comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunditus ex tinguere noluit. & in mortal itatem honuni ꝓ ropet¬
cato suo ab sculit: a& tamen pro bengnitate suae pioeatis fecun¬
ditatem ei sobolis reseruauit: Quod ergo naturae humanae ex omni¬
potentis dĩ dono seruatum ẽ. quaratione poterit a sa cribaptis matis grã
prohibere : In illo quippe misterio in quo om̃is culpa funditus extin¬
quitur ualde stultum ẽ. sidonũ grãe contradicere posse uideatur
Cumuero enixa suerit mulier post quođ di es debeat ecclesiã intrare
testamenei u&eeris p̃ceptione didicisti . ut promasculo diebis xxxiii.
endum est: quia inniysterio accipitur. Namsi hora eadem qua
genuerit actura gras intra ecclesiam nullo peccati pondere graua¬
tur. Noluptas & enim carnis nondolor inculpa est. In carnis
autẽ commixtione uoluptasẽ. Nam ĩ prolis ꝓlatione gemitus
Vnde & ipsi primae matriom̃ĩum dicitur Indo loribus paries

Expanded text:
funditus exstinguere noluit, et immortalitatem homini pro pecfunditus exstinguere noluit, et immortalitatem homini pro peccato suo abstulit; et tamen pro benignitate suae pietatis, fecunditatem ei sobolis reservavit. Quod ergo naturae humanae ex omnipotentis Dei dono servatum est, qua ratione poterit a sacri baptismatis gratia prohibere? In illo quippe mysterio, in quo omnis culpa funditus exstinguitur, valde stultum est, si donum gratiae contradicere posse videatur. Cum vero enixa fuerit mulier , post quot dies debeat ecclesiam intrare, Testamenti veteris praeceptione didicisti , ut pro masculo diebus trigintaendum est quia in mysterio accipitur. Nam si hora eadem qua genuerit, actura gratias intrat ecclesiam, nullo peccati pondere gravatur: voluptas etenim carnis, non dolor in culpa est. In carnis autem commixtione voluptas est; nam in prolis prolatione gemitus. Unde et ipsi primae matri omnium dicitur: In doloribus paries
Abbreviated transcription (Latin):
nemorte preccupstur⁊ quod genuert: post quodđdies hoc licent sa¬
eri bap̃tismatis sacramenta percipere. aut post quantũ temporis hui¬
possit uir suus in carnis copulatione coniunꝗ aut si menste uar
consueadine tenetur: anecclesiã intrare eibiceat. aut sacme com¬
munionis sacramenta ꝓcipere : Aut uir suae coniugi ꝑmuxtus pri¬
us quam lau&ur aqua siec desiam possit inttare uł aim ad mrste¬
rium cõmunionis sacrae accedere quȩ omĩ rudi anglorum genti
quisitam: Cui iam& responsum reddi disse me arbitror.
Sedboc quodipse dicere & sentire potuisti. Credo quia mea apud
it uolueris responsione firmari Mulier & enim pregnans cur
nondeb& baptitari: Cum non sit ante om̃ipotentis di occulos culpu
ainiua fecunditas carnis. Nã cumprimi parents nr̃ inpandr so
deli quissent in moralitate quamacceperant reccodi uidicio per¬
dider i Quia itaque isdem omnp̃s ds̃ humanũ genus procul pasiu

Expanded text:
ne morte praeoccupetur quod genuerit, post quot dies hoc liceat sane morte praeoccupetur quod genuerit, post quot dies hoc liceat sacri baptismatis sacramenta percipere? aut post quantum temporis huic vir suus possit in carnis copulatione conjungi? aut si menstrua consuetudine tenetur, an ecclesiam intrare ei liceat, aut sacrae communionis sacramenta percipere? aut vir suae conjugi permistus, priusquam lavetur aqua, si ecclesiam possit intrare? vel etiam ad mysterium communionis sacrae accedere? Quae omnia rudi Anglorum genti quisitam, cui jam et responsum reddidisse me arbitror. Sed hoc quod ipse dicere et sentire potuisti, credo quia mea apud te volueris responsione firmari. Mulier etenim praegnans cur non debeat baptizari, cum non sit ante omnipotentis Dei oculos culpa aliqua fecunditas carnis? Nam cum primi parentes nostri in paradiso deliquissent, inmortalitatem quam acceperant recto Dei judicio perdiderunt. Quia itaque isdem omnipotens Deus humanum genus pro culpa sua
Abbreviated transcription (Latin):
Quis. forte indisciplinis uigore tepidus exiffat tuae frat̃nitatis
teloaccendendus est. Cui&iam epłis fecimus ut cumtuae sci
cneatoris nr̃i uissioni contraria ab ep̃orum moribus conpescat: Ipse
sed siuadendo blandiendo bona quoq: oꝑa corũ imititioni monstrando
prauorum mentes ad sc̃itatis studia reforma Qua sc riptum est
mlege Peralienam mes sẽ transiens falcemmuetere nondeb&x sedmanis¬
picas conteitre & manducare falcc̃ enm iudicu mittert non poces inea
seg& e qucalten uid& ur esse cõmissa. Sed paffectum bom operis
ftumenta dominica uitiorum suorũ paleis expolia & ineedesiae
corport monendo & psuadendo quasi mandendo conuesto: Quid¬
ceantur in firm ꝑsuasione roborentur. ꝓuersi auetoritate cor¬
rigantur
nterro gatio augustini si pregias mulier debeat baptitari aut pos¬
quam genueric posquantum tempus possit eclesiã intrre aut aũ

