comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius hora foris nir dei rediens:
tegumẽta manũ reqͥrit. Cũq
om̃s inter se inquirerent quis
abstulisset uir sanctus ait nul¬
lum alium ẽẽ qui sine cõmea¬
tu aliquid attingere p̾supsis¬
sct: nisi alitem qui a noe di¬
missus ad archam nõ remeas¬
set. Addidit qr se nullo modo
suos pullos aliturum: si rapa
lat male sublatum furtum
rostro reportans. nec se penni¬
gera conatur eripere fuga. sed
mitis ante õium conspectitm¬
sue oblitus ferdatatis ultio¬
nem expectat. Quem uir sc̃s
abire imperat. Omira eterni
uidicis uirtus. qui tanta su¬
is famulis prestat beneficia. ut
non solum hominũ honorib
sed eciam auium obediencia da¬
rescant.

Expanded text:
nis hora, foris vir Dei rediens, nis hora, foris vir Dei rediens, tegumenta manuum requirit. Cumque omnes inter se conquererent, qui abstulisset, vir sanctus ait, nullum alium esse, qui sine comeatu aliquid adtingere presumpsisset, nisi alitem, qui a Noe dimissus, ad arcam non remeavisset; addiditque se nullo modo suos pullos aliturum, si rapaclat, male sublatum furtum rostro reportat nec se pennigera conatur eripere fuga, sed mitis ante omnium conspectum, oblitus ferocitatis, ultionem expectat, quem vir sanctus abire imperat. O mira aeterni iudicis virtus! qui tanta suis famulis prestat, ut non solum hominum honoribus, sed etiam avium oboedientia claresca
Abbreviated transcription (Latin):
ł insupradicto cenobio
lurduio tale quiddam uice a¬
lia simile gessit. Rami quidã
presbitꝰ ex parrochiants prĩs
baboleni qui nunc bobiensi ce¬
nobio preest. Winiocꝰ nõie ad
bratum columbanũ uenit. erat¬
q ille in saltu cum fratrib ob
lignorum oportunitates pa
randas. Cumq supradut
w̾imocus uenisset. mirans¬
ꝙ aspiceret quanta i trun¬
cum querci cuneis arteq ꝑ¬
tirent: elapsus etrunco cune¬
us. medium eius frontem
seauiit. ac uenaꝵ profluas
sanguinis undas produxit.
uidensq columbanus detec¬
to osse sanguinẽ fluentẽ: stã¬
tim ad tercam orans cornuit.
stontem sanũ reddidit. ita ut
urc cicatricis uestiguim re¬
maneret.
liaq ince cum ad cibum
manuum que galliguantos
uocant quos pr̃o operis labo¬
re solitus erat habere super la¬
pidem qui ante fores erat re¬
fectorii deposuit. Moxq quiete
reddita cornus ales rapar ad¬
uolauit. unũq ex eis rostro fe¬
rens abstulit. ꝑacta refectio¬

Expanded text:
t in supradicto caenubio t in supradicto caenubio Luxovio tale quiddam vice alia simile gessit. Nam quidam presbiter ex parrochianis, pater Boboleni, qui nunc Ebobiensi cenubio praeest, Winiocus nomine ad beatum Columbanum venit; eratque ille in saltum cum fratribus ob lignorum oportrandas. Cumque supradictus Winnocus venisset, miransque aspiceret quanta vi truncum quercus cuneis arieteque partirent, elapsus e trunco cuneus mediam frontem secavit, ac venarum profluas sanguinis undas produxit. Vidensque vir Dei Columbanus detecto osse sanguinem fluentem, statim in terram orans ruit, m sanum reddidit, ut vix cicatricis vestigium remaneret. Aliaque vice cum ad cibum manuum, quos Galli wantos vocant, quos ad operis labore solitus erat habere, supra lapidem qui ante fores refecturii erat deposuit; moxque, quiete reddita, corvus alis rapax advolavit, unumque ex eis rostro ferens, abstulit. Peracta refectio
Abbreviated transcription (Latin):
presentis uite contempnentes¬
dei cultum anhelarent
inserere que parua homi¬
nib uideantur: erit obtrecta¬
toꝵ latratib patens. condito¬
ns tamen largitio. eque in
minimis et in magnis mise¬
ncorditer aspirat. nec differt
in modicis aurem pietatis
acrõmodare. sicut in maximis
uota petentis exandire. Qua¬
dam et enĩ die cum uir egregi¬
us columbanus ad p̾cidendã
messem cum fratrib penes
calmen quam bantantiam
uocant uenisset. et blando a¬
liquomodo austro flante. fal¬
ce segetem secarent: euenit
udegisillũ alonge cernens:
miperat. ut cum sodalib cep¬
tum opus ꝑficiat. At ille rei
geste quisam ꝓunt. Celer ille
ad ip̃m ꝓperatꝰ: digitum q iui¬
tum saluia pristine statim
sanitati reddit: iperat q ut
cicius ad ceptum opus iures
augrat. Cepit cum gaudio
geminare laborem acp̾ cct̾is
ad p̾cidendam stipulã ubenus
urgere. qui dudum de p̾ciso di¬
gito animũ in crori subdebat.
Hec nobis ip̃e theudegisulius
narrauit digitumq monstra¬

Expanded text:
praesentis vitae contemnentesDei cultum anhelarent. nitimur quae parva hominibus videantur, erit obtrectatorum latratibus patens Conditoris largitio, qui aeque in minimis ut in magnis misericorditer aspirat: nec differt in modicis aurem pietatis accommodare, sicut in maximis vota petentis. Quadam etenim die cum vir egregius Columbanus ad precidendam messem cum fratribus poenes calmen quam Baniaritiam vocant venisset et, blando commodoque austro flante, falce segetem secarent, evenit,udegisilum a longe cernens, imperat, ut cum sodalibus coeptum opus perficiat. At ille rei gestae causam promit. Celer ille ad ipsum properat digitumque inlitum salivo pristine statim sospitati reddit; imperat, ut celer ad coeptum opus vires augeat. Coepit cum gaudio geminare laborem ac pre ceteris ad praecidendam stipulam uberius urguere, qui dudum de preciso membro animum meroris subderat. Haec nobis ipse Theudegisilus narravit digitumque monstra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊unc illa ait. angelum dei ha¬
beo amatorẽ qui nimio zelo cu¬
scodit corpus meum. Hic si
uel leniter sencierit qd̃ tu me pol¬
luto amore contingas. statimi¬
et amittes florem gratissime
batamq custodias: ita te quoq
diliget sicut et me. et ostendet
angelum. et si ꝓluuerd qđ u̾e
angelus dei sit: faciam que
hortaris. Si autem uirum al¬
ederum diligis. et te et illũ gla

Expanded text:
untiat: Angelum Dei habeo amatorem, qui nimio zelo custodit corpus meum; hic, si vel leviter senserit quod tu me polluto amore contingas, statim ciet amittes florem gratissimae am custodias, ita te quoque diliget sicut et me, et ostendet angelum et si probauero quod uere angelus sit, faciam quod hortaris. Si autem uirum alium diligis et te et
Abbreviated transcription (Latin):
O ergo in loco uiro dei cũ¬
sius cõmorante: subito
Anũ et fratrib uel obprobati¬
ter periclitari. Sed cum nulla
alimentoꝵ adẽent solamina
nisi tantum corticum et hexba
bita cordis amonitione tactũ
ut eis ex substancia sua sub¬
ueniret. qui tantam egestatẽ
ꝓ ip̃o in heremo substinerent.
Oblatis itaq iuiro dei mune¬
cum cordis humilitate p̾car
ignis urebut. ut iam non tre¬
deretur superis reddr humili
et antio corde poscenti. nolu¬
it uir sanctus denegare sola
catur. Cumq ille cum suis
or̃onem complesset: statim ea
habebat: sanituti est reddita.
Ad quam cum uir eius lar¬
gita sibi a uiro dei benedictio
dei pro ea orationi incubu

Expanded text:
o ergo in loco virum Dei cusuis commorantem, subito unum e fratribus vel ob probatipit flagellare. Sed cum nulla alimentorum solamina adessent, nisi corticum et herbarbita cordis ammonitione actum, ut eis ex sua substantia subveniret, qui tantam egestatem pro Christo in heremo sustinerent. Oblatis itaque viro Dei qucum cordis humilitate deposcm urebat, ut iam non crederetur superis reddi. Humili et anxio corde poscenti noluit vir sanctus denegare solamcatur. Cumque ille cum suis orationem conplesset, statim ea ropatulo habebat sanitati est reddita. At vero cum vir eius, largita sibi a viro Dei benedictionDei pro ea Domin
Abbreviated transcription (Latin):
nib: muroꝵ restaurat nunas
ceteras qr ad monasterii neccessi¬
tatem ꝑtinent: construere parat:
Nterea memoratus locha¬
rius uiri dei ꝓphecie effectum in
se fuisse impletum cernens: ne¬
ncrabilem enstasium qui eius
in loco luxouiense cenobium
regelnt: ad se uentre imperat.
Quem pio affamine rogat ut
sibi cum supplemento publico
legationen fungere curet. Coci¬
os q quos uellet nobilium
uiroꝵ haberet: qui sui uadimo¬
nii arbitres eẽnt qui ad beatũ
columbanũ ꝑgerent quocumq
repperissent in loco. cleganti ꝙ¬
suasu ad se uenire cum hortare¬
tur. Prexit itaq nenerabilis
discipulus: magistri uestigia
ꝓsequitus. Qui cum ad cum
deꝓmunt. Uiso ergo eustasio be
laboris reminisceret̾. cohortẽ q¬
uerat discipline abenis crudi¬
ret multoꝵ ꝙ collegio xp̃i plebe
adunart. suisq insfitutis e¬

Expanded text:
na, murorum restaurat ruinas na, murorum restaurat ruinas ceteraque, quaeque ad monasterii necessitatem pertinent, construere parat. Interea memoratus Chlotharius vir Dei prophetiae effectum in se fuisse impletum cernens, venerabilem Eusthasium, qui eius in loco Luxoviensem monasterium regebat, ad se venire imperat. Quem pio effamine rogat, ut sibi cnm supplimento publico legationem fungere curet sociosque quos vellit nobilium virorum haberet, qui sui vademonii arbitres essent: post beatum Columbanum pergerent; quocumque repperissent in loco, eleganti suasu ad se venire hortarent. Perrexit itaque venerabilis diprosecutus: qui cum ad eum depromit. Viso ergo Eustasio B. laboris reminisceretur, cohortem sciplinae habenis erudiret, multorumque collegio Christi plebem adunaret suisque institutis e
Abbreviated transcription (Latin):
locum ueterum traditio bobiũ
nũcupat. ob riuũ in eo loco hoc
cum intentione basilicam mi¬
bi semirutã repperiens prisco
decori renouans redoidit. ĩ cui
rescauratione mira dñi uctus
saxorum trabes in sabietibus
inter densa saltus locis maces
stroꝵ denegabat. Mirui ĩ mo¬
dum trabem qu̾e uix triginta
uel quadraginta homines
plano terre solo positam tra¬
here nequirent: ibi cum duo¬
ris meatus patebat uir det
accedens: suis ac suoꝵ hume¬
us ĩmane pondus imposuit.
et ubi autea pro itineris aspe
ritate libero gressu uix grade¬
rentur. onerati mox trabis põ¬
dere festini gradiebantur. ut uͥ¬
sauice qui onera ferrent acsi
ab aliis ueherentur. furmis ue¬
stigiis uelut ocio nacantes ĩ¬
rent. Uidens itaq uir dei tan¬
ti aurilii supplementũ: suos
hortatur. ut arreptum opus
leti ꝑficiant. animoq roborati eo
consistere in heremo studeant
dei in hoc noluntatis ẽẽ affir¬
mat. ⁊ectis itaq templi culmi¬

Expanded text:
locum veterum traditio Bobium locum veterum traditio Bobium nuncupabat, ob rivum in eo loco hoc cum intentione basilicam inibi semirutam reperiens, prisco decori renovans reddidit. In cujus restauratione mira Domini virtus saxorum scopula trabes ex abietibus inter densa saltus locis inaccestrorum denegarent, mirum in modum trabem quam vix triginta vel quadraginta homines plano terrae solo positam vebere non valerent, ibi cum duois meatus patebatur, vir Dei accedens, suis ac suorum humeris inmane pondus inponebat; et ubi antea prae asperitate itineris libero gressu vix graderentur, onerati mox trabium pondere festini gradiebantur, ut versa vice, qui onera ferrent, acsi ab aliis veherentur, firmis vestigiis, velut otio vagantes ovantes irent. Videns itaque vir Dei tanti auxilii supplimentum, suos hortatur, ut arreptum opus laeti perficiant, animoque roborati, eo consistere in heremo studeant; Dei in hoc voluntatis esse adfirmat. Tecta itaque templi culmi
Abbreviated transcription (Latin):
uero primo ignobilit̾ camelo
impositam hostib monstra¬
uit. postq in domitoꝵ equoꝵ
caudis mretitam misecabilit̾
uita priuauit. Cunditus ego
cadicitus deleta theoderici styr¬
pe lotharius potitus at taum
regnoꝵ solus mouarchia. Quo
facto beati columbani ꝓphecia ⁊̃
oñib impleta est: miũ intra
trienniũ cum om̃i styipe fun¬
ditus deletum alium iuolent̾
dericum factum: teraum reg
Eatus ergo columbanus
rimus deuictum a theoderico¬
tur. ubi ab agilufo langobar¬
doꝵ rege honorisice receptus est.
Qui largita optione. ut intra
ytaliam quocumq loco uo¬
luisset habitaret: ibi dei cou¬
sultu accum est. dum ille pe¬
nes medrolamiũ urbem mora¬
retur. et hereseoꝵ fraudes. io est
acciaue ꝑfidie scripturaꝵ cau¬
terio discerpere ac desecari uellet
quidam nõte iocũndris ad re¬
gem uenit. qui ei indicauit se
re: in qua uirtutes exꝑtus sic
fien loca ubertate fecunda aqͥs
irrigna piscib copiosa. Que

Expanded text:
vero primo ignobiliter camelo vero primo ignobiliter camelo inpositam hostibus girando monstravit, postque indomitorum aequorum caudis inretitam miserabiliter vitae privavit. Funditus ergo radicitusque deletam Theuderici stirpem, Chlotharius potitus est trium regnorum solus monarchiam. Quo facto, beati Columbae prophetia in omnibus impleta est, unum intra triennium cum omni stirpe funditus deletum, alium violenter clericum factum, tertium triatatum. 30. Beatus ergo Columbanus ximus, detur, ubi ab Agilulfo Langobardorum rege honorifice susceptus est, qui largita optione ut intra Italiam, quocunque in loco voluisset, habitaret, Dei consultu actum est, dum ille penes Mediolanum urbem moraretur, ut haereticorum fraudes, id est Arianae perfidiae, Scripturarum cauterio discerpere ac desecare vellet. quidam nomine Jocundus ad regem venit, qui regi indicavit se re, in qua virtutes expertus sit fieri, loca ubertate fecunda, aquis irrigua cum piscium copia, quem
Abbreviated transcription (Latin):
chagno aldo lugduni lana¬
tis pontifice qui eius et mini¬
ster et discipulis fuit cognoni¬
mus referente qui se testabat᷑
sepe uidisse cũ in heremo uel ie¬
uinto uel or̃one uacans deam¬
bularet: sepe solitum feras a¬
uesq gaudentes ubenori leti¬
cia alludere. uelud catuli solent
lam eciam quani nulgo hoĩes
squinũ uocant. sepe de ardius
arborum culminib accersitũ
manuq eius ꝑceptum suoq
collo ĩpositum sinuq suo in¬
gredientẽ ac exeuntem sepese
uidisse supradictus uir testa¬
batur:¬
orro theodericus penes
flagrantis ignis incendia
mortuus est. postquem bru¬
nechildis filium eius sigeber¬
tum in regnũ suffecit. Itaq lo¬
tharius memor ꝓphecie uirido
collecto exercitu fines regni q̃
sue ditioni debebantur recipere¬
conatur. Contra que sigebeit
cum hostium cuneis pugna¬
turus aduenit que lothacius
captum peremit. fr̃es¬
theoderia filios cum ꝓ aua bru¬
nechilde cepit puerõs. separati¬

Expanded text:
Chagnoaldum Lugduno CloaChagnoaldum Lugduno Cloade pontificem, qui eius et minister et discipulus postea fuit, cognovimus referentem, qui se testabatur sepe vidisse, cum in heremo vel ieiunio vel oratione vacans deambularet, esse sepe solitum ferasvesque gaudentes ac ludentes laetitia uberi, velut catuli solent ferusculam, quam vulgo homines exquirium vocant, sepe de arduis arborum culminibus arcessitum manuque receptum suoque collo inpositum sinuque ingredientem ac exeuntem sepe vidisse supradictus vir testabaturorro Theudericus poenesflagrantes ignis incendia mortuus est. Post quem Brunichildis filium eius Sigibertum in regnum suffecit. Itaque Chlotharius memor prophetiae viri Dei, collectu exercitu, fines regni, quae suae ditioni debebantur, conatur recipere; contra quem Sigibertus cum hostium cuneis pugnaturus advenit. Quem Chlotharius captum peremit frTheuderici filios, cum proavia Brunichilde coepit. Pueros separati
Abbreviated transcription (Latin):
sua quem ita in scã trinitate
diuidimus. ut in uno homi
ne dicimus ẽẽ ingenium me¬
moriam et intellectum. Ram
ingenio inuenimus qd non
didicinius. memoria tenemus
quod docemus. intellectu ad¬
uertimus quidqͥd uel uidere
nobis uel audire contigent

Expanded text:
s, quem ita in sancta Trinitate dividimus, ut in homine uno dicimus haberi ingenium, memoriam et intellectum. Nam ingenio invenimus quod didicimus, memoria retinemus quod docemur, intellectu advertimus quidquid nobis vel videre contigerit
Abbreviated transcription (Latin):
ticiones famuloꝵ suoꝵ quesi¬
ta dona largitur. Quem uir
sanctus sius manib receptũ
sacrauit. sacroq baptismo a¬
blutum ip̃e suscepit. donatũq
nomen imponit. matriq ad
nutriendum reddit. Qui post
in codem monasterio sapten¬
cia imbutus: uesumtionensi
pontifex prefectus. ninc usq
dram. Qui post pro amore bea¬
ti columbani ex ip̃ius regula
monasteriũ iuuiroꝵ construxit.
rum monimẽta muroꝵ. Ad¬
diditq post eum bonitatis lar¬
gitor famuli sui ꝓmissũ aliũ
filium nõre ramelenũ. qui
nobilitate et sapiencia pollẽs
post patcis obitum eius hono¬
increatoris amore ꝑuigil exti¬
tit. Nam et ip̾e in amore beati¬
uiri in saltu iitense suꝑ noui¬
sanũ fluuiũ monasteriũ ex
eius regula construxit. cui sia¬
grium altatem prefecit. Addi¬
ditqz deus duas filias pristi¬
no mueri. et in seculo nobi¬
les. et in xp̃i dilectione ferue¬
tes. Post ista muuera. mat
ip̃aꝵ flauta post mariti obii

Expanded text:
titiones famulorum suorum quesititiones famulorum suorum quesita dona largitur. Quem vir sanctus suis manibus receptum sacravit sacroque lavacro ablutum ipse suscepit Donatumque nomen inponet matrique ad nutriendum reddit. Qui post alitus in eodem monasterio, sapientia inbutus, Vesontionensis pontifex praefectus, nunc usque gens. Qui post in amore beati Columbani ex ipsius regula monasterium virorum construxit, rum monimenta murorum. Addiditque post eum bonitatis largitor famuli sui promissum alium filium Chramelenum nomine, qui nobilitate et sapientia pollens, post patris obitum in eius honoin creatoris amore vigil. Nam et ipviri in saltu Jurense super Novisanam fluviolum monasterium ex ejus regula construxit, in quo Siagrium abbatem praefecit. Addiditque Dominus duas filias adhuc pristino muneri, et in saeculo nobiles, et in Christi timore perfectas. Post ista munera mater ipsorum Flavia post mariti obitum
Abbreviated transcription (Latin):
gentes que intra alpium sep¬
ta et uirani saltus arua inco¬
lunt degebat sobolem nullam
habebat. Hic cũ coninge sua
flania nommne et genere et pru¬
dencia nobili ad beatum colum¬
lunum ex uesũtionensi oppido
ꝑgit. p̾cantes simul ut pro eis
dominũ deprecaret. se multis¬
aui suam hereditatem post obi¬
tum relinquerent nõ haberent.
Quibus uir sanctus. Si inquit
uoti nr̃i est ut largitori deo do
mũ eius consecretis. michiq
ex lauacro suscipiendũ tradã¬
tis: pro uobis ego dñi demẽ¬
ciam implorabo. ut nõ solum
eum quem dño nouetis habe¬
atis: uerum eciam quanta
uolueritis post pignora susci¬
piatis. At illi leto animo pro¬
mittunt se eius parere imperi
det uir dei muneribz plenus.
se in promptu habere. tantum
ne pacti fedus studeant uiola¬
re. Mirum dictu. mox ut do¬
mi remeant: donuni creatoris
aluo grauida mater futura ex¬
pectat᷑. E dictum ad uirum dei
refcit suis oronib largitum
munus demonstrat. Grates
conditori reddit. qui sic ad ꝑe¬

Expanded text:
gentes quae inter Alpium septa et Jurani saltus arva incolunt regebat. Huic soboles nulla erat. Hic cum conjuge sua Flavia nomine, et genere et prudentia nobili, ad beatum Columbanum ex Vesontionensi oppido pergit, precantes simul, ut pro eis Dominum deprecaretur: se mult, cui hereditatem post obitum linquerent, heredem non habebant. Quibus vir sanctus: 'Si'inquit, 'voti vestri est, ut largitoris donum eius nomini consecretis mihique ex lavacro suscipiendum tradatis, pro vobis ego Domini clementiam implorabo, ut non solum eum quem Domino vovetis habeatis, verum etiam, quantum volueritis, post pignora suscipiatis'. At illi laeto animo promittunt se eius imperiis paritdet vir Dei muneribus plenus se in promptum habere, tantum ne pacti foedus studeant violare. Mirum dictu! vix domi remeant, donum creatoris alvo gravida mater futura expectat. Editum ad virum sanctum defert, suis orationibus largitum munus demonstrat, grates conditori agit, qui sic ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
piam nouus ager locupletẽ
dederat. Irruebant uentoꝵ fla¬
nec om̃io nubila celi dare ter¬
ris pluuiam intermittetant.
Quid inter lec uir dei ageret
anxio corde pensabat. Arma¬
om̃s. ac segetem precidi ui¬
bet. Mirantur illi patris mi¬
perium: nec tamen quisquã
fusionem imbrium secant se¬
getem. patrenq quid agat
conspiciunt. Ille quatuor ple¬
nos religione uiros ꝑ quatu¬
or angulos messis posuit cõ¬
minũ. et ennuchũ. ac econanũ
er scotoꝵ gen̾e ortum. quartũ¬
ꝙ gurganum gencre britonũ.
hĩs ordinatis: ip̃e cum reliqͥs
medius messem precidetat.
Mira urtus. Fugiebat imber
asegete. et undiq plua dif¬
fundelatur. Medios tantos
messores solis ardor torrebat
estusq uelemens quousq mes¬
sem conderent afflauit.

Expanded text:
piam novus ager locupletem piam novus ager locupletem dederat. Irruebant ventorum flanec omnino nubila coeli dare terris pluviam quiescebant. Quid ad haec vir Dei ageret anxio corde pensabat: armae omnes, ac segetem praecidi jubet. Mirantur illi Patris imperium; nec tamen quisquam fusionem imbrium secant segetem, Patremque quid agat conspiciunt. Ille quatuor plenos religione viros per quatuor angulos messis praeponit, Comininum et Eunocum ac Equanacum ex Scottorum genere, quartumque Gurganum genere Britonem. His ordinatis ipse cum reliquis messem medius praecidebat. Mira virtus! fugiebat imber a segete, et undique pluvia diffundebatur; medios tantum messores solis ardor torrebat, aestusque vehemens quousque messem conderent afflavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tres qui pene lurouil̃ erant
diuersis morboꝵ generibus
uerare. nec amplius reman¬
sisse: quam qui egrotis mini¬
strabant. Egressus itaq de
specu luxonium uenit. Cũq
om̃s afflutos cereret: impe¬
rat ut om̃s surgant atq mes¬
sem in area uirga cedant. Sur¬
rexerunt quoꝵ conscienciam
obediencie m ignis urebat.
ad areamq ueniebant uirga
messem accedere cum fidei gra
aggressi sunt. Uidens ergo pr̃
fidem in fiiis obediencie gr̃a
habundare. sinite inquit fes¬
sa egritudine mẽbra alabore
reficere. Mirantur de sospitate
gio remanente. Mensas deĩ¬
de parare iubet. ut uberiori ⁊
nauia fidei arguitur. longitu¬
do coꝵ egritudinis denuncia
derent: impleueruntq men¬
sutam obediencie. de suscepto
mobediencie tempore:
Aterea tempus euenerat ut
segites horreis deberent repo¬
ni. nec prorsus ius uentorũ
cessabat. Urggelnt neccessitas
ne mature messis spica ĩ sti¬
pulam germine ĩmusso ꝑiret.
Erat q ir dei apud fontanas
cenobuim. ubi et messium co¬

Expanded text:
tres, qui penes Luxovium erant, diversis morborum generibus vexari, nec amplius remansisse quam qui aegrotis ministrabant. Egressus itaque de specu ad Luxovium venit; cumque omnes afflictos cerneret, imperat ut omnes surgant, atque messem in area virga caedant. Surrexerunt ergo quorum conscientiam obedientiae ignis urebat; ad areamque venientes, virga messem caedere cum fidei gratia aggressi sunt. Videns ergo Pater fidem in filiis et obedientiae gratiam abundare: Sinite, inquit, fessa aegritudine membra a labore refici. Mirantur de sospitate gio in eis remanente, mensasque parare jubet, ut uberi gagnavia fidei arguitur, longitudo aegritudinis denuntiatderent. Impleverunt mensuram poenitentiae de suscepto inobedientiae tempore. 21. Interea tempus evenerat ut copia segetum horreis conderentur, nec prorsus vis ventorum cessabat. Urgebat sane necessitas, ne maturae messis spicae in stipulam germine emisso perirent. Eratque vir Dei apud Fontanas coenobium, ubi et messium co
Abbreviated transcription (Latin):
erat. regulam q qũa ten̾ent
sp̃n scõ repletus condidit. in
qua qualis et quante discipli¬
reuir sanctus fuerit: prudeus
lector uel auditor agnosct.
o itaq in tempore qui¬
regrinandi causa m hyber¬
niam ꝓpetaret. Cui columba¬
nus ait. ꝑgentes in heremũ
uoluntatem dei ꝓbemꝰ utrum
desideratum arcipias iter. an
in cetu fratrum ꝑmaneas.
Pgentes itaq simul. terciũ
adolescentem nõie somarium
sumunt. et ad destinatum here¬
ii locum ꝑuenerunt unius
panis tantum cibo contenti.
Cumq iam duodecimus tran¬
sisset dies. nec quicqũa panis
fragmenti remansisset. horaq
refectionis adueniret: imꝑant᷑
a patre. et ꝑ p̾cupta rupis eant
atq ad yma uallis ꝑuenien¬
tes: quicquid ad cibum opor¬
tunum repperissent ouantes
entes capturã piscium olim
a pastoribz consertam et undis
oppositam cernunt. Accedentes¬
qr quinq magnos reppererũt
pisces sumentesq tres qui in¬
uerant patri p̾sentandos ue¬

Expanded text:
erat; regulamque quam tenerent erat; regulamque quam tenerent Spiritu sancto repletus condidit, in qua qualis et quantae disciplinae vir sanctus fuerit, prudens lector vel auditor agnoscit. o itaque in tempore quieregrinandi causa in Hibernia perveniret. Cui Columba ait: Tergentes in heremo, voluntatem Dei probemus, utrum desideratum arripias iter, an in coetu fratrum permaneas'. Pergentes ergo simul, tertium aduliscentem nomine Sonicharium,sumunt et ad distinatum in heremo locum pervenerunt, unius panis tantum cibo contenti. Cumque iam duodecimus transisset dies, nec quicquam panis fragmentis remansisset, horaque refectionis adpropinquaret, imperantur a patre, ut per praerupta rupis eant atque ad ima vallis perveniant, et quicquid ad cibum oportune repperiant, deferant. erunt capturamque piscium olim a pastoribus consertam et undis oppositam cernunt. Accedentesque, quinque magnos reppererunt pisces, sumentesque tres, qui adviverant, patri presentandos ve
Abbreviated transcription (Latin):
miscrabili rituꝙ ꝓphano ue¬
tusta paganoꝵ tempora hono¬
rabant. et quib erecrabiles
cerimonias litabant. Sole ibi
far ac bestie. ursoꝵ bubalorũ.¬
et luporum multitudo frequen¬
tabat. Ubi residens iur egre¬
gius: monasterium constru¬
ere cepit. Ad cuiꝰ fumã plebs u̾¬
diq concurrere et cultu religio¬
rima monachorũ multitudo
adunata: iuix inius cenobii
collegio sistere ualeret. Ibr no¬
bilium undꝵ liteti indiq con¬
currere intebant᷑. ut spreta fa¬
ꝓptrare: et inius cenobii septa
tantã conu̾sancium cohortẽ
absq difficultate non posse tt¬
neri quauis mens una et cor¬
uersationi tante multitudinis
congruũ aliũ experimẽto locũ
queris que aquaꝵ riguitas
adornabat. aliũq monasten¬
um construxit cai fontanas
nomen indidit. Quib guber¬
natores pposuit: de quoꝵ reli¬
gione nichil hesitabat. his gͦ
locis monachoꝵ plebib tefer¬
tis: ip̃e uicissim om̃ib inter¬

Expanded text:
miserabili ritoque profano vemiserabili ritoque profano vetusta paganorum tempora honorabant, quibusque execrabiles ceremonias litabant; solae ibi ferae ac bestiae, ursorum, bubalorum, luporum multitudo frequentabant. Ibi residens vir egregius, monasterium construere coepit, ad cuius famam plebes undique concurrere et cultui religiorima monachorum multitudo adunata, vix unius caenubii collegio sistere valeret. Ibi nobilium liberi undique concurrere nitebantur, ut, exspreta faconcurrere, et unius coenobii septa tantam conversantium cohortem absque difficultate non tenere, quamvis mente una et corversationi tantae multitudinis incongruum, alium experimento locum quaerit; quem aquarum irriguitas adornabat; aliudque monasterium construit, cui Fontanas nomen indidit, deditque gubernatores praepositos, de quorum religione nihil dubitabatur. His ergo in locis monachorum plebibus constitutis ipse vicissim omnibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
ces produxisse. At ille patri obe¬
diens: ruppem cedere aggressus
est. Sanctus itaq uir statim
insistens or̃onib: dñm depre¬
cabatur. ut sue neccessitati tu¬
buat oportima. Tandem enis
precib parens. pie petenti lar¬
ga subuenit potestas: morq
latex ꝓductus. fons cepit ma
ta fide pollentes ut que eius mi¬
scricordiam postulauerint ii¬
petrare non dubitent quia iye
ꝓmisit dicens. si habuentis fi¬
dem sicut granum synapis. di¬
cetis huic monti transi. et trã¬
sict. et nichil impossibrle crit uo¬
bis et alibi: om̃ia quocũq oral¬
tes pentis credite quia accpi¬
umq iam multoꝵ mo
nachorum societate supͣ
tare. ut remotiorem locum in
eadem letemo quereret quo
monasteru construeret. In¬
uenitq castrũ firmissimo olĩ
fuisse munimine cultum a supͣ¬
dicto loco distantem plus min
octo milib. quem luxouium
prisca tempora nuncupabant
lapideaꝵ dempsitas uicinas
saltus dempsabant quas cultu

Expanded text:
ces produxisse. At ille Patri obeces produxisse. At ille Patri obediens rupem cavare aggressus est. Sanctus itaque vir statimtus orationibus Dominum deprecatur, ut suae necessitati tribuat opportuna. Tandem ejus parens precibus, pie petenti larga subvenit potestas: moxque latex productus fons coepit manta fide pollentes, ut quae ab ejus misericordia postulaverint, impetrare non dubitent; quia ipse promisit dicens: Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, Transi, et transiet, et nihil impossibile erit vobis . Et alibi: Omnia quaecunque orantes petitis, credite quia accipiCumque jam multorum onachortare, ut potioris loci in eodem heremo quereret, quo monasterium construxisset, invenitque castrum firmissimo olim fuisse munimine cultum, a supradicto loco distantem plus minus octo milibus, quem Luxovium prisca tempora nuncupabant.lapidearum densitas vicina saltus densabant, quas cultu
Abbreviated transcription (Latin):
propinquaret aduentus. ab
aliorum societate segregatus
et abditis locis receptus. sese mn¬
longioris spacii heremi secreta
rutabatur ut solida mente. et abs¬
q curarum inquietudine soli
or̃oni inamberet. et religioni
om̃i conatu intenderet. Erat
abis ita attenuatus. ut uix
unuere crederes. nec alius illi
penitus cibus qmͣ aggrestiũ
herbarum etigua mensura. ul
curis occupatus eque agere ne¬
quibat. saltem per interualla
tempoꝵ pro parte mentis uota
patraret. Eratq eius in mini¬
domalis. qui cum certe oportu¬
nitatis cause monasterio eue¬
nissent: solus patri renunciaret:
ac frattib obseruanda referit.
positus ergo in pfata eminen¬
tis sari concaua. qui aliunde
pene adicum denegabat multis¬
cum iam mnibi dieb resedisset.
cepit supradictus puer silenti
uoce conquerere cur in ꝓmptu
aquam non haberet: s gran¬
di dolore ꝑ montis ardua po
plitib fessis deferret. Cui colũ¬
bams. Fili inquit paulisꝑ sa

Expanded text:
propinquaret adventus, ab propinquaret adventus, ab aliorum societate segregatus, et abditis locis receptus, vel longiori spatio eremi secreta sectabatur, ut solida mente et absque curarum inquietudine solus orationi vacaret, et religioni omni conatu intenderet, erat cibo ita attenuatus, ut vix vivere crederetur: nec aliunde penitus quam agrestium herbarum exigua mensura, velcuris occupatus, haec aeque agere nequiret, saltem per intervalla temporum pro parte mentis vota perageret. Eratque ejus in miniDomoalis, qui cum certae opportunitates monasterio evenissent, solus Patri renuntiaret, ac fratribus observanda referret. Positus ergo in praefato sinu eminentis saxi, qui aliunde penitus aditum denegabat, multisque jam diebus inibi resedisset, coepit supradictus puerulus sub silentii voce conqueri, cur in promptu aquam non haberet, sed cum grandi labore per montis ardua fessis poplitibus deferret. Cui Columbanus, Fili, inquit, paulisper sax
Abbreviated transcription (Latin):
meum nntende: dñe ad adiu¬
uandum me festina. At illi.
ꝓpius accedunt. atq ora ue¬
stimentis eius uingunt. Cũ¬
q illi constans adstaret. ut¬
int̾ ritum relinquũt saltũ¬
qr ꝑuagantur. Hac temp¬
tationẽ in sccuritatem uer¬
sa: iter ꝑ saltum carpit. Cũq
haut ꝓcul abisset audit uo¬
cem multor fueuoꝵ ꝑauia ope¬
rancium qui co in tempore his¬
dem in locis latrocinia ererce¬
bant. Sicq demũ traiecta per
constanciam temptatione:
pepulit aduersitatem. Sed ħ
utium dyaboli fallacia finxe¬
rit: an rei ueritas gestauerit
patule non agnouit. Bursũ¬
ruptaq rupis latera. aspera
interiori simi ursi habitacu¬
lum ip̃m q interius residen¬
tem. Mitis igitur uir feram
abire iubens. non deinceps
los inquit repetas calles. A¬
biit fera mitis. nec prorsus ẽ
ausa repetere. Distabaat itaq uir¬
dem concaua scopuli so¬
eius consuetudinis erat. ut
cum dinci diei. uel quoꝵlibet
scõrum sacre solennitatis ap¬

Expanded text:
meum intende; Domine, ad adiumeum intende; Domine, ad adiuvandum me festina!' Propius illi accedunt atque ora vestimentis eius  iungunt; cumque ille constans adstaret, interritum relinquunt saltumque pervagantur. Hac temptatione in securitate traiecta, iter per saltum carpit. Cumque haud procul abisset, audit vocem multorum Suevorum per avia oberrantium, qui eo in tempore hisdem in locis latrocinia exercebant; sicque demum, traiecta per constantiam temptatione, pepulit adversitatem. Sed hoc utrum diaboli fallacia finxerit, an rei veritas gestivit, patule non agnovit. Rursumuptaque rupis latera, aspera interiore sinus ursi habitaculum ipsumque interius residentem. Mitis ergo feram abire iubet: 'Nec deinceps hos', inquid, 'repetes calles'. Abiit fera mitis nec prorsus est ausa repetare, distabatqudem concava scopuli soejus consuetudinis, ut cum Dominicis festis vel quorumlibet sanctorum sacratae solemnitatis ap
Abbreviated transcription (Latin):
stulit. Accepta ergo ab eo be¬
nedictione marcultus: callẽ
ex in de frequencia ppli et ĩfir¬
manciũ cohortes obsanita¬
tem redintegrandã eum freq̃¬
ture et õium infirmitatum
suffragium querere. Quoꝵ
uota cum reuocare a se nequi¬
ret: ouinum peticionib pa¬
rens: or̃onum medicamine
cunctoꝵ ad seuenienciũ in¬
firmitates diumno fultus
opaca saltꝰ ĩt̾ nr̃e deula isdẽ
uir dei deambularet et librũ
humero ferens de scaipturis
sacus secum disputaret. su¬
bito cogitatio in mentẽ ruit
quid eligeret melius. Homiũ
imurias incidere: au ferarũ
seniciam sustinere. Cumq
urgeret cogitatione illata
seuertas crebro frontem sig¬
no cruas armans atq orãs
intra se ait. melius ẽc feroci¬
tatem bestiaꝵ absq alieno
reccato.qmͣ hominũ rabiem
sustinere cum dampno aĩaꝵ.
Dumq hec aĩo inuolueret:
conspicit duodecim lupos ad¬
uenire. et dertra leuaqz mediũ
dicens. deus in aduitorium

Expanded text:
stulit. Accepta ergo ab eo bestulit. Accepta ergo ab eo benedictione, Marculfus calle exinde frequentia populi et infirmantium cohortes ob sanitatem redintegrandam ad eum frequentare et omnium infirmitatum suffragium quaerere, quorum vota cum revocare a se nequiret, omnium petitionibus parens, orationum medicamine cunctorum ad se venientium infirmitates, divino fultus opaca saltus interdum isdem vir sanctus deambularet, et librum humero ferens de Scripturis sacris secum disputaret; subitoque cogitatio in mentem ruit quid eligeret melius in hominum injurias incidere, an ferarum saevitiam sustinere. Cumque urgeret cogitationum illata severitas, crebro frontem signo crucis armans atque orans intra se aiebat melius esse ferocitatem bestiarum absque alieno peccato, quam hominum rabiem sustinere cum damno animarum. Dumque haec animo volveret, conspicit duodecim lupos advenire, et dextra laevaque se medium dicens: 'Deus, in adiutorium
Abbreviated transcription (Latin):
liatores. nouem iam transie¬
rant dres. quo uir dei cũ sius
cortices herbasq ialtus co
Monuit et enim quedam ꝑ
nõie. qui tunc monasterio
aui salicis nomen est p̾reerat.
ut famulo suo columluno
intra heremi uastitatem con¬
sistenti. neccessaria defer¬
ret. Exꝑgefactus igit᷑ caran¬
tens: cellerarium suu mar¬
culfum nommne uocat. reiq
amonite ci causam narrat.
at ille. Fac inquit ut impera¬
tum est tibi. Iubet ergo caran¬
teus marculfo. ut om̃ia que
bano deferret. Oneratis igit᷑
marculfus uehiculis: iter
arripuit. Sed ut solitudinis
ora attigit. et sibi pandi it¬
neris uiam. nequaqmͣ reppe¬
rit. fuit tandem consilium.
uirtus. Accedentes equi ig¬
notum iter ungula terunt
rectoq itinere aute fores bra¬
ti columbani angrates ꝑue¬
niunt. Mirans marculfus
equoꝵ uestigia subsequutus
ad uirum dei ꝑuenit. et qmͣ¬
rem detulerat presentauit.
Ille grates conditori repen¬
dit qui suis faimilis in de¬
serto parare mensam nõ di¬

Expanded text:
foret. Novem iam transierant dies, quo Dei vir cum suis m arborum cortices herbasque saltus; monocum, qui monasterio cui Salicis nomen est preerat, ut famulo suo Columbae intra heremi vastitate consistente necessaria deferret. Expergefactus igitur Carantocus, cellerarium suuni Marculfum nomine vocat reique ammonitae causam narrat. At ille: 'Fac', inquid, 'ut imperatum est tibi'. lubet ergo Carantocus Marculfum ire et omnia quae bano deferre. Oneratis ergo Marculfus vehiculis iter arripit, sed, cum solitudinis ora adtegit, viam sibi pandi iteneris nequaquam repperit. Fuit tandem consilii, virtus ! antecedentes aequi ignotum iter ungula calle terunt rectoque itenere ante fores beati Columbani ad Anagrates perveniunt. Mirans Marculfus, aequorum vestigia subsecutus, ad virum Dei pervenit et quae detulerat presentat. Ille grates conditori rependit, qui sic suis famulis in deserto parare mensam non di
Abbreviated transcription (Latin):
uitur. quam humores tumi¬
dant. dolores extenuant. ardo¬
res ersicrant. aera morbrdant.
esce inflant. ieuiia macerãt
ioci soluunt. tristicie consiniũt
sollicitudo coartat. securitas
hebetat. diuicie iactant. pauꝑ¬
tas deiat. iuiuentus ertollit.
senectus icuruat. frangit in
Et in his om̃ib mors furibũ
ut cum ẽẽ desierit: nec fuisse

Expanded text:
itam? quam humores tumidant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci dissolvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae inflant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incurvat, infirmitas Et his malis omnibus mors furibundut cum esse desierint, non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Cur talia obicienti: rex prebet
tollere. et si xp̃m sequi deside¬
sectare quietem: tantum ne
nr̃e ditionis solo relicto ad ex¬
temas transeas nationes:
itaq actione. obtemperauit re¬
gi ꝑsuasionib et heremũ pe¬
ciit. Erat enim tunc quedã¬
uasta heremus uosagus no¬
mine. in qua castcum erat
memor illius uerbi non ĩ so¬
lo pane hominẽ utuere. sz uer¬
bo uite faciatum affluentib
dapib habundare. quib qͥs¬

Expanded text:
Cui talia obicienti rex praebet Cui talia obicienti rex praebet tollere et ipsum sequi desidesectare quietem, tantum ne, nostrae ditionis solo relicto, ad vicinas pertranseas nationes, itaque obtione, obtemperavit regis persuasionibns, heremum petiit. Erat enim tunc vasta heremus mine, in qua castrum erat mor illius verbi, Non in solo pane hominem vivere , sed verbo vitae satiari, et affluenti dape abundare, qua quis
Abbreviated transcription (Latin):
ambigeres habitare. Si que
ꝓprium aliquid usurpare tẽp¬
tasset: a ceteroꝵ consorcio seg¬
gregatus penitencie ultione
um dicabatur. Nullus proxĩo
contrarietatẽ rependere. nullꝰ
ꝓferre: ita ut in humana con¬
uersatione: angelicam agi
uitam cerneres. Tanta in be¬
ato iuiro gr̃a redunndabat. utĩ
tisꝑ cõmoraretur õium aĩos¬
cultum defigere conaret᷑.
eruenit ergo fama brati¬
columbani sigeberti re¬
gis ad aulam qui eo tempore
duob regns austrasioꝵ bur¬
gundionũq inditus preerat.¬
quoꝵ erumiũ nomen precctis
gentibz que gallias incolunt
habelrtur. Ad quem iuir sanc¬
tus ami suis accessisset: gais
regi et aulicis ob egregie doc¬
trine copiam redditus cepit
tandem rex ab eo querere. ut
intra t̾minos galliaꝵ: rest¬
deret. nec ad alias gentes
nis opib fore ditandum. sed
euuangelici precepti in quan¬
tum carnis fragilitas non
quit post me uenire: abne¬
get semet ip̃m. et tollat cru¬
cem suam et sequatur me.

Expanded text:
ambigeres habitare. Si quemambigeres habitare. Si quemproprium aliquid usurpare temptasset, ceterorum consortio segregatus penitentiae ultione vindicabatur. Nullus proximo contrarietatem rependere, nullus audebat, ita ut in humana convervitam crederes. Tanta in beatum virum gratia redundabat, ut in tisper commoraretur, omnium animocultum defigeret. 12. Pervenit ergo fama Columbani Sigiberti regis ad aulam, qui eo tempore duobus regnis Austrasiorum Burgundionumque inclytus regnaum eximium nomen prae caeteris gentibus quae Gallias incolunt habebatur. Ad quem cum vir sanctus cum suis accessisset, gratus regi et aulicis ob egregiae doctrinae copiam redditus est. Coepit tandem ab eo rex petere, ut intra terminos Galliarum resideret, nec ad alias gentes one opum fore ditandum, sed evangelici praeconii, quantum carnis fragnquid, post me venire, abneget semet ipsum sibi, tollat crucem suam et sequatur me.
Abbreviated transcription (Latin):
memoraret᷑. si obduratas ar¬
rogantie caligine mentes rep¬
perisset: ad uicinas nationes
pertransiret.
dunt. ubi tunc uel obfreqũe¬
ciam hostiñ ert̾norum uel ne¬
gligenciam presulum religio¬
nis uirtus pene abolitahabe¬
batur fides tantum xp̃iana¬
nis amor. iux uel paucis in
illis repperiebatur locis. Agebat
hoc gratum hominib. ut qd̃
facundre ciltus adornabat. e¬
lucubrate p̾dicationis doctrina
simul et exempla uirtutum cõ¬
militatis merat uirtus ut u̾sa
uice sicut de honorib humanis
homines secull conantur q̃rere
dignitates: ita iste cum sodali¬
b sus de humilitatis cultu
alter alterutrum nitebantur
om̃ib merat. ut unũ uelle. i¬
ret. Modestia atq sobrietas.
mansuctudo et lenitas eque¬
die atq discordie iitiũ crecra
suꝑcilium duris costigationũ
ictib feriebatur ire ac liuoris
nora sagaci intencione pelle¬
batur. ⁊anta paciencie uirtus
caritatis affectus. lenitatis
illis aderat cultus. ut mitem
in medio coꝵ dñm patule nõ

Expanded text:
mmorare; si obduratas caligine arrogantiae mentes repperiant, ad vicinas nationes pertransire. 5dunt, ubi tunc vel ob frequentia hostium externorum vel neglegentia praesulum religionis virtus pene abolita habebatur. Fides tantum nis amor vix vel paucis in illis reperiebantur locis. Agebat enim gratum hominibus, ut quod facundiae cultus adornabat, elucubratae praedicationis doctrina, simul et exempla virtutum conmilitatis ubertas, ut versa vice, sicut de honoribus homines saeculi conantur quaerere dignitates, ita iste cum sodalibus suis de humilitatis cultu alter alterum nitebatur omnibus inerat, ut unum velle, ulle; modestia atque sobrietas, mansudiae atque discordiae vitium, arsupercilium duris castigationum ictibus feriebatur, irae ac livoris noxa sagaci intentione pellebatur. Tanta pacientiae virtus, caritatis affectus, lenitatis cultus aderat, ut mitem in medio eorum Dominum patule non
Abbreviated transcription (Latin):
lis cdoruscans. et iurtutum
signis. que atheniensiũ ma¬
gister paulo docente didicerat:
galliis ministrauit. Non ne¬
ritus incredule gentis expete
feritatem: quia uirtutem suã
p̾teritaꝵ penaꝵ recordatio robo¬
rabat. Tormentis exꝑtus mul¬
tis: morte tandem assecuturũ
se uitam tota nichilonimꝰ in¬
tentione desiderans: ut qui
iam erat ip̃i nõis. inter mul¬
ta tormentoꝵ flagella ꝑfect᷑
confessor: fieti mortis multa¬
tione mereret᷑ et martyr. Tũc
memorata parisioꝵ ciuitas.
ut sedes regia. et conuentu
galloꝵ ac germanoꝵ et nobi¬
litate pollebat: qui erat salu¬
bris aere. iocunda flumine: fẽ¬
cunda teus. arborib nemoro¬
sa. et iuneis uberrima: consti¬
pata ppłis. referta cõmerais.
ac uariis cõmeatib: unda flu¬
minis ciramifluente. Que
siquidem inter multimoda cõ¬
moditatum genera: eciã alueo
suo magnam ciuib piscium
git expetendum. Ad quem cum
primo fide fide armatus et cõ¬

Expanded text:
lis coruscans, et virtutum lis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium magister Paulo docente didicerat, Galliis ministravit: non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nominis inter multa tormentorum flagella perfectus confessor, fieri mortis mulctatione mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium git expetendum. Ad quem cum primo fide armatus et con
Abbreviated transcription (Latin):
nũs apli̾s sius petro et paulo:
ica sit tecum in omnibz quo¬
cumq te uerteris. Esto robu¬
stus. du cium maximã et in¬
nuinietabilem ppłi̾ multitudr¬
nem: introduces in uetam re¬
promissionis terram fiuiorũ
ismel. Et dans pacem omnibz:
itn hanc uete frateruitatis so¬
ca dominũ p̾dicantes: appli¬
cuerunt portum a rela thensm̃
ciuitatis. Et ex in de quibusdã
in partes neccessanas prout et
uisum fuerat destinatis: ma
carius dyonisius. qui sedis
aplĩce pruuilegio. tradente sibi
brato cdemente petri apli suc¬
cessore uerbi diuini semina
gallicis gentib eroganda sus¬
ceperat: bratissimi principis
apłorum. et magistu sui in¬
formatus exemplo: qui roma¬
ne crudelitati se ꝓpter ih̾u xp̃i
nomen ĩmerserant: quo am¬
plius apud gallias gentili¬
tatis feruere cognouit errorẽ:
illuc intrepidus et calore fidei
armatus acressit: ac luteciam
parisioꝵ dño ducente ꝓuenit.
doctunaq predarus. miracu¬

Expanded text:
nostris apostolis suis Petro et Paulo, nostris apostolis suis Petro et Paulo, ita sit tecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et dans pacem omnibus, ita hanc verae fraternitatis soca Dominum praedicantes appulerunt portui Arelatensium civitatis. Et exinde quibusdam in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi divini semina gentibus Gallicis eroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri sui informatus exemplo, qui Romanae crudelitati se propter Jesu Christi nomen immerserant, quo amplius apud Gallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miracu
Abbreviated transcription (Latin):
boratus:ꝑge in nõie dñi ꝑtes
aggrediens occidentis. et ut
bonus miles xp̃i preliare p̾lia
magr̃o meo petro cradidit. et
ego sc̃e hereditatis iuira suscepi.
nt in ligandi soluendiqz auc¬
toritate. tibi semꝑ presto sit di¬
uia potestas. nc̃is orationib
comitatus. et scõꝵ apłorum
interressionib roboratus: in
tui apłatus sorte apłica nr̃a
auctoritate. omne suscipiens
galliam. opus fac euuangli¬
ste ministeriũ tuũ imple: ut xͥ
noticia ꝑ te ubiq diffusa ado¬
mino in die retributionis me¬
rearis audire. Euge serue bo¬
ne et fidelis. quia super pauca
fiusti fidelis: supra multa te
constituam. intra in gaudiũ
dñi tui. Et ne uerearis multi¬
tudinem. et attrocitatem gen¬
tis barburice: ꝓ certo sciens. qͥa
qui plus labõrat: plus merre¬
dis accipiet. Socios quoq ei
et cõministros uerbi. plures
et ꝓbatos iros adhibuit: ⁊l¬
liq dixit. Sicut fuit dñs cũ
dñs et patrib ac magistas

Expanded text:
boratus, perge in nomine Domini, partes boratus, perge in nomine Domini, partes aggrediens Occidentis, et ut bonus miles Christi praeliare praelia ro meo Petro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus, et sanctorum apostolorum intercessionibus roboratus, in tui apostolatus sorte, apostolica nostra auctoritate, omnem suscipiens Galliam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in diebus retributionis merearis audire: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne verearis multitudinem et atrocitatem gentis barbaricae, pro certo sciens quia qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuit Dominus cum dominis et patribus et magistris
Abbreviated transcription (Latin):
ne sp̃ualis dilectionis ali¬
qũadiu familiarissime con¬
uersatus. ĩmodici amoris
uterqz uinculis sese contrin¬
uerant. Sed cur deus omps
ueri solis dñi scilicet ih̃u ip̃i
radio splendidissimo et orie¬
tali idẽ scissimo dyonisio. oc¬
cidentales tenebras uellet sua
gr̃a illustrare: et murũ uali¬
dissimũ infidelitatis. qui tos
gallie et germanie terminos
peue inremediabilit̾ occupaue¬
rat:ꝓuideret ariete tali destru¬
ere tantoq petitissime elcquẽ¬
ce spicuio. gentilitatem ꝑfo¬
di: quo ante ut munitissima
defensione erat solita gratula¬
ri. atq õem hanc galliam ip¬
sius dyonisi aplatu dispo¬
neret subleuari. quam menu¬
rio demonica seruitute consta¬
lat muisecabilit̾ ancillari: bea¬
ti clementis cor tetigit. et uti¬
stius modi uerbis: p̾tiosum
dyonisium alloqueret᷑ accen
iii: Quia ergo de omnibz ca¬
tholice pietatis es sufficient̾
edoctus: et om̃i xp̃iana urtu¬
te ac religione ad modum ro¬

Expanded text:
ne spiritualis dilectionis, aline spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed cum Deus omnipotens veri Solis, Domini scilicet Jesu Christi, radio splendidissimo et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clementis cor tetigit, et ut istius modi verbis pretiosum Dionysium alloqueretur, accerii, quia ergo de omnibus catholicae pietatis es sufficienter edoctus, et omni Christiana virtute ac religione admodum ro