comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nensiũ deuectus martirũ cũ
digno est honore sepultus.
Quem sauctorũ collegio xp̃m
gnũ habet᷑ ꝙ febricitantes
quiq si pro remedio aĩe ip̃iꝰ
sacrificiũ cõtinuo ab infirim¬
tatis sue liberant᷑ incõmodo
Ductor uero necis eius nõ du
letatus est in hoc facto. Nami
sequẽti ãno idem clodomirus
cõmoto exercitu partes bur¬
gũdie deuastatur ꝯ aggredit
Cui occurrit frater regis de¬
fũcti. ac fraterne necis aiuidꝰ
uindex pugnã cũ eo nõ du¬
bitauit inserere. S burgũdiones
more solito gͥ aĩositatẽ francoꝵ
nõ ferentes hostibus terga mida¬
uerũt. Rex uero clodomirus
iuuẽta alacriori armisqz mu¬
nitus et ip̃o pñtis certamĩs
prospero successu animatus
dũ audatiꝰ ꝙͣ debuit hostes
insequit᷑. ꝑnicitate equi cui
insederat uectus agmen im¬
micũ sui niiũ negligens
antecessit. Quem illi a suis
deẜtũ a se uero circũuentũ
conspicati telis eminꝰ urg̃e

Expanded text:
nensium devectus martyrum, cum nensium devectus martyrum, cum digno est honore sepultus. Quem sanctorum collegio Chrisguum habetur quod febricitantes quique, si pro remedio animae ipsius sacrificium, continuo ab infirmitatis suae liberantur incommodo. Auctor vero necis ejus non diu laetatus est in hoc facto. Nam, sequenti anno, idem Clodomirus, commoto exercitu, partes Burgundiae devastaturus aggreditur. Cui occurrit frater regis defuncti, ac, fraternae necis avidus vindex, pugnam cum eo non dubitavit conferre. Sed Burgundiones, more sibi solito, animositatem Francorum non perferentes, hostibus terga nudarunt. Rex vero Clodomirus, juventa alacrior, armis munitus, et ipso praesentis certaminis prospero successu animatus, dum audacius quam debuit hostes insequitur, pernicitate equi cui insederat vectus, agmen inimicum, sui nimium negligens, antecessit. Quem illi a suis desertum, a se vero circumventum conspicati, telis eminus urgere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ in futuro puniret examĩe
Quam petitionẽ ad effectũ
iuxta uotũ ꝑuenisse cõstat.
Audiens quppe exercitũ adue¬
mre francorũ inftruit et ip̃e
copiosam suorũ manũ. atq
aduersus eos pugnaturus
aciem dirigit. Congressione itaq
facta francis acriter p̾liãtib
uicti burgũdiones fuge p̾sidĩo
se cõmittũt. Sigismũdus xo
cũ tutelã sancterũ agaunẽsiũ
martirũ citato expeteret cursu
a clodonuro francorũ rege
qui eũ ꝑsequebat᷑ captus atq
aurelianis ꝑductus tarceri est
mãcipatus. Tũc beatꝰ auitꝰ
qui in territorio eiusdẽ urbis
abbatis fungebat᷑ officio rogare
clodomirũ cepit. ne tam excel¬
lentissime nobilitatis ĩsignisq
bonitatis uirũ neci traderet.
Quod ille audire detrectans
eũ in uilla cui calũpnna nomẽ
est ꝑduci ac ibidem cũ filus
capite cesum in puteũ proici
uissit. De quo postmodũ sublatꝰ
atq ad basilicã sanctorũ agau¬

Expanded text:
quam in futuro puniret examine. quam in futuro puniret examine. Quam petitionem ad effectum juxta votum pervenisse constat. Audiens quippe exercitum advenire Francorum, instruit et ipse copiosam suorum manum, atque adversus eos pugnaturus aciem dirigit. Congressione itaque facta, Francis acriter praeliantibus, victi Burgundiones fugae praesidio se committunt. Sigismundus vero cum tutelam sanctorum Agaunensium martyrum citato expeteret cursu, a Clodomiro, Francorum rege, qui eum persequebatur, captus atque Aurelianis perductus, carceri est mancipatus. Tunc beatus Avitus, qui in territorio ejusdem urbis abbatis fungebatur officio, rogare Clodomirum coepit ne tam excellentis nobilitatis insignisque bonitatis virum neci traderet. Quod ille audire detrectans, eum in villa, cui Calumpnia nomen est, perduci, ac ibidem cum filiis capite caesum in puteum projici jussit. De quo postmodum sublatus atque ad basilicam sanctorum Agau
Abbreviated transcription (Latin):
Unc tp̃ĩs sigismũdus
basilicã sanctorũ mauricii
sociorũqz eius magnis extrue¬
bat expensis in loco nũcupato
agauno. Circa eũdẽ quippe
locũ magnanmitatẽ sue ostẽ¬
dit deuotionis. dũ esset iur
optime mẽtis. et sanctarum
locuplectator ecclĩaꝵ. Nam et
p̃diorũ illi loco cõtulit copiã
et clericorũ ordinẽ ꝓsallentiũ
constituens sancte legionis
martires ꝓpicios sibi accuut.
Meminerat etem̃ se cõuigis
ꝑsuasionib deceptũ unicum
amisisse filiũ̃. Quem dũ illa
odio prosequit᷑ nouercali ĩ tm̃
exosũ fecerat patri ut felle
cõmoto iuberet eũ pumri gla¬
dio. Nec multo post facti pnĩam
ductus secũ ip̃e reputãs quid
steleris admiserit. ad sepultra
sanctorũ recurrẽs sepe. humiq
prostratus eos erga se clemẽ¬
tissimos fore efflagitãs rogabat
ut si quid minꝰ ꝑfectũ diuineq
maiestati aduersũ in suis repe¬
riret᷑ actibus. id eorũ int̾uẽtu
iustus iudex in hoc seculo potiꝰ

Expanded text:
unc temporis Sigismundus basilicam sanctorum Mauricii sociorumque ejus magnis exstruebat impensis, in loco nuncupato Agauno. Circa eumdem quippe locum magnanimitatem suae ostendit devotionis, dum esset vir optimae mentis et sanctarum locupletator ecclesiarum. Nam et praediorum illi loco contulit copiam, et clericorum ordinem psallentium constituens, sanctae religionis martyres propitios sibi adscivit. Meminerat etenim se, conjugis persuasionibus deceptum, unicum amisisse filium. Quem, dum illa odio persequitur novercali, in tantum exosum fecerat patri, ut felle commotus juberet eum puniri gladio. Nec multo post facti poenitentia ductus, secum ipse reputans quid sceleris admiserit, ad sepulcra sanctorum recurrens saepe humique prostratus, eos erga se clementissimos fore efflagitans, rogabat ut, si quid minus perfectum divinaeque majestati adversum in suis reperiretur actibus, id corum interventu justus Judex in hoc saeculo potius
Abbreviated transcription (Latin):
Ost hec una cũ ep̃is
et ppło cũ maxĩa reli¬
gionis deuotione corpora sctoꝵ
albini et lizim que effossa
timore normanorũ de tumulis
ttis ab andegauis ciuitate nor¬
manis cũ acceptis obsidibus
harolus mense octobrio per
tenomanis ciuitatẽ et ebrocẽse
opidũ ac secus castellũ nouũ
apud pistas ambianis lel. no¬
uembr̃ ꝑuenit. Indeq apud

