comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crimus decoret / neq funera fletu faxit. Nõ censet lugendam
ẽẽ mortem quam iumortalitas ꝯsequatur. iam sensus moriendi
quidem auc optandus aut millus ẽ. s hoc meditatum ad olescẽcie
deb cẽ mortem ut negliganus. sine qua meditatõe tranqillo t¬
aĩo eẽ nemo põt. moriendum certe ẽ ⁊idem incerto an eo ip̃o die.
mortem gͥ om̃ib horis impendentem timẽs quis aĩo poterit ꝯ
sistere. de qua nõ ita longa disputatõe opis ẽẽ iudetur. cum re¬
corder nõ tm̃ brutum qui in liberanda patria ẽ int̾fectus cũ duos
decios qui ad uoluntariam mortem cirsum equorum incitaue¬
runt.N.ii. acilium qui ad supplicium ꝓfectus ẽ ut fidem hosti da¬
tam ꝯ ẜuaret. Nõ duos scipiones qui iter penis ułcorporib suus
obstruere uoluerũt. Nõ auum tuum lucilium paulum qui⁊
morte college luit in cannensi ignonma temeritatem. N.m.

Expanded text:
crumis decoret, neque funera fletu faxit. non censet lugendam crumis decoret, neque funera fletu faxit. non censet lugendam esse mortem, quam immortalitas consequatur. iam sensus moriendi sensus aut optandus aut nullus est. sed hoc meditatum ab adulescentia debet esse, mortem ut neglegamus; sine qua meditatione tranquillo animo esse nemo potest. moriendum enim certe est, et incertum an hoc ipso die. mortem igitur omnibus horis impendentem timens qui poterit animo consistere? De qua non ita longa disputatione opus esse videtur, cum recordor non L. Brutum, qui in liberanda patria est interfectus, non duos Decios, qui ad voluntariam mortem cursum equorum incitaverunt, non M. Atilium, qui ad supplicium est profectus ut fidem hosti datam conservaret, non duos Scipiones, qui iter Poenis vel corporibus suis obstruere voluerunt, non avum tuum L. Paulum, qui morte luit collegae in Cannensi ignominia temeritatem, non M.
Abbreviated transcription (Latin):
senectus s̃ quam adolescencia. ⁊ fortior. hoc ẽ ꝙ pysistrato tyram¬
no asalone responsum ẽ. Cum illi querenti qua tandem spe
fcetus sibi eam audacter obsisteret respondit senecture. s nuẽ
di finis ẽ optimus cum integra m̃te certisq sensib opus ip̃a
eadem suum.ꝙ co augm̃tauit nã dissoluit ut nauem ut edifi¬
qum idem desuit facilime qui ꝯstruxit. S̾ hoĩem eadem opti¬
me que ꝯglutinauit nã dissoluit. Iam omis ꝯglutinatio recẽs
egre inuecterata facile dissolutur. Illud fit ut ita breue uite
reliquum nec aude appetend̃ senib nec sine cã deserendũ sit
uetatq pitagoris sine iussi imꝑatoris.i. der. de p̃sidio ⁊ stattẽ
uite decedere.s alonis quidem sapientis elogium ẽ quo se negat
uelle suam mortem dolere amicoꝵ. ⁊ lam̃tio uacare. ułt se cre¬
do ẽẽ caꝵ sis. s haud scio an mellius. Ennius. Nemo me la¬

Expanded text:
senectus sit quam adulescentia et fortior. hoc illud est, quod Pisistrato tyransenectus sit quam adulescentia et fortior. hoc illud est, quod Pisistrato tyranno a Solone responsum est, cum illi quaerenti qua tandem re fretus sibi tam audaciter obsisteret respondisse dicitur senectute. sed vivendi est finis optimus, cum integra mente certisque sensibus opus ipsa suum eadem quae coagmentavit natura dissolvit. ut navem, ut aedificium idem destruit facillime qui construxit, sic hominem eadem optime quae conglutinavit natura dissolvit. iam omnis conglutinatio recens aegre, inveterata facile divellitur. ita fit ut illud breve vitae reliquum nec avide appetendum senibus nec sine causa deserendum sit; vetatque Pythagoras iniussu imperatoris, id est dei, de praesidio et statione vitae decedere. Solonis quidem sapientis est elogium, quo se negat velle suam mortem dolore amicorum et lamentis vacare. volt, credo, se esse carum suis. sed haud scio an melius Ennius: nemo me la
Abbreviated transcription (Latin):
etatis satis longum ẽ ad bñ honesteq uiendum. sin pcesẜit lon¬
gis nõ m ag dolendum ẽ quam agricole dolent p̃terita u̾ni tpr̃is
suauitate. estatem autuninũq uenisse. Uer enim tanquam adole¬
scentiam significat. ostenditq ftuctus futuros. Reliqua tp̃a demetẽ¬
dio ftuctib ac pcipiendis accomgoata sũt. ftuctus aũt senectus ẽ.¬
itaꝙ adolescentes mͥ mori sic uidentur ut aque multitudine ⁊¬
flame iir oppͥmitur.senes aũt sicut sua sponte nulla adhibiti in.
ꝯsumptus ignis extinguitur. ⁊ qiͣ poma ex arborib cruda si sũt
ni q̃ueluntur. si matura ⁊ cocta decidunt. sic uitam ad olescentibꝰ
uis aufert. senib maturitas que quidem tam iocunda ẽ ut quo
ppius admorteni accedam qr̃ t̾ram tũdere uidear. aliqñ ĩ portũ
ex longa nauigatoẽ ẽẽ uenturus. senectus aũt nullus ẽ certus
tininus. recteq in ea uinitut. quo ad munus officii exequi pos¬
sis. ⁊ tueri. ⁊ tum mortem cõteninere. ex quo fit ut aĩosior ⁊̃

Expanded text:
aetatis satis longum est ad bene honesteque vivendum; sin processeris longius, non magis dolendum quam agricolae dolent, praeterita verni temporis suavitate, aestatem autumnumque venisse. Ver enim tanquam adolescentiam significat ostenditque fructus futuros. Reliqua autem tempora demetendis fructibus et percipiendis accommodata sunt. Fructus autem senectitaque adulescentes mihi mori sic videntur, ut cum aquae multitudine flammae vis opprimitur, senes autem sic, ut cum sua sponte, nulla adhibita vi, consumptus ignis exstinguitur, et quasi poma ex arboribus, cruda si sunt, vix evelluntur, si matura et cocta, decidunt, sic vitam adulescentibus vis aufert, senibus maturitas; quae quidem mihi tam iucunda est, ut, quo propius ad mortem accedam, quasi terram videre videar aliquandoque in portum ex longa navigatione esse venturus. senectutis autem nullus est certus terminus, recteque in ea vivitur, quoad munus offici exsequi et tueri possit mortemque contemnere, ex quo fit ut animosior etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sũma ꝯsensio. Itaq nõ tam me ista sapientie. quã modo fanuiꝰ ame¬
morauit fama delectat. falsa p̾ẜtim: quã ꝙ amicicie nr̃e memoriam
spo sempit̾nam fore. Idq eo in mag̃ ẽ cordi ꝙ ex om̃ib scłio uix itua
aut quatuor noĩantur pariã amicoꝵ. Quo ingñe spare utdeat scipi¬
oms ⁊ leln amiciciã notã posteritati fore. fanniꝰ. Istud quidẽ oleli ita
necẽe ẽ. S qm̃ amicicie mntõem fecisti ⁊ sumus otiosi. ꝑgratũ in fece¬
ris sꝑo itr̃ sceuole. si queadmodũ soles de cet̾is cũ exte q̃rutt. sic de ammia

Expanded text:
summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commesumma consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum, quo in genere sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum ex te qua
Abbreviated transcription (Latin):
so si ita ẽ ut optimi cuiꝰq aĩs in morte facillime euolet taq̃uã e cu¬
stodi a uiudisq corporis: cui censemus cuisum ad deos funse facibiorẽ
quã scipiomi. Quod cirta merere ħ eiꝰ euentu uereor ne mag̃ sit in ui¬
di quã imici. Oin aũt̃ illa uereor ut ĩdem interitus sit animoꝵ ⁊ cor¬
poꝵ aͦ ullus sensus maneat. ut nicħ boni ẽ in morte sic certe uichil
mali. Sensu eĩ amisso fit idem qͣi natus nõ eẽt omĩno. quẽ tñ ẽẽ natũ
⁊ nos gaudemus. ⁊ ħ cuntas dũ etit lerabitur. Quã obrẽ cũ illo ut supͣ
diti actũ optime ẽ.mecũ ĩ ꝯmodius. quem equius fuerat ut introierã¬
in uitã sic prins exire de uita. S tñ tecordatt̃e ur̃e amicicie sie furor
ut beate uitisse uidear. quia tũ scipione uixisse uiderim. Quo cum
coĩs/. ⁊ id inquo ẽ omĩs uis aicicie uolũtatũ ⁊ studioꝵ sentenciaꝵ

Expanded text:
id si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet tanquam e cuid si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet tanquam e custodia vinclisque corporis, cui censemus cursum ad deos faciliorem fuisse quam Scipioni? quocirca maerere hoc eius eventu vereor ne invidi magis quam amici sit. sin autem illa veriora, ut idem interitus sit animorum et corporum nec ullus sensus maneat, ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali. sensu enim amisso fit idem, quasi natus non esset omnino, quem tamen osse natum et nos gaudemus et haec civitas, dum erit, laetabitur. quam ob rem cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodiusa. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, ut beate vixisse videar, quia cum Scipione vixerim, quocum mcommunis et, id in quo omnis vis est amicitiae, voluntatum studiorum sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosa uira tribuerunt. qui nõ fecissent ꝓfecto si nicħ ad eos ꝑtinere
arhittatẽtur. uł eor qui in hac t̾ta fuerũt magnãq gͥciã. que nũc ꝗdẽ
deleta ẽ tũ florebat institutis ⁊ p̃ceptis suis erudierũt.uł eius qui a¬
pollins oraculo sapientissimus ẽ iudicatus. qui nõ tũ hoc tũ illud ĩ plens ÷̃¬
q fit. s idem dicebat semꝑ aĩos hoĩum eẽ diuinos hisq cũ ecorpore
ctissent reditũ uicelũ patere optimoq ⁊ uistissimo cuiq expeditissimũ.
Quod toem scipioni uidebatur. ꝙqr idẽ qͣi p̃sagitet ꝑ paucis dieb añ mor
tem. cũ et phylus .⁊ maniluis ad eẽnt  alui plures. tuq q̃ sceuola me¬
cũ uenisses triduũ deẜuit de re .p. cuiꝰ disputatoĩs fuit extremũ fere
de in mortalitate aĩoꝵ. que se inquiete uso exaffricano audisse dicebat.

Expanded text:
ligiosa iura tribuerunt, quod non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere ligiosa iura tribuerunt, quod non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra fuerunt magnamque Graeciam, quae nunc quidem deleta est, tum florebat, institutis et praeceptis suis erudierunt, vel eius, qui Apollinis oraculo sapientissimus est iudicatus, qui non tum hoc tum illud, ut in plerisque, sed idem semper, animos hominum esse divinos eisque, cum ex corpore excessissent, reditum in caelum patere optimoque et iustissimo cuique expeditissimum. quod idem Scipioni videbatur, qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis ante mortem diebus, cum et Philus et Manilius adesset et alii plures, tuque etiam Scaevola, mecum venisses, triduum disseruit de re publica, cuius disputationis fuit extremum fere de immortalitate animorum, quae se in quiete per visum ex Africano audisse dicebat.
Abbreviated transcription (Latin):
hũc paucoꝵ annoꝵ accessio uuare potuiss. Senectus eĩ quã uis nõ sit
gtauis ut memini catonẽ uno ãno añ quã ẽẽt mortuus metũ ⁊̃ ⁊ cũ
scipione diserere. nĩ aufert eam uiriditatem inqua ⁊̃ tunc erat scipio.
Quã obrem uita quidẽ talis fuit. uł fortuna uł głia ut nicħ poss accedẽ.
oriendi aũt sensum celeritas abstulit. quo de gn̾e mortis difficile
dictũ ẽ. quid hoĩs suspicetut uietis. hor uere tñ licet dice̾ .p. scipioni
ex multis dieb. quos in iita celeberimos letissimos ꝙ uiderit illũ diẽ
alto dignitatio gradn ad suꝑos uideretur deos potrus quã adinferos ꝑ¬
uenisse. Neq eĩ afsentior his qui ħ iꝑ diserete cepant. Cum corpo¬
rib simul animos uiterire atq omĩa deleri morte. płs apud me an¬
tiquor auctoritas ualet uł auctoritas nr̃oꝵ maioꝵ qui moetius tã re¬

Expanded text:
hunc paucorum annorum accessio iuvare potuisset? senectus enim quamvis non sit hunc paucorum annorum accessio iuvare potuisset? senectus enim quamvis non sit gravis, ut memini Catonem anno ante quam est mortuus, mecum et cum Scipione disserere, tamen aufert eam viriditatem, in qua etiam nunc erat Scipio. quam ob rem vita quidem talis fuit vel fortuna vel gloria, ut nihil posset accedere; moriendi autem sensum celeritas abstulit. quo de genere mortis difficile dictu est; quid homines suspicentur videtis: hoc vere tamen licet dicere, P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita celeberrimos laetissimosque viderit, illum diem alto dignitatis gradu ad superos videatur deos potius quam ad inferos pervenisse. neque enim adsentior eis, qui nuper haec disserere coeperunt, cum corporibus simul animos interire atque omnia morte deleri. plus apud me antiquorum auctoritas valet, vel nostrorum maiorum, qui mortuis tam re
Abbreviated transcription (Latin):
faciam nõ uider̃t sapientes: s c̾te m̃uat. Moucor eĩ tali amico orbatꝰ
qualis ut arbitor nemo uinquam erit: ut ꝯfumnãre possũ nemo c̾te
fuit. S ego nõ egeo medicina. ego me ip̃e ꝯsolor. ⁊ maxime illo solacio¬
ꝯsolor. ꝙ ego eo eitore careo quo amicoꝵ decessu plenq angi solent.
Nichil mali accidisse sapioni puto si quid accidit: mͥ accidit. Sñis ũ
in ꝯmodis gcauit̾ angi nõ amicũ. s se ip̃m amantis ẽ. Cũm ilło uõ
quis neget actũ eẽ p̃clate. Nisi eĩ ꝙ ille minime optabat ĩ mortali¬
mã spera cuuum. quam de eo iam puero habuerãt htimio adole¬
scens incredibili uirtute suꝑauit qui ꝯsulatũ petunt nũqu̾ĩ. factꝰ
ẽꝯ sul bis. pͥmũ añ tp̃s .aterũ sibi apro tp̃re tei publice pene ser̃o. Ex
ĩ matrẽ. lib̾alitate ĩ sorores. boĩtate ĩ suos. iustica ĩ om̃s. not a st̃ nob.

Expanded text:
faciam viderint sapientes, sed certe mentiar. moveor enim tali amico orbatus, faciam viderint sapientes, sed certe mentiar. moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo umquam erit, ut confirmare possum, nemo certe fuit. sed non egeo medicina: me ipse consolor et maxime illo solacio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent. nihil mali accidisse Scipioni puto; mihi accidit, si quid accidit; suis autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero quis neget actum esse praeclare? nisi enim, quod ille minime putabat, immortaliui summam spem civium, quam de eo iam puero habuerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; qui consulatum petivit numquam, factus consul est bis, primum ante tempus, iterum sibi suo tempore, rei publicae paene sero; qui in matrem, liberalitate in sorores, bonitate in suos, iustitia in omnis? nota sunt vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
tilius querunt ĩnuõ sapientum nõ hñt. Achenis unũ accepis. ⁊ eũ
quidem ⁊ apollins oraculo sapientissimũ iudicatũ. Hanc eẽ in te sapiẽ¬
cum existimant ut omĩa tia inte posita ẽẽ ducas.humanosq casus
uitute inferiores pites. Itaq ex me querunt exho gede itẽ scenola
quonã pacto mortem affricani feras. Eoq mag̃ ꝙ inhis primis noms
cum in orto decil bruts angurus ꝯm̃tandi cursa ut assolet uerasse¬
mus tu nõ affinsti. qui diligentissime semꝑ illum diem ⁊ illud mu
recte tu quidem respondisti sceuola.⁊ uere. Nlec eĩ ib isto officio ꝙ semꝑ
usupam tũ ualerem abdua in comodo ineo debiũ. Ne illse acfu abitror
hoc ꝯstariti hõi posse ꝯtingere ut ulla int̾nssio fiar offiti. Tu anͣt offan¬
ni ꝙ mͥ tantũ ttibui dicis quãtũ nͨ ego agnoscõ nͨ postalo facis amice
ꝙ quidem mag̃ credo aut si quisquã ẽ. ille sapit̃s fuit᷑ Quomͦ ut alia
omittã mortẽ filii tulit. Meminerã paulũ uiderã gañ Sitane ne

Expanded text:
um non habent—Athenis unum accepimus et eum quidem etiam Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum. hanc esse in te sapientiam existimant, ut omnia tua in te posita esse ducas humanosque casus virtute inferiores putes. itaque ex me quaerunt, credo ex hoc item Scaevola, quonam pacto mortem Africani feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munRecte tu quidem, Scaevola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnosco nec postulo, facis amice, d quidem magis credo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit. quo modo, ut alia omittam, mortem fili tulit! memineram Paulum, videram Gallum; sed hi
Abbreviated transcription (Latin):
sũma fide.ꝯstantia. iusticiaq fuata maximã głam cepit. lelius. uim
hoc quidem ẽ afferte. Quid eĩ refert. qua me orone cogatis: Cogitis
lud ꝯsiderandũ inderi solet. uttũ ꝓpt̾ inbecillitatem atq in opiam de¬
siderata sit amicitia.uit daudis ecipiendisq mentis. quo quisq minꝰ
ꝑse ip̃e poss. id accipet ab alio uicissimq teddẽt. an eẽt hoc quidem ⁊¬

Expanded text:
summa fide, constantia iustitiaque servatam maximam gloriam ceperit? Vim summa fide, constantia iustitiaque servatam maximam gloriam ceperit? Vim hoc quidem est afferre; quid enim refert qua me ratione cogatis? cogitis lud considerandum videri solet, utrum propter imbecillitatem atque inopiam desiderata sit amicitia, ut dandis recipiendisque meritis, quod quisque minus per se ipse posset, id acciperet ab alio vicissimq
Abbreviated transcription (Latin):
officium extitit amici in pitulis aut ad eiudis aut coĩcandio
quis ẽ qui id nõ maximis̃ efferat lauoib: qui clamores tota
ciuea iniꝑ in hosputis ⁊ amici mei .m. paruuii fueiũr. nona fabu¬
plaudebane in reficia. Qind arbitrabamur ui uera sc̃ui fuis¬
se facle itidicabat p̃a natura uim suam. cum hoĩes qd fate̾
ip̃i nõ ppssẽt corecte fieri in alt̾ iudicatẽt hactenus mͥ uiderre
de anucici i quid senturm potuisse dicere. Si qua sũt p̃tea. Etedo
nos ani querimno porius quãquã abistis ẽ sepe q̃siui ⁊ audiui
nõ inuitus quidem s aliud quiddani filũ orõis expectamꝰ iue.¬
Sceuola. Tum mag̃ id diceres fanui si nuꝑ in ortis sapionis cũ ẽ
de re pu. disputatũ affuisses. Qualis cũ parronus iusticie fuit ꝯtra ac¬
curatã oronẽ phyli. fannius. facile id quidem fuit iusticiã iustissano
uiro defendere. Sceuola. Quid anuciciã nõ ne facile ẽ ei. qui obeam

Expanded text:
officium exstitit amici in periculis aut adeundis aut communicandis, quis est qui id non maximis efferat laudibus? qui clamores tota cavea nuper in hospitis et amici mei M. Pacuvi nova fabuplaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? facile indicabat ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—crNos autem ate potius. quamquam etiam ab istis saepe quaesivi et audivi non invitus equidem, sed aliud quoddam filum orationis tuae. Tum magis id diceres, Fanni, si nuper in hortis Scipionis, cum est de re publica disputatum, affuisses. qualis tum patronus iustitiae fuit contra accuratam orationem Phili! Facile id quidem fuit iustitiam iustissimo viro defendere. Quid? amicitiam nonne facile ei, qui ob eam
Abbreviated transcription (Latin):
dam. Maior ant ut quisq ꝓtime ad heret. Itaq cues potior es quã
pegtini. ꝓpinqui quã alieni. Cum his eĩ annciciã natura ip̃a pepeit.
s ea nõ satis ht̃ firmuatis. Namq in ha p̃stat auncicia ꝑpinquitati¬
ꝙ ex ipinquitte beniuolentia tolli põt. ex anucitia tolli nõ pot.⁊
Sublata eĩ beniuolentia.⁊ amiacie nomi tollitat ꝓpinquitatis ma¬
net. Quãta aũt anncicie us sit exhoc ĩtellig marime põt ꝙ ex ĩ¬

Expanded text:
dam, maior autem, ut quisque proxime accederet. itaque cives potiores quam peregrini, propinqui quam alieni; cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, sed ea non satis habet firmitatis. namque hoc praestat amicitia pquod ex propinquitate benevolentia tolli potest, ex amicitia non potest; sublata enim benevolentia, amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. Quanta autem vis amicitiae sit, ex hoc intelligi pot
Abbreviated transcription (Latin):
nrm gratũ admodũ feceris. lelius. ego uõ nõ grauarer si in ip̃e nõ¬
ꝯsiderẽ. Nã ⁊ p̃clita tes ẽ ⁊ sumus ut dixit fannius otiosi. S quis
ego sũ: aut ĩ me ẽ facultas . Doctor ẽ ista ꝯsuetũdo. eiq grecoꝵ. ut
his ponatut. de quo disputẽt quãius subito. magnũ opus ẽ egetq
erertitatie nõ parua. Quã obrẽ ea que dispntari de amicicra possũt
miciciã omĩb reb humantis añponatis incħ ẽ eĩ tam nature aptũ. ⁊ ã
ꝯueniẽs adtes uł scd̾is uł aidu̾sas. S hoc pͥmũ sentio nisi in boris aun¬
ciciã eẽ nõ posse neq aduunm id reseco ut illi: qui hor sb̾tilius cuse¬
tũt. fortasse uere s adccẽm utilitatẽ paꝵ. Negant enuim quẽquam

Expanded text:
ratum admodum feceris. Ego vero non gravarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt,micitiam omnibus rebus humanis anteponatis; nihil est enim tam naturae aptum, tam conveniens ad res vel secundas vel adversas. sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse; neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
nor S erstimate deles omĩum oculos inte ẽe ꝯiectos unũ te sa¬
pentem ippellant ⁊ existimat. Tnbuebat᷑ sapĩa hoc mͦ.M. catoni. Sa¬
mno bicnuni uuliuim apud patres nrõs appllatũ eẽ sapientem.
Si utq alio quodam modo. Acilius quia prudens eẽ incunli uire pu¬
tabatur. Cato quia multarum retum irsum hẽbat. Multa eis ⁊ ĩ
senatu ⁊ inforo uł ꝓuisa prudent̾. uł acta ꝯstant̾ uł responsa acute fe¬
rebantur. ꝓpt̾ea quasi cognom̃ iam hẽbat insenectute sapientis. Te
aũt alio quodam mͦ nõ solum naturi ⁊morib: uerum ⁊̃ studio⁊
doctrinꝰ ẽẽ sapienten qualens m̾reliqua gͥcia qualem nemine ap¬

Expanded text:
rior. sed existimare debes omnium oculos in te esse coniectos unum; te sarior. sed existimare debes omnium oculos in te esse coniectos unum; te sapientem et appellant et existimant Tribuebatur hoc modo M. Catoni, scimus L. Acilium apud patres nostros appellatum esse sapientem, ed uterque alio quodam modo: Acilius quia prudens esse in iure civili putabatur, Cato quia multarum rerum usum habebat et multa eius et in senatu et in foro vel provisa prudenter vel acta constanter vel responsa acute ferebantur; propterea quasi cognomen iam habebat in senectute sapientis. Te autem alio quodam modo non solum natura et moribus, verum etiam studio et doctrina esse sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
inultis tuo togatii. s ut ĩ carone maiore feci qui ẽ sccipius adire de se¬
uectiut citonẽ in duxi senea disputantem quia milla uidebaĩ aptior
pͣ que de illa etate loquetetur quã eius. qui ⁊ duitessime senex fuisse
memorabilem celii lelũ ⁊publu scipionis familiaritatẽ fuisse. ydonea
meruniss  sceuola magr̃ meiis. Genus uit ħ symonũ poitũ in houini ue¬
toñ ⁊nccoritate ⁊ coꝵ illustrin płs nesçio quo pacto uideatur hr̃e grauita¬
tio. itaq ip̃e mealegẽs sic affluor int̾dum ut catonẽ nõ me loqui exissimẽ
S ut cũ ã senem senex de senectute sic ⁊̃ het libro ad amnicũ amicissimꝰ
nemo fere senior tpeib illis. nemo prucẽtior. Nuc leluus ⁊ sapies. sic eĩ¬
sacetũ uenuĩt post mortẽ asfticani. abhis ẜino oritur. Respondet leliue
cuiꝰ tota disputatio ẽ de amicitia quam legẽs tu ip̃e cognosces. fan¬
nius. Sut ista leli. Nec eĩ melior uit fuit asfticano quisquã nec cla¬

Expanded text:
ultis rogatu tuo. sed ut in Catone maiore, qui est scriptus ad te de senectute, Catonem induxi senem disputantem, quia nulla videbatur aptior persona quae de illa aetate loqueretur, quam eius, qui et diutissime senex fuisset memorabilem C. Laeli et P. Scipionis familiaritatem fuisse, idonea meminisset Scaevola. genus autem hoc sermonum positum in hominum veterum auctoritate et eorum illustrium plus nescio quo pacto videtur habere gravitatis: itaque ipse mea legens sic afficior interdum, ut Catonem, non me, loqui existimem. sed ut tum ad senem senex de senectute, sic hoc libro ad amicum amicissimus nemo fere senior temporibus illis, nemo prudentior; nunc Laelius et sapiens, sic esocerum veniunt post mortem Africani; ab his sermo oritur, respondet Laelius, cuius tota disputatio est de amicitia, quam legens te ipse cognosces Sunt ista, Laeli; nec enim melior vir fuit Africano quisquam nec cla
Abbreviated transcription (Latin):
dari uema possit. Nec nõ neglegẽda ẽ fama nec mediocre telũ ad res re¬
gẽdas exriniare oportet beniuolẽciã ciuiũ quã blandiciis ⁊ assentãdo
coligere tupe ẽ. Untus quã sequiturt caritas minime repudiãda ẽ. S se¬
pe cĩ rededeo to scipionẽ duiꝰ ouĩs fino erat de amicicia. Querebatur ꝙ
omib iii reb hoĩes diligentiores ẽẽnt. capras  oueo ꝙ quisꝙ hĩt di¬

Expanded text:
dari venia possit. nec vero neglegenda est fama, nec mediocre telum ad res gedari venia possit. nec vero neglegenda est fama, nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet benevolentiam civium, quam blanditiis et assentando colligere turpe est; virtus, quam sequitur caritas, minime repudianda est. sed—saepe enim redeo ad Scipionem, cuius omnis sermo erat de amicitia—querebatur quod omnibus in rebus homines diligentiores essent; capras et ovis quot qui
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it ẽẽ eiꝰ. cui se putabi iniicũ ẽẽ potursse. quin ⁊̃ necesse erit cuꝑe. ⁊ op¬
tare quã ut sepissime peccet. amicus quo plutes det sibi tãquã ansas ad re¬
p̃hendendũ. Rursus añt rette frĩs comodisq amicoꝵ uetesse erit angi dolore
qñ amate in ipenius eũ. quẽ aliqũ odisse possemus. Qui ⁊̃ si minus fe¬
lices ĩ diligẽdo fiussemꝰ fegedũ o scipio poti qͣ inimicitiaꝵ tp̃s cogitãdũ
putabat. his gͥ finib utẽdũ arburor. ut cũ em̃dati moree amicoꝵ sũ tũ
sit uit̾ eos oĩum rerũ ꝯsilioꝵ uolũtatũ sine om̃i exceptõe comunitas.
ut ⁊̃ si qua fortuna accidorit ut miniis amicoꝵ uolũtates adiuuãde
suit ĩ quib eoꝵ aut de capite agatur aut de fama. Declinãdũ ẽ deuia
mõ ne sũma tipitudo sequatut. tale aliquid ẽ eĩ quatenus amicicie

Expanded text:
poterit ei, cui se putabit inimicum esse posse? quin etiam necesse erit cupere et oppoterit ei, cui se putabit inimicum esse posse? quin etiam necesse erit cupere et optare ut quam saepissime peccet amicus, quo pluris det sibi tamquam ansas ad reprehendendum: rursum autem recte factis commodisque amicorum necesse erit angi dolere ne quando amare inciperemus eum, quem aliquando odisse possemus. quin etiam si minus felices in deligendo fuissemus, ferendum id Scipio potius quam inimicitiarum tempus cogitandum putabat. His igitur finibus utendum arbitror, ut, cum emendati mores amicorum sint, tum sit inter eos omnium rerum consiliorum voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam si qua fortuna accident ut minus iustae amicorum voluntates adiuvandae sint, in quibus eorum aut caput agatur aut fama, declinandum de via sit, modo ne summa turpitudo sequatur; est enim quatenus amicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
affluentior mͥ uidetur ẽẽ uera amicicia nec obẜuare restricte ne płs
reddat quã acceꝑit. Neq eĩ uerẽdũ ẽ ne quid excidat uut ne quid ĩc̾ra
de fluat aut ne płs equo quid ĩ arpciciã ꝯgeratur. Tertius uõ ille
finis detimus ut quãti quisq se ip̃e factat tati fiat ab amnicis. Sepe eĩ
ĩ quibdã aut aĩus abiettor ẽ. uit spes. amplificãde fortune ftactior.
Nõ ẽ gͥ amici talẽ ẽẽ ĩ eũ quał ille ĩ secẽ sũpotius enu. effice̾ ur ami¬
ci iace̾tẽ aĩum excitet indutatq spem cogitatiẽmq meliorẽ. Alius gͥ
finis uere amicicie ꝯstituedus ẽ si pͥus quid maxime rephendẽ sapio
solitus sir edixeto. Negabat ullã. uccẽ mimiciciore auncicie potuisse re
se negat addui posse ut hor quẽ admodũ putatetur habi ante ẽe dictũ
crederet qui sapiẽs habuus eẽt unus eseptẽ ĩ pii auꝰdã aut ambiciosi
aut oĩa ad sña poretiã reuct̃atis eẽ sñam. Quo nã eĩ mõ quisqͣ amitꝰ

Expanded text:
affluentior videtur esse vera amicitia nec observare restricte ne plus reddat quam acceperit: neque enim verendum est ne quid excidat aut ne quid in terram defluat aut ne plus aequo quid in amicitiam congeratur. tertius vero ille finis deterrimus, ut, quanti quisque se ipse faciat, tanti fiat ab amicis. saepe enim in quibusdam aut animus abiectiornon est igitur amici talem esse in eum, qualis ille in se est, sed potius eniti et efficere ut amici iacentem animum excitet inducatque spem cogitationemque meliorem. alius igitur finis verae amicitiae constituendus est, si prius, quid maxime reprehendere Scipio solitus sit, dixero. negabat ullam vocem inimiciorem amicitiae potuisse repro se adduci posse ut hoc, quem ad modum putaretur, a Biante esse dictum crederet, qui sapiens habitus esset unus e septem; impuri cuiusdam aut ambitiosi aut omnia ad suam potentiam revocantis esse sententiam. quonam enim modo quisq
Abbreviated transcription (Latin):
lio socero suo miemoriter ⁊ iocunde solebat. nec dubitare
illum inom̃i ẜmone appellare sapiengem. Ego aũt apa¬
te ita eram. deductuo adscenolam sumpra uirili toga
ut quo ad possem ⁊ liceret᷑ nr̃quam asenis Latere discederem. Itaq inul
mandabam fieriq studebam eis pridencia dotior. Quomortuo me
ad pontificem scenolã ⁊tuli quem unũ ur̃e cuntatis ⁊ ĩgenio ⁊iusticia
p̃stantissunũ audeo dice̾. s de hoc alias. Nũc redeo id angurẽ. Cum sepe
multa. Tum menum domi ĩ emicido sedonitm ut solebat. cũ rego
cẽm una ⁊ pançi ad modũ familiares. in eom ẜmonẽ illum. incidere.
qui tum fere multis erat ĩ ore: Meministi eĩ ꝑfecto o atice ⁊ eo magis¬
ꝙ publio sulpicio utebare multũ. Cum is tribinus plebis capitali odio
põpeio ⁊ quinto qui tum ꝯsul erar dissideret. qui cũ ꝯuictissime ⁊ aman¬
tissime uixerat quanta eẽt uł adinitatio hoium uł querela. Itaq tum

Expanded text:
lio socero suo memoriter et iucunde solebat nec dubitare illum in omni sermone appellare sapientem. ego autem a patre ita eram deductus ad Scaevolam sumpta virili toga, ut, quoad possem et liceret, a senis latere numquam discederem. itaque multmandabam, fierique studebam eius prudentia doctior. quo mortuo me ad pontificem Scaevolam contuli, quem unum nostrae civitatis et ingenio et iustitia praestantissimum audeo dicere. sed de hoc alias, nunc redeo ad augurem. cum saepe multa, tum memini domi in hemicyclio sedentem, ut solebat, cum et ego essem una et pauci admodum familiares, in eum sermonem illum incidere, qui tum fere multis erat in ore. meministi enim profecto, Attice, et eo magis, quod P. Sulpicio utebare multum, cum is tribunus plebis capitali odio a Q. Pompeio, qui tum erat consul, dissideret, quocum coniunctissime et amantissime vixerat
Abbreviated transcription (Latin):
num illud catm̃ desipientis uideretur. Quo recitato siñis uidicũ ẽ
cłeantem aut eum quem uos .⁊̃ uidistis rome dyogenẽ stoycũ coeg̃
in suo studiis omutescere senectus. an in omĩb his studioꝵ agitãto
uice equalis fuit age ut ista studia diuina omittamus possum no¬
minare ex agͦ sabino rusticos romanos uicinos ⁊ familiates meos
quib ab sentib nũquam fere ulla mag maiora oꝑa sũt nõ ẜendis
ñ pcipiendis neq ꝯdendis fuctib qq̃ inaliis minus hoc mitũ sit. Ne¬
mo enim ẽ tam senex qui se annũ nõ pucet posse uiuere.S in his
scło psint. ut ut statius nr̃ infine cheb̾. ñ enim dubitat agticola quã¬
tecum cuin aduenis unũ io satis ẽ ꝙ dui uiuendo inulta que nõ
to mis ũnũ sentire ea etate ẽẽ odiosum ip̃m altius.C. iocundũ po¬
cus quam odiosum. ut enim ad olescentib bona indole p̃ditis

Expanded text:
num illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicumnum illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicumCleanthem, aut eum, quem vos etiam vidistis Romae, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit? Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominare ex agro Sabino rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus absentibus numquam fere ulla in agro maiora opera fiunt, non serendis, non percipiendis, non condendis fructibus. quamquam in aliis minus hoc mirum est, nemo enim est tam senex qui se annum non putet posse vivere; sed idem saeclo prosint, ut ait Statius noster in Synephebis. nec vero dubitat agricola, quamtecum, cum advenis, unum id sat est, quod diu vivendo multa quae non volt to miserrimum, sentire ea aetate eumpse esse odiosum alteri. iucundum potius quam odiosum! ut enim adulescentibus bona indole praeditis
Abbreviated transcription (Latin):
tis .L.at memoria minuitur.C. credo nisi eam et̾ceas. aut ⁊̃ sisis
nã cardior Temistodes omĩum ciuium ꝑceꝑat noĩa. Nũ gͥ censetis
eum cum etate ꝑcessiss qui anscides eẽt lisimacũ salutare solitum.
moriam redeo mortuor. Nec uõ quẽquam senem audiui oblitum
quo chesautũ obruiss. Oña q̃ curãt meminerũt. uadĩonia ꝯstitu¬
ta qui sͥ cui ip̃i debeat. Quid iuris ꝯsulti quid pontifices quid au¬
gures quid pħo senes. quã multa memnerũt. manẽt ingenia senib.
modo ꝑmaneat studium ⁊ industria. Noq ea solum inclaris ⁊ honora¬
tis uiris s nuita ⁊̃ pͥuata ⁊ quieta. Sophocles ad sũmã senectutẽ
afilus in iudic uccatus ẽ. Ut quem admodũ nr̃o more m rem ge¬
rentib patrib bonis int̾dici solet. Sic illum qĩ de sipientem are fa¬
hebat ⁊ ꝑtime sctipẜat secł edipũ colloneũ recitasse iudicib quesisse

Expanded text:
tis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis tis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tardior. Themistocles omnium civium perceperat nomina; num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui Aristides esset Lysimachum salutare solitum? moriam redeo mortuorum. nec vero quemquam senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset. omnia quae curant meminerunt, vadimonia constituta, quis sibi, cui ipsi debeant. quid iuris consulti, quid pontifices, quid augures, quid philosophi senes? quam multa meminerunt! manent ingenia senibus, modo permaneat studium et industria, neque ea solum claris et honoratis viris, sed in vita etiam privata et quieta. Sophocles ad summam senectutem a filiis in iudicium vocatus est, ut, quem ad modum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re fahabebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque
Abbreviated transcription (Latin):
diu male cogitanti bellum inferatur multo añ denũcio. de qua ue¬
ti nõ añ desinam quam illam excisam ẽẽ cognouero. quã palmã ut
di ĩ mortales scipis tͥ reẜuent. ut aui reliquias ꝑsequare. Cuꝰ amor¬
te t̾cius hic ⁊ trigesimus annus ẽ. s memoriã illius uiri om̃s excipiẽt
anni ꝯsequentes. Anno añ me censorem mortuus ẽ nouem ãnis
post meũ ꝯsulatum eum simul ꝯsul itum ne me ꝯsule creatus ẽ. Nũ
gͥ si ad centesimũ annũ uross senectutis eum sue peniteret. Nec eĩ
excursione nͨ saltu nͥ eminꝰ hastis. aut cominus gladu uteretur.
resnr̃i appelassent senatus. Apud lacedemonis quidem hi qui ama¬
plassimũ magtãtũ gn̾ar ut sũt sic ⁊ noĩant᷑ senes. Qui si legete
a senib sustentatas ⁊ restitutas repietis. Cedo qui urãm rem pu.
tantam amisistis tam cito sic enim ꝑcunctantur ut ẽ inuenii poe¬
te ludo respondentur ⁊ alia choc inpͥmis ꝓueniebant oratores uoui

Expanded text:
diu cogitanti bellum multo ante denuntio, de qua vereri non ante desinam quam illam excisam esse cognovero. quam palmam utinam di immortales, Scipio, tibi reservent, ut avi relliquias persequare, cuius a morte tertius hic et tricesimus annus est, sed memoriam illius viri omnes excipient anni consequentes. anno ante me censorem mortuus est, novem annis post meum consulatum, cum consul iterum me consule creatus esset. num igitur, si ad centesimum annum vixisset, senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec eminus hastis aut comminus gladiis utereturres nostri appellassent senatum. apud Lacedaemonios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur, senes. quod sa senibus autem sustentatas et restitutas reptantam amisistis tam cito? sic enim percontantur in Naevi poetae Lupo. Respondentur et alia et hoc in primis: proveniebant oratores novi,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cum exeo quereretur cur tam din uellet ẽẽ in uita nichil
hẽo inquit quid accusem senectutem. Preclarum responsum ⁊ docto
hoĩe dignum. sua enim uita insipientes ⁊ suam culpam insenec¬
turem ꝯferunt. Qui nõ faciebat is cuiꝰ mͦ m̃cionem feci. Eniꝰ. Sic̃
fortis equus spacio qui forte supremo uicit olympia nũc se mo
ꝯfectus quiescit. Equi fortis ⁊uictoris senectuti ꝯꝑat suam senec¬
tutem. quem quidem ꝓbe meminisse pot̾is anno enim uigesimo
post eiꝰ mortem hi ꝯsules .G. flaminens ⁊ maitus altilius fcĩ sũt.
ille aũt enuius scipione ⁊phylippo ꝯsulib mortuus ẽ. Cum ego

Expanded text:
qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil habeo, inquit, quod accusem senectutem. praeclarum responsum et docto homine dignum! sua enim vitia insipientes et suam culpam in senectutem conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis equus, spatio qui saepe supremo vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit. equi fortis et victoris senectuti comparat suam; quem quidem probe meminisse potestis; anno enim undevicesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et M'. Acilius, facti sunt; ille autem Caepione et Philippo
Abbreviated transcription (Latin):
fino que ĩcepta quãta noticia antiquitatis q̃ sçĩa niris ⁊ augu ⁊
multe ⁊ ut in hoĩe romano lr̃e erant ineo. omĩa enim memoria te¬
nebat nõ tomestica solum s etiam ext̾na bella. Cuiꝰ ẜmone ita cu¬
nefas ẽẽ dictu miẜam fuisse talem senectutem. Nec tñ om̃s pos¬
sunt ⁊̃ scipiones aut matuni ut urbium expugnatões ut pede¬
sctes nauales ue pugnas ut bella ase gesta ut triumphoᷤᷤ recor¬
tentut. Est ⁊̃ quiete ⁊ pure atq elegant̾ acte etatis placida ac le¬
nis senectus. Qualem accipimus senectutem platoĩs qui uno
⁊ ectogesimo anno sctibens mortuns ẽ. Qualem socratis qui eũ
librum qui panateticus sctibitur quarto nonagesimo anno scrip¬
sisse dic. uitq quinqueniũ postea. Cuiꝰ magr̃ leonciꝰ gorgias cẽtũ¬
.UII. ꝯpleuit annos. nec unquam in suo studio atq ope cessauͭ.

Expanded text:
sermo, quae praecepta! quanta notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! sermo, quae praecepta! quanta notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! multae etiam, ut in homine Romano, litterae: omnia memoria tenebat non domestica solum, sed etiam externa bella. cuius sermone ita tum cunefas esse dictu miseram fuisse talem senectutem. nec tamen omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestris navalisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur. est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida ac lenis senectus, qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens est mortuus, qualem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto nonagesimo anno scripsisse dicit vixitque quinquennium postea; cuius magister Leontinus Gorgias centuplevit annos, neque umquam in suo studio atque opere cessavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Quintoq inno post adtatentũ questor de inde edilis qua¬
trienio post ftũs sum p̃tor. quem magratum gessi consulib tu¬
ditano ⁊ cethego. Cum quidem idmodum senex suasor legis Cĩthhie
dedoĩs e mun̾ib fuit. Hic ⁊̃ bella gerebat adolescens cum plene grãdis
ẽẽt ⁊̃ aĩbalem iuuenilit̾ exultantẽ paciencia sua molliebat. De quo p̃¬
clare familiaris nr̃ Ẽꝰ ait unus hõ nob̾ cũctando restituit rẽ pu.
ridens nam tu nͥ amisisses nũquam recepissem. Nec uõ p̃stantior
te. G. Claminio tribuno plebs quo ad potuit restitit agͣ picenum
: gallicum uiritim ꝯͣ senatus auctoritatem diuidenti. Aug̃ enim cũ
ẽẽt dicere ausus ẽ optimis anspicus ea geri que rei pu. saluti gẽtẽ¬
p̃clara cognoniss nicħ ad mirabili sustinuit quam quomͦ ille
m atq ingculis cuuum magꝰ fuit s intꝰ domiq p̃stantior. qui

Expanded text:
sum quintoque anno post ad Tarentum. quaestor deinde quasum quintoque anno post ad Tarentum. quaestor deinde quadriennio post factus sum, quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando restituit rem; ridens, nam nisi tu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis pte, C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti; augurque cum esset, dicere ausus est optimis auspiciis ea geri, quae pro rei praeclara cognovi, sed nihil admirabilius quam quo modo ille modo atque in oculis civium magnus, sed intus domique praestantior. qui
Abbreviated transcription (Latin):
spondisse cum ille dixiss nõ cũ sua s patrie gloria splendorẽ assecutũ.
Nec ego inquit si ego seriphus eẽm ignobilis ñ tu si atheniẽn eẽs cda¬
ns unquam fuisses. qui codem mͦ de senectute dici põt. nec enim in
sũma in op̃ia leuis eẽ senectus põt nͨ prudenti quidem. nͨ senectus in¬
sipienti in sũma quoq copia nõ grauis. Acceptissima omĩno cato
sipio ⁊ leli arma senectuti artes ex̾citatõesq uirtutũ. que in om̃i e¬
tare culte cum diu multamq uixeris mirificos efferunt fructus.
nõ solum qr nũquam teẜũt hoĩes nec in extremo quidem tp̃re eta
Deum qui tarẽtũ recepit senem adolescens ita dilexi ut equalem.i
etat enim in illo uiro ꝯdita grauitas. nec senectus mores motuant᷑.
quãquam eum colere cepi nõ ad modum gtãdem natu. s tñ iã e¬
tate puectum. Anno enim pͥmũ post ꝯsul fuerat quam ego natus

Expanded text:
spondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: spondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, nec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuisses. quod eodem modo de senectute dici potest; nec enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti quidem, nec insipienti etiam in summa copia non gravis. aptissima omnino sunt, Scipio et Laeli, arma senectutis artes exercitationesque virtutum, quae in omni aetate cultae, cum diu multumque vixeris, mirificos ecferunt fructus, non solum quia numquam deserunt, ne extremo quidem tempore aet. ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit, senem adulescens ita dilexi, ut aequalem. erat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec senectus mores mutaverat. quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen iam aetate provectum. anno enim post consul primum fuerat quam ego natus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ingiendum sit quo puenisti quale sit.C. faciam ut pocero leli. ⁊¬
Sere enim ut̾fui querelis equalium meoꝵ pares cum parib uet̾i¬
hoĩes nñ fere equales deplorare solebant. tum q uoluptatib care¬
rent siñ quib uitam nullam putarẽt tumq sꝑnẽtur ab eis ab
quib sũt ⁊̃ soliti coli. Ꝙ mͥ nõ io iudebatur accusare ꝙ eẽt accusã¬
dum. Nam si id culpa senoctus accidetur eadem mͥ usu euenirẽt¬
⁊ reliquis om̃ib maiorib natu. quoꝵ ego multoꝵ cognoui senectu¬
tem sine quetela. qui se ⁊libidinũ uinculis laxatos ẽẽ/ nõ moleste fe¬
riuit. nec asius despicerẽtur. S omĩum istius modi querelaꝵ in mo¬
rib ẽ culpa nõ metate. moderati ⁊enim nͨ difficiles nͦ inhumani se¬
nes tolerabilem senectutem agũt. Importiuuntas ⁊ in humanitas
nõ posse multis ꝯtingere. Dic̃.C. ẽ illud quidem leli aliquid. s nequa¬
quam in isto omĩa sũt. Ut themistodes seripho cuidam in iurgio re¬

Expanded text:
quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorum, pares autnostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentur ab eis, a quibus essent coli soliti; qui mihi non id videbantur accusare, nectutis accideret, eadem mihi usu venirent reliquisque omnibus maioribus natu, quorum ego multorum cognovi senectutem sine querella, qui se et libidinum vinculis laxatos esse non moleste ferrent nec a suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum in moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec inhumani senes tolerabilem senectutem agunt, importunitas autem et inhumanitas non posse multis contingere. CATO. Est istuc quidem, Laeli, aliquid, sed nequaquam in isto sunt omnia; ut Themistocles fertur Seriphio cuidam in iurgio re
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla te actib tius plimis ñ admirbilior ñ gratior miẜi¬
cordia ẽ. Ixies eͥ addeos nulla re ppͥ̾us accedunt quam salutem hõib io ñ
dando. nicħ ẽ ht̃ neq fortuna maius quam ut possis. nec natura meb
quani uellis ꝯfuate quam płimos. longiorem oronem ca forsitan postu¬
lat tuac̾te natuta breuiorem. Quart cum utilius eẽ arbitrer te ip̃m. ꝙ
aut me aut ꝗꝙͣ loqui tec̃. finẽ iam faciam. tuntum te ip̃m admoneo.
su illi salutem absenti dedens presentibus hus omnibus te ditu

Expanded text:
nulla de virtutibus tuis plurimis nec admirabilior nec gratior miserinulla de virtutibus tuis plurimis nec admirabilior nec gratior misericordia est. homines enim ad deos nulla re propius accedunt quam salutem hominibus dando. nihil habet nec fortuna tua maius quam ut possis, nec natura melius quam ut velis servare quam plurimos. longiorem orationem causa forsitan postulet, tua certe natura breviorem. qua re cum utilius esse arbitrer te ipsum quam aut me aut quemquam loqui tecum, finem iam faciam: tantum te admonebo, si illi absenti
Abbreviated transcription (Latin):
hanc brochoꝵ domũ. hunc lucium uarum .G. cesorium. lucium
cormficium. hosce om̃s equites romanos qui assunt ueste mu¬
iussimũ repiatur. an põt quisquam dubitate. quin si quintus li
fuerũt. Quis ẽ qui horum ꝯsensu ꝯspirantem ⁊pene ꝯflatum in
tu tñ saluos eẽ uoliusti. S ierit ad bellum. discesẜit nõ ate solum.
ẽẽm. Memoria teneo quał tum ictus ligarius questor urbanus fu¬
erit erga te ⁊dignitatem tuam. s parum me ħ menuiuisse. sꝑo s̃¬
nu tui te aliquid de huiꝰ cogitatoĩs offõ cogirantem. ⁊̃ de aliis qui¬
huiꝰ admonitus officio cũ u̾tsq hus dederis ttes frẽs optimos ⁊
integ̾imos nõ solum sibi ip̃os. neq his tot actalib uiris neq
clarissimo.m. matcello restituto fecisti nuꝑ incuria. Nũc idem
inforo de optimis cħ om̃i frequentie ꝓbatissinns fr̃ĩb. ut xe¬
sisti illum senatui. sic dahunc ppło. cuiꝰ noluntatem kanssi¬

Expanded text:
hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. Corfidium, hos omnis equites Romanos qui adsunt veste muisse. an potest quisquam dubitare quin, si Q. Ligfuerunt? quis est qui horum consensum conspirantem et paene conflatum in tu tamen salvos esse voluisti. sed ierit ad bellum, dissenserit non a te solum interessem, memoria teneo qualis T. Ligarius quaestor urbanus fuerit erga te et dignitatem tuam. sed parum est me hoc meminisse: sni tui—te aliquid de huius illo quaestorio officio, etiam de aliis quihuius admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos et integerrimos non solum sibi ipsos neque his tot talibus viris neque lissimo et clarissimo fecisti nuper in curia, nunc idem in foro de optimis et huic omni frequentiae probatissimis fratribus. ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo, cuius voluntatem carissi
Abbreviated transcription (Latin):
gnoui quid maxime spectares. cum ꝓ ali cuiꝰ salute multi labora¬
rent. cãs ap̃ te rogantium głosiores. uł gratiores ẽẽ quam unltus.
neq te spectate quam tuus eẽt neccłus. is qui te adoraret si quam
plus quam p̃ces abhisq te moueri maxime quoꝵ iustissimũ uide¬
io dololem inpetendo. In Q. ligario ꝯẜuando. multis gͥt̾ facies neccu
tuis. s hoc queso ꝯsidera. ꝙ soles possum tͥ fortissimos uiros sabinos
chi. dequo nõ dubito quid ettimes. lacrimas squalolemq ip̃ius ⁊
filii uides. Quid de fr̃ib dicam: Noli cesat putare de unius ca
quam patria. qua domus. qua dii penates. uno exulante. frat̾ne.
si pie. cum dolore facuint. moueant te lactime. moueat pietas.N
moueat gmanitas. ualeat illa uox tua que uicit. te enim dice̾
audiebamus. nos om̃s adusarios putare ñ qui nobcum ẽent. te
om̃s qui ꝯͣte nõ eent tuos. uides ne gͥ huuc splendorem. om̃em

Expanded text:
gnovi quid maxime spectares, cum pro alicuius salute multi laboragnovi quid maxime spectares, cum pro alicuius salute multi laborarent: causas apud te rogantium gratiosiores esse quam voltus, neque te spectare quam tuus esset necessarius is qui te oraret, sed quam plus quam preces, ab eisque te moveri maxime quorum iustissimum videas dolorem in petendo. in Q. Ligario conservando multis tu quidem gratutuis, sed hoc, quaeso, considera, quod soles. possum fortissimos viros, Sabinosius T. Brocchi de quo non dubito quid existimes lacrimas squaloremque ipsius et fili vides. quid de fratribus dicam? noli, Caesar, putare de unius capquam patria, quam domus, quam di penates, illo uno exsulante. si fraterne, si pie, si cum dolore faciunt, moveant te horum lacrimae, moveat pietas, moveat germanitas; valeat tua vox illa quae vicit. te enim dicere audiebamus nos omnis adversarios putare, nisi qui nobiscum essent; te omnis qui contra te non essent tuos. videsne igitur hunc splendorem omnem,