comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
racto uenditor donouut ante tra¬
dicionem. ħ quaꝵ restitlu deret
brditates quas ꝓ seruum ad qr¬
site. Negata omnia nec disti¬
guendum cuiũs respectu ista si
ielictasitem quod ex oporis ser¬
uus presticit uenditori: ep̃tori
restituendum ei nisi ideo dies ũ¬
traditionio ex pacto progatus
elit aduenditorem opere ꝑti¬
nerent. ¶et uendito actio uẽ¬

Expanded text:
racto uenditor donauit ante traditionem, hoc quoque restitui debet: hereditates quoque per seruum adquisitae et legata omnia, nec distinguendum, cuius respectu ista sint relicta. item quod ex operis seruus praestitit uenditori, emptori restituendum est, nisi ideo dies traditionis ex pacto prorogatus est, ut ad uenditorem operae pertinerent. Ex uendito actio ue
Abbreviated transcription (Latin):
petitꝰ inbis qile cum autem re nͣ¬
emꝑta prestarisolent ñ solum do¬
ium s et culpam prestandam ar¬
bitror nam et celsus lib̾ octauo dli¬
gestorum scripsit. cumconuenit
ut uẽclitor preu̾tam mercetẽ ex¬
igat ⁊ emꝑtoripresteti ũ solum do¬
um s et cuipam eumprare de¬
lere ¶ idemcelsus lib eos scribit.
sundi quem cum titio cõminune
halebas: ꝑtenicuam uenͣ didisti
a ante quam crad̾es coactus es
cominun diuidundo uiditiu
accipere ssccio fundus sit adiu¬
tlicatus: quantu obeam rem
atitio consecutus es⁊ id tantim¬
l̃i xiuptori prestabis quod sitibi sũ¬
da. dus totus adiudicatus ẽ. totum
ĩquit cum emptori trades. ¶s et
ita ut ille soluat qd̾ obeamrem
titio condempnatus es s obeam
didisti: pro eiuctione cauere detã
ob altãm autem cantunide doro
malo ꝓmittẽ equumẽ enim eãd
eẽ condi tionem emptoris que
futuraeẽt si cumip̃o actum eẽt ĩ

Expanded text:
petit. In his autem, quae cum re empt‹a› praestari solent, non solum dolum, sed et culpam praestandam arbitror: nam et Celsus libro octauo digestorum scripsit, cum conuenit, ut uenditor praeteritam mercedem exigat et emptori praestet, non solum dolum, sed et culpam eum praestare debere. Idem Celsus libro eodem scribit: fundi, quem cum Titio communem habebas, partem tuam uendidisti et antequam traderes, coactus e‹s› communi diuidundo iudicium accipere. si socio fundus sit adiudicatus, quantum ob eam rem a Ti‹ti›o consecutus es, id tantum emptori praestabis. quod si tibi fundus totus adiudicatus est, totum, inquit, eum emptori trades, sed ita, ut ille soluat, quod ob eam rem Titio condemnatus es. sed ob eam didisti, pro euictione cauere debes, ob alteram autem tantum de dolo malo repromittere: aequum est enim eandem esse condicionem emptoris, quae fu
Abbreviated transcription (Latin):
cagaio seio pignori dedit. atqita idẽ
citius sempronio et gaio seio eund̾
fundu in assemuendidit. quib
pignori ante ded̾at. ĩ solidum siugu¬
lis. quero ãuenditione int̾posita
ius pignoris extinctiu sit. an ꝑħ
ius solum emptionis aput ambos
ad eos de quib queritur emptionis
iure ꝑtinere. et cumi consensum mu¬
tuo uenditiomi delisse ꝓponantur
in uicem pignoratitiam actionen
cos ñhre. ¶ Eicius seio pecunam sũ
pignore finidi deoat qͣui fundus ñ

Expanded text:
tea Gaio Seio pignori dedit, atque ita idem tea Gaio Seio pignori dedit, atque ita idem Titius Sempronio et Gaio Seio fundum eundem in assem uendidit, quibus pignori ante dederat in solidum singulis. quaero, an uenditione interposita ius pignoris exstinctum sit ac per hoc ius solum emptionis apud ambos ad eos de quibus quaeritur emptionis iure pertinere: cum consensum mutuo uenditioni dedisse proponantur, inuicem pigneraticiam actionem eos non habere. Titius Seio pecuniam sub pignore fundi dederat: qui fundus cum
Abbreviated transcription (Latin):
conseusisse uidebitur insi manifeste
appareat decẽptum eẽ quod obser ͣ¬
uari oportet. et sisine scriptis consen¬
scrit. ¶ Si debitori coͣnͣce limsit. et caud¬
hr̃s eius uendid̃it. potest̾ facti q̃o ex̃
quid ĩ tellexit credicors recte uenis¬
se dĩcendumẽ. ixeenm subtuitatẽ:
auidicib ñ ad mittuntur ¶ Si debi¬
cor ies forte conͣcesso uenditione de¬
sierit posside̾. et nonus possõr uen¬
did̃it.an duret pignus: quasi prrso¬
ne ꝑmisit creditor. quod et magis ẽ.
namsi nouo possõri non debitori a qͦ¬
is ypotheram accepit concessit credi¬
toruendẽ diceudunẽ ncrẽ ci excepti¬
onemi sz si iucra annum aut bieniu¬
cͣ un consensĩt creditor uendere.
porest ħ tempus debitor uendendo:
non aufert pignus creditori. ¶ Si
creditor ypothecaria usus a possõre
litis estimationem consecutus fũit.
et. a debitore petat debitum: puto
doli mauexceptionem ei obstaturã.
pignori dedit. et eund̃ fudum poᷤ¬

Expanded text:
consensisse uidetur, nisi manifeste appareat deceptum esse. quod obseruari oportet et si sine scriptis consenserit. Si debitori concessum sit et heres eius uendiderit, potest facti quaestio esse, quid intellexit creditor. sed recte uenisse dicendum est: hae enim suptilitates ab iudicibus non admittuntur. Si debitor forte concessa uenditione desierit possidere et nouus possessor uendiderit, an duret pignus, quasi personae permiserit creditor? quod et magis est: nam si nouo possessori, non debitori a quo hypothecam accepit, concessit creditor uendere, dicendum est nocere ei exceptionem. Sed si intra annum aut biennium consenserit creditor uendere, post hoc tempus uendendo non aufert pignus creditori. Si creditor hypothecaria usus a possessore litis aestimationem consecutus fuerit et a debitore petat debitum, puto doli mali exceptionem ei obstaturam. pignori dedit et eundem fundum pos
Abbreviated transcription (Latin):
salcet si p̾tium ꝓ accõde accipiãt.
quasuendant. ¶ Siuoluntate
geditoris finidus auenatus e in¬
uerccunde applicari sibieum cre¬
clitor desid̾at. sicomen effectus sit
serutus uenditoĩs suam siñueni¬
crit nẽ sitis ad repeuendum credi¬
torem quoduoluuit uenire ¶ Suꝑ
uacuume cedẽ agrum specialiter
ypotheoe datum: ꝑmissu credito¬
nouenisse. supẽ debitorrem possi¬
deat nisi quod potest fi. ut debitoꝵ
ꝑmissu arlitoris uendid̾it. deinde
postea bonafide redem̾it ab eode
uł ab ano ad q̃m ꝑ successionem
cares ꝑtinẽ cepiss: aut debitori¬
supe debitor emptorihĩs extiterit.
ĩumiptamen cum pecunia soui¬
ta non sit. dou mau suspitioĩerit
translata ad p̾sens ut possit creci temi¬
tor replicatione dolimau obicere.
¶uiud iudeamus sicitius debitor
nounitate arditoris suiuendi¬
derit meiuorur ci a quo nicuius
emerit. et postea meuius titio
hr̃s extinit. et creclitor ab eo petar
tur. quiouris sit ẜiniquu ẽ

Expanded text:
cilicet si pretium pro pactione accipiant, quasi uendant. Si uoluntate creditoris fundus alienatus est, inuerecunde applicari sibi eum creditor desiderat, si tamen effectus sit secutus uenditionis: nam si non uenierit, non est satis ad repellendum creditorem, quod uoluit uenire. Superuacuum est quaerere agrum specialiter hypothecae datum permissu creditoris uenisse, si ipse debitor rem possideat: nisi quod potest fieri, ut debitor permissu creditoris uendiderit, deinde postea bona fide redemerit ab eodem uel ab alio, ad quem per successionem ea res pertinere coepisset, aut si ipse debitor emptori heres exstiterit: uerumtamen cum pecunia soluta non sit, doli mali suspicio inerit translata ad praesens tempus, ut possit creditor replicationem doli mali obicere. Illud uideamus, si Titius debitor uoluntate creditoris sui uendiderit Maeuio uel ei, a quo Maeuius emerit, et postea Maeuius Titio heres exstiterit et creditor ab eo petat, quid iuris sit. sed iniquum est
Abbreviated transcription (Latin):
cirditornsiꝰ quis dicat iteo conoesis¬
se donari: quod amicus erat credi¬
coris is cuidonabatin quod si consens¬
serit decemuends̃ ille quinq ulendi¬
derit. dierndum e non eẽ repellendũ
cirdicorem ĩ contrario ũ erat quere¬
dum quin recte uendat si pluris uẽ¬
did̃ĩt. quam concessit creditor: ¶ nõ
iudetur autem consensisse creditor si
stiente eo debitor rem scebat uẽdiõit.
S ebat ubiq pignus sibi durare set si
subscripsit forte ĩ tabulis emꝑtõnis

Expanded text:
creditor, nisi si quis dicat ideo concessiscreditor, nisi si quis dicat ideo concessisse donari, quod amicus erat creditori is cui donabatur. Quod si concesserit decem uendere, ille quinque uendiderit, dicendum est non esse repellendum creditorem: in contrarium non erit quaerendum, quin recte uendit, si pluris uendiderit, quam concessit creditor. Non uidetur autem consensisse creditor, si sciente eo debitor rem uendiderit, ebat ubique pignus sibi durare. sed si subscripserit forte in tabulis emptionis,
Abbreviated transcription (Latin):
circlitor qui pignori accepit. potior
qtũtius tamenc si debitor a crecdito¬
re perat ut ei ꝑmntatur pignus uẽ¬
dere. quomagis satisfaciat. ante ca¬
utionem abco qui rem empturus
erat. ut pretumniri uendite usq
ad suimam debiti creditori solua¬
tur. ¶ uenlitionis autem appella¬
tionem gn̾ałt accipere debemus:
ut a suegarẽ ꝑinisit. ualeat qd cõ¬
sessit quodita inteligemus ut et.
suegatinti repudiatum fũit. comi¬
aclescat ꝑignus. ¶ Si debitor uen¬
᷑ did̾at iẽm: nec tradid̾t. anũ repel¬
empto pignus extinguatur . quod
et magis eiszquid si pretumi uendi¬
tor consecutus ñ sit. nec paratus sit
emptor daic: tantud̃ pot̾ dici:
¶ S si ꝑmisit̾ creditoruends debitor
u̾o donau̾it an exceptione illum
subiuoͣueat. an facti sit magis que¬
stio numquid ideonemirẽ uoluit i
pretio acceptõ ip̃i quõq res expediat
quo cãunonnecebit consensus. ¶ ꝙ¬
ĩ contratium si concessit donare que¬
dicare ucudidĩt debitoꝵ iepelletur

Expanded text:
creditor qui pignori accepit potior est. Tutius tamen est, si debitor a creditore petat, ut ei permittat pignus uendere, quo magis satisfaciat, ante cautionem acerit, ut pretium rei venditae usque ad summam debiti creditori solvatur. Venditionis autem appellationem generaliter accipere debemus, ut et si legare permisit, valeat quod concessit: quod ita intellegemus, ut, si legatum repudiatum fuerit, convalescat pignus. Si debitor vendiderit rem nec tradiderit, an non repelempto, pignus exstinguatur? quod et magis est. sed quid si pretium venditor consecutus non sit nec paratus sit emptor dare? tantundem potest dici. Sed si permiserit creditor vendere, debitor vero donaverit, an exceptione illum summoveat? an facti sit magis quaestio, numquid ideo veniri voluit, ut pretio accepto ipsi quoque res expediat? quo casu non nocebit consensus. quoin contrarium, si concessit donare et uendiderit debitor, repelletur
Abbreviated transcription (Latin):
sit quecumq fundi eius pars
aquolibet possore petatur ꝓ cli¬
midianon recte petetur ¶ Si
plures rem dederint ꝓiͣ diuiso
et cumuimo creditorpaciscatur.
ne ypothece sit. de inde ab eo petat.
q si hic cum quo pactus ẽ solid̾
fundum possideat ꝓi᷑ diuisor qr
de ꝑte conueniss ñ repesut eum
atoto. ¶ an pacisci possint filius
familias: et seruus ne res pͥgn¬
orisit quam peculiarit̾ ĩ ypothe

Expanded text:
sit, quaecumque fundi eius pars sit, quaecumque fundi eius pars a quolibet possessore petatur, dimidia non recte petetur. Si plures dederint pro indiuiso et cum uno creditor paciscatur, ne hypothecae sit, deinde ab eo petat, etiamsi hic cum quo pactus est solidum fundum possideat, pro indiuiso quia de parte conuenisset, non repellit eum a toto. An pacisci possint filius familias et seruus, ne res pignori sit, quam peculiariter hypothe
Abbreviated transcription (Latin):
niectertionem conuenti. łt ͥ t ͤ̃
¶Si conuert de parte ꝓ ĩ diui¬
io auenanda si c̾tares ẽqueue¬
iri partem pro ĩdiuiso ded̾it ypo¬
thoce. diuisione facta cum siio:
ñucia eam partem arlitori ob¬
ligatam eẽ. que ciobtingit quipi¬
gnori dedit. s utriusq pars ꝓ ĩ¬
diuiso ꝓꝑte dimidia manebit
obligata:¬
arc᷑ Sicut re corporan extint¬
ta. ita ⁊ usufructu cxtincto: pi¬
gnus ypothecaue pent. ¶ arclitor
ne potĩt pignori ypothete ue sit
res : patisai potꝰ et ideo sihr̃di pac¬
tus fiut ei quoq ꝓd̾it pactum:
cui restituit hr̃ditatem ex sena¬
tus consuito crebelliano: ¶Si ꝓ¬
çurator debitoris ĩ remsuãsit: ñ
puto dubitari deueꝰ qmpactii e¬
narat creditorisitemq si a parte
creditoris procuratorĩrem suam
extitĩt. patiscendo ĩutilem sibi
faciet ypothetariam actione. in
cantumut putem recte dici: et
dominis litis ħ cãunocere hanc
exceptionem: ¶ Si conuemĩt ue
pars dimidia ꝓ ĩdiuisopignori

Expanded text:
ceptionem conuenti debet. Si conuenit de parte pro indiuiso alienanda, si certa res est quae ueis communis rei partem pro indiuiso dederit hypothecae, diuisione facta cum socio non utique eam partem creditori obligatam esse, quae ei obtingit qui pignori dedit, sed utriusque pars pro indiuiso pro parte dimidia manebit obligata extincta, ita et usu fructu exstincto pignus hypothecaue perit. Creditor, ne pignori hypothecaeue sit res, pacisci potest: et ideo si heredi pactus fuerit, ei quoque proderit pactum, cui restituit hereditatem ex senatus consulto Trebelliano. Si procurator debitoris in rem suam sit, non puto dubitari debere, quin pactum noceat creditori. itemque si a parte creditoris procurator in rem suam exstiterit, paciscendo inutilem sibi faciet hypothecariam actionem, in tantum, ut putem recte dici et dominis litis hoc casu nocere hanc exceptionem. Si conuenerit, ne pars dimidia pro indiuiso pignori
Abbreviated transcription (Latin):
dem totum non deducto eo qs̾
domino ꝑ amphilus debet nemi¬
nem enim posse intelligi ip̃m
in suo pecilio eẽ ħ ergodamp
num dominum passururum
ut pat̾etur s cuilibet alii serũ¬
orum suorum peculuminon
hñti cirlidiss itq ita se br̃e eiui¬
dentius appariturumait. Si
sticho ieculium legatum eẽ ꝓ¬
ponatur. qui certe si ex cestamẽ¬
toagat. cogendus nonẽ eius ꝙ
uicarius suus debet aliter quã
ex peculio ip̃ius deductionẽ pati.
alicquinfuturum ut si tantum
uicarius dominoͣ deb̾et. ipe nicħ̾
in petulio br̃et ĩ telligatur qd
¶ Seruo quem tibi uendid̾am
pecuniam credidi quesitumẽ.
anitamichiinte accõ de peculio
tra aunum quam uendidim
an postea experiar nam uec ce¬
teris quid̃ qui tinic̾ eo contra¬
xexint ĩ me accõ datur. ĩ contr¬
arium quaꝵ agentib mecũ
hus qui antea cumeo seruo
contraxissent ñ deducam id ꝙ
postea michi debere ceperit. ex
quo apparet honus eius pecu¬
lii quod aput me remansi̾t:

Expanded text:
dem totum non deducto eo, quod domino Pamphilus debet: neminem enim posse intellegi ipsum in suo peculio esse: hoc ergo casu damnum dominum passurum, ut pateretur, si cuilibet alii seruorum suorum peculium non habenti credidisset. idque ita se habere euidentius appariturum ait, si Sticho peculium legatum esse proponatur: qui certe si ex testamento agat, cogendus non est eius, quod uicarius suus debet, aliter quam ex peculio ipsius deductionem pati: alioquin futurum, ut, si tantundem uicarius domino debeat, ipse nihil in peculio habere intellegatur, quod  Seruo quem tibi uendideram pecuniam credidi: quaesitum est, an ita mihi in te actio de peculio tra annum quam uendiderim an postea experiar: nam nec ceteris quidem, qui tunc cum eo contraxerint, in me actio datur. in contrarium quoque agentibus mecum his, qui antea cum eo seruo contraxissent, non deducam id, quod postea mihi debere coeperit. ex quo apparet onus eius peculii, quod apud me remanserit,
Abbreviated transcription (Latin):
pignori dataẽ ex pressumẽ. ħ et ĩ
cetĩs bone fidenuditus accipien¬
dum pomponius scribit. namq¬
⁊ si seruo res pignori datasit. nõ
solum de peculio ⁊ simrem u̾so cõ¬
petit actio uerumhanc quoq bt
ad iectionem et siquid dolo inalo
domini captus fraudatusq accor
ẽ. iudetur autem dolo face̾ domi¬
nus qui cum br̃et restituendi fa¬
cultatem nonuult restituere.
uendidĩs: illa ꝑte stipulatioĩs quã¬
ta pocunia ex hr̃ditate ad te puene¬
rit. teneb̾is de peculio. ¶ Si seruo
tuo ꝑmisĩs uicarium emere au¬
reis .uiii. ille decem em̃it et tibi
scripsit se .uiii. emisse. tuq ei per¬
miseris es .uiii. ex tua pecuma sol¬
ꝯuere. cis decem solu̾it. ħ nomine
duos aureos tm̃ uenditabis s hii
uenditori pr̃abuntur. cdumitaxat
de peculio serui. ¶ Seruum com¬
munem quem cumtitio autcũ¬
peculio: que sittim ẽ. si de petulio

Expanded text:
gnori data est, expressum est, hoc et in ceteris bonae fidei iudiciis accipiendum esse Pomponius scripsit. namque si seruo res pignori data sit, non solum de peculio et in rem uerso competit actio, ue‹r›um hanc quoque habet adiectionem 'et si quid dolo malo domini captus fraudatusque actor est.' uidetur autem dolo facere dominus, qui, cum haberet restituendi facultatem, non uult restituere. uendideris, illa parte stipulationis 'quanta pecunia ex hereditate ad te peruenerit' teneberis de peculio. Si seruo tuo permiseris uicarium emere aureis octo, ille decem emerit et tibi scripserit se octo emisse tuque ei permiseris eos octo ex tua pecunia soluere et is decem soluerit, hoc nomine duos aureos tantum uindicabis, sed hi uenditori praestabuntur dumtaxat de peculio serui. Seruum communem, quem cum Titio pronio: quaesitum est, si d
Abbreviated transcription (Latin):
dambuius peculii rõnemet post¬
quam placuit alienato homine
ꝑmittendum ẽẽ creditori ⁊ cum
uenditore ⁊ cumemptore agere.¬
¶ Si accum sit de pecuuo cum eo
quiusum fructum ĩseruoħt. et
minus consecutus sit creditor. ñ
ẽ iuiquu ut ex imiu̾so eius
peculio siue aput fructuariũ. siuĩ
aput ꝓprietarium erit. rem con¬
sequatur ¶ nicħ inter ẽ oꝑas su¬
as conclurit seruus a fructuario
an pecumam mutuam ab eo ac¬
ceperit. darutaq debebit actio cͣiͣ
adũsus dominum ꝓprietatis de¬
ducto eo quod seruus peculiino¬
mine aput fructirariumht.a

Expanded text:
s peculii rationem, postquam placuit alienato homine permittendum creditori et cum uenditore et cum emptore agere. Si actum sit de peculio cum eo qui usum fructum in seruo habet et minus consecutus sit creditor, non est iniquum, ut ex uniuerso eius peculio, siue apud fructuarium siue apud proprietarium erit, rem consequatur. nihil interest, operas suas conduxerit seruus a fructuario an pecuniam mutuam ab eo acceperit. dari itaque debebit actio ei aduersus dominum proprietatis deducto eo, quod seruus peculii nomine apud fructuarium habet. 38
Abbreviated transcription (Latin):
licet restauretur. recedens tam̃
et augm̃ti ⁊ decessionis ratio¬
nem br̃i oportet. ⁊ ideo siue ho¬
die nicħ sit ĩ peculio siue acces¬
serit aliquid presens status pe¬
culii spectandus ẽ. quare circa
uenclitorem quoq ⁊ emptorem
ħ nob̾ iudetur uerius quod ac¬
cessit peculio posse nos ab emp¬
tore consequi nec retrorsum ue¬
uit inimouiditio ad id tempꝰ
conuentr̃ẽm reclucẽ emptorẽ
quo uenditor comientus sit. ñ¬
¶uenditor serui sicum pecuło
seruũsuendid̾it ⁊ tradiderit.
ixtulumi: nec intra annum ꝗlõ¬
dem de peculio conuenietur. nẽ¬
q enimł pretium serur. pecu¬
lium ẽ. ut neratius scripsit.
natim acciperet. penes eumuide¬
um dare. accepta certa summa
nonuidetur penes iiditui ħidẽ
ẽẽ peculium.

Expanded text:
raecedens, tamen et augmenti et decessionis rationem haberi oportet, et ideo siue hodie nihil sit in peculio siue accesserit aliquid, praesens status peculii spectandus est. quare circa uenditorem quoque et emptorem hoc nobis uidetur uerius, quod accessit peculio posse nos ab emptore consequi, nec retrorsus uelut in uno iudicio ad id tempus conuentionem reducere emptoris, quo uenditor conuentus sit. Uenditor seruservum vendidit et tradiderit peculium, ne intra annum quidem de peculio convenietur: neque enim hoc pretium servi peculium est, ut Neratius scripsit.  acciperet, penes eum uideum dare accepta certa summa, non uidetur penes heredem esse peculium.
Abbreviated transcription (Latin):
n se poss. ¶stichus ħt in pxcu¬
lio qui ꝓ amphilũ quiẽ dem¬
domino u. agatur de peculio sti¬
chinomine placebat estimar̾e¬
it debere pretium pamphili et qui

Expanded text:
posset. Stichus habet in peculio Pamphilum qui est decdomino quinque. si agatur de peculio Stichi nomine, placebat aestimari debere pretium Pamphili et qui
Abbreviated transcription (Latin):
lius debeat et hec .x. teneat. nicħo¬
minus magis tamen pr̃em dãp¬
nandum estimaui. sinullum
p̾t̾ea peculumi sit hanc enimpe¬
cumam cumicamaneat. nõ ẽẽ
poculii demq quolibet auo. agẽ¬
te de pcullio. miniine dubitand̾
ait. computari nõnoͣ porte itaq
ad exhibendum agtit me et ex¬
hibitam uendicare debert. Sũm¬
ꝑtura filio familias dotis noĩe
certam pocumam ꝑromisit adi¬
uortio facto agat de dote cum
pr̃s utrimne tota promssione

Expanded text:
eat et haec decem teneat, nihilo magis tamen patrem damnandum existimauit, si nullum praeterea peculium sit: hanc enim pecuniam, cum mea maneat, non esse peculii. denique quolibet alio agente de peculio minime dubitandum ait computari non oportere. itaque ad exhibendum agere me et exhibitam uindicare debere. Si nuptura filio familias dotis nomine certam pecuniam promiserit et diuortio facto agat de dote cum patre, utrumne tota promissione
Abbreviated transcription (Latin):
me res eius qui seruum iegauit
non cum peculiognam si cum
peculio uł legauit. uł ub̾um
ẽẽ iussit. q̃onis fuit amichiue¬
rius uidetur. non dandamne
q ĩ manumissil neq ĩ eum cui
legatumsit peculium de peculio
actionemsanergo teneatur. ix¬
res: ⁊ ait cecilius tenerit quia
peculium penes eum sit. qui tra¬
tendo idlegatario: selib̾auit pe¬
eocui peculuim legatumsit.
quia ad eum ueniunt creclito¬
res: ergo si tradid̾it sine cauti¬
oneerit conuemendus. ¶Si pre¬
cepto seruo et peculio rogatus
sit. hr̃s restitũe hr̃ditatem. si de
peculio conuieniatim trebelliãi
ex ceptione non utetur. ut ma¬
rcellus crartans admitti ĩs
autem xͣstituta ẽ br̃ditas non
tenetur. ut sceuola ait. cum
poculiumũ habeat. nec dolo fe¬
cerit quominus br̃et. ¶usus
fructu quoq extincto: intra
annum actionem dandam
credens cum mortuum anna¬
li actione egeris: et quia annus
prefierat exceptione sis repul¬
sus an rursus experiri tibi com¬

Expanded text:
eres eius, qui seruum legauit non cum peculio. nam si cum peculio uel legauit uel liberum esse iussit, quaestionis fuit: et mihi uerius uique in manumissum neque in eum, cui legatum sit peculium, de peculio actionem. an ergo teneatur heres? et ait Caecilius teneri, quia peculium penes eum sit, qui tradendo id legatario se liberavit. Peeo, cui peculium legatum sit, quia ad eum veniunt creditores: ergo si tradiderit sine cautione, erit conveniendus. Si praecepto servo et peculio rogatus sit heres restituere hereditatem, si de peculio conveniatur, Trebelliani exceptione non utetur, ut Marcellus tractans admittit: is autem cui restituta est hereditas non tenetur, ut Scaevola ait, cum peculium non habeat nec dolo fecerit quo minus haberet. Vsu fructu quoque exannum actionem dandam credens eum mortuum annali actione egeris et, quia annus praeterierat, exceptione sis repulsus, an rursus experiri tibi com
Abbreviated transcription (Latin):
licet cõi diuidundo iunditio locus
ñsit. quia a cõmunione discessũ
ẽ utili tamen locus futurus qd̾
datur de prestatõnib quociens
commis cẽ desiit. ¶ Siue aũt
lcrando fundum cõmuem siue
colligendo de fundo comimuni qd¬
dem sorciũs consecutus sit. coĩ di
uidudo incditio tenebitur ⁊ si ꝗͥ¬

Expanded text:
ic communi dividundo iudicio locus non sit, quia a communione discessum est, utili tamen locum futurum, quod datur de praestationibus, quotiens communis esse desiit. Sive autem locando fundum communem sive colendo de fundo communi quid socius consecutus sit, communi dividundo iudicio tenebitur, et si
Abbreviated transcription (Latin):
fidei e. q̃r sumares ĩ diuisa relic¬
ta sit. ualebit utiq et ceterarũ
duisio: a potit itum cõmuni
diudundo agi de ea que ĩ diui¬
a remansit ¶ Sicut autemi
ip̃ius rei diuisio uenit ĩ cõmum¬
diuidundo uiditio: ita et p̾sta¬
tiones ueniunt. et iteosi quis im¬
pensas fec̾it consequatur ¶s et si
non cum ip̃o sccio agat. s cum
hr̃de sccii: labeo recte existimat.
impensas et fructus a desuncto
percẽpto ᷤ uemrespłane fructus
ꝑcepti añquam res c̃munis
eẽt. uł sumptus añ factr ĩ cõi di
indundo iiditium ñueniunt.
pp̃ea uilianus scribit. simissi in
possĩonem dampni ĩfecti suus ⁊
añquam possidẽ iubemur ego
ĩsulam fulsero: eonsumptum
istum cominuni dudundo
iuditio consequi me ñ posse.
d̾ctur. aideo ussi sumus a p̃tore
eas edes possigẽ. iͣ ħ dominum ea¬

Expanded text:
fidei est: quare si una res indiuisa relicta sit, ualebit utique et ceterarum iuisio et poterit iterum communi idundo agi de ea quae indiuia mansit. Sicut autem ipsius rei diuisio uenit in commdiuidundo iudicio, ita etiam praestationes ueniunt: et ideo si quis impensas fecerit, consequatur. sed non cum ipso socio agat, sed cum herede socii, Labeo recte existimat impensas et fructus a defuncto perceptos venire. plane fructus ante percepti, quam res communis esset, vel sumptus ante facti in communi dividundo ii missi in possessionem damni infecti simus et ante, quam possidere iuberemur, ego insulam fulsero, sumptum istum communi dividundo iudicio consequi me non posse. deretur et ideo iussi sumus a praetore eas aedes possidere et ex hoc dominium ea
Abbreviated transcription (Latin):
m̾cede. ñ ten̾i auint uet̾es. ninꝰ
ĩ arena passi sunt se se bonorari.
hes eium puto notam ñ euade
sb si quis operas suas lccau̾it ut
tra arenam: uei nõ ẽ. notanis¬
¶ hiis igitur ꝑsonis que ñ ur¬
tutis causa cumbestiis pugna¬
u̾unt ꝓse p̾tor ꝑmitit allegare.
ꝓ alio probibetss est equissimũ¬

Expanded text:
mercede, non teneri aiunt ueteres, nisi mercede, non teneri aiunt ueteres, nisi in harena passi sunt se honorari: eos enim puto notam non euadere. sed si quis operas suas locauerit, utra harenam: non est notatus. his igitur personis, quae non uirtutis causa ‹cum› bestiis pugnauerunt, pro se praetor permittit allegare, pro alio prohibet. sed est aequissimu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem iam ceptum magistra¬
tum. posse aspirare aũt ad nou¬
um penitus ꝓbibĩ id q multis.
comprobatur ex emplis ¶ remoꝵ¬
uet aũt a postulando pro aliis q
cum qui corpore suo muliebria
passũs ẽ si quis tantam̃ uipre¬
tonum uł hostium strupratuss
ẽ ñ debet notariut pomponius ⁊̃¬
ait. ¶a qui capitali crimine est¬
dampnatus ẽ. ñ debet ꝓ alio po¬
stulare. ¶it̾ spnͣatus consulto q̃
aput pedaneos udices postulare
ꝓhibetur. calumpnie publici iu¬
dicii dampnatus i qui operas
suas ut cum bestiis depugnaret
loͣcaũitsbestias autem accipere de¬
benius ex feritate magis quam
ex animalis gn̾ere nam quidsi
leo sit s mansuetus aut alia dẽ¬
tata mansueta: crgo qui locauit
solũꝰ notatur siue depugnau̾it.
siue ñ ꝙ si depugnau̾it cum nõ
locass operas suase ñ tenebitur. ñ
enim qui cum bestus pugnauit.
cenebitur. s qui oꝑas suas in ħ
locauirteniq ecs qui uirtutis.
ostendende causal faciunt sine.

Expanded text:
quidem iam coeptum magistratum posse, adspirare autem ad nouum penitus prohiberi: idque multis comprobatur exemplis. Remouet autem a postulando pro aliis et eum, qui corpore suo muliebria passus est. si quis tamen ui praedonum uel hostium stupratus est, non debet notari, ut et Pomponius ait. et qui capitali crimine damnatus est, non debet pro alio postulare. item senaaneos postulare prohibetur calumniae publici iudicii damnatus. et qui operas suas, ut cum bestiis depugnaret, locaverit. bestias autem accipere debemus ex feritate magis, quam ex animalis gleo sit, sed mansuetus, uel alia dentata mansueta? ergo qui locauit solus notatur, siue depugnauerit siue non: quod si depugnauerit, cum non locasset operas suas, non tenebitur: non enim qui cum bestiis depugnauit, tenebitur, sed qui operas suas in hoc locauit. denique eos, qui uirtutis ostendendae causa hoc faciunt sine
Abbreviated transcription (Latin):
omnes qui edicto pretoris ut ẜ.¬
ĩ fames notantur. qui omnes
nisi prose a c̃tis ꝑsonis ne postu¬
lent. ¶ denid̃ adicit pretor qui
ex hiis omnibe qui supra scrip¬
ti sunt ĩ integrum restitutus
ñ erĩqeum qui ex hiis qui supͥ
scripti sunt. sic accipimus si fu̾it

Expanded text:
omnes, qui edicto praetoris ut ‹in›fames notantur, qui omnes nisi pro se et certis personis ne postulent. Deinde adicit praetor: 'Qui ex his omnibus, qui supra scripti sunt, in integrum restitutus non erit, eum.' 'Qui ex his, qui supra scripti
Abbreviated transcription (Latin):
si tũtelamuł curam huiusm
gerunt concẽdi. ¶ qui adu̾sus
ea fecisse monstretur ⁊ ꝑ aliis ĩ¬
fclicta postulatc̃e replłitur ⁊ peo
estimatõne uidicis extra ordi¬
nem ꝑecuniaria pena mulctabi¬
cur. ¶ ut initio huiusmõi titu¬
s ne ꝓ omnib postularent qiͣ
minus deliq̃rint. quam hii qͣ¬

Expanded text:
si tutelam uel curam huiusmogerunt, concedi. qui aduersus ea fecisse monstretur, et pro aliis interdicta postulatione repellitur et pro aestimatione iudicis extra ordinem pecuniaria poena multabitur. Ut initio huius titune pro omnibus postularent: quasi minus deliquerint quam ‹hi› q
Abbreviated transcription (Latin):
aͣ .lacdum serintutẽ nendicanti.
adq ⁊ sabinum respondisse cas¬
isͣ sius retunit aisibi placere. ¶ ind̾¬
qł dum adici seruitutib possocõ¬
bstat ueluti quogñe uehiculi a¬
a ͣ gatimur ñ agatur uclutiut e¬
su quoduntaxat. urut c̾tumpõ¬
dus uchatimz uł res ille transclũ¬

Expanded text:
 seruitutem uindicanti: idque et Sabinum respondisse Cassius rettulit et sibi placere.Modum adici seruitutibus posse constat: ueluti quo genere uehiculi agatur uel non agatur ueluti ut equo dumtaxat uel ut certum pondus uehatur uel grex ille transdu
Abbreviated transcription (Latin):
Nodest. Pro pte domini seruii¬
tutem ad quiri ñ posse uulgo
traditur a ideo siquis fumdu
habens inam stipuletur ꝯ ꝑtẽ
fundi sui postea alicnet. corrũ¬
ꝑit stipulationem ĩ eum ca¬
sum deducendo a quo stipula¬
tio incipere non possit ꝓꝑte qͦ¬
abolenus H onͣ dubito quin
fundo municipum ꝑ serliu
mͣostratione facta uaconce¬
di ssa fu̾it. ut neq uehiciuͣsum
¶ haucq iumentum ea uti possit.

Expanded text:
i seruitutem adquiri non posse uolgo traditur: et ideo si quis fundum habens uiam stipuletur et partem fundi sui postea alienet, corrumpit stipulationem in eum casum deducendo, a quo stipulatio incipere non possit. ularum Non dubito, quin fundo municipum per servumonstratione facta via concessa fuerit, ut neque vehiculum neque iumentum ea inire possi
Abbreviated transcription (Latin):
illa sola boniuiri arbitractu⁊
usimise i fruiturum sugitur
tracdita sunt fruendi cã nemo
dubitat non sicrieius qui ac¬
çepitinon euimideo tra¬
duntur ut dominium recedas
ab eo qui traclidit. s utatur⁊
fruatur legatarius ẽrgo cum
ñfiat fructuarii uasa uendica¬
ri aꝓprictario possunt. cautoe
ñ ⁊  datasiũtendum ẽ decon

Expanded text:
illa sola "boni viri arbitratu illa sola "boni viri arbitratu usurum fruiturum". si igitur tradita sunt fruendi causa, nemo dubitat non fieri eius qui accepit: non enim ideo traduntur, ut dominium recedat ab eo qui tradit, sed ut utatur fruatur legatarius. ergo cum non fiant fructuarii vasa, vindicari a proprietario possunt cautione non data. videndum est de con
Abbreviated transcription (Latin):
mis cogendum eẽ fructuariu
cancre aut actiones suscipere ⁊¬
¶ꝑlane s. exͣ cłie ꝓprietas alicui le¬
gata sit usus fructus pie. dicẽ¬
dumẽe pomponius ait remiitẽ¬
damieẽ banc cautionem fruc¬
tuario quia certum sit adeum
ꝓprietatẽ ad hr̃dem eius ꝑuẽtur¬
am ¶ Siuestis usus fructus lega¬
tus sit scribit pomponius quam¬
quam hr̃s stipulatus sit finitou¬
su fractu nestem rectli at tñ nõ
obligari promssorem si cã sine
tolo malo aitritam rectud̾it ¶ Si
plures domini sint ꝓprietatisu
legauo necessaria crit ħ cautiohe¬
redi nico Iquanius enimd̾ ꝓpric¬
tata possit cominum diuuidũs¬
do ex periritam̃t am cã usus fruc¬
tus qui tuus ꝓprius ẽ ad offitiꝰ¬
um cõmum diuidimdo uicli¬
cis non ꝑtinebit.
nriboni arbitrata cantionet
int̾poni oportet nec mutat si
pr̃ br̃des filios sim̃ul hĩtaxe cũ
uxore legataria uoluit.
lp̃. Siuasorum ip̃orumusus
fructus sit relittus ñ erit cautẽ
senatus consulti necessarias

Expanded text:
minus cogendum esse fructuarium cauere aut actiones suscipere.Plane si ex die proprietas alicui legata sit, usus fructus pure, dicendum esse Pomponius ait remittesse hanc cautionem fructuario, quia certum sit ad eum proprietatem uel ad heredem eius peruenturam.Si uestis usus fructus legatus sit, scripsit Pomponius, quamquam heres stipulatus sit finito usu frorem, si eam sine dolo malo adtritam reddiderit. Si plures domini sint proprietatis, legavero, necessaria erit haec cautio heredi meo: quamvis enim de proprietate possit communi dividundo experiri, tamen causa usus fructus, qui tuus proprius est, ad officium communi dividundo iudicis non pertinebit. uiri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria uoluit. Si vasorum ipsorum usus fructus relictus sit, non erit cautio senatus consulti necessaria, sed
Abbreviated transcription (Latin):
p̾aicncãmlicet iudinum de ce¬
sramento mou̾i spttur aius
ꝓus rescripsit ꝯ adiecit sane in¬
rescripto dum nord̾dicatut
nduicilihalis camẽ ne uilum ad¬
niniculumlib̾tatis extestam̃to
ad mitrat.

Expanded text:
am, licet iudicium de testamento moveri speretur, divus Pius rescripsit: adiecit plane inrescripto, dummodo praedicatur udici liberalis causae, ne ullum adminiculum libertatis ex testamento admittat.
Abbreviated transcription (Latin):
aput uilianum probat omẽz
quise offert petitioni quasipᷤ¬
sidentem teneri. ¶item si quais
colo fec̾it quomiinis possideat:
br̃ditatis petitiõe te n etur ¶s si
alius uatus possĩonem quã
ego dolo malo amiseram pa

Expanded text:
apud Iulianum probat: omnem, qui se offert petitioni, quasi possidentem teneri. Item si quis dolo fecerit, quo minus possideat, hereditatis petitione tenebitur. sed si alius nanctus posego dolo malo amiseram, pa
Abbreviated transcription (Latin):
adñsus c̾uͣm qui tent utis
exstimatio ⁊ magis euane¬
scere ait insipetentis int̾ est.
certe inquid sirem ꝑaratus
sit restituere ĩclubitatum
erit eͦu a nͣe scẽ s si is qui dolo
desiit ante cõueniatur eum
qui possidet nonli ab it Sitẽ
a tebitore hr̃ditario quasi aui¬
ris possore nam et ẽ auiris poᷤ¬
sessorib posse hr̃ditat em petico¬
stat

Expanded text:
aduersus eum qui desiit litis aestimatio: et magis euanescere ait, nisi petentis interest: certe, inquit, si rem paratus sit restituere, indubitatum erit euanescere. sed si is qui dolo desiit ante conueniatur, eum qui possidet non liberabit.Item a debitore hereditario quasi a iuris possessore: nam et a iuris possessoribus posse hereditatem peti constat
Abbreviated transcription (Latin):
implende gr̃a accepit ñ posĩte
ss sabinus nstatu ubo contra
nduerius ẽ quia petmuaria ẽ¬
hrditaria. ¶d̾ ⁊ inco qui solos fr¬
uctis ex hr̃ditate retinet dicen¬
dum erit. cenetur enim eris he¬
reditatis petiõne. ¶ Si quis sci¬
em. ens alienam enut hr̃ditatem¬
proquasi possore possidet. a sic ab
ant euam sententiam non
puto ueraminemo enim pre¬
doẽ qui p̾tium minie ᷝ auit scc
ut craptoruiu̾sitaas utilite¬
nctur. ¶ item siquis a sisco ꝯre

Expanded text:
accepit, non possidetur. sed Sabinus in statulibero contra: et id verius est, quia pecunia hereditaria est. Idem et in eo qui solos fructus ex hereditate retinet, dicendum erit: tenetur enim et is hereditatis petitione. Si quis sciens alienam emit hereditatem, quasi pro possessore possidet: et sic peti ant. quam sententiam non puto veram: nemo enim praedo est qui pretium numeravit: sed ut emptor universitatis utili tenetur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
pro hrde uł ꝑ possore defunctꝰ
posseoit utiꝰqͣ teneatur ¶sĩ
quis ab sentis nomine possi¬
deat hr̃ditatem cum sit incer¬
tum auule ratum habeat pu¬
to ab sentis nomine ꝓetẽdã
hrditatem ip̃ius u̾õ nͣequã
forte quis dix̾it cum ratum
non hãt iamprccuratorem
quasi p̾donem eẽ tunc enin
suo nomine teneripot̾ ¶ nõ
solum autem ab eo hr̃litatis
petipot̾ qui corpus br̃ditariũ
possidet set et simcħ udendu¬

Expanded text:
pro herede vel pro possessore defunctus possedit, utique teneatur. Si quis absentis nomine possideat hereditatem, cum sit incertum an ille ratum habeat, puto absentis nomine petendam hereditatem, ipsius vero nequaquforte quis dixerit, cum ratum non habet, iam procuratorem quasi praedonem esse: tunc enim suo nomine teneri potest. Non solum autem ab eo peti hereditas potest, qui corpus hereditarium possidet, sed et si n
Abbreviated transcription (Latin):
templatione ut ĩ quartam hał¬
tẽatur. pot̃ dicũoffitiosi quere.¬
lam cessare si quartam ĩ donaͭ¬
cionem b̃t aut siminus hãt ꝙ
udeẽ iuribom arbitratu replea¬
iur aut eͥte conͣsr oportead qs ͤ
donatumẽ. ¶ Si quis cuminẽ
possit demoffitioso quer: adq¬
relam admissus ꝓꝑte resciid̾e

Expanded text:
templatione, ut in quartam habeatur: potest dici inofficiosi querellam cessare, si quartam in donatione habet aut, si minus habeat, quod deest viri boni arbitratu repleatur: aut certe conferri oportere id quod donatum est. Si quis, cum non possit de inofficioso queri, ad querellam
Abbreviated transcription (Latin):
U Et᷑ iam si putauit ur̃s cas se¬
res ex hac hrditate eẽ que siba de¬
latac̃. ¶ quid si quis hr̃ditatem
em̃it anutilis ineuni retitior
reditatis debe̾t dati. nesinguł.¬
¶ sdicus uexaretur uenlitorẽ
emm ter̾ ccrtumẽ s singe nõ
e xitare uendicorẽ uł mocłico
uendidisse. a bone fidei possore
suisseꝰ an porrigi manus ad ẽp̃¬
tͥores dobeant. ⁊ putat᷑ gaius cas¬
sius dandam accionem utuẽ¬
ĩcement dicendum ⁊ si paruo
pretio iussus uence̾ hr̃s. titio he¬
reditatem: uendidit / nam pu
¶  tede enim petinon ꝑ exiguum¬

Expanded text:
 etiam si putauit heres eas res ex hac hereditate esse quae sibi delata est.Quid si quis hereditatem emerit, an utilis in eum petitio hereditatis deberet dari, ne singulis iudiciis uexaretur? uenditorem enim teneri certum est: sed finge non extare uenditorem uel modico uendidisse et bonae fidei possessorem fuisse: an porrigi manus ad emptorem debeant? et putat Gaius Cassius dandam utilem actionem.Idem erit dicendum et si paruo pretio iussus uendere heres Titio hereditatem uendidit: nam putrede enim peti non ex
Abbreviated transcription (Latin):
batuiss et pp familie tibari a ar̃¬
cessariaerit dimuitioss̃ et rẽ
dempore ꝑituram: ꝑ mutere
adrianus trehatio seriauoa ⁊¬
scripsit. ut elius asiaticuo daret
satis de hr̃ditate que ab eo petit.
snfalsum edicant i iteoquia
sustiietur hr̃ditatis petĩonis
iuditum: conec causa falsia¬

Expanded text:
atur. sed et propter familiae cibaria necessaria erit deminutio. sed et res tempore perituras permittere adrianus Trebio Sergiano rescripsit, ut Aelius Asiaticus daret satis de hereditate quae ab eo petitur, et sic falsum dicat: hoc ideo, quia sustinetur hereditatis petitionis iudicium,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Qui pecuu ad ministrati¬
onem concetlit. iudetur ꝑmit¬
tere gn̾alit᷑. quod a specialr per
ꝑtum fuiss cum ianuario ẜuo
meo geri negocunniueto: ħ so¬
lum consecutum eẽ dominum
constat. ne ĩ istitoria teneatiu:
nonetiam de peculio. ¶ Sabinꝰ
respondit. non alias dandam
de peculio actionenĩ dominũ.
cumseruus fideutsiss. nisi ĩ rẽ
domini aut obrem peculiarem
fideussiss. ¶ Si sẽmel actumsit
peculio. quã debet. tamen cauti¬
onib locumeẽ non placuit de
futuro ĩ cremento peculii b em.
inpro sccio actione locum ħt. qr
sccius uniu̾sirm debet. ¶Si cre¬
ditor serui ab emptore eẽt ꝑtẽ
consecutus competẽ inreliquũ
inuenditoremutile uiditiũ
proculus ait s re integra non
ẽẽ ꝑmittendum actori diuide̾
actionemut simul cumemp¬
tore ⁊ cumuenditore experia¬
tur satis enim ẽẽ ħ solum eitri¬
bui. ut rescisso suꝑiore uiditio
in altũm detur ei acco cũ ełcto
reo minus eẽt consecutus et ħ

Expanded text:
 Qui peculii administrationem concedit, uidetur permittere generaliter, quod et specialiter permptum fuisset 'cum Ianuario seruo meo geri negotium ueto', hoc solum consecutum esse dominum constat, ne institoria teneatur, non etiam de peculio. Sabinus respondit non alias dandam de peculio actionem in dominum, cum seruus fideiussisset, nisi in rem domini aut ob rem peculiarem fideiussisset. Si semel actum sitpeculio quam debet, cautionibus locum esse non placuit de futuro incremento peculii: hoc enim in pro socio actione locum habet, quia socius universum debet. Si creditor servi ab emptore esset partem consecutus, competere in reliquum in venditorem utile iudicium Proculus ait, sed re integra non esse permittendum actori dividere actionem, ut simul cum emptore et cum venditore experiatur: satis enim esse hoc solum ei tribui, ut rescisso superiore iudicio in alterum detur ei actio, cum electo reo minus esset consecutus: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
peculium simile ẽẽ homini:
quomodo autem peculium
nascitur. quesitum ẽ. ⁊ itaue¬
teres distingunt si id ad qui¬
siuit seruus qd̾ cominus
necesse ñ h̃t pr̃areꝰ n̾on ẽẽ pe
culum ita igitur nascitur pe¬
culimr crescit. cum autum¬
fu̾it. descrecsat. cumseriuui¬
carii moriuntur. res int̾cicls̃¬
moritur. cum ad emptum sit.
uerbo ab utimur. factum ma¬
gis demonstramus: quã ad¬
ius ciuile referimus obliga¬
tͣionemitaq quod seruo debe¬
tur abextraneis: dominus.¬
recte peͬtet quod seruus ip̃e deͫ¬
bet. eonomine ĩ peculium et

Expanded text:
peculium simile esse homini. Quomodo autem peculium nascitur, quaesitum est. et ita veteres distinguunt, si id adquisiit servus quod dominus necesse non habet praestare, id esse peculium. ita igitur nascitur pculium: crescit, cum aufuerit: decrescit, cum servicarii moriuntur, res intercidmoritur, cum ademptum sit. uerbo abutimur, factum mgis demonstramus quam adius ciuile referimus obligtionem. itaque quod seruo debeur, ab extraneis dominurecte petet, quod seruus ipse deet, eo nomine in peculium
Abbreviated transcription (Latin):
sto de peculio actionẽ ñ ẽẽ dan¬
aulus Sipostea quam tecum
de peculio egr ante remuidic ⁊¬
atam seruum uendid̾is lalroᷤ
ait. ⁊ĩ eius peculii nomine qd̾
aput emptorem quesierit. dãp¬
narite deł̾e nec succurrend̃¬
tibisculpa enim tua ᷝ acccidisse
qui serimuenlidisses.
lp̃ Siquis cum filio familiaᷤᷤ
contrax̾it. dues ht̃ debitores

Expanded text:
lio actionem non esse dantum. Si posteaquam tecum de peculio egi, ante rem iudicatam seruum uendideris, Labeo ait etiam eius peculii nomine, quod apud emptorem quaesierit, date debere nec succurrendtibi: culpa enim tua id accidisse, qui servum vendidisses. Si quis cum filio familias contraxerit, duos habet debitores,
Abbreviated transcription (Latin):
uiriarum sic duc erunt estim¬
ationes alia damur. alia con¬
tumelie igitur ĩ iu̾riam hĩc
Edam̾num accipiemus cu̾apo
idatum etiam ab eo qui notͣt
rnoluit ⁊ ideo querimius si fur¬
iosus damnum ded̾it an ie¬
gis aquilie acc̃o sit. ⁊ pegasus
mnegauit que enimineo cuipa
łit. cum sue mentis nͣsit. a ħ ẽ
uerissimumi cessabit igiturac¬
quadrupes damnumdeõit a¬
cecid̃it s asi infaris damnun
ded̾it idemerit dicenclum᷑ qd̃
sumpuhes id fecit labeoait. qr
surtitenetur teneri et aquila
eum. ⁊ ħ putoi̾um si sit iam
inuirie capax ¶ Si magr̾ in
disciplina uuln̾oñit seruum
lł cocid̾it. an aquiliateneatur
quasi damnnmĩ iuria ded̾it
uilianus scribit. aquilia tem̃
cumqui eluscau̾at discipulũ
ĩ disciplinam: muito magis
igitur de orciso id̃ erit cdicendũ.
ꝓponitur autem aput enͣm sp̃os
tasis: sutorinquit pu̾o discẽti
ĩ genuofilio familias parum

Expanded text:
uriarum, sed duae erunt aestimationes, alia damni, alia contumeliae. igitur iniuriam hic damnum accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? et Pegasus negauit: quae enim in eo culpa sit, cum suae mentis non sit? et hoc est uerissimum. cessabit igiturquceciderit. sed et si infans damnum dederit, idem erit dicendum. quo‹dsi› inpubes id fecerit, Labeo ait, quia furti tenetur, teneri et Aquilia eum: et hoc puto uerum, si sit iam iniuriae capax. Si magister in disciplina uulnerauerit seruum uel occiderit, an ‹Aquilia› teneatur, quasi damnum iniuria dederit? et Iulianus scribit Aquilia teneri eum, qui eluscauerat discipulum in disciplina: multo magis igitur in occiso idem erit dicendum. proponitur autem apud eum species talis: sutor, inquit, puero discenti ingenuo filio familias, parum
Abbreviated transcription (Latin):
seruo non procedit q̃mĩgenus
solent certare. in filio famihas:
uuln̾ato procedit plane sicedẽ¬
tem uulnauerit erit aquilie.
locus aut sinon inc̾tamine
seriumi acibit. insisi domino
comnttẽte ħ factum sit. tũc
enm aquilia cessat. ¶ S si

Expanded text:
seruo non procedit, quoniam ingenui seruo non procedit, quoniam ingenui solent certare: in filio familias uulnerato procedit. plane si cedentem uulnerauerit, erit Aquiliae locus, aut si non in certamine seruum occidit, nisi si domino committente hoc factum sit: tunc enim Aquilia cessat. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩp. ¶ Sua acłione prem conse¬
cuturumait quod minus
ex operis filii suipp̾uiciatum
ctulum sit hĩturus aimpen¬
dia que pro eius curatione fe¬
c̾it. ¶Cccisum autem accipe
debemnus: siue gladio suietnã
fuste uł alio telour manibus
si forte strangulauit eumul d᷑
hon̾atus deiecĩt homis et ser¬
num occid̾it. aquilia locum ħt ͤ
fuit enim imp̃ius arbitrioita
se non honerare. nam et si lap¬
sus aliquis seruum alienumꝰ
hoñe pressĩt. pegasus au. lege ͥ¬
aquilia cumcem̃. ita demim
siut plus iusto se hoñ aũit uel
negligentius ꝑ lubͣricũ tran¬
siert. ꝓinde siquis alt̾ius inͦ¬
pulsu daninum ded̾it procu¬
lus scribit. neq cum quiim¬
pulit teneri quia ñ occidit neͣ¬
q cum qui impͤusus ẽ quia
damnumĩ uiriañ declit. secũa.¬
dum quodinfactum actio
erit danda ĩ eum qui impulit
¶Siquis ĩ colluctatte ut ĩ pancrꝰ¬
atiout pugiles dumit̾se ex ̾¬
ercentur alius alium cccidit.
uirtutis: ñ inuirie grq̃ iudetꝰ

Expanded text:
ne patrem consecuturum ait, quod minus ex operis filii sui propter uitiatum oculum sit habiturus, et impendia, quae pro eius curatione fecerit. Occisum autem accipere debemus, siue gladio siue etiam fuste uel alio telo uel manibus si forte strangulauit eum uel oneratus deiecerit onus et seruum occiderit, Aquilia locum habet: fuit enim in ipsius arbitrio ita se non onerare. nam et si lapsus aliquis seruum alienum onere presserit, Pegasus ait lege Aquilia eum teneri ita demum, si uel plus iusto se on‹er›auerit uel neglegentius per lubricum transierit. Proinde si quis alterius inpulsu damnum dederit, Proculus scribit neque eum qui impulit teneri, quia non occidit, neque eum qui impulsus est, quia damnum iniuria non dedit: secundum quod in factum actio erit danda in eum qui impulit. Si quis in colluctatione uel in pancratio, uel pugiles dum inter se exercentur alius alium occiderituirtutis, non iniuriae gratia uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
dem acccẽm non competẽ quia
non faciende iuurit cansa per¬
cussĩt. s monendi ⁊ docendi cã.
sanex lorato dubitat quia leiuis
dimtaxat castigatio cc̃cessaest
docentiꝰ s lege aquilia posseagi
non dubito.¬

Expanded text:
em non competere, quia non faciendae iniuriae causa percusserit, sed monendi et docendi causa: an ex locato, dubitat, quia levis dumtaxat castigatio concessa est docenti: sed lege Aquilia posse agi non dubito
Abbreviated transcription (Latin):
aius Itaq si seruum cuum
latronem insidiantem michi
ctito securus eronam adũ:¬
sus ꝑͥiculum naturalis rõ per¬
mittit se defent̾e. ¶iex dugde¬
cin tabularum furem noctu
deprehensum. cocidere ꝑmittit.
ut tam̃ mi ĩdip̃m cum clam¬
ore testificetim int̾di autem
dep̾hensumm. ita ꝑittit occide̾.
siis setelo defendat. ut tam̃ im¬
ferro sepetentem quis arid̾it. ñ
quidebitur imuria occidisses⁊ si
metu quis mortis su̾rm ccci¬
d̾it. ñ dubitabitur quinlege a¬
quilia nontencatur sin autẽ
cumposs apprehent̾e. malunt
ccridere magis ẽ ut ĩ piria fe¬
cisse iudcatur exgo⁊ cornelia
tenebitur. ¶ iniiriam autez
hicaccipere noꝰ oportet. no quem¬
ad modum circaĩ iuriarum ac¬
tionem contumeliam quam¬
dam s quod ñ iure factumẽ łc̃
contra ius io siculpaquis occide¬
ritia ideo int̾duutraq actio
cum currit. a legis aquilie et in

Expanded text:
ale. Itaque si seruum tuum latronem insidiantem mihi occidero, securus ero: nam aduersus periculum naturalis ratio permittit se defendere. Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur: interdiu autem deprehensum ita permittit occidere, si is se telo defendat, ut tamen aferro se petentem quis occiderit, non uidebitur iniuria occidisse: et si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur. sin autem cum posset adprehendere, maluit occidere, magis est ut iniuria fecisse uideatur: ergo et Cornelia tenebitur. Iniuriam autem hic accipere nos oportet non quemadmodum circa iniuriarum actionem contumeliam quandam, sed quod non iure factum est, hoc est contra ius, id est si culpa quis occiderit: et ideo interdum utraque actio concurrit et legis Aquiliae et in
Abbreviated transcription (Latin):
placet contim̃. s canis int̾ pecute
nonͣ longe magis bestie in eo ł nõ¬
numero non sunt ueluti ursiꝰ
leones. panthere. elefantiꝰ autẽ
ci cameli quasi mixti sunt. nam
auimentorum operam prestãt.
et natura corum fera õ q ideo pri¬
mo capite contiñi eos oport̾et.

Expanded text:
placet contineri. sed canis inter pecudes non est. longe magis bestiae in eo numero non sunt, ueluti ursi leones pantherae. elefanti autem et cameli quasi mixti sunt nam et iumentorum operam praestant et natura eorum fera est et ideo primo capite contineri eas oportet.