos quam feminas obedic̃
inpantes. ubi aũt ⁊ inbuimoĩ uitiri nõ
naturalis siue masculo. siũ femine acci¬
dit calamitas. s morb pꝰea suꝑuenuens
⁊ uocem ab stiuiti ⁊ aures conclirat. s i po¬
namus ꝑ uiꝰmoĩ ꝑsonam lit̃tas scientẽ.
om̃ia que prion int̃cliximuin hoc ei sua
mami conscribñti ꝑmitiimus. ¶ oĩa

Expanded text:
idem legi tam masculos quam feminas oboedire imperantes. Vbi autem et in huiusmodi vitiis non naturalis sive masculo sive feminae accedit calamitas, sed morbus postea superveniens et vocem abstulit et aures conclusit, si ponamus huiusmodi personam litteras scientem, omnia, quae priori interdiximus, haec ei sua manu scribenti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ oꝑt inhac cã tractan. cum eotyi õdinẽt.
quo testam̃tum signabatur oĩu consẽsu
ub̃oꝵ loco yabiti sunt nec quisquã eiꝰ usꝙ
adkuc status controuersiam mouĩt.
ip̃a mat̾ia inqua primũ atestatoit script
relictum fuerit. casuqui pbatur ittidit
nichulominus ualz.¬

Expanded text:
non oportet in hac causa tractari, cum eo tempore, quo testamentum signabatur, omnium consensu liberorum loco habiti sunt nec quisquam eis usque adhuc status controversiam moverit.ipsa materia, in qua primum a testatore scriptum relictum fuit, casu qui probatur intercidit, nihilo minus val
Abbreviated transcription (Latin):
scribñtam cretere. ut in eodẽ postea colla¬
tis testib ⁊ tabulario re ⁊̃ ut dictum est
parefacta. cuiꝰ cãm conuocati sunt : car¬
ctula ꝓ metur quam susceptam testatoiͣ
recitabit tabuarii. simul ⁊ testib ut
uhi tenor eoꝵ cunctir ĩnotuit. elogiũ
sui que lecta sunt disposunse sentẽtia
zini subsqͥptio sequatur testium. nec ñ
oĩum signaculi. tamtentium ꝓut dict̃ ẽ
quam tabulaniso quia tabuiarioꝵ copi
ubi tabularius ieꝑiri no possit. octauũ
adhib̾i testem. ut quod tabuiatio ꝓut
supͣ dĩcto mõ ꝯ misimus. id ꝑoctauũ te¬
stem esfectum capiat. ułia potestate cõ¬
cecenta suas uolimtates ĩpdictũmot̾
ordinantib cartuiam ita conscriptamd̾
niq co msignatã ut añ late forme decla¬
rant cui ueunt extestib custodientã mã¬
tare. sic sieri namq comsidimus ut non
retipiat setm̃ ĩ cetis testãndi ucentia. set
ne iocus quidẽ uilus relmquatur insidnꝰ

Expanded text:
scribendam credere, ut in eodem postea collocascribendam credere, ut in eodem postea collocatis testibus et tabulario, re etiam ut dictum est patefacta, cuius causa convocati sunt, et chartula prometur, quam susceptam testatori recitabit tabularius simul et testibus, ut, ubi tenor eorum cunctis innotuerit, elogium sui quae lecta sunt disposuisse sententia, et in fine subscriptio sequatur testium nec non omnium signacula tam testium prout dictum est quam tabularii. Sed quia tabulariorum copia ubi tabularius reperiri non possit, octavum adhiberi testem, ut, quod tabulario pro supra dicto modo commisimus, id per octavum testem effectum capiat: libera potestate concedenordinantibus chartulam ita subscriptam, ita denique consignatam, ut antelatae formae declarant, cui velint ex testibus custodiendam mandare. sic fieri namque confidimus, ut non recipiat se tantum in caecis testandi licentia, sed ne locum quidem ullum relinquat insidiis
Abbreviated transcription (Latin):
ut carentes ocuus. seu morbo. ł ita nati. ꝑ
nuctũpation̾e̾ sue cõdant mod̾aminau
oiuntatis p̃sentib seytem testib quos
ad se conuocatos om̃s ut sine scriptis
tio quicquam ambiguitatis pareat.⁊ ex
quanta ꝑte ⁊ ex quot untiis in successionẽ
at nutti delu̾nt ⁊ quot unum quẽq lega¬
tanium. seu fid̾i cõmissarium ad sequi
ueunt. omnia dẽniq palam etlicant. q̃
uitimaꝵ capit dispositionum series ie¬
nu conscriptis sub o htentu septẽ ut dic
consignatis tam abbndẽ testib quã a ta¬
bulario. plenum optinebit robur testãti
arbitrium. q̃ in eundem modum erũt
obẜuanta. quamiun nõ hr̃tes insituẽ
s iegata solũ.  sid̾i cõmissa ⁊ in sũma q̃
codicillii hñtur ꝯgrua duxerit orclinan¬
tal at  cumbumana fragilitas mortis p̃¬
cipue cogitatiõe turlata minis m̾emo¬
na possit respłes consequi. patebit eis
licentia uoluntatt̃ suam siue intestam̃
ti̾ł codicilli tenore compositam cui uel̾

Expanded text:
seu morbo vel ita nati per nuncupationem suae condant moderamina voluntatis, praesentibus septem testibus, quos ad se convocatos omnes, ut sine scriptis tio quicquam ambiguitatis pariat, et ex quanta parte vel ex quotis unciis in successionem admitti debeant et quod unumquemque legatarium seu fideicommissarium adsequi velit: omnia denique palam edicat, quae ultimarum capit dispositionum series lenu conscriptis sub obtentu septem ut dicconsignatis tam ab isdem testibus quam a tabulario, plenum obtinebit robur testantis arbitrium. Quae in eundem modum erunt observanda, quamvis non heredes instituere, sed legata solum vel fideicommissa et in summa quae codicillida. At cum humana fragilitas mortis praecipue cogitatione turbata minus memoria possit res plures consequi, patebit eis licentia voluntatem suam sive in testamenti vel in codicilli tenore compositam cui velint
Abbreviated transcription (Latin):
posse.: Illud ad itiendinnẽ. ut qui ex
testaiñto ł ab intestato hr̃s extm̃t. ⁊ siuouĩ¬
tas dcsuncti cirraiegata seusid̾i ꝯmissa
seu lib̾tates iegib nõsit sub nixa. tñ si
sua sponte agnouerit inplendi cã netos¬
sitatem hãti¬

Expanded text:
 ut, qui ex testamento vel ab intestato heres extiterit, etsi voluntas defuncti circa legata seu fideicommissa seu libertates legibus non sit subnixa, tamen, si sua sponte agnoverit, implendi eam necessitatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
xp. S ins qui te cumuxore tuabitẽ
cripiit quando testam̃tum orcliabit
sane rñto fuerit: nec postea alicuiꝰ sce¬
sis conscientia obstctis. s aut impati¬
ens doioris: aut alqua furons rabie ꝯ¬
strictus. se p̃cipitẽ dederit. eiꝰq ĩnocẽ¬
tia uiquidis ꝓbatiõnib com̃tari pt̃. ate.
um conuelli nõ tebr. quod si futint peñ
metu. uoiuntana morte supplitium
anuenit. ratam nountatẽ conẜuaĩ¬

Expanded text:
. Si is, qui tecum uxorem tuam heredem scripsit, quando testamentum ordinavit, sanae mentis fuerit nec postea alicuius sceleris conscientia obstrictus, sed aut impatiens doloris aut aliqua furoris rabie constrictus se praecipitem dedit, eiusque innocentia liquidis probationibus commendari potest a te, um convelli non debet. Quod si futurae poenae metu voluntaria morte supplicium antevenit, ratam voluntatem ei
Abbreviated transcription (Latin):
orpr. Sirufinus uirclarissimis tn¬
buniniati. clauit maior annis legr
difinitis faciens testam̃ium te mani¬
rt d̾bes. quod si minor anniis exiege con¬
stitutis fuĩt cum facer. testam̃tum. le.¬
gc̃ mpediente nullam ub̾tatẽ ad ẽptꝰ¬
esq̃ in bac ꝑte nec miutu remissa est.
¶ sit dẽ testator cam̃ manumittẽdi
it hãbunt que ꝓbobuis uiuo manum¬
ittente contiuo futura eẽt. quia ꝑfid̾i¬
cõmissum data uu̾tas. a quoub iino¬
troe xtestam̃to muitis siue ad huc
ĩmiutia siũ int̃ra annum missus hoẽ¬
ste deceait. ehreclitas ⁊ legata omnib
quil relicta sunt debentir: quia int̃
cet̃a que militib concessa sunt ub̃nm arbi¬
trium quib ueũt relirquendi sup̃mis¬
c̃. Intestam̃to quitem eiꝰquinõ milefu¬
it. si duob hr̃clil institutis. alt̃o ci potu¬
it iiꝙ ad tp̃s pub̾tatis parens facert testa¬
m̃tum. alto cui pestea quam bñs extiit
substituert nõ ponnt lmuce ibstitu¬

Expanded text:
. Si Rufinus vir clarissimus tribunus laticlavius maior annis lege definitis faciens testamentum te manure debes. Quod si minor annis ex lege constitutis fuerit, cum faceret testamentum, lege impediente nullam libertatem adeptparte nec militibus remissa est. Quod si idem testator causam manumittendi te habuit, quae probabilis vivo manumittente consilio futura esset, quia per fideicommissum data libertas a quolibet mino testamento militis, sive adhuc in militia sive intra annum missus honeste decessit, hereditas et legata omnibus quibus relicta sunt debentur, quia inter cetera, quae militibus concessa sunt, liberum arbitrium quibui. In testamento quidem eius, qui non miles fuit, si duobus heredibus institutis, altero, cui potuit usque ad tempus pubertatis parens facere testamentum, altero, cui posteaquam heres extitit substituere non potuit, invicem substitu
Abbreviated transcription (Latin):
bitabatur. tñ ⁊ retro principib ⁊ nob̾placu¬
it. nc̃ aũt hoc dicendũ ẽ quot simiu
mõ antiquos aĩos mouit. si cepto testaõ¬
to furor eum inuasit. sancimis ita talc
testam̃tum hoĩs qui inipo actu testam̃ti
adu̾sa ualitudine tentins ẽ ꝓnibilo eẽ.
om uõ uoluerit indilucidis int̾uaus a¬
liquis condere testam̃tu. ł ultimam uo¬
unitatem. ⁊ ħ sanam̃te ⁊ incepit facere:

Expanded text:
pibus et nobis placuit: nunc autem hoc decidendum est, quod simili modo antiquos animos movit, si coepto testamento furor eum invasit. Sancimus itaque tale testamentum hominis, qui in ipso actu testamenti adversa valetudine tentus est, pro nihilo esse. sin vero voluerit in dilucidis intervallis aliquod condere testamentum vel ultimam voluntatem et hoc sana mente et inceperit facere
Abbreviated transcription (Latin):
s̾. Sist̾ patinelis tuus añ quartum
declmũ etatis annum sue decesit: cum
ticeit non potuit testam̃tum nid is
ex eiꝰ posremo recte postulatur uiditio
nam sibanc etatẽ egressu. uc iuigorio
ñ dum em̃iss̾ uestigia: suum ortlinã¬
uit solempint̃ iuditium hoc euellere
frintra conaris.

Expanded text:
Si frater patruelis tuus ante quartum decimum aetatis annum suae decessit, cum facere non potuit testamentum, nihil ex eius postremo recte postulatur iudicio. Nam si hanc aetatem egressus, licet vigoris necdum emersissent vestigia, suum ordinavit sollemniter iudicium, hoc convellere frustra conaris.
Abbreviated transcription (Latin):
S̾.s icut ceru inris ẽ miutẽ qui sense
filiũ re. auosq scripsit hĩdes. tacite eñ
exhr̃oait intelligi.ita si ignorar ⁊ se
siliũ hr̃ecalios scribut hr̃des. n̾ ẽẽ filio
ademptam nr̃ditatẽ. s minime uase̾¬
te testam̃to. sisit in potestate eum ai suc¬
cession̾e uenire. i dubin nõ hab̾tur
patre m̃ilite ab eo p̃t̾ita sit. ł cum ĩ reb
humanis eam ñ eẽ falso rumore ꝓ lato
om notam nequaquã ĩfligit ii aũt
miles qui testam̃to filiam snam appes¬
iauit eiꝰꝙ iegatum ted it. ñ instituẽto

Expanded text:
Sicut certi iuris est militem, qui scit se filium habere aliosque scripsit heredes, tacite eum exheredare intellegi, ita si ignorans se filium habere alios scribat heredes, non esse filio ademptam hereditatem, sed minime valente testamento, si sit in potestate, eum ad successionem venire in dubiis non habeturpatre milite, ab eo praeterita sit, vel cum in rebus humanis eam non esse falso rumore prolatoonis notam nequaquam infligit. Is autem miles, qui testamento filiam appellavit eique legatum dedit, non instituendo
Abbreviated transcription (Latin):
s.Ceitam̃ta omniaceta̾ꝙ q̃ ap̃ offiti¬
um censual e pub licari solã in eodẽ res¬
rentur statu net in quam ꝓ mittatar.
ficri ulla transiatio mos namq rẽtinõoꝰ
ẽ fideussime uetustat quẽ siquis in ħ̃
urb uoluent mutat irritam mortuo¬
ꝑ uideri faciz uolirtatẽ i
tatẽ suꝑait uitatur quoc inscrptum
mera fid̾ p̃cib int̃ tõt nobiles ꝓbatasꝙꝓ
ꝑ sonas ⁊ osciennã printipis tenz. sicut
ignur seturus erit. qui actis cuiꝰs: uidi

Expanded text:
Testamenta omnia ceteraque, quae apud officium censuale publicari solent, in eodem reserventur nec usquam permittatur fieri ulla translatio. mos namque retinendus est fidelissimae vetustatis, quem si quis in hac urbe voluerit immutare, irritam mortuorum videri faciet voluntatem. tatem superare videatur, quod insertum mera fide precibus inter tot nobiles probatasque personas etiam conscientiam principis tenet. Sicut igitur securus erit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dictare suum arbitrium ⁊ sinit testam̃¬
tum.s uit aliõ tꝑrdictatum scriptumue
ꝓfcratur testam̃tum: sufficti uno eodẽ¬
ꝙ die nullo actu int̾uemente: testes cẽs
scribeit signareꝙ testam̃tum. finẽ autẽ
cestam̃ti sub scrptioẽ ⁊ signaculatẽstiũ eẽ
decemimus. non sub scriptum nãꝙ a testib

Expanded text:
s adhibere et dictare suum arbitrium et finire testamentum. Sed licet alio tempore dictatum scriptumve proferatur testamentum, sufficiet uno eodemque die nullo actu interveniente testes omnes, scribere signareve testamentum. Finem autem testamenti subscriptiones et signacula testium esse decernimus. Non subscriptum namque a testibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem.o iles si castremium tm̃mõ bono¬
rum cõmuitone̾ suñ institit hĩtẽ. ceta
bona eius ut intestatrde functi mat̃ eius
iurt posseoiti quod si cytrãncum scripsit
hr̃eẽ. isꝙ ad iit nĩtditatẽ. bonaeiꝰ in te t̃r

Expanded text:
. Miles si castrensium tantummodo bonorum commilitonem suum instituit heredem, cetera bona eius ut intestati defuncti mater eius iure possedit. quod si extraneum scripsit heredem isque adiit hereditatem, bona eius in te tr
Abbreviated transcription (Latin):
t̃.Intestam̃to miutus iegem faicidiam
⁊ inlegatis ⁊ inidĩ comiissis cessare ex¬
ploran iuns ẽ sane si quid utra uires pat¬
monii postulatur competenti defensiõe
tueri te potes.

Expanded text:
In testamento militis legem Falcidiam et in legatis et in fideicommissis cessare explorati iuris est. sane si quid ultra vires patrimonii postulatur, competenti defensione tueri te potes.
Abbreviated transcription (Latin):
osi iuis ꝯferant quid tam in auis cͣ n
inhisque occassone iniutiȩ uni hẽdu
exdenincti petuniis ad quiste nc̃atur is
qui muitiam meruit iocum hab̾bit. ut
lucrum quod tꝑr mortus defunctiad eũ
ꝑuenire pot̃at. nõ solum testam̃to
condito. quartẽ partiab ĩtestato su¬
ccessionis computetur s ⁊̃ ab intestato
ꝯferatur. ħ aũt regiua ut omniaquep¬
ortioni quarte corputantur. ⁊ abintes¬
tato conferantur. minime econtrario
tenebit. ut quis possit dicere ⁊ illa queꝯ
feruntur. omnino inquartã ꝑtẽ his co¬
putan qui at in osfition quereiam uocat᷑

Expanded text:
s suis conferant. Quod tam in aliis quam in his, quae occasione militiae uni heredum ex defuncti pecuniis adquisitae lucratur is qui militiam meruit, locum habebit, ut lucrum, quod tempore mortis defuncti ab eum pervenire poterat, non solum testamento condito quartae parti ab intestato successionis computetur, sed etiam ab intestato conferatur. Haec autem regula, ut omnia quae portioni quartae computantur etiam ab intestato conferantur, minime e contrario tenebit, ut possit quis dicere etiam illa quae conferuntur omnimodo in quartam partem his computari, qui ad de inofficio
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Quamquam miutum testim̃ta cõi̾iu¬
ris uincuus non subiciañturcum ꝓpt̃
simpucitatẽ militarẽ quomõ uelint⁊
quomodo possint ea facere hiscc̃cetut᷑.
tm̃n inualeriam quontam centurioñ
testam̃to institutio ⁊ uut cominuni
accepit auctoritatẽ. nam cum pat̾fa¬
milia filiã exduab untiis. uxorẽ uoͣ
portionib quicquã signisicauerit ĩ
tres ꝑtes diuiisse eumbĩtditatẽ appart.¬

Expanded text:
. Quamquam militum testamenta iuris vinculis non subiciantur, cum propter simplicitatem militarem quomodo velint et quomodo possint ea facere his concedatur, tamen in Valeriani quondam centurionis testamento institutio etiam iure communi accepit auctoritatem. Nam cum pater familias filiam ex duabus unciis, uxorem ex portionibus quicquam significaverit, in tres partes divisisse eum appar
Abbreviated transcription (Latin):
tium iuroy ⁊ contitutionu diuoꝵ part̃¬
tum meoꝵ placr. quo utriꝙ pͣti ratiõe potu¬
it sũrstitui. s cum extestam̃to militis
controi̾niam eẽ ꝓponas defuncta euns ꝑ
uula filia p̾ea quam hĩs extint patri. c̃
qua simul equis ꝑtib hr̃t institutu s eras.
subititutioe inuicẽ stã ⁊ mat̃ quite mĩ¬
testate fuit sibi successionẽ defenꝰtattu
aũt ex substituioẽanre ꝓmiere cõten

Expanded text:
um et constitutionibus divorum parentium meorum placet, quo utrique pari ratione potuit substitui. Sed cum ex testamento militis controversiam esse proponas, defuncta parvula eius filia, posteaquam heres extitit patri, cum qua simul aequis partibus heres institutus eras substitutione invicem facta, et mater quidem intestatae filiae sibi successionem defendat, tu autem ex subst
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.c xhis u̾bis fortunato lb̃ tomeo do
lego uñdicare tib̾ ub̾ catẽ ñ potes. si pagani
testam̃tum ꝓponatur. at enim cum testa¬
torẽ militẽ sunsse ꝓponas. siñ erroit tuc¬
tus lib̾tum te credidit s dande ub̾tatis
anintu habuit. lib̃tatẽ : quid̾̃ o urctã¬
tibi competere s ⁊ legati uñdicatione̾

Expanded text:
 his verbis: "Fortunato liberto meo do lego" vindicare tibi libertatem non potes, si pagani testamentum proponatur. At enim cum testatorem militem fuisse proponas, si non errore ductus libertum te credidit, sed dandae libertatis animum habuit, libertatem, et quidem directam, competere tibi, sed et legati vindicat
Abbreviated transcription (Latin):
r siqua intestata defuncta eẽt fiuio quidẽ
e filis similit reliciit ex mortuo uõ fiuo ł
mat̾teris ꝓ iam posita constitutiõe conce¬
dentes. decollatioe uõ dotis łañ nuptia
tonationis quam defuncta ꝑ sona ꝓfiuo.
se dotemtañ nuptias donationẽ ꝓ se
tatam asuo patit. ł amatre conferit fi¬
uis mortui fris sui.ł mortue sororis
sue contententib eo quod nulla con¬
stitutio suꝑhuiꝰmoĩ collatiõẽ posita est
briit resistentiu s ⁊̃ ilud asserentib ꝙ
bonus collationis constitutiõe artbadi¬
i t hononi diue memorie sibiimposit̃.
talem igitur subtiem dubitationẽ ãpu¬
tantes p̃cipimus tam fiuos ł fiuiis defucte
ꝑsone dotem ⁊ añ nuptias donationẽ a pa¬
rentib suis sib̾catam conferre: nepotib
⁊̃⁊ mat̾terio. docẽ ⁊ añ nuptias donatiõe.
ianis sui ł matris. quam ꝓeo. łea mortu
aꝑsona dedit similit conferre. ut comi¬
stio huiꝰmnĩ conationi cumbonis mor¬

Expanded text:
 si qua intestata defuncta esset filio quidem vel filiis similiter relictis, ex mortuo vero filio vel materteris pro iam posita constitutione concedentes. De collatione vero dotis vel ante nuptias donationis, quam defuncta persona pro filio se dotem et ante nuptias donationem pro se datam a suo patre vel matre conferre filiis mortui fratris sui vel mortuae sororis suae contendentibus eo, quod nulla constitutio super huiuscemodi collatione posita est, huic resistentibus, sed etiam illud adserentibus, quod onus collationis constitutione Arcadii et Honorii divae memoriae sibi impositum Talem igitur subtilem dubitationem amputantes praecipimus tam filios vel filias defunctae personae dotem vel ante nuptias donationem a parentibus suis sibi datam conferre nepotibus etiam et materteris dotem et ante nuptias donationem patris sui vel matris, quam pro eo vel ea mortua persona dedit, similiter conferre, ut commixtis huiusmodi collationibus cum bonis mor
Abbreviated transcription (Latin):
dubictas oriatiu: necessarimxinni
daseẽ ꝓbibuitari. nac collation post
obitu meqꝵ int̾ ub̃̾os subiaceant. ntu
castrense petulium: ncomn con¬
ferit nbĩditate iuidenda ⁊ exprisci

Expanded text:
dubietas oriatur, necessarium duximus das esse prohibuimus, nec collationi post obitum eorum inter liberos subiaceant. Vt enim castrense peculium in communi conferre in hereditate dividenda ex Prisci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ negotii oportunitate confingi pt̃.ł id ꝙ
uere gestume᷑ ab oblen. Cum igiturnet
ub̾os quidem ac parentes lex nr̃a ab ac̾tõ
sario suꝑdonationib ap̃ acta conficien

Expanded text:
 negotii opportunitate confingi potest vel id quod vere gestum est aboleri. Cum igitur ne liberos quidem ac parentes lex nsario super donationibus apud acta conficien
Abbreviated transcription (Latin):
orꝵ Donatio siue directã sit. siũ motis
ca constituta. siũ conditiot̾ faciendi. ac
nõ faciendi suspensa. suĩ exauquo nota
totꝑi ꝓmissa. siũ aĩo dantiũ accipienti¬
um ue sententiis quantũ uis sinit cõgno¬
minata subhac sieri teb obẜuatioẽ: ut
quas ieges indulgr̃ accõ iescontitioc̃s
pac̃tionesq contineat ħnꝙ penitus
cogͦmtu. i recpianti. si cõplacitt sũt.

Expanded text:
 Donatio, sive directa sit, sive mortis causa instituta, sive condicionibus faciendi ac non faciendi suspensa, sive ex aliquo notato tempore promissa, sive animo dantium accipientiumve sententiis, quantum ius sinit, cognominata, sub hac fieri debet observatione, ut, quas leges indulgent actiones, condiciones pactionesque contineat, hisque penitus cognitis vel recipiantur, si conplacitae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
s ut tnmõ litẽ ẜ iegum orclinẽ: pro
pupillo radulto. aliis ꝓsonis inru¬
aut licentiam ex rac nr̃a auctoritaiẽ
nñtes. sĩ decreto res quaꝵ gub̃natioẽ
gerunt. ꝓcauteia utis obsĩgñare s or
aut dubitation̾e ꝓdefensione pupil
tiõẽ terum tͣam ingestis quam inca¬
tialr̾ exp̃sserint. quod oimõ sm̃ ullai

Expanded text:
ordinem pro pupillo vel adulto aliisque personis instruant, licentiam ex hac nostra auctoritate habentes sine decreto res quarum gubernationem gerunt pro cautela litis subsignare. Omnem autem dubitationem pro defensione pupillerum tam in gestis quam in ccialiter expresserint, q
Abbreviated transcription (Latin):
orpr.s ibii qui te inpupillari etateꝯ
situta fuerunt tutores postea in admi¬
nistiatior̃ ꝑ seuerantes. ł curatores con¬
situn tua p̃dia iocauerunt. eo sꝯpetent᷑
conueni s exeoꝵ contractu utilis tib̾ qͣi¬

Expanded text:
 hi, qui te in pupillari aetate constituta fuerunt tutores, postea in administratione perseverantes vel curatores constituti tua praedia locaverunt, eos competenter conveni: sed ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ẽ cã qua pꝑcum exemplo testamẽ¬
tarii consirmatum ap̃side. ł datum
exinquisitioet non boneri satiscati¬
one rem saluam fore pupilloꝵ ma¬
nifestum sit. płib anͣt tati ex inꝗ¬
sitione tutorib illum qui satis scdoꝵ
formam edicti rem pupulo saluã
foite d edit in ad nimstrationem
p̃serri iam dudum optinuit. d̾ supt
dare debuit. minime int̃posuit. incͥ
omnino exbonis pupilli auenare pt̃.
post quam aũt at tuteie admini¬
stration̾e eiectui ẽ. ⁊ bo noꝵ posfessionẽ
pupilli agnoscere: eum potiusse ⁊ ce¬
t̃a eius quẽ tp̃i artantur ꝑsequi debu¬
isse aꝑte claiz.¬
orꝑr. i ib̾tum tuum ⁊ tutorẽ fiuiitu¬
i si frant ulenter euis res ad ministra¬
re cxistimas. suspectum facere potes. mõ

