comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitati. speciosissimũ spectaculũ intuentib p̃buit
Vt que gratiam referre uiderent᷑ eius loci habitatores.
ȩccłam dõ sub honore beati maximini ubi eius sacrȩ rfio¬
fuerant reliquiȩ positȩ condiderunt Euogium
uocat᷑ quoddã castellũ. additionẽ ꝑtinens treuiro¬
rũ. Hoc ingressis exequiarũ ba iulis. quędã illic fe¬
mina maligno spũ obsessa querebatur. quid ita tre e¬
uirorũ populus beatũ illuc maximinũ deportasset.
cũ ei possent sufficere scĩ dĩ eucharius. ualerius. &
maternus. nec non agritius. quos dȩmones ut uio¬
lentos paterent᷑ tortores. Nec diu teterrimus hostis.¬
miserȩ infelicitate letatus est. Si quidẽ post p̃missas
uoces. meritis beati maximini exite conpulsus. ludibri
isui potestate pͥuatus ẽ inde ad castellũ qđ arlonis di¬
citur scĩ ꝑlatis reliquiis : duo accedentes leprosi. iam¬
Ato quantũ ualeret maximinꝰ felici famȩ edocti euisim¬

Expanded text:
nitati, speciosissimum spectaculum intuentibus praebuit. nitati, speciosissimum spectaculum intuentibus praebuit. Utque gratiam referre viderentur eius loci habitatores, ecclesiam Deo sub honore beati Maximini, ubi eius sacrae fuerant reliquiae positae, condiderunt. 11. Evogium vocatur quoddam castellum, ad dicionem iam pertinens Trevirorum. Hoc ingressis exequiarum baiulis, quaedam illic femina, maligno spiritu obsessa, querebatur, quid ita Trevirorum populus beatum illuc Maximinum deportasset, cum ei possent sufficere sancti Dei Eucharius, Valerius et Maternus necnon Agricius, quos daemones ut violentos paterentur tortores. Nec diu teterrimus hostismiserae infelicitate laetatus est, siquidem post praemissas voces, meritis beati Maximini exire compulsus, ludibrii sui potestate privatus est. 12. Inde ad castellum quod Harlonis dicitur sancti perlatis reliquiis, duo accedentes leprosi, iam, quantum valeret Maximinus, felici fama edocti, eius in
Abbreviated transcription (Latin):
paret ac prospero comitante successu. clauis unde
sumpta fuerat cito refertur. & cateruis expectan¬
tibus qđ tantopere cupiebant infertur. Treiuris
abitum maturantibus. aquitani primo eos met
discessisse dictitant. At ubi rei ueritatẽ cõperiunt
magno coacto exercitu. recedentes triduo insequint
Cumq intra mutuũ conspectũ uterq populus constitis¬
set. aquitani crebris coruscationib tonitruq atq frequen¬
ti emissione fulminũ quorũ nihil treuiros contingebat
repulsi. nonsine rubore ad propria rediere. Treuiris
coeptũ iter carpentibus. cecus quidam spe recuperan¬
di uisus. deduci se flagitabat ad feretrũ. Cuius ut eũ
umbra tetigit. mox caligo inolite cecitatis abscessit.
ita unius in colomitate. gaudiũ multi cȩperunt Cũꝙ
masomagum castellũ ꝑuenissent: ꝑaralyticus quidã
beato maximino sanandus offertur. Nec irrita fuere
uota fideliũ. Namq sine dilatione optatȩ redditus sa¬

Expanded text:
paret, ac prospero comitante successu, clavis, unde paret, ac prospero comitante successu, clavis, unde sumpta fuerat, cito refertur, et catervis expectantibus, quod tantopere cupiebant infertur. Treviris abitum maturantibus, Aquitani primo eos metu discessisse dictitant. At ubi rei veritatem comperiunt, magno coacto exercitu, recedentes triduo insequuntur. Cumque intra mutuum conspectum uterque populus constitisset, Aquitani crebris coruscationibus tonitruque atque frequenti emissione fulminum, quorum nihil Treviros contingebat, repulsi, non sine rubore ad propria rediere. Treviris coeptum iter carpentibus, caecus quidam spe recuperandi visus deduci se flagitabat ad feretrum, cuius, ut eum umbra tetigit, mox caligo inolitae caecitatis abscessit. Ita unius incolomitate gaudium multi ceperunt. 10. Cumque Mosomagum castellum pervenissent, paralyticus quidam beato Maximino sanandus offertur, nec irrita vota fuere fidelium. Namque sine dilatione optatae redditus sa
Abbreviated transcription (Latin):
eos ad locũ desideratũ usq ꝑduxit. Ita illi laudan¬
tes dm̃ btatũq maximinũ. ȩtiam angelica reue¬
latione certiores effectisunt. illic ubi monstratũ fuerat
inueniendũ qđ quȩrerent. Uerũ custos gecłȩ suspieatꝰ
id qđ cue̾nit. ut eadem ȩccła excederent qui adue¬
nerant imperauit Moxq ederrima fama rem dis¬
sipante. immanis excita manus aquitanorũ. treiui¬
uiros moliebat᷑ loco arcere. potuissetq cõmitri fa¬
cinus pessimũ. ni treuiri xp̃ianitatis fraternitatẽ
opponentes. orandi tantũ studio se conuenisse fir¬
massent. Aquitani treuiros sui timore ꝑculsos ar¬
bitrantes. hincq remissi lȩtitia uino indulgent
& quod erat consequens somno graui resoluuntur
Interea beato lubentio cuius mentio est superius
facta. imperat angłs ut clauim ȩccłȩ ad caput
custodis capiat. & absq strepitu ȩcđam introgres¬
sus exoptatũ thesaurũ asportet Ille coetu aliorũ
presbiterorũ ad iuncto. summa cũ properatione

Expanded text:
desideratum usque perduxit. Ita illi laudantes Deum beatumque Maximinum, etiam angelica revelatione certiores effecti sunt, illic, ubi monstratum fuerat, inveniendum, quod quaererent. Verum custos ecclesiae suspicatus id quod evenit, ut eadem ecclesia excederent qui advenerant, imperavit. Moxque celerrima fama rem dissipante, inmanis excita manus Aquitanorum Treviros moliebatur loco arcere; potuissetque committi facinus pessimum, ni Treviri christianitatis fraternitatem opponentes, orandi tantum studio se convenisse firmassent. Aquitani Treviros sui timore perculsos arbitrantes, hincque remissi laetitia, vino indulgent et, quod erat consequens, somno graviori solvuntur. 9, Interea beato Lubentio, cuius est mentio superius facta, imperat angelus, clavem ecclesiae ad caput custodis capiat, et absque strepitu ecclesiam introgressus, exoptatum thesaurum asportet. Ille, coetu aliorum presbyterorum adiuncto, summa cum properantia
Abbreviated transcription (Latin):
participiũ sibi peperit głȩ sempiternȩ Quanto autẽ stu¬
dio ꝓ conseruanda integritate fidei excubaret. alias etiã
demonstrauit : cũ agrippinȩ synodali euocato conuentu
cufratan ep̃m̃ heretica prauitate corruptũ. cũ his qui
frequentes conuenerant pontificib gradu mouit. acẽ¬
clesi astica ususcensura. Is enĩ insanis accedens hereticis.
iħ̃m xp̃m ñ esse uerũ dĩ filiũ p̃dicabat. Nec miraculoꝵ
gra defuit scõ maximino. quib editis suȩ p̃dicationis
fidẽ tardiorib faciebat. Si quidẽ & cecis lucc̃ in funde¬
bat optatã & paralyticorũ solutos artus in pristinum
reformabat uigorẽ. & eos qui demoniũ ꝑuasione hu¬
manã mentẽ exuerant. foedo prorsus dominio libera¬
bat. Qđ sicui in credibile uideat᷑. ex his quę multa
ad eius memoriã hactenus fiunt poterit confirmati
Erat ei sollempnis consuctudo scõrũ lustrart memorias. torũꝙ

Expanded text:
participium sibi peperit gloriae sempiternae. 6. Quanto autem stuparticipium sibi peperit gloriae sempiternae. 6. Quanto autem studio pro conservanda integritate fidei excubaret, alias etiam demonstravit, cum, Agrippinae synodali evocato conventu, Eufratan episcopum, heretica pravitate corruptum, cum his qui frequentes convenerant pontificibus gradu movit, ecclesiastica usus censura. Is enim insanis accedens hereticis, Iesum Christum non esse verum Dei filium praedicabat. Nec miraculorum gratia defuit sancto Maximino, quibus editis, suae praedicationis fidem tardioribus faciebat; siquidem et caecis lucem infundebat optatam et paralyticorum solutos artus in pristinum reformabat vigorem et eos, qui daemonum pervasione humanam mentem exuerant, foedo prorsus dominio liberabat. Quod si cui incredibile videatur, ex his quae multa ad eius memoriam hactenus fiunt poterit confirmari. Erat ei sollemnis consuetudo sanctorum lustrare memorias eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
poris mores degeneres. Om̃s pene iam nerui pristini robo¬
ris conciderunt. leuibus terrorib labefacta cessit constan¬
tia pluris pecunia quã iustitia estimatur. Quisiam im¬
peratoribus diuinorũ p̃cẽptorũ. reserare salut̃arẽ non
reformidet seueritatẽ. QQuis eis sua pericula zelodi¬
uinis timoris accensus. absq fuco ad ulationis aperiat
Ego plane non sum dubius aut neminẽ. aut rarum
nunc esse. quisi quẽ libet ut quondã magnus fecit a¬
thanasius iniquos motus imperatorũ fuga declinantẽ
uideret. ei ut maximinus gremiũ caritatis dõfisus ape¬
riret. immo latebrã prestare uł remotissimꝰ quisq re¬
fugeret. ne dũ aliũ tegere moliretur. semitipsũ laqueis
calamitatis exponeret At maximinꝰ in cdeberrima
eademq tunc regia ciuitate fortissimũ tunc excipi¬
ens confessorẽ. dũ eius ingenue cõmunicauit periculo.

Expanded text:
poris mores degeneres! Omnes pene iam nervi pristini roboporis mores degeneres! Omnes pene iam nervi pristini roboris conciderunt. Levibus terroribus fracta cessit constantia, pluris pecunia quam iustitia aestimatur. Quis iam imperatoribus divinorum praeceptorum reserare salutarem non reformidet severitatem? Quis eis sua pericula, zelo divini timoris accensus, absque fuco adulationis aperiat? Ego plane non sum dubius, aut neminem aut rarum nunc esse, qui si quemlibet, ut quondam magnus fecit Athanasius, iniquos motus imperatorum fuga declinantem videret, ei, ut Maximinus, gremium caritatis, Deo fisus, aperiret; immo latebram praestare vel remotissimus quisque refugeret, ne, dum alium tegere moliretur, semet ipsum laqueis calamitatis exponeret. At Maximinus in celeberrima eademque tunc regia civitate fortissimum excipiens confessorem, dum eius ingenue communicavit periculo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditionis prȩmia ꝓponentẽ. quisi opinari potuissẽt fore
aliquẽ qui cũ ualeret non solũ athanasiũ minime. ꝓderet
sed etiam studiose cȩlaret. quas ꝓscriptiones. quȩ exilia.
quȩ torm̃ta minaturus fuisset. dephensoq post modum
in laturus. & liquido apparebit. quantũ pondus iustitię
tribui debeat huic scĩ ma gcimini constantię Profecto
fiducia ex diuinis eloquiis concepta. docuit quatinus sit
sȩcularib potestatibus obsequendũ. Neq enĩ ds̃ se iusta
p̃cipientẽ contẽpnendi. homines autẽ quãquã imptra¬
tores in iusta iubentes audiendi potestatẽ fecisset. Nam
et si pręscripsit ut cęsari quȩ sunt cęsaris. & dõ quȩ sunt
dĩ reddamus. qđ id citra uolationẽ suorũ fieri uolue¬
rit mandatorũ apłs declarauit. qui dicturus regem ho¬
norificate. dm̃ timete p̃mittendũ curauit. Sed o nr̃i tem¬

Expanded text:
proditionis praemia proponentem; si opinari potuisset, fore proditionis praemia proponentem; si opinari potuisset, fore aliquem, qui cum valeret, non solum Athanasium minime proderet, sed etiam studiose celaret, quas proscriptiones, quae exilia, quae tormenta minaturus fuisset deprehensoque postmodum illaturus: et liquido apparebit, quantum pondus iustitiae tribui debeat huic sancti Maximini constantiae. Profecto fiducia ex divinis eloquiis concepta docuit, quatinus sit saecularibus potestatibus obsequendum; neque enim Deus se iusta praecipientem contemnendi, homines autem quamquam imperatores iniusta iubentes audiendi potestatem fecisset. Nam etsi praescripsit, ut Caesari quae sunt Caesaris et Deo quae sunt Dei reddamus, quod id citra violationem suorum fieri voluerit mandatorum, apostolus declaravit, qui dicturus: Regem honorificate, – Deum timete praemittendum curavit. Sed o nostri tem
Abbreviated transcription (Latin):
atq maximinũ cettrosq ꝓpugnatores ac duces claris¬
simos. apłicȩ doctrinȩ semꝑ superabat auctoritas la¬
boriose mendaciũ exquisitis ornabat᷑ sententus. ꝑse
satis decora simplex ugitas eminebat. Postremo po¬
testas humana fortissimis bellatorib turbulentum
minaxꝙ bellũ conflauerat. diuina maiestas animũ.
uires. arma. qͥb illi uincerent ministrabat: Ex his
quȩ p̃misimus beati hicronimi uerbis. et si pauca sun.
tamen satis maximini scĩtas poterit estimari. Sed
de his ille non contentus. rem in tulit maximis meo
iudicio laudib ꝓsequendam Aquo inquit haud
nori fice susceptus est: Quirũ beatissimũ summisq
principib eccłȩ merito coȩquandũ. qui regiȩ potesta¬
tis in iustum spreuit impctũ. & cũ periculo si non
uitȩ certe dignitatis amplexus sit custodiã man¬
datȩ diuinitus caritatis Fac enĩ imperatorẽ furiata m̃te

Expanded text:
atque Maximinum ceterosque propugnatores ac duces clarisatque Maximinum ceterosque propugnatores ac duces clarissimos apostolicae doctrinae semper superabat auctoritas. Laboriose mendacium exquisitis ornabatur sententiis; per se satis decora, simplex veritas eminebat. Postremo potestas humana fortissimis bellatoribus turbulentum minaxque bellum conflaverat; divina maiestas animum, vires, arma, quibus illi vincerent, ministrabat. 5. Ex his quae praemisimus beati Hieronymi verbis, etsi pauca sunt, tamen satis Maximini sanctitas poterit aestimari; sed eis ille non contentus rem intulit, maximis meo iudicio laudibus prosequendam: A quo, inquit, haut norifice susceptus est. O virum beatissimum summisque principibus ecclesiae merito coaequandum, qui regiae potestatis iniustum spreverit inpetum et cum periculo, si non vitae, certe dignitatis amplexus sit custodiam mandatae divinitus caritatis! Fac enim imperatorem furiata mente
Abbreviated transcription (Latin):
lius nefarii sccleris uł inuentores uł defensores. lu¬
men rationis nequaquã ad mittere consensissent.
Nam quis umquã quȩso de consubstantialitate patris
& filii. uł ꝑ quietẽ sit ausus dubitare. nisi qui illam
euidentissimã dĩ sententiã surda p̃terierit aure
ego et pater unũsumus. Unũ enĩ dixit. tantũ se
profecto uolens intellegi. quantus pater ẽe cognos¬
citur . scilicet mysteriũ baptismatis in nomine pa¬
tris ac suo & scĩsp̃s non alit̾ tradi iussisset fidelib¬
nisi ȩque ut patri scõq spui sibi quoq uoluisset
deferri Uerũ quis illos ftrret. non minus stultos
quã impios.Deniq cũ ipse filius dicat ut om̃s hono¬
rifictnt filiũ sicut honorificant patt̃. in tantã impe¬
ritissimmi homines ꝓrupgrant audaciam. ut minorem
patit filiũ esse contenderent: Ni callidis argum̃torũ
cõmentis. sua nitebant᷑ astruere. Contra ꝑ athanasium

Expanded text:
lius nefarii sceleris vel inventores vel defensores lulius nefarii sceleris vel inventores vel defensores lumen rationis nequaquam admittere consensissent. Nam quis umquam, quaeso, de consubstantialitate Patris et Filii vel per quietem sit ausus dubitare, nisi qui illam evidentissimam Dei sententiam surda praeterierit aure: Ego et Pater unum sumus? 'Unum' enim dixit, tantum se profecto volens intellegi, quantus Pater esse cognoscitur. Scilicet mysterium baptismatis in nomine Patris et suo ac sancti Spiritus tradi iussisset fidelibus neque, ut Patri sanctoque Spiritui, sibi quoque voluisset deferri! Verum quis illos ferret non minus stultos quam impios? Denique cum ipse Filius dicat, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem, in tantam inperitissimi homines proruperant audaciam, ut minorem Patre Filium esse contenderent. Hi callidis argumentorum commentis sua nitebantur astruere; contra per Athanasium
Abbreviated transcription (Latin):
poralis ei tam et si puer fuit. aut ꝓxime illius ȩtatem
accessit. licet cognoscere. Namꝙ is in p̃claro chronicȩ
opere. cũ asccundo anno constantini. constantii atq
constantis augustorũ. arrianã impictatẽ prȩfati con¬
stantii regis fultã p̃sidio ꝑsecutã exiliis. carceribus &
uariis afflictionũ modis pͥmũ athanasium. deinde om̃s¬
non suȩ partis epõs declarasset. paucis intericetis. sexti
anni sique forte fuissent res memorabiles notaturus.
maximinus inquit tituirdrũ ep̃s clarus habebatur
Hic siquis inspiciat insaniam ariani principistũ quã
maxime inferbuisse. facile intelleg ꝑsecutionib
minũ a lacriter participatũ. ac uiolatę fidei non de¬
clinasse modo contagia. sed etiã assertorũ eius ꝑuer¬
sis ac uiolentis molitionib obuiasse. Nec adeo fuerat
operosum eas celeriter penitusq subuertere. nisi me¬
rito execrabilis impictatis miserabilit̾ excecati. il¬

Expanded text:
poralis ei, tametsi puer, fuit aut proxime illius aetatem poralis ei, tametsi puer, fuit aut proxime illius aetatem accessit, licet cognoscere. Namque is in praeclaro chronicae opere, cum a secundo anno Constantini, Constantii atque Constantis augustorum Arrianam impietatem, praefati Constantii regis fultam praesidio, persecutam exiliis, carceribus et variis afflictionum modis primum Athanasium, deinde omnon suae partis episcopos declarasset, paucis interiectis, sexti anni, si quae forte fuissent, res memorabiles notaturus: Maximinus, inquit, Trevirorum episcopus clarus habebatur. 4. Hic si quis inspiciat, insaniam Arriani principis tum quam maxime inferbuisse, facile intelleget, persecutionibus, que Maximinum alacriter participatum ac violatae fidei non declinasse modo contagia, sed etiam assertorum eius perversis ac violentis molitionibus obviasse. Nec adeo fuerat operosum eas celeriter penitusque subvertere, nisi merito execrabilis impietatis miserabiliter excaecati il
Abbreviated transcription (Latin):
rumq celestiũ nescii. pecunia mercatũ irent. seque udutꝰ
grauẽ & obpressurã sarcinã nolentib ac reclamantib neqͣ¬
quã prorsus imponerent: Verũ ut abhis quo paululum
deflexit nr̃a reuocet᷑ oratio quod semel beatũ maximi¬
nũ diuinitatis immutabile consiliũ populosuo prefici¬
endũ decreuerat. agritio ꝑministeriũ reuelat᷑ angłicũ.
ut sibi cũ instituat successorẽ. Qui absq retractatione
diuino parens impcrio. suis benedictionib confirmatũ.
post se futurũ designat pontificẽ. Nec multopost agn¬
cius qͥdẽ momentantã mortẽ sempiternȩ uitȩ felicitate
mutauit. & in confessorũ gloriosissimũ coctũ conscen¬
dit : Sc̃s autẽ maximinꝰ consensusacrorũ ordinũ totiusq
plebis annisu. auicinis epĩs pontificali est excellentia
sublimatus lam uero quã strenut sit eo functꝰ officio.
summi auctoris hacrenimi testimonio. qui aut contẽ¬

Expanded text:
rumque caelestium nescii pecunia mercatum irent seque velut rumque caelestium nescii pecunia mercatum irent seque velut gravem et oppressuram sarcinam nolentibus ac reclamantibus nequaquam prorsus inponerent. Verum deflexit nostra revocetur oratio, quod semel beatum Maximinum divinitatis immutabile consilium populo suo praeficiendum decreverat, Agritio per ministerium revelatur angelicum, ut sibi eum instituat successorem. Qui absque retractatione divino parens imperio, suis benedictionibus confirmatum, post se futurum designat pontificem. Nec multo post Agritius quidem momentaneam mortem sempiternae vitae felicitate mutavit et in confessorum gloriosissimum coetum concessit. 3. Sanctus autem Maximinus consensu sacrorum ordinum totiusque plebis annisu a vicinis episcopis pontificali est excellentia sublimatus. Iam vero, quam strenue sit eo functus officio, summi auctoris Hieronymi testimonio, qui aut contem
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter assue factus. clericatus honore donatus est:
Cumq augm̃ta uirtutũ inchementa illi parerent con¬
sequentiũ dignitatũ: quiriacus quidã mira sc̃itate.
beati eucharii ȩccłam nocturno tempore oratum de
more ingressus. obuersantẽ sibi angłm ñ ꝑquietẽ sed
uigilando intueri promeruit. eiusq uocẽ corporeis
hausit auribus. p̃cipientis ut maximinũ exdiuina
iussione. redderet certiorẽ. qđ agritio cpõ ad suꝑna
gaudia in t̾romisso. mox ipse pastorale ministerium¬
esset subiturus. Id quiriacus ꝓpere dũ cõpleuisset.
beatus maximinꝰ huic honori modis om̃ib se imparem
fatebatur : Ita quẽ iam secretorũ inspector probauerat.
fragilitatis ꝓpriȩ rigidus estimator. de se uilia sentiebat
Hoc utinã homines nunc. & in tueri uellent & imitari. P¬
fecto nũ quã ecclesiasticos hõnores qui scĩs & eruditis
tantũ modo cõpetunt corruptidis uiciorũ obnoxii. oraculo¬

Expanded text:
diligenter assuefactus, clericatus honore donatus est. 2. diligenter assuefactus, clericatus honore donatus est. 2. Cumque augmenta virtutum incrementa illi parerent consequentium dignitatum, Quiriacus quidam mira sanctitate beati Eucharii ecclesiam noctum o tempore oratum de more ingressus, obversantem sibi angelum non per quietem, sed vigilando intueri promeruit eiusque vocem corporeis hausit auribus praecipientis, ut Maximinum ex divina iussione redderet certiorem, quod, Agricio episcopo ad superna gaudia intromisso, mox esset ipse pastorale ministerium subiturus. Id Quiriacus propere dum complevisset, beatus Maximinus huic honori modis omnibus se imparem fatebatur. Ita quem iam secretorum inspector probaverat, fragilitatis propriae rigidus aestimator de se vilia sentiebat. Hoc utinam homines nunc et intueri vellent et imitari! Profecto numquam ecclesiasticos honores, qui sanctis et eruditis tantummodo competunt, corruptelis vitiorum obnoxii oraculo
Abbreviated transcription (Latin):
aximinus urbis aquitanicȩ pictauorũ indigena
dam suni s est o tus natalibus. Si quidẽ antiquam
prosapiam. a maiorib senatorii ordinis dedueca cis
parentes sortiti. maxentiũ atq hunc maximinum
felici auspicio procitarunt. Qui nobiliter edueati
sacris paritet litieris instruebantur. futuri quandoq
xp̃iani dogmatis egregii defensores Sed processu
temporis pictauorũ cccła maxentiũ sibi pontificẽ
uendicauit. eamꝙ idem postea florentissime gubet¬
nauit. Maximinus autt̃ diuino instinctu genitale
solum relinquens. atq in belgicã galliam cõmigrans. in
treuirorũ urbe substitit. & spectati p̃suls agricii magiste¬
rio se informandũ summisit. In quo tanta ubertas grãe
sp̃italis eminebat. ut apicẽ dignitatis titulo sc̃itatis or¬
naret. Cuius iei fama. cũ & alios diuersis expartibus.
tum ȩtiam hunc maximinũ accierat. Ergo ad notitiã
tanti uiri deductus. & ecclesi asticis morib aliquandiu

Expanded text:
aximinus urbis Aquitanicae Pictavorum indigena clarissimis est ortus natalibus, siquidem antiquam prosapiam, a maioribus senatorii ordinis deductam, eius parentes sortiti, Maxentium atque hunc Maximinum felici auspicio procrearunt, qui nobiliter educati, sacris pariter litteris instruebantur, futuri quandoque christiani dogmatis egregii defensores. Sed processu temporis Pictavorum ecclesia Maxentium sibi pontificem vendicavit, eamque idem postea florentissime gubernavit. Maximinus autem divino instinctu genitale solum relinquens atque in Belgicam Galliam commigrans, in Trevirorum urbe substitit et spectati praesulis Agricii magisterio se informandum summisit; in quo tanta ubertas gratiae spiritalis eminebat, ut apicem dignitatis titulo sanctitatis ornaret, cuius rei fama cum et alios diversis ex partibus, tum etiam hunc Maximinum accierat. Ergo ad notitiam tanti viri deductus et ecclesiasticis moribus aliquandiu
Abbreviated transcription (Latin):
dictȩ edificata. nihil exinde pristinȩ tẽptationis passi
sunt in ea. sed cũ om̃i tranquillitate & quiete degentes.
& dño grãs agentes. qͥ illos ꝑsuũ seruũ redimere dignatꝰ
est. Idẽ qͦq uir dõ amabilis quȩdã ꝓphetico p̃dixerat spũ.
quȩ post rerũ euentꝰ uera ꝓbauit Baptizauit igit᷑ pippi¬
nũ filiũ fortissimi francorũ ducis karli. patrẽ huiꝰ nobilis
simi caroli. qͥ modo cũ triũphis maximis et om̃i dignitate
gloriosissime francorũ regit imperiũ De quo pippino¬
patre eiꝰ idẽ sc̃s uir p̃saga uoce tale coram discipulissuis
p̃dixit uaticiniũ. Scitote qđ iste infans sublimis erit
ualde & gloriosus. et om̃ium p̃cedentiũ francorũ ducib
maiore. Huius itaq uaticinii ueritas nr̃is ꝓbata est tẽ¬
poribus. nec opus ẽ. testimoniis assequi. qđ totius regni
agnoscit auctoritas Seit nãq omĩs populus qͥb nobi¬

Expanded text:
dictae aedificata, nihil exinde pristinae temptationis passi dictae aedificata, nihil exinde pristinae temptationis passi sunt in ea sed cum omni tranquillitate et quiete degentes et Domino gratias agentes qui illos per seruum suum redimere dignatus est. 23. Idem quoque uir Deo amabilis quaedam prophetico praedixerat spiritu quae post rerum euentus uera probauit. Baptizauit igitur Pippinum, filium fortissimi Francorum ducis Karoli, patrem huius nobsimi Caroli, qui modo cum triumphis maximis et omni dignitate gloriosissime Francorum regit imperiupatre eius, idem sanctus uir praesaga uoce tale coram discipulis suis praedixit uaticinium: «Scitote quod iste infans sublimis erit ualde et gloriosus et omnium praecedentium Francorum ducibus maior». Huius itaque uaticinii ueritas nostris probata est temporibus nec opus est testimoniis adsequi quod totius regni agnoscit auctoritas. Scit namque omnis populus quibus nobi
Abbreviated transcription (Latin):
nia scolasticam eruditione uiguisse audiuit. etiã & quo¬
rundã scõrũ uirorũ fama narrante conuersatione in¬
stigatus. et p̃cipue beatissimi patris & ep̃i echberti.
lis uiri & sacerdotis dĩ. quorũ uterq obcęlestis patriȩ
amorẽ. domo. patria. cognationeq relicta yberniã
secessit. ibi dulcissimos suꝑnę contẽplationis fructꝰ
scł̃o nudus. dõ plenus. solitaria cotidie hauriebat con¬
uersatione. Horum beatus ad olescens emulari cupiens reli¬
gionẽ. cũ conuenientia sui abbatis & frm in hyberniam¬

Expanded text:
nia scolasticam eruditionem uiguisse audiuit, etiam et quonia scolasticam eruditionem uiguisse audiuit, etiam et quorundam sanctorum uirorum, fama narrante, conuersatione incitatus et praecipue beatissimi patris et episcopi Ecgberti, lis uiri et sacerdotis Dei, quorum uterque ob caelestis patriae amorem domo, patria cognationeque relicta, Hiberniam secessit, ibique dulcissimos supernae contemplationis fructus, saeculo nudus, Deo plenus, solitaria cotidie hauriebat conuersatione: horum beatus adolescens emulari cupiens religionem cum conuenientia sui abbatis et fr
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nr̃is tẽporib nouũ samuhel nasci putares. de quo
dictũ ẽ. Puet autẽ samuhel ꝓficiebat atq crescebat. & pla¬
cebat tam dõ quã hominibus. Ibiq in p̃dicto monasterio
multis ꝓfuturus puer. clericatꝰ accepit tonsurã. & pia ꝓ¬
fessione monachum se fecit ẽẽ. & inter cęteros eiusdẽ sc̃issi¬
mi monasterii ad olescentes enutritꝰ. sed nulli alacritate
minor. nulli humilitatis officio secundus. nulli lectionis
studio inferior. sed sic cotidie bonͤ in dolis puer ꝓficiebat.
ut teneros pueritiȩ annos morũ grauitate transcenderet.
Factusq ẽ grandeuus sensu. qui corpusculo fuit modicus
& fragilis. Igitur insacris eruditionib & om̃i sobrietate.
morũq honestate beatissimo usq ad uicesimũ ętatissũȩ
annũ adolescente ꝓficiente. artioris uitȩ ardore suecen¬
sus & peregrinationis amore incitatus. et quia in hiber¬

Expanded text:
ita ut nostris temporibus nouum Samuhel nasci putares de quo ita ut nostris temporibus nouum Samuhel nasci putares de quo dictum est: «Puer autem Samuhel proficiebat atque crescebat et placebat tam Deo quam hominibus». Ibique in praedicto monasterio multis profuturus puer clericatus accepit tonsuram et pia professione monachum se fecit esse et inter ceteros eiusdem sanctissimi monasterii adolescentes enutritus sed nulli alacritate minor, nulli humilitatis officio secundus, nulli lectionis studio inferior sed sic cotidie boni indolis puer proficiebat ut teneros pueritiae annos morum grauitate transcenderet, factusque est grandeuus sensu qui corpusculo fuit modicus et fragilis. 4. Igitur in sacris eruditionibus et in omni sobrietate morumque honestate beatissimo usque ad uicesimum aetatis suae annum adolescente proficiente, artioris uitae ardore succensus et peregrinationis amore instigatus. Et quia in Hiber
Abbreviated transcription (Latin):
uidisti in magnã ereuisse. filius est quẽ in ta nocte con¬
cepisti. Qui luce ueritatis caliginosos tenebrarũ errores
discutiet. et quocũꝙ ꝑrexerit. comitante suꝑnilumi¬
nis splendore plenũ suȩ ꝑfectionis ostendet globum
coruscanteq rumoris eius candore & morũ pulchritu¬
dine. multorũ in se alliciet aspectũ: Cuius ergosomni
& interp̃tationẽ. itrũ ueritas subsecuta est.
actũ est post circulũ dierũ. peperit mulier filium
sacroꝙ baptismatis fonie regenerato imposuit ei pa¬
ter nom̃ uuilbrod. Et statim ablactatũ infantulũ
tradidit eũ pater hrypensis ȩccłȩ fr̃ibus religiosis
studus et sacris litteris erudiendũ. ut fragilior actas
ualidiorib inualesceret disciplinis. ubi nihil uide¬
ret nisi honesta. nihil audiret nisi scã. Quẽ diuina
mox grã ab incunte pueritia & sensu ꝓficere & moni¬
bus pollere. quantũ ad tales congruit annos ẽ cessit

Expanded text:
uidisti in magnam creuisse filius est, quem in ea nocte conuidisti in magnam creuisse filius est, quem in ea nocte concepisti; qui luce ueritatis caliginosos tenebrarum errores discutit et quocumque perrexerit, comitante superni luminis splendore, plenum suae perfectionis ostenderit globum, coruscanteque rumoris eius candore et morum pulchritudine multorum in se adlicit aspectum». Cuius ergo somnii et interpretationem rerum ueritas subsecuta est. 3. Factum est post circulum dierum, peperit mulier filium, sacroque baptismatis fonte regenerato, imposuit ei pater nomen Wilbrord et statim ablactatum infantulum, tradidit eum pater Hrypensis ecclesiae fratribus religiosis studiis et sacris litteris erudiendum ut fragilior aetas ualidioribus inualesceret disciplinis ubi nihil uideret nisi honesta, nihil audiret nisi sancta. Quem diuina mox gratia ab ineunte pueritia et sensu proficere et moribus pollere, quantum ad tales congruit annos concessit
Abbreviated transcription (Latin):
natus est. ita et sc̃s uuillibrordus in plurimorũ genitus
salutẽ religiosis parentib natus ẽẽ dinoscitur. Nam uir
uenerabilis vuilgis de quo nobis paulo ante sermo fuit.
ad hoc tantũ. dõ predestinante matrimonio iunctus ẽ.
ut talis ad profectũ multorũ populorũ exeo ederetur
prolis. Igitur uxor cius mater scilicet beati vuillibrordi
intẽpesta noctis quiete. cȩleste in somnis uidit oroma.
isum est ei quasi nouã incęlo uideret lunã. crescente
lla usq dũ plena uidebatur esse. Quã diligentius in¬
tuens. repentino cursu lapsa ruit in oscius. Quadeuorata.¬
eius intima splendore ꝑfusa sunt. Euigilans uero timo¬
it ꝑ territa. cuidã hoc religioso presbitero retulit som¬
niũ Illoq interrogante si ta nocte qua ti uisio facta ẽ
suo mort solito iungeretur uiro. accepta ab ea ciusrei
confessione. ita respondit. Luna eni quã ex modico

Expanded text:
natus est, ita et sanctus Willibrordus in plurimorum genitus natus est, ita et sanctus Willibrordus in plurimorum genitus salutem religiosis parentibus natus esse dinoscitur. Nam uir uenerabilis Wilgils, de quo nobis paulo ante sermo fuit, ad hoc tantum, Deo praedestinante, matrimut talis ad profectum multorum populorum ex eo ederetur prolis. Igitur uxor eius, mater scilicet beati Willibrordi patris, intempesta noctis quiete caeleste in somnis vidit oroma. Visum est ei, quasi novam in caelo videret lunam, crescente illa, usque dum plena videbatur esse. Quam diligentius intuens, repentino cursu lapsa ruit in oseius intima splendore perfusa sunt. Euigilans uero timore perterrita cuidam hoc religioso praesbitero retulit somnium; illoque interrogante, si ea nocte qua ei uisio facta est suo more solito iungeretur uiro, acceptaque ab ea eius rei confessione, ita respondit: «Luna enim quam ex modico
Abbreviated transcription (Latin):
ces scĩ laboris agones adõ coronatus corpore rehuiescit
& p̃osteri eius usꝙ hodie exscĩtatis cius traditione
possident. Quorũ ego meritis et ordine extremus.
eandẽ cellulã ꝑsuccessiones legitimas suscepi gubernandã
quihanc historiam scĩssimi patris & sũmi doctoris vuil¬
librordi te iubente beatissime pontifex beonrade con¬
scripsi: qui tanto patri et sũmi sacerdocii dignitate. et
generis posteritate. & scõrũ locorũ obseruatione quȩ ab
eo in dĩ honorẽ constructa esse noscunt᷑. scđm datã tibi
adõ grãm heres dignissimꝰ extitisti. Et ut eiusdẽ scĩ pa¬
tris uuillibrosdi altius natiuitatis onginẽ. & mox in
utero matris diuine electionis repetã prȩsagia. reuertar
ihũ xp̃i beatus iohannes baptista ex utero matris dõ scĩfi¬
catus. religiosis parentib ut euangelica narrat hystoria
xp̃m ceusolt̃ p̃cedens lucifer multis insalutẽ ꝓfuturꝰ

Expanded text:
ces sancti laboris agones a Deo coronatus corpore requiescit ces sancti laboris agones a Deo coronatus corpore requiescit et posteri eius usque hodie ex sanctitatis eius traditione possident. Quorum ego meritis et ordine extremus eandem cellulam per successiones legitimas suscepi gubernandam qui hanc historiam sanctissimi patris et summi doctoris Willibrordi, te iubente, beatissime pontifex Beornrade, conscripsi; qui tanto patri et summi sacerdocii dignitate et generis posteritate et sanctorum locorum obseruatione quae ab eo in Dei honorem constructa esse noscuntur, secundum datam tibi a Deo gratiam heres dignissimus exstitisti. 2. Et ut eiusdem sancti patris Willibrordi altius natiuitatis originem et mox in utero matris diuinae electionis repetam praesagia, reuertar ni Nostri Iesu Christi beatus Iohannes Baptista ex utero matris Deo sanctificatus, religiosis parentibus, ut euangelica narrat historia, Christum ceu solem praecedens lucifer, multis in salutem profuturus
Abbreviated transcription (Latin):
brana quidã pater familias genere saxo & nomine
Uuilgils. religiosam in xp̃o cũ coniuge & om̃i domosua.
sicut post signis patefactũ est uitam agens. Nã relicto
habitu seculari. monachicã elegit conuersationẽ. ac
non multo post crescente in eo feruore uitȩ spiritualis.
astiori animistudio solitario seipsũ mancipauit distric¬
tione. inꝓmuntoriis quȩ mari oceano & humbri flu¬
mine cinguntur. Ibi etiã multo tẽpore in quodã par¬
uniis & orationib et uigilis dõ seruiens. itaut ȩtiam
miraculorũ signis clareret. & nom̃ qꝰ celebre factum est
nec confluentes cessabat ad se turbas suauissima uerbi
dĩ ad monitione cohortare. sed & illius gentis regi& op¬
timatib honorabilis effectus ẽ intantũ ut ei aliquas
terrarũ possiunculas illis ꝓmuntoriis ad iacentes. ad
edificandã dõ ȩccłam dono ꝑpetuo contulerunt: In
qua pius pater modicã quidẽ sed honestã dõseruien¬
tiũ ad unauit congregationẽ. inqua & post multipli¬

Expanded text:
brana, quidam pater familias genere Saxo et nomine Wilgils, religiosam in Christo cum coniuge et omni domu sua, sicut post signis patefactum est, uitam agens. Nam relicto habitu saeculari monachicam elegit conuersationem ac non multo post, crescente in eo feruore uitae spiritalis, artiori animi studio solitaria se ipsum mancipauit districtione in promontoriis quae mari Oceano et Humbri flumine cinguntur. Ibi etiam multo tempore in quodam pariuniis et orationibus et uigiliis Deo seruiens, ita ut etiam miraculorum signis claruit et nomen eius celebre factum est. Nec confluentes cessabat ad se turbas suauissima uerbi Dei ammonitione cohortare, sed et illius gentis regi et optimatibus honorabilis effectus est, in tantum ut ei aliquas terrarum possessiunculas illis promontoriis adiacentes ad aedificandam Deo ecclesiam dono perpetuo contulerunt in qua pius pater modicam quidem sed honestam Deo seruientium adunauit congregationem in qua et post multipli
Abbreviated transcription (Latin):
bus cunctis reportaret Ilam uero illud quã est mirabi¬
Qol puinle qđ carolo principi obtulit: Namq is cũ longa¬
pib Infirunfysebriũ uexaretur molestia. et cibi potusq fastidio ui¬
tȩ periculũ incurrisset ieibeatus maximinus capienti
somnũ apparuit. utq se ad suam ab euntẽ sequeretur
memoriã demonstrauit. Exꝑge factus karolus. satel

Expanded text:
est mirabile, quod Karolo principi obtulit? Namque is cum longa febrium vexaretur molestia et cibi potusque fastidio vitae periculum incurrisset, ei beatus Maximmus capienti somnum apparuit, utque se ad suam abeuntem sequeretur memoriam, demonstravit. Expe
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunionẽ dñici sacram̃ti accepit. statimq scãm
animã exalauit. P cuiꝰ absolutione hi qui p̃sentes
crantfideles condignas exequias expltuerunt. & eius cor¬
pus non longe areliquiis scõrum eucharii ac uale¬
tii honorabiliter posuerunt

Expanded text:
communionem dominici sacramenti accepit, statimque sanctam communionem dominici sacramenti accepit, statimque sanctam animam exalavit: Pro cujus absolutione hi qui praesentes aderant fideles condignas exequias conpleverunt et ejus corpus non longe a reliquiis sanctorum Eucharii ac Valerii honorabiliter posuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sensit. accersitoq ministro. cũ eius ad iuuamine ad cel¬
lulam rediit. & seorsum familiarib discipulis hoc qđ
sibi ostensũ fuerat retulit. Die autẽ crastina conuoca¬
ta ad se fr̃m caterua. cępit eos studiose de fidei in te¬
gritate ad monere. & animos eorũ ad celeste desider¬
um delectabilib uerbis accendere: ac ꝑ totũ diem sa¬
lutaria monita eis dare non cessans. usq ad octauam
horã sub sequentis noctis sermonẽ ex hortatorium pro¬
traxit. & qđ reliquũ noctis suꝑerat. in psalmis &
hymnis cũ fr̃ib transegit. Post pullorũ uero cantũ
instante iam die. uenit desuꝑ clara uox cunctis qui
in ipsa cellula erant audientib dicens: Materne
dilecte dĩ ueni. Qui mox quasi ad suctam uocẽ au¬
diens. conuersus ad circũstantes fr̃s ait. Valete fili¬
oli mei. & uiscera mea. Ego enĩ iam migrabo. & in p̃¬
senti sȩculo amplius uobiscũ non ero. Et hȩc dicens

Expanded text:
sensit, accersitoque ministro cum ejus adjuvamine ad celsensit, accersitoque ministro cum ejus adjuvamine ad cellulam rediit, et seorsum familiaribus discipulis hoc quod sibi ostensum fuerat retulit . Die autem crastina convocata ad se fratrum caterva, coepit eos studiose de fidei integritate admonere et animos eorum ad caeleste desiderium delectabilibus verbis accendere, ac per totum diem salutaria monita eis dare non cessans, usque ad octavam horam subsequentis noctis sermonem exhortatorium protraxit, et quod reliquum noctis supererat, in psalmis et ymnis cum fratribus transegit. Post pullorum vero cantum, instante jam die, venit desuper clara vox, cunctis qui in illa cellula erant audientibus, dicens: Materne, dilecte Dei, veni. Qui mox quasi assuetam vocem audiens, conversus ad circumstantes fratres ait: Valete, filioli mei et viscera mea. Ego enim jam migrabo, et in praesenti seculo amplius vobiscum non ero. Et haec dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
coronas singulas rosis & liliis ac cȩtens odoriferis floribus
mirabili arte intextas incapitib gestantes. consimile
sertũ demonstrantes & dicentes. Ecce materne sicut ol ym
tibi ꝓmisimus. ita ante diem dormitionis tuȩ uisitan¬
di grã ad te uenimus. Nunc ergo gaude & lȩtare. qui a
die tertia ex hoc sȩculo migrabis. & ad in enarrabilia dñi
tui gaudia introibis. En cerne p̃mii tui incorruptibilẽ
coronã. quȩ aparadẏso perpetuȩ amenitatis est sumpta.
& tibi a xp̃o ꝑ famulos suos destinata. cuius flos num¬
quã marcescit. cuius odor nũquã asuauitate deficit.
cuius ꝑseuerantia finẽ non nouit. Quam post corrup¬
tionẽ p̃sentis uitȩ incorruptibiliter possidebis. & in
uerabis. His dictis. mox disparuerunt. Ille auttẽ ate¬
nuissimo somno eugilans. ualde qͥdẽ lȩtus de ostensa sibi
uisione extitit. scđ tam̃ statim ad eẽ corporis molestiã

Expanded text:
coronas singulas rosis et liliis ac caeteris odoriferis floribus coronas singulas rosis et liliis ac caeteris odoriferis floribus mirabili arte intexas in capitibus gestantes, consimile sertum demonstrantes et dicentes: Ecce, Materne, sicut olim tibi promisimus, ita ante diem dormicionis tuae visitandi gratia ad te venimus. Nunc ergo gaude et laetare, quia die tercia ex hoc seculo migrabis et ad inenarrabilia Domini tui gaudia introibis. En cerne praemiii tui incorruptibilem coronam, quae a paradiso perpetuae amenitatis est sumpta, et tibi a Christo per nos famulos destinata; cujus flos numquam marcescet, cujus odor numquam a suavitate deficit, cujus perseverantia finem non novit, quam post corruptibilem praesentis vitae incorruptibiliter possidebis, et in everabis. His dictis mox disparuerunt . Ille autem a tenuissimo somno evigilans, valde quidem laetus de ostensa sibi visione extitit, sed statim tamen adesse corporis molestiam
Abbreviated transcription (Latin):
inpericulis se obiciendo. om̃ib indesinent̃ piosolami¬
ne occurrit. His ergo atq aliis huiusmodi bonorum
operũ studis fultus. ad scãm ac laudabilẽ senectutẽ
ꝑuenit Et sicut . xl. dieb iacuit insepulchro. ita ȩtiã
totidẽ an nos msit insacerdotali ministerio. Is itaq¬
requiescunt silenter frequentare. & ibidem ditius
in oratione solus ꝑsistere. Unde dũ quadam nocte iux¬
ta morẽ eandẽ ȩccłam intraret. ibiq ꝓlixius diuinas lau¬
des cęlebraret. circa mediam noctẽ cȩpit somno grauari.
& ab instantia prȩcũ offendente sepius lingua retardari.
At ille insubsellio qđ ibi erat considens infixis ad genua
cubitis. inter utrasq manus scm̃ caput seclinauit. & pau¬
lulũ somno cedens cȩlenter obdormiuit. Statimq appa¬
ruerunt ei ꝑuisionẽ sc̃s eucharius & beatꝰ ualerius. clarissi¬
mis uultib splendentes. sacerdotalib infulis choruscantes.

Expanded text:
in periculis se objiciendo, omnibus indesinenter pio solamiin periculis se objiciendo, omnibus indesinenter pio solamine occurrit . His ergo atque aliis hujusmodi bonorum operum studiis fultus, ad sanctam et laudabilem senectutem pervenit et sicut quadraginta dies jacuit in sepulchro, ita etiam totidem annos mansit in sacerdotali ministerio. 14. Qrequiescunt silenter frequentare et ibidem diutius in oratione solus persistere. Unde dum quadam nocte juxta morem eandem aecclesiam intraret, ibique prolixius divinas laudes celebraret, circa mediam noctem coepit somno gravari, et ab instantia precum offendente sepius lingua retardari. At ille in subsellio quod ibi erat considens, infixis ad genua cubitis, inter utrasque manus sanctum caput reclinavit et paululum somno cedens celeriter obdormivit, statimque apparuerunt ei per visionem sanctus Eucharius et beatus Valerius clarissimis vultibus splendentes, sacerdotalibus infulis coruscantes,
Abbreviated transcription (Latin):
crescere. signis ac misaculis longe lattq clarescere.¬
Vt quanto cotidianis in crementis fideliũ multitu¬
dinẽ plus augeri conspexerat. tanto diligentius in¬
iunctũ ministeriũ regulariter ordinare studebat Hic &¬
enĩ quãuis esset uir magnȩ auctoritatis & prudentiȩ. nihil
tam̃ exꝓprio imperio quasi libera utens potestate exercuit
sed om̃a humiliter atq simpliciter egit. cõmunẽꝙ se sub¬
ditis studio scẽ dilectionis exhibuit. In omnib ȩtiam
existens consolabat᷑ afflictos. pauit ex hisquȩ habebat
egenos. uestiuit nudos. redemit captiuos. suscep̃it pere¬
grinos. errantib uiam salutis misericordit̃ ostendit. de¬
speratis spem ueniȩ consequende clement̃ ꝓmisit. Gur¬
rentes uiam mandatorũ dĩ. semꝑ ad anterixra impulit.
In eadẽ remorantes uerbo exhortationis instigauit. & mo¬
do docendo. modo exhortando modo sustinendo. modo

Expanded text:
crescere, signis et miraculis longe lateque clarescere,crescere, signis et miraculis longe lateque clarescere, quanto cotidianis incrementis fidelium multitudinem plus augeri conspexerat, tanto diligentius injunctum ministerium regulariter ordinare studebat. Hic etenim quamvis esset vir magnae auctoritatis et prudentiae, nichil tamen ex proprio imperio quamsi libera utens potestate exercuit, sed omnia humiliter atque simpiciter egit, communemque se subditis studio sanctae dilectionis exhibuit; in omnibus etiam insistens consolabatur afflictos, pavit ex his quae habebantur egenos, vestivit nudos, redemit captivos, suscepit peregrinos, errantibus viam salutis misericorditer ostendit, desperatis spem veniae consequendae clementer promisit, currentes viam mandatorum Dei semper ad anteriora inpulit, in eadem romorantes verbo exhortationis instigavit, et modo docendo, modo exhortando, modo sustinendo, modo
Abbreviated transcription (Latin):
spaciũ obfamã depositionis eius aduenientes fideles
uerbo salutifere ad monitionis de exercitio scẽ conuer¬
sationis instanter instrueret. et eos ad salutẽ animarũ
suarũ dulciflua exhortatione paternisq uisceribus
incitaret. in lucescente iam quinto die oratoriũ ingres¬
sus uiaticũ qđ ipse consecrauerat accepit. & posthȩc
extensis inter discipulorũ manus sacris menbris .iiii.
tes discipuli. sacratissimo corpori scĩ cuchari co apta¬
uerunt. & in codẽ sarcofago cũ diuinis laudib condi¬
derunt. Qđ suꝑna dispositione actum ẽẽ credimus.
ut quorũ una mens semꝑ in dño erat. eorũ quoq cor¬
pora nec sepulchrũ ab inuicem separaret:. Deande beatꝰ¬
maternus pontificalem suscipiens apicem. coepit ꝑ
ciuitates et regiones ueram fidẽ que est in xp̃o con¬
stanter predicare. cunctos aduiam salutis assidua
ad monitione prouocare. magnis uirtutib cotidie

Expanded text:
spacium ob famam depositionis ejus advenientes fideles spacium ob famam depositionis ejus advenientes fideles verbo salutiferae ammonitionis de exercitio sanctae conversationis instanter instrueret, et eos ad salutem animarum suarum dulciflua exhortatione paternisque visceribus incitaret, illucescente jam quinto die oratorium ingressus, viaticum quod ipse consecraverat accepit, et post haec extensis inter discipulorum manus sacris membris 4 Kal. tes discipuli, sacratissimo corpori sancti Eucharii coaptaverunt, et in eodem sarco fago divinis laudibus condiderunt, quod superna dispositione actum esse credimus, ut quorum una semper mens in Domino erat, eorum quoque corpora nec sepulchrum ab invicem separaret. 13. Quod beatMaternus pontificalem suscipiens apicem , coepit per civitates et regiones veram fidem quae est in Christo constanter praedicare, cunctos ad viam salutis assidua ammonitione provocare, magnis virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
rabiles canos ꝑuenisset. etiam consummatio sui cursus
ad propinquaret. quadã nocte apparuit ei beatus tu¬
charius ꝑuisionẽ dicens. Tempus iam instat frater
ualeri resolutionis tuȩ. & parata sunt tibi gaudia retri¬
butionis ętemȩ. Patet enĩ tibi ianua regni cęlestis.
quam post hanc horam quinto dit gratulabundus in¬
gredieris. et de concessis dñi tui beneficiis sine. fine
letaberis. Qua ꝓpter maternũ agonis nr̃i cooperato¬
rem tui officii successorẽ constitue. illũꝙ de insita¬
tione nr̃a ante diem sui exitus certissimũ redde: Et
hȩc dicens. recessit. E uigilans autẽ sẽs ualerius. mox
uisum somniũ beato materno cę̧terisq fr̃ib qui p̃sto
erant narrauit. & eis diem obitus sui letissimo uul¬
tu instare p̃dixit. Sequenti uero die uentrabilem
maternũ ad sacerdotalẽ gradũ ꝓuexit. & eũ destudio cõ¬
missi ministerii diligenter instruxit. Cũq ꝑ p̃dictum

Expanded text:
rabiles canos pervenisset et jam consommatio sui cursus rabiles canos pervenisset et jam consommatio sui cursus appropinquaret , quadam nocte apparuit ei beatus Eucharius per visionem dicens: Tempus jam instat, frater Valeri, resolutionis tuae, et parata sunt tibi gaudia retributionis aeternae. Patet enim tibi janua caelestis regni, quam post hanc horam, quinto die gratulabundus ingredieris, et de concessis Domini tui beneficiis sine fine laetaberis; quapropter Maternum agonis nostri cooperatorem tui officii successorem constitue, illumque de visitatione nostra ante diem sui exitus certissimum redde. Et haec dicens recessit. Evigilans autem sanctus Valerius, mox visum somnium beato Materno caeterisque fratribus qui praesto erant narravit, et eis diem obitus sui laetissimo vultu instare praedixit. Sequenti vero die venerabilem Maternum ad sacerdotalem gradum provexit, et eum de studio commissi ministerii diligenter instruxit . Cumque per praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
dientib dulcis et gratissima. Vnde obmellifluam ser¬
monũ eius facundiam. undiq ad eũ populi confluebant.
et saltim aliquod uerbũ exore eius haurire cupiebant
Quantũ uero ad proprios mores ꝑtinuit ut breuiter nar¬
rem. fuit cogitatione mundissimus. uerbo utilis et dis¬
cretus. operatione nihilominꝰ in reprehensibilis et preci¬
puus. Acsi ꝑ actiuam uitã singulis compassione extitit.
proximus. ut tamen p̃cȩteris contẽplatione. esset suspen¬
sus. Et hac in contẽplatione positus. non deserebat frater¬
nam condescensionẽ uitȩ actualis. nec ętiam in actione
submissus. recedebat a sublimitate contẽplationis. Quiq
salutaria monita sui magistri recto tramite sequens. euan¬
gelicũ triticũ dñicę familiȩ fideliter dispensauit. & ere¬
dita sibi talenta spiritalib augmentis cotidie multi¬
plicauit. Cum uero his ꝓfectuum gradib usq ad uene¬

Expanded text:
dientibus dulcis et gratissima, unde et ob mellifluam serdientibus dulcis et gratissima, unde et ob mellifluam sermonum ejus facundiam undique ad eum populi confluebant, et saltem aliquod verbum ex ore ejus audire cupiebant , Quantum vero ad proprios mores pertinuit, ut breviter narrem, fuit cogitatione mundissimus, verbo utilis et discretus, operatione nichilominus inreprehensibilis ac praecipuus, ac sic per activam vitam singulis compassione extitit proximus, ut tamen prae caeteris contemplatione esset suspensus. Et in hac contemplatione positus, non deserebat fraternam condescensionem vitae actualis, nec etiam in actione submissus, recedebat a sublimitate contemplationis, quique salutaria monita sui magistri recto tramite sequens, evangelicum triticum dominicae familiae fideliter dispensavit, et credita sibi talenta spiritualibus augmentis multiplicavit. Cum vero perfectuum gradibus usque ad vene