comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pius accessit: Martinꝰ eleuata obuiã
manu. pecudem consist̾e iubet. Quȩ
mox ad u̾bum illius stare cepit ĩmo¬
bilis: cum interea uidet martinus
dorso illius demonẽ suꝑsedentem.
Quem increpans. discede inqͥt fune¬
ste de pecude: & in noxiũ animal
agitare desiste. Paruit nequã sp̃s. &
recessit. Nec defuit sensus in bucula:
qͥn se intellige̾t liberatã. Ante pe¬
des scĩ recepta qͥete ꝓsternitur: dein
iubente martino gregẽ suũ petit.
seq agmini cȩt̾arum oue placidior
immiscuit. Hoc illud fuit tempꝰ: quo
it̃ medias flaminas positus. ñ sensit
incendtum. Qđ mͥ non arbitror
ẽẽ referendum: quia hoc plenius
iste sulpiciꝰ licet in libro suo p̃teri¬
tum. in epła tamen postea quam
fecit exposuit. Quã tu postumiane
ut credo legisti: aut si incognita tibi
est. cum libuerit in ꝓmptu ex illo
armario habes: nos ab illo omissa
referimus.

Expanded text:
ropius accessit, Martinus eleuata obuiam ropius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus.
Abbreviated transcription (Latin):
laudiomacus uicus ẽ.
in confinio bituricũ atq turo¬
noꝵ. Eccłia ibi est celebris in religi¬
one scõꝵ : nec minus głosa sacrarũ
iuirginum multitudine. Preteriens
gͦ martinus. in secretario eccłiȩ ha¬
buit mansionẽ. Post discessũ illius
cunctȩ in secretarium illud uir¬
gines irruerunt. Allambunt sin¬
gula loca ubi aut sederat uir beatꝰ.
aut steterat: stramentũ etiã in
quo quieu̾at partiunt᷑. Una earũ
post diespaucos partẽ straminis ꝗͣ
sibi ꝓ benedictione collegerat: ener¬
gumnino quẽ sp̃s erroris agitau̾at de¬
ceruice suspendit. Nec mora. dicto
citius eiecto demone: ꝑsona purga¬
martino a treueris reuertenti:
fit obuiam uacca quã demon agita¬
bat. Que relicto grege suo. in hoĩes
ferebatur : & iam multos noxie pe¬
tula confoderat. Uerum ubi nobis ce¬
pit ẽẽ contigua: hi qui eã eminus
sequebantur. p̾dicere magna uoce
ceꝑunt ut caueremus. S pꝰt quam
ad nos toruis furibunda luminib ꝓ¬

Expanded text:
Claudiomagus vicus est Claudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitaceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curaMartino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus p
Abbreviated transcription (Latin):
nitictulam. sumptuosam. obiurgal¬
rim lasciuꝰ uictitantẽ. itidemq il¬
ginem adolescenti cuidã michi caro
indecentius adherentem: cum qͥdẽ
ipsam frequent̃ audissem. alios etiam
qͥ talia ag̾e̾nt increpantẽ: tanta mͥ oĩ¬
um feminarum cunctoꝵq monach¬
orum odia concitaui: ut aduersum
ine utrȩq legiones iurata bella susci¬
ꝑent. Unde queso taceatis: ne etiam
hoc qd̃ uos loquimini. ad meã refera¬
tur inuidiã. Tota uobis istoꝵ m̃tio
relinquatur: ad Martinũ potius re¬
u̾tamur. e u galle ut aggressus es:
ceptũ opus explica. Tum ille. Lam
qͥdem uobis inquit tanta narraui:
ut satisfacere studus ur̃is meus ser¬
mo debuerit. S quia uoluntati utr̃e
non obseciindare mͥ ñ licet: quantũ
adhuc dies suꝑest loquar. Lam certe
dũ stram̃ illud qd̾ in lectos nr̃os para¬
tur aspicio: subuenit in memoriã.
etiã de stramine in qͦ martinꝰ iacu¬
erat factã ẽẽ uͥtutẽ. Res ita gesta ÷.

Expanded text:
nitidulam, sumptuosam objurgavnitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia concitavi, ut adversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est:
Abbreviated transcription (Latin):
ria. que uerbũ potius audiebat. Sed
in martino ista regina utrumq com¬
pleuit: & ministrauit ut martha.
& audiuit ut maria. Qđ si quis hoc
uti uoluerit exemplo: ꝑ omĩa teneat
exemplũ. ẽ alis causa sit talisq ꝑsoni
tale obsequium. tale conuiuiũ. & in
onũ uita semel tantum. Preclare
inquit postumianus nr̃os istos. ut axa¬
tini ñ egrediantur exemplum. tua
constringit oratio. S ꝓfiteor tibi. qͥ
hec aurib surdis audientur. Hamsi
martini sequeremur uias. nunqͣ̃m
causas de osculo diceremus: & uniisi
seua opinione & opprobrus carerem.
uerum sicut tu soles dicere eũ edaci¬
tatis argueris galli sumus. ita nos in
hac parte nunquã uł martim exẽ¬
plo. uł tius disputationib corrigendoᷤ
fatemur. Uerũtamen hȩc nobis iam¬
dudum agentib: qͥd tu tã obstinat.
sulpici taces: Ego inqͥt non solum pͦ
taceo: s olim de istis tacere disposul
Nam qͥa quandã uiduam. uagam

Expanded text:
quae verbum potius audiebat. Sed quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatemur. Verumtamen haec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam,
Abbreviated transcription (Latin):
docere grãmatici. locum. tempꝰ. ꝑso¬
nam: ꝑpone enun tͥ ante oculos
captum in palatio: imꝑatoris p̃cib
ambiri: reginȩ fide cogr: temporis
necessitate constringi. ut clatisos car¬
cere lib̾aret. exiliis datos restitueret.
isse: ut ꝓhis om̃ib non aliqͣntulũ
de rigore ꝓpositi relaxaret: Uerũ¬
tamen quia occasione huiꝰ exempli.
male usuros ẽẽ aliquos arbitraris: illi
uero felices erunt. si a disciplina istius¬
enim qͥa martino semel tantum in
uita septuagenaria. ñ uidua libera.
ñ uirgo lasciuens. sed sub uiro ui¬
uens: ipso uiro parit̃ supplicante. regi¬
na seruiuit & ministrauit. Hȩc eden¬
ti astitit. non cũ epulante discubuit:
nec ausa ẽ participare conuiuio. ses
deferebat obseqͥum. Disce gͥ discipliñ
Seruiat tͥ matrona. ñ imꝑet: & ser¬
uiat ñ recumbat. sicut martha illa
ministrauit dño. nec tam̃ est ascita cos¬
uiuio: immno p̃lata ẽ ministranti ma¬

Expanded text:
docere grammatici, locum, tempus, persodocere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exsiliis datos restitueret, isse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempenim, quia Martino semel tantum in vita, jam septuagenario, non vidua libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti
Abbreviated transcription (Latin):
uitutis. miscuit ipsa bibituro. & ipsa
porrexit. Finita cenula fragmenta
panis assumpsit. micasq collegit satis
fidelit̃: illas reliqͥas imꝑialib epuilis
ante ponens. Beata mulier tantȩ pi¬
etatis affectu. illi merito comꝑanda.
quȩ uenit a finib t̾rȩ audire salomo
nem: siquidẽ simplicem sequamur
hẏstoriam. S fides reginarum ẽ con¬
ferenda: qd̾ michi liceat seꝑata miste¬
rii maiestate dixisse. Illa expetiit
audire sapientiam: ista ñ tantũ au¬
disse contenta. s & meruit seruire
sapienti. Ad hec postumianꝰ. Lam du¬
dum inqͥt galle audiens te loq̃ntem:
uehement̃ admiror regine fidẽ. S
illud ubi ẽ quod nulla unquã femina
ferebatur: ꝓpius astitisse martino:
Ecce regina ista ñ solum astitit: sed
etiã ministrauit. Et uereor ne isto¬
se aliquantulũ tueantur exemplo:
qͥ libenter feminis inserunt᷑. Tũ gallꝰ.
Qͥd tu inquit: Non uides qd̃ solent

Expanded text:
uientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa uientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Sanem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod solent
Abbreviated transcription (Latin):
lium gła: de et̃nitate scõꝵ. Cum
unt̾im diebus ac noctib de ore mar¬
tini regina pendebat. euangłico
illo ñ inferior exemplo: pedes scĩ
fletu rigabat. crine t̾gebat. Martinꝰ
quẽ nulla unquã femina contigisset:
istius assiduitatem unmo potiꝰ serui¬
tutem ñ poterat euadere. Non illa
opes regni. non imꝑii dignitatem.
ñ diadema. non purpurã cogitabat:
diuelli a martini pedib solo strata
non pot̾at. Postremo a uiro suo popos¬
cit. dem martinum uterq cõpelluñ:
ut ei remotis om̃ibus ministris. p̃be¬
ret sola conuuuum. Nec potuit uir
beatus obstinatius reluctare: cõponi¬
tur castus regine manibus apparatꝰ.
Sellulã ipsa consternit. m̃sam ad¬
mouet: aquã manib sũministrat:
cibũ quem ipsa coxerat apponit. Ipsa
illo sedente eminus. scd̾m famulanti¬
um disciplinã solo fixa consistit un¬
mobilis: ꝑ omĩa ministrantis mode¬
stiã et humilitatem exhibens ser¬

Expanded text:
lium gloria, de aeternitate sanctorum, cum lium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministrat, cibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo edente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens ser
Abbreviated transcription (Latin):
assurgit. Multũq complexus quẽ
sꝑnere aute decreuerat: uirtutem
sensisse diuinã emendatior fatebat᷑.
Nec expectatis martini p̃cibus: pͥus
omĩa p̾stitit quam rogaretur. Collo¬
qͥo illum atq conuiuio freqñter asci¬
uit: postremo abeunti multa mune¬
ra obtulit: quȩ uir beatus. ut semꝑ
pauꝑtatis sue custos cuncta reiecit.
Et quia palacium semel ingressi su¬
mus: licet diu̾sis in palacio temporibꝰ
gesta conectã. Nequaquã enim pre¬
circa martini admirationẽ: regine
fidelis exemplum.
aximus imꝑator rem publicã
gubernabat. iuir om̃i uite merito p̃¬
dicandiis: si ei uł diadema ñ legitime
tumultuante milite impositum re¬
pudiare. uel armis ciuilib abstinere
licuisset. S magnũ imꝑium. nec sine
ꝑiculo renui: nec sine armis potuit te¬
neri. Hic martinũ sepius euocatum.
receptumq intra palaciũ: uenerabi¬
lit̾ honorabat. Totus illi cum eo ser¬
mo de p̃sentibus. de futuris. de fide¬

Expanded text:
adsurgit: multumque conplexus quem adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praecirca Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fide
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ totum illũ ascõ uiro ne ei debitã
reuerentiam p̃staret auert̾at. Itaq
martinus ubi semel atq iterum si¬
ꝑbum pͥncipem adire temptauit.
currit ad nota subsidia. Cilicio obra¬
uitur. cin̾e consꝑgitur. cibo potu
abstinet: orationib dieb noctibrs
ꝑpetuat. Septimo uero die astitit ei
angelus. iubet eum ad palaciũ ire
securui÷ regias fores quã libet clau¬
sas sponte reserandas: imꝑatoris sp̃m
suꝑbum molliendũ. Igitur istius moĩ
p̃sentis angłi confirmatus alloquio. &
fretus auxilio: palacium petit. Patent
limina. nullus obsistit: postremo usq
ad regem nemine ꝓhibente ꝑuenit.
Qͥ eum uenientẽ eminus uideret: in¬
frendens cur fuisset admissus. neqͣ¬
quam assurg̾e̾ est dignatꝰ ad stanti.
donec regiam sellã ignis oꝑiret: ip¬
sumq regẽ ea parte corꝑis qua sede¬
bat. afflaret incendiũ. Ita solio suo
suꝑbus excutitur: & martino inuitꝰ

Expanded text:
quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota lvitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium ire securum: regias forres quamlibet clausas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent limina, nullus obsistit, postremo usque ad regem nemine prohibente pervenit. Qui cum venientem eminus videret, infrendens cur fuisset admissus, nequaquam assurgere est dignatus astanti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis qua sedebat, afflaret incendium. Ita solio suo bus excutitur et Martino inuitus
Abbreviated transcription (Latin):
de illo uiro & sciui semꝑ & credidi:
sed heremitas om̃s. anachoritasq ui¬
cisti. Nemo enĩ illoꝵ sicut martinꝰ
Meritoq hunc iste sulpicius. apłis
eẽ consimilem. fidei uirtꝰ ac uirtutũ
oꝑa testantur. S ꝑge queso qͣmqiuã
nichil magnificentius audire possu¬
mus: ꝑge tam̃ galle qd̃ etiam nẽ de
Martino suꝑest sermonis euoluere.
animus festinat agnosc̾e: qͥa minima
illius. alioꝵ maximis maiora ẽẽ nulli
dubium ẽ. Ita faciam gallus inquit
Uerum id qđ dicturus sum ipse nos
uidi: prius enĩ gesta res est. quã me
illi uiro iungerem: s factũ celebre
est fidelium fr̃m. qui int̾fuerant
sermone uulgatum.
odem fere tempore qͦ primũ
ep̃s datus ẽ: fuit ei necessitas adire
comitatũ. Ualentinianus tũ maior
rerum potiebatur. Is cum martinũ
ea petere cognouisset quȩ prestare
nolebat: iussit eũ palacii forib ar¬
ceri. Eteñ ad animum illius ĩmitẽ
ac suꝑbum. uxor accesserat arriana.

Expanded text:
de illo uiro et sciui semper et credidi, de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus meritoque hunc iste Sulpicius apostolmnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. animus festinat agnoscere; quia minima illius aliorum maximis majora esse nulli dubium est. Ita faciam, Gallus inquit. Verum id quod dicturus sum, ipse non vidi: prius enim gesta res est quam me illi viro jungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum qui interfuerant sermone vulgatum. Eo fere tempore quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana,
Abbreviated transcription (Latin):
ferre dicens. Scimus quia amicus dĩ
es: restitue mfilium meũ. qͥa unicꝰ
michi ẽ. Iunxit se cȩt̾a multitudo:
& matris precib acclamabat. Tum
Martinus uidens ꝓ expectantiũ sa¬
lute. ut postea nobis ipse dicebat con¬
sequi se posse uirtutem: defuncti
corpꝰ ꝓprus manib accepit. Et cum
expectantib cunctis genua flexisr:
ubi consũmata oratione surrexit.
uiuificatũ paruulum matri resti¬
tuit. ẽum uͭ multitudo om̃is in ce¬
lum clamore sublato. xp̃m deum
fateri. postremo cuncti cat̾uatim.
ad genua beati uiri ruere ceꝑis:
fidelit̾ postulantes. ut eos faceret
xp̃ianos. Nec cunctatus in medio
ut erat campo. cunctos imposita
uniu̾sis manu cathecuminos fecit:
cum qͥdem ad nos conu̾sus diceret.
ñ irrationabilit̾ in campo cathecu¬
minos fieri. uͥ solent martires con¬
secrari. Uicisti inquit postumianꝰ.
galle uicisti: ñ utiq me qͥ manti¬
ni sum potiꝰ assertor. & qͥhȩc omĩa

Expanded text:
ferre dicens: scimus quia amicus Dei ferre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tuos uite restituerit. quod liber tuus
misisse te miror. unum tantũ mͦ sus¬
citarit. Cuiꝰ rei ego testis sum: si tam̃
nichil de minus idoneo teste dubita¬
tis. Id ipsum autẽ uobis qualit̾ gestũ
sit: explicabo. fuerit causa nescio
qua carnotum oppidũ petebamus.
Interea dum uicum quendã habi¬
tantium multitudine freq̃ntissimũ
preteriremus: obuiam nobis ĩmanis
turba ꝓcessit. que erat tota gentiliũ.
Nam nemo in illo uico nouerat xp̃i¬
anum. Uerũ ad famã tanti uiri cã¬
pos om̃s late patentes. confluentiũ¬
multitudo contexerat. Sensit hic¬
martinus oꝑandum. & annunciante
sibi sp̃u totus infremuit: nec mortale
sonans. u̾bum dei gentib predicabat.
sepius ingemiscens. cur tanta dñm
saluatorem turba nesciret. Interea
sicut nos incredibilis circũdederat
multitudo: mulier quȩdã cuiꝰ filius
paulo ante defecerat. corpus ex anime
beato uiro ꝓtensis manib cepit of¬

Expanded text:
tuos uitae restituerit, quod liber tuus tuos uitae restituerit, quod liber tuus d praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentiumultitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit of
Abbreviated transcription (Latin):
ante iam dix̾at. Ueniam tam̃ cle¬
ment̃ indulsit: eosdemq abire ꝑ¬
misit. animalib restitutis.
Nud autem animaduerti sepe sul¬
pici Martinum tͥ dicere solitum.
nequaquã sibi in ep̃atu. eam uirtu¬
tum gr̃ãm suppetisse: quam pͥus se
habuisse meminisset. Qđ si uerũ est.
imno quia uerum ẽ: conic̾e possumꝰ
quanta fuerunt illa quȩ monachus
oꝑatus est. & que teste nullo solus ex¬
ercuit. cum tanta illum in ep̃atu
signa fecisse sub oculis omniũ uide¬
rimus. Multa quidem illiꝰ prius
gesta innotuerunt mundo. neq
potuere celari: s innumerabilia
ẽẽ dicuntur. que dum iactantiam
uitat occultauit. neq in hominum
noticiam passus ẽ ꝑuenire: qͥppe qui
humanam substantiam suꝑgressus.
uirtutis suȩ conscientia mundi głam
calcans. cȩlo teste frueret᷑. Qd uerũ
esse: uel ex his quȩ comꝑta nobis suñ.
nec latere potuer̃t possumus estima¬
re. Siquidem ante ep̃atum duos mor¬

Expanded text:
ante iam dixerat: ueniam tamen cleante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mor
Abbreviated transcription (Latin):
se regressi: ceꝑunt querere qͥsille eẽt.
quẽ in eodem loco ante paululum ci¬
cidissent. Cum ꝑcunctantes cognosc̃t
ex iuantibꝰ: Martinũ a se tam crude¬
liter uerb̾atum. Tum uͦ apparuit
om̃ib causa manifesta: nec ignora¬
re iam pot̾ant. quin ob illius uiri in¬
iuriam tenerentur. Igitur om̃s ra¬
pidis nos passib consequunt᷑. Conscii
facti ac meriti pudore confusi. flen¬
tes & pulu̾e quo se ipsi fedauerant
caput atq ora consparsi. ante genu¬
tes: et ut eos abire sineret postulan¬
tes. Satis uł se sola conscientia dedisse
penarum: satisq intellexisse. quam
eosdem ipsos uiuos absorbere t̾ra potu¬
isset. uł ipsi potius amissis sensib. in
immobilẽ saxoꝵ nat᷑am rigescere
debuissent: sicut affixa locis quibus
stet̾ant ium̃ta uidissent. Orare se
itq obsecrare ut indulgeret scełi ue¬
niam: & copiam pr̃aret abeundi.
Senserat etiam priusꝗͣ. accurr̾ent
uir beatus illos teneri: nobisq id

Expanded text:
se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martites et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ insaniam infelicib cõmoueret.
magis ex hoc furentes. qd̾ ille quasi
ñ sentiens u̾bera illata contẽp neret
Nos ilico consecuti cede cruentum.
atq uniu̾sa corꝑis parte laniatum.
cum exanimis in t̾ra ꝓcubusset:
inuenimꝰ. Statimq eum asello suo
imposiumus: ac locũ cedis illius exse¬
crantes. raptim abire ꝓperauimus.
Int̾ea illi regressi ad redam suã fur¬
re saciato: agi quo ire ceꝑant ium̃ta
p̃cipiunt. Quȩ cũ omĩa solo fixa. ac
si enea riguissent: tollentib altius
uocem magistris. flagris hinc atq
inde resonantib nichil penitꝰ moue¬
bant᷑. Consurgunt deinde om̃s parĩ
in u̾bera: consumit gallicas mularũ
pena mastigras. Tota rapitur silua
de ꝓximo: trabibus ium̃ta tunduns.
uno atq in loco stabant fixa simulacra.
Qd age̾nt infelices homines nesciebant.
Nec iam ultra dissimulare pot̾ant: qͥn
quãlib brutis pectorib cognoscerent
diuino numine se ten̾i. Tandem gͦ in

Expanded text:
iorem insaniam infelicibus commoueret, iorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur,  uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
rex̃ incolumis: nos obstupe facti tan¬
te rei miraculo. id qd̾ ipsa cogebat
ueritas. fatebamur. ñ eẽ sub celo qͥ
mantinũ posset imitari.
onsequenti itidem tempore:
iter cũ eodem dũ dyoceses uisitat
agebamꝰ. Nobis nescio qua necessi¬
tate remorantibꝰ: aliquantulum
ille ꝓcesserat. Interim ꝑ aggerem
publicum: pleua militantib uiris
fiscalis reda ueniebat. S ubi Marti¬
num in ueste hispida. nigro ꝙ pen¬
dulo pallio cͥcumtectũ. contigua de
latere iumenta uider̃t: paululum
in partẽ alteram pauefacta heser̃t.
Dem funib implicatis. ꝓtentos illo
quib ut sepe udistis. misera illa a¬
nimalia conglobantur: ordines mis¬
cuerunt. Dumq egre expediunt᷑.
morã fecere ꝓꝑantib. Qua ꝑmoti
iniuria militantes. p̃cipitatis in t̾rã
saltib se dederunt: dein martinũ
flagris ac fustib urgere ceperunt.
cum qͥdem ille mutus & incredibili
patientia p̾bens terga cedentib. ma¬

Expanded text:
rexit incolumis. nos obstupefacti tanrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
euocauit. Nec cunctatꝰ ille ꝓꝑauit.
Prius tam̃ quam medium uie spacnũ.
uir beatus euolu̾et: uirtutẽ adue¬
nientis sensit egrotꝰ. Receptaq
continuo sanitate: uenientibus
nobis obuiam ipse ꝓcessit. Altera
die redire cupientẽ. magna prece
detinuit: cũ uiterim unũ e fami¬
lia puerulum. letali ictu serpens
ꝑculit. Quẽ iam exanimẽ ui ue¬
neni: ipse euantius suis hum̾is illa¬
tum. ante pedes scĩ uiri. nichil illi
m̃bra. Cerneres om̃ib uenis infla¬
uitalia. Martinꝰ porrecta manu.
uniu̾sa pueri membra ꝑtrectans:
digitum ꝓpe ipsum uulnuscłm qͦ
bestia uirꝰ infuderat. fpxit. Cumuͦ
mira dicturus sum. uidimꝰ uenenũ
ex omĩ parte reuocatum. ad mar¬
tini digitũ cucurrisse: deinde ꝑ
illud ulceris foram̃ exiguum. ita
uirus stipasse cum sanguine. ut
solet ex ub̾ibus caprarũ aut oui¬
um pastoꝵ manu p̾ssis. longa line¬
a copiosi lactis effluere. Puer sur¬

Expanded text:
euocauit. nec cunctatus ille properauit: euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi iffuderat : cerneres omnibus uenis inflauitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer sur
Abbreviated transcription (Latin):
quit uestem: s pauꝑ hic ñ est. Ille ni¬
chil motus. uibet eũ paululum stare
ꝓ forib: secreto utiq ꝓcurans. dum
sibi uestem nudus imponet. totis
uirib elaborans. ut posset occultũ
ẽẽ quod fec̾at. S quando in sc̃is uiris
produntur.
UM hac gͥ oblaturus sacͥficium
deo ueste ꝓcedit. Quo qͥdem die mira
dicturus sum. cum iam altariũ sicut
÷ sollẽpne beuediceret. globum ignis
de capite illius uidimus emicare: ita
ut in sublime contendens. longiꝰ collũ
crinemq flãma ꝓduceret. Hoc licet
celeberrimo factum die. in magna
popłi multitudine uidimus: una
tantum de uirginib & unꝰ de prb̃is.
tres tantũ uidere de monachis. Ce¬
tericur ñ uiderint: ñ potest esse
rĩ iudicii.
Ridem fere tempꝰ cũ euantius
auunculus meus uir licet scłi negocuis
occupatus. tam̃ admodũ xp̃iamus
grauissima egͥtudine extremo mor¬
tis ꝑiculo cepisset urgeri: Martinũ

Expanded text:
quit, uestem, sed pauper hic non est. ille niquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii. Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
a clerico querens. & algere deplorans.
Nec mora sc̃s pauꝑe ñ uidente. intra
amphybalum sibi tunicam latenter¬
edux̃: pauꝑemq contectũ discedere
iubet. Dem pailopost archidiaconꝰ
ingressus. admonet ꝓ consuetudine
expectare in eccłia popłm: illũ ad
agenda sollẽpnia debere ꝓcedere.
Cui ille respondens ait. pauperem
pͥus. de se autẽ dicebat oportere ue¬
stiri: se ad eccłiam non posse ꝓcede.
nisi uestem pauꝑ acciꝑet. Di aconus
uͦ nichil intelligens. qͥa extͥnsecus
indutũ amphybalo. ueste nudum
interiꝰ non uidebat: postremo pau¬
perẽ non cõparere causatur. Michi
inquit uestis que p̃parata÷ deferat᷑:
pauꝑ ñ deerit uestiendꝰ. Artatus denũ
clericus necessitate cõpulsus. iamq fel¬
le cõmoto. e ꝓximis tab̾nis igerrimã
uestem breuẽq atq hẏspidam. qͥnq
cõparatam argenteis rapit: atq ante
martini pedes iratus exponit. En in¬

Expanded text:
a clerico querens, ac algere deplorans. a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra ampheduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, in
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde secretariũ ingressus. cũ solus
ut erat illi consuetudo resideret:
hanc enĩ sibi etiam in eccłia solitudi¬
nem. ꝑmissa clericis lib̾tate pr̃abat.
cum qͥdem in alio secretario prb̃ri
sederent. uł salutationib uacantes.
uł audiendis neggociis occupati. M¬
tinum uero usq in eam horam.
qua sollempnia popło agi consue¬
tudo deposceret: sua solitudo cohibe¬
bat. Illud non preteribo: qd̃ in secre¬
tario sedens minquã cathedra usus ÷.
Nam in eccłia nemo unquã illum
sedere conspexit: sicut quendã nu¬
ꝑ testor dm̃. non sine meo pudore.
uidi sublimi solio. quasi regio tͥbuna¬
li celsa sede residentem. Sedebat
autẽ martinus in sellula rusticana.
stici galli tripetias. uos autẽ scolasti¬
ci. aut certe tu qͥde gretia uenis.
tripodas nuncupatis. Ergo hoc se¬
creto beati uiri pauꝑ ille captato.
cũ ei archidiaconus dare tunicam
distulisset. irrupit: dissimulatũ se

Expanded text:
deinde secretarium ingressus, cum solus, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, stici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitiam: quia exsuꝑas eloqñtia. Sed
neq monachũ tam astutum: neq
Gallũ decet esse tam callidũ. Uerũ
aggrede potuis. & qd̾ te manet expli¬
ca: nimium enĩ dudum alias res agi¬
tes consumimꝰ tempus: & iã solis occi¬
dui umbra ꝓlixior monet. ñ multũ¬
de uicina nocte suꝑesse. Deinde cũ
paululum om̃s conticuissemus. galrꝰ
ita cepit. Cauendum mͥ in pͥmis ar
bitror ẽẽ. ne ea de Martini uirtu¬
tib repetam: que in libro suo sulpi¬
cius iste memorauit. Unde prima
illius int̾im militando gesta p̃tereo.
neq ea attingam quȩ laicus egit. aut
monachus: nec uero audita ab alus
potius quã quȩ uidi ipse dicturus sũ
uo primo igit᷑
tempore relictis
scolis beato me
uiro uunxi: pau¬
cos pꝰt dies euntẽ
ad eccłiam sequebamur. Interimei
seminudꝰ hybernis mensib pauꝑ oc¬
currit: orans sibi uestim̃tum dari.
Tum ille accersito archidiacono: ius¬
sit algentẽ sine dilatione uestiri.

Expanded text:
peritiam, quia exuberas eloquentia. sed peritiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra diei vicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: Cavendum mihi imprimis esse arbitror, ne ea de Martini virtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memoravit. Unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea attingam quae laicus egit ac monachus: nec vero audita ab aliis potius quam quae vidi ipse, dicturus sum. uo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri,
Abbreviated transcription (Latin):
o credo prestabit. ut ñ grauit᷑ illius
facta commemoret.
Go plane inquit gallus licet im¬
par sim tanto oneri: tam̃ relatis
suꝑiꝰ a postum iano obedientiȩ cogor
exemplis. ut munus istud qd̾ imponi¬
tis non recusem. S dum cogito me
hominẽ gallum int̾ aquitanos u̾ba
facturum: uereor ne offendat ur̃as
nuium urbanas aures sermo rustici¬
or. Audietis me tam̃ ut gurdonicũ
hominẽ: nichil cum fuco aut cotur¬
no loquentẽ. Nam si michi tribuitis
martini me esse discipłm:. illud etiã
concedite. ut mͥ liceat exemplo illiꝰ
inanes sermonũ faleras. & uerboꝵ or¬
namenta contẽpnere. Tu uero inqͥt
postumianus. uł celtice aut si mauiᷤ
gallice loquere: dum modo iã mar¬
tinũ loquaris. Ego autẽ ꝓfiteor qͥa
etiam si mutꝰ esses non defutura tͥ¬
uerba. qͥbus martinum facundo ore
loquereris: sicut zacharie in iohis
nomine lingua resoluta ẽ. Cȩterũ
cum sis scolasticus. hoc ipsũ quasi scola¬
sticus artificiose facis. ut excuses im¬

Expanded text:
 credo, praestabit ut non gravate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: sed dum cogito, me hominem Gallum inter Aquitanos verba facturum, vereor ne offendat vestras nimium urbanas aures sermo rusticior. Audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem: nam si mihi tribuitis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum phaleras et verborum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Postumianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, dummodo jam Martinum loquaris. Ego autem profiteor, quia, etiamsi mutuerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses in
Abbreviated transcription (Latin):
ingredi audentes. sed ut admitt̃entur
orantes. Tum aꝑ. Nequaquã inqͥt
istos nos admisceri nobis conuenit.
qͥa ad audiendũ curiositate potius
quam religione uener̃t. Confusus
gͦ illoꝵ uice. qͦs non admittendos ẽẽ
censebat: egre tam̃ obtinui ut eu¬
cherium ex uicariis. & celsũ admit¬
terent consularem. Cet̾i st̃ repulsi.
ẽum gallum media in sede cõponimꝰ
Qͥ cum diu nobili sua u̾ecundia silen¬
tium tenuisset: tandẽ ita exorsus ẽ.
Conuenistis inquit ad me audiendũ.
& scĩ & diserti. s religiosas potius qͣm
doctas aures ut arbitror attulistis: au¬
dituri me fide teste. ñ oratoris copia
locuturũ. Que autẽ hesterno dicta
sunt ñ reuoluam: illa qui ñ audier̃t.
ex scriptis recognoscent. Noua postu¬
inianus expectat nunciaturꝰ orienti.
ne se in cõparatione martini p̃ferat
occidenti. Ac pͥmum gestit animus:
qd̾ refrigerus in aurẽ suggerit ex

Expanded text:
ingredi audentes, sed ut admitterentur ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaquam istos, inquit, nobis admisceri convenit: quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
reuoliuntur. Proinde additũ nobi ᷤ
refrigerium. auditorem eo impensius
gratulamur: quo ꝓmptiꝰ postumia¬
nus iste qui hȩc orienti iferre festi¬
nat: quasi sub testib consignatã a te
accepturus ẽ u̾itatem. Hȩc me loqñ¬
te. gallo iam ad narrandũ parato.
irruit turba monachoꝵ: euagrius
prbr. aper. sebastianus agricola. Et
post paululum. ingreditur prb̃r nr
etherius. cum alipione diacono: & a¬
matore subdiacono. Postremus aure¬
lius prb̃r dulcissimus meus: longiore
uia ueniens anhelus occurrit. Quid
uos inquã tam subito. & tam insꝑati.
tam ex diu̾sis regionib. tam mane
concurritis: Nos inqͥt hest̾no cogno¬
uimus gallũ istum. ꝑ totum diem
Martini narrasse uirtutes: & reliqͣ
in hodiernũ diem quia nox opp̃sse¬
rat distulisse: ꝓpt̾eꝵ maturauimꝰ
frequens auditoriũ eri facẽ. tantã
mat̾iam locuturo. Int̾ea nunciat᷑
multos scłarium stare ꝓforibus: nec

Expanded text:
revolvuntur. Proinde additum nobis revolvuntur. Proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo impensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
sermonem. Uerum qͥa de Martini
uirtutib nequaquã explicari uni¬
se sufficiat. cras reliqua dicemꝰ. Ita
pariter accepta galli sponsione sur¬
ucescit Galle. sur¬
gendum ẽ. Nam
ut uides & postumianus instat:
& hic prb̃r qui hesterno auditoriũ
amisit expectat. ut quȩ de marti
no nr̃o in hodiernũ diem explican¬
da distuleras: debitor sponsionis
euoluas. Non. ignarus iste qͥdem
ominiũ que itt̃ cumq memoranda
sunt: sed dulcis &e grata cognitio ÷
etram nota relegenti. Siquidem nat᷑a
ita comparatum sit. ut meliori qͥs cons¬
cientia se nosse congaudeat: que mul¬
toꝵ testimonuis ñ eẽ incerta cognoscat.
Nam & hic a prima adolescentia mar¬
timĩ secutus. nouit qͥdem omĩa: sed
libenter cognita recognoscit. fate¬
bor enim tibi galle. Martini mͥ sepiꝰ
auditas eẽ uirtutes: qͥppe qui de eo
etiam litteris multa mandai̾m: sed
ꝑgestoꝵ admirationẽ. semꝑ mͥ noua
sunt. que de illo licet audita sepius

Expanded text:
sermonem. uerum quia de Martini sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari unise sufficiat: cras reliqua dicemus. Ita pariter accepta hac Galli sponsione surLucescit hoc, Galle: surgendum est: nam, ut vides, et Postumianus instat; et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis evolvas. Non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt: sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti; siquidem natura ita comparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. Nam et hic a prima adolescentia Martinum secutus novit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. Fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse virtutes; quippe qui de eo etiam litteris multa mandaverim: sed per gestorum admirationem semper mihi nova sunt quae de illo, licet audita saepius,
Abbreviated transcription (Latin):
sum: s tam̃ dicam. Apud nemausiũ
ep̃oꝵ sinodus habebatur: ad quam
ꝗͥdem ire noluerat. s qͥd gestũ esset
scire cupiebat. Casu cum eo iste sul¬
picius nauigabat : s ꝓcul ut semꝑ a
ȩtͥis in remota naius par te residebat.
lbi ei angłs. qͥd gestum eẽt in sẏno¬
do nunciauit. Nos postea tempꝰ ha¬
biti concilii solliciti requirentes: sa¬
tis cõpertum habuimus ipsũ diem
fuisse conuentꝰ: et ea ibi ab ep̃is fuisse
decreta. quȩ martino angłs nunci¬
arat. Hȩc cum maxtine gallus nec¬
dum explicitis quȩ statuerat refer¬
re loqueretur. puer familiaris in¬
gressus ẽ: nuncians refrigeriũ pres¬
biterum stare ꝓforib. Dubitare ce¬
pimus utrũ gallum adhuc ẽẽt me¬
lius audire: an ex optatissimo nobis
uiro. qui officii causa ad nos ueniebat
occurrere. Tum gallus. Etiam si non
ob aduentũ sc̃issimi sacerdotis relin¬
quenda nobis hȩc esset oratio: nox ip̃a
cogebat. huc usq ꝓtractum fiire

Expanded text:
sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntir. Haec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire