comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itemputo ẽt̃. sialus mixtis herectib ex
plurib partib heres institinus sim quit
⁊ħ adeumdo umamportionẽ acquirosita¬
men delatesint. ¶ Itemsisuucm̃s expã¬
te heres institutus sit pure exparte sub
conditione dato .s. coherẽde ⁊ iufsumeo
adierit. deinde eomanumisso conclitio
alteriũs portioĩs exurerit ut uerius est
m̃nichi acquisitam. illamportionem s
ip̃m comĩtari omĩa enim paria ꝑmaniẽ
debr̃. ĩ idtempiũ. quo alterius portionis.
conditio extet. ut acquinnur ẽĩtui por¬
tio acquisit᷑a ẽ egoquidemputo᷑. ⁊ siad

Expanded text:
 si aliis mixtus heredibus ex pluribus partibus heres institutus sim, quod et hic adeundo unam portionem omnes adquiro, si tamen delatae sint. Item si servus meus ex parte heres institutus sit pure, ex parte sub condicione, dato scilicet coherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso condicio alterius portionis exstiterit, verius est non mihi esse adquisitam illam portionem, sed ipsum comitari: omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis condicio exstet, ut adquiratur ei, cui prio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incausam substitutioĩs. coisse quotiẽs
atquirere sibip̃ossit. Namsimortuus eẽt.
non potheres inittiuatur. ⁊ antequam
iussiroñi adeat hrlitatem. manuras¬
sus alienatus ue sit ⁊ nichil infraritẽ
legis factumẽẽt ip̃e admntitur. adhr̃¬
ditꝗtem S si partem eiꝰ capere nõpossit
doninꝰ eius eatemclicentasunt departẽ
quam ille caꝑe non põt nichil emin raq̃¬
ter est. deunnĩso queratur qd̃ caꝑe nõpos¬
sit. angeportione.
exquaquis heres institutus ẽ tacite roga¬
tus sit restirũere. apparet nicħ eidebere
ĩfamilia retentus urta decessit heres fu̾¬

Expanded text:
 in causa substitutionis adisse, quotiens adquirere sibi possit: nam si mortuus esset, non potest heres instituatur et antequam iussu domini adeat here ditatem, manumissus alienatusue sit et nihil in fraudem legis factum esset, ipse admittitur ad hereditatem. sed et si partem capere possit dominus eius, eandem dicenda sunt de parte, quam ille capere non potest: nihil enim interest, de universo quaeratur quod capere non possit an de portione.ex qua quis heres institutus est, tacite rogatus sit restituere, apparet nihil ei debere in familia retentus uita decessit, heres fu
Abbreviated transcription (Latin):
rere. ¶ꝓ herede gessisse ⁊ eumplaciit
quimoriens comꝑtõ mat̾rẽ suam in¬
testato uita detessisse. codicillis petit ab
d̾ Eumbonis pat̾ns se inmisce̾ cõ¬
uenit. quiremoto familie uinculo ꝓ
herede gerere uidetur ⁊ ideo quĩfiliꝰ tam¬
ꝗͣ ex bonis matris cunis herecditatem su¬
scepit agiu̾ad hereditatem pairis ꝑtinẽ¬
tem ut imat̃num ignorans possedit
abstinentti consilium quod inconispa¬
tris tenuit ãmississe nonuitetur ¶ pi¬
pillis quos placuit honerib. retelita

Expanded text:
rere. Pro herede gessisse filium placuit, rere. Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam intestato vita decessisse codicillis petit ab  Eum bonis patris se miscere convenit, qui remoto familiae vinculo pro herede gerere videtur. et ideo filius, qui tamquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenuit, amississe non videtur. Pupillis, quos placuit oneribus heredita
Abbreviated transcription (Latin):
isse intelligit. E mancipans uero.
aut extuineus. ñalit̾ possunt. heredi¬
tatem querere. quansi ñeẽ p̃gnãtem
sciãnt. sergo siuentre pleno sit mulie nõ¬
nͤniquum erit dicere. interea defunttũ
filium hecelisuo relinq̃re. nicħ. ⁊ sdeo de¬
creto filio succutrendum ẽ. qr siue frat̃
einascatur siue ñnascatur. patriheres
futurus est eatemq ratio facit. ut emã¬
cipato quo subueniri debeat. q aliut
casu rem om̃imodo habiturus est.
p̾curaret. heres institunus. añuita decesse¬
rit quahr̃dem se institutum cognoscẽt¬
tierat. heres aum ratam habe. ñpoterãt᷑
exꝑsona despncti restitutionem ĩ inte¬
grum inplorabat. q̃struto iure ñcõpent
qr itra diemꝰ aclitionis auitus obisst
causa rome erat. ⁊ infilio quimagris
distincuonis restrrutionem locum hre.
ꝙ ⁊ hĩc humanitatis gra opunentluo.
est. ¶reiꝑluelliois. hr̃litatem. sus¬
pensa cogn ition̾em. filius emancipat
ciudepatris innocentia liqueret pot̃q̃

Expanded text:
intellegitur: emancipatus aut exter non aliter possunt hereditatem quaerere, quam si non esse praegnatem sciant. ergo si uentre pleno sit mulier, nonne iniquum erit interea defunctum filium heredi suo relinquere nihil? et ideo decreto filio succurrendum est, quia, siue frater ei nascatur siue non nascatur, patri heres futurus est. eademque ratio facit, ut emancipato quoque subueniri debeat, qui alterutro casu rem omnimodo habiturus est. procuraret heres institutus ante uita decesserat, quam heredem se institutum cognoscetierat, heredes Auiti ratam habere non potuerant, ex persona defuncti restitutionem in integrum implorabant, quae stricto iure non competit, quia intra diem aditionis Auitus obissetcausa Romae erat et filium, qui matris distinctionis restitutionem locum habere. quod et hic humanitatis gratia optinendum est.Rei perduellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest
Abbreviated transcription (Latin):
ar̃. u enam acõchitioẽ uoluntas testa¬
latiosit exuolũtate defucti apparet id
sic chiffinit. qd̾ sitestam̃ti facui ip̃r tetes¬
siss testator mutile foret. iolegatum
qntumq decesserit nõualere q̃ diffini¬
tio inquib dam falsa ẽ od enisiquis
itai legauit. sipost Ralntis mortiuus fu¬
ero nitio dato ancauillamur nahmnõ
tumuerius ẽ quã ĩutilit datũ ⁊t̃ fitibi
legatus ẽ fundus ꝗscribendi testi tp̃re
tiuis ẽ. sic ñ uiuo testatore abienaĩs le

Expanded text:
. Poenam a condicione uoluntas testalatio sit, ex uoluntate defuncti apparet: idsic definit, quod, si testamenti facti tempore decessisset testator, inutile foret, id legatum quandocumque decesserit, non valere. quae definitio in quibusdam falsa est. Quid enim, si quis ita legauerit: 'si post kalendas mortuus fuero, Titio dato'? an cauillamur? nam hoctum uerius est quam inutiliter datum. Item si tibi legatus est fundus, qui scribendi testamenti tempore tuus est, si eum uiuo t
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Suos aũt fuos. lantinas eos
attipimus. quisunt pleno iure testantis
int̾ouos fructũarii ñ continebũnturs. ꝙ
boãfide testatori suiunt suoꝵ appellatioẽ
magis ẽ. ut contineant᷑ simõ ẜuoꝵ appel¬
latione eos quos suoꝵ nũo babuit. uoluit
ꝯtinĩ eos uõquos quis pignori ypotheceue
teclit. smñlubio iñsuos legassẽ uitebitur
debitor. creclitor. neq̃quam ꝓinsiquis ẜ¬
uos habuit ꝓpͥos. S quorum oꝑas lccalut.
ł pistorias. ł ystrionitas ⁊ siquas alias fimi¬
les. ansuoꝵ appellatione ⁊̃ hos legasse u¬
deatur. qt ⁊ p̃sirmi oportet. nisi conpparia
uoluntas testatoris. appareat. ¶ eũquẽ
nalitiariam uitam ex̃cebut. puto suoꝵ
nuõ facile ñcontineri. ł eĩmoĩ mancĩpĩa
nisi euidens uoluntas fui̾t. ⁊̃ dese his sen¬
tientis namquosquis iõ c̃perauit. ut illi¬
cocdistraleret meitis magis loco quã suoꝵ
habuissc redelencus est Pitarios aũt fuos

Expanded text:
. Suos autem seruos uel ancillas eos accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum numero habuit uoluit contineri. Eos uero, qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur debitor: creditor nequaquam. Proinde si quis sed quorum operas locabat uel pistorias uel histrionicas uel alias similes, an seruorum appellatione etiam hos legasse uideatur? quod et praesumi oportet, nisi contraria uoluntas testatoris appareat. Eum, qui uenaliciariam uitam exercebat, puto suorum numero non facile contineri uelle eiusmodi mancipia, nisi euidens uoluntas fuit etiam de his sentientis: nam quos quis ideo comparauit, ut ilico distraheret, mercis magis loco quam suorum habuisse credendus est. Uicarios autem s
Abbreviated transcription (Latin):
elfus. Aliter atq sifiuuis uestitus le¬
pamphilus ẜuus meus petuliũ suñ cũmo¬
riar sibi habeto libq esto. consulebatur
uecte nezimphilo peculiũ legatum inde
ordinem nullum eẽ. neq quicquã inter¬
ẽẽ utrum eoꝵ primum diceretur. aut scͥ¬
beretur. qr̃ recte petulium legatum uite¬
ri. ac fiprius lib̾ eẽ. deinde petuluimsibi
smbere uissus est.

Expanded text:
um. aliter atque si seruus uestitus le'Pamphilus seruus meus peculium suum cum moriar sibi habeto liberque esto'. consulebatur, rectene Pamphilo peculium legatum uideroniunctionibus ordinem nullum esse neque quicquam interesse, utrum eorum primum diceretur aut scriberetur: quare recte peculium legatum uideri, ac si prius liber esse, deinde peculium sibi habere i
Abbreviated transcription (Latin):
arcellus Cumhrditate parris necẽssa¬
rius heres se abstineat. concłitio cotͣere¬
di. siuesuo sine exraneo defernir ut aũ¬
totam agnoscat. aut atoto recedat ⁊ nt¬
se abstinere pot. ꝓpt̾ aliumꝗpo suam
ꝑsonam ñ poterat sitam̃ crecͥnores dicãt
se contentos ẽẽ eiis portione q nõpõt
exhoneinti nondeferatur. conditio. ⁊ alt̾i
part̾e abstinere serrechitores debr̃ ut eus
attiones eiquiconuenitur. tentur

Expanded text:
arum. Cum hereditate patris necessrius heres se abstineat, condicio coherdi siue suo siue extraneo defertur, utotam adgnoscat aut a toto recedat, etse abstinere potest propter alium, qui rsonam non poterat. si tamen creditores dicant ntos esse eius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur condicio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut actiones ei qui conuenitur dentur
Abbreviated transcription (Latin):
b nonia arim nich reliqui q̃uiuus ꝑsta¬
lum daruolo q̃situm ẽ. anlib̾ris quicum
uirorc suo incliem mortis habittibant.
⁊ ubitatio relicta uid̾atur Rdi. uideri
⁊odicillis. itasccipsit. negiduum titiũ cio¬
nem libtas meos senes. ⁊infirmos peto inlo¬
cis in quib degunt senescere pati amini.
Quero a nei hoc capite lib̾ti sup̃scripii ex fi
deicanisso fructus lecoꝵ inquib morant᷑
recipere debeant cum alia q̃spalit eis lega¬
macdum paterentur retedes ibi adeosẽc ao
quem modum ip̃ patielatur.

Expanded text:
uiuus praestabam dari uolo' quaesitum est, an libertis, qui cum patrono suo in diem mortis habitabant, etiam habitatio relicta uideatur. respondit uideri. Codicillis ita scripsit: 'Negidium Titium Dionem libertos meos senes et infirmos peto in locis, in quibus nunc agunt, senescere patiamini': quaero, an ex hdeicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, cum alia, quae eis modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
R. excepto argento. ⁊ hisq mertiscã cõ¬
f. iegatus eẽt salis inintus sit m̃minio
moclus aduꝑxorem excãfi dei ꝯmissi usulf.¬
ꝑuineat. idi. dehis legantis q̃uenalia ibi
cent ñsensisse testatorem: ⁊dẽq̃ sut cũeed
testam̃to itacauent atepeto uxor uti.
decimũ ꝯtenta sis annins q̃dringenis qd̾
amplius fuĩt. rationib hecedis hr̃ctum¬
uemeoꝵ inferatur. anrecessum usdatur
a suꝑiore capite Idecq uxor namplius hãt
exufu .f. quam annuos quaoringentos.Ra¬

Expanded text:
 excepto argento et his, quae mercis causa comfructus legatus esset, salis inventus sit non minimus modus, an ad uxorem ex causa fideicommissi usuineat. respondit de his legandis, quae uenalia ibi essent, non sensisse testatorem. Idem quaesiit, cum eodem testamento ita cauerit: 'a te peto, uxor, uti decimum, contenta sis annuis quadringentis, quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumue meorum inferatur', an recessum uideatur a superiore capite ideoque uxor non amplius habeat ex usu fructu, quam annuos quadringentos.
Abbreviated transcription (Latin):
siłe. ¶erectis instramti fidei ꝯmisit
filio suo annua .x. p̃stare aut cap̃dia e¬
esfirientia. annua .x filius fundos sibi
ab herede . s marris uoluntatẽ tclitos lo
⁊ uirum ne adheredem filii fructuaru
anuero adheredem sere testatricis ꝑtine¬
ant. Rdi. nichil. ꝓponi. cur adherede seie
ꝵ suoꝵ umi exheredib legauat᷑. q̃sitũ est.
ampetunie q̃ exreb diuisis scdm estiman¬
⁊ reddi necesse ẽ anexim̃tasint exquãtitate
ut reliqua tumtaxat petimnia sihoc heredes

Expanded text:
se. Heredis instituti fidei commisit filio suo annua decem praestare aut ea praedia editum efficientia annua decem: filius fundos sibi ab herede secundum matris uoluntatem traditos locrum utrumne ad heredem filii fructuarii an uero ad heredem Seiae testatricis pertineant. respondit nihil proponi, cur ad heredem Seiae rum suorum uni ex heredibus legaverat: quaesitum est, an pecuniae, quae ex rebus divisis secundum aestimatet reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut reliquae dumtaxat pecuniae, si hoc heres
Abbreviated transcription (Latin):
sdem. ¶ unti trebatiani retiditus uxoĩ
mee quo adinuet dariuolo Euero anp̾¬
sit tutor herelis fimdum undere. ⁊ lega¬
tario afferre quãtitatem annã q̃uini
sueuerat ꝑdi posse Itemq̃ro anhabita¬
ictum heredem adhabitaticem p̃standã.
Htemq̃ro ancompelsus sit heres reficere
nuis facti ẽẽnt. legatarium recte tesid̾¬
tare ꝙ obeamrem dimi nutum sit Nt
q̃ro quodistat hoc legatum abusutru
riuestem mundũmuliebre lanã. linũ
⁊auas res legauit. ⁊ adiecit ꝓpͥetatem
qũt eoꝵ q̃sup̃scriptasunt reuertinolo
Illicum illo habitatoẽm lego

Expanded text:
uxori meae quoad vivat dari volo": quaero, an possit tutor heredis fundum vendere et legatario offerre quantitatem annuam, quam sueuerat. respondit posse. item quaero, an habitaictum heredem ad habitationem praestandam. item quaero, an compellendus sit heres reficere tus facti essent, legatarium recte desiderare, quod ob eam rem deminutum sit. item quaero, quo distat hoc legatum ab usu frri uestem mundum muliebrem lanam linum et alias res legauit et adiecit: 'proprietatemquae supra scripta sunt, reverti volo "Illi cum illo habitationem lego":
Abbreviated transcription (Latin):
ut amici sitis. hoc enĩuob expedit q̃sirĩ
est. anuiuñte herede exigere possit felix
felici ppctas furoi ligata uiteretr.¬
¶ fanim exseio ⁊ filiam exaliomarito be¬
recles instiruit equis portionib. ⁊ matri
italegauerat elic dericatri tarimatri
itautpost obitum ei toliberos meos aut
adeumqui exhis uiuet ꝑrineat. filii p̃a
ditam herectitatem decesserunt q̃fium
ẽ moriua marre suꝑstite filia testatri¬
tis. usus f. xtrum aꝗs elamfiliã. anuero

Expanded text:
ut amici sitis: hoc enim uobis expedit': quaesitum ut amici sitis: hoc enim uobis expedit': quaesitum est, an uiuente herede exigere possit Felix Felici proprietas fundi legata uideretur. Filios ex Seio et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus et matri ita legauerat: 'Aeliae Dorcadi matri orum meorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos aut ad eum, qui ex his uiuet, pertineat'. filii post aditam hereditatem decesserant: quaesitum est mortua matre superstite filia testatricis usus fr
Abbreviated transcription (Latin):
sabeo Qui usus f. legatus eẽt conec
eitotius cons satisfieret cum eiłcres ꝑsua
lierem aĩt labeo id̾fieri ⁊ siꝑmulieremo¬
rafieret. quomin satis acciꝑet. ¶ colono
uerat. aget colonus. cumlxrede i taut iu¬
dex cegat xrelem exlocatiois acticẽ enm
libare
labeo. quifunctum tecum coẽm hĩt¬
a sumf: suncli uyori legauerat p̃mortẽ
dius. tecum teres arbitrum coĩdiurdundo
petierat blesus ait. rrebitiũ. Roisse. siar¬
biter. certis regionib funtnam diuisset ti
partis q̃tibi obugerit. usũf. mulieri nul¬
la exparte deberi ⁊ eius q̃ coheredi cõtigi¬
sset. totius nsumf. eam habituram. ege
hoc falsum puto. namẽ a ñarbarũ coidi
uidundo cõnĩct᷑ ꝓidiuio. expartedimi¬
diatotuis fundi ususfructus mulieris fu¬
asset. ñ ponusse arbitrũmtalios iudican¬
Ito aluiui ius mutare ꝙõ ⁊ receptum est.¬
ppetatem puto te felicem consetimirum
siñcontẽ deris cum herede meo: s ponius
comcordaueris. S tuheres om̃ia facito

Expanded text:
s Cui usus fructus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, cum ei heres pro sua mulierem ait Labeo: idem fieri et si per mulierem mora fieret, quo minus satis acciperet. Colono verat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum liberare. Labeoum fundi uxori legaverat: post mortem eius tecum heres arbitrum communi dividundo petierat. Blaesus ait Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum divisisset, eius partis, quae tibi optigerit, usum fructum mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi optigisset, totius usum fructum eam habituram. ego hoc falsum puto: nam cum ante arbitrum communi dividundo coniunctus pro indiviso ex parte dimidia totius fundi usus fructus mulieris fuisset, non potuisse arbitrum inter alios iudicando alterius ius mutareoprietatem puto te consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaueris: sed et tu, heres, omnia fac,
Abbreviated transcription (Latin):
initalia domicilium habeãt. anminist̃¬
tio rerum ꝑuincialium remutatũr.
exhr̃clatum ẽẽ ⁊ seheredem seriptum eqũu
xst tutorem pupillo tari recepta patrui
ixcusatione ⁊̃ sinolit excusationem petere
remoto eo arutela ita litẽts et tehrditate
artianus .i. Proppt̃ litem quã. quis c̃
pupilio ht̃. eitusare se atutela ñpõt nͥ
forte deom̃ĩb bonis. aut plurima parte
coꝵ contronsiasit. ¶ Qumult extusare¬
se siplures hũt. extusationes. ⁊ dequib dum
sicet tutus tutor aduniũsum parrimõiũ
datłis ẽ. tñ excusare se põt. neultra centessi¬
mum. lapitem tutelam gerat. nisi mead̾
a p̃sites ei Inec senatõres ultra centessimñ
lapitem urb tutelam gere cͤoguiit hñti
ergo tutorem tutor tutͣr. si auarũ redrũ
ñ earumtem datur.

Expanded text:
in Italia domicilium habeant, administratio rerum prouincialium remittatur. exheredatum esse et se heredem scriptum, aequum est tutorem pupillo dari recepta patrui excusatione uel, si nolit excusationem petere, remoto eo a tutela ita litem de hereditatetionum Propter litem, quam quis cum pupillo habet, excusare se a tutela non potest, nisi forte de omnibus bonis aut plurima parte eorum controversia sit. Qui se vult excusare, si plures habet excusationes et de quibusdamLicet datus tutor ad uniuersum patrimonium datus est, tamen excusare se potest, ne ultra centensimum la pidem tutelam gerat, nisi in eada praesides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam gerere coguntur. Habenti ergo tutorem tutor datur: sed aliarum rerum, non earundem datur.
Abbreviated transcription (Latin):
titiodato siñdeleris. Sempnio dato ita
temum semꝑnio debetur. Sdies eius inꝑ
sona titii noncessisset. ¶ Siquis itale¬
gauĩt heres m̃s tittodato fundum ⁊ siti
ñ enĩ atitio fideiꝯ missum relictũ ẽ si anie¬
nass funcum.S. ubherede ciꝰlegatum ẽ.
hr̃s igatur debebit doli exceptione oppoĩ¬
ta ꝓspicere sibi causautioine anno defim¬
do ñalienanido. ¶Siquisplusquam de¬
dit ademerit. a cem̃ptio ualet. ueluti si.

Expanded text:
Titio dato: si non dederit, Sempronio dato', ita Titio dato: si non dederit, Sempronio dato', ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cessisset. Si quis ita legauerit: 'heres meus Titio fundum dato n enim a Titio fideicommissum relictum est, si alienasset fundum, sed ab herede ei legatum est. heres igitur debebit doli exceptione posita prospicere sibi cautione a Titio de fundo non alienando. Si quis plus quam dedit ad
Abbreviated transcription (Latin):
mipot. ut ꝓpͥetas relinquatur. itẽpors fũ¬
di legati atimi pot̃.¬
lp̃. Siquis italegniͣt tio funcdũ
do. lego. sititus decesserit. seio heres meus
dare tũpnas esto recte maslatum legatũ
iuderur. s. ⁊ suãmortuo eo cui legatum
erat easdemres trãstiuerit. sempniodebet̃.
Siquis titio legauit sic titio dato autsit¬
tius añdecesserit quamactipĩꝗt semꝑnio
ti S. siquidem mora ntio abherede facta
ẽ. adheredes ei legati exattio rrãsmittetur
sempnio repellendo. Sinaũt nulla mora
intcesserit. tunc sempnius legatũ accipit.
⁊ nõ tĩtu berecles. s siañcdiem legari cecien¬
tem decesserit tiitus solisempnio tebetur
legatum:⁊ dem dicenctumẽ ⁊ fideiꝯmissa he¬
relitate pupillotata. aut siañt restitutã
decessiss matrieius pelicta sipuer ant diẽ
legati ceclentem decesfiss matri debeutur
si postea adpupilli herecles fidei ꝯmissum
transmutatur. utpote reip̃a mora subse¬
cuta. ¶S cumquis italegasset. heresm̃s

Expanded text:
mi potest, ut proprietas relinquatur. Item pars fundi legati adimi pot Si quis ita legaverit: "Titio fundum do lego: si Titius decesserit, Seio heres meus dare damnas esto", recte translatum legatum videtur. sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur. Si quis Titio legaverit sic: "Titio dato aut, si Titius ante decesserit quam accipiat, Sempronio facta est, ad heredes eius legati exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes. sed si ante diem legati cedentem decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum. Idem dicendum est et fidei commissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta. Sed et cum quis ita legasset: 'heres meus
Abbreviated transcription (Latin):
dixit pure cum legatũ uelle acciꝑe. ¶ coñ¬
ditio legati anadimipossit. ł herecutatis. i
statu libi uidendum ⁊ uil scrioit instatu¬
libero detractam ꝯditionẽ. ñrepsentare lib¬
sensum magis quãuxa amplecti ⁊ ꝯditio¬
nes sicut astribi itd̾ adum posse. ¶ cum
titio.c. testam̃to legassi ⁊ esdem codicillis i

Expanded text:
um uelle accipere. Condicio legati an adimi possit uel hereditatis uel statuliberi, uidendum. et Iulianus scribit in statulibero detractam condicionem non repraesentare libsensum magis quam uerba amplecti et condiciones sicut adscribi, ita et adimi posse. Cum Titio centum testamento legasset et eidem codicillis ita
Abbreviated transcription (Latin):
capitales. i graues inimititie int̃cesserit᷑
atemptum uideriq relitum ẽ. Singutẽ
legato tractamus don mali exceptione op
dem. Quod suterum ĩ amititiã redi¬
crint. ⁊ ponituit testatorem pͥcres offense.
legatum ł fideicomissum relictum rein¬
tegratur. ambulatoriam eñi ẽ uolũtas

Expanded text:
capitales uel grauissimae inimicitiae intercesserint, ademptum uideri quod relictum est: sin autem legato tractamus doli exceptione opm. Quod si iterum in amicitiam redierunt et paenituit testatorem prioris offensae, legatum uel fideicommissum relictum redintegratur: ambulatoria enim est uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
pis suspitio caclere põt. nec extestam̃to mili¬
tis aliquit caꝑere põt. ut clius adrianus
rescripsit. ¶Neciutorem eiqui ĩ aliena ẽ
potestate miles darcpõt. ¶Similes exhr̃¬
dauĩt filium. uł sciens eu ifiliũ suumẽẽ
silentio p̃terierit. anlegatum adsubstitu¬
tomeius ture possit. quesitum est oixit ñ
poss ucet amplalegata peliquerit. eĩ¬
¶exhidato miles. ⁊ emancipnto fuio subsa¬
tucre põt. Euerumħ ĩas inhis exercebrair.
queabip̃o ateum cui substituit ꝑuener̃t̃.
namt sifiliosuo uiuo adhuc auo supstrtũ¬
it post acquisitam cius aui hr̃clitatẽ nemo
diceret᷑ adsubstitutum ꝑtine. ¶ Similitis
dclita nonfuit hereclitas ansubstitutio qͣ
pupillo fecit. ualeat q̃ritur f⁊ consequens
erit hoc clicer̾e qr ꝑmutitur militem filio
facere testam̃tum. quamuis sibi ñfecerit.
quis posse testari exquo innumero relatu¬
pensis iter faciunt. nõcdum milites sunt de¬

Expanded text:
pis suspicio cadere potest, nec ex testamento milipis suspicio cadere potest, nec ex testamento militis aliquid capere potest, ut diuus Hadrianus rescripsit.Nec tutorem ei, qui in aliena est potestate, miles dare potest. Si miles exheredaverit filium vel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eius dare possit, quaesitum est. dixi non posse, licet ampla legata reliquerit eexheredato.Miles et emancipato filio substituere potest: uerum hoc ius in his exercebitur, quae ab ipso ad eum cui substituit peruenerintnam et si filio suo uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam ei aui hereditatem nemo diceret ad substitutum pertinere.Si militis adita non fuerit hereditas, an substitutio quam pupillo fecit ualeat, quaeritur. et consequens erit hoc dicere, quia permittitur militem filio facere testamentum, quamuis sibi non fecerit.it posse testari, ex quo in numeros relatupensis iter faciunt, nondum milites sunt: de
Abbreviated transcription (Latin):
dem ¶ntius titius miles notario suote¬
stam̃tum scribenctum notis dictauit. ⁊ añꝗͣ
lnteris ꝑscriberctur uita defunctus estͥq̃nt̃
anrec dicatio uale possit ꝵ. milnib quo
eẽ. legitimis ꝓbutionib ostendatur ¶idem̃
R. extestam̃to eius qͥ uire militari testatus
philasuamea. exasse heres esto. alio deinde
capite sempnio cõmilitoĩsuo eamtempan¬
philam reliquit eius fideicõmisit ut eqr
manumuteret qro anheres eẽtpanphila
atq ficlirecto accepisset. lib̾tatem R. inite¬
lligentium militem. qui ancillam suam
heredem instituernt. ⁊groliisse possit exea
ra liba et heres ꝑfacta est postẽa nulla p̃m¬
dicio uoluntati facto frustra legata est.
substituto intestati causa. post .x.annos
locum habebit. ¶ Et quia ctiximus exc̃¬
to tempore. ⁊usq adcertumtem pus militeᷤᷤ
possunstiruete heretlem: insconsequens ẽ
ut anquandies ueniat. quo admitatũ
poris spatio licet nõmodicumsit. exeodẽ
priuilegio conpetat. ¶ Mulier inqͣtur¬

Expanded text:
m.Lucius Titius miles notario suo testamentum scribendum notis dictauit et antequam litteris praescriberetur, uita defunctus est: quaero, an haec dictatio ualere possit. respondi esse legitimis probationibus ostendatur. Idem respondit ex testamento eius, qui iure militari testatus phila serva mea ex asse mihi heres esto": alio deinde capite Sempronio commilitoni suo eandem Pamphilam reliquit, cuius fidei commisit, ut eam manumitteret: quaero, an heres esset Pamphila atque si directo accepisset libertatem. respondi intellegendum militem, qui ancillam suam heredem instituerat, ignorasse posse ex eara libera et heres effecta est, postea nullo praeiudicio voluntati facto frustra legata est. substituto, intestati causa post decem annos locum habebit, et quia diximus ex certo tempore et usque ad certum tempus milites posse instituere heredem, his consequens est, ut, antequam dies ueniat, quo admittaturporis spatio, licet non modicum sit, ex eodem priuilegio competat.Mulier, in qua tur
Abbreviated transcription (Latin):
riualeret᷑ rursus eodam iure posset testari
numquid. ⁊̃ post annumꝰ eo mortuo testm̃¬
coniũctõ munere militie/ nõloquor t̾ eo
q̃uͥiuoluit ualere testam̃tum ⁊̃ assũptus
hic enĩquasi ĩmilitia senti quentifecit
testam̃tumI exemplo eius quoᷤ paganus
fecit. deinde militare. cepit

Expanded text:
ri valeret, rursus eodem iure posset testari, ri valeret, rursus eodem iure posset testari, numquid etiam post annum eo mortuo coniuncto munere militiae. non loquor de eo, qui uoluit ualere testa mentum etiam adsumptus: hic enim quasi in militia sequenti testamentum exemplo eius, qui paganus fecit, deinde militare coepit
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Siduob amilite lib̾to scͥptis
heretlib. ait. omiserit hereditatem ꝓeaꝑ
te. intestatus indebitur defunctus deceffis¬
se qr miles ⁊ ꝓparte testarpõt ⁊ compent
patrono ab intestato bonoꝵ possessiqntec
quãmissus est. decesserit. ual̾e eius testam̃¬
tum quod iure militari fecerat: uerumẽ
⁊ sipost annum conditio institutioĩs exti¬
terit. mortuo. eo inira annum ¶ ⁊ iõ fihr̃cli
filio substituenit nicħl intestqu̾am filui
moriatur sufficere enim intͣ annũ patrẽ
obisse. ¶ Miles testm̃ fecerat. tem̃ igno
m̃inie causa missus rursus ẽ cĩctus malia
tiã fecerat ualeret quesiui utrum iure
militari aniure comuni testatus ẽs⁊ siqui¬
dem cõi iure testatus ẽ. nulla dubitatio: ẽ
quinualeat fo suit miles fecisset testm̃
agitare ceꝑit. qñassumptus fuisset᷑ p̃quã
desuit. innumeris ẽẽ uirum intra anirũ.
anpost annum. cognoni mara annũ eum
assumptũ. ergosicum adhuc iure mulrta¬

Expanded text:
um.Si duobus a milite liberto scriptis heredibus alter omiserit hereditatem, pro ea partem intestatus uidebitur defunctus decessisse, quia miles et pro parte testari potest, et competit patrono ab intestato bonorum possessio, nquam missus est decesserit, ualere eius testamentum quod iure militari fecerat, uerum est, etiamsi post annum condicio institutionis exstiterit, mortuo eo intra annum. et ideo si heredi filio substituerit, nihil interest, quando filius moriatur: sufficit enim patrem intra annum obisse.Miles testamentum fecerat, deinde non ignominiae causa missus rursum cinctus est in alia tia fecerat, ualeret. quaesiui, utrum iure militari an communi iure testatus est. et si quidem communi iure testatus est, nulla dubitatio est, quin valeat. sed si ut miles fecisset testamentum, agitare coepi, quando adsumptus fuisset, postquam desiit in numeris esse, utrum intra annum an post annum: cognovi intra annum eum adsumptum. ergo si, cum adhuc iure milita
Abbreviated transcription (Latin):
ort nr̃e ciuitatis. neq pupillus
neq puꝑil sine tucoris angoritate obliga¬
ripossũnt hereclitas autom qiũd obliget nos
ertalieno. etiamsinonsit solũnto. plusquã
manifestum est . de ea aũt hereclitate logrã
in qua ñ succectunt s mõiꝑõe quasinecessarie¬

Expanded text:
ostrae civitatis neque pupillus ostrae civitatis neque pupillus neque pupilla sine tutoris auctoritate obligari possunt: hereditas autem quin obliget nos aeri alieno, etiam si non sit solvendo, plus quam manifestum est. de ea autem hereditate loquimur, in qua non succedunt
Abbreviated transcription (Latin):
Inidimifiluif. ⁊ sineaditione acquirerent¬
hereclitatem his inquorum sunt potestate.¬
utputasinepos exfilio exhr̃clato heres sit.
instramis ꝑatremẽĩsuum sine. actitione fã¬
ciet herecdem ÷ quidem necessariꝑm s. siꝗs
pheres instinitus adoptetur. ifilio ex hr̃lato.¬
necessarium eum ñfacit S iberi teb ut¬
adeat. quoniam mortis tp̃r inpotestate nõ
fiunt. Namꝑcimnquis existete necessarius
tus fallens aclierit. hr̃clitatem siue lib̾sit
aulus. Siquis filiumf. heredem ĩsti¬
tuerit.⁊ itascripsit simichi titius iste filius
f. heres nonert. sempnius heres esto. filio
ꝯteunte issupatris substitutus exlułitur.
filius priquanscuret nccessarium extitisse
patri herclem decesserit relicto filio necessaĩo
ꝑmitenclum est. nepoti abstinere ᷤ aui herehi¬
tatem q⁊ parrieius idem tribueretur. ¶ mo¬
mur: successicẽm quireres ei cxtistit quititio
heres f̾uit. iio quor heres uidetur eẽ npõt ri¬
nii omnt᷑ere hr̃clitatem.

Expanded text:
i familias et sine aditione adquirenhereditatem his in quorum sunt potestate,t puta si nepos ex filio exheredato heres sit itutus: patrem enim suum sine aditione faciet heredem et quidheres institutus adoptetur a filio exheredato,necessarium eum non facit, sed iuberi debadeat, quoniam mortis tempore in potestate non fuerit: nam per eum quis existere necessarius tus fallens adierit hereditatem, siue liber sit, um Si quis filium familias heredem instituerit et ita scripserit: "si mihi Titius iste filius familias heres non erit, Sempronius heres esto" filio adeunte iussu patris substitutus excluditur. Si filius prius quam sciret se necessarium exstitisse patri heredem decesserit relicto filio necessario, permittendum est nepoti abstinere se avi hereditate, quia et patri eius idem tribueretur. In omni successione qui ei heres exstitit, qui Titio heres fuit, Titio quoque heres videtur esse nec potest Titii omittere hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
cait siħ uolucit legatans uł cum ꝯdi¬
cio extitĩt ab hͣrde possit pctinisi corm me¬
moracone supioris legati post̾ius scͥp¬
tumi fuĩt. uł ut sticum quẽ illun legnu¬
tura h̃rs meus serus si illud fcm̃ erit
dato tunc cñs teuocandi animo p̾sc̃s
legatum ⁊ sbcondicione daudi ita scͥp¬
sisse uidebitur ⁊ siañ ꝯdicioncm it
uendic doli excepcio locum hr̃c. pot̾a

Expanded text:
cari, si hoc uoluerit legatarius, uel, cum condicio exstiterit, ab herede peti possit, nisi commemoratione superioris legati posterius scriptum fuerit, uelut: 'Stichum, quem illi legaui, heres meus ei, si illud factum erit, dato': tunc enim reuocandi animo praesens legatum et sub condicione dandi ita scribsisse uidebitur: et si ante condicionem rem uindicet, doli ex
Abbreviated transcription (Latin):
noc ei ĩputet᷑ ꝯ̃ suspecto̾ñ fec̾. alioꝗn ⁊ si
lanitaret᷑. potuit edicto d̾sid̾ate: uͥ eõ p̾to
a dee̾ iubẽt. ⁊ siupectoᷤ ee̾ remouẽt. ⁊ side¬
eẽnt. ¶quid si ñ cõpulit eõmudẽ se tutele.
ei curandast᷑. ne ĩbr̾ditite a obstet. ¶Cõ¬

Expanded text:
hoc ei imputetur, cur suspectos non fecit: alioquin et si latitarent, potuit edicto desiderare ut eos praetor adesse iuberet et suspectos eos remouet, si deessent. Quid si non compulit eos miscere se tutelae? ei curanda sunt, ne i
Abbreviated transcription (Latin):
id̾qẽ ⁊ siẜua peneceꝑit ⁊ restituta edidit
hocide̾ si ⁊ lib̾a cõrepit. edidit ẜuapene mox
restituta e̾ s ⁊ si lib̾a ccep̃. ⁊ ĩẜ uitutẽ redac¬
taedidit. mox mau̾missa ẽ adlegittiã hrͥ¬
cd̾itatẽ eiꝰ admutetur.¶ It̾ siadh p̃gñs mau̾¬

Expanded text:
i serva poenae concepit et restituta edidit: hoc idem et si libera concepit, edidit serva poenae, mox restituta est: sed et si libera concepit et in servitutem redacta edidit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manu
Abbreviated transcription (Latin):
aliis agitatũ ẽw ecce simat stipulatã
ẽ dotem amarito mortuafilia ĩmm̾io
sibireͥdi.⁊ simulcũfilia petierit anad
hereclẽm arris actio exstipulatu ꝯpeteret
q̃ritur siextraneu᷑ quidotem stipulatuᷤ
est simul cũmarito decesserr. ⁊ cũ eoꝓp¬

Expanded text:
aliis agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia in matrimonio sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? quaeritur, si extraneus, qui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit vel cum e
Abbreviated transcription (Latin):
Quedamsunt in quib dubiares¬
ẽ.S expost facto retroducitur. ⁊ appa¬
ret. ꝙ attum sit ut ecce sires legata fu¬
erit. ⁊ ñ deliberante legataĩo eam rem
heres ali tradideit. nãsiquid̾ uoluit le¬
gatarius hechr̃e legatum tradino he¬
reclis nulia ẽ Siuero repudiauerit na
l tm̃dem ẽ. ⁊ sipetuniam hereclitariam
legatam credidũt heres ꝙ asiquid̾ ñrepu¬
diauĩt legatarius. alienã petuniam c̃¬
didit. Siuero repucli auĩt. suã petuĩ ã

Expanded text:
Quaedam sunt, in quibus res dubia est, sed ex post facto retro ducitur et apparet, quid actum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberante legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem voluerit legatarius habere legatum, traditio nulla est, si vero repudiaverit, valet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiaverit legatarius, alienam pecuniam credidit, si vero repudiaverit, su
Abbreviated transcription (Latin):
uideri ce om̃i redditu. ⁊ m̾cede ẜuoꝵ resti¬
tutis. icinib et lib̾tis trib ex doclrante
eisdemfundos ꝑ p̃ceptionẽ declit et ab his
petut. ne eos aliearent. et ut qui uita
suꝑass solicoseotem fundos obtineret.
dem̃ iͫ exbis lib̾tis titu fideicõmisit. ut
quicđ ad eum exhi̾ditate bonisue ꝑueniᷤ¬
set declucto ꝓ ea parte. erealieno. et lega¬
tis sibi .xx. aureis. restituat titio. Quesi¬
tum ẽ an auͣt̾ partes it̾ias fundoꝵ p̾le¬
gatoꝵ cum colib̾tis idem decluecere de¬
restituere ꝑ p̾ceptioẽm. cum ip̃e testator.
et legata excipere uoluiss. ¶ Maritꝰ
uxore instituta hr̃de expapte ttia.⁊ płib
ei ficeicõmusis datis. dotẽqͦ p̾legauit his
u̾bis. Seie uxori meẽ dari uolo afllus me¬
is sũmã cotis euis que mͥ peaillata est.⁊
eiusd̾ uxoris ficeicõmisit. ut partẽ br̃¬
ditatis et quec̾q ei legass post mõtẽ suã

Expanded text:
videri de omni reditu et mercede servorum restivideri de omni reditu et mercede servorum restitutis, in quibus et libertis tribus ex dodrante, eisdem fundos per praeceptionem dedit et ab his petit, ne eos alienarent et ut, qui vita superasset, solidos eosdem fundos optineret: deinde unius ex his libertis Otacilii fidei commisit, uti quidquid ad eum ex hereditate bonisve pervenisset, deducto pro ea parte aere alieno et legatis et sibi viginti aureis restituat Titio: quaesitum est, an etiam partes tertias fundorum, praelegatorum cum conlibertis eidem, deducere derestituere praeceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset.Maritus uxore instituta herede ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi pro ea illata est' eiusdemque uxoris fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam
Abbreviated transcription (Latin):
fideicõmissi nepos feciñs scriptura cessat.
taxat untias filiodatas. ¶ Ur̃s inititutꝰ.
uxori rogatus totam hr̾clitatem restitue̾.
reitituit cetracta qr̃ta. Quesitum est cu̾̃
uxor qͦtam partem hĩclitatis p̃sutidie.
⁊ reliꝗͣ post tp̃s alii rogata a testatore fiuis
itituendo fideico̾misso imputare possit R
hr̃clum fideicõmiñt. ut quicꝗd exparte ĩti¬
a hic̾litatis ꝑuenit adeos. idredrent gaio
meuioalupno teitatoris. cum fuĩt annis.
tu pauꝑtatis que aduos ꝑueni̾t. ablans
eum exusuris ꝓcm̃titate mioꝵ redactis.
hoc ampluis eid̾ alũpno meo hoĩ̾em colletta¬
neum. ⁊ u̾nã sutorem. aui eum arincio
suo m̾ced̾ de altare alere pon̾t ¶uesitum
est cum alim̾ta multo minora p̃sti̾it he¬
readte. met̾ residuas prãre cõpelli deł̾ant
totius deb̾ampt̃is an exeodie quo .xu. an
nos expless. et cum ẜui legati eisp̾aliter
ut exm̃ceclib alerent᷑. cum staninuene¬
rnt. utrum m̾ceces. anmliras petere deb̾a

Expanded text:
fideicommissi nepos, sequens scriptura cesset. taxat uncias filio datas. Heres institutus uxori rogatus totam hereditatem restituere restituit detracta quarta: quaesitum est, cum uxor quartam partem hereditatis praesenti die et reliquam post tempus alii rogata a testatore fuisset rtae nomine, in restituendo fideicommisso imputare possit. rHeredum fidei commisit, ut, quidquid ex parte tertia hereditatis pervenerit ad eos, id redderent Gaio Maevio alumno testatoris, cum fuerit annis tu paupertatis, qui ad vos pervenerit, alatis eumo hominem caletanum et vernam sutorem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit". quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint hempetebant, an et residuas praestare compelli debeant totius temporis an ex die, quo quintum decimum explesset? et cum servi legati ei specialiter, ut ex mercedibus aleretur, statim venierint, utrum mercedes an usuras petere debeat
Abbreviated transcription (Latin):
chum in amimunte̾s dediun faceres. S et co¬
dicillita cauit unciam exqua feci stichum
hĩdem si ꝗͣ seiꝰ controu̾siam moui̾t admeui¬
tate mea. sticho filio tuo restituas. ꝙut faci¬
as: fideitue cominuito. Questum eit si seius¬
acdierit pr̃cditatem. et ꝑp̾boc cõpulsus stichũ
manumisit. an untiam hr̃clitatis ex qua
tiam eirestitue̾ Id̾ qͦsuit. ansi aliqͣm controu̾¬
siam seius de mitia hac: ex qua sticꝰmitinus
eit face̾̃ uelit. ⁊ meuiꝰ untiam excã fideics¬
mslaseio fui̾t consecitus. utrum hane un

Expanded text:
 et codicillis ita cauit: 'unciam, ex qua feci Stichum heredem, si quam Seius controuersiam moueret, ad Maeuitate mea Sticho filio tuo restitues: quod ut facias, fidei tuae committo'. quaesitum est, cuadierit hereditatem et propter hoc compulsus Stichum manumiserit, an unciam hereditatis, ex quaciam ei restituere.Idem quaesiit, an, si aliquam controuersiam Seius de uncia hac, ex qua Stichus institutus est, facere uelit et Maeuius unciam ex causa fideicommissi a Seio fuerit consecutus, utrum hanc solam
Abbreviated transcription (Latin):
maneant. dicentlum debi legcitum.
cognatie̾ test̾i facti ip̃r fuerunt certe
siquis testam̃ti facti tp̃r cognatꝰ ñfi̾t
mortis tp̃r factus ẽ. ꝑ arrogationem.
facilius legatum ꝯsequitur. ¶ Siꝗs
cognãtiomi leget. idemẽ. atq sicog̃tis
aui. Cũsenat᷑ tpr̃ib diui marci ꝑ¬
miserit collegiis legare nulla clubi¬
tatioẽ. qd sicorpori culic corre lega¬
tumsit debeatur. cui aut̃ nõ licet. sile¬
getur. ñualeb̾ nisi singulis legetur hi¬
i eñi nõqiͣ collegium s qiͣ certi homines

Expanded text:
maneant, dicendum deberi legatum: cognati enim testamenti facti tempore fuerunt. certe si quis testamenti facti tempore cognatus non fuit, mortis tempore factus est per adrogationem, facilius legatum consequitur. Si quis cognationi leget, idem est atque si cognatisum. Cum senatus temporibus diui Marci permiserit collegiis legare, nulla dubitatio est, quod, si corpori cui licet coire legatum sit, debeatur: cui autem non licet si legetur, non ualebit, nisi singulis legetur: hi enim non quasi collegium, sed quasi certi homines
Abbreviated transcription (Latin):
legitum deb̾atur: q̃ꝗͣ. ⁊ sifm̃ rac adiectioẽ ca¬
moueremꝰ. sicrist̾iis cõclitionis tp̃r nõ bab̾ent
celegna. cautum. Namsiexist̾rntis co̾ditiõi
tp̃r sui uiris sint. nõ erit aiutum.
ap̃ .ĩ. Nec sif̾or̃te uelit pat̾ caue neminem
amplius petiturum. cõpelłuctus erit hr̃s le¬
gatum quod iam filius pet̾ẽ pot̾. aluꝗͣcui de¬

Expanded text:
camoueremus, si existentis condicionis tempore non haberent de l‹eg›ato cautum: nam si existentis condicionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum.. Nec si forte uelit pater cauere neminem amplius petiturum, compellendus erit heres legatum, quod iam filius petere potest, alii
Abbreviated transcription (Latin):
siñ ratio̾e hoc p̾tori uisum est. ficutihr̃s in¬
cumbit possessionibõꝵ. Italegatanos qͦq
carere non debere bonis defuncri. s aut sa¬
tisdabr eis. aut sin̾o satisdatur inpossessi¬
oe bõꝵ uenire p̃tor uoluit. Nonsolum aut̃
om̃ib legatariis satisdare opõtet. set et
successorib legatarioꝵ satisdari deb̾e costat.

Expanded text:
sine ratione hoc praetori uisum est, sicuti heres incu‹m›bit possessioni bonorum, ita legatarios quoque carere non debere bonis defuncti: sed aut satisdabitur eis aut, si satis non datur, in possessionem bonorum uenire praetor uoluit. Non solum autem omnibus legatariis satisdar‹i› oportet, sed et successoribus legatariorum satisdari debere iam constat,
Abbreviated transcription (Latin):
restituenda etit. ¶ Siclies. aut c̾rlitioad
iegati uł fideicomissi petitioem actione ue
differridicatur. ⁊ id̾o satisdatio desi deratr.
hr̃s aut̃ ꝑ poitulatio̾em calũpniam postulari
contẽpdat et relictum neget. nõalit̾ audien¬

Expanded text:
t. Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemue differre dicatur et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audien
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrt᷑. in hanc stipłoe̾m ui̾m ip̃e res ueniat᷑. q̃
iegate sunt. anu̾o̾ p̾tia eaꝵ ⁊ ẽ uetiꝰ in hanc
stipulatic̃em. res uł p̾tia deduci. ¶ Si .x.
que in aĩt᷑a erant. michi legata t̾unt. ⁊ tibi
eoꝵ usus .f. legitus sit. si pure utriq legi¬
tum sit relictum. is cui pͥetas legatasit. ip̃o

Expanded text:
um ipsae res ueniant quae legatae sunt an uero pretia earum. et est uerius in hanc stipulationem res uel pretia deduci. Si decem quae in arca erant mihi legata sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso
Abbreviated transcription (Latin):
gatus tariis. ꝗͣ ex q̃nr̃s eit. Si uero nom̃ qui ⁊¬
dem hiclis. apd̾ eos integrum maneat. uitñ
nõe. uidentur hoe̾rari. qr ip̃o uir ꝓ eaparte
legata debent. ꝓquahi̾des slm̃t. s̾ enim equiᷤᷤ¬
cimũ eit non maiorẽ partẽ legatarus solu̾e.
hrditas paliq̃ parte extrebelli mo restituitur.
Namprata exhoe̾ranli sunt hĩdes eius partiᷤᷤ
nõe. cuĩ emolum̃tũ fibi ablatum est.¶Si
ei qui in alt̾iꝰ ꝑtestate eĩt ctacde legatũ fui̾t
caueb̾r ei. qui ht eum inpotestate. nõ p̃cise

Expanded text:
gatariis, quam ex qua heres est: si uero nomen quidem heredis apud eos integrum maneat, uerumtnomine, uidentur onerari, quia ipso iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes sint. sed enim aequissimum est non maiorem partem legatariis soluerehereditas pro aliqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est. Si ei, qui in alterius potestate erit, incerta die legatum fuerit, cauebitur ei, qui habet eum in potestate, non praecise
Abbreviated transcription (Latin):
mo̾ra inc̾m̾tum habiturã stipłatioe̾m de eit.
ut ielꝙ opõtebit conp̃bñdat.. ¶ Siquis
sub ccclincẽ legatum itipłatus. pendñte
cõcdictiõe decessit. stipłatio euanesit: quia
let. eandexstipulatu qͦ igñti oppoñdamẽẽ
placet. ¶ ꝓcuratori eius qui absñs eẽ łr.¬

Expanded text:
mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› mora incrementum habituram stipulationem, ‹ut› id quod oportebit conprehendat. Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia let, eandem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet. Procuratori eius, qui absens e
Abbreviated transcription (Latin):
diminuturum se. Nam ꝙ fidei hĩclis ab
ecd̾ testatore cõmissum eit ut si fructuł ꝑ
idrettitueret: non eo ꝑtin. ut aut fructu¬
lo pͥoꝵ legator nõe satisclatio inuingẽda.
aut rõerand̾ sit hr̃s in infuitũ. ut quõt idem¬
missum poiteriꝰ duplicata legata euis uide¬
sant̾. nec amplius ad periculum hr̃dis ꝑtin
si quid postea id consumpsit. ex soluto ei po¬
steriore fideicõmisso.. ¶Rescriptogͦ oste¬
sum eit legitarium nr̃tli nõdeb̾e cauere
gato. uł fideicõmisso caue̾ deb̾at᷑ q̃rtͣ⁊ pu
tem nõ opotere  cauẽ eum cuminsuo arbuto
yt̾. ne ꝑclat id. ꝙ fibi relictum est. quam̃uiᷤ
siquis inspexi̾t ꝗ fubcoctitiõe relictum eit.
dice̾ deb̾et satudatiõem exig̾nclam ¶ Certe si¬
ue ex asse. siũ ex parte: quis legatum debeit.
Cau̾e̾ debet. siũ institut᷑ sit hr̃s. siũ subilitutus.
bellissime qr̃. antec itipłatio inc̾m̾tum ex
fructib uł usuris fũtiat ⁊ uocte placuit.ex

Expanded text:
deminuturum se. nam quod fidei heredis ab eodem testatore commissum est, ut, si Fructulus id rest‹it›ueret, non eo pertinet, ut aut Fructulo priorum legatorum nomine satisdatio iniungenda aut onerandus sit heres in infinito, ut, quotiemissum posterius duplicata legata eius uideantur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpsit exsoluto ei posteriore fideicommisso'. rescripto ergo ostensum legatarium heredi non debere cauere gato siue fideicommisso cauere debeat, quaeritur. et putem non oportere ei caueri, cum in suo arbitrio habeat, ne perdat id quod sibi relictum est, quamuis si quis inspexerit, quod sub condicione relictum est, dicere debeat satisdationem exigendam. Certe siue ex asse siue ex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus. Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex fructibus uel usuris sentiat. et recte placuit ex
Abbreviated transcription (Latin):
tisdatioẽm cõpellunt᷑. ¶ Plañsiquis. o¬
missa itipłatioe̾ utem dlegato cõtestatus ẽ.
ꝓband̾ est nec cessare debere stipłatioe̾m.
Ideq intidei cõmissis ꝙͦ ꝓband̾ est. ¶ Si
cui ita sit legatum. uł fidei cõmissum relic¬
tum. ⁊ si id ꝑclidiss rursus relictum. uid̾a¬
mus. ansatũ seqñtis legati. siũ fidei cõmiᷤᷤ¬
sĩ petẽ possit. oouet q̃stio̾em. anfid̾icõmi¬
sum hoc siue legatum deb̾atur. yt quõt
deb̾atur. ⁊ aniꝑ̃e legatariꝰ cau̾e deb̾at se nõ
ꝑcliturum. ¶ Pe pisom̃b extat rescptũ
diui pii adimiũ manticũ tale. ¶ Clodio

Expanded text:
m compelluntur. Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus est, probandum est cessare debere stipulationem. Idemque in fideicommissis quoque probandum est. Si cui ita sit legatum uel fideicommissum relictum et si id perdidisset, rursus relictum, uideamus, an satis sequentis legati siue fideicommissi petere possit. mouet quaestionem, an fideicommissum hoc siue legatum debeatur et quotiens debeatur et an ipse legatarius cauere debeat se non perditurum. de his omnibus extat rescript‹um› diui Pii ad Iunium Mauricum tale: 'Clodio F
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qui cognoscit. taxano̾e quoq fi deiussores ꝑe¬
tuntur. ¶ Admonencli aut̾ sumus rebus
publicis remnti sołe sansclatioe̾m ficeicõmi¬
soꝵ. etiam siqñ neccitas clandi int̾cedat Re¬
prõmissio plañ exign̾da eit uoluntati cefũc

Expanded text:
si, qui cognoscit taxationem quoque fideiussores petuntur. Admonendi autem sumus rebus publicis remitti solere satisdationem fideicommissorum etiam si quando necessitas dandi intercedat: repromissio plane exigenda est uoluntati defuncti