comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
to urbis situ quae posita in altissimo monte omnes aditus
difficiles habebat. De expugnatione non prius agendum cõ¬
stituit ꝗͣ rem frumentariam expedisset. At uertingetorix ca¬
stris prope oppidum positis mediocribus circum se inter¬
uallis seꝑatim singularum ciuitatum copias collocauerat
atq eius omnibus uigi collibus occupatis qua despici po¬
terat. horribilem speciem praebebat. principesq earum ciui¬
tatum quos sibi ad consilius capiendum delegerat. prima
luce quotidie ad se uenire iubebat. seu quid communica¬
dum: seu quid administrandum uideret̃. Neq ullum fere
diem intermittebat. quin equestri praelio interiectis sagitta¬
rus quid in quoq esser animi ac uirtuns suorus ꝑspiceretur
Trat e regione oppidi collis sub ipis radicibus montis egregie
munitus. atq ex omni parte circumcisus quem si tenerent no¬
stri et aquae magna parte in pabulatione libera prohibituri ho¬

Expanded text:
to urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus to urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri ho
Abbreviated transcription (Latin):
saris res ne maiorem aestatis partem fluminis impediretur
quod non fere ante autunnus clauer uado transiri solet. Itaq
ne id accideret syluestri Loco sitis e regione unus eorum pon¬
tium quos uertingetorix rescindendos curauerat. Postero die
cum duabus Legionibus in occulto restituit. reliquas copias
cum omnibus impedimentis ut consueuerat misit. captis
quibusdam cohortibus uti numerus legionum constare ui¬
deretur his ꝗͣ Longissime possent egredi iussis cum iam ex di¬
ei tempore coniecturam coeꝑat in castra peruentum. iisdem
sublicis quas pars inferior integra remanebat. pontem refi¬
cere coepit. celeriter effecto opere Legionibusq et Loco castͥs
idoneo delecto reliquas copias reuocauit. Uertingetorixc
gnita re ne contra suam uoluntatem dimicare cogeretur
magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo Loco quinis casts
Gergouiam ꝑuenit equestriq eo die praelio Leui facto ꝑspec¬

Expanded text:
s res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, s res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspec
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito. cohortatꝰ
heduos ut controuersiarum ex discensionis obliuiscerent᷑
arq omnibus omissis hostilibus hinc bello seruirent ea quȩ
meruissent praemia a se deuicta gallia expectarent. entatũq
omnem et peditum milia .x. sibi celexiter mitterent. quẽ
praesidus rei frumentariae causa disponeret. exercitum ĩ
duas ꝑtes diuisit quatuor Legiones in senones parisiosque
ducendas Labieno dedit. sex ip̃e in aruennos ad oppidus
gergouiam secundum flumen clauer duxix. equitatus pã¬
tem illi attribuit. partem sibi reliquit. gua re cognita Uer¬
gingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus
ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterq utriq
exisset exercitus in conspectu et fere e regione castris castra
ponebant. dispositis exploratoribus necubi refecto ponte ro¬
mani copias traducerent. Erat in magnis difficultatibus cȩ¬

Expanded text:
potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibu
Abbreviated transcription (Latin):
bus incommoda oriri consuessent. ne tanta et tam coniunc¬
ta populo ro. ciuitas quam ipse semꝑ aluisset. omnibusq rebꝰ
ornasset. ad uim atq arma discederet atq ea pars quae mi¬
nus confideret. auxilia a uertingetorige accerseret. huic rei
praeueniendum existimauit. et quod legibus heduorum us
qui sumium magistratum obrinerent excedẽ ex finibus nõ
liceret ne quid de iure aut legibus eorum diminuisse uide¬
retur. ipse in heduos proficisci statuit. senatumq omnem et
quos inter controuersia ẽẽt ad se eos euocauit. cum prope oĩs
ciuitas eo conuenisset. docenturq paucis clam uocatis al
Loco alio tempore ad quȩ oporturtuit fratrem a fratre renun¬
ciatum cum leges duos ex una familia uiuo utroq nõ solus
magistratus creari uetarent. sed etiam in senatu ẽẽ prohibent
Cotum impium deponere coegit. conuictolitauem qui per sa¬
cerdotes ciuitatis more intermissis magistratibus eẽt creatꝰ

Expanded text:
bus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncbus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus,
Abbreviated transcription (Latin):
posset. Legati ad eum principes eduorum ueniunt oratum ut
maxime necessario tempore ciuitati subueniat. summo ẽẽ i
piculo rem. quod cum singuli magistratus antiquitus creari
atq regiam potestatem annum obtinere consuessent. duo ma¬
gistratum gerant. et se uterq eoꝵ legibus creatum ẽẽ dicat
horum ẽẽ alterum. conuitolitauem florentem et illustres
adolescentem. Alterum cotum antiquissima familia natu
atq ipsum hominem sumiae potenti&e et magnae cognatiois
cuius frater ualetiacus proximo anno eundem magistratys
gesserat. ciuitatem omnem esse in armis diuisum senatum.
diuisum populum suas quisq eorum clientelas quod si diu¬
tius alatur controuersia fore uti pars cum parte ciuitatis cõ¬
fligat id ne accidat positum in eius diligentia atq auctorita¬
te. Caesar et si a bello atq ab hoste discedere detrimentosum
ẽẽ existimabat. tamen non ignorans quanta ex discensioni¬

Expanded text:
posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensioni
Abbreviated transcription (Latin):
aut oratione subdola aut amicicia facillime posset qui aua¬
rico expugnato refugerant. uestiendos armandosq curat. simł
ut diminute copiae redintegrarent᷑. imꝑat certu numerum
militum ciuitatibus. quem et quam ad diem in castra addy¬
ci uelit. sagittariosq omnes quorum erat ꝑmagnys numerus
in gallia conquiri et ad se mitti iubet. His rebus cel eriter
id quod auarici deperierat expletur. Interim theutomaton
sollouiconis filios rex innobrogum. cuiꝰ pater a senatu nostꝰ
amicus erat appellatus cum magno equitum suoꝵ numero
et quos ex aquitania conduxerat ad eum ꝑuenit. Caesar aua¬
rico complures dies commoratus summam frumenti copiam
et reliqui commeatꝰ nactus exercitum ex labore atq inopia
refecit. lam prope hyeme confecta cum ipso anni tempor̃ ad
agendum bellum uocaretur. et ad hostem proficisei constituiss&
siue eum ex paludibus syluisq elicere. siue obsidione premẽr

Expanded text:
aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avaaut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit haec oratio non ingrata gallis et maxime quod ipse animo
non defecerat. tanto accepto incommodo neq in occultum ab¬
diderat et conspectus multitudinis fugerat. plusq animo pro¬
uidere et praesenti re existimabat᷑. quod re integra populi in¬
cendendum. Auaricum qđ deserendum censuerat. itaq ut re¬
Li quorum imꝑatorum res aduers&e auctoritatem muniunt
sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies age¬
bant᷑. simul in spem ueniebant. cuius affirmatione de reliqs
adiungendis ciuitatibus pͥmumq eo tempore galli castra my¬
nire instituere. et sicut sunt aĩo consternati homines insueti
Laboris ut omĩa quae imꝑarent᷑ sibi patienda existimarent.
Iec minusqͣ est pollicitus uertingetorix aĩo laborabat ut re¬
liquas ciuitates adiungerer. atq eas bonis pollicitationibus
alliciebat. Huic rei idoneos homines diligebat. quorum quisq

Expanded text:
Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque
Abbreviated transcription (Latin):
tusq est. ne se animo ad modum dimitterent ne perturba¬
rentur commodo: non uirtute neq acie uicisse romanos. s
artificio quodam et scientia oppugnationis. cuius rei fuerũt
ip̃i imperiti. Errare si qui in bello omnis secundos rerum ꝓ¬
uentus expectent. si ibi nunꝗͣ placuisse auaricum defendi.
cuius rei testes ipsos haberet. Sed factum in prudentia bity.¬
rigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc in cõmodys
acciꝑetur id m̃ se celeriter maioribus commodis sanaturu.
Namq ab reliquis gallis ciuitates dissentirent. has sua diligẽ¬
tia adiuncturum atq unum consilium totius galliae effec¬
turum. cuius consensu ne orbis quidem terrarum possit ob¬
sistere idq se prope iam effectum habere. Inttrea equum ẽẽ ab
his communis salutis causa impetrari ut castra munire insti¬
tuerent. quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent

Expanded text:
atusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbaatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
in aequum locum sese dimittere sed toto undiq muro cir¬
cumfundi uidetur ueriti ne omnino spes fugae tolleretur
abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu pe¬
tiuere. partesq ibi cum angusto exitu portarum se ip̃i prae¬
merent a militibus. pars iam egressi portis ab equitibus in
terfecta est. nec fuit quisꝗͣ qui praedȩ studeret sic et genabi
cede et labore operis incitati non aeiate confectis non mulie¬
ribus non infantibus pepercerunt. Deniq ex omni nuo ꝗ fuit
circiter milium xl. uix octingenti qui populi clamore audi¬
to se ex oppido eiecerunt. incolumes ad uertingetorigem per¬
uenere. quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit
uerituis ne qua in castris ex eorum concursu et miseria uulgi
seditio oriret᷑. ut procul in uia dispositis familiaribus suis
principibusq ciuitatum disseparandos deducendosq ad su
enerat. Postero die concilio conuocato consolatus cohort¬

Expanded text:
in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro cirin aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suovenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohort
Abbreviated transcription (Latin):
re de fuga rationis recepere quo timore perterriti galli ne ab
equitatu romanorum uiae praeoccuparent᷑ consilio destiter
ostero die caesar permota turri de relictis operibus quae facẽ
instituerat magno coorto imbre non inutilem hanc ad capi¬
endum consilium tempestatem arbitratus est quod paulo in¬
cautius dispositas in muro custodias uidebat. suosq langui¬
dius in opere uersari iussit. et quid fieri uellet ostendit. Le¬
gionibusq extra castra uineas in occulto expeditis cohortatur
ut aliquando pro tantis laboribus fructum uictoriae ꝑcipe¬
rent uis qui primi murum ascendissent prȩmia proposuit
militbusq signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus
euolauere murumq celeriter compleuere. Hostes re noua
ꝑterriti muro turribusq deiecti in foro ac locis patentioribꝰ
cuneatim constiterunt. Hoc animo ut siqua experte obuias
contra ueniretur acie instructa depugnarent. Ubi neminez

Expanded text:
re de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab re de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem
Abbreviated transcription (Latin):
relictus Locus. ꝗͣ restincto aggere atq om̃i illa parte summo¬
tis hostibus finis est pugnandi finis factus. Omnia exꝑti gal¬
li quod res nulla successerat. Postero die consilium coepe
ex oppido profugere hortante et iubente uertingetorige¬
ad silentio conati noctis non magna iactura suorum sese effec¬
turos sperabant. Propterea neq Conge ab oppido castra uertin¬
getorigis aberant. ex palus quae perpetua intercedebat roma¬
nos ab insequendo tardabat. lamq id facere nocty apparabãt
cum matresfamili& repente in publicum recurrere. flentesq
proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petiere ne se et
communes liberos hostibus ad supplicium dederent. quas ad
capiendam fugam natura et uirium infirmitas impediret. ubi
eos in sententia ꝑstare uidere quod plerunq in summo peri¬
culo timor misericordiam non recipit. conclamare et significa¬

