comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hincplebs suum quis que intuentes ducem : uelut in aciȩ constitenant : tumdictator silentio facto ut inam in¬
quid mibi patribus que romanis ita deceteris rebus cumplebe conueniat : quemad modum quodatte atti¬
n& eam querem quam detesum quaesiturus conuenturum satis confido spemfactam ateciuitati uideo fide
in columi exthesauris gallicis quo sprimores patrum occultent gralitum soluipossẽ quierorẽ tantum abest
ut impeditosim. ut contrate m̃ manli adhorter liberes foenore plebem romanam. &istos incurbantes pub¬
licis thensauris ex praeda clandestina euoluas : quodnisi facis siue ut &ipse in parte praedȩsis siue quia uanũ
indicium est inuindateduci iubebo necdiutius patiar ate multitudinem fallacispe concitari adeamallius
nesefefellisse ait non aduersus uolscos totiens hostis quotiens patribus expediat Nec aduersus latinos herni¬

Expanded text:
hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, uelut in acie constiterant. tum dictator silentio facto, 'utinam' inhinc plebs, suum quisque intuentes ducem, uelut in acie constiterant. tum dictator silentio facto, 'utinam' inquit, 'mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conueniat, quemadmodum, quod ad te attinet eamque rem quam de te sum quaesiturus conuenturum satis confido. spem factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex thesauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solui posse. cui ego rei tantum abest ut impedimento sim ut contra te, M. Manli , adhorter, liberes fenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thesauris ex praeda clandestina euoluas. quod nisi facis, siue ut et ipse in parte praedae sis siue quia uanum indicium est, in uincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.' ad ea Manlius nec se fefellisse ait non aduersus Uolscos, totiens hostes quotiens patribus expediat, nec aduersus Latinos Herni
Abbreviated transcription (Latin):
sipalamfiant ex solui plebem aere alieno posse: qua eubiobieta spesestenm uero in dignum facinus uideri
cum conferendum ad redimendam ciuitatem agallis aurum fuerit tributo conlationem factam idem aurũ
exhostibus captum in paucorum predam cessisse : Itaque ex sequebantur credendos ubitantȩ re furtum occul¬
taretur differentique etem pore suo seindicaturum dicenti ceteris omisis eouersȩ erant omnium curae. ap¬
parebat que necueri in dicii gratiam mediam nec falsioffensionem fore : Itasus pensis rebus dictator accitus
ab exercitu inurbem uenit : postero die senatu habitocumsatis periclitatus uoluntates hominum discedere
senatum ab seuetuiss& stipatus ea multitudine sella in comoͥtio posita uiatorem adm̃ man liummisit : qui
dictatoris iussu uocatus cum signum suis dediss& ad eẽ certamen agmine ingenti ad tribumal uenit : hincsenatus

Expanded text:
si palam fiat, exsolui plebem aere alieno posse. quae ubi obiecta spes est, enimuero indignum facinus uideri, si palam fiat, exsolui plebem aere alieno posse. quae ubi obiecta spes est, enimuero indignum facinus uideri, cum conferendum ad redimendam ciuitatem a Gallis aurum fuerit, tributo conlationem factam, idem aurum ex hostibus captum in paucorum praedam cessisse. itaque exsequebantur quaerendo ubi tantae rei furtum occultaretur; differentique et tempore suo se indicaturum dicenti ceteris omissis eo uersae erant omnium curae apparebatque nec ueri indicii gratiam mediam nec falsi offensionem fore. ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu in urbem uenit. postero die senatu habito, cum satis periclitatus uoluntates hominum discedere senatum ab se uetuisset, stipatus ea multitudine sella in comitio posita uiatorem ad M. Manlium misit; qui dictatoris iussu uocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen, agmine ingenti ad tribunal uenit. hinc senatus,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuium hont m̃ manli openx omnia parentium beneficia ab illo sehabere. illideuouere corporis uitȩq ac san¬
gunis quod supersit quod cum que sibi cumpatria penatibus publicis acpriuatis iuris fuerit:idcum uno¬
idcum uno
homine eẽ : hisuocibus in stincta plebes cumiam unius hominis ess& addita alia commotioris
banda consili res fundum inueienti caput patrimonii subiecit praeconii: Nequem uestrum inquiđ quirites
done quicquam inrem ea supererit iudicatum ad dictum ueduci patiar : idueto ita accendit animosut pomne
fas acnefas secuturi uindicem libertatis uiderentur : ad hoc domi contionantis in modum sermones plenicrimi¬
num in patres interquos cumomiso discrimine uer anuana iacer&. thenisauros gallici auriocultaria pa¬
tribus iecit neiam possidendis publicis agris contentos ẽẽ nisi petuniam quoque publicam auertant: eares

Expanded text:
ciuium ora M. Manli opera; omnia parentum beneficia ab illo se habere; illi deuouere corporis uitaeque ac sanciuium ora M. Manli opera; omnia parentum beneficia ab illo se habere; illi deuouere corporis uitaeque ac sanguinis quod supersit; quodcumque sibi cum patria penatibus publicis ac priuatis iuris fuerit, id cum uno homine esse. his uocibus instincta plebes cum iam unius hominis esset, addita alia commodioris ad omnia turbanda consilii res. fundum in Ueienti, caput patrimonii, subiecit praeconi, 'ne quem uestrum' inquit, 'Quirites, donec quicquam in re mea supererit, iudicatum addictumue duci patiar.' id uero ita accendit animos, ut per omne fas ac nefas secuturi uindicem libertatis uiderentur. ad hoc domi contionantis in modum sermones pleni criminum in patres; inter quos cum omisso discrimine uera an uana iaceret, thesauros Gallici auri occultari a patribus iecit nec iam possidendis publicis agris contentos esse nisi pecuniam quoque publicam auertant; ea res
Abbreviated transcription (Latin):
madio foro cumcaterua sua accurrit . & manum inieat . uociferatus que desuperbia patrum ac crudelitate feneratorũ
& miserus plebis uirtutibus eius uiri fortunaque : tum uero ego inquid nequiȩ quam hacdextrit capitolium artẽq
seruauerim. siciuem commilitonemqne meum tam quamgallis uictoribus captum inseruitutem acuincula duciuideã:
inderem creditori palam populo soluit : libntque & aere liberatum emittit. deos atq. homines obtestantem ut m̃
manlio libent tori suo parenti plebis .r. gnatiam referant: acceptus extemplo intumultuosam turbam & ipsetumultũ
augebat: ccatrices acceptas ueienti gallico alus que dein ceps bellis ostentans semilitantem serefituentẽ eue sos
penates multipliciiam sorte exoluta mergentibus semper sortem usuris obrutum foenore ẽẽ uiderelucem forũ

Expanded text:
medio foro cum caterua sua accurrit et manum iniecit; uociferatusque de superbia patrum ac crudelitate feneratorum medio foro cum caterua sua accurrit et manum iniecit; uociferatusque de superbia patrum ac crudelitate feneratorum et miseriis plebis, uirtutibus eius uiri fortunaque, 'tum uero ego' inquit 'nequiquam hac dextra Capitolium arcemque seruauerim, si ciuem commilitonemque meum tamquam Gallis uictoribus captum in seruitutem ac uincula duci uideam.' inde rem creditori palam populo soluit libraque et aere liberatum emittit, deos atque homines obtestantem ut M. Manlio , liberatori suo, parenti plebis Romanae, gratiam referant. acceptus extemplo in tumultuosam turbam et ipse tumultum augebat, cicatrices acceptas Ueienti Gallico aliisque deinceps bellis ostentans: se militantem, se restituentem euersos penates, multiplici iam sorte exsoluta, mergentibus semper sortem usuris, obrutum fenore esse; uidere lucem, forum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuorum exlatinis atque hernicis fuit : Nec hominum deplebe ut trediposs& mecedemmilitasse : sed principes quidã
iuuentutis inuenti: manifesta fides publica ope uolscos hostes adiutos catiensium quo que quidam cogniti & colonia
uelitris romam que omnes missi ꝑ cunctantibus primoribus patrum eadem quedicta tori. defationem suiquisque
populi haud peplexe indicauere : dictator ex ercitum instatius tenebat minime dubius bellum cumis populis
patres iussuros cum maiordomi exortamoles coegit acciriromam eum gliscenten indies seditiones quam solitomagis
metuendam auctor faciebat . Nonenim iamonitiones modo m̃ mali sedfacta popularia inspeciem tumultuosa eadẽ
quamente fierent intuenda erunt : centurionem nobilem militaribus factis iudicatum pecumiae cumdiciuidiss&

Expanded text:
tiuorum ex Latinis atque Hernicis fuit, nec hominum de plebe, ut credi posset mercede militasse, sed principes quidam tiuorum ex Latinis atque Hernicis fuit, nec hominum de plebe, ut credi posset mercede militasse, sed principes quidam iuuentutis inuenti, manifesta fides publica ope Uolscos hostes adiutos. Circeiensium quoque quidam cogniti et coloni a Uelitris; Romamque omnes missi percontantibus primoribus patrum eadem quae dictatori defectionem sui quisque populi haud perplexe indicauere. dictator exercitum in statiuis tenebat, minime dubius bellum cum iis populis patres iussuros, cum maior domi exorta moles coegit acciri Romam eum gliscente in dies seditione, quam solito magis metuendam auctor faciebat. non enim iam orationes modo M. Manli sed facta, popularia in speciem, tumultuosa eadem, qua mente fierent intuenda erant. centurionem, nobilem militaribus factis, iudicatum pecuniae cum duci uidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
intulit eques : rupti indemultis locis ordines mota que omnia & fluctuantisimilis acieserat : dempostquam caedentibus
primis iamad sequis que peruentuntmn caedem cenebat : tergauertunt : stare romanus & done armati confertique
abibant peditum labor inper sequendo fuit : post quamiactariarma passim fugaq peragros spargi acian hostium
anim aduersum est : tum a equitum turmae aemissae dato signo nein singulorum morando caede spatium adeua¬
dendum interim multitudini darent : satis eẽ missilibus acterore impediri cursum obequitandoque agmenteneri
dumadse qui pades &iusta caede conficere hostem poss& : fugesequendique non ante noctem finis fuit: capta quoque
acdirepta eodemdie castra uolscorum praeda que omnis praeter libent corponit militi concessa est : pars maxima cap¬

Expanded text:
intulit eques; rupti inde multis locis ordines motaque omnia et fluctuanti similis acies erat. dein postquam cadentibus intulit eques; rupti inde multis locis ordines motaque omnia et fluctuanti similis acies erat. dein postquam cadentibus primis iam ad se quisque peruenturam caedem cernebat, terga uertunt. instare Romanus; et donec armati confertique abibant, peditum labor in persequendo fuit: postquam iactari arma passim fugaque per agros spargi aciem hostium animaduersum est, tum equitum turmae emissae, dato signo ne in singulorum morando caede spatium ad euadendum interim multitudini darent: satis esse missilibus ac terrore impediri cursum obequitandoque agmen teneri dum adsequi pedes et iusta caede conficere hostem posset. fugae sequendique non ante noctem finis fuit. capta quoque ac direpta eodem die castra Uolscorum praedaque omnis praeter libera corpora militi concessa est. pars maxima cap
Abbreviated transcription (Latin):
&effũsi stantibus uobisse intulerint : tummicent gladi &ueniatinmentem unicuiq deosese qui romanum adiu¬
uent deos quisecundis auibus in prolium miserint : ti. t̃ quinti equite intentus adprinum initium moto certamins
teneas ubihȩrere lamaciem conlato pede uideris tumterrorem euestrem occupatis alio pauore in fer inuectus que
ordines pugnantium dissipa siceques sic pedes ut praecepenint pugnant : Nedum̃ legioñes nec fortuna fefellit ducen
multitudo hostium Nullire praeter quam numero freta: &o culis ut ntmque metiens acien temere proclium init
temre omisit : damoretantum missilibus que telis & primopugne inpetufero x gladios & conlatum pedem & uultum
hostis ardorem animis micantem ferre non potuit: in pulsa frons prima & trepidatio subsi dis inlata & suumterrorem

Expanded text:
et effusi stantibus uobis se intulerint, tum micent gladii et ueniat in mentem unicuique deos esse qui Romanum adiuet effusi stantibus uobis se intulerint, tum micent gladii et ueniat in mentem unicuique deos esse qui Romanum adiuuent deos qui secundis auibus in proelium miserint. tu, T. Quincti , equitem intentus ad primum initium moti certaminis teneas; ubi haerere iam aciem conlato pede uideris, tum terrorem equestrem occupatis alio pauore infer inuectusque ordines pugnantium dissipa.' sic eques, sic pedes, ut praeceperat, pugnant; nec dux legiones nec fortuna fefellit ducem. multitudo hostium nulli rei praeterquam numero freta et oculis utramque metiens aciem temere proelium iniit, temere omisit; clamore tantum missilibusque telis et primo pugnae impetu ferox gladios et conlatum pedem et uoltum hostis ardore animi micantem ferre non potuit. impulsa frons prima et trepidatio subsidiis inlata; et suum terrorem
Abbreviated transcription (Latin):
nbilem multitudinem lib p̃rum capitum ineis fuisselocis quaenuncuix seminario exiguomilitum relictoseruttia
romana absolitudine uindicant ingenscerte quo dinter omnes aucto res conueniat᷑ quam quam nuper camilli
ductu atque hauspicio accisae reseraent uolscorum exercitus fuit : ad hoclatini herniciq accesserant : & cercuensiũ
quidam & coloni &iam auelitris romanidictator castris eodie positis postero cumauspicato prodiss& hostiaq caesa
pacemdeum ad omss&. Laetus admilites iamarma ad ꝓpositum pugnae signum sicut edictumerat luce prima capientes¬
pracessit: nostnuictoriaest milites in quid siquid diuates ueeorum in futurum uident : Itaque utda& cote
spei plenos &cuminparibus manus conserturos pilis antepedes positis gladis tantum dextnans armemus nepcurr
quidem abaciȩ uelim sedobnixos uosstabili graedi impetum hostium excpere ubiilla uana hiterint missilia

Expanded text:
bilem multitudinem liberorum capitum in eis fuisse locis quae nunc uix seminario exiguo militum relicto seruitia Romana ab solitudine uindicant. ingens certe, quod inter omnes auctores conueniat, quamquam nuper Camilli ductu atque auspicio accisae res erant, Uolscorum exercitus fuit; ad hoc Latini Hernicique accesserant et Circeiensium quidam et coloni etiam a Uelitris Romani.—dictator castris eo die positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum adorasset, laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae signum, sicut edictum erat, luce prima capientesprocessit. 'nostra uictoria est, milites' inquit, 'si quid di uatesque eorum in futurum uident. itaque, ut decet certae spei plenos et cum imparibus manus conserturos, pilis ante pedes positis gladiis tantum dextras armemus. ne procurri quidem ab acie uelim sed obnixos uos stabili gradu impetum hostium excipere. ubi illi uana iniecerint missilia
Abbreviated transcription (Latin):
acie quam quam uix dirigendi aciem spatium ueientibus fuit adeo inte primam trepidationem
dum post signa ordines introeunt subsidiaque locant inuata subito ablatere romana e quitumala
non pugne modo incipiendȩ sed consistendi ademit locumita fusi retro ad saxa rubra ibi castrar habe¬
bant pacem supplices petunt : cuius impetna tẽ ab insita animis leuitate antedeductum cremere
romanum p̃sidium penituit : rursus cum fabus erat ueienti populo sineullo maioris belliappara

Expanded text:
acie; quamquam uix dirigendi aciem spatium Ueientibus fuit; adeo inter primam trepidationem acie; quamquam uix dirigendi aciem spatium Ueientibus fuit; adeo inter primam trepidationem dum post signa ordines introeunt subsidiaque locant, inuecta subito ab latere Romana equitum ala non pugnae modo incipiendae sed consistendi ademit locum. ita fusi retro ad saxa Rubra—ibi castra habebant—, pacem supplices petunt. cuius impetratae, ab insita animis leuitate, ante deductum Cremera Romanum praesidium paenituit. rursus cum Fabiis erat Ueienti populo, sine ullo maioris belli appara
Abbreviated transcription (Latin):
excitata fauore & adminttione stupensi refelices ibent inceptis auentus pares reddere consulatus inde
actrium phos omnia p̃mia ab sȩom̃s honores spentre : prȩtereuntibus capitolium artemque & alia tẽpla¬
quid quid deorum oculis quid quid animo occurrit̃ p̃cantur ut illud agmen faustum atq¬
felix mittant sospites breuiin patriam ad parentes restituant: in cassum missae praȩces infeliciuia dex¬
trolano portȩ carmentalis ꝓfecti ad cremeram flumen ꝑueniunt : isoportunus uisus locus communi¬
endo praesidio: .l. aemilius inde &g. seruilius cõs facti& done nihilaliud quam in populationibus
res fuit non ad prȩsidium modotutandum fabi satiseraent sal tota regione quatuscus a gerromano
ad iac& suatuta omnia infesta hostium uagantes ꝑ utrumque finem fecereit interuallum deinde
haud magnum populationibus fuit &dumueientes accto exetruria exercitu prȩsidium creme¬
reoppugnant. & romane legiones ab .l. aemilio consule adducte comminus cume truscis dimicant

Expanded text:
excitata, fauore et admiratione stupens. ire fortes, ire felices iubent, inceptis euentus pares reddere; consulatus inde ac triumphos, omnia praemia ab se, omnes honores spequidquid deorum oculis, quidquid animo occurrit, precantur ut illud agmen faustum atqfelix mittant, sospites breui in patriam ad parentes restituant. in cassum missae preces. infelici uia, dextro iano portae Carmentalis, profecti ad Cremeram flumen perueniunt. is opportunus uisus locus communiendo praesidio. L. Aemilius inde et C. Seruilius consules facti. et donec nihil aliud quam in populationibus res fuit, non ad praesidium modo tutandum Fabii satis erant, sed tota regione qua Tuscus ager Romano adiacet, sua tuta omnia, infesta hostium, uagantes per utrumque finem, fecere. interuallum deinde haud magnum populationibus fuit, dumrae oppugnant, et Romanae legiones ab L. Aemilio consule adductae cominus cum Etruscis dimicant
Abbreviated transcription (Latin):
dia tamei quaꝓpe adultimum dimicationis uentũ ÷ nobilius ab altero cõs inbestinis multiplex bellum neusquã

Expanded text:
dia tamen, qua prope ad ultimum dimicationis ventum est, nobilius. ab altero consule in Vestinis multiplex bellum nec usqua
Abbreviated transcription (Latin):
datum: itageniti itaque educat cum primum ad oleuit aetas. nec instabulis nec ad pecor segnes uenando
peragnires altus hincrobore corporibus animisque sumpto iam nonfenes tantum subsistere sedin latro

Expanded text:
datum. ita geniti itaque educati, cum primum adoleuit aetas, nec in stabulis nec ad pecora segnes uenando datum. ita geniti itaque educati, cum primum adoleuit aetas, nec in stabulis nec ad pecora segnes uenando peragrare saltus. hinc robore corporibus animisque sumpto iam non feras tantum subsistere sed in latro
Abbreviated transcription (Latin):
forte quodam diuinitus supripas tiberis effusus lenibus stagnis nec a dirius quam adiusti cursum potenit amnis
& possequamuis languida mergiaquar infantes spemferentibus dabat: ita uel ut defuncti regis imperio.
in proxima ad luuie ubinunc ficus ruminalis est romula remuocatã ferunt pueros exponunt: uastȩ tũ
in his locis solitudines enent: ten& fama cum fluitantem alueum quo expositienaent pueris tenuis insicco
aqua destituiss&. lupam siti entem ex montibus qui crta sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse eã
summissah infantibus ad eomitem prȩbuisse mammas. ut lingua lambentem pueros magister regii
pecoribus inuenerit : faustulo fuissenomen ferunt abeo adstabula laurentiaȩ uxori educandos datos:
sunt quil aurentiam uulgato corpore iupam interpastores uocatam putant: indelocum fabulȩ acmiraculo

Expanded text:
forte quadam diuinitus super ripas Tiberis effusus lenibus stagnis nec adiri usquam ad iusti cursum poterat amnis forte quadam diuinitus super ripas Tiberis effusus lenibus stagnis nec adiri usquam ad iusti cursum poterat amnis et posse quamuis languida mergi aqua infantes spem ferentibus dabat. ita uelut defuncti regis imperio in proxima alluuie ubi nunc ficus Ruminalis est—Romularem uocatam ferunt— pueros exponunt. uastae tum in his locis solitudines erant. tenet fama cum fluitantem alueum, quo expositi erant pueri, tenuis in sicco aqua destituisset, lupam sitientem ex montibus qui circa sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse; eam submissas infantibus adeo mitem praebuisse mammas ut lingua lambentem pueros magister regii pecoris inuenerit— Faustulo fuisse nomen ferunt—ab eo ad stabula Larentiae uxori educandos datos. sunt qui Larentiam uolgato corpore lupam inter pastores uocatam putent; inde locum fabulae ac miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
deinde regnatis numitorem atq amulium ꝓcreat: numitori quistirps maximus erat regnum
uetustutum silui ae gentis legat : plus tamenuis potuit quam uoluntas patris aut uerecundia aetatis:
pulsofrtre amulius regnat: ad dit sceleri scelus: stirpem frxtris uirilem interemit : fratris filia e
ertam᷑ silui&e ꝑspeciem honoris conuestalem eã legiss& ꝑpetua uirginitate spempartus adimit :
sed debebatur utopinor fatis tantȩ origo urbis maximique seundum deorum opes imperii principiũ
utcom pressa uestalis cum geminum partũ edidiss& seuitarata seu quia ds̃ auctor culpȩ honestior¬
tẽ erat martem incertaes tirpis patrem noncupat : sed necdii nec homines aut ipsam aut stirpem acru¬
delitate regiauin dicant : sisa cerdos uincta incustodiam datur pueros in pfluentem a quã mittiiub&:

Expanded text:
deinde regnat. is Numitorem atque Amulium procreat; Numitori, qui stirpis maximus erat, regnum deinde regnat. is Numitorem atque Amulium procreat; Numitori, qui stirpis maximus erat, regnum uetustum Siluiae gentis legat. plus tamen uis potuit quam uoluntas patris aut uerecundia aetatis: pulso fratre Amulius regnat. addit sceleri scelus: stirpem fratris uirilem interemit, fratris filiae Reae Siluiae per speciem honoris cum Uestalem eam legisset perpetua uirginitate spem partus adimit. sed debebatur, ut opinor, fatis tantae origo urbis maximique secundum deorum opes imperii principium. ui compressa Uestalis cum geminum partum edidisset, seu ita rata seu quia deus auctor culpae honestior erat, Martem incertae stirpis patrem nuncupat. sed nec di nec homines aut ipsam aut stirpem a crudelitate regia uindicant: sacerdos uincta in custodiam datur, pueros in profluentem aquam mitti
Abbreviated transcription (Latin):
perilis regni mouere arma autmetentius & rusciq: autulli accolae ausisint: paxita conuene¬
rart ut & ruscis latinisq fluuius albula quem nunc tiberim uocant finisess&: siluius danderegnat
ascanii filius casu quodam insiluis natus :isaene ansiluium creatis deinde latinum siluiumꝰ ab eo
coloniȩ aliquo teduictȩ : priscilatini appellat: mansit siluis poste a omnib: cognomen qui albȩreg¬
narunt : latino alba ortus alba at trs&trne caprs: capraȩ. capetus capeto tiberinus qui intra iecto
albulȩ amnis submersus celebre ad posteros nomen flumini dedit : agrippa inde tiberini filius :
postagrippam romulus siluius a patre accepto imperi : regnat: uentino flumine ipseictus regnũ
ꝑmanus traedidit: issepultus in eo collequi nunc pars romaneest urbis cognomen collifeuit : ꝓca

Expanded text:
puerilis regni mouere arma aut Mezentius Etruscique aut ulli alii accolae ausi sint. pax ita conuenepuerilis regni mouere arma aut Mezentius Etruscique aut ulli alii accolae ausi sint. pax ita conuenerat ut Etruscis Latinisque fluuius Albula, quem nunc Tiberim uocant, finis esset. Siluius deinde regnat Ascani filius, casu quodam in siluis natus; is Aeneam Siluium creat; is deinde Latinum Siluium. ab eo coloniae aliquot deductae, Prisci Latini appellati. mansit Siluiis postea omnibus cognomen, qui Albae regnarunt. Latino Alba ortus, Alba Atys, Atye Capys, Capye Capetus, Capeto Tiberinus, qui in traiectu Albulae amnis submersus celebre ad posteros nomen flumini dedit. Agrippa inde Tiberini filius, post Agrippam Romulus Siluius a patre accepto imperio regnat. Auentino fulmine ipse ictus regnum per manus tradidit. is sepultus in eo colle qui nunc pars Romanae est urbis, cognomen colli fecit. Proca
Abbreviated transcription (Latin):
in colõ memansit tantis ꝑtutela muliebri tanta indoles in lauinia eniti res latina & regnum habitũ pa¬
ternum que puero stetit: haudambigam qui senimrẽs tam ueterem ꝓcerto ad firm & hic ine fuerit
ascanius anmaior quam hic creusa matreilio in columȩ natus comesque indepaternȩ fugae. quẽ iulũ
eundem iulia gens auctorem nominis sui noncupatis ascanius ubicumq & quacũ que matregenitus.¬
certenatum aenea constat: abundante labinimulti tudinem florentem iamut tum resentnt. at que
opulentam urbem matriseuno uertae relinquid: nõuam ipse aliam sub albano monte condidit. que
absitu porrectȩ indorso urbis longa alba appellata:interlauinium & albam longam coloniã de¬
ductam triginta ferme interfuere anni. maxime tantum tamen opescreuenent maxime fusis
&ruscis ut nemorte quidem aeneae necdeinde intermuliebrem tutelam rudimentumq primũ

Expanded text:
incolume mansit; tantisper tutela muliebri—tanta indoles in Lauinia erat—res Latina et regnum auitum paincolume mansit; tantisper tutela muliebri—tanta indoles in Lauinia erat—res Latina et regnum auitum paternumque puero stetit. haud ambigam—quis enim rem tam ueterem pro certo adfirmet?— hicine fuerit Ascanius an maior quam hic, Creusa matre Ilio incolumi natus comesque inde paternae fugae, quem Iulum eundem Iulia gens auctorem nominis sui nuncupat. is Ascanius, ubicumque et quacumque matre genitus—certe natum Aenea constat—abundante Lauinii multitudine florentem iam ut tum res erant atque opulentam urbem matri seu nouercae relinquit, nouam ipse aliam sub Albano monte condidit quae ab situ porrectae in dorso urbis Longa Alba appellata. inter Lauinium et Albam Longam coloniam deductam triginta ferme interfuere anni. tantum tamen opes creuerant maxime fusis Etruscis ut ne morte quidem Aeneae nec deinde inter muliebrem tutelam rudimentumque primum
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit: aeneas aduersus tantibelli terrorem ut animos ab originum sibi conciliar& nec subeodem iure
solum sed &iam nomine omnes essent. latinos utramq gentem appellauit : nec deinde ab origines tro¬
ianis studio afideerga regemaeneam cesserẽ fretusq isanimis co alescentiũ in dies magis duorum
populorum aeneas quam quam tanta opibus &rrriaentt ut &iam nonterras solum sedmare &iã ꝑtotã
talie longitudinem ab alpibus ad stetum siculum fama nominis suiimpless& tamencum moenibus bellũ
ꝓpulsarẽ poss& maciem copia seduxit secundum in de proelium latinis aeneae &iam ultimum operum
mortalium fuit situs est quem cumqeum dicius fasq est suꝑnumicum flum̃mum. iouem indigetẽ appel¬
lant nondummaturus imperio ascanus aeneae filius enit : tamenidimperium ei ad puberem aetatem

Expanded text:
iunxit. Aeneas aduersus tanti belli terrorem ut animos Aboriginum sibi conciliaret nec sub eodem iure iunxit. Aeneas aduersus tanti belli terrorem ut animos Aboriginum sibi conciliaret nec sub eodem iure solum sed etiam nomine omnes essent, Latinos utramque gentem appellauit; nec deinde Aborigines Troianis studio ac fide erga regem Aeneam cessere. fretusque his animis coalescentium in dies magis duorum populorum Aeneas, quamquam tanta opibus Etruria erat ut iam non terras solum sed mare etiam per totam Italiae longitudinem ab Alpibus ad fretum Siculum fama nominis sui implesset, tamen cum moenibus bellum propulsare posset in aciem copias eduxit. secundum inde proelium Latinis, Aeneae etiam ultimum operum mortalium fuit. situs est, quemcumque eum dici ius fasque est super Numicum flumen: Iouem indigetem appellant. nondum maturus imperio Ascanius Aeneae filius erat; tamen id imperium ei ad puberem aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
domesticum puplico adiunxisse foedus filia aeneae in matrimonium dataȩares utiq troian is spem
ad firmat tandem stabili certaque sedefiniendi erroris: opidum condunt aeneas ab nomine uxoris laui¬
nium appellat : bra stirpis quo que uirilis ex nouo matrimonio fuit. cui ascanium parentes dixerenom̃
bellodande aborigines troianique simul petititurnus rexrutulorum cui pacta lauinia ante aduentũ
anea fuerat : pntelatum sibi aduenam aegre patiens. simulaeneae latino que bellum intulerat : neutra
aces leta exeo certamine abiit: uicti rutili uictores ab origines troianique ducem latinum amiser einde
turnus rutilique diffisi rebus adflorentes opes &rus corum mezentiũq regẽ eorũ confugiunt : quicere
opulento tum oppido imperitans iam inde abinitiominim elaetus nouae origine urbis & tumnimio
plusquam satis tutũ ess& ac colis remtroianam crescere rtus. haud grauatim socia arma rutulis

Expanded text:
domesticum publico adiunxisse foedus filia Aeneae in matrimonium data. ea res utique Troianis spem adfirmat tandem stabili certaque sede finiendi erroris. oppidum condunt; Aeneas ab nomine uxoris Lauinium appellat. breui stirpis quoque uirilis ex nouo matrimonio fuit, cui Ascanium parentes dixere nomen. bello deinde Aborigines Troianique simul petiti. Turnus rex Rutulorum, cui pacta Lauinia ante aduentum Aeneae fuerat, praelatum sibi aduenam aegre patiens simul Aeneae Latinoque bellum intulerat. neutra acies laeta ex eo certamine abiit: uicti Rutuli: uictores Aborigines Troianique ducem Latinum amisere. inde Turnus Rutulique diffisi rebus ad florentes opes Etruscorum Mezentiumque regem eorum confugiunt, qui Caere opulento tum oppido imperitans, iam inde ab initio minime laetus nouae origine urbis et tum nimio plus quam satis tutum esset accolis rem Troianam crescere ratus, haud grauatim socia arma Rutulis
Abbreviated transcription (Latin):
subsidus suos duxerat in primã aciem quem cũ inambalans ante tabernaculũ uocam uississ& ltorem expe¬
dire securẽ iussit ad quã uocem examinͦi stante p̃nestino agedũ lictor excidera dicẽ hanc inquit in cõmodam
ambu lantibus ꝑ fusumq: ultum suppliui mecu multa dicta dimistt hauddcibie illa a etate quanulla uirtutũ
fenitior fuit nemo unus eratur quomagis. innixa res romana star& quin eum parẽ destinant animis magno
alexandro ducesi arma asia ꝑdomita in europã uertiss& nihilminus quȩsitũ a principio huius operis ui

Expanded text:
subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expesubsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit. ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.— nihil minus quaesitum a principio huius operis ui
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt quie duce luceriam receptam samnitesq subiugum missos auctores sunt & ftutuir haud dubie
dignusomni bellica laude nona nimisolum uigore seda&iã corporis uirib excellens p̃cipua peum ꝓmcitas
in erat quaeognomen &lã dedit uictorisq cursu ominiũ ȩtatis su&e fuisse ferunt a seu uinum uisue exgata¬
tione multa cib uiner andem capacissimum ne cũ ullo asperiorem quia ipse inuic ad laborẽ corporistã
fuissemilitiã pedia pariter equitiq: equites &lam aliquando ausos ab eo petere utsibi ꝓrebene gesta laxar&
aliquid laboris quib: ille nenibil remissum dicatis reitto inquit neutiq dorsum de mulceatis cũ ex equis
descmdeus & uiserat in eouiro imperii ingens partcer in socios ciuesq: prenestinas pt̃r ꝑtimorẽ segnius ex

Expanded text:
scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit uir haud dubie scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit uir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum uigore sed etiam corporis uiribus excellens. praecipua pedum pernicitas inerat, quae cognomen etiam dedit; uictoremque cursu omnium aetatis suae fuisse ferunt et seu uirium ui seu exercitatione multa, cibi uinique eundem capacissimum; nec cum ullo asperiorem, quia ipse inuicti ad laborem corporis esset, fuisse militiam pediti pariter equitique; equites etiam aliquando ausos ab eo petere ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquid laboris; quibus ille 'ne nihil remissum dicatis, remitto' inquit, 'ne utique dorsum demulceatis cum ex equis descendetis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens pariter in socios ciuesque. Praenestinus praetor per timorem segnius ex
Abbreviated transcription (Latin):
nis apopuloromano auctores altera fidelium ciuium certatum abutrius que tamen ÷ ut ad rercilandam pacẽ
suliopera nauaret᷑ pars altera cũ p̃sidium samnitium quianihil satis p̃patatierat ad obsidionem tolerandã
for& altera quib: inuitus descitum adsamnites erat eadem nocte portam &iã ꝯsulib aparuerunt armatos que
clam nocte in urbem acceperunt itaduplici ꝓditione & p̃sidiũ samnitium in sesis circauiã siluestrib: locis nec opi¬
nato oppressũ ÷ a burbe plena hostiũ clamor sublatus momentoq unius orȩ cesus samnis satricanus captus & om̃a
in potestate ⁊sulis erant qui questiones habita quorũ opera defatio ess& facta quossontes iperit uirgis cesos securi
ꝑcusit p̃adioo ualido in posito arma satricanis adenit inde ad itiumphum deessis seromã papiriũ cursorem

Expanded text:
nis a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut ad reconciliandam pacem nis a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut ad reconciliandam pacem consuli opera nauaretur. pars altera, cum praesidium Samnitium, quia nihil satis praeparati erat ad obsidionem tolerandam,foret; altera, quibus inuitis descitum ad Samnites erat, eadem nocte portam etiam consuli aperuerunt armatosque clam hoste in urbem acceperunt. ita duplici proditione et praesidium Samnitium insessis circa uiam siluestribus locis necopinato oppressum est, et ab urbe plena hostium clamor sublatus momentoque unius horae caesus Samnis, Satricanus captus, et omnia in potestate consulis erant; qui quaestione habita quorum opera defectio esset facta, quos sontes comperit, uirgis caesos securi percussit praesidioque ualido imposito arma Satricanis ademit. inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem
Abbreviated transcription (Latin):
tuna cõs alter cũ satricanis quiciues romani post caudinã cladem adsamnites defecerant praesidiumq corum
in urbem acceperant remgessit : nãcũ ad moenia satricȩ ad matus ess& exercitus legatisq missis ad pacẽ cũ p̃aibus
petendam triste responsum absule redditũ ess& nisi praesidio samnitiũ interfecto auttradito ne adseremearent
plus eauoce quã armis inlatis terroris colonis inectũ itaq subinde exsequentur querendo a cõs legati quo¬
nam sepacto paucos & infirmos crederent p̃sidio tã ualido & armatouimadlaturos ab istan ⁊silium petere
iussi quib: auctorib p̃sidiũ in urbem accepissent discedunt aegraq. impetrato ut deeare ⁊suli senatũ reponsaq
adser eferrisinerent & ad suos redeunt duae factiones senatũ distinebant una cuius principes erant defectio¬

Expanded text:
tuna consul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum tuna consul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum in urbem acceperant, rem gessit. nam cum ad moenia Satrici admotus esset exercitus legatisque missis ad pacem cum precibus petendam triste responsum ab consule redditum esset, nisi praesidio Samnitium interfecto aut tradito ne ad se remearent, plus ea uoce quam armis inlatis terroris colonis iniectum. itaque subinde exsequentes quaerendo a consule legati quonam se pacto paucos et infirmos crederet praesidio tam ualido et armato uim allaturos, ab iisdem consilium petere iussi quibus auctoribus praesidium in urbem accepissent, discedunt aegreque impetrato ut de ea re consuli senatum responsaque ad se referri sineret ad suos redeunt. duae factiones senatum distinebant, una cuius principes erant defectio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ceteris ÷ missus ceterũ idminus miror obscurũ eẽ dehostib: duce dedito missoq: id magis mirabile ÷ ambigi
l. netornelius dictator cũl papirio cursore mag̃ equitũ easres ad caudium atq inde luceriam gesserit ultorq
unicus romanȩ ignominiae haudseiã aniustissimo triumpho adeam ȩtatẽ seundũ funiũ camillũ triũ phauerit
am sulũ papiruiq p̃cipuũ id decus sit sequit᷑ hunc errorẽ alius error cursor ne papirius ꝓximis comitis cũ que
aulo cerraetano iterũ obrem benegestam iuceriae itinuato magistratu ꝯsultertium creatus sit anl. papirius
mugillanus & in cognomine erratũ sit ꝯuenit iã inde ꝑ ꝯsules reliqua belli ꝑfata aulius cũ frent ranis unose¬
cundo p̃lio debellauit urbemq ipsam quosȩfusa itulerat acies obsidib: inperatis indeditionem accepit pari for¬

Expanded text:
cum ceteris est missus. ceterum id minus miror obscurum esse de hostium duce dedito missoque; id magis mirabile est ambigi cum ceteris est missus. ceterum id minus miror obscurum esse de hostium duce dedito missoque; id magis mirabile est ambigi Luciusne Cornelius dictator cum L. Papirio Cursore magistro equitum eas res ad Caudium atque inde Luceriam gesserit ultorque unicus Romanae ignominiae haud sciam an iustissimo triumpho ad eam aetatem secundum Furium Camillum triumphauerit an consulum—Papirique praecipuum—id decus sit. sequitur hunc errorem alius error Cursorne Papirius proximis comitiis cum Q. Aulio Cerretano iterum ob rem bene gestam Luceriae continuato magistratu consul tertium creatus sit an L. Papirius Mugillanus et in cognomine erratum sit. conuenit iam inde per consules reliqua belli perfecta. Aulius cum Ferentanis uno secundo proelio debellauit urbemque ipsam, quo se fusa contulerat acies, obsidibus imperatis in deditionem accepit. pari for
Abbreviated transcription (Latin):
consule quiduictis patiendũ censer& ceterũ qm̃ ab hostib: inseatua statui quã in se ipsiferre maluerint nun¬
tiare luceriam iussit arma sartinas iumenta multitudinem omnem inbellen intramoenia relinquerent.
militẽ seũ singulis uestimentis subiugũ missurum ulcis centem in latã non nouam inferentẽ ig nominiã nihil
reussatũ Viimila militũ subiugũ missa p̃daq ingens iuceriae capta reeptis omnib: signis armisq quȩ ad
caudium amisserant & quod omnia superabat gaudia ȩquitib: recuperatis quospignora pacis custodiendos luce¬
riã samnites dederant haud ferme alia mutatione subita rerũ clarior uictoria pr÷ siquidem &iã quod quib:
dam in annalib: inuentio pontius herenni f. samnitium imperator ut expiar& coss ii nominiam subiugum

Expanded text:
consulere quid uictis patiendum censeret; ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nunconsulere quid uictis patiendum censeret; ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nuntiare Luceriam iussit arma, sarcinas, iumenta, multitudinem omnem imbellem intra moenia relinquerent; militem se cum singulis uestimentis sub iugum missurum, ulciscentem inlatam, non nouam inferentem ignominiam. nihil recusatum. septem milia militum sub iugum missa praedaque ingens Luceriae capta, receptis omnibus signis armisque quae aCaudium amissa erant, et quod omnia superabat gaudia, equitibus reciperatis quos pignora pacis custodiendos Luceriam Samnites dederant. haud ferme alia mutatione subita rerum clarior uictoria populi Romani est, si quidem etiam, quod quibusdam in annalibus inuenio, Pontius Herenni filius, Samnitium imperator, ut expiaret consulum ignominiam, sub iugum
Abbreviated transcription (Latin):
patius quã ꝓderetͥ salus tot prinapum romanȩ iuuentutis dimissa rtione ⁊ siliũ habitũ omnib ne opius lucet iam pre¬
merent analtero exeratu & duci apuli cirtagens dubiẽ ad iduoluntatis tẽptarent᷑ publius cõs ad pagandã ꝓfatusapulã
aliquot expeditione una populos autui subegit aut ꝯdit̾ionb in societatẽ accepit papirio qq̃ quiobsessor lucat srestite¬
rat bnaui adspem aientus rãpondit nãinsesis omnib uisꝑquas cõmeatus exsamno subuehebant᷑ same doriti samuites
quiluceiac inp̃sidio er det. legitos misere adcõs romanũ u treeptis equitaib quicausa baliesart. ab sistent obsidione uis
papirius itares pondit debuisse as pontium herenni filium quo auctore roma nos subiugum misissent

Expanded text:
potius quam proderetur salus tot principum Romanae iuuentutis. dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam prepotius quam proderetur salus tot principum Romanae iuuentutis. dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam premerent an altero exercitu et duce Apuli circa, gens dubiae ad id uoluntatis, temptarentur. Publilius consul ad peragrandam profectus Apuliam aliquot expeditione una populos aut ui subegit aut condicionibus in societatem accepit. Papirio quoque, qui obsessor Luceriae restiterat, breui ad spem euentus respondit; nam insessis omnibus uiis per quas commeatus ex Samnio subuehebantur, fame domiti Samnites qui Luceriae in praesidio erant legatos misere ad consulem Romanum, ut receptis equitibus qui causa belli essent absisteret obsidione. iis Papirius ita respondit debuisse eos Pontium Herenni filium, quo auctore Romanos sub iugum misissent,
Abbreviated transcription (Latin):
rantes caedunt pariter resistentes fusesq inermes atq armatos seruas liberos ꝓpubegres in pubes homines ium̃taq
necullum suꝑ fuiss& animal nis sules reteptui signum dedisent. auidos quecedis miltes etastri bostũlimpetio
agminis expulis sent itaq apud infensos obinte pellatã dulcedinemhrȩ ꝯfestim oratio habita : ut docert t miles nimi¬
ne cuiquã militũ cõss odio inostis cesisse aut aessuros. quinduces si cut belli ita insatiabilis subplicu futuros fusse niras¬
patus equitũ sescentorũ qui luceriȩ obsides tenerent᷑ p̃pedissent animos nedes peratauenia hostes cgos inpublicia
corum ager& ꝑdere prius quã perire optantes laudare eamilites. lȩtari qua eobuiamitũ iresuȩ cẽ fater iomnia pitiendo

Expanded text:
rantes caedunt pariter resistentes fusosque, inermes atque armatos, seruos liberos, puberes impubes, homines iumentaque; rantes caedunt pariter resistentes fusosque, inermes atque armatos, seruos liberos, puberes impubes, homines iumentaque; nec ullum superfuisset animal, ni consules receptui signum dedissent auidosque caedis milites e castris hostium imperio ac minis expulissent. itaque apud infensos ob interpellatam dulcedinem irae confestim oratio habita est, ut doceretur miles minime cuiquam militum consules odio in hostes cessisse aut cessuros; quin duces sicut belli ita insatiabilis supplicii futuros fuisse, ni respectus equitum sescentorum qui Luceriae obsides tenerentur praepedisset animos, ne desperata uenia hostes caecos in supplicia eorum ageret perdere prius quam perire optantes. laudare ea milites laetarique obuiam itum irae suae esse ac fateri omnia patienda
Abbreviated transcription (Latin):
pacem uerecupiebant aut expediebat simulare ut tarentinos sibi ꝯciliarent cũ in structos repente ad ougnã roma¬
nos conspexissent. uoci ferari sein auetoritate tarentinorũ manere ne descndere inaciem ne extrauallũ arma farre
deeptos potius quodcũq casis fierat passuros quã ut spreuisse pacis auctores tarentinos uideant᷑ a cuperatt sẽnen
cõss auint & cã p̃carim̃ tẽ hostib ut neuallũ quidem defendant ipsiintet se partitiscopiis succedunt hoftiũ muni¬
mentis. &simul undiq adorticũpars fosas explerent parsuellerent uallum atꝙ in fosas prugent. netur tus mo¬
do insita sedira &iã exulcetatos inominias stimular& animos castre inuasere. & psequisq nonha furculas nec cau¬
dium ne saltus inuios cẽ ubierorẽ fraus suꝑbe uiciss& sedromanã uirtutẽ. quã nauallũ nefossȩ arcetent meno¬

Expanded text:
pacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut Tarentinos sibi conciliarent, cum instructos repente ad pugnam Romapacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut Tarentinos sibi conciliarent, cum instructos repente ad pugnam Romanos conspexissent, uociferari se in auctoritate Tarentinorum manere nec descendere in aciem nec extra uallum arma ferre; deceptos potius quodcumque casus ferat passuros quam ut spreuisse pacis auctores Tarentinos uideantur. accipere se omen consules aiunt et eam precari mentem hostibus ut ne uallum quidem defendant. ipsi inter se partitis copiis succedunt hostium munimentis et simul undique adorti, cum pars fossas explerent, pars uellerent uallum atque in fossas proruerent, nec uirtus modo insita sed ira etiam exulceratos ignominia stimularet animos, castra inuasere; et pro se quisque non haec Furculas nec Caudium nec saltus inuios esse, ubi errorem fraus superbe uicisset, sed Romanam uirtutem, quam nec uallum nec fossae arcerent, memo
Abbreviated transcription (Latin):
rent putros steciss& quominus discederetͥ ab armis aduersus eos sepalteris pugnaturos ealegatione papirius au¬
dita pinde ac motus dictis eorũ cũ collegase cõmuni caturũ respondit accitoq & cũtẽpus omne in apparatu pugne
consũ psiss& ⁊ locutus dere haud dubia signum pugnȩ ꝓposuit agenttib: diuina humanaq quae ad solent cũ acie dimi¬
candũ ÷ consuhbus tarenti nilegati occursare responsum exspatantes quib papirius ait auspicia secundaeẽ tarentini
pullarius nuntiat litatũ p̃terea ÷ egrone auitoribus dis utuidetis ad rẽ gendam ꝓficiscimur signaide ferre
iussit &copia seduxit. uanissimã increpansgentẽ quȩsuarũ in potens rerũ p̃domesticis seditionib: discordiis q: aliis
modum pacis acbelli facere equum cense & samnites exparte alterã cõomnẽ curam belliremis sissent quia aut

Expanded text:
rent: per utros stetisset quo minus discederetur ab armis, aduersus eos se pro alteris pugnaturos. ea legatione Papirius aurent: per utros stetisset quo minus discederetur ab armis, aduersus eos se pro alteris pugnaturos. ea legatione Papirius audita perinde ac motus dictis eorum cum collega se communicaturum respondit; accitoque eo, cum tempus omne in apparatu pugnae consumpsisset conlocutus de re haud dubia, signum pugnae proposuit. agentibus diuina humanaque, quae adsolent cum acie dimicandum est, consulibus Tarentini legati occursare responsum exspectantes; quibus Papirius ait: 'auspicia secunda esse, Tarentini, pullarius nuntiat; litatum praeterea est egregie; auctoribus dis, ut uidetis, ad rem gerendam proficiscimur'. signa inde ferre iussit et copias eduxit uanissimam increpans gentem, quae, suarum impotens rerum prae domesticis seditionibus discordiisque, aliis modum pacis ac belli facere aequum censeret. Samnites ex parte altera, cum omnem curam belli remisissent, quia aut
Abbreviated transcription (Latin):
uexauit omnia ab arpis romanis subpeditabantur ceterum adeo exiguȩ ut militi occupato stationibus uigi¬
lisq &opge eques folliculis in castra ab arpis frumentum ueher&. interdum occursu hostium cogeret᷑ ab iecto
exequo frumento pugnare &obsesis prius quã alter cõs uictore eerutu aduenit & imeatus ex montibus
samnitib: inuectierant & auxilia in tromissa artonc omnia aduentus publii fait . qui obsidione delerata in
curam collezȩ uacuus ꝑagroscuncta in festa cõmeatib hostiũ fetrat itaq cũ spes nulla eẽ ductius obsessos inopiã
laturoͦs coacti samnites qui adlucetiam castra habebant undiq rtractis uirib: signa cũ papirio ⁊fere ꝑidtẽpus
parantib: utrisq sead proeliũ legati tarentini interueniunt deniuntiantes samnitib: romanisq utbellum omitte¬

Expanded text:
uexauit: omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue ut militi occupato stationibus uigiuexauit: omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue ut militi occupato stationibus uigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum ueheret, interdum occursu hostium cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare: obsessis priusquam alter consul uictore exercitu aduenit, et commeatus ex montibus Samnitium inuecti erant et auxilia intromissa. artiora omnia aduentus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae uacuus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat. itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad Luceriam castra habebant, undique contractis uiribus signa cum Papirio conferre. per id tempus parantibus utrisque se ad proelium legati Tarentini interueniunt, denuntiantes Samnitibus Romanisque ut bellum omitte