comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatis obuolutus. sed
tribuente fideli dõ. qui
uocat ea quae non sunt
tanquam quae sunt.
onus episcopatus indignus
accepi. Mense autem
secundo ordinationis meae.
cum essem in uilla : incur¬
ri dissinteriam cũ febre
ualida. Et taliter agi
coepi: ut imminente mor¬
te uiuere omnimodis de¬
perarem. Emittebant
autem assidue digestionũ
officia: quae non acci¬
pere poterant in expensa
Et erat horror eybi: cũ
ab in edia deficeret uirtus
stomachi febris tantũ
erat uictus corpori
Nam nullatenus acce¬
debat confortatio sum¬
ptuosa Erat autem &
dolor grauis. totũ aluũ
penitrans & descendens
adilia: non me minus
consumens tortura sua.
quam febris ex egerat
Cumq sic ageretur me¬
cum. ut non remansissec
spes uitae. sed cuncta
deputarentur infunere:
nec ualeret pęnitus me¬
dici antidotum. quem
mors mancipauerat ad
perdendum : ego ipse
de me de sperans. uocaus
armentarium archia¬
trum : &̃ dico ei. Omne
ingenium artificii tui

Expanded text:
et peccatis obvolutus, sed et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, onus episcopatus indignus accepi. Mense autem secundo ordinationis meae, cum essem in villa, incurri dysenteriam cum febre valida, et taliter agi coepi, ut imminente morte vivere omnimodis desperarem. Emittebam autem assidue digestionum officia, quae accipere non poterant inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus stomachi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remansisset spes vitae, 1039 sed cuncta deputarentur in funere, nec valeret penitus medici antidotum, quem mors mancipaverat ad perdendum, ego ipse de me desperans, vocavi Armentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingenium artificii tui
Abbreviated transcription (Latin):
LI De dissintericis ¶sanato
De puella lixouinse coeca
De puero manum contractam
scĩ iohannis oꝑabat debilitata ẽ
De alia quae post ingenu¬
itatem est uendita Ilore
Deoculi & capitis mei do¬
DEUIRTOTIB Quꝑfacte
sunt postquã nos uenimꝰ
CIONIAM PERN¬
SCRIPSIMUS UIR¬
quas uidimus uel
a fidelibus uiris de ante¬
acto tempore reperire
potuimus: ardentes ual¬
de in hac siti. ut non trade¬
retur obliuioni quod dñs
exercere dignatus est in
laudem antistitis sui: nar¬
rare etiam cupimus quae
nr̃o tempore agi mira¬
mur: relinquentes
paruam materi¬
am eloquentioribus. su¬
mentes autem magnalia
uirtutum in nr̃is operib :
ut quod peritia non dila¬
tat in paginis: numerosi¬
tas uirtutum extendat
incumulis
nno centesimo septuagesi¬
mo secundo post transitũ
beati martini antistitis:
sigeberto gloriosissimorege
duo decimo anno regnante:⁊
post excessum scĩ eufronii
ep̃i : non meo merito cũ
sim conscientia teterrimꝰ

Expanded text:
51. De disintericis. 51. De disintericis. De puella Lixovinse caeca. 55. De puero manum contractam sancti· Iohannis operabatur, debilitatae, quae post ingenuitatem est vindita. 50. De oculi et capitis mei doDE VIRTUTIBUS, QUAE FACTAE SUNT, POSTQUAM NOS VENIMUS. Quoniam, perscriptis virquod vidimus vel a fidelibus viris de anteacto tempore repperire potuimus, ardentes valde in hac siti, ut non traderetur oblivioni quod Dominus exercere dignatus est in laudem antestitis sui, narrare etiam ea cupimus, quae nostro tempore agi miramur, relinquentes parvam materiam eloquentioribus, sumentes autem magnalia virtutum in nostris operibus, ut, quod peritia non dilatat in paginis, numerositas virtutum extendat in cumulis. 1. Anno centesimo septuagesimo secundo post transitum beati Martini anSigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excessum sancti Eufronii episcopi, non meo merito, cum sim conscientia teterrimus,
Abbreviated transcription (Latin):
De guntranno duce¬
De landulfo lunatico
De theo demere dia cono cȩco
De desiderio in ergumino
De homine manum contra¬
ctam habente
Deremigia matrona
De uinast coeco¬
.IIIIDe homine om̃ibus membris
contracto
AXU De paralrtico sanato
XXUIDe paulo muto¬
XXII. De muliere paralrtica
De muliere coeca
De duobus coecis
De muliere muta
De alia muliere debili
Deoleo ad sepulchrum eius
crescente
De leomere contracto
De clerico coeco
De carcerariis dimissis
De pignoribus quae leodo¬
ualdus ep̃s detulit¬
XXXUII De in ergumino sanato
De puella muta¬
XXXUIIIDe id quod aridius prbt
ꝓbenedictione portauit
XL De si sulfo manco
ALI De coeco illuminiato ẽta
XLII De manu hominis contra¬
XLIIII De coeco illuminato
XLU De duobus pueris sanatis¬
XLUI. De claudo di recto bat
XLUII De contracto quẽ bos trahe¬
XLIIIIDe alio qui manus ac pedes
contractas habebat¬
XLUIIII Dae alio qui contractum
brachium detulit
De coeco il luminato

