comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debuit. imputans ei ꝙ ip̃e sib
talem susceptionẽ prepara¬
uerit qui musitato mͦ ad se
uenerit. Ductus aũt papa
ĩ habitationem castrensem
multis assertiomibus p̾docuit
nõ se tm̃ iter ob aluid suste¬
pisse insi qr dicebat᷑ ꝙ iexo¬
rabili contra filios discordia
laboraret. ideoq pacem in
utrãq partem serere uellet
Audita uero parte imꝑatoris
mansit cũ eo aliquot diebus
Remissius aũt ab imꝑatore
ad filios ut pacem mutuam
necteret cũ pene oĩs ppłus¬
partin donis abstractus. ꝑtim
promissis illectus, partim
minis territus ad eos ppłmq
cũ eis consistentem more
torrentis deflueret. nequaꝙͣ
ut fuerat missus est redire
ꝑmissus. Tot gͦ copus mibi
adductis et imperatori subdu¬
ttis. adeo defectio indies ĩua¬
luit ut festiuitate sancti pauli
plebei contra imperatorem
adulando filios eius irrup¬
tionem facere minarẽt᷑. Qͥb
imꝑator uirib obiiti noñ
ualens filus mandauit ne se

Expanded text:
debuit: imputans ei quod ipse sibi debuit: imputans ei quod ipse sibi talem susceptionem praeparaverit, qui inusitato modo ad se venerit. Ductus autem papa in habitationem castrensem, multis assertionibus perdocuit, non se tantum iter ob aliud suscepisse, nisi quia dicebatur, quod inexorabili contra filios discordia laboraret, ideoque pacem in utramque partem serere vellet. Audita vero parte imperatoris, mansit cum eo aliquot diebus. Remissus autem ab imperatore ad filios, ut pacem mutuam necteret, cum pene omnis popupartim donis abstractus, partim promissis inlectus, partim minis territus, ad eos populumque cum eis consistentem more torrentis deflueret, nequaquam, ut fuerat iussus, est redire permissus. Tot ergo copiis inibi adductis et imperatori subductis, adeo defectio in dies invaluit, ut festivitate sancti Pauli plebei contra imperatorem, adulando filiis eius, inruptionem facere minarentur. Quibus imperator viribus obniti non valens, filiis mandavit, ne se
Abbreviated transcription (Latin):
tantas necteret moras nõ
sbi octurrendo. Sũ uo rumoꝵ
usq quaq difusus sereret
de ceteris quod uerũ est erat
de papa uero romano quod
deo adesset ut tam impera¬
torem ꝙͣ epõs excõitationis
nretire uellet iũculis si qui
ĩobedientes essent sue fihor¬
M iperitoris nolũtati paꝵ
quid subripuut ep̃is impeni¬
toris p̾sumptio audacie asserẽ¬
tibus nullomͦ se uelle eius
auctoritati succũbere. s si excõi¬
abiret. cũ aliter se habeat ãti¬
quorũ auctoritas canonũ
Tandem gͦ uentũ est festiui¬
tate sancti p̃cursoris xp̃i ichĩs
in locũ qui ab eo quod ibi gestũ
est ꝑpetua est ignomina
nom̃̃ĩs notatus ut nocetur
campus mentitus. Quia eñ
hi qui fidem imperatori ꝓmit
testis nequicie in suo nõie re¬
mãsit. Cum aũt haud ꝓcul
hincinde a cieb ordinatis cõsi¬
sterent. iamlam q ruendũ¬
est imperatori ad uemre papã
romanũ. Quem uementem
suscepit. licet indecentius ꝙrͣ

Expanded text:
tantas necteret moras non tantas necteret moras non sibi occurrendo? Cum vero rumor usquequaque diffusus sereret de ceteris, quod verum erat, de papa vero Romano, quod ideo adesset, ut tam imperatorem quam episcopos excommunicationis inretire vellet vinculis, si qui inoboedientes essent sue filiorumque imperatoris voluntati, parum quid subripuit episcopis impetoris praesumptionis audatiae, asserentibus nullo modo se velle eius auctoritati succumbere, sed si excommabiret, cum aliter se habeat antiquorum auctoritas canonum. Tandem ergo ventum est festivitate sancti precursoris Christi Iohannis in locum, qui ab eo, quod ibi gestum est, perpetua est ignominia nominis notatus, ut vocetur Campus-Mentitus; quia enim hi, qui fidem imperatori promitestis nequitiae in suo nomine remansit. Cum autem haud procul hinc inde atiebus ordinatis consisterent, iamest imperatori advenire papam Romanorum. Quem venientem suscepit, licet indecentius quam
Abbreviated transcription (Latin):
Uinano porro generi
paci q cotrarius dya¬
bolus nequaꝙ ab infestatione
imperatoris feriabat᷑. Sed per
satellitũ suorũ uersutias filios
solicitabat. ꝑsuadens illis ꝙ
pater illos ultro perdere uel¬
let. nõ considerãtes ꝙ qui m¬
tior om̃ib esset externis.
ĩmunis non poterat effici su
S quia corrũpũt mores bo¬
nos colloquia mala. et lapidũ
etiã duriciam mollis aque
gintula sepius illisa terebrare
solet. tandem ad id uentũ est
ut filios imperatoris ⁊ unũ cũ
copus quibus poterãt cone
facerent. gregoriũ q papam
aduocarent sub ornatu quasi
qui patri solus filios recõtill¬
are deberet ut posset rei tamẽ
ueritas post claruit. Imꝑator
econtra maio mense uuarmaciã
uenit cũ ualida manu. Ib q
uid agendũ sibi foret diũ
deliberauit. Missis q destma¬
tis b̾nardo scilicet ep̃o cũ reli¬
quis filios hortabat᷑ ad se rede¬
undũ. Sed et pap̃ã romane
sedis cõuemebat ut si more
Precessorũ aderat suorũ tur

Expanded text:
umano porro generi pacique contrarius diabolus nequaquam ab imperatoris infestatione feriabatur, sed per satellitum suorum versutias filios sollicitabat persuadens illis, quod pater eos ultro perdere vellet, non considerantes, quod qui mitior omnibus esset externis, immanis non poterat effici suis. Sed quia corrumpunt mores bonos conloquia mala et lapidum etiam duritiam mollis aquę guttula sepius inlisa terebrare solet, tandem ad id ventum est, ut filios imperatoris in unum cum copiis quibus poterant coire facerent, Gregoriumque papam advocarent, sub ornato quasi qui patri solus filios reconciliare deberet et posset; rei tamen veritas post claruit. Imperator porro e contra maio mense Uuarmatiam venit cum valida manu, ibique, quid agendum sibi foret, diu deliberavit. Missisque destinatis, Bernardo scilicet episcopo cum reliquis, filios hortabatur ad se redeundum, sed et papam Romane sedis conveniebat, ut si more praecessorum aderat suorum, cur
Abbreviated transcription (Latin):
in crastinũ adueuit in eccliei
sancti dyonisii ep̃ali ĩstio
uoluit reconciliari. et per
manꝰ ep̃oꝵ  armis consensit
accingi. In qua re tanta exul¬
tatio excreuit populi ut etiã
ip̃a elemẽta uiderent᷑ et ĩui¬
riam patienti compati. et rele¬
uato congratulari. Etem̃ usq
ad illud tempus tanta incubue¬
rat procellarũ uis pluuaꝵq
uehemencia ut extra solitie
aquariũt siuꝑ ex cresteret habũ¬
dancia. flatus uentorũ ĩꝑua¬
biles redderet fluminũ alueos
S in illius absolutione ita qdã
quam et multo tp̃e ĩuisam sere¬
uitatem rediret. Imperator go
ab eo loco iter cepit. s nequaꝙ

Expanded text:
in crastinum advenit, in ecclesia sancti Dyonisii episcopali ministerio voluit reconciliari et per manus episcoporum armis consensit accingi. In qua re tanta exultatio excrevit populi, ut etiam ipsa elementa viderentur et iniuriam patienti compati et relevato congratulari: Etenim usque ad illud tempus tanta incubuerat procellarum vis pluviarumque vehementia, ut extra solitum aquarum excresceret superhabundantia, flatusque ventorum inperviabiles redderet fluminum alveos; sed in illius absoquam et multo tempore invisam serenitatem rediret. Imperator ergo ab eo loco iter coepit, sed nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
negocio peracto hi qui uicto¬
ria potiti sũt cũ neq ib con¬
sistere posse satis tutũ uide¬
ret᷑. neq ad lothariũ se uig̃e
ualerent. uerentes ne aut
ib consistentibus imperator
suꝑueniret. aut certe ad suos ꝓpe¬
rantibus in itmẽ obiuaret ad
lothariũ quãtotiꝰ mittũt ut
sib suppeditaret᷑. quos tanti
dischñs circũuallarat metus.
Qui audito eorũ ꝑiculo et
rebus gestis eis deliberauit.
sucturrere.

Expanded text:
negotio peracto, hii qui victonegotio peracto, hii qui victoria potiti sunt, cum neque ibi consistere posse eis tutum videretur neque ad Hlotharium se iungere valerent, verentes ne aut ibi consistentibus imperator superveniret aut certe ad suos properantibus in itinere obviaret, ad Hlotharium quantotius mittunt, ut sibi subpeditaretur, quos tanti discriminis circumvallaret metus. Qui audito eorum periculo et rebus gestis, eis deliberavit succurrere.
Abbreviated transcription (Latin):
tione sese exercuit. et post
sancti penthecostes festiuitatẽ
in partes romerici montis
uenatiom atq piscationi ope¬
rani dedit. Sane recedente filio
imperatoris lothario a patre
et in partes predictas abẽũte
remãserãt in neustrie partib
Lambertus comes et matfridꝰ
ceteriq ꝙͣplurini qui easdem
partes ꝓpria ui tenere nite¬
bant᷑. Quam rem egre ferẽtes
odo comes et alii multi impe¬
ratoris fauentes partibus
cõtra eos arma corapiũt. eos q
pellere illis intebant᷑ locis.
aut certe cũ eis congredi
Que res cũ segnius ꝙͣ decuit
ãministraret᷑ et minus caute
circũspiceret᷑ nõ m̃imã eis
intulit calamitatẽ. Dũ eĩ inspe¬
rato illis hostes suꝑuenerũt
illi aũt mĩori ꝙͣ res postulabat
cautela uterent᷑ uterent᷑ insi¬
stentibus terga hostib mida¬
uerũt. Ibi q et ip̃e odo cũ
fr̃e interut uuillermo pluri¬
mis q aliis. ceteri salutẽ in
fuge subsidio posuerũt. Quo

Expanded text:
tione sese exercuit, et post tione sese exercuit, et post sancti pentecostes festivitatem in partes Romerici montis venationi atque piscationi operam dedit. Sane recedente filio imperatoris Hlothario a patre et in partes praedictas abeunte, remanserant in Neustrię partibus Lantbertus comes et Matfridus ceterique quamplurimi, qui easdem partes propria vi tenere nitebantur. Quam rem ęgre ferentes Odo comes et alii multi imperatoris faventes partibus , contra eos arma corripiunt eosque pellere illis nitebantur locis aut certe cum eis congredi. Que res cum segnius quam decuit administraretur et minus caute circumspiceretur, non minimam eis intulit calamitatem: Dum enim insperato illis hostes supervenerunt, illi autem minori quam res postulabat cautela uterentur, insistentibus terga hostibus nudaverunt; ibique et ipse Odo cum fratre interiit Uuillelmo plurimisque aliis, ceteri salutem in fuge subsidio posuerunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
opperiebat᷑ filiũ̃ pipnũ. et
eos qui tnͣs maternã residebãt.
set eos qui tͣnsrhenũ ad ludo¬
uicũ filiũ eius confũgiũ fece¬
rant. s et ip̃m filiũ qui ad ẽũ
ueniebat ludonicũ. Quo cõsi¬
stenti medio quadragesime
tp̃e arridente etiã leticia ip̃iꝰ
diei et officii et hortante can¬
tilena eccłia ac dicentes. Le¬
tare ierłmn et diem festũ agite
om̃s qui diligitis eam maxĩa
multitudo fideliũ suorũ ibidem
octurrit. cõgratulãs leticie cõi
Quos imperator benigne susti¬
piens et pro fidei integritate
gras agens pipiiũ quidem
filiũ in aquitamã cũ leticia di¬
misit. ceteros aũt ad loca sibi
cõgrua redire letus ꝑmisit.
Ip̃e aũt aquisgram ꝑuenit.
Ibi q iudich augustã ab italia
ducentib rataldo ep̃o et bone¬
facio. s et prpmũ recepit. filut
poso searolum iamdudũ secũ
habebat.
Bidem q pasche solem¬
ꝓnitatem cũ solita deuo¬
tione peregit. Post ciuꝰ cele¬
britatem per ardenniã uena¬

Expanded text:
 filium Pippinum et eos qui trans Matronam residebant, sed et eos qui trans Hrenum ad Hludouuicum filium eius confugium fecerant, sed et ipsum filium qui ad eum veniebat Hludouuicum. Quo consistenti medio quadragesime tempore, arridente etiam letitia ipsius diei et offitii exhortante cantilena ecclesiae ac dicente: Letare Hierusalem , et diem festum agite omnes, qui diligitis eam, maxima multitudo fidelium suorum ibidem occurrit, congratulans letitiae communi. Quos imperator benigne suscipiens et pro fidei integritate gratias agens, Pippinum quidem filium in Aquitaniam cum letitia dimisit, ceteros autem ad loca sibi congrua redire letos permisit. Ipse autem Aquisgrani pervenit, ibique Iudith augustam ab Italia reducentibus Rataldo episcopo et Bonefatio, sed et Pippinum recepit – filium porro Karolum iamdudum secum habebat –, ibidemque paschę sollempnitatem cum solita devotione peregit. Post cuius celebritatem per Arduennam vena
Abbreviated transcription (Latin):
chil pericus custodie mãcipa¬
tum suggerẽte fredegũde custo:¬
dibus legauit punienduni
Ita efferbuerat chilpericus
in malicia: ut nõ ei sufficeret
generi eius ĩminens celestis
uindicta. insi ip̃e eam augmẽ¬
taret per sua facmora.

Expanded text:
Chilpericus custodiae mancipaChilpericus custodiae mancipatum, suggerente Fredegunde, custodibus legavit puniendum. Ita efferbuerat Chilpericus in malitia ut non ei sufficeret generi ejus imminens coelestis vindicta, nisi eam augmentaret per sua facinora
Abbreviated transcription (Latin):
corpusculũ in oratorio sanctoꝵ
Dyomsii ac sociorũ eius mar¬
tirũ est humatũ. Nec longũ
Fluxerat tempus alter quoq¬
ex filiis suꝑius noĩatis clodeber¬
tus morti cepit esse proximus:
Consternata mater anxiis ge¬
mitibus languẽtis filii ad basi¬
licam sancti medardi suessions¬
ea eũ defert. Ubi uterq parẽs
uotis: aureis donis. sancti hone¬
rarũt sepulchrũ. Sed aduem¬
ente nocte eger ultimũ exala¬
uit sp̃m: Cuiꝰ funꝰ prefate
urbis populus pulla ueste
circũ amictus. cũ maximo luctu
ad eccliãm sanctorũ crispini et
crispimam est prosecutus
Quo in loco predictus regis
filius. tumulariã est adeptus
sepulturã. Sequenti ab hint
ãno: alius ex filiis chilperici
theodericus noĩe t̾minũ sorti¬
tus est iute. Unde chil peritꝰ
diuine aĩaduersiomis iudiciũ
ceruici ĩminere sue cognostẽs:
multa pauꝑibus xp̃i. seu eccłus
largit᷑ donaria. Restiterat sane
adhuc unꝰ e regia ꝓle. quẽ

Expanded text:
corpusculum in oratorio sanctorum corpusculum in oratorio sanctorum Dionysii ac sociorum ejus martyrum est humatum. Nec longum fluxerat tempus, alter quoquex filiis superius nominatus Clodobertus, morti coepit esse proximus. Consternata mater anxiis gemitibus languentis filii, ad basilicam Sancti Medardi Suessionis eum defert. Ubi uterque parens votis, aureis donis sancti honorarunt sepulcrum. Sed adveniente nocte, aeger, ultimum exhalavit spiritum. Cujus funus praefatae urbis populus, pulla veste circumamictus, cum maximo luctu ad ecclesiam Sanctorum Crispini et Crispiniani est prosecutus. Quo in loco praedictus regis filius tumulariam est sepulturam adeptus. Sequenti abhinc anno alius ex filiis Chilperici, Theodericus nomine, terminum sortitus est vitae. Unde Chilpericus divinae animadversionis judicium cervici imminere suae cognoscens, multa pauperibus Christi, seu ecclesiis, largitur donaria. Restiterat sane adhuc unus e regia prole, quem
Abbreviated transcription (Latin):
supplices auersabit᷑ qr est mise¬
ricors et imẜator. Incendamꝰ
igit᷑ iniquas descriptiones et
quas ad oppssionem cõstitiuns
pauperũ. ad nr̃am nr̃o ꝵq dele¬
am ꝯ salutem. Nichil est quod
timeamꝯ siuere peniteamus
quasi passuri grauia. qui ꝑtu¬
lim ꝯ grauissima. Quid en
pati potest grauius. ꝙͣ ut amit¬
tamꝰ quod est carius. Quid
uero nobis poterit ẽe dultiꝯ
ꝙͣ natorũ affectus: Quibus
porro ꝑ tot ãnorũ curricula
fieri suctessores. Cauenduni
profecto est ne illiꝰ enũãgelici
incurramꝰ sm̃am diuitis qui
ĩnouando horrea et cõgregado
multa. accepit responsũ non¬
se uisarũ diem crastinũ. nec
suarũ cogniturũ heredem rer
S ꝓpicius iam potest esse.
qui uindicauit et mitior ꝙ
regina transduxit chilꝑicũ
regem a furore animi: atq
intentionem eius. adeo emoli¬
uit. ut libellos. quibus nefanda
cõtinebat᷑ lex manu ꝓpria
uoracibus traderet flammis.
Quibus ꝑactis rebus. iumor
eorũ filius. diem obũt. Quis

Expanded text:
supplices aversabitur, quia est misericors et miserator. Incendamus igitur iniquas descriptiones, et quas ad oppressionem constituimus pauperum, ad nostram nostrorumque deleamus salutem. Nihil est quod timeamus, si vere poeniteamus, quasi passuri gravia, qui pertulimus gravissima. Quid enim pati potest gravius quam ut amittatur quod est charius? Quid vero nobis poterit esse dulcius quam natorum affectus? Quibus porro per tot annorum curricula fieri successores? Cavendum profecto est ne illius evangelici incurramus sententiam divitis qui, innovando horrea et congregando multa, accepit responsum se non visurum diem crastinum nec suarum cogniturum haeredem rerum. Sed propitius jam potest esse qui vindicavit et mitior quam regina, transduxit Chilpericum regem a furore animi, atque intentionem ejus adeo emollivit, ut libellos quibus nefanda continebatur lex, manu propria voracibus traderet flammis. Quibus peractis, junior eorum filius diem obiit. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nisuper filiorũ amplexus
amittims gratissimos quos la¬
tͥme uiduaꝵ. et orphanorũ
a nobis ĩuste oppressorum
morti reddidere proxĩos. Pe¬
inteat nos tandem aliqñ ma¬
lorũ que gessimꝰ et cõuerss
ad dñm placabilẽ eĩ suger
nam implorem ꝯ fore maliciã

Expanded text:
insuper filiorum amplexus insuper filiorum amplexus amittimus eratissimos, quos lacrymae viduarum et orphanorum, a nobis injuste oppressorum, morti reddidere proximos. Poeniteat nos tandem aliquando malorum quae gessimus; et conversi ad Dominum, placabilem cum super nostram imploremus fore malitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
pleno. Nam frem eius clodober¬
tum cui etas prouectior eo
cõualestente doluit similiã ĩcur¬
risse. Ita deniqz latens pestis
in totã difundebat᷑ regiã ꝓlem
ac si a uisterib transiens
paternis in filiorũ mẽbris
hereditariam uideret᷑ uelle sͥ
uindicare sedem. Tandem fre¬
degũdis cuiꝰ totiens dolor la¬
tera torquebat precordia qͦti¬
ens semimortua natorũ cõtem¬
plabat᷑ corpora pristine feri¬
tatis oblita humam induit
compassionẽ anmi. adiensq
regeni huiꝰmodi apud euni
habuit ẜmoneni. Beneficus
inquit diuinis nosmet im
uir bñfactis responde cõuenit.
quos suꝑna nõ punit clemẽ¬
cia tanto tp̃e ꝑseuerantes ĩ
malicia. Neq eñ flagella
oĩpotentis dei sustmumiꝰ qͣsi
rei. s in uirga filioꝵ eruditi
ꝓheticũ illud dictũ in nobis
smꝰ comperti. qr flagellat dñs
onñẽ filiũ quem recipit. Ette
nos nãq et febribus et ua¬
nis sepe uexati talamitatib

Expanded text:
pleno. Nam fratrem ejus Clodoberpleno. Nam fratrem ejus Clodobertum, cui aetas provectior, eo convalescente doluit similia incurrisse. Ita denique latens pestis in totam diffundebatur regiam prolem ac si a visceribus transiens paternis, in filiorum membris haereditariam videretur velle sibi vindicare sedem. Tandem Fredegundis, cujus toties dolor lacera torquebat praecordia, quoties semimortua natorum contemplabatur corpora, pristinae feritatis oblita, humani induit compassionem animi; adiensque regem, hujusmodi apud eum habuit sermonem; « Beneficiis, inquit, divinis nosmet, mi vir, benefactis respondere convenit, quos superna non punit clementia, tanto tempore perseverantes in malitia. Neque enim flagella omnipotentis Dei sustinuimus, quasi rei, sed in virga filiorum eruditi, propheticum illud dictum in nobis sumus experti: Quia flagellat Dominus omnem filium quem recipit . Ecce namque nos, et febribus et variis saepe vexati calamitatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hilpericus etiam rex
suggerente fredegũde
regina proscriptiombus gra¬
iussimis populũ sͥ subiectum
atterere cepit. Qua de causa
multi e plebe natiuũ relinquẽ¬
tes solũ. maluerũt exules
nouas querere sedes: ꝙͣ patrios
incolendo fines ĩiusto ruere
subfaste tributi. Inter cetera
nãq que cogebãt᷑ soluere libe¬
riori orti progeme e terra
ꝓp̾a culta labore amphorami
Uini regie inferebãt mense
Marcus referendarius huit
muneri p̃positus dũ curictas
aquitame urbes que ad regnũ
chil perici respic̾e uidebantur
ad hec soluenda xbis uel mi¬
nis ĩuitaret. A lemouicinis sedi¬
tione orta iugulat᷑. et thomũ
u̾sus q quos secũ ferebat
igne cremati sũt. Porro chil¬
pericus dũ pessimis quotidie
aduceret peiora febre arri¬
pit᷑ ualida. a quo dũ cõua¬
lescit langore paruulus euis
filius necdũ baptisma cõse¬
cutus egrotare cepit grauius.
Qui baptismatis gr̃a imbutꝰ
leuato paulisper incõmodo ma¬
trem nequiuit letificare gaudis

Expanded text:
hilpericus etiam rex, suggerente Fredegunde regina, proscriptionibus gravissimis populum sibi subjectum atterere coepit. Qua de causa multi e plebe, nativum relinquentes solum, maluerunt exsules novas quaerere sedes quam patrios incolendo fines injusto ruere sub onere tributi. Inter caetera namque quae cogebantur solvere liberiori etiam orti progenie, e terra propria culta labore amphoram vini regiae inferebant mensae. Marcus referendarius, huic muneri praepositus, ut cunctas Aquitaniae urbes, quae ad regnum Chilperici respicere videbantur, ad haec solvenda verbis vel minis invitaret, a Lemowicinis seditione orta jugulatur; et tomi universi quos secum ferebat igne cremati sunt. Porro Chilpericus, dum pessimis quotidie adjiceret pejora, febre arripitur valida. A quo cum convalescit languore, parvulus ejus filius nec dum baptisma consecutus aegrotare coepit gravius. Qui baptismatis gratia imbutus, levato paulisper incommodo, matrem nequivit laetificare gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
Enide nõ post multos
dies lotharius rex cõ¬
gregans excitũ copiosum
ualde renouauit indictione
sua lotharii regnũ. Uemẽsq
ad palaciũ quod uocat᷑ aquii¬
graui ubi cõmanebat octo
imperator cũ uxore sua hora
prandendi. Ingressus q palaciũ
nenñe cõtradicente comederũt
et biberũt quidquid illi ad usꝯ
suos parauerãt. Otto ꝟ̾o impe¬
rator cũ uxore sua et populo
fugiens reliquit palaciũ. Dep̃¬
dato Itaq lotharius rex palacio
et tota prõiũcia reuersus est
in franciã cũ pace nemnĩe per

Expanded text:
einde post non multos dies, Lotharius rex, congregans exercitum copiosum valde, revocavit in ditione sua Lotharium regnum, veniensque ad palatium quod vocatur Aquisgrani, ubi manebat Otto imperator cum uxore, hora prandendi, ingressusque in palatium, nemine contradicente, comederunt et biberunt quidquid illi ad suos usus paraverant. Otto vero imperator, cum uxore sua et populo fugiens, reliquit palatium. Depraedato itaque Lotharius rex palatio et tota provincia, reversus est in Franciam cum pace, nemine per
Abbreviated transcription (Latin):
quis reperiret᷑ se conquerens
aiquid ab iure ꝓpessit. Eribus
en diebus rex per singulas
ebdomadas rei uidiciarie ĩtenit
Nã ouodã tempestate misso et¬
chambaldo cõmentariensi impe¬
iutor dũ ei quedã ferenda
silio ⁊ eserendaq comis isset.
et ulle ordinationem hãt ut¬
uitusis uidenit rediens pat̾
netulisset adeo exultasse pat
quia ẜuus fuit dm̃ fidelis in
cõmisso. prudens in augm̃etãdo
sibi tradito talento constitutꝯ
est potestatem habens in cũcta
patͥsfamilias domo.

Expanded text:
quis repperiretur conquerens quis repperiretur conquerens se aliquid ab iure perpessum. Tribus enim diebus rex per singulas ebdomadas rei iuditiariae intererat. Nam quadam tempestate misso Archambaldo commentariensi, imperia dum ei quedam referenda filio ferendaque commisisset, et ille ordinationem hanc ut viderat rediens patri retulisset, adeo exultasse diciquia servus fuit Domini fidelis in commisso, prudens in augmentando sibi tradito talento, constitutus est potestatem habens in cuncta patrisfamilias domo.
Abbreviated transcription (Latin):
Monasteriũ sct̃i maxencii. Mo¬
nasteriũ menate monastiũ¬
sancti magni loci. Monasteriũ
musciacũ. monasteriũ sancti
sauim. Monasteriũ mastiacũ
monasteriũ nobiliacũ. monaste¬
riũ sancti theotfridi. monaste¬
riũ sancti pascentii. monasteriũ
tosora. monasteriũ solẽpinacũ
Monasteriũ puellare sac̃te marie
mõsteriũ puellare sancte indegu¬
dis. monasteriũ de uera. mona
steriũ de utera in pago tholosano
gallune. monasteriũ sct̃i laurẽtii
Monasterũ sancte marie quod dt̃
in rubme. Monasteriũ caunas
et cetera plurima. Quib ueluti
quibusdam lichinis totũ decorat᷑
aquitonie regnũ. hoc eiꝰ ex̃eplũ
nõ mͦ eporũ multi s et laicoꝵ
quaupꝰplurum emulati collapsa
restaurabãt. et noua certabant
monasteria institũe. quod t̾ne
oeudis est. In tantã demq respu ͭ
selicitatem aquitaniti profecenit
retin it porosicistente quol rege
uel i palacio residente iux ali¬

Expanded text:
monasterium sancti Maxentii, momonasterium sancti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magni–Loci, monasterium Musciacum, monasterium sancti Sauini, monasterium Masciacum, monasterium Nouiliacum, monasterium sancti Theotfridi, monasterium sancti Pascentii, monasterium Dosora, monasterium Sollempniacum, monasterium puellare sanctae Mariae, monasterium puellare sanctae Radegundis, monaststerium Deutera in pago Tholosano,onasterium Galune, monasterium sancti Laurentii, monasterium sanctae Mariae quod dicitur in Rubine, monasterium Caunas, et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lichnis totum decoratur Aquitanie, regnum. Hoc eius exemplum non modo episcoporum multi, sed et laicorum quamplurimi aemulati conlapsa restaurabant et nova certabant monasteria instituere, quod cernere oculis est. In tantam denique res publica felicitatem Aquitanici profecerat regni, ut proficiscente quolibet rege vel in palatio residente, vix ali
Abbreviated transcription (Latin):
Regis aũt studio undecũq addu¬
ctis magris tam legendi ꝙͣ
cantandi studiũ. nͨ nõ dĩnaꝵ
et mũdanarũ intelligentia lit¬
terarũ titiꝰ ꝙͣ credi pot̾at
coaluit. Precipue tamẽ affectu
illorũ Ducebat᷑ qui sua pro dñi
amore cũcta relinquẽtes specu¬
latiue curabãt fieri participes
uite. Nam anteꝙͣ aquitama sub
eo regnaret: collapsus erat
in ea huuiscemodi ordo. at sub
eo adeo cõualuit ut etiã ip̃e
aui frat̾mũ karlomãm imnitari
gestiens memorabile exemplũ
ip̃e quoqz theorice comp̃hende
interet᷑ culmina uite. S huiꝰ
uoti ne compos fieret obicere
se p̾buit reftagatio patris
uel potiꝰ diuine mitus uolũta¬
tis que tante pietatis uirũ
noluit sub sue cura solius salutis
delitestere. s potiꝰ per ẽũ et
sub eo multorũ salutẽ adolest̾e
Et quidem multa ut dictũ est
ab eo sũt in euis dicione repa
sancti florencii. Monasterium
karroffi. Monasteriũ concas

Expanded text:
Regis autem studio undecumque adduRegis autem studio undecumque adductis magistris, tam legendi quam cantandi studium, necnon divinarum et mundanarum intellegentia litterarum citius quam credi poterat coaluit. Precipue tamen affectu illorum ducebatur, qui sua pro Domini amore cuncta relinquentes speculative curabant fieri participes vitae. Nam antequam Aquitania sub eo regnaretur, conlapsus erat in ea huiusmodi ordo; at sub eo adeo convaluit, ut etiam ipse avi fraternum Karlomanni imitari gestiens memorabile exemplum, ipse quoque theoricae comprehendere niteretur culmina vitae. Sed huius voti ne compos fieret, obicem se praebuit refragatio patris vel potius divine nutus voluntatis, que tante pietatis virum noluit sub suae cura solius salutis delitescere, sed potius per eum et sub eo multorum salutem adolescere. Et quidem multa, ut dictum est, ab eo sunt in eius ditione reparsancti Florentii, monasterium Carroffi, monasterium Concas,
Abbreviated transcription (Latin):
lonã descendit. et in illis ꝙdiu
uisũ est moratus locis ea que
utilitati tã publice ꝙ̃ pͥuate
conducerẽt ordinauit. S cũ
ꝑ euisdem montis remeãdũ
foret angustias. uuascones na¬
tiuũ assuetũ q fallendi morẽ
exerere conati. mox sũt pru
qui ad prouocandũ ꝓcesserat
comp̾henso atq appenso reliqͥs
pene om̃ibus uxores aut filii
sũt erepti. us quo eo nr̃i ꝑue¬
nirent quo fraus illorũ nullã
regi uel excitui posset in fre
populus qz eius deo propicio
concessit. Et regis quidem ab
mneũti etate s tũc ꝙmaxiẽ
circa diuinũ cultũ et sancte
ecclie exaltationẽ pussimus
incitabat᷑ animꝰ ita ut nõ m ͦ
regem s ip̃iꝰ opera potiꝰ eũ
uociferarent᷑ sacerdõtẽ. Nam
totiꝰ aquitamẽ qui uidebat᷑
clerus anteꝙͣ ei crederet᷑
ut pote sub tyrãnis agens ma¬
gis equitatiom bellice excitatõi.
missibiliũ libratiom ꝙͣ operã
dare nouerat diuino cultui

Expanded text:
lonam descendit; et in illis quamdiu lonam descendit; et in illis quamdiu visum est moratus locis, ea que utilitati tam publicę quam private conducerent ordinavit. Sed cum per eiusdem montis remeandum foret angustias, Uuascones nativum assuetumque fallendi morem exerere conati, mox sunt prudqui ad provocandum processerat, comprehenso atque adpenso, reliquis pene omnibus uxores aut filii sunt erepti, usquequo eo nostri pervenirent, quo fraus illorum nullam regi vel exercitui posset inferrepopulusque eius Deo propitio concessit. Et regis quidem ab ineunti etate, sed tunc quam maximę, circa divinum cultum et sanctae ecclesiae exaltationem piissimus incitabatur animus, ita ut non modo regem, sed ipsius opera potius eum vociferarentur sacerdotem. Nam totius Aquitaniae qui videbatur clerus, antequam ei crederetur, utpote sub tyrannis agens, magis equitationi, bellicę exercitationi, missillium librationi quam operam dare noverat divino cultui.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmissa redẽũtib rex hiemẽ
sequentẽ in suis consistens
couentu retulit eus rumorẽ
sibi delatũ. ꝙ queda uuascom̃
paro iampridem in deditoem
suscepta. mĩc defectionẽ medi¬
tata in rebellionẽ assurgeret.
Ad quorũ rep̾mendã ꝑncatiã
ire publica utilitas postularet
Hant regis uolũtatẽ om̃s
laudib prosecũt᷑. nec talia
in subditis cõtempnẽda. sed
potiꝰ seuerissime resetanda
testant᷑. Moto igit᷑ et disposito
prout oportuit ex̃citu qui
aquis uillã ꝑuenit. et ut ad se
uenrent qui infidelitatis¬
insimulabãt᷑ iussit. S illis ue¬
nre retractãtib ad eorũ uici¬
na deuenit. Cũcta eorũ ppłari
manũ nilitarẽ ꝑmisit. Ad
ultimũ cũctis que ad eos ꝑti¬
nere uidebãt᷑ consumptis
ip̃i supplices uenerũt. et tãdẽ
ueniã ꝑditis om̃ibus magno
pro munie meruerũt. Supe¬
rato aũt pene dificili pyre¬
nearũ transitu alpiũ pampi¬

Expanded text:
praemissa redeuntibus, rex hiemem praemissa redeuntibus, rex hiemem sequentem in suis consistens conventu, retulit eis rumorem sibi delatum, quod quedam Uuasconum pars iam pridem in deditionem suscepta, nunc defectionem meditata in rebellionem adsurgeret, ad quorum reprimendam pervicatiam ire publica utilitas postularet. Hanc regis voluntatem omnes laudibus prosecuntur, nec talia in subditis contempnenda, sed potius severissime resecanda testantur. Moto igitur et disposito prout oportuit exercitu, Aquis villam pervenit et, ut ad se venirent qui infidelitatisinsimulabantur, iussit. Sed illis venire retrectantibus, ad eorum vicinia devenit, cuncta eorum populari manum militarem permisit. Ad ultimum, cunctis que ad eos pertinere videbantur consumptis, ipsi supplices venerunt et tandem veniam perditis omnibus magno pro munere meruerunt. Superato autem pene difficili Pyrenearum transitu Alpium, Pampa
Abbreviated transcription (Latin):
G post ãni instantis
excursũ exercitum
ordinauit. et oscam cũ misso
patris heriberto mut̾e statuit.
Nuo ꝑuementes qui missi
flierãt ciuitatem obsederunt
obiuos quosq aut uiuos cõ¬
prehenderũt. aut in flgam
toattos compulerũt. S dñ
cuota urbem sedentes igna¬
iuori se ꝙͣ deciut studio resoi¬
uũt imprudentes ac leues
aligui uiuenũ ꝓpius muris
accedentes. uerbis quidẽ eos
qui propugnaculis p̃sidebãt
pͥmũ lacessere de ĩmissibibus
incessere temptãt. Oppidam
porro contempnẽtes pñtui
paucitatẽ. absentiũ metientes
serã occursionẽ appertis ꝓsi¬
liũt portis. Pugnatũ huic
inde est. cesi sũt ab utraq ꝑte
et tandem illi in ciuitatẽ sese
receperũt. Isti aũt ad castra
mansuri. redierũt. Protracta
igit᷑ obsidione. ꝑacta uastatõe
et queq uisa sũt cõtra iimi
qui eo tp̃e in silius uenatiom̃i
occupabat᷑ studiis. Eñt em̃
tempus autumni ꝑ extremũ.
Receptis suis ab expeditõe

Expanded text:
t post anni instantis excursum exercitum ordinavit et Hoscam cum misso patris Heriberto mittere statuit. Quo pervenientes qui missi fuerant, civitatem obsederunt, obvios quosque aut vivos conprehenderunt aut in fugam coactos compulerunt. Sed dum circa urbem sedentes, ignaviori se quam decuit studio resolvunt, inprudentes ac leves aliqui iuvenum propius muris accedentes, verbis quidem eos, qui propugnaculis praesidebant, primum lacessere, dein missilibus incessere temptant. Oppidani porro contempnentes praesentium paucitatem, absentium metientes seram occursionem, apertis prosiliunt portis. Pugnatum hinc inde est; caesi sunt ab utraque parte, et tandem illi in civitatem sese receperunt, isti autem ad castra mansuri redierunt. Protracta igitur obsidione, peracta vastatione et queque visa sunt contra inimicqui eo tempore in silvis venationum occupabatur studiis; erat enim tempus autumni perextremum. Receptis ergo suis ab expeditione
Abbreviated transcription (Latin):
Pud hispamã ea tem¬
pestate humanis reb¬
berterico exempto sisebodus
ei successit in regno Qui bello
stremius concilio bonꝰ at pre
ceteris retroactis hispame regi¬
bus fide prontus catabriam
oli dñantibus francis posses¬
sam sͥ subiugauit. demq dux
francio qui eidem prouĩtie
aliquãdu p̾fuit tributa regi¬
bus francorũ ꝑsoluebat. Quo
mortuo tandem regionẽ mili¬
tes imꝑatoris cõftãtinopolim
residentis quib cõtra exteras
ut p̃libauimꝰ nationes custo¬
diendi leuitis hispanie erit
mandata solicitudo puaserũt
hanc ut mĩc pͥmisimꝰ sisebods
eis ui abstulit multas q urtes
maritimas capiens ad solũ
usq destruxit. Cũq ab eia
enoi fiduciam dabat. eos q
policita impĩutate ut d fugra
consulerẽt hortabat᷑ in gemiscẽs¬
q aiebat. Ue mihi misero cuiꝰ
regni tp̃ibus tanta hũani sã¬
gius fit effusio. Dilatatũ itaq
est gothorũ hispaniã incolẽtiũ
regnũ ꝑ littora maris usq ad
pirenei iuga mõtis

Expanded text:
Apud Hispaniam ea tempestate humanis Bettrico exempto, Sisebodus ei successit in regno. Qui, bello strenuus, consilio bonus, ac prae caeteris retroactis Hispaniae regibus fide promptus, Cantabriam, olim dominantibus Francis possessam, sibi subjugavit. Denique dux Francio, qui eidem provinciae aliquandiu praefuit, tributa regibus Francorum persolvebat. Quo mortuo, eamdem regionem milites imperatoris Constantinopoli residentis, quibus contra exteras, ut praelibavimus, nationes custodiendi limitis Hispaniae erat mandata sollicitudo, pervaserunt. Hanc, ut nunc meminimus, Sisebodus eis vi abstulit, multasque urbes maritimas capiens, ad solum usque destruxit. Cumque ab ejus endi fiduciam dabat eosdemque, pollicita impunitate, ut sibi fuga consulerent hortabatur. Ingemiscensque aiebat: « Vae mihi misero, cujus regni temporibus tanta humani sanguinis fit effusio! » Dilatatum itaque est Gothorum Hispaniam incolentium regnum per littora maris usque ad Pyrenaei juga montis
Abbreviated transcription (Latin):
atũ fuisset uuascones a suo imꝑio
descistere uelle ex̃citũ burgũdi¬
onũ cũ .xii. ducibus eo dirigit.
Qui cõmisẜa cũ hostib pu¬
gna eosdem acie superarũt
et multos ex eis captiuos du¬
centes terrã eorũ rapinis ac
incendio desolauerũt. Demq
cũ sũma felicitate totus ad
ꝓp̾a redisset illesus exercitus.
ni dux arembertus qui cum
maxĩa parte nobiliũ uel etiã
ueteranorũ ex his quos secũ
duxerat ini ualle robola a
uuasconib fuisset int̾fectus.
Huiꝰ tante multitudĩs que
uuascomã bello subegit licet
multis rectorib uteret᷑ p̾n¬
ceps fuit audoenus qui mltis
in plus sub theoderico ĩuẽtꝰ
est stremius. cui prerogatĩã
om̃is de sũmis reẜnabatur
rebus. Ad quen accedentes
Uuasconũ primores rogaue¬
rũt parci sibi promittentes
se dagoberto regi p̾sentatu¬
ros et de quibz arguerent᷑

Expanded text:
atum fuisset Vascones a suo imperio deficere velle, exercitum Burgundionum cum XII ducibus eo dirigit. Qui, commissa cum hostibus pugna, eosdem acie superarunt, et multos ex eis captivos ducentes, terram eorum rapinis ac incendio desolaverunt. Denique cum summa felicitate totus ad propria redisset illaesus exercitus, ni dux Arembertus, cum maxima parte nobilium, et etiam veteranorum, ex his quos secum duxerat in valle Robola, a Vasconibus fuisset interfectus. Hujus tantae multitudinis, quae Vasconiam bello subegit, licet multis rectoribus uteretur, princeps fuit Audoenus: qui multis in praeliis sub Theodorico inventus est strenuus, cui praerogativa omnis de summis reservabatur rebus. Ad quem accedentes Vasconum primores, rogaverunt parci sibi, promittentes se Dagoberto regi praesentaturos, et de quibus arguerent
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ capita recedentiũ stercora
de plateis collecta proici. Pro
tanta igit᷑ ĩiiria uehemens
int̾ reges discordia exorta est.

Expanded text:
 capita recedentium stercora de plateis collecta projici. Pro tanta igitur injuria vehemens inter reges discordia exorta est.
Abbreviated transcription (Latin):
liter suscepit. grãs filio egit
petita tñ negauit. et ut sibis
turonis occurrẽt mandauit.
Quo filius uemens gratula¬
bũde ab eo nimis susceptus
et in franciã redeũtem uermũ
usq prosecutus est. A quo

Expanded text:
liter suscepit, gratias filio egit, petita tamen negavit et, ut sibi Turonum occurreret, mandavit. Quo filius veniens, gratulabunde ab eo nimis susceptus et in Frantiam redeuntem Uernum usque prosecutus est; a quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ptempore secachecingus
Iet bosogũtrãnꝰ ursio qͦ
ac hirtefredus optimates
childeberti regis eo ꝙ ẽũ tra¬
ctassent ꝑimere ip̃o ordmãte
ꝑempti sũt Sed et leudefredus
alemanorũ dux offensam ãte¬
dicti regis ĩcurrens fuga ela¬
psus ne morti adiudicaret᷑
latuit. et uncelen ꝯ loco ip̃iꝰ
dux substitutꝯ. Porro apud
baioariam post haribaldum
thassillo a childeberto rex ordi¬
natus est. Qui mox cũ ex̾citio
sclauorũ prouinciã ĩtroiens
patrata uictoria ad solũ ꝓpͥũ
cũ maxima remeauit preda.
Fuit aũt karibaldus tuiꝰ mĩt
mẽtionem facimꝰ socer anchari
regis longobardorũ ex theude¬
lmda filia sua. Quani memo¬
ratus anthari ꝑ semet ip̃m
sub spẽ legatarii profectus i
domo paterna cõtemplatꝰ est.
eam q adamauit. et postmodũ
sibi in matͥmoniũ iũxit. Quo
tpẽ recharedus rex gothorũ
nõ patris leuingildi ꝑfidiani
S fratris hermingildi fidem secta¬
tus catholicã pͥus aleandro ep̃o

Expanded text:
tempore, Setacechingus et Boso-Guntrannus, Ursio quoque ac Bertefredus, optimates Childeberti regis, eo quod eum tractassent perimere, ipso ordinante perempti sunt. Sed et Leudefredus Alemannorum dux offensam antedicti regi incurrens, fuga elapsus ne morti adjudicaretur, latuit, et Uncelenus loco ipsius dux substitutus est. Porro apud Bajoariam post Garibaldum Tassilo ab Childeberto rex ordinatus est. Qui mox cum exercitu Sclavorum Provinciam introiens, parta victoria ad solum proprium cum maxima remeavit praeda. Fuit autem Garibaldus cujus nunc mentionem fecimus socer Anthari regis Longobardorum ex Theudelinda filia sua. Quam memoratus Authari per semetipsum, sub specie legatarii profectus, in domo paterna contemplatus est, eamque adamavit, et postmodum sibi in matrimonium junxit. Quo tempore Recharedus rex Gothorum, non patris Lewigildi perfidiam, ed fratris Hermenegildi fidem sectatus catholicam, prius a Leandro episcopo
Abbreviated transcription (Latin):
passurũ flumẽ cũ uno ex
amicis ingressu socio aquĩs
submerso: boso undis se huc
illuc q circũferentibus hastã
a milite protensam arripiẽs
ereptus est. Demũ illatis
sibi a mumolo cõuicus et
grauiorib illi a se relatis
dũ eũ obsideret gũdulphꝰ
cuꝰ supra mem̃im ꝰ missus
a chil deberto eũ ab obsidione

Expanded text:
passurum, flumen cum uno ex passurum, flumen cum uno ex amicis ingressus, socio aquis submerso, Boso undis se huc illucque circumferentibus, hastam a milite sibi protensam arripiens, ereptus est. Demum, illatis sibi a Mummolo conviciis et gravioribus illi a se relatis, dum eum obsideret, Gundulfus, cujus supra meminimus, missus a Childeberto, eum ab obsidione
Abbreviated transcription (Latin):
fideliũ childeberti quibus
inostptũ erat ut gũdoaldũ
honorificentissime exciperet
absolutus est. Guntrãmis
sane dux cũ alio duce gũtrãm
regis thesauros gũdoaldi qͥ
ad quemdã maris ĩ sulani
euentũ rei prestolando
demigrauerat duuidẽs nõ
paruũ auri ac argenti põdꝰ
in urbem aruernorũ deuexit
Ex qua ad childebertũ demi¬
grans in redeñdo a gũtrcõio
rege cũ filio captus minis
ab eo terrebat᷑. quodq peius
pro ĩuitato a se gũdoaldo cõ¬
sumeret᷑ interminãtem sepe
audiebat. Cui ille. Ex hoc
inquit me ĩnocentẽ cõprobabo
cũ filio in obsidatũ tradito
mũmolũ eius fautorẽ ingeio
captũ tibi tradidero. Credi¬
dit rex policenti et retento
puero ip̃m sunt abire. Qui
auennionẽ cũ copiosa suorũ
mami uallas urbem. quibus
ip̃e colloqui mũmolo cupiens
suꝑ ripam brachii fluuialis
quo ciuitas cingit᷑ deambu¬
labat. Hortatu deniq mũmoli
spondentis nil aduersi eũ

Expanded text:
fidelium Childeberti, quibus fidelium Childeberti, quibus inscriptum erat ut Gundoaldum honorificentissime exciperet, absolutus est. Guntrannus sane dux cum alio duce Guntranni regis, thesauros Gundoaldi, qui ad quamdam maris insulam eventum rei praestolando demigraverat, dividens, non parvum auri ac argenti pondus in urbem Arvernorum devexit. Ex qua ad Childebertum demigrans, in redeundo a Guntranno rege cum filio captus minis ab eo terrebatur; quodque poenis, pro invitato a se Gundoaldo, consumeretur interminantem saepe audiebat. Cui ille: « Ex hoc, inquam, me innocentem comprobabo, cum filio in obsidatum tradito, Mummolum, ejus fautorem ingenio, captum tibi tradidero. » Credidit rex pollicenti et, retento puero, ipsum sivit abire. Qui Avenionem cum copiosa suorum manu vallans urbem, quibusdipse, colloqui Mummolo cupiens, super ripam brachii fluvialis, quo civitas cingitur, deambulat. Hortatu denique Mummoli, spondentis nil adversi eum
Abbreviated transcription (Latin):
rissimꝰ ei efficit᷑. lapso sane
pauci tp̃is int̾uallo gũtrãnꝰ
boso ciuꝰ supra memimꝰ ad
sepulchrũ dm̃ dronis gracia
ꝓperans eũ constãtinopolim
reperit. A quo ut ip̃e post
asseruit. solicitatus ad gallias
ep̃o exceptus sumptis ab eo
equis ad mũmolũ ducẽ qui
a gũtrãno rege descistens ĩ¬
auẽnione confugerat se cõfert
Quod gũtrãnus boso agnostẽs
eius se uelle conatibus cõtra¬
ire assimulãs theodorũ ep̃m
in custodiam posuit. arguẽs
eũ insidiatorẽ regni ausit
fusse suscipere. Sz pontifice
sub duris custodibus dñmn
exorante lux ĩmensa totã
subito in qua custodiebatur
repleuit cellulã ita ut dux
memoratus nimio arriperet᷑
timore. ductus tñ antistes
ad gũtrãñ regem cũ epy¬
phanio antistite qui de yta¬
lia massiliam demigrauerat
iterũ mãcipauit custodie. In
qua quidem epyphanius obut.
heodorus uero ĩ noxius re¬
pertus ad sua redut. Nam
prolatis luteris ex nomme

Expanded text:
rissimus ei efficitur. Lapso sane rissimus ei efficitur. Lapso sane pauci temporis intervallo, Guntrannus Boso, cujus supra meminimus, ad sepulcrum Domini orationis gratia properans, eum Constantinopoli reperit. A quo, ut ipse post asseruit, sollicitatus ad Gallias o Massiliae exceptus, sumptis ab eo equis ad Mummolum ducem, qui a Guntranno rege desciscens Avenionem confugerat, se confert. Quod Guntrannus Boso agnoscens, ejus se velle conatibus contraire assimulans, Theodorum episcopum in custodiam posuit, arguens eum insidiatorem regni ausum fuisse suscipere. Sed pontifice sub duris custodibus Dominum exorante, lux immensa totam subito in qua custodiebatur replevit cellulam, ita ut dux memoratus nimio arriperetur timore. Ductus tamen antistes ad Guntrannum regem, cum Epiphanio antistite, qui ex Italia Massiliam demigraverat, iterum mancipatur custodiae. In qua quidem Epiphanius obiit, Theodorus vero innoxius repertus ad sua rediit. Nam prolatis litteris ex nomine
Abbreviated transcription (Latin):
Oua iterũ cõtra theodor
massilie pontificẽ iurgia
sũt orta eo ꝙ gũdoaldũ quẽdã
qui se fratrẽ gũtrãni falso
asserebat suscepisset. De ciuꝰ
origie pauca disserere libet
hyic demq gũdoaldus ĩ gallus
natus more q regu a matre
sua enuttritus uti cosuetudo
atiquis francie fuit regibus
Oblatus itaq a matre chil¬
deberto semori est. dicente ea
ꝙ clotarii fratris eiꝰ filius
esset. S qr clotariꝰ eũ odio
habebat ideo ad ipm cuiꝰ nepos
ent delatũ. ut ab eo educaret
Quen childebertus expers
faliorũ ad educandũ suscepit.
poscenti q clotario uidendũ
trans misit. Ille intuitus en
incidi eius p̃cepit capillos.
hũc suũ negãs filiũ fuisse
Post obitũ quoq eus dum
a chereberto eius filio loco fris
aleret᷑. a sigeberto euocatus
iterũ instissis cͥmbus colome
in custodiam trudit᷑. Uñ fuga
lapsus succrescentibus capillis
pͥmũ ad narsetem ytaliam
tũc gubernantẽ. Indeq ad
imperatorem transiens familia¬

Expanded text:
ova iterum contra Theodorum Massiliae pontificem jurgia sunt orta, eo quod Gundoaldum quemdam, qui se fratrem Guntranni falso asserebat, suscepisset. De cujus origine pauca disserere libet. Hic denique Gundoaldus, in Galliis natus moreque regum, a matre sua enutritus uti consuetudo antiquis Franciae fuit regibusat. Oblatus itaque a matre Childeberto seniori est, dicente ea quod Clotarii fratris ejus filius esset. Sed quia Clotarius eum odio habebat, ideo ad ipsum, cujus nepos erat, delatus ut ab eo educaretur. Quem Childebertus, expers filiorum, ad educandum suscepit, poscentique Clotario videndum transmisit. Ille intuitus eum incidi ejus praecepit capillos, hunc suum negans filium fuisse. Post obitum quoque ejus, dum a Chereberto ejus filio loco fratris aleretur, a Sigeberto evocatus, iterum incisis crinibus Coloniae in custodiam truditur. Unde fuga elapsus, succrescentibus capillis primum ad Narsetem Italiam tunc gubernantem, indeque ad imperatorem transiens, familia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiore fieri ĩperauit uidendã
ad bonomã tiuitãtẽ maritimã
ubi heedem naues congregate
erãt accessit. farũqz ibi ad naui¬
gantiũ cursus dirigẽdos ãtiqͥ¬
tus constitutã restaurauit. et
in sũmitate eius noctmĩ ignẽ
accendit. et inde ad scaldim flu¬
uiũ ueniens in loco qui uocat᷑
gand. naues ad eãdem classe
edificatas aspexit. et circa mediũ
nouẽbris aquas uenit. obuia¬
uerũt ei uementi legati hẽmingi
regis aomi et hebbi munera
regis et uba pacifica deferẽtes
fuerũt etiã aquis aduentũ
eius expectantes qui de pãno¬
ma uenerũt camrauci p̾nceps
auarũ et tudim et alii pͥmores
ac duces sclauorũ tirca dami¬
biũ hĩtantiũ qui a ducibus
copiarũ que in pãnonã misse
fuerũt ad pñciam p̾ncipis
uissi uenerũt. Interea karolus
filius domini imperatoris qui
maior natu erat .ii. nõn. detẽ¬
bris diem obut. et imperator
aquis hiemauit.

Expanded text:
superiore fieri imperavit videndam, superiore fieri imperavit videndam, ad Bononiam, civitatem maritimam, ubi eaedem naves congregatae erant, accessit, farumque ibi ad navigantium cursus dirigendos antiquitus constitutam restauravit, et in summitate eius nocturnum ignem accendit. Inde ad Scaldim fluvium veniens in loco, qui Gand vocatur, naves ad eandem classem aedificatas aspexit et circa medium Novembrium Aquas venit. Obviarunt ei venienti legati Hemmingi regis, Aowin et Hebbi, munera regis et verba pacifica deferentes; fuerunt etiam Aquis adventum eius expectantes, qui de Pannonia venerunt, canizauci princeps Avarum et tudun et alii primores ac duces Sclavorum circa Danubium habitantium, qui a ducibus copiarum, quae in Pannoniam missae fuerunt, ad praesentiam principis iussi venerunt. Interea Carlus filius domni imperatoris, qui maior natu erat, II. Non. Decembr. diem obiit; et imperator Aquis hiemavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qm ritũ ac mor̃e suũ sacra¬
mẽtis iuratis pax cõfirmat᷑.
Primores aũt de parte fran¬
corũ hi fuere uualach comes
filius bnardi. burchardus
tus comes. theodericꝰ comes.
abo comes. ostgag comes
uiugman comes. De parte
uero danorũ in pͥmis fres
hamingi hãciun et angandeo
demnde ceteri honorabiles
int̾ suos uiri offred cogno¬
mento turdimulo et uuarstem
et suonn. et urmmi. et alius
offrid filius heiligen et offred
de stancionne. et habbi. et
aouũ. Imperator uero pace
cũ hẽmingo firmata et pla¬
cito generali scdm̃ cõsuetu¬
dinem aquis habito in tres
partes regnni sui totidem exci¬
tus misit. Unũ tnͣs albiam
in lmones qui et ip̃os uastauit.
et. castellũ hohbuolri superiori
ãno a uultris destructũ in ripa
albie flum̃is restaurauit. Alteꝵ
in pãnomas ad cõtrouersias
ad eorũ ꝑfidiam pumendã. Qui
om̃s rebus prosꝑe gestis ĩcolu¬
mes regressi sũt. Ip̃e aũt intea¬
imꝑator p̃p̃ classem quã ãno

Expanded text:
m ritum ac morem suum sacramentis, pax confirmatur. Primores autem de parte Francorum hii fuere: Walach comes filius Bernhardi, Burchardus tus comes, Theotheri comes, Abo comes, Ostdag comes, Wigman comes; de parte vero Danorum inprimis fratres Hemmingi, Hancwin et Angandeo, deinde caeteri honorabiles inter suos viri, Osfred cognomento Turdimulo, et Warstein, et Suomi, et Urm, et alius Osfrid filius Heiligen, et Osfred de Sconaowe, et Hebbi, et Aowin. Imperator vero, pace cum Hemmingo firmata, et placito generali secundum consuetudinem Aquis habito, in tres partes regni sui totidem exercitus misit, unum trans Albiam in Linones qui et ipsos vastavit et castellum Hohbuoki superiore anno a Wiltzis destructum in ripa Albiae fluminis restauravit; alterum in Pannonias ad controversias ad eorum perfidiam puniendam. Qui omnes, rebus prospere gestis, incolomes regressi sunt. Ipse autem interea propter classem quam anno