comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fauẽtibꝰ possidere. nicħ usꝙͣ suꝑ eẽ p̃sidii
nichꝰ spei sibi liberisq suis cõsulẽs cũ ca¬
ninio ꝓcõsule a quo obsid̾bat᷑ uitã pepi¬
git. atq ita qui cesari suauit̾ se uocãti
ne respõsũ ꝗdẽ dare dignatꝰ fuerat sic
res hoĩu uoluũt᷑ se ip̃ filiosq et sua
oĩa ip̃q thapson cui p̃erat legato cesa¬
ris cõcessit. ¶ dũ paulatĩ reliꝗe paͣtiũ
dilabũt᷑ Iubarex et regno et spe qͥlib
pͥuatꝰ. cũtis exclusus urbibꝰ ab oĩbꝰ ho.¬
minibꝰ d̾relictꝰ q̃ rebat si qua eẽt ua ut
ꝗ male uix̾at bñ moͣtuus uid̾ret᷑ sicu¬
bi cũ hoste cõgressus ubi poss ĩt̾fici hoc
maxime exoptãs qd̾ oẽs maxime metu¬
unt fugiũtq. s ubi hoc ĩueniret᷑. nus¬
ꝙͣ bellũ nusꝙͣ p̃lia. pax et cesar oĩa
possidebant. et uite igꝰ et moͣtis hone¬
stioris spe amissa ad illd̾ ultimũ reme¬

Expanded text:
faventibus, possidere, nichil usquam superesse presidii, faventibus, possidere, nichil usquam superesse presidii, nichil spei, sibi liberisque suis consulens cum Caninio proconsule, a quo obsidebatur, vitam pepigit; atque ita, qui Cesari suaviter se vocanti ne responsum quidem dare dignatus fuerat sic res hominum volvuntur se ipsum filiosque et sua omnia ipsumque Tapson, cui preerat, legato Cesaris concessit. Dum paulatim reliquie partium dilabuntur, Iuba rex et regno et spe qua libet privatus, cunctis exclusus urbibus, ab omni bus hominibus derelictus, querebat, si qua via esset, ut, qui male vixerat, bene mortuus videretur, sicubi cum hoste congressus, ubi posset interfici, hoc maxime exoptans, quod omnes maxime metuunt fugiuntque. Sed ubi hoc inveniretur? Nusquam bellum, nusquam prelia: pax et Cesar omnia possidebant. Et vite igitur et mortis honestioris spe amissa, ad illud ultimum reme
Abbreviated transcription (Latin):
oĩbꝰ ex angulis ÷ amã cõueĩũt petẽtes
ueniã. nulli oĩu negata ẽ seͣuati oẽs
metuq et ꝑiculo liberati. nullus re
aut u̾bo uiolatꝰ. ¶ Dũ hec cesar ad za¬
mã gerit. cõsidiꝰ ille cuiꝰ supͣ mẽtio est
habita. ꝗnũtiũ ferẽtẽ lit̾as pacis occid̾¬
rat fortunã audiens suaꝵ paͣtiũ sibi¬
q ꝑmetuẽs. thisdra cui tũc p̃erat de¬
serta cũ ĩgenti pecuĩa getulis comitãti.¬
bꝰ in regnũ ibat zube se coniũcturꝰ. sed
cũ ess ĩ uia a getulis quoꝵ se custodie
fideiq crediderat cupiditate pecunie
int̾fectꝰ argumẽtũ d̾dit ꝙͣto securior
sit pauꝑis uita ꝙͣ diuitis. ꝙͣtũq solita¬
riꝰ uiator ꝙͣ comitatꝰ sepe securior.c.
Scipionẽ acie uictũ Catonẽ manu ꝓpͥa
pẽptũ. Iubã regno pulsu dese̾tũq alioᷤᷤ¬
q duces partiũ ubiq fusos. cesarẽ uti¬
cã ÷ amãq urbesq alias oĩbꝰ uictori

Expanded text:
 ex angulis Zamam conveniunt petentes veniam; nulli omnium negata est; servati omnes metuque et pericuto liberati, nullus re aut verbo violatus. Dum hec Cesar ad Zamam egit, Considius ille, cuius supra mentio est habita, qui nuntium ferentem litteras pacis occiderat, fortunam audiens suarum partium sibique permetuens, Tisdra, cui tunc preerat, deserta, cum ingenti pecunia, Getulis comitantibus, in regnum ibat Iube se coniuncturus. Sed quum esset in via, a Getulis, quorum se custodie fideique crediderat, cupiditate pecunie interfectus argumentum dedit, quanto securior sit pauperis vita, quam divitis, quantumque solitarius viator, quam comitatus, sepe securior. C.Scipionem acie victum, Catonem manu propria peremptum Iubamque regno pulsum desertumque, aliosque duces partium ubique fusos, Cesarem Uticam, Zamam urbesque alias, omnibus victori
Abbreviated transcription (Latin):
batur. quã iam ĩ armis ẽẽ hanc ob ca-¬
usa et pene iã cõfligere fama erat. ne¬
q ĩhonestũ mͦ s ꝑiculosũ prouidebat eã
ulla ĩ parte derogare fas ducebat. qua
cautũ erat ne is qui sũmo p̃eẽt magi¬
stratui fines patͥos ulla ratione trãscẽ¬
deret. quẽ sibi gradũ paͣs utraq uĩdica¬
ret rebus oĩbꝰ regno parẽ nͥ etate erat
eĩ annuus magistratꝰ. quã obrẽ neq
ad se partes euocare sustinuit. neq ĩ¬
dignũ censuit negotiũ ad qd̾ cõponen¬
du ipse ꝓficisceret᷑. In heduos igit̾ cũ
ueniss decetiã oppidũ et paͣtes et senꝰ

Expanded text:
abatur, quam iam in armis esse hanc ob caabatur, quam iam in armis esse hanc ob causam et pene iam confligere fama erat. Neque inhonestum modo, sed periculosum providebat eam ulla in parte derogare fas ducebat, qua cautum erat, ne is, qui summo preesset magistratui, fines patrios ulla ratione transcenderet, quem sibi gradum pars utraque vindicaret, rebus omnibus regno parem, nisi etate; erat enim annuus magistratus. Quamobrem neque ad se partes evocare sustinuit, neque indignum censuit negotium, ad quod componendum ipse proficisceretur. In Eduos ergo quum venisset, Decetiam oppidum et partes et
Abbreviated transcription (Latin):
pe filii derelictis parentũ semitis nouas
querũt. iste contra romanos ad u̾cĩge¬
torigẽ cũ multo se contulit equitatu.
¶Cesar ad auaricũ cõplusculos dies egit
et frumenti larga ibi copia atq oĩum
cõmeatuũ ĩuenta fessũ atq esuriente
ex̾citũ recreauit. Ind̾ ꝙ u̾nũ bellis aptũ
tp̃s ĩstaret ad hostẽ ire tota mẽte disposi¬
tus ut ĩuẽtũ uł tedio ĩ aꝑtũ eliceret et ĩ
pugnã cogeret uł obsidione cõficeret.
dũ ad hoc iter accĩgitur legatioibꝰ hedu¬
or exoratꝰ ad cõponendas eoꝵ lites et cõ¬
trou̾sias ĩtestinas ante oĩa ꝓficisci hũit.
que inte duos pͥmores populi de sũmo
magistratu orte totã urbẽ alt̾nis suffra¬
giis agitabant. nõ ignarꝰ quidẽ quata
p̾serti ĩ bello iactura sit tẽpoi̾s. quãtũ
i dilatiõe ꝑiculũ s amicã urbẽ destitu¬
ere populo romano seq ĩdignũ arbitͣ¬

Expanded text:
pe filii, derelictis parentum semitis, novas pe filii, derelictis parentum semitis, novas querunt, iste contra Romanos ad Vercingetorigem cum multo se contulit equitatu. Cesar ad Avaricum complusculos dies egit, et, frumenti ibi larga copia atque omnium commeatuum inventa, fessum atque esurientem exercitum recreavit; inde, quod vernum bellis aptum tempus instaret, ad hostem ire tota mente dispositus, ut inventum vel tedio in apertum eliceret et in pugnam cogeret, vel obsidione conficeret. Dum ad hoc iter accingitur, legationibus Eduorum exhortatus, ad componendas eorum lites et controversias intestinas ante omnia proficisci habuit, que inter duos primores populi de summo magistratu orte totam urbem alterius suffragiis agitabant; non ignarus quidem quanta presertim in bello iactura sit temporis, quantum in dilatione periculum; sed amicam urbem destituere populo romano seque indignum arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma romano more ĩ gallia comunita st̃
quicꝙͣ a militibꝰ ẽ omissũ. quãuis ĩpati¬
entissima gens laboꝵ sit. aut a duce in
conciliandis reliquis ut ꝓmiserat ubibꝰ
ulla in paͣte cessatũ. Cogitabat estuabat¬
q aĩo diebus ac noctibus labombat so¬
licitabat uniu̾sos . ad res nouas oẽ gal¬
liã excitabat. Inq hoc opꝰ quos mitteret
uiros elegenait. qui uł noti ĩ populis ac¬
ceptiq uł blanda oratiõe atq ĩgenio. uł
pͥncipũ familiaritate pollentes ac gratia
idonei uisi erãt. eosq qui ad eũ seminu¬
di et iermes capto oppido cõfugerant
uestibꝰ atq armis instruxit inq gradũ
pͥstinũ militie restituit. ad hec diu̾sis ex
urbibꝰ sagutarios et oĩs generis cõtraxit
auxilia. quibꝰ acceptũ auarici detͥmẽtũ
suppleretur. accessit ollouiconis filiꝰ the¬
otomotꝰ. nitioborgũ rex cuiꝰ patrẽ roma¬
nus senatꝰ amicũ appellauerat. s ut se.¬

Expanded text:
prima romano more in Gallia communita sunt, prima romano more in Gallia communita sunt, quicquam a militibus est omissum, quamvis impatientissima gens laborum sit, aut a duce in conciliandis reliquis, ut promiserat, urbibus ulla in parte cessatum. Cigitabat estuabatque animo, diebus ac noctibus laborabat, sollicitabat universos, ad res novas omnem Galliam excitabat; inque hoc opus, quos mitteret, viros elegerat, qui vel noti in populis acceptique, vel blanda oratione atque ingenio, vel principum familiaritate pollentes, ac gratia idonei visi erant. Eos vero, qui ad eum seminudi et inermes, capto oppido, confugerant, vestibus atque armis instruxit, inque gradum pristinum militie restituit. Ad hec diversis ex urbibus sagittarios et omnis generis contraxit auxilia, quibus acceptum Avarici detrimentum suppleret. Accessit Oloviconis filius Teutomotus, Nichioborgum rex, cuius patrem romanus senatus amicum appellaverat; sed, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
modũ nũc illatũ multis et magnis cõmo¬
dis resartiat et cõpenset. atq ĩ pͥmis ciui¬
tates que a consensu publico dissensissẽt
ĩ ceteroꝵ sententiã tradituꝵ ut unu
sit oĩs gallie conciliũ unũ coͣpꝰ una mẽs.
cui terraꝵ orbis ĩpar hauddubie sit fu¬
turus. Id se factuꝵ nõ sperare tr̃mͦ sed
pene iam effectũ reputare. qd̾ netessitaᷤᷤ
p̃sens poscat castra saluti oĩu ꝓfutura
labore oĩu ac studio munienda eẽ qbꝰ
subiti ĩcuͣsus hostiũ arceãt᷑. grata oĩbus
hec fuit oratio ꝙ nõ aĩo defetiss. s ubi
duces alii magnis cladibꝰ acceptis sese ab¬
dere soleant uultꝰq militũ refugere hic
ĩpublicũ ꝓdierit. et nouũ salutis ite̾ ostẽ¬
derit. eoq plus fidei illi erat quo auari¬
cũ incẽdẽdũ deserẽdũq censuent. claꝵ
prouidentie eiꝰ indiciũ. sic cũ cereroꝵ mi
toritas. neq aut ĩ castris cõmuniẽdis qͣ

Expanded text:
modum nunc illatum multis et magnis commomodum nunc illatum multis et magnis commodis resarciat et compenset, atque in primis civitates, que a consensu publico discessissent, in ceterorum sententiam traducturum, ut unum sit omnis Gallie consilium, unum corpus, una mens, cui terrarum orbis impar haud dubie sit futurus; id se facturum non sperare tantummodo, sed pene iam effectum reputare; quod necessitas presens poscat, castra saluti omnium profutura labore omnium ac studio munienda esse, quibus subiti incursus hostium arceantur. Grata omnibus hec fuit oratio, quod non animo defecisset, sed ubi duces alii, magnis cladibus acceptis, sese abdere soleant vultusque militum refugere, hic in publicum prodierit, et novum salutis iter ostenderit; eoque plus fidei illi erat, quo Avaricum incendendum deserendumque censuerat, clarum providentie eius indicium. Sic, quum ceterorum toritas. Neque aut in castris communiendis, que
Abbreviated transcription (Latin):
hunc habuit finẽ. ¶ Uercĩgetorix uͦ aua¬
ricenses reliquias nocturna fuga in sua ca¬
stin delatas clemẽter excepit. ac ueritus
ne qua ex eoꝵ ꝑmixtione tumultuandi
occasio p̃beretur segregandos curauit ut
cũ castin eẽnt serũdũ numeꝵ populoru
distributa ad suos quisq deduceret᷑. ip̃e
uͦ neq hoc finctꝰ aut deiectꝰ euentu ita
consolatus est suos ut diceret nõ uiͣtute
s arte quadã muros oppugnandi iuctõia
hanc romaĩs obtigisse. stultũ ẽẽ ĩ bellis ꝓ¬
spera oĩa sperare/ tẽperanda dulcibus a¬
mara letis tristia. nũꝙͣ sui consilii fuisse
ut defenderetur auaricũ. fetisse hoc bitu¬
rigũ ĩpuidã pietatẽ et facilẽ nimis ĩdul¬
gentiã ceteroꝵ. ꝑmittendũ fortune suo
iure uti: quod illi cũ ubiq magnũ tũ in
bello maximũ atq ĩ exuꝑabile sit. qd̾ ad
se attineret sũmo studio enisuꝵ ut ĩcõ¬

Expanded text:
hunc habuit finem. Vercingetorix vero avahunc habuit finem. Vercingetorix vero avaricenses reliquias nocturna fuga in sua castra delapsas clementer excepit, ac veritus, ne qua eorum permixtione tumultuandi occasio preberetur, segregandos curavit, ut, quum castra essent secundum numerum populorum distributa, ad suos quisque deduceretur. Ipse vero neque hoc fractus aut deiectus eventu ita consolatus est suos, ut diceret: Non virtute, sed arte quadam muros oppugnandi victoriam hanc Romanis contigisse; stultum esse in bellis prospera omnia sperare; temperanda dulcibus amara, letis tristia; numquam sui consilii fuisse, ut defenderetur Avaricum; fecisse hoc Biturigum improvidam pietatem et facilem nimis indulgentiam ceterorum; permittendum fortune suo iure uti, quod illi cum ubique magnum, tum in bello maximum atque inexuperabile sit; quod ad se attineret, summo studio enisurum, ut incom
Abbreviated transcription (Latin):
angustiis ĩ plateã confugerũt. postꝙͣ uͦ aĩad¬
u̾terũt haudquaꝙͣ romanos ĩ plana descen¬
dere s uno aliũ attollente magis ac magis
menia cõplere metuentes u̾diq cͣicũ dudi
fugãq eripi trepide armis abiectis extre¬
ma oppidi cusu rapido petiere. ⁊bi pars poͬ¬
taꝵ ĩ exitu se coarctãs pars limen trasuec¬
ta ab equitibꝰ ad hoc missis cesi oẽs. nullu
p̃de studiũ s iũdicte fuit. oĩbꝰ ante oculos
mors erat m̾catoꝵ romanoꝵ/. qui ad gena¬
bũ ĩmeriti illi quidẽ sola galloꝵ crudelita¬
te pierant. eiꝰ cedis recodatio supͣ romanũ
romanũ morẽ acerbabat aĩos ut nec e¬
tati nec sexui paceretur. ex oĩbus itaq q
inoppido sunt ĩuenti quoꝵ numerus ad
quadingĩta milia capitũ ascendit. uixq o¬
tingenti qui ad pͥmũ capti oppidi clamorẽ
se se poͣtis murisq proripuerãt euasere
et auarici quidẽ longa ac difficilis obsidio

Expanded text:
angustiis, in plateam confugerunt. Postquam vero animadangustiis, in plateam confugerunt. Postquam vero animadverterunt haudquaquam Romanos in plana descendere, sed, uno alium attollente, magis ac magis menia complere, metuentes undique circumcludi fugamque eripi, trepide armis abiectis, extrema oppidi cursu rapido petiere. Ibi pars portarum in exitu se coartans, pars limen transvecta ab equitibus ad hoc missis cesi omnes. Nullum prede studium, sed vindicte fuit; omnibus ante oculos mors erat mercatorum romanorum, qui ad Genabum, immeriti illi quidem, sola Gallorum crudelitate perierant. Eius cedis recordatio, supra romanum morem, acerbabat animos, ut nec etati nec sexui parceretur. Ex omnibus itaque, qui in oppido sunt inventi, quorum numerus ad quadraginta millia capitum ascendit, vix octingenti, qui ad primum capti oppidi clamorem sese portis murisque proripuerant, evasere. Et Avarici quidem longa ac difficilis obsidio
Abbreviated transcription (Latin):
cõsiliũ mutauerũt.Cesar die proximo cu
muro oppidi turres et machinas admouiss
repente tantꝰ imber nĩbis effluxit ut ꝑ¬
facile eẽt aliũ teͣriturꝰ. at ip̃e qui sepe fedis
tẽpestatibꝰ ad uictoriaꝵ uti soleret occasiõe
imbrẽ sibi illũ iter ad id qd̾ intẽdebat apu¬
isse extimans ꝙ et suos ad op̾ solito pigri¬
ores ceͣnet et hostes ad tutelã oppidi lentos
et in cautos ex rarioribꝰ ꝑ muros custodiis
aĩadu̾teret hortatꝰ milites ut fructũ tãdẽ
longi laboris arripent et pͥmis ĩ murũ ascẽ¬
dentibus p̾mia consueta pollicitꝰ tuba p̾lii
signũ dedit. Ira ig̾ et spe p̃mii stimulante
et unoquoq certatĩ adnitẽte pͥmũ gradũ la-¬
udis app̃hendere muri undiq ad fastigia
nõ tã ascẽderũt ꝙͣ euolauerũt. Stupefacti
ciues ĩsperata hostiũ corona sese locis patẽ¬
tioribꝰ liberiꝰ defensuri ne uiaꝵ p̾merẽtur

Expanded text:
consilium mutaverunt. Cesar die proximo quum consilium mutaverunt. Cesar die proximo quum muro oppidi turres et machinas admovisset, repente tantus imber nimbis effluxit, ut perfacile esset alium territurus. At ipse, qui sepe fedis tempestatibus ad victoriarum uti soleret occasionem, imbrem illum sibi iter ad id, quod intendebat, aperuisse estimans, quod et suos ad opus solito pigriores cerneret, et hostes ad tutelam oppidi lentos et incautos ex rarioribus per muros custodiis animadverteret, hortatus milites, ut fructum tandem longi laboris arriperent, et primis in murum ascendentibus premia consueta pollicitus, tuba prelii signum dedit. Ira igitur et spe premii stimulante, et unoquoque certatim adnitente primum gradum laudis apprehendere, muri undique ad fastigia non tam ascenderunt, quam evolaverunt. Stupefacti cives, inspecta hostium corona, sese locis patentioribus liberius defensuri, ne viarum premerentur
Abbreviated transcription (Latin):
oppidanoꝵ aĩs atq cõporibus fatigatis
ut quoꝵ conatꝰ oẽs ĩ nichilũ recidissent
fuge illis auctor eẽ cepit. quã tutã fore
castroꝵ suoꝵ uicinitas spem dabat. et in¬
sequi uolentibrs obiecta palus. ad id noc¬
turnũ tp̃s idoneũ uisũ erat. fuge cõsili¬
u casus mirabilis ĩpediuit. nox aderat
et taciti ꝑ tenebras itineri separabãt. tũ
matrone alie paruulos suos strĩgenteᷤᷤ ad
ubera alie humi strate flebilit̾ obsecra¬
bant ne se neue comunes filios hostibꝰ
ad ludibriũ et ad penã darent. se quidẽ
ad ꝓsequendã suoꝵ fugã sexu etate illos
ĩualidos. ubi suos nec pietate nec p̃cibꝰ flec¬
ti et ĩ ꝓposito fixos uiderẽt et pudorẽ et amo¬
rem suꝑante metu e muris exclamare et ro¬
manis ut potem̃t dare instãtis fuge sẽsũ ĩce¬
perũt. quo metu oppidani ne re ab hostibꝰ
intellecta p̃clusis itineribꝰ capent᷑ abeũdi

Expanded text:
oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, oppidanorum animis atque corporibus fatigatis, ut quorum conatus omnes in nichilum recidissent, fuge illis auctor esse cepit, quam tutam fore castrorum suorum vicinitas spem dabat, et insequi volentibus obiecta palus. Ad id nocturnum tempus idoneum visum erat. Fuge consilium casus mirabilis impedivit. Nox aderat, et taciti per tenebras itineri se parabant. Tum matrone, alie parvulos suos stringentes ad ubera, alie humi strate flebiliter obsecrabant, ne se neve communes filios hostibus ad ludibrium et ad penam darent: se quidem ad prosequendam suorum fugam sexu, etate illos invalidos. Ubi suos nec pietate nec precibus flecti et in proposito fixos vident, et pudorem et amorem superante metu, e muris exclamare et Romanis, ut poterant, dare instantis fuge signum ceperunt. Quo metu oppidani, ne, re ab hostibus intellecta, preclusis itineribus caperentur, abeundi
Abbreviated transcription (Latin):
audebant. nec uł hostes ĩuadere uł iac¬
tare incendia desinebant. et defessis ĩte¬
gri et uiui moͬtuis succedebãt. ut ꝗ ĩ eo
ip̃o tẽpois momẽto sitũ patͥe statũ et salu¬
te totiꝰ gallie cogitarent. qua ĩ paͣte p̃te¬
reundũ nõ uidet᷑ illud memorabile quod
net scͥptor a quo añ alios ista dec̾pimus
sibi p̃tereũdũ extimauit. sub oculis sius
gestũ. Gallus quidã añ portã oppidi tra¬
ditas ei ab intrinsetis picis ac seui glebaᷤᷤ
ĩ ignẽ iactabat. scoͣpione trãfixꝰ exanimꝰ¬
tusq ꝓcubuit. hũc iacentẽ unꝰ e ꝓximis
transgressus et ꝑiculi oblitꝰ eodẽ officio ⁊¬
fungi cepit. illo qͦ pari ictu scoͣpioĩs occi-¬
so mox successit tertiꝰ et tertio quãtus
nec añ successionũ taliũ finis fuit ꝙͣ ex¬
tincto igne depulsisq hostibꝰ ĩ oppidũ pu¬
gne etiã finis eẽt. ¶ uercĩgetorix tande

Expanded text:
audebant nec vel hostes invadere vel iacaudebant nec vel hostes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi traditas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixus exanimatusque procubuit. Hunc iacentem unus e proximis transgressus, et periculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetorix tandem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpediti uirtute tñ ac ꝑseuerãtia difficul¬
tates suꝑante uigĩtiꝗnq diebꝰ extruxe¬
rant et muris admouerint. et galli de¬
cẽ milia ex oĩ gallia electoꝵ hominũ op¬
pido intruserant. eo cõsilio ne uł soliᷤ bi¬
turigibꝰ salus publica crederet᷑. uł seͣua¬
ti oppidi gloria soloꝵ eẽt biturigũ s gal¬
loꝵ oĩu. et actis sub terrã cuniculis in¬
censoq ꝑ noctẽ aggere et simul factis e¬
ruptioĩbꝰ romana castra ĩ magno discri¬
mine posuissent nͥ sũma ducis ꝓuidẽtia
eẽt occusu. qui duas assidue legioes excu¬
bare ꝓ castris faciebat. haꝵ ĩteruẽtu et
eoꝵ qui eiꝰdẽ iussu totis noctibus ĩ oꝑe ui¬
gilabant et flãme extincte et ĩsultꝰ ho¬
stiũ sunt repulsi et excitati oẽs totis ex ca-¬
stris ad auxiliũ cõuenerũt. nec romana
uirtute gallica ideo ꝑtinacia letescebat.
obstinati ĩ mo̾tẽ nõ tm̃ resistebãt s erũꝑe

Expanded text:
prepediti, virtute tamen ac perseverantia difficulprepediti, virtute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquinque diebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, romana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pertinacia lentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed erumpere
Abbreviated transcription (Latin):
narios se milites dixerũt extrema fame
uictos e castͥs clanculũ effugisse. pari oẽ
exͥcitũ fame cõfectũ eẽ cetern de hĩc oĩa
dicto regis consona ꝓsecuti sũt. tũ u̾cĩge¬
torix exclamauit. et ꝑ me ĩquit quẽ ꝓ¬
dicioĩs accusatis hec uobis cũta ꝓueniũt.
atq illd̾ extremũ ut sine ur̃o ꝑiculo uictꝰ
cesar ac fugiens nullis agris aut urbi¬
bus receptet᷑. id eĩ int̾ multa meo cõsilio
constitutũ est his dictis u̾si repẽte aĩ ua¬
rie gentis et credule usq adeo ut leto ⁊¬
plausu et armoꝵ crepitu qd̾ signum¬
erat dicta cõtionantis astãtibꝰ placuisse.
acclamaͬtur. et una uoce u̾cĩgetorix sũ¬
mus ducũ ac fidelissimꝰ hominũ dicere¬
tur. ¶Cesar auarici ceptã obsidione
ceptãq defensionẽ hostes ꝑagũt: ĩq dieᷤ
obnixiꝰ utrĩq nã et romani aggerẽ in¬
mensi oꝑis gelu ĩgenti atq ĩbre ꝑpetuo

Expanded text:
narios se milites dixerunt: extrema fame narios se milites dixerunt: extrema fame victos e castris clanculum effugisse, pari omnem exercitum fame confectum esse Cetera dehinc omnia dicto regis consona persecuti sunt. Tum Vercingetorix exclamavit: Et per me, inquit, quem proditionis accusatis, hec vobis cuncta proveniunt, atque illud extremum, ut sine vestro periculo victus Cesar ac fugiens nullis agris aut urbibus receptetur; id enim inter multa meo consilio constitutum est. His dictis versi repente animi varie gentis et credule usque adeo, ut leto plausu et armorum crepitu dicta concionantis astantibus complacuisse conclamaretur, et una voce Vercingetorix summus ducum ac fidelissimus hominum crederetur. Cesar Avarici ceptam obsidionem ceptamque defensionem hostes peragunt, inque dies obnixius utrique. Nam et Romani aggerem inti atque imbre perpetuo
Abbreviated transcription (Latin):
gratia eẽt a quo uobis p̃stitũ ut eoꝵ et
pacitatẽ uideretis et ignauiã nosceretis.
qui stulto aduentu turpi reditu et consi-¬
lii et uirtutis ĩopiã decexere. a cesare ego
nõ regnũ ꝑ proditionẽ s de eo uictoria
ꝑ ui̾tutẽ spero que iã ꝓxima iã pene nob̾
ĩ manibꝰ est. quin hoc ip̃m regnũ qd̾ cõsẽ¬
su oĩu iure possideo sponte dimittere pa-¬
ratus su si forsitã uos honorẽ mn potiꝰ cõ¬
tulisse creditis ꝙͣ a me beneficiũ accepi¬
se. Cesar romanꝰq ex̾citꝰ. ultima laborat
ĩopia.iam ad pugnã atq ad opꝰ et aĩ et coͣ¬
pore̾e uires desunt. et nisi cõfestĩ aliquid
insperate ꝓsperitatis affulserit abitũ moli¬
untur. hoꝵ ut a me fictũ nichil suspice¬¬
mini romanos milites audite. erãt seui
aliqui int̾pabulandũ capti et ĩ caͣc̾e tor¬
ti multiplicit̾ et afflicti: iussiq quid per
eos dici uellet et ꝓducti ĩ mediũ legio¬

Expanded text:
gratia esset, a quo vobis prestitum, ut eorum et gratia esset, a quo vobis prestitum, ut eorum et paucitatem videretis, et ignaviam nosceretis, qui stulto adventu, turpi reditu, et consilii et virtutis inopiam detexere. A Cesare ego non regnum per proditionem, sed de eo victoriam per virtutem spero, que iam proxima, iam pene nobis in manibus est. Quin hoc ipsum regnum, quod consensu omnium iure possideo, sponte dimittere paratus sum, si forsitan vos honorem michi potius contulisse creditis, quam a me beneficium accepisse. Cesar romanusque exercitus ultima laborat inopia. Iam ad pugnam atque ad opus et animi et corporee vires desunt, et nisi confestim aliquid insperate prosperitatis affulserit, abitum moliuntur. Horum ut a me fictum nichil suspicemini, romanos milites audite. Erant servi aliqui inter pabulandum capti et in carcere torti multipliciter et afflicti, iussique quid per eos dici vellet, et producti in medium legio
Abbreviated transcription (Latin):
ta loci oportunitate et celesti fuuore li¬
beratã. neq eĩ casu aliquo s ceto cõsilio
euenisse ut et castra tutis locis abduc̾et
et roiaĩs ꝓpiꝰ admota desereret/ umo ⁊
spoliaret oĩ robore. uixq eo digresso ho¬
stes uelut nũtio moniti aduolassẽt. accu-¬
satioĩs hec sũma. hic suspitionũ color fu¬
it. quibꝰ apparebat tãtimͦ regis ĩ dubro
salutẽ u̾ti nisi reus his obiectis respõdis
egit ĩ opia. et hortatꝰ uester ut ꝓpius ro.¬
manis accederẽ ipse loci sitꝰ attraxit per
se ipsũ tuti. equites abduxi quos palustͥ.¬
bus ĩ locis ĩutiles sciebã utiles aũt quo
ꝑgebã. ducẽ certũ abiens nõ dimisi uitꝰ
ne fortassis acquiesceret uocibus atq cõ¬
siliis ĩsanoꝵ pugnã laboris ĩtolerãtia nõ
uirtute poscentiũ. romanos si me absẽte
casus atrulit fortune nõ alteri ĩputãdu.
at si aliquo suadente cõtigiss habẽda illi

Expanded text:
tam, loci opportunitate et celesti favore litam, loci opportunitate et celesti favore liberatam; neque enim casu aliquo, sed certo consilio evenisse, ut et castra tutis locis abduceret, et Romanis propius admota desereret, imno etiam spoliaret omni robore, vixque eo digresso, hostes, velut nuntio moniti, advolassent. Accusationis hec summa, hic suspicionum color fuit, quibus verbis apparebat tanti modo regis in dubio salutem verti, nisi reus his obiectis constantisegit inopia et hortatus vester; ut propius Romanis accederem, ipse loci situs attraxit per se ipsum tuti. Equites abduxi, quos palustribus locis inutiles sciebam, utiles autem, quo pergebam. Ducem certum abiens non dimisi, veritus ne fortassis acquiesceret vocibus atque consiliis insanorum pugnam laboris intolerantia, non virtute, poscentium. Romanos si, me absente, casus attulit, fortune, non alteri, imputandum: at si, aliquo suadente, contigisset, habenda illi
Abbreviated transcription (Latin):
sim nͥ ur̃a uita mee p̃ferã saluri.
ꝓinde cũ tp̃s fuerit solita uiͣtute dex¬
trisq uictricibꝰ usuri nũc ꝗescite. et¬
electionẽ tẽporis et cõsilii capiendi
curã mͥ linquite. nẽpehec uictoria
quã tã facilẽ iudicatis. loci situ nõ
hostiũ uigore difficilis multoꝵ mͥ
credite uiroꝵ fortiũ moͣte constaret.
qd̾ adu̾sũ penitꝰ ꝓposito atq aĩo meo
est. et si eĩ uĩcendi auidũ me nec negẽ
rũt tanti ducis autoritate repressi.
quos ille eo ip̃o die nulla alia re ge¬
sta reduxit in castra. atq ad ĩceptã
oppugnationẽ studiũ õe conu̾tit.
uercĩgerorix int̾a irritis reu̾sus ĩsi¬
lictis castͥs equitatu et oĩ flore militie ⁊¬
abducto romanis galliã ꝓdere uoluisset.
qd̾q in se fuerat ꝓdidiss nẽpe regnũ con¬
sensu populi collatũ sibi sordere . ⁊ illud
a romano duce consequi gloriosius exti¬
mare. pinde gallia sui regis fraude ꝓdi¬

Expanded text:
sim, nisi vestram vitam mee preferam saluti. sim, nisi vestram vitam mee preferam saluti. Proinde, quum tempus fuerit, solita virtute dextrisque victricibus usuri nunc quiescite: electionem temporis et consilii capiendi curam michi linquite. Nempe hec victoria, quam tam facilem iudicatis, loci situ, non hostium vigore, difficilis, multorum, michi credite, virorum fortium morte constaret, quod adversum penitus proposito atque animo meo est. Etsi enim vincendi avidum me nec negem runt tanti ducis auctoritate repressi; quos ille eo ipso die, nulla alia re gesta, reduxit in castra, atque ad inceptam oppugnationem studium omne convertit. Vercingetorix interea irritis reversus insilictis castris, equitatu et omni flore militie abducto, Romanis Galliam prodere voluisset, quodque in se fuerat, prodidisset; nempe regnum consensu populi collatum sibi sordere, et illud a romano duce consequi sibi gloriosius estimare; proinde Galliam sui regis fraude prodi
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ attigit duce carentia. Iui aduetu
p̃cognito ĩpedimẽta siliuis intruserant.
aciẽ altiusculo ĩ colle quẽ difficilis pa¬
ls s angusta cingebat erexerãt. paͣs
p̃cisis pontibꝰ quasi clipeo quodã se pa¬
lude ꝓtexerant ibiq cõstiterãt ĩ romꝰͣ¬
nos uersi. eratq res facilis et pene e¬
qua ꝓspectui. sin ad exꝑientiã uenire¬
tur iniquissima plena difficultatis ⁊¬
ac ꝑiculi.℥taq milites nõ nͥ ꝯculoru
iudicio metientes nobili indignatione
ꝑmoti cesarẽ aͣcũsistũt. et quid hic
ĩqunt rei est quis hic pudor que nã
hec indignitas imꝑator. ergo hosteᷤᷤ
conspectu nr̃m e tã pximo pati pos-¬
sunt. quin tu nos pugnare iube et si¬
gnũ p̃lii ꝓpone ut iam iam ex his
quibꝰ fidunt locis hos barbaros detra¬¬
hamꝰ. fide militũ letꝰ cesar. ego ĩquit
sic affectos cũ uos uideã ut nullũ dis¬
crimen ꝓ mea gloria recusetis: ĩpiꝰ

Expanded text:
stium attigit duce carentia. Illi, adventu stium attigit duce carentia. Illi, adventu precognito, impedimenta silvis intruserant, aciem altiusculo in colle, quem difficilis palus, sed angusta, cingebat, erexerant, et, precisis pontibus, quasi clipeo quodam se palude protexerant, ibique constiterant in Romanos versi. Eratque res facilis et pene equa prospectui, sin ad experientiam veniretur, iniquissima, plena difficultatis ac periculi. Itaque milites, rem nonnisi oculorum iudicio metientes, nobili indignatione permoti Cesarem circumsistunt: Et quid hic, inquiunt, rei est? quis hic pudor ? quenam hec indignitas, imperator? Ergo hostes conspectum nostrum e tam proximo pati possunt ? Quin nos tu pugnare iube, et signum prelii propone, ut iamiam ex his, quibus fidunt, locis hos barbaros detrahamus. Fide militum letus Cesar: Ego, inquit, sic affectos quum vos videam, ut nullum discrimen pro mea gloria recusetis, impius
Abbreviated transcription (Latin):
sũ paratus/ unanimit̾ respõderent. no¬
li hoc quesumꝰ optime ĩꝑator sic ml¬
tos annos te duce militauimꝰ ut nlłs
nullus hostiũ nobis hanc ignominiã
irrogarit ut cepta desereremꝰ. ne tu
gͦ dux nost̾ hanc et̾nã maculã nobis
iniũexeris sine mͦ oĩa pati malumus
ꝙͣ ne nm̃ mollitie manibꝰ romanoꝵ
ciuiũ apd̾ genabũ gallica nequitia
ꝑemptoꝵ gallico sanguine satisfiat.
heͤ cesari. hec endẽ et tribunis mili¬
tũ et centurioĩbus repetebant ut
ꝑ eos ĩꝑatori familiariꝰ dicerentuͣ. Ce¬
sar dũ hac nobili ꝑseuerãtia ĩ oppugnꝰ¬
tione ꝓcedit᷑ iam turibꝰ muro admo¬
tis discit ex captiuis uertĩgetorige
castra ꝑꝑ defectũ pabuli ꝓmouisse et
cũ equitatu expeditisq peditibus in¬
sidiatũ sero ad ea ꝓfectũ loca quo ro¬
manos populatores luce ꝓxima uen¬
turos opinaretur. quo cognito nocte¬
media digressus pͥmo mane castin ho¬

Expanded text:
sum paratus, unanimiter responderent: Nosum paratus, unanimiter responderent: Noli hoc, quesumus, optime imperator. Sic multos annos te duce militavimus, ut nulnullus hostium nobis hanc ignominiam irrogarit, ut cepta deseramus: ne tu ergo, dux noster, hanc eternam maculam nobis immiseris. Sine modo; omnia pati malumus, quam ne nostra mollitie manibus romanorum civium apud Genabum gallica nequitia peremptorum gallico sanguine satisfiat. Hec Cesari, hec eadem et tribunis militum et centurionibus repetebant, ut per eos imperatori familiarius dicerentur. Cesar, dum hac nobili perseverantia in oppugnatione proceditur, iam turribus muro admotis, discit ex captivis Vercingetorigem castra propter defectum pabuli promovisse, et cum equitatu expeditisque peditibus insidiatum sero ad ea profectum loca, quo romanos populatores luce proxima venturos opinaretur. Quo cognito, noctemedia digressus primo mane castra ho
Abbreviated transcription (Latin):
mis s nõ ab obsidione romanoꝵ in
qua quidẽ obsidentiũ fortis et aĩosa
tolerantia emicuit. cũ eĩ hĩc uecĩge¬
torix castra ꝓpiꝰ admouiss et ab explo.¬
ratoribꝰ ꝑ singulas horas ꝗd ĩ romanis
castͥs ageret᷑ edoctꝰ oẽ ite᷑ eoꝵ obserua.¬
ret ⁊ romanos circũ oĩbꝰ exustis uͣgẽ.¬
te netessitate longiꝰ pabulãtes crebriᷤᷤ
incomodis ac damnis afficeret. illinc
uͦ edui ac boi quibꝰ en cura mandata
erat. illi quidẽ qr mutato erga roma¬
nos aĩo nõ curabãt hi qr paꝵ poterãͭ
rẽ romanã maligne cõmeatibꝰ adiuua¬
rent ad tãtã penuriã deuenere ut
diebus plurimis frumento carẽtes te¬
nui petore uix ꝓferrẽt ĩbecillẽ spiritũ.
nũꝙͣ tñ ideo ab oppugnatiõe cessarẽt.
nũꝙͣ uł irata uł mollis cuiꝰꝙͣ ex ore uox
erũꝑet. aut romane nõ cõueniẽs ma
si nimis asꝑa sunt ista ꝑpessu nulla
ꝑ me mora ẽ oppugnationẽ omitt̾e

Expanded text:
mis, sed non ab obsidione Romanorum; in mis, sed non ab obsidione Romanorum; in qua quidem obsidentium fortis et animosa tolerantia emicuit. Quum enim hinc Vercingetorix castra propius admovisset et ab exploratoribus per singulas horas, quid in romanis castris ageretur, edoctus omne iter eorum observaret, et Romanos, circum omnibus exustis, urgente necessitate longius pabulantes crebris incommodis ac damnis afficeret; illinc vero Edui ac Boii, quibus ea cura mandata erat illi quidem, quia, mutato erga Romanos animo, non curabant, hi, quia parum poterant rem romanam maligne commeatibus adiuvarent, ad tantam penuriam devenere, ut diebus plurimis frumento carentes tenui pectore vix proferrent imbecillem spiritum; numquam tamen ideo ab oppugnatione cessassent, numquam vel irata vel mollis cuiusquam ex ore vox erumperet, aut romane non conveniens maiSi nimis aspera sunt ista perpessu, nulla per me mora est: oppugnationem omittere
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis uiginti et eo ampliꝰ oppida unꝰ
luce cõbusta sunt. neq solũ ĩ finibꝰ bi¬¬
turigũ s ĩ reliquis hac illac quocũq
occulos fletteres incendia c̾nebãt᷑ non
sine oĩuz dolore. quẽ en spes lenibar
ꝙ paͣta uictoria cito oẽs ꝑdita restaura-¬
rent. ¶ de auarico in cõsilio agitatũ
est an ĩcendi illd̾ an intactũ linqui m¬
meliꝰ foret. eĩ uͦ ad hoc u̾bũ ad ue̾tin¬
getorigis pedes galloꝵ oũi qui cõsilio
int̾erãt affusi bituriges obtestant᷑ ne
pulce̾rimũ galliaꝵ oppidũ decꝰ ꝓuĩcie
biturigensis at p̃sidiũ flãmis inmitis
delent᷑ cũ defendipossit locꝰ pene inex¬
pugnabilis natura. cui si defensio mi.¬
litaris accesserit maledici possit non
ip̃e tandẽ uictꝰ misericoͣdia ĩ sentẽtiã
ceteroꝵ transiit. Sic defensoribꝰ rebus¬
q aliis ad custodiã opoͣtunis eo trans.¬
missis seruat᷑ auaricũ a galloꝵ flam¬

Expanded text:
his verbis: viginti et eo amplius oppida una his verbis: viginti et eo amplius oppida una luce combusta sunt. Neque solum in finibus Biturigum, sed in reliquis hac illac, quocumque oculos flecteres, incendia cernebantur, non sine omnium dolore; quos ea spes lenibat, quod, parta victoria, cito perdita omnes restaurarent. De Avarico in consilio agitatum est, an incendi illud, an intactum linqui melius foret. Enimvero ad hoc verbum ad Vercingetorigis pedes, Gallorumque omnium, qui consilio intererant, affusi Bituriges obtestantur, ne pulcherrimum Galliarum oppidum, decus provincie biturigensis ac presidium, flammis immeritis deleatur, quum defendi possit locus pene inexpugnabilis natura, cui, si defensio militaris accesserit, maledici possit, non ipse tandem victus misericordia in sententiam ceterorum transiit. Sic defensoribus rebusque aliis ad custodiam opportunis eo transmissis, servatur Avaricum a Gallorum flam
Abbreviated transcription (Latin):
scũ ĩ finibꝰ nostͥs pugnãt et cõtra nos
nostris frugibꝰ sustẽtãt᷑. nõ nos a con¬
silio publico studiũ rei familiaris au̾¬¬
tat. ubi romani pabulant᷑ uicos do
tasse uideat᷑ utilissimũ ẽ. ne sub nr̃is
tectis nr̃i hostes habitẽt. nostͥ alãt᷑
frugibus. iopiã aut nõ ferent aut
nõ turo lõgiꝰ pabularũ ibũt. nichil ad
uictoriã int̾sit an hostes occidamꝰ an
bello necessariis spoliemꝰ. grauiꝰ aliꝙͣto
uidebit᷑ qd̾ dicturꝰ su s uiͬtuti nichꝰ p̃t̾
culpã atq ĩ famiã graue est. oppida qͦ
que nõ penitꝰ ualida ac munita sunt
exurẽda censeo. ne aut nr̃is mertie ⁊
aut hostibꝰ offense diu̾ticula sint. si ꝗs
est cui hec acria uideũt᷑ cogitet ꝙͣto
sir acriꝰ liberos atq uxores ĩ seruitutẽ
trahi cernere exarmatũ hosti iugulũ
p̃bere. et alia multa pati. que belloꝵ
iure uicri auictoribꝰ patiant᷑. ꝑsuasit

Expanded text:
scum in finibus nostris pugnant, et contra nos scum in finibus nostris pugnant, et contra nos nostris frugibus sustentantur. Non nos a consilio publico studium rei familiaris avertat. Ubi Romani pabulantur, vicos, nosum videatur, utilissimum est; ne sub nostris tectis nostri hostes habitent, nostris alantur frugibus. Inopiam aut non ferent, aut non tuto longius pabulatum ibunt. Nichil ad victoriam intersit, an hostes occidamus, an bello necessariis spoliemus. Gravius aliquanto videbitur, quod dicturus sum, sed virtuti nichil, preter culpam atque infamiam, grave est. Oppida quoque, que non penitus valida ac munita sunt, exurenda censeo, ne aut nostris inertie, aut hostibus offense diverticula sint. Si quis est, cui hec acria videantur, cogitet quanto sit acrius liberos atque uxores in servitutem trahi cernere, exarmatum hosti iugulum prebere et alia multa pati, que bellorum iure victi a victoribus patiantur. Persuasit
Abbreviated transcription (Latin):
qui tumultũ excitauerãt uĩctos adx
eu deduxerũt. ceptãq deditionẽ ꝑe¬
gerũt. Ipse aũt his ꝑactis auaricum
maximũ optimũq oppidũ biturigũ et
uberrima finiũ ĩ parte sitũ oppugnare
cõstituit. ꝙ eo capto ciuitatẽ ip̃a cap¬¬
tũ iri nõ diffideret. ¶ Uercĩgetorix tot
adu̾sis nõdũ aĩo collapsus sius ad conci¬¬
liu uocatis ĩ hanc sententiã disseruit.
quotidie ĩquit exꝑrendo et discẽdo fiũt
hoĩes doctiores. qd̾ cũ ĩ rebus oĩbꝰ tũ p̃-¬
cipue ĩ re bellica ueꝵ eẽ dep̃hẽdit᷑ ma-¬
di modũ belli nõ sat solert̾ adu̾timꝰ. a¬
lia nobis itaq bellandi ratio ĩeunda
est. nõ sponte cũ romaĩs cõcurendũ s
oĩ ingenio ꝓuidendũ ut pabulo hoste
et cõmeatibus arceant᷑. ⁊d nobis ha¬¬
ud difficile uideri debet. cũ er eꝗtatu
p̃stemꝰ et aum paͣte adiuuem̃. Illud
qͦ nobis acrit̾ cogitandũ. hostes nobi¬¬

Expanded text:
qui tumultum excitaverant, vinctos ad qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem peregerunt. Ipse autem, his peractis, Avaricum, maximum optimumque oppidum, Biturigumque uberrima finium in parte situm oppugnare constituit, quod, eo capto, civitatem ipsam captum iri non diffideret. Vercingetorix tot adversis nondum animo collapsus, suis ad concilium evocatis, in hanc sententiam disseruit: Quotidie, inquit, experiendo et discendo fiunt homines doctiores. Quod cum in rebus omnibus, tum precipue in re bellica verum esse deprehenditur. Madi modum belli non sat sollerter advertimus. Alia nobis itaque bellandi ratio ineunda est: non sponte cum Romanis concurrendum, sed omni ingenio providendum, ut pabulo hostes et commeatibus arceantur. Id nobis haud difficile videri debet, quum et equitatu prestemus, et anni parte adiuvemur. Illud quoque nobis acriter cogitandum: hostes nobi
Abbreviated transcription (Latin):
danos spe repẽtine opis erectos deditionis
ceꝑat penirere. uelut ig̃ ex cõdicto clamo¬
rem tollũt. arma coͣripiũt muros scan¬
dũt poͣtas obstruere ꝓperãt. S romani
illi pauci qui ĩ oppido erant aĩoꝵ muta¬
tione ꝑpensa strictis subrto gladiis poͬtas
p̃occupant: et incolumẽ ex̾citũ intromit¬
tũt. Capto ad hũc modũ oppido cesaͬ sta¬
tĩ equites suos cõtra equitatũ hostiũ aduẽ¬
tantẽ educit. ⁊ illos equestri p̃lio cõseͬto
multa cũ eoꝵ strage uicit: et ĩ fugã u̾tit.
in qua uictoria ne pͥuemꝰ sua laude baba¬
riem quadrĩgẽtoꝵ equitũ g̾manoꝵ qui
sub cesare militabãt atq ab ip̃o pͥnci¬
pio secũ erant oꝑa fuit egregia. ab eo
eĩ ĩmissi laborantibꝰ aliis ĩ tẽpore subue¬
nerũt fregerũtq gallos repentino ĩpe¬
tu. hec uidentes e meĩbꝰ opidani spe a¬
uxilii amissa irã cesaris metuentes eoᷤ

Expanded text:
danos spe tempestive opis erectos deditionis danos spe tempestive opis erectos deditionis ceperat penitere. Velut igitur ex condicto clamorem tollunt, arma corripiunt, muros scandunt, portas obstruere properant. Sed Romani illi pauci, qui in oppido erant, animorum mutatione perpensa, strictis subito gladiis, portas preoccupant, et incolumen exercitum intromittunt. Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage vicit et in fugam vertit. In qua victoria, ne privemus sua laude barbariem, quadringentorum equitum germanorum, qui sub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore subvenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos,
Abbreviated transcription (Latin):
mul exitꝰ obserari oẽs iuber. mittitq
qui ꝓfugos p̾ueniãt ac sequãtur. ita¬
q paucissimi ꝑiere. uiaꝵ et pontis an-¬
gustiis capti oẽs. ¶Cesar hinc trãs lige¬
ri ducto exercitu ĩ bituriges tendit. quo
cũ ueniss uercĩgẽtorix ubi id sensit gor-¬
gobine obsidione derelicta cõtra eũ ꝑgit.
cesar interen nouiodunũ aggressus oppu¬
gnat. quẽ cõfestĩ oppidani ꝑlegatos orãt
ne in eos p̃t̾ suũ morẽ seuiat: ne ue ꝓ tã
leui cã de sua celeritate aliquid int̾mittat.
que tot illi uictorias peperisset. s eis uite
dimissis felicit̾ ꝓgrediatur ad reliqͦ. pie p̃¬
ces uidebãt᷑. fletritur itaq. et his arma
equos obsidesq ĩꝑat. et iam pars obsidũ
data erat. et centurioes aliquot cũ pau¬
cis militibꝰ oppidũ introgressi cetera cõꝗre¬
bant. dũ repente de longiquo equitatus
a uercingẽtorige p̃missus apparuit. oppi¬

Expanded text:
mul exitus obserari omnes iubet mittitque, mul exitus obserari omnes iubet mittitque, qui profugos preveniant ac sequantur. Itaque paucissimi evasere; viarum et pontis angustiis capti omnes. Cesar hinc, trans Ligerim ducto exercitu, in Bituriges tendit. Quo quum venisset, Vercingetorix, ubi id sensit, Gorgobine obsidione derelicta, contra eum pergit. Cesar interea Noviodunum aggressus oppugnat; quem confestim oppidani per legatos orant, ne in eos preter suum morem seviat, neve pro tam levi causa de sua celeritate aliquid intermittat, que tot illi victorias peperisset, sed, eis vite dimissis, feliciter progrediatur ad reliqua. Pie preces videbantur: flectitur itaque, et iis arma, equos obsidesque imperat. Et iam pars obsidum data erat, et centuriones aliquot cum paucis militibus oppidum introgressi cetera conquirebant, dum repente de longinquo equitatus a Vercingetorige premissus apparuit: oppi
Abbreviated transcription (Latin):
ratioĩs occiderant. Idoppidũ amniᷤ p̃t̾¬
labit᷑ ip̃u ĩ ripa sitũ ripe alteri medio
ponte coniuĩgit᷑. ad loci huiꝰ defensiõe
carnutes auxilia cõquirebãt. eo tñ lẽ¬
tiꝰ quodiutiꝰ uellauduni crederẽt rez
hesurã. et simillimũ ueri eẽt morem
ĩpigerrimi ducis ignorãtibꝰ. huc ergo ⁊¬
cũ biduo ꝑueniss oppugnationẽ ꝙ diei
illiꝰ sero erat ĩ diem proximũ edicit. ꝗd
fieri uelit milites edocet. ueritꝰq ne ge¬
nabenses nocte diffugerẽt hiuic rei ex¬
cubitͥtes duas armatas legiones adhibu¬
it. intentis q aĩs atq auribꝰ ꝑnoctare
iussit. atq ut p̃sagienat accidit. oppi¬
dani ĩtẽpesta nocte ꝑ pontẽ taciti abi.¬
bant. Cesar eoꝵ abitu ꝑ exploratoes
cognito legioes que parate erant muris
admouet. et poͣtis subito effractis inde¬
fensũ capit oppidũ. captũ diripit direp¬
tũ incendit. p̃da militibꝰ concessa. si¬

Expanded text:
rationis occiderant. Id oppidum amnis preterationis occiderant. Id oppidum amnis preterlabitur; ipsum in ripa situm ripe alteri medio ponte iungitur. Ad loci huius defensionem Carnutes auxilia conquirebant, eo tamen lentius, quo diutius Velladuni crederent rem hesuram, et simul illius viri esse morem impigerrimi ducis ignorarent. Huc ergo quum biduo pervenisset, oppugnationem, quod diei illius sero erat, in diem proximum edicit. Quid fieri velit, milites edocet; veritusque, ne Genabenses noctu diffugerent, huic rei excubitrices duas armatas legiones adhibuit, intentisque animis atque auribus pernoctare iussit. Atque, ut presagierat, accidit: oppidani in media nocte per pontem taciti abibant. Cesar, eorum abitu per exploratores cognito, legiones, que parate erant, muris admovet, et, portis subito effractis, indefensum capit oppidum, captum diripit, direptum incendit, preda militibus concessa; si
Abbreviated transcription (Latin):
pidi defensio defectiõe sotioꝵ/ et cõtẽp¬
tũ sibi aut suscepta anni tẽpore adu̾so
difficultatẽ rei frumẽtarie legioĩbꝰ impo¬
turet. Satiꝰ tandẽ duxit pati oĩa ꝙͣ cõtẽp¬
ni et contẽptu suo alienare sibi aĩos ami¬
coꝵ. Itaq dimissis ĩpedimẽtis oĩbꝰ et du¬
abus ad custodiã legioĩbus. et ꝓusacũ¬
heduis ꝙͣ potuir subuectione comeatuũ
ĩboios ducit ex̾citũ. erat uie medio uel¬
laudunũ senonũ oppidũ. illud ne quid
hostile post t̾ga dimitteret/ aggredi cõsi¬
liũ fuit. oppidani bidui oppiignatione
tolerata die tẽtio legatos ad cesarẽ de
pace ac deditione trãsmittũt. Iussi ama
et iumenta et obsides dare nichil retu¬
sarunt. ne quid aũt tẽpoi̾s amtteret
.G. trebonio legato ad ꝑagenda oĩa di¬
misso ip̃e iter ĩceptũ solita celeritate
ꝓsequit᷑. Genabũ erat oppidũ caͣnuru
ubi romanos negotiatores initio cõiu¬

Expanded text:
pidi defensio defectionem sociorum et contemppidi defensio defectionem sociorum et contemptum sibi, aut suscepta anni tempore adverso, difficultatem rei frumentarie legionibus imponeret. Satius tandem duxit pati omnia, quam contemni, et contemptu suo alienare sibi animos amicorum. Itaque dimissis impedimentis omnibus et duabus ad custodiam legionibus, et provisEduis, quam potuit, subvectione commeatuum, in Boios ducit. Erat vie medio Velladunum Senonum oppidum: illud, ne quid hostile post terga dimitteret, aggredi consilium fuit. Oppidani, bidui oppugnatione tolerata, die tertio legatos ad Cesarem de pace ac deditione transmittunt; iussi arma et iumenta et obsides dare, nichil recusarunt. Ne quid autem temporis amitteret, G. Trebonio legato ad peragenda omnia dimisso, ipse iter inceptum solita celeritate prosequitur. Genabum erat oppidum Carnutum, ubi romanos negotiatores initio coniu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuc p̃miserat accepto ꝑ heduos ꝑgir in
ligones. tãta ubiq uelocitate ut nõtiñ
hostes pauore s amicos stupore ꝑfunde¬
ret. sic inopinãtibꝰ aderat. illic due legiões
ĩ hib̾nis erant. illis eductis octo reliquas
hinc ind̾ disꝑsas euocat pͥusq ꝙͣ hostes qͦ
iuisset aut quid ageret nossent. õez ex̾ci¬
tũ congregauit. atq ut florꝰ idẽ ait ex
distantibus hib̾nis castra contraxit et añ
ĩmedia gallia fuit ꝙͣ ab ultima timeret᷑.
¶Ucigẽtorix audito cesaris digressu retro ĩ
bituriges reu̾sus atq hinc ꝓfectus ĩ boioᷤᷤ
transalpinoᷤᷤ oppidũ illoꝵ sub heluetice
uictorie tẽpꝰ edificatũ a cesare hediusq
contraditũ oppugnare disposuit. oppido
nomẽ gorgobina. gloriosũ sibi extimãs
si heduoꝵ receptaculũ simulq cesareũ
opꝰ eu̾teret. Cesaris aĩu res hec ualde so¬
liciꝰ habebat ne aut negleta a mici op¬

Expanded text:
illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in illuc premiserat, accepto, per Eduos pergit in Lingones, tanta ubique velocitate, ut non tantum hostes pavore, sed amicos stupore perfunderet; sic inopinantibus aderat. Illic due legiones in hibernis erant. Illis eductis, octo reliquas hinc inde dispersas evocat, priusque, quam hostes, quo ivisset aut quid ageret, nossent, omnem exercitum congregavit: atque, ut Florus idem ait, ex distantibus hibernis castra contraxit, et ante in media Gallia fuit, quam ab ultima timeretur. Vercingetorix, audito Cesaris digressu, retro in Bituriges reversus atque hinc profectus in Boios transalpinos, oppidum illorum, sub Helvetie victorie tempus edificatum a Cesare, Eduisque contra dictum, oppugnare disposuit oppido nomen Gorgobina gloriosum sibi estimans, si Eduorum receptaculum simulque cesareum opus everteret. Cesaris animum res hec valde sollicitum habebat, ne aut neglecta amici op