comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na que ad prem ad opti¬
num tnͣstulit.i quoꝵ cõ¬
modumciad quisiunt pꝰ¬
ca. ¶Minorẽ natu nõ pos¬
se maiorem ad optare pla¬
cct. ad optio cuimnat᷑am
imitat᷑ i ꝓ inonstro ẽ ut
maior sit fuius qͣm pr̃. de¬
brt itaq is qui sibi parro¬
gatõnem ur ad optõnem
filium facit. plena pub̾¬
deinceps ad optare qͣm¬
uis fuium quis nõ f̾eat.
citam filium auenum qͥs
in loco ne potis potestado¬
ptare qͣm ne potem ilcro
filii S: si quis loconepotis
s̾t iam adoptatumut qͣi
ex iuo quemnat᷑alem in
sua potestatt ħt. in co can
⁊ filiꝰ consentire delrt. ne
cimuizo suus hrs agnos¬
catur ¶S exotrio si auus
cesse conͣsentire ¶In psim¬
isantẽ cais assimulatur
is quiarrogitus ul ad op¬
titus ẽ ei qui ex legittimo
matrimonionatus c̃. nõ
uincie nõ exͣncumad op¬
tau̾it: potest cund am in
ad optõnem dare ¶ Seil
id utriusq ad optõnis
cõmune ẽ.ꝙ. ei hiir qui ge¬
nare nõ possunt quaies
sunt spadones ad optare

Expanded text:
na quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubedeinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avu consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo rovinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare
Abbreviated transcription (Latin):
fit auob modis. aut prin¬
cipau rescr̃pͣto. aut impio
magratus ¶Imꝑatoris au¬
toritate ad optare quis p̾¬
eos casue. qui quenc sinui
ris sunt. que spes ad optõ¬
nis dicitur arrõ gatõ¶Mi
pio magra̾tus ad optamꝰ¬
primũ gracium ub̃oꝵ opti¬
neant. qualis ẽ filius filia
sũ inferidrcm. quaus ẽ ne¬
pos neptis. ꝓncpos ꝓncp
tis ¶S hodic ex nra cõnͣsti¬
tutõne cum fuius fam̃.ap
atre naturau exͣnee ꝑsonc
in ad optõnemdatur iu¬
ra potestatis naturus pa¬
cris minimt oissõuant. ñ
quicꝙͣ ad pr̃emad optinũ
tnͣsit. nec in pocestate cius
est. uicet ab intestato iura
successionis cianobis tr̃i¬
buta sũt ¶Si n̾o p̾r nat᷑aui
nõ cxͣncos: auo filii sui ma¬
ur mͣat̾no fuium auumde¬
dit mad optõnem. In hox
cãu qr inunam ꝑsonam
concurrũt:i nͣaturaua e⁊
stabile ius prĩs ad oꝑtim
⁊ nat᷑an uinculo copuatũ
⁊ icgiitimo ad optõis mͦ

Expanded text:
tem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate adoptamus eos easve, qui quaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. io magistratus adoptamprimum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos ptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui mavel materno filium suum dederit in adoptionem, in hoc casu, quia in unam personam concurrunt et naturalia et stabile ius patris adoptivi et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo
Abbreviated transcription (Latin):
coeunt.⁊ auas penas pati¬
antur que sacris constitu¬
autẽ euenit ut uũi quista¬
timut nati sunt inͣpot̾ate
parentũ nõ fiunt. postea
autẽ rectigantur in potãte¬
patris quaus est is quidii
naͣturaus fu̾at postea cuͣrie
datus potestati pr̃is subiti¬
tii: nẽt nõ hus qui amu¬
uere lib̾a ꝓcreatus cui ma¬
trimoniũ minime iegib
int̾tuctum fu̾at. s: ad qͣm¬
crnra constitutõne dõtali¬

Expanded text:
eunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constituautem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus intra constitutione, dotali
Abbreviated transcription (Latin):
cãn ꝓdite accõnes in ꝑ¬
sõam sunt. ꝑqͣs inten¬
it ad uͥ sarnmei dare.¬
an̾ facc̾ oportere. ⁊ aliis
quibodam m̃odis. au
cumco agit qui nullo
net tñ alicu dealiqua
re controu̾siam. Quo
sunt. ueluti si rem cor¬
ꝑuem possideat q̃uis
qͣm ticr suam rem eẽ
affirmat. ⁊⁊ possõr dñm
sese ẽẽ cdĩcat. Nam si ti

Expanded text:
ditae actiones in personam sunt, per quas intendit adversarium ei dare facere oportere, et aliis quibusdam modis: aut cum eo agit qui nullo vet tamen alicui de aliqua re controversiam. quo sunt. veluti si rem corporalem possideat quis, quam Titius suam esse affirmet, et possessor dominum se esse dicat: nam si Ti
Abbreviated transcription (Latin):
uicini eundi agendi. ut ex fũ¬
do nicini aqͣm aducendi in rẽ
iure p̾dioꝵ urbanoꝵ. ueluti
di ne. aũ ꝓiciencui aliquidur
inmittendi tignum inuici

Expanded text:
icini eundi agendi vel ex fundo vicini aquam ducendi, in rem iure praediorum urbanorum, veluti dive vel proiciendi aliquid vel immittendi
Abbreviated transcription (Latin):
uẽñdi ꝓspiciendi. ĩ mutendi
istẽqͦ accõnes in rem sunts
negatiue qd̾ gemis ãccõnis
incontron̾sus reꝵ corporali¬
um ꝓditum nõ ẽ. namint
ssidet. eĩ u̾o qui possidet nõ

Expanded text:
endi, proiciendi, immittendi: istae quoque actiones in rem sunt, sed negativae. quod genus actionis in controversiis rerum corporalium proditum non est: nam in ssidet: ei vero qui poss
Abbreviated transcription (Latin):
sit. s tũ nomen inꝯueniẽs
remancbat cum añ nupci¬
as quidem uocabatur post
nupcias. s tale accipiebat
incrementum. s nos pie¬
nissimo fini tratere sc̃ion¬
es cupientes i conseq̃ntia
nomina reb ẽe studentes
constitum nt tales dona¬

Expanded text:
sit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales dona
Abbreviated transcription (Latin):
cipibo introdiictume. qd
ante nupcias uccabat᷑᷑ita¬
citamin se dclitõnem sxbãt
ut tunc ratum eẽt cumm¬
atrimoniũ fu̾at : insctu¬
tum. Iteoq añ nuptias no¬

Expanded text:
cipibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque ante nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
ce positas uenclidit si mul
atq claues horrei tradid̾it
emptori. tñsfert ꝓprictatẽ
mertium a demptorem.
hoc ampuius inttlum im
consules qui missilia iac¬
tant inuulgus ignorant
quid eoꝵ quisq exceptus sit

Expanded text:
depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum etconsules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
exceꝑit cier statim cum
dñm efficiunt. Qua rõnc
iuris eẽ uidetur ut si rem
ꝓderclicto adno sitam o¬
cupau̾it quis. statimeum
crit ut id reꝵ suaꝵ eẽ nõi¬
let ideoq statim dñs cio
ẽe desinit ¶ana sane ca ẽ
caꝵ rerũ que intempesta
gis cum ca nauꝑiculum
maris effugiat. quadetasi
quis eas fiuctibꝰ expuisã
crancti aĩo ab stusit furtũ¬
caꝵ cõmittit nec ioñge dis¬
cedere uident᷑ ab hiis quca
de reda currente dñis non
les sunt quedam incorpaic¬

Expanded text:
e, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eumerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae gis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas crandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intelales sunt, quaedam incorp
Abbreviated transcription (Latin):
cohcõnem cum relegatoe
Itemler cornelia. desicͣcan¬
is que homicidas ultore
ferrõ ꝑscqͥtur ui cos qui
hoĩem occidendi cã cũtelo
am̃busat. telumaut̾ utg

Expanded text:
citionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, quae homicidas ultore ferro persequitur vel eos, qui hominis occidendi causa cum telo ambulant. telum autem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cierit. ¶Dant̾. acco in huis
q̃ contͣ natam mõuent
iocum ẜt ¶Eet̾m si grni¬
talis sit feritas cesat icto
deniq si u̾sus fug̾ adno
⁊ sic nocuit nõ potest qͥd¬
quondam dñs conueni¬
ra euasit. ¶ Pampies ant

Expanded text:
tierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potest quondam dominus convenira evasit. pauperies aut
Abbreviated transcription (Latin):
lctis posse cõnueniri Si
qͣdr̃upes paupiẽ fecisse di
Nimauum noic quecat
ronc carent siquide iaͣsci¬
mia. aũ feruore. au̾ feritate
paupiem fet̾int. Noxali

Expanded text:
ctis posse conveniri. TIT. 9 SI QUADRUPES PAUPERIEM FECISSE DICETUR Animalium nomine, quae ratione carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege conditicia emint. ¶Qua¬
drupn ueniti furti manifesti.
itẽdeco ꝙ metus cã st̃m sit oi deq
ea peccinia que in hoc data sit ut
iscui detur calupnie cã negociu
alicui facet ul nõ face̾t. ¶Itemex
lege cond tticia que a nra constc̃e

Expanded text:
ex lege condicticiam emanare. Quadrupli veluti furti manifesti, item de eo quod metus causa factum sit, deque ea pecunia quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret vel non faceret: item ex lege condicticia a nostra constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
S furti quidẽ neq manifestiac¬
.i. dampni in irie ex lege aqui¬
laei int̾ctum de positrerin ficia¬
tõne cupͣlicant᷑. incõfitentem
hus competit q̃ relicta nen̾abi¬
lib iocis sunt nõ solumĩ ficia¬
tõne ctuplicant᷑. s ̃ si distulerit
relicti sosom usq quo iussu ma
tnũ cõuenianir soluente. insim¬
pium reddit᷑ ¶Item acco deco

Expanded text:
 furti quidem nec manifesti acid est damni iniuriae ex lege Aquilia et interdum depositi, infitiatione duplicantur, in confitentem his competit quae relicta venerabilibus locis sunt non solum infitiatione duplicatur, sed et si distulerit relicti solutionem usque quo iussu magtuum conveniatur solventem simpli redditur. Item actio de
Abbreviated transcription (Latin):
a tał desidat᷑ quase diligẽt¬
issi pr familas suio relp
casu re amiserit derestitu¬
eudacare nõ tenebit aro
ꝓ tuo ꝯductore intratẽpori
ductẽis. urs eius eodẽ in¬
re iptuctone. succedit

Expanded text:
a talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit
Abbreviated transcription (Latin):
tibiiuad l eĩ penã istiꝯ
factiuoie p̾stiteris suõtũ¬
actõem Es qui exsequi¬
t᷑ madatũ nd debet ex¬
cet̾e fines madati fute¬
cre siquis us ad ceutũa¬
nreos urãdau̾t tibiut
res / ueq pluris eniere de¬
bes neq mampliorẽpec¬
cinui fite iubere alio¬
qͥn nõ habebt᷑ cileo niã¬
dati accõnc̾ adeo quitẽ.
ut sabinor calsio placu̾it

Expanded text:
am istius facti nomine praestiteris, noactionem. Is qui exsequir mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, res, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit
Abbreviated transcription (Latin):
audati obligat᷑. secasi
nõ exp̃ediat ei cuimad¬
apud se explorart aueyp¬
ediat ꝯsilitisitaq siccios¬
am peccuna te domi hu
te̾ ortatii fũit aliquis
ut rẽaliꝙͣ enieres ułe
x peciat tibi ea enuisse.
nradati tenet᷑ ¶ẽ tade
ohec itasũt ut quesi¬
tusit anuradati tene¬
at᷑ quiirradauit tibi
ut ticio peccui̾a fene¬
rares s optiuiuit sabi¬
am sentẽcia obligator¬
iu̾ee in hoc casuurada¬
idisses ꝙͣtibi mãdatũ¬

Expanded text:
andati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dapud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel expedierit tibi eam emisse mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandaidisses
Abbreviated transcription (Latin):
atur. ¶Ideoq nr̃a pietas ⁊q¬
m̃ia augere ⁊ in melioiẽ sͥ¬
atũ reluc̃e desiderins ind¬
uabs cõstitutionibs ħ em̃e¬
dauit et inpristinũ statũ
reclurit. Quia et aprimis
urbis rome cunabulis mta
atq simpłr ub̾t.is cõpetebat d¬
D ẽ cad̾ẽ quam habebat manu¬
missor. Nlisi ꝙ silic lib̾tim sĩt
sor ingenius sit Eit decliti¬
cios qd̾e exnta co̾stitutiõe eip¬
ulims quam promłgaumis
int̾ nr̃as decisiones. ꝑ quas
suggerẽte nb tribuniano
ro excelso questore antiꝙ. iu¬
ris alt̾cationes placauims ¶
Iatinos aut̃. Iuiu.anos ⁊ om¬
uẽ qͥ cuta eos fũat obseru̾ati¬
am alia cõstitutione ꝓeid̾
q̃storis sugestionẽ coircrimꝰ
que int̾ impiales radiat sa

Expanded text:
a pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit sor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sa
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatem hine uiti dede¬
rũt. ¶ꝓponebant et ceules
curual ecuctum de quusdau
causis ꝙ clictũ iuris honor¬
am portio est. ¶ Aesponsa
ptudentum sunt sententie ⁊
quitus institutum erat ut ẽc̃¬
at qui ira publice int̾pret.¬
tentur. Quibꝰ a cesare ius

Expanded text:
auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae equitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius
Abbreviated transcription (Latin):
respondenca datum est qͥ iuris¬
⁊ consulti. apellabantur. Quo.¬
rum omnum sententie ⁊ op¬
imones cam. aucdoriticein te¬
nebant ut iudici recedere a
responso coꝵ nox ꝑteret us
est costitutum. ¶Tx non gn¬
pto ius uenit quod lisus cõ¬

Expanded text:
respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus com
Abbreviated transcription (Latin):
istolam constitunt uil cogno.¬
scens decreuit ułstlicio pre¬
cepit legem ce costat. Hee sis¬
ut que coscitutiones apellat᷑¬
¶ Pl ane ex his quedans¬
uit plonales que nec ad ex¬
emplum trihũtꝰ qm̃ nõ ho¬
cprnceps nult. Nam qd̃.i.¬
licui ob meritũ inctulsit u¬
el sicui penam mrogauiti
sicui sine exẽplo subueuit
exicam iuris ebtinent. iucto

Expanded text:
epistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit,odicam iuris optinent aucto
Abbreviated transcription (Latin):
ti legem imicanturẜEt nõ iue¬
legant̾ in cluas speties nisci¬
uile chistrfentũ indetur.: sã
origo eius . b institutis duauuĩc¬
untatũ atheuarum silie: ⁊ last¬
demois fuixisse uidetur. naz¬
in his cuutatibs ita agi solitũ
erat ut lacedemoni quidemͤ

Expanded text:
itantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ persoluendo no est s geñ¬
Alt cestituit. noua hnmani¬
tatis ratione ut ex ip̃a script᷑¬
A institutionis etiã lib̾tasei
pet̾e iudeatur. Cum nõ ẽ
Au sinule cum quẽ hedẽ sibi
eleg̾̃it. sipret̾iiscrit ub̾tat᷑
dationẽ Nuũ reman̾e noluis

Expanded text:
 solvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratione, ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluis
Abbreviated transcription (Latin):
etatis manumissi necqsm̃ ina¬
numissoris nec ininanunssi¬
onis modo discrumine hitos
ius cum ciutate romana.
que scla in p̾senti ẽ prestari

Expanded text:
etatis manumissi nnumissoris nec in manumissionis modo discrimine habitoervis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, praestari
Abbreviated transcription (Latin):
Stam exuetetibsꝰ  q̃ua nr̃is
estitutiõibs introciucti sũt:
nunuti solent. Adeo uuł
uluti cũ pretor au̾ ꝓcõsul
aut p̃ses inbalneu̾ inl t̾cat¬
tũ eat ¶ lb̃cinoꝵ aut̃ sta᷑¬
tas tuptitus antea fu̾atꝰ
Nam ꝗ manumitrebat᷑ mͦx
miorẽ ⁊ iustam libtatẽ cõ¬
soqͥlutꝰ ⁊ fiebant cies rogͣi¬

Expanded text:
tam ex veteribus quam nostris constitutionibus introducti sunt. numitti solent, adeo ut vel veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Ro
Abbreviated transcription (Latin):
nec iulsi qde ad unũ ⁊ m̃ł
resol pot̾. ¶ D si ꝑtĩ exsua
mat̾ia ꝑtĩ exaliena. spẽmo
liquã fec̾it qsꝙͣ. ueluti exs¬
uo uino ⁊ alieno melle ui¬
ulsũ miscuit aũ ex suis
alienis mecdicam̃tis ẽpla¬
strũ aũ colliriũ aũ ex suat
alicua lana bestim̃tũ fec̾

Expanded text:
ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lan
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. ¶ Gallũrũ qͦq ⁊ anse¬
galliu qͣs feras apellams
¶Itẽ alii anseres qͦs ferosa¬
pellamus. Ideo q si ansereᷤ
tun aũ galline tue aliqͦ cãu
tbati t̾bate ue e uolau̾int

Expanded text:
segalline, quas feras vocamus et alii anseres, quos feros appellamus. Et ideo si anseres tui aut galline tue aliquo casu turbati turbateve evolaverint,
Abbreviated transcription (Latin):
ticio petas tuos libros tua sus
inebranas ec̃ nec ĩpe̾sam sqͥpt᷑e
solu̾e ꝑatus sis pot̾t se ticrus
defand̾e exceptioñ doli mͣlisu¬
tiq sibona fide earũ cartarũ
me̾branarũ ne posessione̾ nͣe¬
tus ẽ. ¶ Siꝗs ĩ aliena tabula
pix̾it ꝗda putãt tabulã pict᷑e
ced̾e. ¶ Aliis autẽ uidetur p

Expanded text:
Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur p
Abbreviated transcription (Latin):
modo frumẽti cuiꝰq cõ¬
pecit s arbitrio at̾ iudic̃
ꝯtinet᷑ ut is estimet q̃le
cuiusq erumentũ fu̾it¬
¶SCũ insuo solo aliꝗs¬
ex aliena mat̾ia dom̃¬
eclificau̾it. ip̃e dñs ĩtł¬
ꝙ solo ĩedificatur solo
cedit.¶aec tn id̾o is
ꝗ mat̾ie dñs fu̾at desi

Expanded text:
enti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intequod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuerat desi
Abbreviated transcription (Latin):
osessione costituto edificatta::¬
re soli dũs petat domũ suã
cedes fabroꝵ posse eũ pexco¬
tionẽ doli mali repelu. utiq
si bone fidei possessdr fuit q
edificass. Ram stiẽti alienũ ẽẽ

Expanded text:
possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam cedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam sci
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾igitur. ¶ S utilitatis e̾
señtus cõsuluit. pꝰde etiã carũ
retũ usũ fructũ ꝯstitui: ut tñ
eo nõie heredi utilit̾ eaueat᷑.
¶Itaꝙ sipecunie usus fructꝰ
legatus sit ita dat ᷑ legatano
u̾ eius fiat et legatarius sa¬
t᷑ d heredi de ca̾ta pecuniarͥs¬
tituẽda. si moriatur. aũ capi¬
te minuatur.. ¶Cet̾e dͦꝙ r̾s
ita tͣdu̾tur legatatio u̾eiꝰ s

Expanded text:
r. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita
Abbreviated transcription (Latin):
alueus ꝯ prope ripã eus
p̾clia possident. ¶ Alia san̾
ca est sieius totus ag̾ i̾un¬
datus fu̾it. noq eiũ ĩundacͦi
spẽm fundi comutat. ⁊ obid
si t̾cessit. aqua palam ẽ eiꝰ

Expanded text:
qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum
Abbreviated transcription (Latin):
sihul ex alienis meclicamẽ¬
tis ẽplastrũ. uł colliriũ cõp¬
osu̾it uł ex alieua laua ues¬
tuẽcũ fec̾it uł ex alienis ta¬
celliũ fabricau̾it. ⁊ postmł¬
uanoꝵ ambiguitates plac
duci possit eũ uideti dñm ẽc̃
ossit reduci cũ pecius ĩtessi¬

Expanded text:
vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tasellium fabricaverit. et post mulianorum ambiguitates placuci possit, eum videri dominum esse ossit reduci, eum potius inte
Abbreviated transcription (Latin):
piouẽ ꝑ lege̾ ꝓhibitã ẽẽ
nõ co ꝑtinz ut nec ip̾e ẜ¬
cape possit. ¶ham his a¬
lia rõne usucapio nõ cõ¬
petit. qi .s. mala fide poᷤᷤ¬
sidet ¶s⁊ nec ullus auꝰ qͣu pͤ¬
is ab eis bona fide emit
uł ex alia cͣa accepit usu¬
capiendi ius ht. ¶ uñĩs
rebꝯ mobilibus nõ facił
ꝓcodit ut bone fidei pꝰori
usucapio cõpetat ¶Nãq

Expanded text:
pionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fcapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam
Abbreviated transcription (Latin):
tes que sũt iuri ꝯtrarie na¬
turali. Iure ⁊ enĩ ittiua
abiutio om̃es homines lib̾i
uascebant᷑. Ex hec iure gen¬
tiuĩ om̃es prne contitus in÷¬
troducti sunt. ut em̾tio u̾ẽ¬
cditio locatio ꝯouccio societ᷑¬
Is depositũ mutuũ ⁊ alii
inumabiles. ¶ Scostat antẽ

Expanded text:
es, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem
Abbreviated transcription (Latin):
ocuit. Ndm istud ius non¬
um est Cet omnium anima.¬
lium. que in celo que in txrͣcⁱ¬
a que in mari nascutur. sñ¬
uie descenclit maris atq fe¬
nine comu̾̃ccio Quam nos.
matrinsomum apellams.
hinc libor procreatio ⁊ educ¬
atio ¶idemus ⁊ enim cetera
q̃qͥ animalia istius iuris ꝑi¬
cia cenceri ¶us autem cui¬
ile uel grtium ita diuidi¬
tur ¶Omes ppli qui ligibus
⁊ moribus regititur ꝓtĩ su¬

Expanded text:
stud nonium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reg
Abbreviated transcription (Latin):
¶Iuns precepta sunt ħ̾ h
oneste mu̾e. alterũ non led¬
ere suũ cuiq tribu̾e. ¶huiꝰ stu¬
chii clue sunt positiones. pub¬
licu ⁊ priuatu ¶ Public̃.¬
iͥs est ꝙ ad statum rei ro¬
Inane spectat. ¶ Priuatum .c.¬
est ꝙ ad singuloꝵ utilitatẽ
ꝑtinet. Dicendum est igi.¬
tur de iure priuato ꝙ estt

Expanded text:
praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, publicum et privatum. publicius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem pertinet. dicendum est igitur de iure privato, quod
Abbreviated transcription (Latin):
e trado ao modissime. si pͣrmi
diaagencusima atq exacciss¬
inia int̾pretatione singula
tradantur Glioquin si statĩ
abinitio rudem ad hue̾ infir¬

Expanded text:
e tradi commodissime, si primo diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infir
Abbreviated transcription (Latin):
antea obcinebat et ꝙ postea
de ꝯ ssuctudĩe ĩ ũbratum. ab
impiali remedio illumina¬
⁊ tum est. Euas ex om̃ibus an¬
tiquoꝵ institutionibs ⁊ pre¬
nle cipue ex comentariis gan
rñi tam institutionum quam
rerum cociclianaruz. aliisq
multis comentariis comp̾oita¬
sicum tres preclicti uiri uri¬
dentes nb optuleruͣt ⁊ legia¬
nus ⁊ cognonimꝰ. et pleni¬
ssimũ nr̃aru costitutionn¬

Expanded text:
antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum n
Abbreviated transcription (Latin):
tima tucela uocatur. Nõ q¬
uia nõinat̾i ea lege dehe
tutela cauetur s qr ꝑ iud̾
accepta est per int̾preta¬
tion̾e atq si u̾bis leg̃ intͦ¬
itates libtoꝵ libtarũ ꝙs
ssitestati decessissẽt iusse¬
rat lex ad patronos lib̾o¬
et̾es uoluisse leg̾e etiãt

Expanded text:
tima' uocatur, non quia nominatim ea lege de hac tutela cauetur, sed quia proinde accepta est per interpretationem, atque si uerbis legis intritates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberoueteres uoluisse legem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
liciuis cognatiset ne ꝗd̾e si
manumissus fu̾it recipit
cognatione. Sed et si in ĩsu¬
lan deportatus ꝗs sit cog¬
natio soluitur. ¶ Cũ aut̾
ad agnatos tutela pertinȩ¬
at nõ sinił ad om̃es ꝑtin
set ad eos t̾mi ꝗ proxinu gͣ¬
ures sint ad om̃es ꝑtinr ot

Expanded text:
licuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo grus sint, a
Abbreviated transcription (Latin):
de cum eo testimrtifac¬
tõ sine p̾e sine sub cõdi¬
tõne hes iustituto sit.
nam us h̾edis et max¬
ie tempꝰ ipiciendũ est
quo ad quisierit heditat¬
eur. ¶medio ant tempo¬
re int̾ factũ testametũ
et mortem testittris nł

Expanded text:
ti factio, sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris vel
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli uo obligant᷑ Neq fͣ¬
tñ heclitatẽ adire neq bo¬
nõru̾ possessione pet̾e n
heditate̾ ex fidei comisso
suscipe alit̾ possũt nͥtut¬
oris auccͣre. quãius luc¬
rosa sit neq ullũ dapnũ
shat. ¶ Tutor aut̾ sta¬
tĩ in ipso negocio p̾sens
debet auctor fieri.siħ ꝑ
upillo prodẽe existima¬
u̾it.¶Post tp̃s uero aũꝑ¬

Expanded text:
i non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auctoritate, quamvis lucrosa sit neque ullum damnum habeat. Tutor autem statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, si hoc pupillo prodesse existimaverit. post tempus vero au
Abbreviated transcription (Latin):
agit. ¶Si int̾ tutorẽ
pupillu ue uiclitiũ age̾¬
dũ sit qr ip̃e tutor ĩ resu¬
am auctor ẽẽ nõ pot̾ẽ
on pretorius tutor uͭ o¬
li cõstituit᷑ sed curator
ĩlocũ eius dat ᷑ quo ĩt̾ue ꝯt¬
te iucliciũ ꝑagit᷑. Et s se¬
co apacto curator ẽẽ de

Expanded text:
inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse de
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut neui liceat in
cerit reiquidẽ sue diu̾o.
cad̾e siant᷑ alienasit. p¬
mato̾ui eis quidẽ reipra¬
ret ¶qd nõ sosu inmob¬
ilib reb que capipossũt
cã ab oĩ rapina hoĩeo ab¬

Expanded text:
est, ut nemini liceat vi cerit, rei quidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, pmationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, hac omni rapina homines ab
Abbreviated transcription (Latin):
thest ssim̾ alius diugra¬
uo poterit ⁊ eare custodir
ip̾ius culpa is casus uit̾
ferre malueriq uł mcu¬
uanfragio aunseris du¬

Expanded text:
alius diligentior poterit eam rem custodire. ipsius culpa is casus interferre malueris et incunaufragio amiseris, du
Abbreviated transcription (Latin):
otrahere ¶At̾e io cuires ani¬
qua utẽdadat᷑ idẽ como¬
datͣ reobligat᷑ et teuets
qui mutuu̾ accepit loge
ut eio fiat ⁊ obid de careipa¬

Expanded text:
trahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur qui mutuum accepit longe ut eius fiat, et ob id de ea re ip
Abbreviated transcription (Latin):
em cũ adiecto die qͦ peci̾ia
soluat᷑ stipulato fit uelu¬
ti .u. aureos p̾mis helend¬
io marcii dare spontesẜd
atĩ quitẽ debet᷑ s petiprius¬
qmͣ⁊ dies nemat nõ pot̃
ac ne co quit̾ẽ ip̃o die ĩ que
to ille dies arbitrio soluen¬
tio tribuitͣ : neq eĩ c̾tũ est.
eodie in qͣm ꝓmmissn̾ẽ dat¬
¶at si irastipuleris.ꝓran
reos annios quo adiũl.¬

Expanded text:
em, cum adiecto die quo pecunia solvatur, stipulatio fit, videlicet cum X aureos primis Calendis Martii dare spondes. Id atim quidem debetur, sed peti priusquam dies veniat non potest ac ne eo quidem ipso die, in quem  ille dies arbitrio solventis tribui debet. neque enim certum est eo die in quem promissum est datAt si ita stipuleris ‘ decem aureos annuos quoad
Abbreviated transcription (Latin):
upułu apud uet̾es ⁊ t̾irm¬
tradita fu̾t spondes spo
abis dabo facies faciam.
Potrũ auͣt latina angre¬
ca uł qual alia liugna

Expanded text:
stipulum apud veteres firmtradita fuerunt: spondes? spoabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia lingua
Abbreviated transcription (Latin):
et fr̃. turpib psois scpui¬
s ħe dib exsacris ꝯstituton¬
ibꝰ pͥlati sunt no ergopir¬
a om̃s ħ̾edes agere possinit.
Cultra fr̃o igit᷑ sorores g¬
modo anͣt agͥepossunt au¬
t ageutes iunce ¶tam an¬
t naturales lib̾i qui ad¬

Expanded text:
et frater turpibus personis scriptis heredibus ex sacris constitutionibus praelati sunt: non ergo contra omnes heredes agere possunt. ultra fratres et sorores cogmodo aut agere possunt aut agentes vincere. Tam autem naturales liberi, qua
Abbreviated transcription (Latin):
eluti filius. familras u¬
cpos aieptis exfilio erde¬
in cep̾ cet̾i lib̾i qui modo
inpotestate morientis
fuerunt. M ut repos et¬
neptis ue su ħ̾edeo siu
t u̾snficit eum eam ne
iupostetate ain mortis
suo tefierit simo hes ẽe¬

Expanded text:
veluti filius, filia, nepos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis suo desierit suus here
Abbreviated transcription (Latin):
de mofficioso testameto a¬
gͣe possanit. simillo alio in¬
re ad bona defmicti neni¬
repossunt. na aliquo in¬
re ueniunt ad totamh̾x¬
qui nullo alio iire nem¬
re possunt demofficiosoa¬
ge possunt ¶ S hec ua accip¬
ieicdasũt. si nichil eis pe¬
nituo atestatorib relict᷑¬

Expanded text:
de inofficioso testamento agere possunt si nullo alio iure ad bona defuncti venire possunt. nam qui alio iure veniunt ad totam herqui nullo alio iure venire possunt, de inofficioso agere possunt. Sed haec ita accipienda sunt si nihil eis penitus a testatoribus t
Abbreviated transcription (Latin):
ad u̾ecundiam nature ni¬
pars ħ̾editatio uł res ẜtaei¬
s fũit relicta.de mofficioso
¶ Aitutor nõĩepupilli liͦ
t nte lam gerebeit extesta¬
meto prisᷤ figillatũ accepit.
cũ uid̾ erat ip̃itir tuto¬
xi relictũ apr̃e fuo nicho
iumo possit nomine sno
icioso egerit et suparus e

Expanded text:
ad verecundiam naturae inpars hereditatis vel res eis fuerit relicta, de inofficioso . Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine suo icioso egerit et superatus e
Abbreviated transcription (Latin):
sic appellatur quia siue u¬
elit sine nolit om̃i moto
post mort̾e testatoris ꝓturꝰ
sit bonͥ qui facultatto su
s ñ f̾iat porio eius ħ̾edis:
bona qm ip̃ms restator

Expanded text:
sic appellatus, quia siue uelit siue nolit, omni modo post mortem testatoris protinus st. Vnde qui facultates suas non fiat, potius huius heredis quam ipsius testator
Abbreviated transcription (Latin):
ht ineo casui et filio ꝯsenti¬
re deb ne ei inuito slius h¬
eres agnostat᷑. ¶ Set exdͣ¬
trario si auus ex filio nepͣ¬
otẽ dat ĩ adoptionẽ. nõ ẽ
uices filiũ consentire. ¶
Inpłimus aute̾ causis asꝰ¬
similat᷑ isꝗ ad optatus uł
arrogatus ẽ ei q ex legit

Expanded text:
: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legit
Abbreviated transcription (Latin):
libant᷑ ex his inellig̾e pes¬
uero ꝗ in potestate ꝑentiᷤ
sũt mortuo eõ sui iuris
ñẽ recipit. Nam mortuo
pr̃e. sane omni modo fi¬
li tilie ue sui iuris e ficiũ¬
tur. ¶Uortuo neroa¬
no nõ õimodo nepotes
ueptesq sui sis fiunt. s̃ez¬

Expanded text:
his intellegere posuero, qui in potestate parentis sunt, mortuo eo sui iuris nem recipit; nam mortuo patre sane omni modo filii filiaeue sui iuris efficiuntur; mortuo uero auo non omni modo nepotes neptesue sui iuris fiunt, se
Abbreviated transcription (Latin):
eius rumpitur quasias¬
uaid ne suberedis ¶ poit¬
eriore quoq testameto. q
iire ꝑfectũ est. supis rꝑ¬
mpitur. nec int̾ est anex¬
titit aliquio beres exẽo
hoc enim solum spectatur
an aliquo casuexͥstere po¬
tũit ł ideo ꝙ siquis aut
nolinit heres eẽ. aut in¬
no testatore. aut po mortẽ¬

Expanded text:
amentum eius rumpitur quasi adgnatione sui heredis. Posteriore quoque testamento, quod iure perfectum est, superius rumpitur. nec interest, an extiterit aliquis heres ex hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post morte
Abbreviated transcription (Latin):
posinmꝰ codice qua ꝓsy¬
ectumeit si qui mẽte ca¬
ptos habeat filios uł ne¬
potes uł ꝓnepotes cumꝰ¬
cumq sexus uł gradus
liceat eio et si pub̾es sin¬
t ad exin płu pupillaris
sb̾stitutpmo certas pso¬

Expanded text:
posuimus codice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas perso
Abbreviated transcription (Latin):
depostmins intlłigun¬
nsꝰ lib̾is autͥe sius testa¬
suetum fade ne mo pot̾
uisset sibi faciat uam¬
et pupillare testametũ
pars uł sequela est pat̾¬
in testim̾eti. adeo ut sipẽ¬
is testime̾tũ nõ ualeat
neq filu quid̾e nalebit

Expanded text:
de postumis intellegimus. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi et sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et sequela est paterni testamenti, adeo ut, si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit
Abbreviated transcription (Latin):
nb̾i quib u̾bis uocant᷑
cxsostitutone in pub̾em
i sunt herctes extiternͣt
et ꝓ qua ꝑte heretes facti
sunt ¶ Mascło igitur usi¬

Expanded text:
’: quibus verbis vocantur ex substitutione, impubere i sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo igitur us
Abbreviated transcription (Latin):
t sb̾stituto euanesit. exͣ¬
nẽo u̾o uł filio pub̾i he¬
redi instituto ita sb̾stit¬
ue ne mo potest ut sihe¬
reo extit̾it et int᷑ aliꝙte̾.
pus decesserit. almo eisit
tͥ ue frat rumpitur aut¬
⁊ testam̾etuͥ cil ineod̾e sta¬
fru maue̾te testatore ipiꝯ
s eum post fcm testametn
ad optau̾t sibi in fllm̾ꝑi

Expanded text:
 substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi heredi instituto, ita substituere nemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit tumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius s enim post factum testamentum adoptaverit sibi fili
Abbreviated transcription (Latin):
a ẜo testamieto quib ut
ualeret pͥus testa uietu̾ex¬
p̾sĩum est dubitari uo̾opo¬
rter. et ruptũ quide̾ tessa¬
metũ hoc modo efficuur
ta ire fc̃a infirinatur.
ueluti cum is qui fec̾it

Expanded text:
undo testamento, quibus ut valeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet. ’ et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. ta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
u ordinata duo quod¬
am modo sunt testam¬
eͣnta alt̾u pe̾io altum et¬
.sili tanqͣm si ip̃e filius
sibi heretez iustitisszau
quis ita forun dolosus
sit ut timeret ue filiꝰ
pupillus adhuc exeo pa
lam sb̃stitutii sibiace¬

Expanded text:
um ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset:quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum ac
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgratus apatrono p¬
hostibs fu̾it captus.
¶set et si usq adc̃¬
tã condicione̾ datus
Sit testamẽto eq ue

Expanded text:
ingratus a patrono,hostibus fuerit captus. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque
Abbreviated transcription (Latin):
itutiones. ut liceat nob p̃¬
rima legum ciinabulan¬
on ab antiqs fabulis clise¬
ere set ab iꝑia ͭ splendo¬
re appet̾e ai set tam aur¬
quod in ip̃is rerum o¬
optinz argumentis accip¬
iant᷑ et ꝙ in prion tp̃re¬
us contingebat u̾ t̾c const̃.¬
itutiones imꝑatorias leg¬
entt hoc uos. iprimordio
ingrediamini cligni tamo
Ohononore tantaq respti
felicitate ut initium uob D
finis legũ eruditionis. Auõ¬
ce prncipali procedat ¶Igͣ¬
itur post libros quinqͣg¬
inta cligestorum seu pand¬
ectarũ inquos om̃e ius. an¬
ticui collectuz est quos pe
undem uirum excelsum
tribumanuz nec noꝵ ⁊ ce¬
ceros uiros illustresffacũ¬
lissimos confecimus suih
os quatuor libros casdez
insticutiones ꝑtiri iussim
u̾t sinc ic cuis legutune sci¬
entie prima element qb¬
L breuiter expõitum est. ⁊ ꝙ¬

Expanded text:
itutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aurquod in ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in prioreibus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o subiͣcit᷑ iustipu.¬
latonẽ deduci pot̾ siue illa
¶at siquis re que mrernͣ
natura nõe̾. aut ẽẽ nõ po¬
t᷑ ⁊ daristipulatꝰ fu̾itine¬
lut stichũ qui mortuosit.
que mu̾e crecebat ant y¬

Expanded text:
nostro subicitur, in stipulationem deduci potest, sive illa At si quis rem, quae in rerum natura non est aut esse non potest, dari stipulatus fuerit, veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut h
Abbreviated transcription (Latin):
tilit̾ res iustipulatũ ded¬
stipulatõ ¶Ac nec itatłab̃
micio tał rtipulato nale¬
tura suidiu̾o sũt uro exx¬
ipta sinobligatos dedu¬
ci nullo inͦ possũt.¶Siquis
aliũ daturũ factũrũ neqͥd
spoponterit. nõ obligat᷑b.¬
aureos daturir/quod sie¬
sfecturũ se ut ticiꝰ dare.¬
⁊ spop̾derit obligat᷑ ¶ꝯs
quis alui quͣicim iuri⁊ su¬
biectꝰ sit stipulet᷑ illlagit¬
ꝑson̾a ꝯferri pot̾/uełtisi.
quis itartipulet᷑ m̃ aut
seiodare spõtes ut oblig¬
at̃o qͥ dẽ it ipulatori adqui¬
eo recte poss. ut lib̾atõ ipes

Expanded text:
tiliter res in stipulatum dedstipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valetura sui dominio nostro exempta in obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabaureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuius iuri subiectconferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquieo recte possit, ut liberatio ips
Abbreviated transcription (Latin):
eos i¬
eos uheredes institu̾e nec
exheredare necͣe sit scñ nõ
emancipati fi̾uit ab opti¬
no pr̃e. tunc incipunt in
naturalipr̃e emancipati
hominin ꝓciratone suuilit᷑
nature officõ fungiruꝑt

Expanded text:
eos neque heredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in naturali patre emancipati hominum procreatione similiter naturae officio fungitur et
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ infirmada et ħrdita¬
te̾ ansenda qm filu suił
e mancipati habeant siue
tios at cercamdi indrae¬
imꝰ diuisione q iupstitu¬
ibne nr̃a qm suꝑ adopti¬
iuexpeditõne occup̃tus nu¬
les testamẽtũ sacut et lib̾¬
os suos iam na tos uł pos¬
tumos nomiuatim nõ ex¬
heredaint ẜ silicencio p̾ter¬
rierit ñ ignorino ent er¬
habeat liberos cibencium
enis pro epheredatõne nom¬
nib pucipũ cautum ¶ Matͣ

Expanded text:
um infirmanda et hereditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive tivos autem certam induximus divisionem, quae constituione nostra, quam super adoptiin expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nomnibus principum cautum est.
Abbreviated transcription (Latin):
qui alicͦuiri subiecti R¬
sunt testainti faciendii
uo ũ ħnt ad eo quide ut
qmuis ꝑentes eipiniser¬
unt nichoinag̾ nire testa¬
ri possmit exceptis his qͦs
e militib qui iuptãte ꝑ
entñ sunt. quibꝑ deeo ꝙ
mcastris ad quisierunt
ꝓmisum est ex ꝯstitutom¬

Expanded text:
biecti sunt testamenti faciendi ius non habent, adeo quidem ut, quamvis parentes eis permiserint, nihilo magis iure testari possint: exceptis his quos e militibus qui in potestate parentum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex constitut
Abbreviated transcription (Latin):
demq et si mad rogatone¬
et datus fu̾it mules. uł filiꝯͤ¬
.f. qui emancipatuo est. te¬
stamẽtũ eius quasi militi¬
s ex noua uoluntate ualez
uec uitetur capitis dun¬
uinto ne irritum fieri.
Gciẽndũ tnͥ est qd ad exem¬
płuͥ castrensis peculi tam
am̾ores leges. qͣm p̾ncipa

Expanded text:
Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate valet nec videtur capitis deminutione irritum fieri. Sciendum tamen est, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges
Abbreviated transcription (Latin):
acccuꝰ uis h̾ere ĩteiligitur
ã ip̾e tm̃ habitet. nec ħ uisꝰ
pite ei rraꝑe liceat. et cũ u¬
habitandi uis ħ̾nt. ¶ Et
ꝯũcient᷑ si ad mulier̃e usus
ediũ ꝑtineat cũ iito eiha¬
bitare liceat. ¶Itẽ is ada

Expanded text:
hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius pitem ei recipere liceat et cum uhabitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is a
Abbreviated transcription (Latin):
so̾ istis modis de usil¬
fructus ꝯstituitur. ⁊ nudus
usus cõstitui sol hisdẽq
illis modis finit᷑. qbus ⁊ usus ͣͤ¬
fructus desi uit. ¶ Minꝰ aut̃¬
S ĩbsu uͦsc̃ quã ĩusu fructu
stramẽtis. lignis. Id usũ cotidi¬
anũ i tatur. in eoq fũdo hs¬
act̾nus ei morari liceat. ut n¬

Expanded text:
 istis modis quifructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus auts in usu est quam in usu fructu.stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cog̾itio susp̾cti. ¶ Siqs tu¬
tor copiam fect sui nõ fa¬
ciat uͭ alimẽta pupillo dec̃¬
ri ⁊ atouini nͭiposessio ne
bonoꝵ eius pupilłꝰmusta¬
It. ¶ Et q̃ mora det̾iora fu

Expanded text:
 cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo deceri et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mor
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾c uideamꝰ q suspͤti fien
possũt. Et ꝗ de om̃es turores
⁊ ossũ siue te stamẽt̾arii sĩt¬
utores. Qrͣet si legitunꝰ sit
tutor accusari pot̾it Nd sip¬
atronus: adhuc idẽ erit di¬
fame patroni parcedũ: li¬
cet uͭ susptus remotus fuii¬
⁊ possũt suspectos pͥostuͣ¬
lare. Et sciẽdi ẽ qͣiͣ pub licã
atere. Qu̾no ⁊ mulieres ad¬
⁊ antouim Sed ethe sole qͥ
pietatis necessitudine duc

Expanded text:
i fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii utores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit difamae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fueriqui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam atere. quin immo et mulieres adet Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudin
Abbreviated transcription (Latin):
ictate ꝓducta nõ cõtiu̾e ĩl¬
uriã pupilloꝵ: admiticꝰ eã
ad acusationẽ. ¶ In pub̃es
ũo possũt tutores suos sus¬
pͤtos postulare ¶Pnbe:
at̾ c̾ator̃s suos excõsilio ñe
utela gerit licz soluc̾do ẽ
añꝙͣ ĩcipiat g̾ere tutlã
cutor pꝰse eñ qͣi suspect̾ re¬

Expanded text:
ietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio neceutelam gerit, licet solvendo est, antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum re
Abbreviated transcription (Latin):
nam ẽẽ ¶idem eit ⁊ sipte
soluendo sint fulloant sa
sarcmatore diximꝰ eatẽr
adenm cui comnnodata
res est tranferenda uetẽ
ꝯestimabant. uaut ille
fullo mercedẽaccipiento
cnitodiã prãt. ⁊ta io quo¬
qr qui ꝯmodatũ utẽtope¬

Expanded text:
vam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sasarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utendi pe
Abbreviated transcription (Latin):
hii ꝗ exeo coitu nascu̾t᷑
in potestate pr̃is nõ sũt
set tales aũt quantũ ad
patriam potestate ꝑtin
quales sunt hi quos in¬
ater uulgo cõcepit. Na
nͨ hii pr̃em here intell¬
solent filii spurii apella¬
ri uł agreea uoce qͣi spo
el qͣi sine pr̃e filii. ¶ Seqͥt᷑
gͦ. ut et clissoluto tali coit¬
ii nec dotis exaccioni locꝰ
sit ¶⁊ aut̾ prohibitas nup̃¬
cias coeu̾t ⁊ alias penasp.¬
aciũt᷑ que sacris cõstitut¬
ionibo ꝯtiuet᷑. ¶ Aliq̃nã

Expanded text:
i ex eo coitu nascuntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt hi quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intellsolent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi el quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
u pandectarũ ex uet̾i
iire collectarũ enum̃¬
aliq cohierint nec uir
nec uxor nec imptie nͨ
matrunonium necd¬
os. intelligitur. Itaq¬

Expanded text:
rum ex veteri iure collectarum enumealiqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaq