comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑũtes nram querimꝰ net tedit
in mẽtẽ hus olim morib celo ceci¬
disse lucifer̃ quibus nos hodie ce¬
dũ uerbis es tardior utiq teb cre¬
dens que mẽtiri ut dicit᷑ nõ solẽt
qule quid agat᷑ apud n̾os Gallus
et uutanꝰ litigant Quiq̃ iã lustia
uoluũt᷑ ꝙ quo nõ xpũs et maria
sed mars et bellona int̾ illos teger
nichil feuri ammi molliũt᷑ net¬
dũ ymber sangiuneꝰ tãtos maiũ
senit ardores Itaq tã et squid mo¬
ꝓmabile ayud nos apud auos et
qioauos mauditũ erat hũc iedo
songe mõrũ Regũ maxiñ iustũ
imꝑ hostis in uincula trapit uet
fditũa amplius tãti Regmi pondo
pͥmogenito capti Regis arma ꝯtẽtãte
budo ut iuides uũc maie belllĩ to¬
nat nũc eo iitegio tẽgii coeũt g̾citꝰ
et por ignauĩa funt uitra suos
fiues prochpudor arigusto etiam
scopulo maiestatẽ xp̃i nephaue bla¬
sphemar ¶ Hic uo qui littora nosta
mabis incolit iul pcet̾ aurũ ueneto¬

Expanded text:
stram querimus; nec redit in mentem his olim moribus celo cecidisse Luciferum, quibus nos celum hodum verbis es tardior, utique rebus credes, que mentiri, ut dicitur, non solent. quere quid agatur apud nos. Gallus et Britannus litigant; quinque iam lustra volvuntur, ex quo non Cristus et Maria, sed Mars et Bellona inter illos regesnichil ferrei animi molliuntur, necdum imber sanguineus tantos irarum lenit ardores. Itaque tametsi, quod inopinabile apud nos apud avos ac proavos inauditum erat, hunc modo longe nostrorum regum maximum multo impar hostis in vincula traxerit; nec fortuna amplius tanti regni ponduserum finis primogenito capti regis ‹arma› retentante. Unde, ut vides, nunc maxime bellum terret, nunc ex integro regii coeunt exercitus et per ignaviam sinit intra suos fines pudoris angusto in scopulo maiestatem Christi nepharie blasphemari; hic vero, qui littora nostri maris incolit, / nil preter aurum Veneto
Abbreviated transcription (Latin):
in sc̃ĩtu ꝙͣ ulectõe sic agẽtem non
tã solitane uiuie ꝙ̃ in solitudinib ena¬
re seu cũ feus seu cũ gregib suis
dicas S iam sacis Curiositate ac
longe lateq disĩtos mũdi ãgulos
ꝑuagatꝰ sũ Quarũ om̃i nõ apud
me qui lecta uel audita Refero sed
apud auctoies terũ p̾manos fides eut
Ego autẽ hus decursis ad clariora
aucẽ dico nõ istos quos qui ca¬
chorarios pͬmũ dixit Ille mͥ spie fei

Expanded text:
electione sic agentem, non tam solitarie vivere quam in solitudinibus errare seu cum feris seu cum gregibus suis dicas. Sed iam satis curiositate hac longe lateque disiunctos mundi angulos pervagatus sum, quorum omnium non apud me, qui lecta vel audita refero, sed apud auctores rerum primarios fides erit; ego autem, his decursis, ad clariora autem dico, non istos quos, qui cathedrarios primum dixit, ille michi
Abbreviated transcription (Latin):
pota̾t altioris uite Comsragosa tẽptãti¬
bus Teterũ pñs fama ꝯsecratũq uiri
nomẽ et laudatoribz suis fauent
et arguũt insulcãtes Gricias autez
deo tam magnammes facti fũt sicmꝰ
ut hos duos petros enuilis carituros
becor in gallias dũq int̾ so¬
litarios claios uiros tuãseo terctũ quid
petrũ se p̾tm non debẽ̾ belut atho
bocifa̾ntẽ enimꝰ audire mͣ iuideor
cogorq subsiste̾ id ͥ est petrus henuta
qui olim intrtorio ãblenen solitariã
tutã duxit qualem sane nõ latuit
dũ eñi indignari et irasti iã xpus
auoꝵ puigres sonmos in plunus
pubpuraq captãtiũ nõ tomaud põ¬
tifici bibano graui licet ornatoq

Expanded text:
ioris vite confragosa tentantibus. Ceterum presens fama consecratumque viri nomen et laudatoribus suis favent et arguunt insultantes. Gratias autem Deo, tam magnanimes facti sumus, ut hos duos Petros emulis carituros vocor in Gallias; dumque inter solitarios claros viros transeo, tertium quendam Petrum se preteriri non debere velut a tergo vociferantem eminus audire michi videor, cogorque subsistere. Is est Petrus heremita, qui olim in territorio Ambianensi solitariam vitam duxit, qualem sane non latuit. Dum enim indignari et irasci iam Cristanorum pingues somnos in plumis purpuraque captantium, non Romano Pontifici Urbano, gravi
Abbreviated transcription (Latin):
be̾t̾ quẽ ille ut in solitudĩe p̾staret
admonuit et sic celũ patens int̾
berba disparuit Distipulꝰ autem
hos paucos annos post magistrũ
asuit᷑ amagna quid apus suoo sc̃i¬
tatis opimone et nniubiliũ fama
opor tesicta. sed ad celestuuã redeo

Expanded text:
beret. Quem ille ut in solitudine perstaret beret. Quem ille ut in solitudine perstaret admonuit, et sic celum petens inter verba disparuit. Discipulus autem hos paucos annos post magistrum abiit, magna quidem apud suos sanctitatis opinione et mirabilium fama operum relicta. Sed ad Celestinum redeo,
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝙͣ astendit aut postꝙ̃ destẽdit
aut dum sedit quid amni autẽ
tenor unꝗ et qua licuit bite nu¬
tatio nulla fuit Siquid̃ in sup̾luo
teꝵ culimẽ et intra augastissiniũ
at papalen thalauũd augustã sibi
hemititãq qut camerulã iueditatꝰ
in alto hũilis int̾ turbas solitariꝰ intͦ
diuicias pauꝑ uixit adde ꝙ et statim
as micio tentauit fugã ꝯ discipulo
suo qued̃ Roberto sassentino tũc du¬
uene s mopia et et subita popul
młtitudĩe caguẽtꝰ cũ euãdẽdi spes
nulla eẽt in discipulũ uersꝰ que¬
sunt an se ab gocelsa tractũ et coactũ
se qui belit Ille aut̃̾ qui a magc̃o
quib ad xp̃m itur bixtutẽ patẽ et
silẽtiũ et solitudinẽ amare queld
auit ut et labori et ꝑiculo meo ꝑcas
meq pocius celle mopis et tuti
oci successorẽ ꝙͣ diuitis ac solicite
stupens atq int̾iogãs/ an so tũc etiã
sequi uelit aut quid alud ag̾e u¬

