comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hĩtes scripasse: utri ne inprimũ castian
fiuo suo quẽ habuit inpotestatt mortis
tp̃r. sim̃tra quartũ detimum etatis annũ.
anpostea dec̾esserit: nam nõ ẽ incanti ius
quod siquitem inpatris militis positus po¬
testate primo casu tr̃nbabiit substitu¬
cum. ⁊ patribĩs extitit. ⁊ eddesim̃cto. ad te oĩ¬

Expanded text:
primum casum an filio suo, quem habuit in potestate mortis tempore, si intra quartum decimum aetatis suae annum an postea decesserit. Nam non est incerti iuris, quod, si quidem in patris militis positus potestate primo casu tantum habuit substitutum et patri heres extitit, eo defuncto ad te o
Abbreviated transcription (Latin):
umquidam p̃gnantẽ hñs ꝯiugem
scripnt hĩtẽ. Pãm quidem uxoit̃ suam
expte: uet̾t uõ exalia parte ⁊ adiecit. si non
postumus natuii fuent. alium sib̾ eẽ hĩtem.
postumui a ũt natins. inpubei decessit. du¬
pitabatur quid iuris sit. tam ulpiano quã
papiniano iuns diẜtissimis uouĩtatis ẽt q̃¬
stionẽ scribñtib cum opinabatur rapini¬
amis iõ testatoir̃ uoluisse postumo nato ⁊
ĩpubẽ d̾ sũcto matrẽ mag̃ ad eiꝰuenie̾ suc̃¬
cessionẽ. quam subst itutum. si enim ⁊ sue sa
b̾e ꝑtẽ uxon dereuquid: imultomag̃ ⁊ iuctuo¬
sambr̃s itatẽ ad matrẽ uenire auauit snos
ita inbat spẽ papiniani dubitationẽ rese¬
cantes substitutionẽ quit̾ in huiꝰmoĩ cãu
ubi postumus natus adbuc inpubes ui¬
ua matre decesiti respuendam eẽ cemiedꝰ.
tt̃ aũt tñmõ subatitutionẽ ad imiitimus.
cum postumus minime eclitus fuenta
post eius partum mat̾ prior cecefsit. d̾i

Expanded text:
um quidam praegnantem habens coniugem scripsit heredem ipsam quidem uxorem suam ex parte, ventrem vero ex alia parte, et adiecit, si non postumus natus fuerit, alium sibi esse heredem, postumus autem natus impubes decessit, dubitabatur, quid iuris sit, tam ulpiano quam papiniano viris disertissimis voluntatis esse quaestionem scribentibus, cum opinabatur papinianus ideo testatorem voluisse postumo nato et impubere defuncto matrem magis ad eius venire successionem quam substitutum. Si enim et suae smagis et luctuosam hereditatem ad matrem venire curavit Nos itaque in hac specie Papiniani dubitationem resecantes substitutionem quidem in huiusmodi casu, ubi postumus natus adhuc impubes viva matre decesserit, respuendam esse censemus. Tunc autem tantummodo substitutionem admittimus, cum postumus minime editus fuerit vel post eius partum mater prior decesserit I
Abbreviated transcription (Latin):
þumanius. ⁊ fauoit ub̃tats inducimꝰ :
ut siquis ẜuum suum scrips it hĩtẽ
sinc ub̃tati. omnino ciuis romanuo et¬
siciatim. quo indũc̾to n ad quisitio n
tam effusus uet̾um atq in extricabilis
tͣactatus iotum pãt. n enim ferendũ ẽ
supõnere quosdam ita ẽt̃ supĩnos. ut eũ¬
tatẽ dicentes. siquis ẜ uũ suum intestaõ¬
to quidẽ hr̃oe exꝑte suñ uib̾tatt scripsiss⁊.¬
⁊ incodicillis aũt ub̃tatt̃ ei reuquissi. a pꝰ¬
sit institutio ualere: ille tam hr̃t. quã li¬

Expanded text:
atis inducimus, ut, si quis servum suum scripserit heredem sine libertate, omnimodo civis Romanus efficiatur? 1c . Quo inducto neque adquisitio neque tam effusus veterum atque inextricabilis tractatus locum habeat. Neque enim ferendum est supponere quosdam ita esse supinos, ut euntatem dicentes, si quis servum suum in testamento quidem heredem ex parte sine libertate scripsisset, in codicillis autem libertatem ei reliquisset, si possit institutio valere et ille tam heres quam li
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ priuata cominoda competens discretio sit.
Sanccimus siquis aliquam reliquerit h̃re¬
ditatẽ ł legatum. ꝓ sid̾i ꝯmissum. ł donatio¬
ns titulo aliquid deterit.ł uendiderit
cotomiis. nec non uin cuũtatum relctoꝵ.
ł donatoꝵ. ł uñditoꝑ eis sit longeua exaccẽ.
iretentic̃e captiuoꝵ quetam pocime ł res
relicte. ł legitimo m̃o donate sunt.⁊ carũ
exactione longissimam ẽẽ censemus. ⁊ ro¬
bis quitem cortli erat nullis tpͣm metis
huiꝰnoi accõnẽ cutum dudi. s⁊ ne uide

Expanded text:
et privata commoda competens discretio, sanccimus, si quis aliquis aliquam reliquerit hereditatem vel legatum vel fidei commissum, vel donationis titulo aliquid dederit sive sacrosanchomiis necnon iure civitatum relictorum vel donatorum vel venditorum eis sit longeva exactio, in redemptione captivorum quaedam pecuniae vel res relictae vel legitimo modo donatae sunt, et earum exactionem longissimam esse censemus. Et nobis quidem cordi erat nullis temporum metis huiusmodi actionem circumcludi. sed ne vide
Abbreviated transcription (Latin):
libalitate: siue int uubs siue mortis causa
siue multimis uoluntatib habita lucratipo¬
rum inscriptionib lił̾as inmunesq eẽ. lege
scilic que suꝑ huis m õi inscriptionib po¬
sita ẽ maliis quitẽ ꝑsonis suum roburob¬
tmente. in parte aũt ecclastica łalioꝵ donn
um que piis conso̾rtiis deputate sunt suu
uigort̃ pietatis intuitu mitigante. curenim
non facius discrimen int̾ res diuinas ⁊ hũa¬
nas. ⁊ quart nõ conpetens p̃rogatiua celesti fa¬
uoricons ueturque oꝑti non solum incaĩbs¬

Expanded text:
liberalitate sive inter vivos sive mortis causa sive in ultimis voluntatibus habita lucrativorum inscriptionibus liberas immunesque esse: lege scilicet, quae super huiusmodi inscriptionibus posita est, in aliis quidem personis suum robur obtinente, in parte autem ecclesiastica vel aliarum um, quae piis consortiis deputatae sunt, suum vigorem pietatis intuitu mitigante. cur enim non faciamus discrimen inter res divinas et humanas, et quare non competens praerogativa caelesti favori cons
Abbreviated transcription (Latin):
s.¶Natiẽ tuã ꝗsecutã lib̾tatem.
acir post eclitam ut ingenna ꝓbari
s̾.c ũp̃tib tuis significes ignorãte
te p̃oiũ eũ cuiꝰ meministi sib̾ uelud a
ie dõatũ instrum̃tis inseri fecisse: siuꝰ
sũt q̃ indidisti. nec ad nom̃ fc̃e donati¬
oñ fundus iste ꝑuenit. uñ ad ito iudi¬
tatem. hunc fundũ instrum̃to. ad ũsa¬
rium tuũ sibi astribi laborasse ut ẜtẽ
norẽ rescripn nr̃i possis ꝯsequi sentẽtiã.
c̾.Exceptionẽ dilatoriam opponi ꝗͥ

Expanded text:
. Matrem tuam consecutam libertatem . Matrem tuam consecutam libertatem ac te post editam, ut ingenua probari s . Cum precibus tuis significes ignorante te praedium eum cuius meministi sibi velut a te donatum instrumentis inseri fecisse, si vera sunt quae indidisti, nec ad nomen factae donationis fundus iste pervenit. Unde adito iuditatem hunc fundum instrumento adversarium tuum sibi adscribi laborasse, ut secundum tenorem rescripti nostri possis consequi sententiam.Exceptionem dilatoriam opponi qui
Abbreviated transcription (Latin):
c Cũres nõ ĩstrum̃tis gerantur. s ĩ iꝰ
c̃.Põ epłis uecessitudo ꝯsanguinita¬
tis. s natalib ł adoptioĩs solẽpnitate ꝯ¬
lare ꝯ fidis. epłam emsntisiũ familie
d̾ nõnudis aseuerationib nec ẽm̃tita
ꝓfẽssice: uct utriq consentiant. s matͥ¬
monio legntimo ꝯcepti.ł ad optione
sollempni. filii cinu iurt patri cõstitu¬
ad inponendũ honus ꝓbationis Puo
minime ꝓdẽ. Cum igitur aufugisse
te d̾domo seiũ ꝓfitearis uerũ net ab
illo iusto initio. s ꝑuiolentiam asse¬
u̾es et̃ detentum. inquisito prius an ĩpꝰ¬
opr.s iue possitens p̃dia que apai¬
tre cõmuni sibi fĩ emancipati doã¬
ca contendentes uindicam ip̃u ĩcũb̾
sc̃i ꝓbationis necessitas. siũ ip̃is ea p̃¬
dia quasi apatre nõro siẜ donata te¬
nentib uos hr̃ces ꝯstituti patrpt
citis urintention̾e̾ ur̃a ñ ꝯstitisse d̾¬
tegant. o ñ dm̃ fc̾i sunt. em̃gẽte q̃¬
stiõe toc̃ẽ ꝯpelluntur.¬

Expanded text:
 Cum res non instrumentis gerantur, sed in hapistulis necessitudo consanguinitatis, sed natalibus vel adoptionis sollemnitate crobare confidis, epistulam emisisti, sive familiae dis adseverationibus nec ementita professione, licet utrique consentiant, sed matrimonio legitimo concepti vel adoptione sollemni filii civili iure patri constituad imponendum onus probationis servo minime prodest. cum igitur aufugisse te de domo Severi profitearis, verum nec ab illo iusto initio, sed per violentiam adseveres esse detentum, inquisito prius, an in po. Sive possidetis praedia, quae a patre communi sibi fratres emancipati donata contendentes vindicant, ipsis incumbit facti probationis necessitas, sive ipsis ea praedia, quasi a patre vestro sibi donata, tenentibus vos heredes constituti patris petitis, ut intentionem vestram non constitisse detegant, unde domini facti sunt, emergente quaestione doce
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃tis subtractu inlib̾tatẽ ꝓcla¬
mat entichia. cum pentori ꝓbatiois ho¬
nus ĩ ꝯb̾at. intentione suadefectahi
iuuari minime pt. nã si ĩẜ uitutẽ
petatur aceptionis ꝓbatione ñ ẽ indi¬
ciis aliis opꝰ s instrum̃toꝵ furtũ mõ¬
strait sufficit.¬

Expanded text:
instrumentis subtractis in libertatem proclamat eutychia, cum petitori probationis onus incumbat, intentione sua defecta his iuvari minime potest. Nam si in servitutem petatur, ad emptionis probationem non est indiciis aliis opus, sed instrumentorum furtum monstrare sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑr. Inuasor iocoꝵ pena teneatur le¬
gͥntima. si tm̃ uisocaeadẽ inuasise
c̃stitit nam si perrorẽ aut incũriã
domini loca ab aliis posessẽsa sunt. si¬
ñ pena possessio restitui debr.¬
orꝑr.o¶eminerint cunti. si ue uul¬
gato rescripto mansuetudinis nr̃e. si¬
ũ sententia cuiꝰub iudicis utantur
ĩ causis conueniẽtos dominos locoꝵẽe
aut si forte defuerint. actores eoꝵ ad
ĩ sinuantas sentẽtias. ꝓcuratoresq eẽ
q̃rendos. nẽ tñ iniuiriarũ nascatur
occasio. im̃ uira nascuntur. Qꝵ sipre¬
cepta nr̃a mnplere neglexerint: oĩ
negõ.d̾ quo uugare ceꝑant priuabũt

Expanded text:
. Invasor locorum poena teneatur legitima, si tamen vi loca eundem invasisse constiterit. nam si per errorem aut incuriam domini loca ab aliis possessa sunt, sine poena possessio restitui debo pu. Meminerint cuncti, sive vulgato rescripto mansuetudinis nostrae sive sententia cuiuslibet iudicis utantur in causis, conveniendos dominos locorum esse aut, si forte defuerint, actores eorum ad insinuandas sententias procuratoresque quaerendos, ne inde iniuriarum nascatur occasio, unde iura nascuntur. quod si praecepta nostra implere neglexerint, omni negotio, de quo iurgare coeperant, privabunt
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑr. Iic⁊ serniuis conditio deferẽde
p̃cis facille capaꝵ non sit. tñ admissisce¬
leris atrocitas ⁊ laudabilz sfidci exemplu̾
p̃fecto pretorio iuxta ad notationis m̃t
decretum demantaremus quẽ ad ire
cura ut auditis kis que in libello cõ¬
tuusti ⁊ cos inuestigare ⁊ seuerissimam
iundictam iusta legum censuram exi¬
oꝑ. Quociens rescripto nr̃o moraton
ap̃scriptio remittitur. ad itus suppl¬
cand pantatui: quod aũt totius nego¬
tii cognitionem tollit ⁊ uires principi¬
iis negotii exaurt sine graui partis alt̃¬
ius dispent io conuelli non p̃t net pri¬
scriptionis igitur yemptonerelaxatio
rum cauiis suꝑ p̃stand is dilatonibus
ymulgantu. non alit ualeant nisi fi¬
dcinsio idonea stiꝑ solutiõe debiti p̃¬

Expanded text:
. Licet servilis condicio deferendae precis facile capax non sit, tamen admissi sceleris atrocitas et laudabilis fidei exemplum praefecto praetorio iuxta adnotationis nostrae decretum demandaremus quem adire cura, ut auditis his, quae in libello contulisti, et reos investigare et severissimam vindictam iuxta legum censuram exi. Quotiens rescripto nostro moratoria praescriptio remittitur, aditus supplicandi pandatur. Quod autem totius negotii cognitionem tollit et vires principalis negotii exhaurit, sine gravi partis alterius dispendio convelli non potest. Nec praescriptionis igitur peremptoriae relaxatio rum causis super praestandis dilationibus promulgantur, non aliter valeant, nisi fideiussio idonea super solutione debiti p
Abbreviated transcription (Latin):
De passim liceat mulierib om̃s su¬
os contiactus retractare in his que p̃t¬
miscñt. i ignorauerint statuimus si ꝑ
ignorantiam uiris dampnum aliqd̃
cuta ius ł sub stantiam suam paciant.

Expanded text:
Ne passim liceat mulieribus omnes suos contractus retractare in his, quae praetermiserint vel ignoraverint, statuimus, si per ignorantiam iuris damnum aliquod circa ius vel substan
Abbreviated transcription (Latin):
orpr. Aniueriis simui kanc obser¬
uantiam̃ ꝑmittimus ut aquocũq
libere conditionis constituto. łser¬
uo suppiicante inpetratum fuerit resqͥ¬
tumminime requiratur ꝑ quem pit

Expanded text:
. Universis simul hanc observantiam remittimus, ut, a quocumque liberae condicionis constituto vel servo supplicante impetratum fuerit rescriptum, minime requiratur, per quem p
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑi.s inõ ꝓrietatr̃ donaueras s mi¬
maernm ancille deteras. ub̃tatẽ. mã¬
cipio dando. ea que p̃carinmusum ba¬
bbͣ dominio tuo nichii p̃iuditauit. n¬
nemo enim aueniimẜ uum quãnis ũ
ꝓnium manumittat: ad lib̾tatẽ ꝓdu¬
cere p̃t

Expanded text:
on proprietatem donaveras, sed ministerium ancillae dederas, libertatem mancipio dando ea, quae precarium usum haberet, dominio tuo nihil praeiudicavit. nemo enim alienum servum, quamvis ut proprium manumittat, ad libertatem producere pot
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si placuerit eandem deben up̃tatẽ. aqͦ
dantia ẽ. utrum ne ab hr̃de anlegataiͣ
o.⁊sibĩs imponat ub̾tatẽ. an segatarius
quod expetumiaria condempnatione
accepit. firmit detin᷑ suicotum siũ &x
ꝑte: siñ ⁊̃ nichul. taiem ita alttat̾ionẽ
it setantes: muanurqr̃ iadex qui p̃po

Expanded text:
andem deberi libertatem, a quo danda est utrumne ab herede an a legatario, et si heres imponat libertatem, an legatarius, quod ex pecuniaria condemnatione accepit, firmiter detinet sive totum sive ex parte sive etiam nihil. Talem itaque altercationem resecantes miramur, quare iudex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuntie i competentem uid icem tp̃s statuẽ¬
ut intraquos deb ratiotimis aña ft̃ĩs. ⁊ d̾bi¬
cis que exhis apparuũnt raditis: ita adubta¬
tem ꝑuenut¶¶ne aut quantitas ẜuir
ptii sit incerta. s⁊ manifesta. scĩmus sui
p̃tium. siue ancille sine mulla arte  in

Expanded text:
vel competentem iudicem tempus statuere, intra quod debet ratiociniis ante factis et debitis, quae ex his apparuerint, redditis ita ad libertatem venire. Ne autem quantitas servilis pretii sit incerta, sed manifesta, sancimus servi pretium sive ancillae, si nulla arte sun
Abbreviated transcription (Latin):
S̾.I ĩtas a tebitoi fisciẜuo data qui
pignon nonẽ exconuentiõe spũli. sr tr̃a
prunlgiofisci obligãtus: nõ ałr ĩfrima¬
curquam si hoc fraud̃ is conscilio effectũ
detegatur.
que br̃ queq habiturus eẽt posse ẜuisu¬

Expanded text:
Libertas a debitore fisci servo data, qui pignori non est ex conventione speciali, sed tantum privilegio fisci obligatus, non aliter infirmatur, quam si hoc fraudis consilio effectum detegatur. quae habet quaeque habiturus esset, posse s
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. Si uolimitate domini mub̾tate moã
tat: cui sid̾icõmissaria ub̃tas debita su¬
enͣti scõm senatus consuitũ ⁊ constituti¬
ones ad in ꝑtinentes. ciun romana stã.
ingenuos peperit. s si mira quam lib̾tas
e ab ca petitaẽ sib imt imputare deb cũ

Expanded text:
in libertate morata est, cui fideicommissaria libertas debita fuerit, secundum senatus consultum et constitutiones ad id pertinentes civis Romana facta ingenuos peperit. Sed si numquam ab ea libertas petita est, sibimet imputare debet, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiegemenasentiam que sũt numit
infiautem creditoꝵ manimus tatiu¬
soꝵ reuocan. nisi ⁊ consilium fraudis
hoc animo manuimtientis ⁊ euen¬
tiis dampni sium recipere uolenti¬
um sequatin. It̾ creditores ⁊ exymi¬

Expanded text:
iam sentiam, quae sunt in fraudem creditorum manumissorum, revocari, nisi et consilium fraudis hoc animo manumittentis et eventus damni suum recipere volentium sequatur. inter creditores autem
Abbreviated transcription (Latin):
uetiubiti cuuis potestatẽ senatusꝯ
sulto iurentio ciso. it̃um ⁊ nerati¬
o martello consulib stã ad ꝓunitias
porrettam constitit. manumissus
ciuitatem romanam consetutue̾s.
postea uõ ut urtins tabusariam ad¬
mumstrando. lib̾tatt̃ quam fueras cõ¬
secutus. nõ amifisti. net actus tuus
siuo ex ub̾is ĩngenuo suscepto. quo¬
minus deturio eẽ possit offuit. Ue¬
orꝑi. Qum quis nos auenos his
ut p̃tiũ eoꝵ domiiis siboc elegerint.
dependat quanti sua intẽ manuuꝰ
orꝑr.F eucissima quam mantũte te
ẜuos emisse dicis. si dm̃ũ ẜui quẽ
mamimusit. numd um ad te trãstu¬
iat: srntrã petis ut denegata lib̾tate
euis quẽ manumissum oitis. posse¬
sio tibitracittur.

Expanded text:
ibici, cuius potestatem senatus consulto Iuventio Celso iterum et Neratio Marcello consulibus facto ad provincias porrectam constitit, manumissus civitatem Romanam consecutus es, post vero ut libertus tabularium administrando libertatem quam fueras consecutus non amisisti, nec actus tuus filio ex liberis ingenuo suscepto, quominus decurio esse possit, obfuit. o. Eum, qui servos alienos ut pretium eorum dominis, si hoc elegerint, dependat, quanti sua interest, Felicissima, quam mandante te servos emisse dicis, si dominium servi quem manumisit nondum ad te transtulerat, frustra petis, ut denegata libertate eius quem manumissum dicis possessio tibi tradatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cipio auieno si quidem abbis indicib
impetrabitur. quib uandi iusẽ: sine
ulla trepitutiõe pene. facilis drssolutio
est si uõ iubñtib nobis quicquim
legt actum eͥ doctatur ⁊ nõ domimus
ut alienum mantipium manumit¬
teretur petisse ꝓuitur: tt̃ eotẽ quum
conispectu nr̃o ub̃tatẽ montrabitur.¬
uis ꝓrietatt̃ ꝑtinz restituto. his qui mã¬
cipnum aliemim fam̃do principis cõ¬
sientiam manumisit: mancipiatuo
cogatur domino eius tare eiꝰmoĩ sexꝰ.
etam. at artis. cuiꝰ constit̾it eẽ manu¬
missum. ⁊ aua triafisco eat̃ ratione
similia. quc muicta nõ semꝑ imponi¬
tur. s potius conquiescat. si forte ma¬
minnsui inferentẽ sib̾ q̃stionem ai¬
tisou iecta legittima ẜscriptioe potuit
exlutere: cum sib̾ ammissi mancipii
cumpnatelut imputare: qui in per¬
nitiẽ suam gesta tacitu̾rnitatt fuma

Expanded text:
cipio alieno, si quidem ab his iudicibus impetrabitur, quibus dandi ius est, sine ulla trepidatione poenae facilis dissolutio est. Si vero iubentibus nobis quicquam lege actum esse doceatur et non dominus, ut alienum mancipium manumitteretur, petisse probetur, tunc eodem, qui in conspectu nostro libertatem monstrabiturius proprietatem pertinet restituto is, qui mancipium alienum fallendo principis conscientiam manumisit, mancipia duo cogatur domino eius dare, cuiusmodi sexus, aetatis atque artis constiterit esse manumissum, et alia tria fisco eademque ratiosimilia. Quae multa non semper imponitur, sed potius conquiescit, si forte manumissus inferentem sibi quaestionem status obiecta legitima praescriptione potuerit excludere, cum sibi amissi mancipii damna debeat imputare, qui in perniciem suam gesta taciturnitate firma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtim sit aliemus. ut exbac cã possit ⁊
ip̃c legato nonerari. ⁊ ip̃r leg̾ani. iuus¬
moĩ indidit q̃stio duo ł plures domi¬
ni communẽ ẜuum hab̾lant. s unus
exbis ip̃i ẜuo suã ꝑtẽ quã in eo hab̾bat
iegauit. ⁊ semei accepta dubitationis &c¬
casione hoc uerustas ĩ magnũ extulit
c̃tam̃. Cumigitur nos sensum b nius¬
modi iegati citua indignatione agitoichiađs
dupucem et̃ eum opinamu. aut enimpu¬
cauit testator ubum et̃ posse ex ꝑte sieriẜ¬
uum. qui hui̾moĩ legatum ei dereuquit
aut siboc minime cogitauit affectu socu
fecit. ut eiadquiratur nr̃eem aũt suum e¬
undem ẜuum possicert minime uolu¬
it. ut at manifestum a suo patrimonio
penitus eum et̃ alicnum. Intali ita cõp¬
atiõẽ nos qui fautores lip̃tatis sumis. sic ã¬
biguam testatoris intp̃tamur uoluntatẽ
camquam si uouut eũ urtate sua pte
donart et cum iam de tõmunu. ẜiuo
manimnittendis statiums quod ĩ hiuꝰ¬

Expanded text:
t ex hac causa possit et ipse legato honorari et ipse legari, huiusmodi incidit quaestio. Duo vel plures domini communem servum habebant, sed unus ex his ipsi servo suam partem quam in eo habebat legavit. et semel accepta dubitationis occasione hoc vetustas in magnum extollit certamen. Cum igitur nos sensum huiusmodi legati crebra indagatione adgredientes duplicem esse eum opinamur: aut enim putavit testator liberum fieri posse ex parte servum, qui huiusmodi legatum ei reliquit, aut, si hoc minime cogitavit, adfectu socii fecit, ut ei adquiratur, heredes autem suos eundem servum possidere minime voluit, ut sit manifestum a suo patrimonio penitus esse eum alienatum: in tali itaque comparatione nos, qui fautores libertatis sumus, sic ambiguam testatoris interpretamur voluntatem, tamquam si voluit eum libertate in suam partem donare. Et cum iam de communibus servis manumittendis statuimus, quid in huius
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑr. Siuc cum nupstaes mancipia in
dotem cedisti. siue poit datamdotem. de
pecauo cotis mantus tum quetam cõp¬
qui euis ftiqui comꝑauit. ł intotẽ ac¬
cep̃. abeo uur potuerunt manumitti.
orꝑi.s uta ut legt municipali de¬
⁊ contitutionib principum seruis¬
pubucis eẽs. ab ordine consẽ tten¬
sin es. nõ exeo quod his quẽ deteras ie¬
uicarium infugam se conuerterit. i pu¬
rectoris ꝓuntie comꝓbauit: quo is
ubtatt̃ acccꝑat: cui postea fueras ut
ꝓ ponis m̃mo copulata. natã eiusmoĩ¬

Expanded text:
. Sive cum nupsisses mancipia in dotem dedisti, sive post datam dotem de pecunia dotis maritus tuus quaedam compqui eius facti, qui comparavit vel in dotem accepit, ab eo iure potuerunt manumitti.ta, ut lege municipali constitutionibusque principum publicus esses, ab ordine consentiensus es, non ex eo, quod is quem dederas vicarium in fugam se convertit, rectoris provinciae comprobavit, quo is libertatem acceperat, cui postea fueras, ut proponis, matrimonio copulata, natam ex hui
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑi.s uit ꝓponis consentiente creonto¬
te ciu pignoris iuretum aliis manci¬
piis obugatus fiusti. adepitoit manun¬
missus es: potuntiad ubtatẽ ꝑuenire
d̾. Si creditorib satiffactum fuerit an¬
ciłie que pignor obligatt a cebitore n¬
manimisse erant. lib̃e fueriũt namip̃c
manuimissor sifraudẽ fecisse creditorib
ut reuoc. lip̾tatẽ aud̾at dicere autiri
non cebr. nec hĩs eius.

Expanded text:
Si, ut proponis, consentiente creditore, cui pignoris iure cum aliis mancipiis obligatus fuisti, a debitore manumissus es, potuisti ad libertatem pervenire. Si creditoribus satisfactum fuerit, ancillae, quae pignori obligatae a debitore manumissae erant, liberae fiunt. nam ipse manumissor si fraudem se fecisse creditoribus, ut revocet libertates, audeat dicere, audiri non debet nec heredes eius.
Abbreviated transcription (Latin):
siui ĩmascuus. siue infeminis. sinaũt
notarius sit. ł medicus. siue masculus
siue femina notarurs quitẽ usq adqn¬
xaginta caxetur.o uiõ eunncti sunt. ẜui
communes maiores .x. annis. siquidem
siñ arte sint inquinquaginta solidis ꝙ¬
putentur. oin aũt artisices os adseytua¬
gnta. o in ores ⁊ enĩ eetemanins cunu¬
cos nõ ampluis. xxx. soudis extimari uo

Expanded text:
sive in masculis sive in feminis. Sin autem notarius sit vel medicus sive masculus sive femina, notarius quidem usque ad quinxaginta taxetur. Sin vero eunuchi sint servi communes maiores decem annis, si quidem sine arte sint, in quinquaginta solidos computentur, sin autem artifices, usque ad septuaginta: minores etenim decem annis eunuc
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tio sid̾i corissoꝵ refert. ubi ⁊ hoc reia¬
tum ẽ quot sextus ceciluis iirs antiq
c̃oitor dissiniuit. socium qͣu p̃torẽ cõ¬
pelli suam partẽ undere: quatenus ẜ
uus uõ effitiatur. quod ⁊ marcellus ap̃
iulianum in eins digestis notat. ħ que
marteuum cum iulianum notan re¬
tuusse. palam e his ita ap̃ uet̃es uiris
c̃orres inuentis. decidentes tales al¬
t̃rationes. gn̾ãir scĩmus ut nulla ĩd u¬
catur diferentia mutis seu priuati ⁊̃ẜ
o ispositione lib̾tatẽ quis legittimam
inponere cominunis uo uoluerit. hoc
faciat necessitatt̃ kñte sotio uendere
sidr. sine dimidiam siue t̾tiam. siũ quã¬
tancumq ⁊ siplures suit sotii uno ex
his ub̾tatẽ in poneit cupiente. alos õs
necessitatẽ hĩt partes suas quas in ẜ̃ uo
nere desid̾at. ł hĩtdi eius. lic⁊ ei ip̃e coĩs
ẜuus institutus sitͣ ⁊ sihoc moritũrus
dixerit.ita tm̃ ut ommmõ isqui ꝑtes:

Expanded text:
t, ubi et hoc relatum est, quod Sextus Caecilius iuris antiqui conditor definivit socium per praetorem compelli suam partem vendere, quatenus liber servus efficiatur: quod et Marcellus apud Iulianum in eius digestis notat: hocque et Marcellum, cum Iulianum notaret, rettulisse palam est. His itaque apud veteres iuris auctores inventis decidentes tales altercationes generaliter sancimus, ut nulla inducatur differentia militis seu privati in dispositione libertatem quis legitimam imponere communi servo voluerit, hoc faciat, necessitatem habente socio vendere ssidet, sive dimidiam sive tertiam sive quantamcunque, et si plures sint socii, uno ex his libertatem imponere cupiente alios omnes necessitatem habere partes suas, quas in servo nere desiderat, vel heredi eius licet ipse communis servus institutus sit, si hoc moriturus dixerit, ita tamen, ut omnimodo ipse qui partes
Abbreviated transcription (Latin):
niccsum mn quintum ꝓuenesst n int̾¬
cidit. lic hr̃eẽ inita p̃stitam etatem
dctenisse ꝓponas. tꝑr quippe quo si uiue¬
i⁊ p̃finitam etatem inpleturus foit sp̃e
ubꝰtatis nõ initidere uetus placitũ est

Expanded text:
nsimum quintum pervenisset, non intercidit, licet heredem intra praestitutam aetatem decessisse proponas: tempore quippe, quo, si viveret, praefinitam aetatem impleturus foret, spem libertatis non intercidere vetus placitum est
Abbreviated transcription (Latin):
intestam̃tis reunquere: ut italib̾tites.
orp.c onstitutio diui maiti detiãt.
siquis testam̃to c̃dito. ł siñ testam̃to
moricns ut locus fiat ab intestato suc¬
cessioni ub̃tates reuquerit. nemo aũ
adnt uuit desincti hĩditatẽ: eo qd̾
suspecta eẽ uitutur. ⁊ fuerint lib̾tates
forsitan ⁊ sine scriptis fid̾ĩ commissa¬
rie relicit: ucert ł cuilib⁊ extraneo
runi łuni exẜuis qui ⁊ ip̃e ub̾tatt¬

Expanded text:
in testamentis relinquere, ut ita vel legataCum constitutio divi Marci declarat, si quis testamento condito vel sine testamento moriens, ut locus fiat ab intestato successioni, libertates reliquerit, nemo autem adire vult defuncti hereditatem eo, quod suspecta esse videtur, et si fuerint libertates forsitan et sine scriptis fideicommissariae relictae, licere vel cuilibet extraneo vel uni ex servis, qui et ip
Abbreviated transcription (Latin):
ẜcuus fiat romanin. et siquidẽ codi¬
suit mancat ubtus. sin aũt fueritat¬
impieta: ne. eripiatur forsitanub̾is⁊
cognat̾is uis patronatus. ortimi uẜtus
nit̾atur. ⁊ adcum ura patronatus per¬
ueniant. cinieges concetunt. ¶lũ
⁊̃ sat̃ acerbum nobis uisimm ẽ. quot:
putabat antiquitas. si muuali inditio
suꝑatus sucrat ẜuus ad ominino. de¬
iñ ẜup̃tum ab. aliquo ei soltum im
iatinitat eum temorari. quẽ ad mo¬
dum enim rationabile ẽ. ⁊ p̃tio eum
uitutt̃ deducert: cum nõ sint ambo
casui sibiconsentanei. ⁊ mp̃sentiigitur
casu lib̾tas romanaeiaccedat. iure pa¬
quis homini libo suam ancillam ĩ m̃o¬

Expanded text:
t si quidem condisuit, maneat libertus. sin autem fuerit adimpleta, ne eripiatur forsitan liberis et cognatis ius patronatus, orcinus libertus videatur et ad eum iura patronatus perveniant, cui leges concedunt. Illud etiam satis acerbum nobis visum est, quod putabat antiquitas, si in liberali iudicio superatus fuerat servus a domino, deinde servi pretium ab aliquo ei solutum est, in Latinitate eum remorari. quemadmodum enim rationabile est et pretio eum vitutem deducere, cum non sint ambo casus sibi consentanei? et in praesenti igitur casu libertas Romana ei accedat iure paSed et si quis homini libero suam ancillam in m
Abbreviated transcription (Latin):
quisq dominium ẜiu pꝰsidr. licentia ei¬
concetenda quilib̾tatẽ moriens ĩponit
⁊̃ euis petulium quod ei atingit lib̃to¬
ub̃to concẽtere Iura a ũt patronatus ꝓ¬
cuid ubis suo ordine adeumꝑuenire
quiub̾tatẽ donauit sin aũt ẜuus ra¬
ciotimis surpositus ẽ. e iaticcina d̃¬

Expanded text:
que et dominium servi possidet: licentia concedenda ei, qui libertatem moriens imponit, etiam eius peculium quod ei attingit liberto concedere. iura autem patronatus procul dubio pro suo ordine ad eum venire qui libertatem donavit. Sin autem servus ratiociniis suppositus sit, ne ratiocinia pe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cationẽ: quomõ dignus ẽ. lancil¬
simus pi: leãti añceount. ł in ip̃ole¬
ctauo stantes cadañ uensare uidẽ¬
tur. si hoc ex uoumtate fiat ł testato¬
ris. ꝑ hr̃c̃ is fiant iuicociues romani.
Et nequis. uana lib̾autatt iactare seꝗ
cecatur. ut populus quid̃ eum quasil
manum respitiat. multos pileatos ĩ fu¬
nus ꝓcetentes aspitiens. omnib aũt
deceptis maneant illimpristina ser¬
uitute: publico testimonio t̃frauta¬

Expanded text:
mercationem, quomodo dignus est vel ancilfunus pileati antecedunt vel in ipso lectulo stantes cadaver ventilare videntur, si hoc ex voluntate fiat vel testatoris vel heredis, fiant ilico cives Romani. et ne quis vana liberalitate iactare se concedatur, ut populus quidem eum quasi humanum respiciat multos pileatos in funus procedentes adspiciens, omnibus autem deceptis maneant illi in pristina servitute publico testimonio defrauda
Abbreviated transcription (Latin):
uetur. Quem en imastia como suaꝙ
familia pupuce repulit n ip̃e eum ꝓ¬
nerabilemxenonẽ eum mittens. nꝰ
sueta ci p̃bens salaria. mancat ab eo
euisq sub̾a udiq segregatus in om̃i
inomni tpr uire ub̃ti quam cõmon¬
atur nec non postgnam fuerit infata
sua concessus. ¶ oimiuq mõ siquis
ancillam suam subhac conditiõe a lic¬
nauerit. ne ꝓstituatur nouus aũt do¬
minus impia meitaticẽ eam ꝓstituẽ¬
cum cẽ temtauerat. ł si pristinus co¬
minus manus iie̾ctionẽ intali ali¬
enatione sib̾ ẜuauerit ⁊ cum ad eni
fuerit reuera ip̃e ancillam ꝓstitue¬
rit. illico insib̾tatẽ io manaieripi¬

Expanded text:
quem enim a sua domo suaque familia publice reppulit neque ipse eum pnerabilem xenonem eum mittens neque consueta ei praebens salaria, maneat ab eo eiusque substantia undique segregatus tam in omni tempore vitae liberti quam cum moriatur nec non postquam iam fuerit in fata sua concessus. Similique modo si quis ancillam suam sub hac condicione alienaverit, ne prostituatur, novus autem dominus impia mercatione eam prostituendam esse temptaverit, vel si pristinus dominus manus iniectionem in tali alienatione sibi servaverit et, cum ad eum fuerit reversa, ipse ancillam prostituerit
Abbreviated transcription (Latin):
it¬
itir ł quo potetat mõ ad innare. huius¬
moĩ ẜuuis inlib̾tate latina aña mora¬
batur. ⁊ quem ille moriendũ d̾cuquit
eius bona itum cum moretetur acci¬

Expanded text:
itre vel quo poterat modo eum adiuvare, huiusmodi servus in libertate Latina antea morabatur et, quem ille moriendum dereliquit, eius bona iterum, cum moreretur, acci
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sunt amplexe. ⁊ uttas tara
publicarum ꝑ sonarmi. quã tasti¬
tt̃ ꝓducantur ro manara. quasi:
excodicillis simuit ub̃tatẽ adipi¬
scentes. ¶ S ⁊scimus ⁊̃ hoc ẽt ĩ ã¬
tiqua utitait excclicto o uuclau¬
dii introductum. quod siquis ẜuũ
uimegritudine ꝑ iditantẽ sua
osmo ẜublice egecerit ni eũ ꝓcu

Expanded text:
onem sunt amplexae et litteras tam publicarum personarum quam testitem producantur Romanam quasi ex codicillis similiter libertatem adipiscentes. Sed scimus etiam hoc esse in antiqua Latinitate ex edicto divi Claudii introductum, quod, si quis servum suum aegritudine periclitantem sua domo publice eiecerit nequ
Abbreviated transcription (Latin):
stigiis titũuat. ⁊ quasi ꝑsatuã infusa¬
ducta ad hnc itmanz ⁊ nõ inutilis
quitor ꝑs eiuisdiminuitur. quodãt
exip̃a ratronabile e hoc miiis ꝑfectũ
t̃ducitur. Cum enim iatmni lib̾ti. ad
similitudin̾e aritiq iatmitatis.que
in colonis missa ẽ identur eẽ intͦ¬
ducti: exqua nictil aund rei pubu¬
ce nis bellum accessit cuuiersati
absuro unẽ ip̃ã orĩgine rei sub la¬
ta.ĩmagniẽ eui telinquise ure ig
tioꝵ introducta ẽ corionio ⁊ leges
diuerse ⁊ senatus consuu auitrodi¬
cta sunti ⁊exhis difficuicates ⁊ ma¬
xunt emñgebant. tam exiegt iunia ꝗͣ
ex largiano senetrl ꝯ susto. nec nõ ex
suerant nr̃e ieges. non aũt inrebus
fuerat eoꝵ exꝑ m̃ĩtum. sud iosissim̃
nobis usum ẽ. b̾ quidem omnia. ⁊ la¬
tinam lib̾tatẽ resetare. certos aũt mo¬
dos eligere. exquil aña quit̾ lan¬
na competerat lib̾tas. in p̃senti autẽ
romana defertur cõ⁊ tnii. ut his p̃sẽti
lege enumeratis. ⁊ ciil romanis

Expanded text:
stigiis titubans et quasi per saturam inducta adhuc remanet et non inutilis quidem pars eius deminuitur, quod autem ex ipsa rationabile est, hoc in ius perfectum deducitur? Cum enim Latini liberti ad similitudinem antiquae Latinitatis, quae in coloniis missa est, videntur esse introducti, ex qua nihil aliud rei publicae nisi bellum accessit civile, satis absurdum est ipsa origine rei sublata imaginem eius derelinqui. Cum igtinorum introducta est condicio et leges diversae et senatus consulta introducta sunt et ex his difficultates ma emergebant tam ex lege Iunia quam ex Largiano senatus consulto nec non ex fuerant nostrae leges, non autem in rebus fuerat eorum experimentum: studiosissimum nobis visum est haec quidem omnia et Latinam libertatem resecare, certos autem modus eligere, ex quibus antea quidem Latina competebat libertas, in praesenti autem Romana defertur condicio, ut his praesenti lege enumeratis et cives Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
suum inub̾tate ꝓducere malui
cert ei hoc fatert .u. testib ad hibiti.
qui post eiꝰ utt̾as. siũ in subs criptione
positas. suic ꝑ totum textum efutas
tionc coditilli delatã. ita tñ ut ⁊ ip̃o
patino uiuente.⁊ lib̾tatẽ ⁊ ciuntatẽ
sãt romanam ¶s iiquis inter
orit: ucebit ei quinq similit cestib
ad hibitis iuam exꝑ lanare uocũ¬

Expanded text:
suum in libertatem producere maluerit, licere ei hoc facere quinque testibus adhibitis, qui post eius litteras sive in subscriptione positas sive per totum textum effusas tione codicilli delata, ita tamen, ut et ipso patrono vivente et libertatem et civitatem habeat Romanam. Sed et si quis inter erit, licebit ei quinque similiter testibus adhibitis suam explanare volun
Abbreviated transcription (Latin):
feterit. cum ip̃ius uitium ⁊̃ huimodi
alftationi p̃duit occasione. Gñ sitalis
questio einẜet nullum quidemiuti¬
cem ita et̃ stnitum putamus. ut huiꝰ¬
moĩ ꝓ fcr̾at comdempnationẽ. s si le¬
gatarius ĩmincat quatenus eiẜiis
restituatur. ⁊ poit uitm cõcestatam dn¬
oꝵ m̃sium spatium esfluxerit. cẽsem
illico ad ub̃tatẽ eripiẜuum. ⁊ illuni
indenotione mqnad rupiũ er conde

Expanded text:
modi altercationi praebuit occasionem. Unde si talis quaestio emerserit, nullum quidem iudicem ita esse stultum putamus , ut huiusmodi proferat condemnationem, sed si legatarius immineat, quatenus ei servus restituatur, et post litem contestatam duorum mensum spatium effluxerit, censemus ilico ad libertatem eripi servum, et illum indevotione omn
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ducenous ẽ ab bac iuce suerit subt̃e¬
tus. dubitabatur ab antiquis. utrum¬
ne õs anquidam: ant nemo exhis ad
ub̾tatt̃ ꝑueniãt s uet̾is quite̾ iuris al¬
ĩtatio muita sibi suꝑ huimoĩ casu re¬
sonanit. os añt hĩlis malgnitatr̃

Expanded text:
producendus est, ab hac luce fuerit subtractus: dubitabatur ab antiquis, utrumne omnes an quidam aut nemo ex his ad libertatem perveniant. sed veteris quidem iuris altercatio multa sibi super huiusmodi casibus resonavit. Nos a
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ e legato relicto mamimitti testam̃to
seucodicillis. u̾b̃p̃ cariis a successorib no¬
iuit eestłato: tambos ad redẽptionẽ et
manumissionẽ: quam eam que inca¬
pierdis reucrii desuncti consensit u¬

Expanded text:
post ei legato relicto manumitti testamento seu codicillis verbis precariis a successoribus voluit, tam hos ad redemptionem et manumissionem quam eam, quae in capiendis reli
Abbreviated transcription (Latin):
quilib̾tatẽ imposuerunt equair eñtub.
Ius enim a crescẽti. quod antiqua iura
incommnuib ẜuis manumittendis
introducelant nulluis eẽ mom̃ti. nec
mposttrum fiquentari penitus cãcedi

Expanded text:
qui libertatem imposuerunt aequaliter habentibus. Ius enim adcrescendi, quod antiqua iura in communibus servis manumittendis introducebant, nullius esse momenti nec in posterum frequentari penitus concedi
Abbreviated transcription (Latin):
nale tp̃s obẜuetur: smaũt uno pouli¬
cenit quoscam lib̾os facerer nõ aũt to¬
tos: alius erñserit. sat̾tationẽ paratus
idoneam pr̃e: quod omnib creditorib
zomnib lib̾tatib sat̃faciat. equissimũ
ẽ cumad mitti. ut om̃s lib̾tates indisti¬
cte celebrentur quod priuilegnimda¬
mus nẽ souim ẜuo qui ub̾tates dona

Expanded text:
nale tempus observetur. Sin autem uno pollicente quosdam liberos facere, non autem totos, alius emerserit satisdationem paratus idoneam praestare, quod omnibus creditoribus et omnibus libertatibus satisfaciat, aequissimum est eum admitti, ut omnes libertates indistincte celebrentur. quod privilegium damus non solum servo, qui libertate dona
Abbreviated transcription (Latin):
nis ea mesficax quantum in eã ꝑtemit¬
maneati ut triplex aña uia ubtatis. que
multiplices introducebat ambages¬
⁊ imo ⁊ diracto tramite discat ambula¬
re. quod si auqua lex ł constitutio lib̾ta¬
tis faciat m̃tionẽ. nõ aũt latmitatis
eaꝓu̾iuitate romana soqui intelligat.

Expanded text:
nis, ea inefficax quantum in eam partem rnis, ea inefficax quantum in eam partem remaneat et triplex antea via libertatis, quae multiplices introducebat ambages, uno directo tramite discat ambulare. quod si aliqua lex vel constitutio libertatis faciet mentionem, non autem Latinitatis, ea pro civitate Ro
Abbreviated transcription (Latin):
saltim morientẽ br̃t. s ꝓducatui
⁊ ip̃c inciuitatẽ romanam. ueraliber¬
tate. ⁊ n̾o̾ falso ẜ mone domini suisu¬
stentatus ¶Ille aũt nouissimus ã¬
tiq iatinitatis modus inciuitatẽ ro¬
occasio seruis foratan detui: ⁊ sua malignitate
inlib̾tatt̃ ꝑueniant. taus modus certa ⁊ in¬
dubitata ꝓbatioẽ manifestetur. ut testib
p̃sentib nominus quinꝙ dominus in¬
nõ corrumqrt. et exeo ignur mõ ciui¬
tatt̃ romanam ei competere censemus
saluo uire patronatus tam mhac sp̃e
nis denegauimui.Iis tm̃mõ casit exoĩ
urrt antiq iatinitatis electis. cet̾i om̃s
qui inlibris prudentium. łconstituti¬
orib enumcrati sunt. penitus cõqui¬
escant nec iatii ab eis ꝓcetant. s⁊ ma¬
neat ut dictum ẽ ẜuus in sua cõditioẽ
nec tali remetio ab uticoncetatur ⁊
ne inposterum aliquod un latine. u¬
u̾tatis nr̃is legib incurrat. iex iunia
crceat. largiano senatus consuito cessã
suitum. Et̾ constitutio ioquitur delati¬

Expanded text:
altem morientem habere? sed producatur et ipse in civitatem Romanam, vera liberalitate et non falso sermone domini sui sustentatus. Ille etiam novissimus antiquae Latinitatis modus in civitatem Rot. Sed ne furandi occasio servis forsitan detur et sua malignitate in libertatem perveniant, talis modus certa et indubitata probatione manifestetur, ut testibus praesentibus non minus quinque dominus inmodo corrumpat. et ex eo igitur modo civitatem Romanam ei competere censemus, salvo iure patronatus tam in hac spenis denegavimus. His tantummodo casibus ex omni iure antiquae Latinitatis electis ceteri omnes, qui in libris prudentium vel constitutionibus enumerati sunt, penitus conquiescant nec Latini ab eis procedant, sed maneant, ut dictum est, servi in sua condicione nec tali remedio abuti concedantur. Et ne in posterum aliquod ius Latinae libertatis nostris legibus incurrat, lex Iunia taceat Larianiam constitutio loquitur de Lati
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑr. Quamurs cod icilli quib auim¬
cuio d̾efuncit legatus eẽ iudaͬns faisi ꝓ¬
consecutus posterior euentus no̾ ĩsunnat
orpr.c un ub̃tatẽ mulierib subcon¬
omeẽ tatam ꝓ ponas quit dubium c̾ eos.
qui exbis añ inpletam eam ed untur ser¬
uos nasci ⁊ ꝑtinere adnĩtes uit domi¬
nii. his enim demum succũsum ẽ. qui

Expanded text:
o. Quamvis codicilli, quibus avunculo defunctae legatus esse videaris, falsi pconsecutus, posterior eventus non infirmat Cum libertatem mulieribus sub condicione datam proponas, quid dubium est eos, qui ex his ante impletam eam eduntur, servos nasci et pertinere ad heredes iure dominii? his enim demum succursum est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
orꝑi. In communes ẜuo manumiꝰ¬
domino ꝑs lib̾tatẽ mponentis ad cre¬
sit. nec ne ⁊ maxime int̃ muites qui
huiꝰmoĩ imponunt ub̾tatẽ muita ã¬
biguitas exorta ẽ: ap̃ uet̾es iuris auc¬
tores ⁊ inirenta ẽ constitutio ap̃ mar

Expanded text:
o pp. In communes servos eorumdomino pars libertatem imponentis adcrescit nec ne, et maxime inter milites, qui huiusmodi imponunt libertatem, multa ambiguitas exorta est apud veteres iuris auctores. Et inventa est cons
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Qũm testaiito directam lib̾tatẽ
pat̃ tilus sit consetutus quamins
hĩs ei extĩtis. frustra tñ rationes quas
tꝑi ẜ uitutis gessit ut i⁊cus compelle
ũdirecta si ratioẽs i⁊didifs. relicta ẽ:
añ reuqua illita. ⁊ ea que malo con¬
sciuo. amota sunt ad ub̾tatẽ nõ
pt̃ ꝑuenire. sin aũt nondebito ex
rationib fuĩt reꝑtus. post ad itam
nr̃ditatt̃ quasi puram ub̾tatẽ coseq̃t᷑.¬

Expanded text:
. Cum testamento directam libertatem pater tuus sit consecutus, quamvis ei heres extiteris, frustra tamen, rationes quas tempore servitutis gessit ut reddas, compellerve directa, si rationes reddidisset, relicta est, ante reliqua illata et ea, quae malo consilio amota sunt, ad libertatem non potest pervenire: sin autem non debitor ex rationibus fuerit repertus, post aditam hereditatem quasi puram libertatem conseq
Abbreviated transcription (Latin):
pubucas ꝑ sonas ⁊ sigillo imp̃sso in ete
sacratadeponere. ⁊ sic hr̃e facultatem
ẜ uũlib̾tate donare. ⁊ eum hr plenissi :¬
mam lb̾tatĩ ⁊ ciuitate romana ꝑfiui.
⁊ nullum timere ex sotiis sibi ⁊ eñ imou¬
tĩ. sicumlicen iucrari p̃tium. koc ac̃a¬

Expanded text:
publicas personas et sigillo impresso in aedem sacram deponere et sic habere facultatem servum libertate donare et eum habere plenissimam libertatem et civitate Romana perfrui et nullum timere ex sociis. sibi etenim imputent, si, cum liceret lucrari pretium, hoc acci
Abbreviated transcription (Latin):
priorh̃tutarias res ⁊ ub̾tatt̃ accipiat. nonei¬
boc eueniat scc̃o petitori. ł t̃cio ł dein¬
ceps amplioris ub̾tates pouicentib
sieri locum censemꝰ. ¶ s̾in aũt iam reb
bit quid̾ ei hoc mpetrait: ⁊ sub maiorib poi¬
ucitationib ⁊ sat̃ tationib hr̃o itatẽ acci¬
ꝑe. st prior mub̾tate petitor maneat. ucz
res ab eo abstrabantur. his omnib intͣ
exquo prior petitoi uidicẽ adieriti de le
rectas quamsid̾iꝯmissarias ad
exempium int̾ uiuos ub̾tatum
ĩ distincte uałe censemus. lege fufia
cauina deteto cessante: nec inpediente
cestantium ꝓ suis ẜuisclem̃tes oisposttio¬
nes effectui mancipara defidĩ ꝯmissa¬

Expanded text:
prior hereditarias res et libertatem accipiat, hoc eveniat, secundo petitori vel tertio vel deinceps ampliores libertates pollicentibus fieri locum censemus. Sin autem iam rebus ebit quidem ei hoc impetrare et sub maioribus pollicitationibus et satisdationibus hereditatem accipere: sed prior in libertate petitor maneat, licet res ab eo abstrahantur. his omnibus intrex quo prior petitor iudicem adierit. a. rectas quam fideicommissarias ad exemplum inter vivos libertatum indistincte valere censemus, lege Fufia Caninia de cetero cessante nec impediente testantium pro suis servis clementes dispositiones effectui mancipari. D. k. I
Abbreviated transcription (Latin):
one. adire hr̃ditatẽ subhac cõditi¬
one ⁊ satiscatione. qui ⁊ creclitorib
omnib sat̾siat. ⁊ lib̾tates unponat
his quib uoluit testator. narie dubi¬
tationes exhac constitutic̃e em̃ẜunt.
nam sires hr̃ditarie hĩce minim̃
inuento uenierit an ⁊ post ueri¬

Expanded text:
ire hereditatem sub hac condicione et satisdatione, quod et creditoribus omnibus satisfaciat et libertates imponat his, quibus voluerit testator, variae dubitationes ex hac constitutione emerserunt. Nam si res hereditariae herede minime invento venierint an et post ve
Abbreviated transcription (Latin):
seucrus sit semei reb uenditis. iͥ non
admisit. nobis tm̃uipiam sententia
admonente placuit. maxunc ip̃ lib¬
tates ne deꝑant. ⁊ post uenditionẽ re:¬
tum annale remedium dare diuimã¬
cii comtitutione intra quod ⁊ crednton¬
b omnib satisfiat ⁊ emptorib nichu
nõ ui patiantin: quiannalẽ sepe senti¬

Expanded text:
Severus semel rebus venditis hoc non admisit, nobis tamen Ulpiani sententia admonente placuit maxime propter libertates, ne depereant, et post venditionem rerum annale remedium dare divi Marci constitutioni, intra quod et creditoribus omnibus satisfiat et emptores nihil novi patiant
Abbreviated transcription (Latin):
co diciste eẽ manumissum obesau¬
enum sꝑnitur ab hr̃tlib conẜuãde
ub̃tatis grã nõ miusta raticẽ cirtꝵ no¬
siras principe sit contitutum quod in
extranea quoq ꝑsona ohẜuari ꝯꝑtr

Expanded text:
ssum, ob aes alienum spernitur ab heredibus, conservandae libertatis gratia non iniusta ratione creditosimo principe sit constitutum: quod in extranea quoque persona observari opor
Abbreviated transcription (Latin):
ucerta concetenta fuiis ant uenditiõe
eypotiretas retractare non aũt parentib
ucentra tundu extra memoratas cãs res
quarumdominium ap̃ eoꝵ posteritatẽ ẽ:
auenare: pignorił ypotixit titulo dare
Grsihoc fecerint scituris quod necesse ẽ
eos iniegum iaqueos incidere: quib hu¬
ius mor̃ uenditones. uł ypottaece sũt
int̃tlicte. exceptis uidenci rebs mobiubł

Expanded text:
enda filiis easdem venditiones vel hypothecas retractare: non item licentia parentibus danda extra memoratas causas res, quarum dominium apud eorum posteritatem est, alienare vel pignori vel hypothecae titulo dare, sed si hoc fecerint, scituris, quod necesse est eos in legum laqueos incidere, quibus huiusmodi venditiones vel hypothecae sunt interdictae, exceptis videlicet rebus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ intra annale tm tp̃s adire hĩtdi¬
tatẽ. ⁊ res recupare prun satisdatione:
hr constitutionẽ. ⁊ eum moĩs omnnb
ad mittendum censemiis. max̾ime cũ¬
cum exuoluntatt creditoꝵ hoc in t̃poĩ¬
tur. nolentib ⁊ enĩ cretitorib admit¬
ti talem ꝑaitionẽ nullo conces imus
amplexi fucrint. alii aũt censuerunt

Expanded text:
nem, intra annale tamen tempus, adire hereditatem et res recuperare, prius satisdatione habere constitutionem et eum modis omnibus admittendum censemus, maxime cum ex voluntate creditorum hoc interponitur: nolentibus etenim creditoribus admitti talem petitionem nullo concedimus amplexi fuerint, alii autem cens
Abbreviated transcription (Latin):
ut tm̃ in hoc casu ne ꝑꝑ quoydam in¬
d̾uotionẽ. aui maneant inẜ uitute.
uolentib quidẽ oĩb ẜ uis lcert ẽ us
dam. ł retusantib spontaneam ẜ ui¬
tutẽ ĩminere oꝑtiꝰ quẽ patronũ.
hr̃ noluenunt. dominiũ suum. for¬
sitmn zac̾bum sentiant. Om uero
nõ or̃as li̾tates ad impłe pollictus fu¬
erit. scertum nũm ẜ noꝵ exhis qui ad
si quid̾ res nr̃ditaric sufficiunt at in¬

Expanded text:
cet, tamen in hoc casu, ne propter quorundam indevotionem alii maneant in servitute, volentibus quidem omnibus servis licere in sdam vel recusantibus spontaneam servitutem imminere oportet et, quem patronum habere noluerint, dominum suum, forsitan et acerbum, sentiant. Sin vero non omnes libertates adimplere pollicitus fuerit, sed certum numerum servorum ex his, qui ad si quid
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ueniẽte. emancipatiõe lir̃is inposita.
nõ cciam ꝑtẽ comuui rerũ miniree
atniꝰuiitaꝵ. E tioridiam usus fruct̃
ap̃ maiores quiemancia pationc̃ donat
resitere. exceptis⁊ in bor casu castrensu
is cuiꝰtumq sexus aliquod dominuuma
aufertur. ⁊ patrib amplioris patrimo¬
nii usus fructin a̾signẽtur. Noc obunẽ¬
te  Inͣ memancipatione sibi parentes
hocminime ẜuauerint s⁊ nisi spetia
ir ł emancipatioẽ huic p̃mio renutia¬
uerĩt. ldonatioe stã sese ab huiꝰmoĩ¬
ierint: manere ad eos ⁊̃ tacentes ius ⁊ be¬
nesitium usus fructus retinendi. ut pꝰ
obitum eoꝵ ⁊ iususfructus ĩ omnib me¬
mo ratis causis adeos ꝑ ueniant quoꝵ

Expanded text:
te et emancipatione liberis imposita non tertiam partem dominii rerum minime adquisitarum, sed dimidiam usus fructus apud maiores qui emancipationem donant residere: exceptis et in hoc casu castrensiburis cuiuscumque sexus aliquid dominii auferetur et patribus amplioris patrimonii usus fructus adsignabitur. Hoc obtinente et si in emancipatione sibi parentes hoc minime servaverint: sed nisi specialiter vel in emancipatione huic praemio renuntiaverint vel donatione facta sese et ab huilerint, manere ad eos etiam tacentes ius et beneficium usus fructus retinendi, ut post obitum eorum et usus fructus in omnibus memoratis causis ad eos perveniat, quorum