comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q numerus conuenerat. Oppidum at britani uocant cum siluas ĩpe¬
ditas uallo atq fossa munierunt quo incursionis hostium uitandȩ cã
conuenire consueuerant. Eo proficiscitur cum legionibus locum repit
egregie natura atq oꝑe munitum: tñ hunc duabus exꝑtibus oppu¬
gnare contendit hostes paulisper morari militum nr̃oꝵ impetũ non
tulerunt: se seq alia exꝑte oppidi eiecerunt magnus ibi numenꝰ peco¬
ris repertus: multiq infuga sunt comprehensi atq interfecti.Cũ hec
inhis locis geruntur. Cassiuellanus ad cantium quod esse ad mare. s̃.
demonstrauimꝰ quibus regionibus quatuor reges praerant. Cingeto¬
rix. Caruilius. Taximagulus. Segouax nuntios mictit. His imperat
uti coactis omnibus copiis castra naualia de improuiso adoriantur
atq oppugnarent. Hi cum ad castra uenissent nostri eruptione fc̃a
multis eoꝵ interfectis capto etiam nobili duce Cingentorice: suos ĩ¬

Expanded text:
isque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos in
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas ex qua mandũbracius adolescens cesaris fidem secutꝰ ad eum
incontinentem galliam uenerat cui pr in ea ciuitate regnum obtinu¬¬
erat: interfectus q erat acassiuellano: ip̃e fuga mortem uitauerat: Lega-¬
tos ad cesarem mictunt pollicentur q sese ei dedituros: atq imꝑata fac-¬
turos: petunt ut mandrubatium abiniuria cassiuellani deffendat atq
inciuitate mictat qui presit ĩpserium q obtineat. His cesar imperat ob¬
sides. xl. frumentumq exercitui. Mandrubatium q ad eos mictit. illi
imperata celeriter fecerunt obsides adnũm frumentum q miserunt. tri¬
nouantibus deffensis atq ab omni militum in iuria prohibitis. Ceuima¬
gni. Sengoriaci. Anchalites. bibroci. cassi legationibus missis se se cesa ri
dederunt. Abhis cognoscit non longe abeoloco oppidum cassiuellani
abesse siluis paludibusq munitum quo satis magnus hominũ pecoꝵ¬

Expanded text:
civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. His Caesar imperat obsides quadraginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecor
Abbreviated transcription (Latin):
micterent ac se fuge mandarent. Cassi uellanus ut supͣ demonstrauiz
omni deposita spe contentiõis dimissis amplioribus copus millibus cir¬
citer.iiii. esedariorum relictisitinera nr̃a seruabat. paululumq excede
hati exiia locisq impeditis atq siluestribus se se occultabat: at his regio¬
nibus quibus nos iterfacturos cognouerat: pecora atq homĩes insiluas
compellebat exagris. Et cum equitatus nr̃ liberius predandi uastandiq
causa se inagros eiecerat omnibus uiis semitisq exedarios exsiluis emic¬
tebat: et magno cum penculo nr̃oꝵ equitum cum his confligebat. atq
hoc metu latius euagari prohibebat. Relinquebat᷑ ut neq longius abag¬
mine legionem discedi cȩsar pateret᷑. tm̃ inagris uastandis: incendiis¬
q faciendis hostibus noceret᷑ quantum. labore atq itinere legionarii mi¬
lites efficere poterant. Interim trinobantes prope firmissã eaꝵ regious¬

Expanded text:
mitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, mitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum region
Abbreviated transcription (Latin):
fisi equites cum post legiones uiderent precipites hostes egerunt: magͦq
eorum numero interfecto neq sui colligendi neq consistendi: aut exe¬
dis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus ꝗͣ undiq cõ¬
mis copiis hostes contenderunt. Cesar cognito consilio eoꝵꝰ ad flumen
thamesim infines cassiuellani. & exercitum duxit: quod flumen uno
oĩo loco pedibus atq hoc egre transiri põt. Eo cum uenisset animum
aduertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instruc¬
tas. ripa ãt erat acutis sudibus p̃fixis munita. eiusq gñis subaqua defixe
fudes flumine tegebantur. his rebus cognitis acaptiuis ꝓfugisq cesar
premisso equitatu confestim legiones subsequi iussit: sed ea celeritate at
eo impetu milites ierunt cum capite solo exaqua extarent ut hostes
impetum legionum atq equitum substinere non possent: ripasq di¬

Expanded text:
fisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque fisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique coniscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque di
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq cedeñt. &e cum paulum alegionibus nr̃os remaouisset
ex exedis desilirent: ce pedibus dispari prcelio contenderent. Eq̃¬
stris autem prelis rõ ce cedentibus & insequentibus par atq idẽ
periculum inferebat. Accedebat huc ut nunꝗ̃ confercti. s raui
magnisq interuallis proeliarentur: stationesq dispositas ha¬
berent atq alios alii deinceps exciperent: integriq ce recẽtes
defatigatis succederent. Postero die procul acastris hostes in
collibus constitere. rariq sese ostendere. et leuius ꝗ pridie
nostros equites proelio lacessere ceperunt. Sed meridie cum Cesar pabu¬
landi causa tres legiones: atq omnem equitatum cum.C. trebunio le¬
gato misisset. repente ex omnibus ad pabulatores aduolarũt sicuti ab
insignis legionibus legionibusq non absisterent. Nr̃ĩ acriter in eos ĩ¬
petu fct̃o repulerunt: neq finem sequendi fecerunt: quo subsidio con¬

Expanded text:
plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio con
Abbreviated transcription (Latin):
tibus suꝑiores fuerunt atq omnes insiluas collas q compulerũt.
S ed compluribus interfectis cupidui insecuti non nullos ex su
amiserunt. At illi intermisso spatio inprudentibus nr̃is atque
occupatis in munitione castroꝵ subito se exsiluis eiecerunt: ĩpetu¬
q in eos facto qui erant instatione procastris collocati acriter pu¬
gnanerunt: dnabusq missis subsidio cohõtibus acesare atq his
primis legionum duarum cum hae ꝑ exiguo intermisso loci spa¬
tio interse constitissent nouo genere pugne ꝑterritis nostris
ꝑ medios audacissime perruperunt: seq inde incolumes rece¬
Toto hoc genere pugnȩ cum suboculis omnium ac procastris
dimicaretur intellectum est nr̃os ꝑꝑ grauitatem ãmoꝵ quod
neq in sequi cedentes possent: neq absignis discedere audeñt
minus aptos esse adhuius gñis hostem. Equites autem magͦ
cum periculo prcelio dimicare. Preterea ꝙ illi etiam consulto

Expanded text:
tibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. tibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde incolumes receToto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto
Abbreviated transcription (Latin):
spectat. Hec millia passuum octingenta in longitudinem ẽẽ
existimatur. Ita omnis ynsula incircuitu est uities centum
millium passuum. Exhis omnibus longe sunt humanissimi
qui cantium incolunt: quȩ regio est maritima omnis:neque
multum gallica differunt consuetudine. Interiores pleriq:
frumenta non serunt: sed lacte & cãne uiuunt:pellibus q
sunt uestiti. Omnes uõ se britani ultro se infitiunt. quod
ceruleum efficit colotem:atq hoc hõridiores sunt inpugna aspecis.
capilloq sunt promisso:atq omni corporis parte rasa preptẽ capͦ
ae labrum superius.Uxores hñt deni duodeniq interse comunes
et maxime fr̃ẽs cum fratribus: parentes cum liberis. Sed si qui sũt
exhis nati eorum hñtur liberi:quorum primum uĩgo queque
deducta est. Equites hostium essedarii acriter prcelium cũ equi¬
tatu nr̃o initinere conflixerunt: tamen ut nr̃i non omnibus pã¬

Expanded text:
spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod eruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus par
Abbreviated transcription (Latin):
galliam. huius lateris alter angulus qui est adcantium quo
ferẽ omnes gallie naues appelluntur adorientem solem inferi¬
or admeridiem spectat. Hoc ꝑtinet circiter millia passuum.L.
alterum uergit adhispaniam: atq occidentem solem: qua ex
ꝑte est hybernia dimidio minor ut extimat᷑ q briitania. Sed
pari spatio transitus esgallia est inbrittaniam. In hoc medio cur
su est insula: que appellatur mona complures preterea mino¬
res subiecte insulȩ existimantur. dequibus insulis non nulli
scripserunt dies continuos.xxx. subbruma ẽẽ noctem. Nos
nł deeo ꝑcunctationibus reperiebamus: nisi ꝙ certis ex aqua
mensuris breuiores esse ꝗͣ incontinenti.x. noctes uidebamus.
Huiꝰ est latitudo lateris ut fert illorum oppinio septingẽtoꝵ
millium: tertium est contra septemtrionem: cui ꝑti nulla est
obiecta terra. Sed eius lateris anguluᷤ maxime adgẽmaniam

Expanded text:
 est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo  est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmisssu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam
Abbreviated transcription (Latin):
hunc toti bello imperioq prefecerant. Brittanie ꝑs interior abhis in¬
colitur quos natos ininsula ip̃i memoria proditum dicũt maritima
ꝑs abhis qui prede.ac belli inferendi causa exbelgis transierant ꝗ om̃s
fere his nominibus ciuitatum appellantur:quibus orti exciuitatib
co ꝑuenerunt. &e bello illato ibi permanserunt atc agros colẽ ecepũnt
Hominum est infinita multitudo creber̾imaq edifitia fere gal¬
licis consilĩa. Pecorum magnus numerus. Utunt᷑ autem ere &
nũmo aureo: aut anulis ferreis adcertum pondus exanimatis pro
nũmo. Nascitur ibi plumbum album in medte̾raneis regiõibus.
in maritimis ferrum: sed eius exigua est copia aere utunt᷑ impõtato.
mã cuiusq generis ut ingallia est preter fagum et abiectem. Lepo¬
rem & gallinam ce anserem gustare phas non putant.Hec tam̃
alunt animi uoluptatisq causa: loca sunt temꝑatiota qͣ ĩgallia

Expanded text:
hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis inhunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen posse reficimagno negocio uiderent᷑. Itaq exlegionibus fabos
deligit. et excontinenti alios accersiri uibet. Labieno scribit ut q plu-¬
rimas posse his legionibus: que sunt apud eum naues subduci et¬
cum castris una munitione coniungi.In his rebus circiter dies decẽ
consummĩt: ne noctũnis quidem temporibus adlaborem militũ
intermissis.Subductis nauibus: castrisq egregie munitis easdem
copias: quas ante presidio nauibus reliquit ip̃e eodem uñ redierat
proficiscitur. Eo cumuenisset maiores undiq iam in eum locum
copie brittanorũ conuenerant: suma imperii belliq administrãdi
cõi consilio ꝑmissa est Cassiuellano cuiꝰ fines amari afinitimis ciui¬
tatibus flumen diuidit: quod appellat᷑ thamosis amari circitẽ pas¬
suum millia.Lxxx. huic superiore tempore cum reliquis ciuitatib
continentia belli intercesserant: sed nostro aduentu ꝑmotu britani

Expanded text:
tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, nacum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni
Abbreviated transcription (Latin):
uetuit &e ꝙ loci nam ignorabat &e ꝙ magna ꝑte diei consumpta mu¬¬
nitum castrorum tempus relinqui uolebat. Postridie eius diei mane
tripartito milite equites expeditionem misit. ut eos qui fugerant per¬
sequerentur.His aliquantulum itineris progressis cum iam extremi
essent in prospectu equites a.Q. atrio adcesarem uenerunt: qui nũ¬
tiarent superiori nocte maxima cohorta tempestate prope om nes
naues afflictas atq inlitore eiectas ẽẽ: ꝙ neq ancore neq funes sub¬
sisteñt. neq naute gubernatores uim tempestatis pati possent. Itaq
ex hoc concursu nauium magnum incõmodum ẽe acceptũ. Hi reb
cognitis Cȩsar legiones equitatum q reuocari atq initinere resistere
iubet ipse ad naues reuertitur. Eadem fere que ex nuntiis lr̃is q co¬
gnouerat coram prospicit. si examissis circiter.xl. nauibus reliq:

Expanded text:
vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta muvetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae
Abbreviated transcription (Latin):
trecentis: qui presidio nauibus essent. detertia uigilia adhostes con¬
tendit. eo minus ueritus nauibus ꝙ in litore molli atq apꝑto deli¬
gatas adanchoram relinquebat ae presidio nauibus.Q. atriũ p̃fecit.
Ip̃e noctu progressus millia passuium circiter.xii. hostium copias
conspicatus est. Illi equitatu atq exedis adflumen progressi exloco
suꝑiore nr̃os prohibere & proelium commictere ceperunt.Repulsi
abequitatu se ininsulas abdiderunt locum nacti egregie &e ñã et
opere munitum: quem domestici belli ut uidebantur cam̃ iam ante
preparauerant:Nam crebris arboribus succisis om̃s introitus erant
preclusi. Ipsi exsiluis rari propugnabant: nostros q intra munitices
ingredi prohibebant. At milites legionis septime testudine fcã et
aggere admunitiones adiecto locum ceperunt: eos q exsiluis expi¬
lerunt paucis uul neribus acceptis. Sed fugientes longius Cesar ꝓser¬

Expanded text:
trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contrecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar proseq
Abbreviated transcription (Latin):
orta luce subsinistra brittaniam relictam conspexit. Tum rũs
extus cõmutationem sequutus remis contendit ut eam ꝑtem in¬
sulȩ caperet. qua optimum esse egressum suꝑiore estate cognouerat.
Qua inre ad commodum fuit militum uirtus laudanda: qui uetoriis
grauibusq nauigus non intermisso remigandi labore longarum na¬
uium cursu adequarunt accessum est adbrittaniam omnibus naui¬
bus meridiano fere tempore neq in eo loco hostis est uisus. Sed ut
postea excaptiuis cognouit cȩsar cum magne manus eo cõuenissent
multitudine nauium perteritẽ: que cum publicis. priuatisq quas
sui quisq commodi fecerat amplius octingente uno erant uise tpre
alitore discesserant.Ac se insuperiora loca abdiderant.Cȩsar exẽcitu
exposito & loco castris ydoneo capto ubi excaptiuis cognouit quo ĩ loco
copie hostiles consedissent cohortibus .x.admare relictis:& equitib:

Expanded text:
orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
retrahi q imꝑat si uim faciat atq pereat interfici iubet. Nicħl
hunc se prophanum abscente facturum arbitratus qui pñtis ĩ¬
perium neglixisse. Ille aũt reuocatus resistere ac se manu deffen¬
dere suorum q fidem implorare cepit sepe clamitans liberum se¬
q libere ciuitatis esse. Illi ut erat imperatum circumsistunt hoĩe
atq interfitiunt. At equites hedui omnes ad cesarem reuertũt᷑.
Nis rebus gestis labieno incontinenti: cum tribus legionibus ce
equitum millibus duobus relicto ut põtus tueret᷑ & rem frumẽ¬
tariam prouideret. quȩ q ingallia gererent̃ agnosceret. cõsiliũq¬
protempore &e pro re caperet. Ip̃e cum.u.legionibus:&e pari nu.¬
mero equitum quem incontinenti reliquerat ad solis occasum
naues soluit: &e leni affrico prouectus citciter mediam noctem
uento intermisso cursum non tenuit: &e longius delatus estu

Expanded text:
retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumqpro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu
Abbreviated transcription (Latin):
a compluribus ad cesarem referebantur.Qua re cognita Cesar ꝙ tm̃
ciuitati heduae dignitatis tribuebat cohercendum: atq deterendũ
quibuscumq rebus posset dũnorigem statuebat ꝙ longius eius
amentiam progredi uidebat ꝑspitiendum nequid sibi ac reipub ͤ
nocere posset. Itaq circiter.xxu. dies in eo loco cõmoratꝰ ꝙ con
uentus nauigationem impediebat qui magnam ꝑtem omnis tẽpo¬
ris inbis locis sufflare consueuit: dabat oꝑam ut inoffiõ dũnon¬
gem contineret: nullo tñ sectiꝰ omnia eiꝰ consilia cognoscẽt. Tandẽ
ydoneam nactus tempestatem milites equitesq: in naues conscen
dere iubet atq: omnium impeditis animis dũnorix cum eꝗtib
heduorum castris insciente cesare domum discedere coepit.qua
re nunciata ea cesar intermissa profectione:atq omnibus rebus
postpositis magnam ꝑtem equitatus adeum in sequendum midit

Expanded text:
a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit
Abbreviated transcription (Latin):
cesare regnum ciuitatis defferri. quod dictum hedui grauiter ferebãt
neq recusandi aut dep̃candi causa legatos adcesarem mictere aude.¬
bant. id fctm̃ ex siuis hospitibus cesar cognouerat. Ille omnib pͥmo
precibus petere contendit. ut ingallia relinqueret᷑. Pãtim ꝙ in suet
nangandi mare timeret:ꝑtim ꝙ religionibus impediri sese diceret.
posteaq̃ id obstinate sibi negari uidit omni spe impetrandi adẽp̃ta
pͥncipes gallie solicitare se uocare singulos hõtari q ccepit uti incõ¬
tinenti remanerent metu territi re non sine causa fieri ut gallia
omni nobilitate spolietur. Id esse consilium cesaris ut quos in cõ¬
spectu galliae interficere uereretꝰ. Hos õs in britaniam traductos
necaret fidem reliquis interponere usuirandum poscere ut quod
ess exusn galliȩ intellexisset comuni consilio administrarent. Hec

Expanded text:
Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ualere: Cuiꝰ causa egregiam in se uolumptatem prospexisset. Ia tulit
fctm̃ grauiter inducionarus suam gram inter suos minui: et ꝗ ias
ante minimico in nos animo fuisset multo grauius hoc dolore exar¬
xit. his rebus constitutis Cesar adpotum itium cum legionibus ꝑuẽt
ibi cognoscit.Lx. naues: que inbelgis stẽ erant tempestate reiectas cũ¬
sum tenere non potuisse: atq eodem unde erant profecte reuertisse
reliquas paratas adnauigandum: atq omnibus rebus instructas ĩ¬
cipes q exomnibus ciuitatibus. ex quibus ꝑ paucos quoꝵ inse fidẽ
prospexerat relinquere ingalliã reliquos obsidum loco secum ducere
decreuerat: ꝙ cum ip̃e abesset motum gallie uerebat᷑. Erat una cum
ceteris dũnorix eduusdequo añ anobis dictum est. Hunc secũ ĩ pmis
hr̃e constituerat. ꝙ cum cupidũ reꝵ nouaꝵ cupidum imperui magni
animi magna inter gallos auctoritatis cognouerat. Ille omnibus pͥmo¬

Expanded text:
valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas inr, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat
Abbreviated transcription (Latin):
noluisse quo facilius ciuitatem inofficio contineret. ne omĩs nobilitat¬
discessu plebs ꝑꝑ inprudentiam labẽt᷑. ltaq ẽe ciuitatem insua potestass
se se si Cesar permicteret ad eum incastra uentuꝵ suas ciuitatis q fõ¬
tunas eius fidei ꝑmissuꝵ. Cesar et si intelligebat qua de causa ea dicẽnt᷑
queq eum res ab instituto consilio detẽreret. tam̃ ne estatem ĩtreuẽis
consumere cogeretur omnibus adbrutanicum bellum comꝑatis reb
inducionarum ad se cum.cc. obsidibus uenire uissit. his adductis ĩ
his filio propinquis q eius omnibus quos nominatim euocauerat cõ¬
solatus inducionarum hortatus q est uti in offitio ꝑmaneret. Nichilo
tamen sectius pͥncipibus treuerorum ad se conuocatis. hos sigillati
Cingentorici conciliauit. Quocum mento a se fieri intelligebat tamẽ
magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos qͣ plurimũ

Expanded text:
noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatnoluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatdiscessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
tangit. In ea ciuitate duo depeincipatu interse contendebant. Induciõ¬
narus &e Cingentotrix equibus alter simulatq decȩsais legionum q
aduentu cognitum est. adeum uenit se suos q omnes in offitio futũos
neq abamicitia populi Ro. deffecturos confirmauit: que q intreueris
gererentur ostendit. At inditionatus equitatum peditatum q cogere. hisq
qui ꝑ etatem mãmis esse non poterant insulam arduernam abditis quȩ
ingenti magnitudine ꝑ medios fines treueroes aflumine reno ad initi¬
um rhemoꝵ ꝑtinet bellum parare instituit. Sed postea q̃ non nulli pͥn¬
cipes exea ciuitate et familiaritate cingentoricis. & aduentu nostri exerci¬
tus perteriti adcesarem uenerunt: et desius pͥuatim tebus abeo petẽ ceper̃t:
qm̃ ciuitati consulere non posset ueritus ne ab hoĩb desereret: inducionanꝰ
ad cesarem legatos mictit sese id circo absius discedẽ ac ad eum uenire

Expanded text:
tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiotangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire
Abbreviated transcription (Latin):
Eo quom uenisset circuitis omnibus hibernis singulari militũ studio
insum mam omnium rerum inopia circiter sexcentas eiꝰ gnĩs cuiꝰ supra
demonstrauimus naues ce longas xxuiii ĩuenit constructas. neq mul¬
tum abẽẽ ab eo quid paucis diebus deduci possent. Collaudatis militibus
atq his qui negotio preferantur quid fien uellet ostendit atq om̃s adp̃õ¬
tum itium conuenire iubet: quo exp̃otu cõmodissimum in brittania tra¬
iectum ẽẽ cognouerat circiber millium passuum .xxx. transmissum a
continenti. huic rei ꝙ satis ẽẽ uisum est militum reliquit ip̃e cũ legioĩb
ex pedis quatuor & equitibus.xccc. infines treueroꝵ proficiscitur ꝙ hi
neq ad concilia ueniebant neq imperio parebant: germanosq trans aehȩ-¬
nanos solicitare dicebant᷑. Hec ciuitas longe plurimum totiꝰ gallie eꝗta¬
tu ualet: magnas q ht̃ copias peditum : rhenum q ut sup̃ demõstraui

Expanded text:
Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
multum humilitas aduiuat. Ea que sunt usui adãmandas naues exhis¬¬
spaĩa app̃otari iubet. Ip̃e conuentibus citerioris galliȩ ꝑ actis inliricum
proficiscitur: ꝙ apiustis finitimam ꝑtem prouintiȩ incusionib uastãĩ
andiebat. Eo quom uenisset ciuitatibus milites imꝑat: c̃ẽtum q ĩ locũ
cõuenire uibet. qua re nuntiata piruste legatos adeum mictunt ꝗ doceãt
nł caꝵ reꝵ publico fctm̃ consilio: se seq paratos c̃ẽ demonstrãt omĩb
fonibus deinuriis satisfacere. Percepta orõne eoꝵ Cesar obsides imꝑat: eos¬
q adcertum diem adduci iubet: nisi ita fec̃it sese bello ciuitatem ꝑsequutuꝵ
demonstrat. his addiem adductis ut imꝑauerat ãbitros interciuitates dat ꝗ
litem extiment penamq constituant. his confectis rebus conuenientibus¬
q ꝑactis inciteriorem galliam reuertit̃: atq inde ad exẽcitũ proficiscitur.

Expanded text:
multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Himultum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cisis edifitus q incensis: ꝙ menapii omnes se indensissimas siluas abdi¬
derant se ad cesarem receperunt. Cesar in belgis omnium hegionum hy¬
herna constituit. Eo die omnino ciuitates exbritania obsides miserunt
relique neglexerunt. his rebus gestis ex lñs cesan dieꝵ.xx. suplicatio
asenatu decreta est:
nis Cesar inytaliam ut quot annis facẽ ꝯsueuat
Legatis imꝑat quos legionibus prefecerat uti qͣ
plurimas possent hyeme naues edificandas uetẽs¬
q reficiendas curarent. Eaꝵ modum formã q
demõstrat adceleritatem onerandi subducticẽs
pauloq facit humiliores:q quibus in nr̃o mari
cõmutationes extuum minus magnos sibi fluctus fieri cognouerat ad
onera et admultitudinem iumentoꝵ transp̃õtandam paulo laticẽs quã
quibus utimur maribus. has om̃s actuarias imꝑat fieri. quam adrẽ

Expanded text:
cisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdicisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est. nis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uer crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
Morini quos Cesar inbrutaniam proficiscens pacatos reliquerat spe
p̃de adducti pͦ non ita magno suoꝵ nũo circumsteterunt. ac si se¬
se interfici nollent ãma ponere iusserunt. Cum illi õbe fcõ se deffe¬
derent celeriter adclamotem hominum circiter millia sex cõueneit
Qua re nuntiata Cesar omnem excastuis equitatum sus auxͦ misit
Interim nũ milites impetum hostium substinuerunt: atq horis
amplius quatuor fortissime pugnarunt: & paucis uulneribus
acceptis complures ȩxhis occiderunt. Postea uõ q̃ equitat nr̃
inconspectu uenit hostes ab iectis ãmis terga uẽterunt. magnus¬
q eorum numerus est occisus. Cesar postero die.T. labienum legatum
cum his legionibus quas exbrittania reduxerat in morinos: qui rebelli¬
labieni peruenerunt.At. q. Titurius &e. L. Cocta legati: qui in menapioꝵ
fines legiones dedioerant omnibus eorum agis uastatis. frumentis suc¬

Expanded text:
Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusue eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebelliLabieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis suc
Abbreviated transcription (Latin):
uerat legiones inacie procastris constituit. Ommisso prcelio diutius
nr̃oꝵ militum impetum hostes ferre non potuerunt. ac terga uẽterũt
quos tanto spatio sequuti quantum cusu &e uiribus efficẽ potuerunt.
complures exhis occiderunt. Deinde omnibus longe lateq edifitiis
incensis se incastra receperunt. Eodem die legati abhostibus missi
ad cesarem depace uenerunt.his cesar nũm obsidum quem ante
imꝑauerat duplicauit eos q incontinenti adduci uissit: ꝙ propͥn¬
qua die equi noctii infrrmis nauibus hyemis naiugationem subeñ¬
dam non exstimabat. ip̃e ydoneam tempestatem nactꝰ paulo post
mediam noctem naues soluit quȩ õs incolumes adcontinentem per¬
uenerunt. Sed exhis onerarie due eosdem quos reliqui portꝰ cape
non potuerunt. et paulo infra delate sunt. Quibus exnauib cum
essent expositi milites circiter tercenti: atq incastra contenderent.

Expanded text:
verat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius verat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
tendum proelium alienum ẽe tp̃s ãbitratꝰ suo se loco continuit: et ẜui
tempore intermisso incastra legicẽs reduoit. Dum hec gerunt nostus
omnibus occupatis qui erant inagris reliqui discesserunt sequutȩ
sunt continuo complures dies tempestates quȩ et nrõs incastris cõ¬
tinerent: et hostem apugna prohibenͣt. interim bãbari nuntios inomnes
ꝑtes dimiserunt: paucitatemq nostroꝵ militum sius p̃dicauerũt. et
quants praedȩ faciendȩ atq in ꝑpetiuim sui liberandi facultas daretur
si romanos castris expulissent demõstrarunt. his rebus celeriter. ma¬
gna multitudine equitatus peditatꝰq coacta ad castra uenerũt. Cesar
et si idem quod suꝑioribus diebus acciderat fore udebat: &e si essent
hostes pulsi celeritate ꝑiculum effugerunt: tam̃ nactus equites c̃icit̾
xxx. quos Cõmius atrebas dequo antedictum est secum transpõta¬

Expanded text:
tendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transporta
Abbreviated transcription (Latin):
ato ip̃o terrore equoꝵs & strepitu rotaꝵᷤᷤ õdines plerumq perturbant
Et cum se inter equitum turmas insinuauiñt ex essedis dessiliũt et pe¬
dibus praeliant᷑ aurige interim paulatim ex prcelio excedũt. atq ita
cũius collocant: ut si illi amultitudine hostium p̃mant᷑ ex pedito ad suoᷤ
Ureceptum habebant. Ita mobilitatem equitum stabilitatem peditũ ĩ pro¬
cellis prestant: ac tm̃ usu quottidiano: et exercitatione effitiũt uti ĩ de¬
diui ac precipiti loco incitatos locos substinẽ et breui moderari ac flectẽ
et ꝑ remouere: & percũrere: & in iugo insistere. & se iñ incũrus citissime
recipẽ consueuerint. quibus rebus ꝑtũbatis nr̃is nouitate pugnȩ ipr̃e
opp̃otunissimo Cesar auxilium tulit. Namq eius aduentu hostes cõ¬
stiterunt nr̃i se extimore receꝑũt. quo fc̃o ad lacessendum et ad cõmic¬

Expanded text:
atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et commit