comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d. Sipupillus parenti suo heres e¬
extitit. ⁊ fidi cominissã hereditatis
partem restitu it. mox abstineret pa¬
terna heredicate optio deferendã sid̾i¬
cõmissaĩo. ut aut porcionem quoq
pupilli agnoscat. aut atoto distedat.
aut om̃imodo bona uendenda sunt.
ut id ꝙ suꝑfluum est pupillo seruet᷑
⁊ sunsolidum bõa uenire ñ possunt
oĩm̃o actiones fidi comissario dene¬
gande etunt. erat enim inpotestate

Expanded text:
 Si pupillus parenti suo heres extitit et fideicommissam hereditatis partem restituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli aut omnimodo bona uendenda sunt, ut id quod superfluum est pupillo seruetur, et, si in solidum bona uenire non possunt, omnimodo actiones fideicommissario denegandae erunt: erat enim in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
an udicio nichilominus ip̃e cõdẽpna¬
ri debeat. cum potuerit retinere ł caiũ
sibi id ꝙ excausa uidicati pr̃aturus esseo
Re. uidicii execucionem nichilominus
adu̾lus heredes ⁊ post restitutam heredi¬
catem mansisse. ꝥ heres eius qui post
mortem suam rogatus erat uniu̾lam
hereditatem restituere. minimã quan
titatem quam solam inbonis fuisse
dicebat his quib fid̾i commnissũ debe¬
batur resticuit. postea reꝑtis instrum̃¬
tis apparuit quadruplo amplius in¬
hereditate suisse. Quesitum ẽ aninre¬
liquũ ficłi cominissi noĩe cõueniripõ¬
sit R. sd̾m ea q̃ ꝓponerent᷑ sitransacu n¬

Expanded text:
an iudicio nihilo minus ipse condemnaan iudicio nihilo minus ipse condemnari debeat, cum potuerit retinere vel caveri sibi id, quod ex causa iudicati praestaturus esset. respondit iudicii exsecutionem nihilo minus aduersus heredem et post restitutam hereditatem mansisse. Heres eius, qui post mortem suam rogatus erat uniuersam hereditatem resttitatem, quam solam in bonis fuisse dicebat, his quibus fideicommissum debebatur restituit: postea repertis instrumentis apparuit quadruplo amplius hereditate fuisse: quaesitum est, an in reliquum fideicommissi nomine conveniri possit
Abbreviated transcription (Latin):
stituta herede exparte c̾cia ⁊ plurib fi
d̃i commnissis eidatis. docem quoꝙ p̾¬
legauit his ũb̾. seie uxori mee dari uo¬
lo afiliis meis sũmam docis eius que
michi ꝓea illata est. eiusd̃ꝙ uxoris fi¬
di commnilit ut partem heredicatis. ⁊
queq ei legasset post mortem suam
titio filio cõi restitueret. Quesitum an
sũmã quoq dotis int̾cet̾a legata excã
fidłi cominissi filio suo restituere de¬
beat R. Non alias nͥ chi manifestũ
essẽ dedote quoq restituenda testaco¬
rem sensisse atq ⁊̃ sisensissẽt. ei hoc
fuerit approbatum. itã eius quoq peti¬
tionem fore si non minus inquantita¬
te que falcidie nomine remaneret fo¬
ret. quã inquantitate docis RRogatꝰ
erit annis .xx. Int̾ea sundos quosde¬
functus pignõi acceꝑat uendidit ⁊
ꝓpt̾ea pigto ratitio udicio adebitore
conuentus decessit herede relicto. sẽ¬
ꝓnio. ⁊ uiditio nõdũ finito resticuit
hereditatem septitio. Quesitum est

Expanded text:
ex parte tertia et pluribus ei fideicommissis datis dotem quoque praelegauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi pro ea illata est' eiusdemque uxoris fidei commisit, ut partem hereditatis et quaecumque ei legasset post mortem suam Titio filio communi restitueret. quaesitum est, an summam quoque dotis inter cetera legata ex causa fideicommissi filio suo restituere debeat. respondit non alias, nisi manifestum esset de dote quoque restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rogatus erit annis viginti, interea fundos, quos defunctus pignori acceperat, vendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conventus decessit herede relicto Sempronio et iudicio nondum finito restituit hereditatem Septicio. quaesitum est,
Abbreviated transcription (Latin):
rito herede scripto fid̃i cõmisisse.u cũ
le quoq res ⁊ possessiones que indotẽ
date. ⁊ post diuorcim restitute mu¬
lieri fuãnt. fidei cominisso contineã
alias deeod̃ facto consultus ita e. si
ue non sunt restitute quia ex stipłatõe
dedote reddenda int̾posita resticuen¬
de sint eo quetiorem hereditatem com¬
putari. ¶ Que habebat filium. ⁊ exeo
nepotem utr osq inmariti potestate.
maritum exasse scripsit heredem eius

Expanded text:
rito herede scripto fideicommis‹is›se, ut, rito herede scripto fideicommis‹is›se, ut, lae quoque res et possessiones, quae in dotem datae et post diuortium restitutae mulieri fuerant, fideicommisso contineantalias de eodem facto consultus ita responue non si‹n›t restitutae, quia ex stipulatione de dote reddenda interposita restituendae sint, eo auctiorem hereditatem computari.Quae habebat filium et ex eo nepotem utrosque in mariti potestate, maritum ex asse scripsit hered
Abbreviated transcription (Latin):
uis seuis desunctus sit luticiatitia de he¬
rede insticuta. anheolutia titia partem
dimi f oiam semislis ꝙͣ rogatus eat gaiꝰ
seiil resticuere ꝓtinus debat. anuero post
suam demum mortem uniu̾scun fidĩ¬
cominissum tãexsua ꝑsona exͣgaii seii
datum restituere deb̾at R. lutiã citiam
statim deui ut partem dimidiam semisꝰ¬
sis ex ꝑsona seii restituatsfiliam suam
heredem scripsit. ⁊ nepotem quem exea
habebat ei substicuit. ⁊ ita cauit. lutioti¬
tio frĩs mei filio gn̾o meo ducentos au¬
reos relinquo. Quo legato scio illum
comẽptum esse. quẽ scripsi uniũsã rem
meam eoꝙ filiam meam ⁊ nepotem
lia addita patus hereditate diu̾tit a
mãito. Quesitum est antitius quon¬
dã eius maritꝰ. filio uel filii sui nomi¬
ne exfidi cominisso coĩonẽ bonoꝵ cõ¬
sequi possit uiua quondã uxore sua
uel post mortem eius .R. nichil ficdłi cõ¬
missi datum gn̾o ꝓponi. prec̃ ducencoᷤᷤ
aureos. Iõ quesiuit eand̃ uxorem ma¬

Expanded text:
us Seius defunctus sit Lucia Titia herede instituta, an haec Lucia Titia partem dimidiam semissis, quam rogatus erat Gaius Seius restituere, protinus debeat? an uero post suam demum mortem uniuersum fideicommissum tam ex sua persona quam ex Gaii Seii datum restituere debeat? respondit Luciam Titiam statim teneri, ut partem dimidiam semissis ex persona Seii restituat. Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cavit: "Lucio Titio fratris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legato scio illum contentum esse, quoniam scripsi universam rem meam, eo quod filiam meam et nelia adita patris hereditate diuertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo uel filii sui nomine ex fideicommisso communionem bonorum consequi possit uiua quondam uxore sua uel post mortem eius. respondit nihil fideicommissi datum genero proponi praeter ducentos aureos.Idem quaesiit eandem uxorem ma
Abbreviated transcription (Latin):
turus cũ haberet uxorem. ⁊ exea filiam
emancipatam codicillis hec uerbaĩse¬
ruit ꝑtinerẽt autem hii codicilli ad uxo¬
rem ⁊ filiam. Itaq rogo quicquid aut
ego reliquero aut uos. ip̃i habeb cõcuo ĩtis¬
bis sit. Quid siñ egõ roga rẽ uos ꝓur̃api¬
etate faceretis. filia intestati patris bo¬
noꝵ possessionem accepit. Quesitum
est analiqua pars hereditatis lutiiti¬
tii excausa sicłi commissi afilia ma¬

Expanded text:
ex ea filiam emancipatam, codicillis haec uerba inseruit: 'pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. itaque rogo, quid quid aut ego reliquero aut uos ipsae habeatis, commune uobisbis sit: quod si non ego rogarem, vos pro vestra pietate faceretis". filia intestati patris bonorum possessionem accepit: quaesitum est, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex causa fideicommissi a filia ma
Abbreviated transcription (Latin):
commuto. Quesitum est cum seuis ad¬
ier̃t hereditatem. ⁊ pp̃hoc compulsus sti¬
chum manu miserit anuntiã heredita¬
tis ex qua caula stichus heres institutꝰ
est sticho manu misso restituere deb̾at:
Re. non ꝓponi seium rogatum untiãei
restituere. Iõ quesiuit ansialiquã con¬
troũsiam scius de hac uncia exqua sti¬
chus insticutus ẽ facere uelit. ⁊ meuiuiᷤᷤ
untiam exc̃a ficłi cominisia seio fu̾it¬

Expanded text:
us adierit hereditatem et propter hoc compulsus Stichum manumiserit, an unciam hereditatis, ex qua Stichus heres institutus est, Sticho manumisso restituere debeat. respondit non proponi Seium rogatum unciam ei restituere. Idem quaesiit, an, si aliquam controversiam Seius de uncia hac, ex qua Stichus institutus est, facere velit et Maevius unciam ex
Abbreviated transcription (Latin):
itacauit fi¬
ũi autem heredum meoꝵ cõmito ut
omnis sub̾a mea sit ꝑ deposito sine usu¬
ris apud gaium seiũ slucium titũ qud̃¬
⁊ si licuisset curatores lub̾e mer deqilem
remoas aliĩs. ut hii restuant nepotib me
seium: ficdł̃i commissum petere non pos¬
se. ¶Cres heredes scripsit. meuium fr̃m̃
suum ex dodrante. seium exsextantesti¬
chum eiulõ seii seruũ. filium aut̃ na¬
turalem meuii exũtia ⁊ fidĩ cõmisit se¬
io uti stichũ manu mitt̾et. in hecũba.
ace peto seiiti stichum tu manu mittẽs.
dedi unde facẽs. S ⁊ codicillis ita cauit
untiã ex qua fecit stichum heredem. si
quã seuis c̃trou̾siam mou̾it ad meui¬
um fr̃m meum reũti uolo tułr̃ scdm¬

Expanded text:
ita cauit: 'fidei autem heredum meorum committo, uti omnis substantia mea sit pro deposito sine usuris apud Gaium Seium et Lucium Titium, quetiam, si licuisset, curatores substantiae meae dedissem remotis aliis, ut hi restituant nepotibus meSeium fideicommissum petere non posse. Tres heredes scripsit Maevium fratrem suum ex dodrante, Seium ex sextante, Stichum eiusdem Seii servum, filium autem naturalem Maevii ex uncia et fidei commisit Seii, uti Stichum manumitt'a te peto, Sei, uti tu Stichum manumitteres: dedi unde faceres'. sed et codicillis ita cauit: 'unciam, ex qua feci Stichum heredem, si quam Seius controuersiam moueret, ad Maeuium fratrem meum reuerti uolo. tu,
Abbreviated transcription (Latin):
restituendes sensisse spłib heredib insti¬
tucis inquib ⁊ lib̾tis crib exdodrante.
eiuss fundos ꝑ precepcionem dedit. et
arhis petiit ne eos alienarent. uit qui
uita suꝑasset solidos eos dẽsundos obti¬
neret deiñ unius exhis lib̾tis octalicii fi¬
di commissit ut quisquid ad eum exhe¬
reditate bonis ue ꝑuenissec deducto pe
a parte ere alieno. ⁊ legat is sibiax. aureis

Expanded text:
ibus institutis, in quibus et libertis tribus ex dodrante, eisdem fundos per praeceptionem dedit et ab his petit, ne eos alienarent et ut, qui uita superasset, solidos eosdem fundos optineret: deinde unius ex his libertis Otacilii fidei commisit, uti quidquid ad eum ex hereditate bonisue peruenisset, deducto pro ea pa
Abbreviated transcription (Latin):
te silius ⁊ nepos eoꝵ innatura eeñt Cum
aucem ñ suꝑuixit ad diem fidi cõmissi
nepos consequens scriptura cessat. Rꝑ. ẜ
ea que ꝓponerentur ostend̃e x dũtaxat
untias silio datas. ¶ heres insticutus
uxori rogatus totam hereditatem resti¬
tore fuisset restituere. anheres idꝙ hr̃s
eid̃ detraxisset. qͣrte nomine in restitu
endo fid̃i cominisso imputare possit
iꝵ. quacenus cepisset fidĩ commisso
obstrictam. ¶heredum fidi cõmisit.
ut quicquid expartet̃tia hereditatis ꝑ¬
uen̾it ad eos id redderent. ¶Gaio alup¬
lacis ex exusuris ꝓ quantitate nũmo¬
rum redactis hoc amplius eid̃ alũpno
meo hoiẽm caletanum. ⁊ ũnã sutorẽ qui
eumꝙ artificio suo mercede data ałe
postet. Quesitum est cum alim̃ta mł¬
to minora p̃stit̾int heredes scripti quã
usure sũme redacce competebant. an ⁊
residuas pr̃are compelli debeant tociꝰ
plesset.⁊ cum sełu legati ei spũaliter

Expanded text:
te filius et nepos eorum in natura essent, cum autem non supervixit ad diem fideicommissi nepos, sequens scriptura cesset. respondit ea quae proponerentur ostendere decem dumtaxat uncias filio datas. Heres institutus uxori rogatus totam hereditatem restitore fuisset restituere, an id, quod heres ei detraxisset quartendo fideicommisso imputare possit. respondit, quatenus cepisset, fideicommisso obstrictam.Hered‹u›m fidei commisit, ut, quidquid ex parte tertia hereditatis peruenerit ad eos, id redderent Gaio Maeualatis eum ex usuris pro quantitate nummorum redactis. hoc amplius eidem alumno meo hominem caletanum et vernam sutorem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit". quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint heredes scripti, quam usurae summae redactae competebant, an et residuas praestare compelli debeant totius explesset? et cum servi legati ei specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
possit. R ĩ eũ cui dõatio q̃sita ẽ. ita
tñ si ad illũ res ꝑuenĩt actio dat᷑. cũ
omne negotũ ꝙ eiꝰ uoluntate gestũ
sit inc̃dẽpnatione eiꝰ õferat᷑. nec pot̃
uideri id pr̃aturus. qđ aliꝰ possid. cumꝰ
actione mandati ꝯsequi possit. ita ut
ip̃e patrono restituat. aut eũ cũ quomã¬
datũ ceͣx̃ restituẽ cogat. qͥd enĩ dicemꝰ
siis qui uirẽ int̃positꝰ ẽ. nicħ cdolo fec̃.

