comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsagͦ immortalis ẽ : Sedhisquȩ parunt᷑ in eiusdẽ gremio datur
substantia. Deinde ꝓgrediens. mira quadã animi conceptione
dicit ipsam sine tangentis sensu tangi. Quppe ome qđ tangitur.
sensile est. sensib subiacet. quicquidergo tangit᷑ sensusentiatur
necesse ẽ. quomodo igit᷑ possumus dicere tangi aliquid. qđexna¬
tura sua minime contiguumẽ. uide altitudinẽ pectoris. et
ut breui. elocutione susceptionẽ m̃tis suae desilua reuelaue¬
rit. Omne certe qđ alicuis simileest. exsimili suo recognosci¬
tur. Ut igit᷑ certe rei definiteq certa & difinita est compre¬
hensio. sic incertȩ minimeq definitȩ. incerta & inde finita sus¬
piciosit necesseest. qr igit᷑ sensuscertarũ. definitarũq rerum
sensus ÷. Quippe habentiũ figuras & qualitates. necesse ÷ & iã
cõprehensionem earũ certã definitãq oẽ. sed eni silua in¬

Expanded text:
ipsa ergo immortalis est, sed his quae pariuntur in eiusdem gremio datur ipsa ergo immortalis est, sed his quae pariuntur in eiusdem gremio datur substantia. Deinde progrediens mira quadam animi conceptione dicit «ipsam sine tangentis sensu tangi»; quippe omne quod tangitur sensile est et sensibus subiacet, quidquid ergo tangitur sensu sentiatur necesse est. Quo modo igitur possumus dicere tangi aliquid quod ex natura sua minime contiguum est? Vide altitudinem pectoris et ut breui elocutione suspicionem mentis suae de silua reuelauerit: Omne certe quod alicuius simile est ex simili suo recognoscitur; ut igitur certae rei definitaeque certa et definita est comprehensio, sic incertae minimeque definitae incerta et indefinita suspicio sit necesse est. Quia igitur sensus certarum definitarumque rerum sensus est, quippe habentium figuras et qualitates, necesse est etiam comprehensionem earum certam definitamque esse. Sed enim silua in
Abbreviated transcription (Latin):
cari ac redire: sensibus aut̃ noscendam dicit hanc speciem. qͥa
impresse formȩ operispec tantium oculis uidetur. opiniorie
uero noscendã quia mensopificis non decerto exemplari
transfert hanc speciem. sed exꝓpria mente haustam ꝓuirib:
tertium genusee. dicit loci puto eum dignitatis respe̾ctu. ter¬
tiumgenus dixisse siluam. quippe secunda species id est natiua
mutuatur substantiam despecie principali quȩ sine ortuest c&e
aet̾na censeita ideae nomine. silua demum exnatura specie
sumit substantiã. at uerolocũ uocat eã. uelut regionẽ quandã
suscipientẽ specierũ in corporearũ intelligibiliumq simula cra.
sẽp candẽ uł q gͣeneratione ẽ. & interitu. uł q necesse: eãlo cũ
stationemq eẽ. & uelut receptaculum corporearũ specierum
quȩ s̃ m̃bra mundi. ut uidet᷑ ꝓpe om̃ib indissolubilis & aeterni.

Expanded text:
cari ac redire. «Sensibus» autem «noscendam» dicit hanc speciem, quia cari ac redire. «Sensibus» autem «noscendam» dicit hanc speciem, quia impressa forma operi spectantium oculis uidetur, «opinione» uero «noscendam», quia mens opificis non de certo exemplari transfert hanc speciem, sed ex propria mente haustam pro uiribus. «Tertium genus esse» dicit «loci». Puto eum dignitatis respectu tertium genus dixisse siluam; quippe secunda species, id est natiua, mutuatur substantiam de specie principali, quae sine ortu est et aeterna, censita ideae nomine, silua demum ex natiua specie sumit substantiam. At uero locum uocat eam uelut regionem quandam suscipientem specierum incorporearum intesine generatione est et interitu uel quia necesse est eam locum stationemque esse et uelut receptaculum corporearum specierum quae sunt membra mundi, ut uidetur prope omnibus, indissolubilis et aeterni;
Abbreviated transcription (Latin):
phadsop̃ horũ quas tertum est mitiarerũ putasse corpora cũq
prdssog lose genus ĩ dest ideas pene suboculos constituisset.
dicens intelligibilem speciem semotam asensibus. inseipsa locan¬
tamsine ortu sine occasu. quȩnec recipiat inse quic quã aliun
intentioni anin aduersioniq ꝑspicuam. consequent̾ ad didit
Horro quo d absecundumẽ. natiuum sensile. sustentabile consis.¬
tens aluquo in loco & inderursum cũ unmutatione atq int̾e¬
ritu recetlens. sensib &e opimone noscendum. ¶uo loco: uult
intelligi secundum speciem quȩ nascitur cũ opifex concipit ani¬
mo futuri operis liniamenta effigiaeq intus locata iuxta
candem format quod aggressus est idergo consistere aliquo lu
loco dicit. & inde rursum cũ immutatione & interitu recedere.
Preclare. demolitionẽ quippe statuȩ formȩ quoq interitus
sequat᷑ necesse est . & itẽ ad alterius statuae collationẽ reuo¬

Expanded text:
philosophorum quas certum est initia rerum putasse corpora; cumque philosophorum quas certum est initia rerum putasse corpora; cumque intellegibile genus, id est ideas, paene sub oculos constituisset dicens intellegibilem speciem «semotam a sensibus in se ipsa locatam sine ortu, sine occasu, quae nec recipit in se quicquam aliundintentioni animaduersionique perspicuam», consequenter addidit: «porro quod ab hoc secundum est, natiuum, sensile, sustentabile, consistens aliquo in loco et inde rursum cum immutatione atque interitu recedens, sensibus et opinione noscendum». Quo loco uult intellegi secundam speciem, quae nascitur, cum opifex concipit animo futuri operis liniamenta effigieque intus locata iuxta eandem format quod aggressus est; id ergo consistere aliquo in loco dicit et inde rursum cum immutatione et interitu recedere. Praeclare; demolitionem quippe statuae formae quoque interitus sequatur necesse est et item ad alterius statuae collocationem reuo
Abbreviated transcription (Latin):
tatem & estimationẽ. singulaq haec quat tuor conuenientib
sibi rebus acco modat scientiam quidem altis & sapientiam
sola ꝑcipibilibus rebus. cuiꝰ modi sunt ds̃ & intellectus eius.
quas ideas uocamus : recor dationẽ ueroreb deliberatiuis:
hoc ẽ. iisquȩ p̃ceptis artificialib & theorematib ꝑcipiunt᷑.
crudelitatẽ porro seri silib scilicet. quȩ oculis aurib egeris
que sensibus comprȩ hendunt᷑. estimationẽ fictis commenticuser
crin aigina uis pebus quȩiuxta uero similata uultus corporatam̃
ꝑfecta suiua nonsunt: quȩcunc̾ta dicit ꝑ semetet unt ellise su
pecius qua lensi busi assequeñda. quia niul exhisquatuor subsensus
nros uenã te sefaltam scientiam. quão pinonẽ. & ceeras mente dis¬
ceriunus. sinuero ut quibus dam uidetur inquit uera opino ab
iertelius cunibil differt. merito. Multe quippesectȩ siura

