comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s instituti substituti qͦ añ testatorẽ decesse¬
rint. ł is hr̃s seͥptus fuit. cũ quo testamenti
factio ñ fuit. peti ꝯtͣ tabulas mnane est quae
sine effecti foret.
ex hr̃dauit. ẽmancipatũ p̃t̃it. quesitũ ẽ qua¬
timis emancipatus bonoꝵ possessionẽ habitu¬
rus sit dixi si scpti hr̃des extͣnei adiem̃t hr̃dita¬
tem. repellendũ eẽ filiũ qui mansitinpote-¬
state. qđ si hii repudiau̾int hr̃ditatẽ. quod
facile sunt facturi. nicħ lat̾i ex hr̃ditate ꝓpt̃
eũ qui ꝯtͣ tabulas acceꝑit bonoꝵ possessio¬
nẽ. ¶filius ab intestato patͥs filꝰ hr̃s dep̃hen¬
detur. Emancipatus aut̃ petens ꝯtͣ tabulas
bonoꝵ possessionẽ solus habebit. bonoꝵ po̾¬
sessionẽ. S cũ exhr̃datio ñ adita hr̃ditate
ex testam̃to nullius sit mom̃ti. idõq nori
obstare eã. nec quominꝰ ꝯtͣ tabulas lib̾toꝵ
patͥs accipiat bonoꝵ possessionẽ. Iulius reste
R̵. Ne testam̃tũ ꝑom̃ia irritũ. ad notã ex¬

Expanded text:
statorem decesserint uel is scriptus heres fuit, cum quo testamenti factio non fuit, peti contra tabulas inane est, quae sine effectu fore‹n›exheredauit, emancipatum praeteriit: quaesitum est, quatenus emancipatus bonorum possessionem habiturus sittem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate. quod si hi repudiauerint hereditatem quo‹d› facile sunt facturi nihil laturi ex hereditate propter eum, qui contra tabulas accepit bonorum possessionem, filius ab intestato patris suus heres deprehendetur: emancipatus autem petens contra tabulas bonorum possessionem solus habebit bonorum possessionem. sed cum exheredatio non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti ideoque non obstare eam nec quo minus contra tabulas libertorum patris accipiat bonorum possessionem, I ne testamentum per omnia irritum ad notam ex
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ semel bñficio alioꝵ ad id bñficiũ fum̃tad¬
missi. iã ñcurant. petant illi. necne bonorũ
possessionẽ.
sub ꝯditione scͥptus sit hr̃s a naturali patre.
alio cõmittente ꝯtͣ tabulas edictũ. ⁊ ipse ueni¬
et. S sidefec̃it ꝯditio. repellit᷑ ab ea possessio¬
ꝯtͣ tabulas distribuit᷑. Igͥ ne potes ex uno filio
unã partem habebunt.

Expanded text:
enim semel beneficio aliorum ad id beneficium fuerint adenim semel beneficio aliorum ad id beneficium fuerint admissi, iam non curant, petant illi nec ne bonorum possessionem.sub condicione scriptus sit heres a naturali patre, alio committente contra tabulas edictum et ipse ueniet: sed si defecerit condicio, repellitur ab ea possessiocontra tabulas distribuitur: igitur nepotes ex uno filio unam partem habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iui hr̃dicatẽ adit emancipatꝰ fũt. potest ꝯtra
tibulas bonoꝵ possessionẽ acciꝑe. hr̃cluatemq
ipse pacꝰ habebit. ꝙ̃ pat̃ acoptonis. Illud notan¬
dũ ẽ q̃ ⁊si adierit hr̃ditatẽ in adoptionẽ datꝰ
ꝯt̾ tabulas eidat᷑ alias aũt siquis legatũ . si q̃
porcionẽ sibidatã agnoiũt. e cont᷑ cabula¬
bonoꝵ possessione repellendus ẽ. ¶ Lib̃i qui ꝯtͣ
tabulas hab̾e ñpossunt. nec partẽ faciunt. si ꝑ
alios comitatur edictũ. qͦ enĩ bonũ ẽ eis fau̾e
ut partẽ faciant nicħ habituris. ¶ E. hr̃dati
lib quẽ admodũ ñ cõmittunt. ita nec cõmis
so ꝑ alios edicto. cũ ilł ueniunt ad bonoꝵ pos¬
sessionẽ. unaq eis querela suꝑ ẽ. si de inofficio¬
so dicant. hiq qui ꝓpt̾ alios ꝯtͣ tabulas bonoꝵ
possessionẽ petunt. ñ expectant. ut p̃t̾ia bo¬
norũ possessionẽ accipiant. Ueꝵ ipsi quoq
bonoꝵ possessionẽ petẽ ꝯtͣ tabulas possunt. cũ

Expanded text:
t, potest contra tabulas bonorum possessionem accipere hereditatemque ipse potius habebit, quam pater adoptiuus.Illud notandum est, quod et si adierit hereditatem in adoptionem datus, contra tabulas ei datur: alias autem si quis legatum si quis portionem sibi datam adgnouerit, a contra tabulabonorum possessione repellendus est.Liberi, qui contra tabulas habere non possunt, nec partem faciunt, si per alios committatur edictum: quo enim bonum est eis fauere ut partem faciant, nihil habituris?Exheredati liberi quemadmodum so per alios edicto cum illis uenient ad bonorum possessionem unaque eis querella superest, si de inofficioso dicant.Hi, qui propter alios contra tabulas bonorum possessionem petunt, non exspectant ut praeteriti possessionem accipiant, uerum ipsi quoque bonorum possessionem petere contra tabulas possunt: cum
Abbreviated transcription (Latin):
ti hr̃di patͥs opposiũt de eo qđ patͥ debuit
ñ posse eũ ꝯtͣ tabulas bonoꝵ petẽ possessi
onẽ existimo. Nã hic ipso qͣsi repridiauit
bonoꝵ possessionẽ. qđ ita intelligndũ ẽ si
hr̃dem petentẽ debitũ nolũit filius repelle¬
re illa exceptione. si ñ ꝯtͣ tabulas bonoꝵ
possessio filio dari pot̃. s magis exceptione¬
doli usus est.
i emancipatus
filius nepoti inpotestͥate aui. relicto ab ex¬
tͣneo hr̃de fidĩ cõmissã hr̃ditatẽ. silib̾atus
ani potestate fuisset reliquisset. si suspectꝰ
auus sit. quasi ꝯsũpturus bona nepotis
patus ab eo antea factus. quia in alia fa-
trẽ filio assignat. que sent̾ñtia ñ ÷ sine ra¬

Expanded text:
patri debuit, non posse eum contra tabulas bonorum possessionem p‹e›tere existimo: nam hoc ipso quasi repudiauit bonorum possessionem. quod ita intellegendum est, si heredem petentem debitum noluerit filius repellere illa exceptione 'si non contra tabulas bonorum possessio filio dari potest', sed magis doli exceptione usus est. emancipatus filius nepoti in potestate aui relicto ab extraneo herede fideicommissam hereditatem, si liberatus aui potestate fuisset, reliquisset: si suspectus auus sit quasi consumpturus bona nepotispatus ab eo antea factus, quia in alia fnem contra tabulas non potest filius eius habere: et ita Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ermogenanꝰ.ł .iii. uiri sepito. Sol
ꝯditione exhr̃datꝰ tͣ tabulas bonoꝵ posses
sionẽ petet. licet sub ꝯditione hr̃s insiitutus. a
ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ excludat᷑. Certo
enĩ uidicio libi a parentũ successione remouẽ¬
di sunt. Ei qui ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ
accepit. tã legati ꝗͣ fidĩ cõmissi exacto. sed
mortis cã donationis retentio denegatur Nec
int̾ est ꝑ semet ipsũ an ꝑaliũ quenttur.

Expanded text:
lianus scripsit.Marcellus autem ait iniquum sibi uideri excludi eos a bonorum possessione, cum pater se dedit in adoptionem: ubi enim  tabulas bonorum possessione excludatur: certo enim iudicio liber‹i› a parentium successione remouendi sunt.Ei, qui contra tabulas bonorum possessionem accepit, tam legati quam fideicommissi exactio, sed et mortis causa donationis retentio denegatur: nec interest, per semet ipsos an per alium quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃cia emancipatꝰ ꝓ parte tercia his qui iN
potestate remansit ꝓparte t̾cia qui in ad¬
optionẽ datus ẽ ⁊ filii eiꝰ simul habebunt.
ita ut sextãns patͥ. sextans nepotib cedat.¬
¶Si pat̃ ex duob filiis alt̾um hr̃dem filios
emancipau̾it.⁊ unũ ex nepotib quẽ ante
emancipaũat in locũ filii adoptaũit.p̃t̃
to dem̃ emancipato decesserit. equus erit
nepoti qui in locũ filii uenerit. succurri
uuntres partes hr̃ditatẽ deduciait unã
hãt qui in potestate remanserit. alt̾am
nepos adoptatus in locũ filii t̾ciã eman¬
cipatus cũ filio suo qui in nepotis locum

Expanded text:
parte tertia is qui in potestate remansit, pro parte tertia qui in adoptionem datus est et filii eius simul habebunt, ita ut sextans patri, sextans nepotibus cedat.Si pater ex duobus filiis alterum habentem filios emancipauerit et unum ex nepotibus, quem ante emancipauerat, in to deinde emancipato decesserit, aequius erit nepoti, qui in locum filii uenerit, succurri et in tres partes hereditatem diduci, ut unam habeat qui in potestate remanserit, alteram nepos adoptatus in locum filii, tertiam emancipatus cum filio suo, qui nepotis loco
Abbreviated transcription (Latin):
st filꝰ emancatꝰ nocebit ⁊ exhr̃datio s seuo¬
optionẽ datos filios ñ sũmoueri p̃tor uoliuit. si¬
nꝰ hr̃des instituti sint. Et h iuistissime eũ fecisse
lab̾o ait. Nec runtotũ extͣnei sint gͦ si fũint
hĩdes sc̃pti. accipient ꝯxͣ cabulas bonorum
possessionẽ. s ipsi soli ñ cõmittent edictũ. ñ fũit
aluis p̃titus ex libis. qui solent cõmitt̾e edietum.
S si ipse scͥptus ñ sit. s alius quiei ad quirere
tur adbonoꝵ possessionẽ ex lib̾is ñ ẽẽ oportet. C̃¬
um si adoptiuũ filiũ dedi madoptionẽ. hr̃dem
scͥpsi. cõmisso ꝑ alios edicto. bonoꝵ possessio contͣ
tabulas ei ñ dabitur. Daturaut̃ ei qui madopti¬
ua familia ẽ. ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessio. si eo gͣ¬
du hr̃s scͥptus sit. ꝯtͣ quẽ peti pot̾ bonoꝵ posse̾¬
sio. I non ẽnouũ ut emancipatꝰ p̃c̃itus plus ui

Expanded text:
sit filius emancipatus, nocebit e‹i› exheredatio.In adoptionem datos filios non summoueri praetor uoluit, modo heredes instituti sint, et hoc iustissime eum fecisse Labeo ait: nec enim in totum extranei sunt. ergo si fuerunt heredes scripti, accipient contra tabulas bonorum possessionem, sed ipsi soli non committent edictum, nisi fuerit alius praeteritus ex liberis qui solent committere edictum. sed si ipse scriptus non sit, sed alius, qui ei adquirere tur ad bonorum possessionem, ex liberis esse eos oportet. ceterum si adoptivum filium dedi in adoptionem et heredem scripsi, commisso per alios edicto bonorum possessio contra tabulas ei non dabitur. Datur autem ei, qui in adoptiva familia est, contra tabulas possessio, si eo gradu heres scriptus sit, contra quem peti potest bonorum possessio. Non est novum, ut emancipatus
Abbreviated transcription (Latin):
sepͥti. iđ marcellus putat ꝯtͣ tabulas bonorum
possessionẽ. semel nat᷑a cõpet̾e. s ufi defec̾it ꝯdi¬
tio institutioĩs. adhuc tantundẽ dic̃ p̃t̾itũ ab ec gͣ¬
du filiũ ꝯt᷑ tabulas bonoꝵ possessionẽ petiturum.
Id serib̾.i si possũ. qui institutus fuit non fuit
natuis. Nam adhuc ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessiõẽ
cõpetẽ filio marcellus ait. Si quis sua manuer

Expanded text:
lus putat contra tabulas bonorum possessionem semel natam competere. sed et si defecerit condicio institutionis, adhuc tantundem dicit praeteritum ab eo gradu filium contra tabulas bonorum possessionem petiturum. idem scribit et si postumus, qui institutus fuit, non fuerit natus: nam adhuc contra tabulas bonorum possessionem competere filio Marcellus ait.Si quis sua
Abbreviated transcription (Latin):
las petiem̃nt acceꝑit. S illud obseruandũ
ut p̃tor eũ qui institutus hr̃s adierit. in
eã partẽ qua scͥptus sit tueri debeat. Dũ
tm̃ ñ ampliorẽ quã habiturꝰ eẽt sibonoꝵ
possessionẽ accepisset ut actenus deteri¬
orẽ causã suã fec̃it. qđ si ex minore parte
sit institutus. eã dũtaxat retiñe possit.¬

Expanded text:
ierint, acceperit. sed illud obseruandum, ut praetor eum, qui heres institutus adierit, in eam partem qua scriptus sit tueri debeat, dum tamen non ampliorem, quam habiturus esset, si bonorum possessionem accepisset: ut hactenus deteriorem causam suam fecerit, quod, si ex minore parte sit institutus, eam dumtaxat retinere possit
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe possessionẽ. ¶ Non que ius ex hr̃datio
submouet filiũ a contͣ tabulas bonoꝵ posses¬
sionẽ s que rite facta ẽ. ¶ Si ab uno ex hr̃dib
sit filius ex hr̃datus. marcellus. ł .uiiii. digt̃¬
scrib̃. fidũ ñ uidĩ exhr̃datũ. idcͥco contͣ ta¬
bulas bonoꝵ possessionẽ peti posse ꝯtͣ utrũ¬
q hr̃dẽ. ¶Si ex hr̃datus sit filiꝰ ⁊ msatutus.
obtinente eo gͣdu in qͦ institutus ẽ. puto cõmis¬
so edicto ab alio filio. contͣ tabulas bonoꝵ pos¬
sessionẽ eũ pet̾ẽ posse. ¶ A pͥmo gͣdi p̃t̃itus filiũ.

Expanded text:
bonorum possessionem.Non quaeuis exheredatio summouet filium a contra tabulas bonorum possessione, sed quae rite facta est.Si ab uno ex heredibus sit filius exheredatus, Marcellus libro nono digtabulas bonorum possessionem peti posse contra utrumque heredem.Si exheredatus sit filius et institutus, optinente eo gradu, in quo institutus est, puto commisso edicto ab alio filio contra tabulas eum bonorum possessionem petere posse. a primo gradu praeteritus est filius,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in patͦno contͣ ẽ. ¶ Si quis filiũ quẽ in pote¬
state hũit institiũthr̃dẽ uł exhr̃daiũt. iex eo
nepotẽ omiserit. bonoꝵ possessioni locus ñ ÷
quia ñẽẽt nepos suus hr̃s futurus. ead sunt
⁊ in seq̃ntib gradib ad testam̃ta feminaꝵ
edictũ ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessioĩs ñ ꝑtuiet.
quia suos hr̃s ñ hñt.¶ Si quis eũ qui iut̾o ẽ
p̃t̃miserit. ĩ nondũ nato eo alius qui hr̃s in¬
sitttus ẽ bonoꝵ possessionẽ ꝯtͣ tabulas admit¬
tere pot̃. qr iniquũi ẽ neq qͣsi scͥptũ posse pete
bonoꝵ possessionẽ. ꝗͣdi ꝯtͣ tabulas peti potest.
nec ꝯtͣtabulas ꝗ̃dui ñ nascit᷑ p̃titis. ut i si ante
moriat᷑. bonoꝵ possessioĩs bñficiũ ad hr̃dẽ tͥns¬
mittat. qđ maxime necessaĩũ ẽ infilio emanci¬
pato scͥpto hr̃. quia nec hr̃ditatẽ int̾im aidĩe
po

Expanded text:
filium quem in potestate habuit instituerit heredem uel exheredauerit et ex eo nepotem omiserit, bonorum possessioni locus non est, quia non esset nepos suus heres futurus. eadem sunt et in sequentibus gradibus.Ad testamenta feminarum edictum contra tabulas bonorum possessionis non pertinet, quia suos heredes non habent.Si quis eum qui in utero est praetermiserit, etiam nondum ‹n›ato eo alius qui heres institutus est bonorum possessionem contra tabulas admittere potest, quia iniquum est neque quasi scriptum posse petere bonorum possessionem, quamdiu contra tabulas peti potest, nec contra tabulas, quamdiu non nascitur praeteritus: ut et si ante moriatur, bonorum possessionis beneficium ad heredem transmittat. quod maxime necessarium est in filio emancipato scripto herede, qui nec hereditatem interim adire po
Abbreviated transcription (Latin):
qr scͥptus ẽ hr̃s. possessionẽ scđm tabulas ac¬
ciꝑe pot̃ ⁊ debet nec ꝯtͣ tabulas pot̃. ⁊ si forte de¬
fec̃it ꝯditio. tuendus eĩt ap̃tore in tantũ qͣntum
ferret. si ꝯtͣtabulas bonoꝵ possessionẽ accepis¬
set.s iisi nepos sub hiuꝰ modi ꝯditione scͥptus
sit hr̃s idẽ eĩt diẽndũ. ¶Sis ex libis ñsit scͥptũ¬

Expanded text:
res est, bonorum possessionem secundum tabulas accipere potest et debet, nec contra tabulas potest: et si forte defecerit condicio, tuendus erit a praetore in tantum, quantum ferret, si contra tabulas bonorum possessionem accepisset.Sed et si nepos sub huiusmodi condicione scriptus sit heres
Abbreviated transcription (Latin):
cessẽt. Nam ⁊ hic nepos iste adbonoꝵ possessio¬
nẽ admitti patͥs fui debet. q̃si ñ sit inalia fami¬
lia. ¶Si pat̃ alicuiꝰ ꝑueñit in adoptiuã familiã
filuis ñ. an patͥs suim adoptiua familia mortus
bonoꝵ possessionẽ acciꝑe possit ⁊ arbitror huma¬
morẽ eẽ hãe sentñtiã. ut filiꝰ hic ꝗͣuis ñ sit meađ̾
familia in qͣ pat̾ adhonoꝵ possessionẽ tam̃ enĩ¬

Expanded text:
cesserit: nam et hic nepos iste ad bonorum possessiocesserit: nam et hic nepos iste ad bonorum possessionem patris sui admitti debet, quasi non sit in alia familia.Si pater alicuius peruenerit in adoptiuam familiam, filius non, an patris sui in adoptiua familia mortui bonorum possessionem accipere possit? et arbitror humaniorem esse hanc sententiam, ut filius hic, quamuis non sit in eadem familia, in qua pater, ad bonorum possessione
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ad imiiteudus ẽ ad eã. ñ ⁊ ꝑ rescissionẽ
his qui filiꝰ uistus ẽ efficiet᷑ ñ filiꝰ. cũ rescissio quo
mag̃ admittat᷑. ñ quominꝰ adhibeat᷑. Nã ⁊ si tã
ignominiosã dux̃it uxorẽ filiꝰ ut ⁊ dedecori
sit. tã ipsi qm patͥ. mulierẽ talẽ hab̃e dicemu̾.
iexea natũ ad bonoꝵ possessionẽ admitti aui.
cũ possit auus uĩe suo uti. eũq exhr̃dare.
nec uminnis in ħ nepote is q de inofficioso
det.¶ Si emancipatus filius p̃t̾itus ante petitã
bonoꝵ possessionẽ adrogandũ se ded̾it amitat
contͣ tabłas bonoꝵ possessionẽ. ¶ Si quis filio
suo emancipato. nepotẽ quẽ ex eo retinuerat
dedit in adoptionẽ. nepos iste ad c̃tͣtabulas
bonoꝵ possessionẽ aui sui admitut᷑. patre euiᷤ
ante defuneto q uieiꝰẽ familia quã ⁊ ipse
admitti potuit adbonoꝵ possessionẽ cc̃ tabłas.¬
Idẽq ẽ ⁊ si emancipatus filiꝰ quẽ pꝰ emancipa¬
tionẽ quesierat patͥ suo in adoptionẽ ded̾it ⁊ de¬

Expanded text:
uenire, admittendus est ad eam: non enim per rescissionem is, qui filius iustus est, efficietur non filius, cum rescissio, quo magis admittantur, non quo minus, adhibeatur. nam etsi tam ignominiosam duxerit uxorem filius, ut dedecori sit tam ipsi quam patri mulierem talem habere, dicemus et ex ea natum ad bonorum possessionem aui admitti, cum possit auus iure suo uti eumque exheredare: nec enim minus in hoc nepote is, qui de inofficioso det.Si emancipatus filius praeteritus ante petitam bonorum possessionem adrpossessionem.Si quis filio suo emancipato nepotem, quem ex eo retinuerat, dederit in adoptionem, nepos iste ad contra tabulas bonorum possessionem aui sui admittitur patre eius ante defuncto, quia in eius est familia. qu‹i› et ipse admitti potuit ad bonorum possessionem contra tabulas.Idemque est et si emancipatus filium, quem post emancipationem quaesierat, patri suo in adoptionem dederit et de
Abbreviated transcription (Latin):
npsũ petẽ posse bonoꝵ possessionẽ. si mͦ
hr̃ditati se ñ immiscũit. sunc ri qr iudici¬
um pats cõꝑbasse uidetur. in eod loco. quo
emancipatum habi deb̾e. Efilius inadopui¬
ua familia uxore ducta filiũ sustulit. eumiq
post mortẽ patͥs adoptiui emancipauit. hõ
nepotẽ ꝯtͣ tabulas ami naturalis dec̾to pos¬
se pet̾e bonoꝵ possessionẽ. R. Itẽ si filius
emancipatus sublato filio ⁊emancipato.
ad rogandũ sededit.⁊ mortuo adoptiuo
las ex decreto hunc admitti. minime du¬
bitari deb̾e. nec alioꝗn ab omium bonis
excludetur.

