comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑegasi sñia utilior ẽ. ¶ Item
sicum me exꝑte dimidia br¬
dem dice̾m et trientem hrdi¬
tatis possid̾em. dem̃ residiuum
sextantem uelim proseqm̃. q̃¬
lit̾ igam uideamus et labo sc¬
ribit᷑ utiq ꝑtem dimidiam
me pec̾e debere a singulis. sicfĩ
ipẽ tenͣebor. ad restitucõm sext¬
eantis ex triente qm̃ possideba
et ĩo offito iudicis inicẽ com̃¬
pensatõ erit ad mittenda.ei ꝙ
possidro. si forte cob̾rdes sint.i
int̾uenientibꝰ ntp̾uta ẽ defũcti᷑
fr̃ĩs filius. sunt et uxores defũ¬
ctorum fratrum p̾gnantes q̃
ꝑtem fr̃is filius hrditatis uẽ¬
dicet inc̾cũm est. Quia quot ed¬
antur fratrum defunctoꝵ filu
dicatõnem concedi.

Expanded text:
tilior est.Item si, cum ne ex parte dimidia heredem dicerem, trientem hereditatis possiderem, deinde residuum sextantem uelim persequi, qualiter agam uideamus. et Labeo scribit u‹t›ique partem dimidiam me petere debere a singulis: sic fieipse tenebor ad restitutionem sextantis ex triente quem possidebam. et ideo officio iudicis inuicem compensatio erit admittenda eius quod possideo, si forte coheredes sint a interuenientibus: ut puta est defuncti fratris filius, sunt et uxores defunctorum fratrum praegnates: quam partem fratris filius hereditatis uindicet incertum est, quia quot edantur fratrum defuncti filii uindicationem ei concedi.
Abbreviated transcription (Latin):
borum obsequio parat sibiaut
icoptare paupiori siuite eusso¬
brietas clarasit .uiaffectõ honc¬
sta nec incognita. ¶Sacisdat̃o
aut̃ in hus cãib. darĩ solet.
Arcelt. Ponaut̾ enim uolun¬
tati eius qui arrogarc pupillũ
uol. si cãm eius obauam ꝓba¬
bit subscrirendumͣeͣrit qmͣ si
caiit suo pũblico se restitutur
que ex boms cius ꝯsecutus fu̾it.
illis ad quos res ꝑuentura eẽt.
si arrogatus ꝑmãsiss ĩsuo stam.¬

Expanded text:
isque liberorum obsequio paret sibi, aut ittetur adoptare pauperiori, si uitae eius sobrietas clara sit uel affectio honesta nec incognita.Satisdatio autem in his casibus dari solet.orum.Non aliter enim uoluntati eius, qui adrogare pupillum uolet, si causam eius ob alia probabit, subscribendum erit, quam si cauerit seruo publico se restituturum ea, quae ex bonis eius consecutus fuerit, illis, ad quos res peruentura esset, si adrogatus permansisset in suo sta
Abbreviated transcription (Latin):
cui uerum et si det̾ior res sit fa¬
cta. rõm uidex hr̃e debebit / fin¬
ge enim debilitatum hoĩem
uł u̾batum. uł muln̾atum. re¬
stitui.utiq rõ ꝑ iudicem h̃eb¬
itur. qnͣto det̾ior sit fẽs. qͣmꝙͣ
et legis acquilie actone ꝯuen¬
in possõr poss sim querituran
no alias iudex eristimare dã¬
pnum debeat. qm̃ si remicta¬
tur actõ legis acquilie etiab̾o
putat cau̾e petitorem õport̾e.
tius legis acquiue acc̃onenti
absoluendus ẽ possor. Itaq
electo. actori danda ẽ ñ lit trip¬
lum s duplumconscquatur
p̃. tem siu̾b̾ãtum tdioit.
labo ait etiamimũriarum cõ¬
pet̾c acconem pecitori. ¶Siꝗl
rem ex nec̃citate disfraxit. for¬
tassis huic offit̾o iudicis succ¬
urrctur ut p̾cium dum̃taxat
debeat rẽstitue. Nam et si fructꝰ
ꝑceptos distraxit. nẽcorum
bus assignatus c̃. modicas ho¬
noris gra possõri dato an hoc
restituere debeat et puto pͥsta
amint s ẽ ĩnus si forte distrac¬
turus erat petigor si accepisset.

Expanded text:
ui, uerum et si deterior res sit facta, rationem iudex habere debebit: finge enim debilitatum hominem uel uerberatum uel uulneratum restitui: utique ratio per iudicem habebitur, quanto deterior sit factus. quamquam et legis Aquiliae actione conueniri possessor possit: unde quaeritur an non alias iudex aestimare damnum debeat, quam si remittatur actio legis Aquiliae. et Labeo putat cauere petitorem oportere ltius legis Aquiliae actione uti, absoluendus est possessor. itaque electio actori danda est, non ut triplum, sed duplum consequatur.Item si uerberatum tradidit, Labeo ait etiam iniuriarum competere actionem petitori.Si quis rem ex necessitate distraxit, fortassis huic officio iudicis succurretur, ut pretium dumtaxat debeat restituere. nam et si fructus perceptos distraxit, ne corrumbus adsignatus est modico honoris gratia possessori dato, an hoc restituere debeat? et puto praest uerius, si forte distracturus erat petitor si accepisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Nuis. Nam et femine exrpto
principis. arrõgaripossunt.
relicto filio adoptiuo et impubos¬
mox decedat.an hr̃des arrogato¬
ris ceneantur. et dicendum est
hr̃des quo restitue sebona arro¬
gati. et pret̾ea qiͣtam ꝑtem ¶S
animpub̃i. arrogator substituere
possit. queritur. et pucoñ.admet

Expanded text:
um.Nam et feminae ex rescripto principis ad rogari possunt. relicto filio adoptiuo et mox impubes decedat, an heredes adrogatoris teneantur? et dicendum est heredes quoque restituturos et bona adrogati et praeterea quartam partem.Sed an impuberi adrogator substituere possit, quaeritur: et puto non admit
Abbreviated transcription (Latin):
uende c̾a. S et si ã debitore
mulieris subodcone dos ꝓmi¬
ttatur et postea. añqmͣ maritus
pete poss debitor soruendo ẽc̃de¬
quo exige ñ poc̾it. Quod si
iam tũc debitor cum subdcõe
ꝓmitt̾et soluendo ñ fuit ꝑicul¬
um uiri ẽc qr sciẽs tale nom̃ secu¬
tus uide̾tur quale mobligõne

Expanded text:
ebitore mulieris sub condicione dos promittatur et postea, sed antequam maritus petere posset, debitor soluendo esse dequo exigere non poterit. quod si iam tunc debitor, cum sub condicione promitteret, soluendo non fuerit, periculum uiri esse, quod sciens tale nomen secutus uideretur, quale initio
Abbreviated transcription (Latin):
Qul. Promittendo dotes os
obligantur cuiusq sexus dco¬
nis q sint. s si miptie secute nͥ
fiunt ex stipulatu. agi noͣ pot᷑est
magis.x. res qmͣu̾ba intuenda
sunt. ¶ Pacceptilatom quoq¬

Expanded text:
. Promittendo dotem omnes obligantur, cuiuscumque sexus condicionisque sint. Sed si nuptiae secutae non fuerint, ex stipulatu agi non potest: magis enim res quam uerba intuenda sunt. Accepti quoq
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾im alienat̾o fundi inhibeat᷑
ent. Int̾ẽẽ puto. utrũ filii obli¬
gato an pris ꝑsecuto. et in reu̾¬
sum ꝓmissioni contincatur.i
Nam sud ꝙ filiũ dare oporteret.
significatum ẽ cotapetiũa inꝙ̃
filius obligatus ẽ. ꝓmissioni¬

Expanded text:
interim alienatio fundi inhibeaturinterim alienatio fundi inhibeaturerit', interesse puto, utrum filii ob ligatio an patris persecutio et in rem uersum promissioni contineatur. nam si id quod filium dare oportet significatum est, tota pecunia, in quam filius obligatus e
Abbreviated transcription (Latin):
magendo moram feciss ꝑic.
etiam si moram maritus fec̾it
in exigendo. si tñ eciam apud
finit acc̃one dotis maritus nõ¬
ñteneatur. ¶ Ibi dos ec̃ d ubi
hoña mr̃imonii sunt. post mo¬
Q dicitur neccas impensas
ipõ iure dotem minu̾e ñ eoꝑti¬
net. ut si forte fũdus in dotem¬
datus sit desinat aliq̃ ex parte
dotalis ec̃. s iisumpensa redd¬
atuxaut ꝑars fũdi. aut totus
retineatur S sit̾m infũdũ
dotalemimpensũ sit ꝑ pãites.
qnͣti fũdus ẽ. desm̾e eũ dotale
sponte marito int̾ annũ impẽ¬
sas optułit. ¶ Sipecĩe ec fudꝰ
in dotemsint. et nec̃te impẽse
ianam minui. ¶Quid ergo
si mulier aimpensas maritoso¬
luit. utrum crescet dõs. in ex ĩ¬
tegro data uidebitur Tmus
rei manifestior iniquitꝗs ĩ fũdo
desin dotalis ẽẽ pot̾it alienari.
rursus quẽ ad̃m pot̾it fi dotalis
data peciũa: aniam peci indo¬
tem et uidebitur. et magis est
ut ag̃ incãm dotis reu̾̃tatur. s

Expanded text:
agendo moram fecisset: peretiamsi moram maritus fecerit in exigendo, si tamen etiam apud fuerit, actione dotis maritus non teneatur. Ibi dos esse debet, ubi onera matrimonii sunt. Post moQuod dicitur necessarias impensas ipso iure dotem minuere, non eo pertinet, ut, si forte fundus in dote sit, desinat aliqua ex parte dotalis esse, sed, nisi impensa reddatur, aut pars fundi aut totus retineatur. sed si tantum in fundum dotalem impensum sit per partes, quanti fundus est, desinere eum dotalem sponte marito intra annum impensas obtulerit. si pecunia et fundus in dote sint et necessariae impensae iariam minui. quid ergo si mulier impensas marito solutegro data uidebitur? cuius rei manifestior iniquitas in fundo desinit dotalis esse, poterit alienari: rursus quemadmodum poterit fieri dotalis data pecunia? an iam pecunia in dote esse uidebitur? et magis est, ut ager in causam dotis reuertatur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
auẽnisꝰ reb uͣtendi fruendisa¬
lua rerum substantia
in corpore. quo sublato. et ip̃m
legati potest ꝯstitui ũsufructus.
ut̾ hr̃s iubeatur dare alicuiusũ
fruccum Dare aũt intelligit᷑.
si indux̾it infund̃ legatarium.
eum ue pãtiatur utifru. ¶Et
sine test̃o aũt si quis uelit usũ
fructum ꝯstitue pcc̃onib et
stipulatonib id effice̾ potestͤ
Tonsistit aũt usufructus nõx

Expanded text:
alienis rebus utendi fruendi salua rerum substantia.in corpore, quo sublato et ipsum legati potest constitui usus fructus, ut heres iubeatur dare alicui usum fructum. dare autem intellegitur, si induxerit in fundum legatarium eumue patiatur uti frui. et sine testamento autem si quis uelit usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere potest. Constitit autem usus fructus non
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ scribit Hactenus tñut sa¬
rta tecta naq siqua tñ uetustate
corruissent neutrum cogire¬
fic̾e̾ ¶ S si hr̃s refec̾it. passursi
fructuarnmutisum̃ celsus de
mͦdo sartatecta hñdi querit. siq̃
netustate corruerint. refic̾e ñco¬
giturs modica igitur refectõ ad
agnoscit. usufructu legato ut
puta stipendium uł tributu.
subserere cogitur ãrbores ⁊ a¬
risto notat hec uera ẽc. Mer¬

Expanded text:
gestorum, hactenus tamen, ut sarta tecta habeat: si qua tamen uetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae uetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad  onera adgnoscit usu fructu legato: ut puta stipendium uel tributum dmodum adserere cogitur arbores: et Aristo notat haec uera esse. Ner
Abbreviated transcription (Latin):
tocins agr relinquatur usuf
ructus. nẽ partium ꝯtineant᷑.
iniegato. ¶Duic uicinus tͣit¬
atus ẽ qui sol in eo ꝙ accessit
tractatur. et placuit alluuio¬
nis quo usum fructum ad fr¬
uctuarium ptin̾e. ¶ S si ĩsula
iuxta fundum inflimme na¬
ta sit enisusumfructũ. rofruc¬
tuarium ñꝑtiñe pegasus scri¬
bit nc ꝓprietati accedat. eẽ enĩ
ułuti ꝓprium fumdum cuius
lãtet increm̃tum et usufruct̃
augetur. ubi aut̃ apparet. seꝑa¬
tum fructuanon accedit.
Aucup̾ioꝵ quo et uenatõmĩ
inarios aũt fructus. ꝑuto ad
fructuarium ꝑtiñesita tñ ut
ei et uend̾e et semin.are liceat.
deb tñ ꝯserendiagri cãsemin¬
arium ꝑatum semꝑ renona

Expanded text:
totius agri relinquatur usus fructus, non partium, contin‹e›ntur legato. Huic uicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placuit alluuionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pertinere Pegasus scribit, licet proprietati accedat: esse enim ueluti proprium fundum, cuius latitet incrementum, et usus fructus augetur, ubi autem apparet separatum, fructuario non accedit. Aucupiorum quoque et uenationum inarii autem fructum puto ad fructuarium pertinere ita tamen, ut et uendere ei et seminare liceat: debet tamen conserendi agri causa seminarium paratum semper renoua
Abbreviated transcription (Latin):
agente pap̾. creditorẽ adebitore
pignus em̾e posse qr in dnĩonia¬
net debitoris. Si alienares
pignori data fu̾it. et creditor ea
cep̾ creditor liberet. debitorẽ ꝑsõã¬
li actõne peciũe credite ꝙ ũe respõ¬
detur. si ea lege uendidit nẽ eiuc¬
toĩs nõie obligaretur qr exꝯͣctu¬
tore. Certe ex occont eius redact᷑
id p̾cium equs ꝓficẽ debitori qmͣ
creditoris lucrõ ced̾e̾t. s qnͣtũ qd̃
ad creditorem debitor libaturq̃.
tum u̾o ad dñm reisi nec dũpignꝰ
euict̾ ẽ uł ad emptorẽ post eucto¬
nem ipẽ debitor utili actõne tẽnẽ.
ne ex aliena iactura sibi lucrum
acꝗrat. ¶ Nam et si maiores fru¬
ctus fortẽ petẽs afidenissore cred¬
itor abstulit uniu̾sos in ꝙͣ titatẽ

Expanded text:
agente Papiniano creditorem a debitore pignus emere posse, quia in dominio manet debitoris. Si aliena res pignori data fuerit et creditor eam cepit creditor liberet debitorem personali actione pecuniae creditae. quod vere responderetur, si ea lege vendidit, ne evictionis nomine obligaretur, quia ex c certe ex occasione eius redactum id pretium aequius proficeret debitori, quam creditoris lucro cederet. sed quantum quidem ad creditorntum uero ad dominum rei, si necdum pignus euictum est, uel ad emptorem post euictionem ipsi debitor utili actione tenetur, ne ex aliena iactura sibi lucrum adquirat. nam et si maiores fructus forte petens a possessore creditor abstulit, uniuersos in quantitatem
Abbreviated transcription (Latin):
fructum in quibdam casib.
ñ ꝓprietatis effectum optinere
conuenit unsi fructus ur fũdi
portõ petatur. et ab solutõne se¬
cuta postea pars alta que acr¬
uit uendicetur. in litem quidẽ
ꝓprietatis indicate rei excẽptõ¬
nem obstare in fructus ñ obst¬

Expanded text:
fructum in quibusdam casibus non partis effectum optinere conuenit: unde si fundi uel fructus portio petatur et absolutione secuta postea pars altera quae adcreuit uindicetur, in lite quidem proprietatis iudicatae rei exceptionem obstare, in fructus uero non obst
Abbreviated transcription (Latin):
pat ẜuituces si q̃ debentur. de¬
bebutur et enim iuris actores
respond̾unt sic̾tus uenditor
quibdam ꝑsõĩs. ctas fiuitut

Expanded text:
uitutes si quae debentur, debebuntur': etenim iuris auctores responderunt, si certus uenditor quibusdam personis certas seruitut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd: aut credas aut parũ ꝓbatũ
tibi opinaris. ¶d̃ diuus adria¬
nus iunio rufmo ꝓconsulima¬
ceconie rescripsit. testib se ñ te¬
stioniis crediturũ. ¶Yba ep¬
istole ad hanc ꝑtem ꝑtinentia
ħ sunt. que crimina obiec̾it ap̃
ap̃me locus ñ ẽ. nam ipõs in t̾ro¬
gare soleo: que remisi ad p̾sidẽ ꝓ¬
iuntie. ut in hiis de fide testiu
quereret et isumpless ꝙ inten¬
debat relcͥgaretur. ¶Gabinĩo qͦ
maximo io princeps in ħuerba
repsit. alia c̃ auccoritas p̾sentiu
testium: aua testimonioꝵ. que
recicarisolent tecum ergo deli¬
b̾a ut sirctiñc eos uelis des cis
impendia ¶Lege uilia deica¬
uetur nehac lege mreu testim¬
onum dicelice̾t: quĩ seab eopa¬
rente ue cius lib̾au̾it que iͣpu¬
t̾es erunt. quiq indito puͣblico
dampnatus ent ꝗ eoꝵ ĩintegrũ
restitutus nent que in uincur
custodia uep̾u̾blca erit. q ue¬
ad restias ut depugnaret seło¬
cau̾it. que ne pͣalam questu fac̃.
fecit ne. quine obtestimonium

Expanded text:
d aut credas aut parum probatum tibi opinaris'. Idem diuus Hadrianus Iunio Rufino proconsuli Macedoniae rescripsit testibus se, non testimoniis crediturum. uerba epistulae ad hanc partem pertinentia haec sunt: 'Quod crimina obiecerit apud apud me locus non est nam ipsos interrogare soleo, quem remissi ad pidem, ut is de fide testium quaereret et nisi implesset quod intenderat, relegaretur'. Gabinio quoque Maximo idem princeps in haec uerba rescripsit: 'Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimoniorum quae recitari solent: tecum ergo delibera, ut, si retinere eos uelis, des eis impendia'. Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteue eius liberauerit, quiue impuberes erunt, quique iudicio publico damnatus erit qui eorum in integrum restitutus non erit, quiue in uinculis custodiaue publad bestias ut depugnaret se locaverit, quive palam questum facit feceritve, quive ob testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eoꝙ se restituturũ donator ie¬
ꝓmittit. qn nullũpcium int̾ue¬
nit Quio ergo sires ab eo cui
tonata c̃ melior fc̃a sit. nũquid
qnͣti eius qui meliorẽ fecit in t̾r̃
donator ꝯueniaturq minimic
dicend̾ ẽ neħ cãnlibalitatis suc
donator penampatiitur. Ita si
dolo don ator obligare se et deb
et sol/ ne ꝙ benigne contulit fra¬
ndis consilio renocet.

Expanded text:
 se restituturum donator repromittit, quando nullum pretium interueniat? quid ergo si res ab eo cui donata est melior facta sit, numquid quanti eius qui meliorem fecit interest donator conueniatur? quod minime dicendum est, ne eo casu liberalitatis suae donator poenam patiatur. itaque si dolo donator obligare se et debet et solet, ne quod benigne contulerit fraudis consilio reuocet.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. ¶Itempap̾scribit. si
maritus. Alt̾um exhrdibhonꝰ
dotis soluende que instipłom
uenit susciꝑe iussit. et mulier
adũsus utrum dirigat dotis
peticõm cohrdem ec defendẽdr
ad eo qui susciꝑe honꝰ nissus c̃.
¶Ni et lẽgata que. ibutro ꝑ dote
data clecta dote retinentur: in

Expanded text:
uenire.Item Papinianus scribit, si maritus alterum ex heredibus onus dotis soluendae, quae in stipulationem uenit, suscipere iussit et mulier aduersus utrumque dirigat dotis petitionem, coheredem esse defendendum ab eo, qui suscipere onus iussus est. sed legata, quae ab utroque pro dote da
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscentis inscipe eũ id opo¬
itere s nultͣ dodrantẽs portõĩs
suent q̃drantẽ iubatu hãt.
Indempnes igitur cobr̃des su¬
os pr̃are cauebit. ¶Id scripsit
et si filius iimm̃ib publici
inquib pr̃ ei consentit religa
alienum fintssi si quamum̾a pꝰ
mortempr̃ĩs suscepit: Phus
filiis hrdib institutis. et q̃si¬

Expanded text:
e eum id oportere, sed non ultra dodrantem portionis suae, ut quadrantem illibatum habeat: indemnes igitur coheredes suos praestare cavebit. Idem scribit et si filius in muneribus publicis, in quibus pater ei consentit, reliqualienum fuit: sed si qua munera post mortem patris suscepit, ab his filiis heredibus institutis, et quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
qui homis eris aueni suscepit
offito iudicis legatũ scquat᷑
dixit. ¶Io scripsit. Qd inuex
cobrdib statu lib̃ coñdcõnis
implende noie dedit de poculio

Expanded text:
qui onus aeris alieni suscepit, officio iudicis legatum consequadixit. Idem scribit, quod uni ex coheredibus statuliber condicionis implendae nomine dedit de peculio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsumẜit ẽ deced̾e. ait utiq nõ¬
nich restituend̾. de illo dubitat
utrum totum. anptem restit¬
uendam dicat. putot residu
AnTquis ex hrditate erogauit
utrum totum decedat anu̾op
rata primonii enis snputa pe¬
num brditarium ebibitaitr̃
totum br̃ditati expensum fer¬
aturan. aliquid ex pr̃imonioci
ut in hus fẽs locupletior uidea¬
tur. ꝙ solebat ip̃e erogateande

Expanded text:
um est decedere: ait utique nonnihil restituendum, de illo dubitat, utrum totum an partem restituendam dicat: puto tamen reautem quis ex hereditate erogauit, utrum totum decedat an uero pro rata patrimonii eius? ut puta penum hereditarium ebibit: utrum totum hereditati expensum feratur an aliquid et patrimonio eius? ut in id factus locupletior uideatur, quod solebat ipse erogare ante
Abbreviated transcription (Latin):
exhrditate Et nunc igitur
statuti sumpcus utrũ exdi¬
tate deced̾ent exemplo rescripr
diui marci anexsoio primoni¬
ouidendũ erit. et inus ẽntex
suo primonio decedant ea qrt
sin̾ hrs fuiss erõgass ¶ Ite sut
distraxit ronefidꝰi possornecp̃¬
cio fc̾s sit iocupletior. ansing¬
ueas res sin dum usucaptesit
uendicare petitor. ib emptore
possit. et si uendie an excepto.
ditati ñ fiat int̾actorem ⁊ cũ
qui uemundedit qr ñiũdetur

Expanded text:
ditate. et nunc igitur statuti sumptus utrum ex hereditate decedent exemplo rescripti diui Marci an ex solo patrimonio, uidendum erit: et uerius est, ut ex suo patrimonio decedant ea quae et si non heres fuisset erogasset. Item si rem distraxit bonae fidei possessor nec pretio factus sit loulas res, si nondum usucaptae sint, vindicare petitor ab emptore possit? et si vindicet, an exceptione reditati non fiat inter actorem et eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. nlla extimato fict. Itẽ
noluptatis uł.affectonis exti¬
mato. ñ hebitur: ułuti si dilex̾it
dñs eum. aut in delicũs habu¬
erit. Cet̾um dediictis necͣcus ĩ
pensis. fict extimatio.

Expanded text:
potuit, nulla aestimatio fiet.Item uoluptatis uel affectionis aestimatio non habebitur, ueluti si dilexerit eum dominus aut in deliciis habuerit.Ceterum deductis necessariis impensis fiet aestimatio.
Abbreviated transcription (Latin):
luminib offitiaturambigua
scriptura utrum ne hiis lum¬
inib offitiatur que mĩc sunt.
an hiis que postea quo fũint
et humanius est ũbo gen̾alii
om̃c lum̾ significari. siueq in
p̾senti. siueꝙ post temꝑus cõ¬
uentionis contingntuturo

Expanded text:
luminibus officiatur', ambigua est scriptura, utrum ne his luminibus officiatur quae nunc sint, an etiam his quae postea quoque fuerint: et humanius est uerbo generali omne lumen significari, siue quod in praesenti siue quod post tempus conuentionis contigerit.Futuro
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̃. Si domus edificiis me¬
is utramq ẜuitutem debet ne
altius tolłetur. et ut stillicidiu
edifitorum meorum reciꝑe de¬
adstillicidium mesi attim sicsta¬
tui debebit ut si altius sublatis
edificiis tuis stillicidia mea ca¬
de in ea ñ possint ea rone altius
tibi edificare n liceat siñ impe¬
diantur stillicidia mea liceat ti¬
bi altius tolłe.
solum debiis luminib que ĩ
p̾sentia enit s etiam dehiis q̃
postea fũint caneat.

Expanded text:
m.Si domus tua aedificiis meis utramque seruitutem deberet, ne altius tolleretur et ut stillicidium aedificiorum meorum recipere deua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere in ea non possint, ea ratione altius tibi aedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tolleresolum de his luminibus, quae in praesentia erunt, sed etiam de his quae postea fuerint, caueat.
Abbreviated transcription (Latin):
cũq possor offerre uell. sleq.n.
titoris remoucatur soluto pign
auit debitor se dare ñoporte pig¬

Expanded text:
cumque possessor offerre uellet: neque entitoris remoueatur soluto pignoauit debitor se dare non oportere, pig
Abbreviated transcription (Latin):
tum fenandi habiit. et ni ẽp¬
turus p̃dia desidaius mutu¬
ampecnĩam. ne uolius credi¬
i nomine. añqm emisses. sus¬
ciꝑe atq ita creditor qi necc̃ita¬
tem forte ꝓfici  nd ͣebat.
deposuit . ap̃ te eãtem pecun¬
aiut sicmisses. cͥredi nõic
obligatus eẽs. s depoitimĩ p̃¬
iculo eius ẽ qui suscepit. N.a
et ꝗ rem uendendam accepit.
ut pcio ntctͣur piculosno rẽ
hebit ¶Res pignori data
pecuia solut.i. condici pot ct
fructus ex insta cã pcepticor¬
dicendi sunͣt Nam et si coͣ lo¬
ms post iustrum ꝯpictum.¬

Expanded text:
tum faenerandi habuerit et tu empturus praedia desideraueris mutuam pecuniam nec uolueris creditae nomine antequam emisses suscipere atque ita creditor, quia necessitatem forte proficiscendi habebat, deposuerit apud te hanc eandem pecuniam, ut, si emisses, crediti nomine obligatus esses, hoc depositum periculo est eius qui suscepit. nam et qui rem uendendam acceperit, ut pretio uteretur, periculo suo rem habebit.Res pignori data pecunia soluta condici potest. et fructus ex iniusta causa percepti condicendi sunt: nam et si colonus post
Abbreviated transcription (Latin):
fructus ꝓceꝑit. cõnoici eos
constat ita demunilin ex
uolũtate domini ꝑceptisũt
Nam siex nolũtate diĩi ꝓcul
dubio cessat ꝯditõ. ¶Ea que
con diti possumͣt᷑

Expanded text:
fructus perceperit, condici eos constat ita demum, si non ex uoluntate domini percepti sunt: nam si ex uoluntate, procul dubio cessat condictio.Ea, quae condici possunt
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtim non eãdem spemͣ qu
erit mũituum. ¶Entiu
datõ ꝯsistit in hus reb que põ¬
dere nim̃o ne m̃lura ꝯsistumi
qm eatuetuniditone pos

Expanded text:
epturi non eandem speciem quam erit mutuum.Mutui datio consistit in his rebus, quae pondere numero mensura consistunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tin̾mmfit et iosinfiat tuiu.
ñ nascitur obligatio. ¶Cre¬
tert quo genus aspe̾ si. mi cri¬
ditum consistit ex̃ eãs res q̃
sicut si eadem rem recepturisu¬
ni sipost nuptias dos ꝓmutat¬
In miituidatoncoport dmin
mos obͣligaͣt id enim tales
qͣle c si uountate mea tu des

Expanded text:
 tuum fit: et ideo, si non fiat tuum, non nascitur obligatio.Crefert qua genus a specie: nam creditum consistit extra eas res, quae sic, ut, si eandem rem recepturi sueluti si post nuptias dos promittatur.In mutui datione oportet dominum mmos obligant: id enim tale est, quale si uoluntate mea tu des
Abbreviated transcription (Latin):
Namcum cartamea sit. et qͣ scri¬
ptum ẽ meumẽ s et sicarta n¬
mea n fuit. qr uendicare n possũ
nec ad exibend expiri. in factu
igitur. micħ̾ accom compecere.¬
¶ Sciend̾ ẽ adũs possõrem hac
accõneagend ñ solũ eumqui

Expanded text:
sit, et quod scriptum est meum est: sed si charta mea non fuit, quia uindicare non possum, nec ad exhibendum, experiri: in factum igitur mihi actionem conpetere. Sciendum est aduersus possessorem hac actione agendum non solum eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
mani ninsiurandi reiq iudica¬
ce. ¶ Int̾dum eqtas exibitõnis
efficit. ut qm̃uis ad exibend̾agi
mec rõnes meas ꝯscrĩpsit. hec
rõnes atepossidentur desidõ eas

Expanded text:
iudicata‹e›. Interdum aequitas exhibitionis efficit, ut, quamuis ad exhibendum agi meae rationes meas conscripsit: hae rationes a te possidentur: desidero eas
Abbreviated transcription (Latin):
exibi sibi desid̾et. ¶ Pomp̃ scrib̾.
eiusde hõĩs noĩe. recte putat płes
ad exibend age̾ posse. forte si hõ
primi. sit sccuim eonsusfructus
arbitriũ sibi ex hacactone mi¬
ssum et iam exceptõnes extim¬
are qͣs possõr obicit. et siqua ta
euides sit ut facile repelat. igẽ¬
cẽ.deb̾e possorem ab souu/ si ob¬
scurior sit uł q̃ hat aitiore qõm

Expanded text:
eri sibi desideret. Pomponius scribit eiusdem hominis nomine recte plures ad exhibendum agere posse: forte si homo primi sit, secundi in eo usus fructus arbitrium sibi ex hac actione commissum etiam exceptiones aestimare, quas possessor obicit, et si qua tam euidens sit, ut facile repellat agentem, debere possessorem absolui, si obscurior uel quae habeat altiorem
Abbreviated transcription (Latin):
Nur Simo id ip̃m ñ fraudadi
causa simuletur
abec subito goactus sit. ut defẽ¬
sionem sui mamdare ñ põsit:

Expanded text:
 modo id ipsum non fraudandi causa simuletur.abesse subito coactus sit, ut defensionem sui mandare non possit
Abbreviated transcription (Latin):
omnes quas diximus disfu¬
nitones miatim ⁊ ꝑtẽ prioris
edicti fuant poite necdo eas ĩ
antiorem locum tñstulimus
ne auenditõnib quarum qͣr
ministre sunt nicinitate uit̾r
deuagentun et hos tres libros
cumaccutissimi papinianile¬
cconetratentos posiumus do¬
rumuolumnia int̾cio anno
studiosi recitabant. ñ ex omni
eoꝵ corpore s sparsim pautaex
multis et in hac ꝑte. iccipiẽteᷤᷤ

Expanded text:
omnes quas diximus definitiones in ultima parte prioris edicti fuerant positae, necessario eas in anteriorem locum transtulimus, ne a venditionibus, quarum quasi ministrae sunt, vicinitate ulterius devagentur. et hos tres libros cum acutissimi Papiniani lectione tradendos posuimus, quorum volumina in tertio anno studiosi recitabant, non ex omni eorum corpore, sed sparsim pauca, ex multis et in hac parte accipientes:
Abbreviated transcription (Latin):
sequentiam accipiant mulo
penitus ex huis dereligoquia
pulcritudine sunt decornte
mhũs penitus iuemendo.
Aiterit. autem eoruendem
noluminum i. de iudicuo uel
te reb adningi insecũdranm
ardientiam nolumus qͣtuor
nbros singinares quos ex coi
compone quatuordecim libro¬
rum excerlimus excouectõne
qui tripertici nosuminis quo
ꝑ dotib composuimus unoli¬
bro excepto.Ex duob aũt
detutelis et decuratonibimo
ct egemino uolumme de test̾is¬
deicominissis que curta ea sunt
similimo unotinlibro. ¶Hos
sitonum põiti sunt. tĩmo. auo¬

Expanded text:
sequentiam accipiant, nullo penitus ex his derelicto: quia pulchritudine sunt decorata, in his penitus inveniendo. alterutri autem eorundem volumini, id est de iudiciis vel de rebus, adiungi in secundi anni audientiam volumus quattuor libros singulares, quos ex omni compositione quattuordecim librorum excerpsimus: ex collectione quidem tripertiti voluminis, quod pro dotibus composuimus, uno libro excerpto. ex duobus autem de tutelis et curationibus uno: et ex gemino volumine de testdeicommissis et quae circa ea sunt simili modo uno tantum libro. hos sitionum positi sunt, tantummo
Abbreviated transcription (Latin):
ne pfuigente ꝓpriis partibus
preclaris sui recitatone p̾bebit
¶Neaut .iii. anni auditoresi
quos papianistas uocant.no¬
men et festiutatẽ eius. amint̾e
uideantur. Ipc it̾m int̾ciuman¬
num ꝑ bellissimam machina¬
tonem introductus ẽ. Librum
enim ypothetane ex primordiis
plenum eiusdem maximipap̃.
fecimus lect̃onẽ. ut et nomen.
ex eoha̾nt. et ꝑapianiste uocẽt.
et eius reminiscentes letificet᷑.
et festumdiem quem cũ leges
eius primum accipiebant ce¬
lebrare solebant. et maneat ui¬
ri sublimissimi p̃fectoriiꝑ apͥ.¬

Expanded text:
aefulgens propriis partibus praeclarus sui recitationem praebebit. ne autem tertii anni auditores, quos Papinianistas vocant, nomen et festivitatem eius amittere videantur, ipse iterum in tertium annum per bellissimam machinationem introductus est: librum enim hypothecariae ex primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectione, ut et nomen ex eo habeant et Papinianistae vocentur et eius reminiscentes et laetificentur et festum diem, quem, cum primum leges eius accipiebant, celebrare solebant, peragant, et maneat viri sublimissimi praefectorii Pap
Abbreviated transcription (Latin):
ima ꝑte inutilib deputata.¬
Insecundo. iutem anno p̾post̾a
ordinatone habita prima ps
legum eis tradebatur. quibus¬
dam certis titulis.ab ea except¬
is cumerat enorme post insti¬
tutones antiquas aliquid leg¬
ereꝙ quod in legib. et prim¬
um poitum est: et istam nũcu¬
patonem meruit. Post coꝵ¬
parte inutiem constitutamti

Expanded text:
ima ima in secundo autem anno praepostera ordinatione habita prima pars legum eis tradebatur, quibusdam certis titulis ab ea exceptis: cum erat enorme post institutiones aliquod legere, quam quod in legibus et primum positum est et istam nuncupationem meruerit. post eorparticu
Abbreviated transcription (Latin):
ad nr̃am expositonem ꝙ ad
iuuentutis eruditonem iudi¬
camus. s ordines eorum et tra¬
mites ꝑ quos ambulandum
est manifestare tempestiũ no¬
bis eẽ iidetun et uos in
memoriam qilidem eorum q̃
antetradebatis redige. ostendẽ
autem nouelle nr̃e compositõ¬
nis tam utilitatemq ⁊ tẽpora.
ut ncħ huius argis relinquat᷑
milia extendebanturanch. aliu¬
d nisi .ui. tmmodo libros ⁊ ipos
confusos et uira utilia inse per¬
raro hntes.⁊ uoce magistra stu¬
diosi accipiebant. cet̾is autem
desuetis iamomimibrinuus.
Inhus autem .ui. libris gaii no¬
stri institutones et libri singła¬
res quatuor primus de illa uetĩ
et tͥcius. nec non quartus de test¬
amentis et legatis connumera¬
bantur. quos nec totos ꝓconse¬
quentias accipiebant. s młtas
ꝑtes eorum q̃i supuatuas pret̾i¬
bantret
primo.anno hoc opustradeba¬
tur legentib non sccłm edicti
ꝓpetui ordinatonem s passim
et qͣi ꝑ satiram collectam. et uti¬
le cum mutilib mixtum max¬

Expanded text:
ram expositionem quam ad iuventutis eruditionem iudicamus. sed ordinem eorum et tramites per quos ambulandum est manifestare tempestivum nobis esse videtur, et vos in memoriam quidem eorum, quae antea tradebatis, redigere, ostendere autem novellae nostrae compositionis tam utilitatem quam tempora, ut nihil huiusmodi artis relinquatur a extendebatur, nihil aliud nisi sex tantummodo libros et ipsos confusos et iura utilia in se perraro habentes a voce magistra studiosi accipiebant, ceteris iam desuetis, iam omnibus inviis. in his autem sex libris Gaii nostri institutiones et libri singulares quattuor, primus de illa vetere et tertius nec non quartus de testamentis et legatis connumerabantur: quos nec totos per consequentias accipiebant, sed multas partes eorum quasi supervacuas praeteribant. et primtur legentibus non secundum edicti perpetui ordinationem, sed passim et quasi per satyram collectum et utile cum inutilibus permixtum, max
Abbreviated transcription (Latin):
ie. apsebant icom iucissitudin¬
em utriusq uoluminid et. uo
subtilissimum papinrenum
cius qr rensa iter eis apiebatur
ex predicta rensorum
consummatone qͥ dece
itorc ubris concludebandur
octo tmmo libros accipiebant.
nec corum totum corpus eistͣ¬
debantur s pauca ex muitis
et breuissima ex amplissimmis
ut adhue sicientes ab eis recedẽ¬
rent. ¶ Hũs igitur solie a pro¬
fessorb trditis paulanarm¬
sa psemetipõs recitabantnib
iam quodammomale stui¬
tumanconsequentie curlum
com eaque recitabant enume¬
tare malet computat᷑onehita
inueniet extam inm̾salegu
ua eos nacut notonis ꝑ legr̃ i
oñib. auis trnus et incogna¬
tis constitutis. et tunc tmmmo
ex anquaminima ꝑterecitan
gum aliquid ex huis ꝑ ege
testinabatis ut sit uob auiqo
amplius discipłorumpitia.
Et hec quid tuant iñtique
enuditonis monumtasm qd̾¬

Expanded text:
ipiebant secundum vicissitudinem utriusque voluminis: et ad sublimissimum Papinianum eiusque responsa iter eis aperiebatur: et ex praedicta responsorum consummatione, quae decimo et nono libro concludebatur, octo tantummodo libros accipiebant, nec eorum totum corpus eis tradebatur, sed pauca ex multis et brevissima ex amplissimis, ut adhuc sitientes ab eis recederent. his igitur solis a professoribus traditis Pauliana responsa per semet ipsos recitabant, neiam quodammodo male consuetum inconsequentiae cursum ea quae recitabant enumerare malet, computatione habita inveniet ex tam immensa legum a eos suae notionis perlegere, omnibus aliis deviis et incognitis constitutis et tunc tantummodo ex aliqua minima parte recitandgum aliquid ex his perlegere festinabatis, ut sit vobis aliquid amplius discipulorum peritia. et haec quidem fuerant antiquae eruditionis monumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
ep mnrtronos thalosco et tͣtmo uins illustrib et ancenorib et su¬
miano uiro disseitissimo et an¬
ER
E Inre sanctionẽ iamee
purgatam et compoitam tam
in quatuor libris institutonũ
seuelementorumq im in .l.¬
nec non in .xii. libris impialui
constitutonum. quis ampliu
qm̃ nõs cognoscit et omia qd
que oportuerat eciam ab imto
mandare. et post omium consu¬
matonem factũm ubent̾. tomit¬
centes diffinire iamꝑ nras oro¬
nes tam ingreca linguaq.
romanorum quas et et̾nas fieri
optamus explicata sunt. ¶D
sores legitime scientie ꝯsticuros.
et hoc oportuerat scirequid et in
quib temporib tradi ncͣcium
staidiosis credidimus ut ex hoc
optimi. atq studiosissimi effici¬
antur Ideo presentem diuin¬
amoronem ad uos faciendam¬
regulis obẜuatis anclitam uiã
Terudiconis legitime possint. ami¬
dicarc locum utpote primaue¬
stigia ciusq scientie mediocri¬
ter tradentes. ¶Ex libris aũt
quinqͣgnnta mrorum dig̾. ui. ⁊¬

Expanded text:
ET SALAMINIO VIRO DISERTISSIMO ANei nostrae sanctionem iam esse purgatam et compositam tam in quattuor libris institutionum seu elementorum quam in nec non in duodecim imperialium constitutionum quis amplius quam vos cognoscit ? et omnia quidem, quae oportuerat et ab initio mandare et post omnium consummationem, factum libenter admittentes, definire, iam per nostras orationes tam Graeca lingua quam Romanorum, quas aeternas fieri optamus, explicita sunt. sed sores legitimae scientiae constitutos etiam hoc oportuerat scire, quid et in quibus temporibus tradi necessarium studiosis credimus, ut ex hoc optimi atque eruditissimi efficiantur: ideo praesentem divinam orationem ad vos praecipue faregulis observatis inclutam viam eruditionis legitimae possint amdicare locum, utpote prima vestigia cuiusque scientiae mediocriter tradentes. ex libris autem quinquaginta nostrorum dig
Abbreviated transcription (Latin):
fficit. adistorum .x.iiii. librori¬
a magra noce eis tratendorum
recitatonem. ¶ Gercũ insuꝑ
anm doctrina talem ordinato¬
nem sortiatur. ut suilibros de
idicũs siue de reb scõm nices
iegẽ neius sors tusit et cõcuͣrrat
eis triꝑtita iegum singłarium
disposito et inprimis ube⁊ sin¬
grlatis ad ypocecarian formu¬
lam quem oportimo loco ĩquo
de ypotecis loquinir posuimus
ut cum emula sit pignoraticiis
acconib quemlibris de reb po¬
site sunt. ñ.ab orreat eorum unci¬
nitatem. cum circa easdem̃ res ã¬
bab pene item studium ẽet pꝰ
eũdem librum singulatem. iliꝰ
ad edictum edilium. et de redib

Expanded text:
fficit ad istorum quattuordecim librorum magistra voce eis tradendorum recitationem. Tertii insuper anni doctrina talem ordinem sortiatur, ut, sive libros de iudiciis sive de rebus secundum vices legere eis sors tulerit, concurrat eis tripertita legum singularium dispositio: et in primis liber singularis ad hypothecariam formulam, quem oportuno loco in quo de hypothecis loquimur posuimus, ut, cum aemula sit pigneraticiis actionibus, quae in libris de rebus positae sunt, non abhorreat eorum vicinitatem, cum circa easdem res ambabus paene idem studium est. et post eundem librum singularem alius em edictum aedilium et de re
Abbreviated transcription (Latin):
tiuu auii eis cradebanturtamex
iua ꝑte legum que deuroitis
nuncupatur. et ip̃is ncontmn¬
nam s raram utilium recitato¬
nem prebentib qͣi ceito quoq
co . ex illa que dereb appeu¬
atur .uiii. libris semotiset piis
intpote ñ ydoneis maꝑtissimis
ad eruditonem consuitutis.
Int̾cio. autem annoꝙ ex utras

Expanded text:
i alii eis tradebantur tam ex illa parte legum, quae de iudiciis nuncupatur et ipsis non continuam, sed raram utilium recitationem praebentibus, quasi cetero quam ex illa quae de rebus appellatur, septem libris semotis et in his utpote non idoneis neque aptissimis ad eruditionem constitutis. in tertio autem anno quod ex utroque
Abbreviated transcription (Latin):
tas et ab omib turpidis fotaor
magistrum et exquestorẽsatri
palatu nr̃. et exconlulem qe
puos ex uob̾.i. theophilum et
torotheum facundissimos an̾
primam legum ꝑtem eis tradi
sanctimus que greco uocabło
est. nuco. inte se hre non pot̾set
heis exordium et finem erudie¬
conis primianniẽe dec̾nimus.
Duius auditores n uolumus
cognomine dispondios appeli
des adhuc legitime icientie asꝑ¬
uent et sitam prioris anni ati¬
pe maluerunt. nr̃m nom̃ meaa¬
tur qr uuco tradendum eis ẽ
primum uolum̃ q̃ nob eman¬
auit auctoribos antea enum digs¬
num antiqua confusione legũ
cognom hebantTum aute
iegcs tamclare et dũucide noto¬

Expanded text:
atas et ab omnibus turbidis fontibus icum magistrum et ex quaestore sacri palatii nostri et ex consule quam duos e vobis, id est Theophilum et Dorotheum facundissimos anteprimam legum partem eis tradi sancimus, quae Graeco vocabulo est aliud ante se habere non potest. et haec eis exordium et finem eruditionis primi anni esse decernimus. cuius auditores non volumus cognomine dupondios appellades adhuc legitimae scientiae adspirent et scita prioris anni accipere maluerint, nostrum nomen mereant, quia ilico tradendum eis est primum volumen, quod nobis emanavit auctoribus. antea enim dignum antiqua confusione legum cognomen habebant: cum autem leges iam clare et dilucide pros
Abbreviated transcription (Latin):
a ce dñc canssimeannuerit in¬
dulgentiatua uiginti. ad expe¬
diedas qͣsdam res meas q̃ sũma
micħ nuata e̾. sub ea condcõne
ut si ꝑme meosqz mores quid
te discesro de domo cuauł repu¬
dium tibi sinc ulla querela mi
cã daie uoliusti daturã et resti¬
tuturam me sinc ulla dilatõne
spondeo. quero. insieadem citia
marito suo repudiũ misit pe
ex stipiuone ꝓpõita si condco er
extitit petiposse qmi ex donatõe
in peciũam crecditam ꝯñsa est.
ꝙ si stipło ꝯmissa ñ probetur. tc̃
t̾m peti posse qnͣti locupletior
exea donatõne fr̃a prõbetur.

Expanded text:
 domine carissime, adnuerit indulgentia tua viginti ad expediendas quasdam res meas, quae summa mihi numerata est sub ea condicione, ut, si per me meosque mores quid te discessero de domo tua uel repudium tibi sine ulla querella micausa dare uoluisti, daturam restituturam me sine ulla dilatione: spondeo'. quaero, an, si eadem Titio marito suo repudium miserit, ex stipulatione proposita, si condicio eius exin pecuniam creditam conversa est: quod si stipulatio commissa non probetur, tunc tantum peti posse, quanto locupletior ex ea donatione facta probetur.
Abbreviated transcription (Latin):
creditorem ꝯ sentientem. cũ debi¬
tor eãdem remtito creditori obli¬
et io medii creditoris meliorem
cãm effectam sid̾ obẜuand̾ est. et

Expanded text:
creditorem consentientem, cum debitor eandem rem tertio creditori oblicessisse, et ideo medii creditoris meliorem causam effectam. idem obseruandum est et
Abbreviated transcription (Latin):
Eẜric̾. Et ħ distinctio ꝯue̾it
illi que a ẜuio ẽ introducta et
ab om̃ib fere probata e ut si
adu̾sione in suiam locatam do¬
minus reficiendo ne ea cond¬
uctor frui possit effec̾it. uiadu̾¬
tatur nẽctio nec ne id opus de¬
molitus ẽ quid enim int̾est
utrumaocator insule pp̾netu¬
statem cogatur eam refic̾e.an
inct̃one utide eo ꝗ et suñ p̃diũ
fruend̃ iocau̾it et bona fide ne¬
gotium contraux̾it. ñ de eo ꝙ. a¬
uenum p̾dium ꝑ fraudẽ ioca¬
u̾it nec resist̾e dommno possit
quominus is colonũ frm ꝓ¬
hibeat. ¶Cum fund̾ omune
hũimus et int̾ nos ꝯuenit ut
alt̾ius annis cͥto p̾cio eum du¬
ctum hr̃emus: tucum. mnus
exiturus ẽet. ꝯsułto fructus se¬
qñtis. mni cormupistilaga tecu
duabo. actõnib una ex ꝯdũcto
alt̾a ex conducto iocato iocatie¬
nim iudico mea ꝑs pprĩa ꝯdu¬
cti. iutẽ acconetua dũtarit ꝑs¬
ꝓpria in iuditium ueniret dem̃
ita nõtat. Nonnc ꝙ. ad meam ꝑ¬

Expanded text:
 distinctio conuenit illi, quae a Seruio introducta et ab omnibus fere probata est, ut, si auersione insulam locatam dominus reficiendo, ne ea conductor frui possit, eff‹e›cerit, animaduertatur, necessario necne id opus demolitus est: quid enim interest, utrum locator insulae propter uetustatem cogatur eam reficere an inctione uti de eo, qui et suum praedium fruendum locauerit et bona fide negotium contraxerit, non de eo, qui alienum praedium per fraudem locauerit nec resistere domino possit, quominus ‹i›s colonum frui prohibeat. Cum fundum communem habuimus et inter nos conuenit, ut alternis annis certo pretio eum conductum haberemus, tu, cum tuus annus exiturus esset, consulto fructum insequentis anni corrupisti. agam tecum duabus actionibus, una ex conducto, altera ex locato: locati enim iudicio mea pars propria, conducti autem actio‹ne› tua dumtaxat propria in iudicium uenient. deinde ita notat: nonne quod ad meam par
Abbreviated transcription (Latin):
quodam possido.¶ Si domo
mea altioratea tua eet. tuq mi¬
chi ꝑ areamtuam in domũ meã
ire agẽ ꝯcessisti.ns expłano adit:
ad domini meam ꝑaream tuã
nuammeam uire face̾ possum d̾
ne quid aliud ultͣ qm ꝙ necesse
eẽt itm̾is causa demoliar. ¶Si
sublatum sit edifitium ex quo
stillicidium cadit ut in eadem
spẽ et qͣlitate reponatur. utilitas
exigit ut iõ mnͣtelligatur. Nam
alioꝗnsi quid snctius in t̾prete¬
tur. aliud estꝰ łr seqsiti loco põĩt᷑
et ĩo sublato edifito ususfructꝰ
mt̾iit. qm̃uis area pͤars sit edi¬
ficii.¶ Seruitus stillicroni si im¬
poĩta ut ñ lic dñõ suientis arec
ibi edificare. ubicassitare cepiss
stilicidium. ¶ Si. a̾a ex regula
cassit᷑auit stiuicidium. postea ex
stabłato uł ex alaaliqua mat̾ia¬
cassit᷑art n potest.¶ Etͣuiciom
qͣuoquomodo acquintu sit. utiꝰ
colli potest. leuior.n. eo fc̃o sit ẜ¬
nitus esi quid ex aito cadat. le¬
uius et int̾cium di̾rectũ nec ꝑ¬

Expanded text:
quodam possideo.Si domo mea altior area tua esset tuque mihi per aream tuam in domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad domum meam per aream tuam nuam meam iure facere possum, dum ne quid ultra quam quod necesse esset itineris causa demoliar.Si sublatum sit aedificium, ex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpretetur, aliud est quod sequenti loco ponitur: et ideo sublato aedificio usus fructus interit, quamuis area pars est aedificii. Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia matcassitare non potest.Stillicidium quoquo modo adquisitum sit, altius tolli potest: leuior enim fit eo facto seruitus, cum quod ex alto, cadet lenius et interdum direptum nec p
Abbreviated transcription (Latin):
ita. et p̃señtib. idu̾sariis. uirsi
ꝑ ꝯtimãtiam desint ĩ mtegrũ
restitutones ppendẽde sũt. ¶ In¬
t̃cdum aũt restitut᷑o in rẽ datur
minori. id ẽ adu̾sus rei eius poss¬
essorem. i cũ eo ñ sit cͣctumut
puta rem ammore emisti. eta¬
nis uendioisti pot̾ desidare ĩn¬
c̃cdum adũsus possõrem resti¬
tui. ne rem suam ꝑdat. uel re
sua caͣtat. et hoc uł cognitoe¬

Expanded text:
ita et prae- sentibus aduersariis uel si per contumaciam desint in integrum restitutiones perpendendae sunt. Interdum autem restitutio et in rem datur minori, id est aduersus rei eius possessorem, licet cum eo non sit contractum. ut puta rem a minore emisti et alii uendidisti: potest desiderare interdum aduersus possessorem restitui, ne rem suam perdat uel re sua careat, et hoc uel cognit
Abbreviated transcription (Latin):
Nur. Si ap̾minorẽ mulier
palio int̾cessit. ñ ei est actio
inmulierem danda. s ꝓinde
tebitorem ei. acc̃o restituitur
ħ si soluendo sit prior debitor
satus consulti auxilio.¬

Expanded text:
. Si apud minorem mulier alio intercesserit, non est ei actio in mulierem danda, sed perindebitorem ei actio restituitur. haec si soluendo sit prior debitor: natus consulti auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗꝯuen̾at ut alt̾ius. nnus frue¬
retur. pecus. aomisit. et fecit.
ut futuri. anni fruccus quos
sociũ ꝑcipe oportuit corrupẽt᷑.
et puto magis coĩ. di. iuditiũ

Expanded text:
erat, ut alternis annis frueretur, pecus immisit et effecit, ut futuri anni fructus, quos socium percipere oportuit, corrumperentur. et puto magis communi divi
Abbreviated transcription (Latin):
inces tuas eo loco ĩposuiss
inꝙ̃ uehendas eas m̃ces lo¬
remissa sibi pena spectares
item iuris meod̾ gen̾e cog¬
tum fu̾it nautam morbo ĩpe.¬
ditum nauigare ñ potuisse.
Id dicem si nauis eius uici¬
um fec̾itsine dolo et cłpa er¬
sSi conduxisti nauẽ amphor¬
arum duoꝵ m̾iliũ et ibiam¬
phoras portasti produobus
milib.amphorar p̾cĩi debes¬
Aułr. Immo siadũsione na¬
ositarum amphorarũ m̃ces
constituta ẽ contͣ se hab na
ꝓtot amphoris preciumde¬
bes ꝙ portasti.De instĩtoria a
Ap. Equm p̾tori iisũtone
esicutisicutiꝯ moda sẽtim
ex contctu institorũata etia
obligari nos excontͣctibus
ip̃oꝵ. et conueniriss ñ idẽ fã¬
cit circaeum qui institorem

Expanded text:
ces tuas eo loci exposuisset, in quem deuehendas eas merces loremissa sibi ea poena spectaret. idem iuris in eodem genere cogtum fuerit nautam morbo impeditum nauigare non potuisse. idem dicemus, si nauis eius uitium fecerit sine dolo malo et culpa eius.Si conduxisti nauem amphorarum duo milium et ibi amphoras portasti, pro duobus milibus amphorarum pretium debes.Paulus: immo si auersione naositarum amphorarum merces constituta est, contra se habet: nam pro tot amphoris pretium debes, quot portasti. DE INSTITORIAequum praetori uisum est, sicut commoda sentimus ex actu institorum, ita etiam obligari nos ex contractibus ipsorum et conueniri. sed non idem facit circa eum qui institorem
Abbreviated transcription (Latin):
ita locum br̃e ait si ap̾ alt̾ũm
quo fuit peculiũ qr eo cãu sol¬
uendo quisq ⁊ socium ere ali¬
eno lib̾are iũꝙ si nullum sit
ap̃aic̾um peculiũ contra esse
qr nec lib̾are ullo m̾o ere alie¬
no. eum intelligitur

Expanded text:
ita locum habere ait, si apud alterum quoque fuit peculium, quia eo casu soluendo quisque etiam socium aere alieno liberare uidetur: at si nullum sit apud alterum peculium, contra esse, quia nec liberare ullo modo aere alieno eum intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
cto eõ ꝙ ap̃ me peculii ẜuus
hẽbat sicut au̾t de eo ꝙ ipse
credidimi fuomeo ñ putat iu¬
uan inemptore auenato eo
mich̾ dełe cum emptore expi
in płes. adu̾sanos distingui
eum qui cum imo contrax̾it
ncchi dũtaxat peculii rõbri

Expanded text:
uus habebit.Sicut autem de eo, quod ipse crediderim seruo meo, non putat Iulianus in emptorem alienato eo mihi debere cum emptore experirin plures aduersarios d‹i›stringi eum, qui cum uno contraxerit: nec huius dumtaxat peculii rati