comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filia meadulcissima emedio
suicto. tibiq habeo orna¬
mentumomne meũ mu¬
liebre cumanto et siqua al
muliebruappirnerit cum
testacrix negotatrix fuerit ã
uero solum argentum qd̾
indomo uel icra orreuide
qusibus eius fuenit legato
ceditis ecum qd̃ in basilica.
adusimi sinm patum nõ
leppomsolere nisi deeo qͦ
sensisset his qui petat ꝓbec
¶Necrat᷑.proculum refert
ita respondisse nasis cleccn¬
inslegitis nicħ int̾eẽ qͣnt
ea uasa dequibus queritur
argentian electri hãnt. sec
ucrumargento elector an
elctrum.argento cedat id
ex aspectu mͦ soru facilius
intelligi posseq si mobscuro
ea uasa is qui testamentũ
fecent habuerit ¶Labeo teᷤᷤ¬
tamenco suo neracienyori
sue nominatim legauit
uestem mundum muli¬
ebre onnemornamentaq
S non mucat subam reru
non nccia uerborumimi¬
tiplicatio quia labeo te st̃o
lanam. acdeide u̾sicoloria
scripsit qr desit lanatincta
loria debebintur sinõ appe¬

Expanded text:
filia mea dulcissima e medio sumito tibique habeto ornamentum omne meum muliebre cum auro et si qua alia muliebria apparueri‹n›t', cum testatrix negotiatrix fuerit, an non solum argentum, quod in domo uel intra horreum usibus eius fuit, legato cedit, sed etiam quod in basilica ad usum suum paratum, non ale proponi soleret, nisi de eo quoque sensisse is qui petat probet. Neratius Proculum refert ita respondisse uasis electrinis legatis nihil interesse, quantum ea uasa, de quibus quaeritur, argenti aut electri habebant, sed utrum argentum electro an electrum argento cedat? id ex aspectu uasorum facilius intellegi posse: quod si in obscuro  utro numero ea uasa is, qui testamentum fecit, habuerit. Labeo testamento suo Neratiae uxori suae nominatim legauit 'uestem mundum muliebrem omnem ornamentaque sed non mutat substantiam rerum non necessaria uerborum multiplicatio, quia Labeo testamento lanam ac deinde uersicoloria scripsit, quasi desit lana tincta loria debebuntur, si non appare
Abbreviated transcription (Latin):
Ediculis argenteis ad¬
umetasigula enea ce¬
teraq omma que adendė
smnltudiem recligi pos¬
sunt. argento facto ceðunt
auro facto anniniiacur. ge¬
me. annulis melnse qui¬
ppe. anulorunsunt cibu
argentea crustis aureis illi¬
gata margante que ita or¬
namentis muliebribusꝯ
terte sunt ut inhis aspec¬
cus aurpotencior sit auro
facto ad ni̾ndumtur
aurca emblemata que m
lapidibus absioibus argẽ¬
teis ẽent. et replũbari ꝑoͦs¬
sent deberi. gallus at. s la¬
beo iprobat cubo autem
quod testatorauri mimio
huisset legatum indi ait
alioquinanrata et mclusa
nasa altenus materie auin
num̃o non habendãsargẽ¬
to potorio uł escino legado
inhis quedubiume. cii
genens sint consuetudĩer
u̾atris. ẜ spectandam non
eciam i hiis q̃ ceitu est
enus genens non ẽe.¶Q¬
dam primpilanus uxori
sue. argentum escanum
legauerat quesitum ẽ. cũ
put .f. margento suo uasa ha¬
buerat. quibus et potabat
tur. detali legito. ħampliꝰ¬

Expanded text:
ediculis argenteis adiuncta sigilla aenea ceteraque omnia, quae ad eandem similitudinem redigi possunt, argento facto cedunt. Auro facto adnumerantur gemmae anulis inclusae, quippe anulorum sunt, cymbia argentea crustis aureis illigata. margaritae, quae ita ornamentis muliebribus contextae sunt, ut in his aspectus auri potentior sit, auro facto adnumerantur. aurea emblemata, quae in lapidibus apsidibus argenteis essent et replumbari possent, deberi Gallus ait: sed Labeo improbat. Tubero autem, quod testator auri numero habuisset, legatum deberi ait: alioquin aurata et inclusa uasa alterius materiae auri numero non habenda. Argento potorio uel escario legato in his, quae dubium est cuius generis sint, consuetudinem patris familias spectandam, non etiam in his, quae certum est eius generis non esse. Quidam primipilaris uxori suae argentum escarium legaueias in argento suo uasa habuerat, quibus et potabat tur de tali legato: 'hoc ampli
Abbreviated transcription (Latin):
uit ticio hec ampliꝯ darino¬
n sendebent. adũs quos en
accionem mãdari nolo eiq
eor dem pignora tradi.q̃ro
utrum hr̃des tm̃ .x. dare debe¬
ꝗnt an in ome debitum hoc¬
¶ est musuras debeant mand
tionẽ legatam. ¶Item q̃ ro
cum ignorante matre famił.
actores inꝓiuncia adiecti sor¬
ti usuris .x. scipulati sũt an
ex cã fidei cõmissi supͣ scriptit̃
in crementu hi debiti adtici¬

Expanded text:
 dari voii Seii debent, adversus quos ei actionem mandari volo eique eorundem pignora tradi". quaero, utrum heredes tantum decem dare debeant an in omne debitum, hoc est in usuras debeant mandtionem legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in provincia adiectis sorti usuris decem stipulati sint, an ex causa fideicommissi supra scripti etiam incrementum huius debiti ad Titi
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it ticius qr michi sube¬
adem cõdicione eandem rer
legauent existente cõclicio¬
ne capiam legatum extesto

Expanded text:
legauerit Titiusque mihi sub eadem condicione eandem rem legauerit, exsistente condicione capiam legatum ex test
Abbreviated transcription (Latin):
turach itaq g̾ere añ inuenta¬
num fcm̃ cum oportet. nisi id
ꝙ duacione nec modica exp̃¬
tare possit. Si tutor cessau̾it in
distraccione caꝵ rer̃ que tp̃r depe¬
unt suu ꝑiculu fac̃. de buit cĩ
si cõtutores expectalut uł diffe
rentes. uł etia nolentes se er¬
cusart. anͦ et ignoscatur eis et
nõ facile ignoscetr. debuit cĩ
ꝑtitꝰ sius funginõquidẽ p̾cip¬
iti festinatte s nec moratoria
cunctacionscõpetit. adũsus tu¬
tores tutele accio sima dõtra¬
r̾it ioc est sip̾dia cõꝑau̾int
nõ idonca. ꝓsordes aut grãm.
Qud ergo sincq sordide.n gra¬
ciose. s nõ bona cõdicionẽ ele¬
gemt. recte quis dix̾it. solam
iatam negligentiam cos p̃sta¬
re in hac ꝑte deuẽ. ¶ Si post de¬
positõem pectume cõparare p̃¬
clia tutoros neclex̾int incipicĩ
musuras ꝯuenin quãquã cos¬

Expanded text:
tur. nihil itaque gerere ante inuentarium factum eum oportet, nisi id quod dilationem nec modicam exspectare possit.Si tutor cessauerit in distractione earum rerum quae tempore depereunt, suum periculum facit: debuit enim si rentes uel etiam uolentes se excusare, an ei ignoscatur? et non facile ignoscetur: debuit enim partibus suis fungi non quidem praecipiti festinatione, sed nec moratoria cunctatione.Competet aduersus tutores tutelae actio, si male contraxerint, hoc est si praedia comparauerint non idonea per sordes aut gratiam. quid ergo si neque sordide neque gratiose, sed non bonam condicionem elegerint? recte quis dixerit solam latam neclegentiam eos praestare in hac parte debere.Si post depositionem pecuniae comparare praedia tutores neglexerunt, incipient in usuras conueniri: quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tutores lib̾auit. nõ id circo m¬
m officium tutor in tegru
erit. s uins bomis ꝯuenit sa¬
lubre ocilium matus admit¬
t̾e.tam et sineq liacio trtori
neq uoluntas patrisaut int̾¬
cessio matris tutoris officiu
infrĩgat. usq ad eo aut licet
cutorim prĩs p̾ceptum necli¬
gẽ ut sip̃r cau̾et nequid rei
sue distrabretur. uł ne man¬
cipia diarahant.uł ne uesti.
ui ne domꝰ. uł ne alia ros pi¬
culo subiecte. liceat tñ eis cõ¬
temꝑne hanc patris uolũta¬
te. ¶ Ex quo in notuit tutori

Expanded text:
on idcirco minus officium tutorum integrum erit, sed uiris bonis conueniet salubre consilium matris admittere, tametsi neque liberatio tutoris neque uoluntas patris aut intercessio matris tutoris officium infringat.Usque adeo autem licet tutoribus patris praeceptum neglegere, ut, si pater cauer‹i›t, ne quid rei suae distraheretur uel ne mancipia distrahantur uel ne uestis uel ne domus uel ne aliae res periculo subiectae, liceat eis contemnere hanc patris uoluntatem.Ex quo innotuit tutor‹i›
Abbreviated transcription (Latin):
upillare attingit etiam sim¬
odicum cessat quẽ ꝑtes coꝵ
ministran. ꝙ si prea quam:
gessit cunc et gestu abstinu¬
i̾t.ctiã suspecti postulacio suc¬
cedit: ꝙ si quis tutelam mã¬
daint gendam. gestaq fu̾it
abco cui mãdatũ est. locus
uciu acĩce ꝯuenit. ¶ Debitor
pris qmi tutelam amĩstrauit
fili tutele uidicio teneu̾r eti¬
am obid ꝙ pri debint. ¶Situ¬
tor pupillu suũ pub̾em fc̃m
nõ ãmonut. ut sibi curator¬
es pet̾et. Sacris enĩ ꝯstitucõi¬
un hc face iuretur qui turela
amistrauit. An tucele uidicõ
teneatur et magis puto suf¬
fice̾ tutele udiciu qͣi ꝯnexũ
sit he tucele offõ quamuis

Expanded text:
upillare attigit etiamsi modicum, cessantque partes eorum, ministrare.Quod si posteaquam gessit, tunc se gestu abstinuit, etiam suspecti postulatio succedit.Quod si quis tutelam mandauerit gerendam gestaque fuerit ab eo cui mandatum est, locus utili actione conuenitur.Debitor patris, qui tutelam administrauit filii, tutelae iudicio tenebitur etiam ob id quod patri debuit.Si tutor pupillum suum puberem factum non admonuerit, ut sibi curatores peteret sacris enim constitutionibus hoc facere iubetur qui tutelam administrauit, an tutelae iudicio teneatur? et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi conexum sit hoc tutelae officio, quamu
Abbreviated transcription (Latin):
quid uoluit iuire coĩ tectari sta¬
tim beneficio militari renũcia¬
uit. nec credend ẽ quisꝙͣ genꝰ
testantli elig̾e adipugnanda
sua iudicia. s magis utroq ge¬
n̾e uoluisse ꝓpt̾ fortuitos casꝰ.
Queadmod̾ pliq pagam sole¬

Expanded text:
qui uoluit iure communi testari, stati‹m› beneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere uoluisse propter fortuitos casus: quemadmodum plerique pagani sole
Abbreviated transcription (Latin):
Itsi ꝯtra tabulas patris peti¬
et cresc̾e a sb̾stituto data. si pro¬
bõꝵ .p. plus adfiliu ꝑuenis¬
s quẽadmod̾ et ip̃e filiꝰ plus
exceptis debet hiis ꝯsequens
eẽ existimo ut si impubes ex
semisei ab latus sit. sb̃stitu¬
tus ĩ ꝑte legati noĩe ex hoñe¬
tur. ut ꝙ̃ admod̾ porcio q̃ per
bonoꝵ possc̾em accessit minu¬
płes grad br̃dum fac̾e ut ꝓ¬
uta si ille b̃rs nõ ent. ille hr̃s
esto et deiceps płes ut noui¬
simo loco ĩ sb̃sidũr. uł ẜuũ ne¬
cessanu hr̃de ĩstituat et uł
płes inunius locum possũt
ue singuli ĩ singulis uł ĩmcẽ
ipi quĩ pr̃des sunt ĩstituti
ei qui eoꝵ nouissirꝑ morie¬
turprs sõstitui pot᷑. singłis si
nemineme eoꝵ intestato de¬
cẽdere uelit. Noiussimo si ius
legittimaꝵ hr̃ditatu in tegr̃
inter eos custodire uelit. mi.¬

Expanded text:
tsi contra tabulas patris petiet crescere a substituto data onem plus ad filium peruenisset, quemadmodum et ipse filius plus exceptis deberet. his consequens esse existimo, ut, si impubes ex possessionem semis ei ablatus sit, substitutus in partem legati nomine exoneretur, ut, quemadmodum portio, quae per bonorum possessionem accessplures gradus heredum facere, puta: 'si ille heres ‹non erit, ille heres› esto', et deinceps plures, ut nouissimo loco in subsidium uel seruum necessarium heredem instituat. Et uel plures in unius locum possunt uel singulis singuli uel inuicem ipsi qui heredes institutiel qui eorum novissimus morietur heres substitui potest, singulis, si neminem eorum intestato decedere velit, novissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri velit.
Abbreviated transcription (Latin):
iuxore p̾gnantẽ hẽbat.ĩ hos¬
tium potestate puenit.q̃ro an
gem corneliam que de ꝯfirmã¬
dis coꝵ testĩs qui in hostiu: po¬
testate decessissẽt iataest. nato
quitur ergo ut exeo testõ hr̃di¬
tas adnemine ꝑueniat. omp̃¬
sb̃cõdicicione si tñ cõclicio eris¬
tẽ potuit. licet nõ exist̾it supiꝰ
int est quaus ꝯ dicio posita fũ¬
it. Namaut in p̃t̾itum ꝯcepta
ponitur aut inp̃scns. aut ĩfu¬
turu in p̾t̾itu cõcepta poninir

Expanded text:
uxorem praegnatem habebat, in hostium potestatem peruenit: quaero, legem Corneliam, quae de confirmandis eorum testamentis, qui in hostium potestate ‹de›cessissent, lata est, nato quitur ergo, ut ex eo testamento hereditas ad neminem perueniat. 16 Psub condicione si tamen condicio existere potuit, licet non ex‹sti›terit, interest, qualis condicio posita fuerit: nam aut in praeteritum concepta ponitur aut in praesens aut in futurum. in praeteritum concepta ponitur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊quise nõ miscuit ỹrditati
pat̾ne siue maior sit sui m̃iq
fficit se nõ mmiscuisse hr̃di¬
tati et ẽ ĩ semestribꝯ uictormo¬

Expanded text:
qui se non miscuit hereditati paternae, siue maior sit siue minor, fficit se non miscuisse hereditati. et est in semenstribus Uib
Abbreviated transcription (Latin):
rit hrditate licet cõscilii cap
pillꝯ si fari possit licet hui
etatis sit ut cãm ad quirẽde:
urdicatis nõmn telligat qua¬
iunõ uideatur scire hiu mo¬
dietatis puer neq enĩ scien¬
cie neq decern̾e tał etas pot̾
ris aucte urditate ad quire¬

Expanded text:
rit hereditatem, licet consilii capaillus si fari possit, licet huius aetatis sit, ut causam adquirendae hereditatis non intellegat, quamuis non uideatur scire huiusmodi aetatis puer neque enim scire neque decernere talis aetas potest, ris auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. luciis cornelus
publiis ad monumentũ
meum ediffrcandum. mill¬
si ita legatum esset. si sat¬
dedissent. se ita id inomi¬
mentum ex ea peccuni a
fac̾tinos. labeo trebacii
sententiam probat. quia
ħ̾ uens testantis fuisset
ut ea peccunia monumẽ¬
cum consum eretur. Id et.
Ipꝰ. Legata sub conditio¬
e relicta. non statim. sed
cum couditio extiterit. de¬
beri incipiunt. Ideoq int̾
inpotestate patris man¬
ssisset. magis. ꝑatri lega¬
tum uideri ait. legatum pe¬
tere suo nomine. Idem uir

Expanded text:
uerat: 'Luciis Publiis Corneliis ad monumentum meum aedificandum millsi ita legatum esset, si satisdedissent se ita id monumentum ex ea pecunia facturos. Labeo Trebatii sententiam probat, quia haec mens testantis fuisset, ut ea pecunia in monumentum consumeretur: idem et . Legata sub condicione relicta non statim, sed cum condicio exstiterit deberi incipiunt, ideoque intein potestate patris mansisset': magis patri legatum uideri ait et patrem s
Abbreviated transcription (Latin):
ili bet satis comode pos¬
sit mibere. Uideamus
et si ita legatum sit. Si
ticio nupserit. et quidẽ
Si honeste cicio possit nu¬
bere. dubium non erit
quin nisi paruent con¬
dicioni. ex cludatur a

Expanded text:
ilibet satis commode possit nubere. Videamus et si ita legatum sit "si Titio nubserit". et quidem si honeste Tibere, dubium non erit, quin, nisi paruerit condicioni, excludatur a
Abbreviated transcription (Latin):
undum instructum
libertus patroms ces¬
tamento legauit postea co¬
dicillis pecut ut moriente
partes suas fundi suꝑstici¬
bus restituerent. necͥ inst̃¬
menti mentione habuit
calem incansa fideicõmis¬
si deductum inderi placint
qualis fuerat legatus. s
medii temporis augmen¬
ta fecuum partuum ⁊ te
detrimenta fatalirm fider¬
cõmisso contineri ¶Minor
xx.annis instructa p̃dia.
consobrine sue dan uolu¬
it et quosdam seros p̾di¬
orum unns manuni sit
non idcnto ẜui mamimi¬
si prestabuntur quodad li¬
btatem puenire non pos¬
sunt. Idem numnenis ẽ cũ
ex quams alia causa liber¬
tas non competit Dab.
uinquidam duos fu
dos haberet et ex altero
bones cum opus fecissent
in alcerum reu̾tutur ut
utrumq fundum cum iu¬
strumento legauerat lab̾o
crebacius uones ei fundor
cessuros putant ubi opus

Expanded text:
undum instructum libertis patronus testamento legauit: postea codicillis petit, ut morientes partes suas fundi superstitibus restituerent, nec instructi mentionem habuit. talem in causam fideicommissi deductum uideri placuit, qualis fuerat legatus, sed medii temporis augmenta fetuum et partuum, item detrimenta fatalium fideicommisso contineri. Minor uiginti annis instructa praedia consobrinae suae dari uoluit et quosdam seruos praediorum uiuus manumisit. non idcirco serui manumissi praestabuntur, quod ad libertatem peruenire non possunt. idem iuris est, cum ex quauis alia causa libertas non competit. quidam duos fundos iunctos haberet et ex altero boues, cum opus fecissent, in alterum reuerterentur, utrumque fundum cum instrumento legauerat. Labeo Trebatius boues ei fundo cessuros putant, ubi opus
Abbreviated transcription (Latin):
turor dand ẽ ꝙͣuis legittim
tutore pupilbꝰ hat. Sciendiñ
est enĩ ꝙͣ du testam̃taria tute¬
la sꝑatur legittima cessare
et si semel ad testam̃ tanum
deuoluta fu̾it tutela demde
excusatꝯ sit tutor testam̾tan¬
us ad huc dicim in locũ ex¬
cusatidand nõ ad iegitimũ
tutore irdire tutelam. Idem
dicim et si fu̾it irmocꝰ. na

Expanded text:
tutor dandus est, quamuis legitimum tuto rem pupillus habeat: sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare. Et si semel ad testamentarium deuoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam. Idem dicimus et si fuerit remotus: na
Abbreviated transcription (Latin):
fende ex hac cã fideicomissa¬
riam lib̾tatem. Quid enĩ mn¬
t̾ est suũ ẜuum. an alienu
tutorem scripẜit cũ pupillis
ic fideicomissaria lib̾tas deffe̾¬
di.siuouintas aptissime nõ
reffragetur dem.

Expanded text:
icommissariam libertatem: quid enim interest, suum seruum an alienum tutorem scripserit, cum pupilli ic fideicommissaria libertas defendi, si uoluntas apertissime non refragetur.
Abbreviated transcription (Latin):
rem ded̾it habet disceptacioe
mauquo casu nõsit utił da¬
cio. ut puta si ꝓponas filiur i¬
uo patre decefsisse. et ne potem
exeo successisse unio auo.et
forci dicend est. tutela quo
exlege unia uellea ꝯfirma¬
scripsit nałe tutoris dacione
cum eni ꝯfirmatu sit testm ꝯ
sequent tutoris quaq dacio
ualebit. in eo testõ scriptaq u
alet. Idem est ubi nepos uł hr̃
institutꝰ sit. uł nomĩatim ex¬
pr̃datꝰ sit. ¶ Si funosꝯ testoi
tutor detur.siquidẽ cu furerẽ
recte uid̾i datum. ⁊ tunc fore
tutorem cũ saꝑe ceꝑit. Serũ
alienus ita dan turor potest.
silib̾ ert tutoresto  quĩ inimo
et si puir datus sit iudebitur

Expanded text:
rem dederit, habet disceptationem, an aliquo casu non sit utilis datio: ut puta si proponas filium uiuo patre decessisse et nepotem ex eo successisse uiuo auo. et fortius dicendum est tutelam quoque e lege Iun‹i›a Uellea confirmascripsit ualere tutoris dationem. cum enim confirmatum sit testamentum, consequenter tutoris quoque datio ualebit in eo testamento scripta quod ualet, id est ubi nepos uel heres institutus sit uel nominatim exheredatus sit. Si furiosus testamento tutor detur, si quidem, cum furere recte uideri datum et tunc fore tutorem, cum sapere coeperit. Seruus alienus ita dari tutor potest 'si liber erit, tutor esto'. quin immo et si pure datus sit, uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
his quar testator hẽbat legata¬
rio dare. qd̃ si nullas edes reli¬
quent mag̾ derisorium est ꝙͣ
utile legatum de ciuctione an
cau̾e debeat isqui ẜnũ p̾stat cx
dicendu est quociens sinem
dicio p̃stica ros legata eiũcitur
pesse cam extesto peti. ¶Cet̾m si
iudicio petita est offõ iudicis ca¬
ucio necessania ẽ ut sit exstipu¬
iatu acc̃o.in poccuia legata
cõfitenti r̃di modicu tp̃s ad
solucionez dandur est nec ur¬
gendum ẽ ad suscipiend̾ iudi¬
ciur qd quider tp̃s ex bono et eqͣ
p̾core obẜuair oportebit. ¶Qͬ
ꝯficetur se quider debẽ iustam
aut̃ cãm affert cur utiq p̾stare
no possit audiend est ut put̾
si alienaios legata sit negetq

Expanded text:
his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum.De euictione an cauere debeat is, qui seruum praestat ex dicendum est, quotiens sine iudicio praestita res legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut si‹t› ex stipulatu actio.In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est nec urguendum ad sus‹cip›iendum iudicium: quod quidem tempus ex bono et aequo praetorem obseruare oportebit.Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetq
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiendum nõ intelligi¬
uset oculis ꝑspici que sũt scrip¬
Ta. cet̾um si extrinseco intel¬
liguntur nõ uidebuntur legi
posse sufficit añt si legibilia.
fũt inꝯsulto deleta.siue ab
ip̃o siue ab alio s uolentibꝯ ĩ
inducta accipiend̾ẽ. et si ꝑdu¬
cta sint. Ꝙ igitur in caute fem̃
est. ꝓ nõ fco esti si legi potuit.⁊.
Iido et si nouissime ut sol testã¬
m̃tu fu̾it ascriptu litt̾as ĩ duc¬
iciones suꝑductões ip̃e feci nõ
idebr refferriad ea que ma
suito cõtigerũt ꝓmde et sim
cõfuito suꝑ sccipsit ĩ duxisse
semaneblit.⁊ si ademit nõ
Serunt adempta. s si legi non
possũt que in ꝯsulto delatas
dicend̾ est nõ deb̾i. s ħita de¬
tum ẽ. s ꝯsulto quid̃ del itaex¬
ceptõe petentes reppestuntur.
ĩꝯsito u̾o nõ repellũtur suĩ
legipossũt. siue nõ possũt. Q¬
Qu si totum testm̃ nõ extet.
ꝯstat uale omĩa q̃ ineoscͥ̾pta
sũt. si quide illud concidit tes¬

Expanded text:
sic accipiendum non intellegsed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint. Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: 'lituras inductiones superductiones ipse feci', non uidebitur refconsulto contigerunt. proinde et si inconsulto superscripsit induxisse se, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto delata sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita detum est. Sed consulto quidem del‹e›ta exceptione petentes repelluntur, inconsulto uero non repelluntur, siue legi possunt siue non possunt, quoniam, si totum testamentum non exstet, constat ualere omnia quae in eo scripta sunt. et si quidem illud concidit tes
Abbreviated transcription (Latin):
si forte sit substitꝰ uur fc̃a uide¬
tas scmi dataadimi facile nõ
pot̾. s qi nec data. siquis codici¬
nos intestõ cõfirmauit. et codi¬
cillis aliquid adscripẜit mox
delenir ita ut appareat ande¬
ueatur. et põp. scrib̾. codicilloᷤᷤ
deletos nõ ualcre.Dem.
Iancellauerat quis testm̃ uł ĩ
us exhrdibꝯ nomen indux̾it.
sine dubio cet̾am ꝑtẽ test̾iua¬
łe et ip̃i solide negariaccões s
legata abeo noĩatim relicta
debebuntur. si uolũtas ea fuit
testanitatis. ut tr̃hrdis ĩstit¬
ucio inꝓbetur: S si ĩstituti
nom̃ indux̃. et substituti reli

Expanded text:
si forte sit substitutus, iure facta uidetas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data. Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aliquid adscripsit, mox deleuit ita ut appareat, an debeatur? et Pomponius scribit codicillos deletos non ancellauerat quis testamentum uus ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram partem testamenti ualere et ipsi soli denegari actiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si uoluntas ea fuit testantis, ut tantum heredis institutio inprobetur. sed si instituti nomen induxit et subs
Abbreviated transcription (Latin):
ua matre decessiss post ꝙͣ di¬
es legati cessit.Quesitumc̃
an hrdi en legata debeantur.
ueriꝯ est legatum hr̃di debi
fiue pure asõstituto legatũ
datum est primo hr̃di siue
impletur. ¶Si soco ageno su¬
o h̾rde instituto ꝑs ħrditatis

Expanded text:
ua matre decessisset, postquam dies legati cesserit, quaesitum est, an heredi eius legata deberentur. uerius est legatum heredi deberi, siue pure a substituto legatum datum est primo heredi siue impletur.Si socero a genero suo herede instituto pars hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
issent nõ debi qr nõ redlitis
his dies legati nõ cessit.¶In¬
liam notat si testam̃ti facic¬
ditp̃r tabule nulle fuerunt
Eciam rem hostium posse le¬
gart.Sab̾.ait. si aliquo casu
reclimi possit. ¶Si ticio ita log¬
tum fu̾it quis quis michi he¬

Expanded text:
issent, non deberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, iam rem hostium posse legari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: "quisquis mi
Abbreviated transcription (Latin):
bomib hr̃dip legatũita
erat quisqs m hr̃s erit dãp¬
nas esto ticio dare .c. demdc ĩ¬
fra cõp̾bensu crat ne unus
exhrdib ei daret. Quent
reliqui hrdes utrum tota .c.
dare debent an declucta unĩ
illiꝰ hrditaria porcione.R. ue

Expanded text:
omnibus heredibus legatum ita erat: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Titio dare centum': deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illius hereditaria portione. re
Abbreviated transcription (Latin):
controuersia. idem erit di¬
cendum plane quod ad pͣ¬
troni quoq ꝑsonam ꝑtin
differri controu̾sia debebit¬
¶si fłm lib̾ti test̾m ab a

Expanded text:
controuersia idem erit dicendum. plane quod ad patroni quoque personam pertinet, differri controuersia debebit.Si falsum liberti testa
Abbreviated transcription (Latin):
pte fundi que memi finit ex
alio cesto lib̾acionẽ obtinge.
neq postca ꝑte alnata iruo¬
care accionem semel extinctã.
¶S et si pars funcli simpłr nõ
que meini fuit legetur. Solu¬
cio prior nõ ꝑunit alt̾a acc̃o¬
nẽ. atqr etiaz hanc eand̾ ꝑter
auquo modo suam fram po¬
t̾it ait̾ h̃is solu̾̃e neq płes in
uno fundo dm̾̃um uiris mco¬
lestu nochunsione corporis ob¬
tinent. no idem r̾ndetur cum
duob testamentis gen̾aliter
ho legetur. Nam qui soluente
alt̾o legatani factus ẽ quãius
postea sit alienatus ab altero
hrde id solui nõ pot̾it. ¶Eader¬
qr rõ stipulacionis est homĩs
eñĩ legatumoptionis cõpen¬
dio singłos homines cõtinet
ut ꝙ abinicio nõ cosistit inhi
se pelient estimacio referenda
erit ad totum p̃cium fundi qͦi
potuit añ sepulturam exstim¬
ari.¶Quare si fuit solutus ac¬
tionẽ ad huc extesto ꝓpt̾ locũ¬

Expanded text:
te fundi, quae Maevii fuit, ex alio testamento liberationem optingere, neque postea parte alienata revocari actionem semel extinctam. Sed si pars fundi simpliciter, non quae Maevii fuit, legetur, solutio prior non peremit alteram actionem, atque etiam hanc eandem partem aliquo modo suam factam poterit alter heres solvere: neque plures in uno fundo dominium iuris intellectu, non divisione corporis optinent. Non idem respondetur, cum duobus testamentis generatim o legatur: nam qui soluente altero legatarii factus est quamuis postea sit alienatus, ab altero herede idem solui non poterit: eademque ratio stipulationis est. hominis enim legatum orationis compendio utque ab initio non consistit in his sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare si fuerit solutus, actionem adhuc ex testamento
Abbreviated transcription (Latin):
et si iniure nõ in ꝑte cõsistite
molumetu tñ rei cõtinet. cĩ¬
uero fundo relicto obirliqͣs
p̃staciones que legatum se¬
quntur agitur u̾bi grã fu
dus pignori dãtus uł alie

Expanded text:
etsi in iure, non in parte consistit, emolumentum tamen rei continet: enimuero fundo relicto ob reliquas praestationes, quae legatum sequuntur, agetur, uerbi gratia si fundus pignori datus uel alie
Abbreviated transcription (Latin):
certe sichitum quod inqui¬
busdoam prouncus extriti¬
co uł ex ordeo uł expanc cõ¬
ficitur non continebitur
simili modo nec eminim
nec cerinsia continebitur
nec udromel. quidem con¬
ditum. nec hoc puto nsia¬
lia mens testantis fuit eo¬
nomili. plane .i. dulcissim¬
um uium continebitur
et passum nisi contrana
simens concinebitur. de¬
sructu non continebitur.
quod pocius conditure
lco fint atmaticium pla

Expanded text:
certe zythum, quod in quibusdam prouinciis ex tritico uel ex hordeo uel ex pane conficitur, non continebitur: simili modo nec camum nec ceruesia continebitur nec hydromeli. quid conditum? nec hoc puto, nisi alia mens testantis fuit. oenomeli plane id est dulcissimum uinum continebitur: et passum, nisi contraria sit mens, continebitur: defrutum non continebitur, quod potius conditurae loco fuit. acinatic
Abbreviated transcription (Latin):
omnes enim quod iuris ha
insticutus est. an pater domi¬
nus ue rogatus est restituere
iebil inter est cui nr̃o nomi

Expanded text:
omnes enim quod iuris habinstitutus est an pater dominusue rogatus est restituere. Nihil interest, cui nostro nomi
Abbreviated transcription (Latin):
luerit non satis egerit qñ.
et ideo si uiuo testatore ⁊¬
nupserit post testam̃tum
factum. impleta condito
uidetur p̃sertim cum con¬
ditõ talis est .ħ. ut semel
impleri debeat. sed enim ũ
oumes conumetiones un¬
plent conditom. puta enĩ
nondũ nubił etatis in do¬
mum mariti deducta est.¬
non paruit conditioni.
¶Sed si ei coniuneta sit
cuius iniptus ei int̾die¬
tum sit. idem dicemus. an
tũ nubendo post ea parere
conditiom possit. quasi nõ
nupserit. dubitari potest.
et si testator de pͥmo nupti¬
ali iugo sensit. puto defec

Expanded text:
luerit, non satis egerit quando: et ideo et si uiuo testatore nupserit post testamentum factum, inpleta condicio uidetur, praesertim cum condicio haec talis est, ut semel impleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in domum mariti deducta non paruit condicioni. sed cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi non nubserit, dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defec
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. D olenuis dicere eum
qui int̾e̾pus liberoꝵ uxori le¬
gat de his non sensisse qu¬
os iam tune uxor habuit
cum testaretur maritus.

Expanded text:
. Solemus dicere eum, qui in tempus liberorum uxori legat, de his non sensisse, quos iam tunc uxor habuit, cum testaretur maritus.
Abbreviated transcription (Latin):
tor uen trem mittit ĩ posscem.¬
¶ Sine igitur pute pͥgnante
fiue fit reuera p̃gnãs quecũ¬
paritura est qui sirihr̃s futꝰ¬
est adire hrditate nõ possũ¬
qm̃ meo est ut rũmpatur tes¬
tutum ur ex hr̾datum. Qđ̃di¬
citur si putetur eẽ p̾gnans¬
sic accipiend̾ ẽ si dicat se p̃s¬
nantẽ. d ergo su p̃a nõ di¬
cat set neget alii dicant p̾g¬
nantem eẽ ad huc adin prdi¬
tas nõ pot. ¶ Einge obstetri¬
ces dice qd si ip̃e pu̾tet solus.

Expanded text:
or uentrem mittit in poss. Siue igitur putem praegnatem siue sit re uera praegnas, quaparitura est qui suus heres fuest, adire hereditatem non possu eo est, ut rumpatur testutum uel exheredatum. Quodcitur 'si putetur esssic accipiendum est, si dicat se pnatem. quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant praegnatem esse? adhuc adiri hereditas non potest: finge obstetces dicere. quid si ipse putat solus?
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus hr̃s exstitit ciaua
tutelam tutor suus gesẜat ex
brditania cã cu tutore suo hẽ¬
bit accionem. ¶Si tutor my
ostium pocesta tr̃ ꝑueñit qr
funica tutela intriligitur fidci̾¬
soros qui ꝓco iem saluar fore
spopondint. etiam siquis exis¬
tat deffensor eh qui ꝑatus ẽ su¬
sciꝑe iudicium tutele.uł si ꝗs¬

Expanded text:
pupillus heres exstiterit ei, cuius tutelam tutor suus gesserat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit actionem. Si tutor in hostium potestatem peruenerit, quia finita tutela intellegitur, fideiussores, qui pro eo rem saluam fore spoponderint, et si quis existat defensor eius, qui paratus est suscipere iudicium tutelae, uel si
Abbreviated transcription (Latin):
accipienda qd̾ rescriptum sũ¬
mam ht utilitatem ne .s. hon
qd̃ melius dematre p̾sumser¬
at et eidem prĩcepes ꝓuidentis¬
sim et iuiris retigiosissim cũ
fidei comissi u̾ba cessare anim¬
rescripsit accipiendum. Dauł.
iuuus ꝑdonacionẽ muxorẽ
cõtulit infidci comissi peticio¬
nez ueniant.N. ea extra cam
ronor defuncti cõputar debẽ
⁊ ꝓptea fidei comisso nõ cõtim̃i.
qr ea hĩtura eẽt etlar alio hr̃de
eristente. ¶plane nomĩatim
manito uxoris fidel comitte
pot̃. ut et ea restituat. D ap̃

Expanded text:
accipienda. quod rescriptum summam habet utilitatem, ne scilicet honoqui melius de matre praesumpserat: et ideo princeps prouidentissimus et iuris religiosissimus cum fideicommissi uerba cessare animrescripsit accipiendum. 68 Pauuiuus per donationem in uxorem contulit in fideicommissi petitionem ueniant. respondi ea extra causam bonorum defuncti computari debere et propterea fideicommisso non contineri, quia ea habitura esset etiam alio herede exsistente. plane nominatim maritus uxoris fidei committere potest, ut et ea restituat. 69 P
Abbreviated transcription (Latin):
nõ alias ei qui electus est fi¬
dei.cõ. p̾standum ent. quam
int̾positis cancionibꝰ fund̾
cum morietur. si nõ in fami¬
lias cu effcũ reuinq̃retur res¬
titu. ¶ Rogo fundu cum m¬
oriers restituas ex lib̾is ciu
pot̾it quam diũ p̾feri alii po¬
test. de functo eo priꝙͣ eligat
qd̾ uni datum est ex his i¬
s om̃s petant. qd nõ omĩbo
datum est et ita demũ pet̾e
possit um si solis moriente
co suꝑfuit. ¶Si rem tua ꝙͣ
exstimabam meam ate hr̃de
instituto ticio legem nõ est.
neracii prisci fñe nec ꝯstituci¬
om locꝯ q̃ cauetur nõcogen¬
clum. p̾stare legatum hr̃dem.
Nar si sucursum est hr̃dib ne
cogantur redime. qd̃ testamẽ¬
to suum exstimans relinqd.¬
¶ Sunt enĩ mag̾ in legandis
sius rebꝯ quam mnauenis cõ¬
pandis ⁊hoñandis hr̃dib.
faciliores no luntates qd̃ in
hac sp̃e nõ euenit cũ dñium
rei sit apȯ h̃rdem. ¶Si omis¬
sa fidei comissi u̾ba sũt et ceta
que leguntur cum que scri¬

Expanded text:
non alias ei qui electus est fideicommissum praestandum erit, quam interpositis cautionibus: 'fundum, cum morietur, si non in familia cum effectu relinqueretur, restitui'. 'Rogo, fundum cum morieris restituas ex libertis cui poterit, quamdiu praeferri alius potequod uni datum est uiuis psed omnes petant quod non omnibus datum est, et ita demum petere possit unus, si solus moriente eo superfuit. Si rem tuam, quam existimabam meam, te herede instituto Titio legem, non est Neratii Prisci sententiae nec constitutioni locus, qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suis rebus quam in alienis comparandis et onerandis heredibus facilioresenit, cum dominium rei sit apud heredem. Si omissa fideicommissi uerba sint et cetera quae leguntur cum his, quae scri
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Utrum ei tm̃ ei ĩ pote qͥ¬
state ei sit. an etiam emanci¬
pato filio assignare lib̾tum
patronus possit. si modo non
pauciores quam duos p̾t̾ea in
potestate kãt dubitari solet
et magis est posse.

Expanded text:
m.Utrum ei tantum qui in potestate sit an etiam emancipato filio adsignare libertum patronus possit, si modo non pauciores quam duos praeterea in potestate habeat, dubitari solet: et magis est posse.
Abbreviated transcription (Latin):
hrditas data de p̾bendeturani
uosolum quantitatis p̃cu ab
hrde uxoris fidei comissanis
rantiam tam muliens quar
emptoris hrdem mułris unt
fundus apd̃ emptore rema

Expanded text:
ditas data deprehenderetur an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariisrantiam tam mulieris quam emptoris heredem mulieris, ut fundus apud emptorem rema
Abbreviated transcription (Latin):
ul. Item pretor etr̃o suo pro¬
ximutatis nomine bonorum
põnem pouicetur his qui de¬
functo mortis tempore cogna¬
ti fuerĩt nam qui in consuetu¬
dine nepotes cognati appellan¬
tur etiam eorum post quorum
mortem concepti sunt nõ
pprie s per abusionem uł pociꝰ¬
accidit. ¶Siquis pregnancẽ
reliquiss et matrem et sororez
sunua uxore mater mortu a
finsset deinde uxor mortuum
peperisset ad sororem sola legi¬
tima hrditas pertinet qui a cͥ¬
cessisse quo legittima hrditas
ad eam non ꝑtinebat.

Expanded text:
um.Item praetor edicto suo proximitatis nomine bonorum possessionem pollicetur his, qui defuncto mortis tempore cognati fuerint. nam quod in consuetudine nepotes cognati appellantur etiam eorum, post quorum mortem concepti sunt, non proprie, sed per abusionem uel potiaccidit. Si quis praegnatem uxorem reliquisset et matrem et sororem, si viva uxore mater mortua fuisset, deinde uxor mortuum peperisset, ad sororem solam legitima hereditas pertinet, quia cecessisse, quo legitima hereditas a
Abbreviated transcription (Latin):
uus debitor ampuade sme
sitamen mansit mea nolũ¬
tate testato quatẽ fuisset
de coimendis ultraisseredioles

Expanded text:
uus debitor ampliatae susi tamen mansit in ea uoluntate testator, quae tunc fuisset. DE ADIMENDIS UEL TRANSFERENDIS
Abbreviated transcription (Latin):
ditio potuit. Quro ergo
Aita scriptum sit. peto p̾
mortem tuam restituas hr¬
ditatem. ita ne satis fidei¬
cõmissi petatur neue ratõ

Expanded text:
dicio potuit. Quid ergo, si ita scriptum sit: 'peto, post mortem tuam restituas hereditatem ita, ne satis fideicommissi petatur neue rat
Abbreviated transcription (Latin):
uus erat ꝓnũciatus diuu
pius irpnt. ĩ rebꝰ quas ex
peccunia pupulꝰ ẜus ꝯ para¬
uerat dnm̃ nõ posse uti pre¬
rogatiua deductionis ꝙ et
incuratore obẜuandumẽ.¬
runt. nuslieoꝵ in ꝯtutorẽ
accio pupilli noie datur.¬
¶Que bona fide atucore ges¬
ta sunt rata hñtur etia ex
rescriptis tralam et adriani
et ideo pupillꝯ re atutore

Expanded text:
uus erat pronuntiatus, diuus Pius rescripsit in rebus, quas ex pecunia pupilli seruus comparauerat, dominum non posse uti praerogatiua deductionis. quod et in curatore obseruandurunt, nulli eorum in contutorem actio pupilli nomine datur.Quae bona fide a tutore gesta sunt, rata habentur etiam ex rescriptis Traiani et Hadriani: et ideo pupillus rem a tutore
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃. Si cui plusquam ucu̾it
legetur. et dubitari uiste pos¬
sit. utrum lex falcidia locu
Hĩtura est. nec ne. subuenit
pretor brdi. ut ei legatari.
satisdet. ut si apparuerit euz
ampliis legator nomine ce¬
pisse quani ei lege falcidia cͣ¬
pere li cebit. quanti ea res e¬
rit totam peccumam det dolꝰ¬
ꝙ malus ab eo abtus sit

Expanded text:
m.Si cui plus quam licuerit legetur et dubitari iuste possit, utrum lex Falcidia locum habitura est nec ne, subuenit praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo afuturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
exig̾e plectetur. ꝑ ꝯͣnum aut̃
quidatus est sim plicit̾ turor
pupillo uł curatorsiquid p̃¬
ea augm̃ci accesẜit. ꝑiculote¬
netur quãius soleat. et aug¬
mentur dari curatorq̃ res ñ
facit ut ip̃a augmẽta nõ p¬
tineant adcuram prioꝵ adꝙ
quos omĩs utilitas pupil¬
datus ẽ cõmuĩcatur priculũ
cum prioribo.siue datꝯ nõ
est tenetur ãmĩstracionis ne

Expanded text:
exigere, plectetur.Per contrarium autem qui datus est simpliciter tutor pupillo uel curator, si quid postea augmenti accesserit, periculo tenetur, quamuis soleat ad augmentum dari curator: quae res non facit, ut ipsa augmenta non pertineant ad curam priorum, ad quos omnis utilitas pupildatus est, communicatur periculum cum prioribus, siue datus non est, tenetur a
Abbreviated transcription (Latin):
puto uentris causa habita:
scafia contmneri. quia argen¬
ti mimero non habent.ar¬
gentum factum rectequis
ita diffimerit qd. neq ĩma¬
gnato. neq in suppellectili.
neq in mundo. neq mor¬
namentis insitlp̾¬

Expanded text:
puto uentris causa habita scafia contineri, quia argenti numero non habentur.Argentum factum recte quis ita definierit quod neque in magnato neque in supellectili neque in mundo neque in ornamentis insit
Abbreviated transcription (Latin):
nt anulo tĩ qui possit figna
et nocte signari testm̃n nulla.
dubitaçioẽ ¶Signatas tabu¬
las actipi or et siuntco quota¬
bule inuolute sũt signa imp̃s¬
sa fucrint. ¶Dem .l.

Expanded text:
 anul‹o› quis possit signaret nocte signari testamentum nulla dubitatio est.Signatas tabulas accipi oportet et si linteo, quo tabulae inuolutae sunt, signa inpressa fuerint. 23 Idem l
Abbreviated transcription (Latin):
fidei comisso abhis quorint̾ẽ
qͣi debitore cõueniri posse et
maxime post cõstituciom diui
pn que hoc induxit.¶Nuptu¬
ra duobo filus quo expriore
manto habũat mandauit
ut .xx. que doti dabat scipula¬
his tota dos soluatur. cõstan¬
te matrimomo uno exfiius
mortuo uxor ꝑepłam petitsr¬

Expanded text:
fideicommisso ab his quorum interest quasi debitorem conueniri posse, maxime post constitutionem diui Pii, quae hoc induxit. Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandauit, ut uiginti, quae doti dabat, stipulahis tota dos soluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor per epis
Abbreviated transcription (Latin):
uidices excausa almẽ¬
torum libertos diuide quo¬
ciens plures sint ħrdes ne
asingulis hr̃dibus minu¬
tatun alimenta petentes
distinguantur qnam dĩeii¬
atqr si paterfamił. ipẽ lib¬
tos dinsisset Solenta
unum eligere ꝑ quen ali¬
menta prestentur ant er
uoluntate defimetiant ex¬
arbitrio suo. ut rescripta
subi ecta ostendut. exẽ¬
plumi libelli dati michi al¬
tertis fili missi uo bis ¶so¬
eas ad exemblum istam
rem ꝑtinere qua multa
testamentis sius pstare li¬
bertis iubent necessariaqr¬
minimi ens sunt ad incb¬
hrdes ceperunt ꝑsuctessio¬
nem ex istere qua decansa
puto nos recte faccuros sico¬
uocatis fainsle hr̃dibus pro¬
curatoribus ne eorum con¬
stitueretis cinaceteris dnͣ
debeat peccuna excums¬
usuris alimenta prestent᷑
debebit antem is qui acce¬
pent cauere eis quidabũt
edditurumse ut quisq
exlibertis decessent alio ue

Expanded text:
udices ex causa alimentorum libertos diuidere, quotiens plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta petentes distringantur: quam diuiatque si pater familias ipse libetos divisisset. solent et unum eligere, per quem alimenta praestentur, aut ex voluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta ostendunt: "Exemplum libelli dati mihi a libertis silii misi vobis, sciens ad exemplum istam rem pertinere, quia multi testamentis suis praestari libertis iubent necessariaminimi aeris sunt, ad nihilheredes coeperunt per successiones existere. qua de causa puto vos recte facturos, si convocatis Favillae heredibus procuratoribusve eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuusuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue
Abbreviated transcription (Latin):
liguntur. ¶ Si fllio suo du¬
os substicuerit. et alterius
portionem ouerauerit trac¬
tari solet an ex persoua sua
falediam possit inducere
substitutus quam pupillus
non he̾ret uł unus pupilli
substitus et facile quis di¬
xerit con seq̃nter prioribus
que de patrimomi ratione
dicta sunt. non esse falcidie
locum. et ultra iuires portio¬
nis conueniendum alt̾um
substitutum si uerior est di¬
uersa sentencia peruide huiꝰ
quartam relinquendam exi¬
stimantium. atq ita si pr̃i

Expanded text:
leguntur. Si filio suo duos substituerit et alterius portionem oneraverit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet vel unus pupilli substitutus. et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidilocum et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum. sed uerior est diuersa sententia perinde huic quartam relinquendam existimantium atque ita si p
Abbreviated transcription (Latin):
a patre minte pretite pro
p̾rditatis habeantur tam̃
non eo usꝙ suentium pͣ¬
tris eius nocere debere. ut
et a bonis li bertorum a¬
uitorum repelli debeant
Idem Rndsum est etiam
de bonis ubertor pat̾noꝵ

Expanded text:
a patre milite praeteriti pro exheredatis habeantur, tamen non eo usque silentium patris eis nocere debere, ut et a bonis libertorum auitorum repelli debeant. idem responsum est etiam de bonis libertorum paterno
Abbreviated transcription (Latin):
uran deb̾e s si ꝓprietate hat
pupilus nõ pot̾ usum ftrciũ.
uł usum alienͣre quamiis
oracio nicħ̃ deusufructu loqͣ¬
tur. Sumli modo dici pot̃ nec
ẜuifutem imponi posse fundo
pupilli uł adolescentis. nec ẜ¬
uitutẽ irmitti. ꝙ et infundo
dotali placuit. ¶si lapidicinaᷤᷤ
uł que alia metalla pupiilꝰ
ĩ pcom alienatt̃e. s et si sali¬
nas hat pupillus idem erit
dicend. ¶Si pupilh alienum
fund bona fide emptũ posside¬
at dicendũ putonec hunc
alienare tutores posse en cteĩ
quãqͣ si pupillaris u̾o distr¬
actꝰ est uendicio uatz. ¶ Sr
fund pupillo pignorato
sit anuende tutoros possĩt hu¬
nc enĩ qĩ debitori ħ est alicu¬
ui uendunt. Si tũ impetra¬
u̾at puipilusꝰ uł pat̾ enꝰ ut
iuix dm̃ possideant cõseq̃ns
erit dic̾e nõ posse distrahi qi
p̾dium pupillart rõq ẽ et si
fũit ercã dampni in fecti ius¬
sus p̃sideri. ¶ Si sundo lega¬
tus uł ꝑfidei comissũ relicto

Expanded text:
debere. sed si proprietatem habeat pupillus, non potest usum fructum uel usum alienare, quamuis oratio nihil de usu fructu loquatur. simili modo dici potest nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruitutem remitti, quod et in fundo dotali placuit. Si lapidicinas uel quae alia metalla pupillusmpediri alienationem. Sed et si salinas habeat pupillus, idem erit dicendum. Si pupillus alienum fundum bona fide emptum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores posse: ea enim, quae quasi pupillaris uero distractus est, uenditio ualet. Si fundus pupillo pigneratus sit, an uendere tutores? hunc enim quasi debitoris, hoc est alienum uendunt. si tamen impetrauerat pupillus uel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens erit dicere non posse distrpraedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere. Si fundus legatus uel per fideicommissum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ni ĩfecti ut ꝓcedat ubi etiam
possiõi pot̾it hec enĩ obligati¬
ones siue alienatr̃os locur ha¬
rent. qr nõ extutoris uł curat¬
oris uoluntate id fit. S cxii
sit pupillaris nec restituatur
anuttis erstĩacio oblata alie¬
nacione parat. et mag̾est ũ
pariat hec em̃ auenacio non
sponce turorũ sit idẽq erit di¬
cendum. et si fund petito sit
qui pupilli fuit et ꝯͣ pupillũ
ꝓ nũciatum trtoresq restitu¬
enint. Lam et hic ualebit.a¬
ucnatio ꝓpt̾ rei iudicate auctõ¬

Expanded text:
ni infecti, ut procedat, iuberi etiam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex msit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienatio non sponte tutorum fit. Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicatae aucto
Abbreviated transcription (Latin):
te edicti. uñ legitimi uoca¬
tur non solet tueri pretor
adu̾sus scriptos hides.
peti ab intestato si certum
sit tabulas non exstare.
uII. testium signis signatas

Expanded text:
te edicti, unde legitimi uocantur, non solet tueri praetor aduersus scriptos heredespeti ab intestato, si certum sit tabulas non extare septem testium signis signatas
Abbreviated transcription (Latin):
getur ad collationem.⁊
ita rescripto diuorum
fr̃m exp̃ssum est. s ita d¬
mum adoptiuus eman¬
cipatus collatione fratres
pͥuabit. si sine fraude hoc

Expanded text:
getur ad collationem, et ita rescripto diuorum fratrum expressum est: sed ita demum adoptiuus emancipatus collatione fratres priuabit, si sine fraude hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tetur testata. nam si deces¬
serit filius poterit ħ existe¬
te condicons accipere bono¬
rum possessionem. ¶Si de¬
bita patrono port̾o legata
sit. et si scriptus hrs no fue¬
rit satisfactum est. S et si
institutus sit ex parte mi¬
nore ꝙͣ ei debetur. residua
uero pars suppleta est eile¬
gatis siue fideitomissis. et
ita satisfactum ei indetur.
S et mortis cansa don ato¬
nibus potent paterno de¬
bita porto supleni. na mor¬
tis causa donatones uice
legatorum funguntur.S
et si non mortis causa do¬
nait libertus patrono cõ¬
templatone tamen debite
portomis donata sunt ider
ẽc dicendum. tunc enim
ui quasi mortis causa im¬
putabuntur uł quasi ag¬
inta repellent patronum
a contra tabulas bonoru
possessione. Si patrono co¬
dico implende causa quod
datum sic in portõnem de¬
bitam imputani debet. Si
tantum de bonis sit liberti

Expanded text:
etur testatus: nam si decesserit filius, poterit hic existente condicione accipere bonorum possessionem. Si debita patrono portio legata sit, etsi scriptus heres non fuerit, satis ei factum est. Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua uero pars suppleta est ei legatis siue fideicommissis, et ita satisfactum ei uidetur. Sed et mortis causa donationibus poterit patrono debita portio suppleri: nam mortis causa donationes uice legatorum funguntur. Sed et si non mortis causa donauit libertus patrono, contemplatione tamen debitae portionis donata sunt, idem erit dicendum: tunc enim uel quasi mortis causa imputabuntur uel quasi adgnita repellent patronum a contra tabulas bonorum possessione. Si patrono condicionis implendae causa quid datum sit, in portionem debitam imputari debet, si tamen de bonis sit l