comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
classis instruit᷑. ducib nicea & lama¬
cho tantisq uirib sicilia repetitur :
ut suffragia sua & hi timerent quum¬
pecrauissent. Athenienses duas ilico
pedestres pugnas seccłis successib fa¬
eiunt: confectos inurbe hostes. & ob¬
iecta classe circundatos. t̾ra mariq
concludunt. At siracusani fractis
fessisq reb auxiliũ a lacedemoniis
petunt. A quib mox mittit᷑ gilippꝰ
solus quidem: s in quo omniũ p̃sidi¬
oꝵ instar p̃ferebatur. Qui ueniens
ut audiuit inclinatũ iam belli sta¬
tum. auxiliis partim ingretiã. par¬
tim insiciliam contractis: oportuna
bello loca occupauit. Deinde duo¬
bus p̃liis uictus nec t̾ritus. tercio cõ¬
gressu lamachũ occidit. hostes infu¬
gam uertit: socios obsidione lib̾a¬
uit. hinc athenienses t̾restri p̃lio
iuicti. exꝑim̃ta maris ineunt: & na¬
uali certamine congredi parant. Qͦ
cognito gilippus. classem instructã

Expanded text:
ciassis instruitur ducibus Nicia et Lamaciassis instruitur ducibus Nicia et Lamacho, tantisque uiribus Sicilia repetitur, ut suffragia sua et hi timerent, qui impetrauissent. Athenienses -duas ilico pedestres pugnas secundis successibus faciunt, confectos in urbe hostes et obiecta classe circumdatos terra marique concludunt. at Syracusani fractis fessisque rebus auxilium a Lacedaemoniis petunt. a quibus mox mittitur Gylippus, solus quidem sed in quo omnium praesidiorum instar praeferebatur. qui ueniens ut audiuit inclinatum iam belli statum, auxiliis partim in Graecia partim in Sicilia contractis opportuna bello loca occupauit. deinde duobus proelus uictus nec territus, tertio congressu Lamachum occidit, hostes in fugam uertit, socios obsidione liberauit. hinc Athenienses terrestri proelio uicti, experimenta maris ineunt et nauali certamine congredi parant; quo cognito Gylippus classem instructam
Abbreviated transcription (Latin):
ausi facinuis nulli tyranno comparan
euenisset ꝑpetisatius fuit quam ut
ultro inuicarent: quib patriã. con¬
iuges. lib̃os ac penates ipsi extorres
ad predam relinquerent. Tunc etiã
catiuenses cum siracusanos graues
infestosq paterent᷑: ab atheniensib
auxilia poposcer̃t. S acheniensessuo
magis quam socioꝵ studio. instruc¬
tam classem insicilia misere: cum
& sibi ꝓpagare molirentur imꝑiũ
et siracusanã classem nuꝑ instruc
cesis hostib ꝓsꝑa inicia sumpserant.
maiores copias robustioremq exer¬
citum cum lachete & cariade ducib
insiciliam reduxer̃t. S cathinenseᷤᷤ
belli tedio ꝑmoti. cum siracusanis
fedusineunt: auxilia atheniensiũ
sꝑnunt. Post autẽ siracusanis condi¬
tiones pacis meditatione dñationis
transgredientib denuo legatos ache¬
lo barbaq sqͣlidi. & lugubrib indu¬
ti. misericordiã atq auxiliũ & sermo¬
ne & habitu p̃carent᷑. Igit᷑ magna

Expanded text:
ausi facinus nulli tyranno comparandausi facinus nulli tyranno comparanderpeti satius fuerit, quam ut ultro invitarent, quibus patriam, conjuges, liberos ac penates, ipsi extorres ad praedam relinquerent. At etiam Catanenses, cum Syracusanos graves infestosque paterentur, ab Atheniensibus auxilia proposcerunt. Sed Athenienses, suo magis quam sociorum studio instructam classem, in Siciliam misere: cum et sibi propagare molirentur imperium, et Syracusanam classem nuper instructcaesis hostibus, prospera initia sumpserant, majores copias robustioremque exercitum cum Lachete et Charoeade ducibus in Siciliam reduxerunt. Sed Catanenses, belli taedio permoti, cum Syracusanis foedus ineunt, auxilia Atheniensium spernunt. Post autem Syracusanis, conditiones pacis meditatione dominationis transgredientibus, denuo legatos Athelo barbaque squalidi et lugubribus induti misericordiam atque auxilium et sermone et habitu precarentur. igitur magna
Abbreviated transcription (Latin):
tates tempoꝵ declarentur. sicut an¬
tea uł intestinos ułext̾nos tumultuᷤᷤ
ꝑpessa ẽ. inter om̃s sola semꝑ. ita nc̃
ex om̃ib sola nunquã. Nam etiã ut
sileam de diuturnitate uł illius ca¬
lamitatis qua pressa ẽ. uł istius e
contrario qua fruit᷑ pacis. ȩchna ip¬
sa quȩ tunc cũ excidio urbium atq
agroꝵ crebris eruptionib estuabat:
nunc tantũ innoria spetie ad p̃te¬
ricoꝵ fidem fumat:
ãitur ut p̃termictam interim de
tyrannis quoꝵ mox qui fuit auctor
successor effectus est: medio tẽpore
hoc ẽ anno aburbe condita. ccc .xxxu.
cũ reges apud siciliam discordiam
laborarent. ciuitasq ꝑ dissensionẽ
diuisa induas partes eẽt. pars una uete¬
ranos abhimera urbe sicilie inauxiliũ
uocauit. Porro illis pulsis ciuitate pri¬
mũ his contra quos implorabantur.
deide mox cesis etiam illis quib ad
auxiliandũ conuen̾ant: urbem cũ
coniugib & lib̃is socioꝵ occupauere.

Expanded text:
tates temporum declarentur, sicut antates temporum declarentur, sicut antea uel intestinos uel externos tumultus perpessa est inter omnes sola semper, ita nunc ex omnibus sola numquam. nam etiam — ut sileam de diuturnitate uel illius calamitacontrario, qua fruitur, pacis Aetna ipsa, quae tunc cum excidio urbium atque agrorum crebris eruptionibus aestuabat, nunc tantum innoxia specie ad praeteritorum fidem fumat. Igitur ut praetermittam interim de tyrannis, quorum mox qui fuit ultor, successor effectus est; medio tempore, hoc est, anno ab Urbe condita CCCXXXV, cum Rhegini apud Siciliam discordia laborarent, civitasque per dissensionem divisa in duas partes esset, pars una veteranos ab Himera, urbe Siciliae, in auxilium vocavit. Porro illi, pulsis civitate primum his, contra quos implorabantur, deinde mox caesis etiam illis, quibus ad auxiliandum convenerant, urbem cum conjugibus et liberis sociorum occupavere,
Abbreviated transcription (Latin):
rida siccitas fuit: ut p̃sentis cunc
futuriq anni syem gignendis ter¬
re fructib ab negaret.
isdem temporib cum fide na¬
tes hostes maximor aurilioꝵ¬
manustipante terribiles romanis arci¬
bus imminerent: emilius tercius die¬
tator magnã malimolem ipsis fideniᷤᷤ
iux captis depulit & sanauit. Tanta
inipsis erat maloꝵ animoꝵq conten¬
tio. ut uł domesticas clades suꝑ fusa
forinsecus bella obluterarent: uel pꝰ
damna belloꝵ indutias relaxatas di¬
uerse pestes cȩlo t̾raq excandescen¬
tes incessabili infestatione corrum¬
ꝑent. Sicilia abinicio patria cyclopũ:
& post eos semꝑ nutrix ty rannoꝵ
fuit. Sepeetiam captiua seruoꝵ: qͦͣ
pͥmi carnibꝰ hominũ. medii cruciati¬
bus postremi mortib pascebant᷑. ex¬
cepto eo qͦd ext̾nis bellis aut p̃da habe¬
bant᷑ aut p̃miũ. Hȩc ut quã breuissi¬
me absoluã. requiem maloꝵ nͥ nunc
nescit: immo ut euidentius diu̾si¬

Expanded text:
rida siccitas fuit, ut praesentis tunc rida siccitas fuit, ut praesentis tunc futurique anni spem gignendis terrae tructibus abnegarit, lsdemque temporibus cum Fidenates hostes maximorum auxiliormanu stipante terribiles Romanis arcibus imminerent, Aemilius tertium dictator magnam mali molem ipsis Fidenis uix captis depulit et sanauit. tanta in ipsis erat malorum animorumque contentio, ut uel domesticas clades superfusa forinsecus bella oblitterarent uel post damna bellorum indutias relaxatas diuersae pestes caelo terraque excandescentes incessabili infestatione corrumperent. Sicilia ab initio patria Cyclopum et post eos semper nutrix tyrannorum fuit, saepe etiam captiua seruorum, quorum primi carnibus hominum, medii cruciatibus, postremi mortibus pascebantur, excepto eo, quod externis bellis aut praeda habebatur aut praemium. haec, ut quam breuissime absoluam, requiem malorum nisi nunc nescit, immo, ut euidentius diuersi
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ pͥores additis. agentes insolen¬
tissimo fastu plurima die quo de¬
ponere magistratus moserat cum
hisdem insignib ꝓcesser̃t. Maximã
etiam appii claudii libido auxit in¬
uidiam: qui ut uergineȩ uirgini
stuprũ inferret. pͥus seruitutis cau¬
sam intulit. Quam obrem ad actus
uerginius pater. dolore lib̾tatis &
pudore dedecoris protractam ad ser¬
uitutem filiam: inconspectu popłi
pius parricida prostrauit. Qua po¬
płs necessitatis atrocitate ꝑ motus.
& ꝑicło lib̾tatis admonitus. montẽ
auentinũ occupauit armatus: nec
tueri lib̾tatem armis destitit. nisi
post quã se coniuratoꝵ conspiratio
ipsis quoq honorib abdicauit. Ter¬
tia & qͥnta post centesimã olympi¬
adem ꝑ totum fere annũ tam cre¬
bri. tamq etiã graues in italia ter¬
remotus fuert: ut de innumeris
quassationib ac ruinis uillarũ
oppidoꝵq assiduis roma nunciis
fatigaretur. Deinde ita iugis & tor¬

Expanded text:
decem priores additis, agentes insolendecem priores additis, agentes insolentissimo fastu plurima, die, quo deponere magistratus mos erat, cum isdem insignibus processerunt. maximam etiam Appii Claudii libido auxit inuidiam, qui ut Verginiae uirgini stuprum inferret, prius seruitutis causam intulit; quamobrem adactus Verginius pater dolore libertatis et pudore dedecoris protractam ad seruitutem filiam in conspectu populi pius parricida prostrauit. qua populus necessitatis atrocitate permotus et periculo libertatis admonitus montem Auentinum occupauit armatus. nec tueri libertatem armis destitit, nisi postquam se coniuratorum conspiratio ipsis quoque honoribus abdicauit. Tertia et quinta post centesimam olympiade per totum fere annum tam crebri tamque etiam graues in Italia terrae motus fuerunt, ut de innumeris quassationibus ac ruinis uillarum oppidorumque adsiduis Roma nuntiis fatigaretur, deinde ita iugis et tor
Abbreviated transcription (Latin):
gatos pre se pͥmus egit:
nno qui ꝓrimus trecentesimo¬
ab urbe condita fuit. dum le¬
gati ad athenienses ꝓpter solonis le¬
ges deferendas missi expectantur:
arma romana fames pestilentiaq
compescuit. Ipso autem trecentesi¬
mo anno hoc est olimpiade nona¬
gesima qͥnta. potestas consulum
decem uiris tradita constituenda¬
rum legũ atticarũ greciȩ: magnã
ꝑnitiem rei publice inuexit. Nam
primus ex decẽ uiris cedentib cet̾iᷤ.
solus appius claudius sibi continua¬
uit imꝑium. Statimq alioꝵ coniu¬
ratio subsecuta ẽ. ut more contemp¬
to. quo insigne imꝑii penes unum.
potestas autem cõmunis erat: om̃s
om̃ĩa propriis libidinib agitarent.
Itacint̾ eet̾a que insolentissime eũe¬
ti p̃sumebant. repente singuli cum
duodenis fascib cet̾isq imꝑatoriis
insignibus ꝓcesserunt: & nouo im¬
ꝓbe ordinationis incepto. ab legata
religione consulũ. emicuit agmen
tyrannoꝵ. duab tabulis legum ad

Expanded text:
tes prae se primus egit. Anno qui proximus trecentesimoab Vrbe condita fuit, dum legati ad Athenienses propter Solonis leges transferendas missi exspectantur, arma Romana funes pestilentiaque compesouit. Ipso autem trecentesimo anno, hoc est olympiade nonagensima quinta, potestas consulum decemuiris tradita constituendarum legum Atticarum gratia magnam perniciem reipublicae inuexit. nam primns ex decemniris cedentibus ceteris solus Appius Claudius sibi continuauit imperium, statimque aliorum coniuratio subsecuta est, ut more contempto, quo insigne imperii penes unum potestas autem communis erat, omnes omnia propriis libidinibus agitarent. itaque inter cetera, quae insolentissime euncti praesumebant, repente singuli cum duodenis fascibus ceterisque imperatoriis insignibus processerunt: et nouo improbae ordinationis incepto, ablegata religione consulum emicuit agmen tyrannorum, duabus tabulis legum ad
Abbreviated transcription (Latin):
atori. ut quod fecit ẽẽ ad se amandũ.
id fiat non ẽẽ. quam diuuere ama¬
lerit. & qđ sponte dedit ñ amanti
ut semꝑ amaret. id auferat. uł aufer
riꝑmittat amanti. ut ex necessitate
non amet: presertim cum dubita¬
ri nullatenus debeat. qđ ipse omnẽ
naturam se uere amantem amet.
Quare manifestum ẽ. humane aĩe
nunquã auferri suam uitam: si
semꝑ studeat amare sũmã uitã. Qua¬
lit̾ ergo iuiuet: Quid enim magnũ
ẽ uita longa: nisi sit a molestiarũ
incursione uere secura: Quisqͥs
enim dum uiuit aut timendo aut
patiendo molestiis subiacet. aut fal¬
sa securitate fallitur: quid nisi mi
modi ẽẽ. ut siseruet id ad qd ẽ: aliqñ
uere secura ab ipsa morte. & omni
alia molestia. beate uiuat. Lx.x.

Expanded text:
atori, ut quod fecit esse ad se amandum, atori, ut quod fecit esse ad se amandum, id faciat non esse, quandiu vere amaverit; et quod sponte dedit non amanti, ut semper amaret, id auferat vel auferri permittat amanti, ut ex necessitate non amet; praesertim cum dubitari nullatenus debeat quod ipse omnem naturam se vere amantem amet. Quare manifestum est humanae animae nunquam auferri suam vitam, si semper studeat amare summam vitam. Qualiter ergo vivet? Quid enim magnum est longa vita, nisi sit a molestiarum incursione vere secura? Quisquis enim dum vivit, aut timendo, aut patiendo molestiis subjacet, aut falsa securitate fallitur, quid nisi mismodi esse, ut si servet id ad quod est, aliquando vere secura ab ipsa morte et omni alia molestia beate vivat.
Abbreviated transcription (Latin):
chil amet nͥ illam. aut ꝓpt̾ illam.
quia illa ẽ bona ꝑse. & nichil aliud
ẽ bonum nisi ꝑ illam. Amare autẽ
eam nequit: nisi eius reminisci et
eã studuerit intelligere. Clarum gͦ
ẽ racionalem creaturã totum suum
posse et uelle. ad memorandum
et intelligendum & amandum.
sũmum bonum impendere debere:
ad qđ ipsum ẽẽ suum se cognoscit
habere. Lxix.
Ergo necesse ẽ eam ẽẽ factam ad hoc:
ut amet summã ẽentiam. Necesse
eigitur eam ẽẽ factam. aut ad hoc
lit sine fine amet. aut ad hoc ut¬
aliquando uł sponte uł uolenter
hunc amorem amittat. S nefas ẽ
estimare summã sapientiam ad hoc
eam fecisse: ut aliquando tantum
bonum. aut contempnat. aut uo¬
lens tenere. aliqua uiolentia ꝑdat.
ut sine fine amet summã essentiã.
At hoc facere ñ potest. nͥ semꝑ uiuat.
Sic igit᷑ ẽ facta ut semꝑ uiuat. si sẽꝑ
uelit facere ad quod facta ẽ: deinde
inconueniens nimis ẽ summe bono
summeq sapienti. & omĩpotenti cre¬

Expanded text:
illam, aut propter illam; quia illa est bona per se, et nihil aliud est bonum nisi per illam. Amare autem eam nequit, nisi ejus reminisci, et eam studuerit intelligere. Clarum est ergo rationalem creaturam, totum suum posse et velle ad memorandum, et intelligendum, et amandum summum bonum impendere debere, ad quod ipsum esse suum se cognoscit habere. CAPUT ergo necesse est eam esse factam ad hoc ut amet summam essentiam. Necesse est igitur eam esse factam aut ad hoc, ut sine fine amet; aut ad hoc, utaliquando vel sponte, vel violenter hunc amorem amittat. Sed nefas est aestimare summam sapientiam ad hoc eam fecisse, ut aliquando tantum bonum, aut contemnat, aut volens tenere aliqua violentia perdat. ut sine fine amet summam essentiam. At Sic igitur est facta ut semper vivat, si semper velit facere ad quod facta est. Deinde inconveniens nimis est summe bono, summeque sapienti, et omnipotenti Cre
Abbreviated transcription (Latin):
ptissime igitur ipsa sibimet esse
uelut specłm dici potest: in quo spe¬
culetur ut itadicam imaginem
eiꝰ. quam facie ad faciẽ uidere neqͥt.
Nam simens ipsa sola. ex om̃ibus
que facta sunt. sui memor & intel¬
ligens & amans ẽẽ potest: nõ uideo
cur negetur ẽẽ in illa uera imago
illius ẽentiȩ. que ꝑ sui memoriam
et intelligentiam &. amorẽ in tͥnita¬
te ineffabili consistit: Aut certe in¬
de uerus ẽẽ illius se ꝓbat imaginẽ.
quia illius potest ẽẽ memor: illam
intelligere & amare. in quo enim
maior ẽ. ⁊illi similior: in eo uerior
illius ẽẽ imago cognoscitur. Om̃i¬
no aut̃ cogitari ñ potest racionali
creaturȩ naturalit ẽẽ datum aliqͥd
tam precipuũ. tamq simile sũme
sapientiȩ: quam hoc qr potest remi¬
nisci et. intelligere & amare id qdͦ
optimum & maximum ẽ omniũ.
Nichil igitur aliud ẽ inditũ alicui

Expanded text:
ptissime igitur ipsa sibimet esse velut speculum dici potest, in quo speculetur, ut ita dicam, imaginem ejus quam facie ad faciem videre nequit. Nam, si mens ipsa sola ex omnibus quae facta sunt, sui memor et intelligens et amans esse potest, non video cur negetur esse in illa vera imago illius essentiae, quae per sui memoriam, et intelligentiam, et amorem in Trinitate ineffabili consistit. Aut certe inde verius esse illius se probat imaginem; quia illius potest esse memor, illam intelligere et amare. In quo enim major est et illi similior, in eo verior illius esse imago cognoscitur. Omnino autem cogitari non potest rationali creaturae naturaliter esse datum aliquid tam praecipuum, tamque simile summae sapientiae quam hoc, quia potest reminisci, et intelligere, et amare id quod optimum et maximum est omnium. Nihil igitur aliud est inditum ali
Abbreviated transcription (Latin):
Uonsequi itaq uidetur quia ra¬
cionalis creatura nichil tantũ
debet studere: quã hanc imaginem
sibi ꝑ naturalẽ potentiam imp̃ssam
ꝑ uoluntarium effectum expͥmert.
& enim pret̾ hoc quia creanti se de¬
bet hoc ipsum qđ ẽ. hinc quoq quis
nil tam precipuum posse. quam ir¬
minisci & intelligere & amare sum¬
mum bonum cognoscitur. nummin
nichil tam precipue debere uelle co¬
uincitur. Quis enĩ neget quȩcũs
meliora sunt in potestate. ea magis
ẽẽ debere in uoluntate: Deniq racio¬
nali creature ñ ẽ aliud ẽẽ racionalẽ.
quã posse discernere iustum a non
iusto. uerum añ uero. bonum a ñ
bono. magis bonũ a minus bono:
Hoc aut̃ posse omnino inutile illi ẽ
& suꝑuacuum: nisi qđ discernit
amet aut reꝓbet. sođm uere discre¬
tionis iudicium. Hinc itaq satis pa¬
tenter uidet᷑. omne racionale ad hoc
existere: ut sicut racione discretiõis
aliquid magis uł minus bonum.
siue ñ bonum iudicat. ita magis

Expanded text:
onsequi itaque videtur quod rationalis creatura nihil tantum debet studere, quam hanc imaginem sibi per naturalem potentiam impressam, per voluntarium effectum exprimere. Etenim praeter hoc, quod creanti se debet hoc ipsum quod est: hinc quoque, quia nihil tam praecipuum posse, quam reminisci et intelligere et amare summum bonum, cognoscitur, nimirum nihil tam praecipue debere velle convincitur. Quis enim neget quaecunque meliora sunt in potestate, ea magis esse debere in voluntate? Denique rationali naturae non est aliud esse rationalem, quam posse discernere justum a non justo, verum a non vero, bonum a non bono, magis bonum a minus bono: hoc autem posse omnino inutile est illi et supervacuum, nisi quod discernit amet vel reprobet secundum verae discretionis judicium. Hinc itaque satis patenter videtur omne rationale ad hoc existere, ut sicut ratione discretionis aliquid magis, vel minus bonum sive non bonum judicat; ita magis
Abbreviated transcription (Latin):
alam certe ẽ racionem habenti.
eum non iccuto sui memorẽ ẽẽ
aut se intelligere quia se amat. s
ido se amare quia sui meminit et
se intelligit: nec eum se posse amare
si sui non sit memor. aut se non in¬
telligat. Nulla enim resamatur si¬
ne eius memoria aut intelligentio
& multa tenentur memoria et in¬
telliguntur. que ñ amant᷑. Patec
igit᷑ amorem summi sp̃c. et eo ꝓcede
quia sui memor ẽ & se intelligit.
Qd si in memoria summni sp̃c inte¬
ligitur pat̾. in intelligentia filius
manifestum ẽ quia apatre pariter

Expanded text:
alam certe est rationem habenti, eum non idcirco sui memorem esse aut se intelligere, quia se amat, sed ideo se amare, quia sui meminit, et se intelligit; nec eum se posse amare, si sui non sit memor, aut se non intelligat. Nulla enim res amatur, sine ejus memoria aut intelligentia; et multa tenentur memoria et intelliguntur quae non amantur. Patet igitur amorem summi Spiritus ex eo procedere, quia sui memor est, et se intelligit. Quod si in memoria summi Spiritus intelligitur Pater, in intelligentia Filius manifestum est quia a Patre pariter
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ non possit subsistere ꝑ se s ꝑ alte¬
rum: s ad significandam quam ha¬
bent cominunionẽ. summȩ simpli¬
cis summȩq unius ẽẽntiȩ. sic congns¬
e dici et intelligi potest: quia sic est
alt᷑ idipsum qd alt̾. ut alter habeat

Expanded text:
alter non possit subsistere per se sed per altealter non possit subsistere per se sed per alterum; sed ad significandum quam habent communionem summe simplicis, summeque unius essentiae, sic congrue dici et intelligi potest quia sic est alter idipsum quod alter, ut alter habeat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suam sapientiam sapiat. ꝑ suã
uitam uiuat: ita gignendo dat f
neam s ꝑ suam ẽẽntiam sapientiã
& uitam subsistat. sapiat & uiuat.
Aliqquin non erit idem ẽẽ patris &x
filii: nec erit par patri filius. Quod
quam falsum sit: liquidissime suꝑiꝰ
ꝑuisumẽ. Quare non repugnat. fili¬
um & subsistere ꝑse. & ẽẽ de patre.:
quia hocipsum id ẽ ꝑscipsum pos¬
se subsistere. necesse ẽ illum habere ex
patre. Nam siquis sapiens suam me
sapientiam ciius prius exꝑs essem
doceret. hoc utiq ipsa sapientia eiꝰ
facere ñ incongrue diceretur. S
quamuis mea sapientia ab illius
sapientia haberet ẽẽ & sapere: tam̃
cumiam eẽt. non nisi sua ẽẽntia eẽt
nec saꝑet nisi seipsa. Multo igitur
magis et̾̃ni patris coet̾nus filius qͥ
sichabet a patre eẽ ut ñ sint duȩ ẽm¬
tiȩ: ꝑse subsistit. sapit & uiuit. Non
igitur sic intelligi potest. qđ patei
filii. aut filius patris sit eẽntia. qͣs

Expanded text:
 suam sapientiam sapiat, per suam vitam vivat; ita gignendo, dat Fineam, sed suam essentiam, sapientiam et vitam subsistat, sapiat et vivat; alioquin non erit idem esse Patris et Filii, nec erit par Patri Filius: quod quam falsum sit liquidissime superius pervisum est. Quare non repugnat Filium et subsistere per se, et esse de Patre; quia hoc ipsum, id est, per se ipsum posse subsistere, necesse est illum de Patre habere. Nam si quis sapiens suam me sapientiam, cujus prius expers essem, doceret, utique hoc ipsa sapientia ejus facere non incongrue diceretur, sed quamvis mea sapientia ab illius sapientia haberet esse et sapere; tamen cum jam esset, nonnisi sua essentia esset, nec saperet nisi seipsa. Multo igitur magis aeterni Patris coaeternus Filius, qui sic habet a Patre esse, ut non sint duae essentiae, per se subsistit, sapit et vivit. Non igitur sic intelligi potest quod Pater Filii, aut Filius Patris sit essentia; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
refugisset in castra. eandem internitio¬
nis cladem quam bebius dudum ab
hisaem hostib acceperat ꝑtulisset.
arco claudio. marcello. quinto fa¬
bio. labeone consulib phylippus
rex. qui legatos popłi romani
interfecerat. ꝓpter demetrii filii sui q̃e¬
miserat legatum uerecundissimas p̃ces
ueniam meruit: eudemq continuo ue¬
lud romanis amicum suiq proditorẽ.
frẽm quoq ipsus ad parricidium pa¬
tris ministrantem nichil de utroq mi¬
serum mali suspicantem ueneno neca¬
Ianno scipio affricanus ab ingra¬
ta sibi urbe diu exculans: apud
amiterninum oppidum morbo perut¬
uit.
Hisdem etiam dieb hamnibal apudp¬
rusiam bithunne urbem cum a romans
reposceretur: ueneno sese necauit.
huippomenes duxc achiuiorum
a messanis captus occisusq ẽ. In
sicilia tunc uulcani insula qui
ante ũ fuerat: repente ex mari ddedita
cum miraculo omnium usq ad hus
manet. Quintus fuluius flaccus ꝑ¬
tor. inciteriore hispania maxcimo pͥl
lia cepit. Tiberius simpronius gras

Expanded text:
refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab isdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necaanno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a MessanSicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum miraculo omnium, usque ad nunc manet. Q. Fulvius Flaccus praetor, in citeriore Hispania maximo praelmillia cepit. Ti. Sempronius Gracchus
Abbreviated transcription (Latin):
& prestantiꝰ existunt. Hoc itaq modo
non irracionabilit̾ asseri pot̾. quia cũ
seipsum dicit summus ille sp̃c: dic̃
etiam quicquid factum ẽ. uno eodẽ¬
erum cum constet quia u̾bum
eius consubstantiale illi ẽ. et ꝑ¬
fecte simile: necessario consequitur.
ut omĩa que sunt in illo. eadem et
eodem mͦ sint in uerbo eiꝰ. Quicquid
igitur factum ẽ. siue uiuat. siue ñ
uiuat. aut quomcumq sit inse: in¬

Expanded text:
et praestantius existunt. Hoc itaque modo et praestantius existunt. Hoc itaque modo non irrationabiliter asseri potest quia, cum seipsum dicit summus ille Spiritus, dicit etiam quidquid factum est uno eodemerum cum constet quia Verbum ejus consubstantiale est illi et perfecte simile, necessario consequitur ut omnia quae sunt in illo, eadem et eodem modo sint in Verbo ejus. Quidquid igitur factum est, sive vivat, sive non vivat, aut quom
Abbreviated transcription (Latin):
cit: seipsum & quecumq fecit. xxx¬
ed quomͦ tam differentes res .iiii.
scilicet creans & creata ẽentia di¬
dipossunt uno uerbo: presertim cũ
u̾bum ipsum sit dicenti ooet̾num.
crxatura autem ñ sit illi coeterna:
forsitan quia ipse ẽ summa sapien¬
tia. &. summa racio inqua sunt
omnia que facta sunt. quẽ admo¬
dum opus qđ fit scđm aliquam ar¬
tem. non solum quando fit. uerũ
& antequam fiat. & postquã dissol¬
uitur. semꝑ ẽ in ipsa arte. ñ aliud¬
quam quodẽ arsipsa: iocirco cum
ipse summus sp̃c dicit seipsum. dicit
omnia que facta sunt. Nam & ante¬
quam fierent. & cum iam facta sunt.
&e cum corrumpunt᷑. seu aliquo modo
uariantur: semꝑ in ipso sunt. ñ qđ
sunt in seipsis. s qđ ẽ idemipse. Ete¬
nim in seipsis sunt ẽẽntia mutabił.
scdm immutabilem racionẽ creata:
in ipso uero sunt ipsa pͥma ẽentia. et
pͥma existendi u̾itas. cui ꝓut magis
ut cumq illa similia sunt. ita uerꝰ

Expanded text:
cit seipsum, et quaecunque fecit. cit seipsum, et quaecunque fecit. ed quomodo tam differentes res, scilicet creans et creata essentia, dici possunt uno Verbo, praesertim cum Verbum ipsum sit dicenti coaeternum; creatura autem non sit illi coaeterna? Forsitan quia ipse est summa sapientia et summa ratio, in qua sunt omnia quae facta sunt; quemadmodum opus, quod fit secundum aliquam artem, non solum quando fit, verum et antequam fiat, et postquam dissolvitur, semper est in ipsa arte non aliudquam quod est ars ipsa. Idcirco cum ipse summus Spiritus dicit seipsum, dicit omnia quae facta sunt. Nam et antequam fierent, et cum jam facta sunt, et cum corrumpuntur, seu aliquo modo varientur, semper in ipso sunt, non quod sunt in seipsis, sed quod est idem ipse. Etenim in seipsis sunt essentia mutabilis, secundum immutabilem rationem creata; in ipso vero sunt ipsa prima essentia, et prima existendi veritas cui, prout magis utcunque illa similia sunt, ita verius
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationem sui ad suam similitu¬
dinẽ. quasi sua impressione forma¬
tam: qũaius ipsa se asua imagine
ñ nisiracione sola separare possit:
Quȩ imago eiꝰ u̾bum eiꝰ ẽ. Hoc itaq
m̃. quis neget summã sapientiam
cum se dicendo intelligit. gignere
consubstantialem sibi similitudi¬
nem suam. id ẽ uerbum suum:
Qd uerbum licet de re tam singła¬
riter eminenti proprie aliquid sa¬
tis conuenient̃ dici ñ possit: si tam̃
inconuenient̾ sicut similitudo. ita
& imago & figura. & caracter eiꝰ
dic potest. Uerbum autem quo
creaturam dicit: nequaquã simi¬
liter ẽ u̾bum creaturȩ. quia ñ est
eius similitudo. s principał eẽntia.
Consequitur igitur ut ipsam crea¬
dicit: & u̾bum alicuius ẽ uerbum.
id ẽ similitudo. S si nichil aliud
dicit quam se aut creaturam: ni¬
chil dicere potest nisi aut suo. aut
eius uerbo. Si ergo nicħ dicit uerbo
creaturȩ: quicquid dicit uerbosuo
dicit. Uno igitur eodemq uerbo di¬

Expanded text:
cogitationem sui ad suam similitucogitationem sui ad suam similitudinem, quasi sua impressione formatam, quamvis ipsa se a sua imagine, non nisi ratione sola, separare possit, quae imago ejus verbum ejus est. Hoc itaque modo, quis neget summam sapientiam, cum se dicendo intelligit, gignere consubstantialem sibi similitudinem suam, id est Verbum suum? Quod Verbum, licet de re tam singulariter eminenti proprie aliquid satis convenienter dici non possit, non tamen inconvenienter, sicut similitudo, ita et imago, et figura et character, ejus dici potest. Verbum autem quo creaturam dicit, nequaquam similiter est verbum creaturae, quia non est ejus similitudo, sed principalis essentia. Consequitur igitur ut ipsam creadicit; et verbum alicujus est verbum, id est similitudo. Sed si nihil aliud dicit quam se aut creaturam nihil dicere potest, nisi aut suo, aut ejus verbo. Si ergo nihil dicit verbo creaturae, quidquid dicit, Verbo suo dicit. Uno igitur eodemque Verbo di
Abbreviated transcription (Latin):
Nam nulla racione negari potest.cũ
mens racionalis se ipsam cogitando
intelligit. imaginem ipsius nascuin
sua cogitatione: immo ipsam cogita¬
qonem sui ẽẽ suam imaginem. ad
eius similitudinem tanquã ex eius
impressione formatam. Qũ acũq
enim rem mens seu ꝑ corꝑis imagi¬
nationem. seu ꝑ racionem cupit
ueracit᷑ cogitare: eius utiq simili¬
tudinem quantũ ualet in ipsa sua
cogitatione conatur expͥmere. Quod
quanto uerius facit: tanto uerius
rem ipsam cogitat. Et hoc quidem
cum cogitat aliquid aliud qđ ipsa ñ
ẽ: & maxime cum aliqđ cogitat cor¬
pus. clariꝰ ꝑspicitur. Cum enim co¬
gito notum michi hominem absentẽ:
formatur acies cogitationis meȩ in
talem imaginem eius. qualem illã
ꝑ uisum ocłoꝵ in memoriam attra¬
xi. Que imago in cogitatione u̾bũ
ẽ eiusdem hominis: quem cogitan¬
do dico. Habet igitur mens raciona¬
lis cum se cogitando intelligit secũ
imaginem suam ex se natam. id ẽ

Expanded text:
Nam nulla ratione negari potest, cum Nam nulla ratione negari potest, cum mens rationalis seipsam cogitando intelligit imaginem ipsius nasci in sua cogitatione: imo ipsam cogitationem sui esse suam imaginem, ad ejus similitudinem, tanquam ex ejus impressione formatam. Quamcunque enim rem mens, seu per corporis imaginationem seu per rationem cupit veraciter cogitare, ejus utique similitudinem, quantum valet, in ipsa sua cogitatione conatur exprimere. Quod quanto verius facit, tanto rem ipsam verius cogitat; et hoc quidem, cum cogitat aliquid aliud quod ipsa non est, et maxime cum aliquod cogitat corpus. clarius perspicitur. Cum enim cogito notum mihi hominem absentem, formatur acies cogitationis meae in talem imaginem ejus qualem illam per visum oculorum in memoriam attraxi; quae imago in cogitatione, verbum est ejusdem hominis, quem cogitando dico. Habet igitur mens rationalis, cum se cogitando intelligit, secum imaginem suam ex se natam, id est
Abbreviated transcription (Latin):
: eoce querenti mͥ xxx iii.
de u̾bo. quo creator dicit om̃ia
quȩ fit: obtulit se uerbum quo se¬
ipsum dicit qui om̃ia fecit. An gͦ
alio u̾bo dicit seipsum. & alio ea q̃
facit: aut potius eodem ipso uerbo
quo dicit seipsum. dicit quecumq
facit: Nam hoc quoq u̾bum quo
seipsum dicit. necesse ẽ idipsum eẽ
qđ ipse ẽ: sicut constat de u̾bo illo.
quo dicit ea que a se factasunt. Cĩ
enim ȩtiam si nicħ unquam aliud
ẽẽt. nisi summus ille spc̃. racio t̾n
cogat u̾bum illud quo se dicit. ex
necessitate ẽẽ: quid uerius quam
hoc u̾bum eiꝰ non ẽẽ aliud quam qͥd
ipse est: Ergo siet seipsum & ea qu
facit. consubstantiali sibi uerbo diq̃
manifestum est quia uerbi quose
dicit. & u̾bi quo creaturam dicit
una substantia ẽ. Quom ergo si
una substantia est. u̾ba sunt duo
S forsitan ñ cogit identitas subs
uerbi unitatem ammitt̾e. Nam
idem ipse qui his uerbis loquitus
eandem illis habet substantiam.
& tamen tibum non est. S uds

Expanded text:
 ecce quaerenti mihi de Verbo quo Creator dicit omnia quae facit, obtulit se Verbum quo seipsum dicit qui omnia facit. An ergo alio verbo dicit seipsum, et alio ea quae facit; aut potius eodem ipso Verbo quo dicit seipsum, dicit quaecunque facit? Nam hoc quoque Verbum, quo seipsum dicit, necesse est idipsum esse quod ipse est, sicut constat de Verbo illo quo dicit ea quae facta sunt a se. Cum enim, etiamsi nihil unquam aliud esset nisi summus ille spiritus, ratio tamen cogat Verbum illud quo se dicit ex necessitate esse, quid verius quam hoc Verbum ejus non esse aliud quam quod ipse est? Ergo si et seipsum, et ea quae facit, consubstantiali sibi Verbo dicit, manifestum est quia Verbi quo se dicit, et Verbi quo creaturam dicit, una substantia est. Quomodo ergo, si una substantia est, duo verba sunt? Sed 17 forsitan non cogit identitas substantiae Verbi unitatem admittere. Nam idem ipse qui his verbis loquitur, eamdem cum illis habet substantiam, et tamen Verbum non est. Sed uti
Abbreviated transcription (Latin):
realia sacra celebrante terremotus
adeo grauis repente escortus ẽ: ut in¬
na clades ex eo urbium atq agrorũ.
secuta narretur.

Expanded text:
realia sacra celebrante terrae motus adeo grauis repente exortus est, ut magna clades ex eo urbium atque agrorum secuta narretur.
Abbreviated transcription (Latin):
isdem dieb obscenum ꝓdigium
ac triste uisum ẽ.L ucius eluiuis
eques romauus cum uaore & fi¬
liã de roma inapuliam rediens. tempe¬
state correptus. cum filiam consterna¬
tam uideret. ut cicius propͥorib tectis.
succederent: relictis uehiculis arreptisq
equis uirginem filiam equo insidentẽ
inmedium aginen accepit. ꝑ uella con¬
tinuo ictu fulminis exanimata ẽ: s om¬
nib sine scissura aliqua uestim̃tis ad¬
eptis ac pectoris pedumq uinculis dis¬
solutis. monilib etiam anulisq aiscus¬
sis: ipso quoq corpore illeso. nͥ quod obs¬
cenum inmodum nuda & lingua pau¬
lulum exerta lacuit. E quuis quoquȩ
ipse quo utebatur stratis frenis. & cin¬
guiis dissolutis pafsim ac disꝑsis: exra¬
nimis procul iacuit. P aruo post hoc
intercessu cemporis. lucius ueturius eqͥs
romanorum emiliam uirginem uesta¬
leui furtiuo stupro polluit: duas prete¬
ra uirgines uestales eadem emilia ad
participationem incesti sollicitatis con¬

Expanded text:
Isdem diebus obscenum prodigium ac triste uisum est. L. Heluius eques Romanus cum uxore et filia de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus cum filiam consternatam uideret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis uehiculis arreptisque equis filiam uirginem equo insidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta iacuit; equus quoque ipse, quo utebatur, straturis frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis exanimis procul iacuit. Paruo post hoc intercessu temporis L. Veturius eques Romanus Aemiliam uirginem Vestalem furtiuo stupro polluit. duas praeterea uirgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas con
Abbreviated transcription (Latin):
cessitus ẽ ꝑpetuus morbus animo¬
rum. Uber nunc quidem mͥ iste
doloris atq increpationis locus ẽ.
S inquo iam reuerentia tua stu¬
dium reu̾entie sapientie & uerita¬
tis. exercuit: mͥ suꝑ eo audere fas
ñ ẽ. Cõmonuisse me satis sit. &
exqualibet intentione lectorem ad
illius lectionis plenitudinẽ remi¬
sisse. Sequitur hanc miseram lu
em miseriorẽq eius expiationem
ꝓximo anno satis triste ꝓdigium.
Repente siquidẽ medio urbis t̾ra
dissiliũ : uastoq p̃rupto hiantia
bat diu adspectaculũ terroremq
cunctorũ patenti uoragine impu¬
p̃cipitio sui marcus curcius uir e¬
ques armatus: iniecitq crudeli t̾re
inopimã sacietatẽ: cui parum ẽẽt
quos ex tanta pestilentia mortuos
psepulchia susciperet. nisi etiã ui

Expanded text:
cessitus est perpetuus morbus animocessitus est perpetuus morbus animorum. uber nunc quidem mihi iste doloris atque increpationis locus est, sed, in quo iam reuerentia tua studium sapientiae et ueritatis exercuit, mihi super eo audere fas non est, commonuisse me satis sit et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem remisisse. Seqem, miserioremque ejus expiationem proximo anno satis triste prodigium. Repente siquidem medio Urbis terra dissiluit, vastoque praeruptu hiantia bat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti voragine impupraecipitio sui Marcus Curtius, eques armatus, injecitque crudeli terrae inopinatam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mortuos per sepulcra susciperet, nisi etiam vi
Abbreviated transcription (Latin):
to seruilio consulib ingens uni¬
uersam romam pestilentia corri¬
puit. ut assolet plus minus ue so¬
lito tempore turbatia temperies:
aut hoc ẽ imtempestiua. siccitas hy¬
emis. aut repentinus calor ueris. aut
incongruiis humor estatis. uł au¬
tunni diuitis indigesta illecebra.
insuꝑ etiã expirata de calabris sal¬
tib aura corrumpens. repentinos
acutarum infirmitarum attu
ranscursus. s grauis
turnaq innullo dis
sexii. innulla etate
dissimilis. generali cunctos ꝑbi
enniũ iugiter tabe confecit: ut¬
etiam quos ñ egit inmortem turp
macie exinanitos. afflictosq di¬
miserit. Conquerentur hoc ut ar¬
bitror loco obtrectatores operis tẽ¬
poris xxp̃iani: si forte silentio prete¬
rierim quib tunc cerimoniis ro¬
mani placauerint deos: & sedaui¬
rint morbos. Cum pestilentia in
dies crudesceret. auctores suaser
pontifices ut ludi scenici diis ex¬
petentib ederentur. Ita ꝓ repelle¬
da temporali peste corporum: ar¬

Expanded text:
. Seruiilio consulibus ingens uniuersam Romam pestilentia corripuit: non ut adsolet plus minusue solito temporum turbata temperies, hoc est ant intempestina siccitas hiemis aut repentinus calor ueris aut incongruus umor aestatis uel autumni diuitis indigesta inlecebra, insuper etiam exspirata de Calabris saltibus aura corrumpens, repentinos acutarum infirmitatum adferre transcursus; sed grauis diuturnaque in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis generali cunctos per biennium iugiter tabe confecit, utetiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos adflictosque dimiserit. conquererentur hoc, ut arbitror, loco obtrectatores temporis Christiani, si forte silentio praeterierim, quibus tunc caerimoniis Romani placauerint deos et sedauerint morbos. cum pestilentia in dies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur. ita pro depellenda temporali peste corporum ar
Abbreviated transcription (Latin):
bonensis tricesimus scd̃s ab ail
&e numerianum consortes regnis
fecisset: bello parthico postquam d¬
as nobilissimas parthorum urbe
cochen &e thesifontem cepit. suꝑ tigri¬
dem in castris fulmine ictus interiit.
N uinerianus qui cum patre fuerat.
rediens. fraude apri sui socii interfec¬
simo pͥmo diocletianus tricesimꝰ
ꝑator electus annis uiginti p̾fuit. Sta¬
timq ut potestatis copiam habuit. a¬
prum interfectorem numeriani ma¬
nu sua interfecit: carinum deinde
liquerat flagitiose uiuentem dificil¬
limo bello &e maximo labore suꝑa¬
uit. Dehinc cum ingallia a¬
mandus &e helianus. collecꝰta
rusticanorum manu quos ba¬
gaudas uocabant ꝑnitiosos tamultꝰ
excitauissent: maximianum cogno¬
mento herculium cȩsarem fecit. mi¬
sitq ingallias qui facile agrestium ho¬
minum imꝑitam &e confusam manũ
militari uirtute composuit. Deinde
carausius quidam genere infimus
s consilio ce manu promptus cum
ad obseruanda occeam littora quȩ tẽ

Expanded text:
bonensis tricesimus secundus suscet Numerianum consortes regni effecisset, bello Parthico postquam duas nobilissimas Parthorum urbes Cochem et Ctesiphontem cepit, super Tigridem in castris fulmine ictus interiit. Numerianus, qui cum patre fuerat, rediens fraude Apri soceri sui interfecita MXLI Diocletianus tricesimus perator electus annis uiginti fuit; statimque ut potestatis copiam habuit, Aprum interfectorem Numeriani manu sua interfecit. Carinum deinde, liquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bello et maximo labore superauit. dehinc cum in Gallia Amandus et Aelianus collecta rusticanorum manu, quos Bacaudas uocabant, perniciosos tumultus excitauissent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit misitque in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari nirtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ si inmagua familia inuenium¬
tur aliqui serui: qui ex consuetudine
lascuuaq seductorum assue facti. pa¬
clentia dni sui ad contemptum ipsuis
abutantur. Unde & merito d̾s uł in
ingratos uł incredulos. uł etiam con¬
tumaces. uariis correptionib arguit.
quod semꝑ utiq fatendum ẽ. tunc ta¬
men p̾cipuȩ quando ad huc ꝑuniũ¬
sum mundum nulla erat ȩccła quȩ
interuentu fidelium precum meri¬
tas mundi pęnas. iustumq uidicium
dĩ. exorata ipsius clȩmentia temꝑares
Uude etiam hȩc que mala hominib
uidentur. qualiacumq sunt: graui¬
ora sine dubio illa omĩa fuerunt sicut

Expanded text:
rum est, si in magna familia inueniunrum est, si in magna familia inueniuntur aliqui serui, qui consuetudine lasciuiaque seductorum adsuefacti patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur: unde et merito Deus uel ingratos uel incredulos uel etiam contumaces uariis correptionibus arguit; quod semper utique confitendum est, tunc tamen praecipue, quando adhuc per uniuersum mundum nulla erat ecclesia, quae interuentu fidelium precum meritas mundi poenas iustumque iudicium Dei exorata ipsius clementia temperaret: unde etiam haec, quae mala hominibus uidentur, qualiacumque sunt, grauiora sine dubio omnia fuerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tores inquiunt xp̃iani cessare sacra cẽ
cdaudi templa uisserunt: atq ideo ex¬
cessere omnes aditis arisq relictis dii.
quib imperium hoc steterat. O quan¬
ta & quam inoffensa lux ueritatis ẽ:
siñ aduersus eam ultro sese offerentẽ
imbecilli infeliciter ocłi clauderentur.
Si axp̃iana fides ꝑ multa retro temꝑa
seuientib undiq aduersum se gentib
legib. regib. cedib. cruciatib ac mor.¬
tib reprimi nullomodo potuit. immo
ut dixi inter hec & ꝑ hec creuit. cultꝰ
autem idolorum iam quodam modo
ex se deficiens ac si erubescens. ad unã
clementissimam uissionem sine ullo
penaliter horrore cessauit. cui dubiũ
ẽ. hoc ꝑ illuis intelligentie demonstra¬
tionem. de creatore suo tandem inno¬
tuisse creaturȩ quod illa eatenus ꝑua¬
rias rationes mentis intentȩ quamli¬
bet aliis obfuscata quesierit. ac ꝑ hoc
statim amori eius quem etiam igno¬
rans dilexerat inhesisse: Nec gͥ mi¬

Expanded text:
tores, inquiunt, Christiani cessare sacra et tores, inquiunt, Christiani cessare sacra et claudi templa iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodammodo ex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terrore cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per uarias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis offuscata quaesierit ac per hoc statim amori eius, quem etiam ignorans dilexerat, inhaesisse? nec igitur mi
Abbreviated transcription (Latin):
uideantur: eo certe temꝑe quod pa¬
lam constat quod nasci xp̃c uoluit.
& annunciari gentib cepit: deuo¬
tissune atq intentissime colebant᷑.
Ita illi consulentes & sibi & cultorib
suis ñ potuerunt repͥmere uł repel¬
lere suꝑsticionem eius propter quã
sꝑnendos se cultoresq suos destitu¬
endos uiderent. Quamquam si ab
inuitis damda uenia. nec deserendi
fuerunt: si a uoluntariis desidanda
uel seruanda p̾scientia. nec pͥus fue¬
rant adiuandi. Hoc factum ẽ in¬
quiunt. Nam excitauimus gentes.
accendimus reges. institiumus le¬
ges. disposunmus uidices. p̾paraui¬
inus penas. suppliciis &̃ cruciatib
orbem totum scrutati sumus si quo
cultus uniuerso mundo possit ab¬
radi. Hoc eatenus factum ẽ donec
fecunda credulitas. eo usq inter tor.¬
menta ac ꝑ tormenta proficeret. qͣm¬
dui ipsum regium culmen ꝑ quod so¬
lum prohiberi potuerat occuparet.
Et quid postea consecutum ẽ: Impera¬

Expanded text:
uideantur, eo certe tempore, quod pauideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt; si a uoluntariis, seruanda praescientia nec prius fuerant adiuuandi. hoc factum est, inquiunt: nam excitauimus gentes, accendimus reges, instituimus leges, disposuimus iudices, praeparauimus poenas suppliciis et crucibus, Orbem totum scrutati sumus, siquo cultus uniuerso mundo posset abradi. hoc eatenus factum est, donec fecunda crudelitas eo usque inter tormenta ac per tormenta proficeret, quamdiu ipsum regium culmen, per quod solum prohiberi potuerat, occuparet. et quid postea consecutum est ? impera
Abbreviated transcription (Latin):
quo ille nasci in ter homines
atq agnosci ut homo uoluit. post
cuius nomen & ipsi pro nichilo con¬
tempti sunt. & cum uniuerso mun¬
do etiãilli qͦs ipsi ꝓuexerãteucurrert᷑:
S humiliter obrepsit inquiunt:
&̃ latenter intrauit. L atentis & hu¬
milis unde tam celebris fama. tam
indubitata fides. tam manifesta uic¬
doria signis quibusdam & uirtutib
mentes hominum suꝑsticione sol¬
licitatas cȩpit & tenuit. Ad hȩc si
homo potuit: dii magis posse debu¬
crunt. An quia ille hanc potentiã
a patre sibi traditam p̃dicabat. ꝑuen¬
tum ẽ aliquando adintelligentiam
illius noti & ignoti dei. quam appre
hendere ut dixi nemo ꝑ ipsum nisi
potest: Nec quisquam potest: nͥ qui
doto se ꝑspecto. ac despecto conuersus ad
sapientiam dĩ: omuem querendi ra¬
tiocinationem transtulerit adcreden¬
di finem. Uerumptamen breuiter
discutio. Dii isti quos tantos fert.
ut romanam rem publicam & pro¬
pitii prouerisse. & aduers: afflicisse

Expanded text:
quo ille nasci inter homines quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? signis quibusdam et uirtutibus mentes hominum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at hhomo potuit, Dii magis posse debuerunt. An quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, perventum est aliquando ad intelligentiam illius noti et ignoti Dei, quam apprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaerendi ratiocinationem transtulerit ad credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse
Abbreviated transcription (Latin):
rint p̃cipuum deorum fauorem:
quib ademptis uł p̾termissis disces¬
serunt omnes aditis. arisq relictis
diis quib imperium steterat: unde
quamius reuerentia sanctitatis tui
multa fortissime uerissimeq disseru¬
erit. tamen & mͥ locus exigit ut par¬
ca subiciam: si romani colendo deos
meruerunt fauorem deorum. & ñ co¬
lendo amiscrunt. ut ipse romulus
parens rome. inter tot mala abipso
ortu suo ingruentia saluus eẽt colen¬
do quis meruit: An amulius auus
qui exposuit aduecem an pater qͥ
incertus fuit. au rhea mater stupri
rea. an albani parentes. ipsi quoq ab
mnitio romani nominis germam ꝑ¬
sequentes. an tota italia quȩ ꝑqua¬
dringentos annos dum audere po¬
tuit: excidio eius inhiauit: Non
inquiunt s dii ipsi quia se colendos
sciebant: futuros custodiere culto¬
res. Ergo p̾scii sunt: si prescii sunt. cur
hoc imperium inter tot annorum
scłã eo potissimum temꝑe ad summã
potentie arcem ꝑduxerunt:

Expanded text:
rint praecipuum deorum fauorem, rint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subiciam. si Romani colendo deos emeruerunt fauorem deorum et non colendo amiserunt: ut ipse Romulus, parens Romae, inter tot mala ab ipso ortu suo ingruentia saluus esset, colendo quis meruit ? an Amulius auns, qui exposuit ad necem? an pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri rea? an Albani parentes, ipsa quoque ab initio Romani nominis germina persequentes ? an tota Italia, quae per quadringentos annos, dum audere potuit, excidio eius inhiauit ? non, inquiunt, sed di ipsi, quia se colendos sciebant, futuros custodiere cultores. ergo praescii sunt. si praescii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad summam potentiae arcem perduxerunt,