comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res de suis pecumis huiꝰ moĩ mili¬
tiam ad quisisse ꝓbetur. ut ꝙ gnãłr¬
in ipĩs debitorib militantib tale
nulitiam que uendi uł ad herecles
trãs mitti põt. ꝑmissu ẽ. ut liceat
creclitorib.  adhuc uuentiu de¬
bitoꝵ iure xpothete uendicare mi¬
litias. nisi sibi satis fiat. ⁊ post mõtẽ
eoꝵ exigere . ꝙ. ꝓidẽ militiis ꝓten¬
ore ꝯmuni militantiu placiti uł
diuine sanctioĩs tale p̃stantis bñfi¬
cium dari solet. hoc in negotiatoꝵ
ꝑͣsonis lic ip̃i nulitantis mnĩmedoito
ob noxii sint mnͥm̾ creclitorib eoꝵ
seruetur. ꝙ sciłc in futuris militiis.
nõ etiam in his quas liberi uł cogna¬
ti coꝵdem negotiatoꝵ. uł extran¬
ei pecuniis eoꝵ meruerũt. tenere
eoꝵ qui censentur uice pignoꝵ
tributis obligata sint.
ꝯtrahit. bona ułuti pignoris titło
obligari. quã uis spetiałr id ñ ex¬
primitur
Pars ex rescͥpto alexantri. Quaz¬

Expanded text:
res de suis pecuniis huiusmodi milires de suis pecuniis huiusmodi militiam adquisisse probentur, ut, ipsis debitoribus militantibus talem militiam, quae vendi vel ad heredes transmitti potest, permissum est, ut liceat creditoribus et adhuc viventium debitorum iure hypothecae vindicare militias, nisi satis sibi fiat, et post mortem eorum exigere, quod pro isdem militiis pro tenore communis militantium placiti vel divinae sanctionis tale praestantis beneficium dari solet, hoc in negotiatorum personis, licet ipsi militantes minime debito obnoxii sint, integrum creditoribus eorum servetur. Quod scilicet in futuris militiis, non etiam in his, quas liberi vel cognati eorundem negotiatorum vel extranei pecuniis eorum meruerunt, tenere rum qui censentur vice pignorum tributis obligata sunt. contrahit bona veluti pignoris titulo obligari, quamvis specialiter id non exprimiturPars ex rescripto Imp. Alexander A. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ S eruo qui fuerat pignoiͣ ob¬
ligatus defuncto. debiti ꝑmanet
tulo debitor tuus obligauit eum
a quo mancipium ab reptum ꝓ¬
ponis aꝓd̾ rectorem ꝓuincie ꝯueĩ.¬
Mp̃ Suꝑ ypotbetis quas argen¬
ti distractores. uł metexaru uł alii
quaꝵcumq spẽꝵ. negoniatores peta¬
cunias sibi creclentib dare solet 
hoc spetiałr suꝑ amputanda onĩ
machinatioẽ sancsimꝰ. ut si post
huĩ moĩ ꝯtractũ liberis suis. uł
alio mͦ cognatis quãcũq militiam idẽ
negotiatores acquisierint. ea tam̃ q̃
uendi uł ad herecdes sub certa diffin¬
itiõe trãsmitti põt. liceat creclitori¬
b eoꝵ etiam nõ ꝓbantib expecuniis
eoꝵdem negotiatoꝵ liberoꝵ eoꝵ ũ
cognatos militasse dum tam̃ ꝯtra¬
rium nõ ꝓbetur alias ex suo patri¬
monio decłisse pecunias treclitũ ab
bis qui militant exigere. uł tm̃ eos
efflagitare quanti uendi eadẽ mil¬
itia possit. ꝙ ita obtinere sancsimꝰ
⁊ si extraneis quib dã idẽ negotiato¬

Expanded text:
 Servo, qui fuerat pignori obligatus, defuncto debiti permanet tulo debitor tuus obligavit, eum, a quo mancipium abreptum proponis, apud rectorem provinciaep. Super hypothecis, quas argenti distractores vel metaxarii vel alii quarumcumque specierum negotiatores pecunias sibi credentibus dare solent, hoc specialiter super amputanda omni machinatione sancimus, ut, si post huiusmodi contractum liberis suis vel alio modo cognatis quamcumque militiam idem negotiatores adquisierint, ea tamen vendi vel ad heredes sub certa definitione transmitti potest, liceat creditoribus eorum, etiam non probantibus ex pecuniis eorundem negotiatorum liberos eorum vel cognatos militasse dum tamen contrarium non probetur alios e suo patrimonio dedisse pecunias, creditum ab his qui militarunt exigere vel tantum eos efflagitare, quanti vendi eadem militia possit. Quod ita obtinere sancimus, et si extraneis quibusdam idem negotiato
Abbreviated transcription (Latin):
subeunt. ob noxia necessitati ei ten¬
eti. ueru certo ordine. ut scilic
tũc demũ ad hoc mulieris patrim¬
onium ꝑidm respiciat. ĩ iuniu̾sis
niri ac nominatoꝵ facultatib ex¬
austis. ꝑicħ residuum inueniatur.
acuit mancipia fuissent. nec hec
spãłr obligata monstrentur. rect¬
or ꝓuincie ea restitui iubebit nͤ
enĩ p̃textu debiti pensionũ restit¬
utio hoꝵ morari põt. cũ siꝗd
sibi deberidnã fundi ex pensioĩ¬
bus uł quacũq ratioẽ ꝓdie possithꝰ
Mp̃. Si mater legitima liberoꝵ
tutela suscepta. ad sccłas ꝯnra sacra¬
m̃tum p̃stitim aspirauit ⁊ nup¬
tias. ante quam eis tutore aliu
fecerit ordinati. eiq ꝙ debetur
ex ratiõe tutele geste ꝑ soluit.¬

Expanded text:
subeunt, obnoxia necessitati ei teneri: verum certo ordine, ut scilicet tunc demum ad hoc mulieris patrimonium periculum respiciat, si universis viri ac nominatorum facultatibus exhaustis nihil residuum inveniatur.acuerat, mancipia fuissent nec haec specialiter obligata monstrentur, rector provinciae ea restitui iubebit. nec enim praetextu debiti pensionum restitutionem horum morari potest, cum, si quid sibi deberi domina fundi ex pensionibus vel quacumque ratione probare possit,  si mater legitima liberorum tutela suscepta ad secundas contra sacramentum praestitum adspiraverit nuptias, antequam ei tutorem alium fecerit ordinari eique quod debetur ex ratione tutelae gestae persol
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Sancsimꝰ de in uentis aꝯ
ductore reb ⁊ illatis que dño pro
pensionib tacite obligantur. non
solum in utraꝙ roma. ⁊ territo¬
rio eoꝵ hoc nis locum habere s ẽ

Expanded text:
p. Sancimus de invectis a conductore rebus et illatis, quae domino pro pensionibus tacite obligantur, non solum in utraque Roma et territorio earum hoc ius locum habere, se
Abbreviated transcription (Latin):
antiquato diui adriani. edicto p̃¬
ses ꝓuincie memor iuris publiti
indirim̃da disceptatioe. legñ pli¬
cͥita custodiet᷑

Expanded text:
antiquato divi Hadriani edicto praeses provinciae memor iuris publici in dirimenda disceptatione legum placita custodiet
Abbreviated transcription (Latin):
or̃p. A egis uilie de bonis ceclẽtus
beneñciu ꝯstitutionib diuoꝵ nrõꝵ
parentum ad ꝓuinͣcias porr ectu ẽẽ
ut cessio bonoꝵ at mittatur notu
est. ħon tm̃ creclitorib sua aucto¬
ritate diuitere hec bona. ⁊ iure do¬
minii retiuere. s uenroitioĩs reme¬
dio quatenus substantia panit̾ ĩtẽp¬
nitats sue ꝯsulere ꝑ missum est. cus
itaq ꝯ tra iuris ratiõem res iure do¬
minii tenetis eĩ qui bonis cessit te¬
creclitorem dicens. longi tp̃is p̃scͥpo¬
tiõe petitorem summnoueri nõ posse
maĩfest̾ ẽ q̾si ñ bonĩ eũcesse s res su¬
as insolut᷑u tibi dedisse monstret᷑
accõmodare notionẽ¬
mp̃ Si pater tuus bonis cessit ꝓ¬
pter honera cuulia ip̃i facultates
oportet inquiri. nõ patrimonium
ꝙ tibi emancipate q̃situ dicis ĩ ꝗe¬
tars. ꝙ ut fiat ĩ plorare equitate
p̃sidis debes.
ropt̃ honorẽ murucipalem
łminꝰ. bõnis ceclenͣtui. inuidiosam
ad mitti cessiõem minime ꝯuenit.

Expanded text:
oni. Legis Iuliae de bonis cedendis beneficium constitutionibus divorum nostrorum parentium ad provincias porrectum esse, ut cessio bonorum admittatur, notum est: non tamen creditoribus sua auctoritate dividere haec bona et iure dominii tenere, sed venditionis remedio, quatenus substantia patitur, indemnitati suae consulere permissum est. Cum itaque contra iuris rationem res iure dominii teneas eius qui bonis cessit creditorem te dicens, longi temporis praescriptione petitorem submoveri non posse manifestum est. quod si non bonis eum cessisse, sed res suas in solutum tibi dedisse monstretur, accommodare notione Si pater tuus bonis cessit propter onera civilia, ipsius facultates oportet inquiri, non patrimonium, quod tibi emancipatae quaesitum dicis, inquietari. quod ut fiat, implorare aequitatem praesidis debes.Propter honorem municipalem vel munus bonis cedentium invidiosam admitti cessionem minime convenit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙp̃ Si pat̾ tuus addecorionatũ de¬
uocatus applłatiot̾m in t̾posuit. eaꝙ pẽ¬
dente ꝯ cessit infacum. honoris eiꝰ que
disceptabatur. aͣ rectore ꝓuincie con¬
tra te uii ͣictatũ fuerat. infatũ ꝯces¬
serat. tñ cum applłatioẽ st̃ eã int̾posi¬
tam fuisse. ⁊ ĩ numero cognitionum
pendere ꝓponas. ea ꝓ uocatio suo ordĩe
ꝑꝑpecłiu ancille audiri debet.
tur. post elapsum eiꝰdẽ tp̃is. tp̃c quatuo
m̃suĩnumͣabr̃. ne ignorantes negotru¬

Expanded text:
 Si pater tuus ad decurionatum devocatus appellationem interposuit eaque pendente concessit in fatum, honoris eius quaesdisceptabatur et a rectore provinciae contra te iudicatum fuerat, in fatum concesserit, tamen cum appellationem super ea interpositam fuisse et in numero cognitionum pendere proponas, ea provocatio suo ordine propter peculium ancillae audiri debet. tur, post elapsum eius idem tempus quattuor mensum numerabitur, ne ignorantes negotiu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi solidum crelitor receꝑit. nõ sũt
liberati. in eo enĩ tmͣ hoc bñficium
eis ꝓdest. ne iuidicati de trudantut
incarcere̾m.
P. ꝯtẽpnatus debeas. in ferre para¬
tus es. frustra uereris. ne u̾bum bo¬
noꝵ cessioĩs teme̾re ate ꝓl atu pͥna¬
re te. nec dum distrat᷑tis facultatib
iuris ratioĩb possit.

Expanded text:
nisi solidum creditor receperit, non sint liberati. in eo enim tantum hoc beneficium eis prodest, ne iudicati detrahantur in carcerem.condemnatus debebas, inferre paratus es, frustra vereris, ne verbum bonorum cessionis temere a te prolatum privare te necdum distractis facultatibus iuris rationibus possit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de sepationib tonoꝵ.¬
mortui potioem ẽẽ cãm legatario¬
rum qui eum ut pote hrecle ꝯuẽ¬
re pͣotuerũt. quã eoꝵ quib ip̃e legͣ¬
auit. manifestum est. cum priꝰ leͥ¬
ssimꝰis indẽpnitatis q remeclium e¬
eclicto p̾toris creclitorib hereclitar¬
iis demõstratu ut qͦtiẽs seꝑatiõem
bonoꝵ postulant. cã cognita ĩpettẽt
p̃ obtabis igitur ꝯuenientẽ desiderii
tui fructum. site nõ hereclum fidem
tetessit. debitorẽ ꝯtra iuris ratioẽ cõ¬
ueniens. cum eum equitas auxilio
exceptioĩs muniatur. ac tud demu
iteratã possis desiderare ꝯuentioẽm.
s P notebito creditores adicis suta
debitoris. nõ uire postułant unde siꝗtẽ
debitoris tui ceteri creclitores pignori
res acceꝑunt. potiores eos quãte cyro¬
gratarium creclitorẽ haberi nõ ambigͥ.¬

Expanded text:
ET DE SEPARATIONIBVS.ET DE SEPARATIONIBVS.mortui potiorem esse causam legatariorum, qui eum utpote heredem convenire potuerunt, quam eorum, quibus ipse legavit, manifestum est, cum prius lessimus indemnitatisque remedium edicto praetoris creditoribus hereditariis demonstratum, ut, quotiens separationem bonorum postulant, causa cognita impetrent. praeoptabis igitur convenientem desiderii tui fructum, si te non heredum fidem tecessit, debitorem contra iuris rationem conveniens, cum eum aequitas auxilio exceptionis muniat ac tunc demum iteratam possis desiderare conventionem,  Pro debito creditores addici sibi bona debitoris non iure postulant. unde si quidem debitoris tui ceteri creditores pignori res acceperunt, potiores eos quam te chirographarium creditorem haberi non ambig
Abbreviated transcription (Latin):
re tp̃c. siue cessioẽm acciꝑe desiterat.
Si uero pluresquidẽ creclitores sint. ex
diu̾sis aũt quãtitatib. ⁊ nc̃ amplior de¬
biti cumulus minori summe p̃ferat᷑
siue par siue discrepãs est nuͣs crecli
mo ordine feneratoꝵ. s ex quantita¬
tate debiti in uenta dispari uõ creᷤ¬
ditoꝵ nuo. tẽ amplior pars creli¬
toꝵ obtineat. ut ꝙ plurib placeat.
hoc statuetur. Si uero uridiq equa
litas emergat. tam debiti quã nuiͣ
creclitoꝵ tẽ eos ant pom qui adhu¬
maniorem declinant snĩam nõ cessi¬
onẽ exigentes. s in dutias. nulla ꝗdẽ
differentia int̾ hypothecarios ⁊ alios
creclitores. quãtum tohãt electioe
obseruanta. Un reb aũt officio iud¬
icis parcendis. sua uĩ singłis crecli¬
torib habentib quã eis legum p̃sta¬
bit regula. nullo pre uidicio crecli¬
toꝵ cuidam exquinquennu dilas¬
tiõe cirta tp̃alem p̃scriptionẽ gen¬
ꝯp ¶r si dd̃nũ possitẽcsis seu uenũdãdis

Expanded text:
cessionem accipere desiderat. Si vero plures quidem sint creditores, ex diversis autem quantitatibus, et nunc amplior debiti cumulus minori summae praeferantur, sive par sive discrepans numerus est mo ordine feneratorum, sed ex quantitatitate debiti invenienda, dispari vero creditorum numero, tunc amplior pars creditorum obtineat, ut, quod pluribus placeat, hoc statueretur. Sin vero undiquelitas emergat tam debiti quam numeri creditorum, tunc eos anteponi, qui ad humaniorem declinant sententiam non cessionem exigentes, sed indutias. Nulla quidem differentia inter hypothecarios et alios creditores quantum ad hanc electionem observanda: in rebus autem officio iudicis partiendis suam vim singulis creditoribus habentibus, quam eis legum praestabit regula. Nullo praeiudicio creditorum cuidam ex quinquennii dilatione circa temporalem praescriptionem genENDIS SEV VENVMDANDIS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ testat᷑ioe publice ꝓposita intra diẽ
uidelicet legitimos quib applłare li¬
cet causas applłãtioĩs euidenti affirm¬
atioẽ destingnat. ut hoc fcõ. tamquã
in t̃posita applłatiõe. histẽ equitatis¬

Expanded text:
contestatione publice proposita intra dies videlicet legitimos, quibus appellare licet, causas appellationis evidenti adfirmatione distinguant, ut hoc facto tamquam interposita appellatione isde
Abbreviated transcription (Latin):
a nr̃a maieitate petitur. ut ad misera¬
bilis cessioĩs bõꝵ hoĩes ueniãt auxili¬
um ⁊ electio detur creclitorib. uł ꝗ¬
nquenale spatiu eñ indulgere ł bon¬
exstimatioͣe. ⁊ oĩ corporali cruciatu se
moto cotidie dubitabatur si quidã ex
creclitorib nolu̾int quĩquenalis dare ĩ¬
cumulo debiti uł ex nuo creclitoꝵ cã in¬
dicetur.⁊ siquidẽ uñ creclitor aliis oĩb
gcauor ĩ summa debiti inueniatur.
ut om̃ib munu co aduatus.. debi¬
tis eoꝵ ꝯputatis. ip̃e alios ant cellat.

Expanded text:
ostra maiestate petitur, ut ad miserabilis cessionis bonorum homines veniant auxilium et electio detur creditoribus vel quinquennale spatium eis indulgere vel bonexistmoto: quotidie dubitabatur, si quidam ex creditoribus voluerint quinquennales dare incumulo debiti vel ex numero creditorum causa iudicetur. Et si quidem unus creditor aliis omnibus gravior in summa debiti inveniatur, ut omnibus in unum coadunatis eomputatis ipse alios antece
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Cum rationib nris ꝯ gruit desite¬
rium tuil posfũlantis. accusatõe m ttiã
ei qui duos reoe de atos ħt̃. nõ ꝑmitti
ꝯtra legis p̃scripta nisi suam suoꝵq
titudine scłi nr̃i eẽ creditimꝰ. ut tham¬
masius accusardi eiꝰ ht̃ facultatẽ ĩ ciuiꝰ
domo eum licet in genuum apͥma
tũ etate. fuisse ꝯstabit. Qr̃ ex noĩe
theumasii mentio suꝑ ꝯflictu criminis.
petitiõem idem thantnastius sibi ꝯpetẽ
sorãꝵ. ream facis. accusatioem ñ ꝓbi¬

Expanded text:
 Cum rationibus iuris congruit desiderium tuum postulantis accusationem tertiam ei qui duos reos delatos habet non permitti contra legis praescripta, nisi suas suorumque titudine saeculi nostri esse credidimus, ut thaumastus accusandi eius haberet facultatem, in cuius domo eum, licet ingenuum, a prima tamen aetate fuisse constabit. Quare ex nomine thaumasti mentio super conflictu criminali petitionem idem thaumastus sibi competere sorum ream facis, accusationem n
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriam ꝑ sequetur. Secuntu antiꝗͣ¬
niris statuta tm̃ de quib spad̾r eis ꝯcessũ
est. nõ exacta sub scriptoẽ. un ad ditut
p̃ses ꝓuincie in pͥmis examinabat as
tale sit crim̃. cuĩ accus auoẽm mulier

Expanded text:
iniuriam persequatur, secundum antiquitus statuta tantum de quibus specialiter eis concessum est non exacta subscriptione. Unde aditus praeses provinciae in primis examinabit, an tale sit crimen, cuius accusationem mulier
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ S eãtus ꝯ sulto ꝑmissum non est
mulieri legis cͤamnelie cͥrimine reum
facere. nisi res ad eam ꝑtineat cum igͥ
filig tntores uł curatores hañt ip̃i de¬
liberaredebẽt. an in strum̃ta exꝗb ad¬
uersarium filioꝵ tuoꝵ obtinuisse dicis
falsa ẽẽ accusare debeant.
fessus es repete nõ debes.
d̃ i ea que crim̃ intendit iud¬
icium moratur. certa ꝑferente accu¬
satoĩs tp̃ra uidex ꝯpetens p̃sce̾t. intra
que si agẽre suꝑseclerit. renuntiasse
cauise intelligitur
on ꝓhibẽtur milites actusa¬
tioẽs quẽ iticiĩ publici instar optin¬
eant intente̾ si suas suoꝵ& in iurias
exequantur. Ideoq ꝯsobrini tui necẽ
deteride tibi pͣmittimus.¬

Expanded text:
 Senatus consulto permissum non est mulieri legis Corneliae crimine reum facere, nisi res ad eam pertineat. cum igitur filii tui tutores et curatores habent, ipsi deliberare debent, an instrumenta, ex quibus adversarium filiorum tuorum obtinuisse dicis, falsa esse accusare debeant. fessus es, repetere non debes.i ea quae crimen intendit cognitionem moratur, certa perferendae accusationi tempora iudex competens praestet, intra quae si agere supersederit, renuntiasse causae intellegiturohibentur milites actiones quae iudicii publici instar obtineant intendere , si suas suorumque iniurias exsequantur. Ideoque consobrini tui necem defendere tibi permittimus
Abbreviated transcription (Latin):
õp Si caiitioes quib secutiomꝰ solu¬
tartieu geruoͣ pͥecurati ꝓbare se dic̃.
tutores uł curatores tui snspectas ut
ibere. net enĩ facile tutorss uł curato¬
res qui officio ⁊ peritulo res pupilloꝵ
uł adolescentium ad ministeãt: sen¬
teultã notantur. nusi euidens eoꝵ ca¬
lũpnia uindicarti appaebat. auãt
op̃ Quicrim̃ pͦnblitum initituere
pperant. nõ alit̾ ad hoc ad mittunt᷑
nisi prĩ in scͥptionum pagsna p̃cesse¬
rit. ⁊ fideĩsor de exercenta lite ad hibit̾
fuit. Si uo post satistatiõem p̃sentes nͨ
fuint. eclicto ad monendi sũt. ut uen¬
lãt ad cãm agendari ⁊ si nõ fuint nõ
solum extra ortinem exnmatõe uidicĩ
puruendi sũt. s ⁊̃ sũpt᷑us quos in eã rem
⁊ circa ip̃m iter ad litem uocati fecert̃
ceꝑentere coguritur

Expanded text:
i cautiones, quibus secundinus solutam ingenuo pecuniam probare se dicit, tutores vel curatores tui suspectas ut ibere. Nec enim facile tutores vel curatores, qui officio et periculo suo res pupillorum vel adulescentium administrant, sententia notantur, nisi evidens eorum calumnia iudicanti apparebit. ANT Qui crimen publicum instituere properant, non aliter ad hoc admittantur, nisi prius inscriptionum pagina processerit et fideiussor de exercenda lite adhibitus fuerit. Sin vero post satisdationem praesentes non fuerint, edicto admonendi sunt, ut veniant ad causam agendam, et si non adfuerint, non solum extra ordinem puniendi sunt, sed etiam sumptus, quos in eam rem et circa ipsum iter ad litem vocati fecerunt, dependere cogentur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsłt ec̃. ⁊ ̾ba uoͣ respo̾si hee sũt. filie
mat̃ p̾diu ita legauit. p̃cipito su¬
mito extra partẽ hereclitans. cũ he¬
reclitati matͥs filia renũtiass ni¬
chilomitĩ eã recte legatũ uindica

Expanded text:
sultum. Verba vero responsi haec sunt: filiae mater praedium ita legavit: " praecipito sumito extra partem hereditatis": cum hereditati matris filia renuntiasset, nihilo minus eam recte legatum vindica
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Si uniu̾se facultates qͣs pater
ur̃ reliꝗo debito fiscali. aut pͥuato
assumũtur. nicħ exhis q̃ testam̃to
eiꝰ ascͥpta sũt ualere põt. ꝙ si dedu¬
cto debito ĩ relictis boĩs st̃flũ ẽ
libertates ĩ pediri iuris ratio ñ ꝑmi¬
ttit. q̃m ⁊ cet̾a legata. nec ñfidi cõ¬
missa salua lege falcidia prãnda st̃
quã pignoris noĩe sinceꝑat legata
sibi ꝯtẽdit ⁊ debito ab hẽdib̾erꝰ o̾b¬
lato quommnꝰ restituat defẽcli pot̃.
in genuis placuit.
qui successerũt nõ maridatis direc¬
tas quidẽ actioẽs legataru̾s hre ñ
pot̃. iitilib aut̃ suo noiẽ exꝑiet᷑.¬

Expanded text:
. Si universae facultates, quas pater vester reliquit, debito fiscali aut privato absumuntur, nihil ex his, quae testamento eius adscripta sunt, valere potest. Quod si deducto debito in relictis bonis superfluum est, libertates impediri iuris ratio non permittit, quando etiam legata nec non fideicommissa salva lege falcidia praestanda sunt. quam pignoris nomine susceperat, legatum sibi contendit, etiam debito ab heredibus eius oblato, quominus restituat, defendi potest. ingenuis placuit. qui successerunt non mandatis, directas quidem actiones legatarius habere non potest, utilibus autem suo nomine expe
Abbreviated transcription (Latin):
d Cum antiquitas dubitab¬
at usufructu habitatiõis legato
⁊ primo quidẽ cisimilis ẽ utr¬
um ne usui ł usu fructui an ne
lem naturam sortita ẽ habita¬
tio. Postea auitẽ si possit hiscur
habitatio legata ẽ. eandẽ locare
ł doͣminiu sibi uendicare. Au¬
ctoꝵ uirgium decitentes ꝯ pẽ¬
dioso responso omẽm huiꝰ moĩ
dubitationẽ resecamꝰ. ⁊ siquidẽ
habitatioẽm reliquerit: ad hu¬
maniorẽ declinare sententiã
nobis uisum ẽ. ⁊ dari legatar¬
io etiam locatioĩs licentiã. ꝗd
enĩ distat siue ip̃e legatarius
maneat. siue aluixceda ut mẽ¬
ceclem acͣcipiat.⁊ multomagiꝰ
si habitatioĩs uͥsufructũ reliq̃rit.

Expanded text:
 Cum antiquitas dubitabat usu fructu habitationis legato, et primo quidem cui similis est, utrumne usui vel usui fructui an neu specialem naturam sortita est habitatio, postea autem si possit is cui habitatio legata est eandem locare vel dominium sibi vindicare, auctorum iurgium decidentes compendioso responso omnem huiusmodi dubitationem resecamus. Et si quidem habitationem reliquerit, ad humaniorem declinare sententiam nobis visum est et dare legatario etiam locationis licentiam. Quid enim distat, sive ipse legatarius maneat sive alii cedat, ut mercedem accipiat Et multo magis, si habitationis usum fructum reliquerit,
Abbreviated transcription (Latin):
us fructus dño fui̾t at quisitus.
⁊ exquib dã casib multi enũ re¬
bus incident mortalib pars hu¬
ius moĩ serui in alium ꝑ uenĩt.
utrum om̃is usus fructus qui an¬
tea ꝑ seriũ ad aliquẽ ꝑ uenei̾t apd̃
eun remaneat. an totus tollatur
ł ex parte diminuatur. exparte aũ
apd̾ eum resideat. ⁊ suꝑ huiꝰ moi
dubitatiõe tres sententie uerte¬
bantur. una q̃ dicebat te exꝑticłxi¬
lari alienatioe serui totuz usu
fructũ diminui aliain tm̃usũ
fructus diminui inquantũ ẜ
uus alienatur. t̾tia q̃ diffimeb¬
at partem quidẽ serui posse ali¬
enari. usum fruct᷑u aũt totum
apd̃ eum remanẽ qui antea ser¬
uu insolidum habebat. ⁊ ĩ nou¬
issimã sententiam. ⁊ summu
auctorẽ iuiris scientie saliuũ
iulianũ eẽ inuenimꝰ. nobis aũ

Expanded text:
us fructus domino fuerit adquisitus et ex quibusdam casibus multi enim rebus incidunt mortalibuspars huiusmodi servi in alium pervenerit, utrum omnis usus fructus, qui antea per servum ad aliquem pervenerit, apud eum remaneat an totus tollatur vel ex parte deminuatur, ex parte autem apud eum resideat? Et super huiusmodi dubitatione tres sententiae vertebantur, una, quae dicebat ex particulari alienatione servi totum usum fructum deminui, alia in tantum usum fructum deminui, in quantum et servus alienatur, tertia, quae definiebat partem quidem servi posse alienari, usum fructum autem totum apud eum remanere, qui ante servum in solidum habebat. et in novissimam sententiam et summum auctorem iuris scientiae Salvium Iulianum esse invenimus. No
Abbreviated transcription (Latin):
extingui. alii ant̾e huiꝰ moĩ le¬
gatum nõ ẽẽ respuendũ exuili¬
mauerũt. Tales alt̾catioes deci¬
dentes censemꝰ. ⁊ huiꝰ moĩ lega¬
tum firmũ ẽẽ. ⁊ talem usum fr¬
uctum una cũ herecłe finiri. ⁊
illo moriente uł aliis legitmis.
modis eum amuttente ex spirare.
qr enĩ isce usus fructꝰ sibi tale
uendicat pͥuilegiu ut gnͣali in¬
t̃emptioẽ usus fructus ip̃e solus
excipiatur. ꝙ exnulla ĩclu ci ra¬
tionabili sententia manifestissi¬
mu ẽ. ⁊ ꝓpt̃ hoc ⁊ usum fructũ
finiri ⁊ ad ꝓprietatẽ suam recli¬
re. ⁊ utilem ẽẽ legatũsãtiẽtes.¬

Expanded text:
extingui, alii autem huiusmodi legatum non esse respuendum existimaverunt: tales altercationes decidentes censemus et huiusmodi legatum firmum esse et talem usum fructum una cum herede finiri et illo moriente vel aliis legitimis modis eum amittente expirare. Quare enim iste usus fructus sibi tale vindicat privilegium, ut generali interemptione usus fructus ipse solus excipiatur? quod ex nulla induci rationabili sententia manifestissimum est Et propter hoc et usum fructum finiri et ad proprietatem suam redire et utile
Abbreviated transcription (Latin):
S̾. Antiquitas dubitabat siꝗs
fundum uł aliam rẽ cuitã testa¬
m̃to reliquerit. quatenis usus
fructus apd̾ he redem maneat.
si huũ modi ꝯstat legatum ꝙ
cum quidã inutile legatum eẽ
existimabant. qr usus fructus
numꝗͣ ad suam reclit ꝓprietatẽ
set semꝑ apd̃ hereclem reman¬
et. ⁊ forsitan hoc existimabãt
qr ⁊ sccłs heres ⁊ de ĩceps suctes¬
sores uniꝰ ẽẽ uidentur.⁊ nõ po¬
test huiꝰ moĩ usus fructus sccłm

Expanded text:
Antiquitas dubitabat, si quis fundum vel aliam rem cuidam testamento reliquerit, quatenus usus fructus apud heredem maneat, si huiusmodi constat legatum. Et cum quidam inutile legatum esse existimabant, quia usus fructus numquam ad suam redit proprietatem, sed semper apud heredem remanet, et forsitan hoc existimabant, quia et secundus heres et deinceps successores unus esse videntur et non potest huiusmodi usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
õp̃ S iquis pͥoris matͥmonii filioꝵ ãn
sccłas nuptias patͥs ł matͥs mortuus fuit.
filiis a se ł nepotib ł ꝓnepotib relictis. pã¬
tem eiꝰ nõ at fr̃s eĩ e si nullas aliꝰ fr̃ ł sorõ
sit ad patrẽ ł matrẽ eius ꝑuenire. s at
filios ł nepotes ł. ꝓnepotes eĩdẽ mortue
ꝑsõe sanesimꝰ. ut siue unus suie plures
sint. eam tm̃ moto partẽ uir̃oitare pos¬
fint q̃ mortuo ꝯpẽtit᷑. ¶ Ilus᷑ ÷ certa sa¬
nctiõe diffiniri censemꝰ. ut siꝗs ł siqua
exaliquo matrimonio filiis ꝓcreatis mi¬
liceat quidẽ genitori res expͥore ꝯiugib̃
sibi ad quisitas. quomtͦi uoluĩt abienare
ł amministrare sique uoͣ eaꝵ mimime
sũt alienate: possint liberi ⁊ nõ ad eun¬
tes pat̾n̾a uł mat̾nã hereclitatẽ eas ũndi

Expanded text:
pp. Si quis prioris matrimonii filiorum ante secundas nuptias patris vel matris mortuus fuerit filiis a se vel nepotibus vel pronepotibus relictis, partem eius non ad fratres vel, si nullus alius frater vel soror sit, afilios vel nepotes vel pronepotes eiusdem mortuae personae sancimus, ut, sive unus sive plures sint, eam tantummodo partem vindicare possint, quae mortuo competit. Illud etiam certa sanctione definire censemus, ut, si quis vel si qua ex aliquo matrimonio filiis procreatis miliceat quidem genitori res ex priore coniugio sibi adquisitas quo modo voluerit alienare vel administrare, si quae vero earum minime sint alienatae, possint liberi etiam non adeuntes paternam vel maternam hereditatem eas
Abbreviated transcription (Latin):
nullo mͦ eis ꝯcelimꝰ sipat̾nam uł mat̾¬
nam herelitatẽ ab intestato exꝑte si foͦ¬
te alii ⁊ ex anteriore matrimonio mo¬
rienti parentis filii sũt. sibi ad quisie¬
rint᷑: ¶ In illo ⁊̃ uẽte᷑rẽ sanctioẽmi
ad implẽtes p̃cipimꝰ exemplo matris
cuiꝰ res post sccłas nptias filũs expͥore
matrimotus natis suponte sũt. ad cõ¬
seruarida eis lucra que expͥore marito
at oaͣ ꝑuenerũt. patͥs quoq bona que
ht̃ habiturus que est filiis expriere ma¬
trimonio natis post sccłas iniptias eius
ad ea ꝯseruanida que ex eoꝵ matre lu¬
cratus est supponita ẽẽ. ¶ Iuiꝰ ⁊̃ patris
qui insua potestate lib̃m ł liberos ht̃¬

Expanded text:
eis concedimus, si paternam vel maternam hereditatem ab intestato ex parte  si forte alii etiam ex anteriore matrimonio morienti parenti filii sint sibi adquisierint. In illo etiam veterem sanctionem adimplentes praecipimus exemplo matris, cuius res post secundas nuptias filiis ex priore matrimonio natis suppositae sunt ad conservanda eis lucra, quae ex priore marito ad eam pervenerunt, patris quoque bona, quae habet habiturusque est, filiis ex priore matrimonio natis post secundas eius nuptias ad ea conservanda, quae ex eorum matre lucratus est, supposita esse. Illius etiam patris, qui in sua potestate talem liberum
Abbreviated transcription (Latin):
eas ũntere aut quocũq nire ł moto eaᷤ
alienare. ł pignoris nire siue ypothece
ꝓhibebuntũr. extantes aũt p̃tictas res
si nõ fuiͣt alienate siue ꝯsũpte: uł sup¬
posite. licebit liberis ũndicare. ⁊̃ nõ ad¬
euntib hereclitatẽ parentum.
mp. In quib casib pat̾ dotẽ. mat̃ ue
an nuptias donatõẽm. ł alias res ad se
ex altera ꝑte te uolutas. filiis utriusq
sexus prãre seruare p̾cepti sũt: si que
ex filiis ł filiab ante patris ł matris o¬
bitum mori ꝯ tingerit: siue ãn nupti¬
as sccfas. siue postea filio ł filia. ł nepte
aut nepote ł plurib. ł patre suo ad huc
iiuo ł matre suꝑstite delictis portiõẽm
que defuncto filio ł filie ꝯpetebat. uł¬

Expanded text:
eas vendere aut quocumque iure vel modo eas eas vendere aut quocumque iure vel modo eas alienare vel pignoris iure sive hypothecae rum, prohibebuntur. Extantes autem praedictas res, si non fuerint alienatae sive consumptae vel suppositae, licebit liberis vindicare etiam non adeuntibus hereditatem parentum.. In quibus casibus pater dotem, mater ante nuptias donationem vel alias res ad se ex altera parte devolutas filiis utriusque sexus servare praecepti sunt, si quem ex filiis vel filiabus ante patris vel matris obitum mori contigerit sive ante secundas nuptias sive postea, filio vel filia vel nepte aut nepote vel pluribus patre suo adhuc vivo vel matre superstite derelictis, portionem, quae defuncto filio vel filiae debebatu
Abbreviated transcription (Latin):
incursioẽ latronũ tͦutele causa in
p̃diu trãs lata sũt. legato nõ cecłeͣ
iuris auctorib placuit. uinũ uoͣ
ꝙ ĩ apothecis fuit s idõ illic habuit.
ut cũ in p̾diu uenisset pat̾ srani¬
lias eo uterrtur. legato cecłe igno¬
rare nõ debes.

Expanded text:
tutelae causa in praedium translata sunt, legato non cedere iuris auctoribus placuit. Vinum vero, quod in apothecis fuit, si ideo illic habuit, ut, cum in praedium venisset mater familias, eo uteretur, legato cedere ignorare non debes.
Abbreviated transcription (Latin):
um q̃stio tał d̾sigͥficatione
ũboꝵ aĩos ueteꝵ mouit. Siquis
cuidã agrũ puta cornelianũ. uł
aliu quenda ĩ solidũ legamͣt.
d̾ inde alii partẽ eiꝰ dimidiã q̃rit᷑
quã tã portioẽ primꝰ. quartã sccłs
legatariꝰ ꝯ sequitur. simili dubita¬
tioẽ ĩ hereclitate ⁊ ĩ fidĩ ꝯmissis ha¬
bita. ¶Cũq ꝯputatioẽs multe ĩ tro¬
ducebat᷑. ⁊ multis rĩcinis dignesnoᷤ
ꝯ trariai uolũtates testatoꝵ om̃s ẽẽ
sopiẽclas censemꝰ. cũ enĩ manifesfu
ẽ enz qui ab initio duodecĩ uncias
rei cuitã reliꝗd. alii aũt postea sex.
recessisse quidẽ apͥori uoluntate.⁊
uoluisse aũt minui eã sex uncuis.
cũ aliis eã obtulit ⁊ p̃sens casus exͣ¬
itũ aꝑtissimũ inueniet siꝗs ita

Expanded text:
um quaestio talis de significatione verborum animos veterum movit, si quis cuidam agrum puta cornelianum vel alium quendam in solidum legaverit, deinde alii partem eius dimidiam, quantam portionem primus, quantam secundus legatarius consequitur  simili dubitatione et in hereditate et in fideicommissis habita, cumque computationes multae introducebantur et multis ratiocinatoribus dignae: nos contrarias voluntati testatorum omnes esse sopiendas censemus. Cum enim manifestissimum est eum, qui ab initio duodecim uncias rei cuidam reliquit, alii autem postea sex, recessisse quidem a priore voluntate, voluisse autem minui eam sex unciis, cum alii eas obtulit, et praesens casus exitum apertissimum inveniet. 1a
Abbreviated transcription (Latin):
llus ꝙ de legatis ł fidĩ ꝯmissis
tp̃alib ui pote irritis alegũ ꝯditorib.
diffinitu est. em̃itate ꝓspeximꝰ san¬
cientes. ⁊ talẽ legat oꝵ ł froĩ ꝯmisso¬
rum spẽm ualere : firmitatẽ hre.
Cum enĩ iã ꝯstitutũ ẽ fiei̾ posse te¬
porales dõnatioes ⁊ ꝯtractꝰ: ꝯ seq̃ns
est etia legata uł frdĩ ꝯmissa queqꝙ
ad tẽpꝰ relictas̾ad eandẽ similitudiẽ
ꝯ firmari post ꝯpletu uidłc. tp̃s ad
heredẽ isdẽ legatis ł fidĩ ꝯmissis re¬
meantib necessitatẽ habẽte legata¬
rio uł frdĩ ꝯmissario: cautioe ĩ ꝑsoã
heredis exponere ut post trãs actu
tp̃s res: ĩ culpa eĩ deterior facta re¬

Expanded text:
quod de legatis vel fideicommissis temporalibus utpote irritis a legum conditoribus definitum est, emendare prospeximus sancientes et talem legatorum vel fideicommissorum speciem valere et firmitatem habere. Cum enim iam constitutum est fieri posse temporales donationes et contractus, consequens est etiam legata vel fideicommissa, quae ad tempus relicta sunt, ad eandem similitudinem confirmari: post completum videlicet tempus ad heredem isdem legatis vel fideicommissis remeantibus, necessitatem habente legatario vel fideicommissario cautionem in personam heredis exponere, ut post transactum tempus res non culpa eius deterior facta re
Abbreviated transcription (Latin):
ris sit. si ꝯiunctĩ aut seꝑatĩ eis
relinquatur. siue ĩ legato ħ ꝯsista
siue ĩ herelitatẽ huiꝰ moĩ igit̃ de¬
cidentes antiquã ꝯ trou̾sia. san¬
cimꝰ cuicũq fuerit ł hereditas uł
ager ĩ memoratis casib siue ꝯũc¬
tim. ł soli ĩiue sepiꝰ eidẽ relictꝰ eqͣ

Expanded text:
iunctim an separatim eis relinquatur, sive in legato hoc consistat sive in hereditate 2a . Huiusmodi igitur decidentes antiquam controversiam sancimus, cuicumque fuerit vel hereditas vel ager in memoratis casibus sive coniunctim sive soli sive saepius eidem relictus, aequa
Abbreviated transcription (Latin):
s Cum quitã silium familias im¬
pude̾m exheredatu fecit. aliis here¬
dib scͥptis. eidẽ aũt pupillo alium
substitutu reliꝗd. maximã sciłt
ostentẽs ad filiu suu affectionẽ. cui
nicħ quidẽ emolum̃ti roliquit set
pest exhereclarioĩs in iuria. etia
substitutioẽ ei ad didit. ⁊ a substi¬
tuto legatu reliꝗp. q̃rebatur. si hꝰ¬
lere. s ⁊ si legatu eidẽ exherelato
filio pat̾ reliq̃rit. ⁊ substituerit
eidẽ exhereclato aliquẽ extraneũ.
iteꝵ certaba tur si saltẽ ꝑeuntẽ
modicũ fidĩ ꝯmissu pot̃ derelin¬
q̃re. cu igͥ antiquitas qd hec diu̾¬
se tractare maluit. nob̾ aũt huiꝰ¬
moĩ iurgia sr̃ uacua ẽẽ urdentur.
sancimꝰ nullo legato nullo fidĩ cõ¬
misso huiꝰ oͦ substitutu ꝯexhrdao

Expanded text:
 Cum quidam suum filium familias impuberem exheredatum fecit aliis heredibus scriptis, eidem autem pupillo alium substitutum reliquit, maximam scilicet ostendens ad filium suum adfectionem, cui nihil quidem emolumenti relipost exheredationis iniuriam etiam substitutionem ei addidit et a substituto legatum reliquit, quaerebatur, si hulere. Sed et si legatum eidem exheredato filio pater reliquerit et substituerit ei exheredato facto aliquem extraneum, iterum certabatur, si saltem per eundem modum fideicommissum potest relinquere. Cum igitur antiquitas quidem haec diverse tractare maluit, nobis autem huiusmodi iurgia supervacua esse videntur, sancimus nullo legato nullo fideicommisso huiusmodi substitutum qui exheredato
Abbreviated transcription (Latin):
firmatioe. uł si bona fide possesse fuisset
statut tp̃is excursu id ꝙ ꝑpetũm est actũ
fuerat stabilitum. p̃ses ꝓuinicie possessioe

Expanded text:
firmatione vel, si bona fide possessor fuisset, statuti temporis excursu id, quod perperam est actum, fuerat stabilitum, praeses provinciae possessio
Abbreviated transcription (Latin):
conparauit. n statim ꝑ tratlitionem
possessiõĩs dñs effectus eitͣ. s tarium¬
modo adu̾sus te statuti tpͣis cum te le¬
gitime etatis ẽẽ nõ diffitearis. pot̃ uti
cretum possessioes tu̾e distracte surt.
cõ ueni eaꝵ possessoremi. ut si ita ꝑ¬
baueris gesturri ⁊ possessio retrabat᷑
⁊ fructus unu̾isi reuotentur. si non
bona fioe emptorẽ fuisse qui eirit

Expanded text:
comparavit, neque statim per traditionem possessionis dominus effectus est, sed tantummodo adversus te statuti temporis, cum te legitimae aetatis esse non diffitearis, potest utcretum possessiones tuae distractae sunt, conveni earum possessorem, ut, si ita probaveris gestum, et possessio retrahatur et fructus universi revocentur, si non bona fide emptorem fuisse qui emit
Abbreviated transcription (Latin):
ticipatus ẽ. ħã superioritẽ ꝓcla¬
quidẽ nõ denegatur liber mare¬
tatis defensio. Posteriori aũ ã ꝓbi
si ciuis romamus sit.⁊ parti dẽ¬
cipatus ẽ p̃tia. libertas de negat᷑
¶Eanͣtẽ in eo distĩctioẽ ad ibentã
cui frd̃i ꝯmissaria libertas debe¬
tur meritissimi uiris auctoros
respõderũt.
ꝯp̃ De latronũ familiis d̾scen¬
dentib ex largitiõe pͥncipali uł
auctoritate fiscali seruis fact᷑is.
retro pͥncipes libertatẽ denega
qui se dñm dicit ꝓfitebit᷑ qm̃ d̾
eo nõ dubitatur. rectli ac referi.
iudex ꝓtimis ꝓnuntiabit. ꝙ uo
petitur si fuiͣt negatioe dn̾biũ.
ꝑ cautioe ꝯ sernabit᷑. ꝯpetitio
differetur. ut si fuiͣt approbata
serũt meclendu ẽ gestaꝵ rez¬

Expanded text:
ticipatus est. Nam superiori quidem non denegatur libertatis defensio, posteriori autem, et si civis romanus sit et participatus est pretia, libertas denegatur Eandemque et in eo distinctionem adhibendam, cui fideicommissaria libertas debetur, meritissimo iuris auctores responderunt. De latronum familia descendentibus ex largitione principali vel auctoritate fiscali servis factis retro principes libertatem denegarqui se dominum dicit profitebitur, quoniam de eo non dubitatur, reddi ac referri iudex protinus pronuntiabit. Quod vero petitur, si fuerit negatione dubium, per cautionem conservabitur ac petitio differetur, ut, si fuerit approbata serunt, medendum est gestar
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃ Cum ⁊ ipẽ ꝯ fessus es status
te ꝯtrou̾siã pati. qua iatioẽ postu¬
las pͥ quã de ꝯditioe ꝯstaret tua
accusandi tͥ tribui potestatẽ ꝯtra
igitur sic̃ allegas statũ tui gniͣs
fretus es. iusta iis ordimariu p̃si¬
dẽ repete. qui cognta prĩ libãli
causa ex euentu iuͦdicii ꝗd d̾cri¬
mine statuere debeat. nõ dubita
libertatis debet. S si dehereclita¬
te agetur. erdinanta quitẽ ẽ cã
liberratis. S sufficit ei qui lib̾tate
utitur. ad ictoriã d̾ herelitate
d̾Sicrim̃ aliꝙ ĩ serat᷑ ai quã ĩ¬
genuã ẽẽ dicis. añ lib̾alis cã suo
ordine agi d̾bet cognitionẽ suam
p̾site p̃bente. qm̃ necesse ẽ añ sci¬
ri si delictu ꝓbatu fui̾t utrũut
lam ꝯ stitiu oportet.¬

Expanded text:
 Cum et ipse confessus es status controversiam pati, qua ratione postulas, priusquam de condicione constaret tua, accusandi tibi tribui potestatem contra igitur, sicut adlegas, statu generis fretus es , iuxta ius ordinarium praesidem pete, qui cognita prius liberali causa ex eventu iudicii, quid de crimine statuere debeat, non dubitalibertatis debet. Sed si de hereditate agetur, ordinanda quidem est causa libertatis, sed sufficit ei, qui libertate utitur, ad victoriam de hereditateSi crimen aliquod inferatur ei, qui ingenuus esse dicitur, ante liberalis causa suo ordine agi debet, cognitionem suam praeside praebente, quoniam necesse est ante sciri, si delictum probatum fuerit, utrum ut vum constitui oporte
Abbreviated transcription (Latin):
lite pꝰ terminata libali si ꝓte fue¬
rit ꝓnuntiatũ agere etiã adu̾s
eu qui se onm tuũ eẽ ꝯtendit. ñ
ꝓhiberis. ꝙ si idõ te ab accusatioe
elidet qĩ seruu nõ ꝓͥum s alie¬
nũi. liberale quidẽ iudiciũ cessat.¬

Expanded text:
i pro te fuerit pronuntiatum, agere etiam adversus eum, qui se dominum tuum esse contendit, non prohiberis. Quod si ideo te ab accusatione elidet, quasi servum non proprium sed alienum, liberale quidem iudicium cessat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ plere ut emptor si uictus erat
⁊ ꝓ libertate fuerat ꝓniuntiatu
Iabeat regressu ad u̾sus uenditorẽ.
ut ei qĩ libere ꝑsone uenditor re¬
ddat id ꝙ emptionali ĩ strum̃to
ꝯ tinebatur. ł natura ꝯtractus
exigebat ¶Inp̃senti aũt̃ qr asser¬
toꝵ uana nomina reiecta sũt. si
ꝑ soã ꝓcuiꝰ ꝯditioẽ lis agit᷑ mo̾tua
fuit quẽ ad modũi urdiciu pot
ad ĩpleri. una tm̃ mͦ ꝑsona ĩ iu¬
diciu ueniente. Sancsimꝰ itaq
ĩ p̃senti casu licentiã ẽẽ emptori
ad u̾sus siũ auctorẽ uen᷑ire. Qa¬
tenꝰ ł ostendat uenditor seruum
se uendidisse.ł si nõ potuiͣt qua¬
si libera ꝑ soã uentita euictioĩs
ꝑicłm ad eu reu̾tatur.R ꝗbus

Expanded text:
implere, ut emptor, si victus erat et pro libertate fuerat pronuntiatum, habeat regressum adversus venditorem, ut ei quasi liberae personae venditor reddat id, quod emptionali instrumento continebatur vel natura contractus exigebat. In praesenti autem, quia adsertorum vana nomina reiecta sunt, siione lis agitur, mortua fuerit, quemadmodum iudicium potest adimpleri una tantummodo persona in iudicium veniente? Sancimus itaque in praesenti casu licentiam esse emptori adversus suum auctorem venire, quatenus vel ostendat venditor servum se vendidisse vel, si non potuerit , quasi libera persona vendita evictionis periculum ad eum revertatur. IUS
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ quiescẽtib. Cñ sit iustũ pͥmã di¬
ffinitioẽ ĩ suis manere uiribus.
cu ꝓuocatõ milla oblata fuerit.
Qua porrecta ad similitudinẽ ali¬
oꝵ negotioꝵ uidex ad quẽ res ex ꝓ¬
uocatioẽ ducit᷑. eam examinabit.
cuiꝰ ⁊ ip̃iꝰ iudiciu ad sccła exquisiti¬
õẽm minime decducit᷑. occasiõẽm
legñ q̃ sr̃ assertoriis litibꝰ exposite
sũt. ¶ Suꝑ peculio etiã eoꝵ uł
aliis reb aut causis ueteres ẽ defẽ¬
sioĩs obseruatiõem tollimꝰ. p̃cipi¬
entes illoꝵ tm̃ mͦ peculia qui ex
possessioẽ seruitutis sr̃ libaͣ ꝯditio¬
ne litigant alias que res que uẽdi¬
cantur. ĩ tuto ꝓdispositioẽ iudicis
collocari ¶Om̃s uero qui ꝓlibertate
ꝑiclit᷑ant᷑. si ꝗdẽ possint fid̃i uisso¬
rem dare eũ exigi. Sin uero reua¬
satidatio eiꝰ ĩ possibił sit ei hoc ꝙ iu¬
dicii manifeste ostendatur. iura
tati ĩ absentia nicħlominsꝰ ꝑ unum
annu durauiͣnt. omĩ modo serui¬

Expanded text:
quiescentibus, cum sit iustum primam definitionem in suis manere viribus, cum provocatio nulla oblata fuerit: qua porrecta, ad similitudinem aliorum negotiorum iudex, ad quem res ex provocatione ducitur, eam examinabit, cuius et ipsius iudicium ad secundam exquisitionem minime deducetur occasione legum, quae super adsertoriis litibus positae sunt. Super peculio etiam eorum vel aliis rebus aut causis veterem defensoris observationem tollimus, praecipientes illorum tantummodo peculia, qui ex possessione servitutis super libera condicione litigant, aliasque res quae vindicantur in tuto pro dispositione iudicis collocari. Omnes vero, qui pro libertate periclitantur, si quidem possint fideiussorem dare , eum exigi: sin vero re vera datio eius impossibilis eis sit hocque iudici manifeste ostendatur, iurattati in absentia nihilo minus per unum annum duraverint, omnimodo servi
Abbreviated transcription (Latin):
ti aut̃ ex nrã lege quã d̾ assertione
tollenta posuimꝰ. ĩ qͣuãdã dificulta¬
te ĩ cide̾ ꝑiclitantẽ ꝯ peclioso remo¬
dio fulcientã ẽẽ sancsimꝰ. ¶Cu
enĩ ꝑ assertores sr̃ libertate uidici¬
um agitabat᷑. si ĩ meclio assertore
litẽ agentãte asserͤtus ab hac luce
fui̾t subtractus necessitas ĩ pone

Expanded text:
quam de adsertione tollenda posuimus, in quandam difficultatem incidere periclitantem, compendioso remedio fulciendam esse censemus. Cum enim per adsertores super libertate iudicium agitabatur, si in medio adsertore litem agente adsertus ab hac luce fuerit subtractus, necessitas impone
Abbreviated transcription (Latin):
interuenientib minime sũt insinua¬
te. sine aliqua distinctioe. quingentos h¬
usq ad solitlos nalituris. hoc ⁊ enĩ tãtũ¬
mõ. ail augendas huĩmoĩ donatioẽs add̾¬
ndum eẽ ex p̃senti lege decernimꝰ atite¬
riori tp̃r nr̃a lege p̃ceclente moterando

Expanded text:
intervenientibus minime sunt insinuaintervenientibus minime sunt insinuatae, sine aliqua distinctione quingentos usque ad solidos valituris. Hoc etenim tantummodo ad augendas huiusmodi donationes addendum esse ex praesenti lege decernimus: anteriore tempore nostra lege praecedente mode
Abbreviated transcription (Latin):
tiuoꝵ. ¶ Simili ⁊ modo gestoꝵ absolui¬
niꝰ ordinanõe donatiões reꝵ mobilium.
uł se mouentium. quas niri głosissimi
Magisti militum fortissimis p̃starit mi¬
litib tam ex sua sub̃ã. quã expoliis hosti¬
uii. fiue impã belloꝵ occupatiõe siue in
quib cũq locis degere noscuntur. Eantẽ
liberalitatem nr̃e legis in dulgemꝰ etiam
hisquoꝵ incendio. uł ruina tomꝰ corrup¬
te sũt. quib dam forte petumas cui̾cũq
qͣntitatis p̾bentid uł cautioem ꝯficien¬
tib ut ⁊ ipi nec repetitioẽm tueat ueꝵ
etiam ex actiõe pecuniaꝵ ꝯ fessioĩ inser¬
taꝵ facere possint. licet nõ gesta fu̾i̾nt sn¬
bsecuta. nulla eiꝰ licentia danta pecũas
ad alias cãs nisi ad ꝑfectiõem domoꝵ ero¬
gare. Ꝙ si aliqua dubitatio orta fui̾t. ntͦ
utrũ tota qͣntitas. an pars eiꝰ in eclificiis
expensa est. ħ dnĩ dom̃ sacram̃to dixun¬
etur. Ceteris aut̃ ⁊̃ donatioĩb que gestis

Expanded text:
Simili etiam modo gestorum absolvimus ordinatione donationes rerum mobilium vel sese moventium, quas viri gloriosissimi magistri militum fortissimis praestant militibus tam ex sua substantia quam ex spoliis hostium, sive in ipsa bellorum occupatione sive in quibuscumque locis degere noscuntur. Eandem liberalitatem nostrae legis indulgemus etiam his, quorum incendio vel ruina domus corruptae sunt, quibusdam forte pecunias cuiuscumque quantitatis praebentibus vel cautionem conficientibus, ut et ipsi nec repetitionem timeant, verum etiam exactionem pecuniarum confessioni insertarum facere possint, licet non gesta fuerint subsecuta: nulla eis licentia danda pecunias ad alias causas nisi ad refectionem domorum erogare. Quod si aliqua dubitatio orta fuerit, utrum tota quantitas an pars eius in aedificiis expensa est, hoc domini domus sacramento dirimetur Ceteris etiam donationibus, quae gestis
Abbreviated transcription (Latin):
nõ quib dam ex cogitatis artib suũ ꝓpo
situra de frautare. tantãq in deuotioẽ
quib dam quasi legitimis uelam̃tis ꝓ¬
tegere. tantoꝙ mag̃ hec firma eẽ: si pais
actib uł religiosis psoĩs donatio deputã¬
da sit. Gonum̃toꝵ obsernatiõe mbis mo
p̃dictum est obseru̾anda. ne ĩ prefa¬
tis causis ex quib tam machinatiõĩb
nõ solum indeuotis. s etiã in pus
tonator in telligatur. penasq ñ solũ
legitiias. s ⁊ celestes expectes. resꝙ
donatas in oĩb supradictis casib non
donatio facta est. s ⁊̃ eoꝵ hetetib¬
d Si quis ꝓ redemptiõe captiuoꝵ
pecur ias decfit. siue ꝑ cautioẽm dare ꝓ¬
miserit. cuscũq quantitatis. cogtoscat
se n repetitioẽm br̃e. n ex actioẽm
cautiõis posse declinare. ut pote gestis
sũt indonatoĩb nõ sub secutis suꝑ in¬
sinuatiõe eiꝰdẽ quantitatis. eo iudełĩt

Expanded text:
non quibusdam excogitatis artibus suunon quibusdam excogitatis artibus suusitum defraudare tantamque indevotionem quibusdam quasi legitimis velamentis protegere. Tantoque magis haec firma esse, si piis actibus vel religiosis personis donatio deputata sit monumentorum observatione in his mopraedictum est observanda, ne in praefatis causis ex quibusdam machinationibus non solum indevotus, sed etiam impius donator intellegatur poenasque non solum legitimas, sed etiam caelestes expectet. 5e . Resque donatas in omnibus supra dictis casibus non donatio facta est, sed eti. Si quis pro redemptione captivorum pecunias dederit sive per cautionem dare promiserit cuiuscumque quantitatis, cognoscat se neque repetitionem habere neque exactionem cautionis posse declinare, utpote gestis sicut in donationibus non subsecutis super insinuatione eiusdem quantitatis: eo videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
legitiniam sumiã donatio fiat. nul¬
la monum̃ta requirantur. sin autez
amplioris summe tc̃ at acta ꝓublica
decurratur. ita ut yre que amplioris
co artar donatorẽ legu nr̃e auctori¬
tate tm̃ quãtu tonasut p̾stare. obse¬
sancximꝰ oĩ młoto regrenta. s si ꝗde
in onsib supͣdutiscasib usui frutois
fin̾t ꝙ donatore retentus. ⁊ tͦdicõe mrt
intesligi fieri. Sin aũt hoc mirume
donator expllerit. sqͣuitẽ stipłatõ dona¬
tiomi inserta sit. ex eiꝰ auctoritate trat¬
nicħomiriꝰ ex̾ sege nrã necessitate ei
ipomi ⁊̃ trad̾e hoc ꝙ donare existim¬
auit. ut nõ ex boc mnutił sit donatio.
ꝙ res nõ tradite sitit. nec ꝯfirmetur ex
traditioẽ donatio set liberalitatẽ plenã
tam. necessarius traditiõis sequatur i¬
effectus. ⁊ necessitatem hãt donator. o¬
oĩmodo res. uł partem sub̾e. quã no¬
enim iͥnarbitrio cuicumq sit hoc.: facẽ.
ꝙ inscituit. oportet eũ uł minime ad

Expanded text:
legitimam summam donatio fiat, nulla monumenta requirantur: sin autem amplioris summae, tunc ad acta publica decurratur, ita ut in his, quae amplioris coartari donatorem legis nostrae auctoritate tantum quantum donavit praestare: obsesanximus omnimodo requirenda. Sed si quidem in omnibus supra dictis casibus usus fructus fuerit a donatore retentus, et traditionem iure intellegi fieri. Sin autem hoc minime donator expresserit, si quidem stipulatio donationi inserta sit, ex eius auctoritate tradnihilo minus ex lege nostra necessitatem ei imponi etiam tradere hoc quod donare existimavit, ut non ex hoc inutilis sit donatio, quod res non traditae sunt, nec confirmetur ex traditione donatio, sed liberalitatem plenam tam necessarius traditionis effectus sequatur, et necessitatem habeat donator omnimodo res vel partem substantiae quam noenim in arbitrio cuiuscumque sit hoc facere quod instituit, oportet eum vel minime ad