comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titu̾c ip̃am ħrditatem si iuste cãe
allegentur. ¶planc si bona ueni¬
eunt. non oportet p̾torem. nec
qur̃o pupulum restitu̾e nisi ex
habebat. quesitum est an ꝑ adi¬
tionem et tabule ẜe cõfirmarẽ¬
num et sequentes tabulas con¬
mo enim dubitat eciam lega¬
lere. ac si sua sponte ħrs hr̃dita¬
tem adiss qui cõpulsus adut
ħ̾roitatem sicut cet̾is cõmodis
caret. ita quo hac causa careat
ne possit penitendo qͣrtam reti¬
ne. et ita inuenio ab impatore
nr̃o et diuo pr̃e ciꝰ Reptum.¬
suspectam hr̃oitatem repudia

Expanded text:
tituere ipsam hereditatem, si iustae causae allegentur.Plane si bona uenierint, non oportet ‹prae›torem ne quidem pupillum restituere nisi ex habebat, quaesitum est, an per aditionem et tabulae secundae firmarenet sequentes tabulas conmo enim dubitat etiam legalere, ac si sua sponte heres hereditatem adisset. Qui compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hocne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.suspectam hereditatem repudia
Abbreviated transcription (Latin):
testm̃ ticii rumpatur. sut¬
ficit ita post̾ius ẽẽ fcm ut
anquo casu potuit ex con
cxist̾e hr̃s quod ãd uim a
eius isticutionis ꝑtinct.iͣ.
se het res. ut quãdin pupi¬
stitutus non fuiss si puxi¬
llo ħrs exstitit pprius esti
sut ticio quor si uelit hrs ẽẽ¬

Expanded text:
testamentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit ex eo heres existere. quod ad uim autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu pupistitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, pro‹pi›us est, ut Titio quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ offilio placebat. si co tuco¬
re auctore qui tutelam non
gerat. emam. apupillo aliũ
cius sciens tutelam ger̾e do¬
minũ non posse me fieri. iõ
si co uuctore enram qui atu

Expanded text:
d Ofilio placebat, si eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, emam a pupillo sciens alium eius tutelam gerere, dominum me non posse fieri: item si eo auctore emam, qui a tu
Abbreviated transcription (Latin):
tur non solum cetera pbͣst ĩsti¬
tutionem hr̃dis. s et ip̃am isti¬
tutionem in cãm frõicõmissii
u̾tisse. nisi. aluro testatorẽ scͥpssis¬
se probetur. Si quis a milte he¬
res ao tempus scriptus ẽẽt et
alius ex tempore. queritur an
post̾ior hr̃s apriore relicta lega¬
ta deb. et arbitror hũc nõ dcbe
nisi ał uoluntas militis ꝓbet̾.

Expanded text:
non solum cetera praeter institutionem heredis, sed et ipsam institutionem in causam fideicommissi uertisse, nisi aliud testatorem scripsisse probetur. Si quis a milite heres ad tempus scriptus esset et alius ex tempore, quaeritur, an posterior heres a priore relicta legata debet. et arbitror hunc non debere, nisi alia voluntas militis probet
Abbreviated transcription (Latin):
quod si ħrs nolit fructus col
ligere pmittentum erit le.¬
gitario coge̾ fructus et coac¬
tos ẜuarc quinĩmo si tales
sint fructus quo primo qͦ
tempore uenire expecdiat. uc̃¬
ocre quo legatario ꝑmitten¬
dum est et precium ẜuare. ĩ

Expanded text:
quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. i
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qui.G. postea interse sinc
ex quibz quid cum reliqua tra¬
hent ydonei in ip̃o tempore a¬
ministronis cẽ desierunt post¬
ca pupillus ħrs cius sempro.¬
niqui abstentus erat ab ĩpc¬
ratore impetrauit ut bona pr¬
na ei restituentur. quero autẽ
ex bomis qui ydonei sunt indẽ¬
pnitati pupilli prospici debeit
cum ĩ diurduũ hiis officium¬

Expanded text:
tur, qui postea inter se sineex quibus quidam, cum reliqua traherent, idonei in ipso tempore administrationis esse desierunt: postea pupillus heres Sempronii, qui abstentus erat, ab imperatore impetrauit, ut bona paterna ei restituerentur: quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitati pupilli prospici debeat, cum indiuiduu
Abbreviated transcription (Latin):
sit paui. R si pupillo ĩcurato¬
res bonoꝵ acc̃ones det̾m piac¬
uerit pro eins portione qui ido¬
neus non sit magr̾atus coue
rem quamius suo nõie fen̾aut
non urõi contra constones fe¬
cisse que prohibunt pupiliarẽ
os conutere. ¶ Quesitum. in çiꝰ
pecume qua tutor usus est pꝰt
finicam quo tuceia in diem
iudicii. acceptam casoem usu¬
ras pr̃are debeat. paul finita

Expanded text:
it, si pupillo in curatores bonorum actiones decerni placuerit, pro eius portion‹e›, qui idoneus non sit, magistratus conuerem quamuis suo nomine faenerauit, non uideri contra constitutiones fecisse, quae prohibent pecuniam os conuertere.Quaesitum est, an eius pecuniae, qua tutor usus est, post finitam quoque tutelam in diem iudicii accepti easdem usuras praestare debeat.Paul
Abbreviated transcription (Latin):
int debitores non conuen̾it
ac ꝑ ħ minus ydonci efficim¬
tur uł intra .ui. primos mẽses
pupilures pecunias non col¬
locau̾nt ip̃e in debitam pecũra
et inusuras eius pecunie qmͣ
snon fenauit conuenitur.d¬

Expanded text:
nerit debitores non conuenerit ac per hoc minus idonei efficiantur, uel intra sex primos menses pupillares pecunias non collocauerit, ipse in debitam pecuniam et in usuras eius pecuniae quam non fenerauit conuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ce̾ pupillus ocbrat marcelius
mutuam dediss et suo nõie
stipulatus ẽẽt posse diciꝰ nola
integͣra pũpilio salua fore de¬
ptita et maic contracta ad tu¬
torem ꝑtin̾e s uerilis sc̃ puti¬
re posse tutorem eam condc̃o¬
nem adolescenti oefeut idꝙ¬
nominib aut ĩ totum agno¬
ce̾ aut a toto reced̾e ita ut pͥm¬
oc ee̾t at si tutor negocium sͥ¬
gessiss rocm est et si pupuli

Expanded text:
arcellus mutuam dedisset et suo nomine stipulatus esset, posse dici nomina integra pupillo salva esse, deperdita et male contracta ad tutorem pertinere. sed verius se putare posse tutorem eam condicionem adulescenti defernominibus aut in totum agnoscere aut a toto recedere, ita ut perinde esset ac si tutor sibi negotium gessisset. idem est et si pupi
Abbreviated transcription (Latin):
Cciati cognationum dire¬
Icto limite inouas lincas se¬
pantur q̃rtum altera supior
alcõa infenor ex suꝑiore añt
secinroo gradu transũsc lince
pcircent quas om̃s laciore tra¬
ttatu hĩto in ubrum singłarẽ
conteximus.¶Dem.

Expanded text:
 cognationum directo limite in duas lineas separantur, quarum altera superior, altera inferior: ex superiore autem et secundo gradu transuersae lineae pendent, quas omnes latiore tractatu habito in librum singularem conteximus.
Abbreviated transcription (Latin):
et mͥ reuqui legati sunt dec̾¬
nendum est a pretore nisi in¬
tra c̾tum tempus optau̾it
peticionem tibi ñ dari. ¶Si
ex quatuor uiriolis due qͣs
elegissem michi legite sunt
siue duc solite reucte sunt si¬
ne ab untio due sole fuunt
uaiet legatum. ¶Nuius ho
minis et tibi optio data est
cum ego optassem si non m¬
mutassem uoluntatem dem¬

Expanded text:
et mihi reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. petitionem tibi non datu iri. Si ex quattuor uiriolis duae, quas elegissem, mihi legatae sint, siue duae solae relictae sint siue ab initio duae solae fuerint, ualet legatum. Unius hominis mihi et tibi optio data est: cum ego optassem, si non mutassem uoluntatem, de
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus sum. legatum restitu̾e
fłm dix̾it restitu̾ere id fisco deb¬
ere qui accusauit fłm hrs lega¬
tario extitit uel ħroi scripto ni¬
chil hiuc noc̾e dicendii est. simi¬
lis est ei et qui ĩ officiosũ dicit.
¶E tati cius qui accusaint ignos
citur et maxime si cutor uel cura¬
tor dic̾e fłm uel in officiosum ue¬
runt deneganda est actio ro q̃
diuus seuerus decreuit. ¶Sũt
quiputant recte et ei denegadã
qui accusatori affuit uł fideuis¬
sor ꝓ eo extitit quid et p̾sidem
ĩdignum putant qui testin fal
Aouocatum fisci qui ĩtentionẽ
delatoris exequitur ĩõibus offi¬
ciis nõcitas satis excusat. ¶Ꝙ
principale testm arguit ctasc¬
cundis tabulis repellendus est̃.
¶Item acodiculis ad test̾m factis
licet non ĩconfirmatis nõ toc:
sequendum est. ssi sas cabuliᷤ
e codicillos coarguit qr nõ utr¬
qr ħ eisu ĩprobasse uroctur. ¶an
ub̾tas ci ẜuo data. qui testĩo suo
ifringe uoluit antestin aufer¬

Expanded text:
rogatus sum legatum restituere, falsum dixerit, restituere id fisco debebo. Qui accusavit falsum, heres legatario exstitit vel heredi scripto: nihil huic nocere dicendum est. Similis est ei et qui inofficiosum dicit. Aetati eius qui accusavit igncitur, et maxime si tutor uel curator dicere falsum uel inofficiosum uerunt, deneganda est actio: idque divus Severus decrevit. Sunt qui putant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori adfuit vel fideiussor pro eo exstiterit. Quidam et praesidem indignum putant, qui testamentum falsAdvocatum fisci, qui intentionem delatoris exsequitur, in omnibus officii necessitas satis excusat. Qui principale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum est, si secundas tabulas vel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse videtur. An libertas ei servo data, qui testimonio suo infringere voluerit testamentum, aufer
Abbreviated transcription (Latin):
ua institutio quos ticius uo¬
uut. io uiciosa est quoa aue¬
no arbitrio permissa c̃. Ram
arbitrio pende. ¶Is qui ay
hostes ẽ recte hrs instituit.
qr iuire postuminu õĩa uĩa
ciutatis ĩ psona erꝰ ĩ suspẽ

Expanded text:
a institutio 'quos Titius uoluerit' ideo uitiosa est, quod alieno arbitrio permissa est: namarbitrio pendere. Is qui apud hostes est recte heres instituitur, quia iure postliminii omnia iura ciu
Abbreviated transcription (Latin):
cit totam q ħrditatem trãsire
ad eum qui adire cogit. ¶S
et si quis non h̾roitatis suc p¬
restitu̾e. S et hrdicatem seie
que ao cumpuenat ul totã
us ꝑtem cius ħrs qr institut᷑¬

Expanded text:
cit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit. Sed et si quis non hereditatis suae prestituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum peruenerat, uel totam uel partem eius, heresque institut
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ¶ Fcurus n pupulus ip̃e
id desidare possit cum forte fi¬
ri non possit. qd̃ aliquaten
cira multos expediri potest.
Nam aitoitus capaces sunt
uł interrogati nutu possunt
agnare uelsse se se piculo suo

Expanded text:
sit futurus neque pupillus ipse id ‹desi›derare possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt uel interrogati nutu possint signif‹ica›re uelle se periculo suo
Abbreviated transcription (Latin):
¶In scptimo gradu qr multe ee pꝰ¬
sunt psone ex hiis que diximꝰ
sacis apparet admonendi tam̃
sumꝰ pentum lib̾or q psonasi
semp duplicari.auũ eiet auiã
tam mat̾nos quam prnos. intel¬
ligimus. ¶Item ne potes neptes¬
qr tam ex filio quam ex filia qmͣ
us supͣ mfraq sequemur.Mod

Expanded text:
In septimo gradu quam multae esse possint personae, ex his quae diximus satis apparet. Admonendi tamen sumus parentium liberorumque personas semper duplari: avum enim et aviam tam maternos quam paternos intellegemus, item nepotes neptesque tam ex filio quam ex filia: quabus supra infraque sequemur. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
muliebrem non contimi nec er¬
rorem ħrois ius mutasse sendit
inuitas sp̃es tam.argenti qua
uestis sp̃aliter ꝑfroĩcomissum
reliquid. quero an non alic sp̃es
legato cedant quam que ĩ hrdi¬
tate uiuente ẽent. srrdi cas cede
que in uente c̾ent uecet̾is cauẽ¬
dum ut si inuente fu̾int p̾sta¬
ri cas. ¶ Sempronie pie ham
plus cooptoria et tabiana et
tunicis tres cum palliolis qͥe
leg̾it dari uolo quero an ex im¬
iu̾sa ueste id an exsimthesi tu¬
nicas singulas et palliola sem¬
relicte ex hus dumtaxat eligi
posse qd̃ si non c̾ent ħrdem⁊ cu
nicas et polliola ex sinthesi pr̃i¬
turum. us u̾am estimationem
cirum. ¶Seia testõ ita cauit sii
mͥ ꝑcondc̃om humanam conti¬
git ip̃a faciem sin aũt non ab he¬
redibus mcis fieri uolo iubroq
signum dĩ ex libris .c. ĩ illa sac̃
ede et in p̾ria statui subscriptiõe
nõis mei quesitum est cum in

Expanded text:
muliebrem non contineri nec errorem heredis ius mutasse respondmultas species tam argenti quam uestis specialiter per fideicommissum reliquit: quaero an non aliae species legato cedant, quam quae in hereditate inuentae essent. respondit eas cedere, quae inuentae essent: de ceteris cauendum, ut, si inuenta‹e› essent, praestentur. 'Semproniae Piae hoc amplius co‹o›pertoria Tauiana et tunicas tres cum palliolis quae elegerit dari uolo': quaero an ex uniuersa ueste, id est an ex synthesi tunicas singulas et palliola Semrelictae, ex his dumtaxat eligi posse: quod si non est, heredem uel tunicas et palliola set ex synthesi praestaturum uel ueram aestimationem earum. condicionem humanam contigerit, ipsa faciam: sin autem, ab heredibus meis fieri uolo: iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in
Abbreviated transcription (Latin):
cerit incurpillianum incroe¬
ret alterum non facile ĩpetre¬
tur. e̾te si abolitionem publi¬
ce datam repetit um maior
dicendũ hunc ẽẽ remouen¬
dum maior .n. fcũs potuit si¬
ne tumore deserere abolitam¬
rõne accusationem. ¶ Is de¬
mum uroctur captus accusa

Expanded text:
urpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam accusationem. Is demum uidetur capitis accusa
Abbreviated transcription (Latin):
ante testatorem mortuo anticiau
tor mea optato philargium pu¬
erum agitheam ancilam qui
meierunt cum moriar is quite¬
stamentum fecit a agatheam ꝙ̃
cesti tempore uint uendroit ⁊ pͥ¬
ei ancillas emit et ex hus uni
agithe nõm ĩposuit quesitumẽ¬

Expanded text:
ante testatorem mortuo Attia i. 'Attia uxor mea optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar': is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, uendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
tanoam bonoꝵ possõ. scriptus
intelligitur quamius nõm
stam̃tum ĩtabus sibi fecit. fili¬
o aũt impubi ꝓ mincupatio¬
lii hrocs estunari ocbeat. nam
ꝙ̃ admooum scripto filio he¬
reoi seꝑatim ab hroibus pr̃is
ita mincupato potest uroeri
scꝑatim ascriptis pris hroib̾
bonorum possõ dari. D Smp̃
lares tabulas aomtti possit.
requiritur an p̃ris testm̃ sig¬
natum sit licet ẜm tabulas
resignate proferantur Paul
accipe potest. oubitatur et
sceula noster ꝓbut posse Dp̃

Expanded text:
ndam bonorum possessionem scriptus non intellegitur, quamuis nomen stamentum in tabulis sibi fecit, filio autem impuberi per nuncupatiolii heredes aestimari debeant: nam quemadmodum scripto filii heredi separatim ab heredibus patris, ita nuncupato potest uideri separatim a scriptis patris heredibus bonorulares tabulas admitti possit, requiritur, an patris testamentum signatum sit, licet secundae tabulae resignatae proferantur. Paulaccipere potest, dubitatur. et Scaevola noster probat posse. P
Abbreviated transcription (Latin):
unusquis ea legata que a se re¬
licta sint anu̾o ambo utraq le¬
gita cogantur pr̃are et ego puto
insolroum xouersus singuloᷤ¬
que a se legati sunt anu̾o eciã
corum que ib altõ hroc uider¬
mus et auias ꝓponamus ĩstitu¬
cendum est iti demum eciam
cor si dolo substituti pueniat aᵈ
institutos hrditas sinc pecu¬
niasnam si pecunum accepit sb̾¬
stitutus ip̃e erit conueniendu
¶Item si solus substitutus possi¬
oet si quiõ pecunia accepta ĩsti¬
cutus omississ dicemus ĩstitu¬
cum sui legitariis .se. deb̾c sub¬
sticutum suis. si autem sinc pe¬
cunia adu̾sus substitutũ dabi¬
mus actionem. Nunc cum ã¬
bo possideant. melius dicetur
singulos suis legitius respõ¬
dere debere. Iabol.
dem res michi legati sit et o¬
missa eã testĩ hr̃ ditatem possi¬
deant iege / et si ab utro hr̃de

Expanded text:
unusquisque ea legata quae a se relicta sunt an uero ambo utraque legata cogantur praestare. ego puto in solidum aduersus singuloquae a se legata sunt an uero etiam eorum quae ab altero herede, uideamus. et alias proponamus institucendum est ita demum etiam eorum, si dolo substituti perueniat ad institutos hereditas sine pecunia: nam si pecuniam accepit substi tutus, ipse erit conueniendus. item si solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus institutum suis legatariis stitutum suis: si autem sine pecunia, adversus substitutum dabimus actionem. nunc cum ambo possideant, melius dicetur singulos suis legatariis respondere debere. Iavolendem res mihi legata sit et omissa causa testamenti hereditatem possideant lege, etiamsi ab utroque
Abbreviated transcription (Latin):
rum fiunt. Itiq sobrin filiũ
recte proximum nõm ab coip¬
se huiꝰ sobrim filius dicetur.
et rõo cos qui ex sobrinis nati
sunt int̾ se ꝓprium nõm appl

Expanded text:
rum fiunt itaque sobrini filium recte proximum nomen. ab eo ipso huius sobrini filius dicetur, et ideo eos, qui ex sobrinis nati sunt, inter se proximum nomen app
Abbreviated transcription (Latin):
ita descenoat caritateq singͥ¬
nis singuior desidia ppciroere
irdicem oporcet roem in lib̾is
quor exhibendis appentibus
dicendum est. ergo ⁊ mr̃em
cogemus p̾sertim uulgo que¬
sitos libos alere nec non ip̃os eĩ¬
Stem diuus puis significat qͣi
auus quo mat̾nus ase compei¬
iantur. ¶Item Repsit ut filia

Expanded text:
res descendat caritateque sanguinis, singulorum desideria perpendere iudicem oportet.Idem in liberis quoque exhibendis a parentibus dicendum est.Ergo et matre‹m› cogemus praesertim uolgo quaesitos liberos alere nec non ipsos eam.Item diuus Pius significat, quasi auus quoque maternus alere compellatur.Idem rescripsit, ut filia
Abbreviated transcription (Latin):
Qtest̃o quroamscripserat ut sibi
monum̃tum ad exemplum cius
ꝙ i in uia salana eẽnt pubolii sep¬
tuni de mecrui fierz nsi fc̃m eet:
hrtes magna pecuma mulctaren¬
tur et cum romomentũ publuse¬
ptum oemetru mulum repieba¬
tuz s pubu septimi dame erati
ad ꝙ exemplum suspicabatur eũ
qͥo test̾m fecerat mom̃tum sibi fĩ
uoluisse. querebant hrdes cuius¬
modi monum̃tum face̾ se oportet
et si obcam rem nulum monu¬
mentum fecissent. qr non repirẽt
ad quod exemplum face̾nt no
demonstrare uoluiss is qui testin
fcciss tam et si inscriptura ita nõ¬
dum eẽt tñ ad id quod ille se de
dum sub̃am. ⁊ dignitatem defũcti

Expanded text:
ento quidam scribserat, ut sibi monumentum ad exemplum eius, quod in via salaria esset Publii septimii Demetrii, fieret: nisi factum esset, heredes magna pecunia multare et cum id monumentum Publii septimii Demetrii nullum repperiebatur, sed Publii Septimii Damae erat, ad quod exemplum suspicabatur eum qui testamentum fecerat monumentum sibi fieri voluisse, quaerebant heredes, cuiusmodi monumentum se facere oporteret et, si ob eam rem nullum monumentum fecissent, quia non repperirent, ad quod exemplum facerent, ndemonstrare voluisset is qui testamentum fecisset, tametsi in scriptura mendum esset, tamen ad id, quod ille se demdum substantiam et dignitatem defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
reri libtatem oecreuit et sip¬
ea condictio testi exstit̾it. ilũ¬
de ub est .i. ex premio non ex
testo. igitur non est. ncc̃ius do¬
enisa hroem istitũtu iuroio¬
sum est nec caplumpine faciu¬
tatẽ ex ĩpiali maiestate capi or.¬

Expanded text:
reri libertatem decreuit. etsi postea condicio testamenti exstiterit, aliunde liber est, id est ex praemio, non ex testamento: igitur non est necessarius doausa heredem institui inuidiosum est: nec enim calumniandi facultatem ex principali maiestate capi o
Abbreviated transcription (Latin):
tres. pactum eiiam magnam
fulum pac̾tumeiui magni cx
asse Bedem ĩstitu̾at eiqr pr̃em
cius substitũat pactumeino
magno occioso et rumore pro¬
lito quasi filia quor eius mor¬
rusfum hrdem istituit ac pre¬
fictione qr Rrdes quos uolui

Expanded text:
es Pactumeiam Magnam filiam Pactumeii Magni ex asse heredem instituerat, eique patrem eius substituerat. Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque eius morRufum heredem instituit hac praefatione: 'quia heredes, quos uolui
Abbreviated transcription (Latin):
dies ex illa ci bonoꝵ possõnis
agnoscende p̾teriorit lib̾i cius
uł alt̾ius põroni pet̾e poterũt
exilla pte edicti qua primus
nec petentib aut eciam nolẽ¬
tib ad se puenirc. sequentib
datur atq si priores ex conuo
non cẽnt. S pr̃onus hr̃s insti¬
tutus uiuo lib̾to decessiss suꝑ¬
stitib lib̾is. quesitum est an
fertur bonoꝵ. pos. spectari ocbe¬
at an pronus non sit expri
pocestate aui reliquiss bonor
ei filio intestati lib̾i. quamui
ip̃o iurc łima hrditas ao nepo¬

Expanded text:
 ei bonorum possessionis agnoscendae praeterierit, liberi eius uel alterius patroni petere poterunt ex illa parte edicti, qua, primis non petentibus aut etiam nolentibus ad se pertinere, sequentibus datur, atque si priores ex eo numero non essent. Sed si patronus heres institutus uiuo liberto decessisset superstitibus liberis, quaesitum est, an fertur bonorum possessio, spectari debeat, an patronus non potestate aui reliquisset, bonoidiae dandam ei filio intestati liberti, quamuis iure ipso legitima hereditas ad nepo
Abbreviated transcription (Latin):
uincialium ut pecunia rome
aut ubicum peticum fu̾it sol¬
uatur. quero cum n debitores
ĩitalia ẽent nz corum predra
an ħ exactio ad ytalice rei tu¬

Expanded text:
rouincialium, ut pecunia Romae aut ubicumque petitum fuerit soluatur: quaero, cum neque debitores in Italia essent neque eorum praedia, an haec exactio ad Italicae rei tu
Abbreviated transcription (Latin):
Tutorib et curatori Calistͣ.¬
bus pupillor cadem diligenci
a est. circa administronem res
pupillauium quam p̃r fam̃. ex
rebr sis ex bona fide p̾bere dr
¶Officium cutorum curatori¬
bus constitutis finem accipit

Expanded text:
tutoribus et curatoribus pupillorum eadem diligentia exigenda est circa administrationem rerum pupillarium, quam pater familias rebus suis ex bona fide praebere debet. Officium tutorum curatoribus constitutis finem accipit
Abbreviated transcription (Latin):
filium hr̃dem. quamuis eman¬
cipatum ao cuno̾ lib̾ti hroitatẽ
nia sunt lib̾is nris ex uoto pea

Expanded text:
scriptum heredem quamuis emancipatum adeuntem liberti hereditatem nostra sunt, liberis nostris ex uoto pa
Abbreviated transcription (Latin):
tum hũit. ¶ S̾i uampnum
inẜuo urditario datum sit li
al acquilie actio ad fcõicom¬
missarium hẽc eĩ actiones cñ¬
seunt que ex bonis defuncti
pendet. ¶Si legatus rome ꝯ¬
pulsus adierit h̾rdititem ec
restitu̾it cogetur rome actio¬
nes p̾ati fidicõmissarius quã
iuis non cogerctur. an ibi ubi
oc functus conuenia debint
et frocicõmissarius debeat ui¬
oerroum est si sua sponte ħrs
aout et restituit hrditatemi¬
an trib locis fcõĩcõmissarius

Expanded text:
tum habuerit. Si damnum in servo hereditario datum sit, li Aquiliae actio ad fideicommissarium: ha‹e› enim actiones transeunt, quae ex bonis defuncti pendent. Si legatus Romae compulsus adierit hereditatem et restituerit, cogetur Romae actiones pati fideicommissarius, quamuis heres non cogetur. An ubi defunctus conueniri debuit, et fideicommissarius debeat? uidendum, si sua sponte heres adit et restituit hereditatem,an tribus locis fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
si naius ex asanuen̾it yrs
esto. cumi ex pura ĩstõne. ad¬
ierit ẜrs. quamius condico
alt̾ius ĩstitutionis pendeat
sit ei conoictio. quicquami
existens. quippe cum nodu¬
bititur quin siquis exꝑte
dimroia hrs institutus sit. nͦ
pͥter ea quisquam alius esse¬
ur ad dieminon recte datur
Sr uitio temporis sublato
smanet institucõ. ¶ ly.l.¬

Expanded text:
i nauis ex Asia uenerit, heres esto', cum ex pura institutione adierit heres, quamuis condicio alterius institutionis pendeat, sit ei condicio quicquam existens: quippe cum non dubitetur, quin, si quis ex parte dimidia heres institutus sit nec praeterea quisquam alius, ipsad diem non recte datur, sed uitio temporis sublato manet institutio. 35 Ul
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura atestatore appellatus
est mutata uoluntate actionem
mis sempronim sororem tuã
protua pictate et rege et tĩ uel
et si puta̾us cam ad bonam in¬
te consuctudine̾ reu̾sam ita xx¬

Expanded text:
scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem mis Semproniam sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri uelis, et, si putaueris eam ad bonam uitae consuetudinem reuersam, ita
Abbreviated transcription (Latin):
usuras semisses ei pͥstes. postca
codicillis ad meuium legatari¬
stulit et frdei cius cõmisit ĩ hec
semprome a lumpne mee reli¬
qui dani uri uolo menuo cauti¬
stiarii nomine denarios .c. ⁊rx¬

Expanded text:
usuras semisses ei praestes'. postea codicillis ad Maeuium legataristulit et fidei eius commisit in haec Semproniae alumnae meae reliqui, eas dari uolo Maeuio cautiuestiarii nomine denarios c
Abbreviated transcription (Latin):
ut unius pupillo eaueretꝰ
inquem nult actio ei dan¬
da in solioum est si non ui¬
la culpa dumtaxat corum
cẽ existimo pro portione i

Expanded text:
ut minus pupillo caueretur, in quem uult actio ei danda in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum , aequius esse existimo pro portione i
Abbreviated transcription (Latin):
ouo uenisse dicantur nec appa¬
ret quis prior ueint. an ĩpedia¬
tur legatum. uł ciqui monu¬
intum fecit ⁊ plures fec̾int. uł
ciqui maximꝰ natus est ⁊ ouo
pares etate sunt. s et si legatu
sempromo amico fu̾it relictũ.⁊
duo sut equa caritate cõiuncti
S et si duob hõib ciusȯ nõis
fu̾t legatum. puta scmpronuis¬
Si mox sempronio a demptum
sit nec appareat cui ademptum
sit utrum datio ĩutrius persõa
ifringitur. an ea xoemptio nut¬
li ẽ queri potest. Item si ex płib
lib̾tas relicta est ⁊ ius est ĩhiys
oib eciam legata et lib̾tates un

Expanded text:
uo uenisse dicantur nec apparet, quis prior uenerit, an impedietur legatum? uel ei qui monumentum fecerit, et plures fecerint? uel ei qui maximus natu est, et duo pares aetate sint? sed et si legatum Sempronio amico fuerit relictum, et duo sint aequa caritate coniuncti? sed et si duobus hominibus eiusdem nominis fuerit legatum, puta Semproniis, mox Sempronio ademptum sit nec appareat, cui ademptum sit: utrum datio in utriusque persona infringitur an ademptio nulla est, quaeri potest. item si ex pluribus libertas relicta est. et uerius est in his omnibus etiam legata et
Abbreviated transcription (Latin):
pepit ub̾a esto et ħ uno utero ma¬
rem feminã pepiss si quid c̾tu
est quid prius codiss non or de
ip̃ius statu ambigi utrum lib̾a
cẽt nec nec. s nec filie. namsi põt¬
ea edita erit ĩgenua. si aũc ħ ĩcer¬
tum est. nec potest ꝑ subcilicitẽ
urdicialem manifestari.ĩambi¬
gius reb humaniorẽ sñiam se¬
qui opportebit. utim ip̃a lib̾tatẽ
consequatur quam er ĩgeniuci¬
tem. qͣi y presumptionem pͥore
ei qui nouissimr supuixit ꝓprie

Expanded text:
erit, libera esto' et haec uno utero marem et feminam peperisset: si quidem certum est, quid prius edidisset, non debet de ipsius statu ambigi, utrum libera esset nec ne, sed nec filiae: nam si postea edita est, erit ingenua. sin autem hoc incertum est nec potest nec per suptilitatem iudicialem manifestari, in ambiguis rebus humaniorem sententiam sequi oportet, ut tam ipsa libertatem consequatur quam tem, quasi per praesumptionem priore ei, qui nouissimus superuixeri
Abbreviated transcription (Latin):
ertest̾o nõ tenebit᷑ ꝙ usibrs ĩtulit
suo. arbitno debuit prare si sit in
hrditate uñ pciũ pstet᷑ testatorem̃
qui legauit ul. ilo inferri uoluit
leficiũ ut. ib alio occidet uł supl
ꝓcessit cessabit estimatõ. Seruus
legatus si ab hostib captus sit sñ
dolo malo hrdis nõ p̾stabit᷑ si dolo
prestabitur. ꝑ Omꝑ.¬

Expanded text:
ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur: testator enim qui legavit vel alio inferri voluit leficium, ut ab alio occideretur vel processit, cessabit aestimatio. Servus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur, si dolo, praestabitur. Pom
Abbreviated transcription (Latin):
Uid ergo si maiorem ꝙ titate
a substituto reliquid ꝙ erccdit
hocerit ꝙ a substituto relictum
est ꝙ uo ꝯcurrit cum suma suꝑi¬
oribus tabulis inscripta uĩdebit᷑.
Sr si repeticrit legatu cũ alius for¬
te fũdum mͥlegau̾at. ab impu.¬
be repetut hunc. ab impubis ħr¬
de mͥ ⁊ seio repititõ ħ efficiet ut ix
mͥ debeat. ¶ Si quiduos h̾rdes sc̃ͥp¬
serit ⁊ dapr enxunumq̃q solid¬

Expanded text:
uid ergo, si maiorem quantitatem a substituto reliquit? quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est: quod vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur. Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur. Si quis duos heredes scripserit et da
Abbreviated transcription (Latin):
sc. s est uius non nisi o qmͣ
egenti dedit ĩpntare eumi
orporte de largis facultatib
pupilli utrinm igitur cõem¬
rere oportet ut et m̃r egen
sit ⁊ filius ĩ facultatib p̾ositꝰ
S si munus nuptrale matr
pupilli misit non enimpu¬
pillo imputaturum labo sẽ

Expanded text:
se: sed est verius non nisi perquam egenti dedit, imputare eum oportere de largis facultatibus pupilli: utrumque igitur concurrere oportet, ut et mater egena sit et filius in facultatibus positus. Sed si munus nuptiale matri pupilli miserit, non eum pupillo imputaturum Labeo s
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ¶Siquis filio cmanci¬
pato nepotem quem ce co re¬
tinu̾at ocõit inacoptionem
nepos iste ad contͣ tabulas bo¬
norum possõm aui sui amit¬
titur pr̃e cius ante defuncto
qr in cius famulia qr et ip̃e xo¬

Expanded text:
m. Si quis filio suo emancipato nepotem, quem ex eo retinuerat, dederit in adoptionem, nepos iste ad contra tabulas bonorum possessionem avi sui admittitur patre eius ante defuncto, quia in eius est familia, qui et ip
Abbreviated transcription (Latin):
peculu uiuo pr̃e manumisitẜ
uus cõmunis õium hroum ẽ
exemptus peculio pp̃ fun desti¬
nationem qr ro pecuuũ ad lega¬
tariũ ꝑtinz quod ĩ ea causa mo¬
riente pre ĩueniatur. Marcianꝰ

Expanded text:
peculii vivo patre manumisit: servus communis omnium heredum est exemptus peculio propter filii destinationem, quia id peculium ad legatarium pertinet, quod in ea causa moriente patre inveniatur: Marcian
Abbreviated transcription (Latin):
tucores ur fideuissores i¬
cħ est qõ ei qͣui dedit impn¬
tibitur non cnm deb̃nt ma¬
gistratus futuros ca̾us.⁊ for¬
et si satis non exegit. ydone¬
us tñ tutor co tempore fuit
quo tutele agi potest suffic̾¬
probatio autem non pupil¬
lo incumbit. ut doccit froc¬
uissores soluendo non fuis

Expanded text:
tutores uel fideiussores, nihil est, quod ei qui dedit imputetur: non enim debent magistratus futuros casus et foret si satis non exegit, idoneus tamen tutor eo tempore fuit, quo tutelae agi potest, sufficit.Probatio autem non pupillo incumbit, ut doceat fideiussores soluendo non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
tutorem posita man̾et legata ui¬
oc̃tur. ¶Q̃ estator itascripfat ti¬
cio affini meo quicquid michi¬
ex quacum causa oebcat remitti
uolo eoq amplius.x.do codicil¬
lis ita scripsit ticio ħ ampliusi
affini et debitori in cousuram pe¬
cunie quam michi debet ab hre¬
q. si exi ge contra uoluntatem
meam putaũit eius sortis usur¬
am crõ ticio ab ħroib meis donͤ
uiuet prari uolo quesitum est
cum augendi pocius quam mi¬
nuertoi testator uoluntatem ba¬
biut. in hroes ex causafrocio. ticõ¬

Expanded text:
et, legata uideretur.Testamento ita scripserat: 'Titio adfini meo, quidquid mihi quacumque ex causa debebat, remitti uolo eoque amplius decem do': codicillis ita scripsit: 'Titio hoc amplius adfini et debitori meo usuram pecuniae, quam mihi debet, ab hered si exigere ultra uoluntatem meam putauerit, eius sortis usuram eidem Titio ab heredibus meis donec uiuit praestari uolo'. quaesitum est, cum augendi potius quam minuendi testator uoluntatem habuerit, an heredes ex causa fideico
Abbreviated transcription (Latin):
antisticho cicerone posci ab eo io¬
io eoqz noĩc causa õmo lib̾atuz
c̃e uolo.quero ansiqua pecunia
ex tuteia apud cum remansit
peti ab eo possit. R. nicħ ꝓponi cui

Expanded text:
Antistio Cicerone, posci ab eo nolo eoque nomine causa omni liberatum esse uolo': quaero, an, si qua pecunia ex tutela apud eum remansit, peti ab eo possit. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
bis tucores aut curatores
testõ dedit quamins cos
iure publico potunt excus
las roministrabat ouobir
pũpur diu̾sis decretis da¬
tus est qui potut excusuri

Expanded text:
is tutores aut curatores testamento dedit. quamuis eos iure publico poterunt exculas administrabat, duobus pupillis diuersis decretis datus est qui potuit excusari
Abbreviated transcription (Latin):
cillas eos accipimus qui sũt ple¬
no uire testantis int̾ quos fruc¬
tuaru nõ ꝯtinebut᷑ S qui bo¬
na fide testatori ẜuuit suorũ
applone magis ut ꝯtincãt᷑ si

Expanded text:
cillas eos accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appellatione magis est ut conti
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quesitue utrũ lane appllõc
ea sola ꝯtine. int̾ que netonon
.c̃.an ⁊ ea que netacut putasta¬
men ⁊ substamẽ ⁊ sab̾ ⁊ netam
ꝯtinẽ̾ putat cuius sma utimur
lane applłone catems crtẽdi
placet quo ad telã pueisset et
sciẽdũ succidam quo ꝯtim̃ no

Expanded text:
tur. Quaesitum est, utrum lanae appellatione ea sola contineatur quae neta non est an et ea quae neta est, ut puta stamen et subtemen: et Sabinus et netam contineri putat, cuius sententia utimur. Lanae appellationem eatenus extendi placet, quoad ad telam peruenisset. Et sciendum sucidam quoque co
Abbreviated transcription (Latin):
Eruus qui infũdo moranso¬
utus erat si fugit ucz post mor¬
tẽ testatoris. appbẽdat᷑ fũdole¬
gatout instructus est q̃ ip̃e
legato cedit.Abolene

Expanded text:
eruus, qui in fundo morari solitus erat, si fugerit, licet post mortem testatoris adprehendatur, fundo legato, ut instructus est, etiam ipse legato cedit. 83 Ide
Abbreviated transcription (Latin):
oa hus u̾bis reuctũ ẽ quicqͥ
erh̾rditate mea bonis ueme¬
is ad te ꝑuenit cũ moriens re¬
stitu as fructus quos ħ̾rs nurꝰ
ꝑcepit. idẽ qr ince fructͥũ sunt
nõ uenire placuissenec eĩ qͥd¬
q̃ ꝓponi er quode hus quorre
tine̾nt. quero cũ nemo. ilius
sit nͥ lib̾tus eius quiertremo
mortuus ẽ an is ad fid̾is. ad¬
mitti debeat. Rendi post̾or. appe

Expanded text:
od his uerbis relictum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qui extremo mortuus est, an is ad fideicommissum admitti debeat. respondit: posterorum appe
Abbreviated transcription (Latin):
xosororem solam lima hroitas ꝓti¬
net. qr c̾tum cẽt m̃rem eo tp̃r de¬
cessisse quo lima hroitas ad eã nõ

Expanded text:
sororem solam legitima hereditas pertinet, quia certum esset matrem eo tempore decessisse, quo legitima hereditas ad eam no
Abbreviated transcription (Latin):
neliam que cestm sic cõfirimr¬
at atq si in ciuitate occesẜit
prono quoqz bonor posso oã¬
dient. ¶Si oe portatus pro¬
nus sit. fiuo cuis competit
mortui loco h̾etur. et dissue
est si pr̃onus apiro hostes sic.
nam pp̃ spes post luimi ob¬
stat libis sius. ¶Si exncus
a lid̾to ħ̾rs institutꝰ rogatuᷤ
sit filio h̾roitatem restituere
cum exsenatus consulto tre¬
belluno restituta hr̃ditatem
yrdis loco filius hctur. pro¬
¶nus submouenoꝰ est. Car¬

Expanded text:
m sic confirmat atque si in civitate decesserit, patrono quoque bonorum possessio danda erit. Si deportatus patronus sit, filio eius competit onus, qui mortui loco habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis. Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatus consulto Trebelliano restituta hereditate heredis loco filius habetur, patronus summovendus est. Ga
Abbreviated transcription (Latin):
rcoit res adintestati exitur
ut aouersus filium siuim ex
asse ħrocm ab intestato pr̃e
emncipatum p̾tor in pt̾ei
dimroitucatur erit eriter¬
go uenale bnficium scripti
hrois exͣnei ut cum ip̃c uire
hroitatis nicħsit consecutu¬
rus adcioo repeuat filiu
inpotestate relictum pͥstet.¬
qr assem cmancipato filio iu¬
re contra tabłas ponorũ pos¬
sessionem. si autem omise¬
nem ex ħroatum effectum
aomittet iure fc̃m siĩ soly
ħrocm. s quemaomodu
pͥtor emancipatum tucatur
nec filius qui ĩpotestate re¬
mansic aoitione adħiti ito¬
tum expellenous erit. s ao
hroititis pcticionem aomit¬
tendus est ex cuisa ĩ officosi
querela contra emancipatũ

Expanded text:
redit res ad intestati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patr‹i› emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure contra tabulas bonorum possessionis: si autem omiserum exheredatum effect‹u› admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur,nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi querellae contra emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
liberto relicta quamdui res i¬
pr̃oni filie gesẜit et si pr̃ari nec¬
cesse est filia prohibente res su¬
as aministrari tñ uoluntate

Expanded text:
liberto relicta 'quamdiu res patroni filiae gesserit' etsi praestari necesse est filia prohibente res suas administrari, tamen uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
or non fcĩs dos minuitur uelu¬
ti age̾ face̾ flumina au̾tere edi¬
fficia. ueteri fulcire. It̾q refice̾

Expanded text:
 non factis dos imminuitur, ueluti aggeres facere, flumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque refice
Abbreviated transcription (Latin):
est. iamsi mortuo filio ħr¬
oem pronepotem instituat.
ab eo non rumpitur nichil
referri utrum exiure anti¬
quo an ex lege uelleiam ex¬
cliroatur. ¶Forsitam adhuc¬
quis dubitet an istis casib
si nepos post test̾m uiuo pr̃c

Expanded text:
iam mortuo, filio pronepotem instituat ab eo non rumpitur, nihil refert, utrum ex iure antiquo an ex lege Uellea excludatur. Forsitan addubitet quis, an istis casibus si nepos post testamentum nasc
Abbreviated transcription (Latin):
petere nec agi tutele ob pͥi
tempus possess sĩ ita scriptũ
intest̾o fuerit. ticius tutor
esto. cum rei .pu. causa abe¬
rit tutor ne esto cum redier
tutor esto. quro de cxcusati

Expanded text:
petere nec agi tutelae ob prius tempus posse. Sed si ita scriptum in testamento fuit: "Titius tutor esto: cum rei publicae causa aberit, tutor ne esto: cum redierit, tutor esto", quid de excusati
Abbreviated transcription (Latin):
dius fut legitt̾ie usure p̾stentu
Si igitur ꝯminatio int̾cesẜit iu¬
dex qui qn cognoscet dec̾tum
pͥtoris sequetur. ¶ Ioem solent
face pretores eciam cirei cos tu¬
tores qui negint sre ao aiendoᷤᷤ
pupillos penes se aliquid ut qͥc¬
quid constit̾it penes cos ẽe eiuus
grauissũ usuri pendatur. et hoc
pscqui oport̾e urdicem palam
est et cum aui pena adiectõne
residuarum aũt sũmarum pu¬
pulares usuxas pendi oportes.
Que aũc sunc pupillares usu¬
re urcendum est. ⁊ apparet hãc
o es si negau̾it. apiro se ẽe pecu¬
nam et pretor pronunciauit
contra cum simas solu̾e debebͭ
uł simoram depositiomi fecit ⁊
pͥtor nrrogau̾t ei u̾mas. ¶ Sͣ et
si dum negat aliquam quanti¬
tatem penes se c̃e pupul ad ho
na sua expedienda imposuerit
nc̃citatem mutuam pecuniam
łimis usuris accipiendi teneb¬
itur in limis. ¶ Ioem si adebito

Expanded text:
dius fiat, legitimae usurae praestentur: si igitur comminatio intercessit, iudex qui quandoque cognoscet decretum praetoris sequetur. Idem solent facere praetores etiam circa eos tutores, qui negant habere ad alendos pupillos penes se aliquid, ut quidquid constiterit penes eos esse, eius gravissima usura pendatur: et hoc persequi oportere iudicem palam est cum et alia poenae adiectione. Residuarum autem summarum pupillares usuras pendi oportet. Quae autem sunt pupillares usurae, uidendum est. et apparet hanc sed et si negauit apud se esse pecuniam et praetor pronuntiauit contra eum, legitimas soluere debebit, uel si moram depositioni fecit et praetor irrogauit ei legitimas. sed et si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimis. item si a debito
Abbreviated transcription (Latin):
q: atiñ adip̃ius personam nuqd
legatanis teneatur nec enĩ tam
ĩprobe causm pot scd̃m sc uroi¬
catum pergram sendebit igitur
qlegatarus et creoitorib. Siqs
ante questionem de familia bi¬
tam. adienit brditatem ul nece
testatoris nõ defendit legatorum
persecutõ adisus fiscum locum
b̃t qui tñ si fiscus bonaͬ agnoseat
ernecessitate redundibit honus
legator.adbrdem. S si subiecit si¬
biut ei delatorem. heditas adiu¬
dicetur et hon̾e careret ul minus
plene defendent ciusam non se
erhonat cremplo eius qui colun¬
one de hrditate litigauit ¶Si mĩ¬
merus nĩmoꝵ legatus sit neq
appareat q̃ͣles sintiegati. mn omĩa
regionis inqua u̾iatus est s ⁊

Expanded text:
quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur? nec enim tam improbe causari potest secundum se iudicatum per gratiam. respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem uel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio aduersus fiscum locum habet. quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecbi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia regionis, in qua uersatus es
Abbreviated transcription (Latin):
qui dampnatur huc solum fũdũ
S hoc soluut uendat uero pretio¬
ꝗd sic̾to p̾cio sit dãpnatus facere
nece hebit tanti uẽdẽ qnͣti damp¬
natus est.Dem.

Expanded text:
qui damnatur hoc solum 'fundum sed hoc solum, ut uendat uero pretio.Quod si certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti uendere, quanti damnatus est. 50
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit suburoe tcsta a cõmi¬
litonib relicta proferriq poᷤ¬
sint icontrou̾siam deducti si
ad indulgenciã legum reuo¬
centur. et obsuanciam secut
aĩ mei integritudiem. ergao
optimos frocussimos cõmili¬
tones simplicitati cor cõsu¬
iendum existimaui ut quoqͦ¬
modo testati fuissent rata cc̃t
cor uoluntas faciant igitur tẽ¬
faciant quoquomodo pot̾int.
sufficiatq ao bonos suorum
diuisionem facicirdam nu¬
oa uoluntas testatoris. ¶Mĩ¬
les autem appcllatur  a milicaa
itt .i. duricia quam pro nobis
sustinet.us amititiroine ant
a malo ꝙ arce̾ milites solent
aut an u̾o mille hoĩnum dic¬
tum a g̾co u̾bo tractum ata

Expanded text:
ta a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controversiam deduci, si ad diligentiam legum revocentur et observantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimavi, ut quoquomodo testati fuissent, rata esset eorum voluntas. faciant igitur tefaciant quo modo poterint sufficiatque ad bonorum suorum diuisionem faciendam nuda uoluntas testatoris'.Miles autem appellatur uel a militia, id est duritia, quam pro nobis sustinent, aut a multitudine, aut a malo, quod arcere milites solent, aut a numero mille hominum, ductum a Graeco uerbo, tractum a ta
Abbreviated transcription (Latin):
oi credita petitur ħ ista arist̾.
scripsit cuius sñiam putoi
ueram. nam preteritarum o¬
parum actõm dari h̾roi exͣ¬
nco sinc metu exceptionis
ꝓlacet dabitur et iiuo igit
altero pr̃ono. Ulpianu:.

Expanded text:
 credita petitur. haec ita Aristo scripsit, cuius sententiam puto ueram: nam etiam praeteritarum operarum actionem dari heredi extraneo sine metu exceptionis placet. dabitur igitur et uiuo altero patrono. 5 Ulpianu
Abbreviated transcription (Latin):
committo ut des prestes in¬
memoriam meam posse pe¬
dissecis meis quas ad q curai
templi reliqui singulis me̾¬
strua cibaria et annua uesti¬
aria c̾ta quesitũ est cum teru¬
plum nõ dum ee̾t extruet᷑
ex die mortis. an u̾o ex eotem¬
pore quo templum explicit᷑

Expanded text:
committo, ut des praestes inmemoriam meam pes meis, quos ad curam templi reliqui, singulis menstrua cibaria et annua uestiaria certa'. quaesitum est, cum templum nondum esset extructum, ex die mortis an uero ex eo tempore, quo templum explicitum
Abbreviated transcription (Latin):
Estõ ita cautum fu̾it uibtis me¬
is cibaria que alia prabam ab he¬
redib meis p̾stari uolo unus.
ex lib̾tis ex uoluntate pronine¬
gon sui gr̃a quaorennio an̾ di¬
em mortis ab fuit ex hac causa
cybaria que ante accepat mortis
tempore non accepit cui tñ liber¬
to erdem testõ pronus sicut ⁊ ali
is quos uiuus manumisat le¬
gitum .u. ded̾at quesitum est.¬
xͦ. in isti quo cibaria et reliqua
que cet̾is ub̾tis meis legata sut
oebeantur sendi cur no. HDem.¬

Expanded text:
ento ita cautum fuit: "libertis meis cibaria quaeque alia praestabam ab heredibus meis praestari volo": unus ex libertis ex voluntate patroni negotii sui gratia quadriennio ante diem mortis afuit: ex hac causa cibaria, quae ante acceperat, mortis tempore non accepit: cui tamen liberto eodem testamento patronus, sicut is, quos uiuus manumiserat, legatum quinque dederat. quaesitum est, an isti quoque cibaria et reliqua, quae ceteris libertis legata sunt, debeantur. respondit: cur no
Abbreviated transcription (Latin):
stichum manumitti uoluit
ciq si cum scio moraretur cy¬
baria et uestiaria p̾stari a seio
deinte hec ũba adiccit ate autẽ
tum est sticho statim ubtate
consecuto prius autem defun¬
cto seio quam ad annum. xxu
cla sticho compari debet et si pl¬
acet ocbi utrum statim milicia
compenda sit an eo tempore qͦ

Expanded text:
Stichum manumitti voluit eique, si cum Seio moraretur, cibaria et vestiaria praestari a Seio: deinde haec verba adiecit: "te autem, tum est, Sticho statim libertatem consecuto, prius autem defuncto Seio quam ad annum vicestia Sticho comparari debet? et si placet deberi, utrum statim militia comparanda sit an eo tempore, quo
Abbreviated transcription (Latin):
placet compandm.non ante
deb̾i quam io tempus cessisset¬
¶Postumis ħroib instutis era
pre et mr̃e et substitutone fc̃a
auctores manumisit et ꝓccuũ
eis legiuit et amiui cct̾is ub¬
tis suis legiti et aliis ext̾is pl¬
ira. deide post test̾m fc̾m naci
in cui dari uolui peto.ib hus
uti t̾ciam ptem pectime fiici
ub̾cis quib apparentib lib̾tate
dedit eo amplius alterum tã¬
m̾o p̾ter cibaria et uestiaria da¬
ri uoluit. quesitum est cum sr̃¬
uixiss filia testõ apto et codi¬
cillis. postea au̾t decesẜit ⁊ froĩ¬
cõmissum datum ei de restitu¬
enta ꝑte t̾cia ao ẜroes suos trã¬
simẜit an eciã cibarioꝵ et uesti¬

Expanded text:
placeat comparandam, non ante deberi, quam id tempus cessisset.Postumis heredibus institutis et patre et matre, et substitutione facta actores manumisit et peculia eis legauit et annua et certis libertis suis legata et aliis exteris plura: deinde post testamentum factuui cui dari uolui, peto ab his, uti tertiam partem Petinae filiae libertis, quibus a parentibus libertates dedit, eo amplius alterum tanmmo praeter cibaria et uestiaria dari uoluit. quaesitum est, cum superuixisset filia testamento aperto et codicillis, postea autem decesserit et fideicommissum datum ei de restituenda parte tertia ad heredes suos transmiserat, an etiam cibariorum et uesti
Abbreviated transcription (Latin):
cos morari iubco ut ꝑ absentiã
fulur meaꝵ ro sarcophagum me¬
um memoriam meam quot an¬
nis cerebrent. quesitum est an
uni ex lib̾tis qui adic mortis n
ad ħroes accesẜ it n a sepulcrũ

Expanded text:
eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum mearum ad sarcofagum meum memoriam meam quotannis celebrent'. quaesitum est, uni ex libertis, qui a die mortis neque ad heredes accesserit neque ad sepulc