comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut memini uoluntatẽ sed aut considationẽ. aut dispen¬
sitionẽ aut ꝓuidentiã. aut certe arbitriũ. seu aliquid
huiꝰmodi ponit. uolens nimirũ ꝓuidũ fidr̃ꝙ dispen¬
satorem ro̾nis uͥ forte dispensat seqͥ iuidiciũ. non suş
ilacitũ uoluntatis. Unde et intimat ei ñ semel quod de
am̃ibꝰ iudiciis suis deo redditurꝰ sic ro̾nẽ. Lego ꝓfectom
regła. Hec consid̾atio penes abb̃em sit. & hoc uł illud
ĩt in ꝓuidentia uel arbitrio scu dispositione abb̃is. Ut
aatẽ ꝓ sua uoluntate aliqͥd mutet. me ibi legisse not
rgłam. nec ab ea temere deuiet᷑ a qͦꝗͣ. Ergo nec ab ipso abbe.
necitati tͥbuit᷑. subtrahit᷑ uoluntati: Qͥd etiã: Hõne re¬
qłaris ipsa ꝓfessio qua se uinior sponte subdit pͥori. eque
alligat et pͥorẽ: Cõmunis eqͥdem pacti reor utrunq ne¬
cessitate teneri fieriq duos ꝑuniꝰ sponsionẽ alterutrũ

Expanded text:
ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispout memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non am sequantur Regulam, nec ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo nec ab ipso abbatenecessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃plimũ. Primo qͥdẽ qͥcqͥd de sp̃ualibꝰ in ipsa regła a¬
ditum : ui manũ abbatis ut supra taxatũ÷ neqr ꝙͥ
stat obseruantiis. ne ipsa qͥdẽ in ciꝰ ita uoluntate po¬
sita ÷ ut eidẽ deseruiat uoluntati. sed magis carita¬
tuhet. enim abbas supra regłam. ẽ cui semeł et ipse
spontanca se ꝓfessione submisit. & si quod negandũ
ñs dei regl̃a caritas. regłe sc̃i Benedicis iure p̃ponit᷑
Esto ꝓinde ut inteydum regłę litt̾a cedat ꝓ tempꝰe
caritati cũ rõ necessitatis exegerit. absit tam̃ ut hõis
cuiuspiã subdatur uoluntati. Suꝑ fr̃m sane transgs¬
siones ñ suꝑ patrũ traditiones constituit᷑ qͥ abbas
eligit᷑ mandatorũ cultor. & ultor uicioꝵ. Arbitror
nanq scãs illas obseruantias p̃latorũ prudentiȩ & fi¬
dei creditas. non subditas uoluntati. Hinc ÷ qͦd isdẽ
legislator in his q̃ abh̃i dispensanda reliqͥt caute nꝰ ꝗͣ¬

Expanded text:
quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traquamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequstat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusqu
Abbreviated transcription (Latin):
õi ꝑsonç mortẽ contẽpta. custodita salutẽ oꝑantur.
Brimã gͦ nec̾itatẽ sua cuiq fac̃ in ꝓmittendo uoluntas.
Scdam: p̃cipientis auctoritas. terciã p̃cepti dignitas.
Differunt autẽ ut iã diccũ ÷ qͥbdam a se inuicẽ gͣdibꝰ
tres iste necessitates. nec una om̃s seqͥt᷑ ĩmutabilitatis fir¬
mitas. Ham ex pͥma qͥdẽ qͦd efficit᷑. & si ñ penitꝰ ĩmu¬
tabile. tam̃ mutabile uix ẽẽ constat. dũ solis illud
liceat mutare p̃latis. & hoc ñ nͥ fideli & ꝓuida dispen¬
satione. Qͦd uͦ fit ex sequenti: que & maior ista .ẽ. pe¬
ne iã incõmutabile soli qͥppe dõ ẽe mutabile suꝑius
demonstratũ. ẽ. Porro qͦd de nouissima fit tanquam
om̃iũ maxima. om̃ino incõmutabile. ẽ ut pote qͦd ne
fas est nis solis mutore piclatis: dici uix mutabile congua
uotest. U soli constat licere deo dicatur pene ĩmutabile
Qđ ne ipsi qͥdem penitus immutabile nominetur.
querit᷑: pa tet quod magna ex parte regłaris tra

Expanded text:
a salutem operantur. Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. quaeritur patet quod magna ex parte regularis trad
Abbreviated transcription (Latin):
fessione firmatꝰ. tanꝗͣ lignũ qͦd erat in medio para¬
dsi solus sine dubio legi erit subiectus. obnoxius iussiot ii.
siego p̃lati uissio uel ꝓhibitio non p̃t̾eat t̾minos. ꝓfessioĩs.
Re ultra extendi. nec contrahi citra. Nil me p̃latꝰ ꝓhibeat
horũ q̃ ꝓmisi. nec plus exigat ꝗͣ promisi. Uota mea nec
augeat sine mea uoluntate. nec minuat sine certa ne¬
cssitate. Necessitas qͥppe ñ habet legem. & ob hoc excu¬
sat dispensationẽ. Uoluntas uͦ q̃m sola meret᷑ retribu¬
tionem: etiã sola non ĩmerito gradũ altiorẽ usurpat.
Alioquin et absq necessitate remissio uoti ñ dispen¬
satio. s p̃uaricatio÷. & restrictio contra uoluntatẽ
dientiȩ subiectorum ex uotis labiorũ suorũ. ñ suoꝵ
desidioꝵ. monentes eos ñ cogentes ad celsiora. con¬
descendentes eis cum necẽe. fuerit ad remissiora. ñ

Expanded text:
fessione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio parafessione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paraisi, solus 505 sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem,dientiae subjectorum ex votis labiorum ipsorum, non suorum desideriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ p̃positi. Proinde si ꝓfess o sc̃m illam regłam
abbas m̃s michi forte aliud imponere temptauerit qd
ñ sit scd̃m regulã. aut ctiam quod ñ sit scm istã. insti¬
tituta u̾bi causa basilii. augustini. pachomii. quȩnã mͥ
q̃so in hac re necessitas ĩminet obsequendi: Solit qͥppe id
ame posse exigi arbitͦr: qͦd ꝓmisi.
ide tis gͦ iã obedientiȩ limites qͦs reqͥritis: Si mod̾
est obeditionis tenor ꝓfessionis. nec se ualet exten
dere potestas imꝑantis nisi quatinꝰ attigenit uotũ
ꝓfitentis. ꝓfecto citra & ultra necñ etiam contra. qͥd
aliud quã obedientiȩ limites quosdã censuerĩ. it his
suis t̾minis uirtutẽ eandẽ circundudi: Quã obrem
qͥsq ꝓfessus in qͦuis genere salutiferȩ uitȩ nec ultra
obedientiȩ lagẽ cogendus. nec citra ÷ inhibendus. ꝗͦ
sua ipsius uidr complecti. ꝓfessio. Quanto minus
contra: Is gͦ qͥ melior : uitȩ modꝰ. p̃fixus uoto. pro¬

Expanded text:
m abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quaenam mihi, quaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi arbitror, quod promisi. Videtis jam ergo obedientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor profesdere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentis: profecto circa, et ultra, nec non etiam contra, quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, pro
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ gͣue furti facinꝰ. alt̾m qͥd nͥ flagitii turpitudoreputa¬
ret᷑. siñ excusasset utr̃q factũ auctoritas imꝑantis. Sa¬
ne uͥ simile aliqͥd aliq̃n a scĩs hõibꝰ fuisse legr̃ usurpa¬
tũ. scͥpt᷑a ñ indicante qͦd d̾s ita p̃ceꝑit: aut eos peccasse
fatendũ ÷ sic̃ hoĩes: aut certe sic̃ ꝓpħas familiare dei
consiliũ accepisse. Uñ et unũ exemplũ pono quod oc¬
cͣrit de sansone. qͥ seipsũ una cũ hostibꝰ oppͥmens int̾¬
fecit. Qͦd utiq factũ si defendit᷑ ñ fuisse pecc̃m. pͥua¬
tũ hũisse consiliũ indubitant̾ credendꝰ ÷: & si de scͥp¬
Am uͦ necessariũ in cõmutabile qͥd accipi uelĩ: Eqͥdem nil
congruentiꝰ qͣm qͦd diuina ita constat & et̾na rõe firma¬
tum: ut nulla ex causa possit uel ab ipso d̃o aliqͣtenꝰ
ĩmutari. Sub hoc genere. ẽ. om̃is illa sermonis dnici
i monte habiti sp̃uał traditio. & qͥcqͥd de dilectionẽ.

Expanded text:
nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur ncredendus est, etsi de ScripJam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam quod divina ita constat et aeterna ratione firmatum, ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione,
Abbreviated transcription (Latin):
ta iuert ñ qͥa aliter uiu̾e ñ lic̾et: sed qͦd ita magis ꝯxper¬
anet net plans add aliud q̃ ad lucrũ &e ctodiã carita¬
tis. Quandiu gͦ caritati militant ĩmobilt̃ fira fẽ muta¬
nq om̃ino nec ab ipsis qͥdẽ p̃positis sine oftensa possunt.
lesiecont᷑r io contͣria foite aliq̃n caricati uisa tuerirt hios
duntarat qͥbꝰ hoc posse ui̾e datũ⁊ & ꝓuide creditũ ure
iustisimũ ẽẽ liquet ut quȩ ꝓ caritate inuenta fuert̃ uio
caritate qͦq uͭ expedire uidebit᷑ uel omittant᷑ uel int̾utt¬
tant᷑. uel in aliud foite cõmodiꝰ demutent᷑. sic̃ eregione
niquũ ꝓculdubio foret. si statuta ꝓ sola caritate ꝯcͣ
caritatẽ tenerent᷑: Tenent gͦ firmã fixãq ĩmobilitatẽ
etiã ap̃ p̾latos q̃ ex stabili necessario st̃. s qͣtenꝰ caritati
hoc ipsũ et papa gelaliꝰ sensit: Ait si qͥdem Ubi necitas
Ubi inqͥt necessitas ñ ÷. nullo mͦ uiolent᷑ sc̃oꝵ patrũ consti¬

Expanded text:
iter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc pcharitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necesUbi, » inquit, « necessitas non est, nullo modo sanctorum Patrum consti
Abbreviated transcription (Latin):
laq ut sentio ego regła scĩ benedicti om̃i hõi ꝓponit᷑.
imponit᷑ nulli. Odest si deuote suscipit᷑: ñ tam̃ sm̃ sus
testate ꝓponentis: uoluntariũ merito dixerĩ ñ necessari¬
um. Attam̃ hoc ipsum qͦd dyxi uoluntariũ si qͥs ex ꝓpͥa
uoluntate semel admiserit. & ꝓmiserit deinceps tenendũ.
ꝓfecto in necessariũ sibi ipse conu̾tit. nec iã lib̾m ht̃ di¬
mitt̾e. qͦd ante tam̃ non susciꝑe lib̃m habuit. Idõq qͦd
nullis de sp̃ualibꝰ. u̾bi causa. caritate. humilita¬
te. mansuctudine. q̃ ñ tã ipsũ constat instituisse quã
dm̃. & ob hoc penitus ñ ẽt̃ mutandã. de oct̾o reliqͣ uni¬
u̾sa ñ ꝓfitentibꝰ qͥdẽ monita tantũ seu consilia censen¬
da sunt nec grauant ñ obseruata: cũ t̾n ꝓfitentibꝰ in
p̃cepta. p̃uaricantibꝰ in cͥmĩa fiant. siue ut ur̃a uob̾
reddã iłł uoluntaria. ł facticia. istis necessaria & tan¬

Expanded text:
2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non testate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod nullis de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat instituisse quam Deum, et ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, nec gravant non observata: cum tamen profitentibus in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant, sive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tan
Abbreviated transcription (Latin):
nempe regl̃aris illa institutio qͦmͦ et qͣten sit penlandis
ꝓsitentib eã. utrũ uidelicet cuncta q̃ continst puttu¬
da sint eẽ p̃cepta. consequent̃ et dampnosa tͣnsgredienti
an consilia tantũ uel monita. & ob hoc nulliꝰ aut ñ ma
quedã ꝓ consiliis reputanda. qͦ partĩ ea liceat parti ñ or
liceat p̾t̃gredi. Et̃ si hoc ultimũ detͣ. distingui a me tẽ de
mũ ceitos ac ꝓpͥe cuiq parti limites flagitatis. uecui
forte ꝑuarias sui sensus opiniones licentiꝰ uagandi det
occasio. sicq liquare culicẽ. & camelũ glutire c̃tingat.
si nesciat quantũ curȩ uel oꝑe suȩ qͥbꝰq debeat obser¬
uantus. hic ÷ qͣntũ recolo totꝰ ur̃ȩ illiꝰ partitionis sen¬
sus. et si ñ u̾ba. Qd̃ autẽ subiungitis & ꝑgitis inqͥrẽ
de obedientia qͥbꝰ gradibꝰ distinguat᷑. qb̃ claudat᷑ li¬
in decretis regłaribꝰ p̃cipua habet᷑ & puto cũ ad illã
satis responsum fuerit de ista nil iã suꝑerit qͦd ambigat᷑.

Expanded text:
 et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum vel monita, et ob hoc nullius, aut non quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui a me tunc 501 demum certos ac propriae cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est, quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. Quod autem subjungitis et pergitis inquirere de obedientia, quibus gradibus distinguatur, quibus claudatur liin decretis regularibus praecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil supererit quod ambigatur.
Abbreviated transcription (Latin):
minũ mutare illud fas sit. nͥ soł dispensatoribꝰ mistioꝵ¬
dei.id ÷ p̃posias. ut u̾bi gr̃a regiȩ scõꝵ basilii Augꝰtini.
seneditti. necñ & autentiu canones. & siqͣ st̃ alia eecłasti¬
ed instituta digne auctoritatis. Que qm̃ et a scĩs tra¬
dita sunt sancita stabilit̾ ꝑscuerant. nec õio cuiuil sub.¬
astorũ ea aliqͦ mͦ uariare uel mutare concedit᷑. Quia tm
ab hommibꝰ etiã ꝑ hoĩes loco & officio illis canonica e¬
lebione succelentes. licite interdũ innoxieq ꝓ causis
usonis. locis & temꝑibꝰ dispensant᷑. Sbi sane qͥ hoc leg
atendas me caute ñ dr̃e ea posse uel ab istis leuiter ꝓuo

Expanded text:
minum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoribus mystminum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoribus myst Regulae sanctorum Basilii, Augustini, Benedicti, necnon et authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non d
Abbreviated transcription (Latin):
suã ibi tantũ usurpare dispensatione uñ bonã possit hr̃e
iecõpensationẽ. Hoc qͥppe q̃rit᷑ int̾ dispensatores ut fideł
qͥs inueniat᷑. Et eadẽ fortasse fidelitas a subditis nichilo¬
minꝰ exigit᷑ in obtẽꝑando: quȩ a p̃positis in dispensando.
Constat gͥ ex his q̃ dicta st̃ nr̃am illã diuisionẽ integrã
c̾ẽ ac sufficientẽ. si mͦ ꝑsonȩ distinguant᷑ et tempora.
dũ subiectis. qͦd sit om̃is regłaris institutio. quantũ dun¬
taxat ad corꝑales obseruantias ꝑtinet. añ ꝓfessionem
uoluntaria. post ꝓfessionẽ necessaria. p̃latis uͦ. partim
uoluntaria. ut q̃ inuenta abhoĩe. partĩ necessaria. ut q̃
fuerint diuinitꝰ instituta. Quã obrẽ forcassis tũ po¬
tissimũ congrua & luculenta magis eadẽ diuisio appa¬
rebit: si eiꝰ m̃brũ qͦd dictũ ÷ necessariũ rursũ in tria
ħ subdiuidat᷑. stabile. inuiolabile. & incõmutabile.
Et qͥdẽ stabile dix̾im qͦd ita necessariũ ÷ ut ñ cuilibet ho¬

Expanded text:
possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut quae inventa ab homine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet ho
Abbreviated transcription (Latin):
totadie. estimati sumus sicut oues occisionis.:
Si ita in quã pharisiaca iactantia cet̾os dampna¬
mus homines. & quod. ẽ. suꝑbius nobis meliores.
aspitas. in uestitu notabilis illa uilitas. ac ddiuer¬
sitas. in ope mantium cotidiana desudatio. in ie¬
iuniis & uigiliis iugis exercitatio. totius deniq
uite nĩe singłaris quedam atq austerior conuer¬

Expanded text:
tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis? tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis? Si ita, inquam, pharisaica jactantia caeteros homines, et quod superbius est nobis meliores asperitas, in vestitu notabilis illa vilitas ac diversitas, in opere manuum quotidiana desudatio, in jejuniis et vigiliis jugis exercitatio, totius denique vitae nostrae singularis quaedam atque austerio conver
Abbreviated transcription (Latin):
qui in clara ualle sunt inutilis
seruus. salutem in dño.
Usq modo si quid me scrip¬
titare iussistis. aut inuitus aut nullatenus ad¬
quieui. non ut negligerem quod iubebar. sed
ne presumerem quod nesciebam. Nunc uero
urgente causa pristina fugatur uerecundia.
et uel perite uel imꝑite dolori meo satisfac̾e
cogor. fidutiam dante ipsa necessitate. Quo¬
mͦ nanq silenter audire possum ur̃am huiꝰce¬
modi de nobis querimoniam. qua scilicet mi¬
serrimi hominũ in pannis et semicinciis de ca¬
uernis ut ille ait. dicimur udicare mundũ.
quodq etiam inter cetera intolerabiliꝰ. ẽ. gloso
uiunt impudenter detrahere. & de umbra
nr̃ȩ ignobilitatis mundi luminaribus insul¬
tare: Ita ne sub uestimentis ouiũ non qͥdem
lupi rapaces. sed culices mordentes seu tineȩ de¬
molientes bonorum uitã quia palam ñ audemꝰ
iocculto corrodimus. nec saltem clamorem inue¬
tionis. sed susurrium detractionis emittimus:
Si hoc ita est. ut quid sine causa mortificamur

Expanded text:
qui in Clara-Valle sunt, inutilis servus, salutem in Domino. 1. Usque modo si qua me scriptitare jussistis, aut invitus, aut nullatenus acquievi: non quia negligerem quod jubebar, sed ne praesumerem quod nesciebam. Nunc vero nova urgente causa, pristina fugatur verecundia, et vel perite vel imperite dolori meo satisfacere cogor, fiduciam dante ipsa necessitate. Quomodo namque silenter audire possum vestram hujuscemodi de nobis querimoniam, qua scilicet miserrimi hominum, in pannis et semicinctiis, de cavernis, ut ait ille , dicimur judicare mundum; quodque inter caetera intolerabilius est, etiamvivunt, impudenter detrahere, et de umbra nostrae ignobilitatis, mundi luminaribus insultare? Itane sub vestimentis ovium, non quidem lupi rapaces, sed pulices mordaces, imo tineae demolientes; bonorum vitam, quia palam non audemus, in occulto corrodimus; nec saltem clamorem invectionis, sed susurrium detractionis emittimus? Si hoc ita est, utquid sine causa mortificamur
Abbreviated transcription (Latin):
Ua mente iam tacebo: Qua fronte tamen
loqͣr: Crebris epł̃is & nuncus cogitis me
aut ꝓpͥam ꝓdere imꝑitiã. aut officiũ renu¬
t̾re caritatis. At ego ma¬
lens sine illa que inflat quã absq illa que edificat in¬
ueniri: uictꝰ tandẽ p̃cibꝰ ur̃is. duris inicio nodis ungues
teneros & ut uereor ego ñ aliud ꝗͣ terendos. Sed hoc in¬
cassum. Nam mea me ut scribitis & p̃scribitis tã absentis
scripta quã uerba p̃sentis anguunt excusantẽ. Quis enĩ¬
nͥ iã relinqͥt᷑ uel dde impossibilitate causandi locꝰ. p̃sertĩ
apud uos qͥex ore et corde meo satis certũ tenere uos credi¬
tis quantũ possim in talibꝰ: fidei ꝓinde ur̃e ñ ieo confi¬
ddens ingenio. abissũ ingredior questionũ. nesciens d̃s scit
qua emersurꝰ. Presto caritas erit. utinã ita & ueritas.
Si qͦminꝰ: excuset effectũ defectꝰ potiꝰ ingenii. uoluntatẽ
erte ñ culpabitis. Temptabo aũ easdẽ si pot̾o questi¬

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
ibi maior putet᷑ religio. Ecce enĩ parcitas putat᷑
auaritia. sobrietas austeritas credit᷑. silentiũ tri¬
sticia reputat᷑. Econtͣ remissio discretio dicit᷑. effu¬
sio liberalitas. loqͣcitas affabilitas. cachinnatio
iocunditas. mollicies uestim̃toꝵ & eqͦrũ fastus. ho¬
nestas. lectoꝵ suꝑfluus cultꝰ. mundicia. Cũq al
terutrũ impendimꝰ. caritas appellat᷑. Ista cari¬
tas destruit caritatem. hec discretio discreti¬
onẽ confundit. talis miscdia crudelitate
plena. ẽ. quia uidelicet ita corpori seruit᷑. ut
anima iuguletur. Quȩ etenim caritas carnẽ
totum dare corpori. & animȩ nichil. Qlisue¬

Expanded text:
ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas putatur ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas putatur avaritia, sobrietas austeritas creditur, silentium tristitia reputatur. Econtra remissio discretio dicitur; effusio, liberalitas; loquacitas, affabilitas; cachinnatio, jucunditas; mollities vestimentorum et equorum fastus, honestas; lectorum superfluus cultus, munditia. Cumque haec alterutrum impendimus, charitas appellatur. Ista charitas destruit charitatem, haec discretio discretionem confundit. Talis misericordia crudelitate plena est, qua videlicet ita corpori servitur, ut anima juguletur. Quae etenim charitas est, ctotum dare corpori, et animae nihil? qua
Abbreviated transcription (Latin):
disputare putandus ero. si non in hominibꝰ ordinẽ.
sed hominũ uicia rep̃hendo. & qͥdem diligentibꝰ
ordinẽ ñ tantũ in hac re molestũ me fore ñ timeo.
quin ĩmo gratum ꝓculdubio accepturi sunt si ꝑse¬
quimur qͦd et ipsi oderunt. Si qͥbꝰ uero displicuerit:
illud gregorianũ respondeo. Meliꝰ ÷ ut oriat᷑ scan¬
sc̃os patres illam uitã instituisse. ut & in ea plures
saluarent᷑. & ut ad infirmos regulȩ temꝑassent ri¬
gorẽ. non regulam destruxissent. Absit autẽ ut cre¬
dam tantas eos qͣntas uideo in plerisq monast̾us
uanitates ac suꝑfluitates p̃cepisse uel concessisse.
Miror etenĩ unde inter monachos tanta intẽꝑantia
in cõmessationibꝰ & potationibꝰ. in uestim̃tis. in lecci¬
sterniis. et equitaturis. & construendis ȩdificiis ino¬
lescere potuit. qͣtinꝰ ubi hȩc studiosius. uoluptuo¬
sius atq effusius fiunt. ibi ordo meliꝰ teneri dicat᷑.

Expanded text:
disputare putandus ero, si non Ordinem in hominibus, disputare putandus ero, si non Ordinem in hominibus, sed hominum vitia reprehendo. Et quidem diligentibus Ordinem in hac re molestum me fore non timeo: quinimo gratum procul dubio accepturi sunt, si persequimur quod et ipsi oderunt. Si quibus vero displicuerit, illud Gregorianum respondeo: « Melius est ut scansanctos patres illam vitam instituisse; et ut in ea plures salvarentur, usque ad infirmos Regulae temperasse rigorem, non Regulam destruxisse. Absit autem ut credam, tantas eos, quantas video in plerisque monasteriis, vanitates ac superfluitates praecepisse, vel concessisse. Miror etenim unde inter monachos tanta intemperantia in comessationibus et potationibus, in vestimentis et lectisterniis, et equitaturis, et construendis aedificiis inolescere potuit: quatenus ubi haec studiosius, voluptuosius, atque effusius fiunt, ibi ordo melius teneri dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑ uel obtineant᷑. sicut scriptũ. ẽ. non priꝰ qͦd sp̃u¬
ale ÷ sed qͦd ÷ animale. dem̃ qͦd sp̃uale. sicut nec
iacob nisi priꝰ cognita lia desideratos rachel ãplex
meruit obtinere. Unde rursus in psalmo.Sumite
psalmũ et date timpanũ. qͦd ÷ dicere. Sumite sp̃u¬
alia. sed prius date corporalia. Optimꝰ autẽ ÷ ille
satis quantũ potui stilo corripui. & me qͦq ab huiꝰ¬
modi falsa suspitione purgaui ut debui. Sed qm̃
dũ nr̃is minime parco. ñ nullis de ur̃is nimiũ in qͥbꝰ
ñ decet uideor assentire: pauca q̃ & uobis displicere
cognoui. & om̃ibus bonis uitanda ẽẽ ñ dubito: neces¬
sariũ reor subiungere. q̃ qͥdem et si fieri uident᷑ in or¬
dine: absit tam̃ ut sint de ordine. Nullus qͥppẽ or¬
do qͥcqͣm recipit in ordinatũ. Qd̃ uͦ in ordinatum :
ordo non÷. Unde ñ adu̾sus ordinem sed ꝓordine

Expanded text:
rantur, vel obtineantur, sicut scriptum est, Non prius quod spiriturantur, vel obtineantur, sicut scriptum est, Non prius quod spirituale, sed quod animale; deinde quod spirituale . Sicut nec Jacob, nisi prius cognita Lia, desideratos Rachelis amplexus meruit obtinere. Unde rursus in psalmo, Sumite psalmum, et date tympanum : quod est dicere, Sumite spiritualia, sed prius date corporalia. Optimus autem ille, satis, quantum potui, stylo corripui; et me quoque ab hujusmodi falsa suspicione purgavi, ut debui. Sed quoniam dum nostris minime parco, nonnullis de vestris nimium, in quibus non decet, videor assentire; pauca quae et vobis displicere cognovi, et omnibus bonis vitanda esse non dubito, necessarium reor subjungere: 534 quae quidem etsi fieri videntur in Ordine, absit tamen ut sint de Ordine! Nullus quippe ordo quidpiam recipit inordinatum: quod vero inordinatum est, ordo non est. Unde non adversum Ordinem, sed pro Ordine
Abbreviated transcription (Latin):
tior: Annon is qͥ didicit a dño mitis esse et humił
corde. qͥ et cũ maria optimam partẽ elegit. q̃ non
auferetur ab ea: Qͦđ si regła ab om̃ibꝰ qͥ eam ꝓfessi
sunt sic ad litteram tenendã censes ut nullã õmo
dispensationẽ admitti patiaris. audacter dico. nec
tu illam nec ille tenetis. Nam etsi ille qͣntũ qͥdem
ꝑtinet ad obseruationes corporeas in pluribꝰ offen¬
dit. impossibile tam̃. ẽ. te quoq uel in uno ñ trans.¬
gredi. Scis autẽ qͥa qͥ in uno offendit. õiũ ÷ reus.
Si uͦ concedis aliqͣ posse mutari dispensatorie.
proculdubio & tu illam tenes & ille. quãquam
dissimilit̾. Nam tu qͥdem districtiꝰ. at ille fortas¬
sis discretius. Neq hec dico. qͥa hȩc exteriora
negligenda sint. aut qͥ se in illis ñ exercuerit.
mox ideo sp̃ualis efficiatur. cum potius sp̃ualia qͣqͣm
meliora. nisi ꝑ ista aut uix aut nullatenꝰ uel adqui¬

Expanded text:
tior? Annon is qui a Domino didicit mitis esse et humilis tior? Annon is qui a Domino didicit mitis esse et humilis corde , qui et cum Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab eo? 14. Quod si Regulam ab omnibus qui eam professi sunt, sic ad litteram tenendam censes, ut nullam omnino dispensationem admitti patiaris, audacter dico, nec tu eam, nec ille tenetis. Nam etsi ille quantum quidem pertinet ad observationes corporeas, in pluribus offendit, impossible est tamen te quoque vel in uno non transgredi. Scis autem quia in uno offendit, omnium est reus. Sin vero concedas aliqua posse mutari dispensatorie, procul dubio et tu illam tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu quidem districtius, at ille fortasse discretius. Neque hoc dico, quia haec exteriora negligenda sint; aut qui se in illis non exercuerit, mox ideo spiritualis efficiatur: cum potius spiritualia quanquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus vel acqui
Abbreviated transcription (Latin):
agere. hec autẽ ñ omittere. Alioqͥn cũ aut ista
omitti necẽe. ẽ. aut illa. ista potius omittenda
sior. Tu gͦ cũ de horum obseruatione elatꝰ. aliis
eadem ñ obseruantibꝰ derogas. nunqͥd ñ te magis
transgressorẽ reglẽ iudicas. cuiꝰ utiq licet mini¬
ma quedã tenens. meliora deuitas: De qͥbus
paulus. E mulamini inqͥt carismata meliora.
Detrahendo qͥppe fr̃ibꝰ in qͦ temccipsũ extollis. ꝑ¬
dis humilitatẽ. in qͦ alios depͥmis: caritatem.
quȩ sunt proculdubio carismata meliora. Tu tuũ
corpus multis & nimiis laboribꝰ atteris. ac regłaribꝰ
asꝑitatibꝰ mortificas membra tua quȩ st̃ suꝑ terrã.
Benefacis. Sed qͥd si ille quẽ similiter ñ laborantẽ
iudicas modicũ qͥdem habeat de hac quȩ ad mo¬
dicũ utilis ÷ corꝑali uidelicet exercitatione. am¬
plius autẽ quã tu de illa que ad om̃ia ualet id ÷
non meliꝰ qͥ melior: Q̾s uͦ melior humilior an fatiga¬

Expanded text:
agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sior. Tu ergo cum de horum observatione elatus, aliis eadem non observantibus derogas, nonne te magis transgressorem Regulae indicas, cujus licet minima quaedam tenens, meliora devitas, de quibus Paulus: Aemulamini, ait, charismata meliora? Detrahendo quippe fratribus, in quo temetipsum extollis, perdis humilitatem; in quo alios deprimis, charitatem: quae sunt procul dubio charismata meliora. Tu tuum corpus multis et nimiis laboribus atteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt super terram. Bene facis. Sed quid si ille quem similiter non laborantem dijudicas, modicum quidem habeat de hac, quae ad modicum est utilis, corporali videlicet exercitatione; amplius autem quam tu de illa, quae ad omnia valet, id est non melius qui melior? Quis vero melior, humilior an fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
ingurgitari ꝑ auiditatẽ. qͥa & paulus moddico uino
utendũ consuluit. & dñs ipse biberit. ita ut uini po¬
tator appellatꝰ sit. apł̃is qͦq ad bibendũ dederit. in¬
suꝑ et ex eo sacram̃ta sui sanguinis condiderit. cũ
e contrario aquã ad nuptias bibi ñ passus sit. & ad
aquas contradictionis popłi murmur terribiliter casti¬
gauerit. dauid qͦq aqͣ quia desidau̾at potare timue¬
rit. uiriq illi gedeonis qͥ p̃ auiditate toto corpe pro¬
strato de flumine biberunt. digni ad prȩliũ ire ñ
fuert̃. Iam uͦ de labore manuũ qͥd glamini. cum
et martha laborans increpata. & maria qͥescens lau¬
data sitᷤ. & paulus aꝑte dicat. labor corꝑis ad mo¬
dicũ ualet. pietas autẽ ad om̃ia. Optimus laborde
qͦ ꝓpħa dicebat. Laboraui in gemitu meo: & de qͦ
alibi. Memor fui et delectatus sum. & exercitatus
sum. ac ne corꝑale intelligas exercitiũ. & defecit

Expanded text:
ingurgitari per aviditatem: quia et Paulus Timotheo modico ingurgitari per aviditatem: quia et Paulus Timotheo modico utendum vino consuluit ; et Dominus ipse bibit, ita ut vini potator appellatus sit ; Apostolis quoque bibendum dedit; insuper et ex eo Sacramenta sui sanguinis condidit : cum econtrario aquam ad nuptias bibi non passus sit , et ad aquas contradictionis 533 populi murmur terribiliter castigaverit ; David quoque aquam, quam desideraverat, potare timuerit ; virique illi Gedeonis, qui prae aviditate toto corpore prostrato de flumine biberunt, digni ad praelium ire non fuerint , Jam vero de labore manuum quid gloriamini, cum et Martha laborans increpata, et Maria quiescens laudata sit ; et Paulus aperte dicat: Labor corporis ad modicum valet, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo : et de quo alibi, Memor fui Dei, et delectatus sum, et exercitatus sum. Ac ne corporale intelligas exercitium, Et defecit,
Abbreviated transcription (Latin):
poralibꝰ itaq obseruantiis fr̃ibꝰ calumpniã struitis. & q̃
maiora sunt regłe sp̃ualia scilicet instituta relinquitis.
Camelũq glutientes culicẽ liqͣtis. Magna abusio. Maxi¬
nuda deserit᷑: Cũ tanto studio tunica & cuculla corꝑi
Tunicati et elati abhorremus pellicias. tanꝗͣ ñ me¬
lior sit pellibus inuoluta humilitas. quã tunicata
accupcerit. et ipse tunicarũ institutor in solitudine
ñ tunicis sed pellibꝰ sese induerit. Repleti dem̃ uentiẽ
faba. m̃tẽ suꝑbia cibos dampnamꝰ saginatos. qͣsi non
meliꝰ sit exiguo sagimine ad usũ uesci. qͣm uentoso le¬
gumine usq ad ructũ sat᷑ari. p̃cipue cũ et esau ñ de
carne sed de lente sit rep̃hensus. & de ligno adam ñ
de carne dampnatꝰ. & ionathas ex gustu mellis non
carnis morti adiudicatꝰ. econt᷑ uͦ helias innoxie carnẽ
modico uino uti propt̾ infirmitatẽ. quã multa aqͣ

Expanded text:
poralibus itaque observantiis fratribus calumniam struitis; et quae poralibus itaque observantiis fratribus calumniam struitis; et quae majora sunt regulae, spiritualia scilicet instituta, relinquitis, camelumque glutientes, culicem liquatis? Magna abusio! Maxinuda deseritur. Cum tanto studio et tunica, et cuculla corpori entur? Tunicati et elati abhorremus pellicias! tanquam non melior sit pellibus involuta humilitas, quam tunicata accinxerit ; et ipse tunicarum institutor in solitudine, non tunicis, sed pellibus sese induerit. Repleti deinde ventrem faba, mentem superbia, cibis damnamus saginatos! quasi non melius sit exiguo sagimine ad usum vesci, quam ventoso legumine usque ad ructum exsaturari: praecipue cum et Esau non de carne, sed de lente sit reprehensus ; et de ligno Adam, non de carne damnatus ; et Jonathas ex gustu mellis, non carnis, morti adjudicatus : econtra vero Elias innoxie carnem modico vino uti propter infirmitatem, quam multa aqua
Abbreviated transcription (Latin):
adult̃. Seq̃re gͦ et dic. Betractores. Neq enĩ minima est
hec festuca inter cct̾as. Quare cũ tã diligenter alias eui¬
¶ meress
stam taces: Si ꝓ nulla uel ꝓminima habes. audi apł̃m.
heq maledici ait regnũ dĩ possidebunt. Audi et dm̃ in
psalmo cõminantẽ. Arguam te et statuã cont̃ faciẽ tuã.
ad se retorquendus. et se cõpellendus ÷ intueri. qͥ au̾tens
faciem suã a se aliena potiꝰ mala ꝗͣ sua solet curiosiꝰ ꝑ¬
sani carnibꝰ seu carniũ pinguedine uescunt᷑. tria uel qͦ¬
tuor pulm̃taria una die qͦd reglã ꝓhibet admittunt. opꝰ
manuũ qͦd iubet ñ faciunt. młta deniq ꝓ libitu suo uel
mutant. uel augent uel minuunt: Recte ñ possunt hec
negari. Sed attendite in regła dei. cui utiq ñ dissonat
institutio scĩ benedicti. Regnũ dei inqͥt intͣ uos ÷. hoc. ẽ.
ñ exteriꝰ in uestim̃tis. aut alim̃tis corꝑis. sed inuirtutibꝰ int̾i¬
Et rursum. Regnũ dei ñ÷ in sermone. sed inu̾tute. De cor¬

Expanded text:
adulteri : sequere ergo, et dic, Detractores. Neque enim minima est haec festuca inter caeteras. Quare cum tam diligenter alias enumeres, stam taces? Si pro nulla vel minima habes, audi Apostolum: Neque maledici, ait, regnum Dei possidebunt . Audi et Deum in Psalmo comminantem: Arguam te, inquit, et statuam contra faciem tuam . ad se retorquendus, et se compellendus est intueri, qui avertens faciem suam a se, aliena potius mala, quam sua solet curiosius psani carnibus, seu carnium pinguedine vescuntur; tria vel quatuor pulmentaria una die quod Regula prohibet admittunt; opus manuum, quod jubet , non faciunt: multa denique pro libitu suo vel mutant, vel augent, vel minuunt? Recte. Non possunt haec negari. Sed attendite in regulam Dei, cui utique non dissonat institutio sancti Benedicti. Regnum Dei, inquit, intra vos est , hoc est, non exterius in vestimentis aut alimentis corporis, sed in virtutibus interiet rursus, Regnum Dei non est in sermone, sed in virtute . De cor
Abbreviated transcription (Latin):
in corde. At tu qñ cucullã tͥ empturꝰ lustras urbes. fo
ra cirtuis. nundinas ꝑcurris. domos ꝑscrutaris negoti¬
atorũ. cunctã subuertis singłorũ suppellectilẽ. ingen¬
tes explicas cumulos pannoꝵ. attrectas digius. ãmoues
ocłis. soł apponis radio. qͥcqͥd grossum qͥcqd pallidũ oc¬
currit respuis. si qͥd sui puritate ac nitore placuerit.
illudr ex quant libet p̃cio satagis retiñe. rogo te ex
corde hoc facis an ex simplicitate: Cũ deniq contra
regłam ñ qͥd uiliꝰ occͣrit. s studiosissime q̃ris. qͦd qͥa ra¬
rius inuenit᷑. p̃ciosius emit᷑: ignorans facis hoc an ex in¬
dustria: Ex cordis chesauro in dubio ꝓcedit qͥcqͥd fo
ris apparet uiciorũ. Uanũ cor uanitatis nocã ing̃it
corꝑi. & ext̾ior suꝑfluitas interioris uanitatis indi¬
ciũ ÷. Mollia indum̃ta animi molliciẽ indicant. Hon

Expanded text:
in corde. Bene. At tu quando cucullam empturus lustras urbes, forin corde. Bene. At tu quando cucullam empturus lustras urbes, fora circuis, percurris nundinas, domos scrutaris negotiatorum, cunctam evertis singulorum supellectilem, ingentes explicas cumulos pannorum, attrectas digitis, admoves oculis, solis apponis radio; quidquid grossum, quidquid pallidum occurrerit, respuis; si quid autem sui puritate ac nitore placuerit, illud mox quantolibet pretio satagis tibi retinere: rogo te, ex corde facis haec, an simpliciter? Cum denique contra Regulam, non quod vilius occurrerit, sed studiosissime quaeris, quod quia rarius invenitur, pretiosius emitur; ignorans facis haec, an ex industria? Ex cordis thesauro sine dubio procedit, quidquid 538 foris apparet vitiorum. Vanum cor vanitatis notam ingerit corpori; et exterior superfluitas interior is vanitatis indicium est. Mollia indumenta animi mollitiem indicant. Non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd opus erat accipiebatur: ibi ꝓculdubio nichil
ociosum admittebatur. Quantomagis nichil curi¬
osum. quantomagis nichil suꝑbum: Quot opus
inqͥt erat. hoc. ẽ. quantũ ad indum̃tũ. qͦd ⁊ nudi¬
tatem tegeret. & frigus repelleret. Putasne ibi cu¬
iquam gualabrunũ aut isembrunũ q̃rebatur ad
ratum fuisse de colore. de p̃cio. de cultu uestim̃to¬
dia animorũ. ꝓfectuq uͥtutũ: Multicudinis aũ¬
credentiũ erat cor unũ & aĩa una. Ubi nc̃ illud u¬
nanimitatis exercitiũ: fusi sumꝰ ext̾uis. & relictis
ligionis antiquȩ ñ solũ uͥtutẽ amisimꝰ. sed nec spẽm
retinemꝰ. Ecce enĩ ipse habitꝰ nr̃ qͦd & dolens dico. qͦd
in signũ gestat᷑ suꝑbie. Nix iã in nr̃is ꝓuinciis inue¬
nimꝰ quȩ uestiri dignem᷑. Miles & monachus ex eodẽ
panno partiuntur sibi cucullam et clamidem Quiuis
de scło quantũlibet honoratꝰ. etiã si rex. etiã siu impator
ta fuerint et aptata Cet̾m in habitu inqͥs ñ ÷ religio. sed

Expanded text:
quod opus erat accipiebatur, ibi nihil procul dubio otiosum admittebatur: quanto magis nihil curiosum? quanto magis nihil superbum? Quod, inquit, opus erat; hoc est quantum ad indumenta, quod et nuditatem tegeret, et frigus repelleret. Putasne ibi cuiquam galabrunum aut isembrunum quaerebatur ad ratum fuisse de pretio, de colore, de cultu vestimentodicredentium erat cor unum, et anima una . 25. Ubi nunc illud unanimitatis exercitium? Fusi sumus exterius, et religionis antiquae non solum virtutem amisimus, sed nec speciem retinemus. Ecce enim ipse habitus noster quod et dolens dico, qui in signum gestatur superbiae. Vix jam in nostris provinciis invenimus, quo vestiri dignemur. Miles et monachus ex eodem panno partiuntur sibi cucullam et chlamydem. Quivis de saeculo, quantumlibet honoratus, etiamsi rex, etiamsi imperator praeparata fuerint et aptata. 26. Caeterum in habitu, inquis, non est religio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ondo cepit monasticus. ad tantã credent mo¬
nachos mentiam deuenire: O quantũ distamꝰ
ab his qͥ in diebus antonĩ extitere monachar
piebant. ut corporis cibum penitus oblar. dre
plerunq totũ iciunis uentribꝰ sed non mentibꝰ.
tiansigerent. E̾ hic erat rectus ordo qm dignio¬
ri part̾i priꝰ inseruiebant. Hȩc sũma discretio eũ
ampliꝰ sumebat quȩ maior erat. Hȩc deniq
uera caritas. ubi animȩ quarũ caritate xp̃s
mortuus ÷ tanta sollicitudine refocillabantur.
Nobis autem conuenientibꝰ inunũ ut uerbis aplłi¬
loquar. iam non ẽ. dnicã cenã manducare. Panc̃

Expanded text:
Ordo coepit monasticus, ad tantam crederet monachos inertiam devenire? O quantum distamus ab his qui in diebus Antonii exstitere monachi! piebant, ut corporis cibum penitus obliti, diem plerumque totum jejunis ventribus, sed non mentibus transigerent. Et hic erat rectus ordo, quando digniori parti prius inserviebatur: haec summa discretio, cum amplius sumebat quae major erat: haec denique vera charitas, ubi animae, quarum charitate Christus mortuus est, tanta sollicitudine refocillabantur. Nobis autem convenientibus in unum, ut verbis Apostoli utar, jam non est dominicam coenam manducare . Panem
Abbreviated transcription (Latin):
nostis. & nichilominꝰ quam amica mͥ familiaritate
iungant᷑ scitis. nũqͥdñ tam̃ ad alium ordinẽ qͦd et
uos non latuit migrare desiderantibꝰ. iãiamq de¬
liberantib nr̃m eis dissuasorium obuiauit. ac ne
suas desererent cathedras effecit consilium: Cur gͥ¬
ordinẽ dampnare putor. uel dicor. cui amicos meos
deseriuire suadeo. cui suos ad nos uenientes mona¬
chos reddo. de qͦ et michi orationes tam sollicite re¬

Expanded text:
nostis, et nihilominus quam amica mihi familiaritate nostis, et nihilominus quam amica mihi familiaritate jungantur, scitis: numquid non tamen ad alium Ordinem quod et vos non latuit migrare desiderantibus, jamjamque deliberantibus, nostrum eis dissuasorium consilium obviavit, ac ne suas desererent cathedras effecit? Cur igitur Ordinem damnare putor, vel dicor, cui amices meos deservire suadeo, cui suos ad nos venientes monachos reddo, de quo et mihi orationes tam sollicite re
Abbreviated transcription (Latin):
Dixi. & dico. modus quidã urtȩ. ẽ sc̃s. honestꝰ.
castitate decorus. discretione precipuus. a patͥbꝰ
non mediocriter idoneus. Ego nec dampno uel de¬
spicio quem sic p̃dico. Memini me aliquando
aliquibus eiusdem ordinis monasteriis hospiciosus¬
ceptũ fuisse. reddat dñs seruis suis humanitatem
quam infirmanti mͥ ultra quam necẽt fuit exhibu¬
erunt. & honorẽ quo me plus quoq quam fui dignꝰ
dignati st̃. Ipsorũ me cõmendaui orationibus. inter¬
fui collationibus. sepe de scripturis & salute aĩarũ
habui sermonẽ. cũ multis. & publicũ in capitulis.
& priuatim in cameris. Quem unquã uel clã uel
palam aut ab illo ordine dissuasi. aut ad nr̃m
ut ueniret ꝑsuadere temptaui: An potiꝰ non
multos cupientes uenire repress ueni entes et
pulsantes reppuli: Anñ fr̃em nicholaum ad
sc̃m nicholaũ & uobis duos de ur̃is uob teste re¬

Expanded text:
Dixi, et dico: Modus quidem vitae est sanctus, honestus, Dixi, et dico: Modus quidem vitae est sanctus, honestus, castitate decorus, discretione praecipuus, a patribunon mediocriter idoneus. Egone vel damno, vel despicio, quem sic praedico? Memini me aliquando in aliquibus ejusdem Ordinis monasteriis hospitio susceptum fuisse: reddat Dominus servis suis humanitatem, quam infirmanti mihi ultra etiam quam necesse fuit, exhibuerunt; et honorem, quo me plus quoque quam dignus fui, dignati sunt. Ipsorum me commmendavi orationibus, interfui collationibus: saepe et de Scripturis, et salute animarum habui sermonem cum multis, et publice in capitulis, et privatim in cameris. Quem unquam vel clam, vel palam aut ab illo Ordine dissuadere, aut ad nostrum ut veniret persuadere tentavi? An non potius multos cupientes venire repressi, venientes et pulsantes repuli? Annon fratrem Nicolaum ad Sanctum-Nicolaum, et vobis duos de vestris, vobis teste, re
Abbreviated transcription (Latin):
aliena: Quis enim magis impiuis an profitens
iniquitatem. anmentiens sanctitatem: Honne
is qui etiam mendacium addens geminat impi¬
etatem: & quid dicam: Uereor et egone forte
suspectus habear. non quidem uobis pater ñ
uobis. cui utiq notum me noui. quantum ir
hac caligine homo homini in notescere potest.
& specialiter de hac re scio uos non ignorare qͥd
sentiam. sed propter illos qͥ me nec ita ut uos co¬
gnouerunt. nec sicut uobis hinc loqui soleo.
loquentem audierunt. scribo uobis
quod et frequenter audistis. ut qm̃ ego ꝑ singłoᷤᷤ
ire. et singłis satisfacere nequeo. ex me habeatis
unde qͦd de me certissime scitis eis pro me ueris¬
sime ꝑsuadeatis. Neq enim timeo om̃ium ocłis
audiuit disputantem. uel clam susurrantem :
Quem unquã de ordine illo nisi cum gaudio ui¬
di. nisi cũ honore suscepi. nisi cũ reuerentia allo¬
cutus sum: nisi cum humilitate adhortatus :

Expanded text:
aliena? Quis enim magis impius, an profitens aliena? Quis enim magis impius, an profitens impietatem, an mentiens sanctitatem? Nonne is qui etiam mendacium addens, geminat impietatem? Et quid dicam? Vereor ne forte et ego suspectus habear, non quidem vobis, pater, non vobis, cui utique notum me novi, quantum in hac caligine homo homini innotescero potest; et specialiter de hac re scio vos non ignorare quid sentiam. Sed propter illos, qui me nec ita ut vos cognoverunt, nec sicut vobis hinc loqui soleo, loquentem audierunt, scribo vobis quod et frequenter audistis, ut quoniam ego per singulos ire, et singulis satisfacere nequeo, ex me habeatis, unde quod de me certissime scitis; eis pro me verissime persuadeatis. Neque enim timec omnium oculis audivit disputantem, vel clam susurrantem? Quem unquam de Ordine illo nisi cum gaudio vidi, nisi cum honore suscepi, nisi cum reverentia allocutus, nisi cum humilitate adhortatus sum?