Expanded text:
tatem et aestimationem, singulaque haec quattuor conuenientibus tatem et aestimationem, singulaque haec quattuor conuenientibus sibi rebus accommodat, scientiam quidem altis et sapientia sola percipibilibus rebus, cuius modi sunt deus et intellectus eius, quas ideas uocamus; recordationem uero rebus deliberatiuis, hoc est his quae praeceptis artificialibus et theorematibus percipiuntur; credulitatem porro sensilibus, scilicet quae oculis, auribus que sensibus comprehenduntur; aestimationem fictis commenticiisque et imaginariis rebus, quae iuxta ueros simulata uultus corpora tamen perfecta et uiua non sunt. Quae cuncta dicit «per semet esse intellectu potius quam sensibus assequenda», quia nihil ex his quattuor sub sensus nostros uenit sed tam scientiam quam opinionem et ceteras mente discernimus. «Sin uero, ut quibusdam uidetur, inquit, uera opinio ab intellectu nihil differt». Merito; multae quippe sectae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ratio sustentet. Itaq platosyllogisticȩ rationis formulam
exprimit talem. Suntellectus & uera opinio unaẽ res.
omiã quecorpore sentimus certasunt : eritq eoꝵ indubitabi¬
lis ueritas. si aut̃ uera opimo minus habet atq intellectus.
non una atq eadeni resest. Sedduae. atq diuersȩ. eruntalia
quȩ sentiuntur. & alia quȩ intelligunt᷑. sidiuersa sunt quȩ sen¬
tiunt᷑ & que intelliguntur. sint intelligibiles species nec esse
est : quȩ ideae nuncupant᷑. at enĩ nonomĩa quȩ corpore sentimꝰ
uera& certa sunt. sunt igit᷑ id eae. sed opinor explanari dila¬
tariq oportet quȩ contrac tasunt angustus syllogismi. iN¬
tellec tũ appellat hoc loco motum animi cõ prȩhendentem.
huic cõparat opinionem. cũ implerisq alus libris. tum euiden¬
ter inpolitia. Secat enĩ intellecꝰ tũ quidem induohaec. scientiã.
& recodationẽ opinionẽ uero in alia totidem haec. creduli¬

Expanded text:
ratio sustentet. Itaque Plato syllogisticae rationis formulam ratio sustentet. Itaque Plato syllogisticae rationis formulam exprimit talem: «Si intellectus et uera opinio una res est, omnia quae corpore sentimus certa sunt eritque eorum indubitabilis ueritas; si autem uera opinio minus habet atque intellectus, non una atque eadem res est, sed duae atque diuersae, et erunt alia quae sentiuntur et alia quae intelleguntur. Si diuersa sunt quae sentiuntur et quae intelleguntur, sint intellegibiles species necesse est, quae ideae nuncupantur. At enim non omnia quae corpore sentimus uera et certa sunt: sunt igitur ideae». Sed, opinor, explanari dilatarique oportet quae contracta sunt angustiis syllogismi. Intellectum appellat hoc loco motum animi comprehendentem; huic comparat opinionem cum in plerisque aliis libris tum euidenter in Politia. Secat enim intellectum quidem in duo haec, scientiam et recordationem, opinionem uero in alia totidem haec, creduli
Abbreviated transcription (Latin):
cauens ne uel in examinantum quic quã relinquat. uelad plixum
natura sua tractatũ minime ꝑtinens ad questionẽ uerborum
agmen addat: omnẽ dubitationẽ sillo gisticis cõpendiis dirimit
ductu & uia ꝑgens ad syllogisinum. & enĩ int̾ intelligentẽ & itẽ
uere opinantem hoc inter est : quod intelligens fidem rerũ ratio¬
nis habet indagine comp̃hensam. confirmata porro ratiofit
intellectus scientia est eadem. quȩ sapientia. itaq intelligenis
ut qui recte sciat quod intelligit. neq uiri similibus ꝑsuasionib
inductus mutat sententiã. & potest ut scius prestare rationẽ
rei cõprȩhensȩ. at uero quiuere opinat᷑. ut quisolamentis eli¬
gantia nitat᷑ sine ratione ac disciplina. neq rationẽ cur it a
opinetur prȩstare potest. & falsis aliquando ꝑsuasionib captꝰ
mutat sententiam. nutans & ambiguus. ut quẽ nulla stabilis

Expanded text:
cauens «ne uel inexaminatum quicquam relinquat uel ad prolixum cauens «ne uel inexaminatum quicquam relinquat uel ad prolixum natura sua tractatum minime pertinens ad quaestionem uerborum agmen addat», omnem dubitationem syllogisticis «compendiis» dirimit ductu et uia pergens ad syllogismum. Etenim inter intellegentem et item uere opinantem hoc interest quod intellegens fidem rerum rationis habet indagine comprehensam; confirmata porro ratio fit intellectus, cuius scientia est eademque sapientia; itaque intellegens, ut qui recte sciat quod intellegit, neque ueri similibus persuasionibus inductus mutat sententiam et potest ut scius praestare rationem rei comprehensae. At uero qui uere opinatur, ut qui sola mentis elegantia nitatur sine ratione ac disciplina, neque rationem cur ita opinetur praestare potest et falsis aliquando persuasionibus captus mutat sententiam nutans et ambiguus, ut quem nulla stabilis
Abbreviated transcription (Latin):
oamine. quidcũ dicit alterũ eoꝵ nulli ꝑsuasiont deriuabile.
&e adpostremũ alterũ eorũ idest opinio inquẽ uis hominem
cadat. intellectus uerodĩ solius & paucoꝵ ad modũ sit. ex ami¬
natoꝵ uirorũ. qłsi horũ tantaest differentia eoꝵ & ĩam quae
cõmitant᷑ alterutrũ: magnã fore necesse est distantia. Sunt
porro haec. intelligibile genus. & itẽ opinabile. Unde recte
pronuntiat unã fore speciem ꝑsemet ipsam sine ortusine oc¬
casu. neq quidinse recipientẽ. nec ꝓgre dientẽ uspiam. inuisibi¬
lem. insensibilemq intellectus species quae id ea dicit᷑. Est gͥ
exemplum. nec uero ut insuperiorib dubitat. neforte frus¬
tra prȩsumatur. eẽ. intelligibilem speciem hanc. cuiꝰ sint ima¬
gines sensiles. eamq nibnl aludeẽ quã uerba id tanĩen ipsum
syllogisticis quoq rationibus explanare non dubitat. quippe

