comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ingenuũ occisserit. ipse homi¬
cida ꝓ medietate cõpositionis
parentib hominis occissi tra¬
dit̾ & alia medietatẽ dñs ser¬
uisse nouerit soluiturũ aut
silegẽ intellexerit: poterit
se obmalare ut leonẽ ñ soluat
quia nullũ de ecclesiastieo aut
beneficiario uł alterius ꝑ so¬
na. seruodis cretionẽ lex fec̃
si ita ecclesiastici aut benefi¬
ciaru serui sicut liberorũ
tradi aut dimitti possunt.¬
d.ẽ. qui uiduã in coniugiũ
accipere uult iudicauer̃. ho¬
mines ut non ita sicut in le¬
ge salica scriptũ .ẽ. eã acci¬
piat: sed cõ parentorũ con¬
sensu & uoluntate uiro usq
nunc ante cessores eorũ fe¬
cer̃ in coniugiũ sibi eã sumat.
Me eo qui uillã alterius oe¬
cupauerit. Dehoe. cap̃. iu¬
dicauer̃ ut nullus uillã aut
res alterius migrandi gratia
ꝑannos tenere uł possidere
possĩt sed inquacũq die in¬
uasor illarũ rerũ interpel¬
latꝰ fuerit ante easdẽ res

Expanded text:
ingenuum occiserit, ipse homiingenuum occiserit, ipse homicida pro medietate conpositionis parentibus hominis occisi tradatur, et aliam medietatem dominus servi se noverit solviturum. Aut si legem intellexerit, poterit se obmalare ut leodem non solvat Quia nullum de ecclesiastico aut beneficiario vel alterius persona servo discretionem lex facit, si ita ecclesiastici aut beneficiarii servi sicut liberorum tradi aut dimitti possuntid est, qui viduam in coniugium accipere vult, iudicaverunt omnes, ut non ita sicut in lege Salica scriptum est eam accipiat, sed cum parentorum consensu et voluntate, velut usque nunc antecessores eorum fecerunt, in coniugium sibi eam sumat. De eo qui villam alterius occupaverit. De hoc capitulo iudicaverunt, ut nullus villam aut res alterius migrandi gratia per annos tenere vel possidere possit; sed in quacumque die invasor illarum rerum interpellatus fuerit, aut easdem res
Abbreviated transcription (Latin):
culp̃. iudicet᷑. De hoe capi¬
tulo iudicatũ . ẽ. ut uuo mari¬
to qui eadẽ uxor contralegẽ
sub tracta fuerat ab illo qui
eã ei iniuiste tulerat cũlege
Qiquis puer infra..U.¬
xII. annos aliquã culpa cõ¬
miserit. fredus ei non requi¬
rat᷑. De hoc cap̃. iudicatũ . ẽ.
ut si infans infra.xii. annos res
alterius in iuste sibi usurpaue¬
rit eas excepto fredo cũ legesua
cõponat. & itẽ manniat᷑ sicut
ille adduci potest cui contra
legẽ fecit. Dehereditate uero
pat̾na. uł mat̾na si aliquis eũ
inter pellare uoluerit usq ad
spaciũ . xii. annorũ expectare
udicatũ. ẽ. ab om̃ib ut sĩ francꝰ
homo uł ingenua femina in
seruitio sponte sua inplicauerit
se ut sires suas dũ in libertate
sua ꝑmanebat ad eccłam dĩ
cuilibet legib tradidit ipse
cuitradite fuerint. eas habe¬
re & tenere possit. & si filios
uł filias dũ insua fuit liberta¬
te generauit ipsi liberi ꝑ ma¬
Siquis seruũ hominẽ .I. Ut.¬

Expanded text:
lis iudicetur. De hoc capitulo iudicatum est, ut vivo marito cui eadem uxor contra legem subtracta fuerat, ab illo qui eam ei iniuste tulerat, cum legSi quis puer infra duodecim annos aliquam culpam commiserit, fredus ei non requiratur De hoc capitulo iudicatum est, ut si infans infra duodecim annos res alterius iniuste sibi usurpaverit, eas, excepto fredo, cum lege sua conponat, et ita manniatur, siille adduci potest, cui contra legem fecit. De hereditate vero paterna vel materna si aliquis eum interpellare voluerit, usque ad spatium duodecim annorum expectare Iudicatum est ab omnibus, ut si Francus homo vel ingenua femina in servitio sponte sua inplicaverit se, ut si res suas, dum in libertate sua permanebat, ad ecclesiam Dei aut cuilibet legibus tradidit, ipse cui traditae fuerint, eas habere et tenere possit. Et si filios vel filias, dum in sua fuit libertate, generavit, ipsi liberi permaSi quis servus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. & sic om̃s infra supͣ¬
dictarũ noctiũ numerũ mal¬
lũ si uero ñ habuer̃ ipsũ spactũ
usq ad mallũ comitis exten¬
spacie sed ꝓximũ mallũ co¬
mitis ei concedat᷑. De. aeit.
cap̃. lecis salice : s .at.
Siquis seruũ alienũ occisse¬
rit. uł uendiderit. uł in ge¬

Expanded text:
comes infra supradictarum noctium numerum mallum suum non habuerit, ipsum spatium usque ad mallum comitis extenspatia, sed proximus mallus comitis ei concedatur. 2. De 11o capitulo legis Salicae. Si quis servum alienum occiderit, vel vendiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
nerimꝰ & constituerim qua¬
lit̃ infuturũ deliis fieri de¬
beat. Itẽ uolumꝰ ut om̃is in¬
quisitio quedereb adius
fisci nr̃ĩ ꝑtinentib facienda .ẽ.
non ꝑtestes qui ꝓducti fuerint
sed ꝑ illos qui in eo comitatu
meliores. & ueratiores. eẽ. cog¬
noscunt᷑ ꝑ illorũ testimoniũ
inquisitio fiat & iuxta qđ
illi testificati fuerint. uł con¬
tineant᷑ uł reddant᷑. Itẽ
uolumꝰ ut dereb: quas mat¬
fredus ꝑ diuersa loca & ꝑdi
uersos homines ad quisiuit
ipsĩ qui easdẽ res ei deder̃.
int̃ rogent᷑ si aliquis eorũ eas
repetere uelit. & qui cũq hoc
se uelle. ꝓnuntiauerit ad ge¬
nerale placitũ nr̃m uenire
iubeat᷑ : ut inde cũ eodẽ mat¬
frido rationẽ habere possit.
Uolumꝰ ut missi nr̃i ꝑ totã le¬
gationẽ suã primo om̃iũ in¬
quirant qui sint deliberis
hominib: qui fidelitatẽ . ñdũ
nobis ꝓmissa habeant. & fa¬
ciant illos eã ꝓmittere sicut
consuetudo semꝑ fuit & postea

Expanded text:
constituerimus qualiter in futurum de his fieri debeat. 2. Item volumus, ut omnis inquisitio quae de rebus ad ius fisci nostri pcrtinentibus facienda est, non per testes qui producti fuerint, sed per illos qui in eo comitatu meliores et veraciores esse cognoscuntur, per illorum testimonium inquisitio fiat, et iuxta quod illi inde testificati fuerint, vel contineantur vel reddantur. 3. Item volumus, ut de rebus quas Mahtfridus per diversa loca et per diversos homines adquisivit ipsi qui easdem res ei dederunt interrogentur, si aliquis eorum eas repetere velit. Et quicumque hoc se velle pronuntiaverit, ad generale placitum nostrum venire iubeatur, ut inde cum eodem Mahtfrido rationem habere possit. 4. Volumus, ut missi nostri per totam legationem suam primo omnium inquirant, qui sint de liberis hominibus qui fidelitatem nobis nondum promissum habeant, et faciant illos eam promittere sicut consuetudo semper fuit; et postea
Abbreviated transcription (Latin):
mͦiđ .ii. & quando ꝓpesunt de
illorũ domib nullũ accipi¬
ant coniectũ. Ubolumꝰ &siã
ut octabas pasehe. incipiant
suã agere legationẽ. Ep̃i
uero suũ habere debent con¬
uentũ octab pente costen.

Expanded text:
modios duos. Et quando prope sunt de illorum domibus, nullum accipiant coniectum. Volumus etiam, ut octabas paschae incipiant suam agere legationem. Episcopi vero suum habere debent conventum octabas pentecosten
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Donatꝰ autẽ inuita
impr̃is ludouuici nec comi¬
tatũ recepit necde ꝓprie¬
tate suã illã firmitatẽ pro¬
meruit. Post obitũ dũ lu¬
douuici impr̃is diuisoreg¬
no lnter tres fratres & pace
facta int̃ eos & mortuo
hatone dedit Rarolus donato
inbeneficio nouiliacũ. Pro¬
cessudeniq: tẽporis cõmenda¬
uit donatꝰ filiũ suũ got selmũ
Larolo regi eui in beneficiũ
dedit. Rarolus uillã nouilia
cũ apendicus suis deinde lan¬
drada uxor donati sed & filu
eorũ ꝓgente Parolo rege ad
obsidendos normanos qui in¬
sula qua eos cellus dicit᷑ reside¬
bant. Cũ aliis defecer̃ quorũ
honores ꝓprietates a francis
auferri & infiscũ redigi uidi¬
catesunt. Landrada & filu
eiꝰ eatenꝰ auctoritatẽ karoli
regis non obtinuer̃. De quib

Expanded text:
dedit. Donatus autem in vita dedit. Donatus autem in vita imperatoris Ludovici nec comitatum recepit, nec de proprietate sua ullam firmitatem promeruit. Post obitum domni Ludovici imperatoris, diviso regno inter fratres, et pace facta inter eos, et mortuo Atthone, dedit Carolus Calvus Donato in beneficium Novilliacum. Processu denique temporis commendavit. Donatus filium suum Gozelum Carolo regi: cui in benficium dedit Carolus villam Noviliacum cum appendiciis suis. Deinde Landrada uxor Donati, sed et filii eorum, pergente Carolo rege ad obsidendos Normannos, qui in Insula quae Oscellus dicitur residebant, cum aliis defecerunt. Quorum honores et proprietates a Francis auferri, et in fiscum redigi judicatae sunt. Unde Landranda et filii ejus eatenus auctoritatem Caroli regis non obti
Abbreviated transcription (Latin):
Post obitũ domni Raroli & de¬
functo ipso anchero domnꝰ
hludo uiueꝰ imperator dona¬
uit ipsa uillã nouilia cũ do¬
nato in beneficio. quidonatꝰ
int̾ ueniente bigone ꝑ sub¬
reptionẽ quasi defisco regio
quasdã colonicas de ipsa
ulla obtinuit in ꝓprietatẽ
ꝑ p̃ceptũ domni hludo uici
imperatoris. & quando lot¬
harius filius domni hludo¬
uuiei impr̃is. cauillonẽ ue¬
niens eã expugnauit donatꝰ
ad uillã supra matronẽ que
pomarius uocat᷑ ab impr̃e.
defecit. & illi mentitꝰ ad
lot hariũ confugit & ueni¬
ente hostilit̃ imperatore
ludouuico ad uillã que cal¬
ciacus dicit᷑. lotharius ad
eũ cũ suis constrictꝰ uenit.
& sacram̃tũ ipse & sui ab
impre quesitũ illi uirauer̃
int̃ quos & donatꝰ de infide
litate eiꝰ cũ ꝓbatꝰ ipsi impe¬
ratori quesitũ sacram̃tũ iu¬
rauit. & comitatũ miridũ¬
nensẽ & uillã nouiliacũ cũ
suis apendicuis imperator
abeo abstulit & hatoni qui
imperatoris in beneficiũ

Expanded text:
Post obitum domni Caroli, et defuncto ipso Anschero, domnus Ludovicus imperator donavit ipsam villam Noviliacum Donato in beneficio. Qui Donatus, interveniente Bigone, per subreptionem quasi de fiseo regis quasdam colonias de ipsa villa obtinuit in proprietatem per praeceptum domni Ludovici imperatoris: et quando Lotharius filius domni Ludovici imperatoris Cabillonem veniens eam expugnavit, Donatus a villa supra Matronam, quae Pomarius vocatur, ab imperatore defecit, et illi mentitus ad Lotharium confugit, et veniente hostiliter imperatore Ludovico ad villam quae Calciacus dicitur, Lotharius ad eum cum suis constrictus venit, et sacramentum ipse et sui ab imperatore quaesitum illi juraverunt. Inter quos et Dlitate ejus comprobatus, ipsi imperatori quaesitum sacramentum juravit, et comitatum Miridunensem, et villam Novilliacum cum suis appendiciis imperator ab eo abstulit, et Athoni, qui imperatoris in beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
sit. comes incuiꝰ ministerio.
res ꝑ petrata.ẽ. & cõpositionẽ
soluere. & faida ꝑ sacram̃tũ pa¬
r cificare faciat : qđ si una pars
ei. ad hod consentire noluerit
id ẽ. aut ille quihomieidiũ
cõmissit aut his qui cõposi¬
tionẽ recipere debet̾ faciat
illũ qui ei contumax fuerit.
ad p̃sentiã nrãm uenire. ut
eũ ad tẽpus qđ nobis placue¬
rit. in exilio mittamꝰ. donec
ibi castiget᷑. ut comiti suo in¬
oboediens. eẽ. ulterius. non
audeat. & maius dampnũ
inde non ad crescatxxiiii.
Uolumꝰ ut tale coniectũ. missi
nr̃i accipiant. quia ꝑ missati¬
cũ suũ ꝑ rexerint Hoc .ẽ.
unꝰ quisq accipiat panes .l.¬

Expanded text:
nisterio perpetratum est, et compositionem solvere, et faidam per sacramentum pacificare faciat. Quod si una pars ei ad hoc consentire voluerit, id est aut ille qui homicidium commisit, aut is qui compositionem suscipere debet, faciat illum qui ei contumax fuerit ad praesentiam nostram venire, ut eum ad tempus quod nobis placuerit in exsilium mittamus, donec ibi castigetoboediens esse ulterius non audeat, et maius damnum inde non adcrescat. 14. olumus ut tale coniectum missi nostri accipiant, quando per missaticum suum perrexerint; hoc est, ut unusquisque accipiat panes
Abbreviated transcription (Latin):
transi gressor amissis nr̃is. inuentꝰ
suerit. bannũ nrm̃ ꝑ soluat.
de Lioeris homiious.¬
qui ꝓpriũ non habent. sed in terra
dominica resident . ut ꝓpt̃ res
alterius. ad testi moniũ non re¬
cipiant᷑. Cũ iuratores tam̃.
aliorũ liberorũ hominũ. ideo
eẽ. possunt. quia liberisunt. illi
uero. qui & ꝓpriũ habent. &
tam̃ interra dominica. resident.
ppt̃ hoc non abiciant᷑. quia in
terra dominica resident. sed
ꝓpt̃ hoc ad testimoniũ. recipi¬
ant᷑ quia ꝓpriũ dabent.
ut missis nr̃i diligent̃ inqui¬
rant. quantiliberi homines: in
singulis comitatib: mane ant
hine uero ea diligentia & hȩe
ratio examinet᷑. ꝑ singulas
centenas. ut ueracit̃ sciantꝰ illos
adq describant qui in exercita¬
lẽ. irepossunt. expeditionẽ aͥc
de inde uidelicet. secundus ordo
dehis qui ꝑse ireo non possunt.

Expanded text:
entus fuerit, bannum nostrum persolvat. 6. De liberis homioprium non habent, sed in terra dominica resident, ut propter res alterius ad testimonium non recipiantur. Cumiuratores tamen aliorum liberorum hominum ideo esse possunt, quia liberi sunt. Illi vero qui et proprium habent, et tamen in terra dominica resident, propter hoc non abiciantur quia in terra dominica resident; sed propter hoc ad testimonium recipiantur quia proprium habent.ut missi nostri diligenter inquirant, quanti liberi homines in singulis comitatibus maneant. Hinc vero ea diligentia et haec ratio examinetur per singulas centenas, ut veraciter sciant illos atque describant qui in exercitalem ire possunt expeditionem; ac deinde videlicet secundum ordinem de his qui per se ire non
Abbreviated transcription (Latin):
Dehoc cap̃. iudicatũ. ẽ. ab
om̃ib ut sĩ ille seruus quiln¬
iuste uenditꝰ uł ingenuus
dimissus a paret non alter
ꝓ eo in loco illius restituat᷑
quia dixer̃ aliqui qđ ulẽ ser¬
uus quungenuius dimis sus
fuerat denuũ ad seruitiũ red¬
dere non debeat. Sed pristi¬
no dño & serutorestitutus fi¬
Siquis ingenuus ancillã ali¬
enã bi con iugiũ acciperit
ipũ cũ ea inferuitiũ impli¬
cet᷑. Dehoc cap̃. iudicatũ ẽ.
abom̃ib ut ñ ingenua femi¬
na quẽ libet seruũ in con¬
iugiũ sup̃ serit ñ solũ cũ ip¬
so seruo inseruitio ꝑ maneat
sed etiã om̃s res quas habet
si eas cõparentibus suus diui¬
sas tenet addam cuiꝰ seruũ
inconiugiũ accepit ꝑueni¬
ant. & si cũ parentib suis res
pat̾ nas. uł mat̾nas. ñ diuisit
nec alia querenti respondere
nec cũ suis heredib in rerũ pa¬
ternarũ hereditate ultra diui¬
sa accedere possit. similit̃ &
si francus homo alterius ancil¬
lã in con iugiũ sumpserit sic

Expanded text:
De hoc capite iudicatum est ab omnibus, ut si ille servus qui iniuste venditus vel ingenuus dimissus apparet, non alter pro eo in loco illius restituatur; quia dixerunt aliqui quod idem servus, qui ingenuus dimissus fuerat, denuo ad servitium redire non debeat, sed pristino dommo, et servitio restitutus fquis ingenuus ancillam alienam in coniugium acceperit, ipse cum ea in servitio inplicetur. De hoc capite iudicatum est ab omnibus, ut si ingenua femina quemlibet servum in coniugium sumpserit, non solum cum ipso servo in servitio permaneat, sed etiam omnes res quas habet, si eas cum parentibus suis divisas tenet, ad dominum cuius servum in coniugium accepit, perveniant. Et si cum parentibus suis res paternas vel maternas non divisit, nec alicui quaerenti respondere, nec cum suis heredibus in rerum paternarum hereditate ultra divisor accedere possit. Similiter et si Francus homo alterius ancillam in coniugium sumpserit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ed quanquã suma huiꝰ minis¬
Dterii. in nr̃a ꝑ sona consistere
uideat᷑ . Iam̃ & diuina aueto¬
ritate & humana ordinatione
ita ꝑ partes diuisũ . eẽ. cognos¬
cit᷑. ut unusquisq nrm. in suo
loco & ordine partẽ nr̃i minis¬
terii habere cognos eat᷑. Vnde
ignoramꝰ. quid unicuiq urm̃.
insibi cõmissa portione con¬
ueniat. & Ideo preter mittere
non possumus. quiunũ quẽq

Expanded text:
Sed quamquam summa huius ministerii in nostra persona consistere videatur, tamen et divina auctoritate et humana ordinatione ita per partes divisum esse cognoscitur, ut unusquisque vestrum in suo loco et ordine partem nostri ministerii habere cognoscatur. Unde ignoramus quid unicuique vestrum in sibi commissa portione conveniat; et ideo praetermittere non possumus, quin unumquemq
Abbreviated transcription (Latin):
auditu. notũ. ẽẽ. ñ dubitam.
quia genitor nr̃. & ꝓgenito¬
res. post quã ado ad hoc electi
sint in hoc p̃cipue studuer̃.
ut honor sc̃ẽ dĩ eccłȩ. & statꝰ
regni decens maneret. Nos
& iã iuxta modũ nr̃m eorũ se¬
quentes exemplũ. sȩpe urãm de¬
uotionẽ dehis amonere cura¬
uim. & dõ miserante multa iã
emendata & correpta uidemꝰ.
unde & dõ iustas laudes ꝑ solue¬
re. & urȩ̃ bone intentioni. mul¬
ti modas debea: gratias referre :
de diuina pro uidetia
In corstitutione dom̃ni
Ne drium earitulorũ: ur

Expanded text:
auditu notum esse non dubitamus, quia genitor noster et progenitores, postquam a Deo ad hoc electi sunt, in hoc praecipue studuerunt, ut honor sanctae Dei ecclesiae et status regni decens maneret. Nos etiam iuxta modum nostrum eorum sequentes exemplum, saepe vestram devotionem de his ammonere curavimus, et Deo miserante multa iam emendata et correcta videmus. Unde et Deo iustas laudes persolvere, et vestrae bonae intentioni multimodas debemus gratias referre. 2. De divina providentia in constitutione domni ne tri
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ nram medioeritatẽ ad
hoc constituere ut sc̃ȩ suȩ ȩccłȩ
& regni hui curã regeremꝰ.
ad hoc certare & nos & filios.
huiꝰ regni ad ministratione
specialit̃ conseruent᷑. Id est
illius congruus maneat. & pax
& iustitia in om̃i generalitate.
populi nr̃i. conseruent᷑. in his
quippe maxime studere. &
dehis in om̃ib placitis. quȩ
uobis cũ dõ auxiliante habi.¬
turi sumꝰ uos ad monere obtamꝰ
sicut debitores sum. de hoc

Expanded text:
dentiae nostram mediocritatem ad hoc constituere, ut sanctae suae ecclesiae et regni huius curam gereremus, ad hoc certare et nos et filios ahuius regni administratione specialiter conserventur ; id est, servorum illius congruus maneat, et pax et iustitia in omni generalitate populi nostri conservetur. In his quippe maxime studere, et de his in omnibus placitis quae vobiscum, Deo auxiliante, habituri sumus, vos admonere optamus, sicut debitores sumus. 3. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Dehomicidus uͦ itauissimus obser¬
uare ut qͥcunq: ausu temerario
aliũ sine causa occiderit uita
nullus de parentib aut amicis
eũ quicquã ad iuuet.isi qui¬
omnino cõponat. quia iustum¬

Expanded text:
De homicidis ita iussimus observare, ut quicumque ausu temerario alium sine causa occiderit, vitae nullus de parentibus aut amicis eum quicquam adiuvet. Quomnino conponat. 257. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
MICCN Qus su ũ Bene¬
ficiũ occasione propͥi desertũ
Ohabuerit. et intra annũ postquã
ipsũ bene ficiũ amittat s .iii:
DE TERRACENSALIS¬
IQUIS TE RRAMCeMSATO
habuerit. quã ante cessores
sui uel ad aliquã eccłam uel ad
uillã nr̃am dederunt. Nullatenꝰ¬

Expanded text:
icumque suum beneficium occasione proprii desertum habuerit, et intra annum, postquamipsum beneficium amittat. 4. De terra censali. Si quis terram censalem habuerit, quam antecessores sui vel ad aliquam ecclesiam vel ad villam nostram dederunt, nullaten
Abbreviated transcription (Latin):
cogant᷑ quieã restaurare debueran :
Si uͦ. ꝑ impos sibilitatẽ contigit. ut
aut pluriores sint quã necessesit.
aut maioris magnitudinis. quã ut
reb ad eas ꝑtinentib: restaurari
possint : ep̃s modũ inneniat
qualit̃ congrue emendari et con¬
sistere possint
s:eunomanso ad ȩccłam dato de
quo aliqui homines. contra statuta
sibi seruitiũ exigunt. quicunq ꝓhac
causa accusatꝰ fuerit comes uł missi
hoc qđ inde subtractũ est. presbiteris
cũ sualege restitiu faciant
Dehis quinonas et decimas iamꝑ
nultos annos aut ex parte. aut ex
priorẽ soluant unius anni nonã et
clecimã. cũ sualege et in suꝑ bannũ
nrm. Et hoc eis denuntiet᷑ qđ quicunq
hanc negligentiã iterauerint.
bene ficium unde hȩc nona et decima
ꝑ soluidebuit amissurũ sesciat :
Itaenĩ continet᷑ in capitularibonȩ
memoriȩ genitoris nr̃ĩ in libro pͥmo
bene ficia habent . nonã et decimã¬
ex eis ȩccłȩ cuius ressunt donent

Expanded text:
cogantur, qui eam restaurare debuerant. cogantur, qui eam restaurare debuerant. Si vero per inpossibilitatem contigit, ut aut plures sint quam necesse sit, aut maioris magnitudinis quam ut ex rebus ad eas pertinentibus restaurari possint, episcopus modum inveniat, qualiter congrue emendari et consistere possint. 4. De uno manso ad ecclesiam dato, de quo aliqui homines contra statuta sibi servitium exigunt, quicumque pro hac causa accusatus fuerit, comes vel missi hoc quod inde subtractum est, presbyteris cum sua lege restituere faciantDe his qui nonas et decimas jam per multos annos aut ex parte aut ex tpriorem solvant unius anni nonam et decimam cum sua lege, et insuper bannum nostrum. Et hoc eis denuntietur, quod quicunque hanc negligentiam iteraverit, beneficium unde haec nona et decima persolvi debuit, amissurum se sciat. Ita enim continetur in capitulare bonae memoriae genitoris nostri in libro primo, beneex eis ecclesiae cujus res sunt donent;
Abbreviated transcription (Latin):
Hec sunt capitula quȩ ali qui¬
exmissis ad nrãm notidam
detulerunt Anno xui
imperii nostri:
in ȩcclesus constituunt. uel deeccłuis
ammonitia obedire noluerunt.
ue bannũ nrm̃ reuuadiare cogant᷑
et ꝑfide uissores ad palaciũ nr̃m
uenireiubeant᷑ etc unc decernamꝰ.
utrũ nob placeat. ut utillum
bannũ ꝑsoluant
u. De ȩedesusquȩ int̃ coheredes
diuisȩ sunt. considerandũ est
quatinꝰsi secđm ꝓuidentiã et ammo¬
nitionẽ ep̃i ipsi coheredes eas
uoluerint tenere et honorare faciant
Sin autẽ hoc contra dixerint: utin
ep̃i potestate maneat. utrũ easita
consistere ꝑmittat. autreliquias
ex inde auferat. et ubia d nr̃mbene¬
ficium ȩccłȩ ꝑtinente sata diuisȩ
inuentȩ fuerint. ut describat᷑. et
nobis renuntietur.
De ȩcclesus destructis. ut ep̃i imissi
inqͥsitionẽ faciant utrũ ꝑ negli¬
gentiã aut impossi bilitatẽ destructȩ
sint. Et ubi negligentia inuenta fue¬
rit: episco pali auctoritate em̃dare

Expanded text:
EC SUNT CAPITULA QUAE ALIQUEX MISSIS AD NOSTRAM NOTITIAM DETULERUNT ANNO 10o IMPERII NOSTRI. in ecclesiis suis constituunt, vel de ecclesiis admoniti oboedire noluerint, ut bannum nostrum rewadiare cogantur, et per fideiussores ad palatium nostrum venire iubeantur. Et tunc nos decernamus, utrum nobis placeat, ut aut illum bannum persolvats quae inter coheredes divisae sunt, consideratum est, quatenus si secundum providentiam et admonitionem episcopi, ipsi coheredes eas voluerint tenere, et honorare faciant. Sin autem hoc contradixerint, ut in episcopi potestate maneat, utrum eas ita consistere permittat, aut reliquias exinde auferat. Et ubi ad nostrum beneficium ecclesiae pertinentes ita divisae inventae fuerint, ut describatur, et nobis renuntietur. 3. De ecclesiis destructis, ut episcopi et missi inquisitionem faciant, utrum per neglegentiam aut inpossibilitatem destructae sint. Et ubi neglegentia inventa fuerit, episcopali auctoritate emendare
Abbreviated transcription (Latin):
Vt comes qui latronẽ inforbanno
miserit. aliis comitibus notũ faciat.
eundẽ latronẽ a se tẽ forbannitũ
ut illieũ non recipiant
Vtnullus alius deliberis hominib:
adplacitũ uł ad mallũ uenire cogat᷑.
exceptisscabinis etuassis comitũ.
acrespondere
ΠVI. Vttestes ad testimoniũ p̃cio¬
non conducant᷑. Vt nullus testimoniũ
dicat. aut sacramentũ iuiret. nisi
ieiunus. Et ut testes prius quam
uirant. separatĩ discutiant᷑. qͥd
dicereue lint de illa re. unde
testimonium reddere debent
neq comes neq uidex.neq scabinꝰ
quis libet iustitiã dilatare p̃sumat.
cũ statĩ adimpleta potuerint esse.
secđm rectitudinẽ neq p̃mia
prohoc a quolibet homine ꝑ aliqđ
ingenium malum prȩsumat

Expanded text:
t comes qui latronem in forbanno miserit, vicinis suis comitibus notum faciat, eundem latronem a se esse forbannitum, ut illi eum non recipiant. 5. Ut nullus alius de liberis hominibus ad placitum vel ad mallum venire cogatur, exceptis scabineis et vassis comitum respondere debent. 6. Ut testes ad testimonium dinon conducantur; et ut nullus testimonium dicat aut sacramentum iuret, nisi ieiunus. Et ut testes priusquam iurent, separatim discutiantur, quid dicere velint de illa re, unde testimonium reddere debent.neque comes, neque iudex aut scabineus, cuiuslibet iustitiam dilatare praesumat, si statim adimpleta potuerit esse secundum rectitudinem, neque praemia pro hoc a quolibet homine per aliquod ingenium malum praesumat
Abbreviated transcription (Latin):
uiur tnullus cogat᷑ ad pontẽ iread
fluuiũ transeundũ propt̃ thȩlonei
causas. quando in alio loco ille cõpen¬
diosus illud flumen transi repotest
Similit̃ inplano cãpo ubi pons
nec treiectus ẽ. ibi om̃i modis p̃cipimꝰ.
utñ theloneum exigatur

Expanded text:
Ut nullus cogatur ad pontem ire ad fluvium transeundum propter telonei causas, quando ille in alio loco compendiosius illud flumen transire potest. Similiter in plano campo, ubi pons nec treiectus est, ibi omnimodis praecipimus ut non teloneum exigatur
Abbreviated transcription (Latin):
iustitias red dereñ debeat.
statutũ ẽ ut superius uidicium
sastineat. qđ ante sustine redebiit
Et si aliquis aduersus. eũ aliqua
mala fecerit. secđm ȩquitatis
ordinẽ licentiam habeat. suã
iustitiã requirendi decausis
ꝑpetratis. postquã ad mortẽ diiu¬
dicatus ẽ. de p̃teritis maneat sic̃
supra iudicatũ fuit

Expanded text:
iustitiam reddere non debeat, statutum est, ut superius iudicium sustineat, quod antea sustinere debuit. Et si aliquis adversus eum aliqua mala fecerit, secundum aequitatis ordinem licentiam habeat suam iustitiam requirendi de causis perpetratis postquam ad mortem diiudicatus est; de praeteritis maneat, sicut supra diiudicatum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
liberȩ homines fiscalinos regios
accipiunt. ut dehereditate pa¬
rentũ. uel de causa sua quȩrenda
nec detestimonio ꝓ hacreabiciant᷑.
Sed talis etiã nob̵ in haccausalionor
seruet᷑. qualis etante cessoribus
nr̃is regib: uł imperatoribus
seruatꝰ eẽ cognoscit᷑¬
qui propt̃ culpas eorum¬
Ad mortẽ diiudicati fuerint
ec postea uita eis fuerit
concessa subseiustitiam
ab aliis requierint. a ut
ab eis iustitiã requirere uolu¬
causis ꝓ quib iudicatꝰ fuerit ad
mortẽ. nullã potest facere repeti¬
tionẽ quia om̃s ressus secđm iudi¬
ciũ francorũ inpublico fuerint uocatȩ
Et si aliquid in postmodũ postquã
ei uita concessa ẽ cũ iustia ad quirere
potuerit. in sua libertate teneat
et defendat secđm legẽ. Intesti¬
moniũ non suscipiat᷑ neq inter
mentũ aliqđ ei iudicatũ fuerit
qđ iura redebeat si a liqͥs ipsũ sacra¬

Expanded text:
liter fiscalinos regios accipiunt, ut non de hereditate parentum, vel de causa sua quaerenda, nec de testimonio pro hac re abiciantur; sed talis etiam nobis in hac causa honor servetur, qualis et antecessoribus nostris regibus vel imperatoribus servatus esse cognoscituqui propter eorum culpas ad mortem diiudicati fuerint et postea eis vita fuerit concessa, si ipsi iustitiam ab aliis requisierint aut ab eis iustitiam quaerere volucausis pro quibus judicatus fuerat ad mortem, nullam potest facere repetitionem, quia omnes res suae secundum judicium Francorum in publico fuerunt revocatae. Et si aliquid postmodum, postquam ei vita concessa est, cum justitia acquirere potuerit, in sua libertate teneat et defendat secundum legem; in testimonium autem non suscipiatur, nec inter mentum aliquid judicatum fuerit quod jurare debeat, si aliquis ipsum sacra
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dicta autẽ stipulatio abstipula.
Uleteres enĩ quando sibialiꝗd
ꝓmittebant. stipulã tenentes
frangebant. quã iterũ ingen¬
tes sponsiones suas agnoscebant.¬

Expanded text:
Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant
Abbreviated transcription (Latin):
ria sacrata ꝑ iua canib &
uuasa saerata dõ magna ue¬
neratione habeant᷑: & ut sa¬
crificia scĩ ficata cũ magna
diligentia abeis colligant᷑ qui
digni sunt. & cũ honore seruian
& ut sȩcularia negotia uel
uani loquia in ecclesus non
agant᷑. quia domꝰ dĩ domꝰ oratio¬
nis debet. ẽẽ. non spelunca latro¬
nũ. Et intentos habeant ho
mines addm̃. quando ueniunt
ad missarũ sollẽpnia & non
exeant ante conpletionẽ be¬
ne dictionis sacerdotalis :¬
Sed & hoc flagitamꝰ urãm al¬
mitatẽ ut ministri altaris dĩ
suũ ministeriũ bonis morib
ornent. seuu alii canonici ob¬
seruent eorũ ordines. uel mona¬
chi ꝓpositũ consecrationis.
Obsecramꝰ & iã ut bonã & pro

Expanded text:
ria sacrata pervia canibus. Et ria sacrata pervia canibus. Et ut vasa sacrata Deo magna veneratione habeantur. Et ut sacrificia sanctificata cum magna diligentia ab eis colligantur qui digni sunt, et cum honore serviant. Et ut secularia negotia vel vaniloquia in ecclesiis non agantur: quia domus Dei domus orationis debet esse, non spelunca latronum. Enimos ad Deum quando veniunt ad missarum sollempnia, et ut non exeant ante conpletionem benedictionis sacerdotalisSed et hoc flagitamus vestram almitatem, ut ministri altaris Dei suum ministerium bonis moribus ornent, seu alii canonici observantiae ordines, vel monachici propositi congregationes obsecramus, ut bonam et pro
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc cũ magno studio amo¬
nendũ.ẽ. ut filii honorent
parentes suos quia ipse dñs
dicit. Honora patrẽtuũ &
matrẽ tuã ut sĩs longeuus
suꝑ terrã quã dñs ds̃ tuus
dabit tibi :. de Epis copq
as epis dis euti enda
t ep̃i diligent̃ discutiant
ꝑ suas parrochias prborũ
fidẽ. baptisma catholicũ. &
misarũ cęlebrationes. ut fi¬
dẽ rectã teneant & baptis¬
ma catholicũ obseruent
& missarũ p̃ces bene intel¬
legant. & ut psalmi digne
scđm diuisiones uersuũ mo¬
dulent᷑. & dominicã oratio¬
nẽ ipsi intellegant & om̃ib
p̃dicent intellegendã. ut quis¬
q sciat quid petat adõ & ut
gła patricũ om̃i honore apud
& diaconib: ut arma non por¬
tent sed magis se confidant
indefensione dĩ quã in armis.
de honore ȩcclesiȩ dĩ
Placuit nobis amonere ut
unꝰquisq ep̃s uideat ꝑ̾ suam
parroͤchiã ut ȩccła dĩ suum
habeat honorẽ simul & alta¬
ria scđm suã dignitatẽ uene¬
rent᷑. & non sit dom dĩ & alta¬

Expanded text:
Hoc cum magno studio ammonendum est, ut filii honorent parentes suos; quia ipse Dominus dicit: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longaevus super terram, quam dominus Deus tuus dabitis discutienda. Ut episcopi diligenter discutiant per suas parrochias presbyterorum fidem, baptisma catholicum, et missarum celebrationes, ut fidem rectam teneant, et baptisma catholicum observent, et missarum preces bene intellegant, et ut psalmi digne secundum divisiones versuum modulentur, et dominicam orationem ipsi intellegant et omnibus praedicent intellegendam, ut quisque sciat quid petat a Deo. Et ut Gloria Patri cum omni honore apud et diaconibus, ut arma non portent, sed magis confidant in defensione Dei quam in armis. 67. De honore ecclesiae. Placuit nobis ammonere, ut unusquisque episcopus videat per suam parrochiam, ut ecclesia Dei suum habeat honorem, simul et altaria secundum suam dignitatem venerentur, et non sit domus Dei et alta
Abbreviated transcription (Latin):
inpul satorio ꝓbent᷑. & sic sus¬
cipiant᷑. Et qui ex seculari ha¬
bitu inmonasteria ueniunt.
nonstatĩ foras a monasteriaͦ
monasterii. mittant᷑ ante quã
intus bene erudiant᷑. Et mo¬
nachi ad secularia placita pla
cita non uadant : similit̃ qui
adclericatũ accedunt qđ nos
nominam canonicã uitã: uo¬
lum ut illi canonici scđm suã
regulã omĩ modis uiuant &
ep̃s e orũ regat uitã socut
abbas monachorũ:. De sus
ceptione hos pitũ :¬
enerabile enĩ uidet᷑. ut hospi¬
tũ. peregrinq & pauperũ
sus ceptiones regulares. & ca¬
nonici ꝑ loca diuersa habe¬
ant : quia ipse dñs dicturꝰ
erit in remuneratione mag¬
ni dĩ. Hospes erã & suscepis¬
tis me. Et apłs hospitalita¬
tẽ laudans dicit: ꝑ hanc qui¬
dã placuer̃ dõ angelis hos¬
picio susceptis: De abba

Expanded text:
in pulsatorio probentur, et sic acin pulsatorio probentur, et sic accipiantur. Et qui ex seculari habitu in monasteria veniunt, non statim foras ad ministeria monasterii mittantur, antequam intus bene erudiantur. Et ut monachi ad secularia placitcita non vadant. Similiter qui ad clericatum accedunt, quod nos nominamus canonicam vitam, volumus ut illi canonice secundum suam regulam omnimodis vivant, et episcopus eorum regat vitam, sicut abbas monachorum. OMNIBUSceptione hospitum. Venerabile enim videtur, ut hospites, et peregrini, et pauperes susceptiones regulares et canonici per loca diversa habeant; quia ipse Dominus dicturus erit in remuneratione magni diei: Hospes eram, et suscepistis me. Et apostolus hospitalitatem laudans dixit: Per hanc quidam placuerunt Deo, angelis hospitio susceptis 71. De a
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m quuncȩlis . ẽ : Vt eorũ bo¬
na conuersatione multi ꝓtra¬
hant᷑ ad seruitiũ dĩ & non solũ
seruilis conditionis infantes.
sed etiã ingenuorũ filios ad¬
gregent. sibiq socient. Et ut
scolȩ legentiũ puerorũ fiant.
sal mos notas: cantus cõpotũ
gramaticã ꝑ singulam oncasteria
uel epis copias. & libros catho¬
licos bene em̃dent QQuia
sepe dũ bene aliquid dm̃ roga¬
re cupiunt ꝑ in em̃datos li¬
bros male rogant. Et pueros
urõs non sineͥte eos. uellegen¬
do. uel scribendo corrũpere :¬
& siopus. ẽ. euangeliũ & psal¬
teriũ. misale scribere. ꝑ fectȩ
ȩtatis homines seribant eũ
om̃i diligentia: de uoto¬
Simul & hoc rogare curauimꝰ
ut om̃s ubieũq quise uoto
rint: monachicȩ & regularit᷑
om̃i modis scđm uotũ suũ ui¬
ta ur̃a reddite dno dõ ur̃o.
& iterũ. Melius . ẽ. non uouere
quã uouere & non reddere :¬
& ut ad monasteria uenientes
scđm regularẽ ordinẽ: primo

Expanded text:
ut eorum bona conversatione multi protrahantur ad servitium Dei. Et non solum servilis conditionis infantes, sed etiam ingenuorum filios adgregant sibique sociant. Et ut scolae legentium puerorum fiant. Psalmos, notas, cantus, compotum, grammaticam per singula monasteria vel episcopia, et libros catholicos bene emendatos; quia saepe dum bene aliqui Deum rogare cupiunt, sed per inemendatos libros male rogant. Et pueros vestros non sinite eos vel legendo vel scribendo corrumpere. Et si opus est euangelium psalterium et missale scribere, perfectae aetatis homines scribant cum omni diligentia. SACERDOSimul et hoc rogare curavimus, ut omnes ubicumque qui se voto runt, monachice et regulariter omnimodis secundum votum suum vita vestra reddite domino Deo vestro. Et iterum: Melius est non vovere, quam vovere et non reddere. Et ut ad monasteria venientes, secundum regularem ordinem primo
Abbreviated transcription (Latin):
nedictiones & manꝰ inposi¬
tiones & signacula scẽ cru¬
cis. suꝑ capita uirorũ dare
necnon & uelare uirgines
cũ benedictione sacerdota¬
lȩ qđ om̃ino uobis scĩssimi
patres in ur̃is parrochus
illis inter dicendũ. eẽ. scito
te: declereis. Quise
Ut illi clerici quise fingunt
habitu uel nomine monacoͬs
ẽẽ. & non sunt: om̃i modis ui¬
det᷑. corrigendos atq emen¬
dandos. eẽ. ut illi ueri mona¬
chi. uel ueri canonici: De
ꝑseudo oraphiis. et
dUBUIS. NARRAtIOAIB
Oseudo graphuiȩ & dubie nar¬
rationes uelq̃: om̃ino contra
fidẽ catholicã sunt. ut epła
pessima & falsissima quã
trans acto anno dicebant ali¬
qui errantes. & in errorẽ ali¬
os mittentes. qđ de cȩ̨lo ceci¬
disset.: neceredant᷑ nec legan¬
t᷑. sed cõburent᷑. nec inerro¬
rẽ ꝓtali scripto populis mit¬
tat᷑ sed soli canonici libri
cat holici tractatꝰ. & scõrũ
auctoritates & dicta legan¬
t᷑ & tradant᷑ : de cartu
Romano moteacbis
Rer asendo:

Expanded text:
nedictiones et manus impositiones et signacula sanctae crucis super capita virorum dare, necnon et velare virgines cum benedictione sacerdotali. Quod omnino a vobis, sanctissimi patres, in vestris parrochiis illis interdicendum esse scitote. 72. De clericis qui se Ut illi clerici qui se fingunt habitu vel nomine monachos esse, et non sunt, omnimodis videtur corrigendos atque emendandos esse, ut vel veri monachi sint vel veri canonici. 73. De pseudographiis et dubiis narrationibus. Pseudographiae et dubiae narrationes, vel quae omnino contra fidem catholicam sunt, ut epistola pessima et falsissima, quam transacto anno dicebant aliqui errantes et in errorem alios mittentes quod de coelo cecidisset, nec credantur nec legantur, sed comburantur, ne in errorem pro tali scripto populus mittatur. Sed soli canonici libri, et catholici tractatus, et sanctorum auctoritas et dicta legantur et tradantur. 74. De cantu Romano a monachis peragendo
Abbreviated transcription (Latin):
de wE SOtIO CleRIEORũ
tẽ in eodẽ concilio ut si ele¬
rici interse negotiũ aliqđ
habuerint: a suo ep̃o di iu¬
dicent᷑ non a secularibus:
clerici nec monachi conspi

Expanded text:
De negotiis clericorum tem in eodem concilio, ut si clerici inter se negotium aliquod habuerint, a suo episcopo diiudicentur, non a secularibus. clerici, nec monachi, n
Abbreviated transcription (Latin):
ccłe antiquitus constitu¬
te. nec decimis. nec ali is
possessionib: priuent᷑. ita
ut nouis oratoriis tribuat᷑.
ut unꝰquisq cõpat̃ uł ꝓxi¬
mis spiritales filios suos
cat holice instruant. De
uoẽe sacerdotes in rep̃ hen¬
sibiles sint . & morib: orna¬
ti. & ne quaquã turpibus
lucris deseruiant. iuixta
illud qđ ait scriptura.
Nemo militans dõ. Implicat
se negotiis secularib ut ei
placeat. cuupsẽ ꝓbauit
& aturpilucris. & usuris non
solũ ipsi abstineant. uerũ
&iã plebe subditas abstine¬

Expanded text:
e antiquitus constitutae nec decimis nec aliis possessionibus priventur, ita ut novis oratoriis tribuatur ut unusquisque compater vel proximi spiritales filios suos catholice instruant . vocem sacerdotes inreprehensibiles sint et moribus ornati et nequaquam turpibus lucris deseruiant iuxta illud quod ait scriptura: nemo militans deo implicat se negociis secularibus ut ei placeat cui se probauit. Et a turpibus lucris et usuris non solum ipsi abstineant uerum etiam plebes sibi subditas abstine
Abbreviated transcription (Latin):
& se & subditũ gregẽ. cũ mag¬
na religione. & scĩtate custo¬
dire nouerint. ut his quib:
ꝓsint ꝓdesse nondesinant.
sed & se & illas ita obseruent
ut pote uassa scã inministe¬
rio dñi p̃parata. talẽ & enĩ
sedebent exibere subditis. in
habitu. inueste. In om̃i conuietu
ut eis ad cȩlestia regna. ꝑ gen¬
tib ducatũ p̾beant. Sciant
etiã se ꝓ his quas in regimine
acceperunt. In conspectu duĩ
rationẽ reddituã: De iN ces¬

Expanded text:
subditum gregem cum magna religione et sanctitate custodire noverint, et his quibus praesunt, prodesse non desinant, sed et se et illas ita observent, utpote vasa sancta in ministerio Domini praeparata. Talem enim se debet exhibere subditis in habitu, in veste, in omni convictu, ut eis ad coelestia regna pergentibus ducatum praebeat. Sciat etiam, se pro his quas in regimine accepit, in conspectu Domini rationem reddituram. 13. Inces
Abbreviated transcription (Latin):
pauperũ: ꝓquib: curã habe¬
re debemꝰ. placuit nob. ut
nec ep̃i. nec abbatis. nec comi¬
tes. nec uicarii. nec iudices
nullusq om̃ino. sub mala
occassione. uł malo lngenio
res pauperũ. uł minꝰ poten¬
tũ. nec emere. ne cui tolle¬
re audeat. sed siquis ex eis
aliqͥd cõparare uoluerit. In
publico placito. corã idoneis
testib & cũ ratione hoc fa¬
ciat. Abi cũq autẽ alit̃ in¬
uentũ fuerit factũ. hor om̃i
no em̃detur ꝑ iussionẽ nrãm.
defestiuitations anr
estos dies in anno: Exxxiii.¬
celebrare sanximꝰ. hoc . ẽ.
diem dominicũ pasche. cũ
om̃i honore & sobrietate ue¬
nerari. Si mili modo tantã
ebdomadã illã. obseruare
decreuimꝰ. Diem ascensionis
dñi plenit̃ celebrare. In pen¬
te costen similit̃. ut in pascha.
N atł apłorũ petri & pauli.
diem unũ. Natiuitatẽ seĩ
iołis baptiste. Ad sumptio¬
nis scẽ mariȩ. Dedicationis
scĩ michahelis .Nł. scĩ re¬

Expanded text:
pauperum, pro quibus curam habere debemus, placuit nobis, ut nec episcopi nec abbates nec comites nec vicarii nec iudices nullusque omnino sub mala occasione vel malo ingenio res pauperum vel minus potentum nec emere nec vi tollere audeat. Sed quisquis ex eis aliquid comparare voluerit, in publico placito coram idoneis testibus et cum ratione hoc faciat. Ubicunque autem aliter inventum fuerit factum, hoc omno emendetur per iussionem nostram . 33. De festivitatibus anni. Festos dies in anno celebrare sanximus, hoc est diem dominicum paschae cum omni honore et sobrietate venerari, simili modo totam ebdomadam illam observare decrevimus; diem ascensionis Domini pleniter celebrare; in pentecosten similiter ut in pascha; in natale apostolorum Petri et Pauli diem unum; nativitatem sancti Iohannis baptistae, adsumptionem sanctae Mariae, dedicationem sancti Michaelis, n
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib quib libet crimi¬
t parentes filios suos & pa¬
trini eos. quos defonte lauacri
sus cipiunt. erudire sũ mopere
studeant. Illi quia illos ge¬
nuer̃. & eis ad nondatisunt.
Istiquia ꝓ eis fidei uxores
existunt. de ecclestis
antiquit᷑. eonstittos¬
constitute. nec decimis. nec
ulla possessione priuent᷑.
t de sepeliendis inbasilicis
mortius illa constitutio ser¬
uetͣ. que ab an iquis patrib
constituta.ẽ. In cipit teR¬
tri. pre loeutiun eula
Liselli.
uperius induob libris ca¬
pitula. eccle n astica. pre¬
factorũ principiũ. domni
karoli imperatoris. & domni
ac gloriosissimi hludouui¬

Expanded text:
maioribus quibuslibet crimimaioribus quibuslibet crimiparentes filios suos, et patrini eos quos de fonte lavacri suscipiunt, erudire summopere studeant ; illi, quia eos genuerunt et eis a Domino dati sunt; isti, quia pro eis fideiussores existunt. 17. Ut ecclesiae antiquitus constitconstitutae nec decimis nec alia ulla possessione priventur. 46. Ut de sepeliendis in basilicis mortuis illa constitutio servetur, quae ab antiquis patribus constituta est. INCIPIT TERTII PRAELOCUTIUNCULA LIBELLI. Superius in duobus capitula ecclesiastica praefatorum principum, domni Karoli imperatoris et domni ac gloriosissimi Hludowi
Abbreviated transcription (Latin):
ncestuosi parricide. homi cidȩ
multi apud nos heu ꝓdolore
periunt᷑. Sed aliqui ex illis
sacerdotũ nolunt ad monitio¬
nib aurẽ a comodare uolentes
in pristinis ꝑdurare criminib
quos oportet ꝑ scłaris poten¬
tiȩ disciplinã. atã praua con¬
suetu diuine cohercere qui
ꝓsaluti feras iacerdotũ nita
noluer̃ reuocari. quorũ aliqͦs
iã ex cõmunicauim. sed illi
hoc parui pendentes. in his¬
dẽ ꝑdurarunt. criminib:
quã obremurã decernat.
mansuetudo quid detalib:
deinceps agendũ . ẽ. de
dominis. sus ditonũ
d monendi sunt dñi subdi¬
torũ ut circas suos piȩ & mi¬
sericordit̃ agant. nec eos
qualibet in iusta occassio¬
ne condempnent nec ui
obprimant. nec illorũ sub¬
stantiolas in iuste tollant
nec ipsa debita que ab sub¬
ditis reddenda sunt. Impie
accrudelit̃ exigant᷑. De
conporis dixĩ. & San¬
Guireis. cõ munica¬
tione laicorũ. Idlm.¬
t sĩ non frequentius uł ter
laici homines in anno cõ¬
municent. nisi forte quis

Expanded text:
ncestuosi, parricidae, homicidae multi apud nos heu pro dolor! repperiuntur, sed aliqui ex illis sacerdotum nolunt admonitionibus aurem accommodare, volentes in pristinis perdurare criminibus: quos oportet per secularis potentiae disciplinam a tam prava consuetudine cohercere, qui per salutifera sacerdotum monita noluerunt revocari: quorum aliquos iam excommunicavimus, sed illi hoc parvipendentes in hisdem perdurarunt criminibus. Quamobrem vestra decernat mansuetudo, quid de talibus deinceps agendum sit. 42. De dominis subditorum dmonendi sunt domini subditorum, ut circa suos pie et misericorditer agant, nec eos qualibet iniusta occasione condempnent, nec vi opprimant, nec illorum substantiolas iniuste tollant, nec ipsa debita, quae subditis reddenda sunt, impie ac crudeliter exigantur . 43. De corporis Domini et sanguinis communicatione laicorum. Ut si non frequentius, vel ter laici homines in anno communicent, nisi f
Abbreviated transcription (Latin):
i princeps uoluerit rẽ immo¬
bilẽ. scõ loco prestare. & acci¬
pere habeo. aliã immobilẽ
rẽ & eo modo ꝑmutationẽ con¬
trahere. liceat hoc facere ei
diuina pragmatiea. sanctio¬
nẽ abeo ꝓmulgata. DeOR¬
fartis & ex heredita¬
tis sus uerien dum:
Propt̃ istius. xxxi.¬
itaq: pacis concordiã. conser¬
uandã placuit nob̵. deorfa¬
nis. & pauperib qui debite uł
indebite dicunt᷑. ammis sisie
hereditatẽ pat̾ni. uł mat̃ni.
iuris ad se legib ꝑtinentẽ si ali¬
cubi inuenti fuerint. quos pa¬
tres. uł matres. ꝓpt̃ traditiones
illorũ ex heredes fecer̃. alioꝵ
scilicet. suasionib aut peti¬
tionib uł aliquo ingenio.
omnino uolumꝰ. atq decre¬
uimꝰ. emendari. quantũ ad
nos uł ad nram ꝑtinet potes¬
tatẽ iuxta uoluntatẽ đĩ. &
considerationẽ. ut si forte ex

Expanded text:
rem immobilem sancto loco praestare et accipere ab eo aliam immobilem rem, et eo modo permutationem contrahere, liceat hoc facere ei divina pragmatica sanctione ab eo promulgata. 31. De orphanis et exhereditatis subveniendum. Propter istius itaque pacis concordiam conservandam placuit nobis de orfanis et pauperibus, qui debite vel indebite dicuntur amisisse hereditatem paterni vel materni iuris ad se legibus pertinentem, si alicubi inventi fuerint quos patres vel matres propter traditiones illorum exheredes fecerunt, aliorum scilicet suasionibus aut petitionibus vel aliquo ingenio, omnino volumus atque decrevimus emendari, quantum ad nos vel ad nostram pertinet potestatem, iuxta voluntatem Dei et conside
Abbreviated transcription (Latin):
bernatio ꝯportuna adhiben¬
da ẽ. disciplina. ne indiscipli¬
nate uiuendo auctorẽ suũ
offendant gubernatio ne in
cotidianis uite comeatib p̃¬
latorũ ad miniculo. destitu¬
ti fatis cant. De seminis
& as Batissis. Quales siñ
Que Morasdeuris. Puel¬
larrs:. p̃ferri desen
Monasterus sane.xxxxiiit

Expanded text:
bernatio oportuna adhibenbernatio oportuna adhibenda est: disciplina, ne indisciplinate vivendo auctorem suum offendant; gubernatio, ne in cotidianis vitae commeatibus praelatorum adminiculo destituti fatescant. 40. De feminis et abbatissis, quales sint quae monasteriis puellaribus praeferri debent. Monast
Abbreviated transcription (Latin):
rib carnis. & purificans corpꝰ
animãq suã p̃paret se ad ꝑci¬
piendũ tantũ sacram̃tũ exem
plo dauid. qui nisi se confessus
fiusset. abstinuisse ab opere con¬
iugali. ab heri & nudius tertius
nequaquã panes ꝓpositionis
a sacerdote accepisset. de ho¬
MinBus: diuersarũ
conditionũ. & de his
Quieis. p̃ la tisuñ :
Quia ergo constat. xxxuiiii.¬
in eccła. diuersarũ conditio¬
nũ homines. ẽẽ. ut sint nobiles
& ignobiles. serui. coloni. in¬
quilini. & cetera huius cemodi
nomina oportet. ut quicũq
eis prȩlati sunt clerici. siue laici
clem̃ter erga eos agant . & mi¬
sericordit̃ eos tractent. siue in
exigendis abeis operib siue
in accipiendis. tributis. & qui¬
b dã debetis sciantq eos fr̃s
suos. eẽ. & unũ. patrẽ habere
dm̃. cui clamant. pat̃ nr̃ quies
incȩlis. Unã matrẽ scã mȩccłam
que eos intemerato sacro fontis
uterogignit. Disciplina igit᷑
eis misericordissima. & gu¬

Expanded text:
ribus carnis et purificans corpus ribus carnis et purificans corpus et animam suam preparet se ad percipiendum tantum saplo David, qui nisi se confessus fuisset abstinuisse ab opere coniugali ab heri et nudius tertius, nequaquam panes propositionis a sacerdote accepisset. 39. De hominibus diversarum conditionum, et de his qui eis praelati sunt. Quia ergo constat in aeclesia diversarum conditionum homines esse, ut sint nobiles et ignobiles, servi, coloni, inquilini, et cetera huiuscemodi nomina, oportet ut quicumque eis praelati sunt clerici, sive laici, clementer erga eos agant et misericorditer eos tractent, sive in exigendis ab eis operibus, sive in accipiendis tributis et quibusdam debitis; sciantque eos fratres suos esse, et unum patrem secum habere Deum, cui clamant: Pater noster, qui es in coelis; unam matrem, sanctam ecclesiam, quae eos intemerato sacri fontis utero gignit. Disciplina igitur eis misericordissima et gu