comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
superueniet inte: et uirtus
altissim obum brabittibi
Ideoq et quod nascet᷑ extescm̃:
uocabitur filius dĩ : Nonenim
ait. ad optiuus uocabit᷑ filius dĩ.
sed absolute filius dĩ. et filius
altissimi: Deniq. non desola
excellentia maiestatis eius¬
tunc loquebat᷑ angłs: sed potius
de in carnata diuinitate. Porro
quod de inuiolata uirgine sũpsit.
more sacrieloquii. partẽ prototo
ut ꝑ solum corpus. totũ intelligas
hominẽ in anima rationali ex
eanatum. Sednequis libet
scrupulus ambiguitatis rema¬
neret. quia de incarnationis
eius mẏsterio dixerit : statim
post pauca subin fert: Dabitei
dñs dr̃ sedẽ dauid patris eius:
Secđm carnẽ uidelicet dauid filius
dictus est : seisecđm diuinitatẽ :
Habesigit᷑. qm̃ de quo supͣ dixerat
quod enĩ exte nascetur scm̃.
uocabitur filius dĩ : Nonadoptiuus.
seduerus. Nonalienꝰ sed ꝓpͥus :
Ideoq subiecit. Dabit eidñs ds̃
sedẽ cdauid patris eius: Nam
quis eũ ad optasse infiliũ credat᷑.

Expanded text:
in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Non enim ait: adoptivus vocabitur Filius Dei, sed absolute Filius Dei, et Filius Altissimi. Denique non de sola excellentia majestatis ejus loquebatur angelus, sed potius de incarnata divinitate. Porro quod de inviolata Virgine sumpsit, more sacri eloquii, partem pro toto, ut per solum corpus totum intelligas hominem in anima rationali ex ea natum. Sed ne quilibet scrupulus ambiguitatis remaneret, quia de incarnationis ejus mysterio dixerit, statim post pauca subinfert: Dabit ei Dominus Deus sedem David patris ejus. Secundum carnem videlicet, David filius dictus est, non secundum divinitatem. Habes igitur, quoniam de quo supra dixerat: Quod enim ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei, non adoptivus, sed verus; non alienus, sed proprius; de eo subjecit: Dabit ei Dominus Deus sedem David patris ejus . Nam quis eum adoptasse in filium credatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed falsis assertionibus dñm̃nr̃m
ad probaredocumentis. Fȩcigit᷑
dicentes. aut inutero uirginis eu
suspicantur ad optatũ. Quod dici
nefas est. quia debeata uirgine
in enarrabiliter sumpsit . non
adoptauit carnẽ. Aut̃ certe purũ
eum hominem sinedõnatum. qđ
cogitare impium est necesse est
fateantur. Ac ꝑ hoc postea quasi
eguerit adoptione a patre. iR
filium sit adoptatus. Cumnilul
ds̃ eguerit quierat in eo non per
gratiam quem ad modũ incȩteris
scĩs purisq hominibus. sed essen
nobis adoptionẽ tribuit filiorũ
supsenetessarium eguit. ut
sibi haberet: Nam quia pecca:¬
tum non habuit : ideo nobis
peccata donauit : Quia noN
accepit ut uita esset. sed ipse
essentialiter uita est : ic circo
nobis uitam ȩternam indulsit:
Videamus nunc quid de eiusincar¬
natione gabrihel cui creditũ
fuerat sȩ cretȩ dispensationis
sacramentũ ad mariã uirginem
dicat. Saue inquit gratiaplena
dns tecum Cumq turbata esset

Expanded text:
sed falsis assertionibus, Dominum nsed falsis assertionibus, Dominum napprobare documentis. Haec igitur dicentes, aut in utero Virginis eum suspicantur adoptatum, quod dici nefas est, quia de beata Virgine inenarrabiliter sumpsit, non adoptavit carnem; aut certe purum eum hominem sine Deo natum, quod cogitare impium est, necesse est, fateantur, ac per hoc postea, quasi eguerit adoptione, a Patre in Filium sit adoptatus: cum nihil Deus eguerit, qui erat in eo non per gratiam, quemadmodum in caeteris sanctis purisque hominibus, sed essentnobis adoptionem tribuit filiorum, si ipse necessarium eguit, ut sibi haberet? Nam quia peccatum non habuit, ideo nobis peccata donavit: quia non accepit ut vita esset, sed ipse essentialiter vita est, idcirco nobis vitam aeternam indulsit. IV. Videamus nunc quid de ejus incarnatione Gabriel, cui creditum fuerat secretae dispensationis sacramentum, ad Mariam virginem dicat: Ave, inquit, gratia plena, 3 Dominus tecum . Cumque turbata esset
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ firmit̃ radicatũ ÷ Sine fide
Pirmũ autẽ fundamentũ stat. et¬
habet signa culũ hoc. Nouit dñs
qui sunt eius. Licetille sȩuiat.
acmille modis fraude talliditatis
serpendo extraseptã sc̃ȩ ȩccłȩ
hincindesqua mas neque⁊tiȩ suȩ.¬
istis scopulis illisus expoliet. Ac
ꝑ hoc circum quaq discurrens.
modo in orbecirculato latenter
circa uiã obiciens. ut pedẽ simpli¬
citer calcantis mordeat. Modo
in summa sese suspendens falsitatis
causa : hereticorũ pectora ueneno
ꝑfidiȩ inficien do tumidareddat :
euomant. Sed quia su ꝑ firmã petrã
fundata ẽ : portȩ inferi ñ p̃ualebaq
aduersus eam. Fluius nimirum¬
pestiferi serpentis instinctu
quorũ non sunt nomina in calculo
candido agni inscripta. he resim
ueternosam illustrium fortium
scilicet iurorũ calcib mirabiliter
funditus de truncatã. spinoso moli¬
untur rediuiua radice suscitare
destirpe : Astruunt igitur

Expanded text:
mentum firmiter radicatum. Sine mentum firmiter radicatum. Sine Firmum autem Dei fundamentum stat, habens signaculum hoc: Novit Dominus qui sunt ejus . Licet ille saeviat, ac mille modis fraude calliditatis serpendo extra septa sanctae Ecclesiae, hinc inde squamas nequitiae suae syrtis scopulis illisus exspoliet, ac per hoc circumquaque discurrens, modo in orbe circumlato latenter se juxta viam objiciens, ut pedem simpliciter calcantis mordeat, modo in summa sese suspendens falsitatis cauda haereticorum pectora veneno perfidiae inficiendo tumida reddat, evomat. Sed quia super firmam petram fundata est, portae inferi non praevalebunt adversus eam. III. Hujus nimirum serpentis instinctu quorum non sunt nomina in calculo candido Agni inscripta, haeresim veternosam illustrium, fortium scilicet virorum, calcibus mirabiliter funditus detruncatam spinoso moliuntur rediviva radice suscitare de stirpe. Astruunt igitur,
Abbreviated transcription (Latin):
documentis. O portet inquit
egregiuis p̃dicator et de castris
dominicis probatissimꝰ miles
hereses eẽ. ut hii qui ꝓbatisunt
manifestifiant. Alta etenim
nonnunquã dispensationeagit᷑.
ut unde caderea driunã timet᷑.
uacillantibus plantis. in de ualen¬
tius roborata firmit̃. incussa
ꝑsistat. et antiquus hostis unde
seuicis se suꝑbegloriat᷑. inde diuina
superatus potentia se suc cubusse
doleat prostratꝰ: Nsam quia
suꝑ fidei fundamentũ om̃ium
uirtutũ fabricã ꝑsistere non
ignorat : ipsã fidei malitiȩ suȩ
festinat quẽ ad modũ de eiussatel¬
litib: id .ẽ. malignis spiritibus
ꝑpsalmistã dicit᷑. Quidicunt
exanite ex anite usq ad fundam̃tũ :
Usq ad fundamentũ quipƿe maligni
spiritꝰ animã in aniter seex in anisse
gloriant᷑ : si ab ipso fundamento
fidei firmitatẽ temptationũ iacula
exaggerando eradicareualebunt
Sciunt utiq nibil eẽ boni. omẽ quod
uidetͥbonũ ni fu erit suꝑ fidei funda¬

Expanded text:
documentis. Oportet, inquit documentis. Oportet, inquit egregius praedicator et de castris Dominicis probatissimus miles, haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant . Alta etenim nonnunquam dispensatione agitur, ut unde cadere ad ruinam timetur vacillantibus plantis, inde valentius roborata, firmiter inconcussa persistat, et antiquus hostis unde se vicisse superbe gloriatur, inde divina superatus potentia, se succubuisse doleat prostratus. Nam quia super fidei fundamentum omnium virtutum fabricam persistere non ignorat, ipsam fidei malitiae suae festinat, quemadmodum de ejus satelliQui dicunt, exinanite, exinanite usque ad fundamentum . Usque ad fundamentum quippe maligni spiritus animam inaniter se exinanisse gloriantur, si ab ipso fundo mentis fidei firmitatem, tentationum jacula exaggerando, eradicare valebunt. Sciunt utique nihil esse boni omne quod videtur bonum, nisi fuerit super fidei funda
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ tam̃ quia in marihuuus secb
constituta persistat. aduersis
hereticorum flatibus. uiolentis
perfidorũ procellis. spumantib:q
ma ledicorũ undis illisa concutit᷑.
licet quas saripossit. et mergi
ne queat xp̃i firmatadextera.
et a postolico gubernaculomode¬
rata : Ne cessariũ tam̃ existimo
omnibus xpĩanis. cunctisq fide¬
libus. maxi mea postolicis uiris
contra hostes eius fidei armis
dimicare Non enĩ xp̃i miles
impetũ irruentis belli debet
eneruit̃ expauescere. nec effu¬
gii latibula in ermis palando
appetere : sed armis milt tiȩ
suȩ prȩcinctus irruentium
hostium pectora spiritualibus
iaculis ex arcuintorquens scriptu¬
rarũ. intrepide ꝑforare : quatinꝰ
et semet ipsũ fidei clypeomunitꝰ.
in lȩsũ custodiat et in imicorũ
latera spiculis cruentet acutis:
Nam antecertaminis trapheũ
trrones complectit᷑ circauerticẽ
trium phalis corona. Cuiusrei
ratio apłi cis euidentius adꝓbat᷑

Expanded text:
Verum tamen quia in mari hujus saeculi Verum tamen quia in mari hujus saeculi constituta persistit, adversis haereticorum flatibus, violentis perfidorum procellis, spumantibusque maledicorum undis illisa concutitur: licet quassari possit, et mergi nequeat, Christi firmata dextera, et apostolico gubernaculo moderata; necessarium tamen existimo omnibus Christianis cunctisque fidelibus, maxime apostolicis viris, contra hostes ejus fidei armis dimicare. Non enim Christi miles impetum irruentis belli debet enerviter expavescere, nec effugii latibula inermis palando appetere: sed armis militiae suae praecinctus irrumpentium hostium pectora spiritalibus jaculis ex arcu intorquens Scripturarum intrepide perforare: quatenus et semetipsum fidei clypeo munitus illaesum custodiat, et inimicorum latera spiculis cruentet acutis. Nam ante certaminis tropaeum, tironis non plectitur circa verticem triumphalis corona. Cujus rei ratio apostolicis evidentius approbatur
Abbreviated transcription (Latin):
suetudini. ut unus quisq quic qͥd
ingenii captu rectus sentire
potuisset ꝑ sacras syllabas die
statuto eiusclementiȩ. oblatũ
sui pectoris fidei munꝰ stilifertulo
mentis uiuacitate deferret
Sedsicut moͦs .ẽ. hereticis tristia
lȩtis dulcia ꝑmisceriamaris.
ueneni poculum
mellis sapore temperare : quȩdã
meadẽ epistola plena blasphemus
et catholice fidei reperta sunt
sed in eodẽ poculo in quogutta ueneni
in fusatur gescit. mellis nibilominꝰ
amarescit dulcedo. Qua propter
ego paulinus licet indignus
peccator . omĩ ũq seruorũ dñi
ultimꝰ seruꝰ. Aquilegensis sedis
hes perus oris accincta cuidõ auctore
deseruio nomine ñ merito p̃sul
meis iuxta exilem intelligentiȩ
corde lingua stilo contraetrũ
uesanias qui rectȩ fidei sunt.
aduersaru. respondereñ formido
Cum sit scã et uniuersalis ȩcclesi a
suꝑfirmã nihi lominꝰ inmobilit̃
fundata petrã. et portȩ inferi
nequeant p̃ ualere aduersus eam:

Expanded text:
suetudini, ut unusquisque quidquid ingenii captu rectius sentire potuisset, 2 per sacras syllabas die statuto, ejus clementiae oblatum sui cor pectoris, fidei munus styli ferculo mentis vivacitate deferret. Sed, sicut mos est haereticis, tristia laetis, dulcia permiscere amaris, veneni poculum mellis sapore temperare; quaedam in eadem epistola plena blasphemiis, et catholicae fidei reperta sunt Sed in eodem poculo in quo gutta veneni infusa turgescit, mellis nihilominus amarescit dulcedo. II. Quapropter ego Paulinus, licet indignus peccator, omniumque servorum Domini ultimus servus, Aquileiensis sedis Hesperiis oris accinctae, cui Deo auctore deservio, nomine non merito praesul,  juxta exilem intelligentiae corde, lingua, stylo, contra eorum vesanias qui rectae fidei sunt adversarii, respondere non formido: cum sit sancta et universalis Ecclesia super firmam nihilominus immobiliter fundata petram, et portae inferi nequeant praevalere adversus eam.
Abbreviated transcription (Latin):
et in pallore auri posteriora
euis ꝑ feestȩ fidei puritatecla¬
rescit. Confitet᷑ scam̃ et ineffa¬
bilem trinitatẽ inunitatẽ salua
scilicet in confusibi lit̃ ꝓpͥetate
ꝑsonarũ in sepa rabilẽ substantiã
confitet᷑. Ita sane ut alius credat᷑
pater. quia pat̾ est. qui genuit
coȩternũ sibi. sine tẽpore et omi
in itio filiũ. et alius credat᷑ filuis.
quia filius ẽ quigenitꝰ. ẽ. sine
initio apatre. ñ putatiue sed
uere : Et alius credatur sp̃s sc̃
ꝓcedit. et non est aliud pater
quia alia ẽ ꝑ sona patris. alia filii.
alia sps sc̃i. Sed una etequalis
et consubstantialis et coȩterna
est patris filiiq et sp̃s sc̃ĩ me¬
narrabilis diuinitatis maiestas.
quia unus ẽ ds̃ : Unionẽnanq
inessentia confitem : trinitatẽ

Expanded text:
et in pallore auri posteriora et in pallore auri posteriora ejus per rectae fidei puritatem clarescit, confitetur sanctam et ineffabilem Trinitatem in unitate. Salva scilicet inconfusibiliter proprietate personarum, inseparabilem substantiam confitetur. Ita sane ut alius credatur Pater, quia Pater est, qui genuit coaeternum sibi sine tempore et omni initio Filium, et alius credatur Filius, quia Filius est, qui genitus est sine initio a Patre, non putative, sed vere, et alius credatur Spiritus procedit: et non est aliud Paterquia alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti; sed una, et aequalis, et consubstantialis, et coaeterna est Patris, Filiique et Spiritus sancti inenarrabilis divinitatis majestas, quia unus est Deus. Unionem namque in essentia confitemur; Trinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut sitis de teriores arrio. et enno¬
mio et maranatha anathemate
macedonio dignũ: Ad optiuus enĩ
nonnisi affectatȩ locutionis alienꝰ
dicit᷑ filius : Omis enĩ adoptatio
et affectione ducit uocabuli sui
originẽ quanquã et himo logiȩ
suȩ non uideat᷑ traheresimilitu¬
parte ut inã aduerbiũ elegant̃
insitũ. Ut dicas. Ntinã sis miliun
filiũ ad optiuũ. Et econtra.
V tinam merear ate infilium
adoptari : Ex affectu quidẽ dilect¬
onis pars subrepit parti. ut in utra
conueniat dilectionis affectus
Seduideant heretia qui portȩ sunt
inferi quid dixerint quin imo
peruerso garriant ore : Obdu¬
rata nempe illorũ corda. latibula
inquirunt : Et ne ueritatis luce
ꝑfundant᷑ : in speleo sefalsitatis
occulere festinant: Cecidit
apłica ȩccła. licet in totosit orbe
terrarũ diffusa. una tam̃ ẽ amica
sponsi proxima. et columba quȩ
pennis: de argentatis sacri elo¬
quii re fulget pulchritudine.

Expanded text:
ut sitis deteriores Ario, et Eunout sitis deteriores Ario, et Eunomio, et maranatha anathemate Macedonio digni. Adoptivus enim non nisi affectatae locutionis alienus dicitur filius. Omnis enim adoptio ex affectione ducit vocabuli sui originem, quanquam etymologiae suae non videatur trahere similituparte utinam adverbium eleganter insitum, ut si dicas: Utinam sis mihi in filium adoptivum; et e contra: Utinam merear a te in filium adoptari. Ex affectu quidem dilectionis pars subrepit parti, ut in utraque conveniat dilectionis affectus. Sed videant haeretici, qui portae sunt inferi, quid dixerint; quinimo perverso garriant ore. Obdurata nempe illorum corda, mendacii inquirunt, et ne veritatis luce perfundantur, in spelaeo se falsitatis occulere festinant. Cecidit, lesia, quae licet in toto sit orbe terrarum diffusa, una tamen est amica sponsi, proxima et columba, quae pennis deargentatis sacri eloquii refulget pulchritudine,
Abbreviated transcription (Latin):
et adoptatus. cũ longe aliud sit aduocatꝰ
et aliud adoptatus: Nam aduocatꝰ
et causã necessitatis meȩ propria
tuitione defendit: Conuenientius
quã ad optatus. qui aipse ẽ ꝓpitiatio
ꝓpeccatis nr̃is: Cũ enĩ naturã nram
quã in se ad sumptã indextera
patris collocatã quasi int̃pellando¬
efficit et benignũ : Adoptiuus .uͦ.
dicitur : cui nihil a patre ad optante
debetur. sed gratis indulgendo
adoptatus ẽ. filiȩ pharaonis alienꝰ
ab ea et generatione et sanguinis
affinitate. Hoc ideo posuimꝰ ut
patent̃ daret᷑ intelligi. eũ dici
adoptatũ qui nondũ prius fuerat
filiũ ñ cadit nom̃ adoptionis : quia
assũptũ hominẽ uerifilii uocabulũ
non amisit : quinunquã uerus
qđ ẽ deterius et om̃i blas phemia
plenũ duos adoptiuos. filium
negare ualetis. spm̃ scm̃ parachrtũ
hoclatine dicit᷑ aduocatꝰ : Fate¬
mini quin etiã qđ .ẽ. suꝑomne
malũ deterius. suꝑ om̃em inpie¬
tatẽ scelestius. duos ad optiuos

Expanded text:
et adoptivus; cum longe aliud sit advocatus, et aliud sit adoptatus. Nam advocatus et causam necessitatis meae propria tuitione defendit. Convenientius quam adoptatus, quia ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Cum enim naturam nostram, quam in se assumpsit, in dextera Patris collocatam ostefficit, et benignum. Adoptivus vero dicitur, cui nihil a patre adoptante debetur, sed gratis indulgendo adoptatus est filiae Pharaonis, alienus ab ea et generatione et sanguinis affinitate. Hoc ideo posuimus, ut patenter daretur intelligi, eum dici adoptatum, qui nondum prius fuerat Filium non cadit nomen adoptionis, quia sassumptum hominem veri Filii vocabulum non amisit, qui nunquam verus quod est deterius, et omni blasphemia plenum duos adoptivos, Filium, negare valetis Spiritum sanctum paracletum hoc Latine dicitur advocatus. Fatemini quin etiam quod est super omne malum deterius, super omnem impietatem scelestius duos adoptivos f
Abbreviated transcription (Latin):
in mallũ ante co mitẽ uenerint.
primo ȩorũ causa audiat᷑ et defi¬
mat᷑. Et si testes ꝑse ad causas suas
querendas habere ñ potuerint :¬
uellegẽ nescierint : comes illos
uel illas adiuuet . dando eis talẽ
hominẽ . quirationẽ eorũ teneat.
uel proeis loquat᷑¬

Expanded text:
in mallum ante comitem venerint, primo eorum causa audiatur et definiatur. Et si testes per se ad causas suas quaerendas habere non potuerint vel legem nescierint, comes illos vel illas adiuvet dando eis talem hominem, qui rationem eorum teneat vel pro eis loquat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ furta et in iusta conubia nec¬
non et falsa testimonia. sicut supra
rogauimus. ꝓhibete dili genter
norent parentes suos. quia ipsẽ
dñs dicit. honora patrẽtuũ. et ma¬
trẽtuã ut sis longeuus suꝑ terrã
quã dñs ds̃tuus dabit tibu

Expanded text:
et furta et iniusta conubia, necet furta et iniusta conubia, necnon et falsa testimonia, sicut saepe rogavimus, prohibete diligenter, norent parentes suos; quia ipse Dominus dicit: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longaevus super terram quam Dominus Deus tuus dab
Abbreviated transcription (Latin):
calculatores. et incantatores.
nec tẽpestarii ueloblegatores
fi ant.. etubicunq sunt.
emendentur. ueldannentur.
tẽ dearboribus uel petris uel
fontibus: ubiali quistultus
luminaria. ł alias obseruati¬
ones facit. omninomanda¬
mus. ut iste pessimus. et dõ
exetrabilis. ubianq inuenia¬
t᷑. tollat᷑. et destruatur.
malũ sit odiũ. uel inuidia. quia
in lege scriptũ est. nonoderis fra¬
trẽtuũ incorde tuo. sed publice
argue eũ. Itẽ iohannes euange¬
lista . Quiodit fratrẽ suũ homicida ẽ.
Itẽ in euangelio. Sipec cauerit
inte fratertuus. uade et corripe
eũ. interte et ipsũ solũ. et tȩtera
quȩ ibi leguntur. De auaritia autẽ
dixsit omniũ malorũ. et inlegȩ.
Non concupisces rẽ proximitui.
UIICAP̃ OMNIBUS
homicida infrapatriam
Asi cut in lege dñi interdictũ ẽ.
nec causa ultionis. nec auaritia.
nec latrocinando fiant. et ubiamq
centur. et nonocadatur homo nisi
legeibente. VIII.CAꝑ

Expanded text:
cauculatores et incantatores, cauculatores et incantatores, nec tempestarii vel obligatores fiant; et ubicumque sunt, emendentur vel damnentur. Item de arboribus vel petris vel fontibus, ubi aliqui stulti luminaria vel alias observationes faciunt, omnino mandamus, ut iste pessimus usus et Deo execrabilis ubicumque invenitur, tollatur et destruatur. malum sit odium vel invidia; quia in lege scriptum est: Non oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argues eum. Item Iohannes evangelista: Qui odit fratrem suum, homicida est. Item in Euangelio: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum: et cetera quae ibi leguntur. De avaritia autem dix sit omnium malorum. Et in lege: Non concupisces rem proximi tui. EPISCOPIS, OMNIBUShomicidia infra patriam, sicut in lege Domini interdictum est, nec causa ultionis nec avaritiae nec latrocinando fiant. Et ubicumqucentur. Et non occidatur homo, nisi lege iubente. 90. De
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ipse dñs in euangelio : Ego
sunt uia etueritas. Ileo qui in
ueritate. et caritate iurat. indõ
urat. Itẽ cauendũ ẽ. ne pharisi¬
aca su ꝑstitione aliquis plus au¬
rũ honoret. qua altare. nedicat
eicdis. Stulte. ecce quid mauis¬
est. Aurũ uel altare. Quidsig¬
nificat aurũ: Sed et nobis ho¬
nestũ uidetur. ut qui inscis ha¬
beat iurare. hoc ie uinus faciat.
cũ om̃ihonestate et tmore dĩ.
et sciat serationẽ redditurũ
dõ. Unus quisque uestrũ ubi¬
cunq sit siue intraecclesiã
siue extra ecclesi ã. ut paruu¬
li qui sine ratio nabiliȩtate
sunt. non cogantur iurare
sicut ingobodingolege faciunt.
et qui semel ꝑiuratus fuerit¬
nec testis sit. Posthȩc necadsa¬
cramentũ accedat. nec in sua
causa ł alterius iurator existat.
in deuteronomio. Nemosit
quiariolos sciscitetur. uelsom¬
nia obseruet. uel ad auguria
intendat. Itẽ nesit male ficis
ne incantator. ne fitonis con¬
sultor. Ideo precipimus. ut

Expanded text:
Item ipse Dominus in euangelio: Ego Item ipse Dominus in euangelio: Ego sum via et veritas. Ideo qui in veritate et ciurat. Item cavendum est ne farisaica superstitione aliquis plus aurum honoret quam altare; ne dicat ei Dominus: Stulte et caece, quid est maius, aurum vel altare quod sanctificat aurum? Set et nobis honestum videtur, ut qui in sanctis habeat iurare, hoc ieiunus faciat, cum omni honestate et timore Dei. Et sciat se rationem redditurum Deo uniuscuiusque iuramenti, ubicumque sit, sive intra aeclesiam, sive extra aeclesiam. Et ut parvuli, qui sine rationabili aetate sunt non cogantur iurare, sicut Guntbodingi faciunt. Et qui semel nec testis sit post haec, nec ad sacramentum accedat, nec in sua causa vel alterius iurator existat. in deuteronomio: Nemo sit, qui ariolos sciscitetur, vel somnia observet, vel auguria intendat. Item: Nemo sit maleficus, nec incantator, nec phitonis consultor. Ideo praecipimus, ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiũ. et subuertunt
uerba iustorum. non in adu¬
latione. nec in consideratione
ꝑsonȩ. sicut in deutero nomio
dictũ ẽ. qđ iustũ ẽ. iudlicate
siueciuis sit ille. siue peregrinus.
populicõposita ne ꝑignoran¬
tiã. auia ueritatis erret et
dũ illerertũ intelligat. ui¬
diciũ caueat ne declinet. ant
amorẽ cuius libet amici. aut
ꝑtimorẽ cuius libec potentis.
aut ꝓpterprȩmiũ arectoui¬
bis uidetur. ut uidicesie¬
iuni causas audiant. et discernam¬
te habemus in lege dño prę¬
cipiente. non ꝑiurabis nomen
meum. ne polluas nomendñi
dĩtui. et nec assumes nomen
dñi dĩtui inuanũ. Ideo om̃ino
ad monendi sunt omes diligen¬
ter. ut caueant ꝑ iuriũ non solũ
in sc̃o euangelio. ł ialtare. seu
inscͣq reliqui as sed in cõmuni
loquela. quia sunt aliqui. qui
ꝑ caritatẽ. et ueritatẽ iurant.
Caueant se aiui ramento nominis
caritas. et ueritas. dicente iohan¬
ne apostolo. quia ds̃ caritas est.

