comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ac primũ de illis t̾ribus que ante dixi beniuolencie
precepta iudeamiꝰ. Que ꝗde capit᷑ bñficiis maxiie. Se¬
cundo aũ loco uolũtate benefica beniuolẽcia mouetur
eciã si r̾es forte nõ suppetit. Uehement̾ aũ amor multi¬
tudinis ꝯmouet᷑ ip̃a fama et opinione liberalitatis bñ
seremur a natura ip̃a dailigere cogim̃. Atq he qdẽ caũ¬
se d ligenp. aruuissime sunt. possũt eĩ pret̾ea nõnulle¬

Expanded text:
mum de illis tribus, quae ante dixi, benivolentiae praecepta videamus; quae quidem capitur beneficiis maxime, secundo autem loco voluntate benefica benivolentia movetur, etiamsi res forte non suppetit; vehementer autem amor multitudinis commovetur ipsa fama et opinione liberalitatis, bense remur, a natura ipsa diligere cogimur. Atque hae quidem causae diligendi gravissimae; possunt enim praetcrea non null
Abbreviated transcription (Latin):
stu. qͣ ab iis quib et honestu aliqo nõ utile aut utile
nõ honestu. ¶ No̾bis aũ nr̃a achadema mugna licẽ¬
cia dat ut qd̾ cũq maxime ꝓbabile occurrat id nostro
iure licrat defendere. Set redeo ad formulam. ¶ De¬
dolor. q̃ cetera que possunt aut corpori actidere aut
reb extnis. ¶ Na prĩcipio collit ꝯuictũ humanum
et societate. Si eĩ si erimꝰ affecti ut ꝓpt̾ suũ ꝯsq emo¬
lumẽtu spoliet aut uiolet alteꝵ. Dirũpi necessẽ ẽ eã
que marime ẽ ẜm naturã humani gn̾is societatem:
¶ut si unũqd̾q mẽbru sensu hũc heret ut possẽ
putaret se ualere si ꝓrimi mẽbri ualitudine ad se tra¬
duxisset debilitare et interire cotu corpus necesse ẽ.
Sic si unusqsq nrͣm ad se rapiat cõmoda alioꝵ detra¬
hatq qd auiq possit sui emolumẽti gra. societas euer¬

Expanded text:
utile et utile non honestum. Nobis autem nostra Academia magnam licentiam dat, ut, quodcumque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo ad formulam. Dedolor, quam cetera, quae possunt aut corpori accidere aut rebus externis. Nam principio tollit convictum humanum et societatem. Si enim sic erimus affecti, ut propter suum quisque emolumentum spoliet aut violet alterum, disrumpi necesse est, eam quae maxime est secundum naturam, humani generis societatem. Ut, si unum quodque membrum sensum hunc haberet, ut posse putaret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset, debilitari et interire totum corpus necesse esset, sic, si unus quisque nostrum ad se rapiat commoda aliorum detrahatque, quod cuique possit, emolumenti sui gratia, societas
Abbreviated transcription (Latin):
.M.C. ⁊ .C. leliꝰ sapientes fuerunt. ¶ Ne illi quidẽ
uii. set exmedioꝵ officioꝵ frequẽcia similitudĩe quã¬
da gerebant spẽmq sapiẽtu. ¶ Quocirca nec id
qd̾ uere honestu ẽ fas ẽ cũ utilis repugnãçia cõpe¬
rare. nec id qd̾ cõit̾ appellamꝰ honestu qd̾ cosit abiis

Expanded text:
M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quidem m, sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem quandam gerebant speciemque sapientium. Quocirca nec id, quod vere honestum est, fas est cum utilitatis repugnantia comparari, nec id, quod communiter appellamus honest
Abbreviated transcription (Latin):
nichil putat p̃cermissu. ¶ Qd̃ aũ ĩ po̾ematib et
ĩpicturis usu uenit ĩ aliisq ꝯplurib ut delectent̃
inꝑiti laudẽtq ea que laudanda nõ sint ob eã ccucire
causa ꝙ in sit ĩ his  aliꝗo probi qd̾ capiat ignaros.
qui iidez quid in unaquaq re uitii sit nequeãt iudi¬
care. Itaq cũ sint docti a peritis desistũt facile a snia.
Nec igitur officia de quib his libris disserimꝰ qua¬
si secũda quedã honesta dicũt ẽe. nõ sapiẽtu modo
ꝓpria. Set cũ oĩ hoĩu gnͣe comunia Itaq ii ões ĩ qb̃
est uirtutis mͣdoles ꝯmouent᷑. ¶ Nec uõ cũ duodecii
aut duo scipiones fortes iuiri ꝯmemorant᷑: aut cũ
fabricius aut cũ aristides iustus noĩantur. aut abil¬
lis forticioinis aut ab hus  iuisticie tamq̃ a sapiente
petit exemplu. Nemio eĩ hoꝵ sic sipiẽs ut sapiẽte
uolumꝰ intelligi: ¶Nec ii ꝗ sapientes hiti. ⁊ nõĩati

Expanded text:
nihil putat praetermissum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in aliisque compluribus, ut delectentur imperiti laudentque ea, quae laudanda non sint, ob eam, credo, causam, quod insit in iis aliquid probi, quod capiat ignaros, qui quidem, quid in una quaque re vitii sit, nequeant iudicare; itaque, cum sunt docti a peritis, desistunt facile sententia. Haec igitur officia, de quibus his libris disserimus, quasi secunda quaedam honesta esse dicunt, non sapientium modo propria, sed cum omni hominum genere communia. Itaque iis omnes, in quibus est virtutis indoles, commoventur. Nec vero, cum duo Decii aut duo Scipiones fortes viri commemorantur, aut cum Fabricius aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum; nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intellegi, nec ii, qui sapientes habiti et nominati,
Abbreviated transcription (Latin):
at nõ iudet. Cu ei querimꝰ si possint celare quid factui¬
ri sint nõ querimꝰ possint necelare: s tamq̃ tormẽta
queda adhibemꝰ ut si respõderint se ĩpunitate ꝓposi¬
ta facturos qd̃ expediat. facinorosos se ẽẽ fateant᷑. Si
negent oĩa turpia ꝓ se ip̃a fugienda ẽẽ ꝯcedãt. Bet
iã ad ꝓpositu reu̾timur. Exẽplu ubi ꝓpt honestate

Expanded text:
at, non vident. Cum enim quaerimus, si celare possint, quid factuat, non vident. Cum enim quaerimus, si celare possint, quid facturi sint, non quaerimus, possintne celare, sed tamquam tormenta quaedam adhibemus, ut, si responderint se impunitate proposita facturos, quod expediat, facinorosos se esse fateantur, si negent, omnia turpia per se ipsa fugienda esse concedant. Sed iam ad propositum revertamur
Abbreviated transcription (Latin):
Ipe aũ oĩa uidebat. Ip̃e rursus uidebat cũ in locũ an¬
nulũ inuerterat. Itaq hac oportunitate ãnuli usus
regine stuprũ intulit. eaq adiutrice rege dñ inte¬
remit substulitq quos obstare arbitrabat᷑. Nec his
ĩ eu facinorib qsq̃ potuit uidere: Sic repe̾te ãnu¬
li beneficio rex exortus ẽ lidie. ¶hũc igit᷑ ãnulu¬
ip̃m si habeat sapiens nichil plus sibi licere putet
¶la plata dicunt a platone. quasi uo ille aut factũ
Sid esse aut fieri potuisse defendat. ¶ Hec ẽ eĩ uis
huiꝰ anuli ⁊ huius exempli: Si nemo sciturꝰ nenio
ue suspicaturus quide sit cũ aliqo diuiciar potẽcie
dñacionis libidinis causa feceris si id diis hõibusq
futur sit sẽꝑ ignotu sis ne facturus:. Negãt io fie¬
riposse. ꝙ qͣ pͥotest io quide. Set quero qd negant
posse io sĩ posset qo na ficerẽt. Urgent rustice sine
Negant ei posie. ⁊ in coͣ prestant. ¶ Hoc ubu qo ualeͤ¬

Expanded text:
ipse autem omnia videbat; idem rursus videbatur, cum in locum anulum inverterat. Itaque hac opportunitate anuli usus reginae stuprum intulit eaque adiutrice regem dominum interemit, sustulit, quos obstare arbitrabatur, nec in his eum facinoribus quisquam potuit videre. Sic repente anuli beneficio rex exortus est Lydiae. Hunc igitur ipsum anulum si habeat sapiens, nihilo plus sibi licere putet lam prolatam dicunt a Platone; quasi vero ille aut factum id esse aut fieri potuisse defendat! Ilaec est vis huius anuli et huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne suspicaturus quidemn sit, cum aliquid divitiarum, potentiae, dominationis, libidinis causa feceris, si id dis hominibusque futurum sit semper ignotuml, sisne facturus. Negant id fieri posse. Nequaquam potest id quidem; sed quaero, quod negant posse, id si posset, quidnam facerent. Urguent rustice sane; negant enim posse et in eo perstant; hoc verbum quid vale
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝯparere ⁊ ĩ h i s  adoubitare turpissimu ẽ ¶ Quis
ergo ẽ ꝙ nõ niimqͣ ad dubitacõe afferre soleat ꝯsĩde¬
ratũq udeat᷑. credo si qñ dubitacio accioit quale sit id
heri soleat inueniatur nõ ẽẽ turpe. ¶ Erẽpli causa pos¬
nat᷑ aliquid qd̾ pateat lacius ꝗd potest maius ẽẽ scelus
qͣ nõ modo hoĩez set ecia familiarez hoĩez occidere:
Nõ gͥ si astrinxit scelere siꝗs tirãpnu occidit qͣzuis
familiare: ppło quide romano nõ uidẽt᷑. Qͥ erẽplũ¬
oĩb p̾cdaris factis illus pulcerrimũ existimat . Ui

Expanded text:
se comparare et in his addubitare turpissimum est. Quid ergo est, quod non numquam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit, quale sit id,plerumque haberi soleat, inveniatur non esse turpe; exempli causa ponatur aliquid, quod pateat latius: Quod potest maius esse scelus quam non modo hominem, sed etiam familiarem hominem occidere? Num igitur se astrinxit scelere, si qui tyrannum occidit quamvis familiarem? Populo quidem Romano non videtur, qui ex omnibus praeclaris factis illud pulcherrimum existimat. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ solis. neq a uirtute diuelli iũimq̃ potest. ¶ In is
aͣu inqbus sapiẽcia ꝑfecta nõ est ip̃m illud ꝗde ꝑfec¬
tũ honestu nullo modo suulitudines honesti esse pos¬
sunt. ¶ Hec ei officia dequib is libris disputamus
media stoyci appellant. Ea cõia sunt ⁊ late pate̾t que¬
e
et ingenu bonitate multi assequunt᷑ ⁊ progressione
discendi. ¶Illud aiii officiu qd̾ rectũ iꝰoe appellãt per¬
fectũ atq absolutu ẽ: et ut iidez dicũt. oes nuimeros

Expanded text:
test; in iis autem, in quibus sapientia perfecta non est, ipsum illud quidem perfectum honestum nullo modo, similitudines honesti esse possunt. Haec enim officia, de quibus his libris disputamus, media Stoici appellant; ea communia sunt et late patent; quae et ingenii bonitate multi assequuntur et progressione discendi. Illud autem officium, quod rectum idem appellant, perfectum atque absolutum est et, ut idem dicunt, omnes nu
Abbreviated transcription (Latin):
re nichil inuiste nͥ libidinose nichil in ꝯtinent̾ essẽ
facienduz inc ille Giges mducit᷑ a p̾latone qui
cũ terra discessiss magnis quibusda imbrib descẽ¬
dit ĩ illu hyacu. eneũq equu ut ferũt fabule ani¬
maduertit. cuiꝰ in laterib fores ẽẽnt. quib aꝑtis cor¬
pus hoĩs mortui uidit magnitudine iusitata. ãnu¬
lũq aurenz indigito que ut detraxit ip̃e induit:
Erat aũ regius pastor ᷤ tu mcõciliu se pastoꝵ recepit.¬
uota. Ibi cũ p̾ala eiꝰ anuli ad palma ꝯu̾terat a millo uidebat̃.¬

Expanded text:
re, nihil iniuste, nihil libidinose, nihil incontinenter esse re, nihil iniuste, nihil libidinose, nihil incontinenter esse faciendum. Hinc ille Gyges inducitur a Platone, qui, cum terra discessisset magnis quibusdam imbribus, descendit in illum hiatum aeneumque equum, ut ferunt fabulae, animadvertit, cuius in lateribus fores essent; quibus apertis corpus hominis mortui vidit magnitudine invisitata anulumque aureum in digito; quem ut detraxit, ipse induit erat autem regius pastor, tum in concilium se pastorum recepit. Ibi cum palam eius anuli ad palmam converterat, a nullo videbat
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo se cernt abhonesto ¶ Hic sice hinc uenena¬
hĩ falsatestamẽta nascunt᷑ hinc furta peculatꝰ ex¬
pilacões directoesq socioꝵ et cimu. Hĩc opu nimi¬
Aꝵ potencie nõ ferende. Postremo ecia inliberis ci
nec tetrius nec fedius excogitari põt. m̾olumẽ¬
ta eĩ reru fallacib iudiciis uidẽt penã nõ dico legũ
quas sepe prũpunt set ip̃ius turpitudinis que acẽ¬
bissima ẽ nõ uidẽt. C& uãobre hoc ꝗde deliberã¬
cinz genus pellatur emedio: ẽ eĩ totũ sceleratu et
ĩpiu qui deliberãt utrũ id sequant᷑ qd honestu est
uideant: an se scientes scelere ꝯͦtaminẽt. In ip̃a eĩ
d̾ubitacõe facinus in est ecia si adio nõ ꝑuenerĩt.
¶Ergo ea deliberanda om̃o nõ sũt inquib est tur¬
pis ip̃a deliberacio atq ecia ex om̃i deliberacõe çelã¬
di et occũltandi spes opinioq remouẽda est. ¶ Sa¬
bet si oes deos hoĩesq celare possimꝰ nichil tam̃ aua¬

Expanded text:
tinuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venenahinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, peculatus, expilationes dir-ptionesque sociorum et civium, hinc opum nimiarum, potentiae non ferendae, postremo etiam in liberis cil nec taetrius nec foedius excogitari potest. Emolumenta enim rerum fallacibus iudiciis vident, poenam non dico legum, quam saepe perrumpunt, sed ipsius turpitudinis, quae acerbissima est, non vident. Quam ob rem hoc quidem deliberantium genus pellatur e medio est enim totum sceleratum et impium, qui deliberant, utrum id sequantur, quod honestum esse videant, an se scientes scelere contaminent; in ipsa enim dubitatione facinus inest, etiamsi ad id non pervenerint. Ergo ea deliberanda omnlino non sunt, in quibus est turpis ipsa deliberatio. Atque etiam ex omni deliberatione celandi et occultandi spes opinioque removebet, etsi deos omnes celare possimus, nihil tamen ora
Abbreviated transcription (Latin):
utilit̾itis sp̃e nõ aͣi hoͣ desiberet᷑ relinquẽdiꝰ ne sit ho¬
set illud possit nͣe id qd̾ utile uideas sieri nõ trpites ͤ honestitis.
Qc̃ũ colatino college Drutꝰ mperiii abroe abat pxo¬
terat uideri facere id iniuste. fuerat ẽĩ in regib upel¬
lendis socius bruti osilioꝵ ecia adiutor. Cu autẽ ꝯsiliũ¬

Expanded text:
deliberetur, relinquendane sit hosed illud, possitne id, quod utile videatur, fieri non turpiter. Cum Collatino collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat enim in regibus expellendis socius Bruti consiliorum et adiutor. Cum autem consiliu
Abbreviated transcription (Latin):
iorez in uitaz hoĩuz euasisse q̃ eoꝵ opinionez qui istai
distraxerit. ¶ Itiq nõ ut aliqũ anceponeren᷑ utilia ho¬
nestis set ut ea sine errore diudiciremꝰ si qn incidissent
mdurit ea que uidet᷑ ẽẽ no que ẽet repugnanciam.
hanc igit᷑ partez relicta replebimus nullis admini¬
culis. set ut dicit᷑ marte nr̃o. Neq ei quicq̃ dehac pte

Expanded text:
itam hominum invasisse quam eorum opinionem, qui ista distraxerint. Itaque, non ut aliquando anteponeremus utilia honestis, sed ut ea sine errore diiudicaremus, si quando incidissent, induxit earn, quae videretur esse, non quae esset, repugnantiam. Hanc igitur partem relictam explebimus nullis adminiculis, sed, ut dicitur, Marte nostro. Neque enim quicquam est de hac parte
Abbreviated transcription (Latin):
cõe adhibendu ne fuerit hoc genus qd̾ indiuisione
paneti teecͣiu ẽ an plane omittẽdu. alteꝵ dubitar
nõ potest quin a penetio susceptu sit. sẽt relictum.¬
¶: Na qui ednusione triptita duas partes absolue¬
rit huie necesse ẽ restare t̾ca. ¶ Preterea i extremo
libro tcio dehac parte pollicet᷑ se deinceps ẽe dicturn.
Atedit eooe testis locupler possidoniꝰ qui ecia seri¬
bit inquada epła. P. rutilius rufu dicere solere qui
panetiu audiuerat ut nemo pictor ẽẽt inuentꝰ que¬
neris eã partez aplles incohata reliꝗsset absolueret.
Oris ei pulcritudo reliqui corporis nnitadi spe aufẽ¬
rebat sic ea que panetiꝰ pret̾misisset ꝓpt̾ eoꝵ que pfe¬
hanc ter¬
hanc tercia parte ad exquirendu officiu adiũreĩt
an secas de eo fortasse dispntari potest. ¶Naz sine
honestũ solu bonu ẽ ut stoycis placet siue qd̾ hone¬

Expanded text:
tionem, adhibendumne fuerit hoc genus, quod in divisione tionem, adhibendumne fuerit hoc genus, quod in divisione Panaeti tertium est, an plane omittendum, alterum dubitari non potest, quin a Panaetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui e divisione tripertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praeterea in extremo libro tertio de hac parte pollicetur se deinceps esse dicturum. Accedit eodem testis locuples Posidonius, qui etiam scribit in quadam epistula P. Rutilium Rufum dicere solere, qui Panaetium audierat, ut nemo pictor esset inventunere eam partem, quam Apelles inchoatam reliquisset, absolveret oris enim pulchritudo reliqui corporis imitandi spem auferebat, sic ea, quae Panaetius praetermisisset et non perfehanc tertiam partem ad exquirendum officium adiunxerit an secus, de eo fortasse disputari potest. Nam, sive honestum solum bonum est, ut Stoicis placet, sive, quod hone
Abbreviated transcription (Latin):
ratissime disputauit. quẽq nos correptõe quã¬
teaꝵ adhibita potissimũ secuti sumꝰ. trib gn̾ib ꝓposi¬
tis inq̃bus deliberare hoĩes ⁊ ꝯsultare de officio sole¬
rent uno cũ dubitarẽt honestu ne id eẽt de quo age¬
ret᷑. an turpe Altero utile ne oet an mutile. Tercio. si id
qd̾ spe ħeret honesti pugnaret cũ eo qd̾ utile uideret᷑.
quomͦ ea discerni oporterẽt. Dde duob generib primis
trib libris explicauit. A de t̾cio añ genere deiceps
se scripsit dictur. nec eroluit id qd̾ ꝓmisat qd̾ eo mag
miror quia scriptũ a discipulo eiꝰ possidomo ẽ.xxx. an
nis uixisse paneciuz postea qͣz illos libros edidiss. Quẽ
locuz miror a possidomo brenit᷑ ẽe tractatu ĩ quibusdã
locu a panecio pret̾missu. set ꝯsulto relictu. Nec õi¬
no scribendu filisset. quia numq̃ posset utilitas cu
honestate pugnare: De qͥuo alter potest here dnbita¬

Expanded text:
ratissime disputavit, quemque nos correctione quaratissime disputavit, quemque nos correctione quadam adhibita potissimum secuti sumus, tribus generibus propositis, in quibus deliberare homines et consultare de officio solerent, uno, cum dubitarent, honestumne id esset, de quo ageretur, an turpe, altero, utilene esset an inutile, tertio, si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret cum eo, quod utile videretur, quo modo ea discerni oporteret, de duobus generibus primis tribus libris explicavit, de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum nec exsolvit id, quod promiserat. Quod eo magis miror, quia scriptum a discipulo eius Posidonio est triginta annis vixisse Panaetium, posteaquam illos libros edidisset. Quen locum miror a Posidonio breviter esse tactum in quibusdam locum a Panaetio praetermissum, sed consulto relictum, nec omnino scribendum fuisse, quia numquam posset utilitas cum honestate pugnare. De quo alterum potest habere dubita
Abbreviated transcription (Latin):
ud audire. Qd̾ cũ om̃ib ẽ faciendu qui uita hone¬
sta ingredi cogitant. tu haud scio an nemini pocius
qͣ tibi. ¶ Sũbstines eĩ nõ paruã expectacõe imitã¬
de industrie nr̃e magna honoꝵ. nõnulla fortasse noĩs
Guscepisti. onus pret̾ea graue et athenaꝵ ⁊ cra¬
tippi ad quoscũ tamq̃ admercatura bonaꝵ arcium
sis ꝓfectus. inane redire turpissimũ est: de decorãte
et uerbis autoritate ⁊ magistri. ¶Quare quantũ
conniti animo potes: quantũ labore stendere. si di¬
scendi labor ẽ pocius qͣ uoluptas tm̃ fac ut efficias.
Ne ue ꝯmictas ut ne cũ oĩa suppeditata sint a nob̾ tu¬
te tibi defuisse uideare. ¶ Set hoc hactenus: Multa
eĩ sepe ad te cohortãdi gr̃a scripsimꝰ. Nũc ad reliqua
partez ꝓposite diuisionis reuertamur.
anecius igit᷑ qui sine ꝯtrouersia de officiis accu¬

Expanded text:
ud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam honeud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam honestam ingredi cogitant, tum haud scio an nemini potius quam tibi; sustines enim non parvam exspectationem imitandae industriae nostrae, magnam honorum, non nullam fortasse nominis. Suscepisti onus praeterea grave et Athenarum et Cratippi; ad quos cum tamquam ad mercaturam bonarum artium sis profectus, inanem redire turpissimum est dedecorantem et urbis auctoritatem et magistri. Quare, quantum coniti animo potes, quantum labore contendere, si discendi labor est potius quam voluptas, tantum fac ut efficias neve committas, ut, cum omnia suppeditata sint a nobis, tute tibi defuisse videare. Sed haec hactenus; multa enim saepe ad te cohortandi gratia scripsimus; nune ad reliquam partem propositae divisionis revertamur. aetius igitur, qui sine controversia de officiis accu
Abbreviated transcription (Latin):
milla tam̃ eius ingenii monimẽta mandata literis
nullũ opͥñs dcii nullu solitudinis mimnus extat:
Ex quo intelligi debet illu mẽtis agitacõe inuestiga¬
cõeq eaꝵ reꝵ quas cogitando. ꝯsequebat̃ nec ociosu
nec solu umq̃ fuisse. ¶. Nos au qui nõ tantũ rõbe¬
ris ħemus ut cogitacõe tacita a solitudine abstrãha¬
mur: ad hanc oꝑa scribendi om̃e studiu curãq cõ¬
uertimus. Itaq plura breui tp̃re euersa qͣ mũltis ã¬
nis stante re publici scripsimꝰ Set cu tota phya¬
Sni cicero frugifera et fructuosa nec ulla pars eiꝰ ĩcul¬
ta ac deserta sit tam̃ nullus feracior in ea locus nec
uberior qͣ de officiis: a quib ꝯstant honesteq uiuẽdi
precepta dncunt̃. ¶ Quare q̃q̃ a cratippo nr̃o prĩ
pere ꝯfido tñ ꝯducere arbitror talib aures tuas ucrci¬
bus undiq circũsonare. nec eas si fieri possit qqͣ ali¬

Expanded text:
nulla temen eius ingenii monumenta mandataliteris, nulla temen eius ingenii monumenta mandataliteris, nullum opus otii, nullum solitudinis munus extat. Ex quo intelligi debet, illum mentis agitatione, investigationeque earum rerum, quas cogitando consequebatur, nec otiosum nec solum umquam fuisse; nos autem, qui non tantum roboris habemus, ut cogitatione tacita a solitudine abstrahamur, ad hanc scribendi operam omne studium curamque convertimus. Itaque plura brevi tempore eversa quam multis annis stante re publica scripsimus. Sed cum tota philmi Cicero, frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, tum nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de officiis, a quibus constanter honesteque vivendi praecepta ducuntur. Quare, quamquam a Cratippo nostro, prpere confido, tamen conducere arbitror talibus aures tuas vocibus undique circumsonare, nec eas, si fieri possit, quicquam ali
Abbreviated transcription (Latin):
sumebat aliqñ. et a cetu hoĩu frequẽciaq interdũ
tamq̃ in pͥor tu se insolitudinẽ recipiebat: Nostru
aũ ociu negocii mopia nõ requiescẽdi studio ꝯstitu¬
tu ẽ. ¶ Extincto eĩ senatu deletisq iudiciis qd est
qd̾ dignu nobis aut incuria aut inforo agere pos¬
sinius: Ita cũ in maxima celebritate atq moculis
ciuiu ꝯda uixerimꝰ nũc fugientes ꝯspectu scelerauoniͭ¬
toꝵ quib oĩa redũdant abdimꝰ nos quantu licet.¬
et sp̃e soli sumꝰ ¶ Bet quia sic abhõĩb doctis accepi¬
mus nõ solu ex malis minima oportere. Set ecia
excerpere̾ ex his ip̃is siquid in eet boni: ꝓpera ⁊ ꝯcio
furor nõ illo quide quo debeat is ͤ qui ꝯdam pepissẽt
o̾ciu ciuitãti. slec eã solitudinez languere pocior q̃z
michi affert necessitas nõ uoluntas: Quamq̃ africa¬
nus maiorez laudez me. uel meo iudicio assequẽbat᷑. n e¬

Expanded text:
sumebat aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum sumebat aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum tamquam in portum se in solitudinem recipiebat, nostrum autem otium negotii inopia, non requiescendi studio constitutum est. Exstincto enim senatu deletisque iudiciis quid est quod dignum nobis aut in curia aut in foro agere possimus? Ita, qui in maxima celebritate atque in oculis civium quondam vixerimus, nunc fugientes conspectum sceleratorum, quibus omnia redundant, abdimtione Africant. Sed quia sic ab hominibus doctis accepimus, non solum ex malis eligere minima oportete, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid inesset boni, propterea et orio fruor, non illo quidem, quo debet is, qui quondam pepetisset otium civitati; nec eam solitudinem languere patior, quam mihiaffert necessitas, non voluntas. Quamquam Africanus maiorem laudem, vel meo iudicio assequebatur;
Abbreviated transcription (Latin):
mus africanus ap̃pellatus sit dicere so¬
litu scripsit cãto qui fuit fere eiꝰequa¬
lis numqͣ se minus ocosus ẽẽ q̃z cum
ociosus Nec minus solu q̃z cum solus esset.¬
¶ Magnifica nõ uox et magno uiro et sapi¬
ente digna que declarat illuz et mocio dene¬
gtiis cogitare. et insolitudine. secĩs lequi soli¬
tuz. ut neq cessaret uniq̃. et interou colloquio al¬
terius nõ egeret. ¶Itaq due res que langorem
afferut ceteris illu acuebãt ociu et solitudo. Uellẽ
nobis hoc idez uere dicere liceret. Set si minus ĩmi¬
pacoe tanta ingenii prestãcia ꝯsequi possumꝰ uolũ¬
tate certe proxime accedimus. ¶Naz et a re pupͤ
forẽsibusq negociis armis inpiis uiq ꝓhibiti ociu
ꝯsequim̃. Et ob ea cͨausa urbe relicta rura pagrã¬
tes sepe soli sumꝰ. ¶ Set nec hoc ociu cũ africani ocio
nec hec solitudo cu illa ꝯperanda ẽ ¶Ille  eĩ requie¬
scens a rei publice pulcerrimis munerib ociũ sibi

Expanded text:
mus Africanus appellatus est, dicere solitum scripsit Cato, qui fuit eius fere aequalis, numquam se minus otiosum esse, quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. Magnifica vero vox et magno viro ac sapiente digna; quae declarat illum et in otio de negotiis cogitare et in solitudine secum loqui solitum, ut neque cessaret umquam et interdum colloquio alterius non egeret. Ita duae res, quae languorem afferunt ceteris, illum acuebant, otium et solitudo. Vellem nobis hoc idem vere dicere liceret; sed si minus imitatione tantam ingenii praestantiam consequi possumus, voluntate certe proxime accedirnus; nam et a re publica forensibusque negotiis armis impiis vique prohibiti otium persequimur et ob eam causam urbe relicta rura peragrates saepe soli sumus. Sed nec hoc otium cum Africani otio nec haec solitudo cum illa comparanda est. Ille enim requiescens a rei publicae pulcherrimis muneribus otium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiliu eiꝰ pemisset: ad quas ip̃as ꝯsultacões exsupioribꝰ
giii inponimꝰ. ut grometre solent nõ oia dõcere
set postulare ut queda sibi ꝯcedant᷑ quo fatiliꝰ que ue¬
lint explicent sic ego a te postulo mi Cicero ut michi
ꝯcedas si potes nichil preter id qd̾ honestu sit ꝓpt̾ se eẽ
erpetẽdu. Sin hoc nõ licet ꝓpt̾ cracippu at illd certe

Expanded text:
eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes superioribus eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes superioribus gium imponimus, ut geometrae solent non omnia docere, sed postulare, ut quaedam sibi concedantur, quo facilius, quae volunt, explicent, sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihi concedas, si potes, nihil praeter id, quod honestum sit, propter se esse expetendum. Sin hoc non licet per Cratippum, at illud
Abbreviated transcription (Latin):
ferant̃ res ad uiuẽdu necessarie. Qui si occiderit młtu
de cõi utilitate detrarerit. Ado hoc ita fiat ut ne ipe de
se bene eristimans se seq diligens hanc causiz heat ad
iniuriaz. ¶ Ita seꝑ osficio funget᷑ utilitati ꝯsules hoĩu.
et ei q̃ sepe omemoro humane societati. ¶ Nã qd̃ ad
phalaria actinet pfacile iudiciu e. Nuilli ẽ ẽi societis
nob cũ tyrãpnis. set pocius suma distractio ẽ. sleq enĩ
ꝯtra natura spoliare eñ si possis quẽ honestũ ẽ necare.
Acq hoc om̃e genus pestifeꝵ atq inpiu ex hominu
cõitate ext̾minandu e ¶ Et eĩ ut mẽbra quedã ãpu¬
tant᷑ si et ip̃a sanguine ⁊ tamq̃ spiritu carere ceperũt
et nocent reliquis ꝓtib corporis sic ista infigura hõis
feritas et inmanitas belue a cõi tamq̃ humanitate cõ¬
quib ex tp̃e officiu ex quirit᷑. Eiuismodi gͥ credo res pa¬
neciuz executaꝵ fuisse. nisi aliquis casus aut occupacio

Expanded text:
ferantur res ad vivendum necessariae, qui si occiderit, multum de communi utilitate detraxerit, modo hoc ita faciat, ut ne ipse de se bene existimans seseque diligens hanc causam habeat ad iniuriam. Ita semper officio fungetur utilitati consulens hominum et ei, quam saepe commemoro, humanae societati. Nam quod ad Phalarim attinet, perfacile iudicium est. Nulla est enim societas nobis cum tyrannis, et potius summa distractio est, neque est contra naturam spoliare eum, si possis, quem est honestum necare, atque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum communitate exterminandum est. Etenim, ut membra quaedam amputantur, si et ipsa saet nocent reliquis partibus, corporis: sic ista in figura hominis feritas, et immanitas belluae, a communi tamquam humanitate corquibus ex tempore officium exquiritur. Eius modi igitur credo res Panaetium persecuturum fuisse, nisi aliqui casus aut occupatio
Abbreviated transcription (Latin):
dinez iunders. adiũcta ei rei que sp̃e utilitatis actulerit
tiĩc nͣtilitis nõ requirenda ẽ. s incellige̾du ubi turpitu¬
rat aspernat᷑q ꝯtraria nichilq ta ẜ̃m natura q utili¬
tas. Certe meade re ntili turpitudo eẽ nõ põt. ¶ Itez
si ad honestate nati sumꝰ eĩq aut sola petẽda ẽ ut ceno¬
ni iusia.ei ut certe oĩ pondere grauior ẽ henda q reli¬
qua oĩa qͣd̾ aristotili placet Necesse ẽ qd̾ honestu sit io
ẽẽ aut solu aut sũmu bonu. qd̾ autẽ bonũ ẽ id certe
utile ẽ. Ita quicꝗd honestũ id utile. ¶ Quare error ho¬

Expanded text:
adiunctam ei rei, quae speciem utilitatis attulerit, tum non utilitas relinquenda est, sed intellegendum, ubi turpiturat aspernaturque contraria nihilque tam secundum naturam quam utilitas, certe in eadem re utilitas et turpitudo esse non potest. Itemque, si ad honestatem nati sumus eaque aut sola expetenda est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id certe utile; ita, quicquid honestum, id utile. Quare error ho
Abbreviated transcription (Latin):
ficioꝵ memor ĩconcilio celestiu collocauit qͣ uiuere
ĩ solitudine: nõ modo sine ullis molestus set eciã ĩ ma¬
rimis uoluptatib abundantẽs oĩb copus st excel¬
las ecia pulcritudine ⁊ uirib. ¶Quo arci optimo

Expanded text:
ficiorum memor in concilio celestium collocavit, quam vivere ficiorum memor in concilio celestium collocavit, quam vivere in solitudine, non modo sine ullis molestiis, sed etiam in maximis voluptatibus, abundantem omnibus copiis, ut excellas etiam pulcritudine et viribus; quocirca optimo
Abbreviated transcription (Latin):
quib insingłis ciuitatib res publica ꝯtinet᷑. codẽ mͣ
ꝯstitutũ ẽ ut nõ liceat sui ꝯmodi causa nocere alteri.
hoc eĩ spectant leges ⁊ hoc uolũt incolumen ẽẽ auiũ
ꝯuĩctionez. qͣ qui dirimũt eos morte exilio uinculis
dãpno cohercent. ¶Atq hoc multo magis efficit ip̃a
nature racio que ẽ ler diuina et humana. cui patere
qui uelit. Omes aũ parebũt qui ẜmnatura uolũt
uiuere numqͣ ꝯmicteret ut alienũ appetat ⁊ id qd̾
cõitas iusticie liberalitis q uoluptas q̃ uitã qͣ di¬
uicie. Queqde ꝯtẽpnere et pro nichilo ducere cõpe¬
rãte cũ utilitate cõi. mag̾ cũ ẽ et excelsi. Detrahere
aũ de altero sui cõmodi causa magis ẽ ꝯtra naturã
qͣ mors qͣ dolor qͣ cetera gnͣis eiusde. ¶Itemq
ẜuandis ac iuuãdis maximos labores molestiasq su¬
scipere. Imitantẽ hercule illũ quẽ hoĩu fama bene¬

Expanded text:
quibus in singulis civitatibus res publica continetur, eodem modo constitutum est, ut non liceat sui commodi causa nocere alteri; hoc enim spectant leges, hoc volunt, incolumem esse civium coniunctionem; quam qui dirimunt, eos morte, exsilio, vinclis, damno coërcent. Atque hoc multo magis efficit ipsa naturae ratio, quae est lex divina et humana; cui parere qui velit omnes autem parebunt, qui secundum naturam volent vivere, numquam committet, ut alienum appetat et id, quod acomitas, iustitia, liberalitas quam voluptas, quam vita, quam divitiae; quae quidem contemnere et pro nihilo ducere comparantem cum utilitate communi magni animi et excelsi est. Detrahere autem de altero sui commodi causa magis est contra naturam quam mors, quam dolor, quam cetera generis eiusdem. Itemque servandis aut iuvandis maximos labores molestiasque suscipere, imitantem Herculem illum, quem hominum fama bene
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Itaqͣ ut sine ullo errore diiudicare possimꝰ si qñ
cũ illo qd̾ honestu intelligimꝰ pugnare id uidebit̃ qd̾i
appellamꝰ utile. formula quedã ꝯstituenda ẽ. qͣz si sẽque¬
mur ioperacõe reꝵ ab officio nũqͣ recedemꝰ. ¶ Erit
aũ hec formula stoycoꝵ racõi disciplineq marime cõsẽ¬
tanea qͣ quidez his libris ppea sequim̃ ꝙ qͣqͣ a uet̾ib

Expanded text:
rore diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est; quam si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus. Erit autem haec formula Stoicorum rationi disciplinaeque maxime consentanea; quam quidem his libris propterea sequimur, quod, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
socrite execrari solitũ eos qui primũ ħ natura cohere¬
tia oͣ pmione distrarissent. Cui quide ita suit stoyci as¬
sensi ut quicqd honestu ẽẽt id utile ẽẽ cẽserent nec
qui uirtutez ꝓpea collocanda diceret ꝙͣ ea efficiẽs uti¬
litatis ẽẽt ut ii qui res expetẽdas uel uoluptate᷑ uel
insolencia mẽtiunt᷑ liceret ei dicere ncisitate aliqñ cũ
honestate pugnare. G̾et cũ sis is qui id solũ bonũ u¬
dicet qd̾ honestũ sit que aũ hnic repugnet specie qua¬
da utilitatis eoꝵ neq accessione meliore iutã fieri
nec decessione peiore. Nõ uidet᷑ debuisse eiꝰmodi deli¬
beraicõe introduc̃e inqua qd̾ utile iuidetur cũ eo qd̾ hone¬
ita legere si ea uirtuti no repugnarẽt. Qd  h b sũt
putãt᷑ qͣuida hãc ꝯperacõe nõ recte introductũ. nec
õm̃o de eo gn̾e ꝯqͣ p̃cipiendu fuisse. ¶ Acq illud

Expanded text:
Socratem execrari solitum eos, qui primum hec natura coherentia opinione distraxissent. Cui quidem ita sunt Stoici assensi, ut et, quicquid honestum esset, et utile esse censerent; nec qui virtutem propterea colendam diceret, quod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, quae autem huic repugnent specie quadam utilitatis, eorum neque accessione meliorem vitam fieri nec decessione peiorem, non videtur debuisse eius modi deliberationem introducere, in qua, quod utile videretur, cum eo, quod honeita legere, si ea virtuti non repugnarent. Quod cum ita sit, putant quidam hanc comparationem non recte introductam, nec o
Abbreviated transcription (Latin):
amicoꝵ Qͣ facere cuq̃ iniuria. ¶. Si nichil existi¬
mat otra ñã fieri ĩ hõib uiolandis ꝗd cũ eo dissero
qui õmo hoĩe et hoĩe tollat̃. ¶ Sin fugiendu roͣqͣ¬
de cẽset set multo illa peioramorte paupertate
dolorez errat in eo ꝙ ullũ aut corpus aut fortune
uiciu uiciis animi grauiꝰ existimat. ¶ Ergo unũ
oĩs hũana osorcio. ¶ Atq ecia si hoc natura p̃scͥbit᷑
lit necesse ẽ ẜm eande natura oĩu utilitate ẽẽ co¬
munez. Sa sita e una ꝯtinemur ões et eadez lege na
Pa illud ꝗde absurdu ẽ qd̾ ꝗda dicũt parẽti se aut
frat̾ nichil detractaros sui ꝯmodi causa. Alia racõe ẽe
ciuiuz reliquoꝵ. bni nnichil uiris nulla societate
comunis ntilitatis causa statuũt ẽẽ cũ auib. Que sẽ¬
racõe ciuiu dicũt ħenda excertioꝵ negant. hi diri¬
gũt cõez humani gm̃s societatez. qua sublata bene

Expanded text:
Si nihil existimat contra naturam fieri hominibus violandis, quid cum eo disseras, qui omnino hominem ex homine tollat? sin fugiendum id quidem censet, sed multo illa peiora, mortem, paupertatem, dolorem, errat in eo, quod ullum aut corporis aut fortunae vitium vitiis animi gravius existimat. Ergo unum deomnis humana consortio. Atque etiam, si hoc natura praescribilit, necesse est secundum eandem naturam omnium utilitatem esse communem. Quod si ita est, una continemur omnes et eadem lege nNam illud quidem absurdum est, quod quidam dicunt, parenti se aut fratri nihil detracturos commodi sui causa: aliam rationem esse civium reliquorum. Hi sibinihil iuris, et nullam societatem communis utilitatis causa statuunt esse cum civibus: quae senrum civium dicunt habendam, externorum negant, hi dirimunt communem humani generis societatem; qua sublata bene
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ꝯmodũ fe̾r̾endu ẽ pocius ꝙ de alteriꝰ ꝯmodis detrahẽ¬
duz. on gͥ magis ẽ ꝯtra naturaz morbus aut⁊
egestas aut qd eiusmodi qͣ detractio atq appeticio
alieni. Set coĩs utilitatis derelictio ꝯtra natura ẽ
ẽ enis inusta. Itaq lex ip̃a nature que utilitatez
hõiu ꝯẜuat ⁊ ꝯtinet decernit profecto ut abhõĩe
merti atq mutili ad sapiẽtez bonu fortẽ uirũ trãs

Expanded text:
incommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahenincommodum ferendum est potius quam de alterius commodis detrahendum. Non igitur magis est contra naturam morbus aut egestas aut quid eius modi quam detractio atque appetitio alieni, sed communis utilitatis derelictio contra naturam est; est enim iniusta. Itaque lex ipsa  et continet, decernit profecto, utab homine inerti, atque inutili, ad sapientem, bonum, fortemque virum trans
Abbreviated transcription (Latin):
amoda subire uł externa uł corporis uł ecia ip̃ius aĩ
que uacent iusticia. hec eĩ una uirtus õiu ẽ dña ⁊ re¬
gina uirtutu. orsitan ꝯspia dixerit. Nonne gͥ
sapiens si fame ip̃e ꝯficiat᷑ abstulerit cibũ alt̾i hõi ad
nulla rez utili: ¶ Mimnie nõ. Noͣ ẽ mͥ ẽ uita m̃a
utilior qͣ animi talis affectio: neminez ut uiolez cõ¬
modi mei gracia. ¶ Quid si phalari crudẽ tyrãpnũ
et ĩ ane uir bonus nõ ip̃e frigore ꝯficiat᷑ uestitu spo¬
liare possit nõne faciat. ¶ Hec ad iudicãdu sũt fa¬
cillima. Na siꝗd abhoĩe ad nulla ꝑtez utili utilita¬
tis tͣue causa detrareris inhumane feceris ꝯtraq:
nature lege. Gim ͤ auͭ is tusis qui multa utilitatẽ
rei publice/ at hoĩu societati si in uita remaneas af¬
ferre possis. Siꝗd ob ea causa alt̾i detraxeris non
si reprehendẽdu. S̾m aũ id nõ sit eiꝰmodi suũ cuiq

Expanded text:
psius animi, quae vacent iustitia; haec enim una virtus omnium est domina et regina virtutum. Forsitan quispiam dixerit: Nonne igitur sapiens, si fame ipse conficiatur, abstulerit cibum alteri homini ad nullam rem utili? Minime vero; non enim mihi est vita mea utilior quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratia. Quid? si Phalarim, crudelem tyrannum et immanem, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur, vestitu spoliare possit, nonne faciat? Haec ad iudicandum sunt facillima. Nam, si quid ab homine ad nullam partem utili utilitatis tuae causa detraxeris, inhumane feceris contraque naturae legem; sin autem is tu sis, qui multam utilitatem rei publicae atque hominum societati, si in vita remaneas, afferre possis, si quid ob eam causam alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit eius modi, suum cuique
Abbreviated transcription (Latin):
res mnamore et̃ equales sintq ꝓpensiores aobene ꝓme¬
rendu quã ad reposcẽdu. Atq hec sĩt inter eos ami¬
cos honesta certacio. Sic et ufilitatis examicicia marĩe
capient. et erit eiꝰ ortus a natura. quã abmbecallitate
eate amicicia omutata dissolueret. Eet quia natura e¬
mutari nõ potest id̾ omo uere amicicie sunt sẽpiterne.
ortũ quide amicicie uidetis. nisi qd io h diei forte uũl

Expanded text:
t aequales propensioresque ad bene merendum quam ad reposcendum, atque haec inter eos sit honesta certatio. Sic et utilitates ex amicitia maximae capientur, et erit eius ortus a natura quam ab imbecillitate s, eadem commutata dissolveret; sed quia natura mutari non potest, idcirco verae amicitiae sempiternae sunt. ortum quidem ami
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis res illa eẽt habitura. & uoo quide quale sit eniã
m̃bestiis quibusda aĩaduerti potest. ex se natos ita amãt
ad quodda tẽpus et ab eis ita amant̃: ut facile sensus
eaꝵ appareat: Quod in hoĩe multo ẽ eudencius: pͥmu
ex ea caritate que ẽ inter natos et parẽtes que dirimi
nisi detestabili scelere nõ potest. Demoe cũ similis sẽsus con¬
extitit amoris. si alique nati sumꝰ. cuiꝰ cu morib ⁊ nã¬
nichil qd̾ magis alliciat addiligẽdu. Q uippe cu ꝓpter
uirtute et ꝓbitate: eciã eos quos nũqͣz uidimꝰ. quodã
modo diligamus. Quis ẽ qui .E. fabricii .m. curii. nõ
cũ caritate aliqua beuiuolẽcia usurpet memoriam.
Quos nũqͣ uiderit. Quis aute e qui tarquinu suꝑ¬
bu: Qui . p. cassiu. spuriu nõ oderut Cũ duobꝰ duicib
de imperio in ytalia decertatu ẽ pirro et anibale. ab
altb ꝓpt ꝓbitate eiꝰ nõĩs alienos nõ habemus aĩos.¬

Expanded text:
itatis esset habitura. quod quidem quale sit, etiam in bestiis quibusdam animadverti potest, quae ex se natos ita amant ad quoddam tempus et ab eis ita amantur, ut facile earum sensus appareat. quod in homine multo est evidentius, primum ex ea caritate quae est inter natos et parentis, quae dirimi nisi detestabili scelere non potest, deinde cum similis sensus exstitit amoris, si aliquem nacti sumus, cuius cum moribus et nailius, nihil quod magis alliciat ad diligendum, quippe cum propter virtutem et probitatem etiam eos, quos numquam vidimus, quodam modo diligamus. quis est qui C. Fabrici, M’. Curi non cum caritate aliqua benevola memoriam usurpet, quos numquam viderit? quis autem est qui Tarquinium Superbum, qui Sp. Cassium, Sp. Maelium non oderit? cum duobus ducibus de imperio in Italia est decertatum, Pyrrho et Hannibale; ab altero propter probitatem eius non nimis alienos animos habemus; a
Abbreviated transcription (Latin):
municandis: quis ẽ qui iomaximis non eff̃eiat laudi¬
bus: Qui clamores tota caͣuea nup inhospitis ⁊ anucim̃i.
m. pacuuii nona fabula. Cu ignorante rege quis eoꝵ ho
aute ut erat se horeste ẽẽ ꝑseneraret. Stantes au inre
plaudebãt ficta. Quid arbitramur inre uera fuisse factu¬
ros: facile indicabat ip̃a natura ui sua. cũ hoĩes qd̾ fa¬
cere ipͣi nõ possent᷑ io recte fieri inaltero iudicabant.
Actemꝰ michi uideor de amicicia ꝗd sentirez potuisse di¬
cere. Si qua pret̾ea sũt: credo autẽ ẽẽ multa: abhis si
iudebitur: qui ista dispucant queritote. F. Nos auate¬

Expanded text:
mmunicandis, quis est, qui id non maximis efferat laudimmunicandis, quis est, qui id non maximis efferat laudibus? qui clamores tota cavea nuperhospitis et amici mei, M. Pacuvii in nova fabula? cum ignorante Rege, uter eorum autem, ita ut erat, Orestem se esse perseveraret. stantes autem plaudebant in re ficta: quid arbitramur in vera fuisse factros? facile indicabat ipsa natura vim suam; cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitur, qui ista disputant, quaeritote. Nos aute
Abbreviated transcription (Latin):
exeplar aliqd uituetur sui. Quocirca et absentes adsũt
etr egentes. habundant. et mbecilles ualent. etꝰ difficilliꝰ¬
ẽ dictu. mortui unuit. Tantus eos honos memoria de
hoꝵ laudabilis: quod si exemeris ex reru natura beni¬
uolencie ꝯiũctionez: nec domus ulla nec urbs stare po¬
terit. nec agri quide cultus ꝑmanẽbit. Io̾ si minus
intelligitur quanta uis amicicie ꝯcordieq sit: ex dissẽ¬
sionib atq ex discordiis ꝑcipi potest: Que eĩ domus tã
stabilis que taz firma ciuitas est que nõ oons. ⁊ oissior¬
is funditus possit euẽti exquo quantu bonu sit i ami¬
cicia iudicari potest. Agͥgentinu ꝯd̾ doctu quẽda uiꝵ
carminib grecis uaticinatu ẽẽ ferunt. que ĩ reꝵ natu¬
ra totoq mundo ꝯstarent queq mouerent᷑ ea ꝯtrahe¬
re amicicia et dissipare discordiaz. Eadẽ atq ħ quide
aliqd̾ officiu extitit amici inpericłis ad eundis: aut co¬

Expanded text:
exemplar aliquod intuetur sui. quocirca et absentes adsunt et egentes abundant et imbecilli valent et, quod difficilius dictu est, mortui vivunt; tantus eos honos memoria desidetur, horum vita laudabilis. quod si exemeris ex rerum natura benevolentiae coniunctionem, nec domus ulla nec urbs stare poterit, ne agri quidem cultus permanebit. id si minus intellegitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex dissensionibus atque discordiis percipi potest. quae enim domus tam stabilis, quae tam firma civitas est, quae non odiis et discidiis funditus possit everti? ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicari potest. agrigentinum quidem doctum quendam virum carminibus Graecis vaticinatum ferunt, quae in rerum natura totoque mundo constarent quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, dissipare discordiam. atque hoc quidem od officium existit amici, in periculis, aut adeundis, aut co
Abbreviated transcription (Latin):
ni feras. Eoq magis ꝙ  ꝓrimis nonis tũ mortos decii
bruti auguri ꝯmetandi causa ut asolet uenissemꝰ. tu nõ
adfiusti: qui diligentissime sẽꝑ illu die et illud munus
dictuz. set ego io respondeo qd̃ imimad u̾ti te dolorez quez
accepis tũ sumi uiri tũ morte am̃icissimi ferre moderate.
nec potuisse nõ ꝯmoueri nec fuisse id humanitatis tue.
Quod aũ his nonis incollegio nrͣo nõ afuisses ĩualitudiẽ
respondeo cusa nõ mesticia fuisse.L. recte tu qͣde iee iutora
et uere  respondisti ueq eĩ abisto officio q sẽp usur piiii
cũ ualere abduci ĩ cõmodo meo debui. nec ullo casu arbi¬
tror hoc ꝯstanti hõi posse ꝯtingere. ut ulla intmissio fiat
officii. Tu autẽ farmni qd̾ m tantu attribui dicis quantũ
ego nec agnosco nec postulo facis anuce. set ut mͥ uideĩs.
nõ recte uidicas decatone. Aut eĩ nemo qd̾ qdez magis cre¬
do. aut siquis quã ille fuit sapiens. Qnomodo ut alia

Expanded text:
ni feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munus dictum, sed ego id respondeo, quod animum adverti, te dolorem quem acceperis cum summi viri tum amicissimi morte ferre moderate; nec potuisse non commoveri, nec fuisse id humanitatis tuae: quod autem Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem respondeo causam, non maestitiam fuisse. Recte tu quidem, Scaevola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnosco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi videris, non recte iudicas de Catone. aut enim nemo, quod quidem magis credo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit. quo modo, ut alia
Abbreviated transcription (Latin):
michi cogitanti de amicicia maxime illud ꝯsiderandu
solet occurrere. utru ꝓpt̾ inbecillitate atq iopiam:
desiderãda sit amicicia. ut indandis recipiendisq mu
iuicissimq redderet. an eet quide. ꝓpriu amicicie. Sec
anti quor et pulcrior et magis a natura ip̃a ꝓfecta alia
et obseruant᷑ cansa tẽporis. Inamicicia au nichil ẽ fictũ.
luntariu ẽ. qua propt̾ a natura mͥ uidet᷑ pociꝰ quã ab
cũ quoda sensu amandi qua hac cogitacõe quãtu uti

Expanded text:
 cogitanti maxime illud considerandum videri solet, utrum propter imbecillitatem atque inopiam desiderata sit amicitia, ut dandis recipiendisque mevicissimque redderet, an esset hoc quidem proprium amicitiae, sed antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profecta alia et observantur temporis causa; in amicitia autem nihil fictum, luntarium. Quapropter a natura mihi videtur potius quam ab cum quodam sensu amandi, quam cogitatione quantum i
Abbreviated transcription (Latin):
sentenciaꝵ sũma ꝯsensĩo. Itaq nõ ta ista me sapienaie
quã modo fanniꝰ ꝯmemorauit fama delectat. falsa pre¬
sertiz. qͣ quod amicicie nr̃e memoria spero sẽpiternã
fore. Ioq eo mͣ magis ẽ cordi qd̾ exõib scłis uix tria
aut quatuor noĩant᷑ paria amicoꝵ. Inquo gn̾e sperare
uideor scipionis et lelis amicicia nota posteritati fo¬
re. ¶.F. Istuo quide leli ita necesse ẽ. Set qm̃ amicicie
mencione fecisti et sumꝰ ociosi ꝓgratũ mͥ feceris. spero
exte. sic de amicicia disputaũis ꝗͥd sencias quale exi¬

Expanded text:
sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum, quo in genere sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero e quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem exi