comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩterum partem plebi partem senatus destinabant a habitandos ueos duas que urbes communes rẽp̃ incoli
apopulo romano possẽ aduersusquȩ cumoptimates itatenderent ut morituros secitius dicerent in cons
paturĩp. quam quicquam earum rerum rogaretur. quippenunc inuna urbe tantum dissensionum ẽẽ
quidinduabus urbibus fore uic tam neut quis quam uictrici patriae p̃ferr& sine & que maiorem fortu¬
nam captis esseueis quam in columibus fuerit. postre mosere linquia ciuibus in patria posse utrelinquant
lator erat conditorem ueios sequantur. relicto deo romulo dafilio parente & auctore urbis romae :¬
ha cum seedis certaminibus a gerentur nam partem tribunorum plebipatres insuam sententiam tra¬
xerant : nullares alia manibus temperare plebem cogebat quam quo dubi rixȩ committendae causa
clamor ortus ess& principessenatus primiturbe offerrenteseȩ pet feririque atq oatidi iubebant

Expanded text:
ceterum partem plebis, partem senatus habitando destinabant Ueios, duasque urbes communi re publica incoli a populo Romano posse. aduersus quae cum optimates ita tenderent ut morituros se citius dicerent in conspectu populi Romani quam quicquam earum rerum rogaretur; quippe nunc in una urbe tantum dissensionum esse: quid in duabus urbibus fore? uictamne ut quisquam uictrici patriae praeferret sineretque maiorem fortunam captis esse Ueiis quam incolumibus fuerit? postremo se relinqui a ciuibus in patria posse: ut relinquant lator erat—conditorem Ueios sequantur, relicto deo Romulo, dei filio, parente et auctore urbis Romae; —haec cum foedis certaminibus agerentur—nam partem tribunorum plebi patres in suam sententiam traxerant—, nulla res alia manibus temperare plebem cogebat quam quod, urbi rixae committendae causa clamor ortus esset, principes senatus primi turbae offerentes se peti feririque atque occidi iubebant.
Abbreviated transcription (Latin):
testate habere facto iudicio uiua sub teram adportam collinam dextntuiam stratam defossa scelerato cãpocredo
ab incesto ide loco nomen factum eodem annoq. publius philo p.r. primum deplebe aduersante sulpicio cõs qui nega¬
bat rationem eius sehabiturum et factus senatu cũ in summis imperiis id non obtinuis s& minus pretura intenden¬
te insequens annus ł paprrio crasso caesone duillio coss ausonum magis nouo quam magno bello fuit in signis
eagens cales urbem in colebat sidicinis finitimis arina coniunxerat unoq: ꝓelio haudiane memorabili duorũ populo¬
tum exertitus fusus ꝓpinquitate urbiũ & ad fugã pnior & infugaipsa tutior fuit ne tamen omissacius belli curapattib¬

Expanded text:
testate habere, facto iudicio uiua sub terram ad portam Collinam dextra uiam stratam defossa Scelerato campo; credo testate habere, facto iudicio uiua sub terram ad portam Collinam dextra uiam stratam defossa Scelerato campo; credo ab incesto id ei loco nomen factum. eodem anno Q. Publilius Philo praetor primum de plebe aduersante Sulpicio consule, qui negabat rationem eius se habiturum, est factus senatu, cum in summis imperiis id non obtinuisset, minus in praetura tendente. insequens annus, L. Papirio Crasso K. Duillio consulibus, Ausonum magis nouo quam magno bello fuit insignis. ea gens Cales urbem incolebat; Sidicinis finitimis arma coniunxerat; unoque proelio haud sane memorabili duorum populorum exercitus fusus, propinquitate urbium et ad fugam pronior et in fuga ipsa tutior fuit. nec tamen omissa eius belli cura patrib
Abbreviated transcription (Latin):
eopetendi auxili abromanis causa iustior fuit sed priusquam cossaburbe iusserat enim senatus defendendi au¬
runcos metuoppidum deseruisse: ꝓfugos que cum conugibus acliberis suessam communisse quaenun caurunca
appellata moenia antiqua ȩorum urbemq absidicinis deletam obea in fensus consulibus senatus quorũ cincta¬
tione ꝓditi socuessent dictatorem diciiussit dictus c̃ claudius in regillensis magistrum equitũ c̃ daudium
hortatorem dixit religio indeiniata dedictatore &cũ augures uitio creatum uideri dixissent. dictator magis ter¬
q equitum sema gistratum̃ abdicarunt eo an nominutia uestalis suspecta primo propter mundiorem iustocultũ
insimu lata deinde apud pontifices ab indice seruo cumde creto eorom iussa ess& sacris abstinere. familiamq in po¬

Expanded text:
eo petendi auxilii ab Romanis causa iustior fuit. sed priusquam consules ab urbe—iusserat enim senatus defendi Auruncos—exercitum educerent, fama adfertur Aueo petendi auxilii ab Romanis causa iustior fuit. sed priusquam consules ab urbe—iusserat enim senatus defendi Auruncos—exercitum educerent, fama adfertur Auruncos metu oppidum deseruisse profugosque cum coniugibus ac liberis Suessam communisse, quae nunc Aurunca appellatur, moenia antiqua eorum urbemque ab Sidicinis deletam. ob ea infensus consulibus senatus, quorum cunctatione proditi socii essent, dictatorem dici iussit. dictus C. Claudius Inregillensis magistrum equitum C. Claudium Hortatorem dixit. religio inde iniecta de dictatore et, cum augures uitio creatum uideri dixissent, dictator magisterque equitum se magistratu abdicarunt. eo anno Minucia Uestalis, suspecta primo propter mundiorem iusto cultum, insimulata deinde apud pontifices ab indice seruo, cum decreto eorum iussa esset sacris abstinere familiamque in po
Abbreviated transcription (Latin):
tȩdio imperii romani cũ gallis gente efferata arma conquondam consociassent ceteris latinis populis conubia com¬
merfiaq: & consilia interse ademerunt campanis equitũ honoris causa quia cumlatinis rebella renoluissent. fundanis¬
que & formianis quod ꝑfines eorum tuta pacataque semper fuiss& uia uuitas sine suffragiodata cuma nossuessula¬
nosq eiusdem iuris condit̾ionisq cuius capuam ãplacuit naues antiatium partim in naualia romae subductȩ:
partimincensȩ rostrisq earum suggestũ inforo extructum ad ornari placuit. rostraq id templum appellatum:
c̃ sulpicio longo p̃. adio peto cõss cũ omnia nonopes magis romanae quambeneficiis parta gratia bonȩ pace obti¬
ner & intersidicinos auruncosq balũ ortũ a urunci titomanlio cõs indeditionem accepti nihildeinde mouerant

Expanded text:
taedio imperii Romani cum Gallis, gente efferata, arma quondam consociassent. ceteris Latinis populis conubia comtaedio imperii Romani cum Gallis, gente efferata, arma quondam consociassent. ceteris Latinis populis conubia commerciaque et concilia inter se ademerunt. Campanis equitum honoris causa, quia cum Latinis rebellare noluissent, Fundanisque et Formianis, quod per fines eorum tuta pacataque semper fuisset uia, ciuitas sine suffragio data. Cumanos Suessulanosque eiusdem iuris condicionisque cuius Capuam esse placuit. naues Antiatium partim in naualia Romae subductae, partim incensae, rostrisque earum suggestum in foro exstructum adornari placuit, Rostraque id templum appellatum. C. Sulpicio Longo P. Aelio Paeto consulibus, cum omnia non opes magis Romanae quam beneficiis parta gratia bona pace obtineret, inter Sidicinos Auruncosque bellum ortum. Aurunci, T. Manlio consule in deditionem accepti, nihil deinde mouerant;
Abbreviated transcription (Latin):
dem iure quol anuuini inciuitatẽ accepti tusculanis seruata ciuuitas quã habebant crimenq rebellionis apublica frau¬
de in paucos auctores uersum inueliter nos uetees ciues r̃ quod totiens rebellas ient grauiter seuitum & murideiati
&senatus inde abductus iussiq tnins tiberim habitare ut eius quieis tiberim dephensus e&̃ usq ad mille passum
clarigatio ess& nec prius quam aere ꝑsoluto is quicepiss& extnituincula captum haber& nagrum senatorũ coloni
missi quibus ad scriptis. spaiem antiq frequentiae uelitrae raeperunt & antium noua colonia missacũeo. ut antia¬
tibus ꝑmitteret᷑ si & ipsi ad scribi coloniuellent naues in de longe ab actȩ interdictumq mariantiati populo ÷ ciuitas
data tiburtes p̃nestiniq a gromultati neq: obreens tantum rebellionis commune cum aliis latinis crimens ed quod

Expanded text:
dem iure quo Lanuuini in ciuitatem accepti. Tusculanis seruata ciuitas quam habebant crimenque rebellionis a publica fraudem iure quo Lanuuini in ciuitatem accepti. Tusculanis seruata ciuitas quam habebant crimenque rebellionis a publica fraude in paucos auctores uersum. in Ueliternos, ueteres ciues Romanos, quod totiens rebellassent, grauiter saeuitum: et muri deiecti et senatus inde abductus iussique trans Tiberim habitare, ut eius qui cis Tiberim deprehensus esset usque ad mille pondo assium clarigatio esset nec priusquam aere persoluto is qui cepisset extra uincula captum haberet. in agrum senatorum coloni missi, quibus adscriptis speciem antiquae frequentiae Uelitrae receperunt. et Antium noua colonia missa, cum eo ut Antiatibus permitteretur, si et ipsi adscribi coloni uellent; naues inde longae abactae interdictumque mari Antiati populo est et ciuitas data. Tiburtes Praenestinique agro multati neque ob recens tantum rebellionis commune cum aliis Latinis crimen sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
quid quid statuere plac& totpopultis interspem metumque suspensos animi habetis &uestramitaq decis
curam quam primum absolui. &illorum animos dum exspatatione stupent seu poena seubeneficio p̃occupa¬
rio port& nos trum fuit efficere ut omnium rerũ uobis adsulendum potesta sess& urm ÷ decernere quo dop¬
timum uobisreiq p̃ubus sit Principessenatus relationem ꝯsulis desum marerũ laudare sedcum aliorum
causa alia ess& ita expediri posse consilium dicere ut ꝓmerito cuiusq statueretͥ desingulis nominatim re¬
ferrent populus relatũ igitur desingulis decretumque : lanuuinis ciuitas data sacnaq: suareddita cumeo
ut aedes lucusq sospitae iunonis cõmunis lanuuinis municipib: cũ põp r̃ e& aricini mnomentaniq & pedani eo¬

Expanded text:
quidquid statuere placet; tot populos inter spem metumque suspensos animi habetis; et uestram itaque de eis quidquid statuere placet; tot populos inter spem metumque suspensos animi habetis; et uestram itaque de eis curam quam primum absolui et illorum animos, dum exspectatione stupent, seu poena seu beneficio praeoccupari oportet. nostrum fuit efficere ut omnium rerum uobis ad consulendum potestas esset; uestrum est decernere quod optimum uobis reique publicae sit.' principes senatus relationem consulis de summa rerum laudare sed, cum aliorum causa alia esset, ita expediri posse consilium dicere, <si>, ut pro merito cuiusque statueretur, si de singulis nominatim referrent populis. relatum igitur de singulis decretumque. Lanuuinis ciuitas data sacraque sua reddita, cum eo ut aedes lucusque Sospitae Iunonis communis Lanuuinis municipibus cum populo Romano esset. Aricini Nomentanique et Pedani eo
Abbreviated transcription (Latin):
acuirtute militum adfinemuenit. caesi ad pedum asturam que sunt exercitus hostium. oppida latina om̃a
&antium ex uolscis aut ui capta autre epta indeditionem prȩsidiis tenentur uestris rliqua ꝯsulatio ÷ qm̃ rebel¬
lando saepius nossollicitant quonam modo ꝑpetua pace quietos optineamus dii in mortales it auos potentes hu¬
ius ⁊silu fecerunt ut sitlatium dende an non sit in ur̃a manu posuerint : Itaq pacem uobis quod ad latinos atan&
panare in ꝑpetuum ud sȩuiendo uelignoscendo potestis uultis crudeliter ꝯsulere indeditos uictosq lic& delere
omne latium uastas inde solitudines facere unde sociali gregio exercitu ꝑ multa bella magnaq saepe usiestis
uultis exemplo maiorum augere remromanam uiccos inciuitatem accipiendo materia crescendi ꝑsum mam
gloriam subpeditat: certe id firmissimum longe imperium ÷. quo oboediente gaudent sed maturato opus ÷

Expanded text:
ac uirtute militum ad finem uenit. caesi ad Pedum Asturamque sunt exercitus hostium; oppida Latina omnia et Antium ex Uolscis aut ui capta aut recepta in deditionem praesidiis tenentur uestris. reliqua consultatio est, quoniam rebellando saepius nos sollicitant, quonam modo perpetua pace quietos obtineamus. di immortales ita uos potentes huius consilii fecerunt ut, sit Latium deinde an non sit, in uestra manu posuerint; itaque pacem uobis, quod ad Latinos attinet, parare in perpetuum uel saeuiendo uel ignoscendo potestis. uoltis crudeliter consulere in deditos uictosque? licet delere omne Latium, uastas inde solitudines facere, unde sociali egregio exercitu per multa bella magnaque saepe usi estis. uoltis exemplo maiorum augere rem Romanam uictos in ciuitatem accipiendo? materia crescendi per summam gloriam suppeditat. certe id firmissimum longe imperium est quo oboedientes gaudent. sed maturato opus est
Abbreviated transcription (Latin):
adid nouum auctore senatu condidimus: quid horum opus fuit suscipis iuna cumgallis urbem romanam re¬
licturi fuimus si non uoluntate mansimus incapitolio pertot menses obsidionis si ab hostibus meturetenti su¬
mus desacris loquimur & de templis: Quid tandem desacertdotibus nonne inmentem uenit quantũ piacu¬
li conmittatur uestalibus nempe una illa sedes est ex quanihilum quam prȩterquamurbs capta mouit : fla¬
mini diali noctem unam manere extnt urbem nefas est : hosueientes proromanis facturi estis. sacer dotes
&uesta les tuae tedesererent uesta & flamen peregre habitando in singulas noctes tantum sibi reiq publies
piaculi contrah& quidalia quae auspicato agimus omnia feguitut. pomerium auiob
damus comitia curiata quȩ remmilitarem continent: comitia centuriata quibus consules tribunos que

Expanded text:
ad id nouum auctore senatu condidimus; quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam read id nouum auctore senatu condidimus; quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non uoluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? de sacris loquimur et de templis; quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem uenit quantum piaculi committatur? Uestalibus nempe una illa sedes est, ex qua eas nihil unquam praeterquam urbs capta mouit; flamini Diali noctem unam manere extra urbem nefas est. hos Ueientes pro Romanis facturi estis sacerdotes, et Uestales tuae te deserent, Uesta, et flamen peregre habitando in singulas noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid alia quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui ioni aut neglegentiae damus? comitia curiata, quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque
Abbreviated transcription (Latin):
acmaiores intersit : Illi sacnte quȩdam inmonte albano lauinoque nobisfacienda traediderunt anex
hostium urbibus romam ad nostras ferri sacrae religiosum fuit hinc sinepiaculo in hostium urbem ueios
triens feremus recordamini agitedum quotiens sacra instaurentur quia ali quid expatrioritu neglegentia
casuue praetermissum est modo quaeres postprodigium albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorũq
renouatio adfatae ueienti bello reĩp remedio fuit : at &am tamquam ueterum religiosum memores & pe¬
regrinos deos transtulimus romam. &instituimus nouos iunoregina transueta aueis nuper in auentino quam
in signi obexcellens matronarum studium caelebriquȩ dedicata est dielocutio templum ꝓpter caelestem
uocem exauditam in nouauia iussimus fieri capitolinas ludos sollemnimꝰus aliis ad didimus collegiumq

Expanded text:
ac maiores intersit. illi sacra quaedam in monte Albano Lauiniique nobis facienda tradiderunt. an ex ac maiores intersit. illi sacra quaedam in monte Albano Lauiniique nobis facienda tradiderunt. an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra religiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Ueios transferemus? recordamini, agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patrio ritu neglegentia casuue praetermissum est. modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renouatio adfectae Ueienti bello rei publicae remedio fuit? at etiam, tamquam ueterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et instituimus nouos. Iuno regina transuecta a Ueiis nuper in Auentino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die'. Aio Locutio templum propter caelestem uocem exauditam in Noua uia iussimus fieri; Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque
Abbreviated transcription (Latin):
digressus ex arte solem ne fabia egentis in collae quirinali obuit angentilicia sacnt nanbello quidemint̃¬
mitti publica sacitt & romanos das &iam inpace deseriplac& & pontifices flamines que neglegentiores
publicarum religionum eẽ quam priuatus in sollemni gentis fuerit : forsitana liquis dicat aut ueis
eanos facturos aut huc inde missuros sacer dotes nostros quifaciant quorum neutrum fieri saluis cerimo¬
niis potest: & neomnia generatim sacnt omnesque pertenseam deos in iouis epulonum alibi quam in capi¬
tolio puluinar suscipi potest : quidde a&ernis uestȩ ignibus signoque quod imperii pignus custodia
eius templi tenetur loquar quid deancilibus uestris mars gradiuetuque quirine pater. hȩc omnia
inprofano deseriplac& sacnt aequalia urbi quaedam uetustiora origine urbis & uidete qui dinternos

Expanded text:
degressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem interdegressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet, et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse quam priuatus in sollemni gentis fuerit? forsitan aliquis dicat aut Ueiis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciant; quorum neutrum fieri saluis caerimoniis potest. et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iouis epulo num alibi quam in Capitolio puluinar suscipi potest? quid de aeternis Uestae ignibus signoque quod imperii pignus custodia eius templi tenetur loquar? quid de ancilibus uestris, Mars Gradiue tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra, aequalia urbi, quaedam uetustiora origine urbis? et uidete quid inter nos
Abbreviated transcription (Latin):
deserti abdis hominibus que. tamen noninter misimus reddidere igitur patriam &uictoriam & antiquũ
bellum deus amissum &in hostes quicaeti auaritia in pondere auri foedus acfidem fefalerunt uerterunt
terroren fugamque & caedem hacultinegletiq numinis tantamonumenta in rebus humanis cernentes
a quidsentitis quirites pantum uix dum enaufrages prioris culpae cladisque emegentes paremus nefas
urbem auspiato inaugunatoque conditam habemus nullus locus inea non religionum deorumque est
plenus sacrificiis sollemnibus non diesmagis stati quam loca sunt in quibus fiant : hos omnes deos publicos
priuatos que quirites deserturiestis quam paruestrum factum est quod i n obsidione nuper inegregio adu¬
lescente c̃ fabio nonminore hostium adminttione quam uñt conspectum est. cum inter gallica tela

Expanded text:
deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. reddidere igitur patriam et uictoriam et antiquum deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. reddidere igitur patriam et uictoriam et antiquum belli decus amissum, et in hostes qui caeci auaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt, uerterunt terrorem fugamque et caedem. haec culti neglectique numinis tanta monumenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum uixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas? urbem auspicato inauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus; sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt in quibus fiant. hos omnes deos publicos priuatosque, Quirites, deserturi estis? quam par uestrum factum <ei> est quod in obsidione nuper in egregio adulescente, C. Fabio , non minore hostium admiratione quam uestra conspectum est, cum inter Gallica tela
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps annorum uel secundasres uel aduersas inuenietis omnia prospere euenis se sequentibus deos ad¬
uersa spernentibus : im hominum primum ueiens bellum perquot annus quanto labore gestum non ante
cepit finem quam monitu deorum a qua ex lacu albano emisa est : quidhȩ tandem urbis nrãe cladis noua.
num ante exorta est quams praetauox caelo emisa de aduentu gallorum quam gentium ius ablegatis nostris
uiolatum quam a nobis cum uindicari deber& eadem neglegentia deorum praeter missu igitur uicti captique
acredempti tantum penarum diis hominibus que dedimus : ut ternarum orbi documento essemus: aduersae
danderes admonueunt religionum : confugimus in capitolium ad deos ad sedem uouis op̃t mãx. sacre inruina
retũ m̃rũ aliatetȩ cadauimus alia aueta infinitimas urbes a mouimus abhostium oculis deorũ cultum

Expanded text:
deinceps annorum uel secundas res uel aduersas; inuenietis omnia prospera euenisse sequentibus deos, addeinceps annorum uel secundas res uel aduersas; inuenietis omnia prospera euenisse sequentibus deos, aduersa spernentibus. iam omnium primum, Ueiens bellum—per quot annos, quanto labore gestum. —non ante cepit finem, quam monitu deorum aqua ex lacu Albano emissa est. quid haec tandem urbis nostrae clades noua? num ante exorta est quam spreta uox caelo emissa de aduentu Gallorum, quam gentium ius ab legatis nostris uiolatum, quam a nobis cum uindicari deberet eadem neglegentia deorum praetermissum? igitur uicti captique ac redempti tantum poenarum dis hominibusque dedimus ut terrarum orbi documento essemus. aduersae deinde res admonuerunt religionum. confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iouis optimi maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra celauimus, alia auecta in finitimas urbes amouimus ab hostium oculis; deorum cultum
Abbreviated transcription (Latin):
ut in sua sede maner& patria id a gebatur: non ut ego utique in patria essem & nunc quies cerem actacerem
libenter nisi hat quoque propatria dimicatio ess& cudeeẽ quo aduita suppetat aliis turpe. camillo
&iam nefas est : quidenim repetimus quid obsessãs ex hostium manibus eripuimus sireciperatam ipside¬
serimus & cumuictoribus gallis capta tota urbe capitolium tamen at que artem dique & homines roma¬
ni tenuerint habi tauerint uictoribus romanis recuperata urbȩ arx quoque & capitolium desereretur
& plus uastitatis huic uerbi seunda nnoẽ fortuna faci& quam aduersa feit : equidem si nobiscum urbem si¬
mul positae tnrditae que permanus religiones nullae essent. tamen tam euidens numen hac tempes tate reb
adfuit romanis utomnem neglegentiam diuini cultus exemptam hominibus putem : Intuemini enim horum

Expanded text:
ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem. et nunc quiescerem ac tacerem ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem. et nunc quiescerem ac tacerem libenter nisi haec quoque pro patria dimicatio esset; cui deesse, quoad uita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas est. quid enim repetiimus, quid obsessam ex hostium manibus eripuimus, si reciperatam ipsi deserimus? et cum uictoribus Gallis capta tota urbe Capitolium tamen atque arcem dique et homines Romani tenuerint, uictoribus Romanis reciperata urbe arx quoque et Capitolium deseretur et plus uastitatis huic urbi secunda nostra fortuna faciet quam aduersa fecit? equidem si nobis cum urbe simul positae traditaeque per manus religiones nullae essent, tamen tam euidens numen hac tempestate rebus adfuit Romanis ut omnem neglegentiam diuini cultus exemptam hominibus putem. intuemini enim horum
Abbreviated transcription (Latin):
oporter& confusa memoria ess& sacrum omne iudicatum & subiouis sella poniiussum : lamante ineo religiociui¬
tatis apparuerat quod cumin publico deess& aurum exquo summa pactȩ metedis gallis confier& amatronis
conlatum accepenant ut sacro auro abstineretur: matronis gratiae actae honosque ad ditus ut earum sicut
uirorum postmortem sollemnis laudatio ess& : hisperactis quȩ ad deos pertinebant quaeque persenatum agi
poterant : tumdenum agitantibus tribums plebem adiduis contionibus utrelictis ruinis inurbem paratam
ueios trans migntrent In contionem uniuerso senatu ꝓsequente esaendit. atqueita uerba fecit : ad eomibi acer¬
bae sunt quirites contentiones cum tr p̃l utne tristissimi exili solatium aliud ab uerim quo adardeae
rediturus umquam fuerim. ne nuncme utredirem mea uoluntas mutata sedunt̃ fortuna pepulit: quippe

Expanded text:
oporteret confusa memoria esset, sacrum omne iudicatum et sub Iouis sella poni iussum. iam ante in eo religio ciuioporteret confusa memoria esset, sacrum omne iudicatum et sub Iouis sella poni iussum. iam ante in eo religio ciuitatis apparuerat quod cum in publico deesset aurum ex quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a matronis conlatum acceperant ut sacro auro abstineretur. matronis gratiae actae honosque additus ut earum sicut uirorum post mortem sollemnis laudatio esset. his peractis quae ad deos pertinebant quaeque per senatum agi poterant, tum demum agitantibus tribunis plebem adsiduis contionibus ut relictis ruinis in urbem paratam Ueios transmigrarent, in contionem uniuerso senatu prosequente escendit atque ita uerba fecit. 'adeo mihi acerbae sunt, Quirites, contentiones cum tribunis plebis, ut nec tristissimi exsilii solacium aliud habuerim, quoad Ardeae rediturus unquam fuerim. nec nunc me ut redirem mea uoluntas mutata sed uestra fortuna perpulit; quippe
Abbreviated transcription (Latin):
dilgentis simus rligionum cultor quae ad deos in mortales pertinebant ratulit & sm̃c facit fana omnia
quo dea hostes possediss& restituerentur terminarentur expediarenturque expiatoque corum in libris pa-
beneficioq eius populi noninter missus honos deum in mortalium ass& ludicapito lim fierent. quodiũp op̃t nĩx
suam sedem at que artem pir̃ in recrepida tutatus ess& collegium que ad eamrem mñ furius ditator costitu¬
er& exhis quq incapitolio atq arte habitarant expiandȩ &iam uocis nocturnae quaenuntia cladis antebellũ
galli cũ audita neclectaque ess& mentio inlata iussumque templum in noua iam locutiofieri aurũ quod gal¬
lis eeptum erat quod que ex aliis templis intertrepida tionem iniouis cellam conlatum cum in quȩ referti

Expanded text:
diligentissimus religionum cultor, quae ad deos immortales pertinebant rettulit et senatus consultum facit: fana omnia, diligentissimus religionum cultor, quae ad deos immortales pertinebant rettulit et senatus consultum facit: fana omnia, quoad ea hostis possedisset, restituerentur terminarentur expiarenturque, expiatioque eorum in libris per beneficioque eius populi non intermissus honos deum immortalium esset; ludi Capitolini fierent quod Iuppiter optimus maximus suam sedem atque arcem populi Romani in re trepida tutatus esset; collegiumque ad eam rem M. Furius dictator constitueret ex iis qui in Capitolio atque arce habitarent. expiandae etiam uocis nocturnae quae nuntia cladis ante bellum Gallicum audita neglectaque esset mentio inlata, iussumque templum in Noua uia Aio Locutio fieri. aurum quod Gallis ereptum erat quodque ex aliis templis inter trepidationem in Iouis cellam conlatum cum in quae referri
Abbreviated transcription (Latin):
consiliarem romanam adiuuabant : Igitur primo concursu haud maiore momento fusi galli sunt quamadal¬
liam uicerant: iustiore altero dande proelio ad octauum lapidem gauinauia quose efuga contulerant aiusdẽ
ductu auspicioque camilli uincuntur ibicedes omnia obtinuit castnt capiuntur & nenuntius quidem cladis
rdictus : dictator recuperata ex hostibus patria trium phans in urbem redit . interque iocos militares quos in con¬
ditos iacunt romulos acpares patriae conditorque alter urbis hauduanis laudibus appellabatur : serua tam
deindebello patriam iterum inpacae haud dubie seruauit : cumprohibuit migrari ueios & tribunis renstentius
agentibus postincens amurbem & perse inclinata magis plebe adidconsilium : aique causa fuit non abdican dae
posttriumphum dictaturae senatu obsecrante nerem̃p in incerto relinquer& statu omnium primum ut erat

Expanded text:
consilia rem Romanam adiuuabant. igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt quam ad Alconsilia rem Romanam adiuuabant. igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt quam ad Alliam uicerant. iustiore altero deinde proelio ad octauum lapidem Gabina uia, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu auspicioque Camilli uincuntur. ibi caedes omnia obtinuit; castra capiuntur et ne nuntius quidem cladis relictus. dictator reciperata ex hostibus patria triumphans in urbem redit, interque iocos militares quos inconditos iaciunt, Romulus ac parens patriae conditorque alter urbis haud uanis laudibus appellabatur. seruatam deinde bello patriam iterum in pace haud dubie seruauit cum prohibuit migrari Ueios, et tribunis rem intentius agentibus post incensam urbem et per se inclinata magis plebe ad id consilium; eaque causa fuit non abdicandae post triumphum dictaturae, senatu obsecrante ne rem publicam in incerto relinqueret statu. omnium primum, ut erat
Abbreviated transcription (Latin):
peraltertationem nondumomnia auro appenso dictator interuenit : ausarique aurum denadio & gallos sum¬
moueri iub& cum illi retnentes pactos dicerent sesenegat eam pactionem nitameẽ quae postquam ipsedictator
creatus ẽ& iniussusuo ab inferioris iuris magis tratu facta ess& denuntiat que gallis ut sead proelium expediant :
suos in aceruum coniceres arcinas . & arma aptare ferro que non auro raupenare patriam iub&. in conspetu haben¬
tes fanadeum & coniuges & liberos & solum patriae deformie belli malis &omniaquȩ defendi repeaque & ul¬
ciscisci fassit: instruit deinde aciem ut locinatuna patiebatur : insemirutae solo urbis & natura in aequali
& omnia quȩ arte bellisecunda suis eligi praepaniri uae poterant prouidit galli nouare trepida arma ca¬
piunt. intque magis quam consilio in romanos incurrunt : iamueterat fortuna. iam deorum opes humanaque

Expanded text:
per altercationem nondum omni auro adpenso, dictator interuenit, auferrique aurum de medio et Gallos subper altercationem nondum omni auro adpenso, dictator interuenit, auferrique aurum de medio et Gallos submoueri iubet. cum illi renitentes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse quae postquam ipse dictator creatus esset iniussu suo ab inferioris iuris magistratu facta esset, denuntiatque Gallis ut se ad proelium expediant. suos in aceruum conicere sarcinas et arma aptare ferroque non auro reciperare patriam iubet, in conspectu habentes fana deum et coniuges et liberos et solum patriae deforme belli malis et omnia quae defendi repetique et ulcisci fas sit. instruit deinde aciem, ut loci natura patiebatur, in semirutae solo urbis et natura inaequali, et omnia quae arte belli secunda suis eligi praeparariue poterant prouidit. Galli noua re trepidi arma capiunt iraque magis quam consilio in Romanos incurrunt. iam uerterat fortuna, iam deorum opes humanaque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspatans & quo dauxilium abdictatore apparer& : postremo spe quo queiam non solumcibo deficente & cumsta¬
tiones procaderent prope obruentibus infirmum corpus armis ueldedi uelredimisse quacumque pactione pos¬
sent iussit iactantibus non obscure gallis haudmagna mercede seabduciposse ut obsidionem reliquant : Tu mse¬
natus habitus tribunis quem militum negotium datum ut paciscerentur inde inter p̃. sulpicium tribunum mił
& btennum regulum gallorum conloquio tnins acta resest & mille pondo auri praetium populigentibus mox
imperturi factumrei foe dissimae pese adiata in dignitas est pondera abgallis ab lata iniqua a tribuno recu-¬
sante additus &insolente gallo ponderigladius. auditaque intolleninda romanis uox uȩ uictis eẽ : sedduq
& homines ꝓhibuere redemptos uiuee romanos nam forte que lam priusquam infandametes perficere tur

Expanded text:
prospectans ecquod auxilium ab dictatore appareret, postremo spe quoque iam non solum cibo deficiente et cum staprospectans ecquod auxilium ab dictatore appareret, postremo spe quoque iam non solum cibo deficiente et cum stationes procederent prope obruentibus infirmum corpus armis, uel dedi uel redimi se quacumque pactione possint iussit, iactantibus non obscure Gallis haud magna mercede se adduci posse ut obsidionem relinquant. tum senatus habitus tribunisque militum negotium datum ut paciscerentur. inde inter Q. Sulpicium tribunum militum et Brennum regulum Gallorum conloquio transacta res est, et mille pondo auri pretium populi gentibus mox imperaturi factum. rei foedissimae per se adiecta indignitas est: pondera ab Gallis allata iniqua et tribuno recusante additus ab insolente Gallo ponderi gladius, auditaque intoleranda Romanis uox, uae uictis. sed dique et homines prohibuere redemptos uiuere Romanos. nam forte quadam priusquam infanda merces perficeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
gore uexata uulgatis uelut in pecua morbis morerentur : iampigritia singulos sepeliendi promisceacer¬
uatos cumulos hominum urebat bustorumque in degallicorum nomine in signuᷤm locum feee inditiae
deinde cumromanis fact& & conloquia ꝑmisu impenitorum habita : in quibus cumidentidem gallifamem
obicerait ea queneessitate ad deditionem uocarent : dictur a uertendȩ cius opinionis causa multis locis pa¬
nis decaptolio lactatus eẽ in hostium stationes: sediam neque dissimulari neque ferri ultne fames poterat
ltaq dundietator d latum perie artdeue hab& magistiatum equsił ualeium aueis ab ducee exeraitum
iub&. panit inferuit que quibus haudinpar adoriatur hostes : interim capito linus exatitus stationibus
uigilus fasus superatis tamen humanis omnibus malis cum famem unam natura uinci noñ siner& diem dedie

Expanded text:
gore uexati uolgatis uelut in pecua morbis morerentur, iam pigritia singulos sepeliendi promisce acergore uexati uolgatis uelut in pecua morbis morerentur, iam pigritia singulos sepeliendi promisce aceruatos cumulos hominum urebant, bustorumque inde Gallicorum nomine insignem locum fecere. indutiae deinde cum Romanis factae et conloquia permissu imperatorum habita; in quibus cum identidem Galli famem obicerent eaque necessitate ad deditionem uocarent, dicitur auertendae eius opinionis causa multis locis panis de Capitolio iactatus esse in hostium stationes. sed iam neque dissimulari neque ferri ultra fames poterat. itaque dum dictator dilectum per se Ardeae habet, magistrum equitum L. Ualerium a Ueiis adducere exercitum et, parat instruitque quibus haud impar adoriatur hostes, interim Capitolinus exercitus, stationibus uigiliis fessus, superatis tamen humanis omnibus malis cum famem unam natura uinci non sineret, diem de die
Abbreviated transcription (Latin):
unius uiri confert& : tumuigiles aus lociquam fefellerat ascendens hostiscitati & cumi nomnes more mi¬
litari se anim aduersurum publius sulpicius tribunus militum pronuntiass& consentiente clamore mili¬
tum inunum uigilem coicientium culpam decerritus. aceteris abstinuit. reum haud dubium eius nox &ad̃¬
ꝓbantibus cunctis dexꝰapo pr̃oiecit: in deintentiores utrimque custodiae &ẽ. &a pud gallos quia uulgatũ erat
interueios romam quenuntios commeare & apud romanus ab nocturni periculi memoria : sed ante omnia
obsidionis bellique mala fames utrimque exeratum urgebat gallos pestilentia &iam cum loco iacente in¬
tetumulos castri habentes tum ab incendiis torrido &uaporis pleno cinerem que non puluerem modo ferente
cumqui duenti motumess& quorum in tollentntissima gens umorique acfrigori adueta. cum aestu & an¬

Expanded text:
unius uiri conferret. tum uigiles eius loci qua fefellerat adscendens hostis citati; et cum in omnes more miunius uiri conferret. tum uigiles eius loci qua fefellerat adscendens hostis citati; et cum in omnes more militari se animaduersurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, consentiente clamore militum in unum uigilem conicientium culpam deterritus, a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae adprobantibus cunctis de saxo deiecit. inde intentiores utrimque custodiae esse, et apud Gallos, quia uolgatum erat inter Ueios Romamque nuntios commeare, et apud Romanos ab nocturni periculi memoria. sed ante omnia obsidionis bellique mala fames utrimque exercitum urgebat, Gallos pestilentia etiam, cum loco iacente inter tumulos castra habentes, tum ab incendiis torrido et uaporis pleno cineremque non puluerem modo ferente cum quid uenti motum esset. quorum intolerantissima gens umorique ac frigori adsueta cum aestu et an
Abbreviated transcription (Latin):
gallum qui iam in summo constiterat umbonelitum deturbat: cuius casus prolapsi cum proximos sterne¬
r& trepidantes alios armisque omisissaxa quibus adherebant manibus amplexos trucidant: iamque &
aliis congregatitelis missilibus que saxis proturbare hostes. ruina que tota prolapsa acies in preceps deferri:
sedato deinde tumultu. reliquum noctis quantum in turbatis mentibus poterat cum prȩceritum quo que
periculum sollictar& quieti datumest : luceorta uocatis classico ad concilium militibus is ad tribunos cũ
&rete & perperam facto pretium deberetur : manlius primum obuirtutem laudatus donatusque non
abtribunis solum militum sed consensu &iam militari. cuihuniuersi selibnas farris & quartarios uini
ad aedesaus quein arce entt contulerunt: rem dictu paruam ceterum in opia fecerat eam argumentum
ingenscaritatis cum sequisque uictusuo fiaudans detnatum corpori adque usibus necessaruis ad honorẽ

Expanded text:
Gallum qui iam in summo constiterat umbone ictum deturbat. cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri. sedato deinde tumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est. luce orta uocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob uirtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum sed consensu etiam militari; cui uniuersi selibras farris et quartarios uini ad aedes eius quae in arce erant contulerunt,—rem dictu paruam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque uictu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem
Abbreviated transcription (Latin):
interuolitando ntpuisse fatur: quodintercidit sparsum itala cuise ꝑali quod dies ut nihil odormu¬
tar& libri perduum uiros sacrorum aditi. pericula a conuentu alienigenarum prȩdictam. nequi in loca
summa urbis impetus cedesque indefierent : intercetera monitum ut seditionibus abstineretur: id factũ
adinpediendam tribuni criminabantur : ingensque adentt certamen e ceutidem in singulos annos

Expanded text:
interuolitando rapuisse fertur; quod intercidit, sparsum ita iacuisse per aliquot dies ut nihil odor mutaret. libri per duumuiros sacrorum aditi; pericula a conuentu alienigenarum praedicta, ne qui in loca summa urbis impetus caedesque inde fierent; inter cetera monitum ut seditionibus abstineretur. id factum ad impedienda
Abbreviated transcription (Latin):
& samnites signa insequitur aciescinata armataq ut hostiũ quoq magnificũ spataculũ ess& prius quam
clamortolleret᷑ concurreitur que emisso temere pilo ictus pullarius antesigna cedit : quo dubi cõsnuntia¬

Expanded text:
et Samnites signa; insequitur acies ornata armataque, ut hostibus quoque magnificum spectaculum esset. priusquam et Samnites signa; insequitur acies ornata armataque, ut hostibus quoque magnificum spectaculum esset. priusquam clamor tolleretur concurrereturque, emisso temere pilo ictus pullarius ante signa cecidit; quod ubi consuli
Abbreviated transcription (Latin):
tro .l. scipionem equitibus legatos alios c̃. caedicum & treboniũ prefeit sp̃ nautium mulos detractis clitellis
maxime poss& motu pulueres hostendere dum is intentus imperator erat altercatio interpullarios orta deaus¬
picioeius dieiex auditaq ab equitibus romanis quirem haud spernendam rati sp̃. papirio fratris filio cõs ambi¬
gi deauspiciore nuntiauerunt iuuenes ante doctrinam deos spernentem natusrem in quisita nequid in cõptũ
deferr& ad consule deculit cui ille. tuquidem mate uirtute diligertiaq esto ceterum quiauspicio ad est si
quid falsa nuntiat insem& ipsum religionem recipit mihi quidem tripudium nuntiatũ pr̃ exetituiq
egregiũ auspicium est centurionib: deindeim perauit ut pullarius inteprima signa constituerent : ꝓmouent

Expanded text:
tro L. Scipionem , equitibus legatos alios, C. Caedicium et <T.> Trebonium, praefecit; Sp. Nautium mulos detractis clitellis tro L. Scipionem , equitibus legatos alios, C. Caedicium et <T.> Trebonium, praefecit; Sp. Nautium mulos detractis clitellis maxime posset motu pulueris se ostendere. dum his intentus imperator erat, altercatio inter pullarios orta de auspicio eius diei exauditaque ab equitibus Romanis, qui rem haud spernendam rati Sp. Papirio , fratris filio consulis, ambigi de auspicio renuntiauerunt. iuuenis ante doctrinam deos spernentem natus rem inquisitam ne quid incompertum deferret ad consulem detulit. cui ille: 'tu quidem macte uirtute diligentiaque esto; ceterum qui auspicio adest, si quid falsi nuntiat, in semet ipsum religionem recipit; mihi quidem tripudium nuntiatum, populo Romano exercituique egregium auspicium est.' centurionibus deinde imperauit uti pullarios inter prima signa constituerent. promouent
Abbreviated transcription (Latin):
urnȩ humanȩq speipleni clamore consentieiti pugnã poscunt poenit& in posterũ diemdilatũ certam ei moram
dienoctisq oderunt tertia uigilia noctis iamrelatis lit teris a collega papirius silentio surgit a pullariũ iauspici¬
ummittit nullum erat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnȩ sum mi infimi queq intenti
erant duxmilitũ milesducis ardorem spectabat is ardor omnium &iam adeos quia uspicio intereant ꝑuenit
nam cũ pulli non pascerentur pullarius auspicium mentiriaussus tripudium solistimum ⁊suli nunti auit
quadrisgenariae feme erant cominiũ ꝓfetas quod neignorar& collega ex tẽplo nuntium mitat ipse signa
ocius ꝓferri iub& subsidiaq suis quȩq locis & p̃fetos subsidiis ad tribuerat dextro cornu l. uolumnium sinis¬

Expanded text:
uinae humanaeque spei pleni clamore consentienti pugnam poscunt; paenitet in posterum diem dilatum certamen; moram uinae humanaeque spei pleni clamore consentienti pugnam poscunt; paenitet in posterum diem dilatum certamen; moram diei noctisque oderunt. tertia uigilia noctis iam relatis litteris a collega Papirius silentio surgit et pullarium in auspicium mittit. nullum erat genus hominum in castris intactum cupiditate pugnae; summi infimique aeque intenti erant; dux militum, miles ducis ardorem spectabat. is ardor omnium etiam ad eos qui auspicio intererant peruenit; nam cum pulli non pascerentur, pullarius auspicium mentiri ausus tripudium solistimum consuli nuntiauit. —quadringenariae ferme erant—Cominium profectas. quod ne ignoraret collega, extemplo nuntium mittit; ipse signa ocius proferri iubet. subsidia suis quaeque locis et praefectos subsidiis attribuerat; dextro cornu L. Uolumnium , sinis
Abbreviated transcription (Latin):
romanũ pilũ & candore tunicarũ fulgentẽ aciem ubires ferro geratur cruentari aurea molĩ atq argenteã
samnitiũ aciẽ a paretesuo occidione occistdm spolia quȩ ea honestione uictoria hosti quam ipsi sarma¬
fuis sedatum hoc nomini familia eq suae ut aduersus maximos conatus samnitium orponerentur duces spoliaq
ea reserrent quae in signia publicis &iam loci ẽ de conindis essent deos in mortalis ad et̃ propterto tiens petita
foedera totiens rupta tũsiqua natura met̃s diuin ȩsit nullium quam exercitui fuisse infestiores quã quine¬
iuris iurandi aduersus foedera suscepti execrationes horrais inuitus iunruerit oderit sac namertũ uno tẽpore
deosciues hostis metuat hȩ conꝑta ꝑfugarum indicus cũ apud infensos iamsua s pontẽ milites deseruis s& simuldi-¬

Expanded text:
Romanum pilum et candore tunicarum fulgentem aciem ubi res ferro geratur cruentari. auream olim atque argenteam Romanum pilum et candore tunicarum fulgentem aciem ubi res ferro geratur cruentari. auream olim atque argenteam Samnitium aciem a parente suo occidione occisam spoliaque ea honestiora uictori hosti quam ipsis armafuisse. datum hoc forsan nomini familiaeque suae ut aduersus maximos conatus Samnitium opponerentur duces spoliaque ea referrent quae insignia publicis etiam locis decorandis essent deos immortales adesse propter totiens petita foedera, totiens rupta; tum si qua coniectura mentis diuinae sit, nulli unquam exercitui fuisse infestiores quam qui neiuris iurandi aduersus foedera suscepti exsecrationes horrens, inuitus iurauerit, oderit sacramentum, uno tempore deos, ciues, hostes metuat. haec comperta perfugarum indiciis cum apud infensos iam sua sponte milites disseruisset, simul di
Abbreviated transcription (Latin):
aberant & absentis collegae ⁊silia omnib geaidis inter erant reb: intentiorq: caruilius quo maiore discrimine
resuetebatur in aquiloniã quamad commuinium quod obsidebat erat .l. papirius iamꝑomã ad dimicandum
satis paratus nuntiũ ad collegã mittit sibi in animo eẽ postero die siꝑauspicia licet& ꝯfligere cũ hoste oplseẽ
& illũ quanta maxuma ii poss& cõminiũ oppugnare nequit laxamenti sit samnitibus ad subsidia a quiloniam
mittenda diem ad ꝓficis cendũ nuntius habuit noteredut ad ꝓbare collegam osulta referens papirius nun¬
tiomisso extemploꝯtionẽ habuit multa deuniuerso genere bellimulta de praesenti hostiũ apparatuuana ma¬
gisspecie quam efficatiam ad euentũ disseruit: non enim crista uulnera facere & ꝓpicta atq aurata scuta transire

Expanded text:
aberant, et absentis collegae consilia omnibus gerendis intererant rebus; intentiorque Caruilius, quo in maiore discrimine aberant, et absentis collegae consilia omnibus gerendis intererant rebus; intentiorque Caruilius, quo in maiore discrimine res uertebatur, in Aquiloniam quam ad Cominium quod obsidebat erat. L. Papirius , iam per omnia ad dimicandum satis paratus, nuntium ad collegam mittit sibi in animo esse postero die, si per auspicia liceret, confligere cum hoste; opus esse et illum quanta maxima ui posset Cominium oppugnare, ne quid laxamenti sit Samnitibus ad subsidia Aquiloniam mittenda. diem ad proficiscendum nuntius habuit; nocte rediit approbare collegam consulta referens. Papirius nuntio misso extemplo contionem habuit; multa de uniuerso genere belli, multa de praesenti hostium apparatu, uana magis specie quam efficaci ad euentum, disseruit: non enim cristas uolnera facere; et per picta atque aurata scuta transire
Abbreviated transcription (Latin):
roboris erat aquiloniam consedit coss ꝓfati a burbeprior sp̃ caruilius cuiueteres legionẽ quasm̃ ati¬
lius
superioris anni cõs in agro interam nati reliqueat deretȩ erant cũ eis in samnium ꝓfectus dum hostes
operati suꝑstitionibus concilia sȩcreta agunt amiternum oppidum desamnitibus uicepit cassa ibi milia hominũ
expugnauit minus quam collega cepit hominum plus aliquanto occidit p̃da opulenta ut rubi que :÷ parta in¬
de ꝑuagata samnium coss maxime depopulato atinate agro. caruilius ad cominium. papirius adaquiloniam
ubi summarei samnitiũ erat ꝑuenit ibi aliquam diu neccessatũ ab armis ÷ nar nauiter pugnatũ . lasessendo qui¬
etos resistentibus caedendo cõminandoq magisquam infereido pugnãndies ab sumebatur quodcũ inaperetͥ ranit

Expanded text:
roboris erat, <ad> Aquiloniam consedit. consules profecti ab urbe, prior Sp. Caruilius , cui ueteres legiones, quas M. Atiroboris erat, <ad> Aquiloniam consedit. consules profecti ab urbe, prior Sp. Caruilius , cui ueteres legiones, quas M. Atilius superioris anni consul in agro Interamnati reliquerat, decretae erant. cum eis in Samnium profectus, dum hostes operati superstitionibus concilia secreta agunt, Amiternum oppidum de Samnitibus ui cepit. caesa ibi milia hominum expugnauit; minus quam collega cepit hominum, plus aliquanto occidit; praeda opulenta utrobique est parta. inde peruagati Samnium consules maxime depopulato Atinate agro, Caruilius ad Cominium, Papirius ad Aquiloniam, ubi summa rei Samnitium erat, peruenit. ibi aliquamdiu nec cessatum ab armis est neque nauiter pugnatum; lacessendo quietos, resistentibus cedendo, comminandoque magis quam inferendo pugnam dies absumebatur. quodcum<que Comini> inc