comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eteris uiris dubitatioem
decidentes ad duplum genꝰ hypot¬
hecaꝵ respeximꝰ: unũ quidẽni qd̃
exꝯuentionib ⁊ pactis hominum
nascitur. aliud ꝙ auidicib datur
⁊ p̃toͬrium nũccupatur. Et cũ in¬
uonimꝰ inꝯuentionalib pignoib
uł ypothecis nõ solum tenentẽ cre¬
ssessioe cadat. siue sua culpa siue ñ.
siue forruito casii. humanu ẽẽ re¬
speximꝰ. ⁊ ĩpretorio pignore dare
recuꝑatioẽm creclitori. quocũꝙ mͦ
possessiõem aminittat. siue culpa sua
siue nõ. siue fortuito casu. licet enĩ
debuerat. inicumbere suo pignori
ne aliquã patiatur iacturam tam̃
nequit amaꝵ increclitorib ꝯseqͣt᷑.
benignĩ causam in terpretamur
eu̾sis recuꝑatioẽm domamꝰ. R. Si¬
mp̃ Res ob causas ĩ cãm iudicati
teneri. ac distrabi posse rescriptu
est. Nam in uicem iuste obligati¬
onis succeclit excã ꝯtractus aucto¬
ritas iubentis.

Expanded text:
eteris iuris dubitationem decidentes ad duplum genus hypothecarum respeximus, unum quidem, quod ex conventionibus et pactis hominum nascitur, aliud, quod a iudicibus datur et praetorium nuncupatur. Et cum invenimus in conventionalibus pignoribus vel hypothecis non solum tenentem creeo cadat, sive sua culpa sive non sive fortuito casu, humanius esse perspeximus et in praetorio pignore dare recuperationem creditori, quocumque modo possessionem amittat, sive culpa sua sive non sive fortuito casu. Licet enim debuerat incumbere suo pignori, ne aliquam patiatur iacturam, tamen, ne quid amarum in creditoribus consequatur, benignius causam interpretamur et ei recuperationem donamus. D. b causam iudicati teneri ac distrahi posse saepe rescriptum est. nam in vicem iustae obligationis succedit ex causa contractus auctoritas iubentis.
Abbreviated transcription (Latin):
op H i creclitor possessioẽm q̃ apa¬
rentib tuis pignoris uire fuerat
obligata nõ uerididit. s alĩ creci¬
itori pignori declit. examinata
fide ueri poteris enti soluto eo ꝙ
ex causa hac creclitori debetur. ⁊¬
tercessu presidis ꝓuincie recupe¬

Expanded text:
o. Si creditor possessionem, quae a parentibus tuis pignoris iure fuerat obligata, non vendidit, sed alii creditori pignori dedit, examinata fide veri poteris eam soluto eo, quod ex hac causa creditori debetur, intercessu praesidis provinciae recupe
Abbreviated transcription (Latin):
gͦn d̾distiᷤ ⁊ is ꝗ accepit aliieã pꝰsõe cuius
usi̾n uctũ nexum habebat sine ur̃a
uoluntate pignorauit. creclitor eiꝰ
in id̾ ꝙ pignoris ninculu nõ ꝯstitit
distrabens. dnĩo uos priuare nequi¬
uit. Qd̾ si nõ fuit ur̃o creclitori⁊
usus fructus. s ipsa possessio oblig¬
ata pignorata. ⁊ante ex solutam
adnõ pecunia. creclitor sccłs pig¬
nus accẽptum uendidit. nõ posse
uenditioẽm post solutam petumã¬

Expanded text:
 dedistis, isque qui accepit alii eam possessionem, cuius usum fructum nexum habebat, sine vestra voluntate pigneravit, creditor eius in id, quo pignoris vinculum non constitit, distrahens dominio vos privare nequivit. Quod si non fuit vestro creditori usus fructus, sed ipsa possessio pignerata, et ante exsolutam a domino pecuniam creditor secundus pignus acceptum vendidit, non posse venditionem post soluta pecu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Hõ adu̾sus te creclitores ꝗ
mutua pecunia sũpsisti. s eł
cui hac̃ creclideras herecles exꝑri
c̃t uiris euidenter pͥostulas for¬
I mam.
rudici fenebrẽ pecunia mutu¬
auerit. si in ꝓuincia fui̾t m̾a¬
tium declerit ambienti. exilii
pena una cũ ip̃o udice plectat᷑
um̃tis. hec ꝓ ꝯmuni utilitate sa¬
ncienta ducimꝰ: ut siquis pecu¬
nias creclere. supͣ quinquagĩta
libras auri noluerit. ł suꝑ red¬
dito debito securitatem accepe¬
rit cũ amplĩ sit memorata qͣn¬
titate. sciat nõ ałr debere cyro¬
graphũ a debitore ł crelitore
ꝑcipe̾. quã si testimoniu trium

Expanded text:
 Non adversus te creditores, qui mutuam pecuniam sumpsisti, sed eius, cui hanc credideras, heredes experiri contra iuris evidenter postulas formam. iudici fenebrem pecuniam mutuaverit, si in provincia fuerit veetium dederit ambienti, exilii poena una cum ipso iudice plecteturumentis haec pro communi utilitate sancienda duximus, ut, si quis pecunias credere supra quinquaginta libras auri voluerit vel super reddito debito securitatem accipere, cum amplius sit memorata quantitate, sciat non aliter debere chirographum a debitore vel creditore percipere, quam si testimonium trium
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ põtestate eiꝰ patris ꝯstitute subbac cõ¬
dinõe si fu̾it in trabiennium mãcip¬
ata donauit. licet dotͥ matris uolũtate
sun iuris effecta nõ tenuit. tñ prĩ n  n¬
tito defuncto sui iuris quocũq modo
effecta ad similitudinẽ legaͣti ita relicti
rem donatam firmit̾ hr̃e uł uindica

Expanded text:
e sub hac condicione, si fuerit intra biennium emancipata, donavit, licet hoc matris voluntate sui iuris effecta non tenuit, tamen prius marito defuncto sui iuris quocumque modo effecta ad similitudinem legati ita relicti rem donatam firmiter habere vel vindica
Abbreviated transcription (Latin):
d Lelles nec ne filio
tuo p̃dia itemq mancipia donare fu¬
it uutio tibi libm. Desine itaq postu¬
lare ut donatio quam ꝑ feteras reuoc¬
aretur. sub p̃textu marͣiti. ⁊ liberoꝵ
ab sentie cumhiuꝰ firiutas ipõꝵ p̃se¬
nia nõ intigeat.
matrimonii feclus nupserĩt. s unĩ
tñ matrimonii sunt reuocandaꝵ
donationũ quas infilios fecerint.
ita decernimꝰ facultatẽ. si eos in gra¬
ios cĩca se ẽẽ ostendexĩt. Quicꝗd gͥ
is qui arciatre ĩpietatis argͣuitur. ex
titulo donatõĩs tenet ro die qͣiso coͣ¬
trou̾sie qualecũq pͥncipium iussu
iudicantis dantur matri recld̾e cog¬
atuꝵ. Ceteꝵ que an adhuc matre
pͥacitic iure ꝑfecta sũt. ⁊ añ incho¬
atum cepͣtumi ꝙ. iurgium uendita

Expanded text:
 Velles nec ne filio tuo praedia itemque mancipia donare, fuit initio tibi liberum. desine itaque postulare, ut donatio quam perfeceras revocetur sub praetextu mariti ac liberorum absentiae, cum huius firmitas ipsorum praesentia non indigeret. matrimonii foedus nupserint, sed unius tantum matrimonii sunt, revocandarum donationum quas in filios fecerint ita decernimus facultatem, si eos ingratos circa se esse ostenderint. Quidquid igitur is qui a matre impietatis arguitur ex titulo donationis tenet eo die, quo controversiae qualecumque principium iussu iudicantis datur, matri cogatur reddere. Ceterum quae ante adhuc matre pacifica iure perfecta sunt et ante inchoatum coeptumque iurgium vendita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocauerunt. nõ sinit digni quo eam
retineant. cũ cepint obsequia neglig¬
erent. cum magis meos collata liber¬
alitas ad obsequium iñclinare deb.
Quam ad ĩ solentiarti erige. bot tam̃
uis stabit intra ipõs tm̃ qui liberalitatẽ
declerunt. Ceteꝵ n filii eoꝵ n succ¬
essores ad hoc bñficum ꝑtinebunt
Neq enĩ fas est ullomͦ in quietari do¬
tatiões. quas is qui donauiͣt ĩ diem
uite sue nõ retractauit.
filie tue quasi penitentia ductam sub¬
tracta instrum̃ta donationura igni
ex usisse ꝯstitiͣt uereri te nõ oportet.
ne it ꝙ uire uires acceꝑat. ex post fa¬
cto possit in dubium reuocati.

Expanded text:
ocaverunt, non sunt digni, qui eam retineant, cum coeperint obsequia neglegere, cum magis in eos collata liberalitas ad obsequium inclinare debet quam ad insolentiam erigere. Hoc tamen ius stabit intra ipsos tantum, qui liberalitatem dederunt. ceterum neque filii eorum neque successores ad hoc beneficium pertinebunt: neque enim fas est ullo modo inquietari donationes, quas is qui donaverat in diem vitae suae non retractavit.filiae tuae quasi paenitentia ductam subtracta instrumenta donationum igni exussisse constiterit, vereri te non oportet, ne id, quod iure vires acceperat, ex post facto possit in dubium revocari.
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Et si ptectis donatiõib ĩ possessio¬
nem inductus libertus quãtolibet tp̃
ea que sibi donata sũt pleno inre nt
dñs possecderit. tñ si ingratus sit. omĩt
doroatio mutata patronoꝵ uoluritate
renocanta utͣ. Ꝙ obseruabr̃ ⁊ circa ea
que libertoꝵ noĩe pecunia tñ patrono¬
tum ⁊ beneficio ꝯ parata sũt. Nã qui

Expanded text:
o. Etsi perfectis donationibus in possessionem inductus libertus quantolibet tempore ea quae sibi donata sunt pleno iure ut dominus possederit, tamen, si ingratus sit, omnis donatio mutata patronorum voluntate revocanda sit. . Quod observabitur et circa ea, quae libertorum nomine, pecunia tamen patronorum et be
Abbreviated transcription (Latin):
rib expomĩitur. ante litẽ uoͣ nati
suo om̃s noĩe ĩ q̃stioẽm uocentur.
qm̃ hos solos ꝗ ulite nati erunt.
omẽm fortunã matrũ ꝯ plecti opo¬
tet.⁊ aut iustis tradit bnis aut lib̾¬
ꝯp̃ Lites sr̃ seruili ꝯ ditiõe molẽs¬
uendas ad clem̃tiorẽ tã examina¬
tioẽm quã t̃minũ trãs ferimus.
uibentes. siquis ł adhuc seruiens
libeꝵ se eẽ dixiͣt. ł in libertatem
ꝯ morãs ad seruitutẽ uocatꝰ fuit.
assertoris dificultatẽ ĩ utroq casu
cessare. ipsuq ꝑse ad ĩtennões
eiꝰ qui dnm̃ se asserit. respõteͣ. ẽt
si expossessiõẽ libertatis ad seruit¬
utẽ ducit᷑ etiã ꝓcuratorẽ dare mi¬
nime ꝓhibiͣ. ꝙ eis qui ex seruitu¬
te ad libertatẽ ꝓsilui̾nt penitus

Expanded text:
renovari. Ante litem vero nati suo omnes nomine in quaestionem vocentur, quoniam hos solos, qui in lite nati erunt, omnem fortunam matrum conplecti oportet et aut iustis tradi dominis aut libe Lites super servili condicione movendas ad clementiorem tam examinationem quam terminum transferimus iubentes, si quis vel adhuc serviens liberum se esse dixerit vel in libertate commorans ad servitutem vocatus fuerit, adsertoris difficultatem in utroque casu cessare ipsumque per se ad intentiones eius qui dominum sese adserit respondere et, si ex possessione libertatis ad servitutem ducitur, etiam procuratorem dare minime prohiberi, quod his, qui ex servitute ad libertatem prosiluerint, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
raꝵ ad uerinũ. ¶ Iusta eclicti
nrĩ ꝯtinẽtia ĩ liberalib quoq n
negotiis. siue d̾ libertinitate. suie
d̾ in genuitate mouẽtur. absẽte
nichilominꝰ una parte. cãm discu¬
tiet ꝓ ustitie ratioẽ sentẽtiã ꝓ¬
ferri nichil ꝓhibet
ꝑ Iubemiis om̃s epłas actricis
quai adelui tãquã pͥncipale fe¬
cerat ĩ aͥnes ⁊ uacuas ẽẽ. atq in
irritũ d̾ uocari ac d̾ ingenuitate
eĩdẽ helii reꝗri. nec mulieri id
obẽẽ ꝙ ad en tãquã decurioe ac
pͥncipale scͥpserit. ł ꝙ id ẽ se fin¬

Expanded text:
. Iuxta edicti nostri continentiam in liberalibus quoque negotiis, sive de libertinitate sive de ingenuitate moventur, absente nihilo minus una parte causam discuti et pro iustitiae ratione sententiam proferri nihil prohibet. Iubemus omnes epistulas actricis, quas ad aelium tamquam principalem fecerat, inanes et vacuas esse atque in irritum devocari ac de ingenuitate eiusdem aelii requiri nec mulieri id obesse, quod ad eum tamquam decurionem ac principalem scripserit, vel id, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Nõ id cuto minꝰ ꝙ pupilli res
uelut tutor ãministrasse dr̃geiꝰ ꝑ
cille libaͣm eã ẽẽ cũ ea paciscẽdo
uentioĩs obtẽperãdi legi dnã nullã
ht̃ necessitatẽ. utq hoc ueꝵ ẽ. ita
eꝯ trario si filios suos ꝯstituta cũhis
liberoĩministeriot̾ trate̾ ꝓmisisse
ꝓbetur. parere placitis ñ ꝯpellit᷑.¬

Expanded text:
o. Non idcirco minus, quod pupilli res velut tutor administrasse dicitur, ecillae liberam eam esse cum ea paciscendo conventionis obtemperandi legi domina nullam habet necessitatem utque hoc verum est , ita e contrario si filios suos constituta cum his libera in ministerium tibi tradere promisisse probetur, parere placitis non compellit
Abbreviated transcription (Latin):
magistratu fũcti. dignitas ad lib̾¬
tatis ꝓbatioẽm nicħ nepori ꝓd est.
siquidẽ ĩ libaͣli causa mat̾s ñ patͥs
ĩ spiciatur ꝯditio: s nec mat̾ni aui
sola sufficit. cũ licet auia qͦ liba
ꝓbari possit. multis tm̃ ex causis sta

Expanded text:
magistratu functi dignitas ad libertatis probationem nihil nepoti prodest, si quidem in liberali causa matris, non patris inspiciatur condicio. Sed nec materni avi sola sufficit, cum, licet avia quoque libera probari pos
Abbreviated transcription (Latin):
opere mami facto alio no translatis.
liceat ei au̾tere. tam̃ ripam
siuam adu̾sus rapididi animis
impetum munire ꝓhibitum nõ ẽ.
cum fliuũ priore alueo derelicto
allum sibi facit. ager quẽ circuit pͥ¬
oris dnĩ manet. ꝙ si paulatim ita
auferat ut alicui parti aplicet id
allumonis iuire ei queritur cuius
suirous crescit.
nis rectoit ditioros. ꝓpt̾ resquas pos¬
sicent tributoꝵ pͣstatioem agnio¬
seant. ⁊ qui su deplorant. patͥmoẽ¬

Expanded text:
opere manu facto alio non liceat avertere, tamen ripam suam adversus rapidi amnis impetum munire prohibitum non est. et cum fluvius priore alveo derelicto alium sibi facit, ager quem circumivit prioris domini manet. quod si paulatim ita auferat aliique parti applicet, id adluvionis iure ei quaeritur, cuius fundus crescit. nis reddidit ditiores, pro terris quas possident tributorum praestationem agnoscant. et qui suum deplorant patrimo
Abbreviated transcription (Latin):
in hiis casib inquib habeant res
ni nime patrib sius adquisitas nul¬
lam t̃palem exciptiõem opponi ni¬
si ex quo actionẽ mouere poterint.
idest postquã manu paterna uel
eius inciuius potestatẽ erant cõsti¬
tuti fuerint libetati. quis enim
incus are eos pot̾int. si hoc rio fece¬
rint quod simulauetint. minĩe
ad implere lege obiuante ualebãt
mus ⁊ nemini ab sentia. ł potẽtia
uł infantia parins adu̾sarii no
cear. s sit aliqua int̃desides. ⁊ iu¬
gilantes. differentia sc̃imus si q̃¬
ndo ab fuerit is qui res alienas uł
cceditori obnoxias detim ⁊ deside¬
rat. dñs rer uł creclitor suã inten¬
tiõem ꝓponere. ⁊ nõ ei licentia sit.

Expanded text:
in his casibus, in quibus habent res minime patribus suis adquisitas, nullam temporalem exceptionem opponi, nisi ex quo actionem movere potuerint, id est postquam manu paterna vel eius in cuius potestate erant constituti fuerint liberati. quis enim incusare eos poterit, si hoc non fecerint, quod et si maluerint, minime adimplere lege obviante valebant? mus et nemini absentia vel potentia vel infantia penitus adversarii sui noceat, sed sit aliqua inter desides et vigilantes differentia, sancimus: si qndo abfuerit is qui res alienas vel creditori obnoxias detinet, et desideret dominus rei vel creditor suam intentionem proponere, et non ei licentia sit,
Abbreviated transcription (Latin):
rlib quantitatib inunius ꝗ¬
ceͣ cause su̾ma. libellũ cõ ulntioniᷤᷤ
ueteres agitabatur an uidebatur
om̃es causas iniuibuiũ decduxisser
aut uetustissimã eaꝵ. aut nichil
fecisse cum eiꝰ fensus incertus ẽt
apparebet. s in uidiciis in multis
causis tales altertatioẽs uentilatas
inuenimꝰ: ⁊ maxune ꝓpt̃ lorgi tẽ¬
poris interruptionẽ ¶Dĩenĩ ꝑsonał
forte fuerit mota actio. ypotheta

Expanded text:
unius quidem causae summam libellum conventionis veteres agitabatur, an videatur omnes causas in iudicium deduxisse aut vetustissimam earum aut nihil fecisse, cum eius sensus incertus esse apparebat. Sed et in iudiciis in multis casibus tales altercationes ventilatas invenimus, et maxime propter longi temporis interruptionem. si enim personalis forte fuerat mota actio, hypoth
Abbreviated transcription (Latin):
re. saltẽ ad empta locor cat uł de¬
fensorẽ cuuitatis.⁊ suam manifes¬
tare uolũtarẽ inscriptis deꝓperet.s
ce ubi doᷤmiciliũ ht̃ possoꝵ seu cũ
t᷑abularioꝵ subscriptione uł si ci¬
uitas tabularios non habent.cum
tͥrium testium subscriptione. ⁊ ħ
sufficere. ad om̃em tp̃alem int̾ru¬

Expanded text:
re, saltem ad episcopum locorum eat vel defensorem civitatis et suam manifestare voluntatem in scriptis deproperet. sce, ubi domicilium habet possessor, seu cum tabulariorum subscriptione vel, si civitas tabularios non habeat, cum trium testium subscriptione: et hoc sufficere ad omnem temporalem inter
Abbreviated transcription (Latin):
iĩe s q̃ gnr dinͣt obnoxiũ :ͥ alꝗ̃ asticut᷑ aliedubit¬
mos enartatiõe ꝯtumie creclantur.
An uero quasi silentio cuca eas habi¬
to. tẽpore expisare. nullo ex ĩcerta
libelli ꝯ fẽctioẽ ãminiculo ei acqui¬
ũto Sancsimꝰ itaq nullam in ui¬
ditiis inposteꝵ locum habere talẽ
ꝯ fusioẽm. s qui obnoxium suum
in idicium clamauĩt. ⁊libellum
ꝯ uentioĩs ei trãs miserit. licet gen¬
eralit̃. nulliꝰ cause m̃tioẽm haben¬
tem. uł uniꝰ quidẽ spetialiter: tan¬
ium modo aut̃ ꝑsonales actioẽs uł
ypothecarias ꝯtinente. nichilominꝰ
uiteri uis suu om̃e eum in uidicuũ

Expanded text:
 aliae dubitmodi narratione contineri credantur, an vero quasi silentio circa eas habito tempore expirare, nullo ex incerta libelli confectione adminiculo eis adquisito. Sancimus itaque nullam in iudiciis in posterum locum habere talem confusionem, sed qui obnoxium suum in iudicium clamaverit et libellum conventionis ei transmiserit, licet generaliter nullius causae mentionem habentem vel unius quidem specialiter, tantummodo autem personales actiones vel hypothecarias continentem, nihilo minus videri ius suum omne eum i
Abbreviated transcription (Latin):
to illato cum hoc apartib fuerit
factu ⁊ aiudice ad ꝓbatum ł exas¬
toritate iudicis cuicũq parti illa¬
tum. si quidẽ is cui ĩponitur sacͣ¬
m̃tum nichil ad hoc fui̾t relucta¬
tus. ⁊ hoc p̾stetur ł referatur. ħe¬
cessitate ĩ ponenda ei cui refertur
relatioĩs subire sacram̃tum. Uł
si hoc recusauerit qi illato sacram̃¬
to p̃ftͥto: causa ł capitulu decitat᷑.
Hullo loco ꝓnocatioĩ relinquendo.
Quis enĩ ferend̃ ẽ ad appellatioĩs ue¬
niens auxilium ĩ hiꝰ que ip̃e faciẽtla
ꝓpͥcurauit. ¶ Sin aũt is cui sacra¬
m̃tum est illatu ł aparte . ł aiudi¬
ce. Hoc subire minime uoluerit. lic¬
entiam quidẽ habeat sacram̃tu rẽ¬
cusare. Iudex aũt si hoc onuĩ mͦ
p̃standũ existimauit. sic causant
dirimat qĩ uolente eo sacram̃tũ
sit recusatum. Et ita cetera siũ¬

Expanded text:
to illato, cum hoc a partibus fuerit to illato, cum hoc a partibus fuerit factum et a iudice approbatum vel ex auctoritate iudicis cuicumque parti illatum, si quidem is cui imponitur sacramentum nihil ad hoc fuerit reluctatus, et hoc praestetur vel referatur, necessitate imponenda ei cui refertur relationis subire sacramentum, vel, si hoc recusaverit, quasi illato sacramento praestito causa vel capitulum decidatur, nullo loco provocationi relinquendo. quis enim ferendus est ad appellationis veniens auxilium in his, quae ipse facienda procuravit? Sin autem is, cui sacratum est vel a parte vel a iudice, hoc subire minime voluerit, licentiam quidem habeat sacramentum recusare, iudex autem, si hoc omnimodo praestandum existimaverit, sic causam dirimat, quasi volente eo sacramentum sit recusatum, et ita cetera si
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝓ uocatiõe suspensa nõ sit. ł
que postquã fuerit appellatũ cor¬
roboratia fuerit. nullo mͦ reuoca¬
re iuram̃tum ⁊ iteꝵ ad ꝓbatiõem
uenire cuiqã ꝯceclimꝰ. ħere petita
lite. fun̾iis negotii alterĩ cause fiat
s Generałr de omĩb si cram̃tis
que inlitibus offeruritur. ł aͣiubi¬
ce. uł apartib diffinienõu ẽ. Cũ
aũt i increbuit iudices ĩ płenis¬
sima dntuntiõe sacram̃tu im po¬
nere. euenit ut ꝓuocatioẽm lite
suspensa hii quidẽ qui uis iurãdũ
prãre uissi sũt. ab hac forte luce su¬
btrahantur. ꝓ̃batiões aũt reꝵ cadãt
cum multu discrepat iuram̃tum
hereclitarium apriñcipali sacram̃¬
to. Pecessitate itaq reꝵ coacti ⁊ͣ
ꝓbationib pingius subueniẽtes
ad huiꝰ moĩ uenimꝰ sanctioẽ ¶ Oẽ.
igitur inram̃tum siue aiuditib¬
siue apartib illatu. ł iripͥncipio
ua sententia sub ipõ iudice detur.
nõ expectata ł ultima diffinitiõe

Expanded text:
e provocatione suspensa non sit vel quae, postquam fuerit appellatum, corroborata fuerit, nullo modo revocare iuramentum et iterum ad probationem venire cuidam concedimus, ne repetita lite finis negotii alterius causae fiat  Generaliter de omnibus iuramentis, quae in litibus offeruntur vel a iudice vel a partibus, definiendum est. Cum enim iam increbuit iudices in plenissima definitione sacramentum imponere, evenit, ut provocatione lite suspensa hi quidem, qui iusiurandum praestare iussi sunt, ab hac forte luce subtrahantur, probationes autem rerum cadant, cum multum discrepat iuramentum hereditarium a principali sacramento. Necessitate itaque rerum coacti et probationibus pinguius subvenientes ad huiusmodi venimus sanctione Omne igitur iuramsive a partibus illatum vel in principio va sententia, sub ipso iudice detur non expectata vel ultima definitione
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ S i ꝓmutua pecuma quã acre¬
ditore poscebas. argentu. ł ium̃¬
ta ł alias spẽs utriusq ꝯ sensu ex¬
timatas accepisti. dato auro pign¬
ori. licet ultrͣa unã centesimã usur¬
as stipulanti spoporitasti. tñ sors q̃
ta est. ⁊ usuraꝵ titulo legitima
tantum recte petitur. Nec quicꝗͣ

Expanded text:
Si pro mutua pecunia, quam a creditore poscebas, argentum vel iumenta vel alias species utriusque consensu aestimatas accepisti, dato auro pignori, licet ultra unam centesimam usuras stipulanti spopondisti, tamen sors, quae ita est, et usurarum titulo legitima tantum recte petitur. Nec quicqua
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ petitioe secutus est. suꝑ ẽẽ ꝓuoca¬
tioẽm. ¶ his de p̃sentib ꝑsonis
statutis: nec absentes nos fugiunt.
S: etiã eos huic legi sub iugamus.
cram̃tu illatum ẽ. lite forte ꝑ ꝓcu¬
ratorẽ uentilata: nocesse ẽ ł illam.
pͥncipalem ꝑsoãm. datis certis in du¬
tiis ad iudicem uenire. ut ea que
de sacram̃tis statuta sũt. ĩ pleat. uł
si uidex ext̾imaĩt in ꝓuincia ubi
degit sub ac̾toꝵ testificatioe uiram¬
tum ab eał dari ł referri ł recinãi
hoc ꝓceclere. ut singłis casib eͥuẽtus

Expanded text:
eius petitionem secutus est, superesse provocaeius petitionem secutus est, superesse provocationem. His de praesentibus personis statutis nec absentes nos fugiunt, sed etiam eos huic legi subiugamus. 4cramentum illatum est, lite forte per procuratorem ventilata, necesse est vel ipsam principalem personam datis certis indutiis ad iudicem venire, ut ea quae de sacramentis statuta sunt impleat vel, si iudex existimaverit in provincia ubi degit sub actorum testificatione iuramentum ab ea vel dari vel referri vel recusari, hoc procedere, ut singulis casibus event
Abbreviated transcription (Latin):
capitula siue totiꝰ negotii summa
examinentur. ⁊ lis suo marte ꝑ¬
currat. nullo ei obstaculo ꝓbuian
te. Ihẽ aut qui sacrantu sbi illatũ
dare recusaueĩt. ł hoc adtestatur
ł si forte nõ audeat hat sibi in ulti¬
ma ꝓuocatiõe repositũ auxilium.
¶ Si uidex appellatiõs p̃sidens. bene
quidẽ illatu us uirandũ. nõ rite
aut̃ recusatu ꝓnũtiauit. res sccłm
ꝙ urdicatum est ꝑmanebit. Sin¬
aut nõ rite quitẽ illatu recte aũ
recusatu sacram̃tu ꝓnuntiauit.
tc̃ ei ucebit em̃tare sententiã udi¬
cis que quasi ex recusato sacram̃to
ꝓcessit. Et nichil penitus nec p̃iu¬
dicii nec ĩ iusti dispendii cuicumq
incurrit. S ⁊ cause cursus. ab ĩ¬
itio usq ad nouissimũ t̃minũ nõ
impecliatur. lis equa lance tru¬
tinabitur. Siue aut illatu iura¬
m̃tu fui̾t p̃stitu. siue recusatum.
ꝓuocanioĩs remecliu. ĩ hoc seruabi¬
tur. Cum nimis crudele ẽ parti q̃
hoc tetulit. ꝓpt̾ hoc ip̃m ꝙ iudex

Expanded text:
capitula sive totius negotii summa examinentur et lis suo marte percurrat, nullo ei obstaculo obviante. 2a . Ipse autem, qui sacramentum sibi illatum dare recusaverit, vel hoc attestetur vel, si forte non audeat, habeat sibi in ultima provocatione repositum auxilium. 2b . Et si iudex appellationi praesidens bene quidem illatum iusiurandum, non rite autem recusatum pronuntiaverit, res secundum quod iudicatum est permanebit. quidem illatum, recte autem recusatum sacramentum pronuntiaverit, tunc ei licebit emendare sententiam iudicis, quae quasi ex recusato sacramento processit, et nihil penitus nec praeiudicii nec iniusti dispendii cuicumque incurret, sed et causae cursus ab initio usque ad novissimum terminum non impediatur et lis aequa lance trutinabitur. Sive autem illatum iuramentum fuerit praestitum sive recusatum, provocationis remedium in hoc servabitur, cum nimis crudele est parti quae hoc detulit propter hoc ipsum, quod iudex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scaꝵ qualitatẽ. siue sub ipo uidi¬
ce p̃stari oportet iuiram̃tu. siue ĩ
domib: siũ ĩ sacris scͥpturis tactis.
siue ĩ sacro sc̃is oratoriis. Similiq
modo in sua firmitate manere. q̃
de calũpnie iure uirando. ł sacram̃¬
⁊ aretro diuis pͥncipib inducta. Põ
enĩ ut aliquid de rogetur antiqui¬
orib legib hec ꝓlata sũt. s ut siꝗd
de ẽẽ eis uidebatur hoc repleatur.¬

Expanded text:
 qualitatem, sive sub ipso iudice praestari oportet iuramentum sive in domibus, sive sacris scripturis tactis sive in sacrosanctis oratoriis. Similique modo in sua firmitate manere, quae de calumniae iureiurando vel r retro divis principibus inducta. Non enim, ut aliquid derogetur antiquioribus legibus, haec prolata sunt, sed ut, si quid deesse eis videbatur, hoc repleatur
Abbreviated transcription (Latin):
et filius nec quisquã aliꝰ
n litigando n paciscento. ħ nec
uis iuirando ꝯt̾ra uoluntatẽ dñe
rei deferendo. p̃ iudiciu ei facẽ
põt. Uñ si ꝯtra mandatũ tuu
aliquid erga rẽ tuam tiuis filius
gessit. nec hoc ratu habusti n
nichil tibi oberit.
re uirando. si uirauerit. ł ei re¬
missum fuit sacram̃tum. ad sim¬
ilitudinẽ iudicati infactum ac¬
tio conpetit.
elata ꝯditiõe iuris uira¬
ndi reus sine ꝑ actorẽ quomin̾
de calũpnia iuret steterit: ꝑ
urditem soluere. ł uirare nisi
referat us urandu necesse ht.¬

Expanded text:
ec filius nec quisquam alius neque litigando neque paciscendo, sed nec iusiurandum citra voluntatem domini rei deferendo praeiudicium ei facere potest. unde si citra mandatum tuum aliquid erga rem tuam filius tuus gessit nec ratum habuisti, nihil tibi oberit. reiurando, si iuraverit vel ei remissum fuerit sacramentum, ad similitudinem iudicati in factum actio competit.elata condicione iurisiurandi reus  si non per actorem, quominus de calumnia iuret, steterit per iudicem solvere vel iurare, nisi referat iusiurandum, necesse h
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ testam̃to forte nõ apparente ꝓeo
sacram̃tu ei ad herecde delatu est.
⁊ is religioẽm suam p̃stauit ad fĩg¬
manifestu factu est. nichil ei pe¬
nitus fuisse derelictu. apd̾ antiqͦs
querebatur. utrum iure uirando
ei relictu fuerat legatum. ł fidei¬
ꝯmissu. sidemꝰ licentiam herecli
falcidiam si ꝯpetat ex hoc retinere.
Nob̾ itaq melius uisu ẽ. repetrab
eo legatu ł frdĩ ꝯ missu nullum¬
S ⁊ si ueꝵ fuit inuentu quarte
detentiõem eñtroduci. si tm̃ locũ
hãt. Pequis ex hoc delicto sibi lu¬
cru impiu ad ferre nris legibus

Expanded text:
te non apparente pro eo sacramentum ei ab herede delatum est et is religionem suam praestavit, adfirmanifestum factum est nihil ei penitus fuisse derelictum, apud antiquos quaerebatur, utrum iureiurando ei relictum fuerat legatum vel fideicommissum, si demus licentiam heredi falcidiam, si competat, ex hoc retinere. Nobis itaque melius visum est repeti ab eo legatum vel fideicommissum nullumsed et si verum fuerit inventum, quartae detentionem introduci  si tamen locum habeat, ne quis ex hoc delicto sibi lucrum impium adferre nostris legibus
Abbreviated transcription (Latin):
Quamiuis pocuniãt᷑uã aso¬
lepiates suc noĩe crediderit. stipu¬
lanto tñ sibi. ius obłigatioĩs q̃¬
siuit. quã pecunia ut possis pe¬
tere. mandatis tibi ab eo actiõib
ꝯ sequeris.¬

Expanded text:
Quamvis pecuniam tuam asclepiades suo nomine crediderit, stipulando tamen sibi ius obligationis quaesivit. Quam pecuniam ut possis petere, mandatis tibi ab eo actionibus consequeris
Abbreviated transcription (Latin):
auia paũ ꝓaua ex ma̾na lineaueiẽtẽ ne¬
potiꝰ nepti. ꝓnepoti ꝓ nepti ex te¬
stam̃to fid̾i ꝯmisso legato donatõe.
aut alio qͦlibet titulo largitioĩs.
ł ̃ intestati successioẽ ꝯtende̾i̾nt:
pat̾ filio. filie ue. ĩ tegia illibataq
custodiat. ut uentẽ donare. relin¬
q̃re alteri obligare sic̃ nec maĩna
bona nõ possit. usufructu dũ ta¬
xat ad eu ꝑtinẽte. ita ut quẽ ad¬
modu ipẽ sr̃ his licentiã totius

Expanded text:
us proavia ex materna linea venientes nepoti nepti pronepoti pronepti testamento fideicommisso legato donatione vel alio quolibet titulo largitionis vel etiam intestati successione contulerint, pater filio filiaeve integra illibataque custodiat, ut vendere donare relinquere alteri obligare, sicut nec materna bona, non possit usu fructu dumtaxat ad eum pertinente, ita ut, quemadmodum ipse super his licentiam totius
Abbreviated transcription (Latin):
es que ex matris successi. Ii¬
stato. fuerĩt ad filios de uoluti
itasie̾ in potestate parẽtiu ut fru¬
endi dũ taxat habent facultatẽ.
dnĩo uidelicet eaꝵ adliberos ꝑtin¬
ente parẽtes aũt pe nes quos
mãna᷑ reꝵ utendi fruendiq tm̃ po¬
testas ẽ. omẽ debent tuẽderei di¬
ligentiã adhibere s ꝙ uire filiis
debet᷑. ĩ examine ꝑse ł ꝑ pͥcurato¬

Expanded text:
es, quae ex matris successione fuerint ad filios devolutae, ita sint in parentum potestate, ut fruendi dumtaxat habeant facultatem, dominio videlicet earum ad liberos pertinente. Parentes autem, penes quos maternarum rerum utendi fruendique tantum potestas est, omnem debent tuendae rei diligentiam adhibere et quod iure filiis debetur in examine per se vel per
Abbreviated transcription (Latin):
gerat legitimã. ita ut si qñ rẽ alie¬
nare uoluerũt. ẽptor ł is. cui reꝰ
donatur obseruet neumquã par¬
te eaꝵ reꝵ quas alienari ꝓhibitũ
est: sciẽs accipiat. ł iͥgnorãs doce¬
re enĩ pat̃ d̾bet ꝓprii uiris eam
rẽ eẽ quã donat. aut distrait.⁊
ẽptori si uelit fide uissorẽ licet
acciꝑe qr nullã poterit p̃scͥptiõe
oppone̾ filiis. qñq rẽ sua uindi

Expanded text:
gerant legitimam, ita ut, si quando rem alienare voluerint, emptor vel is cui res donatur observet, ne quam partem earum rerum, quas alienari prohibitum est, sciens accipiat vel ignorans. Docere enim pater debet proprii iuris eam rem esse, quam donat aut distrahit: et emptori, si velit, fideiussorem licebit accipere, quia nullam poterit praescriptionem opponere filiis q
Abbreviated transcription (Latin):
monii ẜm p̃dictũ ordinẽ acersi¬
lt tc̃ adultimũ locum pat̃ alegib
ꝯ clametur ⁊ sui filii nõ gratam
herecditatẽ relictã s triste lucrũ
sibi lugeat ad quisitũ. ĩ oĩb usdłc
casib ĩ suꝑstite sobole libõꝵ ⁊ frĩ¬
b qui ad hũc uiuẽtib ꝗ adheredi¬
tatẽ defũcti patrẽ antecedat. u̾sũ

Expanded text:
m praedictum ordinem arcessito, tunc ad ultimum locum pater a legibus conclametur et sui filii non gratam hereditatem relictam, sed triste lucrum sibi lugeat adquisitum. In omnibus videlicet casibus, in superstite subole liberorum et fratribus adhuc viventibus, qui ad heredita
Abbreviated transcription (Latin):
pe set ĩ caͣpita diuitanur. cetis oĩb
successiõib Em ius usq ad p̃sens⁊
tp̃s obseruatũ ꝓcedentib ⁊ nullo
ex cognatis supra memoratos gͣclus
ad iuris ad agnatinis formã recli¬
gendo s suũ ordinẽ suãq ꝓximita¬
tẽ tenentẽ in corruptã ¶Ouas
aũt ꝑsoãs ex iure cognatioĩs ĩ legiti¬
mas successioẽs trãs ueximꝰ eas tutele
gͣuamini uiculi supponimꝰ. sciłc i
si et mascłini sinti ⁊ ꝑfecte etatis.

Expanded text:
in capita dividatur: ceteris omnibus successionibus secundum ius usque ad praesens tempus observatum procedentibus et nullo ex cognatis supra memoratos gradus ad iuris agnaticii formam redigendo, sed suum ordinem suamque proximitatem tenente incorruptam. Quas autem personas ex iure cognationis in legitimas successiones transveximus, eas et tutelae gravamini vicissim supponimus, scilicet si et masculi sint et
Abbreviated transcription (Latin):
s Ante quã scͥptus cuiꝰ cũꝙ po¬
tioĩs capax repudiet hereditate
ł alia ratiõe querẽde facultatem
ãmittat. ei qui testam̃tũ reliꝗt
in testato neõ succeclit igͥ ꝑspicis

Expanded text:
 Antequam scriptus cuiuscumque portionis capax repudiet hereditatem vel alia ratione quaerendae facultatem amittat, ei qui testamentum reliquit intestato nemo succedit. igitur perspicis
Abbreviated transcription (Latin):
lucrũ sentiãt. s etiã grauamini su¬
bñigent᷑ siqui aũt casus iã euenẽr.
ꝑ iudiciale sententiã ł amica¬
lem trãsactioem sopiti sũt nullã
sentiant ex bac legere tractatio¬
m̃ꝑ Scire debiusti frẽ emãcipato
potiore eãq: in familia mãsit ĩ altiꝰ
emancipati boĩs nõ habiͣ. s eos pͥa¬
rit̃ si sollẽpnit̃ petiorĩt bonoꝵ po¬
ssessioẽ succedere.
agn̾ato ꝯstituto ⁊ ĩtestato d̾fũcto iu¬
re cuuli xdita herecsifate ł hoc ab in¬
itio nõ int̾ueniẽte siue capitis dimi¬
ddmisla successit actibi patͥs tui q̃¬
sita ł ereditas ẽ. adire p̃sidẽ ꝓuin¬
cie debes. ac tutorẽ eiꝰ de tutela cõ¬
uenire.

Expanded text:
 sentiant, sed etiam gravamini subiugentur. Si qui autem casus iam evenerunt et per iudicialem sententiam vel amicalem transactionem sopiti sunt, nullam sentiant ex hac lege retractatio Scire debuisti fratre emancipato potiorem eam quae in familia mansit in alterius emancipati bonis non haberi, sed eos pariter, si sollemniter petierint bonorum possessionem, succedere. agnato constituto et intestato defuncto iure civili adita hereditate, vel hoc ab initio non interveniente sive capitis demiadmissa successit ac tibi patris tui quaesita hereditas est, adire praesidem provinciae debes ac tutorem eius de tutela convenire.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.⁊ Don possũt obẽe tibi tenpo¬
ra q̃ ĩaccõe dedolo solent conputari.
Quib rei : n. cã. ut allegas occupariꝰ.
s exinde tibi incipi ⁊ t̃ps cedere. exqͦ
iimerib lib̾at⁊ faculratẽ agendi
ĩtra p̾stitura ip̃a ceꝑis obtiẽ.¬
d.c Cum ꝓponas int̾te ⁊ eũ quẽ
ĩ contuberniũ ãcillã tuã sibi coniũx¬
isse menunis platuisse ut tibi ptatẽ
daret mãcipiũ. Intelligis qsimanu¬
misisti ł ei tradroisti ⁊ ille manum¬
isit reuecande lib̾tatis porestatẽ n̾
łis.s. solũ. sinec dum tp̃s stantũi

Expanded text:
. Non possunt obesse tibi tempora, quae in actione de dolo solent computari, quibus rei publicae causa, ut adlegas, occuparis: sed exinde tibi incipiet tempus cedere, ex quo muneribus liberatus facultatem agendi intra praestituta tempora coeperis obti. Cum proponas inter te et eum, quem in contubernio ancillam tuam sibi coniunxisse memorasti, placuisse, ut tibi pro eadem daret mancipium, intellegis, quod, si manumisisti vel ei tradidisti et ille manumisit, revocandae libertatis potestatem non habes, sed solum, si necdum s
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃ sufructu ꝯstituto. ꝯse¬
quens est ut satis datio boͣni uiri
sarbitratu p̃beatur. ab eo apd̃ q̃
tid ꝯ modu ꝑuenit ꝙ nullam le¬
sioẽm ex usu ꝓͥetati afferat. nͦ¬

Expanded text:
 fructu constituto consequens est, ut satisdatio boni viri arbitrio praebeatur ab eo, apud quem id commodum pervenit, quod nullam laesionem ex usu proprietati adferat. N
Abbreviated transcription (Latin):
ł in aliis similib casib quoꝵ e
uentus in ĩ certo sit. Siquide
respͥnerit filiꝰ ł aliꝰ ꝓ quo hoc di¬
fructu finiri. sin aũt ad huc
ĩ furore is ꝯstitutus decesserit
tẽ quasi in usu fructuarii uitã
eo relicto manere usu fructũ
apd eum. Cum enĩ possibilei
erat usq ad om̃e uite tẽpꝰ usu¬
fruetuarii. nõ ad suã m̃tem ueĩ¬
re furentẽ. ł ꝯditior̃ impleri. hu¬
manissimũ ẽ ad uitã eoꝵ usu
fructum extendi. Quẽ admo¬
dũ ⁊ enĩ si decesserit usus fruc¬
tuariꝰ ante ꝯpletã ꝯditioẽm uł
furorẽ finitũ extinguitur u¬
susfructus. ita hiimanũ ẽ extẽ¬
di eum musutructuarii uit̾a.¬

Expanded text:
vel in aliis similibus casibus, quorum vel in aliis similibus casibus, quorum eventus in incerto sit, si quidem resipuerit filius vel alius, pro quo hoc difructum finiri: sin autem adhuc in furore is constitutus decesserit, tunc quasi in usufructuarii vitam eo relicto manere usum fructum apud eum. Cum enim possibile erat usque ad omne vitae tempus usufructuarii non ad suam mentem venire furentem vel condicionem impleri, humanissimum est ad vitam eorum usum fructum extendi. Quemadmodum etenim, si decesserit usufructuarius ante completam condicionem vel furorem finitum, extinguitur usus fructus, ita humanum est extendi eum in usufructuarii vita
Abbreviated transcription (Latin):
S Si dnã ꝓprietatis uxoritue
usum fiuctum locauit subcerta
annua p̃statiẽe. Morte ꝯduct᷑¬
cis ei q̃ locauit etia utendi fruͭ¬
enti causa nõ est de neganda.
nec ꝓpͥetatem qui habitatiõem
habuit legando dñn uendicati¬
mp a Ambiguitatẽ antiꝗiur¬
is decidentes. sancsimꝰ siue qui
uxori sue siue alucͥc̃q usu fru¬
ctũ ꝗs reliq̃rit sub certo tp̃r ĩ qͦ
ł filiꝰ eĩ ł quisquã aliꝰ ꝑuenerit
stare usu fructu in annos ĩ qͦs
testator statuit. suit ꝑsona de
cuĩ etate ꝯ positu ẽ. ad eam ꝑ¬
uenerit. siue nõ n enĩ ad uitam
hominis ꝓspexit. s ad certa cu¬
rricula. nisi ipẽ cui usus fructꝰ
legatus. sit. abhac luce fuit su¬
btractus. tc̃ enĩ ad posteritate
usu fructũ trãsmitti nõ est pe¬
nitus possibile. cum morte usũ
fructu penit̾ extingui uiris
indubitati sit. ¶Sin aũt talis
fuerit ĩ corta ꝯditio. donec infu¬
rore filiꝰ ł aliꝰ quisquã remãsei̾t.

Expanded text:
 Si domina proprietatis uxori tuae usum fructum locavit sub certa annua praestatione, morte conductricis ei quae locavit etiam utendi fruendi causa non est deneganda. nec proprietatem qui habitationem habuit legando dominii vindicati . Ambiguitatem antiqui iuris decidentes sancimus, sive quis uxori suae sive alii cuicumque usum fructum reliquerit sub certo tempore, in quo vel filius eius vel quisquam alius pervenerit, stare usum fructum in annos, in quos testator statuit , sive persona, de cuius aetate compositum est, ad eam pervenerit sive non: neque enim ad vitam hominis respexit, sed ad certa curricula: nisi ipse cui usus fructus legatus sit ab hac luce fuerit subtractus: tunc etenim ad posteritatem usum fructum transmitti non est possibile, cum morte usum fructum penitus extingui iuris indubitati sit. Sin autem talis fuerit incerta condicio, 'donec in furore filius vel alius quisquam remanserit',
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Apossidentib uenditat᷑a.
mancipia quoꝵ dominiu aduõ
ꝑtinere intenditis. si posteaꝗͣ
inpleueritis intentioem. hec¬
nõ restituantur. uiris iurandi
sollẽpnitate secuta ꝯdẽpnatio ꝓ¬
C ertum est mala fide pͥos¬
sessores oͣm̃s fructus solere cu
ipã re pr̃are. b̾ona fite u̾o ex¬
t̾antes. post litis aut ꝯtestatio
d̾ Simancipiu tũu ꝑuĩ
ł furtum ablatum alii ex nu¬
lla iuista causa distraxerũt uendi¬
la necessitas irrogetur.
possitentes rͣaͣtio uiris q̃rere ꝓhi¬
bet dominiu. Idcuto cũ etiam
usu capio cesset in tentio dñii nõ
ab sumitur. Un hoc casu pꝰt lu¬
mino reuerso. citra bñficium ac¬
tionis rescissorie d̾irecta ꝑmanet
in tegra uendicatio.¬
d̾ S ollẽpnib pensioib rei ꝓ
alio satis facientẽ. nõ in t̾ueren¬
te uenditiõe. solutioĩs causa mini
ris no instruunt ad inducendam
longe possessionis p̃scͥptionẽ que
post litẽ ꝯ testata inpretentu

Expanded text:
. A possidentibus vindicata . A possidentibus vindicata mancipia, quorum dominium ad vos pertinere intenditis, si, posteaquam impleveritis intentionem, hnon restituantur, iurisiurandi sollemnitate secuta condemnatio Certum est mala fide possessores omnes fructus solere cum ipsa re praestare, bona fide vero extantes, post litis autem contestatio Si mancipium tuum per r furtum ablatum alii ex nulla justa causa distraxerunt, vindila necessitas irrogetur.possidentes ratio iuris quaerere prohibet dominium. Idcirco cum etiam usucapio cesset, intentio dominii non absumitur: unde hoc casu postliminio reverso citra beneficium actionis rescissoriae directa permanet integra vindicatio Sollemnibus pensionibus rei pro alio satisfacientem non interveniente venditione solutionis causa minimris non instruunt ad inducendam longae possessionis praescriptionem, quae post litem contestatam in praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Si marea ꝯ muni domu
aliꝗs extruxit. hãc uobis ꝯmu¬
nem iuris fecerit ratio. cui põ¬
tioẽm ab eo qui bona fide possi¬
dens heclificauit. si uelis uen¬
dicare sumpt̃ offerre debes ne
doli mali possis exceptiõe sũmo
ur̃m uob̾ ꝑ demntiationẽ am¬
monentib uolentẽ ad ẽptioẽm
acceclere ꝙ distrahentis nõ fue¬
rat. nõ recte is ꝯtra quẽ ꝓrecẽ
funditis ꝯꝑauit ł alio modo
mala fide ꝯtraxit tam funt̃u
ur̃m ꝯstitutum ꝓbantib quã
fructus quos eum mala fide
ꝑcepisse fui̾t ꝓbatum aditus
preses ꝓuincie restitui iubebit.
e tͣua apd̾ aliquẽ manẽ¬
te ꝓprietatis error nichil tibi
nocere potuit. nͥ alia contra te
causa int̾uenerit i
spuuntur. nõ minorẽ ꝓbatia¬
num quã instrum̃ta ꝯtinent
fidem. Quio iure si de ꝓprieta¬
te domꝰ ambigitur negonium
ꝙ in tegrum est. uti nõ ꝓhibiͣs.
as d̾ tinere ad seueras. s eiꝰ dom¬
inium de reb repetendis ꝯ uen¬
iendum ẽẽ ꝑspicis.

Expanded text:
Si in area communi domum aliquis extruxit, hanc vobis communem iuris fecit ratio. Cuius portionem ab eo, qui bona fide possidens aedificavit, si velis vindicare, sumptus offerre debes, ne doli mali possis exceptione submoum, vobis per denuntiationem admonentibus volentem ad emptionem accedere, quod distrahentis non fuerit, non recte is contra quem preces funditis comparavit vel alio modo mala fide contraxit, tam fundum vestrum constitutum probantibus quam fructus, quos eum mala fide percepisse fuerit probatum, aditus praeses provinciae restitui iubebit.e tua apud aliquem manente proprietatis error nihil tibi nocere potuit, nisi alia contra te causa intervenerit. spuuntur, non minorem probationis quam instrumenta continent fidem: quo iure, si de proprietate domus ambigis negotiumque integrum est, uti non prohiberias detinere adseveras, sed eius dominum de rebus repetendis conveniendum esse perspicis.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Quotiens duob ĩ solidũ p̃dũi
uire distrahitur manisesti uiris
est ouz cui pͥõꝵi tracitum ẽ. ĩdeti¬
nendo dominio ẽẽ pot.re. Si ig̾
antececlenti tp̃r te possessiõẽm
misse ac p̃tiu ex soluisse apd̾ p̃ãt¬
datoꝵ ĩ strum̃toꝵ expellite⁊ pꝰse¬
esfiõe nõ patietur. erit sane ĩ ar¬
bitrio tuo p̃tium ꝙ declisti cũ u¬
suris reciꝑe. ita tñ ut ꝑceptoꝵ
fr̾uctuu ⁊ sũptiũi ratio habeatur.¬
U c̃um ⁊ si ex causa tonatioĩs utriq

Expanded text:
 Quotiens duobus in solidum praedium iure distrahitur, manifesti iuris est eum, cui priori traditum est, in detinendo dominio esse potiorem. Si igitur antecedenti tempore possessionem emisse ac pretium exsolvisse apud praesdatorum instrumentorum expelli te possessione non patietur./ Erit sane in arbitrio tuo pretium quod dedisti cum usuris recipere, ita tamen, ut perceptorum fructuum et sumptuum ratio habeatur: cum et si ex causa donationis utriq
Abbreviated transcription (Latin):
il usitatu ẽ. ꝙ postulas ut mãci¬
pium ꝙ tradidisti. ⁊ eo modo dñi¬
um eiꝰ trãstulisti. ĩ uito eo ex nr̃o
rescͥpto tibi asignetur. uñ in tel¬
legis. semel ãcilla emptoris facta
filios etiã postea natos eiꝰ dominũ
seꝗ. cꝰ mat̃ eoꝵ. eo tp̃r fuit. Sane
d̾ pretio siñ hoc te ꝓbatu fuerit
recepisse. ꝯueni adu̾sariũ tuum.
rum orta q̃sti̾oñ pͥꝰ ethibitis manci¬
piis de possessiõe iuidicetur. ac tũc
demũ ꝓprietatis causa ab eodẽ iu¬
dice decidatur.
ente ꝯparasse ꝓponas . ad u̾sus eñ
diũum uindicante si matri non
susccessit. nulla te exceptiõe tueri
potes ꝙ si uenditricis oꝑtinet here¬
ditatem doli mali exceptiõe ꝓͥqua
pornoe ad eum bereditas ꝑtinet.¬

Expanded text:
 ut mancipium, quod tradidisti et hoc modo dominium eius transtulisti, invito eo ex nostro rescripto tibi adsignetur. Unde intellegis semel ancilla emptoris facta filios etiam postea natos eius dominium sequi, cuius mater eorum eo tempore fuit. Sane de pretio, si non te hoc probatum fuerit recepisse, conveni adversarium tuu rum orta quaestione prius exhibitis mancipiis de possessione iudicetur ac tunc demum proprietatis causa ab eodem iudice decidatur. ente comparasse proponas, adversus eum dominium vindicantem, si matri non successit, nulla te exceptione tueri potes. quod si venditricis obtinet hereditatem, doli mali exceptione, pro qua portione ad eum hereditas pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
urẽ reliquid. finito usufructu
postquã uos adolenistis. postetio¬
ris tpr̃is fructus ꝑͣceptos ab ea
repetere potestis quos nulla ratio¬
ne scriens de alieno ꝑceꝑit
d̾ Inͦter est an usum fructũ
solu maritus tuus in dotẽ accep¬
erit. an ꝓpͥetas quidẽ doti data
sit. ueꝵ pactum in tercessit ut.
moriente eo tibi eadẽ possessio
reclderetur. Nam usufructua¬
rius quidẽ ꝓpͥetatem pignora¬
re nõ potuit. qui aut ꝓprietatẽ
extimatam indotẽ accepit. nõ
idõ mitius obligare eam potuit
qm̃ soluto matrimonio restitu¬
enda tibi extimatio eiꝰ fuit
ꝯp̃ E um adquẽ usus fructꝰ
ꝑtinet sarta tecta suis sũptib
prãre debere explorati uiris ẽ.
ꝓ int̾ siquit ultra quã inpẽdi
debeat erogatum potes docere
sollẽpniter reposces

Expanded text:
vestrae reliquit, finito usu fructu postquam vos adolevistis, posterioris temporis fructus perceptos ab ea repetere potestis, quos nulla ratione sciens de alieno percepit Interest, usum fructum solum maritus tuus in dotem acceperit, an proprietas quidem doti data sit, verum pactum intercessit, ut moriente eo tibi eadem possessio redderetur. Nam usufructuarius quidem proprietatem pignorare non potuit: qui autem proprietatem aestimatam in dotem accepit, non ideo minus obligare eam potuit, quoniam soluto matrimonio restituenda tibi aestimatio eius fuit Eum, ad quem usus fructus pertinet, sarta tecta suis sumptibus praestare debere explorati iuris est. Proinde si quid ultra quam impendi debeat erogatum potes docere, sollemniter reposces
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Qoce᷑ ancilla de qua suppli¬
cas dotalem fuisse ĩ notioẽ p̃sidis
qͦ pate facto. ĩ dubium nõ eiͣt uẽ¬
dicari ab uxore tua noquiuisse.¬
nulla instrum̃ta te habere affeu̾es
iti iudicio in quo negotiũ̃ ceptu
eẽ ꝓponitur. id ꝙͣ ĩ precẽ ꝯ tulisti
postulare debuisti iudex enĩ nõ ig¬
uorat seruoꝵ dominia etiãcit᷑
instrum̃toꝵ exibitioẽm aliis ꝓ¬
batiõĩb ł ipõꝵ ĩ terrogatione
posse ostenti.
seruit. ł plantas imposuit. post¬
quã heradicib t̃ram fuerĩt ãple¬
xe solo ceclere rationis est. dño enĩ
magis segetẽ łplantas suas qͣm ꝑ¬
hiũ moĩ facͣtum solu sin faciat
Sane eum quibona fide possidũs.
hoc fecerit. ꝑdoli mali exceptiõe
ꝯ tra uendicantẽ dnĩu seruare sũ¬
ptus iuris auctoritate significatũ

Expanded text:
 Doce ancillam, de qua supplicas, dotalem fuisse in notione praesidis: quo patefacto indubium erit vindicari ab uxore tua nequivisse.nulla instrumenta te habere adseveres, in iudicio, in quo negotium coeptum esse proponitur, id quod in precem contulisti postulare debuisti. iudex enim non ignorat servorum dominia etiam citra instrumentorum exhibitionem aliis probationibus vel ipsorum interrogatione posse ostendi. sevit vel plantas imposuit, postquam eae radicibus terram fuerint amplexae, solo cedere rationis est. domini enim magis segetem vel plantas quam per huiusmodi factum solum suum facit. Sane eum, qui bona fide possidens haec fecerit, per doli mali exceptionem contra vindicantem dominium servare sumptus iuris
Abbreviated transcription (Latin):
ree desiderasse ut nis pignoris. ꝙ fi¬
s̃cus habuit. ince trãs feretur. ⁊ si hoc
ita factum est. cessis actiõĩb uti po¬
terie. ꝙ ⁊ inpͥuatis debitis obsernan

Expanded text:
res, desiderare, ut ius pignoris quod fiscus habuit in te transferretur, et si hoc ita factum est, cessis actionibus uti poteris. quod et in privatis debitis observan
Abbreviated transcription (Latin):
op Si longis aꝑtisq frustratio¬
nib partis aduerse restitutõ remora¬
da. est. ⁊̃ seruis reb hupianis exẽptis
afrintratore estimatio eoꝵ restiruẽca
est. aĩalia qq̃ cum fetib in t̃dessitͣ p̃¬
sidis tibi representabuntur.
partes audita oĩ ⁊ discussa lite ꝓla¬
tam. iuticate rei uigorẽ ad effectu
ur adducere.¬
õe ꝓĩcie ꝯueni & siue ꝯfessi deb¬
itum siue negantes ⁊ ꝯuicti fuint
ꝯdẽpnati. nec intia statutũ spatiu¬

Expanded text:
rationibus partis adversae restitutio remorata est, etiam servis rebus humanis exemptis a frustratore aestimatio eorum restituenda est. animalia quoque cum fetubus tibi intercessu praesidis repraesentabuntur. partes audita omni et discussa lite, prolatam iudicatae rei vigorem ad effectum videtur adducere.ovinciae, qui, sive confessi debitum sive negantes et convicti fuerint condemnati nec intra statutum spatiu
Abbreviated transcription (Latin):
rib captis ad̾distractis ademolumẽ¬
tum ꝑduci u̾rdebit. ꝙ si nouata cã
est exstipłatu tibi actio ꝯpetit.⁊ iu¬
stantius desiderat remedium. Si i¬
taq p̃sidem ꝓuincie ꝗ rem uiticatã
ex sequi debet. ad ieris. ⁊ allegauiͣs res
soli que pignori capte sũt. du sub¬
astatas. ex ꝯpacto. sie ambitiõe diu̾¬
se partis emptorem nõ inueĩre. ĩ po¬
ssessioẽm eͤaꝵ remittet. ut uł hoc re¬
meclio res tam diu ꝓtracto᷑ ad effe¬

Expanded text:
ribus captis ac distractis ad emolumentum perduci iubebit. quod si novata causa est, ex stipulatu tibi actio competit et iustantius desiderat remedium. si itaque praesidem provinciae, qui rem iudicatam exsequi debet, adieris et adlegaveris res soli, quae pignori datae sunt, diu subhastatas ex compacto sive ambitione diversae partis emptorem non invenire, in possessionem earum te mittet, ut vel hoc remedio res tam diu tracta ad effe