comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adplenum potuit inspicere. ita nemo sufficit
explicare. Quas sicut ille studuit excolere.
ita et laborauit occulere. Et cum hȩc uellet
augeri. nolebat agnosci. Sed quia hȩc ẽ
natura iustitię. ut quanto studiosius abscon¬
di optat. tanto clarius innotescat. et occulta¬
tio ipsa p̃dicatio sit. ꝑ populos tanteꝵ bonoꝵ
famna uolitabat. Eminebat in ammiratione
omniũ ueluti ciuitas suꝑ uerticẽ montis expo¬
sita. nec iã lucerna poterat latere submo¬
dio. Gloriosa illa anima aperuit in se¬
latentes diuitias cęlestium munerum. et de
armario sudue olentium uirtutum. aromata
scĩ ficationis & gratiarum suarũ supra omnẽ
hanc ȩccłam effudit. N eglector quietis.
refuga uoluptatis. appetitor laboris. Patiens
abiectionis. impatiens honoris. Pauper inpe¬
cunia. diues in conscientia. Humilis admerita.
suꝑbus aduitia. Sic inse excoluit diuersas
gratiarũ uirtutes. ut uix pauci tenerent

Expanded text:
ad plenum potuit inspicere, ita nemo sufficit ad plenum potuit inspicere, ita nemo sufficit explicare; quas sicut ille studuit excolere, ita et laboravit occulere; et cum hec vellet augeri, nolebat agnosci. Sed quia hec est natura iustitiae, ut, quanto studiosius abscondi optat, tanto clarius innotescat, et occultatio ipsa predicatio sit, per populos tantorum bonorum fama volitabat. Eminebat in admiratione omnium, veluti civitas super verticem montis exposita, nec iam lucerna poterat latere sub modio. Gloriosa illa anima aperuit latentes in se divitias caelestium munerum et de armario suave olentium virtutum aromata sanctificationis et gratiarum suarum supra omnem hanc aecclesiam effudit. Neglector quietis, refuga voluptatis, appetitor laboris, patiens abiectionis, inpaciens honoris, pauper in pecunia, dives in conscientia, humilis ad merita, superbus ad vitia sic in se excoluit diversas gratiarum virtutes, ut vix pauci tenerent
Abbreviated transcription (Latin):
Dinceritatẽ memis uultus sui serenitate. monstra¬
bat. et pietatẽ clementissimi cordis ostende¬
bat in lenitate sermonis. Quicquid ad salutẽ
ꝑtinere posset eternã. non minus implebat᷑
benissimus opere. quã sermonis p̃dicatione
docebat. Ouirũ ꝑ omnia dõ dignum. E mine¬
bat in ipso habitu animi pulchriido. inspecie
eterioris hominis ipsã putares exc pressam
imaginem seitatis. E rat in reuerentib terribilis
aspectu. reuerendus incessu. metuendus seue¬
ritate. uenerandus benignitate. Censuram
auctoritatis temperabat mansuetudo humi¬
litatis. Delinquemtib quidẽ minabat᷑ fronis
austeritas. sed blandiebatur cordis serenitas.
Erga bene agentes petruis apparebat inuultu.
erga delinquentes paulus inspũ ac sic con¬
ueniente in uno diuersitate gratiarum. illius
pietatis. huius erat emulator districtionis.
ita ut cum p̾sentiã eius quisquã uix sustine¬
ret. ab sentiã ferre non posset. Internorũ
aut̃ bonoꝵ suoꝵ formas ac species sicut nemo

Expanded text:
is vultus sui serenitate monstrabat et pietatem clementissimi cordis ostendebat in lenitate sermonis. Quicquid ad salutem pertinere posset aeternam, non minus implebat beatissimus opere, quam sermonis predicatione docebat. O virum per omnia Deo dignum! Eminebat in ipso habitu animi pulchritudo; in spetie exterioris hominis ipsam putares expressam imaginem sanctitatis. Erat inreverentibus terribilis aspectu, reverendus incessu, metuendus severitate. venerandus benignitate. Censuram auctoritatis temperabat mansuetudo humilitatis. Delinquentibus quidem minabatur frontis austeritas, sed blandiebatur cordis serenitas. Erga bene agentes Petrus apparebat in vultu, erga delinquentes Paulus in spiritu, ac sic conveniente in uno diversitate gratiarum, illius pietatis, huius erat emulator districtionis, ita ut, cum presentiam eius quisquam vix sustineret, absentiam ferre non posset. Internorum autem bonorum suorum formas ac speties, sicut nemo
Abbreviated transcription (Latin):
lici seniores. ad beatũ quoq augustinũ ep̃m.
secum quidẽ animũ aeccłȩ catholicȩ consolan¬
tem. corpore aut̃ in affrica scribentem. sic inter
cetera scripsit. Nr̃a habuimus tempora. et cu
currimus quantum potuimus. N unc te curren¬
te & longa spatia trahente. nobis detur otium.
gitur hieronimus quȩ xp̃o dño ad olescens
uouerat hoc ꝑfacta eidẽ iam corpore obtulit.
uitã suã cautã. placabilẽ. unicã in heremo
poenitentiã bethleemiticã. Libris preterea suis
per quinquaginta et sex annos sine ullo otio
aput bethleemiticos totum repleuit orbem.
spũali opere in reprehensibiliter consummatis.
etogesimo octauo aetatis suȩ anno. in dño re¬
quieuit. Bethleem eum alma tenet. iterum
uenturum dnõ offerendum. Dormiuit aut̃
beatus hieronimus anno imperii theodosii
iunioris duodecimo. Omnes aut̃ anni uite
eius sic colliguntur. Ordinatus ẽ romȩ pbr

Expanded text:
lici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum lici seniores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Ncurrimus quantum potuimus, nunc te currente et longa spatia transmeante, nobis detur otium.adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam corpore senex obtulit vitam suam, castam, placibilem, unicam in eremo poenitentiam Bethleemiticam. Libris praeterea suis per sex et quinquaginta annos sine ullo otio apud Bethleemiticos, totum implevit orbem, uali opere irreprehensibiliter consummatis, nonagesimo octavo aetatis suae anno in Domino requievit. Bethleem eum alma tenet iterum venturo Domino offBeatus Hieronymus anno imperii Theodosii junioris 12. Omnes autem anni vitae ejus sic colliguntur. Ordinatus est Romae Pre
Abbreviated transcription (Latin):
squalore corporis. uocisq tenuitate dies pluri¬
mi. De hinc hieronimus in libroꝵ habundan¬
tia fultus. dictis sius scõ spũ dedicatis. immo¬
bilem catholicȩ turrim aeccłe. contra per¬
heluidium. contraq pelagium. & aduersus
iouinianum. euidentissima uolumina catholis
correctione roborata. magno studio & acul¬
mine laxauit. Ad iuris quoq consultus in¬
gularẽ tonantemq edidit librũ. Plerasq
heremitarũ parrũ q uitas insigniũ ueracisins
eloquio texuit. hystoriis. Demansionibus
quoq hirłtaci populi scripsit unũ librum.
declarauit. ut unica fore arburetur. Plures
quippe ait qui me dicunt hoc opus infamatũ
inuidiȩ faucib scribere breuiter respondebo.
hereticis me num quã pepercisse. sed omni egisse
studio ut hostes eccłȩ. me quoq hostes fierets
Pergunt itaq adiusitandum consolandumq
hieronimum dum in labore ess& itidẽ catho¬

Expanded text:
squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurisqualore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae Ecclesiae turrem contra perHelvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catho
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs memoria aliquid tradiderunt
breuiter exposuit. N erũ hoc contra celsum
porphiriũ et uilianũ augustia nũ rabidos
ad uersus xp̃m canes. et contra sectatores ȩcłe
uel eoꝵ qui putant aeccłam nullos philoso¬
phos et eloquentes habuisse doctores. magno
sudauit ingenio. ut sciant quanti et quales
uri. eam fundauerint. exstruxerint. ad or¬
nauerint. et desinant fidẽ nram rusticȩ simpl¬
citatis arguere. suãq potius imperitiã recog¬
noscere. in numeris p̃terea libris. apostolorũ
ꝓphetarumq constructionib. Et post pauca
Nunc quoq mysterium iniquitatis operatus.
& garrit unus quisq quod sentit. E go solis
sum. qui cunctoꝵ gła mordeoꝵ. Tanta demiq
lassitudine fatigatur. ut etiã instratu suo iacens
funiculo trabe suspenso suspensisq manib ap¬
prehenso erigeretur. ut scilicet offitiũ monaste¬
riale ꝓut poterat exhiberet. Transibant in

Expanded text:
Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea libris Apostolorum Prophetarum constructionibus: et post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in
Abbreviated transcription (Latin):
editione in latinã linguã uertit. eaq omnia
commentatus ẽ. Danihelẽ quoq chaldaico
sermone loquutũ. romano stilo descripsit.
ꝑsalteriũ uidelicet. quod asofrani apostolatus
hieronimus ex hebreo canone. latina modo¬
lectione canendũ uerbũ aduerbum exposuit.
eumq breuit᷑ disseruit & myfidonẽ appellauit.
duob libris salomonis explanatis. Cantic a
uero canticoꝵ ex origenis interpretation e.
tinã transtulit linguã. mathei nichil ominus
euangelium. de hebreo fecit ẽẽ romanum.
Quodq compendiosa potius quã fastidiosa ex¬
planatione studiosis lectorib interpretatus est.
Quindecim namq ꝓphetarũ uolumina uel uatic¬
nia anullo quoq romanoꝵ uel meminisse uel
tuor & .Lx. libris editis commentatus ẽ. Ne¬
rasq preterea pauli epłas. & iohannis reuela¬
tionẽ disseruit. Inter has itaq numerosas
ad quartum decimum theodosii imperatoris
annum in ordine digessit. omnesq qui de

Expanded text:
Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia commentatus est. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel eptuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de
Abbreviated transcription (Latin):
idem hieronimus ita scribens atq affirmans
dicit. Ego ad olescentulus post quintilliani
et tullii lectionẽ ac flores rethoricos cũ me
in linguȩ huius pistrinoreclusissem. et multo
sudore multoq tempore coepissẽ anhelantia
stridentiaq uerba resonare. & quasi ꝑcriptã
ambulans rarũ de suꝑ lumen aspicerẽ. impe¬
gi nouissime indanielem. et tanto tedio af¬
fectus sum. ut desperatione subita omnem
ueterẽ laborẽ uoluissẽ contempnere. Uerum
ad hortante me hebreo & illud michi sua
lingua. crebrius ingerente labor improbus
omnia iuncit. qui michi uidebar sciolus. int̃
eos coepi rursus discipulus eẽ chaldaicus. Et
ut uerius fatear. usq inp̃sens magis possum
sermonẽ chaldaicũ legere & intellegere
quã sonare. Xpi itaq gr̃a hieronimus fidẽ
ad eptus. litterisq grecis latinis atq hebraicis
doctus. cuncta heb reoꝵ uolumina quȩ in ca¬
none continentur. excueteri testamento uera

Expanded text:
idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua lingua crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diemsermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina, quae in Canone continentur, ex veteri Testamento, vera
Abbreviated transcription (Latin):
qui exhebreis crediderat me indisciplinã
dedi. ut post quintilłani acumina ciceronis¬
fliuiuũ. grauitatẽq frontonis. & lenitatem
plenii. al fabetum discerẽ. & stridentia anhe¬
lanniaꝙ uerba meditarer. Quid ibi laboris
sumpserim. quid sustinuerim difficultatis. qͥtienꝰ
desperauerim. quotiensq cessauerim. et con¬
tentione discendi rursũ inceperim. quid¬
passus sim. quã eoꝵ qui mecũ uitã dugert̃.¬
dño. quod de amaro semine litterarũ. dulce¬
dinis fructus capio. Porro librũ danihelis
hebraicis quidẽ litteris sed chaldaico sermone
conscriptũ cum hieronimus uerteret inlatinũ.
hunc qui subter adneccus ẽ habuit p̃ceptorẽ.
Memini inquit obintellegentiã huius Noluminis
lyddeum rituf quendã preceptorẽ qui apud
hebreos peritus habebatur. non paruis rede¬
misse nummis. Si eius doctrina aliquid pro¬
fecerim nescio. Unum scio. non posse me inter
labore sudoreq chaldeam linguã didicerit.

Expanded text:
qui ex Hebraeis crediderat, me in discipulum qui ex Hebraeis crediderat, me in discipulum dedi: ut post Quintilfluvios, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, et stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperaverim, quotiesque cessaverim, et contentione 941 discendi rursus inceperim, passus sum, quam eorum qui mecum duxerDeo, quod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus habebatur, non parvis redemisse nummis. Si ejus doctrina aliquid profecerim, nescio: hoc unum scio, non potuisse me nis vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quȩ petro fuerat ostensa dicente absit
ame dñe quia commune et in mundum
numquam introuit in os meũ uox facta¬
mune ne dixceris: Cur ds̃ loquitur a d
abrabam quod quarta ꝓgenie filii isrł
de egypto eeñt reuersuri. et postea moyses
scripsit quinta generatione uel progenie
exxierunt filii isrł de terra ȩgypti. quod
utiq nisi exxponatur uidetur eẽ contrariũ.
Cur abraham signum circum cisionis accepit:
Cur isaac iustus dõq carus non illi cui uoluit.
sed cui noluit deceptus errore benedixit.e
Nunc quib ausib quantis ue laborib solus
omniũ romanoꝵ hieronimus hebraicã lin¬
guam litterasq immo chaldaicã didicerit.
sicut ipse ꝑ hibuit subnectendum ẽ. Dum
essem inquit uiuenis & solitudinis me de¬
serta uallarent. incentiua uicioꝵ ardorẽq
naturę ferre non poteram. Quȩ cũ crebris
ieiuniis frangerẽ. mens tam̃ cogitationib
aestuabat. ad quod edomandũ cuidã fratri

Expanded text:
nem quae Petro fuerat ostensa dicenti: Absit, nem quae Petro fuerat ostensa dicenti: Absit, Domine, quia commune et immundum nunquam introivit in os meum, vox de comune ne dixeris? III. Cur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scexierunt filii Israel de terra Aegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibus ausibus quantisque laboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram ; quem quum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quem edomandum, cuidam fratri,
Abbreviated transcription (Latin):
interrogẽ tu respondeas. Qua uita in hac
nichil luce puto uicundius. quo animȩ pa
bulo omnia mella superantur. Quã dulcia
differimur. qđ loqui possumus. qua laude
cugnus ẽ qui in ea re cȩteros superat: inqͥ
homines bestias ante cellunt: Aecingere g̃
in cũ que subiecta sunt edissere seruans utrobiq
moderamen. ut nec ꝓposita solutionẽ desi¬
derent. nec epła breuitatẽ. Fateor quippe
descripseras ideirco non libenter lego. quia
tenduntur. et raro de nr̃o idiomate disputant.
Quo fit ut legenti fastidium generent lon¬
gitudo. et si quando breuia sint scolasticis
magis apta sunt quã nobis. de metricis &
regionum situ. & philosophiis disputans.
Q uid gͦ sibi uult quod in genesi scriptũ est.
omnis qui occiderit cain septẽ undietas
soluet: Sed & si omnia fecit ds̃ bona ualde
quare ad noe demundis & inmundis ani¬
mantib mandat. cum in mundũ nichil bonũ
eẽ possit. & in nouo testamento post uisio¬

Expanded text:
interrogem, tu respondeas, qua vita nihil interrogem, tu respondeas, qua vita nihil in hac luce puto jucundius, quo animbulo omnia mella superantur. Quam dulcia,differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt edissere. Quid sibi moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec epistola brevitatem. Fateor quippe deras libros, ideo non libenter lego, quia versuum tenduntur, et raro de nostro dogmate disputant: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de metris, et regionum situ et philosophis disputantia. I. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occsolvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare ad Noe de mundis et immundis animalibus mandat, cum immundum nihil bonum esse possit? Et in novo Testamento post visio
Abbreviated transcription (Latin):
a eccłȩ eloquemissimus pontifex. ut ab sua
idẽ romanȩ urbis aeccłȩ obscribenda mit¬
tendaq uolumina assiduo opera ñ desiste¬
ret. huiuscemodi ex hortatus ẽ. Dilectissimo
filio hieronimo damasus. Dormitante te
& longo iam tempore neglegente pottꝰ
quã scribente. quȩ stilunculis ad te missis
sciscitari disposui. non quo et legere non
debeas. hoc enim ueluti cotidiano cibo alitͦ¬
& pinguescit oratio. sed quod lectionis
fructus sit iste si scribas. Itaq quoniã et
tabellario ad me remisso nullas te iam
epistolas habere dixxisti excceptis his quas
inheremo aliquando dictaueras. quasq tota
auiditate legi atq scripsi. et ultro pollicitꝰ
es. & furtiuis noctium operib aliqua si uelis
possis dictare. libenter accipio ab offerente
quod rogare uolueram etiã si negasses. Neq
uero ullam puto digniorem disputationis
nr̃ȩ confabulationem fore. quã ut descrip¬
turis ut̃ nos sermocinemur: idẽ ut ego

Expanded text:
urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scribenda mittendaque volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario ad te remisso, nullas te jam habere Epistolas dixisti, exceptis his quas in eremo aliquando dictaveras, quasque tota aviditate legi atque scripsi, et ultro pollicitus es, furtivis noctium operibus aliquas si velim posse dictare: libenter accipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ sese obtulit. ꝑ mansurũ. B ibliothecam
suã quã sibi summo studio ipse condidera
clausã. omniũq libroꝵ orationes quas pene
memorialit̾ retinebat. iterũ relegens. diẽ
ieuinans ducebat ad uesperum. Plures ad
eũ religiosoꝵ quib uitȩ etꝰ fama comꝑta
ẽ patres confluxerunt. bonũq doctorem
paruo ad huc subtugurio boni obseruaue¬
re discipuli. Nec multo post cellulã sibi
ob discipuloꝵ suoꝵ copiã. et ꝓpt̃ frequentiã¬
aduentantium. ad bethleemiticã portam
quȩ ad occidentẽ respicit. et egredientibus
ad septemtrionẽ uidetur. paruulũ habitatio¬
nis locellũ construxit. Interim hieronimꝰ
dum exximioꝵ heremitarũ monachoꝵq hu¬
milia subterraneaq ꝑ agrans habitacula con¬
templatur. uitasq eoꝵ supplici uoce sciscitans
scribensq ueritatẽ ponit. multaq alia li¬
bellis suis epłisq suo in monasterio confici¬
ens edisserit. beatus damasus urbis romane

Expanded text:
Domini sese obtulit permansurum. Bibliothecam Domini sese obtulit permansurum. Bibliothecam suam quam sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio boni observavere discipuli. Nec multum post cellulam sibi ob discipulorum copiam, et propter frequentiaadventantium ad Bethleemiticam portam, quae ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
libidinum incendia pullulabant. Itaq om̃
auxxilio destitutus. iacebã ad ihũ pedes.ri¬
gabam lacrimis. crine tergebam. et repug¬
nante carne ebdomadarum in edie sub iace¬
bam. N on erubesco in felicitatis meȩ. quin
potius plango non eẽ quod fueram. Memin
me clamantẽ diẽ crebrus iuinxisse cũ nocte.
nec prius pectoris cessasse uerberib quã
dño rediret imperante tranquillitas. Ipsã
quoq cellulam meam quasi cogitationum
consciam ꝑtimescebam. et mͥ iratus & rigidus¬
solus deserta penetraham. Sic ubi concaua
uallium aspera montium. rupium prerupta
ẽ dñs. post multas lacrimas. post cęlo ocu¬
los in herentes. non numquã uidebar michi
int̾ eẽ agminib angeloꝵ. & letus gaudensq
cantabã. post te in odorẽ unguentoꝵ tuoꝵ
curremus. Quad riennio itaq dedicatȩ ƿȩ¬
nitentiȩ ex acto. ad bethleẽ oppidũ hieroni¬
mus remeauit. ubi prudens animal ad p̃sepe

Expanded text:
libidinum incendia bulliebant. itaque omni libidinum incendia bulliebant. itaque omni auxilio destitutus ad Iesu iacebam pedes, rigabam lacrimis, crine tergebam et repugnantem carnem ebdomadarum inedia subiugabam. non erubesco infelicitatis meae, quin potius plango non esse, quod fuerim. memini me clamantem diem crebro iunxisse cum nocte nec prius a pectoris cessasse uerberibus, quam domino rediret increpante tranquillitas. ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum consciam solus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium praerupta est Dominus, post multas lacrymas, post coelo oculos inhaerentes, nonnumquam videbar mihi interesse agminibus Angelorum; et laetus gaudensque cantabam: Post te in odorem unguentorum tuorum currimus. Quadriennio itaque dedicatae poenitentiae exacto, ad Bethleem oppidum Hieronymus remeavit, ubi prudens animal ad praesepe
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomodo uero per quadriennium continuo
xp̃i potius auxilio pentuerit idem hiero¬
nimus. quȩ sponte ꝓtulit. ipsiꝰ dĩ affuisse
in heremo constitutus. & in illa uasta solitu¬
dine. quȩ exusta solis ardorib horridum
monachis p̃stat habitaculum. putaui in qͥt¬
me romanis inter ẽẽ deliciis. Sed ebã solus.
quia amaritudine repletus eram. Horre¬
bant sautia membra deformia. squalida
cutis situm ethiopicȩ carnis adduxerat. Cot¬
die lacrimȩ cotidie gemitus. & siquando re¬
pugnantẽ somnus imminens oppressisset. nuda
humo uix ossa herentia collidebam. De cibis
uero & potu taceo. etiã cum languentes aqua
frigida utantur. & coctum aliquid accepissȩ
ludcuriȩ sit. Ille gͥ ego qui ob gehennȩ metũ
tali me carcere ipse dampnaueram scorpionũ
tantum socus & ferarum. sepe choris intererã
puellarum. Pallebant ora ieuiniis. et mens
desideriis estuabat infrigido corpore. et ante
hominẽ suum iam carne premortua. sola

Expanded text:
Quomodo vero per quadriennium continue Quomodo vero per quadriennium continue Christi potius auxilio poenituerit; idem Hieronymus, quae sponte pertulerit ipsius Dei gratiam in heremo constitutus et in illa uasta solitudine, quae exusta solis ardoribus horridum monachis praestat habitaculum, putaui me Romanis interesse deliciis! sedebam solus, quia amaritudine repletus eram. horrebam sacco membra deformis, squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. cotidie lacrimae, cotidie gemitus et, si quando repugnantem somnus inminens oppressisset, nuda humo uix ossa haerentia conlidebam. de cibis uero et potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et coctum aliquid accepisse luxuriae sit. ille igitur ego, qui ob gehennae metum tali me carcere ipse damnaueram, scorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellarum. pallebant ora ieiuniis et mens desideriis aestuabat in frigido corpore et ante hominem suum iam carae praemortua sola
Abbreviated transcription (Latin):
paratum fore exxistimo. scilicet ut romana ȩc¬
spũali studio desudante. hebraicam habeat
manos ase omnes scripturas diuinitus inspira¬
tas accepisse plaudebat. id eos habere quod
Gregorium natanTenum constantinopolita¬
ne urbis epm̃. ubi ita ꝓficere studuit. ut
scãrũ scripturarum studiis erudiret᷑. Sup¬
plex docibilisq discipulus adut p̃ceptorem
eũq constantinopolitana urbe obseruabat.
Hoc discipulatu ꝑ acto hieronimus in syriam
ꝑ rexcit. et dum inpossessionẽ euagrii pb̃ri
moraretur. malchum monachum & aliquando
captiuum repƿerit. ꝑ cunctatusq eum omnẽ
captiuitatis euis accepit historiam. et postea
edidit. scriptamq romanis fidelib misit.
Scribere inquit disposui si tamen ds̃ uitam
dederit. & si uituperatores mei saltẽ fugientẽ
me et clausum ꝑ sequi desierint. Ad deserta
de inde loca atq olim obagendã pęnitentiã
ꝓperare cupierat. ita lȩtus accinctusq accessit.

Expanded text:
paratum fore existimo: scilicet, ut Romana Eccparatum fore existimo: scilicet, ut Romana Eccspeciali studio desudante, Hebraicam quoque manos a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accGregorium Nazianzenum, Constantinopolitanae urbis Episcopum: ubi ita proficere studuit, ut sanctarum Scripturarum studiis erudiretur: et supplex, docilisque discipulus, adiit praeceptorem: eumque in Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit; et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum monachum aliquando captivum reperit: percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis didicit historiam, quam postea edidit, scriptamque Romanis fidelibus misit: Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit: et si vituperatores mei saltem fugientem me, et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ob agendam inibi poenitentiam properare cupiebat, ita laetus accinctusque accessit,
Abbreviated transcription (Latin):
ets oculos aperui. tanto lacrimarũ imbro ꝑ¬
fusos. ut etiam in credulis fidem facerẽ ex dolore.
N ec uero sopor ille inanis fuit aut uana somnia
quib sepe deludimur. Teste ẽ tribunal ante
michi mͥ numquam contingat talẽ incidere
questionẽ. liuentes habuisse me scapulas. pla¬
gas sensisse ꝑ somnium. et tanto de hinc studio
diuina legisse. quanto mortalia antea non le¬
geram. Interea hieronimus romanȩ eccłȩ pres¬
biter os damasi sacerdons. sacrȩ bibliothecȩ
serutator. diuinoꝵ dissertor uoluminũ. dum
ꝑtrienniũ coninue carus acceptusq apopula
rib ueneraret᷑. omniumq uiditio dignus esse
discursantes ad effugandum urbe hieronimũ
qui utrumq eoꝵ scribens uitia deprehende¬
rat. insidias parauerunt. Uerum enim uirum¬
hunc ego dixerim felicem. huius fuge euentũ
corripientem. iusto xp̃i iuditio dispensatum¬
potius. quã prauoꝵ hominum ꝑ sequutionib

Expanded text:
ctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe deludimur. teste est tribunal, ante mihi numquam contingat talem incidere quaestionem! —, liuentes habuisse me scapulas, plagas sensisse divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus accepis veneraretur, omniumque judicio dignus esse discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrumque eorum scribens vitium deprehenderat, insidias paraverunt. Verum ipse prugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quia pravorum hominum persecutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Interrogans conditionem. xp̃ianum me esse
respondi. Et ille qui p̃sidebat ait. Mentiris.
ceronianus es. non xp̃ianus. Ubi ẽ thesaurus
tiius. ibi ẽ & cor tuum. Ilico obmutui. et int̃
uerbera. nam cedi me iusserat. conscientiȩ magis
igne torquebar. illum mecum uersiculum re¬
plicans. in inferno quis confitebitur tibi:
Clamare tam̃ cȩpi. & eiulans dicere. Miserere
mei dñi. miserere mei. Hȩc uoo inter flagel¬
la resonabat. Tandẽ adp̃sidentis genua ꝓ¬
uoluti qui asstiterant. p̃ cabantur ut ueniã
tribueret adolescentiȩ ut errori locum pe¬
nitentiȩ commodaret. ex acturus deinde
cruciatum. si gentilium litterarum libros
aliquando legissem. Ego cũ tanto constrietꝰ
articulo uellẽ etiam maiora ꝓmittere. deum¬
iurare coepi et nomen eius obtestans dicere.
Onẽ si umquam habuero codices seculares. &¬
si legero. te negaui. In hȩc sacramenti uerba
dimissus. reuertor ad superos. Mirantib cun¬

Expanded text:
Interrogatus conditionem, Christianum me esse Interrogatus conditionem, Christianum me esse respondi. Et ille qui praesidebat: Mentiris, ait, Ciceronianus es, non Christianus. Ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum est. Illico obmutui, et inter verbera nam cigne torquebar illum mecum uersiculum reputans: in inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tamen coepi et heiulans dicere: miserere mei, domine, mise. rere mei. haec uox inter flagella resonabat. tandem ad praesidentis genua prouoluti, qui adstiterant, precabantur, ut ueniam tribueret adulescentiae, ut errori locum paenitentiae commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. ego, qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cun
Abbreviated transcription (Latin):
pergerem. theca quã romȩ cum summo stu¬
dio ac labore confeceram carere ñ poteram.
Itaq miser ego lecturus tullium. ieumabam.
Post noctium crebras uigilias. post lacrimas
nibus. Di quando in memetipsum reuersus
ꝓphetas legere cepissem. sermo herebat in¬
cultus. quia lumen cȩcis oculis non uidebam.
non oculoꝵ culpam putabam. sed solis. Dũ
me uta antiquus serpens illuderet. in media
ferme quadragesima medullis infusa febris.
corpus meũ in uast eehaustũ. et sine ulla
requie quod dictu in credibile sit. sic infeli¬
cia membra depasta sunt. ut ossib uix here¬
rent. Interim parabantur exxequiȩ. et uitalis
animi calor toto frigescente iam corpore
insolo tantũ tepescente pectusculo palpitabat.
cum subito raptus inspũ adtribunal iudicis
ꝑtrahor. ibi tantum luminis et tantum erat
excircumstantium claritate fulgoris. ut pro¬
iectus interram sursum aspicere non auderem

Expanded text:
pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo stupergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post noctium crebras vigilias, post lacrymas,nibus. Si quando in memetipsum reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Dum me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut projectus in terram, sursum aspicere non auderem.
Abbreviated transcription (Latin):
in oppido stridonis quod agothis
euersum ẽ dalmaciȩ quondam
pannoniȩq confinium fuit. patre eusebio natꝰ
ẽ. Uestẽ xp̃i puer romȩ suscepit. ibiq literis
grecis ac latinis aprimeuo eruditus ẽ. In arte
quide grammatica donatum habuit p̾ceptorẽ.
in rethorica aut̃ uictorinum oratorem. Post¬
quã aut̃ omne mundanarũ studium adeptus ẽ.¬
imitatus. Cupiditatẽ si quidẽ animȩ uigi sin¬
ceritate calcans. uoluptatemq corporis ꝑenni
uiroꝵ meliores fore suo docuit instituto.
Quodã gͥ tempore dũ ex more idem hieroni¬
mus diuina ad intellegendum pandit uolumi¬
mina. et mortalẽ bibliothecȩ suȩ auctorem
tullium recordatur. mox cęlitus cum natales
reuolueret libros salutifero castigatus ẽ uerbere.
ta enim ipse ad eustochium uirginẽ scribens
asserit. Cum ante annos plurimos. domo. pa¬
rentib. sorore. cognatis. et quod his difficilius
ẽ consuetudine lautioris cibi ꝓpter cȩlorũ
regna me castrassẽ. et hierosolymã militaturꝰ

Expanded text:
in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteimitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni et religiosorum meliores fore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus
Abbreviated transcription (Latin):
emere aut uendere. ut plerisq monachis
moris ẽ. quicquã licebat. Ars ibi exceptis
scriptorib nulla habebatur. cui tam̃ oꝑi
minor ȩtas deputabatur. Mlaiores orationi
uacabant. &arus cuiquã extra cellulã suã
egressus nisi cum ad locum orationis conue¬
eiebant. Cibum unũ om̃s post horã ieuinii
accipiebant. Uinũ nemo nouerat. nͥ quem
infirmitas coegisset. Pleriq cameloꝵ setio
uestiebantur. Mollior ibi habitus ꝓcrimine
erat. Q uod eo magis sit mirum necesse ẽ
quod multi int̃ eos nobiles habebant᷑. qui
longe aliter educati. adhanc se humilitatem
& pacientiã coegerant. Pluresq exc his postea
episcopos uidimus. Quȩ enim ẽ ciuitas aut
ȩccła quę nonsibi de martini monasterio cu¬
peret sacerdotes:¬
ed ut reliquas uirtutes eiꝰ quas episcopatu
egit aggrediar. Eratꝰ autd longe ab oppido
ꝓcimus monasterio locꝰ. quẽ falsa hominum
opinio uelut consepultis ibi martyrib sacra¬

Expanded text:
emere aut uendere, ut plerisque monachis emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
prius fuerat. Eadem incorde eius humilitas.
eadẽ inuestitu eius uilitas erat. atq ita
plenus auctoritanis & gr̃ȩ implebat episcopii
dignitatem. ut non tam̃ ꝓpositum monachi.
uirtutẽq desereret. aliquãdu uͦ adheren¬
ti ad eccłam cellula usus ẽ. De in cũ inqui¬
etudinẽ frequentantiũ ferre non possit
duob fere exetra ciuitatẽ milib monasteriũ
sibi statuit. Qui locus tam secretus & remotꝰ
erat. ut heremi solitudinẽ non desiderar&.
Ex uno latere p̃cisa montis excelsa rupe
ambiebatur. reliquã planiciẽ liger fluuius
reducto paululum sinu clauserat. una
tantũ eademq arta admodũ uia adire
poterat. Ipse ex lignis contextam cellulã
habebat. multi quidẽ efratrib in eundem
modum pleriq saxo suꝑiecti montis cauata
receptacula sibi fecerant. Discipuli uͦ octo¬
ginta erant. qui ad excemplum beat magistri
instituebantur. Nemo ibi quicquã ꝓprium
habebat. omnia inmedio conferebantur. non

Expanded text:
prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non
Abbreviated transcription (Latin):
qui affuerant. p̃cipue defensor quidã nomine
dierur restiuisse. unde animaduersũ ẽ grauit᷑.
illũ lectione ꝓphetica. tunc notatũ. Nam
cum fortuitu lector cui legendi eo die offi¬
cium erat int̾ clusus appło defuisset. turba¬
eis minsiris dũ ecepectat᷑ qui ñ ad erat unus
icer cũ stanib sumpto psalterio quẽ pͥmum
uersũ inuenit arripuit. ł salm aut hic erat
Pacore infantium & lactantium ꝑ fecisti
laudẽ. ꝓpter inimicos tuos ut destruas in¬
imicum & defensorem. Quo lecto clamor
populi tollitur. pars diuersa confunditur.
atq ita habitum ẽ. diuino nutu psalmum
hunc lectũ fuisse. ut testimonium operis
sui defensor audiret. Quia exore infantiũ
atq lactantium. in martino dñi laude per¬
fecta. & ostensus parit̃. et destructus ẽ in imicꝰ
am uero sumpto episcopati qualẽ se qͣntũq
p̃stiterit. non ẽ nr̃ȩ facultatis euoluere.
dem enim constantissime ꝑseuerabat qui

Expanded text:
qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui
Abbreviated transcription (Latin):
Dubidem fere tempore martinus adepis copatũ
turonicȩ aeccłȩ petebatur. Sed cum erui suo¬
monasterio non facile possit. ruricius quidã
unus ecub ucoris languore simulato. ad
genua illius ꝓuolutus ut egrederetur obtinuit.
ita dispositis iam initinere cuuum turbis. sub
quadã custodia ad cuutatem usq deducit᷑.
Mirũ in modum in credibilis multitudo ñ solum
exillo oppido. sed etiã exxuicinis urbib suffra¬
gia ferenda conuenerant. una omniũ uolun¬
tas. eadẽ uota. eademq sententia. martinũ
episcopatu eẽ dignissimũ. felicẽ fore talem
aeccłȩ sacerdotẽ. Pauei tam̃ & non nulli ex
episcopis qui ad constituendum antiftitẽ fue
rant euocati. impie repugnabant dicentes.
scilicet contemptibilẽ eẽ ꝑ sonã. indignũ esse
episcopatu. hominẽ uultu despicabilẽ. ueste
sordidũ. crine deformẽ. Ita apopulo sententiȩ
dño uolente cogebat. Inter episcopos tamen

Expanded text:
Sub idem fere tempus ad episcopatum Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constrant evocati, impie repugnabant, dicentes scilicet: contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo sententiae sulus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑ duos angłos uidici fuisse suggestũ. hunc
ẽẽ ꝓ quo martinus oraret. ita ꝑ eosdẽ angłos
se ussum reduci. & martino redditum uitęq
pͥstine restitutum. Ab hoc primo tempore
beati uiri nomen enituit. ut qui sc̃s iã habe
etiã haberetur.
Iec multo post dum agrum lupicini eiiusdã
honorati scdm̃ scłm uiri p̃teriret. clamore &
luctu turbe plangentis etccipitur. ad quã cũ
sollicmiis astrasset. et quis eẽt fletus hic inqui¬
reret. indicat᷑ unum efamilia seruulũ laqueo
sibi uitã extorisse. Quo cognito cellulã inqua
corpus iacebat ingreditur exclusisq omnib
turbis suꝑ stratus corpori aliquantis ꝑ orauit.
M occ uiuescente uultu. marcescentib oculis in
ora illius defunctus erigitur. lentoq conamine
eniacus assurgere. apprepensa beati uiri dex¬
tera in pedes constitit. atq ita cum eo usq
ad uestibulum domus. turba omni spectante
processit.

Expanded text:
tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit.
Abbreviated transcription (Latin):
mente concipiens. egredi cellulam inqua
corpus iacebat cęteros iubet. ac forib obse¬
ratis suꝑ exanimata defuncti fratris membra
ꝓsternitur. Et cum aliquandiu orationi in¬
tem. erectus paululum. & inde functi ora
pidus expectabat euentum. Uixq duarũ
fere horarum spacium intercesserat. uidit
defunctum paulatim membris omnib c̃õmoueri
& laxcatis inusum uidendi palpitare luminib
Tũ uͦ magna ad dnm̃ uoce conuersus grãs agens.
cellulã clamore compleuerat. Quo audito qͥ
ꝓforib asstiterant. statim irruunt. mirum
spectaculum quod uĩdebant uiuere. quem
mortuum reliquissent: ita redditus uitę stanĩ
baprisma consequutus. plures postea uixit annos.
primusq apud nos martini uirtutum uel ma¬
teria uel testimoniũ fuit. Idem tam̃ referre
erat solitus. se corpore exutum ad tribunal
uidicis ductum. deputandũq obscuris locis.
& uulgarib turbis tristẽ excepisse sententiã.

Expanded text:
mente concipiens egredi cellulam, in qua mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi intem, erectus paululum et in defuncti ora  intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: