comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad tutele administratom ꝗcꝙͣ
cauebatur. S ħ̾ iure utimur
ut rome ꝗdem prefectus urbis
prouintus aũt presides ex iq¬
sitione tutores crearent uł ma¬
gistratus uissu p̾sidum si nõ sit̃
magne pupilli facultates Loxͤ
autem ꝑ ꝯstitutõm nrãm et
hui difficultates hominũ om¬
nino resetantes. neq expecta
at defensores ciuitatũ una cũ
eiusdem ciuitatis religiosissim¬
o antistite uł alias publicas p̃s
.i. magistratus uł iuridicũ alex¬
andrine ciuitatis tutores uel
curatores creare legutima ca¬
utela scd̃m eiusdem ꝯstitutõis
normam prãnda. uidelic eorũ
piculo ꝗ eam accipuit. ¶Inpu¬
beres autem intutelam ẽẽ ñliui
re ꝯueniens est ut is ꝗ perfecte
etatis non sit. alt̾is tutela regat᷑.¬
¶ Cum gͥ pupillorũ pupillarũq
tutores negoria gerunt. post

Expanded text:
ad tutelae administrationem quidquam ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectatat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel curatores creare, legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praestanda, videlicet eoram periculo qui eam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post
Abbreviated transcription (Latin):
nullus omnino a dabatꝰ
fuerat tutor: ei dabarur
plebis tutor ex lege arilia. In
prouintiis autem ap̾sidibus ꝓ¬
uintiarum ex lege uilia ⁊ titia.
S. ⁊ si ex testamento tutorso
ꝯditione. aur die certo datus fu̾¬
at. quam dui ꝯditio. aut dies
pendebat: ex eiusdem legib tu¬
tor dari poterat ¶It̾m si pure
datus fuerat quam diu nemo
extestamento heres existat. ta̾¬
diu ex eisdem legib tutor petẽ¬
dus erat. ꝗ desinebat tutoree ñ
tutore capto. ex hiisdem legib
tutor petebatur ꝗ desinebat ẽẽ
tutor. sus ꝗ captus erat in cũu¬
tatem reuersus fuerat. Nam
reuersus recipiebat tugelam :¬
iure post lumimi ¶ S ex hus¬
dem legib pupillis desierunt¬
tutores dari. ⁊ postea quã pri¬
mum ꝯsules pupillis uniusz
sexus tutores ex inꝗsitione da
receꝑunt. Deinde p̾tores ex
ꝯstitutionib. nam in sup̃scͥptiᷤ
legib de cantatoe atutoribus
exigenda .i. saluam rem pupilł
fore neq de ꝯpellend̾ tutorib

Expanded text:
nullus omnino tutor fuerat, ei dabatur bunorum plebis tutor ex lege Atilia, in provinciis vero a praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse,tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
libias. eascͤem dõstitutioẽs
fncui iussims. ut sint toci le¬
gittime scĩe prima elementa. ꝗ¬
antea ꝙtinebat. et qd̾ postea
indesuetadiẽ mumbratum: ab
impiali remedio illumanarum
est. ¶Quas ex õĩbus antiqͦr
institutionib. et precipue ex
comentarus gai nr̃i. tam institu¬
tionum. quam rerum cotibrna

Expanded text:
libros easdem institutiones libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Qantea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidia
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. necͦ non theophilo. et drot¬
heo. uiris illustrib antecessor¬
et legum scienciam. ⁊ cirta nr̃a
uissones fidem. iam ex multis
rerum̃ argumentis accepimus.
ꝯuocatis sp̃ałr mandauimus.
ut nr̃a auctoritate. urisq suasi¬
omb. ꝯponãt institutiones ñ li¬
ceat nobis prima legum cuna¬
bula. non ab antiquis fabulis di¬
cere. sed ab inpiali splendore ap¬
petere. et tam aĩ nr̃i: qͣuam aureᷤ¬
tum. s qd̾ in ipis rerum oprin¬
o ꝑuargument¬
priore tꝑ̃r ux post quadrienni¬
iꝙͣ um pͥorib ꝯͣtͣingebat. ũ tũc os¬
s dutitutiones legerent.ĩpatorias
Loc ulos aprimordio ingrediami¬
ni.digni tanto honore. tanta¬
q repti felicitate. ut et initium
uobis. et finis legum eruditio¬
nis. auoce principali procedat:ꝯ
Igitur post libros quinquagĩta
disgestorum. seu pandectarum
in quib orane ius antiquum cel¬
latum est. quos ꝑeundem iuru̾̃
excelsum tribumanum nec nen¬
et ceteros uiros illustres ⁊ facun¬

Expanded text:
ri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoret legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam atum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentpriore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias hoc vos a primordio ingrediamni, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros
Abbreviated transcription (Latin):
Maiestatem. non solumar¬
mus decoratam. sed etiam le¬
gib oportet ẽẽ armatam. iͭ
utrumq tp̃s. ⁊ bellorum. ⁊
pacis. recte possit guberna¬
ri. et princeps romanus uic¬
roexistat. non solum in hostili
religiosiliquam uicris hos¬
tib triumm Qũorum̃
utramq uiant. cum summnis i¬
gilus. summaq ꝓuident᷑ia aut¬
ente dño ꝑfecuns. ⁊ bellicos qui¬
edem suc̾ores nros. bambarice gt̃s.
sub iuga nr̃a deducte cognoscãt.
et tam affrica ꝗͣuam alie in nim̃

Expanded text:
maiestatem non solum armis decoratam, sed eciam legibus oportet esse armatam, ut / utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat, non solum in hostilibreligiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt positiones. publicum ⁊ pͥ¬
uatum. ¶Dublicum ius est.
qd̾ adstatum rei rõmane spectat.
¶Priuatum qd̾̃ adsingulorum
utilitatem ꝑtinet. ¶ Dicendũ
tite. collectum est enim ex uata᷑¬
lib preceptis. aut gentul autͥ¬

Expanded text:
sunt positiones, publicum et privatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem pertinet. dicendum est; collectum est enim ex naturalibus praeceptis aut gentium aut
Abbreviated transcription (Latin):
pe etiam cum diffidentia. que ꝑ¬
lerumq iuuenes aduerat. ẜiiuis
ad id ꝑducemus/ Ad qd̾ lemori ⁊¬
ua ductus. sine magno eis la¬
bore. et sine ulla diffidentia. ma¬
precepta sunt hec shxeste uiuere.
alt̾or nõn ledereius suum̃ unicͥ

Expanded text:
pe etiam cum diffidentia, quae ppe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia mapraecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum
Abbreviated transcription (Latin):
rum. aluisq multis ⁊mentaruᷤ
ꝯpoias. cum tres predicti uiri
prudentes. nõb̾ obtuserumt. ⁊
legims. ⁊ cognouuims. et plenis.¬
simum nr̃arum ꝯstitutionum
robur. eis accomodauinus. ⁊¬
¶Sumina itaq oꝑe. ⁊ alacri
studio᷑. has leges nrãs accipite.
ditos ut spes uos pulcherrima
foueat toto legitimo oꝑe ꝑftõ.
posse etiam rem urãm publicã
mꝑtib eius uobis credendis
Asticia. est ꝯstans. ⁊ ꝑpetua re¬
uoluntas. ius suum cuiq tribu¬
ens. ¶Iuris prudentia ẽ diui¬
narum humanarumq rerumi
notitia. iusti atq iniusti scĩa.
incipientib nobis expon̾e iura
ppłi romani. ita maxime uitẽt᷑.
post se t̾radi ꝯmodissime. si pri¬
mo lemuia ac simplici. post dem̃
diligentissima atq exactissim̃
inter pretatic̾e. singula tradã¬
tur. ¶Alioquin si statim ab in¬
tio. rutem. ad hũc. ⁊ infirmum
titudine ac uarietate rerũ honc¬
rauerims. duorum alterũ aũt
deẜtorumꝰ studiorum esficie
aut cum magno labore eius. se¬

Expanded text:
rum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite endite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius vobis credendis Iustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum titudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, sae
Abbreviated transcription (Latin):
addite impio ꝓtescantur ¶ Os
uo pͦrli. legib tam a nobis prał̾¬
garis. quam ⁊ põitis reguntur s
cum sacratissimas ꝯstitutiones
antea ⁊ fusas. in lucculentam e¬
rexim: consenaniciam. tũc nrã
extendund curam. et ad inmẽ¬
sa prutentie ueteris uolumina.
epus desperatum. quasi per
uedium profundum eiuites.
celesti fauore iam adimpleuimꝰ.
Cũitqs hoc teo ꝓpicio pattũ
est. tribumiano uiro magnifico
magr̃o. et excastore sacri palati

Expanded text:
additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palati
Abbreviated transcription (Latin):
te Redem fatio. aut tͥ bona m̃a
terest quam ip̃orum ꝗdemb
id priuilegium datum est hir
exemplum non admitti. ali¬
oquin non difficult᷑ pꝰ mortez
alicuiz militis testes existerẽt
qaffirmarent se audisse aliquẽ¬
relinquere se bona cui uisũ sit
tantur. Quim̃mo et mutus ⁊
surdus miles testamentũ face̾
possunt. S actend ł̾ illis apͥn¬
cipalib ꝯstitutõib ꝯceditur
quatenus militant et in cast̾s
degunt. post missionem non
ad huc militantes testamentũ.
dmuni iure om̃ium ciuium
romanorum facere debent ⁊
qd̃ in castris fecerant testamẽ

Expanded text:
te heredem facio", aut "tibi bona mea te heredem facio", aut "tibi bona mea terest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicerelinquere se bona cui visum sit, rtentur. ’ Quin immo et mutus et surdus miles testamentum facere potest. Sed hactenus hoc illis a principalibus constitutionibus conceditur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem veroadhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testament
Abbreviated transcription (Latin):
ta inueniatur. sũ sñ scripta ua¬
l sine scripta testamentum ex
uoluntate en / Illis aũr tporibꝰ
ꝑ que citra expeditonum nccͣi¬
tatum in alus locis uel medibꝰ
siis degunt minime ad uendi¬
candum tale priuilegium ad¬
mittantur. S restari qd et si fi¬
lu familias sint ꝑꝑ miliciam cõ¬
ceduntur. uire tũ coĩ eadem obser¬
uatoe et in eorum testamentis ad¬
hibenda quam intestamentis pa¬
ganor ꝓrie erposuum. ¶Plane¬
⁊ denilitum testaitis dinus a¬
drianus statilio seuero ita rescͥ̾p¬
sit. ¶Io preuilegium qd̾ militaᷤ¬
tib datum est ut quoqiso sc̃a
ab buis testamenta rara su̾t sic
testamentũ fcm̃ est ẽẽ ⁊ sine scͥp¬
tura an non militantib quoq
fi põt. Is gͦ miles desuis bonis
ap̾te querit᷑ si ꝯuocatis ad hoc
hominib ut uoluntatem si rã
restaretur. ita locutus est ut
declaret quem uelit sͥ ẽe h̾edẽ
et cui libertatem tribue potest.
uideri sine scripto et ħ̾ modo.
testatus et uoluntas en rara

Expanded text:
inveniatur sive sine scriptura, valet testamentum ex voluntate eius. illis autem temporibus, per quae citra expeditionum necessitatem in aliis locis vel in suis sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iure tamen communi ea observatione et in eorum testamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sictestamentum factum esse, quod et sine scriptura a non militantibus quoque fieri potest. is ergo miles de cuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest uideri sine scripto hoc modo esse testatus et uoluntas eius rat
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis uł sp̃ał solutioneni
coartari. nedepeat ultima uo¬
luntas testatoris ad fidei ꝯmis¬
rio uel fidei ꝯmissario aliquid
siłr relictum sit. ꝙ si is aquo
relictum d̾. ꝯfiteatur ꝗdem
aliquid a se relictũ ee̾. s ad le¬
gis subtilitatem decurrat oĩo

Expanded text:
versitatis vel specialis solutionem versitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei hererio vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, o
Abbreviated transcription (Latin):
gare ut is rursus alii totã aũ
tuat. ¶Et qr fidei ꝯmissorum
cunabula a fide hed pendetit
et tam nomeir quani suberam
acceperunt. Et io dius auge¬
miꝑ ⁊ nos eundem pͥncipẽ su¬
pare ꝯtendentes ex fc̃o ꝙ trĩbu¬
marponꝯ uir excelsꝯ questor sa¬
cripalatii suggessit ꝯstitutionẽ
fecum. ꝑ quam disposiumꝰ si
testator fidei he̾dis sui ꝯmisit.
ut uł h̾editatem uł sp̃ale fid̾i¬
ꝯmissum restituat. Et n ex
scriptura n ex quinq testiu
nuoq qui infidei ꝯmissis legit¬
tum ẽe noscitur. res possit ma¬
uł nemo penitus testis interue¬
nerit. tunc sũ pat̾ h̾edis sũ ali¬
is quicumq sit qui fidem ele
adimplere fidem recusat ne¬
gando ira rem ẽe sb̃secutam si
fide ꝯmissariꝰ uisiurand̾ ei detu¬
ierit. cum priz ip̃e deuindicta
iurauerit ncc̃e eum hr̾e uel
uisiuirand̾ subire. qr nicħꝰ rale
a testatore audiuit uel recusã¬
tem ad fidei ꝯmissum. ueluni¬

Expanded text:
gare, ut id rursus alii totum aut gare, ut id rursus alii totum aut tuat. Et quia prima fideicommissorum cunabula a fide heredum pendent et tam nomen quam substantiam acceperunt, et ideo divus Augunuper et nos, eundem principem superare contendentes, ex facto quod Tribonianus vir excelsus quaestor sacri palatii suggessit, constitutionem fecimus, per quam disposuimus: si testator fidei heredis sui commisit, ut vel hereditatem vel speciale fideicommissum restituat et neque ex scriptura neque ex quinque testium mero, qui in fideicommissis legitimus esse noscitur, res possit mavel nemo penitus testis intervenerit, tunc sive pater heredis sive alius quicumque sit, qui fidem elegtentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel uni
Abbreviated transcription (Latin):
solidum ex eo senatus ꝯsultoac¬
tiones transferuntur. ⁊ res que
remanent ap h̾rdem sũ ullo ho¬
nere seditario ap̾ eum rema¬
neat. qiͣ ex legato ei acꝗsite E
h̾editatem ⁊ restituit. scindant᷑
actoes ⁊ ꝓdrodrante ꝗdem tras¬
ferantur. ad fidei ꝯmissariũ pro
quadraute remaneant ap̾ hẽtẽ
ta aut p̾cepta restiru̾e aliquis
he̾ditarem rogatus est qua nr̃r
umaꝑs hrditaris ꝯtineatur eq̃
isolidum transferunt᷑ acto̾es
⁊ secum deliberare d is cui res¬
rituitur heditas an expediat:
si certa sumia pecinnie deduc¬
ta p̾cepta ueque qrͣtam uł etiã
maximam ꝑtẽ hr̾ditatis. ꝯti¬
uet rogatus sit aliꝯs he̾ditatẽ
restituere idem uiris ẽ. ¶ Que
diximo decoquoi exasse aliquis¬
quoq morituro pot rogare eũ
ad quem bona sua uł legutio
nire uł honerario ꝑtinere in¬
telligit ut hẽditatem suam to
uisi extest̾o nõ ualeant. Eũ qͦ
cui aliquis restituitur põt ro¬

Expanded text:
solidum ex eo senatus consulto acsolidum ex eo senatus consulto actiones transferuntur, et res quae remanet apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex legato ei adquisita,hereditatem et restituit, scindantur actiones et pro dodrante quidem transferantur ad fideicommissarium, pro quadrante remaneant apud heredeta aut praecepta restituere aliquis hereditatem rogatus est, maxima pars hereditatis contineatur, aeque in solidum transferuntur actiones et secum deliberare debet is cui restituitur hereditas an expediat sibi si certa summa deducta praeceptave, quae quartam vel etiam maximam partem hereditatis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse quoque moriturus potest rogare eum ad quem bona sua vel legitimo iure vel honorario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totnisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest ro
Abbreviated transcription (Latin):
ditarem restituerit sponte os
h̾rditarie actões fidei ꝯmissa¬
⁊ id qd̾ precipuum pegasiaĩ
senatus ꝯsuln fuera sut qũc̾
recusabat scriptus hr̃s sibi
datam heditarem adire ncc̾i¬
ras ei imponeretur totam kz¬
ditatem uolenti fidei missario
restitu̾e ⁊ onis adeum ⁊ ꝯtra eu̾
transire actiones et ħ transpoi¬
mus ad senatus ⁊sult trebelliañ
⁊ ex ħ solo et ncc̃itas h̾rdisim¬
ponatur. si p̃o uolente a dire fi¬
dei ꝯmissario desiderat restitui
sibi h̾editatem nullo nec damp¬
no nec comodo ap̾ hydeu rema¬
nente. ¶Nicħ autem interest
ur̃ aliquis ex asse hrs instirutꝰ
añ totam hẽditatem aut ꝓ ꝑte¬
au̾ restituere rogatus sit nam
ex ꝑte hrs institurus aũ totam
cogatursnam ⁊ ħ cau eadem ob¬
ditatis restirutõm dixima¶Si
ꝗs una aliqua rededucta siue
precepta que quartam ⁊tinz
ułi fundo uł alia re rogatus sir
restituere h̾rditarem. siłi mo
ex trebelliano senatu ⁊ sulto res¬
ucta sũ precepta aliqua re uł¬

Expanded text:
e restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommissaetiam id quod praecipuum Pegasiani senatus consulti fuerat, ut, quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eum et contra eum transirent actiones, et hoc transposuimus ad senatus consultum Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nolente adire fideicommissarius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud heredem manente. Nihil autem interest, utrum aliquis ex asse heres institutus aut totam hereditatem aut pro parte restituere regatur, an ex parte heres institutus rogatur: nam et hoc casu eadem obeditatis restitutione diximus. Si quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto resucta sive praecepta aliqua re
Abbreviated transcription (Latin):
Oper est ut dlege Re¬
falcidia dispiciam qͣ mo¬
dus nouissime legatis ĩ
porestas. ut liceret uł totum
primonium legatis errogare
ius esto uisum est hanc legan
cusantib scriptis l̾rdib ꝓ uł¬
lo aut minimo lucro h̾editateᷤᷤ
adire. ⁊ cum suꝑ ħ tam lex fu¬
rias quam nocoma latesunt.
quaꝵ neurra susficiens a dire
ꝯsumpmatõm uidebat᷑. No¬
uissie lara ẽ lex falcidia qͣ caue

Expanded text:
perest, ut de legeFalcidia dispiciamus, qua modus novissime legatis imppotestas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare ius esto ’: visum est hanc legandcusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulto pegasiano descendentes.
et ip̃i antiꝗtati displiciuit. et
quibrdam cãibo captiosas eas
ho celsi ingenii pamp̾ applłat ⁊ł
nob̾in legib magis simplicitaᷤᷤ
quam difficultas plac /Ideo
om̃ib nob̾ suggestis ram siłi¬
tudinem ꝙͣ differenciis utrius¬
q senatus ꝯsulti placuit. ex¬
ploso senatus ꝯsulto pegasiad
ꝙ postea supueĩt omem auc¬
toritatem trebelliano senatus
ꝯsulto prestare. ut fidei ꝯmis¬
sarie hrditates restituantur.
sũ hãt hr̃s ex uoluntate testa

Expanded text:
consulto Pegasiano descendentes consulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat et nobis in legibus magis simplicitas quam difficultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similitudinibus quam differentiis utriusque senatus consulti, placuit exploso senatus consulto Pegasiano, quod postea supervenit, omnem auctoritatem Trebelliano senatus consulto praestare, ut ex eo fideicommissariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
sũ unĩs R̾es institutus eẽt. sũ
plures ap̾ enm eos ne ꝑs quar¬
ta remaneret ¶Et cum que si¬
tum ẽet duob łꝰdib institu¬
tis. nli ticio ⁊ seio. si ticu pars
aut cota ex harista sit legatis
que noĩatim ab eodata sint.
io u̾o milla relicta sint lega
eo relicta sunt retinere lic̾et.
placuit ut quartam ꝑtem su¬
et placuit posse retinere.¶ Et¬
enim in singłis ħedib rõle¬
gis falcidie ponenda est ¶E¬
uantitas añt pat̾inonii ad
ꝙͣ rõ legis falcidie rediget᷑
mortis tp̃ spectatur.Iraq u̾
bi gł si is qui centum aitreoͦꝵ
centum aureos legauerit. tu¬
chil legatarus ꝓdest si ante
aditam hãeditatem ꝓẜuos ly¬
ris est ex trebelliano senatus ⁊¬
sulto quo ca̾u in illis stipłoib
opus est. qr sił ⁊ huic ꝗ restitu¬
it securita datur. ⁊ actões hrdi¬
tarie eri in eum transfermitur
ꝗ recipit ħ̾editatem sutroq se¬
natus ⁊ sulto in hac sp̃e xcurrẽ¬
te. ¶S qr stipłones ex seuatus

Expanded text:
sive unus heres institutus esset sive plures, apud eum eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, vero aut nulla relicta sint legateo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam partem sueat, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam ratio legis Falcidiae redigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servris est ex Trebelliano senatus consulto: quo casu nullis stipulationibus opus est, quia simul et huic qui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus consulto in hac specie concurrente. Sed quia stipulationes ex senatus
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝯ maternis legatis ne. aut do¬
nationib ꝓpinquoꝵ uel uoie a¬
micorum adquisitum fuerit.id
omne adsb̾stitutum ꝑtinet ¶Q¬
cumq diximo de substitutione
impuberoꝵ liberorum .i. hrdem
institutoꝵ uł exhrdatoꝵ. eandem
⁊ de post humis intelligino. Li¬
teris aut sius testamentum ueo¬
facere pot. nisi et sibi faciat. Mã
pupillare testamentum pars ⁊
sequela est pater intestamenti.
a deo ut si pris testamentũ non
ualeat. nec filii qd̾ ualebit. Si

Expanded text:
tibus legatisve aut dotibus legatisve aut donationibus propinquorum atque amicorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. quaecumque diximus de substitutione impuberum liberorum vel heredum institutorum vel exheredatorum, eadem etiam de postumis intellegimus. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi et sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et sequela est paterni testamenti, adeo ut, si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit.
Abbreviated transcription (Latin):
ta .s. alt̾um pris. alt̾um filii. rã¬
quam si ip̃e filius sibi hẽdemis¬
tiruss. aut certe unum testam̃
beditatum ¶ Sin aut quis ita
formidolus sit. ut timuerit ne
palam subsistunt acceꝑit post
obitum ens. piculum insidiaꝵ
subiciatur. uulgarẽ ꝗd sõstiru¬
tionem palam facere et in pͥmis
tem decesẜit. sb̾stitutus hes uo¬
catur sepatim mninferiorib ꝑri¬
b scribere d. eamq ꝑtem ꝓprio
liuo ꝓpriaq cera signare et in pͥ¬
ore ꝑte testamenti cauere. neĩ¬
feriores tabule ⁊ uno filiõ ad h
impuberes. apiantur. Idem palaz
est non idco minz uałe fostitutõ
ptipillo ꝑiculosum sit ¶ No so¬
lum autem hedib institutis im¬
puberib liberis ita sõstituere ꝑ¬
entes possunt. ut si bordes eis ex¬
titerint. et ante pubertatem mor¬
tui fueriit. sit eis heres is quem
ip̃i uolucrint. s ⁊ exh̾rdatis ita¬
q eo cau si qui pupillo ex hrditan¬

Expanded text:
nta, alterum patris, alterum filii, tamnta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est test duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primistem decesserit, substitutus vocatur, separatim in inferioribus partibus scribere eamque partem proprio lino propriaque cera consignare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substitutionem pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substituere parentes possunt, ut et si heredes eis extiterint et ante pubertatem mortui fuerint, sit eis heres is quem ipsi voluerint, sed etiam exheredatis. itaque eo casu si quid pupillo ex heredita
Abbreviated transcription (Latin):
alius sit ei hrs s eo ampliz ut si
hedes eiextiterint .i. adhuc impu¬
beres mortui fuernit aliquis en¬
sit heres. nłi siquis dicat ħ modo
cicis filis meus hrs iͥ esto. et si
filiꝯ meus heres mͥ non erit. sũ ħ¬
es erit. et prius moriatur quaz
in suam tutelam uenerit .i. pubes
fcs sir. tunc se ius hr̃s esto. ¶Qe
casu si quid non extiterit hes fi¬
lius. tunc substitutus pri sit hr̃s
Siuo extiterit h̾rs filius. et an
pubertatem decesẜit. ip̃i filio sit
hos substitutus. Nam amaiori¬
bo institutum est. ut cum eheta¬
tamentum non possunt. penteᷤᷤ
eis faciant¶ Qua rone exitari.
codice. qua ꝓspectum est. ut si
sint. ad exemplum pupillaris
sb̾stitutionis. çertas ꝑsonas sb̾¬
stituere. sin aut resipuint ea¬
dem institutionem infirmarit
ħ. aderemplum pupillaris sb̾sti¬
tutionis que posquam pupillz
adoleuit. infirmatur. ¶ Igirur
inpupillar in sb̾stitutione ẜm
prefatum modum. ordinata:
duo quo dammoto sunt testam̃¬

Expanded text:
alius ei sit heres, sed eo amplius ut et si heredes ei extiterint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres. veluti si quis dicat hoc modo: ‘ Titius filius meus heres mihi esto: si filius meus heres mihi non erit, sive heres erit et prius moriatur quam in suam tutelam venerit id est pubes factus sit, tunc Seius heres esto.’ quo casu si quidem non extiterit heres filius, tunc substitutus patri fit heres: si vero extiterit heres filius et ante pubertatem decesserit, ipsi filio fit heres substitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatamentum facere non possunt, parentes eis faciant. Qua ratione excitati, codice, qua prospectum est, ut, sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis, quae, postquam pupillus adoleverit, infirmatur. Igitur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testame
Abbreviated transcription (Latin):
si moriatͥ aut capite minuet᷑.
cet̾e quoq res ita tradunt᷑ lega¬
tario ut eiz fiant. s estimatur
is sat̾darur. ut si moriat᷑ aut
capite minuetur tanta peccu¬
nia restituatur qnti hec. fu̾it
extimate ergo senatus nõ fec̾
ꝗdẽ eoꝵ rerum usum f̾. nec enĩ
tuit. ¶ Ffinitur au̾t ususf̾. mor¬
re fructuaril ⁊ duab capitis di¬
minutoĩb maxia ⁊ media et
non utendo ꝑ modũ ⁊ tp̃s que
oĩa nr̃a ꝯstituit ꝯstituro. It̾ fini
usu fructu cedatur. nam exͣneo
ꝯstat si edes incendio ⁊sũpte fũ¬
ruerint extigui usum f̾. ⁊ nec

Expanded text:
si morietur aut capite minuetur. si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim tuit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitusufructuario cedatur nam extraneo constat, si aedes incendio consumptae fueruerint, extingui usum fructum et ne
Abbreviated transcription (Latin):
ius alienis reb utendi
finendi salua rerũ sb̾stã¬
tia. Est eĩ uis incorpore
quo sb̾lato ⁊ iꝑm tolli nẽce est.
usus fructus aꝓprietate seꝑ¬
atõm recipit. Ioq plurinus
modis accidit. ut ecce. siꝗs a¬
licui usum fructũ Etͣ si¬
fundũ legau̾it deducto usu
fructu legatario undam h̃t ꝓ
prictatem. heres uero usũ fruc¬
roib. It alui deducto eo fundũ
legare p̾t l ui testamento uero
siꝗs uelit alii usum fructum
sum in utiles eeñt ꝓprietates
semꝑ abscendẽre usu fructu.
placuit certis modis extingi
usum fructum. ⁊ ad ꝓprieta¬
tem reuerti ¶Constituitur ã
num̃ata. Namq in iꝑo usu as¬
sidua ꝑmutatõe quodanmo¬
do extinguit᷑. S urilitatis cã
senatus sensuit. posse ⁊ eaꝵ
rerũ usum fructũ ꝯstituunt tñ
eo noĩe heredi utilit̾ caueat.
Itaq si pecunte usus fruc. lega¬
tus sit. ita legatorio datur ut
en fiat ⁊ legarariꝯ sat̾det h̾r¬
di. de tanta pecuma restituẽda

Expanded text:
us alienis rebus utendi fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum frucructum, alii deducto eo fundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum sum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum fructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ꝑꝑ rerũ utilitatem marcelli:
nussums aĩo solum ĩn ea dege. set
alus locare. s de ẜuitutib ⁊ usu
fruc. ⁊ usu. ⁊ hĩtatõe dixisse suf¬
ficiant. de łdeditate ante ⁊ obli

Expanded text:
ter rerum utilitatem secundum Marcelli misimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de heredit
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ inium̃to. S si pecoris uł
ouium us legato fuerit n lac¬
te. n agnis. n lana. utetur u¬
surariz. qr ea infructu sũt pla¬
ne adst̾torandũ agrũ suũ peco¬
rib uri põt. S si cuisabi᷑tõ lega¬
ra sũ aliquo modo ostituta sit n

Expanded text:
est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, n
Abbreviated transcription (Latin):
intelłr qua ut olib ponus flo¬
rib feno stramtis lignis ad usũ
dimolestus sit n hiis ꝑquos
oꝑa rustica fiunt ĩpedim̃to sit
nec ulli alu ius ꝙ ht̃. aut uede̾
aut locare aut gratis cced̾e põt.

Expanded text:
tur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum di molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tis dnis incipit plenam habere
De usu et habitatione
isdem istis modo ꝗb usu
modis finntur. qbo ⁊ us
fruc. desunt. mind at .s. auri s ĩ¬

Expanded text:
tis dominus incipit plenam habere DE USU ET HABITATIONE isdem istis modis quibus modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autem sci
Abbreviated transcription (Latin):
to sit creditum: placuit suffice
qd̾ ad eam rem custodiendam ex¬
actam diligentiã adhiberet qmͣ
si p̾stiterit. ⁊ aliquo fortuito ca¬
su rem amiẜit securum ẽe nec
impediri creditum pet̾e. Deũ¬

Expanded text:
to sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligentiam adhiberet: quam si praestiterit et aliquo fortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri creditum petere
Abbreviated transcription (Latin):
Et et alia ria tutela se
tutela que fidutiaria ap¬
pellatur. nam si parens fi¬
lium uel filiam nepotem uel
neptem uel deinceps in pube̾s
manusmiserit legutimam nas¬
citur eorum tutelam. Quo de¬
functo. si liberi uirilis sexus eiꝰ¬
exstant. fidutiarii tutores filioꝵ
suoꝵ uł fratris uel sororis. ⁊
ceterorum sufficiiuitur. atq
patrono legitimo tutore mortu¬
o. liberi quoq ei legittimi st̃
turores. Quĩ filis ꝗdem defũc¬
ti si non eẽt auiuo pre emanti¬
patus. post obitum eius sui ui¬
ris efficeretur. nec ⁊ frm potes¬
tatem reciteret. Ideoq nec in
tutelam. Liberatus aũt si ẜuꝰ
mansisset utiq eodem iure ap̾
liberos dñi post mortem eiz fu¬
turs eẽt. Ita tamen hu ad tu¬
telam uocantur. si ꝑfc̃e etatis
sint. qd nr̃a ꝯstitutio gu̾aliter

Expanded text:
E FIDUCIARIA TUTELA Est et alia tutela, quae fiduciaria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem eius futurus esset. ita tamen ii ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis si
Abbreviated transcription (Latin):
us ad centum anreos mãda¬
ut ꝓticio sponderes neq plu¬
res emere d. n in ampliorez
pecuniam fide iubere. alioquĩ
non habes cum eo mandati ac¬
tõnem. Adco qd̾ ut sabimo et
nores si poss emeres. ¶Roc¬
te quoq mandatũ ccͣtũ sidũ
ad huc res inregra sit: reuora

Expanded text:
usque ad centum aureos mandausque ad centum aureos mandaut pro Titio sponderes, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et noris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revoca
Abbreviated transcription (Latin):
ris mandatum magis ꝯsiliũ
erit qmͣ mandatum. et ob idñ
est obligatorium. qr nemo
ex ꝯsilio mandati obligatur ⁊¬
si non expediat ei cui dabatur
cum liberum cuiq sit apud se
explorare an expediat ꝯsilium
Itaq si ociosam pecuniam do¬
ĩmi te hñte ortatus fu̾it aliqͥs
ut rem aliꝙͣ emeres. uł eam c̾¬
deresdas: qmͣnus non expe¬
diat tibi eam emisse aut c̾di¬
disse. non tũ tͥ mandati tene¬
tur. et adeo hec ita sunt: ut
quesitum sit. an mandati te¬
neatur qui mandauit tͥ ut
ticio pecuniam fenerares. s
obtiriuit sabini snĩa obliga¬
torium ẽe in hoc cãu nrada¬
tum. qr non alit̾ ticio credi¬
disses quam si tibi mãdatsi
eẽt. ¶Illd̃ quo mandatum
non est᷑ obligatorium ꝙ ꝯtͣ
bonos mores est ueluti si ti¬
cius de furto aut dempno
faciendo aũ de iniuria faciẽ¬
da tibi mandet. l enun pe
actionem. ¶Is qui exequit᷑
maudatum non d excetere
fines mandati. Ut ecce siqͥs

Expanded text:
ris mandatum magis consilium ris mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis
Abbreviated transcription (Latin):
gererets uel ut fundum ei em̾¬
es. uelut ꝓ cosponderes Gu¬
a gr̃a mandantis: ueluti si
mandet tibi ut pecuniam sub
usuris ei creteres qmͣ in rẽ ip̃iꝰ
mutuaret᷑: aut si uolente re
agere cum eo ex fidenssoria
causa. mandet tibi ut cum rẽo
agas ꝑiculo mandantis uł ut
ip̃i ꝑiculo stipuleris ab eo ꝙ
tibi delegerit in id ꝙ tibi debu¬
erat. ¶ Aliena causa int̾ueit
mandatũ ueluri si tͥ mandet.
ut ticu negocia gereres. ułut
ticio fundum emeres. uel ut
proticio sponderes. ¶Sua et
aliena ueluti si de cõmunibus
sius et ticu negocus gerendis
tibi mandet uel ut sibi et ti¬
cio fundum emeres uelut ꝓ
eo et ricio sponderes. ¶Gua
et aliena ueluti si tibi mãdet
ut ticio sub usuris crederes qd̾
si sñ usuris crederis. Aliena eĩ¬
mandatum ueluti si tibi mã¬
det ut pecunias suas. pocius
in emptiones preteritorum
colloces: qm feneres uel ex
diuerso ut pecunias feneres
pocid qmͣ in emptiones p̾di¬
orum colloces. Cuius gene¬

Expanded text:
gereres, vel ut fundum ei emegereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo sponderes. Tua et mandantis, veluti si mandet tibi, ut pecuniam sub usuris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut Titii negotia gereres, vel ut Titio fundum emeres, vel ut pro Titio sponderes. Sua et aliena, veluti si de communibus suis et Titii negotiis gerendis tibi mandet, vel ut sibi et Titio fundum emeres, vel ut pro eo et Titio sponderes. Tua et aliena, veluti si tibi mandet, ut Titio sub usuris crederes. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tanmandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, quam feneres, vel ex diverso ut feneres potius, quem in emptiones praediorum colloces. cuius gene
Abbreviated transcription (Latin):
festum est. scil si uiuersa
bona socu publicentur. nam
cum in eius locum alius
succedit: pro mortuo h̾etur.
Itm̃ siquis ex sociois u̾idie
p̾grauatus: bonis sius cesse¬
rit. et ideo pp publica et pri
uara et debita substancia eiꝰ
ueneat soluitur societas. s
hoc casu si adhuc ꝯsentiant
in societatem noua uidetur¬
societas incipere. ¶ Socius
socio utrum eo noie tm̃ pro
ni ap̾ se passus est. an ⁊ cul
pa autem non adexactissi¬
mam diligentiam tradita ẽ
sufficit enim talemͣ gentiã
in cõmunib reb adhibere
socium. qualem suis rebus
adhibere solet¶Dam qui ꝑa¬
rum diligentem sociũ sibi
assumit. de se quetł debet
tontrahit᷑ quinq s
aliquis tibi mandet.
sũ sua et tua. sũ aliena tm̃ sũ
sua et aliena. sũ tua et alienͣ¬
¶ At si tua tm̃ grã tibi man¬
datum sit. super uacuum ẽ
mandatum. et ob id nlła ex
eo obligatio. nam nec ma̾n¬
dati inter nos actõ hascitur.
tibi mandet ut negocia eius

Expanded text:
festum est, scilicet si universa festum est, scilicet si universa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti praegravatus bonis suis cesserit et ideo propter publica aut propter privata debita substantia eius veneat, solvitur societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova videtur incipere societas. Socius socio utrum eo nomine tantumi apud se passus est, an etiam pa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: sufficit enim talem diligentiam in communibus rebus adhibere socium, qualem suis rebus adhibere solet. nam qui parum diligentem socium sibi adsumit, de se queri, hoc contrahitur quinque aliquis tibi mandet, sive sua et tua, sive alienia tantum, sive sua et aliena, sive tua et aliena. at si tua tantum gratia tibi mandatum sit, supervacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. tibi mandet, ut negotia eius
Abbreviated transcription (Latin):
est intelligatur lucri ẽẽ. Il¬
lud expeditum est si in una
causa pars fu̾it exp̾ssa uelu¬
ti in solo lucro. uel in solo
dampno: in alt̾o uõ emissa.
in eo quoq qd̾ p̾tmissum ẽ
candem ꝑtem ẜuari ¶Ma¬
net autem societas eo us do¬
nec in eodem ꝯsensu ꝑseue¬
rauerint ut cum aliquis re¬
nunciauerit sccietati ut h̾e¬
ditarem solus lucri faceret.
qd̾ non captauerit: ad ip̃m̃
solum ꝑtinz ¶Ei u̾o cui re¬
nunciatum est quid quod
omnino post renunciatam
societatem adquint᷑ soli cõ¬
ceditur. ¶ Soluit᷑ aut ad¬
huc societas etiam morte so¬
cu quia qui societatem ꝯͣhit:
c̾tam sibi ꝑsonam elegit. s ⁊
si ꝯsensu plurium societas coi¬
ta sit: morte iunꝰ socu soluit̃
et si plures supersint ñ uico¬
eunda societate alit̾ ꝯuene¬
rint. Item si alicii rei ꝯttac¬
ta sociẽtas sit. et fuus nego¬
cio impositus est finitur so¬
cieras. ¶Publicatõne quo¬
q distrahi societatem mani.¬

Expanded text:
erest intellegatur lucri esse. Ilerest intellegatur lucri esse. Illud expeditum est, si in una causa pars fuerit expressa, veluti in solo lucro vel in solo damno, in altera vero omissa: in eo quoque quod praetermissum est eandem partem servari Manet autem societas eo usque, donec in eodem consensu perseveraverint: at cum aliquis renuntiaverit sditatem solus lucrifaceret, cquod non captaverit, ad ipsum solum pertinet: ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societatem mani
Abbreviated transcription (Latin):
ti ementi uendendiq. Eqͥd̾
si nicł de ꝑtib lucri et dap¬
ni nominatim ꝯuen̾it. eq̃¬
les scil ꝑtes et in lucro et in
dampno spectantur. qd̾ si ex¬
bent. Nec eniui uinquam fu¬
tio. si duo inter se pacti sint
ut adunum ꝗdem due ꝑtes
et dampni et lucri ꝑtineãt
ad alium t̾cia. ¶De illa sa¬
ne ꝯuentione quesitum est si
ticio et seiꝰ int̾ se pacti sunt.
ut ad ticium lucri due ꝑtes
ꝑtineant: dampni t̾cia ad
seuum due ꝑres dampni lu
tio. quintus mucius ꝯt na¬
turam socieratis talem pac¬
tionem ẽe existimauit et ob
ro necee ratam hudam. Ser¬
neu dubitatur ut alter pecu¬
uiam ꝯferat: alt̾ non ꝯferat.
et tñ hacrum iit̾ eos ꝯmunt
sit. qr sepe oꝑa alicuid: ꝓ pe¬
cuma ualz. et adeo quiti um
cu sentencia obtinuit: ut il¬
lud quoq ꝯstit̾it posse ꝯuẽi¬
re. ut quis lucri ꝑtem ferat
dampno non teneatur. qd̾ et
ip̃m ẜuius ꝯuementer sibi
extimauit. ꝙ tñ ita intelligi
quod dãpnum allatum sit

Expanded text:
ti emendi vendendique. Et quidem si nihil de partibus lucri et damni nominatim convenerit, aequales scilicet partes et in lucro et in damno spectantur. quodsi exbent: nec enim umquam dutio, si duo inter se pacti sunt ut ad unum quidem duae partes et damni et lucri pertineant, ad aliam tertia. De illa sane conventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titium lucri duae partes pertineant, damni tertia, ad Seium duae partes damni, lu conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis talem pactionem esse existimavit et ob id non esse ratam habendam. Sernon dubitatur, ut alter pecuniam conferat, alter non conferat et tamen lucrum inter eos commune sit, quia saepe opera alicuius pro pecunia vacii sententiam obtinuit, ut illud quoque constiterit, posse convenire, ut quis lucri partem ferat, damno non teneatur, quod et ipsum Servius convenienter sibi existimavit: quod tamen ita intellegi qua damnum allatum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
si mortuo eo qui tͥ mandaue¬
rit tu ignoratis eum decessis¬
se executus fueris mandatũ
bitores manumisso dispẽsa¬
tore ticii ꝑ ignoranciam lib̾¬
to soluerint liberari eos cũ
alioqͥn stricti iuris rõe non
possent liberariqr alii soluis¬
sent qm cui solu̾e debuerĩt.
¶Mandatum non suscipere
aut per alium candem rem
mandator exequatur ¶Ha
uisi ius renunciatur ut m¬
tegra omnia mandatori re¬
ẜuetur eandem rem expli¬
candi. nicħos mandati actõ
locum h̃t nisi iusta cã int̾¬
cessit aut non renunciandi
aut intempestiue renũcian¬
di. ¶Mandatum et in diẽ
differri sub ꝯdicione fĩ po̾t.
¶In suima sciendum est
mandatum non gratuitũ
in aliam formam negocu
cadere. Nam mercede ꝯstitu¬
ta incipit locatio et ꝯductio
diximꝰ casib sine mertete
suscepto offõ mandati an
depõĩti contrahitur negoci¬
um in hiis casib int̾ueniẽ¬
te metcedem locatio et ꝯduc¬
tio ꝯtraldi intelligr. et ideo
si fulloni polienda curande¬

Expanded text:
si mortuo eo qui tibi mandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non suscipere aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem differri et sub condicione fieri potest. In summa sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, incipit locatio et conductio quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curanda
Abbreviated transcription (Latin):
est uł postea factus nicħ ꝓhib
proh̾ede gerere ⁊ adꝗrere sibił¬
editarem. si tamen intelligit.
quod agitur. d̾ legatis. de

Expanded text:
est vel postea factus, nihil prohibet pro herede gerere et adquirere sibi hereditatem, si tamen intellegit quod agitur. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est ut nemini liceat in
raꝑe rem mobilem uel semo¬
uentem. l suam eande rẽ
existimet. S siquis ꝯtta sfa¬
dem rei pr̃are. Qd̾ non so¬
lum in mobilib reb quera
mines se abstineant. ¶Sa¬
ne in hac actoe nou uriq
expectatut rem in bouis ac¬
toris ed. nam sũ in bonis sit
su non sit tamen n bonis er¬
sit locum ħ̾ actio h̾ebit. qͣre

Expanded text:
tum est, ut nemini liceat vi tum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandem rem existimet: sed si quis contra stadem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapmines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare