comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si quis moriens gelegitimo matrimonio pregnantem
reliquerit uxorem iub& lex mulierm a propiquis quos¬
usq ut pastum ueniat custo diri quaecum legitimotem pr̃

Expanded text:
Si quis moriens ex legitimo matrimonio praegnantem reliquerit uxorem, iubet lex mulierem a propinquis, quousque ad partum veniat, custodiri: quae cum legitimo temp
Abbreviated transcription (Latin):
propt hoc quodinsenatoris genere natisunde elelit eat
cumsũs uris integris recipere non iub&ur. Si deo quid ũti

Expanded text:
propter hoc, quod senatorio genere nati debitum cum usuris integris recipere non iubentur: et ideo, quod cauti
Abbreviated transcription (Latin):
& matre patruus corumq: filios filias uelaepotes &iamsieman¬
cipati frĩs euidenter excludunt. Ita tamen utriuis liberorũ mater
habuerat duas paster demorientis filus here ditatẽ p̃sumat
& testiame mancipati str̃ quos contat eẽ suꝑ uestites quod
simater ius liberorum non habuerit
testiũ
mater consequitur & duas paster &icu & mancipati filu
exclusis patruis possidebunt

Expanded text:
 matre, patruos eorumque filios vel nepotes etiam emancipati fratres evidenter excludunt: ita tamen, ut, si ius liberorum mater habuerit, duas partes de morientis filii hereditate praesumat et tertiam emancipati fratres, quos constat esse superstites. Quod si mater ius liberorum non habuerit, tertiam mater consequetur et duas partes etiam emancipati filii exclusis patruis possidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
scribte. & lic& hereditas uelemptio caitdiuersi o¬
tractus res incorporalȩs in sehabeant. lus tamen
ipsius hereditatis uelemptiones adiorumq contractuũ
in corporadeẽ. Incorpordi&i cm sunt in rep̃diorum

Expanded text:
scriptae. Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorporalia etiam sunt iura praediorum
Abbreviated transcription (Latin):
ponrs nsen cauponi degto eadebentur que in cau¬
tur ut uasa in quib uinum difunditurt ernaeto dicui
curiuiquioqi cẽ poculauasa debentur saneministri ea¬
rum rerum legat o noncedunt Neste
testrumen tum medici legito coliriae & inpla siri a
cpparetus omnis conficiendorũ medi camentorũ Itẽ q¬
feramentu legato cuedunt:¬
strum eito pictoris legito colores peni cilla acute¬
rteas tempertindorum colorũ uas ad ebebuntur ñ indĩo¬
Distoris instrumento legaato crebrit asini molue & serui¬
qui pistrinum exercent iton manone quib: fecrinae
subiunguntur legato caedunt:¬
nstromonta bil neatorio legato balneitor ipse scimna
de pedica fistule miliaria y ponia rotoa quariae iumen¬
aqiuoq quil  ligna deferunt᷑ legit ocue dint soniđ ninidi¬
nstrum ento pircatoris legito &retia ainasse & fus¬
dino & nauiculue ami quoq: & c&erhuius modiurib:¬
Supellostilos legata capse armaria non solum librorũ
ctuestes pondere gratiue parite sint debebuntur

Expanded text:
onio legato ea debentur, quae caulut uasa, in quibus uinum defunditur: escarai quoque et pocularia uasa debentur. Sane ministri earum rerum legato non cedunt. Instrumento medici legato collyria et emplastra apparatus omnis conficiendorum medicamentorum, itemqferramenta legato ceduntstrumento pictoris legato colores penicilli cauteet temperandorum colorum uasa debebuntur. Poris instrumento legato cribra asini molae et seruqui pistrinum exercent, item machinae, quibus farinae ubiguntur, legato cedunstrumento balneatorio legato balneator ipse et scamna ypopodia, fistulae, miliaria, epitonia, rotae aquaiae, iumenquoque quibus ligna deferuntur legato cedunt. Instrumento piscatoris legato et retia et nassae et fuset nauiculae, hami quoque et cetera eiusmodi usibSupellectile legata capsae armaria, nisi solum librorum aut uestis ponendae gratia paratae sint, debebuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
raria & cu&erȩ uenationes instrum entio continea¬
buntur que dicm instrum etum ꝑtinoit  si questus
fundi & maxima pasto inuenationib: consirtatiiur¬
rustus qui solo coherebunt mortis testitoris conpo¬
rumad legatarium pestinent ante ꝑcepti udher dem¬
undo legato cum mancipuir & pecorib& omni ins¬
trumentorustico &urbanopeculiũ astoris ante ter¬
tatoron defunstisi ex eodon fundo fuerit magis pla¬
c& ad legaturiũ pestinere¬
ne in strumento legatus erat. ud legaturium non ꝑci¬
n& nisieũ adius eius funditestator uoluent ꝑtinerae :
quas fundo legatotestator ex di¬
uorsis cmptionibi ad plicuuerat legaeturio gedereplucurt¬
Instrusto predio legato fabri ferrani ltonignarii
puttores & qui in strucidi fundi graticibidd̃m mo¬
Nstrusto fundo legato libriquoq & biblio tecae quȩ
in eodem fundo sunt legato continentur:
erud sinstituc digratia ex eodan fundo qui cum man¬
cipus fuerat legatus aliotrans latus ud logaturiũ
placuit ꝑtinere

Expanded text:
raria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quae etiam ad instrumentum pertinent, si quaestus fundi ex maxima parte in uenationibus consiructus, qui solo cohaerebant mortis testatoris tempore, ad legatarium pertinent: ante percepti ad heredemundo legato cum mancipiis et pecoribus et omni instrumento rustico et urbano peculium actoris ante testatorem defuncti, si ex eodem fundo fuerit, magis placet ad legatarium pertinereni instrumento legatus erat, ad legatarium no pertinet, nisi eum ad ius eius fundi testator uoluerit pertinere. quas fundo legato testator ex diuersis emptionibus applicauerat, legatario cedere placuitInstructo praedio legato fabri ferrarii, item tignarii, putatores et qui instruendi fundi gratia ibidem mostructo fundo legato libri quoque et bibliothecae quae in eodem fundo sunt legato continentur. Seruos studendi gratia ex eodem fundo, qui cum mancipiis fuerat legatus, alio translatos ad legatarium placuit pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
si cuit instractuẽ logito urbana familiae Item amer¬
oficus e uestiaam cemirii & aquari &idem domuis
seriuanter liieget occedunt omnibi qde in donomu
legatas ceutiones do bitorumrationes que biseruo ount
legicto caedunt¬
Mob lili logetis aurum uel argentum non debaur
nisi debis quoq manisestron sirres estactore posnitostendi

Expanded text:
sicut instructa est legata urbana familia, item artifices et uestiarii et zetarii et aquarii itidem domui seruientes legato cedunt. Omnibus quae in domo sunt legatis cautiones debitorum rationesque seruorum legato ceduntbus legatis aurum uel argentum non debetur, nisi de his quoque manifeste sensisse testatorem possit ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
u posside rat legatum mancipia tũ urbun aquum
rustica. Itomq argentum & uestes quae eodon tem¬
pore in fundo conp̃boñdunturad legatarium ꝑti¬
nent Pascuaricoq postea conparta ud fundum
logutũ testutor adiunex erat si eius appellatione
continetur ced legitariũ pestinent: Is irã nadiõ¬
uicquid in eadam domum quam instrustã legauit
pat̃ fumilias ꝑ p&uo ei instruende segratium habuit
legaturi ocuedit: Instructa domo  legato conti¬
nentur quib domus munitior ueltuta ab incendio
pruestatur tegula specularia & uola legato contine¬
buntur Iton uerementa lecti cultitae puluini
sub sellia cathedruomensȩ armaria delficae pul¬
uis concue aq manilia candelabra lucerne &si¬
milice quaecumq materia exprorsa: hic dedomocon¬

Expanded text:
ut possederat legato mancipia tam urbana quam rustica, itemque argentum et uestes, quae eodem tempore in fundo comprehendentur, ad legatarium pertinent. Pascualia, quae postea comparata ad fundum legatum testator adiunxerat, si eius appellatione contineantur, ad legatarium pertinent. Quidquid in eadem domo, quam instructam legauit familias, perpetuo instruendi gratia habuit, legatario cedit. Instructa domo legata ea legato continentur, quibus domus munitior uel tuta ab incendio praestatur: tegulae specularia et uela legato continebuntur: item aeramenta lecti culcitae puluini subsellia cathedrae mensae armaria delphicae pelues conchae aquimanalia candelabra lucernae et similia quacumque materia expressa. Domo
Abbreviated transcription (Latin):
hi quifiscinri commoda uel utilitatem tuentus. hanc
debent custodire mi rurã. neneglegenter circaca quae
nobis iuredebentur existant. & nec prouintialibus. ca¬
lumniatores dum aliqoid ab his inius. fis cin omine re
ad probentur¬

Expanded text:
Hi qui fisci nostra commoda vel utilitatem tuentur, hanc debent custodire mensuram, ne negligentes circa ea, quae nobis jure debentur, existant, et ne provincialibus calumniatores, dum aliquid ab iis injuste fisci nomine repetunt, approbentur
Abbreviated transcription (Latin):
Neminorib: bonade puturent sed illi accedant adtutelum
qui inthregritatementis & cesta ꝓpinquitate iunguntur

Expanded text:
ne minorum bona depereant: sed illi accedant in tutelam, qui integritate mentis et certa propinquitate iunguntur
Abbreviated transcription (Latin):
suriue cautionis dicuntur in quib debitor
creditore suorem ipse obpignoratam adtem pus uendere
pernecessitatem conscripta cauitione ꝓmittit. quod futũ

Expanded text:
soriae cautiones dicuntur, in quibus debitor creditori suo rem, ipsi oppignoratam ad tempus, vendere per necessitatem conscripta cautione promittit: quod factu
Abbreviated transcription (Latin):
siuero postsecundã reparationem adsestoꝵ inuentus pen¬
culos ad dictam cacusa crediderit replicandam. ut si

Expanded text:
Si vero post secundam reparationem assertor inventus periculo suo addicti causam crediderit replicandam, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
cognouimus mulaos causas suas ꝑ potenauqa
personas ex cusare uelpsequiꝰ. Itaut libellos ueltitulos

Expanded text:
Cognovimus multos causas suas per potentium personas excusare vel prosequi, ita ut libellos vel titulos
Abbreviated transcription (Latin):
udicos orouinciarum sumam sollicitudipem habere debe¬
adt ne astores potenuro adiquid circa inferiores personas in.

Expanded text:
udices provinciarum summam sollicitudinem habere debent, ne actores potentum aliquid circa inferiores personas in
Abbreviated transcription (Latin):
dipudaaetin propon& ut ordo ipsiur causa p&atur
scripta sed mox apudiudicem sineullatemporum mo¬
raque perui d&ur adferri cauram suã propontet
orrnesn frrstes suce probationis exibeat quamre

Expanded text:
pud acta proponat aut ordo ipsius causae petatur scriptus, sed mox apud iudicem sine ulla temporum mora, quae per hoc videtur afferri, causam suam proponat et omnes partes suae probationis exhibeat. Quam re
Abbreviated transcription (Latin):
maternabona filiorũ de functa uxore pat᷑ It pors¬
sideat utusum fructum dehis habeat. sed quantum aut¬
quam diui habeatlex nopella constituit distrhendi

Expanded text:
Materna bona filiorum defuncta uxore pater ita possideat, ut usumfructum de his habeat: sed quantum auquam diu habeat, lex novella constituit: distrahendi
Abbreviated transcription (Latin):
sedre obsequium ut decuit prestitisse. sic testamentum
matris in quo p̃ termisn fuerint non ualebit. Nam si
mater contratestamentum filii quodin orsiciosum dixe

Expanded text:
sed se obsequium, ut decuit, praestitisse: sic testamentum matris in quo praetermissi fuerint, non valebit. Nam si mater contra testamentum filii, quod inofficiosum dixe
Abbreviated transcription (Latin):
um uelfilias emancipauerint i qui a nom potest mater ui¬
uade filiorũm̃i portiomibi tundicare ntertiũ portionom
nec esseerit utp matris obitum si suo stiter pater fuerit
a singulis emancipatis filiis uirilem idest de sino neha
deduobus. testiam: s&ribi quastũ ꝑcipit portion on.
inusum fructum. quousq uixerit possidenda: quod si aliqu
filuiuiuã matrem. apatreemancipati fuerint & aliqui fortas¬
a patre formaseru dur: quodsi mortua uxore filu non fu¬
erint & ne potes uelneptes exfilus. auus paternus. hab ueri
quiomnes in aui potestate consistunt. eadem quae defilus cr
cano potes in omnibus formaseru&ur. aduero si aliquis
ex ipsis ne potibus auusemancipare uolueruit. testiã similiter
si cut & defiliorum patribus accipiat portionem nam &de
prone potibus similiter obseruari lex ista constituit

Expanded text:
um vel filios emancipaverit, quia non potest matre viva de filiorum portionibus vindicare tertiam portionem, necesse erit, ut post matris obitum, si superstes pater fuerit, a singulis emancipatis filiis virilem, id est de uno mediam, de duobus tertiam, de tribus quartam percipiat portionem in usumfructum, quousque advixerit possidendam. Quod si aliqui filii viva matre a patre emancipati fuerint et aliqui fortasa patre forma servetur. Quod si mortua uxore filii non fuerint et nepotes vel neptes ex filiis avus paternus habuerit, qui omnes in avi potestate consistunt, eadem, quae de filiis, et circa nepotes in omnibus forma servetur. At vero si aliquos ex ipsis nepotibus avus emancipare voluerit, tertiam similiter, sicut et de filiorum partibus, accipiat portionem. Nam et de pronepotibus similiter observari lex ista constituit
Abbreviated transcription (Latin):
siquis ud uersarium suum aut rep&ione cutcri¬
minis obiectine pulsauerit in prouintia in qui¬
consist& illi quipulsatur suas exerceat actiones nec

Expanded text:
Si quis adversarium suum aut repetitione aut criminis obiectione pulsaverit, in provincia, in qconsistit ille qui pulsatur, suas exerat actiones nec
Abbreviated transcription (Latin):
Chueclex hoc p̾cepit ut ex auctores ad exigendas.
tributaris funtiones idoneos eẽ mittendos. Ita utri
de his populiac curatio ulla procerserit. idẽ querela
deposita fuerit in eorum loco alidirigantur ut habi

Expanded text:
Haec lex hoc praecipit exactores ad exigendas tributarias functiones idoneos esse mittendos, ita ut, si de his populi accusatio ulla processerit, id est querella deposita fuerit, in eorum locum alii dirigantur, ut habi
Abbreviated transcription (Latin):
rat uel proipsadata fuerat & donationem quem ꝑcepit amittt:
cetq &iam exilii religionemteneatur. quod nauiromulier re¬
pellatur necipsenisi cestis criminib ream do cuerit ꝓ leue ut

Expanded text:
rat, vel pro ipsa data fuerat, et donationem, quam percepit, amittat atque etiam exsilii relegatione teneatur. Quod si a viro mulier repellatur, nec ipse, nisi certis criminibus ream docuerit, pro levi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fueritens a qualibe ꝑ sona sublatũ totum amicis eorum uel
preximis uel seruis cum iudicem interpellauerint sine dila¬
none red dactur. ut res qua discedens dominus in sua ꝓpri¬
&ate dimisit. Integracabautoribus domini quousq rede

Expanded text:
fuerit eis a qualibet persona sublatum, totum amicis eorum vel proximis vel servis, cum iudicem interpellaverint, sine dilatione reddatur: ut res, quas discedens dominus in sua proprietate dimisit, integra ab actoribus domini, quousque rede
Abbreviated transcription (Latin):
ss quis ep̃r uel quos lexipra com me morat autreligiosi
uel quilib& religiosae intestati sine filus. propinquis ueluxos
decesserint qui tamen nec curiue quicquã debuerint nec

Expanded text:
s episcopus vel quos lex ipsa commemorat aut quilibet religiosi vel religiosae intestati sine filiis, propinquis vel uxore decesserint, qui tamen nec curiae quicquam debuerint nec
Abbreviated transcription (Latin):
nam &sipuella mortua fuerit hoc tantum quod acceperiat
reddant. si uero lam puella xmum agens annum. ur que
ad ximumplenum susceptas. arras uelipsa uel parentes
tutores curatores uu&enuerint idobseruandum ẽ utsi fi¬
dem placcit muture uoluerint. cillum rennuctcuius spon

Expanded text:
nam et si puella mortua fuerit, hoc tantum quod acceperant reddant. Sin vero iam puella decimum agens annum usque ad undecimum plenum susceptas arras vel ipsa vel parentes tutores curatoresve tenuerint, id observandum est, ut si fidem placiti mutare voluerint et illum rennuant, cuius spon
Abbreviated transcription (Latin):
citur quae sui iures sunt. In potestite Itaq dominorũ
sunt serui quam potestatem omnes gentes habere

Expanded text:
citur quae sui iuris sint. In potestate itaque dominorum sunt serui; quam potestatem omnes gentes habere
Abbreviated transcription (Latin):
an non e genus. alterico modauerit non plus abeo ꝓpt̃ usuram
quam testiã pastem accipiat id estut suꝑ duos modios quiaccepit:
testiumred dit: quodsi conuentus fueritille qui cõmodat & ꝓma
ore usura noluerit debitũ suũ adiesto testiomodio adebitore
ecipereiam debitũ ꝑdat. quã rem adsolas fruges ꝑcipimus ꝑtinere¬
nã quando pecuni fuerit com modata nisiuna tantum cen¬
tesimam ad creditoribus exigi non iubemus

Expanded text:
annonae genus alteri commodaverit, non plus ab eo propter usuram quam tertiam partem accipiat, id est, ut supra duos modios, qui accepit, tertium reddat. Quod si conventus fuerit ille, qui commodat, et pro majore usura noluerit debitum suum, adjecto tertio modio, a debitore recipere, etiam debitum perdat. Quam rem ad solas fruges praecipimus pertinerNam quando pecunia fuerit commodata, nisi unam tantum centesimam a creditoribus exigi non jubemus
Abbreviated transcription (Latin):
siquis plus quam legitima centeri macontino hoc ẽ
tres siliquas in annohomine ꝑ̃soledo amplius aedebitore
sub occsione necersitatis accipere uelau ferre p̃sumpsertu

Expanded text:
Si quis plus quam legitima centesima continet, hoc est tres siliquas in anno per solidum, amplius a debitore sub occasione necessitatis accipere vel auferre praesumpser
Abbreviated transcription (Latin):
tori : Quoti õis dedomoquastae r&inendequentus p̃t̃
periculumplus p&endi officio iudicis omnib uestimatis
quastum faci oiduẽ quue apud heredem remaneat cut
ceste exigendu cautio ad legatario ut quod plus dodrante
percepent restituat.

Expanded text:
t. Quotiens de modo quartae retinendae quaeritur, propter periculum plus petendi officio iudicis omnibus aestimatis quarta facienda est, quae apud heredem remaneat, aut certe exigenda cautio a legatario, ut quod plus dodrante perceperit restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
mota non fuerant exiitur cluss inintiprincipir lau¬
dib &iam p̃sentem legem necessaẽ ad pliceori

Expanded text:
mota non fuerant, excitari. Cuius invicti principis laudibus etiam praesentem legem necesse est adplicari
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ quem penituerit acus arse criminalit̃ & inseriptionem
focissȩ deid quod probare non potert. si ei cum accusactore in no¬
cente. conuenerint inuicem seabsoluant. siuero iudex eum
qui accusatus ẽ criminosum esse cognouerit. & interreum
&accusatorẽ percor ruptionẽ de absoluti on ereatus conuenent.¬
quireus ꝓbatur. remoto conludio poenam excipiat legibus¬
constitutum

Expanded text:
Si quem poenituerit accusare criminaliter et inscriptionem fecisse de eo, quod probare non potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se absolvant. Si vero judex eum, qui accusatus est, criminosum esse cognovit, et inter reum et accusatorem per corruptionem de absolutione reatus convenequi reus probatur, remoto colludio, poenam excipiat legibusconstitutam
Abbreviated transcription (Latin):
faccultatis suue donator non reseruauent. non ualebunt.
sed pt̃ eccilla donatio contralegem ẽ si quisrem in litem
positum quae re p&itor. cat directo ordinedon& cut

Expanded text:
facultatis suae donator non reservaverit, non valebunt. Sed praeterea illa donatio contra legem est, si quis rem in lite positam, quae repetitur, aut recto ordine donet
Abbreviated transcription (Latin):
ies uel res ponsiones patienter accipi&. & omã plenadn¬
cusfione perquirat. nec priur plitigantibus sua senten

Expanded text:
es vel responsiones patienter accipiat, et omnia plena discussione perquirat; nec prius litigantibus sua senten
Abbreviated transcription (Latin):
saluct recipiant sĩquis itaq huictam iuste ꝑ ceptione
pstere tem ptauerit nouerit se in exilium deportaqi dutam¬
ero possersor fuerit facultatem suam fisei butib addi cen

Expanded text:
salva recipiat. Si quis itaque huic tam iustae praeceptioni resistere temptaverit, noverit se in exilio deportanduero possessor fuerit, facultatem suam fisci viribus addicen
Abbreviated transcription (Latin):
erit superatus quod remsibinon debitã occupare p̃sumpsit
sed & aio qui conuatus aacdodomino red dere ꝑuusa noluent

Expanded text:
erit superatus, quod rem sibi non debitam occupare praesumpsit, sed et ille, qui conventus a certo domino reddere pervasa nolue
Abbreviated transcription (Latin):
Alic& in negotis quae peractionem electam inchoari
uidentur legitimus adrespondendum temporum cursus.
sem per obseruandusnit. specialiter eos qui aliquaperuase¬
rint non patimur. perquã cumq occansionem deferrenego¬
tium. Ideoq cumille qui fuent de possessione deiectus.
audienti am inꝑ&rauerit iuxta iurir ordinem intra
annum adrecipiendum. q perdi deritnullatenus defe¬
ractur nec aliqua peruas urum dilatio concedatur &iã¬
si pro hacre de feren debeneficium principis potuerit
obtinere
farore ꝑ&endo debito undecesta scriptura profestur
seude id quod adicui fidei conmis sum ẽ ut dar&ur ali

Expanded text:
Licet in negotiis, quae per actionem elicitam incoari videntur, legitimus ad respondendum temporum semper cursus observandus sit, specialiter eos qui aliqua pervaserint non patimur per quamcumque occasionem differre negotium. Ideoque cum ille, qui fuerit de possessione deiectus, audientiam impetraverit iuxta iuris ordinem intra annum, ad recipienda quae perdidit nullatenus differatur. Nec aliqua pervasori dilatio concedatur, etiamsi pro hac re differenda beneficium principis potuerit obtinerePro repetendo debito, unde certa scriptura profertur, seu de id, quod alicui fideicommissum est ut daretur, ali
Abbreviated transcription (Latin):
&teus personar obseruur. quuenec testamento docre¬
tue sunt nec ꝓpinquitate adidofficium addicuntur

Expanded text:
eas personas observabitur, quae nec testamento decretae sunt nec propinquitate ad id officium adducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
un unsenserit uin&a quod si forsitan cequadirnume¬
rus inutrecque paste sit  eius pastis praecedat auctoritas
inquec papianus. cum caequalinumero senserit: quia

Expanded text:
um senserit, vincat. Quod si forsitan aequalis numerus in utraque parte sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua Papinianus cum aequali numero senserit: quia
Abbreviated transcription (Latin):
sibi deinstrum entis blandiatur sed cum primũ uolueritillae
qui ob precsus debito uendidit pecuniam seuoc& & posfersi

Expanded text:
sibi de instrumentis blandiatur, sed cum primum voluerit ille, qui obpressus debito vendidit, pecuniam revocet et possessi
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ his rebus quas diximus infiratur: adio quoq:
modo testam̃ta iurue fusta infirmantur sialiquis
p fuctum testamentum ca ptemin atur id est cuit
ubhostib capiatur cut procrimine in exiliũ depu¬
t&ur. similiter & is quiad optatus fuerunt testa¬
mentum quod antequã adoptur&ur fecerat. non uale¬
bit. Heredes cut sui sunt: aut sin aut neces sarii sunt: aut
extranei: sui necersarii heredes appellantur: filii aut
ne potes ex filus masculis quos in potestate auus uel pat̃
hab& neces sari sunt heredes: Serui quicum libestate
here des institu untur necessariii deo qui aut uellent
aut nollent necesre ẽ eis hereder ẽẽ nam qui creditori

Expanded text:
tum est, his rebus, quas diximus, infirmatur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, si aliquis post factum testamentum capite minuatur, id est aut ab hostibus capiatur, aut pro crimine in exilium deputetur. Similiter et si is qui adoptatus fuerit, testamentum, quod antequam adoptaretur fecerat, non ualebit. Heredes aut sui sunt, aut necessarii aut extranei. Sui heredes appellantur filii aut nepotes ex filiis masculis, quos in potestate auus uel pater habet. Necessarii sunt heredes serui, qui cum libertate heredes instituuntur. Necessarii ideo, quia, aut uelint aut nolint, necesse est eis heredes esse. Nam qui creditori
Abbreviated transcription (Latin):
sumat. Clericos quoq p̃cepit. ut ne gotiationes
nullatenus exercere p̃sumant. quođ si fecerint
ueludalii negotiatores uiuditib emendantur:
Decorporalib namq publicis nullum fieri defensore
ecdeside lex ista constituit: quo dsi quis excuria ud¬
qui euerit ut fiat defensor eedesiue nouerittes suus
omnes aut illia corpore unde discesserat udplican

Expanded text:
sumat. Clericos quoque praecipit, ut negotiationes nullatenus exercere praesumant: quod si fecerint, velut alii negotiatores a iudicibus emendentur. De corporibus namque publicis nullum fieri defensorem ecclesiae lex ista constituit. Quod si quis ex curia adquieverit, ut fiat defensor ecclesiae, noverit res suas omnes curiae aut illi corpori, unde discesserat, adplican
Abbreviated transcription (Latin):
Tsecum parentib puelluenihil quis quã antedep¬
niat ut eam suo de bect coniugio sociare. & eam uelinus¬
tum stepuerit uel uolentem si raptori puella consentiat
pariter puniantur: si quiuero examicis uel familia auti
fortusse nutri cis puellae consilium raptos dederint ait̃

Expanded text:
i cum parentibus puellae nihil quisquam ante definiat, ut eam suo debeat conjugio sociare, et eam vel invitam rapuerit, vel volentem, si raptori puella consentiat, pariter puniantur. Si quis vero ex amicis aut familia aut fortasse nutrices puellae consilium raptus dederint, aut
Abbreviated transcription (Latin):
purctione legitiminaturales appellantur. sed ita ne¬
pos uel nepter ex filio auo sui heredes sunt: Epater
corum de potestate patris aut morte autemanci patione
discesserit nam si eotempore quo aliq̃ moritur. filium
inpotestate hubeat. & ex eonepotes illi uiuo patris suo
in potestate aui constitutus heredes auo esse non pos s̃:
si militer postumi qͥ si uiuo patrinati fuissent in potes¬
tate eius futuri herant sui here des ĩ  quando aliquis mo¬
riatur & relinquerit filiũ aut filiã & exalio filio mor¬
tuone potes exfilio de functo patri uel auo aeratione
succedunt ut filio uel filicssacs pastes accipiunt &
ne potes exfilio portionem quam patereorum erant

Expanded text:
paratione legitimi naturales appellantur. Sed ita nepos uel neptis ex filio auo sui heredes sunt, si pater orum de potestate patris aut morte aut emancipatione discesserit: nam si eo tempore quo aliquis moritur, filium in potestate habeat, et ex eo nepotes, illi uiuo patre suo et in potestate aui constituto, sui heredes auo esse non possunt. Similiter posthumi, qui, si uiuo patre nati fuissent, in potestate eius futuri erant, sui heredes sunt. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut filiam et ex alio filio mortuo nepotsuccedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eorum erat
Abbreviated transcription (Latin):
nue hocẽ amitu id est putris soror uel fraaris filic̃.
nec incapiendis hereditittb propinquorũ legitime r̃
nec masculis propinques agnatione iure suecedunt. ipsa

Expanded text:
nae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec masculis propinquis agnationis iure succedunt. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uacationem indebitũ tribuat curi¬
celi neceum desuo officio studeat liberare. nam
iita tenuis secuius cumq curi clis etexciusta fa

Expanded text:
vacationem indebitam tribuat curiali, nec eum de suo officio studeat liberare. Nam ita tenuis cujuscumque curialis et exhausta fa
Abbreviated transcription (Latin):
habuturus accipiant. qui a reguluriter constitutũ ẽ
ut intersuos pregimior longiore gradu postonon ex

Expanded text:
habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non ex
Abbreviated transcription (Latin):
nec gestis allig&ur. tamen si agnosciturde functus de quo
supra dictum ẽ de facultate suca ali quidordi nasse: quie¬
quidunum quemq defiliis uelne potib cuius cũq sexur abere
uoluerit. hoc sibi sine consortis rep&itione defendat. nec p̃¬
sumadediquis quod alteriur consortis. actorille dimiserit:
sed hoc inter filios cinepotes. ex filus masculis obserusur
quoduoluntate auctoris perqua cumq sorpturam ꝓbabitur.
ordinatum:

Expanded text:
nec gestis allegetur, tamen si agnoscitur defunctus, de quo supra dictum est, de facultate sua aliquid ordinasse, quidquid unumquemque de filiis vel nepotibus cuiuscumque sexus habere voluerit, hoc sibi sine consortis repetitione defendat: nec praesumat aliquis, quod alteri consorti auctor ille dimiserit. Sed hoc inter filios et nepotes ex filiis masculis observetur, quod voluntate auctoris per quamcumque scripturam probabitur ordinatum.
Abbreviated transcription (Latin):
Chrono pium epm amultis epĩs fuis se dampnatum
& studus secum ante iudiciuosententia. quia iuste pro¬
late sunt fuerat appellatione suspendere aqua senten¬
tiuquia iusta pro lata fuerat appellare minima de¬
buisre inquaccum graui multie id est quin quaginta libra

Expanded text:
se damnatum et studuisse eum ante iudicium sententiam, quae proferebatur, appellatione suspendere: a qua sententia, quia iuste prolata fuerat, appellare minime debuisse. In qua eum gravi multa, id est quinquaginta libra
Abbreviated transcription (Latin):
a eclexp̃cepit ut in criminalib: causis. siquis antequã moria¬
tur non fuerit de fustinu scelere comuentus atq conuistus.
post eiur obitum quod abeo copoena reddendum erca
fuerit apud successorec eius fortas sere pestum
Ilinia satie fastionentendur ob noxiui¬

Expanded text:
causis si quis antequam moriatur, non fuerit de facti sui scelere conventus atque convictus, si post ejus obitum quod ab eo cuipiam reddendum erat, fuerit apud successores ejus fortasse repertum, aliquam satisfactionem tenetur obnoxiu
Abbreviated transcription (Latin):
cuidientie perserre non diferat quicquid sibi proqua¬
litate nego cũ optut posse conp&ere ut in epis coporũ

Expanded text:
udientiam perferre non differat, quicquid sibi pro qualitate negotii putat posse competere, ut in episcoporu
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres mortius maritis supse uolueri tctutelũ suseẽdi acipo
filiorum prius quam hoc adsumant actis prosendquiturisi pse sponte uolucrunt¬
non cenupturas. sed bocipsum non excorquer ddum ẽ
sed simaluerint hoc uoluntate ꝓpria fiteantur nam siud
ulias nuptias migncre uoluerint tutelam filiorum admi¬
nistrare non possunt. sciant hoc &am uiri quisibi iun

Expanded text:
Mulieres mortuis maritis, si ipsae voluerint tutelam suscipere filiorum, priusquam hoc adsumant, actis profiteantur se non esse nubturas. Sed hoc ipsum non extorquendum est, sed si maluerint, hoc voluntate propria fateantur: nam si ad alias nubtias migrare voluerint, tutelam filiorum administrare non possunt. Sciant hoc etiam viri, qui sibi iun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrrequatur. quae de funeto maiori legibus conp&ebant
cum autem ma iorminori seu ex testamento seuex quo¬
cumq iure succerserit cum primd̃ adeũ hereditar de¬
functo peruenerit quicquid pupillo potuit ꝓ integri
restitutione conpeere In illius transeat actionem

Expanded text:
equatur, quae defuncto maiori legibus conpetebant. Cum autem maior minori seu ex testamento seu ex quocumque iure successerit, cum primum ad eum hereditas defuncti pervenerit, quidquid pupillo potuit pro integri restitutione conpetere, in illius transeat actionem
Abbreviated transcription (Latin):
curator effectus. ꝑ litero uontestaemm quo lib& eausu
de hacluce discessent deman dito siuenegotio. adsu

Expanded text:
curator effectus post litem contestatam quolibet casu de hac luce discesserit, de mandato sibi negotio ad su
Abbreviated transcription (Latin):
geNs ip&itionem hereditatis eaueniunt quae de¬
functur mortis tempore reliquid uel eaq p.
mortem ante addita hereditate ex ecquesitu s̃¬
Dos sessor heredittis p̃sentiaearum rerum
quas dolo cdi enauit cum usuris prestare
cogendurẽ.

Expanded text:
n petitione hereditatis ea ueniunt, quae defunctus mortis tempore reliquit, uel ea, quae post mortem ante aditam hereditatem ex ea quaesita sPossessor hereditatis pretia earum rerum, quas dolo alienauit, cum usuris praestare cogendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
deeriorem seruum facit qui fugam suuserit
eius corpus ue
corruperit.¬
ui ancillum alienã uirginem in maturã
corruperit poenam legis aliqui leie tenebitue¬

Expanded text:
Deteriorem seruum facit, qui fugam suaserit s corpusue corruperit.ui ancillam alienam uirginem immaturam corruperit, poena legis Aquiliae tenebitu
Abbreviated transcription (Latin):
quo lib& corporum publico fuctisunt
p̃cipit ut prose adagendi quue uti litate publice¬
debentur suffoctor duredebeant. quodsinon de

Expanded text:
quolibet corpore publico facti sunt, praecipit, ut pro se ad agenda, quae utilitati publicdebentur, suffectos dare debeant. Quod si non de
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter as pexit dies tristitior ferro ac ciniti uexdant sepulerhis
tis & obliti nominis cuelo acsidereb p̃si dentes cinerum con¬
tagione pollutas sacris altarib manus inferunt: tunto in ꝓ¬
fundum caliginem constientiae suue stupore dimersi ut reue¬
rendis audeant int̃ ẽẽ misterus &pi excidia funerum credunt
dm̃ posse placarquem nocentes p̃ cantur inlaarsum

Expanded text:
frequenter aspexit dies tristior. Ferro adcincti vexant sepultos frequenter aspexit dies tristior. Ferro adcincti vexant sepultos et obliti numinis caelo ac sideribus praesidentis cinerum contagione pollutas sacris altaribus manus inferunt, tanto in profundam caliginem conscientiae suae stupore demersi, ut reverendis audeant interesse mysteriis et post excidia funerum credant deum posse placari, quem nocentes precantur incassum
Abbreviated transcription (Latin):
tiomis erandȩ sedes eripitur. somus enim nec uana
fider ẽ solutas membris animas haberesensum & in ori¬
ginem suam spm̃ redire caelestem. Hoc librirua eris
sapientiae hoc relegionis quã uenera mur& colimus.
declaratur arcanis: & lic& ocasus. necessi tatẽ mens.
diuinan non sentiat amant tamen animae sedem
corporum relistorum. & nescio quas orterationis occul¬
tesepulcrhi honerȩ liantur cuiustanta ꝑman& cunc¬
tis curatem poribus ut ui de amus in hos usos sumtu nimio
p̃tiosamentiũ m&allum trans ferri operosas que molas
censu laborunte conponi quod prudentium ceste intelle¬
gentiarecusar& sinihil crediderit eẽ p mortem: nimis bar¬
bara ẽ ue sane crudelitas munus extremum luce carentib
inuidere & dirruptir ꝑ in expiabilo crimen sepul crhis mons¬
trare cuelum corporum reli quies hum anorum huius.¬
nefandis celeris interc& erosreos uehementior ebsicor
querelam persequitur quos portentirtalibus inmoranter

Expanded text:
tio miserandae sedis eripitur. Scimus enim - nec vana fides est - solutas membris animas habere sensum et in originem suam spiritum redire caelestem. Hoc libris veteris sapientiae, hoc religionis, quam veneramur et colimus, declaratur arcanis. Et licet occasus necessitatem mens divina non sentiat, amant tamen animae sedem corporum relictorum et nescio qua sorte rationis occultae sepulcri honore laetantur, cuius tanta permanet cunctis cura temporibus, ut videamus in hos usus sumptu nimio pretiosa montium metalla transferri operosasque moles censu laborante conponi. Quod prudentium certe intellegentia recusaret, si nihil crederet esse post mortem. Nimis barbara est et vesana crudelitas munus extremum luce carentibus invidere et dirutis per inexpiabile crimen sepulcris monstrare caelo corporum reliquias humatorum.nefandi sceleris inter ceteros reos vehementior clericos querella persequitur, quos portentis talibus inmorantes
Abbreviated transcription (Latin):
sĩmeis num mis mandato tuo aadiquidtibi conparo¬
uero &si remp tea accipere nolis manditi actio
mihicaduersuste conp&it non enim tant᷑quod in¬
pensumẽ sed usu ras eius consequipos sum.
Expł O estop̃tiorem iussus distrahere siminoris
uendi derit mandatiiudicio p̃eii summa potent in¬
tegrari uenditionem enim dissolui non placuit:¬
S quis cui lib &mand& ut rem suc̃ x soledus
uendat & illae eã uiiiuendiderit p̃tium quodei man¬
datumẽ quicquidminus ab emptore percipit. man¬
datori conplere conpellitur. uenditio tamen rescindi ñ
pro sotio.
Ocut lucrum ltc &damnum intersotios com
ene emprio Et tudi ditio.
U enditor si eius rei quam uendiditdominus ñsit:
praetio accepto auctoritatis manebit obnoxius cli¬
tereñimnon potost oblegari¬

Expanded text:
Si meis nummis mandato tuo aliquid tibi comparauero, etsi rem postea accipere nolis, mandati actio mihi aduersus te competit. Non enim tantum quod impensum est, sed et usuras eius consequi possum. Certo pretio rem iussus distrahere si minoris uendiderit, mandati iudicio pretii summa poterit integrari: uenditionem enim dissolui non placuitSi quis cuilibet mandet, ut rem suam decem solidos vendat, et ille eam octo vendiderit, praecium, quod ei mandatum est, quicquid minus ab emptore percepit, mandatori complere conpellatur. Venditio tamen rescindi non Pro socio Sicut lucrum, ita damnum inter socios comEx empto et uendito Venditor si eius rei quam uendidit dominus non sit, pretio accepto auctoritatis manebit obnoxius: aliter enim non potest obligari
Abbreviated transcription (Latin):
ne sub uesti. acsi constiterit memorati temporis interces¬
sissenlentium & has causasq: suffiducialegum p̃sen¬
tis ãctionem ab badirum motie sunt aeofinite huius
suere p̃ceptionis auctoritate uolumus ab oleri quiau

Expanded text:
ne subverti. Ac, si constiterit memorati temporis intercessisse silentium, etiam has causas, quae sub fiducia legum praesenti sanctione ablatarum motae sunt nec finitae, huius sacrae praeceptionis auctoritate volumus aboleri, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Si qua ingenua mulier ser uopropno se occultemis
dominae conuitus fuerit ignibus exuratur In potestate¬
habeat huius modi crimen. qui cumq uoluerit accusare.
pserui &iam cuit ancillae side hoccrimine accusationẽ d&ule¬
rint. audiantur. Eatamens tiones utrꝓbauerint libesta

Expanded text:
Si qua ingenua mulier servo proprio se occulte misdominae convictus fuerit, ignibus exuratur. In potestatehabeat hujus modi crimen quicumque voluerit accusare. Servi etiam aut ancillae, si de hoc crimine accusationem detulerint, odiantur: ea tamen ratione, ut si probaverint, liberta
Abbreviated transcription (Latin):
possessores suꝑflua ex hactione uexari. sed hoc obser¬
uare debere ut annis singulis iudiciariaelectione mũ¬
tentur: pisi forte aut consu&udociuitatis aut claritas
curicdiũ perbi ennium eos ex austores õe conpellat gli¬
terenim si factum fuerit & iudicem & officium suũ palta
rit̃ & gruuis poena cons tringit

Expanded text:
possessores superflua exactione vexare. Sed hoc observari debere, ut annis singulis iudiciaria electione mutentur, nisi forte aut consuetudo civitatis aut raritas curialium per biennium eos exactores esse compellat. aliter enim si factum fuerit, et iudicem et officium suum mulcta pariter et gravis poena constringat
Abbreviated transcription (Latin):
quib quaerellam ẽẽ non possit. quodsi dominus colonien
uut seruum suum tabularium eẽ consenserit. proconsensu

Expanded text:
quibus querela esse non possit. Quod si dominus colonum vel servum suum tabularium esse consenserit, pro consensu
Abbreviated transcription (Latin):
dit mͦiͬ mensium tempora custo dienda sunt. cum
uero fis cus priuato. infest adiquũ questionem ui men¬
dilitioni perde fensores suos copico non neganda
si hoc commoditatis natio postu lauerit.
dereꝑ&itione ali qua fuerit otta contentio: si priuatus

Expanded text:
dat, quattuor mensuum tempora custodienda sunt: cum vero fiscus privato inferet aliquam quaestionem, sex mendilationis per defensores suos copia non est deneganda, si hoc commoditatis ratio postulaverit. de repetitione aliqua fuerit orta contentio, si privatus
Abbreviated transcription (Latin):
quam marito uxor cuteius parentes. obtulerant. & dona¬
tionem quam ante nuptias proiunctione facultates ꝑ&e

Expanded text:
quam marito uxor aut eius parentes obtulerunt, et donationem, quam ante nuptias pro coniunctione perce
Abbreviated transcription (Latin):
rit non noceat testamentum quia & lex ipsa constitut¬
quod suꝑ fluas iuitae inpedirenondebeant. boc &iam
obseruandum ut testator signandum testibi offeret testa¬
mentum. nec ideo habeatur infirmum adicui desub¬
scriptorib: testator aliquid legato nomine derelinquid

Expanded text:
rit, non noceat testamentum: quia et lex ipsa constitquod superflua iuri inpedire non debeant. Hoc etiam observandum, ut testator signandum testibus offerat testamentum, nec ideo habeatur infirmum, si alicui de subscriptoribus testator aliquid legati nomine derelinquit.
Abbreviated transcription (Latin):
profiliorum capite dominis quorum ancillas in ccagisbuteo
habent. aut ue caria mancipia cum peculus autredemptio¬
ne staccus anum soluerint. si uero patrer hocse persol¬
uisse non doceant non poterint conditionem matrem¬
mutare: cut mancipia dominis deperire. &ium si de ꝓ¬
prus dominis nos cantur nis ꝑ manum missi onem seruilẽ

Expanded text:
pro filiorum capite dominis, quorum ancillas in consortio habent, aut vicaria mancipia cum peculiis aut redemptionem status visse non doceant, non poterunt matrum conditionem mutare, aut mancipia dominis deperire, etiamsi de propriis dominis nascantur, nisi per manumissionem servil
Abbreviated transcription (Latin):
E qui uxannos non occulte sed publice in libestute
durauerint & aliquid officii uelmilitiae presente & ta

Expanded text:
i annos non occulte, sed publice in libertate duraverint et aliquid officii vel militiae praesente et ta
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum quae den catus utuntur officio ex¬
tranearum muli erum famili artatebabere prohi¬
bentur matrum sororum uel filiarum sibi rolatiain¬
tradomum suctm nouerint tantũ eẽ consensum: quia
nihilturpe intalibus personis fieri uel cogitare lex

Expanded text:
Quicumque clericatus utuntur officio, extranearum mulierum familiaritatem habere prohibentur; matrum, sororum vel filiarum sibi solatia intra domum suam noverint tantum esse concessa, quia nihil turpe in talibus personis fieri vel cogitari lex
Abbreviated transcription (Latin):
collegatos eum obseruare uelad quod abtur sue¬
rit inpublico seriuire. lex ista constiturt itaut hinus
modi ꝑ sonȩ acuriadibus quoliba conludio nullatenus
excusentur quods feactum fuerit persingulas perso¬
nas cur adesbinas. libras auri fisco a senouerintin ferendas

Expanded text:
collegiatos eum observare, vel ad quae aptus fuerit, in publico servire lex ista constituit, ita ut huius modi personae a curialibus quolibet colludio nullatenus excusentur. Quod si factum fuerit, pro singulis personis curiales binas libras auri fisco a se noverint inferendas
Abbreviated transcription (Latin):
en coaetas idet but in carcere constituto autin qui¬
bus liba uinculis ponto cut aliquod se tormentorum

Expanded text:
extortas, id est aut in carcere constituto aut in quibuslibet vinculis posito aut aliquod se tormentorum
Abbreviated transcription (Latin):
mus neullus nomen absentis aut mortui uel qui non
potuerit inueniri In eo lites contestatione reci piat.
ne falsitatis inueniatur
occccsio.

Expanded text:
mus, ne ullus nomen absentis aut mortui vel qui, non potuerit inveniri, in litis contestatione recipiat, ne falsitatis inveniatur occasio.
Abbreviated transcription (Latin):
Esiquis delitigatoribus ad hacluce discesserit. he¬
redi eius non exdie quaillede functur ẽ sed ex quo he¬
reditatem accepenit. ustionis tem poru. quue auctorem
ud litem constituta fuerant renouentur. Itatamen

Expanded text:
Si quis de litigatoribus ab hac luce discesserit, heredi eius non ex die, qua ille defunctus est, sed ex quo hereditatem acceperit, actionis tempora, quae auctori ad litem constituta fuerant, renoventur: ita tamen
Abbreviated transcription (Latin):
griusq dumfiniaturpulsantib reddant: nam &ipsi qui
alios postidentes pulsarem ptauerint: siiiuditior ep&ant:
quae sua ꝓburo non possunt similiter sumptur & expensas

Expanded text:
usque dum finiatur, pulsantibus reddant: nam et ipsi, qui alios possidentes pulsare temptaverint, si ea in iudicio repetant, quae sua probare non possint, similiter sumptus et expensas
Abbreviated transcription (Latin):
Haec lex multa confirmat que da estamen¬
tis ut theosi ano corporis auctoriate conscripta r̃
ed hoc amplius contin&. ut siaquis iurep̃torio condi¬
erit testamentum id est quod septem testium subscris¬
onibus confimator auc tortestaim enti. si litteras
it octuius ipse subscribant sin aũt cut subscribere non
otest ccut litterasnescit tunc octauum prose adhibeat
riptorem nam &n subscriptores nerciant quid in
tamentipaginȩ contin&ur testamentũ ex acre non
b&ur infirmum testamentum uero nihild&na¬
tur si per plurer dies dicatur fuisse dictatũ dum¬
odo unodie supp̃ sentia testatorirsi mulomnis ro¬
tia testatore subscribant ac suissigillis subscrip¬
mmuniant testamentum. ꝑ nuncupationem quo

Expanded text:
Haec lex multa confirmat, quae de testamentis in Theodosiani corporis auctoritate conscripta sunt, sed hoc amplius continet, ut, si aliquis iure praetorio condiderit testamentum, id est quod septem testium subscriptionibus confirmatur, auctor testamenti, si litteras scit, octavus ipse subscribat, sin autem aut subscribere non potest aut litteras nescit, tunc octavum pro se adhibeat subscriptorem. Nam etsi subscriptores nesciant, quid in testamenti pagina continetur, testamentum ex hac re non habetur infirmum. Testamento vero nihil detrahitur, si per plures dies dicatur fuisse dictatum, dummodo uno die sub praesentia testatoris simul omnes rogati a testatore subscribant ac suis sigillis subscriptum muniant testamentum. Per nuncupationem quo
Abbreviated transcription (Latin):
Si alienum anim alcuicumq dampnum intu¬
lent cutali cuius fructus lueserit dominus eius
cuit uestimationem dampni reddat cut ipsũ ami¬

Expanded text:
Si alienum animal cuicunque damnum intulerit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damni reddat, aut ani
Abbreviated transcription (Latin):
ius ordinatione ꝑmitatur. Itaut in eaciuitate in qua ue
uius territorio habiaat. naturales filios constituat:
ades: quod si utadsola induabus prouincus eis posses

Expanded text:
ius ordinatione permittitur, ita ut in ea civitate, in qua vel in cuius territorio habitat, naturales filios constituat curiales. Quod si, ut adsolet, in duabus provinciis ei posses
Abbreviated transcription (Latin):
beo aquo appellatum ẽ ad eum qui de appellatione
cogniturur ẽ littere demissoriae driguntur. qui
uulgo a postoli appellantur. quorum pitu latio
& acceptio intraquintũ diem ex offitio faci en daẽ
Ista lam superius subtitulo deccutiorib & poenis ap¬
pellatione int̃ p̃tatuẽ.
ra p̃stituta dimissorias non postu¬
lauerit uel ac̃cȩperit uelrediderit p̃scripti one ub a¬
gendo submou&ura poenam appellationis inferre cogaꝰ¬
xxxun. der edoer dis causis appel lamonieoo¬
eritum appellationis aausae capitadis & ipsaratio¬
ne status nonnis ꝑ nos m&ipsos. ꝓsequi possumus
nemoenim absens cat duci inseruitutẽ. potest aut

Expanded text:
em a quo appellatum est ad eum qui de appellatione cogniturus est, litterae dimissoriae dirigantur, quae vulgo epistola appellatur, quarum postulatio et acceptatio intra quintum diem ex officio facienda est. Ista jam superius sub titulo de cautionibus et poenis appellationum interpretata est, raestituta dimissorias non postulauerit uel acceperit uel reddiderit, praescriptione ab agendo submouetur et poenam appellationis inferre cogetur. De reddendis causis appellationum Meritum appellationis causae capitalis et ipsam rationem status non nisi per nosmet ipsos prosequi possumus: nemo enim absens aut duci in seruitutem potest aut