comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione exceptione reiiudicate. submoue¬
binir. qr res insuꝑius iuditiũ declucta
ifiuita est. Donec autẽ pͥus iuditium
agitatur. licentia agentiest. si eum
de scientia domini arguenda peuiteat
cunc ad noxalem causam tnͣsire. Contra
quo sicum eo qui scit cum declitione¬
noxe actum sit. ampliꝰ ĩ dñm decracta
nore declitione. danda actio non est.
Imp̃o antem iuditio siuolu̾it ⁊ scĩam
domini arguere ñ ẽ ꝓhibendus.
lp̃.x.x. Di seruus plurium deliquent
omnib ignorantib noxale iuditium
in qiuemuis dab̃r S si omnib scienti¬
b quiuis eorum tenebitur. detracta
alter ignorauit qui scit detractanor
quod qui scit insolidum teneatur.¬
uerum illa quo quodsiue alienan̾¬
it seruum qui scit siue manumise¬
rit siue decessert seruus. dominus te¬
neatur. s ⁊si ip̃e dm̃s decessĩt: hr̃s eiꝰ
numissus tenetur
licet eo tempore non ili ͭ quo desĩque¬
bat. teneor ihm̃ tens tenemr. Si nox¬

Expanded text:
tione exceptione rei iudicatae summovetione exceptione rei iudicatae summovebitur, quia res in superius iudicium deducta et finita est. donec autem prius iudicium agitatur, licentia agenti est, si eum de scientia domini arguenda paeniteat, tunc ad noxalem causam transire. contra quoque si cum eo qui scit cum noxae deditione actum sit, amplius in dominum detracta noxae deditione danda actio non est: in ipso autem iudicio si voluerit et scientiam domini arguere, non est prohibendus.um seruus deliquerit omnibus ignorantibus, noxale iudicium in quemuis dabitur: sed si omnibus scientibus, quiuis eorum tenebitur detracta nalter ignorauit, qui scit detracta noxquod qui scit in solidum teneuerum illa quoque, quod, siue alienauerit seruum qui scit siue manumiserit siue decesserit seruus, dominus tenetur: sed si ipse dominus decesserit, heres eius numissus tenetur.licet eo tempore non fuit, quo deli‹n›quebat, teneor, et heres meus tenetur, si nox
Abbreviated transcription (Latin):
quemiadmod̾ accipienda est. utrum cũ
consilio ansi iiderit tantum ciũauis
ꝓhib̾e. ñ potu̾it. etͥo .i. si ad libertatẽ
ꝓlamans domino sciente faciebat. a il
quid si contempnat dominumul cũ
tnͣs flumen sit seruus uidente quid̾ s in¬
uito domino noxiam noceat. rectius itaz
pͥ i toto edicto intelligencdum est. cir¬
cascientie u̾bum. ¶Siexͣneus su̾us sci¬
ente me fecerit cumq reclamero nox a
łactio inme  dab̾r. quia nonuidetur
domino sciente fetisie cum eo temꝑe
dominus non fu̾im. ¶Cum dominus
obscientiam teneatur anseru quoq no
mine danda sit actio: uidendum est nͥ
forte pretor unampenam a domino
exigiuoluit. oͦ dolus serui impunitus
erit. quad est iniquum ñuo utroq mͦ
dommus tenebitur. Una autẽ prenaex¬
acta cnͣm actoreleg̾it. altera tolletur.
GSi detrasta noxe declitione qͣ cũ con¬
scio domino adumsit ciui non erat
constius. ab solutione fc̃a ⁊ finito iu¬
ditio amplius agendo cumnoxe decli¬

Expanded text:
est? utrum cum consilio? an et si viderit tantum, quamvis prohibere non potuerit? quid enim si ad libertatem proclamans domino sciente faciat aut qui contemnat dominum? vel cum trans flumen sit servus, vidente quidem, sed invito domino noxiam noceat? rectius itaque potest: et hoc in toto edicto intellegendum est circa scientiae verbum. Si extraneus servus sciente me fecerit eumque redemero, noxalis actio in me dabitur, quia non videtur domino sciente fecisse, cum eo tempore dominus non fuerim. Cum dominus ob scientiam tmine danda sit actio, uidendum est: nisi forte praetor unam poenam a domino exigi uoluit. ergo dolus serui impunitus erit? quod est iniquum: immo utroque modo dominus tenebitur, una autem poena exacta, quam actor eleSi detracta noxae deditione quasi cum conscio domino actum sit, qui non erat conscius: absolutione facta et finito iudicio amplius agendo cum noxae dedi
Abbreviated transcription (Latin):
comimunis seriuis furtum fecerint
altero ex dominis sciente is qmscit: oĩ¬
um nom̃e tenebitur. ⁊ comuientus al¬
terum quoq liberat. nec asocio cuuio¬
qm dedebit consequi. sui enim facti
nomine poenammeruit. ꝙ sus qͥ
ignorau̾it duplump̾st iterit a socio
simplum ꝯsequitur.
dem.ł .xii. ed ieo nomine cum
sotio poterit agere quod seruum cõ¬
munem deteriorẽ en fecit qũead̾
cum quolib̾s alio quirem comiunẽ
terẽa post noxe. dtionem cõmu̾e
infactum agipocit
nomitie furti actione tenebitur. do¬
minus nantenetur s noxfedendo ñ
facit quidem at dͦis. cumꝰ autem.

Expanded text:
m fecerit altero ex dominis sciente, is qui scit omnium nomine tenebitur et conuentus alterum quoque liberat nec a socio quicquam debebit consequi: sui enim facti nomine poenam meruit. quod si is qui ignorauit duplum praestiterit, a socio simplum consequetur.m. Sed et eo nomine agere cum socio poterit, quod seruum communem deteriorem fecit, quemadmodum cum quolibet alio, qui rem communem terea post noxae deditionem commune in factum agi poternomine furti actio‹ne› tenebitur, dominus non tenetur. sed noxae dedendo non facit quidem actoris: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
te obtemꝑaũ. Et s auesuꝰsit potest hac
dici. Sĩ at non ꝓhibuit ꝙͣ ad mod̾ fc̃m
serui excusabimus. celsus fñ diffrãm
facit. inter legem aquiliamrilegẽ xii.
tabulaꝵ. Namin lege antiqͣsiseruꝰ sci¬
entedm̃o fuitum fecit. ł aliã noxã ꝯnu¬
sit suinoĩe actio ẽ noxał. nec suo dñs no
mine tenebitur. ac in lege aquilia ĩ qͥt
rommꝰ suonõie tenet᷑. nonserui. Utͥusꝙ
aciuilie qiͣ ignou̾it. seruoꝙ domino

Expanded text:
ti obtemperauit. et sane si iussit, potest hoc dici: si autem non prohibuit, quemadmodum factum serui excusabimus? Celsus tamen differentiam facit inter legem Aquiliam et legem duodecim tabularum: nam in lege antiqua, si seruus sciente domino furtum fecit uel aliam noxam commisit, serui nomine actio est noxalis nec dominus suo nomine tenetur, at in lege Aquilia, inquit, dominus suo nomine tenetur, non serui. utriusque Aquiliae, quasi ign‹o›uerit seruo, qui domino
Abbreviated transcription (Latin):
posĩt. hoc solum prospicere pretorem
ne possit. nocere nec spetamus ut no¬
ceat. s oninibb anocere poiũit: edc̃olo¬
cusat. ¶ Cohercetur autem quppdit̃
⁊ nocuerit in cum compent actio. qui
ꝑgiia clipeumuł tablã spoitamha¬
buisset. ea ꝙ excidus ⁊ tnͣseunti damp
nquid dedisset. Seruius iedi. ad ex¬
emplum huiꝰ acõis dãi oportere actio¬
dampnauid dediss eua ⁊ legitima
⁊ limoaria actio ompeti. deficit. Ista ã
acto popłaris est. ihĩtlisimilib q cõ

Expanded text:
possit, hoc solum prospicere praetorem, ne possit nocere: nec spectamus ut noceat, sed omnino si nocere possit, edicto locus sit. coercetur autem, qui positum  nocuerit, in eum competit actio qui pergula clipeum uel tabulam expositam habuisset eaque excidisset et transeunti damni quid dedisset, Seruius respondit ad exemplum huius actionis dari oportere actiodamni dedisset, quia et legitima et honoraria actio deficit. Ista autem actio po
Abbreviated transcription (Latin):
situm: siue mnħĩtationib uł cenacu¬
lic siue ⁊̃ iuhoreis uł cuiuc alteruis e¬
difitii. ¶ Põitum hr̃e ĩ is recte
usdenir qunpe quidem non posuit.
u̾m abalio põitum patitur. Qr̃ si ser¬
uus posu̾t dominus autempõitum
patiatur. non noxali iuditio s suo no¬
mine tenebit᷑. p̾tor ait cuins is ca¬
sus nocere possit. exhiis u̾bis mani¬
festatur. non omne quicãd põitumẽ

Expanded text:
enaculi, sive etiam in horrei vel cuius alterius aedificii. Positum habere etiam is recte videtur, qui ipse quidem non posuit, verum ab alio positum patitur: quare si servus posuerit, dominus autem positum patiatur, non noxali iudicio domine tenebitur. Praetor ait 'cuius casus nocere posset'. ex his uerbis manifestatur non omne quidquid positum
Abbreviated transcription (Latin):
Nanripenał i popularis dummodo
sciamus explinib deaderantib hanc
actionem ei potissimum daridebere. cꝰ
interest. uł qui qͤfmitate cognanõe¬
ue defunctum contingat. ¶ S si lib̾s̃
noscitimsit ip̃i ꝑpetuo erit astio. S
sialius uelit exꝑmi annua ert ħ actio
Nec enimhĩdib uire hr̃ditano com¬
petit. quipꝵ quod incorpore libero dãp¬
in datur. iure sr̃litaĩo tnͣsire ad suc¬
cesiores nondebi qiͣnon sit dampñ
pecumarium. Nan ex lanoiequo¬
ꝓtest oue supͣ eum loum quo uul¬
go iter fict uł in quo onsistetur. id
poĩtum hẽat cuius cãu nocere cui
possit. Qui adiũsus ea feorit in es¬

Expanded text:
nalis et popularis: dummodo sciamus ex pluribus desiderantibus hanc actionem ei potissimum dari debere cuius interest uel qui adfinitate cognationeue defunctum contingat. sed si libero nocitum sit, ipsi perpetua erit actio: sed si alius uelit experiri, annua erit haec actio, nec enim heredibus iure hereditario competit, quippe quod in corpore libero damni datur, iure hereditario transire ad successores non debet, quasi non sit damnum pecuniarium, nam ex bono eprotectoue supra eum locum, qua uolgo iter fiet inue quo consistetur, id positum habeat, cuius casus nocere cui possit. qui aduersus ea fecerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
Daur. t .ix. Hoc eclictum non tantum
edictum. Siinterlin deiectum sit ñ noc¬
te sed quibdam locis ⁊ nocte iterfit. hĩ¬
taroi suam suorumꝙ culpam prãre d.
Si deictum de naue sit dabituractio uti¬
lis in eumqui nam pͥpõnus sit.¬
ex eo quod deietumeffnsummue quide¬
nt. lesum fu̾it iudex competit mercedos
meclicis pllitas. ceteraq impendia que
incuratione fcã sunt. Preterea operaꝵ
quib caru̾it. ⁊ carituriis est. obidꝙ in
utilis factus est. citͦ cicat̾ͥtium autem aͥ
de formitatis nulla sit estimatioq libe

Expanded text:
dictum. Hoc edictum non tantum edictum, si interdiu deiectum sit, non nocte: sed quibusdam locis et nocte iter fit. Habitator suam suorumque culpam praestare debet. Si de naue deiectum sit, dabitur actio utilis in eum qui naui praepositus sit.ex eo, quod deiectum effusumue quid erit, laesum fuerit, iudex computat mercedes medicis praestitas ceteraque impendia, quae in curatione facta sunt, praeterea operarum, quibus caruit aut ca‹r›iturus est ob id, quod inutilis factus est. cicatricium autem aut deformit
Abbreviated transcription (Latin):
fintum fecit noxiã ue nocuit. ad poste¬
riores leges ꝑtinere poterit. ducit ĩ ser¬
ui nomine cum domino agiposse. nox¬
ali iuditio. uͭ ꝙ det᷑aqͥlia adu̾sus dñm
enda ẽ. Sicum ꝓhib̾e posset non ꝓhibu¬
it. Aliud est enim austorem ẽẽ seruo
delinciuenti. a ẽ pati delinquere.

Expanded text:
tum faxit noxiamue nocuit' etiam ad posteriores leges pertinere, poterit dici etiam serui nomine cum domino agi posse noxali iudicio, ut quod detur Aquilia aduersus dominum, enda est, si, cum prohibere posset, non prohibuit: aliud est enim auctorem esse seruo delinquenti, aliud pati delinquere.
Abbreviated transcription (Latin):
dempnatus ẽ. m̾ito eiqui obhoc ꝙ hos¬
pos uł qiuis alius de cena culo deiecit:
labeo ait. aclu̾sus deiectorem. ꝙ uer̃
to hebit actionem. ħ autem actioque
competit deeffusis ⁊ dedeiectis ꝑpetua
est. ⁊ hr̃di compecit. in hr̃dẽantẽ nonda¬
tiu ¶ Queautem deeo competit ꝙ
liber ꝑisse uidetur. dicetur mira an¬
num diuntaxat competit. n inhere

Expanded text:
demnatus est, merito ei, qui ob hoc, quod hosdemnatus est, merito ei, qui ob hoc, quod hospes uel quis alius de cenaculo deiecit, Labeo dicit aduersus deiectorem, quod to habebit actionem. Haec autem actio, quae competit de effusis et deiectis, perpetua est et heredi competit, in heredem vero non datur. quae autem de eo competit, quod liber perisse dicetur, intra annum dumtaxat competit, neque in here
Abbreviated transcription (Latin):
so inter se cenaculo hĩtent. actio ine.¬
um solum datur. quimnhĩtat eamꝑ
tem unde effusum ẽ. Siquis gratuitaᷤ
hĩtationes declerit libertis iclientib uł
neri. Trebatuis ait. E ucrum est. Idẽ
erit dicendum i siquis amicis sius mo¬
dica hospiciala distribu̾it. Namer siqͥs
cenaculãiam exercens ip̃e maxim am
ꝑtem cenaculi ht̃ solus tenebitur. Sr i¬
bitur. S siquis cenaculari am exercens
modicum sͥ hospicium retuu̾it residu¬
um locau̾it pliuib. omnes tenebunt᷑.
quasi in hoc cenaculo hĩtantes. unde deiᷤ¬
tumeffusumue est. Interdum tamem ꝙ
sine captione act oris fiat. oportebit pͥ¬
torem ediaite motum in eum potius
actionem dãe. ex cuiuc cubiculo uelexe¬
dra. deiectum eẽt. licet plures in eodem
cenaculo hĩtent. Ꝙ si ex inediano cena¬
culo quid deiectum sit uerius est om̃es
teneri. ¶Siorrearus a liqͥnod deie¬
cerit uł effuderit aut conductor apo¬
derit. uł siquis discentium cum autẽ
legis aquilie achione pp̃hoc quis con¬

Expanded text:
so inter se cenaculo habitent, actio in eum solum datur, qui inhabitabat eam partem, unde effusum est. Si quis gratuitas habitationes dederit libertis et clientibus uel neri Trebatius ait: quod uerum est. idem erit dicendum et si quis amicis suis modica hospitiola distribuerit. nam et si quis cenaculariam exercens ipse maximam partem cenaculi habeat, ‹solus tenebituri quis cenaculariam exercens modicum sibi hospitium retinuerit, residuum locauerit pluribus, omnes tenebuntur quasi in hoc cenaculo habitantes, unde deiectum effusumue est. Interdum tamen, quod sine captione actoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum est, licet plures in eodem cenaculo habitent: quod si ex mediano cenaculi quid deiectum sit, uerius est omnes teneri. Si horrearius aliquid deiecerit uel effuderit aut conductor apoderit uel si quis discentium. Cum autem legis Aquiliae actione propter hoc quis con
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. Agnouit .n. iuditium id eẽ. ⁊ sile¬
gatarius ei istatulilber declit. i pot̾ dici
excludi eum. Maxime si hr̃dem uisse¬
rat eidare. ceterum si lega tarium:
numquid semel natam moftõsi q̃ re¬
lamnonꝑimat. legatarii oblatõ. Eͣ
gͦ in hĩdem absolutetliximꝰ qm̃ añ adi¬
tam hr̃litatem non nascitur querelẽl
Ego euentumin hac reputo seqũdum.¬

Expanded text:
datur: adgnovit enim iudicium. idem est et si ledatur: adgnovit enim iudicium. idem est et si legatarius ei vel statuliber dedit. et potest dici excludi eum, maxime si heredem ei iusserat dare: ceterum si legatarium, numquid semel natam inofficiosi querellam non peremat legatarii oblatio? cur ergo in herede absolute diximus? quoniam ante aditam hereditatem nec nascitur querella. ego eventum
Abbreviated transcription (Latin):
ditateni hẽo debeo. s dimidiã pet̾e. ꝓm̃
sisint ex duob filiis ne potes. ex uno e¬
u. ples tres puta ex uno unus unius sex¬
untia unius ex slł semiuntia q̃ relam
excludit. ¶ Quarta autẽ accipͥet᷑. s. de
ducto ere alieno i fum̾s impensa.S an
⁊ lib̾tas quartaminimiat indencdum
est. inuinquid minuat. Si cumquis
fitiosum. qr hẽat falcicliã. falcidia aũ
libeitates non minuat. pot̾ dici decluc¬
tis libertatib quartam ineundam. cũ
gͥ placet quartam minui ꝑ libertates
eueniet. ũ qui seruos tm̃ ht̃ in prĩmo¬
nio suo dando eis libertatẽ. in offõsi q̃ re¬
lam excludat nͥforte filius hic si non
fuit in potestate apr̃e hĩs instͥutus.
m̾ito omitit hr̃clitacẽ ⁊ adsubstitutum
uel ab intestato citraeclicti penam ht̃
hr̃ditatem. ¶Si conditõni ꝑere testa¬
tor hĩdem iusuit inꝑsonam filii alt̾ius
quieandem querelam mou̾e p᷑ isciens
is accepit uidend̾ ne ab offõsi q̃rela exclu¬

Expanded text:
ditatem debeo, sed dimidiam petere. proinde si sint ex duobus filiis nepotes, ex uno plures, tres puta, ex uno unus: unicum sescuncia, unum ex illis semuncia querella excludit. Quarta autem accipietur scilicet deducto aere alieno et funeris impensa: sed an et libertates quartam minuant, videndum us ficiosum, quia habet Falcidiam, Falcidia autem libertates non minuit: potest dici deductis libertatibus quartam ineundam. cum igitur placet quartam minui per libertates, eueniet ut, qui seruos tantum habet in patrimonio suo, dando eis libertatem inofficiosi querellam excludat: nisi forte hic filius, si non fuit in potestate, a patre heres institutus merito omittit hereditatem et ad substitutum o citra edicti poenam habeat hereditatem. Si condicioni parere testator heredem iussit in persona filii vel alterius qui eandem querellam movere potest et sciens is accepit, videndum, ne ab inofficiosi querella exclu
Abbreviated transcription (Latin):
tor ignorau̾it exemptotenetur. ¶ Si
predii uenditor non dicat detributo sci¬
ens tenetur exempto. ꝙ sugnorans nõ
p̾clixerit. ꝙ forte hr̃dita rrumap̾ diume¬
rat nõ tenetur. ¶ Qmͣuis supradixi¬
mus cumincorꝑe consentiamus deqͣutate
se non ẽẽ deceptum. ⁊ si uenditor qͦ nesci¬
ret. uelutisi mensas qiͣ citreas einat que
nonsunt. ¶ Cumꝑuenditorem ste¬
tent quo minils rem tradat omnis utili¬
tas emptoris in estimationem uenit.
que mo do circa reniconsistat. n eniin
si potuit ex uino puta negotian ⁊ luit̃
facere idestimand̾ ẽ. non mag̃ qim sitͥ¬
ticumem̾it ⁊obeam remꝙ nan sit tra¬
ditum familia eius fame i aborau̾it.
Namp̾tiun tritici non seruoꝵ fame
necatoꝵ consequitur. nec iaior sit ob¬
ligõꝙ̃ tardius agitur. qͣmuis crescat. extiatõ.¬

Expanded text:
tor ignorauerit, ex empto tenetur uenditor. Si praedii uenditor non dicat de tributo sciens, tenetur ex empto: quod si ignorans non praedixerit, quod forte hereditarium praedium erat, non tenetur. Quamuis supra diximus, cum in corpore consentiamus, de qualit non esse deceptum, etsi uenditor quoque nesciet: ueluti si mensas quasi citreas emat, quae non sunt. Cum per uenditorem steterit, quo minus rem tradat, omnis utilitas emptoris in aestimationem uenit, quae modo circa ipsam rem consistit: neque enim si potuit ex uino puta negotiari et lucrum facere, id aestimandum est, non magis quam si triticum emerit et ob eam rem, quod non sit traditum, familia eius fame laborauerit: nam pretium tritici, non seruorum fame necatorum consequitur. nec maior fit obligatio, quod tardius agitur, quamuis crescat, si
Abbreviated transcription (Latin):
ta cesa excipiannir inuenditione ea placu¬
it et̃. ruta que eruta sunt. ut arena crecaa
similia. cesa ea eẽ ut arbores cesas. ⁊ carboẽs.
⁊ hiis similia. Gallus autem aquilus reft̾
cuius mela refert: opĩonem recte ait. frustͤ
in lege uenditionis de rutis ⁊ cesismsi
contin̾. qr si non sp̃aliter uenierint ad
exhibendum de hiis agi potest. n enim i¬
agis de materia cesa: aut de cem̃tis aut de
harena cauendum est uenditori: qͣm dece¬
teris que sunt p̾ciosiora. ¶Labeo ge¬
neraliter scrib̾. ea que ꝑpetiui usus cã ine
clifitiis sunt: eclifitii eẽ. que uero clificii
nonẽ adp̾sens nan eẽ elifitii. ut puta fi¬
stule temꝑis quid̾ cãpote: non sunt ediũ
U̾mptñsi perpetuo fu̾it põite: eelium sunt
castella plumbea: putea: oꝑcula puteoꝵ
epitonea fistulis ad plumbata aut que
terra continentur. qͣmius non sint ad¬
fixa. elium ẽẽ constat. It dstat sigilla: co¬

Expanded text:
et caesa excipiantur in uenditione, ea placuit esse ruta, quae eruta sunt, ut harena creta et similia: caesa ea esse, ut arbores caesas et carbones et his similia. Gallus autem Aquilius, cuius Mela refert opinionem, recte ait frustra in lege uendcontineri. Quia, si non specialiter venierint, ad exhibendum de his agi potest. Neque magis de materia caesa aut de caementis aut de harena cauendum est uenditori quam de ceteris quae sunt pretiosiora. Labeo generaliter scribit ea, quae perpetui usus causa in aedificiis sunt, aedificii esse, quae uero ad praesens, non esse aedificii, ut put‹a fistul›ae temporis quidem causa positae non sunt aedium, uerum tamen si perpetuo fuerint positae, aedium sunt. Castella plumbea, putea, opercula puteorum, epitonia fistulis adplumbata aut quae terra continentur quamuis non sint adfixa aedium esse constat. Item constat sigilla, co
Abbreviated transcription (Latin):
sałire solec. uille eẽ. ea que exedifito de¬
tracta sunt. ut reponautur eclifitii sũt.
atqͣ ꝑatasunt. ut imponantur. non st̃
eclifitii. Pali qui uineẽ cã ꝑan sunt:
anteqmͣ collocentur. fundi non sunt.
sedciur exempti sunt hac m̃te ut collo¬
centur: fundi non sunt.
aboł.ł. Oranaria que extabulis
fieri solent ita elium sunt si stipitese
terram sunt: rutis icesiscedunt. ¶Te¬
gule que nondimi eclifitis polte sunt:
qmͣuis tegendi gra allate sunt inrutic
icesis. hũtur: aliudiuris est. in hiis que
detracte sunt. ut reponerentur. eclibus
enim accedunt.

Expanded text:
salire so‹l›et, uillae esse. Ea, quae ex aedificio detracta sunt ut reponantur, aedificii sunt: at quae parata sunt ut imponantur, non sunt aedificii. Pali, qui uineae causa parati sunt, antequam collocentur, fundi non sunt, sed qui exempti sunt h‹a›c mente ut collocentur, fundi sunt.o. Granaria, quae ex tabulis fieri solent, ita aedium sunt, si stipites eterram sunt, rutis et caesis cedunt. Tegulae, quae nondum aedificiis impositae sunt, quamuis tegendi gratia allatae sunt, in rutis et caesis habentur: aliud iuris est in his, quae detractae sunt ut reponerentur: aedibus enim accedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ꝑceptos uille non ẽẽ constat. ¶ fun¬
do uendito uel legato sterquiliniũ istram̃e¬
ta emptoris i legatari sunt. ligna autem
uenditoris uł hereclisq nonsunt fimi ditñ¬
isi ad eam rem comꝑata s. insterquilinio
aũ clistinctio trebatii ꝓbanda ẽ. ut siquid̾
stercorandi agͥcã. comꝑatũ sit: empto¬
renisequatur. siuenden di uenditore m
nisi aliud actum est. nec int̾est inctabło
iaceat. an aceriuissit. ¶Qͤ tabule
pncte ꝓtectori oncluduntiu. Itẽq cͥste
marmoreẽ eclium sunt. xiticuli cͥra colũpe¬

Expanded text:
uillae non esse constat. Fundo uendito uel legato sterculinum et stramenta emptoris et legatarii sunt, ligna autem uenditoris uel heredis, quia non sunt fundi, tametsi ad eam rem comparata sunt. in sterculino autem distinctio Trebatii probanda est, ut, si quidem stercorandi agri causa comparatum sit, emptorem sequatur, si uendendi, uenditorem, nisi si aliud actum est: nec interest, in stabulo iaceat an aceruus sit. Quae tabulae pictae pro tectorio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt. Reticuli cir
Abbreviated transcription (Latin):
fuiti aticiouenisset. dedistieum in
qõnem sub ea cã ut si idreꝑtum ĩ
eononeẽt reddetur tibi. Is enin tra¬
didit p̾fc̃o uigilum qĩ in facinore de¬
prehensum p̾fectus ugilum eum sũ¬
mo supplitio affecit. age⁊ cumticio:
ait posse etiam ad exibenlum agi. qͦ¬
niam fec̾i̾t quo minus exib̾et. S ꝓ¬
culus dãi oport̾e ita ait. Si fecisĩes
euis hominem cuio cãu ad exibend̾
agere te non posĩe. s si tuus mansiꝰ¬
s ĩfurti te acturum cumeoq re a¬
liena uit usis. ut sciret se inuitodo¬
mino uti. aut dominum si sciret ꝓ
portione emptionis ⁊ uenditionis ẽ.
an nulla h alia obligatio est. qͣm
obrem dati re nonsecuta in quoꝑ
eliuior sumt iõ si mortinis est stichꝰ
repetere possum. E idõtibi decliũ
mͥstichumdães. finge enim alienũ
eẽ st ichum. S te m̃ esim tradidisse
Repetere ate pecuniam potero qr ho¬
ntinem accipientis non fec̾is: ⁊ rursꝰ
Uatur aut obreuidatur: iniustam
obturpem aut honestam. Eb aro

Expanded text:
furti Attio uenisset, dedisti eum in quaestionem sub ea causa, ut, si id repertum in eo non esset, redderetur tibi: is eum tradidit praefecto uigilum quasi in facinore depraehensum: praefectus uigilum eum summo supplicio adfecit. ages cum ait posse etiam ad exhibendum agi, quoniam fecerit quo minus exhiberet. sed Proculus dari oportere ita ait, si fecisses eius hominem, quo casu ad exhibendum agere te non posse: sed si tuus mansisset, etiam furti te acturum cum eo, quia re aliena ita sit usus, ut sciret se inuito domino uti aut dominum si sciret prportione emptionis et uenditionis est an nulla hic alia obligatio est quam ob rem dati re non secuta? in quod procliuior sum: et ideo, si mortuus est Stichus, repetere possum quod ideo tibi dedi, ut mihi Stichum dares. finge alienum esse Stichum, sed te tamen eum tradidisse: repetere a te pecuniam potero, quia hominem accipientis non feceris: et rursus, atur aut ob rem datur aut turpem aut honestam; turpem
Abbreviated transcription (Latin):
fructus u deberi ⁊ puto desin̾e. Nã
isimortuus fu̾it usus fructuarius
hĩdi n eius actonem p̾n̾toꝵ dum¬
taxat fructuum dandam ¶Pomp̃
cã restituenda est: n õ si serui fiunt
usus fructus legatus: quicquid ex
re fructuarii uel ex operis suis conse
cutus ert possessor debebit restituere.
lio quidem possidente alio autẽ liti
se offerente non sufficit eum usũ
fructum it̾m renouare. Uerũ
cauere quoq eum de euictione u¬
sus fructus oportet. Quidemin
siserium aut funclumis qui pos¬
sidelut pignor declerit. isq ab eo
qui pignori accepit. uire uti ꝓ hi¬
betur. debebit ita hr̃e cautum ¶ Si¬
cut fructuario inirem confessoriã
surem utatur. s in omnib reb ita
demum si nonsit possessor qui agat.
Nam i possessori competunt. Qd̃
si possident nicħ fructuum nomĩe
conseq̃ntur. Q gͦ officiumiudi
cis erit. qͣm hoc ut seturus cõseqͣ¬
tur fructuaruis: fiuendilicentiã
cium accepit si desierit possidere sñ

Expanded text:
t deberi? et puto desinere: nam et si mortuus fuerit fructuarius, heredi eius actionem praeteritorum dumtaxat fructuum dandam Pomponicausa restituenda est: et ideo si serui fuerit usus fructus legatus, quidquid ex re fructuarii uel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere.Slio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetur? debebit itaque habere cautum.Sicut fructuario in rem confessoriam e utatur: sed in omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat nam et poss‹ess›ori competunt: quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fruendi licentiam, cium accepit, si desierit possidere sine
Abbreviated transcription (Latin):
qui nascitur sine legntimo nirmo¬
matrumonio. omnino mr̃e seqͣtur.
nisilex sꝑen aliter aliud inducat.¬
demł.i. Ingemium acciperedelemꝰ
ieum de quo sententia lata est. ꝙͣ¬
ius fu̾it libertinus. quia res uidica.
ire ciuili intelliguntur. inrerum
natura eẽ. Nam i legntime hereclita¬
tes hiis restituuntur. isi p̾gnans
mulieꝵ ab hostib capta sit id qd̃
natumerit post liminium ht̃. Itẽ
patris uł matris conditionem seqr
¶preterea si aurilla p̾gnanc subrepta
fu̾it qmuis ap̃ bone fidei emptorẽ
peperit idꝙ natumerit tam qͣm fur¬
tiuum aõ nsu capiatur. hiis con¬
seqũs est. ut libertus qͦ qmͣdiu prõni
filins nasci possit eo uire sit quo
fatetur: nec adoptando pr̃omis ingem¬

Expanded text:
qui nascitur sine legitimo matrimonio, matrem sequitur, nisi lex specialis aliud inducatPapiam.Ingenuum accipere debemus etiam eum, de quo sententia lata est, quamuis fuerit libertinus: quia res iudicataiure ciuili intelleguntur in rerum natura esse. nam et legitimae hereditates his restituuntur: et si praegnas mulier ab hostibus capta sit, id quod natum erit postliminium habet, item patris uel matris condicionem sequitur: praeterea si ancilla praapud bonae fidei emptorem pepererit, id quod natum erit tamquam furtiuum usu non capitur: his consequens est, ut libertus quoque, quamdiu patroni filius nasci possit, eo iure sit, quo fatetur, nec adoptando patronus inge
Abbreviated transcription (Latin):
offinum uidins pertiuet. ut eam ꝑtẽ
que testatoris fuit. alicui ubeat tra¬
di. ¶Q proemptore ur donato pu¬
ta coheredes possident. iu fauilie hertist̃.
iud̾. uenire negat pomp̃. ¶Idemscͥb̃
Cum ego ituhĩdes ticio exstetiuemus

Expanded text:
officium iudicis pertinet, ut eam partem, officium iudicis pertinet, ut eam partem, quae testatoris fuit, alicui iubeat tradi.Quod pro emptore uel pro donato puta coheres possidet, in familiae erciscundae iudicium uenire negat Pomponius.Idem scribit, cum ego et tu heredes Titio
Abbreviated transcription (Latin):
hostes decessit: hoc uiditio exꝑiripꝰ
sunt. ¶ Simles alium castrensiũ
alum ceterorum bonoꝵ hr̃dem fe¬
cerit non est locus familie ħciscũ¬
de iudicio. Diuisunnest .ni. ꝑ ꝯstituti¬
ones intereos pr̃ĩmonium. ꝙ̃ ad̾
cessat familie ħciscunde iudicium
cum nicħ incorporib s omnia in
nominib sunt. ¶ Qnͣtum u̾o̾
ad acaipiendum familic ħ ciscunde
iudicium uicħ interest. possideat
quis hr̃clitatem nec ne. ¶ Depłi¬
b hr̃ditatib que iter eos dem ex
diu̾siscãis communes sunt. unum
samilie. lxiscunde iuditium sumipͭ.
¶uuter me tteticiana hereclitaᷤ
cõmunis sit ĩter me autem ite ⁊ tic¬
umserana posse unum iudicium ac¬
cipi inter tres pomponius scrib̾. It̃
si plures hẽditates uiter nos cões st̃
possimius de una familie hascunde
iudiciuͦm exꝑiri. ¶Sicestator rem
cõmiminemcum exneohẽat siue rei
sue ꝑtem aucuilegauit aut heres
ante uidicium familie heraiscunde ac¬
ceptum partem suam alienauit ad

Expanded text:
hostes decessit, hoc iudicio experiri possunt.Si miles alium castrensium, alium ceterorum bonorum heredem fecerit, non est locus familiae erciscundae iudicio: diuisum est enim per constitutiones inter eos patrimonium. quemadmodum cessat familiae erciscundae iudicium, cum nihil in corporibus, sed omnia in nominibus sunt.Quantum uero ad accipiendum familiae erciscundae iudicium nihil interest, possideat quis hereditatem nec ne.De pluribus hereditatibus, quae inter eosdem ex diuersis causis communes sint, unum familiae erciscundae iudicium sumi potest.Si inter me et te Titiana hereditas communis sit, inter me autem et te ‹et› Titium Seiana, posse unum iudicium accipi inter tres Pomponius scribit.Item si plures hereditates inter nos communes sunt, possumus de una familiae erciscundae iudicium experiri.Si testator rem communem cum extraneo habebat siue rei suae partem alicui legauit aut heres ante iudicium familiae erciscundae acceptum partem suam alienauit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enimꝑiulicem pͥorem appar¬
uit. totum non ẽẽ hr̃clitatis. quem¬
ad mod̾ in fanulie ħxiscunde iudiciũ
Quemat: anea stipulatio qͦ singulihere¬
des insolulum hñt actionem ueniat
in hoc iudicium dubitatur. ułuti sus
test. s u̾us est uonuenire eam in iu¬
dicim s onnub insolidum compe¬
tere actionem: ⁊si non prãtur uia ꝓ
ꝑte herelitaria ꝯdempnationem fi̾o
portet. Otra si ꝓmissor uedecessent
plurib hr̃clib institutis. nec duudit᷑
obligatio. nec dubium ẽ quin duret.
qm̃ uiam ꝓmittere ĩ is potest quin
fundumnonheãt. G q̃r singłi insoli¬
dum tenentur. offitio uiditis cautio¬
nes interponidebent ut si quis exhiis
ouentus litis estimationem p̾stiterit
id proꝑte a ceteris ꝯsequatur. Idem di

Expanded text:
udicem priorem apparuit totam non esse hereditatis, quemadmodum in familiae erciscundae iudicium ueniat?An ea stipulatio, qua singuli heredes in solidum habent actionem, ueniat in hoc iudicium, dubitatur: ueluti si is test. sed uerius est non uenire eam in iudicium, sed omnibus in solidum competere actionem et, si non praestetur uia, pro parte hereditaria condemnationem fieri oportet.Contra si promissor uiae decesserit pluribus heredibus institutis, nec diuiditur obligatio nec dubium est quin duret, quoniam uiam promittere et is potest, qui fundum non habet. igitur quia singuli in solidum tenentur, officio iudicis cautiones interponi debere, ut, si quis ex his conuentus litis aestimationem praestiterit, id
Abbreviated transcription (Latin):
que apud hostes est. marcellumir¬
p̾hñdit. quod nonputat int̾im pre¬
stationes eius rei uenire infamilie
ħcistunde iudicium que apudhostos
est quid enim impeclimenti est rei
prãtionem uenire cum up̃a ueniat:¬

Expanded text:
quae apud hostes est Marcellum reprehendit, quod non putat in praestationes eius rei uenire in familiae erciscundae iudicium, quae apud hostes est. quid enim impedimentum est rei praestationem uenire, cum et ipsa ueniat
Abbreviated transcription (Latin):
cum cautione qr possunt ad nos
reu̾ti. nisi tantum existimatus sit
dubius euentus.
tiones ⁊ ego pap̃. osentio. ¶ Fapulie
hriscunde iuditium unter bonoꝵ
possessiores. unter eum ciurestituta

Expanded text:
cum cautione, quia possunt non reuerti: nisi si tantum aestimatus sit dubius euentus. tiones: et ego Papiniano consentio.Familiae erciscundae iudicium et inter bonorum possessores et
Abbreviated transcription (Latin):
locum face ñ possunt ĩtdcõtũ demor¬
to inferendoutiłr agunt. ułuti dñs¬
ꝓpͥetatis siifimnd̾ cuiꝰ fructus auenus
est. mortuũ ĩfatt aũ inferreuelit. Nã
si ĩ tułit ñ fac̃ iustum sepuichrum. s
siphibeatur utilit̾ int̾clc̃ qͦ de uire do¬
minii q̃nit᷑ag. Eadeꝙ sint in sotio qͥ
in fund cõrm ĩuito sotiomortuiũt̾ee
uult. slam p̃ppublicãitilitatẽ i sepłta

Expanded text:
locum facere non possunt, interdicto tamen de mortuo inferendo utiliter agunt, ut etatis, si in fundum, cuius fructus alienus est, mortuum inferat aut inferre uelit: nam si intulerit, non faciet iustum sepulchrum, sed si prohibeatur, utiliter interdicto, qui de iure dominii quaeritur, aget. eademque sunt in socio, qui in fundum communem inuito socio mortuum inferre uult. nam propter publicam utilitatem, ne insepulta
Abbreviated transcription (Latin):
amus filio familias minori pecumã
creclidit melior est cã consum̃tis. nisi
locupletior ex ħ inueniat᷑ litiscon tes¬
tate tp̃r isqui accepit. ¶ Minores si
iniudicem compnuserũt. ⁊ tutore acto¬
re stipulatisũt inmn̾t̾ restitutõem ad¬
u̾sus talem obligõem iure desiderãt.¬
collocatam minor adiectõe ab alio
suꝑet᷑ implorans min̾t̾ restitutõem
audier :. sieius inter eẽ emptam ab
eo remfuisse: approbet᷑. ueluti qd̃
maiorum eius fuisset. itatũ ut id
quod ex licitatõe accessit ip̃e offerat
uenditori.
lium repetere potest
tionis inexecutionib penaꝵ ꝑatũ
nonẽ. Iõq iniuriarum iudicium
semeloransum repeti nonp᷑. S x ĩ
sexaginta dueb p̾titis inquib uire
mariti sine calumpnia uiratãre:¬
ad ult̾ui mulierem potest. denega
siriunt repetere uult quid aliud qͣm
delictiueniam .i. calumpie dep̾cat᷑:
Et cumn indelictis n incalump¬

Expanded text:
s filio familias minori pecuniam credidit, melior est causa consumentis, nisi locupletior ex hoc inueniatur litis contestatae tempore is qui accepit. Minores si in iudicem compromiserunt et tutore auctore stipulati sunt, integri restitutionem aduersus talem obligcollatam minor adiectione ab alio superetur, implorans in integrum restitutionem audietur, si eius interesse emptam ab eo rem fuisse adprobetur, veluti qmaiorum eius fuisset: ‹ita› tamen ut id, quod ex licitatione accessit, ipse offerat uenditori.lium repetere potesttionis exsecutionibus poenarum paratum non est: ideoque iniuriarum iudicium semel omissum repeti non potest. Sed et in sexaginta diebus praeteritis, in quibus iure mariti sine calumnia vir accusare mulierem adulterii potest, denegatsi nunc repetere vult, quid aliud quam delicti veniam, id est calumniae deprecatur? et cum neque in delictis n
Abbreviated transcription (Latin):
ditor renũtiando pꝰ diem qiuo placu¬
erat eẽ cominissiu ⁊ p̾tium petẽdo
recesseisse alege sua uideret᷑. non
me mouit ꝙ dies pea tnͣsisset nõ
mag̃ qmͣ si creclitor ꝑignus distrax¬
finita qiuatñ iex cõmiñoria displi¬
stituendam. Mouet ĩ illud imꝑa¬
torem qd priores tutorer qui non
restitui de siderabant suspecti ꝓñci¬

Expanded text:
ditor denuntiando post diem, quo placuditor denuntiando post diem, quo placuerat esse commissum, et pretium petendo recessisse a lege sua uideretur: non me moueri quod dies postea transisset, non magis quam si creditor pignus distraxfinita. quia tamen lex commissoria displistituendam. movit etiam illud imperatorem, quod priores tutores, qui non restitui desiderassent, suspecti
Abbreviated transcription (Latin):
si aduiterĩ dampnatam sciens uxorẽ
du̾it. aut in adult̾io depͥhñsam uxo¬
remnondinisit. questumue de adul¬
t̾io uxoris fecerit. p̾cium ue comꝑto
strupro acceꝑit aut domum pͥbu̾it
ad id struprum adult̾itum ue meam
adu̾sus p̾cepta legum eiqͥ dum leges
inuocat contra eas commnittit.
soriaem̾at data pͣarte pecume. ĩ ut
siuitra duos m̃ses abemptõe reliqͥ
pretii ꝑtem d̾idiã nonͣ soliusset:
imemptus eẽt. Item si intra duos
auos menses reliquum pͥciumn non
num̾a sier similiter eẽt inep̃tus. Intͣ
priores duos m̃ses largiano de fũcto
rutibana pupillans etatis successat.
cuiuis tutores insolutõe cessau̾ant.
uenditor denuntiationib tutorib
sepedatis post annũ eandem posiõem¬
claudio telenacho uendiderat pu¬
piłla min̾t̾ restitai desiderabat. uicta:
contraxerat. Imp̃r autem motus ÷
ꝙ dies committendi intr̃s pupille
incidisiet eaq effecisset neꝑeretur
legi uenditõnis. dicebam posse ma¬
gis ea rõne restituieam. quoduen¬

Expanded text:
si adulterii damnatam sciens uxorem duxerit, aut in adulterio deprehensam uxorem non dimiserit, quaestumue de adulterio uxoris fecerit, pretiumue pro comperto stupro acceperit, aut domum praebuerit ad stuprum adulteriumue in eam aduersus praecepta legum ei, qui dum leges inuocat, contra eas committit. 3soria emerat data parte pecuniae, ita ut si intra duos menses ab emptione reliqui pretii partem dimidiam non soluisset, inemptus eduos menses reliquum pretium non numerasset, similiter esset inemptus. intra priores duos menses Lariano defuncto Rutiliana pupillaris aetatis successerat, cuius tutores in solutione cessaverunt. venditor denuntiationibus tutoribus saepe datis post annum eandem posClaudio Telemacho uendiderat. pupilla in integrum restitui desiderabat: uicta tcontraxerat: imperator autem motus est, quod dies committendi in tempus pupillae incidisset eaque effecisset, ne pareretur legi uenditionis. dicebam posse magis ea ratione restitui eam, quod uen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierunt. si quid̾ nullam m̾cedem ser¬
uandoꝵ uestimentoꝵ accep̃. depõñti eũ
ten̾i. ⁊ dosumdiuntatat prãridebere
puto . ꝙ̃ siaccepit exconducto. ¶ Si
quis seruum custodiendum proiecit
forte inpristinum si quid̾ mͥces interus¬
uit custodie puto eẽ actionem. adu̾sꝰ
pͥstiuatiumi ex conlucto. Si uo m̾ cedẽ¬
accipiebam ego ꝓ hoc seruo q̃ in pͥsti¬
num accipiebat ex locato meapere
posse. ꝙ si opere enis serui cumcisto¬
dia pensa buntur qĩgꝰ locati ⁊ cond¬
uctunt̾uenit. S caua pecunia non
datur p̾scpͥns u̾bis daturactio.Si

Expanded text:
perierunt, si quidem nullam mercedem serperierunt, si quidem nullam mercedem seruandorum uestimentorum accepit, depositi eum teneri et dolum dumtaxat praestare debere puto: quod si accepit, ex conducto. Si quis seruum custodiendum coniecerit forte in pistrinum, si quidem merces interuenit custodiae, puto esse actionem aduersus pistrinarium ex conducto: si uero mercedeaccipiebam ego pro hoc seruo, quem in pistrinum accipiebat, ex locato me agere posse: quod si operae eius serui cum custodia pensabantur, quasi genus locati et conducti interuenit, sed quia pecunia non datur, praescriptis uerbis datur actio: si
Abbreviated transcription (Latin):
pra ꝯprehense s̃: iup̃m. in cluplum
in heredem eius. quad doio maio enus
fcm̃ eẽ dicetur. qui mortinis N sit.
insimplum ꝙ ip̃ius induplum iudi¬
ciumdabo. ¶Mito has causas depo¬
nendi separauit p̾tor. que contiuẽt
fortuitamcãm depositionis. ex neces
tem. ꝓficiscentem. euratñ deponere
tumultus. uł incendii uel ceteraꝵ cã¬
rum grã intelligend̾ est. ꝙ nuliam
aliam cãm deponendi ht. qmͣ iminẽs
exrausis supͣscͥtis ꝑ iculum. ħ autẽ
separatio causax iustam rõnem ht̃.
Quippe cumquis fidem eleg̾it: nec
depõitum reclditur: contemptus d
eẽ simplo. Cum uero exigente ueces¬
incãis hiꝰ fidem fraugere. ¶Que de¬
poĩtis reb accedũt non sunt depõita.
ut puta si homo uestitus deponatur
Uestis eñi non est depoĩta. nec si eqͦ cum¬
capistro. Nam soius equs de poĩtus est.
¶Siconueniat ut depõito ⁊ culpa p̾¬
ffettu: rata est conuentio. Contctuo
eium legem ex conuentõe accipiũt.
uestimenta suanda balueatori data

Expanded text:
n duplum, in heredem eius, quod dolo malo eius factum esse dicetur qui mortuus sit, in simplum, quod ipsius, in duplum iudicium dabo". Merito has causas deponendi separavit praetor, quae continent fortuitam causam depositionis ex necessiproficiscentem. Eum tamen deponere tumultus vel incendii vel ceterarum causarum gratia intellegendum est, qui nullam aliam causam deponendi habet quam imminens ex causis supra scriptis periculum. Haec autem separatio causarum iustam rationem habet: quippe cum quis fidem elegit nec depositum redditur, contentus esse debet simplo, cum vero extante necesin causis huiusmodi fidem frangere. Quae depositis rebus accedunt, non sunt deposita, ut puta si homo vestitus deponatur, vestis enim non est deposita: nec si eqcapistro, nam solus equus depositus est. Si conuenit, ut in deposito et culpa praestetur, rata est conuentio: contractus enim legem ex conuentione accipiunt. uestimenta seruanda balneatori data
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pretorem facere ita conuenit.
lia significatione ius d̾r locus in
quoredditur uis apellatione collata
ab eo quod sit ineouͥ uł fiet fit. ꝙ̃
locum det̾minare hoc modo possu¬
mus. uͥcumq pretor salua maiesta¬
te imꝑii sui. saloqꝙͣs i niore maioꝵ
uis dicere constituit. is locus recte
apellatur ius.
dicimus uelutiẽm ius cogniͣtiõis
uel affinitatis. De origine uiris¬
ab urbis iitiis inpiend̾ ne prũ
existimaui. non qiia uelim denti¬
uerbosos comentarios facere. uni.
s ꝙ in quinib reb animadu̾to cro¬
b constaret. Et certe cuiusq rei
potissima ꝑs pͥncipiumest. Deñ
siinforo causas dicentib nefas ut iͣ
duixerim uidetur eẽ. nulla p̾fanõe
fc̃a iudicirem exponere qͣnto mag̃
int̾o̾tationem ꝓmittentib in con¬
ueniens erit ouussis iniriis. atqo
rigine non repetita. arq illonis uͥ
ita dixerim manib: ꝓtinus materi¬
am int̾pretationis trastare. Nam¬
q: nͥ falloriste prefationes. ⁊ libentiꝰ

Expanded text:
 praetorem facere conuenit. alia significatione ius dicitur locus in quo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appellatur.dicimus ueluti 'est mihi ius cognationis uel adfinitatis'. DE ORIGINE Iab urbis initiis repetendum existimaui, non quia uelim uerbosos commentarios facere, sed quod in omnibus rebus animaduerto us constaret: et certe cuiusque rei †potissima pars principium est. deinde si in foro causas dicentibus nefas ut ita dixerim uidetur esse nulla praefatione facta iudici rem exponere: quanto magis interpretationem promittentibus inconueniens erit omi‹s›sis initiis atque origine non repetita atque illotis ut ita dixerim manibus protinus materiam interpretationis tractare? namque nisi fallor istae praefationes et libentius
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł.i. Ius cuule est quoduz into¬
tũ anaturali. iure uel gentiumre¬
edit n ꝑomuaeiseruit. Itaꝙ cũ a¬
liquid addimus ⁊ de trahimus. uuri
cominuni. ui ꝓprium .i. ciuile effi¬
cunus. Hoc igitur ius nostrumd
stat aut ex scripto aũt sine scͥpto.
ut apud grecos tix.¬
ap̃.ł .i. Iusautem cuule est qd̾ ex
lege plebis scitis senatus consultis.
.decretis principum auctoritate pͥn¬
eipu prudentium uenit. Iuspre¬
torium quod pretores introduxe¬
runt a diuuancliuel suplendi uel
corrigendi ferus culis grã pp̃
utilitatem publicam ꝙ ihonorari¬
um dicitur abhonore. pretors sic no¬

Expanded text:
 Ius civile est, quod neque in totum a naturali vel gentium recedit nec per omnia ei servit: itaque cum aliquid addimus vel detrahimus iuri communi, ius proprium, id est civile efficimus. Hoc igitur ius nostrum constat aut ex scripto aut sine scripto, ut apud Graecos. Ius autem ciuile est, quod ex legibus, plebis scitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritate prudentium uenit. Ius praetorium est, quod praetores introduxerunt adiuuandi uel supplendi uel corrigendi iuris ciuilis gratia propter utilitatem publicam. quod et honorarium dicitur ad honorem praetorum sic no
Abbreviated transcription (Latin):
ac bonum est. Iui drͣ ut est ius nͣle.
alt̾omodo. ꝙ omnib aut plurib
iquacumq cuutatentile est ut
est ius cuule. nec minus ius recte
apellatur ĩ cuitate nr̃auis hono¬
rarium. pretor qͦ ius dr̃ reddere. ⁊̃¬

Expanded text:
ac bonum est ius dicitur, ut est ius naturale. altero modo, quod omnibus aut pluribus in quaque civitate utile est, ut est ius civile. nec minus ius recte appellatur in civitate nostra ius honorarium. praetor quoque ius reddere
Abbreviated transcription (Latin):
omł. xxiSi cõmodau̾otͥ equum qͦ
utereris usq ad certum locum uo
sinlła culpa tua int̾ueniente ĩ ip̃o
itinere det̾ior equus fc̃s sit: non tenis
commodati. Nam egoin culpaero
ꝙ ĩtam longum iter commo daui.
qx eumlaborem sustinere ñ potuit.¬
conuentione ⁊ si non traditum aocoo¬
est. Sigͥ contractum est pignus nuda
conuentione uideamus ansicͣ aur̃
ostenderit qͣpignõi daturus ⁊ es decłit:
obligau̾it aurum pignori: ⁊ conseqũ
est ut aurumobligetur. non autem

Expanded text:
m.Si commodauero tibi equum, quo utereris usque ad certum locum, si nulla culpa tua interueniente in ipso itinere deterior equus factus sit, non teneris commodati: nam ego in culpa ero, qui in tam longum iter commodaui, qui eum laborem sustinere non potuitconuentione, etsi non traditum est.Si igitur contractum sit pignus nuda conuentione, uideamus, an, si quis aurum ostenderit quasi pignori daturus et aes dederit, obligauerit aurum pignori: et consequens est ut aurum obligetur, non autem
Abbreviated transcription (Latin):
lphenus .ł.uii. Proponebat᷑ ex huis
non nullos caus a audita excusatos eẽ
inq eorum locum alios eẽ sumptos
iq̃rebat᷑ si singłorum uiditiur muta¬
om̃siudices nutatieẽnt. tñ iremeand̾
⁊ iudicium idẽ ꝙ. antea fuiss ꝑ man̾e.
ni mn ħ solum euenire ut ꝑtib cõmu¬
beri ex qͣ multi deceũessent. quoꝵ in
locum alii subiecti eeñt. ⁊ppłm eund̃
hoc tempore imputari. qui abhinc .c.
annus fuisset. Cumex ilł nemo uiu̾et
nunc. Itemq nauẽ si adeo sepe refecta
suꝑtecta eẽt ut nuulla tabula eadem
tib cominutatis aliam remfieri. fo¬
ra ut eius rõe nos ip̃inon idem eẽmꝰ.
qui ab hinc anno fuissemꝰ. pp̃ea ꝙ ut
nimis consisterem᷑. hee cotidie ex nr̃o
corꝑe deceterent alieq extrinsecus ĩ eaꝵ
locum acced̾ent. qͣ pp̃cuius rei spẽs ea
fauimuł filius pr̃em iudicem hr̃e pot̾.⁊¬

Expanded text:
estorum. Proponebatur ex his nonnullos causa audita excusatos esse inque eorum locum alios esse sumptos, et quaerebatur, singulorum iudicum mutaomnes iudices mutati essent, tamen et rem eandem et iudicium idem quod antea fuisset permanere: neque in hoc solum euenire, ut partibus commuberi, ex qua multi decessissent, quorum in locum alii subiecti essent: et populum eundem hoc tempore putari qui abhinc centum annis fuissent, cum ex illis nemo nunc uiueret: itemque nauem, si adeo saepe refecta esset, ut nulla tabula eadem tibus commutatis aliam rem fieri, fore ut ex eius ratione nos ipsi non idem essemus qui abhinc anno fuissemus, pr‹op›terenimis constiteremus, ha‹e› cottidie ex nostro corpore decederent aliaeque extrinsecus in earum locum accederent. filium uel filius patrem iudicem habere pot
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarium suum iniudicium uocasse
constit̾i̾t. uiaticalitisq sumptus adu̾s¬
sario suoredd̾e oportebit. iudicib de
De fco aũ cõsulentib nondebent pͥsi¬
des consilium imꝑtiri. uerum iubere
ħ en̾im res non nũqm infamat.⁊ mͣ¬
gr̃e uł anibitionis tribuit.
eum ẽẽ iudicem de quolitigatores sen

Expanded text:
aduersarium suum in iudicium uocasse constitit, uiatica litisque sumptus aduersario suo reddere oportebit. Iudicibus de de facto consulentibus non debent praesides consilium impertire, uerum iubere erre: haec enim res nonnumquam infamat e uel ambitionis tribuit. eum esse iudicem, de quo litigatores sen
Abbreviated transcription (Latin):
dinc edictorum ꝑacto ꝓniniciau̾it ab¬
sentem debere. non utiq uidex qui de u¬
clicato cognoscit debet dep̾toris senten¬
tia cognosdere. alioqͥn illusoria erunt
hiꝰedicta. ⁊ decreta p̾toꝵ.¶ Marcellus uotat
si ꝑ dolumsciers fło aliquid allegauit
⁊ hoc modo consecutum eum sententiã
p̾toris liquido fu̾it aꝓpbatũ existimo
debere iudicem querelam tei ad mitt̾e
paur notat. Si autẽ morbo impelitꝰ
reus. puto uł actionem iudicati eo cãu
in eumdenegandam uł exeqͥ p̾torẽ ita
iudicatum non debere.

Expanded text:
dine edictorum peracto pronuntiauerit abdine edictorum peracto pronuntiauerit absentem debere, non utique iudex, qui de iudicato cognoscit, debet de praetoris sententia cognoscere: alioquin lusoria erunt huiusmodi edicta et decreta praetorum. Marcellus notat: si per dolum sciens falso aliquid allegauit et hoc modo consecutum eum sententia‹m› praetoris liquido fuerit adprobatum, existimo debere iudicem querellam rei admittere. Paulus notat: si autem morbo impeditusreus, puto uel actionem iudicati eo casu in eum denegandam uel exsequi praetorem ita iudicatum non debere.