comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rim multa licentius scͥpsit qͣ quib platoni¬
cum nomẽ ascͥbendum esset. scͥpsit tnͥ. et
qd̾ nollẽ scͥpta extant neq tam celebris fame
notam neq uiditiu posteritatis erubuit cura̾
hanc metũq om̃e uĩcente ĩpetu passiõĩs aĩu
uegentis stiliq dulcedine calamũ excitantis.
que uelim turpi pudendaq materia tanta illi est.
ut epycureis magisqͣ platonicis in reb qi solis.
inluto platonici ⁊adios cernas ingenii et hanc
ip̃am post platonẽ multis uideo causam fuisse
ut scͥpta reluquerent que ul honestius nõ
scͥpsissent uł consultius deleuissent multis
ut idem faciant futurã. esse tonitio s famosi¬
orem actigi/ pro inde qd ad reprehentionẽ acti¬
net insanie talis et aliqua diximꝰ et multa
ac uaria dici possũt qd̾ ad remediu uͦ nõ pa¬
uca. Nam ad illam quã dicis consolationem
mali huiꝰ quam tibi decarminib ꝓuenturam

Expanded text:
rim, multa licentius scripsit quam quibus platonirim, multa licentius scripsit quam quibus platonicum nomen ascribendum esset. Scripsit tamen et, quod nollem, scripta extant, neque tam celebris fame notam neque iudicium posteritatis erubuit, curam hanc metumque omnem vincente impetu passionis animum urgentis stilique dulcedine calamum excitantis, que vel in turpi pudendaque materia tanta illi est, ut epicureis magis quam platonicis in rebus quasi solis in luto platonici radios cernas ingenii; et hanc ipsam post Platonem multis video causam fuisse ut scripta relinquerent que vel honestius non scripsissent, vel consultius delevissent, multis ut idem faciant futuram esse conicio; sed famosiorem attigi. Proinde quod ad reprehensionem attinet insanie talis, et aliqua diximus ac multa et varia dici possunt, quod ad remedium vero non pauca. Nam ad illam quam dicis consolationem mali huius quam tibi de carminibus perventuram
Abbreviated transcription (Latin):
sũt huiꝰ amicitie fundamenta que honestius
sic dicit̾ qͣ libido. ꝗd sit tam̃ aꝑtis sanisq õcłis
facile cernitͣ. Itaq tota res eo redeat ut sĩ
sit amor quisꝙ in rerum natura sine sollici¬
tudine turpiq desiderio sine suspirio et ardẽti
cura sit hic sane ꝑmissus sapienti. Uacati
eĩ om̃i libidine ut cicero idem ait om̃iq tu¬
multũ atq argore animi que maxime sũt ui
tanda sapientibo. Ceterũ nõ ut fando reruz
facies uelari. sic mutari ueritas rerum põt
ẜmo aũt nobis nũc nõ nisi delibidinoso amo¬
re suceptus ẽ qui his multisq aliis magnis
malis uacare nullo põt modo. et hec quidez
stoytis/. Ad platonẽ uenio qui pħorum pͥn¬
ceps imo ut aiunt phorum deus et si in
hoc multi litigent in om̃i au̾t quone nõ pl¬
urimũ s maiorũ meliorũq uidicio standu
est. plato imqͣ utique sumus uir deamori
turpis ⁊ inconcessa sit. pace tanti uiri dixe¬

Expanded text:
sunt huius amicitie fundamenta, que honestius sunt huius amicitie fundamenta, que honestius sic dicitur quam libido: quid sit tamen apertis sanisque oculis facile cernitur. Itaque tota res eo redeat, ut, si sit amor quisquam in rerum natura sine sollicitudine turpique desiderio, sine suspirio et ardenti cura, sit hic sane permissus sapienti: “vacat enim omni libidine”, ut Cicero idem ait, omnique tumulto atque angore animi, que maxime vitanda sunt sapientibus. Ceterum non ut fando rerum facies velari, sic mutari veritas rerum potest: sermo autem nobis nunc nonnisi de libidinoso amore susceptus est, qui his multisque aliis magnis malis vacare nullo potest modo. Et hec quidem Stoicis. Ad Platonem venio, qui philosophorum princeps, immo, ut aiunt, philosophorum deus — etsi in hoc multi litigent; in omni autem questione non plurium sed maiorum meliorumque iudicio standum est —, Plato, inquam, utique summus vir, de amoriturpis et inconcessa sit, pace tanti viri dixe
Abbreviated transcription (Latin):
fiusse qͣ grecis. uix ẽi occuret horum aliquis tã
ꝑdicus qui nõ dicã tale aliꝗd fecerit s nõ libere
totu hoc uanitatis genus ieriserit atq dapna¬
uerit. Ap̃ illos aũt nõ coes quoq s seuerissi
mos pħorum stoycos ip̃mq qd̾ miraberis pla¬
tonẽ inhoc ercore uersãtos scimus. Umaturũ
quidem sapientẽ uobunt stoyci.et sane si dea¬
more conueniat nõ fallunt. Umabit eĩ sa
piens deum ut dixi amabit et proximũ. a¬
mabit u̾tutẽ sapientiã patriã parentes filios
cus ẽ pulcritudim sic eĩ in ciceroi̾s tustulano
diffinitum legimus amorẽ ipm̃ conatũ esse a¬
micitie faciende expulcritudĩs spẽ quis tamce¬
tus ut nõ uideat quid sibi uelit hec pulcritu¬
do recte ergo querit illic cicero. Quis ẽ eĩz
unquit iste amor amicitie cur nõ deform ado¬
lostentẽ quisq̃ amat neq formosam anum
minorã etas et forma cũ delinmentis suis

Expanded text:
fuisse quam Grecis; vix enim occurret horum aliquis tam fuisse quam Grecis; vix enim occurret horum aliquis tam perditus, qui non dicam tale aliquid fecerit, sed non libere totum hoc vanitatis genus irriserit atque damnaverit. Apud illos tamen non communes quosque sed severissimos philosophorum stoicos ipsumque, quod miraberis, Platonem in hoc errore versatos scimus. Amaturum quidem sapientem volunt stoici et sane, si de amore conveniat, non falluntur. Amabit enim Deum sapiens, ut dixi, amabit et proximum, amabit virtutem, sapientiam, patriam, parentes, filios, cus est pulchritudini? Sic enim Ciceronis Tusculano diffinitum legimus, amorem ipsum conatum esse amicitie faciende ex pulchritudinis specie. Quis tam cecus ut non videat quid sibi velit hec pulchritudo? Recte ergo querit illic Cicero: “Quis est enim” inquit “iste amor amicitie? Cur non deformem adolescentem quisquam amat neque formosam anum?” Nimirum etas et forma cum delinimentis suis
Abbreviated transcription (Latin):
solabor. Rar Est hoc quidem dequo multa diçi
possũt et qñ huc me trahis insistam. Int̾mltas
fateor mira hec amantiũ. amentia nõ solum
apͥ uulgus ubi consuetudine in naturã uersa
furor om̃is excusabilis. s apud utriusq lim¬
gue doctissimos nam et portas graioru et ur̃os
quedam dealienis multa de sius amorib pla¬
nfrbbt usibilit̾ conscͥpsisse comꝑtũ esti atq
unde.morum infamia merebant᷑ eloquẽtie
gloriam consecutos. Tollerabilior ap̾ illos sa¬
pho. etas sexus animi leuitas puellam excu¬
santꝭ s ꝗd anacreonti facias ꝗd alceo quoꝵ u
terq nõn poeta modo insignis. s uir fortis
et rebus gestis insua re publica cdarus fuit
seu ꝗd exũris. ouidio. catullo. proꝑtio. tibullo.
quoꝵ nulłu ferme nisi amatoriũ est poema.
yͣqs qͥd poetas qbus nestio unde maior licentia
data esti et non potius uite duces arguam płos.
ubi herche gaudeas grauitatis multo plus uris

Expanded text:
solabor. Est hoc quidem de quo multa dici solabor. Est hoc quidem de quo multa dici possunt et quando huc me trahis insistam. Inter multas, fateor, mira hec amantium amentia, non solum apud vulgus, ubi consuetudine in naturam versa furor omnis excusabilis, sed apud utriusque lingue doctissimos. Nam et poetas Graiorum et vestros quedam de alienis, multa de suis amoribus plausibiliter conscripsisse compertum est atque unde morum infamiam merebantur eloquentie gloriam consecutos. Tolerabilior apud illos Sappho: etas, sexus, animi levitas puellam excusant. Sed quid Anacreonti facias, quid Alceo? Quorum uterque non poeta modo insignis, sed vir fortis et rebus gestis in sua republica clarus fuit. Seu quid ex vestris Ovidio, Catullo, Propertio, Tibullo, quorum nullum ferme nisi amatorium est poema? Quanquam quid poetas, quibus nescio unde maior licentia data est, et non potius vite duces arguam philosophos? Ubi hercle gaudeas, gravitatis multo plus vestris
Abbreviated transcription (Latin):
illum et nos trudet inçartarũ. G. Iueniles
ludos incalup̃nã trahis amo/da ueniam
si ab offenso postenda e uenia. ⁊p̃e tibi igno¬
ste neq eiz alium qͣ te ledis et ab miser
quos int̾ scopulos fragiłe cimbam agis. Qy¬
Iuuat ita uuse̾ nec inteligo quid nã ueteti.R.
adiserum est pectare. Miserius delectari/ mise¬
rimu excusare. atq amare pectatu. et tum
demum. consumata miẜia est. cum ad studi¬
um uoluptatis opinio quedam honestatis acce¬
sserit G. Ame. net possum alit̾ nec uolo. R.¬
posses nempe. siuelles/ et forsam ad huc uol¬
uentib annis uoles siquidem cum in multio
tum p̾cipue in hoc morbo eueĩt titi sẽpe u̾tuti
tentatum frustra zemediũ ultro dies longior.
afferat.G̃. Nulla me dies nõ amante uide¬
rit. l. Age igit᷑ lude insam sono letare ex¬
prectus flebis. G. stgo uͦ non flebo s cana
meq ip̃m inore amantiu et carminib con¬

Expanded text:
illum et vos trudet in tartarum. Iuveniles illum et vos trudet in tartarum. Iuveniles ludos in calumniam trahis; amo, da veniam. Si ab offenso poscenda est venia, ipse tibi ignosce; neque enim alium quam te ledis et, ah miser!, quos inter scopulos fragilem cymbam agis! Iuvat ita vivere, nec intelligo quidnam vetet. Miserum est peccare, miserius delectari, miserrimum excusare atque amare peccatum et tum demum consummata miseria est cum ad studium voluptatis opinio quedam honestatis accesserit. Amo: nec possum aliter nec volo. Posses nempe si velles et forsan adhuc volventibus annis voles, si quidem cum in multis, tum precipue in hoc morbo evenit, ut sepe virtuti tentatum frustra remedium ultro dies longior afferat. Nulla me dies non amantem viderit. Age igitur; lude, insani, somno letare: experrectus flebis. Ego vero non flebo, sed canam meque ipsum more amantium carminibus con
Abbreviated transcription (Latin):
et se ipõs uitamq sui.proiecisse lucrum du¬
cerent fuerũt qui non altius aspirantes pronu¬
da u̾tute auti propatria idem face̾nt numerarẽ.
nisi innumerabiles e̾e̾nt.G. Ego nec incelo fui
nec u̾tutem uidi amo que cerni possunt R Sic
nichil amas nisi quod cerni potest. nichil igr.
magnum amas quid ꝙ directe obuias prece¬
pto illi iulgatissimo. Nolite amare que ui¬
dent s que nõ iudent᷑. que eĩ uident tp̃alia
sũt. que aut̃ nõ uident / ecterna Poos aũt çe¬
ci animo deditiq ocłis ecternũ nichil nõ dicã
amare s nec intelligere nec cogitare quidem i¬
donei uobistum ꝑitura. septamini. et pudendos
affectus honesto tegentes uelo libidinẽ dicitis
amorem. illum colitis illum fandi licentia.
deus facitis ut probra ur̃a que uix celum te¬
git ex cuset. quid eim deo i aucore fit perpera.
Item iam erigite deo ur̃o aras ac thura porigi¬
te ille uos adcelum euhet imo ud̃ celi deus

Expanded text:
et seipsos vitamque suam proiecisse lucrum duet seipsos vitamque suam proiecisse lucrum ducerent, fuerunt qui non altius aspirantes pro nuda virtute aut pro patria idem facerent; numerarem, nisi innumerabiles essent. Ego nec in celo fui unquam nec virtutem vidi; amo que cerni possunt. Si nichil amas nisi quod cerni potest, nil igitur magnum amas. Quid quod directe obvias precepto illi vulgatissimo: “Nolite amare que videntur, sed que non videntur; que enim videntur temporalia sunt, que autem non videntur eterna”. Vos autem ceci animo deditique oculis eternum nichil non dicam amare, sed nec intelligere nec cogitare quidem idonei, vobiscum peritura sectamini et pudendos affectus honesto tegentes velo libidinem dicitis amorem. Illum colitis, illum fandi licentia deum facitis, ut probra vestra, que vix celum tegit, excuset. Quid enim deo auctore sit perperam? Ite iam, erigite deo vestro aras ac thura porrigite: ille vos ad celum evehet! Immo vero celi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
noĩu uł historie fide sufficiunt . G.demo ꝗd
de odio dices si amorem dampnas. R. ut ni
accipis utrũq dãpnabo. neq ideo bonũ aliꝗd
dicam. qd̾ aduersu malo sit duo eĩ extrema
sibi inuicẽ aduersa. pariterq amedio hoc est
au̾tute distantia pariter mala sũt.G. Ego
malum ẽ amare. hoc ego fateor malo nich
melius inuenio .R. Crede hercle ut est aĩis.
s tria oppĩo rem nõ mutat. M. Oderint quos
delectat ego amabo.R. Odium atq amorẽ
indifferentia dixerim nam ut odisse uilium
et amare uirtutẽ eque laudabile ẽ sic seu uͥ¬
tutis odium seu uitii amor eque dapnabile
et ad sumã uix inuerues qd̾ ꝑ se ipm sic laude
uł infamia dignum sit. quim paucis additis
laus ac iutuꝑatio altera locũ sumat alterus
tu qd ames iuderis. G. Quid aimen nisi qd̵ ceti.
RNon om̃s idem amant fuerũt ꝗamarent de¬
um tam enisse ut proamore hoc omrͬa quidẽ

Expanded text:
nominum vel historie fide sufficiunt. Amo. Quid nominum vel historie fide sufficiunt. Amo. Quid de odio dices, si amorem damnas? Ut tu accipis, utrunque damnabo neque ideo bonum aliquid dicam quod adversum malo sit. Duo enim extrema, sibi invicem adversa pariterque a medio, hoc est a virtute, distantia pariter mala sunt. Ergo malum est amare. Hoc ego, fateor, malo hoc nichil melius invenio. Credo hercle, ut est animus; sed tua opinio rem non mutat. Oderint quos delectat, ego amabo. Odium atque amorem indifferentia dixerim: nam ut odisse vitium et amare virtutem eque laudabile est, sic seu virtutis odium seu vitii amor eque dannabile: et ad summam, vix invenies quod per seipsum sic laude vel infamia dignum sit; quin paucis additis laus ac vituperatio altera locum sumat alterius. Tu quid ames videris. Quid amem nisi quod ceteri? Non omnes idem amant: fuerunt qui amarent Deum tam enixe, ut pro amore hec omnia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
rum ab amore regio interim apd alexandriã
Uictus est. Hanibal ap̃ ticinu ap̃ trebiam
apͥ transimenũ ap̃ cannas uictor. At demum
in prtrra iuncendus sua. prius apud salapiã
apulie oppidum. quo in excusabilior sit me¬
retricio amore subactus est quanta tribi ui¬
detur mali uis que tan duros aĩos tam rigida
pectora leni frangat inciresu. tam rapidos pe¬
des tam fortia brachia fragilib uindis liget
Limquo fabulosa ⁊ uetera nimis inbeluas trã¬
fformatũ uiouem ⁊idiculis martẽ iundis inpli¬
citum. duris nentẽ pensa digitis herculẽ. Nd
hec et leandru fructib. bibuda lacͥmis. ꝓt¬
brĩtelis uiri propria cuspide pyramnũ. yphim
baqueo per eumtẽ qd̾q est cercius atq sonan¬
tius. et grecorum duces de amore certantes
et notis toiam flamis ardente Absq his oĩb
ac mille similib sãtis duo illi quos premisi¬
mus ad probandũ dequo agit uł magnitudĩe

Expanded text:
rum ab amore regio interim apud Alexandriam rum ab amore regio interim apud Alexandriam victus est. Hannibal apud Ticinum, apud Trebiam, apud Transimenum, apud Cannas victor ac demum in patria vincendus sua, prius apud Salapiam Apulie oppidum, quo inexcusabilior sit, meretricio amore subactus est. Quanta tibi videtur mali vis, que tam duros animos, tam rigida pectora levi frangat incursu, tam rapidos pedes, tam fortia brachia fragilibus vinculis liget? Linquo fabulosa et vetera nimis: in beluas transformatum Iovem, ridiculis Martem vinculis implicitum, duris nentem pensa digitis Herculem, ad hec et Leandrum fluctibus, Biblida lacrimis, Prochryn telis viri, propria cuspide Pyramum, Hyphin laqueo pereuntem quodque est certius atque sonantius, et Grecorum duces de amore certantes et notis Troiam flammis ardentem. Absque his omnibus et mille similibus satis duo illi quos premisimus ad probandum de quo agitur vel magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sentit obtorpiũt qui malo suo gaudet insa¬
nit.u. Apud me fateor delectabile ẽ amare.¬
R. Odiosum mallem ac molestiu. quo et fu¬
ga mali prontior foret et propinquior spes sa¬
luns. Nũc delectatio morbũ alit sanus eĩ fie̾i
respuit quẽ delectat egrotare. G.⁊ ut libet ap̃
me quidem ingenu est amare. R. Ut qsq
inguidum et qd̾ fortissimos ẽt uiros emo¬
liat eneruetq. dicam ꝙ nemo ẽ qui nesciat
nemo erit qui audiens nõ miret᷑. sic magnaꝵ
reru recordatio uł scientibo admiranda est
neue oĩa sequar qd̾ nec neçessariũ puto nec
possibile. durarum toto orbe darissimaꝵ gẽ¬
tium duos longe prestantissimos duces ad
memoriã reuga Sulius cesar uictor ingaliis.
ingermania inbrectania inspaniis in ytalia.
inthesalia inegipto idemq moꝵ inarmenia in
ponto in affrica ⁊ rursus inhispania. suppremͦ
marte uicturus. in medio tantarum uictoria¬

Expanded text:
non sentit, obtorpuit; qui malo suo gaudet, insanon sentit, obtorpuit; qui malo suo gaudet, insanit. Apud me, fateor, delectabile est amare. Odiosum mallem ac molestum, quo et fuga mali promptior foret et propinquior spes salutis. Nunc delectatio morbum alit; sanus enim fieri respuit quem delectat egrotare. Ut libet: apud me quidem ingenuum est amare. Ut quisque  et languidum et quod fortissimos etiam viros emolliat enervetque. Dicam quod nemo est qui nesciat, nemo erit qui audiens non miretur — sic magnarum rerum recordatio vel scientibus admiranda est — neve omnia sequar, quod nec necessarium puto nec possibile. Duarum toto orbe clarissimarum gentium duos longe prestantissimos duces ad memoriam revoca: Iulius Cesar victor in Galliis, in Germania, in Britannia, in Hispaniis, in Italia, in Thessalia, in Egypto idemque mox in Armenia, in Ponto, in Africa et rursus in Hispania supremo Marte victurus, in medio tantarum victoria
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeas et uento tuo nauiges. Uoluptatis id̃
quidem non consilii est Ego uͦ quo suauius
axseris eo cautius ex incendio fugiendũ con¬
sulo. tũc sũt mala ꝑiculosissima. cũ delectant
sepe suauitatẽ hanc durissimꝰ finis exasperat
Rmo amorq .łr. Ut siti ita ꝗd nisỹ du¬
plex nodus nexus. axtior. grauius discͥmen. me¬
lius de te sperarẽ siamares tm̃ nõ ẽt amare¬
ris. et si ei facilitatẽ amoris atq difficultatẽ
eque nociua quida dicant ꝙ facilitate aĩus ca¬
piatur cũ difficultate contendat/. ego tñ ita sen¬
tio nichil ad amandũ efficacius q̃ amari/. Co¬
ntraq nichil esse quod magis abamando dete¬
reat qͣ scire se nõ amari nec amatũ iri credere
qͣ uis id nõ facile creditura sit ceca et cupida
mens amantis qui unus est ex illo grege de
quo scbitur ꝙ qui amãt ip̃i sibi sõpnta fingũt.
Smo cum gaudio. R. Qui ꝙ̃ male sibiẽ.

Expanded text:
gaudeas et vento tuo naviges; voluptatis id gaudeas et vento tuo naviges; voluptatis id quidem, non consilii est. Ego vero, quo suavius arseris eo cautius ex incendio fugiendum consulo: tunc sunt mala periculosissima, cum delectant. Sepe suavitatem hanc durissimus finis exasperat. Amo amorque. Ut sit ita, quid nisi duplex est nodus, nexus arctior, gravius discrimen? Melius de te sperarem si amares tantum, non etiam amareris. Etsi enim facilitatem amoris atque difficultatem eque nocivam quidam dicant, quod facilitate animus capiatur, cum difficultate contendat, ego tamen ita sentio: nichil ad amandum efficacius quam amari contraque nichil esse quod magis ab amando deterreat quam scire se non amari nec amatum iri credere — quamvis id non facile creditura sit ceca et cupida mens amantis, qui unus est ex illo grege, de quo scribitur quod qui amant ipsi sibi somnia fingunt. — Amo ego cum gaudio. Qui quam male sibi est
Abbreviated transcription (Latin):
Ratis fruor amorib. R.. Granis In¬
sidiis oppmendus. G. Eatis uror
amoribi. . Bene ais uror ẽ eĩ a¬
mor.latens ignis. gratum uulnᷤ. sapidum ue¬
nenum. dulcis amaritudo. delectabilis morb
Iocundu supplitiũ blanda moͣs . G. Amo et
uicissim amor. RtPrimũ nosse. potes. secdm
in ambiguo est nisi forte nocturnũ muliertule
tue murmur intestimoniũ thrahis. G. Amor
Haud dubie. R̾ ꝑ suasit ut uideo nec magnũ
persuadere uolentib. omĩs Amans cecus et cre¬
dulus ꝙ si fidem iuram̃to amatorio uis in esse
scͥptu ab amante oyrographu tenera inglaçie
testibus austribo. inmediu profer. Mio insã¬
ne nichil umqͣ inpudice preẜtim. credas femi¬
ne sexus ardor leuitas Ꝯsuetudo mentiendi fa¬
llendi studium fructusq fallacie. hec singula mł¬
toq maxime. hec oĩa ꝗcꝗd illius ore prodierit
suspectũ faciũt.si. Amo qd̾ iure animũ delec¬
tet et dulcit ardeo. R. Credis exme audire
quod ille magr̃ amorũ ait. ut feliciter ardens

Expanded text:
ratis fruor amoribus. Gratis insidiis opprimendus! Gratis uror amoribus. Bene ais: “uror”; est enim amor latens ignis, gratum vulnus, sapidum venenum, dulcis amaritudo, delectabilis morbus, iucundum supplicium, blanda mors. Amo et vicissim amor. Primum nosci potest, secundum in ambiguo est, nisi forte nocturnum muliercule tue murmur in testimonium trahis. Amor haud dubie. Persuasit, ut video; nec magnum persuadere volentibus: omnis amans cecus et credulus. Quod si fidem iuramento amatorio vis inesse, scriptum ab amante cyrographum tenera in glacie testibus austris in medium profer. Sed, o insane, nichil unquam, impudice presertim, credas femine: sexus, ardor, levitas, consuetudo mentiendi, fallendi studium fructusque fallacie, hec singula multoque maxime hec omnia, quicquid illius ore prodierit suspectum faciunt. Amo quod iure animum delectet et dulciter ardeo. Credis ex me audire quod ille magister amorum ait, ut feliciter ardens
Abbreviated transcription (Latin):
diximus repetitum puta. G¬
audium. Ualitudo corpis firma est.¬
R. En senectus abaduso. mlle mor¬
borum armata generibus. Contra u¬
alitudinẽ int̾ra uoluptas militati sa¬
miliare certamen. G. Ualitudo corpis
lera est.R̾. Inconsulta iocunditas quess
negligentes et incautos facere soleat posse¬
ssores suos et sepe morbos arcessere. Quos
ualitudini ꝓprie diffidentis intentio decli¬
nasset .G. Ualitudo coporis bona est.Rx.
Bene utere. Alioquim leue bonũ. Quĩ
et graue malum. siut solita est culpe cu¬
iuspiam causa sit multis ꝑiculosa et pe¬
stilens sanitas fuit qui totius egrotassẽt.¬
G. Dalitudo corporis optima est.Rx. Res
ꝑgrata multũq utilis seu corpore quid
agendũ seu aiõ est. O ut quarũdam ra¬
dicibus erbarum in est us iuueni qued
um aliarũ rerum ĩ mixtione purgata
est salnbre poculũ e plurib fit. qd̾ exu¬
no pestiferũ fuisset sic corporea sanitas
ne noxia sit habenti nõ al̾ q̃ ad iucta
animi ꝓspera ualitudine temperanda

Expanded text:
diximus, repetitum puta. Valitudo corporis firma est. En senectus ab adverso, mille morborum armata generibus! Contra valitudinem interea voluptas militat: familiare certamen! Valitudo corporis leta est. Inconsulta iucunditas queque negligentes et incautos facere soleat possessores suos et sepe morbos arcessere, quos valitudini proprie diffidentis intentio declinasset! Valitudo corporis bona est. Bene utere; alioquin leve bonum, quin et grave malum si, ut solita est, culpe cuiuspiam causa sit. Multis periculosa et pestilens sanitas fuit, qui tutius egrotassent. Valitudo corporis optima est. Res pergrata multumque utilis, seu corpore quid agendum seu animo est. Sed, ut quarundam radicibus herbarum inest vis veneni que, dum aliarum rerum immixtione purgata est, salubre poculum e pluribus fit, quod ex uno pestiferum fuisset, sic corporea sanitas, ne noxia sit habenti, non aliter quam adiuncta animi prospera valitudine temperanda
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte accior tasus ac more inpatiens matu¬
ro consilio uti uetet qui si incidat int̾ eum¬
nas amicitiarũ ultimas numerandus erit
ferendus iñ alto animo ut reliqua cedendu¬
q necessitati et parendum tp̃ri s hic casus
uere uix amicitie notus est..
De ingratis dolor

Expanded text:
nisi forte acrior casus ac more impatiens maturo consilio uti vetet; qui, si incidat, inter erumnas amicitiarum ultimas numerandus erit, ferendus tamen alto animo ut reliqua, cedendumque necessitati, et parendum tempori. Sed hic casus vere vix amicitie nunc notus est. 28 DE INGRATIS Mul
Abbreviated transcription (Latin):
ciues. odiosi soni odiosi cognati/ odiosi coniu¬
ges odiosi freã. odiosus demũ patri filius et
filio pater et ad sumam nulla necessitudo est
que non odiis esse possit infecta/ sola quidem a¬
micitia sincera et mali huius ignara est. In¬
terq hanc et ueliquas hoc int̾essẽ diffiniunt
ꝙ ille om̃es adiuncto odio duxant nomenq
suum xetinent huic uni nõ mͦ si odium acte¬
sserit. s si amor abscesserit/ amicitia ram
non est. neq u̾o magis odiosus amicus
esse pot.q amor etram odiosus. D. Per¬
fidos pritior amicos. R. Si quid spei reli¬
quũ ꝑfer. dum infidem redeant et ardenter
ama. multi eñi trepido amore amicitias ex¬
tinxerũt aut parum fidendo perfidiam docu¬
ere. Si nec ita proficis spesq omĩs intͥii ute¬
re consilio catonis qui amicitias que nõ pla¬
cent sensum dissuendas/ censuit non subi¬
to discindendas ne geminũ graue damnuz
simł et amici perdi uideantꝰ et quesit hostes.

Expanded text:
cives, odiosi socii, odiosi cognati, odiosi coniucives, odiosi socii, odiosi cognati, odiosi coniuges, odiosi fratres, odiosus demum patri filius et filio pater, et, ad summam, nulla necessitudo est que non odiis esse possit infecta, sola quidam amicitia sincera mali huius ignara est, interque hanc et reliquas hoc interesse diffiniunt, quod ille omnes adiuncto odio durant, nomenque suum retinent, huic uni non modo si odium accesserit, sed si amor abscesserit, amicitia iam non est. Neque vero magis odiosus amicus esse potest, quam amor etiam odiosus. Perfidos patior amicos. Si quid spei reliquum, perfer, dum in fidem redeant, et ardenter ama: multi enim tepido amore amicitias extinxerunt, aut parum fidendo perfidiam docuere; si nec ita proficis, spesque omnis interiit, utere consilio Catonis, qui amicitias que non placent, sensim dissuendas censuit, non subito discindendas, ne, geminum grave damnum, simulque et amici perditi videantur, et quesiti hostes;
Abbreviated transcription (Latin):
Ramicis queror. R Quid hic ho¬
stibus faciat. qui deamicis querimoniã
instituit. d. Amicos exꝑior infide¬
les/. R smpossibile rem narras ne forte aũt
amicos cedideriy qui non erant/ nempe id non
mͦ possibile uł coe est. d Enfideles sunt am¬
ici. R. his querelio plenus est orbis terre
uerum amicitia infidelitasq non coeu̾̃t qui
infidelis esse incipit. desinit esse amicus seu
quod potius crediderim numq̃ fuit.cũq omis
uirtus in mortalis sit omĩs fictio cui breuis
non fides est sublata. s fictio/.. D. Infidos
expior anucos. E Amici falso habuti si
nuc primum infidelis animi latebras pandut
erroris tui finem letus aspice et caueto int̾im
ne morbi contagia uite serpant/. s quicũq illi
fuerĩt tu amicitie fidem serua. et si non ꝑꝑ
infici qd̾ libentius facies si ꝙͣtum tibi displi¬
ceat illorum ꝑfidia. ip̃e tecum acriter excusẽ¬
ris sepe uitiis odium calcar adu̾turem fuit/.d
In meritus amicorũ odia ꝯtraxi. R. Odiosi

Expanded text:
amicis queror. Quid hic hostibus faciat, qui de amicis querimoniam instituit? Amicos experior infideles. Impossibilem rem narras, ne forte autem amicos credideris qui non erant; nempe id non modo possibile, sed commune est. Infideles sunt amici. His querelis plenus est orbis terre. Verum amicitia infidelitasque non coeunt: qui infidelis esse incipit, desinit esse amicus, seu, quod potius, ut crediderim, numquam fuit; cunque omnis virtus inmortalis sit, omnis fictio evi brevis, non fides est sublata, sed fictio. Infidos experior amicos. Amici falso habiti, si nunc primum infidelis animi latebras pandunt, erroris tui finem letus aspice, et caveto interim ne morbi contagia in te serpant. Sed quicunque illi fuerint, tu amicitie fidem serva; etsi non propinfici; quod libentius facies, si quantum tibi displiceat illorum perfidia, ipse tecum acriter excusseris. Sepe vitii odium, calcar ad virtutem fuit. Inmeritus amicorum odia traxi. Odiosi
Abbreviated transcription (Latin):
quidno rex fuit ⁊ dipius alaudiue : Rerofestone
dies quide pristo illo seculo stilicet. quo pro¬
brum diuitie habebant᷑ et paupeitatis cecitas ac¬
cesserati at senectus. et m̃ de eo scͥtens cicero
aessartuce inquit robustos filios et quir q filias
tantam domum tantas chientelas appius rege¬
bat et cecus et senex neq id mirari est ꝙ p¬

Expanded text:
o rex fuit Appius Claudius, profecto ne dives quidem, prisco illo seculo, videlicet quo probrum divitie habebantur, et paupertati cecitas accesserat, ac senectus, et tamen de eo scribens Cicero: “Quattuor, inquit, robustos filios, et quinque filias, tantam domum, tantas clientelas Appius regebat et cecus et senex”. Neque id mirari est
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ⁊ ip̃e faciet. Quod inte est optimũ dotis
genus fui̾t sic filias formare ut uł absq dote
recto iudicio placere ualeat atq amari dotem
habuit romanum imperiũ faustina et quot
reris indotate castiores eoq felitiores fuerit
Non facit saustum coniugius dos s uirtus
fac sipotes ut tuaꝵ non pecunia optabilis sit
tia fides humilitas his ornate gẽmis filie
tue hoc honuste auro. his anaillis comita¬
te limen adeant con iugiũ non diuitum
s proborum ubi tutior sepe pudicitia. Uitaq
dulcior q̃i intlalamis atq atriis regum
fuit . d..
¶De amissa pecuma dolor.

Expanded text:
est, optimum dotis genus fuerit, sic filias formare, ut, vel absque dote, recto iudicio placere valeant atque amari. Dotem habuit Romanum imperium Faustina: et quot reris indotate castiores, eaque feliciores fuerint? Non facit faustum coniugium dos, sed virtus. Fac si potes, ut tuarum non pecunia optabilis sit,tia, fides, humilitas. His ornate gemmis filie tue, hoc onuste auro, his ancillis comitate, limen adeant coniugum non divitum, sed proborum, ubi tutior sepius pudicitia vitaque dulcior, quam in thalamis atque atriis regum fuit. 13 DE AMISSA PECUNIA
Abbreviated transcription (Latin):
uerissimũ expertumq ꝙ multa petentib desunt mł¬
ta. D. Enboriosum negotium multos filios ge¬
nuisse. R. Quid subcelo mͥchi non laborio¬
sum dab̾ pret᷑ unam. ut creditꝰ uoluꝑtatẽ quam̃
nichil est in fine laboriosius nichil ꝗerot in animis
lunquat aculeos. An non legis apud flactũ ut uil
sine magno uita labore dedit mortalibꝰ. An nom au¬
dis quid poeta alius nõ ineleganter hac inparte
luserit. Cum enim bona omia gratis nobisdo¬
nata esse diuinitus piis om̃s uno ore fatenntur.
non donata dicit ille s uendita et pretium statuit

Expanded text:
mum expertumque: multa petentibus desunt multa! Laboriosum negotium multos filios genuisse. Quid sub celo michi non laboriosum dabis preter unam, ut creditur, voluptatem? qua tamen nichil est in fine laboriosus, nichil quod tot in animis linquat aculeos. An non legis apud Flaccum: nil sine magno vita labore dedit mortalibus? An non audis, quid Poeta alius non ineleganter, hac in parte, luserit? cum enim bona omnia gratis nobis donata esse divinitus, pii omnes uno ore fateantur, non donata
Abbreviated transcription (Latin):
pauones serui deniq et ancille indiuitiis habe¬
buntur. soli filii excludentir. D. O q̃ mͥ mł
ti sunt filii. eħ O qͣ plures aliis Quinqua¬
ginta fuerunt. priamo taginta orodi parthoꝵ
xegi centum quindecim regi ꝑsarum Axtaxer¬
si s septingenti. Aũt erothimo regi arabum. q¬
uor fidutia fines hoscium alt̾ius adgressus in

Expanded text:
itiis habebuntur, soli filii excludentur? O quam multi michi sunt filii! O quam plures aliis? Quinquaginta fuere Priamo, triginta Orodi Parthorum regi, centum quindecim regi Persarum Artaxerxi, Septingenti autem Erothinio regi Arabum, quorum fiducia, fines hosti
Abbreviated transcription (Latin):
produxit donec astolis filii euis remearent/. pa¬
rui tũc pueri qui magni post fuerunt uiri ꝗb
ilba conspectis uersa inhospitam or namenta
mea inquit hec sũt / plecͥare quidem. et ut tanti
tpͣris filiam dicebat. tu aũt ornamenta hec tua

Expanded text:
produxit, donec a scholis filii eius remearent parvi tunc pueri, qui magni post fuere viri; quibus illa conspectis versa in hospitam: “Ornamenta mea, inquit, hec sunt”, preclare quidem, et ut tanti patris filiam decebat. Tu autem ornamenta he
Abbreviated transcription (Latin):
brum diuitie hnbebant᷑ et paupeitatis cecitas ac¬
cesserat at senectus. et mñ de eo scͥteno icero u
a uatuoe inquit cobustoy filios et quinꝙ filias
tantam domum tantas clientelas appius rege¬
bat et cecus et senex neq id mirari est ꝙp
uata bene regeret cum tot obsessus mceto¬
dis ip̃am quoq rem pubcam gnbernaret hei

Expanded text:
aupertati cecitas accesserat, ac senectus, et tamen de eo scribens Cicero: “Quattuor, inquit, robustos filios, et quinque filias, tantam domum, tantas clientelas Appius regebat et cecus et senex”. Neque id mirari est, quod privata bene regere cum, tot obsessus incommodis
Abbreviated transcription (Latin):
produxit donec astolis fili eius remearent. pa¬
rui tũc pueri qui magni post fuerunt uiri ꝗb
illa conspectis uersa inhosputam or namenta
mea inquit hec sũt / plecͥare quidem. et ut tanti
tpͣris filiam dicebat. tu aũt ornamenta hec tua¬

Expanded text:
produxit, donec a scholis filii eius remearent paproduxit, donec a scholis filii eius remearent parvi tunc pueri, qui magni post fuere viri; quibus illa conspectis versa in hospitam: “Ornamenta mea, inquit, hec sunt”, preclare quidem, et ut tanti patris filiam d
Abbreviated transcription (Latin):
Umesa prole pregrauatus sum. R¬
Nuro etiam atq opibus inbecilles hum¬
eri premi possunt nemo tñ querit᷑ s sic
premi gaudet At qui pͥma int̾ur̃e felicitatis do¬
na num̾antur filii. his ne te igitur pregiauatũ
et non potius subleuatumadiçis. D. Multos
intͥfilios in ops sum. R. Imo uͦ filii diui¬
tie te sunt. quo int̾diuitias sis pauꝑ iuderis
i enim non nisi auaris et bonorum suoru
in gratio accidit. D. Filiorum inturba ege¬
stare sordida laboro. R. Alii non labor sed
requies sũt parentum lenimen laboꝵ. ari
om̃is solanum fortune si boni sunt Alioqa
non denum̃o si demoribo est querela. D. Ai¬
liorum acie conretatus sum. R. Cur non
ponus comitatus et uallatus et ornatus. Ce
uocant/. Non audisti ur cornelia ffricani ma¬
gn filia dum prediues mulier campana q̃
forte indomũ cius hospitii iure diu̾terat mu¬
liebriter glori habunda sua illi longe p̃tiosi¬
ssima ostentasset ornamenta gñosam ueld
ad hemulationẽ prouocata. loqunde industa¬

Expanded text:
umerosa prole pregravatus sum. Auro etiam atque opibus imbecilles humeri premi possunt: nemo tamen id queritur sed sic premi gaudet; at qui prima inter vestre felicitatis dona numerantur filii, hisne te igitur pregravatum et non potius sublevatum dicis? Multos inter filios inops sum. Immo vero filii divitie tue sunt: quo modo inter divitias sis pauper videris: id enim non nisi et avaris et bonorum suorum ingratis accidit. Filiorum in turba egestate sordida laboro. Filii non labor, sed requies sunt parentum, lenimen laborum, atque omnis solatium fortune si boni sunt; alioquin non de numero sed de moribus est querela. Filiorum acie coartatus sum. Cur non potius comitatus et vallatus et ornatus? Cervocant. Non audisti ut Cornelia, Africani magni filia, dum predives mulier Campana, que forte in domum eius hospitii iure diverterat, muliebriter gloriabunda, sua illi longe pretiosissima ostentasset ornamenta, generosam velut ad emulationem provocata, colloquium de indust
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri uiram hõĩs cabente molestiã nec minus
illam omem uitam esse tormentũ. quid filii me¬
reie ꝗd sidesint/ cure alie subibũt. Crede midir
quouq fe u̾tns quelibet fortune gradum arripias
& labores et molestie et difficultates iute adherut
quis lamentis inanibus opus est. D. flliis ml¬
tis premor. R. dic dicis quasi felicitate de¬
pͥmaris tua et uota pͥma mortalium tibi cumula¬
nus obuenisse fers. grauitͥ. mirum genus inpa

Expanded text:
nveniri vitam hominis carentem molestia”? Nec minus illam: “Omnem vitam esse tormentum”? Quid filii meruere? Qui, si desint, cure alie subibunt. Crede michi: quocunque te vertas, quemlibet fortune gradum arripias, et labores et molestie difficultates vite aderunt. Quid lamentis inanibus opus est? Filiis multis premor. Sic dicis, quasi felicitate deprimaris tua, et vota prima mortalibus tibi cumulatius obvenisse fe
Abbreviated transcription (Latin):
deces D. Dure discipłm ceruicis instruo. R¬
Surdo canis s sic est. hos clamor. hos silenũ
delectat potentissima semꝑ inrebus oĩbi con¬
suetudo est. Uide ut pistator tacitus clamo¬
sus uenator. At clamosior aliquanto scole
arbit᷑ ꝙ silue. D. Duricordem discipulum
nactus sum. R. depe facilius usi capuł
mollias ꝙͣ hominis ꝗd ius aũt ẽ infabulis
lupum ac uulpeculam lict̾as didicisse nan
elephantis studiosi nõ anilis fabula ẽ s na¬
turalis historia et hic tuus forsitam studio
naturam leniet. Xpud me aũt una fere pasto¬
ris et p̾ceptoris uita ẽ. mirũ nͥ utͥq tandem
acouictu mores traperit ille beluas regit
hic pueros.
De nouerca dolor.

Expanded text:
doces. Dure discipulum cervicis instruo. doces. Dure discipulum cervicis instruo. Surdo canis. Sed sic est: hos clamor, hos silentium delectat. Potentissima semper in rebus omnibus consuetudo est; viden ut piscator tacitus, clamosus venator? at clamosior aliquanto schole arbiter quam silve. Duricordem discipulum nactus sum. Sepe facilius ursi caput mollias quam hominis. Quid vis autem? Est in fabulis lupum, vulpeculam, literas didicisse; nam elephantis studiosi non anilis fabula est, sed naturalis historia. Et hic tuus forsitan studio naturam leniet; apud me, autem, una fere pastoris ac preceptoris vita est; mirum nisi uterque tandem a convictu mores traxerit. Ille beluas regit, hic pueros. 42 DE NOVERCA Nover
Abbreviated transcription (Latin):
nr et distere negligit disçiplus insolenq̃
egre manũ ferule subitiet doctrine animum
reprehensionib aurem collu iugo d. Habeo
ui sui tumor animi ingenio nocet ut disci¬
plinis aditus fiat comprimenda ẽ omĩs ela¬
tio/. Sçis ut ulexander macedo cũ aliqn ma¬
temathias aium applicasset et geometrica
sibi quidem obscuriustula traderentur. diffi¬
cultatib offensus preceptori imꝑat. ut id ip̃m
cdarius tradat et quid ille respondeat hec inꝗt
eque omib difficilia sũt ut stil oñen illi sp̃em
regii fastus excuteret sic e̾ eĩ hercle. nulle sũt
fortune partes in ingenii rebus ꝗsquis doctus
at sapiens fieri obliuistatur interim se potẽtẽ¬
D Discipułũ rudem elatumq habeo. RCo¬
nera uetum adu̾so flumine nauigas contrahe
carbasa çercam pete/ d. Contumacẽ habeo
discipułu prot̾uũq. R. Non arenam tm̃ fõ¬
dis s serpentẽ nutris. Acontum excolis hostẽ

Expanded text:
atur, et discere negligit discipulus insolens; atur, et discere negligit discipulus insolens; egre manum ferule subiciet, doctrine animum, reprehensionibus aurem, collum iugo. Habeo  oculorum visui, ita tumor animi ingenio nocet: ut disciplinis aditus fiat, comprimenda est omnis elatio. Scis ut Alexander Macedo, cum aliquando Mathematicis animum applicasset, et Geometrica sibi quedam obscuriuscula traderentur, difficultatibus offensus preceptori imperat, ut id ipsum clarius tradat, et quid ille respondeat: “Hec, inquit, eque omnibus difficilia sunt”, ut scilicet omnem illi spem regii fastus excuteret. Sic est enim hercle, nulle sunt fortune partes in ingenii rebus: quisquis doctus ac sapiens fieri vult, obliviscatur interim se potentem. Discipulum rudem elatumque habeo. Contra ventum, adverso flumine, navigas: contrahe carbasa, terram pete. Contumacem habeo discipulum protervumque. Non harenam tantum fodis, sed serpentem nutris, aconitum excolis, hostem
Abbreviated transcription (Latin):
Ustipulum habeo indocilẽ. R. Per¬
dis oꝑam litus aras/ semina ꝓicis
nat̾a non uincit . D. Discipulum
indeilem sors dedit R Teere arxide
colonus solue boues /. ꝗd te torqus illi ꝑçe
et tibi cũ tot fint labores necessarii et ie¬
uirabiles suꝑuacuos q̃rers stultitia. est.
D. discipulu habeo licterarũ indocilem.
Si docilis est uirtutũ illic iusta meliorib illũ
artibus ornaneris ꝙ sineultũ capit uaciui
sine ne ueꝗd/ inpertusum uas effuderis qd
neq ibi subsidait teq iugi tedio exauriat si
habeto ei om̃es qui sũt quiq erunt aut fu¬
erunt uͥtutib aut doctrinis clari non posse u¬
num ingeniũ accendere nͥ alique intus in aĩo
scintille sint que preceptori spͥu excitate et
ad iu̾te generosum discipline fõmife eripiãt
alioquim algidum incinerẽ ne ꝗq flabis.¬
D. Intractabile distipulu ac suꝑbum habeo. R¬
Suꝑbia hostis ingenii est dumq subesse digͥ¬

Expanded text:
Discipulum habeo indocilem. PerDiscipulum habeo indocilem. Perdis operam, litus aras, semina proicis: natura non vincitur. Discipulum indocilem sors dedit. Terre aride colonus, solve boves, quid te torques? Illi parce et tibi, cum tot sint labores necessarii et inevitabiles: supervacuos querere stultitia est. Discipulum habeo literarum indocilem. Si docilis est virtutum, illic insta: melioribus illum artibus ornaveris. Quod si neutrum capit, vacuum sine, neve quid in pertusum vas effuderis, quod neque ibi subsideat, teque iugi tedio exhauriat. Sic habeto enim: omnes qui sunt, quique erunt, aut fuerunt virtutibus aut doctrinis clari, non posse unum ingenium accendere, nisi alique intus in animo scintille sint, que preceptoris spiritu excitate et adiute generosum discipline fomitem arripiant; alioquin algidum in cinerem, ne quicquam flabis. Intractabilem discipulum ac superbum habeo. Superbia hostis ingenii est, dumque subesse dedign
Abbreviated transcription (Latin):
ma numerant᷑ et artes liberales qͥuas sin¬
gulas/ apreceptorib didicisse. magnũ ducit
nullo hominũ tradente uł idem ait omẽs
intellexisse/ Nouissimũq bernardũ uirum
doctrina et st̾itate clarissimũ om̃es Iu̾as lẽas
in filius et magris didicisse / nõ hominũ ma¬
gisterio s meditando et orando nec ullos ũꝙ̃s¬
alios ut dese ctiam ipe ait p̃ceptores habusse.
quã quercus et fagos hec si facta sunt coser
non iteru fieri possint/. Qd̾ nisi sic esseto
quid fecissent pͥmi hoñ quibus nec p̾ceptor
nllus erat nec reperti aliꝗd mirando igitur
cogitando assurrgendo et ingeniũ acaendo
ea ip̃a que uos cum om̃ib preceptorib uestꝰᷤ
uix incelligitis inuenere/ Sude ⁊ tu aliqͥd
teq mãgnis inserere ne diffidas di mor¬
talis defuerit ecternus aderit preceptor / aquo
fut om̃os et oĩa ille fecit g ingena et sci¬
entias/ et magrõs .S.
¶De discipulo in docili dolor.

Expanded text:
ma numerantur, et artes liberales, quas sinma numerantur, et artes liberales, quas singulas a preceptoribus didicisse magnum ducitur, nullo hominum tradente, ut idem ait, omnes intellexisse. Novissimumque Bernardum, virum doctriin silvis et in agris didicisse, non hominum disciplinis, sed meditando et orando, nec se ullos ualios, ut de se etiam ipse ait, preceptores habuisse, quam quercus et fagos. Hec si facta sunt, cur non iterum fieri possunt? Quod nisi sic esset: quid fecissent primi hominum, quibus nec preceptor ullus erat, nec reperti aliquid? Mirando igitur, cogitando, assurgendo, et ingenium acuendo, ea ipsa que vos cum omnibus preceptoribus vestris vix intelligits invenere. Aude et tu aliquid, teque magnis inserere ne diffidas: si mortalis defuerit, eternus aderit preceptor, a quo sunt omnes, et omnia ille fecit, et ingenia, et scientias et magistros. 41 DE DISCIPULO INDOCILI AC SUPERBO
Abbreviated transcription (Latin):
celesti atq inspiratione et ut ciceronis utar
u̾bo aliquo afflatu diuino sin̾ quo nec doctũ
certe nec bonũ uirũ fieri posse redendum
est. hit eĩ non solum uera religio sentit s
gentilis qͥuoq ph̾ye consencit auctoritas. d¬
Sndactum preceptorẽ nolens audio. R Rt ce¬
Lestem preceptorem audi libens qui fecit a¬
ures tibi non has tm̃ quas uidemus s inui¬
sibiles alias intus inaĩa yllum audi q docet
hpĩem sesam sic striptum est quo in suꝑ tace̾¬
te frustra preceptor / quicũq mortalis ꝙͣ uis
doctissimus laboraret. D. Preceptorẽ indatũ
egre fero/ R. uel abillo fugiens alium que¬
re uł ad te ipm redi et memento epicurum
sepe acicerone licet ixrisum ausum tñ sene¬
te magnũ uirum non indectũ modo precep¬
torem habuisse s nullũ ut głiabundus ide
ip̃e cõmemorat/. Auguscinũ uͦ qd̾ de se ip̃e
testatur/ cui non omĩa çredere nefas est el
aristotellicas catthegoricas que rnt̾ difficilli¬

Expanded text:
celesti atque inspiratione. Et, ut Ciceronis utar verbo, aliquo “afflatu divino”, sine quo nec doctum certe, nec bonum virum fieri posse credendum est. Hoc enim non solum vera religio sentit, sed gentilis quoque Philosophie consentit auctoritas. Indoctum preceptorem nolens audio. At celestem preceptorem audi libens, qui fecit aures tibi, non has tantum quas videmus, sed invisibiles alias, intus in anima; illum audi, “qui docet hominem scientiam”, sicut scriptum est. Quo insuper tacente, frustra preceptor, quicunque mortalis, quamvis doctissimus, laboraret. Preceptorem indoctum egre fero. Vel ab illo fugiens alium quere, vel ad te ipsum redi, et memento Epicurum, sepe a Cicerone licet irrisum, visum tamen Senece magnum virum, non indoctum modo preceptorem habuisse, sed nullum, ut gloriabundus idem ipse commemorat. Augustinum vero, quod de se ipso testatur, cui non omnia credere nefas est, et Aristotelicas cathegorias, que inter difficilli
Abbreviated transcription (Latin):
precesserut molorũq oĩu pessimi facti sut.d
Rsperimus uillicus est michi. R pbi uer¬
tas dixit ꝙ terra homini sp̃inas et rabulos ger¬
minarets sub intelligendũ fuit et rusticos ne¬
bulia cntis asuiores .D. dillicus est rone
quissimus. R Qt uillici nequitiata tolle¬
rare condiste. aut famẽ ꝑpeti mutare en ue¬
llitum non proderit ad unum modũ ferme
Uillicus fur est mͥ. R. Dixisti tandem qd̾ dictu¬
rum prestolabar. ita eĩ furts addicti sunti ui
eis aliquanto sit dulcius id modicum qd fura¬
tur ꝙͣ quicꝗd ex om̃i iusto labore ꝑcipiũt sa
het ip̃mitñ est ferendũ nec querĩ unua debet
qd om̃ib ẽ coẽ profecto au̾t et sipceta ensti¬
tos ultimos aiuistina derelictos faciat ut bis
dixi ap̃d uos m̃ hominẽ primũ humano semi¬
ne gau̾cum et agricolam fuisse constat et
parritdam ut fuisse femꝑ possimi Dideantal
dũq id recolis non mireris fureres d. uilli¬

Expanded text:
precesserunt, maiorumque omnium pessimi facti sunt. precesserunt, maiorumque omnium pessimi facti sunt. Asperrimus villicus est michi. Ubi veritas dixit quod terra homini spinas et tribulos germinaret, subintelligendum fuit et rusticos tribulis cunctis asperiores. Villicus est michi nequissimus. Aut villici nequitiam tolerare condisce, aut famem perpeti; mutare enim villicum non proderit: ad unum modum ferme ltimus. Villicus fur est michi. Dixisti tandem quod dicturum prestolabar; ita enim furtis addicti sunt, ut eis aliquanto sit dulcius, id modicum quod furantur, quam quicquid ex omni iusto labore percipiunt; et hoc ipsum tandem est ferendum, nec queri unus debet, quod omnibus est commune. Profecto autem etsi Poeta rusticos ultimos a iustitia derelictos faciat, ut bis dixi, apud vos tamen hominem primum humano semine genitum, et agricolam fuisse constat et parricidam, ut fuisse semper pessimi videantur, dumque id recolis non mireris fures. Villi
Abbreviated transcription (Latin):
solentem tm̃ ⁊ nõ furem bene tecum agitur Di
Uillicus malus est mͥ. R Malum fer equa¬
nimis. Uillicus non pessimus bonus e Di
Dillicum durum egre ferco. R ASollem
delicatumq ferres egrius durities xusticoꝵ
epythetũ est. duris cũ bobus cũ stiua et uo¬
m̾e cũ ligonibo et rastris dura deĩq cũ tell¬
ure luctant᷑ ꝗd in ip̃i enã duri sint sinil ali¬
ud ẽ ꝙͣ durus bonus ẽ iullicus. D. Rusticũ
in portunũ ferre nequeo .R. At qul feras
ulliciu uł ip̃e uillicas sis opporte uł incultũ
rus elige dura sũt omĩa. D. Rusticus
intractabilis indigestus ẽ m. Ri. Nilboꝵ
impmeditatũ tib esse debuerat moꝵ re
teriam habuisti labores uarios p̾sagire ste¬
⁊ilitatẽ et uillici fastidia debuisti dixi dum
rirre gloriatis exclto xusticos ultimos hoũs
tereis abeuntẽ iuistitiam ⁊eliquisse. siumqͥo
genus humanũ reministeret eossdem allos
puto ultimos reꝑturam ita quos sequebantus

Expanded text:
solentem tantum et non furem? Bene tecum agitur. Villicus malus est michi. Malum fer equanimis: villicus, nisi pessimus, bonus est. Villicum durum egre fero. Mollem delicatumque ferres egrius: durities rusticorum epitheton est, duris cum bobus, cum stiva et vomere, cum ligonibus et rastris, dura denique cum tellure lucrantur, quid ni ipsi etiam duri sint? Si nil aliud est quam durus, bonus est villicus. Rusticum importunum ferre nequeo. Atqui vel feras villicum, vel ipse villicus sis oportet, vel incultum rus; elige: dura sunt omnia. Rusticus intractabilis, indigestus est michi. Nil horum impremeditatum tibi esse debuerat: mox, ut terram habuisti, labores varios presagire, sterilitatem et villici fastidia debuisti. Dixi, dum rure gloriareris, excultos rusticos, ultimos hominum, terris abeuntem iustitiam reliquisse; si unquam genus humanum revivisceret, eosdem illos puto ultimos reperturam: ita quos sequebantur