comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imperator alias sanebonus deprauatus
consiliis sacerdotum post priscilliani
necem it hachium epm̃ priscilliani Accu¬
satorem ceterosq: illius socios quosiuo¬
minari non est necesse ui regia tuebatur
nequis eicrimini daretoperam illius
cuius cumq modi hominem fuis sedam¬
natum. Interea martinus multis gra¬
uibusq: laborancium causis ad comita¬
tum ire conpulsus procellam ipsam
totius tempestatis incurrit: Congre¬
gatia pud treueris epĩ tenebantur qui
cotidie communicantes Ithachio com¬
munem sibicausamfecerat: His ubi
nuntiatum ẽ in opinantibus ad eẽ mar¬
tinum totis animis labefactati musi¬
tare et trepida recoeperunt: Etiam pridie
imperator exeorum sententia decreuerat
tribunos summa potestate armatos ad
hispanias mittere. quihereticos inqui¬
rerent. De praehensis uitã ethona adime¬
rent Nec dubium erat quinsanctorum
etiam maximam turbam tempestas ista
depopulatura eet̃ paruo discrimine
interhominum genera: Etenimtum solis

Expanded text:
imperator, alias sane bonus, deprauatus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis
Abbreviated transcription (Latin):
martino auctore martiniusibus quaere¬
retur : Ad primum iactum in rece per¬
modico inmanem esocem diaconus extrax̃
etad monasterium lactus accurrens:
Nec mirum ut dixit poeta nescioquis
utimur enim uersus colastico. quia inter
scolasticos fabulamur. Captiuum qute
suem mirantibus intulit argis. Uer expĩ
istediscipulus. gestarum a saluatore uir¬
tutum. quas in exemplum scĩs suis edidit
aemulato ex pm̃q: insemonstrabatoperin¬
tem. qui scm̃ suumusque quaq glorifi¬
cans. diuersarum munera gratiarum
inunum hominem conferebat:
LESTABATURARBORIUS
ex praefecto uidisse semartinima¬
num sacrificium offerentis uestitam
quodam modo nobilissimis gemmis
lucemmicare. purpuream. et ad motũ
dexterae conlisarum interse fragorem
audis segem marum:
NEUIAMA DILIUO QUOD
proptertemporum notam semperoccul¬
tauit sed noscela renon potuit. Inquo
illudẽ miraculi. Quod faciead faciem
cumeo est angelus conlocutus. Maximis

Expanded text:
Martino auctore Martini usibus quaereMartino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. Veniam ad illud, quod propter temporum notam semper occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus
Abbreviated transcription (Latin):
illius euangelicae contigisset. submo¬
mento temporis fuissesanatam :¬
C̃I GERPENSFLUMENSCO¬
batietripa in qua constiteramus
ad natabat : In nomine inquit dnĩ. iubeo
teredire : Mox se mala bestia aduerbũ
scĩ retorsit et inulqoremripam nobis
exspectantibus trans meauit: Quod cum
omnes Nonsine miraculo cerneremus.
altius in gemiscens. ait: Serpens meaudi¬
unt. Et homines non audiunt :
IISCEM PASCHAE RIEBUS
aedere consuetus: paulo ante horam
refectionis interrogat. Anhaberetur
in promptu.: Tumcato dia conusadquem
mona sterii ad ministratio pertinebat.
doctus ipsepis carinegat pertotum diẽ
sibiullã cessis se capturam. sed neque
aliospiscatores qui uendere solebant.
quicqua magere quiuisse: Uade inquit
mittelinum tuum captura proueniet:
Contiguum flumini ut sulpitius iste descrip¬
sit habebamus habitacula. processimus
cuncti ut poteferiatis diebus uidere¬
piscantem. Omnium spebus intentis. Non
in cassa futura temptamina quibus piscis

Expanded text:
illius euangelicae contigisset, sub moillius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uiderepiscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis
Abbreviated transcription (Latin):
molem possesubuerti. Nedum idfacile
putaret. per in beillos clericos autin¬
firmos monachos quiuis securari:
Tunc martinus. recurrens ad nota subsidia
Noctem totam in oratione peruigilat.
mane hortatem pestas eadem idoli usq
ad fundamentum prouoluit: Verum
haec marcello testedicta sint:
ALIAM EIUS NO NDISSIMILẼ
insimilio pere uirtutem refrigerio adsti¬
pulante perhibeo: Columnam in mensȩ
molis cui idolum superstabat parabat
euertere sed nulla erat facultas qu aid
daretur effectui: Tumadorationem
suomore conuertitur uis am certum est
parilem quodã modo columnam ruere
decaelo: Quae in pacta idolototam illam
in expugnabilem molem soluit inpuluerẽ :
Parum scilicet sun uisibiliter caeliuir¬
tutibus uteretur: Nisi ipsȩ uirtutes
uisibiliter seruire martino. humanis¬
etiam oculis cernerentur:
IDEM AUTEM RCFRIGE¬
rius mihitestis est. mulierem pro¬
fluuio sanguinis laborantem : Cum
martini uestem exemplo mulieris

Expanded text:
molem posse subuerti, nedum id facile molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
Tum martinus. Nonte inquit sed eum
qui ceruicituae taeter incubuit: Ita reces¬
sit diabolus etreliquit familiare subselliũ:
Satisq: constat ab illodie auitianum mitio¬
rem fuisse seu quod intellexerit egisse sese¬
per adsidentis sibi diaboli uoluntatem.
seu quod in mundus spiritus ab illius conses¬
su per martinum fugatus. priuatus est
potestate grassandi: Cumerubesceret.
minister auctore. Nec ministrum auctor
ur geret :¬
NUI COAM BA CIENSI
id ẽ castello ueteri quod nunc frequens
habitator a fratribus. Idolum noueratis
grandi opere constructum. politissimis
saxis molis turrita surrexerat. quae
lime procedens superstitionem locioperis
dignitate seruabat: Huius destructionẽ
marcello ibidem consistenti praes bitero
Virbeatus saepemandauerat:
Post aliquantũ tempus regressus. inicre¬
pat praes biterũ: Cur adhuc idoli struc¬
tura consisteret: Ille causatus uix milita ri
manu etui publicȩ multitudinis. tanta

Expanded text:
tum Martinus, non te, inquit, sed eum, tum Martinus, non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae lime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam
Abbreviated transcription (Latin):
regionem: Et tamenturefrigeri prbt
credo meministi. Nuper nobis superhoc
cumromulo auspici illius filiohonorato
et religioso uiro fuis sesermonem. Qui haec
nobistamquam in conperta referebat:
Etcum futuris prouentibus peras sidua
damna trepidaret. ut ipseui disti magno
secum maerore lugebat martinum Non
inhaec tempora reseruatum:
EDUTADAUITIANUM RE¬
curram Quicum IN omnibus locis cunc¬
tisque urbibus ederet crudelitatis suae
infanda monumenta turonis tantum in¬
nocens erat: Etillabestia quae humano
sanguine et infelicium mortibus alebatur
mittem se atq: tranquillum beato uiro
praesente praestabat : Memini quodam
die adeumuenis semartinum. qui ubi secre¬
tarium eius ingressus . ẽ uidetpostergum
ipsius daemonem mirae magnitudinis.
ad sidentem. Quem eminus ut uerbo quia
ita necesse est. Parum latino loquamur.
exsufflans. auitianus seexsufflari existi¬
mans. Quid me inquit sanctae sicaspicis:

Expanded text:
regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis?
Abbreviated transcription (Latin):
cruciari: Vtiam in martino illud fatea¬
mur impletum. quod scriptum est
quoniam scĩ deangelis iudicabunt.
IAGUM QUENDAM IN SE¬
nonico annis singulis grando uastabat¬
Conpulsi extremis malis incolae. a marti¬
no auxiliumpoposcerunt. missa per
auspicium praefectorium uirumsatis
fidalegatio cuius agros specialiter
grauior. quamceterorum ad sueuerat
procella populari: Sed facta ibioratioñ
martinus. Itauniuersam paenitus libe¬
rauit. ab ingruenti pesteregionẽ. ut
corpore. grandinem in illis locis ne¬
mopertulerit: Quod nefortuitu eẽ
et Non potius martino praestitum puta¬
retur: Eoanno quo illedefunctus. est.
rursum incubuit rediuiua tempestas.
ad eosensit et mundus uirifidelis excessũ.
ut cuius uita iure gaudebat eiusdẽ mortẽ
lugeret: Ceterũ siadhaec probanda
quae diximus testes etiam infirmior
auditor exigerit. Non unum ego hominẽ.
sed milia multa producam et totã intestimoniũ
uirtutis expertȩ senonum aduocabo

Expanded text:
cruciari, ut iam in Martino illud fateacruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabatconpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, utcorpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo
Abbreviated transcription (Latin):
quiuenturum eẽ nescirent: Daemoniorũ
gemitus indicaret: Vidiquendam ad¬
propiante martino inaera raptum manib:
extentis in sublime suspendi: ut nequaquã
solum pedibus ad tingeret: Siquando
autem exorcitandorum daemonum mar¬
tinus operam recipisset : Neminem manib:
ad tractabat : : Neminem sermonibus IN¬
crepabat: sicut plerumq: perclericos
rotatur turbo uerborum. sed ad motis
fnerguminis ceteros iubebat abscedere:
acforibus obseratis INmedio ecclesiae
cilicio circum tectus. cinere respersus.
solo stratus orabat : Tum uero cerneres
miseros diuerso exituper urgeri. Hos
sublat is insublime pedibus quasi denube
pendere : Nec tamen uestes deflueret.
super faciem Nefaceret uerecundiam
nudata parscorporum. A t in parte alia
uideres sine in terrogatione uexatos et
sua crimina confitentes nomina. etrã nullo int̃¬
rogane ꝑdebanlles eiouem. istemercuriũ
fatebantur : Postremo cunctos diaboli
ministros: cumipsocerneres auctore

Expanded text:
qui uenturum esse nescirent, daemoniorum qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore
Abbreviated transcription (Latin):
quae aut ipsiuidimus autq̃ manifestis auctorib:
uel plerũq: ipsoreferente cognouimus: Ceterũ
et sidia logis peciem quo ad leuandũ fastidiũ lectio
uaria ret᷑ ad sũpsimus nospie praestruere
profitemur historiae ueritatẽ:
Haec me extrinsecus inserere non nullo¬
rum incredulitas: Nonsine meo dolore
conpulerit: sedredeat ad nostrum ser¬
mo consensum. in quocum me tamstudio.¬
se audire uideam. fateor. Necesse est
aprum fecis seconstanter. qui repulit
infideles eos tantum iudicans Audire
deberequicrederent:
UEEFCRORSIQUIDEM
Icreditis spũ. et praedolore totus
insanio. non credent martini uirtutib:
xpĩani quas daemones fatebantur:
Monasterium beatiuiri. duobus aciuitate
erat milibus disparatum: Sed siquotiens
uenturus ad ecclesiampedem extracellulae
suaelimenextulerat. uideres pertotam
ecclesiam energuminos rugientes. et quasi
adueniente iudice agmina damnanda
trepidare: ut aduentum episcopi clerici

Expanded text:
quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis,
Abbreviated transcription (Latin):
coram uidetis abagarido fideliuiro extri¬
bunis sub inuocatione diuinae maiestatis
audiuit. quis ibi hoc abipso auitiano relatũ
eẽ iurabat: Ceterum nolo miremini me
hodie facere quod hesterno nonfeci. ut ad
singulas quasq uirtutes nominatestium
personasq: subnectã : Ad quas siquis fuerit
incredulus quia adhuc incorpore sunt
recurrat. exigit id infidelitas plurimorũ
qui in aliquib: quae hes terno memorata sunt
nuta redicuntur. Accipiantergo testes
adhuc incolumes atque uiuentes quibus
quia defidenostra dubitant magis credaN
Sedsiadeo infideles sunt. profiteor quia
necillis sunt credituri : Miror autem quen¬
dam qui uel tenuem sensum religionis habeat
tantum piaculi uelle committere. ut put&
quem quam demartino possementiri:
faces sat a quoquam qui sub dõ uiuit ista
suspitio Neque enim martinus hocindig&
utmendatiis ad seratur: Sed tamentotius
nos nec alia dixisse Nec alia dicturos quã.

Expanded text:
coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tricoram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ proforibus ex suomet ingenio coniectantes
Neminem nocte posse uigilare nedum
illicrederent in illo noctis horrore ia¬
cere ante aliena limina sacerdotem:
Idq auitia nofacile persuasum rursum
soluitur in soporem: Sed mox uimaiore
concussus exclamat martinum stare
proforibus sibiideo nullam quietem
animi corporisq permitti : Tardantib:
seruis ipseadlimina exteriora progre¬
ditur: Ibi martinum ut senserat depre¬
mine fecisti nihilteloqui necesse est:
Scio quid desideres uideo quid requiras.
discedequantotius ne me obiniuriam tuã
caelestis ira consumat. satis soluerim
hucusq poenarum: Crede quia non leuit̃
Apud meactum ẽ. ut ipse procederem:
Post discessum autem scĩ. ad uocat officiales
suos. iubet omnes custodias relaxari.
et mox ipse profiscitur : Ita fugato auicia no
laetata ẽciuitas et liberata : Haec cũ mul¬
tis auitiano referente conperta sint.
Tumnuper refrigerius praesbiter quẽ

Expanded text:
esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat depremine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem
Abbreviated transcription (Latin):
cruentam feritatem: Hic rapidospũ. iN¬
gressus turonum ciuitatem sequentibus
eum miserabili facie ordinib: catenatis
diuersa perdendis parari iubet genera
poenarum disponens: Posterodie ad¬
tonita ciuitate adopus tamtriste proce¬
dere: Quod ubi martino conpertum. est
solus paulo antemediã noctem. Ad prae¬
torium bestie illius tendit: Sed cum
profundae noctis silentio quiescentibus
cunctis. Nullus foribus obseratis pateret
ingressus. ante limina cruenta prosternit᷑ :
Interea auitianus graui somno sepultus.
angelo ingruente percellitur. seruus
inquit dĩ ad tualimina iacet . et tuquiesces
Qu a ille uoce percepta lectosuoturbatus
excutitur: Conuocatisq feruis. trepidus
exclamat martinum. eẽ proforibus
Irent protenus claustra reserarent. Ne
dĩ seruus pateretur iniuriam: sed illi ut ẽ
omnium natura seruorum uixprima limina
egressi inridentes dominum suum quod
somno fuis set in lusus. Negant. quem quam

Expanded text:
cruentam feritatem. hic rabido spiritu incruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
quod martinus benedixerat infenestra
paululum editiore conposuit. ꝑuer
familiaris incautior linteum superposi¬
tum ampululam ibieẽ ignarus adtrax̃
Vas super constratum marmore paui¬
mentum decidit: Cunctis metu ex terri¬
tis Nebenedictio deperisset. Ampulula
perinde incolumis. ẽ reperta. Acsi super
plumas mollissimas decidis set: Quaeres¬
Non potius ad casum quamadmartini
est referenda uirtutem. Cuius benedictio
perire Nonpotuit :¬
UIDILLUD QUOD FACTŨ
est aquodam cuius nomen quia p¬
sens ẽ et prodi seuetuit supprimetur :
Cuiquidem tempori hic etiã saturninus
interfuit : Canis nobis inportunior
oblatrabat INnomine inquit martini.
iubeote obmutescere: Canihaesit latratus
ingutture. linguam ut abscisam putares
obmutuit: Ita parum est ipsum martinũ
fecis seuirtutes : Credite mihi quia etiam
Alii innomine eius multa fecerunt.
QUITIANI QUO NDA COMIT IS
Noueratis barbaram nimis et ultra omñs

Expanded text:
quod Martinus benedixerat, in fenestra quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae resnon potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia
Abbreviated transcription (Latin):
QUIT IA NI COMITIS UXORẼ
misisse martino oleum. quod ad diuer¬
sas morborum causas necessarium. sicut
est consuetudo benediceret.: Ampullam
uitream istius modi fuisse ut rotunda
Inuentrem cresceret . ore producto.
sedoris exstantis concauum non repletũ
Quia idmoris sit uascula conplere ut
parssumbonibus obstruendis libera
relinquatur. Testabatur praes biter
uidisseseoleum submartini benedictione
creuisse. quod adex undante copia super¬
na deflueret : Candem quedumad matrẽ¬
familias uasculum referret seruassȩ uir¬
tutem. Nam intermanus pueriportantis.
lta semper exundafseoleum. ut omne
illius uestimentum copia superfusi liquo¬
ris operiret: Matronam itausq: ad sum¬
mum labrum plenum uasculum recipisse
ut prbt hodieq: fateatur obdendipessuli
quo claudi diligentius seruanda consuer̃.
inuitro illo spatium non fuisse. Mirum
et illud quod huic. meautem intuebatur
memini contigisse uas uitreum cumoleo

Expanded text:
Auitiani comitis uxo- rem Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matrefamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo,
Abbreviated transcription (Latin):
praeces unacumpatre subpliciuoce iun¬
gentes. Oraremartinum utsperata
praestaret : Nec cunctatus ultraultrũq
praeclarum etostendendo humilitatẽ
Nec differendo pietatem:ubetcir¬
cumstantis populi multitudinem sub¬
moueri. Episcopistantum etpuellae
patre adsistentibus. In orationem suo illo
more prosternitur: De inpus illumoles
cum exorcismi praefatione benedicit.
Atq: ita in os ꝑuellae sanctificatum li¬
quorem Cumetlinguam illius digitis
teneret infudit: Nec fefellit sanctũ
uirtutis euentus: Patris nomen interro¬
gat. moxilla respondit: proclamat
pater. cum gaudio pariter et lacrimis.
martini genua conplexuf Et hancpri¬
mam sefiliae audis se uocem cunctis stupentib
fatebatur : Ac necuiquam id incredibile
forte uideatur. perhibeat uobis p̃sens
euagrius testimonium ueritatis.
Namres ipso praesente tum gesta est:
Parum illud. ẽ quod nuper arpagio
praes bitero referente cognoui. sed non
praetermittendum uidetur.:

Expanded text:
preces una cum patre supplici uoce iunpreces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
obtinui ut eucherium exuicarus etcelsũ
ad mitterent consolarem ceterisunt
repulsi : Tumgallum media insede
conponimus: Quicumdiu nobili
siuerecundia silencium tenuis set. TaN¬
dem ita exorsus ẽ. Conuenistis inquit
ad me audiendum et scĩ et diserti. sed reli¬
giosas potius quam doctas aures ut arbitror
adtulistis. audituri me fide testes nonorato¬
ris copialocuturum. Qua eautem hesterno
dicta sunt Non reuoluam. illa quinon au¬
dierunt exscriptis recognoscent. Noua
postumianus exspectat nuntiaturus
orienti nese inconparatione martini prae¬
ferat occidenti. Ac primum gestit animus
quodrefrigerius in aurem suggerit
explicari:
ES IN CARNOTE NAGESTA
abutero mutampuellam martino coepit
offerre: Poscens ut linguã ligatam meri
quitum forte latus illius ambiebant. ua¬
lentinianoatq: uic tritio in parem see ẽ¬
tantaemoli. sed illis quasi sanctioribus
nihil inpossibile fatebatur: Atillipias

Expanded text:
obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare: res in Camutena gesta cennem filiam ab utero mutam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritqui tam forte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio, inparem se etantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem: Haec meloquente. gallo
iamadnarrandum parato inruit tur¬
ba monachorum. Euagrius praesbit̃
aper sabastianus agricola. Et post pau
lulum ingreditur praes biternoster
aetherius. Cum caliprone diacono et
amatore subdiacone.: Postremus
aurelius prbt̃ dulcissimus meus longio¬
re uiaueniens. ANhelus cucurrit :
Iuiduos inquam tam subito et tam̃
insperati. tamex diuersis regionibus
tammane concurritis: Nos inquit
hesterno cognouimus gallum istum
pertotum diem martini narras se uir¬
tutes etreliqua inhodiernum diem
Quia nox o presserat distulisse. prop¬
terea maturauimus frequens. audito¬
rium facere tantam materiam locuturo:
Interea nunciatur multos saecularium
stareproforibus Nec ingredi audentes
sedut ad mitterentur orantes : Tumaper
Nequaquam inquit istos nobis ad misce
ri conuenit: Quia ad audiendum curio¬
sitate. potius quam religione uenerunt :
Confusus ergo illorum uice quos non
admittendos eẽ censebat. Aegraetam̃

Expanded text:
ueritatem. haec me loquente, Gallo ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabbatius, Agricola: et post plulum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaquri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem
Abbreviated transcription (Latin):
LUCISCIT HOEGALLE. SURGEN¬
dum ẽ: Namutuides et postuminianus instat.
Et hic prb̃t qui hesterno auditorium amisit.
exspectat: Vt quaedemartino nostro iN
hodiernum diem explicanda distuleras.
debitor sponsionis euoluas Nonignarus
quidem isteomnium quaecumq memoran¬
da sunt. sed dulcis et grata cognitio est etiã
nota relegenti. Si quidem Natura ita con¬
paratum sit ut meliore quis conscientia se
nosse congaudeat. Quaemultorum testi¬
monus non eẽ incerta cognoscat:
Namethic a prima adulescentia martinũ
secutus. Nouit quidem omnia. sed libenter
cognita recognoscit: fatebor enimtibi galle
martini mihi saepius auditas eẽ uirtutes.
Quippe quideeo etiam litteris multa
mandauerim. sed pergestorum admira¬
tionem sempermihi nouasunt : Quaede
illo licet audita saepius reuoluuntur:
Proinde additum nobis refrigerium
auditorem. eo in pensius gratulamur
quo promptius postumianus iste qui
haec orienti inferre festinat: Quasi sub
testib: consignatam abste. accepturus .ẽ.

Expanded text:
Lucescit hoc, Galle: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est
Abbreviated transcription (Latin):
quae martino angelus nuncia ret :¬
Haeccum maxime gallus nec dum explicitis
qua estatuerat referreloqueretur
Duerfamiliaris ingressus. ẽ nuncians
refrigerium prbm̃ stare proforibus .:
Dubita recoepimus utrumgallum adhuc
eet̃. melius audire. ANexoptatissimo
nobis uiro qui officii causa ad nos ueniebat
occurrere : Tumgallus: etiam sinon ob
aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda
nobis haceet̃ oratio. Nox ipsa cogebat
hucusq protractum finire sermonem:
Verum quia demartini uirtutibus Ne¬
qua quam explicari uniuersa potuerunt:
haecuos hodieaudisse sufficiat: Cras
reliqua dicemus: Ita pariter accepta
gallis ponsione surreximus :¬

Expanded text:
quae Martino angelus nuntiaratquae Martino angelus nuntiaratHaec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus
Abbreviated transcription (Latin):
Haec plerisq: etiam in eodem monasterio
constitutis. INcredibilia uidebantur:
Nedumego confidã omnes qui haec audi¬
ent credituros: Namnisi inaestimabilẽ
uitam atq: uirtutem martinus egisset.
Nequa quam apud nos tantagloria prae¬
ditus haberetur: Quam quam minime
mirum si in operibus martini infirmi¬
tas humana dubitauerit: Cum multos
hodieq: uideamus. Necuangeliis quidẽ
credidisse:
AM ART INOAUTEM SAEPE
angelos uisos familiariter. Et sensimus
et ex pertisumus : remminimam dictu¬
russum. sed tamendicam: Apud nemausũ¬
episcoporum sinodus habebatur. Ad
quam quidem irenoluerat. sed quid ges¬
tum eet̃ scire cupiebat: Casucumeo iste
sulpicius nauigabat sed procul ut semper
A ceteris inremota nauis parte residebat .
ibiei angelus quid gestum eet̃ in sỹnodo.
Nunciauit : Nos postea tempus habiti
concilii solliciterequirentes: satis conper¬
tum habuimus. ipsum diem fuis seconuen¬
tus. et ea ibi abepis copis fuisse decreta.

Expanded text:
haec plerisque etiam in eodem monasterio haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetumirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausuepiscoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta
Abbreviated transcription (Latin):
apud eum nemo familiarius loquebatur
coepit orare utperquirentibus indicaret.
Quid illud diuini fuissethorroris. quod
fateba mur nos ambosensisse uelcum qui¬
bus fuisset incellula conlocutus Tenuẽ
enimnos licet. Et uix intellectum ser¬
mocinancium sonum proforib audisse :
Tumille diumultumq cunctatus sed
nihilerat quod ei sulpicius nonextor¬
queret inuito: Incredibiliora forte
dicturus sum sed xpõteste nonmentior:
Nisi quisquam ẽ tam sacrilegus ut marti¬
num aestimet fuissementitum : Dicam
inquid uobis. sed uos nulliquae sodicatis.
Agues thecla et maria mecum fuerunt:
referebat autem Nobis uultum at quẽ
habitum singularum Nec uero illotantũ
die sed frequenter seabeis confessus est
uisitari: Petrum etim et paulũ a postolos
uideri & sesaepius non negauit: Iamuero
daemones prout ad eum quis que uenisset
suis nominibus increpabat. mercuriũ
maxime patiebatur infestum. Iouem
brutum atq hebstem eẽ dicebat:

Expanded text:
apud eum nemo familiarius loquebatur, apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat.
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquorum forsitã incurrat offensam:
Etenim infidelibus obiurgationis
uerba non proderunt. fidelibus autem
satis faciet exemplum: Verum ego ita
uir tutem huius uirginis praedicabo.
ut tamen Nihil illis quaead martinum
uidendum ex longinquis regionibus
sae peuenerunt. arbitrer derogandũ
si quidem hoc beatum uirum frequenter
adfectu. etiamangelifrequentarint:
FETERUM ID QuOD DICTU¬
rus sum postumiane hoc tibi meautem
intuebatur testerecte perhibeo:
Quodam die ego etiste sulpicius profori¬
bus illius excubantes iamperaliquot
horas cumsilentio sedebamus. ingenti
honore et tremore acsiante anigelitaber¬
naculum mandatas excubias duceremus:
Cumquidem clauso cellulaes uae ostio nos
ibi eẽ nesciret : Interim conloquentium
murmur audiuimus. et moxhorrore
quodam circum fundimur ac obstupentes
Nec ignorarepotuimus nescio quid fuis se
diuinum: Posiduas ferehoras. ad riosmartins
egreditur. Actum eum istesulpicius sicut

Expanded text:
in aliquorum forsitan incurrat offensam: in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus objurgationis verba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. Verum ego ita virtutem hujus virginis praedicabo, ut tamen nihil illis quae ad Martinum videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. XIII. Caeterum id quod dicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
a sacerdote minime respuendam. quae
eet̃ multis sacerdotibus praeferenda:
Audiant quaeso uirgines istud exemplũ
ut fores suas si ea smali obsidereuoluerint:
etiam bonis claudant: Et ne adse in pro¬
bissit liber accessus Nonuereantur
excludere etiam sacerdotes. Totus hoc
mundus exaudiat. uiderisea martino
uirgo non passa ẽ. Nonutiq: illa quaẽ¬
cumq: & serepulit sacerdotem. sed iN
eius uiricons pectũ ꝑuella nonuenit:
Quem uidere salus uidencium fuit:
Quis autem hoc alius praeter martinum
sacerdos non ad suã iniuriã retulisset:
quos aduersumscam̃ uirginem motus
quantasq: irasmente concepisset :
Hereticam iudicasset et anathematitari¬
dam eẽ discreuisset: Quamuero ille
beatae animae illas uirgines praetulis s&
qua ec rebris occursibus ubiq sepraebent
obuias sacerdoti . quae conuiuia sumptu¬
osa disponunt. quaeuna pariter accum¬
bunt. Sed quomeducit oratio paululũ
isteliberior sermo reprimendus ẽ. Ne

Expanded text:
a sacerdote minime respuendam, quae a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis sacerdos non ad suam injuriam retulisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente concepisset! haereticam judicasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obvias sacerdoti, quae convivia sumptuosa disponunt, quae una pariter accumbunt! Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
raret : Nos consequentes gauisuram
illam uirginem putabamus: Siquidem
hoc intestimonium uirtutis suae eẽ. habi¬
turam adquam tanti nominis sacerdos:
deposito propositi rigore uenisset.
Verum illa fortissimi uincla propositi.
Nemartini quidem contemplatione
laxauit: Ita uirbeatus accepta per
aliamfeminã excusatione laudabili.
ab illius foribus quae uidendam sesalutan¬
damq nondederat laetus abscessit :
Ouirginem gloriosam quaene a martino
quidem passa .ẽ. seuideri: Omartinum
beatum qui illam repulsat̃ Non ad contu¬
meliã suamduxit. sed magnificans illius
cumex ultatione uirtutem. Inusitatum
in hisdumtaxat regionibus. gaudebat
exemplum: Ergocum autlonge abilla
uillula nos manere noximminens coegis¬
sec xenium beato uiro eadem illa uirgo
transmisit: F ecitq martinus quod antea
non fecerat: Nullius enimille umquam
xenium. Nulbus munus accepit. Nihil
ex his quae uirgo uenerabilis miserat.
refutauit dicens. benedictionem illius

Expanded text:
raret. nos consequentes gauisuram raret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius
Abbreviated transcription (Latin):
uersus ad nos. sicut eum frequens fratrũ
turba uallauerat . mulier inquit uiro¬
rum castra non adeat. Acies militum
separata consistat: Proculfemina in suo
degens tabernaculo sit remota. Contemp¬
tibilem enim reddit exercitum siuirorũ
cohortibus turba feminea misceatur
Miles inacie. miles pugnet in cumpo
Mulier seintramurorum munimente
contineat: Habet etilla gloriam suã
si pudicitiam uiro absente seruauerin
Cuius haec prima uirtus et consumma¬
ta uictoria ẽ Non uideri
LLUDUERO SUIDICI
meminis se tecredo quo ad fectum uir¬
biscum ectucoram adesses illa mutu¬
ginem praedicarit quaeita se pnenitus
ab omnium uirorum oculis remouisset
ut neipsum quidem adsemartinum cũ
eam illeo fficii causauisitare uellet ad mise¬
rit. Namncum praeter agellum illius prȩ¬
teriret. in quos eiam ante conplures annos
pudica cohibebat. Audita fide illius atq
uirtute deuertit. ut tam in lustris meriti
puellam religioso officio episcopus hono¬

Expanded text:
uersus ad nos, sicut eum frequens fratrum uersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus hono