comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nrario omnium cognoscitur ꝓcessisse. Pari quoq ratione sciendum ẽ. tã
de re corporea quam incorꝑea. Sciendum etiam qm̃ quecumq res siue cor¬
poralis seu incorporalis. ꝑ quod libet accidens. uel motione. ł cuiuslibet alt̃¬
nitate fit diuersa ab ĩmobili terum p̃ceptore constat eam ꝓcessisse ꝑ ipsũ
qo si sorte quieuerit finem expetere. Cum enim totius conditor creature ꝓ¬
pria essentia sit ĩmobilis ꝓp̾a essentia bonus. simulq uerar sua omnipotẽ¬
tia naturarum modos distribuens. ordinansq ineffabilit. non ertat p̃ter
eum ubi quietem expetant. nisi unde ꝓcesserant redeant. Manifestumq ẽ
nichil in uniuersis factori deperisse. nisi illud quod ꝓcaciter ab illo constitu¬
te transcendit ordinem nature. & iccirco omnis res tanto melius uerius¬
qẽ. quod illam constat esse quanto solidius firmiusq in ꝓprie nature

Expanded text:
maximo omnium cognoscitur processisse: pari quoque ratione sciendum est, tam maximo omnium cognoscitur processisse: pari quoque ratione sciendum est, tam de re corporea quam incorporea. Sciendum etiam, quoniam quaecunque res, sive corporalis sive incorporalis, per quodlibet accidens vel motione, vel cujuslibet alternitate sit diversa ab immobili rerum praeceptore, constat eam processisse per ipsum, et si forte quieverit finem expetere. Cum enim totius Conditor creaturae propria essentia sit immobilis, propria essentia bonus simulque verax, sua omnipotentia naturarum modos distribuens ordinansque ineffabiliter, non exstat praeter eum, ubi quietem expetant, nisi unde processerant redeant. Manifestumque est nihil in universis factori deperisse, nisi illud quod procaciter ab illo constitutae transcendit ordinem naturae. Et idcirco omnis res tanto melius veriusque est quod illam constat esse, quando solidius firmiusque in propriae naturae
Abbreviated transcription (Latin):
nci laborem supfluum uidicabant esse. Intea his alusq quam plimis in sani¬
n impudenter ab eisdem platis. non defuere fideles atq idonei testes u̾itati q̃
illis susfi cienter. si uellent tam ueritati quam ꝓprie acquiescere saluiti responde
de funs cets. ater erronen assertionibus ualerent. Sed os. nos quoq scđm erigu¬
potenr tel irtteuetius bis quos pͥnotauimus illorum etroribris ⁊ ꝑ pauca pts¬
pondere decreuimus ẜ einitus tamen fidedes hortaniis anuieriosaut ire¬
uismodli cautelam intulit. Oportet inquit hereses ce aut hii sut er arie
seaus pbenticr gti hocigitut ꝓmarumnc istorum insipientia dephenditur. atq
ips oromi scenra ac sapientia uacui ꝑnoscuntur. cum negent acatiraruat
auctorem uniuersarum scuicet deum. O m̃ manisftstum ẽ quod omne quan¬
tecaemos st molis uel magnitudinis. si cuiusq supatur magnitudine.a

Expanded text:
nae, laborem superfluum judicabant esse. Interea his aliisque quamplurimis insaninae, laborem superfluum judicabant esse. Interea his aliisque quamplurimis insaniis impudenter ab eisdem prolatis, defuere fideles atque idonei testes veritatis, qui illis sufficienter se vellent tam veritati quam propriae acquiescere saluti, respondere de suis caecis atque erroneis assertionibus valerent. Sed et nos quoque secundum exiguitatem nostri intellectus, his, quos praenotavimus, illorum erroribus vel per pauca respondere decrevimus. Primitus tamen fideles hortamur universos ut intejusmodi cautelam intulit. Oportet, inquit, haereses esse, ut ii qui ex fide sunt probentur. In hoc igitur permaxime istorum insipientia deprehenditur, atque ipsi omni scientia ac sapientia vacui pernoscuntur, cum negent creaturarum auctorem universarum, scilicet Deum. Quoniam manifestum est quod omne, quantaecunque sit molis vel magnitudinis, si cujusque superatur magnitudine, a
Abbreviated transcription (Latin):
tauimus. quod etiam adhuc fore credimus. His dictis continuo palam ex¬
posuerunt. omnium antiquarum stultissimam ac miserrimam nempe
sui deceptricem heresem. Cuiis uidelicet raticinatio. tantominus erat ido¬
neis sermonibus obnixa. quanto constat ẽẽ illi ter ueritati contrariam. dice¬
bant gͦ deliramenta eẽ. quicquid in ueteri ac nouo canonecertis signis
ac ꝓdigus ueterisq testatoribus. de trina & una deitate beata consirmat auc¬
toritas. Celum pariter. ac tram. ut conspiciuntur. absq auctore inici semꝑ ex¬
titisse asserebant. Et cum uniu̾sarum heresum insanientes canum more la¬
trantes det̾rima. ĩ hoc tam̃ epicureis erãt ħ̾eticis similes. qm̃ uoluptatum fla¬
gitus credebant non recompensari ultionis inndictam. Omne xp̃ianorum o¬
pus pietatis dumtarat & iusticie. quodestimatur p̃cium remuñationis eter¬

Expanded text:
tavimus; quod etiam adhuc fore credimus. » His dictis, continuo palam extavimus; quod etiam adhuc fore credimus. » His dictis, continuo palam exposuerunt omnium antiquarum stultissimam ac miserrimam, nempe sui deceptricem, haeresem. Cujus videlicet ratiocinatio tanto minus erat idoneis sermonibus obnixa, quanto constat esse illi ter veritati contrariam. Dicebant ergo deliramenta esse, quidquid in veteri ac novo canone certis signis ac prodigiis veteribusque testatoribus de trina unaque Deitate beata confirmat auctoritas. Coelum pariter ac terram, ut conspiciuntur, absque auctore initii semper exstitisse asserebant. Et cum universarum haeresum insanientes, canum more latrantes deterrima, in hoc tantum Epicureis erant haereticis similes, quoniam voluptatum flagitiis credebant, non recompensari ultionis vindictam. Omne Christianorum opus, pietatis duntaxat et justitiae, quod aestimatur pretium remunerationis aeter
Abbreviated transcription (Latin):
lit seruat &. p̃dicat. illi duo uidelicet lisious. & heribertus statim se alit̃ sen¬
tire non negantes. quales diu latuerant manifestauerunt. Deinde uero płes
post illos se partiistorum ꝓfitebantur herere. nec ulla ratione se posse affirma¬
bant ab illorum segregare consortio. Q uibus comꝑtis tam rex quam pontifices
tristiores effecti. interrogauerunt illos secretius. utpote niros actenus in omni
morum ꝓbitate ꝑ utillimos. quorum unus lisoius in monasterio sc̃e crucis
cłicorum carissimus habebatur. alter idem heribertus. sci petri eccłe. cognom̃¬
to puellaris. capitale scole tenebat dominium. Qui dum int̾rogati fuissent
a quo ł unde eis ista p̃sumptio accidisset: huusmodi dederunt responsum
Nosenim diuẽ. quod sectam quam uos ł iam tarde agnoscitis amplecti¬
mur. sed tam uos quam ceteros cuiuscumq legis ł ordinis in eam cad̾e expec¬

Expanded text:
liter servat et praedicat, illi duo, videlicet Lisoius et Heribertus, statim se aliter senliter servat et praedicat, illi duo, videlicet Lisoius et Heribertus, statim se aliter sentire non negantes, quales diu latuerant, manifestaverunt. Deinde vero plures post illos se parti istorum profitebantur haerere, nec ulla ratione se posse affirmabant ab illorum segregare consortio. Quibus compertis, tam rex quam pontifices tristiores effecti interrogaverunt illos secretius, utpote viros hactenus in omni morum probitate perutilissimos, quorum unus Lisoius in monasterio sanctae Crucis clericorum charissimus habebatur; alter idem Heribertus sancti Petri ecclesiae, cognomento Puellaris, capitale scholae tenebat dominium. Qui dum interrogati fuissent, a quo vel unde eis ista praesumptio accidisset, hujusmodi dederunt responsum: « Hoc enim diu est quod sectam, quam vos jam tarde agnoscitis, amplectimur, sed tam vos quam caeteros cujuscunque legis vel ordinis in eam cadere exspec
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sum. Quibus comꝑtis. p̾sbiter sollicite ꝑrexit. ad xp̃ianissimum
conntem eiusdem ciuitatis richardum exposuit ei omnem rei ut com¬
ꝑerat ordinem. Qui indelicet comes ꝓtinus misit celeriter ad regem. pa¬
lam ei faciens clamdestinam in regno ꝓprio xp̃i ouium pestem. Ut̾ autem
cognouit rex scilicet robertus. ut erat doctissimus. acxp̃ianissimus. tristis
ac merens nimium effectus. qm̃ & ruinam patrie. reuera & animarum
metuebat int̾itum. Iccirco quantotius aurelianis ꝓperans. conuocatis pli¬
mis ep̃is &. abbatibus. ac religiosis quibq laicis. acerrime cepit ꝑscru¬
tari qui essent auctores huius ꝑu̾si dogmatis. ł qui parti illorum iam de¬
cepti consentirent. facta gͥ ꝑscrutatione interdicos. quomodo unus qͥsq
sentiret. & cred̾et ea que fides catholica ꝑ doctrinam apłicam incõmutab¬

Expanded text:
universum. Quibus compertis, presbyter sollicite perrexit ad Christianissimum universum. Quibus compertis, presbyter sollicite perrexit ad Christianissimum comitem ejusdem civitatis Richardum, exposuit ei omnem rei, ut compererat, ordinem. Qui videlicet comes protinus misit celeriter ad regem, palam ei faciens clandestinam in regno proprio Christi ovium pestem. Ut autem cognovit rex, scilicet Robertus, ut erat doctissimus ac Christianissimus, tristis ac moerens nimium effectus, quoniam et ruinam patriae re vera et animarum metuebat interitum, idcirco quantocius Aurelianis properans, convocatis plurimis episcopis et abbatibus ac religiosis quibusque laicis, acerrime coepit perscrutari qui essent auctores hujus perversi dogmatis, vel qui parti illorum jam decepti consentirent. Facta igitur perscrutatione inter clericos, quomodo unusquisque sentiret et crederet ea quae fides catholica per doctrinam apostolicam incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
infecit. Quod etiam seminarium nequam in pluriores hi qui susceꝑãt
toto conamine spargere nitebantur. fuerunt nempe huius ꝑuersi dog¬
matis heresiarces duo. heu ꝓdolor qui in ciuitate putabantur genere
ac scientia ualentiores in clero. quorum unus heribertus. alter lisoius¬
dicebatur. hi deniq quamdu res latuit. tam apud regem. quam apud
palacu ꝓceres sũmam obtinuerant amicitiam. Nempe iccirco facilius
quosq decipe potuerunt. quorum mentes amor fidei uniu̾sał minus ad¬
strinx̾at. Qui non solum in p̃dicta urbe. s etiam in uicinisurbib malig¬
num dogina spargere temptabant. dum quendam sane mentis in roto¬
magoꝵ ciuitate p̾b̃rm cupientes sue consortem facere uesame missis lega¬
tis qui ei omne secretum huius ꝑuersi dogmatis explanantes docerent. Di¬
cebant nempe fore in ꝓximum. it illorum scilicet dognia cadere ppłm

Expanded text:
infecit. Quod etiam seminarium nequam in pluriores hi qui susceperant infecit. Quod etiam seminarium nequam in pluriores hi qui susceperant toto conamine spargere nitebantur. Fuerunt nempe hujus perversi dogmatis haeresiarches duo, heu! proh dolor! qui in civitate putabantur genere ac scientia valentiores in clero, quorum unus Heribertus, alter Lisoiusdicebatur. Hi denique, quandiu res latuit, tam apud regem quam apud palatii proceres summam obtinuerant amicitiam. Nempe idcirco facilius quosque decipere potuerunt, quorum mentes amor fidei universalis minus astrinxerat. Qui non solum in praedicta urbe, sed etiam in vicinis urbibus malignum dogma spargere tentabant, dum quemdam sanae mentis in Rothomagorum civitate presbyterum cupientes suae consortem facere vesaniae, missis legatis qui ei omne secretum hujus perversi dogmatis explanantes, docerent. Dicebant nempe fore in proximum, in illorum scilicet dogma cadere populum
Abbreviated transcription (Latin):
si alter nichodemus. pater huuis scilicet. de quo p̃sens est sermo habitus
occulte xp̃ianus dicitur fuisse. Tunc quoq de umuerso trarum orbe.
incredibilis homiñ multitudo exultant̃ iherosolimã ꝑgentes domui dei re¬
ercio de uicesimo infra iam dictum millesimum anno repta ẽ apud
p̃fatam aurelianensem urbem. cruda nimium atq insolens here¬
sis. que scilicet diutius occulte germinata. in ꝑditionis segetem malepy¬
lulans. plures in sue cecitatis p̃cipitauit laqueum. fertur namq a muli¬
ere quadam ex italia ꝓcedente. hec insanissima heresis. in gallus habuis¬
se exordium. que ut erat diabolo plena. seducebat quoscumq ualebat.
non solum idiotas & simplices. uerum etiam plerosq qui udebantur doc¬
tiores in dicorum ordine. Que scilicet ueniens ciuitatem aurelianensẽ
dum moraretur ibi ꝑ aliquot spãcium temporis. ueneno sue nequicie płes

Expanded text:
si alter Nicodemus, pater hujus scilicet de quo praesens est sermo habitus, si alter Nicodemus, pater hujus scilicet de quo praesens est sermo habitus, occulte Christianus dicitur fuisse. Tunc quoque de universo terrarum orbe incredibilis hominum multitudo exsultanter Hierosolymam pergentes, domui Dei reurelianos reperta. Tertio de vicesimo infra jam dictum millesimum anno, reperta est apud praefatam Aurelianensem urbem cruda nimium atque insolens haeresis, quae scilicet diutius occulte germinata, in perditionis segetem male pullulans, plures in suae caecitatis praecipitavit laqueum. Fertur namque a muliere quadam ex Italia procedente, haec insanissima haeresis in Galliis habuisse exordium, quae ut erat diabolo plena seducebat quoscunque volebat, non solum idiotas et simplices, verum etiam plerosque qui videbantur doctiores in clericorum ordine. Quae scilicet veniens civitatem Aurelianensem, dum moraretur ibi per aliquod spatium temporis, veneno suae nequitiae plures
Abbreviated transcription (Latin):
latom confitetur crimen. Moxq a ministris tegis. in conspectu totius plebiᷤᷤ
extra ciuitatem igni est traditus. atq consumptus. Iudei tamen ꝓfugi. ac
uagabunda qui in locis abditis delitescentes. p̃dicte suꝑfũant cladi. post qͥn¬
quennium. euersionis templi ceꝑunt in urbibus apparere ꝑpauci. Et qm̃
oportet. quamuis ad illorum confusionem. ut ex illis. aliqui infuturum su¬
ꝑsint. ł ad confirmandum ꝓprium nefas. seu ad testimonium fusi sanguini
xp̃i. Iccirco uero credimus. xp̃ianerum animositatem. diuina dispensante
puidentia. in cis ad tempus mansueuisse. Codem nichilominus anno. diui¬
na ppiciante clementia. cepit mater ipsius principis. uidelicet ãmirati ba¬
bilonis. mulier xp̃ranissima. nomine maria. reedificare xp̃itemplum
iussu eius filu euersum politis & quadris lapidibus. Nam & uir ipsius qua¬

Expanded text:
lationi confitetur crimen, moxque a ministris regis in conspectu totius plebis lationi confitetur crimen, moxque a ministris regis in conspectu totius plebis extra civitatem igni est traditus atque consumptus. Judaei tamen profugi ac vagabundi, qui in locis abditis delitescentes praedictae superfuerant cladi, post quinquennium eversionis templi coeperunt in urbibus apparere perpauci. Et quoniam oportet, quamvis ad illorum confusionem, ut ex illis aliqui in futurum supersint, vel ad confirmandum proprium nefas, seu ad testimonium fusi sanguinis Christi, idcirco vero credimus Christianorum animositatem divina dispensante providentia in eis ad tempus mansuevisse. Eodem nihilominus anno, divina propitiante clementia, coepit mater ipsius principis, videlicet Ammirati Babylonis, mulier Christianissima, nomine Maria, reaedificare Christi templum, jussu ejus filii eversum, politis et quadris lapidibus. Nam et vir ipsius, qua
Abbreviated transcription (Latin):
lorum magis amore p̃sentis uite coacti. metu mortis quam uite sempit̾ne
gaudiis. Nam quicumq illorum sese tales mentiendo fieri poposcerant
paulo post ad morem pristinum sunt impudenter reu̾si. Pret̾ea his ita ges¬
tis p̃dictus literarum baiulus. ad natuum male seturus repedauit solum:
Cepit itaq sedule ꝑquirere. si forte quempiam gentis sue fraudis con¬
scie reppiret. Inuentis uero ꝑpaucis in ciuitate aurelianorum pauide ad¬
modum degentibus rursus cepit illorum familiarius utu consortio. Acci¬
dit igitur ut quidam ꝑegrinus. eius in transmarino socius itmere atq
certissime illius itmeris conscius negocui. illuc deueniret. rursusq illum
nideorum amicitiis. nimis herere᷑ cerneret. palam uniuersis indicare cu¬
rauit. quanti mali gerulus ille ẽẽt homontio. et cuius rei causa iudeorum
potiretur opibus. Qui ilico comp̃hensus acrisq agitatus uerberibus ꝓpͥe di¬

Expanded text:
lorum magis amore praesentis vitae coacti metu mortis quam vitae sempiternae lorum magis amore praesentis vitae coacti metu mortis quam vitae sempiternae gaudiis. Nam quicunque illorum sese tales mentiendo fieri poposcerant paulo post ad morem pristinum sunt impudenter reversi. Praeterea his ita gestis, praedictus litterarum bajulus ad nativum male securus repedavit solum. Coepit itaque sedulo perquirere si forte quempiam gentis suae fraudis conscium reperiret. Inventis vero perpaucis in civitate Aurelianorum pavide admodum degentibus, rursus coepit illorum familiarius uti consortio. Accidit igitur ut quidam peregrinus, ejus in transmarino socius itinere atque certissime illius itineris conscius negotii, illuc deveniret rursusque illum Judaeorum amicitiis nimis haerere cerneret; palam universis indicare curavit quanti mali gerulus ille esset homoncio, ex cujus rei causa Judaeorum potiretur opibus. Qui, illico comprehensus acrisque agitatus verteribus, propriae di
Abbreviated transcription (Latin):
diximus templo. post paululum manifeste claruit. qm̃ uidoꝵ neqͥtia tan¬
tum nefas sit patratum. Utq diuulgatum est per orbem uniuersum:
cõmumi om̃ium xp̃ianorum consensu decretum ẽ. ut omnes iudei. ab il¬
lorum terris. ł ciuitatib funditus pellerentur. Sicq umu̾si odio habiti
expulsi de ciuitatib alii gladus trucidati. alii fluminib necati. diu̾sisq
mortium generibus inĩempti. non nulli etiam sese diu̾sa cede int̾emerunt
Ita sciuicet ut digna de eis uitione pacta. uix pauci ilorum in orbe reipiret
romano. Tunc quoq decretum ẽ. ab ep̃is atq interdictum ut nullus xp̃i¬
anorum illis se in quocumq sociaret. negocio. Si qui tamen de illis ad
baptismi gr̃am conu̾ti uoluissent om̃emq uidaicam respuere consuetudinẽ
ł morem: illos tantum susciꝑe decreuerunt. Quod et fecerunt plurimi il¬

Expanded text:
diximus, templo, post paululum manifeste claruit quoniam Judaeorum nequitia tandiximus, templo, post paululum manifeste claruit quoniam Judaeorum nequitia tantum nefas sit patratum. Utque divulgatum est per orbem universum, communi omnium Christianorum consensu decretum est ut omnes Judaei ab illorum terris vel civitatibus funditus pellerentur. Sicque universi odio habiti, expulsi de civitatibus, alii gladiis trucidati, alii fluminibus necati diversisque mortium generibus interempti; nonnulli etiam sese diversa caede interemerunt, itascilicet ut, digna de eis ultione peracta, vix pauci illorum in orbe reperirentur Romano. Tunc quoque decretum est ab episcopis atque interdictum ut nullus Christianorum illis se in quocunque sociaret negotio. Si qui tamen de illis ad baptismi gratiam converti voluissent omnemque Judaicam respuere consuetudinem vel morem, illos tantum suscipere decreverunt. Quod et fecerunt plurimi il
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicis caracteribus. scriptis epłis pictaciolis. ferribaculo msertis. ne dͦ
casu potuissent ab eo diuelli. Qui egressus detulit litteras pdicto principi
refertas dolo & nequitia. &. qm̃ nisi celerius domum xp̃ianorum uenerabi¬
lem subuertet. sciret se in ꝓximum. xp̃ianis regnum illius occupantib om̃i
penitus dignitate carere. his uero princeps auditis ꝓtinus furmre arreptꝰ
misit iherosolimam de suis qui p̃lictum funditus subu̾terent templum
Qui uenientes fecerunt. ut eis fuãt imꝑatum. Ipsum quoq concauum sepul¬
chri tumulum ferri tuditibus quassare temptantes minime ualuerunt.
Tunc etiam beati martyris georgii eccłam in ramulo pariter subũterunt.
cuius olim uirtus farracenorum nmium gentem t̾ruerat. fertur enimcre¬
bro uiuic eos ingredi cupientes raptum cecitatem ꝑtulisse. Euerso igiturut

Expanded text:
Hebraicis characteribus, scriptis epistolis, pictaciolis ferri baculo insertis, ne quo Hebraicis characteribus, scriptis epistolis, pictaciolis ferri baculo insertis, ne quo casu potuissent ab eo divelli. Qui egressus detulit litteras praedicto principi refertas dolo et nequitia; et quoniam, nisi celerius domum Christianorum venerabilem subverteret, sciret se in proximum Christianis regnum illius occupantibus omni penitus dignitate carere. His vero princeps auditis, protinus furore arreptus, misit Hierosolymam de suis qui praedictum funditus subverterent templum. Qui venientes fecerunt ut eis fuerat imperatum. Ipsum quoque concavum sepulcri tumulum ferri tuditibus quassare tentantes minime valuerunt. Tunc etiam beati martyris Georgii ecclesiam in Ramulo pariter subverterunt, cujus olim virtus Sarracenorum nimium gentem terruerat. Fertur enim crebro illuc eos ingredi cupientes raptum caecitatem pertulisse. Everso igitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
apud iherosolimam sepulchrum continebat domini acsaluatoris
nri euersa ẽ funditus. uissu principis babilonis. Cuis uidelicet euersionis
occasio. tale quod dicturi sumus. cognoscitur exordium habuisse. Cum eni
de toto t̃tatum orbe. ob insigne dominicum memoriale. plurima fidelium
multitudo iherosolimam uisitaturi ꝑgerent. tursus cepit inuidui diabo¬
lus ꝑ assuetam sibi uideorum gentem uere fidei cultorib uenenum sue ne¬
quitie ppmare. Erat igitur huuis generis apucl aurelianensem galliarum
regiam urbem non modica multitudo. Qui ceteris suegentis tumidiores oe
inuidi atq audatiores sunt repti. hi deniq nequam consilio inito corrui¬
perunt quendam data pecunia uidelcet girouagum. sub ꝑegrinohabitu
nomine robertum. fugitiuum utiq seruum beate marie. melerensis ce¬
nobii. Quem accipientes caute miserunt ad principem babilonis. cum

Expanded text:
apud Hierosolymam sepulcrum continebat Domini ac Salvatoris apud Hierosolymam sepulcrum continebat Domini ac Salvatoris nostri, eversa est funditus jussu principis Babylonis. Cujus videlicet eversionis occasio tale, quod dicturi sumus, cognoscitur exordium habuisse. Cum enim de toto terrarum orbe ob insigne Dominicum memoriale plurima fidelium multitudo Hierosolymam visitaturi pergerent, rursus coepit invidus diabolus per assuetam sibi Judaeorum gentem verae fidei cultoribus venenum suae nequitiae propinare. Erat igitur hujus generis apud Aurelianensem Galliarum regiam urbem non modica multitudo, qui caeteris suae gentis tumidiores, et invidi atque audaciores sunt reperti. Hi denique nequam consilio inito corruperunt quemdam data pecunia, videlicet girovagum sub peregrino habitu, nomine Robertum, fugitivum utique servum beatae Mariae Melerensis coenobii. Quem accipientes caute miserunt ad principem Babylonis cum
Abbreviated transcription (Latin):
rente. ad illius exemplum data ẽ. postmodum in giro filiolis fontis sacre fidi
uitulorum innumera multitudo. p̃t̾ea ramardo ut diximus iudaiçante qͥn
potius insaniente. suasum ẽ regi qui uidelicet illum frequenter obsuam
imꝓbitatem redarguerat. ut scuicet tante ciuitatis principatum regio subiu¬
garet dominio. ne siquidem diutius uires pessimi incrementi sumeret scan¬
dalum sacre fidei. Qua ratione rex compulsus misit ex̾citum qui p̃dictum ra¬
inardum. a ciuitate pellerent. sibiq illã tuendam seruarent. uenientes u̾o
qui missi fuerant. a rege ceꝑunt urbem. cum nimia depopulatione partẽ
etiam eius non modicam incendio cremauere. Suꝑauit siquidem magni¬
tudinem prioris gaudu ꝓmerentib flagicuis enormitas calamitatis.
de eusione templi iherosolimoꝵ et cede udorum.
o quo di tempore. id ẽ anno nono post p̃fatum mulesimum. eccla q̃

Expanded text:
rente, ad illius exemplum data est postmodum in gyro filiolis fontis sacrae fidei rente, ad illius exemplum data est postmodum in gyro filiolis fontis sacrae fidei vitulorum innumera multitudo. Praeterea Rainardo, ut diximus, judaizante, quin potius insaniente, suasum est regi, qui videlicet illum frequenter ob suam improbitatem redarguerat, ut scilicet tantae civitatis principatum regio subjugaret dominio, ne siquidem diutius vires pessimi incrementi sumeret scandalum sacrae fidei. Qua ratione rex compulsus, misit exercitum, qui praedictum Rainardum a civitate pellerent, sibique illam tuendam servarent. Venientes vero qui missi fuerant a rege, ceperunt urbem cum nimia depopulatione, partem etiam ejus non modicam incendio cremavere. Superavit siquidem magnitudinem prioris gaudii promerentibus flagitiis enormitas calamitatis.De eversione templi Hierosolymorum, et caeae Judaeorum. Eo quoque tempore, id est anno nono post praefatum millesimum, ecclesia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uicem. Qui exclamans uoce qua potuit. ad deponendum se quantotius ue¬
nire rogabat. Illi uero audientes demonica fieri illusione credebant. ꝓcla¬
mante quoq ipso attentius. seq uiuere affirmante. occurrerunt uiri soluen¬
tes illum deposuerunt. Qui ꝑductus ad ciuitatem. dum ꝑcunctaretur quo¬
modo tandem in patibulo pendens sese habuisset. aiebat. Dum essem inquiẽs
iunior accepta iam coniuge: excepi cum ipsa oblatum michi a quodam desacro
fonte filiolum. cui etiam consensimus dare ex nr̃a parua facultatula. quem solũ
de matre susceꝑamus lib̾ali gr̃a utulum unum. ut enim pridem sum dimis¬
sus celsa de trabe pendere. uisa ẽ michi grandior uniuersis occurrisse. extensoq
corꝑe atq erecta ceruice. leniter meis submisit cornua plantis. ac me huiusmo¬
di quamduu pependi sustinuit. Hoc uero illo qui seruatus a morte fuerat refe¬

Expanded text:
vicem. Qui exclamans voce qua potuit, ad deponendum se quantocius vevicem. Qui exclamans voce qua potuit, ad deponendum se quantocius venire rogabat. Illi vero audientes daemonica fieri illusione credebant. Proclamante quoque ipso attentius, seque vivere affirmante, occurrerunt viri, solventes illum deposuerunt. Qui perductus ad civitatem, dum percunctaretur quomodo tandem in patibulo pendens sese habuisset, aiebat: « Dum essem, inquiens, junior, accepta jam conjuge, excepi cum ipsa oblatum mihi a quodam de sacro fonte filiolum, cui etiam consensimus dare, ex nostra parva facultatula, quem solum de matre susceperamus liberali gratia vitulum unum. Ut enim pridem sum dimissus celsa de trabe pendere, visa est mihi grandior universis occurrisse, extensoque corpore atque erecta cervice leniter meis submisit cornua plantis, ac me hujusmodi, quandiu pependi, sustinuit. » Hoc vero illo qui servatus a morte fuerat refe
Abbreviated transcription (Latin):
go ante tempore. Nam dum quidam fures boues p̃se minantes. a dñis bo¬
um insequi se intellexissent. cõmiserunt eosdem boues. uiro cuidam seni
&e in nocenti quasi uictus neccessaria quesituri reuera fuge p̃sidium petenteᷤ
cuasuri. Q uod cum fecissent: statim dep̃hensus ẽ senex cum bobus. trahitur. ce¬
ditur. ac reorum more uincitur. ductusq ad principem ciuitatis comitẽ
uidelicet heribertum. uult causam discutere. non auditur.quin potius qua¬
si cruda senectute reus. necis suspendio ab eodem comite adiudicatur. Qðq:
etiam absq ulla dilatione ꝑactum ẽ. Sed mox ut suspendium ꝑtulit. mirum
in modum iuuenca magni & ꝑualidi corporis. erecto corpore: cornua suspen¬
si plantissupposuit. sicq ꝑ triduum sine dolore uiuum sustinuit. Expletoq
triduo. audiuit is qui pendebat uiatores iuxta p̃tereuntes sermocinari ad in¬

Expanded text:
go ante tempore. Nam dum quidam fures, boves prae se minantes, a dominis bogo ante tempore. Nam dum quidam fures, boves prae se minantes, a dominis boum insequi se intellexissent, commiserunt eosdem boves viro cuidam seni et innocenti, quasi victus necessaria quaesituri, revera fugae praesidium petentes evasuri. Quod cum fecissent, statim deprehensus est senex cum bobus; trahitur, caeditur, ac reorum more vincitur. Ductusque ad principem civitatis, comitem videlicet Heribertum, vult causam discutere. Non auditur; quin potius quasi cruda senectute reus necis, suspendio ab eodem comite adjudicatur. Quodque etiam absque ulla dilatione peractum est. Sed mox ut suspendium pertulit, mirum in modum juvenca magni et pervalidi corporis, erecto corpore cornua suspensi plantis supposuit, sicque per triduum sine dolore visum sustinuit. Expletoque triduo, audivit is qui pendebat viatores juxta praetereuntes sermocinari ad in
Abbreviated transcription (Latin):
ministerio concessum ẽ. clementer remitteret. Quod ut optimnit. ilico ane¬
quam ministris compellitur suspensum iri. Eductusq ad constitutũ locum
hec uerba sepius iterabat. Dñe ihu qui in hac die pependisti in cruce ꝓ salute
hominum. indulge michi. Erat enim ille dierum sextus. qui iccirco fidelibus
uniuersis reuerentior habetur. Esto uincitur. eleuatur. artatoq suspendi¬
tur gutture. Cunctisq ab hac funesta ut putabant exsecutione recedentibus.
pendens uelut exanimis mansit in diem alterum. Tunc nutu diuino ruptis
ligaminib suscepit t̾ra solutum hominem pariter & uiuum. qui cogebatur
subire necem sibi sublatus ꝑ aeris uacua. Qui egressus ciuitatem. stupidũ
uniuersis p̃buit spectaculum. Sed heu ꝓͥdolor. ad priffina reu̾sus. flagi¬
tiosus euasit. Cui rei simile fertur contigisse in trecassina criuitate non lon¬

Expanded text:
ministerio concessum est, clementer remitteret. Quod ut obtinuit, illico a neministerio concessum est, clementer remitteret. Quod ut obtinuit, illico a nequam ministris compellitur suspensum iri; eductusque ad constitutum locum haec verba saepius iterabat: Domine Jesu, qui in hac die pependisti in cruce pro salute hominum, indulge mihi. Erat enim ille dierum sextus, qui idcirco fidelibus universis reverentior habetur. Esto: vincitur, elevatur, arctatoque suspenditur gutture. Cunctisque ab hac funesta, ut putabant, exsecutione recedentibus, pendens velut exanimis mansit in diem alterum. Tunc nutu divino ruptis ligaminibus suscepit terra solutum hominem, pariter et vivum qui cogebatur subire necem sibi sublatus per aeris vacua. Qui ingressus civitatem stupidum universis praebuit spectaculum. Sed heu! proh dolor! ad pristina reversus flagitiosus evasit. Cui rei simile fertur contigisse in Trecassina civitate non lon
Abbreviated transcription (Latin):
ne fidei insidiosus habebatur detractor. atq ideo paupum iudicia absq ulla
pmulgabat pietate. penitus humanitate remota. Namrei quam dicturus
sum tot testesextiterunt. quanti in eadem ciuitate eo tempore uiuetant ho¬
mines. Compbensus aliquando fagiciosus quidam furtum faciens. ductuis
adeum ut eius audientia quid de eo faciendum eẽt assignaretur. Qui sta¬
tim omni miseratione remota. suspendi in patibulo ullum adudicauit. At
iose qui depbensus fuerat lacrimabiliter pdictum ranardum rogare cepit
ut ciad presens uitam indulgeret. ꝓmittensq se deinceps non latrocinaturu
el ne quicqriam. Crudelior quippe fiebat sacramentis etiam se obstiingens
non ultra uicturum obsecrantem se miserum. Qui udens minime posse pro¬
latam de se immutare sententiam. hoc solum modo impetrauit. ut pdicto
fieret confessus suorum facinorum ep̃o. sibiq ꝓtinus morituro. quod huius

Expanded text:
nae fidei insidiosus habebatur detractor. Atque ideo pauperum indicia absque ulla nae fidei insidiosus habebatur detractor. Atque ideo pauperum indicia absque ulla promulgabat pietate, penitus humanitate remota. Nam rei, quam dicturus sum, tot testes exstiterunt quanti in eadem civitate eo tempore vivebant homines. Comprehensus aliquando flagitiosus quidam, furtum faciens, ductusque ad eum ut ejus audientia, quid de eo faciendum esset, assignaretur. Qui statim omni miseratione remota suspendi in patibulo illum adjudicavit. At ipse qui deprehensus fuerat lacrymabiliter praedictum Rainardum rogare coepit, ut ei ad praesens vitam indulgeret, promittensque se deinceps non latrocinaturum. Sed nequicquam. Crudelior quippe fiebat sacramentis etiam se obstringens, non ultra victurum obsecrantem se miserum. Qui videns minime posse prolatam de se immutare sententiam, hoc solummodo impetravit, ut praedicto fieret confessus suorum facinorum episcopo; sibique protinus morituro, quod hujus
Abbreviated transcription (Latin):
fideles. non solum ex gallicanis ꝓuintus. uerum etiam ex uniu̾sa pene italia
ac de transmarinis regionibus. simulq egrotantes non pauci sc̃orum inter¬
sumit exordium. cupiditatis uicio impellente. ex inde solet incurrere ca¬
sum. Nam p̾dicta urbs conuentu populorum ut diximus gr̃a pietatis effec¬
ta opulentissima conceperunt ulius habitatores nimiam ꝓ tanto benefi¬
cio i soientir. iueiuidem mortuo ipsuis ciuitatis comite frotinundono¬
mine uiro esues tmplicissimo. suscepit cius filius principitum sacimnquam
ies cuues dispositurus. Himium quippe flagitiosus effectus.: ecc le in supoert¬
nisi quo ualebat fedare temptabat. I udcorum quoq in tantum p̾uaricartorras
diligetut consuetudmes. ut se regem ipsorum suo p̃nomine. tainaitius quippe
dicebatur. suis omnibus imparet. Cumenim in cetis mendacissimus etamrepia¬

Expanded text:
fideles, non solum ex Gallicanis provinciis, verum etiam ex universa pene Italia, fideles, non solum ex Gallicanis provinciis, verum etiam ex universa pene Italia, ac de transmarinis regionibus, simulque aegrotantes non pauci sanctorum intersumit exordium, cupiditatis vitio impellente, exinde solet incurrere casum, nam praedicta urbs conventu populorum, ut diximus, gratia pietatis effecta opulentissima, conceperunt illius habitatores nimiam pro tanto beneficio insolentiam. Siquidem mortuo ipsius civitatis comite, Frotmundo nomine, viro aeque simplicissimo, suscepit ejus filius principatum satis nequam, res civiles dispositurus. Nimium quippe flagitiosus effectus, ecclesiae insupernisu quo valebat, foedare tentabat. Judaeorum quoque in tantum praevaricatorias diligebat consuetudines, ut se regem ipsorum suo praenomine, Rainardus quippe dicebatur, suis omnibus imperaret. Cum enim in caeteris mendacissimus, etiam Christia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentiarum sermo exordium hũit. p̃omnibus exinde p̃cedentibus p̃scripte
institutionis. laboriosior. ac spermologius fructificatior ẽ reꝑtus. de scõꝵ
nouatis eccłarum basilicis uniuerso mundo subsequenti tempore
id ẽ anno octauo infra pdictum nullesimum humanati saluatoris anmim
reuelata sunt. diu̾sorum argumentorum indiciis. quorsum diu latuerant
płimorum scõrum pignora. Nam ueluti quoddam resurrectionis decoram ẽ
prestolantes dei mitu fidelium obtutibus patuere. quorum etiam mentib
plurimum intulere solamen. hec enim reuelatio primitus in senonica gal¬
liarum urbe. apud eccłam beati martyris stephani dinoscitur cepisse. Cui eti¬
am preerat archip̃sul. leotericus a quo scilicet admiranda relatu reꝑta sũt
ibi antiquorum sacrorum insignia. Quippe inter cetera ꝑ plura que latebãt
dr̃ uirge moysi inuenisse partem. Ad cuius rei famam conuenerunt quiq

Expanded text:
praesentiarum sermo exordium habuit, prae omnibus exinde praecedentibus praescriptae praesentiarum sermo exordium habuit, prae omnibus exinde praecedentibus praescriptae institutionis laboriosior ac spermologius fructificatior est repertus. CAPUT novatis ecclesiarum basilicis universo mundo, subsequenti tempore, id est, anno octavo infra praedictum millesimum humanati Salvatoris annum, revelata sunt diversorum argumentorum indiciis, quorsum diu latuerant, plurimorum sanctorum pignora. Nam veluti quoddam resurrectionis decoramen praestolantes Dei nutu fidelium obtutibus patuere, quorum etiam mentibus plurimum intulere solamen. Haec enim revelatio primitus in Senonica Galliarum urbe, apud ecclesiam beati martyris Stephani dignoscitur coepisse. Cui etiam praeerat archipraesul Leotericus, a quo scilicet admiranda relatu reperta sunt ibi antiquorum sacrorum insignia. Quippe inter caetera perplura, quae latebant, dicitur virgae Moysi invenisse partem. Ad cujus rei famam convenerunt quique
Abbreviated transcription (Latin):
ronis eccłe p̃positus moribusq ⁊ conuersatione scĩtatis ualde ornatus. Hic enim
in tantum huius instituti ꝓpagator extitit. ut abeneuentana ꝓuintia. queq
habebantur in italia. & ingallus usq occeanim mare potiora monasteria.
illius ditioni gratularentur eẽ subiecta. Post cuius obitum successit heimar¬
dus uir simplex in ipsius locum qui licet non adeo famosissimus. regularis
tamen obseruantie non impar custos. Post hunc quoq sanctus ac uenerabi¬
lis eligitur maiolus. cuuis suꝑius memoriam fecimus qui etiam successorẽ
sibi monachorum patrem p̃uidit odilonem. hic&. enim quintus a primo
berno abba extitit. p̃dicti cluniensis cenobu. Ex quo uidelicet cenobio ꝑ diu¬
sas ꝓuintias frs̃ sepius petiti. atq monachorum patres ordinati. płimum do¬
mino acquisiuere lucrum. Hic tamen pater scilicet uullermus. de quo in

Expanded text:
ronis Ecclesiae praepositus, moribus et conversatione sanctitatis valde ornatus. Hic enim ronis Ecclesiae praepositus, moribus et conversatione sanctitatis valde ornatus. Hic enim in tantum hujus instituti propagator exstitit, ut a Beneventana provincia quaeque habebantur in Italia et in Galliis usque Oceanum mare potiora monasteria illius ditioni gratularentur esse subjecta. Post cujus obitum successit Heimardus vir simplex in ipsius locum. Qui licet non adeo famosissimus, regularis tamen observantiae non impar custos. Post hunc quoque sanctus ac venerabilis eligitur Maiolus, cujus superius memoriam fecimus, qui etiam successorem sibi monachorum Patrem praevidit Odilonem. Hic etenim quintus a primo Bernone abbas exstitit praedicti Cluniensis coenobii. Ex quo videlicet coenobio per diversas provincias fratres saepius petiti, atque monachorum Patres ordinati, plurimum Domino acquisivere lucrum. Hic tamen Pater, scilicet Willermus, de quo in
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sorum donorum a sui principio indies locus idem obtinuit. Construrit igitur
p̃dictum cenobium primitus pat̾ monachorum supradicti balmensis monast̾u
berno uocatus iubente uiullermo piissimo aquitanorum duce in pago matisco¬
nense. suꝑ graonam fluuiolum. Qđ etiam cenobium in primo non amplius quã
quindecim t̾re colonias dr in dotem accepisse: fratres tamen duodecim mi¬
mero inibi tnemorantur conuenisse. Ex quorũ ueluti optimo semine multipli¬
cata stirps domini ex̾cituum innumerabilis. magnam orbis plagam cognoscitur
replesse. Qui qm̃ his que dei sunt uidelicet iusticie & pietatis oꝑibus incessanter
adheserunt. iccirco bonis omnib repleri meruerunt. Insuꝑ & futuris imuitabile re¬
liquerunt exemplum. Nam post p̃fatum bernonẽ fuscepit regiminis curam sa¬
pientissimus abba odo uir ꝑ omnia religiosissimus. qui fuerat scĩ martȩ ni tu¬

Expanded text:
versorum donorum a sui principio in dies locus idem obtinuit. Construxit igitur versorum donorum a sui principio in dies locus idem obtinuit. Construxit igitur praedictum coenobium primitus Pater monachorum supradicti Balmensis monasterii, Berno vocatus, jubente Willermo piissimo Aquitanorum duce, in pago Matisconense, super Graonam fluviolum. Quod etiam coenobium in primo non amplius quam quindecim terrae colonias dicitur in dotem accepisse. Fratres tamen duodecim numero inibi memorantur convenisse. Ex quorum veluti optimo semine multiplicata stirps Domini exercituum innumerabilis magnam orbis plagam cognoscitur replesse. Qui quoniam his, quae Dei sunt, videlicet justitiae et pietatis, operibus incessanter adhaeserunt, idcirco bonis omnibus repleri meruerunt, insuperque futuris imitabile reliquerunt exemplum. Nam post praefatum Bernonem suscepit regiminis curam sapientissimus abbas Odo, vir per omnia religiosissimus, qui fuerat sancti Martini Tu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in cius gestis habetur. in andegauense t̾ritorio. uenientesq ad monaste¬
rium sc̃i sauini confessoris pictauensis. tulerunt secum totam que ualuere sup¬
pellectilem. ibiq ꝑ aliquod spacium temporis eaque didicerant oꝑam dedere.
Rursusq illo frigescente eiusdem districtionis tenore. apud monast̾ium sc̃i marti¬
ni augustidimeñsis suscepta dinoscitur aliquotiens inguisse. deinde uero quasi
terna transmigratione. in suꝑiore burgundia locatum balmense occupauit mo¬
nasterium. Ad ultimum quoq p̃dicta uidelicet institutio iam pene defessã. a uc̃¬
tore deo elegit sibi sapientie sedem uires collectura ac fructificatura germine mui¬
tiplici in monastioscilicet cognomento cluniaco. quod etiam ex situ eiusdem loci
adclino atq humili tale sortitum ẽ nomen. uel etiam quod aptius iui congruit
a cluendo dictum. qm̃ eluere crescere dicimus. Insigne quippe incrementum di¬

Expanded text:
sicut in ejus gestis habetur, in Andegavense territorio, venientesque ad monastesicut in ejus gestis habetur, in Andegavense territorio, venientesque ad monasterium sancti Savini confessoris Pictavensis tulerunt secum totam quam valuere supellectilem, ibique per aliquod spatium temporis ea quae didicerant operam dedere. Rursusque illo frigescente ejusdem districtionis tenore apud monasterium sancti Martini Augustodunensis suscepta dignoscitur aliquoties viguisse. Deinde vero quasi tertia transmigratione in superiore Burgundia locatum Balmense occupavit monasterium. Ad ultimum quoque, praedicta videlicet institutio jam pene defessa, auctore Deo, elegit sibi sapientiae sedem, vires collectura, ac fructificatura germine multiplici, in monasterio, scilicet cognomento Cluniaco. Quod etiam ex situ ejusdem loci acclivo atque humili tale sortitum est nomen, vel etiam, quod aptius illi congruit, a cluendo dictum, quoniam cluere, crescere dicimus. Insigne quippe incrementum di
Abbreviated transcription (Latin):
tore. statim compellebatur. tam a regibus ł comitibus. quam a pontificibus. ut me¬
liorandi gr̃a illud ad regendum snsciꝑet. quoniam ultra cetera diuitiis & scĩtate
ipsius patrocinio assumpta cernebantur excellere monastena. Ipse quoq firma
testabatur assertione. quia si huius institutionis tenor quocumq loco a mona¬
chis custodiretur. muillam omnino indigentiam cuiusq rei paterentur. Quod
etiam eindentissime declaratum ẽ. in locis sibi cõmissis. fertur siquidem eadem
institutio ususq huius consuetudinis ex scĩ patris benedict monasterus. uei
regli erordium habuisse. atq ꝑ beatum maurum ipsuis uidelicet discipulum
ad nostrum id ẽ gallicanum tritorium delatam fuisse. Extat etiam ueridica re¬
latio qm̃ post bẽati mauri obitum succedenti tempore hostium infestationibus
erpulsi monachi a monasterio cognomento glannofolio quodipse constrixat.

Expanded text:
tore, statim compellebatur tam a regibus, vel comitibus quam a pontificibus, ut metore, statim compellebatur tam a regibus, vel comitibus quam a pontificibus, ut meliorandi gratia illud ad regendum susciperet, quoniam ultra caetera divitiis et sanctitate ipsius patrocinio assumpta cernebantur excellere monasteria. Ipse quoque firma testabatur assertione quia si hujus institutionis tenor quocunque loco a monachis custodiretur, nullam omnino indigentiam cujuscunque rei paterentur. Quod etiam evidentissime declaratum est in locis sibi commissis. Fertur siquidem eadem institutio, ususque hujus consuetudinis, ex sancti Patris Benedicti monasteriis vel regula exordium habuisse, atque per beatum Maurum, ipsius videlicet discipulum, ad nostrum, id est, Gallicanum territorium delatam fuisse. Exstat etiam veridica relatio, quoniam post beati Mauri obitum, succedenti tempore hostium infestationibus expulsi monachi a monasterio cognomento Glannofolio, quod ipse construxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
queat inueniri. Regłari etiam districtione non minus effloruit. atq in comꝑabił
huius ordinis suo tempore ꝓpagator extitit. Sed quantum ꝓ hacre diligebatur
a religiosis et piis tantomagis detrahebatur. insidiabaturq a fraudulentis &
impus. fuit enim ex italia ortus nobilem ducensa parentibris ꝓsapiam nobilior
tamen illustrem ꝑ assecutam scientiam. Nam in eodem t̾ritorio scilicet in fundo
qui ei parentum uire debebatur prius uocato. uulpiam. construxit monast̾ium totiꝰ
gr̃e habundantissimum. postea ab ipso mutato nomine. frutuariense cognomi¬
natum. Quod cum multigenis locupletasset beneficiis. constituit ibi monachoꝵ
patrem. ꝑ omnia se imitantem nomine iobannem. Erat enim p̃dictus uiuller mꝰ
acer ingenio et insignis prudentia. iccirco sũmum in palaciis regum. accet̾orum
principum obtinebat iocum. Q uodcumq deniq monast̾ium ꝓpͥo iuduabatur paᷤ¬

Expanded text:
queat inveniri. Regulari etiam distinctione non minus effloruit, atque incomparabilis queat inveniri. Regulari etiam distinctione non minus effloruit, atque incomparabilis hujus ordinis suo tempore propagator exstitit. Sed quantum pro hac re diligebatur a religiosis et piis, tanto magis detrahebatur insidiabaturque a fraudulentis et impiis. Fuit enim ex Italia ortus, nobilem ducens a parentibus prosapiam: nobilior tamen illustrem per assecutam scientiam. Nam in eodem territorio, scilicet in fundo, qui ei parentum jure debebatur, prius vocato Vulpiam, construxit monasterium totius gratiae abundantissimum; postea ab ipso mutato nomine Frutuarense cognominatum. Quod cum multigenis locupletasset beneficiis, constituit ibi monachorum Patrem, per omnia se imitantem, nomine Joannem. Erat enim praedictus Willermus acer ingenio, et insignis prudentia; idcirco summum in palatiis regum ac caeterorum principum obtinebat locum. Quodcunque denique monasterium proprio viduabatur pas
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum iusitandi gr̃a concurrerent. simulq prestolantes in eius discessu a¬
liquod fieri uidere miracłum. ut pote qui tanti meriti p̾sciebant uirum. Ipse
uero mente sagaci p̃dixit illis ac monuit ut alia curarent. signum quodq mi¬
iume ẽẽnt insuri. ne expectarent. ꝓ sepotius obsecrabat. ut piissimum dñm at¬
tentius orarent. Iamsiquidem ꝓpinquans sui exitus horam erectis in celum ma¬
nibus & oculis. creberrime dicebat. domine miserere. dñe miserere.Sicq in¬
ter hec uerba ultimum efflauit spm. Sepultusq ẽ in eadem eccła in eo scilicet
loco ubi primitus beatus martinus sepultus quieuerat. de monasteriis
p̃dicta domorum dei melioratione neñabilis abbas uuillermmus abeato
ũquidem maiolo primitus eccłe sc̃i martyris benigni pater constitutus. Quam un¬
delicet eccłam ilicotam mira locatione ꝑmutauit. ut huiuscemodi alter difficile

Expanded text:
ad eum visitandi gratia concurrerent, simulque praestolantes in ejus discessu aad eum visitandi gratia concurrerent, simulque praestolantes in ejus discessu aliquod fieri miraculum videre, utpote qui tanti meriti praesciebant virum, ipse vero mente sagaci praedixit illis ac monuit ut alia curarent; signum, quod et minime essent visuri, ne exspectarent. Pro se potius obsecrabat ut piissimum Dominum attentius orarent; jam siquidem propinquans sui exitus horam erectis in coelum manibus et oculis creberrime dicebat: « Domine, miserere, Domine, miserere. » Sicque inter haec verba ultimum efflavit spiritum. Sepultusque est in eadem ecclesia, in eo scilicet loco, ubi primitus beatus Martinus sepultus quieverat. CAPUT V. De mondicta domorum Dei melioratione, venerabilis abbas Willermus, a beato siquidem Maiolo primitus ecclesiae sancti martyris Benigni Pater constitutus. Quam videlicet ecclesiam illico tam mira locatione permutavit ut hujuscemodi altera difficile
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quibus trucidati in p̃lio deciderunt. De quibus nolo te lateat qm̃ uix apud
xp̃i clementiam obtinui. ut erepti de ministris tenebrarum. locis refrigeru ac
lucis sistere sistere mererentur. Ceterum tu delectabile domino uotum ut ce¬
ꝑasexple. Suꝑueniente igitur designato die. congregatisq ep̃is et abbatib
cum innumera multitudine fidelium. utrorumq sexuum.⁊ ordinum priusqͣ
inciperent sacra ficri uir reuerentissimus heruieus sanctioribus qui conuenerãt
sacerdotibus. hoc quod ei reuelatum fuerat manifestare curauit. Pacta uero ex
more sacratione omnibus utensilibus rite compositis: cepit idem uir artioris
uite macerationibus sese conterere. atq solitarius in exigua penes eccłam cellu¬
la psalmis & oratiombus uacans degere. Qui cum post hec anno quarto cog¬
nouisset se in breui migraturum a seculo. iam iamq egrotare cepisset. ac plures

Expanded text:
tes, quibus trucidati in praelio deciderunt. De quibus nolo te lateat, quoniam vix apud tes, quibus trucidati in praelio deciderunt. De quibus nolo te lateat, quoniam vix apud Christi clementiam obtinui, ut erepti de ministris tenebrarum locis refrigerii ac lucis sistere mererentur. Caeterum tu delectabile Domino votum, ut coeperas, exple. » Superveniente igitur designato die, congregatisque episcopis et abbatibus cum innumera multitudine fidelium utrorumque sexuum et ordinum, priusquam inciperent sacra fieri, vir reverendissimus Heriveus sanctioribus qui convenerant sacerdotibus hoc, quod ei revelatum fuerat, manifestare curavit. Peracta vero ex more sacratione, omnibus utensilibus rite compositis, coepit idem vir arctioris vitae macerationibus sese conterere, atque solitarius in exigua penes ecclesiam cellula psalmis et orationibus vacans degere. Qui cum post haec anno quarto cognovisset se in brevi migraturum a saeculo, jam jamque aegrotare coepisset, ac plures