Expanded text:
antequam ascenderet, aut postquam descendit, antequam ascenderet, aut postquam descendit, aut dum sedit? Quid miri autem, tenor unus et qua licuit vite mutatio nulla fuit? Siquidem in supremo rerum culmine et intra augustissimum ac papalem thalamum, angustam sibi heremiticamque camerulam meditatus, in alto humiliset statim ab initio tentavit fugam cum discipulo quodam suo Roberto Sallentino tunc iuvene, sed inopina et subita populi multitudine circumventus, cum evadendi spes nulla esset, in discipulum versus quesivit an se ad excelsa tractum et coactum sequi vellet. Ille autem, qui a magistro quibus ad Cristum itur virtutem, pacem, silentium et solitudinem amare: «Queso» ait «ut et labori et periculo meo parcas, meque potius celle inopis et tuti otii successorem, quam divitis ac solicite stupens atque interrogans an se tunc etiam sequi, an quid aliud agere iu
Abbreviated transcription (Latin):
ullã cueata᷑m ꝙ̃iuis potẽtt̃ atq mira¬
bilẽ ẜ ad ip̃m om̃i uisibilũ et ĩũisi¬
biliũ ambiũt cieatoie Cui apinq̃ie
claresc̾e̾ est quem tim̾e gaude est Cui
ẜuue tegnaie est/ huiꝰ p̾̃coĩo laudis
quis unꝙ̃ queso seu quis bnꝙ̃ digor
celestino Reliq̃rũt alii nauiculas
suas ac tẽtia alu possessiũculas alli
thelõneũ aliqui etiã regna uł̃ Regno¬
facti sũt et saucti amia dei patũ
u̾o̾ quo nchil ẽ altiꝰ tẽm tã exop¬
tatã taniq mirabile ut ab admu atõẽ
ac scipore dictã fañt quis ulla eta¬
te p̃ẜtim ex quo tãto amp̾ssio ẽẽ copit
tam inabili et excelso aĩo ꝯtẽpsit
ꝙ celestinꝰ iste p̾stiid et nomen
et locũ et aĩcã boĩs morib egista¬
te appetẽs atq dumi telũ suspicit
t̾ie ñneõr quẽ in stata quolibet eq̃
deo placitũ quis nõ uidet qͥmira
eius oꝑa sed alio digna stilo tpha¬
nã distiuctã ꝑlegĩt que gessit aut

Expanded text:
 atque mirabilem, sed ad ipsum omnium visibilium et invisibilium ambiunt Creatorem, cui appropinquare clarescere est, quem timere gaudere est, cui servire regnare est». Huius preconio laudis, quis usquam, queso, seu quis unquam dignior Celestino? Reliquerunt aliu naviculas suas ac retia, alii possessiunculas, alii teloneum, aliqui etiam regna vel regnoum vero quo nichil est altius, rem tam exoptatam tamque mirabilem ut ab admiratione ac stupore dictam ferant, quis ulla etate, presertim ex quo tanto in precio esse cepit, tam mirabili et excelso animo contempsit quam Celestinus iste, pristinum et nomen et locum et amicam bonis moribus egestatem appetens, atque dum celum suspicit, terre immemor? Quem in statu quolibet eque Deo placitum quis non videt, qui mira eius opera, sed alio digna stilo, trifariam distincta perlegerit, que gessit aut
Abbreviated transcription (Latin):
pio ter publice cuba est sit aliena
ocupistiniꝰ ut nr̃a pedaruꝰ sic in
alus quid̃ faccle meipm̃ silẽtio aut
obliuone consoler tibi quid dica
assidue Recens in oculis et in fiõte
gestama/ hoc tegi dissimiarq uul¬
latenus potest alꝙ̃toq faciliꝰ dãpin
sarciña ferimꝰ ꝙͣ pudoris Seter̃
hec falutis spes hoc studiũ glorie
sic caltant᷑ sacra mẽbusq lãgilẽ¬
tibus nr̃m caput impuue uũc ab
egiptiaco tane disceipit᷑ et insultãt

Expanded text:
 reipublice cura est; sic aliena concupiscimus ut nostra perdamus. Sed in aliis quidem facile meipsum silentio aut oblivione consoler; tibi quid dicamassidue recens in oculis et in fronte gestamus, hoc tegi dissimularique nullatenus potest, aliquantoque facilius damni sarcinam ferimus quam pudoris. Ceterum hec salutis spes, hoc studium glorie; sic calcantur sacra membrisque languentibus nostrum caput impune nunc ab egiptiaco cane discerpitur, et insultant
Abbreviated transcription (Latin):
fuat̾ ꝑueisset et symernio qui tũt
pat̾ͥaacha io̾solmutanus eiat cet̾o¬
rũq fideliũ imẜãdo ẜuitio at sacroꝵ
ac gemẽs ꝯ orões uigiliasq noct᷑¬
nas agens tand̃ sup̃ nud eccũe
pauniẽtũ sompno sucubuisset cõ¬
sopito it̾m xpus̃ apparuit uibens
ut ad bnidictã sui noĩs pastores
ac pͥncipes cathosicos ootitaiet
tãtã u̾õ legationẽ tamq sup̃ uires
suas ꝙ̃ deuote susceꝑit ꝙͣ impigie ꝙͣq¬

Expanded text:
et, et Simeonis qui tunc patriarcha ierosolimitanus erat ceterorumque fidelium miserando servitio ac sacrorum ac gemens, et orationes vigiliasque nocturnas agens, tandem supra nudum ecclesie pavimentum somno succubuisset, consopito iterum Cristus apparuit, iubens ut ad vindictam sui nominis pastores ac principes catholicos excitaret. Tantam vero legationem tamque supra vires suas quam devote susceperi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o uisum sit annaculũ quod per
eũ deue oũdit de qui post Reuid¬
tiationẽ pmꝗ illuxit iudicio est ꝗd̾
qpuefto nõ fie̾t si quod gestid erãt
digitas nõ piobaret ego prorsc
acissum auad et siberrimꝰ et uagũ

Expanded text:
ulum quod per eum Deus ostendit, die qui post renuntiationem primus illuxit, indicio est; quod profecto non fieret, si quod gestum erat divinitas non probaret. Ego prorsus altissimi cuiusdam et liberrimi et iugum
Abbreviated transcription (Latin):
sine multo militũ labore feur ada¬
tũ paudeudiũ uenanda demb uisi
sonis effigie et iuõ senẽ accabãtis
spectatulo ꝑ motꝰ altucis sub motis
omid ad eũ solo quod̃ cũ p̾sule tex
accassit Et tasem bnũ teꝑꝑit ut
magnis ei nimib oblatis mag¬
fitiq contẽptis Inq usus alios u̾ti
Iussis tand̃ et ceuebiũ ꝯsilio eius
obstouẽt hus in locis et usq nũc
celebre et deinceys ad eũ bisitand̃
sepe submisso fastu statu tegio be¬
net Quẽ sibi honorẽ nõ ougĩs¬
splendor ac paritas ẜ solitabie uite
docor ac sauccitas peꝑe̾
iud Remigiũ soquar qui ad illã
fame claritatẽ que munatiur
eũi põtificale pondꝰ imposuit qd
ampliꝯ ꝙ̃ septuagĩta ãnos sũma
uirtute et iudustã gessisse tuadit᷑
qua francoꝵ et regem et gentez

Expanded text:
sine multo militum labore ferro adisine multo militum labore ferro aditum pandentium. Veneranda denique visi senis effigie et iuxta senem accubantis spectaculo permotus altricis, submotis omnibus ad eum solo quodam cum presule rex accessit, et talem virum repperit ut, magnis ei muneribus oblatis magnificeque contemptis inque usus alios verti iussis, tandem et cenobium consilio eius extrueret illis in locis usque nunc celebre, et deinceps ad eum visitandum sepe, submisso fastu regio, veniret. Quem sibi honorem non origisplendor ac paritas, sed solitarie vite decor ac sanctitas peperere. Quid Remigium loquar? qui ad illam fame claritatem, que immaturo evi pontificale pondus imposuit, quod amplius quam septuaginta annos summa virtute et industria gessisse traditur, qua Francorum et regem et gentem
Abbreviated transcription (Latin):
loco nom̃e utriq igit᷑ solitudo caltat
nicussit acutissinũ Et ad alta dispo¬
sitos solicitauit aiõs Itaq dũ latitãt
mũdiq głiam sꝑnũs toto illos orbe
uotissios atq claussimos fecit¬
nter eos sane quos nobiatauit
hẽmꝰ nec sibendus est blasius
maitir quẽ spelut̃is abditũ et latita¬
tũ uisitatũ a foris et ab auib pa¬
stũ ferũt nec leonardꝰ et liffarda
ft̃es ambo monachi ambo solitarii
nec ueridenuꝰ hemita clarissimꝰ
nec comes eus preteud est egidiꝯ
Qui athems regro gn̾e ortꝰ ut
ꝓhibent et genꝯ et priam̃ et opes
⁊ lict̾as grecas/ quib huũde pollebat
gallicane post huĩe pauꝑtati stu¬
dio solitudinis uniu̾sa ꝯtẽpnẽs
obi et miraculis emicuit Et int̾
cet᷑a blandiẽtis cerue lacti nutoitꝰ
alũpna suã benatorũ carnib ñuosa¬
bilem piesticit. Ita ut miraculo
rei tattꝰ Galliare terũ ad spellicã
uir sentib obsica penetͣcet non

Expanded text:
loco nomen. Utrique igitur solitudo calcar loco nomen. Utrique igitur solitudo calcar incussit acutissimum, et ad alta dispositos solicitavit animos; itaque dum latitant mundique gloriam spernunt, toto illos orbe notissimos atque clarissimos fecitnter eos sane, quos nobilitavit heremus nec silendus est Blasius martir, quem speluncis abditum et visitatum a feris et ab avibus pastum ferunt, nec Leonardus et Liffardus fratres, ambo monaci, ambo solitarii, nec Veridimius heremita clarissimus. Nec comes eius pretereundus Egidius, qui Athenis regio genere ortus, ut perhibent, et genus et patriam, et opes et literas grecas, quibus abunde pollebat, gallicane posthabuit paupertati, studio solitudinis universa contemnens. Ubi et miraculis emicuit et inter cetera, blandientis cerve lacte nutritus, alumnam suam venatorum canibus inviolabilem prestitit; ita ut miraculo rei tactus Galliarum rex ad speluncam viri sentibus obsitam penetraret, non
Abbreviated transcription (Latin):
bile sibi esset/. Quia enĩ aĩa illa
sese deiciẽdo sublimis et illimis ac
defecata ab om̃i colluiuone frestriũ
nullis trm̃ltib axp̃o seꝑari pot̾at
quod in se gopiebat᷑ id ul multo faci¬
lius an alus p̾sumebat sit illũ in
Iudicio cetrirror sꝑa fallebat huĩli¬
tas/. Quod ut sic̃ opnier opĩo illa
me cogit quã de se birta bir sautta
cuid̃ e fratrib p̾cõtanti quod ille
de se sentiret respondisse legit᷑ Et
ꝙͣiuis hec ita funit sepe tañ audiui
teligioẽ strãq p̾ditos successores suos
si pũs scita ꝑmitt̾e̾nt solitanã bitã
go ymus p̾cordus saspirãtes Ipe etiã
ut dixi quãtũ solitudinẽ semꝑ a
mauĩt Testis est bita eius lit̾is
edita testis bite regula ꝙ sibi pͣ¬
mũ et postib in mõte dictauit mox
ꝑditã non nisi in solitudiẽ defor¬
mauit Testis demũ sua peculians
hĩtatio. nam ut bñdica sic huius
nõ alius u̾e̾ uspĩa llemonior alliua

Expanded text:
bile sibi esset. Quia enim anima illa bile sibi esset. Quia enim anima illa se se deiciendo sublimis et illimis, ac defecata ab omni colluvione terrestrium, nullis tumultibus a Cristo separari poterat, quod in se experiebatur id vel multo facilius in aliis presumebat; sic illum in iudicio ceterorum propria fallebat humilitas. Quod ut sic opiner, opinio illa me cogit, quam de se vir sanctus cuidam e fratribus percontanti quid de se ille sentiret respondisse legitur. Et quamvis hec ita sint, sepe tamen audivi religione scientiaque preditos successores suos, si patris scita permitterent solitariam vitam ex imis precordiis suspirantes. Ipse etiam, ut dixi, quantum solitudinem semper amaverit testis est vita eius literis edita, testis vite regula quam sibi primum et posteris in monte dictavit, mox perditam nonnisi in solitudine reformavit. Testis demum sua peculiaris habitatio; nam ut Benedicti, sic huius non alius fere uspiam remotior: Alverna
Abbreviated transcription (Latin):
tor solitudinis hemiq sectator fuit
Tuplex nempe si tecte complector
solitudo est boti scilicet de qua ma¬
qualis est noctiũ quãdo etrã in to¬
stus solitudo silẽtiũq ẽ animi qͣ¬
lis est eorũ qui ub̃i ꝓfũdissiẽ ꝯtem¬
plattoiis abstrcte luce media et
fieꝙͣti foio ꝙ illic gerat᷑ nestiũt
qui quociẽs et quomitũq bolunit¬
soli sũt has quid̃ sue om̃s solitudi¬
nũ species nuilli ꝙͣ frãcisto magis
siep̃tatas uideo lastrabat hemos
in tẽplie sepe semmitis ꝑnoctabat
Sepe per diem nit̾ turbas a pũtiũ
rerũ sensu rapiebat᷑ Et pulso huc
⁊ iluc corpustulo collissione hom̃i
celestib mens affixa erat huic
illa secubitas in quã talib hom̃i fie¬
ꝙͣcia ꝙ̃ sib̾i feruẽtissimꝰ xp̃i anior et
taro mnũ in mod̃ sp̃m̃ subiecta p̾sta¬
bat unde arbitror effectũ ut sibi et
suis stationẽ in populis acciptaret
tatꝰ facile futurũ om̃ib qd possi¬

Expanded text:
tor solitudinis heremique sectator fuit. tor solitudinis heremique sectator fuit. Triplex nempe, si rite complector, solitudo est: loci scilicet, de qua maqualis est noctium, quando etiam in rostris solitudo silentiumque est: animi, qualis est eorum qui vi profundissime contemplationis abstracti luce media et frequenti foro quid illic geratur nesciunt, qui quotiens et ubicunque voluerinsoli sunt. Has quidenum species nulli quam Francisco magis frequentatas video: lustrabat heremos, in templis sepe semirutis pernoctabat, sepe per diem inter turbas a presentium rerum sensu rapiebatur et, pulso huc illuc corpuscolo collisione hominum, celestibus mens affixa erat. Hinc illa securitas in quantalibet homiam sibi ferventissimus Cristi amor et caro mirum in modum spiritui subiecta prestabat. Unde arbitror effectum, ut sibi et suis stationem in populis accepisset, ratus facile futurum omnibus quod possi
Abbreviated transcription (Latin):
tantes ferula ꝙͣ de more gestabat
quasi domesticos catulos castigaret
treꝑidatesq depellẽt.
pheiosũ fatior cũcta complecti
nec ea mͥ nũc cuba est neq
eñi scriptiuꝰ historĩã ad calaruũ beni
sed undiq decepturꝰ illusta nec ea
quid̃ omĩa sed que ẜuato dicti oꝑis
calleus p̾tiens possens an uõ uel
horũ aliꝙ̃ in pat᷑a sua ũ uñdictũ
nuesie unꝙͣ ad id glie uenturũ ul
frãtiscũ seu uoluctũ audientiã seu
seraphicũ rapte mẽtis ardorẽ stupẽ¬
dũꝙ illidd insigne satroꝵ xͥ stignia¬
tũ et uulnꝰ ãi mẽbra testantia
tũiq tam uieui de pauꝑtatis ꝯuigio
genite sobolis iiciedmẽtũ hĩturũ cie¬
dnuꝰ si mãsiss assisii Qui licet
ut aũit diuinitate ꝯsulta et reue¬
latune telitꝰ accepta pio salute mĩl¬
torũ it̾ uite hom̃ bella ꝑiculosas
nd tam sibi ꝙͣ nulitib suis excubi¬
as elegisset Ip̃e tamiẽ magno ama¬

Expanded text:
tantes, ferula, quam de more gestabat, tantes, ferula, quam de more gestabat, quasi domesticos catulos castigaret trepidantesque depelleret. Operosum, fateor, cunta complecti, nec ea michi nunc cura est; neque enim scripturus historiam ad calamum veni, sed undique decerpturus illustria, nec ea quidem omnia, sed que servato cepti operis calle preteriens possem. An vero vel horum aliquem in patria sua, vel Benedictum Nursie unquam ad id glorie venturum, vel Franciscum seu volucrum audientiam, seu seraphicum rapte mentis ardorem, stupendumque illud insigne sacrorum Cristi stigmatum et vulnus animi membra testantia, tantumque tam brevi de paupertatis coniugio genite sobolis incrementum habiturum credimus, si mansisset Assisii? Qui licet, ut aiunt, divinitate consulta et revelatione celitus accepta, pro salute multorum inter vite hominum bella periculosas non tam sibi quam militibus suis excubias elegisset, ipse tamen, magnus ama
Abbreviated transcription (Latin):
mẽs om̃i reliqua uita sine lamẽ¬
tis et dolore nõ fuit Rõgo que le¬
giones aut qui teges ad hãc po¬
tẽciã laborãdo ꝑueniũt ad quã solita¬
na qũilitas quiescẽdo ¶ Occret inde
martinꝰ mabasti mõtis actola Cui
de tipe solida flueuo ꝑenis aque
tenuis stilla dure rappis stillantis
olim iii deẜto piodigiũ renouauit
Quiq sub ẜpẽte tufico sub tiuꝰ spẽ
betꝰ ẜpens t̾ubilior latebat uno cod̃q
specu ꝯtiuue sine offensa toto tue¬
nuo Gersatꝰ ilło deuiũ mira pa¬
stitit ¶ Occiuret alt̾ sine nonuẽ
sed nomẽ in celo est abgentarii
mõtis hĩtator qui cũ defiũti fatiẽ
pulue foituisset inicredibile ac stu¬
pend insi quia credenti nichil in¬
credibile est eangue cadau̾ et
uin inuocẽtie tanteq fiducie ut non
solũ barbaros tũc uicma uerantes
teu̾e̾ntia sui nomĩs famaq cõpest̾et
s maxiõs atq ĩianes uisos e sil¬
ua puxiã saucti bni aluearib ĩsul¬

Expanded text:
mens, omni reliqua vita sine lamenmens, omni reliqua vita sine lamentis et dolore non fuerit. Rogo: que legiones aut qui reges ad hanc potentiam laborando perveniunt, ad quam solitaria humilitas quiescendo? Occurret inde Martinus ille, Massici montis accola; cui de rupe solida fluens perennis aque tenuis stilla, dure rupis stillantis olim in deserto prodigium renovavit; quique cum serpente terrifico, sub cuius specie vetus serpens terribilior latebat, uno eodemque specu continue sine offensa toto triennio versatus, illo demum mira pastitit. Occurret alter sine nomine, sed cuius nomen in celo est, Argentarii montis habitator, qui cum defuncti faciem pulvere fricuisset, incredibile ac stupendum, nisi quia credenti nichil impossibile est, exangue cadaver et vir innocentie tanteque fiducie, ut non solum barbaros, tunc vicinia vexantes, reverentia sui nominis famaque compesceret; sed maximos atque immanes ursos, e silva proxima sancti viri alvearibus insul
Abbreviated transcription (Latin):
es onmib et famosũ bũdicti noniẽ
eniq hystorĩa uite mod quisq̃s nosse
cupit nõ scoutan abdita iubeo q̃o
iuegonã dyalogi ciuo supͣ mẽtio est
habita setudũ librũ ꝓlegat qui ex
issuis attib est totꝰ. eEt es Rere clan¬
tae ftico etia illustrat᷑
In oculus sene Rrũ ductꝰ intra
libu tercii metas excesẜit bi¬
debit illa solitudĩs ꝓtale ꝯgesta mi¬
racula Occiunt ei florẽtiꝰ qui ĩ mo¬
nast̾io solus agens dũ adeo cui eũ
Iugis oratio et m̃lta simplicitas fa¬
milicarssinũ feca̾nt aliquod solitarie
uite solaciũ postulasset piotinꝰ eid̃
ursus astitit Quo deuide fentate de¬
poĩta et pastore aliquo paucaꝵ ad
custodĩa pecud usus est deq eius
ulcione quã quorũd fratcũ liuor occ¬
dat᷑ imp̾catio irati dito citiꝰ ad celũ
uenit ut illis mox horrẽdo supplicio
affectis obstupu̾it. Seq ꝑpetuo sontẽ
uocans et tam celit̾ exauditũ ge¬

Expanded text:
ex omnibus et famosum Benedicti nomen, ex omnibus et famosum Benedicti nomen, cuius historiam viteque modum quisquis nosse cupit, non scrutari abdita iubeo: Gregoriani dyalogi cuius supra mentio est habita secundum librum perlegat, qui ex illis actibus est totus, et ubi rerum claritas stilo etiam illustratur. in oculus serie rerum ductus intra libri tertii metas excesserit, videbit illa solitudinis Italie congesta miracula. Occurret enim Florentius, qui in monasterio solus agens, dum a Deo, cui eum iugis oratio et multa simplicitas familiarissimum fecerant, aliquod solitarie vite solatium postulasset, protinus eidem ursus astitit, quo deinde, feritate deposita, ceu pastore aliquo paucarum ad custodiam pecudum usus est; deque eiusdem ultione, quem quorundam fratrum livor occiderat, imprecatio irati dicto citius ad celum venit, ut, illis mox horrendo supplicio affectis, obstupuerit, seque perpetuo sontem vocans et tam celeriter exauditum ge
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mͦ solitudurẽ s deẜtum et illud
in mane sed deuotũ specꝰ quod qͥ
bidu̾t uidisse quod mͦ ꝑadisi liue
ciedũt ubi qualit uixit sciens sileo
cũ et cucta nobiliũ scriptor fides
lateq loquar fana uulgauit Et
iacta illit iugẽtia p̾clabissime teligi¬
ons fudam̃ta testent᷑ Id nũc michi
suffelit et solitudiues nras li ouestasse
cõmẽoratione tãti incole et ꝓpositũ
meũ pũs tali teste firmasse lon¬
gũ est enuare qui deincepo uii et
quales huiꝯ uestigia secuti et ul̃
claritate ducis et exepli stimlĩs uł
iuclinatione nateͣ ul diuinis oratu¬
lis admoniti Religionũ uenabiliũ fũ¬
datores uarras solitudines petie Iu
dicio nũc etĩa sũt sacra cenobia et
lũ muabiles ꝙ alie Quaꝵ religio¬
nũ Riui et si celesti deuotionis
augniẽto post mod longe latus ꝙ
diffusi sint et plaua cõpleueruĩt
Sitamẽ ut magnoꝵ fluminũ fõtes
sic hauũ queus origines ex asꝑtius
nõtib emanasse compenes glarx q

Expanded text:
desertum et illud immane sed devotum specus, quod qui viderunt vidisse quodammodo paradisi limen credunt. Ubi qualiter vixerit sciens sileo, cum et cunta nobilium scriptorum fides lateque loquax fama vulgaverit, et iacta illic ingentia preclarissime religionis fundamenta testentur; id nunc michi suffecerit, et solitudines nostras honestasse commemoratione tanti incole, et propositum meum presens tali teste firmasse. Longum est enumerare qui deinceps viri et quales, huius vestigia secuti et vel claritate ducis et exempli stimulis, vel inclinatione nature, vel divinis oraculis admoniti, religionum venerabilium fundatores, varias solitudines petiere. Indicio nunc etiam sunt sacra cenobia, et lum, innumerabilesque alie; quarum religionum rivi, etsi celesti devotionis augmento postmodum longe lateque diffusi sint et plana compleverint, si tamen ut magnorum fluminum fontes sic harum queris origines, ex asperrimis montibus emanasse comperies. Clarum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
scaptis elicio tõmanũ cardmẽ non
siue laude possedat/ bir haud di¬
guitate tlabior ꝙ lugua quid tñ
et sit cõsilu ceꝑit iam audies si
ad sinistiũ apenium latꝰ quie¬
tissiiã solitudinẽ de qua multa
cõscripsit et q̃ ueta ad huc fontis
auellane nonĩ ẜuat ꝑccuris honorib
p̃feiend̃ ducit bbi nõ mĩo gũose
post mod̃ latuit ꝙͣ ĩuotuãt pͥmũ
Rome/ nec dedecon illi fuit altissi
uertias Rutilã decus stalenti cilicio per¬
mutasse.i.¬
uuis clarissiniũ facẽt Rautas¬
toñam potificis quẽ celestiuũ dige
uit/ recẽtior ꝯtemptꝰ et clauor os¬
scurass qui põtificatu mapiõ uelut
auortifo faste depoito In ãtiꝙ̃ solitu¬
diuẽ tam cupide ropedauit ut hosti¬
li ꝯpede libatũ cied̾es quod factũ so¬
litarii sc̃ĩq patrs btilitati alimi
quisquis nolet acibuat licet em̃
in gas te pio iu̾itate igenioꝵ nõ
du̾ta tantũ s adu̾sa sentur ego
in pmuis et sibi utile arbitior et

Expanded text:
scriptis elicio, romanum cardinem non sine laude possederat, vir haud dignitate clarior quam lingua. Quid tamen et hic consilii ceperit iam audies. Siad sinistrum Apennini latus, quietissimam solitudinem, de qua multa conscripsit, et que vetus adhuc fontis Avellane nomen servat, perituris honoribus preferendam duxit, ubi non minus gloriose postmodum latuit, quam innotuerat primum Rome, nec dedecori illi fuit alti verticis rutilum decus squalenti cilicio permutasse. Cus clarissimum faceret rariRomani Pontificis, q et clarior obscurasset. Qui pontificatu maximo velut mortifero fasce deposito, in antiquam solitudinem tam cupide repedavit, ut hostili compede liberatum crederes. Quod factum solitarii sanctique patris vilitati animi quisquis volet attribuat — licet enim in eadem re, pro varietate ingeniorum non diversa tantum sed adversa sentire —; ego in primis et sibi utile arbitror et
Abbreviated transcription (Latin):
licia et hisaulia et in om̃i egip
et libia et põto totoq ouẽte pt
paucos anii sectatoies ad ioumanũ
augussũ missa fidelis athanasii
testatͣ epia nõ fam̃ã seꝙͣtis ses aꝑta
tẽtiã omni cognostẽtis. et lict̾aiũ

Expanded text:
Lysia, Ysania et in omni Egipto et Libia et Ponto totoque oriente preter paucos Arii sectatores ad Romanum augustum missa fidelis Attanasii testatur epistola, non famam sequentis, sed comperta ntenciam omnium cognoscentis et litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
Teuã maiorib nobis piomissã
nobis. erepta nobis dibitã si bui
essemꝰ spei nr̃e sedẽ dlrram pñe
et̾ue nũc egiptato caĩs tenet
heu quid pret genutũ et queielas
helictũ est imẜ̾o quãdo et nũ teges
nl insi delicias et ñi põtifices nil
nisi diuicias amãt populi ulo ũl ẜui
flent ue insanũt libiꝰ Et om̃o que
sua sũt queuit̾ que up̃i aut̃ nullꝰ
Culꝰ peculiare prĩoniũ nobis spectã¬
tibus ociose q sedentib lacatꝰ quid
Poquor aut quid om̃ occupatissimos
ocioso uoto ymio uo dũ fleumꝰ et
meditam᷑ monia. dũ teno belium᷑
ac libidinibi excem᷑ et intim᷑ profu¬
gas tẽtin̾e̾ dũ mimos pauꝑũ nũa¬
iꝯ atq abdimꝰ dũ suꝑuacuas et
meptas tiuires in nouissiã babilõe

Expanded text:
terram maioribus nostris promissam, terram maioribus nostris promissam, nobis ereptam, nobis debitam si viri essemus, spei nostre sedem, arram patrie eterne, nunc egiptiacus canis tenet! Heu, quid preter gemitum et querelas relictum est misero, quando et nostri reges nil nisi delitias, et nostri pontifices nili flent, vel insaniunt liberi, et omnes que sua sunt querunt, que Cristi autem nullus, cuius peculiare patrimonium nobis spectantibus otioseque sedentibus laceratur? Quid loquor, aut quid omnium occupatissimos otiosos voco? Imo vero dum fremimus et meditamur inania, dum ceno volvimur ac libidinibus exercemur et nitimur profugas retinere, dum nummos pauperum numeramus atque abdimus, dum supervacuas et ineptas
Abbreviated transcription (Latin):
est huius tpĩs expon̾e p̾ẜtim cũ stilo
tolãbia et ẜmone uulgari duobus
non parius boliũb ea res in popłis
etrã nota sit Et si de hoc quoq
stoibentiũ uabie affc̃os aĩos bideã
sed sequor in dubus quib potiꝰ cre¬
exitꝰ talis euentꝰ Et si felix xp̃i bltio
sic ꝓpetua fuisset neq pctĩo hom̃
e tanito uictore successu ¶ Ad̾ ãtiq̃s
imẜias Reditũ esset eo fedius quo
formosius et nobis spei inuouo
illsq maioris adu̾sus nos ui custo¬
die in posterũ uł coudelitatis occasio
est nũc nõ quid defleã aut quid q̃¬
ras p̾sepe/ Caluariã busti saxũ otĩ¬
ueti mõtem ualleq uodicui et te¬
liqua delicta singularit xp̃o loca
bbi homo factus est et in lucẽ editꝯ
ubi uatꝰ bagut uoi infãs reptauit
uli puer lusit bbi uir docuit ubi
uiuicũ nobis sp̃m ealtauit ubi ex¬
annius iacuit siurexit unde adiu¬
fo̾s destendit bnde cõstendit ad
suꝑos ubi postino uiuos et mor¬
tuos irretractabili suña Iudicabit

Expanded text:
emporis exponere, presertim cum et stilo tolerabili et sermone vulgari duobus non parvis voluminibus ea res in populis etiam nota sit. Etsi de hoc quoque scribentium varie affectos animos videam, sed sequor in dubiis quibus potius creexitus, talis eventus, et ut felix Cristi ultio sic perpetua fuisset, neque peccatis hominum e tanto victorie successu ad antiquas miserias reditum esset, eo fedius, quoformosius, et nobis spei minoris illisque maioris adversum nos vel custodie in posterum vel crudelitatis occasio est. Nunc vero quid defleam, aut quid querar! presepe, Calvariam, busti saxum, Oliveti montem, vallemque iudicii, et reliqua dilecta singulariter Cristo loca, ubi homo factus est et in lucem editus, ubi natus vagiit, ubi infans reptavit, ubi puer lusit, ubi vir docuit, ubi vivificum nobis spiritum exhalavit, ubi exanimis iacuit surrexitque, unde ad inferos descendit, unde conscendit ad superos, ubi postremo vivos ac mortuos irretractabili sententia iudicabit;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ gaudio eaq sigua seticie sꝑuta¬
lio oculus ac fiontẽ gestãtẽ dũ
as conspenu copar iã fand sioi ns¬
ditꝰ ac liber abstedet᷑ quasi nõ hu¬
meꝵ hr̃ẽ blando om̃ sed collũ du¬
ris securib subduxisset utq eius
in uultu nescio quid migelicũ
tesuco̾t nec ĩu̾to norat enĩ quid
Repete̾t nec quid dimittet̾ ignora¬
bat Certe a laborib ad Requiem
as insanis disceptatioĩb ad d̃ma
colloquia remeabat Refuiq̃bat iubẽ
Ibat aĩo Et insi successoris hastus
obstaret podibz ibat in mõte hispid
fateor ac p̾raptũ S unde sibi pla¬
nũ iter eẽt ad suꝑos ꝯ quo bicaiã
bicissemꝰ Quod idciroo p̾cipue de
hoc uno uit̾ tot solitarios optaue¬
ruiii qr uusꝙͣ rei optate ꝓpĩquid
botũ eiat neq enĩ disiũgim᷑ int̾¬

Expanded text:
aque signa letitie spiritalis oculis ac fronte gestantem, dum a conspectu concilii iantandem sibi redditus ac liber abscederet, quasi non humerum blando honeri sed collum diris securibus subduxisset, utque eius in vultu nescio quid angelicum reluceret. Nec immerito; norat enim quid repeteret, nec quid dimitteret ignorabat. Certe a laboribus ad requiem, ab insanis disceptationibus ad divina colloquia remeabat, linquebat urbem, ibat animo et, nisi successoris astus obstaret, pedibus ibat in montem, hispidum fateor ac preruptum, sed unde sibi planum iter esset ad superos. Cum quo utinam vixissemus! Quod idcirco precipue de hoc uno inter tot solitarios optaverim, quia nusquam rei optate propinquius votum erat; neque enim magno disiungimur inte
Abbreviated transcription (Latin):
gulia tam̃ sim̃ omib in hat ipã q̃¬
rmioĩa ꝙͣta bisit auctoritas at fides
nem̃e tã infidele taoq hebẽtẽ puco
esse qui nõ sentiat/ quid quid tantẽ
qu ommnes dicũt et plus aliquid
ꝑauassimis ub̃is ampsetit᷑ auga libio
dictũ uieue sed flebile nobis et quo
facile dampni totiꝯ tumq̃ metiare
ꝙͣꝙͣ quid testimonus suiguloꝵ initor

Expanded text:
 omnibus in hac ipsa querimonia quanta insit auctoritas ac fides, neminem tam infidelem tamque hebetem puto esse, qui non senciat. Quidquid tamen hii omnes dicunt et plus aliquid paucissimis verbis ampleetitur Augustinus libro dictum breve, sed flebile nobis et quo facile dampni tocius cumulum meciare. Quamquam quid testimoniis singulorum nitor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ omũe ꝓtaliã tractũ usq ad alpes
Quod ab eod̃ instituti oidinis quẽ¬
tus sacoi Iamq ut audio alpes
ipãs deuotio ꝓpagata trãscendit
durat religiosa successio durabitq
et quõs in solitudĩe genuit biuũt
ouĩs obierint. tãto stabiliora sũt
sacie solitidnus fũdaũta ꝙ̃ seculi
Iuideat̾ sicet igit᷑ qui bider̃t quib
p fugore auoi et purpiue stalidus

Expanded text:
 omnem Italie tractum usque ad Alpes, quot ab eodem instituti ordinis conventus sacri! Iamque, ut audio, Alpes ipsas devotio propagata transcendit. Durat religiosa successio durabitque et, quos in solitudine genuit, vivunt omnes obierint: tanto stabiliora sunt sacre solitudinis fundamenta quam seculi. Irrideant licet igitur qui viderunt, quibus pre fulgore auri et
Abbreviated transcription (Latin):
sit hodie ne disti quid expedierit¬
¶ S ut rẽcentiꝰ testioiũ ñi dede¬
coris atting̃ã nõue giegonꝰ quod
loco gͣtulat᷑ et exultat ꝙ etate sua
fieous ambiẽdo ꝑueiãs Et quidq̃d
illos longe distãtes nũdi t̾rmmos
nostriq mande equor int̾iacet sine
huc forte aliquis ibi sit qui up̃i no

Expanded text:
sit, ne dici quidem expedit. Sed ut recencius testimonium nostri dedecoris attingam: Nonne Gregorius quodam loco gratulatur et exultat, quod sua flexus ambiendo pervenias et, quidquid illos longe distantes mundi terminos nostrique maris equor interiacet, sive huc
Abbreviated transcription (Latin):
Etiue nuc occurit IIlle qui
damiani cognoniẽ It ꝙuis
tu cubag contra asi e ip̃a cuca¬
ociosi silencu pacẽ trahũt utraꝙ iuce
quiq cõmẽdatio seu tãto illũ officio
diguũ fecit seu ip̃a digna bisa est
que tãto fastigio pieftet᷑ alii tẽm
usꝙ ad cenobiũ bbi is flaruit mi
fuisse eũ ẜmo quid soutauũ Sude
altiꝰ euectũ deũ ultio ad sclitudi¬
nẽ rẽdisse quod si ita est: et iudiciũ
plũ solitudinũ gẽmũ decꝰ coit q̃
tales buos seculs ꝯuiodat eosd̃ q

Expanded text:
etrus nunc occurrit ille, qui Damiani cognomen habet, quamvis tii curas; contra, alii ex ipsa curaotiosi silentii pacem trahunt. Utrhuius commendatio, seu tanto illum officio dignum fecit, seu ipsa digna visa est que tanto fastigio preferretur. Alii rem usque ad cenobium ubi is floruit misfuisse eum primo quidem solitarium, inde altius evectum, demum ultro ad solitudinem rediisse. Quod si ita est, et iudicium mplum solitudinis geminum decus coit, que tales viros seculo co
Abbreviated transcription (Latin):
spõse facioo ompleyꝰ et pustie fa¬
ciẽ houet ꝓtalie tanꝙ̃ sub celo aͥd
sit pustrius arguit illũ fateor ila
calens et temãna fides mea q̃ sũia
etiã ꝑfłaie nõ metuit Excusat se et
buĩ diem Rõme ag̾e̾t/ Oinfame
diem O pudendũ fedus o suprri
En iusiurand En teligio En pietas
Romanus põtifex/ Ita romã sũa de¬
Puit. ut eã nõlt as alio fiepͣca¬
ri et defot ꝯ fomano imꝑatoie
pastit᷑ Qpad hic lõquat uescio et

Expanded text:
sponse sacros amplexus et pulcre faciem horret Italie, tanquam sub celo aliquid sit pulcrius. Arguit eum, fateor, illa calens et temeraria fides mea, que summa etiam perflare non metuit; excusat se, et unum diem Rome ageret. O infamem diem, o pudendum fedus! o superi, en iusiurandum, en religio, en pietas! Romanus Pontifex ita Romam suam deseruit, ut eam nolit ab alio frequentari et de hoc cum romano imperatore paciscitur. Quid hic loqu
Abbreviated transcription (Latin):
ã bithume solitanã uitã nõ sãtate
tñi ẜ miraculie clarã egit s iã fatis
extetas sositudiẽs caciuiumꝰ ad yta¬
licas rẽdeũd̃ est¬
uis non eius quẽ magnũ uocãt¬
ũit qui cũ pipino fratie regni ꝑti¬
ceps et tegno suul et regus curis se¬
deus tõniã adut otiandi ꝓpõito atq¬
monastico hĩtu assup̃to siluest ͥ lati¬
bulũ soraccis montẽ petut udi cũ
uotiã requie bieniuũ exegisset tan
deꝙ trebro et miiis honorfice pere¬
guoꝵ sue pat̾e ꝯtuosu loco is ut
qui romã petẽtib cecꝰ ut̃ longeꝙ
uotꝰ atq cõspetꝰo est miꝯ in dies

Expanded text:
tariam vitam, non sanctitate tantum sed miraculis claram, egit. Sed iam satis exteras solitudines circumivimus, ad italicas redeundum estuis non eius, quem Magnum vocantvit? Qui cum Pipino fratre regni particeps, et regno simul et regiis curis cedens, Romam adiit otiandi proposito, atqmonastico habitu assumpto, Silvestri latibulum Soractis montem petiit. Ubi cum votiva requie biennium exegisset, tandem quia crebro et nimis honorifico peregrinorum sue patrie concursu locus is, ut qui Romam petentibus secus iter longeque notus atque conspectus est, minus in dies
Abbreviated transcription (Latin):
ultisa et foitassis ulostit᷑ secretio¬
ye iusticia ex acto tamẽ int̾ea pio¬
spities fidem nostrã nos autẽ uẽ
nũc ut ingopleta cupidine et flã¬
mãte odio de piofane seu barba¬
nce teslurie augustus alltantur tẽ¬
ges et p̃nares teue etiã esto ꝯueni

Expanded text:
ulcisci et fortassis ulciscitur secreciori iusticia et ex alto tamen interea prospiciens fidem nostram. Nos autem vel nunc ut expleta cupidine et flammante odio de prophane seu de barbarice telluris angustiis altricantur reges et principes terre; et est
Abbreviated transcription (Latin):
exposuit di dimisso socio fidissimo con¬
subgens es ꝙ ut ꝓp̃e ait solitudo ad
negociũ flendi aptior sugg̾et᷑ Et se¬
cedens Remotiꝰ ꝙ̃ ut posset ei oñosa
cretũ orti augulũ ꝓ solitudiẽ huit
ubi amarissie secũ loꝙ̃s int̾ singue¬
tus ⁊ latmas int̃ bulsũ capillum
ꝑtusãq fiontẽ et cõẜtis digitĩs ã¬
ꝓsexũ genũ et quecũq manus at
sangtꝰ dolor elicit taud semel de se
statuit unde in ꝑpetuũ exultaret de¬
toaisse moras tredit᷑ et ad loci illiꝯ
hẽmitas liber suo quid̃ p̾styta est
nomĩe ¶Ceter de hac Re qr non
uacat infinita iũc hoĩs illio sẽpta
Reuosile uinco eius quod occubrit
biemi utiq s apperto testiõio ꝯtẽtꝰ
ero hus ergo enũgeliũ iohis̃ expo¬
ut caute uidendo deo nccia nõ ꝙ̃l

Expanded text:
exposuit, sed dimisso sotio fidissimo, conexposuit, sed dimisso sotio fidissimo, consurgens, eo quod ut ipse ait solitudo sibi ad negotium flendi aptior suggereretur, et secedens remotius quam ut posset ei onerosa cretum orti angulum pro solitudine habuit. Ubi amarissime secum loquens, inter singultus et lacrimas, inter vulsum capillum percussamque frontem et consertis digitis amplexum genu, et quecunque magnus ac sanctus dolor elicit, tandem semel de se statuit unde in perpetuum exultaret. Detraxisse moras creditur, et ad loci illius heremitas liber suo quidem prescriptus est nomine. Ceterum de hac re, quia non vacat infinita nunc hominis illius scripta revolvere, unico eius, quod occurrit, brevi utique sed aperto testimonio contentus ero. Is ergo evangelium Iohannis expout caute videndo Deo necessariam non
Abbreviated transcription (Latin):
or tũ pupuratis sius agitãt fello
nõ iia forte gliosa ꝙͣ thebaidis so¬
situdo q̃ tases duos acosas buo fẽ¬
pore meruisti in
lis euoribus ncfectũ q̃i egiotũ fiłiũ
docto medico puis pater dedit utis
eñ uudis salubrib ablutũ curatũq
do Redde̾t Ille eigo qui ignarq om̃i
que erga se tam diuena pietas agẽt
ihediolanũ ueniẽs bbi tũc satis fłore¬
bat ambrosiꝰ uitã tand nuctare decie¬
iusset ccuutate relicta solitudie iubis
appetut ut qui cũ multis iusamu erat
solus rẽspice̾t Caseatũ uocat ip̃e et
is manet hactenꝰ licui nom̃/ Quin¬
ecĩa ip̃o die quo pmo hoc sauto desidło
exarsit in ciuitate põitꝰ int̾ illas
fluctuãtis aĩ procellas ꝑ quas ꝯslli
nauigiũ Regente deo ad t̾ram uuẽ¬
tũc ⁊ ad portũ salutis appsicuit q̃d
egi̾t qualĩt ue se gesẜit eod ipso
nayrãte coguoiumꝰ Certe nõ ytessit
in publitã neq pret̾ hoc cõtionẽ
classico aduocãs quod acus esset

Expanded text:
 cum purpuratis suis agitant. Felix non minus forte gloriosa quam Thebaidis solitudo, que tales duos accolas uno tempore meruisti! Nolis erroribus infectum, quasi egrotum filium docto medico pius pater dedit, ut is eum undis salubribus ablutum curatumque Deo redderet. Ille ergo cum ignarus omnium, que erga se clam divina pietas ageret, Mediolanum veniens, ubi tunc sacer florebat Ambrosius, vitam tandem mutare decrevisset, civitate relicta, solitudinem ruris appetiit, ut, qui cum multis insanierat, solus resipisceret. Caseatum vocat ipse, et id manet hactenus ruri nomen. Quinetiam ipso die, quo primum hoc sancto desiderio exarsit, in civitate positus, inter illas fluctuantis animi procellas, per quas consilii navigium regente Deo ad terram viventium et ad portum salutis applicuit, quid egerit, qualiter ve se gesserit, eodem ipso narrante cognovimus. Certe non processit in publicum, neque populi contionem classico advocans, quid acturus esset
Abbreviated transcription (Latin):
tũ seu ꝑmissĩe suppliciũ distulisse
uide̾t᷑ Siquid mor ut prĩa et Reb
rupto illa barbarica et horrenda
bastatio cõsecuta est O nigẽs et
pio nułier insignis exilio et nestro
quide an tali uita an morte feli¬
cior uulto ste clarior iaces solita¬
no in pulu̾e ꝙͣ si Rome cates hus
au̾etis in anid titulio ĩstulpto se¬
pulas marmoreo Iacuisses nultoq
ib̃i gliosius edes up̃i tuis manib
fũdata cõspicit᷑ pauꝑib ẜuituba¬

Expanded text:
 supplicium distulisse videretur. Siquidem mox ut patria et rebus ruptio illa barbarica et horrenda vastatio consecuta est. O ingens et pio mulier insignis exilio, et nescio quidem an tali vita an morte felicior! multo certe clarior iaces solitario in pulvere, quam si Rome, carens his meritis, inanibus titulis insculpto sepulcro marmoreo iacuisses; multoque ibi gloriosius edes Cristi tuis manibus fundata conspicitur pauperib
Abbreviated transcription (Latin):
laudib omissie qm̃ omĩb note sũc
Nalud eghiũ ac p̾cłaꝵp dictũ eit hus
q̃ uit manus hẽo ualde ꝯsentane¬
u nõ silebo solebat enĩ dice̾ om̃s
se q̃s scuet sutãs quare uestio an
alis sua etate copiosior fuit in sll¬
uis et ani ag̃o didicisse nõ homĩi disa¬
pliuis s meditãdo et orando uec se
et fagos quod lõ libent Refõ quia
dic̾e uellen et insi fallor possem¬

Expanded text:
m omnibus note sunt, illud egregium ac preclarum dictum, et his que inter manus habeo valde consentaneum, non silebo. Solebat enim dicere: omnes se quas sciret literas, quarum nescio an alius sua etate copiosior fuerit, in silvis et in agris didicisse, non hominum disciplinis sed meditando et orando, nec se et fagos. Quod ideo libenter refero, quia dicere vellem, et nisi fallor possem
Abbreviated transcription (Latin):
de qua loqͥm᷑ uita secretiore latu¬
isse diffunit net mĩꝰ et illa suꝑua¬
cuũ s sequi que in eo libro scripsit
et hec in ut̾usq bestibulo scripta
sunt/ mitto alia ꝓpe frebiliora bbi
os hũc ip̃m suũ ascensũ et incessãt
se aut flese et aĩcos orat ut si
eũ diligũt secũ fleaut at pro se
deũ togent ut intelligas suũ illũ
aut̃ ad uabsetẽ pat̾ciũ de hoc ip̃o
loquẽs tanto se merore ꝑtussũ dicit
ut uir loqui sufficiat. ¶ Co quibus
appet et pontifitatꝰ ꝑ molestam
illi sabciña sicut ẽ oĩb prost̃o
qui illesã ĩmaculatãq custodũet
et solitane uite dulcẽ fuisse meõ¬
nam nisi collatie ne dispabiũ mu¬
tati statꝰ amantu diẽ atoasset
Ed ubi nã dux occidẽtaliũ¬
monachoꝵ budtꝰ remanet
at quis eũ xp̃i fideliũ nõ nouit
Quis sauctũ Iuueile cõsiliũ non
audut. Qui ꝙ̃mis a pͥma etate
birtutũ hospes birtutũ hostis

Expanded text:
de qua loquimur vita secretiore placude qua loquimur vita secretiore placuisse diffinit. Nec minus et illa supervacuum sequi que in eo libro scripsit,et hec in utriusque vestibulo scripta sunt. Mitto alia prope flebiliora, ubi ob hunc ipsum suum ascensum et incessanter se ait flere, et amicos orat ut, si eum diligunt, secum fleant ac pro se Deum rogent. Ut intelligas suum illum autem ad Narsetem patritium, de hoc ipso loquens, tanto se merore percussum dicit, ut vix loqui sufficiat. Ex quibus apparet et pontificatus permolestam illi sarcinam, sicut est omnibus profecto qui illesam immaculatamque custodiunt, et solitarie vite dulcem fuisse memoriam nisi collatione disparium mutati status amaritudinem acerbasset. Sed ubinam dux occidentaliumonachorum Benedictus remanet? At quis eum Cristi fidelium non novit, quis sanctum iuvenile consilium non audivit? Qui quamvis a prima etate virtut
Abbreviated transcription (Latin):
gi quẽ librũ inceptatꝰ secretũ lo¬
cũ amitũ merori sepe petusse testa¬
tur ubi uł modicũ a ieꝵ secula¬
nũ tempt̃ate quieste̾t Illit eigo
dilcĩssiõ filio et familiarissiõ aĩco
respondes infelir inquit aĩq meus
occupatioĩs sue pulsatꝰ uulu̾e̾ me¬
nũt qualis alii in monastio fuit
quoͦ eñi labẽtia cũcta subtereiẽt
enuebat ꝙ nulla nsi celestia cogi
ipa iã cabnis claustra ꝯtẽplatõe
trãsibat ꝙ mortẽ quoq que pene
cũctis pena est uibelicet ut mg̾ssũ
uite et laboris sui p̾miũ ama¬
bat Quib ꝯmẽoratis ad cõtra¬
na tristior se conu̾tẽs at nũc
inquit ex occasione cure pastora¬
lis seculabiũ hom̃i negotia pa¬
tit᷑ et post tam pultrã sue q̃e
tis speciẽ tr̃em actꝰ pulue fedat᷑
Que sequũt᷑ attex̾e longũ est et
cordatione uite p̾tite torq̃ri accius
et in ꝯꝑationẽ quiete uiuẽtiũ ii¬
serũ fateas quoꝵ p̃łimos in hat

Expanded text:
gi, quem librum incepturus secretum logi, quem librum incepturus secretum locum amicum merori se petiisse testatur, ubi vel modicum a rerum secularium tempestate quiesceret. Illic ergo dilectissimo filio et familiarissimo amico respondens: «Infelix» inquit «animus meus, occupationis sue pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cunta subtererant, eipsa iam carnis claustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est, videlicet ut ingressum vite et laboris sui premium amabat». Quibus commemoratis, ad contraria tristior se convertens: «At nunc» inquit «ex occasione cure pastoralis, secularium hominum negotia patitur, et post tam pulcram quietis sue speciem terreni actus pulvere fedatur». Que sequuntur attexere longum est et torqueri acrius et in comparationem quiete viventium miserum fateatur, quorum plurimos in hac
Abbreviated transcription (Latin):
baritis flãmis cosurũ aut se¬
mo Ruturũ Sed dui fateor mee
tuo uirtutis adumatio in hoc ẜmo¬
ne detiuit Et ia satis multa
de feminis deq trãsmarime reb
in solitabia tepla qu̾t̾it ãtiquasq
possessionos sibi pupiẽs xp̃o dedit
ita sibi quãtũ licuit in maxiã
plemssiãq om̃i urbe solitudĩe ferit
treber obseꝙͣ̃tis popua ꝯcubsus¬
ornauãt ¶ Illic suo dño ip̃e solus
obseque̾t et si fame illũ splendor
eductũ latebris maguo cubabũ in
pelago sup̾maq tand̃ dignitatis
arce locault̾ Caũe suũ astesũ tam̃
sepe alisi tñ suꝑ ezechielẽ sc̾bens
inquit in mõast̾io positꝰ balebã
⁊ ab occiosis linguã rest̾ng̾e ⁊ in
intẽtiõe oroĩs pene ꝯtinue mentẽ
ten̾e at postꝙͣ cordis huiueꝵ sabci¬
ne põtificali su pposiu collige se ab
semetipm̃ assidue nõ p̃t aĩꝰ qui ad
m̃lta sꝑgit᷑ alia cibi deccẽps contra
se pũteq tũc statũ suũ loquitur
S multo płã in ꝓhenno dyalo¬

Expanded text:
s arsurum, aut senio ruiturum. Sed diu, fateor, me tue virtutis admiratio in hoc sermone detinuit, et iam satis multa de feminis deque transmarinis rebus; in solitaria templa convertit, antiquasque possessiones sibi preripiens Cristo dedit? Ita sibi, quantum licuit, in maxima plenissimaque omnium urbe solitudinem fecit, creber obsequentis populi concursusornaverat, illic ipse suo Domino solus obsequeretur; etsi fame illum splendor eductum latebris magno curarum in pelago supremaque tandem dignitatis arce locaverit. Quem suum ascensum, cum sepe alibi tum super Ezechielem scribens, inquit «in monasterio positus valebam et ab otiosis linguam restringere, et in intentione orationis pene continue mentem tenere; at postquam cordis humerum sarcine pontificali supposui, colligere se ad semetipsum assidue non potest animus, qui ad multa spargitur». Alia ibi deinceps contra se presentemque tunc statum suum loquitur; sed multo plura in prohemio dyalo