comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a paucioribus nr̃is oĩ auxilio priuati essent. Nam ceciderũt
ex leui armatura . ccc.xxiii. Ex legionariis. cxxxuiii. preter
quorum arma & spolia sunt ablata. Ita pridem duorum centu¬
rionum internitio hac aduersariorum pena est litata. Insequẽti
die pari consuetudine cum ad eundem locum eius p̃sidiu ue¬
niss& pristino illo tunc utebãtur instituto. Nam prȩter ȩꝗtes
nullo loco x̧quo se cõmittere audebant. Cum nr̃i in oꝑe essent
ȩquitum copie concursus facere teꝑunt. simulq uociferantibus
legionariis cum lotum efflagitar& :ex consuetudine inseq exi¬
stimare possent ꝑatissimos se esse ad dimicandum. Nostri
ex humili conualle bñ longe sunt egressi: & plane in xquo lo¬
co constiterunt. Illi tñ ꝓcul dubio ad congrediendum in
equum locum non sunt ausi descendere p̃ter unum antistiũ
Turpionem. qui fidens uiribus ex aduersariis sibi parem esse

Expanded text:
 advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt  advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse
Abbreviated transcription (Latin):
sidu ita coangustabãtur. ut x̧quites spatio intercluso uix se de¬
fendere possent. Ex utroq gn̾e pugnȩ complures sunt uulne¬
ribus affecti. in quibus & Clodius arꝗcius. inter quos ita est¬
cominus expugnatum: ut ex nr̃is preter duos tenturiones
sit nemo desideratus głia se efferentes. Postero die ab sorica¬
ria utrorũq conuenere copiae: nr̃i brachia ducere ceperunt.
Pompeius cum aĩaduerter& castello se excludi aspania: quod
est ad ucubim mił. passuum .U. hȩc res necessario uocabat ut
ad dimicandum descenderet: neq tñ x̧quo loco siu potestatẽ
faciebat: sed ex grumo excelsum tumulum capiebat: usq eo ut
necessario cogerentur iniquum locum subire. Quo facto cu utro¬
rũq copiae tumulum excellentem petissent. ꝓhibiti a nr̃is sunt
deiectiq planicie. Quȩ res secundum nr̃is efficiebat p̃lium. Undiq
cedentibus aduersariis. non parum magna in cedȩ uersabantur:

Expanded text:
sidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se desidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
eumq non amplius .xuii. acciꝑe. Insequenti tp̃r cęsar castͥs
castra contulit: & brachium ad flumen salsum ducere cepit.
Hic dum in oꝑe nr̃i distenti essent: complures ex superiore
Loco aduersariorum decurrerunt: nec detinentibus nostris
multis telis iuiectis complures uulneribus affecere hi tũ
a nostris aĩaduersum eẽt cedere centuriones ex legione.ͫ
flumen transgressi duo restituerunt atiem. Acriterq c̃ exi¬
mia uirtute plures tũ agerent: ex suꝑiore loco multitudine
telorum eoꝵ concidit. Ita cũ is cũ par prelium facere cepissa
cum undiq se circũueniri aĩaduertiss&. parumꝑ ingressus. pe¬
transgressi ex interiore loco aduersarios ad uallum agere cepe¬
runt. Ita dum cupidius intra p̃sidia illorum student cędẽ
facere: a turmis & leui armatura sunt interclusi. Iuorum nisi
summa uirtus fusset capti essent uiuii. Nam & munitione pre-¬

