comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inp̃senti aut̃ romana d̾fertur cõditio
ut his presenti lege enuatis cunbus ro¬
manis nascentib ceteri om̃s mõi ꝑ quo̾
latinoꝵ nomen inducebatur penitꝰ
cõ quiescãt ⁊ nõ latinos pariãt f ꝓnul¬
lis habeantur. Quis enĩ panatur talem
eẽ lib̾tatem exꝗͣ in ip̃o tp̃r mortis in ean¬
dem ꝑsonam simul ⁊ lib̾tas ⁊ ẜuitĩ cõ¬
currat: ⁊ qui quasi lib̾moratus erpitur
nõ tantum inmortẽ s ẽzam ĩ ẜuitutẽ
Sãccinus itaq siquis ꝑepistola̾m ẜuũ
suũ inlib̾tatem ꝓducere maluent. li¬
cz ei ħ facere quinq testib ad hibitis ꝗ
post eñiis litteras siue insubscricione
positas siue ꝑtotũ textũ effusas suaslit¬
teras supponentes fidem ꝑpetuã p̾sint
cartule prebere: ⁊si ħ fecerit siue ꝑse
s̃cribendo siuie ꝑtabulãiũ libtasẜuo cõ¬
petat quasi ex iitacione codicilli dela¬
tã. Ita tm̃ ut ⁊ ip̃o patrono iauente
⁊ lib̾tatem ⁊ciuitatem habeat romanã:

Expanded text:
ur condicio, ut his praesenti lege enumeratis et cives Romanos nascentibus ceteri omnes modi, per quos Latinorum nomen inducebatur, penitus conquiescant et non Latinos pariant, sed ut pro nullis habeantur. Quis enim patiatur talem esse libertatem, ex qua in ipso tempore mortis in eandem personam simul et libertas et servitium concurrunt et, qui quasi liber moratus est, eripitur non tantum in mortem, sed etiam in servitutem? Sancimus itaque, si quis per epistulam servum suum in libertatem producere maluerit, licere ei hoc facere quinque testibus adhibitis, qui post eius litteras sive in subscriptione positas sive per totum textum effusas suas litteras supponentes fidem perpetuam possint chartulae praebere. et si hoc fecerit, sive per scribendo sive per tabularium, libertas servo competat quasi ex imitatione codicilli delata, ita tamen, ut et ipso patrono vivente et libertatem et civitatem habeat Romanam.
Abbreviated transcription (Latin):
d̃latims ea ĩ efficax quãtũ ĩeam ꝑtẽ reni¬
aneat ⁊ triplex ana uia lib̾tatis q̃multipli¬
ces introducebat ãbages imo directo tra¬
mite discat ãbulare Qd̾ si aliqͣlex ł cõsti¬
tuciolib̾tatis faciat m̃tionẽ nõ ẽ aũt la¬
tinitatis: ea pciuitate romanaloqui ĩ telli¬
gatur: Sr si ꝗd̾ lib̾ti iã mortu st̃ ⁊ boã eoꝵ
q̃ĩ latmoꝵ hisquoꝵ int̾erat agͣgata fut̃

Expanded text:
de Latinis, ea inefficax quantum in eam partem remaneat et triplex antea via libertatis, quae multiplices introducebat ambages, uno directo tramite discat ambulare. quod si aliqua lex vel constitutio libertatis faciet mentionem, non autem Latinitatis, ea pro civitate Romana loqui intellegatur. Sed si quidem liberti iam mortui sunt, et bona eorum quasi Latinorum his quorum intereat adgregata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uo suã partẽ ꝗͣ meo habbat legaũ ⁊ semł
accẽpt̾a dubitaciõis occasioẽ ħ uetustã ĩma¬
ti crebraĩdagatiõe aggrediẽtes duplicẽ ẽẽ eũ
oppinam᷑. aũ eñi putauit testator lib̾umficĩ
pͥse exparte ẜ uũ ꝗhu̾moĩ legatũ ei d̾ teliꝗt.a¬

Expanded text:
o suam partem quam in eo habebat legavit. et semel accepta dubitationis occasione hoc vetustas in mati crebra indagatione adgredientes duplicem esse eum opinamur: aut enim putavit testator liberum fieri posse ex
Abbreviated transcription (Latin):
maito auctore ãplissimus ordo cenfuit
nequis spectaculo ꝙ elat᷑ actoĩ
suũ alienũ ue ẜuũ manumtter ⁊
si factumi et̃ ꝓ ĩfecto haberetur:
senatus consulto ꝙ gestũ ẽ nritũ cõsti¬

Expanded text:
Marco auctore amplissimus ordo censuit, ne quis spectaculo, quod edatur, actorem suum alienumve servum manumitteret et, si factum esset, pro infecto haberetur. senatus consulto quod gestum est irritum consti
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ã. Icreditoĩb satisfactũ fuerit.
ancille q̃ pignor obligate a debitore ma¬
numisse erant: libere fuĩt: Nã ip̃e ma¬
numissor. si fraude̾m se fecisse creditoĩ¬
b ut reuoc⁊ lib̾tates audeat dicẽ audiri
nõ deb. nec hrdes eurs

Expanded text:
. Si creditoribus satisfactum fuerit, ancillae, quae pignori obligatae a debitore manumissae erant, liberae fiunt. nam ipse manumissor si fraudem se fecisse creditoribus, ut revocet libertates, audeat dicere, audiri non debet nec heredes eius.
Abbreviated transcription (Latin):
indicẽ tp̃ ĩ statuere ĩtra ꝗdeb. raciocini¬
is ant̃ factis ⁊ d̾bitis q̃ exhis apparuerĩt re¬
dditisita ad lib̾tatẽ uenire.¶Ne aũt quã¬
titas ẜ iuł p̃tũ sit incerta s manifesta
Sãccimꝰ ẜ u p̃ciũ siũ ancille sinulla arte
tãtũmõ soł ponẽdis Sĩ aũt aliqͣ arte p̃di¬
ti sũt exceptis notarĩs. ⁊ medicisusq: adxxx
minis: Sĩ aut̃ nota᷑iꝰ sit ł medicus fiue
quaginta. meditꝰ aut̃ usq ad sexagĩta ta¬
xetur. Siuenuchi sint ẜui coẽs ma̾iores .x.¬

Expanded text:
iudicem tempus statuere, intra quod debet ratiociniis ante factis et debitis, quae ex his apparuerit, redditis ita ad libertatem venire. Ne autem quantitas servilis pretii sit incerta, sed manifesta, sancimus servi pretium sive ancillae, si nulla arte tantummodo solidis ponendis: sin autem aliqua arte praediti sunt exceptis notariis et medicis, usque ad minis. Sin autem notarius sit vel medicus sive quaginta, medicus autem usque ad sexaginta taxetur. Sin vero eunuchi sint servi communes
Abbreviated transcription (Latin):
uolinitate fiat ł testatoĩs ł hĩdis. fiat̃
illicõ cuies romani ⁊ neq uana lib̾alita¬
te iactare seꝯcedatur ut ppłs quidẽ eũ
q̃ĩ hi̾manũ respitiat multos pilleat̾õ
ĩfrũ ꝓcedentes aspiciẽs oĩb aut d̾cepti
mancãt illi ĩ pͥstina ẜuitute publico
testimoĩo d̾frandati fiat̃ itaq ⁊hĩ
ciues romani.: urt tam̃ patronat᷑ patͦ¬
bio obẜuãdo ut si ꝙͦ suĩ intestam̃to fiũ
iũdicta qũedam manumisent lic̃ h
drxerit ł scͥpserit ꝙ uoluerit eẽ latinũ
⁊fiat cun̾s romanus nemoĩ ꝗ ab antiq̃

Expanded text:
voluntate fiat vel testatoris vel heredis, fiant ilico cives Romani. et ne quis vana liberalitate iactare se concedatur, ut populus quidem eum quasi humanum respiciat multos pileatos in funus procedentes adspiciens, omnibus autem deceptis maneant illi in pristina servitute publico testimonio defraudati: fiant itaque et hi cives Romani, iure tamen patronatus patrobio observando, ut, si quis sive in testamento sive vindicta quendam manumiserit, licet hoc dixerit vel scripserit, quod voluerit esse Latinum, et fiat
Abbreviated transcription (Latin):
uo pignori dato manumisso
um uir qui soluendo ẽ possit manumittẽ:
tam̃ si te pignori quoq datum mulieri
apparuerit inuita ea nõ posse lib̾tatẽ asse¬
qui nõ ambigitur:¬
s. aã. I Ibtas adebitore fisci ẜuodata
qui pignor nõ est exconuentione sp̃ali:
s tantum pͥmlegio fisciobligãtus nõ ali¬
t̃ infirmatur quãsi ħ frãudis ꝯscilio effec¬
tum detegatur:
bligauit. q̃ hab ⁊ q̃ habiturus eẽt. pꝰse ẜ¬
miꝰ libtatẽs daricertũ est. nõ idem niris ẽ ĩ
his ẜiusqui pignoris uire sp̃alit̃ traditi

Expanded text:
O PIGNORI DATO MANVMISSO.um vir qui solvendo est possit manumittere, tamen si te pignori quoque datum mulieri apparuerit, invita ea non posse libertatem adsequi non ambigitur. Libertas a debitore fisci servo data, qui pignori non est ex conventione speciali, sed tantum privilegio fisci obligatus, non aliter infirmatur, quam si hoc fraudis consilio effectum detegatur. bligavit, quae habet quaeque habiturus esset, posse servis libertatem dari certum est. non idem iuris est in h
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tionem: siũ pluralit̃ nũcupauit nicͥ¬
hominus õs adlib̾tatem apͥmis ueniãt
cimabulis: Cũ mãbiguis sensib meliꝰ
ẽ ⁊ max̾ime ĩlib̾tatẽ. fauore eus hu¬
mamorẽ ãplecti sentẽciã:
missasia lib̾tas eis rencta sit: sanctimꝰ
simoa̾ ad̾bitore lib̾tatis fac̾ta fuerit sẽ¬
tencia p̃sidiseripi ad libtatẽ.⁊ nullo fac¬
to aut uoluntate abħrde expectãda. s
tore directis uerbis fuerat lib̾tatem cõse¬
cuti: cũ satis inpiũ atq absurdũ ẽ hĩdẽ
testatoris differre uoluntatẽ maxime
cũ adlib̾tatem respitiat
rit suũ hĩdem ex lib̾is ancille fue quã
nõauerit unũquẽ elegerit ad lib̾tatem
ꝑducere. ⁊ cũ ancilla unũ ł pses enixa ẽ.
hr̃es neq dum suꝑẽ inlib̾tatem aliꝗͣ
adduxerit ⁊ cũ delibat quis adlib̾tatẽ

Expanded text:
mentionem sive pluraliter nuncupavit, nihilo minus omnes ad libertatem ad prima veniant cunabula, cum in ambiguis sensibus melius est, et maxime in libertate, favore eius humaniorem amplecti sententiam. missaria libertas eis relicta sit, sancimus, si mora a debitore libertatis facta fuerit, sententia praesidis eripi ad libertatem et nullo facto aut voluntate ab herede expectanda, sed tore directis verbis fuerint libertatem consecuti, cum satis impium atque absurdum est heredes testatoris differre voluntates, maxime cum ad libertatem respiciant. rit suum heredem ex liberis ancillae suae quam nominaverit unum quem elegerit ad libertatem perducere et, cum ancilla unum vel plures enixa est, heres neque dum superest in libertatem aliquem adduxer
Abbreviated transcription (Latin):
bile ẽ ħ in uis ꝑfectũ declucitur Cũ n
latini lib̾ti ad simili̾tud mẽ antiq̃ la¬
tinitatis. que incoloñiis missa ẽ uidẽ¬
tur eẽ introducti.exqua nichil aliud
rei publice nͥ bellum accessit cunlt:
satis absurdum ẽ ip̃a origine reisu̾bla¬
ta ĩmagiem eius derelinqui: Cũ gͥ
multi mõis ⁊ pene ĩnua̾bilib latinoꝵ
ĩtroducta ẽ ꝯditio⁊ leges diuerse. ⁊ sena¬
tus cõfulta introducta sut. ẽxhis difficu¬
itates maxime emergebãt tam exlege
umia quã ex largiano senatus cõsulto
nec nõ exelicto diui troiani quoꝵ ple¬
ne quidem fuerãt nr̃e leges: nõ autẽ
nreb fuerat eoꝵ exꝑim̃tũ: studiosĩfimũ

Expanded text:
bile est, hoc in ius perfectum deducitur? Cum enim Latini liberti ad similitudinem antiquae Latinitatis, quae in coloniis missa est, videntur esse introducti, ex qua nihil aliud rei publicae nisi bellum accessit civile, satis absurdum est ipsa origine rei sublata imaginem eius derelinqui. Cum igitur multis modis et paene innumerabilibus Latinorum introducta est condicio et leges diversae et senatus consulta introducta sunt et ex his difficultates maximae emergebant tam ex lege Iunia quam ex Largiano senatus consulto nec non ex edicto divi Traiani, quorum plenae quidem fuerant nostrae leges, non autem in rebus fuerat eorum experimentu
Abbreviated transcription (Latin):
fiat romanus ⁊ siꝗd em conditio d̾¬
fecĩt ip̃i hĩtlis qua lib̾tatẽ inposuit
maneat lib̾tus: Sĩ aũt fuerit ad m¬
pleta ne eripiat᷑ forsĩ anlib̾is ⁊ cõgͣtis
suns patronatus orcinꝰet liẜtusuidat̃.
⁊ ad eũ uira patronatus ꝑueniat cui le¬
ges ꝯcedũt. ¶Illud ⁊̃ iã satis acerbũ

Expanded text:
fiat Romanus. et si quidem condicio defecerit, ipsius heredis, qui libertatem imposuit, maneat libertus. sin autem fuerit adimpleta, ne eripiatur forsitan liberis et cognatis ius patronatus, orcinus libertus videatur et ad eum iura patronatus perveniant, cui leges concedunt. Illud etiam satis acerbum
Abbreviated transcription (Latin):
nem Uñ fitalis qõ emerserit nullũ ꝗdẽ
iudicẽ ita ẽẽ stultũ putamꝰ ⁊ huiꝰmoda
ꝓfer̾at ꝯ dep̃nationẽ. S⁊ silegatai̾us ĩ¬
mineat quatenus ei ẜuus iestituatur
fluxerit. censemꝰ illico ad libtatem eri
piẜuũ ⁊ illũ quidem libũm eẽ hr̃dem
aut̃ ꝓsua indeuotione õs expensas qͣs

Expanded text:
 nullum quidem iudicem ita esse stultum putamus, ut huiusmodi proferat condemnationem, sed si legatarius immineat, quatenus ei servus restituatur, fluxerit, censemus ilico ad libertatem eripi servum, et illum quidem liberum esse, heredem autem pro sua indevotione omnes expensa
Abbreviated transcription (Latin):
mitti testam̃to seucodicillis u̾bis p̃ca¬
riis asticcessoib uoluit tã hosadre¬
dẽptionẽ ⁊ manumissionẽ quã eã
q̃ incapiendis relictis defuncti cõsen¬
sit iuditio teneri tibiq fidĩ ꝯmissa¬
tiam d̾bere libtatem nõ ambigitiu¬

Expanded text:
odicillis verbis precariis a successoribus voluit, tam hos ad redemptionem et manumissionem quam eam, quae in capiendis relictis defuncti consensit iudicio, teneri tibique fideicommissariam debere libertatem non ambigitu
Abbreviated transcription (Latin):
timationẽ litis cõdẽpnationẽ ł ꝓferat
uetẽs iuris int̃pretes dubitabant: neꝗͥ
obstaculũ lib̾tat exhac causa ꝓcedat.⁊
siplacuerit eandem deb̾i lib̾tatẽ a quo dã¬
daest utrũ ne ab hr̃de anlegataĩo ⁊ si hr̃s
iponat lib̾tatem an ex legatarus ꝙ ex pec

Expanded text:
timationem litis condemnationem proferat: veteris iuris interpretes dubitabant, ne quid obstaculum libertati ex hac causa procedat et, si placuerit eandem deberi libertatem, a quo danda est utrumne ab herede an a legatario, et si heres imponat libertatem, an
Abbreviated transcription (Latin):
dicib ab infcriorib conpetcns
reuerentia tribuat᷑. s⁊ ubi publi¬
ci trictatur utilitis. ⁊simmortu¬
dex ueritatẽ iuestigaiit. nulli
mniori irrogitur miurra. sanc
qui insignia dignititis ad hoce¬
xercet ut indigi̾s ĩiurũs gxistm¬
et afficiendos eos quioffitia cum
potestite moderĩtur. nõdeclii¬
br: nr̃e indignatiois aculcos.

Expanded text:
dicibus ab inferioribus competens reverentia tribuatur. sed ubi publica tractatur utilitas, etsi minor iudex veritatem investigaverit, nulla maiori inrogatur iniuria. sane qui insignia dignitatis ad hoc exercet, ut indignis iniuriis existimet adficiendos eos, qui officia cum potestate moderantur, non declinabit nostrae indignationis aculeos.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ incerta millis quinq urbib
quepotiores cẽ cetĩs asserũtur u¬
ciffim hiemãdũ sibi tudices re¬
cognoscant. ꝙ sicuiquã tile cxi¬
stat ingeniũ. ⁊p̃cepta nr̃a cõtep̃¬
nat quinquaginta ab co.argen¬
ti libre centũ ib eius offitio fili
alit̃ fictũ fuiͣt fisciutrib ĩferã¬
tur.

Expanded text:
 incerta, in illis quinque urbibus, quae potiores esse ceteris adseruntur, vicissim hiemandum sibi iudices recognoscant. Quod si cuiquam tale existat ingenium, ut praecepta nostra contemnat, quinquaginta ab eo argenti librae, centum ab eius officio, si aliter factum fuerit, fisci viribus inferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. pius.  arentũ necessitatiꝰ at̃:¬
cultate sit ut tͥ alm̃ta p̃ꝑare possit:¬
d̾. ãa. ticiane. I ⁊conpetenti udici
eũ quẽ te exclaudio enixam eẽ dicis filiũ
tius eẽ ꝓbauĩs: alim̃ta ei ꝓmõ facultatũ
pr̃ariuibebit: idem an aput eũ educari
debeat extimahit:¬
op̃. seũ. EIpatĩe tuũ officĩe debito
ꝓmerueris: pat̾nam pietatem tibinõd̾¬
negabit ꝙ si sponte nõ feci̾t aditus cõpe
stionẽ istã mpͥmis idẽ udex examinab¬

Expanded text:
 Pius . Parentum necessitatibcultate est, ut tibi alimenta praestare possit fratres . Si competenti iudici eum, quem te ex claudio enixam esse dicis, filium eius esse probaveris, alimenta ei pro modo facultatum praestari iubebit. Idem, an apud eum educari debeat, aestimabit. Si patrem tuum officio debito promerueris, paternam pietatem tibi non denegabit. Quod si sponte non fecerit, aditus competstionem istam in primis idem iudex examinab
Abbreviated transcription (Latin):
spendore honestare. ⁊ hr̃ditatib opib
adiuuare Eiꝰ cuntatib ad scribñdi sũt
ordim subq̃uicꝰ ille t pꝰsessio cẽseatur qd̾
si alterutrã regaliũ cuntatũ. patͥamsor¬
tiatur: sit ei lib̾m susceptã exineqͣliꝯu¬
gio. sobolem auꝰcũq ciuitatis. deciũõib
mmiscere: dũ mõ cuitas q̃ eligitur tetiꝰs
ꝓuĩcie teneat pͥncipatũ. In dignũ ẽ eñi
ut qui sacratissime urb̃ ubere głatur na¬
turat suos nõ illustids ordine quitatis il¬
tate. suit deãtionẽ cuiꝰlib qnͣtitatis ili¬
bos naturałs. pat̾ conferat ut ꝙ desubenͣda
sorte ciũaliͥ seu testam̃to seu accoꝵ fide cõ¬
stituat: itaratũ eẽ stabilit̃q uolumus ob¬
ẜuari Ut siune abstinendo hr̃ditatib Si¬
ue abdicando donationes naturales lib̾i
ciũalẽ uoluert̃ euitare fortumam: p̾ta
om̃imõ ad conditionẽ ĩqua pat̃ eos
ãplificatis opib ẽẽ uoluit ⁊̃ inuiti co¬
gant᷑ accedere Et si filiam naturalẽ

Expanded text:
ditatis opibus adiuvare, eius civitatis adscribendi sunt ordini, sub qua vicus ille vel possessio censeatur. Quod si alterutram regalium civitatum patriam sortiatur, sit ei liberum susceptam ex inaequali coniugio subolem cuiuscumque civitatis decurionibus immiscere, dummodo civitas quae eligitur totius provinciae teneat principatum. Indignum est enim, ut, qui sacratissimae urbis ubere gloriatur, naturales suos non illustris ordine civitatis iliat sive donationem cuiuslibet quantitatis in liberos naturales pater conferat: et quod de subeunda sorte curiali seu testamento seu actorum fide constituat, ita ratum esse stabiliterque volumus observari, ut, sive abstinendo hereditatibus sive abdicando donationes naturales liberi curialem voluerint evitare fortunam posteaomnimodo ad condicionem, in qua pater eos amplificatis opibus esse voluit, etiam inviti cogantur accedere. Et si filiam naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
oyp̃. theod̾. Iqũis seu lib̾ ip̃e seucu¬
rie sit nexib obligatus tradñdi filios
cuntatis cui̾e unde ip̃e oritur. ⁊ ĩsolidũ
hr̃des scribñdi lib̾am ei cõcidimꝰ fac̃ulta¬
tem ꝙ sicui nõ exurhe. s incoł possessi¬

Expanded text:
. Si quis seu liber ipse seu curiae sit nexibus obligatus, et tradendi filios civitatis curiae, unde ipse oritur, et in solidum heredes scribendi liberam ei concedimus facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
bona quondã mai̾ti. uire ꝓhibitũ est cantur.
Sane finullo relicto successoe̾: nõ idoneus
decessit: Scd̾m uiris fotmã quatenꝰ fuc¬
cessionis modus patit᷑. indep̃nitate tue
orp̃. Scũ. iestimata p̃dia data eeñt
indotem. ⁊ c̃ueniss ut electio mulieri s¬
uetur: nichilommnꝰ lex iulia locũ ht̃ Est

Expanded text:
bona quondam mariti, iure prohibitum est. Sane si nullo relicto successore non idoneus decessit, secundum iuris formam, quatenus successionis modus patitur, indemnitati tuae . Si aestimata praedia data essent in dotem et convenisset, ut electio mulieri servetur, nihilo minus lex iulia locum habet. Est
Abbreviated transcription (Latin):
isse cognosct̾. ĩ dubiũ nõuenit. sa¬
ne sunalquo captũ est uis reipu¬
buce tuxti fft̃a diuorũ principum
defensores rei publice simodo ad es¬
se fiduciã negotio putant resti¬
tutionis auxiliũ possut fligitic̃¬

Expanded text:
isse cognoscere in dubium non venit. sane si in aliquo captum est ius rei publicae, iuxta scita divorum principum defensores rei publicae si modo adesse fiduciam negotio putant restitutionis auxilium possunt flagit
Abbreviated transcription (Latin):
secdis ãplissime tucri locũ rectõꝵ.
ꝓuintirũ noscũtur. hec aucto¬
rititẽ hb̾c tutores scu curatores
petentib dare decretũ etrĩ in t̃po¬
nere adaucrandas minorũ simi¬
liũq eis ꝑsonarũ. scucunilium
faculti cmãcipationes qq̃ legib
celebrare. ⁊ omũ que iduiris dic̃¬
tionẽ rectoris ꝓuintic ꝑtinent
accitare p̃ciꝑt dignꝰti c̃. ꝓdrspo

Expanded text:
sedis amplissimae tueri locum rectorum provinciarum noscuntur, auctoritatem habere tutores seu curatores petentibus dare, decretum etiam interponere ad alienandas minorum similiumque eis personarum seu curialium facultates, emancipationes quoque legibus celebrare et omnia quae ad iurisdictionem rectoris provinciae pertinent actitare, praecipere dignat
Abbreviated transcription (Latin):
el domestici. ł cincclinĩ ministe¬
rtũ gesserit. ad candc̃ obẜuitionẽ
aliqui ambitione iterũ remci¬
re cõcedãtur.
cũ. uł comitũ militariũ. offitis
corũ cõnumeratus. post cõple¬
tũ sui tp̃ris actũ idcindẽ rursꝰ
sollicitudinc̃ audcat asptrire. d̾
cc̃ librarũ auri cõdemnationc
ꝓposita siquis hanciuolat uo¬
luit sincionẽ. cid̃ pena officio
qͦq̃ cohercendo siꝑ ambitionem
uł auiritiã exhis aliquid teme¬
rarx cõsenserit.
d̾. ã.i ¶ctud castrense peculi¬
ũ filii frmilias assessores ctiã¬
post patris obitũuẽdicent. qui
cõsiluĩs ꝓpriis administratores
iuuare cõsucuer. siquid licitis
honestisq lucris quordunart po
ũtrã sibĩ conmnissã quẽquã secũ
ducere audeit. cui domesticit
cincellariĩ nom̃ imponit. necꝓͦ¬
fectũ ad scunde cũq suscipiat
nefunc noticũbonorũ publi¬
çitione plectatur. pcriculo cm̃
pͥmatũ offitũ cinclirios subfi

Expanded text:
el domestici vel cancellarii ministerium gesserit, ad eandem observationem aliqua ambitione iterum remeare concedatur. cum vel comitum militarium, officiis eorum connumeratus, post completum sui temporis actum ad eandem rursus sollicitudinem audeat adspirare: decem auri librarum condemnatione proposita, si quis hanc violare voluerit sanctionem: eadem poena officio quoque coercendo, si per ambitionem vel avaritiam ex his aliquid temerari concesserit.alia: Velut castrense peculium filii familias adsessores post patris obitum vindicent, qui consiliis propriis administratores iuvare consueverunt, si quid licitis honestisque lucris coadunare poinciam sibi commissam quemquam secum ducere audeat, cui domestici vel cancellarii nomen imponat, nec profectum ad se undecumque suscipiat , ne famae nota cum bonorum publicatione plectatur. Periculo enim primatum officii cancellarios, sub fi
Abbreviated transcription (Latin):
pote commoctiti actioni subpositus.
posset habere furti actionem. ⁊auc¬
tores quidem uitis satis inhac spetie
contrase iurgium exercuerĩ ¶ exp̃¬
senti aut lege. ⁊ anterioribus nr̃isd¬
cisionibus que inista positesũt con¬
stitutione: potest ⁊ hec speties aper¬
ttus dirimi Sicnã dnõ dedimus dec¬
tionem adquem uoluit peruenirez
stue adȩum quirem commnodatim
accepit. siuc contra cum quifurtũ
conmisit. nĩhac spetic maritus qui¬
dem ꝓpt̃ matrimonũ pudorem nõ
furti sedrerum amorirum actiõnẽ
hãt si p̃m dñs clegerit. dñs aũt om

Expanded text:
pote commodati actioni suppositus pote commodati actioni suppositus potest habere furti actionem. Et auctores quidem iuris satis et in hac specie contra se iurgium exercuerunt: ex praesente autem lege et anterioribus nostris decisionibus, quae in ista positae sunt constitutione, potest et haec species apertius dirimi. Si enim domino dedimus electionem ad quem voluit pervenire, sive ad eum qui rem commodatam accepit, sive contra eum qui furtum commisit, et in hac specie maritus quidem propter matrimonii pudorem non furti, sed rerum amotarum actionem habeat, si ipsum dominus elegerit, dominus autem
Abbreviated transcription (Latin):
eius estimationem consequatirz an
ctiam sumirã penalem: ⁊licet ab an¬
tiquis uariatum c̃ ⁊ abip̃o papini. ĩ
contrarias decdinante sententia tn
nobis hec datidentibus papranus licct.
uaraiit eugendus c̃: non inpͥma. sed
in scoa cius daffinitione inqua lucrũ
statuit mimime ad dmmñ pcruenire uͥ¬
bicram ꝑicutum. ĩbi ⁊ lucrum collo¬
cetur: nec sit damno tantumm̃o de¬
ctitus: quirem commodatam acccpit.
sedliceat cietiam lucru spcrãt. ¶Cũ aut
inconfimo earum dubitationũt. t̃tia
cum enim apertissimi uiris est non
posse maritum constante matri¬
monio furtiactionem contra suam
uxorem habere quialex itiatrocem
actionem dire inpersonã ita sibi con¬
iunctam erubuit. eius modi incidit
ueterũ sensib questio Quidam ⁊ cm̃¬
resibi comodati. huius modi rei fur¬
tum asira muuere passus est ⁊ dubi¬
tabatur utrum nednd̃ rei. furtiactio
contramiuerem p̃stetur: anpoter
necessitatem cause. ⁊ maritꝰoꝰ ciusut¬

Expanded text:
tionem consequatur, an etiam summam poenalem. 3a . Et licet ab antiquis variatum est et ab ipso papiniano in contrarias declinante sententias, tamen nobis haec decidentibus papinianus, licet variavit, eligendus est, non in prima, sed in secunda eius definitione, in qua lucrum statuit minime ad dominum rei pervenire: ubi enim periculum, ibi et lucrum collocetur, nec sit damno tantummodo deditus qui rem commodatam accepit, sed liceat ei etiam lucrum sperare. Cum autem in confinio earum dubitationum tertia cum enim apertissimi iuris est non posse maritum constante matrimonio furti actionem contra suam uxorem habere, quia lex ita atrocem actionem dare in personas ita sibi coniunctas erubuit, huiusmodi incidit veterum sensibus qure sibi commodata huiusmodi rei furtum a sua muliere passus est: et dubitabatur, utrumne domino rei furti actio contra mulierem praestatur, an propter necessitatem causae et maritus eius ut
Abbreviated transcription (Latin):
quit. prandis coruenent. li¬
cet iupulatio int̃posita non
fit: merito constitutũ est qta¬
tionẽ utz cũpignora condi u¬
ont pacti⁊̃ in usuris obstric¬
tasint s erũ ircuisi dequia
gis. hec ritio cefsat siqidem
tpĩt contractus deminiorib
utgris petendis cõueniͣt po¬
stẽi aut̃ cutase aĩebitor prã¬
titrũ mtaiores repantsit. non
poͣtest uideri tata retentio pi¬
gnoris: quindocotpr̃e quoĩ¬
strum̃ti emtttͣcbantur. nõcõ¬
uenerti ut pignus ctiã ad tãe
adrectionẽ teneͣatut.

Expanded text:
andis convenit, licet stipulatio interposita non sit, merito constitutum est et rationem habet, cum pignora condicione pacti etiam usuris obstricta sint. Sed enim in causa de qua agis haec ratio cessat, si quidem tempore contractus de minoribus usuris petendis convenit, postea autem, cum se debitor praestaturum maiores repromisit, non potest videri rata retentio pignoris, quando eo tempore, quo instrumenta emittebantur, non convenerit, ut pignus etiam ad hanc adiectione
Abbreviated transcription (Latin):
timias expensas supͣtusq quos ab exõdio.
cepte controuersie ipsoꝵ uitio tolleras
se constiterit: redbibẽre cogantur: uthac
saltm censure iustissime formidine reuo¬
cati. inꝓpb affiduc confuctionibus occu¬
pati. adquiescant iam sopitis clamoĩd
uirgioꝵ migistra demcops necessitate
retinere:¬

Expanded text:
nsas sumptusque, quos ab exordio coeptae controversiae ipsorum vitio tolerasse eos constiterit, redhibere cogantur, ut hac saltem censurae iustissimae formidine revocati improbis adsidue conflictationibus occupati adquiescant se iam sopitis clamoribus iurgiorum magistra deinceps necessitate retinere
Abbreviated transcription (Latin):
gradum meruerunt peruenire: eaque¬
cumq meodem cũcatus gradu locoq
uiuentes adquire. ⁊ habere potuerĩt.
⁊̃ sumpatris auiq aut paui põtestate.
constituti sunt: Et adhuc superstites
babentur tam quã bona propͥa uendi¬
stãdi. a dõadi. ł qͦlib⁊ auotitulo alienan¬
di: uł quaubet libera facultaten con¬
cessa: ut cabona quocũq tempore. nũ¬
uł sororib aut exhis genitis conferan¬
tui s ad coꝵ filios. posteros:⁊ quos cũq
extraneos heredes ꝑueniant nec apatri¬
bus. aiuis. aut proais. ẜ ab ipoꝵ uberis.
tanquam precipua uendicentur Certe

Expanded text:
gradum meruerint pervenire, ea, quaecumque in eodem clericatus gradu locoque viventes adquirere et habere potuerint, etiamsi in patris avique aut proavi potestate constituti sunt et adhuc superstites habentur, tamquam bona propria vindistandi vel donandi vel quolibet alio titulo alienandi libera facultate concessa, ut ea bona quoquo tempore numel sororibus aut ex his genitis conferantur, sed ad eorum filios posteros et quoscumque extraneos heredes perveniant nec a patribus avis aut proavis, sed ab ipsorum liberis tamquam praecipua vindicentur, certe
Abbreviated transcription (Latin):
spetaliter acridutis. p̾ertuo rescriã¬
dis: Nullis ẽas eirumq sactrdotẽs: au̾
cłos cuiuslibet gradus sint: aut mona¬
chos. uł photochiis. aut cenodoctiis. or¬
thoxe fidĩ deputatos: Extraordinaris
muneribus: p̃cipimus p̃grauari Easu.
sarcims boneris quas plerisq personiꝰ
diuersi ratione remittimus: imponi
beatissimis uiris nro scid incõueniens
cẽ iudicamꝰ ¶preterea necui temeritas
sua lucratiua concedatur: Iutimpudẽs
calumpmãtͥum refrenetur audata. iu¬
bemus quotiens mi quisacerdotes seu
cłos: aut monaichos ccterosq suꝑns de¬
signatos: uł intue magnitudinis ex

Expanded text:
specialiter attributis perpetuo reservandis, nullis eas earumque sacerdotes aut clericos cuiuslibet gradus aut monachos vel ptochos aut xenodochos orthodoxae fidei dmuneribus praecipimus praegravari. eas enim sarcinas oneris, quas plerisque personis diversa ratione remittimus, imponi beatissimis viris nostro saeculo inconveniens esse iudicamus. Praeterea ne cui temeritas sua lucrativa concedatur et ut impudens calumniantium refrenetur audacia, iubemus, quotiens ii, qui sacerdotes seu clericos seu monachos ceterosque superius designatos vel in tu
Abbreviated transcription (Latin):
nis exsententia tuc secdis ampussime
inpumtia degentes eo̾ ꝯmonuĩt: Iu¬
bemus nonamplius cũ quãduos soli¬
dos sportularummi: nomine accipe:
In bac uero urbe magnifica: idc̃ apa¬
ritor tue magnitudins uno aureo
sportularũ grã. aꝓpuntialibus clłs cõ¬
tentussit quantelibet sũ me qui con¬
uentus fuit ceponatur obnoxius:
¶ꝑreterca nullus exsecutor uexare con¬
tumcius cłos ullos nullis inpulsiom¬
iuriis fatigare conctur: his quibuuiᷤ¬
modi aliquid aggressi fui̾nt. postam¬
issionem caguli. ⁊ patrimonii: ultima
ꝓtinus animaduersionẽ plectendꝰi ¶pͣ¬
ulegns sane singus quib cũq facro¬
scĩs eccilis orthodor fidĩ. autetnodochi¬
is. siue photochiis tam gencraliter quã¬

Expanded text:
nis ex sententia tuae sedis amplissimae nis ex sententia tuae sedis amplissimae in provincia degentes eos monuerit, iubemus non amplius eum quam duos solidos sportularum nomine percipere. In hac vero urbe magnifica idem apparitor tuae magnitudinis uno aureo sportularum gratia a provincialibus clericis contentus sit, quantaelibet summae qui conventus fuerit exponatur obnoxius. Praeterea nullus exsecutor vexare contumeliis clericos ullos, nullis impulsioniuriis fatigare conetur: his, qui huiusmodi aliquid adgressi fuerint, post amissionem cinguli et patrimonii ultima protinus animadversione plectendis. Privilegiis sane singulis quibuscumque sacrosanctis ecclesiis orthodoxae fidei, xenodochiis sive ptochiis tam generaliter qua
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ uissores flagitant mutiplex in¬
noxie paupertati affugat᷑ incomo¬
uenti. exqua cũq proumta uenien¬
tes. cum intue amplitudims uidi¬
tio. ꝙ eis solum delegauius: ute
pulsati fui̾nt. reuerentissum orthodo¬
xe fidĩ sacerdote c̾te siue yconomi ãut
eccdie defensores. seu cłicñcausis ciu¬
libus sius. suie eccłiastic̾i ĩnulia pre¬
bendi fidĩ uissores molestentur miuri¬
a sͥ ant uicarus fidi uissoñibus cõtra¬
dantur. quas tñ stipulationũ sollemp¬
nis cautela uallauit. aut cautionib
obligationibus conmitant᷑ ¶ hoc n¬
chilominus obfuando ut incausis
eccdrastics nullũ alium cõueniri fas
sit: nnsi eum quẽ dispensatorem pau¬
perũ idẽ yconomium eccłie. epĩ trac¬
tatus elegerit Hũc enĩ sine dubio
a facerdote cõuenit ordinari Quẽ
tm̃ conuentũ desensoris eccłie fidci
coꝵ nonamplius quã unũ sem̃ifsc̃
aut sꝑantib aut ⁊̃ audentib acciꝑe:
uerum siapparitor tue magnitudi

Expanded text:
fideiussores flagitat, multiglex innoxiae paupertati infligatur incommonventi ex quacumque provincia venientes, cum in tuae amplitudinis iudicio, quod eis solum delegavimus, lite pulsati fuerint, reverentissimi orthodoxae fidei sacerdotes certe oeconomi aut ecclesiae defensores seu ciasticis nulla praebendi fideiussoris molestentur iniuria, sed aut vicariis fideiussionibus contradantur, quas tamen stipulationum sollemnis cautela vallaverit, aut cautionibusobligationibus committantur. Hoc nihilo minus observando, ut in causis ecclesiasticis nullum alium conveniri fas sit nisi eum, quem dispensatorem pauperum, id est oeconomum ecclesiae, episcopi tractatus elegerit hunc enim sine dubio a sacerdote convenit ordinari : quem tamen conventum defensoris ecclesiae fidei corum non amplius quam unum semissem aut sperantibus aut etiam audentibus accipere. Si vero apparitor tuae m
Abbreviated transcription (Latin):
re ut ꝑfi̾dĩ conmissũ manumississe
eũ uideat᷑ ⁊ siñ suũ ꝓpͥum s⁊ alienũ ser¬
uũi cõditionẽ eiꝰ sciens tutoͣe ei ascͥseit.
eq fidĩ ꝯmissai̾am lib̾tatẽ eẽ datam:
nisi aliuid eindent̃ d̾fuc̃tũ senfisse ap¬
parz. prudentib placuit.
oỹp. diocł. S ẜuis fuisti ac tibi ꝑ
fidei cõmissum lib̾tas relicta fuerit ꝓ¬
uides sine manumissiõe te ad lib̾tatẽ
ꝑuenire nõ põtuisse Qua ꝓpt̃ su̾ib p̃ca¬

Expanded text:
 fideicommissum manumisisse eum videatur. Et si non suum proprium, sed alienum servum condicionem eius sciens tutorem adscripserit, aeque fideicommissariam libertatem datam, nisi aliud evidenter defunctum sensisse appareat, prudentibus placuit.. Si servus fuisti ac tibi per fideicommissum libertas relicta fuerit, pervides sine manumissione te ad libertatem pervenire non potuisse. Quapropter si ve
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est aliis lib̾tas inponatur s⁊ si quidẽ
añ quã pͥot hrilitaĩas res ⁊ lib̾tatẽ accipi¬
at seueniat scd̾o petitori ł tercio ł d̾ in¬
ceps ãpliores ub̾tates poslicentib fierilo¬
cum censemꝰ Sĩ aũt iã reb ẜuo ꝗ pͥmu̾

Expanded text:
iis libertas imponatur. Sed si quidem, antequam prior hereditarias res et libertatem accipiat, hoc eveniat, secundo petitori vel tertio vel deinceps ampliores libertates pollicentibus fieri locum censemus. Sin autem iam rebus servo,
Abbreviated transcription (Latin):
¶bellissimã aũt̃ repletionẽ p̃fate ꝯstitu¬
ciomi donãtes: sac̃cimꝰ siñ unus ueĩat hr̃¬
ditatis petitor. s płes si ꝗdẽ uno mom̃to
ut̃q ł ampliores oĩb detur licẽtia coĩt̃
hĩditatẽ adire prius satisdatione ab
oĩb danda ut creditoĩb ⁊ lib̾tatib satĩ¬
ꝗ pͥmus ueniat̾ hãt p̃rogatiuã si ⁊̾ iã
satisdationẽ pr̃e põt: Illo enĩ cessante
ħ fict̃ aliĩ gradatim scd̾m tp̃a peticioĩs
succedat ⁊ ħ int̾ annale tempus obs¬
netur. Sĩ aũt̃ uno pollicente quos¬
dã libos facẽ nõ aut̃ totos alius em̃se¬
rit satisdationẽ ꝑatus idoneã ptãre
ꝙ oĩb creditoib ⁊ oĩb lib̾tatib satisfa¬
cit: Equissimũ ẽ eũi admittiꝰ ut om̃s

Expanded text:
Bellissimam autem repletionem praefatae constitutioni donantes sancimus: si non unus veniat hereditatis petitor, sed plures, si quidem uno momento uterque vel ampliores, omnibus detur licentia communiter hereditatem adire, prius satisdatione ab omnibus danda, ut creditoribus et libertatibus satisqui primus veniat habeat praerogativam, si etiam satisdationem praestare potest: illo enim cessante hoc facere alii gradatim secundum tempora petitionis succedant. Et hoc intra annale tempus observetur. Sin autem uno pollicente quosdam liberos facere, non autem totos, alius emerserit satisdationem paratus idoneam praeibus creditoribus et omnibus libertatibus satisfaciat, aequissimum est eum admitti, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cille fidĩ coninissariã ubtatẽ placuit.
nec deficit ħ debitum si int̾im dnã sim̃c
nichil ex iuditio eis qui quene reli¬
querit lib̾tatem ꝑcepit. noluit uẽd̾e:
qr possit tp̃r ꝓcedente ubicũq occasio
redim̃de ancille fuerit pr̃arilibertas:¬

Expanded text:
cillae fideicommissariam libertatem placuit: nec deficit hoc debitum, si interim domina, si modo nihil ex iudicio eius, qui quaeve reliquit libertatem, percepit, noluit vendere, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendae ancillae fuerit, praestari libertas
Abbreviated transcription (Latin):
pollicitacionib ⁊ satisdatiõib hrd̾tem
acciꝑe s pͥor inlib̾tate petitor nmeat:
lic̃ tes abeo abstrahantur: Hisõĩb intra
annũ scd̾m ꝙ dictũ est telebrandis exqͦ
pͥor petitor iudice adierit. ꝓ lege sufiad¬

Expanded text:
pollicitationibus et satisdationibus hereditatem accipere: sed prior in libertate petitor maneat, licet res ab eo abstrahantur. His omnibus intra annum secundum quod dictum est celebrandis, ex quo prior petitor iudicem adierit. IUST. A
Abbreviated transcription (Latin):
missaĩas ad exẽplũ int̃ uiuos lib̾tatũ ĩ¬
distic̃te ualere cetisemꝰ lege suffia cauine¬
a d̾citõ cessante nec ipediente iestãtiũ
ꝓsuis s uis clem̃tes dispoĩtiones effectui
additã nõ eẽ a quo tibi fidĩ cõmissaĩam li¬
b̾tatem relictam dicis ⁊ ab intestato aliũ
ꝗ̃ qui scpͥtus erat ħrlitatem pꝰsedisse suĩ
alegiptimo qͦ hrde fidĩ ꝯmissaĩa lib̾tas
petita ẽ nullo unt pr̃ari eam ab eo quiro¬
gatus nõ est d̾sid̾ras Plane si peccunia ac¬
tepta hĩdẽ institutũ omississe hĩditateo
docueris lib̾tatem tibi prãre cogitur:¬

Expanded text:
ias ad exemplum inter vivos libertatum indistincte valere censemus, lege Fufia Caninia de cetero cessante nec impediente testantium pro suis servis clementes dispositiones effectui aditam non esse, a quo tibi fideicommissariam libertatem relictam dicis, et ab intestato alium quam qui scriptus erat hereditatem possedisse, si non a legitimo quoque herede fideicommissaria libertas repetita est, nullo iure praestari eam ab eo qui rogatus non est desideras. Plane si pecunia accepta heredem institutum omisisse hereditatem docueris, libertatem tibi praestare cogetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb auũculo d̾ fucte legat᷑ eẽ uidaris
falsi ꝓnũtiati sũt Tam̃ si ant̃ motã
cͥminis questionẽ iustã lib̾tatem es a
legataĩo cõsecutus. post̾i̾or euentus
nõ infirmat ita datam lib̾tatem: Pla¬
ne scd̾m diuui adriam ꝯstitucionẽ:
datur hr̃di .xx. aureoꝵ repeticio:¬

Expanded text:
defunctae legatus esse videaris, falsi pronuntiati sunt, tamen si ante motam criminis quaestionem iustam libertatem es a legatario consecutus, posterior eventus non infirmat ita datam libertatem. Plane secundum divi hadriani constitutionem datur heredi viginti aureorum repetitio
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ã. Iuolunt᷑ate diũ inlib̾tate
morata ẽ: aufidĩ conmissaĩa lib̾rasde¬
bita fuerat scd̾m senatus ꝯsultũ. ⁊cõstitu¬
ciones adid ꝑtinentes: ciuis romana fac.¬
ta ingenuos ꝑeꝑit. St sinũ ꝗͣ abea librã
petita ẽ. sibi met inputare deb cũ int̾ra¬

Expanded text:
. Si voluntate domini in libertate morata est, cui fideicommissaria libertas debita fuerit, secundum senatus consultum et constitutiones ad id pertinentes civis Romana facta ingenuos peperit. sed si numquam ab ea libertas petita est, sibimet imputare debet, cum inter
Abbreviated transcription (Latin):
creditoĩb aũt nõ insolidũ s in parte so¬
luete creditũ : Illi aũ ħmõi pactionẽ ad¬
miser̃: sac̃timus ⁊ in huiꝰmõi casu consul¬
tissimi pͥncipis locũ hr̃e ꝯstitutionẽ ⁊
cum modis oĩb admitend̾ c̃s emus:
maxime cũ exuoluntate creditorũ ħ
int̃ponitur: nolentib. ⁊ eñĩ creditoĩb
admitti talem pactionẽ nullo cõcedi¬
mꝰ mõ. Eĩ uero quidã exẜuis lib̾tatẽ

Expanded text:
in solidum, sed in partem solvere creditum, illi autem huiusmodi pactionem admiserint, sancimus et in huiusmodi casu consultissimi principis locum habere constitutionem et eum modis omnibus admittendum censemus, maxime cum ex voluntate creditorum hoc interponitur: nolentibus etenim creditoribus admitti talem petitionem nullo concedimus modo. Si vero quidam ex servis liberta
Abbreviated transcription (Latin):
muno codemq iuditio poterat
terminati. aput diuersos iudictͤ
uoluit uentilire peã ei exoffitio
iudicis inrmminente qui cõtri hãc
supplicauerit sanctionẽ. ⁊ aliũ
suꝑ possessione. aliũ fuꝑ pͥnc̃ipa¬
li questione iudicẽ postuln̾tit.

Expanded text:
uno eodemque iudicio poterat terminari, apud diversos iudices voluerit ventilare: poena ei ex officio iudicis imminente, qui contra hanc supplicaverit sanctionem atque alium super possessione alium super principali quaestione iudic
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. cõst. Iudices opõtet in pͥmi
rei qualititem plena inquistri¬
one discũtere. ⁊ tũc ut̃q partẽ
sepnis interrogareꝰ nequid nou
addere desi derent. cũ hoc ip̃m ad
alterutiã partem ꝓfitiit. fiue di¬
finienda ciusi ꝑuidicem: siue ad
maiorẽ potestatẽ referendasit.¬

Expanded text:
 . Iudices oportet imprimis rei qualitatem plena inquisitione discutere et tunc utramque partem saepius interrogare, ne quid novi addere desiderent, cum hoc ipsum ad alterutram partem proficiat, sive definienda causa per iudicem sive ad maiore
Abbreviated transcription (Latin):
ciens accitatim ẽ: ex quo poffit
terminõ cause certa fieri cõiec¬
tura nonsolũ partem fugientẽ
ab obẜuatione iuditũ relixaẽ:
s ctiã mom̃s expensas que con¬
fucto modo cotilites cxpendũ¬
tur. cum condepnare ueri quã

Expanded text:
ciens actitatum est, ex quo possit termino causae certa fieri coniectura, non solum partem fugientem ab observatione iudicii relaxare, sed etiam in omnes expensas, quae consueto modo circa lites expendunt
Abbreviated transcription (Latin):
ant functiones: nõultra trien¬
nii metas: post luem contesta¬
tã ec̃ ꝓt̾rãhendas. s om̃s iudicc̾.
siuc ihac almi urbe: fiue in pro¬
agũt administrationem. siue in
magistratib positisunt. ut ex
legati.ñ cẽ eis cõcedendum. ulte¬
pĩsi tp̃i uolũit. nullus te au¬
dax inuenitur: quipoffit mui¬
pars actoris cessauit. quatcmᷤ
mutiplicidilatione reus fati¬
getur: ⁊ triennũ mete pͥost litẽ
ut semcꝰ stre temp̃ trntum cis

Expanded text:
ant functiones, non ultra triennii metas post litem contestatam esse protrahendas: sed omnes iudices, sive in hac alma urbe sive in prom, sive in magistratibus positi sunt vel ex legati, non esse eis concedendum ultenam si ipsi voluerint, nullus tam audax invenitur, qui possit inviquidem pars actoris cessaverit, quatenus multiplici dilatione reus fatigetur, et triennii metae post litem ut semenstre tempus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
sublimis auctoĩtas tua. nonsolũ eos
aliena iuga nequaquã statuit ex¬
cusare: set ctam ꝓhis q̃ abipsis pos¬
sidentur: eos dem ad pensitanda fisca
lia perurgueri:lmuersos nã¬
q cłicos possessores dumtaxat ꝓuĩ

Expanded text:
sublimis auctoritas tua non solum eos aliena iuga nequaquam statuet excusare, sed etiam pro his, quae ab ipsis possidentur, lia perurgueri. Vniversos namque clericos possessores dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. ico. ESiqui cohortalib adhuo
ob sequiil̃ obligatus. regim̃ ꝓuinti¬
c uł cingulũ cuius libet militic
cdignatiti suc. quoquo mõ meru¬
it. contralicitũ usurꝑatis in¬
petrat̾iue cirtat. ⁊̃ siultronea
nt̃i libalitate nus gerende pro

Expanded text:
o . Si quis cohortalibus adhuc obsequiis obligatus regimen provinciae vel cingulum cuiuslibet militiae dignitatisve quoquo modo meruit, contra licitum usurpatis impetratisve careat, etiamsi ultronea nostra liberalitate ius gerendae pro
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Nulli nicticum qui ꝓuintiã
regunt inciuitatibꝰĩꝗb sacrapa¬
latia. ut ptoriasunt. lictat relic

Expanded text:
Leo . Nulli iudicum, qui provincias regunt, in civitatibus, in quibus sacra palatia vel praetoria sunt, liceat relic
Abbreviated transcription (Latin):
modi uocabulũ trinsmuta tur:
Siciũ uerba cõfucta stipulationũ.
⁊ subtilis immo magis. suꝑua¬
cua obẜuitio. abaula cõcessaest:¬
⁊ nos quinuꝑ legib anobis scrip¬
tis. multa urtia stipulationũ. mł¬
tasq ãbages. scrupulososq cir¬
cuitus correximus. curnõ ⁊ tahu¬
ius mõi scriptura. totã formidinẽ
ueteris uiris ãputimus: ut siꝗs
hec scrip̃serit: ł unũ cxbis: ad qui¬
escere eis cõpellatur: ⁊ ea ad cfec¬
tum oĩmodo ꝑducere cũ nõ est
uerisimile. hec ꝓpt̃ hoc scripsis¬
st: ut tm̃ m̃ nõcontridicat: sed
ut ctiã eampleat. aduersus que
obuimi ire nonpot¬
crat marbitri eligendis: quos
neꝙͣ pͥe n cõꝓmissi uallabat.
nec iudex ded̾erat: set muil a ꝓ

Expanded text:
modi vocabulum transmittatur? Si enim verba consueta stipulationum et subtilis, immo magis supervacua observatio ab aula concessa est, nos, qui nuper legibus a nobis scriptis multa vitia stipulationum multasque ambages scrupulososque circuitus correximus, cur non et in huiusmodi scriptura totam formidinem veteris iuris amputamus, ut, si quis haec scripserit vel unum ex his, adquiescere eis compellatur et ea ad effectum omnimodo perducere? cum non est verisimile haec propter hoc scripsisse, ut tantum non contradicat, sed ut etiam ea impleat, adversus quae obviam ire non poterat in arbitris eligendis, quos neque poena compromissi vallabat neque iudex dederat, sed nulla
Abbreviated transcription (Latin):
tũcẽ mucdice nposcto. nech
scriptuta partiũ testante ꝙͣes¬
sern mẽtrticertamiis cõposi¬
loque inthoies iprritos sepe
accidit. ñinqͦd robur udicatis
optineant: queucteres fuꝑ arbi¬
trys clegendis sancxert̃. ¶Siqs

Expanded text:
 iudice supposito nec hoc scriptura partium testante concesserit, incerti certaminis compositio, quae inter homines imperitos saepe accidit, non aliquid robur iudicatis obtineant, quae veteres super arbitris eligendi
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. ⁊ Predus instructis legitis
fundo babucrit: tñ siid ucnile
fuit. Itẽ ea que ad tc̃pus ꝓpt̃ inc̃¬
sionem latronũ tutese causi ĩ p̃¬
diũ crans laitafũt. legato ñcedcit.
uiris auctorib placuit uinum
uero ꝙ tnapothecis fuit. fudõ illic
habuit. ut cũ inp̃diũ uenisset mi¬
t̃ familias. co uteretur. legito or¬
dere ignorare nõdebes:

Expanded text:
. Praediis instructis legatis, fundo habuerit, tamen si id venale fuit, item ea, quae ad tempus propter incursionem latronum tutelae causa in praedium translata sunt, legato non cedere iuris auctoribus placuit. Vinum vero, quod in apothecis fuit, si ideo illic habuit, ut, cum in praedium venisset mater familias, eo uteretur, legato cedere ignorare non debes.
Abbreviated transcription (Latin):
quialũ nocendũ ẽẽ cxrstima¬
uit: ip̃e siuĩ sentiat uccuram
quẽ ad modũ silegatarius cui
ci quidẽlegatũ auferctio pu¬
piuo aũt adfignatur: cui illc
utilis eẽ noluit᷑.
cdĩ cominissis tpr̃alib ut pote
trritis alegũ conditorib deffi¬
nitumẽ. em̃dare ꝓspeximusfĩc¬
cientes. tilẽ legitorũ ł fidĩ cõmis¬
sorũ speciẽ ualere: ⁊ fit mititem

Expanded text:
qui alii nocendum esse existimaqui alii nocendum esse existimavit, ipse suam sentiat iacturam, quemadmodum, si legatarius, cuiei quidem legatum aufertur, pupillo autem adsignatur, cui ille utilis esse noluit. fideicommissis temporalibus utpote irritis a legum conditoribus definitum est, emendare prospeximus sancientes et talem legatorum vel fideicommissorum sp
Abbreviated transcription (Latin):
tufmocti legatũ ł fidĩ cõmissũ poteit
ualere set Yuegatũ cidẽ exhcreda¬
to filio pat̾ reliquit. ⁊ substitucrit
ei exherccdato ficto aliquẽ extranc¬
ũ itm̃ certibatur sisaltẽ ꝑ cundẽ
moctũ fidĩ conmissum potest re¬
unquere Cum igitur antiquitaᷤ
quidẽ hecdiuerse tractare milu¬
it nobis aut̃ huius mõĩ uirgia su¬
peruacua eẽ uidentur. sanccimus.
nullo legato. mulo fidĩ cõmissoh¬
uius moᷤ fubstitutũ quiex hereda¬
to pupillo datus ẽ p̃grauari nec
supãrem quãpupillo legauit a
substituto eius ł legaretꝰ fidĩ co¬
mittere uolut
m̃tũ ⁊ postei hoc inlucem eiẽ¬
serit: anposset legatũ sibi dere¬
lictũ is quicclauit ex eo testim̃¬
to tiendicare dubitabatur: qd̃
omĩmodo mnhibendũ eẽ cersc̃¬
mus ut nõ accipiat frucͥtũ sue
calliditãtis: quiħedem uoli¬
it hcreditate defraudare: si
huius moĩ legatũ illi quid̾au¬
feratin maneat aũt quisi ꝓ
nonscripto apud hercdem. ut

Expanded text:
usmodi legatum vel fideicommissum potest valere. Sed et si legatum eidem exheredato filio pater reliquerit et substituerit ei exheredato facto aliquem extraneum, iterum certabatur, si saltem per eundem modum fideicommissum potest relinquere. Cum igitur antiquitas quidem haec diverse tractare maluit, nobis autem huiusmodi iurgia supervacua esse videntur, sancimus nullo legato nullo fideicommisso huiusmodi substitutum qui exheredato pupillo datus est praegravari, nec si ipsam rem quam pupillo legavit a substituto eius vel legare vel fideicommittere voluit. mentum et postea hoc in lucem emerserit, an possit legatum sibi derelictum is qui celaverit ex eo testamento vindicare, dubitabatur. Quod omnimodo inhibendum esse censemus, ut non accipiat fructum suae calliditatis, qui heredem voluit hereditate defraudare: sed huiusmodi legatum illi quidem auferatur, maneat autem quasi pro non scripto apud heredem, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
sculus fiue fetrama dote n uł poi¬
licitus fit uł s oponderit ꝓqui¬
libet muliere. cum qua mitri¬
montum uicitũ est. otraĩ modo
compellatur suã confeffionem
ad tmpiere. neq em̃ ferendũẽ.
quasi cafu fortgito interuem¬
ente mulierem sicri indotatã.

Expanded text:
sculus sive femina dotem vel pollicitus sit vel spoponderit pro qualibet muliere, cum qua matrimonium licitum est, omnimodo compellatur suam confessionem adimplere. Neque enim ferendum est quasi casu fortuito interveniente mulierem fieri in
Abbreviated transcription (Latin):
lam supontinei uoluntate ab
mitio lifnuitit᷑ fuã ostendit. ne¬
cesse c̃ cũuł eã sui ꝓmissionib
satis ficererut ꝙ abinitio spõ¬
te septũ. aut inpollicitationẽ
stra compleatur. om̃i auctor¬
ausi in hoccisu cessante. Denb̃n

Expanded text:
oluntate ab initio liberalitatem suam ostendit, necesse est eum vel eam suis promissionibus satisfacere, ut, quod ab initio sponte scriptum aut in pollicitationem stea compleatur, omni auctorulti in hac causa cessante. IUST.
Abbreviated transcription (Latin):
cõuerat sinccdum dẽpus infia
ꝙ huius rei gugrela deferi de¬
b̾et. trinsũt ut infrihoc intestĩ¬
doiuri paritũsit. ncbil ultran
dã. Ndieueritio debitũ solutũ
contendentis: tẽpotili duitur¬
nitate nõ cxcluditus nec hiuc
obloquitur. ꝙ excrotio nõmime¬
rate pccume sertitie nonde

Expanded text:
convenit: si necdum tempus, intra quod huius rei querella deferri debet, transiit vel intra hoc in testando iuri paritum sit, nihil ultra hoc . Adseveratio debitum solutum contendentis temporis diuturnitatis non excluditur. Nec huic obloquitur, quod exceptio non numeratae pecuniae certa die non de