comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
so iure ei acescit. h̃rdi enim sc̃p¬
tosic̃ portõ hroitatis.ita. ⁊bo. pꝰ¬
accrescet. ¶Si seruus hr̃s scp¬
tus sitenis domino defertuꝵ.
qr si mortis tp̃r stichus hr̃sm
stitutus sic fuit. ẜuus semꝓii
nec sẽꝑniũs eum iussit adire.
s uł decessit. uł q̃ eum alienaũ
⁊cep̃ eẽ septitii. Euenitut sis
septitius eum iusẜit. septitio
ditas ꝑtinet. uñ si ꝑmultos do¬
minos trãsierit seruus tres uł
płes. nouissimodabim̾.bo. po.¬

Expanded text:
so iure ei adcrescet: heredi enim scripto sicut portio hereditatis, ita et adcrescit. Si servus heres scriptus sit, ei domino defertur b si mortis tempore Stichus heres institutus fuit seruus Sempronii nec Sempronius eum iussit adire, sed uel decessit uel etiam eum alienauit et coepit esse Septicii: euenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio ditas pertinet. unde si per multos dominos transierit servus tres vel plures, novissimo dabimus bo
Abbreviated transcription (Latin):
abintestatobõrum possõr futu¬
rus eẽt. tuendumͣ eẽ scripsit ah̃
iure utimur. ¶Uidẽdum est
an legata abei̾s debeãtur. ⁊ filiuᷤ¬
hre ur. Ceteri uõ qĩ abintestato.
et ĩo filius libis paretibq lega¬
ta relicta soł pr̃are cogetur. cetis
noplane eicinabmarestato fide
petita sit bonorum po

Expanded text:
ab intestato bonorum possessor futurus esset, tuendum esse scripsit, et hoc iure utimur. Videndum, an legata ab eis debeantur. et filiuvidetur, ceteri vero quasi ab intestato: et ideo filius liberis parentibusque legata relicta solis praestare cogetur, ceteris non. plane ei, cui ab intestato fideitamento petita sit bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
nulle feẽ s̃ licet hec uet̾es sint.¬
Guffic̃ aut extare tabulas ⁊ siñ
ꝓferantur.si c̾tum sit cas extare.
igitur ⁊ si ap̃ furem sint.uł ap̃ eũ
ap̃ quem depoĩte fint. dubitãi ñ
oꝑtet admitti posse bõrum. pos.
desidãtur.tam ⁊ si extare desierũt.¬

Expanded text:
 ueteres sint.Sufficit autem extare tabulas, etsi non proferantur, si certum sit eas exstare. igitur etsi apud furem sint uel apud eum, apud quem depositae sunt, dubitari non oportet admitti posse bonorum possedesideratur, tametsi exstare des‹ie›rint
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ sb̃tiaͣ ꝑseriem substitutos ad¬
mittimus prĩo gͣdu aũt script¬
tos acciꝑe debemus os q prio lo¬
cõscripti qͥnam sicuti adad eũ¬
dam br̃ditatem ꝓximi s̾ita ⁊ ad¬
bo. pos. admittẽdam. ¶Siꝗzi
ta scripẜit᷑. primꝰ exꝑte hr̃s esto.
stosiñ erit. qͣrtus hr̃s esto. primꝰ
⁊ t̾tius priores.ad .bo. pos. inui¬

Expanded text:
s, et per seriem substitutos admittimus. primo gradu autem scriptos accipere debemus omnes, qui primo loco scripti sunt: nam sicuti ad adeundam hereditatem proximi sunt, itaonem admittendam. Si quis ita scripserit: "Primus ex parte heres esto: sto: si non erit, Quartus heres esto", Primus et Tertius priores ad bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
b̾is meis ĩpubes supp̃mus mori¬
etur ei titius hr̃s esto.duob pe¬
gre defuctis si substitutus igio¬
ret ut̃ nouissimus decesẜit adm
post mortẽ patris abhostib re
titius adrogãdum sep̾buit aci
pꝰa sin iuiris effectus uita decẽsit.
scriptus hr̃s si ponem petat exce¬
pt᷑oẽ dolimali submonebr̃ qyia
qñ se marrogãdum testator ded̃¬
rit cũ caͣpite fortuas quoq su¬
as infaĩlia ⁊ domũaliena trãs¬
ferat p̃lane si sinnir̃. effes codici¬
cilł aut aliis litt̾is eode testõ se¬

Expanded text:
is meis impubes supremus morietur, ei Titius heres esto". duobus peregre defunctis si substitutus ignoret, uter novispost mortem patris ab hostibus rTitius adrogandum se praebuit ac postea sui iuris affectus uita decessit. scriptus heres si possessionem petat, exceptione doli mali summouebitur, quia dando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum alienam transferat. plane si sui iuris effectus codicillis aut aliis litteris eodem testament
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ .bo. pos. accip. Is aũt cuius nom̃
intestõuoluntate testatoris m¬
ductum ẽsic̃ adad cunda hrdi¬
gatur. Quod dam testm̃n in tabu¬
tim patris. sepatim filu hrdes ex¬
tĩan debeant. nͥam q̃mad̾m scrip¬
tofiliõ hrdi sepatim ab hr̃dibꝰ

Expanded text:
onem accipit. Is autem, cuius nomen in testamento voluntate testatoris perductum est, sicut ad adeundam heredigatur. Quidam testamentum in tabutim patris, separatim filii heredes aestimari debeant: nam quemadmodum scripto filii heredi separatim ab heredibus
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ duxĩt exdodrãte m̾ hr̃s
estout non duxĩt exquadrãte
hr̃s esto. si ꝗdem mortua fuei̾t
seia equas ꝑtes hĩturos hrdes
ꝯstat. Qd si abalto uxor ducta
fĩt. dodrãtem ⁊ q̃drantem eiss
to sit inductumnom̃ br̃disã

Expanded text:
uxorem duxerit, ex dodrante mihi heres esto, uter non duxerit, ex quadrante heres esto", si quidem mortua fuerit Seia, aequas partes habituros heredes constat: quod si ab altero uxor ducta fuerit, dodrantem et quadrantem eis cto sit inductum nomen heredis,
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾orum ei ꝯpetit.denegarinõ
oꝑteress cum filio suocuratõ
petatur. cẽ naturales stimulos
facit. si tam̃ tali ab executõe u¬
tendum eẽ temptaueͬrit.
Ceũ. Qui testõ tutor datr᷑
fuãt adito p̃tore. dix̃ se tresii¬
bos hre adiecit p̃terea. habenti
patruum legittimũ tutorem.
se uitiose tutorem datum pre¬
tor ita decͥuit. si legittinu tr¬
torem hñtitutor datus es ñ
est tibinec̃cia excusatio q̃ro cỹ
nemo patrius inpubi tutor
non tñ eẽ excusatum. ꝓꝑ intir̃¬

Expanded text:
liberorum ei competit, denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, si tali excusatione utendum esse temptauerit.um. Qui testamento tutor datus fuerat, adito praetore dixit se tres liberos habere, adiecit praeterea habenti patruum legitimum tutorem se uitiose tutorem datum. praetor ita decreuit: 'si legitimum tutorem habenti tutor datus es, non est tibi necessaria excusatio'. quaero, cum nemo patruus impuberi tutor non tamen esse excusatum propter
Abbreviated transcription (Latin):
qui se ꝓiure trium liborum ꝙ
allegabat.excusatum c̾deret.
q̃mmalitia abamministratõe
cessass utilem actoem ñ dãda.
duł. Guinq̃gnnta dieru
spatumi. tmmo ad ꝯtestandas
excusationum cãs ptinetipera¬
gẽdo negõ exdie nominatõis.
ꝯtinui quatuor m̃ses ꝯstituti
stitueret. ut ꝓferret excusatõem.
mora c̃c̃dictionis inpeditus ẽ.
quominus decto lib̾aretur. ex¬
cusatõem recte probari.
tus aut furiosus aut ualituti¬
narius fẽs est depon̾e tutelam
pot. ¶pauptas q̃ honeri et
opitutele in par est. solet triby
l citra cochcillos atutela itq
acura.tp̃r ãministratõis dela¬
ta excusantur id̃q custoditur
inhis. qui p̃fecturam annone
uł uigilum gerunt.
sunt ĩtra statutum m̃m. detr¬
tela q̃ absentib uł ꝓ fecturis
delata ẽ excusantur. nã suspec¬
tamaña ñ deponũt. ¶Quicõ¬
poris. it collegii iure exclisant̃.
collegarum. filiorumq eoru
tutela ñ excusantur. exceptis
his quib hoc spaliter tributũ

Expanded text:
quod se pro iure trium liberorum, quod allegabat, excusatum crederet quam malitia ab administratione cessasset, utilem actionem non dandam.um. Quinquaginta dierum spatium tantummodo ad contestandas excusationum causas pertinet: peragendo enim negotio ex die nominationis continui quattuor menses constitutititueret, ut proferret excusationem, mora contradictionis impeditus est, quo minus decreto liberaretur, excusationem recte probari. tus aut furiosus aut ualetudinarius deponere tutelam potest. Paupertas, quae operi et oneri tutelae impar est, solet tribuelicet citra codicillos, a tutela itemque cura tempore administrationis delata excusantur. Idemque custoditur in his, qui praefecturam annonae uel uigilum gerunt. sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus uel profecturis delata est, excusantur: nam susceptam antea non deponunt. Qui corporis, item collegii iure excusantur, a collegarum filiorumque eorum tutela non excusantur, exceptis his, quibus hoc specialiter tributum
Abbreviated transcription (Latin):
isti utrum hii qui maciesunt.
abreptianobsidione forteane¬
liusigitur ꝓbabitureos solos
ꝗqͥatie amittunti: ꝓdeẽ deberecꝰ
cumq sexus uł etatis sint. hiieĩ
ut is qͣui initalia domicilium

Expanded text:
isti, utrum hi, qui in acie sunt abrepti, in obsidione forte, melius igitur probabitur eos solos, qui in acie amittuntur, prodesse debere, cuiuscumque sexus uel aetatis sint: hi enimut his, qui in Italia domicilium
Abbreviated transcription (Latin):
cum diuo seuero patre suo repͥ¬
sitẽrgo si pupillo lib̾tio. hnti iꝰ
anuloru. datus sit ingenins
tutor uł curator ꝯsequens ẽ ut
excusatio eins obhãc ꝯditonũ
diu̾sitatem.ñ debeat. accipiãt si
añ quam pupillus uł pubes
rum accipiet.lutius titius ei da¬
tus. ut ingenuius excusatus fu¬
it. post inpetratum bñfitium d̾¬
nuo eidem tutorcurator ue dai
eo. ip̃m suo locodar  posse ⁊ q̃m¬
us lib̾tinus. qui senatori patõ
noꝓcuratexcusatõem abalioꝵ
tutela he̾bat.aste tam̃ qui iusa¬
nulorum inpetraũ. qui mordiẽ
ingenuorum trãsiit. tali excu
ad rei.p. cã non aberit. ut tutõ
esto. gessit tutelam extestõ dela
siit. an qĩ noua tutela nẽ delata
excusari debeat ⁊̃ obabseñtiam

Expanded text:
cum diuo Seuero patre suo rescripsit. Ergo si pupillo libertino habenti ius anulorum datus sit ingenuus tutor uel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum diuersitatem non debeat accipi. At si antequam pupillus uel pubes rum acciperet, Lucius Titius ei datus ut ingenuus excusatus fuit, post impetratum beneficium denuo eidem tutor curatorue dari eo ipsum suo loco dari posse. Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tutela habeat, iste tamen, qui ius anulorum impetrauit, qui in ordinem ingenuorum transit, tali excusad rei publicae causa non abierit, tutor esto.' gessit tutelam ex testamento siit. an quasi noua tutela nunc delata excusari debeat etiam ob absentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Sipupillum patruus
contẽdat exhrdatum eẽ/⁊ se hr̃¬
de scͥptũ equum aliu ẽ tutorẽ
pupino dmirupta patrui exer¬
satione. nel si nolit excusatõem
pet̾eremoto eo atutelaata litem
de hrdicare expedire.
PPopt̃ utem quam
Quis cum piipillo ñ dexcusare
se a tutela non po t̃min fortede
omnib lonis aut płima ꝑtee
mult excusare. s płes h̃t excusa¬
tões.⁊ deqbdamnon ꝓbauerit.
algͦnti intratpra non ꝓhibetẽ.
¶Licet datus tutor adimiu̾sum
patrimonium datus ẽ. tam̃ exer¬
sare se pot̾ne ultra centesimum
lapidem tutelam gerat.nisi in ea¬
pilli sit. ⁊ ideo aliarum reruz da¬
bũt tutores inꝓuintia p̃sides
denis nec senatores ultra cẽtesi¬
mum lapidem irrħ. tutelam ge¬
uacant Hni u̾o quib princeps
curam alicuius rei iuncxitexer¬
saturatutela.donec cura gerũt.

Expanded text:
. Si pupillum patruus contendat exheredatum esse et se heredem scriptum, aequum est tutorem pupillo dari recepta patrui excusatione uel, si nolit excusationem petere, remoto eo a tutela ita litem de hereditate expedire.Propter litem, quam quis cum pupillo habet, excusare se a tutela non potest, nisi forte de omnibus bonis aut plurima parte vult excusare, si plures habet excusationes et de quibusdam non probauerit, aliis uti intra tempora non prohibetur. Licet datus tutor ad uniuersum patrimonium datus est, tamen excusare se potest, ne ultra centensimum la pidem tutelam gerat, nisi in eatrimonium sit: et ideo illarum rerum dabunt tutores in prouincia praesides eius. Nec senatores ultra centensimum lapidem urbis tutelam geuacant. Hi uero, quibus princeps curam alicuius rei iunxit, excusantur a tutela, donec curam gerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pupiuo tutorem ascripsit. titiuᷤᷤ
gatum tam̃ accepit.datusq ap̃¬
dore tutor excuset se an eq repel¬
lendus sit alegato⁊ analiqd in¬
tersit. si apatre uel emãcipato pr¬
pillo. tutordatus sit.uł pubera

Expanded text:
pupillo tutorem adscripsit: Titius gatum tamen acceperit datusque a praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre uel emancipato pupillo tutor datus sit uel puberi
Abbreviated transcription (Latin):
institit. eiq ⁊intutore dãdo
ꝓspicere uoluit. q̃les sunt alu
pminri. recte ergoplacint eu
ꝗ recusat id roms qd̾ testator
relinꝗo abeo ꝗd̾ petit ꝙ ide de¬
dit. repelli deb̾e non tam̃ semꝑ
existimo eum qui honus tute¬
le recusaunit. repellẽdum alega¬
tos ita demum.si legatum eiiõ
ascriptum appareat. ꝙ eidẽ tute¬
lam filioruminiuncx̃.non qd̃
alicn daturus eẽt. ⁊̃ sine tute¬
la id apparẽ potint si posuens
testõ legatum ascriptum codi¬
cillis uero p̾a fcĩs tutorem datr.
in henm legato. pot dicinon
iõ ei relictumꝰ qͣr ⁊ tutorem esse
uoluenit testator.
losa snec admittẽda.nisi ein¬
dent pater exp̃sserit. uelle sedaẽ
⁊̃ si tutelam non aministraũ.
semꝑenim legatum aut añce¬
dit ant sequitur tutelam N
dedit. cum poss uti iminunita
statorisnaꝙ ⁊ille ñ dedit tuto¬
rem. eum noluisse tutelam ã¬
ministrare filiidrẽ nõ possummꝰ.

Expanded text:
instituit eique et in tutore dando prospicere uoluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id quod testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus tutelae recusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam filiorum iniunxit, non quod alioquin daturus esset etiam sine tutel‹a›. id apparere potuit, si posueris testamento legatum adscriptum, codicillis uero postea factis tutorem datum: in hoc enim legato potest dici non ideo ei relictum, quia et tutorem esse uoluerit testator.losa sunt nec admittenda, nisi euidenter pater expresserit uelle se dare etiam, si tutelam non administrauit: semper enim legatum aut antecedit aut sequitur tutelam. 34dedit, cum posset uti inmunitatstatoris. nam quem ille non dedit tutorem, eum uoluisse tutelam administrare filii dicere non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
rinsse ⁊idem pupillo subͣstitr¬
tus. ñ est. uerisimile hc̃ demu
eum testatorem substitue uo¬
luisse. si ⁊ tutelam suscepͣisset.
lendum funsse asubstituticẽ.
aũt non ẽẽ submouẽdumcũ
eo caũ. ⁊̃ suscepta tutela fim̾re¬
tur. ¶Lutius titius extrib
filiis in columib unum ht̃
emãcipatum. enis etatis ut cy¬
ratores acciꝑe debeat. q̃rosi idez
titius pat̾. petente eodem filio
emãcipato curator ap̃tore det᷑.
aniure publicontipossit ⁊m
chomims trium filiorum no¬
minenacatões postulare.R. p̃¬

Expanded text:
ruisse et idem pupillo substitutus, non est uerisimile hunc demum eum testatorem substituere uoluisse, si et tutelam suscepisset: lendum fuisse, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur. Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus unum habet emancipatum eius aetatis, ut curatores accipere debeat: quaero, si idem Titius pater petente eodem filio emancipato curator a praetore detur, an iure publico uti possit et nihilo minus trium filiorum nomine uacationem postulare.
Abbreviated transcription (Latin):
lienses ñ sint.adq diuus pius
ueluti fabroruminmunitatẽ
hrẽ dicimius ⁊ circã tutelarum
ext̾orum hominum ãministra¬
tõem hebunt excusatõem. isi
facultates eorum adancte fue¬
rint.ait ad cet̾a q̃q muera pu¬
blicas suscipiẽda ꝯpellanͣtur.ro¬
q principalib ꝯstitutõib ca¬
netur ñ ommna tam̃ corpa ł col¬
legia.uacatõem tutelarum hñt.
q̃muis munĩb municipalib
obstricta ñ sint. nisi nõĩatimid
priuilegium eis indultum sit.
Is qui edilitãte fungitur. pot̾t
tutordarinam edilitas int̾ eos
magrãtus h̾r.qui priuatis mu
rẽtib honoremaiacatõem tutela¬
rum hr̃e placuit. uia careaũt eos
qt̃c primum uocẽtum. ad suscipi¬
ẽdum offitium tutele. Cet̾um
eos ꝗ iam se miscuert ammim¬
care eq̃ notum est. ¶Onina

Expanded text:
n sint: idque diuus Pius ueluti fabrorum, immunitatem habere dicimus etiam circa tutelarum exterorum hominum administrationem habebunt excusationem, nisi si facultates eorum adauctae fuerint, ut ad cetera quoque munera publica suscipienda compellantur: idque principalibus constitutionibus cauetur. Non omnia tamen corpora uel collegia uacationem tutelarum habent, quamuis muneribus municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim id priuilegium eis indultum sit. Is qui aedilitate fungitur potest tutor dari: nam aedilitas inter eos magistratus habetur qui priuatis munrentibus honorem uacationem tutelarum concedi placuit, uacare autem eos, qui, tunc primum uocentur ad suscipiendum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint admincare aeque notum est. Domini
Abbreviated transcription (Latin):
s set hoc non q̃rendum est.s
tumatia pumenda ẽ eius qui
quodam mõseexcusat mito
multo mag̃ ꝗs dr̃e pebebit ĩdi¬
gnum iuditio. patris quiut
lissimos parẽtes lib̾is tutores
elige̾ solere. ⁊ io adsuscipiend̃¬

Expanded text:
et. sed hoc non quaerendum est, sed contumacia punienda est eius, qui quodammodo se excusauit. multo magis quis dicere debebit indignum iudicio patris, qui utlissimos parentes liberis tutores eligere solere et ideo ad suscipiend
Abbreviated transcription (Latin):
britasio polliorilegato. lugõ.
f. sit idoneus tutor eẽ indebitur.
pat̾ autem enus id circo cauere
ñ uultũ filium suum tutelae¬
ximat. ⁊ in hoc artifitio ꝑseuera¬
uĩt. existimo te hinc fraudi rec¬
te occursimimut ⁊ filius ⁊ ipse
adtutelam liborum dem̃tis ge
fili otutorem dedit. eũdemq uꝰ¬
ratõe ⁊̃ citra appellatõem se exc̃t
sare exq̃ die tpra que mexcusa¬
tõib obsuanda diuus marcuᷤᷤ
ꝯstitut. ꝯputãda sunt. utrum
exdie aptitestĩ.an exquo adne¬
gotia gerenda uocatur.i. post.
confirmatus cirrator fuerit.
do patrimomorũ intuenda ẽ. su¬
sceptarum trium tutelarũ q̃
suscipiẽnda ẽ. s ⁊̃ etas pupilloꝵ
ꝯsideranda ẽ. nam si prioru pu¬
pillorum etas ꝓpe pubertatem
sit.ita ut tm̃mo semenstre tp̃c re¬
liquum fui̾t ant eorum quorẽ
suscipe tutelam cogitur. nõdaᷤ
originis romane.iam antiqtꝰ.
⁊ senatus ꝯsultum ⁊ ꝯstitutõibꝰ
pr̃icipum.plenissima inmuñtaᷤᷤ

Expanded text:
Uitrasio Pollioni legato Lygdonensi. familias sit, idoneus tutor esse uidebitur, pater autem eius idcirco cauere non uult, ut filium suum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi recte occursurum, ut et filius et ipse ad tutelam liberorum Clementis gerfilio suo tutorem dedit eundemque usratosare, ex qua die tempora, quae in excusationibus obseruanda diuus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex quo ad negotia gerenda uocatur, id est pconfirmatus curator fuerit. do patrimoniorum ineunda est susceptarum trium tutelarum quaeque suscipienda est, sed etiam aetas pupillorum consideranda est: nam si priorum pupillorum aetas prope pubertatem sit, ita ut tantummodo semenstre tempus reliquum fuerit, aut eorum quorum suscipere tutelam cogitur, non dabioriginis Romanae iam antiquitus et senatus consultis et constitutionibus principum plenissima immunitas
Abbreviated transcription (Latin):
An decreti diemsi aliqo̾ primle¬
gium q̃rit reete peudõeminstitr¬
tamexcludẽ non potit.¶Q
tutorih remunerãde fidei cã.te¬
stõ parentis relinquũtur. pꝰt ex¬
cusatoẽm ab hrdib exͣneis qͦq
retineri placuir q̃d non hẽbit
locum inꝑsona filii. quem pat̃
inpuberi frĩ cobr̃dem ⁊ tutore¬
lius ñ ut tutor ꝓ meruerit. ꝓ¬
Tutorem ad tͣp̃c exulare iussu.
curator in locum ip̃ius ddari.
datus sit trtorpot̃ se excusare si
inꝑpetuum datus sit faciliu̾s ãt
exulis ignoratia. qui cum tuto¬
rem suspectum facere non potr¬
cipumad sumptos. optimiir
maximiq principes nr̃i ostuty¬
erũt excusandos. qm̃ enta latuᷤ
eorum agerent ⁊ honor delatẽ
finem certi tp̃ris ac ioci nõ ba¬
berent. ¶Cum oriundus ex

Expanded text:
e decreti diem si aliquod priuilegium quaerit, recte petitionem institutam excludere non poterit. Quae tutoribus remunerandae fidei causa testamento parentis relinquuntur, post excusationem ab heredibus extrariis quoque retineri placuit. quod non habebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorelius, non ut tutor promeruit. Tutorem ad tempus exulare iussum ecurator in locum ipsius debet dari. datus sit tutor, potest se excusare, si in perpetuum datus est. Facilius autem exulis ignorantia, qui contutorem suspectum facere non potucipum adsumptos optimi maximique principes nostri constituerunt excusandos, quoniam circa latus eorum agerent et honor delatus finem certi temporis ac loci non haberet. Cum oriundus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Os
iprnadiectum est. ⁊ sołe uel ed
tp̃t uel inppetłium excusari.ꝓ
ũ ẽ ualitudo qua afficitur. ¶ Fu¬
ror aũt non intotum excusat.s
efficir ut curator inti detur.

Expanded text:
o adiectum est solere uel ad tempus uel in perpetuum excusari, prout ualetudo, qua adficitur. furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator interim detur.
Abbreviated transcription (Latin):
neb̾ tua obligatiosi c̃ manet si
eũ fundũ emissẽ. ¶s ita scrip¬
tum erit. ãplius qͣm titio lega¬
ñ erit. qn titio suum legatum
maneat ⁊ seio ncħ ultra .x. de¬
beãtur. nã ⁊ usitatũ fere ẽ. sic
legare. iutiotitio tot. ⁊ ħ apliꝰ

Expanded text:
nebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem. Si ita scriptum erit: 'amplius quam Titio leganon erit, quin et Titio suum legatum maneat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ uiuus donauãt uul gai
mõleget. ñ dealiis donatoibꝰ
inderi eum sentireait qͣm de
aut .c. daret. fund̾ titio uẽdi¬
dit. Cum electio ei relinꝗtũ.

Expanded text:
ea, quae uiuus donauerat uolgari modo, leget, non de aliis donationibus uideri eum sentire ait, quam de aut centum daret, fundum Titio uendidit: cum electio ei relinquitur
Abbreviated transcription (Latin):
debitorem intelligẽdum eiꝰ
debiti excedat no aũt mirãdy
si cum alius rogatꝰ sit alius fi¬
dei ꝯmissoastringãtur. nã ⁊ c̃
intestõ ita scribatur rogo te

Expanded text:
bitorem intellegendum eius summam debiti excedat. Non autem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribatur: 'te
Abbreviated transcription (Latin):
margaritã titio dedat pigno
rifilium hrdem institint. ⁊ fi¬
liam exhr̾dauit. dem̃ ita caũ.
te titi rogo. fidei q tue ꝯmitto.
uti margaritam qͣm tibi pigͣ¬

Expanded text:
margarita Titio pignori dederat, filium heredem instituit et filiam exheredauit, deinde ita cauit: 'te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pig
Abbreviated transcription (Latin):
ent. sine dubio soli hr̃di depi¬
bit. ¶Siẜims legatus sit ⁊
miuit a det̃ior fit. ut si debile
forte t̾dat. icłominꝰ debeat᷑.
as.dolum.m.dũ taxat in exi¬
gẽdo eolegato. alioqͣn ⁊̃ culpã
te m pr̃are deb̾e existimaui. sic̃

Expanded text:
sine dubio soli heredi deperit. Si seruus legatus sit et uiuit et deterior fit, ut, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur. as, dolum malum dumtaxat in exigendo eo legato, alioquin etiam culpam te mihi praestare debere existimauit: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
donatus ẽ. manumiẜit. tñt heͣ¬
res q̃muis ignoraui̾t ase eũ le¬
gatum eẽ. ¶Suta legarũ fui̾t
t̾itõ cũ seio dolegourrisq legatũs
sicut utrũq legatũẽ cũ fũdꝰ cu
domo formianalegatusẽ. ¶Si

Expanded text:
est manumiserit, tenetur heres, quamuis ignorauerit a se eum legatum esse. Si ita legatum fuerit 'Titio cum Seio do lego', utrisque legatum est, sicut utrumque legatum est, cum fundus cum domo Formiana legatus est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
uĩt. ħamplius filio mȩoñ du¬
bie uolũtatis ꝗdem qͣo erit. s¬
si ñ adsimił est prioris caus
circa filii ꝓindẽtiãm ñ eides
uoliitas ꝯtraria patris ꝓbetẽ.
plane si płibꝰ filiis institutis.
int̾ eos u̾bis legatorũ bonadi¬
inserit. noluntatis roe legato¬
rum actio denegabr̃ ei q̃ nõ ag̾¬
uerit hroitatem.
ꝗ filnum̃ heb̾at hr̃s institutuᷤ
ena. an ab eofilio eĩ legari po¬
sit .12. cũ possit. afilio. patri leᷤ¬
gariꝯ sequẽs ẽ. ut ł patri frĩs¬
sui leget. ¶ pñti ꝗde die data lib̾¬
tate fuo legari uł pure uł sb̃ꝯdc̃õe
pot̾it cũ u̾o lib̾tas sb̾ ꝯocdẽ data fu

Expanded text:
 amplius filio meo'? bie uoluntatis quidem quaestio erit, sed non absimilis est prioris casus circa filii prouidentiam, nisi euidens uoluntas contraria patris probetur. Plane si pluribus filiis institutis ‹inter eos uerbis legatorum bona diuiserit, uoluntatis› ratione legatorum actio denegabitur ei, qui non agnouerit hereditatem. res institutus ena, an ab eo filio eius legari possit. respondi, cum possit a filio patri legari, consequens est, ut uel fratri ipssui legetur. Praesenti quidem die data libertate seruo legari uel pure uel sub condicione poterit: cum uero libertas sub condicione data fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsequẽs ẽ. ut ꝑtus q̃p mrẽm
seq̃tur. ⁊ prĩ legato cedat. ac
si infundo editus funss. ¶Si
titio stichus aut pãphilusu
trũ eorum mallet legatus est.
dem̃ pãphilum testator titio tẽ¬
donaustichus mobligatõere¬
manet. ¶Quibita legatu
do.lego. ꝯstat eos ñ o cursuros ĩ
eũdem ẜumis sicuti ñ urrũt.
cũ ita legatum. titio fundu do
lego meino altum ẜuum dole¬
go. ¶Si iscin legatum fiñt.
añ quam ꝯstituet. qua actõe
uti uellet decessit.duob hr̃di¬
brelictis legatum accipere si¬
nul ueniẽtes. nisi ꝯsenserint.
ñ possũt. Quare q̃m diu. alt̾
remuẽdicare uult. alt̃ inꝑso¬
nã agẽ non pot̃. s si ꝯsenẜit rẽ
sua spote debẽt uł audice mnn¬

Expanded text:
sequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: maeuio alterum seruum do lego'. Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi consenserint, non possunt: quare quamdiu alter rem uindicare uult, alter in personam agere non potest. sed si consenserint, rem sua sponte debent
Abbreviated transcription (Latin):
roagno suo hr̃d instituto ꝑs
br̃ditatis alii legata finss de¬
ducta quoq dote eũ debitu¬
rũ dotemͣ eẽ ꝑtem hr̾ditatis
bita fuiss eadem deducta ꝑtẽ
hr̃ditatis daturus fuiss.¬

Expanded text:
ro suo herede instituto pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote eum debiturum esse partem hereditatis bita fuisset, ea deducta partem hereditatis daturus fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
trua cã stipło int̾cessitiutile
legatum eẽ placebat.sin ex
duab.tẽ mag̾ placet imiti¬
le ẽẽ legatum. qr ñ ab sut q̾cq̃
ne bis eadem res pr̃ari possit.
s ⁊ si cum mͥ extestõ titii. sticũ
debes. eũ dem ate hr̃de. seꝑmus

Expanded text:
tile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius
Abbreviated transcription (Latin):
tarioñ discedat. ¶Si ẜuo
comuni res legata fuiss. pt̃
alt̃ dominꝰ agnoscere legatũ.
chum sẽꝑmo. do legosi sẽpmiꝰ
stichum intra ãnumñ mañ¬
misitleũ stichumtitiodo. le¬

Expanded text:
tario non discedit. Si seruo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere legatum, chum Sempronio do lego: si Sempronius Stichum intra annum non manumiserit, eundem Stichum Titio do le
Abbreviated transcription (Latin):
dici el ectõẽm eius ẽẽ cinꝰ po¬
tãs sit qua actõe uti uelit.i.
legatarii. ¶Hunismõi le¬
gatumalli aut illi uter eorũ
prior capitoliũ ascendĩt.uti¬
le ẽẽ euidẽti argum̃ to ꝓbari

Expanded text:
dici electionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii. Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argument
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ita legarãt. debeat mmilto¬
q minꝰ dubitadum siabeoa
nicħ̾ m̃ debet. ita stipłatus fu¬
ero ãplius qͣm nĩ debes .x. daẽ
spondes. qn .x. debeãtur. ¶Si
ẜunis alienus lib̾eẽ nissus etͣ
legatus sit. peti eũ exlegato
pose ait. nã cum lib̾tas nulliꝰ
mom̃ti sit. ab surdũ eẽ ait ꝑ
eamlegatum infirmiãri ꝙ ali¬
oqn uałet. ⁊ si solidum datu

Expanded text:
d ita legauerit debeatur: multoque minus dubitandum, si ab eo qui nihil mihi debet ita stipulatus fuero: 'amplius quam mihi debes decem dare spondes?' quin decem debeantur. Si seruus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin ualeret, et si solum datum
Abbreviated transcription (Latin):
oẽm. tẽ aristonis suĩam ꝯstat.
c̃ ip̃i filio ñ indẽtur. soluendo
tionalit exp̃ssit. intellexisse.
ꝑmittẽdo is qui in potãte fue¬
rãt abst̾mẽ se hrditate pat̾na.

Expanded text:
tat, cum ipsi filio non uideretur esse soluendo cionaliter expressisset, intellexisse tpermittendo his, qui in potestate fuerint, abstinere se hereditate paterna
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ẜuum cã nõ ꝓbata manr.¬
miẜit. ⁊ pꝰa legatum ei dedĩt.i¬
ꝙ alienatus adlib̾tatem ꝓfec¬
tus fuiss legatum ñ cap̃. na
pm̃ millius est mom̃tilegatỹ
ac si sine lib̾tate datum finss.¬

Expanded text:
seruum causa non probata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti legatum, ac si sine libertate datum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
libsusib deẜuit. legam̃t qui.
fumosi ẽ talia legata ei exbestõ
describe. ¶Item cãpum mar¬
cͥiũ. aut forum rõanumaił edẽ
trĩonii.si legẽtim nec extĩatiõ

Expanded text:
libus usibus deseruit, legauerit quis, furiosi est talia legata testamento adscribere. Item campum Martium aut forum Romanum uel aedem trimonii sunt, si legentur, nec aestimatio
Abbreviated transcription (Latin):
rono stichus legatus
dem ꝯditõe eandem rẽ leganeit.
existẽte ꝯditõecapiam legatũ
fuĩt testõ. id ꝙ legatum repu¬
diauõdem̃ ꝓlatis codiculł ap¬
uis post limimis firmari poty

Expanded text:
no Stichus legatus dem condicione eandem rem legauerit, exsistente condicione capiam legatum fuerit testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis apui
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Siẜius legatꝰ ino te¬
statore fugisse dicatur.⁊ in¬
pẽsa ꝑiculo enis cin legatus
atore sit relicta. ¶Sidꝙ ex
uo meo donaiĩt. maneb̾ ad¬
huc m̃ extestõ actio. ⁊ maxĩe
siignore ẽam feãm eẽ alioqy
consequẽs erit. ut ⁊̃ si tu ip̃e ẜ

Expanded text:
Si seruus legatus uiuo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus atore sit relicta. Si id quouo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, u
Abbreviated transcription (Latin):
Iuł. noͣcat sitestĩ fatiẽdi tp̃r ta¬
bule nulle fuẽĩt.ua rõne dici
se legan sabinꝰ ait. si aliqͦuo cãr
redimi possit. ¶Sititioita le¬
gatum suit.quisqs m̾ hr̃s erit
dãpnas esꝑo.titio h̃rdi meo.x.
dare. deducta sua ꝑte titius.x.
petet ĩt si iussus fuiss hĩs .x. da¬

Expanded text:
us notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici se legari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Attio heredi decem dare', deducta sua parte Attius decem petet. Item si iussus fuisset heres decem da
Abbreviated transcription (Latin):
ad q̃m hr̃ditas exemptõe ẜui
hr̃dis scripti puemĩt.excã co¬
gẽdus erit fideio missum pr̃ae.
Do ñ erit. ¶ Sicin stich̾ant
damas legatus eẽt.el ectõe łga¬
tano data. fidei eiꝰ ꝯmissum eẽt
ut stichum alt̃i prẽt. si damã
minoris eq̃ stichumnste eũ
dare cogetur. cũ ꝑ cum steterit

Expanded text:
ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit, ex causa cogendus erit fideicommissum praestdo non erit. Si cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si Damam minoris, aeque Stichum iuste dare cogetur, cum per eum steterit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nł. Quidam testõ uel co¬
dicilłita legauãt aureos q̃¬
dringẽtos paphiledan uolo.
ita ut.ĩ. scriptum ẽ aiulioac
usus tr̃assate eẽnt. q̃ro an debe
uolinsse.un aureos qngẽt᷑os¬
cisse qd̾ initiopure datu eẽt᷑.
⁊ iõ q̃dringẽta pamphile ḋbe¬
bunt᷑. ¶Quot. lege inlia boã
gatus sit p̃cipe pecumã. ⁊ eis ꝗbꝰ

Expanded text:
. Quidam testamento uel codi cillis ita legauit: 'Aureos quadri‹n›gentos Pamphilae dari uolo ita ut infra scriptum est: ab Iulio acusus translatae essent: quaero, an debeauoluisse, unde aureos qcisse, quod initio pure datum esset, et ideo quadringenti Pamphilae debebuntur. Quotiens lege Iulia bona gatus sit praecipere pecuniam et eis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. inuitile legatũ effitient.¬
¶ Duobo hr̃dib institutis alti
stichum legamĩt. ⁊ ei de sticho.
x.cũstichus uuo testatore ad
lib̾tatem ꝑueniss totũ lega¬
tum ei debebr̾namisolidũ
ostitisse. cã legati nam institi
meiꝰ ꝑsona. h queq argumẽ¬

Expanded text:
tum efficient. Duobus heredibus institutis alteri Stichum legauerat et eidem Sticho decem. cum Stichus uiuo testatore ad libertatem peruenisset, totum legatum ei debebitur: nam in solidum constitisse causam legati in eius persona hoc quoque argume
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumnideri ꝑtum exc̃abã
cratiua hr̃e. quia mrẽm enis
m̾catus sum argum̃tum rei
est. qd̾ euicto co. exempto actõ¬
ꝯpetit. ¶ Qui ganim ⁊luti¬
um eiꝰdem pec̃ce reos hẽbat. si u¬

Expanded text:
non possum uideri partum ex causa lucratiua habere, quia matrem eius mercatus sum: argumentum rei est, quod euicto eo actio ex empto competit. Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat si i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯseq̃tur. ut hac ẜuitute lib̾etũ.
gadam ei leg petitionem.si pa¬
tris abstinuerit hr̃ditate. nõ eĩ
inpugnatur nditiũ ab eo q
iustis romb noluit negotiis
hrditariis inplicari.

Expanded text:
consequetur, ut hac seruitute liberetur gandum ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate: non enim impugnatur iudicium ab eo, qui iustis rationibus noluit negotiis hereditariis i
Abbreviated transcription (Latin):
tus finss ⁊ab eo legata ei qsb
ꝯditõe hr̃s instirutus fuisset
relicta suissec̾us uina matre
decessiss. postqͣm dies legati¬
 cesẜit qͣitu ẽ an br̃di eius le¬
gato debentur. uerius ẽ hr̃di
legatum debi. siue pure ast̃¬
stitutõ legatum datum ẽ pͥo

Expanded text:
tus fuisset et ab eo legata ei, qui sub condicione heres institutus fuisset, relicta essent isque uiua matre decessisset, postquam dies legati cesserit, quaesitum est, an heredi eius legata deberentur. uerius est legatum heredi deberi, siue pure a substituto legatum datum est primo
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẜintute dixi non posse lega¬
tarium extestõ agẽ qui an nõ
plenum legatum accepisset.
nã ⁊ eum q debilitatum ab he¬
rede seruum acceꝑit. recte ex
testõ age̾. ¶Qui seruum te¬
stõ sibi legatuma gnoras eu
sͥlegatum abhr̃de emit. sicog̾¬
to legato. extestõ egerit ⁊ ẜuu
accepit. actõẽ exuendito ab
ceptoẽm Q si p̃tio soluto ex
testõ agere institĩt. hominez
ꝯsequi debeb̾ actõe.tr̃ exepto
p̃tium recupabit q̃ mad̾mre¬

Expanded text:
ta seruitute. dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere. Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absceptionem. quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
uolegatum ẽ. non ꝑtinebit.
¶Cum ho extesto petitiis ẽ. cã eiꝰ
tpr̃is quolis ꝯtestabatur rep̃¬
sentari d actoria sic̃ ꝑtus an¬
cillarum. sic fructus fundorũ
intimͣ pcepti. in hiuditiũ de¬
ducũtur. ita qd̾ ẜuo legatorỹ
łhrditatis nõie int̾im obue
catus sit. pꝑ es alienũ hr̃pnta¬
rium p̃sente ⁊ assignate eoors
dũ s p̃tium enus restitui d̾be.
marcelł. notãt. si fund̾ restitrẽ
malit hr̃s audiẽdu existĩo.
¶Iuł. si titio pecuma legata fue¬
ritaeius fi deiꝯmissũ ut alieñ
ẜuum manumtt̾et. nec dnĩs
eum uẽdere uelit. mcħominꝰ¬

Expanded text:
uo legatum est non pertinebit. Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod seruo legatorum uel hereditatis nomine interim obuencatus sit propter aes alienum hereditarium praesente et adsignante eo, cui dum, sed pretium eius restitui deberi. Marcellus notat: si fundum restituere malit heres, audiendum existimo. Iulianus Si Titio pecunia legata fuerit et eius fidei commissum, ut alienum seruum manumitteret, nec dominus eum uendere uelit,
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ ab̾stulit. alt̾ si totum fund̾
uedicare uelit. exceptõe doli.
functus semel ad eos legatu
actõem extestõ hẽbis adusus
hr̃dem ut pignusluat᷑. ¶ Si
testõ stichus abuno hrde łga¬
tus fuĩt memo. ⁊ eidẽ codicilł.
añ qͣm codi cilli apirẽtur. me

Expanded text:
lem abstulit. alter si fundum totum vindicare velit, exceptione doli functus semel ad eos legatum actionem ex testamento habebis adversus heredem, ut pignus luatur. Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maevio et eidem codicillis antequam codicilli aperirentu
Abbreviated transcription (Latin):
datoancillam q̃ ineo fundo eẽ
ꝯsueu̾at mortis tp̃r cum infr¬
ga eẽt.enixa c̃. Quero an łip̃a
ułꝑtus eius legato cedat. N.
acilla q̃ius ĩfugasitlegata ur.
Et licet fugitiua erat. pm̃ hẽ
atur.ac si in eo fundo fuiss. s¬

Expanded text:
ncilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset mo
Abbreviated transcription (Latin):
inrerum na nõ fumnt extĩabit᷑
iplesseꝯditõem. si hr̃dem lib̾a¬
int. nec adrem ꝑtinebit. ĩa tc̃
cum testm̃ fiebat tabule int̾¬
ciderĩt an pa uł mortuo testa¬
tore. ¶Sititio ⁊ meuio le¬
gatus fin̾t stichus. qui titiie¬
rat. debebitur ps stichi menio.
na ⁊titius q̃ muis adlegatuz
ñ admittitur. ꝑtem fatiet. stic̃
aut pãphilumaitꝰ hr̃s m̃s uo¬
let.titio dato. sidixĩt hr̃s stich̃
se uelle dare. sticho mortuo li¬
b̾abitur. Cumaũt dr̃et semel

Expanded text:
 non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberauerit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum fiebat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore. Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem faciet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato.' si dixerit heres Stichum se uelle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum autem semel
Abbreviated transcription (Latin):
tlog̾no tẽ ꝯpit legatum sibi hoĩem ẽẽ.
s doli.m.exceptõe hr̃s tutuse¬
rit s sigener exꝓmissiõe ⁊ pu¬
pilla extestõ agere institiñtcõ¬
uenire enim int̾ se eos oꝑtet ũ
alt̾utra actõe co̾ntẽti sint. ¶Si
ita cui legatum eẽt.si tabulas
cyrogphi mei hrdimeo reddi¬

Expanded text:
tor compererit legatum sibi hominem esse et et, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: conuenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint. Si ita cui legatum esset: 'Si tabulas chirographi mei heredi meo reddi
Abbreviated transcription (Latin):
datoutile legatum ẽ. q̃madm
qd alicin legatur excã fideicom¬
missi restituatur. ¶ Eadem
rõc hoc qͥplegatum utile fit. si
titius hxredimeo cari̾t. se ĩmiy¬
ncipio ex .c. aureis opus fem.
titium hrdem institĩt. ⁊ ab eo
p̾t bienmum fundum dari uiꝰ¬
fat meino titius dem̃ abhr̃de
suo çundem fundum m eno

Expanded text:
dato', utile legatum est, quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur. Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus factuTitium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede s
Abbreviated transcription (Latin):
legatani res scã fuerit. diecedẽ¬
te obligatio legati extingit.
s itasieo mõ fuerit enis aquo
auelli ñ possit. ponam̃ rem q̃
ab eo hrde a qͦ eadẽr sħ ꝯditõe
alii legat᷑a frñt. nempe agamͣ
existente ꝯditõe discessirum
sitame dominiuMam ⁊ si
exstipłatione m̃ stchris debe¬
atur⁊iscum subꝯ ditõe alii
legatiis eẽt. fẽs fuerit᷑ m̃s ex

Expanded text:
legatarii res facta fuerit die cedente, obligatio legati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, qab eo herede, a quo eadem sub condicione alii legata fuerit: nempe agam eexistente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub condicione alii legatus esset, factus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
oẽm ẜuus accepit. aut stipła¬
tus fin̾it. demq debis q̃ legata
ł ei donata fu̾i̾nt. statuetur. ut
uł hrdis uel legatarii fimssi¬
gła gessisse estimetur ¶Si
fundus aboibhrdib lega¬
tus sit: ꝗ unius hr̃dis eẽt. is ẽ¬

Expanded text:
onem seruus acceperit aut stipulatus fuerit, deque his, quae legata ei uel donata fuerunt, statuetur, ut uel heredis uel legatarii seruus singula gessisse existimetur. Si fundus ab omnibus heredibus legatus sit, qui unius heredis esset, is
Abbreviated transcription (Latin):
misiss. lib̾um eum eẽ effectr¬
rum.sinaũt hoc ñ feciss ad
totũ titium ꝑtinẽ. Qui fũd̾
excepto edifitio legat appel¬
latõe edifitii aut suꝑfitiem
significat aut solum qͦꝓ cin
edifitium suꝑ poĩtum ẽ. si de
sola suꝑfitie excepit nicho
minus nire legati totus fũ¬
dusuedicabr. s exceptõe do¬
li.m.oppõĩta ⁊ seq̃tur. hr̃s id
ut s̾ hĩtare mnuilla liceat. in
q̃ ierit. ut iter quo ⁊ actum:¬

Expanded text:
 liberum eum effecturum: sin autem hoc non fecisset, totum ad Titium pertinere. Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significat aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus vindicabitur, sed exceptione doli mali posita consequetur heres id, ut sibi habitare in villa liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum
Abbreviated transcription (Latin):
tii legatum ñ repudiaiñt. sti¬
chum seius uedicab̾. ¶Si
pat̾. fam̃. abimpub̾e filio tito
fundum legauĩt. a substitu¬
to eũdem eidem titio ⁊ pupiliꝰ
patri hr̃s extit̾it. siue uẽdi ca¬
uĩt titius legatum siũ repy

Expanded text:
tii legatum non repudiauerit, Stitii legatum non repudiauerit, Stichum Seius uindicabit. Si pater familias ab impubere filio Titio fundum legauerit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri heres exstiterit: siue uindicauerit Titius l
Abbreviated transcription (Latin):
inea hãt si u̾o solũ qͦq excep¬
tum fuit. fundus excepta inl¬
la uẽdicari debeb̾ ⁊ ẜintus ipo
iure uille debebitin ñ secus ac
siduorũ fundorum dñs alte¬
rum legam̃t.ita ut alt̃i ẜuiri.
s inclmadumͣ ẽ testatorem.
q̃ desolo cogitasse. sine quoedi¬
fitium stare ñ pot̃. ¶Silib̾tꝰ
ẜit. alios excet̾is ⁊ ita legauerit.
ꝗsquis mͣ alius ex sup̾scriptis
c̃ patrono meohr̃s erit. ẜuosilꝰ¬
lum ⁊illumtitiodolego quoᷤᷤ
existĩo singłos uicenos aureo
intelligẽdum erit aquo hr̃de
patronidũ taxat legatũ datr̃.
⁊ iõ titius ñ ãplius qneũce m
ẜuis uẽdicare posse adiectio ãt¬
illa quos existimo singłos in¬
cenis aureis. ñmutat legati cõ¬
ditõem si legis falcidie rõe ha¬
p̃tium ẜuorum inestimatoẽ
cepta ei feciss. fund uendicae
pot̃. ¶ Sititius cui stichus
legatꝰ fuerat. añ quam sciret
adse legatum ꝑtinẽ decesẜit.
⁊ eũdem seio legam̾t. ⁊ hr̃s ti¬

Expanded text:
in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicari debebit et seruitus ipso iure uillae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum legauerit ita, ut alteri seruiret. sed inclinandum est testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest. Si libertus serit, alios ex ceteris et ita legauerit: 'quisquis mihi alius ex supra scriptis cum patrono meo heres erit, seruos illum et illum Titio lego, quos aestimo singulos uicenis aureis', intellegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in seruis uindicare posse. adiectio autilla 'quos aestimo singulos uicenis aureis' non mutat legati condicionem, si legis Falcidiae rationem hapretium seruorum in aestimationem cepta ei fecisset, fundum uindicare potest. Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit et heres Ti
Abbreviated transcription (Latin):
legata eiñcitur. posse eam ex
testõ peti.cet̾um si iuditõpeti¬
ut sit exstipłatu accõ. ¶Inpe¬
cuma legata ꝯfistẽti br̃dimo¬
dicumͣ tp̃c ad sołonem dãdu
c̃. nec urguẽdum adsuscipiẽs̃
nidicium. quõ qdem tp̃c p̃tor
Qui ꝯfitetur se ꝗdem deb̾ instã
aũt cãm affert. cur utiq pr̃are¬
ñ pr̃are nõ poss audiẽdus est.
ut puta sialiena res legata sit.
neget ꝙ dñm eam uende̾ nel
inm̃sum p̃tium ens rei pet̾e
affirmet. aut si ẜuum hr̃dita
hac cã extimatoẽmof. iudicis
pr̃are. ¶Cum alicui poculỹ¬
legatum eẽt. uellet ꝙ hr̃s exti¬
matoẽm pr̃are qr iniquum eẽ
cipum uectigał ip̃i mumcipi
sit leg̾atꝰ.an legatum ꝯsistat.
uectigał mumcipũ sit attñ
qr aliqd̾ ius meo isqui legaũ
ht. ualere legatum. ¶S si ñ
municipibs alii fund uecti
galem legaui̾t. ñ uderi ꝓprie¬
tatem reilegatam. sidius qd̾
inuectigalib fundis hẽmus.

Expanded text:
legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petiut si‹t› ex stipulatu actio. In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est nec urguendum ad sus‹cip›iendum iudicium: quod quidem tempus Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam vendere vel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si servum hereditahac causa aestimationem officio iudicis praestare. Cum alicui ‹po›cullegatum esset uelletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse cipum uectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat puectigalis municipum sit, attamen quia aliquod ius in eo is qui legauit habet, ualere legatum. Sed et si non municipibus, sed alii fundugalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, sed id ius in vectigalibus fundis habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
a filiolegatum fuisi. Contra
aut.siafilio subs ditõe a sõsti¬
tuto pure legatum fiñt.⁊ pu¬
pillus pendete ꝯditõe decesẜit᷑.
ex subilitutõe solalegatum
ualeb. ¶iisu̾bis lutio ⁊ titio
corumine cuis ins̃.do. lego uti¬

Expanded text:
a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum ualebit. His uerbis 'Lucio et Titio eorumue cui fundum do lego' uti
Abbreviated transcription (Latin):
ro potius bono ei ꝯmisum e. ñ
inmera uolũtate hr̃dis colla¬
tum. ¶Sim qd̾ titius d fu¬
erit legatum. n titius debeat.
sciẽdum ẽ nullum ẽẽ legatu.
⁊ ꝗdem si qͣntitas ñ sit adiecta.
eindẽti rõe ncħ debebr.qr ñ ap
paret. qntum fui̾t legatum. nã
⁊ si ꝗdem ego titio debeo. ⁊ ei le¬

Expanded text:
ro potius bono ei commissum est, non in meram uoluntatem heredis collatum. Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quiaro potius bono ei commissum est, non paret, quantum fuerit legatum: nam et si quid ego Titio debeo ei le
Abbreviated transcription (Latin):
paꝙ defecerit. sditio lib̾tatis
adhrdem legatarii ñ ꝑtine̾t
legatum qdsi iõ pure legatus
sit. ex dre lib̾eẽ iussus erit. oĩo
inuitile legatum ẽ.qr diẽ ꝗde
uẽturam certum ẽ.⁊ ita nił. qͦ¬
qr sensit. uñ ait. s ẜuus titõle¬
gatus sit.⁊id̃ post mortẽ titii
lib̾ eẽ iussus fiñt. mnutile̾ lega

Expanded text:
dicio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum. Quod si idem pure legatus sit et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem uenturam certum est. ita Iulianus quoque sensit, unde ait: si seruus Titio legatus sit et idem post mortem Titii liber esse iuss
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Siãcilla cum liberis
legata sit ⁊ ancilla sola si nõ
sint lib̾i ⁊ liben solisi nõ sit ã¬
cilla debentum¬
iãcillas om̃s ⁊ ꝙ ex
his natũ erit testator legarie¬
ritama mortua. seruius ꝑtũ
eiꝰ negat deb̾i. qr accessionis
loco legat᷑ sit. qd̾ fłm puto ⁊
nec ubis nec uolũtati defũe¬

Expanded text:
Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentuancillas omnes et quod ex his natum erit testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec verbis nec voluntati defunc