comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuilegia ł edicta imꝑialia imꝑatoꝵ đm glificantiũ & seruos eiꝰ insub¬
lime suꝑ omẽs regnit̾reni pͥncipes extollentiũ rata s̃ habenda inqͣntũ
ꝓphicis euangelic̾is apłicisq docum̃tis inueniunt᷑ c̃sona: & si uita imꝑa¬
t& ñsit omnimodis apꝓbanda. Si enĩ eyrusrea ꝑsaꝵ testimonio diui¬
uixrerit qͥ paganꝰ fuit. s qͥa imꝑiali edicto. captiuitatẽ ppłi dĩpͥmis
laraũ ꝑmittens ciues sy on reu̾ti ad canendos ymnos insyon: qͦm̾ ñ ẽ
laudandis imꝑator c̃stantinꝰ qͥ pͥmꝰ imꝑatoꝵ roman&. publicis edictis
libtatẽ tutatꝰ ẽ eccłe. ut uacaret seru. is di lib̾e dõ seruire inpsalmis
& ymnis & canticis syon. Qd cũ usq ad ipsiꝰ temꝑa fieret in urbe roma
in altera uideł babilonia ꝑ eriptas & alias latebras tanꝗ̃ insilentio
suspensis organis in medio babilonis. extẽ edificatis ope ipsiꝰ mu¬
ris ierłm intemplis magnificis dõ uͦ sacrificat᷑ c̃iubilantibꝰ electis

Expanded text:
ilegia vel edicta imperialia imperatorum Deum glorificantium et servos eius in sublime super omnes Regni terreni principes extollentium rata sunt habenda, in quantum propheticis, euangelicis apostolicisque documentis inveniuntur consona, etsi vita imperatorum non sit omnimodis approbanda. Si enim Cyrus rex Persarum testimonio divivixerit qui paganus fuit, sed quia imperiali edicto captivitatem populi Dei primus laxavit, permittens cives Syon reverti ad canendos ymnos in Syon: quomodo non est laudandus imperator Constantinus, qui primus imperatorum Romanorum publicis edictis libertatem tutatus est aecclesiae, ut vacaret servis Dei libere Deo servire in psalmis et ymnis et canticis Syon? Quod cum usque ad ipsius tempora fieret in urbe Roma, in altera videlicet Babilonia, per criptas et alias latebras, tanquam in silentio suspensis organis in medio Babilonis: ex tunc edificatis ope ipsius muris Ierusalem, in templis magnificis Deo vero sacrificatur, coniubilantibus electis
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ restinetis fuerit. Put ñsit qd senibꝰ c̃tingit aliqͦtiens scerte. ut ñ
obsit ꝗͣ ꝗͣ legi m̃brox nat᷑alit̾ insit. qđ uiuenibꝰ euenit. qͥ & si sentiunt
inse carnis ẽcupiscentias ñ tñ eunt pꝰ eas. neq arma iniqͥtatis faciunt.
uento roris flante resistendo : tẽ demũ certificante illos apsõ. qd ni¬
chil dampnationis ẽ eis qͥ ñ scdm carnẽ ambulant. qđq ullis qͥ incar¬
ne ambulantes ñ scđm carnẽ militant. corona debet᷑ tãꝗͣ legitime
certantibꝰ accedant. uocante illos dño ad sacros ordines accipiendos
ses uurinos do raeendos: quia te decet yminis as intali syonta¬

Expanded text:
ngit aliquotiens, vel certe ut non ngit aliquotiens, vel certe ut non obsit, quanquam legi membrorum naturaliter insit, quod iuvenibus evenit, qui, etsi sentiunt in se carnis concupiscentias, non tamen eunt post eas neque arma iniquitatis faciunt ncto, tanquam vento roris flante, resistendo, tunc demum certificante illos Apostolo, quod nichil dampnationis est eis qui non secundum carnem ambulant, quodque illis qui in carne ambulantes non secundum carnem militant, corona debetur tanquam legitime certantibus, accedant, vocante illos Domino, ad sacros ordines accipiendos et ymnos Deo canendos, quia te decet ymnus, Deus, in tali Syon ta
Abbreviated transcription (Latin):
idoloꝵ seruitis. fuerit insyon .i. inp̃senti & ꝑegrinante. nuno eccsã
ł dignitatibus excsasticis honoratus. ł specie sc̃itatis tanꝗͣ euus ieru¬
sałe palliatus. non te dm uerũ decet ymnus intalis confusionis p
una ꝑsona ł pluriũ sẏnagoga: qͥa nonest speciosa ł preciosalaus
pꝰ incendiũ fornacis deuictũ. subnectit᷑ ymnis ut instruant᷑ ordinano
cantare ł altari sac̾ ministrare: nͥ ẽtẽpto pͥis aureo simulacro exux¬
alis auaricie uictoq Fextincto inse libidinis igne pixeo. ac sulphurei
uẽ rex babilonis nutͥt. rex ierosolim itanus detestat᷑ & odit. Eras¬
qͥq ñ ꝓueros d̃ni spũ sco uento roris ꝓtectos incendit: s ministros
eogis chaldeos incendit. qͥ eũ nutͥunt ñ extinguunt. Porro tres pu¬
eri om̃s uides pure colentes tͥnũ inunitate dm. non ħe ignẽ inse nu¬
tnunt. s ieiunus. uigiliis orationibꝰ. cet̃isq spũalibꝰ exercieiis restinguur¬

Expanded text:
grinante nunc aecclesia, vel dignitatibus aecclesiasticis honoratus vel specie sanctitatis tanquam civis Ierusalem palliatus; non te Deum verum decet ymnus in talis confusionis vel una persona, vel plurium synagoga; quia non est speciosa vel preciosa laus post incendium cantare vel altari sacro ministrare, nisi contempto prius aureo simulacro exicialis avaricię victoque vel extincto in se libidinis igne piceo ac sulphureo, quem rex Babilonis nutrit, rex ierosolimitanus detestatur et odit, quique non pueros Domini Spiritu Sancto vento roris protectos incendit, sed ministros regis Chaldeos incendit, qui eum nutriunt, non extinguunt. Porro tres pueri, omnes videlicet pure colentes trinum in unitate Deum, non hunc ignem in se nutriunt, sed ieiuniis, vigiliis, orationibus ceterisque sp
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium felle iniquitatis mixtum. quod quasi absinthium facit uo¬
ntum quen renan non audee istid manest sit in prosart qui opprimitur
e diligit ipsam ueritatom approbart saltem in corde suo assimilatus illi
Seoro soscobi qui non consensit iudicibus axpm̃ iudicantibus inuat & ua
quoq umi codem Ioscph aepm̃ sepelire. dum ueriartm ucus aiqsit. A
in conde suo tacttus ueneratur. ceraus quod eadem ueritas quandoq resur¬
gat & dicat. Uata est michi omnis potestas in cdo & intena insacodocio
argio inspuitalibus & temporalibus. Dequorum distinctions propose
nostro disscruimus intractatu subsequenti super psabmum pretatatum
nan aprus dettitnone pape tugenio pontrimus & nunc denuo
tibi Eaurieee eãndinalis. x presbiter sancie romane ceclesis promu¬
nat osferimus. Q uia cnim helo domꝰ dĩ te sensimꝰ infłamatũ gr̃a di aspi

Expanded text:
iudicium felle iniquitatis mixtum, quod quasi absinthium facit voiudicium felle iniquitatis mixtum, quod quasi absinthium facit vomitum, quanquam non audeat illud manifeste improbare qui opprimitur et diligit ipsam veritatem approbare saltem in corde suo, assimilatus illi beato Ioseph, qui non consensit iudicibus Christum iudicantibus iniuste. Audet quoque cum eodem Ioseph Christum sepelire, dum veritatem velut sepultam in corde suo tacitus veneratur, certus quod eadem veritas quandoque resurgat et dicat: «Data est michi omnis potestas in cęlo et in terra», in Sacerdocio et Regno, in spiritalibus et temporalibus. De quorum distinctione pro posse nostro disseruimus in tractatu subsequenti super psalmum LXIIII, quem et prius beatę memorię papę Eugenio porreximus et nunc denuo tibi, Hainrice, cardinalis presbiter sanctę romanę Ęcclesię, pro munere offerimus. Quia enim zelo dom
Abbreviated transcription (Latin):
ts. ut solo intuii iusticis absq munerum captatione. absq personarum.
acccptione. reprobetur malum & cligatur bonum siue per illum iudi¬
personarum aliquando peruerut iudicim. Peruersum uero iudicium
siue muneribus coemptum coram deo robur non habet. etiam si nullus
hominum dicere audeat. iudicicur ita facis. Ninc est illud in ysaia. He
qui conuerius iudicium in absinthium: & in apocalipsi nomen stelle
que de edo cecidit. dicitur absinthium. Quia enim sucus absinthiĩ sump¬
tus extorquet uomitum. recte ab sinthie iudicium illud assimilatur
quod apũs & iustis iuste ac pie respuitur. & tunc etiam nomen stello
dicitur absinthium eum subnitore iusticie iniustum fit uidieium.
tanquam si uinum sit felle mictum. Quod cum gustasset xp̃c inpassio¬
ne sua noluit bibert. Unde non mirum quod serui cius nolunt bibere

Expanded text:
tis, ut solo intuitu iusticiae absque munerum captacione, absque personarum tis, ut solo intuitu iusticiae absque munerum captacione, absque personarum acceptione reprobetur malum et eligatur bonum; sive per illum iudipersonarum aliquando pervertit iudicium. Perversum vero iudicium sive muneribus coemptum coram Deo robur non habet, etiamsi nullus hominum dicere audeat iudici: «Cur ita facis?». Hinc est illud in Ysaia: «Ve qui convertitis iudicium in absinthium»; et in Apocalipsi: «Nomen stellę, quę de cęlo cecidit, dicitur “absinthium”». Quia enim sucus absinthii sumptus extorquet vomitum, recte absinthio iudicium illud assimilatur, quod a piis et iustis iuste ac pie respuitur. Et tunc etiam nomen stellę dicitur «absinthium», cum sub nitore iusticię iniustum fit iudicium; tanquam si vinum sit felle mixtum, quod cum gustasset Christus in passione sua noluit bibere. Unde non mirum, quod servi eius nolunt bibere
Abbreviated transcription (Latin):
mo pertant. qui gladium non logitimum accipientes uindictam san¬
guinis. temere usurpant. Presictus uero urbis dosuper sibi dato gladio.
tunc legitine utitur aduindictam malorum. laudem uero bonorum. qua.¬
ndo ctinde tam domno pape quam domno imperatori adhonorificanosu
sacerdocium. & imperium famulatur. promissa uel iurata utriq fidelita¬
te. ac seruata inter cos tali distintione qualis est inter duo luminana mag¬
na. que deus ita creauit & ordinauit. ut alterum preesset diei alterum noc¬
ti. quia spiritualia quibus pre est domnus papa dici. & temporalia quibus
prcest domnus imperator noct comparantur: teec duo luminana. & ceet
duo gladũ hic. luminaria propter iudicia domini uera iustificata
in seicupsis. gladũ propter uindictas in illos excrendas. qui nolunt
obediit iudiciis domini uenis iustificatis inscmetipsis. Heris. ne iudex
fallatur indiscernendo bonum & malum. iustum & iniustum. Iustifica¬

Expanded text:
imo pereant qui gladium non limo pereant qui gladium non lguinis temere usurpant. Praefectus vero Urbis desuper sibi dato gladio, tunc legitime utitur ad vindictam malorum, laudem vero bonorum, quando exinde tam domno papae, quam domno imperatori ad honorificandum sacerdotium et imperium famulatur, promissa et jurata utrique fidelitate, ac servata inter eos tali distinctione, qualis est inter duo luminaria magna, quae Deus ita creavit et ordinavit, ut alterum praeesset diei, alterum nocti. Quia spiritualia quibus praeest domnus papa, diei; et temporalia quibus praeest domnus imduo gladii hic: luminaria, propter iudicia Domini vera iustificata in semetipsis; gladii, propter vindictas in illos exerendas, qui nolunt obedire iudiciis Domini veris, iustificatis in semetipsis: veris, ne iudex fallatur in discernendo bonum et malum, iustum et iniustum; iustifiea
Abbreviated transcription (Latin):
& si habeant potestatem sinc sangumis uindicta tractandi & iudicandi
uisas ciles & lites fortnses quem ad modum docet beatus Petrus in ordi-¬
nauone clementis: at tamen grandiora urbis & orbis negotia longe super¬
excilunt eorum iudicia. spectantq ad romanum pontificem siue illius ui¬
cariqs lino & Cleto consimiles ei tanquam beato Petro fidditer eoopcian¬
tes: Itaga: ad romanorum imperatorem suic illius inicanum urbis pit¬
fictum qui de sua dignitate respicit utrunq uidlicet domnum paꝑam cui
facit hominium & domnum imꝑcratorem. a quo accipit suȩ potestatis in¬
signe scilice exerium gladium Sicut cnim hi quorum intẽr est excrtitun
ampo ductare congnic inuestiuntur per uerillum. sic non indecenter
edongo usu presteius urbis ab imperatoribus cognoscitur inuestitus per
gladium contra malefactores urbis erertum. ut uiddicet gladio legit¬

Expanded text:
etsi habeant potestatem sine sanguinis vindicta tractandi et iudicandi etsi habeant potestatem sine sanguinis vindicta tractandi et iudicandi causas civiles et lites forenses, quemadmodum docet beatus Petrus in Ordinatione Clementis, attamen grandiora Urbis et orbis negocia longe superexcedunt eorum iudicia spectantque ad romanum Pontificem sive illius vicarios Lino et Cleto consimiles, ei tanquam beato Petro fideliter cooperantes, itemque ad romanorum Imperatorem sive illius vicarium Urbis prefectum, qui de sua dignitate respicit utrumque, videlicet domnum Papam, cui facit hominium, et domnum Imperatorem, a quo accipit suę potestatis insigne, scilicet exertum gladium. Sicut enim hi, quorum interest exercitum campo ductare, congrue investiuntur per vexillum, sic non indecenter ex longo usu prefectus Urbis ab imperatoribus cognoscitur investitus per gladium contra malefactores Urbis exertum, ut videlicet gladio legit
Abbreviated transcription (Latin):
Curia curarum genitrir nutrieq malarum. Iniustos iustis. in honestos
cquat honestis. Absit autem a sacro sancta romana ecclesia talis macula
& nuiga qualis nomine curs notatur quod nomen his qui mollibꝰ uestiuntiu
& in domibus regum sunt atq uidicibus canctis in uidicio sanguinis coops¬
rantur adundictam malefactorum non in ꝓbalit̾ attrbuitur. sicut olim
senatui romano congruebat quando sub iudicibus crnctis imperatoribus.
dictatoribus consulibus non urbis tantum sed & orbis dominium sibi:
uendicauit. Nerum quia sedes tunc̾ imperialis. nunc facta est apostoli¬
ca dum antoebus & remus coneedunt petro regni solium. cedente quoq
imperatort constantino aroma seniore ad nouam quam constantinopoli
a suo nomine uocauitiNon in merito murbe roma preferendum est nom̃
ecclesie nomini curię. quoniam & bi qui nunc in ea se faciunt senatores.

