comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitatio. Hic ille rursus obloquitur. et alia de iiciis disputatõne con¬
fligit. Eadem enĩ hic soluendo repetemꝰ. quȩ supra ĩ ordinẽ obiecta
digessimus. Non possũt inquit eadẽ iniciis siuis eẽ quȩ inde nascũtur.
Et ideo aĩam que miciũ motus est non moueri. ne idem sit mitiũ &
quod de micio uascitur. id ẽ ne motus ex motu processisse credatur.
Ad hoc facilis et absoluta respõsio est. quia ut principia et hec que¬
sunt de principiis prodeunt in aliquo non nũꝙͣ intra se differre fatea¬
mur. nõ nũꝙͣ cum ita sibi pũt eẽ contraria. ut adu̾sa sibi sũt. starẽ
et inoueri. Nam sic alibi mciũ ingrũ uocaret᷑. Et siccũ eẽt hũorie
exordiũ. bonũ de malo. et amaro dulce mitio procederet. Sed nõ ita ẽ
quia usq ad contrarietatẽ uncia et sequẽcia dissidere natura nõ pati¬

Expanded text:
ulla dubitatio est. Hic ille rursus obloquitur et alia de initiis disputatione coulla dubitatio est. Hic ille rursus obloquitur et alia de initiis disputatione cofligit. Eadem enim hic soluendo repetemus quae supra in ordinem obiecta digessimus. «Non possunt», inquit, «eadem initiis suis esse quae inde nascuntur; et ideo animam, quae initium motus est, non moueri, ne idem sit initium et quod de initio nascitur, id est ne motus ex motu processisse uideatur.» Ad haec facilis et absoluta responsio est, quia, ut principia et haec quae de principiis prodeunt in aliquo non numquam inter se differre fateamur, numquam tamen ita sibi possunt esse contraria ut aduersa sibi sunt stare et moueri. Nam sic albi initium nigrum uocaretur, et siccum esset humoris exordium, bonum de malo, ex amaro initio dulce procederet. Sed non ita est, quia usque ad contrarietatem initia et sequentia dissidere natura non pati
Abbreviated transcription (Latin):
uet. Uidendũ est ne forte auimȩ et corꝑis ip̃a pmixtio. hunc sibi mo¬
tum ministret. Sed quia constat corpori motũ non meẽ. si nec aĩe
mest ex duab rebus motu carẽtib nullus motus efficitur. sicut nec
ex duab dulcib amaricudoaret ex duabus amaris dulcedo proueĩet.
nec ex gemino frigore caloraãt frigus ex genũo calore nascitur. Dĩs
enĩ qualitas geminata cresc̃it mũꝙͣ ex duplatis similib cõtrarietas e¬
mergit. Ergo uet ex duab ĩmobilib motus erit. hoĩem gͥ ꝑmxtio nõ
mouebit. hunic iexpugnabilis silogismꝰ ex confessarũ rerum indubi¬
tabili luce colligitur. Animal mouet᷑. motũ autem aĩali aut anima
prestat. aut corpus. aut ex utroq ꝑmixtio. Sed neq corpus. neq per¬
nuxtio motũ prestat. Igitur aĩa motũ prestat. Ex his apparet aĩãm
miciũ motus eẽ. Iniciũ autẽ motus tractatus suꝑior docuit ꝑ se mo

Expanded text:
uet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi mouet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi motum ministret. Sed quia constat motum corpori non inesse, si nec animae inest, ex duabus rebus motu carentibus nullus motus efficitur, sicut nec ex duabus dulcibus amaritudo nec ex duabus amaris dulcedo proueniet, nec ex gemino frigore calor aut frigus ex gemino calore naseetur. Omnis enim qualitas geminata crescit; numquam ex duplicatis similibus contrarietas emergit. Ergo nec ex duabus immobilibus motus erit. Hominem igitur permixtio non mouebit. Hinc inexpugnabilis syllogismus ex confessarum rerum indubitabili luce colligitur: «Animal mouetur. Motum autem animali aut anima praestat aut corpus aut ex utroque permixtio. Sed neque corpus neque permixtio motum praestat. Igitur anima motum praestat.» Ex his apparet animam initium motus esse. Initium autem motus tractatus superior docuit per se
Abbreviated transcription (Latin):
seip̃m ut diximꝰ mouere. alio nõ mouẽte. Eneruatus est ergo silogis¬
mus. quẽ prenussa uaria et multiplici diuisione collegerat. Id est aĩa
principiũ motus est. principiũ autẽ motus non mouetur. Igitur aĩa
non mouet᷑. Restat ut quia cõstitit posse aliquid ꝑ se moueri alio
uon nouẽte. aĩam hoc ẽẽ dõceatur. Quod facile docebitur si de manife¬
stis et indubitabilib argumẽta sumamꝰ. Homimi motũ aut anima
prestat. aut corpus. aut de utroq ꝑmixtio. Et quia tria sunt de qͥb
inquisitio ista procedit. cũ neq a corpore neq a ꝑmixtione prestari
hoc posse constiterit. restat ut alio moueri hominẽ nulla dubitatõ
sit. Nunc de singulis ac primũ de corpore loquam᷑. Nullũ maĩmũ
corpus suo motu moueri manfestũ est. ꝙͣ ut asserendũ sit. Nihil est
autem qd̃ dum ĩmobile sit. aliud possit mouere. gͥ corpꝰ aĩam nõ mo¬

Expanded text:
se ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. Eneruatus est ergo syllogisse ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. Eneruatus est ergo syllogismus quem praemissa uaria et multiplici diuisione collegerat, id est: «Anima principium motus est; principium autem motus non mouetur; igitur anima non mouetur.» Restat ut, quia constitit posse aliquid per se moueri alio non mouente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamus. Homini motum aut anima praestat aut corpus aut de utroque permixtio. Et quia tria sunt de quibus inquisitio ista procedit, cum neque a corpore neque a permixtione praestari hoc posse constiterit, restat ut ab anima moueri hominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, manifestius est quam ut adserendum sit. Nihil est autem quod, dum immobile sit, aliud possit mouere. Igitur corpus hominem non mo
Abbreviated transcription (Latin):
aut naius circũfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autẽ ẽ
qd̃ non possit aliud dum ip̃m mouet᷑ impellere. Ergo si uerũ non ẽ.
ea que mouẽtur alia uõ mouere nõ constat. illud ut aliqͥd qd̃ moueat.
nec tamen moueat᷑ muemas. Illa gͥ magis probanda est in decuno de le¬
gibus a platone de motuũ prolata diuisio. Omĩs motus inquit aut et
se mouet et alia. aut ab alio mouetur et alia mouet. & prior ad aiãn.
Ad omĩa corꝑa secũdus refertur. hi gͦ duo motus et differẽtia seꝑantur
et societate uingũtur. Cõmune hoc habent ꝙ et prior et secundus mo¬
uet alia. hoc autẽ differũt. ꝙ ille a se. hic autem ab alio mouetur. Ex
his omib quȩ eruta de platonicoꝵ sensiĩ fecunditate colligimꝰ consti¬
tit non ẽẽ uerũ omĩa quȩ mouẽtur ab alio moueri. Ergo nec principiũ
motus ad dep̃candam alt̾ius necessitatẽ mouẽtis stare dicetur. qr potest

Expanded text:
aut nauis circumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est aut nauis circumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est quod non possit aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se mouet et alia, aut ab alio mouetur et alia mouet.» Et prior ad animam, ad omnia uero corpora secundus refertur. Hi ergo duo motus et differentia separantur et societate iunguntur. Commune hoc habent quod et prior et secundus mouent alia. Hoc autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetur, quia potest
Abbreviated transcription (Latin):
uecesse est. Quid his uerbis inuẽitur exp̃ssius clara significatõne p̾stã¬
tib non aliũde moueri qd̃ seip̃m mouet. cũ aĩam ob hoc dicat et̾nã qr
seip̃am mouet. et nõ mouetur aliũde: Ergo se mou̾e̾ hoc solũ signifi¬
tat. non ab alio moueri. Nec putes ꝙ idem moueat. idemq moueatur.
sed moueri sine alio mouente se mouere est. Aꝑte ergo constitit. qr
nõ ab alio moueri. Sed ne a se quidem sic mouetur. ut in ip̃o alud sit
quod mouet. aliud quod mouet᷑. nec ex toto. nec ex parte. ut ille propo¬
ut. Sed ob hoc solum seip̃m mouere dicitur ne ab alio moueri existi¬
metur. Sed et illa de motib aristotilica diuisio quã supra retulimus.
surripienti magis apta est ꝙͣ probanti. in qua ait. Sicut est qd̾ mo¬
uetur et nõ mouet. ita est quod mouet et nõ mouetur. Constat em̃

Expanded text:
di finem habeat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testandi finem habeat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine alio mouente 'se mouere' est. Aperte ergo constitit quiaίνητον potest non ab alio moueri; sed ne a se quidem sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait «sicut est quod mouetur et non mouet, ita est quod mouet et non mouetur.» Constat eni
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur significasse contendit dicendo. Solum igitur qd̃ seip̃m mo¬
uet quia ninꝙͣ deseritur a se. nũꝙͣ ne a se moueri quidem desuit. Et
aꝑte illum duo exp̃ssisse preclamat his uerbis. qd̾ mouet et moueri.
Sed uidetur mihi uir tautꝰ nhil ignorare potuisse. sed in exercitio
arguciarũ taliũ cõmuẽte sibi oꝑa sponte lusisse. Ceterũ qui nõ ad¬
uertat cũ quid dicitur seip̃m mouere nõ duo intelligẽda: sicut et
cum dicitur
alter qui punit. alter ẽ qui punitur. E cum se perdere. se ĩuoluere.
se liberare quis dicit᷑. non necesse ẽ unũ faciẽtem. alterũ subẽẽ paciẽ¬
tem. Sed hoc solum intellectu huiꝰ locutõnis expͥmitur. ut qui se pu¬
uit. aut qui se liberat. nõ ab alio hoc accepisse. sed ip̃e sibi aut ĩtulisse
mouet. ad hoc dicitur ut extimatõnem alt̾ius mouentis excludat. Quã
uolens plato de cogitacõne legentis eximere. his quȩ premisit expressit.

Expanded text:
mouetur, significasse contendit dicendo, «solum igitur quod se ipsum momouetur, significasse contendit dicendo, «solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat his uerbis «quod mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, cum quid dicitur se ipsum mouere, non duo intellegenda? Sicut et cum dicitur alter qui punit, alter est qui punitur; et cum 'se perdere', 'se inuoluere', 'se liberare' quis dicitur, non necesse est unum facientem, alterum subesse patientem. Sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimitur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, sed ipse sibi aut intulisse mouet», ad hoc dicitur ut aestimationem alterius mouentis excludat. Quam uolens Plato de cogitatione legentis eximere, his quae praemisit expressit.
Abbreviated transcription (Latin):
defixȩ hastȩ significat passionem. Sic et moueri licet passiuũ sonẽt.
qnͣdo tñ nihil est facieus. paciens meẽ non poterit. Et ut absolutiꝰ
liqueat nõ uerboꝵ sed rerum intellectu passionem significari. ette
ignis cum fertur ad supiora nihil patitur. cũ deorsũ fertur patit᷑ sine
dubio. quia hoc nisi alio ipellente nõ sustinet. E cum unũ idemq
proferat᷑. passionẽ tamen mõ meẽ. modo abesse dicemꝰ. Ergo et mo¬
ueri idem significatõne est. qd̾ calere. & cum ferrũ calere dicimꝰ. uel
stilum moueri quia utriq hoc aliunde prouenit passionẽ eẽ fateam¬
Cum ergo aut iguis calere. aut moueri aĩa dicetur. quia illiꝰ in ca¬
lore. et in motu huiꝰ eẽntia est. nullus hic locus reliquitur passiõi.
sed ille sic calere. sicut moueri ista dicetur. Hoc loco aristotiles argutã
de uerbis calũmam sartiens. platonẽ quoq duo. id est qd̃ mouet et qd̃

Expanded text:
defixae hastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, defixae hastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque uerbum proferatur, passionem tamen modo inesse, modo abesse dicemus. Ergo et moueri idem in significatione est quod calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc aliunde prouenit, passionem esse fateamCum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam de uerbis calumniam sarciens, Platonem quoque ipsum duo, id est quod mouet et quod
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. qd̾ latina conu̾sio significat ꝑ se moueri. Nec te confũdat
ꝙ moueri passuiũ uerbũ est. nec sicut cum secari dicitur. duo pariter
considerãtur. qd̵ secat et qd̃ secatur. Itemq cũ teneri dicit᷑ duo in telli¬
guntur qd tenet et quod tenet᷑. Ita hic moueri duarũ rerũ significa¬
tionẽ putes. quȩ mouet. et q̃ mouetur. Nam secari et teneri quidẽ pas¬
sio est. ideo consideratõnẽ facientis et pacientis amplectit᷑. M loueri autẽ
cum de his quidem dicit᷑ quȩ ab alio mouẽtur. utrãq consideratõnem si¬
militer rep̃sentat. De eo autem qd̾ ita ꝑ se mouetur. ut sit
cũ moueri dicitur. quia ex se non ex alio mouet᷑ nulla po¬
test suspicio passionis intelligi. Nam et stare licet passiuũ uerbũ non
esse iuideatur. cũ de eo tam̃ dicitur quod stat alio sistente. ut stãt t̾re

Expanded text:
intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat quod moueri passiuum uerbum est; nec, sicut secari cum dicitur, duo pariter considerantur, quod secat et quod secatur, itemque cum teneri dicitur, duo intelleguntur, quod tenet et quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet et quae mouetur. Nam secari quidem et teneri passio est; ideo considerationem et facientis et patientis amplectitur. Moueri autem cum de his quidem dicitur quae ab alio mouentur, utramque considerationem similiter repraesentat; de eo autem quod ita per se mouetur, ut sit αὐτοκίνητον, cum moueri dicitur, quia ex se, non ex alio mouetur, nulla potest suspicio passionis intellegi. Nam et stare, licet passiuum uerbum non esse uideatur, cum de eo tamen dicitur quod stat alio sistente, ut stant terra
Abbreviated transcription (Latin):
desinit. Ab se gͦ mouetur aĩa. licet et aĩalia uł arbores ꝑ se uideãtur
moueri. Sed illis ꝙͣuis interius latens. alia tñ causa id est aĩa uel na¬
tura motũ ministrat. ideo et amittũt hoc qd̾ aliũde sumpserũt. Aĩã
uo̾ ita ꝑ se mouetur ut ignis ꝑ se calet. et nulla aduẽticia causa. uel
illũ calefaciente. uel hanc mouẽte. Nam cũ ignẽ calidũ dicimꝰ. uõ
duo diu̾sa ꝑcipimꝰ. unũ quod calefacit. alt̾um qd̾ calefit. sed totum
calidũ secundũ suam naturã uocamꝰ. Cum niuẽ frigidam. cũ mel
dulce appellamꝰ. nõ aliud qd hanc qualicatẽ prestat. aliud cui p̃sta¬
tur accipimꝰ. Ita et cũ aĩam ꝑ se moueri dicimꝰ. non gemina cosidera¬
tio sequitur mouẽtis et moti. sed in ip̃o motu eẽnciam eius agnosci¬
mus quia ꝙ est in igne iomĩ calidi. m mue uocabulũ frigidi. appellatõ
dulcis in melle. Hoc necesse est de amme aut
nomẽ

Expanded text:
desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens, alia tamen causa, id est anima uel natura, motum ministrat. Ideo et amittunt hoc quod aliunde sumpserunt. Anima uero ita per se mouetur ut ignis per se calet, nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc mouente. Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum quod calefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel dulce appellamus, non aliud quod hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; sed in ipso motu essentiam eius agnoscimus, quia, quod est in igne nomen calidi, in niue uocabulum frigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de anima autocineti nomen
Abbreviated transcription (Latin):
lidum uocamꝰ. sed et ferrũ calidũ dicimus. et niuẽ frigidam. et saxum
frigidũ nũcupamꝰ. A lel dulce. sed et mulsum dulce uocamiꝰ. horũ tñ
singula de diuersis diuersa significant. Aliter em̃ de igne. aliter de ferro
calidi nomen accipimꝰ. quia iguis ꝑ se calet. nõ ab alio fit calidus. contͣ.
ferrũ non nisi ab alio calescit. ut iux frigida. uel mel dulce sit. non aliũ¬
de. sed ꝑ naturã contingit. Saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue.
uel melle proueĩunt. Sic et stare et moueri tã de hiş dicitur. quȩ ab se
uel stant uel mouẽtur.ꝙͣ de illis quȩ uel sistũtur uel agitantur ex alio.
Sed quib moueri ab alio uel stare contĩgit. hec et stare desmũt et mo¬
ueri. Quib autem idẽ est et ẽẽ et moueri nũꝙͣ a motu cessant. qr sine
eẽntia sua eẽ non possũt. sicut ferrũ amittit calorẽ. ignis uo̾ calere nõ

Expanded text:
lidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam et saxum lidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his dicitur quae ab se uel stant uel mouentur, quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, haec et stare desinunt et moueri. Quibus autem idem est et esse et moueri, numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, sicut ferrum amittit calorem, ignis uero calere non
Abbreviated transcription (Latin):
probasse omia que mouẽtur. & si ex se moueri dicant᷑. ab alio tñ moiu̾.
huius enĩ rei pars uera est. sed falsa conchisio. Nam eẽ aliqua quȩ cũ
ex se moueri uideãtur. ab alio tũ constat ioueri. nec uos diffitemur.
nec tanen omĩa quę ex se mouẽtur hoc sustinẽt ut ab alio ea moueri
necesse sit. Plato enim cũ dicit aĩam ex se moueri id est cum
uocat. nõ uult eam inter illa numerari quȩ ex se qui¬
dem iudẽtur moueri. sed a causa quȩ intra se latet. mouẽtur. ut mouẽ¬
tur aĩalia auctore quidẽ alio. sed occulto. Nam ab anima mouẽtur. Aut
mouẽtur arbores. quarũ et si nõ uidetur agitatus. a natura tũ eas inte¬
rius latente constat agitari. Sed plato ita aĩam dicit ex se moueri. ut
uõ aliam causã uel intrinsecus accidentẽ. uel interius latẽtem. huiꝰ mo¬
tus dicat auctorẽ. Hoc quẽadmodũ accipiendũ sit instruemꝰ. Ignẽ ca¬

Expanded text:
probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, ab alio tamen moueri. probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, ab alio tamen moueri. Huius enim rei pars uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se mouentur hoc sustinent, ut ab alio ea moueri necesse sit. Plato enim, cum dicit animam ex se moueri, id est cum αὐτοκίνητον uocat, non uult eam inter illa numerari quae ex se quidem uidentur moueri, sed a causa quae intra se latet mouentur, ut mouentur animalia, auctore quidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadmodum accipiendum sit instruemus. Ignem ca
Abbreviated transcription (Latin):
nen magistri sauciare temptauerat. subruerũt. Neq uero tam ĩmemor
mei. aut ita male ammatus sum. ut ex ingenio meo uel aristotili resi¬
stam. uel assim platom. sed ut quisq magnoꝵ uiroꝵ qui se platoĩcos
dici głiabantur. aut singula aut bina defensa ad ostentatõnem suoꝵ
operũ reliquerũt. collecta hec in unũ continue defensionis corpus coa¬
ceruari. adiecto si quid post illos aut sentire fas erat. aut audere ĩ intel¬
lectũ licebat. Et quia duo sunt quȩ asserere conatus est. unũ quo dicit
nhil ẽẽ quod ex se moueatur. Alterũ quo aĩam hoc ẽẽ non posse cõfir¬
mat. utriq resistendũ est. ut et constet posse aliquid ex se moueri. et
aĩam hoc esse clarescat. In primis igitur illiꝰ diuisionis oportet nos
cauere p̾stigias. in qua enumerãs aliqua quȩ ex se mouentur. et osten¬
dens illa quoq ab alio moueri. id est a causa interius latente. uidet᷑ sibi

Expanded text:
nem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor nem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suorum operum reliquerunt, collecta haec in unum continuae defensionis corpus coaceruaui, adiecto siquid post illos aut sentire fas erat aut audere in intellectum licebat. Et quia duo sunt quae adserere conatus est, unum quo dicit nihil esse quod ex se moueatur, alterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moueri et animam hoc esse clarescat. In primis igitur illius diuisionis oportet nos cauere praestigias, in qua enumerans aliqua quae ex se mouentur et ostendens illa quoque ab alio moueri, id est a causa interius latente, uidetur sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nec in orbem rotari potest anima. quia omĩs spera circa aliquid ĩ¬
mobile qd̾ centron uocamꝰ mouet᷑. Si gͦ et anima sic mouetur. aut n¬
tra se habet quod ĩmobile est. et ita fit ut nõ tota moueat᷑ aut si nõ int̾
se sequitur alud nõ minꝰ absurdum ut centrũ foris sit. quod ẽẽ nõ po¬
terit. Constat gͦ ex his ait ꝙ in hoc loco se uon moueat. Sed si ip̃am
se parit. sequitur ut caudẽ eẽ et non eẽ dicamꝰ. Si uo̾ scip̃am consimit.
non erit ĩmortalis. Q si se aut auget. aut minuit. eadem simul et ma¬
ior se. et unuor repietur. E his talem colligit silogisinũ. Si anima se
mouet. aliquo motus genere se mouet. Nullũ autem motus genus qͦ
se moueat nuenitur. Non gͥ se mouet. Contra has tam subtiles & ar¬
gutas et uerisimiles argumentatõnes attingendũ est. secũdũ sectatores
platonis. qui inceptũ quo aristotiles tam ueram tamq ualidã diffinitõ¬

Expanded text:
Sed nec in orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid imSed nec in orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid immobile quod centron uocamus mouetur. Si ergo et anima sic mouetur, aut intra se habet quod immobile est, et ita fit ut non tota moueatur, aut si non intra se, sequetur aliud non minus absurdum, ut centron foris sit, quod esse non poterit. Constat ergo ex his», ait, «quod in loco se non moueat. Sed si ipsa se parit, sequitur ut eandem et esse et non esse dicamus; si uero se ipsa consumit, non erit immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior se et minor reperietur.» Et ex his talem colligit syllogismum: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisimiles argumentationes accingendum est secundum sectatores Platonis, qui inceptum, quo Aristoteles tam ueram tamque ualidam definitio
Abbreviated transcription (Latin):
reliquis motib et de loco iñ locum mouetur. Quod si est. mõ corpus
ingreditur. mõ rursus egreditur. et hoc frequent exercet. Sed hoc uide¬
mus fieri non posse. non gͥ mouetur. Hoc quoq addit. Si aĩa se mo¬
uet. necesse est ut aliquo motus genere se moueat. Ergo aut in loco se
mouet. aut ip̃am se pariendo se mouet. aut seipãm consuẽdo. aut se
augendo. aut se minuẽdo. Hec sũt enum ait motus genera. Noꝵ inqͥt
singula quemadinodũ possint fieri requiramꝰ. Si in loco se mouet. aut
m rectam lineã se mouet. aut sperico motu in orbem rotat᷑. Sed recta
linea infuta nulla est. Nlam quecũq in natura intelligitur liuea qͦ¬
cũq fine sine dubio t̾minatur. Si gͦ ꝑ liueam t̾minatã auima se mouet
non semꝑ mouetur. Nam cũ ad finem uenit᷑. et inde rursus ui exor¬
diũ reditur. necesse est int̾sticiũ motus fieri in ip̃a ꝑmutatõne redeundi.

Expanded text:
reliquis motibus et de loco in locum mouetur. Quod si est, modo corpus reliquis motibus et de loco in locum mouetur. Quod si est, modo corpus ingreditur, modo rursus egreditur, et hoc frequenter exercet. Sed hoc uidemus fieri non posse. Non igitur mouetur.» His quoque addit: «Si anima se mouet, necesse est ut aliquo motus genere se moueat. Ergo aut in loco se mouet, aut se ipsam pariendo se mouet aut se ipsam consumendo, aut se augendo aut se minuendo; haec sunt enim», ait, «motus genera. Horum», inquit, «singula quemadmodum possint fieri requiramus. Si in loco se mouet, aut in rectam lineam se mouet aut sphaerico motu in orbem rotatur. Sed recta linea infinita nulla est: nam quaecumque in natura intellegitur linea quocumque fine sine dubio terminatur. Si ergo per lineam terminatam anima se mouet, non semper mouetur: nam cum ad finem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permutatione redeundi.
Abbreviated transcription (Latin):
non potest se mouere. Item dicit si aĩe essencia motus eẽt nũꝙͣ quiesceret a
motu. Nihil est eiũ quod recipiat eẽnciȩ suȩ contrarietatẽ. ⁊lam ignis nũ¬
qmͣ frigidus erit. nec nix unꝙͣ sponte calescit. Amina aũt non nũꝙͣ a
motu cessat. Non enĩ corpus semꝑ iudemue agitari. N lon igit᷑ ammȩ
eẽntia motus est. cuiꝰ contrariũ receptat. Ait eciã. Aĩa si aliis causa
motus est. ip̃a sibi causa motus esse non poterit. Nihil est em̃ inqͥt. qd̾
eiustem rei sibi causa sit. cuiꝰ est alii. ut medicus. ut exercitator corpoꝵ
prestat. Item dicit. Om̃is motus ad exerticiũ sui instrumẽto eget.
ut singularũ artiũ usus docet. Ergo uidendũ est ne et aĩe ad se mouẽ¬
dum instrumẽto opus sit. Quod si impossibile iudicatur. et illud ĩpos¬
sibile erit ut aiã se moueat. Item dicit si mouet᷑ ammna. sine dubio cũ

Expanded text:
non potest se mouere.» Item dicit: «Si animae essentia motus esset, numquam quiesceret a non potest se mouere.» Item dicit: «Si animae essentia motus esset, numquam quiesceret a motu. Nihil est enim quod recipiat essentiae suae contrarietatem: nam ignis numquam frigidus erit nec nix sponte umquam calescet. Anima autem non numquam a motu cessat: non enim semper corpus uidemus agitari. Non igitur animae essentia motus est cuius contrarietatem receptat. Ait etiam: «Anima si aliis causa motus est, ipsa sibi causa motus esse non poterit. Nihil est enim», inquit, «quod eiusdem rei sibi causa sit, cuius est alii: ut medicus, ut exercitor corporum,praestant.» Item dicit: «Omnis motus ad exercitium sui instrumento eget, ut singularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima, sine dubio cum
Abbreviated transcription (Latin):
stare dicatur. Stat gͥ qd̾ primũ mouet. Contͣ platonẽ gͦ qui dicit aĩam
motus esse pͥncipiũ in hunc modũ compo silogismnꝰ. Anima pͥncipi¬
um motus est. principiũ autem motus non mouet᷑ igitur aĩa nõ moue¬
tur. Et hoc est qd̃ primo loco uident̾ obiecit. Nec eousq ꝑsuadere cõtentus.
aĩam non moueri aliis quoq rõnib non minꝰ uiolentis ꝑurget. Nullũ
iquit miciũ idem potest ẽẽ ei cuiꝰ est iniciũ. Nam apud geometras pͥnci¬
piuĩ linee punctũ dicitur eẽ. non linea. apud arismeticos pͥncipiũ nuimeri
non est numerus. Item causa nascendi ip̃a non nascitur. E ip̃a gͦ motus
eodemq tempore contrarietates ad unũ idemq ꝑtinentes euẽĩant. Scimꝰ
autem quia mouere face̾. et moueri pati est. Ei igitur quod se mouet euẽi
ẽt simul duo sibi contraria et facere et pati qd impossibile est. Anma igitͤ

Expanded text:
stare dicatur. Stat igitur quod primum mouet.» Contra Platonem ergo, qui dicit animam stare dicatur. Stat igitur quod primum mouet.» Contra Platonem ergo, qui dicit animam motus esse principium, in hunc modum componitur syllogismus: «Anima principium motus est. Principium autem motus non mouetur. Igitur anima non mouetur.» Et hoc est quod primo loco uiolenter obiecit, nec eo usque persuadere contentus animam non moueri, aliis quoque rationibus non minus uiolentis perurget. «Nullum», inquit, «initium idem potest esse ei cuius est initium. Nam apud geometras principium lineae punctum dicitur esse, non linea; apud arithmeticos principium numeri non est numerus. Item causa nascendi ipsa non nascitur. Et ipsa ergo motus eodemque tempore contrarietates ad unum idemque pertinentes eueniant. Scimus autem quia mouere facere est et moueri pati est. Ei igitur quod se mouet simul euenient duo sibi contraria, et facere et pati, quod impossibile est. Anima igitur
Abbreviated transcription (Latin):
siam mouet᷑. ut ex trib fit cõmune qd̃ mediũ. duo uõ sibi contraria in¬
telligãtur. Nam sicut est quod mouetur. et non mouet ita ẽ inquit quod
mouet et non mouet᷑. Propt̾ quod diximus quia om̃e quod mouet᷑ ab alio
moueatur. et si ip̃m mouetur qd̃ mouet. queremꝰ semꝑ motus huiꝰ. neq
unꝙͣ inueniemꝰ exordiũ. Nemde si quid se mouere dicatur. necesse ẽ inquit
ut aut totũ a toto. aut partẽ a parte. partem a toto aut totũ a parte existi¬
memꝰ moueri. et tamen motus ille seu a toto. seu a parte procedat. alteꝵ
sui postulabit auctorẽ. Ex hic omib in unũ aristotilica rõcinatio tota colli¬
gitur. hoc modo. Om̃e quod mouetur ab alio mouet᷑. Quod igitur mouet¬
primũ. aut stat. aut ab alio et ip̃m mouetur. Sed si ab alio iam nõ po¬
test hoc primũ uocari. et semꝑ qd̃ primũ moueat requiremꝰ. Restat ut

Expanded text:
etiam mouetur, ut ex tribus sit commune quod medium, duo uero sibi contraria inetiam mouetur, ut ex tribus sit commune quod medium, duo uero sibi contraria intellegantur. Nam sicut est quod mouetur et non mouet, ita est», inquit, «quod mouet et non mouetur; propter quod diximus quia, cum omne quod mouetur ab alio moueatur, si quod mouet et ipsum mouetur, quaeremus semper motus huius nec umquam inueniemus exordium. Deinde siquid se mouere dicatur, necesse est», inquit, «ut aut totum a toto, aut partem a parte, aut partem a toto, aut totum a parte existimemus moueri; et tamen motus ille, seu a toto seu a parte procedat, alterum sui postulabit auctorem.» Ex his omnibus in unum Aristotelica ratiocinatio tota colligitur hoc modo: «Omne quod mouetur ab alio mouetur. Quod igitur primum mouet, aut stat aut ab alio et ipsum mouetur. Sed si ab alio, iam non potest hoc primum uocari, et semper quod primum moueat requiremus. Restat ut
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur cõstet ab alio moueri. sine dubio id qd primũ mouet. quia non
ab alio mouetur. neq enĩ haberet᷑ iam primũ si ab alio moue̾tur necesse ẽ
inquit. ut aut stare dicatur. aut seip̃m mouere. Nlam si moueri ab alio dica¬
tur illud quoq quod primũ mouet. dicetur ab alis moueri. et illud rursꝰ mo¬
ueri ab alio. et in infinitũ inquisitio ista casura est nũqmͣ exordia prima
repieus. si semꝑ aliud ea quȩ putaueris prima precedit. Restat gͥ inquit.
ut si quod primũ mouet. non dicitur stare. ip̃m se mouere dicatur. et sic
erit in uno eodemq aliud qd mouet. aliud qd mouet᷑. Si quidem in oĩ ait
motu tria sint hec necesse est. id est qd̃ mouet. et quod mouet᷑. et quod mo¬
uet et simul mouetur. Ex his quod mouet᷑ tm̃ mouetur. nõ eciã mouet.
Cum illud quo fit motus et moueatur & moueat. Illud uo̾ quod mouet. nõ

Expanded text:
mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio mouetur neque enim haberetur iam primum si ab alio moueretur, necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dicatur, illud quoque quod id mouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae putaueris prima praecedit. Restat igitur», inquit, «ut si quod primum mouet non dicatur stare, ipsum se mouere dicatur. Et sic erit in uno eodemque aliud quod mouet, aliud quod mouetur, siquidem in omni», ait, «motu tria haec sint necesse est, id est quod mouet, et quo mouet, et quod mouetur. Ex his quod mouetur tantum mouetur, non etiam mouet, cum illud quo fit motus et moueatur et moueat; illud uero quod mouet non
Abbreviated transcription (Latin):
cet a quo hẽatur incertũ. Racio enĩ ait dep̃hendit ẽẽ nescio quid hoc
moueat. Nam si sponte iouerẽtur. sponte eciam starẽt. sed nec unã iuã
semꝑ agerent. ĩmo ꝑ diu̾sa iouerẽtur si spontaneo ferrẽtur agitatu.
Cum uo̾ hoc facere uon possint. sed leuib semꝑ ascensus et desceusꝰ gra¬
iubus deputatus sit. apparet eorũ motum ad certam & constitutã nature
uecessitatem referri. Hec sunt et his similia quib aristotiles omne qd̃ moue¬
tur ab alio moueri probasse se credidit. Sed platonia ut paulo post demõstra¬
bitur. argumenta hȩc arguta magis ꝙͣ uera esse docuerũt. Nunc sequẽs
eiusdem iũgenda diuisio est. qua non posse aĩam ex se moueri eciã si hoc
alia res facere posset. laborat ostendere. E huius rei primã ꝓpositionẽ ab
illis nuituatur. quȩ sibi extimat cõstitisse. Sic em̃ ait. Cum gͥ om̃e quod

Expanded text:
cet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec cet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec moueat. Nam si sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa mouerentur si spontaneo ferrentur agitatu. Cum uero hoc facere non possint, sed leuibus semper ascensus, et descensus graibus deputatus sit, apparet eorum motum ad certam et constitutam naturae necessitatem referri.» Haec sunt et his similia quibus Aristoteles omne quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut paulo post demonstrabitur, argumenta haec arguta magis quam uera esse docuerunt. Nunc sequens eiusdem iungenda diuisio est qua non posse animam ex se moueri, etiamsi hoc alia res facere posset, laborat ostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur quae sibi aestimat constitisse. Sic enim ait: «Cum igitur omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
pedem stans manũ ue uel caput agitet. Per se autẽ mouet᷑ quod neq
alio moueantur. Probo autem inqͥt eciã ea quę ꝑ se mouẽtur ab alio mo¬
ueri. Ex om̃ib enĩ ait quȩ ꝑ se mouẽtur alia causã motus intra se pos¬
sident. ut auimalia ut arbores. quȩ sine dubio ab alio intelligũtur moiui̾
causa scilicet quȩ in ipĩs latet. Nam causã motus ab eo quod mouet᷑
ratio sequestrat. Alia uo̾ aꝑte ab alio mouent᷑. id est aut ui. aut natura.
& ui moueri dicimꝰ om̃e iaculũ qd cum de manu iaculantis recessit. suo
quidẽ motu ferri uidetur. sed origo motus ad uim refertur. Sic eium
non nũqͣm et t̾ra sursũ et ignem deorsũ ferri uidemꝰ. qd̃ alienus sine
dubio cogit impulsus. Natura uo̾ mouẽtur uel grauia cũ ꝑ se deorsũ
uel leuia cũ sursum ferũtur. Sed et hoc dicendũ est ab alio moueri li¬

Expanded text:
stans pedem manumue uel caput agitet. Per se autem mouetur quod nequstans pedem manumue uel caput agitet. Per se autem mouetur quod nequalio moueantur: probabo autem», inquit, «etiam ea quae per se mouentur ab alio moueri. Ex omnibus enim», ait, «quae per se mouentur, alia causam motus intra se possident, ut animalia, ut arbores, quae sine dubio ab alio intelleguntur moueri, a causa scilicet quae in ipsis latet nam causam motus ab eo quod mouetur ratio sequestrat; alia uero aperte ab alio mouentur, id est aut ui aut natura. Et ui moueri dicimus omne iaculum, quod, cum de manu iaculantis recessit, suo quidem motu ferri uidetur, sed origo motus ad uim refertur. Sic enim non numquam et terram sursum et ignem deorsum ferri uidemus, quod alienus sine dubio cogit impulsus. Natura uero mouentur uel grauia cum per se deorsum, uel leuia cum sursum feruntur; sed et haec dicendum est ab alio moueri, li
Abbreviated transcription (Latin):
ex se moueri. iam moueri uniu̾sa cõfirmat. sed modũ astruit quo aĩa
mouetur. Si quid uõ est aliud ĩmobile. nihil ad hoc quod de aĩa astrui¬
tur ꝑtinebit. Quod et ip̃e aristotiles uidens. postꝙͣ docuit eẽ aliud ĩ¬
mobile. hoc ẽẽ aiam uult docere. et incipit asserere iuhil eẽ quod ex se
ioueri possit. sed omĩa quȩ mouẽtur ab alio moueri. Quod si uere
probasset. inhil ad patrocinũ platonice secte relinque̾tur. Quemad¬
modum eiũ credi posset ex se moueri aĩam si constaret uel ẽẽ quod ex
se posset moueri: In hac autẽ aristotilica argumẽtatione huiꝰ modi
diuisioĩs ordo contexitur. Ex his om̃ib quȩ mouẽtur inqͥt alia ꝑ se
mouẽtur. alia ex accidenti. E ex accidenti inquit mouẽtur. q̃ cum ip̃a
nõ inoueãtur. in eo tam̃ sunt qd̃ mouetur. ut in naui sacina. seu uec¬
tor quiescens. aut eciã cum pars mouet᷑ quiescẽte integritate. ut si qͥs

Expanded text:
ex se moueri, iam moueri uniuersa confirmat, sed modum adstruit quo anima ex se moueri, iam moueri uniuersa confirmat, sed modum adstruit quo anima mouetur. Si quid uero est aliud immobile, nihil ad hoc quod de anima adstruitur pertinebit. Quod et ipse Aristoteles uidens, postquam docuit esse aliquid immobile, hoc esse animam uult docere, et incipit adserere nihil esse quod ex se moueri possit, sed omnia quae mouentur ab alio moueri. Quod si uere probasset, nihil ad patrocinium Platonicae sectae relinqueretur. Quemadmodum enim credi posset ex se moueri animam si constaret nihil esse quod ex se possit moueri? In hac autem Aristotelica argumentatione huius modi diuisionis ordo contexitur: «Ex omnibus quae mouentur», inquit, «alia per se mouentur, alia ex accidenti. Et ex accidenti», inquit, «mouentur quae, cum ipsa non moueantur, in eo tamen sunt quod mouetur, ut in naui sarcina seu uector quiescens, aut etiam cum pars mouetur quiescente integritate, ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt ĩmobilia esse. aut omĩa moueri. aut aliqua ex his mou̾i.
aliqua nõ moueri. Item si damꝰ ait et motũ et quietem. necesse ẽ
ut alia semꝑ moueri. et alia nũqͣm moueri. aut omĩa simul nũc
quiescere. nũc morieri. Ne his inquit quid magis uerũ sit reqͥramꝰ.
on ẽẽ omĩa ĩmobilia aspectus ip̃e testinoĩo est. quia sunt quoꝵ
motũ uidemus. Rursus nõ moueri om̃ia uisus docet. quo ĩmota cognos¬
cimus. Sed nec omia dicere possumꝰ mõ motũ pati. mõ esse sine motu.
quia sũt quoꝵ perpetuũ motũ uidemus. ut de celestib milla dubitatio
est. Restat igitur ait ut sicut aliqua semꝑ mouẽtur. ita sit aliquid im
mobile semꝑ. Ex his ut collectũ sit ẽẽ aliquid ĩmobile. nullus obuiat
uel refellit. Nam et uera diuisio est. et secte platonice repugnat. Neq
enĩ si quid est ĩmobile sequitur ut hoc sit amia. Nec qui dicit aĩam

Expanded text:
quae sunt immobilia esse, aut omnia moueri, aut aliqua ex his moueri, quae sunt immobilia esse, aut omnia moueri, aut aliqua ex his moueri, aliqua non moueri. Item si damus», ait, «et motum et quietem, necesse est aut alia semper moueri et alia numquam moueri, aut omnia simul nunc quiescere, nunc moueri. De his», inquit, «quid magis uerum sit requiramus. Non esse omnia immobilia aspectus ipse testimonio est, quia sunt quorum motum uidemus. Rursus non moueri omnia uisus docet, quo immota cognoscimus. Sed nec omnia dicere possumus modo motum pati, modo esse sine motu, quia sunt quorum perpetuum motum uidemus, ut de caelestibus nulla dubitatio est. Restat igitur», ait, «ut, sicut aliqua semper mouentur, ita sit aliquid semper immobile.» Ex his ut collectum sit esse aliquid immobile, nullus obuiat uel refellit. Nam et uera diuisio est, et sectae Platonicae non repugnat. Neque enim siquid est immobile, sequitur ut hoc sit anima, nec qui dicit animam
Abbreviated transcription (Latin):
tur pͥncipium motus ẽ. quod autẽ pricipiũ motus nõ est uatũ nõ
est. quod autẽ natum nõ est. ĩmortale est. igitur aĩa ĩmortalis est.
Sed horũ omium rõcinationẽ apud eũ potest postrema conclusio de
aĩc ĩmortalitate constare. qui primã propositionẽ id est ex se moui
aĩami non refellit. hac eiũ in fide non recepta ꝓpõne. debilia fiunt
quȩ sequũtur. Sed huic stoicoꝵ quidẽ accedit assensio. Aristotiles uo̾
adeo non acquiescit ut aĩam non solũ ex se non moueri. sed ne mo¬
ueri quidẽ penitus conet᷑ asserere. Ita eĩ callidis argumẽtatõnibus
astruit nihil ex se moueri ut et si aliquid hoc facere concedat. aĩam
tamen hoc non esse affirmet. Si enĩ anima inquit principiũ mnotꝰ
est. doceo non posse pͥncipiũ motus moueri. E ita diuisionẽ sue
artis ingreditur ut pͥmũ doceat in rerũ natura eẽ aliquid ĩmobi¬
le. deinde hoc eẽ aĩam temptet ostende̾. Necesse est inquit aut oĩa

Expanded text:
principium motus est natum non est. Quod natum non est immortale est. Igitur anima immortalis est.» Sed harum omnium ratiocinationum apud eum potest postrema conclusio de animae immortalitate constare, qui primam propositionem, id est ex se moueri animam, non refellit; hac enim in fidem non recepta, debilia fiunt omnia quae sequuntur. Sed huic Stoicorum quidem accedit adsensio. Aristoteles uero adeo non adquiescit, ut animam non solum ex se non moueri, sed ne moueri quidem penitus conetur adserere. Ita enim callidis argumentationibus adstruit nihil ex se moueri ut, etsi aliquid hoc facere concedat, animam tamen hoc non esse confirmet. «Si enim anima», inquit, «principium motus est, doceo non posse principium motus moueri». Et ita diuisionem suae artis ingreditur,ut primum doceat in rerum natura esse aliquid immobile, deinde hoc esse animam temptet ostendere. «Necesse est», inquit, «aut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
mentorum patrocimo subruatur. Restat ergo ut indubitabili rõne
monstratum sit in terram ferri omĩa nutũ suo pondera. Ista autẽ
quȩ de hoc dicta sunt opitulabuntur nobie et ad illius loci dispu¬
tationem quo antipodes esse cominemorat. Sed hic in habita con¬
tinuatione tractatus ad secundi cõmentarii uolumen disputationẽ

Expanded text:
mentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione mentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione monstratum sit in terram ferri «omnia nutu suo pondera». Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad illius loci disputationem quo antipodas esse commemorat. Sed hic, inhibita continuatione tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem
Abbreviated transcription (Latin):
inferior paris altitudinis innũsitate suspicitur. Nisi enin omĩa pon¬
dera ferrentur i t̾ram mmbres qui extra latera terrȩ defluunt. nõ i
terram. sed in celum caderent. quod ulitatem ioci scurrilis excedit. Esto
enm terre spera. cui asscripta sunt a .b.c. d. cuta hanc sit aeris orbis.
cui asscripta sunt e f.g.l.i. et utrũq orbem id est terie et aeris di¬
uidat liea dicta ab. e. usq ad .l. erit supior ista quam possidemus. et
illa sub pedib. Nisi ergo caderet onne pondus in terram. paruã nius
imbrium partem terra susciperet ab. a. usq ad .c. latera uero aeris id ẽ
a b. usq ad .f. et a g. usq ad .i. humorem suũ in aerem celumq dei¬
cerent. De inferiore autem cȩli hemisperio pluuia in exteriora et na
ture ignota deflueret. sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hec uel re¬
fellere dedignatur sermo sobrius. quia sic absurdum est ut smne argu¬

Expanded text:
inferior pari altitudinis immensitate suspicitur. Nisi ergo omnia poninferior pari altitudinis immensitate suspicitur. Nisi ergo omnia pondera ferrentur in terram, imbres qui extra latera terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. Esto enim terrae sphaera cui ascripta sunt ABCD, circa hanc sit aeris orbis cui ascripta sunt EFGLM, et utrumque orbem, id est terrae et aeris, diuidat linea ducta ab E usque ad L: erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam nimis imbrium partem terra susciperet ab A usque ad C; latera uero aeris, id est ab F usque ad E et a G usque ad L, umorem suum in aerem caelumque deicerent; de inferiore autem caeli hemisphaerio pluuia in exteriora et ideo naturae ignota deflueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc uel refellere dedignatur sermo sobrius, quod sic absurdum est ut sine argu
Abbreviated transcription (Latin):
pondus relapsa est. Aigumento sunt tũ alia innumera tum precipue
imbres qui in terram ex omi aeris parte relabũtur. Nec enim ĩ hãc
solam qua habitamus suꝑficiem decidunt. sed et in latera. quibus in
terra globositas speralis efficitur. et in partem alterã quȩ ad nos habe¬
tur inferior id est mibrium casus est. Nam si aer terrem frigoris exa¬
latione dẽpsatis in nubem cogitur. & ita abrumpit in imbres. aer au¬
tem inuuersam t̾ram ambit circũfusus procul dubio ex omni aeris
parte preter ustam calore perpetuo liquor pluuialis emanat. qui un¬
diq in t̾ram quȩ unica est sedes ponderum effluit. Quod qui respu¬
it superest ut extimet extra hanc superficiem quam incolimꝰ quic¬
quid nuiũ imbrium ue. uel grandinũ cadit. hoc totum in celum de
aere defluere. Celum enĩ ab om̃i parte t̾re equabiliter distat. Et
ut a nr̃a habitatione. ita et a latebris et a parte que a nobis habet᷑

Expanded text:
pondus relapsa est. Argumento sunt, cum alia innumera, tum praecipue pondus relapsa est. Argumento sunt, cum alia innumera, tum praecipue imbres qui in terram ex omni aeris parte labuntur. Nec enim in hanc solam quam habitamus superficiem decidunt, sed et in latera quibus in terra globositas sphaeralis efficitur; et in partem alteram, quae ad nos habetur inferior, idem imbrium casus est. Nam si aer, terreni frigoris exhalatione densetus, in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, aer autem uniuersam terram circumfusus ambit, procul dubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undique in terram, quae unica est sedes ponderum, defluit. Quod qui respuit, superest ut aestimet extra hanc unam superficiem quam incolimus, quidquid niuium imbriumue uel grandinum cadit, hoc totum in caelum de aere defluere. Caelum enim ab omni parte terrae aequabiliter distat et, ut a nostra habitatione, ita et a lateribus et a parte quae ad nos habetur
Abbreviated transcription (Latin):
fluxum coagulatum est. Iam uo̾ quod de omni siluestri tumultu
uastum impenetrabile densatum ex defecatis abrasum resedit elemẽ¬
tis hesit in mio quod demersum est stringẽte perpetuo gelu. quod eli¬
minatũ in ultima mundi parte longinquitas solis coaceruauit. Qͦd
eigo ita concretum est terre nomen accepit. Hanc spissus aer et terre¬
no frigori propior qͣm solis calori. stupore spiramnnns densioris undiq¬
uersum fulcit et continet. Alec in recessum et accessum moueri eam
patitur. uel uis cirtũuallantis. et ex omni parte iugore summli librantis
aure. uel ip̃a speralis extrenitas. Que si paulum deiuauerit a medio.
fit ut cuicũq uertici propior. et mia relinquat. Quod ideo in solo me¬
dio est. quia ip̃a sola pars a quouis sperȩ uertice pari spacio recedit. In
haut ergo que & mia est et quasi media. et non mouetur quia cẽtron
est om̃a pondera ferri necesse est. quia et ip̃a in hunc locum quasi

Expanded text:
fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri tumultu fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri tumultu uastum, impenetrabile, densetum, ex defaecatis abrasum resedit elementis, haesit in imo; quod demersum est stringente perpetuo gelu, quod eliminatum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita concretum est, terrae nomen accepit. Hanc spissus aer et terreno frigori propior quam solis calori stupore spiraminis densioris undiqueuersum fulcit et continet, nec in recesssum aut accessum moueri eam patitur uel uis circumuallantis et ex omni parte uigore simili librantis aurae uel ipsa sphaeralis extremitas, quae si paululum a medio deuiauerit, fit cuicumque uertici propior et imum relinquit, quod ideo in solo medio est, quia ipsa sola pars a quouis sphaerae uertice pari spatio recedit. In hanc igitur, quae et ima est, quasi media, et non mouetur, quia centron est, omnia pondera ferri necesse est, quia et ipsa in hunc locum quasi