comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequentis anni consulibus ad
infaustum bellum profecturis
Emilio paulo quem sciebat oĩs
sani consilii capacem graui ora¬
tione consuluit quod in rez era
hortatusq est ut in ratõe belli ⁊¬
gerendi se nõ aliũ sequi uellet
ostendẽs cuntatoẽm qua ip̃e i¬
usus eẽt Romanis in italia et
in sua sede pugnantib sotiisq
omĩa hinc inde suppeditantib
utilem facilemq. hanibali autẽ
in hostili regione difficilem neq
uni tolerabilem uiris equis ar¬
mis pecunia. iam ex hausto. nͦ
dubium cẽ quinsedendo et di¬
fferendo sit iuncendus qui pu¬
gnando facile uictus euasurus
sit. Multa pretͥea quib si obtem¬
peratum ẽẽt neq Terentiusuã¬
ro cuius tractatu superiore me¬
minimus. et Fanii consilium
et college modestiam contẽnẽs
precipitare ac perdere omnia ⁊¬
malusset itari forsam et ema¬
nu fator enpi Cãnense illud ex¬
cidium potusset. Quo demum
accepto cum iam pauor ingens
torporq calamitatis mole des¬

Expanded text:
sequentis anni consulibus ad sequentis anni consulibus ad infaustum bellum profecturis, Emilio Paulo, quem sciebat omnis sani consilii capacem, gravi oratione consuluit quod in rem erat, hortatusque est ut in ratione belli gerendi se non alium sequi vellet, ostendens cuntationem, qua ipse usus esset, Romanis in Italia et in sua sede pugnantibus, sotiisque omnia hinc inde suppeditantibus, utilem facilemque; Hanibali autem in hostili regione difficilem neque diu tolerabilem, viris equis armis pecunia iam exhausto; nec dubium esse quin sedendo et differendo sit vincendus, qui pugnando facile victor evasurus sit. 49 Multa preterea, quibus si obtemperatum esset neque Terrentius Varro, cuius tractatu superiore meminimus, et Fabii consilium et college modestiam contemnens precipitare ac perdere omnia maluisset, vitari forsan et e manu fatorum eripi cannense illud excidium potuisset. 50 Quo demum accepto, cum iam pavor ingens torporque calamitatis mole dei
Abbreviated transcription (Latin):
gererent gentem ẽẽ aliam sus¬
picarent ab illa causa celebri tã
laudata uł fabulosa omnia fuis¬
se que de his tociens asuis ma
ioribus audiuissent. Hic pͥmũ
hunc contemptu sustulit ostẽ¬
ditq cartaginensib esse etiam
Romanis duces ac milites eẽ
animos esse prudentiaz ac uir¬
tutem peritiamq rei bellice. Qrb̾
si expectati forent uictores esse
potuerint. Cauendosq illos po¬
tius q̃ spernendos. Ad extremũ
eo hostem Eabius cuntãdo de¬
duxerat ut si sequentes bellidu¬
ces suis consiliis usi eẽnt cogen¬
te fame et necessitate ultimã pe¬
ne uctus hanibal in gallia re¬
stre tempus elaberetur accersitiᷤ
ad se consulib exercitum resi¬
gnauit ac deposuit dictatura
Uir quide uł obboc unũ clarus
patrieq utilis in extremis casi¬
bus. et ut flori utar uerbo pͥma
redeuntis et ut sic dixerim re¬
miniscentis imperii spes. hinc
geminu illi cognomen cunta¬
cor et imperii seutum. ¶Idem

Expanded text:
gererent, gentem esse aliam susgererent, gentem esse aliam suspicarentur ab illa tam celebri tam laudata, vel fabulosa omnia fuisse que de his toties a suis maioribus audivissent. 45 Hic primum dies hunc contemptum sustulit ostenditque Carthaginensibus esse et Romanis duces ac milites, esse animos, esse providentiam ac virtutem peritiamque rei bellice quibus, si expectati forent, victores esse potuerint; cavendosque illos potius quam spernendos. 46 Ad extremum eo hostem Fabius cuntando deduxerat ut, si sequentes belli duces suis consiliis usi essent, cogente fame et necessitate ultima, pene victus Hanibal in Galliam restre tempus elaberetur, accersitis ad se consulibus exercitum resignavit ac deposuit dictaturam; vir quidem vel ob hoc unum clarus patrieque utilis in extremis casibus et, ut Flori utar verbo, «prima redeuntis et, ut sic dixerim, reviviscentis imperii spes»: hinc geminum illi cognomen “Cuntator” et “imperii scutum”. 48 Idem,
Abbreviated transcription (Latin):
dia et per castra cum paribus ef¬
fusi omnes atq hospitalit̾ recep¬
ticunta gaudio et congratulaci¬
one compleuerant. Sic mane il¬
lud periculosissimu letissimus¬
ac sererenissimus uesper excepat.
¶Que ubi rome fama primum
mor multoꝵ literis nũtiata sunt
mutati confestim animi mutati¬
q hominuz sermones omnes un¬
diq certatum uirtutem et ꝯsiliũ
Fabii laudare et cuntatione illã
salutifera prouidentie c̃ẽ nõ desi¬
die predicare. Sic indigna dicta¬
toris infamia repente ingloriã
uersa erat ut et tertius enni uer¬
siculus uerus cẽt. totumq reb
carmen impletum. Ergo postꝙͣ
magis q uin nũc gloria claretɨ
quin et ip̃os inter hostes extima¬
tio in unmensum famaq uiri
creuerat. Et si enĩ semꝑ hanibal
de hoc ip̃o magnifice sensisset mi¬
litibus tamen afris assiduitate
uincendi tanta ceperant Roma¬
ni duces atq erercitus ẽẽ contẽ¬
ptuuut uelhos cum quib bellu

Expanded text:
dia, et per castra cum paribus efdia, et per castra cum paribus effusi omnes atque hospitaliter recepti cunta gaudio et congratulatione compleverant. Sic mane illud periculosissimum ac serenissimus vesper exceperat. 43 Que ubi Rome fama primum mox multorum literis nuntiata sunt, mutati confestim animi mutatique hominum sermones; omnes undique certatim virtutem et consilium Fabii laudare et cuntationem illam salutiferam providentie esse non desidie predicare. Sic indigna dictatoris infamia repente in gloriam versa erat, ut et tertius Ennii versiculus verus esset totumque rebus carmen impletum: ergo postque magisque viri nunc gloria claret. 44 Quin et ipsos inter hostes extimatio in immensum famaque viri creverat; etsi enim semper Hanibal de hoc ipso magnifice sensisset, militibus tamen afris assiduitate vincendi tanto ceperant romani duces atque exercitus esse contemptui, ut vel hos, cum quibus bellum
Abbreviated transcription (Latin):
castra peruentu est. Ip̃o quidem
et uniuerso exercitu ad mirante
quidnam rei ẽẽt. Tum omutius
per se perqr suas legiones dicta
ut cõuenerat salute.Ego te ĩqd ⁊
dictator patrem dixi qr neq cariꝰ
neq uenerabiliꝰ quo uocari possis
occurrit. plus tamen tu mͥ q̃ pater
es. patri eni uite mee tantu tibi
auter me et ex tenta ad ex̾citum
suum manu horum q ait õium
uite ac salutis debitor sum. prom̃
hoc senatus consultũ nõ tam ho¬
norificum michi ꝙͣ onerosu. Ipe
ego ante omnes ab rogo. Sarciãz¬
q imporabile letus abicio maliz
tibi subici ꝙ̃ equari. Alteru michi
decori fuerit alterũ periculo fuit ac
pudori. Itaq legiones et me ip̃m
subtuum imperium reduco qd̾
tibi ac michi et utriq ex̾citur fa¬
ustum sit. Tu precor pretenti ob¬
litus me et istos quẽcũq suum
ingradum restituito. hec int̾ da¬
te dextere innexi amplexus recõ¬
ciliati animi redintegrata concor¬

