comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Oangłs dñi eũ afflixit quẽ ad¬
modũ abicianũ iudicẽ ꝑtina¬
cissimũ: ante cuiꝰ ianuã sc̃s
martinꝰ intẽpesta nocte prouĩc¬
tis rogaturꝰ aduenisse legit᷑. q̃ ⁊̃
colafizatũ ab angło lectio tra¬
dit. ut ante fores domꝰ sue scõ
martino occurrisset. et omĩa
que peteret prestitisse fertur.
ta multaligeris discrimina fui¬
iuii perpessa est. Ab an

Expanded text:
i eum adfligebat, quemadmodum Avicianum iudicem pertenacissimum, ante cuius ianuam sanctus Martinus intempesta nocte pro vinctus rogaturus advenisse legitur; quem etiam colafizatum ab angelo lectio tradit, ut ante fores domos suae sancto Martino occurrisse et omnia que peteret prestetisse feratur. ta, multa discrimina Ligfluvii perpessa est. Distan
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ qui pauꝑes erogat. dõ
fenerat. Cui etiã patr̃ia illa
in qua feneratores egentium
requirunt thesaurum suum
olim ꝑ reuelationẽ sp̃s sc̃i fue¬
rat ostensa. ⁊ idcirco sine inter¬
missione orans flere consue
mine fruminus annis quatu¬
or pedib claudus carensꝙ au
ditu parisium ubi genouefa¬
morabat᷑ expetiit obsecrans

Expanded text:
m qui pauperibus errogat Deo venerat. Cui etiam patria illa, in qua veneratores egentium requirunt thesaurum suum, olim per revelationem Spiritus fuerat ostensa. Et idcirco sine intermisione orans flere consuevmine Frunimius annis quatuor clausus habens aureum meatus, Parisius Genovefa expetiit, obsec
Abbreviated transcription (Latin):
iuges eors ab obsidentib es
quissim. is spirib emunda
At illa ut erat clem̃tissima
ta est eos. Ingressa unuis cis
domũ matrone eor oratiosi
benedictione olei uncte. ꝑea¬

Expanded text:
iuges eorum ab obsedentibus se nequissimis spiritibus emundaret. Ad illa, ut erat benignissima, secuta est eos. Ingressaque uniuscuiusque domum, matrone eorum oratione et benedicto oleo unctione
Abbreviated transcription (Latin):
tifex qui oleũ benedicere
rat. Iterea solo recubans
rexit in manib eiꝰ amp¬
la oleo impleta est. Sicq
statim gemine in unahe
habuerat. inter manus

Expanded text:
abat; nam pontifex, qui oleum benediceret, deerat. Interea solo recubans,surrexit, in manibus eius ampulla oleo impleta est, et ita demum gemine in una orhabuerat, inter manus
Abbreviated transcription (Latin):
potentia ex faucib inferi reuo¬
ut sospes ei in auditorio domꝰ
occurreret. Magnificauitq i¬
dñm ꝓ repentina incolumitate
dã ꝓ famulo culpabili suppli¬
caret. et ille suꝑbia ⁊ callidita¬
te obduratꝰ nequaquã famulo
ignosceret. his eum uerbis allo¬
cuta dixit. Si me supplicantem
mox ita febre accensus est: ut
nocte tota anhelãs ⁊ estuãs reqͥ¬
escere nequiuerit: Quin etiã in

Expanded text:
iam ex faucibus inferi revout sospes Genovefae in adito domus occurrerit. Et magnificavit pro repentina incolomitate m pro famulo culpabile subplicaret. Cumque ille superbia et calliditate obduratus nequaquam famulo ignosceret, his eum verbis adlocuta dicitur: 'Si tu me supplicantem mox ita febre accensus est, ut noctem totam anhellans et estuans requiescere nequiverit. Quin etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
pluuia rigaret. nec messem nec
messores genouefe saltẽ ullus
guttarũ humor contigit. Factũ
est deinceps cum ꝑ amnẽ seqͣ¬
ne nauali. ꝓficissceret᷑ in itenere.
ita solet fieri celi decepta frau¬
de sereni. orta tẽpestate. ut na¬
iucła eiꝰ uento conlisa pene fluc¬
tib oꝑiret᷑. ꝓtinus genouefa
suspiciens in celũ manib extẽs¬
sis auxiliũ a dnim p̃cabat᷑. Tã¬
taq continuo reddita est tran¬
quillitas. ut sine dubio xp̃m
benedicto de libutos. sospites.
reddebat. Undȩ factũ a¬

Expanded text:
pluvia rigaret, porro nec messem nec messoris Genovefe saltim ullus guttarum umor contingeret. 51. Factum est deinceps, cum per amne Sequana navali proficisceretur itinere, ita ut solet fieri, caeli decepta fraude sereni, orta tempestatem, navicula eius vento conlesa pene fluctibus operiretur. Protinus Genovefa suspiciens in caelum, manibus expansis, auxilium a Domino precabatur. Talis continuo facta est tranquillitas, ut sine dubio univebenedicto dilibutos sospites reddebat. Factum
Abbreviated transcription (Latin):
nauigantes. felidissuno flatu
ꝑculsi sunt nullus q deinceps
in eodẽ loco naufragium pass̾
enauigantib fert᷑. Deinde
cũ artiacũ oppidũ fuisset in¬

Expanded text:
navigantes foededissimo flatu perculsi sunt. Nullus deinceps in eodem loco naufragium passus a navigantibus fertur. 36. Deinde cum Arciaca oppidum fuisset in
Abbreviated transcription (Latin):
lã consternantẽ q̃ pͥus bale uoca¬
bat᷑. ⁊ in zoarã idest paruulã syro
sermone translata est. recordaba¬
dur spelunce loth. ⁊ uersa in lacͥ¬
mas. uirgines socias admonebat
sa cubantẽ repperit sponsũ. ⁊ io¬
seph inebriatus ẽ cũ frĩb suis. Ne¬
luc̃e aspiciã de quo saluator ascen¬
dit ad patrẽ. In quo ꝑ annos sin¬
głos uacca rufa in holocaustũ dño
cremabat᷑. ⁊ cuiꝰ cinis expiabat
ppłm isrł. in quo iuxta ezechiel
cherubin de tẽplo transmigrant¬
migrantes eccłiã dni fundauer̃t
Ingressa sepulchrũ lazari marie
⁊ marche uidit hospitiũ. ⁊ bech¬
fage uillã sacerdotaliũ ⁊ maxil¬
laꝵ ⁊ locũ in quo pullus lasciui¬
ens gentiũ. dĩ frena suscepit.
Apłorsq stratꝰ uestib. mollia t̃¬
ga p̃buit ad sedendũ. rectoq itine¬
re descendebat hiericho cog̾itans¬
illud de euangłio uulneratũ ⁊ sa¬
cerdotib ac leuitis m̃tis feritate

Expanded text:
lam conternantem , quae prius Bala uocalam conternantem , quae prius Bala uocabatur et in Zoaram, id est \'paruulam\', Syro sermone translata est. recordabatur speluncae Loth et uersa in lacrimas uirgines socias admonebat sa cubantem repperit sponsum et Ioseph inebriatus est cum fratribus suis. reCrucem aspiciam, de quo Salvator ascendit ad Patrem. In quo per annos singulos Vacca rufa in holocaustum Domino cremabatur, et cujus cinis expiabat populum Israel : in quo, juxta Ezechielem, Cherubim de Templo transmigrantes, Ecclesiam Domini fundaverunt. Post ingressa sepulcrum Lazari, Mariae et Marthae vidit hospitium; et Bethphage, villam sacerdotalium maxillarum; et locum in quo pullus lasciviens gentium, Dei frena suscepit, Apostolorumque stratus vestibus, mollia terga praebuit ad sedendum. Rectoque itinere descendebat Jerichoillum ^ de euangelio uulneratum et sacerdotibus ac Leuitis mentis feritate
Abbreviated transcription (Latin):
id est opidũ iuror quatuor
abrahã isaac ⁊ iacob.⁊ adam
magni quẽ ibi conditũ iuxta
librũ iesu hebrei autumant.
licet pleriq caleph quartũ
putant cuius ex latere memo¬
ria demonstrat᷑. Noluit ꝑgere
ad cariath sephir. idest uitulũ
litteraꝵ quia contẽpnens occi¬
dentẽ. litterã reppererat u
uificantẽ. Magisq mirabat᷑
suꝑiores ⁊ inferiores aquas.
Gothomihel filiꝰ iephone cenez
ꝓ australi t̾ra. ⁊ arida possessi¬
one susceꝑat. ⁊ aquaꝵ ductũ
siccos prioris instrum̃ti agroᷤᷤ
faciebat in riguos. ut redẽp¬
tionẽ ueterũ peccatoꝵ inaqͥs
baptismi reppererit. Altero
die orto ia sole stecit in suꝑ¬
cilio caphar arbo ruche idẽ
uilla benedictionis quẽ ad lo¬
cũ abraham dñm ꝓsecutus
ẽ. Unde latã disp̃iciens soli¬
tudinẽ ⁊ t̾rã quondã sodome
⁊ gomorre acdamae ⁊ gomore¬
⁊ soboun cõtẽplata ẽ balsami ui¬
neas inengaddi ⁊ segor.⁊ uitu¬

Expanded text:
id est \'oppiduni uirorum quattuor\', id est \'oppiduni uirorum quattuor\', Abraham, Isaac et Iacob et Adam magni, quem ibi conditum iuxta librum Hiesu Hebraei autumant, licet plerique Chaleb quartum putent, cuius ex latere memoria demonstratur. noluit pergere ad Chariath-sepher, id est uinculum litterarum , quia contemnens occidentem litteram reppererat spiritum uiuificantem. magisque mirabatur superiores et inferiores aquas, quas Gothonihel, filius Iephone Cenez, pro australi terra et arida possessione susceperat et quarum ductu siccos prioris instrumenti agros faciebat inriguos, ut redemptionem ueterum peccatorum in aquis baptismi repperirent. altero die orto iam sole stetit in supercilio Caphar-baruchae, id est \'uillae benedictionis\', quem ad locum Abraham dominum prosecutus est. unde latam despiciens solitudinem et terram quondam Sodomae et Gomorrae, Adamae et Seboim contemplata est balsami uineas in Engaddi et Segor, uitu
Abbreviated transcription (Latin):
inuener̃t agnũ dĩ. puro ⁊ mũ¬
dissimo uellere qd̃ in heredita¬
te tociꝰ t̾re celesti rore cõpletũ
ẽ ⁊ cuiꝰ sanguis tulit peccata
mundi ⁊ ext̃minatore egypti
litꝰ sanguis fugauit in postib
Statĩꝙ concito gradu cepit
ꝑ uiã ueterẽ ꝑgere q̃ ducit ga¬
zã. ad potentiam uł diuitas dĩ.
⁊ tacita secũ uoluere. qͦmͦ eu¬
nuchus ethiops gentiũ ppłm
p̃figurans mutaiit pellẽ suã
⁊ dum uetꝰ relegerit instrum̃¬
tũ. fontẽ repperit euangłii.
Adq inde ad dexterã transit
abechsur. uenit eschol q̃ in
botrũ uertit᷑. Unde in destimo¬
niũ t̾ra fercilissima ⁊ in typũ
eiꝰ qͥ dicit. Torcular calcauiso¬
lus. ⁊ de gentib uir ñ fuit mec̃
exploratores botrũ mire mag¬
nitudinis pordauer̃t. Nec post
longum spatiũ. intrauit sare
cellulã. udens in cunabula
isaac.⁊ uestigia quercꝰ abrahã
sub qua uidit diemxͥ. ⁊ letatꝰ
dit chebron. hec ẽ cariatarbe

Expanded text:
inuenerunt agnum dei puro et muninuenerunt agnum dei puro et mundissimo uellere, quod in ariditate totius terrae caelesti rore conplutum est et cuius sanguis tulit peccata mundi et exterminatorem Aegypti litus fugauit in postibus.I Statimque concito gradu coepit per uiam ueterem pergere,I -<quae ducit Gazam, ad potentiam uel diuitias dei, et tacita secum uoluere, quomodo eunuchus Aethiops gentium populos praefigurans 2 mutauerit pellem suam et, dum uetus relegit instrumentum, fontem repperit euangelii. atque inde ad dexteram transit. a Bethsur uenit Eschol, quae m botruum uertitur. unde in testimonium terrae fertilissimae et typum eius, qui dicit: torcular calcaui solus et de gentibus uir non fuit mecum, exploratores botruum mirae magnitudinis portauerunt. nec post longum spatium intrauit Sarrae cellulas uidens incunabula Isaac et uestigia quercus Abraham, sub qua uidit diem Christi et ldit Chebron, haec est Chariatharbe,
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis meis ⁊ palpebris meis dor¬
mitationẽ. Q: requiẽ dẽꝑib me¬
is donec inueniã loẽ dño tab̃¬
nacłm d̃o iacob. Et statĩ qui¬
qͥd desideret exposuit atq ocłis
ꝓphalib quẽ nos uenisse iã cre¬
dimꝰ illũ uenturũ ẽẽ cernebat
Ecce audiuimꝰ illũ in euphra¬
ta. inuenimꝰ eũ in cãpis silue
Tob quippe sermo ebraice dr
ut te docente didici. ñ mariã
loqͥt᷑ confident. Introibimꝰ in
tabernacłm eiꝰ. ad orabimꝰ in lo¬
co ubi stetert̃ pedes eiꝰ. Et ego
misera atq peccatͥx. digna sũ
iudicata deoscłari p̾sepe ĩ qͦ
dñs paruulus uagiit. orare
inspelunca inquã uirgo puer¬
ꝑa dnm fudit infantẽm. Hec
requies mea. qr dñi mei. Patͥa
eiꝰ hic habitabo. qm̃ saluator
elegit eã. Paraui lucernã xp̃o
mẽo. anima mea illi uiuet ⁊ se¬
men meũ seruiet ip̃i. Haut
ꝓcul inde descendit ad turrẽ
ader. idest gregis. iuxta quã
iacob potauit greges suos.⁊
pastores nocte uigilantes au

Expanded text:
eis et palpebris meis dormitationem et requiem temporibus meis, donec inueniam locum domino, tabernaculum deo Iacob. et statim, quid desideraret, exposuit atque oculis prophetalibus, quem nos uenisse iam credimus, ille uenturum esse cernebat: ecce audiuimus eum in Ephrata, inuenimus eum in campis siluae. \'zoth\' quippe sermo Hebraicus, ut te docente didici, non Mariamloquitur confidenter: int ro ibimus in tabernacula eius; adorabimus in loco, ubi steterunt pedes eius. et ego, misera atque peLcatrix, digna sum iudicata deosculari praesepe, in quo dominus paruulus uagiit, orare in spelunca, in qua uirgo puerpera deum fudit infantem ? haec requies mea, quia domini mei patria est.hic habitabo, quoniam saluator elegit eam. paraui lucernam Christo meo. anima mea illi uiuet et semen meum seruiet ipsi\'. haut procul inde descendit ad turrem Ader, id est 'gregi\', iuxta quam Iacob pauit greges suos et pastores nocte uigilantes aud
Abbreviated transcription (Latin):
ã ꝓpt̃ me. saluã faciet eã. Qñ dis¬
pendia rei familiaris ⁊ eu̾sio to¬
ciꝰ patͥmonii nuntiabat᷑. aiebat
Ꝙͥd enĩ ꝓdest hoi si dotũ mundũ
lucri fecerit. ⁊ aĩam suã dãpn
habuerit: Aut quã dabit. com
mutatio ꝓ aĩa sua: Et midus exi¬
ui de itero matͥs mee. nudus ⁊
redeã. Sic̃ placuit dño ita factũ
est. sit nom̃ dm̃i bũdictũ. ⁊ illud.
Nolite diligere mundũr nec eaq̃

Expanded text:
 me, me, saluam eam faciet. quando dispendia rei familians et euersio totius patrimonii nuntiabatur, aiebat: quid enim prodest homini, si totum mundum lucri fecerit et animam suam damni habuerit? aut quam m pro anima sua? et nudus exiui de utero matris meae, nudus et redeam. sicut placuit domino, ita factum est; sit nomen domini benedictum et illud: nolite diligere mundum nec ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
herodis impietas lact entes matrũ
uberib abstraxit. Qui iure dicun¬
t᷑ marcyrũ flores: quos in medio
frigore infidelitatis exortos uelut.¬
primas erumpentes eccłe gemmas.
quedam ꝑsecutionis pruina deco¬
xit. Et ideo dignũ est interfectis
pro xp̃o infantib honoris impen¬
dere cerimonias non doloris. sacra¬
mentis dare uota. non lacrimis.
Quia ipse illis fuit causa pene. q
extint et corone. Ipse odii causa

Expanded text:
Herodis impietas lactantes matrum Herodis impietas lactantes matrum uberibus abstraxit, qui iure dicuntur martyrum flores, quos in medio frigore infidelitatis exortos primas erumpentes ecclesiae gemmas quaedam persecutionis pruina decoxit. et ideo dignum est interfectis pro Christo infantibus honoris inpendere caeremonias non doloris, sacramentis uota dare non lacrimis, quia ipse illis causa fuit poenae, qui exstitit et coronae, ipse odii causa,
Abbreviated transcription (Latin):
lem illors infantũ
colimus quos ab herode cru
nra celestiũ militum & tanto¬
tũ parens fecunda uirtutum.
Ecce profanus hostis nũquã
beatis pariulis tantũ pro des¬
se potuisset obsequio. quantũ
profuit odio. Nam sicut sacra¬
tissima p̃sentis diei festa ma¬
nifestant quantũ contra bea¬
tos paruulos iniquitas ha¬
bundauit. Tantũ in eis gr̃a
benedictionis effulsit. Beata
es o bethleem terra iulaq̃
immanitatẽ
in puerorũ extinctione ꝑpessa
es que subunotẽpore. candi¬
datã plebẽ in bellis infantie
deo offere meruisti. Digne
colimus. quos beatius eter¬
ne uite mundus edidit. quã
quos maternorũ uiscerum
partus esfudit. Si quidem an-
uite ꝑpetue adepti sunt dig¬
nisatẽ: quã usuram presentis
acciperent. Aliorũ quidem p̃¬
tiosa mors martyrum lau dẽ
inconfessione. ꝓmeruit. horũ
in comsũmatione cõplacuit: quia gͣs¬
incipientis uite primordiis ipse
eis occasus initium głe dedit. qͥ
p̃sentis terminũ imposuit. quos

Expanded text:
lem illorum infantium colimus, quos ab Herode regenostra caelestium militum et tantarum parens fecunda uirtutum. ecce profanus hostis numquam beatis paruulis tantum prodesse potuisset obsequio, quantum profuit odio. Nam sicut sacratissimum praesentis diei festum manifestat, quantum contra beatos parvulos iniquitas abundavit, tantum in eis gratia benedictionis effulsit. Beata es, o Bethlehem terra Juda, quae inmanitatem in puerorum extinctione perpessa es, quae sub uno tempore candidatam plebem inbellis infantiae deo offerre meruisti. Digne illorum, quos beatiores aeternae uitae mundus edidit, quam quos maternorum uiscerum partus effudit, si quidem ante uitae perpetuae adepti sunt dignitatem, quam usuram praesentis acciperent. aliorum quidem pretiosa . mors martyrum laudem in confessione promeruit, horum in consummatione conplacuit, quia incipientis uitae primordiis ipse eis occasus initium gloriae dedit, qui praesentis terminum posuit, quos
Abbreviated transcription (Latin):
matos milites destinauit. quib
terribili uissu interminatos dixit.
re ⁊si quos ibi inueneritis ab im¬
matu ⁊ infra masculinum occidi¬
toris. Non habet que feriat in m̃¬
bris infantis. ⁊ extendit brachia
ferientis. Gladius locũ non habe¬
bat. et carnificẽ non pudebat. La¬
tior erat machera quã uiscera. ut
gladiator haberet crimen :⁊ non in¬
nocentiã. Dum enĩ auellerent᷑ a
nificum. matres suas digitis tene¬
ris constringentes. et miserie ge

Expanded text:
matum militem destinavit, cui terribili jussu interminans dixit: t quidquid ibi inveneritis a bimatu et infra, masculum occidissoris! Non habet quod feriat in membris, et extendit brachia feritatis. Gladius locum non habebat, et carnificem non pudebat: latior erat machaera quam viscera, ut gladius haberet crimen, et non innocentia. Dum enim avellerentur a tortorum, matres suas digitis teneris constringentes, et miseris ge
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. ita absentes ex signo
quod eis p̃dictũ fuerat agnoue¬
runt. Sepultus uero est in orato¬
rio beati baptiste iohis. quod de¬
structa ara appollinis ip̃e constru¬
xit. Qͥ ⁊ in eo specu in quo priꝰ
sublatꝰ habitauit. nunc usq si pe¬
tentiũ fides exigat miracłis cho¬
res gesta quã narro. quia quedã
mulier m̃te capta dum sensũ fũ¬
ditꝰ ꝑ didisset: ꝑ montes ⁊ ualles.
siluas ⁊ campos die noctuq uaga¬
bat᷑. Ibiq tantũmͦ quiesceb̾at ubi
hanc quiescere lassitudo coegisset
Quadam uero die. dũ uaga ni¬
nuũ erraret: ad beati uiri bñdi¬
cti patͥs specũ deuenit. ibiq nes¬
ciens ingressa mansit. Facto aũ
mane: ita sanato sensu egressa
est: ac si eam nũquã insaniã capi¬
tis ulla denuiss. Que omni uite

Expanded text:
viderunt, ita absentes ex signo viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Baptistae, quod destructa ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu in quo prius Sublacus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis cores gesta quam narro; quia quaedam mulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, per montes et valles, silvas et campos die noctuque vagabatur; ibique tantummodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vit
Abbreviated transcription (Latin):
pit dolore fatigari. Cumq ꝑ dies
singłos langor ingrauesceret. sex¬
to die portari se in oratorium adis¬
cipłis fecit. ibiq exitũ suũ dñici
corꝑis ⁊ sanguinis ꝑceptione mu¬
nunt atq inter discipłoꝵ manꝰ¬
in becillia mͣbra sustentans. Ere¬
ctis in celũ manib stecit. ⁊ ulti¬
mũ sp̃m inter u̾ba orationis ef¬
flauit. Qua scilicet die duob
de eo frib uni in cellam cõmorã¬
ti. alti aũ longius posito reuelati¬
o unius. atꝙͣ indissimilis uisio
apparuit. Uiderunt namq qͥa
strata palliis atq in numeris
chorusca lampadib uia recto o-¬
rientis tramite ab eius cella in
celũ usq dendebat᷑. Eui uenerã¬
do habitu uir desuꝑ clarus asi¬
stens. cuiꝰ ess uia quã cernerent
inquisiuit. Illi aũi se nescire pro¬
fessi sunt. Quib ipse ait. Hec est
uia qua dilectus dnĩ celũ bñdi¬
ctus ascendit. Tunc itaq scĩ ui¬
ri obitũ sicut presentes discipłi

Expanded text:
pit ardore fatigari. Cumque per dies pit ardore fatigari. Cumque per dies singulos languor ingravesceret, sexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corporis et sanguinis perceptione munivit, atque inter discipulorum mansustentans, erectis in coelum manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernerent, inquisivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
ta narrare s quedã enus studiose
pͣtereo. quia ad alioꝵ gesta uol¬
uenda festino. Hoc aũ nolo te la¬
teat. quod uir dĩ inter dot mi¬
racła quib in mundo claruit. do¬
ctrine quoq uerbo. non medio¬
crider fulsit. Nam scͥpsit mona¬
choꝵ regulam discretione p̃cipu¬
am sermone luculento. Tuius si
quis uelit subtilius mores uitã¬
q cognoscere potest in eadem in¬
stitutione regule. om̃s magistri
illius actus inuenire. Quia sc̃s
uir nullo mͦ potuit aliter doc̾e
Codem uero anno quo de hac
uita erat exiturus quibdam dis¬
cipłis secum conu̾santib. quib¬
dam longe manentib. scĩssimi
sui obitus denuntiauit diem. Ore
sentib indicens ut audita ꝑ silen¬
tium degerent. Absentib indi¬
cans qd̃ uł quale eis signũ fieret
quando eius anima de corꝑe exi¬
ret. Ante sextũ uero exitus sui di¬
em aperiri sibi sepulturã iubet.
Qͥ mox correptꝰ febrib. acri ce¬

Expanded text:
ta narrare: sed quaedam ejus studiose ta narrare: sed quaedam ejus studiose praetereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino. Hoc autem nolo te lateat, quod vir Dei inter tot miracula, quibus in mundo claruit, doctrinae quoque verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum regulam, discretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione regulae omnes magisterii illius actus invenire: quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere Eodem vero anno quod quo de hac vita erat exiturus, quibusdam discipulis secum conversantibus, quibusdam longe manentibus sanctissimi sui obitus denuntiavit diem. Vedicens ut audita per silentium tegerent; absentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coe
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehendete humiliata non po¬
terat. Sĩr gͦ qui in turrum gło¬
bũ igneũ angłos quoq ad celũ
redeuntes uidebat: hec ꝓculdu¬
bio cernere non nisi in dei lumine
poterat. Qͥd itaq mirũ si mundũ
ante se collectũ u̾idit: qui subleua¬
tus in mentis lumine extra mũ¬
dum fuit. Qd̃ aũ collectus mun¬
dus ante eius ocłos dicit᷑. non ce¬
lũ ⁊ t̾ra contracta est. sed uidentis
animꝰ dilatatꝰ. Qͥ in do raptus ui¬
dere sine difficultate potuit. om̃e
qd̃ infra dm̃ est. In illa gͦ luce que
exteriorib ocłis fulsit. lux int̾ior
in m̃te fuit. Q uidentis antiũ
quia ad suꝑiora rapuit. ei quã an¬
gusta essent omĩa inferiora mon¬
strauit. Pe TRU Uideor mͥ n
tiliter non intellexisse que dixãs
quando ex tarditate mea. tantũ
creuit expositio tua. Se quia hec
liquido meis sensib infudisti q̃¬
so ut ad narrationis ordine̾ rede¬
huc de hoc uenerabili patre mul¬

Expanded text:
comprehendere humiliata non pocomprehendere humiliata non poterat. Vir ergo Dei, qui intuens globum igneum, angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere nonnisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate mea tantum crevit expositio tua. Sed quia haec liquido meis sensibus infudisti, quaeso ut ad narrationis ordinem redehuc de hoc venerabili Patre mul
Abbreviated transcription (Latin):
sub eadem nocte transmitteret :⁊¬
quid de germano epõ ageret᷑ ag¬
nosceret ⁊ indicaret. Factũq est
⁊ reuerentissimũ uitũ germanũ
epm̃. his qui missus fuerat iam
defunctũ repperit. Et requirentẽ
subtilit̃: agnouit eodem momĩto
quod dictũ est: quia aute ocłos
ipsiꝰ quasi sub uno radio solis col¬
lectus omĩs mundus adductus
ẽ. sicut nunquã exꝑtus sũ ita ne
conicere scio. qm̃ quo ordine fieri
podest ut mundus omĩs ab hoĩe
uno iuideatur GREGONS
Fixum tene petre quod lo quor
quia aĩe uiuenti creatore. angu¬
sta est omĩs creatura. Quãlibet
enĩ partũ de luce creatoris aspexe¬
rit. breue enĩ fit omne quod crea¬
tũ est. quia ip̃a luce uisionis inti¬
me mentis laxat᷑ sinus. Gantũꝙ
expandit᷑ in ad̃. ut suꝑior existat
mundo. fit uero ip̃a uidentis aĩa
pit᷑ suꝑ se: in int̾i̾orib ampliatur
Et ut dũ se cõspicit exaltata: com¬
prehendit. quã breue sit quod

Expanded text:
sub eadem nocte transmitteret, et sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum episcopum is qui missus fuerat jam defunctum reperit, et requirens subtiliter agnovit eodem momento quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus adductus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno videatur. Gregor. Fixum tene, Petre, quod loquor: quia animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis animapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum se sub se conspicit exaltata, comprehendit quam breve sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
intẽpesta noctis hora respiciens.
uidit fusam lucem desuꝑ cunctas
noctis denebras effugasse. Tanto¬
q splendore. clarescere. ut diem
uinceret lux illaꝙ inter denebras
radiasset. Mira au̾tẽ res ualde in
hac spiculatione secuta est. quia
sicut pꝰ ipse narrauit. omĩs etiã
mundus uelud sub uno solis radi¬
o collectꝰ ante ocłos eius ad ductꝰ
est. Qͥ uenerabilis pat̾ dum inten¬
tã ocłoꝵ aciem in hoc splendore
chorusce lucis infigeret iuidit ger
Tunc tanti sibi testẽ uolens acdhi¬
bere miracłi seruandũ diaconũ
tteratoꝙ bisterꝙ eius noĩe cũ cla¬
moris magntudine uocauit. Cũꝙ
ille fuisset in solito tanti uiri clamo¬
re turbatꝰ. ascendit respexit pattẽ¬
ꝙ iam lucis exiguã uidit. Cur
tantũ hoc obstupescenti miracu¬
lum uir dĩ ꝑ ordinẽ q̃ fuerant ge¬
sta narrauit. Statĩq in cassinum
castrũ religioso uiro theoprobo
mandauit. ut ad capuanã urbem

Expanded text:
intempesta noctis hora respiciens, intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit GermTunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
Sipse parauerat ponerent. Qo
facto contigit quorũ mens una
semꝑ in dño fuerat. eoꝵs ꝙͦ cor¬
ꝑa nec sepultura separaret. Alio¬
quoq tẽꝑe seruandus diaconꝰ
atq albas eiꝰ monastĩo quod
in cãpanie partib a liberio quon¬
dam patricio fuerat constructũ
ad eũ uisitationis gr̃a ex more
conuenerat. Eius quippe mona¬
st̾ium frequentabat. ut quia is¬
dem quoꝙ uir doctrine grã ce
estis influebat dulcia ÷ͥ inuicem
uite uerba transfunderent ⁊ sua¬
uem cibũ celestis patͥe. quia adhuc
ꝑfecte gaudendo non poterant
saltem suspirando gustarent. Cũ¬
uͦ hora iã quietis exigeret in cuiꝰ
turris suꝑiorib se uenerabilis be¬
nedictꝰ. in eiꝰ quoq inferiorib se
seruandus diaconus collo cauit. Qͦ
iudelicet in loco inferiora suꝑrus
ꝑuius continuabat ascensus An¬
te aandem uͦ turrẽ largius erat
habitacłm in quo utrius q discipłi
potentẽ dñm deprecans. subito

Expanded text:
sibi ipse paraverat, ponerent. Quo sibi ipse paraverat, ponerent. Quo facto contigit ut quorum mens una semper in Deo fuerat, eorum quoque corpora nec sepultura separaret. quoque tempore Servandus diaconus atque abbas ejus monasterii quod in Campaniae partibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferiora superioribus pervius continuabat ascensus. Ante eamdem vero turrim largius erat habitaculum in quo utriusque discipulipotentem Deum deprecans, subito
Abbreviated transcription (Latin):
nerabilis uiri mentẽ aspicimus
dubiũ non est quod eandem sere¬
nitatẽ uoluerit in qua descen¬
d̾at ꝑ manere. S contra hoc qd̾
uoluit in uirtute om̃potents
dĩ ex femine peccatore miracłm
inuenit. Nec mirũ qđ plus illo
femina q̃ dui frẽm uidere cupi¬
ebat in eodem tẽꝑe ualuit. Qt
enim iuxta ioħis uocem. ds ca¬
ritas est. Iusto ualde idicio. il¬
la plus potuitq ampliꝰ amauit.
pe Rfateor multũ pla¬
cet quod dicis GREGORIS
rabilis femina. ad cellã ꝓpͥam re-¬
cessisset. uir dĩ ad monast̾ium re-¬
diit. Cũ ecce post triduum in cel¬
la consistens. eleuatis in aera ocłis
uidit eiusdem sororis sue aĩam
de eius corꝑe egressam in colu̾be
specie celi secreta penetrare. Qi
tante eius gle congaudens omĩ¬
potenti dõ hẏmins ⁊ laudib gr̾aᷤᷤ
reddidit. eiꝰꝙ obitũ fr̃ib denun¬
tiauit. Quos etiã ꝓtinus misit
ut eius corpꝰ ad monast̾ium de¬
ferrent. atꝙ in sepulchro quod

Expanded text:
nerabilis viri mentem aspicimus, nerabilis viri mentem aspicimus, dubium non est quod eamdem serenitatem voluerit in qua descenderat permanere; sed contra hoc quod voluit, in virtute omnipotentis Dei ex feminae pectore miraculum invenit. Nec mirum quod plus illo femina, quae diu fratrem videre cupiebat, in eodem tempore valuit: quia enim juxta Joannis vocem, Deus charitas est , justo valde judicio illa plus potuit, quae amplius amavit. Petr. Fateor, multum placet quod dicis. rabilis femina ad cellam propriam recessisset, vir Dei ad monasterium rediit. Cum ecce post triduum in cella consistens, elevatis in aera oculis vidit ejusdem sororis suae animam de ejus corpore egressam, in columba specie coeli secreta penetrare. Qui tantae ejus gloriae congaudens, omnipotenti Deo in hymnis et laudibus gratias reddidit, ejusque obitum fratribus denuntiavit. Quos etiam protinus misit, ut ejus corpus ad monasterium deferrent, atque in sepulcro quod
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimaꝵ fluuium in mensam
fuderat. ꝑ quas serenitatẽ aeris
in pluuiã traxit. Nec paulo tar¬
dius pꝰ orationẽ inundatio illa
secuta est. S tanta fuit conue¬
nientia orationis ⁊ mundatioĩs
ut de m̾sa caput iã cũ tonitruo
leuaret. Quatͣmꝰ unus idemq
esset mom̃tũ. ⁊ leuare caput in
pluuiã deponere. Tc̃ uir dĩ int
choruscos ⁊ donitruos atq ingen¬
des pluiie inundationes iudẽs
se ad monastiũ non posse reme¬
are cepit conqueri contristatꝰ
Qͥd est quod fecisti: Tui illa res¬
pondit. Ecce te rogaui ⁊ audire
me noliusti. rogaui dnm meũ
⁊ audiuit me. Al odo gͦ si potes
egredere ⁊ me dimissa ad mona¬
steriũ recede. Ip̃e aũ exire extra
tectũ non ualens. qui remane
sponte uoluit in loco mansit in¬
iuitus. Sicq factũ est. ut totam
noctẽ ꝑuigilẽ ducerent. atq ꝑ
sacra sp̾alis uite conloquia sese
uicaria relatione saciarent. Qua
de re dixi eum uoluisse aliquid
s munme potuisse. Quia si ue¬

Expanded text:
lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, , soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si ve
Abbreviated transcription (Latin):
lũ aperiens ocłos ut uideret qͥs
esset qui talia loquebat᷑ timidꝰ
demon clamauit dicens. Heu me
miserũ forsitan uult iterũ me
tenere. ⁊ statim euanuit ⁊ obmu¬
tuit fugiens. Et cũ ꝑducta fuiss
ad locũ cepit dicere presentib xͥ¬
anis.frẽs mei ⁊ ciues audite me.
Peniteat uos demoniis ĩmolare¬
Nc̃ aũ edificate domos ur̃as suꝑ

Expanded text:
lum essit qui| talia dicibat. Timidus daemon clamauit dicens| Heu me miserum forsitam uult me iterum t<eni>re.| Et statim euanuit et omutuit fugiens. Et dum adduc| ta fuisset in ipso loco cepit dicere praesentibus fratris . | mei et ciuis audite me et penetiat uus daemonis imo| lari sed edificate do
Abbreviated transcription (Latin):
ad urbem surgens tempestas e¬
nie. & posita est beata piliana
prope derritorio puteolano mi¬
liario a mari uno. Prefectus aũ¬
um suũ suburbanũ uenit tẽpe¬
stas ualida ⁊ dimersit nauem
aquã locũ desertũ a feris ⁊ auib
corꝑa eoꝵ deuorata sunt. Sc̃a

Expanded text:
ad urbem exurgens tempestas maniae. Et posita est beata iuliana prope centorio po| teolano  Praefectus au suburbanum uenit| tempestas ualidam demersit nauem aquam in| loco deserto sic ad feris et auibus corpora eorum deuora sunt.|
Abbreviated transcription (Latin):
na stans in medio igne glorifica¬
mebat contra eam sicut fera
maligna ⁊ cogitabat quali sup¬
plicio subiceret eam. ⁊ iussit ol¬
lam afferri ⁊ plũbũ muti ine¬

Expanded text:
na stans inlesa glorificamibat contra ipsa sicut fera maligna| et cogitabat quali sublicia superaret illa .| Et iussit ollam afferri et plumbum et in
Abbreviated transcription (Latin):
uliana gauisa est ualde. Et dũ
ad propinquaret᷑ finis certami¬
nis eius ⁊ traheret᷑ ad locũ ubi
eam decollari p̾̃fectus precepit
subito currens uenit ⁊ clamabat
dicens. Nolide parcere dõs uitu¬
perauit ⁊ om̃ib iniuriã fecit.

Expanded text:
uliana gauisa est ualde. Et dum| apropinquasit finis circa minis eius et traheretur| ad locum ibi eam decollare praecipi subito uenit et clamabat dicens| nolite parcere ei . deus uitoperauit et hominibus iniu| ria facit.
Abbreviated transcription (Latin):
horresco reserens. Subito enĩ ꝓre¬
cipitati de hreda animas emisert
atꝙ corꝑa illoꝵ sepulture sunt tra-¬
dita. Sc̃s uero ambrosius cũ ignora¬
ret. quod factũ esset nec diutius pos¬
set plebem tenere. ascendens ꝓ tri¬
bunali de eadẽ questione q̃ fuerat
proposita. sermonẽ ad horsus est
dicens. Debitũ fr̃es curo soluendũ
sed hesternos meos non inuemio
creditores. ⁊ reliqua que scripta st̃
tore. recipiendi corꝑis eius causa
sed̾am ad maximũ suscepit legati¬
onẽ. Apud quẽquã constant᷑ ege¬
rit qui uoluerit cognoscere: ip̃iꝰ
legationis epłam ad ualentuna¬
num iumiorẽ datam̃ cũ legerit
approbabit. Nob̾ eni alienum a
ꝓmissione uisum est illã inserere.
ne adiuncte epłẽ proliettas fastidi¬
ũ legendi afferret. Ip̃m uero maxi¬
mum a cõmunionis consortio se¬
gregauit. ãmonens ut effusi sangͥ¬
nis dni sui. ⁊ qd̃ est grauiꝰ in nocen¬
tis ageret penitentiam. si sibi apud

Expanded text:
horresco referens; subito enim praehorresco referens; subito enim praecipitati de rheda, animas emiserunt, atque corpora illorum sepulturae sunt tradita. Sanctus vero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset, nec diutius posset plebem tenere, ascendens pro tribunali, de eadem quaestione quae fuerat proposita, sermonem adorsus est, dicens: Debitum, fratres, cupio solvendum, sed hesternos meos non invenio creditores, et reliqua quae scripta sunt tore, recipiendi corporis ejus causa secundam ad Maximum suscepit legationem. Apud quem quam constanter egerit, qui voluerit cognoscere, ipsius legationis epistolam ad Valentinianum juniorem datam cum legerit , approbabit; nobis enim alienum a promissione visum est illam inserere, ne adjunctae epistolae prolixitas fastidium legenti afferret. Ipsum vero Maximum a communionis consortio segregavit, admonens ut effusi sanguinis domini sui, et quod est gravius, innocentis, ageret poenitentiam, si sibi apud
Abbreviated transcription (Latin):
dit ut ipse pꝰmodũ loquebat᷑ an¬
głm ad aures ep̃i tractantis loqẽ¬
tem. ut uerba angłi popło ep̃s
renuntiare uideret᷑. Q uiso omĩs.
conu̾sus fidem quã expugnabat
cepit ip̃ẽ defendere. Fuerunt etiã
duo cubicularii. tc̃ tr̃ꝑis. gratie¬
ani imꝑatoris de heresi arrianoꝵ.
qui tractandam ep̃o questionẽ ꝓ¬
ponerent. Ad quã audiendã. al¬
tero die ad basilicã portianã se
ad futuros ꝓmiserant. Erat enĩ
questio de incarnatione dm̃. S
alio die miserandi homines suꝑ¬
bie cumore cõpleti. nec mamores
ꝓmissoꝵ contempnentes dm̃ in
sacerdote ip̃ius nec plebis expectã¬
tis considerantes inturiam: in¬
memores etiã dictorũ dnĩcoꝵ. qm
ria collo eius alliget᷑. ⁊ dimergat᷑
in ꝓfundũ maris. Conscendentes
hredam qua sigia gestandi ciui¬
tatẽ egressi sunt. Expectate sacer¬
dote uel plebe in ecclia constituta
S huiꝰ contumacie qui fuis fuerit

Expanded text:
dit ut ipse postmodum loquebatur Andit ut ipse postmodum loquebatur Angelum ad aures Episcopi tractantis loquentem; ut verba angeli populo Episcopus renuntiare videretur. Quo viso conversus, fidem quam expugnabat, coepit ipse defendere. 18. Fuerunt etiam duo cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de haeresi Arianorum, qui tractanti Episcopo quaestionem proponerent, ad quam audiendam altero die ad basilicam Portianam se adfuturos promiserant; erat enim quaestio de incarnatione Domini. Sed alio die miserandi homines superbiae tumore completi, nec memores promissorum, contemnentes Deum in Sacerdote ipsius, nec plebis exspectantis considerantes injuriam, immemores etiam dictorum Dominicorum,ria collo ejus alligetur, et demergatur in profundum maris , ascendentes in rhedam, quasi gratia gestandi, civitatem egressi sunt, exspectante Sacerdote et plebe in Ecclesia constituta. Sed hujus contumaciae quis finis fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tentur demones illi negant. Ds̃
tam̃ qui gra̾m eccłie sue angere
confueut : non passus est diu
insultari. a ꝑfidis scĩs suis. Sms
itaq ex ipsa multitudine. subi¬
to arreptus spũ ĩmundo clama¬
re cepit: ita torqueri eos. ut ip̃e
torquebat᷑ qui negarent. mr̃es
uł qui non crederent antrim¬
tatis uniatẽ. quã docet ambro¬
sius. At illi acuoeꝵ confusi qui
conuerti debuerant ⁊ dignam
tali confessione agere penttentiã.
in piscina dimersum hoĩem ne¬
cauerunt. ꝑfidie homicidium
uingentes. Deduxit enĩ illos adhc̃
finem digna necessitas. Sc̃s uero
ambrosius ep̃s maioris humilita¬
tis uirfactus donatã sibi a dño
gr̾am reseruauit. crescebatq coti¬
die fide ⁊ amoie corã deo ⁊ hoĩb¬
ꝑ idem tẽpꝰ erat quidã uir de he-¬
resi arrianorũ acerrimꝰ ninium
disputator ⁊ durus. atꝙ in conuer¬
tibilis ad fidem catholicã. Is co usti¬
tutus in eccłia tractante epo. ui¬

Expanded text:
tentur daemones, illi negent. 16. Deus tentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, donatam sibi a Domino gratiam reservabat, crescebatque quotidie fide et amore coram Deo et ho idem tempus erat quidam vir de haeresi Arianorum, acerrimus nimium disputator, et durus atque inconvertibilis ad fidem catholicam. Is constitutus in Ecclesia, tractante Episcopo, vi
Abbreviated transcription (Latin):
se dari cepit ꝑsecutio q̃ iustine fu¬
rore hecendebat᷑. ut sacerdos de
eccłia pelleret᷑. Tam̃ qmͣ intra pa¬
lauum multitudo arianoꝵ eũ
nistina constituta deridebat tan¬
tam dĩ gr̃am quã eccłie sue catho¬
ferre dignatꝰ. est. uenerabile̾ ꝙz
uirũ ambrosium narrabat pe¬
cunia comꝑasse. homines qui se
uexari ab immundis sp̃ib men¬
tirent᷑ atq ut ab illo sicut ⁊ a mar¬
tirib se torqueri dicerent. S hoc
uidaico ore lo q̃bant᷑ arriani sub¬
pares scilicet eor. Illi em̃ de dño
dicebant qm̃ in belzebub pͥncipe
demonioꝵ eicit demonia. Isti de
mr̃ib uł de dñi sacerdote loque¬
bant᷑ quod non di gr̃a. que ꝑ ip̃os
oꝑabant᷑ ĩmundi sp̃s pellerent᷑
sed accepta pecuma se dorqueti mẽ¬
tirent᷑. Clamabant enĩ demones
Scimus uos mrẽs. Et arriam di¬
hic testimoniũ accipimus. demo¬
nũ. s cõnfessio. Snde miseriores
arriam uł iudei ut quod confi¬

Expanded text:
sedari coepit persecutio, quae Justinae fusedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae cathoferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei gratia, quae per ipsos operabatur, immundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dihic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iugilie in eccłie mediolanensi ce¬
lebrau ceperunt. Cuiꝰ celebritatis
geruasius se sacerdoti reuelauert᷑.
Erant enĩ in basilica posit in qua
sunt hodie corꝑa naboris ⁊ felicis
mr̃m. Sed sc̃i mr̃es nabor ⁊ felix.
celeberrine frequentabant᷑. Pro¬
tasii uͦ ⁊ geruasii mr̃m ut nõĩa.
ita esiã sepultura incognita erat.
In tantũ ut supra ipoꝵ sepulcbia
ambularent om̃s qui uellent ad
boris ⁊ felicis mr̃m ab inuria se¬
lecticis posita multoꝵ ibi sana¬
te egritudines ꝑdocentur. Cecus
⁊̃ sẽuerꝰ noĩe qui nͣc usq in eadem
basilica que dicit᷑ ambrosiana in
qua mr̃m corꝑa sunt translata
religiose seruit. ubi uestẽ mr̃m
atuigit. stacĩ lumen recepit. Ob¬
sessa etiã corꝑa a sp̃ib immundis
curata sũma cñ gr̾ã domũ repe¬
tebant. S hil bñficiis mr̃m in
quantũ crescebat fides eccłie ca¬
tholice. in tantũ arrianoꝵ ꝑfidi-¬
a minuerent᷑. Deniq ex hoc tẽꝑe

Expanded text:
ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi ceac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis Gervasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad boris et Felicis martyrum ab injuria selecticis posita, multorum ibi satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae catholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ in eodem carpento impositꝰ de
eadem domo. ip̃e ad exilium desti¬
natus est. reputans sibi iusto iudici¬
o dĩ in se conuersũ ut in eodem car¬
pento diriget᷑ ad exiliũ: quod ip̃e
parauerat sacerdoti. Cui non nimiũ
solatii sacerdos pͣbuit dando sũptus
uł alia que erant necessaria. S hec
confessio hominis. nec mulieris fu¬
rore. nec uoces sonoꝵ arrianor de¬
mentiã repressit. Maiore enĩ accen¬
si dementia basilicam portianã in¬
uadere nitebant᷑. Exercitꝰ enĩ arma¬
Tꝰ ad custodiendas fores eccłie est
directus ut nemo auderet catholi¬
cam eccłiam ingredi. S dñs qui de
a duersariis siuis eccłie sue triũpħm
donare consueuit ad eccłie sue mu¬
nimentũ militũ corda conuertit.
ut aduersis scutis eccłie fores serua¬
rent. nec egredi dimitterent. sed
ingredi eccłiam catholicam minime
prohiberent. S nec hoc satis erat
cũ plebe parit᷑ ac clamarent. Hoc
intẽꝑe primũ antiphone hymui

Expanded text:
batur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni,
Abbreviated transcription (Latin):
cere potentiã inlustris ꝓbi. Qua cog¬
nita: ad ꝓpͥa remearunt᷑. S egresso
theodosio de italia. ⁊ constantinopo¬
lim costituto. ualentimano au q̃¬
gusto iutra gallias posito: dirẽA¬
cta legatio est sub uoĩe senatꝰ asym¬
macho tunc p̃fecto urbis de repe¬
tenda ara uictorie. ⁊ sumptib cere¬
moniaꝵ. S ubi cõꝑit sacerdos: mis¬
so libello ad imꝑatorẽ. postulauit
ut ad se relationis exemplaria di¬
rigerent᷑. Quib ip̃e ꝓ partib suis
responsurus esset. Qua relatione ac¬
cepta: p̾clarissimũ libellũ conscrip¬
sit. ut contra nichil unquã audiret
s̾minachus iur eloquentissimu
respondere. S postquã auguste me¬
moue ualentimanus in iuenensi

Expanded text:
cere potentiam illustris viri Probi, qua cogcere potentiam illustris viri Probi, qua cognita, ad propria remearunt. 26. Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli constituto, Valentiniano Augusto intra Gallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefecto Urbis de repetenda ara Victoriae et sumptibus caeremoniarum. Sed ubi comperit Sacerdos, misso libello ad imperatorem , postulavit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis responsurus esset. Qua relatione accepta, praeclarissimum libellum conscripsit, ut contra nihil umquam auderet Symmachus vir eloquentissimus respondere: sed postquam augustae memoriae Valen