comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eurũ spectant. Huiꝰ in medio mo¬
numentũ dni rotundũ petra excisũ
est. Quiꝰ culmen intͥnsecus stans homo
manu contingere potest. ab oriente
habens intͦitum cui lapis ille magnꝰ
alpositus : quod intͥnsecus ferram̃toꝵ
uestigia usq in presens ostendit. Hã
ertrinsecus usq ad culminis sumitatẽ
totum marmore tectum est. Summum culm̃
uero auro ornatum. auream magnam
gestat crucẽ. In huiꝰ gͦ monumenti aqͥlo¬
mensura palmarũ pauim̃to altiꝰ emi¬
net. intͦitum habens alatere meridiano
ubi die noctuq duodecĩ lampades ar¬
dent. quattuor intra sepulchrũ. octo
supra in margine dextro. Lapis uero qͥ
ad hostium monumenti positꝰ erat:
nunc scissus est. Cuius pars minor qua¬
dratũ altare ante hostiũ nichilominꝰ
eiusdẽ monum̃ti stat: maior uͦ in ori¬
entali eiꝰdem eccłe loco. quadrangulũ
aliud altare sub linteaminib extat.
Color aut̃ eiusd̾e monumenti & sepulchri

Expanded text:
ad eurum spectant. Hujus in medio moad eurum spectant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilomensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere mubi die noctuque duodecim lampades ardent; quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro lapis, qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fixus est, cujus pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat, major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus existit. Color autem ejusdem monumenti, et sepulcri
Abbreviated transcription (Latin):
constantinꝰ imꝑator eoqͦd ibi crux dñi
ab helena matre reꝑta ÷ magnifico et
regio cultu construxit. De hinc ab occa¬
su golgotana uidet᷑ eccła. in qua etiã
rupis apparet illa quȩ quondã ipsam
affixo dñi corꝑe crucẽ ꝑtulit. argenteã
modo ꝑgrandem sustinens crucem pen¬
dentem. magna desuꝑ erea rota cũ lam¬
padib Infra ipsum locũ uͦ dnice crucis
excisa in petra cripta: inqua suꝑ altare
ꝑdefunctis honoratis sacͥficium soler
offerri positis interim in platea corꝑib
Huiꝰ quoq ad occasũ eccłȩ anastasis hoc ÷
resurrectionis diũcę rotunda eccła tͥb
cincta parietib duodecim columpnis
sustentat᷑. int̾ parietes singłos latum
habens spatium uie Quȩ tͥa altaria
in trib locis parietis medii continet
hoc ÷ australi. aqͥlonali ꝙ occidentali.
Iet bisquaternas portas id ÷ int̾itus per
tres e regione parietes habet. e quib
quattuor ad uulturnũ & quattuor

Expanded text:
Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desupadibus. Infra ipsum vero locum Dominicae crucis, excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Hujus quoque ad occasum ecclesiae, anastasis, hoc est, resurrectionis Dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium viae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est, australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est, introitus per tres e regione parietes habet, e quibus quatuor ad vulturnum, et quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
se testabat᷑. cuncta mox iste literis man¬
locis in quib patͥarche uł apłi erant se¬
creti. ea tantũ de his que lectione didice¬
rint norunt. Porrent aut̃ librũ hunc
riȩ inserere cõmodũ fore legentib reor
Scͥpsit gͦ de loco dm̃ce natiuitatis. in hc
modum. Bethleem ciuitas dauid indor¬
so sita ÷ angusto ex omĩ parte uallib
mille passib longa. humilis sine tur¬
rib. muro ꝑ extrema plani uerticis
instructo. In cuiꝰ orientali angulo qͦs
quodda naturale semiantrũ ÷ cuius
Hec spelunca tota intius preciso mar¬
more tecta. supra locũ ubi dñs natus
specialius tradit᷑. scẽ maniȩ grandem
gestar eccłam. Scripsit hoc modo de
loco passionis ac resurrectionis illius.
Egressus a septentrionali parte urbem hie¬
rosolimã. pͥmum de locis scĩs ꝓ conditioẽ¬
platearum diu̾tendũ÷ ad eccłam constã¬
tinanam quȩ mr̃m appellat᷑ Hanc

Expanded text:
se testabatur, cuncta mox iste litteris manse testabatur, cuncta mox iste litteris manlocis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc riae inserere commodum fore legentibus reorScripsit ergo de loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parte vallibusmille passibus longa, humili  Al., humilis, sine turribus muro per extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus  nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurrectionis illius: « Ingressis  Al., ingressus a septemtrionali parte urbem Hierosolymam, pplatearum diuertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
pasche tempꝰ obseruare ꝑdocuit. Quicũ
celebrato in hybnia canonico pascha ad
rio catholicã temporis paschalis obser¬
uantiam instantissime p̃dicaret. nec
tam̃ ꝑficere quod conabat᷑ posset. con¬
tigit eũ ante expletum anni circulũ
diosissimꝰ. ante ad uitã raꝑet᷑ eternã
quã redeunte tempore paschali graui¬
orẽ cũ eis qui eũ ad ueritatẽ seqͥ nole¬
bant cogeret᷑ habere discordiam. Scͥp¬
sit uir quidem de scĩs locis librum le¬
erar docendo ac dictando galliarum
uenat ierosolimã ⁊ lustrata omĩ t̾ra
repmissionis. damascũ quoq. constan¬
rinopolim. alexandriã. multas mariꝰ
reuertens. ui tempestatis in occidentaliabri¬
tanmie littora dilatus ÷. ac post multa
ad memoratũ xp̃i famulũ amnanũ ꝑue¬
niens. ubi doctꝰ in scͥpturis scoꝵq locoꝵ
gnarꝰ ẽẽ comꝑtus ÷ libentissime ẽ ab illo
ille se in locis scis memoratu digna uidis¬

Expanded text:
Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad rio catholicam temporis Paschalis observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni circulum diosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum leerat docendo ac dictando Galliarum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constantinopolim, Alexandriam, multas  Al.,revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum gnarus esse compertus est, libentissime est ab illo ille se in Locis sanctis memoratu digna vidis
Abbreviated transcription (Latin):
nia rationabile eccłasticũ paschalis
obseruantie tempꝰ dño donante susce¬
pit.Siqͥdem ad amnã prb̃r & abbas mo¬
nachoꝵ qͥ erant in insula hu cũ lega¬
tionis grã missꝰ a sua gente uenisser
ad alfridũ regem angloꝵ ⁊ aliquan¬
diu in ea ꝓuntia moratꝰ uid̾e̾t ritꝰ
eccłe canonicos s & aplurib qͥerant
eruditiores ẽet sollerter admonitus
ne contra uniu̾salẽ eccłe morem ł
in obseruantia paschali uł in aliis
quib q decretis cũ suis paucissimis
in extremo mundi angulo positis
uiuere p̾sumeret. mutatꝰ mente
est ita ut ea que uiderat : audierat
in ecclesiis angloꝵ sue suoꝵ ꝙ consuetudini
libentissime p̃ferret. Erat enĩ uir bonus&
sapiens ꝙscientia scͥpturarum nobilissime
instructꝰ. Qui cũ domũ redisset curauit
suos qui erant in hu qͥ ue eide monasteno
subditi erant ad eũ quẽ cognouerat qũeq
liberi ab errore auito correctos ad unita¬
tẽ redurit. catholicũq ac legitimum

Expanded text:
nia, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ locũ sciliea dederat pͥdem ad constru¬
endum in ibi monasteriũ his qͥ scotos se¬
quebant᷑. Uerũ qi illi pꝰ modũ obtioneda¬
ta maluerunt loco cede qͣm pascha ca
ꝑe. dedit hoc illi quẽ meliorib imbutũ
disciplinis ac morib uidit. Quo in tꝑre
est in eode monasterio ab agilb̾to ep̃o
geuissoꝵ cuiꝰ supra meminimꝰ. desud̾ante
rege ut uir tante eruditionis ac religio¬
tus. sibi specialit̃ indiuiduo comitatu sac̃¬
dos esset ac doctor. Quẽ ñ multo post
q consensu patͥs sui osumi. ep̃m sibi roga¬
uit ordinari. cũ esset annoꝵ circiter¬

Expanded text:
et locum dederat pridem ad construendum inibi monasterium his qui Scottos sequebantur. Verum quia illi postmodum optione data maluerunt loco cedere, quam Pascha catudinem recipere, dedit hoc illi, quem melioribus imbutum disciplinis ac moribus vidit. Quo in tempoest in eodem monasterio ab Agilbercto episcopo Geuissorum, cujus supra meminimus, desiderante rege ut vir tantae eruditionis ac religionis sibi specialiter individuo comitatu sacerdos esset ac doctor. Quem non multo post que consensu patris sui Osuiu, episcopum sibi rogavit ordinari, cum esset anno
Abbreviated transcription (Latin):
postulans ut eũ honorifice romã tͣnsmit¬
teret. Quo tꝑre ibi gradũ archiep̃i hono¬
rius unꝰ ex discipłi beati pape gregorii uir
in reb eccłasticis sublimit᷑ institutus ser¬
uabat. Ubi cũ aliquandiu demoratus
adolescens animi uiuacis. diligent᷑ his
que inspiciebat discendis oꝑam daret.
suꝑuenit illo aliꝰ adolescens noĩe biscob
cognomento benedictus de nobilib an¬
gloꝵ cupiens & ipse romam uenire cuiꝰ
supra meminimꝰ. Huiꝰ gͦ comitatui rex

Expanded text:
nculi sui, postulans ut eum honorifice Romam transmitnculi sui, postulans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quae inspiciebat discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui rex
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ famulatui se contradens. dili¬
genter ea que monastice castitatis acpi¬
etatis erant ediscere curabat ꝯagere.
psalmos. aliquot codices necdum qͥdem
attonsus. uerũ eis que tonsure maiores
non mediocͥter insignitus. Propterqͦd
affectu. In quo uidelicet monasterio
cum aliquot annos do seruiret. animad¬
u̾tit paulatim adolescens animi saga¬
cis minime ꝑfechã ẽẽ uirtutis uiã quȩ
tradebat᷑ ascotis. ꝓposuitq animo ueni¬
re roma. & qui ad sedem apłicam ritus
eccłastici siue monasteriales seruarent
uidere. Quod cum fr̃ib referret. lau¬
dauerunt eiꝰ ꝓpositũ. eũq id qͦd mente
disposuerat. ꝑficere suadebant. At ille con¬
festim ueniens adreginã eamflebam qr no
fato fuerat monasterio sociatus. indica¬
uit ei desidesium sibi inesse beatoꝵ apłor
limina uisitandi. Que delectata bono ad¬
olescentis ꝓposito. misit eũ cantiam ad re

Expanded text:
monachorum famulatui se contradens, dilimonachorum famulatui se contradens, diligenter ea quae monasticae castitatis ac pietatis erant, et discere curabat et agerepsalmos, et aliquot codices; necdum quidem adtonsus, verum eis quae tonsura majores non mediocriter insignitus: propter quoaffectu. In quo videlicet monasterio cum aliquot annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perfectam esse virtutis viam quae tradebatur a Scottis, proposuitque animo venire Romam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteriales servarentur, videre. Quod cum fratribus referret, laudaverunt ejus propositum, eumque id quod mente disposuerat  Al., disposuit, perficere suadebant. At ille confestim veniens ad reginam Eanfledam, quia notfato fuerat monasterio sociatus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum apostolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum Cantiam ad reg
Abbreviated transcription (Latin):
regni sceptra exoptatissimꝰ. Qui pari
ductus deuotione mentis. reliqͥt iporẽ.
acciꝑet. & in scło uenturo uitã et̾nam.
in celis diũ desid̃atam ꝑuenit. Fodem
sane anno qͦ britanniã reliquere. an¬
clausit ultimũ in ꝓuintia que uoca¬
tur mundalũ. ꝙ corpꝰ eius loculo
inditum ꝑlatum est in monasterium ipsiꝰ
quod dr in riphum. & iuxta honorẽ tanto
pontifici dignũ. in eccła beati apłi petri
sepultũ. Decuiꝰ statu uitȩ ut adpriora
repedantes paucis quȩ st̃ gesta memoremꝰ:
cũ esset puer bone indolis atq ȩtatem
iorib quasi unus ex ipsis amaret᷑. uene¬
raret᷑. cõplecteret᷑. Ubi quartũ deci¬
mũ contigit etatis annũ. monasticam
scłari uitã pretulit. Quod ubi patͥ suo
narrauit. iam enĩ mat̾ obierat. libenter
eiꝰ uotis ac desideriis celestib annuit. eũq
ceptis insistere salutarib iussit. Uenit
ergo ad insulam lindisfarnensem. ibiq

Expanded text:
regni sceptra exoptatissimus. Qui pari regni sceptra exoptatissimus. Qui pari ductus devotione mentis, reliquit uxorem, acciperet, et in saeculo venturo vitam aeternam. in caelis, diu desideratam, pervenit. Eodem sane anno quo hi Brittaniam reliquere, anclausit extremum in provincia quae vocatur Inundalum: corpusque ejus loculo inditum, perlatum est in monasterium ipsius, quod dicitur Inhrypum, et juxta honorem tanto pontifici congruum, in ecclesia beati apostoli Petri sepultum. De cujus statu vitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt gesta, memoremus, cum esset puer bonae indolis, atque aetatem joribus quasi unus ex ipsis amaretur, veneraretur, amplecteretur, ubi quartum decimum aetatis contigit annum, monasticam saeculari vitam praetulit. Quod ubi patri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindisfarnensem, ubique
Abbreviated transcription (Latin):
tib statutũ ÷ sinodali decreto ut ꝑ¬
uintia australiũ saxonũ quȩ eatenꝰ
adciuitatis uentane cui tunc dani¬
hel p̾erat parroechiam ꝑtinebat &¬
ipsa sedem episcopalẽ ac ꝓpͥum hab̾et
eadbrect. qui erat abbas monasterii beate me
to: eolla suscepit officium pontificatus.
pso autẽ ante aliquot annos ex hac luce
subtracto. ep̃atꝰ usq hudie cessauit.
nno autem imꝑii oofredis quarto
quo iured qui regno mertioꝵ nobi¬
lissime temꝑe aliquanto p̾fuerat. nobiliꝰ
multo regni sceptra reliquit. Nam ue¬
nit romã. ibiq attonsꝰ pontificatum
habente contantino ac monachus factꝰ.
elemosinis usq ad diem ultimũ ꝑmau¬
sit. succedente in regnũ ceolredo filio
edilredi. qui aute ipsũ conredũ idem
regnũ tenebat. Uenit aut̃ cũ illo et
filius sugheri regis orientalium saxonũ.
cuiꝰ supra meminimꝰ uocabulo offa u¬
uenis amantissime ętatis & uenustatis.
totȩq suȩ genti ad tenenda seruandaq

Expanded text:
I statutum est synodali decreto, ut provincia Australium Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanae, cui tunc Danihel praeerat, parochiam pertinebat, et ipsa sedem episcopalem ac proprium haberet Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae meo, Eolla  Al., Ceolla suscepit officium pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavit. nno autem imperii Osredi quarto DCCIX, Coinred, qui regno Merciorum nobilissime tempore aliquanto praefuerat, nobilius multo regni sceptra reliquit. Nam venit Romam, ibique adtonsus, pontificatum habente Constantino; ac monachus factus,eleemosynis usque ad diem permansit ultimum; succedente in regnum Ceolredo filio Aedilredi, qui ante ipsum Coinredum idem regnum tenebat. Venit autem cum illo et filius Sigheri regis orientalium Saxonum, cujus supra meminimus, vocabulo Offa, juvenis amantissimae aetatis et venustatis, totaeque suae genti ad tenenda servandaque
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑerunt diligent̃ exortari. ut uel tẽ
positus adhuc in corpore penitentiã
faceret. Respondebat ille desperans.
Non ÷ͥ mͥ modo tempꝰ uitã emendandi:
cum ipse uiderĩ iudiciũ meum iamẽt
completũ: Talia dicens sine uiatico sa¬
lutis obiit. & corpus eiꝰ in ultimis ẽ mo
nasteriis locis humatũ. neq aliquis
peo ł missas facere uel psalmos canta¬
re uł saltem orare p̃fumebat. Oquam
grandis distantia diuisit ds int̾ lucẽ
& tenebras. Beatus ꝓthomartir steplianꝰ passu¬
rꝰ mortẽ ꝓueritate uidit celos aꝑtos. uidit
futurꝰ ipse pꝰ mortẽ ibi oculos mentis ante
mortẽ quo letior occũberet misit. At ꝯtra
fab̾ iste tenebrosȩ mentis ꝙ actionis. immi¬
nente morte uidit aꝑta tartara. uidit
dampnationẽ diaboli & sequatiũ eiꝰ. uidit
etiam siñ inter tales infelix carcerem qͦ
miserabiliꝰ ipse desꝑata salute periret.
S uiuentib qͥ hec cognouissent causam

Expanded text:
ceperunt diligenter exhortari, ut vel tunc ceperunt diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore penitentiam faceret. Respondebat ille desperans: 'Non est mihi modo tempus mutandi, cum ipse viderim iudicium meum iam esse completum.' Talia dicens sine viatico salutis obiit, et corpus eius in ultimis est locis monasterii humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere vel psalmos cantare vel saltim orare presumebat. O quam grandi distantia divisit Deus lucem et tenebras! Beatus protomartyr Stephanus passurus mortem pro veritate vidit celos apertos, vidit futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnatietiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib loci. atq ad castigationem.
uitam conuerti amonebat᷑. Et quamuis
eos audire noliusso. tolerabat᷑ tamen
ab eis longanimit᷑ ob necessitatẽ oꝑũ
ipsius exterioꝵ. Erat aut̃ fabri arte
singularis. seruiebat aut̃ multum
ebrietati & cetis uite remissioris illece¬
bris. magisq in officina sua residere.
audiendũq cũ fr̃ib u̾bũ uite concͣre¬
re consueuerat. Unde accidit illi qͦd
solent dicere qͥda. qr qͥ ñ uult ecclesre
ianuã sponte humilratꝰ ingredi. ne¬
cesse habet in ianuã inferni ñsponte
dãpnatus intͦduci. Percussꝰ enim¬
languore atq ad extrema ꝑductꝰ
nato similis cepit narrare qr uideret
inferos aꝑtos & sathanam dimersũ in
ꝓfundis inferni caiphamq cũ ceteris
qui occidert dñm iurta eũ flãmis ultͥ¬
cib contraditũ. in quoꝵ uicinia inqͥt
heu misero mͥ locum aspicio ȩt̃ne ꝑdi¬
tionis ẽẽ p̃paratum. Audientes hec fr̃es

Expanded text:
majoribus loci, atque ad castigatiorem majoribus loci, atque ad castigatiorem vitam converti ammonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter, ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlecebris; magisque in officina sua die  Al.,audiendumque cum fratribus verbum vitae concurrere consuerat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percusslanguore atque ad extrema perductus, nato similis cepit narrare, quia videret inferos apertos et Satanan demersum in profundis Tartari, Caiphanque cum ceteris, qui occiderunt Christum, iuxta eum flammis ultricibus contraditum: 'In quorum vicinia' inquit 'heu misero mihi locum aspicio ęternę perditionis esse preparatum!' Audientes hęc fratres
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sibi uidit offerri. ob id suꝑna dispen¬
satione factũ ÷. ut meminerimꝰ factas
cogitationes nr̃as ñ in uentũ defluere. s
ad examen sũmi iudicis cuncta seruari.
& siue ꝑ amicos angłos in fine nob̾ osten¬
denda siue ꝑ hostes. Quod uͦ pͥꝰ candidũ
codicẽ ꝑtulerunt angłi. deinde atrum
demones. illi ꝑparuũ. isti enormem. ani¬
madũtendũ ÷ qͦd in pͥma etate bonaa¬
liqua fecit que tam̃ uniu̾sa praue agen¬
do iuuenis obnubilauit. qͥ si econtͣrio
errores pueritiȩ corrigere in adolescen¬
tra benefaciendo adi oculis abscondere
curasset. posset eoꝵ numero sociari de
quib ait psalmista. beati quoꝵ remis¬
se sunt iniquitates. & quoꝵ tecta sunt
peccata. Hanc historiã sicut auenera¬
bili antistite pecthelme didici simplicit̃
ob salutẽ legentiũ siue audientium
narrandam esse putaui.xiii
ꝑdesset dicere possẽ positũ in monastio
nobili s ipsum ignobilit̾ uiuentem.
Corripiebatur qͥdem sedulo a fr̃ib ac

Expanded text:
id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi. CAPUc aliquid prodesset, dicere possem; positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac
Abbreviated transcription (Latin):
Sic loquebat᷑ miser desꝑans. ꝙ ñ multo
post defunctꝰ penitentiã quã ad breue
tempꝰ cũ fructu ueniȩ facere suꝑsedit.
in eternum sine fructu penifsubditus.
facit. De quo constat qi sicut beatꝰ papa
gregoriꝰ de quibꝰda scͥbit. ñ ꝓse ista cui ñ
ꝓfuere. s ꝓ aliis uiderit qui eiꝰ interitum
cognoscentes differre tẽpꝰ penitentie dum
uacat timerent. ne inꝓuso mortis arti¬
culo p̃uenti impenitentes ꝑirent. Quod¬

Expanded text:
Sicque loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus penitentiam, quam ad breve tempus cum fructu venie facere supersedit, in eternum sine fructu penis subditus facit. De quo constat, quia sicut sanctus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista, cui non profuere, sed pro aliis viderit, qui eius interitum cognoscentes differre tempus penitentie, dum vacat, timerent, ne inproviso mortis articulo preventi inpenitentes perirent.
Abbreviated transcription (Latin):
aret narrauit. eqͥo hic ali qͥa breuiter
ꝑst ingenia ieͤ putaui. Erai xͥ pat̃ fami¬
lias iii: gionẽ nordan. ymbrcꝵ qui uocat᷑
incuuenintiĩ. rel giosã cũ domo sua gerens
uitã. Qui infrmitate corꝑii tactꝰ xł accrẽ¬
xente ꝑdies acͥ extrema pductꝰ. pͥmo tempo¬
ie nottil cefunctis: s disnculo rruiusseas¬

Expanded text:
derat, narravit. E quibus hic aliqua breviter perstringenda esse putavi. Erat ergo pater familias in regione Nordanymbrorum, quę vocatur Incuneningum, religiosam cum domo sua gerens vitam, qui infirmitate corporis tactus et hac crescente per dies ad extrema perductus. Primo tempore nocti
Abbreviated transcription (Latin):
apłicũ illũ licet ꝓferre sermonẽ. qd ẽ¬
mulationẽ dei habeant. s ñ scd̃m scien¬
tiã. Catholico quoq illos atq apłico
more celebrationem ut diximꝰ p̃cipue
figura corone perpetis agere ꝑdocuit.
t̃ ⁊ sine inuidia ppłis angloꝵ cõmunt¬
care curauit: ipsa quoq pꝰt modũ per
gentẽ angloꝵ in eis que minꝰ habuãt

Expanded text:
apostolicum illum licet proferre sermonem, quod aeapostolicum illum licet proferre sermonem, quod aemulationem Dei habebant, sed non secundum scientiam; catholicoque illos, atque apostolico more celebrationem, ut diximus, praecipuae figura coronae perpetis  Al., perpetuater ac sine invidia populis Anglorum communicare curavit: ipsa quoque postmodum per gentem Anglorum in
Abbreviated transcription (Latin):
pulatu beatissimi apł̃oꝵ principis
petri subdicã. eiꝰq se tutandã pacro¬
cinio. gens correcta gaudebat.xxii.¬
ec multo pꝰt illi quoq qͥ insulã
hii incolebant monachi scotie
nationis. cũ his que sibi erant sub¬
dita monasterus. ad ritũ pasche ac
tonsure canonicũ. dño ꝓcurante ꝑducti
st̃. Si quidẽ anno ab incarnatione dñi sep¬
tĩgẽtesimo. xͦiͦi. quo osredo occiso. coe nredꝰ
gubernacula regni nordanhymbroꝵ sus¬
cepit. cũ uenisset ad eos de hyb̃nia deo
amabił. ⁊ cũ om̃i honorificentia nomi¬
nandꝰ pat̾ ac sacerdos ecgberecthꝰ. cuiꝰ
suꝑiꝰ memoriã sepiꝰ fecimꝰ. honorifice ab¬
eis ⁊ multo cũ gaudio susceptus ẽ. Qui
qm̃ et doctor suauissimꝰ. et eoꝵ que agen¬
da docebat erat ex secutor deuotissimꝰ.
libent̃ auditꝰ ab uniu̾sis. iminutauit
puis ac sedulis exhortationib inuetera¬
tã illã traditionẽ parentũ eoꝵ. De qͣb

Expanded text:
pulatui beatissimi apostolorum principis pulatui beatissimi apostolorum principis Petri subditam, ejusque tutandam patrocinio, gens correcta gaudebat.ec multo post illi quoque qui insulam Hii incolebant monachi Scotticae nationis, cum his quae sibi erant subdita monasteriis, ad ritum Paschae ac tonsurae canonicum Domino procurante perducti sunt. Siquidem anno ab incarnatione Domini septingentesimo sexto decimo, quo Osredo occiso, Coenred gubernacula regni Nordanhymbrorum suscepit, cum venisset ad eos de Hibernia Deo amabilis, et cum omni honorificentia nominandus Pater ac sacerdos Ecgberct, cujus superius memoriam saepieis et multo cum gaudio susceptus est. Qui quoniam et doctor suavissimus, et eorum quae agenda docebat erat exsecutor devotissimus, libenter auditus ab universis, immutavit piis ac sedulis exhortationibus inveteratam illam traditionem parentum eorum, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
re poterant. in linguã eiꝰ ppriã int̾p̃ca¬
ta. multũ de eiꝰ exhortatione gauisꝰ
optimatũ suoꝵ consessu. genua flecte¬
ret int̾ra deo gr̃as agens. qd̃ tale mu¬
nusculũ de t̾ra angłoꝵ mereret᷑ acci¬
ꝑe. Et qͥdẽ et antea noui ĩquit quia hec
erat uera pasche celebratio. s intantũ
de his antea intellexisse. Unde palam
ꝓficeor. uobisq qui assidetis p̃sentib ꝓ¬
testor. quia hoc obseruare tempus pasche
cũ uniu̾sa mea gente ꝑpetuo uolo. hanc¬
nis audiuumꝰ. om̃s qͥ in ieo st̃ regno cle¬
ricos decerno. Nec mora: que dixerat. re¬
gia auctoritate ꝑfecit. Statim nãq us¬
su publico. mutebant᷑ ad tͣnscͥbendum.
discendũ. obseruandũ ꝑ uniu̾sas pictoꝵ
piuncias cutuli pasche decennouenna¬
les. oblict̾atis ꝑ omĩa erroneis. octo¬
ginta et quatuor annoꝵ circlĩ. Attor¬
debant᷑ om̃s incoronã ministri alta¬
ris ac monachi. et quasi nouo disci¬

Expanded text:
re poterant, in linguam ejus propriam interpretare poterant, in linguam ejus propriam interpretata, multum de ejus exhortatione gavisusoptimatum suorum consessu genua flecteret in terram, Deo gratias agens, quod tale munusculum de terra Anglorum mereretur accipere. « Et quidem et antea novi, inquit, quia haec erat vera Paschae celebrde his antea intellexisse. Unde palam profiteor, vobisque qui adsidetis praesentibus protestor, quia hoc observare tempus Paschae cum universa mea gente perpetuo volo; nis audivimus, omnes qui in regno meo sunt clericos decerno. Nec mora, quae dixerat regia auctoritate perfecit. Statim namque jussu publico mittebantur ad transcribendum, discendum, observandum per universas Pictorum provincias circuli paschae decennovales, oblitteratis per omnia erroneis octoginta et quatuor annorum circulis. Attondebantur omnes in coronam ministri altaris ac monachi, et quasi novo se disci
Abbreviated transcription (Latin):
adscotiã. multas postea eiusdẽ tͣbas
ad catholicã temporis paschał obser¬
uantiã sua p̃dicatione correxit. tãi¬
si eos qui in insula hii morabant᷑ mona¬
chos quibq speciali rectoris iuire p̃eerat.
necdũ aduiã statuti melioris reducere ua¬
lebat. consurã quoq si tantũ sibi aucto¬
ritatis sub eẽt. em̃dare meminisset. S
et tuã nc̃ prudentiã rex ammoneo. ut
ea que unitati catholice et apł̃ice ecclie
concumant. una cũ gente cui te rex re
contendas. Sic enim fiet ut post accep¬
tã regni temporał potentiã ipse beatis¬
sumus apłoꝵ pͥnceps. celestis quoq reg¬
ni tibi tiusq cũ cetis electis libens
pandat incroitũ. Gr̃a te regis et̃ni loi¬
giori temꝑe regnantẽ. ad nr̃am om̃iũ
pacẽ custodiat incolumem: dilectissune
in xp̃o fili. Hec epła cũ p̃sente rege na¬
it ano. multisq uiris doctiorib eẽt
lecta ac diligent̾ ab his qui intellige¬

Expanded text:
ad Scotiam multas postea gentis ejusdem turbas ad Scotiam multas postea gentis ejusdem turbas ad catholicam temporis paschalis observantiam sua praedicatione correxit, tametsi eos qui in Ilii insula morabantur monachos, quibusque speciali rectoris jure praeerat, necdum ad viam statuti melioris reducere valebat. Tonsuram quoque, si tantum sibi auctoritatis subesset, emendare meminisset. Sed et nunc tuam prudentiam, rex, admoneo, ut ea quae unitati catholicae et apostolicae Ecclesiae concinunt, una cum gente, cui te Rex regs servare contendas. Sic enim fit ut post acceptam temporalis regni potentiam ipse beatissimus apostolorum princeps coelestis quoqni tibi tuisque cum caeteris electis libens pandat introitum. Gratia te Regis aeterni longiori tempore regnantem, ad nostram omnium pacem custodiat incolumem, dilectissime in Christo fili. » Haec epistola cum praesente rege Naitono, multisque viris doctioribus esset lecta, ac diligenter ab his qui intellige
Abbreviated transcription (Latin):
ginem. et ñ potiꝰ eiꝰ cũ quo inet̾num
beate iuuere cupis. etiam nũc habi¬
cum te quantũ potes dilig̃e monstras :
Respondit ille. Scias ꝓcerto fr̃ mi dilec¬
ce. quia et symonis tonsurã exconsue¬
tudine patrie habeã. symoniacã tam̃
ꝑfidiã toca m̃te detestor ac respuo. Bea¬
tissimi aũt apłoꝵ principis: quantũ
mea paruitas sufficit uestigia sequi
desid̾o. At ego. Credo inquã uere qd̃ ita
eius esse noscunt᷑ etiã infacie tenetis.
Dãq prudentiã tuã facillune diuidica¬
re reor. qd̃ aptiꝰ multo sit eiꝰ quẽ corde
toto abhominaris. cuiꝰq borrendã faciẽ
uidere refugis. habitũ uultus acuo
uultu deo iã dicato seꝑare. et econtͣ
ris. sicut facta uel monita cupis seqͥ.
sic etiã morẽ habitꝰ te imitari condeceat.
hec t̃c̃ adannano dixi. Qui quidem
quantũ conspectis eccłiarũ nr̃arum
stacutis ꝓfecisset ꝓbauit. cũ reu̾sus

Expanded text:
taris? et non potius ejus cum quo in aeternum taris? et non potius ejus cum quo in aeternum beatus vivere cupis, etiam nunc habitum te, quantum potes, diligere monstras? » Respondit ille: « Scias pro certo, frater mi dilecte, quia etsi Simonis tonsuram ex consuetudine patria habeam, Simoniacam tamen perfidiam tota mente detestor ac respuo: beatissimi autem apostolorum principis, quantum mea parvitas sufficit, vestigia sequi desidero. » At ego: « Credo, inquam, vere quod ita ejus esse nostis etiam in facie tenetis. Namque prudentiam tuam facillime dijudicare reor quod aptius multo sit ejus quem toto corde abominaris, hujusque horrendam faciem videre refugis, habitum vultus a tuo vultu Deo jam dicato separare, et e contrris, sicut facta vel monita cupis sequi, sic etiam morem habitus te imitari condeceat. Haec tunc Adamnano dixi: qui quidem quantum conspectis Ecclesiarum nostrarum statutis profecisset probavit, cum reversus
Abbreviated transcription (Latin):
tur speciẽ p̃ferre. s ubi ad ceruicem
consid̾ando ꝑueneris. decurtatã eã
quã te uidere putabas inuenies co¬
ronã: ut merito talẽ symoniacis
⁊ ñ xp̃ianis habitũ cogͣuenire cog¬
noscas. qͥ inp̃senti qͥdẽ uita adeceptis
hominib putabant᷑ in digni ꝑpetue
gla corone.s in ea que hanc seqͥt ui
tã. ñ solũ omni spe corone priuaci. s
et̾na insuꝑ st̃ pena dãpnati. Nec ideo
me hoc ita ꝓsecutũ estimes. quasi eos
runos exeis sc̃os ac deo dignos extitisse.
exquib ẽ adannanꝰ abb̃s. ⁊ sacerdos co¬
lũbiensiũ egregius. Qui cũ legatus
sue gentis ad alfridũ regẽ missꝰ. nr̃m
quoq monasteriũ uidere uolusset:
miramq in morib ac u̾bis prudentiã.
humilitatẽ religionẽ ostenderet: dixi
illi int̾ alia colloquens. Obsecro te sc̃e
coione unaginẽ portas: Et si beati petͥ¬
consortiũ queris. cur eiꝰ quẽ ille ana¬
thematirauit tonsure imitaris ima¬

Expanded text:
tur speciem praeferre; sed ubi ad cervicem tur speciem praeferre; sed ubi ad cervicem considerando perveneris, decurtatam eam quam te videre putabas, invenies coronam; ut merito talem Simoniacis et non Christianis habitum convenire cognoscas: qui in praesenti quidem vita a deceptis hominibus putabantur digni perpetuae gloria coronae; sed in ea quae hanc sequitur vitam, non solum omni spe coronae privati, sed aeterna insuper sunt poena damnati. Neque vero me haec ita prosecutum aestimes, quasi eos rimos ex eis sanctos ac Deo dignos extitisse, ex quibus est Adamnan, abbas et sacerdos Columbiensium egregius, qui cum legatus suae gentis ad Aldfridum regem missus, nostrum quoque monasterium videre voluisset, miramque in moribus ac verbis prudentiam, humilitatem, religionem ostenderet, dixi illi inter alia conloquens: « Obsecro, sancte coronae imaginem portas? et si beati consortium Petri quaeris, cur ejus quem ille anathematizavit, tonsurae imaginem imi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enĩ om̃is eccłia quia ꝑ mortẽ sui uiui¬
ficatoris. eccłia facta ẽ. signũ sc̃e crucis
eiꝰ infronte portare consueuit. ut crebro
uexilli huiꝰ munimine a malignoꝵ sp̃uũ
defendat᷑ incursib. et huiꝰ ammonitiõe
doceat᷑. se quoq carnẽ suã cũ uicus et
etiã oportet eos qͥ uel monachi uocũ
uel gradũ clericatꝰ habentes. artiorib
se necesse habent ꝓ dño continentie
frenis astringere. formã quoq coro¬
ne quã ipse in passione spineã porta¬
uit incapite. ut spinas ac tribulos
peccatoꝵ nr̃oꝵ portaret. id ẽ expoeta¬
ret et auferret a nob̃. suoquẽq inca¬
pite ꝑ tonsurã p̃ferre. ut se etiã irrisio
ut coronã uite et̾ne quam repmisit
d̾s diligentib se. se semꝑ expectare
tẽpnere designent. Ceterũ consurã
eam quã magũ ferunt habuisse sy¬
monem. quis rogo fideliũ non stã¬
tim cũ ipso mago detestetur. et me¬
rico. primo ex sufflet aspectu: Que

Expanded text:
Sicut enim omnis Ecclesia, quae per mortem sui vivificatoris Ecclesia facta est, signum sanctae crucis ejus in fronte portare consuevit, ut crebro vexilli hujus munimine a malignorum spirituum defendatur incursibus, crebra hujus admonitione doceatur, se quoque carnem suam cum vitiis et etiam oportet eos qui vel monachi votum, vel gradum clericatus habentes altioribus se necesse habent pro Domino continentiae frenis astringere, formam quoque coronae, quam ipse in passione spineam portavit, in capite, ut spinas et tribulos peccatorum nostrorum portaret, id est, exportaret et auferret a nobis, suo quemque in capite per tonsuram proferre, ut se etiam irrisionut coronam vitae aeternae, quam promisit Deus diligentibus se, semper exspectare, temnere designent. Caeterum tonsuram eam quam magum ferunt habuisse Simonem, quis, rogo, fidelium non statim cum ipsa magia primo detestetur, et merito exsufflet aspectu? Quae
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑsecutione p̃cepit. incipiens honorem
prius a xp̃iane fidei posse deuotione
cessare. Passus ẽ autem beatus alba¬
nus die decimo kalendarũ uiliarum.
iuxta ciuitatem uero lami nũ que nc̃
a gence angloꝵ uerlamaccestir siue nec¬
lingua cestyr appellat᷑. ubi postea rede¬
unte tempoꝵ. xp̃ianoꝵ serenitate eccłia
est mirandi oꝑis. atq eius martyrio
condigna extructa. In quo uidelicet
loco usq ad hãc diem curatio infumoꝵ
et frequentiũ oꝑatio uirtutũ celebra¬
ri ñ desinit. Passi sunt ea tempestate
aaron et iulius legionũ urbis ciues.
alũq utriusq sexus. diuersis in locis
ꝑ plures. qui diuersis cruciatib torti
et in audita menbroꝵ discerptione lace¬
rati. animas ad suꝑne ciuitatis gaudia
ꝑfecto agone miserunt.

Expanded text:
a persecutione praecepit, honorem a persecutione praecepit, honorem prius a Christianae fidei posse devotione cessare. Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum Juliarum, juxta civitatem Verolamium, quae nunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive Vaetlingacaestir appellatur, ubi postea redeunte temporum Christianorum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto agone miserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s agnoscerent. etiã torrentẽ martyr
deculisse. Neq enim fieri poterat ut mar¬
duo montis cacumine. martyr aquam
quã influuio reliquerat peteret: si hoc
oportunũ esse non uideret. Qui iudelicet
fluuius. munsterio ꝑsoluto deuotione cõ¬
pleta. officii testimoniũ relinquens. reu̾so
est ad naturam. Decollatus itaq mar¬
tyr fortissimus: ibidem accepit coronã
uite quam pinisit deus diligentib se.
S ille qui piis ceruicib impias intulit
manus gaudere suꝑ mortuũ non ẽ ꝑmis¬
sus: namq oculi eius int̾rã una cũ bea¬
ti martyris capite ceciderunt. De collatꝰ
ẽ. ibi etiã tũ miles ille: qui antea suꝑ¬
no nutu correptus sc̃m dei confessorem
ferire recusauit. De quo ninirũ constat
quia ⁊ si fonte baptismatis nõ est ablutꝰ.
sui tamen est sanguinis lauachromun¬
datus: ac regni celestis dignus factus
ingressu. Tunc udex tanta miraculoꝵ
celestiũ nouitate ꝑcussus: cessare mox

Expanded text:
omnes agnoscerent etiam torrentem martyromnes agnoscerent etiam torrentem martyrdetulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lavacro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium novitate perculsus, cessari mox
Abbreviated transcription (Latin):
ense quẽ strictũ tenuerat. pedib eiꝰ ad¬
uoluitur multũ desid̾ans ut cũ marty¬
re uel ꝓ martyre quẽ ꝑcutere iubebat᷑
ipse potius mẽretur ꝑcuti. Dũ ergo his
ex ꝑsecutore factus ess collega ueritatis
et fidei. ac iacente ferro ess int̾ carnifi¬
ces iusta cunctatio: montẽ cũ curbis
reuentissimiꝰ dei confessor ascendit. qui
oportune letus gr̃a decentissima. qͥn¬
gentis fere passib ab arena situꝰ ẽ. ua¬
rus herbarũ florib depictus. iumo
usq quaq uestitus: in quo nichil repen¬
te arduũ. nichil p̃ceps. nichil abrucum.
quẽ laterib longe lateq deductũ in
modũ equoris natura complanat. dig¬
nũ uidelicet eũ ꝓ insita sibi specie ue¬
nustatis iam olim reddens. qui beati mar¬
tyris cruore dicaret᷑. In huius ergo uer¬
tice. sõs albanus dari sibi adeo aquã
rogauit. statimq incluso meatu. ante
pedes eius fons ꝑ hennis exortus ẽ: ut

Expanded text:
ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus adense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ent̾ hec ꝓ dño. immo gaudent̾ ferebat.
posse persensit: capite eũ plecti ussit.
Cũq ad mortem duceretur. ꝑuenit ad
flumen quod muro et harena ubi fe
riendus erat meatu rapidissimo di¬
hominũ multitudinẽ utriusq sexus.
condicionis diuerse etatis. que sine du¬
bio cdiuinitatis instinctu. ad obsequiũ
beatissimi confessoris ac martyris uo¬
cabatur. ⁊ ita fluminis ipsius occupa¬
bat pontem. ut intra uesꝑam tnͣsire
uix posset. Deniq cunctis pene eg̾ssis
uidex sine obsequio inciuitate substi¬
terat. Igitur sc̃s albanus cͥui ardens
inerat deuotio mentis ad martyrim
ocius ꝑuenire: accessit ad torrentẽ. et
dirigens ad celũ oculos. ilico sic cato
alueo uidit undã cessisse. ac uiam de¬
disse uestigiis. Quodcũ int̾ alios etiã
ipse carnifex. qui eũ ꝑcussurus erat
uidiss: festinauit et ubi ad locũ desti¬
natũ morti uenerat occurrere. diuino
uimirũ ad monitus instinctu. ꝓiectoq

Expanded text:
enter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. enter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et hriendus erat meatu rapidissimo dihominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque
Abbreviated transcription (Latin):
sis illius parere nolle ꝓnuntiabat. Tc̃
uidex. Cuius inquit familie uel gene¬
ris es: Albanus respondit. Qd adte
ricatem religionis audire desicdas: xp̃i¬
anũ iam me esse xp̃ianisq officus uacare
cognosce. Ait uidex. Nomen tuũ quero:
quod sine mora michi insinua. Et ille.
Albanus inquit apareutib uocor: et
dcum uerũ ac uiuum qui unii̾sa cre¬
auit adoro semꝑ et colo. Tunc udex
repletus iracundia dixit. Suus ꝑ hen¬
uis uite felicitate ꝑfrui. dus magnis sa¬
crificare ne differas. Albanus respon¬
dit. Sacrificia hec que auobis reddunt᷑
demonib: nec auxiliari subiectis pos¬
sunt. nec supplicantiũ sibi desicłia uel
uota complere. Quinimmo quicũq hi
sacrificia simulachris obtulerit. et̃nas
inferni penas ꝓ mercele recipiet. his au¬
ditis uidex. uimio furore cõmotus. cedi
scm̃ dei confessorem a cortorib p̃cepit: au¬
tumans se uerberib. qd̵ uerbis ñ poce¬

Expanded text:
sis illius parere nolle pronunciabat. Tum sis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus respondit: Quid ad teritatem religionis audire desideras, Christianum jam me esse, Christianisque officiis vacare cognosce. Ait judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non pote
Abbreviated transcription (Latin):
se sc̃s albanus ꝓ hospite ac magistro suo.
ipsius habitu. idẽ caracalla qua uestie¬
batur indutꝰ militib exhibuit. atq ad
udicem uinctus ꝑductus ẽ. Contigit
autẽ iudicẽ ea hora qua ad eũ albanꝰ
adducebatur aris adsistere. ac demo¬
nib hostias offerre. Cũq uidisset albanũ.
mox ira succensus iimia. qd̃ se ille ultro
ꝓ hospice quẽ susceꝑat militib offerre ac
discrimini dare p̃sũpsiss ad simulachra
demonũ quib adsistebat eũ iussit ꝑtra¬
hi. Quia rebellem inquiens ac sacri¬
legũ celare quã militib reddere ma¬
lusti. ut contẽptor diuũ meritã blas¬
phemie sue penã lueret. quecũq illi
debabant᷑ supplicia. tu soluere habes.
si acultu nr̃e religionis discedere tẽp¬
tas. At sc̃s albanus qui se ultro ꝑse¬
cutorib fidei xp̃ianũ ẽẽ ꝓdiderat: ne¬
quaquã minas pͥncipis metuit. s accinc¬
tus armis milicie sp̃alis. palam se ius¬

Expanded text:
se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ultro persecutoribus fidei Christianum esse prodiderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jus
Abbreviated transcription (Latin):
b innocentũ. cedib martyrũ: incessa¬
biliter acta est. Deniq etiam brittan
uote gła sublimauit. .ui.¬
S de quo presbit̾ fortunatus in lau
faceret: ait. Albanũ egregiũ fecunda
brictannia ꝑfert. Qui iudelicet alba¬
tus. cũ ꝑfidoꝵ pͥncipũ mandata adu̾sũ
xp̃ianos seuirent. clericũ quendã ꝑse¬
cutores fugientẽ hospitio recepit. Quẽ
dũ orationib continuis ac uigiluis die
na gr̃a respectus. exemplũ fidei ac pie¬
tatis illius cepit emulari: ac salutari¬
b eius exortationib paulatim edoctꝰͦ.
relictis idolatrie tenebris. xp̃ianus
integro excorde factus ẽ. Cũq p̃fatus
clericus aliquod dieb apud eũ hospi¬
taretur: ꝑuenit ad aures nefandi
pͥncipis. confessorem xp̃i cui necdum
fuerat locus martyris deputatus. pe¬
nes albanũ latere. Unde statim iussit mi¬
lices eũ diligentiꝰ inquirere. Quicum
ad tugurtũ mn artyris ꝑuenissent. mox

Expanded text:
bus innocentum, caedibus martyrum incessabus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Denique etiam Brittanivotae gloria sublimavit. us CCCV, de quo presbyter Fortunatus in Laudfaceret, ait: Albanum egregium fecunda Britania profert. Qui videlicet Albam perfidorum principum mandata adversum Christianos saevirent, clericum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem dum orationibus continuis ac vigiliis die na gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox