comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem in eodem concilio praecipit᷑ AU
ut auespera usq aduesperã dies
notaangeloꝵ nomina nec fingan¬
tur nec nominent᷑ . Nisi illorum
quos habemꝰ in auctoritate. hi suNł
michael. gabriel raphael. DEMU¬
UERIBUS SIADALTARE ACCEDA
tem in eodem concilio qđ non opor xuii¬
teat mulieres ad altare ingredi

Expanded text:
tem in eodem concilio praecipitur, ut a vespera usque ad vesperam dies nota angelorum nomina nec fingantur nec nominentur, nisi illorum, quos habemus in auctoritate. Hi sunt, Michahel, Gabriel, Raphael. 67. De mulieribus, ne ad altare accedant. Item in eodem concilio, quod non oporteat mulieres ad altare ingredi.
Abbreviated transcription (Latin):
uerit neq: ibidem aliquid emptum
ł uenurdatũ fuerit. ulterius teloneũ
non det᷑. Etnemo cogat aliũ ad pontẽ
ire ubi iuxta pontẽ aqua transmeare
potest. Et quiulterius intalib locis
ł deeis quiad palatiũ seuin hostẽ ꝑgunt
teloneũ ex actauerit. cũ sualege ipsum
teloneũ reddat &bannũ nrm̃ iđ lx soł¬

Expanded text:
erit, neque ibidem aliquid emptum vel venundatum fuerit, ulterius teloneum non detur. Et nemo cogat alium ad pontem ire, ubi iuxta pontem aquam transmeare potest. Et qui ulterius in talibus locis, vel de his qui ad palatium seu in hostem pergunt, teloneum exactaverit, cum sua lege ipsum teloneum reddat, et bannum nostrum, id es
Abbreviated transcription (Latin):
euitiue Similit̃ & uassinrĩ aut in cõ¬
tum rerũ ecclesi asticarũ habent
tunus quisq ꝑse iuxta quant tatẽ
quã ipseten& aut sint̃ eos c̃uenerit
uit ꝑ opere faciendo argentũ donent
uxta estimationẽ operis in argento
ꝑ soluant . Cũ quo p̃tio rector eccłȩ. ad
p̃dictã restaurationẽ operarios condu¬
cere & materiã emere possit. Etquinonas
& decimas dare neglexerit primũ qui¬
dẽ illascũ legesua restituat. in suꝑ
&b annũ nrĩ soluat. ut ita castigatus
caueat nesepiusiterando benefitiũ
amittat DEMNCIPIISINUILLAS
DOMINICAS CONPUGIENIIBUS
Diquis lib& mancipia inuillãnram con¬
fugerint. actor eius dẽ uillequaerenti
domino ea ñtradat. sed statĩ ea foras
de eadẽ iulla eiciat. & siseputat ad ea
repetenda iustitiã habere. repetat &
scđm legẽ ad qͥrat. Si uero tempr̃ dom¬
nihearoligenitoris nr̃i inuillã illã c̃fuge¬
rint & dominꝰ eaquȩrit. actor eidem

Expanded text:
citur. Similiter et vassi nostri aut in comcitur. Similiter et vassi nostri aut in comtum rerum ecclesiasticarum habent, vel unusquisque per se juxta quantitatem quam ipse tenet. Aut si inter eos convenerit ut pro opere faciendo argentum donent, juxta aestimationem operis in argento ersolvant; cum quo pretio rector ecclesiae ad praedictam restaurationem operarios conducere et materiam emere possit. Et qui nonas et decimas dare neglexerit, primum quidem illas cum lege sua restituat, insuper et bannum nostrum solvat, ut ita castigatus caveat ne saepius iterando beneficium amittat. 6. De mancipiis in villas dominicas confugientibus. Si cuiuslibet mancipia in villam nostram confugerint, actor eiusdem villae quaerenti domino ea non contradicat, sed statim ea foras de eadem villa eiciat. Et si se putat ad ea repetenda iustitiam habere, repetat et secundum legem adquirat. Si vero tempore domni Karoli genitoris nostri in villam illam confugerunt, et dominus ea quaerit, actor eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
pram deder̃ nullatenus eã scđm legem
tenere potest. nisi ille uoluerit ad cui
portestatẽ łilla eccła. ł illa uilla ꝑtin&
nisi forte filius aut nepus eiꝰ sit qui eam
tradidit. & ei eadẽ terra ad tenendũ
placitasit. Sed in hacre. consideran¬
dũ .ẽ. utrũ ille qui hancten& diues
& pauꝑsit. & utrũ aliud benefitium
habeat ł &iã ꝓpriũ. Et quihoꝵ neu¬
trũ hab&. erga huncmiseri corditer
agendũ .e. Ne extoto dispoliaties ni
egestate incidat. Aut talẽ censum
inde ꝑsoluat. qualis ei fuerit constitu¬
tus ł portionẽ aliquã inde inbene fici¬
um accipiat. unde ses usçesare ualent
DENONS EI DECIAIS
onside ratũ ẽ utde frugibus terre
Sanimaliũ nutrimen ꝑsoluatur¬
Deopereuero łrestauratione et cdesia¬
rum comes &ep̃s siue abbas unacũmis
sonro quem ipsi sibi ad hoc elegerint
consi denttionem faciant. Vt unus¬
quiso eoꝵ tantũ inde accipiat adope¬
randũ & restaurandũ quantũ pso
derebus ecdesiarum haberecogibs¬

Expanded text:
ram dederunt, nullatenus eam secundum legem tenere potest, nisi ille voluerit ad cuius potestatem vel illa ecclesia vel illa villa pertinet; nisi forte filius aut nepos eius sit qui eam tradidit, et ei eadem terra ad tenendum placita sit. Sed in hac re considerandum est, utrum ille qui hanc tenet, dives an pauper sit, et utrum aliud beneficium habeat, vel etiam proprium. Et qui horum neutrum habet, erga hunc misericorditer agendum est, ne ex toto dispolitatus in aegestatem incidat; ut aut talem censum inde persolvat qualis ei fuerit constitutus, vel portionem aliquam inde in beneficium accipiat unde se sustentare valeat. 5. De nonis et decimis. Consideratum est, ut de frugibus terrae et animalium nutrimine persolvaDe opere vel restauratione 45 ecclesiarum comes et episcopus sive abbas una cum misso nostro, quem ipsi sibi elegerint ad hoc, considerationem faciant, ut unusquisque eorum tantum inde accipiat ad operandum et restaurandum quantum ipse de rebus ecclesiarum habere dignos
Abbreviated transcription (Latin):
bates łalbatisse similit̃ ꝓpt̃ pacẽ conseruan¬
dã & ꝓpt̃ fruges colligendas & familiam
constringendã & missos recipiendos dimis¬
Vtomis ep̃s abbas & comes excepta infirmita¬
te ł nrã iussione nullã excusationẽ habeat
quin ad placitũ missoꝵ nr̃oꝵ ueniat.
auttalẽ uicariũ suũ mittat qui in omni
causa ꝓillo reddere rationẽ possit
DEDAS PEMSAMISSOR DOMINIEORUI

Expanded text:
el abbatissa similiter propter pacem conservandam, et propter fruges colligendas et familiam constringendam, et missos recipiendos, dimisepiscopus, abbas, et comes, excepta infirmitanostra iussione, nullam excusationem habeat, quin ad placitum missorum nostrorum veniat, aut talem vicarium suum mittat, qui in omni causa pro illo reddere rationem possit. 70. De dispensa missorum dominicorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpesuũ benefitiũ fuerint. nihildealiorũ
coniecto accipiant. Postquã uero in de
longe recesserint. tuncaccipiant scđm
qđ in sua tractori c̃tinet᷑. Vassi ueronrĩ
&ministeriales quimissi s̃ ubicũq uenerint
coniectũ accipiant. De uassis dominicis

Expanded text:
prope suum beneficium fuerint, nihil de aliorum coniecto accipiant. Postquam vero inde longe recesserint, tunc accipiant secundum quod in sua tractoria continetur. Vassi vero nostri et ministeriales, qui missi sunt, ubicumque venerint coniectum accipiant. 27. Ut vassi nos
Abbreviated transcription (Latin):
la Vt ñ mittant᷑ testimonia suꝑuestiturã dom¬
nipipini regis ut oma quȩ uuadia redide¬
bant iuxta qđ in lege c̃tinet᷑ plenit̃ scđm
ipsamlegem reuuadiata fiant &in postmodũ
ne uolumꝰ utadhuc adducant deopere.
.XlVII Quantũ morã faciant in uno quoq: loco. & quo
homines secum habeart¬
ALVIIIDe prudentia & constantia missoꝵ nostrorum

Expanded text:
estituram domni Pippini regis. 8. Ut omnia quae wadiari debent, iuxta quod in lege continetur pleniter secundum ipsam legem rewadiata fiant, et in postmodum ne, volumus ut adhuc adducant de opere. 10. Quantam moram faciant in unoquoque loco, et quot homines secum habeant. 11. De prudentia et constantia missorum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
iđ patrẽ matrẽ patruelem auunculũ ł quem¬
lib& huius modi ꝓpinquitatis ꝑsonã. Ipse qui hoc
ꝑ p&rauerit moriet᷑ sagnatio ei & c̃sangui¬
nitas inserui tutẽ cadat. Et si negauerit seillũ
occidisse ad nouẽ uomeres ignitos iudicio
dĩ examinandus accedat
VI Defugitiuis acperegrinis ut destringantur
ut scre possimꝰ quinnt autunde ueneruntt
lii Vt bauga & bruniae ñuendent᷑ negociatorib

Expanded text:
id est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemid est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemlibet huiusmodi propinquitatis personam: ipse qui hoc perpetraverit, moriatur; cognatio eius et consanguinitas in servitutem cadat. Et si negaverit se illum occidisse, ad novem vomeres ignitos iuditio Dei examinandus accedat. 4. De fugitivis ac peregrinis, ut distringantur, ut scire possimus, qui sint aut unde venerunt. 5. Ut bauga et bruniae non dentur ne
Abbreviated transcription (Latin):
Vt nullus homo malignis consentiat. sed magis
inquantũ potest resistat. ut pauperes
orfani & uiduȩ & ecđaedĩ pacẽ habeant.
t qui monachi &uirgines s̃ ꝓpositũ suũ
omnimodis obseruent.
uadt̃ ꝑ ista terrã ñ sinant᷑ uagare acde¬
ceptiones hominũ agere. Nec istinudi
cũ ferro quidicunt sedata paenitentia
ireuagantes. Melius uidetur utsialiqui
in consuetũ & capitalecrim̃ cõmiserint¬
ut in uno loco ꝑmaneant laborantes &
seruientes & paenitentiã agentes
uident̃ habere causam¬
XXXVIII. De latronib sicutiã antea in alio capitulari
commen dauimus ita maneat
XL Deaduenticiis utcũ missinrĩ ad placitũ uenerint
habeant scriptũ quanti aduenticii s̃ in illorũ
missatico. a ut dequo pago s. & nomina e oꝵ
& qui sunt eorum seniores.
Si quis delibertatesua fuerit int̃ pellatꝰ &ti¬
mens nein seruitiũ cadat aliquẽ deꝓpinquis
suis ꝑquẽ se inseruitiũ casurũ timens occiderit.

Expanded text:
t nullus homo malignis consentiat, sed magis in quantum potest resistat. Ut pauperes, orfani et viduae et ecclesiae Dei pacem habeant. 33. Ut qui monachi et virgines sunt, propositum suum omnimodis observent. vadunt, per istam terram non sinantur vagari ac deceptiones hominum agere; nec isti nudi cum ferro, qui dicunt se data sibi poenitentia ire vagantes; melius videtur, ut si aliqui inconsuetum et capitale crimen commiserunt, in uno loco permaneant laborantes et servientes, et poenitentiam agentes, videntur habere causam. 1. De latronibus, sicut iam antea in alio capitulari commendavimus, ita maneat. 2. . De adventitiis, ut cum missi nostri ad placitum venerint, habeant scriptum, quanti adventitii sunt in illorum missatico, aut de quo pago sunt, et nomina eorum, et qui sunt eorum seniores. 3. Si quis de libertate sua fuerit interpellatus, et timens ne in servitium cadat, aliquem de propinquis suis, per quem se in servitium casurum timens occiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpesuũ benefitiũ fuerint. nihildealiorũ
coniecto accipiant. Postquã uero in de
longe recesserint. tuncaccipiant scđm
qđ in sua tractori c̃tinet᷑. Vassi ueronrĩ
&ministeriales quimissi s̃ ubicũq uenerint
coniectũ accipiant. De uassis dominicis
Eeriscopox ł reliquoꝵ qui in hosteñ suer̃¬
qui annop̃sente in hosteñ fuerint. heri¬
bannũ reuuadiant exceptis hisquiꝓpt̃
necessarias causas & adomno acgenitore
nr̃õ karolo constitutas domidimissi fuer̃¬
bates łalbatisse similit̃ ꝓpt̃ pacẽ conseruan¬
dã & ꝓpt̃ fruges colligendas & familiam
constringendã & missos recipiendos dimis¬
Vtomis ep̃s abbas & comes excepta infirmita¬
te ł nrã iussione nullã excusationẽ habeat
quin ad placitũ missoꝵ nr̃oꝵ ueniat.
auttalẽ uicariũ suũ mittat qui in omni
causa ꝓillo reddere rationẽ possit
DEDAS PEMSAMISSOR DOMINIEORUI

Expanded text:
prope suum beneficium fuerint, nihil de aliorum coniecto accipiant. Postquam vero inde longe recesserint, tunc accipiant secundum quod in sua tractoria continetur. Vassi vero nostri et ministeriales, qui missi sunt, ubicumque venerint, coniectum accipiant. 68. De vassis dominicis et episcoporum vel reliquorum, qui in hoste non fuerqui anno praesente in hoste non fuerunt, heribannum rewadient; exceptis his qui propter necessarias causas et a domno ac genitore nostro Karolo constitutas domi dimissi fuervel abbatissa similiter propter pacem conservandam, et propter fruges colligendas et familiam constringendam, et missos recipiendos, dimisepiscopus, abbas, et comes, excepta infirmitanostra iussione, nullam excusationem habeat, quin ad placitum missorum nostrorum veniat, aut talem vicarium suum mittat, qui in omni causa pro illo reddere rationem possit. 70. De dispensa missorum dominicorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i penitus obseruanda atq tenenda ẽ.
utuidelic& inannotria solũ modo gene¬
ralia placita obseruent. & nullus eos
amplius placita obseruare cõpellant
Nisi forte quilib& autaccusatus fuerit
uibeatt᷑ nisi qui aut litigat autiudit
aut quitestificat Dedebito adop deminic ũ reuu¬
rant̃ peccauit ñ totũ scđm lege c̃pouere
cogat Sediuxta qđ possibi le uisu sfuerti
lsuero quitantũ mala uoluntate peccauit

Expanded text:
nostri penitus observanda atque tenenda est, nostri penitus observanda atque tenenda est, ut videlicet in anno tria solummodo generalia placita observent, et nullus eos amplius placita observare compellat; nisi forte quilibet aut accusatus fuerit, iubeatur, nisi qui aut litigat, autiudicat, aut testificatranter peccavit, non totum secundum legem solvere cogatur, sed juxta quod possibile visum est. Is vero qui tan
Abbreviated transcription (Latin):
Denouamoneta & defalsa moneta & dedis LIII¬
pectu litterarũ nrarũ & delatronib: coher¬
cendis łpuniendis & defaidis pacandis deho¬
micidiis ꝓhibenđ deꝑiuriis & defalsis testibus
conpescendis. Dehis hominib łceteris hissimilib
hoc qđ modo constituimꝰ omnib: ad nuntietur
Noc uolumꝰ utmissi nri obseruent ut quicquid I¬
dehiscausis ł simul ł singillatĩ em̃dare potuerint
emendent. Et eaquae em̃ dauerint diligent
scriptis notent. Et hocsi ꝑ agerecurent quate¬
nus iuste rep̃hendi a quo quã nullatenꝰ possint
Et quae facere debent autposr̃ nullatenꝰ post
prȩt̃mittant᷑: Immocaueant neqđ absit aut
gratia alicuius. aut honoris aut timoris siue
odii causa illud qđ ageredebent omittantur.
Et sũ mopere studeant. ut hoc qđ ꝑse efficere
scriptis deomnib quaeillic ꝑegerint nobis
rationẽ reddere ualeant.
Deplacitis aliberis hominib. obseruanđ
Deplacitis siquidem quos liberi homines
obseruaredebent. constitutio genitoris

Expanded text:
oneta, et de falsa moneta, et de dispectu litterarum nostrarum, et de latronibus coercendis vel puniendis, et de faidis pacandis, de homicidiis prohibendis, de periuriis et falsis testibus conpescendis, de his omnibus vel caeteris his similibus hoc quod modo constituimus, omnibus adnuntietur volumus ut missi nostri observent, ut quicquid de his causis vel simul vel singillatim emendare potuerint, emendent, et ea quae emendaverint, diligenter scriptis notent. Et hoc sic peragere curent, quatenus iuste reprehendi a quoquam nullatenus possint. Et quae facere debent aut possunt, nullatenus praetermittant; immo caveant, ne, quod absit, aut gratia alicuius, aut honoris aut timoris sive odii causa, illud quod agere debent omittant. Et summopere studeant, ut hoc quod per se efficere scriptis, de omnibus quae illic peregerint, nobis rationem reddere valeant. 55. De placitis a liberis hominibus observandis. De placitis siquidem quos liberi hominobservare debent, constitutio genitoris
Abbreviated transcription (Latin):
totã in illã expendat᷑: Siaut̃ homo ille
ñdũ cum suis coheredib: ꝓpriũ suum
diuisũ habuit. Conuoc& eoscomes
&cũ eis legitimã diuisionẽ faciat &
tunc sicut iãdictũ ẽ. partẽ eius fiscoregis
addat . & conpositionem deea uixta modũ
superius conp̃hensũ his ad quos illa legib
ꝑtin& exsoluat
apitula domniharoli imperatoris
ecclesi astiaque ideo supra scriptis
ñ coniunxi capitulis quia alia existis
quasi causa momoriae scripta fuerint
& ñ uident᷑ plenũ explere serisum Alias
geminata cũ aliis uidelic& mixta capitulis.
Alia penitus finita atq: ad ꝑfectionem
perducta
Delectionibus
Decantu

Expanded text:
totum in illam expendatur. Si autem homo ille totum in illam expendatur. Si autem homo ille nondum cum suis coheredibus proprium suum divisum habuit, convocet eos comes, et cum eis legitimam divisionem faciat; et tunc, sicut iam dictum est, partem eius fisco nostro addicat, et conpositionem de ea, iuxta modum superius conpraehensum, his ad quos illa legibus pertinet, exsolvatapitula domni Karoli imperatoris ecclesiastica, quae ideo suprascriptis non coniunxi capitulis, quia alia ex istis quasi causa memoriae scripta fuerint et non videntur plenum explere sensum, alia sunt geminata, cum aliis videlicet mixta capitulis, alia penitus finita atque ad perfectionem perducta. 1. De lectionibus. 2. De cantu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ redditurꝰ si post secundã comitis ammoni¬
tionẽ aliquis ad mallũ uenire noluerit
rebus ei in bannũmissis. uenire &uistitiã
facere cõpellat᷑. Dȩꝓpriȩ tate hominis
uiuscũq hominis ꝓpriaetas obcrim̃ aliqđ
habens cõmissũ in bannũ fuerit missa &ille
re cognita neiustitiã faciat uenire distu¬
lerit annũq acdiem in eo banno illã esse
ꝑmiserit ulterius eã ñ adquirat. sed ipsa
fisco regissociet᷑. Debitũ uero qđ hisquib
ea fuit. soluere debuit. ꝑ comitẽ acminis¬
tros eiꝰ iuxta a estimationẽ dãpni derebus
mobilib: quae in eadẽ ꝓpriaetate inuen¬
ta fuerint. hisquibus idem debitor fuit
ex soluat᷑ : Qđrerũ mobiliũ ibidem inuen¬
tarũ quantitas ad c̃positionẽ ñ sufficerit
de in mobilib: subpleat᷑ . Et qđ suꝑ fuerit
sicutdictũ .ẽ. fiscus regispossideat: Sini¬
hil suꝑ compositionẽ remanere potuerit.

Expanded text:
est redditurus, si post secundam comitis admuniest redditurus, si post secundam comitis admunitionem aliquis ad mallum venire noluerit, rebus eius in bannum missis venire et iustitiam facere conpellatur. 13. Cuiuscumque hominisuiuscunque hominis proprietas ob crimen aliquod ab eo conmissum, in bannum fuerit missa, et ille re cognita, ne iustitiam faciat, venire distulerit, annumque ac diem in eo banno illam esse permiserit, ulterius eam non adquirat, sed ipsa fisco nostro societur. Debitum vero quod is, cuius ea fuit, solvere debuit, per comitem ac ministros eius iuxta aestimationem damni, de rebus mobilibus quae in eadem proprietate inventae fuerint, his quibus idem debitor fuit, exsolvatur. Quod si rerum mobilium ibidem inventarum quantitas ad compositionem non sufficerit, de inmobilibus suppleatur; et quod superfuerit, sicut dictum est, fiscus noster possideat. Si nihil super conpositionem remanere potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓpẽ aliã quã lib& occasionẽ ad siduȩ c̃uer¬
sarisol& dequalib& causa fueriti int̃pella¬
tus. Verbi gratia deconquisitusuo ł deman¬
cipiissuis. ibi scđin suã legẽ iustitiã faciati
łtcũ talib: coniuratorib quales in eallem
regione ł ꝓuicia secũ habere potuerita
legitimũ sacram̃tũ iur&. Excepto siquis eũ
destatusuo iđ o de libexitate sua ł deheredita¬
te quã eipat̃ suus moriens dere liquid apel¬
lauerit dehis duob: licat illi sacram̃tũ inpa
illũ in patriã suã ad recipiendũ illud sacram̃tũ
Ipse tam̃ primo ineodẽ loco iđ ubi int̃pellatus ẽ
satis faciat tã comiti & iudicib: quã ad uer¬
sario suo testibus ꝓbando qđ resquae abeo
quȩrit᷑ pat̃suus eidereliquit.
DESOLUTIONE ATQ CONPOSITIONE¬
Vtomis solutio atq. compositio quae in lege
saxones & frisiones ex orta fuerit ibi uolum̃
c̃pellendosiuxta legis constitutione mani¬
ant᷑. Deceteris uero causis undiq rationẽ

Expanded text:
er aliam quamlibet occasionem adsidue conversari solet, de qualibet causa fuerit interpellatus, verbi gratia de conquesitu suo vel de mancipiis suis, ibi secundum suam legem iustitiam faciat, et cum talibus coniuratoribus, quales in eadem regione vel provincia secum habere potuerit, legitimum sacramentum iuret; excepto si quis eum de statu suo, id est de libertate sua, vel de hereditate quam ei pater suus moriens dereliquid, appellaverit. De his duobus liceat illi sacramentum in pillum in patriam suam ad recipiendum illud sacramentum. Ipse tamen primo in eodem loco, id est, ubi interpellatus est, satisfaciat tam comiti et iudicibus quam adversario suo, testibus probando, quod rem, quae ab eo quaeritur, pater suus ei dereliquit . 72. De solutione atque conpositioneomnis solutio atque conpositio quae in lege Saxones et Frisiones exorta fuerit. Ibi volumuatem, conpellandus iuxta legis constitutionem manniatur. De ceteris vero causis unde quis rationem
Abbreviated transcription (Latin):
Deieiunio & quadragesimo ł laetaniis.
Vt festiuitates p̃clare ñ nisi inciuitatibus
aut inuicis publicis teneantur
Deeccdesiis emendandis. ut ubi in uno
loco plures sunt quã necesse .ẽ. destruant᷑
quae necessariae ñ s̃ & alia c̃struantur

Expanded text:
De ieiunio et quadragesima vel letaniis. 26. Ut festivitates praeclarae non nisi in civitatibus aut in vicis publicis teneantur. De ecclesiis emendandis, ut ubi in uno loco plures sunt quam necesse est, destruantur quae necessariae non sunt, et aliae construantur
Abbreviated transcription (Latin):
Vtnullus ad palatiũ ł in hoste ꝑgens. łde
palatio dehonesterediens. tributũ qđ
transtura suocant soluere cogatur.
DE POXTIBUS puslicis
drpbites publici quib annũ fieri solebant
centennariũ comtis adiuocatũ hab eat Pecomitis¬

Expanded text:
nullus ad palatium vel in hostem pergens, vel de palatio vel de hoste rediens, tributum quod transturas vocant, solvere cogatur. 58. De pontibus publicis. Ut pontes publici, qui per bannum fieri solebant, centenarium comitis advocatum habeat. 61. De vic
Abbreviated transcription (Latin):
XII Deforestib nr̃is itubicũq fuerint dilig domi¬
sime inquirant quomodo saluesint & defens
&ut comitibus denuntient neullã forestẽ
nouit̃ instituant: Etubinouit institutas
sinenra iussione inuenerint dimittere
praecipiant. De missis dominicis &
dehis qui iustitiã facerȩ irennuunt
Vtubi cũq ipsi missi aut epm aut abbatẽ¬
aut aliũ quẽ lib& quocũq: honore p̃dictũ
inuenerint quiiuftitiã facere ł noluit
ł ꝓhibuit de ipsius reb: uiuant quã diu
in eo loco iustitias facere debent. ndebcan
iustitias factashab&. idemmis sidiutius
ñmorent᷑ neq illuc multitud inẽ c̃uenire
faciant sed ibi moras faciant ubiiustitias
łminꝰ ł neglegent̃ facta .ẽ. Demissis
dominicis & comite in aliqđ missaticũ directo
Vt in illius comitis ministeriũ id missinrĩ lU
placitũ ñteneant qui in aliqđ missaticũ
directus ẽ donec ipsefuerit reuersus ut
causa qua e adhuc corã comite ñ fuit &is
qui se relamat ꝓpt̃suã stultitiã aut con¬

Expanded text:
 De forestibus nostris, ut ubicunque fuerint, diligentissime inquirant quomodo salvae sint et defensae, et ut comitibus denuntient, ne ullam forestem noviter instituant, et ubi noviter institutas sine nostra jussione invenerint, dimipraecipiant. 64. De missis dominicis, et de his qui iustitiam facere rennuunt. Ut ubicumque ipsi missi aut episcopum aut abbateaut alium quemlibet quocumque honore praeditum invenerint, qui iustitiam facere vel noluit vel prohibuit, de ipsius rebus vivant, quandiu in eo loco iustitias facere debent. 65. De miustitias factas habet, idem missi diutius n morentur, neque illic multitudinem convenire faciant; sed ibi moras faciant, ubi iustitia vel minus vel neglegenter facta est. 66. De missis dominicis et comite in aliquod missaticum directo. Ut in illplacitum non teneant qui in aliquod missaticum directus est, donec ipse fuerit reversus; ut causa quae adhuc coram comite non fuit, et is qui se reclamat, propter suam stultitiam aut con
Abbreviated transcription (Latin):
De his quiper occasionem immuni¬
nitatis iustitia facere rennu unt
ehis quiꝑ occasionẽ immunitatis iustitiã¬
facere rennuunt ut hoc obseruet᷑ qđ a nob̵
constitutũ est. DELOCIS IAMDUDUM
SACRIS EENUNC SPURITIA EOEDATIS
Delocisiamdudũ sacris& nuncspurtitial
foedatis iuxta possibilitatẽ mantiquũ statu
reformentur. Debenefitiis dominicis destruenđ.

Expanded text:
ionem inmunitatis iustitiam facere rennuunt. De his qui per occasionem inmunitatis iustitiaface rennuunt, ut hoc observetur quod a nobis constitutum est. 51. De locis iamdudum sacris et nunc spurcitia foedatis. De locis iamdudum sacris et nunc spurcitia foedatis, ut iuxta possibilitatem in antiquum statum reformentur. 52. De benefici
Abbreviated transcription (Latin):
beat᷑ sicut nuꝑ a nob̵ cũ consensu omniũ
fideliũ nroꝵ confttutũ ẽ. E tut hoc missi
nr̃i omnib. insualegatione constitutis
notũ efficiant. DENONIS EIDECIAAIS
nicoꝵ facienda side eiusdem ecđe reb
fuerit. nra libertate concedat᷑ ibi. side
alterius ł ecđe łliberorũ hominũ cõmu¬
tet᷑. Si aut̃ defisconrõ fuerit nrãlibe¬
ralitate c̃cedatur. DOMINICOX¬

Expanded text:
beatur, sicut nuper a nobis cum consensu omnium beatur, sicut nuper a nobis cum consensu omnium fidelium nostrorum constitutum est. Et ut hoc missi nostri omnibus in sua legatione constitutis notum efficiant. 47. De nonis et decimis. nicorum facienda, si de eiusdem ecclesiae rebus fuerit, nostra libertate concedatur ibi. Si de alterius ecclesiae vel liberorum hominum commutetur. Si autem de fisco nostro fuerit, nostra liberalitate concedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dis quȩ in nr̃a uestituras̃. primo ꝑ obtimos
quosq inquirat᷑. & siꝑ illosinueniri ñ possit
tuncꝑ eos qui postillos in illa uicinia melio¬
ress. Etsi nec ꝑ illos reiueritas inueniri
potest. tuncliceat litigantib. ex utraq
parte testes adhibere : Et sidiscordaue¬
rint scđm constitutionẽ a nob ꝓmul¬
gratã examinentur. DEOPPRESSIO¬
Se saupesũ uidua rũtipupillor
Ie pauperib: uiduis &pupillis iniuste op xliiii¬
pressis. ut adiuuent᷑ & releuentur
deiniustis consuetudinib institutis nouit
Deiniustis occasionib & consuetudinib:l
nouiter institutis. sicut s̃ tributa & telo¬
nea in mediauia ub in ecaqua nec palus
nec pons. necaliquidtale fuerit unde
iuste census exigi possit. ł ubinaues
subterpontes transire solent. siue in me¬
dio flumine ub inullũ obstaculũ est.
utauferant᷑ antiquȩ autadnram̃ notitiã
deferant᷑. DEEIONORE ECCLISIARŨ¬
e honore ecclesiarũ. ut ꝑomã eis ex hi¬

Expanded text:
in nostra vestitura sunt, primo per optimos quosque inquiratur. Et si per illos inveniri non possit, tunc per eos qui post illos in illa vicinia meliores sunt. Et si nec per illos rei veritas inveniri potest, tunc liceat litigantibus ex utraque parte testes adhibere. Et si discordaverint, secundum constitutionem a nobis promulgatam examinentur. 44. De oppressione pauperum, viduarum et pupillorum. De pauperibus, viduis et pupillis iniuste oppressis, ut adiuventur et releventur. 45. De iniustis consuetudinibus noviter institutis. De iniustis occasionibus et consuetudinibus noviter institutis, sicut sunt tributa et telonea in media via, ubi nec aqua, nec palus, nec pons, nec aliquid tale fuerit, unde iuste census exigi possit, vel ubi naves subtus pontes transire solent, sive in medio flumine ubi nullum obstaculum est, ut auferantur. Antiquae autem ad nostram notitiam deferantur. 46. De honore ecclesiarue honore ecclesiarum, ut per omnia eis exhi
Abbreviated transcription (Latin):
Deec clesiis seu scĩs nouit̃ inuentis sineaueto¬
ritate nisi epõ probante minime uenerent᷑¬
Deordinatis ep̃is nec receptis.
Quod ñ oporteat soluere.
Quos lib& uel ordinare
Deseruosinesciente dominosuo fueritordinaẽt
Qđ non liceat dericũ induab cuutatibus
in inistrare nec abbatibus plurima monas
teria a ut cellas habere
litteris ambulantibus¬
XUII. Qualis ł ꝓqualibus culpis quisq seđm
canonicã institutione degradet᷑ deoffitio
sacerdotali
nato aboffitiosuo.
XI Dereliquiis scõꝵ & oratoribus uillaribus.
Dealtare ñ consecrando nisi lapideo

Expanded text:
De ecclesiis seu sanctis noviter inventis sine auctoritate, nisi episcopo probante minime venerentDe ordinatis episcopis, nec receptis. 7. Quod non oporteat solute quoslibet ordinare. 8. De servo, si nesciente domino suo fuerit ordinatus. 9. Quod non liceat clericum in duas civitates ministrare, nec abbates plurima monasteria aut cellas habere. litteris ambulantibus. 17. Qualis vel pro qualibus culpis quisque secundum canonicam institutionem degradetur de officio sacerdotali. vel damnato ab officio suo.e. De reliquiis sanctorum et oratoriis villaribus. 16. De altaria non consecranda, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tur. DETERRATRIBUTARAA
Quicũq terrã tributariã unde tributũ
ad partẽ nram exi resolebat ł ad eccłam
łcui lib& alteri tradiderit. isquieã susci¬
perit. tributũ qđ inde soluebat᷑ omni
modo ad partẽ nram ꝑsoluat. Nisi forte
talem firmitatem de parte dominica
habeat ꝑ quã ipsũ tributũ sibi ꝑdonatũ
posiit ostendere. DEBENEPITIIS DESIRUCTIS
Quicũq suũ benesitiũ occasione ꝓprii¬
desertũ habuerit & intra annũ postquã
ei a comitẽ ł missonrõ nctũ factũ fuerit.
illudemendatũ ñ habuerit ipsũ bers¬

Expanded text:
tur. 35. De terra tributaria. tur. 35. De terra tributaria. Quicumque terram tributariam, unde tributum ad partem nostram exire solebat, vel ad ecclesiam vel cuilibet alteri tradiderit, is qui eam susceperit, tributum quod inde solvebatur, omni modo ad partem nostram persolvat; nisi forte talem firmitatem de parte dominica habeat, per quam ipsum tributum sibi perdonatum possit ostendere. 36. De beneficiis destructis. Quicumque suum beneficium occasione desertum habuerit, et intra annum, postquam ei a comite vel misso nostro notum factum fuerit, illud emendatum non habuerit, ipsum bene
Abbreviated transcription (Latin):
DEADULTEE AIORIB MONETE
Defalsamoneta ut qui eã ꝑcussisse c̃ꝓ¬
batus fuerit . manus eiamputet᷑. Et qui
IUSSIONE ILLIUS EEDDIT
desuo ꝓprio cũsualege conponat. Et qui¬
cũq illud scient̃ ꝑmalũ ingeniũ adquire¬
re tempta uerit ꝓ infideliteneat. quia
sacra m̃tũ fidelitatis qđ nob ꝓmisit irri¬
tũ fecit. Et ideo scđm nram̃ uoluntatem
& potestatẽ diudicatus est.
DEPUERIS INUITIS PARENIBUS
DEIONSIS AUT PUELLIS UELATIS.¬
Siquispuerũ inuitis parentib totonderit
aut puellã uelauerit legẽ suã intriplo
componat. aut ipsipuero ł puelle siiam
suae potestati sr̃. aut illi incuius lib& potes¬
tate fuerit. Illi uero potestatem habeant
capitissui ut intalihab ituꝑ maneanit.
qualiseis c̃placuerit. DEFORCAPIIS
Simancipia dominos suos fugerint in alienã
potestatẽ ut ꝓpt̃ hoc nullũ praemiũ accipiat
ras eicere uoluerit. & legitimo domino
ea contradixerit & illa inde potestate
effugerint. scđm legem ea soluere cogan¬

Expanded text:
De adulteratoribus monetae. De falsa moneta iubemus, qui eam percussisse conprobatus fuerit, manus ei amputetur. Et qui iussione illius redditode suo proprio cum sua lege conponat. Et quicumque illud scienter per malum ingenium adquirere temptaverit, pro infidele teneatur, quia sacramentum fidelitatis, quod nobis promisit, irritum fecit; et ideo secundum nostram voluntatem et potestatem diiudicandus est. 21. De pueris, invitis parentibus, detonsis, aut puellis Si quis puerum invitis parentibus totonderit, aut puellam velaverit, legem suam in triplo conponat, aut ipsi puero vel puellae, si iam suae potestatis sunt, aut illi in cuiuslibet potestate fuerint. Illi vero potestatem habeant capitis sui, ut in tali habitu permaneant, qualis eis conplacuerit. 34. De forcapiis. Si mancipia dominos suos fugerint in alienam potestatem, ut propter hoc nullum praemium accipiat ras eicere voluerit et legitimo domino ea contradixerit, et illa inde postea effugerint, secundum legem ea solvere coga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent. Vndenos decernere uolumꝰ quicquid nob̃
& comite missas łn rõs homine sibidẽ cõroanentes
eligant in ioꝵ curȩ sit pontes ꝑdiuers a loca em̃dare
& eosqͥillos em̃ daredebent exnra iussione
admonere. ut unꝰ quisq. iuxta suã possibilitatẽ

Expanded text:
e volumus quicquid nobis et comite, missos vel nostros homines ibidem commanentes eligant, quorum curae sit pontes per diversa loca emendare, et eos qui illos emendare debent ex nostra iussione admonere, ut unusquisque iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
dequib: uidelic& causis a geredebeant
ut sicut iam aliis missis iniunctũ fuit iusti¬
tiã fatiant derebus & libertatib. iniuste
ab latis. Et sie ps aut abbas autuicarius.
autaduocatus autquis lib& de plebe
hoc fecisse inuent fuerit statĩ restituant᷑.
Si uero ł comes ł actor dominicus ł alt̃mis¬
sus palatinꝰ hoc ꝑpetrauerit & in nram̃
potestatẽ redigerit resdiligent̃ inuesti¬
gata & descripta ad nrm̃ iudiciũ reseruet᷑¬

Expanded text:
de quibus videlicet causis agere debeant. 1. ut sicut iam aliis missis iniunctum fuit, iustitiam faciant de rebus et libertatibus iniuste ablatis; et si episcopus, aut abbas, aut vicarius, aut advocatus, aut quislibet de plebe hoc fecisse inventus fuerit, statim restituatur. Si vero vel comes vel actor dominicus, vel alter missus palatinus, hoc perpetravit, et in nostram potestatem redegit, res diligenter investigata et descripta ad nostrum iudicium reservet
Abbreviated transcription (Latin):
traditiones dequib nulla esti
questio stabiles ꝑmaneant
Siuero aliqͥs aliis ressuas tradiderit
& in hoste ꝓfectus fuerit & ille¬
cui res tradite sunt interim mor¬
tuus fuerit quires suas tradidit.
cũ reuersus fuerit adhibitis testib
corã quib traditio facta est res
suas recipiat. si aũt & ipse mor¬
tuus fuerit. heredes eiꝰ legitimi
res traditas recipiant.
est consecutus. liber ꝑmaneat.
Si uero aliquis eũ iniuste inser¬
uire temptauerit & illa cartã
ingenuitatis suae ostenderit.
& Aduersarium in iuste se in ser¬
uire uelle conꝓbauerit. & ille
abillo qͥ inseruire uoluerit.
diffacta est uuidrigildũ eius
conponat. duas partes illi qui¬
eũ inferuire uoluerit tertiã
regi & ille iterũ ꝑ p̃ceptum
in alterius potestatẽ cõmiserit
ibiq constitutus fuerit dãnũ
aliquid cui libet fecerit qͥeum
in locum uuadii sus ceprt. aut
damnũ soluat. aut hominem
inmallũ ꝓductũ dimit tat

Expanded text:
traditiones, de quibus nulla est traditiones, de quibus nulla est quaestio, stabiles permaneant. Si vero aliquis alii res suas tradiderit et in hostem profectus fuerit, cui res traditae sunt interim mortuus fuerit, qui res tradidit, cum reversus fuerit, adhibitis testibus coram quibus traditio facta est, res suas recipiat. Si autem et ipse mortuus fuerit, heredes eius legitimi res traditas recipiant. est consecutus, liber permaneat. Si vero aliquis eum iniuste inservire temptaverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit, et adversarium iniuste se inservire velle comprobaverit, ille ab illo qui eum inservire voluerit disfacta est, widrgildum eius componat, duas partes illi quem inservire voluerat, tertiam regi; et ille iterum per praeceptum in alterius potestate commiserit, ibique constitutus damnum aliquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadii suscepit aut damnum solvat, aut hominem in mallo productum dimittat,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis ad ȩccłiam confugium fe¬
cerit. intra ipsius atria ȩccłȩ
pacẽ habeat. nec sit ei riecesse
eccłiam ingredi & nullus eum
in deperuim abstrahere prae¬
sumat sedliceat ei confiteri
qđ fecit. & inde ꝑmanꝰ bonorũ
hominũ indiscussionẽ in publico
ꝑducat᷑¬
iquis hominẽ nniudicio in iuste
contra alium alter cantẽ ad¬
iuuare ꝑmalũ ingenium prae¬
sup̃serit atq undecorã iudicib
uł comite increpatꝰ fuerit & ne¬
gare non potuerit xv. soł cuł iuđ
pellatꝰ & timens nein seruitium
occiderit. id est patrem matrem
patruelem auum culũ uł quem¬
libet huius modi ꝓpinquitatis
ꝑ sona ipse qui hoc ꝑpetrauerat
moriatur. Agnatio eꝰ & cor¬
sanguinitas in seruitutẽ cadat :¬
& sine gauerit se illũ occidisse
ad nouem uomeres ignitos iudicio
dĩ examinando accedat.
ui ressuas ꝓ anima sua ad casam
dĩ tradere uoluerit domi tradi¬
tionẽ faciat corã testib legitimis.
Et qui actenus in hoste factȩ sunt

Expanded text:
Si quis ad aeclesiam confugium fecerit, in atrio ipsius ecclesiae pacem habeat, nec sit ei necesse ecclesiam ingredi. Et nullus eum inde per vim abstrahere praesumat, sed liceat ei confiteri quod fecit, et inde per manus bonorum hominum ad discussionem in publico producatquis hominem in iudicio iniuste contra alium altercantem adiuvare per malum ingenium praesumpserit, atque inde coram iudicibus vel comite increpatus fuerit, et negare non potuerit, solidis pellatus, et timens ne in servitium occiderit, id est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemlibet huiusmodi propinquitatis personam: ipse qui hoc perpetraverit, moriatur; cognatio eius et consanguinitas in servitutem cadat. Et si negaverit se illum occidisse, ad novem vomeres ignitos iuditio Dei examinandus accedat.ui res suas pro anima sua ad casam Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae in hoste factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ patris. Siquis acceperit mortis
periculũ incurrat & dep̃teritis con¬
iunctionib qui incefti esse uidentur
ꝑ p̃cationẽ ep̃oꝵ. iussimus emendare.
cũ municatus fuerit ꝑ ennem con¬
ditione apuddm̃ sustineat & depla¬
cito nonsit omino ex traneus. & om̃s

Expanded text:
tis periculum incurrat, et de praeteritis conjunctionibus, quae incestae esse videntur, per precationem episcoporum jussimus emendare. communicatus fuerit, perennem conditionem apud Deum sustineat, et de palatio nostro omnino sit extraneus, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Adulteriũ est in lusio alieni coniugu.
qđ qui alter iustoꝵ thorũ cũ macula¬
uit adulterii nom̃ accepit. intre¬
ꝓprie est in licitꝰ cortus ad conrum
ex homine & cȩde qui enim caede in
hominẽ fecisse conꝑtꝰ erat homicidã
ueteres appellabant. initr̃. Parrici

Expanded text:
Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. proprie est inlicitus coitus, a conex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse compertus erat, homicidam veteres appellabant. 17. Parrici
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ꝓphete introducitur persona dicentis propt᷑
sion non tacebo. sed tã diu clamabo et precib
iungã preces clonec ueniat qui ꝓmissis est.
et egrediatur ut splendor iustus eius et cun¬
ctum orbem suo in luminet splencdore. Quis

Expanded text:
Hic prophetae introducitur persona dicentis: Propter Sion non tacebo, sed tam diu clamabo, et precibus jungam preces, donec veniat qui promissus est, et egrediatur, ut splendor, justus ejus, et cunctum orbem suo illuminet splendore. Et s
Abbreviated transcription (Latin):
Que cũ insion et hierusalem suerit accensa :
nequaque in sola splenlebit iudea sed dicet᷑
as eam: Lum̃ quod inte accensũ est quod
egresũ apatre in tuis cepit ardere sinb
om̃s gentes in luminabis et cuncireges
uelebunt inclitũ tuũ Ohierusalem et
sion qui cletua stirpe. generatus est qui
inde exaltatus patibulo omnes traxit ad
glorificatus incrucem et ominia suo mperio
regna fubiecit Denique nequaquã uocabit᷑
uerusalem et sion: sed nouũi nomen quod¬
ues petrus et super hanc petit̃. eclisicabo
ecclesiã meã : et porte inferi non p̾ua¬
lebunt aduersus eam: Quae uoca¬
bulũ a nomine cdomini deriuabit. ut
dicatur clomini: cũ et po ppłs illus
nequaquam ueteri nominẽ apellatur
ifrael sed nouo idest xp̃rano: Frit que
quasi corona elecoris. in manũ elomini.¬
et quasi diaclema regni in manu dei sui:
quando eam coronauerit turba credera
et dielema imperii quod martires gẽmas
suarum uarietate clistinxerunt Und¬

Expanded text:
quae cum in Sion et in Jerusalem fuerit accensa, nequaquam in sola splendebit Judaea, sed dicetur ad eam: Lumen quod in te est, accensum est; quod egressum est ex Patre, in tuis coepit ardere finibus, et omnes gentes illuminabit . Et cuncti reges videbunt inclytum tuum, o Jerusalem et Sion: qui de tua stirpe generatus est, qui in te exaltatus patibulo, omnes traxit ad glorificatus in cruce est, et omnia suo imperio regna subjecit. Denique nequaquam vocabitur Jerusalem et Sion, sed nomen noedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Quod vocabulum a nomine Domini derivavit, ut dicatur Dominicum. Et populus illius nequaquam veteri nomine appelletur Israel, sed novo, id est, christianus. Eritque quasi corona decoris in manu Domini,et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba credentium, et diadema imperii, quod Martyres gemmarum suarum varietate distinxerint,
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate cleduxi Quem tamen codicem
esse diuisus Quia ꝓpter mandito domini
considentes celestis misterii claristra pulsamꝰ
ut aperiat sensibus nostris floriferas sedes
hominis trans gressione carpamus¬
U ere choruscus liber sermonis astabilis: cdis
sauciati fauus interioris hominis nutrit¬
paruulos in estabilitate: Tanta em̃ illic est
in cantica canticorũ ortus conclusus et fons
signatus. plenus om̃ium pomorum: Modo
et tranquillisim̃a iitã: Moclo ostenclunt
deum ꝓpter salutem credentium uis ualiter
humanatũ: et ad iudicandum orbem esse
uenturũ Modo cõmonent lacrimis peccata

Expanded text:
estat auditum. Quem tamen codicem  divisus. Quapropter mandato Domini confidentes, coelestis mysterii claustra pulsemus, ut aperiat sensibus nostris floriferas sedes,hominis transgressione carpamus. Vere coruscus liber, sermo lampabilis, cura sauciati cordis, favus interioris hominis, piparvulos nutrit. Quanta enim illic est in Cantico canticorum: « Hortus conclusus, et fons signatus, paradisus plenus omnium pomorum . » Moet tranquillissimam vitam. Modo promittentes Deum propter salutem credentium visualiter humanandum, et ad judicandum orbem esse venturum, modo commonent lacrymis peccata
Abbreviated transcription (Latin):
alteri manũ dabat. Ratũ uͦ quasi
rationabile & rectũ. Unde & qui
pollicet᷑ dicit. ratũ esse ꝓsiteor
hoc est firmũ atq ꝑpetuũ. INT̃E
a condicendo quasi conditionis quia
non ibi testes unꝰ iurat sed duo uł
plures ñenim in unius ore. sed iN
enĩ quando sibi aliquid ꝓmit tebant
stipulã tenentes frangebant quam
tterũ iungentes sponsiones suas
Rꝑ̃. Sacram̃tũ est pignus sponsionis
Uocatũ aũt sacram̃tũ quia uiolare¬
ꝑfidiȩ est. INt̃p̃ Locatio quid .ẽ¬
pignus cõm̃datũ ad tẽpꝰ quasi diu
positũ. deponere aũt quis uidetur
cũ aliqͥd metu. furti. incendii. nau¬
fragii apud aliũ custodie causa de
obligat᷑ quae dũ redit̾ statim pignus

Expanded text:
alteri manum dabat. Ratum vero, quasi alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Ritea condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas nt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violarperfidiae est. pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa dep, quae dum redditur, statim pignus
Abbreviated transcription (Latin):
diu in iudicio. ꝓre aliqua petitur.
Testes antiquitꝰ. suprestites dice¬
bant᷑. eo qđ suꝑ stratũ cause pro¬
ferebant᷑. Nunc paste ablata no¬
minis testes uocari. Testes autẽ
considerat᷑ conditione. natura. et
uita. conditione. sili bernon seruus.
Nã sepe seruus metu dominantis testi
& integer actu. Naem si uita bona de¬
fuerit. fide carebit. Non enim potest
dicendo id qđ uider̾. aut ꝓferendo
id qđ audier̃: Duob aũt modis
testes delinquunt cũ ut falsa
ꝓmunt. aut uera silentio obtegunt
Pactũ dr̃ inter partes. ex par te
conueniens scriptura legibus.
Ac morib conꝓbata & dictũ pactũ.
quasi expace factũ abeo quod est
placeat. alii dicunt pactum est
qđ uolens quisq facit. Placitum
uero etiã nolens conpellit᷑ ueluti
quando quisq paratussit iniudicio
ad respondendũ. Qđ nemo potest
dicere pactũ sed placitum. INT̃Rg¬
tũ qđolim in cõmisso regotio alt̃

Expanded text:
diu in judicio pro re aliqua petitur. 8. diu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimet integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera silentio obteguntPactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum.  olim in commisso negotio alter
Abbreviated transcription (Latin):
iurgiũ litis & dictũ regotiũ . quasi
negotiũ . Idiẽ sine otio. Negotium
in causis. Negotiatio in cõmertiis dr̃
ubi aliquid datur ut maiora lu¬
crent᷑ iurgiũ dictũ quasi iuiris gar¬
rium. Eo qđ hii qui causã dicunt
iure disceptent. Litis a contenti¬
one linitis prius Nom̃ sumpsit:
Dequo uergilius. limiserat positus
litem ut discerneret agri causa.
Aut argum̃to aut ꝓbatione constat
argum̃tũ. id est argutũ inuentũ. Pro¬
batio aũt testib . & fide tabularũ constat.
I nomne aũt iudiciũ. sex ꝑsone reqͥrunt᷑.
Iudex. accusator. reus. & tres tes tes.
Iudex dictus quasi iusdicens popło siue
qđ iure disceptet. Iure aũt dispu¬
tare . ẽ. iuste iudicare. Non est aũt
uidex si ñ .ẽ. in eo iusticia. Acusator
uocatꝰ. quasi ad causator. Qui ad
causã uocat eũ quẽ appellat. Reusare
qua petit᷑ nuncupatꝰ. qͥ quãuis sceleris
conscius non sit. Reus tam̃ dr̃ quam¬

Expanded text:
iurgium litis. Et dictum negotium quasi iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virgilius: Limes erat positus litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento, aut probatione constat.argumentum, id est, argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum coIn omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem discetare est juste judicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate: ꝓbata consuetudo si ue
lex non scripta. Namlex alegendo
uocata quia scripta est. Mos aut
longa consuetudo est. Demorib
mune sit usu Om̃s aut̃ lex aut
ꝑmittit aliquid. ut uir fortis petat
p̃miũ. aut uetat ut sacrarũ uirginum
nuptias Nulli petere liceat. Aut
punit ut qui cedem fecerit capite
metu humana coherceatur audacia.
frenetur Nocendi facultas. Legis
enĩ p̃mio aut pęna uita moderatur
humana erit aut honesta. iusta.
possibilis. siue Naturã. siue con¬
sue tudinẽ patrie loco tempore.¬
quȩ conueniens Necessaria. Ut illis
mani festa quoq Ne aliquid ꝑ obs¬
curitatem in captionẽ ꝑueniat.
Nullo priuato quomͦ sed ꝓ communi
ciuium utilitate conseripta. tn¬
Causa uoca ta est a casu quȩ uenita
Est enim materia & origo riegotu.
necdum discussionis ex animae
pate facta qͥdũ ꝓponit᷑ causa est: Dum
ticia quasi iuris statur. Iudicium aũt
prius inquisitio uocabatur. Unde
& actores iudicioꝵ prȩpositus quae

Expanded text:
vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus nsis Omnis autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capitemetu humana coerceatur audacia, frenetur nocendi facenim praemio aut poena vita moderatur humana. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum , et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaes
Abbreviated transcription (Latin):
incasti habentur. Incesti iudicium
in uirgines sacratas uł ꝓpinquas san
hu qui regiam maiestatẽ leserunt.
uł uiolauer̃ uł quirem publicam per¬
diderunt. uł cum hostibus consen¬
serunt eẽ. Malum quid ẽ
Et̃. Malũ appellatur. unum qđ homo
facit. alterũ qđ patit᷑ quod facit
peccatũ est. qđ patitur pȩna est :¬

Expanded text:
icium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanghi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt.iter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena.