comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bem quę presidio & ornamento sit eis omnibus. siuis manibuᷤ
incendere cogerentur. facile se loci natura defensuros dicunt: qđ
prope ex omnibus partibus flumine & palude circundata
unum habeat & perangustum aditum. Datur petentibuᷤ
uenia dissuadente primo Uercingentorige. post concedente
& precibus ipsorum & miseritordia uulgi. Defensores oppi¬
do idonei deliguntur. Uercingentorix minoribus Cȩlarẽ
itineribus subsequitur. & locum castris deligit paludibus
siluisq munitum longe milia passuum .xui. Ibi per certoᷤ
exploratores in singula dierum tempora quȩ ad auaricum
gererentur cognoscebat. & quid fieri uellet imperabat.
Omnes nostras pabulationes frumentationesq obseruabat. di¬
spersosq cum longius necessario procoderent adoriebatur
magnoq in commodo afficiebat. & si quantum : prouideri
poterat ab nostris occurrebatur. ut incertis temporibue.
diuersisq itineribus iretur. Castris ad eam partez oppidi
positis. quȩ intermissa a flumine & a paludibus aditum

Expanded text:
bem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum,
Abbreviated transcription (Latin):
milem obsidionem alexiȩ. noctu dimittunt eos quos aut ȩtate
aut uiribus inferiores: aut inermes habebant: unaq reliqua im¬
pedimenta. Quorum perturbatum & confusum dum expli-¬
cant agmen  magna enim multitudo carrorum etiam expedi-¬
tos sequi gallos consueuit: oppressi luce copias armatorum in
sius instruunt castris: ne prius romani persequi se inciperent: ꝗͣ
longius agmen impedimentorum suorum processiss&. At cęsar
usq eo legiones admouendas ut discedere ex eo loco sine peri

Expanded text:
milem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate milem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesarusque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine peri
Abbreviated transcription (Latin):
castrorum: quȩ ad uada transitusq fiebant paludis. Qua con-¬
tentione germani quos ꝓpterea Cȩsar transduxerat rhenum. ut
equitibus interpositis preliarentur: cum constantius uniuersi pa¬¬
ludem transirent: paucisq in resistendo interfectis: pertinacius
reliquam multitudinem essent insecuti: Ferterriti non solum hi ꝗ
aut cominus opprimebantur: aut eminus vulnerabantur: sed
etiam qui longius subsidiari consuerantꝰ nec prius finem fugȩ fe¬
cerunt sȩpe amissis superioribus locis. ꝗͣ se aut in castra suorum
reciperent: aut non nulli pudore coacti longius profugerent. ⁊¬
Q uorum periculo sic omnes copiȩ sunt perturbatȩ: ut uix iudica¬
ri posset: utrum secundis minimisq rebus insolentiores: an ad-¬
uerso mediotri casu timidiores essent. Compluribus diebus us¬
dem: castris consumptis cum propius accessissent legiones. &
CTrebonium legatum cognouissent: duces bellouacorum ueriti si¬

Expanded text:
castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua concastrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti si
Abbreviated transcription (Latin):
ro die mittunt. qui primum elicerent nostros insidiis dein¬
de circunuentos aggrederentur: cuius mali sors incidit re¬
mis. quibus ille dies fungendi muneris obuenerat. Naq¬
hi cum repente hostium equites animaduertissent. ac numero su¬
periores paucitatem contempsissent. cupidius insecuti: pediti
suetudo fert ȩquestris prelu. se receperunt: amisso Uertisco pͥn¬
cipe ciuitatis. prefecto ȩquitum: qui cum vix ȩquo propter
etatem poss& uti: tamen consuetudine galloꝵ neq ętatis ex¬
cusatione in suscipienda prefectura usus erat: neq dimicati
sine se uoluerat. Inflãmantur atq incitantur hostium animi
secundo prelio principe & prefecto remorum interfecto: nostriq
detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes
disponere: ac moderatius cedentem insequi hostem. Non in¬
termittuntur interim quotidiana prelia in conspectu utrorũq

