comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe extimabatur. Elephantes destro sinistro coni
callocauerat equalibus inter eos in t̾uallis int̾iestis
stituerat. Equatu feenatũq unuẽsum insuo dertio
cornu disposuerat sinistrum n cornu oppido irita
claudebatur neq erat spatium equitatus explicancdi
nius mille passuum spatio et ad collis radices magnigos
pulerat longius ꝙ̃ ab aduẽsarioe siusꝙ copiis ꝓmoniet.¬
batur id hoc consilo et cum acies duȩ inter se cocureissit
iitio cectamĩs paulo longius euis eꝗtatus cixcumuetuos
ex ĩ proiiso cdauderet multitudiẽ sua excitum cȩsaris
atꝗ ꝓturbatum iaculs configeret. Hec fuit rõ scipionis
eodie pliandi. Cȩsaris aũt acies hoc mo fuit collocata
ut a sinisteo eius cornu ordmaret ad dexteũ legionẽ¬
et .xiii. ⁊̃ media acie. Circa ip̃m aut dextrum cor¬
um collocauerat prefea extiͣonum abiecerat paucas.
Tertiam aut̃ aciem ĩ sinistrum suum cornu contulerat

Expanded text:
eretur.14 Elephantos dextro sinistroque cornu eretur.14 Elephantos dextro sinistroque cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, ris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. nus mille passuum spatio et ad collis radices magis appulerat longiusque ab adversariorum suisque copiis promovebat, id hoc consilio ut, cum acies duae inter se concurrissent, initio certaminis paulo longius eius equitatus circumvectus ex improviso clauderet multitudine sua exercitum Caesaris atque perturbatum iaculis configeret. Haec fuit ratio Scipionis eo die proeliandi. § 60 Caesaris autem acies hoc modo fuit collocata, ut ab sinistro eius cornu ordiar et ad dextrum perve, XXVI. in media acie.15 Ipso autem dextro corum collocaverat, praeterea ex tironum adiecerat paucas. Tertiam autem aciem in sinistrum suum cornu contulerat
Abbreviated transcription (Latin):
sarios cum tam magnis copiis auxilii sꝙ regis eẽnt pre¬
diti protinusq ꝓsiluissent ante se concuriores ꝓpͥus
ꝙ accessuros et equo eiecum uectus legiones ꝙ cohor¬
tans signo dato accessum hominũ occupabat. Ipse
nasius munitionib longius non sine ratione ꝓce
erent cohortes armature. Feidem aut oppido dd
xtrum latus eus cornu erat oppositum uerebatuua
tie tibi peeter gressus eẽt. Ex oppido eruptione ficdi
a latere eum ad horti conciderunt. Er eterta hec qua
eum causa tardauit qđ erat locus quidam ꝑiomi pai¬
tus ante aciem Scipionis quem sus impedimentođ
ulteo aecurendum fore existimabat. Non arbiteor et
ꝑtermitẽdum quẽ ad modum exercitus uteui q fi¬
erint inaciem instruddi. Scipio hoc m̃o aciem direxit
Collocabat in feonte sua et iube legiones. Postea Aueett
numudas in subsidiaria acieita extenuatos et inlon¬
etudinem dixectos ut procul sex ẽẽ acies media alegoo¬

Expanded text:
sarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praesarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praediti promptiusque prosiluissent ante, secum concursuros propiusque se accessuros. Equo circumvectus legionesque cohortatus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ipse a suis munitionibus longius non sine ratione non erant cohortes armatae; eidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppido eruptione facta ab latere eum adorti conciderent. Praeterea haec quoque eum causa tardavit, quod erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis impedimento ad ultro occurrendum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, quem ad modum exercitum utriusque fuerint in aciem instructi. Scipio hoc modo aciem derexit. Collocabat in fronte suas et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies media ab legio
Abbreviated transcription (Latin):
edictos audiens fuit regis usu uenisse hoc eiui .r. mirõ
fortimis om̃ib. Iube barbaro potius obediẽtem fuisse
ꝙ̃ aut Scipionis obtemꝑasse nuntio aut cȩsaris eiꝰ¬
dem partis ciuib ĩ columem reuerti malle atq ẽt
illa familia dignitate honorib ꝙ p̃stantem namq
cum Scipio sagulo purpureo ante regis aduentum
uti solitus ẽet dicitur iuba cum eo egisse nõ oportere
illum eodem uestitu atq ip̃e uteretui. Itaq factum
ẽ illico ut Sorpio ad album sese uestitũ transferret
et iube honmi superbissimo ⁊ nertissimoq obtemꝑa¬
ret. Postero die unu̾esas hominũ copias decastus
omnib deducunt et supercilium qđdam excelsum
nactinon longe a cesaris castris aciem constitiuitt
atqibi consstunt. Cȩsar item producit copias cels¬
xiterq ĩ structis ante suas munitiones que erat in
campo constituit sine dubio eistimas ultro aduer¬

Expanded text:
et dicto audiens fuit regi. Usu venisse hoc civi Romano et et dicto audiens fuit regi. Usu venisse hoc civi Romano et fortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etilla familia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die universas omnium copias de castris omnibus educunt et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Caesar item producit copias celeriterque eis instructis ante suas munitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimans ultro adver
Abbreviated transcription (Latin):
xes quid utilitatis hr̃et cȩsarem non fallebat. Nam
igetuli ex equitatu regio nobiliores equitumq per.¬
felti quorum patees cum matio ante meeuerintei¬
qu benesicio agris fnibq donati post syllȩ uictoriam
Nibiensalis regis erant dati potestate oecasione capta
nocte iam luminibus accensis cum equis calonibꝙ
suis crecumille ꝑ fuguint in cȩsaris castra quȩ erãt
ĩ campo proxime locum yzitte locata. Quos post¬
ꝙ̃ Scipio quiq cum eo erant cognouerũt cum com¬
moti extali ĩ comodo essent fere per id tempus
Macquinium cum .C. Saserna colloquẽtem ui-¬
dexunt. Scipio nuttit ad cquinium nihil actinẽ
eum cum aduersariis colloqui. Cum aũt eius ser¬
monem nuntius adeum referret dicẽtꝙ ut reli¬
qua q̃ ipẽ uellet ꝑ ageret. Uiator p̃terea a iuba
ad eum ẽ missus qui dicet audiente Sasenͣa. Uetat
rex te colloqui uiba. quo nuntio ꝑt̾ritus discessit

Expanded text:
res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittae locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum nihilo minus eius sermonem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit
Abbreviated transcription (Latin):
iudignos eẽ arbitros qui ĩ meo exeeetu ordiosere
duecas qussosq facio et qͣ tum potestis ẽẽ ex aftesca
uibeo ⁊tlqu drabidit eos centurionib et singulia
non aro plius singulos additos seruos ⁊ nueiio¬
mus add sues ciues ꝑuenumt quor audortdou
cils a ddusti e sariẽq nomine ꝑsuasi a regt iuba
desciseunt celeriterq quncti arma capiunt cotra¬
t regem silcere nõ dubitant. Quibirebus egni¬
tis uuba distertis trrplici bello necessiareq cobaduo
desuis copus quas contea cȩsarem addirx eult Sus
cohortes infines regni sui miteit quȩ eent presidio
contea getulos. Cesar brachus ꝑfesti ꝑ motioq usq
eo quo telum exoppido abiei non posset Qttus
muni uit bellicis Scorpionibus crebris telis ante
frontẽ castroꝵ conteaq oppidum collocats defen
suproribus castris deducit qua facultate oblata illu¬
siciores notissimi ꝙ conspectum amicoe ꝓ pinquoli¬
ꝑ afflagitabant atq inter se colloquebantur que

Expanded text:
in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem impoimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensuperioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum propinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
hostium dolos insidias artificia q cognoscẽt. Quid
sequi quidue uitare conuenixet. Itaq quo hoe celeeuis cõ¬
ciperent sta dabat oꝑam ut legiones non unolococon¬
dede sodt p causam fum endi huc atq illuc raptaret ÷
dedi postuim copias a se suoq uestigio non discessieras

Expanded text:
hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid sequi, quid vitare conveniret. Itaque, quo haec celerius conciperent, dabat operam ut legiones non in uno loco contineret sed per causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se s
Abbreviated transcription (Latin):
telun facile adigi posset honeratus qi atq loricatus
cum eẽt elephans quȩ pars corporis eius nuda sine
tegmine relinqueret᷑ ut ea tela conuertent. Prete¬
rea ut uimenta bestiaꝵ ordinem fteidorem et sp̃em
consuetudinem captatam nõ reformidarẽt quibus
ex rebus largit̾ erat consecutus. ⁊ lam et milites besti¬
as manib ꝑtractabant earum ꝙ tarditatem cogno¬
scebant equitesq in eos pila prepilata congerebãt
atq ĩ consuetudinem equos in pars bestiarũ adduxerant.
obhac causas quas sup̃ cõmemoraui. Sollicitabat᷑ cȩsar
tardiorq et consideratior erat factus et expristia a bel¬
landi consuetudine cȩleritate excesserat nec inieum
Copias .n. hẽbat ĩ gallia bellare con suetas locis campe¬
steib atq contra gallos homines aꝑtos minime in sidi¬
osos qui ꝑ uirtutem nõ ꝑdolum dimicare consueuerat.
um aũt erat ei laborandum ut consue facẽt milites

Expanded text:
telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus cum esset elephas, quae pars corporis eius sine tegmine nuda relinqueretur, ut eo tela coicerentur; praeterea ut iumenta bestiarum odorem, stridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutus: nam et milites bestia manibus pertrectabant earumque tarditatem cognoscebant, equitesque in eos pila praepilata coiciebant, atque in consuetudinem equos patientia bestiarum adduxerat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caesar tardiorque et consideratior erat factus et ex pristina bellandi consuetudine celeritateque excesserat. Neque mirum: copias enim habebat in Gallia bellare consuetas locis campestribus et contra Gallos, homines apertos minimeque insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; tum autem erat ei laborandum ut consuefaceret milites
Abbreviated transcription (Latin):
Nruifict eiuna hostium leuis armatura a rxuns
citum areum atq sollicitum hẽbat quia et equites de¬
terebat p̃lium inixe propter equoꝵ int̾im ꝙ eos iacuł¬
intficiebant ꝑꝑ uelceitatem. Grauis enim armature
milites simulatꝙ abhis in sectatus constituerat ĩ eos¬
q impetum fecexat. Elli ueloer cuxsu p̃lium facẽ uita¬
bant. Quib exrebus cesar uehement cõmouebat᷑
quia q uotiens p̃lium aliquod fuerat cõmissum eꝗta¬
uu suo sine legionario milite hostium equitatu leuiꝙ
armatura. eorum nullo modo par eẽ pot̾at sollicita¬
batur aũt inhis rebus ꝙ non dum legiones hostium
cognouerat et ꝙ quodam modo subsfineri se posse
ab eorum equitatu leuiq armatura que exat mixifi¬
ca si legiones quoeũq accessissent. Accedebat eo ẽt
remedium. Namq elephanto initaliam trans porta¬
ti usserat quos ꝗ milites nosceret et spetiem et
uirtutem bestie agnosceret et eui parti corporis eiꝰ

Expanded text:
e. Mirifice enim hostium levis armatura anxium e. Mirifice enim hostium levis armatura anxium exercitum nostrum atque sollicitum habebat, quia et equites deterrebat proelium inire propter equorum interituter velocitatem: gravis enim armaturae miles simul atque ab eis insectatus constiterat in eosque impetum fecerat, illi veloci cursu periculum facile vitabant. § 72 Quibus ex rebus Caesar vehementer commovebatur quod, quotienscunque proelium erat commissum, equitatu suo sine legionario milite hostium equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondum legiones hostium cognoverat, et quonam modo sustinere se posset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam hremedium: namque elephantos ex Italia transportari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius
Abbreviated transcription (Latin):
tasunumdaorn festos coniecisent pnpliuo quoneo
pulium nemero adunum terga uercepant quin¬
suo ada cieio passir conuersis equisse conigo pit
Atti en spatio consequebantur et acula inleoiondio
csmirc bant ltaq celar molo procedendos tiepono
sistendo bardus itinere consesto notroho a plore
fadio cedireit labienus circiter .cte. amissis multis
uunlnenatis ac defessis in standum oranib Aq nuiti
recepit Scipio intim legiones productas cum elep̃sa¬
tis quoscnte castra macie terroris gr̃a inconspegu
cassiris collocauerit reducit in castra Cesar contea
enisinodi hostum gna copias suas non ut imperato
segercitum uesnum uitoremnq maxinus eebis oelis
sed utlanita tyrones gladiatoresq condceet faceet
quo pede se recipecẽt abhoste et quem adinodum os¬
uersi eduersaeus et t̃ quantulo spano resisterent nõ
procueeĩet mõ recederent cominaxẽtur ꝙ impetun
Aeppe quo et quemad modum tela mittent pucipit¬

Expanded text:
in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu Caesaris collocaverat, reducit in castra. § 71 Caesar contra eiusmodi hostium genera copias suas non ut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores condocefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum obversi adversariis et in quantulo spatio resisterent, modo procurrerent modo recederent comminarenturque impetum, ac prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praeciper
Abbreviated transcription (Latin):
re necessario res.pu. caret obeasres ignominiȩ cã¬
ab execctto meo teremoneo. Hlodieq ex affeica ab¬
esse et ꝙtum potes proficisci iubeo ł temq teaule
ab ecercitu dinutto. Tite alient x Tiro .c. eusssi¬
Aut quin ondines ĩ meo exercito benescio nosluss

Expanded text:
re necessario res publica caret, ob eas res ignominiae care necessario res publica caret, ob eas res ignominiae caab exercitu meo te removeo hodieque ex Africa abesse et quantum pote proficisci iubeo. Itemque te, A.te ab exercitu dimitto. T. Saliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu be
Abbreviated transcription (Latin):
maduersariorum ut in sidiandi gratia ibi com̃emo¬
rantium classem mciderent ĩ prudentes uela in
altum dedexunt ac du multumq iactati tandem
multis post diebus siti inopiaq confecti ad cesarem
ꝑuenuit. Quibus legionibus expositis memor
initalia pristinȩ licentĩę militaris ac rapinarum
q militem unum a Scicilia substulisset. Postero die
de suggestu conuotis omniũ legionum tri. centurio¬
nibusq maxime uellem inquit homines suȩ petũla¬
tiȩ nimieq libertatis aliqñ finem fecissent meeq le-¬
nitatis mocdestiȩq patientieq rationem habuissent.
Sed qm̃ ip̃i sibi neq uim neq teeminum constituũt
quo ceteri dissimiliter se gexant ego met ip̃e documẽ
q̃ initalia milites ppłi .ro. contra xem .pu. ĩstigati
xapinasq ꝑ muicipia fecisti qđq mihi reiq p. ĩ
utilis fiusti ex promilitibus tuam familiam iumẽta¬
qr ĩ naues ĩposuisti tuaq: opera militibusq tempo¬

Expanded text:
in adversariorum ut insidiandi gratia ibi commoin adversariorum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudentes, vela in altum dederunt ac diu multumque iactati tandem multis post diebus siti inopiaque confecti ad Caesarem perveniunt. § 54 Quibus legionibus expositis memor in Italia pristinae licentiae militaris ac rapinarum s occupavisset neque militem unum ab Sicilia sustulisset, postero die de suggestu convocatis omnium legionum tribunis centurionibusque, 'Maxime vellem,' inquit, 'homines suae petulantiae nimiaeque libertatis aliquando finem fecissent meaeque lenitatis, modestiae patientiaeque rationem habuissent. Sed quoniam ipsi sibi neque modum neque terminum constituunt, quo ceteri dissimiliter se gerant egomet ipse documentun Italia milites populi Romani contra rem publicam instigasti rapinasque per municipia fecisti quodque mihi reique publicae inutilis fuisti et pro militibus tuam familiam iumentamque in navis imposuisti tuaque opera militibus tempo
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis
auxiliũ attulit. Equites aut aduenti legionum aĩo
addito cõuersis equis ĩ numidas cupide ĩ sequẽtes disꝑ.¬
sosq impetum fecerunt atq eos conuulneratos usq in.
ꝓspectum offendisset. Iuba cum labieno capti inpotesta¬
tem cȩsaris uenisset equitatusq cum leui armatirea
funditus ad internitionẽ delectus eẽt int̾im incredi¬
biliter exlegionibus .iiii. et .ui. Scipionis milites dif-¬
fugere ꝑtim ĩ castra cęsaris ꝑtim in quas quisq po¬
terat regiones per uenire: Itemq equites curiani
diffisi Scĩpionis euisq copiis complures se eodem
conferebant. Dum hec circum uzitam ab utrisqx
ducibus administrantur. legiones duȩ .x. et uiiii.
ex sicilia naiubus honerariis ꝑfecte eum iam nõ lon¬
ge aportu ruspine abessent conspicati naues cȩsaria¬
nas q̃ instatione apud tapsum stabant ueriti ne

Expanded text:
Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos convulneratos usque in prospectui offecisset, Iuba cum Labieno capti in potestatem Caesaris venissent, equitatusque cum levi armatura funditus ad internecionem deletus esset. Interim incredibiliter ex legione IIII. et VI. Scipionis milites diffugere partim in castra Caesaris, partim in quas quisque poterat regiones pervenire; itemque equites Curioniani diffisi Scipioni eiusque copiis complures se eodem conferebant. § 53 Dum haec circum Uzittam ab utrisque ducibus administrantur, legiones duae, X. et VIIII., ex Sicilia navibus onerariis profectae, cum iam non longe a portu Ruspinae abessent, conspicati navis Caesarianas quae in statione apud Thapsum stabant, veriti ne
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatione deterreretur. Pxeterea quo facilius collo¬
quia fieri possent et si qui ꝑ fugers uellent ad qđ an¬
tea sepe acciderat magno cum eorum periculo tum
facile et sine periculo fieret. uoluit et experiri cum
ꝓpͥus hostem accessisset hret nem animo dimicare
Iccedebat ẽt̃ ad reliquas causas qđ si locus depressu e.¬
rat puteiq ibi non nulli fieri ꝙ̃ plures potant. A quatio¬
ne enim longa et angusta tuebatur. Dum ħ opera
q̃ ante dixi fiebant a legionibus int̾im pars aciei
ante tempus insteucta subhoste stabat equites barba.
minus cȩsar ab eo opere cum iam sub uesperũ copĩas
in castra reducet magno incursu cum omni eꝗtatu
leuiq armatura iubã scipio labienusq in legionari¬
os impetum fecerunt. Equites cȩsariani ex iui uniuer.¬
sa subiteꝙ hominum multitudĩs pulsi paꝵ prercesse.¬
eunt. Que res aliter aduersariis cecidit. Namq

Expanded text:
pugnatione deterreretur, praeterea quo facilius collopugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat puteique ibi non nulli fieri poterant: aquatione enim longa et angusta utebatur. Dum haec opera quae ante dixi fiebant a legione, interim pars acie ante opus instructa sub hoste stabat; equites barbaribant. § 52 Caesar ab eo opere cum iam sub vesperum copias in castra reduceret, magno incursu cum omni equitatu levique armatura Iuba, Scipio, Labienus in legionarios impetum fecerunt. Equites Caesariani vi universae subitaeque hostium multitudinis pulsi parumper cesserunt. Quae res aliter adversariis cecidit: namque
Abbreviated transcription (Latin):
equitibus opprimerent raxi ac singuli derupe ꝓdi¬
re & sum̃a petere collis. Quos cȩsaris equites conse¬
cuti ꝑtim ĩ terfecexunt ꝑtim uiius sunt potiti. De ĩ¬
de protinus collem petere contendũt atq eum de¬
euso labieni p̃sidio eolerit occupauerũt. Labienus
cum ꝑte equitum uix fuga sibi peperit salutem. Hac
re ꝑ equites gesta cȩsa legionibus oꝑa distribuit. At¬
q in eo collesquo erat pot̾itus castra muniuit. De ra¬
de a suis maximis casteis ꝑmedium campum eregio¬
ne oppidi uritte qđ inter sua ꝗs scipionis ĩ planiti
positum erat tenebaturq a scipio duo brachia ĩstitui
duci et ita erigere ut᷑ angelum dextrum sinisteũꝙ
euis oppidi conuenirent. Hoe hac ratione opus in¬
struebat ut cum ꝓpͥus oppidum copias ad mouisset
oppugnareq cepisset tecta latera suis munitionibuo
hr̃et ne ab equitatus multitudine ciecumuẽtus abop¬

Expanded text:
equitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodiequitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodire et summa petere collis. Quos Caesaris equites consecuti partim interfecerunt, partim vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atque eum decusso Labieni praesidio celeriter occupaverunt. Labienus cum parte equitum vix fuga sibi peperit salutem. § 51 Hac re per equites gesta Caesar legionibus opera distribuit atque in eo colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castra et Scipionis in planitie positum erat tenebaturque a Scipione, duo bracchia instituit ducere et ita dirigere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius oppidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab op
Abbreviated transcription (Latin):
conuallis satis magna latitudine altitudine prerup.¬
ta crebris locis spelunce ĩ modum subruptis ꝗ̃ transgre¬
dienda cȩsari anteꝗͣ eum collem quem caꝑe uolebat
ꝑueniretur. Ulteaq eam conuallem oliu etum ue.¬
tus cxebris arboribus condensum. Hic cum labienꝰ
animaduertẽt Cȩsarem si uellem eum locum occupa¬¬
re prius oportẽ. conuallem oliuetum q tras gredi eoe
locum peritus insidiis cum ꝑte equitatus leuisq ar¬
matura consedit. Et ut preterea post mortem colles¬
cauerat ut cum ipẽ ex inprouiso legionarios adortꝰ
ẽẽt ex colle equitatus se ostẽredere ut re duplici per¬
turbatus cȩsar euis q exercitus. Heq retro egrediẽdi
neq ultia procedendi oblata fafacultate cixcumuẽ¬
tus concideretur. Caesar equitatu ante premissi
inscius ĩ sidiarum cum ad eum locum uenisset abusi
sue obliti p̃ceptor labieni siue uenti ne in fossa ab

Expanded text:
convallis satis magna latitudine, altitudine praerupconvallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, crebris locis speluncae in modum subrutis, quae erat transgredienda Caesari, ante quam ad eum collem quem capere volebat perveniretur; ultraque eam convallem olivetum vetus crebris arboribus condensum. Hic cum Labienus animadvertisset Caesarem, si vellet eum locum occupare, prius necesse esse convallem olivetumque transgredi, eorum locorum peritus in insidiis cum parte equitatus levique armatura consedit et praeterea post montem collescaverat ut, cum ipse ex improviso legionarios adortus esset, ex colle se equitatus ostenderet, ut re duplici perturbatus Caesar eiusque exercitus neque retro regrediendi neque ultra procedendi oblata facultate circumventus concideretur. Caesar inscius insidiarum cum ad eum locum venisset, abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab
Abbreviated transcription (Latin):
magnis suꝑiore animo ante aduẽtum iube cõmo¬
uebatur. Eta quam antea absens hũerat auctoritate¬
eam omne p̾sens dimiserat quo facto cui uis facile
tu fiduciamꝙ. Nam postero die uniuẽsas suas regis¬
q copias eum̃ elephantis .lx. prtductas inaciemq
spetiosissime potuit ĩsteuxit ac paulo longius ꝓgressus
a suis munitionib audita diu cõmoratus se recipit
ĩ castea Cȩsar postꝗ̃ animaduẽtit scipioni auxilia sp
reꝙ̃ spectasset omnia cõuenisse Neꝙ moram pu¬
gnandi ullam fore ꝑuigium sũmum cum copiis progre¬
di cępit et brachia protinus deducẽ et castella muni¬
re ꝓpriusq scipionem capiendo loca excelsa occupare
contendit. Aduersarii magnitudinem copiaꝵ con¬
fisi proximum eollem occupauerũt. Atq ita longi¬
us sibi progredie eripuerunt facultatem fisdem
collis occupancdi gratia labienus consilium cȩperat et
quo propiore loco fuerat eo celerius oecuxerat. Erat

Expanded text:
magis suspensiore animo ante adventum Iubae commomagis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur; eam omnem praesens dimiserat. — Quo facto cuivis facile regis adventu. Nam postero die universas suas regisque copias cum elephantis LX productas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munitionibus haud ita diu commoratus se recipit in castra. § 49 Caesar postquam animadvertit Scipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, per iugum summum cum copiis progredi coepit et bracchia protinus ducere et castella munire propiusque Scipionem capiendo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii magnitudine copiarum confisi proximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi eriperent facultatem.7 Eiusdem collis occupandi Labienus consilium ceperat et quo propiore loco fuerat eo celerius occurrerat. § 50 Erat
Abbreviated transcription (Latin):
a qua omnes subruti disietiq nocte intempesta igͥ¬
bus extintis rebusq aduictum ꝑtinentib omnibus
cõruptis percastra passim uagabantur scutiꝙ capiti
contegebant. Fadem nocte quinte legionis pilorum
cacumina sua sponte. Rex int̾im iuba de equestrip̃¬
lio scipionis certior factus ereo catoq ab eodem p̃fecto
sabure litteris cum parte exercitus scitio relicto ut
secum ipẽ aliquid auctoritatis hr̃et exercitus scipiõis
ac terrore. Cȩsar cum tribus Legionibus equitibusq
frenatis. Decc numidis sine fłenis peditibq ẽuig
armature grandi nuo elephantis exxx egressus
egregno ad scrpionem ẽ ꝓfectus. Postꝙͣ ad eum perue¬
nerit castris regis seorsum positis cum eeus copiis
quas cõmemorari haud ita longe a scipione conse¬
dit. Erat in castris cȩsaris superiore tempore magtꝰ
terxor et expectatione copiarum regiaꝵ exrercitus

Expanded text:
aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignaquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstinctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus evocatusque ab eodem litteris praefecto Saburra cum parte exercitus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaris superiore tempore magnus terror, et exspectatione copiarum regiarum exercitus eius
Abbreviated transcription (Latin):
pus fere cȩsaris exercitui res accidit ĩ exedibilis audi¬
tu namq uigiliar signo confecto erreiter uigilia se-¬
cunda noctis nimbus cum saxea grandine subito ẽ
exortus ingens. Ad hoc aut̃ ĩ comodum accesserat ꝙ cesar
tinebat sed inetio quarto ue die ꝓcedendo ꝓpͥusq hostẽ
accedendo castra i cõmimiebat opereq faliendo mili¬
tesse comspiciendi non hẽbant facultaten łreterea &
sicilia ita exercitum trans portauerat u p̃ter ĩpm
militem et aema nec uas neq mancipsm neqi ul¬
lam rem ꝗͣ usui militi ẽẽ consueuit ĩ raues ĩ poni
pateretur In affeica aũt non modo sibi quicꝙͣ nõ ae¬
tem ante partam consupserant quibus atrenuati op¬
pido per quam pauci sub pellibus acquescebant re¬
liqui ex uestimentis tentoriolis factis ꝗtq arundinib
corusq contectis ꝓtegebantur. ł taq subito nimbo gͣła¬
dineq consecuta et grauati pondert tenebrarum

Expanded text:
pus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis audipus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens. Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caetinebat, sed in tertio quartoque die procedendo propiusque hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui militi esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adtem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis
Abbreviated transcription (Latin):
tra me. Ego aut̃ ex meis cõmilitonib quos nuc̃ ĩ tua
tenes potestate non amplius decem sumam. tuẽ ex iuĩ¬
tute nr̃a in telliges quid extius copiis sperare debeas.
Postꝙ̃ hȩc centurio p̃stanti animo aduersus oppinionẽ
eius ẽ locutus ⁊raꝑcitus. Scipio atq animi dolore in cẽ¬
sus anuit centurionib quid fieri uellet atq ante pe¬
des centurionem interfecit reliquos uetanos atironi-¬
bus iubet secerni. Adducite istos ĩquit nephariosce¬¬
lere contaminatos et cede ciuium signatos Sic extra
uallum deducti sunt et exueiabiliter int̾fecti. Tirones
aut̃ iubet inter legiones dispartixi et cõminium cum
titidia ĩ conspectum siũ ꝓlibet adduci. Oua exre
çesar cõmotus eos. quos in stationib nõ longis nauib
ignominiẽ causa dimittendos ab exerertiũ gxauissi¬
mumq in eos edictum ꝓponẽdum cuxauit. per id tẽ.¬

Expanded text:
tra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperare debeas.' § 46 Postquam haec centurio praesenti animo adversus opinionem eius est locutus, ira percitus Scipio atque animi dolore incensus innuit suis centurionibus quid fieri vellet, atque ante pedes centurionem interfecit reliquosque veteranos a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 47 Per id tem
Abbreviated transcription (Latin):
debetis rem .pu cum oppido qͦ defenditis certum ẽ uobs
uitam et pecimiam donare pauper quid sentiatis ꝓlos
hen eficio siñe dubio ab his gram sibi actum iri potatem
his dñdi fecit. Exhis centurio legionis xiiii inptuo
inquit suno beneficio. Scipio gratias ago. Non eĩm te¬
imꝑatoren appello ꝙ mihi uitam ĩ columitatẽq belli
iure capto polliceris et forsitan isto uterer beneficio si
non ei sũmim scelus adiugeretur. Ego ne contra cesa¬
rem imꝑatixem meum apud quem ordinem duxi
euisq exercitian pro euius dignitate uictoriaq amplius
xxxui. annis depugnaui aduersus armatusq cõsista:
Neq ego istud facturus sum te magnoꝑe ut denegocio de¬
sistas adhortor contra euius enim copias contendas si
minus antea a exꝑtus es licet nũc cognoscas elige extuis
cohortem unã quam putes ẽẽ fremissimã et constitue co¬

Expanded text:
debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis prolobeneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue con
Abbreviated transcription (Latin):
otetitinẽ ꝑ regnum uibe facto copias cum Scipisiut
partitus adrumentm se recepit. Intea ex secũdo con¬
fueru quẽ ex sicilia miserat alienus nauis uai qua
fuerat q rominius et ltitida equites ro aresidua dlas¬
se im et̾ausset delataq eẽt uento ad taxon itugilios
seaplis nauiculisq actuarus excepta ẽ et ađ sciponla¬
deducta. Item alta naus triremis ex eadem claduer¬
rasu rda hac tempestate delata ad egi murũ aclasse
ueni et.Ai. octaui ẽ capta inqua milites uetani cũ uno
centurione et non nullitirones fuerunt quos iaui
asseruatos sine contumelia deducendos curauit ad
Scipionem qui postqͣ ad eum ꝑuenerũt et ante suboe¬
stum eius cõstiterunt non ur̃a inquit sponte uos certo
seio. Sed illius scelerati ur̃ĩ imperatoris impulsu etam¬
perio eohastos ciues et optimum quẽq nefairie comesta¬
⁊i quios qm̃ fortuna ĩ nr̃am decidi potatem si iđ qđ fact

Expanded text:
atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ uisa rõ ꝓprius accendi eo die ad oppidum qra
ibi p̃sidium orande numidaꝵ ẽe cognouerat. Hostes¬
qr ꝗ mediam aciem suam oppido texisset sibiq cdiffi¬
ele fastuemee intellexie simul et oppidum oppugnara
et uno teorpbre et i acie et incormi dextreo stunito
Ea Mequiore loco pug nare p̃sertim cum miltet siniste
tlei ue uop sub aemis stetissent de fatigati itaq redua¬
tis suis copus ĩ castra postero die ꝓprius eoritas rcetme
estitunt eteptrgere munitiones intim congeliuis quueti
cbillam et odo cohorte stipendia rias numidis getuilio o¬
si debat ubi C messius qui cohortibus pre eratt di mdt¬
r. ee pectus magnisq operib sȩpe ad motis hic oppicdatuo
prceo sl eum pnoficeret nihl subito mitio dereqiuesu
predio allato cõmotous frumento ciuius incastis eqpestu
baibuerat incensouino oleo cerisq rebus aduiscopiam
rari solent corrupts ancillam quam obsidebat d seuit

Expanded text:
non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quoniam non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quoniam ibi praesidium grande Numidarum esse cognoverat, hostisque mediam aciem suam oppido texisse et sibi difficile factu esse intellexit simul et oppidum uno tempore oppugnare et in acie cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, praesertim cum milites a mane diei ieiuni sub armis stetissent defatigati. Itaque reductis suis copiis in castra postero die propius eorum aciem instituit exporrigere munitiones. § 43 Interim Considius, qui Acyllam VIII cohortibus et stipendiariis Numidis Gaetulisque obsidebat, ubi C. Messius cum III cohortibus praeerat,4 diu multumque expertus magnisque operibus saepe admotis et his ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit
Abbreviated transcription (Latin):
sit. iamq minus mille passib ab oppido uritte qđ
scipio tenebat. Aberant legiones iuliane eum Scipio
ueritus ne oppidum amitteretur und ad aquari reli¬
quisq rebus subleuati eius excitus cõsuerat eductis
omib copiis quadruplici acie insteucta ex instituto
suo pͥma equestri tũmatim direpta elephãtis ꝙ tuxris
ĩpositis armatis ꝙ suppetias ire contendit. Q đubi cȩ¬
sar animaduẽtit arbiteatus Scipionem ad dimĩcan¬
dum paratum ad se certo animo uenire ĩ eoloco quem
paulo ante cõmemoraui ante oppidum cõstitit suãq
aciem mediam ex oppido texit dexteũ sinistrumq:
cõmi ubi elephanti erant ĩ conspectu patenti adue̾¬
sarioꝵ cõstituit. Cum iã ꝓpesolis occasum cȩsar et¬
pestauisset neq ex eo loco quo cõstiterat Scipionem
ꝓoredi ꝓpͥus se animaduertissent locoq se mag de¬
fendẽ si res coeoiss et ꝗ̃ ĩ campo cominus consiste᷑ audẽ

Expanded text:
sit. Iamque minus mille passus ab oppido Uzitta, quod sit. Iamque minus mille passus ab oppido Uzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum Scipio veritus ne oppidum amitteret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus consuerat, eductis omnibus copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo, prima equestri turmatim derecta elephantisque turritis interpositis armatisque, suppetias ire contendit — quod ubi Caesar animadvertit, arbitratus Scipionem ad dimicandum paratum ad se certo animo venire, in eo loco, quo paulo ante commemoravi, ante oppidum constitit — suamque aciem mediam eo oppido texit; dextrum sinistrumque cornu, ubi elephanti erant, in conspectu patenti adversariorum constituit.3 § 42 Cum iam prope solis occasum Caesar exspectavisset neque ex eo loco quo constiterat Scipionem progredi propius se animadvertisset locoque se magis defendere, si res coegisset, quam in campo comminus consistere audere,
Abbreviated transcription (Latin):
suos sentit credi atergo. Ex qua resubito ĩ trorem
uerso equitatu numidaꝵ reta in castra fugẽ con¬
tendit galli germaniꝙ ꝗ restitant exsupiore loco et
post egum ereeumuẽti ciecumueti fortitꝰq resistẽtes
sõcidunt uniuẽsi qđ ub legiones Scipionisꝙ proca¬
stris erant ĩsteude aĩ aduerterũt metu acteriore
obcecate omnib portis ĩ sua castra fugẽ cepert. Postꝗͣ
scipione suisq copiis campo collibq exturbatis atq in
tionibq adclucti adeum se cõtulerant nõ nulli ꝗ ex cu¬
tuidineq cesa toto campo ac ꝓstrata diuẽsa racebant.
i rebus gestis cȩsar postero die ex omnib p̃sidiis cohõ¬
te deduxit atq omines suas copias ĩ campo insteuxit.
cipio suis male acceptis occisis conuulneratisꝙ intra
suas cõtinere munitiones cepit. Cesar insteucta acie
sum ĩfimas ugi radices ꝓpius munitiones lenit̾ acces.¬

Expanded text:
uam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem uam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem converso equitatu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germanique, qui restiterant, ex superiore loco et post tergum circumventi fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones Scipionis, quae pro castris erant instructae, animum adverterunt, metu ac terrore occaecatae omnibus portis in sua castra fugere coeperunt. Postquam Scipione eiusque copiis campo collibusque exturbatis atque in tionibusque adducti ad eum se contulerant, non nulli, qui ex Cutudineque caesa toto campo ac prostrata diverse iacebant. § 41 His rebus gestis Caesar postero die ex omnibus praesidiis cohortis deduxit atque omnis suas copias in campo instruxit. Scipio suis male acceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones coepit. Caesar instructa acie secundum infimas iugi radices propius munitiones leniter acces
Abbreviated transcription (Latin):
cum nom amplius passibus t intec hosiumacte
smaeqi iunitiones eẽ aĩaduetisset ĩ telleriset ad
impediẽdos milites suos et ab opere depellendos hone
cere imperat turme hispanorum ut ac ptimũ aldu
ꝓpere eccureent p̃sidiumq inde deturbarẽt socum¬
i capent eolemꝙ uibet leuis aemature paucoscon¬
sequi subsidio qui missi celerit numidas acdhorti
ꝑtim uiuos capiũt nõ nullos eꝗtes fugientes cõuulus¬
rauerunt locoq sunt potiti. Ponꝙ d labienus oualtie¬
uertit quo celerius his auxilium fecet ex acie feue¬
ta eꝗtatus sũ ꝓpe totum dectrum cõnu auẽtit dit
suis degientib suppetias ire contendit. qđ ubi ceste
cospecit labienum asius copiis longus abscessistet
tatus sui ala sinistram ad intcludedos hostes mist
Erat in eo campo ub earec gerebatur uila ꝑmaont
tuerib quatuor extruda q̃labieni ꝓspectum im̃pe¬
debat ne posset animadu̾tere ab eꝗtate cȩsauo seĩ¬
tereludi. itaq non prius uidit turmas uilianas qͣ¬

Expanded text:
us passus MD inter hostium aciem suasque munitiones esse animadvertisset intellexissetque ad impediendos milites suos et ab opere depellendos hostecere, imperat turmae Hispanorum ut ad proximum collem propere occurrerent praesidiumque inde deturbarent locumque caperent, eodemque iubet levis armaturae paucos consequi subsidio. Qui missi celeriter Numidas adorti partim vivos capiunt, non nullos equites fugientis convulneraverunt locumque sunt potiti. Postquam id Labienus animadvertit, quo celerius eis auxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu avertit atque suis fugientibus suppetias ire contendit. Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam abscessisse, equitatus sui alam sinistram ad intercludendos hostis immisit. § 40 Erat in eo campo ubi ea res gerebatur villa permagna turribus IIII exstructa; quae Labieni prospectum impediebat, ne posset animum advertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaque non prius vidit turmas Iulianas q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ finitus legiones regie tees leuis aemature magna uis
Scipionis legiones .x. elefanti .cxx. classesq eẽ coplures
tñ nõ det̾rebatuꝵ animoq et spe confidebat intͥri
indies et naues longe ad augeri et onorarie complures
eodem concũrere et legiones tironum conueniee ĩhis
uetana legio .U. coniuncta equitatus adii mił. legioni¬
huis collestis sex et equitum duob milib ut q̃ ꝙ pͥm̾a le¬
ꝯo uenerat ĩ naues longas imponebatur equites aut
in honerarias. ita maiorem ꝑtem nauium antecedere
tmo pretori qui siciliam obtinebat de omnib reb pre¬
cepit et de reliquo exercitu celeuter ĩ ponendo datis mã¬
datis nauem ip̃ẽ conscendit adui Kt. lans et reliquas
naues statim ẽ consecutus. Ita uento certo celeriq naui¬
gio uentus post diem quartum cum longis paucis naiui¬
bus ĩ conspectum africe celexit uenit namꝙ honerarie

Expanded text:
infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones tironum convenire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legionibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium antecedere eno praetori, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis mandatis ipse navem conscendit a. d. VI. Kal. Ian. et reliquas navis statim est consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae
Abbreviated transcription (Latin):
annis adeiotaro. Neq tñ usꝙ duitius moratus ẽ ꝙͣ ne¬
cessitas urbanorum seditionum pati uidebat᷑ rebus fe.¬
licissime celexiterꝙ confectis initaliam celexius õium
oppinionem uenit.
AESMRitinerib iustis cõfestis
nullo die int̾misso ad xiii.kł Iañ
lilibeum ꝑuenit statimq ondit
se se nauem uelle conscendẽ cum
cum nõ amplius ꝙ̃ legionem tixo.¬
num heẽst unam equitesꝙ uiꝵ
sercentos tabernaculum ẜum littus i pm̃ constituit
ut prope fluctus uerberaret. Noc eo consilio fecit nie
ꝗd sibi in ẽẽ quisꝙͣ fore spexaret et ut omnes indies
horasq parati eẽnt ł ncidit ꝑidem tempus ut tem¬
pestates ad nauigandum ydoneas nõ hẽet nihilo
minꝰ ĩ nauib remĩges militesq continẽ et nullam p̃¬
Enuttẽ cecasionẽ ꝑ fectionis cum p̃stetim ab incolis eiꝰ
peouinciȩ nuntiarent᷑ aduersariorum copiȩ oegtatus

Expanded text:
annis a Deiotaro. Neque tamen usquam diutius moratus est quam neannis a Deiotaro. Neque tamen usquam diutius moratus est quam necessitas urbanarum seditionum pati videbatur. Rebus felicissime celerrimeque confectis in Italiam celerius omnium opinione venit.aesar itineribus iustis confectis nullo die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non amplius legionem tironum haberet unam, equites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus