comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gregats: amplissimã ibi ac nobi
huiꝰmodi quȩ ad ornatũ domꝰ
dĩ ꝑtinens: studiosissime p̃para¬
cabulo maban. qͥ asuccessorib
discipłorũ beati papę gregorii
in cantia fuerat cantandi sonos
ecdoctus. ad se suosq instituer¬
dos accersiit: Ac ꝑ annos xiͦ i
tenuit : qͣtinꝰ & quȩ illi ñ noue¬
rant carmina ecđastica do
ta longuo usu uł negligentia
inueterare cȩper̃. huiꝰ doctri¬
na priscũ renouarent᷑ in
statũ. Nã & ipse ep̃s acca. can¬
tor erat peritissimꝰ. quomͦ etiã
inlitteris scĩs doctissimꝰ : & in
catholica fidei confessione
castissimꝰ In eccłasticȩ qͦq i-¬
stitutionis regulis sollertissimꝰ

Expanded text:
gregans, amplissimam ibi ac nobilgregans, amplissimam ibi ac nobilhujusmodi quae ad ornatum domus Dei pertinent, studiosissime paracabulo Maban, qui a successoribus discipulorum beati papae Gregorii in Cantia fuerat cantandi sonos edoctus, ad se suosque instituendos accersiit, ac per annos duodecim tenuit: quatenus et quae illi non noverant, carmina ecclesiastica docta longo usu vel negligentia inveterare coeperunt, hujus doctrina priscum renovarentur in statum. Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in litteris sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae quoque institutionis regulis sollertissimus
Abbreviated transcription (Latin):
epi. defunctꝰ.ẽ. & in monasterio
suo ineccła beatȩ dĩ genitrieis
ex qͥa uttaliano papa directus eł
simul & theodori int̾ alia testimo¬
nuĩ ꝑhib&. qͦd albinꝰ discipłs eiꝰ qui
monasterio ipsius in regomine suc¬
cessit. in tantũ studis seripcurȩ
inscicutꝰ. ẽ ut grecã qͥdem linguã
ñ parua ex parte: latinã uͦ ñ muinꝰ
quã anglorũ quȩ sibi naturalis
ẽ. nouerit. Suscepit uͦ ꝓiulfrido
prbr̃ eius. uir & ipse fereniussi¬
mus. & corã dõ & hominib mag¬
nificus : qui & ipsius eccłȩ suȩ quȩ
inbeati andreȩ apłi honorẽ con¬
secrata . ẽ. ȩdificiũ multifario de¬
core. ac mirificis ampliauit
oꝑib. Dedit nanq oꝑam qͦd et
hodie fac̃ : ut adqͥsitis undecunq
reliquiis beatorũ apłorũ & mas¬
trrũ xp̃i. in uenerationẽ illoꝵ
poner& altaria. distinctis porti¬
cib in hoc ipsũ intra muros eiꝰdẽ
eccłȩ. Sed& historias passionis

Expanded text:
episcopi, defunctus est, et in monasterio episcopi, defunctus est, et in monasterio suo in ecclesia beatae Dei Genitricis ex quo a Vitaliano papa directus est simul et Theodori inter alia testimonium perhibet, quod Albinus discipulus ejus qui monasterio ipsius in regimine successit, in tantum studiis scripturarum institutus est, ut Graecam quidem linguam non parva ex parte, Latinam vero non minus quam Anglorum, quae sibi naturalis est, noverit. Suscepit vero pro Uilfrido r ejus, vir et ipse strenuissimus, et coram Deo et hominibus magnificus; qui et ipsius ecclesiae suae, quae in beati Andreae apostoli honorem consecrata est, aedificium multifario decore ac mirificis ampliavit operibus. Dedit namque operam, quod et hodie facit, ut adquisitis undecumque reliquiis beatorum apostolorum et martyrum Christi, in venerationem illorum poneret altaria, distinctis porticibus in hoc ipsum intra muros ejusdem ecclesiae, sed et historias passionis
Abbreviated transcription (Latin):
illo supͣ eprtafiũ scriptũ est
Uil fridus hic magnꝰ reqͥcse
corpore p̃sul. Hane dñõ qͥ au¬
lã ductꝰ pietacis amore. ł ecit:¬
& eximio sacrauit nomine pe¬
tri Cui elaues cęli xpẽ dedit
arbit̃ orbis : Atq auro ac trrio
duotꝰ uestut: aurb Quin etiã sub¬
une crucis rachante metallo Hic
posuit tropheũ: Nec non & .iiͦiͬ.
uro : Seribi euangłii p̃cepit in or¬
ane libros: Ac thecã erutilo his
ondignã concdidit auro: Paschalis
qeciã solẽnia tẽpora cursus. Ca¬
mholici adiustũ correx̃ dogma ca¬
nonis: Suẽ statuere patres: du¬
hoq errore remoto Certa suae
geasi ostendit mođamina ritus :
lnq locis istis monachorũ ex ami
icrebra. Colligit: ac monitis
dictat quȩ regula patrũ. Sedu¬
lus instituit : multisq domiq. fo¬
risq dactatꝰ nimiũ ꝑ tẽpora lors¬
gua periclis : uindecies ternos
postquã episcopus annos transiit :¬
aggauders cȩlestia regna petuuit :
Dona iesu : ut grex pastoris calle
sequatur.

Expanded text:
 supra epitaphium scriptum: Uilfridus hic magnus requiescit corpore praesul, Hanc Domino qui aulam ductus pietatis amore Fecit, et eximio sacravit nomine Petri, Cui claves caeli Christus dedit arbiter orbis; Atque auro ac tyrio devotus vestiit ostro. Quin etiam sublime crucis radiante metallo, Hic posuit trophaeum, necnon et quattuor auro Scribi Evangelii praecepit in ordine libros; Ac thecam e rutilo his condignam condidit auro: Paschalis qui etiam sollemnia tempora cursus Catholici ad justum correxit dogma canonis, Quem statuere Patres, dubioque errore remoto Certa suae genti ostendit moderamina ritus: Inque locis istis monachorum examina crebra Colligit, ac monitis cavit quae regula Patrum Sedulus instituit: multisque domique forisque Jactatus nimium per tempora longa periclis, Quindecies ternos postquam egit episcopus annos, Transiit, et gaudens caelestia regna petivit. Dona, Jesu, ut grex pastoris calle sequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iemoratũ. ẽ & trib annis ec¬
cłam sublimit̃ regeas. dehinc
id monasterii sui qͦd est in lestin¬
gcu curã secessit: Accipiente
uil frido episcopatũ totuis nor¬
danhimbrorũ ꝓiunciȩ. Qui de¬
inde regnante egfrido pulsus
ubi nauẽ conscendit. flante
fauonio pulsus ẽ. fresiã &e ho¬
norifice susceptus .i. ab arbaris
ac rege eorũ aldegilso. p̃dica¬
bat eis xp̃m. de multa eorũ mi
a peccatorũ suorũ sordib¬
uI: fonte saluatoris ablu¬
it: Et qͦd postmodũ iulbror¬
dus reuerentissimꝰ xpĩponti¬
fex inmagna deuotione com¬
pleuit. Ipse primꝰ ibi opus euans¬
gelicũ cȩpit. Ibi gͦ hiemẽ cũ
noua dĩ plebe felicit᷑ exigeas :
sic romã ueniendi iter repe¬
tut. N ubi causa ciꝰ uentilata
ẽ. p̃sente agathone papa &
plurib epĩs: uniuersorũ uidi¬
cio absq crimine accusatus
papa agatho cũ sr nodũ cors¬