Expanded text:
ro die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinro die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Nahi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibusuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu bãbari nitebantur. Cȩsar cum animaduerteret ho¬
stem complures dies castris. palude & locis natura munitis
se tenere: neq oppugnari castra eorum sine dimicatione p¬
niciosa: nec locum munitionibus claudi nisi a maiori exer¬
citu posse litteras ad Trebonium mittit: ut ꝗͣ celerrime pos¬
set. legionem .xiiii. quȩ cum .T. sextio legato in biturigibꝰ
hiemabat accersir& atq ita cum tribus legionibus ma¬
gnis itineribus ad se ueniret. Ipse equites inuicem remorũ
ac lingonum reliquarumq ciuitatum. quorum magnum
numerum euocanerat: presidio pabulatoribus mittit: qui su¬
bitas incursiones hostium substinerent. Quod cum quotidie fie¬
ret: ac iam consuetudine & diligentia muniretur: quod⁊
plerunq accidit diuturnitate: bellouaci delecta manu pe¬
ditum: cognitis stationibus quotidianis equitum nostrorũ:
siluestribus locis insidias disponunt eodemq ȩquites poste¬

Expanded text:
adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hoadventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulationibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites poste
Abbreviated transcription (Latin):
allaturum. Et tum pabulatum frumentatumq longius ess&
proficiscẽdum paruis copiis castra munitione ipsa uidebat
posse defendi. Interim crebro paucis utrinq procurrenti¬
bus inter bina castra palude interiecta contẽdebat᷑. Quam
tamen paludem non nunꝗͣ aut nostra auxilia aut galloru
germ anorumq transibant acriusq hostes insequebantur: aut
uicissim hostes codem transgressi nostros longius submouebat
Accidehat autem quotidianis pabulationibus id quod acci¬
dere erat necesse: cum raris disiectisq ȩdificiis pabulum con¬
quirerent. ut impeditis locis diuersis pabulatoruiᷤ circunuenirẽ¬
tur. Quȩ res & si mediocre detrimentum iumentorum ac seruorũ
nostris offerebat: tamen stultas cogitationes incitabat barba¬
rorum: atq eo magis qd Cõmius. quem profectum ad auxilia
germanorum arcessenda docui: cum xquitibus uenerat. Qui
& si numero non amplius erant quingenti: tamen germanoꝵ

Expanded text:
allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar & si dimitare optauerat: tamen admiratus tantam multi¬
tudinem hostium ualle intermissa magis in altitudinem de¬
pressa qͣ late patente castra castris hostium confert. Hȩc im¬
perat uallo pedum .xii. muniri: Loriculam pro hac ratione
eius altitudinis mȩdiᷤecari. fossam duplicem pedum denoru
quinum lateribus deprimi directis: turres excitari crebras
in altitudinem trium tabulatorum pontibus traiectis constra¬
tisq coniungi: quorum frontes uiminea loricula muniret
ut ab hostibus duplici fossa: duplici propugnatorum ordine
defenderentur. Quorum alter ex pontibus: quo tutior alti¬
tudine esset: hoc audacius longiusq permitteret tela: alt̾
quo propior hostium uallo collocatus esset. ponte ab inciden¬
tibus telis tegeretur. Portis fores altioresq turres imposuit.
N uius munitionis duplex erat consilium. Namq & operũ ma¬
gnitudinẽ. & timorem suum sperabat fidutiam barbaris

Expanded text:
Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multiCaesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris
Abbreviated transcription (Latin):
latione reliquarum nondum eandem uetustatis ac uirtutiᷤ
ceperat opinionem. Itaq consilio aduocato rebus iis quȩ ad
se essent delata omnibus expositis animos multitudinis cõ¬
firmat. si forte hostes trium legionum numero poss& allicere
ad dimicandum. Agminis ordinem ita constituit ut legio
.UII. UIII. UIIͦI. ante omnia irent impedimenta. Deinde omni¬
um impedimentorum agnen quod tamen erat mediotre. ut
in expeditionibus esse consueuit coger&. xi: ne maioris mul¬
titudinis species accidere hostibus posset qͣ ipsi depoposcissent:
Hac ratione pene quadrato agmine instructo in conspectum ho¬
stium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repẽ¬
te instructas uelut in acie certo gradu legiones accedere galli
uiderunt. & quorum erant ad gesarem plena fiduciȩ consilia ꝑlata:
siue tertaminis periculo: siue aduentu siue expectatione nr̃i
consilii copias instruunt pro castris nec loco superiore decedũt.

Expanded text:
latione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis latione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legio septima, octava, nona ante omnia irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
stituisse autem bellouacos omnium principum consensu sũ¬
ma plebis cupiditate. si ut dicebatur Cȩsar cum tribus le¬
gionibus uenir&: offerre se ad dimicandum: ne miseriore ac
duriore postea condicione cum toto exercitu decertare coge¬¬
rentur: si maiores copias adduceret: in eo loco permanere
quem delegissent. Pabulatione autem quȩ propter ani
tempus tum exigua: tum difiecta esset. & frumentatione
& reliquo commeatu ex insidus prohibere romanos. Quȩ¬
Cȩsar consentientibus pluribus cum cognouisset: atq ea quȩ
proponerentur consilia: plena prudentiȩ: longeq a temeri¬
tate harbarorum remota esse iudicaret: omnibus rebus in¬
seruiendum statuit: quo celerius hostes contempta suorum
paucitate prodirent in aciem. Singularis enim uirtutis
ueterrimas legiones. UII. UII.ͤ uiiiͦi. habebat: summȩ spei de¬
lecteq inuentutis. xiͣ. quȩ octauo iam stipendio tamen in col¬

Expanded text:
stituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, sumstituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in col
Abbreviated transcription (Latin):
Equites officio functi renuntiant. paucos in edificiis esse in¬
uentos. atq hos non quia agrorum colendorum causa re¬
mansissent: namq esse undiq diligenter demigratum: sed
qui speculandi gratia essent remissi. A quibus cum quere¬
ret cesar quo loco multitudo ess& bellouacorum: quod ue
esset consilium eorum: inueniebat bellouacos omnes qui ar¬
ma ferre possent in unum locum conuenisse: itemq ambia¬
nos: aulercos: caletos ueliocasses: attrebates: locum castris
ex celsum in silua circundata palude delegisse: impedimen¬¬
ta omnia in ulteriores siluas cõtulisse. Complures esse prin¬
cipes belli auctores: sed multitudinem maxime Corbeo obtẽ¬
perare: Qđ ei summo odio esse nomen populi romani intelle¬
xissent. Paucis ante diebus ex his castris attrebatem Comi¬
um discessisse ad auxilia germanorum adducenda: quoꝵ
& uicinitas propinqua: & multitudo esset infinita. Con¬

Expanded text:
Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inEquites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei summo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Con
Abbreviated transcription (Latin):
finitimasq his ciuitates duce Corbeo bellouato: & Cõmio at¬
trebate exercitus comparare atq in unum locum cogere. ut
omni multitudine in fines suessonum: qui remis erant attri¬
buti facerent impressionem: pertinere autem non tantum ad
dignitatem: sed etiam ad salutem suam iudicaret: nullam ca¬
lamitatem socios optime de re.pu. meritos accipere: legionem
ex hibernis reuocat rursus. xͦiͣ Litteras autem ad .C. fabium
mittit ut in fines suessonum legiones duas quas habebat ad¬
ducer&: alteramq ex duabus a .T. labieno accersit. Itaq ꝗͣ¬
ta hibernorum opportunitas belliq ratio postulabat perpetuo
suo labore inuitem legionibus inuicem opus iniungebat. His
copis coactis ad bellouacos proficiscitur: castrisq in eorum fi¬
nibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad ali¬
quos excipiendos: ex quibus hostium consilia cognosceret.⁊

Expanded text:
finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Afinitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis: tentoriorum tegendorum gratia erant edificata. mi¬
lites contegit. Equites tamen & auxiliarios pedites in oẽs
partes mittit. quascunq petiisse dicebantur hostes. nec frustra.
N am plerunq magna preda potiti nostri reuertuntur. Oppressi
carnutes hiemis difficultate: terrore periculi: cum tectie
expulsi nullo loto consistere dutius auderent: nec siluaꝵ
presidio tempestatibus durissimis tegi possent. dispersi, ma¬
gna parte amissa suorum dissipantur in finitimas ciuitates.
Cesar tempore anni difficillimo cum satis duter& conuenien¬
tes manus dissipare. ne quod initium belli nasceretur: quan¬
tumq in ratione ess& exploratum haberet. sub tempus estiuoꝵ
nullum sum mum bellum posse conflari: C. Trebonium cu
duabus legionibus: quas secum habebat in hibernis cenabi col¬
locauit. Ipse cum crebris legationibus remorum tertior fieret
bellouacos. qui belli gloria gallos omnes belgasq prestabant.

Expanded text:
mentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, mimentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant,
Abbreviated transcription (Latin):
dicer&. bituriges ad eum legatos mutunt: auxilium petitum a¬
contra carnutes: quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua
re cognita cum dies non ampluis. XUiii. in hibernis esset mora¬
tus: legionem. xiiii. & .ui. ex hibernis ab arare dutit: quas
ibi collocatas explicande rei frumentariȩ causa superiore cõ¬
mentario demonstratum est. Ita cum duabus legionibus ad
per sequendos carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus adho¬
stes ess& perlata calamitate ceterorum ducti carnutes deser¬
tis uitis oppidisq. quȩ tolerandȩ hiemis causa costitutis re¬
pente ad necessitatem edificiis incolebant Nuper enim deuicti
complura oppida dimiserantꝰ dispersi profugiunt. Cȩsar erum¬
pentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum su¬
bire milites noll&. in oppido carnutum tenabo castra ponit.
atq in tecta partim gallorum. partimq coniectis teleriter stra¬

Expanded text:
diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem tus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stra
Abbreviated transcription (Latin):
in finitimas ciuitates aut priuatis hospitiis confisi: aut so¬¬
cietate consili orum frustra confugerent. Nam Cęsar magniͤ
itineribus omnibus horis occurrit. nec dat alicui ciuitati spa¬
cium de aliena potius ꝗͣ de domestica salute cogitandi. Qua
celeritate & fideles amicos retinebat. & dubitantes terrore
ad condiciones patis adducebat. Tali condicione proposita
hituriges cum sibi uiderent ad clementiã cęsaris reditu
patere: in eiusq amiciciam finitimas ciuitates sine ulla pena de¬¬
disse obsides atq in fide receptas esse. idem fecerunt. Cȩsar
militibus pro tanto labore ac patientia qui brumalibꝰ diebus¬
itineribus difficillimis frigoribus intolerandis studiosissime ꝑ¬
manserant in labore ducentos sextertios: centurionibusq duo
milia nũmum prede nomine tondonata pollicetur. Legionibusq
in hiberna remissis ipse se recipit die .xl. bibracte. Ibi cum ius

Expanded text:
in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut soin finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebusitineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius
Abbreviated transcription (Latin):
biturigum: eiq aduingit legionem.xiͣ. quȩ proxima fuerat bi-¬
nis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis. reliquum exer¬
citum in copiosissimos agros biturigum inducit. Qui cum la¬
tos fines & complura oppida haberent: unius legionis hibernis
non potuerunt contineri quin bellum pararent: coniuratio¬
nemq facerent. Repentino aduentu Cesaris accidit: qđ im¬
peratis deiectisq accidere fuit necesse ut sine timore ullo
rura colentes prius ab xquitatu oppͥmerentur ꝗͣ confugere ĩ
oppida possent. Nam &̃ illud uulgare incursionis hostium
signum quod incendiis edificiorum intelligi consueuit: cȩsariᷤᷤ
erat interdicto sublatum: ne aut copia pabuli aut frumentiq si
longius progredi uellent deficeret. aut hostes incendiis ter-¬
rerentur. Multis hominum milibus captis perterriti bituri¬
ges: qui primum aduentum putauerant effugere romanorum:

Expanded text:
Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. BiBiturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
MNI. SAUIA. DEUICTA. CESAR
cum a superiore estate nullum bellandi
tempus intermisiss&: militesq hiberno¬
rum quiete reficere a tantis laboribus
uellet: complures eodem tempore ciui¬¬
tates renouare belli consilia nuntiaban¬
tur. coniutationesq facere. Cuius rei
uerisimilis causa afferebatur. qđ gallis omnibus cognitum es¬
set: Neq ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse
romanis: nec si diuersa bella complures eodem tempore intu¬
lissent ciuitates. satis auxilii. aut spacii aut copiarum habi¬
turum exercitum populi romani ad omnia persequenda. Non
esse autem alitui ciuitati sortem in commodi recusandam.: si tali
mora reliquȩ possent uendicare in libertatem. Quȩ ne opimo
gallorum confirmaretur: Cȩsar. Mar. antonium quȩstorem
sius prefecit hibernis: ipse equitum presidio pridie. Hlaes.
Ianuarias ab oppido bibracte proficiscitur ad legionem .xii.
quam non longe a finibus heduorum collocauerat in finibus

Expanded text:
mni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus
Abbreviated transcription (Latin):
set trepidare & concursare. cohortesq disponere. Hȩc tamẽ
ipsa timide atq ut eum omnia deficere uiderentur: quod ple
runqͣ consueuit: qui in ipso negocio consilium capere cogũ

Expanded text:
set, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen set, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere cogu
Abbreviated transcription (Latin):
cum sua quisq miles circunspicit: quid secum portare posset
quid ex instrumẽto hibernorum relinquere cogeretur. Omnia
excogitantur.: quare nec sine periculo mantatur & langor̃ mi¬
litum & uigiliis periculum augeatur. frima luce sic ex castͥs
proficiscuntur: ut quibus esset persuasum non ab hoste. sed ab ho¬
mine amicissimo amhiorige consilium datum longissimo agmi¬
ne maximisq impedimentis incedunt. At hostes posteaꝗͣ
ex nocturno fremitu uigiliisq de profectione eorum senserũt
collocatis insidũs hipartito in siluis opportuno atq occul¬
to loco a milibus passuum circiter duobus romanorum aduẽ¬
tum expectabant. Et cum se maior pars agminis in magnam
conuallem dimisisset: ex utraq parte eius uallis subito se
ostenderunt: nouissimosq premere & primos prohibere
ascensu atq iniquissimo nostrorum loco prelium commit¬
tere ceperunt. Tum demum Titurius qui nihil ante prouidis¬

Expanded text:
cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providis
Abbreviated transcription (Latin):
sisteretur. Uincite inquit si ita uultis Sabinus. & id cla¬
riore uoce. ut magna pars militum exaudiret. Neq is sũ
inquit. qui grauissimȩ ex uobis mortis periculo terrear. hi
sapient si grauius quid acciderit. abste rationem repo¬
scent: qui si perire liceat. sequenti die cum proximis hiber¬
nis coniuncti communem cum reliquis belli casum substine¬
ant. non reiecti & relegati longe a ceteris aut ferro aut
fame intereant. Consurgitur ex consilio comprehendunt
utrunq & orant ne sua dissensione & pertinacia rem in sũ¬
mo periculo deducant: facilem esse rem seu maneant: seu
proficiscantur: si modo unum omnes sentiant ac probent.
contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res di¬
sputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat cotta
permotus manus. superiore sententia Sabini pronuntiatur
prima luce ituros. Consumitur uigiliis reliqua pars noctis

Expanded text:
sisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clasisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse capturos: neq eburones si ille adesset tanta contẽ.¬
tione nostra ad castra uenturos esse: non hostem auctorẽ
sed rem spectare. subesse rhenum magno esse germanis do¬
lori arioiusti mortem & superiores nostras uidnrias: arde¬
re galliam tot contumeliis acceptis sub populi romani impio
redactam: superiore gloria rei militaris extincta. Fostremo
quis hoc sibi persuaderet. sine certa re ambiorigem ad eiusmo¬
di consilium descendisse: suam sententiam in utraq parte esse
tutam. Si nihil ess& durius nullo cum periculo ad ꝓximã
legionem peruenturos. Si gallia omnis cum germanis consen¬
tiret. unam esse in celeritate positam salutem. Cotte quid̃
atq eorum qui dissentiunt consilium: quem haberet exitu:
in quo si presens periculum non sit: at certe longinqua ob¬
sidione fames esset timenda. Hac in utranq partem habi¬
ta disputatione cum a Cotta primisq ordinibus acriterre¬

Expanded text:
fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contempfuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter re
Abbreviated transcription (Latin):
magnaq inter eos extitit controuersia. L. aurunculeius com¬
pluresq tribuni militum: & primorum ordinum centuriones
nihil temere agendum: neq ex hibernis iniussu Cȩsaris di¬
scedendum existimabant. Quantasuis magnas copias ger¬
manorum substineri posse munitis hibernis docebat. rem ẽẽ
testimonio: qđ primum hostium impetum multis ultro uul-¬
neribus illatis fortissime substinuerint: re frumentaria nõ
premi. interea & ex proximis hibernis: & a cesare conuen¬
tura subsidia. Postremo quid ess& leuius aut turpius ꝗͣ au¬
ctore hoste de summis rebus capere consilium: Contra ea
Titurius sero facturos clamitabat cum maiores manus hostiũ
adiunctis germanis conuenissent. & cum aliquid calami¬
tatis in proximis hibernis esset acceptum: hreuem consu¬
lendi esse occasionem. Cȩsarem arbitrari profectum in ita¬
liam: neq aliter carnutes interficiendi Tasgetii consilium

Expanded text:
magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius commagnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium
Abbreviated transcription (Latin):
rit. habere nunc se rationem officii pro beneficiis Cȩsarie
monere orare Titurium pro hospitio ut suȩ ac militum salu¬
ti consulat. magnam manum germanorum conductam rhenum
transisse. hanc affore biduo. Ipsorum esse consilium uelint¬
ne priusꝗͣ finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut
ad Ciceronem: aut ad Labienum deducere: quorum alter mi
se polliceri & iureiurando confirmare tutum iter per fines da¬
turum. quod cum faciat. & ciuitati se se consulere qđ hibernis
leuetur. & Cesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratõe
habita discedit ambiorix. Carpineius & iunius. quȩ audie¬
runt ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati. & si
ab hoste ea dicebantur. tamen non negligenda existimabant:
maximeq hac re permouebantur: qđ ciuitatem ignobilem atq
humilem heburonum sua sponte populo .to. bellum facere t¬
ausam. uix erat credendum. Itaq ad consilium rem deferunt.

Expanded text:
rit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: rit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milse polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt
Abbreviated transcription (Latin):
tris filius ab Cȩsare remissi essent quos auduatici obsidum
numero missos apud se in seruitute & cathenis tenuisset: neq
id quod fecerat de oppugnatione castrorum aut iudicio: aut
uoluntate sua fecisse sed coactu ciuitatis. suaq esse eiusmodi im¬
peria ut non minus haberet iuris in se multitudo ꝗͣ ipse in
multitudinem Ciuitati porro hanc fuisse belli caulam. qđ re¬
pentinę gallorum coniurationi resistere non potuerit: id se faci¬
le ex humilitate sua probare posse: qđ non adeo sit imperitus
rerum ut suis copiis populum romanum superari posse confidat
sed esse gallie commune consilium omnibus hihernis Cesaries
oppugnandis. hunc esse indictum diem nequa legio alterȩ legio¬
ni subsidio subuenire posset: non facile gallos gallis negare
potuisse. presertim cum de recuperanda communi libertate con¬
silium initum uideretur. Iuib quoniam pro pirtate satisfece¬

Expanded text:
tris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum tris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiis populum Romanum superari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfece
Abbreviated transcription (Latin):
comportassent. Induciomari & treueri nuntuis impulsi: suos conci¬
tauerunt. subitoq oppressis ligatoribus magna manu ad castra
oppugnatum uenerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent
sallumq ascendissent. atq una ex parte. hispanis ȩquitibus
emissis equestri pręlio superiores fuissent: desperata re ho¬
stes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more concla¬
mauerunt: uti aliqui ex nr̃is ad colloquium prodirent. habere
se se quȩ de communi dicere uellent: quibus rebus controuer¬
sias minui posse sperarẽt. Mititur ad eos colloquendi causa
ex hispania quidamꝰ iam ante inuissu Cȩsaris ad ambiorigem ⁊¬
uentitare consueuerant. Apud quos ambiorix ad hunc modum
locutus est. Se se pro Cesaris in se beneficiis plurimum ei
confidere debere qđ eius opera stipendio liheratus esset quod
aduaticis finitimis sus pendere consuesset: qđq ei filius & fra¬

Expanded text:
comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concicomportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa us Iunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fra
Abbreviated transcription (Latin):
legiones collocatas munitaq hiberna cognouisset in gallia mora¬
ri constituit. Erat in carnutibus summo loco natus Tasgetius hu¬
ius maiores in sua ciuitate negocium obtinuerant. huic Cȩsar pro
eius uirtute atq in se beniuolentia: qđ in omnibus bellis singula¬
ri eius opera fuerat usus. maiorum locum restituerat. Tertiu iã
hunc annum regnantem inimici palã multis ẽt ex ciuitate mul¬
tis auctoribus eum interfecerunt. Defertur ea res ad Cȩsarem: ille
Plancum cum legione ex belgio celeriter in carnutes proficisci
iubet. ibiq hiemare. quorumq opera cognouerat Tasgetium in¬
terfectum. hos comprehensos ad se mitteret. Interim ab omnibꝰ
legaris: quȩstoribusq quibus legiones tradiderat certior factus
nis ortum est ab Ambiorige & Tatriuulco. Qui cum ad fines re¬
gni sui Sabino. Cottȩq praesto fuissent. frumentumq in hiberna

Expanded text:
legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia moralegiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille ficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus nis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna
Abbreviated transcription (Latin):
siccitatem angustius prouenerat: coactus est aliter ac superioribuᷤ
annis exercitum in hibernis collocare: legionesq in plures ciui¬
tates distribuere. Ex quibus unam in morinos ducendam .C. fa¬
bio legato dedit. alteram in neruios. Q Citeroni. tertiam in
esuos. L. Roscio. Quartam in remis cum. T. labieno in cofinio
treuigrum hiemare iussit. tres in belgis collocauit. His. Mar. Cras
fecit. Unam legionem. quam proxime trans padum conscripse¬
rat. & cohortes quinq in eburones: quorum pars maxima est
inter mosam & rhenum qui sub imperio ambiorigis & Catuolci.
ium cottam legatos preesse iussit. Ad hunc modum distributis le¬
gionibus facillime inopiae frumentariȩ se se mederi posse existima¬
uit. atq harum tamen omnium legionum hiherna prȩter eã quã
L. Roscio in pacatissimam & quietissimam partem ducendam dede¬
rat: milibus passuum continebãtur centum. Ipse interea quo ad

Expanded text:
siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crasfecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolciium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad
Abbreviated transcription (Latin):
gnum numerum habebat. & non nullȩ tempestate deperierãt
naues: duobus commeatibus reportare exercitum instituit. Ac
sic accidit uti ex tanto nauium numero tot nauigationibue
neq hoc neq superiore anno ulla omnino nauis quȩ mili¬
tes portaret. desiderant᷑: Atq ex iis quȩ inanes ex continenti
ad eum remitterentur. & prioris commeatus expositis militibꝰ
& quas postea Labienus faciendas curauerat numero.lx. per¬
paucȩ locum caperent: reliquȩ omnes fere reiicerentur.Quas
cum aliquandiu Ccȩsar frustra expectass&. ne anni tempore a na-¬
uigatione excluderetur. qđ ȩquinoctium suberat necessario an¬
gustius milites collocauit. ac summa tranquilitate secuta secũda
inita cum soluisset uigilia: prima lute terram attigit: omnesq
incolumes naues perduxit. Subductis nauibus concilioq gallo¬
rum samorobrine peracto qđ eo anno frumentum in gallia pp

Expanded text:
gnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant gnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter