comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erit tutele. Actioni⁊ eĩ uidet᷑ gessisse ꝗ ꝑ alium
gessit. ꝙ si nõ accessit iscui mancdatũẽ. utiliac¬
tione conuenitur aebitor patris quitutelã ãmi
tũ ñ ãmonuit ut sibi curatores petẽt. sacris
enĩ constitutionib ħ facẽ iubetur: ꝗ tutelã ã¬
minstrauit. antutele iudicio teneat᷑. ⁊ mag̃
puto sufficẽ tutele iudiciũ quasi idconnexũfit
tutele officio. q̃uis pt̾ pub̾tatẽ. ao mittat̾s pt̾

Expanded text:
erit tutelae actioni: uidetur enim gessisse qui per alium erit tutelae actioni: uidetur enim gessisse qui per alium gessit. quod si non accessit is cui mandatum est, utili actione conuenitur.Debitor patris, qui tutelam admtum non admonuerit, ut sibi curatores peteret sacris enim constitutionibus hoc facere iubetur qui tutelam administrauit, an tutelae iudicio teneatur? et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi conexum sit hoc tutelae officio, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.i. xxxu. ad. Iti aut depositioi peccumaꝵ
loc̾ẽ: sica suma cotadi.i colligi posscit. ut cõ¬
pariager possit. Sicnuĩ tã exiguã cẽ tutelã fa¬
cile ꝓbatur. utex nũmo refecto p̃diũ puero
cõꝑaĩ ñ possit depositiocessat. Quegͦ tutele
quãtitas depositionẽ inducat iudicamꝰ. ⁊ cũ
causa depositionis expͥmatur utp̃dia pupillis
cõparentur manifestũẽ ut ad minimas sũmaᷤ¬
cũ faciliꝰ causa cognita ꝑsingłos possit. exami¬
naĩ nectiñ aufeñda facultas ẽ. ⁊ mminores sũ¬
mas. int̃dũ depositi postulare. sisuspectitu¬
Itores eẽ iudeant᷑ ¶bessisse aũt iudet᷑ tutor ꝙc
ꝗd oĩo pupillare attingit ⁊̃ si modicũ. cessat᷑ q.
partescoꝵ: ꝗ solent cessantes cogere ãministr̃e¬
Qd sipostea quãgessit tẽ segestu abstinuit. ⁊̃ sus¬
pecti postulatio succedit. Ꝙdsiquis tutelã man¬
dauĩt geñdã gestaq fuĩt ab eo ꝗͣ mandatũ ẽ locꝰ

Expanded text:
dictum.Ita autem depositioni pecuniarum locus est, si ea summa corradi, id est colligi possit, ut comparari ager possit: si enim tam exiguam esse tutelam facile probatur, ut ex nummo refecto praedium puero comparari non possit, depositio cessat. quae ergo tutelae quantitas depositionem inducat, uideamus. et cum causa depositionis exprimatur, ut praedia pupillis comparentur, manifestum est, ut ad minimas summacum facilius causa cognita per singulos possit examinari. nec tamen auferenda facultas est etiam minores summas interdum deponi postulare, si suspecti tutores esse uideantur.Gessisse autem uidetur tutor, qui quid omnino pupillare attigit etiamsi modicum, cessantque partes eorum, qui solent cessantes cogere administrare.Quod si posteaquam gessit, tunc se gestu abstinuit, etiam suspecti postulatio succedit.Quod si quis tutelam mandauerit gerendam gestaque fuerit ab eo cui mandatum est, locus
Abbreviated transcription (Latin):
re: tutelã extͣ ordinẽ tutor cogisolet ex qͦscit
setutorẽ datũ: sicesser tutor suoꝑiculo cẽsat
id enĩ adiuo. marco constitutũ ẽ. utquiscit
sc tutorẽ datũ nec excusationẽ siquã ht̃ al¬
legat itͣ tp̃a p̃stituta suoꝑiculo cesset Suf¬
ficit tutõib ad pͥenã defensionẽ siuũpĩ iudi¬
ciũ suscipiant siue pupilli ipis auctõib nec
cogendisunt tutores cauẽ. utdefensores. so¬
lentlicencia gͥ erit: uirũ maliũt ipĩ susci¬
ꝑe iudiciũ. anpupillũ ex hib̾e. utipĩs aucto¬
rib iudiciũ suscipiat᷑ ita tñ. ut ꝓhis qui

Expanded text:
am extra ordinem tutor cogi solet.Ex quo scit se tutorem datum si cesset tutor, suo periculo cessat: id enim a diuo Marco constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum nec excusationem si quam habet allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset.Sufficit tutoribus ad plenam defensionem, siue ipsi iudicium suscipiant siue pupillus ipsis auctoribus, nec cogendi sunt tutores cauere. ut defensores solent, licentia igitur erit, utrum malint ipsi suscipere iudicium an pupillum exhibere, ut ipsis auctoribus iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł .xiii. ad̾. Siminoĩs actũ fiuit̃ c̃tutoib
assistentib curatoĩb ⁊ pupillus obħegit.
cũ curatõĩb ⁊ ei sint condẽpnati. i nid quod
sua int̾erat minoĩs tutores culpaeoꝵ con¬
dẽpnatos ñ ẽẽ anrestitutio adũsus tutores
restitui ⁊ idcͥco: curatores siñdũ iudicatũ
fecerint. posse ꝓuocantes ꝑ exceptionẽ. doli
consequi ut eis mandñt̾. adũsus tutores
actiones. quidtũ suã fecerunt iudicatũ

Expanded text:
.Si minoris actum fuerit cum tutoribus adsistentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitutio aduersus tutores restitui et idcirco curatores, si nondum iudicatum fecerunt, posse prouocantes per exceptionem doli consequi, ut eis mandentur aduersus tutores actiones. quid tamen si iam fecerunt iudicatum
Abbreviated transcription (Latin):
tutorẽ. utiꝙ ip̃secũ ñagent. s ł ꝑspeciales cu¬
ratores. conueniendus ẽ. uelpone eũ contutorẽ
hab̾e quipossit adũsuseũ iudicẽ acciꝑe. exqua
causa cũ eo tutele. agipot̃. quin ĩmo si medio
uis suspecto postulato ñ cogetur. tutele iudiciũ
auctor susciꝑe quia tutor manẽt. S ⁊ sifuĩt
tutor confiscatur. adũsus fiscũ dandãeẽ ac¬
tionẽ constat. ei quiloco eiꝰ curator dandꝰ sit
ł contutoib ciꝰ cetẽ actiones p̃t̃ tutelẽ adusꝰ
tutorẽ: cõpetunt. ⁊ si ad huc tutelã ad mi ni

Expanded text:
em curatorem conueniendus est uel pone eum contutorem habere, qui possit aduersus eum iudicem accipere, ex qua causa cum eo tutelae agi potest. quin immo si medio uis suspecto postulato, non cogetur tutelae iudicium tutor suscipere, quia tutor maneret.Sed et si fuerit tutor confiscatus, aduersus fiscum dandam esse actionem constat ei qui loco eius curator datus sit uel contutoribus eius.Ceterae actiones praeter tutelae aduersus tutorem competunt, etsi ad
Abbreviated transcription (Latin):
eir reg u Tutor si pecitꝰ fuĩt hñti.  ab¬
sente eo. quasi ñ hñti datus sit. dacio nulla est
Na quo quomõ inpeticionẽ. tutois siertatũfuĩt
infacticausa max̾. ptꝰ constitutionẽ. diuoꝵ ftm̃
ñ ualet tutois dacio.

Expanded text:
rum.Tutor si petitus fuerit habenti, sed absente eo quasi non habenti datus sit, datio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti causa, maxime post constitutionem diuorum fratrum non ualet tutoris datio.
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ affricanaꝵ: curatores eis adiungñdos nẽc
patris secutis uoluntatẽ. ¶Quodintutorib¬
pat᷑ testam̃to destinauit. ap̃tore confir man¬
dos ¶apparet gͥ p̃toĩ cure fuisse ne tutela ꝑ
plures aministretur quippe ⁊ si ppat̃ ñ de¬
stinauĩt. quis gerere debeat: attm̃ idagͥ. ut
ꝑ unũ aministretur. Saue enĩ faciliꝰ. unꝰ tutor
⁊ actiones ex̃cet.⁊ excip̃. ne ꝑ multos tutela
spargatur Siñeĩt atestatore. electus tutor aut
riaut sinõ coibẽt. aut coacti ũdec̃nẽt. causa
cognita ip̃de statuet. quistutelã geret. Plane si
ñ consenciant p̃toĩ tutores: s ueluit om̃s ge¬
tere: quia fidẽ ñ hant electo uec paciunt᷑ suc¬
cedantꝰ eẽ aliem ꝑiculi dicedũe p̃tore p̃mitt̾e
cis om̃ib gerere. Itẽ sidiuidi int̾se. tutelã uelit̃

Expanded text:
rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt uoluntatem.Quod in tutoribupater testamento destinauit a praetore confirmandos.Apparet igitur praetori curae fuisse, ne tutela per plures administretur, quippe etsi pater non destinauerit quis gerere debeat, attamen id agit, ut per unum administretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit.Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut ri aut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret.Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus g
Abbreviated transcription (Latin):
gestũ e si parens. uelpat̃ quim p otestateht̃ desti¬
nauit testam̃to: quis tutoꝵ tutelã gerat illũde¬
bere gerere. p̃tor putauit. meit̃oq parentis
testam̃to. Ipe aut̃ confir mauit. utsiparens de¬
cłauit. quẽ uelit tutelã aministrare ille solus
aministref. cetĩ gͥ tutores ñ ã ministrabunt. s
erunt hũ quos uulgoh onoraiõs appellamus
stat enĩ hosquoꝙ excauꝰsis pͥus facultatib eius¬
eiꝰ quigessit conuenĩ oport̾ẽ. datis enĩ quasi
obẜuatores: actuseiꝰ ⁊ custodes. inputabit᷑ ꝙ eis
qñdoq cur simale eũconũsaĩ udebant᷑. su
tor delegauit. at tñ ñ nũquã ab hoc recedet᷑
ne uite uel frugi uidebatur deiñpostea idem
cepit male conũsaĩ.: ignorante testatore. uł
cõ contẽplatione. facultatũ eiꝰ resei cõ missa
ẽ. quib postea exut̾ẽ. Nã ⁊ siunũ pat̃ dedĩt
tutorẽ. ñ nũꝗ̃ ei adiungunt᷑ curatores. Nã
suos tutores dedisset  unũ reꝵ italicaꝵ aliũ

Expanded text:
gestum est.Si parens uel pater qui in potestate habet destinauerit testamento, quis tutorum tutelam gerat, illum debere gerere praetor putauit, meritoque parentis testamento, ipse autem confirmauit, ut, si parens declarauit, quem uelit tutelam administrare, ille solus administret.Ceteri igitur tutores non administrabunt, sed erunt hi, quos uulgo honorarios appellamus. enim hos quoque, excussis prius facultatibus eius qui gesserit, conueniri oportere: dati sunt enim quasi obseruatores actus eius et custodes, imputabiturque eis quandoque, cur, si male eum conuersari uidebant, susptor delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, nae uitae uel frugi uidebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel si contemplatione facultatium eius res ei commissa est, quibus postea exutus est.Nam et si unum pater dederit tutorem, nonnumquam ei adiunguntur curatores: nam suos tutores dedisset, unum rerum Italicarum, alium
Abbreviated transcription (Latin):
ad hib̾e. quod quis exfacto alt̾ius. auctõĩs cõdẽpna¬
tus fiup̃stitĩt. uelex coĩgestu. nec ei mandate st̃
accõnes constitutũ ẽ. adiui pio.⁊ abinpte nr̃o ⁊¬
adiuo patre ciꝰ. utilẽ accõnẽ tutõis adũsus aueto
tor. Neq mandande sunt actiones. neqi utił cõ¬
petit. quia ꝓͥi dileen penã ꝑenã subiit q̃ res
indignũeũ fecit̃ utacet̃is quid consequat᷑ doli
participib Necemĩ ulla societas maleficioꝵ ł coĩ¬
catio ista dãpni ex maleficioẽ. usq ad eo aut ad cõ¬

Expanded text:
 si forte quis ex facto alterius tutoris condemnatus praestiterit uel ex communi gestu nec ei mandatae sunt actiones, constitutum est a diuo Pio et ab imperdiuo patre eius utilem actionem tutori aduersus contuttor, neque mandandae sunt actiones neque utilis competit, quia proprii delicti poenam subit: quae res indignum eum fecit, ut a ceteris quid consequatur doli participibus: nec enim ulla societas maleficiorum uel communicatio iusta damni ex maleficio est.Usque adeo autem ad con
Abbreviated transcription (Latin):
strahñdis nemotenet᷑. nͥ qui intutela gendac̃
exbonis pupilli abstulit̃. Qd̃sifurandi aĩofec̃.
⁊̃ furtitenetur. utraꝙ aut̃ actiõe obligat᷑. ꝙ.
alta alt̾am ñtollet. s ⁊ conditio exfurtuia cã¬
ablatũ tollitur liuidiciũ quia nicħ absit pu¬
pilloħ accõlic induplũsit. insimplo rei ꝑsecut¬
tutele agiñpot̃. finitur aũt ñsolũ pub̾tare
s. ⁊̃ morte tutoĩs ł pupilli. filiũ fam̃ emanci¬
patũ. Situtelã aministret. ⁊ directo tenĩ uił
putat. si adhuc inpubes tutele agat nicħ cõ¬
sumatur confiũosi curatorẽ ñtutele. sed ne¬
gocioꝵ gestoꝵ actionẽ que cõpetit. ⁊ dũ negã

Expanded text:
strahendis nemo tenetur, nisi qui in tutela gerenda rem ex bonis pupilli abstulerit.Quod si furandi animo fecit, etiam furti tenetur. utraque autem actione obligatur et altera alteram non tollet. sed et condictio exablatum, tollitur hoc iudicium, quia nihil absit pupillo.Haec actio licet in duplum sit, in simplo rei tutelae agi non potest: finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli.Filium familias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat.Si adhuc impubes tutelae agat, nihil consumitur.Cum furiosi curatore non tutelae, sed neg
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. si ÷ post condẽpnationẽ. desicdare põt
tutor. mand̾aĩ s actioneᷤᷤ ad u̾sus contutorẽ ꝓ
quo condẽpnat᷑ ẽ. rõnib distrahñdis actionẽ
ñ solũ hu tenentur. tutores quilegitmi fuer̾
S om̃s quiiure tutors egerunt tutelã. Consi¬
dandũẽ inhacactione ut rũp̃tiũ. reitñ dupli¬
cetur. an⁊ quod pupilli int̃sit ⁊ mag̾eẽ ar¬

Expanded text:
tionem, sed etiam post condemnationem desiderare tutor potest mandari sibi actiones aduersus contutorem, pro quo condemnatus est.Rationibus distrahendis actione non solum hi tenentur tutores, qui legitimi fuerunt, sed omnes, qui iure tutores sunt et gerunt tutelam.Considerandum est in hac actione, utrum pretium rei tantum duplicetur an etiam quod pupilli
Abbreviated transcription (Latin):
Ilp̃.ł. xlui. adsab̃. Situtor rẽ sibi depositã apa¬
tre pupilli. uelcõmodatã ñ reddat. ñ tantũ
cõmodati uel dedepositi. ueꝵ tutele quoq te¬
netur ⁊ sic acccꝑit. peccuniã ut reddat plerisq
placuit eã peccumã utdepositi. ł cõ modati¬

Expanded text:
imo tertio ad Sabinum.Si tutor rem sibi depositam a patre pupilli uel commodatam non reddat, non tantum commodati uel depositi, uerum tutelae quoque tenetur. et si acceperit pecuniam, ut reddat, plerisque placuit eam pecu
Abbreviated transcription (Latin):
sifiniitiẽ satis dacio. ñ nũquã enĩsatis dacio
ab eis ũpetitur. aut satis desinit eẽ cautũ aũ
magistrat᷑ municipales. ab his quos dedint
aut ñ potuer᷑ aut noluerint. satis exige̾ pꝰse
dici ⁊̃ inhis quo casucautũ nẽ. ad mittũd ã ꝓ¬
max̾ uͥcessat satisdacio ⁊ puto in patronis
ñ oportẽ. ad mitti ꝓuocationẽ. nͥ ex magna
causa: nequis spẽ successionis deminuat
Nã si patrono tutela. ñ fuĩt cõmissa potĩt
ꝑ cõparronũ dãpno affici qui solus rẽ pu¬
pilli male ãministrat. Silegitimꝰ tutor

Expanded text:
si finita est satisdatio nonnumquam enim satisdatio ab eis non petitur, aut satis desinit esse cautum, aut magistratus municipales ab his quos dederint aut non potuerunt aut noluerunt satis exigere, posse dici etiam in his, quo casu cautum non est, admittendam pmaxime ubi cessat satisdatio? et puto in patronis non oportere admitti prouocationem nisi ex magna causa, ne quis spem successionis deminuat: nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat.Si legitimus tutor
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ cẽt reb suis. ñpossint dare curatorẽ ꝓc̃sulẽ
oportebit nec dubitabit. filiũ quoq pat. cura¬
torẽ oare. Quãuis enĩ ce̾sit. ap̃celsũ. ⁊ ap̃ alios
plerosq: telatũ.: quasimdecoꝵ sit patre afilio
regi. at tiũ duuis piꝰ iustocełi. Itẽ diuifr̃s re¬
sc̃psẽi filiũ sisobnę iuuat pat cutatorẽ. oan¬
dũ mag̃: quã extͣneũ. diu̾ piꝰ matͥs querelã: de
tinencia . ut nͥ sub ueniat᷑ his. deducant᷑ uiege¬
statẽ. eligenduscĩt Itaq ꝗ eos c̃scilio regat.
tp̃oꝵ ipoꝵ ꝑtinet. fiũosum faciunt exitum.¬

Expanded text:
superesse rebus suis non possint, dare curatorem proconsulem oportebit.Nec dubitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit patrem a filio regi, attamen diuus Pius Instio Celeri, item diui fratres rescripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum pertinentia, ut, nisi subueniatur is, deducantur in egestatem. eligendus itaque erit, qui eos consilio regat: ipsorum pertinet, furiosum faciunt exitum
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝓuiẽ. ł tpĩs causa p̃side defuncto. ł quia ip̃i
quoq ꝓ consuł exoratione. diui marci tutorẽ dae̾
põt. Quodaut̃ ꝑmittit᷑. tutorẽ dare ꝓuic̃. p̃sidi
sent. quidã aut̃ ñ ad eẽnt. diius pius rescͥsit.
magistratib municipalib eoqiure utim̃: sed

Expanded text:
ncto uel quia ipsi quoque proconsulis ex oratione diui Marci tutorem dare potest.Quod autem permittitur tutorem dare prouinciae praesidi,sent, quidam autem non adessent, diuus Pius rescripsit magistratibus municipalibus eoque iure utimur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
od̾ ł.iiii diffr̃. Quodefuncto silib̾i pfecte
modat. s lex ouodcĩ tabulaꝵ fac̃. tutores. s
⁊ os cogisatis dare: ẽtũ ẽ intantũ. ut ÷ patro¬
nũ.⁊ patronifiliũ. cctõsq lib̾oseiꝰ. cogi rẽ sal¬
uã fore satis dare. pleisq iudeatur s. ħ causa
cognita p̃torẽ statue̾. deb̾e melius ẽ. utrũ de¬
beat. satis dare patronꝰ lib̾iqeiꝰ. an ñ ut siꝑ
sona honestasit. remittat᷑ eisatis clatio. ⁊ ma¬
xime sisub̾a modicasit. Siaut parroni ꝑsõa
uulgaĩs. ł minꝰ honestasit. Ibidicendũ ẽ satis¬
dacionẽ locũ hab̾e. ut aut modꝰ tutele. aut ꝑ sõa
aut causa ad mittat satis dacionẽ. IInlegi¬
timis ⁊ inhis ꝗ amagistratib dantur. q̃scitũẽ
anuni dec̃ nitutela possit. ⁊ ait lab̾o ⁊ uni

Expanded text:
differentiarum. quo defuncto si liberi perfectae differentiarum. quo defuncto si liberi perfectae mo dat, sed lex duodecim tabularum fecit tutores.Sed etiam hos cogi satisdare certum est, in tantum ut etiam patronum et patroni filium ceterosque liberos eius cog‹i› rem saluam fore satisdare plerisque uideatur. sed hoc causa cognita praetorem statuere debere melius est, utrum debeat satisdare patronus liberique eius an non, ut, si persona honesta sit, remittatur ei satisdatio et maxime, si substantia modica sit: si autem patroni persona uulgaris uel minus honesta sit, ibi dicendum est satisdationem locum habere: ut aut modus tutelae aut persona aut causa admittat satisdationem.In legitimis et in his, qui a magistratibus dantur, quaesitum est, an uni decerni tutela possit. et ait
Abbreviated transcription (Latin):
ad aufidiũ. uictotinũ ꝑuenit ad lib̾tatẽ di¬
cendũe tutorẽ eẽ. plane sifocte ex rubͣtiꝰ¬
ano senatus consulto ꝑuenit ad libtatẽ. ñ
habebit tutorẽ eum. quirogat̾ẽ. s ortinꝰ
lib̾tus effectus ad familiã testatoũ ꝑtinebit
in qua spẽ. incipit tutela ad lib̾os patꝰni
pͥmos ꝑtinere. que ad patro nos ñ ꝑtinut¬
mittãt. om̃s tutotes sunt. S si mulier sit
in t̾manu missores dicendũẽ. solos masca¬
los fore tutores. d. ⁊ si aliꝗs expartoris: de¬
cessit̃ tutela penes cetos patrone̾. quãuis
ille filiũ reliquei̾t. S si ab hostib fuĩt cap¬
tus. int̾im soli cõpatroni. tutores sunt. Si¬
mili mõ ⁊ simẜuitutẽ. redactꝰ sit. apa¬
tet cet̃os eẽ tutotes. d. siom̃s patroni
successio debet. in legitima tutela admitti.
liuĩ aut filiã. ł nepotẽ uel neptẽ. ł oeinceps in¬
pub̾es.: quos inpotestate ht̃ emaneip et. No¬
encẽ legitimi tutor̃s sustinet.¬

Expanded text:
tatem, dicendum est tutorem esse.Plane si forte ex Rubriano senatus consulto peruenerit ad libertatem, non habebit tutorem eum qui rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. in qua specie incipit tutela ad liberos patroni primos pertinere, quae ad patronos non pertinuitmiinter manumissores, dicendum est solos masculos fore tutores.Sed si aliquis ex patronis decesserit, tutela penes ceteros patronos est, quamuis ille filium reliquerit. sed et si ab hostibus fuerit captus, interim soli compatroni tutores sunt. simili modo et si in seruitutem redactus sit, apparet ceteros esse tusuccessio debet in legitima tutela admitti: lium uel filiam uel nepotem uel neptem uel deinceps impuberes, quos in potestate habeat, emancipet, uicem legitimi tutoris sustin
Abbreviated transcription (Latin):
si alt̃ expatronis filiũ alt̃ nepotẽ. teliqueit᷑ utrũ
ad solũ. filiũ anuõ ad nepotẽ. tutela ꝑtineat. ꝗa¬
exlegitimis hẽditatib legitima aut hẽditas ad
solum filiũ ꝑtinet gͦ ⁊ tutela ad solũ filiũ dĩcẽ¬
dit. post filiũ tẽ ad nepotẽ. Queri pot̾ si patro¬
ni filius sit remot̾. ⁊ excusat̾ an nepoti: cutela
deferatur. ⁊ marcellꝰ in easentũciaẽ. ut succedi
ñ posse scbat. idcͥco enĩ abierunt. tutelaͣt alii¬

Expanded text:
s filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium an uero et ad nepotem tutela pertineat, qex legitimis hereditatibus: legitima autem hereditas ad solum filium pertinet. ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem.Quaeri potest, si patroni filius sit remotus uel excusatus, an nepoti tutela deferatur. et Marcellus in ea sententia est, ut succedi non posse scribat
Abbreviated transcription (Latin):
auł ł. xui adplaut. Ubi absunt hii quitutoreᷤ
dare possunt. deciũones dare iubent᷑ tutores. dũ¬
mõ maior pafs conueniat. ubi ñ ẽ dubiũ quinumĩ
exsedare possunt. łMagistrat᷑ numicipał colle¬
gãsuũ quindare. tutorẽ poisit uẽ dubiũ.
romani dari ñpõt curator pot̃. nã decuratore
c̃stituendo edicto cõp̃hñsumẽ. Y Curatorẽ hr̃ti
quomitꝰ. aliuscurator detur. regła uñs ñẽ inpe

Expanded text:
ad Plautium.Ubi absunt hi, qui tutores dare possunt, decuriones iubentur dare tutores, dummodo maior pars conueniat: ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint.Magistratus municipalis collegam suum quin dare tutorem poss‹i›t, non est dubium. Romani dari non potest, curator potest: nam de curatore constituendo edicto comprehensum est.Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non e
Abbreviated transcription (Latin):
Basr.ix.. S tfilio pubi pat̃ tutorẽ. autin¬
pubsm curatorẽ oedit citra in quiscitionẽ p̃tor
eos confirmare debebit.
nicħ relictũẽ tutor frustradat᷑ a patre: nee
sine in quiscitione confirmat᷑ ¶siquerat᷑ anex inqui¬
sitione. rectedatus sit tutor. quattuors ħ c̃sidanda
s̃. anhicdedit quidare potuit ⁊ ille acceꝑat. cui
foret dandus. ⁊ isdatur ciuĩ dandi facultas erat
ꝓtribunali deeretum int̃positum.¬
p̃tor. inquirere debet. andurauĩt patͥs uolũ¬
tas quod infaciliẽ: siinpximo mortis tp̃r̃. turo¬
res ñ iurte ł cuiatores scpͥsit̾. pat̾. nãsiañ anuos
ciciȩ cũ patre exar serunt.¬

Expanded text:
rum.Si filio puberi pater tutorem aut impuberi curatorem dederit, citra inquisitionem praetor eos confirmare dedebit. nihil relictum est, tutor frustra datur a patre nec sine inquisitione confirmatur.Si quaeratur, an ex inquisitione recte datus sit tutor, quattuor haec consideranda sunt: an hic dederit qui dare potuit, et ille acceperit cui fuerat dandus, et is datur cuius dandi facultas erat, et pro tribunali decretum intpraetor inquirere debet, an duraverit patris voluntas: quod in facili est, si proximo mortis tempore tutores non iure vel curatores scripserit pater. nam si ante annos, citiae cum patre exarserunt
Abbreviated transcription (Latin):
nnt̾im ap̃tore clatur. Int̾dũ aũt ÷ siñ hẽdita¬
ut puta ineo qualatitauit. cũẜuũ suũ rogat᷑
cẽt manumitt̾e. Nãgnalit̃ diuius piꝰ rescͥpit
auteliobas foius patroni eũ ñhab̾e is ũbis
plane t̃giũsatio eoꝵ: qui subũtẽ fidĩ cõnus¬
sã. lib̾tatẽ uelint: comõ puniant᷑: ne uispa¬
troni. adquirant meo quẽ lib̾m ẽẽ nolunt
Id̾ eĩt sifilie lib̾tus assignatus sit. tutela ꝗd
contuigit ã mutti nulla dubitacioẽ.¬

Expanded text:
interim a praetore datur.Interdum autem etiam sine hereditainterim a praetore datur.Interdum autem etiam sine hereditaut puta in eo qui latitauit, cum seruum suum rogatus esset manumittere: nam generaliter diuus Pius rescripsit Aurelio Basso ius patroni eum non habere, his uerbis: 'Plane tergiuersatio eorum, qui subuertere fideicommissam libertatem uelint, eo modo puniatur, ne ius patroni adquirant in eo, quem liberum esse nolunt'. idem erit, si filiae adsignatus libertus sit: tutela quicontingit, amitti nulla dubitatio
Abbreviated transcription (Latin):
exfidĩ cõmisso. siñ curã susciꝑet. n̾id quod ei
datũ ẽẽt. nollet pet̾e aut redde cẽt ꝑatus. Itẽ
quescitũẽ. aniste cintitor: satis date nepotibus
debeat. R: quasicuratorẽ ñdeb̾e. s cũfidĩcõ¬
missũ abeo petiposset fidĩ cõmissi noie satis¬
dare debe
Blegictimis tutorib¬
tabulaꝵ agnatis delatesunt. ⁊ consanguineis
Itẽ parronis. idẽ. is quiadlegitimã heditatẽ
adnitti possunt ħ sũma ꝓudñcia utqui sꝑaret̃
banc successionẽ idẽ tuen̾tur hona necclilapi¬
deñtur. intdũ aliluẽ heditas. alibi tutela. ut
puta siscit consengimnea pupillo. Nã hẽcditas
quidẽ ad agnatã ꝑtinet tutela aũt ad agna¬
tum. Itẽ inlib̾tuis sisit pat parronifiliꝰ
Nã tutelã patroni filius. heditatẽ paronaop¬
tinebit. tantũq erit. ⁊ sisit parroni filia⁊ ne¬
pos. Ei aput hostes sit. Ft̃ iferiorẽ grad̾
agnatotutela ñdefertur Nãt si parton̾ ap̃
hostessit parronifiliꝯtutela. ũdeferuir. s

Expanded text:
d ei datum esset nollet petere aut reddere esset paratus.Item quaesitum est, an iste curator satisdare nepotibus debeat. respondit quasi curatorem non debere, sed cum fideicommissum ab eo peti posset, fideicommissi nomine satisdare debere. DE LEGITIMIS TUTORIBtabularum adgnatis delatae sunt et consanguineis, item patronis, id est his qui ad legitimam hereditatem admitti possint: hoc summa prouidentia, ut qui sperarent hanc successionem, idem tuerentur bona, ne dilapidarentur.Interdum alibi est hereditas, alibi tutela, ut puta si sit consanguinea pupillo: nam hereditas quidem ad adgnatam pertinet, tutela autem ad adgnatum. item in libertinis, si sit patrona et patroni filius: nam tutelam patroni filius, hereditatem patrona optinebit: tantundemque erit et si sit patroni filia et nepos.Si apud hostes sit frater, inferioris gradus adgnato tutela non defertur: nam et si patronus apud hostes sit, patroni filio tutela non defertur: sed
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib ⁊ amimisttionis: iccessionis uire cõ¬
ueniri posse. atq cet̃os turotes: qui eoð̾ testa¬
m̃to datis: lucĩ ticiꝰ hẽdes instituit. filios
suos pupillaĩs etatis. esq tutotes his ũbisdoit.
filus meistutores. sumpto gaĩ meuiꝰ. ⁊ luciꝰ herois.

Expanded text:
in omnibus et administrationis et accessionis iure conueniri posse atque ceteros tutores, qui eodem testamento dati sunt.Lucius Titius heredes instituit filios suos pupillaris aetatis eisque tutores his uerbis dedit: 'filiis meis tutores sunto Gaius Maeuius et Lucius Eros',
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatione rõ facienda ẽ. St puta si
parronus ex asse heres ĩstinitꝰ sit ⁊ purẽ.
quincux legatus sit ⁊ subcõãcione abigtn¬
quto supra lebitã patrono partẽ. Na ĩ
hũc casũ rõ faciẽda. ẽ. illĩ legis que pa

Expanded text:
stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est ill
Abbreviated transcription (Latin):
hr tñ rõnem in legatariis itẽ ĩ fidi cõmis¬
saruis ut si offerat integrũ qͥd relictũ ẽ.
heres desidans cauẽ sibi ac stipulacione
auddiat᷑. TSi legata queda: presenti die
relicta sirit. quecdã sub cõdicione s ĩtpon
enda erit ista scipulatio ꝓpt̾ legata c̃di¬
cionalia dũmodo ea legata que p̃senti:
st̃ integra soluãtur. Iulianꝰ dniq sc¬
bit. Si pure ⁊ subcõdicione legata fut¬
rine. ne existente cõditione lex falcidi.

Expanded text:
rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cavere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub enda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur.Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Fa
Abbreviated transcription (Latin):
xͥxi. dig̃. Cid̃eam̃ an stipulatio quãto
amplius ꝑfalcid̃iã ceꝑit liciũt dari aau¬
sus eũ non sufficiat. ꝗ legatũ alii resti¬
tuere ex fidi cõmissi ca debet sufficia
aut̃ dici nichil eifidei cõmissũ. eẽ. caue¬
bit scł̃ legatario. ⁊ isqͥ fidei cõmissũ acci¬
piet᷑. nisi forte mall legatariꝰ ciricuitu
sublato. hedi cauĩ. Si ⁊ legatario cauendũ p̃terea
isso retiñe ei cocedendũ .e. quãtus tm̃ex
.legato aput eũ erit remansurũ u sufficere
possit. ad pr̃andũ ficdĩ cõmissum.

Expanded text:
ipulatio 'qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cauebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatarius circuitu sublato heredi caueri. sed et legatario praetereaisso retinere ei concedendum est, quamvis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad praestandum fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
siante motã cotrouersia soluat. quoq̃ si
postea. tenebit᷑ culpe noĩe ¶S cũ de noĩe ĩter
aduos questio ẽ. nũqͥdd ñsit cauendũ. eiqͥ
hereditariã rem tradat. qr omĩm unꝰ libe¬
rat᷑. quẽ ad̃modũ sies alienũ hereaitariu̾

Expanded text:
si ante motam controuersiam soluat: quod si postea, tenebitur culpae nomine.Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium
Abbreviated transcription (Latin):
dacio locũ ht. siiusta causaẽe. uidebit̃: fsa
iniquũ erat õnimoa̾o caueri ñdũ illata cõ¬
trouersia litis cũ possint ei elusorie mine¬
me fieri. Neoq eã rẽp̃tor acĩcognicionẽ sũã
reuocat Si c̃uo ex testam̃to hertitatẽ iso¬
lidũ sibi uẽdicẽt. forte qqđ eiꝰdẽ noĩs fit̃. tã
ĩ posessorẽ.: quã ĩpetitorẽ cõpetũt accioes:¬

Expanded text:
datio locum habet, si iusta causa esse videbitur: nam iniquum erat omnimodo caveri nondum illata controversia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam revocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb. ꝓpͣterea cautionis honꝰ remittendũ existi¬
ma uiriꝰ. Itẽ sciendũ ẽ. fiscũ hãt cacionẽ ñ pa¬
tis: ⁊ ꝑin cõuenir posse acsicauiss Ceceros
autẽ cuiuscũq dignitatis si̾t licei eciã lega¬
ta ꝓcepie cõpelli deb̃e adcauendũ clieius pĩ.
rescripsit. Ex quo rescripto ⁊̃ illud accipiamꝰ
qd̃ etiã p̃ soluta legata uoluit. stipulacionẽ
ĩter poni ¶Si legatariꝰ heredi qͥ cõtro uersiã
hereditatatis patit᷑ iã ł sperataierestituen¬
do legato sibi p̾stito cauit. neuicta hereãi¬
tas sie. S. neglegentia T̃ dolo eiꝰ qͥ legatũ pͥst¬
titit. dicemꝰ non cõmitti scipulacionẽ ꝓpt̃ iu¬
ri boni arbitͥũ qd̃ inẽ. huic stipulaciom.
sibi euiceritꝰ itt puta qi inuenit᷑ sequenti
testam̃to hes scͥptꝰ inquo legatũ iste legata¬
rius ñ acceꝑat: dicemꝰ cõmitti stipulacio¬
nẽ. ꝓp̃t uiri boni arbitũ. Et gñalier ubi pos.

Expanded text:
onus remittendum existimauimus'.Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere ad cauendum diuus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata uoluit stipulationem interponi.Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato sibi praestito caverit et evicta hereditas sit, sed neglegentia vel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter viri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. sibi euicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem propter uiri boni arbitrium.Et generaliter
Abbreviated transcription (Latin):
quo adexistat. si autẽ dies suꝑ. ẽ. iã hic ĩ¬
t̾carpedĩs tẽporis habita rõne atq estima¬
cione. sic de falcidia disputabimus. ⁊ cõm¬
itti stipulacionẽ dicemꝰ. ¶Quãius aut̃ om̃s
legatarii ⁊ fic̃ cõmissarĩ pecesse habeant
hac stipulacione cauẽ. tñ qͥbidã remitti
diui frates rescripserũt. Stputa bisquib
minuta alim̃ta relicta st̃. ponpeĩs eñ
faustine rescripsert̃. Si ñ eãdẽ causã. ẽẽ .x
aureoꝵ quos annuos tibi testam̃to põpe

Expanded text:
quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus.Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam remitti diui fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta.Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: 'non eandem causam esse decem aureorum, quos annuo
Abbreviated transcription (Latin):
onũ quod amplꝰ legatoꝵ noĩe ceꝑis qua
ex lege falciq̾ia cape licebit. nõ t̾antũ eũ
cõphendunt qͥ ampliꝰ acceꝑit. qͣm ei fal¬
cidia ꝑmisit ut reddat partẽ. habeat
partẽuerũ ⁊̃ eũ qͥ totũ ãebi restitue.¬
re. Et enĩ sciendũ ẽ legẽ falcidiã ĩterdũ
partẽ eiꝰ ꝙdatũ est itlũ totũ reuocãe.
Cũ enĩ habita rõe eris alieni falcidia in-
eat᷑ plerũq euenit ut emergente debito
ł cõdicione eris alien existente. totũ
quod legatũ est exauriat᷑. Sni lib̾tatũ¬
ũ cõdicio. ĩterdũ existẽs. efficiet logatũ
omnino ñ deberi. Quippe cũ habita ro¬
testamentis falcidiã quid locũ ñ habec
ueruntam̃ ita obseruatur. ut licet qu¬
adrantẽ eres ñ retineat. tñ actenꝰ lega¬
ta debent᷑. quatenꝰ pat̾monii nires siff¬
ficuritt. atiq deducto here alieno. Itẽ de

Expanded text:
 nomine ceperis, quam e lege Falcidia capere licebit" non tantum eum comprehendunt, qui amplius accepit, quam ei Falcidia permissit, ut reddat partem, habeat partem, verum etiam eum qui totum debet restituere. etenim sciendum est legem Falcidiam interdum partem eius quod datum est, interdum totum revocare. cum enim habeatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi, quippe cum habita rautem testamentis Falcidia quidem locum non habet, verumtamen ita observatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii vires sufficiunt, utique deducto aere alieno, ite
Abbreviated transcription (Latin):
iinplures dies pe¬
cunia legata. ẽ. cũ certũ sit lege̾ falciã
locu habere. non stipulacioni si cõputa¬
cioni locũ. ẽẽ. pedius ais. ut estiment᷑
quãti sit ꝗ in die uigatũ. ẽ. ntantũ credat᷑

Expanded text:
i in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatum est et t
Abbreviated transcription (Latin):
cio. Sin aute ad huc icertu ẽ. qr forte.
uł cõdicio eiꝰ pendec. uł creditor. litẽ
cõtstatus. ẽ. necdũ lis finita ẽ. dubi¬
tabitͣ. quaritũ legatariis deb̾atur. ꝓpt̾
ĩcertũ. hode tñ sub simile aliqͥd fie
infidei cõmiso. ¶ cũ dicit᷑ lex facidia locũ
hab̃e. arbit̾ d̾ari solec adineu̾dã quã¬

Expanded text:
autem adhuc incertum est, quia forte vel condicio eius pendet vel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam qua
Abbreviated transcription (Latin):
locũ habere. de tutele qͦ actione. idẽ scri-¬
bit. ¶ Martellus att. qͥ quadreigenta ĩbo-¬
nis habebat. inpub̃er filiũ heredẽ in¬
satuti. eiq subscituitͥititiũ: seiũ. si nich¬
il apupillo testator legauit. si aticio treten

Expanded text:
locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit. Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legavit,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ fere gͣdũ rerũ nat᷑a cogͣtoꝵ uitas
c̃ siste ñ patit᷑. Cogͣti ab eo dici putãt᷑.
ap̃ romanos intelligit᷑. Nã q̃dã eogͣti¬
oues iure ciuili quedã nat᷑ali con¬
nat᷑ał cogͣtio ꝑse sine ciuili cogͣtione
ĩ telligitur q̃ ꝑ feminas descendit q̃

Expanded text:
eum fere gradum rerum natura cognatorum uitam consistere non patitur. Cognati ab eo dici putantur,apud Romanos intellegitur: nam quaedam cognationes iure ciuili, quaedam naturali conatio per se sine ciuili cognatione intellegitur quae per feminas descendit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hoc loco de affinib quoq breuit̃ dis¬
serire. Affines st̃ uiri ⁊ uxoris cogͣti. die¬
ti ab eo qđ due cogͣtiõs q̃ diu̾se ut̾ se¬
st̃ ꝑnuptias copulãt᷑. ⁊ alt̃a acl alterius
cogͣtioĩs finẽ accedit. Nãq c̃ iungende
affinitafis cã fit ex nuptiis. Noĩa uͦ ħ
nou̾ca. Uitricꝰ. priugnꝰ. priugna ¶ Gradꝰ
aũt affinitatis nulli st̃. ⁊ ꝗd uiri pat̃
uxorisq socer. mat̃ aũt eoꝵ socrus ap

Expanded text:
est hoc loco de adfinibus quoque breuiter disserere. adfines sunt uiri et uxoris cognati, dicti ab eo, quod duae cognatio nuptias copulantur et altera ad alterius cognationis finem accedit: namque coniungendae adfinitatis causa fit ex nuptiis. Nomina ueronouerca uitricus, priuignus priuigna. Gradus autem adfinitati nulli sunt. Et quidem uiri pater uxorisque socer
Abbreviated transcription (Latin):
gener. Uxor lib̾is ex alia uxore natis
nou̾ca dr̃. Matris uir ex alio uiro natiᷤᷤ
uitricꝰ appellat᷑. eoꝵ ut̃q natos ali¬
unde pͥuignos pͥuigͣsq uocat᷑. Yot̃
⁊̃ sic diffiniri. Soc̃ ẽ uxoris mee pat̃
ego illus sũ gener. Soc̃ magnꝰ dr̃
uxoris mee: auꝰ. ego illiꝰ sũ ꝓgener. ⁊
retro pat̾ ms̃. uxoĩs mee soẽ ẽ. hec il

Expanded text:
r. uxor liberis ex alia uxore natis nouerca dicitur, matris uir ex alio uiro natis uitricus appellatur: eorum uterque natos aliunde priuignos priuignasque uocant. potest etiam sic definiri. socer e‹s›t uxoris meae pater, ego illius sum gener: socer magnus dicitur uxoris meae auus, ego illius sum progener: et r
Abbreviated transcription (Latin):
gne. auũculi magͥ. mat̃tere magne.
nepos neptis. Itẽ fr̃is patrueł. sororiᷤ
patrueł. c̃ sobrini c̃sobrine. amitini
amitine nepos neptis. ꝓ patrui pro¬
anuite. ꝓ auumculi ꝓ mat̾tere filiꝰ
filiaᷤ. It qui ex fr̃ib patruelib. aut
mo gͣdu quã multe ẽẽ posst̃ ꝑsõe ex
his que diximꝰ satis apparet. Amonẽ¬
di tñ sumꝰ parentũ lib̾oꝵ q ꝑsonas sẽꝑ¬

Expanded text:
uunculi magni materterae magnae nepos neptis: item fratris patruelis sororis patruelis, consobrini consobrinae, amitini amitinae nepos neptis: propatrui proamitae, proauunculi promaterterae filius filia. item qui ex fratribus patruelibus aut mo gradu quam multae esse possint personae, ex his quae diximus satis apparet. Admonendi tamen sumus parentium lib
Abbreviated transcription (Latin):
auis. Gradus crgͣtioĩs alii
suꝑioris ordinis st̃. alii inferi¬
oris. aliĩ extͣns u̾so siue ex la¬
tere. Suꝑioris ordinis st̃ pa¬
rentes. In ferioris libi. Ex tͣnsu̾so siue
alat̾e fĩs ⁊ sorores lib̾iq eoꝵ. Si su¬
ꝑior quidẽ ⁊ inferior cognatio apͥmo
gradu incipit. Ex tnͣsu̾so siue a latere.¬
ĩcipit asccło. Itaq ĩ primo gradu cogͣ¬
tioĩs suꝑioris ꝙͣ ⁊ inferioris ordinis
ex tͣnsu̾so quidã c̃currere. ⁊ cũ suꝑio¬
ris ordinis cogͣtis. S ammonẽdi su¬

Expanded text:
ale. Gradus cognationis alii superioris ordinis sunt, alii inferioris, alii ex transuerso siue a latere. superioris ordinis sunt parentes. inferioris liberi. ex transuerso siue a latere fratres et sorores liberique eorum. Sed superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit, ex transuerso siue a lateincipit a secundo. itaque in primo gradu cognationis superioris quidem et inferioris ordinis ex transuerso quidam concurrere et cum superioris ordinis cognatis. Sed admonendi su
Abbreviated transcription (Latin):
stitutũ ꝑtinet. ꝑ m̃ acsi pat̃ inhostiũ potestate
ñ ꝑuenisset. d̾: sipat̃ inciuitate occessit filiꝰ in¬
pubes ap̃hostes: si quid̃ mortuo paare filiꝰ in ho¬
stiũ potestate ꝑuenĩt. n in cõmode or̃ hẽditatẽ
eiꝰ ex ealege. ad substitutos ꝑtinẽ. S iuõ uiuo pat᷑
filius inhostiũ potestate ꝑueuĩt. ñ existimo legi
corneliȩ locũ eẽ. ꝗañefficit᷑ ꝑeã. ut his ꝗ nulla
ciuitate patre. ip̃inhostiũ potestate decessit. pa¬

Expanded text:
 ac si pater in hostium potestatem non pervenisset. sed si pater in civitate decessit, filius impubes apud hostes, si quidem mortuo patre filius in hostium potestatem pervenerit, non incommode dicitur hereditatem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si vero vivo patre filius in hostium potestatem pervenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla e mortuo in civitate patre in hostium potestate decesserit, pa
Abbreviated transcription (Latin):
stituat.¬
uissimus morietur. hẽs substitiupot̃. Singłis:
Sinemmẽ coꝵ intestato decede. uelit. Nouissimo
sius legitimaꝵ lc̃ditatũ. integrũ int̃ eos cu¬
stodiri uelit.
stituere. nequtiq neceẽ ht̃ om̃ib sicutipõt
nulli substitue᷑. gͦ zadbreue tpĩ etatis sub¬
stituere pot. Ut puta sifilius ineus int annũ
decimũ decessẽt ticiuseiħes esto. Itq ⁊ sidiũs os
uti sint᷑ decimũ annũ decessit̃. ticuis hẽs esto.
S ipt̃ decinũ int̾ quartũdcimũ. meuiꝰ besesto.¬
⁊ si aparre institut᷑. rogatusq hẽditatẽ. testituc̾
coactus exfidĩ cõmissaĩo adieĩt: quãuiscet̾a q̃
ineod̃ tetestam̃to relictas ꝑ cã aditionẽ confir¬
mentur. ulegata ⁊ lib̾tates: scd̃as tm̃ tabulas.

Expanded text:
stitutuissimus morietur heres substitui potest, singulis, si neminem eorum intestato decedere uelit, nouissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri uelit.stituere neque utique necesse habet omnibus, sicuti potest nulli substituere. Ergo et ad breve tempus aetatis substituere potest, ut puta "si filius meus intra annum decimum decesserit, Titius ei heres esto". Itaque et si diversouti "si intra decimum annum decesserit, Titius heres esto: si post decimum intra quartum decimum, Maevius heres esto". Si a patre institutus rogatusque hereditatem restituere coactus ex fideicommissario adierit, quamvis cetera, quae in eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur,
Abbreviated transcription (Latin):
des instituit. ticiomeniũ substituit. filio ꝗsis
sibi hẽs eẽt ex supͣscͥptis: substituit ticus omisit
heditatẽ. ineuiꝰ adũt. mortuodeiñ filio putat
mag̃ ei soli exsubstitutione deferri pupilliliẽ¬
stitutio tm̃ pupillaĩs u̾alet. ⁊ legata om̃ib p̃¬

Expanded text:
edes instituit: Titio Maevium substituit, filio, quisquis sibi heres esset ex supra scriptis, substituit: Titius omisit hereditatem, Maevius adiit. mortuo deinde filio putat magis ei soli ex substitutione deferri pupilli herstitutio tamen pupillaris valet, et legata omnibus p
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. s. alteꝵ inpotestate. abt̃m̃iñ ⁊ uellet
uttũq exequis partib hẽdes bab̾e. ⁊ siquis exͥis
inpubes. decessisset. ad altm partẽ eiꝰ tranffeire: ex ẽ¬
salio labonis offilii cassellii trebatu eum quẽ inpo¬
testate habebat solũ ħedẽ fãc ⁊ abeo altĩ. dimidiã
partẽ hc̃ditatis: cũ in suã tutela uenisset: legaũ.

Expanded text:
 in potestate, alterum non, et vellet utrumque ex aequis partibus heredem habere et, si quis ex his impubes decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in s
Abbreviated transcription (Latin):
tis. simelibis uita decessit᷑. Directo substituit. int̾
capiet. posteã aut̃ etatẽ. expͥulegio militum
patris dũtaxat. cũ fructib inuñtis iħeditate
op̃. ads. Siquis eũ quẽ intestam̃to suo legaũ
rursus a sub stituto filũ lib̾m eẽ uissit. libeit
quasi legato adempto. Nã⁊ inlegato.⁊ intesta¬
m̃tis nouissima scͥtura eit̃ spect̾anda. sicut
ineodẽ testam̃to. ueltestam̃to. ł codicillos ob¬

Expanded text:
tis sine liberis vita decesserint, directo substituit. intracapiet, post eam autem aetatem ex privilegio militum patris dumtaxat cum fructibus inventis in hereditate. Si quis eum, quem testamento suo legauit, rursus a substituto filii liberum esse iusserit, liber erit quasi legato adempto: nam et in legato in his testamentis nouissima scriptura erit spectanda, sicut in eodem testamento uel testamento et codicillis
Abbreviated transcription (Latin):
tib siqñ hẽs fuisset. quãuis enĩ uilio pupil¬
loh ẽs eẽ desiset. Forte ex causade ĩnofficioso
q̃ ꝓparte motaẽ : futuꝵ tm̃eũ hẽo ẽ ex substi¬
tutione creditũẽ. ñ similimõ in hae sp̃ẽ dicen¬
dũẽ. Siquis cũ duos filios hab̾et gaiũ pubem
luciũ inpub̾em atafilio substitiusset. Silutiꝰ

Expanded text:
que heres fuisset: quamvis enim vivo pupillo heres esse desisset, forte ex causa de inofficioso, quae pro parte mota est, futurum tamen eum heredem ex substitutione creditum est. Non simili modo in hac specie dicendum est, si quis, cum filios duos haberet, Gaium puberem, Lucium imp
Abbreviated transcription (Latin):
soli suꝑstites ex sub stitmone hẽdes. existẽt.
hẽdes facẽ necessaĩos: possum ⁊ filio. ut ser¬
uũ meũ:⁊ frẽm siũ: quãius in reb buma¬
quisẽ. extitit pat̾ filius hẽs. anpossit sub¬
stitut᷑ seꝑare ħeduatẽ ut filu hãt patus
tatẽ hab̾e. aut neutͥus. Iuncta enĩ hẽditas

Expanded text:
soli superstites ex substitutione heredes existent soli superstites ex substitutione heredes existent heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruum meum et fratrem suum, quamuis in rebus humaquis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris tatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
aut pure aut sub conditione solet substi¬
tuere pure sic. Sifilius nicus intͣ pub̾ta¬
tẽ decessit: seius hes esto. Siue seiꝰ istehẽs
institutus sit. ⁊ inꝑubi substitut᷑. nullãbt̃
conditionẽ. siue solus substitut᷑. subc̃ditiõe
añt. institutũ  substituat. id ͤ simͥ hẽs erit.
si alias existet hẽs cxsubstitutione. nͥ ex ĩ
stitione hẽs fuĩt Cuisimił ẽ. ⁊ ħ substi¬
extitĩt. d. isqui extestam̃to hẽs exetit̾it. sũb
onẽ. admittitur. neq hẽdis hẽs. ꝗ ex ui
dicio añ uentiunt. partes quoq beedẽ ad
substitutos ꝑtuent: quas impsiꝰ patris
ab. ł .ł. pꝰ. Sipat̃ filio inpubi cosdẽ qͣs
sibi ⁊ ce unũ p̃tea hedẽ instituit. bonoꝵ
filii tedimidiũ. ceteroᷤ parris ħedes cõit
dimidiũ itabab̾e. ut unus semis ap̃te
maneat. alt̾us seuusis. ꝓhis partibꝰ int̾
hẽdes pat̾nos diuisio fiat. quib expar¬
tib itaheditatẽ pat̾nã hab̾et̃¬
exillis prꝰquĩ bẽdes cxstit̾ĩnt patriobierint:

Expanded text:
aut pure aut sub condicione solet substituere. pure sic: "si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto": sive Seius iste heres institutus sit et impuberi substitutus, nullam habet condicionem, sive solum substitutus. sub condicione autem institutum si substituat, id est "si mihi heres erit", non alias existet heres ex substitutione, nisi et ex institutione heres fuerit. cui similis est et haec substiexstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitonem admittetur, neque heredis heres, quia non ex iudicio veniunt. partes quoque eaedem ad subsatorum. Si pater filio impuberi eosdem quos sibi et te unum praeterea heredem instituit, bonorum filii te dimidium, ceteros patris heredes communiter dimidium ita habere, ut unus semis apud te maneat, alterius semissis pro his partibus inter heredes paternos diuisio fiat, quibus ex partibus hereditatem paternam habeex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nepotis adoptaũit ł atrogauit filio p̃cednte. I¬
uis quis aut̃ mpułi facittestam̃tũ : sibi quoq de¬
bet facẽ ceoꝵ solifilio ñ pot̾te. ñ forte miles sit
panris hieditas sit: pupillare testam̃tũ euaneseat
plane si pmussa causa pͥncipał testam̃ti. abinte¬

Expanded text:
it vel adrogaverit filio praecedente. Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit.patris hereditas sit, pupillare testamentum evanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab inte
Abbreviated transcription (Latin):
stituat᷑. derũ siaturs ñ adisset. ticiũ cobẽdẽ lis
qui substitutis adiecit. quescitũẽ quã partẽ hsf
quãceti habituri eẽnt. R. ticiũ uirilẽ: cet̃os hẽ¬
ditaĩas partes ueluti sitres fieisent. ticiũ quar¬
tã partẽ atticiane partis habituꝵ teliquaꝵ par¬
tiũ hẽditaiãs partes exquib instinitierant reli¬
quos habitur uͤseẽ. quisi ñsolũ ticiũ. s. ⁊̃ alios ad¬
iecisset hẽdes hos quid̃ uiriles partes habituro
Ueluti sittes puta coħedes fuissent substituti ex¬
t ranei duo adiccti hosquintas partes. atticiane
partis reliquos aut̃ coheles hẽditaĩas parteᷤ
habituros eẽdixit.ita debido¬
lbabui. siab̃i hẽs ñcĩt aliũ substituat ual
substitutio. ¶Sifiliꝰ⁊ exeo nepos postumꝰ ita hẽ¬
oes instituantur. Ut gallo aquilio placuit. ⁊
nepoti: sihis hes ñcĩt ticius substituat᷑. filio
fuĩt. excludiłdi.¬

Expanded text:
ius non adisset, Titium coheredem eis qui substituti sunt adiecit. quaesitum est, quam partem is et quam ceteri habituri essent. respondi Titium virilem, ceteros hereditarias: veluti si tres fuissent, Titium partem quartam Attianae partis habiturum, reliquarum partium hereditarias partes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos quidem viriles partes habituros: veluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos quintas partes Attianae partis, reliquos autem coheredes hereditarias partes habituros esse dixit. Afritabulis, si sibi heres non erit, alium substituat, ualet substitutio. Si filius et ex eo nepos postumus ita heredes instituantur, ut Gallo Aquilio placuit, et nepoti, si is heres non erit, Titius substituatur, filio fuerit, excludi