Expanded text:
 est. quapropter exemplo testamentarii confirmatum a praeside vel datum ex inquisitione non onerari satisdatione rem salvam fore pupillorum manifestum est, pluribus autem datis ex inquisitione tutoribus illum, qui satis secundum formam edicti rem pupilli salvam fore dedit, in administratione praeferri iam dudum obtinuit. S. id. dare debuit, minime interposuit, nihil omnino ex bonis pupilli alienare potest. Posteaquam autem ad tutelae administrationem electus est, et bonorum possessionem pupilli nomine agnoscere eum potuisse et cetera eius, quae tempore artarentur, persequi debuisse aperte cla. Libertum tuum et tutorem filii tui, si fraudulenter res eius administrare existimas, suspectum facere potes, mo
Abbreviated transcription (Latin):
ł eiꝰ administrationis rationeor
uectigali quam pupillis saris fe¬
cens falsicrimine carebis cũ ã
fisco iã obstrictum. postea tutorẽ te¬
et̃ ditas ꝑiculo tutele te exeusa

Expanded text:
rationem nvectigali quam pupillis satisfeceris, falsi crimine carebis. Cum autem fisco iam obstrictum postea tutorem esse dicas, periculo te excusa
Abbreviated transcription (Latin):
tre tutorii fuerat hr̃s in p̃senti spẽ
manufestissimũ erat stare tutorem
łcuratorẽ in p̃cipiti loro. siue enim
auitoritatẽ suam. ł consensum ad eũ¬
dam hr̃clitatt̃ pr̃e pupillo łat ulto
minime uoluerit ne exbac causa
sua uira aliquod patiantur p̃iu¬
ditium. sat enĩ ĩmin⁊ ꝑ iculum
tutele. ł utilis negõ gestoꝵ accõ¬
nis ne pupillus ł ad uitus ut po¬
tt ex illius tarditate lesus. utẽ ei ingerat
siue kiuꝰmoĩ timore ꝑteritus auctor fuĩt
pupillo.ł ad uito auud ꝑiculum em̃gelat
dumenim aui consentit. ip̃e sua iuira ꝑ¬
dit. iuidelutur ⁊ enim confirmare matͥs
sue uiditumi. quod opugnandum ẽe
existimabat. ⁊ muite aue unsr spes oriũ

Expanded text:
tre tutoris fuerat heres, in praesenti specie manifestissimum erat stare tutorem vel curatorem in praecipiti loco. Sive enim auctoritatem suam vel consensum ad adeundam hereditatem praestare pupillo vel adulto minime voluerit, ne ex hac causa sua iura aliquod patiantur praeiudicium, satis ei imminet periculum tutelae vel utilis negotiorum gestorum actionis, ne pupillus vel adultus utpo ex illius tarditate laesus litem ei ingerat: sive huiusmodi timore perterritus auctor fuerit pupillo vel adulto, aliud periculum emergebat: dum enim alii consentit, ipse sua iura perdit: videbatur etenim confirmare matris suae iudicium, quod oppugnandum esse existimabat. Et multae aliae insuper
Abbreviated transcription (Latin):
uitiones incontractib minoꝵ cã sieri si¬
mus. que tñ nõ summatim. n exmł¬
tis annis conecit iam debentur bien¬
nales mẽtas ⁊ centum solidoꝵ quanti¬
tatẽ minime excetentes.

Expanded text:
simus, quae tamen non summatim neque ex multis annis collectae iam debentur, biennales metas et centum solidorum quantitatem minime excedentes.
Abbreviated transcription (Latin):
situm osfitium õs accõnes quas tutor i c̃ã¬
cor ex netessitut osfitii subierit. in qndĩ
pupillum rad ultum tramfem. qr̃ tam
optimo exemplo argum̃tati.⁊ in om̃i
tor. ne p̃iuditium aliquod ei fiat. timo¬
rem eiis remouemus damus igitur
ens cum sua frducia res pupilloꝵ radui¬

Expanded text:
situm omnes actiones, quas tutor vel curator ex necessitate officii subierit, in quondam pupillum vel adultum transferri. Quare tam optimo exemplo argumentati non et intor, ne praeiudicium aliquid ei fiat, timorem eius removemus? Damus igitur eis cum summa fiducia res pupilloru
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s cã siniatur.s in aũt minus quã
anale sit. tt̃ omne quod det̃ repleat᷑.
ut non ĩminoit ꝑfectiauni tp̃r utẽ
possit subrogatus iutex tam discutere
quam tminare si lo ꝓcuit ubio obser¬
nus lis suo marte deturat. s ꝑ patronos
causarum. licentia detur iudici. ⁊ eoso
uarum ubrarum auri pena affitere ꝑ
scolam palatinam exigenda ⁊ simułr publi¬
ci rationibag̃gganda ip̃o ui¬
deucz iudice insua sentenna ħ ip̃m ma¬
nifestante. quod ꝑ patronos causarum¬
ł fugientis. ł agñtis dilatio fc̃a ẽ. ł ꝑ oẽs
ł ꝑ quosdã.. ex his necessitate ad uocatis
inponenta. ex quo utẽ ꝑagñdam susceꝑi¬
nt: eamusq ad t̾mimim. nisilex ł uixta
cã inpediat ad impleit. ne exeius recusa¬
tione fiat cause dilatio. ¶honorariis sci¬
lic aclientib que dare possunt disser¬
tissimis togatis om̃imodo prãndis. ⁊ si ces¬
sauerĩt ꝑ executores negotry exigenois.

Expanded text:
tempus causa finiatur: sin autem minus quam tempus causa finiatur: sin autem minus quam annale sit, tunc omne quod deest repleatur, ut non in minore perfecti anni tempore litem possit subrogatus iudex tam discutere quam terminare. Illo procul dubio obsernus lis suo Marte decurrat, sed per patronos causarum, licentia detur iudici et eos duarum librarum auri poena adficere per scholam palatinam exigenda et similiter publs rationibus adgreganda, ipso videlicet iudice in sua sententia hoc ipsum manifestante, quod per patronos causae vel fugientis vel agentis dilatio facta est vel per omnes vel quosdem ex his: necessitate advocatis imponenda, ex quo litem peragendam susceperint, eam usque ad terminum, nisi lex vel iusta causa impediat, adimplere, ne ex eius recusatione fiat causae dilatio: honorariis scilicet a clientibus, qui dare possint, disertissimis togatis omnimodo praestandis et, si cessaverint, per exsecutores negotiorum exigendis,
Abbreviated transcription (Latin):
I ꝓsoutis expensis litium uirauerit. nõ i¬
gnorantes quod sib p̃t̾miscr̾int ip̃id eꝓ
pr̾io huiusmoĩ pene subiacebunt irde̾
eam parti lese coartabuntur. ⁊ ħ deatt̾ut
nobis constituere uisum ẽ adequitatis
rationem omnuͣ comgentib ¶ sin aũ
uiraq parte imminente. ⁊ litem ꝑagere
actum. iudex si quidem ĩmagitratu positꝰ
ẽ: ł ĩmaiore dignitate usq at illustrat᷑
gratum .x. ubras aun priuitis nr̃is lar¬
gitionib ferit ꝑscolam palatinam con¬
pellatur.: sin aut iudex minor fue¬
nt tͥũ librarum mnuicta plectetur. ꝑ eãd̾
scolam exigenda. ⁊ nĩd eriario applican
tareo remouendo alt̃ iutex in locumi
eius subrogerar. sub similiꝰ formit ine pene:
is omnib iocum bñtib cum unusiu¬
oex omnẽ cam abinitio ꝑagatis in ã
ĩmetlio triennii. ł morte iudicis łaua
inreusabili occasicẽ iuditium fuit mu¬
tatum tunc siquidem extriennio ãna¬
le tp̃s ł amplinsresidr. inquoalius iu¬
dex cause imponitur int̃ reliquumi

Expanded text:
tium iuraverit, non ignorantes, quod, si hoc praetermiserint, ipsi de proprio huiusmodi poenae subiacebunt et reddere eam parti laesae coartabuntur. Et haec de alnobis statuere visum est ad aequitatis rationem omnia corrigentibus. Sin autem utraque parte imminente et litem peragere  transactum, iudex, si quidem in magistratu positus est vel in maiore dignitate usque ad illustratus gradum, decem libras auri privatis nostris largitionibus inferre per scholam palatinam compellatur: sin autem iudex minor fuerit, trium librarum auri multa plectetur per eandem scholam exigenda et nostro aerario applicanda, et eo removendo alter iudex in locum eius subrogetur sub similis poenae formidine: his omnibus locum habentibus, cum unus iudex omnem causam ab initio peragat. Sin autem in medio triennio vel morte iudicis vel alia inrecusabili occasione iudicium fuerit mutatum, tunc, si quidem ex triennio annale tempus vel amplius residet, in quo alius iudex causae imponitur, intra reliquum
Abbreviated transcription (Latin):
omnes ꝓͣceoere nob cordi ẽ licent ei
qui suspectum iudiẽe pu̾tat an qͣliꝰo
in choetur eum recusare. ut at aliumc̃¬
atur libello retutatonis ei ponetto. cͣ¬
post utẽ ꝯtestatã u anͣcllare posse ante

Expanded text:
es procedere nobis cordis est, liceat ei, qui suspectum iudicem putat, antequam lis inchoetur, eum recusare, ut ad alium curratur libello recusationis ei porrecto, cpost litem contestatam neque appellare posse ante
Abbreviated transcription (Latin):
sibi possibile ẽ non aũt credita sibii
cã cognita quo o myba sit. ł penituo d̾¬
spcrari ⁊ exmñdatil allegationi con¬
posita. ip̃i scientes prudentesq mala ꝯ¬
scientia liti patrotina̾ntur. sr si certam¬
me ꝓertente aliquoo tale sibi cognitã
fuĩt. acã recetunt. ab huiusmoĩ cõmu¬
ni or̃ sese penitus retusantes separãte.
hocqꝵoq subsccuto mulla lictutia cõce¬
datiur̃ s preto lingatori. ad aliiꝰ aduocan
rato cienim conuolare ne muoribus¬
conteptus inpoli ad uocatio suł rogetur.
sm ant pliimis patronis athibitit.⁊ iuã¬
m̃to ab omnib p̃nto. quicam exhis causa
precetente patitrinandum eẽ crediderit:
quitam retus auennt: exeant quidem re¬
cusantes:. uolentes aũt irmancant. Can¬
se⁊ eium t̾mimus manifestare pon̾̃it qui
timitĩquiq autanu iuditiume reu̾

Expanded text:
sibi possibile est, non autem credita sibi sibi possibile est, non autem credita sibi causa cognita, quod improba sit vel penitus desperata et ex mendacibus adlegationibus composita, ipsi scientes prudentesque mala conscientia liti patrocinantur, sed et si certamine procedente aliquid tale sibi cognitum fuerit, a causa recedant ab huiusmodi communione sese penitus separantes: hocque subsecuto nulla licentia concedatur spreto litigatori ad alterius advocati patrocinium convolare, ne melioribusmptis improba advocatio subrogetur. Sin autem plurimis patronis adhibitis et iuramento ab omnibus praestito quidam ex his causa procedente patrocinandum esse crediderint, quidam recusaverint, exeant quidem recusantes, volentes autem remaneant: causae etenim terminus manifestare poterit, qui timidius quique audaciu
Abbreviated transcription (Latin):
utis. s ⁊̾ in omnib cognitionib usq ad ip̃¬
in t̾minum ⁊ dissinitiue senttntie retita¬
tionẽ. Siczenim adtendentes ad sacro¬
scãi scripturas. ⁊ dĩ p̃sentia consetrati ex
mãiore p̃sidio lites diriment. scitur qd̾
t̃ribił iuditiũ ẽ. si litigatores quidẽ sub
bo ĩb ip̃i aũt do inspectrit athibito caᷤ
ꝓserunt trutinandas. ⁊ hoc quidẽ iusu¬
iand̾um uiditiaic sit omnib notum.
⁊ romanis iegib o ꝓtimum anobis acrẽ¬
dat increm̃tum. ab omnib iudicib ob¬
seruandum. et si preteratur contẽptoribs
ꝑiculosum sit. ¶patroni aũt causax
qui utriq parti suum pr̃antes ingrediũ¬
tur auxilium cumlis suerit ꝯtestata pꝰ
narationẽ ꝓpositam : cõtͣ dictione obiet¬
tam inqualicumq inditio maioit seu
micit re.ł ap̃ arbitros siue excomyminso
tactis uiram̃tum pĩt. quod om̃iquideo
sua uiriute omniq ope: quod iustum⁊
um extimauernt dientib sui infe̾it
ꝓcuñ nichil studii relinquentes quod

Expanded text:
omnibus cognitionibus usque ad ipsum terminum et definitivae sententiae recitationem. Sic etenim attendentes ad sacrosanctas scripturas et dei praesentia consecrati ex maiore praesidio lites diriment scituri, terribile iudicium est, si litigatores quidem sub hominibus, ipsi autem deo inspectore adhibito causas perferunt trutinandas. Et hoc quidem iusiurandum iudiciale sit omnibus notum et Romanis legibus optimum a nobis accedat incrementum et ab omnibus iudicibus observandum: et si praetereatur, contemptoribus periculosum sit. Patroni autem causarum, qui utrique parti suum praestantes ingrediuntur auxilium, cum lis fuerit contestata, post narrationem propositam et contradictionem obiectam in qualicumque iudicio maiore seu minore vel apud arbitros sive ex compromissotactis iuramentum praestent, quod omni quidem virtute sua omnique ope quod iustum et verum existimaverint clientibus suis inferre procurent, nihil studii relinquentes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ascausasque ĩ iud ito uertimiur. exti¬
matiõe iudieis quantitate cort ismien¬
da postquam iurata ab eo fuerit quist
cerit inpensas executoru nego noꝵ moĩs
oĩb dispositones eoꝵ a dimplentib sciui
ex sua sub̃a huiusmoĩ detrim̃tum lesis
resartirr conpelluntur quod ĩ in ptca ne¬
is iub icib obẜuari censemus. uez nenti

Expanded text:
as causa, quae in iudicio vertuntur: aestimatione iudices quantitate eorum definienda, postquam iuratum ab eo fuerit qui fecit expensas: exsecutoribus negotiorum modis omnibus dispositones eorum adimplentibus: scitex sua substantia huiusmodi detrimentum laesis resarcire compellantur. Quod et in pedaneis iudicibus observari cen
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tuculis reguntur: siuc eos quib nos au¬
dientiam cominitimin. ⁊ quia mamri¬
b inticib dantur ł quiepiur sclctione
sua iudicandi facultatẽ ẜ̃t̾e qui exretey¬
tõ ite excomymisso qui iutitum imitã¬
tur: causas diniñtas suscipiunt.i qui ar¬
ritate sententiarum ł partium comenu
clecti sunt. Et gnasromines omnino iudi¬
ces romani iuris disceptatores. non al̾r lui¬
um primordium accipere. nisi pruis anit
iud itialem sedem sacro sc̃e deponanturit̾¬

Expanded text:
gitur, sive eos, quibus nos audientiam committimus vel qui a maioribus iudicibus dantur vel qui ex iurisdictione sua iudicandi habent facultatem vel qui ex recepto id est compromisso, quod iudicium imitatur causas dirimendas suscipiunt vel qui arritate sententiarum et partium consensu electi, et generaliter omnes omnino iudices Romani iuris disceptatores non aliter litium primordium accipere, nisi prius ante iudicialem sedem sacrosanctae deponantur