comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ignominiosũ et ĩfamẽ reditũ ꝓcum¬
bat: obtinuissq fortassis coeũtibꝰ ĩ id
ip̃m plurimoꝵ uotis atq sentẽtiis. nisi
quintꝰ metellus uir et ip̃e clarissimus
restitiss indignũ ẽẽ dictitans quẽ solũ
paulo añ fracta oĩ ducũ spe cõplora¬
tis italie rebꝰ. labentiq rei publice suc¬
curre ausu ducẽ tã uiuenẽ elegissẽt.
ꝑ quẽ hispanias e faucibꝰ carthaginẽ¬
siu extorsissent. cui ad debellandũ cũ
hanibale excutiendũq hostẽ a cerui¬
cibus finiendũq bellũpunicũ tanta
spe tantoq oĩu cõsensu sumũ ĩperiu
detulissent et̾nos meritũ honores ad ppe¬
tua ĩ famiã reoꝵ ĩ morẽ nullis sat ido¬
neis cõuictũ indiciis qiͣ alteꝵ pleminiũ
ĩ dicta cã iam semidamnatũ ab ex̾citu
ad tribunal retrahi. ualuit uiri insi¬
gnis oratio ꝙ et libera et passionũ ex¬

Expanded text:
eius ignominiosum et infamem reditum procureius ignominiosum et infamem reditum procurabat; obtinuissetque fortassis, coeuntibus in id ipsum plurimorum votis atque sententiis, nisi Q. Metellus vir et ipse clarissimus restitisset, indignum esse dictitans, quem solum paulo ante, fracta omnium spe ducum, comploratis Italie rebus labentique reipublice succurrere ausum ducem tam iuvenem elegissent, per quem Hispanias e faucibus Carthaginensium extorsissent, cui ad debellandum cum Hanibale excutiendumque hostem a cervicibus finiendumque bellum punicum tanta spe tantoque omnium consensu summum imperium detulissent, eternos meritum honores, ad perpetuam infamiam reorum in morem, nullis sat ydoneis convictum indiciis, quasi alterum Pleminium indicta causa iam semidamnatum ab exercitu ad tribunal retrahi. 87 Valuit viri insignis oratio, quod et libera et passionum ex
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentis. de quibꝰ rebꝰ cũ ad flebilẽ
querelã locrensiũ legntoꝵ ⁊ ad relatũ
plurimoꝵ. agitatũ ess ĩ senatu ĩter
multa que nõ magis ĩ pleminiũ ꝙͣ in
ip̃m ducẽ a pͥncipibꝰ dicta sũt . Q. fabiꝰ
maximꝰ qui tũc etate et gloria pͥmu
ĩ ciuitate locũ possidebat seu credulita¬
te nimia qd̾ quoꝵdã peculiare uicui
senũ est seu ĩmodico patrie çelo/ seu la¬
tenti fortasse odio aut liuore ꝙͣuis de
hoc ultimo se excuset acri admodũ ora¬
tiõe ĩ absentẽ ĩuectꝰ est scipionẽ. imi¬
tatorẽ regieillũ ĩsolentie et militie coͣ¬
ruptorẽ uocans ac senatꝰ ⁊ ĩpii cõtẽp¬
torem sine delectu seuũ indulgẽtẽq
militibꝰ. agentẽ deniq cũta ꝓ libito.
idcͦq sentẽtiã tulit de retrahendo ĩ ubẽ
Scipione abrogandoq eiꝰ impio quod
ĩ annũ sibi. elapso iam cõsulatꝰ tẽpore
ꝓrogatũ eit. Ita quacũq de causa fa¬
bius cuiꝰ gloriosũ iter ĩpedire tẽtauerat

Expanded text:
rebus cum ad flebilem querelam locrensium legatorum et ad relatum plurimorum agitatum esset in senatu, inter multa que non magis in Pleminium quam in ipsum ducem a principibus dieta sunt, Q. Fabius Maximus, qui tunc etate et gloria primum in civitate locum possidebat, seu credulitate nimia, quod quorundam peculiare vitium senum est, seu immodico patrie zelo, seu latenti fortasse odio aut livore – quamvis ipse de hoc ultimo se excuset – acri admodum oratione in absentem invectus est Scipionem, imitatorem regie illum insolentie et militie corruptorem vocans ac senatus et imperii contemptorem, sine delectu sevum indulgentemque militibus, agentem denique cunta pro libito. Ideoque sententiam tulit de retrahendo in urbem Scipione abrogandoque eius imperio, quod in annum sibi, elapso iam consulatus tempore, prorogatum erat. 86 Ita quacunque de causa Fabius, cuius gloriosum iter impedire tentaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
delectatꝰ fide mutua datis dextris ami¬
citiam firmãt. utinãq pari fide oẽs a¬
micitie uĩgerent᷑. ut nec euo oĩa cõsu¬
mente cõsumerent᷑ neq leuibus cau¬
sis contracte leuioribꝰ soluerentuͣ. ⁊ se¬
pe quo nichil est turpiꝰ in tristes inimici¬
tias u̾terent᷑. finito colloꝗo iuncti aĩs
corpo̾i̾bꝰ separant᷑. ille de consensu du¬
cis ad au̾tendã suspicionẽ uicina depo¬
pulatꝰ gades unde uenerat reu̾sus
cõp̃ssisq seditioĩbus. cesis fugatisq hosti¬
bus. partis ext̾nis amicitiis cõposito re¬
ru statu. et legatis dimissa ꝓuntia uic¬
tor scipͥo romã rediit. et ꝙͣꝙͣ nõ tͥũpho
tm̃ s triũphis digna gessiss sine tͥũpho¬

Expanded text:
delectatus. Fide mutua datis dextris amidelectatus. Fide mutua datis dextris amicitiam firmant. Utinamque pari fide omnes amicitie iungerentur, ut nec evo omnia consumente consumerentur, neque levibus causis contracte levioribus solverentur et sepe, quo nichil est turpius, in tristes inimicitias verterentur! 48 Finito colloquio iuncti animis corporibus separantur: ille de consensu ducis ad avertendam suspitionem vicina depopulatus, Gades unde venerat reversus, compressisque seditionibus, cesis fugatisque hostibus, partis externis amicitiis, composito rerum statu et legatis dimissa provincia, victor Scipio Romam rediit. Et, quanquam non triumpho tantum sed triumphis digna gessisset, sine t
Abbreviated transcription (Latin):
animi gratis u̾bis exposuit. dilatioe
uͦ difficultatibꝰ excusauit. ad amorem
cultũq uiri nulla re alia ꝙͣ uirtute et
claritate nominis motũ se sperare ami¬
citiã stabilẽ fore que radicibꝰ tã honestis
ĩnixa eẽt. se quidẽ ad ip̃iꝰ et populi romꝰ¬
ni obseꝗa paratũ aĩu habere quẽ ꝯsi
pͥus habuerit nõ potuisse pͥus ostẽdere.
neq ut potuerit multũ ĩ se ꝑegͥna at¬
q ext̾na ĩ pat̾a auxilii futuꝵ: in africa
autẽ ubi et si durior fortuna. regia tñ
sibi ess origo plus se momẽti aliquid ha¬
bituꝵ ad gerendas res. deniq totis iu¬
ribꝰ enisuꝵ ne cuiꝰꝙͣ alienigene erga
euz ac romanos cõspectior fides eẽt. ne¬
q uͦ diffidere si s cipioĩs auspiciis in
africã transeat᷑ cito ꝑiturã ẽẽ carthagi¬
nem. hec dicentẽ ꝓno aĩo dux romanꝰ
amplectit᷑ et affatu ꝗdẽ et indole ac
uirtute regia ĩ uultu iuueĩs eminẽte

Expanded text:
animi gratis verbis exposuit; dilationem animi gratis verbis exposuit; dilationem vero difficultatibus excusavit: ad amorem cultumque viri nulla re alia quam virtute et claritate nominis motum se sperare amicitiam stabilem fore, que radicibus tam honestis innixa esset; se quidem ad ipsius et populi romani obsequia paratum animum habere, que etsi prius habuerit non potuisse prius ostendere neque, ut potuerit, multum in se peregrina atque externa in patria auxilii futurum; in Africa autem, ubi etsi durior fortuna, regia tamen sibi esset origo, plus se momenti aliquid habiturum ad gerendas res; denique totis viribus enisurum ne cuiusquam alienigene erga eum ac Romanos conspectior fides esset, neque vero diffidere, si Scipionis auspiciis in Africam transeatur, cito perituram esse Carthaginem. 47 Hec dicentem prono animo dux romanus amplectitur, et affatu quidem et indole ac virtute regia in vultu iuvenis eminente
Abbreviated transcription (Latin):
tus et totiꝰ corporis augustissimã ac se-¬
renissimã aĩoq simillimã finxiss una¬
ginẽ. lõge tñ augustiorẽ atq sereniorẽ
reꝑit ꝙͣmente concepat.et p̃t̾ elegãtiᷤᷤ¬
simã naturalẽ formã frõtiq ĩsitã maie¬
statẽ plus ꝙͣ regiam / exterior ip̃e habitꝰ
nõ muliebri mollitie ĩfectꝰ quolibent̾
formosi atq en̾uati iuuenes uti solẽt
s uiro dignꝰ ac milite animiq habitu
p̃se ferens. ⁊ coma humeris sparsa ml¬
cebat detinebatq oculos. pars etatis ui¬
rentissuma ut q̃ nõdũ trigesimũ atrigiss
annũ cuiꝰ florẽ qd̾ plerisq iuueĩbꝰ acci-¬
dit uelut ex egͥtudine reformatũ ⁊ ro-¬
bori multũ addidisse diceres et detori.
Itaq illũ intuens massinissa leto stupo¬
re ꝑfusus qd̾ pͥmũ loqui potuit de re¬
misso liberaliter nepore grãs egit. at¬
q ex illo suũ erga se ꝓpositũ affectũq

Expanded text:
tus et totius corporis augustissimam ac setus et totius corporis augustissimam ac serenissimam animoque simillimam finxisset imaginem, longe tamen augustiorem atque serenio mente conceperat; et, preter elegantissimam naturalem formam frontique insitam maiestatem plusquam regiam, exterior ipse habitus non muliebri mollitie infectus, quo libenter formosi atque enervati iuvenes uti solent, sed viro dignus ac milite animique habitum pre se ferens, et coma humeris sparsa mulcebat detinebatque oculos pars etatis virentissima, ut que nondum trigesimum attigisset annum, cuius florem, quod plerisque iuvenibus accidit, velut ex egritudine reformatum et robori multum addidisse diceres et decori. 46 Itaque illum intuens Massinissa leto stupore perfusus, quod primum loqui potuit, de remisso liberaliter nepote gratias egit atque ex illo suum erga se propositum affectumque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est ad orientẽ ꝓperabat aĩo coͣpore
ibat ad occidentẽ nõ sine magniutiq lu¬
cri spe: ut p̃reptũ hostibꝰ tãtũ sibi ac pa-¬
trie quereret amicũ. cui si uotiue succeᷤ¬
serit nulle ꝓfecto diuicie pares sunt.
fuitq tã generose m̾cis qualẽ ducuit exitꝰ.
nã Massinissa rem ut erat intelligens
apd̾ eos quitũ gadibꝰ p̃erãt q̃stꝰ qĩ ĩsule
breuioris angustiis equi otio equitesq
pigrescerẽt. sibiq atq aliis ĩ cõmodi in¬
opia et paterẽt᷑ et facerẽt . ut ad p̃dan¬
dũ egredi ꝑmitteret᷑ obtinuit. qd̾ ut fc̃m
est tres e suis pͥncipibꝰ ad romanũ ducẽ
misit p̃cepitq ut duo apud eũ obsides
remanerent. unꝰ ad se nũtiꝰ reꝵ et itine¬
ris dux rediret / quo reu̾so tp̃sq et locũ
nũciante colloquii ꝓcessũ est. ubi pau¬
cis comitãtibꝰ sunt congressi. et ꝙͣꝙͣ rex
partĩ exꝑrendo didicent ip̃e sibi ⁊ uul¬

Expanded text:
hoc est ad Orientem animo properabat corpore hoc est ad Orientem animo properabat corpore ibat ad Occidentem, non sine magni utique lucri spe, ut prereptum hostibus tantum sibi ac patrie quereret amicum, cui si votive successerit nulle profecto divitie pares sunt, fuitque tam generose mercis, qualem docuit exitus. 44 Nam Massinissa, rem ut erat intelligens, apud eos qui tum Gadibus preerant questus, quod in insule brevioris angustiis equi otio equitesque pigrescerent, sibique atque aliis incommodi inopiam et paterentur et facerent, ut ad predandum egredi permitteretur obtinuit. Quod ut factum est, tres e suis principibus ad romanum ducem misit precepitque ut duo apud eum obsides remanerent, unus ad se nuntius rerum et itineris dux rediret; quo reverso tempusque et locum nuntiante colloquii, processum est ubi paucis comitantibus sunt congressi. 45 Et quanpartim experiendo ac didicerat, ipse sibi et vul
Abbreviated transcription (Latin):
posset ex̾ciru uł amicitia uł mͥcede cõtinc¬
to ĩ italiã proficisai seq fratri coniugere.
neq ꝑ ignauiã patitãtũ bellũ tanta ceptũ
uirtute ac felicitate lentescere. Sicpubli¬
co ille paruit p̃cepto haud meliore ꝗdez
fato ꝙͣ frat̾ hasdrubal ꝓfectꝰ. quo digres¬
so gaditani auaritiã ac seuitia punicã
se romanis dediderunt. am dudũ ante
hanc deditionẽ scipio abitũ meditabatuͣ.
pͥus tñ ꝙͣ abiret. Massinissã sue uisionis
ardentẽ desiderio uoti cõpotẽ facere cupi¬
ebat. quod tandẽ orartio operã dãte cõ¬
pletũ est. qui a duce p̾missus ulteriorẽ his¬
paniã massinisse hanc ob cãm gadibꝰ tũc
degenti. anxieq ꝑagende rei octasione
expectanti clã ꝑ nũtios notũ fecit haud
ꝓcul abfore quẽ optaret. sequebat᷑ eĩ
Scipio quẽ p̃miserat. ⁊ tantꝰ est uiͣtutis
splendor. tantũ amicitie studiũ qui romã

Expanded text:
posset exercitu, vel amicitia vel mercede contracposset exercitu, vel amicitia vel mercede contracto, in Italiam proficisci seque fratri coniungere, neque per ignaviam pati tantum bellum tanta ceptum virtute ac felicitate lentescere. Sic publico ille paruit precepto, haud meliore quidem fato quam frater Hasdrubal profectus. Quo digresso Gaditani, avaritiam ac sevitiam punicam ntaverant, se Romanis dediderunt. 42 Iandudum ante hanc deditionem Scipio abitum meditabatur; prius tamen quam abiret Massinissam, sue visionis ardentem desiderio, voti compotem facere cupiebat; quod tandem Martio operam dante completum est. Qui a duce premissus ulteriorem in Hispaniam, Massinisse, hanc ob causam Gadibus tunc degenti anxieque peragende rei occasionem expectanti, clam per nuntios notum fecit haud procul abfore quem optaret. 43 Sequebatur enim Scipio quem premiserat et, tantus est virtutis splendor tantum amicitie studium, qui Romam
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ suos populares quibꝰ alit̾ spes ueĩe
nõ dabatur captꝰ traditꝰq romaĩs ad
suppliciũ mandoniꝰ fuit: nã Indibilis ĩ
acie et ingenti suoꝵ strage fortit̾ pu¬
gnãs pilo terre affixꝰ occubuerat. s re¬
uertor ad ordinẽ.Mago itaq hamilca¬
ris filiꝰ hanibalis frater qui pͥma hoꝵ
ex rebelliõe ac seditiõe illa castrẽsi plu¬
rimũ uane spei cupida mente cõceꝑat.
ita ut senatui carthaginensiũ suade¬
ret classes et ex̾citꝰ reparandos seq̃ndũ¬
q qua fortuna it̾ panderet: ac sũmaui
hispanie regnũ traditũ a patͥbꝰ ⁊ ereptum
ab hostibꝰ repetẽdũ. tandẽ uirtuti romani
ducie cũta succũbere eiq difficultates iam
cessisse oẽs uidens despato cõsilii successu
gadibꝰ ubi aliꝙͣdu nutãti aĩo fuerat abi¬
it. nõ ciuibꝰ m̾odo s tẽplis fede spoliatis. cũ
q redire ĩ africã cepiss flexit iter iussus
a senatu cũ ea classe quã haberet ⁊ cũ ꝙͣto

Expanded text:
pulares, quibus aliter spes venie non dabatur, captus traditusque Romanis ad supplicium Mandonius fuit; nam Indibilis in acie et ingenti suorum strage fortiter pugnans pilo terra affixus occubuerat. Sed revertor ad ordinem. 40 Mago itaque, Hamilcaris filius Hanibalis frater, qui prima horum ex rebellione ac seditione illa castrensi plurimum vane spei cupida mente conceperat, ita ut senatui Carthaginensium suaderet classes et exercitus reparandos, sequendumque qua fortuna iter panderet, ac summa vi Hispanie regnum traditum a patribus et ereptum ab hostibus repetendum, tandem virtuti romani ducis in dies cunta succumbere eique difficultates iam cessisse omnes videns, desperato consilii successu Gadibus, ubi aliquandiu nutanti animo fuerat, abiit non civibus modo sed templis fede spoliatis. 41 Cumque redire in Africam cepisset, flexit iter, iussus a senatu cum ea classe quam haberet et cum quanto
Abbreviated transcription (Latin):
nebulones fierẽt graui p̃merẽt que
nõ nũꝙͣ exuniꝰ culpa ĩ alteꝵ orit᷑ infa-¬
mia. qui quãt certe uir fuerit qͦ aĩo
quo ue consilio si fama taceret/ ip̃a reᷤᷤ
loquitur ut ait cicero. nẽpe sic uniu̾-¬
si belli sũmã mẽte complexus ut singu¬
laribꝰ casibꝰ nõ deess ita oculos ĩ africã
ũecerat ut italiã uł post t̾ga respice̾t.
S raro uꝙͣ tã excelsa uirtꝰ fuit quã nõ
afflarit ĩuidia ⁊ obtrectatio eoꝵ hõiu
quos gloria torquet aliena. du plex ad¬
uersus scipionẽ fama erat. una ꝙ re-¬
u̾sus locros cogniturꝰ de flagitiis suoꝵ
que multa et grauia ferebant᷑ cõdem¬
natis tͥbunis ad absolutiõe pessimi Ø¬
oĩu legati equo ꝓnior fuiss. altera ꝙ
ĩ ex̾citu corrupta oĩs disciplina militie¬
et romanꝰ mos eẽt exͥcitꝰ: ip̃iꝰ ducis negli¬

Expanded text:
ent, que nonnunquam ex unius culpa in alterum oritur, infamia. 83 Qui quantus certe vir fuerit quo animo quo ve consilio, si fama taceret, «ipsa res loquitur», ut ait Cicero; nempe sic universi belli summam mente complexus ut singularibus casibus non deesset, ita oculos in Africam iniecerat ut Italiam vel post terga respiceret. Sed raro unquam tam excelsa virtus fuit, quam non afflarit invidia et obtrectatio eorum hominum, quos gloria torquet aliena. 84 Duplex adversus Scipionem fama erat: una quod reversus Locros cogniturus de flagitiis suorum, que multa et gravia ferebantur, condemnatis tribunis ad absolutionem pessimi omnium legati equo pronior fuisset; altera quod in exercitu corrupta omnis disciplina militiet romanus mos esset ex
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiã reꝑturi: nõ se ab ĩmeritis
obsidibꝰ s ab ip̃is hisq nõ ĩerinibꝰ s aͣma¬
tis. neq arciũ p̃sidio s equis ĩ cãpis et
aꝑtaacie si res poscat lese fidei suppliciꝰ
petituꝵ. hec scipio. Illi ãt bis seruati
frustraq moniti nichilominꝰ tñ post re¬
ditũ eiꝰ ĩ italiã denuo rebellarũt/. nec ⁊¬
offensa nec spe alia ĩpulsi. aut oĩno ali¬

Expanded text:
s obsidibus sed ab ipsis, hisque non inermibus sed armatis, neque arcium presidio sed equis in campis et aperta acie, si res poscat, lese fidei supplicia petiturum. Hec Scipio. 38 Illi autem, bis servati frustraque moniti, nichilominus tamen post reditum eius in Italiam denuo rebellarunt, nec offensa nec spe alia impulsi aut omnino ali
Abbreviated transcription (Latin):
pugnanda castra hostiu a ducibꝰ dere¬
licta Sillano ibi dimisso cũ mille eꝗtũ et
detem mniliu peditũ p̃sidio. qui ꝓspere re¬
bus gestis breui ducẽ consecutꝰ capta ca-¬
stra debellatũq denũtiãs magno cũ nu-¬
mero nobiliũ captiuoꝵ ip̃e quoq romam
missus est. uictoriaꝵ et recepte nũtius

Expanded text:
tium a ducibus derelicta, Sillano ibi dimisso cum mille equitum et decem milium peditum presidio. 23 Qui, prospere rebus gestis, brevi ducem consecutus capta castra debellatumque denuntians, magno cum numero nobilium captivorum ipse quoque Romam missus est, victoriarum et rece
Abbreviated transcription (Latin):
sequeret᷑. utq ĩp̃sens rex spreto federe
punico romanã cõplecteret᷑ amicitiam.
net mirandũ uͦ ampliꝰ sentiebat ꝙ secuta
talis uiri maiestatẽ ab eis hispania desci¬
uisset. nec deĩceps deilla ꝑdita tã dolẽdũ
ꝙͣ de ꝑdenda africa metuendũ. hos taci¬
tos cogitatꝰ hostis ĩ pectore/ romani ducis

Expanded text:
sens rex, spreto federe punico, romanam complecteretur amicitiam; nec mirandum vero amplius sentiebat quod, secuta talis viri maiestatem, ab eis Hispania descivisset, nec deinceps de illa perdita tam dolendum quam de perdenda Africa metuendum. Hos tacitos cogitatus hostis in pectore romani
Abbreviated transcription (Latin):
uisserunt ut ꝙͣ diu spei aliꝗd suꝑeẽt
comunes oĩu fortunas singulari fide
sua ac pietate seruarẽt sin extinctã¬
spem collapsãq rem cernerent c̾ti oẽs ꝓr¬
sus qui ĩ p̃liu exissent ferro absũptos ip¬
si quoq sibi ac reliqs cõsulerent. neuab ex¬
etutiõe tã p̃clari oꝑis metu aliquo uł ĩa¬

Expanded text:
usserunt ut, quandiu spei aliquid superesset, comunes omnium fortunas singulari fide sua ac pietate servarent; sin extinctaspem collapsamque rem cernerent, certi omnes prorsus qui in prelium exissent ferro absumptos, ipsi quoque sibi ac reliquis consulerent; neu ab executione tam preclari operis metu aliquo vel i
Abbreviated transcription (Latin):
oago et ip̃e frater hanibalis et hanno ꝗ¬
dã dux penoꝵ celtiberiã q̃ hispaniaꝵ u
media est. Contra hos dues scipioĩs dux
sillanꝰ missus eos p̃lio uicit et hãnone
cepit. magonẽ magna ex̾citꝰ cũ parte
fuga abstulit ad hasdrubalẽ ĩ gaditaniã.
eodẽ scipio ip̃e magnis contẽdit itineͣibꝰ
cuiꝰ aduentũ hasdrubal p̃sentiens raptĩ
gades atq occeanũ petiit. ex̾citu huc il¬
luc ꝑ urbes situ murisq ualidas dispso.
Scipio consiliũ hostis ĩtelligens fragmẽta

Expanded text:
Mago et ipse, frater Hanibalis, et Hanno quidam dux Penorum Celtiberiam, que Hispaniarum media est. Contra hos duos Scipionis dux Sillanus missus, eos prelio vicit et Hannonem cepit; Magonem magna exercitus cum parte fuga abstulit ad Hasdrubalem in Gaditaniam. Eodem Scipio ipse magnis contendit itineribus. 18 Cuius adventum Hasdrubal presentiens raptim Gades atque Occeanum petiit, exercitu huc illuc per urbes situ murisque validas disperso. Scipio, consi
Abbreviated transcription (Latin):
peximiq rem exempli decꝰ uirtuti debi¬
tu piurio peti ad uocata cõfestĩ cõtione
constare sibi ait utrũq cõpetitorẽ simul
tionẽ facili cõpressit ingenio. adhec in
obsidibus cõsolandis ĩ captiuis sine pre¬
tio relaxandis. młto aũt maxime cĩca
ex actissimã custodiam pudicitie matro¬
naꝵ ac uirginũ captiuaꝵ quã ita ges¬
sit ut uix senex quicũq castissimus po¬
tuisset. cũ forma etas ac uictoria in di

Expanded text:
pessimique rem exempli decus virtuti debipessimique rem exempli decus virtuti debitum periurio peti, advocata confestim contione, constare sibi ait utrunque competitorem simul tionem facili compressit ingenio; 4 – ad hec in obsidibus consolandis, in captivis sine precio relaxandis, multo autem maxime circa exactissimam custodiam pudicitie matronarum ac virginum captivarum, quam ita gessit ut vix senex quicunque castissimus potuisset, cum forma et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmilitibꝰ honorandis ꝓ suo quẽq merito.
ubi illud iure laudandũ plusꝙͣ iuueni¬
le consiliu fuit ꝙ cũ p̃ter comune̾ oĩu
laudes et publici illoꝵ uirtutibꝰ cõfessi¬
onez debiti singulariter edixiss illi quẽ
pͥus ĩ muꝵ ascendisse constaret muralẽ
coronã honoris gratia se datuꝵ. atq hĩc
orta ambitiõe duo simul id sibi qͦ decus
exposcerent alter naualiũ sotioꝵ unus
alter centurio legioĩs quarte et fauore
uario dissidentis ex̾citꝰ unoquoq nõ qd̾
sciret s qd̾ cuperet affirmante neq pro
ueritate rei s ꝓsua libidine iusiurandũ
offerẽte lis cresceret/ iamq a contione
u̾boꝵ ad certamẽ manuũ atq armoru
transitura uideret᷑ scipio deꝑiculo ĩ stã¬
tis tumultꝰ ꝑiuriiq nõ tm̃ ĩ capita deierã¬
tũ s ĩ publicã infamia recasuri signaq
et ĩmeritas legioes ĩ quinaturi admoĩtꝰ

Expanded text:
in militibus honorandis pro suo quenque merito: 3 in militibus honorandis pro suo quenque merito: 3 – ubi illud iure laudandum plus quam iuvenile consilium fuit quod, cum preter comunes omnium laudes et publici illorum virtutibus confessionem debiti singulariter edixisset illi, quem prius in murum ascendisse constaret, muralem coronam honoris gratia se daturum, atque hinc orta ambitione duo simul id sibi quisque decus exposceret alter navalium sotiorum unus, alter centurio legionis quarte et, favore vario dissidentis exercitus unoquoque non quod sciret sed quod cuperet affirmante, neque pro veritate rei sed pro sua libidine iusiurandum offerente, lis cresceret iamque a contentione verborum ad certamen manuum atque armorum transitura videretur, Scipio de periculo instantis tumultus periuriique, non tantum in capita deierantum sed in publicam infamiam recasuri signaque et immeritas legiones inquinaturi, admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
si animi signu est nõ timere eũ ne ꝙͣta¬
libet cuiꝰꝙͣ sue glorie uirtꝰ officeret.I pͥ
mũ illi opꝰ bellicũ carthago hispana ur¬
bs p̃ualida ac munita et or̃u tũc hispa.¬
nie ciuitatũ opulentissima nõ sus tm̃
opibꝰ s aggestu oĩu referta quas ulł pe¬
ni duces uł hispanie gentes eo cõuettas
quasi ĩ expugnabili quadã arce locauerãt.
hanc aggressus mira sua constantia mlł.¬
toq militũ labore ab ea tandẽ parte qͣ
mari cingit᷑ et refluente naturaliter
et aꝗlonibꝰ impulso atq aditũ pãdente
estu eo ipso die quo illã adiit et urbem
ui et arcem et qui arci p̃erat magonẽ
quendã ex penoꝵ ducibus ꝑ deditione
cepit. deditis hostibus omissacedes et ad
p̃dã tota urbe discursũ est. que młtip¬
lex auri et argenti supͣq fidẽ uariaꝵ
reꝵ fuit. Uix tandẽ militibꝰ quies data.
ubi uͦ dux romanꝰ sue continẽtie et in¬
tegritatis darissima p̃buit argumenta

Expanded text:
talibet cuiusquam sue glorie virtus officeret. 2 1 Primum illi opus bellicum Carthago Hispana, urbs prevalida ac munita et omnium tunc Hispanie civitatum opulentissima, non suis tantum opibus sed aggestu omnium referta, quas vel peni duces vel hispane gentes eo convectas quasi inexpugnabili quadam arce locaverant. Hanc aggressus mira sua constantia multoque militum labore, ab ea tandem parte qua mari cingitur, et refluente naturaliter et aquilonibus impulso atque aditum pendente estu, eo ipso die quo illam adiit et urbem vi et arcem et, qui arci preerat, Magonem quendam ex Penorum ducibus per deditionem cepit. 2 Deditis hostibus, omissa cedes et ad predam tota urbe discursum est; que multiplex auri et argenti supraque fidem variarum rerum fuit. Vix tandem militibus quies data. Ibi vero dux romanus sue continentie et integritatis clarissima prebuit argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
ti ĩ dibili trecenti equi suo arbitrio deli¬
gendi. Int̾ uenales afros ĩuentꝰ puer i
massinisse numidaꝵ regie ex fratre ne¬
pos. qui abeo uetitꝰ arma contĩgere pu¬
erili uanitate equo atq armis clamar¬
reptis illo ignaro ueniss in p̃liũ ꝑductꝰ
ad scipionẽ et an si possit ad patruu
redire uelit ĩte̾rogatꝰ cũ se id maxĩe cu¬
ꝑe letis cũ lacrimis respondiss phalera¬
to equo anuloq aureo donatꝰ et romͣ¬
na atq hispana ueste aurea insigni fi¬
bula comitatu addito remissus est. que
res massinisse aĩu sic ĩflexit. ut ꝗsẽꝑ¬

Expanded text:
i recenti equi suo arbitrio deligendi. 14 Inter venales Afros inventus puer, Massinisse Numidarum regis ex fratre nepos, qui, ab eo vetitus arma contingere, puerili vanitate equo atque armis clam arreptis, illo ignaro venisset in prelium; perductus ad Scipionem et an, si possit, ad patruum redire velit interrogatus, cum se id maxime cupere letis cum lacrimis respondisset, falerato equo anuloque aureo donatus et romana atque hispana veste aurea insigni fibula, comitatu addito remissus est. 15 Que res Massinisse animum sic inflexit ut
Abbreviated transcription (Latin):
formosissimã luteio celtiberoꝵ pͥncipi
desponsatã ueretũdiꝰ quidẽ sicres po¬
scere uisa est asseruari iussit. sponsoq
ad se ac parentibus euocatis ĩgẽs donũ
mitibꝰ u̾bis accumulas gratis illã sponso
reddidit. nil aliud secũ pactꝰ ꝙͣ ut ĩ aĩu
ĩ duceret eẽ amicꝰ populi romani. et si
se uiꝵ bonũ crederet patrẽq et patru¬
u fuisse bonos noss multos rome esse
similes sciret. clara uoce testatꝰ nulla
in terris optabiliorem amicitia ꝙͣ romꝰ¬
nam fore nullũq formidabiliꝰ odium.
tione filie auri pondꝰ atrulerãt uehe¬
meter oratꝰ donũ acciꝑe uissu eiꝰ ante
pedes expositũ luteio in augmentũ dotis
dedit. quo merito uictꝰ ille et p̃gaudio
ad lacͥmas ꝓmptior ꝙͣ ad u̾ba. nil aliud
ꝙͣ tantis sese ĩparẽ fassus honoribꝰ deos¬
q sibi ĩ p̃miu delegans abiit. implens

Expanded text:
rmosissimam, Luteio Celtiberorum principi desponsatam, verecundius quidem, sic res poscere visa est, asservari iussit; sponsoque ad se ac parentibus evocatis, ingens donum mitibus verbis accumulans gratis illam sponso reddidit, nil aliud secum pactus quam ut in animum induceret esse amicus populi romani et, si se virum bonum crederet patremque et patruum fuisse bonos nosset, multos Rome esse similes sciret, clara voce testatus nullam in terris optabiliorem amicitiam quam romanam fore nullumque formidabiltione filie auri pondus attulerant vehementer oratus dono accipere, iussu eius ante pedes expositum Luteio in augmentum dotis dedit. Quo merito victus ille et pre gaudio ad lacrimas promptior quam ad verba, nilque aliud quam tantis se se imparem fassus honoribus deosque sibi in premium d
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ⁊ ille hispamaꝵ uictor ex̾citꝰ ante
uniꝰ portas oppidi ĩsolito torpore lente¬
sceret untꝰ scipio obiurgata militũ se¬
cordia ⁊ arrepta scala ĩmin scandere
cepat nõ absq ꝑiculo manifesto et gra¬
iII. quo spectaculo concussi oẽs neq alit̾
tremefacti ꝙͣ si ĩ capite uniꝰ oĩu uita ꝑi-¬
clitaretur undiq ĩ muros renouato men

Expanded text:
tur, et ille Hispaniarum victor exercitus ante unius portas oppidi insolito torpore lentesceret, iratus Scipio, obiurgata militum secordia et arrepta scala, in murum scandere ceperat, non absque periculo manifesto et gravi; quo spectaculo concussi omnes neque aliter tremefacti quam si in capite unius omnium vita periclita
Abbreviated transcription (Latin):
suis ergo respectibus utrũq trahentibꝰ
ultro apropĩquassent iamq ĩ cãpis ad
Betulã urbẽ castͥs castra iũxissent. ani¬
mosis crebrisq hostiũ insultibꝰ refrixit
repente hasdrubal mutauitq cõsiliũ.
inq editũ collem seq ⁊ copias recepit.
quomͦ aũt paulo altior tellus arceret qͦs

Expanded text:
us utrunque trahentibus, ultro appropinquassent iamque in campis ad Betulam urbem castris castra iunxissent, animosis crebrisque hostium insultibus refrixit repente Hasdrubal, mutavitque consilium, inque editum collem seque et copias recepit. Quomodo autem paulo altior tellus arceret, q
Abbreviated transcription (Latin):
sus p̃lio et seu oĩu hispanoꝵ aĩos ad
Scipionẽ u̾sos eẽ u̾sũq iri cogitãs neq
aliter cõtineri posse ꝙͣ si ab illo duce quẽ
mirari et amare didicissent ꝙͣ longissi¬
me distrahant᷑. seu ĩ italia ubi frater
et fons belli erat magis necessariuz
seratꝰ. contracto ꝙͣ maximo potuit his¬
panoꝵ uolũtario et galloꝵ mercenaiͬo
ex̾citu paulo post toti cesit hispanie/
ĩ italiã uenit eo fato qd̾ supͣ scͥpsimus. ⁊

Expanded text:
seu omnium Hispanorum animos ad Scipionem versos esse versumque iri cogitans, neque aliter contineri posse quam si ab illo duce quem mirari et amare didicissent quam longissime distrahantur, seu in Italia, ubi frater et fons belli erat, magis necessarium se ratus, contracto quam maximo potuit Hispanorum voluntario et Gallorum mercenario exercitu, paulo post toti cessit Hispanie et in Italiam venit, eo fato quod supra descripsimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut fit locũ fecerat. et ip̃e hũc honori¬
ficũ sibi suoꝵq ciuiu errore mira aͣte
fouebat. neq qd̾ credebat᷑ affirmando ne
audacis in mendacii uanitatẽ incideret.
neq negando ne minueret aut tolleret
qd̾ auctũ potiꝰ ac ꝓpetuũ cupiebat. Sed
ut ad res gestas uiri ueniã hic cũ pͥmũ

Expanded text:
erat; et ipse hunc honorificum sibi suorum civium errorem mira arte fovebat, neque quod credebatur affirmando, ne audacis in mendacii vanitatem incideret, neque negando, ne minueret aut tolleret quod auctum potius ac perpetuum cupiebat. 8 Sed ut ad res gestas viri
Abbreviated transcription (Latin):
Ublium corneliũ scipionẽ hũc
qui pͥmꝰ africani cognomẽ uic¬
ta carthagine meruit nõ sue
mͦ etatis maximũ ducem s oĩs
ante se memorie oĩuz gentiũ cuilibet re¬

Expanded text:
ublium Cornelium Scipionem hunc, qui primus Africani cognomen victa Carthagine meruit, «non sue modo etatis “maximum ducem” sed omnis ante se memorie omnium gentium cuilibet re
Abbreviated transcription (Latin):
li regendos seruandosq tradentibꝰ uirtu¬
te uniꝰ adolescentis cõsiliũ illud ĩ fame dis¬
cussu est reditũq ad salubriora consilia
ut etate tã tenera unꝰ idem et ducis seͬua¬
tor eẽt et patrie.pͥmꝰ illi honor urbanus
curulis edilitas fuit. ĩ cuiꝰ petitiõe cũ obtẽ¬
tu etatis tͥbun plebis obstarent uerecũ.¬
de ille ut etatẽ decebat ĩ contiõe ꝓgressꝰ

Expanded text:
adentibus, virtute unius adolescentis consilium illud infame discussum est reditumque ad salubriora consilia, ut etate tam tenera unus idem et ducis servator esset et patrie. 11 Primus illi honor urbanus curulis edilitas fuit, in cuius petitione cum obtentu etatis tribuni plebis obstarent, verecunde ille
Abbreviated transcription (Latin):
uore cõpresso uolũtatis ĩ locũ ratio successit.
hinc etas nõdũ solida inde scipionũ ĩ his¬
paniis paꝵ felix nomen et memoria no¬
ue cladis teͣrere aĩos cepit. quo ille agnito
contionẽ aduocans sic de etate sua deq im¬
pio et instanti bello grauiter magnificeq
diseruit ut tepentes aĩos nõ mͦ pͥstinũ in

Expanded text:
resso, voluntatis in locum ratio successit, hinc etas nondum solida, inde Scipionum in Hispaniis parum felix nomen et memoria nove cladis terrere animos cepit. Quo ille agnito, contionem advocans, sic de etate sua deque imperio et instanti bello graviter magnificeque d
Abbreviated transcription (Latin):
multatũ ĩfamibꝰ se uicissim senten¬
tiis notauerũt. et qui tantos hosteᷤ
uicerint iram ignobilem iuncere
nequiuerint. adeo faciliꝰ homo iuĩ
desinam. Siquidẽ hec est illa iucto¬
ria ad methauꝵ amnẽ cũtis histo¬
ricis. s in pͥmis a tito liuio celebra¬
ta. Insuꝑ flacci lirico carmine nobilis.
Sic eĩ ait. Quod debeas o roma nero¬
nibus testis methaͬꝵ flumen et has¬
dr ubal deuictꝰ reiecteq retrorsum
hanibalis mine et pulcer fugatis ille
dies latio tenebris.
de.p. coͣnelio scipioe africano maiore.

Expanded text:
multatum, infamibus se vicissim sentenmultatum, infamibus se vicissim sententiis notaverunt; et qui tantos hostes vicerant, iram ignobilem vincere nequiverunt. Adeo facilius homo vinc libentius desinam, siquidem hec est illa victoria ad Metaurum amnem a cuntis historicis sed in primis a Tito Livio celebrata, insuper Flacci lyrico carmine nobilis. Sic enim ait: Quid debeas, o Roma, Neronibus, Testis Metaurum flumen et Hasdrubal Devictus Reiecteque retrorsum Hanibalis mine et pulcer fugatis Ille dies Latio tenebris.  CORNELIO SCIPIONE AFRICANO MAIORE.
Abbreviated transcription (Latin):
in equo instar triũphi erar ingentis.
et populi amor et gratia ĩ illũ ꝓnior
et plura longe tͥũphali die in claudi.¬
um neronem militaria carmina ut
mos erat ꝙͣ in liuiũ dc̃a. raro unꝙͣ ⁊
pari fauore et beniuolentia hominũ
triũphatũ est. nõ solũ spectantibꝰ cu
gaudio et de more salutantibꝰ. s cer¬
tatim oĩbꝰ qui poterant uictrices de¬
obsculantibus ducũ manꝰ et pias et le¬
tas grates agentibꝰ ꝙ eoꝵ uirtute ⁊
ratoꝵ ciuiu acies sequebat᷑. p̃lata
est preda ingens reꝵ uariaꝵ. s in pͥ¬
mis auri et argenti qd̾ hasdrubal
carthagine missũ sup̃ma bello ma¬
nũ positurꝰ aduexerat. hec hactenꝰ
illa eĩm sciens sileo. que hanc tantã
ducũ famã minuũt. ut post annos
ambo censores simul facti. quoꝵ es¬
set de alioꝵ moribꝰ uidicare de suis
moribꝰ nõ curantes. S huiꝰ tante cõ¬
cordie obliti et ueteꝵ memores si¬

Expanded text:
in equo instar triumphi erat ingentis in equo instar triumphi erat ingentis et populi amor, et gratia in illum pronior, et plura longe triumphali die in Claudium Neronem militaria carmina, ut mos erat, quam in Livium dicta. 193 Raro unquam pari favore et benivolentia hominum triumphatum est; non solum spectantibus cum gaudio et de more salutantibus, sed certatim omnibus qui poterant victrices deosculantibus ducum manus et pias et letas grates agentibus, quod eorum virtute reratorum civium acies sequebatur; prelata etiam preda ingens rerum variarum, sed in primis auri et argenti quod Hasdrubal Carthagine missum supremam bello manum positurus advexerat. 195 Hec hactenus. Illa enim sciens sileo, que hanc tantam ducum famam minuunt, ut post annos ambo censores simul facti, quorum esset de aliorum moribus iudicare, de suis moribus non curantes sed huius tante concordie obliti et veterum memores si
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq concessu. Cõmissũq eis ip
parta. et ip̃ius ea luce fuiss auspi-¬
ciu et tũc uictor ex̾citꝰ p̃sens esset
nero aũt aliena in prouintia rebꝰ
gestis sine ex̾citu rediiss mira con¬
cordia conuenerunt ut liuiꝰ triũ-¬
pharet. nero aũt quadrigis p̾eun¬
tem equo sequeretur. atq ita fac¬
tũ est. neq ideo neronis modestia
gloriam eius ĩminuit s auxat po.¬
tius omniu oculis in eu u̾sis acl¬
amantiũ. et una uoce dicentiũ ent
ille ut libet equis niueis et curru
aureo. hic uictoriam fecit. hic et
absens consilio et p̃sens corpore pu.¬
gnauit. illic sola sui noĩs p̃sentia
hanibalis impetũ continuit. hic uirtu¬
te p̃senti stinuit hostiũ legioes. hasdru.¬
baliq caput enpuit mittendũ fratri
munus utͥq miserimũ rei publice ⁊¬
gloriosu ad sũmã triũphi decus
eximii penes illũ fuit: nec unꝙͣ eq̃s
insignior urbẽ intrauit. illo simplici

Expanded text:
utrunque concessum commissumque eis ipsutrunque concessum commissumque eis ipsparta et ipsius ea luce fuisset auspicium et tunc victor exercitus presens esset, Nero autem aliena in provincia rebus gestis sine exercitu rediisset, mira concordia convenerunt ut Livius triumpharet, Nero autem quadrigis preeuntem equo sequeretur; atque ita factum est. 191 Neque ideo Neronis modestia gloriam eius imminuit sed auxit potius, omnium oculis in eum versis acclamantium et una voce dicentium: ‘Eat ille ut libet equis niveis et curru aureo! hic victoriam fecit, hic et absens consilio et presens corpore pugnavit: illic sola sui nominis presentia Hanibalis impetum continuit, hic virtute presenti stravit hostium legiones Hasdrubalique caput eripuit mittendum fratri, munus utrique miserrimum, reipublice gloriosum’. 192 Ad summam triumphi decus eximium penes illum fuit, nec unquam eques insignior urbem intravit: illo simplici
Abbreviated transcription (Latin):
tis. This pactis. liuiꝰ consul cũ sena¬
tui nuntiaret nõ egere ampliꝰ galliã
puintia consulũ ex̾citu sufficere pre¬
torias legiones que sub pontio liciniꝰ
ibi ẽẽnt p̃lioq int̾ fuissent. posse iã
se si patͥbꝰ placeat reu̾ti. decreuerũt
patres ut nõ solus ip̃e. s collega etiã
rediret. et liuiũ quidẽ cũ ex̾citu s
neronis ex̾citũ obietũ hanibali re¬
manere iusserũt donec eo dux no¬
uis accederet. consules coguita sena¬
tus uoluntate. int̾ se literis egerũt
ut preneste alter alteꝵ expertarẽt.
qͦ scil sicut comuni cõsilio atq opera
bene. feliciter rem gesserant sic ur¬
bem pariter introirent. et casus fu¬
it ut eodem die preneste ambo diu̾¬
sis ex partibus conuenirent. Datus
est petentibꝰ extra urbem senatꝰ. et
poscentibꝰ ut pro bene gesta re pu¬
blica et diuinꝰ cultꝰ suꝑis et huma¬
nus tͥũphi honor uictoribꝰ haberet᷑.

Expanded text:
187 His peractis, Livius consul cum sena187 His peractis, Livius consul cum senatui nuntiasset non egere amplius Galliam provinciam consulari exercitu, sufficere pretorias legiones que sub Portio Licinio ibi essent prelioque interfuissent, posse iam se si patribus placeat reverti, decreverunt patres ut non solus ipse sed collega etiam rediret. Et Livium quidem cum exercitu; sed Neronis exercitum obiectum Hanibali remanere iusserunt, donec eo dux novus accederet. 188 Consules, cognita senatus voluntate, inter se literis egerunt ut Preneste alter alterum expectaret, quo scilicet, sicut comuni consilio atque opera bene feliciterque rem gesserant, sic urbem pariter introirent. Et casus fuit ut eodem die Preneste ambo diversis ex partibus convenirent. 189 Datus est petentibus extra urbem senatus et, poscentibus ut pro bene gesta republica et divinus cultus superis et humanus triumphi honor victoribus haberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
et externis sepe cõptũ sit fama nichil
eẽ uelotiꝰ. deniq obstinatis ad incre.¬
dulitatẽ aĩs ꝑsuaderi nichil penitus
potuit ante ꝙͣ legati consulũ adeent.
rere uelle uidebant᷑ usq ad pontem
miluiu. nã flaminia sunt egressi.
densu et continu agmen fuit tã
felicinũtio a fide dignis impleri ꝗsq
pͥmꝰ optabat. in extimabili ciuiũ con¬
cursu ux terram pedibꝰ contingẽteᷤᷤ
oẽs tres tot eĩ erant ĩcapitoliũ de¬
ducũt᷑. Illic mira attentiõe nũtia¬
runt deletũ exͥcitũ cesu ducẽ re-¬
cuꝑatos ciues et eo oĩa letiora quo
insperatiora. nũꝙͣ nẽpe tã dulce ga¬
udiu ꝙͣ post metũ. rebꝰ ordine co¬
gnitis. Supplicatio tridui decreta ꝯ
oĩbus in templis a uiris ac matroĩs
ãgustissimo habitu. sũmaq letitia qͦ¬
si iam belli atq oĩs ꝑiculi finis esset.
acte diis gratie. o gens iuncendi gna¬
ra s cuius uictoria donũ eẽt igno̾as

Expanded text:
et externis sepe compertum sit fama nichil et externis sepe compertum sit fama nichil esse velocius. Denique obstinatis ad incredulitatem animis persuaderi nichil penitus potuit, antequam legati consulum adessentrere velle videbantur. Usque ad pontem Milvium, nam Flaminia sunt ingressi, densum et continuum agmen fuit; tam felici nuntio a fide dignis impleri quisque primus optabat. Inextimabili civium concursu vix terram pedibus contingentes omnes tres, tot enim erant, in Capitolium deducuntur. 186 Illic mira attentione nuntiarunt deletum exercitum, cesum ducem, recuperatos cives, et eo omnia letiora quo insperatiora; nunquam nempe tam dulce gaudium quam post metum. Rebus ordine cognitis, supplicatio tridui decreta et omnibus in templis a viris ac matronis augustissimo habitu summaque letitia, quasi iam belli atque omnis periculi finis esset, acte diis gratie. O gens ceca, vincendi gnara sed cuius victoria donum esset ignorans!
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uł puer ipse uiderat uł apatre didi¬
cerat. his affectus et confectꝰ curis ⁊
undiq contractis auxiliis. ne aĩo in
diuersa distraheret᷑ castrn ꝙͣ pͥmũ mo¬
uit et cũ oĩbus copiis ĩ brutios atq ex¬
trema italie se recepit.Ante ꝙͣ claudiꝰ
ad ex̾citũ iam romã uictorie fama p̃¬
ueniens occupatas adeo metu men¬
tes inuenerat ut sũmis auribꝰ excep¬
ta subsisteret neq spei ac gaudii in aliq¬
capaces ad aĩos penetraret et dẽpse¬
rat ip̃a celeritas fame fidem. duo eq¬
tes narnienses ad excitũ uenerãt ꝗ
de consilio claudii neronis de quo di¬
ximꝰ roma missus erat ut ĩ faucibꝰ um¬
brie obstaret hostiũ congressui hi uic.¬
toriam nũtiabant. et ad debant ante
nõ nisi biduũ fuisse certamen. hec ex
castris legatoꝵ literis nuntiata uarie
aĩos affeterat. et uictoria quidẽ ipsa
possibilis ĩcredibile aũt uictorie tp̃s
erat. ꝙͣꝙͣ multis exemplis et romaĩs

Expanded text:
quod vel puer ipse viderat vel a patre didiquod vel puer ipse viderat vel a patre didicerat. 182 His affectus et confectus curis, undique contractis auxiliis, ne animo in diversa distraheretur, castra quam primum movit et cum omnibus copiis in Brutios atque extrema Italie se recepit. 183 Antequam Claudius ad exercitum, iam Romam victorie fama perveniens occupatas adeo metu mentes invenerat, ut summis auribus excepta subsisteret neque spei ac gaudii incapaces ad animos penetraret; et dempserat ipsa celeritas fame fidem. Duo equites narnienses ad exercitum venerant qui de consilio Claudii Neronis, de quo diximus, Roma missus erat ut in faucibus Umbrie obstaret hostium congressui; hi victoriam nuntiabant et addebant ante nonnisi biduum fuisse certamen. 184 Hec, ex castris legatorum literis nuntiata, varie animos affecerant: et victoria quidem ipsa possibilis, incredibile autem victorie tempus erat, quanquam multis exemplis et romanis
Abbreviated transcription (Latin):
o spatio nõ ampliꝰ a metauri ripis
armato ac fesso et cruento cũ exͥcai¬
tu in apuliam ꝑueniri posse: qd̾ ne¬
scio an expeditus cursor atq agilis
potuiss. uix castra erat ingressus ⁊¬
suspensa aĩo atq incerta ip̃e plenus
gaudii plenꝰq solicitudinis sine qͦ
nũꝙͣ post digressu fuerat dũ has¬
drubalis caput ablatũ añ statiões
castroꝵ hanibalis iactari fecit. sim¬
ul et captiuos afros in unculis ostẽ¬
tari. et ex eis duos solutos ad illuz
ire. qui sibi seriem rei geste expone¬
rent. Ille ubi amicũ caput aspexit
et nuntios audiuit. tanto et pu¬
blico et pͥuato dolore ꝑcussus obstu¬
puit. et suspirins agnosco ĩquit
fatũ carthaginis. hoc solũ dixit ꝯ ta¬
cuit. nẽpe meminerat nulli unꝙͣ
duci feliciora belloꝵ fuisse pͥmoͣdia.
et iam de fine nõ ĩmerito dubitaba.
eratq sub oculis belli punici pͥoris exẽ-¬
plũ. leti quoq pͥncipii miseriq exitus

Expanded text:
erum spatio non amplius a Metauri ripis erum spatio non amplius a Metauri ripis armato ac fesso et cruento cum exercitu in Apuliam perveniri posse, quod nescio an expeditus cursor atque agilis potuisset? 180 Vix castra erat ingressus suspensa animis atque incerta, ipse plenus gaudii plenusque solicitudinis sine qua nunquam post digressum fuerat, dum Hasdrubalis caput ablatum ante stationes castrorum Hanibalis iactari fecit, simul et captivos Afros in vinculis ostentari et ex eis duos solutos ad illum ire, qui sibi seriem rei geste exponerent. 181 Ille, ubi amicum caput aspexit et nuntios audivit, tanto et publico et privato dolore perculsus obstupuit et suspirans ‘Agnosco’ inquit ‘fatum Carthaginis’. Hoc solum dixit et tacuit: nempe meminerat nulli unquam duci feliciora bellorum fuisse primordia et iam de fine non immerito dubitabat, eratque sub oculis belli punici prioris exemplum feti quoque principii miserique exitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑsint aliqui hostiu cladis no.¬
streᷤ uirtutis nũtii. ad hunc modu
uttũq canensis clades hosti reddita
est. uł cesor numero uł ducis ĩte¬
ritu. retupata p̃terea quatuor milia
et amplius captiuoꝵ romanoꝵ qͦs
secũ forsitan ꝑmutandi gratia trahe¬
bat eaq prospere fortune nõ medi-¬
ocris accessio fuit et cõpensatio iac¬
ture hoc p̃lio accepte. quo ne gratu¬
ita romanis uictoriã fuisse quis cre¬
dat. octomilia sotioꝵ simul ac ci¬
uiu sunt amissa. hasdrubalis u¬
truncum caput apto ad id ferculo
reponi claudi consul iussit et noc ⁊¬
hanibali obiecta erãt rediit. nõ mino¬
ri celeritate ꝙͣ uenerat adeo ut cũ ue¬
nienti turba ingens occurrisset rede.¬
unti nemo pene obuius foret. ꝙn
neq iussio consulis ulla p̃cesserat
neq sat possibile uidebatur atrigis¬
se eu unde tanto iam uictor p̃lio re¬
dibat. quis aũt nõ stuperet sex di¬

Expanded text:
ut supersint aliqui hostium cladis nout supersint aliqui hostium cladis nostreque virtutis nuntii’. 177 Ad hunc modum utcunque cannensis clades hosti reddita est vel cesorum numero vel ducis interitu; recuperata preterea quattuor milia et amplius captivorum romanorum, quos secum forsitan permutandi gratia trahebat, eaque prospere fortune non mediocris accessio fuit et compensatio iacture hoc prelio accepte, quo, ne gratuitam Romanis fuisse victoriam quis credat, octo milia sotiorum simul ac civium sunt amissa. 178 Hasdrubalis truncum caput apto ad id ferculo reponi Claudius consul iussit, et nocHanibali obiecta erant, rediit non minori celeritate quam venerat; adeo ut, cum venienti turba ingens occurrisset, redeunti nemo pene obvius foret, quod neque iussio consulis ulla precesserat, neque sat possibile videbatur attigisse eum unde tanto iam victor prelio redibat. 179 Quis autem non stuperet, sex di
Abbreviated transcription (Latin):
nũc hortando nũc orando nũc pugnã¬
do rem substinuit: quã ꝓlapsam ut
uidit. nec iam quicꝙͣ spei reliquũ suꝑ¬
uiuere tot milibꝰ hominũ se ĩ italiam
secutis et ad moͬte iam progressis re¬
nuit. s ꝓpͥe multoq maxame pat̾ne glo¬
rie fraterneq memor calcaribꝰ ad acto
cormipede in confertissimos hostes ruit.
ibiq fortissime dimicãs occubuit. uir
et uita clarꝰ et clarior morte. cecide¬
runt de ex̾citu eiꝰ quinquagintasex
milia armatoꝵ. capti aũt sunt ꝗuq
milia quadringenti. nec unꝙͣ ĩ eo bel¬
lo. plures uno p̃lio cecidere. tanta de¬
niq uictoribꝰ ip̃is uł fatigatio uł saci¬
etas cedis incesserat. ut cũ die ꝓximo
claudio consule iam digresso. liuio
nũtiatũ eẽt cisalpinos gallos ac ligu¬
res qui p̃lio euasissẽt inconditos ab¬
ire sine signis sine ordine. sine duce
paucis ĩmissis eꝗtibꝰ ad unũ oẽs facile
oppͥmendos. responderet. sinite illo

Expanded text:
nunc hortando nunc orando nunc pugnannunc hortando nunc orando nunc pugnando rem substinuit. Quam prolapsam ut vidit nec iam quicquam spei reliquum, supervivere tot milibus hominum, se in Italiam secutis et ad mortem iam pregressis, renuit; sed proprie multoque maxime paterne fraterneque memor glorie, calcaribus adacto cornipede in confertissimos hostes ruit ibique fortissime dimicans occubuit, vir et vita clarus et clarior morte. 176 Ceciderunt de exercitu eius quinquaginta sex milia, capti autem sunt quinque milia quadringenti; nec unquam in eo bello plures uno prelio perdere; tanta denique victoribus ipsis vel fatigatio vel satietas cedis incesserat ut, cum die proximo Claudio consule iam digresso, Livio nuntiatum esset Cisalpinos Gallos ac Ligures qui prelio evasissent inconditos abire sine signis sine ordine sine duce, paucis immissis equitibus ad unum omnes facile opprimendos, responderet: ‘Sinite illos,
Abbreviated transcription (Latin):
est. hunc collem claudiꝰ cũ sepe neꝗe¬
ꝙͣ transire tentass iniquitate loci ex¬
clusus indignabũdꝰ exclamat. et ꝗd
inquit huc discursa magna parte ita¬
ue tã festini uenimꝰ ut pugnare alioᷤ
spectaremꝰ : et hoc dicens ut e castris
nuꝑ ad auxiliũ incognitꝰ sic nũc rap¬
timn neq minꝰ uelociter ex ip̃a acie
siuis quoq nedũ hostibꝰ ignoratꝰ cũ pa-¬
ucis suoꝵ equitũ cohortibꝰ collem op¬
positũ circũuectꝰ otiosam in aciem gal.¬
loꝵ improuisus ĩuehit᷑. illic nõ tã pu¬
gna ꝙͣ fuga et cedes hostiu fuit ro¬
manis eos ab omni parte cedentibus
et in frontẽ et in latera et intergum.
Iamq et hispanoꝵ uirtꝰ ⁊ liguꝵ pa¬
ulatim uicta defecerat. int̾q iacen¬¬
tiu ingentes cumulos pauci elabebã¬
tur. et fuga qua poterant salutẽ que¬
rebant. hasdrubal omnia exꝑtꝰ que
boni ꝓbatiq ducis sunt ꝙͣtũ quiuit

Expanded text:
est. 173 Hunc collem Claudius cum sepe nequest. 173 Hunc collem Claudius cum sepe nequicquam transire tentasset iniquitate loci exclusus, indignabundus exclamans ‘Et quid?’ inquit ‘huc decursa magna parte Italie tam festini venimus, ut pugnare alios spectaremus?’ Hec dicens, ut e castris nuper ad auxilium incognitus, sic nunc raptim neque minus velociter ex ipsa acie et suis quoque nedum hostibus ignoratus et cum paucis quorum equitum cohortibus collem oppositum circumvectus, otiosam in aciem Gallorum improvisus invehitur. 174 Illic non tam pugna quam fuga et cedes hostium fuit, Romanis eos ab omni parte cedentibus et in frontem et in latera et in tergum. Iamque et Hispanorum virtus et Ligurum paulatim victa defecerat, interque iacentium ingentes cumulos pauci elabebantur et fuga qua poterant salutem querebant. 175 Hasdrubal omnia expertus que boni probatique ducis sunt, quantum quivit