comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuat. ac totis desideriis ad
xet̾nitatis gr̃am uenire con¬
cupiscat. Quib uerbis bea¬
tus gregorius hoc qͦq decla¬
rat qͦđ sc̃s augustinus & so¬
cii eiꝰ. ñ sola p̃dicatione uer¬
borũ. sed etiã cęlefaũ osten¬
sione signorũ. gentẽ anglo¬
rũ ad agnationẽ ueritatis
ꝑduceban. Fecit int̃ alia
beatꝰ papa gregorius: ut
inecclesiis scõrũ apłorũ pe¬
tri & pauli. suꝑ corpora eo¬
rũ missȩ celebrarent᷑. Sed
& in ipsa missarũ cel ebrati¬
one. tria uerba maximȩ
ꝑfectionis plena suꝑadie¬
cit: Diesq nr̃os in tua pa¬
ce disponas. atq ab ȩterna
damnatione noseripi. et
inelectorũ tuorũ iubeas
grege numerari. Rexit
aut̃ eccłam tẽporib imꝑat¬
rũ mauricii. & focatis. scdo
aut̃ eiꝰdẽ focatis anno trans¬
ens ex hac uita migrauit ad
pultus uͦ ẽ. corpore in eceł
beatorũ petri& pauli ante
secretariũ. die quarto idui
martiarũ : quandoq in ip

Expanded text:
tuat, ac totis desideriis ad tuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. » Quibus verbis beatus Gregorius hoc quoque declarat, quod S. Augustinus et socii ejus non solum praedicatione verborum, sed etiam coelesione signorum gentem Anglorum ad agnitionem veritatis perducebant. Fecit inter alia beatus papa Gregorius, ut in ecclesiis apostolorum beatorum Petri et Pauli super corpora eorum missae celebrarentur. Sed et in ipsa missarum celebratione tria verba maximae perfectionis plena superadjecit: Diesque nostros in tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos eripi et in electorum tuorum jubeas grege numerari. Rexit autem Ecclesiam temporibus imperatorum Mauricii et Phocatis. Secundo autem ejusdem Phocatis anno transiens ex hac vita, migravit ad pultus vero est corpore in ecclesia beatri Petri apostoli ante secretarium, die quarto Iduum Martiarum, quandoque in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
utero egressa.ẽ. mecũ. Ad
cuiꝰ pietatis & iufaciȩ opus
ꝑtino& eciã hoc qͦd nramgen¬
tẽ ꝑ p̃dicatores qͦs huc di¬
rexit de dentib antiqͥ hos¬
cis eripiens: aet̃nȩ libertatis
fecit eẽ. participe. Cuius
fidei & saluti cotigauders.
quãq digna laude cõmere¬
dans: ipse dic̃ in expositione
beati iob Ecce lingua brit¬
tanniȩ quȩ nichil alud no¬
uerat quã barbarũ frera¬
dere : iã dudũ inhiunis
laudib ebreũ cȩpit allelu
tumidus. iã substratus scõ¬
rũ pedib seruit oceanus.
eiꝰq barbaros motus qͦs ter¬
reni principes edomare fer¬
ro nequiuerant. hos ꝓdiuma
formidine sacerdotũ ora
simplicib uerbis ligats. Et
qͥ cateruas pugnantiũ infide
lis neqͣquã metuerat: imi
nunc fidelis bumiliũ bũca¬
guas
ti&. Quia enĩ ꝑceptis cęles¬
tib uerbis. clarescentib qͦq
mira culis. uirtus ei diuinae
cognitionis infundit᷑. eiꝰdẽ di¬
uinitatis terrore refrena¬
tur : ut praue agere me¬

Expanded text:
gressa est mecum . Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet etiam hoc, quod nostram gentem per praedicatores quos huc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem: cujus fidei et saluti congaudens, quamque digna laude commendans, ipse dixit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Brittaniae, quae nil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraeum coepit Alleluitumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnantium infideles nequaquam metuerent, jam nunc fideles humilium linguas timent. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur, ut grave agere me
Abbreviated transcription (Latin):
cdarant. Nis tẽporib uent
mellitus lundonia ep̃s rom
taturus. Et cũ idem papa ri¬
italiȩ. de uita monachorũ i
quiete ordinaturus : & ipse mi¬
litus int̃ eos assedit. Anno.uIi.
imꝑii focatis principis. indicto¬
ne tercia decima. tercio die
healendarũ martiarũ ut quei¬

Expanded text:
dinensi. His temporibus venit Mellitus Londoniae episcoputaturus. Et cum idem papa reItaliae, de vita monachorum et quiete ordinaturus, et ipse Mellitus inter eos assedit anno octavo imperii Phocatis principis; indictione decima tertia, tertia die Kalendarum Martiarum, ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
epĩs uł abbatib ꝑ uniuersa
scoctiã: laurentius mellitꝰ
& iustus epĩ. serui seruorũ dĩ.
Dũ nos sede sapłica more sic̃
in uniuerso orbe trarũ. in his
occidius partib ad pͣdicandũ
gentib: paganis diriger& atq
in hanc insulã quȩ brĩttannia
nuncupat᷑. contigit introisse.
antequã cognosceremꝰ crede¬
ntes qͦd uixta morẽ uniuer¬
salis eccłȩ ingrederent᷑. in
magna reuerentia scĩtatis
tã brittones quã scottos ue¬
nerati sumꝰ. Sed cognoscentes
britones: scottos meliores
ingalliis uenientẽ : nichilde¬
pare a brittonib ineorũ co¬
uersacione didicimꝰ. Namo
ganus ep̃s adnos ueniens: ñb
lũ cibũ nobiscũ. sed nec inei

Expanded text:
pis, vel abbatibus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes Brittones, Scottos meliores in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
dicandũ genti anglorũ mis¬
sus. ẽ: edilberctus rex cantua¬
riorũ post regnũ tẽporale
qͥd quinqͣginta & ui. annis glori¬
osissime tenuerat. ȩterna cȩles¬
tis regni gaudia subiit. Qui t̃¬
cius quidem in regib anglorũ
cunctis australib eorũ ꝓuincus
quȩ humbre fluio & contigu¬
is ei t̃minis sequestrant᷑ aborea¬
lib imꝑauit: sed primus om̃iũ
celi regna conscendit. Nã pri¬
mus imꝑiũ huiusmodi elli
rex australiũ saxonũ : scđs̃
celim rex occidentaliũ saxo¬
nũ. qͥ lingua ipsorũ ceaulin
uocabatur: Tercius ut dixi¬
mus edilberctus rex cantua¬
riorũ : quartus redualdus
rex orientaliũ anglorũ. qui
etiã uiuente edilbereto idemr̃
suȩ genti clucatũ p̃bebat ob¬
tinuit. Quintus eduinꝰ rex
nordanhimbrorũ gentis. id
est eiꝰ quȩ adborealẽ hum¬
brȩ fluminis plagã in habi¬
tat. maiore potentia cunc¬
tis qͥbrittanniã in colunt an¬
glorũ ꝑarit̃ &e brittonũ po¬

Expanded text:
nti Anglorum missus est, Aedilberct rex Cantuariorum, post regnum temporale, quod quinquaginta et sex annis gloriosissime tenuerat, aeterna caelestis regni gaudia subiit: qui tertius quidem in regibus gentis Anglorum, cunctis australibus eorum provinciis quae Humbrae fluvio et contiguis ei terminis sequestrantur a borealibus, imperavit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium hujusmodi Aelli rex Australium Saxonum; secundus Caelin rex Occidentalium Saxonum, qui lingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, Aedilberct rex Cantuariorum; quartus Reduald rex Orientalium Anglorum, qui etiam vivente Aedilbercto eidem suae genti ducatum praebebat, obtinuit; quintus Aeduin rex Nordanhymbrorum gentis, id est, ejus quae ad borealem Humbrae fluminis plagam inhabitat, majore potentia cunctis qui Brittaniam incolunt, Angloru
Abbreviated transcription (Latin):
quas induob codicib aequa
sorte distinxit. Libros etiã
dialogorũ quattuor fecit:
in qͥb rogatu petrichaconi
sui. uirtutes scõrũ qͦs in ita¬
lia clariores nosse uł audi¬
re poterat. ad exẽplũ uiue¬
ndi posteris collegit: ut
sic̃ in libris expositionũ sua¬
rũ. qͥb sit uirtutib insudan¬
dũ ed ocuit: ita etiã descri¬
ptis scõrũ mira culis. quae
uirtutũ earundẽ sit clari¬
tas ostenderae. Primã qͦq
& ultimã iez echielis pro¬
pħȩ partẽ. quȩ uidebant᷑
obscuriores. ꝑ omelias. xac.
& duas. quantũ lucis intus
habeaÑ demonserauit: ex¬
cepto libello responsionũ.
quẽ ad int̾rogationes scĩ
Augustini primi atiglorum
gentis ep̃m scripsit. ut su¬
pra documus. totũ ipsum
libellũ his inserentes historis
libello qͦq sinodico quẽ epĩsta¬

Expanded text:
quas in duobus codicibus aequa quas in duobus codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor fecit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum quos in Italia clariores nosse vel audire poterat, ad exemplum vivendi posteris collegit: ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum, edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partem, quae videbantur obscuriores, per homilias ac quantum lucis intus habeant, demonstravit. Excepto libello Responsionum quem ad interrogationes S. Augustini, primi Anglorum episcopi, scripsit, ut supra docuimus, totum ipsum libellum his inferentes historiis; libello quoque synodico, quem
Abbreviated transcription (Latin):
todoxȩ fidei omnimodis. eẽ.
contrariũ. Catholica et¬
enĩ fides hab&. qͦd corpus
nrm illa immortalitatis
gła sublimatũ. subtile qui¬
dem sit ꝑ effectũ spũalis.
potentiȩ: sed palpabile ꝑue
ritatẽ naturȩ Iunxit exẽ¬
plũ dnĩci corporis: de quo
a mortuis suscitato dic̃ ipse
sic̃ me uidetis habere. Incu¬
ius assertione fidei. uenera¬
bilis pat̃ gregorius intan¬
tũ contra nascentẽ heresi
nouã laborare contendit:
tanta hanc instantia iuuan¬
te etiã pussimo imꝑatore
trberio constantino cõminuit :
ut nullus exinde sit inuentꝰ.
qͥ eiꝰ resuscitator existeret.
Aliũ qͦq librũ cõposuit
egregiũ qͥ uocat᷑ pastoralis:
inqͦ manifeste luce patefe¬
cit quales ad eccłȩ regim̃
assumant᷑ qualit̃ ipsi rec¬
tores uiuere. qua discretio¬
ne singulas quasq aũdien¬
tiũ instruere ꝑsonas. đ quarła
consideratione ꝓpriã qͦtidie
debeans fragilitatẽ pensare

Expanded text:
thodoxae fidei omnimodis esse thodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica etenim fides habet quod ipsn illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae: juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis suscitato, dicit ipse icut me videtis habere'. In cuius assertione fidei venerabilis pater Gregorius in tantum contra nascentem heresem novam laborem contendit, tanta hanc instantia, iuvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nullus exinde sit inventus, qui eius resuscitator exiAlium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastoralis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclesiae regimen adsumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium instruere personas, et quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ a t̾renis. ẽ. munitus
cursib : uerũ etiã ad cele¬
tis uitȩ exercitia magisi¬
gisq: succensus. Nã hortao
suns eũ: ut librũ beati iob
magnis inuolutũ obscuria¬
tib mrstica interp̃tations
discuterae. Neq negarep¬
tuit opus. qͦd sibi frateris
mor multis utile futurum
iponebat: sedeundẽ librum
diomꝰ iuxta litterã intelligea¬
ram̃ta refetendus. qͦ sensu
nicuiq fideliũ sit aptandus
lonis mirancla ratione ꝑdo¬
ut. Qđ uidelic& opus in regi
quidem urbe apoerrsiarius
ichoaiuit: romȩ aut̃ iã pon¬
afex factus expleuit. Qui
ascentẽ ibi nouã heresim
e statu nr̃ȩ resurrectionis.
uante se grã catholicȩ ue¬
ritatis a tt̾riuit. Siqͥdem eu¬
bicius eiꝰdẽ urbis ep̃s dog¬
matizabat. corpus nr̃m in
illa resurrectionis gła im¬
palpabile. uentis aereq sub¬
tilius. eẽ. futurũ. Qđ ille
udiens: & ratione uerita¬
tis. & exẽplo dnicȩ resurre¬
ctionis ꝓbauit. hoc dogma or¬

Expanded text:
non solum a terrenis est munitus non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad coelestis magisque succensus. Nam hortati sunt eum, ut librum beati Job magnis involutum obscuritatibus, mystica interpretatione discuteret: neque negare potuit opus quod sibi fraternus amor multis utile futurum imponebat. Sed eumdem librum, quomodo juxta litteram intelligencramenta referendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus,tionis miranda ratione perdocuit. Quod videlicet opus in regia quidem urbe apocrisiarius inchoavit, Romae autem jam pontifex factus explevit  Al.nascentem ibi novam haeresim de statu nostrae resurrectionis, cum uvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Siquidem Eutychius, ejusdem urbis episcopus dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum. Quod ille audiens, et ratione veritatis et exemplo dominicae resurrectionis, probavit hoc dogma or
Abbreviated transcription (Latin):
infulas quȩ int̾ brittanniã et
hiberniã sitȩ sunt. arglorum
subiecit imꝑio. Sextus osual¬
dus. & ipse nordan himbrorũ
rex xp̃ianissimꝰ hisdẽ finib:
regnũ tenuit. Septimꝰ osui fr̃
regnũ non nullo tẽpore co¬
ercens : pictorũ qͦq atq scot¬
torũ gentes quȩ septẽtriona¬
les brittanniȩ fines tenent
maxima ex parte ꝑdomuit.
ac tributarias fecit. Sed hȩc
postmodũ. De functus uͦ. ẽ. rex
edilberctꝰ. die uigesimo quarto
beatorũ apłorũ petri& pauli
sepultus: ubi et bereta regina
condita.ẽ. Qui int̃ cȩtera bo¬
na quȩ genti suȩ consulendo
conferebat. etiã decreta illi
iudiciorũ. iuxta exẽpldi ro¬
manorũ. cũ consilio sapientiũ
constituit: quȩ conscripta a te¬
glorũ sermone. hactenus ha
bent᷑ & obseruant᷑ ab ea. In
quib primitus posuit qualit̃
id em̃dare deberet. qͥ aliqͥd re¬

Expanded text:
insulas, quae inter Hiberniam et Brittaniam sitae sunt, Anglorum subjecit imperio; sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum rex Christianissimus, hisdem finibus regnum tenuit; septimus Osuiu  regnum nonnullo tempore coercens, Pictorum quoque atque Scottorum gentes, quae septemtrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tributarias fecit. Sed haec postmodum. Defunctus vero est rex Aedilberct die vigesima quarta beatorum apostolorum Petri et Pauli sepultus, ubi et Berctae condita est. Qui inter caetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi judiciorum, juxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Angbentur, et observantur ab ea. In quibus primitus posuit, qualiter id emendare deberet, qui aliquid re
Abbreviated transcription (Latin):
urauit. Misit etiã galliã. &
euocauit mellitũ. & iustũ.
sq adsuas eccłas libere in
uenses ep̃m reciꝑe noluer̃:
dolatris magis pontificibus
seruire gaudentes. Non enĩ
tanta erat ei quanta patri
psius regni potestas: ut etiã
molentib ac contradicentib
paganis antiftitẽ suȩ posset
eccłȩ reddere. Uerũ tamen
ipse cũ sua gente ex qͦ addñm
conuersus. ẽ : diuinis se stu¬
duit mancipare p̃ceptis. De¬
niq & in monasterio beatis¬
simi apłorũ principis cecle¬
siam scȩ̃ dĩ genitricis fecit:
quã consecrauit archiep̃s
mellitus.

Expanded text:
curavit. Misit etiam Galliam, et curavit. Misit etiam Galliam, et revocavit Mellitum ac Justum, eosque ad suas Ecclesias libere insnienses episcopum recipere noluerunt, idolatris magis pontificibus servire gaudentes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestas, ut etiam nolentibus ac contradicentibus paganis antistitem suae posset Ecclesiae reddere. Verumtamen ipse cum sua gente, ex quo ad Dominum conversus est, divinis se studuit mancipare praeceptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolorum principis, ecclesiam sanctae Dei genitricis fecit, quam consecravit archiepiscopus Mellitus.
Abbreviated transcription (Latin):
quent̃ iã diximus. stratũ pa
p̃ces ac lacrimas ad dñm
cendũ membra posuisset. aq
obdormis set: apparuit ci
beatissimus apłorũ princeo
& multo illũ tẽpore secre
noetis flagellis artiorib as¬
ciens. sciscitabat᷑ apłica disors¬
tione quare gregẽ quẽ sib
ipse crediderat relinquera
uł cui pastorũ oues xp̃i in
medio luporũ positas fug
ipse dimitter&. An mei in
oblitus es exẽpli. qui ꝓpa¬
uulis xp̃i qͦs michi in indic
suȩ dilectionis cõmendau¬
rat. uincula. uerbera. ci¬
ceres. afflictiones. ipsam ps¬
tremo mortẽ. mortẽ aute
gellis simul & exhortatio¬
nib: animatus famulus xp̃
rib laceratus ostendit. Qu
multũ miratus. & inqͥrens
qͥs tanto uiro tales ausus es
plagas infligere : ut au
ꝓuit multũ: atqr a nathema¬
friato omĩ idolatriȩ cultiu
ab dicato conubio ñ legitimo.
suscepit fidẽ xp̃i: & baptita¬
tus. eccłe reb quantũ ualuit
i omib: consulere ac fauere

Expanded text:
quenter jam diximus, stratum parquenter jam diximus, stratum parreces ac lacrymas ad Domincendum membra posuisset atque obdormisset, apparuit ei beatissimus apostolorum princeps, et multo illum tempore secretae noctis flagellis artioribus afficiens, sciscitabatur apostolica districtione, quare gregem quem sibi ipse crediderat, relinqueret, vel cui pastorum oves Christi in medio luporum positas fugiens ipse dimitteret. « An mei, inquit, oblitus es exempli, qui pChristi, quos mihi in indicium suae dilectionis commendaverat, vincula, verbera, carceres, adflictiones, ipsam postremo mortem, mortem autem gellis simul et exhortationibus animatus famulus Christi ribus laceratus ostendit. Qui multum miratus, et inquirens quis tanto viro tales ausus esset plagas infligere: ut audimuit multum; atque anathematizato omni idolatriae cultu, abdicato connubio non legitimo, suscepit fidem Christi, et baptizatus, Ecclesiae rebus quantum valuit, in omnibus consulere ac favere
Abbreviated transcription (Latin):
nobis intã facili eausa quã peti¬
mus: ñ poteris iã in nrã ꝓiuncia
demorari. Et expuler̃ eũ
ac de suo regno cũ suis abi¬
re iusser̃. Qui expulsus in¬
de uenit cantiã : tractaturꝰ
cũ laurentio & iusto coep̃is.
qͥd in his e&̃ agendũ. Decre¬
tũq ẽ. cõmuni consilio qͥa
satuis. eae. ut om̃s patriã re¬
deuntes. libera ibi mente
dño deseruirent: quã inter
rebelles fideibarbaros
sine fructu residerent. Disces
cessere : ibi rerũ finẽ expecta.¬
re disponentes. Sed non multo
tib impune seruiebant.
Nam egressi contra gentẽ
geuissorũ in prȩlium: om̃s
parit̃ cũ sua militia corru¬
eruns: Nec lic& auctorib
ꝑditis. excitatũ ad scelera
atq ad simplicitatẽ fidei
& caritatis quȩ .ẽ. in xp̃o re¬
tius mellitũ iustũq se¬
cuturus. ac brittanniã essec
relicturus : uissit ipsa sibi
nocte in eccła beatorũ apło¬
rũ petri & pauli de qua fre¬

Expanded text:
nobis in tam facili causa, quam petinobis in tam facili causa, quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. Qui expulsus inde venit Cantiam tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discesscessere, ibi rerum finem exspectare disponentes. Sed non multo tibus impune serviebant. Nam egressi contra gentem Genissorum in praelium, omnes pariter cum sua militia corruerunt, nec, licet auctoribus perditis, excitatum ad scelera atque ad simplicitatem fidei et caritatis quae est in Christo, retius Mellitum Justumque secuturus ac Brittaniam esset relicturus DCXVII, jussit ipsa sibi nocte in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli de qua fre
Abbreviated transcription (Latin):
quantulũ int̾misis se uidebant᷑
Palã seruire: subiectisq pꝰpłis
idola colligendi. liberã dare
licentiã. Cũnq uiderent pon¬
tificẽ celebratis ineccła missa¬
rũ solemniis. eucharistiã pͦpło
dare. dicebant ut uulgo festus
adeũ. barbara inflati stulticia
Quare ñ & nobis porrigis pa
dare in eccła ñ desistis: Quib
ille respondebat. Si uultis
ablui fonte illo salutari quo
pat̃ ur̃ ablutus. ẽ: potestis etiã
panis scĩ cui ille participabat
eẽ. participes. Sinaut̃ lauacrũ
uitȩ contẽpnitis: nullatenꝰ ua¬
letis panẽ uitȩ ꝑciꝑe. At illi.
Nolumꝰ inqͥunt fontẽ illũ ir¬
trare : quia nec opus illo nos
habere nouimꝰ: sed tam̃ pane
illo refici uolumꝰ. Cũnq dili¬
gent̃ ac sepe ab illo essent ad¬
moniti. neqͣquã ita fieri posse.
ut absq purgatione sacroscã
qͥs oblationi sacroscẽ cõmuni¬
car& : adultimũ furore cõmo¬
ti aiebant. Si ñ uis assentire

Expanded text:
quantulum intermisisse videbantur, quantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis porrigis pandare in ecclesia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ablui fonte illo salutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fierut absque purgatione sacrosancta quis oblationi sacrosanctae communicet, ad ultimum furore commoti, aiebant: « Si non vis assentire
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ reges cantuariorũ solent
oiscingas cognominarr : cuiu
pat̃ hengist: qͥ cũ filio suo oise
inuitatus auurtigerno brit¬
tanniã primꝰ intrauit. ut supͥ
retulimꝰ. At uͦpost mortẽ ea¬
bercti. cũ filius eiꝰ eadbaudus
regni gubernacula suscepissi
magnõ tenellis ibi adhuc ecd
crem̃tis de crim̃to fuit. Si qͥdeo
ñ solũ fidẽ xpĩ reciꝑe nolue¬
rat : sed & fornicatione polli¬
tus. ẽ. tali. qualẽ nec int̃ geni
auditã apłs testat᷑ ita ut ux¬
rẽ patris haber&. Quo utros
scelere occasionẽ dedit adpri¬
orẽ uomitũ reuertendi his qͥ
sub imꝑio sui parentis uł fauo¬
re uł timore regio. fideiet
stimoniȩ iura susce pant Nec
pnȩ flagella districtionis ꝑfido
dt. Auxit aut̃ ꝓcellã huiusce
modi pturbationis. etiã mors
subereti regis orientaliũ saxo¬
i. Qui ubi regna ꝑhennia
petens. tres suos filios qͥpagam
pdurauerats regni tẽporalis
heredes reliqͥt: cȩper̃ illi mox
idolatriȩ. quã uiuente eo ali¬

Expanded text:
a quo reges Cantuariorum solent Oiscingas cognominare. Cujus pater Hengist, qui cum filio suo Oisc invitatus a Vurtigerno ut supra retulimus. At vero post mortem Aedilbercti, cum filius ejus Eadbald regni gubernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem non solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualem nec inter gentes auditam Apostolus testatur, ita ut uxorem patris haberet. Quo utroque scelere occasionem dedit ad priorem vomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Nec supernae flagella districtionis perfido batur. Auxit autem procellam hujuscemodi perturbationis, etiam mors Sabercti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo ali
Abbreviated transcription (Latin):
crebra uoce exhortationis. &
continus piȩ oꝑationis exem¬
plis ꝓuehere curauit. Deniq
ñ solũ nouȩ quȩ de anglis erat
collecta eccłȩ curã gerebat:
sed & ueterũ britannuȩ in co¬
larũ. nec non & scortorũ qui
hiberniã insulã brittanniae
pximã in coluns pͥplis. pastora¬
lẽ impendẽ sollicitudinem
curabat. Si qͥdem ubiscoctoꝵ
in p̃fata ipsorũ patria. quo¬
mͦ & brittonũ in ipsa brictan¬
nia uitã ac ꝓfessionẽ minus
ecclesiasticã in multis. eẽ. cog¬
nouit: maxime qͦd pascha ẽ
solemnitatẽ ñ suo tempore
celebrarent. sed ut supra do¬
usq aduigesimã. dnĩcȩ resur¬
rectionis diẽ obseruandũ. eẽ.
putareas : scripsit cũ coep̃is

Expanded text:
ae exhortationis, et continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Brittaniae incolarum, necnon et Scottorum qui Hiberniam insulam Brittaniae proximam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovit, maxime quod Paschae sollemnitatem non suo tempore celebrarent, sed, ut supra dousque ad vicesimam dominicae resurrectionis diem observandum esse puta
Abbreviated transcription (Latin):
uecessit Augustino in e¬
piscopatũ laurentius:
quẽ ipse iccirco adhuc uiuens
ordinauerat. ne se defuncto
status eccłȩ tã rudis. uł ad ho¬
rã pascore desticutus. uacil¬
lare inciꝑet. In qͦ& exẽplũ
sequebat᷑ primi pastoris eccłae.
hoc .ẽ. beatissimi apłorũ prin¬
cipis petri: qͥ fundata romae
eccła xpĩ.clementẽ sibi adiu¬
fundam̃ta eccłȩ quȩ nobilit̃
iacta uidt. augm̃tare atq¬

Expanded text:
utem Augustino in episcopatum Laurentius DCV, quem ipse idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiae, hoc est, beatissimi apostolorum principis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi Clementem sibi adjufundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta vidit, augmentare
Abbreviated transcription (Latin):
nanq: homo simplicis ingenii:
cerens mirũ qͦdtã austerã
tenere continentiã uelis: re¬
spondebat. Austeriora ego
uidi. Sicq usq ad dic̃ uoca¬
tionis suȩ. infatigabili cȩlesti¬
ũ bonorũ desidio. corpus se¬
nile int̾ qͦtidiana ieiunia do
mabat : Multisq & uerbo &
conuersatione saluti fuit.