Expanded text:
ost haec una cum episcopis et populo cum maxima religionis devotione eorpora sanctorum Albini et Licinii, quae effossa timore Nortmannorum de tumulis eiectis ab Andegavis civitate Nortmannis, acceptisque obsidibus, Karolus mense Octobrio per Cinomannis civitatem et Ebrocense oppidum ac secus castellum novum apud Pistas Ambianis Kalendis Novembris pervenit. Indeque apud
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. uuarnicarii cotulitsquã
ille ut p̾fati sumꝰ elemosims
delegauerat erogandã. ad se
secũdinꝰ loco ĩp̃ius
Nno octauo regni theo¬
deberti/ ex concubina
nascit᷑. ei alter filius aũũ chil¬
debertũ noie referens Byno¬
dus etiam cabellone collecta
desideriũ uiennẽsem ep̃m
deiecit: eo q factione beum¬
childis et aridii lugdunesis
pontificis, qui secũdino suctes¬
serat: in exiliũ acto surrogatꝰ
est domnulus in sacerdotali
officio / Eo ano eclipsis solis
facta est.

Expanded text:
tatis Warnecharii contulit; quam tatis Warnecharii contulit; quam ille, ut praefati sumus, eleemosynis delegaverat erogandam. Ad sepSecundinus loco ipsius. Anno VIII regni Theodeberti, ex concubina nascitur ei alter filius, avum Childebertum nomine referens. Synodus etiam Cabillono collecta Desiderium Viennensem episcopum dejecit, eoque factione Brunechildis et Aridii Lugdunensis pontificis, qui Secundino successerat, in exsilium acto, subrogatus est Dommilus in sacerdotali officio. Eo anno eclipsis solis facta est.
Abbreviated transcription (Latin):
Satus uero echonius põ¬
tifex mauriẽnensis corpꝰ
sancti uictoris qui solodoro una
cũ sancto ursio passus fuerat.
hoc modo ĩuenit: Quadã nocte
in sua ciuitate quiestentẽ reuela¬
tio diuina / ꝑ uisũ amoniut᷑.
ut surgens ꝙͣ totiꝰ ad eccłiãm
quam sedeleuba quondã bur¬
gũdionũ regma/ in suburbano
genabensi construxit mret
Ib in medio basilice esse desi¬
gnat locũ. quo corpus sanctũ
genabensem festinꝰ adiisset
urbeni: assumptis secũ rustico
et patricio antistitibus: tridu¬
ano peracto ieiumo/ nocte sep̃ti
eo loci quo gloriosi martiris
quiescebãt mẽbra. lux celestis
apparuit: Tũc hi tres dm̃ sacer¬
dotes/ eleuato quo tegebatur
lapide: ĩuenerũt sanctũ. i
archa argencea iacentẽ: cuꝰ
facies septempliciter quem
ciuiꝰ libet uiuẽtis hõmis duuno
miudiata resplendebat sulgore
huit tam mirande egregii
martirio ĩuentiõmi int̾fiut
theodericus pͥncept: qui loco
illi maximã portionẽ facul¬

Expanded text:
atus vero Econius pontifex Mauriennensis corpus sancti Victoris, qui Solodoro una cum sancto Ursio passus fuerat, hoc modo invenit: Quadam nocte in sua civitate quiescentem revelatio divina per visum admonuit, ut surgens quantocius ad ecclesiam, quam Sedeleuba quondam Burgundionum regina in suburbano Genabensi construxit, irent. Ibi, in medio basilicae, esse designat locum, quo corpus sanctum Genabensem festinus adisset urbem, assumptis secum Rustico et Patricio antistitibus, triduano peracto jejunio, nocte sequenti, eo loci, quo gloriosi martyris quiescebant membra, lux coelestis apparuit. Tunc hi tres Domini sacerdotes, elevato quo tegebatur lapide, invenerunt sanctum in arca argentea jacentem. Cujus facies, septempliciter quam cujuslibet viventis hominis, divino irradiata resplendebat fulgore. Huic tam mirandae egregii martyris inventioni interfuit Theodoricus princeps, qui loco illi maximam portionem facul
Abbreviated transcription (Latin):
Lio quoq ãno ĩsequente/¬
egregius bellator karolꝯ
leudibus suis probatissimis
uiris et illustrib ad resistendũ¬
contra gentes rebellaͥs in fide¬
disposuit. Pace patrata lugdum̃
gallie siuis fidelib tradidit fir¬
mata federa iudiciaria reuersꝯ
est: uictor fiducialiter agens¬
mortuus est: Hoc audiens p̃fti¬
tus pͥnceps harolus into cõcilio
procerũ suorũ denuo ligerimi
Fluuiũ transut et usq garonã
uel urbem burdegalẽsem uel
castro blauia uemiens occupa¬
uit  illãq regionẽ cepit ac
subiugaiũt .tũ urbibus ac sub¬
urbanis castrorũ uictorq cũ
pace remeauit.

Expanded text:
lioquin anno sequente,egregius bellator Carlus Leudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est mortuus est. Haec audiens praefatus princeps Carlus, inito consilio procerum suorum, denuo Ligerem fluvium transiit, usque Garonnam vel urbem Burdegalensem, vel castrum Blaviam veniens occupavit, illamque regionem cepit ac subjugavit cum urbibus ac suburbanis castrorum. Victor cum pace remeavit
Abbreviated transcription (Latin):
et quibusdam francis qui se
crudelitatem fastradane regine
ferre nõ posse asserebãt. Atq
ideo in necem regis conspiraue¬
rant. Que cũ per fardulfũ
longobardũ detecta fusset
ip̃e ob meritũ fidei ẜuate mo¬
nasterio sancti dyomisii donatꝰ
est. Auctores xo cõuirationis
ut rei maiestatis parti gladi
cesi. ppartim patibulis suspẽsi
ob meditatũ scelus tali morte
mulitati sũt. Rex aũt ꝓpter
bellũ cũ hunis susceptum ĩ
baioaria sedens ponteni na¬
ualem quo in dambio ad id
bellũ uteret᷑ edificauit. Ibiq

Expanded text:
et quibusdam Francis, qui se et quibusdam Francis, qui se crudelitatem Fastradae reginae ferre non posse adseverabant, atque ideo in necem regis conspiraverant. Quae cum per Fardulfum Langobardum detecta fuisset, ipse ob meritum fidei servatae monasterio sancti Dionisii donatus est, auctores vero coniurationis ut rei maiestatis partim gladio caesi, partim patibulis suspensi, ob meditatum scelus tali morte multati sunt. Rex autem propter bellum cum Hunis susceptum in Baioaria sedens, pontem navalem, quo in Danubio ad id bellum uteretur, aedificavit, ibiq
Abbreviated transcription (Latin):
Rgellis est ciuitas in¬
pirenei mõtis iugo
sita. cuiꝰ epũs noĩe felix na¬
tione hispamis ab elipando
toleti ep̃o per lras consultus
quid de hũanitate saluatoris
est ꝓprius an adoptiuꝰ dei
filius credendus esset ac dicen¬
dus ualde incaute atq inc̃osi¬
derate et contra antiquã ca¬
tholice ecclie doctrinã adoptiuũ
nõ solũ ꝓnũtiauit. s etĩã sc̾p¬
tis ad memoratũ epm libris
quãta potuit ꝑtinacia praui¬
tatem intentionis sue defende
curauit. Huiꝰ rei causa ductus
ad palatiũ regis. nã is tũc
apid reginũ baioarie tĩtatẽ
in qua hiemauerat residebat.¬
ubi congregato ep̃orũ concilio
auditus est. et errasse cõuutꝰ
ad presenciam adriam põtificis
romã missus ibi etiã corã ĩp̃o
in basilica beati petri apłi here¬
sim suam dampnauit. atq abdi¬
cauit. Quo facto ad ciuitatem
suam reuersus est. Rege uero
ibidem estatem agente facta
est contra illũ cõiuratio. a
filio suo maiore noie pipino

Expanded text:
rgellis est civitas inPyrinei montis iugo sita, cuius episcopus nomine Felix, natione Hispanus, ab Elipando, Toleti episcopo, per litteras consultus, quid de humanitate salvatoris est, proprius an adoptivus Dei filius credendus esset ac dicendus, valde incaute atque inconsiderate, et contra antiquam catholicae ecclesiae doctrinam, adoptivum non solum pronuntiavit, sed etiam scriptis ad memoratum episcopum libris, quanta potuit pertinacia pravitatem intentionis suae defendere curavit. Huius rei causa ductus ad palatium regis--nam is tunc apud Reginum, Baioariae civitatem, in qua hiemaverat residebat--ubi congregato episcoporum concilio auditus est, et errasse convictus, ad praesentiam Hadriani pontificis Romam missus, ibi etiam coram ipso in basilica beati Petri apostoli haeresem suam damnavit atque abdicavit. Quo facto, ad civitatem suam reversus est. Rege vero ibidem aestatem agente, facta est contra illum coniuratio a filio suo maiore, nomine Pippino,
Abbreviated transcription (Latin):
Is de situ germanie uel¬
gallie prout in libris
ueterũ inuestigare potuimꝰ
ostensis. Nũc que Iuliꝰ de
antiquoꝵ consuetudĩẽ uel
moribus senẜit gallorũ ip̃iꝰ
explicemꝰ uerbis
It ergo In oĩ inquiens¬
gallia eorũ hõm qui
atiquo sũt mĩo atq honore
genera sũt duo. Nam plebs
pene ẜuoꝵ habet᷑ loco que
nichil ht̃ per se nullo adhi¬
bet᷑ consilio. pleriq c̃ũ aut
ere alieno aut mag̃nitudĩe
tributorũ. aut Imuria poten¬
tiorũ premũt᷑ sese in ẜuitutẽ
addicũt nobilibus. In hos eadẽ
sũt omia Iura que dñis in
ẜuos. Oz de his duobiss ge¬
neribus alterũ est driudũ
alterũ equitũ. Illi reb dĩnis
intersũt. sacrificia publica ac
pͥuata procurãt. religiones¬
interpretãt᷑. Ad hos magnꝰ
adolescentiũ mũs disciplmne cã

Expanded text:
is de situ Germaniae velGalliae, prout in libris veterum investigare potuimus, ostensis, nunc, quae Julius de antiquorum consuetudine vel moribus senserit Gallorum, ipsius explicemus verbis. it ergo: In omni, inquiensGallia, eorum hominum qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebs pene servorum habetur loco, quae nihil habet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno, aut magnitudine tributorum, aut injuria potentiorum premuntur, sese in servitutem addicunt. Nobilibus in hos eadem sunt omnia jura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religionesantur. Ad hos magnus adol
Abbreviated transcription (Latin):
ac potestate disputãt. et iuuẽ¬
tuti tradunt
quod bellũ incidit quod fere
ante cesaris aduentũ qͦtãms
actidere solebat/ ut aut ip̃i ĩu¬
rias inferrẽt aut illatas ꝓpul¬
sarent. om̃s in bello uersunt᷑
atq eorũ ut quisq gen̾e copus ꝙ
amplissimꝰ Ita plurmios entũ
se ambactos clientesq habet
hãc unã gr̃am potenciamq
nouerunt.

Expanded text:
ac potestate disputant, et juvenac potestate disputant, et juventuti tradunt.quod bellum incidit, quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uatationẽ oĩm q rerũ habent
ĩmunitatẽ Tantis extantibus
premus et sua sponte multi in
disciplinã cõueniũt et a parẽti¬
bus ꝓpinquis q mittũt᷑. Magnũ
ibi numerũ uersuũ edistere
dicũt᷑. Itaq ãnos nõ nulli . xx.¬
in disciplina ꝑmanẽt. neq fas
esse existimãt eam lr̃is mãdare
cũ in reliquis fere reb pub ͭ ͥ ᷤᷤ
utant᷑. Id iiͬ duab de causis
instituisse uident᷑. ꝙ ne in
uulgũ disciplinã efferri uelit
neq eos qui discũt litteris cõ¬
fisos minꝯ memorie studere
quod fere plerisq accidit ut
presidio lr̃aꝵ diligenciã in
ꝑdiscendo ac memoriã remittãt
In pͥmis hoc uolũt ꝑsaadere
nõ interire aĩas s ab aluĩs
post mortẽ transtre ad alios
atq hoc maxime ad iurtutẽ
excitari putãt metu mortis
neglecto. Multa p̾̃terea de syde¬
ribus ac eorũ motu de mũdi
ac terraꝵ magnitudĩẽ de rex
natura de deorũ mortaliũ ui

Expanded text:
vacationem omniumque rerum habent vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos viginti nonnulli in disciplina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere. Quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in praediscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant, metu mortis exstincto. Multa praeterea de sideribus ac eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi
Abbreviated transcription (Latin):
cõstituũt. Si quis aũt p̾uatus
aut ppłus eorũ de cetero nõ
stetit sacrificiis interdicũt Hec
pena apud eos est grauissiã
quib ita est Interdictũ hi in¬
mĩo Impioꝵ ac sceleratõrũ
habent᷑ his om̃s decedũt aditũ
ẜmonẽ q diffugiĩt ne quid
ex cogitatõe incõmodi accipiãt.
neq ullus neq ullus honor
preest unꝰ qui sũmã int̾ eos
ht̃ auctoritatem. Hoc mortuo
si quis ex reliquis excellit di¬
gnitati succedit. aut si sunt
plures pares suffragio drudũ
nõ nũꝙͣͣ etiã armis de pͥncipatu
contendũt. Hi certo ãm tp̃e
in finib carnoti que regio totiꝰ
gallie media habet᷑ concidũt
in loco consecrato. Huc om̃s
undiq qui cõtrouersias habẽt
cõueniut eorũ q iudicus de¬
cretis qz parent. Disciplia
in britama reperta atq inde
eam rem cognostere uolũt
plerũq illo discendi causa
proficistũt᷑. Driudes a bello
abesse consueuerũt neq tͥbuta
una cũ reliquis pendũt. Milicie

Expanded text:
constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, ur, neque ullus honor praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, suffragio druidum; nonnunquam etiam armis de principatu contendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque judiciis decretisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque indeeam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae
Abbreviated transcription (Latin):
dam regis et regine graciam
Tandem depositus mãdauit
regi se uil sensisse penare
Ille eñ maleficũ esse protesta¬
tus loris durissimis flagellari
at gladio ꝑcuti imperauit
Pro cuiꝰ iuta regiia egre licel
optinuit. Qui tñ nõ poste
multũ dolore ip̃orũ tormẽto
interit. Regina aut assumes
thesaurũ pueri. uestes quidẽ
igne combussit. Aurũ Uero
fornace conflans terra obrut
ne quid esset quod ei filium
ad memoriã reduceret.

Expanded text:
dam regis et reginae gratiam. dam regis et reginae gratiam. Tandem depositus, mandavit regi se nil sensisse poenarum. Ille eum maleficum esse protestatus, loris durissimis flagellari, ac gladio percuti imperavit. Pro cujus vita regina, aegre licet, obtinuit. Qui tamen non post multum dolore ipsorum tormentorum interiit. Regina autem assumens thesaurum pueri, vestes quidem omnes igne combussit, aurum vero fornace conflans terra obruit, ne quid esset quod ei filium ad memoriam reduceret.
Abbreviated transcription (Latin):
pro morte filii grauatus nup¬
cias in tempus quo cõstitui
celebrare nequeo. Uerũ legato
iisistente uoluit eo dirigere
filiam quam ex andouera
susceperat. deo q in mõsterio
pictauensi tradiderat. Sed a
quorũdã ad fredegũdẽ
cucurrit regmiã dicentium
puerũ qui tũc defunctus
erat techius nũ moli sui
prefecti per quasdam nuliercu¬
las maleficus et inc̃atationb
uitam amisisse. His regine Iã¬
dudũ erat infensus que talia
de eo audiens rapi mẽtrices
ad supplicia iubet que se fatebã¬
tur carmĩbus multos intere¬
misse ĩnocentes. filiũq eiꝰ pro
mũmoli donasse salute Tñc
quidem regma alias earũ flã¬
mis tradidit. alias rotis ĩnexuit
reiunctis post terga manib
suspendi p̾cipiens quid male¬
fici nosset interrogabat. Sed
nil se de morte filii regis nosse
dicens. hoc solũ mͦ confessus
est ꝙ potiones p̾cantationes¬
q uarias a memoratis acte¬
p̃isset muliertulis ad promerẽ¬

Expanded text:
pro morte filii gravatus, nuppro morte filii gravatus, nuptias in tempus quod constitui celebrare nequeo. » Verum, legato insistente, voluit eo dirigere filiam, quam ex Audovera susceperat Deoque in monasterio Pictaviensi tradiderat. Sed a quorumdam ad Fredegundem cucurrit reginam, dicentium puerum, qui tunc defunctus erat, technis Mummoli sui praefecti, per quasdam mulierculas maleficiis et incantationibus vitam amisisse. Is reginae jamdudum erat infensus. Quae talia de eo audiens, rapi meretrices ad supplicia jubet, quae se fatebantur carminibus multos interemisse innocentes, filiumque ejus pro Mummoli donasse salute. Tunc quidem regina alias earum flammis tradidit, alias rotis innexuit. revinctis post terga manibus suspendi praecipiens, quid maleficii nosset interrogabat. Sed nil se de morte filii regis nosse dicens, hoc solummodo confessus est quod potiones praecantationesque varias a memoratis accepisset mulierculis, ad promeren
Abbreviated transcription (Latin):
hildebertus aũt om̃s¬
milicie sue quas aggre¬
gauerit cohortes dũ uno i
loco detinet murm᷑ subito po¬
puli minoris aduersus duces
nocte proxĩa infremuit di¬
centis. Tollant a facie regis
qui regñũ eius inter se uen¬
dicant qui urbes eiꝰ aliene
sub iciũt ditiom. hec dicẽtes.
mane facto ad tentoriũ regis
ꝓperãt armati ut egidiũ ĩteri¬
merẽt pontificẽ. Quo cognito
sacerdos ascenso equo cũ pautis
fugã arripuit. Cui tã ueloces
fugienti timor addidit alas
ut labentẽ tibia fasciolã colli¬
gere nõ curaret. Ea tamen
sarni equos ad insequendũ
paratos nõ hẽbant. Dñ q
illi morã in sequẽdo faciunt
ip̃e se intra urbem remorũ
contulit. Post hec gũtrãnꝰ
chil deberto ne poti suo partẽ
massilie quã ĩiuto eo retmne¬
bat refudit. Chilperitus qͦ
pro obitu filii quem ei natũ
supra diximꝰ fuisse graui affe¬
ctus merore nupcias filie sue
in hyspamã regrediebatur
reuocauerũt dicentes ei. Luctu

Expanded text:
hildebertus autem omnemilitiae suae, quas aggregaverat, cohortes dum uno in loco detinet, murmur subito populi minoris adversus duces nocte proxima, infremuit, dicentis: « Tollantur a facie regis, qui regnum ejus inter se venditant, qui urbes ejus alienae subjiciunt ditioni. » Haec dicentes mane facto ad tentorium regis properant armati, ut Egidium interimerent pontificem. Quo cognito, sacerdos, ascenso equo, cum paucis fugam arripuit. Cui tam veloces timor fugienti addidit alas ut labentem tibiae fasciolam colligere non curaret. Ea tamen dversarii equos, ad insequendum paratos, non habebant. Dumque illi moram in sequendo faciunt, ipse se intra urbem Remorum contulit. Post haec Guntrannus Childeberto nepoti suo partem Massiliae, quam invito eo retinebat, reddidit. Chilpericus quoque pro obitu filii, quem ei natum supra diximus fuisse, gravi affectus moerore, nuptias filiae suae, in Hispaniam regrediebatur revocavit, dicens ei: « Luctu
Abbreviated transcription (Latin):
bertũ. Deguinꝰ aũt plus
timẽs deũ ꝙ terrenũ regẽ
noluit consentire nequicie
tuit redarguit ip̃m regemi.
Propter quã causã ira re¬
gis cõtra eũ efferbuit. Cũ
magno itaq dedecore expelli
iussit arnulfũ de ecclesia
beate dei genittis marie
rem̃ẽsis. et sic alligatum
retrudi in carcerẽ. Alligatꝰ
aũt in carcere aurelianis
ciuitate ubi detinebat᷑ nepos
eius karolus. mãsit ibi ãnis
tribus. Nũtiant᷑ hec om̃ia
presuli romano. Qui ualde
indignatus suꝑ hoc facto
int̾dixit om̃s ep̃os qui ar¬
mufũ deiecerãt. et gerbertũ
ordinauerãt. Misit qͦ leonem
abbẽñ a sede apłica ad donnũ
siguinũ archiepm̃ urbis seno¬
nice. qui uice sua in urbe remẽsi
symodũ congregaret. mãdãs
illi ut sie dilatõe reuocaret
de carcere armilfũ. et degra¬
Daret gerbertũ. Collecto igit᷑
concilio iterũ in urbe remẽsi
ex iussione apłici reuotatꝰ
est armilfus de custodia. et

Expanded text:
bertum. Seguinus autem plus bertum. Seguinus autem plus timens Deum quam terrenum regem, noluit ctuit, redarguit ipsum regem; propter quam causam ira regis contra eum efferbuit. Cum magno itaque dedecore expelli jussit rex Arnulfum de ecclesia Beatae Dei genitricis Mariae Remensis, et sic alligatum retrudi in carcerem. Alligatus autem in carcere Aurelianis civitate, ubi detinebatur nepos ejus Karolus, mansit ibi annis tribus. Nuntiantur haec omnia presuli Romano. Qui valde indignatus super hoc facto, interdixit omnes episcopos qui Arnulfum dejecerant et Gerbertum ordinaverant. Misit quoque Leonem abbatem a sede apostolica ad donnum Seguinum archiepiscopum urbis Senonicae , qui vice sua in urbe Remensi synodum congregaret; mandans illi ut sine dilatione revocaret de carcere Arnulfum et degradaret Gerbertum. Collecto igitur concilio iterum in urbe Remensi, ex jussione apostolica revocatus est Arnulfus de custodia, et
Abbreviated transcription (Latin):
Nillis diebus in remẽsiũ
ciuitate erat archiepũs
lotharii regis ex concubma
noĩe armilfus. hugo aũt
rex ĩuidebat ei uolens ext
minare progeniem lotharni
regis. Congregans qz in urbe
remensi synodũ isdem hugo
rex ĩuitauit archiep̃m seno¬
inte urbis nõĩe seguim̃
cũ suffraganeis suis. In quo
concilio fecit degradare dom¬
nũ armilfũ archiepm̃ remoꝵ¬
dolo nepotis sui quẽ tenebat
in carcere dicens nõ debẽ ẽẽ
ep̃m natũ ex cõcubina. In loco
uero eius consecrari fecit dom¬
m̃i gerbertũ monachũ pħm.
Qui gerbertus magr̃ fuit
roberti regis filii istius hu¬
gonis et domni leutherici
archiepĩ successoris uenerabi¬
lis seguim: Armilfũ autem
fecit mãcipari custodie aure¬
lianis ciuitate. Uenerabilis
itaq seguinꝰ archiepus nõ
consensit in degradatõe armil¬
fi neq in ordinatõe herberti.
Iussio aũt regis urgebat. Alii
uero ep̃i licet ĩuiti. tamẽ pp̃
timorẽ regis degradauerũt
armulfũ et ordinauerũt ger¬

Expanded text:
illis diebus in Remensium ciuitate erat archiepiscoLotharii regis ex concubina nomine Arnulfus. Ugo autem dux inuidebat ei uolens extminare progeniem Lotharii regis. Congregansque in urbe Remensi synodum, idem Hugo rex invitavit archiepiscopum Senonicae urbis, nomine Sewinum, cum suffraganeis suis. In quo concilio fecit degradare domnum Arnulfum, archiepiscopum Remordolo nepotis sui, quem tenebat in carcere, dicens non debere esse episcopum, natum ex concubina. In loco vero ejus consecrari fecit domm Gerbertum monachum philosophum. Qui Gerbertus magister fuit Roberti regis, filii istius Hugonis, et donni Leotherici archiepiscopi , successoris venerabilis Seguini. Arnulfum vero fecit mancipari custodiae Aurelianis civitate. Venerabilis itaque Seguinus archiepiscopus non consensit in degradatione Arnulfi neque in ordinatione Gerberti. Jussio autem regis urgebat. Alii vero episcopi, licet inviti, tamen propter timorem regis, degradaverunt Arnulfum et ordinaverunt Ger
Abbreviated transcription (Latin):
õi palaciũ et funtimas regi
esliigisus a grimoldo redditꝰ
esi et missi imꝑatoris cõsta¬
tinopoli reuersi sũt.et uenerũt
cũ eis legati incefori imꝑatoris
qui tũc rempublicã regebat.¬
Nam herenã post aduentum
legationis francie deposuerũt.¬
Quorũ noĩa fuerũt michael
epũs. petrus abbas. et calixtus
candidatus. qui uenerũt ad
imperatorẽ in germama suꝑ
fluuiũ salla in loco qui dicit᷑
saltr. et pactũ faciende pacis
in septo susceperũt. et inde di¬
missi cũ epła impenitoris ro¬
mã regressi atq cõstantinopoli
reuersi sũt. Imperator autẽ
in baioariã profectus disposi¬
tis pãnomarũ carsis decem¬
brio mẽsee aquisgram reusuis

Expanded text:
ipsum palatium et finitimas regioipsum palatium et finitimas regionigisus a Grimoldo redditus est, et missi imperatoris de Constantinopoli reversi sunt, et venerunt cum eis legati Nicifori imperatoris, qui tunc rempublicam regebat--nam Herenam post adventum legationis Francicae deposuerunt--quorum nomina fuerunt Michahel episcopus, Petrus abbas et Calistus candidatus. Qui venerunt ad imperatorem in Germania super fluvium Sala, in loco qui dicitur Saltz, et pactum faciendae pacis in scripto susceperunt. Et inde dimissi cum epistola imperatoris Romam regressi atque Constantinopolim reversi sunt. Imperator autem in Baioariam profectus dispositis Pannoniarum causis Decembrio mense Aquasgrani revers
Abbreviated transcription (Latin):
Erena imperatx de con¬
stantinopoli misit legatũ noĩe
leonẽ spatariũ pp̃ pac̃e consir¬
mandã inter francos et grecos
et imperator uicissim pp̃ ip̃m
absoluto illo misit yesse ambia¬
nensem epm̃ et helingaudũ
comitem constantinopolim ut
pacem cũ ea statuerẽt. Celebͣ¬
tum est pasta aquisgraui pa¬
lacio. Ip̃iꝰ ãm mẽse iulio xiiͦ
leł augusti uenit ysaat cum
elephãto et ceteris munerib
que a rege persarũ missa sũt
et aquisgram om̃ia imꝑatori
detulit. Nomen elephãto erat
abulabar. Ortona ciuitas in
ytalia in deditionẽ accepta
Luceria quoq frequẽti obsidi¬
one fatigata. et ip̃a in dedi¬
tionẽ uenit. p̃sidiũq nr̃orũ
nrea positũ. Imperaitor esta¬
tis tp̃e marduenna uenatib
idulgens misso saxom̃i exer¬
titu Ensalbianos saxones uas¬
tauit irimaldus beneuẽtanoꝵ
duxe m luceria niungisum to¬
aitem spoleti qui p̾sidio p̃enit
aduensa ualitudine fatigatũ
obsedit et in deditionẽ accepit

Expanded text:
erena imperatrix de Constantinopoli misit legatum nomine Leonem spatarium de pace confirmanda inter Francos et Grecos, et imperator vicissim propter ipsum absoluto illo misit Iesse episcopum Ambianensem et Helmgaudum comitem Constantinopolim, ut pacem cum ea statuerent. Celebratum est pascha Aquisgrani palatio. Ipsius anni mense Iulio, XIII. Kal. Aug., venit Isaac cum elefanto et ceteris muneribus, quae a rege Persarum missa sunt, et Aquisgrani omnia imperatori detulit; nomen elefanti erat Abul Abaz. Ortona civitas in Italia in deditionem accepta, Luceria quoque frequenti obsidione fatigata et ipsa in deditionem venit, praesidiumque nostrorum in ea positum. Imperator aestatis tempore in Arduenna venait et misso in Saxoniam exercitu transalbianos Saxones vastavit. Grimaldus Beneventanorum dux in Luceria Winigisum comitem Spoleti, qui presidio preerat, adversa valitudine fatigatum obsedit et in deditionem accepit
Abbreviated transcription (Latin):
custode pectus eiꝰ ĩ uincibile
potuit ĩiuriarũ pondere frãgi
minis clemens esset. Nos aũt
cũ apło dicam ꝯ talib dimit¬
tite illi hãc ĩiuriam. S hec
quisq scire poterit. Porro q̃
scripsi usq ad tempora imꝑni
adhemari nobilissim moͣchi
qui ei coeuus et cõmittritus
est. Posteriora aũt qr ego reb
interfui palatinis que uidi et
comperiri potui stillo cõtradidi

Expanded text:
custode, pectus ejupotuit iniuriarum pondere frangi., eo quod nimis clemens esset. Nos autem cum apostolo dicamus talibus: Dimittite illi hanc iniuriam! Sed haec quisque scire poterit. Porro que scripsi, usque ad tempora imperii Adhemari nobilissimi et devqui ei coevus et connutritus est; posteriora autem, quia ego rebus interfui palatinis, que vidi et comperire potui, stilo contradidi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut pͥus dispositũ ħabebat.
medio mense augusto uuarma¬
ciam uenit. Ib q hĩto gñali
couentu et oblata s anua dona
tiones plurias que tam de
roma et beneuẽto. ꝙͣ et de
alus longinquis terris adrũ
uenerãt audiuit atq absoluit.
Lothariũ quoq filiũ suũ funto
illo cõuentu in ytaliã direxit
ac bernhardũ comĩtem bar¬
cinone qui eatens ĩ marcha
hyspame p̃sidebat cameranũ
in palacio suo constituit alus
etiã causis que ad illius placiti
complexionẽ ꝑtinere uidebãt᷑
cõgruo modo dispositis atq¬
completis. ppło q ad sua ire di¬
misso ip̃e ad autũnalis uenatõis
exercitũ franconofurd ullam
profectus est. Qua transacta
ad hiemãdũ aꝯuisgram reũsus
est. ubi missã sancti martim
ac festiuitatẽ beati andree apłi
necño et ip̃m sacre dnice natiui

Expanded text:
sicut prius dispositum habebat, sicut prius dispositum habebat, medio mense Augusto Wormatiam venit ibique habito generali conventu et oblata sibi annua dona tiones plurimas, quae tam de Roma et Benevento, quam et de aliis longinquis terris ad eum venerant, audivit atque absolvit. Hlotharium quoque filium suum finito illo conventu in Italiam direxit ac Bernhardum comitem Barcinonae, qui eatenus in marca Hispaniae praesidebat, camararium in palatio suo constituit. Aliis etiam causis, quae ad illius placiti completionem pertinere videbantur, congruo modo dispositis atqcompletis populoque ad sua ire dimisso ipse ad autumnalis venationis exercitium Franconovurdum villam profectus est; qua transacta ad hiemandum Aquasgrani reversus est, ubi et missam sancti Martini ac festivitatem beati Andreae apostoli necnon et i
Abbreviated transcription (Latin):
Ost exactam hyemẽ ĩ¬
ip̃o sancto quadrage¬
siinali ieui ᵈ paucis ante sitm̃
pascha diebus aquisgram t̾re
motus noctu factus. uẽtus q
tam uehemẽs coortus. ut nõ
dlũ hũiliores domos. Uerũ etiã
ipam sancte dei genitricis bast¬
toam quam capellã uocant
tegulis plumbeis tectã. nõ mo¬
U̾o in diuersis occupationibus
usq ad kł. Iul. aquisgram mo¬
ratus tandem ad generałe cõ¬
uentũ uuarmacie habendũ
cũ comitatu suo mẽse augusto
statuit proficisci. S pͥrsꝙͣ inde
promoueret mĩciũ accepit
normanos uelle tͣnsalbianan
saxonie regionẽ ĩuade. atq
exercitũ eorũ qui hoc facturꝰ
esset nr̃is finib appropinqͣre
Quo mĩcio cõmotus misit in
om̃s francie partes. et iussit
ut cũ sũma festinatione tota
ppłi sui generalitas post se
in saxomã ueniret. Indicars
simul uelle se apud nouesiũ me¬
Dio circiter iulio rhenũ tͣnstre
Sed ubi uana ẽẽ comperit q̃
de normanis faima cõsparserat

Expanded text:
ost exactam hiemem iipso sancto quadragesimali ieiunio paucis ante sanctum pascha diebus Aquisgrani terrae motus noctu factus ventusque tam vehemens coortus, ut non solum humiliores domos, verum etiam ipsam sanctae Dei genitricis basilicam, quam capellam vocant, tegulis plumbeis tectam non movero in diversis occupationibus usque ad Kal. Iul. Aquisgrani moratus tandem ad generalem conventum Wormatiae habendum cum comitatu suo mense Augusto statuit proficisci. Sed priusquam inde promoveret, nuntium accepit, Nordmannos velle Transalbianam Saxoniae regionem invadere atque exercitum eorum, qui hoc facturus esset, nostris finibus adpropinquare. Quo nuntio commotus misit in omnes Franciae partes et iussit, ut cum summa festinatione tota populi sui generalitas post se in Saxoniam veniret, indicans simul, velle se apud Novesium medio circiter Iulio Rhenum transire. Sed ubi vana esse compererat, quae de Nordmannis fama disperserat,
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃o pirmei iugo ꝑfidia
montanorũ in insidias deducti
ac circũuenti capti sũt. et
copie quas secũ habuere pene
usq ad internecionem delete.
Et aeblus quidẽ cordubã mis¬
sus. asmarius do eorũ miseri¬
cordia qui eũ ceperãt. quasi
qui consangiueus eorũ ẽẽt
redire domũ ꝑmissus est.
Lotharius u̾o iuxta patris
mãdatũ romã profectus ab
eugenio pontifice honorifice
suscipit᷑. Cui cũ ĩiũcta sibi
pontificis beniuola assensio
ita correxit. ut om̃s qui reꝵ
suarũ direptione grauiter
fuerãt desolati de receptõe
bonorũ suorũ que per illius
aduentũ deo donante ꝓue¬
nerat magnifice sũt consolati
Hoc ãno paucis ante solsticiũ
estiuale diebus in territorio
augustidutiensi aere in tem¬
pestatem subita mutatione
comierso ingens fragmentũ
ex glacie simul cũ grandine
decidisse narrat᷑. cuiꝰ longi¬
tudo .xu. latitudo sept̃e crassi

Expanded text:
in ipso Pirinei iugo perfidia in ipso Pirinei iugo perfidia montanorum in insidias deducti ac circumventi capti sunt, et copiae, quas secum habuere, pene usque ad internicionem deletae; et Aeblus quidem Cordubam missus, Asinarius vero misericordia eorum, qui eum ceperant, quasi qui consanguineus eorum esset, domum redire permissus est. Hlotharius vero iuxta patris mandatum Romam profectus ab Eugenio pontifice honorifice suscipitur. Cui cum iniuncta sibi emorati pontificis benivola adsensione ita correxit, ut omnes, qui rerum suarum direptione graviter fuerant desolati, de receptione bonorum suorum, quae per illius adventum Deo donante provenerat, magnifice sunt consolati. Hoc anno paucis ante solstitium aestivale diebus in territorio Augustodunense aere in tempestatem subita mutatione converso ingens fragmentum ex glacie simul cum grandine decidisse narratur, cuius longitudo quindecim, latitudo septem, crassi
Abbreviated transcription (Latin):
ipõs quidem usq ad tempus cõ¬
griũ ibidem fecit operiri Ceter
legatos abodritorũ qui uulgo
predenecenti uocãt᷑. et cõfmi
bulgaris. daciam damibio ad¬
iacentem incolũt. qui et ip̃i ad¬
uentare nũciabant᷑ illico ue¬
mre ꝑmisit. Qui cũ de bul¬
garorũ iniqua infestatione
quererent᷑. et contra eos au¬
xiliũ sibi ferri deposterent
domiũ ire atq iterũ ad tp̃us
conbulgarorũ legatis cõsti¬
tutũ redire iussi sũt. Suppone
apud spoletũ sicut dictũ ert
defuncto eũdem ducatũ adal¬
hardus comes palacii qui
iumor uocabat᷑ accepit. Qui
cũ uix qͣnq menses eodem ho¬
nore potiret᷑ correptus febre
decessit. Cui cũ morigus bri¬
xie comes successor ẽet electus
mĩcio honoris sibi deputati
accepto decubuit. et paucis
interpositis diebus uitã fim¬
uit. Aeblus et asmarius comes
cũ copiis uuasconũ ad pam¬
pilonem missi cũ peracto iã
sibi ĩiũcto negocio reuerterẽt᷑

Expanded text:
ipsos quidem usque ad tempus conipsos quidem usque ad tempus congruum ibidem fecit operiri. Caeterum legatos Abodritorum, qui vulgo Praedenecenti vocantur et contermini Bulgaris Daciam Danubio adiacentem incolunt, qui et ipsi adventare nuntiabantur, ilico venire permisit. Qui cum de Bulgarorum iniqua infestatione quererentur et contra eos auxilium sibi ferri deposcerent, domum ire atque iterum ad tempus Bulgarorum legatis constitutum redire iussi samt. Suppone apud Spoletium, sicut dictum erat, defuncto eundem ducatum Adalhardus comes palatii, qui iunior vocabatur, accepit.cum vix quinque menses eodem honore potiretur, correptus febre decessit. Cui cum Moringus Brixiae comes successor esset electus, nuntio honoris sibi deputati accepto decubuit, et paucis interpositis diebus vitam finivit. Aeblus et Asinarius comites cum copiis Wasconum ad Pampilonam missi, cum peracto iam sibi iniuncto negotio reverterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
britonũ ppło imperauerat ob¬
idibus rothomagũ ciuitatẽ
ubi cõiugem se opperiri uis¬
serat ad .xu. keł. Decembris
reuersus est. Nam et illut
legatos michaelis imperatoris
qu ad eũ mittebaut᷑ sͥ octur¬
rere iussit. Cũ quib et for¬
tunatus patriarcha ueneti¬
diũ regressus ad eius uenit
Nfenciam d legaiti imperato¬
ns lit̃s et muneni deserẽtes¬
pacis confirmande causa se mis¬
sos ẽẽ dicentes pro fortunato
nichil locuti sũt. Int̾ cetera
tamen ad legationẽ sua ꝑti¬
nentia quedã de ymagnũ ue¬
neratione protulerũt. p̃p que
se romã ire atq apłice sedis
presulẽ consulere debere dixe¬
rũt. Quos cũ legatione eõꝵ
audita ac responso reddito
absolueret romã ut se uelle
dicebãt ducere iussit. fortunatũ
etiã de causa fuge ip̃iꝰ ꝑcũ¬
ttatus ad exammnãdũ eum
romano pontifici direxit
Ip̃e aquisgram ubi hiemare
statuerat profectus est. Quo
cũ uenisset et ibi natalem
baioaria. quibus obiuã mittens

Expanded text:
erat, obsidibus Ratumagum civitatem, ubi coniugem se operiri iusserat, ad XV. Kal. Decembr. reversus est. Nam et illuc legatos Michahelis imperatoris, qui ad eum mittebantur, sibi occurrere iussit, cum quibus et Fortunatus patriarcha Veneticorum regressus ad eius venit praesentiam. Sed legati imperatoris litteras et munera deferentespacis confirmandae causa se missos esse dicentes pro Fortunato nihil locuti sunt; inter caetera tamen ad legationem suam pertinentia quaedam de imaginum veneratione protulerunt, propter quae se Romam ire atque apostolicae sedis praesulem consulere debere dixerunt. Quos cum legatione eorum audita ac responso reddito absolveret, Romam, ut se velle dicebant, ducere iussit; Fortunatum etiam de causa fugae ipsius percontatus ad examinandum eum Romano pontifici direxit. Ipse Aquasgrani, ubi hiemare statuerat, profectus est. Quo cum venisset et ibi natalem Baioaria; quibus obviam mittens
Abbreviated transcription (Latin):
subrogatus atq ordinatꝰ est
Cuiꝰ rei mĩciũ cũ quirmꝰ
subdyaconꝰ unus ex his qui
pͥori legatione fungebãt᷑ ad
imperatorem detulisset cõuẽt
ip̃e ad britanicã expeditionem
per se faciendã aĩo intento lo¬
thariũ filiũ imperii sociũ ro¬
mã mittere decreuit. ut uice
sua functus ea que rerũ ne¬
cessitas flagitare uidebat᷑ cũ
nouo pontifice pplõq romano
statueret atq flrmaret. Et ille
quidem ad hec exequenda post
mediũ augustũ in ytaliam
profectus est. Imperator uero
iter quod in britamã facere
parauerat pp̃ famẽ que adhuc
p̾ualida erat usq ad iniciũ
autũm aggredi distulit. Cũ
demũ adunatis undiq oĩb
copiis redonas ciuitatẽ ter¬
Et inde diuiso inter in tres
partes exerciti duabusq
partibus filiis sius prpmo
et ludonico traditis. terciaq
secũ retenta britamã ĩgressy
totã ferro et igni deuastauit.
Consũptis q in hac expeditõe

Expanded text:
subrogatus atque ordinatus est. subrogatus atque ordinatus est. Cuius rei nuntium cum Quirinus subdiaconus, unus ex his, qui priori legatione fungebantur, ad impeipse ad Brittannicam expeditionem per se faciendam animo intento, Hlotharium filium, imperii sotium, Romam mittere decrevit, ut vice sua functus, ea quae rerum necessitas flagitare videbatur, cum novo pontifice populoque Romano statueret atque firmaret. Et ille quidem ad haec exsequenda post medium Augustum in Italiam profectus est, imperator vero iter quod in Brittanniam facere paraverat, propter famem quae adhuc praevalida erat, usque ad initium autumni adgredi distulit: tum demum, adunatis undique omnibus copiis, Redonas civitatem teret inde diviso in tres partes exercitu, duabusque partibus filiis suis Pippino et Hludowico traditis, tertiaque secum retenta, Brittanniam ingressus, totam ferro et igni devastavit; consumptisque in hac expeditione
Abbreviated transcription (Latin):
Ex bulgarorũ nõ uelut
pacis faciende graçia
legatos ad imperatorẽ cũ lr̃is
misit. Quos ille cũ audisset
ac lras que allate fuerãt le¬
gisset. rei nouitate nõ ĩmerito
ꝑmotus ad explorandã dili¬
gentiꝰ insolite et nĩꝙͣ p̾us
in franciã uenientis legatõis
causã machelmũ quenidam¬
De baioaria cũ ip̃is legatis
ad memoratũ regeni bulga¬
rorũ direxit. Interea hiemps
aspera ualdeqz prolixa facta
est que nõ solũ cetera aĩalia
Uerũ etiã hoĩes quosdã ĩma¬
nitate frigoris extinxit. Luna
defecit .ii. nõn marcii hora
noctis scdã Suppo dux spolitimꝰ
decessisse nuĩtiat᷑. Interea legati
roman pontificis romã re¬
gressi eũdem ualida infirim¬
tate detentũ ac morti ꝓximũ
ĩuenerũt. Qui etiã paucis
post aduentũ illorũ exactis
diebus iuta decessit. In cuiꝰ
locũ cũ duo ꝑ contentionẽ
ppłi fuissent electi. eugenius
tam̃ archipb̃r tituli sancte
sabine iuncente nobiliũ ꝑte

Expanded text:
ex Bulgarorum Omortag velut pacis faciendae gratia legatos ad imperatorem cum litteris misit, quos ille cum audisset, ac litteras quae adlatae fuerant legisset, rei novitate non inmerito permotus, ad explorandam diligentius insolitae et numquam prius in Franciam venientis legationis causam Machelmum quende Baioaria cum ipsis legatis ad memoratum regem Bulgarorum direxit. Hiemps aspera valdeque prolixa facta est, quae non solum caetera animalia, verum etiam homines quosdam inmanitate frigoris extinxit. Luna defecit III. Non. Mart. hora noctis secunda. Suppo dux Spolitinus decessisse nuntiatur. Interea legati Romani pontificis Romam regressi eundem valida infirmitate detentum ac morti iam proximum invenerunt; qui etiam paucis post adventum illorum exactis diebus vita decessit. In cuius locum cum duo per contentionem populi fuissent electi, Eugenius kamen archipresbyter tituli sanctae Sabinae vincente nobilium parte
Abbreviated transcription (Latin):
sorapti monasteriũ in honore
sancti siluestri edificauit: ubi
quodã tp̃e ꝑsecutionis q̃ sub
constantino imperatore facta
est sanctus siluester latiusse
fert᷑. Ibiq aliquãdu cõmoratꝰ
meliori concilio hoc loco dimisso
ad monasteriũ sancti bñdicti
in sannua ꝑiũtia iuxta cassinũ
castrũ constitutũ deo ẜuiturꝰ
uenit. ibiq monachitũ ħĩtũ
suscepit.

Expanded text:
sterium in honorem sancti Silvestri aedificavit, ubi quondam tempore persecutionis, quae sub Constantino imperatore facta est, sanctus Silvester latuisse fertur. Ibique aliquandiu commoratus meliori consilio hoc loco dimisso ad monasterium sancti Benedicti in Samnio provincia iuxta Casinum castrum constitutum Deo serviturus venit ibique monachicum habitum suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Is diebus inter auares
cognomẽto hunos et
eos qui bulgari dicũt᷑. magna
surrexit contentio. cui debe¬
ret᷑ regni successio. utrũ ex
bulgaris orto an ex auaror
senñe procreato. Lis usq ad
uictoriam peperit. Uicti bul¬
gares et a ꝓpriis exules terris
dagobertũ expetũt regẽ fran¬
corũ postentes uacantẽ tellurẽ
sibi concedi ad habitandum
Ille hiematũ eos ĩ baioariã
Dirigit. donec cũ amicis deli¬
beraret quid de eis ageret᷑. Quib
per domos baioariorũ hospitan¬
tibus rex habito cũ familiarib
tractatu ueritus ne quid noui
molirent᷑. euocatis baioarus hoc
dedit in mãdatis ut unusquisq
eũ qui apud se hospitaret᷑ cũ
cõiuge ac liberis trucidaret.
Quod factũ est et una nocte

Expanded text:
is diebus, inter Avares, cognomento Hunnos, et unos qui Bulgari dicuntur, magna surrexit contentio, qui deberetur regni successio: utrum ex Bulgaris orto, an ex Avarorum semine procreato. Lis usque ad victoriam peperit. Victi Bulgari, et a propriis exsules terris, Dagobertum expetunt regem Francorum, poscentes vacantem tellurem sibi concedi ad habitandum. Ille hiematum eos in Bajoariam dirigit, donec cum amicis deliberaret quid de eis ageret. Quibus per domos Bajoariorum hospitantibus, rex habito cum familiaribus tractatu veritus ne quid novi molirentur evocatis Bajoariis hoc dedit in mandatis: « Ut unusquisque eum, qui apud se hospitaretur, cum conjuge ac liberis contrucidaret. » Quod factum est; et una nocte