Expanded text:
Qui si forte in disciplinae vigore tepidus existat, tuae fraternitatis Qui si forte in disciplinae vigore tepidus existat, tuae fraternitatis zelo accendendus est. Cui etiam epistolas fecimus, ut cum tuae sanCreatoris nostri jussioni contraria ab esed suadendo, blandiendo, bona quoque opera eorum imitationi monstrando, pravorum mentes ad sanctitatis studia reforma: quia scriptum est lege: Per alienam messem transiens, falcem mittere non debet, sed manu spicas conterere et manducare . Falcem enim judicii mittere non potes in ea segete quae alteri videtur esse commissa; sed per affectum boni operis, frumenta dominica vitiorum suorum paleis exspolia, et in Ecclesiae corpore monendo et persuadendo quasi mandendo converte. Quidceantur, infirmrigantur. VIII. Interrogatio Augustini. Si praegnans mulier debeat baptizari? aut postquam genuerit, post quantum tempus possit ecclesiam intrare? aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s disparuit. Ac me air solum in medio tenebrarum
in t̃missione modo alta p&erent modo ima barathi repe¬
terent: Cerno omniaq̃ ascendebant fastigia flãmarum¬
plena esse spiritibus hominum . qui instar fauillarum
cumsumo ascendentium nunc ad sublimora proicerentur

Expanded text:
s disparuit, ac me solum in medio tenebrarum intermissione modo alta peterent, modo ima baratri repeterent, cerno omnia quae ascendebant fastigia flaplena esse spiritibus hominum, qui instar favillarum cum fumo ascendentium nunc ad sublimiora proicerentur
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Quicum undi que uersum hostibus & cecitate tene¬
brarum conclusus huc illucq oculos circum ferrem si forte
aliunde quid auxilii quosaluarer aduenuir&. Apparuit re
bras: quia paulatim crescens & ad me ocuis festinans ubi
ad propinquabit disꝑsisunt & auferunt᷑ om̃s quime for

Expanded text:
bant. Qui cum undiqueversum hostibus et caecitate tenebratum conclusus huc illucque oculos circumferrem, si forte alicunde quid auxilii quo salvarer, adveniret, apparuit retbras, qui paulatim crescens et ad me ocius festinans ubi adpropinquavit, dispersi sunt et aufugerunt omnes qui me for
Abbreviated transcription (Latin):
BITANIA OTOCAN INSULA CUCONDAMM¬
t albioauiotuen fu̾it inter septem trionem x occiden¬
tem locutiesł germanie galliae hispaniae
maxinus europe partibus multo inter uallo ad¬
uersa quae permilia passuum. dace. lobertam

Expanded text:
tania Oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta
Abbreviated transcription (Latin):
se audire uellent precepit. nedomum eius intrarat
neque decibis illius acciperent Contemꝑsit auten
domum eiuis. Qui cumabiss& obuiauit ei antestis
At rex intuens eũ mox treme factus desiliuit aequ

Expanded text:
se audire vellent praecepit ne domum ejus intrarent se audire vellent praecepit ne domum ejus intrarent neque de cibis illius acciperent. Contempsit autemdomum ejus: qui cum abiisset, obviavit ei antistes. At rex intuens eum, mox tremefactus desiluit  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
cogibiminatur quorum prior locus est inmpa pent eamiis
secondus itripa tanensis in quibus collecto examine ftmilo¬
sum etist. disciplinam utae regilis in quantũ rudes adbrea¬
pere poterant eustodine dociut Cumque dempose no
pau co in praefita prouincia gaudente rege congaudent
uniuerso populo uitae caelestis institutio cotidianum i¬
mer&: auginentum. Contigit ipsũ regem instigante om̃i
Quicum interrogarentur quare hoc fecerint nil aliud i¬
pondere potuerunt. nisi ob hoc seratos suis se & inimi
talis erat culparegis proqua occderetur: quod euangedia
precepta deuoto corde seruar& Inqua tameneiuis mori
innoxia iuxta prac dictum iundĩ uera est. culpa puni
habuerat enim unus exhis quieum oc ciderunt comis
inlicitum coniugium: qđ cum ep̃s prohibere & cors¬
re nom poss&: ex cõmunicauit eum: atque om̃ibus i

Expanded text:
cognominatur: quorum prior locus est in ripa Pentae amnis, cognominatur: quorum prior locus est in ripa Pentae amnis, secundus in ripa Tamensis: in quibus, collecto examine famulorum Christi, disciplinam vitae regularis, in quantum rudes adhuc capere poterant, custodire docuit. Cumque tempore non pauco in praefata provincia, gaudente rege, congaudente universo populo, vitae caelestis institutio quotidianum sumeret augmentum, contigit ipsum regem instigante omnium qui cum interrogarentur quare hoc facerent  Al., cur hoc fecerint, nil aliud respondere potuerunt, nisi ob hoc se iratos fuisse et inimicos Talis erat culpa regis pro qua occideretur, quod evangelica praecepta devoto corde servaret: in qua tamen ejus morte innoxia, juxta praedictum viri Dei, vera est ejus culpa punita. Habuerat enim unus ex his qui eum occiderunt comitibus, inlicitum conjugium, quod cum episcopus prohibere et corrigere non posset, excommunicavit eum, atque omnibus qui
Abbreviated transcription (Latin):
abosui rege ut aliquos sibi doctores dar& quigentem
suam ad sidem xp̃i conuerterent ac fonte salutari ab¬
luerent: Atille mittens ad prouinciam medi terraneo¬
rum anglorum clamauit ad se uirum dĩ cedd&. dato
illi socio altero quodam pres bitero. misit predicare uer¬
bum orientali saxonum. ubicum omiã ꝑ ambulantes
multam dnõ ecclesiam congregassent. Contigit tempo
re quodam eundem cedde redire domumiac perue¬
nire ad ecdesiam lindis farnensem. propt̃ conloquium
sinani epĩ, Quiubi pros peratum ei opus euangelii com¬
uocatis ad se in ministerium ordinationis. aliis duob epis,
Quiacceptu gradu episcopatus redut ad prouinciam a niuore
autontate coeptum opus explens fecit ꝑloca ec clesus p̃s¬
bitros & diaconos ordinauit. quise in uerbo fide & miuiste¬
no baptitandi adunuarent maximae inciuitate qedelin qui
saxonum uthancestir appelatur: Sed inilla quoe elabur

Expanded text:
ab Osuiu rege ut aliquos sibi doctores daret, qui gentem ab Osuiu rege ut aliquos sibi doctores daret, qui gentem suam ad fidem Christi converterent ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad provinciam Mediterraneorum Anglorum, clamavit ad se virum Dei Cedd, et dato illi socio altero quodam presbytero, misit praedicare verbum genti Orientalium Saxonum. Ubi cum omnia perambulantes multam Domino Ecclesiam congregassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, ac pervenire ad ecclesiam Lindisfaronensem, propter conloquium Finani episcopi; qui ubi prosperatum ei opus Evangelii comentalium Saxonum, vocatis ad se in ministerium ordinationis aliis duobus episcopis: qui accepto gradu episcopatus, rediit ad provinciam, et majore auctoritate coeptum opus explens, fecit per loca ecclesias, presbyteros et diaconos ordinavit, qui se in verbo fidei et ministerio baptizandi adjuSaxonum Ythancaestir appellatur. Sed et in illa quae Tilaburg
Abbreviated transcription (Latin):
& pedibus conculcata in terram uerterentur. dm̃ potius intel¬
legendum maiescate. in conprehensibilem humanis occulis
iniusibilem om̃ĩpotentẽ a  ernum. quicaelum & terram
& humanũ genus creass&. regera & iudicaturus ess&&
orbem inae quitate. cuius sedes acerna non inuili & caduco
dum : quia om̃s qui uoluntatẽ eius a quo creatisunt disce¬
rent & facerent. a& erna ab illo premia essent ꝑceptu¬
ri: Haec & huius modi multa cum rex osii. regisicberto
amicali & quasi frat̃no consilio saepe in culcar&. tandem
uiuante amicorum consensu credidit. & facco cumsius
consilio cum ex ortatione fauentibus cunctis & ad nuen¬
tibus fidei. baptiratus est cum eis a finano ep̃o iniulla re¬
gia cuius supra meminimus. qui cognominatur ad murũ
Est enim uixta murum quo olim romani brictaniam in su¬
la praecinoxere. Xii milibus passuum mari orienta¬
li secr&a: Igitur rex sic bertus a&̃erni regni iam ciis
effectuis. temporalis sui regem sedem pecut. Postulans

Expanded text:
 pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intelligendum majestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et judicaturus esset orbem in aequitate; cujus sedes aeterna non in vili et caduco dum, quia omnes qui voluntatem ejus a quo creati sunt discerent et facerent, aeterna ab illo praemia essent percepturi. Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu regi Sigbercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem juvante amicorum consensu credidit, et facto cum suis consilio, cum exhortatione, faventibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in villa regia cujus supra meminimus , quae cognominatur Ad murum. Est enim juxta murum, quo olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, duodecim millibus passuum a mari Orientali secreta. Igitur rex Sigberct aeterni regni jam civis effectus, temporalis sui regni sedem repetiit  Al., petiit, postulans
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ep̃s parit̃ desiluit. sed erat enim & ipse in aequo. Iratus autẽ
tetigit regem iacentem uirga quamtenebat manu. & pontisica¬
li auctoritate protestatus. dico tibi inquid. quia noluistite & con¬
tinere ad omo ꝑditi & damnati illius. tuinipsa domu moriha¬
bes Sed credendum est. quia talis mors iuri religiosi. Nonsolũ
talem culpam diluerit. sed &iam meritum eius ciuxerit. Quia
nimirum obcausam pi&atis quia propt̃ obseruantiam mandato¬
rum xp̃i contigit Suc cessit autẽ sic berto in regnum siud hebnis
silius sex baldi quibaptizatus est ab ipso cedde in proiuntia orien¬
talium anglorum inuicco regio quidicitur rendlesam id est man¬
sio rendili: Suscepitque cum ascendentẽ defonte scõ aedilual¬
dus rex ipsius gentis orientalium anglorum. frat̃ anna regis eorun

Expanded text:
episcopus pariter desiluit: sederat enim et ipse in equo. Iratus autem tetigit regem jacentem virga quam tenebat manu, et pontificali auctoritate protestatus  Al., protestans: « Dico tibi, inquit, quia noluisti te continere a domo perditi et damnati illius, tu in ipsa domo mori habes. » Sed credendum est quia talis mors viri religiosi non solum talem culpam diluerit, sed etiam meritum ejus auxerit: quai  Al., quae nimirum ob causam pietatis, quia propter observantiam mandatorum Christi contigit. Successit autem Sigbercto in regnum Suidhelm, filius Sexbaldi DCLX, qui baptizatus est ab ipso Cedde in provincia Orientalium Anglorum, in vico regio qui dicitur Rendlaesham, id est, Mansio Rendili; suscepitque eum ascendentem de fonte sancto Aedilvald rex ipsius gentis Orientalium Anglorum, frater Anna  Al.,
Abbreviated transcription (Latin):
condi deber&. Addidit autẽ uir &iam lacrimas p̃cibus
diligent̃ obsecrans ut intrar& oraturus proillo quia multum
neces saria sibi ess& uita ipsius. Creder& uero quia sulle
melius haber&. Intrauit ergo illo ep̃s & uidit eum mestisom¬
nibus iam mosti proximum positumque loculum iuxta
eum in quo sepeliendus pomi deber&. Dixitq orationem
ac benedix̃ eum. & egrediens dixit solito consolantium ser¬
mone bene conualescas &cito: cũq p̾haec sederent adm̃sã
misit puer addomium suam rogans sibi poculum uini mittere
quia si tir&: Gauisus ille multum quia bibere poss&
misit ei calicem umi benedic tum ab ep̃s. quẽ utbibit surrex̃
continuo &ue terno ufirmitatis discusso induit se

Expanded text:
condi deberet. Addidit autem vir etiam lacrimas precibus, condi deberet. Addidit autem vir etiam lacrimas precibus, diligenter obsecrans ut intraret oraturus pro illo, quia multum necessaria sibi esset vita ipsius; crederet vero quia si ille melius haberet. Intravit ergo illo episcopus, et vidit eum moestis omnibus jam morti proximum, positumque loculum juxta eum in quo sepeliendus poni deberet; dixitque orationem ac benedixit eum, et egrediens dixit solito consolantium sermone: Bene convalescas, et cito. Cumque post haec sederent ad mensam, misit puer ad dominum suum, rogans sibi poculum vini mittere, quia sitiret. Gavisus ille multum quia bibere posset, misit ei calicem vini benedictum ab episcopo; quem ut bibit, surrexit continuo, et veterno infirmitatis discusso, induit se
Abbreviated transcription (Latin):
adreficien dum: miserat autẽ ep̃s ulieri quae infirma iace¬
bat deaqua benedicta que in dediationem ec elesiam conse¬
crauerat. serunum dehis qui metum uenerant fratribus pre¬
cipiens ut qgustandam illi dar&: & cubi cumq maximunei
dolorem messẽ didiciss& & deipsa eam aliqua lauar & qe
ut factum ese surrexit statim milier sana. & fionsolum se
infirmitate longa curare sed & ꝑditas dudum iures recepis¬
se sentiens obtulit poculum ep̃o ac nobis ceptumque munis¬
terium a nobis onũbus ꝓpinandi usque ad prandium conple¬
suiss& ardoribus fatigata ad tactum manus dominicae
surrexit & sanitate simul ac uirtute recepta ministrabat. eis
Nlio tempore uocatus ad dedi candam ecł comitis
uocabulo addi. Cumpostulatus compless& ministerium.
rogatus est ab eodem comite intrare adunum depueris eius.
quia cerrima egritudine p̃mebatur. Ita ut deficiente penitus
Cii & iam loculus iam tunc erat p̃paratus in quo defunctis

Expanded text:
ad reficiendum. Miserat autem episcopus mulieri quae infirma jacebat, de aqua benedicta quam in dedicationem ecclesiae consecraverat, per unum de his qui mecum venerant fratribus, praecipiens ut gustandam illi daret, et ubicunque maximum ei dolorem inesse didicisset, de ipsa eam aqua lavaret. Quod ut factum est, surrexit statim mulier sana, et non solum se infirmitate longa carere, sed et perditas dudum vires recepisse sentiens, obtulit poculum episcopo ac nobis: coeptumque ministerium nobis omnibus propinandi usque ad prandium complefuisset ardoribus fatigata, ad tactum manus Dominicae surrexit, et sanitate simul ac virtute recepta, ministrabat eisitem tempore vocatus ad dedicandam ecclesiam comitis vocabulo Addi, cum postulatum complesset ministerium, rogatus est ab eodem comite intrare ad unum de pueris ejus qui acerrima aegritudine premebatur, ita ut, deficiente penitus s esse videretur; cui etiam loculus jam tunc erat praeparatus in quo defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
liud quoq non multum huic dissimile miraculum dep̃fato
antestite narrauit idem abbas dicens. Uilla erat comitis
ciusdam quiuocabatur buch non longe amonas terio nõ. idẽ
me diebus erat acerbussimo languore detenta. ita ut tribus sep¬
timanis non poss& decubiculo in quo iacebat foras efferri.
Contigit autẽ eo tempore uirum dĩ illo ad dedicandam
ecclesiam. ab eodem comite uocari. Cumq dedicata ess&
ecclesia. rogauit comes eum ad prandendum indomum suã
erat debere reuerti. Atille obnoxius p̃cibus instans uo
cauit & iam se elemosinas pauperibus daturum. dummo¬
do ille dignaretur eo die domum suam ingrediens ieu¬
nium solluere. Rogaui & ego unacum illo promittens
&iam me elemosinas in alimoniam in opum dare. dum do¬
mum comitis pransurus ac benedictionẽ daturus intrar& :
Cumq hoc tarde ac difficult̃ in ptraremus. in trauimus
tum

Expanded text:
liud quoque non multum huic dissimile miraculum de praefato antistite narravit idem abbas, dicens: « Villa erat comitis cujusdam qui vocabatur Puch, non longe a monasterio nostro, id est, me diebus erat acerbissimo languore detenta, ita ut tribus septimanis non posset de cubiculo in quo jacebat, foras efferri. Contigit autem eo tempore virum Dei illo ad dedicandam ecclesiam ab eodem comite vocari. Cumque dedicata esset ecclesia, rogavit comes eum ad prandendum in  Al. om. me  Al., proximum erat, debere reverti. At ille, obnixius precibus instans, vovit etiam se eleemosynas pauperibus daturum, dummodo ille dignaretur eo die domum suam ingrediens jejunium solvere. Rogavi et ego una cum illo, promittens etiam me eleemosynas in alimoniam inopum dare, dum ille domum comitis pransurus ac benedictionem daturus intraret. Cumque hoc tarde ac difficulter impetraremus, intravimus tem
Abbreviated transcription (Latin):
Lex quo brittaniã uenit theodorus osui rex nordan hymbro¬
um pressus est in firmitate qua & mortuus est anno a& atis

Expanded text:
ex quo Brittanniam venit Theodorus, Osuiu rex Nordanhymbrorum, pressus est infirmitate, qua et mortuus est anno aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
eius uidit &iam suum infelix int̃ tales carcerem quo mise¬
rabilios ipse disperata salute perir&. Sed inuentibus
quihaet cognouissent. causam salutis sua ꝑditione re¬
linquer&. factum est hoc nuꝑ inproiuntia bernitiorum
ao longe lateque diffamatam multos ad agendam &¬

Expanded text:
ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miseejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe lateque diffamatum, multos  Al.,
Abbreviated transcription (Latin):
similis. Coepit narrare quia uider& inftros aꝑtos & satanan
quiocciderunt dnm̃ iuxta eum flammis ultrcibis contraditũ
inquorum uicina inquit cumisera michilocum despicio a&
diligent̃ exhortari ut uel tunc positus ad huc incorpore pae
modo tempus uitam mutandicã ipse iuderim indicium
in eum iamꝰ eẽ compl&um talia dicens sme sine iatico
salutis obuit & corpus eius inulti miserit. locis monas teru
lumatum. ręque aliquis proeo uelmissas facere uel psalmos
cantares uel ꝑsaltĩ: orare p̃sumebat. O quam grandi distan
stephanus passurus mortẽ proueritate uidit caelos aptos
uidit gloriam dĩ & ibm stantem addextris dĩ. &ubi erat
futuris ipse post mortem pubi oculos m̃tis ancemortẽ
quae laeior occumber& misit. At contra faber iste tene¬
brosȩ mentis & accissionis inminente morte iuidit aꝑta
tarthara uidit dampnationem diaboli & sequatum

Expanded text:
similis coepit narrare, quia videret inferos apertos et Sathanan similis coepit narrare, quia videret inferos apertos et Sathanan qui occiderunt Dominum, juxta eum flammis ultricibus contraditum: in quorum vicinia, inquit, heu misero mihi locum despicio  Adiligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore poenmodo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi distantStephanus passurus mortem pro veritate, vidit caelos apertos, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium
Abbreviated transcription (Latin):
oxii autem ipse fratrem que mutinam non nossem
cuius &iam nomen si hoc aliquid prodess& dicere
poss&̾. Positum in monas terio nobili sedipsum ignobilit̃ uiuen¬
tem: corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac maigribus
loci atque ad castigatiorem uitam conuerti ammon ebat᷑.
& quam uis eos audire noluiss&. tolerabatur tamen eis lon¬
ganimit̃ obnecessitatẽ operum ipsius exteriorum. Erat
autem fabrili arte singularis. seruiebat autẽ multum
ebri&ati & caeteris uitae remissioris inlecaebris. magisq
in afficina sua die noc tuque residere. quam ad psallendũ
atq orandum in ecclesia audiendumq: cum fracribiis lierbũ
uitae cuncurere consucrat Unde accidit illi quod solent
dicere quidam quia quinonuult ecdesiae ianuam sponte
humliatus in gre di necesse hab& ingeniam inferni non spon¬
te dampnatus i ntroduci. Percussus enm languore acq ad extre¬
ma ꝑductus. Uocauit fratres & multum merens hac dampnato

Expanded text:
ovi autem ipse fratrem, quem utinam non nossem, cujus etiam nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem; positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac majoribus loci, atque ad castigatiorem vitam converti ammonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter, ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlecebris; magisque in officina sua die  Al., diu noctuque residere, quam ad psallendum atque orandum in ecclesia audiendumque cum fratribus verbum vitae concurrere consuerat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus vocavit fratres, et multum moerens ac damnato
Abbreviated transcription (Latin):
secum erant donabat & insuꝑ offerebat uc siuell& parcẽ gallia¬
rum non mimimam illi regendam cõmit terae ac filiam fracrisin
urgnem illi coniugem dar& cumque ipse loco ad optiu sẽ
e& peregrinus habere dignara unr. Respondic proposit ntic
se magis alterius conuersationus habert acquides ꝑsatra telis¬
romam dato duce itiners & custis simul quae nec esseas posce¬
iun doctissimi ac sc̃issimi bonifacu iudelic& archi diaconis
quicelam consiliaruis erit apostolici papue ciuuis prcuto napue
cuos liu qdioriuri libros. exordine didicit cumpotum paselue
ratio nabilem & alia multa quas in patria. Nequuient ec desias¬
ricis disciplinis ac comoda eodem macis ero stelendes erris¬
aois onsmnenses aliquot abi studiis ec cuipacus felicibus exigisse
adeonsus st abeo & intanto habitus amore. ut here deri siboalã
useit int fici. quem adlo cum quidem quo de colenelos me senitu
prodibente pasit oe cũbent sed huc ubi peregre nuocar tent eti¬

Expanded text:
secum erant, donabat: et insuper offerebat, ut si vellet, partem Galliarum non minimam illi regendam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumque ipse loco adoptivi sempesset peregrinus, habere dignaretur, respondit propositum se magis alterius conversationis habere, atque ideo, patria relicRomam DCLIV, dato duce itineris, et cunctis simul quae necessitas posceviri doctissimi ac sanctissimi, Bonifacii videlicet archidiaconi, qui etiam consiliarius erat apostoluor Evangeliorum libros ex ordine didicit, computum Paschae rationabilem, et alia multa quae in patria nequiverat ecclesiasticis disciplinis accommoda, eodem magistro tradente percepit; et cum menses aliquot ibi studiis occupatus felicibus exegissetattonsus est ab eo, et in tanto habitus amore, ut heredem sibi illum jussit interfici, quem ad locum quidem quo decollandus erat, secutprohibente, pariter occumbere. Sed hunc ubi peregrinum atque oriun
Abbreviated transcription (Latin):
statutũ est sio dali decr& o ut prouintia australium saxo¬
num quae eatenus aduitatis uentanae. cui tuno danihel
prae erat parro chiam ꝑtinebat. & ipsa sedem episco palem
ac proprium habera episcopum. Consecratus quae esteis pn¬
mus antiste eadberet quierat abbas monasterii beatae me¬
suscepit officium pontisicatus ipso autẽ ante aliquod añ
exhac luce subtracto episcopatus usque hodie cessauit xn

Expanded text:
DCCXI statutum est synodali decreto, ut provincia Australium SaxoDCCXI statutum est synodali decreto, ut provincia Australium Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanae, cui tunc Danihel praeerat, parochiam pertinebat, et ipsa sedem episcopalem ac proprium haberet episcopum: consecratusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae mesuscepit officium pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavit.
Abbreviated transcription (Latin):
streniussime p̃suit ambo & in rebus ecclesiastiois & inscientia
scripturarum sufficient̃ instructi. Deniq alhelm. cumadhuo
eã praesbit̃ & abbas monas teri quod mahildusi urbem noncu¬
pat scripsit iubente si nodo suae gentis librum egregium ad¬
uensus errorem brit tonẽ quouel pascha non suo tempore cae¬
lebrant uelalia ꝑplura ecclesi asticae castitati & paci contrara
gerunt. multosq: eorum quis a xonibus subditi erant britto¬
nes ad catholicam dominici paschae cȩlebrationẽ huius
lectione ꝑdux̃ scripsit & deuirgitate librum ex imium
quem in exemplum sedulii geminato opere & uersibus exa¬
m&e ris & prosa composuit. scripsit & alia non nulla ut pote
uir unde cumq doctissimus. Nam & sermone nitidus. & scrp¬
turarum ut dixit tam liberalium quam et clesasticarũ erat eru¬
ditione mirandus. quo de functo pontificatum pro eo susci
multum erditus quibus episcopatum adminis trantibus

Expanded text:
strenuissime praefuit: ambo et in rebus ecclesiasticis, et in scientia strenuissime praefuit: ambo et in rebus ecclesiasticis, et in scientia Scripturarum sufficienter instructi. Denique Aldhelm, cum adhuc esset presbyter, et abbas monasterii quod Maildufi urbem nuncupant, scripsit, jubente synodo suae gentis, librum egregium adversus errorem Brittonum, quo vel Pascha non suo tempore celebrant, vel alia perplura ecclesiasticae castitati et paci contraria gerunt, multosque eorum qui Occidentalibus Saxonibus subditi erant Brittones, ad catholicam Dominici Paschae celebrationem hujus lectione perduxit. Scripsit et de Virginitate librum eximium, quem in exemplum Sedulii geminato opere, et versibus hexametris, et prosa composuit. Scripsit et alia nonnulla, utpote vir undecumque doctissimus: nam et sermone nitidus, et scripturarum, ut dixi, tam liberalium quam ecclesiasticarum erat eruditione mirandus. Quo defuncto, pontificmultum eruditus. Quibus episcopatum administrantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uir ac iustus & episcopalem uitam siue doc trinam mags
iñ sito sibi uirtutum amore quamlectionibus institutus ex er¬
cebat. demque reuerentissimus antisces pecthelm dequo
insequentibiis suo loco dicendum est. Qui cum suec essore
euis aldhelmo multo tempore adhuc diaconus siue mo-¬
nichus suit. Referre est solitus quod in loco quode functus
est obmeritum sc̃itatis eius multa sanitatum sint conper¬
mnrea mura cula homines que prouintiae illius ab latum in¬
depuluerem propt̃ languentes inaquam mit tere at q huuꝰ
gustum siue aspsionem mulgis sanitatem egrotis & hominibus
& peccoribus conferre propt̃ quod frequenti ablatione pulueris
saenfossa sit ibidem facta non minima quode functo episcopatũ
proiuntiae illius in duas parrochias diuisus est una data damha
quamusque hodie regit. Altera aldhelmo cui annis quat tuor

Expanded text:
vir ac justus et episcopalem vitam, sive doctrinam magis vir ac justus et episcopalem vitam, sive doctrinam magis insito sibi virtutum amore quam lectionibus institutus exercebat. Denique reverentissimus antistes Pecthelm, de quo in sequentibus suo loco dicendum est, qui cum successore ejus Aldhelmo multo tempore adhuc diaconus sive monachus fuit, referre est solitus, quod in loco quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus multa sanitatum  Al. om. sanitatum sint patrata miracula, hominesque provinciae illius solitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam mittere, atque hujus gustum sive aspersionem multis sanitatem aegrotis et hominibus et pecoribus conferre: propter quod frequenti ablatione  Al., oblatione pulveris sacri, fossa sit ibidem facta non minima. Quo defuncto, episcopatus provinciae illius in duas parochias divisus est. Una data  Al. add. est Daniheli, quam usque hodie regit; altera Aldhelmo, cui annis quatuor:
Abbreviated transcription (Latin):
lum cam duplicem inualle hab& ubisepulchra patri areba¬
num quadrato muro circum dantur capitibus uersis ad aqui¬
lonem & haec singula singulis tecta lapidibus instar basi licas
dolatis traem patri ar charum candidis adam obserunoris &
uilioris operis quiaut longe ab illis abborealem extremamq
anonumentis his ad boream herbosus ualde & floribus cam¬
pestrem habens in uerticae planiciem incunus aquilo nali pas¬
ce quȩrcus ab rahae duorum hominum altitu dins truncus
aecłesiae cir cum datiest haec deopusculis excerptam ꝑfati scrip¬
cons ad sensum quidem uerborum ilius sedbreuioribus strictis q
conprehensa sermonibus nris adutilitatẽ legentium istorus
uelimipso illo uolumine uel ineo quo ddeillo dudum stric tum
excerpsimus epitomate requirat:¬
A de fune tus est anno regni si xex nec dum inpl&o eui suc¬
cedens inimperiũ filius sinus orr& puer octo circit̃ annorũ
regnauit anno xi hinus regni principio ancistes occidentaliũ

Expanded text:
luncam duplicem in ualle habet, ubi sepulchra patriarcharum quadrato muro circumdantur, capitibus uersis ad aquilonem, et haec singula sdolatis; trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilioris operis, qui haud longe ab illis ad  Al., in borealem extremamque Al. add. est a monumentis his ad boream, herbosus valde et floridus, campestrem habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis vel in ipso illo volumine, vel in eo quod de illo dudum strictim excerpsimus, epitomate requiratm defunctus est anno regni sui vicesimo necdum impleto; cui succedens in imperium filius suus Osred, puer octo circiter annorum, regnavit annis undecim. Hujus regni principio antistes occidentalium
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iponcifex in magna deuotionẽ compleuit pse primus ibiopus
euanglicum coepit. Ibi ergo gemem cum noua dĩ plebe felicit
oxigens sic romam uenienti iter rep&it xubi causa eius
uentilati st presente agatone papa & pluribus ep̃is unuerso¬
rum uidicio absq crimine accusatus fuisse & episcopatu eẽ

Expanded text:
pontifex in magna devotione complevit , ipse primus ibi opus evangelicum coepit. Ibi ergo hiemem cum nova Dei plebe feliciter exigens, sic Romam veniendi iter repetiit; et ubi causa ejus ventilata est, praesente Agathone papa et pluribus episcopis, universorum judicio absque crimine accusatus fuisse  Al., fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Quo ad huc intransoarins partibus demorante consecraͭ sest. in
epis copatum eb oraci iubente rege osin oceadda uir sc̃s̃ ut supra
memoratum ẽ & tribus annis ecclesiam sublimitf regens de¬
hinc ad monasterusin quod est in la estingei curam seces sit. Accipi¬
ente ul srido episeo patum totius nor lan brmbroram prouintus
quudemde regnante ego frido pulsuis est ab epis copatu & alu ꝓ¬
ala conseeriti antistites quorũ supra memi nimus romã que iturꝰ
& quoram a postolieo papa causam dieturis ubi nauem conscendi
flante. fauomo pulsus ẽ. fresiam & honorisicȩ susceptus adb arbi¬
ris acrege illorum aldgilso p̃dicabat eis xp̃m. Et multa eoriꝰ
fente sa luatons abluit. & quo& post modum uilb ror direuertas¬

Expanded text:
Quo adhuc in transmarinis partibus demorante, consecratus est in Quo adhuc in transmarinis partibus demorante, consecratus est in episcopatum Eburaci, jubente rege Osuio, Ceadda vir sanctus, ut supra memoratum est, et tribus annis Ecclesiam sublimiter regens, dehinc ad monasterii sui, quod est in Laestingaei, curam secessit, accipiente Uilfrido episcopatum totius Nordanhymbrorum provinciae. Qui deinde regnante Ecgfrido, pulsus est episcopatu DCLlo consecrati antistites, quorum supra meminimus: Romamque iturus, et coram apostolico papa causam dicturus, ubi navem conscendit, flante Favonio pulsus est Fresiam, et honorifice susceptus a Barbaris ac rege illorum Aldgilso, praedicabat eis Christum, et multa eorum fonte Salvatoris abluit; et quod postmodum Uilbrord rever
Abbreviated transcription (Latin):
& ille quicatholicum eumeẽ conperiit mox donauit terram
x. famularum in loco quidicitur stanfort & non multum post
ibi monasterium his quiscottos sequebantur. uerum quia illi
post modum optione data maluer̃ loco caedere quam pascha
catholicum caceeros quaertus cacomcos uixta romanȩ aposto¬
licȩ ecclesiae consu&udinẽ recipere. Dedit hoc illi quem meliorib
p̃fati regis presbit̃ ordinatus est in eodem monasterio. ab agilbercto
ep̃o gerussorum ciuus supra meminimus desiderante rege ut uirtan¬
te crudicionis ac religionis sibi specialit̃ indiuiduo comititui sace¬
dos eoẽ. ac doctor quem nonmmuilto post detecta & eliminata ut & su
pra dociumus scottorum secta galliam mit tens cum consilio atq
consensi patris sui osuui episcopum sibi rogauit ordinari. cum
cã dinorum. ciexit̃ triquita. eodem agil bereto tunc episcopatũ
anciscis conuenientes multum honerificae ministerium impleuuẽ

Expanded text:
 illi, quia catholicum eum esse comperit, mox donavit terram decem familiarum in loco qui dicitur Stanford, et non multo post ibi monasterium his qui Scottos sequebantur. Verum quia illi postmodum optione data maluerunt loco cedere, quam Pascha catholicum caeterosque ritus canonicos juxta Romanae et apostolicae Ecclesiae consuetudinem recipere, dedit hoc illi, quem melioribus d jussionem praefati regis presbyter ordinatus est in eodem monasterio ab Agilbercto episcopo Geuissorum, cujus supra meminimus, desiderante rege ut vir tantae eruditionis ac religionis sibi specialiter individuo comitatu sacerdos esset ac doctor. Quem non multo post detecta et eliminata, ut et  Al., om. et supra docuimus, Scottorum secta Galliam mittens, cum consilio atque consensu patris sui Osuiu, episcopum sibi rogavit ordinari, cum esset annorum circiter triginta, eodem Agilbercto tunc episcopatum antistitis convenientes, multum honorifice ministerium impleverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
romam & quiad sedem a postolicam ritus ecclesiasticisiue monaste¬
nales seruarentur uidere. quod cum fratribis referr&: laudauer̃
eius propositum eumq id quod mente disposuerat ꝑficere siu
debant. Atille confestim ueniens ad reginam eanfledam quia
sociatus. Indicauit ei desiderium sibim& esse beatorum apos¬
tolorum limina uisitandi quaedelect̾ata bono adholescentis
proposito misit eum cantiꝰ adregem er conberctum quierat
silius. auunculi sui. postulans ut eum honorificae romam trans¬
miter&. Quo tempore ubi gradum arc hi ep̃i honorius unus ex
discipulis beatipapae gregoriiuir in rebus ecclesiasticis sublimẽ
institutus seruabat: Ubi cumaliquandiu demoratus adholescen
illo alius adholescens nomine bis cob cognom̃to benedictus deno¬
bilib anglorum cupiens & ipse romam uenire. cuius suprame¬
minimus. Huius ergo comitatui rex sociauit uilsidum ut quat

Expanded text:
Romam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteRomam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteriales servarentur, videre. Quod cum fratribus referret, laudaverunt ejus propositum, eumque id quod mente disposuerat  Al., disposuit, perficere suadebant. At ille confestim veniens ad reginam Eanfledam, quia sociatus, indicavit ei desiderium sibi inesse beatorum apostolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum Cantiam ad regem Erconberctum DCLII, qui erat filius avunculi sui, postulans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui rex sociavit Uilfridum, utque
Abbreviated transcription (Latin):
tu diem clausit extremum in procuntia quaeuo catur nono¬
daluri ccupus q euis luculo inditum perlatum est in monas¬
tenum ipsuis quoddicitur inripum &e uxta honorem tanto
pontifici congruum mec clesiam beati aplipaeri sepultesi
betinsis tatu iitae utad pnarai repedantes paucis quaesiunt
arnum monasticam seculari unitã p̃tulit quodibi patri suo
numunt uam̃ enĩ miat᷑ obierat libent̃ euuis uotis ac desidenbus
uures tibus ad munt eumq ceptis insistere salutaribius uis¬
sc Nenit ergo adinsulã lindis phar nensem aibique mo¬
nachorum i famulatin se contradens diligent̃ caquae monascas
castitatis ac pi&atis erant ediscere curabat & agere: & quia¬
acris ingenii didicit citissimae psalmos & aliquod codices nec¬
lic& monasterio cum aliquod annos dum seruir& anim auerte
paulatim adholescens animi. sagacis minimȩ ꝑfectam. eã
urtutis uiamq tradebatur. Ascottis proposuitq animo uenire

Expanded text:
tus, diem clausit extremum in provincia quae vocatur Inundalum: corpusque ejus loculo inditum, perlatum est in monasterium ipsius, quod dicitur Inhrypum, et juxta honorem tanto pontifici congruum, in ecclesia beati apostoli Petri sepultum. De cujus statu vitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt is contigit annum, monasticam saeculari vitam praetulit. Quod ubi patri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindisfarnensem, ubique monachorum famulatui se contradens, diligenter ea quae monasticae castitatis ac pietatis erant, et discere curabat et agere acris erat ingenii, didicit citissime psalmos, et aliquot codices; neclicet monasterio cum aliquot annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perfectam esse virtutis viam quae tradebatur a Scottis, proposuitque animo venire
Abbreviated transcription (Latin):
fenestrae octo totidemq eregione lampades in funibus
pendentes usq hiero solimam ꝑuitrum fulgent. Quarum
lux corda intuentium cum quadam alacritate & con¬
punctione paue facere dicitur indie ascensionis domi
nicae ꝑ annos singulos missa ꝑacta ualidi flã miñis pro¬
cella desur sum uenire consucuit. & om̃s qui ad eode¬
sia ad fuerit t̾rae prosternere desitu &iam chebron
& momimentis patrum ita scribit. Caebron quondam
ciuitas & m& ropolis regni dauid nunc ruinis tantum
qund tuno fuerit ostendens. Uno ad onentẽ stadio inspi¬

Expanded text:
fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicnicae per annos singulos, missa peracta, validi flaminis procella desursum venire consuevit, et omnes qui in ecclesia adfuerint terrae prosternere. » De situ etiam Chebron  Al., Hebron et monumentis Patrum ita scribit: « Chebron quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis tantum quid tunc  Al., tum fuerit ostendens. Uno ad orientem stadio spe
Abbreviated transcription (Latin):
quoque dominicae ascensionis p̃fatus auctor hue modo
refest. Mons oliuarum altitudim monti sion par est sed
latitudine & longitudine praestat exceptis uitibus &
oliuis rarae uerax arboris frum̃tiquoq & ordei fertilis. neq
enim brucosa sedherbosa & florida soli illiuis est qualitas
incuius summa uertice ubidñs ad caelos ascenđ ee desia ro¬
tunda grandi sternas ꝑ circuitum cameratas hab& port¬
cos desuꝑ tectas. Interior namq domus propt̃ dominici
corporis meatum camerari & tegi nom potuit altare ador¬
entem habens angusto culmine protec tum incuius medio
nichil hominus man& candem quae ad huc speciem uelut
in praessis signata uestigus seruat. haec circa aerea rota
iac& usque ad ceruicem alta ab oc casu habens introitũ
pendente desuꝑ introcleis magnam lampade totaqdie
& nocte lucente inoc cidentali eiusdem ecdesiae parte

Expanded text:
quoque Dominicae ascensionis praefatus auctor hoc modo quoque Dominicae ascensionis praefatus auctor hoc modo refert: « Mons Olivarum altitudine monti Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus et olivis rarae ferax arboris, frumenti quoque et hordei fertilis. Neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas: in cujus summo vertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis, ternas per circuitum cameratas habet porticus, desuper tectas. Interior namque domus propter Dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit: altare ad orientem habens angusto  Al., augusto culmine protectum, in cujus medio nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte
Abbreviated transcription (Latin):
aquilonali & occidentali. haec his quat̃ nas portas id est intro¬
itus ꝑtres eregione pari& es hab& acquibus quat tuor ad
uulturnum & quattuor aderum expectant huius in medio
monum̃tum dni. rotundũ inp&ra excisum est. cuius cul¬
men intrinsecus stans homo manu contingere potest. abo¬
rente. habens introitum. ciuus lapis ille magnus ad positas
est quod intrinsecus ferram̃ torum uestigia usque in p̃sens
ostendit. Nam ex trinsecus usque ad culminis summitatẽ
totum marmore tectumest sum mum uero culm̃ auro orna¬
tum. aureã magnã gestat crucẽ in hiuus ergo monum̃ti aq¬
ltus. emin&: introitum habens alatere meridiano ubi die
noctuq duo decĩ lampades ardent. quat tuor intra sepulehrũ
octo supra in margme dextro. Lapis quiadostim monum̃ti
positus erat mino sis sus est cuius pars minor quadratum
altire ante ostium nichil hominus eiusdem monum̃ti &¬

Expanded text:
aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introaquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est, quod intrinsecus ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est; summum uero culmtum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aqaltius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent, quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro. Lapis qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fissus est; cujus pars minor quadratum altare, ante ostium nihilominus ejusdem monumenti
Abbreviated transcription (Latin):
aseptem trionali parte urbem hiero solimam prium delo cis scis
pro conditione platetirum diuertendum est adecelesiam
conscantimanamq martiririum appellatur: Hanc constmͦ
imperator eo quodibi crux dñi. abhelena matre reꝑta sit.
magnifico & regio cultu construx̃. dehine aboc casu golgo¬
thana uid&ur ecclesici inqua &iam rupis appar&& illa qua
quondam ipsam ad fixo dñĩ crucem corpore ꝑtulit argen¬
team modo ꝑ grandem sustinens crucem pendente magna de¬
suꝑ aerea rota cum lapidibus in fra ipsum uero locum domi¬
nicae crucis excisa in p&era scripta est. inqua suꝑ altare ꝓ
desunctis honoratis sacrifitium sol& offerri postis in terĩ
inplatea corporibus huius quoq ad occasum ecclesiae anas¬
tasis hoc est resurrectionis dominicae retinda ecclesia
tribus cincta pari&ibus duodecim columpnis sustentatur
int̃ pari& es singulos latum. habens spatium uiaeqtria alta¬
ra intribus locis parixis medi contin&. hoc est australi

Expanded text:
septemtrionali parte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Dmagnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi,