comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numero cõm̃dat. Sicq diem pasche
ordine ꝑu̾so. ⁊ aliq̃n inscd̃a ebdoma¬
da totũ compleant. et nunquã in eb¬
domade t̾cia diem septimũ ponant.
re utiq errore tametsi altero late
arecto uictatis tramite diu̾tunt.
et ueluti naufragia scille fugientes.
in caribdis uoraginẽ subm̾gendi de¬
cidunt. Nam cũ luna sexta decima
ita ut quintadecima. inqua ppls dei de
egyptia seruitute redẽptꝰ ẽ. et inqua do¬
nunus suo mundũ sangͥne a peccatoꝵ
tenebris libauit. inqua etiã sepultus.
tribuit. uix uesꝑam tangant. Idẽq pe
pasche aꝑta tͣngressione uiolant. ut
pote qui ab illiꝰ diei uesꝑa pascha in¬
cipiunt. inquo hoc lex consũmari et
ꝑfici debere decreuit. illãq inpascha
diem assignant primã. cuiꝰ in lege m̃tio
nulla usqͣm repperit᷑. id ẽ quarte pri¬
mã septimane. Qui utrũq non solũ
indefinitione ⁊ cõpoto lunaris etatis.
s et inm̃sis primi non nunqͣm inuentio¬

Expanded text:
numero commendat. Sicque diem paschae numero commendat. Sicque diem paschae ordine perverso, et aliquando in secunda hebdomada totam compleant, et nunquam in hebdomadae tertiae die septimo ponant. re utique errore tametsi altero latere a recto veritatis tramite divertunt, et veluti naufragia Scyllae fugientes, in Charybdis voraginem submergendi decidunt. Nam cum a luna decima sexta ita ut quintae decimae, in qua populus Dei ab Aegyptiaca servitute redemptus est, et in qua Dominus suo mundum sanguine a peccatorum tenebris liberavit, in qua etiam sepultus stribuit, vix vesperam tangant. Idemque popaschae aperta transgressione violant, ut pote qui ab illius diei vespera pascha incipiunt, in qua hoc lex consummari et perfici debere decrevit. Illam in pascha diem assignent primam, cujus in lege mentio nulla usquam reperitur, id est, quartae primam septimanae. Qui utrique non solum in definitione et computo lunaris aetatis, sed et in mensis primi nonnunquam inventio
Abbreviated transcription (Latin):
sũ septimũ apprehenderit.quem
tã excellent̾ scͥptura comiñdat. dies aũt
inquiens septima erit celebrior ⁊ sc̃ior.
nullũq seruile opus fiet in eo. nuuꝰ
arguere nos poterit. qd̵ ñ recte dñicũ
pasche diẽ quẽ exeuanglio suscepimꝰ.
in ipsa quã lex stacuit tercia pͥmi
m̃sis ebdomada celebremͦ. Cuiꝰ obser¬
uantie catholica ratione patefacta:
patet e contrario error irrationabil
eoꝵ qui p̃fixos in lege t̾minos. nulla
cogente necessitate. uel anticipare ul
transcendere p̃sumunt. Nãq sine ra¬
tione necessitatis alicuiꝰ anticipant
Cũ enĩ auesꝑa diei t̾cie decime uigi¬
lias sc̃e noctis celebrare incipuint.
daret qd̃ nullũ in exordio sui pasche
diẽ statuunt. cuiꝰ nullã omnino m̃tio¬
nẽ indecreto legis inueniunt. Et cũ
uicesima prima die m̃sis pascha
dñicũ celebrare refugunt. patet ꝓ¬
fecto qd̃ illã ꝑ omĩa diẽ a sua sollẽp¬
nitate secernunt. quã lex p̃cetis

Expanded text:
sum septimum apprehenderit, quem sum septimum apprehenderit, quem tam excellenter Scriptura commendat: Dies autem, inquiens, septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile opus fiet in eo , nullus arguere nos poterit quod non recte dominicum paschae diem, quem de Evangelio suscepimus, in ipsa quam lex statuit tertia primi mensis hebdomada celebremus. Cujus observantiae catholica ratione patefacta, patet e contrario error irrationabilis eorum qui praefixos in lege terminos, nulla cogente necessitate, vel anticipare vel transcendere praesumunt. Namque sine ratione necessitatis alicujus anticipant Cum enim a vespera diei tertiae decimae vigilias sanctae noctis celebrare incipiunt, claret quod illum in exordio sui paschae diem statuunt, cujus nullam omnino mentionem in decreto legis inveniunt. Et cum vicesima prima die mensis pascha dominicum celebrare refugiunt, patet profecto quod illam per omnia diem a sua solemnitate secernunt, quam lex majore p
Abbreviated transcription (Latin):
decimũ primi mensis. id est in luna qͥn¬
ta decima. dñica dies incurreret.uno
sẽꝑ eodẽq tẽꝑe. cũ antiquo dei pplo ꝗͣ¬
quã sacram̃toꝵ gn̾e discreto. sicut una
eadẽq: fide pascha celebrare possemus.
Quia uero dies septimane ñ equali
cũ luna tramite deꝑcurrit. decreuit
apłica traditio que ꝑ beatũ petrum
rome p̃dicata. ꝑ marcũ euanglistam
et intp̃tẽ ipsius alexandrie confir¬
mata est: ut adueniente primo m̃se
decima usq aduicesimã pͥmã diem
euisdẽ mensis. Et inquacũq harum
inuenta fuerit. merico in eo pascha
celebrabitur. quia nimirũ hoc ad mi¬
merũ pertinet illoꝵ septẽ dierũ qͥb
azuna celebrari iubetur. Itaq fic
ut nunquã pascha nr̃m. a septima¬
na primi m̃sis tercia inutrãuis par¬
tem declinet. sed uel cotã eã id est
om̃s septẽ legaliũ dies azimorũ.
uel certe aliquos de illis teneat.
Nã et si saltẽ unũ exeis boc est ip¬

Expanded text:
decimum primi mensis, id est, in lunam quindecimum primi mensis, id est, in lunam quintam decimam, dominica dies incurreret, uno semper eodemque tempore cum antiquo Dei populo, tanquam sacramentorum genere discreto, sicut una eademque fide, pascha celebrare possemus. Quia vero dies septimanae non aequali cum luna tramite procurrit, decrevit apostolica traditio, quae per beatum Petrum Romae praedicata, per Marcum evangelistam et interpretem ipsius Alexandriae confirmata est, ut, adveniente primo mense, decima usque ad vicesimam primam diem ejusdem mensis. In quacunque enim harum inventa fuerit, merito in ea pascha celebrabitur, quia nimirum haec ad numerum pertinet illarum septem dierum quibus azyma celebrari jubetur. Itaque fit ut nunquam pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem declinet, sed vel totam eam, id est, omnes septem legalium azymorum dies, vel certe aliquos de illis teneat. Nam etsi saltem unum ex eis, hoc est ip
Abbreviated transcription (Latin):
eũ aduesꝑam. idẽ p̃ꝑarent om̃s ecclie
ꝑ orbẽ que inunitate catholica st̃. pa¬
nẽ ⁊ uinũ inmist̾iũ carnis et sangui¬
nis agni unmacłati qͥ abstulit pecca
mundi. et p̃cedente congrua lectionũ.
futẽ redẽptionis. Ipsa ẽ enĩ eadẽ nox.
inqua de egipto ꝑ sanguinẽ agni isrłi¬
tica plebs erepta ẽ. Ipsa inquã ꝑ resur¬
rectionẽ. xp̃i lib̃atꝰ ẽ amorte et̾na ppls
omnis dei. Mane autẽ illucescente die
dñica: primã paschał festi celebrarẽt.
Ipsa ẽ enim dies. inqua resurrectionis
sue głam dñs multifario pie reuela¬
tionis gaudio discipłis patefecit. Ipsa
pruma dies azimoꝵ: de qua mulctum
distincte in leuicico scͥptũ ẽ. Mense pͥ¬
mo. quartadecima die mensis huiꝰ¬
ad uesꝑam. phase dñi ẽ. et quintade¬
cua die m̃sis huiꝰ. sollẽpnitas arunoꝵ
dñi ẽ. Septẽ dieb azima comedetis.
Dies primus erit celeberrimꝰ sc̃sq. Si
ergo fieri posset. ut semꝑ in diẽ quintũ

Expanded text:
epararent omnes Ecclesiae per orbem, quae unam catholicam faciunt, panem et vinum in mysterium carnis et sanguinis Agni immaculati, qui abstulit peccata mundi: et praecedente congrua lectionum, futurae suae redemptionis. Ipsa est enim eadem nox in qua de Aegypto per sanguinem agni Israelitica plebs erepta est; ipsa in qua per resurrectionem Christi liberatus est a morte aeterna populus omnis Dei. Mane autem inlucescente die Dominica, primam paschalis festi diem celebrarent. Ipsa est enim dies in qua resurrectionis suae gloriam Dominus multifario piae revelationis gaudio discipulis patefecit. Ipsa prima dies azymorum, de qua multum distincte in Levitico scriptum est: Mense primo, quarta decima die mensis phase Domini est, et quinta decima die mensis hujus solemnitas azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis, dies primus erit celeberrimus sanctusque. Si ergo fieri posset ut semper in diem quintum
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe grauissima sarracenoꝵ lues
gallias misera cede uastabat: et ipsi
ũ multo pꝰt in eadẽ ꝓuincia dignas
sue ꝑfidie penas luebant. Quo an¬
no sc̃s uir dñi ecgberectus ut supͣ cõ¬
memorauimꝰ. ipso die pasche mi¬
grauit ad dñm. et mox ꝑ acto pascha
hoc ẽ septua iduũ maiarũ die. osrichꝰ
rex nordanhymbroꝵ uita decessit. Cũ
g̃ regni qd̃.xi. annis gub̾nabat. suc¬
regni et pͥncipia et ꝓcessus. tot ac tan

Expanded text:
tempore gravissima Sarracenorum lues tempore gravissima Sarracenorum lues Gallias misera clade vastabat, et ipsi non multo post in eadem provincia dignas suae perfidiae poenas luebant. Quo anno sanctus vir Domini Ecgberct, ut supra commemoravimus, ipso die Paschae migravit ad Dominum: et mox peracto Pascha, hoc est, septima Iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum, vita decessit, cum ipse regni quod undecim annis gubernabat, sucregni et principia et processus tot ac tan
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ erat annus septimꝰ osrici rogis
nordam hymbroꝵ. qͥ coenredo successerat.
iuctrit filiꝰ ecgberecthi rex cantuarioꝵ
ꝓrimo tobias hrofensis ecclie p̃sul defũc¬
cus est: uir ut supͣ meminimꝰ doctissimꝰ.
Erat autẽ discipłs beate memorie ma¬
gistroꝵ theodori archiep̃i. et abb̃is a¬
duiani. Unde ut dictũ est cũ erudi¬
tione licterarũ uł eccłiasticarũ uel
gentiliũ. ita grecã quoq cũ lacina
didicit linguã. ut tã notã ac familia
sci pauli apł̃i quã intra eccliam sc̃i an¬
dree. sibi ipsi locũ sepulchri fecerat. Ptͦ
quẽ ep̃atꝰ officiũ aldulf us berecual¬
do archiep̃o consecrante accepit. xxiiii.
nno dñice in carnationis. dcc.¬
.Xxͦ uiiͦi. apparuerunt comẽte
rorem incutientes. Una quippe solem
rebat exortũ. ut utroꝵq temꝑum ma¬
la mortalib unminere signarent. Por
lonem. quasi ad accendendũ acclinẽ.
Apparebant m̃se ianutario. et duob
ferme septimanis ꝑmanebant. Quo

Expanded text:
 add. annus septimus Osrici regis Nordanhymbrorum qui Coenredo successerat, Ulctred filius Ecgbercti, rex Cantuariorum, proximo Tobias, Hrofensis Ecclesiae praesul defunctus est, vir ut supra meminimus, doctissimus. Erat enim discipulus beatae memoriae magistrorum, Theodori archiepiscopi et abbatis Hadriani: unde, ut dictum est, cum eruditione litterarum vel ecclesiasticarum vei generalium, ita Graecam quoque cum Latina didicit linguam, ut tam notas ac familiarsancti Pauli apostoli, quam intro ecclesiam sancti Andreae sibi ipse in locum sepulcri fecerat. Post quem episcopatus officium Alduulf, Berctualdo archiepiscopo consecrante suscepit. Anno Dominicae incarnationis  nono, apparuerunt cometae rrorem incutientes. Una  Al., unus quippe solem rebat exortum, ut utroque tempore mala mortalibus imminere signarent. Portlonem, quasi ad accendendum adclinem: apparebantque mense Januario, et duabus ferme septimanis permanebant. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
et cec̾a usq dũ ait. In eadẽ enim ipsa die.
educã exertitũ ur̃m de t̾ra egipti. Pmũ
ergo diẽ arimoꝵ appellat eũ. in quo
exercitũ eoꝵ ẽẽt educturus de egyp
pͥmi. st̃ educti de egipto. sicut in libro
numeroꝵ aꝑtissime scͥbit᷑. ꝓfecti gͥ de
ramẽse. quinta decima die m̃sis pͥmi :
alt̾a die fecer̃t phase filii isrł in manu
excelsa. Septẽ ergo dies arimoꝵ inquoꝵ
pͥma eductus ẽ ppłs dñi exegypto. ab
inicio ut diximꝰ tercie septimane. hoc
putari oportet. Porro dies quartade¬
cima extra hunc numerũ seꝑatim sub
pasche titulo p̃nocat᷑. sicut exodi sequen¬
tia patent̾ edocent. ubi cũ dictũ eẽt.
in eadẽ enĩ ipsa die. educã exercitũ
Et custodietis diem istũ ingeneratio¬
nes ur̃as ritu perpetuo. Primo m̃se

Expanded text:
In eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra Aegypti . Primum ergo diem azymorum appellat eum in quo exercitum eorum esset educturus de Aegyptnta sunt educti ex Aegypto, sicut in libro Numerorum apertissime scribitur: Profecti igitur de Ramesse quinta decima die mensis primi, altera die fecerunt phase filii Israel in manu excelsa . Septem ergo dies azymorum, in quarum prima eductus est populus Domini ex Aegypto, ab initio ut diximus tertiae septimanae, hoc putari oportet. Porro dies quartus decimus extra hunc numerum separatum, sub paschae titulo praenotatur, sicut Exodi sequentia patenter edocent. Ubi cum dictum esset: In eadem enim ipsa die educam exercitum Et custodietis diem istum in generationes vestras ritu perpetuo. Primo mense
Abbreviated transcription (Latin):
nia instructis. ipsi adhuc inueterati
et claudicantes a semicis suis et
capita sine corona p̃tendunt. et sol
rantur.Susceꝑant autẽ huenses mo¬
nachi docente ecgberectho. ritꝰ iuiuendi
catholicos. sub abbate duũcado. post
annos cirtit᷑. lxxͦx. exquo ad p̃dica¬
tionẽ gentis angloꝵ adidanũ muserũt
antistitẽ. Mansit autẽ uir dñi ecgbecthꝰ

Expanded text:
nia instructis, ipsi adhuc inveterati et claudicantes a semitis suis, et capita sine corona praetendunt, et sollrantur. Susceperunt autem Hiienses monachi, docente Ecgbercto, ritus vivendi catholicos sub abbate Duunchado, post annos circiter octoginta, ex quo ad praedicationem gentis Anglorum Aldanum miserant antistite
Abbreviated transcription (Latin):
mensis huiꝰ immolabitq eũ uniu̾sa
multitudo filioꝵ isrł ad uesꝑam. Qi¬
b u̾bis manifestissime constat. qd ita
in obseruatione paschali. m̃tio fit diei
quartedecime. ut non tam̃ in ipsa
dic quartadecima pascha fieri p̃cipia¬
tur. s adueniente tandẽ uesꝑa diei
quarte decime. id est quinta decima
luna. que initiũ t̾cie septimane fc̃a¬
est. inceli faciem ꝓ deunte agnꝰ immo¬
lare iubetur. eoqd̃ ipsa sit nox quin¬
tedecie lune. inqua ꝑcussis egiptus.
isrł ẽ alonge̾ seruitute redẽptus.
Septẽ inquit dieb arima comede
tis. Quib item uerbis: tota tercia
septimana eiusdẽ p̾mi mensis. decer¬
nitur sollẽpnis esse debere. S neputaremꝰ
eosdẽ septẽ dies. aquarta decima. usq ad
Indie pͥmo ñ erit ferm̃tũ indomib ur̃is.
Qui cũq comederit ferm̃tũ. ꝑibit aĩa

Expanded text:
us. Immolabitque eum universa multitudo filiorum Israel ad vesperam . Quibus verbis manifestissime constat quod ita in observatione paschali mentio fit diei quartae decimae, ut non tamen ipsa die quarta decima pascha fieri praecipiatur, sed adveniente tandem vespera diei quartae decimae, id est, quinta decima luna, quae initium tertiae septimanae faciat, in coeli faciem prodeunte, agnus immolari jubeatur. Et quod ipsa sit nox quintae decimae lunae, in qua percussis Aegyptiis, Israel est a longa servitute redemptus: Septem, inquit, diebus azymtis. Quibus item verbis tota tertia septimana ejusdem primi mensis decernitur sollemnis esse debere. Sed ne putaremus easdem septem dies a quarta decima usque ad In die primo non erit fermentum in domibus vestris. Quicumque comederit fermentum, peribit A
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitꝰ statute. tercia in euangłio.
ꝑeffectũ dñice passionis. et resur¬
rectionis adiuncta ẽ. P̃cepit enĩ lex
ut pascha pͥmo nise anni. et t̾cia eiꝰdem
mensis septimana. idest a quintadeci¬
ma die. usq aduicesimã pͥmã fieri
deberet. additũ ẽ ꝑ institutionẽ aplicã
exeuanglio. ut ipsa c̾cia septimana
diẽ dñicũ expectare. atq in eo tẽꝑis
paschał initiũ tenere debeamꝰ. Quã
iudelicet reglam tͥformem siqͥs rite cus¬
todierit. nunꝙͣ inannotatione festipas¬
chał errabit. Uerũ si de his singłis ẽ
nucleatiꝰ ac latius audire desid̾as. scͥp¬
tũ est inexodo ubi lib̾andꝰ de egypto
ppłs isrł. primũ pascha facere iubetur.
quia dixit dñs ad moysen ⁊ aaron.
Mensis iste uob̃ pͥnciptũ m̃siũ. pͥmꝰ

Expanded text:
atutae, tertia in Evangelio per effectum dominicae passionis et resurrectionis adjuncta est. Praecepit enim lex ut pascha primo mense anni, et tertia ejusdem mensis septimana, id est, a quinta decima die usque ad vigesimam primam fieri deberet. Additumque est per institutionem apostolicam ex Evangelio, ut in ipsa tertia septimana diem dominicam exspectare, atque, in ea temporis paschalis initium tenere debeamus. Quam videlicet regulam triformem si quis rite custodierit, nunquam in adnotatione festi paschalis errabit. Verum si de his singulis en ucleatius ac latius audire desideras, scriptum est in Exodo, ubi liberandus de Aegypto populus Israel, primum pascha facere jubetur, quia dixerit Dominus ad Moysen et Aaron: Mensis
Abbreviated transcription (Latin):
tingesimo uicesimo octauo. quo pascha
surrectionis celebrasset. eodẽ die et ip̃e
migrauit ad dñm. ac gaudiũ sũme fes¬
tiuitatis qd̃ cũ fr̃ib quos addiuinita¬
tis gr̃am cõu̾tãt inchoauit. cũ dño et
apłis ceterisq celi cuub cõpleuit. immo
inidipsũ celebrare sine fine ñ desinit. Mi¬
ra autẽ duunae dispensacio puisionis
erat. qd̾ uen̾abił uir ñ solũ inpascha tu¬
siuit de hoc mundo ad patrẽ. uerũ etiã
cũ eo die pascha celebraret᷑. quo nunqnͣ
prius ineis locis celebrari solebat. Gau
cholica tẽꝑis paschał. letabant᷑ de patro¬
anio ꝑgentis ad dñm patris ꝑ quem
fuerant correcti. Gratulabat᷑ ille. qd̾
eatenͦ incarne seruatꝰ est. donec illum
pasche diẽ suos auditores quẽ semꝑ
antea uitabant suscipe ac secũ agere
iuderet. sicq certꝰ de illoꝵ correctione

Expanded text:
icesimo nono  Al., octavo, quo Pascha surrectionis celebrasset, eodem die et ipse migravit ad Dominum, ac gaudium summae festivitatis quod cum fratribus quos ad unitatis gratiam converterat, inchoavit, cum Domino et apostolis caeterisque caeli civibus complevit, immo idipsum celebrare sine fine non desinit. Mira autem divinae dispensatio provisionis erat, quod venerabilis vir non solum in Pascha transivit de hoc mundo ad Patrem; verum etiam cum eo die Pascha celebraretur, quo nunquam prius in eis locis celebrari solebat. Gaudtholica temporis Paschalis; laetabantur de patrocinio pergentis ad Dominum Patris, per quem fuerant correcti; gratulabatur ille quod eatenus in carne servatus est, donec illum in Pascha diem suos auditores, quem semper antea vitabant, suscipere ac secum agere videret. Sicque cert
Abbreviated transcription (Latin):
o tẽꝑe nathan rex pictoꝵ. qui
septemtͥonał britannie plagas
inhabitant. ammonitꝰ eccliasticarum
frequenti meditatione scͥpturarũ. ab¬
renuntians ertori quo eatenꝰ in obser¬
uatione pasche cũ sua gente teneba¬

Expanded text:
 Naiton, rex Pictorum, qui Septemtrionales Brittaniae plagas inhabitant, admonitus ecclesiasticarum frequenti meditatione scripturarum, abrenunciavit errori, quo eatenus in observatione Paschae cum sua gente teneba
Abbreviated transcription (Latin):
et si ꝓfiteri nob̃ liberũ ẽ. quia consure
discrim̃ ñ noceat. quib pura indeũ fides
et caritas in ꝑximũ sincera est. maxime
cũ nunqͣm patrib cacholicis sicut de
flictus. ita etiã de tonsure differentia
legat᷑ aliqua fuisse controu̾sia. int̾ om̃s
tam̃ quas uel mnecclia uł inunui̾so
hominũ genere repꝑimꝰ tonsuras. nul¬
lam magis sequendã amplectendãq ui¬
re dixerim ea quã incapite suo gesta¬
bat ille. cui se confitenti dñs ait. Tut
es petrus et suꝑ hanc petrã edificabo
eccliam meã. et porte inferi ñ p̃uale¬
dam detestandãq merito cunctis fideli¬
b credidim. ea quã habebat ille cui
petrus. Pecunia tua tecũ sit in ꝑditio¬
ne: qm̃ donũ d̾i existimasti pecumaꝯꝑari.¬

Expanded text:
 profiteri nobis liberum est, quia tonsurae discrimen non noceat, quibus pura in Deum fides, et caritas in proximum sincera est; maxime cum nunquam Patribus catholicis sicut de flictus, ita etiam de tonsurae differentia legatur aliqua fuisse controversia; inter omnes tamen quas vel in Ecclesia, vel in universo hominum genere reperimus tonsuras, nullam magis sequendam nobis amplectendamque jure dixerim, ea quam in capite suo gestabat ille, cui se confitenti Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferni Aldam detestandamque merito cunctis fidelibus crediderim ea quam habebat ille cui Petrus: Pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
tradicio festis paschalib inseruit. ut
nil omniodis de tẽꝑe pasche legalis
p̃occupandũ uel minuendũ ẽẽ decerne¬
ret. quinpotiꝰ statuit ut expectaretur
iuixta p̃ceptũ legis idẽ primꝰ auni m̃sis.
expectaret᷑ quartadecuna dies illiꝰ. expec

Expanded text:
traditio festis paschalibus inseruit, ut nil omnimodis de tempore Paschae legalis praeoccupandum, nihil minuendum esse decerneret. Quin potius statuit ut exspectaretur juxta praeceptum legis idem primus anni mensis, exspectaretur quarta decima d
Abbreviated transcription (Latin):
s octo potiꝰ diesesse. si et ipsa quarta
decima annumeretur: Sin autem
ut diligentiꝰ explorata scͥpture ue¬
ritas docet. a uesꝑa diei quartedeci¬
sacra sollẽpnitas quã septẽ tantũmͦ
noctes cũ totidẽ dieb cõp̃hendat.
Unde uera esse ꝓbat᷑ nr̃a diffinitio. qr

Expanded text:
sed octo potius esse dies, si et ipsa quarta decima annumeretur? Sin autem ut diligentius explorata Scripturae veritas docet a vespera diei quartae decisacra sollemnitas quam septem tantummodo noctes cum totidem diebus comprehendat: unde et vera esse probatur nostra diff
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑficeret. quesiuit auxiliũ de gen¬
te angloꝵ. quos iã dudũ ad exem¬
plũ sce romane et apłice eccliestiã re¬
ligionẽ instituisse cognouit. Siquidem
misit legatarios aduirsi uenerabilẽ
ceolfridũ abbatẽ monasterii beatoꝵ
apłoꝵ petri et ⁊ pauli. qd̃ ẽ ad ostiũ
uiuri amnis. ⁊ iuxta amnẽ mitima.
in locũ qͥ uocat᷑ ingiruũ. cui ipse post
benedictũ de qͦ supͣ diximꝰ głosissime
p̃fuit. postulans ut exhortatorias si¬
bi licteras mitteret. quib potentiꝰ
confutare posset. eos qui pascha ñ
suo tẽꝑe celebrare p̃sumerent. simul
et tonsure mͦ uł racione qua cleri¬
cos insigniri deceret. excepto qd etiã
ipse ñ parua ex parte eẽt imbutꝰ.¬
S et architectos sibi mitti pecut.
qͥ uixta morẽ romanoꝵ eccłiam de
lap̾ide ingenti facerent. ꝓmittens
hanc in honorẽ beati apłoꝵ pͥncipis
dedicandam. se quoq ipsũ cũ om̃ib¬

Expanded text:
lium de gente Anglorum, quos jamdudum ad exemplum sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae suam religionem instituisse cognovit. Siquidem misit legatarios ad virum venerabilem Ceolfridum abbatem monasterii beatorum apostolorum Petri et Pauli, quod est ad ostium Uiuri amnis, et juxta amnem Tinam, in loco qui vocatur In Gyruum, cui ipse post Benedictum, de quo supra diximus, gloriosissime praefuit; postulans ut exhortatorias sibi litteras mitteret, quibus potentius confutare posset eos qui pascha non suo tempore observare praesumerent, simul et de tonsurae modo vel ratione qua clericos insigniri deceret. Excepto quod etiam ipse in his non parva ex parte esset imbutus. Et architectos sibi mitti petiit, qui juxta morem Romanorum ecclesiam de lapide ingente ipsius facerent, promittens hanc in honorem beati apostolorum principis dedicandam, se quoque ipsum cum sui
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie morem: inquantũ dũ taxat tã
longe aromanoꝵ loquela ⁊ natione
segregati. hanc ediscere potuissent. Cuiꝰ
religios is uotis acp̃cib fauens reuen¬
tissimus abbas ceolfridꝰ. misit architec¬
tos quos petebat: misit illi et lict̃as
dus abbas indño salutẽ. Catholicã sc̃i
pasche obseruantiã. quã a nob̃ rex de
uote religioso studio quesisti: ꝓmptis¬
sue ac libentissime tuo religioso de¬
siderio iuxta qd̃ ab apłica sede didi¬
celitus sc̃e eccłie donatũ. quotiens ip¬
si rerũ dñi discende. docende. custodi¬
ende ueritati oꝑam impendunt. Nã
et uere omnino dixit. quidã scl̃ariũ
scͥptoꝵ. quia felicissimo mundꝰ statu¬
ageret᷑. si uł reges philosopharentur
uel regnarent philosophi. Qd̃ si dephi¬
losophia huiꝰmundi uere intelligere.
de statu huiꝰ mundi. merico dicere po¬
tuit homo huiꝰmundi. quantomagis
ciuib patrie celestis in hoc mundo ꝑe¬
grinantib optandũ ẽ. et totis ani¬

Expanded text:
itaturum, in quantum duntaxat tam longe a Romanorum loquela et natione segregati hunc ediscere possent. Cujus religiosis votis ac precibus favens reverendissimus abbas Ceolfridus, misit architectos quos petebat, et litteras dus abbas in Domino salutem. Catholicam sancti paschae observantiam, quam a nobis rex Deo devote religioso studio quaesisti, promptissime ac libentissime tuo desiderio, juxta quod ab apostolica sede didicaelitus sanctae Ecclesiae donatum, quotiens ipsi rerum Domini, discendae, docendae, custodiendae veritati operam impendunt. Nam et vere omnino dixit quidam saecularium scriptorum, quia felicissimo mundageretur, si vel reges philosopharentur, vel regnarent philosophi. Quod si de philosophia hujus mundi, vere intelligere de statu hujus mundi, merito diligere potuit homo hunc mundum; quanto magis civibus patriae coelestis in hoc mundo peregrinantibus optandum est, et totis ani
Abbreviated transcription (Latin):
inhabiles. ad fugã trem̃tib p̃corduis
inepti. qͥ dieb ac noctib stupido seduli
marcebant. Intẽa ñ cessant unctina
thebat᷑. ⁊ solo allidebat᷑. hoc scilice
pliciũ. qui tali funere rapiebant̃.
imminentesq penas cito exitu deui¬

Expanded text:
inhabilis ad fugam, trementibus praecordiis inepta, quae diebus ac noctibus stupido sedili marcebat. Interea non cessant uncinatamuris tracti solo allidebantur. Hoc scilicet plicium, qui tali funere rapiebantur; imminentes poenas cito exitu devi
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigantes unde uel qui eẽt. abstu¬
lerunt corpus. et in bononia cuutate
iuxta honorem tanto uiro congruu̾ in
eccłia posuerunt.xxxXi¬
is temꝑib regno nordamhun¬
broꝵ p̃fuit rex fortissimus et głe
cupidissimus edilfrid. qui plus om̃ib
angloꝵ primacib gentem uastauit
britconũ. ita ut sauli quondã regi is¬
rabelitice gentis comparandus uide¬
retur. excepto dũ taxat hoc. qd̃ diine
erat religionis ignarus. Nemo enu
intribunis. nemo iuregib. plures eoꝵ
t̾ras ext̾minatis uł subiugatis indige¬
nis aut tributarias genti angloꝵ. aut¬
in habitabiles fecit. Cui merito potãt
illud quod benedicens filiũ patriarcha.
iamin lupus rapax. mane comedet p̃¬
cdam: et uesꝑe diuidet spolia. Unde
motus etus ꝑfectib edan rex scoctoꝵ¬
qui brittanniã in habitant. uenit cõ¬
tra eũ. cũ imm̃so ac forti exercitu. s
inloco celeberrimo qui dr degsastan
id est degsa lapis. omĩs pene eius ẽ ceso

Expanded text:
investigantes unde vel quis esset, abstuinvestigantes unde vel quis esset, abstulerunt corpus, et in Bononia civitate juxta honorem tanto viro congruum in ecclesia posuerunt.is temporibus regno Nordanhymbrorum praefuit rex fortissimus et gloriae cupidissimus Aedilfrid, qui plus omnibus Anglorum primatibus gentem vastavit Brittonum; ita ut Sauli quondam regi Israeliticae gentis comparandus videretur, excepto dumtaxat hoc, quod divinae erat religionis ignarus. Nemo enim in tribunis, nemo in regibus plures eorum terras, exterminatis vel subjugatis indigenis, aut tributarias genti Anglorum, aut habitabiles fecit. Cui merito poterat illud quod benedicens filium patriarcha ijamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia. Unde motus ejus profectibqui Britanniam inhabitant, venit contra eum cum immenso ac forti exercitu, sed in loco celeberrimo, qui did est, Degsa lapis, omnis pene ejus est caesus
Abbreviated transcription (Latin):
ygustinus ubi in regia ciitate
sedem episcopalem ut p̃dicimꝰ
accepit. recupauit in ea regio fulcus
adminicłõ eccliam quã inibi anti
fuisse didicerat. et eã in noĩe sc̃ĩ salua¬
et cunctis successorib sius. Fẽcit autẽ
et monast̾ĩũ ñ longe ab ipsa ciuitate
ad orientem. in quo eius hortatu. edil¬
berch eccliam beatoꝵ apłoꝵ petri et
pauli a fundam̃tis construrit. ac di¬
uersis donis ditauit. inqua et ipsius
augustini et omniũ successon etus
ep̃oꝵ diuernensium. simul et regum
cantie poni corꝑa possent. Quã tam̃
ecclĩam. ñ ipse augustinus s succes¬
sor eius laurentius consecrauit. Pri¬
mus autẽ eiusdẽ monasterii abb̃s pe¬
trus prb̃r fuit. qui legatus galqy¬
liam missus. de mersus est insinu
maris qui uocatur amfleat: et ab
incolis loci ignobili traditꝰ sepulcẽ.
demonstraret. om̃i nocte supra sepul¬
chrũ eius lux celestis apparuit. donec
animaduertentes uicini qui uidebant.
sc̃m fuisse uirũ qui ibi eẽt sepultus. et

Expanded text:
gustinus, ubi in regia civitate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperavit in ea, regio fultus adminiculo, Ecclesiam quam inibi antiqfuisse didicerat, et eam in nomine sancti Salvaet cunctis successoribus suis. Fecit autem et monasterium non longe ab ipsa civitate ad Orientem, in quo, ejus hortatu, Aedilberct ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli a fundamentis construxit, ac diversis donis ditavit  Al., dotavit, in qua et ipsius Augustini, et omnium episcoporum Doruvernensium, simul et regum Cantiae poni corpora possent. Quam tamen ecclesiam non ipse Augustinus, sed successor ejus Laurentius consecravit. Primus autem ejusdem monasterii abbas Petrus presbyter fuit, qui legatus Galliam missus, demersus est in sinu maris qui vocatur Amfleat, et ab incelis loci ignobili traditus sepulturademonstraret, omni nocte supra sepulcrum ejus lux caelestis apparuit, donec animadvertentes vicini, qui videbant sanctum fuisse virum qui ibi esset sepultus, et
Abbreviated transcription (Latin):
rogauit ut genti angloꝵ inbritt anniã
aliquos uerbi ministros per quos acl
xp̃m conũteretur mitteret. se ipsũ pa¬
ratũ ẽẽ in hoc opus dño cooꝑante ꝑ¬
ficiendũ. si tam̃ apłico pape hoc ut
fieret placeret. Quod dũ ꝑficere non
posset. qtua et si pontifer conced̾e illi
qd̾ petierat uoluit. ton tamen ciues ro¬
mani ut tam longe ab urbe secederet
potuere ꝑmittere: mox ut ipse pontifi¬
catus officio functus ẽ: ꝑfecit opus dui
desid̾atũ. alios quidẽ predicatoresmit¬
tens. s ipse p̃dicationẽ ut fructificaret.
siris ex hortationib ac p̃cib aduuuians.

Expanded text:
rogavit ut genti Anglorum in Brittaniam rogavit ut genti Anglorum in Brittaniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converteretur, mitteret; seipsum paratum esse in hoc opus Domino cooperante perficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret, placeret. Quod dum perficere non posset, quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe recederet  Al., secederet potuere permittere; mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desideratum: alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem ut fructificaret, suis exh
Abbreviated transcription (Latin):
forma egregia. Quoscũ aspiceret.
incole talis essent aspectus. Rursꝰ
interrogauit. utrũ idem insulant xp̃ia¬
ni. an paganis ad huc errorib eẽnt
implicati. Dictũq est. qd̾ eẽut paga¬
ni. At ille intimo ex corde longa tra¬
hens suspiria. heu ꝓdolor inquit.
qd̃ tam lucidi uultus homines tene¬
brarũ auctor possidet. tantaq gr̃a
frontispicu m̃tem ab interna gratia
nacuam gestat. Rursus interrogauit.
quod esset uocabulũ gentis illius. Re¬
sponsũ est: qd angli uocarentur. At
ha bent faciem: et tales angeloꝵ ince¬
lis decet ẽẽ coheredes. Quod habet no¬
men. ipsa ꝓuincia. de qua isti st̃ allati:
Responsũ est: quia deiri uocarent᷑. idẽ
puintiales. At ille. Bene inquit de iri.¬
Responsũ est: qd̾ elle diceret᷑. At ille al
ludens ad nomen. ait. Alleluia. Laudẽ
dei creatoris illis inpartib oportet cantari.
Accedensq: ad pontificem romane et aplice
sedis. nondũ enim erat ipse pontifer factꝰ.

Expanded text:
forma egregia. Quos cum aspiceret, forma egregia. Quos cum aspiceret, incolae talis essent aspectus Rursus interrogavit utrum iidem insulani, Christiani, an paganis adhuc erroribus essent implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria: « Heu, proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque gratia frontispicii mentem ab interna gratia vacuam gestat! » Rursus ergo interrogavit, quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At habent faciem, et tales angelorum in caelis decet esse coheredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sResponsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri,Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: « Alleluia, laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. » Accedensque ad pontificem Romanae et apostolicae sedis, nondum enim erat ipse pontifex factus,
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq bonis. Esuriem dapib suꝑa¬
uit. frigora ueste. Atq animas mouitis
cerir ab hoste sacris. Implebatq ac¬
tu quicqͥd sermone docebat
.Ess.
ut exemplũ mistica uerba loquens.
Ad xp̃m anglos conuertit pietate
magistra. Ad quirens fidei. agiina
gente noua. hic labor hoc studiũ.
hec tibi cura pastor agebas. Ut dño
offerres pluruna lucra gregis. hisq
dei consul factus letare triũphis Mã
mercedem opum iam sine fine tenes
Nec silentio pret̾ẽ unda opinio. que de
beato gregorio. traditione maion ad
nos usq ꝑlata est: qua uidelicet excau¬
sa ad monitus tã sedulam erga salu¬
tem nr̃e gentis curam gesserit. Dicunt
quia die quadã cũ aduenientib nu¬
ꝑ mercatorib multa uenalia inforũ
fuissent collata. multi adem̃dũ con¬
flurissent. et ipsũ gregoriũ int̾ alios
aduenisse. ac uidisse inter alia pue¬
ros uenales positos. candicli corꝑis
ac uenusti uultus. capilloꝵ quoq

Expanded text:
ubique bonis. Esuriem dapibus superaubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistra, Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes. Nec silentio praetereunda opinio quae de beato Gregorio, traditione majorum ad nos usque perlata est: qua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt, quia die quadam cum advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum fuissent conlata, multique ad emendum confluxissent, et ipsum Gregorium inter alios advenisse, ac vidisse inter alia pueros venales positos, candidi corporis, ac venusti vultus, capillorum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa eoꝵ missȩ celebrarent᷑. s et in ip̃a
missarũ celebratione tria u̾ba maxime
ꝑfectionis plena suꝑ adiecit. dies qͦq
nr̃os intua pace disponas. atq ab et̾¬
na damnatione nos eripi: et melec¬
toꝵ tuoꝵ iubeas grege numerari.
Rexit autem eccliam temꝑib imꝑa¬
toꝵ mauricii et focatis: scd̾o autem
eiusdem focatis anno. tnͣsiens ex hac
uita. migrauit adueram que incel
ẽ uitã. Sepultus uero ẽ corꝑe ineccłia
beati petri apłi. ante secretarium die
quarto iduũ martiarũ. qñq in ipso
cũ cetĩs scẽ ecclie pastorib resurrec¬
turus in głam. Scͥptũq est incũba
ipsius ephicaphiũ huiuscemodi. Sus¬
cipe terra tuo corpus de corꝑe sũptũ.
Redde qd̾ ualeas iuuificante deo.
Sp̃c astra petit. leti nil iura nocebt.
Cui uite alt̾ius mors magis ipsauia ẽ.
Pontificis sũmi hoc claudunt᷑ m̃bra se¬
pulchro. Qui in numeris semꝑ. uiuit

Expanded text:
corpora eorum missae celebrarentur. Sed et in ipsa corpora eorum missae celebrarentur. Sed et in ipsa missarum celebratione tria verba maximae perfectionis plena superadjecit: Diesque nostros in tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos eripi et in electorum tuorum jubeas grege numerari. Rexit autem Ecclesiam temporibus imperatorum Mauricii et Phocatis. Secundo autem ejusdem Phocatis anno transiens ex hac vita, migravit ad veram, quae in coelis est, vitam. Sepultus vero est corpore in ecclesia beatri Petri apostoli antequarto Iduum Martiarum, quandoque in ipso cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus resurrecturus in gloria: scriptumque in tumba ipsius epitaphium hujusmodi: Suscipe, terra, tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit
Abbreviated transcription (Latin):
tio: et deutero matris mee egressa ẽ
mecũ. Ad cuiꝰ pietatis et iusticie opus
catores quos huc direxit. de dentibus
antiqui hostis eripiens. et̾ne lib̾tatis
fecit ẽẽ participẽ. Cuiꝰ fidei ⁊ saluti
congaudens. eamq digna laude com¬
mendans. ipse dicit in expositione be¬
ati iob. Ecce lingua brittannie que
nil aliuid nouerat quã barbarũ fren¬
ũ cept allelaᷤ resonare. Ecce quondã¬
seruit oceanus: eiusq barbaros motꝰ
quos cerrent pͥncipes edomare ferrone¬
quiuerant. hos ꝓduuna formidine sa¬
cerdotũ ora simplicib uerbis ligant.
quoq miracuł. uirtus ei diuine cogni¬
tionis infunditur. eiusdem diuinitatis
terrore refrenatur. ut praue agere me¬
tus gregorius hoc quoq declarat. qd
sc̃s augustinus et socii eius ñ solum
p̃dicatione uerboꝵ. s etiam celestium
ostensione signoꝵ. gentem angloꝵ ad
agnitionem ueritatis ꝑducebãt. fẽcit
int̾ alia beatus papa gregorius. ut in
corꝑa scon apłoꝵ petri et pauli super

Expanded text:
meae egressa est mecum . Ad cujus pietatis et justitiae opus catores quos huc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem. Cujus fidei et saluti congaudens, quaeque digna laude commendans, ipse dicit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Britanniae, quae il aliud scivit nisi barbarum frenus alleluia resonare'. Ecce poservit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refraenatur, ut prave agere metus GrS. Augustinus et socii ejus non solum praedicatione verborum, sed etiam coelestium ostensione signorum gentem Anglorum ad agnitionem veritatis perducebant. Fecit inter alia beatus papa Gregorius, ut in beatorum Petri et Pauli super
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea agustinus adiuitorio usus edil¬
berti regis. conuocauit ad suũ colloqͥ¬
um ep̃os siue doctores pxime brittonũ
puintie. in loco qui usq hodie lingua
angloꝵ agustine sac. id est robur au

Expanded text:
usus Aedilbercti regis, convocavit ad suum colloquium episcopos sive doctores proximae Brittonum provinciae, in loco qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes ac, id est, robur Au
Abbreviated transcription (Latin):
t laurentius cũ ep̃is suis scottos unitatem
qui monuerit: et ut mellitus romam
cessores eoꝵ idolatriã resuscitarint
ob qd̾ mellitus ac iustus abrittan¬
nia discesserint.

Expanded text:
t Laurentius cum coepiscopis suis Scottos unitatem qui monuerit, et ut Mellitus Romam cessores eorum idolatriam resuscitarint, ob quod et Mellitus ac Justus a Brittania discesserint.
Abbreviated transcription (Latin):
isit idem beatus papa gregoriꝰ
eodẽ temꝑe etiã regi edilbte e¬
pistolam. simul et dona indiu̾sis spe
celestis suo labore et industria noticiã
puenisse gaudebat. Exemplar autẽ
ptetatis impendat. Quod in angloꝵ
gente factũ cognouimus. cui ur̃a glã
iccirco est p̃posica. ut ꝑ bona que uob̾
concessa sunt. etiã subiecte uobis gen¬
ti suꝑna beneficia prestarent᷑. Et ideo
głose fili. eã quã accepisti diuinitus
gr̃ãm. sollicita m̃te custodi. xp̃ianam
fidem inpplis tibi subditis extendere
festina. zelũ rectitudinis tue. in eoꝵ
conuersione multiplica. Iddoloꝵ cultꝰ
insequere. fanoꝵ edificia eu̾te. Subdi¬
ditoꝵ mores in magna uite munclitia
exhortando. terrendo. blancdiendo. cor
rigendo. et boni oꝑis exempla mons¬
trando. edifica: ut illũ retributorẽ
inuenias incelo. cuiꝰ nom̃ atq cogni¬
tionem dilataiũs interra. Ipse enim
ur̃e quoq gle̾ nom̃ etiã posteris glo̾¬
siuis reddet. cuuis uos honorem que¬

Expanded text:
 idem beatus papa Gregorius eodem tempore etiam regi Aedilbercto epistolam DCI, simul et dona in diversis spcoelestis suo labore et industria notitiam provenisse gaudebat. Exemplar autem potestatis impendat: quod in Anglorum gente factum cognovimus, cui vestra gloria idcirco est praeposita, ut bona quae vobis concessa sunt, etiam subjecta praestarentur. Et ideo, gloriose fili, eam quam accepisti divinitus gratiam sollicita mente custodi. Christianam fidem in populis tibi subditis extendere festina, zelum rectitudinis tuae in eorum conversione multiplica, idolorum cultus insequere, fanorum aedificia everte, subditorum mores in magna vitae munditia exhortando, terrendo, blandiendo, corrigendo, et boni operis exempla monstrando aedifica: ut illum retributorem invenias in caelo, cujus nomen atque cognitionem dilataveris in terra. Ipse enim vestrae quoque gloriae nomen etiam posteris gloriosius reddet, cujus vos honorem quae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bent instituendoꝵ exemplaria armoꝵ.¬
S et inlictore occeant ad meridiem quo
naues eoꝵ habebant᷑.quia et inde bar¬
baroꝵ irruptio timebatur. turres per
incerualla ad ꝓspectũ maris collocant:
et ualedicunt socus tanquã ultra ñ
reuersuri. Quib ad sua remeantib
cognita scocti pictiq reditus de negatione.
redeunt confestim ipsi. et solito confiden¬
tiores facti. omnem aqui lonalẽ extre
niurũ usq capessunt. Statuit᷑ ad hec
inedito arcis acies segnis: ubi trem̃ti
At contra non cessant uncinata hostiũ
tela: ignaui ꝓpugnatores. miserrime
de miuris tracti solo allidebant᷑. Quid
celerant᷑ strages. in cuntis crudeliores
priorib. Sicut enĩ agni aferis. itami¬
seri ciues discerpuntur ab hostib. Un¬
cle a mansionib ac possessiun culis suis
eiecti. unminens sibi fainis ꝑicłm latro¬
cinio ac rapacitate mutua temꝑabaut.
augentes excernas domesticis mocib

Expanded text:
aebent instituendoaebent instituendoSed et in litore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim ipsi, et solito confidentiores facti omnem Aquilonalem  Al., murum usque capessunt. Statuitur ad haec in edito arcies segnis, ubi trementi At contra non cessant uncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid celerantur strages cunctis crudeliores prioribus. Sicut enim agni a feris, ita miseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus
Abbreviated transcription (Latin):
legio. que inopinata tempore autũnt
adueniens. magnas hostiũ strages
cleclit. eosq qui euadere poterant õs
tnͣsmaria fugauit: qui prius anniu̾
tente cogere solebant. Tum romani
denuntiauere brictonib non se ultra
obeoꝵ defensionẽ tã laboriosis expe¬
dicionib posse fatigari. ipsos potuis
monent arma corriꝑe ⁊ certandi cũ
hostib studiũ subire. qui ñ aliã ob cau¬
sam quã si ipsi mertia soluerent̾. eis
possent esse fortiores. Quin etiam qꝑ
et hoc socus quos dere linquere coge¬
bautur. aliquid cõmodi ad laturũ pu¬
tabant: murũ amari ad mai recto
tranite inter urbes que ibidẽ obmetũ
hostiũ facte fuerant. uͥ ⁊ seuerꝰ qͦndã ual¬
lũ fecerat firmo de lapide collocarunt. Quẽ
octo pedes latũ. ⁊ duodecim altũ. tec¬
ta ab oriente in occasum linea. ut usq
hodie intuentib clarũ ẽ. Quo mox con¬
cdito clant fortia regni ppło monita. et¬

Expanded text:
legio, quae inopinata tempore autumni legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius annivertente cogere solebant. Tum Romani denunciavere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob causam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter urbes quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt: quem octo pedes latum et duodecim altum, recta ab Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est: quo mox condito dant fortia segni populo monita, pr
Abbreviated transcription (Latin):
eum inter duo freta uel sinus. dequib
dixiinꝰ maris ꝑmilia passus plurima.
ut ubi aquarũ munitio deerat. ibi p̃¬
sidio ualli. fines suos ab hostiũ irrup¬
tione defendeñt. Cuiꝰ operis ibidem
facti idẽ ualli latissimi. usq hodie
certissima uestigia cernere licet. In¬
cipit autẽ duoꝵ ferme miliũ spatio
amonastĩo ebbertunig ad occidentem.
in loco qui sermone pictoꝵ peanfahel.
lingua autẽ angloꝵ penneltũ appel¬
latur. extendens contra occidentem.
terminatur iuxta urbẽ accluit. ue¬
rũ priores inimnici ut romanũ militẽ
habisse conspexerunt. mox ad uecti
nauib irrũpunt t̾minos. ceduntq
omuia: et quasi maturã segetẽ obuta
queq metunt. calcant. transeunt. Un
uoce auxiliũ implorantes. ne penitus
misera patria deleret᷑. ne nom̃ roma¬
ne ꝓuintie quod apud eos tã diu cla¬
ruerat. exterarũ gentiũ imꝓbitate
obrutũ uilesceret. Rursũ mititur

Expanded text:
eum inter duo freta vel sinus de quibus eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a monasterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem terminatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque metunt, calcant, transeunt: und, flebili voce auxilium implorantes, ne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur
Abbreviated transcription (Latin):
dio sui urbẽ guidi. occidentalis supͣ se
hocẽ. ad dexterã sui. habet urbẽ accli¬
uth. quia lingua eoꝵ significat petrã
cliuth. Est enim iuxta fluiũ nominis
illius. Ob harũ ergo infestationẽ genti¬
ũ. bruttones legatos romã cũ epłis mit
bant. subiectionẽq continuã. dũ modo
hostis unminens longius arceret᷑ ꝓut¬
tebant. Quib mox legio destinatur
armata. Que ubi insulã aduecta et
congressa ẽ cũ hostib. magnã eoꝵ mui¬
titudinẽ sternens cet̾os socioꝵ finibus
expulit. eosq interim a dirissima de p̾s¬
sione lib̃atos. hortata ẽ iustruere. inter
duo maria tnͣs insulã murũ. qui arcen¬
clis hostib poss esse p̃sidio: sicq domũ
cũ triumpho magno reu̾sa ẽ. At insula¬
ni murũ quẽ iussi fuerant ñ tã lapidib
quã cespicib construentes. ut pote nus¬
lũ tanti oꝑis artificẽ habentes: ad ni¬
chil utilẽ statuunt. Fecerunt aucem

Expanded text:
dio sui urbem Giudi  Al., Guidi, Occidentalis supra se, dio sui urbem Giudi  Al., Guidi, Occidentalis supra se, hoc est, ad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legatos Romam cum epistolis bant, subjectionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem