comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pro rostris pene a conciõe discerꝑetur. atq in carcem mitteret᷑. siłiq
constancia et nouiũ ultus est/ qd̾ questor apud se pretorẽ maiorem
erat uiri illust̾s inopia ut a creditoribus ꝓfectio eiꝰ ĩpedietur insi il¬
los datis fideiussoribꝰ quietass. Rebus aũt illic gestis/ compoĩtaq pro
luit. rerũ cipidus ge̾ndaꝵ. Comiciis qͥdẽ ꝯsularibꝰ nõ collegã natt
quẽ uolebat. obstante optimatiũ factiõe cũ marco bibulo factus ẽ ꝯsul
Quẽ exorta postinod̾ q̃one logis agrarie dissenciẽtẽ foro armis eiet
et de hͦ in senatu q̃ri cusũ nullo se ultorem. ã saltẽ cognitore ĩiurie
offentem. eopauoris ĩpegit ut q̾suis mallet ẽẽ ꝙͣ consul totoq tpe
cõsulatus domi metuẽs latitaret. et siqͥd dec̾nendũ ess ꝑ edicta dec¬
neret. et cesar solus rempublicã gubnaret nemine prorsꝯ obstãte. et

Expanded text:
pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem mitteretur; similique pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem mitteretur; similique constantia et Nonium ultus est, quod questor apud se pretorem, maioremerat viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provluit, rerum cupidus gerendarum. Comitiis quidem consularibus non collegam nactus, quem volebat, obstante optimatium factione, cum Marco Bibulo factus est consul. Quem, exorta postmodum questione legis agrarie, dissentientem foro armis eiecit, et de hoc in senatu queri ausum, nullo se ultorem aut saltem cognitorem iniurie offerente, eo pavoris impegit, ut quidvis mallet esse, quam consul; totoque tempore consulatus domi metuens latitaret, et, si quid decernendum esset, per edicta decerneret, et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine prorsus obstante; et,
Abbreviated transcription (Latin):
collandato preptũ restitu̾et magr̃atũ Non multo pꝰ grauiori nũc
ecĩa suspicõne laboauit accusatꝰ ap̃ nomũ ingrũ questorẽ a lucio
uectio ꝙ fuissetint complices catiliẽ qua nulla maior ẽe posset ĩftunia. in
senatu aũt̃ a qͣnto curio delatus cii eo plꝰ ẽẽ fidi uidebat᷑ qo cõiuratõnẽ
illã ip̃e pͥmus reuelasset atq ob id dec̾m sibi de publico p̃nua meruisset.
et hͥ quidẽ ex catiliua didicisse. alt̾ se crrogͣphũ cesaris catiline datũ ostẽ¬
surũ asserebat. cõtũeliã hãc tantã tãq acres liuoris aculeos nullatꝰ pfe¬
rendos ratus resar ciceronẽ sue ĩnocẽtie testen fecit.seq illi tũt onsułi
de ea ip̃a cõiuracõne qũa loqͥmur aqua deuũciasse mõstrauit. atq ita re
confutatis aduersariis. ut decretis p̃miis curius puaetur obtinuit uec¬
tutt ue̾o ut pignoribꝰ captis direptaq suꝑlectili. graui mlta affectus

Expanded text:
ori nunc etiam suspicione laboravit, accusatus apud Nonium Nigrum questorem a Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Quinto Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de publico premia meruisset, et sic quidem de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat. Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus
Abbreviated transcription (Latin):
capto adhũc modũ oppido cesar statĩ
equites suos cõtra equitatũ hostiñ ad¬
uentãtẽ educit. ⁊ illos eq̃stri p̃lio cõser¬
to młta cũ eoꝵ strage uicit ⁊ ĩ fugã u̾tit
In qua uictoĩa ne pͥuemꝰ sua laude bar¬
sib cesare nulitabãt atq ab ip̃o pͥncipio
secũ erãt oꝑa fuit egregia. ab eo ei ĩmis¬
si labor̃tib aliis in tpr̃e subuenerũt
fregerũcq gallos repentino impetu. hec
uidentes e menib oppidani spe auxilii
amissa urã cesaris metuẽtes eos ꝗ tumł¬
tũ excitauerãt iĩctos ad cũ deduxerũt
ceptãq deditoe ꝑegerũt. Ip̃e at̃ his ꝑactiᷤᷤ

Expanded text:
Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage viarsub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore subvenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos, qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝑgit. Cesar int̾ea nouiodunũ aggressꝰ
oppugnat. Quẽ cofestĩ oppidani ꝑ lega¬
tos orãt ne ĩ eos p̃t̾ suũ morẽ seuiat. ne¬
ue ꝓ tã leui cã de sua celeritate aliquid ĩ¬
termittat. q̃ tot illi uictorias peperiss. s
eis uite dimissis felicit̾ ꝓgrediat᷑ ad reli¬
qua. pie p̃ces uidebant᷑. flectit᷑ itaq
his ãma eqͦs obsitesq imꝑat. et iã pars
obsidum data erat. ⁊ cẽturiones aliqͦr cũ
paucis militib oppidũ intͦgͤssi cet̾a cõꝗre¬
bãt. dũ repẽte de lõgiqͦ eꝗtatꝰ a u̾cĩgeto¬
rige p̃missus apparuit. oppidanos spe
tẽpestiue opis erectos deditõis ceperat
penitere. uelut gͥ ex cõdicto clamorem
tollũt. anna compiũt. muros scandunt.
portas obstruere ꝓperãt. s romani illi
pauci qui ĩ oppido erãt aĩoꝵ mutatõe ꝑ¬
pensa strictis subito gladiis portas pre¬
occupãt. ⁊ ĩ columẽ ex̾citũ ĩ tromutunt.

Expanded text:
eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus oppugnat; quem confestim oppidani per legatos orant, ne in eos preter suum morem seviat, neve pro tam levi causa de sua celeritate aliquid intermittat, que tot illi victorias peperisset, sed, eis vite dimissis, feliciter progrediatur ad reliqua. Pie preces videbantur: flectitur itaque, et iis arma, equos obsidesque imperat. Et iam pars obsidum data erat, et centuriones aliquot cum paucis militibus oppidum introgressi cetera conquirebant, dum repente de longinquo equitatus a Vercingetorige premissus apparuit: oppidanos spe tempestive opis erectos deditionis ceperat penitere. Velut igitur ex condicto clamorem tollunt, arma corripiunt, muros scandunt, portas obstruere properant. Sed Romani illi pauci, qui in oppido erant, animorum mutatione perpensa, strictis subito gladiis, portas preoccupant, et incolumen exercitum intromittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾i ess morẽ ĩpigerrimi ducis ignorã¬
tionẽ ꝙ dici illiꝰ sero erat ⁊̃ diẽ ꝓximũ
edicit. quid fieri uelit milites edocet. ue¬
ritꝰq ne genabenses nocte diffugerent
huic rei excubitrices duas armatas le¬
giones adhibuit. ĩcentisq aĩs atq aurib
ꝑ noctare iussit. Atq ut p̃sagierat acci¬
dit. oppidani ĩtepesta nocte ꝓ põtẽ taciti
ab ibãt. Cesar coꝵ abitu ꝑ explorato¬
res cognito legiones q̃ parate erãt
muris admouet.⁊ portis subito ef¬
fractis indefensũ capit oppidũ cap¬
tũ diripit direptũ ĩcendit p̃da mi¬
litib cõcessa. simł ex it̾ obserari oẽs
iubet. mutitq qui ꝓ fugos p̃ueniãt ac
sequant᷑. Itaq paucissimi ꝑ iere. uiarũ
⁊ pontis angustiis capti oes. ¶Cesar
hĩc trãs ligerĩ ducto ex̾citu. ĩ bituriges
tendit. qͦ cũ ueniss u̾cigetorix uͭ id sen¬
sit gorgobine obsidione derelicta cõtra

Expanded text:
viri esse morem impigerrimi ducis ignoraviri esse morem impigerrimi ducis ignoraationem, quod diei illius sero erat, in diem proximum edicit. Quid fieri velit, milites edocet; veritusque, ne Genabenses noctu diffugerent, huic rei excubitrices duas armatas legiones adhibuit, intentisque animis atque auribus pernoctare iussit. Atque, ut presagierat, accidit: oppidani in media nocte per pontem taciti abibant. Cesar, eorum abitu per exploratores cognito, legiones, que parate erant, muris admovet, et, portis subito effractis, indefensum capit oppidum, captum diripit, direptum incendit, preda militibus concessa; simul exitus obserari omnes iubet mittitque, qui profugos preveniant ac sequantur. Itaque paucissimi evasere; viarum et pontis angustiis capti omnes. Cesar hinc, trans Ligerim ducto exercitu, in Bituriges tendit. Quo quum venisset, Vercingetorix, ubi id sensit, Gorgobine obsidione derelicta, contra
Abbreviated transcription (Latin):
amicoꝵ. Itaq dimissis ĩpedim̃ti õib
⁊ duab at custodiã legionibo et pro¬
uisa cũ hedius q̃ potuit subuectõne
cõmeatuũ. ĩ boios ducit. Erat uie me¬
dio uellaudunũ senonũ oppidũ. Illd
nequid hostile post terga d initteret ag¬
gredi cõsiluĩ fuit. Oppidani bidui oppu¬
gnatõe tolerata die tertio legatos ad ce¬
sarẽ de pace ac deditõẽ trãsmutũt. Ius¬
si arma ⁊ uuñta ⁊ obsides dare nichil
retusarũt. Nequid at̃ tpr̃is amuteret .G.
trebonio legato ad ꝑagenda oĩa dimis¬
so ip̃e iter ĩceptũ solita celcritate ꝓse¬
sequit᷑. Genabũ erat oppidũ carnutu
uͥ romanos negotiatões initio cõuiratõ¬
nis occiderãt. Id oppidũ amnis p̃t̾labit᷑.
ip̃ ĩ ripa sitũ ripe alt̾i medio põte con¬
uĩgit᷑. Ad loci ħ tefensionẽ carnuteᷤ au¬
xilia cõquirebãt. eo tñ lentiꝰ qͦ dutiꝰ ul¬
lauduni crederẽt rẽ hesurã. ⁊ simillim̃

Expanded text:
amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus et duabus ad custodiam legionibus, et provisa cum Eduis, quam potuit, subvectione commeatuum, in Boios ducit. Erat vie medio Velladunum Senonum oppidum: illud, ne quid hostile post terga dimitteret, aggredi consilium fuit. Oppidani, bidui oppugnatione tolerata, die tertio legatos ad Cesarem de pace ac deditione transmittunt; iussi arma et iumenta et obsides dare, nichil recusarunt. Ne quid autem temporis amitteret, G. Trebonio legato ad peragenda omnia dimisso, ipse iter inceptum solita celeritate prosequitur. Genabum erat oppidum Carnutum, ubi romanos negotiatores initio coniurationis occiderant. Id oppidum amnis preterlabitur; ipsum in ripa situm ripe alteri medio ponte iungitur. Ad loci huius defensionem Carnutes auxilia conquirebant, eo tamen lentius, quo diutius Velladuni crederent rem hesuram, et simul illius
Abbreviated transcription (Latin):
euocat. priꝰq ꝙͣ hostes qͦ uisset aut quid
ageret nossẽt̃ õe ex̾citũ cõgregauit. atq
ut flor̾ idẽ ait ex distãtib hib̾nis castra
cõtraxit ⁊ añ ĩ media gallia fuit ꝙͣ ab ul¬
tima timeret᷑. ¶ uercingetorix audito
cesaris digressu retro ĩ bituriges reu̾sus
atq hĩc ꝓfectꝰ in boios trãs alpinos op¬
pidũ illoꝵ sub heluetice uictoi̾e tp̃s e¬
dificatũ a cesare hediuisq cõtraditu
oppugnare dispo suit. oppido nomen
gorgobina. głrosũ sibi extimãs si he¬
duoꝵ receptacłm simłq cesaresi opus
eu̾teret. Cesaris aĩuz ros hec ualte soli¬
citũ habebat. ne aut neglecta amici
oppidi defensio defectos socioꝵ. ⁊ cõteptũ
sibi. aut suscepta ani tp̃re adu̾so diffi¬
cultatẽ rei frum̃tarie legionib impor¬
taret. Satiꝰ tandẽ duxit pacioĩa ꝙͣ con¬
temni. ⁊ cõteptu suo alienare sibi ãĩos

Expanded text:
evocat, priusque, quam hostes, quo ivisset aut quid evocat, priusque, quam hostes, quo ivisset aut quid ageret, nossent, omnem exercitum congregavit: atque, ut Florus idem ait, ex distantibus hibernis castra contraxit, et ante in media Gallia fuit, quam ab ultima timeretur. Vercingetorix, audito Cesaris digressu, retro in Bituriges reversus atque hinc profectus in Boios transalpinos, oppidum illorum, sub Helvetie victorie tempus edificatum a Cesare, Eduisque contra dictum, oppugnare disposuit oppido nomen Gorgobina gloriosum sibi estimans, si Eduorum receptaculum simulque cesareum opus everteret. Cesaris animum res hec valde sollicitum habebat, ne aut neglecta amici oppidi defensio defectionem sociorum et contemptum sibi, aut suscepta anni tempore adverso, difficultatem rei frumentarie legionibus imponeret. Satius tandem duxit pati omnia, quam contemni, et contemptu suo alienare sibi animos
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sũ iugũ młto labore peditũ expedi¬
uat ali hãc rẽ ip̃am flori uerbis ex pon̾e
ꝑ iniuos ĩquit ad it tp̃s mõtiũ tumu¬
los. ꝑ intactas uias ⁊ niues expeditama¬
nu em̃sus occupat galliã. Nox uͦ ut
alimã atigit equitatu ĩ ões partes
effuso. tãtũ subiti terrõĩs ĩcusserat ut
trepidi ões u̾cĩgetorigẽ ad ferendã opẽ
patric suis cõsiliis laborãti nũtiis p̃cibo ac
excitarẽt. Quib motus ĩ patriã redibar
cesar in t̾im dimisso ĩ ali̾uus bruto adole¬
scẽte cũ parte copiarũ iussoq siñ ĩt̾missi¬
oue agros hostiũ ppłari. Ip̃e ne suspicãti¬
scit᷑. In eꝗtatu quẽ illuc p̃miserat accep¬
to ꝑ heduos ꝑgit ĩ lingones. tãta uͥq
uelocitate ut ñ tm̃ hostes pauore s a¬
micos stupore ꝓfunderet. sic ĩopinantib
aderat. Illic due legiones ĩ hib̾nis erat.
Illis eductis octo reliqͣs hĩc iñ dispsas

Expanded text:
versum iugum multo labore pedum expediversum iugum multo labore pedum expedibis exponere: Per invios, inquit, ad id tempus montium tumulos, per intactas vias et nives expedita manu emersus occupat Galliam. Mox vero, ut Alverniam attigit, equitatu in omnes partes effuso, tantum subiti terroris incusserat, ut trepidi omnes Vercingetorigem ad ferendam opem patrie suis consiliis laboranti nuntiis ac precibus excitarent; quibus motus in patriam redibat. Cesar interim, dimisso in Alvernos Bruto adolescente cum parte copiarum, iussoque sine intermissione agros hostium populari, ipse, ne suspicantiscitur; inde equitatu, quem illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in Lingones, tanta ubique velocitate, ut non tantum hostes pavore, sed amicos stupore perfunderet; sic inopinantibus aderat. Illic due legiones in hibernis erant. Illis eductis, octo reliquas hinc inde dispersas
Abbreviated transcription (Latin):
se illos euocare mallet hesi tabat. neiti¬
nere in ip̃o suꝑuẽtu hostiũ so absente
qd̾ nolebat pugnare cogerent᷑. his ĩter
curas lucheriꝰ cadurtus a u̾cĩgẽtorige mi¬
sus ruthenos aliinis autrax̾at. nec mãda¬
tũ implesse cõtent alias qͦq urbes accep¬
tis obsidib ĩ potestatẽ redegerat. ⁊ rebuᷤᷤ
ꝓsꝑis euectꝰ ĩ narbonẽsẽ ꝓuĩciã ꝓperabat.
cesar cõsiliũ hostis intlł gẽs p̃cucurrit.
⁊ puẽtos metu aĩos cõfirmãs p̃sidia opõ¬
distribuit. ⁊ parte supplem̃ti nuꝑ ex ita¬
helini ab alu̾nis ceuẽna mõte asꝑrimo
ac niuosissimo distĩgũt᷑. quo se aluerni
qͣsi muro ualido cͥcũseptos arbitrabãtur.
ea maxime parte ani. qua nõ dicam
ex̾citui ẜ ne uiatori ꝗdẽ ꝑmeabił fuiᷤ¬
se ũꝙͣ diceret᷑: cesar ut quẽ nlła res
morari poss aut deflectere nuie alti¬
tudinis pedũ sex dimota. ⁊ itin̾e ꝑ ad¬

Expanded text:
se illos evocare mallet; et sic hesitabat, ne itise illos evocare mallet; et sic hesitabat, ne itinere in ipso superventu hostium, se absente, quod nolebat, pugnare cogerentur. Has inter curas Lutherius Cadurcus a Vercingetorige missus Ruthenos Alvernis attraxerat, nec mandatum implesse contentus alias quoque urbes, acceptis obsidibus, in potestatem redegerat, et rebus prosperis evectus in Narbonensem provinciam properabat. Cesar consilium hostis intelligens precurrit et preventos metu animos confirmans presidia oppordistribuit, et parte supplementi nuper ex ItaHelini ab Alvernis Cevenna monte asperrimo ac nivosissimo distinguuntur, quo se Alverni quasi muro valido circumseptos arbitrabantur, ea maxime parte anni, qua non dicam exercitui, sed ne viatori quidem permeabilis fuisse unquam diceretmorari posset aut deflectere, nive altitudinis pedum sex dimota et itinere per ad
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad ligerĩ amnẽ heduoꝵ tũc ⁊ bitur¬
gũ ĩperiilimitẽ ꝑueissẽt aliqͦt ibi dierũ
mora exacta redierũt. hãc cãm redituᷤ
p̃tendentes qm̃ si trãsissẽt hĩc ab alu̾niᷤᷤ
hĩc abiturigib oppͥmendi essent. id enĩ
ambab gẽtib fuisse ꝓpoĩtũ. An id sane
tali metu eg̾int an fraude ne dicaz ho¬
die s tũ qͦq dubiũ fuit. tñ hic heduoꝵ
secuta defectio hĩc ꝙ statĩ reu̾sis auxiliis
heduoꝵ se alu̾us bituriges adiũxere rẽ
suspectã faciũt. ¶Cesar hec audiẽs ⁊ ur¬
banis motib põpeii magni uirtute cõpo¬
sitis ñ se tũc ampli italie necessariũ ratꝰ
ĩ galliã redit. Ingẽs illũ ex̾cebat cura q̃łr
suis se se iĩgeret. nã siue ip̃e ad illos ꝓfi¬
cisci uellet ñ sat tuto fic̃i posse cogitabat
ut ĩ tãta rebellione regionũ oĩu int̾ cos
⁊ ꝗ amici credebant᷑ cũ paucis secur ĩ cede

Expanded text:
quum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturquum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar hec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tunc amplius Italie necessarium ratus in Galliam redit. Ingens illum exercebat cura, qualiter suis sese iungeret. Nam, sive ipse ad illos proficisci vellet, non sat tuto fieri posse cogitabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, inter eos etiam, qui amici credebantur, cum paucis securus inceder
Abbreviated transcription (Latin):
iũ defert᷑. sic ea tẽpestate galloꝵ aĩ ⁊ cõ¬
silia uoluebant᷑. s ic romani noĩs odiũ
alte aĩs insederat ut ꝗsquis se illis oppo¬
nere ausus eẽt regno dignissimꝰ haberet᷑.
romanos belli dux. nõ orat neq cõsulit
ut solebat. s obsides s arma s milites
imperat. ⁊ paret᷑. Impiũq ip̃ seu̾itate
terribile efficit. Grauiõis noxe reos flam¬
mis exurit. torm̃tis excruciat. leuiora
ausos effossis ocłis aut aurib resectis
uite relĩquit. ad ludibriũ ad exemplũ
Iã potens atq horrendus ⁊ natura ferox
⁊ regio tumid fastigio lucherio cadurco
autacissimo uiro cũ parte ex̾cit ĩ ruthe¬
nos misso petit ip̃e bituriges. Illi aduen¬
tu subito ꝑmoti ab amicis romanoꝵ he
dius auxiliũ ꝑ legatos petũt. hedui rez
ad legatos cesaris reiciũt. eoꝵq cõsilio e¬
quitũ illis ac peditũ dirigũt auxilia. q