Expanded text:
namque homo simplicis ingenii anamque homo simplicis ingenii acerent: « Mirum quod tam austeram tenere continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem suae vocationis infatigabili caelestium bonorum desiderio corpus senile inter quotidiamabat, multisque et verbo et conversatione / saluti fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
accedẽt. Cui uidelicae monasteno
tẽpore illo religiosȩ ac modefȩ
uitȩ abbas & prbr ediluad p̃erat.
qͥ nc̃ episcopalẽ lindisfarnensis a¬
cłȩ cathedrã condignis gradu
creti orẽ : ubi liberius continus
in orationib famulatui sui cou¬
ditoris uacaroe. Et qͥa locusip¬
se suꝑ ripã fluminis erat situs:
solebat hoc creber ob magnum
castigandi corporis affectũ ii¬
gredi. ac sepius in eo suꝑmean¬
tib undis immergi : sicq ibidẽ
quandiu sustinere posse uideba᷑.
psalmis acp̃cib insistere. acfi¬
xus manere : ascendente a qua
deponere curabat. donec ex suo
corpore calefieren &e siccaren¬
tua. Cũq tẽpore hiemalide¬
fluentib cirea eũ semifracta¬
rũ crustis glacierũ. quas& ip¬
se aliquando contriuerat. qͥ
hab̾et locũ standi siue immer
me. hoc enĩ erat uiro nom̃. qͦd
tantã frigoris asꝑitatẽ ulla
ratione tolerare p̃uales: re¬
spondebat ille simplicit᷑. ut¬

Expanded text:
accederet. Cui videlicet monasterio accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo religiosae ac modestae vitae abbas et presbyter Aediluald praeerat, qui nunc episcopalem Lindisfarnensis Ecclesiae cathedram condignis gradu cretiorem, ubi liberius continuis in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminis erat situs, solebat hunc creber castigandi corporis affectum ingredi, ac saepius in eo supermeantibus undis immergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse videbatur, psalmis vel precibus insistere, fixusque manere ascendente aqua fdeponere curabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse aliquando contriverat quo haberet locum standi sive immergme hoc enim erat viro nomen, quod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simplicit
Abbreviated transcription (Latin):
iur dnĩ. ñ omib passim desidio¬
sis ac uitȩ suȩ incuriosis refer¬
re uolebat: sed illis solũmͦ qͥ
uł torm̃torũ metu ꝑterriti.
uł spe gaudiorũ ꝑhenniũ dele¬
ctati. ꝓfectũ pietatis ex eiꝰ uer¬
bis haurire uolebans. Deniq ins
iuema cellȩ illius habitabat
quidã monachus nomine haem
p̃mineos : qͥ adhuc suꝑ est : et
in hib̃nia insula solitarius. ulti¬
mã uitȩ ętatẽ pane cibario
& frigida a qua sustentat. Hic
sepius ad eundẽ uirũ ingredi¬
eus : audiuit ab eo repecita in¬
terrogatione. quȩ & qualia es¬
derat. Per cuiꝰ relationẽ : ad
nrãm qͦq agnitionẽ ꝑuenere
quȩ de his pauca ꝑscrinximꝰ.
Harrabat aut̃ iusiones suas
etiã regi iulfrido. uiro undiq
doetissimo : & tã libent̃ tãq studi¬
ose ab illo auditus. ẽ. ut eiꝰ rogatu
ac monachica sit tonsura corona¬
tus : atq ad audiendũ cũ sepissi¬
me cũ illas in partes deuenisset

Expanded text:
vir Domini non omnibus passim desidiovir Domini non omnibus passim desidiosis ac vitae suae incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, vel tormentorum metu perterriti, vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgpraeeminens, qui adhuc superest, et in Hibernia insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia esderat: per cujus relationem, ad nostram quoque agnitionem pervenere quae de his pauca perstrinximus. Narrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecumque doctissimo; et tam libenter, tamque studiose ab illo auditus est, ut ejus rogatuac monachica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset
Abbreviated transcription (Latin):
egressi ad regnũ cȩleste ꝑue¬
niunt: ad cuiꝰ uiciniã ꝑtinet
locus ille. ubi sonũ cantilene
dulcis cũ odore suauitatis
ac splendore lucis audisti
łu aut̃ qͥa nẽ ad corpus reuer¬
ti. & rursũ int̾ homines uiue¬
re debes: si actus tuos curiosi¬
us discutere. & mores sermones¬
q tuos in rectitudine acsim¬
plicitate seruare scudueris:
accipies & ipse post mortẽ lo¬
cũ mansionis. int̃ hȩc quȩ cernis
agmina lȩtabunda spũum bea¬
torũ. Nanq ego cũ ad tẽpus
abscessissemate : adhoc feci
ut qͥd de te fieri debuissem ag¬
noscerẽ. Hȩc mͥ cũ dixisset : mul¬
tũ decestatus sũ reuerti ad
corpus: delectatus nimiũ su
auitate ac decore loci illius
quẽ intuebar simul & consor¬
tio corũ qͦs it illo uidebam:
nec tam̃ aliqͥd ductorẽ meũ ro¬
gare audebã. Sed int̾ hȩc ne¬
iscio quo ordine: repente me
int̃ homines iuiuere cerno.
Hacc & alia quȩ uicdat idem