Expanded text:
in eum, cui donatio quaesita est, ita tamen si ad illum res pervenerit, actio datur, cum omne negotium, quod eius voluntate gestum sit, in condemnationem eius conferatur. nec potest videri id praestaturus quod alius possidet, cum actione mandati consequi rem possit, ita ut aut ipse patrono restituat aut eum cum quo mandatum contraxit restituere cogat. quid enim dicemus, si is, qui in re interpositus est, nihil dol
Abbreviated transcription (Latin):
nariũ añ de iuditiis testãtiũ. dem̃
sic de successione ab intestato loqui.
S successionẽ ab intestato loqui in
płes partes diuisit. fec̃ enĩ gradꝰ ua¬
rios primũ lib̾oꝵ. scdm legitimoꝵ.
t̃ciũ cogͣtoꝵ. dem̃ uiri ⁊ uxoris. Ita
aũt ab intestato pot̃ cõpetẽ .b.p. si¬
to bõꝵ possessionẽ inciꝑe iã. cũ enĩ

Expanded text:
narium ante de iudiciis testantium, dein sic de successione ab intestato loqui. Sed successionem ab intestato in plures partes divisit: fecit enim gradus varios, primum liberorum, secundum legitimorum, tertium cognatorum, deinde viri et uxoris. Ita autem ab intestato potest competeto bonorum possessionem iam incipere: cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Constitutione dii pii cauet᷑
deĩpube ad optando. ut ex boĩs q̃ mor¬
tis tp̃r illius ꝗ adoptaũ fuert̃. pare
quarta ad eũ ꝑtineat qui adoptatꝰ est.
Sibona eiꝰ qui acquisiuit patri resti¬
tui uissit. si cã cognita emãcipatꝰ fuĩt

Expanded text:
am Constitutione divi Pii cavetur de impubere adoptando, ut ex bonis, quae mortis tempore illius qui adoptavit fuerunt, pars quarta ad eum pertineat, qui adoptatus est: sed et bona ei, quae adquisiit patri, restitui iussit: si causa cognita emancipatus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Si lib̾tꝰ cũ fraudare patronũ uel¬
let. filio fam̃ cͣcͣ senatꝰ c̃ sultũ pecuniam
credidit. ñ erit in hibenda actio faua.
qi lib̾tus cdonasse magis in hũc casũ intẽl¬
ligendũ ẽ in fraudẽ patroni. qũã ec̃ senatꝰ
ꝯsultũs credidisse.

Expanded text:
um.Si libertus, cum fraudare patronum uellet, filio familias contra senatus consultum pecuniam crediderit, non erit inhibenda actio Fauiana, quia libertus donasse magis in hunc casum intellegendus est in fraudem patroni quam contra senatus consultum credidisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tio facto. tantid̃ estimata reddes necd̾ par¬
tudotaliũ. ancilloꝵ m̃tio factaẽ manebit
inquid lab̾o partustuus. ꝗ ahis mancio ꝑ¬
iculo mancrpioꝵ penesteee debet. Yoru¬
lier que .c. dotis ap̃iuꝵ habebat. diuortio
facto ducenta aurro. efante stipulata erat
lab̾o putat quanta dos fuisset tanta deb̾i
siũ prudens mulier. pluseẽt stipulata.
siũmprudens lab̾onis. sentenciã ꝓbo.Y
uxor diuortiofacto. partẽ dotis receꝑat.
partẽ aput iuꝵ reliq̃tat. deĩ alii nupsat᷑
⁊ itum uidua facta ad pͥorẽ ui redierat
diuortio facto. teliquũ expͥore dote. isdẽ
dieb utz reddituꝵ aitlab̾. quib reddidis

Expanded text:
tio facto tantidem aestimata redderes nec de partio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est. manebit, inquit Labeo, partus tuus, quia is pro periculo mancipiorum penes te esse deberet. Mulier, quae centum dotis apud uirum habebat, diuortio facto ducenta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad priorem uirum redierat,diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo, quibus red
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ⁊ culpã eũ p̃stare op̾tẽ. ẜ uiꝰ ait ea sentñcia
publũ meiuiẽ. Lã is in licnua grathũ u¬
sReore statuit. ꝙ tes dotales in easeditiõe qͣ
grachꝰ occisꝰ erat ꝑ issent. ait ꝗa grachi
culpaea. seditio factaeẽt. lucinie p̃staĩ
oport̾e.I Serius uxoĩs uir. nũmos ĩue¬
stiatiũ dedãt. quoł ꝑato p̾acto: dem̃ int̾ra
annũ. diuortiã int̃cessãt. ł Placuit laboi⁊
trebatio. qualia uestim̃ta pt̾ diuortiũ cẽnt
talia uiro reddi idẽ uñs futioꝵ fuisset sup¬
sauestim̃ta. uit cinisset.⁊ ꝓ ius dediiset ꝙ
siuestim̃ta ñ reddñtur. tãmꝵ p̃tiũ indotẽ
cõꝑñsatuꝵ Y filia fam̃. diuortio facto dotẽ
patͥ reddi iussat̃. De m̃ parte dotis ꝑ abso¬
luta pat̃ decessãt. reliquã partẽ sinecde¬
legata nec ꝓmissa nouandi aĩo pat̾ fuis
mulieĩ solui deb̾e. labõ trebatius putant
idꝙ uer ẽ.I Mancipia indotẽ estimata acce¬
pisti pactũ conuñtũ. deiñ factũ ẽ. ut diuo¬

Expanded text:
are oportere Seruius ait. ea sententia Publii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, qua Gracchus occisus erat, perissent, ait, quia Gracchi culpa ea seditio facta esset, Licinniae praestari oportere. Seruis uxoris uir nummos in uestiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortium intercesserat. placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir emisset et seruis dedisset: quod si uestimenta non redderentur, tortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat. reliquam partem, si nec delegata nec promissa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est. Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuor
Abbreviated transcription (Latin):
desocõ successoibꝙ soc̃i nicħ inlege scͥp
tũẽ ⁊ ħ lab̾o. quasi omisiũ annotat in
danda.¶ Qd ait lex quanta peccunia
eit᷑ tantã peccuniã dato hostendit esti¬
mationẽ. ħeditatis ł bonoꝵ lib̾ti ñ
ipãm hẽditatẽ uoluisse legẽ p̃stare. nͥ

Expanded text:
de socero successoribusque soceri nihil in lege scriptum est: et hoc Labeo quasi omissum adnotat. in dand‹a›. Quod ait lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato', ostendit aestimationem hereditatis uel bonorum liberti, non ipsam heredit
Abbreviated transcription (Latin):
ab auũ ponimꝰ. qđ ut supͣ significauimꝰ
ñ alit ꝑuenit᷑ ad eũ de quo querit᷑: nͥ ꝑ
eos tñsitũ fuit ex quib nascit᷑. ab auĩ¬
culus maior is ẽ ꝓ auie fr̃. pats uł ma¬
tris auũeulus magnꝰ. Ead̃ dinisatione
hic quoq octo ꝑsoãs cõputabimꝰ. Hoc tñ
iminutato ut is ꝓ fr̃e ꝓ aiuie ꝓoãt᷑. Ami¬
ta maior ea ẽ. ꝓaii sorot. patr̾is uł matͥs

Expanded text:
nificauimus, non aliter peruenietur ad eum de quo quaeritur, nisi per eos transitum erit, ex quibus nascitur. ‹au›unculus maior: is est proauiae frater, patris uel matris auunculus magnus: eadem denumeratione hic quoque octo personas computabimus, hoc tantum immutato, ut is frater proauiae ponatur. amita maior: ea est proaui soror, patris uel matris
Abbreviated transcription (Latin):
ciniꝰ. S ad leges seruiles cogͣtiones nõ
ꝑtinẽt. Cogͣtiõis origo: ⁊ ꝑfeminasso¬
las ẽting̃. fr̃ enĩ ẽ ⁊ qui ex eadẽ matre
tñ natꝰ ẽ. Nã qui eundẽ patrẽ hñt lic⁊
diu̾sas matres ⁊̃ agͣti st̃. ¶arentes usq
adtritauũ ap̃ romanos ꝓpͥo uocabulo
noĩant᷑. Ultiores qui ñ hñt sp̃ale nom̃
maiores appellãt̃. It̃ lib̾i usq ad trine¬
potẽ. ultͣ hos post̾iores uocant᷑. Sunt
⁊ ex lat̃ib cognati ut fr̃s. sororesq.
exhis ꝓgͣti. Itẽ patrui amite auũculi.
mat̾tere. Nã quotiens querit᷑ qͣnto gra

Expanded text:
cimus: sed ad leges seruiles cognationes non pertinent.Cognationis erigo et per feminas solas contingit: frater enim est et qui ex eadem matre tantum natus est: nam qui eundem patrem habent, licet diversas matres, etiam adgnati sunt. Parentes usque ad tritavum apud Romanos proprio vocabulo nominantur: ulteriores qui non habent speciale nomen maiores appellantur: item liberi usque ad trinepotem: ultra hos posteriores vocantur. Sunt et ex lateribus cognati, ut fratres sororesque et ex his prognati: item patrui amitae et avunculi et materterae. Nam quotiens quaeritur, quanto gra
Abbreviated transcription (Latin):
sororib ue nascũt᷑. quos quidã ita distin
sororib nati nateue st̃. c̃sobrinos ꝯso¬
c̃sobrinos uocãt. sic̃ trebatiꝰ. Sub hac ap¬
trui filiꝰ itẽ filia bifariã sic̃ num̾ant᷑.
parẽte nepos ex filio. nepos ex filia. frĩs¬
patre ead̾q matre nati. neptis ex filio.
neptis ex filia. ead̾q cã octo ꝑsoe effi¬
cient᷑. ut alie octo accedãt ex sorore na¬
toꝵ. nepotes neptesq similr̃ num̾ ant᷑
a nob. frĩs aũt mei neꝑos neptisq me
patruũ magnũ appellãt. fr̃m sororũ
q m̃aꝵ nepotes neptesq. It̃ mĩ int̾
se c̃sobrini st̃ abnepos abneptis. hii st̃ ꝑ¬
nepotis ꝓneptis filius filia. nepotis ney¬
tisue. nepos nepotis. filiiue filii ꝓnepos
ꝓneptis. nepote. uł ex filio nati. uł ex
filia nepte. uł exfilio nata. uł ex filia
acceptis. ut ad suigłas ꝑsonas gͣdus de¬
scẽtdamꝰ sic. filiꝰ nepos ꝓnepos ab nepos.
auieq ꝓ auus. Patͥs uł matris ab auus.

Expanded text:
inxsororibus nati nataeve sunt, consobrinos consoconsobrinos vocant, sicut Trebatius. sub hac aptrui filius, item filia bifariam sicut supra numpatre nati neptis ex filio – neptis ex filia fpatre eadem matre nati – neptis ex filio neptis ex filia eademque causa octo personae efficient, ut aliae octo accedunt ex sorore natorum nepotes neptesque et similiter numerantur a nobis. Fratris autem mei nepos neptisque me patruum magnum appelm nepotes neptesque, item mei inter se consobrini sunt. abnepos, abneptis: hi sunt pronepotis proneptis filius filia, nepotis neptisve nepos neptis, filii filiaeve pronepos proneptis, nepote vel ex filio nato vel ex filia, nepte vel ex filio nata vel ex filia acceptis, ut ad singulas personas gradu descendamus sic. filius nepos pronepos abnepos auiaeque proauus, patris uel matris abauus: h
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uxoris mee filius ex alio iuro nat᷑:
b̃is quos ex alia uxore habo nou̾ca dr̃. li¬
parentũ lib̾oꝵq loco hñt̃. in matͥmonio
tini lib̾ti neq int̃se affines eẽ posst̃.¬
In adoptionẽ dat᷑ aut emancipatꝰ quas
cũq cogͣtiõs affinitatesq habũt re¬
eam familiã ad ꝗͣ ꝑ adoptionẽ uenit.
nemo ẽ illi cognatꝰ p̃ter patrẽ eosue
qͥb agnoscit᷑. affinis aũt ei oĩo ĩ eaꝵ
familia nemo ẽ. Is eui aq̃ ugni inter
dr̃. aut alio mͦ capite deminutꝰ ẽ ita
ut lib̾tatẽ ⁊ cuutat̃ amitt᷑et. ⁊ cogͣti¬
ones ⁊ affinitateᷤᷤ õs qͣs añ habuit amit.
filio meo mortuo tuũ adoptaũ. udĩ
eum defuncti frẽm fuisse arrianꝰ ait.

Expanded text:
t uxoris meae filius ex alio uiro natus,eris, quos ex alia uxore habeo, nouerca dicitur, liparentium liberorumque loco habentur, matrimonio ertini libertinaeque inter se adfines esse possunt.In adoptionem datus aut emtiones adfinitatesque habuit, reeam familiam, ad quam per adoptionem uenit, nemo est illi cognatus praeter patrem eosue, quibus adgnascitur: adfinis autem ei omnino in ea familia nemo est.Is cui aqua et igni inter capite deminutus est ita, ut libertatem et ciuitatem amitteret, et cognationes et adfinitates omnes, quas ante habuit, amittfilio meo mortuo Titium adoptauero, uideri eum defuncti fratrem fuisse Arrianus ait.
Abbreviated transcription (Latin):
ne mat̾. It̃ aui mat̾ni ⁊ similit̃ aiie ma¬
duplicit̾ intelligñdꝰ ẽ ex patre uł matre.
Auia pat̾na mea nupsit pat̾ tuo peꝑit te.
aut auia pat̾na tua nupsit patͥ meo pe¬
ꝑit me. Ego tͥ patriuis sũ. ⁊ tumͥ. Id eue¬
nit si musieres alt̾a altius filio tupsit.
llã qui ex his mascłini natist̃. ĩuicẽ pa¬
trui st̃. q̃ femime ĩuicẽ amite. It̃ ma¬
scłmi feminisus simulr̃ patrui femine
ilł amite. Siuir ⁊ mulier. ille filiã eiꝰ du¬
xerit. illa filio eiꝰ nupsi̾t qͥ ex parte ado.¬
lescẽtis nati er̃t ex matre puellesnatos fr̃is
filios illi eos patruos ⁊ amitas. appellabt̃.
supͣ accipienda. Mat̾tera ẽ matris soror
simiłr̃ ut supͣ. Illud notandũ ẽ ñ quẽ ad¬

Expanded text:
militer auiae madupliciter intellegendus est ex patre uel matre. auia paterna mea nupsit patri tuo, peperit te, aut auia paterna tua nupsit patri meo, pepe‹ri›t me: ego tibi patruus sum et tu mihi. id euenit, si mulieres altera alterius filio nupserit: nam qui ex his masculi nati fuerint, inuicem patrui sunt, quae feminae, inuicem amitae, item masculi feminis similiter patrui, feminae illis amitae. si uir et mulier ille filiam eius duxerit, illa filio eius nupserit: qui ex patre adulescentis nati erunt, ex matre puellae natos fratris filios, illi eos patruos et amitas appellabunt. supra accipiendi. matertera est matris soror similiter ut supra. illud notan‹d›um est non, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quuorto facto fruct᷑ diui¬
diait. nerdie locationis s habita ranõe p̃ce¬
tiũ factũẽ. quartã parte m̃cedis eqͣuũẽ. Alio¬
quin sicohctis uindenus altãdie diuortium
int̃cedat fructꝰ ineqͦs reunebis. Itaq sifrne
cedis instantis anr cõfundi debebt̃ atexea
peccuma t̃cia pars uiro relinquatꝰ occ̾tio
quoq id̾ obe uandũẽ. Nã simulier p̃cepta
iundemia statt funcũ uro indotẽ dedit

Expanded text:
uortio facto fructus diuix die lo‹c›ationis, sed habita ratione praecetium factum est, quartam partem mercedis aequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit. itaque si fine cedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur.E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier percepta uindemia statim fundum uiro in dotem dederit
Abbreviated transcription (Latin):
deducta ipũsa siꝑerunt. ꝙ sccuola⁊ ad
maĩti. ⁊ mulieĩs inpñias refert. Nã si mu¬
lier pͥdie. uindenns doti dedit mox subla.¬
tis amaĩto uindeinis diu̾t̃it. ñ putatei utre¬
decĩ dũtaxat m̃sĩfructus restitui. Sim
pensas que añ quã portiones fructuũ fiãt¬

Expanded text:
deducta inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei undecim dumtaxat mensum fructus restitui, sed et impensas, quae, an
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cit ad empta: qnͣqͦ sui uns filia fuit facta Itẽ
siuoluntate solifilie ꝓ mntat᷑ remaneb̾dotis
accõ integͣ pat̾. s utrũ utagat soł. anut ad in
ninctaqͦ ꝑ sonafslie exꝑiri possit puto neccã
actionẽ ad missãꝗ̃ idu̾nicta filie ꝑ sona pot̃
hab̾e. Osisui uaũs fuit facta filia nocebitei sti
pulatio ista ¶ Uoluntttẽ aut̃ filie cũpat̃ ag̃ de
dote utrũsic accipiniꝰ ut consentiat. anuõ neceͣ¬

Expanded text:
non erit adempta, quandoque sui iuris filia fuerit facta. item si uoluntate solius filiae promittatur, remanebit dotis actio integra patri: sed utrum ut et agat solus aneriri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest habere. quod si sui iuris fuerit facta filia, nocebit ei ista stipulatio.Uoluntatem autem filiae, cum pater agit, de dote, utrum si‹c› accipimus, ut consentiat an ue
Abbreviated transcription (Latin):
ã uõ iupt̃ p̃diat cibaĩa⁊ uestiaĩa. abhẽde ꝑ¬
cipiant. ⁊ utr̃ ꝓͥctas: an isus fruct̾ relictus
sit.⁊ sipͥetas relicta sit: aliquid tñ suꝑ fluũ
inueniatꝰ in redditib quãẽ in quantitate ci¬
simortu aliꝗ ex libtis sit̃: anpars eoꝵ ad fidĩ¬

Expanded text:
dia et cibaria et uestiaria ab herede percipiant? et utrum proprietas an usus fructus relictus est? et si proprietas relicta sit, aliquid tamen superfluum inueniatur in reditibus, quam est in quantitate cisi mortui aliqui ex libertis sint, an pars eorum ad fid
Abbreviated transcription (Latin):
manumitt̃e: ad fidĩ cõmissũ admittunt᷑. ut
fuĩt deuoluta. ex quib alim̃tadebeant᷑ p̃stan
UDas. sicuti si ad q̃bb ⁊ successõe transissent.
toꝵ lib̾tos diude: quociens plures hẽdeᷤ s. ne
asingłis hẽdib minutatĩ alim̃ta pecente di¬
i. pliũstringant᷑. quã diuisionẽ ꝑm̃hab̾i oportet.
atq fipat̃ fam̃ ip̃ lib̾tos diuisisset. SSols ⁊ u¬
P nũ eligẽ ꝑ quẽ almĩta p̃stent᷑. aut ꝙ uolunta¬
tedefuncti. aut arbitrio suo. ut resẽpta subiec¬
ta hostñdunt. exemplũlibelli datim̾ alib̾tis
filii. missi uob̾. sciens ad exemplũ istã rẽ ꝑtinẽ.
turos: si cõuocatis fauille hẽdib ꝓcuratoĩ¬
peccunia: ex cuiꝰ usualim̃ta p̃stent᷑. debebit
aũt his qui accipiet cauẽ eis quid abunt
redditir se. ut quisq ex lib̾tis decessit̃: ali¬
oue qqͣinõ incuntate eẽ desieĩt : tͥũ ex sorte
quantũ esfic̃ ꝓporcione cõputatio. diꝰ piꝰ
tubrto cuidã tales fororesc̾psit. consulesuo¬

Expanded text:
manumittere, ad fideicommissum admittuntur, utfuerint devoluta, ex quibus alimenta debeantur, praestanda sunt, sicuti si ad quemlibet successorem transissent.ntorum libertos diuidere, quotiens plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta petentes distringantur: quam diuisionem perinde tueri oportet atque si pater familias ipse libertos diuisisset. solent et unum eligere, per quem alimenta praestentur, aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: 'exemplum libelli dati mihi a libertis Silii misi uobis, sciens ad exemplum istam rem pertinerturos, si conuocatis Fauillae heredibus propecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo modo in ciuitate esse desierit, tantum ex sorte, quantum efficiet pro portione computatio'.Diuus Pius Rubrio cuidam Telesphoro rescripsit: 'Consules uo
Abbreviated transcription (Latin):
usurer̃. appellacionẽ eiꝰ nuitatãeẽ. Nã ficti¬
liaignea. aut utͥa. aut erea. Deniq suppellee¬
tile utebant᷑. nc̃ exeboreato testudiẽ. atqargñ¬
to. iãexauro ⁊̃ atq gẽrris suppellectili utunt᷑.
qr̃ spc̃m pociꝰteꝵ: quã mat̾iã intnẽĩ oportet.¬
u̾id̾. an argñti. anuestis sit̃. ẜuius fatetur
sentãm eiꝰ quilegauit aspicio port̾e: inquã
ronẽ eã solit̾ sit referre. Ueꝵ sieadequibus
ñ dubitaret᷑: quin in alieno gnẽ eẽnt: ut puta
escaiũ. argentũ aut penulas: auttogas. sup¬
pedectit quis ascħ̾e solitus sit : nidcco est inar̃
oportẽ: suppellectili legate eaqͦ continĩ ñ u

Expanded text:
ellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, iam ex auro etiam atque gemmis supellectili utuntur. quare speciem potius rerum, quam materiam intueri oportettius an argenti, an uestis sint.Seruius fatetur sententiam eius qui legauerit aspici oportere, in quam rationem ea solitus sit referre: uerum si ea, de quibus non ambigeretur, quin in alieno genere essent, ut puta escarium argentum aut paenulas et togas, supellectili quis adscribere solitus sit, non idcirco existimari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
cathedraĩa quib int̾ nis sol̃: utr̃ inueste
teis quib insternunt᷑ uehicula. dubitaĩpot̃:
ansint insuppellectili. S dicendũẽ pociꝰ in¬
strum̃ti ⁊ uiatorueaeẽ. sicõpelleẜ quib in¬
uoluunt᷑ testam̃talor᷑aquoq ꝗb:ue pelleᷤ¬

Expanded text:
cathedraria quibus insterni solent utrum in ueste nteis, quibus insternuntur uehicula, dubitari potest, an sint in suppellectili. sed dicendum est potius instrumenti uiatorii ea esse, sicut pelles, quibus inuoluuntur uestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
aꝗminuriaᷤᷤ argenteas.⁊ m̃sast ⁊ lec¬
tos᷑ in argentatos. ł in auratos atq ge¬
matos: insuppelleccilieẽ ñ dubitatur.
gentara. ł aurea sint. demurinis.⁊ erustal¬
linis dubitaĩ pot̃: andebeat̃. an nũaĩ suꝑ¬
pellectili. ꝓpt̃ eximiũ usũ.⁊ p̃tiũ.S ⁊ de
his id̾ dicendũ ẽ. nec int̃ ẽ cuiꝰ mat̾ie s̃ res

Expanded text:
minalia argentea et mensas et lectos inargentatos uel inauratos atque gemmatos in supellectili esse non dubitatur, gentea uel aurea sint.De murrinis et crystallinis dubitari potest an debeant adnumerari supellectili propter eximium usum et pretium: sed et de his idem dicendum
Abbreviated transcription (French):
op̃.ł .iiii. ads̃. Suppellectili legata hec
contincut᷑. m̃ se. ⁊ rupe.⁊ ophora. delpicha.
subsellia scanna. lecti.⁊ margent᷑. culcut᷑
toralia. inpanaliosa. aquaria. pelbre¬
sia: ꝗminaĩa. candelabra luẽna. ⁊ trul¬

Expanded text:
o ad Sabinum.Suppellectili legata haec continentur: mensae, trapezophora, delficae, su‹b›sellia, scamna, lecti etiam inargentati, culcitae, toralia, imperia, uasa aquaria, peliminalia, candelabra, lucernae, trul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd urbes fere om̃s imucotenꝰ finirt. ro¬
mã continentib. ⁊ urbẽ romã eꝙ̃ conti¬
nentib ꝙ siuirbana penꝰ sit legata. om̃e
urbico usiudestinata. sicuti urbi ministe
Sicui penꝰ legatasit: p̃t̃ umũ. or̃s penꝰ le¬
gata uid̾tur: excepto uino. S si itasit scͥpt

Expanded text:
s fere omnes muro tenus finiri, Romam continentibus, et urbem Romam aeque continentibus.Quod si urbana penus sit legata, omnemurbico usui destinata, sicuti urbica ministSi cui penus legata sit praeter uinum, omnis penus legata uidetur excepto uino: sed si ita scriptum sit
Abbreviated transcription (Latin):
um̃ĩtoꝵ. que usib ipsus⁊ amicoꝵ deẜuuĩt.
ceteꝵ si qua ium̃ta agris de ẜiuebãt: ł loca¬
bantur: legato ñccłe cibaĩa ecer. Siuĩ autẽ
frum̃tũ siũ quid leguminis. ĩ cella uinaria ha¬
buits penore legato continebitur. S ordũ.

Expanded text:
um, quae usibus ipsius et amicorum deseruiunt: ceterum si qua iumenta agris deseruiebant uel locabantur, legato non cedere cibaria eorum.Siue autem frumentum siue quid leguminis in cella penuaria habuit, penori legato continebitur, sed et hordeum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sconsũpta: uasa ñdebentur. S ⁊ sipenus
cũuasisius sp̃alit̃ sit legata: uasa ñdebe¬
bunt᷑: ł consũpta penu. uel adeꝑta ¶ Sicui
q̃ inꝑꝓmptuai̾o siit: legata fuĩt. ñ oĩs
penus legataẽ. Itẽ siquis solit᷑ fructus
suos unde: penũ legauĩt. ñ omĩa q̃ ⁊ ꝓ
com̃cii causa h abuit: legasse uidetur:
S ea sola q̃ inpenu s̃ sꝓꝑabat. ꝙ siꝓmis

Expanded text:
onsumpta uasa non debentur. sed et si penum cum uasis specialiter sit legatum, uasa non debebuntur uel consumpta penu uel adempta.Si cui quae in promptuario sint legata fuerint, non omnis penus legata est.Item si quis solitus fructus suos uendere penum legauerit, non omnia, quae et promercii causa habuit, legasse uidetur, sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
iso crbis esto ⁊ sineenom̃ eiꝰ exp̃ssũ sit: simͦꝰ unicꝰ fie: nã si płes
siut sli. dengna mt̃ pietatiõe potuis aplerisq respondetur
tũ dixit. recte exħedat. ⁊ sicõuitio dixĩt. ñ noĩ¬
nandꝰ uelñfilus meus latro gladiator mag̃ẽ
ut recte ex hẽclatus sit. ⁊ si ex adultio natũ dixĩti
¶pure uut᷑ filiuĩ exhẽdãi. uł putat. cuiꝰ sentencia¬
utim̃. filius int̾ medias ꝙͣ hẽdũ institutioẽs
recte exhẽdatur. Seit atoto gradumot᷑. nisi forte
abimiꝰ. ꝑsona cũtestator exhecdauĩt. Nãsih fecĩt
iitiosa eĩt ex hẽclatio. Quẽ ad modũ suta eũ exhẽ¬

Expanded text:
eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque respondetur tum dixit, recte exheredat: et si cum conuicio dixerit 'non nominandus' uel 'non filius meus', 'latro', 'gladiator', magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit. Pure autem filium exheredari Iulianus putat, qua sententiutimur. Filius inter medias quoque heredum institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredauerit: nam si hoc fecit, uitiosa erit exheredatio. quemadmodum si ita eum exher
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ idoneos placet. Quod sic accipiendũ est
ut licet adaliã rẽ sint togati. uel collecti: si
tĩ ante testimoniũ. cerciorẽt᷑. ad testam̃tũ
scec̃ adhibitos. posse cos testimoniũ suum:
tecte ꝑib̾e.⁊ ino contextu accõms testari Ni¬
ad testam̃tũ fauat. testam̃ũ ñ uiciatu

Expanded text:
non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum recte perhibere. Uno contextu actus testari ad testamentum faciat, testamentum non uitiatu
Abbreviated transcription (Latin):
ł scͥbe. s. ⁊ sinũcupat palãdebet. Ꝙdẽ palam
ñ utiq inpublicũ s ut exaudĩ possit. Exau¬
dire aut̃ nõ ab hoĩb sedatestib ⁊ siplutes fu¬
erint testes ad hibiti: suffiẽ sollẽpnẽ numeꝵ
exaudire. ¶Siq ind posttestam̃tũ factũ mutaĩ
placuit. om̃ia ex integro faciendas. Qd̃ uõ ꝗs
pt̾ sollẽpnia explanare possit. querit̃ ntpu¬
tastichũ legauãt. cũplutes hab̾et. Necdecłã¬
uit dequoscimet. ticiolegauit. cũ multos
postea decłare. dequo sensit᷑.⁊ ꝑutoposse. niħ
enĩ nc̃dat. si datũ significat s ⁊ sinotã postea
adiecĩt legato. ł suauoce. ł littis. uel sũmam
ł nom̃ legatarũ ꝙ ñ scͥpsat᷑. uel nũmoꝵ qua¬
posse postea addi. Nã⁊ siadiecta ñ fuisset u¬
tiq placẽt. coniectionẽ ficĩtiꝰ quod reliquid¬
partis fam̃. ł religionis ¶ntestam̃tis inquib
testes rogati adeẽ debent. ut testam̃tũ fiat
alt̾ius reicausa forte togatos ad testandũ

Expanded text:
l scribere: sed si nuncupat, palam debet. quid est palam? non utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid post factum testamentum mutari placuit, omnia ex integro facienda sunt. quod uepost sollemnia explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legauerat, cum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat. sed et si notam postea adiec nomen legatarii quod non scripserat uel nummorum quaposse postea addi: nam etsi adiecta non fuisset, utique placeret coniectionem fieri eius quod reliquipatris familias uel regionis. In testamentis, in quibus testes rogati adesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum
Abbreviated transcription (Latin):
gͥeͣ dictione uetustĩus habũt. testam̃tũ ħ uolebit.¬
Mcĩto gͦ nectestis ad testam̃tũ adhib̾i potĩt cũ neq
testam̃ti factionẽ ht̃. ¶Siquis ob carmã famosũ
dãpnetur. seuat̾ consulto: exp̃ssũẽ. ut intestabilis
sit. gͦ nec testam̃ũ facẽ potĩt. nec ad testam̃tũ

Expanded text:
erdictione uetustius habuerit testamentum, hoc ualebit.ergo nec testis ad testamentum adhiberi poterit, cum neque testamenti factionem habeat. Si quis ob carmen famosum damnetur, senatus consulto expressum est, ut intestabilis sit: ergo nec testamentum facere pot
Abbreviated transcription (Latin):
tutor scpͥtus ẽ cẽ habetut hii enĩtestes posst̃ ad¬
hibi: si aliudeos nicħ inpediat. Ut puta simpr¬
bes ł inpotestate sit testatoĩs. Potestans autẽ
ũbũ. ñ solũ ad lib̾os: quisunt inpotestate refe
quãus placeat hunc ẜ uũ neẽ: s uinculo quodã
retinĩ donec p̃tiũ soluat ꝑ contrariũ pot. queĩ¬

Expanded text:
 contra habetur: hi enim testes possunt adhiberi, si aliud eos nihil impediat, ut puta si inpubes, si in potestate sit testatoris. Potestatis autem uerbum non solum ad liberos qui sunt in potestate referquamuis placeat hunc seruum non esse, sed uinculo quodam retineri, donec pretium soluat. Per contrarium qu
Abbreviated transcription (Latin):
se scͥpsit utꝙ pͥ mos. hẽdes. ex cotestam̃to. ñ C. Scadidli¬
futuros. labo tũ hoc ueꝵ cẽ existimat. Sicon¬
staretuoluisse plurescũ quitestam̃tũ fecisset.
hẽdes ꝓnunciare ego nec ẜuũ puto aliud sñsisse.
eẽ eo ꝑtinet. neeiꝰ testimoniũ recipiat᷑ ⁊ eo or.i. młł¬
amplius: utquidã putant. neue ip̃i dicatur
testimonũ
Quero antestiũ nũo habendus sit. isꝗ cũ ro
suo salutẽ aut ñ intelligo: quid sit dequome ẽ Iaũt a¬
sulis. aut ualde stultaẽ consultatiotua. Plus
enĩ quã ridiculũ ẽ dubitare. analiquis uite
testis ad hibitus sit. qmͣ⁊ id̾ ⁊ tabulas testa¬

Expanded text:
se scripsit: itaque primos heredes ex eo testamento non futuros. Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum, qui testamentum fecisset, heredes pronuntiare: ego nec Seruium puto aliud sensisse. esse, eo pertinet, ne eius testimonium recipiatur amplius, ut quidam putant, neue ipsi dicatur testimoniumQuaero, an testium numero habendus sit is, qui, cumsuo salutem. Non intellego quid sit, de quo me consul‹u›eris, aut ualide stulta est consultatio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an aliquis iure testis adhibitus sit, quoniam idem et tabulas testa
Abbreviated transcription (Latin):
existimo qm̃ inuidiciũ testis eẽ uetat᷑. Imu ꝑ¬
lier testimoniũ dicẽ intestam̃to. quidẽ nõ pot̾ĩt:
Alias aut̃ posse testẽ eẽ mulierẽ. Argum̃to est
lex uilia dcadult̾us que adultii dãpnatã. testẽ
ꝓduci ueldicẽ testimoniũ uetat. ¶Seruũ ꝙͦ
mẽito ad sollẽpnia adhib̾i ñpõt. cũ uũs cuuł¬
coĩonẽ ñhat ĩntotũ. nec p̃toĩs quid̾ edicti.s
Et uetẽ putauer̃ eos quippt̾ sollẽpnia testam̃ti
adhibentur. duraredeb̾e donce sũ ma c̾testa ħ¬
tio ꝑagatur. Nõtm̃ intelligenciã sermonis
exigimꝰ. ħ enĩ duiꝰ mareꝰ didio uiliano inteste
quilatine ñ nouãt rescͥpsit. Nã siuel sensuꝑ
cipiat. quis cuitei adhibitussit. sufficẽ sedsi
detentisunt. inuiti ibi testes. putant ñuałe
testam̃tũ¬

Expanded text:
dicium testis esse uetatur. Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae adulterii damnatam testem produci uel dicere testimonium uetat. Seruus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris ciuon habeat in totum, ne praetoris quidem edicti. Et ueteres putauerunt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur. Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putant non ualere testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
illa qua cognatis datur. ita cdemũ aũt
hiuic edicto locus ẽ. sistatꝰ ⁊ hr̃ditatis
ꝯtrou̾sia sit. nam sistatus tantũ. qđ
puta seruus dicat᷑ ẽẽ. nec ulla bõꝵ ꝯ
trou̾sia sit hoc easu lib̾ale iudicium
statim explicandũ erit. ¶ Qui pupil¬
lo ꝯtrou̾siã facit. si simul ẽ eo inposseᷤ¬
sionẽ missus ẽ: ali ex bõis defuncti
nõ debebit. nec quicquã de boĩs demi¬
nuere. hec enĩ possessio: ꝓ satis datioe
cedit. ¶ Non solũ alim̃ta pupillo pre¬
stari debẽt. s ⁊ instudia unceteras ne¬
cessarias impensas deb impendi pro
modo facultatũ. ¶ Post pub̾tatẽ que¬
ritur an actoris partes sustinere de¬
beat. ꝗ excarboniano missus ẽ ĩ pos¬
sessionẽ. ⁊ respondendũ ẽ rei partes
eum sustinere debe. maxĩe si cauit. s

Expanded text:
Ita demum autem huic edicto locus est, si status et hereditatis controuersia sit: nam si tantum status quod puta seruus dicatur esse nec ulla bonorum controuersia sit, hoc casu liberale iudicium statim explicandum erit. Qui pupillo controuersiam facit si simul cum eo in possessionem missus est, ali ex bonis defuncti non debebit nec quicquam de bonis deminuere: haec enim possessio pro satisdatione cedit. Non solum alimenta pupillo praestari debent, sed et in studia et in ceteras necessarias impensas debet impendi pro modo facultatium. Post pubertatem quaeritur, an actoris partes sustinere debeat qui ex Carboniano missus est in possessionem. et responsum est rei partes eu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ defendit. cõpellit᷑ alt totam defen¬
dere. aut uniu̾sa creditorib cebẽsm
terdũ ⁊̃ ex hr̃datus filiꝰ ex carbonia¬
no decreto bõꝵ possessione accipiet.
sinõc̾c tabulas petit bõꝵ possessionẽ.
s ab intestato uñ lib̾i. qr neget tãbu¬
las testam̃ti patris tales ẽẽ: ut scđm
eas bõꝵ possessio dari possit. ⁊ dicat᷑
non ẽẽ filiusssi pupillus lib̾ti patu
bõꝵ possessionẽ petet. negaret᷑ aũt
filiꝰ patroni ẽẽ. qr de pat̾nis bouis
nulla ꝯtrou̾sia ei fie̾t. diffendũ hoc
uiditium ñ ẽ. siu̾o pꝰ int̾põĩtũ car¬

Expanded text:
non defendit, compellitur alter totam defennon defendit, compellitur alter totam defendere aut uniuersa creditoribus cedere. Interdum etiam exheredatus filius ex Carboniano decreto bonorum possessionem accipiet, si non contra tabulas petit bonorum possessionem, sed ab intestato unde liberi quia neget tabulas testamenti patris tales esse, ut secundum eas bonorum possessio dari possit et dicatur non esse filius. Si pupillus liberti paterni bonorum possessionem petet, negaretur autem filius patroni esse, quia de paternis bonis nulla controuersia ei fieret, differendum hoc iudicium n
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Si impubes neget᷑ uire ad opta¬
tus. ⁊ iõ paterne hereditatis ei ꝯtro¬
u̾sia fiat. ñ erit iniquũ simile car¬
boniano decretũ int̃poni. itẽ si ĩ¬
pubes in adoptionẽ datus ẽẽ dicat᷑.
⁊ iõ neget᷑ naturał patris hr̃ditas ad
eum ꝑtinere: qr ⁊ hoc casu q̃r̃ anui¬
re filii hereditatem optin̾e possit.
locus erit carboniano edicto. cũ u̾o
qr non cle ipsuis filii. s de testam̃ti ui¬
re qͣr̃. ¶ Si mat̾ esꝰ cui ⁊ delib̾tate et
de herecditate pat̃na. controu̾sia fiat.
in questione lib̾tatis uocat᷑. iudiciũ
de matre non semꝑ in tp̃s pub̾tatis
differendũ erit. nam ⁊ ip̃i qui subiec¬
tus ẽẽ dicitur. exoausa rep̾sentari so¬
let. ¶ Quotiens carbonianũ decre¬
tum int̃ponit᷑. eod loco rẽ habi opor-¬
tet. qͦ eẽt si nulla ꝯtrou̾sia fieret. ei qͥ
bonoꝵ possessionem acceꝑit. cũ añt
ex duob fr̃ib ex hoc clecreto missis.
alt̃ ꝓ parte sua paternã hereditatẽ

Expanded text:
um. Si impubes negetur iure adoptatus et ideo paternae hereditatis ei controuersia fiat, non erit iniquum simile Carboniano decretum interponi. Item si impubes in adoptionem datus esse dicatur et ideo negetur naturalis patris hereditas ad eum pertinere, quia et hoc casu quare filii hereditatem optinere possit, locus erit Carboniano edicto. Cum vero quia non de ipsius filii, sed de testamenti iure quaeritur. Si mater eius, cui et de libertate et de hereditate paterna controversia fit, in quaestionem libertatis vocatur, iudicium de matre non semper in tempus pubertatis differendum erit: nam et ipsi, qui subiectus esse dicitur, ex causa repraesentari solet. Quotiens Carbonianum decretum interponitur, eodem loco rem haberi oportet, quo esset, si nulla controuersia fieret ei, qui bonorum possessionem acceperit. Cum autem ex duobus fratribus ex hoc decreto missis alter pro parte sua paternam hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
aucta pt̾ mortẽ eiꝰ adsuꝑstitẽ. equecũ sorte
ttanslatasit. aut tranferti debuit. R̾. si eã
peccumã inse ũtissetioiũ pecciuaꝵ usuras
p̃standas. Quod sipeccunia manstiset. inrõibꝰ
pupilli p̃standũ quod bonafide ꝑcepisset aut¬
potiuisset neglegisset. cũid ꝙ ab alio debitore
noĩe usuraꝵ cũsorte daturei ꝗ accepit. totũ
sorif uice fung. uł fungidebet. ¶t estamto da¬
titutores: quod ruptũ uidebatur: cessauer̾ in
adnunistratione tutele. ⁊ ap̃side tutordatꝰ ẽ
tutores tutelã ãminstrare coniũcto eo ꝗ ap̃si¬
de. datus ceꝑat ã ministrare: q̃scitũ ẽ extestam̃¬
ꝑiculũ ꝑtinẽ. ¶supillosiede instituto filie ex hẽ¬
date. duoimlia nũmoꝵ auteoꝵ legauit eosdeq̃
tutores utsꝙ dedit: quescitũẽ anexeodie qͦ duo
milia potuer᷑ a sub̾a hẽclitatis ⁊ ĩ nõa collocare
neglexerunt usiutoꝵr noĩe pupille tutele u¬

Expanded text:
aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit aut transferri debuit. respondit, si eam pecuniam in se uertisset, omnium pecuniarum usuras praestandas: quod si pecunia mansisset in rationibus pupilli, praestandum, quod bona fide percepisset autpotuisset, neglexisset, cum id, quod ab alio debitore nomine usurarum cum sorte datur, ei qui accipit totum sortis vice fungitur vel fungi debet. Testamento dati tutores, quod ruptum videbatur, cessaverunt in administratione tutelae et a praeside tutor datus est tutores, tutelam administrare coniuncto eo, qui a praeside datus coeperat administrare: quaesitum est, ex testamepericulum pertinere.Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo milia nummorum aureorum legauit eosdemque tutores utrisque dedit: quaesitum est, an ex eo die, quo duo milia potuerunt a substantia hereditatis et in nomina collocare neglexerint, usurarum nomine pupillae tutelae iu