Expanded text:
relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summorelictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente VercingetorigeId silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significa
Abbreviated transcription (Latin):
interscinderent omnis uero ex castris multitudo ad restrin¬
gendum concurreret cum om̃ibus in locis consumpta iam
reliqua parte noctis pugnaretur. Semperq hostibus spes uic¬
toriae reintegraretur. eo magis ꝙ deustos pluteos turrium
uidebant. nec facile adiri apertos ad auxiliandum aĩad¬
uertebant. se perq ip̃is defessis recentes succederent. om̃emq
galliae salutem in illo uestigio tempois positam arbitraren¬
tur. accidit inspectantibus nobis quod dignum fuit memo¬
ria uisum praetereundum non existimauimus. Quidam ante
portam oppidi gallus per manus picis ac sepi traditas glebas
in ignem e regione turris prouciebat. scorpione a latere dextͦ
traiectus exanimatusq concidit. hunc ex proximis unum ia¬
centem transgressus eodem illo munere. fungebat᷑ eadem
ratione ictu scorpionis exanimato. alteri successit tertius
tertio quartus. nec prius ille est a propugnatoribus uacuus

Expanded text:
interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restininterscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus
Abbreviated transcription (Latin):
bus turbarent᷑. tamen continenti Labore omĩa haec suꝑauerir
et diebus xxu. aggerem latum pedes .cccxxx. altum pedes
.Lxxx extruxerunt. cum his murus hostium pene contige¬
ret. Caesar ad opus consuetudine excubaret militesq hor¬
taretur. ne quod omino tempus ab ope intermitteret᷑. paulo
ante tertiam uigiliam animaduersus fumare aggerem qͣm
cuniculo hostes succenderant. Eodemq tempore toto muro
clamore sublato duabus portis ab utroq latere turium erup¬
tio fiebat. Alii faces atq aridam matexiam de muro in ag¬
gexem eminus iaciebant. picem reliquasq res quibus excitaĩ¬
ignis posset fundebant ut quo primum curreret aut cui rei
ferretur auxilium uix ratio iniri posset. tñ quod instituto cae¬
saris semꝑ duae Legiones pro castris excubabant. pluresq pã¬
is temporibus erant in opere factum est caeleriter ut alii
eruptionibus resisterent alii turres reducerent aggeremque

Expanded text:
bus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt bus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque
Abbreviated transcription (Latin):
dinem paribus interuallis distantes inter se binos colloquant᷑
Haec autem quae diximus interualla grandibus in fronte saxis
effulciuntur his collocatis et coagmentatis. alius insuꝑ ordo
additur. ut illud idem interuallum seruetur. neque interse cõ¬
tingant trabes. sed paribus intermissis spatis singulȩ singulis
saxis interiectis arte contineant᷑. sic deinceps ẽẽ opus contex¬
sic dum iusta muri altitudo expleat᷑ hoc est in speciem uarie¬
tatemq opus de formȩ non est alterius trabibus ac saxis quȩ
rectis lineis suos ordines seruant. tum ad utilitatem et defen¬
sionem urbium summam habet opportunitatem. quod ab in¬
cendio lapis et ab ariete materia defendit. quae perpetuis
trabibus pedes qua dringentos plerunq introrsis reuincta
neq prumpi neq distrahi potest his tot rebus impedita op¬
pugnatione milites cum toto tempor frigori et assiduis imbri¬

Expanded text:
dinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in sodinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in sor: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbri
Abbreviated transcription (Latin):
dum retinuissent summam uictorie constare intelligebãt.¬
et singulari militum nr̃oꝵ uirtuti consilia cuiusq modi
gallorum occurrebant. ut est summae genus solertiae atque
omnia imitanda ex efficienda quȩ ab quoq tractabant᷑ al¬
tissime. Nam et la queis falces auertebant. quos cum desti¬
nauerant tõmentis introrsus reducebant. et aggerem cuni¬
culis subtrahebant eo scientius quod apud eos sunt magnȩ
ferrariae. atq ome genus cuniculoꝵ notum atq usitatum
est. totum autem murum ex om̃i parte turribus contabu¬
latis. atq has coriis contexerant. cum craebris diurnis noc¬
turnisq eruptionis aut aggeri ignem inferebant aut mili¬
tes occupatos in opere adoriebantur. et nostrarum turrius
altitudinem qͣtum has quotidianus agger expresserat. commissis
suarum turrium malie adaequabant. Muri autem omnes gal
Lici hac fere forma sunt. Rabes directe perpetuae in Longitu¬

