comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ideoad rogatiodicitur quia &ille quicedopteit inten¬
rogatur: utrum illum quem ad optat filium habereuel¬
la & illae quiad optatur interrogatus. utrumid fieri
uella. illauero alic adoptio ẽ ubi quis pat̾em habens
abali opatre adoptatus. & itullȩ quia doptatur decesti
patrer̃ potestate discedit. & in adoptiui patris eẽ in¬
cipit potestate: iam feminae aadõptari possunt
ut loe filicrum ud optiuis patribus habeantur:
feminae uero adoptare non possunt qui a nec filios

Expanded text:
t ideo arrogatio dicitur, quia et ille qui adoptat interrogatur, utrum illum, quem adoptat, filium habere uelit: et ille qui adoptatur, interrogatur utrum id fieri uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, qui adoptatur, de certi patris potestate discedit, et in adoptiui patris incipit esse potestate. Nam et feminae adoptari possunt, ut loco filiarum adoptiuis patribus habeantur: feminae uero adoptare non possunt, quia nec filios
Abbreviated transcription (Latin):
&iam in uotoreo aiudice concedatur. liberi & accusatus. &
uccutor abscedant pixx uero dies quam accusatus. custodȩ
fuerittraditus nisi abolitionem & reus & accusator a uidice
p&sierĩt accusatori solo noneẽ praestandum. quod sitestes

Expanded text:
iam invito reo a iudice concedatur: ut liberi et accusatus et accusator abscedant: post triginta vero dies, quam accusatus custodiae fuerit traditus, nisi abolitionem et reus et accusator a iudice petierint, accusatori solo non esse praestandam. Quod si testes
Abbreviated transcription (Latin):
conditum testamentũ appellatio nedeferre: uoluert
ut non debeat resericri. &scriptum heredem đ heuindi
here ditate suspendere & in hac paste uidex appelliao

Expanded text:
conditum testamentum per appellationem differre voluerit, ut non debeat reserari, et scriptum heredem ab adeunda hereditate suspendere, et in hac parte iudex appella
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq damnari proscribiꝰ que meruerit abeius
facul tetibus bonauxoric sequestrentur.Itaut & dotem

Expanded text:
Quicumque damnari proscribique meruerit, ab eius facultatibus bona uxoria sequestrentur, ita ut et dotem
Abbreviated transcription (Latin):
dendum pecuniam quem uell& tenere utrum ipsum.
debitorem ac fi deiussorem. sed sidebidorem tenere
elegerit fide iursore absolu& siuero fide iursore te¬
nuerit. debitorem absolu&. quia uno electo quemideo¬
neum creditor iudicau rodterum liberat: sunt &
aliue oblo gationis quuenullo p̃cedente in terrogu¬
tione contrahi possunt. id est ut simulier siue sponso

Expanded text:
dendam pecuniam, quem uelit tenere, utrum ipsum debitorem an fideiussorem. Sed si debitorem tenere elegerit, fideiussorem absoluet: si uero fideiussorem tenuerit, debitorem absoluet; quia uno electo, quem idoneum creditor iudicauit, alterum liberat. Sunt et aliae obligationes, quae nulla praecedenti interrogatione contrahi possunt, id est, ut si mulier siue sponso
Abbreviated transcription (Latin):
libertiti eorum actus non p̃iudic& seruitutis. sed cum
uoluerint suas. cutde in genuitate aut delibestinitate
in tratem poralegibus constituta proferant astiones

Expanded text:
libertati eorum actus non praejudicet servitutis, sed cum voluerint, suas aut de ingenuitate aut de libertinitate, intra tempora legibus constituta, proferant actiones.
Abbreviated transcription (Latin):
debeat conseruare. Hoc &ium & patres derebus ma¬
ternis si muli obseruatione custodiant excepto qđ¬
dohis fuerit  liorum morte quesitum earationesẽ

Expanded text:
debeat conservare, hoc etiam et patres de rebus maternis simili observatione custodiant excepto quod eis fuerit filiorum morte quaesitum ea ratione
Abbreviated transcription (Latin):
antetem pur legis istius donationy diam sinoge¬
torum testi ficatione ued ebant nunc uerop hanele¬
gem nec nuptialis nec qualib& adia inter quas cumq pr¬
sonadonatio: de quib cumq rebus uedere potest siges¬
tis non fuerit dillogteta

Expanded text:
Ante tempus legis istius donationes etiam sine gestorum testificatione valebant. Nunc vero post hanc legem, nec nuptialis, nec quaelibet alia inter quascumque personas donatio, de quibuscumque rebus, valere potest, si gestis non fuerit allegata
Abbreviated transcription (Latin):
id lexista constituit ut id obseru&ur quod est intheodosiani
corpore constitutum hocẽ utextentib legit mis filis octu¬
uam hereditatis natura dibus ueleorum matribus pater
si uoluerit derelinquat. si uero legitimos filior nonhabu¬
erit & natulaler habuerit & eos herederfacere forturse
uoluerit non aliter poterit in siut prius eos corpori curie

Expanded text:
id lex ista constituit ut id observetur quod est in Theodosiani corpore constitutum, hoc est ut extantibus legitimis filiis octavam hereditatis naturalibus vel eorum matribus pater, si voluerit, derelinquat. Si vero legitimos filios non habuerit et naturales habuerit et eos heredes fortasse facere voluerit, non aliter poterit, nisi ut primitus eos corpori curi
Abbreviated transcription (Latin):
niensibus doplam centesima debitupsus usq indiem
solutionis senouerit ned diturum. Ita tamen ut medisatẽ

Expanded text:
ensibus duplam centesimam debiti ipsius usque in diem solutionis se noverit redditurum, ita tamen, ut medietate
Abbreviated transcription (Latin):
codicellom in quo codi cellalegitima heredis institutio
tencutur & hunc ipsum eundem numero testium hoc ẽ
quam v ucdere non poterit sicut & c&ere uoluntates
nam secundumsuperi or legem. sibi conditotestamento
pitore fuctus fuerit codicellus in eum alium quem intes¬
tamentum fecerat heredem uoluerit nominaro. in eo co¬
dicollo herodis institutionẽ ualobit. p̃p međł¬
si quis moriens principipro pinquis uelamicis eius cdiqr¬
percodi cellum aut epistolam crediderit relinquendum. pie¬
tatis intuitũ id p̃cipimus non ualere sed niquid talimodo

Expanded text:
codicillum, in quo codicillo legitima haeredis institutio teneatur, et hunc ipsum eodem numero testium, hoc esquam quinque, valere non poterit, sicuti et caeterae voluntates. Nam secundum superiorem legem, si condito testamento postea factus fuerit codicillus, et in eo alium, quam in testamento fecerat, haeredem voluerit nominare, in eo codicillo haeredis institutio non valebit. DE Si quis moriens principi vel propinquis vel amicis eius aliqper codicillum aut per epistulam crediderit relinquendum, pietatis intuitu id praecipit non valere: sed si quid tali modo
Abbreviated transcription (Latin):
lum tatem. conuocatis simul unidora uii. testibus
inium proquure e os uenire rogauerit euidenter
pland. ut qui atestamentũ non fecit ille apud
uut̃ fucto legitimo testumento aliud ptea
cere uoluerit testamentũ non aliter quod prius
tumẽ credatur in firmium nisi sequente testamen
nomni fuerit  firmitate conserptum & legitimo
tium numero roboratum. nam si linꝑfectu fuerit

Expanded text:
luntatem, convocatis simul una hora septem testibus, primum pro qua re eos venire rogaverit evidenter explanet, ut, quia testamentum non fecit, illi apud . Si quis autem facto legitimo testamento aliud postea facere voluerit testamentum, non aliter quod prius factum est reddatur infirmum, nisi sequens testamentum omni fuerit firmitate conscriptum et legitimo testium numero roboratum. Nam si inperfecta fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq:m acdlum dicens subalienis aedificus¬
quue lib& saxauel marmora effodienda crediderit
ut pereos fundamentorum firmitas incipiat uacellaresa
his in quisitionis huiuslicentiã de negamus nedumno¬
biliores lapides sequerere asserunt.i acut uendere aut
sub uestere aliena fundamentũ p̃sumanturr¬

Expanded text:
Quicumque metallum dicens sub alienis aedificquaelibet saxa vel marmora effodienda crediderit, ut per eos fundamentorum firmitas incipiat vaccillare, his inquisitionis huius licentiam denegamus, ne, dum nobiliores lapides se quaerere adserunt, aut vendere aut subvertere aliena fundamenta praesumant
Abbreviated transcription (Latin):
ecdesiarum negotia prore uerentiã scĩtatis ac fidei
oport& cum ad publicum ꝓlata fuerint sine alquadilas

Expanded text:
clesiarum negotia pro reverentia sanctitatis ac fidei oportet, cum ad publicum prolata fuerint, sine aliqua dila
Abbreviated transcription (Latin):
testatum fortusse perdiderit. & filius moriens patruum unum
uel plures cutceste patrui uel patruorum filios uelne potes
plures cum matre reliquerit. qui tamen emancipati non fu¬
erint: mater in testia portioni infilii intestiti hereditate
succedat. &duas paster patruus uels plures patrui fue¬
rint filu uelne potes sibim& uindicabunt. quod si mater
ius liberorum habeat & patruus uel patrui cum matre suꝑ¬
fuerint &iam sie mancipatis̃ duas paster debonis filiu ntesta¬
t morientis mater consequatur quaeius liberorum haba
& testiam patruus uel patrui quiside fueruni ꝓcet̃ falsoi e fatiant¬
patruorum quanti fuerint equalessibi ꝑ capita fatiant
portiones quodii filii patruorum defuerint simili&iam
nepotes patruorum diuisione succedant sedn bac suc cesnone
sola constitutio p̃sens sufficiat ut in term utrem patruus

Expanded text:
testatum fortasse perdiderit, et filius moriens patruum unum vel plures aut certe patrui vel patruorum filios vel nepotes plures cum matre reliquerit, qui tamen emancipati non fuerint, mater in tertia portione in filii intestati haereditate succedat, et duas partes patruus, vel si plures patrui fuerint, aut filii vel nepotes sibimet vindicabuius liberorum habeat et patruus vel patrui cum matre superfuerint, etiamsi emancipati sunt, duas partes de bonis filii intestati morientis mater consequatur, quae ius liberorum habet, et tertiam patruus vel patrui. Quod si defuerint patrui, fipatruorum, quanti fuerint, aequales sibi per capita faciant portiones. Quod si filii patruorum defuerint, simili etiam nepotes patruorum divisione succedant. Sed in hac successione sola constitutio praesens sufficit, ut inter matrem, patruos
Abbreviated transcription (Latin):
sactur &si cuilli quiperegrinantur remsuã commiserint gu¬
bernandum necao ctor uelꝓcurator eorum cataliquis seruorũ

Expanded text:
satur, et si, cui illi, qui peregrinantur, rem suam commiserint gubernandam, nec actor nec procurator eorum aut aliquis servoru
Abbreviated transcription (Latin):
rinis lit teris uele dictis cuut uño ꝓomnib ddato ardorius
dinuntiatione conuentus. nisi aa siudiccm aliquen
dõiuntiatumẽ aut cuius litteris uel edislo. conuencuae
uoent quasi in contumaaẽ dicti iententia austorieute
rerum iudicatarum obtin&. quinmo nec appelut ĩ pote
uicumq tribi cactoritactib udicis conuentus uelori¬
bi edictiss cadiudicium fuerit prouoeatus: tactiuto s
nib peremptorio id et quod causa extinguit fuent
euocatus & p̃sentiã suã apud eum iudidẽ ee quod denu¬
tiatum e ex hiberenoluerit aduersus eum qdus in con¬
cumacon iudicare potest. quinimmo necr&s uitur
perappellationan negoti u possum : Iuo ueñsin concm

Expanded text:
rinis litteris uel edictis aut uno pro omnibus dato aut trina denuntiatione conuentus nisi ad iudicem, ad quem sibi denuntiatum est aut cuius litteris uel edicto conuentus est, uenerit, quasi in contumacem dicta sententia auctoritatem rerum iudicatarum obtinet: quin immo nec appellari ab ectoritatibus judicis conventus, vel tribus edictis ad judicem fuerit provocatus, aut uno pro omnibus peremptorio, id est quod causam exstinguit, fuerit evocatus, et praesentiam suam apud eum judicem, a quo ei denunciatum est, exhibere noluerit, adversus eum quasi in contumacem judicari potest. Quinimo nec retractari per appellationem neg
Abbreviated transcription (Latin):
.I
decenerint. lic& id sin edoloeius qui deiecit fastumsit uestima¬
donon tamen condom pnandusẽ quia ltauoluit adipiscirem iuris
quaciunq: occũsione perierintaut arserint uel serui uiolenter oc¬
cu patimortui fuerint. quã lib& fraude illius qui occupauit
id quid penit fastum non uideatur. tum o ab ipsoquaecũq
pererint red denda sunt: quirem iuris alici uio loiter uisus
tiauit̃ uis fieri ꝓhib&ur. aliciam aut̃ aquã usur pantimaiori
pena inrogatur cuius reicura ad sollicitudinon p̃sidis ex¬
pectuat¬
d ditur int̃dicto astioq proponitur ex eoutquis quod p̃ ca¬
num hab& restituat . nã &ciuilis actio huius reisic̃ cõmoditi
conpait eouel maxime quod ex beneficiosuo unusquisq in iu¬
riam pati non deb&.¬

Expanded text:
i decesserint, licet id sine dolo eius qui deiecit factum sit, aestimatione tamen condemnandus est, qui ita uoluit adipisci rem iuris quacumque occasione perierint aut arserint, vel servi violenter occupati mortui fuerint, quamlibet fraude illius, qui occupavit id quod perit, factum non videatur, tamen ab ipso quaecumque perierint reddenda sunt, qui rem iuris alieni violenter visus ti uis fieri prohibetur: alienam autem aquam usurpanti nummaria poena inrogatur. Cuius rei cura ad sollicitudinem praesidis spectatdditur interdicti actio, quae proponitur ex eo, ut quis quod precarium habet restituat. Nam et ciuilis actio huius rei sicut commodati competit: eo uel maxime, quod ex beneficio suo unusquisque iniuriam pati non deb
Abbreviated transcription (Latin):
rit sia dalias nuptias contra promissa transierit o¬
alium tutorem filus deductaratione condiderit atq
eum constiterit debere non antea persoluerit con

Expanded text:
rit, si ad alias nuptias contra promissa transierit ealium tutorem filiis deducta ratione non dederit aut quae eam constiterit debere non ante persolverit con
Abbreviated transcription (Latin):
pam si pecunia quis abeorep&at fide iussorem pro quan¬
titte puehuniae unde pulsatar dure debebitende
noc debito uoluerit purure conflictum. tunctamen fi

Expanded text:
am si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem pro quantitate pecuniae, unde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fi
Abbreviated transcription (Latin):
Rerempta mancipatione traditione ꝑ fecta sicuin¬
dicatus austoritatis uenditor dupplotenus oblegatur¬
Dis tracto fundo de moidẽ despatio mentiatur
induplo eiur quod mentitus ẽ offitio iudicis estimatio¬
de fuctu conuenitur¬
Redibitio uiciosi mancipi intrauii. menses fie¬
n potest propt̃ latensitium expł ñ x ceo¬
Sicut seruur quiplusuendidert deasti ficio eius
uel de peculio mentitusẽ action exempto conuentũ
quantum minores c̃ualuis s&emptori presture conpel¬
liturnis. paratus siteum redebere:

Expanded text:
Res empta mancipatione et traditione perfecta si euincatur, auctoritatis uenditor duplo tenus obligaturDistracto fundo si quis de modo mentiatur, in duplo eius quod mentitus est officio iudicis aestimatioe facta conueniturRedhibitio uitiosi mancipii intra sex menses fieri potest propter latens uitium. Si ut seruum quis pluris uenderet, de artificio eius uel de peculio mentitus est, actione ex empto conuentus quanto minoris ualuisset emptori praestare compellitur, nisi paratus sit eum redhibere.
Abbreviated transcription (Latin):
principadi fideius sor uel heros eius liberatur non
enim inmandatorib obseruatur̃.
expł. Si quis contento fide iussore de bitorem suũ tenerema¬
luerit fideius soruel heres eius afide iussione uinculo libe¬
rator si uero procurator litisustus fuerit mandatore
lorure eum & meliorare feccere potestadq ideo operas
suas diurnas nosturnas quae locut: expł ñ xcetit¬

Expanded text:
principali fide iussor uel heres eius liberatur. Non idem in mandatoribus obseruatur. rint. Si quis contempto fideiussore debitorem suum tenere maluerit, fideiussor vel heres eius a fideiussionis vinculo liberatur. Si vero procurator litis victus fuerit, mandator peiorare eum et meliorem facere potest; atque ideo operas suas diurnas nocturnasque locat. 336. De c
Abbreviated transcription (Latin):
&operceius & fo&os peccorũ & ancillurũ postus
ad einptorem ꝑ tin&.
Fundum alienum mihi uendi distipi teu idon ex cau¬
so lucratiuam eius factus ẽ comp&it mihi aduersũ ste
⁊pietium recuperandum actio exempto.

Expanded text:
orum et fetus pecorum et ancillarum partus ad emptorem pertinent. Fundum alienum mihi uendidisti: postea idem ex causa lucratiua meus factus est: competit mihi aduersum te ad pretium recuperandum actio ex empto.
Abbreviated transcription (Latin):
dexuptus
Sponsaliatam interpuberes quam inter inpuberes¬
contrahi pos sunt.
Corum qui in potestate patrissunt sine uoluntate eius
matrimonia iurae contrahuntursed contraata non sol¬
uuntur contem platione enim publicae ut litatis pri¬
uatorum commodap̃feruntur.¬

Expanded text:
De nuptiis Sponsalia tam inter puberes quam inter impuberescontrahi possunt. Eorum qui in potestate patris sunt sine uoluntate eius matrimonia iure non contrahuntur, sed contracta non soluuntur: contemplatio enim publicae utilitatis priuatorum commodis praefertur.
Abbreviated transcription (Latin):
postremtraditũ nisiemptor p̃tiũ statim exsoluct
Seruus bona fide conparatus si exo& ereuitio fu¬
gerit nontantũ p̃tium dominusresedeaq perfuga
abstulit reddere cogatur.
Conpro batio pnoris fugede fecent seri responsi¬
one credendumẽ inseenim interro gari non ꝓdomino
cut in domino uid&ur.
neo contratum quiex bona fide discẽdit instrumen¬
corum oblegatio sinecausaden deratur. si quomodo uo¬
luntas defide contractus possit ostendi

Expanded text:
Post rem traditam nisi emptor pretium statim exsoluat, Seruus bona fide comparatus si ex ueteri uitio fugerit, non tantum pretium dominus, sed et ea quae per fugam abstulit reddere cogitur. Cum probatio prioris fugae defecerit, serui responsioni credendum est: in se enim interrogari, non pro domino aut in dominum uidetur. In eo contractu, qui ex bona fide descendit, instrumentorum oblatio sine causa desideratur, si quo modo ueritas de fide contractus possit ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
namsicollectã pecuniã habuerit. debitor & oblutum &¬
illae quiui cit noluerit. prolucro doplandarum centesima¬
rum accipere signata eã debitore. apudidone as faciease¬
questruri ꝑsonas. ut dampnum usurrum pitea non possit
incurere. hoc coq p̃cipimus obseruari utni debitoris cutio
cum omni firmitate ꝓferatur &u surae ꝑ annos plurers
cum capituli debito seu ae quauerint adebitore ampli¬
us non rep&atur sunep iudiciũ duplum centesimũ
quum reddi iussimus tediter soluat ut decapitali debito
tantum dupleus urde reddantur. de illuduero quod in
usuris anteiudicium creuit simpla tantum centesimad &us¬
.xuIII. quib borus exlece iuliace c edere poss̃¬

Expanded text:
Nam si collectam pecuniam habuerit debitor et oblatam ille qui vicit noluerit pro lucro duplandarum centesimarum accipere, signatam eam debitor apud idoneas faciat sequestrari personas, ut damnum usurarum postea non possit incurrere. Hoc quoque praecipimus observari, ut, si debitoris cautio cum omni firmitate proferatur et usurae per annos plures cum capitali debito se aequaverint, a debitore amplius non petatur. Sane post iudicium duplam centesimam, quam reddi iussimus, taliter solvat, ut de capitali debito tantum duplae usurae reddantur, de illud vero, quod in usuris ante iudicium crevit, simpla tantum centesima detur. QVI BONIS EX LEGE IVLIA CEDERE POSS
Abbreviated transcription (Latin):
incdi enciura cum decr&itamen inter positione traens¬
ferre liberam habeat potestatem.
feminae uero si cut
biennio inpubestate minores sunt. Ita & r&acto biennio
lta & r& usto bi ennio
Eas tamen quas morum.
honestatis commendat ofsihio non in publicum annos suos

Expanded text:
in aliena jura cum decreti tamen interpositione, transferre liberam habeant potestatem. Foeminae vero, sicut biennio in pubertate minores sunt, ita et transacto biennioita et retracto biennio,eas tamen, quas morum honestatis commendat opinio, non in publicum annos suos
Abbreviated transcription (Latin):
percepisse tuncuero non solum instrumentum si fu¬
p̃tium uinditori quod instrumentis contin&ur in rer¬
tum cogactur implere seueronihil horum aun

Expanded text:
percepisse. Tunc vero non solum instrumentum, si fureddat et pretium venditori, quod instrumentis continetur insertum, cogatur inplere. Si vero nihil horum ven
Abbreviated transcription (Latin):
si quis id quod auus uelauia materna nepotibus ꝓ¬
ne potibus positis in patris potestte donauerint pami
non cd quiruntur: It ait quicquid muritus axor e uelixa
marito in patris potestate positis donauerint cantestamen¬
to dimiserint id cd patris dominiũ minime ꝑtinebit sed
hoc sibi filidin te grum uindicabunt.¬

Expanded text:
Sicut id, quod avus vel avia materna nepotibus pronepotibus positis in patris potestate donaverint, patri non adquiritur, ita et quidquid maritus uxori vel uxor marito in patris potestate positis donaverint aut testamento dimiserint, id ad patris dominium minime pertinebit, sed hoc sibi filii ad integrum vindicabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
taur. ediun deuerofilio quimoritur adquisita in ꝓon¬
&ate patri resedebunt. quodsi fibus uela liauiuo patre
habentes filios moriantur paterres nepotum sic̃ filiorũ¬
iure usu fructuario r& enebit si uero hi qui moriunturemo
cipatus uelemancipata moriatur in portionib eorum inte
grum filisui sine ullaaui potesti te succedant.

Expanded text:
tur. Aliunde vero filio qui moritur adquisita in proprietate patria residebunt. Quod si filius vel filia vivo patre habentes filios moriantur, pater res nepotum sicuiure usufructuario retinebit. Si vero hi qui moriuntur cipatus vel emancipata moriatur, in portionibus eorum in grum filii sui sine ulla avi potestate succedant.
Abbreviated transcription (Latin):
tassere funderi quia similitudo donationis ẽ refusio
nullam obtinebit. firmitatẽ simortua fuerit mulier
non poterunt hoceius here dersibim& uindicare: sed
marito &iam cum fructib hociubdur debere restitui.
si tamen utsierunt fili non sibi hocdum caduixerit put̾ eo¬
rum quasi ex bonis maternis uindicent nec pat̃ aliquid
ccliudnisiusu fructum ex inde habere debebit ne trans ferendi
in cdiam personam habebitliberam potestatem. sed oma pi
eius obitum ad communis filios reuestuntur.

Expanded text:
tasse refuderit, quia similitudo donationis est refusio, nullam obtinet firmitatem. Si mortua fuerit mulier, non poterunt hoc eius heredes sibimet vindicare, sed marito etiam cum fructibus hoc iubetur debere restitui: sic tamen, ut, si erunt filii, non sibi hoc, dum advixerit pater eorum, quasi ex bonis maternis vindicent, nec pater aliquid aliud nisi usumfructum exinde habere debebit, nec transferendi in aliam personam habebit liberam potestatem, sed omnia post eius obitum ad communes filios revertantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Si moriens scribit aut dictat aestulam testamenti
pracdermiserit forsitan ut uocabulum ponere ccut ciui lis
idest quod v. testium cuit precaria iuris quod .un. testiũ

Expanded text:
Si moriens, cum scribit aut dictat chartulam testamenti, praetermiserit forsitan, ut vocabulum poneret aut civilis, id est quod quinque testium, aut praetorii iuris, quod septem testiu
Abbreviated transcription (Latin):
ribilem uiolentiam defunctorũ cinerib inferri lucae palã.
sepulcrhaceduntur. & quicquid relegio u& at. in usum
licentiae traxitsa crilega prae sumptio finis malorum
lam nec in ortiuss datur in quorum supplitia construc

Expanded text:
ribilem violentiam defunctorum cineribus inferri? Luce palam sepulcra caeduntur et quidquid religio vetat in usum licentiae traxit sacrilega praesumptio. Finis malorum iam nec mortuis datur, in quorum supplicia construc
Abbreviated transcription (Latin):
id est quicesunt superius conprae hense nuptics in he¬
rit nec uxores uid&ur nec filios nam hi qui ex huius¬
modi conceptione natifuerint quam lib& uxorem
habere uide antur patrem uero nullatenus habere
censentur: & tum quã side adulterio conceotiꝰ fuerint¬
conputuntur. quis purii appellantur. hocẽ sine pa¬
tro filu regula uris hoc contin& ut quilegitimae con¬
cipiuntur tempore constitutum sumant. qui uero
non ex legitimo concipiuntur stctutum. sumant

Expanded text:
id est, quae sunt superius comprehensae, nuptias inierit, nec uxorem habere uidetur nec filios: nam hi, qui ex huiusmodi conceptione nati fuerint, quamlibet matrem habere uideantur, patrem uero nullatenus habere censentur, et tamquam si de adulterio concepti fuerintcomputantur; qui spurii appellantur, hoc est sine patre filii. Regula iuris hoc continet, ut, qui legitime concipiuntur, tempore conceptionis statum sumant: qui uero non de legitimo matrimonio concipiuntur, statum sumant
Abbreviated transcription (Latin):
Onstitutum est qr antum seruorum numerum tes¬
tumento de quanta familia debeat manumit¬
ti hocordine uts quis duosseruos hab & ambos ma¬
numittere possit cui uerotres duos testamentum
manu mitat qui .iiii. similiterduos quis ex tres.
qui octo quatuor quidecim quinq qui undecim
duodecim tredecim quatuordecim quindecim se¬
decim decem septem similiter quinq quidecem &
octo sex &ab hocnumero usq ud ux testium paste
manum itterelic& qui am plius quam xoe habu¬
eritusq adcentum qua stũ denumeroseruorũ manu¬
mittere potest si uero plures quam centũ habuerit quin¬
tum pastem manu mittere potest sed hocstatutum est

Expanded text:
Constitutum est, quantum seruorum numerum testamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine: ut, si quis duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, duos testamento manumittat; qui quatuor, similiter duos; qui sex, tres; qui octo, quatuor: qui decem, quinque; qui undecim, duodecim, tredecim, quatuordecim, quindecim, sedecim, decem et septem, similiter quinque: qui decem et octo, sex: et ab hoc numero usque ad triginta tertiam partem manumittere liceat; qui amplius quam triginta habuerit usque ad centum, quartam partem de numero seruorum manumittere potest: qui uero plures quam centum habuerit, quintam partem manumittere potest. Sed hoc statutum est
Abbreviated transcription (Latin):
quibq angulis finitiuam sententia prolaturum
sed a pestis domussuce lanuis intromisns Iq tuebis:
ut neminem lateat
quidsecundũ legum uelueritatis ordi
fuerit iudi catum.

Expanded text:
que angulis finitivam sententiam prolaturum: sed apertis domus suae ianuis intromissisque ut neminem lateat, quid secundum legum vel veritatis ordinem fuerit iudicatum.
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc innummo fieribonorum uirorum arbitrio crediderit
conmittendum. seu hoc testamento seudonationem conscrip¬
erit nullam contrapatris uoluntatem filius habeat astionẽ

Expanded text:
 hoc in nummo fieri bonorum virorum arbitrio crediderit committendum, seu hoc testamento seu donatione conscripserit, nullam contra patris voluntatem filius habeat actione
Abbreviated transcription (Latin):
entem uelle ut principiuel&iam ut hic ꝑsonisq. potestitio
udiunstue sunt uelcuius cumq potentiaditer deputatum hane
uocẽ timet  non patitur & sicuti legitimas seripturas uel in suã

Expanded text:
entem velle, ut principi vel etiam his personis, quae potestati adiunctae sunt, vel cuiuscumque potenti sit taliter deputatum: hanc vocem admitti non patitur. Et sicuti legitimas scripturas vel in sua
Abbreviated transcription (Latin):
Tuostigulicasunt quuo fisco uehiculorum subuectione
pruestiantur hoc ẽ aut litorus locis nauib cat ꝑ diũ saue¬
hiculis mercos deportant ouiuerer conductolẽm apud
strenucus persomas treennio eẽ p̃cipit & continuo hane
e astionem clus iterum permittendam quimaiorem
summam prestationes obtulerit. ex queconductione
aut exccctione si quis plusquã preceptum fuerit exiert
inputauerint eut mercatorẽ uel prouineialem sub huc ex ac¬
tio negrautire coeperint periculo capitis. senouerint eẽ damp¬
Hueclex lic& in reliquis rebus fuerit ubrogatu prop¬
terhoctamen ut poner&ur oportuit qui ad &ricennio

Expanded text:
tigalia sunt, quae fisco vehiculorum subvectione praestantur, hoc est aut in litoreis locis navibus aut per diversa vehiculis merces deportant, cujus rei conductelam apud strenuas personas triennio esse praecipit, et continuo hanc exactionem aliis iterum permittendam, qui majorem summam praestationis obtulerint. Ex qua conductione aut exactione, si quis plus quam praeceptum fuerit, exigere entaverit, ita ut mercatorem vel provincialem sub hac exactione gravare coeperit, periculo capitis se noverit esse damHaec lex, licet in reliquis rebus fuerit abrogater hoc tamen ut poneretur oportuit, quia de tricennio
Abbreviated transcription (Latin):
ram aut male ficem aut conciliatricem eam. ꝓbaro sufficiat
quod sido cerenon potuerit dotem mulieris restitu& aliã

Expanded text:
ram aut maleficam aut conciliatricem eam probare sufficiat. Quod si docere non potuerit, dotem mulieri restitua
Abbreviated transcription (Latin):
filios cut hereder dimittatsi perse quiuoluerint acusam
quam put̃ ccutastor in choauerat & uistifuerint ad
supra seri pim satis factionem tenendisunt utidiatot
mancipia male pulsantes sutis faciant. si uero agene¬
nolu erint nec ꝑ sequi eostemptauerint sed diam udeus

Expanded text:
filios aut heredes dimittat, si persequi voluerint causam quam pater aut auctor incoaverat, et victi fuerint, ad supra scriptam satisfactionem tenendi sunt, ut alia tot mancipia male pulsatis satisfaciant. Si vero agnoluerint nec persequi eos temptaverint, sed etiam in cus
Abbreviated transcription (Latin):
eius & debitor ipsius mulieres si pecuniã quã illue
debebit sponsa creditrieas ipse debitor indote dixerit.
uectantum tres personae nullu int̃rogatigne p̃ciden¬
tepos sunt dictionem dotir legitime obsegari

Expanded text:
eius, et debitor ipsius mulieris, si pecuniam, quam illi debebat, sponso creditricis ipse debitor in dotem dixerit. Hae tantum tres personae nulla interrogatione praecedente possunt dictione dotis legitime obligari
Abbreviated transcription (Latin):
ex cranes: nullum &iam originarium in quilinum
acseruum si uecolonum adeleri aactus officiũ iub&.
accedere neq in monas teris recipi neq perhane
occasionem debitam conditionẽ possit euudere:

Expanded text:
extranei. Nullum etiam originarium inquilinum servum sive colonum ad clericatus officium iubet accedere neque in monasteriis recipi, ne per hanc occasionem debitam condicionem possit evadere
Abbreviated transcription (Latin):
nuc debentur nam s. prefatus contra hane p̃cep¬
tionem quo lib& suffragio cut sub quocum quae
obtentu honoris semunere uoluerit &obtentis care ian

Expanded text:
ne debentur. Nam si praefatus contra hanc praeceptionem quolibet suffragio aut sub quocumque obtentu honoris se munire voluerit, et obtentis carea
Abbreviated transcription (Latin):
designatihanc formũ erga porsidentes seruari p̃cipi¬
mus qua elege diuii parenternr̃ĩ honori decolonis utriu¬
q: sexus iuris priuati euidenti denitionem conscriptuẽ

Expanded text:
designati, hanc formam erga possidentes servari praecipimus, quae lege divi parentis nostri Honorii de colonis utriusque sexus iuris privati evidenti definitione conscript
Abbreviated transcription (Latin):
nullus aditiat. si quis &ium puludes suostudio
diriui uierit &tedisum festi litatis ud duxerit simili¬
ter hochis que coluit sȩnecensu perp&uo iure.

Expanded text:
nullus adiciat. Si quis etiam paludes suo studio derivaverit et ad usum fertilitatis adduxerit, simili excoluit sine censu perpetuo iure
Abbreviated transcription (Latin):
inter partes fuerit definitum¬
iuditium int̃cedente negotio quue cumq astio ꝓpt̃ repe¬
tendos sumptos uel expensas lites obtetsute  uidueralseribit

Expanded text:
inter partes fuerit definitumiudicio intercedente negotium, quaecumque actio propter repetendos sumptus vel expensas litis obtenta fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
.
pat̃ uxore mortuu filiorũ bona Itapos debit uter
his ei nec uenderȩ tliquid liceat nec domare  nec quod lib& alio
ordine alienare. similiter & quicumq: aui & proaui. materni
nepotibus neptibus prone potibus proneptibus uel donauerint

Expanded text:
. Pater uxore mortua filiorum bona ita possidebit, ut ex his ei nec vendere aliquid liceat nec donare nec quolibet alio ordine alienare: similiter et quaecumque avi vel proavi materni nepotibus neptibus, pronepotibus proneptibusve donaverint
Abbreviated transcription (Latin):
legitimotempore idest expl&o anno uenerint : si ex priore :¬
marito filios habuerint. quic quid ꝑsponsalitium. largi¬
tatem uel nuptiarum tempore consecutae sunt totum filus
conseruabunt. nec in cilias uelextraneas ꝑsonas nouerint
trans ferendum quic quiduero priormaritus ꝑ testam̃tũ
seu ꝑ fidee commissum seu legatititulo uel mortis causa
uxoris honauent de his rebus quib: talis mulier donatione
ꝑ coepit seu omnib: filiis seuinunum ꝓmerito seruitii si

Expanded text:
legitimo tempore, id est expleto anno, venerint, si ex priore marito filios habuerint, quidquid per sponsaliciam largitatem vel nubtiarum tempore consecutae sunt, totum filiis conservabunt, nec in alias vel extraneas personas noverint transferendum. Quidquid vero prior maritus per testamentum seu fideicommissum seu legati titulo vel mortis causa uxori donaverit, de his rebus, quas tali mulier donatione percepit, seu omnibus filiis seu in unum pro merito servitii si
Abbreviated transcription (Latin):
construxerit. autaliquid prouti litate sua crediderit facien¬
dum pernullius calumniam penitus repellatur. sed hoc
perp&uum in euis iure permaneat idestmiles nrĩs uti litatib
seruiens. si locum publicum construxenit. uel ad ex colendũ

Expanded text:
construxerit aut aliquid pro utilitate sua crediderit faciendum, per nullius calumniam penitus repellatur, sed hoc perpetuo in eius iure permaneat. Idem miles nostris utilitatibus serviens, si locum publicum construxerit vel ad excolendu
Abbreviated transcription (Latin):
Fante ins criptionem nemo efficiatur criminosus nant
nscriptionem ꝑ ordinem factatuncaiudicae sus penden

Expanded text:
Ante inscriptionem nemo efficitur criminosus: nscriptione per ordinem facta tunc a iudice suscipiendus
Abbreviated transcription (Latin):
Tcum interementem atqueuendentem fueritres de¬
finita p̃cio conparata quam uis plus ualeat quam ad
prescos uendeur hoc tantum modo requiren dumẽ. sini hil
fride uelosolentiae egitille qui conparas seꝓbatur
& si uoluerit reuocare quiuendidit nullatenus ꝑ mittatus¬
ulliagrum sin&ributo uelrolitione fiscedi aut conpanire

Expanded text:
Cum inter ementem atque vendentem fuerit res definito pretio comparata, quamvis plus valeat quam ad praesens venditur, hoc tantummodo requirendum est, si nihil fraudis vel violentiae egit ille qui comparasse probatur; et si voluerit revocare qui vendidit, nullatenus permittatuon licet ulli agrum sine tributo vel solutione fiscali aut comparare
Abbreviated transcription (Latin):
lege haccuriales testamentum facereminime ꝓhi¬
itur sed itaut legitis filiis si uoluerit facultuter
s integras sine inminutione aliqua derelinquat.¬
erum si filu legitimi non fuerint quem lib& &icm

Expanded text:
Lege hac curiales testamentum facere minime prohibentur, sed ita ut legitimis filiis, si voluerint, facultates suas integras sine inminutione aliqua derelinquant. Ceterum si filii legitimi defuerint, quemlibet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oublicm duci ut defensorem sui stactus inuenicetatio uene¬
tum dssertorem percartum p&at auidiceqes phentio inge

Expanded text:
ublicum duci, ut defensorem sui status inveniat et inventum assertorem per chartam petat a iudice, ne silentio inge
Abbreviated transcription (Latin):
pollutam silerent militacre: neq: enim ali quidminimũ
in eos uid&ur possedecerni quorum in cesta ꝑuersitus
relegionis nomine lupancrib quoq: ignota uel puden¬
tia commnittit.
dãt xiii łe iuł romaeualentiniano a .ui. & numo. uẽ cons

Expanded text:
pollutum siverint militare; neque enim aliquid nimium pollutum siverint militare; neque enim aliquid nimium in eos videtur posse decerni, quorum incesta perversitas religionis nomine lupanaribus quoque ignota, vel pudenda committit. Dat. XIII kal. Jul. Romae Valent. A. VI, et Nomo v. c. cos
Abbreviated transcription (Latin):
detestandã diuinitatis iniuriã &inpunitum relinque rescolus
que non solum corpora deceptorum sed &iam animae in expug¬
uictura lege statuisse cognoset. quam in omnium prouin¬
tiarum facci& notitiã edictis ꝓpositis peruenire: ertubi¬
cumq terrarum quis quis manicheorum fuerit dep̃ hensus
poenas quas in racrilegor iurasanxerunt austoritatepub¬
licȩ seueritatis excipiat. sit que publicum crimen & omni
uolenti sine accurationis periculo. taler arguere: sit fucul¬
tas nec cui quã licitum atumq sit uut celar&ules aut¬
tadib: conuenire cum omnia debis anobisaonfirmatu
conuersationem aut soci&atem cupiatur: suc cessiones¬
neccapiant necre linquant. sed fiscinrĩ uiribus ad gregentur:
iechis quod palam interdicimus ulla friuidequenatur
iniuriam careant actione contractus. libero s omni no
non habeant primates unius cuius quuemilitiae uel
officio mox eigenda ꝑ apparationem uram decim li¬
brarum auri multa ꝑ cellat. squem ac suꝑ stitutione

Expanded text:
detestandam divinitatis iniuriam et inpunitum relinquere scelus, quo non solum corpora deceptorum, sed etiam animae inexpvictura lege statuisse cognoscat, quam in omnium provinciarum faciet notitiam edictis propositis pervenire, ut ubicumque terrarum quisquis Manichaeorum fuerit deprehensus poenas, quas in sacrilegos iura sanxerunt, auctoritate publicae severitatis excipiat. Sitque publicum crimen et omni volenti sine accusationis periculo tales arguere sit facultas. Nec cuiquam licitum tutumque sit aut celare ttalibus conivere, cum omnia de his a nobis confirmata conversatione aut societate capiatur. Successionesnec capiant nec relinquant, sed fisci nostri viribus adgregentur. Nec his quod palam interdicimus ulla fraude quaeratur. Iniuriarum careant actione, contractus liberos omnino non habeant. Primates uniuscuiusque militiae vel officii mox exigenda per apparitionem vestram X librarum auri multa percellat,
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem actionem adoptionem quia hisquem ad op¬
tuueramus sisine patre ẽ cum omnib: bonissuis ad nortran¬
sit id quoq statutumẽ. quod non omnib lic& facere :¬
testamentum: sicut hii quisuiiuris non sunt &alieno iurȩ
obiecti sunt hoc ẽ filitã ex nobirnati. quã udoptiui.
tatestamenta fucerenon pos sunt. in puberes idest minores
xiiii. annorum cut puelluexii. Item & hi qui furiosi id est
mente insani fuerunt non possunt facere testamenta:
ed in qui in sanisunt sunteruallicipsius in saniue habeant
de er bere ditanone
quis filios in potestite hab& curm gereredeb&. ut
testamentum faciens masculum nominatim filium
heredem instituat. aut nominatim exhered&: nam si¬
masculum filium in testumentũ p̃terierit. non ual& testam̃¬
tũ: si uero filium p̃tererit non rum pit testamentũ silie
p̃termissa. sed inter fratressuos legitimã stante testam̃

Expanded text:
hereditate, emptione, adoptione: quia is, quem adoptauerimus, si sine patre est, cum omnibus bonis suis ad nos transit. Id quoque statutum est, quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non sunt, sed alieno iuri subiecti sunt, hoc est, filii, tam ex nobis nati, quam adoptiui. Item testamenta facere non possunt impuberes, id est, minores quatuordecim annorum, aut puellae duodecim. Item et hi, qui furiosi, id est mente insani, fuerint, non possunt facere testamenta. Sed hi, qui insani sunt, per interualla, quibus sani sunt, De exheredatione Is, qui filium in potestate habet, curam gerere debet, ut testamentum faciens masculum filium heredem instituat aut nominatim exheredet. Nam sasculum filium testamento praeterierit, non ualebit testamentum. Si uero filiam praeterierit non rumpit testamentum filia praetermissa: sed inter fratres suos, legitimo stante testam
Abbreviated transcription (Latin):
us uniuersi tatir qui &em studiosa diligentiaa custo dirilegen¬
nistis prouintus uniuerss litibus ad pbcandam pp̃s uolgiant

Expanded text:
us universitatis quietem studiosa diligentia custodiri, legenctis provinciis, universis litibus adplicandam proposit
Abbreviated transcription (Latin):
onem rep&ere momentum si bi restitiup&at. si
eius propriate is qui expulsusẽ ciuiliter fuent foperatus:
ciminali pimodum actione seruata recepto primitus. mom̃to¬
potest post modum in ꝑdere uiolentum. d& estamento dium.¬
quis commendatum atestatorẽ testamentum in fiiuide here dis

Expanded text:
one repetere, momentum sibi restitui petat, et eius proprietate is qui expulsus est civiliter fuerit superatus, criminali postmodum actione servata recepto primitus mompotest postmodum inpetere violentum. De testamento etiam,quis commendatum a testatore testamentum in fraudem heredis
Abbreviated transcription (Latin):
os ingenuos sic deiniuriis apudiudicem actio ꝓponatur
desuocessi onibus uero libestorum boc ẽ ciuium romanorũ
id censut obseruandum. utdibestus si ue libosti siunum

Expanded text:
os ingenuos, sic de iniuriis apud iudicem actio proponatur. De successionibus vero libertorum, hoc est civium Romanorum, id censuit observandum, ut libertus sive lib
Abbreviated transcription (Latin):
ed resti tutas in integrum omnibi quae eo cabsente sublatas̃ in tegra
causȩ actio proponatur. Interlegitimas dumtexat & in tegna
adato ꝑsonas. quia dignum ẽ ut contramalitiã corũ quip̃sentem̃
talitercbsentib iubeamus eẽ consultum.

Expanded text:
ed restitutis in integrum omnibus quae eo absente sublata sunt, integra causae actio proponatur, inter legitimas dumtaxat et integra personas, quia dignum est, ut contra malitiam eorum qui praesentes sunt taliter absentibus iubeamus esse consultum.
Abbreviated transcription (Latin):
leimcisnus quodimpium ẽ cuxilum que presttent
quods sutum nonfuert. potest remouere oneermes¬
sam mater quia ei quasitmderebi suis portionem ifilius

Expanded text:
icis suis, quod impium est, auxiliumque praestiterit. Quod si factum non fuerit, potest removere praetermissa mater, quia ei quartam de rebus suis portionem filius
Abbreviated transcription (Latin):
mus ediaratio ẽ proximior posteriore non excludat
& semꝑ bereditur instirpem non capita diuidatur¬
Namsiquis moriens dimitaat germanum & ex altero
germanofilios germanus frater. quia gradu proximi¬
orẽ solus succedat: fr̃r filii non succedunt. Item simo¬
riatur qͥuu  & de duob germanis fratrib dimittat filios:

Expanded text:
mus, alia ratio est, ut proximior posteriorem non excludat, et semper hereditas in stirpem, non in capita diuidaturNam si quis moriens, dimittat germanum, et germano filios, germanus frater, quia gradu proximior est, solus succedit, fratris filii non succedunt. Item si moriatur quis, et de duobus germanis fratribus dimittat filios
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad difiniendum tem pus nouerit eẽ concessum.
Nam autillum qui dolum admirsisfedicitur aut illum

Expanded text:
nec ad definiendum tempus noverit esse concessum. Nam si aut illum, qui dolum admisisse dicitur, aut illum
Abbreviated transcription (Latin):
lib& ordine non licebit: sanesiquid extraneorum donationẽ
uel munere filuis infamiliae positis faculta& cesserit. uel
edu parenter quam qui suprt nominati sunt contulerint :

Expanded text:
libet ordine non licebit. Sane si quid extraneorum donatione vel munere filiis in familia positis facultates accesserit vel alii parentes, quam qui supra nominati sunt, contulerint
Abbreviated transcription (Latin):
henditur nec mani festum fustum appellatur.¬
fustum quod quã lib& dumfier& Inuentum non ẽ
tumen fustum fuctum fuisse probutur Conceptum
fustum dicitur cum apudaliquem alterum res furata
inuenitur obligatum fustum dicitur. cumres fura¬
ta alicui lta afure dutur ut apud ipsum furem
inueni renon possit Pter eaquirem alienam In uito
uut nesciente domino aut contigituel tollere aut
deloco mouere p̃sumat fustum fucit: Siq̃ rem
utendum acceperit aut com mendatã apudse
habuerit & ea uliter usus fuerit quã accepit fusti
action& en &ur Nter ea siquis iumentũ al terius
ad hoc accepit  ut eum quinq milib ducer&
commodar& uelud siquis pecuniã quam inmanu
aliquis tenebat ex cusserit ut alii eã rapere possint.

Expanded text:
henditur. Nec manifestum furtum appellatur,henditur. Nec manifestum furtum appellatur, quod quamlibet dum fieret, inuentum non est, tamen furtum factum fuisse probatur. Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem alterum res furata inuenitur. Oblatum furtum dicitur, quum res furtiua alicui ita a fure datur, ut apud ipsum furem inueniri non possit. Praeterea si rem alienam, inuito aut nesciente domino contingit uel tollit, aut de loco mouere praesumit, furtum facit. Et si quis rem utendam acceperit aut commendatam apud se habuerit, et ea aliter usus fuerit, quam accepit, furti actione tenetur. Praeterea si quis iumentum alterius ad hoc accepit, ut eum quinque milibus ducercommodarit, uelut si quis pecuniam, quam in manu aliquis tenebat, excusserit, ut alii eam rapere possint.
Abbreviated transcription (Latin):
egredi non potest aut si egres sus fuerit & mandatori
ten&ur obnoxius & quod extra mandatũ egit non
p̃iudicat in andatori.
& ollitur oblegatio soluti debiti p̃terea aliquoti¬
ens tollitur oblegatio &iã sicdiud quã cuutũ fuerit
creditori cau& ad qui escentem creditorem agrum
cuit argentum autmancipia uel alius quac lib&
spe cies habita uestimatione consenciente creditor¬
reddiderit: oblegatio euidenter tollitur qui ude¬
ob legationibus que ex contrastunas cuntur ut dixi¬
mus superẽ. ut dehis oblegationib quue ex delisto
nascuntur simpliciter discutimus: ex delicto nas¬
cuntur oblegatione si aliquis furtum fecerit uel
bona aliena rupuerit uel damnum alteri dederit.
aut iniuric̃ fecerit quarum omniumrerum uno
genere ex delictonascuntur: Oblegatio furtorũ
generar̃ quattuor. manifesti nec manifesti. concepti
& oblati mani festum furtum dicitur. si quando
fustum excuius cumq rem tollit in ipso forto de p̃¬

Expanded text:
egredi non potest: aut si egressus fuerit, et mandatori egredi non potest: aut si egressus fuerit, et mandatori teneatur obnoxius, et quod extra mandatum egit, non praeiudicet mandatori. ollitur obligatio solutione debiti. Praeterea aliquoties tollitur obligatio, etiam si aliud, quam cautum fuerit creditori cauit, acquiescente creditore, aurum aut argentum aut mancipia uel alias quaslibet species, habita aestimatione, consentiente creditore, dederit, obligatio euidenter tollitur. nibus, quae ex contractu nascuntur diximus, superest, ut de iis obligationibus, quae ex delicto nascuntur, simpliciter disputemus. Ex delicto nascuntur obligationes, si aliquis furtum fecerit, uel bona aliena rapuerit, uel damnum alteri dederit, aut iniuriam fecerit. Quorum omnium rerum uno genere ex delicto nascitur obligatio. Furtorum autem genera sunt quattuor: manifesti, nec manifesti, concepti et oblati. Manifestum furtum dicitur, si quando fur, quum cuiuscunque rem tollit, in ipso furto depre
Abbreviated transcription (Latin):
da alter operũ suã pro pecuniã suã ponat & huius
rei definitio &iam si uerbo initauel& ltaut quic¬
quid soci&as tempore quo lib& modo fuerit ad quis¬
tum socus commune sit: perman & uutem in ia soci& s¬
donec quam diu in ipro consensu socii perseuerant
quia sicut consensu contrahitur &ium dis sensio:
is soluitur ergo soci&as dissoluit cut mortem uni¬
us soci uuit contraria uoluntate aut capitis dimi¬
nutione id est si unius ex sotus sicut frequenter
supradiximus capite fuerit diminutus: similiter
& mandure uerbo potest & cum uerbis mandatum
fuerit oblegatio con trahitur pos sumur enim
aut nrc̃ negotice uut ali cña cuicumq agen du
manduredum modo hon estum aliquid ugi inan¬
demus. nam si contrabonos mores aliquid man¬
dure uoluerimus hoc ẽ sicuicumq mandemus ut
alicui fustum fuciat aut homicidium cutud ulteriũ
atmittat in his rebusmanditi ob legatio non con
mandauit sed iscui mandactur mandati formam

Expanded text:
det, alter operam suam pro pecunia ponat. Et huius det, alter operam suam pro pecunia ponat. Et huius rei definitio etiam uerbo inita ualet ita, ut quidquid societatis tempore quolibet modo fuerit adquisitum, sociis commune sit. Permanet autem inita societdonec in ipso consensu socii perseuerant; quia, sicut consensu contrahitur, etiam dissensu dissoluitur. Dissoluitur ergo societas aut morte unius socii, aut contraria uoluntate, aut capitis diminutione, id est, si unus ex sociis, sicut frequenter supra diximus, capite fuerit diminutus. Similiter et mandari uerbo potest, et cum uerbis mandatum fuerit, obligatio contrahitur. Possumus enim aut nostra negotia aut aliena cuicumque agenda mandare, dummodo honestum aliquid agi mandemus. Nam si contra bonos mores aliquid mandare uoluerimus, hoc est, si cuidam mandemus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, aut adulterium admittat in his rebus mandati obligatio non contmandauit. Sed is, cui mandatur, mandati formam