Expanded text:
 annis Ecclesiam sublimiter regens, dehinc ad monasterii sui, quod est in Laestingaei, curam secessit, accipiente Uilfrido episcopatum totius Nordanhymbrorum provinciae. Qui deinde regnante Ecgfrido, pulsusubi navem conscendit, flante Favonio pulsus est Fresiam, et honorifice susceptus a Barbaris ac rege illorum Aldgilso, praedicabat eis Christum, et multa eorum mila peccatorum suorum sordibus fonte Salvatoris abluit; et quod postmodum Uilbrord reverentissimus Christi pontifex in magna devotione complevit , ipse primus ibi opus evangelicum coepit. Ibi ergo hiemem cum nova Dei plebe feliciter exigens, sic Romam veniendi iter repetiit; et ubi causa ejus ventilata est, praesente Agathone papa et pluribus episcopis, universorum judicio absque crimine accusatus papa Agatho cum synodum con
Abbreviated transcription (Latin):
a coctaneis suis iusto colebat᷑
affectu. Inqͦ uidelic& monas¬
terio cũ aliqͦt annos dõ serui¬
ret : anima duertit paulatĩ
adolescers animi sagacis. mi¬
nime ꝑfectã. eẽ. uirtutis uã
quȩ tradebat᷑ a scotis : ꝓpo¬
suit animo uenire romã. et
quȩ ad sedẽ apłicã ritus ee

Expanded text:
 coaetaneis suis justo colebatur affectu. In quo videlicet monasterio cum aliquot annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perfectam esse virtutis viam quae tradebatur a Scottis, proposuitque animo venire Romam, et qui ad sed
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. ut ad priora repedan¬
tes. paucis quȩ s̃ gesta memo¬
remꝰ : cũ cõe puer bonȩ indo
merito amaiorib quasi unꝰ
ex ipsis amaret᷑. ueneraret᷑.
amplecterct᷑ : ubi quartum
decimũ ȩtatis contigit annũ.
monasticã scłari uitã p̃tu¬
lit. Qđ ubi patrisuo narra¬
uit. iã enĩ mat̃ obierat. li¬
bent̃ eiꝰ uotis ac desideriis cȩ¬
lestib annuit : eũq cȩptis us¬
sistere salutarib ussit. Ue¬
nit gͦ ad insulã lindisfarnen¬
sem: ibiq monachorũ famu¬
latiu se contradeas. diligen
ter ea quȩ monasticȩ castita¬
tis ac pietatis erant. edisce¬
re curabat & agere: quia
acris erat ingenii : didicit
citissime psalmos & aliquot
codces : necdũ qͥdem atton¬
sus. uerũ eis quȩ tonsura
maiores s̃ uirtutib humibi¬

Expanded text:
vitae, ut ad priora repedanvitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt gesta, memoremus, cum esset puer bonae indolmerito a majoribus quasi unus ex ipsis amaretur, veneraretur, amplecteretur, ubi quartum decimum aetatis contigit annum, monasticam saeculari vitam praetulit. Quod ubi patri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindisfarnensem, ubique monachorum famulatui se contradens, diliter ea quae monasticae castitatis ac pietatis erant ediscere curabat et agere. Et quoniam acris erat ingenii, didicit quanto citius psalmos et aliquot codices, necdum quidem attonsus, verum eis quae tonsura majores sunt virtutibu
Abbreviated transcription (Latin):
addiẽ ꝓmansit ultomũ : succe¬
dente in regnũ ceolredo filio
edilredi. qui ante ipsũ cora¬
redũ idem regnũ tenebat.
Uenit aut̃ cũ illo & filius sigeri
regis orientaliũ saxonũ. cuius
supͣ meminimꝰ uocabulo offa
iuuenis amantissimȩ aetatis
& uenustatis: totȩq suȩ genti
ad tenenda seruandaq regni
sceptra exoptatissimꝰ. Sui pa¬
ri ductus deuotione m̃tis. reli¬
quit ux orẽ. agros. cognatos. &
tuplũ acciꝑet. & in scło uentu¬
ro uitã ȩt̃nã. Et ipse gͦ ubi ad
sus. & in monachico uitã habitu
cõplets: adiusionẽ beatorũ
apłorũ incelis diudesideratã
ꝑuenit. Eodẽ sane anno qͦ hi
britanniã reliquere : Antistes
eximius uilfridus. post annos¬
patus diẽ clausit extremũ
in prouincia quȩ uocat᷑ in un¬
dalũ : corpusq eiꝰ loculo indi¬
tũ. ꝑlatũ. ẽ. in monas terium
ta honorẽ tanto pontifici cors¬
gruũ in eccła nibeati petri
apłi sepultũ. De cuiꝰ statu

Expanded text:
ad diem permansit ultimum; succead diem permansit ultimum; succedente in regnum Ceolredo filio Aedilredi, qui ante ipsum Coinredum idem regnum tenebat. Venit autem cum illo et filius Sigheri regis orientalium Saxonum, cujus supra meminimus, vocabulo Offa, juvenis amantissimae aetatis et venustatis, totaeque suae genti ad tenenda servandaque regni sceptra exoptatissimus. Qui pari ductus devotione mentis, reliquit uxorem, agros, cognatos et tuplum acciperet, et in saeculo venturo vitam aeternam. Et ipse ergo ubi ad sus, et in monachico vitam habitu complens, ad visionem beatorum apostolorum in caelis, diu desideratam, pervenit. Eodem sane anno quo hi Brittaniam reliquere, antistes eximius Uilfrid, post qpatus, diem clausit extremum in provincia quae vocatur Inundalum: corpusque ejus loculo inditum, perlatum est in monasterium ta honorem tanto pontifici congruum, in ecclesia beati apostoli etri sepultum. De cujus statu
Abbreviated transcription (Latin):
cunq doctissimꝰ. Nã & sermon
nitidus. & serapturarũ ut dix
tã liberaliũ quã eccłastica¬
rũ erat eruditione mirandus
eo suscepit fortheri. qͥ usq ho
turis scĩs multũ eruditus. Suib
episcopatũ ad ministrantibus:
stadictũ .ẽ. sr no dali decreto
ut ꝓuincia australiũ saxonũ
quȩ eatenꝰ adciitatis uenta¬
nȩ cui tunc daniel p̃erat pa¬
rechiã ꝑtinebat. & ipsa sedẽ
episcopalẽ & ꝓpriũ haberet
ep̃m. Consecratusq ẽ eis pri¬
mus antistes eadbertus : qͥ erat
abbas monasterii beatȩ memo
pit officiũ pontificatus. Ipso
aut̃ ante aliqͦt annos ex hac
luce subtracto: episcopatus
usq hedie cessauit
NNo adt̃ imꝑii ofredi
quarto. coinred qui
regnõ merciorũ nobilissime
tẽpore aliquanto p̃suerat.
nobilius multo regni sceptra
reliqͥt. Nã uenit romã: ibiq
attonsus pontificatũ habente
constantino ac monachus fa¬
ctus adlimina apłorũ in p̃¬
cib ieuiniis & elemosrnis usq

Expanded text:
cunque doctissimus: nam et sermone cunque doctissimus: nam et sermone nitidus et scripturarum, ut dixi, tam liberalium quam ecclesiasticarum erat eo suscepit Fortheri DDCCIX, quturis sanctis multum eruditus. Quibus episcopatum administrantibus DCCXI statutum est synodali decreto, ut provincia Australium Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanae, cui tunc Danihel praeerat, parochiam pertinebat, et ipsa sedem episcopalem ac proprium haberet episcopum: consecratusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae memorpit officium pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavitnno autem imperii Osredi quarto DCCIX, Coinred, qui regno Merciorum nobilissime tempore aliquanto praefuerat, nobilius multo regni sceptra reliquit. Nam venit Romam, ibique adtonsus, pontificatum habente Constantino; ac monachus factus, ad limina apostolorum, in precibus, jejuniis et eleemosynis usque
Abbreviated transcription (Latin):
& pecorib conferre. Propt qͦd
frequenti ablatione pulueris
sacri. fossa sit ibidẽ facta nõni
minima. Quo defuncto: episco.¬
patus ꝓiunciȩ illius indiras pa¬
rechias diuisus . ẽ. Una data da¬
nieli quã usq hodie regit: al¬
tera aldelmno. cii annis quat¬
tuor streniussime p̃fuit. Am¬
bo & in reb eccłasaicis & inscien¬
tia scripturarũ sufficienter
qͦd mail dufi urbẽ nuncupant.
scripsit iubente synodo suȩ gen¬
tis. librũ egregiũ aduersus er¬
rorẽ britonũ : quo uł pascha
ñ suo tẽpore celebrant. uł alia
ꝑplura eccłafacȩ castitati et
paci contraria ger̃: multosq
eorũ qͥ occidentalib: saxonibus
subditi erant britones. ad cado¬
licã dnĩci paschȩ celebrationẽ
huiꝰ lectione ꝑdux̃. Scripsit a
de uirginitate librũ eximiũ
quẽ in exẽplũ sedulii gemini¬
to oꝑe. & uersib exametris e
prosa cõposuit. Scripsit & ali
nonnulla : ut pote uir unde¬

Expanded text:
et pecoribus conferre; propter quod et pecoribus conferre; propter quod frequenti ablatione pulveris sacri fossa sit ibidem facta non minima. Quo defuncto, episcopatus provinciae illius in duas parochias divisus est: una data Danieli, quam usque hodie regit; altera Aldhelmo, cui annis quatuor strenuissime praefuit: ambo et in rebus ecclesiasticis et in scientia Sc monasterii quod Maildufi urbem nuncupant, scripsit, jubente synodo suae gentis, librum egregium adversus errorem Britonum, quo vel Pascha non suo tempore celebrant, vel alia perplura ecclesiasticae castitati et paci contraria gerunt, multosque eorum qui Occidentalibus Saxonibus subditi erant Britones ad catholicam dominici Paschae celebrationem hujus lectione perduxit. Scripsit et de Virginitate librum eximium quem in exemplum Sedulii, geminato opere, et versibus hexametris et prosa, composuit. Scripsit et alia nonnulla, utpote vir unde
Abbreviated transcription (Latin):
al difridus rex nor dan hitibro¬
rũ defunctus ẽ. anno regni:
sui. xx. necdũ impleto. Cui
sucdecleas in imꝑiũ filius suus
drreo. puer octo cireit̃ anno¬
rũ ÷ regnauit annos undetim
Hluiꝰ regni principio: antistes
occidentaliũ saxonũ haeddi
oglestẽ migraluit adiuitã. Do¬
nus qͥppẽ erat uir. ac iuscus.
& episcopalẽ uitã siue doctri¬
nã magis insito sibi uirtutum
amore . quã lectionib institutꝰ
exercebat. Deniq reuerentis¬
simꝰ antistes pecchelmꝰ. de qͦ is
sequentib suo loco dicendũ est.
qͥcũ successore eiꝰ aldelmo mul¬
to tẽpore adhuc diaconꝰ siue
monachus fuit : referre. ẽ. so¬
litus. qͦd in loco qͦ defunctus. ẽ.
ob meritũ scĩtatis eiꝰ multa sani¬
tatũ siñ patrata miracula
hominesq ꝓunciȩ illius solitos
ablatũ inde puluerẽ ꝓpt̃ lan¬
guentes. in aquã mittere : atq
huiꝰ gustũ siue asꝑsionẽ multis
sanitatẽ egrotis. & hominib

Expanded text:
to, Alfridus, rex Northanhumbroto, Alfridus, rex Northanhumbrorum, defunctus est, anno regni sui vicesimo necdum impleto; cui succedens in imperium filius suus Osredus, puer octo circiter annorum, regnavit annis undecim. Hujus regni principio antistes Orientalium Saxonum Hedda coelestem migravit ad vitam; bonus quippe erat ac justus, et episcopalem vitam sive doctrinam magis insito sibi virtutum amore quam lectionibus institutus exercebat. Denique reverendissimus antistes Pechtelmus, de quo in sequentibus suo loco dicendum est, qui cum successore suo Aldhelmo multo tempore adhuc diaconus sive monachus fuit, referre est solitus, quod in loco quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus, multa sanitatum sint patrata miracula, hominesque provinciae illius solitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam mittere atque hujus gustum sive aspersionem multis sanitatem aegrotis et hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
nissa ꝑacta. ualidi flaminis
quondã ciuitas & metropo¬
lis regni dauid. nẽ ruinis
dens: uno adorientẽ stadio
speluncã duplicẽ in ualle
habet : ubi sepulchra patriar¬
charũ quadrato muro cir¬
cuindant᷑. capitib uersis ad
aqͥlonẽ & hȩc singula. singu¬
lis tecta lapidib instar basi¬
licȩ dolatis. triũ patriarcha¬
rũ candidis adã obscurioris
&̃ uilioris oꝑis. ⁊ qͥ haut longe
habers inuertice planitiẽ : is
cuiꝰ aqͥlonali parte quercus
abrahȩ duorũ hominũ alti¬
tudinis truncus. cccła circin¬
data .ẽ. Hȩc de opusculis ex¬
cerpta p̃sati scriptoris. ad
sensũ qͥdem uerborũ illius.
sed breuiorib strietisq cõpre¬
hensa sermonib. nr̃is ad utili¬
tatẽ legentiũ historus inde¬
re placuit. Plura uolumi
uł in ipso illo uolumine. ul
in eo qͦd de illo dudũ scrietim
excerpsimꝰ epitomãde reqͥrat.
nio dnuĩcȩ incarnatio¬
nis septingentesimo.ũ.¬

Expanded text:
missa peracta ualidi flaminis missa peracta ualidi flaminis quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis uerit ostendens. Uno ad orientem stadio speluncam duplicem in valle habet, ubi sepulchra patriarcharum quadrato muro circumdantur, capitibus versis ad aquilonem; et haec singula singulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis; trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilioris operis, qui haud longe habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere placuit. Plura voluminvel in ipso illo volumine, vel in eo quod de illo dudum strictim excerpsimus, epitomate requirat.no dominicae incarnationis septingentesimo quin
Abbreviated transcription (Latin):
montis sion par est. sed lati¬
tudine & longitudine pre¬
stat : exceptis uitib & oliuis
rarȩ ferax arboris. frum̃ti
qͦq & ordei fercilis. Neq enĩ
brucosa sed herbosa & florida
soli illius. ẽ. qualitas . In cuius
sũmo uertice ubi dñs ad celos
ascendit. eccła rotunda gran¬
dis: ternas ꝑ circuitũ cameras
hab& porticus desuꝑ tectas h¬
terior nanq: domus: ꝓpt̃ dñci
corporis meatũ camerari et
tegii ñ potuit : ad orientẽ alta¬
re habers. angusto culmine ꝓ¬
tectũ. In cuiꝰ medio ultima dĩ
uestigia cȩlo desuꝑ patente ubi ascen
huc speciẽ ueluti impressis sig¬
nata uestigiis seruat. Hȩc cir¬
ca. ȩrea rota iacet. usq ad
introitũ : pendente de suꝑ intro¬
cleis magna lampade. totaq
die &e nocte lucente. In occide¬
ntali eiꝰdẽ eccłȩ parte. fenes¬
trȩ octo : totidẽq e regione
rũ lux. corda intuentiũ qua
dã alacritate &e cõpunctione
pauefacere dicit᷑. Indie ascen¬
sonis dnĩcȩ ꝑ annos singulos

Expanded text:
ntis Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis uitibus et oliuis rarae ferax arboris, frumenti quoque et ordei fertilis; neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia caelo desuper patente, ubi ascensui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo totidemque e regione rum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicitur. In die ascensionis dominicae per annos singulos
Abbreviated transcription (Latin):
uiii. ħłrũ maiarũ die celebra¬
bat᷑. cũ missarũ solẽnia in me¬
moriã eiꝰdẽ dnĩcę resurrecti¬
onis celebrass&e̾. eodẽ die et
ipse migra uit ad dñm. ac
gaudiũ sũmȩ festiuitatis qͦd
cũ frib: qͦs ad unitatcis grãm
conuerterat incho auit. cum
uib cõpleuit : immo id ipsũ
celebrare sine fine ñ desinit.
Mira aut̃ diuinȩ dispensa¬
ꝓuisionis erat: qͥa uenerabilis
uir ñ solũ in pascha transiuit
de hoc mundo ad patrẽ : uerũ
etiã cũ codie pascha celebra¬
ree. qͦ nunquã prius in eis locis
celebrari solebat. Qaudebant
gͦ fr̃s. de agnitione certa &¬

Expanded text:
rum Maiarum die celebrabatur, cum missarum sollemnia in memoriam ejusdem Dominicae resurrectionis celebrasset, eodem die et ipse migravit ad Dominum, ac gaudium summae festivitatis quod cum fratribus quos ad unitatis gratiam converterat, inchoavit, cum vibus complevit, immo idipsum celebrare sine fine non desinit. Mira autem divinae dispensaprovisionis erat, quod venerabilis vir non solum in Pascha transivit de hoc mundo ad Patrem; verum etiam cum eo die Pascha celebraretur, quo nunquam prius in eis locis celebrari solebat. Gaudebant ergo fratres de agnitione
Abbreviated transcription (Latin):
idus aduenerit. Qui iãdudũ
inqͥuas ȩque accusatus huc ad¬
uenieos: mox auchita ac diudica¬
ta causa & controuersia utriꝰq
asio ep̃atu repulsus : & tanti
apud eũ habitꝰ. ẽ. ut ipsũ in con¬
clio qͦd congregarat ep̃orũ.¬
si uirũ incorruptȩ fidei et
uimi ꝓbi residẽ p̃ciꝑ&e. Quib
pso pontifice. uirũ tantȩ au
puari debe: sed ad integrũ
ulpis accusationũ ab solũcũ
patriã cũ honore reuerti
iui cũ britanniã remeans.
ingalliarũ partes deuenisse:
tactꝰ ẽ. infirmitate repenti¬
ina:
& ea crescente adeo pressus. ut
halitu tantũ ꝑtenui qͥa uiue¬
ret demonstrats. Qui cũ ita
sine cibo & potu. sine uoce &
auditu qͣ triduo ꝑseueraret:
quinta demũ illucescente die¬

Expanded text:
 advenerat: « qui jamdudum, inquiunt, aeque accusatus huc adveniens, mox audita ac dijudicata causa et controversia utriusque a suo episcopatu repulsus; et tanti apud eum habitus est, ut ipsum in concilio quod congregarat epsi virum incorruptae fidei et animi probi residere praeciperet. Quibus pso pontifice, virum tantae aucmnari debere, sed ad integrum culpis accusationum absolutum, patriam cum honore reverti. Qui cum Brittaniam remeans in Galliarum partes devenisset, tactus est infirmitate repentina, et ea crescente adeo pressus, ut halitu tantum pertenui quia viveret demonstrans. Cumque ita sine cibo et potu, sine voce et auditu quatriduo perseveraret, quinta demum inlucescente
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑiora idest patriarcharũ
tẽpora respiciamꝰ: iob exẽplar
patientiȩ. dũ ingruente tribu¬
lationũ articulo caput tocon¬
dit. ꝓbauit utiq qͥa tẽpore
felicitatis capillos nutrire
consuerat. At ioseph & ipse cas¬
titatis. humilitatis. pietatis
cȩterarũq uircutũ executor
ac doctor eximius. cũ seruitio
absoluendus. attonsus et̃. legi¬
tur : patet ꝓfecto qͥa cẽpore
seruitutis in tonsis in carcere
crinib manere solebat. Ecce
ut̃q uir dĩ diuersũ ab altero
uultꝰ habitũ foris p̃monstrabat:
qͦrũ tam̃ intꝰ conscientia. it

Expanded text:
ut superiora, id est, patriarcharum ut superiora, id est, patriarcharum tempora respiciamus, Job, exemplar patientiae, ingruente tribulationum articulo, caput totondit; probavit utique quia tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph et ipse castitatis, humilitatis, pietatis, caeterarumque virtutum, exsecutor ac doctor eximius, cum esset servitio absolvendus, attonsus esse legitur; patet profecto quia tempore servitutis intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia in
Abbreviated transcription (Latin):
tis memoriȩ uettrib illis
egrptiorũ argum̃tis. facilli¬
me possint in quȩliba spacia
tẽporũ paschalos ꝓtendẽ
circulos. ctiũ si ad quingentos
annos. Suib expletis. omĩa
quȩ ad solis & lunȩ. m̃sis et
septimanȩ consequeatiã spe¬
ctant codẽ q̃ prius ordine
recurraa. Ideo aut̃ circulos
eosdẽ tẽporũ inftantiũ uob
mittere suꝑsedimꝰ: qͥa de
ratione tantũ tẽporis pas¬
chalis instrui quȩrentes ip¬
sos uob̶ circulos paschȩ catho¬
licos abundare ꝓbastis. Ue¬
rũ his de pascha succinete
ut petistis strictiq cõme¬
moratis : tonsurã qͦq de qͣ
parit̃ uobluteras fieri
uoliustis: hortor ut eccłasti¬
cã & xpĩanę fidei congruam
habere curetis. Et̃ qͥdem scimꝰ
qͥa neq apłi om̃s uno eodẽq
sunt modo attonsi: neq nunc
eccła cacholica sic̃ una fide
spe & caritate in dm̃ consentit.
ita etiã una atq indissimili
sibi forma congruit. Deniq

Expanded text:
tis memoriae veteribus illis tis memoriae veteribus illis Aegyptiorum argumentis, facillime possint in quotlibet spatia temporum paschales protendere circulos, etiamsi ad quingentos annos. Quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae, consequentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instantium vobis mittere supersedimus, quia de ratione tantum temporis paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos paschae catholicos abundare probastis. Verum his de pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque de qua pariter vobis litteras fieri voluistis hortor ut ecclesiasticam et Christianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo attonsi, neque nunc Ecclesia catholica, sicut una fide, spe et charitate in Deum consentit, ita et jam una atque indissimili sibi forma congruit. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
post immolationẽ fuat passio
deuota fide ac dilectione colere.
dere signemꝰ. Hic aut̃ quẽ uob̾
sequendũ monstramꝰ cõpotus
paschȩ. decẽnouenali circulo
continee᷑: qͥ dudũ qͥdem hoc ẽ
ipsis apłorũ tẽporib iã serua¬
ri in eccła cepit. maxune ro¬
ꝑ industriã eusebii qͥ ab eato
martere pamphylo cognomcas
hab&. distinctiꝰ in ordinẽ cõpo
sicꝰ ẽ : ut qͦd eatenꝰ ꝑ alexandriȩ
pontificẽ singulis annis ꝑom̃s
eccłas mandari consueuerat. iã
deinde congestũ in ordinẽ. se¬
rie lunȩ quartȩ decimȩ facil¬
lime posset ab omĩb sciri. Quẽ
cõpotũ paschalẽ : thcophilus
alexandriȩ p̃sul. incentũ an¬
norũ tẽpus. theo dosio imꝑato¬
ri cõposuit: itẽ successor eꝰ
nisiuis exiguus. tocidẽ alios ex
ordine pariscemiate sibnexu¬
gebant. Quib emino appro¬
pinquantib: tanta hodie
calculatorũ exuberat copia
ut etiã in nr̃is ꝑbritanniã
eccłiis plures sint. qͥ manda¬

Expanded text:
post immolationem suae passiondevota fide ac dilectione colere, dere signemus. Hic autem quem vobis sequendum monstramus, Computus Paschae, decennovenali circulo continetur; qui dudum quidem, hoc est, ipsis Apostolorum temporibus, jam servari in Ecclesia coepit, maxime Rosol longiorem nocte faciat diem, deinde luna plenum suae lucis orbem mundo praesentet, quia primo situs est, ut quod eatenus per Alexandriae pontificem singulis annis per omnes Ecclesias mandari consueverat, jam deinde congesta in ordinem serie lunae quartae decimae, facillime posset ab omnibus sciri. Cujus computum paschalis Theophilus Alexandriae praesul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus nysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexugebant. Quibus termino appropinquantibus tanta hodie calculatorum exuberat copia, ut etiam in nostris per Britanniam Ecclesiis plures sint qui, manda
Abbreviated transcription (Latin):
die pleni luniũ tẽpus ȩqͥnocdi
um p̃cesserit: ñ hanc pͥmo m̃si
annis incipientis. sed ultimo po¬
tius p̃teriti lunã. ec̃. ascribendã.
& ideo festis paschalib in abilẽ:
memorata racio ꝓbat. Qđ si
mrsticã qͦq uos in his rationẽ
audire delectat : pͥmo m̃se
anni qͥ etiã m̃sis nouorũ dictꝰ
ẽ. pascha facere iubem᷑. quia
renouato ad amorẽ cȩlesciũ

Expanded text:
die plenilunium tempus aequinoctii die plenilunium tempus aequinoctii praecesserit, non hanc primo mense anni incipientis, sed ultimo potius praeteriti, lunam esse ascribendam, et ideo festis paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delectat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, pascha facere jubemur, quia, re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin& m̃sẽ : ideoq paschȩ ce¬
lebrando rabilis ñ est. Quȩ uͦ
post ȩqͥnoctiũ. uł in ipso ȩqͥnoc¬
tio suũ pleniluniũ habet: in
hac absq ulla dubietate quia
pͥmi m̃sis. ẽ. & antiqͦs pascha ce¬
lebrare solitos. & nos ubi dnĩca
dies ad uenerit. celebrare de¬
bere noscendũ.ẽ. Qđ ita fieri
oportere : illa nimirũ ratio
cogit. qͣ in genesi scriptũ. ẽ. qͦd
fec̃ ds̃ duo magna luminaria
luminare maius ut p̃esset diei.
& luminare minꝰ ut p̃esset no
cti. Uel sic̃ alia dic̃ editio. Lu¬
minare maius in inchoationẽ
diei. & luminare minꝰ in incho¬
ationẽ noctis. Sic̃ gͦ prius sol
amecho ꝓcedens orientis. ȩqui¬
noctiũ uernale suo p̃fix̃ ex or¬
sccuta ẽ. orientis : ita om̃ib an¬
nis idem pͥmꝰ lunȩ m̃sis eodẽ ne¬
resse. ẽ. or dine seruetur. ut ñ
ante ȩqͥ noctiũ sed uł ipso ȩqui¬
noeii die sic̃ in principio factũ
ẽ. uł eo transcenso pleniluniũ
habe debeat. At si uno saltim

Expanded text:
chae celebrando habilis non est. Quae vero post aequinoctium, vel in ipso aequinoctio suum plenilunium habet, in hac absque ulla dubietate, quia primi mensis est, et antiquos pascha celebrare solitos, et nos, ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est quod Deus fecit duo magna luminaria; luminare majus ut praeesset diei, et lumicti: vel, sicut alia dicit editio, luminare majus in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis. Sicut ergo prius Sol a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo praefixit exorsecuta est Orientis: ita omnibus annis idem primus Lunae mensis eodem necesse est ordine servari, ut non ante aequinoctium, sed vel ipso aequinoctii die sicut in principio factum est vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno saltem
Abbreviated transcription (Latin):
e regione parietes habet : eqͥb:
quattuor ad uulturnũ. & quat¬
tuor ad eurũ spectan. Huius
in meho monum̃tũ dni rotuas¬
dũ petra excisũ. ẽ. cuiꝰ culm̃
intrinsecus stats homo manu
contingere potest : ab orieñe
habens introitũ : Cui lapis ille
magnꝰ appositus. ẽ : qͦd intrin¬
secus ferram̃torũ uestigia usq
in p̃sens ostendit. Nã extrinse¬
cus usq ad culminis sumitatẽ
totũ marmore tectũ. ẽ. sũmũ
uͦ culm̃ auro ornatũ aureã
magnã gestat crucẽ. In huiꝰ
gͦ monum̃ti a qͥlonali parte
triũ m̃sura palmarũ altius
paim̃to eminet : introitũ ha¬
bers alatere meridiano ubi
hie noctuq .xxͦii. lampades
arded̃ : quattuor intra sepul¬
chrũ: octo supͣ in margine
dextro. Lapis qͥ ad osciũ mo¬
num̃ti positus erat : nunc scis¬
sus. ẽ. Cuiꝰ pars minor. qͣdratũ
altare ante ostiũ nichilomi¬
nus eiꝰdẽ monum̃ti stat : mai¬
or uͦ in orientali eiꝰdẽ ecł ȩ

Expanded text:
e regione parietes habet, e quibus e regione parietes habet, e quibus quatuor ad vulturnum, et quatuor ad eurum spectant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali parte trium mensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent, quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro. Lapis qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fissus est; cujus pars minor quadratum altare, ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat; major vero in orientali ejusdem ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
martrriũ appellat᷑. Hanc cors¬
stantinꝰ imꝑator. eo qͦd ibi crux
diũ ab elena matre reꝑta sit.
magnifico & regio cultu conscru¬
xit. Dehine ab occasu golgotha¬
na uidet᷑ eccła: inqͥ etiã rupis
appar& illa. quȩ quondã ipsam
affixo dñi corpore crucẽ ꝑcu¬
lit : Argenteã modo ꝑ grandẽ
sustineas crucẽ. pendente mag¬
na desuꝑȩrea rota cũ lampa¬
dib Infra ipsũ uͦ locũ dnĩcȩ
crucis excisa in petra cripta c̃
inqua suꝑ altare ꝓdefunctis
honoratis sacrificiũ solet offer¬
ri. positis interim in platea
corporib. Huiꝰ qͦq ad occasũ
eccłꝑ̧. anastasis hoc .ẽ. resur¬
rectionis dnĩcȩ rotunda ee¬
cła trib cincta parictib. du¬
odecĩ colũnis sustentat᷑ : int̃
parietes singulos latũ habens
spaciũ uiȩ : triaq: altaria ins
trib locis parietis medii conti¬
net. hoc .ẽ. australi. aqͥlonali
& occidentali. Hȩc bis quat̃nas
portas. id est introitus. ꝑ cres

Expanded text:
Martyrium appellatur. Hanc ConMartyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis icorporibus. Hujus quoque ad occasum ecclesiae, anastasis, hoc est, resurrectionis Dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium viae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est, australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est, introitus per tres
Abbreviated transcription (Latin):
creti. ea tantũ de his quę leca¬
one didicer̃ nor̃. Porrex̃ aut̃
librũ hunc ad amnam aldifrido
regi : ac ꝑ eiꝰ . ẽ. largitionẽ etiã
minorib ad legendũ contraditꝰ.
Scriptor qͦq ipse. multis ab eo
decerꝑe. ac nr̃ȩ huic historiae
inserere: cõmodũ fore legentib
naciuitatis in hunc modũ.
Bethleẽ ciuitas dauid. in dor¬
so sita. ẽ. angusto ex omi parte
ꝑ extẽma plani uercicis inseru¬
cto
Incuius orientali angulo quasi
qͥ ddã naturale semiantrũ est:
cuiꝰ exterior pars. natiuitatis drũ¬
cȩ fiusse dicit᷑ locus : interior p̃se¬
pe dni nominat᷑. Hȩc spelunca to¬
ta interꝰ p̃cioso marmore tecta
sup̃ locũ ubi dñs natus specialus
tradit᷑. scȩ̃ mariȩ grandẽ ges¬
tat eccłam: Scripsit itẽ hoc mo¬
do de locopassionis ac resurre¬
mã. primũ de locis scĩs. ꝓcondi¬
tione platearũ. deuertendũ ẽ.
ad eccłam constantinianã quȩ

Expanded text:
creti, ea tantum de his quae lectcreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse multis ab eo decerpere, ac nostrae huic Historiae inserere commodum fore legentibus nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parteper extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurremam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis paschalis obseruantiã
instantissime p̃dicar&: nec tam̃
ꝑficere qͦd conabat᷑ posset : cor¬
tigit eũ ante expletũ anni cir
unitatis ac pacis studiosissimꝰ
grauiorẽ cũ eis qͥ aduerita¬
tẽ eũ seqͥ nolebaN cogeretira
hab̾e discordiã. Scripsit idem
uir de locis scĩs librũ. legenti¬
bus multũ utillimũ: cuiꝰ aue¬
tor erat docendo ac dictando
galliarũ ep̃s arcuulfus. qͥlo¬
corũ grã scõrũ uenerat ie¬
rosolymã : & lustrata omi
t̃ra repromissionis. damas¬
cũ qͦq: constantinopolim
insulas adierat : patriã q
nauigio reuerteas. ui tem¬
pestacis in occidentalia bris¬
tanniȩ litora delatus . ẽ. ac
post multa ad memoratũ
xpĩ famulũ ad amnanũ ꝑ¬
uenieos. ubi doctus in scri¬
pturis. scõrũq locorum
se in locis scĩs memoratu digna
uidisse testabat᷑. cuncta moxif¬
te litceris mandare curaue¬
rit. Fecitq opus ut diximꝰ mul
gius ab eis locis in qͥb patriar¬
chȩuł apłi erant se¬

Expanded text:
aschalis observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni circunitatis ac pacis studiosissimusgraviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constantinopolim,insulas adierat; patriamque navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta mox iste litteris mandare curaverit. Fecitque opus, ut dixi, multgius ab eis locis in quibus patriarchae et apostoli erant, se
Abbreviated transcription (Latin):
plurib: cũ apłico papa ioħe omus
iudicio ꝓbatũ. c̃. accusatores cius
ñ nulla in parte falsas contra
edilredo & aldifrido : ut eũ ii
episcopatũ suũ eo qͦd iniuste fu¬
erit condẽnatꝰ. facerea recipo
Iuuit aut̃ causã absolutionis d
lectio synodi beatȩ memoriae
pape agathonis : quȩ quondũ
ipso p̃sente in urbe. Atq in eodẽ
concilio int̾ ep̃os residente. it p¬
diximꝰ acta .ẽ. Cũ gͦ causa exr¬
nte sr̃ nodus eadẽ corã nobilib

Expanded text:
pluribus cum apostolico papa Joanne, omnium judicio probatum est, accusatores ejus nonnulla in parte falsas contra Edilredo et Aldfrido, ut eum in episcopatum suum eo quod injuste fuerit condemnatus facerent recipi. Juvit autem causam absolutionis ejus lectio synodi beatae memoriae papae Agathonis quae quondam ipso praesente in urbe atque in eodem concilio inter episcopos residente ut praediximus acta est. Cum ergo, causa exigente, synodus e
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝑficere suadebant: At
ille confestim ueniens ad reni¬
nã eanfledã. qͥa notus erat
atus : indicauit ei desideriũ sibi
inesse. beatorũ apłorũ limina
uisitandi. Quȩ delectata bono
adolescentis ꝓposito: misit eũ
lans ut eũ honorifice romã
transmitter&. Quo tẽpore.
ibi gradũ archiepĩi honorꝰ
unꝰ ex discipłis beati papȩ
gregorii. uir in reb eccłas¬
acis sublimit̃ institutus ser¬
uabat. Ubi cũ aliquandiu
demoratꝰ adolescers animi in¬
uacis. diligent̃ hisquȩ inspi¬
ciebat discendis oꝑam daret :
suꝑuenit illo alius adolescens
nomine biscop. cognom̃to be¬
nedictus. de nobilib anglorũ.
cupiet s& ipse romã uenire :
cuiꝰ supͣ meminimꝰ. Hiuus gͦ
comita tui rex sociauit uilfri¬

Expanded text:
it, perficere suadebant. At ille confestim veniens ad reginam Eanfledam, quia notus erat atus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum apostolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum lans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quae inspiciebat discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui rex sociavit Uilfri
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sis huiꝰ Immolabitq eũ uni¬
uersa multitudo filiorũ ifrł. ad
uesꝑam. Quib uerbis manifes¬
tissime constat : qͦd ita in obser¬
uatione paschali m̃tiofit diei
ente tandẽ uesꝑa diei . xiiii. id
est .xu. luna quȩ initiũ t̃ciȩ sep¬
timanȩ faciat incęli faciẽ ꝓde¬
unte agnꝰ immolari iubeatua :
seruitute redẽptus  uIIͭ. inquit
dieb: atrma comedetis. Quibus
itẽ uerbis : tota t̃cia septimana
eiꝰdẽ primi m̃sis decernit᷑ solem¬
nis. eẽ. deb̾e. Sed ne putaremꝰ
subiecit. Indie primo ñerit fer¬
mentũ. in domib urĩs. Nucunq
dhiẽ septimũ: & cȩtera usq dum
ait. In eadẽ enĩ ipsa die : echu¬
cã exercitũ urm de t̃ra ȩgrp¬
a Primũ gͦ diẽ az imorũ ap¬
pellat eũ in qͦ exercitũ eorum

Expanded text:
olabitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam . Quibus verbis manifestissime constat quod ita in observatione paschali mentio fit dieiente tandem vespera diei quartae d luna, quae initium tertiae septimanae faciat, in coeli faciem prodeunte, agnus immolari jubeatur. servitute redemptus: Septem, inquit, diebus azyma comedetis . Quibus iterum verbis tota tertia septimana ejusdem primi mensis decernitur solemnis esse debere. Sed ne putaremussubjecit: In die primo non erit fermentum in domibus vestris: quicunque diem septimum, et caetera, usquedum ait: In eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra Aegypti. Primum ergo diem azymorum appellat eum
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ epõs consedentẽ dicere fi¬
dẽ suã. simul & ꝓiunciȩ siue
insulȩ de qua uenerat. Cũq
ciꝰdẽ synodi gestis inseri. serip¬
tũq ẽ. hoc modo. Uilfridus

Expanded text:
iscopos considentem dicere fidem suam simul et provinciae sive insulae de qua venerat: cumque ejusdem synodi gestis inseri, scriptumque est hoc modo: « Uilfridus
Abbreviated transcription (Latin):
gliorũ libros ex ordine idi¬
cõpotũ paschȩ racionabilẽ &
alia multa quȩ in patria neqͥ¬
uerat. eecłasticis disciplinis ac cõ¬
moda eodẽ magistro traden¬
te ꝓcepit. Et cũ m̃ses aliquot
ibi studiis occupatꝰ felicib ex¬
egisset : rediit ad dalfinũ ins
cõmoratus attonsus ẽ. ab eo
& in tanto habitꝰ amore. ut
heredẽ sibi illũ facere cogitas¬
set. Sed ne hoc fieri posset: an¬
tistes crudeli morte p̃reptus
hoc. ẽ. anglorũ gentis episco¬
patũ reseruatus. Nanq bal¬
dilda regina missis militib :
ep̃m iussit int̾fici. Suẽ ad locũ
qͥdem quo de collandus erat se¬
cutus ẽ uilfridus clericus eius :
desidans cũ eo. tã & si ipso mul¬
tũ phibente. parit̃ occũbere
Sed hunc ubi ꝑ egrinũ atq ori¬
undũ de natione anglorũ cog¬
nouere carnifices. peꝑcere il¬
li: neq: eũ trucidare cũ suo
uoluere pontifice. At ille
britanniã uenieos. conunc¬
Itus ẽ

Expanded text:
geliorum libros ex ordine digeliorum libros ex ordine dicomputum Paschae rationabilem, et alia multa quae in patria nequiverat ecclesiasticis disciplinis accommoda, eodem magistro tradente percepit; et cum menses aliquot ibi studiis occupatus felicibus exegisset, rediit ad Dalfinum in Gcommoratus, attonsus est ab eo, et in tanto habitus amore, ut heredem sibi illum facere cogitasset. Sed ne hoc fieri posset, antistes crudeli morte praereptuhoc est, Anglorum gentis episcopatum reservatus. Namque Baldhild regina, missis militibus, episcopum jussit interfici, quem ad locum quidem quo decollandus erat, secutus est Uilfrid clericus illius, desiderans cum eo, tametsi ipso multum prohibente, pariter occumbere. Sed hunc ubi peregrinum atque oriundum de natione Anglorum cognovere carnifices, pepercere illi, neque eum trucidare cum suo voluere pontifice. At ille Brittaniam veniens, conjunctus est
Abbreviated transcription (Latin):
usq cõpleuit. Delectabatur
eñ antistes prudentia uerbo¬
rũ iuuenis: grã uenusti uultꝰ:
alacritate actionis. & consta¬
ntia ac maturitate cogita¬
tionis. Unde & omia quȩ ne¬
cesse habebat abundant̃ ipsi
cũ socus suis quandiu secũ erans
donabat: & insuꝑ offerebat
ut si uell& partẽ galliarũ non
minimã illi regendã cõmittere:
ac filiã fris sui uirginẽ illi cors¬
iugẽ dar& : tũq ipse loco ad
eũ cũ ecẽ ꝑegrinꝰ hab̾e digna¬
ret᷑: respondit ꝓpositũ se ma¬
gis alteriꝰ conuersationis habe:
atq ideo patria relicta ro
mã iter agere cȩpisse. Siub
mã dato duce itineris. & cunc¬
tis simul quȩ necessitas posce¬
bat itineris largit̃ summinis¬
cũ patriã reuerteret᷑ ꝑ se
iter facere meminiss&. Ueni
tidiana mancipatꝰ instantia :¬
ꝑuenit ad amicitiã iuri do¬
etissimi ac sc̃issim bonefa cui
uidelic& archidia com. qͥ etiã
consiliariꝰ erat apłicipa pae:
cuiꝰ magiscerio quattuor euau¬

Expanded text:
usque complevit. Delectabatur enim antistes prudentia verborum juvenis, gratia venusti vultus, alacritate actionis, et constantia ac maturitate cogitationis: unde et omnia quae necesse habebat, abundanter ipsi cum sociis suis, quamdiu secum erant, donabat: et insuper offerebat, ut si vellet, partem Galliarum non minimam illi regendam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumque ipse loco adoeum, cum esset peregrinus, habere dignaretur, respondit propositum se magis alterius conversationis habere, atque ideo, patria relicta, Romam iter agere coepisse. Quibusmam DCLIV, dato duce itineris, et cunctis simul quae necessitas poscebat itineris largiter subminiscum patriam reverteretur, per se iter facere meminisset. Venitidiana mancipatus instantia, pervenit ad amicitiam viri doctissimi ac sanctissimi, Bonifacii videlicet archidiaconi, qui etiam consiliarius erat apostolici papae; cujus magisterio quatuor Evan
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quẽ cognouerat quẽq ipse
toto ex corde susceꝑat uerita¬
tis callẽ ꝑducere: nec ualuit
cis ac modesta exhortatione
declarans legitimũ paschȩ tẽ¬
pus. plurimos corũ & pene om̃s
qͥ ab huensiũ dominio erant li¬
beri. ab errore auito corree¬
tos adunitatẽ redux̃ eatho¬
licã. ac legitimũ paschȩ tẽpus
obseruare ꝑdocuit. Qui cũ ce¬
lebrato in hibnia canonicopas¬
cha ad suã insulã reuerciss&¬

Expanded text:
eum quem cognoverat, quemque ipse eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde susceperat, veritatis callem perducere, nec valuit. eis, ac modesta exhortatione declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suam insulam revertiss
Abbreviated transcription (Latin):
uotẽpore plurima pars
scocorũ in hib̾nia. et
ñnulla etiã debritonibus
inbritannia rationabile et
eccłasticũ paschalis obseruati¬
tiȩ tẽpus dñodonante susce¬
pit. Si qͥdem adamnam prbr
& abbas monachorũ qͥ erant ins
insula hii. cũ legationis gratia
missus a sua gente uenisset ad
aldifridũ regẽ aniglorũ & ali¬
quandiu in ea ꝓiuncia mora¬
tus uiderce ritus eccłȩ canoni¬
cos. sed & a plurimis qͥ erant eru¬
ditiores eãẽ sollert̃ admonitus.
ne contra uniuersalẽ ecłae
morẽ. uł in obseruantia pas¬
chali. uł in aliis qͥbq decretis
cũ sius paucissimis & in extremo
mundi angulo positis uiuere
p̃sumerae. mutatus m̃te . ẽ.
ita ut ea quȩ uidãt & audi¬
erat in eccłiis anglorũ. suae
suorũq consuctudini libentis¬
sime p̃ferret. Erat etũ iur bo¬
nus &e sapiens: & scientia scrip¬
turarũ nobilissime instruetꝰ.
Qui dũ domũ redisset: cura uit
suos qͥ erans i hii qui ue cidẽ
erant subditi monasterio. ad

Expanded text:
 plurima pars Scottorum in Hibernia, et nonnulla etiam de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad
Abbreviated transcription (Latin):
annis. idest usq ad diẽ obitꝰ su
uitã dux̃ in pace. De functꝰ et
bat in prouincia undalũ sub
regimine cudualdi abbatis. &
ministerio frm ꝑlacus in pͥmu
suũ monasteriũ qͦd uocat᷑ iN¬

Expanded text:
annis, id est, usque ad diem obitus sui, vitam duxit in pace. Defunctus estbat in provincia Undalum sub regimine Cudualdi abbatis; et ministerio fratrum perlatus in primum suum monasterium quod vocatur In