comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stentes factoq exhis cumulo ut qrͣ de lo¬
co altiore pugnarent usq ad moͬtẽ foͬte
ꝓpositũ tenuerunt. fregit rñ eoꝵ ꝑtina-¬
tiã romana ꝑseuerãtia. sic nutãtẽ labẽ¬
tẽq fortunã publicã uniꝰ iuiri iͣtꝰ felicitaᷤ¬
q sustinuit. Senes ac femine pueriq qͦs
ut nichil usꝙͣ clausũ uictis sic uictoribus
nich̾ ĩꝑuiũ opinãtes comuni oũi supẽ¬
stitũ consilio ꝑ legatos se se/ cesari dedide¬
runt. et ut publice ꝓfessiõe miserie fa¬
ciliꝰ iuctoris misericoͣdiã ĩpetrarẽt popu¬
lũ n̾uioꝵ a sexagĩta milibꝰ ad quĩgentos
senatũ a sexcentis ad tres rediisse memo¬
rabant. Mrisertꝰ est cesar forti ssime gẽ¬
tis. et reliquias libenas suis uti legibꝰ san¬
xit. p̃cepitq finitimis ne quis eoꝵ cala¬
mitatibus insultaret. ¶Aduaci quiut
diximꝰ opẽ n̾iuis ferebant audito p̃lii ⁊¬

Expanded text:
stentes, factoque ex iis cumulo, ut quasi de lostentes, factoque ex iis cumulo, ut quasi de loco altiore pugnarent, usque ad mortem forte propositum tenuerunt. Fregit tamen eorum pertinaciam romana perseverantia. Sic nutantem labentemque fortunam publicam unius viri virtus felicitasque sustinuit. Senes ac femine puerique, quut nichil usquam clausum victis, sic victoribus nichil impervium opinantes, communi omnium superstitum consilio per legatos sese Cesari dediderunt, et ut publice professione miserie facilius victoris misericordiam impetrarent, populum Nerviorum a sexaginta millibus ad quingentos, senatum a sexcentis ad tres rediisse memorabant. Misertus est Cesar fortissime gentis, et reliquias liberas suis uti legibus sanxit precepitque finitimis, ne quis eorum calamitatibus insultaret. Aduaci, qui, ut diximus, opem Nerviis ferebant, audito prelii
Abbreviated transcription (Latin):
micãti scutũ abstulit ⁊ ĩ pͥmã aciẽ ꝓuec¬
tus magna uoce centuriões ꝓximos suo
quẽq nomĩe increpans atq apellãs ce¬
teros generali exhortatiõe solicitãs nec
p̃ire sed se sequi iubens redintegrare pu¬
gnã iam laguente hinc amore ducis hĩc
pudore cõpulit. Crederes uniꝰ aĩ robur
atq ardorẽ ĩ ões subita ĩspuntiõe diffusũ.
tantũq uox ducis et exemplũ ualuit ut
legioĩbus sparsis ĩ ictu oculi recollectis
quasi tũc inciꝑent feruide oẽs fortiter¬
q pugnarent: et qui ĩ fugã ueͬti ceꝑant
⁊ qui uulneribꝰ tardabantur simul ĩ ho¬
stes uultu atq aĩs u̾si mutationẽ rerũ
adeo repentinã peperere ut uix credipoᷤᷤ¬
ser ex̾citꝰ illos ẽẽ qui paulo ante cõflixe¬
rant. Neruii mͦ uictores. iucti illico dele¬
tiq sunt. nõ ĩulti tñ nec ut dictu sic ꝯ
factu facile. nẽpe suoꝵ cadaueribꝰ insi-¬

Expanded text:
micanti scutum abstulit et in primam aciem provecmicanti scutum abstulit et in primam aciem provectus magna voce centuriones proximos suo quemque nomine increpans atque appellans, ceteros generali exhortatione sollicitans nec preire, sed se sequi, iubens redintegrare pugnam iam languentem hinc amore ducis, hinc pudore compulit. Crederes unius animi robur atque ardorem in omnes subita inspiratione diffusum; tantumque vox ducis et exemplum valuit, ut, legionibus sparsis in ictu oculi recollectis, quasi tunc inciperent, fervide omnes fortiterque pugnarent; et qui in fugam verti ceperant, et qui vulneribus tardabantur, simul in hostes vultu atque animis versi mutationem rerum adeo repentinam peperere, ut vix credi posset exercitus illos esse, qui paulo ante conflixerant. Nervii, modo victores, victi illico deletique sunt, non inulti tamen, nec, ut dictu, sic et factu facile; nempe suorum cadaveribus insi
Abbreviated transcription (Latin):
quites opinatissime uiͣtutis int̾ ões
gallos. qui auxilio romanis aduene¬
rant disꝑsas legiões . et referta hostibꝰ
castra atq oĩa cicũ tubata cernẽtes
actũ de romanis rati fugerẽt uictoᷤᷤ¬
q illos ac deletos sue patͥe nũtiarẽt. Ce¬
sar cũ ubiq semꝑ magnꝰ tũ maximis in¬
ꝑiculis ꝑ maximus ubͥ signiferos ĩteͣfectoᷤ
centuriones aut cesos aut sautios/ ĩterq
alios .p. sextiũ baculũ fortissimũ uiꝵ mł
tis debilitatũ uulneribꝰ et iã pedibus su¬
is insistere nõ ualẽtẽ uidit. alioꝵ qͦsdã
segnit̾ pugnãtes tela tm̃ hostiũ uitare qͦs¬
dã sensi cedere quosdã p̃lio excedere. ho¬
stes ĩstare ac p̃mere. et nichil oĩno respi¬
ramenti suis dare. deniq ĩ extremorem
rerer ĩminenti auxiliũ qd̾ aliũde nõ po¬
terar a se ip̃o exigendũ cogitans ꝙ ipse
tũ forte sine clipeo eẽt militi lentiꝰ di¬

Expanded text:
quites, opinatissime virtutis inter omnes quites, opinatissime virtutis inter omnes Gallos, qui auxilio Romanis advenerant, dispersas legiones et repleta hostibus castra atque omnia circum turbata cernentes, actum de Romanis rati fugerent, victosque illos ac deletos sue patrie nuntiarent. Cesar, cum ubique semper magnus, tum magnis periculis permaximus, ubi signiferos interfectos, centuriones aut cesos aut saucios interque alios P. Sextium Baculum, fortissimum virum, multis debilitatum vulneribus et iam pedibus suis insistere non valentem vidit, aliorum quosdam segniter pugnantes tela tantum hostium vitare, quosdam sensim cedere, quosdam prelio excedere, hostes instare ac premere et nichil omnino respiramenti suis dare, denique illi extremo rem reret imminenti, auxilium, quod aliunde non poterat, a se ipso exigendum cogitans, quod ipse tum forte sine clipeo esset, militi lentius di
Abbreviated transcription (Latin):
suete solẽnitates p̃lioꝵ omitterẽt᷑ sed ɨ¬
uix galleas induendi licentia suꝑ ess.
nullus fuit acieꝵ ordo nulla ars mili¬
tie. fortuna q̃ pͥmas solet/ oẽs sibipugnͤ
tu multuarie partes usurpauerat. ꝗ
ab oꝑe ad p̃liu redibant que casu ꝗs¬
q signa cõspexerat illis se cõfestĩ appli¬
cabat atq illa seq̃bat᷑ ne suũ ꝓpͥũ ĩꝗ¬
rendo cõfusis oĩbus tp̃s amuteret. oẽ
qd̾ in hostes iret suũ signũ extimabat.
ancipiti atq terribili maͣte pugnatũ ẽ.
s ꝑ medias difficultares atq ꝑicularo¬
mana uirtus erupit. et qm̃ ꝑ gentes ɨ¬
diuisus erat hostiũ ex̾citus. nonasimł
ac decima legio fessos labore uictosq
uulneribꝰ fregit atrrebates. octaua
uͦ et undetuna uiromãduos cũ duce
suo boduognato quodã . qui sũmi apd̃
eos locierat. Cũ neruiis obstinatiꝰ ceͣ¬
tamen fuit usq adeo ut pene ĩ dubio
fuerit romana fortuna. et treueri e¬

Expanded text:
suete solemnitates preliorum omitterentur, sed suete solemnitates preliorum omitterentur, sed vix galeas induendi licentia superesset. Nullus fuit acierum ordo, nulla ars militie: fortuna, que primas solet, omnes sibi pugne tumultuarie partes usurpaverat. Qui ab opere ad prelium redibant, que casu quisque signa conspexerat, illis se confestim applicabat atque illa sequebatur, ne suum proprium inquirendo confusis omnibus tempus amitteret: omne, quod in hostes iret, suum signum estimabat. Ancipiti ac terribili Marte pugnatum est; sed per medias difficultates atque pericula romana virtus erupit. Et quoniam per gentes divisus erat hostium exercitus, nona simul ac decima legio fessos labore victosque vulneribus fregit Atrebates, octava vero et undecima Viromanduos cum duce suo, Buduognato quodam, qui summi apud eos loci erat. Cum Nerviis obstinatius certamen fuit, usque adeo, ut pene in dubio fuerit romana fortuna; et Treveri e
Abbreviated transcription (Latin):
ualli cã longiuscule abiissent euocãdi
ordinandi acies firmandi oratione du¬
cis animi quibꝰ ne dũ oĩbus s nec sin-¬
gulis quidẽ hinc temporis angustia
hinc hostiũ instantia spatiũ dabat.
S exꝑientia militũ romanoꝵ quibꝰ
noui nichil accidere poterat ꝑ se ip̃az
sine cuiꝰꝙͣ quoq ducis ĩꝑio ꝓmpta erd
casibꝰ cũtis occũrere. p̃terea cesar ipse
singulis legioibꝰ singulos p̃feterat lega.¬
tos uetueint uł minimũ digredi. quoꝵ
quisq dux magnꝰ haberetur nisi sub
maximo militasset. hoꝵ et ducũ uiͣtuᷤs
et militũ egregie pͥmũ hostiũ ĩpetum
deerat et milites hortabat᷑ p̃setĩ p̃di¬
lecte sibi legioĩs decime. s exhortatio
necessario breuis erat. uirtutis ut pͥ-¬
stine meminissent. ne ue ĩsolita reꝵ
spetie tubarent᷑. et qm̃ differrires am¬
plius nõ ualebat. signũ pugne tuba
dedit. et tã nichil spatii ut ne dicã con¬

Expanded text:
valli causa longiuscule abiissent evocandi, valli causa longiuscule abiissent evocandi, ordinande acies, firmandi oratione ducis animi; quibus nedum omnibus, sed nec singulis quidem hinc temporis angustia, hinc hostium instantia spatium dabat. Sed experientia militum romanorum, quibus novi nichil accidere poterat, per se ipsam sine cuiusquam quoque ducis imperio prompta erat casibus cunctis occurrere. Preterea Cesar ipse singulis legionibus singulos prefecerat legatos vetuerat vel minimum digredi quorum quisque dux magnus heberetur, nisi sub maximo militasset. Horum et ducum virtus et militum egregie primum hostium impetum rei deerat et milites hortabatur, presertim predilecte sibi legionis decime. Sed exortatio cesarea brevis erat: virtutis ut pristine meminissent, neve insolita rerum specie turbarentur; et quoniam differri res amplius non valebat, signum pugne tuba dedit. Et tam nichil spatii fuit, ut ne dicam con
Abbreviated transcription (Latin):
si fortiter incõpositos aggrederẽt᷑ fa¬
cile romanas acies posse tͣubari. et neͣ¬
uii quidẽ intra siluaꝵ latebras se tene¬
bant. nũc ĩ aꝑtũ erũpentes nũc uicisĩ
se ĩ siluaᷤᷤ retrahentes. romaĩs ꝑꝑ ĩꝑitiã
ex̾citus pars maxima ad metãdũ castͣ
p̃cesserat. ꝓxima ĩpedimẽta mediu
de more locũ occupabant. due legio¬
nes ad eoꝵ custodiã seq̃bant᷑. In hos neͣ¬
uii oẽs ut a proditoribꝰ docti er̃t p̃ci-¬
piti impetu irruerunt. atq inde p̃te̾
spem repulsi pari uelocitate cõu̾si ad eoᷤᷤ
cura multiplici distractꝰ uariaꝵ reꝵ cui
pͥmũ occuͣreret ĩ tanta tẽporis breuita¬
te pene parũꝑ hesitauent. uni eniz
simul hec oĩa exequẽda erant. explicã¬
dũ uexillũ solẽne apud romanos ĩ dici¬¬
u ĩchoandi p̃lii. ad idẽ quoq dandu
tuba signũ. milites ab oꝑe castroꝵ ad
opus armoꝵ retrahendi qui petẽdi u¬

Expanded text:
si fortiter incompositos aggrederentur, fasi fortiter incompositos aggrederentur, facile romanas acies posse turbari. Et Nervii quidem intra silvarum latebras se tenebant, nunc in apertum erumpentes, nunc vicissint se in silvam retrahentes, Romanis propter impeam romani exercitus pars maxima ad metandum castra processerat; proxima impedimenta medium de more locum occupabant; due legiones ad eorum custodiam sequebantur. In hos Nervii omines, ut a proditoribus docti erant, precipiti impetu irruerunt, atque inde preter spem repulsi pari velocitate conversi ad eos,cura multiplici distractus variarum rerum, cui primum occurreret in tanta temporis brevitate, pene parumper hesitaverit. Uni enim simil hec omnia exequenda erant: explicandum vexillum, solemne apud Romanos indicium incohandi prelii, ad idem quoque dandum tuba signum, milites ab opere castrorum ad opus armorum retrahendi qui petendi
Abbreviated transcription (Latin):
ferox genꝰ et m̾catoi̾bꝰ adu̾sũ. his p̃ser¬
tĩ qui delitias aut uina cõueherent.
opinione ĩsita en̾uari rebꝰ mollibꝰ aĩos.
et a belli studiis elanguere ac lentescere.
uiri acres quibꝰ ceteros a patͥa uiͬtute de¬
generantes qui se cesari tã facile tradi¬
dissent irridere magis et arguere ꝙͣ
eis atrebates ac ueromãdui trãs fluui.¬
u sabin coniũctis copiis cesarẽ expec¬
tabant. aduatici quoq sic eĩscͥptũ ĩue¬
nio siue ut reor aduaci ut eis se con¬
iũgerent ꝓperabant. Cesar explora¬
tores ac deinde centurioes militie pi¬
tos ad locũ castris idoneũ occupandum
miserat. frant tñ ĩ romano ex̾citu gal¬
li quidã ex deditiis . qui cõtra fidẽ sacra¬
menti mores et consilia romanoꝵ nẽ¬
uiis aꝑirent. et seu reꝵ ignorantia se¬
u natumli consuetudĩe mẽtiendi. ad¬
dendiq semꝑ rebꝰ aliquid spem fecerãt

Expanded text:
ferox genus et mercatoribus adversum, his preserferox genus et mercatoribus adversum, his presertim, qui delicias aut vina conveherent, opinione insita, enervari rebus mollibus animos et a belli studiis elanguere et lentescere viros acres. Quibus ceteros a patria virtute degenerantes, qui se Cesari tam facile tradidissent, irridere magis et arguere, quam eis Atrebates ac Viromandui trans fluvium Sabin coniunctis copiis Cesarem expectabant. Aduatici quoque sic enim scriptum invenio sive, ut reor, Aduaci, ut eis se coniungerent, properabant. Cesar exploratores ac deinde centuriones militie peritos ad locum castris idoneum occupandum miserat. Erant tamen in romano exercitu Galli quidam ex dediticiis, qui contra fidem sacramenti mores et consilia Romanorum Nerviis aperirent, et, seu rerum ignorantia seu naturali consuetudine mentiendi addendique semper rebus aliquid, spem facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
santes ĩꝑiũ cõsurrexisse cũ cet̾is et fu¬
rori publico subscͥpsisse. tandẽ fraude
recognita et bellouacos ad misericor¬
diã cesaris cõfugere. et ꝑfidos cõsulto.¬
res recogitantes quid mali suis ciuibꝰ
ĩuexerint m̾itũ supplitiũ meruẽtes
ĩbritaniã profugisse. orare nõ eos mͦ
qui eriuerint s se quoq suo simul
atq eduoꝵ nomĩe ut eis indulgeat.
id eĩ et ip̃iꝰ cesaris ⁊ eduoꝵ ad gloriam
ꝑtinere. si et eu tã miti eẽ aĩo et apud
eũ eduos tãtũ possẽ ĩnotuerit. annuit
cesar seq et diuitiaci et eduoꝵ gr̃a
bellouacos reciꝑe. eosq se incolumes
seruaꝵ bona fide ꝓfessus est. traditis
tũ armis oĩbꝰ. ac sexcentis obsidibꝰ qͦꝵ
tantũ numeꝵ ut peteret urbis suade¬
bat ac populi magnitudo. Inde ambi¬
ani fines eoꝵ ĩgresso cesari statĩse
suaq oĩa dedidere. Nfruii restabãt.

Expanded text:
santes imperium consurrexisse cum ceteris et fusantes imperium consurrexisse cum ceteris et furori publico subscripsisse; tandem, fraude recognita, et Bellovacos ad misericordiam Cesaris confugere, et perfidos consultores recogitantes, quid mali suis civibus invexerint, meritum supplicium metuentes in Britanniam profugisse; orare non eos modo, qui erraverant, sed se quoque suo simul atque Eduorum nomine, ut eis indulgeat; id enim et ipsius Cesaris et Eduorum ad gloriam pertinere, si et eum tam miti esse animo, et apud eum Eduos tantum posse innotuerit. Annuit Cesar, seque et Divitiaci et Eduorum gratia Bellovacos recipere, eosque se incolumes servaturum bona fide professus est, traditis tamen armis omnibus ac sexcentis obsidibus, quorum tantum numerum ut peteret, urbis suadebat ac populi magnitudo. Inde Ambiani fines eorum ingresso Cesari statim se suaque omnia dedidere. Caput 7 Nervii restabant,
Abbreviated transcription (Latin):
si dibus nobilissimis gentis ĩt̾ quos duo
filii regis erant traditiꝰq armis oĩbus
ĩ romanã fidẽ remoꝵ p̃cibꝰ sunt recepti.
¶hinc ĩ bellouacos itũ est. qui cũ se ĩ op¬
pidũ munitũ ac ualidũ contulissẽt cui
bratus pantiũ nom̃ eiat ex̾citu ꝓpĩꝙͣte
oẽs publico de consilio maiores natu ob¬
uiaz egressi manibꝰ tensis ad cesarem
alta uoce se ĩ fidẽ eiꝰ cõmittere neq cõ¬
traromanos arma mouẽdi aĩuz habe¬
re testati sunt. cũq ex̾citꝰ oppidũ ꝓpiꝰ
accessisset idẽ de muris faciebant cla-¬
mabantq mulieres ac pueri. motu
cesarẽ spectaculo diuitiacꝰ eduus ĩ hãc
sententiã allocutꝰ est. Semꝑ bellouacos
seruasse fidẽ et amicitiã eduoꝵ nũc
falsis consiliis agitatos a suis pͥmoribsꝰ
qui dicerent eduos turpi seruitio p̾ssoᷤ
a cesare digna et ĩdigna pati/. execra¬
tos patientiã amicoꝵ romanũq retu¬

Expanded text:
sidibus nobilissimis gentis, inter quos duo sidibus nobilissimis gentis, inter quos duo filii regis erant, traditisque armis omnibus, in romanam fidem Remorum precibus sunt recepti. Hinc in Bellovacos itum est. Qui quum se in oppidum munitum ac validum contulissent, cui Bratuspantium nomen erat, exercitu propinquante, omnes publico de consilio maiores natu obviam egressi manibus tensis ad Cesarem alta voce se in fidem eius committere, neque contra Romanos arma movendi animum habere testati sunt; quumque exercitus oppidum propius accessisset, idem de muris faciebant clamabantque mulieres ac pueri. Motum Cesarem spectaculo Divitiacus Eduus in hanc sententiam allocutus est: Semper Bellovacos servasse fidem et amicitiam Eduorum; nunc falsis consiliis agitatos a suis primoribus, qui dicerent Eduos turpi servitio oppressos a Cesare digna et indigna pati, execratos patientiam amicorum romanumque recu
Abbreviated transcription (Latin):
maximã ex his stragẽ edidere. dũ resi.¬
stunt ultum cogente ꝑiculo pͥmi autẽ
tumultu eminꝰ audito. quasi res ad se
minime ꝑtinerer fuga sibi quisq cõsu¬
leret. ita his urgentibus. Illis aũt uel
uane resistentibus uł plane recedẽtibꝰ
sparsa quidẽ sed ꝙͣ longa dies/. tã longa
fuit etiã hominũ cedes. sero aũt roma¬
ni ĩcastra fessi ur auguror ⁊ ieiuni sui
ducis ĩpio rediere. ¶Triduũ illic egit
cesar. ubi hostes fuga euanuisse cogno¬
uit suessionũ fines remis proximos in¬
gressus nouiodunũ oppidũ aggredit᷑.
qd̾ indefensũ fama uulgauerat. et sic
erat. s nocte suessiones ĩtrogressi defẽ¬
sionẽ apparant. at dũ uineas admoue¬
ri muris cernerent tures et machinas
quales nec uiderant ꝗdẽ ũꝙͣ nec audi.¬
erant stupefacti. oppugnatione nõ ex-¬
pectata nũtios oppidũ seq et sua dedẽ¬
tes ad cesarẽ transmiserũt. ac datis ob¬

Expanded text:
maximam ex his stragem edidere, dum resimaximam ex his stragem edidere, dum resistunt ultimi cogente periculo, primi autem tumultu eminus audito, quasi res ad se minime pertiniret, fuga sibi quisque consuleret. Itaque his urgentibus, illis autem vel vane resistentibus vel plane recedentibus, sparsa quidem, sed, quam longa dies, tam longa fuit etiam hominum cedes: sero autem romani in castra fessi, ut auguror, et ieiuni sui ducis imperio rediere. Triduum illic egit Cesar. Ubi hostes fuga evanuisse cognovit, Suessionum fines Remis proximos ingressus Noviodunum oppidum aggreditur, quod indefensum fama vulgaverat. Et sic erat; sed nocte Suessones introgressi defensione apparant. At dum vineas admoveri muris cernerent, turres et machinas, quales nec viderant quidem unquam nec audierant, stupefacti, oppugnatione non tolerata, nuntios oppidum seque et sua dedentes ad Cesarem transmiserunt; ac datis ob
Abbreviated transcription (Latin):
creuerunt oꝑe p̃ciũ fore ut gens q̃liber
ĩ suã patͥa rediret. er cui romani pͥmũ
arma uitulissent eo oes accũrerẽt. sibi¬
q ĩuicẽ opem ferrent et sus frugibꝰ alerẽt᷑.
et sius ĩ finibꝰ potissimũ dimicarẽt. acces¬
sit ad alias discedendi cãs ꝙ diuitiacũ cui
hoc cesarẽ ĩꝑasse supͣ retuli bellouacoꝵ
terris obequitare ꝑcepant. et ferre su¬
is auxiliũ utiliꝰ extimabant ꝙͣ ꝓcul do¬
mo cũ romanis arma cõferre. ¶Abeun¬
tes nocte nullo ordine magnisq lamo¬
ribus cesarẽ exciuerũt. ibant aũt non
ut ire s ut fugere uiderent᷑. itaq u̾itus
uideret suos in cast̾s nullo tenuit tumul¬
tu. ubi rem oem sicut erat exploratoꝵ
fides. et lux suꝑueĩens patefetit. equita¬
tũ romanũ hostiũ uestigiis ĩstare et no¬
uissimos retaͣdare ĩꝑat. tresq hinc legi¬
ones obsequi. equitatui quĩtu pediu
noctũna fuga fessos ac disꝑsos assetuti⁊

Expanded text:
creverunt opere pretium fore, ut gens quelibet creverunt opere pretium fore, ut gens quelibet patriam in suam rediret, et, cui Romani primum arma intulissent, eo omnes accurrerent sibique invicem opem ferrent, et suis frugibus alerentur, et suis in finibus potissimum dimicarent. Accessit ad alias discedendi causas, quod Divitiacum, cui hoc Cesarem imperasse supra retuli, Bellovacorum terris obequitare perceperant, et ferre suis auxilium utilius estimabant, quam procul domo cum Romanis arma conferre. Abeuntes nocte nullo ordine magnisque clamoribus Cesarem exciverunt; ibant autem non ut ire, sed ut fugere viderentur; itaque veritus videret, suos in castris nullo tenuit tumultu. Ubi rem omnem, sicut erat, exploratorum fides et lux superveniens patefecit, equitatum romanum hostium vestigiis instare et novissimos retardare imperat, tresque hinc legiones subsequi. Equitatui Quintum Pedium nocturna fuga fessos ac dispersos assecuti,
Abbreviated transcription (Latin):
congressu suꝑior equitatꝰ romanꝰ ques
cesar in castra p̾lio ꝓsꝑiore reducere cõ¬
tentꝰ fuit. hostes ubi intellexerũt fru¬
stra se paludis transitũ expectare. flum̃
uadeͬre nisi sunt. ut si possent castelluz
a titurio ĩsessũ caꝑent. pontẽq cõfrĩge.¬
rent. si minꝰ uicina arua uastarent. romꝰ¬
nis utilia. eaq parte uenturos int̾cipẽt
cõmeatꝰ. certior de his cesar atiturio effe¬
ctus equitatũ leuẽq armaturã ad p̃si-¬
diũ loci ducit. ibiq durissimo maͬte con¬
cursũ est. dũ romani pͥmos hostes ĩ tran¬
situ flumĩs occupatos e ripa deicerẽt ce¬
derentq et ꝓximos aĩosius ꝙͣ cõsultiꝰ per
pͥoꝵ cadauera transeũtes deusa missiliũ
nube cõpͥmerẽt arcerentq. et si qui for¬
te transissent ĩ aꝑto ĩuentos ac p̃uẽtos
occiderent. Sic repulsi ũdiq et frumẽti
ĩsuꝑ ĩopia laborantes comuni cõsilio de¬

Expanded text:
congressu superior equitatus romanus, eum congressu superior equitatus romanus, eum Cesar in castra prelio prosperiore reducere contentus fuit. Hostes, ubi intellexerunt frustra se paludis transitum expectare, flumen vadere nisi sunt, ut, si possent, castellum a Titurio insessum caperent pontemque confringerent, si minus, vicina arva vastarent, Romanis utilia, eaque parte venturos interciperent commeatus. Certior de eis Cesar a Titurio effectus equitatum levemque armaturam ad presidium loci ducit, ibique durissimo Marte concursum est, dum Romani primos hostes in transitu fluminis occupatos e ripa deicerent cederentque et proximos, animosius quam consultius per priorum cadavera transeuntes densa missilium nube comprimerent arcerentque, et, si qui forte transissent, in aperto inventos ac preventos occiderent. Sic repulsi undique, et frumenti insuper inopia laborantes, communi consilio de
Abbreviated transcription (Latin):
numero motꝰ ut dixi. et uiͣtutis fama u
prudens simul ac magnaĩmꝰ et diffe̾re
p̃liũ decreuit. et assiduis cõgressibꝰ quid
p̃lii tentare fossa tñ circũducta/ ne foͣte
ea quã solã uerebatur multitudine cir-¬
cuiri quiret. net nisi ĩ faciem pugnare¬
tur. ⁊ duas quidẽ legiones nupime scͥp¬
tas ut de quibꝰ nõdũ exꝑtis ĩ acie forte
nõ fiderer ad castroꝵ posuit tutelam.
ut tñ si res posceret/ auxilio egentibꝰ sb̃¬
uenirent. ipse cũ reliquis copiis añ ca-¬
stra aciem instruxir. Idẽ hostes ab adu̾¬
so iã fecerant. unũ erat qd̾ p̃liũ mora.¬
retur ꝙ scil int̾ duos ex̾citus exigua
palus erat. hanc ut hostes transirent
utraq partiũ expectabat. ut pͥus ĩgreᷤᷤ¬
ssos iniꝗs locis ĩuaderent. s qd̾ utraq
pars sꝑabat utraq differebat qͦ teme¬
ritas priꝰ ab hostibꝰ inciꝑet. dũ tñ ĩterea
equites ĩuicẽ miscerentu᷑ essetq illo in

Expanded text:
numero motus, ut dixi, et virtutis fama, numero motus, ut dixi, et virtutis fama, prudens simul ac magnanimus, et differre prelium decrevit, et assiduis congressibus, quid prelii tentare; fossa tamen circumducta, ne forte ea, quam solam verebatur, multitudine circumiri quiret, nec nisi in faciem pugnaretur. Et duas quidem legiones nuperrime scriptas, de quibus nondum expertis in acie forte non fideret, ad castrorum posuit tutelam, ut tamen, si res posceret, auxilio egentibus subvenirent: ipse cum reliquis copiis ante castra aciem instruxit. Idem hostes ab adverso iam fecerant. Unum erat, quod prelium moraretur, quod scilicet inter duos exercitus exigua palus erat. Hanc ut hostes transirent, utraque partium expectabat, ut prius ingressos iniquis locis invaderent. Sed, quod utraque pars sperabat, utraque differebat, quo temeritas prius ab hostibus inciperet. Dum tamen interea equites invicem miscerentur, essetque illo in
Abbreviated transcription (Latin):
trix p̃lioꝵ nox int̾ueĩss. nec substineri poᷤᷤ¬
se ampliꝰ n cõfestĩ laborantibꝰ succuͣrat᷑.
hec cũ zociꝰ remoꝵ nobilissimꝰ et populo
acceptissimꝰ unꝰ ex hic duobus qui ad ce-¬
sarẽ legati cũ deditiõe urbis aduenerãt
tũ uͦ oppidi p̃fectꝰ nocte denutiass statĩ
qr morã necessitas ultima nõ ferebat ꝓ
medias tenebras his eisdẽ qui a iocio mi ᷤ¬
si erant ducibꝰ numidas cesar et creten¬
ses sagutarios/. et funditores balearicos
intra oppidũ destinauit. quoꝵ aduẽtus
oppidanis spem defensioĩs atrulit bel¬
gis expugnatioĩs abstulit. mane igitũ
agris cura oppidũ uastatis atq ĩcensis
edificiis oppugnatione omissa ĩ cesarẽ
tota belli mole u̾tũtuͣ. Iamq ad duo mi¬
lia passuũ iuxta erant. quoꝵ castrapluᷤs
ꝙͣ occto nilia occupanͣt. quãtũ e flãmis
fumoq intelligere erat. Itaq cesar et

Expanded text:
trix preliorum nox intervenisset; nec sustineri postrix preliorum nox intervenisset; nec sustineri posse amplius, ni confestim laborantibus succurratur. Hec quum Iocius, Remorum nobilissimus et populo acceptissimus, unus ex his duobus, qui ad Cesarem legati cum deditione urbis advenerant, tum vero oppidi prefectus, nocte denuntiasset, statim, quia moram necessitas ultima non ferebat, per medias tenebras his eisdem, qui a Iocio missi erant, ducibus Numidas Cesar et Cretenses sagittarios et funditores Balearicos intra oppidum destinavit; quorum adventus oppidanis spem defensionis attulit, Belgis expugnationis abstulit. Mane igitur agris circa oppidum vastatis atque incensis edificiis, oppugnatione omissa, in Cesarem tota belli mole vertuntur; iamque ad duo millia passuum iuncta erant; quorum castra plus quam octo millia occupabant, quantum e flammis fumoque intelligere erat. Itaque Cesar et
Abbreviated transcription (Latin):
remis et a suis exploratoribꝰ intellexit. ⁊¬
illico ig̃ axonã amnẽ ꝑ remoꝵ fines ulti¬
mos decu̾rentẽ transiit. ibiq tuto et opoͣ¬
tuno loco castra cõmuniit flumine unũ
castroꝵ latus ambiente. tutũq iter remo¬
rũ et urbiũ aliaꝵ uenturis cõmeatibus
ex hibente. Castris oĩ solicitudine ĩgenio¬
q firmatis et p̃sidio ponti qui fluminis
ripas coniũgebat ĩposito et trãs pontẽ
titurio sabino legato cũ sex cohortibꝰ ad
custodiã misso noua cesaris aĩu ferit
cura. nẽpe bibracẽ oppidũ remoꝵ nõ nͥ
octo milibꝰ passuũ semotũ a romaĩs castͥc
belgas tantis uiribꝰ opprignare nũtiatũ
est ut p̃ multitudine lapides ac tela iac.¬
tantiũ nec defendi oppidũ nec ĩ muris
consisti posset. deniq iam muꝵ dixrui/
iam poͬtas incendi. nec dubiũ quin iam¬
dudũ oppugnatio consumata ẽẽt nͥ dirẽp¬

Expanded text:
Remis et a suis exploratoribus intellexit. Remis et a suis exploratoribus intellexit. Illico igitur Axonam, amnem per Remorum fines ultimos decurrentem, transiit ibique tuto et opportuno loco castra communiit, flumine unum castrorum latus ambiente, tutumque iter et Remorum et urbium aliarum venturis commeatibus exhibente. Castris omni sollicitudine ingenioque firmatis et presidio ponti, qui fluminis ripas coniungebat, imposito et trans pontem Titurio Sabino legato cum sex cohortibus ad custodiam misso, nova Cesaris animum ferit cura. Nempe Bibracem, oppidum Remorum nonnisi octo millibus passuum semotum a romanis castris, Belgas tantis viribus oppugnare nuntiatum est, ut pre multitudine lapides ac tela iactantium nec defendi oppidum, nec in muris consisti possit; denique iam murum dirui, iam portas incendi, nec dubium quin iamdudum oppugnatio consummata esset, nisi diremp
Abbreviated transcription (Latin):
milia armatoꝵ/. toridẽneriuos oĩu
ferocissimos. atrebates aũt ꝗndecim
milia. ambranos detemmilia. mori¬
tẽmilia. Caletes detẽ milia. Catuanoᷤ
decẽ nouẽ milia. reliquos aliquot po¬
pulos qui gẽmani ẽẽnt cis rhenũ qua¬
draginta milia. hoꝵq oĩu ⁊ totĩ bel¬
li ducẽ consensu publico delectũ Gal¬
bam quendã suessionũ rege̾ pruden¬
tia claꝵ uirũ ac iustitia.his cõptis
cesar honorifica oratione cõplexus sena¬
tũ eoꝵ ad se ueĩre ĩꝑat. et pͥncipũ filios
obsides adducere. que ad destinatũ diem
obedientissie ad ĩpleta sũt. numero aute
motꝰ diuitiacũ ediũ curiosius admonet
quãtũ reipublice salutiq oĩu expediat
uires hostiu distrahi/ ne tanta simulcu
oĩa populent᷑. Sic ĩstructũ oratũq illum
ĩ patriã suãmittit. ¶ Ceteꝵ digresso illo
belgaꝵ copias cõtractas aꝓpĩquare/ et a

Expanded text:
millia armatorum; totidem Nervios, omnium millia armatorum; totidem Nervios, omnium ferissimos; Atrebates autem quindecim millia, Ambianos decem mtem millia, Calentes decem millia, Catuanos decemnovem millia, reliquos aliquot populos, qui Germani essent cis Rhenum, quadraginta millia; horumque omnium et totius belli ducem consensu publico delectum Galbam quemdam, Suessionum regem, prudentia clarum virum ac iustitia. His compertis, Cesar Remos honorifica oratione complexus senatum eorum ad se venire imperat, et principum filios obsides adducere; que ad destinatum diem obedientissime adimpleta sunt. Numero autem motus Divitiacum Eduum curiosius admonet, quantum reipublice salutique omnium expediat vires hostium distrahi, ne tanta simul cum atque omnia populentur. Sic instructum oratumque illum in patriam suam mittit. Ceterum digresso illo, Belgarum copias contractas appropinquare et a
Abbreviated transcription (Latin):
ratioĩs ĩpetũ ut frenari nequeat. cõ¬
iurasse aũt belgas oẽs. et cũ his geͬma¬
nos. qui cis rhenũ habrtarent. se a
belli consiliis alienos. itaq deditionẽ
et obsides et oppida et frumentũ ⁊
oẽ genꝰ obsequii ꝓmptis offerre aĩs.
Cũq ex his iã in fidẽ receptis querereͭ
scrupulose de uiribꝰ hostiu. cõpit eoᷤ
antiquã a g̾manis originẽ ducere rhe¬
nũq olĩ trãsgressos oe̾ sepe galliã ue¬
xasse. populosq suis sedibus eiecisse.
auctis deniq uiribꝰ et cimbros et the¬
utonos. gentis auctores sius finibus
arcuisse dũ uͦ de numero deq excellẽ¬
tia quereret. dep̾hendit int̾ bellgas
plurimũ posse bellouacos. eos centũ
milia ĩ quibꝰ eẽnt electa sexagĩta miliꝰ
hominũ armasse. belliq totius pͥmas
sibi partes exposcere. ꝓximos ẽẽ sues¬
sioẽs. ampliximos atq uberimos at¬
agros incolere. eos habere quĩqͣgĩta

Expanded text:
rationis impetum, ut frenari nequeat; conrationis impetum, ut frenari nequeat; coniurasse autem Belgas omnes et cum his Germanos, qui cis Rhenum habitarent; se a belli consiliis alienos; itaque deditionem et obsides et oppida et frumentum et omne genus obsequii promptis offerre animis. Quumque ex his iam in fidem receptis quereret scrupulose de viribus hostium, comperit eos antiquitus a Germanis originem ducere Rhenumque olim transgressos omnem sepe Galliam vexasse populosque suis sedibus eiecisse, auctis denique viribus, et Cimbros et Teutones, gentis auctores, suis finibus arcuisse. Dum vero de numero deque excellentia quereret, deprehendit inter Belgas plurimum posse Bellovacos: eos centum millia, in quibus essent electa sexaginta millia hominum, armasse bellique totius primas sibi partes exposcere; proximos esse Suessiones, amplissimos atque uberrimos agros incolere; eos habere quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
sibi regna cõflarent. qd̾ romanis ĩꝑã¬
tibus equatisq rebus oĩbus seut soli¬
tierant facere posse diffidentibꝰ. Sane
his rumoribꝰ cesar motꝰ duas nunc
eriã legioes citeriore scribit ĩ gallia.⁊
ensq ꝑ quĩtũ pediũ legatũ suũ ulte¬
riorẽ in galliã trãsmitrit. ip̃e mox
sequitur. et senonibꝰ ꝓximisq bel¬
gaꝵ cum̃ ĩquirendi statũ ꝓpositũq
hostiũ ĩponit. quibꝰ hauddubie una¬
nuni assertione referentibꝰ bellũ graue
contra cesarẽ parari. ire ad eos et picu¬
lis sese obuiu ferre disposuit. Confe¬
stĩ ig̃ motis castͥs quĩtodecimo die belga¬
ru fines attigit. insperato aduẽtu mo¬
ti remi legatos ad eũ pͥncipes ciuita¬
tis duos mittũt excusantes inocẽtiã
nõ se cũ reliquis cõiurasse uno quidẽ
suessiões fratres ac ꝓxuos suos a furo¬
re publico retrahere uoluisse. neq ul¬
lo ingenio potiusse. tantũ eĩ ẽẽ cõiu¬

Expanded text:
sibi regna conflarent, quod Romanis imperansibi regna conflarent, quod Romanis imperantibus equatisque rebus omnibus se, ut soliti erant, facere posse diffiderent. Sane his rumoribus Cesar motus duas nunc etiam legiones citeriore scribit in Gallia, easque per Quintum Pedium, legatum suum, ulteriorem in Galliam transmittit; ipse mox sequitur et Senonibus proximisque Belgarum curam inquirendi statum propositumque hostium imponit. Quibus haud dubie unanimi assertione referentibus bellum grave contra Cesarem parari, ire ad eos et periculis sese obvium ferre disposuit. Confestim igitur, motis castris, quintodecimo die Belgarum fines attigit. Insperato adventu moti Remi legatos ad eum principes civitatis duos mittunt, excusantes innocentiam: non se cum reliquis coniurasse, immo quidem Suessiones, fratres ac proximos suos, a furore publico retrahere voluisse, neque ullo ingenio potuisse; tantum enim esse coniu
Abbreviated transcription (Latin):
ditꝰ uictoriis ĩ sequanos paulo añ ꝙͣ
tp̃s exigeret ĩ hiberna ꝑduxit ex̾citũ.
quibus labienũ p̃ficiens ip̃e citeriorẽ
ingallia demoranti et fame uocibꝰ
et labieni literis nũtiatur belgas qͦs
galloꝵ p̃cipuos ẽẽ monstinuimꝰ con¬
iurasse oẽs adu̾sus populũ romanũ.
et iureiurando et obsidibꝰ cõlumtiõe
firmata. rei huiꝰ cãm eẽ multiplice.
unã ꝙ timerent ne statu suꝑioris gal-¬
lie cõposito ad eos ex ordine ueniret᷑
alterã ꝙ ad bellũ galloꝵ reliquoꝵ cõ¬
siliis urgerent᷑. quibꝰ urgendiqͦ cause
erant uarie. quibusdã ut nidificare
g̾manos ĩ gallis egre tulerant sic ibi¬
dez romanos hibernare et ꝑpetuas
sedes eligere aĩo nichil equiore feren¬
tibus. aliis cã erat sola uanitas et stu¬
piditas. erant quibꝰ abunde opes aff¬
luerent ad conducẽdos hoĩes et hac
uia ĩ populis p̃eminentiã et qiͣ quedã

Expanded text:
clitus victoriis, in Sequanos paulo ante, quam clitus victoriis, in Sequanos paulo ante, quam tempus exigeret, in hiberna perduxit exercitum, quibus Labienum preficiens ipse citeriorem in Gallia demoranti, et fame vocibus et Labieni literis, nuntiatur Belgas, quos Gallorum precipuos esse monstravimus, coniurasse omnes adversus populum romanum, et iureiurando et obsidibus coniuratione firmata. Rei huius causam esse multiplicem: unam, quod timerent, ne, statu superioris Gallie composito, ad eos ex ordine veniretur; alteram, quod ad bellum Gallorum reliquorum consiliis urgerentur. Quibus urgendi quoque cause erant varie; quibusdam, ut nidificare Germanos in Galliis egre tulerant, sic ibidem Romanos hibernare et perpetuas sedes eligere animo nichil equiore ferentibus; aliis causa erat sola vanitas et stupiditas; erant, quibus abunde opes affluerent ad conducendos homines, et hac via in populis preeminentiam et quasi quedam
Abbreviated transcription (Latin):
heretur ĩcidit. quo nilletiꝰ ĩ tota illa
uictoria cesar uidit.sũma sibi leti¬
cia ac uoluptas fuit uiꝵ talẽ tãq
ei familiarẽ crudelissimis hostiũ ma¬
nibus quibꝰ ip̃e eũ obietent ereptũ
recepisse. neq desua prosꝑitate ali¬¬
quid amicimiseria diminutũ. ille uͦ
iam liber flebile ridiculũ renaͣmbat.
corã se fuisse de sua salute sortibꝰ ĩ qui¬
sitũ. an scil statĩ flãmis exurendus
eẽt an ĩ tp̃s aliud differendꝰ seqiac¬
tu sortiũ dilatũ bñficio cesaris saluũ
eẽ. Collega quoq eiꝰ reinuẽtꝰ metiuᷤ
er cesari p̃sentarus auxit gaudui.
hac iuctoria diuulgnta sueui qui ad
rhenũ transituri cõuenerãt retrocesse¬
re. effuseq domos suas ac trepide repe¬
tentes a finitimis magna strage dele¬
ti sunt. Mragnosq ĩ germania et ĩ gal¬
lia reꝵ motꝰ huiꝰ p̾lii euentꝰ excitaue¬
rat. Cesar aũt estate una duabꝰ in¬

Expanded text:
heretur, incidit; quo nil letius in tota illa heretur, incidit; quo nil letius in tota illa victoria Cesar vidit. Summa sibi letitia ac voluptas fuit virum talem tamque ei familiarem crudelissimis hostium manibus, quibus ipse eum obiecerat, ereptum recepisse, neque de sua prosperitate aliquid amici miseria diminutum. Ille vero iam liber flebile ridiculum renarrabat, coram se fuisse de sua salute sortibus inquisitum, an scilicet statim flammis exurendus esset, an in tempus aliud differendus; seque iactu sortium dilatum beneficio Cesaris salvum esse. Collega quoque eius reinventus Metius et Cesari presentatus auxit gaudium. Hac victoria divulgata, Suevi, qui ad Rhenum transituri convenerant, retrocessere, effuseque domos suas ac trepide repetentes a finitimis magna strage deleti sunt; magnosque in Germania et in Gallia rerum motus huius prelii eventus exciverat. Cesar autem estate una duabus in
Abbreviated transcription (Latin):
na accasio suꝑeẽt aut facultas. ꝓiec¬
tis iq̃ missilibus res gladiis acta est e¬
uentu aliꝙͣdiũ dubio. fracta tandẽ
ꝑtinatia ge̾manoꝵ oẽs t̾ga u̾terunt.
et diruptis obicibꝰ plaustroꝵ ꝗbꝰ fir¬
masse aciem dux sperabat usq ad
rheni ripã fuga ꝑpetua fuit. Cuiꝰ al¬
ueu nando quidã alii parius nauigiss
transierunt/ quo ex numero ip̃e fuit
ariouistꝰ. qui deposita credo suꝑbie sue
sarcina que tanta erat ut eã nec ger.¬
mania caper net gallia toleraret cĩba
unica casu ĩ ripa citeriore amnis ĩuẽta
solus ĩ adu̾sã ripã se ꝓripuit. reliqui
pene ões instãte romano equitatu fu-¬
ge medio ꝑiere. ĩ quibꝰ due ariouisti
coniuges. altem sueua norica altera.
quaꝵ pͥmã domo digrediens edux̾at.
altera. G. ualeriꝰ quẽ ab ariousto cap.¬
tũ memorauimꝰ ĩ ipsũ cesarẽ hoste
ĩsequentẽ. dũ tribꝰ cathenis uĩctꝰ tra¬

Expanded text:
lla occasio superesset aut facultas. Proieclla occasio superesset aut facultas. Proiectis ergo missilibus, res gladiis acta est, eventu aliquandiu dubio. Fracta tandem pertinacia Germanorum, omnes terga verterunt, et, diruptis obicibus plaustrorum, quibus firmasse aciem dux sperabat, usque ad Rheni ripam fuga perpetua fuit, cuius alveum nando quidam, alii parvis navigiis transierunt; quo ex numero ipse fuit Ariovistus, qui, deposita, credo, superbie sue sarcina, que tanta erat, ut eum nec tota Germania caperet nec Gallia toleraret, cimba unica casu in ripa citeriore amnis inventa solus in adversam ripam se proripuit. Reliqui pene omnes, instante romano equitatu, fuge medio periere; in quibus due Ariovisti coniuges, altera Sueva, Norica altera, quarum primam domo digrediens educerat,altera. G. Valerius, quem ab Ariovisto captum memoravimus, in ipsum Cesarem hostem insequentem, dum tribus catenis vinctus tra
Abbreviated transcription (Latin):
nouã lunã manũ cũ hoste cõsererẽt.
eũq morẽ q̾manoꝵ ꝑuetustũ esse
ur talibꝰ sortilegiis regerent᷑. Cesar
ergo cui nulla uideretur grauio iac¬
tura ꝙͣ tempois. uix adhuc tͥduo ex-¬
pectato firmauit qd̾ ingeĩo nõ poss
ui aꝑta hosteᷤᷤ ĩ p̃liu elicere. itaq su.¬
is castris duobꝰ dimisso gemino p̾sidio
cũ oĩbꝰ copiis castra hostiũ ĩuadit. ui.¬
dens ariouistꝰ trahi ampliꝰ remnon
posse plurimis ex populis gͥmanorũ
ingentẽ aciem ĩstruxit. atq ita õe exͥ¬
citũ redis et cuͣribꝰ circũduxit ut nul¬
la fuge spes p̾sertĩ eꝗtibꝰ suꝑeẽt. fuer¬
unt et uiris ĩtermixte fatiloq de qbꝰ
diximꝰ mulieres: alieq uiros secute
fietibꝰ altis orantes ne romaĩs ad seͣ¬
uitiũ traderentur. Cõcũrũt aũt tãto
ĩpetu qͥmani ut cõsũpto mox spatior
qd acies dirimebat iactandi pilla nu¬

Expanded text:
novam lunam manum cum hoste consererent, novam lunam manum cum hoste consererent, eumque morem Germanorum pervetustum esse, ut talibus sortilegiis regerentur. Cesar vero, cui nulla videretur grarior iactura, quam temporis, vix adhuc triduo expectato, firmavit, quod ingenio non posset, vi aperta hostes in prelium elicere. Itaque suis castris duobus dimisso gemino presidio, cum omnibus copiis castra hostium invadit. Videns Ariovistus trahi amplius rem non posse, plurimis ex populis Germanorum ingentem aciem instuxit, atque ita omnem exercitum rhedis et curribus circumclusit, ut nulla fuge spes presertim equitibus superesset. Fuerunt et viris intermiste fatiloque, de quibus diximus, mulieres alieque viros secute, fletibus altis orantes, ne Romanis ad servitium traderentur. Concurrerunt autem tanto impetu Germani, ut, consumpto mox spatio, quod acies dirimebat, iactandi pila nu
Abbreviated transcription (Latin):
id uͦ cũ diebꝰ quĩq continius actũ eẽt
cognito cesar hostiũ proposito nõ di¬
utiꝰ tulit se cõmeatibꝰ intercludi. sed
castia hostiũ transcẽdens ad sexcentoᷤᷤ
nõ ampliꝰ passus locũ nouis castris y.¬
doneũ occupauit. et p̾sagiens baͣbaꝵ
obscituꝵ tres acies ordinauerat qͦꝵ
due ĩ hostẽ uerse et ĩ p̃liũ intẽte cẽnt.
tertia metãdis castris ĩcũberer. quod
ariouistꝰ intelligens magna parte
ped̾stris ex̾citꝰ et oĩ equitatu ĩmisso
turbare rem uoluit. nec ualuit. ita
deuoti erant oẽs ad ĩꝑiuiz cesaris exe¬
quendũ.zam duo inter romana ca¬
stra coarctatꝰ hostis et multis ĩsultibꝰ
lacessitꝰ. castris tñ ꝑtinaciter se tene¬
bat. qd̾ cũ cesar admirans ex capti¬
uis ĩquireret quid cãe eẽt ꝙ geͣmaĩ
bellacissimi homĩes sic bella metue¬
rent. dep̃hendit eos sortibꝰ muliercu.¬
laꝵ castra seq̃ntiũ absteͬritos. ne ante

Expanded text:
Id vero quum diebus quinque continuis actum esset, Id vero quum diebus quinque continuis actum esset, cognito Cesar hostium proposito non diutius tulit se commeatibus intercludi, sed castra hostium transcendens ad sexcentos non amplius passus locum novis castris idoneum occupavit; et presagiens barbarum obstiturum tres acies ordinaverat, quarum due in hostem verse et in prelium intente essent, tertia metandis castris incumberet. Quod Ariovistus intelligens, magna parte pedestris exercitus et omni equitatu immisso, turbare rem voluit nec valuit: ita devoti erant omnes ad imperium Cesaris exequendum. Iam duo inter romana castra coartatus hostis, et multis insultibus lacessitus, castris tamen se pertinaciter tenebat. Quod quum Cesar admirans ex captivis inquireret, quid cause esset, quod Germani, bellacissimi homines, sic bella metuerent: deprehendit eos sortibus muliercularum castra sequentium absterritos, ne ante
Abbreviated transcription (Latin):
ret. et ꝑꝑ exiniã erga ĩꝑatorẽ fidem
et ꝑꝑ lingue gallice notitiã quã ipse
⁊̃ arioustꝰ diu galliis incũbendo didi.¬
cerat. addidit ei collegã.or. metium
ariouisti ip̃iꝰ hospitẽ ꝙ ĩ hos duos et o¬
riginis et hospitiiiure minime seuitu.¬
rus barbarꝰ uideret᷑. S neq illis ho¬
spitiũ neq origo neq ius gentiũ ua¬
luit. illico eĩ ut ad se ueĩentes illos ui¬
an explorandi gratia: an quid rei ẽ
uobis ĩ castͥs meis : parãtes cãm sui ad¬
uentꝰ exꝓinere. loqui ueruit et ĩ uin.¬
cula cõclusit. ¶hoc facto statĩ inde di¬
scessit et sex milia passuũ ꝓpe cesa¬
re castrametatꝰ est. eũq ipsu locu
die ꝓximo mutauit. et dimissis a t̾go
uũ ab altera parte consedit. qͦ scil
cõmeatꝰ inde uẽturos ad cesarẽ ĩpe¬
diret. Cesar aũt quotidie ĩstructã
aciem castris educens pugne copiã
hostibus faciebat. ariouistꝰ se castriᷤ

Expanded text:
ret, et propter eximiam erga imperatorem fidem, ret, et propter eximiam erga imperatorem fidem, et propter lingue gallice notitiam, quam ipse etiam Ariovistus diu Galliis incumbendo didicerat. Addidit ei collegam Marcum Metium, Ariovisti ipsius hospitem, quod in hos duos et originis et hospitii iure minime seviturus barbarus videretur. Sed neque illis hospitium necque origo neque ius gentium valuit. Illico enim ut ad se venientes vian explorandi gratia? an quid rei est vobis in castris meis? Parantes causam sui adventus expromere loqui vetuit et in vincula conclusit. Hoc facto, statim inde discessit et sex millia passuum prope Cesarem castrametatus est, eumque ipsum locum die proximo mutavit, et, dimissis a tergo uum ab altera parte consedit, quo scilicet commeatus inde venturos ad Cesarem impediret. Cesar autem quotidie instructam aciem castris educens pugne copiam hostibus faciebat. Ariovistus se castris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbia arioiustꝰ galliã quasi suã roma-¬
nis int̾diceret. quo ue ĩpetu sui iactiᷤ
ĩ romanos telis colloqu ꝑu̾tissent
miꝵ ĩ modũ creuere cĩ cũtoꝵ ardoͣq
pugnandi. ¶post biduũ nutãte ꝙͣtũ
intelligi datur aĩo misit iteꝵ arioui¬
stus ad cesarẽ uelle se de rebus agi cep¬
tis nec ꝑfectis secũ si ei placeat agere la¬
tiꝰ alioqu e suis aliquos ad se mitti pe¬
tiit cũ quibꝰ ut cũ cesare loqui posset.
nõ censuit cesar rem pacificã furori
iteꝵ barbarico comittendã ne ꝗs foͣte
subitus motꝰ inter u̾ba consurgeret.
unde sibi aliqua conflari poss ĩfamia.
Rursus et legatos mitti ꝑiculosissimũ
iudicabat fidosq homine ᷤ nãq alios
nõ misiss barbaris obici ratiõe mode¬
stiaq carentibꝰ. Consiliũ tandẽ cepit
ut gaio ualerio ꝓcillo gallice originis
s romane uirtutis adolescenti et ro¬
mano ciui legatioĩs huiꝰce munꝰ ĩpone.¬

Expanded text:
erbia Ariovistus Gallia quasi sua Romaerbia Ariovistus Gallia quasi sua Romanis interdiceret, quove impetu sui iactis in Romanos telis colloquium pervertissent, mirum in modum crevere animi cunctorum ardorque pugnandi. Post biduum nutante, quantum intelligi datur, animo misit iterum Ariovistus ad Cesarem, velle se de rebus agi ceptis nec perfectis secum, si ei placeat, latius agere; alioquin ex suis aliquos ad se mitti petiit, cum quibus, ut cum Cesare, loqui posset. Non censuit Cesar rem pacificam furori iterum barbarico committendam, ne quis forte subitus motus inter verba consurgeret, unde sibi aliqua conflari posset infamia. Rursus et legatos mitti periculosissimum iudicabat fidosque homines, namque alios non misisset, barbaris obici ratione modestiaque carentibus. Consilium tandem cepit, ut Gaio Valerio Procillo, gallice originis, sed romane virtutis adolescenti et romano civi, legationis huiusce munus impone
Abbreviated transcription (Latin):
tũ censusse ut galli ĩ libertate uiue¬
rent. et suis legibꝰ uterent᷑. atq id̾o
romanoꝵ ĩ gallia cũ antiquiꝰ tũ iustiꝰ
ĩꝑiũ ẽẽ ꝙͣ illiꝰ. ꝙ si quis forte huic se¬
natꝰ iuditio obstiterit eã sar iustã cã
eẽ belloꝵ. hec dicenti et plur etiaz
nũc dicturo cesari nũtiatur eꝗtatu
ariouisti ꝓpiꝰ admotũ iã tela iactare.
et in eo rem eẽ ut p̃liũ ĩchoetur. itaq
cesar inexpleto sermone digreditur.
et reu̾sus ad suos ĩꝑat ne quid oĩno
missiliũ ĩ adu̾sos iacerent. nã et si legi¬
onis quã p̃sidio sibi delegenat aduer¬
sus p̃sentẽ hostiũ equitatũ tutũ satis
eẽ certamen ĩtelligeret. timuit tam̃
ut erat fame studiosissimꝰ ne forte
sermo uulgaris sepe culpã a nocẽtibꝰ
ad ĩsontes uertere solitus sibi apud
gentes ĩponeret ꝙ hostẽ colloquio
circũuenire uoluisser. cereꝵ ubi
ĩ castra est reditũ cognitũq qua su-¬

Expanded text:
tum censuisse, ut Galli in libertate vivetum censuisse, ut Galli in libertate viverent et suis legibus uterentur, atque ideo Romanorum in Gallia tum antiquius tum iustius imperium esse, quam illius; quod si quis forte huic senatus iudicio obstiterit, eam sat iustam causam esse bellorum. Hec dicenti et plura etiam nunc dicturo Cesari nuntiatur equitatum Ariovisti propius admotum iam tela iactare, et in eo rem esse, ut prelium incohetur. Itaque Cesar, inexpleto sermone, digreditur, et reversus ad suos imperat, ne quid omnino missilium in adversos iactarent. Nam etsi legionis, quam presidio sibi delegerat, adversus presentem hostium equitatum tutum satis esse certamen intelligeret, timuit tamen, ut erat fame studiosissimus, ne forte sermo vulgaris, sepe culpam a nocentibus ad insontes vertere solitus, sibi apud gentes imponeret, quod, hostem colloquio circumvenire voluisset. Ceterum ubi in castra est reditum, cognitumque qua sup
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligas ꝙͣ carus patrie etiã tue
sis. Sin abieris ꝗalliãq michi uacuã
expeditãq reliqueris magno ego te p̃¬
mio ꝓsequar abeũtẽ. nominatĩ q̃cũq
geri bella uolueris ego illa/ ceu semlꝰ
ꝓ oĩbꝰ stipendio accepto sine ullo tuo
discͥmĩe ac labore cõficiã.¶Adu̾sus hec
cesar multa disseruit. cuͣ ceptis absi¬
stere nullo modo posset. neq eĩ eẽ sui
aut romani moris sotios atq amicoᷤ
benem̾itos ĩ sua adu̾sitate deserere. ⁊¬
galliam sane nõ tã ariouisti ẽẽ ꝙͣ ro¬
manoꝵ . qui añ eũ ꝑ quĩtũ fabiũ ma-¬
ximũ hunc ultimu ruthenos et al¬
uẽnos galloꝵ populos domuissẽt. pͥ¬
miq armis possessiõe gallie app̃hen¬
dissent. hoc init̾ utrãq uictoriã ĩter¬
eẽ ꝙ libertatẽ quã ariouistꝰ uictis ab¬
stulerit romani reliquissent. eãq il¬
lis ĩ ꝑpetuũ saluã uellent.ita eĩ sena¬

Expanded text:
ut intelligas, quam carus patrie etiam tue ut intelligas, quam carus patrie etiam tue sis. Sin abieris Galliamque michi vacuam expeditamque reliqueris, magno ego te premio prosequar abeuntem: nominatim quecumque geri bella volueris, ego illa, ceu semel pro omnibus stipendio accepto, sine ullo tuo discrimine ac labore conficiam. Adversus hec multa Cesar disseruit; cur ceptis absistere nullo modo posset; neque enim esse sui aut romani moris socios atque amicos bene meritos in sua adversitate deserere; Galliam sane non tam Ariovisti esse, quam Romanorum, qui ante eum per Quintum Fabium Maximum hunc ultimum Ruthenos et Alvernos, Gallorum populos, domuissent, primique armis possessionem Gallie apprehendissent; hoc inter utramque victoriam interesse, quod libertatem, quam Ariovistus victis abstulerit, Romani reliquissent eamque illis in perpetuum salvam vellent; ita enim sena