comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tianis uł montensib. ꝑ manus
tantũ impositionẽ suscipiant᷑.
qr qͣmus ab hereticis. tam̃ in
xp̃i nomine sunt baptizati. p̾ter
eos qͥsi forte a nobis ad illos tͣn¬
scuntes rebaptizati sunt: hu
resipiscentes & runã suã cogi¬
tantes si redire maluerint. sub
longa poenitentiȩ satis factione
admittendi sunt. CaP̃. XiI.

Expanded text:
tianis vel Montensibus per manus tantum impositionem suscipiantur, quia, quamvis ab haereticis, tamen in Christi nomine sunt baptizati, praeter eos, qui forte a nobis ad illos transeuntes rebaptizati sunt. Hi, si resipiscentes et ruinam suam cogitantes redire maluerint, sub longa poenitentiae satisfactione admittendi sunt. IX.
Abbreviated transcription (Latin):
nensi ep̃o. Hoc sibi priuilegium
dit. ut his solis ꝑ annũ dieb ad
fidẽ confluentib generalia bapuis¬
matis tradant᷑ sacram̃ta. his dũ¬
amplius dies nom̃ dederint. &
oicismis cotidianisq orationib
atq ieiuniis fuerint expiati. qͣ¬
tinꝰ apłico illa impleat᷑ p̃ceptio.
ut expiargato ferm̃to ueteri
noua ncipiat tẽ consparsio. Sic̃
aut̃ acrã paschalẽ reuerentiã
in iullo dicimꝰ ẽẽ minuendã. ita
iafantib qͥ nondũ loqui ꝑ ȩtatẽ¬
uł his quib in qualib& necessita¬
te opus fuerit sacriunda baptis¬
matis om̃i uolumꝰ celeritate suc¬
curreri. ne ad nr̃arũ ꝑniciẽ ten¬
dat animarũ. si negato desiderin¬
tib fonte salutari : exiens unꝰ¬
ta. Qui cũq etiã discrim̃ naufra¬
gii. hostilitatis incursũ. obsidio¬
nis ambiguũ. ł cuiꝰ lib& corpora¬
lis egritudinẽ desꝑationis inci¬
derint. & sibi unico credulitatis
auxilio poposcerint sub ueniri.
eodẽ qͦ poscunt mom̃to tẽporis.

Expanded text:
ntur; cum hoc sibi privilegium dat; quibus solis per annum diebus, ad fidem confluentibus generalia baptismatis tradi convenit sacramenta, his duma vel eo amplius dies nomen dederint, et exorcismis, quotidianisque orationibus atque jejuniis fuerint expiati; quatenus Apostolica illa impleatur praeceptio , ut expurgato fermento veteri, nova incipiat esse consparsio. Sicut sacram ergo paschalem reverentiam in nullo dicimus esse minuendam; ita infantibus qui necdum loqui ut his quibus in qualibet necessitate opus fuerit sacri unda baptismatis, omni volumus celeritate succurri, ne ad nostrarum perniciem tendat animarum, si negato desiderantibus fonte salutari, exiens unutam. Quicunque etiam discrimen naufragii, hostilitatis incursum, obsidionis ambiguum, vel cujuslibet corporalis aegritudinem desperationis inciderint, et sibi unico credulitatis auxilio poposcerint subveniri, eodem quo poscunt momento temporis
Abbreviated transcription (Latin):
gelia legunt᷑ sedere. & dñi sal¬
uatoris uerba ñ stantes s seden¬
tes audire. & hoc ex maiorum
traditione se accepisse narraÑ.
Qđ nullatenꝰ de inceps fieri
sinatis. apł ica auctoritate man¬
damus. S dũ sca euangłia in xe¬
clesia recitant᷑. Cac̃dotes & cetĩ
om̃s ñ sedentes s uenerabilit̃ cur¬
ui in conspectu euangłii stantes.
dñica uerba intente audiant . &
fidelit̾ ad orent. NE IIAGINES

Expanded text:
gelia sedere, et Domini Salvatoris verba non stantes, sed sedentes audire, et hoc ex majorum traditione se accepisse narrant. Quod nullatenus deinceps fieri sinatis apostolica auctoritate mandamus, sed dum sancta Evangelia in ecclesia recitantur, sacerdotes et caeteri omnes non sedentes, sed venerabiliter curvi in conspectu Evangelii stantes Dominica verba intente audiant, et fideliter adorent. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
Audi quales cõmemor & paulꝰ
apłs falsos fr̃s. in uidia p̃dican¬
tes uerbũ dĩ. & quid de illis
dicit. Et in hoc gaudeo. s et
gaudebo. Xp̃m enĩ annuntia¬
bant. Per inuidiã quidẽ. s tam̃¬

Expanded text:
Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. uita in uidiã. Noli imitari
malũ p̃dicatorẽ. s imitare bo
Ipso malo. diabolus deiectus ẽ.
Ipso deiecit. Multũ maligna
pestis ẽ. habebant illã qͥdã p̃di
suũ. homicida est.¬

Expanded text:
m, vita invidiam. Noli imitari malum praedicatorem, sed imitare bonIpso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebant illam quidam Chrisuum, homicida est
Abbreviated transcription (Latin):
cilii ad donatistas. Quis¬
quis acatholica eccła fuerit se¬
paratus. quantũ lib& lauda¬
bilit̃ se uiuere existim&. hoc solo
scelere qđ axp̃i unitate disiun¬
ctus ẽ. non habebit uitã. s ira
dĩman& suꝑ eũ. Quis qͥs autẽ in
hac eccła bene uixerit. nihil ei
unus quisq in ea ꝓpriũ onus por¬
tabit. sicut apłs ait. Ergo cõmu¬
nio malorũ. ñ maculat aliquem
participatione sacram̃toꝵ. s con¬
sensio factorũ. Na siin malis fa¬
ctis ñ eis quisq consentiat. por¬
tat malus causã suã & ꝑsonam
suã. nec p̃iudicat abteri: quẽ
in consensione mali oꝑis sociũ
non hab& criminis.

Expanded text:
cilii ad Donatistas. Quisquis a catholica Ecclesia fuerit separatus, quantumlibet laudabiliter vivere se aestimet, hoc solo scelere quod a Christianitate disjunctus est, non habebit vitam, sed ira Dei manet super eum. Quisquis autem in hac Ecclesia bene vixerit, nihil ei unusquisque in ea proprium onus portabit, sicut Apostolus ait . Ergo communio malorum non maculat quemquam participatione sacramentorum, sed consensio factorum. Nam si in malis factis non eis quisque consentiat, portat malus causam suam et personam suam, nec praejudicat alteri, quem in confessione mali operis socium non habet criminis.
Abbreviated transcription (Latin):
non statem monachus fiat s.
ꝑ trienniũ tonsura quidemꝰ
& ueste laicoꝵ utatur. & di¬
uinas scripturas discat. &
confiteat᷑ suã conditionẽ .i.
utrũ ingenuus sit anseruus

Expanded text:
non statim monachus fiat, sed per triennium tonsura quidem et veste laicorum utatur, et divinas scripturas discat et confiteatur suam condicionem, id est, utrum ingenuus sit, an servus,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝗtrocib timuut & fuge
&si hec uera st̃ red datir ser¬
uus domino suo cũ reb ub¬
fuerit. Dominꝰ aũ eũ recipiens
fidẽ ei prestet qđ nullũ ei mi¬
fecturꝰ sit. Qđ sinullo delico
uerit. & ipse seruus. ex caftita¬
te moꝵ suoꝵ bonũ testimo¬
niũ habeat. & si nondũ trien¬
niũ p̃terierit : tam̃ maneat
in eodẽ uenerabili momas¬
terio. Iriennio au semeł
transacto & in t̃monachos
seruo di numerato: nulla sit¬
lẽcũq molestiã inferre siue
uere feruiis sit siue ingenuus.
sđ omĩ modo in solitariã uitã
ꝑmaneat : & si peccatũ in pͥo¬
re uita admissũ sit. Ea antẽ
que furto subrepta ft̃ ꝓcul
dubio si inueniant᷑ : domino
reddi oportet:

Expanded text:
atis atrocibus timuit et fugit, et si haec vere sunt, reddatur servus domino suo cum rebus subfuerit. Dominus autem eum recipiens fidem ei praestet, quod nullum ei mafacturus sit. Quod si nullo delicto uerit, et ipse servus ex castitate morum suorum bona testimonia habeat, etsi nondum triennium praeterierit, tamen maneat in eodem venerabili monasterio; triennio autem semel transacto, et inter monachos servo numerato, nulla lilemcumque molestiam ei inferre, sive revera famulus sit, sive ingenuus, sed omnimodo solitariae vitae permaneat, etsi peccatum ab eo in priore vita admissum sit. Ea autem, quae furto subrepta sunt, procul dubio, si inveniantur, domino reddi oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
porũ uł quarũ lib& rerũ opor¬
tunitatib constrictius tͥ qͣsi
quadã sorte uingunt᷑. Sicut
enĩ si tibi abundar& aliquid
qđ dari oporter& ei qui ñ babe¬
r&. nec duob dari poss&: si
abi occurrerent duo quorũ
neuter alterũ uł indigentia
uł ergate aliqua nec essitudi¬
ne suyar&. nihil iustius faceres
quãut sorte legeres cui dandũ
ess& qđ dari utriq ñ poss&: sic
in hominib quib om̃ib consu¬
lere nequeas ꝓsorte habendũ
est. ꝓ ut quisqͦ tibi temporalit̃
olligatuis adherere potue¬

Expanded text:
porum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi quasi quadam sorte junguntur. Sicut enim, si tibi abundaret aliquid, quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari posset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium vel indigentia, vel erga te aliqua necessitudine superaret; nihil justius faceres quam ut sorte legeres, cui dandum esset quod dari utrique non posset: sic in hominibus quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potue
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ partẽ oport& habere li¬
berã. ut expeditus ad ministe¬
riũ sac̃dotalẽ discurrat. Caue¬
ant igit᷑ a modo leuitȩ gemino
uti orario. s uno tantũ & puro.
nec ullis colorib aut auro or
Clericus qui ñ ꝓemendo ali¬
quid innundinis uł inforo
de ambulat. ab officio suo de¬

Expanded text:
autem partem oportet habere liberam, ut expeditus ad ministerium sacerdotale discurrat: caveant igitur amodo levitae gemino uti orario, sed uno tantum et puro nec ullis coloribus aut auro orClericus qui non pro emendo aliquid in nundinis vel in foro deambulat, ab officio suo de
Abbreviated transcription (Latin):
SAUIDESLICIUN FILIOS SUOS
quis filios reliquerit & eos non
Deos euitrierit. & ñ facit qđ ad
se ꝑtin& causa diuini cultꝰ. sine
concentione anathemasit.ltẽ.
Qui cũq filios ꝓcreauit. causa pos¬
teritatis nutrire deb&. ne sue
carnis homicida siue despector
existat. Dicit enĩ scriptura. Car¬
nẽ tuã ne despexeris. INERONIM.

Expanded text:
ui despiciunt filios suos  dicit: Si quis filios reliquerit, et eos non enutrierit, et non facit quod pertinet eis causa divini cultus, sine contentione anathema sit . Item: Quicunque filios procreaverit causa posteritatis, nutrire debet, ne suae carnis homicida sive dispersor existat; dicit enim Scriptura: Carnem tuam ne despexeris .
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o & sacrũ uelam̃ accepit. iã
nupsit. iã immortali iuncta ẽ
iuiro. etiã si uoluerit nubere
cõmuni lege coniuigi adulte¬
riũ ꝑpetrat: ancilla mortis ef¬
quid de illa dicendũ est. quȩ fur
& fingit se eẽ qđ non ẽe Habitu
uirgo. facto ñ uirgo. Bis ad ulte¬
ra. in facto. & in aspectu. Si¬

Expanded text:
t sanctum velamen accepit, jam nupsit, jam immortali juncta est viro. Et jam si voluerit nubere communi lege conjugii, adulterium perpetrat, ancilla mortis efquid de illa dicendum est quae occul fingit se esse quod non est? Habitu virgo, facto non virgo: bis adultera, et in actu, et in aspectu.
Abbreviated transcription (Latin):
nitate. ante constitutionẽ mun¬
di in adoptionẽ filiorũ dĩ p̃desti¬
ratoso dõ. neq ꝑire posse aliquẽ
eorũ quẽ dĩ p̃destinauit ad reg¬
nũ. nec quẽ quã eorũ quos dĩ ñ
p̃ destinauit ad uitã ulla posse
ratione saluari. Prȩdestinatio enĩ
illa. gratuita donationis ẽ p̃pa¬
ratio quanos apłs ait p̃destina¬
tos in adoptionẽ filiorũ dĩ. Iltẽ¬

Expanded text:
it, ante constitutionem mundi in adoptionem filiorum Dei praedestinatos a Deo; neque perire posse aliquem eorum quos Deus praedestinavit ad regnum, nec quemquam eorum quos Deus non praedestinavit ad vitam ulla posse ratione salvari. Praedestinatio enim illa gratuitae donationis est praeparatio, qua nos Apostolus ait praedestinatos in adoptionem filiorum per Je
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Eaueant iudices eccłe. ne
absente eo cuiꝰ causa uentilat᷑
sententiã ꝓferant. qr irrita erit
immo & causã in synodo ꝓfacto
dabunt. Proditoris uͦ nec calũp¬
nia. nec uox audiat᷑.
aduersus absentes in om̃i nego¬
tio aut loco agunt᷑. aut uidi
sentẽ nullus addicit. nec ulla

Expanded text:
t etiam judices Ecclesiae, ne absente eo cujus causa ventilatur, sententiam proferant; quia irrita erit, imo et causam in synodo pro facto dabunt. Proditoris vero nec calumnia nec vox audiatur. adversus absentes in omni negotio aut loco aguntur aut iudiconiam absentem nullus addicit nec ulla
Abbreviated transcription (Latin):
tiqua patrũ institutione
didicimꝰ ut quilib& apud he¬
resim intrinitatis nomine
baptizantur. cũ ad scãm eccle¬
siã redeunt: aut
unctione
miantois eccde reuocent᷑: Onditar

Expanded text:
tiqua patrum institutione didicimus, ut quilibet apud heresim in Trinitatis nomine baptizantur, cum ad sanctam aeclesiam redeunt, aut unctione matris aeclesiae revocentur. Und
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ similes multi sunt alii. cũ
ad scãm ȩccł am ueni unt baptizan¬
tur. qr baptismũ non fuit. qđ in
errore positi in scȩ̃ trinitatis nomi¬
ne non acceperunt. Xluiiii.
Fantino defensori. Domina ab¬
batissa monasterii scĩ s⁊ Ełuani
qđ in agrigentino ẽ t̃ritorio con¬
stitutũ indicante comꝑimꝰ multo
iudȩorũ ad xp̃ianã fidẽ diuina
gr̃a inipirante uelle conũti. s eẽ
necessariũ ut aliqͥs illuc ex nr̃o

Expanded text:
quorum similes multi sunt; illi, cum ad aeclesiam veniunt, baptizantur, quia baptismus non fuit, quem in errore positi in sanctae Trinitatis nomine non acceperunt. Sed et, Fantino defensori. Domna abbatissa monasterii sancti Stephani, quod in Agrigentino est territorio constitutum, indicante, comperimus multos Judaeorum ad Christianam fidem, divina gratia inspirante, velle converti; sed esse necessarium ut
Abbreviated transcription (Latin):
nichodemꝰ. Nũquid potest itũm
homo inuentrẽ matris sux in¬
trare & nasci: lam natꝰ sũ de
adam. ñ me potest itũm grne¬
rare adam. lam natus sũ de
xp̃o. ñ me potest itũm genera¬
re xp̃c. Quomͦ uterus ñ potest
repeti. sic nec baptismꝰ. Qui
nascit᷑ de eccła catholica. tam¬
quã desara loquit᷑. de libera
nascit᷑. Qui nascit᷑ de heresi
tamquã de ancilla nascitur.
sed ex semine abraham. De Salis¬

Expanded text:
potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. A
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ tibi auctoritatis tenore p̃a¬
pimꝰ. ut om̃i excusatione sumota
ad p̃dictũ locũ ꝑgere. & desideriũ
eoiũ tuis aõ ꝓprcio adhortationib
adiuuare sestines. Quib tam̃ si lon¬
gũ aut triste uidet᷑. sol ẽpnitatẽ
sustriere paschalẽ & eos nunc ad
batisina festinare cognoscis. ne
çs absit longa dilatio eorũ retro
loci ipsius loquere. ut poeniten¬
ma festiuitas fortassis occurre¬
rit. eos omipotentis dĩ miscđia
elegerint expectare: itũ cum
rp̃o loquere ut modo qͥdẽ caticu¬
mini fiant. atq ad eos frequen¬
ter accedat. geratq sollicitu
ut quantoq expectat᷑ & elon¬
gat᷑ festiuitas: tanto se p̃para¬
re. & eam de siderio feruentu
debeant sustinere.

Expanded text:
enore praecipimus ut, omni excusatione summota, ad praedictum locum pergere, et desiderium eorum tuis, Deo propitio, adhortationibus adjuvare festines. Quibus tamen si longum vel triste 63 videtur solemnitatem sustinere paschalem, et eos nunc ad baptisma festinare cognoscis, ne, quod absit, longa dilatio eorum loci ipsius loquere, ut, poenitenma festivitas fortassis occurrerit, eos omnipotentis Dei misericordia elegerint exspectare, iterum cum episcopo loquere, ut modo quidem catechumeni fiant, atque ad eos frequenter accedat, geratque sollicituut quanto quae exspectatur elongatur festivitas, tanto se praeparare et eam desiderio ferventi debeant sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de t̾ra. alia de cęlo. Una ẽ de
carne. alia de sp̃u. Una ẽ de mor¬
talitate. alia de ȩt̃ñitate. Una
ẽ de mascło & femina. alia de dõ
& ȩccła. S ipsȩ duȩ. singulȩ sunt.
Nec illa potest repeti: nec illa.

Expanded text:
est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ abhereticis acceper eũ
baptirati antra s̃i fuissent. sola sorpe
mi sine scĩficationis uirtuti sũpsert̃
&hanc regulã ut scitis seruandã in
om̃ib eccłiis p̃dicamꝰ ut lauacrũ se¬
mel initũ nulla ratione iteret᷑. dice¬
te apło. Vnus dñs una fides unũ bap¬
tisma. Cuiꝰ ablutio nulla iteratione
temeranda ẽ. s ut diximꝰ sola sc̃ĩ fica¬
tio scĩ sp̃s in uocanda ẽ: ut qđ ab here¬
ticis nemo accipit. acatholicis sac̃do¬
tib consequatur. IN DECREELIC̃¬

Expanded text:
baptismum ab haereticis acceperunt, cum baptizati antea non fuissent, sola sanctimi sine sanctificationis virtute sumpserunt. Et hanc regulam, ut scitis, servandam in omnibus Ecclesiis praedicamus, ut lavacrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente apostolo: 'Unus Deus, una fides, unum baptisma'. Cuius ablutio nulla iteratione temeranda est, sed, ut diximus, sola sanctificatio sancti Spiritus invocanda; ut quod ab hereticis nemo accipit a catholicis sacerdotibus consequatur. In Laodic
Abbreviated transcription (Latin):
uł dia conos fuisse constiterit. & seu
optantes forsitan seu coactos baptis
matis unici salutarisq claruerit fe¬
cisse iacturã. usq ad exitꝰ sui diẽ in
poenitentia si resipiscunt i acere
conuente. nec orationi ñ mͦ fide¬
lũ . s: nec caticuminorũ qͥdẽ om̃i¬
modis int̾ eẽ. Quib cõmunio lai¬
ca in morti redibendaẽ. De cleri¬

Expanded text:
vel diaconos fuisse constiterit, et seu optantes forsitan, seu coactos lavacri illius unici salutarisque claruerit fecisse jacturam, usque ad exitus sui diem in poenitentia si resipiscant jacere conveniet, nec orationi non modo fidelium, sed nec catechumenorum quidem omnimodis interesse, quibus communio laica in morte redhibenda e
Abbreviated transcription (Latin):
Baptizandi sibi quispiã passim
quocũq tẽpore nullã credat in¬
esie fidutiã pret̃ paschale festũ
mentũ. excepto dũ taxat gra¬
uissimi languoris incursu. in qͦ
uerendũ est ne morbi crescen¬
tis ꝑiculo sine remedio saluta¬
ri fortassis egrotans ex itio prȩ¬
officiis longius constitutis. ne¬
cessitas extrema
cõpellat. Quod
nis plerũ
signandisq fidelib p̃tia nulla
p̃figant nec illationib: qͥb: lib&
impositis ex agitare cupiant re¬
nascentes. qm̃ qđ gratis accrpi¬
mus. gratis daremandamꝰ. Et
ideo nibil ap̃dictis prorsus exi¬
tionis adire despiciant. &x.¬

Expanded text:
Baptizandi sibi quispiam passim quocunque tempore nullam credat inesse fiduciam, praeter Paschale festum, mentum, excepto duntaxat gravissimi languoris incursu, in quo verendum est, ne morbi crescente periculo sine remedio salutari fortassis aegrotans exitio profficiis longius constitutis necessitas extrema compellat; quod i periculo signandisque fidelibus pretia nulla praefigant, nec illationibus quibuslibet impositis exagitare cupiant renascentes, quoniam quod gratis accipimus, gratis dare mandamur . Et ideo nihil a praedictis prorsus exinis sui causas adire despiciant:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ante passionem potuissa
instituere. nisi ꝓprie uoluisia
in telligi regenerationis gr̃am
ex sua resurrectione cẽpisse.
Addit᷑ sane huic obseruantiȩ
etiã pente costes ex aduentu
scĩ sp̃c saerata solẽpnitas. quȩ
de paschalis festipend& arti¬
culo Et cũ ad alios dies alia festa
ꝑtineant. hȩc semꝑ ad eũ diẽ qͥ
resur rectione dñi ẽ insigiuis oc¬
currit. porrigens quodã mͦ auxi¬
liantis grẽmanũ & eos quos a
die paschȩ aut molestia infir¬
mitatis. aut longinqͥtas itine¬
ris aut nauigationis difficultas
int̃ clusit inuitans: ut qͥb lib&
necessitatib impediti. desiderii
sui effectũ dono scĩ sp̃c conseqͣn¬
sumꝰ in baptizandis electis qui
mis scritandi &̃ ieiuniis scĩfi¬
candi & frequentib sunt p̃di¬
cationib imbuendi duo tantũ tẽpo¬
iundẽ pascha aspinte costenee set¬
tis. egritudinis obsidionis ꝑsecutio¬
nis & naufraguurguent᷑ om tẽpor
debent baptizari. Hȩc gͦ urx̧̃ ndici

Expanded text:
etiam ante passionem potuisset instruere, nisi proprie voluisset intelligi regenerationis gratiam ex sua resurrectione coepisse. Additur sane huic observantiae, etiam Pentecostes ex adventu sancti Spiritus sacrata solemnitas, quae de Paschalis festi pendet articulo, et cum ad alios dies alia festa pertineant, haec semper ad eum diem qui resurrectione Domini est insignis, occurrit, porrigens quodammodo auxiliantis gratiae manum ad eos quos a die Paschae, aut molestia infirmitatis, aut longinquitas itineris, aut navigationis difficultas interclusit, invitans ut quibuslibet necessitatibus impediti desiderii sui effectum dono sancti Spiritus consequan in baptizandis electis, quimis scrutandi, et jejuniis sanctificandi, et frequentibus sunt praedicationibus imbuendi, duo tantum tempora, Paschae et Pentecosten essertis, aegritudinis, obsidionis, persecutionis et naufragii urgentur, omni tempore debent baptizari. C. XVII. Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib In baptismatis regula &
mors int̾ uenit int̾fectione pec¬
cati. & sepulturã triduanã imi¬
tat᷑ trina dimersio & ab aquis
eleuatio. resurgentis instar ẽ. de
sepulchro. Ipsa gͥ oꝑis qualitas.
doc& celebrande generalit̾ grẽ
diẽ legitimũ eẽ. in quo orta est
& uirtus muneris. & species actio¬
nis. Ad cuiꝰ rei confirmationẽ plu¬

Expanded text:
m in baptismatis regula, et mors intervenit interfectione peccati, et sepulturam triduanam imitatur trina dimersio, et ab aquis elevatio resurgentis instar est de sepulchro. Ipsa igitur operis qualitas docet celebrandae generaliter gratiae diem legitimum eum esse, in quo orta est, et virtus muneris et species actionis, ad cujus rei confirmationem plu
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& qͥnulla necessitate. nulliꝰ
reitimore atq ꝑiculo se ut rebap¬
tuarent᷑ hereticis impie deder̃. si
tamen eos ex corde poeniteat. trib
anis int̃ audientes sint. uII. aut̃
annis subiaceant int̾ poenitentes
manib sac̃dotũ. duob etiã oblatio¬
s. tantũ mnͦ popularib in oratione
socient᷑. Nec confundat᷑ dõ colla
sub mittere. qui eũ ñ timuit abne¬
gare. Quod si ut poti mortales int᷑
metas prȩ scripti temporis coeꝑit
uitȩ finis urgere. subuemendũ ÷
imploranti. & seu abep̃o qui porni¬
tentiã dederit. seu ab alio qui da¬
aut̃ quib qđ ad huc in berbes sunt
apubertati uocabulũ est. seu cle¬
uicis siue laicis. aut etiã similib
puellis quib ignorantia suffra¬
gat᷑ xtatis. aliquandiu sub ianꝰ
ipositione detentis. reddenda
habeat᷑ int̃ tos qui in oratione
sola cõmunicant. donee imple¬
atur spatiũ temporis eidẽ p̃stitu

Expanded text:
scilicet qui nulla necessitate, nullius rei timore aut periculo, se ut rebaptizentur haereticis impie dederunt, si tamen eos ex corde poeniteat, tribus annis inter audientes sint. Septem autem annis subjaceant inter poenitentes manibus sacerdotum, duobsed tantummodo popularibus in oratione socientur, nec confundatur Deo colla submittere, qui eum non timuit abnegare. Quod si, ut pote mortales, intra metas praescripti temporis coeperit vitae finis urgere, subveniendum est imploranti, et seu ab episcopo, qui poenitentiam dederit, seu ab alio, qui autem quibus quod adhuc impuberes sunt a pueritate vocabulum est, seu clericis, sive laicis, aut etiam similibus puellis, quibus ignorantia suffragatur aetatis, aliquandiu sub manus impositione detentis reddenda habeatur inter illos, qui in oratione sola communicant, donec impleatur spatium temporis eidem praestitu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Destellas plaxetis. Quedam
stelle plan& edicuntur quidesterrentes quia
pertotum mundum uario motu discurrus
a nõ mala efficiuntur id est quando parti colo
addunt & d&ncunt celerum quando tantũ
detucunt r&rogredadicuntur Stacio¬
nem autem faciunt quandostant: Depreci¬
dencia uel antecra dacione srel laruoo
Precidencia uel antegia dacio stellarũ est duõ
stella motumsuum consuelũ agereui delus
& aliquid pr&er consuetudinẽ p̃cedit
Dereoucione etrȩ tro epadaciones gellaro¬

Expanded text:
tur. De stellis planetis . Quaedam tur. De stellis planetis . Quaedam stellae ideo planetae dicuntur, id est errantes, quia per totum mundum vario motu discurrunt. anomala efficiuntur, id est, quando particulas addunt et detrahunt. Ceterum quando tantum detrahunt, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt, quando stant. De praecedentia et antegradatione stellarum . Praecedentia vel antegradatio stellarum est, dum stella motum suum agere videtur, et aliquid praeter consuetudinem praecedit. De remotione vel retrogradatione
Abbreviated transcription (Latin):
que dam caelerius ex oraeserius occidunt
quedam tar dius exor te cicius ad occasũ
perueniunt. ahae pariter oriuntur
& non simul occidunt omnes autem suo
tem pore adcur sumproprium reuertuntus:
Destellarum inter uallis: S tellae
inter sediuersis int̃uallis distant aterrto
proptere adis pari claritate magis minus sue
nostris oculis aparent. Nãmulto maloris suã
his quas uidemus conspicias sed longius posite
parueuidentur a nobis: Deciꝵ eolaΡIN¬
mero sigillarũ, Numerus circularis stella¬
rumest ꝑ quod cognos cidicitur in quantotem¬
porecirculum suum unaq:q: stilla percur¬
rat̃. Siueperlongitudinem siuȩ ꝑ lagitudiuem
Nam lunatot annis fertur ex plerecir culũ sũ
Mercurius annis .xx. lucifer annis nouem
peractis ad reuersionem tirculisui. his dem
signis & partibus reuertuntur: Quedã side¬
srradiis solis p̃pedita annomala fiunt autre¬
tat noctem diem radus que potentibus aftrac
ireu& at cursus que uagos racionemora¬

Expanded text:
quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. De stellarum intervallis . Stellae inter se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. De circulari numero stellarum . Numerus circularis stellarum est, per quod cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. Nam Luna totannis fertur explere circulum suum, Mercurius annis XX, Lucifer annis IX, peractis ad reversionem circuli sui isdem signis et partibus revertuntur. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retat nocte diem, radiisque potentibus astra ire vetat, cursusque vagos ratione mora
Abbreviated transcription (Latin):
lem uela soleuideatur. De dis fexenciastel¬
lapuo sideruo adque as troruor.
Stellae &isidem & astrc intersedifferrunt
Namstella est que lib& singulares sidencis
sunt stellas plurimi fasta uthiades phades
astrx aut stellegrndis utrion bootes. sed hec
nomina scriptoris confundunt & astrcepro
stellis & stellas pro sidenbus ponunt.
deluc pe stellaxt̃ Stellas non habe¬
reproprium lumem seda sole in luminare
dicuntur sicut & luna, des tellaꝵũ srtu
Stelle in mobiles sunt & cũ celofixe ꝑpeluo
motu feruntur nequecadunt perdiem sed¬
a solis splendore obscunentur
des tellartioo cursu. Sidenx aut ferum¬
tur aut mouentur feruntur quae caelo
fixasunt & cũ celo uoluuntur mouen¬
tur e quedam sicut planetae id ÷ ereticae
quecur sus suos uagos certamen defini¬
cione conficiunt. Deuario cur gustel¬
lartim. Stelle proeo quod perdiuersos
orbes caelestum planetanim feruntur

Expanded text:
lem, vel a sole videatur. De differentia stellem, vel a sole videatur. De differentia stellarum, siderum, et astrorum . Stellae et sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus ponunt. De lumine stellarum . Stellas non habere proprium lumen, sed a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. De stellarum situ . Stellae inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. De stellarum cursu . Sidera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur. Movenvero quaedam sicut planetae, id est erraticae, quae cursus suos vagos certa tamen definitione conficiunt. De vario cursu stellarum . Stellae pro eo, quod per diversos orbes caelestium planetarum feruntur,
Abbreviated transcription (Latin):
inceditcursu & non rectu ut solscilicit
neincedat incentidũ terre & frequentes
paciatur eclipsin uicinus estenimeiuscs¬
culus terrecres cens aut̃ orientem corni¬
bus expectat. decrescens occidentem
meritu quia occasuio el amis sunc est
lumen. Deuicinrtate lune a terris
Luna ter risuicinior est quamsol inde& brius¬
dies percurrit unde& anti qui mensis inlu¬
na annos autem insolis cursum posuerunt:
De eclipsin solas. Eclipsin solis ẽ quo¬
ciens luna trecensima adeam dem linea qui
soluehitur ꝑ ueniteiq seobiciens soleno¬
lun eopponitur. Declipsinlune
Eclipsinlunaeest quociens in humbre terit
lun a incurrit non enimsuum lumen habe¬
re: sed a sol inluminari putatur : undea
defectũ patitur si interipsam & solemon¬
bns terre in terueniat patituraut̃ hoc qui¬
ta decima luna eousq: quã diucentiũ ad que
um bñt obstrantis ter reexeat in deadqueso¬

Expanded text:
incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. § 57 De vicinitate lunae ad terras. Luna vicinior est terris quam sol. Inde et brevidies percurrit. Unde et antiqui menses in luna, annos autem in solis cursum posuerunt. § 58 De eclipsi solis. Eclipsis solis est, quotiens luna trigesima ad eandem lineam, qua sol vehitur, pervenit, eique se obiiciens solem olunae opponitur. § 59 De eclipsi lunae. Eclipsis lunae est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque so
Abbreviated transcription (Latin):
uando uero luxta septemtrionem sub limis
dtollitur. DeiNere solis. Soloriens
ꝓmeridiem iter habit qui postquam ad
occasum uenerit & ocianose tincxerit
ꝑin cognitas subterres uias uadit & rur¬
sus adorientem recurrit: Deluminae
uNae, lunaquidem philosofi dicunt ꝓ¬
riũ lume non haberi globique eius unam
artemeẽ lucifluam alam uero obscunt̃
& paulatim seuertendo diuersas formas
fficere. Alii aeconturrio a lunt lunae
ion suum lumen habere sed a solis radus
n luminare : unde & eclipsin patitur sunt̃
osam &solem hũbra terre interueniat
Interlunium lune est tempus illud inter des¬
cientem & nascentem lunãe estautemtrice
simadies quod lunam non lucit q: idectuna
uidere non potest qui a soliconiuncta obscun
sed deeodem momento renas cens paulatima
eo recedendo uid&ur. Decursulune.
luna amissi lx acreceptiluminis uicibus
menstnia spacia moderaet quei deooblco

Expanded text:
quando vero iuxta septentrionem, sublimis quando vero iuxta septentrionem, sublimis De itinere solis . Sol oriens per meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit et rursus ad orientem recurrit. De lumine lunae . Lunam quidam philosophi dicunt proprium lumen habere, globique eius unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, ita:o et paulatim se vertendo diversas formas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae inteInterlunium, inquit, lunae est tempus illud inter deficientem et nascentem lunam. Est autem tricsima dies, quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. § 56 De cursu lunae. Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo
Abbreviated transcription (Latin):
reunde uidemus eum sepius madidum ad¬
querorotum decur susolas. Solen
ꝑseipsum moueri non commundoues¬
H. Nasifixus celimaner& omnes dies cu
& noctes equales ex isterent. Sed qũn
aholoco cis oc casurum alio occi¬
disse sterno uidemus apparel eum por
seipsum moueri non cũ mundo uerd
spaciis enĩ in equalibus orb̵ annuos conficit.
proptertem porum mutacionis. oriens diem
facit occidens noctem inducit. Namua¬
dens longius admeridiem hie mem facit
utibernis humoribus acproinis terrepin¬
guiscat. accedens proprius adseptemtr¬
onem aestatemreddit ut frugis maturitatẽ
durentur. & que sunt in humidis in coçta
oloriens diemfacit occidens noctem indu¬
cit. Nam dies est solsuprae teries noxestsol
subterris ex ipsoenim sunt orae exipsodies
cum as cender& ex ipso &iamnox cũ occiderit
ipsomensis & anni innu menentur. Ex ipso ui¬
cissi tudinis temporum fiunt. Quando aut̃
meridiem currit uiciniorem terre:

Expanded text:
ere. Unde videmus eum saepius madidum atere. Unde videmus eum saepius madidum atque rorantem. De cursu solis . Solem per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Nam si fixus caelo maneret, omnes dit noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus, ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad Septentrionem, aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, ol oriens diem facit, occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terricum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines temporum fiunt. Quando autem per meridiem currit, vicinior terrae est;
Abbreviated transcription (Latin):
quiln austri partibus commonentur :¬
Se Zoziaco cir culo. Toriacusaũ
circulus : qui ex linearũ quinq: anguhs
ex unalinea constat. DECaNDΙDΟ CΙ RCulO
Lacteus circulus uaẽ quemphenc uid&ur acan¬
Magnitudosolis forcior terreest unde&eo
demmomento camoritur &orientesi mul
&l occidente equaliter appar&. quod uero
tam quam cubi talis nobis uid&ur considen¬
reoportit quantum soldistat aterris quelo¬
gitudo ut paruus uideatur a nobis
ðemac Nitudine lunae. Magnitudoqe¬
que luneminor fertur ẽẽquamsolis Nãdin
solsuperiorsit alune & tamen a nobis ma¬
lor quam lunauid&ur: Iamsi propenosac¬
cesserit multo malor quam luna conspi¬
cer&ur. Sicut aut̃solforcior est terre
ita ternr forcior lunaeper aliquam quant¬
tatem, denatura solis. Sol dũigneu
sit prenimio motu conuersionis suaean¬
plius in caliscit. Cuius ignemdicunt pbilo¬
sophi aquam nutrire eccecondrero ehi¬
mento uirtu tem luminis & caloris accep¬

Expanded text:
quiquiDe zodiaco circulo. Zodiacus autem circulus est, qui ex linearum quinque angulis, ex una linea constat. § 46 De candido circulo. Lacteus circulus via est, quae ifortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et occidenti aequaliter apparet. Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit ut parvus videatur a nobis. De magnitudine lunae . Magnitudo quoque lunae minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra fortior est lunae per aliquam quantitatem. De natura solis . Sol dum igneus sit, prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit. Cuius ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis et caloris accip
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt quarumdis tinccionibus quedã par¬
tes temperiaesuae incoluntur que in manita¬
tefrigoris aut caloris in habitabiles existus
circũductione sphereexistunt: Quorum pri
mus circulus ideo articus apellatur eo quod
intuc eum arcturum signa inclusa prospici
phicus dr̃ qui a lneo circuens sol aquilonis
sinibus estatem facit. & ultoceũ circulum
non diensit sed statim reuertitur. &inde
tropicus apellatur. Tercius circulus qui¬
immirinus qui a latinis ideo aequi nupcia¬
us apellatur eo quod solcum ad edorbem
peruenit aequi noctumfacit. himmirinus
enim latine dies dicitur adq: nox quocir¬
culo dimidia spheraepars. constituta
prespicitur. Quartus circulus antar teus
uocatus eo quod contrariussit circulo quem
ar ꝗ connominant mus: Quintus circulus
cimerinus tropicus qui a latinis hiem alis
si uebnimalis apellatur. ideo quia solcum
ad eum circulum peruenit hiemen hisqui
ad aquilonem sunt facit. Estatem aut̃ his

Expanded text:
ae caeli quinque sunt, quarum distinctionibus quaedam parae caeli quinque sunt, quarum distinctionibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam inmanitate frigoris aut caloris inhabcircumdmus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciupicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur, ideo scilicet quia sol cum ad eum circulum pervenerit, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his
Abbreviated transcription (Latin):
Tercia septem trionalis ubisolꝑuenit dieb: malo¬
ribus. Quarta oftrelis ubis olperuenit noc¬
tibus maloribus. Oriens aut̃ ab exortusolis¬
estnuncupatus: Occidens quoddiem facia
occidere adq interire. abscondit enĩ lume
mundo & tenebrrs suꝑ inducit. Septem¬
trio aut̃. a septim stillis axis uocatus qui i
ipso reuolute rotantur. hic proprie &¬
uer tix dicitur eo quoduertitur. Meri
diem uel quia tunc purius micat et her meñ
enĩ punim dr̃. Sunt aut̃ aliiseptem climate
cael quiasiseptem lineae ab oriente in occide¬
tem sub quibus & mores hominem dispares
adque animalia specialiter diuersanas
cuntur: quaeuoca ta sunt adlocis quibusdi
sbi nus es nis tercium cathocores. idest
afriturca. quartũ rodus quintum hel¬
les pontus sextus neso pontum: septimus
brusthenus. De heois pepas. Hemisphe¬
ria dimi diapars spherae ÷ ens spheron
suprrter ncest ea pars cael quaea nobis tota
uid&ur. hemis pheron subterro que uidereñ

Expanded text:
Tertia septentrionalis, ubi sol pervenit in diebus maioTertia septentrionalis, ubi sol pervenit in diebus maioribus. Quarta australis, ubi sol pervenit noctibus maioribus. Oriens autest nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sidies, vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitur. Sunt et alia septem climata caeli, quasi septem lineae ab oriente in occidentem, sub quibus et mores hominum dispares atque animalia specialiter diversa nascuntur, quae vocata sunt a locis quibusdam Syene, tertium Catachoras, id est Africa, quartum Rhodus, quintum Hellespontus, sextum Mesopontum, septimum Borusthenes. § 43 De hemisphaeriis. Haemisphaeria dimidia pars sphaerae est. Hemisphaerion supra terra est ea pars caeli quae a nobis tota videtur; Hemisphaerion sub terra est quae videri non
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur austr nocius nũquam qui ad extiro
caeli alciorr sunt pressa ausest¬
tremapartes sunt axes & dict cardines eo qđ
ꝑeos uertitur celum uel quiasit curboluuntus
econuexis caeli. Conuexa autem caeh
ex tremaeius sunt acurui tatedicta ut ÷ illud
Conuexum quociens claudit nox n hi hu¬
mida caelum. Conuexũ enĩcuruum uit̃ł est
quasi conuersum seu inchnatum & admodum
circũ flexum: Deianuis cael i. Ianuaecelidues̃
oriens & occasus Nãun a porta sol procedit :
alia serecepit. Delecina paciae caelai¬
Facies caeli uel capudorientalis regio ultma
septem trionalis. dequalucanus sic mundipas
ima lacit quam solaniu alis per p&uae qua
p̃munt hiemis. Dequa tuor par tis:
cael.i. Climata caeli idẽplage uel par¬
tes quatuor sunt ex quibus prima parsori¬
entalis unde aliq: stelleoriuntur : Secunda oc¬
cidentalis ubi nubis aliq stelleoccidunt.

Expanded text:
videtur, austronotius nunquam, quia dextra videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austtremae partes sunt axis. Et dictae cardines eo, quod per eos vertitur caelum, vel quia sicut cor volvuntur. De convexis caeli . Convexa autem caeli extrema eius sunt, a curvitate dicta, ut est illud: Convexum quotiens cludit nox humida caelum. Convexum enim curvum est, quasi conversum seu inclinatum, et in modum circuli flexum. De ianuis caeli . Ianuae caeli duae sunt, oriens et occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipit. De gemina facie caelFacies caeli vel caput orientalis regio, ultima septentrionalis. De qua Lucanus4, 106: Sic mundi pars ima iacet, quam Zona nivalis perpetuaeque premunt hiemes. § 42 De quattuor partibus caeli. Climata caeli, id est plagae vel partes, quattuor sunt, ex quibus prima pars orientalis est, unde aliquae stellae oriuntur. Secunda occidentalis, ubi nobis aliquae stellae occidunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. & austronocius dicitur his duobus
polis moueri. Spheram celidicunt. & cũ mo¬
tueius sidem in eafixa aboriente usq: ab oe¬
cidentem circuire. Septemtrionis breuioresgi¬
ros iusta cardinem ꝑagentibus. De eius dem
op̃herecursu. Spenrcehaboriente. & oc ciden¬
ris sua uolubilitate concludit. Decelepitate
caehi. Tanta celeritate sperx caelidr̃ currere
ut nisi aduersus p̃cipitem eius cursũ astrr cur¬
rerent quieam remorarent mundiruinam
facer&. De axicaelii. Axis est septemtrionis
linea recta que ꝑ mediã pilam sphere tendit.¬
& dictaaxis quod in easpenx ut rota uoluitur
uelquia ibi plaustiũ est. Decaeles tisus polis¬
Dolsunt circuli quicurrunt ꝑaxem honĩalter
eftseptemtrionalis quinũ quam occidit apella¬
tur queboreus, Alter australs quinũ quamui¬
d&ur  & austronocius dicitur & dictpol
quods̃ axium cicli exuso plaustrorum apohen¬
do scilic& nominati: Sed polus boreus. semꝑ

Expanded text:
videtur, et Austronotius dicitur. His duobus videtur, et Austronotius dicitur. His duobus polis moveri sphaeram caeli dicunt, et cum motu eius sidera in ea fixa ab oriente usque ad occidentem circuire, septentrionibus breviores gyros iuxta cardinem peragentibus. De eiusdem sphaerae cursu . Sphaera caeli ab oriente et occidenras sua volubilitate concludit. De celeritate caeli . Tanta celeritate sphaera caeli dicitur currere ut, nisi adversus praecipitem eius cursum astra currerent, qui eam remorarent, mundi ruinam faceret. De axe caeli . linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper
Abbreviated transcription (Latin):
septem trionalis est. Decel.Oeiusque
Nomine Caelũ philososi rotundum uolu¬
bilem adq: ardentem eẽ dixerunt. Vocatum¬
que homine eo quod tam qua uas celatum in¬
pressa signa habeat o. stellarum distinx it eñ
dentibus signis ad or nauit huic aut̃ g̾ece¬
Spero caehest species quedam in rotundum
formata. Cuius centium teriocẽ ex omnib
partib: equaliter conclusa. hanc spherrm
nec principium haberedicunt nec terminũ
ideo quod in rotundũ quasi cir culũs. undein¬
cipiat uel ubi desinat non facile conp̃henda¬
tur. Philofosi aũt mundi septem caelos idẽ
planetas globonim consono motu introduxe¬
runt quorũ orbibus conexa memorent om¬
nia quos sibi innexos & uelut insertus uersa¬
rir&ro & e contario c&leris motus ferri
arbrorntur. De eius deo spheremotu
Spheremotus duobus axibus uoluitur. quo¬
iũ unus estseptem trionalis quinũ quã decida
apellaturq: boreas. alter austrclis quinũ quã

Expanded text:
septentrionalis est. De caelo et eius septentrionalis est. De caelo et eius nomine. Caelum philosophi rotundum, volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat stellarum. Ddentibus signis adornavit. Dicitur eSphaera caeli est species quaedam in rotundo formata, cuius centrum terra est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere dicunt nec terminum, ideo quod in rotundum, quasi circulus, unde incipiat vel ubi desinat non facile conprehendatur. Philosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur. De eiusdem sphaerae motu . Sphaerae motus duobus axibus volvitur, quorum unus est septentrionalis, qui numquam occidit, appellaturque Boreus; alter Australis, qui numquam
Abbreviated transcription (Latin):
n& uel qua ex causa ita uoc&ur: Astrologia
uero partmna turelis param supnx esticiosa
est natumlisdũ ex sequitur solis el lune cursus
uel stillarum certas temporum staciones
sub presticiosa uero est illa quem matematicis
sequntur qui instillis auguriantur quique¬
&iam duo decem signaceli. signa prosingula
ani me uel corporis membia disponunt.
predicare conantur. As tronocoiaeratio¬
modis. plurimis constat definit enĩ quid
sitmundus quid celum quid sphencesitus
& corsus quidax es caeli & poliquesint cli¬
mata caliquicorsus solis & luna adque
Mundus ẽ hic qui constat excelo & ternr
& mare cunctisq: sideribus quiideomundusẽ
apellatus quia semper in motuẽ. nullaen ĩ
requies eius elimentis concessa est
Dertir ma mun di ẜormacio mundi
ia demon strturnam quem admodũ ere¬
gitur mundus inseptem trionalem plagam
Ita decli natur in austrx lem. Caput aut̃ eius
& quasi facies orientalis regio ẽ ult mapars

Expanded text:
inet, vel qua ex causa ita vocentur. Astrologia inet, vel qua ex causa ita vocentur. Astrologia vero partim naturalis, partim superstitiosa est. Naturalis, dum exequitur solis et lunae cursus, vel stellarum certas temporum stationes. Superstitiosa vero est illa quam mathematici sequntur, qui in stellis augurantur, qui etiam duodecim caeli signa per singula anime vel corporis membra disponunt, praedicare conantur. modis plurimis constat. Definit enim quid sit mundus, quid sit caelum, quid sphaerae situs et cursus, quid axis caeli et poli, quae sint climata caeli, qui cursus solis et lunae atque Mundus est is qui constat ex caelo, et terra et mare cunctisque sideribus. Qui ideo mundus est appellatus, quia semper in motu est; nulla enim requies eius elementis concessa est. De forma mundi . Forma mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in australem. Caput autem eius et quasi facies orientalis regio est, ultima pars