Expanded text:
prudentium et subvertunt prudentium et subvertunt verba iustorum. Non in adolatione, nec in consideratione personae, sicut in deuterdictum est: Quod iustum est iudicate. Sive cives sit ille, sive peregrinus, populo conposita, ne per ignorantiam a via veritatis erret. Et dum ille rectum intellegat iudicium, caveat ne declinet, aut amorem cuiuslibet amici, aut per timorem alicuius potentis, aut propter praemium a recto ibis videtur, ut iudices ieiuni causas audiant et discernaItem habemus in lege, Domino praecipiente: Non periurabis in nomine meo, nec pollues nomen domini Dei tui, et nec adsumes nomen Domini Dei tui in vanum. Ideo omnino ammonendi sunt omnes diligenter, ut caveant periurium, non solum in sancto euangelio vel in altari, seu in sanctorum reliquiis, sed et in communi loquela. Quia sunt aliqui qui per caritatem et veritatem iurant, et cavent se a iuramento nominis caritas et veritas, dicente Iohanne apostolo, quia Deus caritas est.
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ om̃ium ut fides catho¬
ter legatur. et omĩ popu¬
lopdicet᷑. Qui hoc primũ
potentis inlege audiissa
etut illũ diligat ex toto
corde. et extotamente et
nimitas. cũ omi populo xp̃i¬
ano inter ep̃os. abbates comi¬
tes. iudices. et omẽs ubiq seu
maiores. seuminores ꝑsonas.
quianihil dõsine paceplacet
necmunus scȩ̃ oblationis ad
altare. sicut in euangelio ipso
dño prȩcipiente legimus. qͥa
et illud scđm mandatũ ẽ. in lege¬
dñi. diliges praximũ tuũ sicut
teipsũ.Itẽ in euangelio. Beati
pacifici. qm̃ filii dĩuocabunt᷑.
scipuli meiestis. sidilectionẽ
habueritis ad inuicẽ. In hoc enĩ
pręcepto. discernunt᷑ filudĩ
et filii diaboli. qͥa filudi aboli
sẽ ꝑ dissensiones et discordias
satagunt mouere. filu autẽ dĩ
sẽꝑpacis et dilectioni student: Rectũ
t quibus data est potestas indi¬
candi iuste uidicent. sicut scri¬
ptũ est. Iuste iudicate filii
hominum. non inmunerib:
quia munera excȩcant corda

Expanded text:
mus, ut fides cathoter legatur omni populo praediceturque hoc primum potentis in lege: Audi, Isret ut ille diligatur ex toto corde, et ex tota mente, etnimitas cum omni populo christiano inter episcopos, abbates, comites, iudices et omnes ubique seu maiores seu minores personas: quia nihil Deo sine pace placet, nec munus sanctae oblationis ad altare, sicut in euangelio ipso Domino praecipiente legimus. Et ut est illud secundum mandatum in lege: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Item in euangelio: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem. In hoc enim praecepto discernuntur filii Dei et filii diaboli; quia filii diaboli semper dissensiones et discordias satagunt, filii autem Dei semper paci et dilectioni student. 60. De t quibus data est potestas iudicandi, iuste iudicent, sicut scriptum est: Iuste iudicate, filii hominum. Non in muneribus, quia munera excoecant corda
Abbreviated transcription (Latin):
& scoꝵ patrũ: canoni᷑s in¬
stitutis in herentes pͣmia
cũ illis & t̃nafelicitatis ac¬
cipere mereamini Scit
nãq prudentia ur̃a quã
t̃ribili anathematis censu¬
ra feriunt᷑. Qui p̃sũptiosȩ
ẽtra instituta uniuersaliũ
concilioꝵ uenire audiunt¬
Quaꝓpt̃ & uos diligentius
admonemꝰ ut omni intentio¬
ne illudhorribile execrationis
iuditium uobis cauerestud eatis
sed magis cano nica uistituta seqͤentis
&̾ pacifoa unitate nitenta᷑s
adȩcerna pacis gaudiaꝑue

Expanded text:
 patrum canonicis institutis inhaerentes, praemia cum illis aeternae felicitatis accipere mereamini. Scit namque prudentia vestra quam terribili anathematis censura feriuntur qui praesumptiose contra statuta universalium conciliorum venire audeanter et vos diligentius ammonemus, ut omni intentione illud orribile execrationis iudicium vobis cavere studeatis, sed magis canonica statuta sequentes, et pacifica unitate nitentes, ad aeterna pacis gaudia pe
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s seruũ alteriuꝰ adderica¬
tũ sofficiũ sine domini sui
uoluntatẽ ꝓmouere p̃su¬
mat & hoc ganga rense con
ab officio suo submoueat᷑
tis gelasũ pape ut nullus
ep̃s uiduas uelare p̃sumat.

Expanded text:
copus servum alterius ad clericatus officium sine domini sui voluntate promovere praesumat. Et hoc Gangarense concab officio suo submoveatur tis Gelasii papae, ut nullus episcopus viduas velare praesumat .
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃cilio erronense¬
si inuenti st̃ int᷑ qͥcũ quadru¬
pedib: uł masculis cõtrana¬
turã peccaa dura & districta
Ctũ ẽ conentꝰ õi modis. hoc
malũ c̃suetudine ꝓhibere
uł abscidere¬
ut nullatenꝰ prb̃t ordinet᷑

Expanded text:
ncilio Acironense inventum est in eos qui cum quadrupedibus vel masculis contra naturam peccant, dura et districta ctum est, conentur omnimodis hoc malum a consuetudine prohibere vel abscidereut nullate
Abbreviated transcription (Latin):
afiscalinis nr̃is fiunt. quiaim pune
seea cõmittere posse existimant.
nos actoribus nr̃is prȩcipiendũ

Expanded text:
a fiscalinis nostris fiunt, quia inpune se ea committere posse existimant, nos actoribus nostris praecipiendu
Abbreviated transcription (Latin):
gringget pauperts susceptionis
regularis et canonicas habe
dicturꝰ erit in remuneratione
magnidĩ. Hospes erã : et susce¬
pistis me Et apłs hospitali¬
tatẽ laudans. dixit Perhanc
quidã placuerunt dõ et angłis
hospicio sus ceptis¬
EPIscOEIS ABBATSOS

Expanded text:
i, et pauperes, susceptiones regulares et canonicas per dicturus erit in remuneratione magni diei: Hospis eram, et suscepistis me. Et apostolus hospitalitatem laudans, dixit: Per hanc quidam placuerunt Deo, angelis hospitio susceptisEPISCOPIS, ABBAT
Abbreviated transcription (Latin):
t̃e in eodẽ concilio p̃cipit᷑
ut ignota angeloꝵ nomina
non fingant᷑ nec nominent᷑
nisi illorũ : quos habemꝰ in
auctoritate: hisunt mica¬
hel. gabriel. raphahel :
De Au lierisus. Siad
altare acce dant :¬
tẽ in eodẽ concilio qđ non
oportet mulieres ad alta
re ingredi : De e pĩs
usl non o portedet
eos Constidutt
tẽ in eodẽ eoncilio nec ñ
& in sarditensi qđ non o¬
porteat in uillis uel in a

Expanded text:
tem in eodem concilio praecipitur, ut ignota angelorum nomina nec fingantur nec nominentur, nisi illorum, quos habemus in auctoritate. Hi sunt, Michahel, Gabriel, Raphael. 67. De mulieribus, ne ad altare accedant. Item in eodem concilio, quod non oporteat mure ingredi. 18. De episcopis, ubi non oporteat eos constitui. Item in eodem concilio, necnon et in Sardicensi, quod non oporteat in villulis vel in a
Abbreviated transcription (Latin):
DEHIS QUI ASYEEODO UELA
SO SP̃O DAM NATT SUNT:
ec uꝑ singula capitula instatu¬
tis niceni concilii legere potestis
suo ep̃o. et posteaministrare
p̃sumunt prȩcipit᷑ ut nullus
aud eat eis cõmunicare: Siqͥs uͦ
politanũ ep̃m suffragene i respi¬
ciant. et nihil noui audeant fa¬
cere insuis parrochus sine consci¬
entia et consilio sui metropolitãni
nec metropolitanꝰ sine eꝙ consilio.
DE COR EPISCOPIS
tẽ in eodẽ concilio simul et in
an cyreno ut cꝙ ep̃i cognoscant
modũ suũ et nihil faciant absq
licentia ep̃i inciuꝰ parrochia ha
ex clero sine c̃silio uł litteris ep̃o
uł metropolitani ñ audea regalẽ
dignitatẽ ꝓsuis causis clamare.
censi. nec ñ et in decretis in nocenti
papȩ. ut nulł ep̃s in alterius
parrochia ordinationes aliquas
audeat facere uł negotia ꝑ agere
qͣ ad ẽũ ñ ꝑtinent DECURA EPOR¬

Expanded text:
De his qui a synodo vel a suo episcopo damnati sunt. Haec vero per singula capitula in statutis Niceni concilii legere potestis, suo episcopo, et postea ministrare praesumunt, praecipitur ut nullus audeat eis compolitanum episcopum suffraganei respiciant, et nihil novi audeant facere in suis parrochiis sine conscientia et consilio sui metropolitani, nec metropolitanus sine eorum consilio. 9. De corepiscopis. Item in eodem concilio, simul et in Ancyronensi, ut corepiscopi cognoscant modum suum, et nihil faciant absque licentia episcopi in cuius parrochia habex clero sine consilio vel litteris episcoporum vel metropolitani non audeant regalem dignitatem pro suis causis clamare, censi, necnon et in decretis Innocentii papae, ut nullus episcopus in alterius parrochia ordinationes aliquas audeat facere, vel negotia peragere quae ad eum non pertinent. 12. De cura ep
Abbreviated transcription (Latin):
o non ammte atis. quatinus
oboedientia. ȩt̃nafelicitate
ab om̃i potente dõ remuneretus¬
iseruus sciente et ñ contra di¬
cente dño indero sꝗtitꝰ sit ex
hoc ipso ingenuus fiat. Sienĩ
ignorante domino consecratio
facta fuerit liceat domino intra
annũ tantũ condicio nẽ ꝓbare etꝓpũ
seruũ recipere : Siaũt seruus sci¬
ente uł ignorante domino scđm
ea q̃ diximꝰ exipso honore deri¬
catus libtatẽ meritꝰ postea ȩcde¬
si asticũ ministerium relique¬
rit. et ad laicoꝵ uitã transierit
dominosuo inseruitiotradatur

Expanded text:
o non ammoneatis; quatenus obedientia aeterna felicitate ab omnipotente Deo remuneretuservus, sciente et non contradicente domino, in clero sortitus sit, ex hoc ipso liber et ingenuus fiat: si enim ignorante domino consecratio facta fuerit, liceat domino intra annum tantum conditionem probare et proprium servum recipere. Sin autem servus sciente vel ignorante domino secundum ea, quae diximus, ex ipso honore clericatus libertatem meritus, postea ecclesiasticum ministerium reliquerit, et ad laicorum vitam transierit, domino suo in servitio tradatur
Abbreviated transcription (Latin):
et ab aliis et clesiasticis uł laicis
p̃sũptione in c̃omunionẽ accipiun᷑t
qđ om̃ino scm̃ni cenũ conciliũ simul
et calchedonense necñ et anticenũ
atq sardicense fieri ꝓhibent
ta enĩ habet᷑ in eodẽ concilio ut
eo qͥ ad ordinandũ ueniunt fides
fugitiui derici et peregrini.
anullo recipiant᷑nec ordi¬
nent᷑ sine cõmendacus litteris
et sui ep̃i ut abbatis licentia.

Expanded text:
is ecclesiasticis vel laicis praesumptiose in communionem accipiuntur: quod omnino sanctum Nicenum concilium, simul et Calcidonense, necnon et Antiochenum atque Sardicense, fieri prohibent em enim habet in eodem concilio, ut  qui ad ordinandum veniunt, fidesfugitivi clerici et peregrini a nullo recipiantur nec ordinentur sine commendatitiis litteris et sui episcopi vel abbatis licentia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ suspitionẽ nisi matrẽ aut sororẽ
uł eas tantũ ꝑsonas q̃ suspitionẽ
effugiunt. DEU SURIS:
tẽ in eodẽ concilio seu et in de cretis
int̃distũ est. adusurã aliquid dare :
celebrare. et ñ cõmunicare quod

Expanded text:
nem, nisi matrem aut sororem, vel eas tantum personas quae suspiciones effugiunt. 5. De usuris. Item in eodem concilio seu in decretis interdictum est ad usuram aliquid dare. 6celebrare et non communicare. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs sororẽ aut fratris filiam
aut certe alterius gradus consobrinã.
heredes. sed in famia sint notati:

Expanded text:
 sororis aut fratris filiam aut tertii gradus consobrinam s legitimi nec heredes, sed infamia sint notatae
Abbreviated transcription (Latin):
imilit̃ quidẽ de operib In
restauratione ȩccłarũ. siue
in faciendo. siue in redim̃do.
epis copalis potius sequatur
uoluntas. nullatenꝰ tam̃ re¬
maneat qui insicut a nobis
sepe uissũ. ẽ. hoc ut illud par¬
tib eccłarũ ꝑ soluat᷑. Et hoc
om̃ib notũ sit quia quicũq
neglegent̃. exlnde egerit
& corã nob̶ ex inde negle¬
gens. re ꝑtus fuerit illud
uolum. om̃ino ut subeat
qđ in nr̃o capitulari de hac
re cõmuni consultu fide¬
liũ nr̃orũ ordinauimꝰ. De
comitipus. &Miistris
ministris eccłȩ. In eorũ mi¬
nisterus. ut hoc plenius &
denr̃is. & dese & desuis. ho¬
minib obtinere possint. ad¬
iutores in om̃ib fiant . &
quicũq prima & scđa uice
de hs a comite ad monitus
nonse correxerit. uolum
ut ꝑ eundẽ comitẽ eiꝰ ne¬
gligentiã ad nr̃am notitiã
ꝑ ferat᷑. ut nr̃a auctorita

Expanded text:
implendis. De operibus in restaurationem ecclesiarum, sive in faciendo sive in redimendo, episcopalis potius sequatur voluntas. Nullatenus tamen remaneat, quin sicut a nobis saepe iussum est hoc aut illud partibus ecclesiarum persolvatur. Et hoc omnibus notum sit, quia quicunque neglegenter exinde egerit et coram nobgens repertus fuerit, illud volumus omnino ut subeat, quod in nostro capitulari de hac re communi consultu fidelium nostrorum ordinavimus. 25. Comites vero ministris ministris ecclesiae in eorum ministeriis, ut hoc plenius et de nostris, et de se, et de suis hominibus obtinere possint, adutores in omnibus fiant. Et quicunque prima et secunda vice de his a comite admonitus non se correxerit, volumus ut per eundem comitem ejus neglegentia ad nostram notitiam perferatur, ut nostra auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
inȩqualitas aeris. uł qualiscunq tribis¬
latio ut ñ expectet᷑ edictũ nr̃m. sed
statĩ dep̃cet᷑ dĩ misericordia. Etinp̃senti
anno defamis inopia. ut suosquisq adiunec
ꝓut potest. et suã annonã ñ nimiscare
De armis extra patriã ñ portandis id.ẽ.
scutis et lanceis. et loricis. Si faidosas qͥs
Et iam si noluerint: et sialit̃ paificare
nolunt. adducant᷑ in nr̃am p̃sentiã
Et si aliqͥs post pacificationẽ alterũ occidit.
cõponat. et manũ quã ꝑ iurauit ꝑdat.
et in suꝑ bannũ dominicum ꝑsoluat
.II. Dearmatura mereitu sic̃ antea inalio
capitulari cõm̃dauimꝰ ita seruet᷑. Et
in suꝑ om̃is homo deduodeti mansis
brunia habeat Qui uͦ brunia habens
eã secũ ñ tulerit : am̃e beneficĩ oũ brunia :

Expanded text:
tas aeris, vel alia qualiscumque tribulatio, non exspectetur edictum nostrum, sed statim deprecetur Dei misericordia; et in praesenti anno de famis inopia, ut suos quisque adjuvet, prout potero, et ut suam anonam non nimis care De armis infra patriam non portandis, id est scutis et lanceis et loricis. Si faidosus quisetiam si noluerint. Et si aliter se pacificare nolunt, adducantur in nostram praesentiam. Et si aliquis post pacificationem alterum occiderit, conponat illum, et manum quam periuravit perdat, et insuper bannum dominicum solvat. De armatura in hoste, sicut antea in alio capitulo commendavimus ita servetur, et insuper omnis homo qui 12 habet mansos brunia habeat, qui vero bruniam habet et eam secum non tulerit, omne beneficium et brunia
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ dĩ ñ possidebunt. Ideo
hȩc eadẽ quȩ magnꝰ p̃dicator
cũ om̃ĩ studio ꝓ hibete intelli¬
gentes quã sit tȩrribile qđ dixit.
dilectionedĩ et ꝓximi. de fideet
spe indõ. De humilitate etpatien¬
tia. detastitate et continentia.
de benignitate et miseri cordia
deele mosinis et õfessio nepecca
torũ. sen ut debitorib: suis secdm
dominicã orationẽ suadebita
dimittant. Scientes certissime.
qđ quitalia agunt. regnũdĩ.
posside bunt. Et hoc ideo dili¬
gentius in iungim arȩ caritati.
quia scimꝰ tẽporib: nouissimis
pseudo doctores eẽuenturos
toto corde p̃paremꝰ nos: inscientia
ueritatis ut possimꝰ contradicentib:
ueritati resistere . et diuinadonante
grã uerlnĩ dĩ crescat et currat. et
multiplicet᷑ in ꝓfectũ scẽdĩ ȩcđȩ.¬

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt. Ideo haec eadem quae magnus praedicator cum omni studio prohibete, intellegentes quam sit terribile illud quod dixit: dilectione Dei et proximi, de fide et spe in Deo, de humilitate et patientia, de castitate et continentia, de benignitate et misericordia, de elimosinis et confessione peccatorum suorum, et ut debitoribus suis, secundum Dominicam orationem, sua debita dimittant: scientes certissime quod qui talia agunt, regnum Dei possidebunt Et hoc ideo diligentius iniungimus vestrae caritati, quia scimus temporibus novissimis pseudodoctores esse venturos, toto corde praeparemus nos in scientia veritatis, ut possimus contradicentibus veritati resistere, et divina donante gratia verbum Dei crescat et currat et multiplicetur in profectum sanctae De
Abbreviated transcription (Latin):
actũ dicit᷑ inter partes exparte
conueniens scriptura legibus
ac moribus cõꝓbxͣta. Et dictũ pa¬
ctũ quasi ex pace factũ . ab eo qđ
unde et pepigit .i. spopondit foe¬

Expanded text:
actum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod unde et pepigit. 19. Placit
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. Testis autẽ consideiat᷑ con¬
ditionenaturȩ . et uitȩ conditione.
si libersit non seruus. Nã sȩpe
seruus metudominantis testi¬
moniũ supprimit ueritatis.
Natura siuirsit. ñ femina. Nita
sunnocens sit. et inte geractu.
Nã siuitabona defuerit. fidecarebit
Nonenĩ potest iustitia cũ scelerato
gñra testimoni&: aut dicendoid
qđ uiderunt aut ꝓferendo id qd
audierunt. Duob autẽ modistestes
delinquunt. cũ ut falsa ꝓmunt.
aut uera silentio obtegunt.
t

Expanded text:
vocantur. 9. Testis autem consideratur: convocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non femina. Nasi innocens, et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest justitia cum scelerato genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt. T
Abbreviated transcription (Latin):
ut maiora lucrentur Iurgiũ
dictũ quasi iuris garriũ eo qđ hui
qui causam dicunt iure disceptent
Litis a contentione limitis prius
nom̃ sumpsit. De quo uirgilius
Limes erat positus litemut discer¬
neret agri. Causa aut argumento
aut ꝓbatione constat: Argumen
onẽ. sed sola in uestigatione in ue¬
nit ueritatem. Vnde dictũ argu¬
mentum id est argutũ inuentum
Probatio autem testibus et fide
tabularũ constat. In om̃e autem
iudicium sex personȩ requirunt᷑
Iudex accusator reus et tres testes
Iudex dictus quasi ius dicens po¬
pulo siue qđ iure disceptet . Iure
autem disputare est. iuste iudi¬
care . Non est autem iudex si non
est in eo iustitia. Accusator uo¬
catus quasi ad causator. qui ad
causam uocat eum quẽ appel lat
Reus aurẽ quapetit᷑ noncupatꝰ
reus tamen dicit᷑ quandiu in
iudicio prealiqua petitur.
Testes antiqͥtꝰ. suꝑstites dice bant̾
eo qđ suꝑstratũ causa ꝓferebant᷑.
nunc parte ab lata nominis testes

Expanded text:
ut maiora lucrentur. Iurgium ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contnomen sumpsit. De quo Virgilius: Limes erat positus, litem ut discerneret agri. 5. Causa aut argumento, aut probatione constat. Argumentonem, sed sola investigatione invenit veritatem, unde et dictum argumentum, id est, argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. 6. In omni autem judicio sex personae quaeruntur judex, accusator, reus, et tres testes. Judex dictus, quasi jus dicens populo, sive quod jure disceptet. Jure autem disceptare est juste judicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes
Abbreviated transcription (Latin):
est uetustate ꝓbata consuetudo
siue lex. non scripta. Nãlexale¬
gendo uocata quia scriptũ est.
Mosautẽ longa consuetudo ẽ. Demo¬
ꝑmittitaliꝗd utun fortis pecat
proemiũ. autuetat. ut sacrarũuir¬
ginũ nuptias nulli petereliceat.
pite plectat᷑. Lactȩ suntautẽ leges
tia. et in ipsi s imꝓbis formidatio
suppliciore frenetur nocendi
siue consuetudini patriȩ locotẽpore¬
q: conueniens necessaria. Ut illis
manifesta quoq nealiquid per
obscuritatẽ in captionẽ ꝑueniat
nullo pͥuato quomodo sed ꝓ c̃omu¬
nẽ ciuiũ utilitatẽ conscripta I R¬
a casuquiuenit. Est eñ ĩ materia
et o. rigo negoti nec dũdiscussi¬
onis examine paste facta qͥdum
ꝓponit᷑ causa est. Dũ discutitur
Nocatũ autẽ quasi iuris dicio et iusti¬
tia et iustitia quasi uiris status
do actionẽ causȩ qđ est uirgium
litis et dictum negotiũ quasi
nec otium id est sineotio. Pego¬
tium in causis. negotiatio in com¬
mertiis dicit᷑ ubi aliquid dat᷑

Expanded text:
est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de mopermittit aliquid, ut: vir fortis petat praemium; aut vetat, ut: sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat; tur humana. Facte sunt autem leges, s innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi um consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status.do actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur
Abbreviated transcription (Latin):
inuisi bilẽ qui creauit cȩlũ et
terrã mare et omĩa quȩ in eis
sunt. et unã essedĩtatẽ sub¬
stantiã et maiestatẽ intrib
ꝑsonis patris et filii et sp̃s scĩ.
Itẽ p̃dicandũ est quo modo
filius in carnat ẽẽ desp̃ũ sco¬

Expanded text:
invisibilem, qui creavit caelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et unam esse deitatem, substantiam, et maiestatem in tribus personis Patris et Filii et Spiritus sancti. Item praedicandum est quomodo Dei filius incarnatus est de S
Abbreviated transcription (Latin):
rexiustus migrauit ad dñm regnauit
annis rnu. Sepultus in cauciaco.
regnauitq dagobertꝰ filius eius
Eotẽ pr̃ bonȩ memoriȩ Grimaalđ
de functus ẽ. Teo do aldus uero iuaenis
filius eius in aularegis. Cotẽ pr̃
pippinus et febro aldus mortuus ẽ.
habuitq. principatũ annis geau
In illis diebus franci in cocia si lua
bella congesserunt. Teo do aldus
uero ꝑfugã lapsus ereptus est.
Teodo aldo effugato Ragenfredũ
in principatũ inmaiorẽ domatũ
eleuauerunt. Dequente tẽ pore
dagobertus rex ȩgrotans mortuus ẽ.
regnauit a nñ .v. Francimemorũ
quondã dericũ cȩsariae capitis re¬
crescente eũ in regnostabiliunt.
atq chilpericũ nolebant Eo
tẽ poredenuo exercitũ cõmouentes
ipsechilpericus. Succedente
igit᷑ tẽpore iterũ ipsechilpericꝰ
cũ ragenfredo hostẽ mouente
ragen fredus et chilpericꝰ rex
fuga elapsus. Karlus ꝑsecutor
non repperit. et odo cũ multis
munerib: chilpericõ regẽ Rarlo

Expanded text:
rex iustus migravit ad Dominum, regnavit rex iustus migravit ad Dominum, regnavit annis XVII. Sepultus est in Cauciaco, regnavitque Dagobertus, filius eius. Eo tempore bonae memoriae Grimoaldus defunctus est. Teodoaldus vero iuvenis filius eius in aula regis. Eo tempore Pippinus et Febroaldus mortuus est habuitque principatum annis XXVII. In illis diebus Franci in Cocia silva bella congesserunt. Teodoaldus vero per fugam lapsus ereptus est. Teodoaldo effugato, Ragemfredum in principatum in maiorem domatum elevaverunt. Sequente tempore Dagobertus rex egrotans mortuus est, regnavit annis V. Franci Memorum quondam clericum, caesariae capitis recrescente, eum in regno stabiliunt atque Chilpericum nolebant. Eo tempore denuo exercitum commoventes, ipse Chilpericus. Succedente igitur tempore iterum ipse Chilpericus cum Ragenfredo hostem movente. Ragenfredus et Chilpericus rex fuga elapsus. Karlus persecutor non repperit, et Odo cum multis muneribus Chilpericum regem Karlo
Abbreviated transcription (Latin):
crinesq capitis amborũ
incidunt. E bro inũ totundunt.
eũq lixouio monasterio in burgon¬
diã dirigunt in austrũ legationẽ
mittentes propt̃ childericũ unacũ
uul fando duce ad seuenire. Franci
autẽ leodecium filiuĩ Erconaldi
nobilẽ maiorẽ domꝰ constituunt.
et postea Ebro inus interficitur :
Franciuero consilio accepto Vuarra¬
tonẽ uirũ inlustrẽ in locũ eius con¬
cessione regis maiorẽ domꝰ inpala¬
tio constituunt Erat hisdẽ tẽporib
me morato uuaratoni filius Gusle¬
marus. et bertheriũ inmaiorem
domatũ restituunt. Posthȩc pippinꝰ
theo dericũ regẽ accipit. E otẽ pr̃
quidã nomine: otorgo decatum drogo¬
accepit a campania obi itrex
regnauit annis xuiii. E lodo uens
filius eius puerregalẽ sedem
suscepit. nec multotẽ pr̃ regnanit
annis .ii. Childebercus frat̃ euis
unior inclitũ in regnũ statuunt.
Tunc est Grimoaldus pippinifilus umor
in aulare gis constitutꝰ. Childebertꝰ

Expanded text:
crinesque capitis amborum crinesque capitis amborum incidunt. Ebroinum totundunt eumque Luxovio monasterio in Burgondiam dirigunt. In Austrum legationem mittentes propter Childericum una cum Vulfaldo duce ad se venire. Franci autem Leodetium, filium Erconaldi, nobilem maiorem domus constituunt, et postea Ebroinus interficitur. Franci vero, consilio accepto, Warratonem virum inlustrem in locum eius concessione regis maiorem domus in palatio constituunt. Erat hisdem temporibus memorato Warratoni filius Gislemarus, et Bertherium in maiorem domatum restituunt. Post hec Pippinus Theodericum regem accepit. Eo tempore quidam nomine Drogo ducatum accepit a Campania. Obiit rex, regnavit annis XVIIII. Flodoveus, filius eius, puer regalem sedem suscepit nec multo tempore regnavit annis II. Childebertus, frater eius iunior, inclitum in regnum statuunt. Tunc est Grimoaldus, Pippini filius iunior, in aula regis constitutus. Childebertus