Expanded text:
De Gunthramno duceDe Gunthramno duceDe Landulfo lunatico. 19. De Theodomere diacono caeco. 20. De Desiderio inergumino. 21. De homine manu contracta habente. 22. De Remigia matrona. 23. De Vinaste caeco. De homine omnibus membris contracto. 25. De paralytico sanato. 26. De Piolo muto. 27. De muliere paralytica. De muliere caeca. 29. De duobus caecis. 30. De muliere muta. 31. De alia muliere debile. 32. De oleo ad sepulchrum eius crescente. 33. De Leomere contracto. 34. De clerico caeco. 35. De carcerariis dimissis. 36. De pignoribus, quae Leodovaldus episcopus detulit. 37. De inergumino sanato. 38. De puella muta. 39. De id quod Aridius presbiter pro benedictione portavit. 40. De Sisulfo manco. 41. De caeco inluminato. 42. De manu hominis contra. 44. De caeco inluminato. 45. De duobus pueris sanatis. 46. De clodo directo. 47. De contracto, quem bos trahebat. 48. De alio, qui manus ac pedes contractos habebat. 49. De alio, qui contractum brachium detulit. 50. De caeco inluminato.
Abbreviated transcription (Latin):
ne uenis sanata. ẽ. Et ita
om̃i corpore accepta bea¬
fuisse renatum. Qui pue¬
rulus a iustino comite
redemptus : & ingenuus
dimissus est. Et postea
baptisium consecutus :
usq hodie sub patrocinio
scãe eccłae persistit in¬
columis. Quis unquam
ista sic ex ordine in quirere
aut referre poterit : aut
laudare sufficiet : Tam̃
nos quantum inuesti¬
gare potuimus. scribere
studuimus : hanc spe¬
tionem accipere: ut
dum haec leguntur in
laudem sanctissimi sacer¬
dotis nobis fortassis tri¬
buatur refrigerium ꝓ
delictis: dicente poeta
Forsan & haec olim me¬
minisse iuuabit.
ExPlacit laBER
PIAIMUS
tula libri se¬
Qualicer a febre & dissin¬
teria erutus sum
De infirmitate iustini
De maurusa ciragrica
exbiturigo
IIsDe coeco illum inato
IPe alia coeca
De muliere a profluuio san¬
guinis liberata
AI De muliere elauda
II De dissinterico sanato
De coeco illuminato¬
De puella paralytica
De coeco illuminato
De his quae nauta retulit

Expanded text:
ne venis, sanata est: et ita ne venis, sanata est: et ita omni corpore, accepta beafuisse renatum. Qui puerulus a Justino comite redemptus, et ingenuus dimissus est: et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae ecclesiae persistit incolumis. Quis unquam ista sic ex ordine inquirere, aut referre poterit, ut ex aequo laudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribere fideliter studuimus, hanc spetionem accipere, ut, dum haec leguntur in laude sanctissimi sacerdotis, nobis fortassis tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim meminisse iuvabit. EXPLICIT LIBER PRIMUS. TULA LIBRI Qualiter a febre et disenteria erutus sum. 2. De infirmitate Iustini. 3. De Maurusa ciracrica.ex Biturigo. 8. De caeco inluminato. 9. De alia caeca. 10. De muliere a profluxu sanguinis liberata. 11. De muliere cloda. 12. De disinterico sanato. 13. De caeco inluminatoDe puella paralytica. 15. De caeco inluminato. 16. De his quae nauta retulit.
Abbreviated transcription (Latin):
cunt latenter accipiunT:¬
& retinet occultum mul¬
torum conscientia : quod
fideliter poscendo clam
quaesita sanitas ẽ adepta
Quod si haec ut diximus.
cuncta publicarentur.
non solum libros. sed nec
ipsum mundum ut ait eu¬
angelista de dño. arbi¬
tror potuisse recipere
CLAUSuLAM PETIT
unum uobis adhue praecla¬
rum miraculũ priusquam
liber finem accipiat enar¬
rabo. Adolescens quidã
nomine securus : ex utero
matris egrediens. manũ
aridam pedemq protu¬
lerat. Et ita om̃ium mem¬
brorum siccata compage
diriguerat: ut monstrũ
aliquod similaret: Erat
autem & iugo seruitutis
in nexus. Quem cum ui¬
derent domini sui samper
septem annos nichil om̃ino
possẽ ꝓficere: manibus de¬
portantes. posuerunt eum
ante beatum sepulchrum:
ut uel a praetereuntibus
pasceretur : qui labore
ꝓprio ali non poterat.
Iacente autẽ eo in loco
illo ꝑmultos dies : dire¬
ctus est pes eius qui fue¬
rat debilis : mansque
eius sicca. infectis sangui¬

Expanded text:
cunt, latenter accipiunt, etcunt, latenter accipiunt, et retinet occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum 1034 libros, sed nec ipsum mundum, ut ait evangelista de Domino, arbitror potuisse recipere clausulam petit, unum vobis adhuc praeclarum miraculum priusquam liber finem accipiat, enarrabo. Adolescens quidam, nomine Securus, ex utero matris egrediens, manum aridam pedemque protulerat, et ita omnium membrorum siccata compage diriguerat, ut monstrum aliquod simularet: erat autem et jugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui jam per septem annos nihil omnino posse proficere, manibus deportantes posuerunt eum ante beatum sepulcrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio ali non poterat. Jacente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes ejus qui fuerat debilis, manusque ejus sicca, infectis sangui
Abbreviated transcription (Latin):
nas tenebras die ab rasũ
beati tumuli pul uerem.
& remedium hausisse simul
& poculum : eamq domi
ꝓpriis gressibus fuisse
redditam : quae ueni¬
ens ab aliis fuerat su¬
GUMINIS ET FRI
bus siuere fuerint par:¬
citas fidesq coniunctae
mox adminiculante pa¬
multi ex frigoriticis dũ
ui febris pessime quati¬
untur : totadie ante al¬
tare & scm̃ tumulum
tatem. Nam paulus
in erguminus qui legionẽ
demonũ dicebatur ha¬
bere: insistente inimico
machinam quae sc̃ãe ca¬
merae erat ꝓpinqua cons¬
cendens: dixisse fertur
Pereat uasculum : quoc
cipitans se deorsum : ita
beati uirtute leuiter in
pauimentum de positus
est. ut nullum membro
collideret. XXXUIIII
cta. longo tempore male
uiuens:: dum iter illud
permanus aliorum cre¬
bris occursibus utitur.
quo ad beati basilicã itur.
tandem ab eius pietate
respecta. iacens ad scm
ostium. lumen pariter
gressumq recepit.
Osi totum ꝓderetur in
publicum. quod singuli
quiq dum fideliter pos¬

Expanded text:
nas tenebras die, abraso nas tenebras die, abraso beati tumuli pulvere, et remedium hausisse simul et poculum; eamque domi propriis gressibus fuisse redditam, quae veniens ab aliis fuerat sugumenis et frigbus si vere fuerint parcitas et fides conjunctae, mox adminiculante pamulti ex frigoriticis, dum vi febris pessime quatiuntur, tota die inter altarium et sanctum tumulum tatem. Nam Paulus energumenus, qui legionem daemoniorum dicebatur habere, insistente inimico, machinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixisse fertur: Pereat vasculum, quod cipitans se deorsum, ita beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut nullum membrorum collideret. CAPUT XXXcta, longo tempore miserabiliter vivens, dum iter illud per manus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad Beati basilicam itur, tandem ab ejus pietate respecta, jacens ad sanctum ostium, lumen pariter gressumque recepit. O si totum proderetur in publicum, quod singuli quique, dum fideliter pos
Abbreviated transcription (Latin):
mere coeperunt: & cur¬
su uelocissimo fugere
Sed ego non immemor
apłi inimicos nr̃os potu
ciboq debere satiari
potum eis offerre prae¬
cipio. Qui nequaquam
expectantes : quantũ
poterant fugiebant:
Crederes eosꝰ fustibus agi:
aut inuitos contra pos¬
sibilitatem caballorũ
suorm currere cogi
Et sic tribuente dño. iu
uante patrono: ubi diri¬
gebamus aduenimus.
De quantis me tribulati¬
onibus & aerumnis eri¬
puit : in quantis michi
necessitatib sua pietas
astitit : uel quantas in me
a maritudines sua uirtute
compescuit : non dicam
ad scribendũ. sed etiam
ad referendum perlon
cis dicam: ubi tam ue¬
lociter inuenitur mede¬
la. quam fideliter fuerit
inquisita : Nam uidi
mulierem a dissinteria
perquinq menses grauit̃
laborantem. ita ut cum
necessĩtas commoneret.
intermanus ad loca neces¬
saria transferretur : quae
simul & confortationem
cibi. & uirtutem corpuscu¬
li superflua digerendo
perdiderat: me in dice
reddito autem post noctur¬

Expanded text:
mere coeperunt et curmere coeperunt et cursu velocissime fugire. Sed ego non inmemor apostoli, inimicos nostros potu ciboque debere satiari, potum eis offerre praecipio. Qui nequaquam expectantes, quantum poterant fugiebant. Crederes, eos aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongcis dicam, ubi tam velociter invenitur medela, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a dysenteria per quinque menses graviter laborantem, ita ut cum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat; me indice nReddito autem post noctur
Abbreviated transcription (Latin):
agitur: Qui ait. Ignoro
prorsus: unde hoc eue¬
nerit. Dicit ei persona
Lignum quod de lectulo
domni martini tulisti:
negligenter tecum hoc
retines : idõ haec incur¬
risti. Sed uade nunc
defer eum gregorio dia¬
cono: & ipse eum secum
retineat. At ille ni.¬
chil moratus: michi
exhibuit. Quod ego cã
summa ueneratione col¬
lectum. loco digno repo¬
sui. Et sic om̃is familia
indomo eius sanata. ẽ
ita ut nemo ibidem de¬
inceps adiquid mali per¬
Actum ESt autõ¬
÷ quodxm remyore.
ut uisitationis studio
ad uenerabilem matrẽ
meam in burgundiam
ambularem. Cum autẽ
siluas illas quaetrans
berberim fluuium sitae
sunt praeterirem : latro¬
nes incurrimus : Quicir¬
cundantes nos : uolebant
spoliare & int̃ficere : Tunc
ego ad auxilia consueta
confugiens : scĩ martiti
praesidium flagitabam
Quod michi ꝓtinus dig¬
ñanter assistens ÷ it& eos
conterruit : ut nichil
contra nos agere possent
Sed uersa uice qui uene̾¬
rant ut tunerentur ti¬

Expanded text:
agitur?' Qui ait: 'Ignoro agitur?' Qui ait: 'Ignoro prorsus, unde hoc evenerit'. Dicit ei persona: 'Lignum, quod de lectulo domni Martini tulisti, neglegenter tecum hoc retenis, ideo haec incurristi. Sed vade nunc, defer eum Gregorio diacono, et ipse eum secum reteneat'. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo eius sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali peractum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem matrem meam in Burgundia ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter adsistens, ita eos conteruit, ut nihil contra nos agere possint. Sed versa vice, qui venerant timerentur, ti
Abbreviated transcription (Latin):
frigoriticis & aliis infir.¬
mis longum ẽ enarra¬
re : sed unum emultis
miraculum proferam
Agrum quendam posses¬
sionis nr̃ae: grando annis
singulis uastare consue¬
uerat. Et tam grauiter
saeuiebat : ut nichil ibi¬
dem cum uenisset relin¬
queret. Tunc ego in
uineis illis arborem
unam quae erat excel¬
sior cȩteris eligens : de scã
caera super eam posui
Post illam autẽ diem usꝙ
in praesens tempus. nunqͥã
ibidem tempestas cecidit:
sed ueniens. locum illum
tanquam timens praete
QUIDAM EX NRIS
lignum uenerabile de can¬
cello lectuli quod est ad
monasterium scĩ domni me
nesciente deculerat : qod
inhospitiolo suo ꝓsaluati¬
one retinebat. Sed credo
non sic honorabatur aut
diligebatur : ut sibi decu¬
erat᷑. Coepit familia
eius grauiter a egrotare
Et cum penitus nesciret᷑
quid hoc esset. nee emen¬
daret᷑ aliquid : sed quot¬
idie ageretur de terius :
uidit inuisu noctis per¬
sonam terribilem. di¬
centem sibi. Cur sic tecũ

Expanded text:
frigoriticis et aliis infirfrigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam. Agrum quemdam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat, et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset relinqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior caeteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus nunquam ibidem tempestas cecidit, sed veniens, locum illum tanquam timens praeterquidam ex nostris lignum venerabile de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro salvatione retinebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dice
Abbreviated transcription (Latin):
rius. uel ociter coram
me stetit : & ait. Domi¬
ne. ego parebo quod
iusseris. At ego aesti¬
mans eum adhuc esse
exensem : aio. Si potes:
uoca puerum. Et ait
Ego quaecunq praece¬
peris adimplebo Ob¬
scupe factus : interrogo
quid hoc esset. Qui ait
Intelligo me ualde sanũ
Sed unu ferror ẽ. animi:
quod nescio de qua hic
parte ad uenerim
Et incipiens. ita michi
impendit seruitiũ : sicut
erat solitus ante taediũ.
Tunc ego exultans & flens
praegaudio : gratias
omnipotenti dõ tamꝓ
me quam ꝓipso refero
quod intercedente pa¬
trono in columem me
corpore. illum mente
reddiderit : & unius oc¬
cursus exfide. etiam
alteri amenti qui nec
petere nouerat praesti¬
tisset. Sed nec hoc
praeteribo. quod post
dies .xl. eodem die primo
uinum delectatus sum
bibere : cum illud faci¬
ente in commodo. usq¬
tunc exosum habuerim
tres cereolos ꝓbenedi¬
ctione beati sepulchri
portauimus. De qua
caera. quam multȩ uir¬
tutes factae sunt super

Expanded text:
rius velociter, coram rius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestetisset. Sed nec hoc praeteribo, quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usqtunc exosum habuerim.tres cereolos pro benedictione beati sepulcri 1031 portavimus: de qua cera quam multae virtutes factae sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
pariter flentes : iter
quod coeperamus aggre¬
dimur. Praecedente uͦ
p̃sidiogloriosi domni:
ad basilicam eius aduẽ¬
o rempore. uNus
Ex elericis meis.
armentarius nomine.
bene eruditus in spiri¬
tualibus scripturis.⁊
cui tam facile erat sono¬
rum modulationes ap¬
p̃hendere. ut eũ non
putares hoc meditari
sed scribere : in seruitio
ualde strenuus & in
commisso fidelis : infi¬
ciente ueneno apustu¬
.lis malis sensum omnẽ
perdiderat : & itare
dactus fuerat. ut nichil
penitus aut intelligere
posset. aut agere.
Pertia uero nocte post¬
quam aduenimus : ad
scãm basilicam uigilare
disposuimus. Quod
impleuimus. Mane
autem facto : signo
moto : reuersi fuimus¬
ad metatum. Qui lectu¬
lis quiescentes : usque
adhoram ꝓpe scđam
dormiuimus: Exꝑge¬
factus ego : a motam
om̃em languoris & cor¬
dis amaritudinem.
sentio me pristinam
recepisse salutem
Et gaudens : puerum
familiarem qui michi
seruiret euoco. Exur¬
gens autem armenta¬

Expanded text:
pariter flentes, iter pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni, ad basilicam eius adveEo tempore unus ex clericis meis Armentarius nomine, bene eruditus in spiritalibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non putaris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdideradactus fuerat, ut nihil penitus aut intelligere posset, aut agere. Tertia autem nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus, quod et implevimus. Mane autem facto, signo ad moto, read metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armenta
Abbreviated transcription (Latin):
desiderii febre succendi
Nec mora. ad huc pa¬
rum fortis. iter cũ meis
arripio. Actasq duas
aut tres mansiones. in¬
gressus siluas. corrui
rursum infebrem: &
tam grauiter agere coe¬
pi. ut om̃s me autuma.¬
rent uitam amittere
Tunc accedentes amici.
uidentes me ualde las¬
sum : dicebant: Reuer¬
tamur ad ꝓpria:. Et si
te ds̃ uocare uoluerit.
in domo tua morere
Si autem euadis : uo¬
tiuum iter facilius ex¬
plicas. Satius . ẽ. enim
reuerti addomum.
quam mori inheremo
Ego uero haec audiens.
uehementer lacrimans
& plangens infelicitatẽ
meam : locutus sum
eis dicens: Adiuro uos
peromni potentẽ dm̃.
& reis om̃ib metuendũ
iudici diem : ut ad ea
quae rogo consentiatis
Decȩpto itinere non de¬
sistite. Et si mereor sei
martini uidere basili¬
cam : gratias ago dõmeo
Sin aliud : uel ex ani¬
mum corpus deferentes
ibidem sepelite : quia
deliberatio mea .ẽ non
reuerti domum. si non
eius sepulchro meruero
praesentari. Tunc una

Expanded text:
desiderii febre succendi. desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silvas, corrui rursum febre et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una
Abbreviated transcription (Latin):
RGO His EXACTIS
QUAE CIRCAALIOS
gesta sunt : aggrediar
quae circa me indignũ
uirtus praesentis est᷑
operata patroni
Anno centesimo sexa¬
gesimo tertio. post as¬
sumptionem scĩ ac prae¬
dicabilis uiri beati
martiNi antistitis:
regente eccłam turo¬
nicam scõ eufronio ep̃o
anno septimo : secundo
anno sigeberti glorio¬
sissimi regis : irrui in
ualitudinem cũ pus¬
tulis malis & febre
Iegatoq usu potus
atq cibi: ita ange
bar : ut amissa omni
spe uitae praesentis.
de solis sepulturȩ neces¬
sariis cogitarem. Ob¬
sidebat enim mors as¬
sidua. cum ardore.
animam cupiens expu¬
gare de corpore
Tune iam ualde ex ani¬
mis: inuocato nomine
beati martini antisti¬
tis. parumper conualui
Et lento ad hue cona¬
mine. iter incipio prae¬
parare. Insederat enĩ
Animis : ut locum uene¬
rabilis sepulebri uisi¬
tare deberem. Unde
tanto desiderio affectus
sum : ut nec uiuere me
optarem. si tardius di¬
rexissem. Et qui uix
euaseram ex ardore in¬
commodi : coepi iterum

Expanded text:
rgo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissvaletudinem cum pustulis 1029 malis et febre, negatoque usu potus atque cibi, ita anbar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum
Abbreviated transcription (Latin):
simum superst̃itione religi¬
onis uoluisset euertere :
restitit ei multitudo genti¬
lium: ad eo ut non absq
iniuria sit repulsus
Itaq sẽ cessit ad proxima
loca lbiq per triduum
cilicio tectus & cinere. ieiu¬
nans semper atq orans.
precabatur ad dñm : ut
quia templũ illud euer¬
tere humana manu non
potuisset : uirtus illud
diuina dirueret: Tum su¬
bito ei duo angeli hastati
atq sc̃utati. instar militiȩ
caelestis se obtulerunt:
dicentes missos se a dño.
ut rusticam multitudinẽ
fugarent: praesidiumq
martino ferrent nequis
dum templũ dirueretur
obsisteret. Rediret ergo:
& opus coeptum deuotus
impleret. Ita regressus
aduicum : inspectantib
gentilium turbis. & qui¬
escentibus dum profanã
aedem usq ad funda¬
menta dirueret: aras
omnes atq: simulacra
redegit inpuluerem.
Quo uiso rustici cum se in¬
delligerent diuino nutu
obstupe factos atq per¬
territos. ne episcopo re¬
pugnarent: omnes fere

Expanded text:
simum superstitione religisimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus imad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere
Abbreviated transcription (Latin):
uere ante martinum
pauci admodũ immo
Pene nulli: in illis re¬
gionibus xp̃i nomen re¬
ceperant. Quod ad eo
uirtutibus illius exem¬
ploq: conualuit: ut
iam ibi nullus locus sit.
qui non aut ecclesiis fre¬
quentissimis. aut mona¬
steriis sit repletus. Nã
ubi fana destruxerat.
statim ibi aut ecclesias
aut monasteria constru:¬
ebat
ec mixonem sur
idem fere tempus. eodem
in opere uirtutem edidit.
Nam cum inuico quodã.
fano antiquissimo & celeber¬
rimo ignem immisisset: in
proximam immo adheren¬
tem domũ. agente uento
flammarum globi fereban¬
tur. Quod ubi martinius
aduertit: rapido cursu te¬
ctum domus scandit : obui¬
um sẽ aduenientibus flam¬
mis inferens. Tum uero
mirum inmodũ cerneres
contra uim uenti ignem re¬
torqueri : ut compugnan¬
tium inter se elementorũ
quidam conflictus uidere¬
tur. Ita uirtute martiNii
ibi tantum ignis est opera¬
tus: ubi iussus est TXII
leprosus nomen. ẽ. cum
idem templum opulentis¬

Expanded text:
uere ante Martinum uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ingenti gaudio laeti¬
tiaq coeperunt. Aderat
eminus turba mirantiũ.
Iamq paulatim nutare
pinus: & ruinam suam
casura minitari. PallebaNt
eminus monachi: & peri¬
culo iam propiore con¬
territi. spem omnẽ fidẽq
perdiderant: solam
inartini mortẽ expe¬
ctantes At ille confisus
in dño. intrepidus oppe¬
riens : cum iam fragorem
sui pinus concidens edidis¬
set : iam cadenti. iam
super se ruenti. eleuat
obuiam manũ : signũ
salutis opponit. Tum uero
turbinis modo retro actã
putares. diuersam in par¬
tem ruit: ad eo ut rusti¬
cos qui tuto in loco stete¬
rant. pene proserauerit
Tum uero in caelum cla¬
more sublato. gentiles
stupere miraculo: mo¬
nachi flere praegaudio.
xp̃i nomen in cõmune ab
omnib: praedicari. Satisq
constitit: eodie salutẽ
illi uenisse regioni Nã
nemo fere ex immani illa
multitudine gentiliũ fuit :
qui non impositione ma¬
nus desiderata. dñm
itim relicto impietatis
errore crediderit. Et

Expanded text:
cum ingenti gaudio laeticum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et
Abbreviated transcription (Latin):
illi dum templũ euertit᷑
imperante dño quieuis¬
sent: succidi arborem N
patiebantur Ille eos se¬
dulo cominonere : nichil
esse religionis instipite
Dm̃ potius cui seruiret ipse
sequerentur. Arborem
illam excidi oportere.
quia esset daemoni dedi¬
cata. Tunc unus exhis.
qui erat audacior cȩteris:
si habes inquit aliquam
de dõ tuo quem dicis te
colere fiduciã : nos met i¬
psi succidimus hanc arbo¬
rem: tu ruentẽ suscipe
Et si tecum. ẽ. tuus ut dicis
dñs: euades. Tum ille
intrepide confisus indño.
facturum se pollicetur.
Hic uero ad istius modi
conditionem omnis illa
gentiliũ turba consentit:
facilemq arboris suae
habuere iacturam: simi¬
micum sacrorum suorũ
casu illius obruissent
Itaq: cum unam in partẽ
pinus illa esset acclinis:
ut non essẽt dubiũ quã
in partem succisa corrue¬
ret : eo loco uinctꝰ statuit
ꝓ arbitrio rusticorũ : quo
arborem esse casuram ne¬
mo dubitabat. Succidere
igitur ipsi suam pinum

Expanded text:
illi, dum templum euertitur, illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum
Abbreviated transcription (Latin):
etudo: simulachra dae¬
monum. candido tecta
uelamine. misera per
agros suos circũ ferre
dementia. Fleuato er¬
go in aduersum signo
crucis: imperat turbȩ
non moueri loco : onusq
deponere. Nic uero
mirum inmodũ. uideres
miseros primũ uelut
saxa riguisse. Demn
cum promouere summo
conamine niterentur
ultra accedere non ualen¬
tes. ridiculam in uertigi¬
nem rotabantur : donec
uicti corporis onus depo¬
nunt: attoniti. & semet
inuicem aspectantes : quid¬
nam sibi accidisset. taciti
cogitantes. Sed cũ beatus
uir comperisset. exequia¬
rum esse illam frequentiã
non sacrorũ : eleuata
rursum manu. dat eis ab¬
eundi & tollendi corpo¬
ris potestatem. Ita eos
& cum uoluit stare com.¬
pulit: & cum libuit abire
permisitTX
TEM DUM INUICO
quodam templũ anti¬
quissĩmũ diruisset: et
arborem pinum quȩ fano
erat proxima aggressus
esset excidere : tum uero
antistes loci illius. cȩteraq
gentilium turba coepit
obsistere. Et cum idem

Expanded text:
etudo, simulacra daeetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem
Abbreviated transcription (Latin):
mine confitetur : latro¬
nem se fuisse : ob scelera
percussum: uulgi er¬
rore celebratum : Sibi
nichil cum martrribus
essẽ commune : cũ illos
gloria. se poena retine¬
ret. Mirum in modũ.
uocem loquentis qui ad¬
erant audiebant: per¬
sonam non uidebant.
Tum martinus quid ui¬
disset exposuit. Iussitq
ex eo loco altare quod
ibi fuerat sum moueri
Atq ita populũ super¬
stitionis illius ab soluit
CCIDIT AUTEM IN¬
sequenti tempore . dũ
iter ageret : ut gentilis¬
cuiusclam corpus quod
ad sepulchrum cũ super¬
stitioso funere deferebat᷑.
obuium haberet. Con¬
spicatusq eminus uenien¬
tium turbã : quid nam
esset ignarus. paululũ
stetit. Nam fere quin¬
gentorum passuũ inter¬
uallum erat: ut diffici¬
le fuerit dinoscere quid
uideret. Tamen quia
rusticam manũ cerneret.¬
& agente uento lintea¬
mina corpori super iecta
uolitarent: profanos
sacrificiorũ ritus agi
credidit: quia esset hȩc
gallorum rusticis consu¬

Expanded text:
mine confitetur: latromine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentiliscuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consu
Abbreviated transcription (Latin):
diar: erat haud longe ab
oppido. proximus mona¬
sterii locus: quem falsa
hominum opinio. uelut
consepultis ibi martrrib
sacrauerat. Nam & al¬
tare ibi a superioribus
episcopis constitutũ ha¬
bebatur. Sed martinus
non temere ad hibens
incertis fidem: abhis
qui maiores natu erant
presbiteris uel clericis
flagitabat: nomen sibi
martrris tempora pas¬
sionis ostendi. Grandi se
scrupulo permoueri.
quod nichil certi constans
sibi maiorum memoria
tradidisset. Cum ali¬
quandiu ergo a loco illose
abstinuisset : nec derogans
religioni. quia incertus
erat: nec auctoritatem
suam uulgo ac cõmodans.
ne super st̃itio conuales¬
ceret : quadam die. pau¬
cis secum ad hibitis fr̃ib:
ad locum pergit. Dein
super sepulchrũ ipsum
astans. orauit ad dñm.
ut quis esset uel cuius me¬
riti sepultus ostenderet:
Tum conuersus ad leuã:
uidet prope assistere
umbram sordidam tru¬
cem. Imperat: nomen
meritũq ut loqueretur
Nomen edicit: de cri¬

Expanded text:
diar, erat haut longe ab diar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de cri
Abbreviated transcription (Latin):
beati magistri institue¬
bantur. Nemo ibi quic¬
quam propriũ habebat
Omnia in medium con¬
ferebantur. Non eme¬
re aut uendere. ut ple¬
risque monachis moris
est : quic quã licebat
Ars ibi. exceptis scripto¬
ribus. nulla habebatur.
Cui tamen operi minor
aetas deputabatur.
Maiores orationi uaca¬
bant Rarus cuiquã
extra cellulam suam
egressus : nisi cum ad
locum orationis conueni¬
ebant. Cibum unũ om̃s
post horam ieiunii acci¬
piebant. Uinum nemo
nouerat : nisi quem infir¬
mitas coegisset. Pleriq
camelorum setis uestie
bantur. Mollior ibi
habitus procrimine erat
Quod eo magis sit mirũ
necesse est : quod multi
inter eos nobiles habe¬
bantur : qui longe aliter
educati. ad hanc̾ se hu¬
militatem & patientiã
coegerant. Pluresq
ex his : postea episcopos
uidimus. Quae enim
esset ciuitas aut eccle¬
sia. quae non demar¬
ũii monasterio cupe¬
rec sacerdotes: uIII
EDUT RE LI QUAS
uirtutes eius quas iN
episcopatu gessit aggre

Expanded text:
beati magistri instituebeati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, ag
Abbreviated transcription (Latin):
non est nr̃ae facultatis
euoluere Idem enĩ con¬
st̃antissime perseuerabat:
qui prius fuerat. Eadem
in corde eius humilitas :
eadem inuestitu eius ui¬
litas erat. Atq ita ple¬
nus auctoritatis & qr̃ae
implebat ep̃i dignitatẽ :
ut non tamen propositũ
monachi uirtutemq
desereret. Aliquandiu
ergo. adhaerenti ad
ecclesiam cellula usus
est Dem cum inquietu¬
dinem frequentantium
ferre non posset: duob:
fere extra ciuitatem mi¬
libus monasterium sibi
statuit. Qui locus. tam
secretus & remotus erat:
ut heremi solitudinẽ non
desideraret. Ex uno enĩ
latere prȩcisa montis
excelsa rupe ambiebat᷑.
reliquam planitiem liger
fluuius reducto paulu¬
lum sinu clauserat. Una
tantum eademq arta
admodum uia. adiri
poterat. Ipse. ex lignis
contextam cellulam ha¬
bebat. Multi quidem
efratribus : in eundẽ mo¬
dum. Pleriq saxo super¬
iecti montis cauato: re¬
ceptacula sibi fecerant
Discipuli uero oc toginta
erant : qui ad exemplũ

Expanded text:
non est nostrae facultatis non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
tuperare cupiunt. prȩdi¬
cabant Nec uerohis ali
ud facere licuit : quam
quod populus dño uolen¬
te cogebat. Inter ep̃os ta¬
men qui affuerant: prae¬
cipue defensor quidam
nomine dicitur restitisse
Vnde animaduersum est :
grauiter illum lectione
prophetica tunc notatũ.
Nam cum fortuitu. lector
cui legendi eodie officium
erat. interclusus apopulo
defuisset: turbatis mini¬
stris. dum expectatur
qui non aderat: unus
ecircumstantib. sumpto
psalterio quem primũ
uersum inuenit. arripu¬
it: Psalmus autẽ. hic erat
Ex ore infantium & la¬
ctentiũ perfecisti laudẽ.
propter inimicos tuos :
ut destruas inimicum &
defensorem. Quo lecto.
clamor populi tollitur:
pars diuersa confundit᷑
Atq ita habitum est
diuno nutu psalmum
hunc lectum fuisse: ut
testimonium operis sui
defensor audiret : quia
exore infantium & lacten¬
tium in martino dm̃i lau¬
de perfecta : & ostensus
pariter & destructus est
inimicus lam uero sum¬
pto episcopatu. qualem
se quantũq praestiterit.

Expanded text:
tuperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
uolutus ut egrederetur
obtinuit. Ita dispositis¬
iam in it inere ciuium
turbis: sub quadã custo¬
dia ad ciuitatem usq de¬
ducitur. Mirum in mo¬
dum. incredibilis multi¬
tudo non solum ex illo
oppido sed etiam ex uici¬
nis urbibus: ad suffragia
ferenda conuenerant
Vna omnium uoluntas
eadem uota : eademq
sententia: martinum
episcopatu esse dignissi¬
mum: felicem fore tali
ecclesiam sacerdote
lauei tamen. & non nulli
ex episcopis qui ad con¬
sticuendum antistitem
fuerant euocati impie
repugnabant : dicentes
scilicet contemptibilẽ
esse personam : indignũ
esse episcopatu. homi¬
nem uultu despicabilẽ:
ueste sordidum: crine
deformem. Ita a popu¬
Slo sententiae sanioris
haec illorum irrisa
dementia. ẽ : qui illu¬
strem uirum dum ui

Expanded text:
uolutus ut egrederetur uolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositisiam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum ui
Abbreviated transcription (Latin):
beati uiri nomen enitu¬
it : ut qui sc̃s iam ab omi¬
bus habebatur : potens
etiam & uere apostoli¬
cus haberetur. UI¬
ec multo post. dum agrũ
lupicini cuiusdam hono¬
rati secundum scłm uiri
praeteriret : clamore
& luctu turbae plangen¬
tis excipitur. Ad quã
cum sollicitus astitisset :¬
&̾ quis esset hic fletus in¬
quireret : indicatur unũ
efamilia seruulũ. laqueo
sibi uitam extorsissẽ. Quo
cognito : cellulam in qua
corpus iacebat in greditur
Exclusisque omnib: turbis
superstratus corpori ali¬
quantisper orauit. Mox
uiuiscente uultu. marces¬
centibus oculis : in ora illi¬
us de functus erigitur
Lentoq conamine enisus
assurgere: apprehensa
beati uiri dextera in pe¬
des const̃itit : atq: ita
cum eo usq ad uestibulũ
domus turba omni in¬
spectante processit
copatum turonicae ec¬
clesiae petebatur Sed
cum erui monasterio suo
non facile possit : rurici¬
us quidam unus eciuibus.
uxoris languore simula¬
to: ad genua illius pro¬

Expanded text:
beati uiri nomen enitubeati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. copatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius pro