comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille congestitius ex matia fũat ag¬
ger. Ubi aut spacium iuter muros
aut in becillitas mat̾ie postulare ui¬
deretur pile intponũtur. tinusaria
tigna uuttuntur. que furmamento
eẽ posssuit ⁊ quicquid ẽ contigna¬
tum cratibus conctenitur. cuites
luto iutegiuit᷑ subiecto miles dextͣ
ee siusti niuro tectus adu̾sus plu¬
tei obiecto operi. quecuuq sunt
usui sine ꝑiculo supportat. Celerit᷑
res amministratur duiturui labo¬
ris decumentum sollectia ⁊ uͥtute
uulitum breui recouliatur. Porte
quib locis uidetur eruptionis cã in
nuiro relinquiutur. Quod ubi ho¬
stes uiderunt eaq diu longoq spa¬
tio refici non posse sperissent. pauco¬
rum dieriu oꝑa ⁊ labore ita refer¬
ta. ut nulliꝰ ꝑfidie neq eiuptioni
locus eẽt. noc quicqmͣ omnino re¬
linqueretur. quo aut cib eis militi¬
bus aut igni operib noceri posset.
codemq exemplo sentiũt totã urbẽ
qua sit aditus ab tetui niuro turu¬

Expanded text:
ille congesticius ex materia fuerat agille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turr
Abbreviated transcription (Latin):
tis puncto temporis int̾iit. Cempta¬
uerunt hoc idem maissilienses posto
die eadem nacti tempestatem incuo¬
re cum fiducia ad alteram turuim
aggͥemq eruptionem pugͣuerunt.
multuuiqz ignem intulerunt. S
ut temporis suꝑioris contentionem
diei casu aammouiti. omĩa cid defẽ¬
sionem ꝑauerant. Itciq multis int̾¬
fectis. reliquos infecta re in oppidũ
repulerunt. Crebonius eaqz sunt
amissa multo uuaiore muilitum
studio ammunstiure ⁊ reficere iusti¬
tuit. Nam ubi tautos suos labores
⁊ appauitus male cecidisse uiderũt.
indutiisq ꝑscelus molatis suam
uirtutem unisui fore ꝑdoluerunt.
quod unde agger onimiuo comporta¬
ri posset. nichil eiat ieliquum. oĩb
arboribus longe lateq infiuibus
inissiliensium excisis ⁊ conuectis. ag¬
gerem uoui gen̾s atq mauditum
ex lacericiis duobus muris senum
pediuu crassitudine: atq eorum
nuiroꝵ contignationem fcicere in¬
stituerunt: eqͣ fere latitudine. atq

Expanded text:
tis puncto temporis interiit. temptatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque
Abbreviated transcription (Latin):
oppido potirentur uidebantur. At ho¬
stes sine fide tempus atq occasionẽ
finudis ac doli querunt. int̾iectisq
aliquot dieb nĩs languentib atq
animo renussis. subito meridiano
tempore cum alius discessisset. aliꝰ
ex dutino labore in ip̃is operib qͥeti
se dedisset. arma u̾o oĩa reposita cõ¬
tecta eẽut. portis foras erumupunt.
scd̃o magnoq uento ignem operibꝰ
inferunt. hunc sic Distulit uentus.
uti uno tempore agger plutei te¬
studo turris tormenta flammam
conciꝑent. ⁊ pͥus hec onnia consu¬
m̾entur qmͣ quenadinodum acci¬
dicset cunmum adu̾ti posset. Nostri
repentia fortuna ꝑmoti. arma q̃
possunt aruipiunt. cilii ex castris
sese incitant. fit in hostis impetus
eoꝵ. s muro sagittis sagittis tormẽ¬
tisqz fugientes ꝑsequi ꝓhibentur.
Illi sub murum se recipuuit ibiq mu¬
sculum turrmq latentiam libere
iucendiit. Ita multoꝵ mensium
labor hostium ꝑfidia ⁊ ii tempesta¬

Expanded text:
oppido potirentur, videbatur. At hooppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
sistere. nullam exoriri moram mo¬
rau posse quo ninus cum uenisset
si imꝑata nou facet. ad nitũ e ue¬
stigio diupentur. Docent si onũo
turrs concidisset nõ posset milite
contineri. quin prede causa in urbẽ
irrumꝑent. urbemq delerent. Hec
atqz eiusdem gen̾is complura. ut
ab hominib doctis magna cum
nũa fletuq pronuntiantur. Qͥb
reb commoti legati milites ex oꝑe
diducunt obpugnatione desistunt
operis custodicis relinquunt. In¬
lum ex uiuro nullum ai nrĩs mit¬
titur tolum ut ue confecta ouines
cium ⁊ diligentiam renuttunt.
Cesar enim ꝑ litt̾as trebonio magno¬
pere mandaueuit. ne ꝑ uim oppidũ
expugnari patetur. ne grauius ꝑ¬
moci milites ⁊ defectionis odio. ⁊
contentione sui ⁊ diutino labora
om̃s puberes int̾sicent. qd̾ se fac¬
turos iumuabantur. egreq tunc
sunt recenti quin oppidum irium¬
ꝑent giauiterqz eam rem tulerũt
quod stetisse ꝑ trebonium qͦmuius

Expanded text:
sistere. nullam exoriri moramsistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. inlum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus
Abbreviated transcription (Latin):
lapse a lat̾ib longuriis furtis ab
opere remouentur. Iuterim sub
nusculo milites uectib infua
saxa turris hostium quib funda¬
uienta continebantur cõuellunt.
Musculus ex turri lat̾icia a nrĩs
telis tormentisq defendicur. hoste̾s
ex inuro ac turrib submouentur.
Nou datur lib̾a muri defendenda fa¬
cultas. cum plurib iam lapidib
ex illa q̃ suberat turri subductis. re¬
pentina ruiua ꝑs eius turus con¬
cidit. Pars ieliqua consequens ꝓ¬
combebat. cum hostes urbis duxy¬
tione ꝑt̾riti. mermes cum insulis
se porta foras uuersi ꝓripiunt.
ad legatos atq excitũ supplices
manus tendunt. Qua noua ue
oblata omis amministratio belli
consistit. nulitesq auersi a prelio
ad ctudium audiendi ⁊ cognoscẽdi
feruntur. Ubi hostes ad legatos
ex̾citumq ꝑuenerunt. uuuersi se
cid pedes proiciunt. orant ut aduẽ¬
tus cescris expectetur. caytant su¬
subruccan. Itaq ab defensione de¬

Expanded text:
lapsae ab lateribus longuriis furcisque ab lapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes urbis direptione perterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam susubrutam; itaque ab defensione de
Abbreviated transcription (Latin):
clauisq religant ad extremum
musculi tecti trabes extremas
quadratas regulas .iiii. paten¬
tis digitos defigunt. que lates
qui super musculos struantur
contineant. Ita fastigiato atq
ordinatim structo ut trabes eĩt
in cayolis collocate. in lat̾ibus
luto inusculos ut ab igni qui ex
uiuro iace̾tur nitus eẽt conteqr̃.
sr̃ lcites coria inducunt᷑. ne cana¬
libus aqua inuussa lateres di¬
lueir posset. Coria autẽ ue rur¬
sus igui a lapidib corrumꝑant᷑.
centouib contegunt᷑. Hoc opꝰ
om̃e tectũ uineis ad ip̃m tur¬
rim ꝑficiunt. subitoq moyinã¬
tibus hostib machinatione
nauali phalangis subiectis ad
turriu hostium ãmouent. ut
edificio iungatur. Quo malo
ꝑt̾riti subito oppidam: saxa qmͣ
marima possunt uectibus pro¬
mouent precipitaq muro in
musculum deuoluunt. Ictum
dent: mitant consilium. Cuyaste¬
da ac pice refertas incendiuit.
easqz de muro in musculum de¬
uoluunt inuolute labiuitur: de¬

Expanded text:
clavisque religant. lad extremum clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum dent, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, de
Abbreviated transcription (Latin):
abditi atq inuniti parietes la¬
terib extruebant. rursusq alia
prensione ad edificandum sͥ
socuum expediebant. ubi tempꝰ
alt̾ius contabulationis iudeba¬
ur.: tigua item ut pͥmo tecto¬
ertrenus lat̾ib instiuebant erq
uabant. Ita tuto ac sine ullo nul¬
uere ac ꝑiculo ser tabulata extru¬
erunt: feuestrasqz quibus ĩ locis
uisum ẽ ad tormenta mittenda
instruenda reliquenuit. ubi ex
ea turui que circum ẽẽnt opemi
tuer se posse sunt confisi. mu¬
sculum ped̃ .lx. longũ ex mat̾ia
bipedali que a turu lateritia ad
Uostium turrim inurumq ydu¬
serent fac̾e instituerunt. cũius
musculi hec erat forma. Due
primum tibes insolo eq lon¬
ge distantes int̾ se pedes iiiii. col¬
locantur inqz eis columelle pe¬
duni in altitudinem .u. defigũt.
Has interse cap̾olis molli fasti¬
gio coniungunt: ubi tigna que
musculi tegendi causa ponant.
collocentur. Eo suꝑ tigna bipe¬
dalia mnitiunt eaqz lauinuns

Expanded text:
abditi atque muniti parietes laabditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tectextremis lateribus instruebant exque vabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis
Abbreviated transcription (Latin):
ictus cic repellendos. Cum inter
ecun contignationem parietes
extruerentur. eamqz concabula¬
tionem sumimam laterib luto¬
ne quid igius hostium uoc̾e pos¬
let. centonesqz insuper imecert̃.
ne aut tela tormentis iumcca
tabulationem ꝑfrig̾ent. aut
saxa ex capta pultis latericiũ
discurrent. Storias autem ex
sinbus ancorariis .iii. in lougi¬
tudiuem parietum turus. latas
iiiͦiͣ. pedes fecerunt. oasq ⁊ trib
partib. qua hostes ꝑurgebant
emnentib tmbib circum tur¬
rim Pͥpendentes. rueligauerunt.
Qd̾ad unum genus tegnuenti
aliis locis euant erꝑti. nullo ce¬
lo noq tormento tinci posse.
Bbi uero ea ꝑs turris quẽ erat
ꝑfecta tecta atq munita ẽ ab
ouiui ictu hostium pluteos ad
alia oꝑa abduxerunt. Curuis tec¬
tum ꝑ se ip̃m pressionib ex cõ¬
tignatione pͥma suspendere ac
tollero ceperunt. ubi quantum
storiariũ demisso patiebatur tm̃
eleuabant. Iutra hec tegimẽta

Expanded text:
ictus ac repellendos, cum infra ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutonequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Patebat hec quoqͦ u̾sus pe¬
des .xxx. s pauietum crassitudo
pedes .u. Postea u̾o ut ẽ ren oĩn
magister risus hõim adhitci solor¬
tia inuencũ est magno ẽẽ usui
posse si hec eẽt in altitudinẽ tur¬
ris elaca. Id hac ratione ꝑfectũ
est. Ibi turris altitudo ꝑducta ẽ.
ut contabulationis cã in parie¬
tes instuuxerunt: ita ut capita
tignoꝵ extrema ponetũ struct᷑a
teg̾entur ne quid enuueret ubi
ignis hostiũ adheresc̾et. Hanc
in suꝑ contignationem quantum
tectum plutei ac iunequ pascũ ẽ.
latericulo adstruxerunt. supͣq eum
locum .ii. tigna tuasuersa miece¬
runt. ut uon longe aib extrenus
parietibus quibus suspenderunt
eam concignationẽ que turri te¬
gimento ẽẽt futura supͣq ea tigna
directo trausnersas tubes miecert̃.
Has paulo longiores acq enuneu¬
tiores quͣi extremi parietes eraut
effecerunt. ut ẽẽttegimenta pre¬
pendere possent ad defendendos

Expanded text:
bant. patebat haec quoquoversus pebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos
Abbreviated transcription (Latin):
ute ꝑiculũ adire cogebant. Itaq
ex co inuero nauium nulla deside¬
inta ẽ. Ee incissiliensium classe.
u. sunt depresse .iiiiͦ. capte una cũ
uasidianis profugit. que om̃s cite¬
norem hispaniam petuerũt. alt ex
ueliquis una premissa inassiliam
huius muntii ꝑferendi gr̃a. cũ iam
appropinquaret urbi. omũs sese
multitudo effudit. Et recognita
tantus luctus excepit ut urbs ab
hostibus caꝑta eodem uestigio ui¬
deretur. Massilienses tamen: ni¬
chilo secius ad defensionem urb
reliqua appauire ceperunt. Est aĩ¬
mũ ciduersũ cib legionariis qui
dexticum ꝑtem operis amiuinistin¬
bant ex crebris hostium eruptio¬
nib. magno sibi eẽ p̾sidio posse.
si ibi pro castello ac recepta cło
turtim ex lcitere sub muro fecis¬
sent. Quam pͥmo ad repent mos
incursus hunulẽ paruamq fece¬
runt. huc se referebant. hiic si¬
qua nicuor oppresserat. uis ꝓpu¬
guabant. Hinc ad repellendum
⁊ prosequendum hostẽ procurre¬

Expanded text:
vitae periculum adire cogebant. itaque vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurre
Abbreviated transcription (Latin):
is manib iniectis nauim religa¬
uerant: undiq sus laborantib
sucturrebent. Neq uero cõuiũctis
cilbicis cõminus pugnando defi¬
ciebant. n multum cedebent iͥ¬
tute nr̃ĩs. Cimul ex minorib na¬
uibus magna ius eiuius nussa
telorum multa nrĩs de imꝓuiso
imprudentib atq impeditis nul¬
nem inferebant. conspicateq na¬
ues triremes due nauim .d. bruti
qz exigni facile aguosceri poterat
duabus ex ꝑtib se in eam inci¬
tauerant. S tm̃ reprouisa brutꝰ
celeritate nauis enisus ẽ. ut ꝑuo
momento ante cederet. Ille adeo
gͣniter inter se incitate conflixe¬
runt. ut uehementissime utraq
ex concursu laboraret. alt̾a u̾o
p̾fuicto rostro tota collabe fierot.
ei loco or bruti classe naues eũt
iu ecis impeditas impetu faciut.
celerit̾q ambas depͥmunt. S na¬
sidiane naues nullo usui fuerũt.
celeritqz pugna excesserunt. Nou
enum has aut couspectus patrie
aut ꝓpinquor p̾cepta ad extromiũ

Expanded text:
is manibus iniectis navem religais manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
dooꝵ ĩmortaliũ adirent. ⁊ ante simu¬
lachra proiecti uctoriam ab diis eepo
tum consistere existunciret. Nam et
honesti ex iuuentute ⁊ cuiusq eta¬
tis amplissimi nominatun edocati
atq obsecrati nauis conscender̃t.
ut si quid adu̾si accidisset ne ad co¬
uandum quidem sͥ quicqmͣ reliqui
fore uiderent. si suyauissent uel do¬
mesticis opib uel ext̾ius auxiliis
de salute urbis confiderent. Com¬
misso prelio: massiliensibus res
nulla ad uirtutem defuit. s me¬
mores eoꝵ preceptoꝵq pauloante
aib sius acceꝑant hoc aĩo dectabãt.
ut nullũ aliud tempꝰ cid conand̾
hĩturi uid̾entur. ⁊ quib in pugna
uite ꝑiculum acciderat. nou ita
multo se reliqͦꝵ cuuũ fatũ aute ce¬
dere existimarent. quibus urbe
capta ecidẽ ẽẽt belli fortuna pati¬
enda. diductisq nrĩs paulatim
nanib ⁊ artificio gub̾natoꝵ mo
bilitati nauiũ locus dabatur.
Et si qñ nr̃i facultatẽ nacti ferre¬

Expanded text:
deorum immortalium adirent et ante simudeorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis expostum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quaeant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferre
Abbreviated transcription (Latin):
citq cognitis reb magis ꝯfidanus
uehxmenciusqz exterreamur. ut
tum accidit. Aduentus enim .l.
nasidii summa sꝑe ⁊ uoluntateci¬
nitateni compleu̾at nacti idone¬
um uentum ex portu exeunt ⁊ cau¬
roenta quod est castellum mascli¬
ensium ad nasidium ꝑueniiuit.
ibiq uauos expediuut. rursusq ad
se confligendum aĩo confirmanta
⁊ consilia cominuuicant. Dextu
ꝑo attuibuitur massiliensib simi¬
t nasidio. Codem brutus doncen¬
dit cuicto nauium mimero ram
ad eas q̃ facte emnt arelate perte¬
sarem captiue massiliensium cicces¬
sserant. sex has superiorib diebus
refec̾at. atq omnb reb inctrurat.
Itaq suos cohortatus quos integas
suꝑauissont. ut uictos contempne¬
rent. plenus spei bone atq amin
adu̾sus eos pro ficiscitur. facile e¬
uit ex castus .c. treboni acq oĩb
supiorib locis ꝓspice̾ in urdẽ. ut oĩs
uiuentus que moppido remanseint
rib publicis custodiisqz aut iiuro

Expanded text:
incognitis rebus magis confidamus incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat,ribus publicis custodiisque aut muro
Abbreviated transcription (Latin):
qe raessanam ueuib acq inde pp̃
iepentituim teitorem pͥncipuui ac
senatus fuga facta. naueni ex ua
ualib eor deducit. Hac adiunctu ad
ueliquas naues cursum macciliam
uersus ꝑsicit. p̾missaq clam nauicu¬
la dointium massiliensis qz de suoad¬
uentu certiores facit. eosq magnoꝵe
hortatur ut rursus cum bruti clacce
cdditis suis auxiliis confligant. Cras¬
silienses post su ꝑius in commodim
uete̾s ad eindem numerum ex na¬
ualib ꝓductas nauis refecernt.
suuimaq industria armauenut.
reungum gub̾uatorum maqua co¬
pia suppetobat. piscatoriasq adie¬
cerant atqz contexant. ut oẽnt ab ic¬
tu teloꝵ renuges tuti. Has sagitta¬
riis tormentisqz compleuerunt.
Ccli modo instructa classe. omiũ
semioꝵ matrum familie uirgiũ
preb et flectu excitati extremo
tempore ciuitati subuenirent. non
minore aĩo ac fiducia qmͣ aute di¬
micauerant. naues conscendunt.
comuni etiam sit utio nature. ut

Expanded text:
que Messanam navibus atque inde propter que Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
prefixa. acq hii in aximis balistis
nussi per .iiiiͣ ordines cratium in
terroi defigebantur. Iccq pedali¬
bus liguis conunctus inter se porti¬
cus integebantu atq hac aggor
inter manus proferobatur. Aute ce¬
debat testudo pedum .lx. equandi
loci cã facta. item ex forticsimis li¬
guis conuoluta ominbus reb qͥb
iguis iactus ⁊ lapides defendi polẽt.
s maguitudo operum altitudo miii
atq turcuui multitudo tormentoꝵ
Ormemi ad nuuistrationẽ tardabat.
Cirbre tamẽ ꝑ albicos eruptiones
ficbaut ex oppido ignes q ciqgen
⁊ turubus iferebantur. que fucile
nũ milites irpellebant. magnis¬
Q ultro ullatis deccimentis eos qui
eruptionem facerent in oppidum
triciebant. Intim .l. nasidus ab.
i. pompeio cum classe nauiũ . xui.¬
m quib pauce ernt erate .l. domi¬
tio mieissiliensibq subsidio missꝰ
frrto sicilie imprudentem atq mo¬
piunate curione ꝑuehitur. appuias¬

Expanded text:
praefixi atque hi maximis balistis praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsis
Abbreviated transcription (Latin):
ruitur .c.
arebonus leg̃
qui ad oppu¬
quationem
massilie re¬
lictus euat
ducibus ex
partibus ugͣgerem uineas turres¬
q ad oppidum agere iustituit.
Una ernt pxima portu naualib¬
q alt̾a̾ ad ꝑtem que est aditus ex qui¬
lia. acq hisyania ad id mare quod
adigit ad hoctium rodam Massilia
eniui fere trib ex oppidi ꝑtibus ma¬
ii abluitur. reliqua quarta ẽ que
aditum habeat ab cerca. huius qͦq
spatii pars ea que ad arcem ꝑtinet
loci nacum ⁊ ualle altissima mumi¬
ta longau ⁊ difficilem h̃t oppugna¬
tionem. Ad ca ꝑficienda oꝑa .c. trebo¬
nius magnam iumentoꝵ atq ho¬
minum multitudinem ex omm ꝑ¬
uintia uocat imma mat̾iamq cõ¬
portari iubet. Quibz comꝑatis ieb:
aggem in altitudinem ped̾. lxxx.
extruit s tanti erant aatiquitus
in oppido omium ierũ ad bellum
apparatus. tantaq multitudotor¬
nientoꝵ. ut eoꝵ omiꝰ nulle contexte
iuuuuib. uinee sustineie possent.
acerrs enim pedum .xii. cuspidib

Expanded text:
untur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. Pairte circiter tertia
ex̾citus eo biduo dinssa. duas
legiones suas antecedere. reliquas
subsequi iussit. ut non longo int̾
se spatio castui fac̾erit: eiq nego¬
cio. Q. fuseium calenũ legio p̾ficit.
Hoc eius p̾scripto ex hispania ad
uarum flumen ẽ iter factum:
acq ibi reliqua pars exercitus di¬

Expanded text:
fuerunt. parte circiter tertia fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus di
Abbreviated transcription (Latin):
terant significare ceperunt ut
statim dimui ttentur. Neq om̃i
int̾posita fide firimim ẽẽ posse
si in aliud tempus differetur.
Pancis cum eẽt in utraniq ꝑtẽ
uerbis disputatum: res huc de¬
cucitur ut hii qui habeant do¬
miciliur aut possessionem in
Alumen dimittantur ne qͥd eis
noceatur. neu quis iuuitus sa¬
cramentum dicere cogatur. a ce¬
sair cauetur. Cesar ex eo tempore
dum ad flumen uarum uemiatͦ
se frumentum daturum pollicet᷑.
addit eciam ut quid quisq eoꝵ
in bello amserit. que sunt penes
nulites suos his qui amiserant
iestituat. Militibus equa fcã
estimatione ꝑecuiom pro hus
irb dissol uit. Quascumq pꝰea
controuersias inter se milites
habuerunt. sua sponte ad cesar̃
intus adierunt. petreius autem¬
citq afumius cum stipendium
ab legionibus pene seditione fac¬
to flagitaretur. cuius illi diem
nondum uenisse dicerent. Cescir
ut cognosceret postulcitum est.
coq utriq qd̃ statuit contenti

Expanded text:
terant, significare coeperunt, ut terant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti
Abbreviated transcription (Latin):
lere qd̾ superiorib bellis probati
ad optinendos exercitus euocen¬
tur. in so uno non seruari qd̃ sit
omnib datum semꝑ imꝑatorib
ut reb feliciter gestis aũt cum
honore aliquo auit certe sine igͦ¬
minia donium reu̾tantur exer¬
citumqz dimttant. Que tamẽ
onuĩci ⁊ se tulisse pacienter ⁊ ẽẽ
laturum: u nunc id agere ut
ab illis aibductum excitum tene¬
at ip̃e quod tamen sibi difficile
non sit. s ne illi habeant quo
contra se uti possint.Pinde ut
eẽt dictum proninciis exced̾ent
excitumq dimict̾ent. S id sit
factum se nociturum uenum.
hanc uncun atq extremam ẽẽ
paicis condicionem. Id u̾o militi¬
bus fuit ꝑ gratum ⁊ iocundum.
ut exip̃a significacõne cognosci
potuit. ut qui aliqui iusti in cõ¬
modi expectauissent. ultro p̾mi¬
um missiones ferrent. Nam cũ
de loco ⁊ de tempore enus rei cou¬
trouersia inferretur ⁊ uoce ⁊ ma¬
nib urauersi ex uallo ub̾ consti¬

Expanded text:
lere, quin superioribus bellis probati lere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi consti
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ plerumq hominum uninria
ꝑtinccia atq arrogantia accide̾.
solecit uti eo recurrant ⁊ id cupi¬
dissime petant. qdͥ pauloante
coutempserint. nz nuinc se illoꝵ
humauite n aliqua temporis
oportunitate postulare quibus
rebz opes augeantur sue. s eos
ex̾citus quos contra se multos
alia de causas missas in hisponiã.
sepcunamq sͥ conscriptam. neq
tot taucasqz classis paratas. nz
submissos duces rei nulitaus ꝑi¬
tos nichil quoꝵ ad pacandas his¬
panias uichil ad usum ꝓuintie
prouisum. que pp̃ diuturnitatẽ
pcicis nullum auxilium desid̾arit.
Ommĩa hec iam pͥdem contra seꝑari.
in se nomi genens iraperia estitui.
ut idem ad portas urbonis p̾sidia
ieb ⁊ ducis bellicosissimcis ꝓuin¬
ticis absens tot camis obtineat.
in se iura magistratuũ cõmutar
ne ex pretur ⁊ consulatu ut semꝑ
fit ꝑ paucos probeti ⁊ electi in ꝓ¬
uiutias mictantur. in se etiami¬
etatis excuscitionem nchil ua¬

Expanded text:
quod plerumque hominibus nimia quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos alia de causa missas in Hispaniam septimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil va
Abbreviated transcription (Latin):
ignouinuam ferre posse. Itaq
se uictos confiteri. orare atq ob¬
secrare. si qui locus mĩe reliuqͣ
tur ne ad ultimum supplicium
progredi necẽe habeaut. Hoc quͣ
potest demisisse ⁊ subiectissime
exponit. Ad ea cesar respondit
nulli ominii has partis uel q̃¬
iiuouie uel miserationis mu¬
nus conueuisse. Reliquos enĩ
onus officium suũ prestiticle.
qui etiam bona conditione et
loco et tempore equo confugere
noluerut. ut qmͣ integerrima
eẽnt ad pacem omia exercitum
suum qui iniuriam etiam accep¬
ta. siusq interfectis quos ĩ sua
potestate habuerit conseruant
et texent. illius deniq exercitꝰ
milites qui ꝑ se de concilianda
pace egerint qua in re ommiũ
suoꝵ uite consulendũ putaũt.
sic omnium ordinum partis in
nũa constitisse ipõs duces a pa¬
te ab horruisse. eos n colloqui
n iuduciarũ iura seruasse. et
homines imperitos ⁊ ꝑ colloqͥ¬
nu deceptos crudelissime inter¬
fecisse. Accidissime igitur hiis

Expanded text:
ignominiam ferre posse. itaque ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his,
Abbreviated transcription (Latin):
parat ꝑficere. illi uadum flunũs
sicoris temptare. si transire pos¬
sent. Quare aniuium aduerse
cesar germauos leuis armature
equitumq partem flumen tra¬
iecit. crebrasq in ripis custodias
disponit. ¶cuidem omnib reb
obsessi. quartum iam diem pa
buls recentis iumentis. aqueli¬
gnorum frumenti mopia. collo¬
quia petunt: et id si fieri possit
semoto a militib loco. ubi id a
cesare negatum. et palam si col¬
loqui uellent concestum est: da¬
tur obsidis loco ceseui filius a fin¬
nis. uenitur in eũ locum quem
cesar delegit. audiente utroq
ex̾citu loquitur a franius. non
eẽ aut ipĩs cuit mulitib succen¬
sendum qd̃ fidem erga imꝑatorẽ
suum . sn. pompeium conserua¬
re uoluerunt. s satis iam fecis¬
se officio. satisq supplicii tulis¬
se ꝑpessos omnium terum mo¬
piau. Nunc uero pene ut fe¬
miuas cirtum munitos prohi¬
ber aqua. prohiberi ingressu.
n corpore dolorem. n animo

Expanded text:
parat perficere; illi vadum fluminis parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in fugam comectis adiisa¬
riis non multum ad suunuam
uictorie iuuare pot̾at. Non enim
amplius pedum nulib duobus
ab castris castra distabant. Huic
duas partes acies occupabrat.
due: tercia uacabat ad incucsũ
atq impetum militum relicta.
Si prelium cõmittetur. ꝓpiuqui¬
tas castroꝵ celerem suꝑatis ex fu¬
ga receptum dabat. Hac decauda
constituerat signa inferentibus.
desistere. prior prelio nou lacesse¬
re. Acies erat afraniana duplox
alaue cohortes obtinebant. Cota¬
ris triplex. s pͥmam aciem quat᷑¬
ne cohortes. ex qͥnq legionibus
tenebant. has subsidiarie terne
ditoresq media continebantur
acie equitatus lat̾a cingebat.
Cali iustructa cicie tenere utq
ppositum indebatur. cesar inci
coaictus prelium committ̾e ille
ut oꝑa cesaris impeduret. Produ¬
citur tamen res. aciesqz ad sol
accasum continentur. inde utre¬
q in castra discedunt. Postero
die municiones institutas cesar

Expanded text:
etiam in fugam coniectis adversaetiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternanditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquam copias edutunt. pu¬
bulatu emictitur nemo his
eos supplices male hr̃i cesar ⁊ ne¬
cessariam subire deditionem quã
prelio de c̾tare malebait. Conatur
eis uallo focsaq circumumre.
ut qmͣ icixine repentinas corum
eruptiones demoretur qͦ necessario
descensuros existimabat. Illi et ĩ¬
opia ꝑabuli adducti et qͦ eẽut ad
id expeditiores omnia cartiuaria
iumenta interfici iubent. In hiis
operib consiliisq biduum cõsu¬
nntur. Cercio die magna iam ꝑs
operis cesanis processeint. Illi un¬
pediende rei que munitionis fiebat¬
ccuisa hora circiter .ix. signo dato
legiones ducunt. aciemq sub ca¬
stris instruunt. Cesar abopere le¬
gioues reuocat equitatum omnẽ
conuenire iubet: aciem iustruit.
Contra opinionem eiũ nulitum
femamq ominum uideri prelio
diffugisse magnũ decrimentu
cifferebat. s eisdem de causis que
sunt cognite quo minus dimi¬
care uellet mouebatur. atq hoc
etiam magis qd spatii breuitas

Expanded text:
ad aquam copias educunt, paad aquam copias educunt, pabulatum emittitur nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas
Abbreviated transcription (Latin):
complures milites etiam non¬
nulli centuones interficiunt᷑.
Iustabat agnien cesaris atq uiu¬
uersum ininuuebat. tum uero
ueq ad explorandum idoneũ
locum castris. n ad progredi¬
endum data faicultate ꝯsistunt
necestario. ⁊ procul ab aqua et na¬
tura iniquo loco castra pouunt.
S hisdem de causis cesar quem supͣ
sunt demonsturte prelio non laces¬
sit. ⁊ eo die tab̾nacula statui passꝰ
non est quo pariciores eẽnt cid inse¬
quendum omnes siue noctu siue
int̾diu erumꝑent. Illi enim adu̾so
uitio castroꝵ tota nocte numicões
ꝓferunt. castiuq castris ꝯu̾tiuit.
Noc idem poctõ die a pͥma luce fa¬
cuuit. totumqz in ea re diem con¬
sumnunt: sed quantum operr. ꝓ¬
cesserant ut castra pro tuleraut¬
caistra tanto aberant ab aqua
longius. et presenti malo aliis
malis remedia dabantur. Pͥma
nocte aquandi causa nemio egre¬
ditur ex castris. Pximo die pre¬
sidio in castris relicto uniuersas

Expanded text:
compluresque milites, etiam noncompluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas
Abbreviated transcription (Latin):
bant magnum. ut eos superiorib
ꝓt̾ritos preliis in medium ieci¬
pent agnieu. ultcoq eos t̾ueut᷑.
quoꝵ nulli exitiu̾e excedere licebat.
quin cib equitatu cesaris exciꝑet᷑.
Cali dum pugnatur modo lente
citq paulatim proceditur. crebro¬
Milia enim progressi .iiii. uehe¬
uientiusq ꝑagitati ab equitatu.
montem excelsum capiunt. ibi¬
q una fronte contra hostem
onem deponunt. Ubi cesaus ca¬
sturi posita taib̾uaculaq consti¬
tuta. ⁊ dimissos equites yabu¬
landi causa auimum adu̾tert̃.
sese subito proripiunt hora circi¬
ter sexta eiusdem diei et spem
iter faicere incipiunt. Quare ai¬
mum aduersa cesar uelictis legi¬
onib subsequitur. p̾sidio impe¬
dimentis paucas cohortis relm¬
quit. hora .x. sub sequi pabula¬
tores. equitesq reuocari iubet.
Celeriterq equitatus ad cocidi¬
ciuum itiueris offitium reu̾tit᷑
pugnatur acriter ad nouissimũ
aigiũ adeo ut pene t̾ga qu̾tant.

Expanded text:
bant magnum, ut eos superioribus bant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebromilia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant,