comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hẽat uilocum de mortu¬
uł arboꝵ locum alia deb¬
et substiguere Recte em̃
quos quis insuo loco ĩue¬
nerit dius adrianus na¬
turalem equitatem secu¬
tus ei ꝯcessit qui muiene¬
rit. Ioemq statuit ¶ Si
quis insacro aut religio¬
so loco fortuto casu inue¬
nerit. At siquis malieno
loco non data ad hoc oper¬
a set fortunto pnuenerit d¬
iuudium domino soli cõ¬
tori. Et conuenienter ¶Si
quis incesaris loco inue¬
nerir dimidium inuẽto¬
ris ⁊ dimidium cesaris e¬
sse statuir ¶ Cui conuen¬
iens est ut si quis imꝑu¬
blico loco ul fiscali ul cũi¬
ip̃ius es̃ ⁊ dimidium fisci
ul cnuitatis᷑ ¶ Per traditi¬
onem quõq iure natu¬
li res nobis ad quiruntur
¶ichil eni ram ꝯuemẽs
est naturali equitati ꝙͣ
uoluntatem domini uo¬
lentis rem suam inalium
uansferre ratam habe¬
ri Et ioeo cruiscũq gen¬
eris sit corpõr. lis res tra¬
di potest ⁊ a dolm̃no trad¬
it. alienatur ¶Arage sti¬
pendiaria quoq ⁊ tribri¬

Expanded text:
eat, in locum demortuvel arborum locum alias debet substituere. recte enim cquos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli cont convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco vel fiscali ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tribu
Abbreviated transcription (Latin):
uear Ita et em̃ res ĩtacte
apud filium remane bt̃
⁊ parer summa amplior
e fruatur prõtercia dim¬
idĩa potiturus ¶Atem uo¬
bis adquiritur quod ẜui
ur̃i extraditione nancisc¬
untur siue quid stipulen¬
tũr ul qualibet aliã excan¬
sa adquirunt hoc ⁊ em̃ uo¬
b̾ ⁊ ignorantibus ⁊ niui¬
tis obuenit lp̃e eñi ẜuus
get si heres institutus sit
non alias nisi uissu ur̃o
hereditatem adire potest.
et s̃i iubentibus uobis ad¬
ierit uobis hereditas ad¬
quiritur perinde ac si uos

Expanded text:
neat: ita etenim et res intactae neat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis adquiritur, quod servi vestri ex traditione nanciscuntur sive quid stipulentur vel ex qualibet alia causa adquirunt. hoc enim vobis et ignorantibus et invitis obvenit. ipsed si heres institutus sit, non alias nisi iussu vestro hereditatem adire potest: et si iubentibus vobis adierit, vobis hereditas adquiritur, perinde ac si vos
Abbreviated transcription (Latin):
num uisum est et gene¬
rali constitutione emis¬
sa et liberis peꝑcimus.
tum parenti ad quirat
Que eñi inũidia ẽ. quo¬
d ex patris occasione ꝓ¬
fectum est hoc a deuin
reuerti E uod aũt exali¬
a causa sibi filius famili¬
as adquisuunt huius us¬
um fructum quide in
patri ad quiret. domin¬
ium aũt apud ip̃m re¬
maneat ne quod ei la
boribus ul prosꝑa fortu¬
na accessit hoc inaliũ
ꝑueniens iuctuosum eͥ¬
⁊i procẽdat ¶hoc quoq a
nobis dispositum est et
inea sp̃e ubi parens em¬
ancipando liberum su¬
um exrebus que adqui¬
sitionem efugiunt sibi
partem terciam reti¬
nere. si uoluerat licen¬
tiam exanterioribus ꝯ¬
stitũtionibus hẽbat qͣ¬
si proprecio quodãmo¬
do emancipationis Et ĩ
suarum exhac emanci¬
patione dominio ꝓpar¬
te de fraudetur et quod
cione additum est ꝙ sui
decrẽscat ¶ Adeoq statiu¬
mus ut parens pro terci
quam retinere poterat d¬
imudiam non domunui re¬
rum set usustructus ixti¬

Expanded text:
num visum est et generali constitutione emissa et liberis pepercimustum parenti adquirat quae enim invidia est, quod ex patris occasione profectum est, hoc ad eum reverti?: quod autem ex alia causa sibi filiusfamilias adquisivit, huius usum fructum quidem patri adquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat, licentiam ex anterioribus constitutionibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et insuarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod tione additum est, quod decrescat. ideoque statuimus, ut parens pro tertia quam retinere poterat, dimidiam non dominii rerum, sed usus fructus reti
Abbreviated transcription (Latin):
sine rutoris auctoritare
ẜuos inquibus usumfrꝰ¬
uerum hẽtis ¶ Item per
omnes liberos et ẜuos a¬
lienos quos bonã fide pͥ¬
ossidetis de quibus singu¬
lis diligentius dispicia
mus ¶Igitur liberĩ u¬
estri utruisq sexiis quos
impotestate hẽtis. olim qͥ¬
dem quicquid ad eos ꝑue¬
nerat exceptis uide licer
castrensibus peculus hoc
parentibus siis adquire¬
bãt sine ulla distingtio¬
ne ẽt hoc ita parentũ fi¬
ebat ut eẽt eis licentia
rum adquisitum ẽ alii
filio ul extraneo donare
ul uendere ul quocumq¬

Expanded text:
sine tutoris auctoritate sine tutoris auctoritate seruos, in quibus usumfructum habemus; item per homines liberos et seruos alienos, quos bona fide possidemus: de quibus singulis diligemus. Igitur liberi vestri utriusque sexus, quos in potestate habetis, olim quidem, quidquid ad eos pervenerat exceptis videlicet castrensibus peculiis, hoc parentibus suis adquirebant sine ulla distinctione: et hoc ita parentum fiebat, ut esset eis licentia rum adquisitum est alii filio vel extraneo donare, vel vendere vel quocumq
Abbreviated transcription (Latin):
si mala fide ad exibẽnclũ
de his agi potest ¶ at ex
contrario onmes res pu¬
pillo ⁊ pupille sine tuit¬
ris auctoritate recte da¬
ri possint Ideoq si debi¬
tor pupillo soluat uecess¬
aria est tutoris auctorita
¶Set eriam hoc euidẽtis¬
sima ratione statutũ est
in ꝯstitũtione quam ad
cesarienses aduocatos ex
suggestione tribuni ani
uiri eminentissimi ques.¬
toris nr̃i sacri palacu pr
omulgauimus qua dis¬
positum est ita licere tuͣ¬
tori uł curatori debitõrem
rem soluexe ut prius sen¬
tentĩa moicialis siue i õi
dampno celebrata hoc ꝑ¬
mitat. Quo subsecuto si
⁊ udẽx̃ peonunciauerit.
et debitor soluerit sequa¬
tur hunismodi solutionẽ
plenissima securitai Sin
etior sit ⁊ ad huc candem
simimam pecume pẽt᷑at
ꝑexceptionem dolimali
set nichilonimus damp¬
nabitur qr temere si ne
so pupilli et pupille sol¬
uere sine tuidoris auetor¬
itate non possimͣit qui a
id quod soluunt non fit
accipientis. cum scilicet
nullius rei alienatio euꝰ

Expanded text:
si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritased etiam hoc evidentissima ratione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sinetior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli malised nihilo minus damnabitur, quia temere sine tso pupilli vel pupillae solvere sine tutore auctore non possunt, quia id quod solvunt non fit accipientis, cum scilicet nullius rei alienatio eis
Abbreviated transcription (Latin):
dominus incipit plenam
nudus usus ꝯstitui sołet.s
isdenq illis modis fmit᷑.
quibus ⁊ ususfruetus de si¬
nudum usum hẽtꝰ nichi¬
I ulterius habere in tellig¬
itur ꝙͣ ut oleribus ꝓomis
floribus fe̾no stramentis
lignis ad usum condianũ
utatufincoq fundo ac tẽ¬
nus ei morari licet ut ñq
domino fundi molestus
sit neq his per quos oꝑa
rustica fiunt impͥeonĩt
sitllec ulłi alii ius quod
hẽt aut uendere aut loca¬
re aut gratis concedere
porest cum̃ is qui usimif¬
rucrum het potest hec o¬
mina facere ¶Item is
qui edium usum habet a¬
ctenus ius ħere intelligi¬
tur ut᷑ ip̃e tantũ habiter¬
Gĩec hoc ius ad alium uen¬
dere aut transfere potest.
Et ux receptum ẽẽ uide¬
tur ut hospitem ei recipe
liceat er cum uxore sua

Expanded text:
dominus incipit plenam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua
Abbreviated transcription (Latin):
fratres qui menusdem
prĩs potestare sunt tes¬
tes adhiberĩ possunt. E¬
uia torum hoc negociũ
quod agitur testamenti
oroinandi gra creditur
hodie inter beredem et
restatorem agi¶Laicet eĩ
tum fuerat et ueteres qͥ
familie emptorem et eos
qui impotestate ei co ad¬
unati fuerant testamen¬
tarus testamentis repelle¬
bant heredi. ⁊ his qui con¬
uincti ei ꝑpotestatem fu¬
erant concedebant testiõ¬
nia intestamentis pres¬
tare licet huqui ꝑmite¬
baut io hoc uire nuume
abuti debere eos suadeba¬
nt. damen nos eande̾ ob¬
Guationem corrigentes
et quod ab illis suasũ est
uilegis necessitatem trãs¬
ferentes adinuta tionem
pristine familie emptoris
iuerito nec heredi qui y
iptoris optinet nec alus
ꝑsonis que ei ur dictum
est comuncte sunt licen¬
ciam conceclimus sibi quo¬
dimmodo testimonia pres¬
tare Ideoq nec eis modi
ueterem constitutionem

Expanded text:
fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. licet enimtum fuerat, et veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imiliae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
nda si morietur aut capit¬
e minuerur setere quoq
res ita traduntur legatã
ut eius siart. set estima¬
tis his satusdagur ut s in¬
oriatur aut capite minu¬
atur tanta pecunia resti¬
tuatũr quantãhee fuerĩt
estimate ¶ Ergo senatus
non fecit quidem earum
repum usumfructũ nͨ em̃i
poterat. set percau tionẽ
quasi usum fructũ ꝯstitu¬
it ¶ Finitur aũt ususfru¬
etus morte frucͥtuariridu
abus caꝑitis diminutioni
uetus si domino ꝓprietatis
ab isufructuario cedatur
Ellam extraneo cede̾ndo nil
agitur ułecontrario si fru¬
etuarius proprietatem re¬
I ad quisierit que res conso¬
lidnio appellatur ¶ Eo a¬
mplius constat si edes in¬
cendio consumꝑte fuerĩt
ul etiam terremotu aut
uicio suo corruerĩt extin¬
gui usum fructũset ne qͣ¬
ree quidem usunifrucim
nitus f̾uerit ususfructus

Expanded text:
nda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibuctus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corruerint, extingui usum fructum et ne areae quidem usum fructum nitus fuerit usus fructus,
Abbreviated transcription (Latin):
restam̃to obueniunt Qua
inre necessarium est u ĩ¬
icio de ordinandis testam
o mentis est. Set ut nĩc¬
hil antiquitatis penitus
ignoretur sciendum est
olim quidem duo genera
testam̃toꝵ musu fuisse Q¬
uoꝵ altero imipace ⁊ mocio
ute litui quod calatis
comicus appellabant ¶a¬
ltero cum imprelium exi¬
turi ẽẽnt quod procĩntũ d¬
icebatur. Faccessit deinde
tercium gemis testamen¬
toꝵ quod dicebaturꝰ ꝑes
⁊ libram scilicet quod ꝑ e
mancipationem .i. imagi¬
nariam quandam uendi¬
tioñem agebatur quiuq
testibus ⁊ libripẽnde ciuib
romanis puberibus pres¬
entibus ⁊ eo qui famlie
emp̃tor dicelutur ¶Set
illa quidem priora duo g¬
enera testamtoꝵ ex uerer¬
ibus tp̃ribus in desuerubi¬
nem abierunt Q uod ue¬
ro pes ⁊ libram fiebat lic:
diucius ꝑmansit at tam̃¬

Expanded text:
testamento obveniunt. qua testamento obveniunt. qua in re necessarium est, initio de ordinandis testameo mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatur, altero, cum in proelium exituri essent, quod procinctum dicebatur. accessit deinde tertium genus testamentorum, quod dicebatur per aes et libram, scilicet quia per emancipationem, id est imaginariam quandam venditionem agebatur, quinque testibus et libripende, civibus Romanis puberibus, praesentibus et eo qui familiae emptor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testamentorum ex veteribus temporibus in desuetudinem abierunt: quod vero per aes et libram fiebat, licet diutius permansit, attam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam uliiti ꝑ procur¬
atorem placet non solũ
scienͣtibus set etiam igno¬
Srantibus uobis adquiri
possessionem ẜm diui se¬
ueri constitutionẽ et ꝑ
hanc possessionem etiã
dominium si dominus
fuit qui tradidit ul usu¬
captionem aut longi tẽ¬
poris prescriptionem si
dominus non sithac¬
tenus tantisꝑ ammonu¬
isse sufficit quemad mod¬
um singule res adquir¬
untur llam legatorum
is quo ⁊ ip̃o iure single
res adquiruntur Item fi¬
dei comissoꝵ ubi singule¬
ocõ referamus uideaniꝰ
itaq nũc quibus modis ꝑ
uniuersitatem res uobis
adquiruntur Sicui ergo
heredes facti sitis siue cui¬
us bõnoꝵ possessionẽ pe¬
tieritis ul si quem adrog¬
aueritis ul si cuius bona
libertatum oẜuandarũ
causa uobis addicta fu¬
erĩt eius res ounies ad u¬
os transeunt hac prius
dehereditatibus dispiciam¬
us quaꝵ duplex conditio
est Nlani ul ex testameto
ul ab intesgadꝑus perti¬
nent ẽt pruis est ut de his
dispiciamus que uobis ex

Expanded text:
sonam, veluti per procuratorem, placet non solum scientibus, sed etiam ignorantibus vobis adquiri possessionem secundum divi Severi constitutionem et per hanc possessionem etiam dominium, si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, quemadmodum singulae res adquiruntur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur: item fideicommissorum, ubi singuloco referemus. uideamus itaque nunc, quibus modis per universitatem res vobis adquiruntur. si cui ergo heredes facti sitis sive cuius bonorum possessionem petieritis vel si quem adrogaveritis vel si cuius bona libertatum conservandarum causa vobis addicta fuerint, eius res omnes ad vos transeunt. ac prius de hereditatibus dispiciamus. quarum duplex condicio est: nam vel ex testamento vel ab intestato ad vos pertinent. et prius est ut de his dispiciamus quae vobis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ignacula aũt ⁊ numer¬
us testium exedicto pre¬
toris. Set his ommibus
a nr̃a ꝯstitutione ꝑrop¬
ter testam̃toꝵ sincerita¬
tem ut nulla fraus adh¬
ibeatur hoc additum ẽ
ut ꝑmanum̃ testatoris.
ul testium nomen here¬
dis exprimatur ⁊ ominia
sim illius constiturioris
tenorem procedant ¶ Po¬
ssunt aũt testes omnes
uno anulo signare testa¬
mentum Quid eñi si sep¬
tem anuli una sculptura
no quoq añulo licet sig¬
naͣre ¶destes aũt adhibẽ¬
ri possunt hu cum qui¬
uus testam̃ti facrio ẽ ¶S.
et neq mulier neq imp.¬
ubes neq ẜuus neq mu¬
tus neq surdus neq furi¬
osũs neq is cui bonis in¬
terdic̃tum est neqr hu q¬
uos leges iubent impro¬
bos intestabilesq ẽẽ pos¬
sunt innumero testium
adhiberi ¶Set cum ali¬
quis extestibus testamẽ¬
ti quidem faciendi tpr̃e
liber existimabitur post¬
ea uero ẜuus aparuerit
tam dnius adrianus ca

Expanded text:
ignacula autem et numerignacula autem et numerus testium ex edicto praetoris. Sed his omnibus ex nostra constitutione propter testamentorum sinceritatem, ut nulla fraus adhibeatur, hoc additum est, ut per manum testatoris vel testium nomen heredis exprimatur et omnia secundum illius constitutionis tenorem procedant. Possunt autem testes omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una sculptura no quoque anulo licet signare. Testes autem adhiberi possunt ii cum quibus testamenti factio est. sed neque mulier neque impubes neque servus neque mutus neque surdus neque furiosus nec cui bonis interdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Ca
Abbreviated transcription (Latin):
partimi ⁊ hoc uiusu eẽ des¬
nt ¶ Set predicta quid̾m
nomina testanitoꝵ ad̃ i¬
us ciuile referebanturs pͤ¬
ostẽa uero exedicto preto¬
ris alia forma faciendor
testam̃toꝵ introducta est
Iure em̃ hoñorario nullaᷤ
cmancipatio desiderabat᷑.
s septem testium signa s¬
ufficiebant cum iuire ci¬
uili signa testium non e¬
rant neessaria ¶Set cũ
paulatim tam exusu hom¬
num ꝙͣ ex ꝯstitũtionum e¬
mendationibus cepit in
unam ꝯsonantiam ius
ciuile ⁊ prerorium uingi
constitutum est ut uno
eodemq tp̃re quod. uis ci¬
iule quodam modo exige¬
bat septem restibus. adhi¬
bitis ⁊ subcriptione testiũ
ꝙͣ ex constitutionibus ĩue¬
ntum est ⁊ edicto pretor¬
is signacula testamentis
imponerentur ut hoci¬
us triꝑtitum esse uideat᷑
¶Ut testes quidem ⁊ eor
presentia uno contẽr̾tu¬
⁊ testam̃ti celebrandi grã
a iure ciuili descendant
¶Subscriptiones autem
testatõris ⁊ testiũm exsac¬
rarum constitutionũ ob¬

Expanded text:
partim et hoc in usu esse desiit. Sed praedicta quidem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, ut uno eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum constitutionum ob
Abbreviated transcription (Latin):
possessor cum usu cepit
ẜuum qr eo modo do¬
ninũs sit ex omnibus
causis ꝑ eum sibi adqui¬
rere porest. fructuarius
uero usucaꝑe nõ potest.
prunum qr non possidet
set hẽt ius utendi frue¬
ndi deinde qr scĩt ẜuum
alienum esse ¶Non so¬
lum aũt proprietas per
eos ẜuos in quibus usũ
fructum hẽtis ul quos
bona fide possidẽtis ul ꝑ
uobis set etiam possessio
Aoquimur aũt mu̾trii¬
nem quam̃ ꝓxim̃e expo¬
siumus Idexi est si qͣm
possessionem ex re ur̃a r
¶Ex his itaq apaiet ꝑ
liberos homines quos ne¬
beris neq bona fide possi¬
detis Item ꝑẜuos alieno
s inquibus neq usum
fructum hẽtis neq ius¬
tam possessionem nulla
ex causa uobis adqͣuiri p¬
osse Et hoc est quod dici¬
tur ꝑ extraneam ꝑsonã
uichil adquiri posse Ex¬
cepto eo quod ꝑliberam

Expanded text:
possessor cum usuceperit servum, quia eo modo dominus fit, ex omnibus causis per eum sibi adquirere potest: fructuarius vero usucapere non potest, primum quia non possidet, sed habet ius utendifruendi, deinde quia scit, servum alienum esse. non solum autem proprietas per eos servos in quibus usum fructum habetis vel quos bona fide possidetis, vel pvobis, sed etiam possessio: loquimur autem inem quam proxime exposuimus, id est si quam possessionem ex re vestra Ex his itaque apparet, per liberos homines, quos nebetis neque bona fide possidetis, item per alienos servos, in quibus neque usum fructum habetis neque iustam possessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo quod per liberam
Abbreviated transcription (Latin):
rentur neq debiores tem¬
ere suaꝵ rerum dominũ
amitere uideantur nr̃a cõ¬
stitutiõne consultum est.
Et certus modũs imposit¬
us est ꝑ quem pignorum
distractio possit procedere
ciuui fenore utriq parni
creditoꝵ ⁊ debitoꝵ satis
habundeq prouisum est.
¶Nunc anmonendi su¬
mus neq pupillum neq
pupillam ullam rem si¬
ne tutoris auctoritate alie¬
nare pͥosse Ideoq si mutu¬
am pecuniam alicui Si¬
ne cutoris auctoritate de¬
derĩt non contrahit obli¬
ganionem: qr pecuniã nõ
facit accipientis Ideoq n
mi quos mutuo ab eo qui
accepit bonã fide cõsump¬
ti sunt coudici possunt.¬

Expanded text:
rentur neque debitores temrentur neque debitores temere suarum rerum dominium amittere videantur, nostra constitutione consultum est et certus modus impositus est, per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti creditorum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit non contrahit obligationem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque mi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt
Abbreviated transcription (Latin):
ccidit aliquandolic uł nõ
ut qui dominus rei sit
alieuare non possit sẽt
contra qui dominus nõ
sit alienande rei potest¬
atem h̃ẽat ¶Nam dõtã¬
le prebiũm maritus in¬
uita᷑ muliere ꝑ legẽ iui¬
liam ꝓhibẽtur alieñare
ꝙͣuis ip̃ius sit dotis cau¬
sa ei darum ¶Q uos le¬
gem uiliam corrigẽtes
in meliorem statum de¬
solis tantũmodo rebus
locum hẽbat que itali¬
ce fuerant ⁊ alienatioẽs
mhibebat que inuĩta
nuliere fiebant. y pote¬
ca aũt eaꝵ eriam uole¬
nte̾ utriꝰq remedium ĩ¬
posuimus ut eriam ĩ eas
res que improuintialis¬
olo posite sunt inrerdic¬
ta fiat alienatio ul obli
ebris fragilitas imꝑern¬
iciem sustancie eaꝵ con¬
res non sit a lienare pote¬
st set hoc forsitan idco
uidetur fieri ꝙ uoluntate
debitoris intelligitur pi¬
gnus alienari qr ab initio
contractus paetus est utl¬
iceret creditori pignus u¬
endere si pecuma nõ solũ¬
atur ¶Set ne creduores
suum ius ꝑsequi im̃pedi¬

Expanded text:
ccidit aliquando ut qui dominus sit alienare non possit, et contra qui dominus non sit alienandae rei potestatem habeat. nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum desoli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obliebris fragilitas in perniciem substantiae earum conres non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deniq et si ĩ arrogatõem
datus fuerit miles uł filiꝰ¬
Eamilias emãcitatus ÷ des¬
tamẽtũ eius quasi mili¬
tis ex nona ulñtate:

Expanded text:
 Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
cundum enumeratos in
nr̃a constitutione modos
¶est ⁊ aliud genus inter
inuos donationum quod
ueteribus quidem prudẽ¬
tibus penitus erat incog¬
nitum spõstea aũt auini¬
oribus diuis principibus
introdũctum est quod a¬
nrempcias uocabatur et
tacitam inse conditõner
hẽba̾t ut tunc ratum eẽt
cum matrunonium fu¬
erit insecũtum / ideoq a¬
ante matrimonium efi¬

Expanded text:
cundum enumeratos in cundum enumeratos in nostra constitutione modos. Est et aliud genus inter vivos donationum, quod veteribus quidem prudentibus penitus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum: ideoque aante matrimonium ef
Abbreviated transcription (Latin):
tute+
mortis cogitatione fi¬
unt quas inter iuos
appellamus quẽ om̃ni¬
no non comparantur
erint tenere reuocãr¬
i non possunti ꝑficiu¬
turaũt cum donator
suam uoluntatem scr¬
aut sine scriptissa et ad
uise here necessitatem
traditionis uoluit. ut et
si non tradantur hẽant
plenissimum et ꝑfectũ
robur et traditionis ne¬
cessĩtas incumbat dona¬
tori ¶Cum retro princi¬
pum dispositiones insin
iores ducentoꝵ fuerant
solidoꝵ nr̃a constitutio ⁊
quantitatem. usq ad qͥn¬
gentos solidos ampliaui¬
t. quam stare et sine in¬
sinuatione statuit. et q̃¬
uasdam donationes ĩue¬
nĩt que penitus insinu¬
ationẽ fieri m̃inime des¬
iderent set inse pleiussi¬
mam hẽant firmitatẽ.
¶Alia insuꝑ multa adu¬
beriorem exitum dona
¶Sciendum tamẽ est ꝙ et¬
si plenissime sunt donati¬
ones. tamẽ si ingrati ex
donatoribus ꝑ ur̃am con¬
sticutionem licentiam pr¬
estauimus certis excansis
eas reuocare. ne qui suas
res in alios contulerunt

Expanded text:
autem mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appellamus, quae omnino non comparantur erfectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scraut sine scriptis manifestin se habere necessitatem traditionis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desrant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donatsciendum tamen est, quod, etsi plenissimae sint donationes, tamen si ingrati exidonatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
li ratione dominus sit :
utrum is qui fẽcerit an
ille potius qui materie
dominus fuerit. ut ecce
si quis exalienis uuisaut
oliis aut spicis aut ui¬
num ant oleum aur fr¬
umentũ fecerit. Aut ex
xaliena lana uestimẽ tũ
fecerit ul exalienis tabu¬
lis nauenisul armariũ
ul subsellium fabricaue

Expanded text:
li ratione dominus sit, li ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex x aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricave
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃re uidentur uicini fu¬
ndo adquisite esse ¶ In¬
sula que inmari nata ẽ
q. raro accidit occupan¬
tis fit. Nullius enĩ eẽ cr¬
editur at influmime na¬
ta ꝙ frequenter accidit.
flumiis teneat comu¬
nis est eoꝵ qui abutraq
parte fiuminis proper
teri parti proximi̾or sit
eoꝵ est tantum qui ab
ea pͥarte prope ripam
predia possĩdent¶si in
aliqua p̃arte diuisum
flumen deinde infra u¬
nitum agrum alicuꝰ
ger cuius ⁊ fuerat. E si
naturali alueo inumiu̾¬
sum derelicto alia par¬
te fiuere ceperit prior
men id est publicumi¶ Q¬
si post aliqd̾ tp̃s ad priorẽ
alueum reuersum fuer¬
it flumen rursus nouus
prope ripam enis predia
possident ¶Aua sane cã
est si cuius totus ager in¬
undatus fuerit neqr em̃i
inundatio spetiem fund¬
i cõnuitat. ⁊ ob id si rece¬
sserit aqua palam eũ fu¬
ndum eius ꝑmanere cͣu¬
ius ⁊ fuit ¶ Cum exalie¬
na materia sꝑecies aliqu¬
a facͣta sit ab Aliquo que¬
ri soler urer eoꝵ natura¬

Expanded text:
pore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, fluminis teneat, communis est eorum qui ab utraque parte fluminis prope rteri parti proximior sit, eorum est tantum, qui ab ea parte prope ripam praedia possident. quodsi aliqua parte divisum flumen, deinde infra unitum agrum alicuiuger cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, priormen, id est publici. quodsi post aliquod tempus ad priorem alveum reversum fuerit flumen, rursus novus prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum natura
Abbreviated transcription (Latin):
iustimis pater ñ cũ au¬
geri dotes et post fuerar
nupcias ꝑmissum siqui¬
d tale euenerit etiam an¬
te nupcias donationem
augeri et constante ma¬
trimonio sua costitutõe
ꝑmissit ¶ Set tam̃ nom̃
inꝯueniens remanebat
aũt tale accipiebat incre¬
mentum. Bet nos pleniss¬
imo fini tradere sanctio¬
nes cupientes et cõnͤseque¬
ntia nomina rebus ẽẽ stu¬
dentes constitumus ur
tales donationes non au¬
geantur tantum set eti¬
am constante matrimoni¬
o inicium accipiant ⁊ nõ
ante nupcias ser propter
nupcias uocentur et dõ¬
tibus in hoc exequẽntur
ut quem admodum do¬
tes et constante marrĩo¬
nio non solum augentͣ
set etiam fiunt ita ⁊ iste
donationes que propter
nupcias introducte sũt
non solum antecedant
matrimonium set etiã¬

Expanded text:
Iustinus, pater noster, cum auIustinus, pater noster, cum augeri dotes et post nuptias fuerat permissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat,autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentur et dotibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum dotes et constante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt, ita et istae donationes, quae propter nuptias introductae sunt, non solum antecedant matrimonium sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
eo contracto augeantur
et ꝯstituantur ¶Erat
olimͣ ⁊ alius modus ei¬
iulis ad quisitionis ꝑ ius
adcrescendi quod tale
hẽns aliquis cum ticio
solus ei lib̾tarem impo¬
suit ul uindicta uł testa¬
mento eo casu pars enis
admitebatur/ ⁊ socio ad¬
crescebat ¶Set cum pe¬
ssimum fuerat exẽplm̃
ari iet ex ħumanioribus
quidem dominis damꝑ¬
num inferris seueriori¬
bus aũt lucrum doni¬
nis ad cresçeres hoc qua¬
si muidie pͣlenum pio
remeoio ꝑ mãm consti¬
tutiõnem mederi neces¬
sarium duximus et inue¬
nimus uiam ꝑ quam ⁊
manumissor ⁊ socius e¬
ius et qui lib̾tatem acce¬
pit nr̃o fruatur benefi¬
cio lib̾tate cum effectu
procedente./ eius fau̾or¬
e ⁊ antiquos legis lator¬
es multa ⁊ contra comu¬
nes regulas statuisse i¬
anifestum est et eo qui
eam imposint sue liber¬
alitatis stabilitate gau¬
dente ⁊ socio indempni
ciebatur et nusqͣm post
nupcias celebratas talis
donatio peocedebat ¶S¬
et prĩmus quidem diuus

Expanded text:
eo contracto et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est habens aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, ari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duximus et invenimus viam, per quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente et socio indemni ciebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procedebat. sed primus quidem divus
Abbreviated transcription (Latin):
salius ꝙ̃ uis ab eis bona
fide emerit ul exalia c¬
ausa acceꝑit usucapien¬
diius hẽatẜonde in rebr
mobilibus non facile. ꝓ¬
ceoit ut bone fidei posse¬
ssori usucapio competat
hani qui alienam remi
uendidit ut exalia caus¬
a tradidit furtum eius
comitit Get tamẽ id ali¬
quando aliter se haber
Nam si heres rem defue¬
to domino camodatam
aut locatam ul aput se
depositam existimant
creditariam eẽ bona
de accłpieni uerdiderit
aut donauerit aut dots
nomine decerit quin is
qui acceperit usucapere
possit dubium non est.
quippe cum ea res infur¬
ti uicium nonꝰ cẽcidẽrit
cum utiq heres qui bo¬
na fide tamꝙͣ suam alie¬
nauerit furtum non co¬
mitit¶ Arem si is adqu¬
em aueille usus fructus
ue affectu furandi non

Expanded text:
s alius, quamvis ab eis bona s alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimans hereditariam esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae usus fructus ne affectu furandi non
Abbreviated transcription (Latin):
tes decenmo. Inter. absen¬
tes uigunti annis usucãpi¬
autur ẽ is modis non solũ
in italia set etiam monũ
terra que nr̃o imperio g¬
ubernatur domina rerũ
iusta causa possẽssioiis p̃̾¬
cedente adquirantur ¶S¬
et aliquando etiam si ma¬
xime quis bona fide rem
possederit non tamẽ ii
usucapio ulło tpr̃e proces.¬
Lat. uli siquis liberũ hoc¬
mnem ul rem sacram ł
religiosam ul ẜuum fu¬
gitiuum posside at ¶ fur¬
tiuẽ quoq res ⁊ que in pb¬
ssesse sunt nec si prodicto
longo tpre bona fide poir¬
esse fuerint usucapi pos¬
sunt. Nam fũrrͣmuarum
uerum ler duodecim ra¬
bularum ⁊ lex atima ni¬
ibet isucapionemsũi pos¬
sessarum. lex iulia ⁊ pla¬
uria ¶Quod aũt dictum ẽ
furtiuaꝵ ⁊ in possessarũ
rerum usucapionẽ ꝑ leg¬
es prohibitam eẽ non eo
ꝑtinet ut ne ip̃e fur qui
ue ꝑium possioer usuca¬
ꝑe possit. Nlam̃ ħis alia ra¬
tione usucapio non com¬
perit. quia silicet mala fi¬
de possidentsser nec nllu¬

Expanded text:
tes decennio, inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed in omni terra quae nostro imperio gubernatur, dominium rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi possunt: nam furtivarum rerum lex duodecim tabularum et lex Atinia inhibet usucapionem, vi possessarum lex Iulia et Plautia. Quod autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullu
Abbreviated transcription (Latin):
iiuris funit. set hoc distic
filius filiaue sui uiris effici¬
uutur mortuo uero auo nõ
omnimodo ne potes neptes¬
ue sui iuiris funt. Set ita pͥ
ost mortem aui inpotestatẽ
patris sui recasuri non sũt
bitum aui impotestate pa¬
tris sui sunt ¶ Si uero isqͣuo
tpr̃e auus moritur aut iã
mor tuus est aut exiit deꝑ
otestate patris. tunc bn qui
impotestare eius cadere nõ
maleficium m insulam de¬
portatur ciuitatem amitit
Sequitur ut qui eo modo e¬
xnumero eiuium roman¬
or tollitur ꝑude ac si mor¬
tuo eo desinant liberi imꝑ
otestate eius esse ¶ parĩ r¬
atione ⁊ si is qui impotest¬
atate parentis sit in insułã
deportatus fuerit desũt in

Expanded text:
 iuris fiunt. sed hoc distincfilii filiaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt:bitum avi in potestate patris sui fiunt: si vero is quo tempore avus moritur aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in
Abbreviated transcription (Latin):
obligari. ꝓhibumus. exc
sibi ꝯstituerit sacrũ nõ ẽ
set profanũsl. ocus auͣt in
quo sacre edes edificate st̃.
etiam diruto edificio adħ¬
uc sacer locus ma̾uet ut et
papimanus scripsit ¶Re¬
ligiosum locum unusquis¬
qr sua uoluntate facit. dũ
mortuum infert in locu
cum purũ inuito socii ĩ¬
ferre nõ licet tem ẜi
enus fructus est ꝓprieza¬
rium placet. nisi cõse¬
tiente usu fructuario lo¬
cum religiosum nõ face¬
re ¶Inalienũ locũ con¬
cedente domino licet in¬
ferre. ⁊ licet postea ratũ¬
nõ habuerit qͣm illatus
est mortuus tam̃ sine u¬
iosus fit ¶ Sancte quoq
res uluti mũri ⁊ porte q¬
uodammodo diuini iuri
in eos qui aliquid in mu

Expanded text:
obligari prohibuimus, excesibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum locum purum invito socio inferre non licet: iusus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, tameianus: "Sancte quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iurisin eos, qui aliquid in mu
Abbreviated transcription (Latin):
tomo uero qͣm postea di¬
ui seuerus ⁊ autonius r¬
escripserunt subuenire
se exstia liberalitate testa¬
mento ut sic hẽatur aitͣ¬
ut si oportelut factũ eẽt
cum eo tpr̃e quo testam¬
entum sigñaretur omi¬
nm consensu hic restis
isquam eẽt qui ei status
questionem moueret:
¶pater nec non is qui
il nocet exuna domo pl¬
ures testes alieno uẽgoc¬
io adhiberi ¶Antestibus
aũt non debet ẽẽ qui i
porestate testatoris ẽ¶S
et filius familias decastr¬
ensi peculio post missio¬
nem faciat testam̃tum
nec pater eius recte test¬
is adhibetur nec is qui ĩ
porestate eiusdem patr¬
is est Reprolutũ ẽ em̃
ineãdem re domesticũ
restimonium ¶Set ne¬
q heres scriptus neq is
qui upotestate enis ẽ
neq pater eius qui h̃ec
gum impotestate neq¬

Expanded text:
tonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis isquam esset qui ei status quaestionem moveat. Pater nec non is qui il nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de castrensi peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticum testimonium. Sed neque heres scriptus neque is qui in potestate eius est, neque pater eius, qui habet eum in potestate, neq
Abbreviated transcription (Latin):
apulsumsiiis pascendi.c¬
alcis coqͥuende sirene fo¬
diende¶Ideo aũt hee ẜui¬
tures predioꝵ apellantu¬
r quoniam sine prediis c¬
onstitui non possunt¶ e¬
mo enĩ potest ẜuitutem
ad quirere urbam uł ru¬
stici predii nisi qui habet

Expanded text:
pulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo autem hae servitutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt. nemo enim potest servitutem adquirere urbani vel rustici praedii, nisi qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
res adquiruntur so odo in¬
deamus quibus modis legi¬
tumo ⁊ ciuili iure adquir
ut qui bona fide abeo qui
dominus nou erat eum cr¬
ediderit eum dominũ ẽẽ
rem emerit ul exdonatio¬
ne aliaue qͣlibet iusta cau¬
sa acceperit. is eam rem
si mobilis erat anno ubiq
si inmobilis bienmo ran¬
tũ initalico solo usucapie¬
bat. ne rerum dom᷑ua ĩ
incerto eẽnt ¶ Et cũ hoc
ꝑlac̾itum erat. putͣantib:
antiquioribus dominis s¬
ufficere ad inquirendas
es suas preͥfata tpr̃a nobis
melior sententia reseoit
ne donim maturius sus
defraudentur necerto lo¬
co beneficium hoc cõclu¬
datur et idxo costitutionẽ
qua cautũ est ut rel qui¬
dem m̾obiles ꝑtriemum
usu capiantur. In mobiles

Expanded text:
res adquiruntur: modo vires adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civili iure adquirum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles
Abbreviated transcription (Latin):
tis nec non ali.s iier isꝑ
sonis quibus nõ minus
ꝙͣ ẜuis utitur habitand¬
i ius heat. Et conuenie¬
uter si ad mulierem usus
Mium ꝑtineat cum ma¬
rito ei habitare liceat¶
tem is ad quem ẜui usus
ꝑtinet ip̃e tanͣtũmodo o¬
ꝑibus atq ministerio e¬
uis uti potest. ad alium
uero nullo modo nis su¬
um transferre eͣi coͣnce¬
ssum est ¶ Idem silicet
iuris est ⁊ in ilmito¶Ser
si pecoris uł ouium usut
legatus fuerit. neq lãc¬
te noq agnis neq lana
nterur usuarius. quia e¬
a infructu suntsp̃lane
ad stercorandum agrũ
suum pecoribus potest
¶Set si cui habͤitacio
legara siue aliquo mo¬
do cõstiruta sit neq usu̾¬
s uideatur neq u̾susfr¬
uctus set quasi ꝓpriũ
aliquod ius. Quam ha¬
biracionem habentib
propter rerum unlitatẽ
ẜm̃ marcelli sententiam
nĩ decisione promulga
ta. ꝑmisimus nõ solũ in
tate aũt ⁊ obligationibus
suis locis propotiẽmus ¶E¬
xposuimus siimatim qui¬
uus modis iure gentium

Expanded text:
tis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliquod ius. quam habitationem habentibus, propter rerum utilitatem secundum Marcelli sententiam, nostra decisione promulgata permisimus non solum in tate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium
Abbreviated transcription (Latin):
hec. ut uicims honera ir¬
icini sustineat. ut in par¬
ietem eius liceat uicino
tignum in mitere. ut st¬
illiciꝰdium ul flumen re¬
in edes suas. uł inaream. uł
non recipiat. et ne altius
tͣolłat quis edes suas. ne i¬
umiibus uicini sui offi¬
ciat ¶In rusticoꝵ predi¬

Expanded text:
hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen reedes suas vel in aream, vel non recipiat: et ne altius tollat quis aedes suas, ne luminibus vicini offiIn rusticorum praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ius eundi agendi ⁊ amb¬
ulandi slani uter ⁊ actũ
inse uia contͣinet.¶aqued
uetus est ius aque duden
de ꝑfundum aliemũ ¶ pr¬
edioꝵ urbanoꝵ sunt ẜui¬
tutes que edificus merẽt.
¶deo urbanoꝵ preoioꝵ di¬
cte sunt quoniam edificia

Expanded text:
ius eundi et agendi et ambulandi: nam et iter et actum in se via continet. aquae ductus est ius aquae ducendae per fundum alienum. Praediorum urbanorum sunt servitutes quae aedificiis inhaerent, ideo urbanorum praediorum dictae quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
bus remissa est llã ꝙͣuis
hũ neqr legitimum nuẽ¬
rum restium adbibueri¬
ut neq aliam testamen¬
roꝵ sollempnitatem obẜ̾¬
uauerint recte nichilõ
ininui restantur uideli¬
cet cum mexpeditionib
occupati sunt ¶ Quod me¬
rito nr̃a costirutio indux̃
¶Quoquo em̃ modo uolum¬
ras eius suprema siue ser¬
ipta inueniatur siue si¬
ne scriptura ualet testa¬
metum exuoluntut᷑ eiꝰ
¶Illis aũt tp̃ribus per
que citra expeditionimi
necessitatem in aliis locis
Dul in suis edibus degunt
minume aduenorcandũ
tale priuilegium adiu
duntur iure tam̃ comu¬
ui erem obẜuatione et

Expanded text:
bus remissa est. nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adhibuerint neque aliam testamentorum sollemnitatem observaverint, recte nihilo minus testantur, videlicet cum in expeditionibus occupati sunt: quod merito nostra constitutio induxit. quoque enim modo voluntas eius suprema sive scripta inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvduntur, iure tamen communi ea observatione et
Abbreviated transcription (Latin):
que sui naͣtura tangi posstͣ
ucorporales aũt sunt que
tangi non possiit. qual¬
ia sunt ea que iure con¬
cistunt sicut hẽditas usus
fructus obligaͣtiones quo ᷤ¬
quomodo comracre sec adͥ
rem pͣtiner ꝙ inheditater¬
es corporales contmnentur
suam ⁊ fructus qui exfundo
ꝑcipiuntur corporales sũt.
Et io ꝙ exaliqua obligatio¬
ne nobis debetur plerũq
corporale est sũluti fund¬
us homo pecuma fsam i¬
psiuuũ iu̾s hẽditatis ⁊ ip̃m
ius utendi fruẽndi ⁊ p̃m
nis obligationis incorpor
nsticoꝵ predioꝵ iura sũt
hec. iter. actus.uiã. aque
ductu¶ Ater est ius ẽinoi
ambulandi hominis non
etiam iumentũ agendi ł
ueic lĩnsactus est ius agen¬
¶Itaq qui iter het actũ nõ
hẽt. et qui actum habet ⁊
iter hẽt eoꝙͣ. ĩm potest eni¬
am sine iumentosuia est

Expanded text:
quae sui natura tangi possuntncorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertinet quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus, homo, pecunia: nam ipsum ius hereditatis et ipsum ius utendifruendi et ipsum ius obligationis incorusticorum praediorum iura sunt haec: iter, actus, via, aquae ductus. iter est ius eundi, ambulandi homini, non etiam iumentum agendi vel vehiculum: actus est ius agenitaque qui iter habet, actum non habet; qui actum habet, et iter habet eoque uti potest etiam sine iumento. via est