comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui nichil aliud optaret illi¬
co signũ pugne dedit/ Quo
accepto tanto screpitu ad ar¬
ma discursum est ut ĩ mi¬
meri ceco pugne desiderio ef¬
fusi certatim castris p̃ter solitũ
nec ten̾ent ordinem neq canti
ducis Imꝑiũ exptarent ¶ Id
adu̾tens consul accito cͥbuno
cercie le gionis Immite inquit
ꝙͣ rapidissimo potes ĩ cursu cue
legionis equitatũ ĩ hãc curba
iñcõposita more pecudũ scernẽ¬
dam anceqͣ ad ordinem Reducat᷑
paruit dicto otius tribunus Ia¬
ꝙ em̃ om̃es simł belloꝵ mo¬
re pugnabant sed singuli cũ
singulis ut cuiq suum adũ¬
sarium sors dabat coto cũ Re¬
liquo exercitu castris egͤditur
sparsam q aciem inuectus mag¬
num sumi Imꝑatores aigunie¬
cũ int̾ ip̃m pugne cp̃us certo
illain ordine conglobasset insi
his intentũ curis au̾tisset cla¬
mori ĩ terga ruentiũ Romanoꝵ
qui sigo quod cõuenat audito
ex insidiis emerserant ueritus
cascris ex cludi uictus ac fugi¬

Expanded text:
qui nichil aliud optaret, illiqui nichil aliud optaret, illico signum pugne dedit. Quo accepto, tanto strepitu ad arma discursum est, ut innumeri, ceco pugne desiderio effusi certatim castris, preter solitum nec tenerent ordinem neque tanti ducis imperium expectarent. 133 Id advertens consul, accito tribuno tertie legionis, ‘Immitte’ inquit ‘quam rapidissimo potes incursu tue legionis equitatum in hanc turbam incompositam, more pecudum sternendam antequam ad ordinem reducatur’. 134 Paruit dicto ocius tribunus, iaque enim omnes simul bellorum more pugnabant sed singuli cum singulis ut cuique suum adversarium sors dabat, toto cum reliquo exercitu castris egreditur, sparsamque aciem invectus, magnum summi imperatoris argumentum, inter ipsum pugne tempus certo illam ordine conglobasset, nisi his intentum curis avertisset clamor in terga ruentium Romanorum, qui signo quod convenerat audito ex insidiis emerserant. 135 Veritus castris excludi, victus ac fugi
Abbreviated transcription (Latin):
ad insidias oportum ut eos in¬
sidiaꝵ artifex ip̃e hambal neg¬
ligẽt hoc in campo ab excurso¬
ribus Castroruz congressus cu¬
inlcuari et minuta cotidie p̃lia
gerebantur quib hoc unĩrage¬
bat, dux romanus ut diem de
die sensim trahens hanibalẽ
decineret ne qua sibi abeundi
ut frĩ octurieret occasio linque¬
recur Contra ille aũt abire desi¬
derans instructa acie se se ĩ di¬
es p̃lio offerebat ¶ Bic muta¬
tos mores ꝑciũ diceres ¶ Rem̃¬
pe hic Cludii animũ nira res
Rubiit ut Romanis scilicet bel¬
loꝵ arcib actempus aliquot
p̃c̾missis ad punicum se cõfer
descinauit millo alio ꝙͣ ipoꝵ
collium obcentu a cõspectu ho¬
scium secludendos prefecto his
Tito tlaudio disello militumtͥ¬
buo qui tũc in omi Romano
eqͥtatu longe p̾mus omnu hẽba¬
cur edoctoq ad signũ sx in sidiis
erumpendum esset his itaꝙ
ꝑ noctem dispoĩtis ubi illu¬
uit tocis uiribus in atiem ꝓdit
¶Quod ubi hanbal sensit ue

Expanded text:
ad insidias oportuni, ut eos inad insidias oportuni, ut eos insidiarum artifex ipse Hanibal negligeret. Hoc in campo ab excursoribus castrorum congressus tumultuarii et minuta quotidie prelia gerebantur, quibus hoc unum agebat dux romanus ut, diem de die sensim trahens, Hanibalem detineret, nequa sibi abeundi ut fratri occurreret occasio linqueretur. 130 Contra ille autem abire desiderans, instructa acie se se in dies prelio offerebat. Sic mutatos mores partium diceres. Nempe hic Claudii animum mira res subiit: ut romanis scilicet bellorum artibus ad tempus aliquod pretermissis, ad punicum se conferrdestinavit, nullo alio quam ipsorum collium obtentu a conspectu hostium secludendos, prefecto his Tito Claudio Asello militum tribuno, qui tunc in omni romano equitatu longe primus omnium habebatur, edoctoque ad quod signum ex insidiis erumpendum esset. 132 His ita per noctem dispositis, ubi illuxit totis viribus in aciem prodit; quod ubi Hanibal sensit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xtram ibat IClaudius nero ĩacs
in sallentios uemisiam ꝙ pue¬
nãt illic hostiliũ cubulilm ca¬
cone qui cũc Romanis p̃tor erat
et ante paucos dies hambalis
effusam aciem repẽtino ĩpetu
curbau̾at quatuor milibus ho¬
sciũ int̾fectis obĩ huit cum
quo copias ꝑtitus e consulari
smił ac p̃corio excitu duo mi¬
lia et qͥngentos electissimos eqͥ¬
tes peditum electoꝵ quadragm¬
ca milia recinuit cũ reliquis.
abire p̃tor iussus paruit ad qͥn¬
tum fabiũ qͥ cõsul tũc capuam
obtinebat hambal Tarentime
ex finib digressus ꝑ ⁊bruci¬
os recollecto ꝙͣ maxĩmo potuit
ex̾citu ¶ Grumentum lucanoꝵ
opidum accessit et secus muros
castra posuit Illuc consul Roma¬
ms premissis profectus explo¬
ratoribus int̾ualło nõ insi mil¬
le qͥngentoꝵ passium ab hosce
consedit. Cascroꝵ in medio cã¬
pus patens/ Campi in firie col¬
les erant aꝑtissimi neq ullis
latebris aut rapiũ aut siluaꝵ

Expanded text:
xteram ibat Claudius Nero, iamque xteram ibat Claudius Nero, iamque in Salentinos Venusiamque pervenerat. Illic Hostilium Tubulum Catonem, qui tunc romanus pretor erat et ante paucos dies Hanibalis effusam aciem repentino impetu turbaverat quattuor milibus hostium interfectis, obvium habuit. Cum quo copias partitus, e consulari simul ac pretorio exercitu duo milia et quingentos electissimos equites, peditum electorum quadraginta milia retinuit; cum reliquis abire pretor iussus paruit ad Quintum Fulvium, qui proconsul tunc Capuam obtinebat. 128 Hanibal Tarentinis ex finibus digressus per Brutios, recollecto quam maximo potuit exercitu, Grumentum Lucanorum oppidum accessit et secus muros castra posuit. Illuc consul romanus, premissis profectus exploratoribus, intervallo nonnisi mille quingentorum passuum ab hoste consedit. 129 Castrorum in medio pus patens, campi in fine colles erant apertissimi neque ullis latebris aut rupium aut silvarum
Abbreviated transcription (Latin):
dunt aliis apublio ¶ Scipione
ex hispama aliis a maulio p̃¬
core e Sicilia trãsimissis eqͥtum
simł ac peditum copiis hunc
cõsulem Roma abeuntem tãtus
ille cõsultor publicus hortator¬
ꝙ fabius maximꝰ monuisse
dicit᷑ ut cem̾itatis p̃cedentium
ducum exempla recentia ante
oculos hñs nõ pͥus rem fortu¬
ne crederet ꝙͣ uires mores q
hostium nosset./¶Contra ille nõ
tam noui confilii capax ꝙͣ ue¬
cĩo ad huc memon ĩurrie turbu¬
lentissimũ Resposum piis mo¬
io nulla p̃lio fiet mora /Cũq
admirans fabius qui tam ꝓpere
tanta Rem ẽẽt accurꝰ que suuis¬
set ut nel gloriosam inquit
de ĩuso hoste uictoriã adipiscar
uel ꝙͣiuis nec piam nec opta¬
bilem Iustam tam̃ de ĩgratis
ciuib ultionem neq nõ sic egit
ut dixat ymo quidem omma
gͣuiter prudenter ꝙ ut aꝑꝑeat
in Insigni dolore facilius a liꝙͣ¬
to Res ꝙ̃ uerba moderari/ hoc
ad leuam eunte cõsul alcer ad d.¬

Expanded text:
dunt, aliis a Publio Scipione dunt, aliis a Publio Scipione ex Hispania aliis a Manlio pretore e Sicilia transmissis equitum simul ac peditum copiis. 125 Hunc consulem Roma abeuntem tantus ille consultor publicus hortatorque Fabius Maximus monuisse dicitur ut, temeritatis precedentium ducum exempla recentia ante oculos habens, non prius rem fortune crederet quam vires moresque hostium nosset. Contra ille, non tam novi consilii capax quam veteris adhuc memor iniurie, turbulentissimum responsum piis moro, nulla prelio fiet mora’. Cumque admirans Fabius quid tam propere tantam rem esset acturus quesivisset, ‘Ut vel gloriosam’ inquit ‘de inviso hoste victoriam adipiscar, vel quamvis nec piam nec optabilem iustam tamen de ingratis civibus ultionem’. Neque vero sic egit ut dixerat, imo quidem omnia graviter prudenterque, ut appareat in insigni dolore facilius aliquanto res quam verba moderari. 127 Hoc ad levam eunte, consul alter ad de
Abbreviated transcription (Latin):
maxie fuit in tpre neq enim
dubiu erat quin si fres ambo
quoꝵ uł unus sic impiu affe¬
cerat uietis bellu unibus age¬
rent summũ in disc̾me uentu¬
Senatus ad p̾mam famam ad¬
uentus hasdrubalis ad impe¬
diendum iter eus in hispania
imẜat int̾ cet̾os hũc ip̃m Clau¬
dium neronẽ de quo loqlimur a
quo caua atq arta in ualle dephe¬
sus hambal punicis eu lusit ã¬
bagibus erupit q de hinc a pu¬
blio Sipione affricano uictus
p̃lio quasi quasi nulla ei cura
esset hispamap reꝵ totus q aio
in italiam u̾sus erepta pecuma
et quot abdilcere poluit elepħa¬
ces cupide se se ex hispama pene
hoscibus circunfusus eripuit
et ꝑ pyreneos colles crãsit
ĩgallias. Ibi cõducto mencena¬
rio ex̾citu ad quod ingẽs auri
pondus ac culerat nũc ⁊ pa¬
triis et exc̾ns p̃sidiis fultus
in Italiam ꝓperabat huic liuiꝰ
occuusurus ut diximus iter ab̾
uribe carpebat p̃cer domescicũ
ex̾citum magnis ut quidam cͣ¬

Expanded text:
maxime fuit in tempore; neque enim maxime fuit in tempore; neque enim dubium erat quin, si fratres ambo, quorum vel unus sic imperium affecerat, iunctis bellum viribus agerent, summum in discrimen ventusenatus ad primam famam adventus Hasdrubalis, ad impediendum iter eius in Hispaniam miserat inter ceteros hunc ipsum Claudium Neronem, de quo loquimur. A quo cava atque arcta in valle deprehensus Hasdrubal, punicis eum lusit ambagibus erupitque. 123 Dehinc a Publio Scipione Africano victus prelio, quasi nulla ei cura esset hispanarum rerum totusque animo in Italiam versus, arrepta pecunia et quot abducere potuit elephais, cupide se se ex Hispania pene hostibus circumfusus eripuit et per Pyreneos colles transivit in Gallias. Ibi conducto mercenario exercitu, ad quod ingens auri pondus attulerat, nunc et patriis et externis presidiis fultus in Italiam properabat. 124 Huic Livius occursurus, ut diximus, iter ab urbe carpebat, preter domesticum exercitum magnis, ut quidam tra
Abbreviated transcription (Latin):
forte sua ignauia enmulo iter pã¬
dat ad gliam ¶ Omiltatibus cal¬
car accutissinũi in esse utilem
mltis in rebus Inuidiam nec
minus interdum college ꝙͣ ho¬
scis odio aut metu erigi ammos
et his similia eo cõstantius dice¬
bat/ quo ut se ab hiosde concepeu
suspicaretur. adu̾sa illi cot ãnorum
forcuna p̾sciterat Tandem tamẽ
hic quoq patrum uictus aucton¬
tate et precibus acquieuit./ Suma
deinde concordia consulatũ meũ¬
ces ex actissimo dilectu hico Ita
oms ad miliciam cogerentur. ¶ic
emm hasdrubale fratre hanibalis
cum ingenti ex̾citu ut se fratri iun¬
g̾et ĩ Italiam uemente dupplice
bello genuata neccessitas rei pubᵈ
Requirebat Diuctis exercitibus di¬
uersis q tramitib ĩ ꝓuicias sunt
ꝓfecti Claudius uero in brutiobat
licanos adu̾sus hambalem. Mar¬
cus/ liuius asalpinã in galliam
ac picemi ad u̾sus hasdrubalem
ab alpibus descendente ¶Et si
Roniam scatus Imꝑii fuerat eo

Expanded text:
forte sua emulo ignavia iter panforte sua emulo ignavia iter pandat ad gloriam; simultatibus calcar acutissimum inesse, utilem multis in rebus, invidiam, nec minus interdum college quam hostis odio aut metu erigi animos et his similia eo constantius dicebat, quo ut se ab hoste contemptum suspicaretur adversa illi tot annorum fortuna prestiterat. Tandem, tamen, hic quoque patrum victus autoritate ac precibus, adquievit. 120 Summa deinde concordia consulatum ineuntes, exactissimo dilectu habito, ita onis ad militiam cogerentur sic enim, Hasdrubale fratre Hanibalis cum ingenti exercitu ut se fratri iungeret in Italiam veniente, duplici bello geminata necessitas reipublice requirebat, auctis exercitibus diversisque tramitibus in privincias sunt profecti: Claudius Nero in Brutios ac Lucanos adversus Hanibalem, Marcus Livius Cisalpinam in Galliam ac Picenum adversus Hasdrubalem ab Alpibus descendentem. 121romani status imperii fuerat, eo
Abbreviated transcription (Latin):
pata nõ tm̃ gloriose rediisse sed
pulsam inde lib̾tatem secum in
priam Reduxisse ac fecisse ne mo¬
reretur. que ne ip̃e in prĩa mori
poss effecerat et pris ⁊ pat̾e da¬
ritiem nõ lamentis et in paciẽ¬
tia asꝑnandam sed equanimita
cõ sulatu/ accepto alio mĩc etiã
labore flectendus fuit ut Inimi¬
aiciis que illi cũ collega erant
rei pu ͤ caritate de poĩtis secum
rediret ĩ grãm ¶ Oscendebatur q¬
na ꝯcordie bona que nã mala
discordie quãti ꝑiculi res esset
belli duces/ qui unũ ẽẽ de bebãt
discordare /Oporte̾ em̃ si inter
se dissideant ut Gnus saltemcũ
hoste conuemiat nõ posse enim u¬
num esse discordes. urio igit᷑ salu¬
tem prie optance cõseq̃ns ẽẽ altͦ¬
um optare ꝑnitiem et sic c hoste
sentire. Ille m contrarium obmxꝰ
negabat Rei pub ͨ ͤ utilem ducu
esse cõcordiam facile unanimes
in segniciem flecti discordes aũt
non ita sed quenilib ꝓse intine

Expanded text:
patria, non tantum gloriose rediisse sed patria, non tantum gloriose rediisse sed pulsam inde libertatem secum in patriam reduxisse, et fecisse ne moreretur que ne ipse in patria mori posset effecerat; et patris et patrie duritiem non lamentis et impatientia asperandam, sed equanimitatconsulatu accepto, alio nunc etiam labore flectendus fuit ut, inimicitiis que illi cum collega erant reipublice caritate depositis, secum rediret in gratiam. 117 Ostendebatur quenam concordie bona, quenam mala discordie, quanti periculi res esset belli duces, qui unum esse debeant, discordare: oportere enim, si inter se dissideant, ut unus saltem cum hoste conveniat; non posse enim unum velle discordes; uno ergo salutem patrie optante, consequens esse alterum optare perniciem et sic cum hoste sentire. 118 Ille in contrariam obnixus, negabat reipublice utilem ducum esse concordiam: facile unanimes in segnitiem flecti, discordes autem non ita, sed quemlibet pro se niti, ne
Abbreviated transcription (Latin):
udium Rerone cosulem creasset
et ueteꝵ cladium non obliti colle¬
gam illi quererent gͣuem a lique
ac modestu uirũ qui illiuis arde¬
cem ammu sua mansuetudie
mitigaret Marcus liuius ad id
aptissimꝰ uisus erat sed Inimi¬
citie int̾ eos p̃graues et tenap.
memoria illate sibi unde non
decebat Iniurie rem ab om̃i ꝑte
difficilem p̃tendebant duplex
huic labor fuit/ Nam oblacam
senatus ac ppli consensu consu¬
batum liuius recusabat obiciẽs
argumetum cui nõ faale Respõ¬
deri posse uideretur ¶ i emm aie¬
bat uirum bonũ Iudicatis quid
in m̾itum contumelia affecistis
Ac si malum quid indignio
honore celebratis indebito unde
hec tãta uarietas tamq lenitas
anmoꝵ Ego idem ip̃e sum qui
fueram nõ alius ¶ Tunc huibi
ac p̃canti Reo mĩam denegascis
mic sumiũ honorẽ ĩgeritis
Recusanti, hanc tantam biri ꝑtina¬
aiam senatus ꝑ̃ces ac bladiciẽ fle¬
uere et Camillũ Iniuriose pulsũ

Expanded text:
udium Neronem consulem creassent udium Neronem consulem creassent et, recentium cladium non obliti, collegam illi quererent gravem aliquem ac modestum virum, qui illius ardentem animum sua mansuetudine mitigaret, Marcus Livius ad id aptissimus visus erat; sed inimicitie inter eos pergraves et tenax memoria illate sibi, unde non decebat, iniurie rem ab omni parte difficilem pretendebant. 114 Duplex hinc labor fuit: nam oblatum senatus ac populi consensu consulatum Livius recusabat, obiciens argumentum cui non facile responderi posse videretur. ‘Si’ enim aiebat ‘virum bonum iudicatis, quid immeritum contumelia affecistis? at si malum, quid indignum honore celebratis indebito? unde hec tanta varietas tantaque levitas animorum? Ego idem ipse sum qui fueram, non alius: tunc humili ac precanti reo misericordiam denegastis, nunc summum honorem ingeritis recusanti’. 115 Hanc tantam viri pertinaciam senatus preces ac blanditie flexere: et Camillum, iniuriose pulsum
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et hic quidem luius uir cõ¬
stans et ꝓpoiti tenax pͥmo cõsu¬
latu Iudicio ppli dannatus aio
tm indignatõis ĩbiberat ut Re¬
licta urbe mestam Rure uitam
agens noua semꝑ in fronte in
hitu in incessu quasi recentis se¬
u uerius pntis contumelie sig¬
na gestaret ¶ Anno poscꝙͣ da¬
natus fuerat octano ꝑ mar¬
cellum de quo modo dixiius
quarto tue consulem et collega
eis ualerii luuum Romam
reductus ꝑꝙ illius tpris cen¬
sores et conderi hitu q minus
squalido ẽẽ iussus et int̾esse se¬
natui et fungi officiis publicis
coactus diu cãme senatoriis mii¬
neribus in sencentie dictione ꝑ
Rediens gͣuitate oris mouit ocu¬
los aiosqz onnum ascanciu una
uoce fatentiu indignam illi ꝓr¬
sus Iniuiriam irrogatã nõ sine
rei pubͭ ͤ dispendio que in tatis
ꝑiculis uiri calis induscͥa et con¬
silio caruisset ¶Ita q cũ post mar¬
celli pͥmũ mox secutam ex uul¬
mĩbus Crispi morte patres cla¬

Expanded text:
. Et hic quidem Livius, vir con. Et hic quidem Livius, vir constans et propositi tenax, primo consulatu iudicio populi damnatus, animo tantum indignationis imbiberat ut relicta urbe, mestam rure vitam agens, nova semper in fronte in habitu in incessu quasi recentis seu verius presentis contumelie signa gestaret. 111 Anno postquam damnatus fuerat octavo, per Marcellum de quo modo diximus quarto tunc consulem et collegam eius Valerium Levinum Romam reductus, perque illius temporis censores et tonderi habituque minus squalido esse iussus et interesse senatui et fungi officiis publicis coactus, diu tamen senatoriis muneribus et sententie dictione perediens, gravitate oris movit oculos animosque omnium adstantium, una voce fatentium indignam illi prorsus iniuriam irrogatam non sine reipublice dispendio, que in tantis periculis viri talis industria et consilio caruisset. 113 Itaque, cum post Marcelli primum, mox secutam ex vulneribus Crispini mortem patres Cla
Abbreviated transcription (Latin):
terret ex̾citũ pomanũ qui Iã
ad subuemiendum suis mo¬
uebatur/ dux illoꝵ laceras
afflictas q Reliquias fuga
uix elapsas aspiciũt hic mar¬
celli exieus fuit cuiꝰ intericũ
ut ait cicero ne condellissimꝰ
qͥdem hostis honore sepulture
carere passus ẽ ¶ Rempe Reꝑ¬
cum uiri corpus hanibal sepe¬
liuit ut ingenti sublato letus
emulo sic huanitas hac ĩꝑce
non ĩmemor et decoris sui belli¬
ce uirtutis exciator y̾doneus quã¬
cũ uirũ honoraret plane noue¬
rorem qui etate illa sepagesim
adeo seq ip̃m et collegã suum
et filium et legiones et Rem piͣ.
notissum insidiatoris ĩ laqueos
et p̃claram bitam in glorio et ob¬
scuro fine notau̾at semꝑq ĩuita
lauderi solitus se post mortem
rep̃hensiomibus cuuum suoru
genere mortis obiecerat .n.¬
Os duos ammi no diu̾¬
sos cu mo sed aduersꝯ
inuicem ꝙ hostes et gͣuibus Im¬
micitiis dissidentes unu histo¬
rie in locu ipã series Reru cogit¬

Expanded text:
terreret exercitum romanum; qui iam terreret exercitum romanum; qui iam ad subveniendum suis movebatur, dum illorum laceras afflictasque reliquias fuga vix elapsas aspiciunt. 108 Hic Marcelli exitus fuit «cuius interitum», ut ait Cicero, «ne crudelissimus quidem hostis honore sepulture carere passus est». Nempe repertum viri corpus Hanibal sepelivit, ut ingenti sublato letus emulo, sic humanitatis hac in parte non immemor et decoris sui; bellice virtutis extimator ydoneus, quantum virum honoraret plane noverorem, qui etate illa, iam enim adeo seque ipsum et collegam suum et filium et legiones et rempublicam notissimi insidiatoris in laqueos et preclaram vitam inglorio et obscuro fine notaverat, semperque in vita laudari solitus se post mortem reprehensionibus civium suorum genere mortis obiecerat.os duos, animi non diversos tantummodo sed adversos invicemque hostes et gravibus inimicitiis dissidentes, unum historie in locum ipsa series rerum cogit
Abbreviated transcription (Latin):
illico a latebris erumpentes ꝑl
collis in u̾ticem euadit ꝑars
a cergo ci cũ funditur ¶ Dic un¬
diq circũuenti in equã licet et
loco ⁊ num̃o pugna magmĩ ccõn
aĩs meunt poteratq pes tra¬
hi donec forsan legiones labo¬
rantib opem ferrent in si q̃d
inuitus dico fuga ab ecruscis
meis orta ceteros t̾ruisset Resti¬
cerunt tam̃ fregellani equices
ꝙͣ diu cõsulum hortancium pu¬
gñaciũ q p̃sentiã aĩos dedie
Ie ubi marcellũ hasta cõfixũ
quo p̃cipitẽ expirantem colsega¬
ꝙ eius Quitum cͥspinũ duob
affectum uulm̾bus unde post
ex duob aũt p̃fectis sociorũ
alter captus alter occisus est
lictores cosulũ quiq capti Re¬
liqui inc̾fecti exceptis qui cũ
consule sautio et marcelli filio
adolescente uulnato eciã effu¬
gerunt / hanbal canto c̃ãq ĩs¬
pato gaudio elacus collem fa¬
uscum sibi infelioe hosti castͥs
occuꝑat unde carentẽ ducibus

Expanded text:
illico e latebris erumpentes, pars illico e latebris erumpentes, pars collis in verticem evadit, pars a tergo circumfunditur. Sic undique circumventi iniquam licet et loco et numero pugnam magnis tamen animis ineunt; poteratque res traihi, donec forsitan legiones laborantibus opem ferrent, nisi – quod invitus dico – fuga ab Etruscis meis orta ceteros terruisset. 106 Restiterunt tamen fregellani equites, quandiu consulum hortantium pugnantiumque presentia animos dedit; at, ubi Marcellum hasta confixum equo precipitem expirantem, collegamque eius Quintium Crispinum duobus affectum vulneribus, unde post ex duobus autem prefectis sotiorum alter captus, alter occisus est; lictores consulum quinque capti, reliqui interfecti, exceptis qui cum consule saucio et Marcelli filio adolescente vulnerato etiam effugerunt. Hanibal tanto tamque insperato gaudio elatus collem, faustum sibi infelicem hosti, castris occupat, unde carentem ducibus
Abbreviated transcription (Latin):
atil uersus igici in collegã
qͣn ip̃i inquit eo ꝑgimꝰ obiectã¬
q oculis Rem uidemus hen uir
magne quos uis ire an nõ idipl
nicius fieri potest an non explo¬
ratores a lii in exercitu t̃ãto erãt
qui uel nullo ul suo tm̃ ꝑiculs
rm spͣcarent / Sed difficile est
uim fati ungẽtis euadere. Ent
igitur. in discͥmen nõ sua t̃atũ
Qd cocius exer citus ymo qͥdem
⁊ducti e cast̾s nõ insi ducẽti
uiginti eqͥtes sentũ scil octua¬
gnica etrusti quadragita auie
fregellani qui ꝓfectiõne ꝯsulũ
cõitarentur.¶ heu cur nõ saltẽ
Romani om̃es sed fortua quo
res hominũ uersat ubi aliqͥd
molit᷑ omñĩa dimouet que.
dispoitõem sũã impedire ua¬
leant/ aut differre/ Edictum
quoq erat in Cast̾s a Mar¬
celłout si locus metãdis cast̾s
placuisset signo accepto om̃es
eo impigre cõmigrarẽt/ Cum
facalem ad locũ cõsules ꝑue¬
nerũt speculator honn ĩgna¬
rus quanca Rem nũtiaret in¬
sidiatorib signũ dedit Illi

Expanded text:
 Versus igitur in collegam ‘Quin ipsi’ inquit ‘eo pergimus, obiectamque oculis rem videmus?’ Heu, vir magne, quo vis ire? An non id ipsum tutius fieri potest? an non exploratores alli in exercitu tanto erant, qui vel nullo vel suo tantum periculo rem spectarent? Sed difficile est vim fati urgentis evadere. Eunt igitur in discrimen, non sua tantum, sed totius exercitus, imo quidem Educti e castris nonnisi ducenti viginti equites, centum scilicet octoginta Etrusci quadraginta autem Fregellani, qui profectionem consulum comitarentur. Heu, cur non saltem Romani omnes? Sed fortuna, que res hominum versat, ubi aliquid molitur, omnia dimovet que dispositionem suam impedire valeant aut differre. Edictum quoque erat in castris a Marcello ut, si locus metandis castris placuisset, signo accepto omnes eo impigre commigrarent. 105 Cum fatalem ad locum consules pervenirent, speculator hostium, ignarus quantam rem nuntiaret, insidiatoribus signum dedit; illi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ crascinũ effusos ad p̾dam po¬
pulatores Romanos inct̾ciꝑent
nas spes eludc̾ ¶ Sic intdum
modicas fouẽ solita luce pro¬
xima erat / quidam collis ĩ ocu¬
lis ueroꝵ ꝙ ⁊ curbe Raro ueilia
disc̾nentis ortũ muemur ĩ cas¬
cris Romanoꝵ affirmaciũ pas¬
simꝙ iactãcium erratũ ab hosti¬
lum duce qui collem illum nõ
cepisset nec minꝰ a suis ducib
errari qui oportiũtatẽ tãtami
negligent neq locũ ad huc
uacuũ arriꝑent ac munirent
mouẽt quãdoq ec̾iã sapientũ
aĩos uuligi uoces ⁊ obstare bnũ
mltis milibus idem consona boce
poscentib sub difficile est  mo¬
uit marcellũ tarẽ nõ tam con¬
sensus ex̾citus ꝙͣ sua sors et
fuuus ĩsitus appecituo de qͦ dixi

Expanded text:
in crastinum effusos ad predam poin crastinum effusos ad predam populatores romanos interciperennas spes eludere sic interdum modicas fovere solita. Luce proxima erat quidem collie in oculis utrorunque et turbe raro utilia discernentis ortum murmur in castris Romanorum affirmantium passimque iactantium, erratum ab hostium duce, qui collem illum non cepisset, nec minus a suis ducibus errari, qui oportunitatem tantam negligerent neque locum adhuc vacuum arriperent ac munirent. 102 Movent quandoque etiam sapientium animos vulgi voces, et obstare unum multis milibus idem consona voce poscentibus subdifficile est. Movit Marcellum tamen non tam consensus exercitus, quam sua sors et suus insitus appetitus, de quo dix
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ofelix si nõ honori et uirtuti
sed honoris et uirtutis auccori
et uouisset ⁊ reddisset eo et col¬
lega eus. Quintͥus Crispinꝰ
aduen̾at eodemq hanibal Re¬
dierat ¶Ita unũ in locum tota
belli uis conu̾sa erat ¶hanibal mar¬
cellum tociens ĩa exꝑtus ut de
ip̃o quidem solo mixcã metui spe
gerebat/ sic duob sese pare lh
cõsulibus diffidebat cotu ergo
ad insidias animũ direx̾at et
fortuna conatui sũp̃ etiam sp̃e
fauit, Erat int̾ hamnbalis huic
et bina illinc Romanor Castra
equo ab ucͥsq spacio sematus be¬
p̾cosus et opacus collis qui se
prius occupãti haud exignum
momẽcum ad uictoriam a la¬
turus uidebat᷑ ¶ħuc hanibal
nõ cã ad Castroꝵ usum occupa¬
re ꝙͣ ad ĩsidiaꝵ occasionẽ reẜ¬
uare decreu̾at. Itaꝙ ꝑ noctem
a liquot ab eo curme equitum
ĩmisse claculũ abditis ⁊ silen¬
tibus locis insederant eo ꝓpoĩto
ut si qua sors cõsiliis a fulxisẜ

Expanded text:
O felix, si non Honori et Virtuti, O felix, si non Honori et Virtuti, sed honoris et virtutis Auctori et vovisset et reddidisset! 99 Eo et collega eius Quintius Crispinus advenerat, eodemque Hanibal redierat; ita unum in locum tota belli vis conversa erat. Hanibal, Marcellum totiens iam expertus, ut de ipso quidem solo mixtam metui spem gerebat, sic duobus se se parem consulibus diffidebat. Totum ergo ad insidias animum direxerat; et fortuna conatui supra etiam spem favit. 100 Erat inter Hanibalis hinc et bina illinc Romanorum castra, equo ab utrisque spatio semotus, vepricosus et opacus collis, qui se prius occupanti haud exiguum momentum ad victoriam allaturus videbatur. Hunc Hanibal non tam ad castrorum usum occupare, quam ad insidiarum occasionem reservare decreverat. Itaque per noctem aliquot ab eo turme equitum immisse clanculum abditis ac silentibus locis insederant, eo proposito ut, siqua sors consiliis affulsisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜat predicatõe subu̾tit ut ac¬
tusantẽ pudor reuin gloria
seq̃ret᷑ ⁊ qm uirtus uiris for
tibus ⁊ si głiam largiatur Re¬
quiem negat bbi de arogãdo
marcelli imꝑio agebatur quĩ¬
co consul fc̃us est ¶ Bediam
uiro egregio ⁊ honor/ ⁊ laborr
uiceq finis aderat Ignara mẽs
hominũ dum maxime Rebus ag¬
gerendis accingitur cũ maxĩe
ad c̾minũ aꝓpinquat Iam mar¬
cellus cũ supplemẽto ex̾citus
uemsiam ad excitũ ibi anno
alcero dimissum uen̾at quasi
plane exicũ p̃sagiens duabus
ance ꝙͣ roma discederet edib
sacri extructis honori scilicet
ac uirtuti cũ ucͥsq ꝑiter edem
Gña uouisset bello gallico cuiꝰ
supͣ in pͥncipio ferum eiꝰ me¬
tio est habitã/ Bed decreto pon¬
tificum negãciũ cella brĩa duo¬
bus deis pite didicari ne scil
si quid prodigii euẽisset cuideo
sacͥficaretur incertũ ẽẽt ꝓ una
qua uou̾at neglecta ratione im¬
pense dupplicis duas soluit

Expanded text:
serat predicatione subvertit, ut acserat predicatione subvertit, ut accusantem pudor, reum gloria sequerettibus, etsi gloriam largiatur, requiem negat, ubi de abrogando Marcelli imperio agebatur quinto consul factus est. Sed iam viro egregio et honorum et laborum viteque finis aderat: ignara mens hominum! dum maxime rebus gerendis accingitur, tum maxime ad terminum appropinquat. 97 Iam Marcellus cum supplemento exercitus Venusiam ad exercitum ibi anno altero dimissum venerat, quasi plane exitum presagiens duabus antequam Roma discederet edibus sacris extructis, Honori scilicet ac Virtuti, cum utrisque pariter edem unam vovisset bello gallico cuius supra in principio rerum eius mentio est habita. 98 Sed decreto pontificum negantium cellam unam duobus deis rite dedicari, ne scilicet, siquid prodigii evenisset, cui deo sacrificaretur incertum esset, pro una quam voverat, neglecta ratione impense duplicis, duas solvit.
Abbreviated transcription (Latin):
lus ĩmisso ꝑculit eqͥtatu Auxͣt
scragem duoꝵ caũs elepẜancui
qui forte castroꝵ in lue conruẽ¬
tes iter obstruxant fugientibus
Itaq ꝑ uallum ad icum q̃rentes
pomanis brgentib mlti inique
et fugienciũ curbis oppleto in
transitu sũt opp̃ssi de hambłis
excitu octo milia ꝑiere elepħa¬
ces qͥnq nec Romanis uictoria
gͣtis scetit cuuũ simł ac socioꝵ
circa tria milia sũt amissa
euncibus instare continuit o¬
misso a liꝙͣ tisper hambale be¬
misiam Retrocessit ¶Et hoc
qͥdem marcellus nõ amplius
consul sed progato in ãnũ Im¬
marcelli Rer gloria atq ĩ dies
auctũ nomẽ sed Inuidia suũ
morem tenut ¶ Itaq de hoc ip̃o
et quod male pugnasset et ꝙ
prorogati Imꝑii esciuam cp̃us
uemisie per. ocui aget accusatꝰ
absens a tͥbuno ꝑlebis qui illi
hoscis erat impetrata a senatu
uenia ut dimisso ad excitum
legato Roma ueniret Ita hoscis
accusatõem ua Rer quas ges¬

Expanded text:
lus immisso perculit equitatu. 93 Auxit lus immisso perculit equitatu. 93 Auxit stragem duorum casus elephantium, qui forte castrorum in limine corruentes iter obstruxerant fugientibus; itaque per vallum aditum querentes Romanis urgentibus, multi iniquo et fugientium turbis oppleto in transitu sunt oppressi. De Hanibalis exercitu octo milia perdere, elephantes quinque; nec Romanis victoria gratis stetit: civium simul ac sotiorum circa tria milia sunt amissa,euntibus instare continuit: omisso tantisper Hanibale, Venusiam retrocessit. Et hec quidem Marcellus non amplius consul sed, prorogato in annum imMarcelli rerum gloria atque in dies auctum nomen; sed invidia suum morem tenuit. Itaque de hoc ipso, et quod male pugnasset et quod prorogati imperii estivum tempus Venusie per otium ageret, accusatus absens a tribuno plebis qui illi hostis erat, impetrata a senatu venia ut dimisso ad exercitum legato Romam veniret, ita hostis accusationem vera rerum quas ges
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hanibal sensit ad mirans cũ
eo inqͥt hoste pugnamus qͥ om̃is
impaciens sic fortue bictor bic¬
tis insultat uictus in uictores
se se erigit nec qͥetem pati põt
hec dicẽs atiem instruit/ et cas¬
uare et Romanis inflictam igno¬
mimam aut purgare ꝓpõitũ eẽt
aut moris Dui ergo ambignũ
p̃liũ cũ fuisset/ hanibal elepha¬
tes p̃lii in fronte constituit si qͦ
mõ romanam atiem belluaril
turbare posset ĩ cursu ¶Bed ea
spes ut pleriq mortalium iad¬
u̾sum Recidit ¶ Cum emm pͥmo
impetu curbare aliquos cepiss¬
ent eecq idate ꝑiculum acier
decimus flamus cribunus mi¬
litum muectus in belluas et
hortatus Conites młtis illas
uuln̾ibus affecit et que sautie
erãt retio impulse integras cͤ¬
ruerunt ita om̃es ꝑiter in su¬
os u̾se punica atiem curbau̾e
Inclinatos ad fugã aĩos uesti¬
giis in sistentes peditũ iniub
aduunt coegit q ium sparsos
penos terga u̾tere. hos maitel¬

Expanded text:
ubi Hanibal sensit, admirans ‘Cum ubi Hanibal sensit, admirans ‘Cum eo’ inquit ‘hoste pugnamus, qui omnis impatiens sit fortune: victor victis insultat, victus in victores se se erigit, nec quietem pati potest’. Hec dicens aciem instruit et casrtum decus servare et Romanis inflictam ignominiam aut purgare propositum esset aut mori. 91 Diu ergo ambiguum prelium cum fuisset, Hanibal elephantes prelii in fronte constituit, siquo modo romanam aciem beluarum turbare posset incursu; sed ea spes ut plereque mortalium in adversum recidit. 92 Cum enim primo impetu turbare aliquos cepissent, essetque nudate periculum aciei, Decimus Flavius tribunus militum, invectus in beluas et hortatus comites, multis illas vulneribus affecit; et que saucie erant retro impulse integras terruerunt, ita omnes pariter in suos verse punicam aciem turbavere. Inclinatos ad fugam animos vestigiis insistentes peditum nimbus adiuvit coegitque iam sparsos Penos terga vertere; hos Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
ei petenti q p̃t̾e̾a ut ubi ⁊ quado
ei uisum esset matiem reducẽ¬
neur neq dux granaretur suo¬
rũ militum uirtũtẽ iter exꝑ¬
iri ¶ Ego ait marcellus id fa¬
ciam neq longior erit mora hodie
puignastis et uicti estis cras pugt¬
tibus aĩs diem posteꝵꝭ exp̾tan¬
tes nec negãtes Iure se optimo
pedargutos ꝙ ineanto ex̾citu illa
die ⁊̃ter bnũ ducẽ nemo uir fui¬
set . Illi se aut uictoria aut mor¬
e satissacẽ dignũ̃ esse ¶ Bic illa
nos acta ẽ ubi pͥmũ illuxit an¬
mati om̃s et in uultib aiõs pre¬
tendentes ducis ad p̃corũt cõue¬
ne  Collaudatos et eiiti iussos
ta se gerere ut pͥus in fauste ꝙͣ
felicis pugne Rumor in prĩaz
ꝓferatur abo ecia mi litari Ro¬
bur corpoꝵ firmare et quid ꝑ
onna agi uelit admõitos instr¬
tuicta acie castris eduxit posi¬
tis in pͥma acie qui hescerna die
pͥmi fugant ut unde dedecus or¬
tum erat᷑ Inde decus inciꝑet ¶ Qd

Expanded text:
ei, petentiumque preterea ut ubi et quando ei, petentiumque preterea ut ubi et quando ei visum esset in aciem reducerentur, neque dux gravaretur suorum militum virtutem iterum experiri. ‘Ego’ ait Marcellus ‘id faciam, neque longior erit mora: hodie pugnastis et victi estis, cras pugtius tes nec negantes iure se optimo redargutos, quod in tanto exercitu illo die preter unum ducem nemo vir fuisset: illi se aut victoria aut morte satisfacere dignum esse. Sic illa nox acta est. 89 Ubi primum illuxit, armati omnes et in vultibus animos pretendentes ducis ad pretorium convenere. Collaudatos et eniti iussos ita se gerere ne prius infauste quam felicis pugne rumor in patriam perferatur, cibo etiam militari robur corporum firmare et quid per omnia agi velit admonitos, instructa acie castris educit, positis in prima acie qui hesterna die primi fugerant, ut unde dedecus ortum erat inde decus inciperet. 90 Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑam in castra Reuersos
tam aculeosa et tam asꝑa orõne
corripuit ut nõ amarior illis
in felicis pugne fuisset adu̾si¬
tas ⁊ in frontẽ ⁊ intergũ insul¬
tans ferro hostis ꝙͣ so la u̾borũ
sui ducis acͥmoria deo grãs agen¬
tis ꝙ nõ Castra hostes mua sissee
tam ignauis comissa cistodibus
et subinde q̃rentis unde hic dein¬
chilo tantus timor acq hec tã
Repentina secordia adusus eos qͦs
et nuꝑ ⁊ anno alt̾o uictos ceden¬
tes q fugau̾int quos heri castra
ponentes mnuaẜut ceptumq sñ
prelio Implere uetuerunt que¬
nam hec nõ nisi unnus noctis
cransformatio de sequtibus ꝓfu¬
gos de bictoribus uictos fecerit
nec auctis hostiũ nec sus uiri¬
bus ĩmimitis solos ammos sic
deiectos ut p̃cer uultus acq ar¬
ma nil Romanu bideat et suũ
ip̃e uix recognoscat excitũ. Ad
has ducis uoces a toeo clamor
exercitu Reddicus peccasse fatẽ¬
ei acq ortanti illuis beniam di¬

Expanded text:
ad vesperam in castra reversos ad vesperam in castra reversos tam aculeosa et tam aspera oratione corripuit, ut non amarior illis infelicis pugne fuisset adversitas et in frontem et in tergum insultans ferro hostis, quam sola verborum sui ducis acrimonia, deo gratias agentis quod non castra hostes invasissent tam ignavis commissa custodibus, et subinde querentis unde hic de nichilo tantus timor atque hec tam repentina socordia adversus eos, quos et nuper et anno altero victos cedentesque fugaverint, quos heri castra ponentes invaserint ceptumque sine prelio implere vetuerint; quenam hec nonnisi unius noctis transformatio de sequentibus profugos, de victoribus victos fecerit, nec auctis hostium nec suis viribus imminutis? solos animos sic deiectos, ut preter vultus atque arma nil romanum videat et suum ipse vix recognoscat exercitum. 87 Ad has ducis voces a toto clamor exercitu redditus, peccasse fatentium atque orantium illius veniam di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑerec pugne auidum id agẽ
Bis igitͣ sole orto legiones ĩ
aciem eduxit. Hambal hactã¬
ta ferocia hostis attonitus de¬
q hoc int̾ suos q̃scus ꝙ nul¬
lain eis cͥbuat qͥetem ullm̃
bellici oꝑis laxamẽtum quo¬
tidie solem simł in celo ꝓs¬
pici ⁊ marcellũ Romanamq
atiem ĩ cãpis hortatusq ut
hũc cantum inĩꝙͣ cessantis
ducis Impetũ uno preliõ Re¬
cundat quietiorẽ exinde mi¬
boꝵ ducis ⁊ suor pro se qͥsq
scimłis cedioꝵ icitati in pug¬
nã eũt usq ĩ c̾ciam horã ꝑene
pari marte certatũ ẽ ¶ Eenci¬
ens ꝙ marcellus suor aĩõs
lencestere et submisit auxilia
Laborantib ⁊ ubo et ope orm bom
ducis officio functus est ¶ Bes
nec pudor nec m arcelli reu̾en¬
tia siste̾ atiem qͥuit qͥn tergaũ¬
centes in Castra Refugent amis¬
sis ĩ p̾lio ⁊ in fuga duob mili¬
bus septingentis quatuor inter
cetos Centurionibus tͥbumis q
militum duob ¶At marcellus

Expanded text:
pareret pugne avidum id agere. pareret pugne avidum id agere. Vix igitur sole orto legiones in aciem educit. 84 Hanibal hac tanta ferocia hostis attonitus, deque hoc inter suos questus, quod nullam eis tribuat quietem nullum bellici operis laxamentum, quotidie solem simul in celo conspici et Marcellum romanamque aciem in campis, hortatusque ut hunc tantum nunquam cessantis ducis impetum uno prelio retundant, quietiorem exinde mirborum ducis et suorum pro se quisque stimulis tediorum incitati, in pugnam eunt. Usque in tertiam horam pene pari Marte certatum est, sentiensque Marcellus suorum animos lentescere et submisit auxilia laborantibus et verbo et opere omni boni ducis officio functus est; sed nec pudor nec Marcelli reverentia sistere aciem quivit, quin terga vertentes in castra refugerent, amissis in prelio et in fuga duobus milibus septingentis, quattuor inter ceteros centurionibus tribunisque militum duobus. 86 At Marcellus
Abbreviated transcription (Latin):
hortabat᷑ Ihis p̃clari uiri mo¬
nitus sed młto maxĩe suote
cõcitus ingemio hostem ex aꝑ¬
ta planiciẽ se se in loca nemo¬
rosa ⁊ insidiis oportua ꝯferẽ¬
tem uehement̾ urgebat nec
ullum Respirandi spaciũ dabat
Nullus amator sic aice uinꝙͣ
ut sic hosti fieri ꝓxmnꝰ studebat
¶Numꝙͣ sat contigua castris
Castra uidebant᷑ quotidie q mo
Uut uallũ iecerant cãpis eciã
explicabat ¶Contͣ hambal
leui armatura p̃lia ꝑua mis¬
cendo cẽpus cͣhens fortuna ins¬
ci certamĩs differebat neq
id sibi du licitum fuit. Noc¬
tu ꝑgressũ ut solebat dieq po¬
scero Castra metatem assecutꝰ
ĩuasit ut sine pugͣ. expediri
cepta nõ posset ¶ Concursum¬
ẽ ergo magnis uirib cocisq
ex̾citibus dimicatũ Sed uer¬
gente ad occasũ die pari euẽ¬
cu plio finis impõĩtus.Mar¬
cellus cam̃ ꝓpere ante noctẽ
quãto quiult hosti bicimora
Cascra disposuit/ ut satis aꝑ¬

Expanded text:
hortabatur. His preclari viri mohortabatur. His preclari viri monitis sed multo maxime suopte concitus ingenio, hostem ex aperta planitie se se in loca nemorosa et insidiis oportuna conferentem vehementer urgebat, neque ullum sibi respirandi spatium dabat. 82 Nullus amator sic amice unquam ut hic hosti fieri proximus studebat: nunquam sat contigua castris castra videbantur, quotidieque mox ut vallum iecerat campis aciem explicabat. Contra Hanibal, levi armatura prelia parve miscendo tempus trahens, fortunam iusti certaminis differebat. Neque id sibi diu licitum fuit. 83 Noctu progressum ut solebat dieque postero castrametantem assecutus invasit, ut sine pugna expediri cepta non possent. Concursum ergo magnis est viribus totisque exercitibus dimicatum, sed vergente ad occasum die pari eventu prelio finis impositus. Marcellus tamen propere ante noctem quanto quivit hosti viciniora castra disposuit, ut satis ap
Abbreviated transcription (Latin):
ciem exhibuit ꝙ die qui pͥmh
post hoc p̃liũ illuixit ab ortu
solis ad młtum lucis instructa
in cãpis atie scetit nulloq obui¬
am exeunte spoliis hostiũ legẽ¬
dis suoꝵ q corporib hũandis
ex comodo diei reliquũ trans¬
egit mox digressum silentio
ꝓxime noctis hanibalem ⁊ ĩ apu¬
liam abemntẽ Ip̃e die t̾cio inse¬
cutus atq ad uenusiam cõsecu¬
tus Iuxͣ eũ Castra posuit m̃l¬
cos q ibi ꝑ dies lenib hinc
atq huic equitũ ac peditum
exciusib p̃lia plura potiusꝙͣ
dura cõmissa sunt fuerũt tñ
om̃na Romanis ꝓspera ¶In de bl¬
c̾uis hanibal noctu semꝑ mo¬
uens castra nempe apeuinim¬
sidiis tp̃us ⁊ locum q̃rens ꝑ¬
ce debat ¶ ad marcellus luce
illũ clara nͨ alic̾ ꝙͣ p̾missis
itineꝵ exploratorib seq̃batur
Iam exacta hieme camisiu
bii maximi marcello redice
erant quibz ad Recuꝑandum
Tarentinui ꝓficiscens ut acri
bello meim hambalẽ detinẽt

Expanded text:
ciem exhibuit quod, die qui primus ciem exhibuit quod, die qui primus post hoc prelium illuxit, ab ortu solis ad multum lucis instructa in campis acie stetit, nulloque obviam exeunte spoliis hostium legendis suorumque corporibus humandis ex commodo diei reliquum transegit. 80 Mox digressum silentio proxime noctis Hanibalem et in Apuliam abeuntem ipse die tertio insecutus atque ad Venusiam consecutus, iuxta eum castra posuit multosque ibi per dies levibus hinc atque hinc equitum ac peditum excursibus prelia plura potius quam dura commissa sunt, fere tamen omnia Romanis prospera. Inde ulterius Hanibal noctu semper movens castra, nempe aptum insidiis tempus et locum querens, procedebat; at Marcellus luce illum clara nec aliter quam premissis itinerum exploratoribus sequebatur. 81 Iam exacta hieme Canusium bii Maximi Marcello reddite erant, quibus, ad recuperandum Tarentum proficiscens, ut acri bello interim Hanibalem detineret
Abbreviated transcription (Latin):
pe mxi sũt quod cũ p̾clusi undi¬
q nõ possent quod ultima soro
finebat fortissime dimicanteres
aoe om̃s occubuere qͥaqnagita
nio aplius capti sũ ¶eBie GBala¬
pia ad romanos rediit Exem¬
plum posteris ne ab honestis
pncipiis facile de sistant ꝙͣnis
suã excimare uellet gͣnior eqͥtũ
iactura ꝙͣ urbis fuit Si qͥdem
equitatu quo pene semꝑ p̃ualu¬
erat ex cũc ĩferior acq impar
muẽtus est ¶ Et hoc quidem
ascu gescũ in Apulia. in Bannnio
autem due hosciũ urbes capte et
tria milia milicũ hanibalis que
gressus hanibali instare tanta
fiducia ut cũ ille collib insedis¬
set/ hic castra añ eum in pla¬
nitie metaret᷑ pͥmus ꝙ aciem
cast̾s adduce̾t pugnatum est
ab hora ecia usq ad noctẽ tam
paribus aminis ac fortunant
neuera ꝑciũ inclmarec ¶ Sed
deffessis inegͥ submissi sero
p̃lium instaurarent dubiam
nox sera bictoriam fecita In
hoc camẽ marcellus uictoris spe¬

Expanded text:
pere nisi sunt; quod cum preclusi undipere nisi sunt; quod cum preclusi undique non possent, quod ultima sors sinebat fortissime dimicantes fere omnes occubuere; quinquaginta non amplius capti sunt. Sic Salapia ad Romanos rediit, exemplum posteris ne ab honestis principiis facile desistant, quamvis suam extimare vellet, gravior equitum iactura quam urbis fuit; siquidem equitatu, quo pene semper prevaluerat, ex tunc inferior atque impar inventus est. Et hoc quidem astu gestum in Apulia, in Samnio autem due hostium urbes capte et tria milia militum Hanibalis, quegressus Hanibali instare tanta fiducia ut, cum ille collibus insedisset, hic castra ante eum in planitie metaretur, primusque aciem castris educeret. Pugnatum est ab hora tertia usque ad noctem, tam paribus animis ac fortuna ut neutra partium inclinaret, sed defessis integri submissi sero prelium instaurarent: dubiam nox sera victoriam fecit. 79 In hoc tamen Marcellus victoris spe
Abbreviated transcription (Latin):
audissent quos unius audierat
Ecce inquit sub oculis cuis ha¬
nbal scamus et hic me de ꝓdi¬
tione cõpellat quo maior int̾¬
pellantis audatia eo incͤdibłi¬
or om̃ibus fuit credicum ꝙ
odio fictũ cͥmen quod qr testi¬
bus dueret ꝓ libito fingi posẜ̾
¶Sic igititł nõ p̃nti tantum
exclamãtõi sed p̃t̾ite eciã ac¬
tusatior demꝑta fide sme ulla
discussione obiecte ꝓditoĩs ab¬
iere ¶ Tlasius uõ quasi fortr¬
na insꝑatum ceptis iter aꝑuis¬
set / ñiꝙͣ descitit/ mon̾e dasui
et hortari ostendens quanta
ĩ cõsilio suo ⁊ ip̃or laus et pa¬
tͥe salus ẽẽt donec cũ p̾cibus
et or̃oibus emolicũ in sentẽ¬
ciam suam craxit ut amboꝵ
oꝑa marcello/ Galapia tͣ detu
non sne multo quidem sangiẽ
¶Nam ex om̃i punico equitatu
electissum illis erant qui resu¬
bita ꝓculsi ꝙͣ ꝙͣ equis instru ał
qpris nec locoꝵ augustie patent᷑
Arrepeis tam̃ armis in aꝑtũ erũ¬

Expanded text:
audissent quod unus audierat, audissent quod unus audierat, ‘Ecce’ inquit ‘sub oculis tuis, Hanibal, stamus et hic me de proditione compellat’. Quo maior interpellantis audacia eo incredibilior omnibus fuit, creditumque odio fictum crimen, quod quia testibus careret pro libito fingi posset. Sic igitur non presenti tantum exclamationi sed preterite etiam accusationi dempta fide, sine ulla discussione obiecte proditionis abiere. 75 Blasius vero, quasi fortuna insperatum ceptis iter aperuisset, nunquam destitit monere Dasium et hortari, ostendens quanta in consilio suo et ipsorum laus et patrie salus esset, donec eum precibus et orationibus emollitum in sententiam suam traxit, ut amborum opera Marcello Salapia traderetur: non sine multo quidem sanguine. 76 Nam ex omni punico equitatu electissimi illic erant, qui re subita perculsi, quanquam equis instrui nec temporis nec locorum angustie paterentur, arreptis tamen armis in apertum erum
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑantium mos ẽ eciã ĩ uia
centare adũ sariũ et cõciuem
suũ Cui dasio nome erat u̾bis
aggredi. suadecꝙ omissis pͥua¬
tis similtatib lib̾tatẽ et salutẽ
pubca. cõmuni consilio ꝓcura¬
re et a pessimo dño ad amicos
optios cõmigrare magis hoc
facies ne quid p̃t̾mietetur in¬
exꝑtum sciens ꝙ quod opta¬
bat sine adusarii consilio et
cõsensu nõ posse continge qͣm
om̃em patefecit hambali uoca¬
ci ambo ad cͥbunal illud hor¬
rible cũ seorsum soli starent
semoti a curba et occupatus ĩ
aliis hambal rem differret ac¬
cedens ꝓpius ⁊ inherens blasiꝰ
miti ac submissa uoce quid agis
dasiiquit aut quid hesicas plꝰ
ne igitur apud cemei odium
ꝙͣ cõis amor̾ prĩe ualebit qͥn
pocius ambo qui soli possumꝰ
placati iam candem ⁊ unanim¬
es consiliu salutare compleci¬
mur/ nos ip̃os ⁊ priam cristi
ẜuitio libamus his accensus da¬
suis exelamauit ⁊ quasi om̃es

Expanded text:
desperantium mos est etiam invia desperantium mos est etiam invia tentare, adversarium et concivem suum, cui Dasio nomen erat, verbis aggreditur suadetque omissis privatis simultatibus libertatem et salutem publicam comuni consilio procurare et a pessimo domino ad amicos optimos commigrare, magis hoc faciens nequid pretermitteretur inexpertum sciensque quod optabat sine adversarii auxilio et consensu non posse contingere, quam omnem patefecit Hanibali. Vocati ambo ad tribunal illud horribile, cum seorsum soli starent semoti a turba et occupatus in aliis Hanibal rem differret, accedens propius et inherens Blasius miti ac submissa voce: ‘Quid agis, Dasi,’ inquit ‘aut quid hesitas? plus ne igitur apud te mei odium quam comunis amor patrie valebit? quin potius ambo, qui soli possumus, placati iantandem et unanimes consilium salutare complectimur, nos ipsos et patriam tristi servitio liberamus?’ 74 His accensus, Dasius exclamavit et, quasi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in Icalicũ bellũ u̾sus nullã bñ
gerende Rei p̃ter mittebat occa¬
sionẽ ¶Erat bubs apulie Sala¬
pia ĩqua dictu mirũ hamib¬
al c̃atrux uir ut supͣ dixmiꝰ
dum de eo loq̃remur tamq ĩuic¬
cus armis amore quod miracu¬
lum auget mecricule uictus
erat ¶ Itaq et locũ ip̃e cupide fre¬
q̃ntabat / et absedens cõmunitũ
fortissumm eqͥtatus p̃sidio relin¬
q̃bat duo ibi pͥncipes erant
scudiis atq aĩs ut ẽ int̾ pares
emulatio ꝓrsus adu̾si in eoma¬
piie ꝙ romanis alter. alter
fauebat hambli et sibi urbe
ip̃am cradiderat ¶eoq carissi¬
mus illi erat Is qui amio ro¬
manus erat blasius noie quã¬
tũ sine discͥmine fieri posse ui¬
debatur omes uias cogitabat
quib pac̾am ereptam haniba¬
li ad Romanũ cͣnfferret imꝑi¬
um et de hoc sp̃e aliquã si qua
facultas afferret. marcello de¬
derat/ Fessus candem cogitãdo
neq cõfilii exitũ ĩuẽiens qui

Expanded text:
in italicum bellum versus, nullam bene in italicum bellum versus, nullam bene gerende rei pretermittebat occasionem. Erat urbs Apulie Salapia in qua – dictu mirum – Hanibal, tam trux vir ut supra diximus dum de eo loqueremur tamque invictus armis, amore, quod miraculum auget meretricule, victus erat; itaque et locum ipse cupide frequentabat et abscedens communitum fortissimi equitatus presidio relinquebat. 71 Duo ibi principes erant studiis atque animis, ut est inter pares emulatio, prorsus adversi, in eo maxime quod Romanis alter, alter favebat Hanibali et sibi urbem ipsam tradiderat eoque carissimus illi erat. Is qui animo romanus erat, Blasius nomine, quantum sine discrimine fieri posse videbatur, omnes vias cogitabat, quibus patriam ereptam Hanibali ad romanum transferret imperium et de hoc spem aliquam, siqua facultas afforet, Marcello dederat. 72 Fessus tandem cogitando neque consilii exitum inveniens, qui