Expanded text:
Curia curarum genitrix nutrixque malarum; iniustos iustis, inhonestos Curia curarum genitrix nutrixque malarum; iniustos iustis, inhonestos equat honestis. Absit autem a sacrosancta romana Ęcclesia talis macula et ruga, qualis nomine curię notatur. Quod nomen his qui mollibus vestiuntur et in domibus regum sunt atque iudicibus cinctis in iudicio sanguinis cooperantur ad vindictam malefactorum non improbabiliter attribuitur, sicut olim senatui romano congruebat, quando sub iudicibus cinctis, imperatoribus, dictatoribus, consulibus, non Urbis tantum, sed et orbis dominium sibi vendicavit. Verum, quia sedes tunc imperialis nunc facta est apostolica, dum Antiochus et Remus concedunt Petro Regni solium, cedente quoque imperatore Constantino a Roma seniore ad novam, quam Constantinopolim a suo nomine vocavit, non inmerito in urbe Roma preferendum est nomen Ęcclesię nomini curię, quoniam et hi qui nunc in ea se faciunt senatores,
Abbreviated transcription (Latin):
Bequorum permietiono ac distinetione intempore pape bugo¬
nii largo tractatu agentis hunc ipsũ psalmum promatena timo habu¬
mus cumq ipsi beate memoris ponufici legendum prosentauimus hac
intentione scilicit. ut cuna romana que contestante Petro ecclosia ost
inbabilonc collecta. per nomen babilonis tropiee notata urbe roma
ut inquam curia illa semc̃̾tipsam adtenderet. sc seq ac parter exclesi¬
am totam quam regort debet a confusione babilonica distinctam echi¬
bere satageret sino maculã de ruga. Noq enim s hoc ipsum care̾s macula au¬
ilii . quod nunc dicitur curia romana que ante hac dicebatur cccła ro¬
mana. Nam si reuoluantur antiqua romanoꝵ pontificum scripta. nusgũ
incis reꝑitur hoc nomen quod est curia in designatione sacro sancte roma¬
ne ecclesis. que rectius ecclesia quam cuna nominatur. quia nomeñ curie
ut ante nos cuctum est a cruoit deriuatur. siue acuns ut ait quidam.

Expanded text:
De quorum permistione ac distinctione in tempore papae Eugenii largo tractatu agentes, hunc ipsum psalmum pro materia tunc habuimus, eumque ipsi beatae memoriae pontifici legendum praesentavimus, hac intentione scilicet, ut curia Romana, quae, contestante Petro, Ecclesia est in Babylone collecta , per nomen Babylonis tropice notata urbe Roma; ut, inquam, curia illa semetipsam attenderet, seseque ac pariter Ecclesiam totam, quam regere debet, a confusione Babylonica distinctam exhibere satageret sine macula et ruga. Neque enim vel hoc ipsum carere macula videtur, quod nunc dicitur «curia romana», quę antehac dicebatur «Ęcclesia romana». Nam, si revolvantur antiqua romanorum pontificum scripta, nusquam in eis reperitur hoc nomen, quod est curia, in designatione sacrosanctę romanę Ęcclesię, quę rectius «Ęcclesia» quam «curia» nominatur, quia nomen curię, ut ante nos dictum est, a «cruore» derivatur sive a «curis», ut ait quidam:
Abbreviated transcription (Latin):
gendi ẽ duas e̾ẽ ciuitates. spũalit̾ unã malox qͤ cepit acam: alterã
quȩ cepit ab abel. Illiꝰ cupiditas. huiꝰ caritas ciues fac̃: ambe ꝑmixte s̃.
corpore ñ desidĩo: qͥa ꝗͣdui incorpore sumis hȩc ut ilia ꝑegͥnat᷑ ad̃no.

Expanded text:
gendum est duas esse civitates spiritualiter: unam malorum, que cepit a Cain, alteram gendum est duas esse civitates spiritualiter: unam malorum, que cepit a Cain, alteram que cepit ab Abel. Illius cupiditas, huius caritas cives facit. Ambe permixtae sunt corpore, non desiderio; quia, quandiu in corpore sumus, hec ut illa
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥdẽ ualde honorandis ẽ beatis ioħes qͥ supͣ pectis dñi incena recu
super gentes & suꝑ regna c̃stituto data ẽ auctoritas c̃firmandi fr̃
tes eiꝰdẽ syonꝑegͥni ciues dic̃t assidue oris & cordis ciamore. le deꝰ¬
cet ymnus đs insyon: & ł reddet᷑ uotũ inierłm sub audit᷑ cęlesti. Et
ne ꝗͥs illox illic desit. orant in metu & spe: fixaudi nos ds salutaris
nr̃: spes omnniũ finiũ t̾rȩ. & in mari longe: Et cęt̃a. Nota ẽ ystoria qđ ie¬
remias captiuitatẽ iudex. inbabiloniaᷤ & p̃dixit & uidit.: ꝓpħauit
etã eos pꝰ lra. annos ret dituros. In illa uͦ captiuitate fuerunt inbabilo¬
nia ꝓpħȩ int̾ qͦs erant FLechiel & agges sõplets aut̃ lxxx. annis ꝑmit¬
tente cyro rege ꝑsarũ regressi sunt.Ierosolimã & aggeus cum ulis :¬
& restitutũ eͥ templũ. Qm̃ aut̃ hec insigura ẽtingebant illis: intelli¬

Expanded text:
Et quidem valde honorandus est beatus Iohannes, qui supra pectus Domini in cena recubEt quidem valde honorandus est beatus Iohannes, qui supra pectus Domini in cena recubsuper gentes et super regna constituto, data est auctoritas confirmandi fratres tes eiusdem Syon peregrini cives dicunt assidue oris et cordis clamore: «Te decet ymnus, Deus, in Syon, et tibi reddetur votum in Ierusalem», subauditur: cęlesti. Et ne quis eorum illic desit, orant in metu et spe: «Exaudi nos, Deus salutaris noster, spes omnium finium terrę et in mari longe», et cetera. Nota est ystoria, quod Ieremias captivitatem Iudeorum in Babiloniam et predixit et vidit. Prophetavit etiam eos post LXX annos redituros. In illa vero captivitate fuerunt in Babilonia prophete, inter quos erat Ezechiel et Aggeus. Completis autem LXX annis, permittente Cyro rege Persarum regressi sunt Ierosolimam et Aggeus cum illis, et restitutum est templum. Quoniam autem haec in figura contingebant illis, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
na constitutus ut euelleret destrueret disperderet. & dissiparet
etdifficaretq ac plantaret multa in hoc officio contraria passus
& ualde humiliatus. ac passioni. xp̃i ex presse conplantatus est.
sed tamen ꝑ ipsũ Ieremiã licet precipuum significantur minus
perfecti & medioeres: ꝑ aggcũ qui in reditu affuit. ꝑfectiqui non
solum se peregrinari agnoscunt. sed uixta apłm conuersatio cor
iam in celis est: ubi secundu nomen aggei solemnilant. & gaudia
cȩlestis patriȩ in terra peregrinationis iam pregustant. Sic & in
ewangelio dicente dno adpetrũ tu me sequere. de iohanne. uͦ su
eum uolo manere : per apostoloꝵ principẽ significatur uita me¬
dioerium in actione bona bene laborantiũ. & ꝑ Iohannẽ uita ꝑ¬
fectorũ tanquã super pectus iħu in contemplationis requie ꝑau¬
santiũ dulcedinẽ sute ꝑennis in hac ꝑegͥnatione. p̃gustantiũ. cũ

Expanded text:
na constitutus, ut evelleret, destrueret, disperderet et dissiparet, na constitutus, ut evelleret, destrueret, disperderet et dissiparet, edifficaretque ac plantaret, multa in hoc officio contraria passus et valde humiliatus ac passioni Christi expresse conplantatus est. Sed tamen per ipsum Ieremiam, licet precipuum, significantur minus perfecti et mediocres; per Aggeum, qui in reditu affuit, perfecti, qui non solum se peregrinari agnoscunt, sed iuxta apostolum conversatio eorum iam in caelis est, ubi secundum nomen Aggei solemnizant et gaudia caelestis patriae in terra peregrinationis iam pregustant. Sic et in euangelio dicente Domino ad Petrum: Tu me sequere; de Iohanne vero: Sic eum volo manere; per apostolorum principem significatur vita mediocrium in actione bona bene laborantium; et per Iohannem vita perfectorum, tanquam super pectus Iesu in contemplationis requie pausantium, dulcedinemque vitae perennis in hac peregrinatione pregustantium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
regrinationis qñ incipiebant ꝓficisci. Et est sensus. E ic psalmus ei
i. iocunditas & lȩticia Ieremie & aggei & omniũ fideliũ. Ieremias inti¬
pretat᷑ excelsus dñi: aggcus solempnis ł sublimis. Nti utq p̃dixerant
futurã ꝑ egrinationẽ uidaiei pplĩ. & reuersionẽ inpatriã: inqua enã
euersione aggeus int̃suit. Utq uͦ intellererunt ꝑ egrinationẽ fi¬
deliũ qͣ fit inhac uita. & reditũ qui tandẽ erit ꝑ illa designari. ꝑ hos
aũt duos designant᷑ om̃s fideles : quõ illisiẽ sub illus ꝑegrina¬
tionis figura. hoc ex iliũ spiritale magis plangebant. sic & in illus
reuersionis leticia de spiritali potius liberatione gaudebant. Et
leremias quidẽ plus cȩt̃is lamentatus &e afflictus. non dubitat᷑
plus cęteris quoq letificatus. & uere uirta nomen suũ. in reg¬
no celorũ insigniter excelsus: ꝓ eo qđ super gentes. & super reg¬

Expanded text:
regrinationis, quando incipiebant proficisci. Et est sensus: Hic psalmus estregrinationis, quando incipiebant proficisci. Et est sensus: Hic psalmus estid est iocunditas et laeticia Ieremiae et Aggei et omnium fidelium. Ieremias interpretatur 'excelsus Domini'; Aggeus 'solempnis' vel 'sublimis'. Hi futuram peregrinationem iudaici populi et reversionem in patriam. In qua etiam reversione Aggeus interfuit. Utrique vero intellexerunt peregrinationem fidelium, quae fit in hac vita, et reditum, qui tandem erit, per illam designari. Per hos autem duos designantur omnes fideles; quoniam illi, sicut sub illius peregrinationis figura hoc exilium spiritale magis plangebant, sic et in illius reversionis laeticia de spiritali potius liberatione gaudebant. Et Ieremias quidem plus caeteris lamentatus et afflictus non dubitatur plus caeteris quoque letificatus et vere iuxta nomen suum in regno caelorum insigniter excelsus, pro eo quod super gentes et super reg
Abbreviated transcription (Latin):
cipes donaria magna. scił aurũ argentũ lapides p̃ciosos adornandũ
siut altart siue rõnale suic humale. nos pauꝑculi salẽ ligna offeramꝰ
adignt̃ scm̃ nułtndũ & pilos cap̃rũ adoꝑiendũ tab̾nacusu. Talia deniq
cupimꝰ ẽt̃ q̃liacũ ꝙ opꝰcula niã qͥbꝰ & igis karitatis tãꝗ̃ lignis ccdrinis nu¬
tatur. & penitentie oꝑim̃tũ qͣsi depilis cap̃rũ gxiñ otextã ꝓficiat adilliꝰ be¬
Suscipt ꝗ munusculũ hoc demanu pauꝑtatis nr̃e qͥ auro ⁊ argento minime
habundam̃ neonũno illĩ p̃cepti t̃nsgͥssores inueniam̃ dequo inlegt đni ai.¬
Non apparebis in ospectu dñi di tii uacuus:
erecet. ydnu. Deu. ii syon. Et tibi
reddet᷑ uotũ in hierłm. Psalmo isto tercia iam recapitu¬
latione redit᷑ ad summũ spei .i. ad sinẽ scli: quando sumr
inpatriã cȩlestẽ resumptis corporibi s ꝓfecturi. Inscribit᷑
aut̃ sic. Insinẽ psalmis dđ. santicũ Ieremiȩ &̾ aggei de uerbo pe¬

Expanded text:
cipes donaria magna, scilicet aurum, argentum, lapides preciosos, ad ornandum sive altare, sive rationale, sive humerale, nos pauperculi saltem ligna offeramus ad ignem sanctum nutriendum, et pilos caprarum ad operiendum tabernaculum. Talia denique cupimus esse qualiacunque opuscula nostra, quibus et ignis karitatis tanquam lignis cedrinis nutriatur et penitentię operimentum, quasi de pilis caprarum exinde contextum, proficiat ad illius beitur munusculum hoc de manu paupertatis nostrę, qui auro et argento minime habundamus, ne omnino illius precepti transgressores inveniamur, de quo in Lege Domiapparebis in conspectu domini Dei tui racuus. Te decet ymnus, Dem, in Sion et tibi reddetur votum in Ierusalem. Psalmo isto tercia iam recapitulatione reditur ad summum spei, id est ad finem seculi, quando sumus in patriam caelestem resumptis corporibus profecturi. Inscribitur autem sic: In finem. Psalmus David. Canticum Ieremiae et Aggaei de verbo pe
Abbreviated transcription (Latin):
syon. fundam̃ta nẽ st inmontib sc̃ĩs. Te decent sc̃a sacerdotali᷑ offi¬
cĩ ministeria spiritalib canticis & ymnis in illa sy on ꝑ ornata: cũ
u̾bi grã qͥda romanꝙ pontificũ statuit psalmos añ sacͥficiũ canen¬
adiunã officio: & quedã p̃cũ solempnia in seruert̃ eiꝰde eccłe roma¬
ne pontifices cũ canticis & ymnis festiuis maxime insolempnitatib
p̃cipius quaꝵ inuigiliis p̃cedit qͣsi lam̃tator ieremias ieiunando
iugilando plorando corã dno qͥ fec̃ nos: & in dieb festiuis c̃seq̃nt᷑
adẽ aggeus ille solempnis qͥ reu̾sioni debabilonia uuersm p̃senti¬
alit̃ int̾ suit. sic̃ excellens quelib et solempnitas u̾bi gr̃a paschalis
meaatieis ce ymnis qͣsi p̃sentialit̃ nob pꝰ derelictã babilonẽ suꝑne
pacisa leticie ingerta uisionẽ Nã intanto festo lam̃tationis: qdrag¬

Expanded text:
Syon fundamenta nunc habet in montibus sanctis. Te decent sancta sacerdotalis offiSyon fundamenta nunc habet in montibus sanctis. Te decent sancta sacerdotalis officii ministeria spiritalibus canticis et ymnis in illa Sion perornata. Cum verbi gratia quidam Romanorum pontificum statuit psalmos ante sacrificium canenadiunxit officio. Et quędam precum solempnia inseruerunt eiusdem Ęcclesię romanę pontifices cum canticis et ymnis festivis, maxime in solempnitatibus precipuis, quarum in vigiliis precedit quasi lamentator Ieremias ieiunando, vigilando, plorando coram Domino, qui fecit nos. Et in diebus festivis consequenter adest Aggeus ille solempnis, qui reversioni de Babilonia in Ierusalem presentialiter interfuit, sicut excellens quęlibet solempnitas, verbi gratia paschalis, in canticis et ymnis quasi presentialiter nobis post derelictam Babilonem supernę pacis et leticię ingerit visionem. Nam in tanto festo lamentationibus quadrag
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩane legis humiliatos: qͣsdã uͦ tã uisibilit̾ ꝗͣ inuisibilit̾ inmanꝰ de¬
monũ tͣditos & regno simul acuita pͥuatos. Nis ꝗͥ partĩ ẽdempnatis
partĩ conu̾sis nom̃ qͦ cõmutatũ ẽ illiꝰ babilonis ut rectiy urbs illa
dicat᷑ iã syon ꝗͣ babilon: & ido pͥde suspensa illic organa. iancoaptant᷑
agresti turbida cultu nuda humeros intonsa comas exerta lac̾tos
pugnans nec telis meminit nec tegmine cingi. Pectore s fidens
ualido m̃brisq retectis ꝓuocat insani frangenda ꝑ icula belli: ñ
erat ociũ sedis apłice pontificib ita ꝑ ornare cultũ fidĩ sic̃ nẽ ẽ ꝑor¬
natus. & in altaris ministerio tanꝗͣ in capite gła & honore coronatꝰ:
iã c̃crepantib organis & cantorib ad canendũ eaxpeditis. maxime
in cenobus ꝓpontificũ romanꝙ decreta & pͥuilegia cõmunitis. His

Expanded text:
christianę Legis humiliatos, quosdam vero tam visibiliter quam invisibiliter in manus dechristianę Legis humiliatos, quosdam vero tam visibiliter quam invisibiliter in manus demonum traditos et regno simul ac vita privatos. His igitur partim condempnatis, partim conversis, nomen quoque commutatum est illius Babilonis, ut rectius urbs illa dicatur iam Syon quam Babilon. Et ideo pridem suspensa illic organa iam coaptantur Agresti turbida cultu, nuda humeros, intonsa comas, exerta lacertos pugnans, nec telis meminit nec tegmine cingi, pectore sed fidens valido membrisque retectis provocat insani frangenda pericula belli, non erat ocium sedis apostolicę pontificibus ita perornare cultum fidei, sicut nunc est perornatus et in altaris ministerio tanquam in capite gloria et honore coronatus, iam concrepantibus organis et cantoribus ad canendum expeditis, maxime in cenobiis per pontificum Romanorum decreta et privilegia communitis. His
Abbreviated transcription (Latin):
ecelesias habentiũ. Sicut enĩ cyrolaramt captiuitatẽ ꝑ aggtũ eetẽ¬
rosq ullus temporis ꝓpħas reȩdifficata ẽ iersm: sic immperatore con¬
stantino dante pace̾ sc̃e đi eccle quasi destructo iã regno babilonico
porte syon sunt recdificate: atq tam imꝑialib quã & pontificalib
edictis tanꝗ̃ seris & uectib firmate. Spurcissimꝰ nero qͥ ueł alt̾ nabu¬
chodonos& pͥmus inscđa babilonia erererat ydolatͥam quasi aureã¬
statuã eũ suis posteris mr̾m xpĩ tortorib incendia fornacis augentib
iã iudicatꝰ erat. ita ut qͥđda extalib humiliati adpenitentiã fenũ qͣsi
bos comedent & altissimũ in regno hominũ dominantẽ recognosce¬
rent. qͥda xͦ cũ balthasaa nimiũ secure luxruriantes & tyrannicantes
omnino amisso regno cũ uita ꝑirent: sic̃ gesta mrm c̃testant᷑ qͦsdam
extortorib & senatorib in urbe roma tanꝗͣ inbabilonia subiugũ

Expanded text:
captivitatem per Aggeum caeterosque illius temporis prophetas reaedifficata est Ierusalem, sic imperatore Constantino dante pacem sanctae Dei aecclesiae, quasi destructo iam regno Babilonico, portae Syon sunt reedificatae atque tam imperialibus quam et pontificalibus edictis tanquam seris et vectibus firmatae. Spurcissimus Nero, qui velut alter Nabuchodonosor primus in statuam cum suis posteris martyrum Christi tortoribus incendia fornacis augentibus, iam iudicatus erat; ita ut quidam ex talibus humiliati ad penitentiam fenum quasi bos comederent et altissimum in Regno hominum dominantem recognoscerent, quidam vero cum Balthasar nimium secure luxuriantes et tyrannizantes omnino amisso regno cum vita perirent, sicut Gesta Martyrum contestantur quosdam ex tortoribus et senatoribus in urbe Roma, tanquam in Babilonia, sub iugum
Abbreviated transcription (Latin):
gratant̃ accipe humiliationẽ extẽ illiꝰ bestie ita ut fenũ qͣsi bos eo¬
medens & p̃sepe dni sui agnoscens rore cȩli tincta sit babtidato uideł
c̃stantino imꝑatore. ñ ut heretici c̃tendt ab heretco eusebio arria¬
no. s ut catholici sentiuint acatholico urbis rome pontifice Siluestro.
Demini enĩ cũ in urbe roma fuissẽ fuisse m obiectũ a qͦđa causidico
eccłȩ di adysario. ñ ẽẽ rata pͥuilegia imꝑatoris c̃stantini eccłasticȩ
riana.ut insinuare uidet᷑ ystoria tͥꝑtita. Quo contͣ tẽ exparte dispu¬
tauimis & adhuc disputare ac ꝓbare parati sumꝰ. q sic̃ in antiqͣ babilo¬
nia rata fuert̃ edicta dm danielis cõm̃dantia licet apagano imꝑatore
ꝓmulgata siue cũ nabuchodonos& filiũ dĩ sͥ infornace manifestatũ
glificauit. siue cũ exposito sͥ ꝑ daniese somnio ipsũ daniełe insubli¬

Expanded text:
gratanter accipe humiliationem ex tunc illius bestię, ita ut fenum quasi bos cogratanter accipe humiliationem ex tunc illius bestię, ita ut fenum quasi bos comedens et presepe domini sui agnoscens rore cConstantino imperatore, non ut haeretici contendunt, ab haeretico Eusebio Ariano, sed ut Catholici sentiunt, a catholico urbis Romae pontifice Silvestro. XV. Memini enim, cum in urbe Roma fuissem, fuisse mihi objectum a quodam causidico Ecclesiae Dei adversario, non esse rata privilegia imperatoris Constantini ecclesiasticset in haeresi Ariana, ut insinuare videtur historia Tripertita. Quo contra tunc ex parte disputavimus, et adhuc disputare et probare parati sumus, quod sicut in antiqua Babylonia rata fuerunt edicta Deum Danielis condonantia , licet a pagano imperatore promulgata, sive cum Nabuchodonosor Filium Dei sibi in fornace manifestatum glorificavit, sive cum exposito sibi per Danielem somnio, ipsum Danielem in subli
Abbreviated transcription (Latin):
nu. łcerte de duobꝰ repugnantibꝰ insimul ẽfusis restaurant regnũ babi¬
lonis. & resuscitant regẽ eiꝰ de qͦ dñs in ꝓpħa ieremia c̃querit᷑ dicens.
brea disꝑsys isrł leones comedert̃ eũ. Primꝰ comedit eũ rex assur: iste¬
nouissimꝰ exossaũ eũ nabuchodonosor rex babilonis. Uere leones
bestialis ferocitatis pͥncipes comedunt gregẽ đni. & pͥmꝰ rea assur.
ipsis iudeis ẽeitantibꝰ misit herodes rex manꝰ ut affliget qͦ sda de
ꝑsecutiones ita comedunt ac disꝑsert̃ gregẽ dni. ut illa bestia .x.
cornibꝰ t̃ribilis danieli p̃ostensa iã singlis eornibꝰ insingłis ꝑsecuti¬
onibꝰ debachata & sanguine seꝙ satiata sit. ultͣ quã dici possit & qi
ultima ꝑsecutiõe dio cletiano & macrimiano tyrannisantibꝰ .x. annis
uecrata ẽ eccła. siue inx. uniu̾salibꝰ ꝑ secutionibꝰ siue inx. annis ultime
ꝑsecutiois intelligas .x. cornua crudelis bestiȩ romani uidel̃ imꝑũ:

Expanded text:
 certe de duobus repugnantibus insimul confusis restaurant regnum Babilonis et resuscitant regem eius, de quo Dominus in propheta Ieremia conqueritur dicens: «Grex dispersus Israhel, leones comederunt eum. Primus cnovissimus exossavit eum Nabuchodonosor rex Babylonis. Vere leones bestialis ferocitatis principes comederunt gregem Domini: et primus rex Assur, ipsis Judaeis concitantibus, misit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de ersales persecutiones, ita comederunt ac disperserunt gregem Domini, ut illa bestia decem cornibus terribilis Danieli praeostensa, jam singulis cornibus in singulis persecutionibus debacchata, et sanguine sanctorum satiata sit ultra quam dici possit. Et quia ultima persecutione, Diocletiano et Maximiano tyrannizantibus, decem annis vexata est Ęcclesia, sive in X universalibus persecutionibus sive in X annis ultimę persecutionis intelligas X cornua crudelis bestię, romani videlicet imperii,
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad patriã cę̧lestẽ uidelicet ierosolimã ad quã ꝓficisci nunc in¬
cipimus qui manentes in ecclesia ꝑfide ambulamus : te decet ym¬
nus. te non deos gentiũ demonia decet ymnis. ilaus cũ cantico. ubii
culatio Inhac syon te đm uerũ decet ymnis ab illis eiuitatis quub
adadoranđa statuã aureã .i. ad sectanda auariciã declinat᷑. neq
igne babilonico quȩ turpissima ẽ inmundicie libido ꝑnicioser
unt᷑ E contra si cuus aliqͥs babilonici amori scsaris rgle scoꝵ¬

Expanded text:
imus ad patriam, cęlestem videlicet Ierosolimam, ad quam proficisci nunc inimus ad patriam, cęlestem videlicet Ierosolimam, ad quam proficisci nunc incipimus, qui manentes in Ęcclesia per fidem ambulamus. Te decet ymnus: te, non deos gentium demonia, decet ymnus, id est laus cum cantico. Ubi? itur, id est speculatio. In hac Syon te Deum verum decet ymnus ab illius civitatis civibus. ad adorandam statuam auream, id est ad sectandam avariciam, declinatur, neque igne Babilonico, que turpissima est inmundiciae libido, perniciose uritur. E contra, si civis aliquis Babilonicus amori secularis vel glo
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dii. qđ ñ in ẽgrue dr̃ u̾bu ꝑegnationis qͥa causa ẽ uniu̾salis
ꝑegͥnationis inqͣ captiui detinem᷑. Incip̃ tñ ad patã exire qͥ ineip̃
amare : ut tande penitꝰ c̃stitutꝰ indexierã separet᷑. Hec uacat qd ꝑ
lra. annos de ꝑegͥnatione redeunt: hic enĩ numeris tempis uite.
designat p̃sentis ꝗͦ maxime añ aduentũ tenebat᷑ ppłs inc̃fusione:
uñ regͥdi cep̃ ꝑxpm̃ qͥ natꝰ ẽ inseptuagesima septima generatione:
ł oc ergo canticũ de reuersione consolatio est mexilio: ne qͥs despe¬
nit certũ audiens reditũ & ꝑ quẽ & quȩ diuiciȩ sint reuersis. Pn¬
mo aut̃ ꝓpħa affirmat reditũ & precatur. Sedo laudesdĩ & urtu.¬
tes describit ibi. Spes omniũ finiũ terrȩ & inmari longe. De hac
ergo reuersione uoce reuertentiũ ꝓpheta cantat & ait. Te decet
ymnus ds̃ insyon. O deus iuste cuius iusto iudicio sumus inpere¬
grinatione subrege babilonico. sed tandẽ reuersuros nos confid¬

Expanded text:
nis», quia causa est universalis peregrinationis, in qua captivi detinemur. Incipit tamen ad patriam exire qui incipit amare, ut tandem penitus constitutus in dexteram separetur. Nec vacat, quod post LXX annos de peregrinatione redeunt. Hic enim numerus tempus vitę designat presentis, quo maxime ante adventum tenebatur populus in confusione; unde reHoc ergo canticum de reversione consolatio est in exilio, ne quis desperet, certum audiens reditum, et per quem et quę divicię sint reversis. Primo autem propheta affirmat reditum et precatur, secundo laudes Dei et virtutes describit ibi: «Spes omnium finium terrę et in mari longe». De hac ergo reversione voce revertentium propheta cantat et ait: «Te decet ymnus, Deus, in Syon». O Deus iuste, cuius iusto iudicio sumus in peregrinatione sub rege babilonico, sed tandem reversuros nos confid
Abbreviated transcription (Latin):
p̃erpueq auarieiã tẽ ñ in merito apetꝰ apło urbs roma tͥpiee dideaẽ
b abilonia Salutat in qͥt uos eccsa inbabilone collecta s refrigerato
ł esetine torgne ꝑsecutionis inimꝑio romano iã adfidẽ ÷ͥ euruato
io sa urbsurbiũ roma recte syonđr ut iã dictũ ẽ neq babuonice
tꝓtaremid il ẽfusiõi decet̃o locꝰ ẽ ꝑmittend in ea cũ sit aula pudici¬
ene. se des iusticie. asplũ religionis canonicȩ ac monasticȩ iationa¬
bilibꝰ pͥiulegũs uel qͥbđa ppugnaculis defensando undiq claustra
oredinata reglarit᷑. ut libũ sit in eis cantoribꝰ de canticis syon ymno
aliqͣntusu. d init misso paulisꝑ eaxpositionis adeos ẽsu intendc̃ efu¬
tandos qui murosiersm destruere murosq babilonis quantũ in ipsis ẽ
conant᷑ edificare. Nonne qͥ ea qͦ d̃s c̾iunã separant. ł qͦ ipse disiunã ac
distina inunũ c̃fundt: muros babilonisi. c̃fusionis in altũ tollt̃. Imꝑiũ¬

Expanded text:
pueque avariciam, tunc non inmerito a Petro apostolo urbs Roma tropice dicta est Babilonia: «Salutat» inquit «vos Ęcclesia in Babilone collecta». Sed refrigerato vel extincto igne persecutionis in imperio romano iam ad fidem Christi curvato, ipsa urbs urbium Roma recte Syon dicitur, ut iam dictum est. Neque babilonicę tyrannidi vel confusioni de cetero locus est permittendus in ea, cum sit aula pudiciciae, sedes iusticiae, asylum religionis canonicae ac monasticae, rationabilibus privilegiis velut quibusdam propugnaculis defensando undique claustra ordinata regulariter, ut liberum sit in eis cantoribus de canticis Syon ymnosaliquantulum et intermisso paulisper expositionis cursu, ad eos intendere confutandos, qui muros Ierusalem destruere murosque Babilonis, quantum in ipsis est, conantur edificare. Nonne qui ea que Deus coniunxit separant, vel quae ipse disiunxit ac distinxit in unum confundunt, muros Babilonis, id est confusionis, in altum attollunt? Im
Abbreviated transcription (Latin):
Ae eetis apsis peamini uospme dnmut nichil ueniat supme ho qͥ
dieristis dt ste malierosi neq ppͥa c̃scientia redarguente humisi ant
neq ab aliqͦ uertatis emulatore se arguipatient suffert᷑: qnipottar
alesoserunt᷑ &e odiunt. siusq militibꝰ trucidandos łoccidendos
emie ront n euntatẽ syon destruere atq babilonia reedificare Quande
eni romanu unpiũ qͣsi caminꝰ igne babilonico ardebat cont eiluore

Expanded text:
s pro me Dominum, ut nichil veniat super me horum quę dixistis»? At isti maliciosi neque propria conscientia redarguente humiliantur, neque ab aliquo veritatis emulatore se argui patienter sufferunt, quin potius tales persecuntur et odiunt suisque militibus trucidandos vel occidendos i civitatem Syon destruere atque Babiloniam reedificare? Quando enim romanum imperium quasi caminus igne babilonico ardebat contra cultore
Abbreviated transcription (Latin):
ẽeuleatã. ꝗͣ dõ ꝓpiciato reies gentiũ ualde honorauer̃t. & rei publicȩ
sumptibꝰ ditauert̃. Hã cũ sc̃a ciuitas habitaret᷑ in oĩ pace leges ẽ adhuc in
ea optime custodirent᷑. fiebat ut ipsi reges gentiũ insũma uen̾atiõe ha¬
berent locũ sc̃m: quẽ pꝰea legibꝰ. dĩ contemptis ꝓfanatũ ac de honestatũ.
ꝑbella tͥumphalia machabe& denuo legimꝰ reparatũ & coronis aureis
ornatũ: regibꝰq gentiũ ualde humiliatis eoꝵ largitione magnifice ho¬
ꝑ constantinũ piũ pͥncipẽ in obseqͥũ xͥ menia & p̃dia imꝑialia tͣnslata. & li¬
bertas edificandi & ditandi ȩccłas publicis edictis ẽ firmata. Post con¬
stantinũ qͦ ipsiꝰ in imꝑio & pietate successores catholici reges & imꝑato¬

Expanded text:
entium valde honoraverunt et reipublicę sumptibus ditaverunt. Nam, cum sancta civitas habitaretur in omni pace, leges etiam adhuc in ea optime custodirentur, fiebat ut ipsi reges gentium in summa veneratione haberent locum sanctum, quem postea legibus Dei contemptis profanatum ac dehonestatum, per bella triumphalia Machabeorum denuo legimus reparatum et coronis aureis ornatum, regibusque gentium valde humiliatis, eorum largitione magnifice hoper Constantinum pium principem in obsequium Christi menia et predia imperialia translata et libertas edificandi et ditandi aecclesias publicis edictis confirmata. Post Constantinum quoque ipsius in imperio et pietate successores catholici reges et imperato
Abbreviated transcription (Latin):
sol ẜ ille fundauit. ⁊ su ꝑ petͣm fidei
mox nascẽtis ereut qui bto petͦ
et̾ne uite clauig̾o t̾reni sint ⁊
celestis imꝑii iura cõmisit. Nlon
gͦ quel t̾rena sm̃a s iᵈ sbũ quo
ꝯstructũ ẽ celũ ⁊ t̾ra qͦ deniq oĩa

Expanded text:
solus ipse fundavit et super petram fidei mox nascentis erexit, qui beato Petro, eterne vite clavigero, terreni simul et celestis imperii iura commisit». Nom fidei mox nascentis erexit, qui beato Petro, eterne vite clavigero, terreni simul et
Abbreviated transcription (Latin):
nlłis me uido credidisse nͨ ppłoꝵ atq
gentiũ ꝯfmate opinioni ac fame ad¬
modũ celeb̾rime. hos aũt ppłos ecc̃e
catho ͤ mystia usq qͣq occupasse Cur
nõ gͥ apd̾ eos potissimũ diligẽtisllẽ

Expanded text:
lis me video credidisse, nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae: hos autem populos Ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. Cur non igitur apud eos potissimum diligentissime
Abbreviated transcription (Latin):
nistissiẽ me teneanti. tenet ꝯsensio ppłoꝵ
acq gentiũ. tenet auctoritas miracuł
inchoata. spe mutͥta. caritate aucta.
uetustate firmata. tenet ab ip̃a sede pe
piscopatũ successio sac̾dotũ ¶ Too sic. A¬

Expanded text:
iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petepiscopatum successio sacerdotum; tenet
Abbreviated transcription (Latin):
post petrus in accepta fortitu¬
dine pseuerans suscepta ecce
gubernacla nõ relinquit. si¬
cut einz est pre ceteris ordiatꝰ
ut du petra dicit̾ duz funda

Expanded text:
beatus Petrus in accepta fortitudine petrae perseverans, suscepta Ecclesiae gubernacula non reliquit. Sic enim prae caeteris est ordinatus, ut dum Petra dicitur, dum funda
Abbreviated transcription (Latin):
in urbe roma q̃ p̾ncipatu et
ubi erat capud supstitois
illie capud quiesceret satatis
et ubi gentiluiz pͥncipes ba¬
bitabant issic etia eatio p̾ncaps
morarentur. Quãtuz u̾o

Expanded text:
In urbe romana que principatum et ubi erat caput superstitionis ibi caput quiesceret sanctitatis, et ubi gentilium principes habitabant illic Ecclesie principes morarentur. Ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
paulꝯ petruz reprehendit qd
nõ auderet nisi se non impez
hoc nõ de officio eccastice digͥ¬
tatis sed de puritate uite et
scitate quersatois intellr. So¬
lus enz petrus in aplos pri¬
matu gerebat. uñ iugꝰ eader¬
.q.s. puto ꝙ sine ulla ꝯtuelia
rii corona oct̾is mag̾ uereri
debeo ne in petrũ ꝯtumeliose
existaz. Quis eniz nesciat ro¬
mani aplatus pͥncipatũ cuil
epatui preferendu. sed si di¬
stat cathedraꝵ gra bna tni¬

Expanded text:
Paulus Petrum reprehendit, quod non auderet, nisi se non imparem Hoc non de officio ecclesiasticae dignitatis, sed de puritate vitae et sanctitate conversationis intelligitur. Solus enim Petrus inter apostolos primatum gerebat. Hinc As. Puto quod sine ulla sui contumelia rii coronam. Caeterum magis vereri debeo, ne in Petrum contumeliosus existam. Quis enim nescit illum apostolatus principatu cuilibet episcopatui praeferendum Sed etiamsi distat cathedrarum grati
Abbreviated transcription (Latin):
exiuisset uolens eu dũs ad locu
quer elegeuit reuoare. Int̾roga¬
tus ab eo Donne quo uadis. Re¬
spondit. uemo romaz iter cruai¬
figi. Qd incelligens pro se di¬
ctur ad locuz pristinu est reu̾sa¬

Expanded text:
exiisset, volens eum Dominus ad locum quem elegerat revocare, interrogatus ab eo, Domine, quo vadis? respondit: Venio Romam iterum crucifigi. Quod intelligens pro se dictum, ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
coronam ꝙͣ in capite nro illi con¬
cessmis ex auro purissimo ⁊ gẽnus
p̾ciosis uti debeãt ⁊ eoꝵ capiti ad
laudem dei ⁊ ꝑ honore bti Petri
gescare ip̃e uero btissims ppͣa suꝑ¬

Expanded text:
corona, quam ex capite nostro illi concessimus ex auro purissimo et gemmis pretiosis uti debeant, et in capite ad laudem Dei et pro honore beati Petri gestare. Ipse vero beatissimus papa, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Impm̃ ⁊ regni ptatem orientali¬
b tnͣsfera ac mͣsmutari regio¬
nib. ⁊ in bizancie ꝓmĩcia in opti-¬
mo loco noĩ nro cuntatem edifi¬
cari. ⁊ nr̃m illic constitiũ Imꝑiũ
Qm̃ ubi pͥncipatꝰ sac̾dotum ⁊¬

Expanded text:
ium et regni potestatem orientalibus transferri ac transmutari regionibus, et in Byzantii provincia, in optimo loco, nomini nostro civitatem aedificari, et nostrum illic constitui imperium, quoniam ubi principatus sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
unde non pontificalis apex uili¬
Imꝑn dignitus ⁊ gle potencia
decoret᷑. ecce passaciũ nr̃m. St¬
lie sen occidentaliũ Regionũ ꝓ¬
nincias loca ⁊ Cumtates sepefa¬

Expanded text:
ut non pontificalis apex vileii dignitas gloria et potencia decoretur, ecce tam pallacium nostlie sew occidentalium regionum provincias, loca, civitates bea
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑialem sacͣm ec̃ Imꝑialia dnia¬
lia decc̾a scatiminꝰ atq cõfirmamꝯ
usq in finem mũdi illibata ⁊ ĩcõ¬
cussa ꝑmanẽda decremina. Onde
coram deo uino qui n regnare p̾cepit
⁊ coram t̾ribili eius Indicio obtesta
mn ꝑ hoc nr̃m̃ Imꝑiale conscitutũ
oẽs nrõs successores imꝑatores ul
cinicos obtimates sat̾pas ⁊ ecꝭ am-¬
plissimũ senatum ⁊ dniu̾sum ppłm
in toto orbe t̾raꝵ. necnõ ⁊ imposcũ
cuctis retro ep̃nb Impio nr̃o subia

Expanded text:
ialem sacram, et per alia divalia decreta statuimus atque confirmavimus, usque in finem mundi illibata et inconcussa permanere decernimus. Unde coram Deo vivo, qui nos regnare praecepit, et coram terribili ejus judicio obtestamur per hoc nostrum imperiale constitutum omnes nostros successores imperatores, vel cunctos optimates, satrapas etiam, amplissimum senatum, et universum populum in toto orbe terrarum nunc et in posterum cunctis retro
Abbreviated transcription (Latin):
btĩ Petri omo ex auro non ẽ
passus ut corona frigiũ noͣ cã¬
dido intore splendidn resurreo¬
ccoem dincam de signãs eins
sacͣtissimo uertici manib nrĩs

Expanded text:
ti Petri, omnino ipsa ex auro non est passus uti corona. Frigium vero candido nitore splendidum resurrectionem dominicam designans, ejus sacratissimo vertici manibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
dotb tocius mũdi exisdat ⁊ enis
Indicio queq ad cultũ dei leg̃ fi¬
dei xpĩanoꝵ scabilitatẽ ꝓcurãda
fuerint disponãt̾ in stum qmippe
¶ut ibi ler stã capud teneat pni¬
cipatus ubi scaꝵ legum inscitir¬
tor saluator nr̃ brm̃ Petrum apo
scolanis optin̾e p̾cepit cathedrã
ubi ⁊ crucis patibulũ sustinẽs btẽ
mortis supsit poculum sinq ma¬
gri ⁊ dñi mitator apparint ⁊ ibi
gentes ꝑ xp̃i noĩs confessione col
ronatus ẽ illic usq in finem q̃m̃t
doctorem ubi scm̃ doctore quiescit
corpus ⁊ ibi ꝑm ac hm̃liati cele¬
scis regis dei saluator mi ihuxͥ
Reges ẜmebat Imꝑio Intẽa nos¬

Expanded text:
 totius mundi existat, et ejus judicio quaeque ad cultum Dei et fidei christianorum stabilitatem procuranda fuerint, disponantur . Justum quippe est ut ibi lex sancta caput teneat principatus, ubi sanctarum legum institutor Salvator noster beatum Petrum apostolatus obtinere praecepit cathedram; ubi et crucis patibulum sustinens, beatae mortis sumpsit poculum, suique magistri et domini imitator apparuit. Et ibi gentes pro Christi nominis confessione collronatus est. Illic usque in finem quaerant doctorem, ubi sanctum doctoris quiescit corpus: et ibi proni ac humiliati, coelestis regis Dei Salvatoris nostri regis serviebant imperio. Interea nos
Abbreviated transcription (Latin):
in Rer om̃bz ẽ suꝑior ⁊ ĩdeo a
deo tm̃ qui ẽ maior eo. ẽ puinẽ¬
dus. si quis eniui de ppło peccauit
deo peccanit ⁊ Regi et ideo a Rege
qui sua fc̃a dundicet ex quo utd᷑¬

Expanded text:
 Rex omnibus est superior et ideo a deo tantum, qui est maior eo, est puniendus. Si quis enim de populo peccavit, deo peccavit et regi et ideo a rege qui facta sua diiudicet. Ex quo d
Abbreviated transcription (Latin):
tates legibus ꝓhibere S petrͦ
exceri. sic̃ emm orto tprm uo¬
luebat᷑ ut et Indei p̾dicatores¬
xp̃i occiderent putantes exeqͥñ
deo facẽ sic̃ predix̾a̾t xpr̃s Et
uincerent postea uere cum cep̃
implere ꝙ scriptum ẽ. Et ato¬
⁊ abunt enm om̃s t̾re omes gẽ¬
dicat. n olite curare in rcͣ in
regno a quo teneat᷑ uł oppug¬

Expanded text:
tates legibus prohibere. sed potius exercere. sic enim ordo temporum uoluebatur. ut et Iudaei occidereChristi occiderent putantes se obsequium deo facere, sicut predixerat Christus, et vinceret. Postea vero cum cepit impleri, quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terdicat, Nolite curare in regno vestro a quo teneatur vel oppug
Abbreviated transcription (French):
le uidel loꝵ quĩ imꝑialẽ c̾cudaire
assolet collum unii ecͦ et clamidẽ
purpureñ. acq tunicam coctineã
⁊ oiã imꝑialia indunẽta sen ecia
dignitatẽ Imꝑialiũ p̃sidentiũ eqͥ¬
tum conferentes ⁊ ecꝭ imꝑialia scp¬

Expanded text:
licet lorum, quod imperiale circumdare assolet collum; verum etiam et chlamydem purpuream, atque tunicam coccineam, et omnia imperialia indumenta; sed et dignitatem imperialium praesidentium equitum, conferentes e