Expanded text:
examine. Quid cum dicit alterum eorum nulli persuasioni deriuabile, examine. Quid cum dicit alterum eorum nulli persuasioni deriuabile, et ad postremum alterum eorum, id est opinio, in quemuis hominem cadat, intellectus uero dei solius et paucorum admodum sit examinatorum uirorum? Quod si horum tanta est differentia, eorum etiam quae comitantur alterutrum magnam fore necesse est distantiam; sunt porro haec intellegibile genus et item opinabile. Vnde recte pronuntiat unam fore speciem per semetipsam, «sine ortu, sine occasu, neque quid in se recipientem nec progredientem uspiam, inuisibilem insensibilemque». Intellectus est species, quae idea dicitur: est igitur exemplum. Nec uero, ut in superioribus, dubitat ne forte «frustra praesumatur esse intellegibilem speciem hanc cuius sint imagines sensiles, eamque nihil aliud esse quam uerba». Id tamen ipsum syllogisticis quoque rationibus explanare non dubitat; quippe
Abbreviated transcription (Latin):
quarexse similitudine mutuant᷑. & uod uero haec sit exae t̾rutate
manfestat ipse cũdicit I Suntellec tus atẽq uera opnuo auae
sensib assequendia: Sinuero ut quibus uidet᷑ ueraopinio. ab intel¬
sest nibul differt. omia quȩ corpore sentimus certa habenda
sunt. Sedopinor duo esse dicendum ꝓpt᷑ ea. quodutraq maguia
Aifferentia distent. quippe quorũ alterũ docꝰ trina nobis uisi¬
ne alterum. Item alterum eorũ nulla ꝑsuasione trans ducibile.
Alterũ mutans. incertumq semꝑ. & deriuabile. Quid qđrecte
opinionis omis homo particeps. intellectui uerodĩ ꝓpruis & pau
corum admodũ lectorũ uirorũ. quadrifariam diuidit. intel¬
lectus opinionisq differentiam. cumdocet alterũ eorũ idest
intellectũ ꝓuenire ex disciplina. alterũ sola ꝑsuasione. Deinde
cuasserit alterũ cũratione uera. porro alterum sinerationis

Expanded text:
quae ex se similitudinem mutuantur. Quod uero haec sit ex aeternitate, quae ex se similitudinem mutuantur. Quod uero haec sit ex aeternitate, manifestat ipse, cum dicit: «Si intellectus itemque uera opinio duae sensibus assequenda; sin uero, ut quibusdam uidetur, uera opinio ab intellectu nihil differt, omnia quae corporea sentimus certa habenda sunt. Sed opinor duo esse dicendum, propterea quod utraque magna differentia distant, quippe quorum alterum doctrina nobis insine alterum, item alterum nulla persuasione transducibile, alterum nutans, incertum semper et deriuabile. Quid quod rectae opinionis omcorum admodum lectorum uirorum?» Quadrifariam diuidit intellectus opinionisque differentiam: cum docet alterum eorum, id est intellectum, prouenire ex disciplina, alterum ex sola persuasione; deinde cum asserit alterum cum ratione uera, porro alterum sine rationis
Abbreviated transcription (Latin):
sit nesse est. exparticipante & participabili ut statua. in
quaparticipat quidem ȩs. participatur uero imprȩssa for¬
ma. Quaeres ẽ. simplex & in cõposita. ꝓpt̾ea igitur silua
negat᷑. eẽ. formata. Namꝓpt̃ hanc alia quoq oma quȩ sunt
formata. impossessione uultus sunt. Est igit᷑ principalisspe¬
cies. ut cũ aliqua dicatur effigie iuxtanos quidem qui ntel¬
lecꝰtus cõpotessumus primum intelligibile. iuxta dm̃ uero
ꝑfecꝰtus intellectus dĩ. iux tasiluã. modus mensuraq rerum
corporearum atq siluestrium. iuxtaipsam uerospeciem.
incor porea substantia. causaq eorũ omniũ. que ex ea similitudinẽ
mituant᷑. ueta mundũ uero. exemplum sempiternũ om̃iũ que
maturur genuit  atiq ut conceptim dicat᷑. primaria. species qie
icarst substantia difinit᷑. carens corpore colore figura sine tue¬
tacurtellestutamen cũratione cõprehendenda. causaq omnium

Expanded text:
sit necesse est ex participante et ex participabili, ut statua, in sit necesse est ex participante et ex participabili, ut statua, in qua participat quidem aes, participatur uero impressa forma, sed species est simplex et incomposita. Propterea igitur species negatur esse formata in possessione uultus sunt. Est igitur principalis species, ut cum aliqua dicatur effigie, iuxta nos quidem qui intellectus compotes sumus, primum intellegibile; iuxta deum uero, perfectus intellectus dei; iuxta siluam, modus mensuraque rerum corporearum atque siluestrium; iuxta ipsam uero speciem, incorporea substantia causaque eorum omnium quae ex ea similitudinem tur; iuxta mundum uero, exemplum sempiternum omnium quae natura progenuit; atque ut conceptim dicatur, primaria species, quae idea est, substantia definitur carens corpore, colore, figura, sine tactu, intellectu tamen cum ratione comprehendenda causaque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
cies non ẽ. particeps qualitatis. De est enĩ natura cuiqualitas pos¬
re dicunt᷑. quaetũ natura talia sunt ut habeant. non habent.
ut igit᷑ nondicimꝰ intrepidum lapidem. qr non ẽ natura eiꝰ hus modi
ut aliquid possit timere: sic neprimaria quidem species qualitate
dicitur carere. quia & natura cius aliena ẽ aqualitate. & ipsa alus
causa ẽ cursint predita qualitate. Atq ut animã neq animatam
dicimꝰ. nec exanimẽ. animatã quidem ideo quia anima animȩ p̃sidio
non eget. exanimẽ uero qr ipsa causa est caeris animalib uite.
sic siluam quoq neq siluestrẽ putamus. nec silua carere. Sil ues¬
trem quidem ñ dicimus qr siluȩ silua ñ ẽ necessaria. carere aut̃
silua ideo qđ omã siluestria ꝓpt̾ hanc sint materialia&uecum
ita sint &iam de principali specie ꝑinde sentiemus. ut neq quali¬
tate p̃ditam putemus. nec carentẽ qualitate. Rursum silua

Expanded text:
cies non est particeps qualitatis; deest enim natura cui qualitas poscies non est particeps qualitatis; deest enim natura cui qualitas posre dicuntur quae, cum natura talia sint ut habeant, non habent; ut igitur non dicimus intrepidum lapidem, quia non est natura eius huius modi ut aliquid possit timere, sic ne primaria quidem species qualitate dicetur carere, quia et natura eius aliena est a qualitate et ipsa aliis causa est cur sint praedita qualitate. Atque ut animam neque animatam dicimus nec exanimem — animatam quidem ideo quia anima animae praesidio non eget, exanimem uero quia ipsa causa est ceteris animalibus uitae —, sic siluam quoque neque siluestrem putamus nec silua carere — siluestrem quidem non dicimus quia siluae silua non est necessaria, carere autem silua ideo quod omnia siluestria propter hanc sint materialia. Quae cum ita sint, etiam de principali specie perinde sentiemus, ut neque qualitate praeditam putemus nec carentem qualitate. Rursum silua
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ illa species fac ta est quȩ siluȩ tributaest. aelim¬
posita quidem siluȩ species secunda. Primauero illa adeusꝰ haste
secunda similitudinẽ facꝰta est. Sednimirũ fiat hoe manifes¬
tius in aliqua similitudine & cõparationẽ consi deratũ. ut
enĩ insimulacro capitolii iouis est unaspecies eboris. est item alia
quã apollinius artifex ausit animo. ad quã directa mentis acie speci¬
emeboris poliebat. Hlarũ aut̃ duarũ specierũ. altera erat antiqͥor
altera sic & iã species quȩ siluã exornauit. secundȩ dignitatisẽ.
llla uero alia uxta quã secunda species absoluta ẽ: principalis:
species. dequa sermo habet᷑ ad prȩsens. Rursum siluã dicebamꝰ
eẽ in opem qualitatis. Dicemus & iã principalemspeciem. neq quali¬
tate preditam: neq sine qualitate. Si quidem omẽ preditũ qua¬
litate. habeat inse qualitatẽ necesse est: at uero primariaspe¬

Expanded text:
similitudinem illa species facta est quae siluae tributa est. Et est imsimilitudinem illa species facta est quae siluae tributa est. Et est imposita quidem siluae species secunda, prima uero illa ad cuius haec secunda similitudinem facta est. Sed nimirum fiet hoc manifestius in aliqua similitudine et comparatione consideratum. Vt enim in simulacro Capitolini Iouis est una species eboris, est item alia quam Apollonius artifex hausit animo, ad quam directa mentis acie speciem eboris poliebat — harum autem duarum specierum altera erit antiquior altera —, sic etiam species quae siluam exornauit secundae dignitatis est, illa uero alia iuxta quam secunda species absoluta est, principalis est species, de qua sermo habetur ad praesens. Rursum siluam dicebamus esse inopem qualitatis; dicemus etiam principalem speciem neque qualitate praeditam neque sine qualitate, siquidem omne praeditum qualitate habeat in se qualitatem necesse est. At uero primaria spe
Abbreviated transcription (Latin):
ugni isonelachrum sit: similie terra sensibilis imago quȩdã intelli¬
sibilis terse siccelã ceerȩ species. quodq haec omã que iudemus
aliarũ spccierum muisibilium simulacra sint. illa itẽ horũ inuicẽ
anemplas Sportetargo nosce iã de exemplari breuit᷑ que sutur
dicenla disserere. Atq ut desilua diximus cum deea tras tatuom
sas erenus et eampr incipalit subiecꝰtã rerũnataraliũ deeras¬
tione seius añ deremplo dicendum: qđnt species prineupalis omũs
quoippe s matoria siluestris opis ieisubiacet. ut aes statuarũ a rii¬
fui maupego ste ligna. Sedhaec non primitus subiacent. quiasurs
aliara tetiu inuenta. aes quidem metallicȩ. ligna uero sectio¬
ns sue putationis. his demũ sub est terra terreqatẽ ulua. d
na mnlrundorecte principalis subiectio ẽ. cognominata Eo¬
demigit᷑ modo ceiam in exemplo rerũ gemina species consideua¬
tem islla quaexornata silua ẽ. nibiloq minus alia speciesadeusꝰ

Expanded text:
nis simulacrum sit, similiter terra sensilis imago quaedam intellegibilis terrae, sic etiam ceterae species, quodque haec omnia quae uidemus aliarum specierum inuisibilium simulacra sint, illa item horum inuicem exempla. Oportet ergo nos etiam de exemplari breuiter quae sunt dicenda disserere. Atque ut de silua diximus, cum de ea tractatum haberemus, esse eam principaliter subiectam rerum naturalium generationi, sic etiam de exemplo dicendum quod sit species principalis. Omnis quippe materia siluestris opifici subiacet, ut aes statuarum artifici, naupego item ligna, sed haec non primitus subiacent, quia sunt aliarum artium inuenta, aes quidem metallicae, ligna uero sectionis siue putationis; his demum subest terra, terrae item silua, siluae nihil, unde recte principalis subiectio est cognominata. Eodem igitur modo etiam in exemplo rerum gemina species consideratur: illa qua exornata silua est, nihiloque minus alia species ad cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa difficilis & obscurasit. nec silua quic quã difficilius ad expla¬
nandum: ergo cuncta que denatura eius dicta sunt: mera p̃dita
ueritate sunt. Nec tamen aꝑte dilucideq intimata. deniq p̾stat
causam difficultatis quã itadicit. ¶ Est tamen arduum eo magis. quod¬
p̃confundi mentis aciem necesseest. & ęstuarę tam deigni. quã de
c& eris materiis. qui magis aquam iure aquã diciputariq oporte¬
at quã terrã. cũ nullasit certa s istabilis ꝓprictas corporum quae
cuiusq indicet Naturalem ꝓpriaatem. initiũ quȩstionis arripit¬

Expanded text:
ipsa difficilis et obscura sit. Nec silua quicquam difficilius ad explaipsa difficilis et obscura sit. Nec silua quicquam difficilius ad explanandum; ergo cuncta quae de natura eius dicta sunt mera praedita ueritate sunt nec tamen aperte dilucideque intimata. Denique praestat causam difficultatis, cum ita dicit: praeconfundi mentis aciem necesse est et aestuare tam de igni quam de caeteris materiis, qui magis aquam iure aquam dici putarique oporteat quam terram, cum nulla sit certa et stabilis proprietas corporum quae cuiusque indicet naturalem germanitatem. Principio ut de a
Abbreviated transcription (Latin):
apꝑtius. quia nonstatim quȩ uere dicunt᷑. aꝑte & ĩa manifesteq
dicunt᷑. A ultae quippe orationes. uere quidem sedobscure: nas¬
citur quippe obscuritas uel dicentis Nonnũquã uoluntate. uel
audientis uitio. uel exnatura rei dequa tracta tus est Iuxta di¬
centẽ fit obscuritas. cum uelstudio dataq opera dognia suum ue¬
lat auctor. ut fecerunt aristoteles & haeraclitus. uel ex imbe¬
cillitate sermonis Iuxta audientẽ uero. uł cũ in audita & insoli¬
ta dicunt᷑. uelcũ is quiaudit pigriore ingenio est ad intelligendũ.
luxtarem porro. cũ taliserit qualis. ẽ. hȩc ipsa dequa sermo nunc
nobisest: ut neq ullo sensu contingi. neq intellectu cõpręhendi
queat. ut pote carens forma sñ qualitate.sine fine. Sedneq tima-¬
eus qui disserit in stabiliꝰ orator. nec audientes tardi restant. ut res

Expanded text:
apertius», quia non statim quae uere dicuntur aperte etiam manifesteque apertius», quia non statim quae uere dicuntur aperte etiam manifesteque dicuntur. Multae quippe orationes uerae quidem sed obscurae; nascitur quippe obscuritas uel dicentis non numquam uoluntate uel audientis uitio uel ex natura rei de qua tractatus est. Iuxta dicentem fit obscuritas, cum uel studio dataque opera dogma suum uelat auctor, ut fecerunt Aristoteles et Heraclitus, uel ex imbecillitate sermonis; iuxta audientem uero, uel cum inaudita et insolita dicuntur uel cum is qui audit pigriore ingenio est ad intellegendum; iuxta rem porro, cum talis erit qualis est haec ipsa de qua nunc sermo nobis est, ut neque ullo sensu contingi neque intellectu comprehendi queat, utpote carens forma, sine qualitate, sine fine. Sed neque Timaeus, qui disserit, instabilis orator nec audientes tardi; restat ut res
Abbreviated transcription (Latin):
sucognita. uel exratione intellecta deueritate eiꝰ prȩsumere.
quippe ut somnium. quomagis contrectare cupimus hoc inpen¬
sius imago effugit opinor inquit om̃iũ quae gignunt᷑ recepta¬
culumest. & quasiquedam nutricula. Omia quȩ gignunt᷑ & ex
aliquo tẽporesint neressc est. Sunt ergo mortalia immortaliũ
uereq existentium simulacrad magines. aut̃ Accipuint substantiã
insilua. ꝓpt̾ eaq & ipsa & illic apparent. & siluae nobis initiunt.
recordationẽ. Iuã quidem receptaculum eoꝵ appellat. quia non
ex gremio siluȩ generatȩ̨ species florescunt ut putant stoici.
sed extrinsecus obueniunt. ut incera signacula. Nutriculam
uero ideo: qđ alienos fetus uelut ꝓprus humeris ueat. Quippe
nihil his prebet amplius pret̾ subiectionẽ. Deinde ꝓgreditur.
atq hoc quod de ea dicit᷑ uerumest quidem. & dicendum uidet᷑

Expanded text:
su cognita uel ex ratione intellecta de ueritate eius praesumere; su cognita uel ex ratione intellecta de ueritate eius praesumere; quippe ut somnium, quo magis contrectare cupimus, hoc impensius imago effugit. «Opinor, inquit, omnium quae gignuntur receptaculum est et quasi quaedam nutricula». Omnia quae gignuntur et ex aliquo tempore sint necesse est; sunt ergo mortalia immortalium uereque existentium simulacra et imagines, accipiunt autem substantiam in silua proptereaque et ipsa illic apparent et siluae nobis iniciunt recordationem. Quam quidem «receptaculum» eorum appellat, quia non ex gremio siluae generatae species florescunt, ut putant Stoici, sed extrinsecus obueniunt ut in cera signacula, «nutriculam» uero ideo quod alienos fetus uelut propriis humeris uehat; quippe nihil his praebet amplius praeter subiectionem. Deinde progreditur: «Atque hoc quod de ea dicitur uerum est quidem, et dicendum uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
poreum quidd amerit silua. intelligibilis eius natura ÷ & iN¬
telligibilis nonẽ. nein corporea quidem. recte igit᷑ eã simplicit᷑
& exnatura sua neq corporeã neq in corpoream cognominamus.
sed possibilitate corpus. & itẽ possibilitate noncorpus. lancũ om̃a
que ppositumerat recensere ꝑspicati consideratione decursa
sint iuxta platonici doc matiꝰ auctoritatẽ. suꝑ est reditũ fieri
adorationis ipsius explanationẽ. Iaitergo. Quã igit᷑ eiusuim
quã ue esse naturã putandum : Uim nunc appellat oportunita¬
tem siluae uultus intuendi. & enĩtam uultus quã qualitates ua¬
rias nec non quantitates habet. noneffec tu sed possibilitate.
ob inconstantẽ eorũ mutuamᷤ exalio in aliud conuersionem.
Naturã uero substantiam eius significat. rectȩq & iãputan¬
dum. Nonenĩ possumus certa aliqua cõprehensione uelex sen¬

Expanded text:
poreum quiddam erit silua, intellegibilis eius natura est; at inporeum quiddam erit silua, intellegibilis eius natura est; at intellegibilis non est: ne incorporea quidem. Recte igitur eam simpliciter et ex natura sua neque corpoream neque incorpoream cognominamus, sed possibilitate corpus et item possibilitate non corpus. Iam cum omnia quae propositum erat recensere perspicaci consideratione decursa sint iuxta Platonici dogmatis auctoritatem, superest reditum fieri ad orationis ipsius explanationem. Ait ergo: «Quam igitur eius uim quamue esse naturam putandum?». Vim nunc appellat opportunitatem siluae uultus induendi; etenim tam uultus quam qualitates uarias nec non quantitates habet, non effectu, sed possibilitate ob inconstantem eorum mutuam ex alio in aliud conuersionem. «Naturam» uero substantiam eius significat, recteque etiam «putandum»; non enim possumus certa aliqua comprehensione uel ex sen
Abbreviated transcription (Latin):
putatur. Deniq ut ds̃ qui primitus operatur acfacit neq genꝰ
ost neq ulli subiacet generi. Sic & iã quod primitus patitur
idest silua. origo alteri. neq genus ÷ neq ulli subia cet
generi. Quaꝓpt̾ cũ sit origo nihil antiquius eamente con¬
cipiendum est. quȩ cũ itasint corpus sentitur silua sensilis ñ ÷
Silua igitur nonerit corpus. Eodemq modo silua simplexres
est & incõposita. Corpus neq simplex & cõpositũ minime ergo
silua corporea. dico eandem. h anc ne incorpoream quidem quia
quid quid incorporeum ẽ Nullam condicionẽ corporis patit᷑.
nec corpus umquã fieripotest. Atuero silua formata quali¬
tatibus quantitatib & iam. figurisq & om̃i cultu conuenus¬
tata corpus mundusq facta est effectu opificis atq oꝑatione.
igit᷑ ne in corporea quidem. Deinde si corpus est. sensile est. At
enĩ sensile nonest. necorpus quidemigitur erit. Siaut̃ incor¬

Expanded text:
putatur. Denique ut deus, qui primitus operatur ac facit, neque genus putatur. Denique ut deus, qui primitus operatur ac facit, neque genus est neque ulli subiacet generi, sic etiam quod primitus patitur, id est silua, origo altera, neque genus est neque ulli subiacet generi; quapropter, cum sit origo, nihil antiquius ea mente concipiendum est. Quae cum ita sint, corpus sentitur, silua sensibilis non est: silua igitur non erit corpus. Eodemque modo silua simplex res est et incomposita, corpus neque simplex et compositum: minime ergo silua corporea. Dico eandem hanc ne incorpoream quidem, quia quidquid incorporeum est nullam condicionem corporis patitur nec corpus umquam fieri potest; at uero silua formata qualitatibus, quantitatibus etiam figurisque et omni cultu conuenustata corpus mundusque facta est effectu opificis atque operatione: igitur ne incorporea quidem. Deinde, si corpus est, sensile est; at enim sensile non est: ne corpus quidem igitur erit. Si autem incor
Abbreviated transcription (Latin):
contrarus inueniatur necesse est. Idẽ hoc dicimus quantita¬
tem cũ est ꝑfectũ longitudinis latitudinis. soliditatis que
consortio. nihilominus corpus. quale & qualitate preditum
nuncupanis. Idẽ hoc adaluid corpus cõparantes maniseẽ dicimꝰ.
aut minus. uel aequale : quã cõparationẽ grȩci uocant teocN
quippe maius sine cõparatione minoris. & aequale sine cõpara¬
tione alterius aequalis intelligi non potest. c& eraq significati¬
onem decategoriis mutuamur. At enĩ siluȩ detrabimus hiȩcoma
quandopassionẽ quoq ipsam quȩ ꝓpria eius uidetur adimimus̃.
ideo qđnũquã expropria condicione desciscat. sedalus idest
corporib intra eã ꝑpetientibus. illaconsors ꝑpessionis putetur:
deniq passio eius huiꝰ modiest: utipsa quidem in nihil aliudcon¬
uertatur. Sed quia recipit ea quȩ mutant᷑. patialiquid falso

Expanded text:
contrariis inueniatur necesse est. Idem hoc dicimus quantitacontrariis inueniatur necesse est. Idem hoc dicimus quantitatem, cum est perfectum longitudinis, latitudinis soliditatisque consortio. Nihilo minus corpus quale et qualitate praeditum nuncupamus. Idem hoc ad aliud corpus comparantes maius esse dicimus aut minus uel aequale, quam comparationem Graeci uocant πρὸς τί, quippe maius sine comparatione minoris et aequale sine comparatione alterius aequalis intellegi non potest. Ceteramque significationem de categoriis mutuamur. At enim siluae detrahimus haec omnia, quando passionem quoque ipsam, quae propria eius uidetur, adimimus ideo quod numquam ex propria condicione desciscat sed aliis, id est corporibus intra eam perpetientibus, illa concors perpessionis putetur. Denique passio eius huius modi est ut ipsa quidem in nihil aliud conuertatur, sed quia recipit ea quae mutantur pati aliquid falso
Abbreviated transcription (Latin):
in primunt᷑ signacula. aut ut eorũ quȩ generant᷑ commune
omium receptaculum. Iquib: ita decursis. sequit᷑ ut ancorpus
silua sit consideremus. Neq corpus neq incorporeũ quiddã
posse dici simplicit puto. sedtam corpus quã incorporeum. possi¬
bilitate quippe quod ꝓprie dicitur corpus exsilua constat
& qualitate. Silua aut̃ nequaquã exsilua constat & qualitates
minime ergo corpus. ẽ. deinde nullum corpus sine qualitate.
silua aut̃ ꝑse sine qualitate. non igit᷑ corpusest. Quid quod omẽ
corpus habet figurã. siluȩ. iuxta naturã suã nulla figura est.
Non ergo corpus deinde omne corpus finitũ acde t̾minatũ
est. Silua aut̃ infinita & minime t̃minata. ñ ergo corpus.
ltẽ omẽ genus corporis subcategoricã redigit᷑ appellationẽ.
dicimꝰ enĩ corpus essentiam. ut pote quod diuersis temporibus
contrarias sustineat passiones. & in quo alterũ exduobus

Expanded text:
imprimuntur signacula, aut ut eorum quae generantur commune imprimuntur signacula, aut ut eorum quae generantur commune omnium receptaculum. Quibus ita decursis sequitur ut an corpus silua sit consideremus. Neque corpus neque incorporeum quiddam posse dici simpliciter puto sed tam corpus quam incorporeum possibilitate; quippe quod proprie dicitur corpus ex silua constat et qualitate, silua autem nequaquam ex silua constat et qualitate: minime ergo corpus est. Deinde nullum corpus sine qualitate, silua autem per se sine qualitate: non igitur corpus est. Quid quod? Omne corpus habet figuram et siluae iuxta naturam suam nulla figura est. Non ergo corpus. Deinde omne corpus finitum ac determinatum est, silua autem infinita et minime determinata: non ergo corpus. Item omne genus corporis sub categoricam redigitur appellationem. Dicimus enim corpus essentiam, utpote quod diuersis temporibus contrarias sustineat passiones et in quo alterum ex duobus
Abbreviated transcription (Latin):
sed cõmunishis humor. Cũ igit᷑ resoluta inuapores aqua aeri.
qđ ex aqua conuersum fluxit quęritur ac uindicat᷑. tunc opinor
frigus quidem ad calorẽ transitũ facit. humor porro cõmunis
manet. neq inaeris. net ina quae gremio. ec̃ tamen eũ uspiam
necesse ẽ: erit igit᷑ insilua. sEodemq modo ignis duȩ sunt qualita¬
tes. siccitas & calor. Aeris uero. ut supͣ cõprehensum est calor. et
humor. Ergo & ia & horũ cõmunis qualitas in calore ignis. Ignis
itẽ ꝓpria siccitas. aeris humor Ignito ergo aere & aliquatemis
conuerso innaturã ignis. humor quidem ad siccitatẽ fac it tran¬
situm. calor aut̃ cõmunis qualitas. neq in igni. neq in aere reside¬
bit. Nec uero nusquã erit. manebit igit᷑ insilua. Ex quo ꝑ spicuũ
est. qđ in illa corporũ mutua ꝑmutatione. inuenit᷑ silua auti¬
quissima. & principalis subiectio. ꝑinde ut cera mollis inqua

Expanded text:
sed communis his humor. Cum igitur, resoluta in uapores aqua, aeri sed communis his humor. Cum igitur, resoluta in uapores aqua, aeri quod ex aqua conuersum fluxit quaeritur ac uindicatur, tunc, opinor, frigus quidem ad calorem transitum facit, humor porro communis manet neque in aeris nec in aquae gremio; esse tamen eum uspiam necesse est: erit igitur in silua. Eodemque modo ignis duae sunt qualitates, siccitas et calor, aeris uero, ut supra comprehensum est, calor et humor: ergo etiam et horum communis qualitas in calore. Ignis item propria siccitas, aeris humor; ignito ergo aere et aliquatenus conuerso in naturam ignis, humor quidem ad siccitatem facit transitum, calor autem, communis qualitas, neque in igni neque in aere residebit, nec uero nusquam erit: manebit igitur in silua. Ex quo perspicuum est quod, in illa corporum mutua permutatione, inuenitur silua antiquissima et principalis subiectio, perinde ut cera mollis in qua
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod conuertatur elementũ. Similiter aqua induab quali¬
tatibus inuenitur. humoris uidelicet & frigoris. & est ꝓpria
qualitas. terrȩ quidem siccitas. a quae uerohumor. communis
uero utriusq Natura frigoris. Cum igitur terra late fusa
conuer tet᷑ aliquatenus in aquã. tunc siccitas quidem eius
in terra quidem propt̃ ea. quia qđ conuersum est desinit. eẽ. in¬
terra. Necuero in aqua. dum uero mutatur adhuc & conuer¬
titur. Neq plene mutatũ. neq ꝑfectae conuersum ÷ ut iam
inaquae materiam migrarit. Suꝑ est igieur. ut sit uspiã frigus
nec enĩ potest. eẽ. sine eo in quo.ẽ. hoc porro nihileẽ. aliud quam
siluam ratio testatur. Rursum dicimus. aera duas qualitates
habere colorem & humorem. Constitit aut̃ aquã quoq induab
qualitatib inueniri. humoris & frigoris. erunt ergo & horum
ꝓpͥa que uident᷑ contraria. aquae quidem frigus. aeris uero calor.

Expanded text:
aliquod conuertatur elementum. Similiter aqua in duabus qualialiquod conuertatur elementum. Similiter aqua in duabus qualitatibus inuenitur, humoris uidelicet et frigoris, et est propria qualitas terrae quidem siccitas, aquae uero humor, communis uero utriusque natura frigoris. Cum igitur terra late fusa conuertetur aliquatenus in aquam, tunc siccitas quidem eius in terra quidem propterea quia quod conuersum est desinit esse terra; nec uero in aqua: dum enim mutatur adhuc et conuertitur, neque plene mutatum neque perfecte conuersum est, ut iam in aquae materiam migrarit. Superest igitur ut sit uspiam frigus, nec enim potest esse sine eo in quo est; hoc porro nihil esse aliud quam siluam ratio testatur. Rursum dicimus aera duas qualitates habere, calorem et humorem; constitit autem aquam quoque in duabus qualitatibus inueniri humoris et frigoris. Erunt ergo et horum propria quae uidentur contraria, aquae quidem frigus, aeris uero calor,
Abbreviated transcription (Latin):
ut qualitate. quã uis qualitatẽ quantitatẽq cõmitet᷑. Si uero¬
quia cor pora qualitatibus & quantitatib p̾dita que abea conti¬
nenttur secari queunt. ipsam quoq una cumisdem secari e ni gre¬
nus. nonerit om̃i no abhorrens aratione uelinconueniens onec¬
sum tio iE ec tat iget nra oppinio neqignem peieite r rorpori
aquam. nec spmẽe siluam sedmateriam pnpncipalem. dulor ꝑoris
prun sa bietionẽ inqua non qualitas. nonforma. non quantitas
non figurasit exnatura ꝓpria. seduir tute opificis hacc eacun¬
Eti conexasint ut exhis uniuerso corpori & singillatim ꝑfectio
a comunit᷑ uarietas compararetur. ¶Qđ uerosit unuersi cor¬
poris fomes & prima subiectio. facile ꝓbatur exelementorum
in se conuersione mutua. & exqualitatum in stanti mutatione
& enĩ terra duas habet ꝓprias qualitates. frigus & siccitatẽ.
ꝑ inde enĩ trac temus adpresens siterra exaliqua parte in aliud

Expanded text:
ut qualitate, quamuis qualitatem quantitatemque comitetur. Si uerout qualitate, quamuis qualitatem quantitatemque comitetur. Si ueroquia corpora qualitatibus et quantitatibus praedita, quae ab ea continentur, secari queunt, ipsam quoque una cum isdem secari fingamus, non erit omnino abhorrens a ratione uel inconueniens praesumptio. Recta est igitur nostra opinio neque ignem neque terram nec aquam nec spiritum esse siluam, sed materiam principalem et corporis primam subiectionem, in qua non qualitas, non forma, non quantitas, non figura sit ex natura propria, sed uirtute opificis haec ei cuncta conexa sint, ut ex his uniuerso corpori et singillatim perfectio et communiter uarietas comparetur. Quod uero sit uniuersi corporis fomes et prima subiectio, facile probatur ex elementorum in se conuersione mutua et ex qualitatum inconstanti mutatione. Etenim terra duas habet proprias qualitates, frigus et siccitatem perinde enim tractemus ad praesens quasi terra ex aliqua parte in aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ ante exornationem dumq adhuc silua ẽ. fine circũdatã.
eandemq nec incrementũ nec inminutionẽ pati dicit᷑. Merito.
Fiet enĩ ut ex nihilo subsistat aliquid. & dissoluatur innibilum.
Qđsi fieri non potest. quippe quodaugetur ꝑ accessũ magnitũ¬
dinis crescit. & pret̾ ipsam siluam nihil. eẽ. arbitror ex quofiat
accessio. uelinquod idquod exsilua defluit in anit̾ silua minu¬
atur. ¶Sunt quicensent eam fundi & idem contrahi. Sedneque
funditur quid sine humore. nec contrahitur sine replicatione.
Utrumq aut̃ hoc non caret qualitate. & silua caret qualitate.
Neq igitur ut fusilis materia porrigitur nec contrabitur
ut replicabilis. Isunt itẽ quiputent infinitae sec tionis pati¬
bilem siluam. Sedomne quod secatur cõpositum. minimeq sim¬
plex erit & ĩ aliquo spatio quod est corporis quantitatis. Ergo¬
sinon siluam minime secabitur. caret enĩ quantitate. ꝑ inde.

Expanded text:
nondum ante exornationem dumque adhuc silua est fine circumdatam. nondum ante exornationem dumque adhuc silua est fine circumdatam. Eademque nec incrementum nec imminutionem pati dicitur. Merito; fiat enim ut ex nihilo subsistat aliquid et dissoluatur in nihilum, quod fieri non potest. Quippe quod augetur accessu magnitudinis crescit, et praeter ipsam siluam nihil esse arbitror ex quo fiat accessio uel in quod id quod ex silua defluit inanita silua minuatur. Sunt qui censent eam fundi et item contrahi. Sed neque funditur quid sine humore nec contrahitur sine replicatione. Vtrumque autem hoc non caret qualitate, et silua caret qualitate: neque igitur ut fusilis materia porrigitur nec contrahitur ut replicabilis. Sunt item qui putent infinitae sectionis patibilem siluam. Sed omne quod secatur compositum minimeque simplex erit et in aliquo spatio, quod est proprium quantitatis: ergo silua minime secabitur; caret enim quantitate perinde
Abbreviated transcription (Latin):
obnefariam doc mati rationẽ. ¶Nihil ominus deaet̃nitat e¬
&iã siluȩ consentiunt. ꝑ petuam fore censentes. quando sit arx
& origo rerũ. Sed utrum limitata id ÷ de t̾minata. ne quaquam
consentiunt. quando determinatam quoq magnitudinẽ habeat
necesse est. Al agnitudo aut̃ ÷. uelli neae uelsuꝑ ficiei. uel corpo¬
ris quȩ cuncta ꝓprias figuras habent siue planasint. seu solida:
ligura porro species qualitates est. Quare si est limitata silua
qualitate predita. & figurae compos erit ꝑsemet ipsam quȩ in¬
formis & qualitate carens euident᷑ ostensa est Ergo infinita quoq
& minime terminata. Infinita porro. non ut que immensȩ. lateque
& inex superabilit̾ porrec ta sunt : sedut que possunt aliquo limite
circumiri. nec tamen adhuc mentis consideratione uallata. atq
ut sine qualitate sine figura quoq dicimus. sicaiam infinita uelut

Expanded text:
ob necessariam dogmatis rationem. Nihilo minus de aeternitate eob necessariam dogmatis rationem. Nihilo minus de aeternitate etiam siluae consentiunt perpetuam fore censentes, quando sit arx et origo rerum, sed utrum limitata, id est determinata, nequaquam consentiunt, quando determinatum quoque magnitudinem habeat necesse est; magnitudo autem est uel lineae uel superficiei uel corporis, quae cuncta proprias figuras habent, siue plana sint seu solida, figura porro species qualitatis est. Quare si est limitata silua, qualitate praedita et figurae compos erit per semet ipsam, quae informis et qualitate carens euidenter ostensa est, ergo infinita quoque et minime terminata. Infinita porro non ut quae immense lateque et insuperabiliter porrecta sunt, sed ut quae possunt aliquo limite circumiri nec tamen adhuc mentis consideratione uallata; atque ut sine qualitate, sine figura quoque dicimus, sic etiam infinitam, uelut
Abbreviated transcription (Latin):
comitetur species & qualitates. Deniq simentis considerati¬
one uolumus eihaet adimere sine quib non ẽ : possumus ei
non effectu sed possibilitate horũ om̃ium possessionẽ dare.
Possibilitas aut geminaratione intelligit᷑: una ut cũ dicimꝰ
in semine omnẽ totus corporis ꝑfec tirationẽ intus latere
semenq possibilitate animalesse. Altera qđ rationẽ quidẽ
inse futurȩ generationis nondum habet. sedqui a talex natu¬
ra. ut ex trinsecus accipere possit rationes formarũ & qua¬
litatũ. Possibilitate dicimus fore. quod nondũ est. ut aeris.
caeraeue massa ii formis. antequã ex arte recipiat formas.
Quare suntra siluam ratio formarũ & qualitatũ latet ut stoicis
uidetur. ab undat opificis moderatio. Sed opinor siluȩ opificem
necessarium. sicut ipsi & iã stoici sanc tiunt. Opifex igit᷑ siluae
ut aeris informitati. ceraeq formas insigni et. atq ita constabit

Expanded text:
comitetur species et qualitates. Denique si mentis consideraticomitetur species et qualitates. Denique si mentis consideratione uolumus ei haec adimere sine quibus non est, possumus ei non effectu sed possibilitate horum omnium possessionem dare. Possibilitas autem gemina ratione intellegitur: una ut cum dicimus in semine omnem totius corporis perfecti rationem intus latere semenque possibilitate animal esse, altera quod rationem quidem in se futurae generationis nondum habet, sed quia tale est natura ut extrinsecus accipere possit rationes formarum et qualitatum, possibilitate dicimus fore quod nondum est, ut aeris ceraeue massa informis, antequam ex arte recipiat formas. Quare si intra siluam ratio formarum et qualitatum latet, ut Stoicis uidetur, abundat opificis moderatio, sed opinor siluae opificem necessarium, sicut ipsi etiam Stoici sanciunt. Opifex igitur siluae ut aeris informitati ceraeue formas insigniet atque ita constabit
Abbreviated transcription (Latin):
dem quid eidẽ materiae. Quae causaest cursilua patibilis
probetio: Quippe quȩ suscipiat diuersas qualitates. Ex
immutatione fit porro conuersio uixta siluam. Non ipsan
iua ꝑpaiente mutationẽ. sed earũ quȩ sunt ineadẽ & con¬
tinentur abea quatitate: quippe supsam utabitur in aliud
quiada conuertatur necesse est. ac desinet. ẽt̃. silua. quo d
rtione certe caret nãq ut cera quȩ trans figurata in mul¬
tas auiersas: formas non ipsa uertitur sed figura ipsa
inꝓpria natura ꝑseuerante. cũ figurȩ nonsint qđ cera est
sic opinor siluam quoq formis figurisq uariatam. cun de sua
condicione minime recedat. rec te patibilem dicit. &iam
hoc cõmunit᷑ ab omnib ꝓnuntiatur siluã sine qualitate. ẽẽ ac
sine figura & sine specie. non quo sine his u̾quã eẽ possit. sed
qđ hec ex propria natura non habeat. nec possideat potius quã

Expanded text:
dens quid eidem materiae. Quae causa est cur silua patibilis esse dens quid eidem materiae. Quae causa est cur silua patibilis esse probetur, quippe quae suscipiat diuersas qualitates ex immutatione. Fit porro conuersio iuxta siluam non ipsa silua perpetiente mutationem sed earum quae sunt in eadem et continentur ab ea qualitatum. Quippe si ipsa mutabitur, in aliud quiddam conuertatur necesse est ac desinat esse silua, quod ratione certe caret. Namque ut cera, quae transfigurata in multas diuersasque formas non ipsa uertitur sed figurae, ipsa in propria natura perseuerante, cum figurae non sint quod cera est, sic opinor siluam quoque formis figurisque uariatam, cum de sua condicione minime recedat, recte patibilem dici. Etiam hoc communiter ab omnibus pronuntiatur siluam sine qualitate esse ac sine figura et sine specie, non quo sine his umquam esse possit, sed quod haec ex propria natura non habeat nec possideat potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
que animorũ nr̃o ꝑ. Ex natura quidem propria pͥma mate¬
riam nuncupans. & itẽ simile quiddãmollis cedentisq mate¬
riae imqua imprimunt᷑ signacula & rerũ receptaculum
ce int̃dũ matrem atq nutriculam totius generationis. Ex
passione uero audientiũ cumdicit adulterino quodã intellex:¬
rũ secordandam & contiguam sine tangentium sensu. Omnib.
uero suꝑra memoratis communit̃ placet siluã esse mutabilem
totam & conuersibilem. sed conuersi onẽ mutationemq euis di¬
uerse interpͥtantur. Namq aluputant exsua propria rati¬
de conuerti& sumere qualitates. cũ ex conuersione nihil
accedat prȩt̃ uariam qualitatẽ: quã quidem qualitatẽ nbil¬
omimis esse siluam in alio atq alio habitu. Nobis aut̃ ne¬
maquã ꝑ lacet eandem siluamẽe. & qualitatẽ. quippe qua¬
rum alterasit quasi quedã subiecta materia. altera acdis¬

Expanded text:
que animorum nostrorum, ex natura quidem propria «primam mateque animorum nostrorum, ex natura quidem propria «primam materiam» nuncupans et item «simile» quiddam «mollis cedentisque materiae in quam imprimuntur signacula» et «rerum receptaculum» et interdum «matrem» atque «nutriculam totius generationis», ex passione uero audientium cum dicit «adulterino quodam intellectu recordandam et contiguam sine tangentium sensu». Omnibus uero supra memoratis communiter placet siluam esse mutabilem totam et conuersibilem, sed conuersionem mutationemque eius diuerse interpretantur. Namque alii putant ex sua propria ratione conuerti et sumere qualitates, cum ex conuersione nihil accidat praeter uariam qualitatem; quam quidem qualitatem nihilo minus esse siluam in alio atque alio habitu. Nobis autem nequaquam placet eandem siluam esse et qualitatem, quippe quarum altera sit quasi quaedam subiecta materia, altera acci