comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui nunquã aliquo ꝑsequente puniti st̃:
irumtamen qualis tunc ꝑsecutores illos de-
quorum inpunitate non solum gloriari. sed
itam in sultare conantur. finis mansit: expe-¬
dum: Constantino ingallus strenuissimȩ tẽ¬
publicam procurante. pretoriani milites ro-¬
nę maxentiũ filium herculii qui priuatus
inlucania morabatur. augustum nuncupaue¬
runt: Maximianus herculius iam exaugus¬
o priuatus. & ad huc publicus ꝑsecutor. occa¬
sone filii sollicitatus. qui imperiũ ab iecerat.
mnpuit tyrrannidẽ: Gallerius augustus se¬
atum cȩsarem aduersus maxentiũ romã cũ
grecitu misit: Seuerus cum urbẽ obsideret
nilitũ suorum scelere desertus & proditus. atq
ito fugiens rauennȩ inter fectus est: Hercu-¬
lus maximianus ꝑsecutor & exaugusto tyran-¬
nus confirmatũ iam imperiũ. filium ueste ac
patestate regia spoliare conatus. Conuicũs
autẽ ac tumultib militũ palam conterritus

Expanded text:
qui numquam aliquo persequente puniti sunt. qui numquam aliquo persequente puniti sunt. nernmtamen qualis tunc persecutores illos, de quorum impunitate non solum gloriari sed etiam insultare conantur, finis mansit, expediam. Constantino in Galliis strenuissime rempublicam procurante praetoriani milites Romae Maxentium filium Herculii, qui priuatus in Lucania morabatur, Augustum nuncupaneruat. Maximianus Herculius, iam ex Augusto privatus et adhuc publicus persecutor, occasione filii sollicitatus, qui imperium abiecerat, arripuit tyrannidem. Galerius Augugtus Seuerum Caesarem aduersus Maxentium Romam cum exercita misit. Seaerus cum Vrbem obsideret, militum suorum seelere desertus et proditus atque ex eo fugiens Rauennae interfectus est. Herculius Maximianus, perseentor et ex Angqsto tyrannus, confirmatum iam in imperio filium ueste ac potestate regia spoliare conatus, conuiciis autem ac tu multibus militum palam conterritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisso dei xp̃ianos cruciatib ꝑsequuntur.
N erumtamen idem omnes inimici xp̃i cun
rge suo antixp̃o. accepti. stagno ignis ȩttr i
qrad cum magna inpedientẽ caligine dun
non uidetur intratur: Perpetuã ꝑditionẽ
inmortalib arsuris suppliciis sortient᷑. s
mortuo ut dixi constantio in brittannũs do¬
stantinus imperator creatus. primus impera¬
torum xp̃ianus excepto philippo qui apl
constitutus fuisse michi usus est. ut mille¬
simus romȩ annus xp̃o potius quã idelis es¬
caretur. A constantino autẽ om̃s semꝑ xpuar
imperatores usq inhodiernũ ditmn creatid̃
excepto iuliano quẽ impia ut aiunt mail¬
nantem exsaciabilis uita deseruit: He. et las¬
ta illa paganotũ pena sea certo. Ia ne
nsanunt. hinc non uulnerati conpungunt᷑:
nit ridentes gemunt. hinc uiuentes defici¬
unt: H inc secreto excruciantur. quos nemo ꝑ¬
siquitur. Hinc iam paucissimi remanserunt

Expanded text:
permissu Dei Christianos cruciatibus persequentur; permissu Dei Christianos cruciatibus persequentur; uerumtamen idem omnes inimici Christi cum rege suo Antichristo accepti stagno ignis aeterni, quod magna impediente caligine dum non uidetur intratur, perpetuam perditionem immortalibus arsuri suppliciis sortientur. Igitur mortuo, ut dixi, Constantio in Britanniis Constantinns imperator creatus, primus imperatorum Christianus excepto Philippo, qui Chrconstitutus fuisse mihi uisus est, ut millesimus Romae annus Christo potius quam idolis dicaretur. a Constantino autem omnes semper Christiani imperatores usque in hodiernum diem creati sunt excepto Iuliano, quem impia, ut aiunt, machinantem exitiabilis uita deseruit. haec eet lenta illa paganorum poena sed certa; hinc sani insaniunt, hinc non unlnerati conpunguntur, hinc ridentes gemunt, hinc uiuentes deficiunt, hinc secreto excruciantur, quos nemo persequitur, hinc iam paucissimi remanserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sima pęna est omniũ ꝑditio idolorum. que pͥ¬
mitus facta inprimis amabant: Ibi tex poten¬
tiam dei sensit. probauit & timuit. Ac per
hoc popłm dei liberũ abire ꝑmisit: Hic rex
potentiã dei sensit. probauit & credidit: Ac
ꝑ hoc popłm dei liberũ c̾ẽ. ꝑmisit. Ibi numqͣ
postea popłs dei adseruitutẽ retractus. hi
numꝗͣ postea popłs dei ad idolatriam cocet
est: Ibi egiptiorum uasa pretiosa ebreis ttacdita
sunt: Hic inȩccłias xp̃ianorum precipua pi¬
ganorum templa cesserunt: Sane illud it
dixi denuntiandũ puto quia sicut egiptis
post has .x. plagas dimissos hebreos ꝑsequi
molientib in ruit. ꝑsuꝑ ducꝰtum mare ȩtec¬
na ꝑditio: Ita & nos quidẽ libere peregn¬
nantes suꝑ uentura quandoq ꝑsecutio ge¬
tilium manet. donec mare rubrum. hic ẽ.
ꝙ iudice transeamus. Hĩ uero inquos egiy¬
tiorum forma trans funditur. ꝑ missa aditi¬
pus potestate seuientes grauissimis quiden

Expanded text:
sima poena est omnium perditio idolorum, quae prisima poena est omnium perditio idolorum, quae primitus facta in primis amabant. Ibi rex potentiam Dei sensit probauit et timuit ac per hoc populum Dei liberum abire permisit: hic rex potentiam Dei sensit probauit et credidit ac per hoc populum Dei liberum esse permisit. ibi numquam postea populus Dei ad seruitutem retractus: hic numquam postea populus Dei ad idololatriam coactus est. ibi Aegyptiorum uasa pretiosa Hebraeis tradita sunt: hic in ecclesias Christianorum praecipua paganorum templa cesserunt. sane illud, ut dixi, denuntiandum puto, quia, sicut Aegyptiis post has decem plagas dimissos Hebraeos persequi molientibus inruit per superductum mare aeterna perditio, ita et nos quidem libere peregrinantes superuentura quandoque persecutio gentilium manet, donec mare Rubrum, hoc est to duce et iudice transeamus. hi uero, in quos Aegyptiorum forma transfunditur, permissa ad tempus potestate saeuientes grauissimis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
romani regni abotiente & occidente spacia cum
omne prope modũ genus hominũ & pecudũ
neci dedit T unc etiã cotrupitqͣ lacus in fec̃
pabulatabo. Ibi octauã aegipci contritionera
fatere. exutate undiq inculere gentes. iue cȩ
dibus ineendiis cunctas prouintial dele¬
uerunt Ini noua turbatio diueuinas crassas
ac peur nretebiles tenebias habuit. Plus om¬
ninocuł. commmata quã fecit. Hic itidẽ
nona iietio fuit. cum aureliano ꝑsecutionẽ
oecernuit uiris turbinib terribile ac triste
fulni sub ipsius pedibus ruit: Ostendens
quid cum ultio talis exigerit tantus posset
ultor nisi ꝙ demens ẽẽt & paciens quãquam
intra sex abhinc menses tres succidui impe¬
ratores: Hoc est aurclianuis tacitus & floria¬
nus diuersis causis interfecti sunt: Ibi post¬
ttemo decima plagaq & nouissima omniũ¬
fuit. Interfectio filiorũ quos primos quq
genuerant. H ic nichil hominus . x. idẽ. nonis¬

Expanded text:
Romani regni ab Oriente in Occidentem spatia cum Romani regni ab Oriente in Occidentem spatia cum omne propemodum genus hominum et pecudum neci dedit tum etiam Corrupitque lacus, infecit pabula tabo. ibi octauam Aegypti contritionem fecere excitatae undique lucdibus atque incendiis cunctas provincias deleverunt. Ibi nona turbatio diuturnas crassas ac pene tractabiles tenebras habuit, plus omnino periculi comminata quam fecit: hic itidem nona correptio fuit, cum Aureliano persecutionem decernenti, diris turbinibus terribile ac triste fulmen sub ipsius pedibus ruit, ostendens quid, cum ultio talis exigeret, tantus posseultor, nisi et clemens esset et patiens; quamquam intra sex abhinc menses tres succidui imperatores, hoc est Aurelianus Tacitus et Florianus, diuersis causis interfecti sunt. ibi postremo decima plaga, quae et nouissima omniufuit, interfectio filiorum, quos primos quique genuerant: hic nihilo minus decima id est nouis
Abbreviated transcription (Latin):
dit: Ibi quinta correptio pecorũ ac iumentoꝵ
repentino interitu expleta est Hic similiter
quinta ultione sub seuero ꝑsecutore creberrimisꝰ
ciuilibusq bellis ꝓpria uiscera. & ad iumenta
rei publicȩ. hoc est plebes prouintiarũ. & le¬
giones militũ comminuta sunt: Ibi sexta uexa¬
tio intulit uesicas effer uescentes ulceraq ma¬
nantia: N ic eque sexta punitio quȩ ꝑ maxi¬
nuani ꝑsecutionem fuit: Qui specialiter epis
copos. & dericos. omissa turba populari hoc ẽ.
ȩccłiarum primates trucidari imperauerat.
Intumescens crebro ira. atq inuidia. non per
uulgi cedem sed ꝑuulnera mortesq princi¬
pum ac potentum exalata est: Ibi septima pla¬
ga numeratur coacto aere grando pro fusa que
hominib iumentis satisq exitio fuit: Hoc si¬
militer .uiI. sub gillo & uolusiano qui ꝑsecu¬
tori decio mox inter fecto successerant plaga
extitit. Corrupto acre pestis in fusaqͥ ꝑomnia

Expanded text:
dit. Ibi quinta correptio pecorum ac jumentorum dit. Ibi quinta correptio pecorum ac jumentorum repentino interitu expleta est; hic similiter quinta ultio sub Severo persecutore, creberrimis civilibus bellis, propria viscera et adjumenta reipublicae, hoc est, plebes provinciarum, et religiones militum comminutae sunt. Ibi sexta vexatio intulit vesicas effervescentes, ulceraque manantia: hic aeque sexta punitio quae post Maximi persecutionem fuit, qui specopos et clericos omissa turba populari, hoc est ecclesiarum primates, trucidari imperauerat, intumescens crebro ira atque inuidia non per uulgi caedem sed per uulnera mortesque principum ac potentium exhalata est. ibi septima plaga numeratur coacto aere grando profusa, quae hominibus iumentis satisque exitio fuit: hic similiter septima sub Gallo et Volusiano, qui persecutori Decio mox interfecto successerant, plaga extitit corrupto aere pestis infusa, quae per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uissa principis exequentiũ. ad inopiam pe¬
musculas scilicet paruissimas ac seuissimasque
mediis sepe aestibus ꝑ loca squalida co ad-
unate. iubrando densȩ. tinnulo uolatu ad¬
labi solent. Capillisq hominũ ac pecu¬
dum setis. cum urente morsu interseri:
Hic itidẽ tertia sub traiano plaga iudeos
excitauit. qui cum antea ubiq disꝑsi.
ita iam quasi non eent. quiescerent. Repen-¬
tino om̃s calore ꝑ moti. in ipsos inter quos
erant doto orbe seuierunt. absq magnis
multarũ urbiũ ruinis. quas crebri terre
motus hisdẽ temporib subruerunt. Ibi
inquarta plaga muscȩ canine fuerunt.
reuera alumpne putredinis uermiũq¬
matres: Hic itidẽ quarta sub marco an¬
tonino plaga lues plurimis in fusa pro¬
uintius. Italiam quoq cum urbe roma
uniuersã. exercitumq romanũ ꝑ longinquos
limites. & diuersa hiberna disꝑsum in mortẽ
dissolutum putredini simul ac uermibus de¬

Expanded text:
jussa principis exsequentium, ad inopiam pejussa principis exsequentium, ad inopiam pemusculas scilicet parvissimas saevissimasque: quae mediis saepe aestibus unatim uibrando densatae tinnulo uolatu adlabi solent capillisque hominum ac pecudum saetis cum urente morsu interseri: hic itidem tertia sub Traiano plaga Iudaeos excitauit, qui cum antea ubique dispersi ita iam quasi non essent quiescerent, repentino omnes calore permoti, in ipsos, inter quos erant, toto Orbe saeuierunt, absque magnis multarum urbium ruinis, quas crebri terrae motus isdem temporibus subruerunt. ibi in quarta plaga muscae caninae fuerunt, reuera alumnae putredinis uermiumqmatres; hic itidem quarta sub Marco Antonio plaga, lues plurimis infusa provinciis, Italiam quoque cum urbe Roma universam, exercitumque Romanorum, per longinquos limites in diversa hiberna dispersum, morte dissolutum, putredini simul ac vermibus de
Abbreviated transcription (Latin):
lis unius dei ẽ. N na utriusq popłi cau¬
sai subdita fuit israhelitarũ synagoga ȩgip¬
tus subdita est xp̃ianorum ȩccłia romanis
ꝑsecuti sunt aegiptii. ꝑsecuti sunt & romani.
.x. ibi contradictiones aduersum moysen.
.x. hic edicta aduersus xp̃m. Diuersȩ ibi
plage ȩgiptiorum. diuersȩ hic calamitates
romanorũ. Nam ut ȩtiã ipsas inter se pla-¬
gas inquantum tamen figura formȩ com¬
parari potest: conferã: Ibi prima correptio
habuit sanguinẽ. uulgo uel manasse de
puteis uel in fluminib cucurrisse: Hic
prima sub nerone exegit plaga ut ubiq
morientiũ sanguis eẽt. uel morbis in urbe
corruptus uel bellis morbe ꝓ fusus. Ibi se¬
quens plaga ꝓdidit ꝑstrepentes ꝑ saltan-¬
tesq inpenetrabilib ranas. inediȩ prope¬
modum causã habitatorib atq exilĩ fu-¬
isse: H ic sequens sub domiciano pena simi-¬
liter ostendit satellitum militũq eius in¬
probis effrenatisq discursib. cruentissimi

Expanded text:
lus unius Dei est, una populi utriusque causa. subdita fuit Israhelitarum synagoga Aegyptiis, subdita est Christianorum ecclesia Romanis. persecuti sunt Aegyptii, persecuti sunt et Romani. decem ibi contradictiones aduersus Moysen, decem hic edicta aduersus Christum ; diuersae ibi plagae Aegyptiorum, diuersae hic calamitates Romanorum. nam, nt etiam ipsas inter se plagas, in quantum tamen figura formae conparari potest, conferam, habuit sanguinem vulgo vel emanasse de puteis, vel in fluminibus concurrisse: hic prima sub Nerone exigit plaga ut ubique morientium sanguis esset, vel morbis in urbe correptus, vel bellis in orbe profusus. Ibi sequens plaga prodit perstrepentes persultantesque in penetrabilibus ranas, inediae propemodum causa habitatoribus atque exitu fuisse hic sequens sub Domitiano poena, similiter quando satellitum militumque ejus improbis effrenatisque discursibus cruentissimi
Abbreviated transcription (Latin):
hec latent causȩ. cur uindicẽ gladium &
destinatam in impios punitionẽ. Constantinꝰ
imperator ģiã in proprios egit affectus. Nã
crispum filiũ suum ꝙ liciniũ sororis filium
interfecit. P reterea multas gentes diuersis
prelus subẽgit urbem nominis sui romano¬
rum regũ uel primus uel solus instituit:
¶uȩ sola expers idolorũ ad hoc breuissimo
tempore condita axp̃iano imperatore pro¬
uecta est: ut sola romȩ tot seculis miseriis¬
q  prouectȩ ꝙ forma & potentia merito
possit equari. Tum demde primus constan¬
tinus iusto ordine & pia ordinatione uicẽ
uertit edicto Siquidẽ statuit utra ullam
hominũ cedem paganorũ templa claudi. mox
gothorum forcissimas & copiosissimas gentes
in ipso barbarici soli sinu Hoc est in sarma¬
tarum regione deleuit. Calocherum quen¬
dam incipro aspirantẽ nouis rebus oppres¬
sit. tricennalib suis dalmatiũ cȩsarem le¬
git. Cumq bellũ inꝑsas moliretur. in

Expanded text:
haec latent causae, cur uindicem gladium et destinatam in impios punitionem Constantinus imperator etiam in proprios egit affectus. nam Crispum filium suum et Licixium sororis filium interfecit. prae- terea multas gentes diuersis proeliis subegit. urbem nominis sui Romanorum regum uel primus uel solus instituit. quae sola expers idolorum ad hoc breuissimo tempore condita a Christiano imperatore prouecta est, ut sola Romae, tot saeculis miseriisque prouectae, forma et potentia merito possit aequari. tum deinde primus Costantinus iasto ordine et pio nieem uertit: edicto siquidem statuit citra ullam, hominum caedem paganorum templa dandi. rex Gothorum fortissimas et copiosissimas gentes in ipso barbarici soli sinu, hoc est in Sarmatarum regione, deleuit. Calocaerum quendam in Cypro adspirantem nonis rebus oppressit. tricennalibus suis Dalmatiam Caesarem legit. cumque bellum in Persas moliretur, in
Abbreviated transcription (Latin):
moysen ȩtiã ipsorũ testimonio fidelẽ fi-¬
deliter sufficienterq: dixisse: aegiptios
Qregem eorũ cum popłm dei seruire in¬
tentum. & paratum deo suo in pediende
deuotionis in stinctu. ad lutum paleasq
reuocarent .x. acerbissimis plagis fuisse
uexatos: Deinde uiolentia malorũ edomi-¬
tis. non solum coegisse festinantes. sed ȩtrã
propriis suis argenteis & aureis uasis ad¬
cumulauisse. post oblitos plage suȩ & cu¬
pidos prede. indebitȩ. in iidos ȩtiã religio¬
nis alienȩ dum in nocentes auide ꝑsecun-¬
tur. mari rubro ultime receptos. omnes
sunditus interisse Quod ego nunc refero.
i tenuntio. & si forte fide non accepta¬
dum. exitu tamen ꝓbandum. quia hȩc in-

Expanded text:
Moysen, etiam ipsorum testimonio fidelem, fiMoysen, etiam ipsorum testimonio fidelem, fideliter sufficienterque dixisse, Aegyptios et regem eorum, cum populum Dei, servire intentum et paratum Deo suo, impediendae devotionis instinctu, ad lutum paleasque revocarent, decem acerbissimis plagis fuisse vexatos. Deinde violentia malorum edomitos, non solum coegisse festinantem, sed etiam propriis suis argenteis et aureis vasis accumulavisse. Post, oblitos plagae suae, et cupidos praedae indebitae, invidos etiam religionis alienae, dum innocentes avide persequuntur, mari Rubro ultime receptos omnes funditus interiisse. Quod ego nunc refero ac renuntio, etsi forte fide non acceptatum, exitu tamen probandum, quia haec in
Abbreviated transcription (Latin):
ponderim. me plurima cura pietatis as¬
cinc̾tum commonere de ueris. non terres
de falsis. Decem ꝑ secutiones anerone uls¬
ad maximianũ eccłia xp̃i passa est: Nouẽ
ut ego dixi ultiones. ut ipsi non negant
calamitates euestigio consecutȩ sunt. Nec
in uerbo premor utrum debitȩ ultiones.
an fortuite ꝑ mutationes fuisse uideant᷑
Quȩ tamen meo suoq testimonio clades
fuerunt. indecima hesitatũ putant misc¬
ri & cȩci. non uidentes tanto eam ipsis fu-¬
isse grauiorẽ. quanto minus intellecta ẽ.
mpius en̾i flagellatur & non sentit. & qdđ
cum expositum fuerit inuiti licet ꝓpter
ipsam rerum fidẽ fatebuntur. quia ex
illa maximiana ꝑsecutionis. maxima pu¬
uitione ista sunt uulnera quib ȩtiam
nunc isti dolent. & intantũ dolent ut
uam clament. nosq ad reclamandũ la¬
ussant. sollicitos fieri qualiter conticescant.
nprimo libello expositum anobis est. Dom¬
pcium. trogum. & corneliũ tacitum. cõm-¬
memorasse. non plene quidẽ nrm uero

Expanded text:
ponderim, me plurima cura pietatis accinctum commonere de ueris, non terrere de falsis. decem persecutiones a Nerone usad Maximianum Ecclesia Christi passa est: nouem, ut ego dixi, ultiones, ut ipsi non negant, calamitates e uestigiis consecutae sunt. nec in uerbo premo; utrum debitae ultiones an fortuitae permutationes fuisse uideantur, quae tamen meo suoque testimonio clades fuerunt. in decima haesitatum putant miseri et caeci, non uidentes tanto eam ipsis fuisse grauiorem quanto minus intellecta est. impius enim flagellatur et non sentit. et quod cum expositum fuerit, inuiti licet propter ipsam rerum fidem fatebuntur, quia ex illa Maximianae persecutionis maxima punitione ista sunt uulnera, quibus etiam nunc isti dolent et in tantam dolent, ut etiam clament nosque ad reclamandum lacessant: sollicitos fieri, qualiter conticescant. In primo libello expositum a nobis est, Pompeium Trogum et Cornelium Tacitum comm
Abbreviated transcription (Latin):
turnam fuisse. & tamen ecce inter tran-
quillissima temporũ bona ipsorũ quoq n¬
peratorum qui ista fecerunt inusitata f¬
licitas: Nulla domi fames. nulla pesti-¬
lentia. nullum foris bellũ. nisi uolunta¬
rium co exerceri uires. Non perielitari
queant. res preterea humano generi huc¬
usq incognita. multorũ simul regum
patiens consortiũ. & magna concordia. po¬
testasq communis. alias numquã nunc in
commune prospiciens. Deinde ȩciã quod
absq ulla actenus mortaliũ notitia est im¬
peratores illi maximi quippe & ꝑsecutors
honore deposito. & ad sumpta quiete priu¬
ti: qđ beatissimũ homines. & summũ bonu
uitȩ bonȩ uidicant. & hoc tunc uelut pre¬
mu loco auctores ꝑsecutionis ad epti sunt:
¶uando accensa ꝑsecutio medio sui tem¬
pore toto orbe seuiebat. An ȩtiã hanc bra¬
titudinem illis temporib penaliter acci-¬
disse asseris. & nos hinc quoq terrȩ temo¬

Expanded text:
turnam fuisse. turnam fuisse. quillissima 531 temporum bona ipsorum quoque imperatorum, qui ista fecerunt, inusitata felicitas. Nulla domi fames, nulla pestilentia, nullum foris bellum, nisi voluntarium, quo exerceri vires non periclitari, queant. Res praeterea humano generi hucusque incognita, multorum simul regum patiens consortium, et magna concordia, potestasque communis, alias numquam, nunc in commune prospiciens. Deinde etiam, quod absque ulla hactenus mortalium notitia est, imperatores illi maximi quippe et persecutores, honore deposito et adsumpta quiete, priuati, quod beatissimum homines et summum bonum uitae bonae iudicant, et hoc tunc uelut praemii loco auctores persecutionis adepti sunt, quando accensa persecutio medio sui tempore toto Orbe saeuiebat. an etiam hanc beatitudinem illis temporibus poenaliter accidisse adseris et nos hinc quoque terrere mo
Abbreviated transcription (Latin):
condita millesimo.lxi. constantinꝰ
imperii aconstantiro patre suo¬
suscepit. Que uno. & xxx annis
felicissime tenuit: O ccurritur michi su¬
bito & tripudũs quibusdã insultatur: Heia
inquiunt tandẽ in foueas nr̃as diu expec¬
tate uenisti. hic te decursurũ operiebam᷑:
hic de lapsum opprimimus. hic confusum
tenemus. sustinuimus te hactenus artifi¬
ciose quodã modo & callide fortuitas tem¬
porum mutationes xp̃ianorum ultionib
coaptantẽ. Et interdum quidẽ ueri simi¬
lium speciȩ ꝑ moti ut pote homines igm¬
ri diuinoꝵꝑ secretorũ timore palluimus.
Sed nunc euacuauit maximianus n̾r om¬
nem scenã fabulȩ tuȩ: Nr̃ȩq religionis
antiquitatẽ columpna in expugnabilis sus¬
sit: Per annos . x. euersȩ sunt ȩccłiȩ ur̃ȩ
ut ȩtiam tu fatearis dilacerati cruciatibus.
exinaniti mortib. toto orbe xp̃iani. Tenemꝰ
euidens testimoniũ tuum N ullã superio.¬
rem ꝑsecutionem adeo uel grauẽ. uel diu-¬

Expanded text:
condita MLXI, Constantinusimperii a Constantio patre suscepit, quae uno et triginta annis felicissime tenuit. Occurritur mihi subito et tripndiis qaibusdam insultatur: Eia, inquiunt, tandem in foueas nostras diu expectate uenisti. hic te decursurum opperiebamur, hic delapsum opprimimus, hic confusum tenemus. sustinuimus te hactenus, artifieiose quodammodo et callide fortuitas temporum mutationes Christianorum ultionibus coaptantem. et interdum quidem uerisimilium specie permoti, utpote homines ignari diuinorum secretorum, timore palluimus, sed nunc euacuauit Maximianus noster omnem scaenam fabulae tuae nostraeque religionis antiquitatem columna inexpugnabilis fulsit. per annos decem euersae sunt ecclesiae uestrae, ut etiam tu fateris; dilacerati cruciatibus, exinaniti mertibus toto Orbe Christiani. tenemus euidens testimonium tuum, nullam superiorem persecutionem adeo uel grauem uel diu
Abbreviated transcription (Latin):
tu cͥet exercitus: Nulla bella sonuerunt. Un¬
de ȩtiã dñs ipse xp̃s iħs in ȩuangeliis cum
temporib illis in summa tranquillitate umi¬
uersus mundus ageret. cunctasq gentes pix
una uelaret. & adiscipulis suis interrogatus
ẽẽt. de conclusione temporũ sub sequentium
inter cȩcera sic ait. Audituri autẽ estis prę¬
lia & opiniones preliorũ. uidece ne turbemini
Oportet eni hȩc fieri sed non dum est finis

Expanded text:
tu esset exercitus, nulla bella sonuerunt. untu esset exercitus, nulla bella sonuerunt. unde etiam Dominus ipse Iesus Christus in Euangeliis, cum temporibus illis in summa tranquillitate uniuersus mundus ageret cunctasque gentes pax una uelaret et a discipulis suis interrogatus esset de conclusione temporum subsequentium, inter cetera sic ait: audituri autem estis proelia et opiniones proeliorum. uidete ne turbemini; oportet enim haec fieri, sed nondum est
Abbreviated transcription (Latin):
iefert. Quod augustus ubi pertũ comperit.
prauo usus iudicio prudenter fecisse laudauit.
familias omnesq peregrinos. seruoꝵ quoq
maximas copias. exceptis medicis & precep¬
dribus trudi urbe preceperit: Itaq pco¬
diute principe in sem dei & corrpto per¬
famẽ popło quantitatẽ offensionis. Qualitas
ultionis ostendit. Deinde ut uerbis cornelii
tacitȩ loquar. Sene augusto ianus pate factꝰ.
dum apud extremos terrarũ terminos. Noue
gentes sepe exusu & aliquando cum dampno
quęruntur. Usq ad uespasiaui durauit impe¬
rium. H ut usq cornelius cȩterũ. & tunc capta
cuersaq urbe hierosolimorũ. sicut ꝓphetȩ
ꝓnuntiauerunt: Extinctisq iudeis titus qui
ad uindicandũ dñi iħu xp̃i sanguinẽ iudicio
di fuerat ordinatus. N ictor triumphans cum
uespasiano patre ianum clausit. Igͥ & si sub ex¬
tremis cȩsaris temporib apertꝰ est ianus. tam̃
ꝑmulta exeo tempora. Quamuis in procinc¬

Expanded text:
refert. Quod Augustus, ubi per eum comperit, refert. Quod Augustus, ubi per eum comperit, pravo usus judicio, prudentfamilias omnesque peregrinos, seruorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praeceptoribus, trudi Vrbe praeceperit. ita peccante principe in sanctum Dei et correpto pefamem populo quantitatem offensionis qualitas ultionis ostendit. deinde, ut uerbis Corneli Taciti loquar, sene Augusto Ianus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos nouae gentes saepe ex usu et aliquando cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani durauit imperium. hucusque Cornelius. ceterum et tunc capta euersaque Vrbe Hierosolymorum, sicut prophetae praenuntiauerunt, extinctisque Iudaeis Titus, qui ad uindicandum Domini Iesu Christi sanguinem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor triumphans cum Vespasiano patre Ianum clausit. igitur etsi sub extremis Caesaris temporibus apertus est Ianus, tamen per multa ex eo tempora, quamuis in procinc
Abbreviated transcription (Latin):
editus mundo apparuit. de passionib suis
opit. Namq eum rex iudeȩ herodis simul
ut natum comperit. necare decreuit. Plurimo̾q
tunc paruulos dum unũ in sectatur occidit.
hinc malignis improbe incurrentib digna.
punitio est. ħ̃ inc inquantũ tranquille agit᷑
mundus credentiũ gr̃a est. In quantũ ꝑnicio¬
se inquietatur blasphemantiũ pena est. sȩcuris
pomnia fidelib xpianis: Quib aut ȩternȩ
uitȩ requies intoco. Aut ȩtiam huius in lucro
est. quod ꝓmptius cum ꝑordinem referam
ipsis rebus ostendã. Postquã redemptor mun-
sus cuus romanus asscriptus est. Dum ꝑ xii.
ut dixi annos clausȩ belli portȩ beatissima
pacis tranquillitate cohiberentur. Gaium ne
potem suum cęsar augustus ad ordinandas
ꝑgipti syriȩq prouintias misit. Qui prete¬
nens abȩgipto fines palestinȩ apud hiero¬
solimam intemplo dei. tunc scõ & celebri ado¬
tart contempsit. Sicut suetonius tranquillus

Expanded text:
editus mundo apparuit, de passionibus suis editus mundo apparuit, de passionibus suis coepit. namque eum rex Iudaeae Herodes simul ut natum conperit, necare decreuit plurimosque tunc paruulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe incurrentibus digna punitio est; hinc, in quantum tranquille agitur mundus, credentium gratia, in quantum perniciose inquietatur, blasphemantium poena est, securis per omnia fidelibus Christianis, quibus aut aeternae uitae requies in tuto aut etiam huius in lucro est. quod promptius cum per ordinem referam, ipsis rebus ostendam. postquam redemptor mundisu ciuis Romanus adscriptus est, dum per duodecim, ut dixi, annos clausae belli portae beatissima pacis tranquipotem suum, Caesar Augustus ad ordinandas Aegypti Syriaeque provincias misit, qui praeteriens ab Aegypto fines Palaestinae, apud Hierosolymam 458 in templo Dei tunc sancto et celebri adorare contempsit, sicut Suetonius Tranquillus
Abbreviated transcription (Latin):
nis habundauerit. Satis ȩttã me ꝑferente
comꝑtum haberi arbitror. Toto terrarun
orbe. una pax omniũ non cessationẽ sed as¬
litione bellorũ clause iani gemine port e
stirpatis bellorũ radicib non repressis. el¬
sus ille primus & maximus cum in has
unũ cęsaris nomen uniuersã magnarũ gl¬
tium creatura iurauit. Simulq ꝑ coniil¬
nionem census unius societas efecta elt Is
anno ab urbe condita. dec lu. natus est xp̃s.
salutarẽ mnundo ad ferens fidem. uere petra
medio rerum posita: Tbi comminueretur
qui offenderet: qui crederet saluaretur. Here
igiis ardens quẽ qui sequitur inluminat᷑.
qui temptat exuritur. Ipse est xp̃c xpiãno¬
rum caput. Saluator bonorũ. malorum puni¬
tor. Iudex omniũ qui formã sub sequitur his
uerbo & opere statuens. qua magis doceret pa-¬
centes in ꝑsecutionib quas ꝓuita ȩcerna ex¬
ciperent ẽẽ. oportere. Mox ut uirginis partu

Expanded text:
onis abundauerit, satis etiam me non proferente onis abundauerit, satis etiam me non proferente compertum haberi arbitror: toto terrarum orbe una. pax omnium non cessatione sed abolitione bellorum, clausae Iani geminae portae extirpatis bellorum radicibus non repressis census ille primus et maximus, cum in hoc unum Caesaris nomen uniuersa magnarum gentium creatura iurauit simulque per communionem census unius societatis effecta est. Igitur anno ab Vrbe condita DCCLII natus est Christus salutarem mundo adferens fidem, uere petra medio rerum posita, ubi comminueretur qui offenderet, qui crederet saluaretur; uere ignis ardens, quem qui sequitur inluminatur, qui temptat exuritur; ipse est Christus, Christianorum caput, saluator bonorum, malorum punitor, iudex omnium, qui formam subsecuturis uerbo et opere statuens, quo magis doceret patientes in persecutionibus, quas pro uita aeterna exciperent, esse oportere, mox ut uirginis partu
Abbreviated transcription (Latin):
unde consurgens flamma consumpsit. Nce
umquã ut ait libius maiore iicendio uast¬
ta est: Adeo ut post aliquod annos cȩsir au.¬
gustus ad reparationẽ eor quȩ tunc exusta
erant:. Magnã uim peccuniȩ exerario pubsi¬
co largitus sit. Poterant quippe quoq osten¬
dere eundẽ duplicatũ numerũ mansisse ba¬
byloniȩqͤ post mille quadrigentis & quod
excurrit annus ultime acyro rege capta e
Nisi presentia incontemplatione reuocar
Illud sanc libenter adicio. quia primi ill
regnũ omniũ nim. quamuis & pater eus
befus obscurȩ primus regnasse referatur:
Illius gͦ nini anno. postquã regnare cȩpera
quadraginta t̾res. natus est sc̃s illi abra
cui dictȩ sunt reꝓmissiones excuius senine
repromissus est xp̃s: Deinde nunc primi
saris postea quã imperare cȩpit emenso ꝓte
promissus. Natus ẽ. autẽ .uiii. kl aur ui
incipiunt. Ita factum est ut cum abrili
in ipso potius tertius annus oriretur qu as¬
nos quantis quã nouis quamq inusitatis b¬

Expanded text:
unde consurgens, flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Livius, majore incendio vastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus ad reparationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam vim pecuniae ex aerario publico largitus sit. Poteram quoque ostendere, eumdem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post mille quadringentos et quod excurrit annos, ultime a Cyro rege capta est, nisi praesentium contemplatione revocarer. Illud sane libenter adjicio, quia primi illius regum omnium Nini quamvis et pater ejus Belus obscure primus regnasse referatur, illius ergo Nini anno, postquam regnare coeperat, quadragensimo tertio natus est sanctus ille Abraham, cui dictae sunt repromissiones, ex cuius semine promissus est Christus; deinde nunc primi saris, posteaquam imperare coepit, emenso proppromissus. natus est autem VIII kalendas Ianincipiunt. ita factum est, ut, cum Abrahin ipso potius tertius annus oreretur. qui annus quantis, quam nonis quamque inusitatis b
Abbreviated transcription (Latin):
dolorũ. Tunc tradent uos intribulationẽ. & oc¬
cident uos. & eritis odio omnib gentib ꝓpt̃
nomen meũ. Hoc autẽ diuina prouidentia
docens. & credentes p̃monendo firmauit. ꝙ in¬
credulos predicendo confudit. Capłm .iii.

Expanded text:
ibulationem, et occident vos: et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. Hoc autem divina providentia docens, et credentes praemonendo firmavit, et incredulos praedicendo confudit. CAPUT IV.
Abbreviated transcription (Latin):
& uos homicide uos sacrilegi. uos aliem utins
dtreptores. Uos ꝓesfimdendo sanguine. xp̃i¬
anõ expecłatis latrocinantiũ sttpendia. e siẽ
uiuleures odorant cadauera. sic louginq̃¬
rum partiũ ainspicanimui & sectautni bella. Cex¬
te uia esta pessima est: qm̃ a dõ omnino remota
c̃. Porro si uultis aninab ur̃is consuli aut istius
modi militie cingulũ qͣm tocius deponite. aut¬
sandam orientalem eccłam uelotiꝰ concurrite
Hec enim est. de qua tocus ur̃e salitis emanant¬
runt gaudia. que distillauit in os urm̃ duma
lactis ubera que nob̃ ppiuauit eũgłioꝵ sacro¬
sc̃a doginata. Hec idõ fr̃s dicimus ut imanꝰ
homicidas afr̃na nece contieatis. ⁊ ꝓfibͦ
domesticis uos exteris nationib opponatis.i
nefandiores qm hiebuseos impituetis &. expu¬
netis. Pulchrin sit uob̃ in illa ciuitate mori

Expanded text:
 vos homicidae, vos sacrilegi, vos alieni juris direptores, vos pro effundendo sanguine Christiano exspectatis latrocinantium stipendia, et sicut vultures odorantur cadavera, sic longinquarum partium auspicamini et sectamini bella. Certe via ista pessima est, quoniam a Deo omnino remota est. Porro si vultis animabus vestris consuli, istius modi militiae cingulum quantocius deponite, dendam orientalem Ecclesiam velocius concurrite. Haec est enim de qua totius vestrae salutis emanaverunt gaudia, quae distillavit in os vestrum divini lactis ubera, quae nobis propinavit evangeliorum sacrosancta dogmata. Haec ideo, fratres, dicimus, ut et manus homicidas a fraterna nece contineatis, et pro fidei domesticis vos externis nationibus opponatis, et nefandiores quam Jebusaeos, impugnetis et expugnetis. Pulchrum sit vobis in illa civitate mori
Abbreviated transcription (Latin):
natum. ut quanta multitudo hominũ pre¬
pdratam mortẽ euaserit. ex multitudine in¬
terfectorum piscium disceretur. omnibusq
notesceret. quid tanta ueneni moles artȩ auc¬
ta agere inmisera ciuitate potuisset. quȩ
negligenter effusa ȩtiã maria corrupisset:
Inno aburbe condita dccxcu. ex quo tyberuis
claudius ab augusto quartus regnum adeptꝰ
est. M ansitq meo annis quattuor decim:

Expanded text:
natum, ut quanta multitudo hominum praenatum, ut quanta multitudo hominum praeparatam mortem euaserit, ex multitudine interfectorum piscium disceretur omnibusque notesceret, quid tanta ueneni moles arte aucta agere in misera Ciuitate potuisset, quae neglegenter effusa etiam maria corrupit. Anno ab Vrbe condita DCCXCV Tiberius Claudius ab Augusto quartus regnum adeptus est mansitque in eo annis quattuordecim
Abbreviated transcription (Latin):
traus uerberaus manu. malorũ compendiũ mor¬
tis celeritate quesierit: Capitulum . Uii.¬
aius calicula libidinib suis. ȩtiã
illud sceleris adiecit. ut sorores suas
pͥmum stupro pollueret. Deinde
exilio dampnaret. qui post om̃s
simul exules iussit occidi. Ipse autẽ
asuis ꝓtectoribus occisus est. Duo libelli inse¬
cretis cius reperti sunt. quorũ alteri pugio
alteri gladius prosigno nominis ad scriptum
erat. ambo lectissimorũ uirorũ utriusq ordi¬
nis senatorii & equestris nomina & uotas con¬
tinebant. Morti distinatorum inuenta est:
& arca ingens uariorum uenenorũ quib
mox claudio cȩsare iubente demersis in fecta
maria traduntur non sine magno piscium
exicio quos enecatos ꝑ proxima litora passim
aestus eiecit. Magnum reuera indicium mise¬
rantis di ꝓpter suffragium gr̃ȩ inpopłm con-¬
tinuo ex parte crediturũ. & ꝓpter ire dem¬
peramentum in popłm tunc infideliter obsti¬

Expanded text:
transuerberans manu malorum conpendium mortransuerberans manu malorum conpendium mortis celeritate quaesierit. Gaius Caligula libidinibus suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, deinde exilio damnaret. qui post omnes simul exules iussit occidi. ipse autem a suis protectoribus occisus est. duo libelli in scretis eius reperti sunt, quorum alteri pugio, alteri gladius pro signo nominis adscriptum erat: ambo lectissimorum uirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nomina et notas continebant morti destinatorum. inuenta est t area. ingens uariorum uenenorum, quibus mox Claudio Caesare iubente demersis infecta maria traduntur non sine magno piscium exitio, quos enecatos per proxima litora passim aestus eiecit. Magnum reuera indicium miserentis Dei propter suffragium gratiae in populum continuo ex parte crediturum et propter irae temperamentum in populum tunc infideliter obsti
Abbreviated transcription (Latin):
sus. cum paucis oberrabat indedi tionẽ rece-¬
pisset. Deficiente belli materia romã reduit.
Misdẽ autẽ dieb uidei qui iam tunc ob pas¬
sionem xp̃i meritis ubiq cladib exagitaban¬
tur. A pud alexandriã seditione excitata ꝓ-¬
fugati cȩde atq urbe propulsi. ex ꝓmenda¬
rum querellarũ causa Phylonem quendam
iurũ sane in primis eruditũ legatum adcȩ¬
sarem miserunt. S calicula cum omnibus
hominib tum precipuȩ iudȩis infestissimus
hita legatione phylonis. O m̃s iudeoꝵ sa¬
cras sedes: Atq inprimis antiquum illud in
hierosolimis sacrariũ prophanari sacrifituis gen-¬
tilium. ac repleri statius simulacrisq impera¬
uit seque ibi ut dm coli precepit. Pilatus
autẽ preses qui sentrutiam dampnationis in
xp̃in dixerat. Postquã plurimas seditiones
in hierosolimis expleuit ac fecit. tantis inro¬
gante gaio angorib coartatus est. ut suase

Expanded text:
sus cum paucis oberrabat, in deditionem recesus cum paucis oberrabat, in deditionem recepisset; deficiente belli materia, Romam rediit. Iisdem autem diebus Judaei, qui jam tunc ob passionem Christi meritis ubique cladibus exagitabantur, apud Alexandriam seditione excitata, profligati caede, atque urbe propulsi, exrum querellarum causa Philonem quendam, uirum sane in primis eruditum, legatum ad Caesarem miserant. sed Caligula cum omnibus hominibus tum praecipue Iudaeis infestissimus, spreta legatione Philonis omnes Iudacras sedes atque in primis antiquum illud in Hierosolymis sacrarium profanari sacrificiis gentilium ac repleri statuis simulacrisque imperauit seque ibi ut deum coli praecepit. Pilatus autem praeses, qui sententiam damnationis in um dixerat, postquam plurimas seditiones in Hierosolymis excepit ac fecit, tantis inrogante Gaio angoribus coartatus est, ut sua se
Abbreviated transcription (Latin):
suo conquestus est: qđ nullis calamitatibus
publicis in signirentur. O beata germina tem¬
qous xpiani. quantũ preualiustis in rebus
humanis. ut ętiã crudelitas hominis magis
pouerit clades desiderare quã inuenire. Ecce
detranquillitate generali feritas ieiuna conque¬
titur. furor impius utus seua sedens super
irina. & uinctus cathenis post tergum nodis
fremit horridus ore cruento. Serui rebelles & fu¬
gtiu gladiatores ꝑterruere romã. euertere ita¬
lum. siciliã deleuerunt. Iam pene uniuerso
humano generi toto orb̃e metuendi. Indieh
autẽ salutis hoc est temporib xp̃ianis conuel¬
lere quictẽ non potest uel cesar infestus Hic
siquidẽ magno & incredibili apparatu profec̃¬
tus querere hostem uirib ociosis germaniã gal¬
liamq ꝑcurtens. inora oceani cura ꝓspectum
brittanniȩ restitit. Cumq ibi mino cino belli¬
num bricianorũ regis filium qui apatre pul-¬

Expanded text:
suorum conquestus est, quod nullis calamitatibus suorum conquestus est, quod nullis calamitatibus publicis insignirentur. O beata germina temporis Christiani, quantum praeualuistis in rebus humanis, ut etiam crudelitas hominis magis potuerit clades desiderare, quam invenire! Ecce de tranquillitate generali feritas jejuna conqueritur; Furor impius intus Saeva sedens super arma et centum vinctus alienis Post tergum nodis fremit horridus ore cruento. Servi rebelles et fugitivi gladiatores perterruere Romam, evertere Italiam, Siciliam delevere, jam pene universo humano generi toto orbe metuendi. In diebus autem salutis, hoc est, temporibus Christianis, convellere quietem non potest vel Caesar infestus. Hic siquidem magno et incredibili apparatu profectus quaerere hostem viribus otiosis, Germaniam Galliamque percurrens, in ora Oceani circa prospectum Britanniae restitit. Cumque ibi Minocynobellinum, Britannorum regis filium, qui a patre pul
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc post passionẽ dñi. quẽ udȩi quan¬
tum in ipsis fuit ꝑsecuti sunt. continuȩ di¬
des iudȩorũ. donec exmnaniti disꝑsiq deficiatt
incessabiliter. strepunt. Tyberius siquidẽ iunt¬
tutem eorũ ꝑspeciem sacramenti in prouintias
grauioris cęli relegauit. Reliquos gentis eusdẽ
uel similia. sectantes urbe sub mouit. sub pȩll
ꝑpetuȩ seruitutis nisi obtemperassent sane. as
ciuitates illo terrȩ motu dirutas tributo dinis¬
so propria ȩtiã libertate donauit. Hic anbi¬
NNO deCXC. tertius ab augusto gauis
calicula regnare cȩpit. mansitq in
imperio annis non plenis quattuor.
Homo omniũ ante se flagitiosissi¬
mus & qui uere dignus romanis
hasphemantib & iudȩis ꝑsecutorib punitor
lahibitus uideretur. Hic ut breuiter mag¬
ntudinem crudelitatis ciꝰ expromã exdamas¬
ꝑ fertur. utinã popłs romanus unã ceruicẽ
haberet Sepe ȩciã deconditione temporum

Expanded text:
iam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quaniam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quantum in ipsis fuit persecuti sunt, continuae clades Iudaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter strepunt. Tiberius siquidem iuuentutem eorum per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli relegauit, reliquos gentis eiusdem uel similia sectantes Vrbe submouit sub poena perpetuae seruitutis, nisi obtemperassent. sane Asiae ciuitates illo terrae motu dirutas tributo dimisso propria etiam liberalitate donauit. hic ambirbe condita DCCXC tertius ab Augusto Gains Caligula regnare coepit mansitque in imperio annis non plenis quattuor, homo omnium ante se flagitiosissimus et qui uere dignus Romanis blasphemantibus et Iudaeis persecutoribus punitor adhibitus uideretur. hic, ut breuiter magnitudinem crudelitatis eius expromam, exclamasse fertur utinam populus Romanus unam ceruicem haberet. saepe etiam de condicione temporum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ occidit. D ignũ sane posteris tante¬
Ad ⁊ correptionis exemplũ tunc ad expectandis
hominũ mortes auidos homines conuenise.
Quando ꝓsalute hominũ prouidenda ds
didit passioni Sed impiȩ auidhs
deprehensus & patibulo sub fixusi
Maximo terremotu ꝑorbem facto. saxa in
montib scissa. maximarumq urbiũ plurimo
partes. plus solita concussione ceciderunt E al
quoq dic ab hora dici sexta sol intotum orł¬
obscuratus. terraq nox subito obducta terts̃
est. Et sicut dictum est: impiaq ȩternã timis¬
runt sȩcula noctẽ. Usq adeo autẽ neq lumi
lumini solis. neq nubes obstitisse manifesti
est. ut quartã decimã ea die lunã tota cęli n¬
gione inter iecta longissime a conspectu solil
a fuisse. & stellas tunc diurnis horis uel potus
in illa horanda nocte toto cȩlo fulsisse refe¬
ratur. quod non solũ scorum ȩuangliorũ fided.
sed etiã aliquanti grecorum libri ad testantur.

Expanded text:
hominum occidit. dignum sane posteris tanthominum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus didit passioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus tetraque nox subito obducta terris est et, sicut dictum est, Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. usque adeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manifestum est, ut quartam decimam ea die lunam, tota caeli regione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc diurnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum Euangeliorum fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ris senatus. Nam regi quecumq uoluntate facie¬
bat uoluptas erat: Atq ex mansuetissimo princi¬
pe seuissima bestia exarsit. Nam plurimos sena¬
torum ꝓscripsit. & ad mortẽ coegit . xx. sibi pa-¬
tricios uiros consilii causa elegerat. Horũ uix
duos incosoͣmes reliquit. Cȩteros diuersis causis
necauit. se ianum ꝓfec̾tum suũ res nouas molien¬
tem interfecit. Filios suos arusum & germanicũ.
Quorum drusus naturalis. Germanicus adopti¬
uuis crat. Manifestis uel ueneni uere signis. per¬
didit filios germanici filii sui interfecit. Re¬
ferre singillatim facta eius horret. pudecq
tanta libidinis & crudelitatis rabiȩ eferbuit:¬
At qui spreuerant axp̃o rege saluari. arege
cȩsare punirentur. Huius tamen imperii
anno duodecimo noua & incredibilis clades
apud fide natium urbem accidit: A mphitę¬
atricaue apopło gladiatoriũ munus spec¬
tante conlapsa est. Et plusquã . xx. milia

Expanded text:
ris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate facieris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate faciebat, uoluptas erat, atque ex mansuetissimo principe saeuissima bestia exarsit. nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit; uiginti sibi patricios uiros consilii causa legerat: horum uix duos ihcolumes reliquit, ceteros diuersis causis necauit; Seianum praefectum suum res nonas molientem interfecit; filios suos Drusum et Germanicum, quorum Drusns naturalis, Germanicus adoptiuus erat, manifestis ueneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit. referre singillatim facta eius horret pudetque; tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit,ut, qui spreuerant Christo rege saluari, rege Caesare punirentur. huius tamen imperii anno duodecimo noua et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia
Abbreviated transcription (Latin):
atq amortuis resurrexit. Et discipu¬
los suos ad predicandũ dimisit: Pila¬
tus preses palestinȩ prouintiȩ ad
tyberium imperatorẽ. Atq ad se¬
natum retulit de passione ꝙ resurrestione xp̃i
consequentibq uirtutib. quȩ uel ꝑse ipsum
palã facte fuerant uel ꝑdiscipulos ipsius inno¬
miue eius fiebant: Et de eo quod certatim crescen¬
te plurimorũ fide d̾s crederetur. Tyberius cum
suffragio magni fauoris retulit ad senatũ. ut
xp̃s ds haberetur. Senatus indignatione motꝰ.
cur non sͥ prius scđm morẽ delatum eẽt. ut de
suscipiendo cultu prius ipse decernerit: Conse¬
crationem xp̃i recusauit. dictoq constituit ext̃¬
minandos ẽẽ. urbe xp̃ianos. Precipuȩ cum ꝙ
se ianus prefectus tyberii suscipiende religionis
obstinatissime contradiceret. Tiberius tamen edic̃¬
to acusatoribus xp̃ianorum mortẽ comminatus
est. Itaq paulatim iminutata est. illa tyberii cȩ¬
saris laudatissima modestia inpęnã contradicto

Expanded text:
atque a mortuis resurrexit et discipulos suos ad praedicandum dimisit, Pilatus, praeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperatorem atque ad senatum rettulit de passione et resurrectione Christi consequentibusque uirtutibus, quae uel per ipsum palam factae fuerant uel per discipulos ipsius in nomine eius fiebant, et de eo, quod certatim crescente plurimorum fide deus crederetur. Tiberius cum suffragio magni fauoris rettulit ad senatum, utChristus Deus haberetur. Senatus vero indignatione commotus, cur non sibi prius secundum morem delatum esset ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret, consecrationem Christi recusavit edictoque constituit exterminandos esse Urbe Christianos, precipue cum et Sejanus, prefectus Tyobstinatissime contradiceret Tiberius; tamen edicto accusatoribus Christianorum mortem comminatus est. Itaque paulatim immutata est illa Tiberii Caesaris laudat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ altera parte fluminis ubi xpĩam ñ dimm
sua collocauerant tentoria. turei securĩ
liabebant discursim: ut pote uͥ millum
uerebant᷑ ꝓpĩanum. Consiliati sunt gͦ ad inucem
alas e cdificatum inliabitarent ac defensarent
e nos essemiis securiores. & ista ciuitas sollertiust
obsessa facilius cabesceret. Nimirũ ens & comieꝰ¬
andi facultas int̃ diceret᷑ oimus. &. omimino eis par¬
hula ꝑhiberent᷑. Om̃s istuo collaudlabant. consiliũ.
om̃s cam̃ & unus quisq p̃cipiie transire fiuipum
hosiatandi gr̃a formidabant. S̾mis ⁊ alt̃ sibi
meruebas. neq aliquis de castello defensauido S
psumebat. al se sub̾tchendo mitabat ae metabat
alium nullus cauũ illud sͥ ambiebat castellum:

Expanded text:
e parte fluminis, ubi Christiani nondum sua locaverant tentoria, Turci securum habebant discursum, utpote ubi nullum verebantur Christianum. Consiliati sunt ergo ad invicemillac aedificatum inhabitarent, ac defensarent, et nos essemus securiores; et ista civitas sollertius obsessa, facilius tabesceret: nimirum eis et commeandi facultas omnis interdiceretur, et omnino eis pabula prohiberentur. » Omnes istud usquisque praecipue, transire fluvium hospitandi gratia formidabant. Unus et alter sibi metuebat; neque aliquis de castello defensando sibi praesumebat. Alius, se subtrahendo, invitabat et incitabat alium; nullus tamen illud sibi ambiebat castellum
Abbreviated transcription (Latin):
fuissec. & ab exercitu romano ignorante. han¬
nibale preuentus. cum oini exercitu suo in
tantibus aciem. qui amilitib romaius quos auo¬
litando uelitis uocant. quod genus militiȩ pau¬
lo ante reꝑtum fuerat ut lec̾ti agilitate. uiue.¬
nes cum armis suis post terga equitum sede¬
rent. E.t mex cum ad hostem uentum cẽt
equis desilirent. & continuo pedites ipsi ex

Expanded text:
fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hanfuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentustantibus aciem: qui a militibus Romanis, quos a uolitando nelites uocant — quod genus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitate iuuenes cum armis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hostem uentum esset, equis d