comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ post nram dicisioneur ros et¬
pedita est ut illi tm̃. ad quirat qui
tione eio ꝙ debetur ul siquis con¬
senciente creditore aliud ꝓ alio sol¬
uerit. nec tũ inter est quis soluat
utrum ip̃e qui debr an auo ꝓ co
lib̾atur enra et auo soluente siue
sciente debicore siue ignorante ul
inuito solutõ t̾iat. ¶ Item si reus
lisantur. idem ex contrario conñ
tio est autem accepti iatõ. yma̾gi¬
nana solutõ. ꝙ enĩ er ũboꝵ obli¬
gatõne ticio de betur id siueut ci¬
paciatur hec uerba debitorẽ dice̾
quod ego tibi ꝓmisl habes ne ac¬
ceptum. et ticio respereeat. habdo
s ⁊ grece potest accoptum fien dũ¬
meto sic f̾iat. ut latins ilbis sol

Expanded text:
t nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui tione eius quod debetur, vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si reus liberantur. idem ex contrario contingi obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Tipatiatur haec verba debitorem dicere: ‘ quod ego tibi promisi habesne acceptum? ’ et Titius respondeat ‘ habeo ’: sed et Graece potest acceptum fieri, dummodo sic fiat, ut Latinis verbis sol
Abbreviated transcription (Latin):
uolũt ꝙ quisq ercepit eio eẽ
statim eum dominũ efficiunt¬
¶ Qua ratõe uerio ex̃ nidetur
et si rem ꝓ dereueto ad nõ habi¬
tam occupau̾it. quis statĩ eũ
dominum effici. ꝓderelicto at̾
babet᷑ ꝙ domino ea mente ad.¬
iecent. ut id irrũ suanĩ eẽ nol¬
iet. ideoq statim demino esse
desinit ¶ Auia sane ca est carũ
rerum que intempestate mar
uab̾e nõ uent.s quo magis cum
ip̃a naue piculũ maris effugi¬
ac. quade cã siquis eas flucti¬
bus erpulsas. uii eciã in ipõ ma¬
ri nacto lucrandi animo abstui¬
it furtũ omictit. nec ionge dis¬
ade uidetur ab bis que de redac̃¬
ente nõ in celligentib dominic
cadunt. De rebus in cor
rales ¶Eorporales hec st̃. que sui
natura tangi possut. ueluti fũ¬
dus .i. omo. uestĩ. aurũ. argẽtũ.
idemq alie res innumabilos
in corporalos autem u̾it que

Expanded text:
uod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate marihabere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt. TIT. 2 DE REBUS INCORPOrales. Corporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales aut
Abbreviated transcription (Latin):
herciscunde acto̾ que ꝯpetit
b̾edibus de diuidenda hendi¬
tate ¶Item de comuni diui¬
dendo. que inter eos redditur.
inter quos aliquid conuine
mum regundoꝵ que inter coc
agitur qui ꝯfines agros bñt
in quib trib iudicus. pnuiti¬
tur iudici remͣ alicu ex litigͣ¬
tionibi.er bone ⁊ equo ad indi¬
care. ⁊ si unio pars p̾grauart
iudebitur. cum inu̾icem̃ ccrta¬
autẽ acciones us insmplum
concepte sunt. uł in duplum.
uł in triplum. uł in quadru¬
plum. ulterio aut̃ nulla. actõ
extenditur in smplum agit᷑
ueluti ertipulatẽs ex mutui
datõne. er empte. uendito. lo¬
cato. Dueto. mandato. ⁊ deniq
er alus ꝯplimib cãis. ¶ Indu¬
plum agino. ueluti furti noc
nus fligent aut contumar¬

Expanded text:
erciscundae actio, quae competit coheredibus de dividenda hereditate: item communi dividundo, quae inter eos redditur inter quos aliquid commune nium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros habent. in quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudicare et, si unius pars praegravari videbitur, eum invicemautem actiones vel in simplum conceptae sunt vel in duplum vel in triplum vel in quadruplum: ulterius autem nulla actio extenditur. In simplum agitur veluti ex stipulatione, ex mutui datione, ex empto, vendito, locato, conducto, mandato et denique ex aliis compluribus causis. In duplum agimus veluti furti nec nus fugerit aut contuma
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dan oportere. nulla enĩ
hoc tp̃r eo norune denuntia¬
tio fit ¶ Sequens illa dimi¬
s̃o est. ꝙ quedam actõnes rei
ꝑsequende grã ꝯparate surt
quedam pene ꝑsequende q̃¬
dam mixte sunt. ¶ Rei per¬
sequende cã ꝯparate sunt
.omnes in rem actiones. El¬
rum uero actionum que in
ꝑsonam sunt. hec quidem q̃
er ⁊ tractu nascutur fere ẽs
rei ꝑsequende cã comꝑate in¬
dentur. ueluti quib pocumiã¬
mutuam ui instipulatũ de¬
ductam petit. accor ¶ Idemq
comodatoi. depoĩti. mandan.
ꝓ sotio er empto. uendito. lo¬
cato. conducto ¶plane si de¬
poĩti agitur eo nõie.q tuml¬
tus. incendii. ruine naufra¬
gi cã depoĩtum sit. induplũ
actionem p̾tor reddit. si modo
cum ip̃o aput ꝙ̃ depdĩtum sit
aut cum berede eio ex dolo
ip̃io agitur. quo cãu mixta
est accio ¶ Ex maleficus u̾o
ꝓdite acciones alie rm̃ pene
perioquende caꝰ comparate
sont. alie rei alie tamn pene
quam rei persequende ⁊ ob id

Expanded text:
sibi oportere: nulla enim hoc tempore eo nomine denuntiatio fit. Sequens illa divisio est, quod quaedam actiones rei persequendae gratia comparatae sunt, quaedam poenae persequendae, quaedam mixtae sunt. Rei persequendae causa comparatae sunt omnes in rem actiones. earum vero actionum quae in personam sunt, hae quidem quae ex contractu nascuntur fere omnes rei persequendae causa comparatae videntur: veluti quibus mutuam pecuniam vel in stipulatum deductam petit actor, item commodati, depositi, mandati, pro socio, ex empto vendito, locato conducto. plane si depositi agetur, eo nomine quod tumultus, incendii, ruinae, naufragii causa depositum sit, in duplum actionem praetor reddit, si modo cum ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex dolo ipsius agitur: quo casu mixta est actio. Ex maleficiis vero proditae actiones aliae tantum poenae persequendae causa comparatae sunt, aliae tam poenae quam rei persequendae et ob id
Abbreviated transcription (Latin):
acrionib certum est non
posse actorem rem suam ita
ab aliquo petere ssͣ parit eũ
dare oportere: nec enm que
auctoris est. id ei dan oport
quia si licet dan cuiꝙͣ id in¬
telligitur. ꝙ itadatur ut
¶plane odiofuriu quoma¬
gis płibi accionib tenem¬
tur effectum est. ut ertrape¬
nam dupli aut quadrupli tri
recipiende noĩe fures ⁊̃ ac
actione tenentur sl paret
in rem quidem actõnes uẽ¬
dicatõnnes. in personam
uero actõnes quib dare fi¬
cere oportere. intenditur cõ¬
ditionos adicere em̃ est de¬
nuntiare pͥsca linga. nuẽ
uero abusie dicmus con¬
dictõnem actionem in per¬
sonam ẽẽ qua actor intedit

Expanded text:
actionibus certum est non posse actorem rem suam ita ab aliquo petere ‘ si paret eum dare oportere ’: nec enim quod actoris est, id ei dari oportet, quia scilicet dari cuiquam id intellegitur quod ita datur ut plane odio furum, quo magis pluribus actionibus teneantur, receptum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli rei recipiendae nomine fures ex hac actione teneantur: SI PARET in rem quidem actiones 'uindicationes', in personam uero actiones, quibus DARI FIcere oportere intenditur, condictiones. condicere enim est denuntiare prisca lingua: nunc vero abusive dicimus condictionem actionem in personam, qua actor intendit
Abbreviated transcription (Latin):
druplisiue nec manifestidu¬
plr de sola pena agitur¶Iam
ipam iem ꝓpria actione pse¬
puutur quis id est suam esse
teñs. siue fur ipẽ eam rem
pessideat slue alio quilib eo
amplius ad u̾sb furem ⁊ cen¬
dicio est rei U aut̃ eorui
bonoꝵ raptoꝵ actõ mixta est.
quia in quadruplii rei persd¬
cutio ꝯtinetur pena autem
tripliest. si ⁊ legis aquilie.ic¬
tio de dampno iurie mix¬
ti est: nõ solum si adu̾sus
inficiantem inouplum agͣ¬
tur. set interdum ⁊ si insim¬
plum quisq agit. uelutislds
hominem claudum aut lus¬
cum occident qui uieo anno
integer ⁊ magni p̾cii fuent.
tantum eñi dampnatur qͣn¬
ti bis hõ inco anno plumi¬
traditam diuisionem ¶ Itẽ
mixta est accõ ꝯtra eos qui
reucta sacro sãs ecc̃us uel.
aliis uen̾abilib locis lega¬
n uł fidei comissi noĩe dare
distulint usq ad eo ut eciã

Expanded text:
drupli sive nec manifesti dupli, de sola poena agitur: nam ipsam rem propria actione persequitur quis, id est suam esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem bonorum raptorum actio mixta est, quia in quadruplo rei persecutio continetur, poena autem tripli est. sed et legis Aquiliae actio de damno mixta est, non solum si adversus infitiantem in duplum agatur, sed interdum et si in simplum quisque agit. veluti si quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui in eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti enim damnatur, quanti is homo in eo anno pluritraditam divisionem. item mixta est actio contra eos qui relicta sacrosanctis ecclesiis vel aliis venerabilibus locis legati vel fideicommissi nomine dare distulerint usque adeo ut
Abbreviated transcription (Latin):
de peculio. ideo adu̾sus patrem
dominum ue ꝯparauit p̃tor.
quia licet ex contractu filioꝵ.
equũ tñ est peculio teno ꝙ uł
eos ¶Item siquis postulante. ao¬
uers. aro. uraũit deb̾i sibi pecu¬
niam. quam petet. neq ei solua¬
tur iustisime a comodat ei talẽ
actõnem. ꝑ quam nõ illud que¬
ricur. an ei pocunia debentur. set
an uraĩt ¶ penales quoq
acriones bñ preror multas ex
sua uirudictoe introdurit us¬
uti adũsꝰ eum quioꝙͥ ex alto
oius corrupiss: ⁊ meũ qui pa¬
tronum uł parentem in ius
uocasscũ id uõ ipetraiset
¶Item adu̾sy eum qui mer

Expanded text:
de peculio ideo adversus patrem dominumve comparavit praetor, quia licet ex contractu filiorum aequum tamen esset peculio tenus, quo, condemnari eos. Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iuraverit. Poenales quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti adversus eum qui quid ex albo eius corrupisset: et in eum qui patronum vel parentem in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ traditõnem accipiendo illi
soli ad quirit ueluti cũ ita stipuie¬
tur cicio domino meo dare sponere
¶ Si si inuo domini iussu t̾uo fue¬
rit stipuiato lioet antea dubitatur
tũ post nram dicisionemr res ee¬
pedita est ut illi tm̃. ad quirat qui

Expanded text:
aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tuitoris auctoritate stipulaty fue¬
ns quo cãures amittitur ui uã et
prior cebitor libatur. ⁊ posterior obli¬
gacio nulla est ¶ Non igem uitis est
si aruo quis stipulato fuetit. nam
tunc prior pmte obligato manet
ac si postea nullo stipulꝗto fuisset
¶O: ũ eacem ꝑsona sit a qua post¬
ea scipuleris. iea cenide nouatio fit
si quid in posteriore stipulatõ noui
sit. forte il ⁊ditio aut dios aus alcrio¬
ssor adiciatur ant de trabatur ¶ Q
autem dirio u̾conditõ adiciatur
neuatõne fieri sis intelligi oportit
ut ita dicanio f̾cam nouatonem si
conditõ craterit alioquin si def̾cre¬
rit enrat prior obligatõ set cũ pex
quidem inter ueteres costabet. tt̃
fieti nouatõnenr cum nouandi. uo¬

Expanded text:
tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ cessit istitutõ que aptissime diu¬
iuit. tuc̾ soł fieri nouatõnem quo¬
ciens hoc ip̃m inter ꝯtrabentes ex¬
pressum f̾uerit.ꝙ. ꝓpter nouati ne̾
prioris obligatonis conuenunt.
auoquit man̾e ⁊ pristinam obliga¬
tionem ⁊ ẜ̾am ei accedere ut mane¬

Expanded text:
cessit constitutio, quae apertissime definivit, tunc solum fieri novationem, quotiens hoc ipsum inter contrahentes expressum fuerit quod propter novationem prioris obligationis convenerunt; alioquin manere et pristinam obligationem et secundam ei accedere, ut mane
Abbreviated transcription (Latin):
indulsit. buis modi augmentum
in oĩb legatis ⁊ ficei comissis extẽ¬
di uoluit ¶. S nõ omnib legata¬
rus pͣrebuit.s tantum modo iuis
iegatis ⁊ ficci comissis que s̾icro

Expanded text:
indulsit, huiusmodi augmentum in omnibus legatis et fideicommissis extendi voluit: sed non omnibus legatariis praebuit, sed tantummodo in his legatis et fideicommissis quae s
Abbreviated transcription (Latin):
.au es acceptumq tuli ¶ ꝑreteita no¬
uatõne rollitur obligato. uluti si id
ꝯ̾ tu seio debias a titiodari stipula¬
tus sic ¶ Nam interuentu noue
persone noua nascitur obligatio⁊
prima tollitur translata in posten¬
orem. ad eo ut niterdũ licet postẽi¬
or stipulatõ mutilis sit tñ prima
nouatõnis uirx tollitur. uelutisis

Expanded text:
‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea no‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligatio. veluti si idod tu mihi debeas, a Titio dari stipulatus sim; nam interuentu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima nouationis iure tollatur, ueluti si,
Abbreviated transcription (Latin):
dedua et ꝑtraccepti lato̾ nom
dmłoi ¶ Sic autem qd̾ de botur
ꝓ parte reete soluiturata in partẽ
debiti acreptilatio fieri potestt.¬
¶ e it antem prodita stipulate̾ que
nuigo aquiliana apellanr. ptr
quam stipulatõnem contingit
ur omnium ieꝵ obligatõ inscipu¬
latum teducat᷑. et ea per accepti¬
lationem tollatur ¶.Snpulatio
enim aquiliana renouat emines
obligatõnes: aganle aquilio ita o¬
posstum est. quig̾ te miebi er qua¬
cumqr ca dare facere oportet ¶Mpor¬
ne quarcũq rerum micbi tecum
actio est queq absq it petitio est.i
adusum te persocutõ est. erit qr pᵈ
tii mecum habes tenes. pssitos por¬
siceres ne tole ue malo fecisti quo
carum res erit tantam pecunom
tare stipulato est ¶ aylus angeria
asropondit numo ue gredio: Item
or diuerso numeno ngredio int̃¬
rogauit. aulum augerium. quieqͥ
tibi hodierno die. ꝑ aquiliam stipu¬
iatõnem spopendr id omne habro ne
acceptum ¶ Rͥespordit aulo augeno

Expanded text:
t per acceptilationem dissolvi. sicut autem quod debetur pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est: ‘ quidquid te mihi ex quacumque causa dare facere oportet oporve quarumque rerum mihi tecum actio quaeque abs te petitio vel adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius:
Abbreviated transcription (Latin):
sineretuam ẽẽ et rursus fieri
occupantis aui: nõ aliter
putau̾ut tuam eẽ quã si cepis
s: post̾iorem sententiam
nos oꝯfirmamo quia multa
accid̾e solent ut eam nõ capi¬
qr fera est ¶ Itaq que ĩ arto¬
re tua consederit. añ quã ate
in alueo induantur nõ ma¬
gis tue eẽ intelliguntur ꝙͣ
uolucres. que in tua arbore
nidum fecerĩt ¶ Ideoq si alio
cas includ̾it. is eaꝵ domina
erit. Fauos quoq siquos effe¬
cerit quilib eximere potest.
¶plane integrare si ꝓuid̾is
ingredientẽ in fundum nñĩ
potes eñ ire ꝓhib̾i ut nõ in¬
grediatur. ¶ Examen ꝙ eral¬
no tuo enolau̾it. eonsq tuũ
eẽ intessigit donec in ospectu
tuo est. nec difficit eiꝰ ꝑsecutõ
est. auoqͥn occupantis sit ¶ ꝑaᷤ¬
uonũ quoq ⁊ columbar̃ fera
natura est. nec ad rem ꝑtinet
¶ Qd̃ ex consuetuame auolã¬
re et reuolare solent. ¶Nam ⁊¬
apes idem faciũt quaꝵ ostar
feram ẽẽ naturam ¶Ceruos
ram nemo negat. In his aũt

Expanded text:
sinit tua esse, et rursus fieri occupantis. Alii non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam non confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capi fera est. Itaque que in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tue esse intelliguntur, quam volucres que in tua arbore nidum fecerint. Ideoque si alius eas incluserit, ipse earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. plane integra re, si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum iure prohibere, ne ingrediatur. examen quod ex alveo tuo evolaverit eo usque tuum esse intellegitur donec in conspectu tuo est nec difficilis eius persecutio est: alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est. nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent: nam apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: ceruos e naturam nemo negat. in his autem
Abbreviated transcription (Latin):
tutores ¶Qm̃ filio quidem d̾¬
fimcti si no ec̃ta uuo patre e¬
mancipato post obitumeio sui
iuris eficeretur. nec in fratru
potestatem recidet. Idooq nec
siss utiq eodem iure apuo lib̾¬
os dñi post mortemeio futim
ec̃t. Ita tñ bri ad tutelam ueo¬
cantur. si ꝑfecte etans sint. Q

Expanded text:
uoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec sisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis sint.
Abbreviated transcription (Latin):
psumq quia si a femĩa in pubes
recepata est et ana parentum
tutela que ⁊ ip̃a legitima ture¬
la uocatimIam siquis filiu
aut filiam. nepotem. aut nep¬
tem ex filio. et de inceps. in¬
puberes emancipau̾it legiti¬
mus eoꝵ tutor erit. de fiducia¬

Expanded text:
ue, quia, si a femina impubes recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, legitimus eorum tutor erit. TI
Abbreviated transcription (Latin):
tabuam pieture cede ¶ Ridi¬
culum est enim picturã appest
nł parasi in accessionem uli¬
ssime tabuie ced̾e̾. Uñ si adomi¬
no tabule ymaginem possiden¬
te. is qui piurit eam petat noc
soluat p̾aum tabule potit per
exceptõnem doli mau sub mo¬
ueri. ãt si is qui puirit posside¬
at conseq̃ns est ut util acto do

Expanded text:
tabulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio do
Abbreviated transcription (Latin):
tionis an dotis. aut qͣlib alia
er cã tradantur. sine dubio tra¬
nsferũt᷑. ¶ uendite ergo ⁊ tra¬
lite. nõ aliter emptori adquirũ¬
tur. quamsi is nenditori proci¬
um soluerit. ul alio modo eisa¬
tis fecerit. ututi ex ꝓmissore at
pignore dato. ꝙ cauetur quidẽ
dicitur ⁊ uire gentiũ ⁊ iure na¬
turali id effici.Is. si is qui uen¬
didit fidem emptoris secutus
ris fieri . ¶ Nuebilaut inter est
utrum ipe dominꝰ tradat alic¬
ui rem suam: an ex uoluntate

Expanded text:
tionis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod cavetur quidem dicitur et iure gentium, id est iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus ris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
uolentis ee sũa in aliũ trans¬
ferre ratam hab̾i. set iõ cuiocũq
gen̾is sit corporal res taradi
possit. ⁊ domino tradita alie¬
natur ¶Itaq stipendiaria qͦ
et tributaria p̾dia eodem mo¬
do auienancur. ¶Uocantur at̾
stipendiaria quoq ⁊ tributa¬

Expanded text:
olentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria et
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾soꝵ negotõꝵ ad ninistratõ
a domino ꝑmissa fuerit. iͥd que
ex bis negocus rem uendid̾it
⁊ tradid̾it facit eam accipientis
¶Incer aũt sine traditõe nu¬
da uolu sufficit domini ad rẽ
transferendã ueluti si rẽ quã
tibi aliquis comodauit. aut
locauit aut ap̃ te deposuit. uẽ¬
did̾erit tibi aut donau̾t.quã¬
uis enĩ er ea cã tibi eam non
tradid̾it eo tñ ip̃o ꝙ pacitur tu¬
am esse statim ad quiritur ti¬
bi ꝓprietas ꝓ in̾ ac si eo nomi¬
ne̾ tradita fuillꝰ ¶ Item siquie
merces in horeo depoitas uen

Expanded text:
 negotiorum administratio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas ven
Abbreviated transcription (Latin):
fructo rerũ natura hominũ
gr̃a comparauit ¶S et siggis
usum fructum quis habeat ĩ
locum de mortuorũ capicũ ex
fetu fructuario sub mitt̾e deb
ut ⁊ iuliano uisum est. ⁊ i ui¬
nearum de mortuoꝵ ularbor
iocũ alias deb sustin̾e. recte.
enĩ cołe deb et quasi bonus
pater familas uti deb. ¶ ces
lem equitatem secutꝰ ei con¬
cessit qui iueniret ¶Idemq
statuit siquis in sacro aut in
religioso loco fortuito casu in
uenerit. Eat siquis in alieno
ioco nõ data ad hec oꝑa. si for¬
tuico inuen̾it. dimidium domi¬
no soli concessit ⁊̃ ꝯuementer
Siquis in cesaris loco ĩuen̾¬
it dimidiũ inuentoris dimidi¬
um cesans ee̾ statuit. ¶ui ꝯ¬
ueniẽs est ut siquis ĩ publico

Expanded text:
fructus rerum natura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus paterfamilias uti. Theslem equitatem secutus ei concessit qui invenerit. Idemque statuit si quis in sacro aut in relivenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino soli concessit. et convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quo casusi nõ soluat in pen¬
sam picture pot̾it perceptõe
doli mali repelu utiq si bona
fide possessor fuerit ille qui pie¬
turam ĩ posuit. Illd̾ .ii. palam
est. ꝙ ñue is qui prarit subri¬
puit tabulam siue alio cõpe¬
tit dño tabule furti actõ ¶ Si
quis autẽ a nõ dominoquẽ
dominũ eẽ credidit bona fide
fundũ emerit. ul er donatõne.
alia ue̾ uista cã eque bona fide
acceꝑit. Naturali ratõe placu¬
it fructo quos ꝑcepit. eio eẽ
ꝓ cuitã ⁊ cura. set ideo si postra
domino suꝑuen̾it ⁊ fundum
uendicet de fructib ab eo cõ¬
sumptis ag̾e nõ pot̾. ¶ Ei u̾o
qui sciẽs auenũ fundum ꝑo¬
ssid̾it. nõ idem ocessum est ¶Ita¬
qr cũ sundo ⁊̃ fructo licet ⁊ cõ¬

Expanded text:
 quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas sive alius, competit domino tabularum furti actio. Si quis a non domino, quem dominum esse crederet, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽꝑituo licet maturis frueci¬
bus nõ dum camen ꝑceptis si
decessit ad heredes eio nõ ꝑti¬
nent. s domino ꝓprietatis ad¬
quirut᷑. Cadem fere ⁊ de colo¬
no dñr. S In pecudũ fruetu ⁊̃
feto est. sicuti lac ⁊ ꝑilo ⁊ lana
¶Itaq agni. ⁊ de edi.⁊ uitult
.⁊ etuli. statim naturali iure
domini st̃ fructuaru. parto
ũo ancille in fruetu nõ e̾. Ita¬
q ad dñm ꝓprietatis ꝑtinet

Expanded text:
et ideo licet maturis fructibus, nondum tamen perceptis, decesserit, ad heredem eius non pertinent, sed domino proprietatis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non est, itaque ad dominum proprietatis pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
s̃elo cedere intelligunt᷑. ¶ Eet¬
um sĩc is qui in alieno solo e¬
dificauit si ab co dñs petat edi¬
ficium. defendi pocest per erep¬
tionem doli mali ẜm ea que di¬
rimus ĩta eio ereptõis de aurilio
tutꝰ eẽ potest E Is qui auenu
fundum sua inpensa bona fide ꝯ¬
seuit ¶ Lict̾e quoq licet. auree
sint ꝑ inde cartis membranis¬
ue cedunt. ac si solo cede solent
ea que medificant᷑ aut in ẜun¬
tur. iõq si in cartis membrãis¬
ue tius carmen uł istoriã ul.
oratõnem ticio scripẜit. huius
corporis nõ ticio s tu dñs esse
uideris ¶s: si aticio petas tuos
libros. tuas ue membrarias ne
slec inpensam scripture solu̾e
parato sis. poteris se ticio defen¬
dere ꝑ erceptõem doli mal ũtiq
si bonafide carũ cartarum mẽ

Expanded text:
solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum c
Abbreviated transcription (Latin):
sũ materie dñs ꝓprictatemei.
ad mittat. quia uoliuitate. auie¬
nata eẽ irĩtelligitur. utiq si
no ignorabat in alieno solo se
edificare. ⁊ ioeo uort diruta sit
domo uendicare mat̾ia nõ pos¬
sit. ¶ Certe illud ostat. si inpos¬
sessione ꝯstituto edificatore. seli
domino petat comũ suã eẽ. noc
soluat preciũ mat̾ie. et mer¬
cedes fabroꝵ posse eum ꝑ erẽp¬
cionem mali doli repeli. uaq:
si bene fidei possessor fuit qui
edificass ¶Nam scienti auen¬
um ec̃ solum obici potest culpi
posuerit. ipĩo erit. ẽt ex diuer¬
se siticio suam plantam ĩ me¬
uIII solo posuerit. menu planta
erit. si medo utroq cau ridices
egerit ¶añquam aũt radioes
egerit eius ꝑ mani cͣiuo ⁊̃ fue¬
rat s ad eo aut es eo er quo radi¬
ces eio egerit planta ꝓprietas
ciꝰ om̃utatur ut si uicini aror
ita tram ticii p̾sserit. ut eio fũ̾

Expanded text:
materiae dominus proprietatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ꝙͣ. grer ꝯmunus eẽ
incelligitur E Si peccora ticu
tius peccorib mirta fuerĩt.s
si ab alt̾utro uestrũ id gotum
frumentum retineatur in it̃
quidem actõ ꝓ modo frumen¬
ti o cuuoq conpetit sirbitrio at̃
indicis ꝯtinetur ut is cristi¬
met qualeciioq frum̃tum
fuerit ¶ Eum ĩ suo solo. anqͥe¬

Expanded text:
munis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
aduerte possimmus dñis in
seruos uiti necisqͦ poteit uem
ritur id comino ro quint ¶ S¬
in hoc tempore nullis homin¬
ibus qui sub impio nr̃o sunt
supla modum insuos suos se¬
antonum qui sine cã ẜnum
suum occidit non mino pun¬
iri iubetur quam quisẜ uium. n¬
ienum eccidit ¶ S et maior asp¬
itas dominoꝵ eiusdem princrp¬
is constitutone in coheroenir.¬
¶ Nam consulto aquibusdam pre¬
sidib prouintiarum de his ser¬
ais qui ad ede in sacram ulad st¬
atuas principum cõnfugnunt.
precipit ut si intolleribilis iunde¬
atur dominoꝵ scuitia cognitur
ie sua male utatur. cuius scͥpti
id elium mantianum. emissi
uerba hec sunt . ¶ Dominorũ
potestatrm in ẜnos suos illada¬
tam ẽẽ sportet ¶ siec euiquim
Rominum ius suum detrami
Set dominoꝵ inter est ne au¬
eilium contra seuitiam. ul fam¬
em. ul intollerabilem iniuria
denegetur bis qui iuste depre¬
cantur. Ideoq cognoscrir deq̃¬
ielis corum qui de familia in¬
lii Abini ad statuam confuge¬

Expanded text:
aduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem ritur, id domino adquiritur.Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperi‹o› Romano sunt, odum in servos suos saeAntonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam praesidibus provinciarum de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi verba haec sunt : ‘ Dominorum quidem potestatem in suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confuge
Abbreviated transcription (Latin):
eris ouinctõ.in aiuiduam u¬
te coniuetudinem continens
Sius antem potritatis q in uibx¬
ros hatenus ꝓprium est ciu¬
um romanorum. nulli emm
sunt alu homines qͥ talem in
ubes babeant ꝑotestatem quili
nos yemus ¶ Qm igitur ex te
et urore tua naiatur intua po¬
testate est. Item qui ex filio tuo
et urore eius nascitur .i. neps
tuus ⁊ neptis eque in tua sund̃
poti state. et ꝓ nepos ⁊ ꝓneptis
et de inceps crt̾i. ꝙ tn ex filia tu
nascitur in tua potestate nõ est
Iustas autem nupeias inter se
ciues romantytrannt. qui ses¬
cundum precerta legum coe¬
unt. ¶ Maseuli quidem pubes
t̃rmine autrma nri potentasi
ue patres fanpilias sutit. siue
filu fapulias dum tñ ⁊ si filii fa

Expanded text:
ris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, Iustas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, d
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluta sit poĩtis eam urorem
ducere. S: et mancipato fuerit
nichil est inpedimento nupci.¬
is et io siquis generum ad op¬
tar uelit. debe eran ante filiũ¬
is filiam urorem ducere non
licet. set nec neptem frĩs uel
sororis ducere quis poterit qͣ¬
ius quardo gradu sit. Quus¬
enim filiam ducere non litet¬
ꝑmutitur: eio uero mulieris
quam pater tuus ad optauit
firam non uideris inpedimen
rorum libi ul fratris et sororis.
unngi possunt. ¶Ltem amut .mni.
licet ad optinam urorem duce
non licet. ¶Itxm materteram
quia parentis loco habetur qͣ
ratõne uerum est magnamqͦ:
amitam et materteram mag¬
nam ꝓhib̾i urorem ducerosist̃¬
initatis quoq ueneratõne qua¬
riundam ulipeus abstiniere
necesse est. ut ecce priuignam
aut nurum. urorem ducen ñ
licet quia utreq filie loco sunt¬
¶ Quod scilicet ita accipidebet.
si fuit nurus aut prungna tua
Nam si ad huc mirus est .i. si ad buc

Expanded text:
dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nupti et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filiuis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. cuenim filiam uxorem ducere non licetpermittitur. Ejus vero mulieris quam pater tuus adoptavit, filiam non videris impediri rorum liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione verum est, magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere non licet, quia utraeque filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
cedere dereat ¶ Unde quesitũs
ã fuao si filia nuł. aut furiosi
filius urorem ducere possit. eñq
ĩuꝑ filio uariabatur nr̃a ꝓcessit
decisio quaꝓ mist̾um est Sexe¬
plum f̾ilie fimoũ filium quoq
posse et sine patris interneutu
matumonium sibi copulan. se¬
amdum aitum ex nr̃a coustitu¬
ciene modum. Sigo nõ omnoc
nobis urores dũcere liort nam
quarumdam nupeus abstine¬
noum est ¶Inter eas enum ꝑ¬
sonas que parentumi libor ne
locum inter se eptinent nuptie¬
⁊ contrabi non possunt ueluti ĩ¬
ter patrem et filiam ui anumi
et neptem. ul matrem ⁊ filiꝗni
uii amam ⁊ nepotem ⁊ uique io
int̾mitum. et si talos psone in¬
ter se coieñt. net̾arias aut inces¬
ptas nupcias contrarułe cam¬
turt. hec adeo ita sunt ut quam¬
ius ꝑ ad oprõnem parentum u¬
borum ue loco sibi eẽ aꝑint uo̾

Expanded text:
cedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum ex constitutione modum. Ergo non omnes nobis uxores ducere licet: nam quarundam nuptiis abstinendum est: inter eas enim personas quae parentum liberorumve locum inter se optinent nuptiae contrahi non possunt, veluti inter patrem et filiam vel avum et neptem vel matrem et filium vel aviam et nepotem et usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. et haec adeo ita sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Set ad quam pat̾r consue¬
tudinem habuerat. poste.aer
dotalib instrumnentis conpo¬
sitis. in potestate patris effici¬
tur. Quod etalus ex eodem
matrimonio si fuerint ꝓcre¬
ati. similit nr̃a costitutõ pre

Expanded text:
 sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem matrimonio non fuerint procreati, similiter nostra constitutio pr
Abbreviated transcription (Latin):
te pater et filii aus frater et
soror manimissi fuernt ¶
et aue persone que ꝓꝑter diũ¬
sas ratõnes nuꝑcias contrab¬
ene ꝓhibentur quas in libris
digestoꝵ sen pactentarumer
ueteri iure collectoꝵ ennari
ꝑ mittimus ¶Si ad uersus ea
que dirimus auqui coierint.
onec uir nec uror. nec nupcie
nec matrimonium nec dos
intelligiem ¶ Itaq hi quier
eo coitu nascuntur in potest¬
te patris non sunt. s tales st̃
quantum ad patrem potestatẽ
ptinent. quales sunt hu quos
matii uulgo concepit.Iã
nec hu patrem inti iigũtur¬
hat̾e cum his eciam incertus
est coitus. unde solent filu sp¬
uru apellari uel agreca uoce
siue patre fulii ¶ Sequitur er¬
go ut dissoluto tali coitu nec
dons ex actõni locus sic ¶Qͥ
autem ꝓhibitas nuptias co¬
eunt. et alias pariuntur que
sacris constitucõnib ocinen¬
tur ¶ Aliquando autem euẽit
ut ubi qui statim ut natisut.
in potestate parencum non
fiant. postra autem redigant᷑
in potesfatem Qualis est is

Expanded text:
te pater et filia aut frater et soror manumissi fuerint. Sunt et aliae personae, quae propter diversas rationes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari permisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutionibus continentur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statim ut nati sunt in potestate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is
Abbreviated transcription (Latin):
tiimum et decimum. mnums
plenerit. ⁊ &tanum decimum
utiquitas huio ce modi etati et
ꝓ alus postubre concessit eur ñ
ecim sm iuditu stabilitas ita
ees adnurur eredatur ut cirda:
constituto erat inẜ̃ius testamẽ¬
to manu mitendis. quam qua¬
si lib̾tatibus ircerientera ⁊ quo¬
cam modo inuitam tollendam

Expanded text:
timum et decimum annum impleverit et octavum decimum tiquitas huiusmodi aetati et pro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad constitutus erat in servis testamento manumittendis. quem quasi libertatibus impedientem et quodammodo i
Abbreviated transcription (Latin):
on tamen enieũgi uolenti man¬
it anitt̾e licet. Nlam his qui m
fraudem ereditoꝵ manu muittit
nichil agi¶Qua lex cuie Ren¬
tia impedit libtatem Licet᷑ at
dño qui soluende non est. testa¬
riento ẜuum suum eum libta¬
te beredem instituer: ut fiat li¬
ber. beresq ei solus neccessario
si modo ei nemo alius ex eo test̃¬
mento beres extit̾at ã q nemo
beres scripto sit. aut qr his qui
seripto est qualib ei er cã heros
non extitat. idq eadem iege enc¬
ide enim ꝓspiciendum exat. ut
egentes homines quib alius .¬
suum necressariũ heredem. ł᷑¬
berent ⁊ qui satis facturo esser.
⁊creditorib aut hoc eo nõ fac̾ie᷑¬
te creditores res hereditariasẜ
u uomune uendant ne mrr¬

Expanded text:
nti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit libertatem. Licet autem domino, qui solvendo non est, testamento servum suum cum libertate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelilde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nupta est filio tuo alia ratõne
quia eadem duob impta eẽ nõ
potest. Item si ad bnc prug¬
na tua est .i. si mater enus tibi
nupta est. ideo ẽin urorem du¬
cere non poteris qr duas uro¬
res eodem tempore hab̾e nõ
licet ¶ Soerum quoq et noũ¬
cam ꝓbibitum est uxorem
duce̾re quia utreq matris lo¬
soluta affinitati ꝓcedit. Alio¬
quin si ad huc nou̾ca est .i. si
ad buc patri tuo nupta est co¬
quia eadem duob nupta esse
n̾on potest ¶Item si ad huc
socrus est .i. si ad huc filia eia
tibi nupta sit. ico inpeduint᷑
nupcie. quia duas urores sim¬
ul hab̾e non possis. ¶Mariti
uxoris filia ex auo marito. iii
contra matrimonium rectẽ
ꝯtraunt licet habeant frẽm
sororem ueer matrimonio
postea contracto natos ¶Si n
sam filu nurũ eẽ. noc sponsã
patris nouercam esse. Rectio
tũ et iure facturos ees quin
uus modi nupcus se abstin¬
uerunt ¶Illud certum est
ceruiles queq cognatõnes ĩ¬

Expanded text:
nupta est filio tuo, alia ratione quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. Socrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris losoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, coquia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio postea contracto natos. Si uxsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes i
Abbreviated transcription (Latin):
ut er ip̃a senꝑtura iustituti. &
eciam libtas ei opete indeat᷑ eñ
non est ũi simile eum quẽ he¬
redem sibi elegit. A preter mise¬
ͥnt ułtatis donatõe. seruum re¬
Ipnaner uoluisse ⁊ neminem s
perecem fore. ¶Infraudem at̃
creditoꝵ manum mitt̾e iudent᷑.
qui ul iam es tempore quo mau¬
inuttit soluendo non est. ul qui
dat is lib̾tatibus destituro est so¬
luendo :sse. ¶preualuisse tñude¬
tur nisi aninum quoq fraudan¬
s di manumissior habuerit. nõ im¬
ꝓedin lib̾tatem quãuis bona eio
creditorib non sufficiant¶ Sepe¬
S enum de facultatibus siuis. ampla¬
iss quam in his est sperant bomi¬
ses itaq tunc quoq intelligimꝰ¬
bi aꝑipediri lib̾tatem cum utrorũq¬
fꝵ medo fraudant᷑ creditores. id est
consilio manumttentis et ip̃are
de ꝙ bona nõ suffectura sant credi¬
rorib: ¶Tanͣdem lege euasentia
Demino ii minori antus .xx̃. non
suter manumittere ꝑmittitur.
quamsi uindcã apud ociliumio¬
ta causa manumusionis ꝓpbata

Expanded text:
ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumissionis adprobata
Abbreviated transcription (Latin):
erat obseruanciam᷑ alla ꝯstitutõ¬
ne p eiisdem questoris sugges¬
tionem corerimꝰ que inter
imperiales radiat sinetõnes. ⁊¬
nos omne̾s libtos nullo nec
etatis manumissi. nec dñi ma¬
numissoris. nec in manumis¬
sionis modo discnimine habito.
sicłti antea obẜnabat᷑ enutate
romana donanimo multis
ditis mouis ꝑ quos possit. libtas

Expanded text:
erat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas
Abbreviated transcription (Latin):
du cognatõnus uinguntur eit
quedami similis obseruatõ. sit
non tanti sane enim inter fra¬
trem sororiq nuptic ꝓhibite st̃.
siue ab codem patir eademq ina¬
tre nati fueñt siue ex altutir cor

Expanded text:
du cognationis iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eor
Abbreviated transcription (Latin):
Rem amnus manumitatur¶ Se¬
ue falsa sit non retractat. ¶ Enm
aut certo modus manumitẽdi¬
T mi norib .xx. anius domiis ꝑ¬
eͣ legem eliassentiam constitutus
asit euemebat ut qui quatuor de
beredena instituere legataq resĩ¬
⁊ quere possit tamen si ad huc nu¬
nor sit annus .xx. lib̾tatr in dare¬
ẜuo suo dare non potent.  ad
torum bonoꝵ in testamento aic¬
poĩtio data erat amiẜuo lib̾tattm
dare non ꝑmictebatur. Quare
nos non similit̾ ei quem. ad i¬
odum alias res ita ⁊ ẜuos suos ĩ
ultima uoluntate disponer ꝙ̃¬
ad modum uoluent ei ꝑ mitti¬
mus ut ⁊ lib̾tatem eis possit p̃¬
stare ¶ Set cum lib̾tas in erti¬
mabil est ⁊ ꝓpt̾ bo ante uicessm¬
Tum etatis annum antiquicas
nos mediam quodam inoco ina
Aligentes. non aliter minori. ux
amus lib̾tatem in testamento

Expanded text:
decem annis manumittatur. Seve falsa sit, non retractatur. Cum ergo certus modus manumittendi minoribus viginti annis dominis per legem Aeliam Sentiam constitutus sit, eveniebat ut qui quattuordecheredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non potetorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima voluntate disponere, quemadmodum voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit praestare. sed cum libertas inaestimabilis est et propter hoc ante vicesimum aetatis annum antiquitas nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti annis libertatem in testamento