comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩp̃.l. Demo tem suam utiliter
stipulat᷑ s p̃ciũ rei suc ñ ũtiliter.
Sane rẽ meã mͥ restitui recce stipu¬
iari uideor. ¶Si post morã pro¬
missoris homo detesserit tenetur

Expanded text:
ictum.Nemo rem suam utiliter stipulatur, sed pretium rei suae non inutiliter: sane rem meam mihi restitui recte stipulari uideor.Si post moram promissoris homo decesserit, tenetur
Abbreviated transcription (Latin):
additũ nͥ steterit penan dari
in id qnͣti int̾est sisti contnu̾̃
⁊ uerũ est cꝑ celsus ait̾. Nam
qui aliũ sisti ꝓmiccit. hoc pro¬
mittit id se acturũ ut stet¬
¶Si ꝓcurator sisti alic̃ sine pona
stipuatus sit pot̾ defendi ñ suã. s
eius cuiꝰ negotiũ gessit utilitatẽ me

Expanded text:
additum 'nisi steterit, poenam dari', in id, quanti interest sisti, contineri. et uerum est, quod Celsus ait: nam qui alium sisti promittit, hoc promittit id se acturum, ut stet.Si procurator sisti aliquem sine poena stipulatus sit, potest defendi non suam, sed eius, cuius negotium gessit, utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł. Si pignus uir uroti uel
sixor uiro remisent uerior snĩa estꝰ
nullã fieri donatõnẽ estimantiũ ꝙ
sine dubio si in fraudẽ creditorũ
frat accb̃ne utilis deuocabiturꝰ. idẽq ẽ
⁊ siqͥus debitor in frandẽ c̾litoꝵ pig

Expanded text:
. Etsi pignus uir uxori uel uxor uiro remiserit, uerior sententia est nullam fieri donationem existimantium. quod sine dubio, si in fraudem creditorum fiat, actione utili reuocabitur. idemque est et si quiuis debitor in fraudem creditorum pig
Abbreviated transcription (Latin):
auł. E. Si ego tͥ mandauero
opus nouũ facere tu alii: ñ pote¬
rit uid̾i meo iussu fcm̃. tenebe¬
ris ergo ⁊ tu ille. an ⁊ ego tene¬
dr uideamus. ⁊ magis est. ⁊ me qͥ
in itiũs rei p̃stiterim. teneri. s
uno ex hus sicut faciente ceteri

Expanded text:
um. Si ego tibi mandauero opus nouum facere, tu alii, non potest uideri meo iussu factum: teneberis ergo tu et ille: an et ego tenear, uideamus. et magis est et me, qui initium rei praestiterim, teneri: sed uno ex his satisfaciente ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
motus. et in ordiẽ reg̃ssus ad ho¬
nores exemplo relegati tanto tp̃r
ñ amittit᷑ qnͣto dignitate caruit
s in utroq placuit examinari cͦ cͥ
uelut transsacto negotio postea
liberari. minorib u̾o ꝙͣ ieges pm̾¬
tunt subiectos nicħominꝰ int̾ infa¬
mes hr̃i cũ fc̃ĩ quidẽ qõ sit ĩ potate
iudicantis. iura aũ auctoritas non
desit. ¶ In eũ qui successorẽ suo ꝑ¬
iculo noiauit. ss funto magr̃atu
ere. Ius originis in hom̃ibus sub¬
eundis. ac imin̾ib suscpiendis ad¬
optione ñ mutatur . s nouis quo
iñib fiius ꝑ adoptiuũ prem ad¬
stringitur.¬

Expanded text:
motus et in ordinem regressus ad honorem, exemplo relegati, tanto tempore non admittitur, quanto dignitate caruit. sed in utroque placuit examinari, quo cuelut transacto negotio postea liberari, minoribus uero, quam leges permittunt, subiectos nihilo minus inter infames haberi, cum facti quidem quaestio sit in potestate iudicantium, iuris autem auctoritas non sit.In eum, qui successorem suo periculo nominauit, si finito magistratu ere.Ius originis in honoribus obeundis ac muneribus suscipiendis adoptione non mutatur: sed nouis quoque muneribus filius per adoptiuum patrem adstringitur.
Abbreviated transcription (Latin):
negotia non gesserit. ⁊ omna
collega solus admĩstran̾it. nͨ tñ
tota res ab eo seruari possit tal
antur. mox ꝑactis omĩb ꝑiculũ ag¬
noscat qͥ ñ ydoneũ norauit. postremo
uniu̾si ꝑiculũ retusanĩt cũ scire de¬
beret cum qͥ noiãret᷑ indiuidnũ ofti¬
ciũ ⁊ cõe ꝑiculum suscepturum. nam¬

Expanded text:
negotia non gesserit et omnia collega solus administrauerit, nec tamen tota res ab eo seruari possit? talis antur, mox peractis omnibus periculum adgnoscat qui non idoneum nominauit, postremo uniuersi periculum recusabit, cum scire deberet eum, qui nominaretur, indiuiduum officium
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ iuris ñ excludit. ¶Pat̾e
domiciliũ filiuĩ alioꝵ ĩcolas cuui¬
lib munib aliene ciuitatis nõ
adstringit cũ in patris quoti p̃
domicilii rõ temperaria sit.¬
In c̃onib noĩatos capitaliũ cri¬
minũ ad nouos honores ante
cãm finitam admitti ñ optet᷑
cetm̃ p̾stinã int̾im dig̾tatem
retineno. ¶ Sola dom̃ possõ
que in aliena qiuitate cõpatur domi

Expanded text:
 iuris non excludit.Patris domicilium filium aliorum incolam ciuilibus muneribus alienae ciuitatis non adstringit, cum in patris quoque persona domicilii ratio temporaria sit.In quaestionibus nominatos capitalium criminum ad nouos honores ante causam finitam admitti non oportet: ceterum pristinam interim dignitatem retinent.Sola domus possessio, quae in aliena ciuitate compa
Abbreviated transcription (Latin):
to liminib exibeat lib̾ti uo sena¬
toꝵ qui negã prõnoꝵ gerunta
tutela decreto patrũ ercusant᷑. fi¬
luĩ pr̃ decurionẽ ẽẽ uoluit añ t¬
nec ad tem ꝑtinebit. an filiꝰ cas¬
trense peculiuĩ tm̃ possideat cũ
atĩ militass uł postca. ¶Presꝙͥ¬
tio tp̃rm q̃ in hoñib repetendis
uł suscipiendis aliis data ẽ ap̃
cosdem seruatur non ap̃ auos
s eodẽ temꝑe ñ sunt honores
ĩ duab ciuitatib ab eodẽ g̾en¬
di cũ simul ergo ut robiq defe¬
speciale ciuitati datũ p̃donea fĩ
est.¶ Post liminio reg̾ssi prĩe
munerib obtemꝑare coguntur
qmͣuis in auene ciuitatib finb
constant. ¶ Exigendi tributi
munꝰ int̾ sordida munera sĩ hẽt᷑
⁊ id̾o deturionib quocy mandatitur.
Ex cã fidi̾ ꝯmissi manumiat᷑
ĩmunerib cuulib manumisso

Expanded text:
ti uero senatorum, qui negotia patronorum gerunt, a tutela decreto patrum excusantur.Filium pater decurionem esse uoluit: ante fnec ad rem pertinebit, an filius castrense peculium tantum possideat, cum ante militasset uel postea.Praescriptio temporum, quae in honoribus repetundis uel aliis suscipiendis data est, apud eosdem seruatur, non apud alios. Sed eodem tempore non sunt honores in duabus ciuitatibus ab eodem gerendi: cum simul igitur utrubique defespecialiter ciuitati datum idonea non est. Postliminio regressi patriae muneribus obtemperare coguntur, quamuis in alienae ciuitatis finibus consistant. Exigendi tributi munus inter sordida munera non habetur et ideo decurionibus quoque mandatur. Ex causa fideicommissi manumissus in muneribus ciuilibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
uil .ł. E os ap̃ quos affines .i
soluendos n seũe ad mod̾. ꝑnniendos
ad se ꝑtinentes iatrones recipint.
nẽ audiendr sc̃. ⁊ cã ꝯgnita punien¬
.i in bamneariis furib. S si telo se
fures defendunt. ⁊ effc̾atores. ł cet̾iᷤ
issimiles. nec quẽqmͣ ꝑcusserunt me¬
talu pena. ł honestiores religionis¬
pena afficiendi erunt.

Expanded text:
um.Eos, apud quos adfinis uel soluendos neque seuere admodum puniendos: ad se pertinentes latrones recipiunt.nem audiendi sunt et causa cognita punienet in balneariis furibus. sed si telo se fures defendunt uel effra‹c›tores uel ceteri his similes nec qu‹em›quam percusserunt, metalli poena uel honestiores ‹re›legationis adficiendi erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Daur .ł. Oiles qͥ in furto balnea¬
toreo app̃hensus ignominia mitti
eilaserut sumendũ suppliciũ. dii
frẽs emilio tironi tescripsert̃. da¬
cere cruꝑunt.sũ effractis foribus
sũ ꝯspiratõne cũ ceteris qͥmn eadẽ
custodia erũt capite priniendos ꝙ
si ꝑ negligentiã custodũ euasert᷑
leuius puniendos. ¶ Expilato¬
res qͥ sunt atrotiores fures. hoc ẽ.¬
ꝓpetuũ. uel temꝑarium dari solẽt.
Honestiores aũ ordine ad tp̃s mo¬
lieri.ł fines prẽ a prĩa iuberi ex¬
ced̾e. quib nulla specialis pena res¬
criptis pͥntipalib ĩposita est. ic̾co
cã ꝯgnita lib̃m̃ erit arbit̾ũ sta¬
tuendi ei qͥ gnoscit. Siłi mͦ ⁊ sac¬

Expanded text:
militum Miles, qui in furto balneario adprehensus est, ignominia mitti evaserunt, sumendum supplicium divi fratres Aemilio Tironi rescripserunt. Sacere eruperunt sive effractis foribus sive conspiratione cum ceteris, qui in eadem custodia erant, capite puniendos: quod si per neglegentiam custoduleuius puniendos.Expilatores, qui sunt atrociores fures hoc enperpetuum uel temporarium dari solent, honestiores autem ordine ad tempus moueri uel fines patriae iuberi excedere. quibus nulla specialis poena rescriptis principalibus inposita est: idcirco causa cognita liberum erit arbitrium statuendi ei qui cognoscit.Simili modo et sac
Abbreviated transcription (Latin):
menta polienda. ł sarcienda uestim̃¬
da acceꝑit. si forte is utaatur ex cõ¬
tractione eoꝵ furtũ fetisse uidet᷑.
qr non in essm cãm ab eo uident᷑
accepta. ¶ Frugibus ex fundo sur¬
reptis tam colonus ꝙ dñs furti
age̾ possut̃. qr utusq int̾est rem
ꝑsequi. ¶ Qui ancillã ñ mẽtͥce̾
libidinis cã subripuit. furti acci¬
one tenebitur. ⁊ si suꝑp̾sserit pe¬
na lege fauie coherretur ¶ Eui
tabulas cautiones sie ne sũrripu¬
crit. ĩ ad scriptã sũmã. furti acci¬
one cenobitur. nͨ refert cualncel¬
late. nec ne sint. qr ex huis debi¬
crac̃ .ł. Siquis ex bonis etꝰ quẽ
putabat mortusi qui unius erat ꝓ
herede res aꝑꝑbend̾it eũ furtũ ñ fad̾e.
Ei cũ tiuo noĩe furti actũ est. ⁊ si p̃ł¬
ui noiẽ de alia re adu̾sus eũ agatur
nondandã exceptionẽ turit una fc̃.¬

Expanded text:
uestimenta accepit, si forte his utatur, ex contrectatione eorum furtum fecisse uidetur, quia non in eam causam ab eo uidentur accepta. Frugibus ex fundo subreptis tam colonus quam dominus furti agere possunt, quia utriusque interest rem persequi. Qui ancillam non meretricem libidinis causa subripuit, furti actione tenebitur, et si suppressit, poena legis Fabiae coercetur. Qui tabulas cautionesue subripuit, in adscriptam summam furti actione tenebitur: nec interest, cancellatae nec ne sint, quia ex his debirum. Si quis ex bonis eius, quem putabat mortuum, qui uiuus erat, pro herede res adprehenderit, eum furtum non facere. Ei, cum quo suo nomine furti actum est, si serui nomine de alia re aduersus eum agatur, non dandam exceptionem furti una f
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .l. Si libertus prõno uł cliẽs
dnõ liberatus ẽ. negat eũ furtum
recte accurũ lab̾o. Itẽ si fuiti egiss
cũ eo ag̾etur. et añqmͣ de furto u¬
dicaretur locati accione libatus es¬
set. et fur ab eo absolui debet.ꝙ
liũ alii p̃stare pot̃ qui ipẽ fuiti
faciende cõsaiuĩ caꝑt non potett
surripi non ꝓhibũt. non potess
furti agere. pauł. ĩmo cͣcͣ. siam si
quis scit sibi rapi. et qr ñ pot̾ pro¬
hibere. quieutt furti age potest.
at si potuit ꝓhibe̾. nec ꝓhibuit. incͥ¬
ominꝰ furti agͥnt. et hoc mͣ pronis
quoc ub̃to. et is cuiꝰ magna uetun

Expanded text:
. Si libertus patrono uel cliens, domino liberatus est: negat eum furti recte acturum Labeo. item si furti egisset, cum eo ageretur et, antequam de furto iudicaretur, locati actione liberatus esset, et fur ab eo absolvi debet. qlium alii praestare potest, qui ipse furti faciendi consilium capere non potest. subripi, non prohibuit, non potest furti agere. Paulus. immo contra: nam si qui‹s› scit sibi rapi et, quia non potest prohibere, quieuit, furti agere potest. at si potuit prohibere nec prohibuit, nihilo minus furti aget: et hoc modo patronus quoque liberto et is, cuius magna ue
Abbreviated transcription (Latin):
modati an teneat᷑ in culpa esti¬
matio erit .i. an non debu̾it es¬
timare id dnm̃ ꝑmissurũ. ¶ ui
quis alt̾i furtũ fecerit. ⁊ id quod
subripuit. alius ab eo surripuit
cũ post̾i̾ore fure dñs eius rei fur¬
ti age pot̾. fur pͥor non pot̾. Id̾o
ꝙ domini int̾fuit. ñ prioris furi ᷤ
ut id ꝙ subreptũ est saluũ eẽt¬
licet ic̾ sit furis rẽ saluam ẽẽ . qr
condit Te tenetur. tñ cũ eo iꝰ cuꝰ intẽ
furti ht̃ actione̾. Si ex honesta cã ĩt¬

Expanded text:
estimatio erit, id est an non debuerit existimare id dominum permissurum. Si quis alteri furtum fecerit et id quod subripuit alius ab eo subripuit, cum posteriore fure dominus eius rei furti agere potest, fur prior non potest, ideo quod domini interfuit, non prioris furis, ut id quod subreptum est saluum esselicet intersit furis rem saluam esse, quia condictione tenetur, tamen cum eo is cuius interest furti habet actionem, si honesta
Abbreviated transcription (Latin):
Iripħ . ł. S i ad dum̃ ignorantẽ
ꝑueniret res furtiua uł ui possessa
non uidetur in pot̾utẽ disi ieũsa.
d̾oq nec si post talẽ om̃ possõnẽ
bona fide ementi uenierit usuca¬
Iauł. R⁊ reditori accio furti u
umã pignoris ñ debiti cõpetit. s
ubi debitor ip̃e subtraxisset pignꝰ
c᷑ ꝓbatur̾ ut ĩ sũmã pecunie debi¬
te.⁊ usumꝵ eius furti cõueniatur.

Expanded text:
ionum Si ad dominum ignorantem perveniret res furtiva vel vi possessa, non videatur in potestatem domini reversa, ideo nec si post talem domini possessionem bona fide ementi venierit, usucaum. Creditori actio furti in summam pignoris, non debiti competit. sed ubi debitor ipse subtraxisset pignus, contra probatur, ut in summam pecuniae debitae et usurarum eius furti conueniretur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ noĩe pet̾m perperĩ falsus ꝓcu¬
pecm indebitam dedit. adu̾sus ⁊¬
ciũ erit indebiti condicõ adu̾sus
falsũ ꝓcurator̃ furtiua durbit cõ¬
ꝑ doli exceptionẽ. utip̃stetur ei fur¬
tiua condicõ. desidcrabitur. ꝙ sipe¬
curua fui̾t debita. ratũ hñte ticõ.
furti actio euanescet. qr debitor
liberittur. falsus autẽ procurator
ita demũ furtũ petunie faciet. si
noĩe ꝙͦ ueri ꝓcuratoris quẽ ccitor
habu̾it assũpto debitorẽ alienũ ar¬

Expanded text:
cuius nomine pecuniam perperam falsus procucuius nomine pecuniam perperam falsus procupecuniam indebitam dedit, aduersus Titium erit indebiti condictio, aduersus falsum procuratorem furtiua durabitr doli exceptionem, uti praestetur ei furtiua condictio, desiderabitur. quod si pecunia fuit debita, ratum habente Titio furti actio euanescit, quia debitor liberatur. Falsus autem procurator ita demum furtum pecuniae faciet, si nomine quoque ueri procuratoris, quem creditor habuit, adsumpto debitorem alienum cir
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Si debitor pignus surri¬
puit. ꝙ accione furti soluit. nullo
seruũ. et is sine culpa mea surripia¬
turꝰ. mag̾ est ut furti mͥ cõpetut
accio. et mea uidetur int̾esse. qr do
defertur furti accio. qmͣuis ñ ali¬
as nisi nra int̾sit cõpetat tñ ad
estimatõnẽ corꝑis. et si nicħ amplsꝰ
int̾sit. utilitras mea referenda ẽ. id¬
q et in statu liberis. et in legnto
sub condicõnc relicto ꝓbatur. Alio¬
quin diũ̾sũ ꝓbantib statui facae
dnõ furti accio nascitur u istis cau¬
siͦb ad estimationẽ corpis furti
actio referri ñ potꝰ. ¶Siad exi¬
bendũ egissem optaturus seruũ
mͥ legatũ. et unꝰ ex familia serutꝰ
surreptus sit heres furti habebit
actionẽ. ełꝰ enĩ int̾est. nicħ enim
refert cur p̃stare̾ in de custodiam
debent. ¶ Cum raptor õim̾ fur¬
tũ facit. man ifestus fur esti exis¬
timandus ẽ. Is aũ cuiꝰ dolo fuerit
raptũ. fuiti cruidem non tenebit.
s ini bonoꝵ raptoꝵ. ¶Si ticius¬

Expanded text:
m. Si debitor pignus subripuit, quod actione furti soluit nullo mseruum et is sine culpa mea subripiatur, magis est, ut mihi furti competat actio: et mea uidetur interesse, quia defertur furti actio, quamuis non alias, nisi nostra intersit, competat, tamen ad aestimationem corporis, si nihil amplius intersit, utilitas mea referenda est, idque et in statuliberis et in legato sub condicione relicto probatur: alioquin diuersum probantibus statui facile dominio furti actio nascitur, in istis causis ad aestimationem corporis furti actio referri non potest. Si ad exhibendum egissem optaturus servum mihi legatum et unus ex familia servus subreptus, heres furti habebit actionem: eius interest: nihil enim refert, cur praestari custodia debeat. Cum raptor omnimodo furtum facit, manifestus fur existimandurti quidem non tenebitur, sed ui bonorum raptorum. Si Titius
Abbreviated transcription (Latin):
eꝰ. S et si bona fide publicano alienꝰ
seriuis seruit eq̃ continebit᷑ fortassi ᷤ¬
⁊ malafide płmꝙ enĩ ⁊ uagiserui ⁊
Pret̾ea ⁊ siquis uectigalia ꝯducta a
re pu᷑. cuiꝰdam municipii ht̃ ħ edcm̃
locũ ht̃. ¶Siue aũ uendidit ꝓprii ĩ¬
seruũ uł manumisit uł ⁊ fugit ser¬
iis tenebitur serui noĩe qui tam fcõ¬
sam familiam hiñit cͥtñ si seruus de¬
cesserit uidendũ an publicanꝰ tenea¬
turꝰ qĩ fc̃i sui noĩe. s puto qr faculta¬
tẽ non ht̃ exibendi nec dolus eus
int̾cesserit deb̾e eũ liberari. ¶ Nnͣc

Expanded text:
fide publicano alienus seruus seruit, aeque continebitur: fortassis et mala fide, plerumque enim uagi serui et Praeterea et si quis uectigal conductum a re publica cuiusdam municipii habet, hoc edictum locum habet. Siue autem uendidit seruum uel manumisit uel etiam fugit seruus, tenebitur serui nomine, qui tam factiosam familiam habuit. Quid tamen, si seruus decesserit? uidendum, an publicanus teneatur quasi facti sui nomine: sed puto, quia facultatem non habet exhibendi nec dolus eius intercessit, debere eum liberari. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nis cõpleto uł abhus usuras ex mo
hectͣiã hostib quoq uenũdati ut fer¬
rum et frumentũ. ⁊ salem ñ sine ꝑi¬
culo capitis licet. ¶ Agri publici qͥ
in ꝑꝓetuũ locantur ab actore sine
auctoritate pͥncipali reuotari ñ pos¬
sunt. ¶Dñs nauis si illicite alicid
tores imposu̾int. nauis quoq fisco
uendicaturꝰ ꝙ si absente dño id ma¬
gr̃õ uł gub̾natore uł ꝓreta nauta¬
ue aliquid fcm̃ sit id quid̃ ip̃i capite
restituit᷑ ¶llicitaꝵ m̃tiũ ꝑsecutõ¬

Expanded text:
nis completo uel ab his usuras ex mornecessariam hostibus quoque uenundari, ut ferrum et frumentum et sales, non sine periculo capitis licet. Agri publici, qui in perpetuum locantur, a curatore sine auctoritate principali reuocari non possunt. Dominus nauis si illicite aliquid tores imposuerint, nauis quoque fisco uindicatur: quod si absente domino id a magistro uel gubernatore aut proreta nautaue aliquo id factum sit, ipsi quidem capite restituitur. Illicitarum
Abbreviated transcription (Latin):
Labo̾ ł.Si quẽ seruũ tuũ ad c̾tũ
tempus statu liberũ relincire uis ni¬
cħ int̾est ut mͦ caueas. si seruient ail
si triennio oꝑas dederit lib̾ esto. aũ¬
¶paul. sigius lb̾ ẽe uissus fu̾it si
uxori sue legaiũt ⁊ cũ ea impsiss lib̾m
ẽt iusserit. ⁊ en ͤ lege nups̾it. liber fiet
is homo. Qui sñ manumissione ad li¬

Expanded text:
atorum.Si quem seruum tuum ad certum tempus statuliberum relinquere uis, nihil interest, utro modo caueas, 'si seruierit' an 'si triennio operas dederit, liber esto'.Paulus.Si quis liber esse iussus fuerit, si uxori suae legaverit et, cum ea nupsisset, liberum esse iusserit et ea ex lege nupserit, liber fiet is homo. VIII QVI SINE MANVMISSIONE AD LI
Abbreviated transcription (Latin):
R nͥ p̾stitiss fidr cõmissã lib̾tatem
non deberi. ¶ Seriuis ita testõ ita
manumissus ẽ stichꝰ seriiu̾s meus
actor. si rõnẽ oẽm actus sui hr̃dies
meo redliderit ⁊ eo noĩe sat̃fet̾it li¬
ber esto.eiꝙ cũ lib̾ erit dari uolo

Expanded text:
 praestitisset, fideicommissam libertatem non deberi. Servus testamento ita manumissus est: "Stichus servus meus actor si rationem omnem actus sui heredi meo reddiderit eoque nomine satisfecerit, liber esto eique, cum liber erit, dari volo
Abbreviated transcription (Latin):
IIII.menses appositi sunt. sollicito
cestutori cunttatõns ⁊ morã corũ
ꝓscribente. meliꝰ añ ẽ p̃sũptõnẽ pro
statu ub̾is ẽẽ. ¶ Argentartꝰ coac¬
tor cũ pene totã fortimã ĩ noĩb ht̃.¬

Expanded text:
menses appositi sint, sollicito testatore cunctationi et moram eorum proscribente. melius autem est praesumptionem pro statuliberis esse. Argentarius coactor cum paene totam fortunam in no
Abbreviated transcription (Latin):
stichũ seruũ p̃legauerat. ⁊ ei lib̾ta¬
tem hiis u̾bis declerat ita ut si tͥ ex
die mortis mee ꝑ annos ꝯtinuos u.¬
ca menstruos sexagenos decłit. tunc
seũ mamimittas pamphilus añ qͥnep̃¬
niũ moriens heredib ĩstitutis filio
⁊ uxore de codem sticho ita cauit.

Expanded text:
gaverat et ei libertatem his verbis dederat: "ita ut, si tibi ex die mortis meae per annos continuos quinque menstruos sexagenos dederit, tunc eum manumittas". Pamphilus ante quinquennium moriens heredibus institutis filio et uxore de eodem Sticho ita cavit:
Abbreviated transcription (Latin):
derct .R. nicħ eam rem impedire cõ¬
dicõnẽ si mͦ rõ redde̾tur. ¶ Ticius
testõ seruos actores singulos diu̾sis
ꝑsonis legauit cum adiectõne si rõne ᷤᷤ
nercdi reddiderit᷑. de iñ ꝓprio capite ita
scripsit om̃s accores qͦs iegaui.ł man¬
umiscro intͣ qͣitũ ñsem mortis mee
uissit eq̃ tũ hac adiectione si rõnes hẽ¬
di reddid̾int q̃bo cũ ꝑ heredẽ fiat quo

Expanded text:
dit nihil eam rem impedire condicionem, si modo ratio redderetur.Titius testamento seruos actor‹e›s singulos diuersis personis legauit cum adiectione 'si rationes heredi reddiderint': deinde proprio capite ita scripsit: 'omnes actores, quos legaui uel manumisero, intra quartum mensem mortis meaeiussit aeque cum hac adiectione 'si rationes heredi reddiderint'. quaero, cum per heredem fiat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
a pͥmis ⁊ a substitutis he̾dib. nã
ut supra scriptũ ẽ petit ut que
testõ cauisset p̃starentur. cauit ã
mile ut hec ĩusta condcõne cogi¬
tau̾it cũ fid̾i sub stitutoꝵ cõmitte̾t
qr admitti ad hr̃ditatẽ nõ possent
si impłetur condicio.

Expanded text:
a primis et a substitutis heredibus: nam ut supra scriptum est, petit, ut quae testamento cauisset praestarentur, cauit autmile, ut hoc in ista condicione cogitauerit, cum fidei substitutorum committeret, ‹qui› admitti ad hereditatem non possent, si impleretur condicio.
Abbreviated transcription (Latin):
teltducꝯudierit. s dũ de adeũdo
heditatẽ delib̾at. idẽ dicend̾ est.
i. si postea ognonit. sehr̃dem
insticutũ ꝙ anciaiꝰ pͥtperit pla¬
cet hoc quoꝙ casu subueniendũ esse
hoc tñ casu ip̃e manumitt̾e debe¬
bit non matͥ trad̾e. S si directo da
ta fuit lib̾tas ancille. ⁊ eoꝵ aliqͥ¬
ibi quidem petitur fid̾i cõmissa
lib̾tas.⁊ p̃tor ꝑuulis subuenit cũ
dũ ẽe ut aditus p̃tor ĩ re̾ matri de¬
cernat actionẽ exemplo fider¬
cõmissaric lib̾tatis. sic demq ⁊

Expanded text:
deunda hereditate deliberat, idem dictum est. et si postea cognouit se heredem institutum, quam ancilla peperit, placet hoc quoque casu subueniendum esse: hoc tamen casu ipse manumittere debebit, non matri tradere. Sed si directo libertas data fuerit ancillae et horum aliqibi quidem petitur fideicommissa libertas et praetor paruulis subuenit: cumdum esse, ut aditus praetor in rem matri decernat actionem exemplo fideicommissariae libertatis. sic denique et
Abbreviated transcription (Latin):
art̃. ł Luciꝰ ticiꝰ testõ ita ca¬
uit si quos codicillos reliq̃ro ua¬
łe uolo. siquis mͥ ex paula q̃ uxor
mea fuit intͣ .x. menses natꝰ na¬
te ue erit ex semisse hr̃des sũp¬
to. Gaiꝰ seius ex semisse heres
ẽesticũ ⁊ pamphilũ seruos meos

Expanded text:
rum. Lucius Titius testamento ita cauit: 'si quos codicillos reliquero, ualere uolo. si quis mihi ex Paula, quae uxor mea fuit, intra decem menses natus nataue erit, ex semisse heredes sunto. Gaius Seius ex semisse heres esto. Stichum et Pamphilum seruos meos
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ cõdicilł. ita cauit. lucius
ticiꝰ h̾edib pͥmis ⁊ substitutiᷤᷤ
salutẽ. peto ut ea q̃ restõ caui.
legaui.⁊ ea q̃ codicilł. cau̾o. le¬
gauero. p̃stetis. ⁊ q̃ro cũ liberi
lucio ticio nati ñ sint an sticho
⁊ pamphilo ⁊ eroti ⁊ diffilo s̾ui
cõfestim fid̾ cõmissa lib̾tas
p̃stari debeat. Marc̃. R. cõdi¬

Expanded text:
de codicillis ita cauit: 'Lucius Titius heredibus primis et substitutis salutem. peto, ut ea quae testamento caui legaui et ea quae codicillis cauero legauero, praestetis'. quaero, cum liberi Lucio Titio nati non sint, an Sticho et Pamphilo et Eroti et Diphilo seruis confestim fideicommissa libertas praestari debeat. Marcellus
Abbreviated transcription (Latin):
accepis uł qui in iocũ eius succes¬
lit p̃̾stare noluit lib̾tate̾ cõpellen¬
di sunt ampliꝰ si mater aut noll
sibi filur̾ tradi. aut in.r̃t̾. natum
ita natis ab hr̃de libertatẽ p̾stari.

Expanded text:
accepisset, uel qui in eius locum successit praestare noluit libertatem, compellendi sunt: amplius si mater aut nollet sibi filium tradi aut in rerum natura ita natis ab herede libertatem praestari.
Abbreviated transcription (Latin):
dem . nt̃ artifices longa diffr̃a
est ⁊ ingenii. ⁊ nͨ. ⁊ doctrine. ⁊ ĩstitut¬
tionis ꝯdeo si nauem a se fabricandã
quis promiserit uł insulam edifican¬
dam. fossam ue faciendam. ⁊ hoc spoci¬
alit̾ accum est ut suis oꝑis id ꝑfici¬
at. fideiussor ipẽ edificns. ur fossa
faciens non consentiente stipulato¬
re non liberabit reꝑum. qr̃ ⁊̃ si alis
stipłonib fideuissor accesserit ꝑte
non fieri quominꝰ mͥ ut age̾ liceat:

Expanded text:
m.Inter artifices longa differentia est et ingenii et naturae et doctrinae et institutionis. ideo si nauem a se fabricandam quis promiserit uel insulam aedificandam fossamue faciendam et hoc specialiter actum est, ut suis operis id perficiat, fideiussor ipse aedificans uel fossam fodiens non consentiente stipulatore non liberabit reum. quare etiam si illis stipulationibus fideiussor accesserit: 'per te non fieri, quo minus mihi ire agere liceat
Abbreviated transcription (Latin):
os hnt.
am exequatur. morte̾ ue ꝓpiqͦꝵꝵ
defendant ab accusatõne non exclu¬
dunt᷑. ¶Liberi lib̾tiq ñ sũt ꝓhi
ueluti si dicant in se a possõnt ab
hiis expulsos .s. ñ ut crimen uic
q̃ri si dicat subpõitsi ab ea ꝑtesĩ
quo mag̃ coh̾edem hr̃et. s ream
eam lege cormelia facere ꝑmissũ¬
ei non est. ¶ Ab alio delatũ ais
deferre non pot̾. s eũ qui aboli¬
tione.p. uł priuata int̾uenientẽ᷑
aut desistente accusatore de reis
exemptus est deferre non ꝓhibe¬

Expanded text:
os habent. am exsequantur, mortemve propinquorum defendant, ab accusatione non excluduntur. Liberi libertique non sunt prohib, puta si dicant, vi se de possessione ab his expulsos, scilicet non ut crimen vis queri, si dicat suppositum ab ea partum, quo magis coheredem haberet; sed eam ream lege Corei non est. Ab alio delatum alius deferre non potest: sed eum, qui abolitione publica vel privata interveniente aut desistente accusatore de reis exemptus est, alius deferre non prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
dnõꝵ gͣ seruos minia indulgentia
inqͥnaret amplissimũ ordine̾. eo ꝙ
pate̾ntꝰ seruos suos ingenuitatẽ
pclamare. libosꝙ iudicari senat᷑
cautũ ẽ ut siquis ꝓbass ꝑ collusi¬

Expanded text:
minorum erga seruos nimia indulgentia inquinaret amplissimum ordinem eo, quod paterentur seruos suos in ingenuitatem proclamare liberosque iudicari, senatus cautum est, ut, si quis probasset per collusi
Abbreviated transcription (Latin):
ianuam meam tabulas fireris
⁊ ego eas pͥusqmͣ denũciare̾ refix¬
ero. Deinde muitẽ int̾clicto ꝙ
ui aut clam egerimus nͥte re¬
mittas mͥ ut absoluar. cõdẽpn¬
andũ te cr̃i rem ñ restituas qnͣ¬
ti mea intersit. aut certe excep¬
clam aut p̾̃cario feceris.¶ Si
sterrus ꝑ fundũ meũ tuleris cũ
meũ fec̾it. aut aue̾ egeritꝰ. uenaduꝵ¬
ue fuerit sine ullo oꝑe hoc int̃tlicto
teneatur.  Siquis ꝓrectũ. añ stu¬
licidiũ in sepulchrũ miserit. ⁊ si ipm
monum̃tũ non tangeret recit cũ eo
agi ꝙ in sepulchro quid ui. aut clare
fcm̃ sit. qr sepulchri sit non solũ e
litus qui recipiat humationẽ. s ot
uiolati agi posse. ¶ Siisqui denũ¬
ciat se opus fcũrũ. confestim opus

Expanded text:
ianuam meam tabulas fixeris et ego eas, priusquam tibi denuntiarem, refixero, deinde inuicem interdicto quod ui aut clam egerimus: nisi remittas mihi, ut absoluar, condemnandum te, quasi rem non restituas, quanti mea intersit, aut certe excepclam nec precario feceris'. Si stercus per fundum meum tuleris, cum id meum fecerit aut auem egerit uenatusue fuerit sine ullo opere, hoc interdicto teneatur. Si quis proiectum aut stillicidium in sepulchrum immiserit, etimonumentum non tangeret, recte cum eo agi, quod in sepulchro vi aut clam factum sit, quia sepulchri sit non solum is locus, qui recipiat humationem, sed omne violati agi posse. Si is, qui denuntiaverit se opus facturum, confestim opus
Abbreviated transcription (Latin):
itt. et ꝙͥ tam ridiculũ est ꝙͣ meli¬
orem furis cõdicõnẽ ẽẽ pp̃ cõtinua¬
tionẽ furti existimare. ¶Cũ ser¬
uus inemptus factꝰ sit ñ posse em¬
ptorẽ furti agere cũ uenditore ob
reddetur surripuiss. ¶ Oe furup¬
si furtũ fectt furtiuus seruus eo
noie actionẽ cũ dño furẽ hĩturũ
placet. ne facinora taliũ seruoꝵ
non solũ ipĩs impunitaͭ. s dñs quo¬
ꝙ coꝵ q̃stui erũit. plerũq enĩ eiꝰ
generis seruoꝵ furtis petulia eoꝵ¬
dem augentur. ¶ Si colonꝰ pꝰ lus¬
trũ ꝯductionis anno amplꝰ fructꝰ
ĩuito dño ꝑceꝑit. uidendũ est. ne
messis ⁊ undemie furti cũ eo agi
possit. s mͥ dubiũ non uideturꝰ

Expanded text:
ret. et quid tam ridiculum est quam meliret. et quid tam ridiculum est quam meliorem furis condicionem esse propter continuationem furti existimare? Cum seruus inemptus factus sit, non posse emptorem furti agere cum uenditore ob redderetur, subripuisset. Quod furi ipsi furtum fecerit furtiuus seruus, eo nomine actionem cum domino furem habiturum placet, ne facinora talium seruorum non solum ipsis impunita quaestui erunt: plerumque enim eius generis seruorum furtis peculia eorundem augentur. Si colonus post lustrum conductionis anno amplius fructus inuito domino perceperit, uidendum, ne messis et uindemiae furti cum eo agi possit. et mihi dubi
Abbreviated transcription (Latin):
elsus .ł. Inficiendo depositũ ne¬
mo fac̃ furcũ. nec .a. fuitũ ẽ ip̃a
inficiatio. licet ꝓpe furtũ sit. s si
possõnẽ eius adipiscatur int̾u̾tẽ¬
di cũ facit furtum. nec refeit an
in digito hãt anulũ an datus sit¬
ỹpothece quẽ cũ in deposito te¬
neret hrẽt ꝓ iuo destinauerit.
¶ui tibi subreptũ est. ꝙ nisi die
certa dedisses penã ꝓmisisti qd̾o¬
ꝙ sufferre eam necesse fuit. fur¬
ti accio in hoc ꝙͦ ne estimabitur.
Infans ap̃ furem adoleuit. tã
ad olescentis furtũ facit ille qmͣ
infantis. et unũ tũ furtũ est. id̾o¬
q dupli tenetur. qnͣti in aqm
ap̃ eum płimi fuit. Nam ꝙ semł
dũ caxat furti agi cũ eo potest
quid refertur ꝓpoĩte q̃stioni ꝗ
quippe si subreptus furiꝰ foret
et Rarsus a fure altero eum
recuꝑass ⁊̃ si duo furta feciss
non amplius qm semel cũ eo
furti agit posse̾. ⁊ nec dubita¬
uerim quin adolescentis potiꝰ
amͣ infantis estuatõnẽ fieri oꝑte¬

Expanded text:
estorum. Infitiando depositum nemo facit furtum nec enim furtum est ipsa infitiatio, licet prope furtum est: sed si possessionem eius apiscatur interuertendi causa, facit furtum. nec refert, in digito habeat anulum an dactyliotheca quem, cum deposito teneret, habere pro suo destinauerit. Si tibi subreptum est, quod nisi die certa dedisses, poenam promisisti, ideoque sufferre eam necesse fuit, furti actione hoc quoque coaestimabitur. Infans apud furem adoleuit: tam adulescentis furtum fecit ille quam infantis, et unum tamen furtum est: ideoque dupli tenetur, quanti umquam apud eum plurimi fuit. nam quod semel dumtaxat furti agi cum eo potest, quid refert propositae quaestioni? quippe, si subreptus furi foret ac rursus a fure altero eum recuperasset, etiam si duo furta fecisset, non amplius quam semel cum eo furti agi posse‹t›. nec dubitauerim, quin adulescentis potius quam infantis aestimationem fieri oporte
Abbreviated transcription (Latin):
odest̃ .u S empronia libellos
posuit q̃i datura centurioni. ut
ad offcm̃ tnͣsmitt̾entur. s ñ de¬
dit. ¶ Lucius ꝓ tributrali eos¬
reatauit. qi officõ traditos. q̃ ro cũ
ausus est libellos de domo subtͣctoᷤ
ꝓ t̾ibunali lege̾ qui ñ sit̃ dati. mo

Expanded text:
orum. Sempronia libellos composuit quasi datura centurioni, ut ad officium transmitterentur, sed non dedit: Lucius pro tribunali eosecitauit quasi officio traditos: non sunt subiciatur, qui ausus est libellos de domo subtractos pro tribunali legere, qui non sint dati? Mo
Abbreviated transcription (Latin):
abolenꝰ.ł Siis cui comodata res
crat furtũ ip̃ius admiserit agi
cũ eo ⁊ furti. ⁊ ꝯmodati pͭ. et si fur¬
ti actũ est cõmodati actio exting̾¬
tur. si cõmodati.accõni furti exce¬
ptõ obicitur. ¶Euis rei q̃ pro
h̾ede possidet᷑. furti actõ ad possõ¬
rem non ꝑtinet. qmͣuis usu caꝑe

Expanded text:
o. Si is, cui commodata res erat, furtum ipsius admisit, agi cum eo et furti et commodati potest: et, si furti actum est, commodati actio exstinguitur, si commodati, action‹i› furti exceptio obicitur. Eius rei, quae pro herede possidetur, furti actio ad possessorem non pertinet, quamuis usuca
Abbreviated transcription (Latin):
pore qͦ manu. soluendo ñ ẽ. ł dati
libtatib desiturꝰ est solũdo esse.
¶ Sepe enĩ de facultatib suis
amplius qmͣ in hiis ẽ sperant ho¬
mines ꝙ freq̃nt̾ accidit hiis qui
tnͣsmarinas negotiatõnes ⁊ aliis
regionib qmͣ ĩ quib ip̃̃ morant᷑
ꝑseruos atcy libertos ex̃cent ꝙ
sepe attriti istis negõatõibꝰ longo
fraudis ꝯsilio indulg̾et seruus su̾
b̾tates ꝓced̾e pͥncipalib ꝯstitutõibꝰ

Expanded text:
ore, quo manumittit, soluendo non est uel datis libertatibus desiturus est soluendo esse. saepe enim de facultatibus suis amplius, quam in his est, sperant homines. quod frequenter accidit his, qui transmarinas negotiationes et aliis regionibus, quam in quibus ipsi morantur, per seruos atque libertos exercent: saepe, adtriti‹s› istis negotiationibus longo fraudis consilio indulgent seruis suisbertates procedere principalibus constitutionib
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃ .x. Cum is qui subdicione
S manumittat fid̾i cõmissi cã lex
euescentia locũ ht̃. ¶ Si miles
iure militari testõ fcõ libertateᷤm
decłit ĩ fraudẽ creditoꝵ. ⁊ ñ soluen¬
do moriatur impediuntur ub̾tates.

Expanded text:
. Cum is, qui sub condicione debet, manumittat fideicommissi causa, lex Aelia Sentia locum habet. Si miles iure militari testamento facto libertates dederit in fraudem creditorum et non soluendo moriatur, impediuntur libertates.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ aĩo furandi euĩt colonꝰ ꝑsetu¬
tus qmͣus ⁊ hoc aĩo potuit. s et
si non hos aĩo ꝑscrutus sit. tm̃ cũ
reposienti ñ reddit suppͥm̃t. ⁊ int̾¬
mpe uidetur. Qr̃ ⁊ furti. ⁊ ad exhi¬
bendũ teñi eũ arbitror. ⁊ uendica¬
Rerhibitos ab eo porcos posse.

Expanded text:
 colonus persecutus, quamuis et hoc animo potuerit esse, sed et si non hoc animo persecutus sit, tamen cum reposcenti non reddit, supprimere et intercipere uidetur. quare et furti et ad exhibendum teneri eum arbitror et uindicari exhibitos ab eo porcos posse.
Abbreviated transcription (Latin):
etꝰ .ł. ¶ umi ex płib cais debi¬
tor pecuniam soluit iuł. elegantis¬
sime. putat ex ea cã eũ soluisse ui¬
deri debere.ex qua cũc cũ soluebat
compelli pot̾ĩt ad solutõnẽ.

Expanded text:
. Cum ex pluribus causis debitor pecuniam soluit, Iulianus elegantissime putat ex ea causa eum soluisse uideri debere, ex qua tunc, cum soluebat, compelli poterit ad solutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
auis .e.Aliud ẽ iute stipłonis
titio solui posse. aliud postea pro¬
missu meo id continge̾. siam cui
iure scipłonis recte soluitur. ei
⁊̃ ꝓhibente me recte solui pot᷑
cui uero alias permisero solui. nĩ
oi recce soluitur̾. si pͥusꝙͣ solu̾etur.
denũciauim ꝓmissori nͣ ei solu̾et᷑.

Expanded text:
us. Aliud est iure stipulationis Titio solui posse, aliud postea permissu meo id contingere. nam cui iure stipulationis recte soluitur, ei etiam prohibente me recte solui potest: cui uero alias permisero solui, ei non recte soluitur, si, priusquam solueretur, denuntiauerim promissori, ne ei solue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere qͥs debitor exsoluere cogitur
⁊ sic̾ ex fc̃i ꝯuentione date repeti
ñ possũt. ita ꝓprio titulo si nũate
rit debitori ĩ soctẽ ⁊ eiꝰ usuras se ac¬
cipere utrũ ꝓ rata ⁊ sorti. ⁊ usuris de¬
cedat. an uero pͥus ĩ usuras ⁊ siqͥd

Expanded text:
pertinere, quas debitor exsoluere cogitur: pertinere, quas debitor exsoluere cogitur: et sicut ex pacti conuentione datae repeti non possunt, ita proprio titulo non numeratae rit debitori 'in sortem et usuras se accipere', utrum pro rata et sorti et usuris decedat an uero prius i
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. In huis uero q̃ p̃senti die de¬
bentur: constat. ⁊̃ quotiens in distinc¬
te ꝙͥ soluitur ingrauiorẽ cãm iuderi
solutũ. si aũ nulla p̃grauet .i. fi oĩa
noĩa similia fui̾n i antiqͥorẽ gͣui¬
or autẽ que ⁊ sub sat̃datõne debetur
ꝙͣ ea que pura est: ¶ Si duos qͥs
ded̾it fidenissores p̃ unũ ita soluere
creditor petumã redigit si sutt usu¬
re debite. ⁊ alie indebite ꝙ soluitur᷑
ad usuras ad utramq cãm usurarũ
cũ q̃dam gaꝵ exstipulatione. q̃dã
ex pacto nlit̾ debentur: ui uͦ sũma
usuraꝵ debitaꝵ ⁊ indebitarsi non
eadem sit cqͣlit̾ ad utramq cãm
rescripti ostendt̃. S si forte usure¬
ĩ non sint debite. ⁊ quis simplicit᷑ sol¬
uerit. qͣs oĩo ñ erat scipulatꝰ imꝑa¬
tor autẽ frẽ cũ diuo suo rescriput
ut in sortẽ cedant. eidẽ aũ resc̾pto
ita subicitur. ꝙ generalit̾ ̃sticutũ
est prius in usuras nũmũ solutũ
accepto fẽndũ ad eas usuras uidet᷑

Expanded text:
. In his uero, quae praesenti die debentur, constat, quotiens indistincte quid soluitur, in grauiorem causam uideri solutum, si autem nulla praegrauet, id est si omnia nomina similia fuerint, in antiquiorem. grauior uidetur, quae et sub satisdatione uidetur, quam ea quae pura est. Si duos quis dederit fideiussores, potest ita soluere,creditor pecuniam redigit: si sint usurae debitae et aliae indebitae, quod soluitur in usuras, ad utramque causam usurarum dam earum ex stipulatione, quaedam ex pacto naturaliter debebantur. si vero summa usurarum debitarum et non debitarum non eadem sit, aequaliter ad utramque causam rescripti ostendunt. sed si forte usurae non sint debitae et quis simpliciter solverit, quas omnino non erat stipulatus, imperator Antoninus cum divo patre suo rescriut in sortem cedant. eidem autem rescripto ita subicitur: 'Quod generaliter constitutum est prius in usuras nummum solutum accepto ferendum, ad eas usuras uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
excuciendas fcm̃ habeat. nũ
quid ergo irliqͣ quidẽ empto¬
ti dando ꝑuemat ad lib̾tatẽ. Ceteri
ĩ ꝑ heredis consistunt puto igitur
et ad emptorẽ reliquoꝵ solutionem
tnͣsmicti. sic fiet ut diuidat᷑ condicõ

Expanded text:
cutiendas, factum habet. num quid ergo reliqua quidem et emptori dando perueniat ad libertatem, cetera in persona heredis consistant? puto igitur et ad emptorem reliquorum solutionem transmitti: si‹c› fiet, ut diuidatur condicio:
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ sct cñ in hẽdrs condicioni ꝑarebt
statu liber .x. dare iussus. ⁊ liber
ce si .u. datis distractus sit. residu
a .u. emptori dabit. ¶ Si seruus
tuus statu lib̾um emit t̃ibidat᷑
ꝓ hr̃dib dare iussus ẽ. S et si tuo
seruo ded̾it si mͦ is cũ peculiari nose
emit. n ei tu petuliũ ademisti
puto ub̾um fore sclicet ut eo mͦ

Expanded text:
si in heredis condicioni parebit. Statuliber decem dare iussus et liber esse, si quinque datis distractus sit, residua quinque emptori dabit. Si seruus tuus statuliberum emerit, tibi datur, quod heredibus dare iussus est. sed et si tuo seruo dederit, si modo is eum peculiari nomine emit neque ei tu peculium ademisti, puto liberum fore, scilicet ut
Abbreviated transcription (Latin):
ht ut psta seruitutẽ de dampno
infecto cauent. puto eũ repmitẽ
deb̾e non sat̾dare ꝗr suo noĩe id fa¬
cto non alieno ¶ Cum int̾ edes me¬
as ⁊ tuas sint alie edes ñ uiciose
uidendum ẽ utrum tu solus mͥ
cau̾e debeas an u̾o ⁊ is cuiꝰ edes ui¬
ciose sunt an ille solus an ambo
⁊ mag̃ est ut ambo cau̾e̾ debeant
qr fieri potest ut edes uiciose in
edes non uiciosas uiciosas incidẽtes
dampiũ mͥ dent qmͣ uti possit q̃s
dic̾e nõ uitõ ĩ colupiũ ediũ hoc
fcm̃ si alie meas incidentes dãpn
potuerit dampni infecti cautõne
non ꝓspexerit merito ꝯuenietur.¬
¶ Qui dampni infecti caueri sibi
poinuat pͥus de calũpnia iurare
admittiturꝰ ad stipułonẽ. ⁊ non in¬
quireturꝰ utrũ int̾sit eiꝰ an non¬
eo de ambulet.n ei qͥ in medio lauet
B̾na diu̾̃tat cau̾i debet. Uitinis pla¬
ne inquilinisꝙ eoꝵ ⁊ qͥ inquilino¬
nuim uxorib cauendũ ẽẽ ait lab̾o
ideꝑa biis qui cũ huis modentur.

Expanded text:
ta seruitutem de damno infecto caueat, puto eum repromittere debere, non satisdare, quia suo nomin‹e› id facit, non alieno.Cum inter aedes meas et tuas sint aliae aedes non uitiosae, uidendum est, ut‹r›um tu solus mihi cauere debeas an uero et is, cuius aedes uitiosae non sunt, an ille solus, an ambo. et magis est, ut ambo cauere debeant, quia fieri potest, ut aedes uitiosae in aedes non uitiosas incidentes damnum mihi dent. quamvis possit quis dicere non vitio incolumium aedium hoc factum, si aliae in eas incidentes damni potuerit damni infecti cautionem, non prospexerit, merito convenietur. Qui damni infecti caveri sibi postulat, prius de calumnia iurare admittitur ad stipulationem, et non inquiretur, utrum intersit eimeo deambulet neque ei qui in meo lauet at, caueri debet.Uicinis plane inquilinisque eorum et inquilinorum uxoribus cauendum esse ait Labeo, item his qui cum his morent
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ snĩa uera est. ¶ Siquis stipu¬
laturus iuraũit nec fu̾it stipu¬
latus. an postea ei stipulari uo¬
lenti iurandũ sit uideamus. ⁊ puto
itm iurand̾ qr possit fieri ut aut
tipac et aut modo calũpnietur.
calumpnie causa id eũ cuiꝰ noie ca¬
utũ postulo fuisse postulatur̃. Set¬
⁊ si eius noĩe postularẽ qui si ip̃t sꝰ¬
tularet iurare non ꝯpelletur ue¬
lucti prõnus uł parens dicendũ ⁊
locũ iuri iurando non ẽẽ. ⁊ en
de quo ille nõ iuraret ñ qui uice eiꝰ
postulabat in hac stipłone debet
iurare. ¶ Huic stipułoni deb
dies ee insertus intra quẽ siquid
dampni contig̾it cautõ locũ ht
n enĩ in infuntũ obligaturus
ee debet stipulone. Ip̃e igitur p̃¬
tor diẽ dabit stipulatõmi estima¬
tione hĩta ex causa ⁊ ex qualita¬
te eus dampni ꝙ conting̾e spe¬
raturꝰ.

Expanded text:
entia vera est. Si quis stipulaturus iuraverit nec fuerit stipulatus, an postea ei stipulari volenti iurandum sit, videamus. et puto iterum iurandum, quia possit fieri, ut aut tunc aut modo calumnietur. calumniae causa id eum, cuius nomine cautum postulo, fuisse postulaturum. Sed si eius nomine postulem, qui, si ipse postularet, iurare non compelleretur, veluti patronus vel parens, dicendum est locum iuriiurando non esse: de quo enim ille non iuraret, nec qui vice eius postulat in hac stipulatione debet iurare. Huic stipulationi debet dies esse insertus, intra quem si quid damni contigerit, cautio locum habet: neque enim in infinitum obligatus esse debet stipulatione. ipse igitur praetor diem dabit stipulationi, aestimatione habita ex causa et ex qualitate eius damni, quod contingere speratur.
Abbreviated transcription (Latin):
hñt ꝙ sibi inputent aut inuicuĩ
iuxta monum̃tũ edisicaũit iũaut¬
clam iuxta edificiũ suũ monuñtũ
fieri passus sit de dampno infcõ. pꝰ
ea ei canendũ ñ erit qr iem ulicitã
admisit. alias aũ si monum̃tũ edifi¬
ciũ noceat in quo nicħ sit ꝙ ĩputa¬
ri possit ei ad quẽ ius monum̃ti ꝑ¬
tinet cauendũ ẽ ei ꝙ̃ ius ꝑtiuet mo¬
ctuariũ dampni infecti utilit̾ stip¬
ulari hodie constat. Set ei quibo¬
na fide a uõ dno emit dampni ĩftĩ
stipulationẽ non cõpet̾e marcenꝰ¬
ait. ¶ Siquis opus nouũ nũciaue¬
rit au nominꝰ dampni infcĩ cau̾i
debeat Iuł. tractat ⁊ mag̃ prob¬
at caueri ei oportere. Nlam ei qͥ
egerit is adu̾sario nõ e̾e altiꝰ
tolt edificiũ caui debe̾. ¶Itẽ eũ¬

Expanded text:
 sibi imputent, aut in uitium iuxta monumentum aedificauerit uel iuxta aedificium suum monumentum fieri passus sit, de damno infecto ei postea cauendum non erit, quia rem illicitam admisit: alias autem si monumento aedificium noceat, in quo nihil sit, quod imputari possit ei, ad quem ius monumenti pertinet, cauendum est ei, ad quem ius moctuarium damni infecti utiliter stipulari hodie constat. Sed ei, qui bona fide a non domino emit, damni infecti stipulationem non coait.Si quis opus nouum nuntiauerit, an nihilo minus damni infecti ei caueri debeat, Iulianus tractat. et magis probat caueri oportere: nam et ei, qui egerit ius aduersario non esse altius tollere aedificium, caueri debere. item eu
Abbreviated transcription (Latin):
batur in possõnẽ ediũ missus
fu̾̃t. ⁊ de inde is cuiꝰ edes fuert̃
cũ p̃ter eas alias edes hrẽt defide̾t
ab eo qui ĩ possõnẽ missus est
ut sibi dampni infecti harsĩ edi¬
um noĩe quarũ in possõnẽ missu .
cau̾et. ⁊ an sit audiendꝰ uideamꝰ¬

Expanded text:
in possessionem aedium missus fuerit, deinde is cuius aedes fuerunt, cum praeterea alias aedes haberet, desideret ab eo, qui in possessionem missus est, ut sibi damni infecti harum aedium nomine, quarum in possessionem missus est, caueret, an sit audiendus, uideam
Abbreviated transcription (Latin):
manumitti. hoc ad eos ꝑtinere puto
qui testõris fu̾rit uł herechs. seruo
enĩ alieno id irrogari non pot̾it:
eẽ constat. Multũ enĩ int̾est inter
gemus. ⁊ spẽm. Spẽm .ii. eximi de ge¬
nere placet ꝙ est in petulio legato
et uicario manumisso. ¶Si seruꝰ
iegatus lber e̾e iussus e. lib est.
s si prius ub̾ ẽẽ uissus ẽ post¬
ei iegatus sit siquid̾ euidens uolũ¬
tas sit testatoris ꝙ ademit lib̾ta¬
tẽ cũ placeat hodie ⁊̃ hb̾tatẽ adi¬
mi posse legato. eũ ced̾e̾ posse puto¬
ꝙ si i obscuro sit tũc fanorabilius
Rderunt᷑ liberũ fore.

Expanded text:
manumitti, hoc ad eos pertinere puto, qui testatoris fuerunt uel heredis: seruo enim alieno id irrogari non poterit.esse constat. multum enim interest inter genus et speciem: speciem enim eximi de genere placet: quod est in peculio legato et uicario manumisso. Si seruus legatus liber esse iussus est, liber est. sed si prius liber esse iussus, postea legatus sit, si quidem euidens uoluntas sit testatoris, quod ademit libertatem, cum placeat hodie etiam libertatem adimi posse, legato eum cedere puto: quod si in obscuro sit, tunc fauorabilius respondetur liberum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ redd̾e sit ꝑatus. alt̾ non sit. an
alt̃ ꝑ alt̾m impediaturꝰ. ⁊ rectissi¬
me ait. siquide seꝑatĩ rõnes gesse¬
runt suffic̾e ad libertatẽ adipiscẽ¬
dam ei qui suas rõnes reddit. si
uero simul non alias uidĩ alt̾m ꝑa¬
ruisse nssi utͥusꝙ reliqͣ ex solu̾it
⁊̃ reliquis acciꝑe debemus ut ⁊ ip̃a
uolumina rõnũ reddant᷑. s ⁊ si an¬
ciula cũ filiis lib̾a ẽe iussasit ⁊ si

Expanded text:
ter reddere sit paratus, alter non sit, an alter per alterum impediatur: et rectissime ait, si quidem separatim rationes gesserunt, sufficere ad libertatem adipiscendam ei qui suas rationes reddit: si uero simul, non alias uideri alterum paruisse, nisi utriusque reliqua exsoluerit. in reliquis accipere debemus, ut et ipsa uolumina rationum reddantur. Sed et si ancilla cum filiis libera esse iussa sit, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. ł. S⁊ ita sit scriptum
stichus si rõnes diligent̾ tractas¬
se uidebitur lib̾ esto diligẽtia
utilis ꝯuinctam fidi bone. ⁊s reli¬
⁊iuis ꝙͦ rededentis.

Expanded text:
m. Si ita sit scriptum: 'Stichus, si rationes diligenter tractasse uidebitur, liber esto', diligentiutilis, coniuncta fidei bonae et in reliquis quoque reddendis.
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ ulam hẽbit dubitatõnẽ an alt̾o
faciente sattrm uolũtati uideat᷑. Io
ad lib̾tateꝰ ꝑueniat c mag̾ ẽ nisi a¬
liud exp̾sserit testator faciendo tm̃
sibi condcõnẽ impleu̾it alt̾i ñ esẜ
qͥn ĩmo extingr᷑ ei condicõ. Nõ enĩ
ampliꝰ parere condictioĩ ͭ. cũ semel
expleta sit ide qͥri potꝰ. et si fabris
duob. ł pictorib si membrũ dep¬
inxissent uł si fabricassent nauemꝰ
ꝙͣ asscriptũ sit. naꝰ uolũtatis et̾ q̃d¬

Expanded text:
ebit dubitationem, an altero faciente satisfactum uoluntati uideatur ideoque ad libertatem perueniat: quod magis est, nisi aliud expressit testator. faciendo tamen sibi condicionem impleuit, alteri non: quin immo extinguitur ei condicio: nec enim amplius parere condicioni potest, cum semel expleta sit. Idem quaeri potest et si fabris duobus uel pictoribus, si membrum depi‹n›xissent uel si fabricassent nauem, quid adscriptum sit: nam uoluntatis erit q
Abbreviated transcription (Latin):
nas aliam snĩam testatoris fuisse
tunc enĩ pro cõdcõne erĩt ħ u̾ba
atcipienda. cõdcõnẽ aũ ñ facere
argum̃to ẽẽ edc̃m p̾toris qͦ ita ca¬
uetur uentrẽ cũ libis ĩ possõnẽ
ee iubebo placet em̃ ⁊ si nulli de¬
liberis sint uentrẽ tm̃ ex edc̃õ ĩ possõ

Expanded text:
nas aliam sententiam testatoris fuisse: tunc enim pro condicione erunt haec uerba accipienda. condicionem autem non facere argumento est et edictum praetoris, quo ita cauetur 'uentrem cum liberis in possessionem esse iubebo': placet enim, etsi nulli liberi sint, uentrem tamen ex edicto in poss
Abbreviated transcription (Latin):
augersꝰ.R spopondit muneriꝰ. ngi¬
dius. ꝙ nimeriꝰ nigidius. aulo. auge¬
rio ꝓmisit spopondit. id habes ne at
ceptũ numer d agiduuis aulũ iiger¬
um rogauit. aulus augereꝰ numeto
nigidio acceptũ fecit.¬

Expanded text:
Agerius, spopondit Numerius Negidius'. 'quod Numerius Negidius Aulo Agerio promisit spopondit, id haberetne a se acceptum, Numerius Negidius Aulum Agerium rogauit, Aulus Agerius Numerio Negidio acceptum fecit