Expanded text:
eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti tempore Caesar castris eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti tempore Caesar castris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere coepit. Hic dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tua nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium facere coepisset, cum undique se circumveniri animum advertisset, regressus petransgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione prae
Abbreviated transcription (Latin):
illi retulissent. ab oppilanis cuncursu facto eum qui legatos
ingulasset lapidare: & eius manue intentare ceperunt: illiꝰ
oꝑa se perisse. Ita uix ꝑitulo liberatus petiuit ab oppida¬
nis ut ei licer& legatum ad Cesarem ꝓficisci. illis ͤ satisfacturu
P otestate data cumĩde esset ꝓfectus prȩsidio ctomꝑato: tum bñ
magnam manum fecisset. & nocturno tp̃r per fallaciam
in oppidum esset receptus iugulationem magnam facit. Prin¬
cipibus q qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in
suam potestatem recepit. Hoc preterito tp̃r serui transfugȩ
nuntiauerunt oppid anorum bona uendi: ne tui ex uallu
licer& exire nisi distinctus. Id circo ex quo die oppidum
attegua esset captum metu ꝑterritos fugere complures in be
thuriam: neq sibi ullam spem uictoniȩ propositam habere:
ut si quis ex nr̃is transfugerent in leuem armaturam conũci:

Expanded text:
illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem armaturam coici
Abbreviated transcription (Latin):
in oppidum iussit decluci: ex quibus effugerunt . cxx. & ad
Cesarem uenrrunt. Hoc p̃terito tp̃r. qui in oppido articula bur¬
sauolenses capti sunt legati. & profecti sunt cum nris ut rem ge¬
stam bursauolensibus referrent. quid sꝑarent de .CR. Pom¬
peio tum uiderent hospites iugulari: Preterea multa sce-¬
lera ab his fieri qui presidii causa ab his reciꝑẽt᷑. qui ad oppi¬
dum uenissent: Nostri qui fuissent ȩates .ro. & senatores
non sunt ausi introire in oppidum p̃ter ꝗͣ qui eius ciuitatiᷤ
fuissent. Iuorum rñsis ultro citroq acceptis & readditis:
cum ad nr̃os se reciꝑent: qui extra oppidum fuissent: illi
presidio insecuti: ex aduersione legatos iugularunt. duo re¬
liqui ex eis fugerunt: & Cȩsari rem gestam detulerunt: &
speculatores ad oppidum atteguam miserunt. Qui tum cer-¬
tum comꝑissent legatorum rñsa ita esse gesta quẽ ad modũ

Expanded text:
 rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad  rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
aduersariorum. uictoriȩ fautores. Hoc p̃terito tp̃r in oppidũ
quod fuit captum seruus est dep̃hensus in cuniculo: quem
supra demonstrauimus dominu iugulasse: is uiuius est com¬
bustus. Idemq temporis tenturiones loricati . uiii. ad cȩsarẽ
transfugerunt ex legione uernacula: & ȩquites nr̃i cum aduer¬
sariorum ȩquitibus congressi sunt: & saucii aliquot occiderũt &¬
leui armatura. ea nocte speculatores prehensi tres serui & unus
ex legione vernatula. serui sunt in cruce sublati: militi ceruices
abscissȩ. Postero die ȩꝗtes cum leui armatura ex aduersario¬
rum castris ad nos transfugerunt. Et eo tp̃r circiter.xi xꝗ¬
tes ad aquatores nr̃os excurrerunt: non nullos interfece¬
runt: item alios uiuos adduxerunt. Ex quibus capti sunt
ȩꝗtes .uiii. Insequenti die Pompeius seturi ꝑtussit homines
.Lxxiiii: qui dicebant᷑ esse fautores cȩsaris uictoriȩ. reliqͥs

Expanded text:
adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩsari. Si mihi uitam tribuis.: qͣm a . CN. Pompeio sum deser.¬
tus. qualem me illi p̃stiti: tali uirtute & constantia futuꝵ
me in te ipse prestaho. Fodem tp̃r oppidanorum legati
qui ante exierant. cȩsarem adierunt: si sibi uitam concede¬
ret. se se insequenti die oppidum eẽ dedituros. Quibus respõ¬
dit: Cȩsarem eẽ. fidemq prestaturum. Ita añ diem .xi. Rło.
mau oppido potitus imꝑator est appellatus. Et pompeius
cum ex ꝑfugis deditionem oppidi factam esse sciss&: castra
mouit. Ucubam uersus: Sed cirtum ea loca castella disposu¬
it: & munitionibus se continere cepit. Cȩsar mouit & ꝓpiꝰ
castra castris contulit. Sodem tp̃r mane loricatus unus ex
legione uernacula ad nos transfugit & nuntiauit Pompeiũ
oppiclanos ucubenses conuo casse: eisq ita imperauisse ut di-¬
ligentia adhibita ꝑquirerent: qui essent suarum partium: itẽq

Expanded text:
Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum deserCaesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kalendas Martias oppido potitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque
Abbreviated transcription (Latin):
micandum descenderent: ꝗͣ signum fugę ostenderent: eum ꝗ
ita locutus essit iugulatũ. Rodem tp̃r tabellarii eius dep̃¬
hensi: qui ad oppidum ueniebant: quorum lrãs cȩsar oppida-¬
nis obiecit. & qui utitam sibi peter&. iussit turrem ligneam
oppidanorum incendere. Id si fecisset ei se pmisit oĩa concessu¬
rum. quod difficile erat factu: ut eam turrem sine periculo
set ab oppidanis ẽ occisus. Eadem nocte transfuga nuntiauit
Pompeium & Labienum de iugulatione oppidanorum
lignea: quȩ nr̃a fuisset: ab imo uitium fecit usq ad tabulatũ
secundum & tertium. Fodem tp̃r pro muro pugnauerunt
acerrime: & turrim nr̃am  suꝑiorem incenderunt. id circo qđ uẽ
se ꝓietit. & ad nos transiliit: dixitq se cum familia consti¬
tutum hũisse: ut una transfugerent ad Cęsarem: illam op¬
pressam & iugulatam. Hoc preterea tp̃r tabellȩ de muro
sunt deiectȩ : in quibus scriptum est inuentum. L. mutius

Expanded text:
micandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui micandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo set, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod vendeiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius
Abbreviated transcription (Latin):
xisset: manum eius intidit. ita refugerunt ad cȩ̨sarem. Ro-¬
demq tp̃r signifer de legione prima transfugit & nuntiauit
quo die equestre prelium factum esset. suo signo ꝑisse hoĩes
xxxu. neq litere. castris. Ch. Pompeii nuntiari: neq diti
perisse quenꝗͣ. seruus. cuius dominus in castris fuisset. Uxo¬
rem & filium in oppido reliquerat: dominum iugulauit: &¬
ita clam a Cęsaris presidiis in sompeii castra discessit: & in¬
dicium glande scriptum misit. per quod certior fier& cȩsar. q̃
in oppido ad defendendum comꝑarentur. Ita lrĩs acceptis
cum in oppidum reuersi essent: qui mittere glaudem inscriptã
solebant: Insequenti tp̃r duo lusitani frẽs transfugȩ nuntia¬
runt quam sompeius contionem huiss&: qm oppido subsidio
non poss& uenire: noctu ex aduersariorum conspectu se
deducerent ad mare uersus: unum rñdisse: ut potius ad di¬

Expanded text:
xit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eoxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad di
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Utinam quid dii immortales ferissent ut tuus potiꝰ
miles ꝗͣ . Cti. som peii factus eẽm: & hanc uirtutis constan-¬
tiam in tua uictoria non in illius calamitate prestarem: cuiꝰ
funestȩ laudes ad hanc fortunam reciderunt. ut. c̃ .R. in
hostium nũo. qui neqͣ illius ꝓspera acie primam fortunã.
neq in aduersa secundam obtinuimus uictoriam: qui le¬
gionum tot impetus substentantes nocturnis diurnisq opi¬
bus. gladiatorũ. telorumq missus expectantes. uicti & deser-¬
ti a Pompeio: tua uirtute suꝑati: salutem a tua clementia depo-¬
scimus. petimusq ut qualem gentibus te p̃stitisti: similem in
ciuium deditione prestes. Remissis legatis cum ad portam
uenissẽt Tiberius Tullius: & cum eũ introeuntẽ .C. Antoniꝰ
in secutus non eẽt: reuersus est ad portam & eu̾m apprehendit.
Quod Tiberius cum fieri aĩ aduerter&. simulq pugionem edu-¬

Expanded text:
fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'qualem gentibus me praestiti, similem in civium deditione praestabo.' § 18 Remissis legatis, cum ad portam venissent, introiit Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem edu
Abbreviated transcription (Latin):
cã edificatae erant. diruendas & incendendas. Preterea ar-¬
gentum & uestimenta: ut dum nr̃i in p̃da detine̾nt᷑. illi
cȩde facta ad Pompeii presidia se reciꝑent. Nam qđ existi¬
mabat eos posse conatum efficere. nocte tota ultra ibat
flumen sallum in acie. Quod lic& factum: cum nec opinanti¬
bus nr̃is efset gestum: tamen uirtute freti repulsos multiᷤq
uulneribus affectos oppido represserunt. preda armis eorũ
sunt potiti. uiuosq aliquos ceꝑunt. qui postero die sunt in-¬
terfecti. Eodemq tempore transfuga nuntiauit ex oppi-¬
do Iunium qui in cuniculo fuiss& iugulatione oppida¬
norum facta clamasse. facinus se nefandum & scelus fe¬
cisse. Nam eos nihil inuenisse quare tali pena affiterentur.
qui eos ad aras & focos suos recepissent: eos hospitiu sce¬
lere contaminasse. multa p̃terea dixisse. Qua orõe deterri-¬
tos amplius iugulationem non fecisse. Ita postero die Tul¬

Expanded text:
causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea arcausa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tul
Abbreviated transcription (Latin):
tes. & ȩquites .u. Fius diei sequenti tp̃r pristina consurtu¬
dine pro muro pugnari teptum est. Cum bñ magnam mul-¬
titudinem tellarum ignemq nr̃is defendentibus inietis¬¬
sent. nefandum crudelissimumq facinus sunt aggressi.
in conspectuq nr̃o hospites qui in oppido erant. iugulare
& de muro precipites mittere ceperunt: sicut apud bar-¬
baros: quod post hominum memoriam nunꝗͣ est factum.
Huius iliei extremo tempore a pompeianis clam ad nostroe
tabellarius est missus ut ea nocte turres aggeremq incen-¬
derent: & tertia uigilia eruptionem facerent. Ita igne
telorumq multitudine iacta. cum bñ magnam partẽ muri
consumpsissent. portam: quȩ e regione in conspectu pompeii
castrorum fuerat: aperuerunt: copiȩq totȩ eruptionem fe¬
cerunt: secumq extulerunt calcatas ad fossas complendas:
& arpagones ad casas. quȩ stramentitiae a nr̃is hibernorum

Expanded text:
tes et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetutes et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptionem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum
Abbreviated transcription (Latin):
inter turmas aduersariorum ꝑtrite. hoc in conspectu
Utrorunq castrorum gerehatur: & maiore pompeiani
exultabant głia: longus qđ̃ nr̃is ceddentibus prosequi
cepissent. Qui cum aliquo loco a nr̃is recepti essent: ut
consuessent ex simili uirtute. clamore facto: aduersati st̃
prdium fatere.Sere apud exertitum hȩc est xquestris
prelĩ consuetuido: Cum eques ad ilimi candum dimisso
xquo cum pedite progreditur. nequaꝗͣ par habetur.
id quod in hoc accidit prelio. Cum pedites leui arma¬
tura lecti ad pugnamiȩgtibus nr̃is nec opinantibus. ue¬
nissent. ulq in prelio aĩaduerlum eẽt. complures ex ȩꝗs
descenderunt. Ita exiguo tp̃r ȩques pedestre: pedes ȩaue-¬
stre prelium fatere cepit: usq eo ut cȩrlem ꝓxune a ual¬
la fecerint. In quo prelio aduersariorum ceciderunt. exxui.
compluresq armis exuti: multi uulneribus affecti in ca¬
stra sunt redacti. Nostri teciderunt tres: saucii .xii. pedi¬

Expanded text:
inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod contra in hoc accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedi
Abbreviated transcription (Latin):
elsent orabant. Quibus rñdit cesar se condiciones dare
non accipe consuesse. Illi tum in oppidum reuertissent. relato
rñso: clamore sublato: omni gu̾e telorum emisso pugnare
pro muro toto ceperunt: ꝑꝑ quod fere magna pars hoĩũm
qui in castris nr̃is essent: non dubitauerunt ꝗn eruptionẽ
eo die essent facturi. Ita corona cirtundata pugnatum
est aliꝗͣtum uehementissime: simulq balista missa a nostris
turrem deietit. qua aduersariorum: qui in ea turre erant: ꝗni
deiecti sunt. & puer qui balistam solitus erat obseruare.
srituit neq a nr̃is ꝓhibitus. falsaq illa opinione gloriatus
est. qđ prope in nr̃is partibus locum tenuisset. iͥtem in¬
sequenti die eadem consuetudine dum longius prosegtur:
quo loco eutes nr̃i stationem hũerãt. aliquot turmȩ cũ
Ixui armatura impetu facto loco sunt deiecte. & propt̾
paucitatem nr̃oꝵ ȩquitum. limulq cum leui armatura

Expanded text:
essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. stituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura
Abbreviated transcription (Latin):
uulneribus affecti. in oppidum se contulerunt. Postero
die sompeius ex castris suis brathium tepit ad flumẽ
sallum & cum nr̃i equites pauci in statione fuissent a plu¬
ribus repti: de statione sunt deiecti. & occisi tres. ħot
die Aulus ualgius senatoris filius: cuius frater in castris
Pompeii fuisset: omnibus sius rehus relictis ȩquum cõscẽ¬
dit & fugit. Speculator de legione ii. pompriana
captus a militibꝰ & interfectusẽ. Per ilem tempus glãs
missa est instripta quo die ad oppidum capiendum acce-¬
derent. se stutum eẽ positũm. Qua spe non nulli: dum fine
periculo murum alcendere & oppido potiri se posse spãt:
ostero die add murum opus facere ceꝑunt. Et pene ma¬¬
gna prioris muri pars deiecta est. Quo facto ab oppida¬¬
nis: ac si suarum partium essent. conseruati. missos fẽcere
loricatos: quiq presidũ cã prepositi oppido a pompeio

Expanded text:
vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio
Abbreviated transcription (Latin):
se seruos esse. Cum uenirent: cogniti sunt a militibus: ꝗ
antea cum Bobio & sedio fuerant. & ad trehonium trãs¬
fugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data.
& a militibus nostris interfecti sunt. Fodem tempo¬
re capti tabellarii: qui a torduba ad Pompeium missi
erant. perperamq ad nr̃a castra ꝑuenerant: pretisie
manibus missi sunt facti. Pari consuetudine uigilia .ii.
ex oppido ignem multum telorumq multitudinem ia¬
tando. penr̾ magnum tempus consumpserunt: cõplu¬¬
resq uulneribus affecerunt. Preterito nocdis tempone
eruptionem ad legionem .ui. feterunt cum in oꝑe no¬
stri disteati essent acriterq pugnare ceꝑunt. Quoꝵ
uis repressa a nostris militibus. &si oppidani suꝑiore.
loco defendebantur. L rum eruptionem facere cepis¬
sent. tu uirtute militum nr̃orum. qui &si inferiore
loco p̃mebantur. tñ repulsis aduersariis pene multis

Expanded text:
se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis
Abbreviated transcription (Latin):
ti luce Argutius ex italia cum xꝗtatu uenit. is signa sa¬
gontinorum retulit quinq quę ab oppidanis cepit. suo
Loco perterritus est qđ ęquites ex italia cum Asprena¬
te ad Cęsarem uenissent. Ea nocte Pompeius castra
sua incendit. & ad cordubam uersus iter fatere cepit.
Rex nomine indo qui cum ȩquitatu suas copias ex ce-¬
ptus est & interfectus. Postero die x̧ꝗtes nostri longius
ad Cordubam uersus prosecuti sunt eos: qui cõmeatus
ad castra pompeii ex oppido portabant. Ex his capti
U cum iumentis: ad nostra adducti sunt castra. Eaq
die. Mar. martius tribunus militum: qui fuit Pompeii.
ad nos transfugit. Tertia uigilia in oppido acerrime
pugnatum est: ignemq multum miserunt sicut omuelge¬
tempore .C. fundatius eques .ro. ex castris aduersarioꝵ
ad nos transfugit. Postero die ex legione uernacula t¬
milites sunt capti ah equitibus nr̃is tres. qui dixcrũt

Expanded text:
ti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Sati luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias ptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo die Q. Marcius, tribunus militum qui fuit Pompei, ad nos transfugit; et noctis tertia vigilia in oppido acerrime pugnatum est, ignemque multum miserunttempore C. Fundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
peius tunc hũit castra constituta: in conspectu duorum oppi-¬
dorum a sius castris circiter. mił. passuum quatuor Grumꝰ
est excellens natura: qui appellatur castra postumiana. ibi
presidũ causa castellum Cȩsar huit constitutum. Et pom
peius qui eodem iugo tegebatur loci nã: & remotus erat
flumine salso intercludebatur: non esse cõmissurum cȩsarẽ
ut in tanta loci difficultate ad subsidium cõmittendum
se mitteret. Ista fretus opinione tertia uigilia profectus
castellum oppugnare cepit ut laborantibus succurreret.¬
Nostri cum appropinquassent clamore repentino telorumq
multitudine iactus facere ceperunt: ut magnam partem ho¬
minum uulueribus afficerent. Quo ꝑacto cum ex castello
repugnare cepissent: matoribusq castris cȩsaris nuntiues
esset allatus cum tribus legionibus est profectus: & cũ
ti fugerunt. Quorum scuta sunt relata .Lxxx. in sequẽ¬

Expanded text:
mpeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppimpeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profectus castellum oppugnare coepit. Cum appropinquassentt. Cum appropinquassent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum III legionibus est profectus, ut labti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequen
Abbreviated transcription (Latin):
adduxerat. Reliquȩ ex fugitiuis auxiliares consistebant.
N am de leui armatura & eꝗtatu longe & uirtute & numero no¬
stri erant superiores. Accedebat huc ut longius duceret bel¬
lum Pompeius qđ loca sunt aedita & ad castrorum munitio¬
nes non parum idonea. Nam fere totius ulterioris hispa
etiam ꝑꝑ barbarorum crebras excursiones oĩa loca quȩ sunt
ab oppidis remota turribus & munitionibus retinentur . sic̃
in africa rudere non tegulis teguntur. simulq in his hẽnt
speculas & pꝑ altitudinem late longeq prospiciunt. Item op¬
pidanorum magna pars eius prouinciȩ. montibus fere mu¬
nita. & natura excellentibus lotis est constituta. ut simult
acditus ascensusq hẽat difficiles. Ita ab oppugnationibus
natura loci distinẽtur ut ciuitates hispaniȩ non facile ab ho¬
stibus capiantur. quod in hoc contigit bello. Nam cͣm in¬
ter ateguam & ucubim. quȩ oppida supra sunt scripta Po¬

Expanded text:
adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioris Hispanpter barbarorum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Po
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Fiͦc in aduentu cęsaris incidit Pompeio ut matuti¬
no tp̃r nebula esset crassissima. Itaq illa obscuratione cũ ali¬
quot cohortibus xꝗtumq turmis circuncludunt cęsaris ȩꝗ¬
tes. & concidunt: sic ut uix in ea cȩde pauci effugerent. In
sequenti nocte castra sua incendit Pomprius: & trans flumen
salsum per conualles castra inter duo oppida ateguam & ucu¬
Quę planicie diuiduntur salso flumine ꝓximo tñ ateguam. ut
Flumen sit circiter. pass. duo. mił. ex ea regione oppidaͥ in mõ¬
tibus castra hũit posita. Pompeius in conspectu utrorumq op¬
pidorum: neq suis ausus ẽ subsidio uenire. Aquilas & si¬
gna huit posita .xiii. legionũ: sed ex quibus aliquid frrm mẽti
se existimabat hr̃e. Duȩ fuerunt uernatulȩ. quȩ atrebonio
transfugerant. Una facta erat ex colonis: qui fuerunt in his
regionibus: Quarta fuit afraniana ex africa quam serum

Expanded text:
possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutipossent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucuquae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum
Abbreviated transcription (Latin):
ad maiorem contentionem uenisset. ab utrisq cominus pu
coangustabant᷑: Fluminis ripas appropinquantes coangusta¬
ti precipitabantur. Hic alteri alteris non solum morth mor¬
tes exaggerahãt. sed tumulos tumulis exequabant. Ita
diebus compluribus cupiebat Cȩsar siqua condicione poss&
aduersarios in ȩquum locum deducere. & primo quoq tp̃r
de bello decernere. Id cum aĩ aduerteret aduersarios miniẽ
uelle: quos ideo a uia retraxerat: in ę̧quum ut deduceret: co-¬
piis flumine transductis noctu iubet ignes fieri magnos. ita
complura multosq lanistas retraxit: & ad cordubam se re¬
cepit. Cȩsar munitionebus añ ꝗͣ oppugnar& brachia cirtũ.¬
ducere cepit. cui de Pomptio cum nuntius esset allatus. eo
die proficiscitur. Cuius in aduentum presidii cã cȩsar cõ¬
plura castella occupauit. partim sub xꝗtatu. partim ubͣi pe.¬
destres copiȩ in statione & in extubitu castris presidio esse

Expanded text:
ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle, quo eos quomodo ab Ulia retraxerat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita complura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse
Abbreviated transcription (Latin):
prelium fecerunt. Sic ut ex infinita hoĩm multitudine
pauci in oppidum se reciꝑent. hoc timore adductus Sextus¬
ompeius lr̃as fratri misit: ut celeriter sibi subsidio ueniret: ne
prius cȩsar cordubam caperet ꝗͣ ipse illo ueniss&. Itaq cN.
Pompeius ulla prope capta lris fratris excitus: cum topũs
ad cordubam iter facere cepit. Cȩsar tum ad flumen bethĩ
uenisset: neq altitudinem fluminis transire poss&. lapidibꝰ
tripartito traduxit. Tenebat aduersus oppidum e regione
pontis trabes ut suprascripsimus bipartito. Huc tum pom¬
peius cum suis copiis ueniss&: ex aduerso pari ratione castra
ponit. Cȩsar ut eum ab oppido. cõmeatuq excluderet brachi¬
um ad pontem ducere cepit: pari itẽ condicione Pompeius idẽ facit.
Hic intra duces duos fit contentio: Uter prius pontem occupa¬
ret. Ex qua contentione quotidiana minuta prelia fiebãt. ut
modo hi. non nunꝗͣ illi suꝑiores discederent. Quȩ res cum

Expanded text:
proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibutripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum ad cum. Uenerunt: iubet binos equites incedere: &
recta per aduersariorum presidia ad oppidum contendere.
respondit. ut sileat uerbum fatere. Nam id ipris eonati ad
murum accedere ut oppidum capiant. Et partim tempesta-¬
te impediti uigiles non poterant diligentiam prestare. partĩ
illo rñso deterrebantur: Cum ad portam appropinquassent
signo dato ab oppidanis sunt recepti pedites ȩquitesq nocte.¬
facto eruptionem in aduersariorum castra fecerunt. Sic ill
factum cum inscientibus accidiss&. existimabat prope magna
pars hoĩum. qui in his castris fuissent se prope captos eose.
H oc misso ad ullam p̃sidio. Cȩsar ut pompeium ab ea oppugna¬
tione deducer&: ad cordubam contendit. Ex quo itinere lori¬
catos uiros fortes cum ȩꝗtatu añ premisit. qui simul in cõspe¬
quaꝗͣ poterat aĩaduerti. Appropinquantibꝰ ex oppido bene
magna multitudo ad eꝗtatum concidendum cum exisset. lo-¬
ricati ut supra scripsimus ex ȩquis descenderunt: & magnũ

Expanded text:
 eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. respondit, ut sileat verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et pedites facto eruptionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum
Abbreviated transcription (Latin):
bus ciuitatem recepit. Nam germani qui auxilio ueniehãt
percepta treuerorum fuga se se domum receperunt. Cum
his propinqui induciomari. qui defectionis auctores fuerãt
comitati eos ex ciuitate excesserant. Cingentorigi: quem ab
initio permansisse in officio demonstrauimus. principatus
atq imperium est traditum. Cesar postꝗͣ ex menapiis in tre-¬¬
uetos uenit. duabus decausis rhenum transire constituit.
I uarum una erat qđ auxilia contra se treueris miserãt. Al-¬
tera ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis
rebus paulum supra eum locum quo antea exercitum tradu-¬
xerat. facere pontem instituit: Nota atq instituta ratione
magno militum studio paucis diebus opus efficitur. firmo

Expanded text:
bus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant bus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo
Abbreviated transcription (Latin):
bienus ut omnes cura flumen eliceret: eadem usus simu¬
latione itineris placide progrediebatur. Tum prȩmissis
paulum impedimentis. atq in tumulo quodam collocatis. ha¬¬
betis inquit milites quam petistis facultatem.: hostem impedi¬
to atq iniquo loco tenetis. prestate eandem uobis ducibus
uirtutem: quam sȩpenumero imperatori prȩstitistis atq il¬
lum adẽẽ atq hȩc coram cernere existimate. Simul signa
ad hostem conuerti: aciemq dirigi iubet. & pautis turmis
prȩsidio ad impedimenta dimissis: reliquos ȩquites ad late¬
ra disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes
immittunt. Illi ubi prȩter spem quos fugere credebant: infe-¬
stis signis ad se ire uiderunt. impetum modo ferre non po-¬
tuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas sil¬
uas petierunt. Quos labienus xquitatu consectatus ma¬
gno numero interfecto compluribus captis paucis post die¬¬

Expanded text:
bienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simubienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris, placide progredpaulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post die
Abbreviated transcription (Latin):
leriter hȩc ad hostes deferuntur: ut ex magno gallorum
ȩquitum numero: non nullos gallos rebus fauere fortuna
cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisq ordini¬
bus conuocatis. quid sui sit consilii proponit: & quo faciliꝰ¬
hostibus timoris det suspitionem maiore strepitu & tumultu
ꝗͣ populi .to. fert consuetudo castra moueri iubet: his rebus
fugȩ similem profectionem effecit. Hȩc quoq per explora¬
tores ante lutem in tanta propinquitate castrorum ad hosteᷤ
deferuntur. Uix agmen nouissimum extra munitiones ꝓ¬
cesserat: cum galli cohortati inter se ne speratam predam ex
manibus dimitterent: Longum esse romanis perterritis ger¬
manorum auxilia expectare: neq suam pati dignitatem ut tãtis
copus tam exiguam manum presertim fugientem atq impe¬
ditam adoriri non audeant. flumen transire & iniquo loco
prelium committere : dubitant. Quȩ fore suspicatus La¬

Expanded text:
leriter haec ad Trebiros deferuntur, et ex magno suorum leriter haec ad Trebiros deferuntur, et ex magno suorum equitatus numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo facilihostibus timoris det suspicionem, maiore strepitu et tumultu, quam populi Romani fert consuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atqditam adoriri non audeant. Flumen transire et in loco iniquo bellum committere non dubitant. Quod fore suspicatus La