comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat patefacta in mature ꝓditio ẽ com¬
p̃hensosq omneᷤ mago ad herbali p̾tori
carthaginem deuehendos tradit adher¬
bal coniuratis in quinq remi impositis.
p̃missaq ea quia taridior qͣm triremis.
erat ip̃e cum .uuii. triremib modico in¬
teruallo sequitur. Iam fretum intrabat
quinq remis cum leluis ⁊ ip̃e in quinq¬
remi portu carteie sequentib uii.trire¬
do in freto madulum estum reuipcar
ñ posse penus in re subita parumꝑ incer¬
tus trepidauit. utrum quinq rem̃ seq̃re¬
tur an hostis rostra conu̾teret. ip̃a cunc¬
tatio facultatem detrectande pugne ad¬
iecit.iam enĩ subictu teli erant ⁊ undi¬
q instabant. hostes estus qͦ arbitrium
moderandi naues ademerat. neq naua¬
li pugne similis quippe ubi nich uolunta¬
rium nicħ artis aut consilii eẽc. ut nataͣ
freti estus q totius certaminis potenssinˢ
alienis nauib nequicqͣm remigio in con-¬

Expanded text:
fuerat. sed patefacta immatura proditio est, comfuerat. sed patefacta immatura proditio est, comprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem deuehendos tradit. Adherbal coniuratis in quinqueremem impositis praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico interuallo sequitur. iam fretum intrabat quinqueremis cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triredo in freto in aduersum aestum reciprocari non posse. Poenus in re subita parumper incertus trepidauit utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in con
Abbreviated transcription (Latin):
ne gemitus quidẽ exaudiret᷑ tracti inde
demedio om̃s purgatoq loco citati mili¬
tes nominatim apud tribunos militum
inũba .p. scipionis iurarunt. stipendium¬
q ad nom̃ singłis psolutum ẽ. Hunc finẽ
exitumq seditio militum cepta apud su¬
cronem habuit ꝑ ulem tempus ad betim
fluuiũ hãno p̃fectus magonis missus a
gadib cum parua manu affroꝵ merce¬
armauit. castris deiñ exutus. ab .l. mar¬
tio maxima parte militum inter tumul¬
tum captoꝵ castroꝵ quibdam etiam in
fugam amissis palatos ꝑsequentes equiteᷤᷤ
tecum paucis ip̃e effugit. Dum ħ ad betim
ofluuiũ gerunt᷑. leliuis interim freto moc
ceanũ euectus ad carte iam classe accessit
urbs ea in ora occeani sita est. ubi pͥmũ
e faucib angustis panditur mare gades.
sine certamine ꝑ deditionẽ recipiendi ul-¬
tro qui eam rem pollicerent᷑ in castra ro¬
mana uenientib spessic̃ añ dictum est

Expanded text:
ne gemitus quidem exaudiretur. tracti inde ne gemitus quidem exaudiretur. tracti inde de medio omnes, purgatoque loco citati milites nominatim apud tribunos militum in uerba P. Scipionis iurarunt stipendiumque ad nomen singulis persolutum est. hunc finem exitumque seditio militum coepta apud Sucronem habuit. per idem tempus ad Baetim fluuium Hanno praefectus Magonis missus a Gadibus cum parua manu Afrorum, merce iuuenum armauit. castris deinde exutus ab L. Marcio , maxima parte militum inter tumultum captorum castrorum, quibusdam etiam in fuga amissis, palatos persequente equite, cum paucis ipse effugit. dum haec ad Baetim fluuium geruntur, Laelius interim freto in Oceanum euectus ad Carteiam classe accessit. urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana uenientibus, spes, sicut ante dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a ultra exprobrabunt᷑. utinam tam
facile uos obliuiscamini eoꝵ qͣm ego o¬
bliuiscar. Itaq quod adunĩsos uos at¬
tinet sierroris peniret satis suꝑq penarũ
habeo albiuis calenis et atriusumber ⁊ ce¬
teri nefarie seditionis auc̃tores sangumẽ
luent quod admiserunt:. Uob̃ supplitii eoꝵ
spectacłm ñ mͦ ñ acerbum s letum etiã
si sana mens rediit debec ẽẽ de nult em̃
quam de uobis infestius aut ĩqͥetũs ꝯsulu¬
erunt. Uix finem dicendi fecerat. cum
ex p̃parato simulomniũ rerum terror
ocłis aurib q ẽ offusus exertitus qui co¬
ronara contionem circumdederat gla-¬
diis abscuta concrepuit. p̃conis audita
uox citantis noia dampnatoꝵ in conci¬
lio. midi in medium ꝓtrahebant᷑⁊ simł
omnis aipatatusluplici xpmebat deb¬
gati ad palum uirgisq cesri securi ꝑcussi.
adeo torpentib metu qui aderant ut ñ
mͦ ferotior uox adu̾sus atrocitatẽ pene.s

Expanded text:
ipsa ultra exprobrabuntur. utinam tam ipsa ultra exprobrabuntur. utinam tam facile uos obliuiscamini eorum quam ego obliuiscar. itaque quod ad uniuersos uos attinet, si erroris paenitet, satis superque poenarum habeo: Albius Calenus et Atrius Umber et ceteri nefariae seditionis auctores sanguine luent quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum non modo non acerbum sed laetum etiam, si sana mens rediit, debet esse; de nullis enim quam de uobis infestius aut inimicius consuluerunt.' uix finem dicendi fecerat cum ex praeparato simul omnium rerum terror oculis auribusque est offusus. exercitus, qui corona contionem circumdederat, gladiis ad scuta concrepuit; praeconis audita uox citantis nomina damnatorum in consilio; nudi in medium protrahebantur et simul omnis apparatus supplicii expromebatur. deligati ad palum uirgisque caesi et securi percussi, adeo torpentibus metu qui aderant ut non modo ferocior uox aduersus atrocitatem poenae sed
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiores eẽtis arma contra patriam¬
patriam contra ciues ur̃os ferretis affricã
italie cartaginem urbis romane imꝑare.
uelletis: quam obnoxam patrie . coriola¬
num qͥndam dampnatio inusta mile¬
rum ⁊ indignũ exilium ut iret ad oppug¬
nandam patͥam impulit. reuocauit tam̃
apublico parricidio pͥuata pietas qui do¬
lore uite ira incitauit: stipendiũ ne dieb
paucis imꝑatore egro seria numeratum
satis digna causa fuit. cur patrie indicere¬
tis bellum: cur ad ilegetes descisceretis a. p̃.x.
cur nichil diuinarum humanarũ uererũ
inuiolatum uobis eẽt. In sanistis ꝓfecto
milites nec maior in corpus meum uis
morbi qͣm in ur̃as m̃tes inuasit. horret
animus referre quid credidint homines.
quid sꝑauerint. quid optaui̾nt. auferat
omnia irrita oblunõe potest. siñ ut cũ¬
q silentium tegat. ñ negaiũm tristem
atrocem q uobis uisam or̾onẽ meam.
dem omnia equo animo fertis s neea qͥdẽ

Expanded text:
superiores essetis, arma contra psuperiores essetis, arma contra patriam contra ciues uestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare uelletis? quam ob noxam patriae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum et indignum exsilium ut iret ad oppugnandam patriam impulit; reuocauit tamen a publico parricidio priuata pietas: uos qui dolor, quae ira incitauit? stipendiumne diebus paucis imperatore aegro serius numeratum satis digna causa fuit cur patriae indiceretis bellum, cur ad Ilergetes descisceretis a populo Romano, cur nihil diuinarum humanarumue rerum inuiolatum uobis esset? 'insanistis profecto, milites, nec maior in corpus meum uis morbi quam in uestras mentes inuasit. horret animus referre quid crediderint homines, quid sperauerint, quid optauerint: auferat omnia inrita obliuio, si potest: si non, utcumque silentium tegat. non negauerim tristem atrocemque uobis uisam orationem meam: idem omnia aequo animo fertis? sed ne ea quidem
Abbreviated transcription (Latin):
lii scelerati s ñ ad ultimũ dem̃tis exequi uo¬
lo me ne uiuo ⁊ cetõ incolumi exercitu cũ
quo ego die uno carthaginẽ cepi cũ quo
om̃s precii quam albuis iumbrius sunt
nom̃ meũ nicħ ultra facere creditam mor¬
tem meã uobis iuolatus sim. Quid si ego
opptimus maximus sinit urbem auspica¬
to diis ductorib inet̾num conditam huic
mio albino. M. marcello.t. quintio crispi¬
no. cñ. fuluo. scipionibꝰ meis tot tam pre¬
claris imꝑatorib uno bello absumptis
res .p. ẽẽt᷑ Uos ip̃ihit in hispania patre et
patruo meo duob imꝑatorib interfec¬
tis septimium martium ducem uobis
adũsus exultantes recenti uictoria penoᷤᷤ
delegistis ⁊⁊ sic loquor tanqͣm sine duce
hispame future fuerint. m silanus eodẽ
uire eodem imꝑio metum in ꝓuintia
missus .L. scipio. fr̃ m̃s.⁊ .c. leluis legati
uindices maiestatis ĩperii de ẽẽnt Utrum
an causa comꝑari poterat quib si om̃ib

Expanded text:
lii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolo; mene uiuo et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthaginem cepi, cum quoomnes pretii quam Albius et Atrius sunt nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a uobis uiolatus sim: quid? si ego optimus maximus sirit, urbem auspicato dis auctoribus in aeternum conditam huic mio Albino, M. Marcello , T. Quinctio Crispino , Cn. Fuluio , Scipionibus meis, tot tam praeclaris imperatoribus uno bello absumptis esset res publica? uos ipsi hic in Hispania patre et patruo meo duobus imperatoribus interfectis Septimum Marcium ducem uobis aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint: M. Silanus eodem iure eodem imperio mecum in prouinciam missus, L. Scipio frater meus et C. Laelius legati, uindices maiestatis imperii deessent? utruman causa comparari poterat? quibus si omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
mens quod consilium ur̃m fu̾it scire ue-¬
lim regium qͦndam in p̃sidium missale¬
gio. interfectis ꝑ scelus pͥncipib ciuitatis.
urbem oppulentam ꝑ .x. annos tenuit
ꝓpter quod facinus tota legio. milia ho¬
minum .iiiͦiͬ. in foro rome securi ꝑcussi
sunt. s illi pͥmũ ñ atrium ũbrũ se semi¬
lixam nominis etiam abhominandi ducẽ
s uibellium. tr̃. mił. secuti sunt. nec cũ
pirro nec cum sannitib aut lucanis ho
nio ⁊ indibili consilia cõmunicastis ⁊ arma
consociatur ͥ fuistis illi sic̃ campani capuã
tuscis uetĩb cultorib ad emptam mamer¬
tini insiciliam eẽ. nam sic regium habitiꝰ
ꝑ .i. ultro lacessituri bello. sucronẽ ne uos
domiciliũ habituri eratis ubi siuos dece¬
dens confecta ꝓuintia impator relinquerẽ
dm hominumq fidem implorare debe¬
batis quod ñ redieritis ad coniuges libos
meiq eieceritis ex aminis ur̃is. uiam consi¬

Expanded text:
mens, quod consilium uestrum fuerit scire uemens, quod consilium uestrum fuerit scire uelim. Regium quondam in praesidium missa legio interfectis per scelus principibus ciuitatis urbem opulentam per decem annos tenuit, propter quod facinus tota legio, milia hominum quattuor, in foro Romae securi percussi sunt. sed illi primum non Atrium Umbrum semilixam, nominis etiam abominandi ducem, sed D. Uibellium tribunum militum secuti sunt, nec cum Pyrrho nec cum Samnitibus aut Lucanis, honio et Indibili et consilia communicastis et arma consociaturi fuistis. illi, sicut Campani Capuam Tuscis ueteribus cultoribus ademptam, Mamertini in Sicilia Messanam, sic Regium habituri ec socios populi Romani ultro lacessituri bello: Sucronemne uos domicilium habituri eratis? ubi si uos decedens confecta prouincia imperator relinquerem, deum hominumque fidem implorare debebatis quod non redieritis ad coniuges liberomeique, eieceritis ex animis uestris: uiam consi
Abbreviated transcription (Latin):
deritis deniq ego sim cuiꝰ imꝑitie credẽ
exercitum minime mirandũ sit. patria
quid de uobis meruerat quam cũman¬
donio ⁊ indibili consociando consilia ꝓ¬
atribunis suffragio ppl̃i creatis adhoĩes
pͥuatos detulistis cum eo ip̃o ñ contenti si
ꝓtͥbunos illos hab̾etis fasces imꝑatoris ur̃i
ad eos quib seruus cui imꝑarent nunqͣm
fuerat romanus exercitus detulistis: In p̃¬
torio tetenderunt albuis ⁊ attͥus classicũ
apud eos cerinit. signum. ab hispetitum ẽ.
sederũt in tͥbunali .p. scipionis lictor ap¬
paruit sũmoto incesserunt fasces cũsecu¬
rib p̃latisunt. lapides pluere ⁊ fulmina
iaci derelo ⁊ insuetos fetus animał edere
uos portenta ẽẽ putatis. hoc ẽ portentum
quod nullis hostiis nułł supplicationib
sine saguine eoꝵ qui tm̃ ausi facinus sint
expiari fors sit atq ego qͣmquã nullum
scelus rõnem ht̃ tam̃ ut in re nefaria que

Expanded text:
deritis, is denique ego sim cuius imperii taedere deritis, is denique ego sim cuius imperii taedere exercitum minime mirandum sit—: patria quid de uobis meruerat, quam cum Mandonio et Indibili consociando consilia proablatum ab tribunis suffragio populi creatis ad homines priuatos detulistis, cum eo ipso non contenti si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris uestri ad eos quibus seruus cui imperarent nunquam fuerat, Romanus exercitus detulistis? in praetorio tetenderunt Albius et Atrius; classicum apud eos cecinit; signum ab iis petitum est; sederunt in tribunali P. Scipionis ; lictor apparuit; summoto incesserunt; fasces cum securibus praelatis sunt. lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere uos portenta esse putatis: hoc est portentum quod nullis hostiis nullis supplicationibus sine sanguine eorum qui tantum ausi facinus sunt expiari possit. 'atque ego, quamquam nullum scelus rationem habet, tamen, ut in re nefaria, quae
Abbreviated transcription (Latin):
set. sic mea sic me ñ solum adũsus socios
gesseram s etiam ad u̾sus hostes in castris
en meis qͣntum oppimo fefellit famã sor¬
tis mee ñ accepta solum s etiam expecta¬
ta ẽ uõ quod ego uulgari facinus ꝑ om̃s
uelinrequidem si totum exercitum mor
tem mͥ optasse crederem hic statim ante
ocłos ur̃os morerer. nec multa uiuaret
inuisa ciuib i militib meis s multitu¬
triaure scient ita aut tranquillum
aut ꝓcelle in uobissunt:⁊ causa atq ori¬
go omnis furoris penes auctores est uos
contagione insanistis qui mͥ ne hodie
quidem scire uidemini quo am̃tie pro¬
gressi sitis. quid facinoris in me qd̃ in pa¬
triam parente ᷤᷤ q ac lib̃os ur̃os qͥd in dõs
sacram̃ti testes quid adu̾sus auspitia sub
quib militatis quid adu̾sus morẽ mili¬
tie disciplinam q maiorũ quid adu̾suᷤ
sũmi imꝑii maiestatẽ ausi sitisde me
ip̃o taceo. temere potiusqͣm auide credi-¬

Expanded text:
nuisa esset mea; sic me non solum aduersus socios nuisa esset mea; sic me non solum aduersus socios gesseram sed etiam aduersus hostes: in castris en meis—quantum opinio fefellit.—fama mortis meae non accepta solum sed etiam exspectata est. non quod ego uulgari facinus per omnes uelim—equidem si totum exercitum meum mortem mihi optasse crederem hic statim ante oculos uestros morerer, nec me uita iuuaret inuisa ciuibus et militibus meis. sed multitut aurae cient; ita aut tranquillum aut procellae in uobis sunt; et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, uos contagione insanistis; qui mihi ne hodie quidem scire uidemini quo amentiae progressi sitis, quid facinoris in me, quid in patriam parentesque ac liberos uestros, quid in deos sacramenti testes, quid aduersus auspicia sub quibus militatis, quid aduersus morem militiae disciplinamque maiorum, quid aduersus summi imperii maiestatem ausi sitis. 'de me ipso taceo—temere potius quam auide credi
Abbreviated transcription (Latin):
ut uos quẽadmodũ loquar nec consiliũ
nec or̃o suppeditat quos neq nomine qui¬
demappellare debeam scio ciues quia pa¬
tria ur̃a descistis an milites qui imꝑium
auspitiumq ab nuistis sacram̃ti religio¬
nẽ rupistis. hostis corpora. ora uestitum
habitum ciuium agnosco facta dicta
consilia animos hostium uideo. Quid
eñi uos nͥ quod iliturges aut lacetani.
aut obtastis aluid. aut spastis:⁊ illi tam̃
mandoniũ atq indibilem regie nobili¬
tatis uiros duces furoris secuti sunt. uos au¬
spicuur ⁊ impium ad ubrium atrium et
caenũ albium detulistis. Negate uolid
om̃s fecisse aut factum noluisse milites.
paucoꝵ eum furorem atq am̃tiam ẽẽ. li¬
bent̃ credam negantib. nec enim ea sunt
cõmissa. que uulgata in omnẽ exercitũ
sine piacłis ingentib expiari possint. in¬
uictus ea tamͣm uulnera attingo. s ni¬
si tacta tractataq sanari ñ possunt. Equi¬
dem pulsis hispania carthagimensib

Expanded text:
ud uos quemadmodum loquar nec consilium ud uos quemadmodum loquar nec consilium nec oratio suppeditat, quos ne quo nomine quidem appellare debeam scio. ciues? qui a patria uestra descistis. an milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti religionem rupistis. hostes? corpora, ora, uestitum, habitum ciuium adgnosco: facta, dicta, consilia, animos hostium uideo. quid enim uos, nisi quod Ilergetes et Lacetani, aut optastis aliud aut sperastis? et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis uiros, duces furoris secuti sunt: uos auspicium et imperium ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis. negate uos id omnes fecisse aut factum uoluisse, milites; paucorum eum furorem atque amentiam esse libenter credam, negantibus; nec enim ea sunt commissa quae, uolgata in omnem exercitum, sine piaculis ingentibus expiari possint. 'inuitus ea tamquam uolnera attingo; sed nisi tacta tractataque sanari non possunt. equidem pulsis Hispania Carthaginiensibu
Abbreviated transcription (Latin):
tu actores seditionis ꝑidoneos homines ꝑduc¬
ti in hospitia comp̃nsi acĩcti sunt: uigilia
quarta impedimenta exercitus ciuiꝰ simula¬
batur iter ꝓficisci cepere sublucẽ signa mo¬
ta ⁊ ad portam retentum agm̃ custodes q
circa om̃s portas missi nequis urbe egredẽt᷑.
uocatidem̃ ad contionẽ qui pͥdie uenerant
ferociter inforum. ad tribunal imꝑatoris
ut ultro ferituri succlamationib concur¬
runt. simul⁊ imꝑator in tribunal ascendit.
⁊ redãcti armati a porta. mermi contioni
se abtergo circumfuderunt : tum omnis
ferotia concidit: iut postea fatebant᷑ nicħ
eque eos terruit qͣm p̃ter spem robore colos
imꝑatoris quem ad fectum uisuros credi¬
derant uultusq qualem ne acie quidem:
aiebant meminisse sedi tacitus paulisꝑ.
donec nuntiatũ ẽ deductos in foꝵ auctoreᷤᷤ
seclitionis ⁊ parata omnia ẽe. Tum silen¬
habitus ad sueram militarib ingeniis aut¬

Expanded text:
tu auctores seditionis per idoneos homines perductu auctores seditionis per idoneos homines perducti in hospitia comprensi ac uincti sunt. uigilia quarta impedimenta exercitus cuius simulabatur iter proficisci coepere: sub lucem signa mota, et ad portam retentum agmen custodesque circa omnes portas missi ne quis urbe egrederetur. uocati deinde ad contionem qui pridie uenerant, ferociter in forum ad tribunal imperatoris ut ultro territuri succlamationibus concurrunt. simul et imperator in tribunal escendit et reducti armati a portis inermi contioni se ab tergo circumfuderunt. tum omnis ferocia concidit et, ut postea fatebantur, nihil aeque eos terruit quam praeter spem robur et colos imperatoris, quem adfectum uisuros crediderant, uoltusque qualem ne in acie quidem aiebant meminisse. sedit tacitus paulisper donec nuntiatum est deductos in forum auctores seditionis et parata omnia esse. tum silenhabitus adsueram militaribus ingeniis: ap
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus mandoniũ indibilemq edicit᷑ exer¬
citui qui carthagine erat.⁊ cibaria eorũ
aliquot parere uibentur. tribunis .uii. qͥ
⁊ antea sucronẽ ad leniendam seditionẽ
ierant obuiam exercitiu missis quina
nõia pͥncipib seditionis edicta sunt ut eos
ꝑ idoneos homines benigno uultu ac ser¬
mone in hospitium inuitatosq uͥno uin
cum ex obuiis auditum postero die omnẽ
exercitum. cum .in. salano in lacetanos ꝓ¬
ficisci. ñ metu omni qui tatitus insidebat
animis lib̾auit eos s letitiam ingentem
fecit quod magis habituri solum impe¬
ratorẽ quã ip̃i futuri in potestate eius eẽnt:
sub occasum solis urbem ingressi sunt
exercitum q alterum pantem omnia
ad it̃ uiderunt exceptis sermonib de in¬
oustrua compositis letum opportunum¬
q ad uentum eoꝵ imꝑatori eẽ qd sub ip¬
sam ꝓfectionẽ altĩus ȩxcitus uenissent᷑:
corpora curant ab tribunis sine ullo tumul¬

Expanded text:
aduersus Mandonium Indibilemque edicitur exeraduersus Mandonium Indibilemque edicitur exercitui qui Carthagine erat et cibaria dierum aliquot parare iubentur. tribunis septem qui et antea Sucronem ad leniendam seditionem ierant obuiam exercitui missis quina nomina principum seditionis edita sunt, ut eos per idoneos homines benigno uoltu ac sermone in hospitium inuitatos sopitosque cum ex obuiis auditum postero die omnem exercitum cum M. Silano in Lacetanos proficisci non metu modo omni qui tacitus insidebat animis liberauit eos, sed laetitiam ingentem fecit quod magis habituri solum imperatorem quam ipsi futuri in potestate eius essent. sub occasum solis urbem ingressi sunt exercitumque alterum parantem omnia ad iter uiderunt. excepti sermonibus de industria compositis —laetum opportunumque aduentum eorum imperatori esse quod sub ipsam profectionem alterius exercitus uenissent— corpora curant. ab tribunis sine ullo tumul
Abbreviated transcription (Latin):
reliqui habebant p̃ter non tutissimũ a
mał consiliis receptum. ut imꝑatoris uł
iuste ireł ñ desꝑande clem̃tie se cõmitte¬
rent etiam hostib eum igno uisse. cũ qͥb
ferro dimicasset suam seditionẽ sine uul¬
nere sine sangune fuise. nec ip̃am atrocẽ
nec atroci penam dignam ut ingenia bu¬
mana sunt ad suam cuiq leuandam
culpam nimio plus facunda. illa dubi¬
tatio erat singła ne cohortes an uniũsi ad
stipendium petendum irent. inclinauit
sententia quodtutus censebant uniu̾soᷤ
re ꝑ eosdem dies quib hec illi consultabãt
consilium de his carthagini erat. certabat᷑¬
q sententiis utrum in auctores tm̃ sediti¬
oniserant autẽbi numero haud plus qͣm
tio uindicanda tam fede exempli defectio
magis qͣm seditio eẽt uicit sententia lenior
ut un de culpa orta eẽt: ibi pena consisteret
ad multitudinem. castigationẽ satis eẽ con¬
silio dimisso ut id actum uideret᷑ expeditio

Expanded text:
reliqui habebant praeter unum tutissimum a reliqui habebant praeter unum tutissimum a malis consiliis receptum, ut imperatoris uel iustae irae uel non desperandae clementiae sese committerent: etiam hostibus eum ignouisse cum quibus ferro dimicasset: suam seditionem sine uolnere, sine sanguine fuisse nec ipsam atrocem nec atroci poena dignam—ut ingenia humana sunt ad suam cuique leuandam culpam nimio plus facunda. illa dubitatio erat singulaene cohortes an uniuersi ad stipendium petendum irent. inclinauit sententia, quod tutius censebant, uniuersos ire. per eosdem dies quibus haec illi consultabant consilium de iis Carthagini erat, certabaturque sententiis utrum in auctores tantum seditionis—erant autem ii numero haud plus quamn plurium supplicio uindicanda tam foedi exempli defectio magis quam seditio esset. uicit sententia lenior ut unde culpa orta esset ibi poena consisteret: ad multitudinem castigationem satis esse. consilio dimisso, ut id actum uideretur, expeditio
Abbreviated transcription (Latin):
num ac retenta ꝓuintia eẽt. iltturgitanos
penam noxe mĩtam habere. suis recte fac¬
tis gr̃a qui exsoluat ñ eẽ talia querentes e¬
qua horare se ꝗ: ea relaturos ad imꝑato¬
rem respondebant. letari quod nichil tͥstiꝰ
belł̃ ad suetum ad seditionum ꝓcellas rudẽ.
sollicitum hab̾et res ne aut exercitus pecã¬
do. aut ip̃e puniendo modum excederet.
in presentia ut cepisse leniter agi placuit.
⁊ missiᷤcura stipendiarias ciuitates exauc̃to¬
rib stipendii spem ꝓpinqͣm fecere edictum
subiñ positũ ut ad stipendium petendum
conuenirent carthaginem seu carptim
parteᷤ seu uniu̾si mallent: tramquillam se¬
ditionẽ ꝑ se languescentẽ repentina quie ᷤ
cere bellantium hispanoꝵ fecit. redierant
enim infines omisso incepto mandoni-¬
us i indibił postqͣm uiuere scipionem
allatum ẽ nec iam erat aut cuus aut ext̃¬
nus tum quo furorem suum consociarẽt.
omnia circum spectantes consilia nichil

Expanded text:
num ac retenta prouincia esset, Iliturgitanos num ac retenta prouincia esset, Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsoluat non esse. talia querentes aequa orare seque ea relaturos ad imperatorem respondebant; laetari quod nihil tristius onem, bellis adsuetum, ad seditionum procellas rudem, sollicitum habebat res ne aut exercitus peccando aut ipse puniendo modum excederet. in praesentia, ut coepisset, leniter agi placuit et missis circa stipendiarias ciuitates exactoribus stipendii spem propinquam facere; et edictum subinde propositum ut ad stipendium petendum conuenirent Carthaginem, seu carptim partes seu uniuersi mallent. tranquillam seditionem iam per se languescentem repentina quies rebellantium Hispanorum fecit; redierant enim in fines omisso incepto Mandonius et Indibilis, postquam uiuere Scipionem allatum est; nec iam erat aut ciuis aut externus cum quo furorem suum consociarent. omnia circumspectantes consilia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
disse potius temere quam finxisse remta¬
lem uideri posset: destituti duces iam sua
ip̃i insignia. ⁊ ꝓuana imagine imꝑii qd̃
gererent ueram iustamq mox in se uer¬
suram potestatem horrebant. stupente
ita seditione cum uiuẽ pͥmo mox etiam
ualere scipionẽ certi auctores adferrent.
tribuni militũ .uii. missi ab ip̃o scipioe¬
sunt ad quoꝵ pͥmum aduentũ eraspati
animo. mox ip̃is placido sermone ꝑmul¬
centib notos cum quib congressi er̃ãt:
leniti sunt cucumeuntes cum tempto¬
ria pͥmo deĩ in pͥntipiis p̃torio ubi ser¬
mones inter se serentium curlos uiaisset
allo quebant᷑ ꝑ cunctantes magis que cau¬
sa ire consternationis q subite forent qͣ
factum accusantes. Uulgo stipendiũ ñ da¬
tum ad diem iactabat᷑. ⁊ cum eodem tem
pore quo scelus illiturgitanoꝵ exstitisset.
post duoꝵ imꝑatoꝵ duoꝵ q exercituum
stragem sua uirtute defensum nom̃ roma¬

Expanded text:
disse potius temere quam finxisse rem tadisse potius temere quam finxisse rem talem uideri posset, destituti duces iam sua ipsi insignia et pro uana imagine imperii quod gererent ueram iustamque mox in se uersuram potestatem horrebant. stupente ita seditione cum uiuere primo, mox etiam ualere Scipionem certi auctores adferrent, tribuni militum septem ab ipso Scipiount. ad quorum primum adventum exasperati animi; mox ipsis placido sermone permulcentibus notos cum quibus congressi erant, leniti sunt. circumeuntes enim tentoria primo, deinde in principiis praetorioque, ubi sermones inter se serentium circulos vidissent, adloquebantur percunctantes magis quae causa irae consternationisque subitae foret quam factum accusantes. volgo stipendium non datum ad diem iactabatur, et, cum eodem tempore quo scelus Iliturgitanum exstitisset post duorum imperatorum duorumque exercituum stragem sua uirtute defensum nomen Roma
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ecastris tribunis ad pͥncipes seditio¬
nis gregarios milites .c. albium calenũ. ⁊ .c.
atrium ũbrũ delatum omniũ consensu
imꝑium ẽ qui nequaquam tͥbuniciis cõ¬
tenti ornam̃tis insignia etiam sũmi im¬
perii fasces securesq adtrectare ausi neꝙ:¬
quera uenit in m̃tem suis tergis suisq cer¬
nicib uirgaᷤ illas securesq ĩmin̾ẽ. quas
ad metum alioꝵ p̾ferrent: mors scipionis
falso credita obcecabat animos. sub cuius
uulgatam mox famam ñ dubitabant to¬
tam hispaniam arsuram bello. meo tumł¬
tir i sociis pecumas imꝑarri adiri ꝓpinqͣs
urbes posse: ⁊ turbatis reb cum om̃nia om̃s
auderent minus insignia fore que ip̃i fe¬
cissent. Cum alios subinde recentis nunti¬
os ñ mortis mͦ s etiam funĩs expectarent:
neq suꝑueniret quisqͣm. euanescereq te¬
mere ortus rumor tum pͥmi auctores re¬
quiri ceptr⁊ subtrahente sequoq ut credi¬

Expanded text:
paulo e castris tribunis ad principes seditiopaulo e castris tribunis ad principes seditionis gregarios milites C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum delatum omnium consensu imperium est; qui nequaquam tribuniciis contenti ornamentis, insignia etiam summi imperii, fasces securesque, attractare ausi; neque eis uenit in mentem suis tergis suis ceruicibus uirgas illas securesque imminere quas ad metum aliorum praeferrent. mors Scipionis falso credita occaecabat animos, sub cuius uolgatam iam famam non dubitabant totam Hispaniam arsuram bello: in eo tumultu et sociis pecunias imperari et diripi propinquas urbes posse; et turbatis rebus cum omnia omnes auderent minus insignia fore quae ipsi fecissent. cum alios subinde recentes nuntios non mortis modo sed etiam funeris exspectarent, neque superueniret quisquam euanesceretque temere ortus rumor, tum primi auctores requiri coepti; et subtrahente se quoque ut credi
Abbreviated transcription (Latin):
italiam reuehit: flagitatum qͦ stipendiũ
ꝓcatius qͣm exmore ⁊ modestia militari
erat.⁊ ab custodib ꝓbra incircumeunteᷤ
igilias tribunos iactata ⁊ noctu quidam
p̃datum in agrum circa pacatĩnerãt pꝰtre¬
mo interdui ac ꝓpalam sine comeatu ab
signis abibant omnia oĩa libidine ac li¬
centia militum nicħ instituto aut discri¬
mina militie. aut imꝑio eoꝵ qͥ p̃erant
gerebat᷑. forma tam̃ romanoꝵ castroꝵ cõ¬
stabat una ea spe quod tͥbunos ex contagi¬
one furoris. haud exꝑtes seditionis defecti¬
onisq rati fore ut uira redd̾e in pͥncipiis si¬
nebant. ⁊ signũ ab eis petebant ⁊ instatio¬
nem aciuigiliis in ordinẽ ibant: iut uimim¬
ꝑii abstulerant ita spẽm dicto parentiũ
secditio postq̃m rep̃hendere attp impbare
tribunos ea que fierent ⁊conari obuiam
ire ⁊ ꝓpalam abnuere furoris eoꝵ se futuroᷤ
sotiossenserunt. fugatis itaq pͥncipiis ac pt᷑

Expanded text:
Italiam non reuehi? flagitatum quoque stipendium Italiam non reuehi? flagitatum quoque stipendium procacius quam ex more et modestia militari erat, et ab custodibus probra in circumeuntes uigilias tribunos iacta, et noctu quidam praedatum in agrum circa pacatum ierant; postremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signis abibant. omnia libidine ac licentia militum, nihil instituto aut disciplina militiae aut imperio eorum qui praeerant gerebatur. forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea spe quod tribunos ex contagione furoris haud expertes seditionis defectionisque rati fore, et iura reddere in principiis sinebant et signum ab eis petebant et in stationes ac uigilias ordine ibant; et ut uim imperii abstulerant, ita speciem dicto parentium seditio, postquam reprehendere atque improbare tribunos ea quae fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere furoris eorum se futuros socios senserunt. fugatis itaque ex principiis ac post
Abbreviated transcription (Latin):
itꝙ qͣntã excitaia molẽ siuiã fuiss ladesouanꝰ
rumor tantas procesas ertiuuisset ñ soti
in fide ñ exercitus in officio mansit man¬
donius ⁊ indibilis quib quia regnũ sibi
hispanie. pulsis iñ carthaginiensib desti¬
narant animis nich ꝓspe contigerat. con¬
citatis ppłarib lacetani autẽ erant ⁊ uuẽ¬
tute celtiboꝵ excita agrum suesit annũ
ti sunt. Cunlis alius furor in castris ad su-¬
cronem hortus. octo ibi milia militum e¬
rant p̃sidium gentib que cis hib̃m inco¬
lunt impositum morte aũt eoꝵ mentes
dubii allatist̾nũtiis iã añ licentiant ex
ouitino ut sit otio collecta:⁊ ñ nicħ quod
in hostico laxius rapto suetis uiuere: arci¬
ores in pace res erant. ac pͥmores tantũ
occulti serebant. si bellum in prouintia
eẽt quid sese inter pacatos facere si debella¬
tum ianri confecta prouintia ẽẽt. cur in

Expanded text:
itque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum uanus itque quantam excitatura molem uera fuisset clades cum uanus rumor tantas procellas exciuisset. non socii in fide, non exercitus in officio mansit. Mandonius et Indibilis, quibus quia regnum sibi Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus—Lacetani autem erant—et iuuentute Celtiberorum excita agrum Suessetanum Sti sunt. ciuilis alius furor in castris ad Sucronem ortus; octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus quae cis Hiberum incolunt impositum. motae autem eorum mentes dubii allati sunt, sed iam ante licentia ex diutino, ut fit, otio conlecta, et nonnihil quod in hostico laxius rapto suetis uiuere artiores in pace res erant. ac primo sermones tantum occulti serebantur: si bellum in prouincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta prouincia esset, cur in
Abbreviated transcription (Latin):
tus pͥmis urgente turba ñ eẽt: ita astapa¬
sine preda militum ferre igniq absump¬
ta ẽ martius ceris eius regionis metu in
deditionẽ acceptis uctorem exercitum car¬
taginem adscipionẽ reduxit:. ꝑ eos ipsos
dies ꝑfuge agadib uenerunt pollicentes
urbem punicum q p̃sidium quod in ea
urbe ẽet ⁊ imꝑatorem p̃sidii cum classe ꝓ¬
dituros ẽẽ. Mago ibi ex fuga substrterat᷑.
nauib q in occeano collectis aliqͣntum
auxilioꝵ ⁊ transfretum ex affrica ora. i ex
proximis hispanie locis ꝑ hannonẽ p̃fectũ
coegerat: fide accepta cdataq ꝑfugis ⁊ mar¬
tius eo cum .uii. triremib quinq remi
una ẽ missusi t̾ra mariq cõmini consi¬
lio rem gererent: scipio ip̃e graui morbo
implicitus grauiore tam̃ fama cum ad
id quisq quod auͭͣt erat insita hominum
libidine alendi de industriarumores ad¬
iceret aliquid. prouintiam omnem ac
maxime longinqua eiꝰ turbauit apparu¬

Expanded text:
tus ptus psine praeda militum ferro ignique absumpta est. Marcius ceteris eius regionis metu in deditionem acceptis victorem exercitum Carthaginem ad Scipionem reduxit. per eos ipsos dies perfugae a Gadibus venerunt pollicentes urbem Punicumque praesidium quod in ea urbe esset et imperatorem praesidii cum classe prodituros esse. Mago ibi ex fuga substiterat, navibusque in Oceano collectis aliquantum auxiliorum et trans fretum ex Africa ora et ex proximis Hispaniae locis per Hannonem praefectum coegerat. fide accepta dataque perfugis, et Marius cum septem triremibus quinqueremi una est missus ut terra marique communi consilio rem gererent. Scipio ipse graui morbo implicitus, grauiore tamen fama cum ad id quisque quod audierat insita hominibus libidine alendi de industria rumores adiceret aliquid, prouinciam omnem ac maxime longinqua eius turbauit; apparu
Abbreviated transcription (Latin):
tia ruerent. de inuectis miles adu̾sus teme¬
rarios impetus ꝓtinaci cede pͥmoꝵ in se¬
quentes supp̾ssit conatꝰ. paulopt ultro in¬
ferre pedem. ut neminẽ cedere atq ob̾ti¬
natos mori in uestigio quẽq suo uidit pa¬
tefacta acie ꝗut face̾ poss multitudo ar-¬
matoꝵ facile subpeditabat. cornua hosti¬
um amplexus in orbem pugnantes ad
q in bellem inerm̃q ciues sui cederent.¬
⁊ in succensum rogum semianima pleraq
iniecerent corꝑa riuiq sanguinis flãmã
orientem restinguerent. Postremo ip̃i ce-¬
de miseranda suoꝵ fatigati cum armis
medio incendio se iniecerunt. Iam cedi ꝑ¬
petrate uictores romani suꝑuenerunt.
ac pͥmo conspectu tam fede mirabundi
parumꝑ obstupuerunt dein cum aurũ
argentumq cumulo rerum aliarum in¬
t̃fluens auditate ingenii humani rapere
exigne uellent. correpti alii flãma sunt.
alii ambusti ad flatu uaporis cum recep¬

Expanded text:
cia ruerent; dein uetus miles, aduersus temecia ruerent; dein uetus miles, aduersus temerarios impetus pertinax, caede primorum insequentes suppressit. conatus paulo post ultro inferre pedem, ut neminem cedere atque obstinatos mori in uestigio quemque suo uidit, patefacta acie, quod ut facere posset multitudo armatorum facile suppeditabat, cornua hostium amplexus, in orbem pugnantes ad umque imbellem inermem ciues sui caederent et in succensum rogum semianima pleraque inicerent corpora riuique sanguinis flammam orientem restinguerent: postremo ipsi caede miseranda suorum fatigati cum armis medio incendio se iniecerunt. iam caedi perpetratae uictores Romani superuenerunt. ac primo conspectu tam foedae rei mirabundi parumper obstipuerunt; dein cum aurum argentumque cumulo rerum aliarum interfulgens auiditate ingenii humani rapere ex igni uellent, correpti alii flamma sunt, alii ambusti adflatu uaporis, cum recep
Abbreviated transcription (Latin):
nichil relinquerent in quod seuire iratus
hostis posset. ferrum ignemq in manib
ẽẽ amice ac fideles potuis ea que ꝑitura es-¬
sent absumerent manus qͣm insultarent
supbo ludibrio hostes. His adhortationib
execratio dira adiecta siquem aꝓposito
spes mollitia ue animi flexisset. iñ conci¬
tato agmine patentib portis ingenti tu-¬
multu erumpunt. neq erat ulla satis fir¬
mastatio opposita quia nicħ minus qͣm
ut egredi posset menib auderent time-¬
ripoterant ꝑpauce equitum turme leuis-¬
q armatura repente ecastris ad id ipsum
emissa occurrit acrior impetu atq animi
quam compositior ullo ordine pugna
fuit. Itaq pulsus eques qui pͥmis se hosti
obtulerat terrorem intulit leui armate᷑.
pugnatũq subip̃o uallo foret nirobur
legionum ꝑ exiguo ad instruendum da¬
to tempore aciem direxisset. Ibi qͦ trepi¬
datum parumꝑ circa signa ẽ tum cecifu¬
rore in uulnera ac ferrum ue cordi auda¬

Expanded text:
nihil relinquerent in quod saeuire iratus nihil relinquerent in quod saeuire iratus hostis posset; ferrum ignemque in manibus esse; amicae ac fideles potius ea quae peritura forent absumerent manus quam insultarent superbo ludibrio hostes. his adhortationibus exsecratio dira adiecta si quem a proposito spes mollitiaue animi flexisset. inde concitato agmine patentibus portis ingenti cum tumultu erumpunt; neque erat ulla satis firma statio opposita, quia nihil minus quam ut egredi moenibus auderent timeri poterat. perpaucae equitum turmae leuisque armatura repente e castris ad id ipsum emissa occurrit. acrior impetu atque animis quam compositior ordine ullo pugna fuit. itaque pulsus eques qui primus se hosti obtulerat terrorem intulit leui armaturae; pugnatumque sub ipso uallo foret, ni robur legionum perexiguo ad instruendum dato tempore aciem direxisset. ibi quoque trepidatum parumper circa signa est cum caeci furore in uolnera ac ferrum uecordi auda
Abbreviated transcription (Latin):
extiperent. magnum etiam comitatum
quia paucis parum tutum fuerat trans¬
gredientem fines positis insidiis circum¬
uentum iniquo loco interfecerunt. Ad hãt
urbem oppugnandam cum ad motus exer¬
citus ẽẽt: oppidani conscientia scelerum.
quia nec deditio tuta ad tam infestos ui¬
debatur. neq spes menib aut armistu¬
ende salutis erat sacinus in se ac suos fe¬
dum ac ferrum conciscunt: locum in foro
destinant quo p̃ciosissima rerum suarũ
congererent. suꝑ eum cumulũ conuges
aclib̾os considere cumiusissent. ligna circa
nec incertus euentus pugne ẽẽt. p̃sidium
eo loco fortunarum suarum corporũq
que cariora fortunis ẽent seruarent. si rẽ
indinatam uiderent atq ineo iam ẽẽ
ut urbs caperet᷑ scirent om̃s quos euntesin
prelium cernerent. mortem in ip̃a pugna
obituros illos se ꝑ deos suꝑos inferosq orare.
ut memores lib̾tatis que illo die aut mor¬
te honesta aut seruinite in finienda ẽẽt.

Expanded text:
exciperent. magnum etiam comitatum, exciperent. magnum etiam comitatum, quia paucis parum tutum fuerat, transgredientem fines positis insidiis circumuentum iniquo loco interfecerant. ad hanc urbem oppugnandam cum admotus exercitus esset, oppidani conscientia scelerum, quia nec deditio tuta ad tam infestos uidebatur neque spes moenibus aut armis tuendae salutis erat, facinus in se ac suos foedum ac ferum consciscunt. locum in foro destinant quo pretiosissima rerum suarum congererent. super eum cumulum coniuges ac liberos considere cum iussissent, ligna circa nec incertus euentus pugnae esset, praesidium eo loco fortunarum suarum corporumque quae cariora fortunis essent seruarent; si rem inclinatam uiderent atque in eo iam esse ut urbs caperetur, scirent omnes quos euntes in proelium cernerent mortem in ipsa pugna obituros; illos se per deos superos inferosque orare ut memores libertatis, quae illo die aut morte honesta aut seruitute infami finienda esset,
Abbreviated transcription (Latin):
alter altĩus imꝑio subigẽtur preoptantes.
cum dirimi ab tanta rabie nequirẽt. in¬
signe spectaculũ exerciti. p̃buere docu¬
m̃tum q quantum cupulitas impis malũ
inter mortales ẽẽt: maior usu armoꝵ ⁊ astu
facile. stolidas iuires mninoris suꝑauit. huic
gladiatoꝵ spectacło funebres ludi additi ꝓ
copia. ⁊ prouintialri castrensi apꝑatu. Res
interim nichilominus ablegatis gerebant᷑.
martuis suꝑato bete amni quem incole
certim appellant. duas oppulẽtaᷤ ciuitateᷤ sñ
certamine in deditione accepit: astapa urbᷤ
carthaginiensium semꝑ partis neq id tã
dignum ira erat qͣm quod extra necessita¬
tes belli p̃cipuum in romanos gerebant
odium nec urbem aut situ aut munim̃¬
to tantum habebant. que ferociores is aĩoᷤ
faceret: s ingenia incolarum. latrocinio
leta ut excursiones infinitumum agrum
sotiorum. p .r. facerent impulerant.⁊ ua¬
gos milites romanos lirasq ⁊ mercatores

Expanded text:
alter alterius imperio subiceretur praeoptantes alter alterius imperio subiceretur praeoptantes cum dirimi ab tanta rabie nequirent, insigne spectaculum exercitui praebuere documentumque quantum cupiditas imperii malum inter mortales esset. maior usu armorum et astu facile stolidas uires minoris superauit. huic gladiatorum spectaculo ludi funebres additi pro copia prouinciali et castrensi apparatu. res interim nihilo minus ab legatis gerebantur. Marcius superato Baete amni, quem incolae Certim appellant, duas opulentas ciuitates sine certamine in deditionem accepit. Astapa urbs erat Carthaginiensium semper partis; neque id tam dignum ira erat quam quod extra necessitates belli praecipuum in Romanos gerebant odium. nec urbem aut situ aut munimento tutam habebant quae ferociores iis animos faceret; sed ingenia incolarum latrocinio laeta ut excursiones in finitimum agrum sociorum populi Romani facerent impulerant et uagos milites Romanos lixasque et mercatores
Abbreviated transcription (Latin):
habent: uoluntaria omnifi gratuita oꝑa.
pugnantium fuit. Nam alii missi abre¬
gulis sunt ad spẽm insite genti uirtutis o¬
stendendum. alii ip̃i ꝓfessi se pugnaturos
ingr̃am ducis. alios emulatio ⁊ certamen
ut ꝓuocarent ꝓuocatiue haud abnuerãt.
traxit. quidẽm quas disceptando controuer.¬
sias finire nequierant. ea ut noluerant pac¬
to int̾se ut uictorem ressequeret᷑ ferro de¬
creuerunt. neq obscuri gñĩs homines. sed
clari illustresq corb̃ ⁊ orsua patrueles frẽs.
de pͥncipatu ciuitatis qͣm idem uocabant
abigentes ferro se certaturos ꝓfessi sunt:
corbis maior erat. etate. orsue pater pͥncepᷤ
proxime fuerat afrẽ maiore post mortẽ eiꝰ
pͥncipatu accepto. c̃ u̾bis disceptare scipio
uellet ac sedare iras negatum id ambo di¬
cere cognatis cõmunib nec alioꝵ deorũ
hominum ue quam martem se udicẽ
habituros eẽ robore maior. minor flore eta¬
tis ferox. mortem in certamine quam ut

Expanded text:
habent: uoluntaria omnis et gratuita opera habent: uoluntaria omnis et gratuita opera pugnantium fuit. nam alii missi ab regulis sunt ad specimen insitae genti uirtutis ostendendum, alii ipsi professi se pugnaturos in gratiam ducis, alios aemulatio et certamen ut prouocarent prouocatique haud abnuerent traxit; quidam quas disceptando controuersias finire nequierant aut noluerant, pacto inter se ut uictorem res sequeretur, ferro decreuerunt. neque obscuri generis homines sed clari inlustresque, Corbis et Orsua, patrueles fratres, de principatu ciuitatis quam Ibem uocabant ambigentes ferro se certaturos professi sunt. Corbis maior erat aetate: Orsuae pater princeps proxime fuerat a fratre maiore post mortem eius principatu accepto. cum uerbis disceptare Scipio uellet ac sedare iras, negatum id ambo dicere cognatis communibus, nec alium deorum hominumue quam Martem se iudicem habituros esse. robore maior, minor flore aetatis ferox, mortem in certamine quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
punici etiam exercitꝰ exdissipata passim fu¬
ga reliquie tutabant᷑ s aduentũ scipioĩs
p̃uenerat fama cladis iliturgitanoꝵ. t̾ror¬
q dem̃ hac desꝑatio inuaserat ⁊ indiu̾siᷤ
causis cum sibi quisq consulatum ne al¬
t̾ius respectu uellet pͥmo tacita suspitio.
dem̃ aꝑta discordia secessionem int̾ car¬
t̾aginienses atq hispanos fecit: his cerdu¬
belus ꝓpalam deditionis auctor himilco
punieis auraibarib prerat quos urbemꝙꝑ¬
quera clam fide accepta cerdubelus roma¬
no prodit. Mitior ea uictoria fuit nec tan¬
tudem noxe admissum erat ⁊ aliqͣntũ
ire lenierat uoluntaria. deditio. martius
iñ in barbaros siqui ñdum ꝑdomiti erãt.
sub uis ditionemq redigendos missus. sci¬
pio carthaginem ad uota soluenda diis
munusq gladiatorium quod mortis cau¬
sa patris patruiq parauerat edendum re-¬
diit. Gladiatorium spectaculum fuit ñ ex
eo genere hominũ ex quo lanistis comꝑa¬

Expanded text:
Punici etiam exercitus ex dissipata passim fuPunici etiam exercitus ex dissipata passim fuga reliquiae tutabantur. sed aduentum Scipionis praeuenerat fama cladis Iliturgitanorum terrorque inde ac desperatio inuaserat; et in diuersis causis cum sibi quisque consultum sine alterius respectu uellet, primo tacita suspicio, deinde aperta discordia secessionem inter Carthaginienses atque Hispanos fecit. his Cerdubelus propalam deditionis auctor, Himilco Punicis auxiliaribus praeerat; quos urbemque clam fide accepta Cerdubelus Romano prodit. mitior ea uictoria fuit; nec tantundem noxae admissum erat et aliquantum irae lenierat uoluntaria deditio. Marcius inde in barbaros si qui nondum perdomiti erant sub ius dicionemque redigendos missus. Scipio Carthaginem ad uota soluenda dis munusque gladiatorium, quod mortis causa patris patruique parauerat, edendum rediit. gladiatorum spectaculum fuit non ex eo genere hominum ex quo lanistis compara
Abbreviated transcription (Latin):
uacuam leuium corpoꝵ homines ⁊ mul¬
ta exercitatione ꝑnitium clauos secum
ferreos portantes qua ꝑ inequaliter emi¬
nentia rupis poterant. candunt. sicaibi
nimis arduum ⁊ leue saxum occurrebat.
clauos ꝑ modica interualla figentes cũ
uelut graduᷤ fecissent pͥmi sequenteᷤ ex¬
trabenteᷤᷤ manu postremi subleuantes
eos qui p̃irent in sũmum euadunt. iñ
oecurrunt cum clamore in urbem iam
captam ab romanis. tum uõ apparuit ab
ira. ⁊ ab odio urbem oppugnatam ẽẽ. ne¬
mo capiendi uiuos. nemo patentib ad di¬
reptionem omnib p̃de menor ẽ truci¬
dati mermes iuxta atq armatos feminaᷤᷤ
partter ad uiros usq ad infantium cedẽ
ira crudelis ꝑuenit ignẽ dem̃ tectis initi¬
unt ac diriuint que incendio absumi ne¬
queunt adeo uestigia quoq urbis extin¬
guere ac delere memoriam hostium sediᷤ
cordiẽ. Castulonẽ in scipio exercitum du¬
cit quam urbem ñ hispani mͦ conuene s

Expanded text:
uacuam. leuium corporum homines et muluacuam. leuium corporum homines et multa exercitatione pernicium, clauos secum ferreos portantes, qua per inaequaliter eminentia rupis poterant scandunt. sicubi nimis arduum et leue saxum occurrebat, clauos per modica interualla figentes cum uelut gradus fecissent, primi insequentes extrahentes manu, postremi subleuantes eos qui prae se irent, in summum euadunt. inde decurrunt cum clamore in urbem iam captam ab Romanis. tum uero apparuit ab ira et ab odio urbem oppugnatam esse. nemo capiendi uiuos, nemo patentibus ad direptionem omnibus praedae memor est; trucidant inermes iuxta atque armatos, feminas pariter ac uiros; usque ad infantium caedem ira crudelis peruenit. ignem deinde tectis iniciunt ac diruunt quae incendio absumi nequeunt; adeo uestigia quoque urbis exstinguere ac delere memoriam hostium sedis cordi est. Castulonem inde Scipio exercitum ducit, quam urbem non Hispani modo conuenae sed
Abbreviated transcription (Latin):
satis decoro p̾lio trepidaret: id ubi indit
scipio uĩtus ne uaniᷤᷤ conatib suoꝵ ⁊ hosti¬
b cresceret animus ⁊ segnior miles fieret.
sibimet conandum ad partem ꝑiculi ca¬
pessendam ẽẽ ratus. increpita ignauia
militum ferri scalas uibet:⁊ se ip̃m sicetĩ
cunctent᷑ ascensurum minatur. iam sub¬
ierat. haud mediocri pidõ menia cum
clamor undiq ab sollicitis uicem imꝑa¬
toris militib sublatuᷤ scaleꝙ multis si¬
mul partib erigi cepte ⁊ ex altera parte
lelius instat tũ uicta oppidanoꝵ uisdis¬
iectis q ꝓpugnatorib occupant᷑ muri.
arx. etiam ab ea parte q̃ in expugnabilis
iidebat᷑ int̾ tumultum capta ẽ transu¬
ge asfri qui tum inter aprilia romana e¬
rant. ⁊ oppidanis in ea tuenda uñ ꝑicł̃m
uidebatur u̾sis ⁊ romanis subeuntib qͣm
adire poterant conspexerunt editissimã
urb̃ partem que rupe p̃alta tegebatur
neq oꝑe ullo munitam⁊ ab defensorib

Expanded text:
satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit satis decoro proelio trepidaret. id ubi uidit Scipio, ueritus ne uanis tot conatibus suorum et hostibus cresceret animus et segnior miles fieret, sibimet conandum ac partem periculi capessendam esse ratus increpita ignauia militum ferri scalas iubet et se ipsum si ceteri cunctentur escensurum minatur. iam subierat haud mediocri periculo moenia cum clamor undique ab sollicitis uicem imperatoris militibus sublatus, scalaeque multis simul partibus erigi coeptae; et ex altera parte Laelius institit. tum uicta oppidanorum uis deiectisque propugnatoribus occupantur muri. arx etiam ab ea parte qua inexpugnabilis uidebatur inter tumultum capta est: transfugae Afri, qui tum inter auxilia Romana erant, et oppidanis in ea tuenda unde periculum uidebatur uersis et Romanis subeuntibus qua adire poterant, conspexerunt editissimam urbis partem, quia rupe praealta tegebatur, neque opere ullo munitam et ab defensoribus