comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinẽ: nͥ aliud sensisse testator ꝓbetur. Ftol¬
eaquoq q̃ indie mortis ibi fuissent. id ẽ
fenũ: pabulũ: paleã: itẽ machina: uasa
uinaria .i. cuppe ⁊ dalia: q̃ incella defixas:
ñeẽt. ¶Exparte dinudia hẽde instituto
ꝑ p̃ceptionẽ funcdũ legauit.⁊ abeo ita pe

Expanded text:
tinere, nisi aliud sensisse testatorem probetur. Colea quoque, quae in diem mortis ibi fuissent, id est faenum pabulum pale‹a›, item machina, uasa uinaria, id est cuppae et dolia, quae in cella defixa sunon esset. Ex parte dimidia hered‹i› instituto per praeceptionem fundum legauit et ab eo ita pe
Abbreviated transcription (Latin):
ssqͣ mag̃ quã uestis appellatione: ñdũ dete¬
aeta continetur. S ꝑ sc̃ptilibri ñdũ ma¬
leati ⁊ ornaticontinebunt᷑. ꝓiñ ⁊ ñdũ
conglutinati. ł em̃dati continebunt᷑.
s: m̃brane ñdũ consũpte continebũt
Cartis legatis. neꝙ papirũ ad cartaᷤ ꝑa
tũ. neꝙ carte ñdũ ꝑfecte continebũt᷑
ES ⁊ si bibliothecã legauĩt. utrũ armaiũ
solũ.⁊ armaĩa continebunt᷑. anuõ libri
quoq contineant᷑. Querit᷑.⁊ eleganter
nerua ait: int̃ ẽẽ idꝙ testator senseĩt.
Nã ⁊ locũ significaĩ bibliothecã. sicuti¬
sicut dm̃s eboreã bibliothecã emit.

Expanded text:
non magis quam uestis appellatione nondum detexta continetur. sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel emendati continebuntur: sed et membranae nondum consutae continebuntur. Chartis legatis neque papyrum ad chartas pafectae continebuntur. Sed si bibliothecam legauerit, utrum armarium solum uel armaria continebuntur an uero libri quoque contineantur, quaeritur. et eleganter Nerua ait interesse id, quod testator senserit: nam et locum significari bibliothecasicuti dicimus 'eboream bibliothecam emit':
Abbreviated transcription (Latin):
nisset. ⁊ sciendũ succidã quoqi continĩ. ⁊ lota.
simodo netañsit. ẜlane appłłatione: tom̃tũ
ñcontinebitur. S necealana :ex quaꝗs quasi
uestim̃tũ fecãt: uallitudinis. ł deliciar̃ grã.
continebitur: neeaquid. q̃ fomtaciois grã ꝑatas.¬

Expanded text:
um sucidam quoque contineri et lotam, si modo tincta non sit. Lanae appellatione tomentum non continebitur. Sed nec ea lana, ex qua quis quasi uestimentum fecerit ualetudinis uel deliciarum gratia, continebitur. Ne ea quidem, quae fomentationis grat
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝗdã deb̾i recte putãt. quasicõe nom̃ utr̃¬
ꝙ sexũ c̃tineat. ancilł uͦ logatis: masc u¬
los ñ deb̾i nemodubitat.S pueris lega¬
tis: ⁊ puelle debentur. Iõñeꝙ in puellis.
pueros contineĩ dicendũẽ. Muliẽĩb uõ
legatis. ⁊ uirgines debent᷑. sicutuuris le¬
gatis. ⁊̃ pueros debi Rndt᷑. Peccudib aũt¬

Expanded text:
quidam deberi recte putant, quasi commune nomen utrumque sexum contineat: ancillis uero legatis masculos non deberi nemo dubitat. sed pueris legatis etiam puellae debentur: id non aeque in puellis pueros contineri dicendum est. Mulieribus uero legatis etiam uirgines debentur, sicuti uiris legatis etiam pueros deber
Abbreviated transcription (Latin):
eos accipimꝰ: quid̃ plendiuit testantis. int̃
quos fructuaru: ñ continebunt᷑ .S. ꝗ bona
fide testatoĩ ẜuiunt: suoꝵ appellatiõe. rat¬
mag̃ẽ. ut contineant᷑. simͦ suoꝵ appłat̾ioe
eos quos suoꝵ nũihauit uoluit cbnttinueri.

Expanded text:
eos accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continebuntur. Sed qui bona fide testatori seruiunt, suorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum numero habuit uoluit contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
Cos uõ quos ꝗspignor ypotbeceue dedit:
siñ dubio int̾ suos legasse uidebitur debi¬
ẜuoꝵ appellatione: ⁊ hos legasse iudeatur.
Qd ⁊ p̃sumi opoitet: nͥ contͣria uolũntas
testatois apareat. Eũ qui uenaliciariã
uitã ex̃cebat putosuoꝵ nũo ñ facileconti¬
neri: ⁊łe eiꝰ mͦ mancipia. nͥ euidens uo¬
luntas fuit. ⁊̃ debis sencientis. Nã quos

Expanded text:
o, quos quis pignori hypothecaeve dedit, sine dubio inter suos legasse videbitur debirvorum appellatione etiam hos legasse videatur? quod et praesumi oportet, nisi contraria voluntas testatoris appareat. Eum, qui venaliciariam vitam exercebat, puto suorum numero non facile contineri velle eiusmodi mancipia, nisi evidens voluntas fuit etiam de his sentientis: na
Abbreviated transcription (Latin):
stirpes: atq radices continebunt᷑ lignoꝵ
appellatione. in ꝗb dã regionib ut me
gipto: ubi arundine ꝓligno utunt᷑.⁊ a
rundines: papira conburunt. ⁊herbu¬
lequedã. ł spine ł uepres. contiebunt

Expanded text:
pes atque radices continebuntur. Lignorum appellatione in quibusdam regionibus, ut in Aegypto, ubi harundine pro ligno utuntur, et harundines et papyrum comburitur et herbulae quaedam uel spinae uel uepres continebunt
Abbreviated transcription (Latin):
cede: cũ om̃s ad huc discẽ possint. ⁊ omẽ artifi¬
ciũ increm̃tũ recipit. qd̾ mag̃ optinẽ deb.
ꝗ ahumane nature congriuĩẽ. Pẜeccoribus
legatis: cassuis scͥpsit: quad rupedes contineĩ:
q̃ gͣgatĩ pascunt᷑. ⁊ sues aut̃ peccoꝵ appella¬
ues nõcontinent᷑: nec cẽ equis aũt legiti se
eq̃ continẽtur. ¶buib legatis: agniñconti¬
loci sum̃dũẽ. Nã in quibdã locisoiuũ nũo