Expanded text:
erium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et conerium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites imperat et paretur, imperiumque ipsum severitate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; leviora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis Romanorum Eduis auxilium per legatos petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt auxilia. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sanions. ⁊ sicut hũc stulti iuuenes sic
nile cõsiliũ nõ placebat quiq stultã ⁊
iutilẽ hãc fortune exꝑientia iudicabãt
u̾ cĩgetorigẽ ab ĩcepto ꝓhibẽt. reluctãtẽ
gergo uia oppido ꝓturbãt lax illemutato
aĩu ñ mutauit. ꝗn ⁊̃ młto enixiꝰ urge¬
bat ĩceptũ. et sicut fere accidit ut male
hũc talẽ ducẽ cõfliuĩt. Q uib fretꝰ ⁊ intu¬
rie memor gergouiã redit. patruũq ⁊ re¬
liquos a quibꝰ pulsus erat expellit. et
crescẽte uano fauore mlt̾itudinis quod
optasse pater morte emerat rex dicitur.
Iãq ĩ sanie autoritate addita. legatos ꝑ di¬
u̾sa trasmitrit. ⁊ reu̾entĩ audit᷑ ⁊ ꝓmptius
exaudit᷑.: tãtũq breui ꝓfec̾at ut secu se¬
nones parisii pictones cadurci turone̾
aulerti lemouices. andes ⁊ ceti q ad occe¬
anũ u̾gũt unanimit̾ cõiurarẽt. Neq id
satis. oĩum cõsensu regnũ ei atq imꝑ¬

Expanded text:
sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic nile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gergonia oppido perturbant. Loco ille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, sicut fere accidit, ut male hunc talem ducem confluunt. Quibus fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad Oceanum vergunt, unanimiter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu regnum ei atque imp
Abbreviated transcription (Latin):
it cũ scilicet he cedes atq dire
edes atq direptio
ortu solis facte eẽnt forte iõ ut cu
lucis initio belli pͥncipiũ cõueniret
añ pͥmã uoctis ꝓxime uigiliã rei no¬
titia ad alu̾nos ꝑ centũ sexagĩta mi¬
lia passii ꝑueniret. Ibi uͦ laudatões
atq ĩprobatões ut uarie sũt hõiũ sen¬
tẽtie res inueĩt. Erat tũe alu̾nis ille
ut flori uerbo utur corpore armis spi¬
rituq terribilis noĩe etiã quasi terrõe
cõposito u̾cĩgetorix quidã potẽtissimuᷤᷤ
ac factiosissimꝰ adolescẽs. olĩ filiꝰ ceballi
qui pͥncipatũ oĩs gallie cũ ten̾et ad re¬
gnũ aspirans a ppło fuerat ĩterẽptꝰ. Hnic
ut erat ⁊ potẽtie ingẽtis ⁊ ane̾tis ĩge¬
nii clientelis amicitusq collectis quod
uult facile psuadet. Arma oẽs capuĩt.
atq ad bella se p̃parãt. Erat illi patriuiᷤ
gobãtio. uii ꝓuectioris etatis. ⁊ cõsilii

Expanded text:
ut, quum scilicet hec cedes atque ut, quum scilicet hec cedes atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque improbatores, ut varie sunt hominum sententie, res invenit. Erat tunc Alvernis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine etiam quasi terrore composito, Vercingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a populo fuerat interemptus. Hic, ut erat et potentie ingentis et ardentis ingenii, clientelis amicitiisque collectis, quod vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se preparant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii
Abbreviated transcription (Latin):
se se ĩgẽti negotio duces offerũt. ⁊ qm̃ sil¬
uestrib ĩ locis uͥ hec fiebãt copia obsioũ
ñ sit nec acciri queãt ꝗn res ĩ aꝑtũ exe¬
at ꝙͣ religiosissimo se uicissim sacram̃to
obligãt neꝗs gallus belli duces metu
aut spe aut quacũq cã deserat. Sic fir¬
matis reb. młtis cũ laudib ĩgẽtes grẽ
carnutib acte sũt. Atq ita demũ qͣsi
maiore parte negotii cõfecta ad sua
quisq digredir᷑. dies aderat claro p̃fi¬
xa facinori. Carnutes tãte rei duces ꝑ¬
dicissimis sibi ducib cõparatis genabĩ
oppidũ inuadũt. ciuesq romanos ibi ne¬
gotiantes ⁊ ꝓrsus incautos nõiatĩ gauĩ
suffiũ illic a cesare rei frum̃tarie p̃fectũ
honestũ uirũ romanũq eꝗtẽ obtrũ¬
cãt. ac bona oiu tãꝙͣ bello parta diri¬
puĩt. Illico rei fama diffũdit᷑. ut surit
galli rumoꝵ serendoꝵ añ alios studio¬

Expanded text:
sese ingenti negotio duces offerunt, et quoniam silsese ingenti negotio duces offerunt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firmatis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur. Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotiantes et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamquam bello parta diripiunt. Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studio
Abbreviated transcription (Latin):
detentũ simłtatib ñ posse deĩceps ĩ ꝓ¬
uĩciã reu̾ti. tãto illi acriꝰ ĩstare. tanto
alacriꝰ gallia oĩs cõspirare. nichile cõtĩ¬
getib omissũ. p̃ces pollicitis cumłant.¬
⁊ qui se rebellionis ĩ romanos ac gallice
ub̾tatis auctões ꝓfiteri ausi eent his in¬
gc̃tia p̃mia ꝓponũt᷑. Illd̾ pͥmũ maximũ¬
q deliberãt. qualr cesar si fors redeat a
suis legioĩb segreget᷑: id tñ haud difficile
factu ẽẽ cõfirmãt. ꝙ neq absente duce lo¬
co se mou̾e audeãt legiones neq ad eas
dux ĩcomitatꝰ accedere. mͦ sit aliꝗs ꝗ illiꝰ
iter impediat. net uniꝰ hoĩs nom̃ totus
orbis exhorreat. postremo ꝗsꝗs rẽ casus
mori ꝙͣ sub ext̾no iugo uiu̾e. młtoq tole¬
iubiliꝰ hãc p̃sentẽ uitã breuẽ ⁊ caducam
ꝙͣ antiquã głriã ⁊ auitã ꝑdere lib̾tatem.
¶his ac siłib cõsiliis agitutis carnute̾

Expanded text:
detentum simultatibus non posse deinceps in pdetentum simultatibus non posse deinceps in provincias reverti. Tanto illi acrius instare, tanto alacrius Gallia omnis conspirare. Nichil e contingentibus omissum; preces pollicitis cumulantur, et qui se rebellionis in Romanos ac gallice libertatis auctores profiteri ausi essent, his ingentia premia proponuntur. Illud primum maximumque deliberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud difficile factu esse confirmant, quod neque, absente duce, loco se movere audeant legiones, neque ad eas dux incomitatus accedere, modo sit aliquis, qui illius iter impediat, nec unius hominis nomen totus orbis exhorreat. Postremo dicebant: Quisqmori, quam sub externo iugo vivere, multoque tolerabilius hanc presentem vitam brevem et caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes
Abbreviated transcription (Latin):
Esar ut ex gallia discessit ecce noui ũdiq
motꝰ. noue rebelliones. ubiq cõuentus
ti suq cõcilia ñ ĩ urbib mͦ s ĩ siluis. locisq
abditis. Multos odiũ antiquũ ĩcitabat.
młtos pauor nouus acthonis morte cõ¬
cusserat. recasurũ suũ ĩ caput illiꝰ suppli¬
ciũ cogitabãt. Accedebat comiseratõ cõis
patrie. ⁊ indignatõ głriose olĩ gallie tc̃
romano iugo subdite. ⁊ romano imꝑio
seruientis. młte cãc ad unũ finẽ aĩos
urgebãt. Cesar cis alpinã ĩ galliã cum
ueniss mox ad eũ rumor de dodii ce¬
de ꝑlatus ẽ. hũc amicũ cesaris milo a¬
micus marci ciceronis occiderat. de quo
p̃clara eiꝰ extat orõ. q̃ miloniana dicit᷑.
esꝰ rei cã magni rome motꝰ fuerãt. nec fa¬
ma finib italis cõtin̾i potuit. alpesq
trũscenderat. Hĩc it bellãtib occasio da¬
ta erat histoĩas nouas ĩ cesarẽ fingẽ¬
di. dicebãt ułgoq ꝑcrebruerat urbaniᷤᷤ

Expanded text:
esar ut ex Gallia discessit, ecce novi undique motus, nove rebelliones; ubique conventus, ubique concilia, non in urbibus modo, sed in silvis locisque abditis. Multos odium antiquum incitabat, multos pavor novus Acthonis morte concusserat; recasurum suum in caput illius supplicium cogitabant. Accedebat commiseratio communis patrie et indignatio gloriose olim Gallie, tunc romano iugo subdite et romano imperio servientis. Multe cause ad unum finem animos urgebant. Cesar cisalpinam in Galliam quum venisset, mox ad eum rumor de Clodii cede perlatus est. Hunc, amicum Cesaris, Milo, amicus Marci Ciceronis, occiderat, de quo preclara eius extat oratio, que Miloniana dicitur. Eius rei causa magni Rome motus fuerant, nec fama finibus italis contineri potuit Alpesque transcenderat. Hinc rebellantibus occasio data erat historias novas in Cesarem fingendi. Dicebant, vulgoque percrebuerat, urbanis
Abbreviated transcription (Latin):
si aut ipũ uixiss. aut cuceptũ filiũ subita cõ¬
st̾uatr̃e ñ effudiss abortiuũ. Iuxit ⁊ alio ne¬
xuisibi põper̃ cesar priꝰ ꝙͣ iret ĩ gallias. et
ut glutino stabiliore cõsisterẽt marcũ crassũ
ip̃i põpeio a quo uet̾i odio dissidebat recũciliau
ut trib potẽtissimis nlło cõtraire auso roma¬
na res.p. ⁊ ꝑ cõsequẽs totꝰ orbis obseq̃retur.
hauo sane cõm̃tũ rude uł ĩsulsũ. s fortuna
moie iorãs res humanas oĩa ad unu deuol¬
uebat. Et põpeu ꝗdẽ auxilio pͥmũ gallia
atq illiricũ ꝓuĩcia aceptꝰ mox cũ .l. domi¬

Expanded text:
subita consternatione non effudisset abortivum. Iunxit et alio nexu sibi Pompeium Cesar, priusquam iret in Gallias; et, ut glutino stabiliore consisterent, Marcum Crassum ipsi Pompeio, a quo veteri odio dissidebat, reconciliavit, ut, tribus potentissimis nullo contraire auso, romana respublica et per consequens totus orbis obsequeretur. Haud sane commentum rude vel insulsum; sed fortuna more suo rotans res humanas omnia ad unum devolvebat. Et Pompeii quidem auxilio primum Galliam atque Illyricum provinciam adeptus, mox qu
Abbreviated transcription (Latin):
famare. Michi ãt sat ne dicũ ualde reꝵ
caliũ cuiroso uenere ad manꝰ aliqͦt cesa¬
ris ip̃ius epłe Nota sũt ⁊̃ eiꝰ dicta ac re¬
cis ostendit. quibꝰq fortasse ñ muiꝰ fidei
sit hũdũ ꝙͣ suspitõib emłoꝵ. Illi enĩ o¬
derãt. ⁊ u̾itatẽ ignorabãt.⁊ mñtiri pot̾ant.
cesar at etsi m̃tiri poss u̾itatẽ ignorare
ñ poterat. Legi ⁊ suoꝵ comitũ epłas. idẽ
pacis studiũ exp̃ssiꝰ cõtinẽtes. Quio refeit
gͥ ꝗd de illo sẽriat pompeiꝰ ⁊ ciocro: cũ per¬

Expanded text:
famare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum famare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac recis ostendit, quibusque fortasse non minus fidei sit habendum, quam suspicionibus emulorum. Illi enim oderant, et veritatem ignorabant, et mentiri poterant: Cesar autem, etsi mentiri posset, veritatem ignorare non poterat. Legi et suorum comitum epistolas idem pacis studium expressius continentes. Quid refert igitur, quid de illo sentiat Pompeius et Cicero, quum per
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris nom̃ mox ut p̾uatꝰ cẽ ĩciꝑet ins
reos delaturũ. ser publice ille istitie
studiosus seu ꝓpͥe memorimurie. uuĩ iã
ĩ ułgus effusũ erat idẽ cesari euenturũ qd
milonũ. ut citũ septꝰ arnatis. apd udice
ceu ex uĩdis cãm dicat. Et hic iusimilli¬
mã belli cam uideri posse una uoꝵ ciꝰ fa¬
cit. de qua suoloco dicã. Aliis uisũ est eũ
spatio płiimoꝵ ãnoꝵ ĩ perio assuefactu
dedidicisse pͥuatũ modũ. ⁊ sola cupidine
dñandi ĩ bella ciuilia cõsensisse. hec ui¬
det᷑ fuisse ciceronis opĩo sibi intcidum
amicissimi s ĩfinẽ hostis. qui in libris
officioꝵ semꝑ cesarẽ ĩ oir hiũsse ait usus
illos euripidis. qͦs ip̃e sic ĩ latinu u̾tit
nã si uiolandũ ẽ ius regnãdi grã uio¬
lanoũ est. aliis rebꝰ pietatẽ colas po¬
sui ecre opiones hõiu uarias una cadẽ¬
q de ie.⁊ hoiũ idẽ uolẽtiũ cesarẽ suul in¬

