comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ concessione romanipontificis
s sola subreptione presumitur.¬
Sicut inminisfio: ita indispensati¬
aurea. hu sunt uoces tonitruorꝗ uirtu
diti. quieti. humiles.euangłizantes
pacem.annuntiantes bona. disensi¬
ones.⁊ rixas ⁊ seandala resecantes do¬
centes soli deo ꝯloquentes intemplo.
nichil penitus demundo cogitantes
dicentes patri:⁊ matri: ñ nouiuos.⁊ fi¬
pter presumptionẽ: ñ uci demensa
domini calicem tolle: nisieis tradituᷤ
potens uniuersa disposuit ut qui ma¬
sacerdotib cum sacram̃ta benedicunt
assistunt. leuite ante sacerdotes orant
ut ⁊ si distinctio iocor eredatur ĩ mũ¬
do: tñ inaltari dei uideant sibi ep̃i ꝗsu
ꝑbi sunt: diacones anteponi.si humi¬
litatem diligunt.⁊ diaconi maiores se
eẽ in eodem quod s̃ humiles. recogno¬
scant. tẽ demum ut aures habeamus
addm̃: diaconus clamat. ip̃e p̃dicat h
ortatur. ip̃ẽ cõmon⁊ astantib sacer¬
dotibus. Nec leuit̃: hanc uocem q̃ loꝗ

Expanded text:
concessione Romani Pontificis, sed sola surreptione praesumitur.Sicut in ministerio, ita in dispensatiaurea, hi voces tonitruorum. Et iditi, quieti, humiles, evangelizantes pacem, annunciantes bona, dissensiones et rixas et scandala resecantes, docentes, soli Deo colloquentes, inichil penitus de mundo cogitantes, dicentes patri et matri „non novi vos" et fipropter praesumtionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus potens universa disposuit, ut qui masacerdotibus, dum sacramenta benedicuntur, assistunt. Levitae ante sacerdotes orant, ut si distinctio locorum creditur in mundo, etiam in altari Dei videant sibi episcopi, si superbi sunt, diaconos anteponi. Si humilitatem diligunt, majores se esse in eo quod sunt humiles, cognoscant. Tunc deinde ut aures habeamus ad Dominum, diaconus acclamat, ipse praedicat, ipse hortatur, ipse commonet astantibus sacerdotibus, ne levit
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb locis ubi humilitas ꝑseuerat. quod
incelis: quod maius est. ubi sedes angłoꝵ
num. Epĩ et elici. inicem sibi honorẽ¬
dotes se sciant eẽ: ñdommnos.honorem
⁊ cłicos: quasi cłicos. Vt ip̃i epĩs. ac cłicis
quasi ep̃is. honor deferatur: Scitum ẽ¬
illud oratoris domitn. cur ego inquit te
habeam ut pͥncipem:cumtume ñ ha¬
beas ut senatorem.quod aaron. ⁊ filios
gregem dommi p̃uidentes ñ coacte: s
spontanee : scđm dm̃ neq turpis lucri
gratia: s uoluntarie. neq ut dñantes

Expanded text:
ibus locis ubi humilitas perseverat, quod in coelis fit quod majus est, ubi sedes angelorum Episcopi et clerici invicem sibi honoredotes se sciant esse, non dominos: honorent clericos quasi clericos, ut et ipsis a clericis quasi episcopis deferatur. scitum illud est oratoris Domitii: ego te, inquit, habeam ut principem, cum tu me non habeas ut senatorem? quod Aaron et filios gregem domini prouidentesnoncoacto, sed spontaneesecundumdeum, neque turpilucri gratia, sed uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s ⁊ ante quam diaboli instinctu
studia inreligione fierent: ⁊ dicẽtir
inppłis: ego sum pauli: ego sum apol¬
autẽ unusꝗsq eos quos baptiiauãt
⁊ paulopost. ¶ S icut ergo pbrisci¬
unt se execcłe ꝯfuetudine: ei quisibip̃¬
positus fuĩt eẽ subiectos. ita ep̃i noue¬
rint se magis ꝯsuetudine: quam dis¬
pensationis dominice uĩtatis pb̃ris
ẽẽ maiores.⁊ incoĩ debere eccłam regẽ.¬
coram epĩs: phris docere licet.
astantib maltario pb̃ros posse sacra
qui laborant inuerbodei: p̃dicare eos
decet. Itile est benedicere. Congruũ ẽ¬
confirmare.ꝯuenit reddere cõionẽ.ne¬
cesse ẽ uisitare infirmos. orare ꝓ in
benedicant. Et enĩ abinuentib michi i¬
sta: sic dicam. Qui ñ uult pb̃ros face que
iubentur adeo.dicant. quid maius est
crat. cum inaltario deisacramenta bñdi¬
cit: benedicere ppłm ñ debr: qui xp̃m cõ

Expanded text:
 Antequam diaboli instinctu studia in religione fierent, et diceretur in populis; Ego sum Pauli, ego Apolvero unusquisque eos, quos baptizaverat,  delatam. Sicut ergo presbyteri sciunt se ex ecclesiae consuetudine ei qui sibi praepositus fuerit, esse subjectos, ita episcopi noverint magis se consuetudine, quam dispositionis Dominicae veritate presbyteris esse majores. Et in communi debere ecclesiam regecopis presbyteris docere licet. adstantibus in altari presbyteros posse sacramqui laborant in verbo Domini, praedicare eos decet, utile est benedicere, congruum confirmare, convenit reddere communionem, necesse est visitare infirmos, orare pro im est, benedicant: etenim abnuenti mihi ista sic dicam, qui non vult presbyteros facere quae jubentur a Deo, dicat, quis major est crat, cum in altario Dei sacramenta benedicit: benedicere populo non debet, qui Christum
Abbreviated transcription (Latin):
uis dubitistri censentur sacerdotes
oĩumq fidelium: patres ⁊ magistroᷤᷤ
censeri: Nonne miserabilis insanie
eẽ cognoscitur: si filius patrẽ: disci¬
pł̃s magistrum sibi conetur subiur¬
gare: ⁊ inquis obligationib illum
sue potestati subicere: aquo credit
non solum interra: s q̃ incelis se liga¬

Expanded text:
uis dubitet sacerdotes niumque fidelium patres et magistros censeri? Nonne miserabilis insaniae esse cognoscitur, si filius patrem, discipulus magistrum sibi conetur subiugare et iniquis obligationibus illum suae potestati subicere, a quo credit non solum in terra, sed etiam in coelis se liga
Abbreviated transcription (Latin):
regunt: ñ aquibuslib epĩs. si asuis. nec
puiniorem cłicum: si oĩ anno. aut ꝑ
seipõs: aut ꝑillum ꝗsacrarium terri:
añpasce soliempnitatem: crisma pẽ.¬
ẽ qui⁊ ep̃s. ac sola consuetudine: p̃s¬

Expanded text:
n a quibuslibet episcopis, sed a suis, nec per juniorem clericum, sed omni anno aut per se ipsos, aut per illum, qui sacrarium tenet, ante paschae solennitatem chrisma peest qui episcopus, ac sola consuetudine p
Abbreviated transcription (Latin):
resbiteros ultra suum modum contẽ¬
dere ꝓhibemus. necep̃ali fastigio de¬
bita sibi merẽt auecdact̃ assumere. ñ ꝯ¬
ficiendi crismatis: ñ ꝯsignationis pon¬
dalo se dando semel ꝯcessum legitur.
uud autẽ leonis pp̃. ⁊ gelasiusu apꝓ¬
bante p̃ualuit. nisi forte aliquoꝵ cõ¬
suetudo amisit hoc ut in absentia
ep̃ic extrema necessitate cogente : ex
tib liniant prohibitio uõleonis. ⁊ ge¬
iasu ineo casu intelligatur: cum ep̃ip̃
sentes sunt. uł eum ñ cogit ultima ne¬
cessitas.Oieo uõ scĩficato ꝑmittitur eiᷤ
ungere infirmas. Nñ iacobus ait. Infł
cłe qui orent suꝑeum. unguentes eũ
infirmos. uł si penitentib huiusce̾¬
modi unctio sit ꝯcedenda. Oehis uͦ
ita scribit innocentiusMleo stĩfica

Expanded text:
resbyteros ultra suum modum tendere prohibemus, nec episcopali fastigio debita sibimet audacter assumere, non conficiendi chrismatis, non consignationis ponegorii pro scandalo sedando semel concessum legitur. Illud autem Leonis Papae et Gelasii usu approbante praevaluit, nisi forte ubi aliquorum consuetudo hoc admisit, ut in absentia episcopi extrema necessitate cogente ex co in fronte liniant. Prohibitio vero Leonis et Gelasii in eo casu intelligatur, quum episcopi praesentes sunt, vel quum non cogit ultima necessitas. Oleo vero sanctificato permittitur eis ungere infirmos. Unde Jacobus ait: Infirros ecclesiae, qui orent super eum ungentes eum infirmos? vel si impoenitentibus hujusmodi unctio sit concedenda? De his vero ita scribit Innocentius Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã subditi obedire. ñ ita intelli¬
gendum ẽ. quasi ñliceat eis. p̃sentib
epĩs sacra mistia celebrare sicut epã¬
li suꝑcilio: quidam abhis uolebant pre
re: baptiratos. ⁊ crismate eis tangere cõ¬
cedunt᷑. ¶Inde gg̃ scribit ianuario

Expanded text:
quam subditi obedire, non ita intelligendum est, quasi non liceat eis praesentibus episcopis sacra mysteria celebrare, sicut episcopali supercilio quidam ab his volebant presre. Baptizatos etiam chrismate eis tangere conceditur. Unde Gregorius scribit Januario
Abbreviated transcription (Latin):
sionem pus m̃tib ingerat. ñ infruni¬
tum: si puderatos filios nõẽ imitantes:¬
patriam dereliquo uerecundiam ẽ¬
tegatis.ut affluenti quemadmodũ
q uu: benedictionem repleri modan¬
te domino mereamini.Item exepła¬

Expanded text:
sionem piis mentibus ingerat, non infrunisionem piis mentibus ingerat, non infrunitum, sed pudoratos filios Noe imitantes,rnam de reliquo verecundiam contegatis, ut affluenti, quemadmodum et illi, benedictione repleri moderante Domino mereamini. C. IX. R
Abbreviated transcription (Latin):
tium ꝑimꝑialem tm̃mõ sententia. nt
lomo potuisset prorsus ex pelli. Incu¬
ius dampnatione quia presulum qq̃
assensus est subsecutus: apparet: id cau
sa patratum fuisse adulationis: ñ legi¬
tori. facta pontificu: imꝑator iuchi
nscripturis narratur care ñdebet.
pͥis oculis uidissem sacerdotẽ dei: aut
aliquem eoꝵ qui monachico habitu
cͥcum amictis: pectantem clamidem in¬
eam explicarẽ ⁊ cooꝑirem eum: ne abali
quo uidetur. In quib igitur defiđm¬
tissime fili necessario cõmonemini ut
quemadmodũ fide: ⁊ religione: ac ho¬
noris parilitate.ei ad equari uidemini.
ita quoq numilitate atq deuotione.
equiparari nichilominus aneletis. ita
uti ñ nullomõ inferior eo: s potior ĩ¬
ueniamini. post exempla illius ꝗ ta¬
lem se exhibuit ante talia ꝓrsus exẽ¬
pla.S⁊ hec ꝗdem diximus: cautos uoᷤ
redde cupientes: ut si de domini sa¬
cerdotib qui iure patres dicuntur.
aliquid ꝯtigĩt uos audire: quod ꝯfu¬

Expanded text:
imperialem tantummodo sententiam nullo modo potuisse prorsus expelli. In cujus damnatione quia praesulum quoque assensus est subsecutus, apparet id causa fuisse patratum adulationis, non legiI. Facta Pontificum imperator judiscripturis narratur Constantinus propriis oculis vidissem sacerdotem Dei, aut aliquem eorum qui in monachi habitu circumamicti sunt, peccantem, chlamydem meam exspoliarem et cooperirem eum, ne ab aliquo videretur. In quibus desideratissime fili, necessario commonemini, ut quemadmodum fide et religione ac honoris parilitate ei adaequari videmini, ita quoque humilitate atque devotione aequiparari nihilominus anheletis, ita ut in nullo inferior eo, sed potior, inveniamini post illius exempla, qui talem se exhibuit ante alia prorsus exempla. Sed hoc quidem diximus, cautos vos reddere cupientes, ut si de Domini sacerdotibus, qui jure patres dicuntur, aliquid contigerit vos audire, quod confu
Abbreviated transcription (Latin):
profectum auertit. ⁊ sicut młtis noci.
ita amłtis arguendus ẽ. ⁊ bonoꝵ societa¬
te pͥuandus.⁊ꝗa deicausam impeditus
⁊ ñ incoĩone fidelium.usq ad satisfac¬
tionem recipiendus. ¶ Archidiaconi

Expanded text:
provectum avertit, et sicut multis nocet, ita a multis arguendus est, et bonorum societate carendus. Et quia Dei causam impedit etet non in communione fidelium usque ad satisfactionem recipiendus. Est eni
Abbreviated transcription (Latin):
alde necessarium eẽ ꝓsperimus: ut sicut
decessorum nr̃oꝵ fuit uidicium: itauni
eidemq ꝑsone oĩa comittamus. ⁊ uͥ nos p̃¬
sentes ẽẽ ñ possumus: nra ꝑeum cui p̃cipi¬
mus: representetur auctoritas. Quã ob¬
rem petro subdiacono sedis nr̃e. intraꝓum¬
ciam siciliam uices nr̃as auxiliante dõ cõ¬
mitfimus. Nec enĩ de eius actib dubitaẽ
possumus. cuideo auxiliante totum nr̃e
usq ad satisfactionẽ excoĩcetur. ¶nde A¬

Expanded text:
Valde necessarium esse perspeximus ut sicut decessorum nostrorum fuit judicium, ita uni eidemque personae omnia committamus; et, ubi nos praesentes esse non possumus, nostra per eum cui praecipimus repraesentetur auctoritas. Quarem Petro subdiacono sedis nostrae intra provinciam Siciliam vices nostras Deo auxiliante commisimus. Nec enim de ejus actibus dubitare possumus, cui Deo auxiliante totum nostrae usque ad satisfactionem excommunicetur. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
his quos maxime seruare conuenerat:
inalterum transferarur.plane quecũ
Singemmis: uł auro: atq inargento: n¬
necñ ⁊̃ uestibus mineis apta usibus: ułor¬
natui uidebuntur eccle: que seruari: ac
diumanere ñpossunt. subiuxta uertima¬
tione uendantur.⁊erogata religioni
proficiant. cumq lecta e̾ẽt: laurẽntuis ep̃ᷤ
mecdiolanensie ecele dixit. Ista scriptura
nullum romane ciuitatis potuit obliga¬
potestatem.quos obsequendi mam ne¬
cessitas. ñ auctoritas imꝑandi. maxime
cum nec pp̃ romanus subscripserit: nec
alicuius scđm canones metroplitani le¬
gitur assensus petrus ep̃s rauennatis
eccłe dixit.Scriptura q̃ in nr̃a ꝯgregati¬
quia inea nullus presul sedis apłice int̃¬
fuisse: uł ꝓpͥa subscriptione eam affirmas¬
se monstratur. eulalius ep̃s siracusine ec¬
ccłe dixit. Scripturam q̃insacerdotali c̃¬
cilio recitataẽ euidentissimis docum̃ti

Expanded text:
his, quos hoc maxime servare convenerat, his, quos hoc maxime servare convenerat, in alterum transferantur. plane quaecumque in gemmis vel auro atque argento nec non et vestibus minus apta usibus vel ornatui videbuntur ecclesiae, quae servari ac diu manere non possunt, sub iusta aestimatione vendantur et erogationi religiosae proficiant.' Cumque lecta fuissent, Laurentius episcopus Mediolanensis ecclesiae dixit: Ista scriptura nullum Romanae civitatis potuit obligaliquam potestatem. quos obsequendi manet necessitas, non auctoritas imperandi, maxime cum nec papa Romanus subscralicuius secundum canones metropolitani legatur assensus'. Petrus episcopus Ravennatis aecclesiae dixit: 'Scripturam, que in nostra congregatiquia in ea nullus praesul sedis apostolicae interfuisse vel propria subscriptione firmasse monstratur. Eulalius episcopus Syracusanae ecclesiae dixit: Scriptura in sacerdotali concilio recitata evidentissimi
Abbreviated transcription (Latin):
abeo quinẽ antistes subelectiõẽ coi fũ¬
erit ordinandus. ⁊ illis qui futuris scłis
secuntur: quocumq titulo:atq com̃to.
dicere silicuit iaico hommni anatħa in
ordinem eccłasticum dictare. aut sipo¬
tuit laicus sacerdotanatħa dicere.⁊ con¬
tracanones quod deiñ competebat ꝯsti¬
tuere. dicite quid uobis udetur: de
me ucuit laico legem dare: Sancta
on licuit. ⁊adiecit lege sequentia. hor¬
misda diaconus legit. ⁊ is qui p̃dium seu¬
rusticum: uł urbanum: iuris eccłasti¬
ci fuĩt consecutus. nouerit se nulla le¬
ge: ut p̃scriptione munitum. S⁊ siue
is qui alienauerit. siue qui eum seq̃nꝰ
uoluntate contraria predium huius¬
modi alienatum retinere uoluerit: id
cum fructibus restituat. qui illud ꝯsecu¬
legit. Qua ⁊̃ pena: placuit accipientis
corũ nulla contradicendi libera sit fa¬
cultas. Iniquũ sit enĩ ⁊ sacrilegu instã
unusesq uenerabili eccłe pauperũ ca¬
usa contułint. aut certe reliquerit: ab

Expanded text:
ab eo, qui nunc antistes sub electione communi fuerit ordinandus, et illis, qui futuris saeculis sequentur, quocunque titulo atque commento dicere, si licuit laico homini anathema in ordinem ecctuit laicus sacerdoti anathema dicere, et contra canones quod ei non competebat constituere? Dicite, vobis quid videtur de me? Licuit laico legem dare? Sancta on licuit; et adjecit: Lege sequentia. Hormisda diaconus legit. Et is qui praedium rusticum vel urbanum juris ecclesiastici fuerit consecutus, noverit se nulla lege, vel praescriptione munitum, sed sive is qui alienaverit, sive qui eum sequentur, voluntate contraria praedium hujusmodi alienatum revocare tentaverit, id cum fructibus restituat, qui illud fuerilegit. Quam etiam poenam placuit accipientes clericorum contradicendi libera sit facultas. Iniquum est enim, et sacrilegii instar, unusquisque venerabili 'ecclesiae pauperum causa contulerit aut certe reliquerit, ab
Abbreviated transcription (Latin):
pb̃r dei benedictionis ꝑdit officia amit¬
tit belingue opus. ñ habr ꝯfidentiam p̃¬
dicandi. truncatus ẽ ommparte uirtu
rogo sacerdotes honor ur̃ ẽ ut danna
ꝯtagium quoddam ⁊ calamitas qͥdam¬

Expanded text:
r Dei benedictionis perdit officium, amittit linguae opus, non habet confidentiam praedicandi: truncatus est omni parte virtutrogo, o sacerdotes, honor vester est, ut damna contagium quoddam et calamitas
Abbreviated transcription (Latin):
us fatua loquitur: audio quendam
intantam erupisse uecordiam: ut
sarum: ⁊ uiduarum minister: ut suꝑ
eos tumidus se efferat: ad quoꝵ p̃ceᷤ
paulus. et nmotheus seruuc xp̃i iħu:
omnibus scĩs qui sunt philippis. cũ ep̃i.¬
Inactib apłor: adunius eccłe sacer¬
dotes: ita paulus loquitur attendi
contentiose inuna eccła plures epõs fy¬
isse ꝯtendat: audiat aliud testimoni¬
um. inquo manifestissime declatur¬
quis est sine crimine. unius uxoris uir
filios habens fideles. ñ inaccusatione
luxurie aut ñ subditos. Oportet enĩ si¬
ne crimine eẽ ep̃m quasi dei dispen¬
satorem.⁊ adtimotheum. noli neg
petrus in prima epła. pbros ꝗinuobis

Expanded text:
s fatua loquetur. audio quendam in tantam erupisse uaecordiam, ut sarum et uiduarum minister, ut super eos se tumidus efferat, ad quorum precPaulus et Timotheus, serui Christi Iesu, omnibus sin Actibus apostolorum, ad unius Ecclesiae sacerdotes ita Paulus lcontentiose in una ecclesia plures episcopos fuisse contendat, audi et aliud testimonium, in quo manifestissime comprquis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim ne crimine esse, quasi Dei dispensatorem . Et ad Timotheum: Noli neglPetrus in prima Epistola: Presbyteros
Abbreviated transcription (Latin):
sui uris eẽ cognoscerit: aliena ñ rapi¬
at. aliena ñ tangat. equalem se ceteris
faciat ⁊ sicut sinehis inministio ñ ui¬
uit: ita indispensatione ñuiuat. Cer¬
te utupẽ nosti: qui uisibiliter in hoc
mundo ius inuadit alienum: accusa
mat addominum. ⁊ exauditur axp̃o
non sedantur uniuersa. Modatio ri
dei. ac pietas: solum nrm reditum ac¬
requirit. ac nos cum p̃relonga suabo¬
nitate saluari. Si non ꝯuertimur: si
duri colli sumus. si inpeccatis usq ad
mortem illicite ꝑduramus: assidue

Expanded text:
sui juris esse cognoscit, aliena non rapiat, aliena non contingat, aequalem se ceteris faciat, et sicut sine his in ministerio non vivit, ita in dispensatione non vivat? § 8. Certe, ut ipse nosti, qui visibiliter in hoc mundo jus invadit alienum, accusatmat ad Deum, exauditur a Christo,non redduntur universa. Moderatio enim Dei ac pietas solum nostrum reditum quaerit, ac nos cupit sua longa bonitate salvari. Sed si non convertimur, si duri corde sumus, si in peccatis usque ad mortem illicite perduramus, assidue
Abbreviated transcription (Latin):
iaconus inconuentu pb̃roꝵ: int̃ro¬
gatus loquatur. alba uõ tp̃r tm̃ obla¬
tam erumpunt suꝑbiam: ut sese p¬
pbris anteponant atq inpͥmo choro
ip̃ipriores stare presumant. pbris in
sedo choro constitutis. Ergo ut subli
pages uõ calciari: Absq aplica licenti¬
a diaconibus ñꝑmittitur. sicut nec in¬
apulis uti absq eiusdem auctorita¬
te: quibus lib cł̾icis conceditur. nde

Expanded text:
aconus in conventu presbyterorum interrogatus loquatur. Alba vero tempore oblatam erumpunt superbiam, ut sese presbyteris anteponant, atque in primo choro ipsi priores stare praesumant, presbyteris in secundo choro constitutis. Ergo ut sublipagis vero calceari absque apostolici licentia diaconis non permittitur, sicut nec mappulis uti absque ejusdem auctoritate quibuslibet clericis conceditur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
minem admortem quesitum ꝓdere
prodest. ut abimmunditia corpul
mendatui. Non est mentiendum scdo
genere: quia nulu facienda ẽ inuria.
non ẽ mentiendum tertio genere:ꝙ
nuiu cum atterius iniuria estꝯsulena
dum. non est mentiendum quartoge
uinto genere quia nec ip̃a ueritas cau¬
sa placendis hominib enuntianda ẽ.
mentiendum sexto genere neq enire¬
cte testimonii ueritas procuiusq tem¬
porali cõmodo hac salute corrumpr.
ad sempit̃nam uõsalutem nullus do¬
cendus est: opituiante mendatio. Neq
septimo genere mentiendum. Non enĩ
cuiisq temporali comoditas. aut sał
tpralis ꝑficiende fidei preferenda est
nec se qsquam in recte factis nrĩs tnma¬
ctior longeq apietate remotior. Nec
octauo genere mentiendum ẽ. quian
bonis castitas animi pudicitie corpis
prefertur ⁊ inmat quod ip̃i facimus
eo quod fieri sinimus: nobis dãpnabi¬
uus e. Inhis autem octo generib tanto
quisq minus peccat cum mentitur. ꝗ¬

Expanded text:
minem ad mortem quaesitum prodere,minem ad mortem quaesitum prodere,prodest, ut ab immunditia corporali mendacii. Non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est injuria. Non est mentiendum nulli cum alterius injuria consulendum est. Non est mentiendum in quarto gequinto genere, quia si nec ipsa veritas cupiditate placendi hominibus enuntianda est, mentiendum sexto genere. Neque enim recte testimonii veritas pro cujus temporali commodo ac salute corrumpitur! Ad sempiternam vero salutem nullus deducendus est opitulante mendacio. Neque septimo genere mentiendum est; non enim cujusque commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est, nec se quisquam in recte factis nostris tam marior longeque a pietate remotior. Nec octavo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi, pudicitiae corporis praefertur, et in malis id quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus nobis damnabilius est. In his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, q
Abbreviated transcription (Latin):
omiu mendatio intelligendũ est. Sũt
enum q̃dam mendatia in quib ꝯ sisit a¬
iqua culpa: ñ tñ dampnabilia sunt. im¬
mo tanquam non mendatia habenda
sunt.Sunt et alia mendatia. q̃s grauio¬
ris culpe dequib intelugitur ꝑdes os̃
qui locuntur mendacium. Vt autem
appareat: q̃ mendatia sint uenialia. q̃
dampnabilia: distinguendum ẽ quot
sint genera mendatui. Dequibus au¬
rium est capitale mendatium ⁊ lon¬
ge fugiendum. quod fit in doctrina
religionis: ad quod mendacium nui:
u prosit. et obsit alicui. Tertium quod
prodest alteri: itaut obeat alteri qͣuis
ñ adimmunditiam obsit corꝑalem Q¬
uartum sola mentiendi fallendiq ubi¬
dine: quod minus mendatium ẽ. Qmĩ
quod fit placendi cupiditate desuaui
colloquio.his omnib penitus euitatis
atq reiectis. sequitur sertum genus.
ut siquispiam pecuniam alicuius iu¬
ste toliendam sciens ubi sit nescire se
mentiatur. Septimus quod et nulliob¬
est ꝯ prodest alicui uelut si nolens ho

Expanded text:
 mendacio intelligendum est. Sunt enim quaedam mendacia, in quibus etsi sit aliqua culpa, non tamen damnabilia sunt, imo tanquam non mendacia habenda sunt. Sunt et alia mendacia, quae sunt gravioris culpae, de quibus intelligitur: Perdes omnes, qui loquuntur mendacium. § 1. Ut autem appareat, quae mendacia sint venialia, et quae damnabilia, distinguendum est, quot sint genera mendacii. De quibus AuPrimum est capitale mendacium et longe fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod mendacium nullanulli prosit et obsit alicui. Tertium quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, sola mentiendi fallendique libidine quod mirum est mendacium. Quintum, quod fit placendi cupiditate de suavi eloquio, his omnibus penitus evitatis atque rejectis. Sequitur sextum genus, ut si quis piam, pecuniam alicujus injuste tollendam sciens ubi sit nescire se mentiatur. Septimum, quod et nulli obest et prodest alicui, velut si, nolens h
Abbreviated transcription (Latin):
dum .st. quod iusiurandum hos hat
comites. ueritatem. iudicium. atq iu¬
stitiam.Si ista defuerint. nequaquã iu
sum iurat: mentitur. Mertiendo autem
iurare: nichil est aliud quam peierare.
cum ergo omnes qui locuntur menda¬
tium ꝑendi sint iuxta iliud psalmiste.
perdes om̃s qui locuntur mendatium.
multomagis dampnabiles sunt. quim̃

Expanded text:
st, quod jusjurandum hos habeat comites, veritatem, judicium atque justitiam. Si ista defuerint, nequaquam erisum jurat mentitur. Mentiendo autem jurare nihil aliud est quam pejerare. Quum ergo omnes, qui loquuntur mendacium, perdendi sint, juxta illud Psalmistae: Perdes omnes, qui loquuntur mendacium, multo mag
Abbreviated transcription (Latin):
creuit: precib ppłi prouocatus ñ fecit.n
nec tñꝑiurn reus arguitur: quia qͣnir
inipofuit: quod iurauit impleuit. dum
sententiam mortis infilium dedit: quã
constaret. ante diffinitiuam tñsententiã
ut supra monstratum ẽ: nullisuorũ di
corum a beo liceret discedere. Constat gͦ
illicitum ẽẽ quod archidiacorus utram̃to

Expanded text:
decrevit, precibus populi revocatus non fecit. decrevit, precibus populi revocatus non fecit. Nec tamen perjurii reus arguitur, quia, quantum in ipso fuit, quod juravit implevit, dum sententiam mortis in filium dedit, quam constaret, ante diffinitivam tamen sententiam, ut supra monstratum est, nulli clericorum suorum ab eo liceret discedere. Constat ergo illicitum esse quod archidiaconus juramento
Abbreviated transcription (Latin):
ut expremissis colligitur: imitatio opis
origini carnis. Veracit ergo ñ mendacits
Denedictionem sibi debitam accepit. ña
gitur. ⁊ si falsum iurauit: tñ quia ut fy¬
pradictum est: reamunguam nfacrtnͥ
reamens nequaquam periurii reus ha¬
betur. Probatur⁊̃ hoc exemplo saulis
qui cumeẽt incastris pugnaturus ꝯtra
philisteos: iurauit se interfecturũ ꝗcũq
ante solis occasum comedet. Ionathas au¬
tem filius eius ñ audito regis iuram̃to.
cum pugnando magnamꝰ ostium stra¬
gem de diss.⁊ salutem feciss misrł fa
tͣtie aborans. uidit fauum melus. quẽ¬
regia uirga quamgestabat in manu hss
accepit. et comedit: statmq oculi quos
re neci s precb ⁊ piappłi supplicatioe
placatus: mortis reuocauit sententiaro
ne int̃ficeretur ille ꝑquem salus dataes¬
set misrł.⁊ quo pugnante demanib o¬
stium ppłs ille ẽ libatu s. Ecce saul faiso
urrauit quia quod iurando se facturu̾s

Expanded text:
ut ex praemissis colligitur, imitatio operis ut ex praemissis colligitur, imitatio operis origini carnis. Veraciter ergo, non mendaciter, benedictionem sibi debitam accepit, non gitur, etsi falsum juravit, tamen quia, ut supra dictum est, ream linguam non facit nisi rea mens, nequaquam reus perjurii habetur. Probatur hoc etiam exemplo Saulis, qui, quum esset pugnaturus contra Philistaeos, juravit se interfecturum quicunque ante solis occasum comederet. Jonathas autem filius ejus, non audito regis juramento, quum pugnando magnam hostium stragem dedisset, et salutem fecisset in Israel, fame laborans vidit favum mellis, queregia virga, quam gestabat in manibus, accepit et comedit statimque oculi, quos re neci; sed precibus et pia populi supplicatione placatus mortis revocavit sententiam, ne interficeretur ille, per quem salus dataet quo pugnante de manibus hostium populus ille liberatus fuerat. Ecce Saul falsum juravit, quia quod jurejurando se facturum
Abbreviated transcription (Latin):
mogeniturȩ. illo uendente eite adeun
esau. ñ nascendo ut diximus. siempnio¬
ne primogerutorum. de ñ primogenito
inprimogenitum transeundo. sicut et
ipse esauprimogenita uendendo. depri¬
mogenito ñ primogenitus fierimerutt.
Sueet iudei cum esserit filii habrahe car¬
ne quia ñ fuerint filii eius imitatione
ndputantur interfilios habrahe. sea
nascendo. sed imitando Vñ adomino
audire meruerunt. Si fiui estis habrae
ꝯpera habrahe facite. Nunc autemq̃ri¬
tis me int̃ficere hominem. qui ueritatẽ
locutus sum uobis. noc nabra ham nife
uit. Vos ex patre diabolo estis: ⁊ desidena
patris ur̃i facere uultis. Ecconpa gentile
cum scm originem carnis ab nabraham
cent alieni tn imitatione fidei ⁊ iustitie
romanis ait. Otu iudee sicircumcida¬
rris: nec legem eius obserues circũcisio
otua preputium facta ẽ. Quomõ p̃
putium si iustitias legis custodiat. an
circuncisione reputatur. prefertur gͦ

Expanded text:
imogeniturae, illo vendente, rite adeundimogeniturae, illo vendente, rite adeundEsau, non nascendo, ut diximus, sed emptione primogeniturae, de non primogenito in primogenitum transeundo, sicut et ipse Esau primogenita vendendo de primogenito non primogenitus fieri meruit. Sic et Judaei, quum essent filii Abrahae carne, quia non fuerunt filii ejus imitatione, non deputantur iscendo, sed imitando. Unde a Domino audire meruerunt: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite; nunc autem quaeritis me interficere, hominem, qui veritatem loco estis, et desideria patris vestri facere vultis. §. 1. Econtra gentiles, quum secundum originem carnis ab Abraham essent alieni, tamen imitatione fidei et justitiae Romanis ait: O tu Judaee, si circumcidaris, nec legem observes, circumcisio tua praeputium facta est, quomodo et praeputium, si justitias legis custodiat, in circumcisionem reputatur. Praefertur ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtemporiliuita alicuius cum habraã
descendens inegyptum rogauit sara
ut sororem eius se ẽẽ mentiretur dicens.
ẽ: ⁊ interficient me: et te refuabunt.
dicergo obseero te.quod soror mea sis:
ut ben̾e sit michi ꝓpt̃ te ⁊uuat aĩa me¬
a obgrãm tui. S⁊ habraham ñ menda¬
tium dici. sed uerum taceri uoluit.
modohabra ham excuretur demenda¬
tio: qui saram sororem suam eẽ dixit.
ueritur cur patriarcha mentiri uoluĩ.
ut diceret sororem suam: ⁊ ñ potius deo
uoluit celari: ñmendatium dici. Sorqͣ
enim dr̃ quia filia frĩs erat: ⁊n hoc ost¬
enditur. quod nemo deb temptare dm̃
suum. dum hab quid rationabili consi¬
uo faciat. Fecit quod potuit: quod nõ
potuit deo comisit inquem sꝑauit. nec
eum fides aut spes fefellit. Si autem int̃¬
nocuit. nec tñ reprehenditure Eicomer¬
datur. Sedia cob dicendo se et esau pri¬
mogenitum ñ est mentitis ñcrum dixu
seese primogenitum nascendo siuis pͥ¬

Expanded text:
pro temporali vita alicujus, quum Abraham descendens in Aegyptum rogaverit Saram, ut sororem ejus se esse mentiretur, dicens:est, et interficient me, et te reservabunt. Dic ergo, obsecro te, quod soror mea sis, ut bene sit mihi propter te, et vivat anima mea ob gratiam tui. Sed Abraham non mendacium dici, sed verum taceri voluit. modo Abraham excusetur a mendacio qui Saram sororem suam esse dixit. Quaeritur, cur Patriarcha mentiri voluit, ut diceret Saram sororem suam, et non potius Deo  veritatem voluit celari, non mendacium dici. Soror enim dicitur, quia filia fratris erat. Et in hoc ostenditur, quod nemo debet tentare Deum suum, dum habet quod rationabili consilio faciat. Fecit quod potuit: quod non potuit Deo commisit, in quem speravit, nec eum fides aut spes fefellit. Si autem intenocuit, nec tamen reprehenditur, sed commendatur. Sed Jacob dicendo se esse Esau primogenitum, non est mentitus. Non enim dixit se esse primogenitum nascendo, sed jus pr
Abbreviated transcription (Latin):
i aliquid forte nos incautis iura titur:¬
re contigerit: quod obseruatum peiorẽ
ori consilio mutandum nouerimus ac
magis necessitate instante peierandum
nobis.quam prouitando ꝑiurio inaliud
cͥmen grauius eẽ diuertendum. Denio
iurauit dauid ꝑdominum occide nabal
uirum stultum et impium. atq oĩa q̃ ad
cum ꝑtinebant demoliri. si adprimam ĩ¬
t̃cessionem abigail femine prudentis:
mon remisitminas. reuocauit ensem inu
uaginam.neq aliquid culpe se protali
ꝑ iurio contraxisse doluit. Item.¬

Expanded text:
id forte nos incautius jurasse contiori conmagis instante necessitate peierandum nobis, quam pro vitando periurio in aliud crimen gravius esse divertendum. Denique iuravit David per Deum occidere Nabal virum stultum et impium, atque omnia que ad eum pertinebant demolire, sed ad primam intercessionem Abigail femine prudentis mox remisit minas, revocavit ensem in vaginam, neque aliquid culpe se pro tali periurio contraxisse doluit. Item
Abbreviated transcription (Latin):
mentorum gestis quod deus amittere¬
uertat: a quibuslib illicita ut nbora
extitiss ꝯditio allegata q aut gerere.
nigulare animam patris: aut gerere cõ
peueretur stuprum sacratissime aurg.¬
nis nunquid ñ tolerabilius ẽet stulte
promissionis uota reicere. quam ꝑiru¬
tilum promissorum custodiam exor¬
tendam criminum impłe mensuram.¬
stetiam contraofficium non nunquã
Daptiste quisic incipit. cum scm̃ euan¬
glium legeretur pictas fuit quod dd
nabal sicut iurauerat non occulit:
uoddaud iuram̃tum ꝑsanguinis effi¬
sionem impleuit: maior pietas fuit. u¬
deo pium nominem ⁊ scm̃ inuiratiõe
temeraram incecidisse.⁊ maluisse ñ fa¬
cere quod iurauerat: quam iurationem
suam homini: fuso sanguine implere.
urauit dauid temere: si ñ impleuitus¬
rationem maiori pictate. Eccẽ dauo sẽ¬
iuramento quidem astrictus. non fu¬
dit sanguinem hominis. sed cum fals
iurasse negare quis poterit: Deduob
it illud incomparatione peioris. nam ꝑ

Expanded text:
entorum gestis, quod deus avertat, a quibuslibet illicita, vel non bona extitisset conditio allegata, que aut iugulare anipelleret stuprum sacratissimae virginis, nunquid tolerabilius esset stultae promissionis ejicere vota, quam inutilium promissorum custodia, exhorrendam criminum implere mensurametiam contra officium nonnunquam sBaptistae, qui sic incipit: « Quum sanctum evangelium legeretur: C. III. Pietas fuit, quod David Nabal, sicut juraverat, non occiderit. Quod David juramentum per sanguinis effusionem non implevit, major pietas fuit. Videotemerariam cecidisse, et maluisse non facere quod juraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere . Juravit David temere, sed non implevit jurationem majori pietate. Ecce David suramento quidem astrictus, non sanguinem hominis fudit, sed eum falsum jurare negare quis poterit? De duobus it illud in comparatione prioris. Nam per
Abbreviated transcription (Latin):
filio. et infra. Non initias inꝗt manum
ctum tuum inquisiui. ñ factum exegi.
temptaui mentem tuam: siꝯ̃ fiio dile¬
ctissimo ñ parceres ꝓpt̾ me: ñ aufero
quem largitus sum. ñ habenti. I temier̃
Simulatio utius est: et intemporeass
xẽplum qui ñ potuiss int̃ficere sacer¬
dotes baal.nisi fincxiss seuelle y dobũ
ucis ego seruiam ei inmultis. dauid qn
mutauit faciem suam coram abimelech
et dimisit eum ⁊ abuit. Necminus quãuis
iustos homines: tñ aliqua simulare pro
tempore obsuam ⁊ aliorum salutẽ. cũm
ipe dominus nr̃ iħs xp̃o ñ haberes pecca¬
tum: nec carnem peccatisimulationem
peccatricis carnis assumpsit: ut ꝯdem¬
pnans incarne peccatum: nos inse face¬
ret iustitiam dei. ¶ Ecce quȩ mendati

Expanded text:
filio. Et infra: Non injicias, inquit, manum filio. Et infra: Non injicias, inquit, manum t infra: Affectum tuum inquisivi, non factum exegi; tentavi mentem tuam, si etiam filio dilectissimo non parceres propter me. Non aufero eo, quem largitus sum non habent. C. XXI. Simulatio utilis est et in tempore assxemplum, qui, quum non potuisset interficere sacerdotes Baal, nisi se finxisset velle idolum ucis, ego serviam ei in multis. Et David, quando mutavit faciem suam coram Abet dimisit eum, et abiit . Nec mirum, quamvis justos homines, tamen aliqua simulare pro tempore, ob suam et aliorum salutem, cum et ipse Dominus noster non habens peccatum, nec carnem peccati, simulationem peccatricis carnis assumpserit, ut condemnans in carne peccatum, nos in se faceret justitiam Dei. Legerat uti
Abbreviated transcription (Latin):
tientib scriptum ẽ: quod edificaũ eis
tii culpa mereatur. Nam benignita
tis earum merces que eis ineternia po¬
tuit uita retribui: premissa culpa mẽ¬
datui. interrena est recompensatiõe
ad pueros silos sedete hic cum asina.e¬
go ⁊ puer illuc usq proꝑantes ꝑtran¬
sibimus. ⁊ cum adorauerimus reutem
aduos. uiei aliud se facturum delibar
lato filio.si dominus ꝑos eius locutus ẽ
quod parabat. Captiose autem loque¬
batur cum seruulis. ne cognito negotio
aut impediret eum aliquid aut gemi
eri quodi tñ fieri nolumus: s exꝑimtũ¬
obedientie querimus sicut habraam
a deo temptatus legitur: cum uissꝰ
ẽ immolaret filium. quem dominus
nolebat abeo occidi. Vñ in eod̾.⁊. id̾am
brosius.non enim uolebat deus filiũ¬
suum immolari apatre. nec implerimi
nus hoc uolebat: qui ouem profilio ĩ¬
molandam obtulit: s temptabat af¬
fectum patris si dei precepta p̃ferret

Expanded text:
tientibus scriptum est: Quia aedificavit eis tientibus scriptum est: Quia aedificavit eis cii culpa mereatur; nam benignittis earum merces, quae eis in aeterna potuit vita retribui, praemissa culpa mendacii in terrenam est recompensationemad pueros suos ait: Sedete hic cum asino; ego et puer illuc usque pertransibimus, et, quum adoraverimus, revertemur ad vos; licet aliud se facturum deliberaret, lato filio. Sed Dominus per os ejus locutus est quod parabat. Captiose autem loquebatur cum servulis, ne cognito negotio aut impediret aliquis, aut gemitieri, quod tamen fieri nolumus, sed experimeobedientiae quaerimus, sicut Abraham a Deo tentatus legitur, quum jussus est immolare filium, quem Dominus nolebat ab eo occidi. Unde in eodem libro idem Ambrosius: Non enim volebat Deus immolari a patre filium, nec impleri hoc munus volebat, qui ovem pro filio immolandam obtulit, sed tentabat affectum patris, si Dei praecepta praeferret
Abbreviated transcription (Latin):
suns ioseph nesciebatis: quia ñ est ma¬
ugurio.homo qua liel ego. dehoc au¬
gurio ⁊̃ mandauit eis dicendum p
hominem quid sibi uelit queri solet.
aut quia non serio. si ioco dictũ est.
ut exitus docuit: ñ ẽ habendum m̃¬
dacium. Mendatia enim amendaci¬
bus serio aguntur: ñioco. cum aut̃¬
tantur mendatia. ¶t et inueter
testamento multa precipiebantur
quorum exemplis hodie utiñ licet.
uult suum tuerimendatium. quiami¬
nus illic obusdam fortasse nocuerit. dicã
necesse ẽ.rerum alienarum raptum. dicđ̃
retributionem in iurie. q̃ infirmis illic
concessa sunt sibi nocere ñposse: Quȩ oĩa
cunctis liquent. quanta anmadũsionẽ
ueritas sequatur quȩ nobis iam signifi¬
cationis suȩ umbra post posita inue¬
racarne declarãtus. Idem. Oostetrt¬
quantomagis nec facile abstergit. c
mater bonioꝑis pietas ip̃a comitatuł.
nonnulli uõ obstetricum faliacico¬
nantur asserere hoc mendatui genus
ñ ẽẽ peccatum. maxime quia ilsis mẽ¬

Expanded text:
s Joseph : Nesciebatis quia non est in augurio homo qualis ego? De quo augurio etiam mandavit eis dicendum per hominem suum: quid sibi velit quaeri solet, an quia non serio sed joco dictum est, ut exitus docuit, non est habendum mendacium. Mendacia enim a mendacibus serio aguntur, non joco. Cum auttantur mendacia. Gratian. Sed in vetere testamento multa permittebantur, quorum exemplis hodie uti non licetamentum vult suum tueri mendacium, quia minus illic quibusdam fortasse nocuerit, dicat necesse est, rerum alienarum raptum et retributionem injuriae, quae infirmis illic concessa sunt, sibi nocere non posse. Quae omnia cunctis liquet quanta animadversione veritas insequitur, quae nobis jam significationis suae umbra postposita in vera carne declaratur. C. XX. Obstetriquanto magis haec facillime abstergitur, quam mater boni operis pietas ipsa comitatur? Nonnulli ex obstetricum fallacia conantur asserere hoc mendacii genus non esse peccatum, maxime quod illis men
Abbreviated transcription (Latin):
uere mentiri. Sedqm̃ aliud ẽ mentiri.
aliud est uerum occultare. siꝗdem ali¬
ud est falsum dicere. aluid uerum ta¬
cere. ut siquis forte ñuelit adistãmõ¬
ẽẽ debet uerum occultare. ñ falsum cb¬
cere: ut neq prodat: neq mentiatur. n¬
nec occidat ammam suam procorꝑeal

Expanded text:
bere mentiri, quoniam aliud est mentiri, aliud est verum occultare; siquidem aliud est falsum dicere, aliud verum tacere; ut si quis forte vel ad istamesse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat, neque mentiatur, ne occidat animam suam pro corpore
Abbreviated transcription (Latin):
minum salute quod pot̾ cum autẽ ad
lere. insi peccando ñ posset: iam seen¬
stu⁊ ñ habere quid faciat: qmid re¬
liquum eẽ ꝓspexerit. quod recte faen.
fuge. nec casu nec studio loquaris fal¬
sumt nec ut prestes mentiri studeas m
nec quelibi faliacia uitam alieuius
defendas: caue mendatium in omnib:¬

Expanded text:
minum salute quod potest. Quum autemlere nisi peccando non possit, jam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit, quod recte faciatfuge, nec casu, nec studio loquaris falsum, nec, ut praestes, mentiri studeas, nec qualibet fallacia vitam alicujus defendas. Cave mendacium in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
e. quia retini ñ nulla beriiuolentiam.
iuud autem quod ñnab duplercor.
nec mendatium ꝗdem dicendum est.
Nerbigratia. tanquam si cui gladium
comencdetur.⁊ ꝓmitrit se rediturũ. cum
ule qui cõmendauit poposcerit. si fõte
gladium suum repetat furens: manife¬
stum est ñ eẽ reddendum. ne uł se oc¬
cidat ut auos: donec ei sanitas restity¬
atur hic ideo ñ hab duplex cor. q ille
cui comendatus ẽ gladiuis cum ꝓmit¬
tebat se redaiturum poscent. ñ cogisa¬
bat furentem posse repetere. Manife¬
stum ẽ. ñ ẽẽ culpaldum aliqñuerũ
tacere: falsum autem dicere ñ est sc̃iꝰ¬

Expanded text:
 quia retinet nonnullam benevolentiam. Illud vero quod non habet duplex cor, nec mendacium quidem dicendum est: tanquam verbi gratia, si cui gladius commendetur, et promittat se redditurum cum ille qui commendavit poposcerit: si forte gladium suum repetat furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hoc ideo non habet duplex cor, quia ille cui commodatus est gladius, cum promittebat se redditurum poscenti, non cogitabat furentem posse repetere. Manifestum est non esse culpandum aliquando verum tacere, falsum autem dicere non i
Abbreviated transcription (Latin):
eruoluntate. quam quod ex temeritate
uel infumitate procedit. a uaqundontig
contingit falli: uel nullum uel minim̃
ẽẽ peccatum. aliqñ exip̃arum rerum uu¬
ri ꝯsideratione minus eẽ fallere. quam
re .i. aliud ꝓalio putare. añest arbitrin¬
dum eẽ peccatum aut si est minimũ ẽẽ
atꝙ leuissimum. In eod Inhis quȩ ad
ficem ꝑtinent. grauius est faui quã
tione rerum ꝗ̃dicuntur. tm̃interest.ꝗ
a siuie quisq fallatur. siue mentiatur
ut cumq falli quam mentiri minus ẽ
malum quantũ ꝑtim ad hominis uo¬
uuntatem. tam longe tollabilius ẽ ĩ
his q̃ areligione se uncta s̃ mentiri. ꝗͣi¬

Expanded text:
ex voluntate, quam quod ex temeritate ex voluntate, quam quod ex temeritate vel infirmitate procedit: aliquando contingit falli vel nullum, vel minimum esse peccatum, aliquando ex ipsa rerum varia consideratione minus esse fallere quam fid est aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum, aut si est, minimum esse atque levissimum. C. VII. In his quae ad fidem pertinent, gravius est falli quam tione rerum, quae dicuntur, tantum interest, quia, sive quis fallatur sive mentiatur, utcunque falli quam mentiri minus est malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius est in his, quae a religione sejuncta sunt, mentiri,
Abbreviated transcription (Latin):
absit fefellisse credendus ẽ. aut sibi ex¬
titisse ꝯtrarius. qm̃cum adhispanos se
se ꝓmisiss iturum. dispositione diuina
maiorib occupatus ẽ causis. impte ñ po¬
tuit quod promifit. Quantũ enim ipiũ
uoluntatis int̾fuit. hoc ꝓnuntiauit. qd
reuera uoluiss efficere. Quantũ addi¬
uini secreta consilii. quȩ ut hẽo q̃ oĩa nõ
potuit. lic spũ dei plenus: agnoscere su¬
ꝑna pret̾misit dispositione p̾reuentus.
nec quia beatus petrus apłs paffectu ddi¬
uine reuerentie ip̃idomino respondit ñ
iauabis michi pecles ineternum: fefelui¬
ne uoluntati cesserit. ⁊ quod se dirãt ñ
ẽẽ facturum. causis astrictus humane sa¬
uitis passus est prona uoluntate faciẽ
quiscit falsum ee quod iurat. Est em̃ me¬
datium ut aug̃ ait. falsa significatio cũ
uoluntate fauendi. S cum falle semꝑ sit
uoluntatis falli autem: uł infirmitatis
ł demeritatis grauiu autem fit.quod

Expanded text:
absit, fefellisse credendus est aut sibi exabsit, fefellisse credendus est aut sibi extitisse contrarius, quoniam cum se ad Spanias promisisset iturum, dispositione diuina maioribus occupatus ex causis implere non potuit quod promisit. quantum enim ipsius uoluntatis interfuit, hoc pronuntiauit quod re uera uoluisset efficere; quantum ad diuini secreta consilii, quae ut homo omnia non potuit licet spiritu dei plenus agnoscere, superna praetermisit dispositione praeuentus. nec quia beatus Petrus apostolus pro affectu diuinae reuerentiae ipsi domino respondit: non lauabis mihi pedes in aeternum, fefellinae voluntati cesserit, et quod se dixerat non esse facturum, causis adstrictus humanae salutis, passus est prona voluntate faciendqui scit falsum esse quod jurat. Est enim mendacium ut Augustinus ait falsa significatio vocis cum voluntate fallendi. § 1. Sed quum fallere semper sit voluntatis, falli autem vel infirmitatis, vel temeritatis, gravius autem sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
coltitur. ñ sentit incomadum. nec ideo tale
furtum quisquam dixit ẽẽ peccatum ñ¬
ẽẽ. Et infra. nemo mentiens iudicandus
est. qui dicit falsum. quod putat uerũ
quia quantum in ip̃o est. ñ faluit ip̃e. se
fallitur. nonitaq mendatii. sed aliqnte
meritatis arguendus est. qui falsa inca¬
utis credit. ac proueris habet. Potuiꝰq
eccontrario quantum in ip̃o est. ille m̃ti
tur qui dicit uerum. quod putat falsũ.
quantum gum ad animum eius attiner
quia ñ quod senitit hoc dicit. ñ uerũ dic̃
quamuis uerum eẽ inueniatur eẽ quod
dicit. Nec ullomõ uber est amendacio¬
qui ore nesciens uerum ioquitur sciens
autẽ uoluntate mentitur. non ꝯsidatis
itaq rebus ip̃is. d̾quibus aliquid dr̃ set
sola intentione dicentis melior est. qui
nesciens falsum dicit. qm̃ id uerum put.
quam qui timendi animum sciens gert
nesciens uerum eẽ quod dicit. Item
eatus paulus apłs ñ ideo qđ diñhabet.

Expanded text:
tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum § 3. Nemo mentiens judicandus est qui dicit falsum quod putat verum, quoniam, quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est qui falsa incautus credit ac pro veris habet, potiusque e contrario, quantum in ipso est, mentitur ille, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit, hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ullo qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille eatus Paulus: apostolus non ideo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
int̃rogas hominem.⁊dicit pluisse.⁊ adne¬
gotium ip̃ius competit: ut dicat plu¬
admodum uerbum procedat exaĩo.
ream linguam ñ facit nisi rea mens.¬
eẽ falsum. quod iurauit uerum. nec temẽ
ut negligent̃ sed cum magna diligenta
uidebatur sibi deprehendasse uerum. qd
iurauit falsum ꝑiurii reus nequaquã ẽ u¬
dicandus. Item quod dicitur qui falsum
uarat mentitur. ñ uniũsalit̾ Hoc intelligi
dicit: sicut nec omnis quimentitur falsu
s autem qui mentitur: contra id quoda
ramo sentit loquitur. uoluntate falen¬
di. Et utiq uerba ꝓpt̾ ea sunt instituta
ut eis quisq in alterius notitiam cogitatio¬
nes suas proferat. Uerbis ergo uti adfal¬
tatiam. ñ ad quod sunt instituta pecca¬
tum est. nec eo ullum menlatium putã¬
dum est nonẽẽ peccatum quia possumu
alicui aliqñ prodẽe mentiendo. possu¬
mus enimet furando sipauper cũ ipalã
datur. sentit commodum⁊ diues cuiclã

Expanded text:
interrogas hominem, et putat pluisse, et ad neinterrogas hominem, et putat pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat Pluemadmodum verbum procedat ex animo, ream linguam non facit, nisi rea mensenim falsum esse quod juravit esse verum, nec temere vel negligenter, sed cum magna diligentia videbatur sibi deprehendisse verum quod juravit falsum, perjurii reus nequaquam est judicandus. Item, quod dicitur, qui falsum jurat mentitur, non universaliter hoc intelligi itur, sicut nec omnis, qui mentitur, falsum Is autem, qui mentitur, contra id, quod nimo sentit loquitur voluntate fallendi. Et utique verba propterea sunt instituta, ed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam