comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus queritur tres ptes fi̾
debnt ex quibus una ꝑtinr
ad filium qui in potestatere¬
mansit altera ad nepotem
qui ĩ locum filu acoptatus ẽ.
t̃cu ad emancipatum filiũ
et nepotem qui in potestate
remanẜat ita ut p̾ri soli ei cõ¬
ferat. eum quo bonorum poᷤ
accipiet. Affricanus.¬

Expanded text:
eritur, tres partes fieri debent, ex quibus una pertinet ad filium qui in potestate remansit, altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia ad emancipatum filium et nepotem, qui in potestate remanserit, ita ut pater soli ei conferat, cum quo bonorum possessionem accipiat. Africanus
Abbreviated transcription (Latin):
testm̃ ticii rumpatur. sut¬
ficit ita post̾ius ẽẽ fcm ut
anquo casu potuit ex con
cxist̾e hr̃s quod ãd uim a
eius isticutionis ꝑtinct.iͣ.
se het res. ut quãdin pupi¬
uo ex ea substõne hrs põt
hrditatem qr consequi ñ
stitutus non fuiss si puxi¬
llo ħrs exstitit pprius esti
sut ticio quor si uelit hrs ẽẽ¬

Expanded text:
testamentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit ex eo heres existere. quod ad uim autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu pupillo ex ea substitutione heres potest hereditatemque consequi non stitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, propius est, ut Titio quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ri uroicate temp Duuus
spectatiũ quatenus mãritus
fice̾ potest urdi mariti. l ĩ solrõ
condempnetur compensatioes
tñ que ad pecumariã eam resp¬
iciunt. prod̾unt ut ħ minus sit
obligatus ueluti ob res donatoᷤ
ẽt amotas. et immpensas ob mo¬
rum u̾o cobcionem non hãt.¬
¶ Soco quoq cum quo nurus
de doteagit. honor idem ẜetur
ut ĩ io dampneturꝙ face̾ põt.¬

Expanded text:
iudicatae tempus spectatur, quatenus maritus facere potest.Heredi mariti, licet in solidum condemnetur, compensationes tamen, quae ad pecuniariam causam respiciunt, proderunt, ut hoc minus sit obligatus, ueluti ob res donatas et amotas et impensas: morum uero coercitionem non habet.Socero quoque, cum quo nurus de dote agit, idem honor habetur, ‹ut› in id damnetur quod facere pot
Abbreviated transcription (Latin):
x du̾so si soc̃. ex promisissione
li marito conueniatur. soiz q̃ri
an rocm honor ei hñdus sit. et¬
neracius .s. menbranar et pro¬
culus scribunt ħ iustum c̾ t̾
si mulier ex promissione con¬
uemiatur magis placuit defẽ¬
dendam ẽe ꝑ exceptionem ¶ Ĩ
et proculus ait. sicuti socia fu¬
it dibitur ei exceptio quãiuis
iui. ciu sit obligati. ¶ Si m

Expanded text:
one a marito conveniatur, solet quaeri, an idem ei honor habendus sit: Neratius libris membranarum et Proculus scribunt hoc iustum esse. Item si mulier ex promissione conveniatur, magis placuit defendendam eam per exceptionem: idem et Proculus ait: sicuti cum socia fuit, dabitur ei exceptio, quamvis iu
Abbreviated transcription (Latin):
locum h. ¶Bonor quoz possõ¬
res us alu successores ex trebelli¬
ano restitu̾c potũnt ħroititẽox̃ũ
lo queritur anis cui ex causa fi¬
teicõmissi restituta est hrditas ex
trebelliano senatus consulto i p̃o

Expanded text:
locum habet. Bonorum quoque possessores uel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem. De illo quaeritur, an is, cui ex causa fideicommissi restituta est hereditas ex Trebelliano senatus consulto, ip
Abbreviated transcription (Latin):
tis defertur tutcia. ¶ Intestitus
aũc uioctur non tm̃ is qui tes¬
tam̃cum non fecit. S sis qui
testõ suo libis suis tutores nõ
deois quintum enim ao tute¬
lam ꝑtinet intestitus ẽ. ⁊tem
dicemus si tutor testõ datus ad¬
huc filio ĩpub̾e manente deceᷤᷤ¬
sit. nam tutela cius ad agnatũ
psonas cognatione coniuncti
sunt quasi apr̃e cognati uelu¬
ti suꝑ codem pr̃e natus frĩs fi¬
uus nepos ue ex co. item priuusᷤ
ec patrui fuius nepos ue ex co
Sreliquero filium in Paulir.¬
pubxin et fr̃em et nepotem ex
alio filio constat utrosq ec̃ tu¬
tores si pfc̃c etitis sunt qr eod
gradu sunt.GElius.¬

Expanded text:
ur tutela. intestatus autem uidetur non tantum is qui testamentum non fecit, sed et is qui testamento liberis suis tutores non dedit: quantum enim ad tutelam pertinet, intestatus est. idem dicemus, si tutor testamento datus adh‹u›c filio impubere manente decesserit: nam tutela eius ad adgnatum psunt, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius neposue ex eoreliquero filium impuberem et fratrem et nepotem ex alio filio, constat utrosque esse tutores, si perfectae aetatis sunt, quia eodem gradu sunt. Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
speciuaria n uela que frigoriᷤ
causa uł umbre ĩ domo sunt
deb̾i que sĩna cassii fuit quid
dicebat ĩter instrum̃tum et

Expanded text:
specularia neque vela quae frigoris causa vel umbrae in domo sunt deberi. quae sententia Cassii fuit, qui dicebat inter instrumentum et
Abbreviated transcription (Latin):
Eres institutus si putet testa¬
torem iu̾e quamius lm de¬
functus sic. adire h̾ditatemi
non p̾otest sz et si scit se hrdez
institutum. s ũtrum pure
an sub condc̃one ignoret nõ
poterit. a dire hr̃ditatem licet
pure ħrs ĩstitutus sit. ⁊ sub
condcone lz puerit con dcõi
s et si or condcone testatoris
icertus sit. prfa. an fuius fa.

Expanded text:
res institutus si putet testatorem uiuere, quamuis iam defunctus sit, adire hereditatem non potest. Sed et si scit se heredem institutum, sed utrum pure an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub condicione licet paruerit condicioni. Sed et si de condicione testatoris incertus si
Abbreviated transcription (Latin):
So ec si oc sua condcone qui
dubitet infiliusfam̃. sit pos¬
se cum acquirere hr̃ditatem
iam dictum est cur autem si
suam ignoret coidcom aoire
potest si testatoris. non potest
illa ẽ ratio qd̃ qui condictĩa.
testatoris ignoret. an ualcit
sit a dire ħroitatem. conseqͥns
est dicere. posse eum adire ma¬
xime cum ħ suspitio nichil ci
obfuit. nec piculum actusei it
Facilius quis ãmictet. si quis
pure ĩstitutus putauit se sb̃
condc̃one istitutum. conoco¬
nem qr ĩpletam quam ĩcuen¬
cu putabat. Ram ĩ nuio hec¬
¶ suspitio obfuit. Idem.¬

Expanded text:
 et si de sua condicione quis dubitet, an filius familias sit, posse eum adquirere hereditatem iam dictum est. cur autem, si suam ignoret condicionem, adire potest, si testatoris, non potest? illa ratio est, quod qui condicionem testatoris ignorat, an ualeat sit adquirere hereditatem? consequens est dicere posse eum adire, maxime cum haec suspicio nihil ei offuerit nec periculum adtulerit. facilius quis admittet, si quis pure institutus putauit se sub condicione institutum condicionemque impletam quam in euentum putabat: nam in nullo haec suspicio offuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ous ĩ oote sit et sp̃aliter sit ic¬
gatus mox gn̾aliter dos pre¬
legata non bis s semel deb̃i
fundum s brdem mela cõũ¬
git si funous ĩ dotem᷑ fuit lo¬
catus a marito ad cͥtum tem¬
pus uxorem non alias fund
ex prelegatione consequi qͣm
si cauerit se passuram coion¬
um frui dummodo ip̃a pen¬
siones ꝑcipiat ¶Ip̃.

Expanded text:
us in dote sit et specialiter sit legatus, mox generaliter dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum. Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione consequi, quam si cauerit se passuram colonum frui, dummodo ipsa pensiones percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit gõ si nc̃cie fu̾int ĩpen¬
se que ip̃o iure dotem minu¬
unt. amplius dici potest si tã¬
ta quantitas dotis quam ma¬
ricus accepit ci pͥlegata estor
oicomissuo errogare que ui
re dotem minuit. eẽ enimi
multerem iegatariam nc̃o
est qui dubitet. s ⁊ si non uoᷤ

Expanded text:
scripsit. quod si necessariae fuerunt impensae, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, odeicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet. sed et si non do
Abbreviated transcription (Latin):
calis ħ est ut semei ipłi debert si ei
non om̃s comunctiones ĩplentu
condc̃one. puti ci nonoum nubi¬
lis ctatis in domum mariti deou¬
cta non paruit condconi s ⁊ si ci co¬
uncta sit cuius nuptus ci int̾dic¬
tum sit tõ dicemus at tm̃ nuben¬
do postea parere conocoi possit qua¬
si non nupsit oubitri potest et si
testator de primo nupciau uigo sẽ¬
sit putõ defectam condcom. beru¬
gnc tñ dicendum est nondum im¬
plectam condcom tefectã. ¶Si sic
legatum sit si naus ex asuuene¬
rit et ignorante testatore nauis ue¬
ñ ic testi fc̃i tempore dicendum ꝓ
impleta hu̾nit et si cui sit legicur
est cum pubes erit sisimoto hoc
ponuntur⁊ sciat testator que iterũ
ficn possunt expectantur ut fũt.
Siu̾o nees nesciat presenti debean¬
tur. ¶ Item scieroum est peomis¬
cuas condeones post mortem ĩ¬
pli oport̾e si in hoc fiant ut testo pa¬
reantur ucluiti si capitolium ascẽ¬
dit et siłm non promiscius ccia
inuo testatore existe̾ posse ueluci

Expanded text:
est, ut semel impleri debeat. sed enim non omnes coniunctiones implent condicionem: puta enim nondum nubilis aetatis in domum mariti deducta non paruit condicioni. sed et si ei coniuncta sit, cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi non nubserit, dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicionem defectam. Si sic legatum sit "si navis ex Asia venerit" et ignorante testatore navis venerit testamenti facti tempore, dicendum pro impleta haberi. et si cui sic legatum est "cum pubes erit", simili modoponuntur et sciat testator, quae iterum fieri possunt exspectentur ut fiant: si vero nesciat, praesenti debeantur. Item sciendum est promiscuas condiciones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, veluti "si Capitolium ascenderit" et similia, non promiscuas etiam vivo testatore existere posse, veluti
Abbreviated transcription (Latin):
ti relictum sit legato continctͤ
suic fc̃m siuc infc̾m pecuniam
autem signatam placet eo leg̾
to contini. proinde si c̾tum põ

Expanded text:
 relictum sit, legato continetur siue factum siue infectum: pecuniam autem signatam placet eo legato non contineri.Proinde si certum po
Abbreviated transcription (Latin):
iut suum ĩstrumcu facerec.
dem serroit pons istructis
legitis auctorem ex hiis in
prouincia missum ut ordu¬
tis negous xo p̾stinum actũ
redires legito pdior çedẽ q̃m¬
iuis nũdũ rediert. ¶Itemi
sendit ĩstructis ortis legatis

Expanded text:
aut suum instrumentum faceret. Idem respondit praediis instructis legatis actorem ex his in provinciam missum, ut ordinatis negotiis ad pristinum actum rediret, legato praediorum cedere, quamvis nondum redierit. Idem respondit instructis hortis legatis
Abbreviated transcription (Latin):
mine reman̾et foret quam in
quantitate uotis. ¶ Rogitus re¬
erit annis .xx. interea fundos
quos defunctus pignori acce¬
pat uendroit et pp̃ca pignora¬
ticio urdicio a debitore conuen¬

Expanded text:
mine remaneret, foret quam in quantitate dotis. Rogatus heerit annis viginti, interea fundos, quos defunctus pignori acceperat, vendidit et propterea pigneraticia iudicio a debitore conven
Abbreviated transcription (Latin):
go ex cã urdicati p̾staturus eẽt.
Rnrõ urdicie executionem me¬
homr aduersus ẜroem et post
restitutam h̾roitatem mansis¬
se. ¶Yrs cuis qui post morteir
sium rogatus erat uniu̾sam
wroitatem restitũe minimam
qnͣtitatem quam solum ĩ bõis
fuisse dicebat hus quib: froie¬

Expanded text:
 ex causa iudicati praestaturus esset. respondit iudicii exsecutionem nihilo minus aduersus heredem et post restitutam hereditatem mansisse. Heres eius, qui post mortem suam rogatus erat uniuersam hereditatem restituere, minimam quantitatem, quam solam in bonis fuisse dicebat, his quibus fi
Abbreviated transcription (Latin):
tor facile ꝯstapit tam ⁊ si noĩatĩ
actores fliã ptinẽ uoluit.
Er hus ubis lucio ticio p̾uia me¬
a illa cũ p̾torio sicut.ame indiez
mortis mer possessa sũt do instru¬
m̃tũ rusticũ ⁊ omĩa que ibi fuer¬
ũt quodnis finis instructõr deb̾i
Suenit colonor reliq̃ ñ deretur.
lus institori ⁊ pupuris que ĩ
diẽ mortis eius ibi fuerũt legau

Expanded text:
actorum facile constabit, tametsi nominatim actores ad filiam pertinere voluit. Ex his verbis: "Lucio Titio praedia mea illa cum praetorio, sicut a me in diem mortis meae possessa sunt, do" instrumentum rusticum et omnia, quae ibi fuerunt, quo dominus fuisset instructior, deberi convenit: colonorum reliqua non debentur. rvis institoribus et purpuris, quae in diem mortis
Abbreviated transcription (Latin):
rciecti utrum sic accipimꝰ ⁊ pre¬
tore nõ dati. an si suspecti fue¬
rint remoti. ł ob negugeciam
ẜ ignauiam repulsi. ⁊ hos qui¬
oem reiectos recte dicct. ergo
si latitent. s hoc longum est. nã
nec ħ ei ĩputetur. cursus pectos
non fecit alioqͥn ⁊ si latitẽt potu¬
adee iubet. et suspettos cos re¬
mou̾et.si ocent.quro si nõ com¬
pulit cos misce̾ se tutele⁊ cũ ple¬
nũ officiũ a m̃re desid̾am. et ẜ¬

Expanded text:
iecti' utrum sic accipimus 'a praetore non dati' an et si suspecti fuerint remoti uel ob neglegentiam uel ignauiam repulsi? etiam hos quis reiectos recte dicet. ergo et si latitent? sed longum est: nam nec hoc ei imputetur, cur suspectos non fecit: alioquin et si latitarent, potuadesse iuberet et suspectos eos remouet, si deessent.Quid si non compulit eos miscere se tutelae? et cum plenum officium a matre desideremus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rum.quid tñ si dedit eis pre¬
torẽ mris peticõne sccutꝰ. iar
punimꝰ cõscilium. igitur si fo¬
rte excusati sint illił ĩprobaci
deb mr alios sñ mora pͥctc. ergo
sinc non pecierit sũ yconcos no
pecierit pumetur et si fu̾int da

Expanded text:
rum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam punimus consilium.Igitur si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine mora petere.Ergo siue non petierit siue idoneos non petierit, punietur
Abbreviated transcription (Latin):
condam colonum semproni¬
um fecit procuratorem que¬
roan ex co et illeut procura¬
tor egit om̃e debitum adoles¬
cens agnouisse uidratur eoq
ltus eum qui predia eius co

Expanded text:
ondam colonum Sempronium fecit procuratorem: quaero, an ex eo, quod ille ut procurator egit, omne debitum adulescens agnouisse uideatur eoqueltus eum, qui praedia eius co
Abbreviated transcription (Latin):
zis qui soluenodo non c̾ ser¬
uum cum lib̾tate hroem in¬
stitũitet lib̃m substitũit añ
incipieiroum erit ab substi¬
tuto. lex enim euescencia ĩ
ocmum qui ĩ fraudem cre¬
ditorum hr̃s istitutus c̃. con¬
ẜuit lib̾tatem. si nemo aliꝰ
ex eo testõ ħrs ẽe potest. ¶

Expanded text:
endo non est servum cum libertate heredem instituerit et liberum substituerit, ante incipiendum erit a substituto: lex enim Aelia Sentia ita demum ei, qui in fraudem creditorum heres institutus est conservat libertatem, si nemo alius ex eo testamento heres esse potest.
Abbreviated transcription (Latin):
in ro gõ pr̃ono promisitalu
postea delegatus sit. posse cũ
ubari ex hac lege. nam u̾m ẽ
pr̃ono eum ex promisso qm̃¬
uis pr̃ono nunc non debeat
ꝙsiab inicio delegante pr̃ono
ub̾tus promiẜit non lib̾aricũ.
on solum futurarum s cciã
p̃teritarum oparum libatio fit
iuł. ait. eciam si petite sunt ope
lib̾is sublatis obsolutionem

Expanded text:
in id, quod patrono promisit, alii postea delegatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam verum est patrono eum expromisisse, quamvis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante patrono libertus promiserit, non liberari eum. Non solum futurarum, sed etiam praeteritarum operarum liberatio fit. Iulianus etiam si iam petitae sunt operae, liberis sublatis absol
Abbreviated transcription (Latin):
ope intelliguntur que sinc tͦ¬
pitiroĩe prestari possunt ⁊ sinc
piculo iute ncc .n. si m̾crrix ma¬
numissa fuit casdem oꝑas pr̃o¬
no prestare ocbat quamuis ad¬
huc copore q̃stum faciat. ncca¬
renarius manumissus tales

Expanded text:
e intelleguntur, quae sine turpitudine praestari possunt et sine periculo uitae. nec enim si meretrix manumissa fuerit, easdem operas patrono praestare debet, quamuis adhuc corpore quaestum faciat: nec harenarius manumissus tales
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ocb̾e. ¶Postumus. libti
hrdes pr̃is non lib̾at quod pro¬
ficisci lib̾atio a lib̃to ueb. nec ꝙͥ¬
quͣis post mortẽ lib̾ari intelłi
põt. ex lege aũt nati libi. ꝓsũt.
¶Eciam si in psona lb̃ti collata
libatio est frocuissores quor li¬
babuntur ex sñia legis quod
si lib̾tus ex promisso rem dece¬
rit nichil ħ capłm ei proderit.

Expanded text:
debere coepit. Postumus liberti heredes patris sui non liberat, quod proficisci liberatio a liberto debet nec quisquam post mortem liberari intellegi potest. ex lege autem nati liberi prosunt. Etiamsi in personam liberti collata liberatio est, fideiussores quoque liberabuntur ex sententia legis: quod si libertus expromissorem dederit, nihil hoc caput ei proderit.
Abbreviated transcription (Latin):
reretur de tali legato hoc ampli¬
us filia mea oulcissima emed¬
io sumto tibi q heto ornamẽ¬
tum meum om̃e muliebre cũ
auro et si qua alia mulicbriai
apparu̾int cum testatrix nego¬
ciatrix an non solum argent᷑
quod ĩ domo uł intra orreuzi
usib eiꝰ fuit legato cedit. set

Expanded text:
reretur de tali legato: 'hoc amplius filia mea dulcissima e medio sumito tibique habeto ornamentum omne meum muliebre cum auro et si qua alia muliebria apparueri‹n›t', cum testatrix negotiatrix fuerit, an non solum argentum, quod in domo uel intra horreum usibus eius fuit, legato cedit, se
Abbreviated transcription (Latin):
ui lantem maximam minorer¬
minimam relinquebat itaie¬
gau̾at lancem minorẽ illi do¬
lego medie magnitudis iudi
icgitum lancem fensum est.
si non apparet quam lancem ex
hus prfa. demonstrare uoiuuissi
edicuns argenteis Daur.¬
aduincta singilla enea cetera¬
redigi possunt argento fc̃s le¬
to annumantur gemime anu¬
lis melusc quippe ħ aniuoru
sunt cymbria argentea crustis
aureis illigata margarite que
ita ornam̃tis mulierib conte¬
xte sunt ut in hiis aspectus
airri potencior sit auro fc̃õ an¬
numintur aurca emblemati
que ĩuapidib absioib argen¬
ceis c̾ent ĩ replummbari possũt¬
ecum debi gallus ait. s libeo
iprobas tubco aut qd̾ testitor
alri numo hu̾iss legatum uidi
ait. alioquim aurata et ĩclusa
uasa alt̾ius mat̾ie auri nũo non
hñda. ¶Agento portorio uel es¬
cuio legito in hus que dubun
est cuius gn̾is sint consuctudi¬
et potabat et edebat an legatoħ
uasi quor uasa continentur sce¬

Expanded text:
ui lancem maximam minoreminimam relinquebat, itarat: 'lancem minorem illi lego'. mediae magnitudinis uideri legatam lancem responsum est, si non appareret, quam lancem ex his pediculis argenteis adiuncta sigilla aenea ceteraredigi possunt, argento fto adnumerantur gemmae anulis inclusae, quippe anulorum sunt, cymbia argentea crustis aureis illigata. margaritae, quae ita ornamentis muliebribus contextae sunt, ut in his aspectus auri potentior sit, auro facto adnumerantur. aurea emblemata, quae in lapidibus apsidibus argenteis essent et replumbari possent, deberi Gallus ait: sed Labeo improbat. Tubero autem, quod testator auri numero habuisset, legatum deberi ait: alioquin aurata et inclusa uasa alterius materiae auri numero non habenda. Argento potorio uel escario legato in his, quae dubium est cuius generis sint, consuetudiet potabat et edebat, an legato haec quoque vasa continerentur. Scae
Abbreviated transcription (Latin):
ent testõ legaiut una mortua
suius partã eius negat deberi
qr accessionis loco legatus at qd̃
flm̃puto ⁊ nec u̾bis nec uolũta¬
sti defincti accõmoritabsm̃a c̃.¬
Aptatorie ¶Auis
scripturc sili modo neq in b̾rdita¬
tibꝰ neq in legatis ualet. ¶ De
tantos qͣ timueniũtur. ¶ Ii si no¬
let stichũdo. ꝯditõnale estiegatũ
tanus uoluent ꝙͣuis alias ꝙ cui
sine. adiectone si uolet legatum
sit adhrdemlegata t̾nimittit᷑
aliuid est cĩ uris si qd tacite cõ¬
tinetur aliud si u̾bis erprimat᷑.¬
Si domus fuit legatalioet ꝑti¬
cuiatim ita refectasit ut nicħ
erpͥstina matia suꝑsit tñdice¬
mus utile man̾e legatum acsi
ca domo destructa sit. auam eodẽ
loco testator edificauit dicemus
in t̾irelegatũnisi aliud testatorẽ
senfisse fu̾it appbatũ. ¶Dem

Expanded text:
t testator legauerit, una mortua Seruius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec uerbis nec uoluntati defuncti accommodata haecaptatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus neque in legatis ualent. 65 Itantos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum tarius uoluerit, quamuis alias quod segatarii transmittitur: aliud est enim iuris, si quid tacite contine‹a›tur, aliud, si uerbis exprimatur.Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificauerit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit adprobatum. 66 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iõ si pendente ꝯditõne lib̾tatis
legatarius decessit posteaq de¬
fecerit ocditõlib̾tatis ad hrdem
legatani nõ ꝑtinet legatumꝙ
si ĩdem pure legatus sit ⁊ erdie
liber ee iussus erit oĩo inutilele¬
gatum est qr diem quid uẽtuꝵ¬

Expanded text:
ione libertatis legatarius decesserit posteaque defecerit condicio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.Quod si idem pure legatus sit et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem uentu
Abbreviated transcription (Latin):
reiroa est frdĩcõmissario ut ã
portionem quor pupilli agn¬
oscat aut a toto disceoat ant
om̃imodo bona uendenda sũt
si ro ꝙ supfluum est pupillo
suctur et si in solroum ueni
re bona non possunt.oĩmodo
actiones fidicõmissario dene

Expanded text:
renda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut toto discedat. aut omnimodo bona uendenda sunt, ut id quod superfluum est pupillo tur, et, si in solidum bona venire non possunt, omnimodo actiones fideicommissario dene
Abbreviated transcription (Latin):
dote agitur. ¶ Impendia auc
fructuũ pcipiendorum causi¬
pomp̃. ait ꝙ in arando seren¬
dor agro impensum estꝙ qr in
cipiebantur. hec impense non
petentu: cum maritus fructũ¬
fructum tocius anni recinet
qr ex fructib prius ĩpensis si¬
ciffaciendũ est. ¶Planc si no¬
uam uillam nc̃cio exstruxit.ł
uct̾em totam sinc culpa sua
corllapsãntu restitu̾it crit cĩ
impense pericio. sisim̃o et si pa¬
stinã institũit. hec .n. ĩpense.
aut ĩ res ncc̃us. aut ĩutiles ce¬
ount puint quor marito acc¬
cionem. ¶Si funous ĩ dotem¬
comodum ad maritum ptin¬
dedisse mulicrem fundum ut
iste fructus ad maritum ptĩe

Expanded text:
dote agatur. Impendi autem fructuum percipiendorum Pomponius ait, quod in arando serendoque agro impensum est, quodquercipiebantur. sed hae inpensae non petentur, cum maritus fructum totum anni retinet, qu‹i›a ex fructibus prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae petitio: simili modo et si pastina instituit. hae enim inpensae aut in res necessarias aut utiles cedunt pariuntque marito actionem. 8 commodum ad maritum pdedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pe
Abbreviated transcription (Latin):
siulebatur quio iuris est. sx.
hanc scripturam illã interp̾¬
tatione qr titam accipe posse
ut lucius ticius duas uncias
bat. Cct̾i autem quasi sinc y¬
tib instituti. ex reliquo dex¬
tante hroes sint quem cex

Expanded text:
sulebatur quid iuris esset. respondit hanc scripturam illam interpretationem accipere posse, ut Lucius Titius duas uncias habeat, ceteri autem quasi sine partibus instituti ex reliquo dextante heredes sint: quem dex
Abbreviated transcription (Latin):
cħ fidicõmissi noĩe p̾stare cogen¬
dus eris. ¶Si scriptus erparte
hrs rogatus sit roipe pecumam a
his quib testõ legatum erat dist̾¬
bue id quoa sõ codone logatũ est
tunc paꝑe debebit cum codo ertite¬
tit. Int̾im uero. aut ei aut hus
quiblegatũ est satisdare oport.¬
Cui statuliber pecunã dareius¬
sus est is rogan pot̃ ut eãdem pec¬
cumam aucmi restituat nam cũ
possit testator codicur pure lega¬
I mͥ stichus logatus eẽt fideiq m¬
ee comnissumut aut stichum
aut pãphilum suũ meũ redoerẽ
et insticho. aliquid eyiegato ip
legem faladiam peritidussem
ncce hebo aut pamphilum suu
meum totũ titodare. aut eam par

Expanded text:
ine praestare cogendus eris.Si scriptus ex parte heres rogatus sit praecipere pecuniam et eis quibus testamento legatum erat distribuere, id quod sub condicione legatum est tunc praecipere debebit, cum condicio exstiterit: interim aut ei aut his quibus legatum est satisdari oportet.Cui statuliber pecuniam dare iussus est, is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui restituat: nam cum possit testator codicillis pureihi Stichus legatus esset fideique meae commissum, ut aut Stichum aut Pamphilum meum seruum redderem, et in Sticho aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidissem, necesse habebo aut Pamphilum seruum meum totum Titio dare aut eam par
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝑte acquirere ꝓparte repudi
legatũ quid̾ sit ⁊ iõ dicemus pͤ
ꝯfusas fuitutes. ¶Si forte pre¬
dium mͥ legatum p̾dio ineode¬
bu̾it ẜuututes ⁊ integra furti
manebit actõ. Si ẜuus legatus sit
ci cuius noĩe furti ag̾e̾ potent
legatanus.ẜ

Expanded text:
arte adquirere, pro parte repudialegatum quidem sit: et ideo dicimus nec confusas seruitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit seruitutes, et integra furti actio manebit, si seruus legatus sit ei, cuius nomine furti agere poterit legatarius.
Abbreviated transcription (Latin):
cuntoe hrdititis ciusa fu̾it
c̾nat substitutis. ¶Orius au̾
sibi quis d hrocm scribere
conu̾tere oroinem scriptu¬
re et ħ ius putit prius sibi
quosquis sibi facuat nccͣios¬

Expanded text:
eundae hereditatis causa fuerit cernat substituto.Prius autem sibi quis debet heredem scribere, conuertere ordinem scripturae: et hoc Iulianus putat prius sibi quos quis sibi facit neces
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nec si proiuincie preses ĩ pi¬
ci lipsus pr̃is uolumtitẽ seqͣ¬
da deẽuerit successor eius sina
quam leges nre non xomictut
recte scquetur. ¶Honoris ea
tuto: datus non urdctur q̃m
pater accteris tutorib quib̃
negocia genda mandauit rões
accipe uolu̾it pp̃ litem ĩ officio¬
sitestĩ ordinandam exħrdatofi¬
lio cui tutorem dedit p̾r cũde:¬

Expanded text:
tur, nec, si prouinciae praeses imperitia lapsus patris uoluntatem sequendam decreuerit, successor eius sententiam, quam leges nostrae non admittunt, recte sequetur. Honoris causa tutor datus non uidetur, quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere uoluit. Propter litem inofficiosi testamenti ordinandam exheredato filio, cui tutorem pater de
Abbreviated transcription (Latin):
gis hnͣt ħroitatem in restõ ue¬
nirc. quam quid̃ suus hyr̃dita¬
rius post hroitatem stipulatus
fuiss aut ꝑ traditionem accipi¬
ss aut fructus qui ex reb ħrdi

Expanded text:
gis hanc hereditatem in restitutionem uenire, quam quod seruus hereditarius post aditam hereditatem stipulatus fuisset ‹aut› per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus heredi
Abbreviated transcription (Latin):
qõ tunc in peculio fuerit cũ roi¬
retur hroitas inspiciendum ego
quro enim int̾est peculiũ ẜm pꝰ
mortem creditoris diminutuz
sit an debitor paupior fcus sit aũ¬
aliquis dice̾t quio ex contrano
siante aditam hẽoitatem acquisi¬
erit ẜuus. et ego queram si debi¬
toreͥs qui tunc non erat soluc̃oo
ampuate facuitates fuint ⁊ cum
ĩ isto placuit. ex post fc̃o ubiorẽ
uroca fuisse hr̃ditatem sicuti ⁊
condicio crediti oxcitit post mor¬
tem ita cciam extitit peculium
ĩ crementum. pleniorem faciet
hroitatem. sccuola notat. quier¬
go si rocm ẜuus defuncto ⁊ alii
functo naturaliter debeantur
in hroitatem ꝑmanentib.is qͥ
in bonis unum dumtreat suũ

Expanded text:
quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego quid enim interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit?Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit seruus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat soluendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem. Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii functo naturaliter debebantur, in hereditate manentibus. Is, qui in bonis unum dumtaxat s
Abbreviated transcription (Latin):
suum scripẜit si filius meus
me uiuo morictur pronus he¬
res esto. non male uroctur tes¬
titus. nam si decessit filius i¬
meus pot̾it hic existente co
et si scriptus ħrs non fuit eiᷤ
satisfc̃m est. S et si institucu
sic ex ꝑte minore quam ci oe¬
betur. resroma ũo ꝑs suppleti
est eius sine froicomissis et ĩ
satisfc̾m ei uroctur. S et mor¬

Expanded text:
m scripserit: "si filius meus me vivo morietur, patronus heres esto", non male videtur testatus: nam si decesserit filius, poterit hic existente conetsi scriptus heres non fuerit, satis ei factum est. Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua vero pars suppleta est ei legatis sive fideicommissis, et ita satisfactum ei videtur. S
Abbreviated transcription (Latin):
sobrini. ¶ Singuie applsonc
cum p̾ruus maximꝰ. xui. effi¬
ciat ciꝰ filius candem habet e¬
num̃ationc̃ totroem q filie.
et sic ex oĩibz huis quas apr¬
trui maximi filio comp̃hendi¬
mus ouctis ꝑ octo sexoccies .c.¬
xxuiii. ¶ Patrui maioris nepo
psonas continct. xui. est ei ab¬
aiii abaine pronepos. et cũ abi¬
uus occies num̃ctur nepotis
hus octies cõputaitis sup̃scrip¬
tum nũm efficiũt. prtrui ma¬
ioris neptis. It auucłi maioris
nepos neptis eaoem rõne ꝑso¬
nas complebunt. xxxii. amite
maioris nepos neptis eroem rõ¬
ne. ¶Item mrtere maioris. ne po
neptis. et sic ex cõmunib õĩor¬

Expanded text:
nis. Singulae appellationes cum patruus maximus sedecim efficiat, filius eius eandem habet enumerationem totidemque filia: et fit ex omnibus his, quas a patrui maximi filio comprehendimus, ductis per octo sedecies, c. patrui maioris nepos personas continet sedecim est enim abavi abaviaeve pronepos et cum abavus octies numeretur, nepotes bis octies computati supra scriptum numerum efficiunt. Patrui maioris neptis item. Avunculi maioris nepos neptis eadem ratione personas complebunt triginta duo. Amitae maioris nepos neptis eadem ratione item. Materterae maioris nepos neptis item. Et sic ex
Abbreviated transcription (Latin):
Erbis legati uel fidĩ ¶Dem¬
cõmissi non uc̃cie ciuitati reli¬
quitur qd̃ ex causa pollicititĩois
p̾stari nc̃cie est. itaq si debiti mo¬
d̃. testõ dñs excessit suꝑfluu
oumtaxat falciclia minuctur.
quare nec fidĩcõmitti legataru
poterit qd̃ si dies auc condco le¬
gitum fec̾it non utilitatis ex¬
istimatio. s tocum petetur ꝙ
testacore dies uemnt aut condi¬
cio fu̾it ĩpleca fiec irritum ꝙ
semel competit. U enuł.¬

Expanded text:
erbis legati uel fideicommissi necessarie ciuitati relinquitur, quod ex causa pollicitationis praestari necesse est. itaque si debiti modum testamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod testatore dies uenerit aut condicio fuerit impleta, fiet irritum, quod semel competit. 6 Uenul
Abbreviated transcription (Latin):
tatem illam restituas nec u̾ba
spectantur senatus consulti. s
tor senẜit ut ħroitas sua restitu¬
atur. ¶ Qui in distrabĩrois cõ¬
ẜuanois ue reb ħroitarus sũ¬
ptus factus est. ĩputari ħroio¬

Expanded text:
tatem illam restituas': nec uerba sp‹e›ctantur senatus consulti, sed tor senserit, ut hereditas sua restituatur.Qui in distrahendis conseruandisue rebus hereditariis sumptus factus est, imputari
Abbreviated transcription (Latin):
prare mox dimissis litt̃is siqui¬
dem supfuerit ex dodrante tͣt
frdĩcõmissa cogi pr̃are. ¶Eete¬
rum si legat ꝯssumant do¬
orantem tunc nicħ fro̾icomis

Expanded text:
praestare, mox dimissis legatis si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare: ceterum si legata a‹b›sumant dodrantem, tunc nihil fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
Cichus liber esto ⁊ut cũbrs ar¬
tificui doccat unde se tueri possit¬
peto pegasus mutue fid̾ia. eca¬
it qr geͦnus artificii adiectũ nõ¬
eẽt. s p̃torait arbit̾ eruolũtate¬

Expanded text:
ichus liber esto: et ut eutificium doceat, unde se tueri possitpeto". Pegasus inutile fideicommisait, quia genus artificii adiectum noset: sed praetor aut arbiter ex volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Exto graon sunt supͣ critauns
tritama. inf trinepos crinepti
extransũso fr̃is et sororis ab ne¬
pos abneptis et conueniente:
ab pruis ab amicta .i. ab aui.
fr̃ et soror ab auuncłs ab mat̾¬
pr̃ui magni amitte magne.

Expanded text:
exto gradu sunt supra triauus triauia. infra trinepos trineptis. ex transuerso fratris et sororis abnepos abneptis: et conuenienter abpatruus abamita id est abaui frater et soror, abauunculus abmatepatrui magni amitae magn
Abbreviated transcription (Latin):
et proaui frater et soror. ¶Itecr
fris pr̃uclis sororis pr̾ucls filiꝰ
filia et siliter consobrim conb̾¬
neue. Item amictimi amictine
filius filia ꝓprior sobrinus ꝓpri¬
or sobrina isti sunt pr̃iu magni
amitte magne auuncłi mag̾ni
macortere magne filrꝰ filiã . Uẜ.¬

Expanded text:
t proaviae frater et soror: item fratris patruelis sororis patruelis filius filia, et similiter consobrini consobrinae, item amitini amitinae filius filia: propior sobrino propior sobrina isti sunt patrui magni amitae magnae, avunculi magni materterae magnae filius filia,
Abbreviated transcription (Latin):
ne qz .i. qui que ue ex duobr so¬
rorib nascuntur qͣi consobrim
item amittini amittinc. item
qui que ne ex fr̃e et sorore pro¬
pagantur. S fere uulgus om̃s
istos cõmuni applłone consos¬
nos uocat. ¶Quinto gradn sũt
supͣ actinus actamia mfra ab ne¬
pos abneptis. ex transũso fr̃is et
sororis proncpos proncptis et o

Expanded text:
qui quaeve ex duabus sororibus nascuntur, quasi consororini, item amitini amitinae id est qui quaeve ex fratre et sorore propagantur. sed fere vulgus omnes istos communi appellatione consobrinos vocant. Quinto gradu sunt supra atavus atavia. infra adnepos adneptis. ex transverso fratris et sororis pronepos pro
Abbreviated transcription (Latin):
Ta tñnt hii quib restitũetur.
ħrditas actorem et ad agrnrõ
et ad accipiendas actiones ¶ Si

Expanded text:
tamen, ut h‹i› quibus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones.Si
Abbreviated transcription (Latin):
sab ita deducend̃ putat si nc̃ci¬
um fu̾it monumtum extru¬
ere marcellꝰ consultus an fu¬
ñis monum̃ti qua ĩpensi q̃itã
testator fu̾it iussit ĩ ere aueno
deouci debeit. s. non amplius

Expanded text:
s ita deducendum putat, si necessarium fuerit monumentum extruere. Marcellus consultus, an funeris monumentique impensa, quantum testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat, respondit non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
in ã rõne nichil legitario debebi¬
tur. qr magis ex stulticia emp¬
toris hr̃e uroetur hr̃s insticutꝰ
quim ex bonis defuncti. nam
et cccrio si male uenroroit res
broitarus. non erit legatarior
oetͥmentum ita ergo cõmodũ
ceb ẽẽ hrdis si bene res amini
strau̾int ⁊ si is qui soluendo nõ
est legau̾it et ħrs cum credito¬
ob eam decisionem fc̃m sit ut
aliquid retinetur nicħ tñ lega¬
tariis debiturũ qr cam pecina

Expanded text:
ione nihil legatariis debebitur, quia magis ex stultitia emptoris habere uidetur heres institutus quam ex bonis defuncti. nam et e contrario si male uendiderit res hereditarias, non erit hoc legatariordetrimentum: ita ergo commodum debet esse heredis, si bene res administraverit. Sed et si is qui solvendo non est legaverit et heres cum creditoob eam decisionem factum sit, ut aliquid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecun
Abbreviated transcription (Latin):
mus hr̃s fu̾it is cui frocicõmisso¬
ria hroitas relicta est. rocm dicctur
¶Si quis alio loco resticũe hroititẽ
iuissus sit et suspectam cam dicit.
Iuł scribit cogendum eum eẽ silẽs
ci qui in diem rogatus est restituc¬

Expanded text:
 cui fideicommissaria hereditas relicta est, idem dicitur. Si quis alio loco restituere hereditatem iussus sit et suspectam eam dicat, Iulianus scribit cogendum eum esse similemque ei, qui in diem rogatus est restitu
Abbreviated transcription (Latin):
igitur eciam oc quarta cõfe̾nda
cau̾e cum oportet. s ħ ita oem¬
um. si um nata est quarte peti¬
cio. Ceterum si adhuc pater in¬
cipauit. dicendum est cautiõe
quo cessarc. p̾matura. non .n.¬
est. sp̃e  colłonis cium ad huc
uiuat is cunis de bonis qͣrta
deb̾atur. ¶Siis qui bona col¬
laturus est hãt filium peculi¬
um est castrense hñtẽ non co

Expanded text:
etiam de quarta conferenda cauere eum oportebit, sed hoc ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adcipauit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enim spes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur. Si is qui bona collaturus est habeat filium peculium cast
Abbreviated transcription (Latin):
ecreto p̾toris auctor constitiu
piculo tucoris solec quociens¬
cumz aut diffusa negocia sint
auc dignitates uel ctas ui uali¬
cudo tutoris id postuet. sicun

Expanded text:
ecreto praetoris actor constitui periculo tutoris solet, quotiensque aut diffusa negotia sint aut dignitas vel aetas aut valetudo tutoris id postulet: si
Abbreviated transcription (Latin):
mmoris actum fu̾it cum tuco¬
ribus assistentibr curatoribus
et pupillus ob hoc eg̾it cum
curatorib et ei sint condemp¬
nati in io qd̃ sua int̾cat minori
tutores culpa eorum condem¬
pnatꝰ c̃e an restitutio adu̾sus
tutores cesset et pap. ł.ii. Rait¬
ꝑ exceptionem doli. mali seq
uceis mandentur aduersus
chil minori ab est qui depre¬
p̃dia migis quam de dampno
sollicitus est nisi forte manda

Expanded text:
oris actum fuerit cum tutoribus adsistentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio adversus tutores cesset? et Papiniaper exceptionem doli consequi, ut eis mandentur aduersus nihil minori abest, qui de praeda magis quam de damno sollicitus est, nisi forte manda
Abbreviated transcription (Latin):
pos excooem in familia scmis
sem refentus h̾rditatis cum
cmolumento collomis hebit
iocm nepos si postcabpossõi
testati p̃ris accipiat fr̃i post e¬
mancipationem prĩs quesito
et infamilia retento uona sua
conferre cogetur. ECenola.¬

Expanded text:
pos ex eodem in familia retentus semissem hereditatis cum emolumento collationis habebit. idem nepos si postea possessionem intestati patris accipiat, fratri post emancipationem patris quaesito et in familia retento bona sua conferre cogetur. 10 Sca
Abbreviated transcription (Latin):
tum nisi manifestissime p̾ro¬
becur aluro cestatorem sensis¬
se hrois instituti froicomisit¬
testat̾r filio suo annua .x. pͥs¬
tarilaut ea p̾dia emere. et asi¬
gnare ut usumf. Beret redoi

Expanded text:
tum, nisi manifestissim‹e› probetur aliud testatorem sensisse.Heredis instituti fidei commisit filio suo annua decem praestare aut ea praedia emere et adsignare, ut usum fructum haberet, redi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filium mente captum hroes
scripsit filie portiõis m̃te ca¬
pto date usumf. legauit ĩ y
uba. hoc amplius puola ele¬
menciana pcipiet sibi usũfr.¬
quarte ptis hrditatis ex qua
iulium iustum ħroem fuliũ¬
lium iustum alias tucaris
defendas pro co pro quo tibi
usumt᷑. portionis ciꝰ reliqui
bonce mentis compos fut et
conualescit. quesitum est cũ
filius ĩ eodem furore i dicm
mortis suc ꝑseu̾ans occessit

Expanded text:
 filium mente captum heredes scripsit, filii portionis mente capti datae usum fructum legauit in haec uerba: 'hoc amplius Publia Clementiana praecipiet sibi quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum filium meum hetrem tuum Iulium Iustum alas tuearis dependas pro eo: pro quo tibi usum fructum portionis eius reliqui, donec mentis compos fiat et conualescat'. quaesitum est, cum filius in eodem furore in diem mortis suae perseuerans decesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
mens hrs mͥestoer semisse bono
onc̃ prditatis ꝙ tioidedi nõ pti¬
ne quero cũst inrus domibus
argentũ. noia debitor. suppeller
cctis uo nulium ꝓnepoti locum
ec̃. ¶Zicius cũ fr̃is filie fũdos
duttore mueniret ꝑouas ꝑtes
locabat ita ut erqͣlitate loci supio¬
rem ptem scianũ superiorem.¬

Expanded text:
meus heres mihi esto ex semisse bonoronem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere". quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex ceteris vero nullum pronepoti locum esse. Titius cum fratris filio fundos ductorem inveniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
I .x. que in archa erant mi¬
chi legata sint et tibi corũ
ususus fructus legitus sit.
ei purc utriq legatum sit
relictum. is cui ꝓprictas le¬
gata est ip̃o uire .x. uendica¬
bit frutuarium autem ex
senatus. con. transacturum
et qm̃ qr usumfructum pe¬
titurũ constat. S cum.x. uẽ
nem doli repellitur. qr fru¬
ctuarius de restituendis.u.
hrditauit. plane. si x. aure¬
orum poscet legatarius ha¬
beat. marcellus ait.danda
us ħroi us fructuario utilc̃
actom in legatirium si m̃o
ci cauetur. S si sub condõe

Expanded text:
rca erant mihi legata sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso iure decem vindicabit, fructuarium autem ex senatus consulto acturum et quinque usum fructum petiturum constat. sed cum decem nem doli repelli, qua fructuarius de restituendis quinque heredi cavit. plane si decem aureorum possessionem legatarius habeat, Marcellus ait dandam vel heredi vel fructuario utilem actionem in legatarium, si modo ei caveatur. sed si sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
est. S si omiẜit stipulonez
cristente corrocone ad exibẽ¬
iuis ait. s⁊ si ignorans hrs le¬
gitum .x. fructuario .x. de¬
derit ro exibendum cum ñ
tcm palam est. succurrent̃
tñ legitirio adũsus fructu¬
arium marcellus ait. ¶ S
ad fiscum portio hrditatis
pucint cessabit ita stipulacõ

Expanded text:
est. sed si omiserit stipulationem, existente condicione ad exhibenlus ait. sed si ignorans heres legatum decem fructuario dedit, ad exhibendum eum non teneri palam est: succurrendum tamen legatario adversus fructuarium Marcellus ait. Si ad fiscum portio hereditatis pervenerit, cessabit ista stipula
Abbreviated transcription (Latin):
rem quidam non cẽ. s: cũ. al¬
tus. Item quesitum ẽ an iste
curator satis dare nepotibus
oebert. Re. q̃i curatorem non
eebere. s cum fidĩcommissur
ab co peti poss fidicõmissi noi

Expanded text:
rem quidem non esse, sed cum altus.Item quaesitum est, an iste curator satisdare nepotibus debeat. respondit quasi curatorem non debere, sed cum fideicommissum ab eo peti posset, fideicommissi
Abbreviated transcription (Latin):
que fuit marbitrio illiꝰ ul nepo
sub om̃ institutus non ĩpleti
conocone decesfis. nam dicen¬
oum eat posse suos succe dere si
modo mortis cestatoris tp̃re ui
in rebr humanis us saltem con
cello plicet. ¶post suos statim

Expanded text:
trio ipsius, vel nepos sub omni institutus non impleta condicione decesserint: nam dicendum erit suos posse succedere, si modo mortis testatoris tempore vel in rebus humanis vel saltem conct Marcello placet. Post suos statim
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostib erat captus. nepos x
ĩcuitate mortuo filio arroga
endum c̃ autẽ nepotes et dem¬
ceps int̾dum eciam si pentes cos
mortis tempore p̾cesẜint possõ¬

Expanded text:
ab hostibus erat captus, nepos autem in civitate: mortuo filio adrogatendum est autem nepotes et deinceps interdum, etiamsi parentes eos mortis tempore praecess
Abbreviated transcription (Latin):
cãm ce̾ qr omis sors efficitu
alieno grauaretur etres ⁊ ĩ
cod̾ statu urd̾ctur ut pupilla
ab hr̃ditate pr̾na abstin̾etm
unus extutorib cum płi̾s¬
q c̾oitorib ita occroit ut cer¬
cta crediti portione concenti
c̃ent accipient q idoem curca

Expanded text:
am esse, quia omnis sors efficitur.alieno grauaretur et res in eo statu uideretur, ut pupilla ab hereditate paterna abstineretur, unus ex tutoribus cum plerisque creditoribus ita decidit, ut certa crediti portione contenti essent acciperentque: idem cura
Abbreviated transcription (Latin):
coqr alere se non deb̾e contem¬
dit. ue si filius neget pentem
sũmatun iroices oporcet suꝑ
ea re cognosce et si constitit filiũ
ui pentem c̃e tunc ali iubxbũt
ccterum si non constit̾it᷑. nec de¬
cernẽt alimenti. ¶ axininisse
autem oporcet et si pronũciue¬
rint auoporte̾ tamen eam rem
pͥurdicium non fice uitati nec
enimꝰ pronunciatur filium eẽ
s an oeb̾e et iti ouius mareus
spsit. ¶ Siquis exhus alere
octractet promodo facultum
alimenta constituentur.ꝙ. si ñ
p̾stentur pignoribus capitis
et distractis cogctu pignoribꝰ¬
stumnare d rem hãt aliquid pẽs¬

Expanded text:
coque alere se non debere contendat, vel filius neget parentem, summatim iudices oportet super ea re cognoscere. si constiterit filium vel parentem esse, tunc ali iubebunt: ceterum si non constiterit, nec decernent alimenta. Meminisse autem oportet, etsi pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudicium non facere veritati: nec enim hoc pronuntiatur filium esse, sed ali debere: et ita divus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sentenstimare debet, num habeat aliquid p
Abbreviated transcription (Latin):
ałc cogetur. ĩ iquissimum enĩ
quis m̾nto dixent prezege cum
filius sit ĩfaciutatib. ¶ Si mat
alimenta que fecit i filium apa¬
tre repetat cũ oñumo cam an¬
diendã. et ita ouius marcusi
sepsit antonie montanie ĩ hec¬
ħ uerba s quantum tibi alm̃¬
tor nomine quibus ncͣcio fili¬
am tuam cribiusti a pr̃e eius
pruri oportert urdices estina

Expanded text:
simum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoniae montanae in haec verba: "Sed et quantum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestima
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo alia legati ĩueniantur q̃
contributione feã excedant dode¬
antẽ tocm dicitur. ⁊ si principali te¬
stam̃to quedam sub condc̃one le

Expanded text:
mortuo alia legata inveniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. idem dicitur et si principali testamento quaedam sub condicione le
Abbreviated transcription (Latin):
gitur enim quoris ħas scrip¬
tus et io non pinde hñous ẽ
ac si ruppiss cos codiciuos tt¬
stũto fc̃o eciam sicodiculi in
co confirmariti noncent. iures
tñ ex co. accipient deide. si ex

Expanded text:
egitur enim is quoque heres scriptus et ideo non perinde habendus est ac si rupisset hos codicillos.Testamento facto etiamsi codicilli in eo confirmati non essent, uires tamen ex eo capient. denique si ex
Abbreviated transcription (Latin):
negõu g̾itur ꝑ quod acqui¬
ratur. ¶Nec furios qui oc̃
testis adhib̾i possit cum cõ¬
pos mentis non sit. s si hr in¬
termissionem eo tṗ̃re adhi¬
ꝙ añ furorem cõsũmauit. ua¬
lebit et bonor possõ ex eo te¬
stam̃to cõpetit. ¶ Sum quile
ge repecundarum dampna
stimoniũ dice in testo qui¬
dem non pot̾it ⁊ałias aut
argumento est. lex iulia de

Expanded text:
adquiratur. Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eo tempore adhiquod ante furorem consummavit valebit et bonorum possessio ex eo testamento competit. Eum qui lege repetundarum damnatustimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem argumento est lex Iulia de
Abbreviated transcription (Latin):
pretoris coicto. oari autem
bonorum possõ. potest. tampr¬
tris fam̃. quam filu familias
Si modoius testam̃ti hũit
de peculio castrensi uł qͣi castr¬
ensi. s et cius qui apud hoste

Expanded text:
praetoris edicto.Dari autem bonorum possessio potest tam patris familias quam filii familias, si modo ius testandi habuit de peculio castrensi uel quasi castrensi.Sed et eius, qui apud hoste