comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
A rolus egregiũ genuit regẽ lodoicũ.
Quẽ deꝰ alimficũ sibi ꝯfirmauit amicũ.
Lege sua clarꝰ uire uocat᷑ herus.
Hic pat̾ ecc̃am uario p̃uenit honore.
U este domo cerere cuius fuit aucra fauoe̾.
I ure suo legit᷑ grandis ubiq fore.
H ic ꝓpͥas hĩtare do mos equitesq tenẽ.
Nos facit ⁊ ueste uaria griseaq nitere.
Nisus ⁊̃ accipit᷑ hac quoq lege sedent.
Talis honor clero nisi cesaie dante ueĩrer.
G rande genus comitũ cleri uga nlła subiret.
R ustica ne fierer nobl̾i̾tate iuger.
Quos facit ⁊ regno p̃cipitare suos.
D iidir hic ꝓses subdudit regiones
Seq duo reliqui sede carere dolent.
Clumate se iuncti sunt nõ diademate fũcti
S neq pontificis manib scͥbant᷑ ĩuncti.
Ita grauis pueris guerraq magna fuit.
D lothario iperatore filio lo doyci scdi ⁊ de¬
Nuisio fiuacoꝵ regno lotharius cui ut dai¬
xi cum lotharingia romanũ imperiũ deuene¬
rat .Lxxi. ab augusto imperauit theofillo ⁊¬

Expanded text:
gregium genuit regem Ludovicum, Quem Deus almificum sibi conformavit amicum, Lege sua clerus jure vocatur herus. Hic pater Ecclesiam vario praevenit honore, Veste, domo, cerere, cujus fuit aucta favore, Jure suo legitur grandis ubique fore. Hic proprias habitare domos, equitesque tenere, Nos facit, et veste varia griseaque nitere, Nisus et accipiter hac quoque lege sedet. Talis honor clero nisi Caesare dante veniret, Grande genus comitum cleri juga nulla subiret, Rustica ne fieret, nobilitate viget. Quos facit et regno participare suo. Dividit hic proles, subdividit et regiones,ores, Sed duo reliqui sede carere dolent. Climate sejuncti sunt, non diademate functi, Sed neque pontificis manibus scribuntur inuncti, Ita gravis pueris guerraque magna fuit.De Lothario imperatore, filio Ludovici, seDiviso Francorum regno, Lotharius, cui ut dxi, cum Lotharingia Romanorum imperium devenerat, LXXusIus ab Augusto imperavit, Theophilo
Abbreviated transcription (Latin):
sbegit ⁊ d̾ alamanis trump̃hauit. ⁊
filiam regis britane noĩe ellenam
dfoncto prius patre eius nõie iohel
accepit uxorẽ de qua genuit ꝯstãti¬
nim. Quãuix alii asserant ip̃m cõ¬
stantinũ fursse spuriũ filiũ ellene.⁊
dum pat̾ eius ꝯstantus ꝑ colligẽdis

Expanded text:
subegit, et de Alemannis triumphavit, et filiam regis Britanniae, nomine Helenam, defuncto prius patre ejus, nomine Johel, accepit uxorem, de qua genuit Constantinum. Quamvis alii asserant ipsum Constantinum fuisse spurium filium Helenae, dum pater ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mianũ sociũ suũ suscepit in imperiũ
eumq mnaffricã direxit ut eam deffen¬
derer aquingentiams. Preterea plures
cesares sibi ellegit iuideł constantium
licineũ ⁊ galleriũ. Ipẽ etiã dioclitiamis
tamꝙͣ deu̾m se adorari p̃cepit. et ip̃e pͥ¬
or gemmas inuestib ⁊ calçiam̃tis por¬
tauit. Prius enim reges alii sola pur¬
pura utebant᷑. Dioclitianus iste m o
riente ⁊ maxinianus in occidente os̃

Expanded text:
um suum Maximianum suscepit in imperium, eumque in Africam direxit, ut eam defenderet a Quingentianis. Praeterea plures Caesares sibi elegit, videlicet Constantium, Licinium, et Galerium. Ipse etiam Diocletianus tanquam Deum se adorari praecepit, et ipse prior gemmas in vestibus, et in calceamentis portavit. Prius enim reges alii, sola purpura utebariente Maximianus in Occidente contra
Abbreviated transcription (Latin):
U in putat astulsi scelus euasisse senatus.
R ex lombardoꝵ mox ad grauiõa paratur.
Nullaq iã requies eius ab arce datur.
Papa sub astulfo querit᷑ tom̃ta moneri.
U ica petit cleripipim more tueri.
Simodo tardus erit roma rep̾ssa perit.
Alpib euectus cleri pipinus hyatu.
M ilite congreditur astulfus marte fugat.
Urbe sua clausus q̃rere patia datur.
Iurat et obsicdiis sua q̃stio tota ligatur.
Amodo si papa lombarda peste grauat.
Aut ferat obsidib regia penna capud.
Pace reformata perro datur hostia grata.
Crantia bractata loca iufitat illa beata.
Et reddit ĩ patriam pace manente rata.
De exaltatione dexiderii regis lombar¬
doꝵ er de rachisio adu̾sario eius.

Expanded text:
um putat Astulphi scelus evasisse senatus, Rex Lombardorum mox ad graviora paratur, Nullaque jam requies ejus ab arte datur. Praesul ab Astulpho queritur tormenta moveri, Vita petit cleri Pipini more tueri, Si modo tardus erit Roma repressa perit. Alpibus evectus celeri Pipinus hiatu, Milite congreditur, Astulphus marte fugatur Urbe sua clausus quaerere pacta datur. Jurat, et obsidibus sua quaestio tota ligatur, Amodo si papa Lombarda peste gravatur. Auferat obsidibus regia poena caput. Pace reformata, Petro datur hostia grata, Francia Brachata, loca visitat illa beata, Et redit in patriam, pace manente rata. De exaltatione Desiderii regis Lombardorum, et de Rachisio adversario ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
les quib cuũt pergani int̾ alias ciuitates
numeratur. Dicitur aũt liguria circa ⁊¬
mediolanũ et cura papiã quasi a legendis
leguminib quib omm tempore plus ꝙ
alie proiuntie habundare uidentur. Ligu¬
ri usq ad fines suenoꝵ et burgondionum

Expanded text:
les, in quibus civitas Bergamum inter alias civitates les, in quibus civitas Bergamum inter alias civitates Venetiae numeratur. Dicitur autem Liguria circa Mediolanum, et circa Papiam, quasi a legendis leguminibus, quibus omni tempore plus quam aliae provinciae abundare videtur. Ligurii usque ad fines Suevorum et Burgundionum
Abbreviated transcription (Latin):
drifane diuisit quox primus aribertus seder
parisius. Setoncdus girardus seder arelati.
Tertius iłperitus apud senones tener sedeme
glom arii patris suui. Q uartus sigibertus se¬
der inurbe metensi. ¶Rome tunc erat ⁊¬
papa benelictus in aquilegie u̾o partib e¬
mi siuũ hungari auclita morte regis franco¬
rum glotarii suꝑ filiũ eiꝰ sigibtũ arma con¬
uertunt quib ille inturringia occurrẽs
uixͣ album fluuium de eis optime triump¬
hauit. Illisq postulantib pacẽ dedit albiu̾¬
nus cum tͥguisium puenisser ep̃s eiusdem ec¬
cłie felix ei occurrit. Cui rex petenti suꝑ om̃i¬
b bons ecc̃e priulegii sui fumanta conces¬
sit. Alboinus ueronã omsq alias uenetie
ciuitates p̃t̾ paduã ⁊ mantuã er montem
silicis uenit. Uenetia aũt nõ ĩ paucis insu¬
lis sic̃ quidã eptimar constat. S etiam tͥmios
a finb panomie usq ad aduã fluuium cun¬

Expanded text:
drifarie dividitur. Quorum primus, Aribertus, sedet drifarie dividitur. Quorum primus, Aribertus, sedet Parisiis, secundus Guthrannus sedet Aureliani, tertius Hilpericus, apud Senones tenet sedem Clotharii patris sui, quartus Sigibertus sedet in urbe Metensi. Romae tunc erat papa Benedictus, in Aquilegia vero Paulus enni, sive Ungari, audita morte regis Francorum Clotharii, super filium ejus Sigibertum arma convertunt; quibus ille in Thuringia occurens, juxta Albim fluvium de eis optime triumphavit, illisque postulantibus pacem dedit. Albuinus cum Tervisium pervenisset, episcopus ejus Ecclesiae Felix ei occurrit; cui rex petenti super omnibus bonis Ecclesiae privilegii sui firmamenta concessit. Albuinus Veronam omnesque alias Venetiae civitates, praeter Paduam, et Mantuam, et montem Silicis, vicit. Venetia enim non in paucis insulis, sicut quidam aestimant, constat, sed etiam terminos a finibus Pannoniae usque ad Aldam fluvium ten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperant᷑. ¶ Eodem tempore ignee acies ĩ
aere apparuet᷑ ytalie sanguinẽ qui postea
effusus ẽ corruscantes. Albinus rex lombar¬
doꝵ intraturus ytaliam ab omnib amicis
sius saxonib petit auxiliũ ur spatiosam y¬
talliam cũ plurib posessurus intrant / ad
quẽ de saxonib .xx. Milia iuroꝵ cum u¬
xorib et filiis cum longobarctis ppetuo mã¬
suri uenerunt. Hoc auclientes reges fran¬
coꝵ gotharius et sigilbertus sueuos et
alias gentes inlocis uñ saxones exierãt
quo tempore regressi opporteret. liceat
eis adsuas posessiones inpannoniam
remeare. Habitauerãt longobardi in ɨ
mĩse apͥli indictioẽ scdã cum uxorib et
liberis ytalliam posessur anno ab incar¬
am apud foꝵ uillii cuta uenetias nẽpotẽ
suũ gisulfum pͥmo loco ducẽ constitur
eiq y illas ytallie partes comirusit ¶ E¬
odem tempore moritur glotharius rex frã¬
corum. regnũ gallie inter filios eius qua¬

Expanded text:
praeparantur. Eodem tempore igneae acies in praeparantur. Eodem tempore igneae acies in aere apparuerunt, Italiae sanguinem qui postea effusus est coruscantes. Albuinus rex Lombardorum, intraturus Italiam ab omnibus amicis suis Saxonibus petit auxilium, ut spatiosam Italiam cum pluribus possessurus intraret. Ad quem de Saxonibus viginti millia virorum cum uxoribus et filiis, cum Longobardis perpetuo mansuri venerunt. Hoc audientes reges Francorum, Clotharius et Sigibertus, Suevos, et alias gentes in locis unde Saxones exierant,quo tempore regredi oporteret, liceat eis ad suas possessiones in Pannoniam remeare. Habitaverant Longobardi Pannomense Aprili, indictione secunda, cum uxoribus et liberis Italiam possessuri. Anno ab Incaram apud Forumjulii circa Venetias nepotem suum Gilphulsum primo loco ducem constituit, eique illas Italiae partes commisit. Eodem tempore moritur Clotharius rex Francorum, et regnum Galliae inter filios ejus qua
Abbreviated transcription (Latin):
gino p̃fecto loco eius mytalia constituto so¬
phia quoq regina contra eiuum grauissime
commnota minas ei grauissimas inferebar.
dicẽs eundẽ narsẽ eunuchũ ita se uelle d̾¬
primere ut in lanifitio et in tella texenda
cum aliis mulierib iiuere oporteret. Ad
q̃ u̾ba narsis eunuchus dicit᷑ respondisse
ꝙ talẽ tellã ei ordiret quã ip̃a omnib ui¬
tͥe sue temporib complere non posser. Itaq
oclio metuq exagitatus narsis inneapolim
cumpame ciutatẽ secedẽs legatos mox ad
longobardorum gentẽ clirexir. Mandans
uł p̾auperrima pannonie rura desererent
et ad ytalliam conctis refectam cdintiis ⁊¬
possidendã uenirẽr. Simulq multimo da
qualum ytalia fertilitate letatur: Hiis et
aliis dictis lombardor ammos narsis ad
dutim̃dam ytalliã uehem̃t̾ alexit longo¬
bardi legatioẽm leti suscipiunt de futuris
cõmodis extollunt᷑ er ad mirandã ytaliã

Expanded text:
gino praefecto loco ejus in Italia constituto. Sogino praefecto loco ejus in Italia constituto. Sophia quoque regina contra eum gravissime commota, minas ei gravissimas inferebat, dicens eumdem Narsem eunuchum ita se velle deprimere, ut in lanificio et in tela texenda eum cum aliis mulieribus vivere oporteret. Ad quae verba Narses eunuchus dicitur respondisse, quod talem telam ei ordiretur, quam ipsa omnibus vitae suae temporibus complere non posset. Itaque odio metuque exagitatus, in Neapolim Campaniae civitatem secedens, legatos mox ad Longobardorum gentem dirigit, mandans ut pauperrima Pannoniae rura desererent, et ad Italiam cunctis refertam divitiis possidendam venirent: simulque misit multimoda quarum Italia fertilitate laetatur. His et aliis dictis Longobardorum animos Narses ad intrandam Italiam vehementer allexit. Longobardi legationem laeti suscipiunt, de futuris commodis extolluntur, et ad intrandam Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
doꝵ iuctorie ꝑscuerarent narsis cartulariꝰ
imperiał qui tunc p̃erat ytallie bellum ad¬
uersus tocilam regem gotoꝵ p̃parans. Cũ
iam pͥdem longobardos confederatos hr̃er
legatos ad regem albinũ direxit. Quatinꝰ
ei pugriaturo cũ gothis auxilium mini¬
straret. Tunc albinus ci auxilium direxir
Quod romanos adu̾sus gothos mierat.
Quib susceptis romani cũ gorhis bellũ
conuitunt. Quib usq ad int̾intionem ⁊¬
parit̾ cũ tocila suo rege deletis honorati imi¬
litis munerib uictores ad ꝓpria remearũr.
Ex tunc romani longobardoꝵ amici ini
te gothoꝵ et hostib romanoꝵ indiu̾sis mũ¬
di partib superatis in incliã sibi apud roma¬
nos cont̾xit. Romam eĩ ap̃ iustimanũ im¬
peratorem er apud sophyam imperatricem
falsis delationib grauissime accusabant ⁊
Iustinianus imperator ut narsis ab ytallia
discedat er constantino polim reddear lon¬

Expanded text:
dorum victoriae personarent, Narses chartularius dorum victoriae personarent, Narses chartularius imperialis, qui tunc praeerat Italiae, bellum adversus Totilam regem Gothorum praeparans, cum jam pridem Longobardos confoederatos haberet, legatos ad regem Albuinum direxit, quatenus ei pugnaturo cum Gothis auxilium ministraret. Tunc Albuinus ei exercitum direxit, qui Romanos adversus Gothos juvaret: quibus susceptis, Romani cum Gothis bellum committunt. Quibus usque ad internecionem pariter cum Totila suo rege deletis, honorati multis muneribus, victores ad propria remearunt. Ex tunc Romani Longobardorum amici inte Gothorum, et hostibus Romanorum in diversis mundi partibus superatis, invidiam sibi apud Romanos contraxit. Romani eum apud Justinianum imperatorem et apud Sophiam imperatricem, falsis delationibus gravissime accusabant. Justinianus imperat ut Narses ab Italia discedat, et Constantinopolim redeat, Lon
Abbreviated transcription (Latin):
sibi gepidoꝵ p̃lium proparauit dum gepi¬
di ad uellum ꝓcedant᷑. Auares sic̃ cũ albino
ꝯdixerant gep̾idoꝵ regnum inuadunt. Q. uo
audito gepili mangustiis positi ⁊ animo ꝰ¬
consternati ex conscilio suo elligunt cum lõ¬
bardis pͥus pugnare. Deinde hunos.i. raua¬
ros apatria remou̾e. Igitur gepidi et lomb¬
bardi bellum comutunt. Hoc prelio Gepi¬
di usq adre sunt extincti nec unus ex eis
nuntius remansic. Alboius in eo p̃lio regẽ
gepidoꝵ comirandum occidit et de texta
capitis eius scifum ad bibendum parauit
Hoc genus scifi apud illos dicit scala latine
autem dr̃ patera. Albonius filiam cinimũ¬
a̾i ocrisi noĩe risimundã deduxit captiuã.
Quã quia glorisinda filia regis francorum¬
glotarii pͥor .s. uxor sua iam obierat ipam i¬
captiuam insuam ꝑ intiẽ sic̃ postea patuit
duxit inuxorẽ. Ex illo tempore lombardi s̃
modũ litati er exaltati. Gepidi uͦ qiͣ extĩ

Expanded text:
sibi Gepidorum praelium properavit; dum Gepisibi Gepidorum praelium properavit; dum Gepidi ad bellum procedunt, Avares, sicut cum Albuino condixerant, Gepidorum regnum invadunt. Quo audito, Gepidi in angustiis positi, et animo consternati, ex consilio suo eligunt cum Lombardis prius pugnare; deinde Hunnos, id est Avares, a patria removere. Igitur Gepidi et Lombardi bellum committunt. Hoc praelio Gepidi usque adeo sunt exstincti, ut nec unus ex eis nuntius remaneret. Albuinus in eo praelio regem Gepidorum Cunimundum occidit, et de testa capitis ejus scyphum ad bibendum paravit. Hoc genus scyphi, apud illos dicitur scapha, Latine autem dicitur patera. Albuinus filiam Cunimundi occisi, nomine Rosimundam, deduxit captivam. Quam quia Glotsuinda filia regis Clotarii, prior scilicet uxor sua, jam objerat, ipsam captivam in suam perniciem sicut postea patuit, duxit uxorem. Ex illo tempore Lombardi supra modum ditati et exaltati. Gepidi vero quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ intractatu eiustẽ cũ de aliis imperato¬
rib scriberemus satis est ennarratum. ⁊¬
¶Hiis dieb beatus benedictus abbas erat
apud locum qui dicitur sublatum. Et paulo
post transiir ao montem cassinum. Mortuo
andiuno rege lombardoꝵ filius cus p̃dictꝰ
alboynus quem genuit rudilurda regna
uir bellicosissimꝰ er ꝑ omĩa streniurs succedit
patri inregnũ. Detimus regũ longobar do¬
num. Iste accepit muxorem filiã glotharis
regis francoꝵ nomine glotosindam de qua
genuir unam tantũ filiã nomnc albism¬
dam. Obiit int̾ea turismũ dus rex gepidoꝵ
cui successit Cunimundus inregnum qui
rupto cũ lombardis federe bellum cũ eis po¬
tuis ꝙͣ pacẽ ellegir ut antiquas patris si ĩ¬
uirias ⁊ fratris sui necem uendicarer. ¶ Ita¬
q rex albonus cũ auarib qui prius Muml
s postea aduares aregib sunt apellati per¬
petuum fectus composuit. Demde ad indcm̃

Expanded text:
sicut in tractatu ejus, dum de aliis imperatosicut in tractatu ejus, dum de aliis imperatoribus scriberemus, satis est enarratum. His diebus beatus Benedictus abbas erat apud locum qui dicitur Sublacus, et paulo post transiit ad montem Casinum. Mortuo Alduino rege Longobardorum, filius ejus praedictus Alboinus, quem genuit Rudulinda regina, vir bellicosissimus, et per omnia strenuus, succedit patri in regnum, decimus regum Longobardorum. Iste accepit in uxorem filiam Clotharii, regis Francorum, nomine Glotsuindam, de qua genuit unam tantum filiam, nomine Abbisindam. Obiit interea Turisindus rex Gepidorum: cui succedit Cunimundus in regnum, qui rupto cum Lombardis foedere, bellum cum eis potius, quam pacem elegit, ut antiquas patris sui injurias, et fratris sui necem vindicaret. Itaque rex Alboinus cum Avaribus, qui prius Hunni, sed postea Avares a regibus sunt appellati, perpetuum foedus composuit, deinde ad indictum
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pꝑ terre fertilitatẽ aliꝙͣ diui remanserũr.
Interea rex morit gedeccus. au successit
classo filius eius defoncto q rege elafone
filius eius gaudo succedit septimus rex lõ¬
gobardoꝵ. Tunc egressi de regulanda hĩ¬
tauerunt ĩ campis patentib quos lingua
eoꝵ felda uocabant. Ibiq trib annis int̾¬
serũt. Defuncto guadore succectit galtaris
filius eius in regs octanus. Om̃s aũt reges
Illi fuerunt ad elĩgi .i. d̾ nobłiori ꝓsapia
q̃ apird illos dicitur adelinga. Galtans rex
cũ .uii. annis regnass obiit. cui succectit
Aldomꝰ non in regnum qui longo bar dos
inpannoniã pduxit. Iste adoinus hñte fi¬
lium albomum militẽ audacissimũ qui
dũ gepidoꝵ rex ꝯ̃ lombardos pugnaret si¬
liũ regis gepidoꝵ uno gladii ictu extinxit.
a d̾ eistem gepittis głie triumphauit.
¶Eo tempore iustimanus inperator legu
multiplicitatem abreuiauit. et imperiũ
indiu̾sis partib orb̾ mirifice dillacerauit.

Expanded text:
 terrae fertilitatem aliquandiu remanserunt. Interea moritur rex Gildehocus, cui succedit Classo filius ejus. Defuncto quoque rege Classone, filius ejus Guado succedit, septimus rex Longobardorum. Tunc egressi de Rugulanda, habitaverunt in campis patentibus, quos lingua eorum Felda vocabant, ibique tribus annis manserunt. Defuncto Guadone, succedit Gualtarius filius ejus, in regno octavus. Omnes autem reges illi fuerunt Adelingi, id est de nobiliori prosapia, quae apud illos dicitur Adelinga. Gualtarus rex cum septem annis regnasset, obiit. Cui succedit Alduinus nonus in regnum, qui Longobardos in Pannoniam perduxit. Iste Alduinus habuit filium Alboinum, militem audacissimum; qui dum Gepidorum rex contra Lombardos pugnaret, filium regis Gepidorum uno gladii ictu exstinxit, et de eisdem Gepidis gloriose triumphavit. Eo tempore Justinianus imperator legum multiplicitatem abbreviavit, et imperium in diversis partibus orbis mirifice dilatavit,
Abbreviated transcription (Latin):
leuari p̃cepit atq ꝑ mitricẽ summo studi o
mandat allendum eumq apiscina q̃ dicit᷑
lama eum lamis appłauit. Qui cum cre¬
usser factus ẽ uuienis bellicosus multa¬
q iurtute notatus ita ut defuncto rege agel¬
mundo ip̃e regnũ laudabilit̾ gub̾narer. Inte¬
adum lon gobardi ab omni hoste securos
se ẽẽ putarẽt Bulgari eos mectio noctis ĩ¬
uadunt regem algimundum cum mag̃
parte suoꝵ occidiuir regisq unicã filiam ĩ¬
captiuã deducunt. longobardi postea re¬
sumptis uirib lamisionem supͣmemoratum
irgem sibi constituunt qui mox in bulgaͬos
arma conu̾tit. Primo igĩt bello cum longo¬
uardi tͥga u̾tissent rex lamisio eos confortar
serius bene pugnantib lib̾tatẽ/ omnibusq
p̃mia larga ꝓmitit. Unde om̃s ammati in
extunc ⁊ longobardi ad ex̾cendã p̃lia semp
audatiores ẽẽ ceperunt rege lamisione dełu¬
cto qui sccłs regnauit lecha ꝓ eo regnauit ꝗ

Expanded text:
levari praecepit, atque per nutricem summo studio levari praecepit, atque per nutricem summo studio mandat alendum, eumque a piscina, quae dicitur Lama, Lamis appellavit. Qui cum crevisset, factus est juvenis bellicosus, multaque virtute notatus, ita ut defuncto rege Agelmundo, ipse regnum laudabiliter gubernaret. Interea dum Longobardi ab omni hoste securos se esse putarent, Bulgari eos medio noctis invadunt, regem Agelmundum, et magnam partem suorum occidunt, regisque unicam filiam captivam deducunt. Longobardi postea resumptis viribus, Lamisionem supra memoratum regem sibi constituunt. Qui mox in Bulgaros arma convertit. Primo igitur bello cum Longobardi terga vertissent, rex Lamisio eos confortat, servis bene pugnantibus libertatem, omnibusque praemia larga promittit. Unde omnes armati in Ex tunc et Longobardi ad exercenda praelia semper audaciores esse coeperunt. Rege Lamisione defuncto, qui secundus regnavit, Letha pro eo regnavit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
longobardoꝵ pugil eum uinceret ip̃i tran¬
situm liberum optinerent. Si aũt alter iunce¬
rer ip̃i sic̃ uenerant repedarẽt. Ad hec homo
quidam d̾ gen̾e ẜuoꝵ longobardoꝵ se optu¬
lit ꝓ ominb pugnaturum ea quidem con¬
dit̾ione ut si uicerit libertati donetur. Longo¬
uardi gratant̾ qd̃ postulat pollicentur. Ita¬
q cũ ẜ uus hostem uicisset longobardi in
mauriticã puenientes transennt in ligurã¬
dam uͥ modicum cõmorati ꝓcedunt inpiũ¬
tiam anthap erinde int̾ram Bechaip. de¬
creauerunt. Regnat igitur agilinunt filuiᷤᷤ
agionis de ꝓgeĩe Wimiloꝵ que ap̃ eos no¬
billior habebatur. Iste suꝑ longobardos añ
crudelit̾ omires iꝑiscinã ꝓiecit neccandos
Rex aũt agelmunt equo residẽs dũ inpisci¬
na forte ueniss asta quã ferebat miseros
tangebat infantes quoꝵ unus extenta nia¬
nu astam aprendidit. Rex miẜicordia motus
et rem altius admiratus mox illum ah aqua

Expanded text:
Longobardorum pugilem vinceret, ipsi tranLongobardorum pugilem vinceret, ipsi transitum liberum obtinerent; sin alter illum vinceret, ipsi, sicut venerant, repedarent. Ad haec homo quidam, de genere servorum Longobardorum, se obtulit pro omnibus pugnaturus, ea quidem conditione, ut si vicerit, libertati donetur. Longobardi gratanter quod postulat pollicentur. Ita cum servus hostem vicisset, Longobardi in Mauringuam pervenientes, transeunt in Rugulandam: ubi modicum commorati, procedunt in provinciam Anthap, et inde in terram Bathaib; decreaverunt. Regnat igitur Agelmund filius Angionis, de progenie Vinulorum, qui apud eos nobilior habebatur. Iste super Longobardos annicrudeliter omnes in piscinam projecit necandos. Rex autem Agelmund equo residens, dum in piscinam forte venisset, hasta quam ferebat, miseros tangebat infantes. Quorum unus extenta manu, hastam apprehendit. Rex misericordia motus, et rem altius admiratus, mox illum ab aqua
Abbreviated transcription (Latin):
fame coacti in eadem ꝓuintia scona amo
sunt consternati. De qua egredientes dum
ĩmornigam ꝓiuntiam transire disponerent
assipidi eoꝵ iter impediunt derrogantes trã¬
situm ꝑ t̾minos suos. Porto cũ lungo bardi
magnas hostium copias cernerẽt er ꝓ suo¬
rum pancitate cũ illis congredi nõ iu̾derẽt
tundem neccitas conscilium adinuenit.Si¬
mulauerunt enim longo barcli se incastris
pita habentes. Quos etiam deuulgant ap̃
hostes ꝑtinacir̾ pliari et humanum sangui
nem uibere. atq si hostẽ nõ possit artingere
ꝓprium sanguinẽ potare. Hiis hostes auditis
timidiq effecti bellum qd̾ induxerant cominu¬
niter formidabãt. Habebant tam̃ ap̃ se uirũ
fortissimũ d cuius iurib omnmodis confide¬
bant quẽ solum ꝑ omnib obitiunt pugnatu¬
rum. mandantes longobartis ut unum e¬
eoꝵ illi oppon̾ent qui cum eo ꝓ omnibus sin¬
gulare inhiret certam̃. ea .s. conditioẽ ut si

Expanded text:
fame coacti, in eadem provincia Scoria, animo fame coacti, in eadem provincia Scoria, animo sunt consternati. De qua egredientes, dum in Moringam provinciam transire disponerent, Assipidi eorum iter impediunt, denegantes eis transitum per terminos suos. Porro cum Longobardi magnas hostium copias cernerent, et pro suorum paucitate cum illis congredi non auderent, tandem necessitas consilium adinvenit. Simulaverunt enim Longobardi se in castris pita habentes. Quos etiam divulgant apud hostes pertinanem bibere; atque si hostem non possint attingere, proprium sanguinem potare. His hostes auditis, credulique effecti, bellum quod indixerant, committere formidabant; habebant tamen apud se virum fortissimum, de cujus viribus omnimodis confidebant. Quem solum pro omnibus objiciunt pugnaturum; mandantes Longobardis ut unum eorum illi opponerent, qui cum eo pro omnibus singulare iniret certamen, ea scilicet conditione, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ uidendas u̾sus fenestrã ꝑ quam gotũ
eas aspicer. collocarer qd̾ et factum ita fuis¬
se refert᷑ quos cum deus godã sole oriente
inspitiens uidiss dixit. Qui sunt hii lon¬
gobarti. Qu dea feria respondit dicens. ur
iuctoriam etiam condonarer. Itaq Winu¬
lis sic̃ aitur sic uictoriam concessit. Hec ꝗ¬
dem fabulosa dcã uidentur. Ueꝵ antẽ no¬
men lombardor est alonga barba ferro ĩ¬
tacra longobardos cosdes yy mulos appel¬
lari in lingua eĩ romuloꝵ lanc i. longa. ba
re .i. barba intpretatur. Eor añt quẽ deum
godam a diecta luit̾a dixcrunt. Ip̃e est qui i¬
apud romanos dicit̾ mercurius et tũc ab
uniu̾sis yermans. ut deus adorabat᷑. unde
usq hodie inteothonico. Got latine dicitur
te. wmuli igĩr criam hodic longolardi di¬
cuntur. Commisso igitur denies cũ gandal
plio etiam ꝓ lib̾tate contendentes. N muli
uictores suint. Qui magna postmnodum a¬

Expanded text:
pariter videndas versus fenestram, per quam Godam pariter videndas versus fenestram, per quam Godam eas aspiceret, collocaret. Quod et factum ita fuisse refertur. Quos cum Godam solem orientem inspiciens, vidisset dixit: « Qui sunt hi Longibarbi? » Cui dea Feria respondit, dicens: « Ut, ictoriam etiam condonaret. » Itaque Vinulis, sicut aiunt, sic victoriam concessit. Haec quidem fabulosa dicta videntur. Verum autem nomen Lombardorum est, a longa barba, ferro itacta, Longobardos eosdem Vinulos appellari. In lingua enim Vinulorum lang, id est longa; bart, id est barba, interpretatur. Votam autem quidam Gotham adjecta littera dixerunt. Ipse est qui apud Romanos dicitur Mercurius, et tunc ab universis Germanis, ut Deus adorabatur, unde usque hodie, Goth in Theutonico, Latine dicitur Deus. Vinuli igitur etiam hodie Longobardi dicuntur. Commisso igitur decies cum Vandalis praelio, et pro libertate contendentes Vinuli victores fiunt. Qui magna postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ducib supradictis in regioẽ scotinga aliquã¬
dui conseder̃. ¶ Illo tempore ambrietasus
dux uandaloꝵ uicinas quasꝯq proiuntias
bellis p̃mebar unde multis elatus uictori¬
is nuntios ad Uomnulos mittunt ut uel ⁊¬
Wandalis tributa psolitant aut se p̃parent
ad uelloꝵ certam̃. Sic Iborer angio duces W¬
muloꝵ simul cũ gambara matre sua de libe¬
rant melius ẽẽ arims tueri libertatem ꝙͣ
tributoꝵ solutioẽ libertatẽ sedare. Mandãt
toclatus ystoriograsus antiquitatis fabulã
ridiculosam qd wandali accedentes ad y¬
dolam suũ godã ictoriã de Wimilis postu¬
lauer̃. Illeq respõclent se illis uctoriã da¬
turuim qñ pͥmum orientẽ solẽ conspexisser.
Reffert es̃ gambarã ad deã nomine feriã
toriam ab eo postulasse eademq deã frnã
conscilium dedisse ur mulieres numuloꝵ
crines suos dissolutos añ faciẽ suam pone¬
rent et primomane esi uiris adessent seq

Expanded text:
ducibus supradictis, in regione Scoringa aliquanducibus supradictis, in regione Scoringa aliquandiu consederunt. Illo tempore Ambrietasius dux Vandalorum, vicinas quasque provincias bellis premebat. Unde multis elati victoriis, nuntios ad Vinulos mittunt, ut vel Vandalis tributa persolvant, aut se praeparent ad bellorum certamen. Sic Hibor et Angio duces Vinulorum, simul cum Gambara matre sua, deliberant, melius esse armis tueri libertatem, quam tributorum solutione libertatem foedare. MandantqToclacus historiographus antiquitatis fabulam ridiculosam, quod Vandali accedentes ad idolum suum Godam, victoriam de Vinulis postulaverint. Illeque responderit se illis victoriam daturum, quando primum orientem solem conspexisset. Refert econtra Gambaram ad deam nomine Feriam,toriam ab ea postulasse, eamdemque deam Feriam consilium dedisse, ut mulieres Vinulorum crines suos dissolutos ante faciem suam ponerent, et primo mane cum viris adessent, seseque
Abbreviated transcription (Latin):
Uo duces lombardoꝵ ab insula scatina
fuit Gaminara sapientissima. Isti tunc
egressi in finibus ocean maris sub rup¬
pe que uocatut altisimõ.uii. iuros alon¬
gissums tp̃rib ibi positos inuenerunt. dor¬
mientes romano more uestitos p̃tiose/ er
tam uestib ꝙͣ corpore incerruiptos/ de qui
i. ruerunt. ꝓpt̾ qd alii omnes cos tangentes
attingereᷤᷤ amplius nõ tentanerunt. Locus
tur et crudis carnib uescunt̃ et sanguinẽ
bibunt sic̃ in ystoria lombardoꝵ testatur.
Crudis etiam ⁊ ispidis coriis besti arum qͣi
cerius consimilib induuntur. ⁊ nunꝙͣ si¬
ne arcu tenso ⁊ sine sagittis incedunt om̃i
tempore niues hñt ⁊ inquibdã locis eos tẽ¬
pore estiuo dies clara ĩ medio noctis nostre
men ibi nonurdetur. dies ibi sunt minores
ꝙ̃ alibi. S noctes longiores/ quia .s. ꝙͣto i¬
bi asole longuo disceditur tanto sol ip̃e t̾re
iucinior apparet er umbre longiores excres¬
cunt. lombardi ascatinauia excuntes cum

Expanded text:
uo duces Lombardorum ab insula Scatinavfuit Gambara, sapientissima. Isti tunc egressi, in finibus Oceani maris, sub rupe quae vocatur Altissima, septem viros a longissimis temporibus ibi positos, inveniunt dormientes. Romano more pretiose vestitos, et tam vestibus quam corpore incorruptos: de quibruerunt: propter quod alii omnes amplius eos attingere non tentaverunt. Locus tur, et crudis carnibus vescuntur, et sanguinem bibunt, sicut Historia Lombardorum testatur. Crudis etiam et hispidis coriis bestiarum, quasi cervis consimilibus induuntur; et nunquam sine arcu tenso, et sine sagittis incedunt. Omni tempore nives habent, et in quibusdam locis eorum tempore aestivo dies clara in medio noctis nostraemen ibi non videtur. Dies ibi minores sunt quam alibi: sed noctes longiores, quia scilicet quanto ibi a sole longius disceditur, tanto sol ipse terrae vicinior apparet, et umbrae longiores excrescunt. Lombardi, a Scantinavia exeuntes cum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ gn̾e obtemꝑant deo nõ rationabił
uolũtatis arbitrio. S̃ sic̃ mouer ip̃e deus¬
omĩa temporib opportunis nõ ip̃e tem¬
se ip̃m sine tp̃r ⁊ loco. mouer creatũ spm̃
sine loco tp̃ralit̾. M ouet creatam corporeã

Expanded text:
 genere obtemperant Deo, non rationali voluntatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportunis, non ipse temse ipsum sine tempore et loco, movet creatum spiritum sine loco temporaliter, movet creaturam corpoream
Abbreviated transcription (Latin):
Unde angłica naͣ uissa d̾i ꝑficiẽs mouet.
uisis om̃e genꝰ aĩantiũ docens qd̾ ille ne¬
scit. Sic hoies possũt ñ nulla aĩallium
gen̾a mãsuera face̾. Ita ut quasdã uolũ¬
tates hoĩum faccͣ iideant̃ ꝙͣto mag̃ ħ
angeli ꝓpe.¬

Expanded text:
Unde angelica natura jussa Dei perficiens, movet visus omne genus animantium ducens, quo ille nescit. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc angeli p
Abbreviated transcription (Latin):
Sãguĩe nobiliũ nõ pot̃ m sa macullari.
Oito sibi capita uult qi fertula dari.
Humani capitis dũ mensa cruore madescir.
Nõ minus ante datis rex imperar udiq uesc
Miltit ⁊ ingratis fercula cocta satis.
Talit̾ alludir scelleri sic corpora sucdir.
S ic celus excludit sic pacis ꝯmeda cudir.
er patͥ ĩ regnum succedẽs. lxxxui. ab aug̃¬
suscep̃ imꝑiũ. Huiꝰ diẽb Albertus ep̃s bo
cimoseptimo diẽ ultimũ clausit. et aqs¬
gram in eccłiam scẽ marie sepultus est.
Duo isti posteriores ottones ꝙͣuix breuita¬
tis cuusa de hiis pauca dixerimus tã
feroces cã mirabiles fuerũt. ut unus pal
oito mirabilia mundi solitus sit nũcupa¬
ri. De isto tam̃ t̾rio ottoẽ q̃dã alia u̾fifice
descripsimꝰ que inp̃senti subnotamus.¬

Expanded text:
Sanguine nobilium jam mensa potest maculari, Sanguine nobilium jam mensa potest maculari, Otho sibi capita vult quasi fercla dari. Humani capitis dum mensa cruore madescit, Non minus ante datis rex imperat undique vesci, Mittit et ingratis fercula cocta satis. Taliter alludit sceleri, sic corpora fudit, Sic scelus excludit, sic pacis commoda cudit, er, patri in regnum succedens, octuagsuscepit imperium. Hujus diebus Albertus episcopuVII diem ultimum clausit, et Aquisgrani in ecclesia Sanctae Mariae sepultus est. Duo isti posteriores Othones, quamvis brevitatis causa de eis pauca dixerimus, tam feroces, tam mirabiles fuerunt, ut unus, palOtho, mirabilia mundi solitus sit nuncupari. De isto tamen tertio Othone, quaedam alia versifice descripsimus, quae in praesenti capitu
Abbreviated transcription (Latin):
Tto secondꝰ adest rome diademate fũcrꝰ.
Tetus aplicis manib discedir ĩ unctus.
Ius dedir ytalicis undiq pace frui.
R ex uͥ dicessit gẽs ytalla bella capescir
Iussio uillesit ꝓceꝵ discordia crescit.
R egia dellicuit᷑ pax qr nulla fuit.
Rex uenir natus ꝯcurrir ab urbe senatus
Suscip̃ impii regia roma capud.
Imꝑii uocat otto cluces coĩtesq potẽtes.
Pontifices simul eccłie recip̃ uenientes.
Et quenit᷑ ppłos pace carere suos.
I. udicis offitio num̾ar quos culpa notauit.
Pẽnaq p̾cipitur duob ꝯdigna parari.
Multaq circuitu uibr ordĩe scãpna locaiͣ.
Et loca principib unctiq more dari.
Dũ cib astruitur dũ potus ⁊ esca ꝑatur.
Dũ ꝓceres cometũt dum lenor ora putat᷑
Oito per armatos cingit utrũq latus.
Crimĩa scripta ducũ q̃ uisserat añ notai.
Ante suas m̃sas iuber oito sͥ recitaiͣ.
D apnat ⁊ obtẽtos cͥmĩe lege pari.
Q ui meruir dãpnatur ibi pena capitali.

Expanded text:
tho secundus adest, Romae diademate functus, Laetus apostolicis manibus discedit inunctus, Jus dedit Italicis undique pace frui. Rex ubi discessit, gens Itala bella capessit, Jussio vilescit, procerum discordia crescit, Regia delituit pax quia nulla fuit. Rex venit iratus, concurrit ab Urbe senatus, Suscipit imperii regia Roma caput. Imperii vocat Otho duces comitesque potentes, Pontifices simul Ecclesiae recipit venientes, Et queritur populos pace carere suos. Judicis officio numerat, quos culpa notavit, Poenaque praecipitur ducibus condigna Multaque circuitu jubet ordine scamna locari, Et loca principibus undique more dari. Dum cibus astruitur, dum potus et esca paratur, Dum proceres comedunt, dum laetior hora putatur, Otho per armatos cingit utrumque latus. Crimina scripta ducum, quae jusserat ante notari, Ante suas mensas jubet Otho sibi recitari, Damnat et obtentos crimine lege pari. Qui meruit, damnatur ibi poena capitali,
Abbreviated transcription (Latin):
mea ⁊ p̃cepta mea. Aufferã aut regnum
de manu filii eius et dabo tibi decem trĩb
filio aũt eius dabo tribum unã ur rema¬
neat luc̾na dd̾ ẜ uo meo conctis dieb corã
meũ ibi. Te aut assũmam et regnabis
su ꝑ omĩa q̃ desiderat aĩa tua erisq rex su¬
per isrł. Si igit audieris omĩa q̃ precepero f
et ambullaueris ĩ uiis meis et feceris qd̾
dificabo tͥ domũ fidelẽ quomodo edificaũ

Expanded text:
meum, quem elegi. Auferam autem regnum de manu filii eius et dabo tibi decem tribus. Filio autem eius dabo tribum unam, ut remaneat lucerna David servo meo cunctis diebus coram meum ibi. Te autem assumam, et regnabis super omnia, quae desiderat anima tua, erisque rex super Israel. Si igitur audieris omnia quae praecepero tibi, et ambulaveris in viis meis, et feceris quoddificabo tibi domum fidelem, quomodo aedificavi
Abbreviated transcription (Latin):
tam in ala sint adiuuari siuepeis quorũ
tambona ut talib non indigeant ad ium̃¬
tis. ¶Purgatio mortui hominis qui ꝑ
dilligeat dominum ex toto corde er ex to¬
ta anima er ex tota mente corpus u̾oqui¬
erum completur mensis ꝑ insem uero d̾¬
signatur cursus p̃sentis uite ut ex statu

Expanded text:
i sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentidiligat Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente. Corpus veebus completur mensis. Per mensem designatur curriculus praesentis vitae, ut ex statu
Abbreviated transcription (Latin):
rlam ꝗdã ñm̃ cũ eũ incrogass hr̃ticus. utrũ
uolens an nolles geniu̾r pat̾ filuũ. laudabilit̾
respondisse fert̃. Dic ĩ ꝗd ⁊ tii hr̃tice. deus pater ⁊¬
necci̾tate ẽ d̾s aut uolũtai̾e. ꝗa si dixiss neccͣi¬
tate seq̃bat᷑ illũ grantis absurctitas. Si autẽ

Expanded text:
nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum volens an nolens genuerit Pater Filium, laudabiliter respondisse fertur: Dic, inquit, et tu, haeretice, Deus Pater necessitate est Deus an voluntate? Si dixisset: necessitate, sequebatur grandis absurditas; si
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab incarnatione domini. dec .xliii.
defoncto karulo martello et sepulto eo ĩ
ligurie ciuitate q̃ uocatur aqͥuis.pipi¬
tamꝙ hostem suum a regno fugassent
regnum int̾ se duuidunt. Karlo magnus
piuntiã cisrodanni sortit᷑. Demde multis
p̃liis abecᷤ ꝯtra hostes commissis. Anuo
ab incarnatione domini. decxlyi quã¬
do uildense monasteriũ fondebatur. Kar¬
lo magnus fratri suo pipino omnem t̾rã
relinquit et ꝓpt̾ monasteriũ habitum ĩ
monte sirati ubi olĩ latuit beatꝰ siluest̾
ꝑ pp̃a zachariã assummit er mñ ꝑ n¬

Expanded text:
nno ab Incarnatione Domini 743, defuncto Carolo Martello, et sepulto eo in Liguriae civitate, quae vocatur Aquistanquam hostem suum, a regno fugassent, regnum inter se dividunt. Carlomannus provinciam cis Rhodanum sortitur. Deinde multis praeliis ab eis contra hostes commissis, anno ab Incarnat. Domini 746, quando Fuldense monasterium fundabatur, Carlomannus fratri suo Pipino omnem terram relinquit, et ipse monasticum habitum, in monte Sirati, ubi olim latuit beatus Sylvester, per papam Zachariam assumit: et inde
Abbreviated transcription (Latin):
Sicupis ĩuisa puer inꝗt enigmata dicã.
Montis ĩ arte syta stat desuꝑ unda petita.
Terra suꝑ posita pendula pender ita.
Portat onus t̾re crustaq natãte suꝑne.
Amplius inferre si ius neqd undula ferre.
P ondera p̾ssa bibit q̃ suꝑ addis ibi.
U t patrat dubiũ montis latus infodiatur.
nommne melim rex imperat hũc apirl.
Magnus aptus sibi fluuius monstrat᷑ abiri
Castra sius ppłis rex fabrica bar ibi.
R estat ut illoꝵ rex puniat acra magoꝵ.
Quoꝵ sepe dolus fuerat sͥ cã doloꝵ.
Concrema ip̃oꝵ corpora tecra thoꝵ.
D ũ cadit ariolus dũ montis adacta uenimꝰ.
Undiq melmiꝰ uatis fit sumus ⁊ ymus.
Ut docer occeanus iscotieq sinus.¬
R ex rectiente lacu t̾ite graius unda collonũ
Curgitis amedio surgit t̾re forma draconũ
B uffus et albus erãt ⁊ erãr errore p̃mũr regiõe
Territus hinc populus rura tumenda collet.
U r̾ ⁊ aurelius quos curta supͣ memorauit.

Expanded text:
« Si cupis, invisa, puer inquit, aenigmata dicam: « Si cupis, invisa, puer inquit, aenigmata dicam: Montis in arce sita stat de super unda petita. Terra superposita pendula pendet ita: Portat onus terrae, crustaque natante, supernae, Amplius inferre sinis nequit undula ferre, Pondera pressa bibit quae superaddis ibi. Ut pateat dubium, montis latus infodiatur, » Nomine Merlini rex imperat hunc aperiri, Magnus apertus ibi fluvius monstratur adiri, Castra suis populis rex fabricabit ibi. Restat ut illorum rex puniat acta magorum, Quorum saepe dolus fuerat sibi causa dolorum, Concremet ipsorum corpora tecta torum. Dum cadit ariolus, dum montis ad acta venimus, Undique Merlinus vates fit summus et imus, Ut docet Oceanus, Iscotiaeque sinus. Egrediente lacu terret gravis unda colonum, Gurgitis e medio surgit tetra forma draconum.Rufus et albus erant, errore premunt regiones, Territus hinc populus rura timendo colet. Uter et Aurelius quos charta supra memoravit
Abbreviated transcription (Latin):
Retullir illa pater incuber ẽẽ pͥat̃.
Ad regẽ mesiñ air nicħ hͥ operaris.
Uatib ignaris caueas ne decipiaris.
Nil tibi ꝓficui turba malig̾ parit.
Scce meũ corpꝰ simittit᷑ arte seorsum.
Mox erit absortũ cader urbs tua uicta retrorsũ.
Multiplicãdo dolũ ꝑdis utrũq bonum.
D ic ait ariolos turbãq iubeto magoꝵ
Dictꝰ muroꝵ q̃ sit modo causa tuoꝵ.
Que sibi fc̃a uolunt quis sir ĩ arte dolus.
Dic̾e si notũr tudona teneb̾ eoꝵ
Si male decipiut gladuis sit pẽna maloꝵ
post ego muroꝵ ꝯsolidabo solum.
U erba placẽt pueri rex illico dc̃a reqrir.
n ec uallet arrioli qd̾ poscitur arte p̃otiri.
P ẽna dat᷑ sceleri quã pͥuer inqt sibi.
Carc̾e multoꝵ claudit rex colla magoꝵ
Ut si forte dollũ puer exuperaret eoꝵ
.Fiat ĩ ariolis mortis uͥq foꝵ.
A modo mellim ub̾ datur insinuari.
Cur lapis inte cadir quo rex uibet alta pari
Cur opus artificis ꝯcaua t̾ra trahit.

Expanded text:
Rettulit illa, patet Incubus esse pater. Rettulit illa, patet Incubus esse pater. Ad regem Merlinus ait: « Nihil hic operaris, Vatibus ignaris, caveas ne decipiaris, Nil tibi proficui turba maligna parit. Ecce meum corpus si mittitur arte seorsum, Mox erit absorptum, cadet urbs tua, rupta retrorsum. Multiplicando dolum perdis utrumque bonum. Duc, ait, Ariolos, turbamque jubeto magorum Dicere, murorum quae sit modo causa tuorum, Quid sibi fata volunt, quis sit in arte dolus. Dicere si norunt, tu dogma tenebis eorum, Si male decipiunt, gladius sit poena malorum. Post, ego murorum consolidabo solum. » Verba placent pueri, rex illico dicta requirit, Nec valet arioli quod poscitur arte potiri, Poena datur sceleri, quam puer inquit, ibi. Carcere multorum reserat rex colla magorum, Ut si forte dolum puer exsuperaret eorum, Fiat in ariolos mortis ubique forum. Amodo Merlini verbis datur insinuari, Cur lapis inde cadit, quo rex jubet alta parari, Cur opus artificis concava terra trahit?
Abbreviated transcription (Latin):
or simul ĩmenuĩt rege iubẽte ferẽr.
nũc aũit montẽ supi sibi ꝯstituerũt.
Sepe sibi reges libamina magͣ tuller̃.
Quen tu dedens menia nulla ferent.
Mun̾a sacra deis q̃ te mͦ ferre iubemus.
Nec tu ferte potes nec nos ĩ reb hẽmus.
N ec dabit h penitus insula t̾ra nemus
Sanguĩs humani petit ħ torrẽte sacraiͣ.
Corpore fundari post desup edificari.
Murus abhinc stabir si memorata dab.
Natus erit matre filius absq patre.
Conscilio uatũ rex amͦ c̾tioratur.
Undiqr legatos cdirexit ad ista paratos.
Queritur optatus sorte ferẽte datur.
Inuenit puerũ fantastatis arte creatũ.
I omine melmũ uatẽ sñ domate uatũ.
P artu femineo s sine patre datum.
Suscipit inuentum pueꝵ pars mag̃ potẽtũ
Eius maduentu castrũ putat ẽẽ redẽptum.
Corpus melini si tumuletur ibi.
Quęritur amatre quo spmate q̃ nouitate.
Eiliꝰ amatre potuit nasci sine patre.

Expanded text:
Quod simul inveniunt, rege jubente ferunt; Quod simul inveniunt, rege jubente ferunt; Hunc, aiunt, montem, superi sibi constituerunt, Saepe sibi reges libamina magna tulerunt, Quae nisi tu dederis moenia nulla ferunt. Munera sacra deis, quae te modo ferre jubemus, Nec tu ferre potes, neque nos in rebus habemus, Nec dabit haec penitus, insula, terra, nemus. Sanguinis humani petit hic torrente sacrari, Corpore fundari, post desuper aedificari, Murus ab hinc stabit, si memorata dabisNatus erit matre filius absque patre. Consilio vatum rex amodo certioratus, Undique legatos direxit ad ista paratos; Quaeritur optatus, sorte ferente datur. Inveniunt puerum phantasmatis arte creatum, Nomine Merlinum, vatem sine dogmate vatum, Partu feminino, sed sine patre datum. Suscipit inventum puerum pars magna potentum, Ejus in adventu, castrum putat esse redemptum, Corpus Merlini si tumuletur ibi. Quaeritur a matre, quo spermate, qua novitate, Filius a matre potuit nasci, sine patre?
Abbreviated transcription (Latin):
Uenclicar imꝑiũ saxo labore datum.
u irib angloꝵ cepit male t̾ra grauari.
Noĩe uulgari datur angli t̾ra uocari.
Illud ⁊ angloꝵ nom̃ ab urbe trahit.
Morib et lingius uictorib assimullant.
Anglia ppetuo uictore uocante uocatur
A ngria dcã ꝑ r. tẽ ibi nõ erat .l.
G regorius papa cuiꝰ baptismata pollent.
Nonuna dans dedit .l. post.r. d̾ noĩe tollẽs.
Sic nẽlucd angelicos papa uocauir eos.
Tunc erat ĩ patria mons culiñ hñs spetiosu
Quorex angloꝵ castrũ parar impiosum.
N ec potuit sapide pondere ꝑ ferre locus.
Q uorqͦt enĩ muri coalẽs edit ualiturl.¬
Quẽꝙͣ ponit ponit ibi sb̾dita t̾ra bibit.
D eperit abiq mora nã lupa t̾ra uorat.
E ex iubet ariolos longa statiõe uocari.
E r magica mox arte sibi iubet ĩ sinuari.
Mema cur recidant q̃ sibi t̾ra trahit.
Curcadat igͦrãt s qͦmͦ stare ualerent.
Sing̾e ꝯscilium mendacit᷑ illico q̃rent.

Expanded text:
Vendicat imperium Saxo labore datum. Vendicat imperium Saxo labore datum. Viribus Angrorum coepit male terra gravari, Nomine vulgari datur Angriterra vocari, Illud et Angrorum nomen ab urbe trahit. Moribus et linguis victoribus assimilatur. Angria perpetuo victore vocante vocatur, Angria dicta per R, tunc ibi non erat L. Gregorius papa, cujus baptismate pollent, Nomina dans dedit R, prius R de nomine tollens, Sic velut angelicos papa vocavit eos. Tunc erat in patria mons, culmen habens speciosum, Quae rex Angrorum castrum parat imperiosum, Nec potuit lapidum pondera ferre locus. Quotquot enim muri coalent hodie valiturQuidquid ponit ibi, subdita terra bibit. Deperit absque mora: nam lupa terra vorat. Rex jubet ariolos longa statione vocari, Et magica mox arte sibi jubet insinuari, Moenia cur recidant, quae sibi terra trahit. Cur cadat, ignorant; sed quomodo stare valerent, Fingere consilium mendaciter illico quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
s imq uide̾ liber dicit amica bibe.
Gustar ut illa reffert mecũ liber diua potãs
⁊ ex ait ergo sede tua me ꝯstringit honestas
s ublare regali redocer inquid alli.
Pocula p̾bentis dulcant̃ more petẽtis.
Inde calor m̃tis ĩpellit ad acta uolentis.
Plus ibi uiuat biber plus ad amare liber.
M ensa breuis fortuna leuis ꝓuirgine uenir.
Cor regis ꝙ nurgo uehit sub pecrore seuit.
Tracta manu leui dicit amanda ueni.
Hiis ita p̾uisis uirgo celeberrima rixit.
S ratͥb ascitis regis sua dc̃a remisit.
Sicupis angloꝵ lege parare thorum.
S um lege bona uis ꝑticipare corona.
Regis ad obsequia sĩt agnima saxona ꝓna.
U̾ ua placẽt fr̃i sponsa fitabsq mora.
Orsus ⁊ engistus sotia regnãte sore
Amodo maloꝵ funguntur uͥq fauore.
Insulla tota fauer regna quieta manẽt.
Brito tũc fatũ qr saxo tener dñatũ.
Ne sibi primatum repucet regnũq patũ.

Expanded text:
Dumque videre libet, dicit: « Amica, bibe. Dumque videre libet, dicit: « Amica, bibe. » Gustat, ut illa refert: « Mecum bibe, diva potestas, » Rex ait: « Ergo sede, tua me constringit honestas, Sub lare regali te decet, inquit, ali. » Pocula praebentis dulcantur in ore potentis, Inde calor mentis impellit ad acta volentis, Plus ubi vina bibit plus adamare libet. Mensa brevis, fortuna levis, pro virgine venit, Cor regis quod virgo vehit, sub pectore saevit; Tracta manu leni, dicit: « Amanda veni. » His ita praevisis, virgo celeberrima risit, Fratribus ascitis, regi sua dicta remisit. Si cupit Angrorum lege parare thorum. Et mihi lege bona vult participare corona, Regis ad obsequia sint agmina Saxona prona, Verba placent fratri, sponsa fit absque mora. Orsus et Engistus socia regnante sorore, Amodo majore funguntur ubique favore: Insula tota favet, regna quieta manent. Brito timet factum, quia Saxo tenet dominatum, Ne sibi primatum reputet vincendo paratum,
Abbreviated transcription (Latin):
Undiq ꝑ patriã saxo iuget ordine pleno.
A modo saxonib pleua trophea fero.
Regis amicitia qua sepe macedo reuixie.
Regis ĩ obsequiũ uictoꝵ pectora fixit.
Subditus mrde sibi saxo remansit ibi.
Consona saxomb sir regis u̾ͥq uolũtas.
Saxo patrẽ regẽ reputat quocũq triũphar.
Qippe suo regi climata uicta regir.
Orsus et engistus qi ꝯregnare iudentur.
Nam cũ rege simul coĩa regna tuentur.
R ex pat̾ hiinati postitate sui .
p̃ randia principib mandantur amenaꝑari
Sege sedente lari dat angria uirgo uocari.
Sidus splendidior gaudia forma parit.
Angria regina maris huc euerta carma.
Er̃ib inclinar regiq decore ꝓp̾nar.
Er cito regale pectus amore liguat.
u irginis aspectus penetrat sine uuln̾e pettͥ
Mox amor mictus latuit sb̾pectore rectus.
Mentis mardore tella puella mouer.
U estib auratis nituit coma fiectina capilł.
Pocula dũ recipit occulos rex intullit illi.

Expanded text:
Undique per patriam Saxo viget ordine pleno, Undique per patriam Saxo viget ordine pleno, Amodo Saxonibus plena trophaea fero. Regis amicitia qua saepe Macedo revixit, Regis in obsequium victorum pectora fixit, Subditus unde sibi Saxo remansit ibi. Consona Saxonibus fit regis ubique voluntas, Saxo patrem regem reputat quocunque triumphat, Quippe suo regi climata victa regit. Orsus et Engistus quasi conregnare videntur, Nam cum rege simul communia regna tuentur, Rex pater, hi nati, posteritate sui. Victima principibus mandatur amoena parari: Rege sedente lari datur Angria virgo vocari, Sidere splendidior, gaudia forma parit. Angria regina maris huc evecta carina, Fratribus inclinat, regique decora propinat, Et cito regale pectus amore ligat. Virginis aspectus penetrat sine vulnere pectus, Mox amor injectus latuit sub pectore tectus, Mentis in ardore tela puella movet Vestibus auratis nituit coma flava capillis, Pocula dum recipit, oculos rex intulit illi,