Expanded text:
possessionem, si modo hereditati se non inmiscuerit: tunc enim, quia iudicium patris comprobasse uidetur, in eodem loco quo emancipatum haberi debere.Filius in adoptiua familia uxore ducta filium sustulit eumque post mortem patris adoptiui emancipauit: hunc nepotem contra tabulas aui naturalis decreto posse petere bonorum possessionem respondit. item si filius emancipatus sublato filio et emancipato adrogandum se dederit et mortuo adoptiuo las ex decreto hunc admitti minime dubitari debere, ne alioquin ab omnium bonis excluderetur.
Abbreviated transcription (Latin):
mittendũ deportatos it mortuoꝵ lo cohabñdos.¬
si u pat̃ i filiꝰ deportati s̃. ⁊ ambo restituti dicemus.
ad bonoꝵ possessionẽ admnita filiũ. s isi fili̾mme
tellũ dãnatus. ł alia pena que seruũ effic̃ restitutus

Expanded text:
mittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos.mittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos.Si et pater et filius deportati sint et ambo restituti, dicemus ad bonorum possessionem admitti filium. sed et si filius in metallum damnatus uel alia poena, quae seruum efficit, res
Abbreviated transcription (Latin):
S i si abhostib pꝰliminio redierint silii. põ¬
p̃ putat. ad ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionem
eos admitti. ¶ Si extrib filiis unus ab hosti¬
bus captus sit dnob qui s̃ in cuntate bessis
bonoꝵ possessio cõpetit. idẽ ⁊ in postumo.
Nã qͣnidiu postumꝰ sꝑatur. in ea causa est
ut partẽ faciat. ⁊ sui uñs factos lib̾os in-¬
ducit in bonoꝵ possessionẽ p̃tor. Siue gͥ
emancipati s. siue alias exierint de pa¬
tͥs potestate admmitunt᷑ ad bonoꝵ posse¬
sionẽ. S adoptaui patͥs ñ pot̃. Ut enĩ
ad mitti possit ex lib̃is eũ eẽ oportet ¶ qui
habebat filiũ. habebat ⁊ nepotẽ ex eo filiũ
emancipauit.⁊ adoptauit ĩ locũ nepotis. de¬
indeemancipaint.q̃rit᷑ an nepoti opstet¬
cludi. Siue pat̃ eiꝰ in ad optionẽ mansissec q̃i
hũit iex eonepotẽ. filiꝰ emancipatꝰ. ł in pote¬
state manens deportatꝰ ẽ. querit᷑ annepoti
noceat. Ueriꝰ ẽ mutroq casu nepotem ad¬

Expanded text:
Sed et si ab hostibus postliminio redierint filii, Pomponius putat ad contra tabulas bonorum possessionem eos admitti. Si ex tribus filiis unus ab hostibus captus sit, duobus, qui sunt in ciuitate, bessis bonorum possessio competit. Idem et in postumo: nam quamdiu postumus speratur, in ea causa est, ut partem faciat. Et sui iuris factos liberos inducit in bonorum possessionem praetor siue igitur emancipati sunt siue alias exierunt de patris potestate, admittuntur ad bonorum possessionem: sed adoptiui patris non potest: ut enim admhabebat filium, habebat et nepotem ex eo, filium emancipauit et adoptauit in locum nepotis, deinde emancipauit: quaeritur an nepoti obstetcludi, siue pater eius in adoptione mansisset quasihabuit et ex eo nepotem: filius emancipatus uel in potestate manens deportatus est: quaeritur, an nepoti noceat. et uerius est in utroque casu nepotem ad
Abbreviated transcription (Latin):
nex alt̾o filio duob nepotib bonoꝵ possessio
cõpetat. ⁊ alt̃ exnepotib ñpetat. pars eius
frĩ accrescit. Siuͦ exfiliis alt̃ nonpetat. tam
fr̃i ꝗͣ nepotib id ꝑdest. Nãq tunc duo semiꝰ¬
ses fuint.ex quib alt̾umfilius. alt̾um nepo¬
tes consecunt᷑: ¶Si pͥus testam̃tũ extet uire
factũ quo filiꝰ ex hr̃datus ẽ. sequens imꝑfec

Expanded text:
ex altero filio duobus nepotibus bonorum possessio competat et alter ex nepotibus non petat, pars eius fratri adcrescit. si uero ex filiis alter non petat, tam fratri quam nepotibus id prodest: namque tunc duo semisses fiunt, ex quibus alterum filius, alterum nepotes consequuntur.Si prius testamentum exstet iure factum, quo filius exheredatus est, sequens i
Abbreviated transcription (Latin):
emancipatꝰ ad bonoꝵ possessionẽ parentum
naturaliũ uenit. S emancipatus auus eis.
fũt inpotestate nepos filio emancipato. ad¬
mittit᷑ nepos uiuo auo ad patͥs bonoꝵ posses
datione notatos ⁊ remotos. ad ꝯtͣ tabulas bo¬
noꝵ possessionẽ admitendos. sicuti nec iure
cuuli testam̃ta parentũ turbant. Sane si

Expanded text:
emancipatus ad bonorum possessionem parentium emancipatus ad bonorum possessionem parentium naturalium uenit, sed emancipatus uiuis eis, fuerit in potestate nepos filio emancipato, admittitur nepos uiuo auo ad patris bonorum possdatione notatos et remotos ad contra tabulas bonorum possessionem admittendos, sicuti nec iure ciuili testamenta parentium turbant: sane si
Abbreviated transcription (Latin):
filius nepotẽ ꝓcreaũit utadecesseĩt. dem̃ auu
eiꝰ nepos ad aui bonoꝵ possessionẽ uenire potẽ.¬
qͥ ⁊ si filiũ ⁊ nepotẽ emancipauit. uiuente qͥ
filio. nepos ñ ueniet. post mortẽ aut̃ eiꝰ adbonoꝵ
possessionẽ aui uenit nepote qͦ solo emancipa¬
to:⁊ auomortuo. dem̃ patre eiꝰ nepos p̃titus ac¬
cipiet paͥts bonoꝵ possessionẽ qr sius hr̃s eẽt
futurus patͥs si potestate aui ñ egisset. ¶ Filio
emancipato si nepos retentus sit. iutriq p̃titi.
utͥq accipient bonoꝵ possessionẽ. ¶ filius
emancipatꝰ in adoptiua filia nepotẽ sustulit.
nec nepos ꝗͥ ad bonoꝵ possessionẽ aui natura
ł ueniet. s i si emancipatus filius ꝓcreatis
nepotib in adoptionẽ sededit. ut eũfilii se¬
qͣntur idemerĩt. plane si is qui apd ad otiuũ
auũ ꝓcreatus ẽ emancipatꝰ sit ueniet adbo¬
noꝵ possessionẽ aui naturał: adoptio tã dui
nocet ꝗͣdu quis infamilia aliena sit. Cec̃ium

Expanded text:
filius nepotem procreauerit et ita decesserit, deinde auus eius, nepos ad aui bonorum possessionem uenire potest.Quod si et filium et nepotem emancipauerit, uiuente quidem filio nepos non ueniet, post mortem autem eius ad bonorum possessionem aui ueniet.Nepote quoque solo emancipato et auo mortuo, deinde patre eius, nepos praeteritus accipiet patris bonorum possessionem, quia suus heres esset futurus patri, si potestate aui non exiemancipato si nepos retentus sit et utrique praeteriti, utrique accipient bonorum possessionem. Si filius emancipatus in adoptiua familia nepotem sustulerit, ne nepos quidem ad bonorum posselis ueniet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane si is, qui apud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet ad bonorum possessionem aui naturalis. adoptio tamdiu nocet, quamdiu quis in familia aliena sit. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
tre suo. deinde emancipetur sponte adire
possit hr̃ditatẽ: Qđ magis ꝓbandum ẽ: nã
emancipatione seruus hr̃s fieri ñpotest.
nt̃ cetera
queq ad ordinanda testam̃ta necessario de¬
sid̾antur pͥncipale ius ẽ. eis. delibis hr̃dib
instituendis. uł ex hr̃dandis ne p̃t̃itis istis
rumpatur testamtum. Namq filio qui in
potestate ẽ p̃t̃o inutile ẽ testam̃tum.

Expanded text:
tre suo, deinde emancipetur, sponte adire tre suo, deinde emancipetur, sponte adire possit hereditatem. quod magis probandum est: nam emancipatione suus heres fieri non potuit. Inter cetera, quae ad ordinanda testamenta necessario desiderantur, principale ius est de liberis heredibus instituendis vel exheredandis, ne praeteritis istis rumpatur testamentum: namque filio qui in potestate est praeterito inutile est testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
lnus succedat. sed. ĩ postmortẽ antequam ab
Nichil enĩ addidit quo significat tempus nͥ
quod licet audenter possis dicere uiuo patre.
hunc suum hr̃dem desisse licet post mortem
decedat. ⁊ quia nec redit nec potest redire. Ilt
casus indifficilis ẽ si filium habeas ⁊ nepotẽ.
nondum natũ instituas. Idq nascatur uiui¬
o patre suo ac mox pater decedat. Non enĩ
suus hr̃s est tempore quo nascatur nec postĩ
alius succedendo ꝓhiberi uidetur rumꝑe.
quia iam qui natus erit. deniq ẽ in suꝑi¬
orr capite ut liceat institui nondũ natos. ꝗ
sed uetat rumpi. neue obeam rem minus
ratum eẽt qđ succedit. Porro ꝓcede debet
ut utilit̾ sit institutus. qđ nullo uire potuit
qui nondum natus erat. Iuliano tamen
uidetur duob quasi capitib legis cõmix¬
tis in hoc quoq inducere legem ne rũpãt
testam̃ta.. Queremus tam̃ c̃recepta ẽ uilia¬
ni sententia an si nascatur nepos uiuo pa¬

Expanded text:
lius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab lius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab nihil enim addidit, quo significaret tempus: nisi quod, licet audenter, possis dicere uiuo patre hunc suum heredem esse desisse, licet post mortem decedat, quia nec redit nec potest redire.Ille casus in difficili est, si filium habeas et nepotem nondum natum instituas isque nascatur uiuo patre suo ac mox pater decedat: non enim suus heres est tempore quo nascatur nec posteriori alii succedendo prohiberi uidetur rumpere quam qui iam natus erit. denique et superiore capite ut liceat institui nondum natos, qui sed uetat rumpi neuratum esset, quod succedit. porro procedere debet, ut utiliter sit institutus: quod nullo iure potuit qui nondum natus erat. Iuliano tamen videretur duobus quasi capitibus legis commixtis in hoc quoque inducere legem, ne rumpantur testamenta. Quaeremus tamen, cum recepta est Iuliani sententia, an, si nascatur nepos vivo pa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qui testam̃tum faciet his om̃is uiri ut
sexis qui ei suus hr̃s futurus erit ⁊ cetera.¬
succedentes in loco lib̾oꝵ. non uult lex rum¬
ꝑe testam̃tum. ⁊ ita int̃p̃tandum ẽ ut isi fi
lium ⁊ nepotem ⁊ ꝓnepotem habeas. mor¬
tius utrisq ꝓnepos institutuis succedens in
sui hr̃dis locum non rumpat. ⁊ bñ uerbase
habent. Si quis ex suis hr̃dib suus hr̃s eẽ
desierit. ad hõs casus ꝑtinentia quos supplen¬
dos ingallii quidiz sententia diximus nec so¬
lum si nepos uiuo patre decedat. ne succedñs
ꝓnepos aliomortuo rumpat. Sed ⁊ si suꝑiuxe¬
rit patri acdecedat. dũ modo hr̃s institutus
sit. aut exhr̃datus.Uidendum nũ ac
postĩori parte. si quis ex sius hr̃dib suus hr̃s
desierit. lib̾i eius ⁊ sui cetã in locum suorum
hr̃des succed ant possit ꝑ int̾pretationem ĩ¬
duci. uit si filium apud hostem habens. nepotẽ
ex eo hr̃dem instituas. non tantum si inuotȩ fi¬

Expanded text:
sunt: 'qui testamentum faciet, is omnis uirilis sunt: 'qui testamentum faciet, is omnis uirilis sexus, qui ei suus heres futurus erit' et cetera.n locum liberorum non uult rumpere testamentum: et ita interpretandum est, ut, si et filium et nepotem et pronepotem habeas, mortuis utrisque pronepos institutus succedens in sui heredis locum non rumpat. et bene uerba se habent 'si quis ex suis heredibus suus heres esse desierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos uiuo patre decedat, nec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus.Uidendum, num hac posteriore parte 'si quis ex suis heredibus suus heres esse desierit, liberi eius' et cetera 'in locum suorum sui sui heredes succedunt", possit interpretatione induci, ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si vivo te fi
Abbreviated transcription (Latin):
filius dum taxat qui ẽ in potestate ex aliqͣ parte
sit hr̃s institutus. Nam frustra exħrdabitur. pꝰ
mortem suam qđ non ẽ necesse meofilio qui
apud hostes ẽ. si ibi decedat. imnepote c̃te
⁊ ꝓnepote. quoꝵ si lib̾i hr̃s instituantur insti¬
tutione nunquam exigimus quia possunt
p̃teriri. PUnc de lege uł lea uideamus uo¬
luit uiuus nobis natos similit̃ non rumꝑe testa¬
m̃tum. Et uidetur pͥmum caput eos spectare
qui cum nasceretur sui hr̃des futuri eẽnt. cͦ
si filium habeas.⁊ nepotem nondum natum
tantum hr̃dem ex eo instituas. filus decedat
mox iuuo te nepos nascatur. ⁊ ex uerbis di¬
cendum ẽ non rupi testam̃tum. Ut non solũ
illud pͥmo capite notauerit. si nepos qui eo
tempore instituatur quo filius non sit uerũ ⁊
si uiuo patre nascatur. Quid enĩ necesse est
tempis faciendi respici. cũ satis sit obseruaĩ
id tẽpus quo nascatur: Nam ⁊ si ita uerba

Expanded text:
filius dumtaxat, qui est in potestate, ex aliqua parte filius dumtaxat, qui est in potestate, ex aliqua parte sit heres institutus: nam frustra exheredabitur post mortem suam: quod non esse necessario in eo filio, qui apud hostes est, si ibi decedat et in nepote certe et pronepote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri. luit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum.Et uidetur primum caput eos spectare, qui, cum nascerentur, sui heredes futuri essent. et rogo, si filium habeas et nepotem nondum natum tantum ex eo heredem instituas, filius decedat, mox uiuo te nepos nascatur? ex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo capite notauerit, si nepos, qui eo tempore instituatur, quo filius non sit, uerum et si uiuo patre nascatur: quid enim necesse est tempus testamenti faciendi respici, cum satis sit obseruari id tempus quo nascitur? nam etsi ita uerba
Abbreviated transcription (Latin):
q uiuo pariat. mox ille post mortem patris
atq aui redeat utrum hic casus ad legẽ ulłeã
respiciat an adius antiquum aptandus sit. po̾¬
sitq uł ex uire antiquo. uł ex lege ullea insti
tutus non rumꝑe: Quod querendum est si iã
mortuo filio ꝓnepotem instituat hr̃dem redde.¬
atq mortuo. s cum testam̃tum ab eo non rum¬
pitur. Nichil refert utrum exiure antiquo
an ex lege ułł ea excludatur. forsitan addu¬
bitet quis an istis casib si nepos post testam̃tũ
nascatur uiuo patre suo deinde exeo. s is qdẽ
concipiatur Nisq patre iuiuo deinde auo
nascatur. anut potuit hr̃s institui quia pater
ipsius non recte institutus eẽt. quod minime
ẽ expauescendum. hic enim suus hẽs nasei¬
tur et postmortẽ nascitur. Ergo ⁊ si ꝓnepos
amittetur. Qui natus erit ex nepote pꝰ¬
ea uiuo filio atq si ex eonatiis eẽt adoptatur. In
om̃ib his specieb illud seruandum ẽ: ut ⁊ si

Expanded text:
que vivo pariat, mox ille post mortem patris que vivo pariat, mox ille post mortem patris atque avi redeat, utrum hic casus ad legem Vellaeam respiciat an ad ius antiquum aptandus sit, possitque vel ex itutus non rumpere? quod quaerendum est, si iam mortuo, filio pronepotem instituat redeatque mortuo. sed cum testamentum ab eo non rumpitur, nihil refert, utrum ex iure antiquo an ex lege Uellea excludatur.Forsitan addubitet quis, an istis casibus si nepos post testamentum nascatur uiuo patre suo, deinde ex eo concipiatur, isque uiuo patre deinde auo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim suus heres nascitur et post mortem nascitur. Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea vivo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur. In omnibus his speciebus illud servandum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sceretur. nonꝑtinerent adlegem ułleã. S ex¬
sentũtia legis ł leȩ. ⁊ hȩc om̃ia admittenda
sunt. ut ad similitudinem mortis cet̾i admitm̃¬
di casus funt. Quod siquis filium apua hos¬
tes habebit destaretur. qr̃ non induxit ut si añ
quam filius ab hostib rediret quãius postmnor-¬
tem patris decedit. T̃ unc deinde nepos u etiã
adhuc illis uiuis post mortem scilic aui nasce¬
retur non rumꝑetur : Nam ihic casus ad legẽ
uł leã non ꝑtinet. Meliuis gͦ est ut huiꝰmodi uti¬
litatẽ p̃sertim post legem iułeã que ĩ multos
casus rumpendi abstulit int̾p̃tatio admitt̾etur.
It instituens nepotẽ qui sibi post mortẽ suus
nasceretur recte instituisse uideatur. qnibus¬
eumq casib nepos post mortem natus suus
cumq natus fuerit sit institutus sisius nasc̾etur.
i eius qui filium habebat ⁊ nepotem ex eo
isticuat nurus p̃gnans ab hostib capta sit ibi¬

Expanded text:
sceretur, non persceretur, non persententia Legis Uelleae et haec omnia admittenda sunt, ut ad similitudinem mortis ceteri casus admittendi sint.Quid si qui filium apud hostes habebat testaretur? quare non induxere, ut, si antea quam filius ab hostibus rediret quamuis post mortem patris decederet, tunc deinde nepos uel etiam adhuc illis uiuis post mortem scilicet aui nasceretur, non rumperet? nam hic casus ad legem Uelleam non pertinet. m‹e›lius ergo est, ut in eiusmodi utilitate praesertim post legem Uelleam, quae et multos casus rumpendi abstulit, interpretatio admitt‹a›tur, ut instituens nepotem, qui sibi post mortem suus nasceretur, recte instituisse videatur, quibuscumque casibus nepos post mortem natus suus cumque natus fuerit" sit institutus, si suus nasceretur. Si eius, qui filium habeat et nepotem ex eo instituat, nurus praegnas ab hostibus capta sit ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ueq neptis post mortẽ suam indecẽ m̃sib
ꝓuximis quib filius ñs moreretur. natus nata¬
ue erit hrdes sipito andam recte actit¬
tendum credunt. ⁊̃ si non expͥmat de morte fi¬
lii. si simplioit̃ instituat ut eo casu ualeat qui
ex uerbis concipi possit. Idem credendũ est
gallum existimasse. ⁊ de ꝓnepote ut dicat
testator. sime uiuo nepos decedat. tunc qui
morttio ꝓnepote cuuis uxor p̃gnans eẽt testam̃¬
cum faceret. potest dicere. si me iiuo filuisins
decedat. tunc qui ꝓnepos. Num si ⁊filius et
nepos uiuat conoiꝑe utrĩqͦ mortiũs uiua se
tunc qui ꝓnepos nasceretur: Qd similit̃ admit¬
tendum ẽ. Ita sane si pͥus nepos deinde filius
decedet ne successione testam̃tum rumpetur.
A quidẽ si tantũ in mortis fili cafum concipet.
Id enim si aqua iigni int̾dictionẽ pateretur.
quid si nepos ex quo ꝓ nepos insticueretur ut
ostendimus emancipatus ẽẽt: hi enĩ casus et
om̃s ex quib suus hr̃s post mortem .s. auina¬

Expanded text:
e neptis post mortem meam in decem mensibus proximis, quibus filius meus moreretur, natus nata erit, heredes sunto". Quidam recte admittendum credunt, etiamsi non exprimat de morte filii, sed simpliciter instituat, ut eo casu valeat, qui ex verbis concipi possit. Idem credendum est Gallum existimasse et de pronepote, ut dicat testator: "si me vivo nepos decedat, tunc qui mortuo pronepote cuius uxor praegnas esset, testamentum faceret, potest dicere: "Si me vivo filius decedat, tunc qui pronepos". Num si et filius et nepos vivat, concipere "utrisque mortuis vivo se, tunc qui pronepos nasceretur?" quod similiter admittendum est, ita sane, si prius nepos, deinde filius decederet, ne successione testamentum rumperetur. Et quid si tantum in mortis filii casum conciperet? quid enim si aquae et ignis interdictionem pateretur? quid si nepos, ex quo pronepos institueretur, ut ostendimus, emancipatus esset? hi enim casus et omnes, ex quibus suus heres post mortem scilicet avi na
Abbreviated transcription (Latin):
arcianus. ł .ii. regularum. Sil
ifilio.
emancipato exhr̃dato his qui inpotestate ẽ p̃t̃itꝰ
sit: ipse quidem emancipatus. si cc̾ tabulas
petat. nichil agi ab intestato autem i suu̾
et mancipatus uenient.:
De miusto rupto facto ir¬
rito testamento. ooeo

Expanded text:
arcianus libro secundo regularum.Si filio emancipato exheredato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et emancipatus uenient. DE INIUSTO RUPTO IRRITO FACTO TESTAMENTO
Abbreviated transcription (Latin):
te sint: siue ad eam hr̃ditatem ꝑtineant.
Amouere non uidetur. qui non callido aĩo
nec maligno rem posuit: ne is quidem qui ĩ
re errauit: dum putat non ẽẽ br̃ditariam.
Si gͥ non animo amouendi. nec ut hr̃dita¬
ti dãpnaridet. rem abstulit. sed dumputat ñ
eẽ hr̃ditariam. dicendum ẽ eum amouusse ñ
uidĩ. Haec uerba edicti ad eumꝑtinent. qui
ante quidem amouit: deinde se abstinet. Ce¬
terum si ante se abstinuit. deinde tunc amo¬
uit: hic uideamus an edicto locus sit. mag̃¬
q est: ut putem istic sabini sentñtiam admi¬
ttendam. scilicet ut furti potius accusatione
creditorib teneatur. &̾ enim qui semel se ab¬
stinuit: quẽ admodum ex post delicto obligat᷑.
⁊ quis hr̃s ita sciuptus
fuerit. ut intra certum tp̃s adeat hr̃ditatẽ:⁊
si non ita adierit. alius ei substituatur. Prioꝵ
aũt̃ hr̃s antequã adiret decesserit nemo du¬
bitat. quin substitutus ultimũ diem aditionis

Expanded text:
te sint siue ad eam hereditatem pertineant. te sint siue ad eam hereditatem pertineant. Amouere non uidetur, qui non callido animo nec maligno rem re erravit, dum putat non esse hereditariam. si igitur non animo amovendi, nec ut hereditati damnum det, rem abstulit, sed dum putat non esse hereditariam, dicendum est eum amovisse non videri. Haec verba edicti ad eum pertinent, qui ante quid amovit, deinde se abstinet: ceterum si ante se abstinuit, deinde tunc amovit, hic videamus an edicto locus sit. magisque est, ut putem istic Sabini sententiam admittendam, scilicet ut furti potius actione creditoribus teneatur: etenim qui semel se abstinuit, quemadmodum ex post delicto obligatur? i quis heres ita scriptus fuerit, ut intra certum tempus adeat hereditatem, et, si non ita adierit, alius ei substituatur, prior autem heres antequam adiret decesserit: nemo dubitat, quin substitutus ultimum diem aditionis
Abbreviated transcription (Latin):
rius hr̃e effici: i non possit se abstinere. Sin
aut̃ dies p̃citus fuerit. tunc non nec essarius
sed uoluntarius hr̃s efficitur. ⁊ potest se ab¬
stinere. scd̾m exemplum eius cuius fidĩ com¬
missaria libtas sub conditione debebatur:
i quis deđit nummos dño ut manumitta¬
tur. puto huic omĩmodo succurrendũ nonẽe.
retor ait. Si ꝑ eum eamue factum erit. quo
quid ex ea hr̃ditate ammoueretur. Si quis
seruus sedicat retinere hr̃ditatem nolle. aliꝗ
aũt ex hr̃ditate amouerit: abstinendi bene¬
ficium non habebit. Non dixit p̃tor. si quid¬
amouerit. sed si ꝑeum eamue factum erit.
quo quid ex ea amoueretur. Siue gͦ ipse ã¬
mouerit. siue amouendum curauerit. edi¬
ctum locum habebit. Amouisse aũt accipi¬
mus eum qui quid̃ celauerit. aut int̃uerãt.
aut consumpserit. Ait p̃tor. quo quid ex ea
amorieretur. Siue aũt unares siue plures
fuerint a motȩ. edicto locus ẽ. siue ex hr̃dita¬

Expanded text:
rius heres effici et non possit sese abstinere: sin rius heres effici et non possit sese abstinere: sin autem dies praeteritus fuerit, tunc non necessarius, sed uoluntarius heres efficitur et potest se abstinere secundum exemplum eius, cui fideicommissaria libertas sub condicione debebatur. Si quis dederit nummos domino, ut manumittatur, puto huic omnimodo esse succurrendum. Praetor ait: 'si per eum eamue factum erit, ququid ex ea hereditate amoveretur". Si quis suus se dicit retinere hereditatem nolle, aliquid autem ex hereditate amoverit, abstinendi beneficium non habebit. Non dixit pamouerit', sed 'si per eum eamue factum erit, quo quid ex ea amoueretur': siue ergo ipse amouerit siue amouendum curauerit, edictum locum habebit. Amouisse eum accipimus, qui quid cel‹a›uerit aut interuerterit aut consumpserit. Ait praetor 'quo quid ex ea amoueretur': siue autem una res siue plures fuerint amotae, edicto locus est, siue ex ea heredita
Abbreviated transcription (Latin):
is qui abintestato petere potest. Si uero ei ad
quẽ legitima hr̃ditas potest ꝑtinere conditi¬
o data sit. nichil constituere potest delegiti¬
ma antequã dies conditionis transeat. ⁊ iõ
dicendum ẽ. ⁊ in eo casu. si respondet neu¬
tram hr̃ditatem ad se uelle ꝑtinere. bonade¬
functi a creditorib possidenda funt.
i seruum quis alienum ab
Nam cum scribit lib̾tatem iuncło suo resol¬
uit. ⁊i hoc solum redit iure postlimini:
ut non itum seruus eites fiat: cuius erat ante¬
quam caꝑetur. Hoc enim satis impium est.
Sedut pͥstino dño suam estimationem om̃i¬
modo offerat. ułmaneat ei obligatus: don¬
ec p̃cium soluat. qđ lib̾tatis fauore introdu¬
ctum est. Si quis hac lege emptus sit
ut intra certum diem manumittatur: ⁊ cũ
libtate hr̃s institutus sit. aneis succurren¬
dum sit. ut se abstineat: uideamus magis que
est. ut donec dies non extiterit. p ossit ei necessa¬

Expanded text:
is qui ab intestato petere potest. Si uero ei, ad is qui ab intestato petere potest. Si uero ei, ad quem legitima hereditas potest pertinere, condicio data sit, nihil constituere potest de legitima, antequam dies condicionis transeat, et ideo dicendum est et in eo casu. Si respondit neutram hereditatem ad se uelle pertinere, bona defuncti a creditoribus possidenda sunt. Si seruum quis alnam cum scribit ei libertatem, vinculo suo resolvit. et in hoc solum redit iure postliminii, ut non iterum servus eius fiat, cuius erat antequam caperetur hoc enim satis impium est, sed ut pristino domino suam aestimationem omnimodo offerat vel maneat ei obligatus, donec pretium solvat: quod libertatis favore introductum est. Si quis hac lege emptus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institutus sit, an ei succurrendum sit, ut se abstineat, uideamus. magisque est, ut, donec dies non exstiterit, possit ei necessa
Abbreviated transcription (Latin):
us non ẽ. Nec ante succe¬
de potest. quam excluso hr̃de instituto. Ẽue
iuet gͥ ut necessariũ sit remedium p̃toris.¬
⁊ id circa denegandas pͥmo acc̃ones.: ⁊ cipca
p̃stituendum tp̃s substituto. quia intͣ diem
pͥmo p̃stitutum neq adire hr̃ditatem pot̃.
neq ꝓhr̃de gerere.
S aũt qui t̃cio gradu scriptus ẽ si primo
delib̾ante. scd̃s decedat. ipse potest decedere
Ergo expectamus insingłis: ut pͥus deferatur
hr̃ditas eius. tunc dende postea quã delata ẽ
expectamus diem p̃stitutum. intra quẽ diem
nisi aut adeat. aut ꝓhr̃de gerat: denegamꝰ
hoc seruandum ẽ: ut si testam̃tum ꝓferat᷑.
pͥus ascͥptis incipiatur. deinde transitus
fiat ad eos. ad quos legitima hr̃ditas ꝑtuice:
ĩ si idem sit ad quẽ utroq modo ꝑtineat.
Nam hoc gradatim consequitur: ut pͥus
er destam̃to delatam. deinde legitimam repu¬
diet. Idem uis ẽ in bonoꝵ possessione. ut pͥus
scͥptus repellat bonoꝵ possessionẽ. deinde

Expanded text:
us non est nec ante succedere potest quam excluso herede instituto. eueniet igitur, ut necessarium sit remedium praetoris et circa denegandas primo actiones et circa praestituendum tempus substituto, quia intra diem primo praestitutum neque adire hereditatem potest neque pro herede gerere. is autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere. ergo exspectamus in singulis, ut prius eis deferatur hereditas: tunc deinde, posteaquam delata est, exspectamus diem praestitutum, intra quem diem nisi aut adeat aut pro herede gerat, denegamushoc seruandum est, ut, si testamentum proferatur, prius a scriptis incipiatur, deinde transitus fiat ad eos ad quos legitima hereditas pertinet, etiamsi idem sit, ad quem utroque modo pertineat: nam hoc gradatim consequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde legitimam repudiet. idem iuris est in bonorum possessione, ut prius scriptus repellat bonorum possessionem, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
b eonditione insticutus fuisses hr̃s. ⁊ omittentem
partẽ suam titio. cui substiuitus eras. ex substi¬
tutione adisses. deinde conditio uire sextami
tione p̾us adieris. an ex pͥma institutione pͥus
cum abutraq causa una aditio sufficiet. Sex.¬
tans itaq qui sub conditione datus michi est:
ad me solum ꝑtinet. Item si tu sextantis ex quo
institutus eẽs hr̃s omiseris aditionem. nũquid

Expanded text:
b condicione institutus fuisses heres et omittente b condicione institutus fuisses heres et omittente partem suam Titio, cui substitutus eras, ex substitutione adisses, deinde condicio iure sextantis tione prius adieri‹m› an ex prima institutione, cum ab utraque causa una aditio sufficiat: sextans itaque, qui sub condicione datus mihi est, ad me solum pertinet. Item si tu sextantis, ex quo institutus esses heres, omiseris aditionem, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.⁊. Si quis non quasi hr̃s. sed quasi pa¬
troni filius egens alibto pat̾no ali uelit: ꝓcul
dubio extra hȩc causam ẽ unmiscendi sebonĩ
pat̃nis.⁊ ita recte labeo scribit.
uissus sit. si.x. ded̾it. ⁊ si hr̃s adeundo. At si
u. putet se uissum dare. cum .x. dare uissus
eẽt. et dat.u. non implet conditionem. se
ad aliquid ꝓficit ut si adimpleuerit reliquũ
non obligabitur. Similis ẽ huic statu lib qui
ussus ab hr̃de adire hr̃ditatem. post conditionẽ
libtatis existentem.cum hoc ignoraret adiit.
Ne eo qui hr̃s institutus ab aliquo dubitat
anlibtas ei extestam̃to dñi obtigerit. cum nes¬
ciat conditionem libtatis extitisse. uł hr̃ditatẽ
est. quadrantis bonoꝵ possessionẽ ꝑerrorem
petit. quero an nichil actum sit. anuero ꝑmo̾
om̃ia obseyuanda sint ac si quadran ⁊ nomin¬
atus non sit .Rx. magis nichil actum eẽ: quem¬
admodum cum ex seinisse scͥptus hr̃s ex qua¬
drante ꝑerrorem adiit hr̃ditatem.
i titus exparte tu sextante su¬

Expanded text:
. Si quis non quasi heres, sed quasi patroni filius egens a liberto paterno ali uelit, procul dubio hoc extra causam est immiscendi se bonis paternis, et ita recte Labeo scribit.iussus sit, si decem dederit, fiet heres adeundo. At si quinque putet se iussum dare, cum decem dare iussus est, et dat quinque, non implet condicionem, sed ad aliquid proficit, ut, si adimpleuerit reliquum,non obligabitur. Similis est huic statuliber, qui iussus ab herede adire heredilibertatis existentem, cum hoc ignoraret, adiit. De eo, qui heres institutus ab aliquo dubitat, an libertas ei ex testamento domini optigerit, cum nesciat condicionem libertatis exstitisse vel hereditatem est: quadrantis bonorum possessionem per errorem petit. quaero, an nihil actum sit an vero perinde omnia servanda sint, ac si quadrans nominatus non sit. respondit magis nihil actum esse, quemadmodum cum ex semisse scriptus heres ex quadrante per errorem adiit hereditatem. i tu ex parte sexta su
Abbreviated transcription (Latin):
Si seruus cõmuinis uel
uni ex dñis. uł plurib uł om̃ib hr̃s extiterit ne¬
cessaruis: nullius eoꝵ hr̃ditate se potuerit ab
extero hr̃s institutus. si ussu unius adierit hr̃¬
ditatem. non ꝓmaiore parte nãm hr̃dẽ eum
facit. quam ꝓdnica. deinde cet̾is soriis non
iubentibus tacito uire partes ei adcrescunt.
adit. non ex testam̃to. sed ex iure dñorum
uenire utilitatis causa uidetur. ne alteruis
festinatione: alt̾uis uis ledatur.

Expanded text:
Si seruus communis uel uni ex dominis uel pluribus uel omnibus heres exstiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abextero heres institutus si iussu unius adierit hereditatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit, quam pro dominica, deinde ceteris sociis non iubentibus tacito iure partes ei adcrescunt. adit, non ex testamento, sed ex iure dominorum venire utilitatis causa videtur, ne alterius festinatione alterius ius laedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
puto. Nam filius emancipatus cũ hr̃ditatem¬
eius testam̃to datam ad se ꝑtinere noluit. con¬
tinuo ea ad substitutum hr̃dem transit. Nec
potest uidĩ ꝓhr̃de gessisse. qui ut hr̃ditatem
omitteret. ex alia parte edicti: possessionẽ
bonoꝵ petat. Paulus ⁊ ꝓculus labeonis
sententiam imꝓbant. ⁊ in iabolem sentñtia ẽ.¬

Expanded text:
puto: nam filius emancipatus cum hereditatem testamento datam ad se pertinere noluit, continuo ea ad substitutum heredem transit nec potest uideri pro herede gessisse, qui, ut hereditatem omitteret, ex alia parte edicti possessionem bonorum petat. Paulus. Et Proculus Labeonis sententiam improbat et in Iauoleni sententia e