comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stituẽ br̃ditatem si omissa cã
testĩ. legittimã hr̃ditatem poᷤᷤ¬
sideat nõ dubium ẽ. ut lega¬
ta cet̾a q fideiomissa ita hrdi¬
tatem qͦp restituẽ ꝯpellend̾ ẽ.
lib̾tates q̃p tam directas qͣm
fi deismissarias. s sialienos ser¬
mamimitt̃e. utiq redimẽ eos
debeb̾ eãm aũt decessi oẽm̃ pati¬
etur is cui restituta fin̾t br̃di¬
tas. q̃m is qui ei restituĩt pas¬
surus fint.

Expanded text:
stituere hereditatem si omissa causa testamenti legitimam hereditatem possideat, non dubie ut legata ceteraque fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere compellendus est, libertates quoque tam directas quam fideicommissarias. sed si alienos sermanumittere, utique redimere eos debebit. eam autem decessionem patietur is cui restituta fuerit hereditas, quam is qui ei restituit passurus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝗ testõ scriptus hr̃s nõ
fint. si fraudis ꝯsilio cũ br̃di¬
bo scriptis ꝑticipato. legitti¬
ma hr̃ditatem solus posside¬
at actõ legatorum exsmña p̃¬
toris dabitur

Expanded text:
mento scriptus heres non fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus possideat, actio legatorum ex sententia praetoris dabitur
Abbreviated transcription (Latin):
singulos dato. quo annonati
ñ fusset. ⁊ supiore anno enis
fundi eum nim anphorarũ
hrdem daturum. sabinꝰ existi¬
m̃at. q̃ snĩa siuoluntati nõad¬
u̾satur. michi queq placet.¬
Ump̃. Y̾molegato. ea de¬
Inũ uasa secimitur. q̃ ita diffr¬
sa s̾. ut ñ ad ppetuum usum
uasa reseruarentur. ueluti an
legaũ. negat trebatius qd in
doliis sit deberi ⁊ sensum testa¬
toris alnũ putat ẽẽ ut boru
alium. cetum dolia muasis
um eariisñ eeñt. ergo ⁊ si do¬
lia inuasis imeariis ñ sunt.
ẽẽ puto.cinuinum cũuasis
legatum erit. ei anphoras.ca¬
dos in qbuina diffusa ẜuamꝰ
diffudamus uel sine ipĩs do¬
lĩs ueneat.

Expanded text:
singulos dato.' quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem daturum Sabinus existimat. quae sententia, si uoluntas non aduersetur, mihi quoqum. Uino legato ea demum uasa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum usum uasa reseruarentur, ueluti amplegauit. negat Trebatius quod in doliis sit deberi et sensum testatoris alium putat esse, uerborum alium: ceterum dolia in uasis uinariis non essent. ego et si dolia in uasis uinariis non sunt, esse puto, cui uinum cum uasis legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamdos diffu‹n›damus uel sine ipsis doliis ueneat.
Abbreviated transcription (Latin):
tum exquaq redaretur offiliꝰ¬
eas cassellius tubero cẽ qͣntu
pat̾. fam̃. requisissi. legatum
putãt. labeo ro ꝓ bat idq ne¬
rum ẽ ¶Lutiotitio tritici
pẽdeant hrs dato.offilius ni¬
ch̾ legatum eẽ. qd̾⁊ labeo pro¬

Expanded text:
tum ex quaque re daretur. Ofilius Cascellius Tubero omne, quantum pater familias reliquisset, legatum putant: Labeo id probat idque uerum est. 'Lucio Titio tritici pendeant, heres dato.' Ofilius nihil legatum esse, quod et Labeo pro
Abbreviated transcription (Latin):
uin cͥtum põdus
ossei ñ adiecta qualitate legat̃.
ñ solet queri citius gnͣis olec
nti solitus frã̾t testator aute
gnis oleum istius regioĩs ho¬
sum ui legatus eẽt.exeo qu
pliu̾s deb̾i placint.⁊ qͣi taxͤati¬
onis uicem obtiñe hec u̾ ba
quod natum erit.¬

Expanded text:
um certum pondus olei non adiecta qualitate legatur, non solet quaeri, cuius generis oleo uti solitus fuerit testator aut cuius generis oleum istius regionis horum uini legatus esset ex eo, quod plius deberi placuit et quasi taxationis uicem optinere haec uerba 'quod natum erit
Abbreviated transcription (Latin):
ordinarium añ deinoitiis te¬
stantium ⁊ sic dem̃ desuccessi¬
oẽ abintestatoloq. s successio¬
nẽ ab intestatompłes ꝑtes
diuisit. fec̃ enim gradus uãi¬
in.uin ⁊uxoris. ¶Ita at ab

Expanded text:
dinarium ante de iudiciis testa‹n›tium, dein sic de successione ab intestato loqui.Sed successionem ab intestato in plures partes diuisit: fecit enim gradus uariinde uiri et uxoris.Ita autem ab
Abbreviated transcription (Latin):
optõis ira dissoluta semã¬
crpatee. ¶Siq̃s filiñ suum
an adoptio rescissã inpediat
nepotẽ s cum soleat emãcipa¬
to patriaigi nepos. ꝗsn dicat
ꝗsi adoptatus sit. ⁊ q̃ĩ filius¬

Expanded text:
optionis iura dissoluta sunt emancipatione.Si quis filium suum an adoptio rescissa impediat nepotem. sed cum soleat emancipato patri iungi nepos, quis non dicat, etsi adoptatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
post repudiarõem ꝯsequens
erit ab intestato posse peti ĩci
cẽ debeamus ab in testato m¬
chominus posse repetiam̃ eñi
suo loco Ostẽdmmius no inpe

Expanded text:
post repudiationem, consequens erit, ut ab intestato posse peti incipcere debeamus ab intest‹at›o nihilo minus posse peti: ut enim suo loco ostendimus, non impe
Abbreviated transcription (Latin):
annos relictum legatum.si le
eẽ ꝑsufructui. cum morte fi¬
matur Sane capitis diminu¬
tõe non fini᷑tur. cum usust. fi
quo t̾cumq capite diminut
cesẜit legatarius. enis ãnile
rius q̃si maturis fructib non¬
dum tam̃ ꝑceptis decesserint.
hrdi suo eos fructus non reli
fam̃. libertas legatorumnõie
q̃ mannos singulos reliquid
pignus eẽ uolint. excã fideis¬
missi rei ẜuande gͣtia recte pe¬
tetur. pauł. notat hoc admit¬
tẽdum ẽ. ⁊maliis reb hrdita¬
riis ut ain eas legatarns mit¬
Sesa amico fidelissimo aũstat
si uoluit sic̃ meis negotiis in

Expanded text:
annos relictum legatum simile est usui fructui, cum morte finiatur. sane capitis deminutione non finitur, cum usus fructquotiensque capite minutus cesserit legatarius, eius anni lerius, etiamsi maturis fructibus, nondum tamen perceptis decesserit, heredi suo eos fructus non reliertis legatorum nomine, quae in annos singulos relinquit, pignus esse uoluit, ex causa fideicommissi rei seruandae gratia recte petetur. Paulus notat: hoc admittendum est et in aliis rebus hereditariis, ut et in eas legatarius mitSeio amico fidelissimo, s
Abbreviated transcription (Latin):
tant. qĩ extrebellian ꝯrestituta
brditateMetianus s criy cu
quis exfideicomrissarisab¬
eet. et p̾sentes des̃ide̾nt suo pi¬
culoadire hrditatem. rannla¬
tisq insolidum actõibrinen
qui coegita ꝯsentes si uelĩt fi¬
dei cominissum suscipe ap sen¬
te petãt et ꝯs equentait.nec qͣr¬
tam eum retenturum adu̾sus
ꝯfideicoramissarios suos. quia
nec h̃r̃s potuit.¶  demmetis nuᷤ
b rogatus ẽ restitue brditate.
cogente aliquo adire. possit ⁊ĩ
horum qui idͣñ desiderauint.
portõib falcidie bnfitiouti.
siue ip̃i quoq desiderent sibire
utimur ut totum trãseant ad
eum qui cogit dĩequẽs erit di¬
cere q̃rte retentionem amisis¬
se cum qui coactus ẽ. quia ĩso¬
lidum actoes trãsierunt meũ
oui cogitplane si ꝓponas fidi¬
cominissarium nita coegisse
ut tota hr̃ditas inse transfera¬
tur cum cepint cet̾i desiderare

Expanded text:
tant quasi ex Trebelliano restituta hereditate. Maecianus scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus in eum qui coegit absentes, si velint fideicommissum suscipere, a praesente petent: consequenter ait nec quartam eum retenturum adversus fideicommissarios suos, quia nec heres potuit. Idem Maecianus bus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desideraverunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, sive ipsi quoque desiderent sibi reoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegit, consequens erit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint in eum qui coegit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se transferatur: cum coeperint ceteri desiderare
Abbreviated transcription (Latin):
deamus ⁊ mag̾ nõ defecissea¬
bitror.qr non ẽ uerum filiũ
eius suꝑ iuxisse. aut igit filiꝰ
sup nixit patri ⁊ extinxit odie¬
tõem fideicomiissi.aut nõ sr¬
nxit. et extitit condictõ cum
au̾t quis ãn.⁊ quis postea de¬
cesẜit. nõ apparet extitisse con¬
dictõem fidei cominissi mag̾
dicẽdum e Siquis ita fider¬
commissum reliq̾rit. fidei tue
fili ꝯmitto. ut si sine br̃de mo¬
riaris. restituas seio brditatẽ.
sine lib̾is decedẽt. ammculu
ab intestato bõrum por e ha¬
bẽs extitisseꝯdictõem fidei cõ¬
comiissariam hrditatis pe¬
titõem ꝯstat ñ uenire fruetuᷤ
nisi ⁊ mora fc̃a ẽ. aut cum ꝗs
sp̃alit̾ fuent rogatus et fructꝰ
restitue plane fructus in quã¬
tam imputãtur.ut ẽ ixptum¬

Expanded text:
deamus. et magis non defecisse adeamus. et magis non defecisse arbitror, quia non est verum filium eius supervixisse. aut igitur filius supervixit patri et extinxit condicionem fideicommissi, aut non supervixit et extitit condicio: cum autem, quis ante et quis postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est. Si quis ita fideicommissum reliquerit: "fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas Seio hereditatem", sine liberis decederet, avunculum ab intestato bonorum possessorem habens, extitisse condicionem fideicocommissaria hereditatis restitutione constat non uenire fructus, nisi ex mora facta est aut cum quis specialiter fuerit rogatus et fructus restituere.Plane fructus in quartam imputantur, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
cruntobligati quatenus ad
eos puem̃t.Siquis cauerit. pe¬
tout illi desaut illi fideicom¬
missum relinquas aut illi li¬
btatem adscribas admittẽda
sunt. nam cum in hrdum ĩsti¬
tutõe.senatus cẽsuit utile dece¬
tis quoq idem erit accipiend̃¬
¶Si quis rogatus fuĩt ut si sin̾
lib̾is decesserit restituat hr̃dita¬
ralem filium efficerent defiti¬
at ꝯdictoet inlib̾tino eodẽq
dignitate s exuoluntate ⁊ ex
condictoe eius qui fideiꝯmi¬
sitaccipiendum erit.¶E
frõ tractatu memini regare¬
rat q̃dam mulier filium suuz
ut si sine lib̾is decessi ss restitx¬
eret hr̃ditatem patri suoas po¬
stea deptatus minsulam. libe¬
ros suscepat q̾rebatur igit an
fidei cominissi condictio defe¬
ciss. in hos igitur hoc dicemꝰ
conceptos quidem an depta¬
tõem. licet postea edantur effi¬
cere ut ꝯditio deffitiat. põstd¬
ptatoemuo susceptos quasi a¬
abalio nõ pdee maximecum
perierit. an ꝯdictõe defecẽit in¬

Expanded text:
runt obligati, quatenus qui‹d› ad eos peruenit.Si quis cauerit 'peto ut illi des' aut 'illi fideicommissum relinquas' aut 'illi libertatem adscrib‹a›s', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum.Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, restituat hereditaralem filium efficere, ut deficiat condicio: et in libertino eodem dignitate et ex voluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum memini: rogaverat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset, restitueret hereditatem fratri suo: is postea deportatus in insula liberos susceperat: quaerebatur igitur, an fideicommissi condicio defecisset. nos igitur hoc dicemus conceptos quidem ante deportationem, licet postea edantur, efficere, ut condicio deficiat, post deportationem vero susceptos quasi ab alio non prodesse, maxime curit, an condicio defecerit, vi
Abbreviated transcription (Latin):
et adire ⁊ sibirestitin. s hisd¬
mum ad q̃m actões transire
possunt. n enim equũ ẽ ad
quem h ꝯpelli adire brdita¬
temait emolum̃tum quade
hrditatis refundat. ip̃e uero
honerib hrditatis obstricty
relinquatur. qrsi fideiꝯmissy
pecuniarium alicui fin̾t reli¬
ctum cessat ꝯpulsio.tam ⁊ si
indepntatis cautio offerat᷑.
pm̃ ⁊ qui hr̃ditatem rogatur
restituere is demum ꝯpellitir
restitu̾e. S ⁊ siꝗs bona roga¬
uł pecunam̃ rogetur. ułum¬
u̾sam remmeam.¬

Expanded text:
est adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad hoc quem compelli adire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse vero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur. Quare si fideicommissum pecuniarium alicui fuerit relictum, cessat compulsio, tametsi indProinde qui 'hereditatem' rogatur restituere, is demum compellitur restituere.Sed et si quis 'bona' rogauel 'pecuniam' rogetur uel 'uniuersam rem meam
Abbreviated transcription (Latin):
Sceuola diuum marchũ in
casse refert.brasidas quidem
lacedemomus nir p̃torius ẽ
filiis sins abuxore diuortio
sepata si morte prĩs sui iuris
fuisset effecti fidei commissu
relictum eẽt. eos emacipane¬
rat post emacipatoem fideicõ¬
missum petebant. dec̾usseigit
diuum marchum refert ut fi¬
deiꝯmissum eis rep̾sentandr̃
intellecta mr̃is uoluñtate q̃
qr nõ credidãt prẽm eos emã¬
m.distulãt inmortem eiꝰ fidei¬
commissumñ dilatura idñ
mortalitatem si eum emanci¬
ꝓpoĩta qõne dec̾tum diui ma¬
ci eẽ trabẽdum ⁊ recte fideicõ¬
missum utriusq solutum.¬
¶Don ẽ dubitãdum cogi posse
hr̃dem institutum adire et re¬
stitu̾e b̾rditatem ẜins siuedi¬
recta siue fidei comimissania li¬
b̾tas data finsseis cum aspna¬
ri hr̃s non deb̾et ꝑsonam coge¬
tis h̾t enim hic quoq aditu
ut qui ñ dum pet̾e fideimis¬
sariam lib̾tatem possit. nec di¬
rectam sibi ue̾dieare pp spe tñ
hr̃s post multum tpris restity¬

Expanded text:
Scaeuola diuum Marcum in casse refert: Brasidas quidam Lacedaemonius uir praetorius, cum filiis suis ab uxore diuortio separata, si morte patri‹s› sui iuris fuissent effecti, fideicommissum relictum esset, eos emancipaverat: post emancipationem fideicommissum petebant. decrevisse igitur divum Marcum refert fideicommissum eis repraestandum intellecta matris voluntate, quae quia non crediderat patrem eos emanrat in mortem eius fideicommissum non dilatura id in mortalitatem, si eum emanciione decretum diui Marci esse trahendum et recte fideicommissum utrisque solutum.Non est dubitatum cogi posse heredem institutum adire et restituere hereditatem seruis, siue directa siue fideicommissaria libertas eis data fuisset, cum aspernari heres non deberet personam cogentis: habet enim hic quoque aditum, ut, qui nondum petere fideicommissariam libertatem possit nec directam sibi uindicare, propter spheres post multum tempori‹s› restitu
Abbreviated transcription (Latin):
ano senatus ꝯsulto qua qͣni
puenire ꝓprie dicatur ꝙ dedu¬
ctis honerib adaliq̃m ꝑueit.¬
et generalit autem pot diciita
demum quem ñ posse cogi adi
rearestituere hrditatem si dereᷤ
ul qͣntitate funit rogatus cet̾u
si deumusitatẽ sensisse testato¬
rem appareat. nulla qõ est qnsi¬
ue suspectam dicat cogi possit
si uesponte a diit extrebelliano
trãseant actões. In de q̃ritur siꝗs
hr̃ditatem rogatus sit restitũe
deducto ere alieno uł deductis
legatis an suspectam dicens co¬
gi possit adire et restitue hrdi¬
tatemquia unpã magid ꝙ sr̃¬
tatem restituere sit rogatus ⁊ st̃
qui putãt ut metiamis inuti¬
lem ẽẽ hãc deductõem nec eum
posseexiure de duci q̃ntitatem.
non mag̾ quam si fundus de¬
ducto quis alieno ere. ul dedue¬
tis legatis restitue sit rogatus
n enim recep̃ fundus eris alie
nuł legati minutõem. s ilia¬
num existimare refert trebellia¬

Expanded text:
tus consulto, quamquam peruenire proprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem peruenit.Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones. Inde quaeritur, si quis hereditatem rogatus sit restituere deducto aere alieno vel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditatem, quia vi ipsa magistatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno vel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni vel legati minutionem. sed Iulianum existimare refert Trebellia
Abbreviated transcription (Latin):
tatum e an ꝑfideiꝯmissum roga¬
ri ꝗs possit.ut aliq̃m brdem fã¬
tiat sibiasenatus cẽsuit. rogn̾
se ut hrditatem suamͬ ei restitx¬
at. idẽ ꝗcquid exbrditate suaꝰ
secutus ẽ.ut ei restituet.Iul quo
leuałe ait. sidei tue committo
ut brditatem titu restituas cũ
scripsero. poto rogare ut brdem
fatiat aliqmuerum ⁊ si legatũ
illi uł ꝗd aliud reliqͥro. nã actenꝰ¬

Expanded text:
tatum est, an per fideicommissum rogari quis possit, ut aliquem heredem faciat. et senatus censuit rogari se, ut hereditatem suam ei restituat, id est quidquid ex hereditate sua consecutus est ut ei restitueret. Iulianus le ualere ait: 'fidei tuae committo, ut hereditatem Titii restituas', cum eredem quem scripsero, potero rogare, ut heredem faciat aliquem, uerum etiam si legatum illi uel quid aliud rel‹i›quero: nam hacten
Abbreviated transcription (Latin):
adiectum sit. rogo des filio
dari quo caꝑe pot̾a⁊ si sui iuriᷤ
fiat. ¶Te rogolucitici. hr¬
ditatemmeam cum titio pa¬
tiaris.exsenatus cõsulti.tre.¬
in eum cui restituta ẽ brditaᷤ
accipiẽdum sit.rogo brdita
tem restituas. nec uerba spec
senẜit ut hrditas sua restitu¬
atur. ¶Qui indistrahẽdiᷤᷤ
conẜuandis ue reb h̃rditai¬
is. sumꝑptus fc̃s ẽ imputara¬

Expanded text:
adiectum sit: "rogo des filio dari, quo capere potest, id est sui iuris fiat. "Te rogo, Luci Titi, hereditatem meam cum Attio partiaris". ex senatus consulto Trein eum, cui restituta est hereditas, accipiendum sit 'rogo hereditatem illam restituas': nec uerba sp‹e›senserit, ut hereditas sua restituatur.Qui in distrahendis conseruandisue rebus hereditariis sumptus factus est, imputar
Abbreviated transcription (Latin):
pecculium dñt. cogendus eĩt
desuccessioẽ enim sua ⁊ bicro¬
gaunecignoro inquibdaz
exhis metianum dubitare ⁊
uoluntates eẽ dicẽ qonemu
trum depecuma tm̃ an ⁊ desuc¬
cessione testator sen sitinam¬
biguo tam̃ mag̃ desuccessioẽ
commissum. S ⁊ si quis ita

Expanded text:
peculium dicunt, cogendus erit: de successione enim sua et hic rogavit. nec ignoro in quibusdam ex his Maecianum dubitare et voluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit. in ambiguo tamen magis de successione commissum. Sed et si quis ita
Abbreviated transcription (Latin):
totamq hrditatem adeũ cui
restituitur ꝑtinere/s ⁊ si milesio¬
gauerit qmres italicas restitu¬
suspectam dicẽtem cogi adire. et
it. qua rõe excerta remiles h̃rdez
institue pot̾actiones q̃ ei dabũ¬
tur.pari roẽ ⁊̃ extre belliano tran¬
sibunt actiones et qmius pla¬

Expanded text:
totamque hereditatem ad eum cui restituitur pertinere. Sed et si miles rogaverit quem res Italicas restitususpectam dicentem cogi adire et rit, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et q
Abbreviated transcription (Latin):
uissu auinepos patris ꝗ deca¬
strẽsi peculio testm̃ fac̾. hr̃di¬
tatem adiss acꝗsisse ei ea deꝗ
bpat̃ testari pot̾.qr castrẽsia
ẽẽ mutatõe ꝑsone desiẽrunt.

Expanded text:
ussu aui nepos patris, qui de castrensi peculio testamentum fecit, hereditatem adisset, adquisisse ei ea de quibus pater testari potest, quia castrensia esse mutatione personae desierint.
Abbreviated transcription (Latin):
dur. Sisolus hr̃s explibꝰ
ꝑtib fuero institutus.unam
ꝑtem omitt̾e nõ possumsnec ĩ¬
terest in qbdam hãm sb̃stitu¬
eñdo unã portõẽm. oem acꝗrosi
tm̃ delata sint. ¶It si ẜuus
m̃s exꝑte hr̃s institutus sit py
hr̃de. ⁊ iussu meo adierit.dem̃
eo manumisso ꝯditõĩs alt̾is
portõis extitit. mͣus ẽ non mͣ
eẽ acqsitam illam portõe. s¬
⁊ ip̃ãm ꝯmiitari. Oĩa paria per¬
mane̾ debẽt. inid tp̃c quo alt̾ir
portõis ꝯditio extet. ut acꝗrat᷑
eiꝰ cui prior portio acquisita ẽ.
Ego ꝗdem puto⁊ siadhuc in
potãte sit. iterum adcind ẽẽ.
titit menisdem ꝑsona locũ h̃t
non cum ꝑalium acquirẽda
est hereditas.
⁊incã substitutõis adisse quo¬
ties acquirẽ sibi possit. nam si
mortuns eet ad br̃demñ tr̃as¬
ferret substitutõem.
Erentielemẽs. Siẜu¬
qui cape ñ pot. lor̃s instituat᷑.
iañ quam iussu dmadeat
brditatem. manumissus ali¬
enatus ne sit anicħ̾in fraridẽ

Expanded text:
 solus heres ex pluribus partibus fuero institutus, unam partem omittere non possum nec interest, in quibusdam habeam substitueundo unam portionem omnes adquiro, si tamen delatae sint. Item si servus meus ex parte heres institutherede, et iussu meo adierit, deinde eo manumisso condicio alterius portionis exstiterit, verius est non mihi esse adquisitam illam portionem, sed ipsum comitari: omnia enim paria permanere debent in id tempus, quo alterius portionis condicio exstet, ut adquiratur ei, cui prior portio adquisita est. Ego quidem puto et si adhuc in potestate sit, iterum adeundum esse, iusdem persona locum habet, non cum per alium adquirenda est hereditas. in causa substitutionis adisse, quotiens adquirere sibi possit: nam si mortuus esset, ad heredem non transferret substitutionem. Terentius Clemens liqui capere non potest, haeres instituatur, et antequam jussu Domini adeat haereditatem, manumissus alienatusque sit, et nihil in fraudem
Abbreviated transcription (Latin):
mm.anplora̾b̾ãt. q̃ stricto in¬
re ñ ꝯpetit.qr intra diem adi
nis eã rome erat ꝗ filium qui
mr̃ĩs delatam ponem absens
amiẜat. sine respect᷑u eius di¬
stinctõis restiturõem locum

Expanded text:
mplorabant, quae stricto iure non competit, quia intra diem aditnis causa Romae erat et filium, qui matris delatam possessionem absens amiserat, sine respectu eius distinctionis restitutionem locum
Abbreviated transcription (Latin):
elliom̾s hr̃ditatẽ suspẽnsa co¬
gnntr̃e filius eniãcipatus cru
tepatris innocẽtia liq̃r põt q̃i¬
reͦ. ¶ ꝓhorde gessisse filium pla¬
cuit. qui moriẽs ꝯpͥtomrẽm
suam intestato uitã decessis
tum extruere.

Expanded text:
ellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest quaerere. Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam intestato uita decessissntum exstrueret.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse intelł emãcipatus aũ
ex̃neus. ñ alit possunt hrdi¬
tatem querere. q̃m si non eẽ
p̃gnantem sciãt. ergon uetre
pleno sit mułrnõne mniqur̃
erit dr̃e defũctum filium.hr̃¬
di suo relinq̃re meħ ẽ aĩo de¬
cto filio succurrẽdum ẽ. qr si
tur.patri hr̃s futurus ẽ eader¬
uenire debãt᷑ ꝗͣ altutro cau re
D̾ Simetus cã adeat ali¬
quis brditatem. fiet ut qr in¬
insicilia ꝓciaret. hĩs institu¬
tus añ uita decesẜat. qͣm hr̾¬
dem se institutum cognoscẽt.

Expanded text:
ancipatus aut exter non aliter possunt hereditatem quaerere, quam si non esse praegnatem sciant. ergo si ventre pleno sit mulier, nonne iniquum erit interea defunctum filium heredi suo relinquere nihil? et ideo decreto filio succurrendum est, quia,tur, patri heres futurus est. eademsubveniri debeat, qui alterutro casu rem  Si metus causa adeat aliquis hereditatem, fiet ut, quia inin cilicia procuraret heres institutus ante uita decesserat, quam heredem se institutum cognosceret.
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscit successionem licin
cħ attingat br̃ditarium. uñ¬
brditariam retinut.cuius
currẽdum ẽ ⁊ fidenissoribꝰab
eodatis. siexhrditano cc̃tus¬

Expanded text:
gnoscit successionem, licet nihil attingat hereditarium. undhereditariam retinuit, cuiucurrendum est et fideiussoribus ab eo datis, si ex hereditario cont
Abbreviated transcription (Latin):
filius ꝗtam qͣm exboms ma¬
tris cuius hr̃ditatem suscep̃.
agrũ adhr̃ditatem patris ꝑ¬
tinẽtemait mat̾num ignorãᷤ
possedit.abstmnẽdi ꝯsilum q
de ꝙ in bonis patris tenuit a¬
misisse nur. ¶ Pupillis
quos placuit honib pr̃dita¬
riis eẽ lib̾andos ꝯͥfinsas actoes
restitui oꝑtẽt.¬

Expanded text:
filius, qui tamquam ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit, agrum ad hereditatem patris pertinentem ut maternum ignorans possedit, abstinendi consilium, quod in bonis patris tenuit, amississe non videtur. Pupillis, quos placuit oneribus hereditariis esse liberandos, confusas actiones restitui o
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ pondere. nũomensura sti¬
nẽtur.⁊ ad ea tm̃ legata perti¬
net: ꝗbdies ñ est appõitus.
ꝑnro si fõte pureͤ legatum est
exhac adiectoe ꝓrogabit qd̾
si forte mͥ cẽtum᷑ legata s̃ pre¬
sentia. utrum ãnua die dabũ¬
tur. an u̾o p̾sentia.⁊ ait sermꝰ
⁊ labeo p̃sens debi. qͣmuis ig̾
supuacua sit. ħ adiectõ qũã¬
tum adiñ ⁊ effectum legatip
ti die legatum debeatur. s si ĩ
ãnos singłos aut insingulos
m̃ses sit legatum relictum ee¬
sab̾ ea scriptina qr ħ legatum
⁊ initium ⁊ finẽ ht̃. s ⁊si subꝰ
ditõe sit legatum relictũ pot̾

Expanded text:
pondere numero mensura continentur. Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur. Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an vero praesentia? et ait Servius et Labeo praesens deberi. quamvis igitur supervacua sit haec adiectio, quantum ad vim et effectum legati pt praesenti die legatum debeatur. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura, quia hoc legatum et initium et finem habet. Sed et si sub condicione sit legat
Abbreviated transcription (Latin):
ic̾ditorimeotutus
adu̾sus eum exceptõe. id ꝙ ei
debeo legemaitile legatum ẽ.
qr remissa ei exceptio ur̃.si c̃ a¬
ristoait. ¶Ioꝙ honoraria
actõe michid̾betur. si legetur¬

Expanded text:
ditori meo, tutus adversus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exceptio videtur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur
Abbreviated transcription (Latin):
clausula cessare diximus Itẽ
si legetur pecimia q̃ inarca est.
cẽdum ẽ cessare clausulã. qm̃
sare diximꝰ hancãt scriptua
ñ solum ad p̾cedentia sola łga
filius trebatius renderuntad

Expanded text:
usulam cessare. Item si legetur pecunia quae in arca est vel cendum est cessare clausulam, quoniam sare diximus. Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legafilius, Trebatius responderunt
Abbreviated transcription (Latin):
tri legaripõt. nec int̾est ãdie
cedẽte legati inpatris uolim¬
tate sit. Igitu ⁊ si nissu pris
adita sit h̃ditismntabria
ei infalcigia.¬

Expanded text:
tri legari potest nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit: igitur et si iussu patris adita sit hereditas, imputabitur ei in Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̃. Qued mrerum nã
Adhuc ñ sit. legari posse. uebe¬
ti qequid illa ancilla pepisset.
ꝯstitit. uł ita exuino. qd̾ infũ¬
domeonatumerit. uel fetus.

Expanded text:
m. Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, ueluti 'quidquid illa ancilla peperisset', constitit: uel ita 'ex uino quod in fundo meo natum est' uel 'fetus
Abbreviated transcription (Latin):
p. Sigͥge legato aliq̃
peccora uino testutore mortu
aeent. in eorumq leco aliq̃ es¬
sent substituta. cundẽ grege̾
arider. Esid iminurũ exeo gre¬
Ege pecus eẽt. uł unus bos suꝑ¬

Expanded text:
 Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri: et si deminutum ex eo grege pecus esset
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ si plus legare uoluit. ⁊ mi¬
nus scripsit. ualeb̾ legatum.
Siqs uma summã filiab łga¬
ũt. ut q̃ depꝰtum᷑a sentiret.si ea
ñ eẽt nata suꝑstitisolidũ debe

Expanded text:
 si plus legare uoluit et minus scripsit, ualebit legatum. Si quis unam summam filiabus legauerit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debe
Abbreviated transcription (Latin):
legata sepius ascripta.ad hec.
subiecit. semel pr̃an uellea h̾
añ inpletum testm̃ fecĩt. ipso
iurẽ uiden cet̾a legata adep̃ta.
paret. ⁊ ait posse dici exiguumͣ

Expanded text:
legata saepius adscripta idem hoc subiecit semel praestari uelle et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure uideri cetera legata adempta. paret. et ait posse dici exiguius
Abbreviated transcription (Latin):
fcm. fundotitiano legato pa¬
tem aliq̃madiec̃it. quam fũ¬
dititian destinaret.d qd̾ ad¬
iectum ẽ exigi alegatario
pot̃. ⁊ simił est cã allimionis
petiturus sit. an h̃minꝰ. qĩ fimꝰ¬
dititiam ẽẽ desiir. cũ nr̃a d̾sti¬
ñ na ꝯstituerẽtur.⁊ mag̃ est
ut qd̾ alii destinatum ẽ.ad ep̃¬
tum ẽẽ uideatur. ¶Sinarẽ
legauõ ⁊ spaliter meã ascrip¬
sero. eã ꝙ ꝑꝑtes totã refecero

Expanded text:
m fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundi Titiani destinaret, id quod adiectum est exigi a legatario potest et similis est causa alluuionis petiturus sit an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, cum nostra desticonstituerentur. Et magis est, ut quod alii destinatum est ademptum esse videatur. si navem legavero et specialiter meam adscripsero eamque per partes totam refecero
Abbreviated transcription (Latin):
dapnatus sit. nec fecerit quo
nmꝰ ibi ubi id ee̾ tradẽtur. siri
pasine dolo aculpa hrdis pe la¬
tierit detior fit legataruꝰ ꝯoi¬
tio. ¶Cum bõrum ꝑte łgã s
tadubnmsit utrum rerimi
ꝑtes an extĩatio debeatur. sa¬
binꝰ ꝗdem ⁊ cassius extĩa toẽm
ꝓculus ⁊ neruarerũ ꝑtes eẽ le¬
gatas existimauert. s oꝑtet
brdi succurri.ut ip̃ẽ eligat siy
rerum ꝑtes siue extĩatione̾
dare maliĩt. inbis tñ reb ꝑ¬
tem dare hr̃s ceditur. q̃ sine¬

Expanded text:
us sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio. Cum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerva rerum partes esse legatas existimaverunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, sive rerum partes sive aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Siita sit ascriptũbeẽt᷑.¬
si cui legauõbis.semel eis he¬
res ei dato. uł ut semel deb̾at᷑.
⁊ id̃ duas q̃ntitates ascripẜit.ł
duos fundos. an utrumq debe¬
atur.⁊ait aristo. unum uideri
legatumnã ꝙ adep̃tumm ẽ. n ec

Expanded text:
. Si ita sit adscriptum: 'si cui legauero bis, semel heres ei dato' uel 'ut semel debeatur', et eidem duas quantitates adscripserit uel duos fundos, an utrumque debeatur? et ait Aristo unum uideri legatum: nam quod ademptum est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uĩctan legata sit.qͣmuis alt̾ i
rerumna noñ fui̾t. altideberi
solam ꝑtem.⁊h puto uerũ ẽẽ.
¶Heres adiecto eoͣ noĩe cuiꝰdam
qhr̃s: ion sit.dare dãpnatus to¬
tam legatum dnã ⁊siduos
exhrdib sins noĩatim qs dã¬
pnass. ⁊ alt̾ hr̃ditatem ñ ad

Expanded text:
unctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem deberi puto verum esse. Heres adiecto ei nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset et alter hereditatem non a
Abbreviated transcription (Latin):
ram postea forte incedicillis
q̃s pecunias legaui. qbo dies
appoĩtus nõ est. annua bima tiͣ¬
madie hr̃s date dãpnas esto.
ñ enim ħegiss testator̾ut cõ¬
firmaret q̃ mutilia s̃. s nt diẽ
utilib ꝓrogaret id eode loco
⁊ in substituto ĩpub̾i scripsit.
ut si fui̾t. ab inpub̾e imitilit̾
legatum substitutus ħ depe¬
at.si hoc ãplius ab eo legatu
sit relictum aliꝗdnec ille pa¬
tri hr̃s extit̾it.⁊ ĩpubes decesse¬
rit in legato płibꝯrelictosi ꝑ¬
tes adiecte ñ fu̾nt. eq̃ ẜuãnt᷑.

Expanded text:
ram postea forte in codicillis"quas pecunias legavi, quibus dies adpositus non est, annua bima trima die heres meus dare damnas esto": non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia suntutilibus prorogaret. Idem eodem loco et in substituto impuberis scribsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si "hoc amplius" legatum ab eo sit relictum aliquid nec ille patri heres exstiterit et decesserit. In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae
Abbreviated transcription (Latin):
moriar. hr̃s m̃s dato. mag ꝯdi¬
toem legato inecisse q̃uamd̾¬
mostrare uoluisse patrẽ fam̃.
apparet. eo qd̃ si demostradi cã
stichus quims est ñ qui m̃s
erit s condictõ talis accipi d¬

Expanded text:
moriar, heres meus dato": magis condicionem legato iniecisse quam demonstrare voluisse patrem familias apparet eo quod, si demonstrandi causa Stichus qui meus est", non "qui meus erit". sed condicio talis accipi d
Abbreviated transcription (Latin):
lia ⁊ alia ꝯditõe legatumadẽp¬
tum c̃. nouissima ad ep̃tõ spec¬
tãda sit. ¶Intlum tam̃inle¬
gatis.ñ posterior s p̃cedẽs sc̃p¬
tura ualet. nam⁊ si itascripse
ñ ualebit.nam ⁊ eum ẜmonẽ
quo p̾sentia legatadata ĩdiez
ꝓferuntur. ad postea q̃p̾ scrip¬
talegata.ꝑtine̾ placuit. uotõ¬
tas ergo fac̃. qd intestõ scrip

Expanded text:
lia et alia condicione legatum ademplia et alia condicione legatum ademptum est, nouissima ademptio spectanda est. interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura ualet: nam si ita scripsern ualebit. nam et eum sermonem, quo praesentia legata data in diem proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit. uoluntas ergo facit, quod in testamento script
Abbreviated transcription (Latin):
filio rogatus it pat p ost mor¬
tẽ suam qd̾ ad se prenmt exle¬
gato uł exbr̃ditate filiorelic¬
tis restituẽ. soq nuio pre de¬
cedat.omimo patrem idretẽ¬
turumꝰ.qm̃ fideioinissum exꝑ
sona patris inres accepͤit. d fa¬
Omp̃. Sim⁊tibi eade res
legata fuit.dem̃ die legatic¬
dente hr̃s tibi extito.liberu
mͥ ẽẽ labeo ait. exmeo legato ã
ex eo qd̾ tibi hr̃s sum acqram
legatum⁊ si uoluero eamrez
exmneo legato admeptinẽ ut
tota mea sitexbr̃ditano lega¬
to. pete eam me ñ posse. ꝓculus
ait. ¶Siqs ẜuos quos gͣlibꝰ¬
hr̃et eo testõ qd̾ rome moriens
fecit. triouo quo mortuus fue.¬
rit hrdem dare m̃ dampnamͣt.
ratum eẽ legatum. ⁊ angustia
tpr̃is inch̾ legato nocẽ.¶Re¬
gula uris cruił est. q̃ efficit. ut
quib ip̃is legare ñ possumuᷤ
eorum q̃p ẜus suꝑ is legaẽ
possumus. ¶In legatis ꝙ no¬
inssime scriptum ẽ ualent.qr
mutari cã p̾cedentis legatiuł¬
tum ad ep̃tione. pot̃ s si suba¬

Expanded text:
filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex persona patris uires acceperit. mihi et tibi eadem res legata fuerit, deinde die legati cedente heres tibi exstitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse. proculus ait, si quis seruos quos Gadibueret eo testamento, quod Romae moriens it, triduo quo mortuus fuerit heredem dare mihi damnauerit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere. Regula iuris ciuilis est, quae efficit, ut quibus ipsis legare possumus, eorum quoque seruis legare possumus. In legatis nouissimae scripturae ualent, quia mutari causa praecedentis legati uetum ademptione potest. sed si sub a
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum fcm̃ꝰ ⁊ añ codicillos scͥp¬
tos natus eẽt codicilł ꝑfideiꝰ¬
missum aliꝗd daretur. ũtile ẽ.
us eẽt datum eẽt̾ ꝓnõ scrĩpto
hetur. ¶Codicillorũmnis
singłare e.ut q̃cumꝙ in his

Expanded text:
ntum factum et ante codicillos scriptos natus esset, codicillis per fideicommissum aliquid daretur, utile est. us esset, datum esset, pro non scripto habetur. Codicillorum ius singulare est, ut quaecumque in his
Abbreviated transcription (Latin):
accedẽt. ¶Si ita scriptu sit¬
lutius titius hr̃s m̃s̃ aut meᷤ¬
actũ sit. ⁊ sit solutum alt̾ lib̾et᷑.¬
qi duo rei ꝓmittẽdi insolidr̃¬
obligati fuissẽt ꝗd ergo si abal¬
altitͣro alterum pet̾e / idem erit

Expanded text:
Si ita scriptum sitLucius Titius heres meus aut Mactum sit et solutum, alter liberetsi duo rei promittendi in soliobligati fuissent. quid ergo si abalterutro reliquum petere. idem erit
Abbreviated transcription (Latin):
his in homines singłos eta
pecumamaitrum legatanu
uolet.ñ pot̾ legatarius par¬
tem seruorum uindicare. ꝓ
an coniimcta ponatur. ⁊ cer¬
te ccto ẜuis aut ꝓ homĩb
c̾ta pecuma legata. non pos¬
se inuitum br̃dem partem
pecimie. partem mancipio
sit. ⁊ post liminiỹconsistẽre:¬

Expanded text:
his in homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius uolet', non potest legatarius partem seruorum uindicare, pro an iuncta ponatur: et certe octo seruis aut pro omnibus certa pecunia legata non posse inuitum heredem partem pecuniae, partem mancipiorsit et postliminii iure consistere
Abbreviated transcription (Latin):
quis mi̾chi exsuprascriptis
Hrs crit. aũs hr̃s seuis erit. seiꝰ
uł si br̃ditatem adierint subͣ
bulderraũ ⁊ cornelanumꝓ
sempniano nomina uit. debe¬
bitur sempnianus s si incor¬
peͤ erraũ. non debebitur qd siqͦ
cum ueliet uestem legaresim¬
pellectilem ascripsit. dĩ pucat
suppeliectił appellatõe uestem
taret auri appellatõe electrinã
stultius uestis appellatõe. ⁊̃ ar¬

Expanded text:
quis mihi ex supra scriptis heres erit' aut 'si heres erit Seius' uel 'si hereditatem adierit' subiebulo errauit et Cornelianum pro Semproniano nominauit, debebitur Sempronianus: sed si in corpore errauit, non debebitur. quod si quis, cum uellet uestem legare, suppellectilem adscribsit, dum putat suppellectilis appellatione uestem tet auri appellatione electrum ‹st›ultius, uestis appellatione etia
Abbreviated transcription (Latin):
bordibider legatum qm̃ ad
semel dum taxat optare pos¬
sumꝰ. ¶labeo ait.cum c̾ta res
aut ꝑsona legatur⁊ta. qui m̃s
erit.cum moriar hr̃s dato.⁊ co¬
munis sit. totum debitrebati¬

Expanded text:
bus videri legatum, quoniam ad semel dumtaxat optare possumus. Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: "qui meus erit cum moriar, heres dato" et communis sit, totum deberi. Trebati
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus nec
afilio. famił. sine iussu patris
optari posse̾. nec ante adita
hereditatem putat. quonꝰ ue
tum uel hereditas datur. fi¬
dei corintti patris uel domi¬
ni pot. actunc demum. ex
persona ipsorum̃ ficei com¬
missum uires capit. cum
sis per quos commedum
hrditatisuł legata. patri do
cuius filius heres institutui
ẽ extrebellianõ quidem habi¬
ta ratione legis falcidiẽ. re
restituere hereditatem. ix.

Expanded text:
ulianus nec a filio familias sine iussu patris optari posse nec ante aditam hereditatem putat, quod est tum uel hereditas datur, fidei committi patris uel domini potest ac tunc demum ex persona ipsorum fideicommissum uires capit, cum ipsis, per quos commodum hereditatis uel legati patri domcuius filius heres institutus est, extero quidem habita ratione legis Falcidiae restituere here
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. mcħꝰ eorum pr̃andũ.
quem illi ñ fint filio ablatu¬
rus.insi solum putaret succeᷤᷤ¬
sorem sibi futurum.
cupatus sit. legata aũt inta¬
buł collata fuerint.mł. ait.
tabulas testĩ non intelligi.q¬
b heres scriptus non ẽ⁊ ma¬
gis codicilli quam testmͣ exi¬
stimandi sunt ⁊ in hoc puto
rectius dici.

Expanded text:
possunt, nihil eorum praestandum, quoniam illi non fuerit filio ablaturus, nisi solum putaret successorem sibi futurum. cupatus sit, legata autem in tabulis collata fuerint, Iulianus ait tabulas testamenti non intellegi, quibus heres scriptus non est, et magis codicilli quam testamentum existimandae sint: et hoc puto rectius dici.
Abbreviated transcription (Latin):
arcelł.squiunum filiũ
hẽbat. cum c̃odicillos adeum
scripsiss. decessit intestatus ha¬
creauit.agnatõe sin hrdis ne¬
modix̾it codicillos euaninsse.
igitur si nicħꝰ tẽ depostumis spa¬
int. ⁊ codicilli ñ euanescunt. ⁊
q̃ relicta sunt ꝓꝑte dimidia.
filiusad quem cochcillus fes
ẽ soluere ꝯpellitur. non ⁊ pꝰtu¬
mus. ¶S ⁊ si codicillos reli¬
quiss du ob supstitib filiis ḋ
cedens cum putaret alt̾um ex
his prius  decessisse. simili mõ
dici põt̾. omma ꝑin de b̾e̾ filiu
ad quem seripti sunt. cohicilli.
atq si solus hr̃s extitiss patri.¬
mmodum taxat ꝑtem deberi

Expanded text:
rum Is qui unum filium habebat, cum codicillos ad eum scripsisset, decessit intestatus procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si nihil tum de postumis sperauit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia filius, ad quem codicillus factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstiticedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset patri. immo dumtaxat partem debet:
Abbreviated transcription (Latin):
cuł. Set cũ ea testatoris
uolũtas fu̾t ut exumuersa
hr̃ditate legata erogarentin.
dicẽdu ẽ seriptis heredib ꝓ¬
futuram doli exceptcẽm.si ã¬
plius q̃m hrditaria portio
ditas ꝓmittitur.uł animi ef¬
fectus exprimitur. uim coli
ita cauit. si ꝗd tabuł alione
quogne ad hoc testm̃ ꝑ tinẽs
reliq̃roita uale uolo. Quero
an codicilli qui añ hoc testiñ
scripti sunt. debeant ratiꝰ ẽẽ. iu¬
bentius celsus plotiane salu¬
tem. ħ uerba siquid ad hiius

Expanded text:
um Sed cum ea testatoris voluntas fuerit, ut ex universa hereditate legata erogarentur, dicendum scriptis heredibus profuturam doli exceptionem, si amplius quam hereditaria portioditas promittitur uel animi affectus exprimitur, uim codicita cauit: 'si quid tabulis alioue quo genere ad hoc testamentum pertinens reliquero, ita ualere uolo'. quaero, an codicilli, qui ante hoc testamentum scripti sunt, debeant rati esse. Iuuentius Celsus Plotianae salutem. Haec uerba: 'si quid ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
E fricanꝰ. Abintestatõ fcĩs
codicilł. relicta ⁊ p̾a natus ĩte¬
stati successor debeb̾. quicũq
enim ab intestato succesẜit lo¬
cum hñt testĩ codicilli. Nam
u᷑nꝰ caus ẽ. nec interest. ꝯ succe¬
dit duzintestato suecedat. ab¬

Expanded text:
estionum Ab intestato factis codicillis relicta etiam postea natus intestati successor debebit: quicumque enim ab intestato successerit, locum habent codicilli: nam unus casus est nec interest qui succedit dum intestato succedat. a
Abbreviated transcription (Latin):
mñ sic q̃ri an datum ꝯfistatut ñ
an iuris rõ quampsonã q̃ren¬
obitum h̾rdis. codi cill legatỹ
uł ad ẽp̃tum ẽ. nullius mom̃¬
ci ẽ. qr hr̃s ad quem ẜmonem
ꝯferat. in reb humanis nõ est
cadẽ ademptio ⁊datio.nc̃ uama
etfitietur hee in eo hrde ꝗexas¬
se institutus erit dato substity¬
toata ũ abĩstituto codicilli ꝯ fir¬
marẽtur. Qḋ si duo instituti
sint. substitutis datis amusqͦ
eoru n decesserit. utilia iõetũ
legat᷑aᷤ s circa cohrdem̃ erit tẽ¬
tatus. nũquid totum legatỹ
debeat. Siquisꝗs mͥ hr̃s erit. le¬
gatum erit.an u̾o quia nõ sit
substitutus hr̃s qui ꝑtem fa¬
circa noĩa exp̃ssa tẽtari multo

Expanded text:
i, an datum consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenobitum heredis codicillis legatum vel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institu‹tu›s erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur. Quod si duo instituti sint substitutis datis unusque eorum decesserit, utilia uidentur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si 'quisquis mihi heres erit' legatum erit, an uero non, quia sit substitutus heres, qui partem facirca nomina exp
Abbreviated transcription (Latin):
cilli ꝯfurmẽtur. aut uolũtas
eorũ quocũꝙ inditio retieat᷑.
s nõ ꝯseruabuntur ea deqb
al̾r defuc̃tus nouissime iudi
trem q̃ cum pure liberos suos
cipatꝯ̃is codicilł adiecit. qr n¬

Expanded text:
cillis confirmentur aut uoluntas eorum quocumque indicio retineatur: sed non seruabuntur ea, de quibus aliter defunctus nouissime iudictrem, quae, cum pure liberos suos cipationis codicillis adiecit, q
Abbreviated transcription (Latin):
testĩ facti tp̃r testatoris fuiset
codicillorum tp̃r alien̾ nõ rec¬
te lib̾tas dirẽcta dat. Et e eͣc si
cũ testm̃n fiebat. alienus eẽt co¬
dicilloru tp̃r testatoris ĩtelłr¬

Expanded text:
enti facti tempore testatoris fuisset, codicillorum tempore alienus, non recte libertas directa datur. et contra si, cum testamentum fiebat, alienus esset, codicillorum tempore testatoris, intel
Abbreviated transcription (Latin):
ẜit mchominus codicilli ua¬
lẽt᷑. ¶Similes testiñ qdez
añ militiã s codicillos inmi¬
liti̾a fecĩt. an nire militaĩ ua¬
tie tp̃r uł q̃dam adieci̾t. certe
codicilli militie tp̃r fcĩnon
debẽt referriad testĩ s nirer¬

Expanded text:
serit, nihilo minus codicilli valent. Si miles testamentum quidem ante militiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari vat vel quaedam adiecerit. certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testame
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ si pͦt codicillos fcõs natix
qs eẽt. ꝓximus agnatus uł sũ¬
us hr̃s fideiꝯmissum praridet¬
bẽbit. intelłr enim is quo tr̃
ẽ. ac si rupiss hos codicillos.
Testam̃to fcõ ⁊̃ sicodic̾illi ĩ eõ ꝯfriya¬
tiñ eẽnt uires tñ ab eo capiunt.

Expanded text:
t codicillos factos natus quis esset proximus adgnatus vel suus heres, fideicommissum praestari debebit: intellegitur enim is quoque hende habendus est ac si rupisset hos codicillos. Testamento facto etiamsi codicilli in eo confirmati non essent, vires tamen ex eo capient.
Abbreviated transcription (Latin):
utiłr data ñ pot̃ codicił qi
h̃rditas ꝯfirmari. s exfide¬
sa hoc mõdedit. ꝗsquis m he¬
res erit bõrum ue possõreius
fidei ꝯmitto. fidei ꝯmissa pr̃ai

Expanded text:
utiliter data non potest codicillis quasi hereditas confirmari, sed ex fidesa hoc modo dedit: 'quisquis mihi heres erit bonorumue possessor, eius fidei committo', fideicommissa praestari
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Ducdamͣ non referũt᷑.
ad ofirmãtõem codicilloru
ueluti siañ captuntatem qs
cecli cillos s firmau̾t.⁊ in cap¬
tuntate qs codicillos scribant.
nam ñ ualẽt. item e ⁊ sialiquo
mõras testĩ fatiendi desierit
s ueluti si ita meodicilł scrip¬
tum erit uestem q̃ mea ẽ codi¬
cillorum tp̃c spectãdũ nõ quo
ꝯfirmãtur. Item sititius inu
ẽ. uł si tot annis ẽ codicillisle¬
gaũ seio tp̃c codi cillorum ñ
quo tp̃r it testm̃ s pectandũ ẽ¬

Expanded text:
. Quaedam non referuntur ad confirmationem codicillorum, ueluti si ante captiuitatem quis codicillos confirmauerit et in captiuitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit : ueluti si ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum, non quo confirmantur: item 'si Titius uiuus est' uel 'si tot annis est', codicillis legauit Seio, tempus codicillorum, non quo tempore fit testame
Abbreviated transcription (Latin):
W. Qui gͣm uto uxore ẽẽ
ignorabat codicilł ad filiu
scriptis lib̾tates dedit. nata
post mortẽ patris filiarum
cum deea nicħ patrem sensiᷤ¬
se ꝯstitiss. placint lib̾tates a
solo fili̾o pr̃ari posse.ꝯ
dio dici ñ pot̃. ⁊̃ filiam mnau¬
mitt̾e cogendam.cum ab ea
neħꝰ pater petierit ⁊ iure suo
hr̃s extit̾it. ¶Tractari so¬
let. deeo ꝗ cum tabulas testĩ
ñ feciss. codicirita scripsit.
titium hrdem eẽ uolo. s mł¬
tum int̾est utrum fideiꝯmiᷤ¬
sanam hiditatem alegittio
phãc scripturam q̃m codicũ¬
lorum instar hr̃e uoluit reli¬
q̃rit. an u̾otestĩ facere se exti¬
sit br̃s si nõ extitiss.sme du¬
bio ñ codi cillos testm̃ face

Expanded text:
um Qui gravi utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo filio praestari: posse bio dici non potest etiam filiam manumittere cogendam, cum ab ea nihil pater petierit et iure suo heres exstiterit. Tractari solet de eo, qui, cum tabulas testamenti non fecisset, codicillis ita scripsit: "Titium heredem esse volo". sed multum interest, utrum fideicommissariam hereditatem a legitimo per hanc scripturam, quam codicillorum instar habere voluit, reliquerit an vero testamentum facere se existisit, heres si non exstitisset, sine dubio non codicillos, sed te
Abbreviated transcription (Latin):
ẽsmatris aut frat̾ i auun culos
cognatus q̃ agnatus ñ ẽqa¬
diu spes ẽ suun brtem aliq̃in
gnineis locus ñ ẽ puta sidefrĩe¬
ti uxor pͥgnãs situił defimcti
filius ap̾hostes sit.

Expanded text:
culus, cognatus est, adgnatus non est. Quamdiu spes est suum heredem aliquem guineis locus non est: puta si defuncti uxor praegnas sit aut defuncti filius apud hostes sit.