Expanded text:
Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter reos delaturum, seu publice ille iustitie studiosus, seu proprie memor iniurie. Unde iam in vulgus effusum erat idem Cesari eventurum, quod Miloni, ut circumseptus armatis apud iudices, ceu ex vinculis, causam dicat. Et hanc verisimillimam belli causam videri posse una vox eius facit, de qua suo loco dicam. Aliis visum est eum spatio plurimorum annorum imperio assuefactum dedidicisse privatum modum, et sola cupidine dominandi in bella civilia consensisse. Hec videtur fuisse Ciceronis opinio sibi interdum amicissimi, sed in finem hostis, qui in Libris Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos ipse sic in Latinum vertit: Nam si violandum est ius, regnandi gratia violandum est: aliis rebus pietatem colas. Posui ecce opiniones hominum varias una eademque de re et hominum idem volentium, Cesarem scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximꝰ eẽt adu̾sariis. ac parat̾ ulciscy: si
siquid forte sui odio ĩ tribunos unmitiꝰ
decirussẽt. ¶ Et hoc quidẽ belli ciuilis
iniciĩ. he fuerũt caẽ. aliꝙͣ ⁊ fortasse ñ
paruã iustitie faciẽ hñites. si qua usꝙͣ ee
potest iusta cã patriã oppugnãdi.ꝙͣuiꝰ ab
aliis inuiꝰ iuste q̃dã cuuse afferãt᷑. s odi¬
um manifestũ testimonii fidem leuat.
Eneus popeiꝰ gener atq hostis cesaris aie¬
bat eũ iõ ꝙ ñ poss opera ĩcepta ꝑfiorie
neq de se ppłi expectatõe adiplere tur¬
hare oĩa uoluisse. ne ĩ turbido u̾itas appa¬
reret. fuere ꝗ timuisse illũ dicerẽt necoꝵ
q̃ pͥmo cõsulatu cõtra leges gesserat it̃ez red¬
dere graui suo ꝑicło cogeret᷑: cũ marcus ca¬
to iste uitimꝰ cuiꝰ urtꝰ ao grauitas cõmi¬
nationẽ eiꝰ ñ muiꝰ terribilẽ ꝙͣ cui̾cũq cõ¬
sulis faciebat palã diceretac iuraret se

Expanded text:
proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si quid forte sui odio in tribunos inimicius decrevissent. Et hoc quidem civilis belli initium, he fuerunt cause aliquam et fortasse non parvam iustitie faciem habentes, si qua unquam esse potest iusta causa patriam oppugnandi; quamvis ab aliis minus iuste quedam afferantur. Sed odium manifestum testimonii fidem levat. Gneus Pompeius, gener atque hostis Cesaris, aiebat eum ideo, quod non posset opera incepta perficere neque de se populi expectationem adimplere, turbare omnia voluisse, ne in turbido veritas appareret. Fuere, qui timuisse illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem reddere gravi suo periculo cogeretur, quum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac gravitas comminationem eius non minus terribilem, quam cuiuscumque consulis, faciebat, palam diceret ac iuraret se
Abbreviated transcription (Latin):
diũ fuit uł ex̾cende uł simulande mode¬
stie ut ꝗd us uideri potiꝰ eligeret ꝙͣ pu¬
blice trãꝗllitatis eu̾sor.
¶At cũ obstina¬
tos ad negnndũ c̾neret. senatũ sibi aduer¬
sũ. ⁊e suis inimicis designates iã cõsu¬
sitos. nõ ampliꝰ differendũ rarꝰ ne aut sui
ꝓiditarent᷑. aut ip̃e cu̾tatione uilescerer.
dispositis more solito ꝑ hib̾ua legiõib
ultuno trãsitu ex galliis ĩ italiã rediit. qͦ
cũ ueniss ĩuenit duas illas legiones sb̾
obtentu belli parthiai sibi ereptas. neq
ad bellũ ꝓfectas ⁊ ĩ italia detentas. qͥn ⁊
põpeio assignatus. qd̾ ad eudentẽ cesariᷤᷤ
in uiriã ꝑtin̾e nõ solũ ip̃e uir talis s q¬
cũq de ppło ꝑperdebat. Adhuc tñ tacitꝰ ꝓ¬
cessit. cõuẽtibq ꝑactis ut solebat rauen¬
nã uenis. urbẽ sue ꝓuĩcie ab eaparte no¬
iussimã. ut nec t̾minos suos excederot et

Expanded text:
dium fuit vel exercende vel simulande modedium fuit vel exercende vel simulande modestie, ut quidvis videri potius eligeret, quam publice tranquillitatis eversor. At quum obstinatos ad negandum cerneret, senatumque sibi adversum et ex suis inimicis designatos iam consusitos, non amplius differendum ratus, ne aut sui periclitarentur aut ipse cunctatione vilesceret, dispositis more solito per hiberna legionibus, ultimo transitu ex Galliis in Italiam rediit. Quo quum venisset, invenit illas duas legiones sub obtentu belli Parthici sibi ereptas, neque ad bellum profectas, et in Italia detentas, quin et Pompeio assignatas; quod ad evidentem Cesaris iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. Adhuc tamen tacitus processit, conventibusque peractis, ut solebat, Ravennam venit, urbem sue provincie ab ea parte novissimam, ut nec terminos suos excederet et
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma equũ frõte uere at̃ iniquũ: ut
duc quidẽ uia scil ex põpeii alt̾a ex cesais
legionib ad hellũ parthicũ initterentur.
en ĩ uerbis equalitas. ecce at̃ ĩreb ini ꝗ¬
tas. Si ꝗdẽ cũ põpeiꝰ unã esuis quibꝰ ip̃e p̃¬
erat amicitie iure cesari cõcessiss illa
bello ꝑthico deputauit uerbo nõ aĩo. eãq
repetiit. eã cesar remisit. ⁊ esuis misit unã.
ita põpeuĩ rilła cesarẽ uͭ duab legionibus
ĩminutũ nemo fuit qui nõ intelligeret.
ut trãsalpina gallia simbq octo legioni¬
b dimissis sola sibi cis alpina gallia ⁊ il¬
liricũ cũ duab tm̃ legionib ⁊ nom̃ im¬
perii remanet.donec cõsul fieret. deniq
cousq submisit excelsũ aĩu ut ꝗcesarẽ
ñ noss suspicari eũ poss belli metu ad
ista descendere. quo nichilerat ab illiꝰ ui¬
ri morib ac mñte remotiꝰ. s tãtũ illi stu¬

Expanded text:
prima equum fronte, vere autem iniquum, ut prima equum fronte, vere autem iniquum, ut due quidem, una scilicet Pompeii, altera ex Cesaris legionibus, ad bellum Parthicum mitterentur. En in verbis equalitas: ecce autem in rebus iniquitas. Siquidem quum Pompeius unam ex suis, quibus ipse preerat, amicitie iure Cesari concessisset, illam bello Parthico deputavit verbo, non animo, eamque repetiit. Eam Cesar remisit et e suis misit unam. Ita Pompeium nulla, Cesarem vero duabus legionibus imminutum nemo fuit, qui non intelligeret. ut, transalpina Gallia simulque octo legionibus dimissis, sola sibi cisalpina Gallia et Illyricum cum duabus tantum legionibus et nomen imperii remaneret, donec consul fieret. Denique eousque submisit excelsum animum, ut, qui Cesarem non nosset, suspicari eum posset belli metu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri moribus et mente remotius. Sed tantum illi stu
Abbreviated transcription (Latin):
securũ liberĩq rẽ .p. fore. Idq ñ solũ
pollicitꝰ s cõtentiose nisus ẽ effice̾. certꝰ
de cesaris uolũtate. qui id ip̃m a senatu
lris petiit. ut scil aut sibi ppłi .R. bñficiũ ĩ¬
tegrũ seruaret᷑. hoc est ĩꝑiũ cũ legiõib aut
aut ceti̾ saltẽ duces in eadẽ cõditõe essent
ex̾cuꝰq dimiuerẽt qd̾ eo fidentiꝰ postula¬
bat. ut ꝗdã opinabant᷑. qr secũ uellet
a liquãto faciliꝰ nettrauoꝵ ꝙͣ põpeium
tyronũ ex̾citũ ad obsequia reducturũ nõ
ambigeret. tãtam cũ ueteranis amicitiã
cesar longo u su tãtãq familiaritatẽ cõ¬
traxisse uidebat᷑. utq erat affabilis et
aĩoꝵ iapax . sine ulla dubitatõe cõtraxe¬
iat. S neq ꝑ se neq ꝑ se neq ꝑ tribunõ
qd̾ petebat ob tinuit. obstãtib fau tõib
partis adu̾se. ꝗ nlłm põpeio parẽ pati
poterãt. Incidit in hoc tp̃s senatꝰ cõsłtũ

Expanded text:
securam liberamque rempublicam fore; idque non solum securam liberamque rempublicam fore; idque non solum sollicitus, sed contentiose nisus est efficere, certus de Cesaris voluntate, qui id ipsum a senatu litteris petiit, ut scilicet aut sibi populi romani beneficium integrum servaretur, hoc est, imperium cum legibus, aut ceteri saltem duces in eadem conditione essent, exercitusque dimitterent. Quod eo fidentius postulabat, ut quidam opinabantur, quia se, quum vellet, aliquanto facilius veteranorum, quam Pompeium tironum, exercitum ad obsequia reducturum non ambigeret: tantam cum veteranis amicitiam Cesar longo usu tantamque familiaritatem contraxisse videbatur, utque erat affabilis et animorum rapax, sine ulla dubitatione contraxerat. Sed neque per se neque per tribunos, quod petebat, obtinuit, obstantibus fautoribus partis adverse, qui nullum Pompeio parem pati poterant. Incidit in hoc tempus senatus consultum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis gradu. ad media deici ꝙͣ a mediĩs
ad extrema. nõ cedendũ ut africanꝰ maior
fecerat. s obstandũ statuit ĩuidie ⁊ tur¬
bare priꝰ oĩa ꝙͣ exemplo illiꝰ ꝙͣuis lauda¬
tissimo ĩuictꝰ ab hostib uĩci a ciuib ⁊ ĩ
exilio mori uellet. Nõdũ tñ ad arma ꝓ¬
rupit. s donec iure potiꝰ ꝙͣ bello agendi
spes suꝑfuit quiescendũ stutuẽs pati¬
enter ꝗdẽ dicã meliꝰ dissimłanter cũ ta
adhuc u̾boꝵ qͦq defensionẽ parãs ⁊ cõ¬
sulẽ alterũ ⁊ aĩosissimũ atq eloquen¬
tissimũ e collegio tribunoꝵ Gauĩ cunonẽ
młta sib i ac ꝓfusa largitione q̃siuit. ne
qñ uł in senatu uł ad ppłm deessẽt sue
cause defensores. Cũ uͦ iã mł̾ti cesaĩs nͨ
nõ alii põpeu potẽtiã formidarẽt sepe
curio ip̃e senatui obtulerat ut ut̾q si¬
mul ab armis abscederet. atq ad equã
ciuilitatẽ parit̾ remeaiẽt. ita demum

Expanded text:
tatis gradu ad media deici, quam a mediis tatis gradu ad media deici, quam a mediis ad extrema, non cedendum, ut Africanus maior fecerat, sed obstandum statuit invide, et turbare prius omnia, quam exemplo illius quamvis laudatissimo, invictus ab hoste vinci a civibus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad arma prorupit, sed donec iure potius, quam bello, agendi spes superfuit, quiescendum statuens patienter quidem, dicam melius, dissimulanter cuncta adhuc, verborum quoque defensionem parans, et consulem alterum et animosissimum atque eloquentissimum e collegio tribunorum Gaium Curionem multa sibi ac profusa largitione quesivit, ne quando vel in senatu vel ad populum deessent sue cause defensores. Quum vero iam multi Cesaris nec non alii Pompeii potentiam formidarent, sepe Curio ipse senatui obtulerat, ut utrique simul ab armis abscederent, atque ad equam civilitatem pariter remearent; ita demum
Abbreviated transcription (Latin):
te minueret᷑. Si ꝗdẽ cũtis iã magͥfioẽ¬
tia ⁊ liberalitate cesarea stupefactis ⁊
ꝗd his reb tãtis ⁊ tã late effusis sibi
uellet secũ tacitis meditãtib nec lo¬
qui aliꝗd audentib. marcus claudiꝰ
marcellus cõsul cui anamore publi¬
co an pͥuato odio dignitas cesaris ac
potestas ĩuisa erat freq̃nti senatu
testatꝰ de salute iei .ꝑ. se acturũ diffi¬
niuit ut cũ bellũ ĩ gallia fintũ esset
successor cesari mitteretꝰ. qui ĩ pace ꝓuĩ¬
ciã gub̾naret. Ip̃e uͦ sine ĩꝑio rediret.
Addidit ne absentis rõ comitiis confu¬
tũ ec̃t legi tñ cesar exceptꝰ erat.ita ͦ
sublata erat exceptio. ⁊ nõ cõtẽtꝰ cẽsul
iniuria cesaris ĩ ꝑsonã his qͦq qͦs cesar¬
¶ his turhaitus cesar uec ĩm̾ito. cogitas¬
q qd sepe dicere solitũ fama fuit. operosuiᷤ
i łcoq difficiliꝰ pͥncipẽ uirũ a sũmo digni¬

Expanded text:
te minueretur. Siquidem cunctis iam magnificente minueretur. Siquidem cunctis iam magnificentia et liberalitate cesarea stupefactis, et, quid his rebus tantis et tam late effusis sibi vellet, secum tacitis meditantibus nec loqui aliquid audentibus, Marcus Claudius Marcellus consul, cui an amore publico an privato odio dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, frequenti senatu testatus de salute reipublice se acturum definivit, ut, quum bellum in Gallia finitum esset,m ante tempus successor Cesari mitteretur, qui in pace provinciam gubernaret, ipse vero sine imperio rediret. Addidit, ne absentis ratio comitiis consutum esset, lege tamen Cesar exceptus erat. Ita ergo sublata erat exceptio. Et non contentus consul iniuria Cesaris in personam illata, his  His turbatus Cesar, nec immerito, cogitansque, quod sepe dicere solitum fama fuit, operosius multoque difficilius principem virum a summo digni
Abbreviated transcription (Latin):
trãsfugis cõtẽptũ. si ꝗdẽ cicero ip̃e qui
eũ sua sentẽtia magnũ uirũ dixerat cõ¬
festĩ libro ꝓximo In labieno in ꝗt
parĩ est dignitatis. uñ a principio
arbitrar seait illũ iã tũc sui trãsfu¬
gii penitere. ꝙ põpeiũ scil ⁊ cõsules
uiresq oẽs rei .p. urbe descrta sparsaᷤᷤ
ꝑ ituliã. lõgeq aliũ ierũ statũ ꝙͣ spe¬
rauerat ĩueniss. cõe malũ ĩ stabiliũ
ac uagarũ m̃tiũ. Scuĩt hoĩes q̃ re¬
luiquũt qualia sĩt. ac q̃ petũt nesci¬
iuit. uñ fit ut sepe se ĩueniãt spe mi¬
nores ⁊ relicta suspirẽ: ⁊ ĩuenta fa¬
stidiat. Hec tã młta de labieno. qr
res apd̾ historicos uidet᷑ occultior.
⁊ curiositas legentiũ nichil ⁊̃ minim̃
respuit qd cognitu dignũ sit ¶Et
hec clã ꝑ nũtios. Illa palã ĩ senatu deã
cõtra cesarẽ ac decreta. Noue ꝯ̃uie exco¬
gitate ꝗb eiꝰ potestas q̃ iã młtis for¬
inidabilis ẽẽ ceperat tolleret᷑ aut cer¬

Expanded text:
sfugis contemptum. Siquidem Cicero ipse, qui eum sua sententia magnum virum dixerat, confestim libro proximo: In Labieno, inquit, parum est dignitatis. Unde a principio arbitrari se ait illum iam tunc sui transfugii penitere, quod Pompeium scilicet et consules viresque omnes reipublice, urbe deserta, sparsas per Italiam, longeque alium stabilium ac vagarum mentium. Sciunt homines, que relinquunt, qualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas legentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios: illa palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis esse ceperat, tolleretur aut cer
Abbreviated transcription (Latin):
ceronis ad athicũ eo tpr̃e quo hec in ie¬
.p. fiebãt ita scͥptũ est. labienꝰ discessit a
cesare. ⁊ ĩ alia statĩ epła. labienũ ab il¬
lo discessisse ꝓpemodũ cõstat. ⁊ post pauca
de erdẽ simłq de cesaie loquẽs. facinuᷤᷤ
inquit iã diu nlłm ciuile p̃clariꝰ. ꝗ ut ali¬
ud nichil hoc tñ ꝓfecit. dedit illi dolore.
s ⁊̃ ao sũmã ꝓfectũ aliꝗd puto. nec lõ¬
theanũ uenit.ibi põpeiũ cõsulesq cõ¬
ueĩt.qui sermo fu̾it. ⁊ ꝗd actũ sit scri¬
bã ad te. cũ certũ sciã. ⁊ rursus. ali¬
quãtũ aĩ nob̾ uidet᷑ attulisse labie¬
nus. deniq de põpeio agẽs. Labicnũ
inquit serũ ht̃. ñ dubitatẽ de ĩbetilli¬
tate cesaris copiarũ. In qͦ ꝗdẽ tam ĩ¬
dubitato uidicio lõge ut res docint
fallebat᷑. Qͣuis uͦ modus trũseudi ñ
penitꝰ notus sic illd̾ plane cõꝑtũ est
durũ ꝑ hoc ex amico hostẽ cesari que

Expanded text:
epistolarum Ciceronis ad Atticum eo tempore, quo hec in reepistolarum Ciceronis ad Atticum eo tempore, quo hec in republica fiebant, ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statim epistola: Labienum ab illo discessisse propemodum constat. Et post pauca de eodem simulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec lonTheanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliquantum animi nobis videtur attulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquit, secum habet, non dubitantem de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero modus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to ĩ suꝑiorib ẽ hita. quẽ tũc cesar cis¬
alpine gallie p̃fecerat. qd̾ eo spectabat
ut eo alienato cesar parte excitꝰ pͥuare¬
tur. de quo cesar ip̃e mł̾ta audiõs nil
credebat. cõstãtiã alienã suametiens con¬
stantia. cuĩ factũ ꝓuarietate sentẽtia rũ
⁊ excusare licet ⁊ rephendere. nã si cesar
ĩ iuste cõtra patriã arma u̾tebat iustede¬
seri potuit.⁊ rei .p. caritus pͥuatis affecti¬
b aũponi. Alioꝗn ĩgrati ĩfamia ñ carebit.
qui tã caro duci aliũ p̃tulerio. eiq sine cã
ac̾runꝰ hostis euaserit. ⁊ ꝓfecto si ĩgracitu¬
do fuit. sat digno supplicio punita fuit. utꝗ
sub cesare uictoriosissimꝰ uur fiuss sub põ¬
peio fugaicissimꝰ factꝰ sic. mutata cũ du¬
& ñ fortuna tm̃ hoĩs s uirtute. qd in
eũ aliqũ cesar ip̃e mordaciter exꝓbrã¬
do dixisse tradit᷑. Sane quałr aut quau¬

Expanded text:
mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cismentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte exercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit, eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Popeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis, sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quan