Expanded text:
castra perventum est, ipso quidem castra perventum est, ipso quidem et universo exercitu admirante quidnam rei esset. 40 Tum Minutius, per se perque suas legiones dicta ut convenerat salute, ‘Ego te’ inquit ‘dictator, patrem dixi, quia neque carius neque venerabilius nomen quo vocari possis occurrit. Plus tamen tu michi quam pater es; patri enim vite mee tantum, tibi autem mee’ et, extenta ad exercitum suum manu, ‘horumque’ ait ‘omnium vite ac salutis debitor sum. 41 Proinde hoc senatus consultum, non tam honorificum michi quam onerosum, ipse ego ante omnes abrogo sarcinamque importabilem letus abicio; malim tibi subici quam equari: alterum michi decori fuerit, alterum periculo fuit ac pudori. Itaque legiones et me ipsum sub tuum imperium reduco, quod tibi ac michi et utrique exercitui faustum sit. Tu, precor, preferiti oblitus, me et istos quenque suum in gradum restituito’. 42 Hec inter date dextere, innexi amplexus, reconciliati animi, redintegrata concor
Abbreviated transcription (Latin):
assurresserit ꝙͣ qui nõ peccauit.Cõ
uocato igit᷑ excitu notissima illã
hesiodi pocte sententia dixit. pri¬
mi scilicet ac preclan ingenii esse
per se ip̃m cogitare atq in uenire
quod expediat.proximũ bene ad¬
monenti credere ac parere. Cui u¬
trũq defuerit nullius precii uirũ
ẽẽ. Quoĩam ergo inquid primu
que sperabamus gradum nõ ap¬
prehendimus. secundo contenti
simus Ne si hunc negliginꝰ ĩ no¬
uissimuz relabamur.quod nesciz
ab eo qui scit discamus imperare
et bellare. Ad dictatoris nostri ca¬
stra pergamus neq ab co ampli
separemur. Sic agendum nobis
nostro hodio periculo didicimus.
Ego illum patrem nũcupabo. Id
eni sibi in urtute insita et ĩsigͥ
in nos ac uere paterna pietate
nomen deditum. uos autem illos
milites quor dextris ac gladii
salui estis patronos appellabitis.
Sic qui belli non potuimiꝰ saltem
gratitudinis gloriam proseque
riis. facto agmine ad dictatoris

Expanded text:
assurrexerit quam qui non peccavit. 36 assurrexerit quam qui non peccavit. 36 Convocato igitur exercitu, notissimam illam Hesiodi poete sententiam dixit: primi, scilicet, ac preclari ingenii esse per se ipsum cogitare atque invenire quod expediat, proximum bene admonenti credere ac parere; cui utrunque defuerit nullius precii virum esse. 37 ‘Quoniam ergo’ inquit ‘primum quem sperabamus gradum non apprehendimus, secundo contenti simus, ne si hunc negligimus in novissimum relabamur: quod nescimus ab eo qui scit discamus, imperare et bellare; ad dictatoris nostri castra pergamus, neque ab eo amplius separemur; sic agendum nobis nostro hodie periculo didicimus. 38 Ego illum patrem nuncupabo, id enim sibi et virtute insita et insigni in nos ac vere paterna pietate nomen debitum; vos autem illos milites, quorum dextris ac gladiis salvi estis, patronos appellabitis. Sic, qui belli non potuimis, saltem gratitudinis gloriam prosequemriis, facto agmine ad dictatoris
Abbreviated transcription (Latin):
lico ⁊ fugientib animi rediere
et propellentib cecidere ut ⁊ uic¬
ti fugam sisterent et uictores abi
tisequendi studio retro se ad sua
signa referentes impetum com¬
primerẽt. Cumq iam due in unũ
Romane acies conglobari cepte
simul in hostem signa conuerte¬
rent inferrentq. Hanibal se in
castra recipiens periculu decliã¬
uit.fassus ingenue qd̃ erat. tan¬
dem en inquid Nubes illa qua
quotidie inuertice montin iide¬
bamus procellosam ingrandinẽ
resoluta est. Uici ego osinutiu
Fabius me uicit. ¶Omnib hĩc
illinc in castra reuersis mimutius
errorem suum et in ane iactan¬
tiam secum uoluens fecit unde
pretente temeritatis ueniã me¬
reretur. Est enĩ de quo nemo du¬
bitat optimu non errare. S et
erroris noticia et uerecũdia et
penitentia ⁊ humilitas illi que
peccati radix fuerat euersa super¬
biabona est. usq adeo ut inter¬
dum maior aliquis post peccatũ

Expanded text:
llico et fugientibus animi rediere llico et fugientibus animi rediere et propellentibus cecidere, ut et victi fugam sisterent et victores, ab insequendi studio retro se ad sua signa referentes, impetum comprimerent. 34 Cumque iam due in unam romane acies conglobari cepte simul in hostem signa converterent inferrentque, Hanibal se in castra recipiens periculum declinavit, fassus ingenue quod erat. ‘Tandem’ enim inquit, ‘nubes illa, quam quotidie in vertice montium videbamus, procellosam in grandinem resoluta est. Vici ego Minutium, Fabius me vicit’. 35 Omnibus hinc illinc in castra reversis, Minutius errorem suum et inanem iactantiam secum volvens, fecit unde preterite temeritatis veniam mereretur. Est enim, de quo nemo dubitat, optimum non errare; sed et erroris notitia et verecundia et penitentia et humilitas, illi que peccati radix fuerat adversa superbie, bona est usque adeo, ut interdum maior aliquis post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. In qua sic temeritas ĩpars
est in uenta prudentie ꝙ ꝙ̃ uus
primo impetu spes aliqua resistẽ¬
di uideretur urgente tamen hĩc
hanibale hinc insidus pateftĩs
deiecta adeo Romana acies frac¬
tiq animi fuere ut nec pugne
erat nisi fabius accurrisset. Ille
qui hoc semꝑ euenturu cogita¬
bat ereptisq aurib atq animiᷤ
paratisq semꝑ legionib stabat
Andito pugne strepitu cõfusis¬
q clamorib in sequentiu ⁊ ca¬
dentiu gemutu ubi oculis rem
ꝑspexit. Sic est ait ut pre uideram
animo duci suo equatus haniba¬
li impar est inuentus. S uerba
alias nunc rebus est opus. Ite i¬
mecum cõmilitones mei hostes
iam parta uictoria priuemꝰ Ciues
p̃nti periculo liberemus. Nostra
hanibal uirtute suam minutius
inscitiam recognoscat. hec dicens
castris egreditur. atq ex illo in
quo erat colle descendẽs ubi ad
auxilium sue gentis improuisus
et quasi e celo missus apparuit.I¬

Expanded text:
fertur. 31 In qua sic temeritas impar fertur. 31 In qua sic temeritas impar est inventa prudentie, quod, quamvis primo impetu spes aliqua resistendi videretur, urgente tamen hinc Hanibale hinc insidiis patefactis, deiecta adeo romana acies fractique animi fuere ut nec pugne . 32 Actum erat, nisi Fabius accurrisset: ille, qui hoc semper eventurum cogitabat, erectis auribus atque animis paratisque semper legionibus stabat, audito pugne strepitu confusisque clamoribus insequentium et cadentium gemitu, ubi oculis rem perspexit, ‘Sic est’ ait ‘ut previderam animo: duci suo equatus Hanibali impar est inventus. Sed verba alias; nunc rebus est opus. Ite mecum, commilitones mei; hostes iam parta victoria privemus, cives presenti periculo liberemus; nostram Hanibal virtutem, suam Minutius inscitiam recognoscat’. 33 Hec dicens castris egreditur atque, ex illo in quo erat colle descendens, ubi ad auxilium sue gentis improvisus et quasi e celo missus apparuit, i
Abbreviated transcription (Latin):
nibal ad incitam̃tum prelii ꝙͣ ad
loci comoditatem uti maluit. Ita¬
q cũ posset illum primus arripe¬
re sciens distulit Erant autez ha¬
ud procul inde in occultis secessi¬
bus rupes coneae multe quidẽ
et multorum hominu capaces
In his clam equitum peditũq
qnquemilia abdiderat Cuiꝰ rei
nequis sensus ad hostem ꝑueni¬
ret in aliud propinquius specta¬
culum occupare illum statuit at¬
q conu̾tere. successitq ꝯsilium
Missis ad auroram paucis qui
collem illum proximu silenter
mucideret. In hos igitur dubia
uix luce conspectos animosior
ꝙͣ cautior dux cõtempti. ac fero¬
citer mittit primum qui eos m̃
depellerent. Inde alios atq alios
sb̾mittit unoquoq sui ducis ex¬
emplo impetuosius ꝙ cantius ĩ
prelium ruente.Cumq hanibal
sius carptim auxilia sb̾ministrãs
et ligna igni ut dicitur superad¬
dens e paucis fauillis magnur
suscitaret incendium. mmutius
raptim totis copiis un pugnam

Expanded text:
nibal ad incitamentum prelii quam ad nibal ad incitamentum prelii quam ad loci commoditatem uti maluit. 29 Itaque, cum posset illum primus arripere, sciens distulit. Erant autem haud procul inde in occultis secessibus rupes concave, multe quidem et multorum hominum capaces; in his clam equitum peditumque quinque milia abdiderat, cuius rei nequis sensus ad hostem perveniret, in aliud propinquius spectaculum occupare illum statuit atque convertere, successitque consilium missis ad auroram paucis qui collem illum proximum silenter invaderent. 30 In hos igitur, dubia vix luce conspectos, animosior quam cautior dux contemptim ac ferociter mittit primum qui eos inde depellerent, inde alios atque alios submittit, unoquoque sui ducis exemplo impetuosius quam cautius in prelium ruente; cumque Hanibal, suis carptim auxilia subministrans et ligna igni ut dicitur superaddens, e paucis favillis magnum suscitaret incendium, Minutius raptim totis copiis in pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
posset euertere. ideĩz ẽẽ non co¬
municare imperiu s auferre.
si uni ducum absq alterius
culpa una hora liceat quo nul¬
le amplius alterius partes sint
Itaq quãdo sic senatus censea
diuisione copiaꝵ sibi placere ⁊¬
nõ tẽporum ut qui totu neq̃a
partem seruet qui parte ꝑdide¬
rit totum perdere nequeat. Ad
hunc ergo modu fcã diuisio
legionum. Itemq et equitatus
et sotioru atq oĩs generis an¬
xiliorũ equis partib. Ouibus
cognitis hanibal letus et teme¬
rario duci additam audatiam
et prudenti potentiã imminu¬
tam ad uersus unũ mmutium
diuisis adictatore se tenentez
castris omne illud suum notu
uertit in geniu Nec magni ne¬
gotii res fuit precipitem mn insi¬
dias urgere. Uallis nuda erat ⁊¬
expedita prospectui nulla insi¬
diandi oportunitate suspecta.
collis in medio castroꝵr/ illi ꝗsꝗs
cum p̃occupasset utilis hosti au¬
tem futurus in comodus. Eo ha¬

Expanded text:
posset evertere; id enim esse non coposset evertere; id enim esse non comunicare imperium sed auferre, si uni ducum absque alterius culpa una hora liceat, quo nulle amplius alterius partes sint; itaque, quando sic senatus censeat, divisionem copiarum sibi placere non temporum, ut qui totum nequeat partem servet, qui partem perdiderit totum perdere nequeat. Ad hunc ergo modum facta divisio legionum itemque et equitatus et sotiorum atque omnis generis auxiliorum equis partibus. 27 Quibus cognitis Hanibal, letus et temerario duci additam audaciam et prudenti potentiam imminutam, adversus unum Minutium divisis a dictatore se tenentem castris omne illud suum notum vertit ingenium; nec magni negotii res fuit precipitem in insidias urgere. 28 Vallis nuda erat et expedita prospectui, nulla insidiandi oportunitate suspecta; collis in medio castrorum, illi quisquis eum preoccupasset utilis, hosti autem futurus incommodus; eo Ha
Abbreviated transcription (Latin):
bello ac pace crebro nimis occũrẽ¬
tia et ad exemplu utilia uisa st̃
Ad hec cũ de rebus gestis ab hoc
uiro pauca sese offerrent ꝑmissi
mͥ ut de ip̃ius moribꝰ dẽstudio
uirtutis de contentu fame. de cõ¬
silio atq constantia plura dice¬
rem. Nunc ad historie seriem re¬
uertor ¶Cum ergo mmutiꝰ hoc
tanto populi fauore et insolẽti
insanus effectus dictatorez iaz
senatus consulto de equato sibi
magistro equitum in itinere cer¬
tiorem animoq nõ minus ad¬
uersus ciuium in urias ꝙ̃ ad¬
u̾sus hostium fallacias in domi¬
to redeunte continuo aggredit᷑
Cumq se illi ĩ imperio adequatũ
inuenisset agere incipit ut uł
unius uł pluriũ dierum spatio
alternis exercitui preessent rẽq
suo quisq die suo ageret arbit¬
se illius glorie gratulari ait diui¬
sionẽ hanc imperii nõ probare
Sic unũ omnib aliquando pre¬
esse ut unius diei fortuna atq
unius ducis temeritas omnia

Expanded text:
bello ac pace crebro nimis occursanbello ac pace crebro nimis occursantia et ad exemplum utilia visa sunt; ad hec, cum de rebus gestis ab hoc viro pauca se se offerrent, permisi michi ut de ipsius moribus, de studio virtutis, de contemptu fame, de consilio atque constantia plura dicerem. Nunc ad historie seriem revertor. 25 Tum ergo Minutius, hoc tanto populi favore ex insolenti insanus effectus, dictatorem iam senatus consulto de equato sibi magistro equitum in itinere certiorem animoque non minus adversus civium iniurias quam adversus hostium fallacias indomito redeuntem continuo aggreditur, cumque se illi in imperio adequatum nuntiasset, agere incipit ut vel unius vel plurium dierum spatio alternis exercitui preessent remque suo quisque die suo ageret arbise illius glorie gratulari ait; divisionem hanc imperii non probare, sic unum omnibus aliquando preesse, ut unius diei fortuna atque unius ducis temeritas omnia
Abbreviated transcription (Latin):
si eam fugiendo perdidero. Alt
pugnam posset et deberet ĩ cõ¬
sulte cũ Epaminũ dathebano⁊
duce pugnauit. Uictus ut̾q ⁊ sb̾
illo lacedemon ipulsa pergra¬
uit̾ sub hoc strata penitus atque
euersa est. Quid hic dicam nisi ho¬
mines nõ publici boni s priuate
sue glorie amantes greca nimiũ
leuitate. At hic noster neq suaz
famamneq infamia neq omĩ¬
no quicꝙͣ aluid ꝙͣ salute patrie
sibiq detrahentiu cuuu cogita¬
bat. ut penitus uerum eẽt quod
premissum sequenti u̾siculo ait
Eminius. Non ponebat enim ru¬
mores ante salutem. Dicerẽ sanc¬
tum quenda uirũ fuisse nisi hĩc
etas obsisteret hinc illa cerimo¬
niar uotorũq sedulitas et deor
consultatio qua ĩ primordio dic¬
tature usus apud liuium refert̃
dignus qui unũ deum coleret
atq consuleret cui uni uoto fa¬
ceret atq persolueret. hec tam mł¬
ta extra ordine dixerim quia in
uita hominu hec et his similia

Expanded text:
si eam fugiendo perdidero’. 21si eam fugiendo perdidero’. 21pugnam posset et deberet, inconsulte cum Epaminonda thebano duce pugnavit. Victus uterque et sub illo Lacedemon impulsa pergraviter, sub hoc strata penitus atque eversa est. Quid hic dicam nisi: homines non publici boni, sed private sue glorie amantes greca nimium levitate! 22 At hic noster neque suam famam neque infamiam neque omnino quicquam aliud quam salutem patrie sibique detrahentium civium cogitabat, ut penitus verum esset, quod premissum sequenti versiculo ait Ennius: non ponebat enim rumores ante salutem. 23 Dicerem sanctum quendam virum fuisse, nisi hinc etas obsisteret, hinc illa cerimoniarum votorumque sedulitas et deorum consultatio, qua in primordio dictature usus apud Livium refertur, dignus qui unum Deum coleret atque consuleret, cui uni vota faceret atque persolveret. 24 Hec tam multa extra ordinem dixerim, quia et in vita hominum hec et his similia
Abbreviated transcription (Latin):
blice tutam ẽẽ. quem uni homi¬
ni anceps eẽt atq periculosa quẽ
uł mors sepe uł casuum huma¬
nor in finita uarietas repẽte di¬
straberet ab incepto. his armat̾
curis et hac fretus conscientia
quid de se alii loquerent̾ nõ cu¬
rabat. Ip̃e secum assidue bona ⁊
salutaria loquebatur et ẜ mones
uulgi imo et patrum uulgania
loquentiu ex alto despiciens
gloriosum sibi extimabat pro
salute omĩu suam gloriam ne¬
glessisse. Non eĩz callicratidis a¬
ut elebroti lacedemonu ducu
exempla sequebat᷑ quoꝵ simul
et fabii est apud Cicerone mẽ¬
tio. Si quidem hor primus Cu
pelo ponensiaco bello quod Tu¬
chirides hystoricus grauis scͥp¬
xit multa fortit̾ felicitͥq gessiss
ac sius tandem ad monitus ut
eportu in quo erat classem de¬
duceret Neue cum athemensib
prelii nauale susciperet. lace¬
demones inquit si hanc classẽ
amiserint facile aliam repara¬
bunt. Non sic ego famam meã

Expanded text:
blice tutam esse, que uni homiblice tutam esse, que uni homini anceps esset atque periculosa, quem vel mors sepe vel casuum humanorum infinita varietas repente distraheret ab incepto. 19 His armatus curis et hac fretus conscientia, quid de se alii loquerentur non curabat, ipse secum assidue bona et salutaria loquebatur et, sermones vulgi imo et patrum vulgaria loquentium ex alto despiciens, gloriosum sibi extimabat pro salute omnium suam gloriam neglexisse. 20 Non enim Callicratidis aut Elebroti Lacedemonum ducum exempla sequebatur, quorum simul et Fabii est apud Ciceronem mentio. Siquidem horum primus, cum peloponnesiaco bello, quod Tuchidides historicus graius scripsit, multa fortiter feliciterque gessisset, a suis tandem admonitus ut e portu in quo erat classem deduceret neu cum Atheniensibus prelium navale susciperet, ‘Lacedemones’ inquit ‘si hanc classem amiserint, facile aliam reparabunt; non sic ego famam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
dictatoris Impero in consilio
agitatum sit qud̃ quoniã nimiᷤᷤ
inuriosum uisum erat eo de¬
uentu est ut quod nõ minus
iniurie continebat quodq nec
antea profecto nec postea nisi fa¬
llor unꝙ̃ accidit oragister equi¬
tum dictatoris imperio equare¬
tur. Que decreta ut erant acria
omnes ad dictatoris ignomi¬
niam ip̃e solus ad suam gloriã
referebat. Illa se cogitatõe conso¬
lans ꝙ senatus ac populus e¬
quare potest dignitates et im¬
peria non uututes. Neq mag̃
ingens animus his omnibo
ꝙ rupes solida et in mensa uen¬
to facili mouebat᷑.Sciebat se suã¬
q dilatione Rome pariter et in
castris in famem s nec illud ig̾¬
rabat eandem et patriesue utile
et hanibali hodiosamsic ut spep̾¬
lii priuatus iam sub autũm exi¬
tum hiberna circũspicẽt. Intelli¬
gebatq neq dissimulabat uir
prouidentissimꝰ sat magnũ uic¬
torie genus ẽẽ iuirici solitis nõ
uinci expectatione quoq rei pu¬

Expanded text:
dictatoris imperio in consilio dictatoris imperio in consilio agitatum sit. 16 Quod quoniam nimis iniuriosum visum erat, eo deventum est ut, quod non minus iniurie continebat quodque nec antea profecto nec postea nisi fallor unquam accidit, magister equitum dictatoris imperio equaretur. 17 Que decreta, ut erant acria, omnes ad dictatoris ignominiam, ipse solus ad suam gloriam referebat, illa se cogitatione consolans quod senatus ac populus equare potest dignitates et imperia non virtutes; neque magis ingens animus his omnibus quam rupes solida et immensa vento facili movebatur. 18 Sciebat se suamque dilationem Rome pariter et in castris infamem, sed nec illud ignorabat eandem et patrie sue utilem et Hanibali odiosam sic ut, spe prelii privatus, iam sub autumni exitum hiberna circumspiceret; intelligebatque neque dissimulabat vir providentissimus sat magnum victorie genus esse vinci solitis non vinci, exspectationem quoque reipu
Abbreviated transcription (Latin):
assueuerant ucatosissimarũ ple¬
nus opinionũ missus adictato¬
re cũ quadrĩgentis equitibus
exploratu quid apud hostes a¬
geretur iussusq neq ĩ c̃ospectũ
hostium uenire. neq ulterius
prodire ꝙͣ dum tuto posset. qb¬
dam hostium quos effusos casus
obtulerat interẽptis cocepta su¬
bito magne spe stulte uictorie ⁊
dictatoris oblitus ⁊ contionato¬
ris magrĩq sui memor de splora¬
tore bellator effectus et equita¬
tu hostrũ circu uentus occũbe¬
ret magna cum suoꝵ parte.Au
xit et sabii hodium et omutii
fauorem ꝙ sacroru causa reu̾tẽte
Romam dictatore mag̃r equitũ
nõ uissus modo pro uire impeii
S paterne monitus oratus ne¬
qua spe inductus manum cum
hoste consereret oblatam pros¬
peri usculi congressus occasionẽ
et nõ nullis hostiu obtruncatis
quasi ingentis uictorie nũti
Romam misit. adeoq ⁊ popu¬
lum et senatum numorib fal¬
sis unpleuerat ut de abrogãdo

Expanded text:
assueverant, ventosissimarum pleassueverant, ventosissimarum plenus opinionum, missus a dictatore cum quadringentis equitibus exploratum quid apud hostes ageretur, iussusque neque in conspectum hostium venire, neque ulterius prodire quam dum tuto posset, quibusdam hostium quos effusos casus obtulerat interemptis, concepta subito magne spe stulta victorie, dictatoris oblitus et contionatoris magistrique sui memor, de exploratore bellator effectus et equitatu hostium circumventus occumberet magna cum suorum parte. 15 Auxit et Fabii odium et Minutii favorem quod, sacrorum causa revertente Romam dictatore, magister equitum, non iussus modo pro iure imperii sed paterne monitus oratusque nequa spe inductus manum cum hoste consereret, oblatam prosperiusculi congressus occasionem et, nonnullis hostium obtruncatis, quasi ingentis victorie nuntium Romam misit; adeoque et populum et senatum rumoribus falsis impleverat, ut de abrogando
Abbreviated transcription (Latin):
atq artib quib hostib metuen¬
tria contemptibilis factus erat
Ita omnes quasi pret̾itaru ac re¬
centiu cladium obliti preliu
optabant᷑. ante omnes publici
se furoris ducem magr̃ equitu
ex hibebat nõ iam cuntatorẽ illũ
sed in eitem. nõ cantum s paui¬
dum ac pusillaminẽ apellans.
primo quidem susurris inter
notos hincinde clandestinis. p̾t
ubi amens liuor uerecũdie fre¬
num rupit in publico cora mł¬
tis Coram oñb clara uoce adex¬
tremur longis orationibꝰ ⁊ con¬
tionatis ĩ morẽ de preclan et sui
ducis infamia sibi gloriã q̃rens
pugne quã omnub exoptatam
uorat hortator ardentissimus ⁊
inuenit stultus in sapientez lo¬
quens ut mos est nõ auditores
modo s credulos.Itaq omnes
et in castris et Rome pugnam
fremere dictatoris mertia accu¬
saremãgri cquitum industria
fortemq animu attollere ita
hostilius Mancinus unus iuue¬
num qui mimutii contionibus

Expanded text:
atque artibus, quibus hostibus metuenatque artibus, quibus hostibus metuentria contemptibilis factus erat; ita omnes quasi preteritarum et adhuc recentium cladium obliti, prelium optabant. 13 Ante omnes publici se furoris ducem magister equitum exhibebat, non iam cuntatorem illum sed inertem, non cautum sed pavidum ac pusillanimem appellans, primo quidem susurris inter notos hinc inde clandestinis, post, ubi amens livor verecundie frenum rupit, in publico coram multis coram omnibus clara voce, ad extremum longis orationibus et contionantis in morem, de preclari et sui ducis infamia sibi gloriam querens, pugne quam omnibus exoptatam norat hortator ardentissimus. Et invenit stultus in sapientem loquens, ut mos est, non auditores modo sed credulos. 14 Itaque omnes et in castris et Rome pugnam fremere, dictatoris inertiam accusare, magistri equitum industriam fortemque animum attollere, ita ut Hostilius Mancinus, unus invenum qui Minutii contionibus
Abbreviated transcription (Latin):
omittebat nec preliũ cõmitteb.t
exercitũ animuq continuum
intentu habens et ad omẽs ꝓm¬
ptum ac paratũ casus ut is qui
salutem in mora inceleritate peri¬
culum prouideret. Que omĩa utͦ
animo tarditate insita faceretan
quia sic expediens rebus tũc pre¬
sentib iudicaret quidam indu¬
bio posuere. Que michi non tam
iusta dubitatio iudet ꝙ̃ in iuno¬
sa suspitio. Cum et si multa cun¬
tantnil ab eo tam̃ ignaue gestũ
segnitͥq non sit dubium quãꝙͣ
certe quod ait liuius cantior ꝙͣ
promtior hic habitus nõ negetur
Et cautus tam̃ et promptus sẽper¬
fuit ubi res poposcit. Ceter his
moribus et hac tanta maturitate
consilior pugne auidum haniba¬
lem offendebat sentientez suis
artibus secum agiseq ad inuise
dispendia dilationis inuitum
cogi et fatente iam sibi cũ magi¬
stro militie bellum c̃ẽ qui ratioe
nõ casib regeret. Illud lõge mi¬
rabile ꝙ dictator his ip̃is cõsiliis

Expanded text:
omittebat nec prelium committebat, omittebat nec prelium committebat, exercitumque animumque continue intentum habens et ad omnes promptum ac paratum casus, ut is qui salutem in mora in celeritate periculum provideret. 10 Que omnia utrum animo tarditate insita faceret an quia sic expediens rebus tunc presentibus iudicaret quidam in dubio posuere; que michi non tam iusta dubitatio videtur quam iniuriosa suspitio cum, etsi multa cuntanter, nil ab eo tamen ignave gestum segniterque non sit dubium: quanquam certe, quod ait Livius, «cautior quam promptior hic habitus», non negetur, et cautus tamen semper et promptus fuit ubi res poposcit. 11 Ceterum his moribus et hac tanta maturitate consiliorum pugne avidum Hanibalem offendebat, sentientem “suis artibus” secum agi seque ad invise dispendia dilationis invitum cogi, et fatentem iam sibi cum “magistro militie” bellum esse, qui “ratione non casibus regeretur”. 12 Illud longe mirabile, quod dictator his ipsis consiliis
Abbreviated transcription (Latin):
manis castris ob equitãdo ex ꝓ¬
bandoq segnitiem degeneran¬
tesq a maioruz moribus aniõs
Nũc sua castra sepius mouendo
uastandoq interim amicoꝵ po¬
puli Romani fines.non nunꝙͣ
fuge in morem abscedendo repo¬
postisq in locis subsistendo si
forte spe uictorie castris eductũ
sic in campũ posset elicere. Fabuis
nulla re motus unoq semꝑ ĩpro¬
posito fixus erat ne res afflictas
inextremu diserimen adduce¬
ret. S trahendo cuntandoq hos¬
tem fatigaret. Recolens ꝑ id tp̃s
nichil magis ꝙ temeritatez ardẽ¬
tesq ducum animos Romano
Imperio noc uissemorem igit se¬
quens prudentiu medicorum
contraria morbis publicis reme¬
dia adhibebat. Id enu uero sic
agebatut non metu agi omnia
s prudentia uiderent᷑. Itaq quoc̃¬
q se hanibal mouisset Fabuis ca¬
stra proximo in colle metabatur
tuto semꝑ in loco ubi nec ledi noc
in aciem cogi posset. ita nec bellũ

Expanded text:
manis castris obequitando exprmanis castris obequitando exprobrandoque segnitiem degenerantesque a maiorum moribus animos, nunc sua castra sepius movendo vastandoque interim amicorum populi romani fines, nonnunquam fuge in morem abscedendo repostisque in locis subsistendo, si forte spe victorie castris eductum sic in campum posset elicere. 8 Fabius nulla re motus unoque semper in proposito fixus erat, ne res afflictas in extremum discrimen adduceret, sed trahendo cuntandoque hostem fatigaret; recolens per id tempus nichil magis quam temeritatem ardentesque ducum animos romano imperio nocuisse, morem igitur sequens prudentium medicorum contraria morbis publicis remedia adhibebat. 9 Id enimvero sic agebat, ut non metu agi omnia sed providentia viderentur; itaque quocunque se Hanibal movisset, Fabius castra proximo in colle metabatur tuto semper in loco, ubi nec ledi nec in aciem cogi posset. Ita nec bellum
Abbreviated transcription (Latin):
tor diei solitus alter in acie cec¬
disset alter abeẽt in gallia Nec
tuto quidem peruagantib cũta
uictorib adiri posset᷑. Populus
Romanus quod nũqꝙͣ antea i¬
sum uł auditum fuerat. dictato¬
remsiue quoniã id per leges nõ
liceret qui pro dictatore ẽẽt. Qn¬
tum fabium maximu creauit.
additus ei marcus Rufus minu¬
tus magr equitum. Sane ham¬
bal qui per famam Romanor
ducum mores et nomina noue¬
rat cognito primũ ꝙ rerũ sũma
fabio eẽt ĩposita. De hinc cũ iam
castris proximi eẽnt nequicꝙͣ tẽ¬
tato ut ĩpugnam eliceret et an¬
gi cepit et metuere non poten¬
tiam ꝙͣ prudentia uiri secumq
auimo uoluere Romanis dãnis
ad monitos iam tandem neru
ducem elegisse.Neq iam sibi sen
pronio flaminioq ẽẽ negotiu
s cum maturo nil temere nilq
precipitatus acturo uiro. Sane
de prudentia hostis certus de cõ¬
stantia dubius miris illam mo¬
dis experixi institit. Nunc Ro¬

Expanded text:
tor dici solitus, alter in acie cecitor dici solitus, alter in acie cecidisset, alter abesset in Gallia nec tuto quidem pervagantibus cunta victoribus adiri posset, populus romanus, quod nunquam antea visum vel auditum fuerat, dictatorem sive, quoniam id per leges non liceret, qui pro dictatore esset Quintum Fabium Maximum creavit; additus ei Marcus Rufus Minutius magister equitum. 6 Sane Hanibal, qui per famam romanorum ducum mores et nomina noverat, cognito primum quod rerum summa Fabio esset imposita dehinc, cum iam castris proximi essent, nequicquam tentato ut in pugnam eliceret, et angi cepit et metuere non tam potentiam quam prudentiam viri, secumque animo volvere Romanos damnis admonitos iantandem verum ducem elegisse, neque iam sibi cum Sempronio Flaminioque esse negotium sed cum maturo nil temere nilque precipitanter acturo viro. 7 Sane de prudentia hostis certus de constantia dubius, miris illam modis experiri institit, nunc ro
Abbreviated transcription (Latin):
Romanũ populum egisse memo¬
rauimꝰ cognito sagunti excidio
secundo legationis Romanor
princeps fabius cum insenatu
Carthaginensiu hoc unu quod
ei erat impositum quesiuisset⁊
publico priuato ne cosilio sa¬
guntum hanibal euertisset res¬
ponsumq eẽt asperius Ille toga
insinum collecta hoc inquid ĩ
gremio bellum nobis pacemq
portamꝰ utrum libet accipite. Cũ
q illi utrum sibi placeret eis da¬
ret nichilo mitius proclamassẽt
Idem uultu gestuq pene horren¬
do discusso/ in ad uersos gremio
non aliter ꝙͣ si ob uolutu sibi
bellum attulisset. Bellum inꝗt
igit᷑ uobis do. quod illi se et acci¬
pere alacres et gesturos eẽ dixe¬
runt. Rem plane ⁊dantibus ⁊ re¬
cipientib in felicem. Inde ubiad
transimenum tercia in signis cla¬
des accepta est tot damnis ter¬
roribusq concussa res publica ẽ
ad dictatorem hoc ultimu in ad¬
uersis auxiliu confugere decre¬
uisset consulum per quos dicta¬

Expanded text:
romanum populum egisse memoromanum populum egisse memoravimus, cognito Sagunti excidio, secunde legationis Romanorum princeps Fabius cum in senatu Carthaginensium hoc unum quod ei erat impositum quesivisset, publico privato ne consilio Saguntum Hanibal evertisset, responsumque esset asperius, ille toga in sinum collecta, ‘hoc’ inquit ‘in gremio bellum vobis pacemque portamus, utrumlibet accipite’. 4 Cumque illi utrum sibi placeret eis daret nichilo mitius proclamassent, idem vultu gestuque pene horrendo, discusso in adversos gremio non aliter quam si obvolutum ibi bellum attulisset, ‘bellum’ inquit ‘igitur vobis do’. Quod illi se et accipere alacres et gesturos esse dixerunt, rem plane et dantibus et recipientibus infelicem. 5 Inde ubi ad Transimenum tertia insignis clades accepta est, tot damnis terroribusque concussa respublica cum ad dictatorem, hoc est ultimum in adversis auxilium, confugere decrevisset, consulumque, per quos dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Nintus Fabius
Maximus Roã
generis pruden¬
tissimus est habi¬
tus. Nonduz enĩ
Cato censorius
fame huiꝰ primu locu occupane¬
rat Qui hiuc ip̃i tam̃ apud cice¬
ronez clarũ magne sapientie ac
uirtutis testimoniu prebet. Ap¬
prime autẽ honestatus est illo
Ennii carmine notissimo unus
homo nobis cunctãdo restituit
rem. nota sũt reliqua. Quib hoc
fame decus maximiq cognom̃
uuẽ sibi debitum etiam si ab eo or¬
tum ẽẽ magnisunt auctores. ꝙ̃¬
ꝙͣ uiri huiꝰ plura consilia ꝙͣ prelia
memorentur.S nec desunt pre¬
lia et ad equanda aui gloriam
fabii maximi rutiliani qui haud¬
dubie uictoriaru numero et ma¬
gnitudine prelior suꝑior fuit. U¬
num hostem hanibalem satis ẽẽ
uult luuius. Inter Romanidu¬
cis laudes magnuz hostis et sin¬
gulare preconiu. his premissis
que ad iuri noticiam pertinent
ad eius gesta progredior. Bello
igitur punico secundo ꝙ per ha¬
nibalem Cartaginenses uarus
atq horrendis euentib contra

Expanded text:
intus Fabius Maximus romani generis prudentissimus est habitus; nondum enim Cato Censorius fame huius primum locum occupaverat, qui huic ipsi tamen apud Ciceronem clarum magne sapientie ac virtutis testimonium prebet. Apprime autem honestatus est illo Ennii carmine notissimo: unus homo nobis, cuntando restituit rem. 2 Nota sunt reliqua, quibus hoc fame decus Maximique cognomen iure sibi debitum, etiam si ab eo ortum esset, magni sunt auctores; quanquam viri huius plura consilia quam prelia memorentur; sed nec desunt prelia et ad equandam avi gloriam Fabii Maximi Rutiliani, qui hauddubie victoriarum numero et magnitudine preliorum superior fuit, unum hostem Hanibalem satis esse vult Livius, inter romani ducis laudes magnum hostis et singulare preconium. 3 His premissis que ad viri notitiam pertinent, ad eius gesta progredior. Bello igitur punico secundo, quod per Hanibalem Carthaginenses variis atque horrendis eventibus contra
Abbreviated transcription (Latin):
na auream attulere. ualerius
uictor bis se mel de samnitibus
triumphauit. ¶Nec multo post
grauissima illa militu seditioẽ
qui ad u̾sus patriã arma conuer¬
terant dictator ualerius motu
omne sapientia sua et notissi¬
ma militu erga se pietate ac fa¬
miliaritate composuit. Qua nul¬
li ducũ cessisse eum constat. ¶post
hec ausonibus bella mouentibus
stes fregit atq intra urbem Cales
profugos aggressus facili cepit in¬
cursu et de illis etiam triũphauit.
¶Consul quinto suffectus oanlio
torquato et in etruria profectus
hostes morte consulis elatos et
deos ip̃os pro se belluz gessisse iac¬
tantes solo sui aduentus sic terro¬
re coercuit ut ꝙͣ uis omnia circũ
ferro atq igne uastaret illi tamẽ
obsessi ostinata damnor patiẽtia
menib se tenerẽt uixit integris
corporis atq animi uirib et rei¬
publice et rei familiaris muneri¬
bus implendis idoneus usq post
centessimu etatis annum¬

Expanded text:
nam auream attulere. Valerius nam auream attulere. Valerius victor bis, semel de Samnitibus triumphavit. 6 Nec multo post, gravissima illa militum seditione qui adversus patriam arma converterant, dictator Valerius motum omnem sapientia sua et notissima militum erga se pietate ac familiaritate composuit, qua nulli ducum cessisse eum constat. 7 Post hec, Ausonibus bella moventibus,stes fregit atque, intra urbem Cales profugos aggressus, facili cepit incursu et de illis etiam triumphavit. 8 Consul quinto, suffectus Manlio Torquato, et in Etruriam profectus, hostes morte consulis elatos et deos ipsos pro se bellum gessisse iactantes solo sui adventus sic terrore coercuit ut, quamvis omnia circum ferro atque igne vastaret, illi tamen obsessi obstinata damnorum patientia menibus se tenerent. 9 Vixit integris corporis atque animi viribus et reipublice et rei familiaris muneribus implendis ydoneus usque post centesimum etatis annum
Abbreviated transcription (Latin):
positis ad Gaurum monte Castͣs
primꝰ Romanor ducum noius
cũ hostibus bello conflixit asperri¬
mo. Sic ut et romani faterentur
nũꝙͣ se cũ duriori hoste certasse
Et samnites asius ducib int̾ro¬
gati quid ita cũ diu fortit̾ pugna¬
ssent subito ad extremu in fugã
uersi eẽnt Responderent uisos sͥ
ardere oculos Romanor.Hic se ceu
monstro territos terga uertisse.
alia eñ eisdem samnitib ad sa¬
triculam pugna ualerii urgens
fuit. Capta hostii Castra ⁊ direp¬
ta ⁊ preda omnis data militibus
et in castris et acie cedes magna.
Deniq hostiu trepidatio tanta
fuit ut ꝙͣius nõ tantus eẽt nu¬
merus cesoru ad quadraginta
tam̃ milia scutor ad consule re¬
ferrent᷑ et centum septuaginta
signa militaria. Cuius fania uic¬
torie uicinos nõ tantũ populos
terruit s maria quoq transiuit.
Igitur ab ip̃a carthagine uñ mox
tanti motus instabant legati
Romam gratulatum missi coro¬

Expanded text:
positis ad Gaurum montem castris, positis ad Gaurum montem castris, primus romanorum ducum novis cum hostibus bello conflixit asperrimo, sic ut et Romani faterentur nunquam se cum duriori hoste certasse et Samnites, a suis ducibus interrogati quid ita, cum diu fortiter pugnassent, subito ad extremum in fugam versi essent, responderent sibi visos ardere oculos Romanorum: hinc se ceu monstro territos terga vertisse. 4 Alia cum eisdem Samnitibus ad Satriculam pugna Valerii et victoria ingens fuit: capta hostium castra ac direpta, et preda omnis data militibus, et in castris et in acie cedes magna; denique hostium trepidatio tanta fuit ut, quamvis non tantus esset numerus cesorum, ad quadraginta tamen milia scutorum ad consulem referrentur et centum septuaginta signa militaria. 5 Cuius fama victorie non vicinos tantum populos terruit, sed maria quoque transivit; igitur et ab ipsa Carthagine, unde mox tanti motus instabant, legati Romam gratulatum missi coro
Abbreviated transcription (Latin):
Arcus ualerius
Coruus adolescẽs
bello gallico quod
in agro promptiõ
gestum est duce
Aucio furio Camillo magni camil¬
li filio Gallo quoda in sueta mo¬
le corporis et armorũ spetie metu¬
endo Romanor aliquez prouocã¬
te cũ permissu sui ducis singulare
certamen iniisset in medio duor
exercituum subito ei coruus ĩ ga¬
lea stetit. Ita ut quotiens ualenus
gladio atq umbone tociens cor¬
uus infaciem hostis impetum
rostris et unguibus faceret. do¬
nec undiq tre mefactu Roma¬
nus Gallum humi sterneret ma¬
ctaretq hinc exortum corui no¬
men. Gor eidem tres et igĩ¬
ti annos nato Consulatus pͥm
ante tẽpus uirtute iuri ⁊ populi
gracia dispensãte obtigit. ¶De¬
hinc anno uno nec am̾plius in¬
teiecto consul iter uolscos ad sa¬
tricu prelio uicit. oppidu euer¬
tit preda omnẽ intermilites⁊
partitus. Inde quatuor milibus
deditor ante currũ actis triũpha¬
uit. QQuarto post anno consul
tercio sub initiu belli samnitici

Expanded text:
arcus Valerius Corvus adolescens bello gallico, quod in agro Pomptino gestum est duce Lucio Furio Camillo magni Camilli filio, Gallo quodam insueta mole et armorum specie metuendo Romanorum aliquem provocante, cum permissu sui ducis singulare certamen iniisset in medio duorum exercituum, subito ei corvus in galea stetit, ita ut quotiens Valerius gladio atque umbone, totiens corvus in faciem hostis impetum rostro et unguibus faceret, donec undique tremefactum Romanus Gallum humi sterneret mactaretque. 2 Hinc exortum Corvi nomen. Mox eidem tres et viginti annos nato consulatus primus ante tempus, virtute viri et populi gratia dispensante, obtigit; dehinc, anno uno nec amplius interiecto, consul iterum Volscos ad Satricum prelio vicit, oppidum evertit, predam omnem inter milites partitus: inde quattuor milibus deditorum ante currum actis, triumphavit. 3 Quarto post anno consul tertio sub initium belli samnitici,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶Nmꝰ hic ergo nõ ꝯtentus
assirior t̾minis quor pars exigu¬
a patri suffecerat. bello finitimos
adortus atq auetis ut fit iĩcẽ¬
do irib indies fortior ꝓpe toci
orientis impium q̃sunt. uictor
ethiopiã atq indiam usq pue¬
mẽs. quo effectũ ẽ ut asia scitha¬
rum uigũ quibꝰ ut scͥptũ iuideo
tributaria annis mille qngẽtis
fuerat excut̾et.iugoq assue sce¬
ret assirio. ¶Ultimur belloruz
oĩum gessit adu̾sus Battrianoꝵ
regem Coroastrẽ. qui primꝰ ma¬
giee artis inuentor eidemq ꝑiti¬
ssimus tradit᷑. ⁊ de quo scͥpsisse fer¬
tur Aristotiles.ꝙ uicies centum
milia u̾suũ ab ip̃o cõdita indituᷤ
uoluminũ eius declarent᷑. Quẽ
cũ bello uctor occidisset ⁊ uelut
in festus q̃ hostis in genio libros
ĩuentos flãmis ultricib absũp¬
siss ip̃e quoq nõ multo post uita
iam senior excessit regni finib
patre maior annis inferior. hic

Expanded text:
tur. 4 Ninus hic ergo non contentus tur. 4 Ninus hic ergo non contentus Assiriorum terminis, quorum pars exigua patri suffecerat, bello finitimos adortus atque auctis, ut fit vincendo, viribus in dies fortior, prope totius Orientis imperium quesivit, victor Ethiopiam atque Indiam usque perveniens. Quo effectum est ut Asia Scitharum iugum, quibus, ut scriptum video, tributaria annis mille quingentis fuerat, excuteret iugoque assuesceret Assirio. 5 Ultimum bellorum omnium gessit adversus Battrianorum regem Zoroastrem, qui primus magice artis inventor eiusdemque peritissimus traditur et de quo scripsisse fertur Aristotiles, quod vicies centum milia versuum ab ipso condita inditiis voluminum eius declarentur. Quem cum bello victor occidisset et, velut infestus etiam hostis ingenio, libros inventos flammis ultricibus absumpsisset, ipse quoque non multo post vita iam senior excessit, regni finibus patre maior, annis inferior. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipites me sũt. ꝓfecto eĩ qͥcũq
sit de ĩuentore dissensio id ꝙ liq¬
do cõueĩt pessima oĩu fuit ĩuen¬
tio. qm̃ ut ĩ eo ip̃o libro sapiẽ scͥptũ
ẽ. Initiu fornicatoĩs ẽ exqsitio y¬
dolor ⁊ ad in uẽtõ illoꝵ cõruptio
uite ẽ. ⁊ iter. In fandor y dolorũ
¶Rarã quidẽ añ huiꝰ etatẽ regis
bella. eaq nõ finitima s lõginq̃
neq tam impii appetitu. ꝙ uel
defensioĩs necĩtate uł głie studio
gesta noscunt. hic pͥmus oĩum
ut memorãt martio furori stimł¬
los cupiditatis ad iũxit. docuitq
pro imꝑio atq opib ereature. q̃
imitati nimis dociles animi mõ¬
taliũ turbarũt illico qetẽ gnͣis hu¬
mani.⁊ dũ c̾tatim ad sũma ꝯten¬
dit᷑ eaten̾ purũ ⁊ in noxiũ publi¬
ce t̾rarũ orbem bellis assidius ⁊ ce¬
dib cruentarũt. huiꝰ regni anno
tcio ⁊ quadragesiõ inter caldeos
nascit᷑ Abraam. de quo mox dice¬

Expanded text:
precipites vie sunt! Profecto enim, quecumque precipites vie sunt! Profecto enim, quecumque sit de inventore dissensio, id quod liquido convenit, pessima omnium fuit inventio, quoniam, ut in eo ipso libro Sapientie scriptum est: Initium fornicationis est exquisitio ydolorum, et adinventio illorum corruptio vite est. Et iterum: Infandorum ydolorum egis bella, eaque non finitima, sed longinqua, neque tam imperii appetitu, quam vel defensionis necessitate, vel glorie studio gesta noscuntur. Hic primus omnium, ut memorant, martio furori stimulos cupiditatis adiunxit docuitque pro imperio atque opibus certare; quem imitati nimis dociles animi mortalium turbarunt illico quietem generis humani et dum certatim ad summa contenditur, eatenus purum et innoxium publice terrarum orbem bellis assiduis et cedibus cruentarunt. Huius regni anno tertio et quadragesimo inter Caldeos nascitur Abraam, de quo mox dice
Abbreviated transcription (Latin):
doloris.Et huie qdem sẽtentie fa¬
uet philo ille uir magnꝰ ac sapiẽs.
si tñ is liber eiu sapientie ẽ nom̃
philonis ẽ porius ut hebrei uolũt.
In eo quide libro et si syrophani
nom̃ desit. nõ deest tñ ⁊ cito rap¬
tũ filiũ lugẽs pat̾ ⁊ orbitati lemẽ¬
de primũ fc̃a mortui hoĩs imago
q̃ postea corũtib ĩ unũ et tractu
tp̃ris ⁊ ĩpio tyrãnor atq artificũ
ingenio diligẽtia ac labore. Ad
postremũ illusiõe demonũ ⁊ erro¬
re hoĩu cultũ diuinũ atq obsen¬
ra ⁊ in sana sacrificia mereret᷑. At
sentẽcie alteri secłares astipłant᷑
lite. Neq uõ res ip̃as tm̃ s noĩa ⁊̃¬
ydolorum płrima ꝓ uarietate lĩ¬
guar ab coder belõ dermata ꝯfir¬
mãt. Certe siue patris reu̾entia
siue amor filii ille fuit. mirũ ꝓrsu
stupendũq negociũ de radice tã
piatante impietatis palmites
pullulasse.tã late delirantiũ ⁊ tã

Expanded text:
doloris, et huic quidem sententie fadoloris, et huic quidem sententie favet Philo ille vir magnus ac sapiens, si tamen is liber cui Sapientie est nomem Philonis est proprius, ut Hebrei volunt. In eo quidem libro, etsi Syrophanis nomen desit, non deest tamen et cito raptum filium lugens pater et orbitati leniende primum facta mortui hominis imago, que postea, coeuntibus in unum et tractu temporis et imperio tyrannorum atque artificum ingenio, diligentia ac labore, ad postremum illusione demonum et errore hominum, cultum divinum atque obscura et insana sacrificia mereretur. At sententie alteri seculares astipulantur litere. Neque vero res ipsas tantum, sed nomina olorum plurima pro varietate linguarum ab eodem Belo derivata confirmant. Certe sive patris reverentia, sive amor filii ille fuit, mirum prorsus stupendumque negotium de radice tam pia tante impietatis palmites pullulasse; tam late delirantium et tam