comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meã.⁊ si peculiũ testator meũ dixerit.
dicunt. cogendus erit. De successione
N sua ⁊ hic rogauit. nec ignoro inqbꝰdã
ex his metianũ dubitare. ⁊ uoluntatis
eẽ dicere questionem. utrũ de pecunia
tm̃.⁊ an de fuccessione testator sensit. mam¬
biguo tm̃ magis de successione censũ dicone
int̾eidat fidĩ cõmissũ. S ⁊si quis ita rogau̾¬
it quicquid a te exhr̃ditate bonisue meis
ꝑueñit. rogo restituas. cogi pot̾it adire.⁊
restituere hr̃litatem ex trebelliano senatꝰ
consulto. quãꝗͣ ꝑuenire ꝓpͥe dicatur. qͥ
lit̃ potest dici itademũ quẽ non posse
adire. ⁊ restituere hr̃ditatem. si de re ułd
qͣntitate fũt rogatus. Cet̾um si de uniũ¬
sitate sensisse testato ẽ appareat. nulla
questio ẽ quẽ siue suspectã dicat. cogi po̾¬
sit. siue sponte adit. ex trebelliano trause¬
alieno uł deductis legatis. ansuspectamdi¬
cens cegi possit adire: ⁊ restituere hr̃ditatem.

Expanded text:
et si 'peculium meum' testator dixerit, m suum peculium dicunt, cogendus erit: de successione enim sua et hic rogauit. nec ignoro in quibusdam ex his Maecianum dubitare et uoluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit. in ambiguo tamen magis de successione sensum dico, ne intercidat fideicommissum.Sed et si quis ita rogauerit: 'quidquid ad te ex hereditate bonisue meis peruenerit, rogo restituas', cogi poterit adire et restituere hereditatem ex Trebelliano senatus consulto, quamquam peruenire proprie dicatur quod neraliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transealieno uel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tiens q ẽ rogatꝰ hr̃ditatẽ restituẽ. id uidet᷑ roga¬
tus reddẽ qđ fuit hr̃ditatis. fructus aũt ñ hr̃¬
ditatis. s ipsis reb accepto feruntur.¬
ilegatũ sit hr̃di relictũ. rogatus sit portionẽ
hr̃ditatis restituere. id solũ non deb̾e eũ restituere
q̃ a coħede accepit. Cetũum qđ asemet ipso ei
relictũ ẽ infidĩcõmissũ cadit.⁊ id diuus mar
est si achiectũ sit. rogo des filio tuo. faciasq ut
pot̃. ⁊ sui uiris fiat. Ie rogo lutitti. hr̃ditatẽ
meã cũ atitio partiaris ex senatus ꝯsulto trebelli¬
ano ineũ cui restitutaẽ hr̃ditas. actiones cõpete
aristo ait. qe ꝑ ħ accipiendũ sit. Rogo hr̃ditatẽ
illã restituas. nec ũba spectant᷑ senatus ꝯsulti. s
sentñtia quibꝰcũq u̾bis dũ testator senseĩt ut
hr̃ditas sua restituat᷑. qui in distrahendis ꝯẜuan¬
disue reb hr̃ditaĩs sũptus factus ẽ imputaĩ uos
debet.

Expanded text:
tiens quis rogatur hereditatem restituere, id uidetur rogatus reddere, quod fuit hereditatis: fructus autem non hereditati, sed ipsis rebus accepto feruntur.Si legatum sit heredi relictum et rogatus sit portionem hereditatis restituere, id solum non debere eum restituere, quod a coherede accepit: ceterum quod a semetipso ei relictum est, in fideicommissum cadit: et id diuus Marcest, si adiectum sit: 'rogo des filio tuo faciasque, ut t sui iuris fiat. 'Te rogo, Luci Tit‹i›, hereditatem meam cum Attio partiaris.' ex senatus consulto Trebelliano in eum, cui restituta est hereditas, actiones competere Aristo ait, quia pro hoc accipiendum sit 'rogo hereditatem illam restituas': nec uerba sp‹e›ctantur senatus consulti, sed sententi‹a› quibuscumque uerbis, dum testator senserit, ut hereditas sua restituatur.Qui in distrahendis conseruandisue rebus hereditariis sumptus factus est, imputari heredi debet.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos ꝑuenit. siquis cau̾it. peto ut illi
des. aut illi fidĩ cõmissũ relmqͣs. aũ illi
lib̾tatẽ asoribas. admittendã s. Nã cũ
in hr̃dũ institutione senatus censuit uti¬
le. d̾ cetĩs quoq iderit accipiendũ. si
quis rogatꝰ fũit usi sine libis decesserit.:
restituat hr̃ditatẽ: pãp. ł.uiii. Roꝵ se̾bit.¬
ĩ naturale filiũ effic̃ẽ. ut deficiat conditio¬
et in libtino eod collibto ħ scbit. Mͥ aũt qđ
ad naturales libos attinet uoluntatis q̃stio ui¬
debit᷑ eẽ de qualib libis testator senseĩt. s hoc¬
ex dignitate. ⁊ ex uoluntate ⁊ex ꝯditione eiꝰ
qui fidĩ cõmisit accipiendum eĩt.
de facto tͣctatũ memini. Rogaũat q̃dam
m̃ulier filiũ suũ. ut si siñ lib̾is decesfisset resti¬
tueret hr̃ditatẽ fri suozis postea deportat᷑ inĩ
ficere ut ꝯditio deficiat. Post deportationẽ uͦ
susceptos quaĩ ab alio ñ ꝓdẽe. Maxime cũrĩ
bona cũ sua quodãmͦ cã.: fisco sint uendican

Expanded text:
ad eos pervenit. Si quis caverit "peto ut illi des" aut "illi fideicommissum relinquas" aut "illi libertatem adscribas", admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum. Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, restituat h naturalem filium efficere, ut deficiat condet in libertino eodem colliberto hoc scribit. mihi autem, quod ad naturales liberos attinet, uoluntatis quaestio uidebitur esse, de qualibus liberis testator senserit: sex dignitate et ex voluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum memini: rogaverat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset, restitueret hereditatem fratri suo: is postea deportatus in ificere, ut condicio deficiat, post deportationem vero susceptos quasi ab alio non prodesse, maxime cum etiam bona cum sua quodommodo causa fisco sint vindicanda.
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ cõmissi. aut si sr̃ ux̃. ⁊ extitit ꝯditio. Cũ
aũt quis ante ⁊ quis pꝰea decessẽĩt ñ apparet.
extitisse ꝯditionẽ sidĩ cõmissi mag̃ dicendũ ẽ.
i ꝗ ita sidĩ cõmissũ reliq̃rit. fidĩ tue fili com¬
mitto ut si alieno hr̃đ moriaĩs. restituas seioħ
ditatẽ uidĩ eũ d lib̾is sensisse diuus pius. R¬
sit. Ei iõ cũ quidã siñ lib̃is deced̾et. auũcu¬

Expanded text:
fideicommissi, aut non supervixit et extitit condicio: cum autem, quis ante et quis postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est. Si quis ita fideicommissum reliquerit: "fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas Seio hereditatem", videri eum de liberis sensisse divus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, a
Abbreviated transcription (Latin):
& facto tͥctatũ ẽ an ꝑfidĩ com¬
missũ rogari quis possit ut aliquẽ hr̃dẽ
faciat. ⁊ senatus censuit rogari quod
restituat. idẽ quic ꝗd ex hr̃ditate suaꝯ
secutus ẽ. ut ei restitueret.

Expanded text:
 facto tractatum est, an per fideicommissum rogari quis possit, ut aliquem heredem faciat. et senatus censuit rogari quidem restituat, id est quidquid ex hereditate sua consecutus est ut ei restitueret.
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ offerri ei oporte qͣntitatẽ legati a
fidĩ cõmissaĩo dem̃ cogendũ. Nec illutam¬
ittit uił. ut quasi hr̃ditatẽ non adisset. sic
legatũ a coħed petat. adiit ii. sed magis
arbitrat᷑ a fidĩ cõmissaĩo ei pr̃ãndũ. sed et
si ꝗͥ aluit sua int̾eẽ dicet. ñ cogitur adi¬
tuti cũ filio eiꝰ impub̾e. ⁊ id substitutifilio
suffiõe ei qui fidĩ cõmissũ in scdis tabulis
accepit. unũ ex hr̃dib institutis cogere
adire patͥs hr̃ditatẽ.¬
trũ aũt p̃senti an ⁊⁊̃ absenti restituipo̾¬
sit. ꝓcuratore adeunte p̃torẽ indendũ
est. Ego puto absentiquoq fidĩ cõmissa¬
dãno moretur. Pot̃ ⁊ n ei ꝑ p̃torẽ succurri
siũ cautũ ei fiat. siue non. ⁊ ante decessẽĩt
fidĩ cõmissaĩus quã ei restituatur hr̃ditas.
Estu hiu̾ rei exẽplum caꝑe ex rto diui
pii in spe huiꝰ moĩ. antistia decedens titiuĩ
hr̃dem instituit.: ilib̾tatẽ dedit albine dire¬

Expanded text:
e quantitatem legati a fideicommissario, deinde cogendum. nec illud admittit Iulianus, ut, quasi hereditatem non adisset, sic legatum a coherede petat adiit enim, sed magis arbitratur a fideicommissario ei praestandum. sed et si quid aliud sua interesse dicet, non cogitur adituti cum filio eius impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditateVtrum autem praesenti an etiam absenti restitui possit procuratore adeunte praetorem, videndum est. ego puto absenti quoque fideicommissadamno moretur: potest enim ei per praetorem succurri, sive cautum ei fiat, sive non et ante decesserit fideicommissarius, qest enim huius rei exemplum capere ex rescripto diui Pii in specie huiusmodi.Antistia decedens Titium heredem instituit et libertatem dedit Albinae dire
Abbreviated transcription (Latin):
traũit diuus pius succurret hr̃di instituto
qui cõpulsus adiit dici pot̃. ⁊̃ in cet̾is causiꝰ
exẽplum hoc seq̃ndũ. sic ut eueñit resti¬
tuatur fidĩ cõmissaĩa hr̃ditas ei qui cõpulit
adiẽ ⁊ restituẽ sibi hr̃ditatem

Expanded text:
trauerit diuus Pius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi euenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui compulit adire et restituere sibi hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
tradendã. ⁊ ab eo manumittendã tuto¬
remq filie manumisisse dandũ. quo auc¬
dore restituatur hr̃ditas filie statim qͣuis
sic fuisset ei rogatus restituere cũ mibilem
egͣatẽ complesset. Cũ aũt possit inquit
euenire ut ante decedat. ea cui fidĩ cõmi¬
saĩa lib̃tas hr̃ditas relicta ẽ nec oporteat
dãno affici eũ qui rogatus adiit hr̃dita
ac si ei hr̃s non extitisset. Cũgͥ demons

Expanded text:
manumittendam tutoremque filiae manumissae dandum, quo auctore restituatur hereditas filiae statim, quamuis sic fuisset ei rogatus restituere, cum nubilem aetatem complesset. cum autem possit, inquit, euenire, ut ante decedat ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatac si heres ei non exstitisset. cum igitur demons
Abbreviated transcription (Latin):
ante condaitionẽ restituta sit hr̃ditas nõ
tͣnsferunt᷑ actiones. quia ñ ita restitin¬
tur hr̃ditas ut testator rogauit. Plane
postea quã extrãt conditio uł dies ueñit.
si ratã hãt restitutionẽ hr̃ditatis. benig¬
nius ẽ intelligi tẽ tͣnslatas actioẽs uidi.¬

Expanded text:
ante condicionem restituta sit hereditas, non transferuntur actiones, quia non ita restituitur hereditas, ut testator rogauit. plane posteaquam exstiterit condicio uel dies uenerit si ratam habeat restitutionem hereditatis, benignius est intellegi tunc translatas uideri acti
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ testatoris ñ defendit. uł ex alia cã
hr̃ditas fisco uendicata ẽ. eque parte ꝗđ
cõmodũ ad fiscũ ꝑtinebit. dodrans uero
tutus nolit adire hr̃ditatẽ. ueritꝰ ne dã¬
no afficeret᷑ ꝓspectũ ÷ ut fidĩ cõmissaĩus
diceret suo ꝑicło adire. irestitui sibi uelle
cogatur hr̃s institutus ap̃tore adire ⁊ resti¬
tuere hr̃ditatem. Quod si fũt factum
tͣnseunt actiones ex trebelliano: nec qͣrte
cõmõ hr̃s institutor utetur. Nam cũ alie¬
no ꝑicło adieĩt hr̃ditatẽ. m̃ĩto om̃i cõ¬
modo arcebitur. Nec int̾ est soluenda sit
hrditas necne. Sufficit n recusari ab hr̃
to. Non N p̃scribi hr̃di instituto debet cur
metuat hr̃ditatẽ adire. ł cur nolit. Cum
uarie sint hõium uoluntates quoꝵdam
negotia tim̃tium. quoꝵdã uexationem.
quoꝵdã erisaliem cumulũ tãisi locu¬
plex uideatur hr̃ditas. quoꝵdã offensãᷤ

Expanded text:
statoris non defendit uel ex alia causa hereditas fisco uindicata est, aeque quartae quidem commodum ad fiscum pertinebit, dodrans uero tutus nolit adire hereditatem ueritus, ne damno adficeretur, prospectum est, ut, si fideicommissarius diceret suo periculo adire et restitui sibi uelle, cogatur heres institutus a praetore adire et restituere hereditatem. quod si fuerit factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, soluendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari ab hereto: non enim praescribi heredi instituto debet, cur metuat hereditatem adire uel cur nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni cumulum, tametsi locuples uideatur hereditas, quorundam of
Abbreviated transcription (Latin):
⁊impetͥũit. dem̃n post tp̃s delibationis ad¬
ierit ⁊ restitũit hr̃ditatẽ. ñ uidet᷑ coactus
ħ fecisse. Nec ii suspectã coactus adisset.
sponte post delibationẽ qd suspectam
dicit ꝓfiti debet ñ sibi expedire hr̃ditatẽ¬

Expanded text:
is adierit et restituerit hereditatem, non videtur coactus hoc fecisse: nec enim suspectam coactus adit, sed sponte post deliberationem. Quod si suspectam dicit, profiteri debet non sibi expedire
Abbreviated transcription (Latin):
Nã isi legitimꝰ hr̃s fũit is cui fidĩ cõmis¬
saĩa hr̃ditas relicta ẽ. Iđ dr̃.. Si quis
alio loco restituẽ hr̃ditatẽ uissus sit.⁊
suspectã eam dicat. uił scrib̾ cogendũ
eũ eẽ. similẽq ei qui in diẽ rogatus ẽ

Expanded text:
nam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommisnam et si legitimus heres fuerit is, cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui i
Abbreviated transcription (Latin):
sores. S ⁊ ad filiũ qui m potestate ẽ ħ̃
senatus consultũ locũ ht̃. Et in cet̾is qͦq¬
necessaĩis ait ap̃tore cõpellantur misce¬
re se hr̃ditati. sic deiñ restiture. quod
si fec̃int tͣnstulisse uidebuntur actioẽs.¬
Si fiscouacautia bona deferantur.
nec uelit bona agnoscẽ ⁊ fidĩ cõmissaĩ¬
o restituere equissimũ eĩt quaĩ uendica¬
ũit. sic fiscũ restitutionẽ facere. Itemsi
municipes hr̃ditatẽ suspectã dicant
hr̃des instituti. dicendũ eĩt cogieos a¬
gnosc̃e hr̃ditatẽ ⁊ restituẽ. Iđq erit
⁊ incollegio dicend̾. itius hr̃s in¬
siicutus semꝓnio substituto: rogat᷑ ẽ
ipsi semꝑnio hr̃ditatem restituere. institu¬
tus suspectã dicebat hr̃ditatẽ. Queritur.
ancogendus ẽ adire ⁊ restituere hr̃ditatẽ
idelibari pot̃. s ũuis ẽ oogendũ eũ quia
ꝗͣ ex substitutione. hr̃ditatẽ hr̃e uł lega¬
tis uł libtatib honerata substitutione.

Expanded text:
um qui in potestate est hoc senatus consultum locum habet et in ceteris necessariis, ut a praetore compellantur miscere se hereditati, sic deinde restituere: quod si fecerint, transtulisse uidebuntur actiones.Si fisco uacantia bona deferantur nec uelit bona adgnoscere et fideicommissario restituere, aequissimum erit, quasi uindicauerit, sic fiscum restitutionem facere.Item si municipes hereditatem suspectam dicant heredes instituti, dicendum erit cogi eos adgnoscere hereditatem et restituere: idemque erit et in collegio dicendum.Titius heres institutus Sempronio substituto rogatus est ipsi Sempronio hereditatem restituere: institutus suspectam dicebat hereditatem: quaeritur, an cogendus est adire et restituere hereditatem. et deliberari potest: sed uerius est cogendum eum, quia itutione hereditatem habere, vel legatis vel libertatibus onerata substitutione:
Abbreviated transcription (Latin):
̃ adũsus absentes postulatur decretũ.
siũ certior sit eoꝵ uoluntas recusantiũ
adire.⁊ restituere hr̃ditatẽ.siũ incerta
adeo p̾sentia eoꝵ ũ ẽ necessaĩa.
eminisse aut oportebit. ded̾ institu¬
tio senatũ loqui. Idõq tctatum ẽ apud

Expanded text:
etiam adversus absentes postulatur decretum, sive certior sit eorum voluntas recusantium adire et restituere hereditatem sive incerta: adeo praesentia eorum non est necessaria. Meminisse autem oportebit de herede instituto senatum loqui: ideoque tractat
Abbreviated transcription (Latin):
misso contiñ. quia ñ porcionẽ hr̃ditãiam
testator cõmemorauit. s simplicit᷑ porcio¬
nem. In porcionẽ aũt. ⁊ p̃cepriones uidĩ
cecidisse. Si is qui rogatus fũit hr̃di¬
tatẽ restituẽ ante q̃stionẽ de familia habi¬
tã. ł tabulas apparũit. uł hr̃ditatẽ adieĩt.

Expanded text:
misso contineri, quia non portionem hereditariam testator commemoravit, sed simpliciter portionem: in portionem autem et praeceptiones videri cecidisse. Si is, qui rogatus fuerit hereditatem restituere, ante quaestionem de familia habitam vel tabulas aperuerit vel heredi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditas. qm̃ necessaĩa ñ est auctoritas ad
restitutionẽ. Si aut̃ collegiũ uł corpus
sit qđ rogatũ ẽ restituere. decreto eoꝵ qui
sunt incollegio uł corꝑe. in singłis in spec¬
ta eoꝵ ꝑsona. restitutionẽ uale. Nec enĩ
ipse sibi uidet᷑ quis hoꝵ restituere.
Si hr̃s p̃cepto fundo rogatus sit hr̃dita¬
tẽ restitũe. ex trebelliano senatus consulto
restituet hr̃ditatẽ. nec multũ. facitsi fundꝰ
pignori datus ẽ. Noq niaeris alieni ꝑsoma¬
lis actio fundũ sequitur. s eũcui hr̃ditaᷤᷤ
ex trebelliano senatus consulto restituta ẽ.
S cauendũ ẽ hr̃di afidĩ cõmissaĩo. ut si
forte fundus siũt eiuctus acreditore hãt
hr̃s cautũ. Iuliꝰ aũt cauendũ ñ putat sed
estimandũ fundũ qͣnti ualet siñ hac cau¬
tione. ħ ẽ qͣnti uende pot̃ siñ cautione: ⁊ si
pot̃ tanti uende ñ int̃posita cautione. qͣn¬
tum fac̃ qͣrta pars bonoꝵ. ex trebelliano

Expanded text:
hereditas, quoniam necessaria non est auctoritas ad hereditas, quoniam necessaria non est auctoritas ad restitutionem. Si autem collegium vel corpus sit, quod rogatum est restituere decreto eorum cui, qui sunt in collegio vel corpore, in singulis inspecta eorum persona restitutionem valere: nec enim ipse sibi videtur quis horum restituere. Si heres praecepto fundo rogatus sit hereditatem restituere, ex Trebelliano senatus consulto restituet hereditatem. nec multum facit, si fundus pignori datus est: neque enim aeris alieni personalis actio fundum sequitur, sed eum, cui hereditas ex Tresed cauendum est heredi a fideicommissario, ut, si forte fundus fuerit euictus a creditore, habeat heres cautum.Iulianus autem cauendum non putat, sed aestimandum fundum, quanti ualet sine hac cautione, hoc est quanti uendere potest sine cautione: et si potest tanti vendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano
Abbreviated transcription (Latin):
actiones. ⁊ uilius scrib̃. ⁊̃ ipsũ tͣnsferre
actiones. qđ ⁊ metianus ꝓbat. ⁊ nob̃ placet.
ed ⁊ quotiens quis rogatus duob re
atus pure uł in diẽ restituere. int̾m uni¬
ũsam hr̃ditatẽ restitui senatus censuit. Cũ
aut extit̃ĩt conditio si ułit alius fidĩ com¬
missarius partẽ suã susciꝑe. tͣnsire ad eũ
ipso uire actiones.
i filio uł seruo hr̃de instituto. roga¬
toq restituere hr̃ditatẽ. dñs uł pat̾ restitu
⁊ si ipsi filio pat̾ rogatus sit restituere hr̃di¬
tatẽ.Sq ⁊ si tutor ułcurator adolescentis
uł fũiosi rogatus sit restituere hr̃ditatẽ. siñ
dubio trebelliano locus erit.
Fuit quesitũ si ipsi tutori rogatus sit resti¬
tuere pupilł. an ipso auctore restitutionem
fac̃e possit. Q̾ est decretũ adiuo seũo ñ posse
tutori se auctori restituere hr̃ditatẽ. quia
inrẽ suam auctor eẽ ñ potest. Curatori
tm̃ adolescentis ab olescente potit restitu

Expanded text:
 Iulianus scribit etiam ipsum transferre actiones, quod et Maecianus probat et nobis placet. Sed et quotiens quis rogatus duobus reatus pure vel in diem restituere, interim universam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si velit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio vel servo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus vel pater restituaet si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem. Sed et si tutor vel curator adulescentis vel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a divo Severo non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest. Curatori tamen adulescentis ab adulescente poterit restitui
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. In eo uͦ qđ siagant hr̃des. repellunt᷑
ꝑexceptionẽ. qđq agendi facultas fidĩ¬
cõmissariis cõpetit. ꝓculdubio consul¬
tũ ẽ fidĩ cõmissaris. . hoc aut̃ senatus
consultũ locũ hãt. siue ex testam̃to quis
hr̃s eẽt. siũ ab in testato rogatusq sit re¬
stituere hr̃ditatẽ. Infilii quoq familias
militis uidicio qui decastrensi peculio uł
quasi castrensi testari pot̾̃. senatus consul¬
tũ locum ht̃. ¶ Bonoꝵ quoq possessores
uł alii successores ex trebelliano restituere
potuer̃ hr̃ditatẽ. ¶ De illo qr̃ aniscuiex
cã fidĩ cõmissi restituta ẽ hr̃ditas ex cre¬

Expanded text:
tum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur tum est: in eo uero, quod, si agant heredes, repelluntur per exceptionem quodque agendi facultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fideicommissariis. Hoc autem senatus consultum locum habet, siue ex testamento quis heres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem. In filii quoque familias militis iudicio, qui de castrensi peculio uel quasi castrensi testari potest, senatus consultum locum habet. Bonorum quoque possessores uel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem. De illo quaeritur, an is, cui ex causa fideicommissi restituta est hereditas ex Tre
Abbreviated transcription (Latin):
xplicito
trãctatu qui
ad fidĩ cõmis¬
sa singłarũ
rerũ ꝑtinet.
Transeamus
nunc ad int̃¬
trebelliam. Factũ est ⁊ senatũ consultũ tp̃rib
neronis .uiii. Hl̃ septẽbris. anneo senaca ⁊
rent. ex his eos subire. in quo uis fructus que
tͣns feretur potiꝰ qͣm cuiq ꝑicłosum ẽẽ fidem
suam. Placet ut actiones que in hr̃dem hr̃¬
dibꝰq dari solent eas neq in eos. neq hs
dari qui fidĩ sue cõmissũ sicuti rogati ẽẽnt
restituissent. S his ⁊ ineos quib ex testam̃to
fidĩ cõmissũ restitutũ fuisset. quomagis in
reliquũ confirm̃tur. supp̃me defunctoꝵ uo¬
luntates. ¶ Sublata ẽ hoc senatus consulto
dubitatio eoꝵ qui adire hr̃ditatẽ recus a¬
rent. seumetu lutiũ. seu p̃textu metus cen¬
suerunt. ¶ Quamꝗͣ aut̃ senatus subuen¬
tũ uoluit hr̃dib subuenit tm̃ ⁊ fidĩ com¬
missaĩo. Nam in eo qđ hr̃des si conueniã¬
tur exceptione uti posst̃. hr̃dib subuen.¬

Expanded text:
xplicito tractatu, qui ad fidei commissa singularum rerum pertinet, transeamus nunc ad inteTrebelliani. Factum est enim Senatus consultum temporibus Neronis octauo calendas Septembres Annaeo Seneca et rent, ex his eos subire, in quos ius fructusque transferretur, potius quam cuique periculosum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, restituissent, sed his et in eos, quibus ex testamento fideicommissum restitutum fuisset, quo magis in reliquum confirmentur supremae defunctorum uoluntates'. Sublata est hoc senatus consulto dubitatio eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt. Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod heredes, si conueniantur, exceptione uti possunt, heredibus subuen
Abbreviated transcription (Latin):
si is qui qͣdringenta in bonis hãt. eccta le¬
gasset. ⁊ deductis .c. rogasset hẽdem. ut hr̃¬
ditatẽ semꝓnio restituat. deb̾e dici deduc.¬
tis .c. restituta hr̃ditate. legatoꝵ actionem
in fidĩ cõmissaĩum dari .c.¬

Expanded text:
bonis habeat, trecenta legasset et deductis centum rogasset heredem, ut hereditatem Sempronio restituat, debere dici deductis centum restituta hereditate legatorum actionem in fideicommissarium dari. C
Abbreviated transcription (Latin):
rio dare deb̃es dicendũ est quia p̃sũptũ
est uoluisse testatorẽ cũ honore legatoꝵ
fidĩ cõmissũ restitui tota ccc. te dare titio
deb̾e. Nam hr̃s hoc rogatus intelligi debet.
ut de suo loco constituat: ⁊ qđ hr̃s ꝑfunctus
om̃ib hr̃ditaris munĩb id post legatoꝵ
dationẽ reliquũ habiturus foret. si ñ eẽtro¬
gatus. itͥ restitueret hr̃ditatẽ id tͥ restituat.
est. Itaq sic ineunda ẽ legis falcidie ratio q̃i
sit : quo eueñ ut si hr̃ditatẽ sua sponte adis¬
ita hr̃ditas foret.

Expanded text:
are deberes. dicendum est, quia praesumptum est voluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod heres perfunctus omnibus hereditariis muneribus, id est post legatorum dationem, reliquum habiturus foret, si non esset rogatus et tibi restitueret hereditatem, id tibi restituatest. itaque sic ineu‹n›da est legis Falcidiae ratio, quasi sit: quo euenit, ut, si hereditatem sua sponte adisita hereditas foret.
Abbreviated transcription (Latin):
oporte plꝰ legati noĩe pr̃are. ꝗͣ ad eũ ex hr̃dita¬
te ꝑuenit. qͣuis falcidia cesset . ut. reto diu¬
i pii continet᷑. deniq nec admilitis destam̃¬
fidĩ cõmissaĩo ꝑmittit᷑. Nđ neratiꝰ scrib.si
hr̃s rogatus restitueret totã hr̃ditatẽ. noi

Expanded text:
ditate pervenit, quamvis Falcidia cesset, ut rescripto divi Pii continetur. Denique nec ex militis testamenfideicommissario permittitur. Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituere totam
Abbreviated transcription (Latin):
rogatur. quesitũ est utrũ solida legata p̃s¬
tanda sint. ⁊ qrͣtam ex solo fidĩ cominisso
det̾here possit. an uͦ ⁊ ex legatis ⁊ ex fidei¬
cõmisso qͣrtam dethere possit. ⁊ refertaris

Expanded text:
rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praesrogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an vero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et ref
Abbreviated transcription (Latin):
hac sp̃e ita scrib. si ad hr̃dis homuis ẽẽ testatõ
legata dix̃it. ⁊ hr̃s sponte adut hr̃ditatem.
ita deb̾e cõputationẽ falcidie iniri ac si qua¬
dringenta ꝑfidĩ cõmissũ eẽt relicta. occ. uͦ
legata. ut in .uii. partes .ccc. diuidant. ⁊
ferat qͣtuor partes fidĩ cõmissaĩus. tres par¬
tes legataĩus. Qd si suspecta sit hr̃ditas.
nñ sponte hr̃s adit. i restituit .c. qui d̾d̃¬
q̃ dringentis que habiturus eẽt hr̃s resib̾s
apd fidĩ cõmissariũ. In reliquis aũt .ccc.
ead̃ distributio fiet ut ex his qͣtuor partes
hãt fidĩ cõmissaiu̾̃s. reliquas tres legatãius.
Nam iniquissimũ est plus ferre legatĩũ
iõ quia suspecta dicta ẽ hr̃ditas. ꝗͣ laturu̾
eẽt si sponte adita fuisset. Quod aũt in
suspecta hr̃ditate dictũ ẽ hĩd̃ dici pot̾ in
his testam̃tis in quib lex falcidia locũ hãt
inmilitis dico. ⁊ siqui s̃ alii .¶ Itẽ põp scrib
Si deductis legatis restituere quis hr̃ditatẽ

Expanded text:
hac specie ita scribit: si ad heredis onus esse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac si quadringenta per fideicommissum essent relicta, trecenta vero legata, ut in septem partes trecenta dividantur et ferat quattuor partes fideicommissarius, tres partes legatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum dringentis, quae habiturus esset heres, resident apud fideicommissarium, in reliquis autem trecentis eadem distributio fiet, ut ex his quattuor partes habeat fideicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in his testamentis, in quibus lex Falcidia locum non habet, in militis dico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
debuit: qui tutor non fuit. Id si quõddã
gessit: uidendum an. ĩ eorum que non
gessit teneatur. Recte actenus tenebitur.
si alius gestũ fuit. S ⁊ si cognito qđ tutor
non fuit abstinuit se aministratione.ui.

Expanded text:
debuit qui tutor non fuit. quod si quaedam debuit qui tutor non fuit. quod si quaedam gessit, videndum, an etiam eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam pubes ẽ. neq tutorem haħo pot
ꝓ tutele acc̃o cessat. Simili modo ⁊ si euᷤ
qui nondum natus ẽ. Nam ut ꝓtutore qͥs
gerat. eam eẽ ꝑsonam oportet. ciuus etaᷤ
recipiat cutorem. id: in pub̾em eẽ oportet.
tia gesserit. an quasi ꝓ tutore gesserit tene¬
atur: queritur. & est uerius cessare hãc
accusationem: quia officio curatoris fu¬
netus ẽ. Si quis cantum cum tutor
non eẽt compulsus ap̃tore uł ap̃side dũ
se putat cutorem gesserit tutelam. uiden¬
dum ẽ an ꝓtutore teneatur ⁊ magis ẽ ut
quãuis compulsus gesserit teneri tantũ
debeat: quia animo tutoris gessit oũ tuto¬
r non eẽt. At iste curator. nunꝗͣ si tutor.
s quasi curator gessit.
N ꝓ tutele uidicio. isure ẽ quoq ueni¬
unt. S utrum solũmodomid qd̃ gessit
tenebitur. an uero in id ⁊̃ quod gererede¬
buit. i siquidem om̃imͦ non attigit tute
lam: non tenebit᷑. Neq enim attingere

Expanded text:
qui iam pubes est neque tutorem habere potest, qui iam pubes est neque tutorem habere potest, protutelae actio cessat: simili modo et si eius, qui nondum natus est. nam ut pro tutore quis gerat, eam esse personam oportet, cuius aetas recipiat tutorem, id est impuberem esse oportet. tia gesserit, an, quasi pro tutore gesserit, teneatur, quaeritur. et est verius cessare hanc actionem, quia officio curatoris functus est. si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit. In protutelae iudicio usurae quoque ueniunt. Sed utrum solummodo in id quod gessit tenebitur an uero in id etiam quod gerere debuit? et si quidem omnino nlam, non tenebitur: neque enim attingere
Abbreviated transcription (Latin):
necessario p̃tor ꝓposuit. Nam
quia plerumq incertum est
utrumq quis tutor. an uero
quaħ tutor ꝓ tutore amministrauerit
tutelam. id circo inutrũq casum accu¬
sationem scͥpsit. ut siue tutor ẽ siue nos
sit qui gessit acõne tantum teneretur.
Solent enĩ magni errores int̃cede. ut
discerem facile non possit. utrum quis
utor fuerit.⁊ sic gesserit an uero non fu¬
erit. ꝓ tutore tm̃ munere fuuctus sit ꝓ
tutore aũt negotia gerit. quia munere
tutoris fungitur in re in pubis. siue se pu¬
tet tutorem. siue scit non eẽ. fingit tm̃
eẽ. Proinde ⁊ si seriuis quasi tutor egit :
duius seuerus rescͥpsit dandum in domũ
iuidicium utile.. Cum eo qui ꝓtuto¬
re negotis gessit. ⁊̃ ante pubtatem agi
posse. nulla dubitatio ẽ: quia cutor nor
est. Queritur si quis finita tutela ꝓ tuto¬
re negotia in pubis gessit. denebitur. Sed
⁊si pͥus ꝓtutore amministrauerit quãuiꝰ
deuoluatur hic gestus intutele accõne.
Iiquis quasi tutor negotia gesserit eiꝰ

Expanded text:
necessario praetor proposuit: nam quia plerumque incertum est, utrum quis tutor an vero quasi tutor pro tutore administraverit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem scripsit, ut sive tutor est sive non sit qui gessit, actione tamen teneretur. solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit et sic gesserit, an vero non fuerit, pro tutore tamen munere functus sit. Pro tutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, siue se putet tutorem, siue scit non esse, finget tamen esse. Proinde et si seruus quasi tutor egerit, diuus Seuerus rescripsit dandum in dominum iudicium utile. Cum eo, qui pro tutore negotia gessit, etiam ante pubertatem agi posse nulla dubitatio est, quia tutor non est. Quare si quis finita tutela pro tutore negotia impuquod pro tutore administrauit, quamuis deuoluatur hic gestus in tutelae actionem. Si quis quasi tutor negotia gesserit eius
Abbreviated transcription (Latin):
at satis fec̃ edicto s ⁊ si q̃dã diuidat de ꝙꝰ¬
dã caueat. eq dm̃s eũ satis fecisse. sel cum
possint ẽẽ q̃dã inocculto. ñ satis ꝯfert qñ¬
caũ qͣnis diuidat. Si gͥ ꝯstet int̾ partes ii¬
bonis ꝗͥ sit emancipati sufficiens collatu
incõmune redacta. tc̃ ꝓpt̃ ine̾tũ cautio erit
int̾ponenda. S ⁊ si tantũ fortem bonis pa¬
t̃nis emancipatꝰ remittat. qͣntũ excollatio¬
ne suus hab̃e debet. Dicñdũ ẽ emanci¬
patũ satis ꝯtulisse uidĩ. uł ⁊i si nom̃ pat̾m
debitoris delegau̾it. ł fundũ uł aliam rem¬

Expanded text:
at, satisfacit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quat, satisfacit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum possint euis diuidat. si igitur constet inter partes, quid sit in bonis emancipati, sufficiens collatio in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda. Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum ex collatione suus habere debet, dicendum est emancipatum satis contulisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam de
Abbreviated transcription (Latin):
cog̃ndũ emancipatũ. ut tantũ hr̃di eiꝰ ꝯfa̾t
qͣntũ ꝯferredip̃i siuiu̾et. ꝗ si añ acceptãbõꝵ
possessionẽ decesseĩt suus hr̃dem eius p̃tor
ita tueri debebit inꝗt ꝓ ea parte qua hr̃s
scͥptus fuĩt. is ꝗmpotestate erat ñ tm̃ ultͣ
uirilẽ. U̾ ad collationẽ aũt ñ admitit eũ
in hc̃ casũ. qi bõꝵ possessio admissa ñ est.
caueat᷑. Cau̾i aũt ꝑsatis dationẽ oportere
põp̃ait. an pignoĩb caũi possit uideamũ.¬
⁊ põp̃. ł.lxͫxͦ. ad scͥpsit ⁊ reis ipignorib rec¬
te caũi de collatioẽ. ⁊ ita ego qͦ puto si fr̃ ca¬
u̾e ñpossit curator porcioĩs eiꝰ ꝯstituit᷑. ap̃ re
ferta pecunia collocet᷑ ut tẽ demũ recipiat
cumaciã actiones denegate sint oblata pꝰea
cautione recip̃ pͥstinĩuis ꝗͣuis aũt edictũ
p̃toris de cautione lo qͣtur. tm̃ ĩ re posse fieri

Expanded text:
cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius quantum conferret ipsi, si uiueret. quod si ante acceptam bonorum possessionem decesserit suus, heredem eius praetor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc casum, quia bonorum possessio admissa non est. caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait. an pignoribus caueri possit, uideamu scripsit et reis et pignoribus recte caueri de collatione, et ita ego quoque puto. Si frater cauere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem refecta pecunia collocetur, ut tunc demum recipiat umaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius. Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri
Abbreviated transcription (Latin):
extͣneus ex qͣdrante cantũ bõa sua collat᷑m.
Iulianꝰ ait. qr solũ qͣdrantẽ frĩ abstulit. ar
¶ Pat̃ filiũ quẽ in potestate habebat. ⁊ extͣ.¬
neũ hr̃den scͥpsit. emancipatũ p̃t̃it bõꝵ
ꝯferre fr̃i suo deb̾e. si aliqͥ ei excã hr̃ditaĩa
abstułit. Nã si minore ꝗͣ ex parte dimidia
is ꝗ in potestate erat hr̃s scͥptus fũit. iniq
uidebit᷑ collationẽ postulare. ab eo ꝓpt̃ quẽ
amplꝰ ex hr̃ditate pat̾na habiturꝰ ẽ. totiens
gͥ collationi locus ẽ. qͦtiens aliqͦ incõmodo
affectus : is ꝗ in potestate ẽ. Int̾uentu eman¬
cipãti. Cet̾m si ñ ẽ collatio cessabit. ł maxime
aũt tẽ emancipatũ ꝯferre nõportet siet̾ui
diciũ patͥs mu̾it. ne ꝗc ꝗͣ ampliꝰ nausciscitur.
qͣq. ei pat̾ dedit. syisi legatis mneruit semissẽ
uł tantũ qͣntũ ccͣ tabłas bõꝵ possessionẽ o̾ccur¬
rat. dicñdũ ÷ ñ eẽ cogendũ ad collationem.
serit is ꝗ in potestate ẽ ad collationẽ bõꝵ

Expanded text:
tabulas pro quadrante tantum bona sua collaturum Iulianus ait, quia solum quadrantem fratri abstulit: arg Pater filium quem in potestate habebat et extraneum heredem scripsit, emancipatum praeteriit: conferre fratri suo debere, si aliquid ei ex causa hereditaria abstulerit: nam si minore ex pis qui in potestate erat heres scriptus fuerit, inique videbitur collationem postulare ab eo, propter quem amplius hereditate paterna habiturus est. Totiens igitur collationi locus est, quotiens aliquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interventu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit. Vel maxime autem tunc emancipatum conferre non oportet, si etiam iudicium patris meruit nec quicquam amplius nanciscitur, quam ei pater dedit. Sed et si legatis meruit semissem vel tantum, quantum contra tabulas bonorum possessione occupat, dicendum est non esse cogendum ad collationem. serit is qui in potestate est, ad collationem bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
Etenim uis dicenti ꝓpositum ẽ libos oneribus hr¬
ditariis. non sponte susceptis libare. non inuitos
abhĩditate remouere. p̃sertim quod remotis ta¬
bulis scdis legitimam habet fris hr̃ditatem Itaq
legata dum taxat ex scdis tabulis p̃stare deb̾et.
habita ratione facultatum in falcidia non patͥs
ut alias solet in pubis.¬

Expanded text:
etenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereetenim ius dicenti propositum est liberos oneribus hereditariis non sponte suscept‹i›s liberare, non inuitos ab hereditate remouere, praesertim quod remotis tabulis secundis legitimam haberet fratris hereditatem. itaque legata dumtaxat ex secundis tabulis praestari debent habita ratione facultatium in Falcidia non patris, ut alias solet
Abbreviated transcription (Latin):
tutum posse habe. ut puta arrogatoris ami¬
cus uł cognatus ei aliquid reliquit.
Nemo
institutus .⁊ sibi substitutus sine cause muta¬
tione quicquam ꝓficit. Sed hoc in uno gͣdu.
Cẽtum si duo sunt gradus. potest dici ualere
Si quidem sic sit substitutus sibi cum habet
cohr dem sticum. Si stichus hr̃s non erit.
lib ⁊ hr̃s esto. nom uale substitutionem. Qđ
siita si titius hr̃s nonerit. tunc stichus lib̾
ihr̃s: ⁊ meius partem esto. duos gradus esse
atq ideo repudiante titio. stichum lib̾um ⁊
substitutione si tunc caꝑe possit cumfilius de¬
cessit. Contͣ quoq potest penas intestamento
pupilli pati licet. in patris passus non sit.
ãp .t. quest. Si filius qui patit ac
postea fr̃ĩ ex secdis tabulis hr̃s eratio hrditatẽ
patris recuset fr̃nam aũt retmere malit audiri
debet. Iustius enim p̃torem factarum existimo
sifr̃ĩ sepationem bonorum patris concesserit.

Expanded text:
tutum posse habere, ut puta adrogatoris amitutum posse habere, ut puta adrogatoris amicus uel cognatus ei aliquid reliquit. Nemo institutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc in uno gradu: ceterum si duo sint gradus, potest dici ualere si quidem sic sit substitutus sibi, cum haberet coheredem Titium: 'si Stichus heres non erit, liber et heres esto', non ualere substitutionem: quod si ita: 'si Titius heres non erit, tunc Stichus liber et heres et in eius partem esto', duos gradus esse atque ideo repudiante Titio Stichum liberum etsubstitutione, si tunc capere possit, cum filius decessit. contra quoque potest poenas in testamento pupilli pati, licet in patris passus non sit.aestionum. Si filius, qui patris ac postea fratri ex secundis tabulis heres exstitit, hereditatem patris recuset, fraternam autem retinere malit, audiri debet: iustius enim praetorem facturum existimo, si fratri separationem bonorum patris concesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
possint. Si exasse hr̃s institutus filio exhr¬
dato subsitutus repudiauerit patris hr̃ditatẽ
cum non habet substitutum. non potit filii adire.
Nec enim ualet fili testam̃tum nisi patris fuerit
adita hr̃ditas. Nec enim sufficit ad scđarum
tabularum uĩ sic factum eẽ testam̃tum ut exeo
adiri hr̃ditas possit. Ad substiaitos pupi-¬
llares ꝑtinent. ⁊ siq postea pupillis obuen̾unt.
Neq enim sius bonis testator substituit. sed in¬
pubis oum et ex hr̃dato substituere quisquis
possit. nisi mͥ ꝓponas militẽ eẽ qui substituit
hr̃dem hac m̃te ut ea sola uelit ad substitu¬
tum ꝑtinere. que a se ad institutũ ꝑuener̃t.
Narrogato quoq inpube dicimus ad subs¬
titutum eius ab arrogatore datum non de¬
be ꝑtinere. ea que habet si arrogatus noi
eẽt. sed ea sola que ipse non dedit ei arroga¬
tor nisi forte distinguimus ut .iiii. quidem que¬
an om̃modo exrescͥpto diui pii debuit ei relin
neficio arrogatoris acquisiuit. i hoc substi¬

Expanded text:
titutus, filio exheredato substitutus repudiauerit patris hereditatem, cum non haberet substitutum, non poterit filii adire: nec enim ualet filii testamentum, nisi patris fuerit adita hereditas: nec enim sufficit ad secundarum tabularum uim sic esse factum testamentum, ut ex eo adiri hereditas possit. Ad substitllares pertinent et si quae postea pupillis obuenerint: neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum peruenerunt. In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogator: nisi forte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto diui Pii debuit ei relinqneficio adrogatoris adquisiit, et haec substi
Abbreviated transcription (Latin):
ad substitutos ꝑtinent. quasi in ipsius patris
familias habuerunt ħrditatem.
unum p̃terea hr̃dem instituit. bonoꝵ fili te di¬
midium. cetos patris hr̃dis cõmuinter dimidiũ
ita he. ut unus semis apud te maneat. alteruis
semissis ꝓhis partib int̾ hr̃des paternos diui¬
sio fiat. quib ex partibus hr̃ditarem pat̾nam
haberet.
Sed si plures sint ita
substituti quisquis michi exsupͣscriptis hr̃s erit.
deinde quidam ex illis postea quam hr̃des exci¬
derint. patri obedierunt soli suꝑstites ex substitu¬
cione hr̃edes existẽt. ꝓrata parcium ex quibus
instituti sunt nec quicquã ualebit exꝑsona de¬
functorum. Qos possum mͥ hr̃des facere ne¬
cessarios. possum ⁊ filio ut seruũ meum ⁊ frẽm
suũ quãius in reb humanis nondum sit po
Extitit patrifilius hr̃s anpossit substictitus se¬
parare hr̃ditatem. ut filii habeat patris non
habeat. Non potest. Sed aut utriusq debethr̃¬

Expanded text:
ad substitutos pertinent, quas in ipsius patris ad substitutos pertinent, quas in ipsius patris familias habuerunt hereditate.unum praeterea heredem instituit, bonorum filii te dimidium, ceteros patris heredes communiter dimidium ita habere, ut unus semis apud te maneat, alterius semissis pro his partibus inter heredes paternos diuisio fiat, quibus ex partibus hereditatem paternam haberent.Sed si plures sint ita substituti: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit', deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro instituti sint, nec quicquam ualebit ex persona defunctorum. Quos possum heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruum meum et fratrem suum, quamuis in rebus humanis nondum sit: pos quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest, sed aut utriusque debet here
Abbreviated transcription (Latin):
frustra fieri conuenit. Sed qui non admitti¬
tur ut substitutus ut adiectus hr̃s quando¬
q non erit. nefiat contͣ uoluntatem. si filiꝰ
substituere pure sic Si filius m̃s int᷑ pub̾tatẽ
decesserit. seuis hr̃s esto. Siue seuis iste hr̃s institu¬
tus sit: impub̃i substitutus. Nullam ht̃ conditio¬
nem. siue solus substitutus. Sub conditione aũt
institutum si substituat. id ẽ simͥ hr̃s erit: noi
alias existet hr̃s. ex substitutione. nisi exinsti-¬
tutio hr̃s fuerit. Cui similis ẽ ⁊ hȩc substitutio.
quisquis mͥ ex supͣscriptis hr̃s erit. Habet enĩ
in se eandem conditionem similem suꝑiori.
aec uerba quisꝗs mͥ hĩs erit. idẽ in pu¬
bi filio hr̃s esto. Hunc hñt sensum ut non
om̃is qui patri hr̃s exatit. sed is qui ex testam̃to
hr̃s extitit substitutus uideatur. Et idõ neq p¬
ater qui ꝑfilium. neq dñs qui ꝑ seruum exatit
ad substitutionẽ admittitur. neq hrdis hr̃s. quia
non exiudicio ueniunt. partes quoq eedem

Expanded text:
frustra fieri convenit: sed qui non admittitur ut substitutus, ut adiectus heres quandoque non erit, ne fiat contra voluntatem, si filius substituere. pure sic: 'si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto': siue Seius iste heres institutus sit et impuberi substitutus, nullam habet condicionem, siue solum substitutus. sub condicione autem institutum si substituat, id est 'si mihi heres erit', non alias existet heres ex substitutione, nisi et ex institutione heres f"quisquis mihi ex supra scriptis heres erit": habet enim in se eandem condicionem similem superiori. Haec verba: "quisquis mihi heres erit, idem impuberi filio heres esto" hunc habent sensum, ut non omnis qui patri heres exstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitutus videatur: et ideo neque pater, qui per filium, neque dominus, qui per seruum exstitit, ad substitutionem admittetur, neque heredis heres, quia non ex iudicio ueniunt. partes quoque eaedem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ita enim in alt̾o utraq substitutio intel¬
ligitur. si uoluntas parentis non refragetur.
uł certe euitande questionis gr̃a sp̃aliter in
utrumq casum in pubi substituat frẽm siũ.
hr̃s non erit: siue erit untra pub̾tatis ãnõ
decesserit.
Si in
testam̃to hr̃des scͥpti ita alieui substituti fue¬
rint ut si his hr̃s non ẽẽt. quisquis sibi
hr̃s eẽt. is in parte quoq deficientis ẽẽt ħr.
Proqua parte quisquis hr̃s extitisset. ꝓ ea
parte eum quoq in portione deficientis¬
uocari placet. Neq intereẽ ture institu¬
tionis quisq ex maiori parte hr̃s factũ
eẽt. antequam ꝑlegem alt̾am partem ali¬
cuius uindicasset. Nerentius clem̃s.
nis testatoris solidum caꝑe non possit. sub¬
stitutus sit: ab eoin pubi filio eius solidum
exea causa capiet quasi apupillo capiat.
Sed hoc ita int̃p̃tari iuł nr̃ uidetur. ut ex¬
bonis que testatoris fuerant ampluis caꝑe

Expanded text:
tur: ita enim in altero utraque substitutio inteltur: ita enim in altero utraque substitutio intellegitur, si voluntas parentis non refragetur. vel certe evitandae quaestionis gratia specialiter in utrumque casum impuberi substituat fratrem: "sive heres non erit sive erit et intra pubertatis annos "decesserit". Si in testamento heredes scripti ita alicui substituti fuerint, ut, si is heres non esset, quisquis sibi heres esset is in parte quoque deficientis esset heres: pro qua parte quisque heres exstitisset, pro ea parte eum in portione nteresse, iure institutionis quisque ex maiore parte heres factus esset an quod per legem alteram partem alicuius uindicasset. 6 Terentius Clemens nis testatoris solidum capere non possit, substitutus sit ab eo impuberi filio eius, solidum ex ea causa capiet, quasi a pupillo capiat. sed hoc ita interpretari Iulianus noster uidebonis, quae testatoris fuerant, amplius capere
Abbreviated transcription (Latin):
extiterit ⁊ mnpubes decesserit. quamius ad
tercium quoq genus substitutionis tracta¬
tum eẽ uidetur. Nam si pater duos filios
in pub̾es hr̃des instituat. eosq inuicem sub¬
stituat:. inutrumq casum recipcam substitu¬
tionem factam uidĩ diuiis pius constituit:
Sed si aliter pubes. alter impubes. hoc com¬
muni uerbo eosq inuicem substitutos sibi
fuerit substituti inuulgarem tantũmodo ca¬
sum factam uidĩ substitutionem seuus ⁊ an¬
tonius constituit. in congruum enĩ uidetur.
ut in alt̃o duplex eẽt substitutio: in altero sola¬
substituere debebit: ut i si pubes hĩsnon exti
terit inpubes ei substituatur. Si aũt inpubes
hr̃s extitit: unt̾ pub̾tatem decesserit. pubes
fr̃ inporcionem cohr̃dis substituatur. Quo
casi inutrũq euentum substitutus uidebi¬
tur. ne si uulgari modo in pubi quoq subs¬
tituatur uoluntatis questionem relinquat
utrum de una uulgari tantũmodo substi¬
tutione in utriusq ꝑsona sensisse intelliga¬

Expanded text:
exstiterit et impubes decesserit. Quod ius ad tertium quoque genus substitutionis tractum esse uidetur: nam si pater duos filios impuberes heredes instituat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam uideri diuus Pius constituit. Sed si alter pubes, alter impubes hoc communi uerbo 'eosque inuicem substituo' sibi fuerint substituti, in uulgarem tantummodo casum factam uideri substitutionem Seuerus et Antoninus constituit: incongruens enim uidebatur, ut in altero duplex esset substitutio, in altero sosubterit, impubes ei substituatur, si autem impubes heres exstiterit et intra pubertatem decesserit, pubes frater in portionem coheredis substituatur: quo casu in utrumque eventum substitutus videbitur, ne, si vulgari modo impuberi quoque substituat, voluntatis quaestionem relinquat, utrum de una vulgari tantummodo substitutione in utriusque persona sensisse intellega