Expanded text:
nt et omne artificium incrementum recipit: quod magis optinere debet, quia humanae naturae congruum est. Pecoribus legatis Cassius scripsit quadrupedes contineri, quae gregatim pascuntur. et sues autem pecorum appellaues non continentur nec contra. Equis autem legatis et equae continentur. Ouibus legatis agni non contiloci sumendum est: nam in quibusdam loc
Abbreviated transcription (Latin):
apͥncipe: ut ñ adiectoh. meũ siꝗs corpis
alicuileget.⁊ ita senciat. ut ita demũ
p̃stetur sisuũsit: irauałe legatũ: ut appa¬
reat mag̃ sentencia legantis. ñ ħũbũ
meũ repiciedũ cẽ. ⁊ iõ elegãs ẽ illa distĩctio. ũqͦ¬
tiẽs c̾tũ cõpꝰ ad p̃sẽs tp̃s legat᷑. adiectũ ħ u̾bũmeũ
ñ faciat ꝯditiõe. Siu̾ ĩc̾tũ cõpleget᷑. uelutiita ui
legara. ꝙ ñ plto fortit̾ posse dici si pociꝰ
ut hicuestẽ ueluinũ: ꝙ suoꝵ nimero ha¬
buit ħlegatũeẽt. Sicenĩ responsũe. ⁊ quod co¬
acueĩt umũ legatocede. sud umi nuõ testa¬
tor habuisset. P lane ĩmortis tpẽ collatũ
hunc ẜmonẽ. uestẽ q̃meaerat: siñdubio ꝓ
conditione accipiendũ puto .s. ⁊ stichũ ꝗ
meuseĩt: puto ꝓconditione accipiendum.
nec int̃ ẽẽ: utrũita quimeus eĩt. anitasi
meus eĩt: ut tobiq conditionẽ eãcẽ. labõ¬

Expanded text:
a principe, ut et non adiecto hoc 'meum' si quis corpus alicui leget et ita sentiat, ut ita demum praestetur, si suum sit, ita ualere legatum, ut appareat magis sententiam legantis, non hoc uerbum 'meum' respiciendum esse. et ideo elegans est illa distinctio, ut, quotiens n faciat condicionem, si uero incertum corpus legetur, ueluti ita 'uinlegata. quod non puto fortiter posse defendi, sed potius et hic uestem uel uinum, quod suorum numero habuerit, hoc legatum esse: sic enim responsum est etiam quod coa‹c›uerit uinum legato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus erit' puto pro condicione accipiendum nec interesse, utrum ita 'qui meus erit' an ita 'si meus erit': utrubique condicionem eam esse. Lab
Abbreviated transcription (Latin):
Relũdaĩo noĩb faciendiᷤᷤ destinate eẽnt: eid
fidĩ cõmusso cedẽ debeant. Qun illud quoq
putẽ defendi posse: ut ñ mõ ad ebitoĩb exac¬
te pecciuiȩ s quacũꝙ decausa redacteeẽ.
eid tam̃ũ racioni fu̾ĩt destinate. fidĩ cõmis¬
socẽcdunt.
Harẽ ł .uii. inst. iLegatis ẜuis exceptis
negociatoĩb labõ scpͥsit cos legato ex cepto
uidĩ. ꝗ p̃positi ẽẽnt negocu ex̃cendi causa.
uelutiꝗ adem̃dũ: locandũ conducendũ p̃¬
positiẽent. Cubiculaiõs aũt. ł ob sonatoreᷤ
atioũ appellacione contineĩ. Et putoũam
ẽẽ lab̾onis sentñciã.Si e xõstõquis adarti

Expanded text:
inibus faciendis destinatae essent, eidem fideicommisso cedere debeant. quin etiam illud quoque putem defendi posse, ut non modo a debitoribus exactae pecuniae, sed quacumque de causa redactae, eidem tamen rationi fuerint destinatae fideicommisso cedant.utionum. Legatis seruis exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores ationis appellatione contineri: et puto ueram esse Labeonis sententi
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙdebent. ⁊ pleĩq lubliothecas ap¬
pellãt.Plane simͥꝓponas adherencia
eẽ m̃branaꝵ armaria. ł afixa. sine
dubio ñ debebunt᷑. cũ edifficii pars
ta tractat.⁊ ait anulos ꝙͦ contini. ñso

Expanded text:
que debentur, quae plerique bibliothecas appellant. plane si mihi proponas adhaerentia esse membro armaria uel adfixa, sine dubio non de- bebuntur, cum aedificii portio ta tractat: et ait anulos quoque contineri, no
Abbreviated transcription (Latin):
R. ñcẽ honeratũ Pxodicilł confirmatis ita
cauiti om̃ib aũt lib̾tis mcis. ⁊ quosuuiꝰe quos
codicilł manunusi. ł pt̾eamanu miscõ cõtub .¬
nales suas: itẽ filios filias lego: nͥ siquos. quas¬
ueaduxorẽ meã testam̃to ꝑtinẽ uolui. łei nõatĩ
onẽ umbrie: tuscie: piceno. cohẽdes. uxoĩsue re¬
stitueerent. cũ oũb q̃ ibierunt: ⁊ mancipus
rusticis. ⁊ urlimis.⁊ actõib exceptis manu¬
mulls. Quescitũ e. cũ heros. ⁊ stichꝰ ẜurandiẽ uite
testatoĩs. iũbria. impiceno. actũ aminstra¬
ũ ant. sinaut̃ dame q̃ testator unus manu¬
miseãt: filii nat̾ales. utrũ eid̾dame exũb codi¬
cilli abhẽdib p̃standisint. anuo̾ adseiã uxorẽ¬

Expanded text:
ta cauit: 'omnibus autem libertis meis et quos uiuus et quos his codicillis manumissi uel postea manumisero, contubernales suas, item filios filias lego, nisi si quos quasue ad uxorem meam testamento pertinere uolui uel ei nominatim oheredes uxori suae restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus exceptis manumissis. quaesitum est, cum Eros et Stichus serui in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumiserat, filii naturales, utrum eidem Damae ex uerbis codicilli ab heredibus praestandi sint, an uero ad Seiam uxore
Abbreviated transcription (Latin):
¶Prediis legatis ⁊ q̃ ecer p̃dioꝵ colendoꝵ cau¬
sa empra ꝑaraqi eẽnt: neq topinaiũ. neq
saltua̾u̾ĩ. legatũ uid̃i ait.topinai̾ũ enĩor¬
dmandi: saltuaĩũ aut̃ miendi ⁊ custodiẽdi
fundimag̃ ꝗͣ collendĩ ꝑatũ cẽ. asinũ magi¬
chinaiũ legatũ uidi. Itẽ uoͦ q̃stercorandi

Expanded text:
causa empta parataque essent, neque topiarium neque saltuarium legatum uideri ait: topiarium enim ornandi, saltuarium autem tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae stercorandi
Abbreviated transcription (Latin):
appellant: ꝗnu̾sicolorib ced̾et nemo
dubitat. ꝗ minꝰ porro coratinũ: aut
isgiũ: aut melinũ suonõie. ꝗͣi coccũ.
purpuraue designant᷑. Fc ũ uir itale¬
gassit. q̃ uxoĩs causa ꝑatas. ei dolego e
estimatas. quoꝵ p̃tiũ indoteerat. nec
optinuit. quasitestator ñ sensisset de
his reb At oquin sunusũ eiꝰ date sint.
nicħ intẽ. ab ipo analio cõꝑatest᷑. Pt̾ca

Expanded text:
coloribus cederet, nemo dubitauit. quin minus porto coracinum aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpuraue designatur? Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata sunt, ei do lego', aestimatas, quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi testator non sensisset de his rebus. atquin si in usum eius datae sint, nihil interest, ab ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
auł ł .u. ads. S ifilie fam̃ italegatũsit.
niri potens factafuit
m̃branasit̾. siũ inqͣ uis aliamatia. S ⁊
si infilira. aut incilia ut mm̃uilli cõficiũt.
aut maliocorio ⁊ d̾eĩt dicendũ. Qd̾sunco¬
reis. ł alt̾ius man̾iȩ. ł inceratis cogicillis
qͣuoq debebimtur. siñ adũset᷑ uoluntas
testatõis. PSicui.c. libri sint legati .c. uo¬
mẽtitusẽ. ꝗ alibriꝰ scͥptura susficẽnt. ut
puta cũ hab̾ent homer̃ totũ uiuno uo¬
lumme: ñ quadragintaocto libros cõ¬
putamꝰ. s unũ homeĩ uolum̃ ꝓ libro acci¬
piendũẽ. Sihomnit̃ corp̾sit legatũ.
⁊ ñ sit qͣ¬

Expanded text:
egatum sit uiripotens facta fuermembrana sint siue in quauis alia materia: sed et si in philyra aut in tilia ut nonnulliit dicendum. quod si in coreis vel alterius materiae vel in ceratis codicillis,quoque debebuntur, si non adversetur voluntas testatoris. Si cui centum libri sint legati, centum vometitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta cum haberet Homerum totum in uno volumine, non quadraginta octo libros computamus, sed unum Homeri volumen pro libro accipiendum est. Si Homeri corpus sit legatum et non sit
Abbreviated transcription (Latin):
empta. Paratis enĩ omĩa continẽt᷑. q̃ ip̃i¬
ree̾ usib fuerunt designata. Eptiuõ easola
q̃ ppt̃ eã empta fecit maĩtus. Uñ ñcõti¬
nebuntur emptis solis legatis. q̃ aliarõe
pat̃ fam̃: ad q̃scita ei destinauit. Utꝰꝙ aut
legato continebunt᷑ q̃ maĩt e numan

Expanded text:
ta: paratis enim omnia continentur, quae ipsius usibus fuerunt destinata, empta uero ea sola, quae propter eam empta fecit maritus. unde non continebuntur emptis solis legatis, quae alia ratione pater familias adquisita ei destinauit: utroque autem legato continebuntur et quae
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quitestam̃to hẽdẽ scͥpsat. meuio.cc. legaũ:
⁊ fidĩciꝰ cõmisit: ut .c. daret. Całl ẜłU
littas emisit ad eai. ł uolimtatẽ testatoĩs re¬
stitutuꝵ. Postea testator fecit codibillosͦ
amulieĩb conueniri causa fidĩ cõmissi p̾sit.

Expanded text:
. Qui testamento heredem scripserat, Maeuio ducenta legauit et fidei eius commisit, ut centum daret Glaulitteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, a mulieribus conueniri ex causa fideicommissi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisso p̃statur. ¶Sororilegauit hoĩes qͦs
nõauit testam̃to eiꝰ ꝙ fidĩcõnusit: ut eadẽ
mancipia filiis suis cũ obicxet restituẽt.
Quescitũ ẽ agnata exhi sandefunct̾i filũ
hc̃cdib testitucndas. pt̾ mortẽ logatarii:

Expanded text:
misso praestatur. Sorori legavit homines quos nominavit testamento eiusque fidei commissit, ut eadem mancipia filiis suis cum obiret restitueret. quaesitum est, adgnata ex his an defuncti filii heredibus restituenda sint post mortem legatariae
Abbreviated transcription (Latin):
artificiũ doceat. uñse tueĩ po̾sit peto.
segniꝰ inutile fidĩ cõmissũ eẽ ait. ꝗ agenuᷤ
artificũ adiectũ ñeẽt. S p̃tor. aut arbit̃.
exuoluntate defimeti⁊ etate: ⁊ condicio¬
ne.⁊ natura.ingenioq eiꝰ cui relictũ eĩt:
statuet: ꝙ potissimũ artificiũ hẽi docẽ
legatũsit: siñ mipsit̃ idꝙ alicu restituẽ¬
rogatasit. cogenda ẽ. smupseit restitue¬
Hesquotui uiris uirandi conditio rͥemit¬
tetur. legatũ ⁊ fidĩ cõmissũ debet.

Expanded text:
artificium doceat, unde se tueri possit, peto.' Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset: sed praetor aut arbiter ex uoluntate defuncti et aetate et condicione et natura ingenioque eius, cui relictum erit, statuet, quod ‹po›tissimum artificium heres docere legatum sit 'si non nupserit' idque alii restiturogata sit, cogenda est, si nupserit, restituecui iurisiurandi condicio remittitur, le
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuogñalit̃ legatosticbũ tradidĩt. isꝙ
agentiextestam̃to oppõnẽt᷑ tͥ dolimali
exceptio ¶ distichꝰ ⁊ dama ẜ̃iumei. inpo¬
testate meaer᷑ cũ moriar. tũ stch ⁊ de
ma libi sũpto. ⁊ fundũ illũ sibi habeto.
Si alteꝵ exͥispt̾ testam̃tũ factũ dii ali

Expanded text:
ruo generaliter legato Stichum tradiderit isque agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio. 'Si Stichus et Dama serui mei in potestate mea erunt cum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto et fundum illum sibi habento.' si alterum ex his post testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ã nũari.⁊ iõ neꝙ albũ: neq naturalit̃ ni¬
grũ contincĩ: necalt̾ius coloris naturał.
Purpurã aũt ⁊ coceũ. quia uich natuu co¬
lorsst. continei arb̃it᷑ror. nͥ aliud sensit
testator. Purpure aut̃ appłłatione: omĩs
gnĩs purpurã continĩ puto. s. coccũ nõ
continebitur. fu̾cinũ. ⁊ hiantinũ. conti¬
nebitur. Purpure appellatione: ⁊̃ subterã
factũ: contineĩ neniodubitat. lana con¬
tinguẽde purpiure causa destinata ñcon¬
tinebitur.

Expanded text:
n adnumerari et ideo neque album neque naturaliter nigrum contineri nec alterius coloris naturalis: purpuram autem et coccum, quoniam nihil natiui coloris sunt, contineri arbitror, nisi aliud sensit testator. Purpurae autem appellatione omnis generis purpuram contineri puto: sed coccum non continebitur, fucinum et ianthinum continebitur. purpurae appellatione etiam subtemen factum contineri nemo dubitat: lana tinguendae purpurae causa destinata non continebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
hẽditate ticii adme ꝑuenit. tantã peccu¬
niã hẽs meus seiodato. Idlegatũ putabat
lab̃e: ꝙ acceptũ intabuł sius exea hẽdita¬
te testator retulisset. Ceteꝵ negat cauẽ¬
dũ hẽdi alegataĩo. siꝗd forte pt̾ea eiꝰ hẽ¬

Expanded text:
hereditate Titii ad me peruenit, tantam pecuniam heres meus Seiae dato', id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat caueheredi a legatario, si quid forte postea eius he
Abbreviated transcription (Latin):
sue reddi. Mauente filia ĩmatmonio
scdõ. mortuus ẽ. eod testam̃to relictoreiq
hẽdes extitant. filiꝰ⁊ uxor. Posteamano de¬
functo. puelladote recepta nupsit alii.
p̃sentib ⁊ consentientib frẽt⁊ matre: q̃ ⁊̃¬

Expanded text:
ddi: manente filia in matrimonio secundo mortuus est eodem testamento relicto eique heredes exstiterunt filius et uxor: postea marito defuncto puella dote recepta nupsit alii praesentibus et consentientibus fratre
Abbreviated transcription (Latin):
tois. ¶Fexhis u̾bis curate agros attũde: ⁊ ita
fiat ut filimeus filiosurõs uob̾ condonet: fidĩ¬
cõmissũ peti ñ posse. ¶Seruos cõmunes aseia
tarelictos: simcier̾ cũmoriar: ñ deb̾i. simͦ h
sensit testatͥx: ut ua deb̾ent᷑: sinsolidũ eiꝰ fu¬
issent. Is rediis cũ his entheticis q̃ in ea p̾ses¬
uboꝵ recedioportet ꝗͣ ũ manifestũẽ. aliud
senscse testatore ¶Ciciꝰ codiciłł suis itacauit
publiomeuio om̃s iuuenes quos ĩministio
intelligidebeãt. Marcełłt. R. quosũb q̃ ꝓpo¬
neñtur demonstrare uoluĩt testator ad no¬
descendeudũ ẽ. cũ pleꝵ ꝙ abusiue loquãt᷑.
excessit etatẽ. quoad incipiat int̃seniores

Expanded text:
toris. Ex his uerbi‹s›: 'curate agros attendere, et ita fiet, ut filius meus filios uestros uobis condonet', fideicommissum peti non posse. Seruos communes a Seia ita relictos 'si mei erunt cum moriar' non deberi, si modo hoc sensit testatrix, ut ita deberentur, si in solidum eius fuissent. Praediis cum his enthecis, quae in ea possesuerborum recedi oportet, quam cum manifestum est aliud sensisse testatorem. Titius codicillis suis ita cauit: 'Publio Maeuio omnes iuuenes, quos in ministerio intellegi debeantentur demonstrare uoluerit testator, ad nodescendendum est, cum plerumque abusiue loquantur excessit aetatem, quoad incipiat inter seniores
Abbreviated transcription (Latin):
dubitandũ eẽ ꝗnfidĩ cõmissũualeat. ¶uͣ¬
ai filia seꝗs expartib hẽdes fecãt. alt̾ifun¬
dũplegauãt. ⁊ ab eapocierat. ut soroĩsuȩ
xx. daret. abead filia ꝓetit. utpartẽ dumidia
fundi eiꝰ soroi restituet. Quespitũe au.x.¬

Expanded text:
fideicommissum ualet. Duas filias aequis ex par tibus heredes fecerat: alteri fundum praelegauerat et ab ea petierat, ut sorori suae uiginti daret: ab eadem filia petit, ut partem dimidiam fundi eidem sorori restitueret: quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
anꝓparte abeo p̃standas. R. insolidũ
p̃st̾aĩ.¶Seiã exdodrante. meiuiũ exqua¬
dñte instinuit hẽdes. fidĩseie cõmisit: mł
tate mea ad teꝑuenĩt. restituas filiotuo.
redentir ⁊ ortis meisq̃stitũ ẽ cũ gn̾ali ca¬

Expanded text:
solidum praestari. Seiam ex dodrante, Maeuium ex quadrante instituit heredes, fidei Seiae commisit in haec tate mea ad te peruenerit, restituas filio tuo retentis tibi hortis meis'. quaesitum est, cum generali ca
Abbreviated transcription (Latin):
te pͦure debent᷑. libris legans. nec car¬
crtis legatis: libri debebuntur. nͥ forte ⁊
hic nos ursett̃ uoluntas. Ut puta siquis
forte cartas sic reliq̃rit: cͣtas meas uni¬
ũsas. quinicħ aliud quã libros habebat.
studiosus studipᷤ Nemo eiũ dubitabit¬
reb libros debeĩ. Nã musupleĩ ꝙ libroᷤ car¬

Expanded text:
e purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros char
Abbreviated transcription (Latin):
misat testat᷑x uetuindaĩ. nec conditio
extitit. datifidĩõmissistuseulanꝰ mesit:
duomilia solidoꝵ reddas collegio ciudã
lutũsit: utr̃ legatũ ad patroniũ ꝑtinãt.
anuõ rap̾hr̃dẽ iemanẽdebeat. Rpe

Expanded text:
miserat testatrix uenundari, nec condicio exstitit dati fideicommissi Tusculanis. duo milia solidorum reddas collegio cuiusdalutum sit, utrum legatum ad Petronium pertineat an uero apud heredem remanere debeat. re
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝗd factũeit tc̃eas porciones.p̃diũ ue:
cũ tab̾na adrẽ .p. tusculanor̃ ꝑtinẽ uolo.
Quidã exi̾s lib̾tis uñdidet᷑ partes suas.
duob crllib̾tis siuis ex eodcorꝑe. ep̃tores
aut̃ defunctugaiuĩ seiũ extraneũ hẽdẽ
relinquerunt. Quescitũ ẽ partes q̃ue
rueruntutrũ adgaiĩ seiuĩ: anad suꝑstite ᷤ
collib̃tos suosquipartes suas quas non

Expanded text:
ea quid factum erit, tunc eas portiones praediumue cum taberna ad rem publicam Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt utrum ad Gaium Seium an ad superstites collibertos suos, qui partes suas non
Abbreviated transcription (Latin):
tuãt ⁊ p̃dia alienare scupignoĩ ponẽ ꝓ¬
hubuerat ẜ confuarelibis exiustis uup¬
tus.⁊ cet̾is cognatis fidĩcõmiserat. cũ fi¬
lius p̃dia q̃ pat̾ obligata teliq̃rat: dimiso
hẽditaĩo ereditore: nũims nouieredito

Expanded text:
praedia alienare seu pignori ponere prohibuerat, sed conseruari liberis ex iustis nuptiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis nou
Abbreviated transcription (Latin):
testatorẽ: suꝑ calefactionis ⁊ p̃bitionis honꝰ.
rtͥbo dehis quoq sensusse. ꝗ adcotidianã tutelã
ꝑtineãt . ꝗb: ballenee: aut instruũt᷑. aut de¬
niqͣ int̃ solitas cessationũ uices. paraũ pur¬
gaĩqut habiles ad lauandũ fie̾nt : suit
nec fidĩ cõmissa abintestato aitadebent᷑
ab eacuiꝰ de in officioso testam̃to constitiss.
ꝗ acredetur: quaĩ fiũosus testam̃tũ facẽ
ñ potuisse. Iõq nec aliud ꝗd ꝑtinens ad sup̃ rb¬
maeiꝰ iudicia ualet.
cierat: uteund̾ cũ moretet᷑ flauie albinie con¬
iungi sue restituẽt᷑ Pt mortẽ testatoĩs. mat̃
apt̃ magistratũ ꝓfessaẽ. niħse. adũsꝰ uolun

Expanded text:
onis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineant, quibus balineae aut instruuntur aut denique inter solitas cessationum uices parari purgarique, ut habiles ad lauandum fierent, sint Nec fideicommissa ab intestato data debentur ab eo, cuius de inofficioso testamento constit‹i›sset, quia crederetur quasi furiosus testamentum facere non potuisse, ideoque nec aliud quid pertinens ad suprema eius iudicia ualet. uerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
latu abhẽlib patris.⁊ fidĩ cõnisso. ab h
quoꝵ int̾ẽ. quaĩ debitore conueni pose:
maxime ptꝰ constitutionẽ diipũ q̃ hoc
quo solui posset mat̾inoniuĩ. ut s altut
monio unoexfilus mortuo. uxor ꝑepi¬
stolã petit a suꝑstite filio. utiqñꝙ partẽ
dimidiã dũtarat dotis exigẽt. ⁊ caitaẽ¬
tẽptuseĩt. alt̾ã aut̃ partẽ ap̃maĩtũ
eiꝰ remanẽ concedat. Quesçitũẽ ptea
minatmomo muliẽde functa ãmaĩt̾
si detota dote conuiematur afiliodoli
mali exceptione setueĩ pꝰsit. Banult᷑
exeausa fidĩ cõmissi accio ei cõpetit. ut
departe obligationis accepto eiferat᷑
dĩ cõmisso petipꝰ se. Id queĩt. anereliq̃
dimidia parte mandati actio util sit
hedib mulieĩs. adũsus filiũ cĩ. R scd̃¬

Expanded text:
fideicommisso ab his quorum interest quasi debitorem conueniri posse, maxime post constitutionem diui Pii, quae hoc quo solui posset matrimonium, ut etiam altmonio uno ex filiis mortuo uxor per epistulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem partem apud maritum eius remanere concedat. quaesitum est postea in matrimonio muliere defuncta, an maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis accepto ei feratudeicommisso peti posse. idem quaerit, an de reliqua dimidia parte mandati actio utilis sit heredibus mulieris aduersus filium eius. res
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ ł xxii. itẽ legatocontinent᷑ manci¬
piaputalectiearii: quisolã matrẽ famił
portabant. Itẽ uuñta.ł lectica ł sella. ł
burdones. Itẽ mancipia alia puellȩ for¬
tassis q̃ sibi comatas mulieres exornan̾t
S si forte uirilia eiq̃dãdonauit. quodã mͦ

Expanded text:
. Item legato continentur mancipia, puta lecticarii, qui solam matrem familias portabant. item iumenta uel lectica uel sella uel burdones. item mancipia alia, puellae fortassis, quas sibi comatas mulieres exornant. Sed et si forte uirilia ei quaedam donauerit, quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
bes: Ceteꝵ simat q̃ suspectã babuit mai¬
ti: ꝗquodiuĩtat uitã. filio suo quãuus inpibi
fam̃: eã sensisse. acsidixisset: insuã tutelã.
⁊ insuã potestatẽ. Quodũꝗd pat̃ fam̃ mpu¬
b̾s leget. cũ sue tutele sit depubtate susit¬
nis legaut ꝓcuł dubiõ anni .xxu. ert̃ i
p̃stitnti. Ntẽ sifm̃oso. uelꝓdigo. ł eiꝰ cui ꝑ̃¬
torexcausa curatorẽ dedit: itasit legatũ.
puo deeo sensum casn quo cure: ⁊ titele¬

Expanded text:
er, quae suspectam habuit mariti a quo diuorterat uitam, filio suo quamuis impuberi familias eam sensisse, ac si dixisset 'in suam tutelam et in suam potestatem'. Quod si quis pum suae tutelae sit, de pubertate sensitnis legauit, procul dubio anni uigintistituti. Item si furioso uel prodigo uel ei, cui praetor ex causa curatorem dedit, ita sit legatum, puto et de eo sensum casu, quo curae et tutel
Abbreviated transcription (Latin):
egatũ ñpublican petit. licetei sit a¬
scͥptũ. sedipse petẽ potĩt. ꝓ quolegatũ re¬
lictũẽ. Multũ aũt int̃oẽ arbitror. cui¬
rdo uoluit ꝓspectũ cuiꝰq contẽplatione te¬
stator fecĩt. Plexq aut̃ intelligendũ ẽ.
pͥuaticausa hoc fecisse. licetemolum̃tũ
publicano querat᷑. ¶Simoꝑe ciuitatis
faciendo: aliꝗd relictũsit : unũ quẽꝙ
hẽdũ insolidũ teneũdiuꝰ mare. ⁊laciꝰ¬

Expanded text:
egatum non publicanus petit, licet ei sit adscriptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum est. multum autem interesse arbitror, cui uoluit prospectum cuiusque contemplatione testator fecerit. plerumque autem intellegendum est priuati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur. Si in opere ciuitatis faciendo aliquid relictum sit, unumquemque heredem in solidu
Abbreviated transcription (Latin):
quattuor pocula holeagina habebat.¬
patͥa. italegauit. pocula oleagina paĩaduo.
conductos habebat: eoꝵ ortoꝵ fruct̾
usq ad lustrũ quoconductiẽent aufi¬
diolegauãt.⁊ hẽdẽ eã conductionẽ eoꝵ

Expanded text:
quattuor pocula oleaginea habebat, ita legauit: pocula oleagine‹a› paria duo. conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conductionem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
d ł. xxxiii. dig̃. i sicus bẽdes institiut. sciã.
uxort̃ exparte duodcuna. meiuã exreliꝗs
pattib ⁊ demonum̃to ꝙ sibi exstrui uolelut
itacauit. corpꝰ meũ. uxoĩ mee uolotradi
sepelliendũ: infundo illo.⁊ momãtũ ex¬
truiusq ad quadrigentos aureos. Euero
anac scͥptura. ab easolamonum̃tũ s̃ͥ testator

Expanded text:
. Titius heredes instituit Seiam uxorem ex parte duodecima, Maeuiam ex reliquis partibus et de monumento quod sibi exstrui uolebat, ita cauit: 'corpus meum uxori meae uolo tradi sepeliendum in fundo illo et monumentum exstrui usque ad quadri‹n›gentos aureos'. quaero, an hac scriptura ab ea sola monumentum sibi testator
Abbreviated transcription (Latin):
Icex̃ ł xiiii. dig̃. Sextiliã filiã exqua¬
drante exreliꝗs selũ ⁊ mat̾iũ. sorotu fi¬
los. scͥpsit hẽdest. Sgetiliã substituit mar¬
cror martiũ sextilie Pedit aut̃ ꝑp̃ceptio¬
nẽ: marcio ecrtas spẽs. Oarciꝰpartẽ hẽdi¬
tatis ex qua scͥptus erat omisit. ⁊ eo intesta¬
todefuncto. banaeiꝰ ad frẽui legitimũ seiuĩ
deuolutas. Quescitũ ẽ ansextilia ex substi
substitutionis alegitimo hẽde defiuicti

Expanded text:
Sextiam filiam ex quadrante, ex reliquis Seium et Marcium sororis filios scripsit heredes: Sextiam substituit Marcio et Marcium Sextiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas species: Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium deuoluta sunt. quaesitum est, an Sextia ex substitsubstitutionis a legitimo herede defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
itteũ tͥ legauãt. fundũ meũ illido. nega¬
rita testatũ eẽ patrẽ famił. ut mandatih¬
ereseiꝰ dãpnaret᷑. Iuxoĩ meȩ dũcũ filio
migrauit. si ambocapue habitassent. lega¬
tũ mat̾ debitũ in putaui. ꝗͣuis itañ habi¬
tassent. Sinaut̃ in aliud municipiũ tr¬
transissent: uniꝰ annutũm̃o debitũ ir i
quo una habitaisent quantolib tpr̃.
łtebatius ait. udeamsꝰ anhis ub̾ dũ cũ
filio capue eĩt: nũ condicio significetur.
bo. Sinaut̃ ꝑ mulierẽ moranẽ: quominiꝰ
cũ filio habitet legatũ eideb̃i. ISiedes
alienas ut darẽ dãpnat̾ sis. neq eaᷤᷤ ulla
condicione emẽ possis estimae̾iudicẽ
oport̾e at eiꝰ scb̃: quantiedẽ sĩt̃. u̾p̃tio solu¬

Expanded text:
ita eum tibi legauerat 'fundum meum illi do'. negaita testatum esse patrem familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum filio migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non habitassent: sin autem in aliud municipium transissent, unius anni tantummodo debitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit' non condicio significetur, bo. sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi. Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ frĩs rogatus erat restituẽ pat̃.
uoluisset acciꝑe: ea q̃codicilł reliquerat.
mͥ ab onũ uoluntate recessũ uidebat. Pla¬
acceptura eãt. ad ẽptauidi. ñ⁊̃ q̃ pt̾ mor
tẽ eiꝰ reliquerat. nsiñ libis deced̾et ⁊ itaꝓ
nunciauit. Nuł seũuᷤ decedens institutis ꝗ
aiulio mauro colono suo expñsionib fundide¬
bite ab eo p̃staĩ uoluãt: eid̾q mauro q̃dã le¬
gauãt. cũdehẽditate fiscus q̃stionẽ mouis¬
set: iussu ꝓcuratoũs: maurus peccumã fi¬
allũpno aut̃ mortuo. hẽseiꝰ fidĩ cõmissũ¬

Expanded text:
mortem frater rogatus erat restituere, pater eam uoluisset accipere ea quae codicillis reliquerat. mihi ab omni uoluntate recessum uidebatur. plaacceptura erat, adempta uideri, non tem eius reliquerat, si sine liberis decederet, et ita pronuntiavit. Iulianus Severus decedens institutis quaverat eaque a Iulio Mauro colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat eidemque mauro quaedam legaverat: cum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fialumno autem mortuo heres eius fid
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seiãpã matrẽ tuã ꝓpartib dimidus daĩ
i. siininatͥ monio eiꝰ ciuinube: siũ diuortio
facto pͥusꝗͣdos tua reddat᷑: eoue noĩe
satis factũ eit̃ morieĩs: nullo filiofilia¬
ue ex eorelicroᷤ. Iat̃ uirginẽ filiã nuptiu I
collocauit: eiꝰq noĩe dote dedit.⁊ pł duor¬
tiũ eand accepit. ⁊ alii ĩmatmoniũ cũ¬

Expanded text:
iam matrem tuam pro partibus dimidiis dari sibi, si in matrimonio eius cui nubes siue diuortio facto, priusquam dos tua reddatur eoue nomine satisfactum erit, morieris nullo filio filiaue ex eo relicto'. pater uirginem filiam nuptum collocauit eiusque nomine dotem dedit et post diuortium eandem recepit
Abbreviated transcription (Latin):
te istitutosfilie eiꝰdẽ iubenciane c̃ ĩ familia
nupsisset: decẽ testam̃tolegauit: dem̃pt̾ tp̃s
codicilł factis.c. eid̃ callinico reliquerat.
ñ adiecto ħ amplus ꝓnũciauit utrãq sũmã
deb̾i. maxine cũ incodicilł. filiȩ callianici.¬

Expanded text:
herede instituto filiae eiusdem Iuuentianae, cum in familia nupsisset, decem testamento legauit: deinde post tempus codicillis factis centum eidem Callinico reliquerat non adiecto 'hoc amplius'. pronuntiauit utramque summam deberi, maxime cum in codicillis filiae Callinici
Abbreviated transcription (Latin):
moenĩ s pot̃legẽ dicẽ: ut apͥoreei recedẽ
ñliceat. S. ħ italocũ habebit. sisp̃alit̃ di¬
xĩt pͥoris uoluntatis sͣ penitiusset. ⁊ uo¬
luisse: ut legatariꝰ plura legata accipiat
oriles ñ eũ exmilitaĩ delicto capitali dicta
sentencia ꝑmittente eom ip̃a sentencia:
fidĩ cõmissi relinquendi. potestatẽ cõse¬
ꝗt᷑. ¶M ortis dãpnũ ꝑfidĩ cõmissũ serui
relicti. añtꝗͣ morã fiat.fidĩ cõmissaĩus
legata ł fidĩ cõmissa nprm uñdicare

Expanded text:
est legem dicere, ut a priore ei rec‹e›dere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris uoluntatis sibi paenituisse et uoluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo in ipsa sententia qui fideicommissi relinquendi potestatem consequitur. Mortis damnum per fideicommissum serui relicti, antequam mora fiat, fideicommissarius legata uel fideicommissa imperatorem uindicare
Abbreviated transcription (Latin):
extingin placuit. nͥdefunctꝰ extimationẽ
quoꝙ eiꝰ itap̃staĩ uoluit. ICollũpins edi¬
um. ⁊ tignis. ꝑ fidĩ cõmissũ relictis e a
tantũ mõ amplissimꝰ ordo p̃staĩ uoluit
nulla estimationis facta m̃tione: q̃sine.
dom̃ iniuita auferri possunt.

Expanded text:
defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columnis aedium uel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ eaq̃ ꝓponent᷑ recte cẽtũ. siñerat aliud
inbẽditate uñdebitũ exsoluisset ¶uob
hb̃tis sticho ⁊ herote hẽdib institutis
itacauit. fundũ cornelianũ de noĩe eoꝵ
exire ueto. hunꝰ ex hẽdib stichꝰ ancillã a¬
re trusã testam̃to lib̾ameẽ uissit. eiꝙ
partẽ suã fundi legauit. q̃ toanheros
unulibtũ quiremansit totũ fidĩcõms¬

Expanded text:
 proponerentur recte contractum, si non erat aliud in hereditate, unde debitum exsoluisset. Duobus libertis Sticho et Erote heredibus institutis ita cauit: 'fundum Cornelianum de nomine meorum exire ueto': unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam testamento liberam esse iussit eique partem suam fundi legauit: quaero, an Eros unum libertum qui remansit totum fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
totũ consequetur. ita ut caueat defensũ iri
adu̾suscet̃os fidĩ cõmissaĩos eũ ꝗ soluit. siue
socusint: siũ nõ. ¶nt̃dũ alt̾ius nom̃sc̾it᷑
intestam̃to. alt̾uio fidĩ cõmissi peticioł lega¬
tio cõpetit. Ut puta sifidĩ hẽdis cõmitrat᷑.¬

Expanded text:
totum consequitur ita, ut caueat defensu iri aduersus ceteros fideicommissarios eum qui soluit, siue socii sunt siue non. Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri uero fideicommissi petitio uel legati
Abbreviated transcription (Latin):
fatienti. Tamdiu aũt uent̾ in pos¬
sessionem esse debet: quamdui aũ
pariat. aut abortum fauat. aũ cer¬
tum sit eam ñ esse pregnantẽ sed
si sciens prudens q se pregnantẽ
ñ esse. consũpserit. de suo eam id
erit mulieri. seruis qͦ mulieris qͥ
necessarii sunt ad ministeriũ eiꝰ
ptinet an dotem habeat unde su¬
stentare se possit. quia uidẽtur q̃

Expanded text:
facienti. Tamdiu autem venter in posfacienti. Tamdiu autem venter in possessionem esse debet, quamdiu aut pariat aut abortum faciat aut certum sit eam non esse praegnatem. Et si sciens prudensque se praegnatem non esse consumpserit, de suo eam id erit mulieri. Servis quoque mulieris, qui necessarii sunt ad ministerium eius pertinet, an dotem habeat, unde sustentare se possit, quia videntur q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłum est ne interim res usucapiã¬
tur. ne debitores tempore liberentur
idem curare debet. ita igitur curã
hoc quoq offitio administribat. q̃
solent curatores atq tutores pupil¬
lorum. ¶Eligitur aũt curator aut ex
creditorib s utiq is qui idoneus
ui debitur. aut si de ꝑsonis eors q̃o
moueatur. uir bonus eligitur.squi si
nundum sit curator constitutus. qͥa
plerumq aut ñ petitur. aut tardiꝰ
petitur. aut serius datur. seruius
aiegebat. res herecditarias heredẽ.
institutum ł substitutum: obsignare
non clebere.s tm̃ ꝑnumerare et isi¬
liers assignare. ĩdemꝰ ait ad custodi¬
sine custodia: custodem ab herede
ponendum. utputa pecori. ⁊ si ñ
dum messis. uindemia ue facta sit.
et si fuerit contͦuersia quãtũ di-¬
minui oporteat. arbitrum dãdũ.
¶curatore aũt constituto. hec om̃ia
cessare puto. conscrib̾e tamen cu¬
ratori debent.⁊ uendenti et here¬

Expanded text:
periculum est, ne interim res usu capianpericulum est, ne interim res usu capiantur, ne debitores tempore liberentur, idem curare debet. Ita igitur curam hoc quoque officio administrabit, quo solent curatores atque tutores pupillorum. Eligitur autem curator credi‹t›oribus, sed utique is, qui idoneus uidebitur: aut si de personis eorum quaestio moueatur, uir bonus eligitur. Quod si nondum sit curator constitutus quia plerumque aut non petitur aut tardius petitur aut serius datur, Seruius aiebat res hereditarias heredem institutum uel substitutum obsignare non debere, sed tantum pernumerare et mulieri ae non possunt, custodem ab herede ponendum ut puta pecoris, et si dum messis uindemiaue facta sit: et si fuerit controuersia, quantum deminui oporteat, arbitrum dandum. Curatore autem constituto haec omnia cessare puto: conscribere tamen curatori debent et uendenti et inue
Abbreviated transcription (Latin):
ad curatorem ꝑtineat. id circo cura¬
torem bonis ex inquisitione dandũ¬
dicitur idoneum scił oportet cre-¬
ditores curare. ł si quis alius ẽ ꝗ ñ
edito partus successionem sꝑet. hoc
aũt iure utimur. ut id curator ⁊
bonis ⁊ uentri detur. s si credito¬
res instent. ł qui sꝑat se successu¬
rum. diligentius atqͣ conspectius
id fieri debebit. ⁊ płes si desid̾ent
dandi sunt Imulier aũt in posses¬
sionem missa. ea sola sine quibus
fetus sustineri et ad partũ usq ꝑ¬
duci ñ possit sum̾e ex bonis non de¬
bet. et in hanc rem curator consti¬
tuendus est. qui cibum. potum. et¬
uestitum tectũ q mulieri prestet.
ꝓ facultatib defuncti ⁊ ꝓ dignita¬
te eius. atq in mulieris. diminutio
aũt ad hos sumptus fieri dẽbet. pri¬
mum ex pecunia numerata. si ea ñ
fuerit: ex his reb quȩ patrimonia
honorare magis impendio: qͣm au¬
gere fructib consueuerunt. Item si

Expanded text:
ad curatorem pertineat. idcirco curaad curatorem pertineat. idcirco curatorem bonis ex inquisitione dandum, idoneum scilicet, oportet creditores curare uel si quis alius est, qui non edito partu successionem speret. Hoc autem iure utimur, ut idem curator et bonis et uentri detur: sed si creditores instant uel qui sperat se successurum, diligentius atque circumspectius id fieri debebit et plures, si desiderentur, dandi sunt. Mulier autem in possessionem missa ea sola, sine quibus fetus sustineri et ad partum usque produci non possit, sumere ex bonis debet: et in hanc rem curator constituendus est, qui cibum potum uestitum tectum mulieri praestet pro facultatibus defuncti et pro dignitate eius atque mulieris. Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio quam augere fructibus consueuerunt. Item si
Abbreviated transcription (Latin):
causis carbonianam bonoꝵ posses¬
sionem puero pretor dare solitꝰ
est. ex his dare causis uenter quo¬
ꝙ subueni̾e pretorem debere ñ
dubitamus. eo facilius ꝙ fauora¬
bilior est causa partus. qͣm pueri.
partui enim in hoc fauetur. ut
in lucem ꝓducatur. puero. ut in
familiam ducatur. partus enĩ iste
alendus est. qd̾ ⁊ si ñ tm̃ parenti
cuius esse dr. uerum etiam rei .p.
nascitur. ¶Si quis pͥma uxore p̃¬
gnante facta. mox aliam duxerit.
eam q pregnautem fecerit. diẽ q
suum obierit. edictum ambobus
sufficiet. uidł cum nemo cõtẽdit:
nec calumpmatricem dicit. SQuo¬
tiens aũt uenter in possessionẽ mit¬
titur. solet mulier curatorem uẽtri
petere. solet et bonis s siquidem um̃¬
ter uentri curator datus sit. credito¬
rib permittendum in custodia bo.¬
norum esse. si uero ñ m̃t r uentri
s et bonis curator datus est. possũt
esse securi creditores. cum ꝑiculum

Expanded text:
causis Carbonianam bonorum possescausis Carbonianam bonorum possessionem puero praetor dare solitus est, ex hisdem causis uentri quoque subuenire praetorem debere non dubitamus, eo facilius, quod fauorabilior est causa partus quam pueri: partui enim in hoc fauetur, ut in lucem producatur, puero, ut in familiam inducatur: partus enim iste alendus est, qui et si non tantum parenti, cuius esse dicitur, uerum etiam rei publicae nascitur. Si quis prima uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo contendit nec calumniatricem dicit. Quotiens autem uenter in possessionem mittitur, solet mulier curatorem uentri petere, solet et bonis. sed si quidem tantum uentri curator datus sit, creditoribus permittendum in custodia bonorum esse: si uero non tantum uentri, sed etiam bonis curator datus est, possunt esse securi creditores, cum periculum
Abbreviated transcription (Latin):
iancipa¬
debet. namq natus solet patriex
nouo edicto iungi. et gn̾aliter quib
casib patri iungitur natus. mitten¬
dus est uenter in possessionem. ¶Si
ea quȩ in possessionem uult ire. uxor
negetur. ł nurus esse ł fuisse. ł ex eo
pregnantis ñ esse contendat᷑ decretũ
interponit pretor ad exemplum. Car
bonian edicti. et ita diuus adrianꝰ
claudio ꝓculo pretori rescͥpsit. ut
summatim de re cognosc̾et. et si ma¬
nifesta calumpnia uidebit᷑ eiꝰ quȩ
uentris nomine in possessionẽ mit¬
ti desid̾at. nicħ noui decernet. si du¬
bitari de re pot̾it oꝑam daret. ne¬
ꝙ preiuditium fiat ei qui in ut̾o
est. s uentrem in possessionem mit.¬
ti oportet. apparet itaq nͥ manife¬
sta sit calumpniatrix mulier. de¬
bere eam decretum eligere: ⁊ ubi
omnino iuste dubitari pot̾it. an
ex eo pregnans sit. decreto tuenda
est. ne preiuditium partui fiat.
idem q est et si status mulieri cõ¬
trou̾sia fiat. ⁊ gn̾aliter ex quibus

Expanded text:
ancipadebet: namque natus solet patri ex nouo edicto iungi. et generaliter quibus casibus patri iungitur natus, admittendus est uenter in possessionem. Si ea, quae in possessionem uult ire, uxor negetur uel nurus uel esse uel fuisse uel ex eo praegnas non esse contendatur: decretum iboniani edicti. et ita divus Hadrianus Claudio Proculo praetori rescripsit, ut summatim de re cognosceret et, si manifesta calumnia videbitur eius, quae ventris nomine in possessione mitti desiderat, nihil novi decerneret: si dubitari de re poterit, operam daret, ne praeiudicium fiat ei, quod in utero est, sed ventrem in possessionem mitti oportet. apparet itaque, nisi manifesta sit calumniatrix mulier, debere eam decretum eligere: et ubi omnino iuste dubitari poterit, an ex eo praegnas sit, decreto tuenda est, ne praeiudicium partui fiat. idemque est et si status mulieri controversia fiat. Et generaliter ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nusquam uxoris fecit mentionem.
qͥ aȩ fieri potest ut mortis tempore
uxor ñ fuerit. quȩ se ex eo pregnantẽ
dicit. ¶Etiam ex emancipato uenter
ad possessionem admittitur. u̾n ap̃
si emancipatus quis sit. irore iam
pregnante. deinde decessiss. et pat̾
enis mortuus sit. an uenter in pos¬
sessionem emancipati patris mit¬
ti possit. et rectissime scripsit ratio¬
nem non esse. cur uenter quem e¬
dictum admittit. repelli debeat. ẽ
enim ȩquissimum partui consuli
qui natus bonorum possessionem
accepturus est. s ⁊ si auus uiueret.
simiłr uentrem ad mittemus.¬
¶ Si filus in adoptionem datus deces¬
serit pregnante uxore. tunc demnde
ad optestatorem defunctus fuerit.
mittetur uenter in possessionem.
aui adoptiui. s an etiam in eius
qui in adoptionem ded̾at filium
mittetur: uideamus. ⁊ si hic nepoᷤᷤ
postumus heres ab auo naturali
institutus sit. mittetur in possessi¬
onem. quia et nato eo si nemo ex

Expanded text:
nusquam uxoris fecit mentionem nusquam uxoris fecit mentionem quia fieri potest, ut mortis tempore uxor non fuerit, quae se ex eo praegnatem dicit. Etiam ex emancipato uenter ad possessionem admittitur. unde apusi emancipatus quis sit uxore iam praegnate, deinde decessisset et pater eius mortuus sit, an uenter in possessionem emancipati patris mitti possit. et rectissime scripsit rationem non esse, cur uenter, quem edictum admittit, repelli debeat: est enim aequissimum partui consuli, qui natus bonorum possessionem accepturus est. sed et si auus uiueret, similiter uentrem admittemus. Si filius in adoptionem datus decesserit praegnate uxore, tunc deinde adoptator defunctus fuerit, mittetur uenter in possessionem aui adoptiui. sed an etiam in eius, qui in adoptionem dederat filium, mittetur, uideamus: et si hic nepos postumus heres ab auo naturali institutus sit, mittetur in possessionem, quia et nato ei, si nemo ex
Abbreviated transcription (Latin):
teritus. marcellus negat in posses¬
sionem eũ mitti posse uiuentib
institutis. qr exheredatus est. qd̾ ue¬
rum est. ꝑ contrarium aũt si ab in¬
stitutis preteritus sit uenter. a sub¬
stitutis exheredatus. uiuis institu¬
tis mittendus est in possessionẽ ꝙsi
ñ uiuant. negat mittendum. qr ad
eum gradum deuoluta hereditas
est. a quo exheredatus est. ¶ Si filius
ab hostib captus sit. uxor eius p̃gnãs
in possessione soceri bonoꝵ mittẽ¬
da est. nam aliquo casu spes ẽ. id ꝙ
nascitur: inter suos heredes fut᷑um.
ut puta si pater eius apud hostes
decedat. s et si quis uentrem ex he
dass ꝗ m̃ intra menses tres mortis
meȩ natus erit exheres esto. uelut
post tres menses. uenter in possessi¬
one utiq mittetur. ꝙ aliqͦ casu suus¬
ħes heres futurus est. et sane benig¬
miorem esse pretorem in hanc par¬
tem oportebit. ne ꝗ sꝑatur: ante ui¬
tam necetur. ¶Rectissime aũt p̃tor

Expanded text:
teritus, Marcellus negat in possesteritus, Marcellus negat in possessionem eum mitti posse uiuentibus institutis, quia exheredatus est: quod uerum est. Per contrarium autem si ab institutis praeteritus sit uenter, a substitutis exheredatus, uiuis institutis mittendus est in possessionem: quod si non uiuant, negat mittendum, quia ad eum gradum deuoluta hereditas est, a quo exheredatus est. Si filius ab hostibus captus sit, uxor eius praegnas in possessionem soceri bonorum mittenda est: nam aliquo casu spes est id quod nascitur inter suos heredes futurum, ut puta si pater eius apud hostes decedat. Sed et si quis uentrem exheredasset: 'qui mihi intra menses tres mortis meae natus erit, exheres esto' uel 'qui post tres menses', uenter in possessionem utique mittetur, quia aliquo casu suus heres futurus est: et sane benigniorem esse praetorem in hanc partem oportebit, ne qui speratur ante uitam necetur. Rectissime autem praetor