comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuocauit. Probum quem su¬
bito abbatem sp̃u reuelante con¬
stituens ꝓ construendo xenodo
dium classitane ciuitatis abba¬
tem. qui de ꝓuerbiis. de canticis¬
quoq canticoꝵ. de ꝓphetis. de libris
multa licet non eodem sensu cõ

Expanded text:
consecravit; Probum, quem subito abbatem spiritu revelante constituens, pro construendo xenodocdium Classitanae civitatis abbatem, qui de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris multa, licet non eodem sensu, co
Abbreviated transcription (Latin):
dilecte. qr et si symonis tonsura
ex consuetudine patria h̃eam
sẏmoniacam tamẽ ꝑfidiã tota
mente detestor acrespuo. Bea¬
tissimi autem apłoꝵ principis:
qͣntum mea paruitas sufficit ue¬
stigia sequi desidero. Et ego credo
in abdito cordis amplectimini.
facie tenetis. Nlamq prudentiã
tuam fe̾cillime diuidicare reor.
ꝙ aptiꝯ multo sit eius quẽ corde
toto abhominaris. cuiusq hor¬
rendam faciẽndam uidere refu
dicato seꝑare. Et econtra eius¬
quem apud deum hẽre patro¬
num queris. sicut facta uel
monita cupis sequi: sicetia
morem hĩtare hĩtus tennitare
condeceat. Hec tunc adãpna
no qui quidem qͣntum cõspͤtis
eccłarum nr̃arum statutis ꝓfecis¬
set ꝓbauit. Cum reuersus ad

Expanded text:
dilecte, quia etsi Simonis tonsuram dilecte, quia etsi Simonis tonsuram ex consuetudine patria habeam, Simoniacam tamen perfidiam tota mente detestor ac respuo: beatissimi autem apostolorum principis, quantum mea parvitas sufficit, vestigia sequi desidero. » At ego: « Crein abdito cordis amplectimini, facie tenetis. Namque prudentiam tuam facillime dijudicare reor, quod aptius multo sit, ejus quem corde toto abhominaris, cujusque horrendam faciem videre refugdicato sequem apud Deum patrem habere patronum quaeris, sicut facta vel monita cupis sequi, sic etiam morem habitus te imitari condeceat. Haec tunc Adamnano dixi: qui quidem quantum conspectis Ecclesiarum nostrarum statutis profecisset probavit, cum reversus ad
Abbreviated transcription (Latin):
non solum om̃i spe corone pͥũ¬
ti. s eterna insuꝑ sunt pena p̾dãp¬
nati. Neq uero me hec ita ꝓse¬
qutum estimes.q. eos qui hanc
ti catholice fauerint. Immo cõ¬
fidenter ꝓfiteor plurimos ex eis
sẽo ac deo dignos extitisie. ex qͥbꝰ
est ad amnan abbas et sacerdos
cõlumbiensium egregiꝰ: qui
cum legatus sue gentis ad al¬
fridum regem missus. nostru
quoq monasterium uidere
uoluisset. miram in om̃ibus
moribꝰ ac uerbis prudentiam
humilitatem. religionẽ osten¬
deret. dixi illi łl inter alia col¬
loquens. Obsecto scẽ frater qui ad
nesciat tendere credis. quid contra¬
rio tue fidei hĩtu terminatam in
capite corone ymaginẽ portas:
Et si beati petri consortium que¬
ris: cur eius quem ille anathema¬
tizauit tonsure ymaginem ini¬
mitaris: et non potius eius cum
quo in et̾num beatus uiuere cu¬
pis. et iam nunc hitum te ꝙͣtũ
potes diligere monstras: Respõ¬
dit ille. Scias ꝓ certo frater mi

Expanded text:
non solum omni spe coronae privnon solum omni spe coronae privati, sed aeterna insuper sunt poena damnati. Neque vero me haec ita prosecutum aestimes, quasi eos qui hanc ti catholicae faverint: immo confidenter profiteor, plurimos ex eis sanctos ac Deo dignos extitisse, ex quibus est Adamnan, abbas et sacerdos Columbiensium egregius, qui cum legatus suae gentis ad Aldfridum regem missus, nostrum quoque monasterium videre voluisset, miramque in moribus ac verbis prudentiam, humilitatem, religionem ostenderet, dixi illi inter alia conloquens: « Obsecro, sancte frater, qui ad nesciat  Al. add. te tendere credis, quid contrario tuae fidei habitu terminatam in capite coronae imaginem portas? et si beati consortium Petri quaeris, cur ejus quem ille anathematizavit, tonsurae imaginem imitaris? et non potius ejus cum quo in aeternum beatus vivere cupis, etiam nunc habitum te, quantum potes, diligere monstras? » Respondit ille: « Scias pro certo, frater mi
Abbreviated transcription (Latin):
et concupiscentus crucisigere
debere. Ita. etiam oportet eos
qui uel monachi uotum uł gͣ¬
dum clericatus ħentes arciori¬
bus se necesse hñt ꝓ dño conti¬
nentie frenis astringere. For¬
mam quoq corone quam ipse
in passione spineam portauit
in capite. ut spinas ac tribulos
taret. et auferret a nobis. suo
quemq in capite ꝑ torsuram
p̾ferre. Ut se etiam pei risiones
⁊ opprobria ꝓ illo libenter ac prõp
ti spitio doceant. ut coronam
tione et aduersa se mundi et ꝓspe¬
ra contẽpnere designent. ¶ete¬
rum tonsuram eam quam ma¬
gum ferunt huisse symonem.
quis rogo fidelium non statim
cum ip̃a magi a pͥmotestetur
et merito exuflet aspectuque ĩ
considerando perueneris decur¬
tatam eam quante uidere puta¬
bas inuenies coronam. Ut me¬
rito talem symoniacis et non
xp̃ianis hĩtum cõuenire cogno¬
scas. qui in p̾sentiquidem uita
a deceptis hõibus putabantur
digni ꝓpetue gloria corone. Sed
in ea que hanc sequitur uita.

Expanded text:
et concupiscentiis crucifigere et concupiscentiis crucifigere debere: ita etiam oportet eos, qui vel monachi votum, vel gradum clericatus habentes arctioribus se necesse habent pro Domino continentiae frenis astringere. Formam quoque coronae quam ipse in passione  Al. add. sua spineam portavit in capite, ut spinas ac tribulos taret et auferret a nobis, suo quemque in capite per tonsuram praeferre, ut se etiam inrisiones et opprobria pro illo libenter ac promtetispicio doceant: ut coronam tione et adversa se mundi et prospera contemnere designent. Caeterum tonsuram eam quam magum ferunt habuisse Simonem, quis, rogo, fidelium non statim cum ipsa magia primo detestetur, et merito exsufflet aspectu? Quae considerando perveneris, decurtatam eam quam te videre putabas, invenies coronam; ut merito talem Simoniacis et non Christianis habitum convenire cognoscas: qui in praesenti quidem vita a deceptis hominibus putabantur digni perpetuae gloria coronae; sed in ea quae hanc sequitur vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc petram edificabo eccłam me¬
am. et porte inferi non p̾ualebt̃
aduersus eam: et tibi dabo claues
regni celoꝵ. Nlullam magis ab¬
hominandã detestandamq me¬
rito cũctis fidelib credideri ea q̃m
uolenti dicitur idem petrus. pe¬
cunia tua tetumsit inperditiõe.
qm donum dei existimasti per
pecuniaz possideri. N lon est tibi ꝑs
neq sors in sermone isto uł hoc.¬
⁊ leq uero obidtamen in quo co¬
ronam attundimus qr petrus
ita adtonsꝯ est: s qr petrus ĩ me¬
moriam dnice passionis ita ad̃¬
tonsus est. Idcirco et nos qui
per eand̾ passionem saluari de¬
sideramꝯ ip̃ius passionis signũ
cum illo in uertice sũma uidelz
corporis nostri parte gestamus.
Sicut enĩ omnis eccła qr per
mortem sui uiuificatoris eccã
facta est. signũ scẽ crucis eius ĩ
fronte portare consueuit ut
crebro uexilli huius munimi¬
ne a malignorum spiritui
defendatur incursibus. Crebra
se quoq cum carne sua a uiciis

Expanded text:
hanc petram aedificabo Ecclesiam mehanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, regni coelorum . Nullam magis abominandam detestandamque merito cunctis fidelibus crediderim, ea quam  comparare volenti dicit idem Petrus: Pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei exispecuniam possideri, non est tibi pars neque sors in sermone hoc. Neque vero ob id tamen in coronam attondemur, quia Petrus ita attonsus est, sed quia Petrus in memoriam Dominicae passionis ita attonsus est. Idcirco et nos qui per eamdem passionem salvari desideramus, ipsius passionis signum cum illo in vertice, summa videlicet corporis nostri parte gestamus. Sicut enim omnis Ecclesia quia per mortem sui vivificatoris Ecclesia facta est, signum sanctae crucis ejus in fronte portare consuevit, ut crebro vexilli hujus munimine a malignorum spirituum defendatur incursibus; crebra se quoque carnem suam cum vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
qr tp̃r felicitatis capillos nut̾re
consueuerat. At ioseph et ip̃e casti¬
tatis humilitatis. pietatis. cetera¬
rumq uirtutum exequtor ac doc
attonsus esse legitur. Patet ꝓfcõ
qr tempore seruitutis. intonsis in
antere crinibꝰ manere solebat.
Esce uter q uir dei diu̾sum ab al¬
tero uultus hĩtum foris p̾mõstra¬
bat: quorum tamen intus cõsciẽ¬
tia ĩparili uirtutum sibi gratia
concordabat. Uerlm et si ꝓfiteri
nobis liberum est. qr tonsure dis¬
crimen non noceat quibus pu¬
ra in deum fides ⁊ bearitas in ꝓxi¬
mum sincera est. maxĩe cum nũ¬
ꝙͣ patribꝰ catholicis sicut de pas¬
che uel fidei diu̾sitate cõflictus:
ita etiam de tonsure differẽtia
legatur aliqua fuisse controu̾sia.
in uniuerso hominũ genere re¬
perimꝰ tonsuras: nullam mag̃
sequendam nobis amplectendã¬
q iure dixerim. ea quam in capi¬
te suo gestabat ille cui se confitẽ¬
ti dñs ait. Tu es petrus. et super

Expanded text:
quia tempore felicitatis capillos nutrire quia tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph et ipse castitatis, humilitatis, pietatis, caeterarumque virtutum, exsecutor ac doctlvendus, attonsus esse legitur; patet profecto quia tempore servitutis intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia in parili virtutum sibi gratia concordabat. Verum si profiteri nobis liberum est, quia tonsurae discrimen non noceat quibus pura in Deum fides et charitas in proximum sincera est, maxime cum nunquam patribus catholicis sicut de paschae vel fidei diversitate conflictus, ita etiam de tonsurae differentia legatur aliqua fuisse controversia. in universo hominum genere reperimus tonsuras, nullam magis sequendam nobis amplectendamque jure dixerim ea quam in capite suo gestabat ille cui se confitenti Dominus ait: Tu es Petrus, et super
Abbreviated transcription (Latin):
luerint. quibus expletis omnia
que ad solis et lue mensis et sep¬
timane consequentium spectant.
eodem quo pͥus ordine currunt.
Ideo autem circulos eosdem tem¬
porum instantium uobis mitt̾e
supersedimus: qr de ratione tm̃
temporis paschalis instrui que¬
rentes. ip̃os uobis circulos pasche
catholicos habundare ꝓbastis.
Uerum his de pascha succs̃te uͭ
petisti strictĩq cõmemoratis: tõ¬
suram quoq de qua pariter ub̾
liãs fieri uoluisti᷑. hortor ut ecͣcasti¬
cam et xp̃iane fidei congruam
h̾ere curetis. Et quidem scimus
qr neq apłi omnes uno eodem¬
q sunt modo a tonsi. neq nunc
eccłã catholica sicut una fide spe
et haritate in deum consentit.
Ita etiam una atq indissili̾ totũ
per orbem tonsure sibi firma cõ¬
gruit. Deniq ut superiora .i.
patriarcharum tp̃ra respitiamꝰ
Iob exemplar patientie dum
ingruente tribulationũ articu¬
lo caput totondit: Probauit utiq

Expanded text:
luerint annos. Quibus expletis, omnia luerint annos. Quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae, consequentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instantium vobis mittere supersedimus, quia de ratione tantum temporis paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos paschae catholicos abundare probastis. Verum his de pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque de qua pariter vobis litteras fieri voluistis hortor ut ecclesiasticam et Christianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo attonsi, neque nunc Ecclesia catholica, sicut una fide, spe et charitate in Deum consentit, ita et jam una atque indissimili totum per orbem tonsurae sibi forma congruit. Denique ut superiora, id est, patriarcharum tempora respiciamus, Job, exemplar patientiae, ingruente tribulationum articulo, caput totondit; probavit utique
Abbreviated transcription (Latin):
fide ac dilectione colere. atq re
eadem die dnica futuram credi¬
mus. spe nos certissima gaud̾e
signemus. Hic autem quem
uobis sequendum mõstrauimꝰ
cõputoͣs pasche. decennouale
circulo continetur. Qui dudũ
quidem hoc est ip̃is aplõrum
temporibꝰ iam seruari in ecclã
cepit. maxime rome et egipti
ut supraiam diximus. Sed ꝑ
industriam eusebi qui a beã¬
accepit distic̃tus in ordine i
compositus est. Ut ꝙ eatenꝰ
per alexandrie pontificem sin¬
gulis annis per oñs eccłas mã¬
dari consueuerat. iam deinde cõ¬
gesta in ordinem serie lune .xiiii.
lus alexandrie presul in .c. anno¬
rũ tempus theodosio ĩperatore
cõposuit. Item successor cuiłiꝯ
siꝯ exiguus totidem alios exor¬
dine pari scemate subnexut.
ta hodie calculatoꝵ exuberat copia:
ut etiam in nr̃is per brittãniam
eccłiis plures sint qui mandatis
memorie ueteribus illis egiptioꝵ
argumentis. facillime possint
in qual spatiotemporum paschat
protendere circulos. Ꝙ iam si ad

Expanded text:
fide ac dilectione colere, utque  eadem die Dominica futuram credimus, spe nos certissima gaudere signemus. Hic autem quem vobis sequendum monstramus, Computus Paschae, decennovenali circulo continetur; qui dudum quidem, hoc est, ipsis Apostolorum temporibus, jam servari in Ecclesia coepit, maxime Romae et Aegypti, ut supra jam diximus. Sed per industriam Eusebii qui a beahabet, distinctius in ordinem compositus est, ut quod eatenus per Alexandriae pontificem singulis annis per omnes Ecclesias mandari consueverat, jam deinde congesta in ordinem serie lunae quartaelus Alexandriae praesul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus Cysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexuit,ta hodie calculatorum exuberat copia, ut etiam in nostris per Britanniam Ecclesiis plures sint qui, mandatis memoriae veteribus illis Aegyptiorum argumentis, facillime possint in quotlibet spatia temporum paschales protendere circulos, etiamsi ad
Abbreviated transcription (Latin):
reges anglorum nobilissimĩ.
Nosum ꝓuintie nordanhimbroru
et ecberecht cantuariorum. hĩto
inter se consilio quid de statu eccle
anglorum esset agendum. In¬
tellex̾at enĩ ueraciter osuui ꝙ̃ uis
educatus ascottis quia romana
esset catholica et apostolica ecclã.
Assupserunt cum electione et con¬
sensu scẽ ecclẽ gentis anglorum
uirum bonum et aptum ep̃atu
psbittum noĩe uighardũ de clero
ordinandum romã miserunt. qͣ¬
tinus accepto gradu archiep̾ato.¬
ip̃e catholitus per omẽm brittaniã
eccliis anglorum ordinare posset.
antistiͣs. berũ uighart romam
perueniens pͥusꝙ̃ consecrari in ep̃a
huiusmodi littere rege osui brit¬
Omino excellentissimo fi

Expanded text:
reges Anglorum nobilissimi, Osuiu provinciae Nordanhymbrorum, et Ecgberct Cantuariorum, habito inter se consilio, quid de statu Ecclesiae Anglorum esset agendum, intellexerat enim veraciter Osuiu, quamvis educatus a Scottis, quia Romana esset catholica et apostolica Ecclesia, adsumpserunt cum electione et consensu sanctae Ecclesiae gentis Anglorum, virum bonum, et aptum episcopatu presbyterum nomine Uighardum, de clero ordinandum Romam miserunt: quatenus accepto ipse gradu archiepiscopatus, catholicos per omnem Brittaniam Ecclesiis Anglorum ordinare posset antistites. Verum Uighardus Romam perveniens, priusquam consecrari in epischujusmodi literae regi Osuiu Britomino excellenti
Abbreviated transcription (Latin):
saluaretur ꝓpinauit remedia. qͣtinꝰ
sui nominis agnitionẽ diu̾so mͦ
gentibus ĩnotescens. creatorem
suũ suscepto xp̃iane fidei agnos¬
cerent sacram̃to. qd̾ equidẽ in ue¬
stre glorie sensibus celesti collatũ
niunere. mistica regenerationis
Magno ergo largitatis dnĩce be¬
neficio mens nr̃a gaudio ex ulta¬
uit. qd̾ scintillã orthodoxe religio¬
nis in uestri dignatus est conuer¬
sione succendere. Ex quare nõ
solum gloriosi coniugis uestri ym¬
mototius gentis subposite. uob̾
intelligentiam i amore sui faci¬
lius inflãm aret. Didicimꝰ nãq
referentib his qui ad nos glorio¬
si filiinri audubaldi Regis lauda¬
bilem cõuersionẽ nuntiantes ꝑ¬
uenerunt: ꝙ etiam uragloria xp̃i¬
ane fidei suscepto mirabili sacra¬
mento: piis et deo placitis iugit̾
etiam cultu. seu fanoꝵ auguriaͦꝵ¬
q illecebris se diligenter abstineat.
Et ita in amore Redeptõris sui
fidem ĩcessabiliter non desistat ope¬
ram cõmodare. Cumq de glorio¬

Expanded text:
salvaretur propinavit remedia; quatenus sui nominis agnitionem diverso modo gentibus innotescens, Creatorem suum suscepto Christianae fidei agnoscerent sacramento. Quod equidem in vestrae gloriae sensibus caelesti conlatum munere mystica regenerationis Magno ergo largitatis dominicae beneficio mens nostra gaudio exultavit, quod scintillam orthodoxae religionis in vestri dignatus est confessione succendere. Ex qua re non solum gloriosi conjugis vestri, imo totius gentis subpositae vobis intelligentiam in amore sui facile inflammaret. « Didicimus namque referentibus his, qui ad nos gloriosi filii nostri Audubaldi regis laudabilem conversionem nunciantes pervenerunt, quod etiam vestra gloria Christianae fidei suscepto mirabili sacramento piis et Deo placitis  Al., etiam cultu, seu fanorum auguriorumque inlecebris se diligenter abstineat, et ita in amore Redemptoris sui fidem incessabiliter non desistat operam commodare: cumque de glorio
Abbreviated transcription (Latin):
et adiracundiam ꝓuocant. distric¬
tos ac sollicitos exhibete. ut ad alioꝵ
emendationẽ et uindicta culpa¬
bilem feriat. et ĩnocentẽ falsa opi¬
nio non affligat. Deus te ĩcolu¬
mem custodiat Reu̾entissie frater.
Data die .x. kał rum uliaru: Im¬
pante dño nr̃o mauritiot yberio pi¬
issimo augusto anno .xuiiii. Pon¬

Expanded text:
et ad iracundiam provocant, districet ad iracundiam provocant, districtos ac sollicitos exhibete, ut ad aliorum emendationem, et vindicta culpabilem feriat, et innocentem falsa opinio non affligat. Deus te incolumem custodiat, reverendissime frater. Data die X Kalend. Juliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto an. 19, post con
Abbreviated transcription (Latin):
ad consulta Reu̾entissimi antistis
augustini. Epistolam u̾o quam se
arelathensi ep̃o fecisse cõmemorat:
ad uirgilium etherii successorẽ dede
rit: Cuius het forma est..i
Euerentissĩo et sc̃ssiõ frat
uirgilio coep̃o. Gregoriꝰ ser¬
uus ẜuorum dei . C. uantus sit af¬
fectũs uenientibꝯ sponte ftĩbus
ĩpendendꝰ. ex eo ꝙ plerumq solent
karitatis causa inuitari cogͤscitur.
Et ideo si cõmuẽ fratrem augꝰ¬
tinum ep̃m ad uos uenire cõtige¬
rit. ita illum dilectio ur̃a sicut de¬
cet. affcuose dulcit̾q suscipiat. ũ
et ip̃m consolationis sue bono refo¬
ueat. eͭ alios qualit̾ frat̾na bearitas
colenda sit doceat. Et qm̃ sepius e¬
uenit. ut hi qui longe sunt positi
pͥus ab aliis que sunt emendan¬
da cognoscant: Si quas: Si quas
fortasse fraternitati ur̃e sacerdo¬
tum uel aliorum culpas intulerit:
una cũ eo residentes subtili cũcta
inuestigatione ꝑquirite. Et ita
uos in eos qui deum offendunt.

Expanded text:
ad consulta reverentissimi antistitis ad consulta reverentissimi antistitis Augustini. Epistolam vero quam se Arelatensi episcopo fecisse commemorat, ad Virgilium Etherii successorem dederat DCI: cujus haec forma est: everentissimo et sanctissimo fratri Virgilio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. Quantus sit affectus venientibus sponte fratribus impendendus, ex eo quod plerumque solent charitatis causa invitari, cognoscitur. Et ideo si communem fratrem Augustinum episcopum ad vos venire contigerit, ita illum dilectio vestra, sicut decet, affectuose dulciterque suscipiat, ut et ipsum consolationis suae bono refoveat, et alios qualiter fraterna charitas colenda sit doceat. Et quoniam saepius evenit ut hi qui longe sunt positi prius ab aliis quae sunt emendanda cognoscant, si quas fortasse fraternitati vestrae sacerdotum vel aliorum culpas intulerit, una cum eo residentes subtili cuncta investigatione perquirite. Et ita vos in ea quae Deum offendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in consensu perfectio. Et sepe contĩ¬
git ut hoc qd̾ malignus sp̃s seminͣt
in cogitatione caro in delectationẽ
trahat. nec tñ anima eidem delecta¬
tioni consentiat. Et cum caro delecta¬
re sñ auima nequeat: ip̃e tamen
aĩmus carnis uoluptatibꝯ reluctãs.
in delectatione carnali aliquomodo
ligatur inuitus. ut ei ex ratione cõ¬
tradicat ne consentiat. et tam̾ delec¬
tatione ligatus sit. s ligatum se ue¬
hementer ingemiscit. UInde et ille
celestis ex̾citus p̾cipuus miles ge¬
mebat dicens. Nideo aliam legez
in membris meis repugnãtem le¬
gi mentis mee. & captiuuz me du¬
centem in lege peccati. que est in mẽ¬
bris meis. Si autem captiuus erat:
minime pugnabat. Sed et pugna
cui lex que in membris est repug¬
nabat. Si autem pugnabat. capti¬
uus non erat. Ecce itaq homo est
ut ita dixim. captuus et liber. li¬
ber ex iustitia quam diligit: capti¬
uus ex delectatõe quã portat ĩuitꝰ.¬
Huc usq responsiones beati pape gͥg.

Expanded text:
in consensu perfectio. Et saepe contingit ut hoc quod malignus spiritus seminat in cogitatione, caro in delectatione trahat, nec tamen anima eidem delectationi consentiat. Et cum caro delectari sine animo nequeat, ipse tamen animus carnis voluptatibus reluctans, in delectatione carnali aliquo modo ligatur invitus, ut ei ex ratione contradicat, ne consentiat, et tamen delectatione ligatus sit, sed ligatum se vehementer ingemiscat. Unde et ille coelestis exercitus praecipuus miles gemebat, dicens: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis . Si autem captivus erat, minime pugnabat; sed et pugnabcui lex quae membris est, repugnabat. Si autem pugnabat, captivus non erat. Ecce itaque homo est, ut ita dixerim, captivus et liber; liber ex justitia quam diligit, captivus ex delectatione quam portat invitHucusque responsiones beati papae Gregorii
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea idem papa Gregoriꝰ
angustino ep̃o. Quia suggeᷤ¬
erat ei multum quidem si bi esse
messem. Sed operarios paucos: M¬
sit cum p̾fatis legatariis suis płes
cooperatores ac uerbi ministres:
in quibus pͥmi et p̾cipui erant.
Mellitus. Iustus. paulinus. rufi¬
nianus. et per eos gn̾aliter uni¬
uersa que ad cultum erant ac mi¬
nisterium eccłe necessaria:. Uasa
uidelicet sacra et uestimenta al¬
tarium: Ornam̾̃ta quoq eccłaꝵ.
et sacerdotalia uł clericalia ĩdum̾¬
ta: scõꝵ etiam apostoloꝵ ac mar¬
tirum reliquias. nec non et codi¬
ces płimos. Misit etiam lrãs in
quibus significat se ei pallium di¬
eisse sił et insinuat. qualr̾ epõs ĩ
britãniam constituere debuisset.
quarum liarum iste est textus.

Expanded text:
eterea idem papa Gregorius Augustino episcopo, quia suggeserat ei multam quidem ibi esse messem, sed operarios paucos, misit cum praefatis legatariis suis plures cooperatores, ac verbi ministros DCI: in quibus primi et praecipui erant Mellitus, Justus, Paulinus, Rufinianus; et per eos generaliter universa quae ad cultum erant ac ministerium Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta quoque ecclesiarum, et sacerdotalia vel clericalia indumenta, sanctorum etiam apostolorum ac martyrum reliquias, nec non et Codices plurimos. Misit etiam literas in quibus significat se ei pallium direxisse, simul et insinuat qualiter episcopos in Brittania constituere debuisset; quarum litterarum iste est textus
Abbreviated transcription (Latin):
las multiplices. ysidorus uir cla¬
rissimus a fraternitate tua frust
se excomunicatu a nathematiza¬
tumq conquestus est. Qd ꝙ̃ ob
rem factum fuerit. dum aclero
tuo qui p̾sens erat uoluissemus
it. Que res nos uehementer af¬
flixit. Quia si ita est nil te osten¬
dis de celestibe cogitare. s terrenã
conu̾sationem hẽre significans.
dum ꝓprie ꝓ uindicta iniurie ꝙ¬
sacris regulis prohibetur. male¬
dictionem anathematis ĩ uesb¬
inuexisti. Unde de cetero sĩno esto
circumspectus atq sollicitus. et
talia cuiquã pro defensione iniu¬
rie tue inferre denuo nõ p̾sumas.
dam si tale aliquio feceris: in te scies
postea iudicandum.

Expanded text:
las multiplices Ysidorus vir clarissimus a fraternitate tua frustra se excommunicatum anathematizatumque conquestus est. Quod quam ob rem factum fuerit dum a clerico tuo, qui presens erat, voluissemus it. Quae res nos vehementer afftixit ; quia si ita est, nil te ostendis de caelestibus cogitare, sed terrenam te conversacionem habere significas, dum pro vindicta propriae sacris regulis prohibetur maledictionem anathematis invexisti. Unde de cetero omnino esto circumspectus atque soltalia cuique pro defensione iniuriae tuae inferre denuo non presumas. Nam si tale aliquid egeris, in te scies postea vindicandum.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ip̃orum patium uita uł obitꝰ
extitent. diligent̾ a fratribo monast̾
qd̾ ab ip̃is conditum lestingua eu
cognominatur cognouimꝰ. Por¬
ro in prouintia orientalium an¬
glorum que fuerint gesta eccͣsti¬
ca partim ex scriptis uł traditione
priorum. partim reuerentissimi
abbatis hesi: relatione cõperimus.
At uero in ꝓuintia lindissi que sĩt
gesta erga fidem xͥ. que ue successio
sacerdotalis extiterit. uel litteris
reu̾entissimi antistis cymberecti:
uel aliorum fidelium uirorum
uiua uoce didicimus. Que autẽ
in nordan hymbroꝵ ꝓuintia. ex
quo tempore fidem xp̃i percepert̃

Expanded text:
etiam ipsorum Patrum vita vel obitus etiam ipsorum Patrum vita vel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii quod ab ipsis conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatione comperimus. At vero in provincia Lindissi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel aliorum fidelium virorum viva voce didicimus. Quae autem in Nordanbymbrorum provincia ex quo tempore fidem Christi perceper
Abbreviated transcription (Latin):
.pape siue successores eorum. uł sub
quibus regilii gesta sint. memorati
abbatis albini industria: nothelmo
ut diximus ꝑferente cognouintus.
Qui etiã ꝓuntie oriẽtaliũ saxonũ¬
simul et occidentaliũ. nec nõ et oriẽ¬
talium. anglorum atq nordanhim̃¬
biorim. a qͣuibus presulibo uł quor
tempore regum grãm euangelii per¬
ceperint. non nulla mͥ ex parte ꝓdide¬
runt. Cteniq ortatu p̾cipue ip̃ius a¬
albini̾ut hoc opus adgredi auderẽ.
prouocatus sum. Sed et daniel reu̾
ep̾s qui msc usq superest. nõ nulla
michi de hystoria eccłastica ꝓuintie
ip̃ius simul et ꝓxima illi australiuz
saxonum. nec nõ et uecte insule. lit¬
teris mandata decłauit. Qualiter
uero per ministeriu ceddi et ceadda
religiosorum xp̃isacerdotum. uł ꝓuĩ¬
tia m̾cioru ad fidem xp̃i qnͣi nõ noue¬
rat peruenerit: uel ꝓuintia orienta¬
lium saxonum. fidem quam olim
exsufflau̾at recuperau̾it: qualis

Expanded text:
 sive successores eorum vel sub  sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente cognovimus. Qui etiam provinciae Orientalium simul et Occidentalium Saxonum nec non et Orientalium Anglorum atque Nordanhymbrorum, a quibus praesulibus vel quorum tempore regum gratiam Evangelii perceperint, nonnulla mihi ex parte prodiderunt. Denique hortatu praecipue ipsius Albini ut hoc opus adgredi auderem provocatus sum. Sed et Danihel  Alepiscopus qui nunc usque superest, nonnulla mihi de Historia ecclesiastica provinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum Christi sacerdotum, vel provincia Merciorum ad fidem Christi quam non noverat, pervenerit, vel provincia Orientalium Saxonum fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
rentissimꝰ uir per omini⁊ doctisimus
extitit. quim eccła cãtutiorum abea¬
tam siorie thetiloro archiep̾o et adxi¬
eruditissimis institutus: diligẽter
omĩa que in ip̃a cantuarioꝵ ꝓuĩtia.
uel etiam in contiguis eidem regio
uel seniorum traditione cognouerat.
nieñ eccłe presbiterum nothelmu.
siue litteris mandata siue ip̃ius no¬
chelmi uiua uoce referenda trans¬
misit. Qui uidelicet nothelmuᷤ po¬
stea romam ueniens. non nullas
ibi beate gregorii pape simł et aliorũ
pontificum epułas perscrutato eius¬
dem sc̃ẽ eccle romane scrinio ꝓmissu
eius qui nunc ip̃i eccle pͥest gregorii
pontificis iuenit. Reuersus ꝙ nob̾
nostre hystorie inserendas cũ cõsilio
pͥfati albini reuerentissimi patris at¬
tulit. Al principioitaq uluminis hiꝰ
usq ad tempus quo gens angloruz
fidem xp̃i percepit. ex priorum maxĩe
mus didicimꝰ. Exinde autem usq
ad tempora p̾sentia que in eccła cantu¬
ariorum ꝑ discipulos beati gregorii¬

Expanded text:
rendissimus vir per omnia doctissimus extitit; qui in Ecclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadrieruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa Cantuariorum provincia vel etiam in contiguis eidem  Al.,vel seniorum traditione cognoverat: niensis Ecclesiae presbyterum Nothelmum, sive literis mandata sive ipsius Nothelmi viva voce referenda, transmisit. Qui videlicet Nothelmus postea Romam veniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem sanctae Ecclesiae Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontificis, invenit, reversusque nobis nostrae Historiae inserendas, cum concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime mus didicimus. Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii
Abbreviated transcription (Latin):
Loriosissimo Eegi
mulus xͥ et presbit.
Hystoriã gẽtis an¬
glorum eccłasticam quã nuꝑediderã
libentissĩe tibi desiderantirex: et prius
ad legendum ac ꝓbandũ transmisi:
Et nũc ad transcribendũ. ic plenius
ex tempore meditandũ retransmit¬
to. satisq studium tue sinceritatis am¬
das: uerum etiam noscendis priorũ
gestis siue dictis. et maxime nostre
gentis uirorum illustriu curã uigi¬
lanter ĩpendis. Siue enĩ hystoria de
bonis bona referat.adimitandũ. bonꝰ
nditor sollicitus instigatur. seuma¬
la cõmemoret de prauis: nichoꝰ religi¬
osus ac pius auditor siue lector deui¬
tando qd̾ noxiumest. acperu̾su. ip̃e
sollertius ad exeq̃nda ea que bona ac
deo digna esse cognouerit accenditur.
Qd̾ ip̃m tu quoꝙ uigilantissime
dehendens. hẏstoriã memoratã. ĩ no¬
titiam tibi sił et eis quibꝰ te regendis
diuina p̾s cit auctoritas ob generalis
curã saluti tius ꝓpalari desideras.
hystorie decasionẽ dubitandi sb̾trahã

Expanded text:
LORIOSISSIMO REGI MULUS CHRISTI ET PRESBYTER. Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amdas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras. Historiae occasionem dubitandi subtraham,
Abbreviated transcription (Latin):
sñ macula corruptionis inuentũ
ibidem digno cum honore trans¬
latum est: ubi menta illius młtis
sepe constat deo operante claruis
ut qͣnta esset uiri sublimitas legẽ¬
tibus notiꝯ existerere. Que cunc¬
ta in bello eius sufficientius: sed

Expanded text:
ne macula corruptionis inventum, ibidem digno cum honore translatum est; ubi merita illius multis saepe constat, Deo operante, claruisut quanta esset viri sublimitas legentibus notius existeret. Quae cuncta in libello ejus sufficientius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
minus heret meriti a beato cudbe¬
regto suppleret hoc castigans lon¬
gre egritudinis dolor. quatenus
equatus gratia suo intertessori. sic̃¬
uno eodemq tempore cum eodẽ
de corpore egredi: ita etiam una

Expanded text:
minus haberet meriti a beato Cudbercto, suppleret hoc castigans longae aegritudinis dolor: quatenus aequatus gratia suo interuno eodemque diei tempore cum eo de corpore egredi, ita etiam una
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. eo ꝙ romanus: presul illiꝰ
ad honorium papã a iusto archiep̃o
legatarius missus absorbtꝰ fuerat
fluctibus ytalici maris. ac per hoc
curam illius p̾fatus paulinꝯ ĩuita¬
tione honorii autistitis et odbaldi
regis suscepit actenuit usq duz
et ip̃e suo tempore ad celestia reg¬
na cum gloriosi fructu laboris ascẽ¬
dit. In qua eccla moriens. palliuiz
quoq qd̾ a romano papa acceperat:
reliquit. Reliquerat autem in ecclã
sua eburaci iacobum dyaconem. uirũ
utiq eccłasticum et scm̃: qui multo
exhinc tempore in eccłã manens: mag¬
nas antiquo hosti predas docendo et
baptizando eripuit. Cuius noĩe ui¬
cus in quo maxĩe solebat habitare
iuxͣcatharectamusq hodie nomina¬
tur. Qui qm̃ cantandi in eccła erat
peritissimus. recuperata est postino¬
dum pace in eccła prouintia. et cres¬
cente nũo fidelium. etiam magist̾
eccͣstice cantionis iux̃morem rom̃¬
noꝵ siue cantuarioꝵ multis cep

Expanded text:
habebat, eo quod Romanus praesul illius habebat, eo quod Romanus praesul illius ad Honorium papam a Justo archiepiscopo legatarius missus, absorptus fuerat fluctibus Italici maris: ac per hoc curam illius praefatus Paulinus, invitatione Honorii antistitis et Eadbaldi regis suscepit ac tenuit, usquedum et ipse suo tempore ad caelestia regna cum gloriosi fructu laboris ascendit. In qua Ecclesia moriens, pallium quoque, quod a Romano papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in Ecclesia sua Eburacensi Jacobum diaconum, virum utique ecclesiasticum et sanctum, qui multo exhinc tempore in Ecclesia manens, magnas antiquo hosti praedas, docendo et baptizando eripuit: cujus nomine vicus in quo maxime solebat habitare, juxta Cataractam, usque hodie cognominatur. Qui quoniam cantandi in ecclesia erat peritissimus, recuperata postmodum pace in provincia, et crescente numero fidelium, etiam magister ecclesiasticae cantionis juxta morem Romanorum seu Cantuariorum multis coepit
Abbreviated transcription (Latin):
tum est autem caput heduini Re¬
gis heburacum. et illatum postea
sed successor eius osualdus ꝑfecit:
ut supra docuimus. Positumq ẽ
discipulis uerbum uite susceperat.
Turbatis itaq rebus nordanhĩbroꝵ
huius articulo cladis. cum nil ali¬
cubi p̾sidii insi in fugaesse uideret᷑.¬
paulinus assupta set̃ regina hedil¬
b̾geͣ quam pridem addux̾at: rediit¬
cantiam nauigio atq ab honorio
archiep̃o et rege adbaldo. multum
honorifice susceptus est. Uenit ã
illuc duce basso milite Regis hedui¬
ini fortissimo. hns secum eanfreda
quos postea mater. metu eadbaldi
et osualdi regum misit in gallia
amicus illius. Ibi q ambo in infã¬
tia defuncti: et uix honorẽ uel re¬
secum uasa p̾ciosa heduini regis ꝑ¬
plura. in quibus et plura crucẽ mag¬
nam aurem et calicẽ aureum con¬
secratum ad altaris ministerium:
que hactenꝯ in ecclã cantie conserua¬
ta monstrantur. Quo in temꝑe
Rofensis eccła pastorem minime

Expanded text:
tum est autem caput Aeduini retum est autem caput Aeduini regis Eburacum, et inlatum postea sed successor ejus Osualdus perfecit, ut supra docuimus, positum est idiscipulus verbum vitae susceperat. Turbatis itaque rebus Nordanhymbrorum hujus articulo cladis, cum nil alicubi praesidii nisi in fuga esse videretPaulinus, assumpta secum regina Edelburga, quam pridem adduxCantiam navigio, atque ab Honorio archiepiscopo et rege Eadbaldo multum honorifice susceptus est. Venit autem illuc duce Basso, milite regis Aeduini fortissimo, habens secum Eanfledam quos postea mater metu Eadbaldi et Osualdi regum, misit in Galliam amicus illius, ibique ambo in infantia defuncti, et juxta honorem vel resecum vasa pretiosa Aeduini regis perplura, in quibus et crucem magnam auream, et calicem aureum consecratum ad ministerium altaris, quae hactenus in ecclesia Cantiae conservata monstrantur. Quo in tempore, Hrofensis Ecclesia pastorem minime
Abbreviated transcription (Latin):
tranffugit. et ab eo postmodum
Regnãte ofualdo contra fidem iu¬
ris iurandi perẽptus est. Quo
tempore maxĩa est facta strages
in ecclã uel gente nordanhĩbroꝵ.
maxime ꝙ unus ex duaqͣbo a qui¬
bus acta est paganus: alter quia
barbarus erat pagano senior.
Siquidem penda cum om̃ĩ mer¬
ciorum gente ydolis deditus. et
xp̃iani erat noĩs ignarus. At uͦ
cedualla ꝙͣuis nom̃ et ꝓfessionez
heret xp̃iani: adeotamen erat aĩo
ac moribus barbarus. ut ne sexui
quidem muliebriuł in nocue par¬
uuloꝵ parteret etati: quin uniu̾¬
sos atrocitate ferina mortiper tor¬
m̾ta contraderet. multo tempore
totas eorum ꝓuintias de bachan¬
do peruagatura ac totum genus q̃¬
glorum britãnie finibus erasurũ
se esse deliberans. Sed nec Religioĩ
xp̃iane que apud eos exhorta erat
impenda bat honorẽ: quippe cum
usq hodie moris sit brittonum. fi¬
demreligionemq anglorum ꝓ
nichilo h̾ere. neq in aliquo eis mͣ¬
gis cõmunicare ꝙͣ paganis. Alla¬

Expanded text:
transfugit, et ab eo postmodum regnante Osualdo, contra fidem jurisjurandi peremptus est. Quo tempore maxima est facta strages in Ecclesia. vel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex ducibus a quibus acta est, paganus, alter quia barbarus erat pagano saevior. Siquidem Penda cum omni Merciorum gente idolis deditus, et Christiani erat nominis ignarus: at vero Caedualla, quamvis nomen et professionem haberet Christiani, adeo tamen erat animo ac moribus barbarus, ut ne sexui quidem miliebri, vel innocuae parvulorum parceret aetati, quin universos atrocitate ferina morti per tormenta contraderet, multo tempore totas eorum provincias debacchando pervagatus, ac totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed nec religioni Christianae, quae apud eos exorta erat, aliquid impendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brittonum, fidem religionemque Anglorum pro nihilo habere, neque in aliquo eis magis communicare quam paganis. Adla
Abbreviated transcription (Latin):
ostensa fuisse perhibentur.
li tirannide xp̃s iam regnare ce¬
perat. E quibꝯ unũ que mͥ re¬
referre. et a fidelissimis eiustem
monasterii frĩbus s̃ relatum
asserere solebat:. memorie man¬
dare cõmodum duximus. Eod
ferme tempore quo ip̃a ꝓuin¬
tia nomen xp̃i susceperat: mul¬
tas brittannie ꝓuintias morta¬
litas seua corripiebat. que cu
p̾fatum qͦ monasteriu cuitã
regendo gloriosissimꝰ x sacer¬
dos uocabulo cappa p̾fuit. nutu
diuine dispensatõnis aitigerz:
multiq siũ de his qui cum an¬
tistite illo uenerant. siue de illis
qui de eadem ꝓuintia saxonu
nuper ad fidem fuerant uocati.
passim de hac uita ui raꝑentur.
uisum est fribus trrouanum ⁊ e¬
iunium agere. et diuina sup
ut misericordiam sibi dignare
clitantes hoc morbo a p̾sente mor¬
te liberaret. seu raptos e mundo
a ꝓpetua anime dãpnatione
seruaret. Erat tunc temporis
in eodem monasterio puerulus

Expanded text:
ostensa fuisse perhibentur li tyrannide Christus jam regnare coeperat: e quibus unum quod mihi rereferre, et a fidelissimis ejusdem monasterii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus. Eodem ferme tempore quo ipsa provincia nomen Christi susceperat, multas Brittaniae provincias mortalitas saeva corripiebat, quae cum praefatum quoque monasterium, cui tunc regendo religiosissimus Christi sacerdos, vocabulo Eappa, praefuit, nutu divinae dispensationis attingeret; multique sive de his qui cum antistite illo venerant, sive de illis qui de eadem provincia Saxonum nuper ad fidem fuerant vocati, passim de hac vita raperentur; visum est fratribus triduanum jejunium agere, et divinam suput misericordiam sibi dignaretve periclitantes hoc morbo a praesenti morte liberaret, seu raptos e mundo a perpetua animae damnatione servaret. Erat tunc temporis in eodem monasterio puerulus
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea brittanie cessatum qd̃
est parumper ab externis. s nõ
a ciuilibo bellis. Manebant ex¬
t̾minia ciuitatu ab hoste dirutaꝵ
ac desertarũ: pugnabant contra
ĩ uicem qui hostem euaserant ci¬
ues. At tamen recentem adhuc
memoriam calamitatis et cladis
infecte seruabant. ut cũcy reges
sacerdotes. priuati et obtimates. su¬
um quiq ordinem. Atͣ illis decitẽ¬
tibus cum successiss etas tẽpesta¬
tis illius nescia et p̾sentis solum
serenitatis statum experta. ita cc̃¬
ta ueritatis ac iusticie mode ra

Expanded text:
 Brittaniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a civilibus bellis. Manebant exterminia civitatum ab hoste dirutarum ac desertarum, pugnabant contra invicem qui hostem evaserant cives. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae servabant utcumque reges, sacerdotes, privati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta veritatis ac justitiae modera
Abbreviated transcription (Latin):
ceperat. illo eos ad p̾dicandum mi
scipere uellent beneficiis attollẽs.
unde factum est opitulante grã
diuina: ut multos inbreui ab ydo¬
latria ad fidem conuerterent xp̃i.
horum secuti exempla duo quidã
presbr̃ĩ denatione anglorum. qui
in hybernia multo tempore ꝓ et̾na
patria exulauerant. uenerunt ad
ꝓuintiam antiquorum saxonum:
si forte aliquos ibidem p̾dicando
unius ambosicut deuotionis: sic
etiam uocabuli. Nam ut̾q eorum
apellabatir euuald. hac tam̃ distic¬
tione. ut pro diuersa capillorum
specie. imus niger euuald. alter
alb euualo diceretur. Quorum
uter q pietate religionis imbuti.
sedniger heuuald magis sactarũ
lr̃arum erat in scientia institutꝰ.¬
Qui uenientes in ꝓuintiam:
intrauerunt hospitium cuiusda
uillici. Petierunt q ab eo. ut trans
ad illum perferte. ton enĩ hẽnt
regẽ. antiqui saxones. sed satra¬
pras plurimos suegenti p̃posi¬
tos. qui ingruenti belli articulo
mittunt equalr sortes. et q̃cũq

Expanded text:
ceperat, illo eos ad praedicandum misscipere vellent beneficiis adtollens: unde factum est, opitulante gratia divina, ut multos in brevi ab idolatria ad fidem converterent Christi DCXCII. Horum secuti exempla duo quidam presbyteri de natione Anglorum, qui in Hibernia multo tempore pro aeterna patria exulaverant, venerunt ad provinciam antiquorum Saxonum, si forte aliquos ibidem praedicandunius ambo, sicut devotionis, sic etiam vocabuli: nam uterque eorum appellabatur Hewald; ea tamen distinctione, ut pro diversa capillorum specie unus Niger Hewald, alter Albus Hewald diceretur: quorum uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Hewald magis sacrarum litterarum erat scientia institutQui venientes in provinciam, intraverunt hospitium cujusdam villici, petieruntque ab eo, ut transmad illum perferre. Non enim habent regem iidem antiqui Saxones, sed satrapas plurimos suae genti praepositos, qui ingruente belli articulo mittunt aequaliter sortes, et quemcumque
Abbreviated transcription (Latin):
castigandi huius facinoris gratia:
monasterium constructum est. In
quo proutriusq regis et occisi ui¬
delicet et eius qui occidere iussit a¬
nime recẽptione cotidie dño pre¬
ces offerri deberent. Erat autem
Rex osuini et aspectu uenustus. ⁊

Expanded text:
castigandi hujus facinoris gratia, castigandi hujus facinoris gratia, monasterium constructum est: in quo pro utriusque regis, et occisi videlicet, et ejus qui occidere jussit, animae redemptione cotidie Domino preces offerri deberent. Erat autem rex Osuini et aspectu venustus,
Abbreviated transcription (Latin):
oĩumrerum affluentia et ip̃e ama
ille qui ceteram transumbrane
gentis partem ab aquilone .i. ber
pacem potuit. Quin potius in gͣ¬
uescentibus causis dissensionũ.
miserrima hunc ce de ꝑemit. Si¬
quidem congregato contra ĩuicẽ
ex̾citu: cum uideret se osuini cum
illo qui plures hẽbat auxiliarios
non posse bello confligere: Ratus
est utilius tunc dimissa intentio¬
ne bellandi: seruari se ad tempora
meliora. Remisit ergo excitum
quem congregauat. ac singulos
domum ire p̾cepit: a loco qui uoca¬
tur uilfares diuni .i. mons uilfa¬
n: et est a uico catharactone .x. fe¬
re milibus passuum contra solsti¬
cialem occasum secretus. Diu̾tit
ꝙ cum uno tantum milite sibi
indomocomitis hunaldi. quẽ
etiam ip̃m sibi amicissimum
autumabat. sed heu ꝓdolor lon¬
ge aliter erat. Nam abeodẽ co¬
mite ꝓditum eum osuui cum
suum edeluinum detestanda õibꝰ
morte interfecit. Q d̾ factum ẽ¬
no Regni eius nono. in loco qui
dicitur inget lignum. ubi p̾medũ

Expanded text:
omnium rerum affluentia, et ipse amabille qui caeteram Transhumbranae gentis partem ab Aquilone, id est pacem potuit; quin potius, ingravescentibus causis dissensionum, miserrima hunc caede peremit. Siquidem congregato contra invicem exercitu, cum videret se Osuini cum illo qui plures habebat auxiliarios, non posse bello confligere, ratus est, utilius tunc demissa intentione bellandi, servare se ad tempora meliora. Remisit ergo exercitum quem congregaverat, ac singulos domum redire praecepit, a loco qui vocatur Vilfaraesdun, id est, Mons Vilfari, et est a vico Cataractone decem ferme millibus passuum contra solstitialem occasum secretus: divertitque ipse cum uno tantum milite sibiin domo comitis Hunvaldi, quem etiam ipsum sibi amicissimum autumabat. Sed, heu, proh dolor! longe aliter erat: nam ab eodem comite proditum eum Osuiu  Alsuum Aediluinum detestanda omnibus morte interfecit. Quod factum eno regni ejus nono, in loco qui dicitur Ingetlingum; ubi postmodum,
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur esse patrate: ad inditiũ ui¬
delicet ac memoriã fidei eius. Nã
et usq hodie. multi de ip̃o ligno sa¬
croscẽ crucis astulas excidere solẽt:
quas cum in aquas miserint. eis¬
q: languentes homines aut pe¬
cudes potauerint. siue asperserĩt.
mox sanitati restitinintur. Bocã
locus ille lingua anglorum hefene
tis campus. Qd̾ certoutiq presa¬
gio futuroꝵ antiquitꝰ nom̃ acce¬
pit. Gdignificans nimirum: ꝙ id̾
celeste erigendum tropheũ. celes

Expanded text:
cuntur esse patratae, ad indicium, vicuntur esse patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua Anglorum Hefenfetis campus, quod certo utique praesagio futurorum antiquitus nomen accepit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caeles
Abbreviated transcription (Latin):
est. in loco qui lingua anglorum
denistes bruma idest Riuus denisi¬
stenditur autẽ usq hodie et
in magna ueneratione ħetͥ
locus ille: ubi uenturus ad hanc pu¬
gnam Osualdꝰ. Signũ sc̃e crucis
erexit. ac flexis genibus deum de¬
p̾eatus est ut in tanta rerũ ncctate¬
sius cultoribus celesti succurreret
auxilio. Deniq fertur. qr facta cita¬
to opere cruce. ac fouea pparata. in
qua statui deberet. ip̃e fide feruens
hanc arripuerit. ac fouee imposue¬
rit. atq utraq manu erectam te¬
nerit. donec aggesto a militibo
puluere terre figeretur. Et hoc
factoelata in altum uoce cuncto¬
excercitui proclamau̾it. Flectamꝰ
superbo ac feroce. sua miseratione
defendat. Scit enim ip̃e: qui a iusta
pro salute gentis nr̃e bella suscipimꝰ.
fecerunt omnes ut iusserat: et sic
incipiente diluculo. in hostem ꝓg̾s¬
si: iuxta mentum sue fidei uictoria
potiti sunt. In cuius loco orationis.
ĩnumere un tutes sanitatum nos¬

Expanded text:
est; in loco qui lingua Anglorum est; in loco qui lingua Anglorum Denisesburna, id est, Rivus Ostenditur autem usque hodie et in magna veneratione habetur locus ille, ubi venturus ad hanc pugnam Oswaldus, signum sanctae crucis erexit, ac flexis genibus Deum deprecatus est, ut in tanta rerum necesuis cultoribus coelesti succurreret auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce, ac fovea praeparata, in qua statui deberet, ipse fide fervens hanc arripuerit, ac foveae imposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, donec aggesto a militibus pulvere terrae figeretur, et hoc facto, elata in altum voce cunctoexercitui proclamaverit: « Flectamus superbo ac feroce sua miseratione defendat: scit enim ipse quia juxta pro salute gentis nostrae bella suscepimus. » Fecerunt omnes ut jusserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei, victoria potiti sunt. In cujus loco orationis innumerae virtutes sanitatum nos