Expanded text:
egressi ad regnum caeleste perveegressi ad regnum caeleste perveniunt: ad cujus vicina pertinet locus ille, ubi sonum cantilenae dulcis cum odore suavitatis ac splendore lucis audisti. Tu autem quia nunc ad corpus reverti et rursum inter homines vivere debes, si actus tuos curiosius discutere, et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter hęc, que cernis, agmina letabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut, quid de te fieri deberet, agnoscerem.' Hęc cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, deavitate ac decore loci illius quem intuebar, simul et consortio eorum quos in illo videbam, nec tamen aliquid ductorem meum rogare audebam. Sed inter haec, nescio quo ordine, repente me inter homines vivere cerno. Haec et alia, quae viderat idem
Abbreviated transcription (Latin):
horrendã rigidis : ipse . ẽ. locus
inqͦ examinandȩ & castigandȩ
sanimȩ illorũ qͥ differentes
confiteri & em̃dare scelera
articulo adpęnitentiã confu¬
guins: de sic de corpore exe¬
uat. QSui tam̃ qͥa confessiont̃
ipenitentiã uł in morte habu
missarũ : ut eciã ante diẽ iudi¬
cu liberent᷑ adiuuant. Porro
puteus ille flãmiuomꝰ ac puti¬
dus quẽ uidisti: ipse . ẽ. os ge¬
hennȩ : inqͦqͥcunq semel incidit.
nunquã inde liberabit᷑ in ȩuũ
Locus uͦ iste floriger in qͥpul¬
cherrimã hanc uiuentutẽ iocun¬
dari ac fulgere conspicis: ip¬
se . ẽ. in quo recipiunt᷑ animae
eorũ qui inbonis qͥdem oꝑibus
de corpore exeunt : non tam̃
s̃ cantȩ ꝑfectionis. ut in regnũ
celorũ statĩ mereant᷑ introdu¬
lci
qui tam̃ om̃s indie iudicu ad ui¬
sionẽ xpĩ & gaudia regni eȩ¬
lestis intrabunt. Nã quicunq
in om̃i uerbo & oꝑe & cogitati¬
one ꝑfecti s̃: mox de corpore

Expanded text:
horrenda rigidis, ipse est locus horrenda rigidis, ipse est locus in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum, qui differentes confiteri et emendare scelera articulo ad poenitentiam confugiunt, et sic de corpore exeunt: qui tamen quia confessionem et poenitentiam vel in morte habuemissarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunquam inde liberabitur in aevum. Locus vero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc juventutem jocundari ac fulgere conspicis, ipse est in quo recipiuntur animae eorum qui in bonis quidem operibus de corpore exeunt, non tamen sunt tantae perfectionis, ut in regnum caelorum statim mereantur introduci qui tamen omnes in die judicii ad visionem Christi et gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicumque in omni verbo et opere et cogitatione perfecti sunt, mox de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtantiũ. Cũq int̃ choros feli¬
ciũ in colarũ medios me ducera :
cogitare cȩpi qͦd hoc fortasse
eãe regnũ cęlorũ. de qͦ p̃dicarise¬
pius audiui. Respondit ille co¬
Cũq procedentes transissemus
has beatorũ mansiones spũum:
aspicio ante nos multo maiorẽ
luminis grãm quã prius: inqua
etiã uocẽ cantantiũ dulcissimĩ
audiui. Sed & odoris fraglantiua
miri. tanta de loco effundebat᷑:
ut is quẽ antea degustans quasi
maximũ rebar. iã ꝑmodicus
mͥ odor uidet᷑. sic̃ etiã lux illa
cãpi florentis eximia. in cõpara¬
tione eiꝰ quȩ nc̃ apparuit lucis.
tenuissima prorsus uidebat᷑ &
parua. Incuiꝰ amȩnitatẽ loci
cũ nos intraturos sꝑarẽ: repen¬
te ductor substitit. Nec mora
illas lȩtas spũum candidacorũ :
dix̃ mͥ. Scis quȩ s̃ ista omĩa quȩ
uidisti: Resporidi ego. Non. Et
ait. Uallis illa quã aspexisci.
fiammis feruentib & frigorib

Expanded text:
laetantium. Cumque inter choros felilaetantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare coepi quod hoc fortasse esset regnum caelorum, de quo praedicari saepius audivi. Respondit ille co« Cumque procedentes transissemus, et has beatorum mansiones spirituum, aspicio ante nos multo majorem luminis gratiam quam prius; in qua etiam vocem cantantium dulcissimam audivi; sed et odoris fragantia miri tanta de loco effundebatur, ut is quem antea degustans quasi maximum rebar, jam permodicus mihi odor videretur: sicut etiam lux illa campi florentis eximia, in comparatione ejus quae nunc apparuit lucis, tenuissima prorsus videbatur, et parva. In cujus amoenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor substitit; nec mora, illas laetas spirituum candidatorum, dixit mihi: Scis quae sint ista omnia quae vidisti? Respondi ego. Non. Et ait: Vallis illa quam aspexisti flammis ferventibus et frigoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ solis brumalẽ me duce¬
Lre
cepit. Nec mora exemptũ tene¬
bris: in auras me serenȩ lucis
edux̃. Cũq me inluce aꝑta du¬
cer&: uidi ante nos murũ ꝑ ma¬
ximũ. cuiꝰ neq longitudini hinc
uł inde. neq altitudini ullus
eẽ. terminꝰ uidẽt᷑. Cȩpi autẽ
mirari quare ad murũ acce¬
deremꝰ: cũ in eo nullã ianuã
uł fenestrã. uł ascensũ alicubi
conspicerẽ. Cũ gͦ ꝑuenissemis
ad murũ : statĩ nescio qͦ ordi¬
ne fuimꝰ insũmitate eiꝰ. Et ecce
ibi cãpus erat latissimꝰ ac lȩtis¬
simus: tantaq: fraglantia
uernantiũ flosculorũ plenus :
ut omnẽ moxfȩtorẽ tenebro¬
si fornacis qͥ me ꝑuaserat. effu¬
gar& admirandi huiꝰ suauitas
odoris. Tanta aut̃ lux cuncta
ea loca ꝑfudat : ut omĩ splen¬
dore diei. siue solis meridiani
radiis uidet᷑ eẽ. p̃clarior
Eransq: in hoc cãpo innumera
hominũ albatorũ conuenticu¬
la : sedesq plurimȩ agminũ

Expanded text:
ortum solis brumalem me duceortum solis brumalem me ducere coepit. Nec mora, exemptum tenebris in auras me serenae lucis eduxit: cumque me in luce aperta duceret, vidi ante nos murum permaximum, cujus neque longitudini hinc vel inde, neque altitudini ullus esse terminus videretur. Coepi autem mirari quare ad murum accederemus, cum in eo nullam januam vel fenestram vel ascensum alicubi conspicerem. Cum ergo pervenissemus ad murum, statim nescio quo ordine fuimus in summitate ejus. Et ecce ibi campus erat latissimus ac laetissimus, tantaque fragrantia vernantium flosculorum plenus, ut omnem mox foetorem tenebrosae fornacis, qui me pervaserat, effugaret admirandi hujus suavitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei, sive solis meridiani radiis videretur esse praeclarior. Erantque in hoc campo innumera hominum albatorum conventicula, sedesque plurimae agminum
Abbreviated transcription (Latin):
cere nequirẽ: sonũ tam̃ ad hue
promiscuũ in aurib haberem.¬
Interea ascender̃ quidã spũum
obscurorũ de abisso illa flam¬
miuoma : & accurrentes circun¬
deder̃ me. atq oculis flamman¬
tib & de ore ac narib ignem
putidũ efflantes angeban. for¬
cipib qͦq igneis qͦs tenebant i
manib minitabant᷑ me cõpre¬
hende : nec tam̃ me ullatenꝰ con¬
tingere tã & si t̾rere p̃sume¬
bant. Sui cũ undiq uersũ hos¬
tib & cecitate tenebrarũ con¬
clusus. huc illucq oculos circũ¬
ferrẽ. si forte alicunde quid
auxilu qͦ saluarer aducnir&:
apparuit recro uia qͣ uenerã
quasi fulgor stellȩ micantis int̾
tenebras. Sui paulatĩ cresccas
& adme otius festinats: ubi
appropinquauit. disꝑsi sun &e
aufuger̃ om̃s qͥ me forcipib
raꝑe quȩrebañ sp̃s infesti . Ille
aut̃ qͥ adueniens eos fugauit :¬
erat ipse qui me ante duce¬
bat. Qui mox conuersus ad
dextrũ iter : quasi contra

Expanded text:
rnere nequirem, sonum tamen adhuc rnere nequirem, sonum tamen adhuc permixtum in auribInterea ascenderunt quidam spirituum obscurorum de abysso illa flammivoma, et accurrentes circumdederunt me atque, oculis flammantibus, et de ore ac naribus ignem putidum efflantes angebant. Forcipibus quoque igneis, quos tenebant in manibus, minitabantur me comprehendere, nec tamen me ullatenus contingere, tametsi terrere, praesumebant. Qui cum undique hostibus et caecitate tenebrarum conclusus huc illucque oculos circumferrem, si forte alicunde quid auxilli, quo salvarer, adveniret, apparuit retro via, qua veneram, quasi fulgor stellae micantis inter tenebras, quae paulatim crescens et ad me ocius festinans ubi appropinquavit, dispersi sunt et aufugerunt omnes qui me forcipibus rapere quaerebant spiritus infesti. Ille autem qui adveniens eos fugaerat ipse qui me ante ducebat: qui mox conversus ad dexterum iter, quasi contra
Abbreviated transcription (Latin):
fumo ascendentiũ nunc ad
sublimiora proiceret : nc̃ retrac¬
esigniũ uaporib ebulliens. om¬
ma illa cenebrarũ loca reple¬
hat. Ee cũ diutius ibi pauidus
consisterẽ. ut pote incertus qͥd
igerẽ. quo: uerterẽ gressũ
qͥme finis maner&e : audio su¬
bito post t̃ga sonitũ immanis¬
simi fletus ac miserrimi. simul
icachinnũ crepitantẽ quasi
uulgi indocti captis hostib in¬
sultantis. Ut aut̃ sonitꝰ idemela¬
nior redditꝰ ad me usq ꝑuenit:
considero turbã malignorũ spũ¬
um. quȩ quinq: animas homi¬
nũ merentes eiulantesq ipsa
multũ et cachinnats. medias
illas trahebat in tenebras.
Equib udelic&e hominib ut
dinoscere potui: quidã erat
attonsus ut clericus. quidam
laicus: quȩdã femina. Trahen¬
tes aut̃ eos maligni sp̃s: descen¬
der̃ in mediũ baratri illius
ardentis. Factũq ẽ. ut cũ loni¬
guis subeuntib eis. flecũ hominũ
& risum dȩ moniorũ clare dinos¬

Expanded text:
fumo ascendentium nunc ad fumo ascendentium nunc ad sublimiora proicerentur, nunc retractis ignium vaporibnia illa tenebrarum loca replebat. Et cum diutius ibi pavidus consisterem utpote incertus, quid agerem, quo verterem gressum, qui finis me maneret, audio subitum post terga sonitum inmanissimi fletus ac miserrimi, simul et cachinnum crepitantem quasi vulgi indocti captis hostibus insultantis. Ut autem sonitus idem clarior redditus ad me usque pervenit, considero turbam malignorum spirituum, quę quinque animas hominum merentes eiulantesque ipsa exultans et cachinnans / medias illas trahebat in tenebras. E quibus videlicet hominibus, ut dinoscere potui, quidam erat attonsus ut clericus, quidam laicus, quedam femina. Trahentes autem eos maligni spiritus descenderunt in medium baratri illius ardentis. Factumque est, ut cum longius subeuntibus eis fletum hominum et risum demoniorum clare disce
Abbreviated transcription (Latin):
ductor qͥ me p̃cedebat: ñ hoc
inquiens suspiceris. Non enĩhe
infernus. ẽ. ille quẽ putas. At
cũ me hoc spectaculo tã hor¬
rendo ꝑterritũ paulatim i
ulteriora ꝓducer&e: uidi subi¬
to ante nos obscurari inciꝑe
loca & tenebris omĩa reple¬
ri. Quas cũ intraremꝰ : intan¬
tũ paulisꝑ condensate sunt.
ut nichil p̃ter ipsas aspicer̃
excepta dũtaxat specie & uel¬
te eiꝰ qͥ me ducebat. Et cũ pro¬
gredem᷑ sola sub nocte ꝑ um¬
bras : ecee subito apparent an¬
te crebri flammarũ tetrarũ
globi ascendentes quasi de puteo
magno : Rursũq decidentes us
eundẽ. Quo cũ ꝑductꝰ eẽm. re¬
pente ductor m̃s disparuit: ac
me solũ in medio tenebrarũ et
horrendȩ usionis reliqͥt. At cũ
idem globi igniũ sine int̾missio¬
ne modo alta peteren. modo
ima baratri repeter en : cerno
omĩa quȩ ascendebant fastigia
flãmarũ plena. eẽ. spiritib ho¬
minũ : qui instar fauillarũ cũ

Expanded text:
ductor, qui me precedebat: 'Non hoc' ductor, qui me precedebat: 'Non hoc' inquiens 'suspiceris, non enim hic infernus est ille, quem putas.' At cum me hoc spectaculo tam horrendo perterritum paulatim in ulteriora perduceret, vidi subito ante nos / obscurari incipere loca et tenebris omnia repleri. Quas cum intrassemus, in tantum paulisper condensatę sunt, ut nihil preter ipsas aspicerem excepta dumtaxat specie et veste eius, qui me ducebat. Et cum progrederemur solo, sub nocte per umbras, ecce subito apparent nobis crebri flammarum tetrarum globi, ascendentes quasi de puteo magno, rursumque decidentes in eundem. Quo cum perductus essem, repente ductor meus disparuit ac me solum in medio tenebrarum et horrendę visionis reliquit. At cum ibi globi ignium sine intermissione modo alta peterent, modo ima baratri repeterent, cerno omnia, quę ascendebant, fastigia flammarum plena esse spiritibus hominum, qui instar favillarum cum
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝓfunditatis. in finitȩ autem
longitudinis. Quȩ ad leuã no¬
bis sita: unũ latus flamimis fer¬
uentib nimiũ tribile : alterũ
feruenti grandine ac frigore
niuiũ omĩa ꝑflante atq ure¬
nte. ñ minꝰ intolerabile. fere¬
bat. Utrunq aut̃ erat animab
hominũ plenũ : quę uicissim hinc
inde uidebant᷑ quasi tẽpestatis
impetu iactari. Cũ enĩ uim
feruoris imm̃si tolerare non
possent: ꝓsilieband miserȩ is
mediũ frigoris infesa. Et cũ
neq ibi quippiã requici inue¬
nire ualeren : resiliebant rur¬
sus urendȩ in mediũ flamma¬
rũ in extingiubiliũ. Cũq hac
infelici uicissitudine longe
lateq pro ut aspicere pote¬
rã sine ulla qͥ etis int̾ca pedine
innumerabilis spũũ deformi¬
um multitudo torqueret : co¬
gitare cȩpi qͦd hic fortasse cãe
infernꝰ. de cuiꝰ torm̃tis intole¬
rabilib: narrare sepius audi¬
ui. Respondit cogitationi meȩ

Expanded text:
ac profunditatis, infinitę autem ac profunditatis, infinitę autem longitudinis. Que ad levam nobis sita, unum latus flammis ferventibus nimium terribile, alterum furenti grandine ac frigore nivium omnia perflante atque fervente non minus intolerabile preferebat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, quę vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis impetu iactari. Cum enim vim fervoris inmensi tolerare non possent, prosiliebant misere in medium frigoris infesti, et cum neque ibi quippiam requiei invenire valerent, resiliebant rursus urendę in medium flammarum inextinguibilium. Cumque hac infelici vicissitudine longe lateque, prout aspicere poteram, sine ulla quietis intercapedine innumerabilis spirituum deformium multitudo torqueretur, cogitare cepi, quod hic fortasse esset infernus, de cuius tormentis intolerabilibus narrari sepius audivi. Respondit cogitationi meę
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ oratoriũ : & usq ad diẽ in ora¬
tione ꝑsistens.  mox omnẽ quam
posseđat substantiã in tres diu¬
sit portiones. Equib unã core¬
iugi: alterã filiis tradidit : Ter¬
ciã sibi ipse recentats: statĩ pau¬
ꝑib distribuit. Nec multo post
scłi curis ab solutꝰ: ad monasteri¬
ũ mailros qͦd tuidi fluminis cir¬
cũ flexu maxima ex parte clau¬
die᷑ ꝑuenit : acceptaq: tonsura.
locũ secretȩ mansionis quã sibi¬
p̃uidat abbas intrauit : &e ibi usq
addiẽ mortis in tanta m̃tis et
corporis contritione durauit.
ut multa illũ quȩ alios lacereas
uł horrenda uł desidanda uidis¬
se. etiã si lingua siler&. uita
loqueree᷑. Narrabat aut̃ hoc
modo qͦd udãt. Lucidus inqui¬
ens aspectu. & clarus erat indu¬
mento : qͥ me ducebat. Incede¬
bamꝰ aut̃ tacentes. ut uidebat᷑
mͥ contra ortũ solis solstitialẽ
Cũq ambularemꝰ : deuenimus
ad uallẽ multȩ latitudinis

Expanded text:
lę oratorium, et usque ad diem in oralę oratorium, et usque ad diem in oratione persistens, mox omnem, quam possederat, substantiam in tres divisit portiones. E quibus unam coniugi, alteram filiis tradidit, terciam sibi ipse retentans statim pauperibus distribuit. Nec multo post seculi curis absolutus ad monasterium Mailro, quod Tuidi fluminis circumflexu maxima ex parte clauditur, pervenit, acceptaque tonsura locum secretę mansionis, quam previderat abbas, intravit, et ibi usque ad diem mortis in tanta mentis et corporis contricione duravit, ut multa illum, quę alios laterent, vel horrenda vel desideranda vidisse, etiamsi lingua sileret, vita loqueretur. Narrabat autem hoc / modo, quod viderat: 'Lucidus' inquiens ' aspectu et clarus erat indumento, qui me ducebat. Incedebamus autem tacentes, ut videbatur mihi, contra ortum solis solsticialem. Cumque ambularemus, devenimus ad vallem multe latitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
Nanq: ad excitationẽ uiuentiũ
de morte animȩ.quidã aliqͥan¬
diu mortuus aduitã surrex̃
corporis: & multa memoratu
digna quȩ uidat narrauit : ẽ qͥ¬
bus hic aliqua bireuit̃ ꝑstringen¬
da. eẽ. putaui. Erat gͦ pater
familias in regione nordanhim¬
brorũ quȩ uocat᷑ incune ningũ:
religiosa cũ domo sua gerens
uitã. Sui infirmitate corporis¬
ẽ. tactꝰ: & hac crescente ꝑdies
ad extrema ꝑductꝰ. primo tẽpo¬
re noctis defunctus. ẽ. Sed dilu¬
culo reuuuscets ac repente re¬
sidens : om̃s qͥ corpori flentes
assederadd timore imm̃so ꝑcul¬
sos in fugã conuercit. Uxor
tantũ quȩ amplius amabat :
quãius multũ tremens & paui¬
da. remansit. Quã ille conso¬
latus. noli in qͥt timere : qͥa iã
uere surrexi amorte qua te¬
nebar: & apud homines sum ite¬
rũ uiuere ꝑmissus. Non ta¬
meti ea mͥ qua ante consueue¬
rã conuersatione : sed mulcũ
dissimili ex hoc tẽpore iuuendũ
ẽ. Statĩq surgeos abiit ad uillu¬

Expanded text:
Namque ad excitationem viventium de morte animę quidam aliquandiu mortuus ad vitam resurrexit corporis et / multa memoratu digna, quę viderat, narravit. E quibus hic aliqua breviter perstringenda esse putavi. Erat ergo pater familias in regione Nordanymbrorum, quę vocatur Incuneningum, religiosam cum domo sua gerens vitam, qui infirmitate corporis tactus et hac crescente per dies ad extrema perductus. Primo tempore noctis defunctus est, sed diluculo reviviscens ac repente residens omnes, qui corpori flentes assederant, timore inmenso perculsos in fugam convertit. Uxor tantum, quę amplius amabat, quamvis multum tremens et pavida remansit. Quam ille consolatus: 'Noli' inquit 'timere, quia iam vere surrexi a morte, qua tenebar, et apud homines sum iterum vivere permissus. Non tamen ea mihi, qua ante consueveram, conversatione, sed multum dissimili ex hoc tempore vivendum est:' Statimque surgens abiit ad villu