Expanded text:
dum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant.dum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequalici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitu
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti aut pecoris in agris repire possent. simili omnes exẽ¬
citum in opia premi. nec iam uires sufficere cuiusꝗͣ nec ferẽ
operis Laborem posse. Itaq statuisse imꝑatorem si niħ in oppy¬
gnatione oppidi proficissent triduo exercitum deducer. haec
inquit a me uertingetorix beneficia habetis quȩ proditioĩs
insimulatis. Cuius oꝑa sine uestro sanguine tm̃ exercitum
uictorem fame consumptum uidetis. quem turpiter se ex fy¬
ga recipientem ne ꝗͣ ciuitas suis finitimis recipiat. a me pro¬
uisum est. Conclamat omnis multitudo et suo more ar¬
mis concrepat. quod in eo facere in consuere. cuius orationez
approbant summum ẽẽ uertingetorigem ducem nec de eius
ide dubitandum nec maiore ratione bellum administrai
posse. Statiuit ut decem milia hominum delecta ex om̃ibꝰ
Locis in oppidum mittant᷑. nec solis biturigibus commune
salutem committendam censent quod penes eos si id oppi¬

Expanded text:
frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exerfrumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppi
Abbreviated transcription (Latin):
se utile. quo sint profecti Summam imperii se consulto nulli
descendentem tradidisse ne is multitudinis studio ad dimi¬
ni si ca su interuenissent fortunae. si alicuius indicio uocati
hinc habendam gratiam quod et paucitatem eoꝵ ex Loco sy¬
periore cognoscere. et uirtutem despicere potuerint. qui di¬
micare non ausi turpiter se in castra receperunt Impiumse
a caesare ꝑ proditionem nullum desiderare ꝗͣ habere uicto¬
ria posset. quae iam e̾e̾t sibi atq omnibꝰ gallis explorata
quinetiam ipsis remitteret si sibi magis honorem tribuere
ꝗͣ a se salutem accipere uideant᷑. haec ut intelligatis inquit
a me sincere pronunciai. audite romanos milites. produ¬
citq seruos quos in pabulatione. paucis ante diebus exceꝑat
ex famae uinculisq excruciauerat. Hi iam ante edocti ut¬
quae interrogati pronunciarent milites se ẽẽ Legionarios
dicunt. fame et inopia adductos clam e castris exisse si ꝗd

Expanded text:
se utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli se utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimini si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
sua laude periculum recusent summae se iniquitatis condẽ¬
nari debere dixit. nisi eorum uitam sua salute habebat ca¬
riorem sic milites consolatos eodem die reducit in castra re¬
liquaque quae oppidi ad oppugnationem pertinebant admi-
nistrare instituit. Uextingetorix cum ad suos redisset ꝓditio¬
nis insimulatus quod castra propius romanos mouisset. quod
sine om̃i equitatu discessisser. quod sine impio tantas copias
reliquisset. quod eius discessu romani tanta oppõtunitate et
celeritate uenissent. Non haec omnia fortuitu aut sine consi¬
lio accidere potuisse regnum illud galliae malle caesaris cõ¬
cessu q̃ ipsorum habere benesicio. Tali modo accusatus ad hec
respondit quod castra mouisset factum inopia pabuli etie
ipsis hortantibus. Quod propius romanos accessisset. ꝑsua sus
Loci opportunitate. qui se ipsum munitione defenderet. eqt̃o
uero oꝑam neq in loco palustri desideraĩ debuisse. et illis fuis¬

Expanded text:
sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemsua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuis
Abbreviated transcription (Latin):
arma expediri iussit. collis erat Leuiter ab infimo accliuis. huc¬
fere ex omnibus partibus palus difficilis atq impedita cinge¬
bat. non Latior pedibus. L hoc se colle interruptis pontibus
galli fiducia Loci continebant. gregatimq distributis in ciui¬
tates. omnia ac saltus eius paludis obtinebant. sic animo pa¬
rati ut si eam paludem romani perrumpere conarent᷑ haesitã¬
tes premerent ex loco superiore. ut qui propinquitatem Loci
uideret paratos prope aequo animo ad dimicandum existima¬
ret et qui iniquitatem conditionis perspiceret. in anni simula¬
tione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites caesar
quod hostem conspectum suum ꝑferre possent tantulo spatio
interiecto et signum praelii exposcentes edocet quanto detri¬
mento et quod uirorum fortium morte necesse sit constare
uictoriam quos eum sic aĩo paratos uideret ut nullum pro

Expanded text:
arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Huarma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro
Abbreviated transcription (Latin):
scederent. hoc se ignominiae Loco laturos si inceptam oppu¬
gnationem reliquissent. praestare omnes ꝑferre acerbitates.
ꝗͣ non cuubus romanis qui genabi praesidia gallorum in¬
terissent. parentarent. haec eadem centurionibus tribunisq
militum mandabãt. ut per eos ad caesarem deferentur
Cum iam muro turres appropinquassent ex captiuis cȩsar
cognouit. Uertingetorigem consumpto pabulo castra mouis¬
se propuis auaricum atq ipsum cum equitatu expeditisq qui
inter equites praeliari consuessent. insidiarum causa eo profec¬
tum quo nostros postero die pabulatum uenturos arburare¬
tur. quibus rebus cognitis media nocte silentio profectꝰ ad
hostium castra mane ꝑuenit. Illic celeriter ꝑexploratores ad¬
uentu caesaris cognito carros impedimentaq sua in altiores
syluas abdiderunt. copias omnes in loco edito atq aperto in¬
uxere. qua re nunciata caesari celeriter sarcinas conferri

Expanded text:
scederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppuscederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri,
Abbreviated transcription (Latin):
re uineas agere turres duas construere coepit. Nam circumual¬
lare Loci natura prohibeat. de re frumentaria boios atq edu-¬
os adhortari non destitit. quorum alteri quod nullo studio
agebant. non multum aduiuabant. Alteri non magnis fa¬
cultatibus quod ciuitas erat exigua et infirma celeriter quod
habuere consumpsere summa difficultate rei frumentariae
affecto exercitu tenuitate boiorum in diligentia eduorum in¬
cendiis aedificioꝵ usq eo ut complures dies frumento milites
caruerint. et pecore ex Longioribus uicis adacto extremas
famem sustentarent. nulla tñ uox est ab his audita poͥ ro ma¬
iestate ex superioribus uictoruis indigna. Quinetiam caesar cũ
in opere singulas legiones appellaret. et si acerbuis inopiam fer¬
rent se dimissurum oppugnationem diceret. uniuersi ab eo ne
id faceret petebant. sic se complures annos illo imꝑante me¬
ruisse ut nullam ignominiam accipent. nusꝗͣ inceptare di¬

Expanded text:
re, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvalre, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re di
Abbreviated transcription (Latin):
data unum habeat. et ꝑangustum aditum datͣ petentibus
uenia. dissuadente pͥmo uertingetorige post concedente
et praecibus ipsorum et misericordia uulgi defensores ido
nei oppido deliguntur. Uertingetoix minoribus Caesare
itineribus subsequunt᷑. et Locum castris deligit. paludi¬
bus syluisq munitum ab auarico longe milia passuum
xbi. Ibi ꝑcertos exploratores in singula diei tempora quae ad
auaricum agerentur cognoscebat et quid fieri uellet imꝑa¬
bat. Omnes nostras pabulationes frumentationesq obserua¬
bat. Dispersosq cum se Longius necessario procederent ado¬
riebatur magnoq in commodo afficiebat et si ꝗͣtum ratioñ
prouideri poterat a nostris occurrebatur ut in certis tempo¬
ribus diuersisq itineribus iretur. castris ad eam ꝑtem oppi¬
di positis. Caesar quae intermissa a flumine et paludibus
aditum ut supradiximus angustum habebat aggerem appara¬

Expanded text:
data unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus data unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem appara
Abbreviated transcription (Latin):
cendi oportere. quae non munitione et Loci natura ab õi
sint ꝑiculo tuta neu suis sint ad detractandam militia
recepta cula. neu romanis proposita ad copiam cõmeatꝰ
praedaq tollendam si haec grauia aut acerba uideantur
multo illa grauius aestimare liberos. coniuges in seruits¬
tem abstrahi ipsos interfici quae sit necesse accidere uic¬
tis. Omnium consensu hac sententia probata uno die am¬
plius.xx. urbes biturigum incendunt᷑. hoc idem in reliꝗs
ciuitatibus. In omnibus partibus incendia conspiciuntũ.
quae et si magno cum dolore omnes ferebant tamen hoc sibi
cuꝑatores confidebant. Dicebat de auarico in communi con¬
cilio incendi placeret. an defendi procumbunt omnes galli
ad pedes bituriges ne pulcherrimam prope totius galliae
urbem quaesidio et ornamento sit. ciuitati suis manibus
succendere cogerent᷑. facile se loci natura defensos dicunt
quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circũ¬

Expanded text:
cendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni cendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servittem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi ciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circum
Abbreviated transcription (Latin):
nouiodum acceptis suos ad consilium conuocat docet lon¬
ge alia ratione ẽẽ bellum gexendum ꝗͣ ante gestum sit omĩ¬
bus modis huic rei studendum ut pabulatione aut com¬
meatũ romani prohibeantur id facile ẽẽ ut equitatu ipsi
abundant. et quod anni tempore subleuent᷑ pabulum se ca¬
ri non posse. necessaĩo dispersos hostes ex aedificiis petere: hos
omnes quotidie ab equitibꝰ diripi posse. Praeterea salutis
causa rei familiaris commoda negligenda uicos atq aedi¬
ficia incendi oportere hoc spatio ab boia quoq uersus quo
pabulandi causa adire posse uideant᷑ Harum ip̃is rerus
copiam suppetere quod quorum in finibus bellum gerat᷑
eorum opibus subleuentur. Romanos aut inopiam non
Laturos aut magno periculo Longius a castris processuros
neq interesse ipos ne interficiant impedimentis ne exuãt
quibus amissis bellum geri non posse praeterã oppida in¬

Expanded text:
Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet lonNovioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida in
Abbreviated transcription (Latin):
ex significatione gallorum noui aliquid ab iis iniri consilii
intellexissent. gladus districtis portas occupauere. suosque
omnes incolumes recepere. Caesar ex castris equitatum edy¬
ci iubet. praeliumq equestre committi. Laborantibus iam su¬
is germanos equites circiter quadringentos sumit. quos ab
initio hr̃e secum instituerat. eorum impetum galli sustine¬
re non potuerũt. atq in fugam coniecti multis amissis se
ad agmen recepere. quibus profligatis oppidani rursus ꝑ¬
territi compraehensos eos quorum opera plebem concita¬
tam existimabant ad caesarem perduxere seq ei dedidecũt
Quibus confectis Caesar ad oppidum auariciu quod erat ma¬
ximum munitissimumq in finibus biturigum atq agri fer¬
tilissima regione profectus est quod ex eo oppido recepto ci¬
itatem biturigum se in potestatem reducturum cõfidebat
ertingetorix tot continuis incommodis uelladuni genabi

Expanded text:
ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi,