comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autemq ad naturalos liberos aitinet. uo
tate. ⁊ ex conditioẽ euis qui fidercõmisitacͥ¬
cipiendumerit. ¶ Ex facto tractatum
memini rogau̾at. quedam mulier filium
suumut si sine libis decessiss restiueret¬
Igitur an fide cõmissi conditiodefecisset. noᷤ
igitur hoc dñs ꝯceptos quidem añ deporta¬
tionem. lic postea ecdantur efficẽ ut con¬
ditio hec deficiat. post deportauonem u̾o su¬
sceptos qĩ ab alio no ꝓdc̃ẽ maxiẽ cum etiam
boã cum sua quodam mõ causa fisoo sint
uendicanda.: ¶Siquis rogatus fui̾t filuᷤᷤ
sius uł cui ex his uolu̾it restuuere heredita¬
eligendi facultatem cui liber factus fideicom¬
missum restitui uelit. S ⁊ si seruus pene
fuit constitutus. nullo añ concepto filio
iam parere conditioni non pot̾it. decessis¬
seq sine liberis uidetur.s cum decedit: elec¬
uonem illamquam pãꝑ. de portato cedit᷑
huic darinonoportz. ¶ Siquis autem su¬
sceꝑit quidem filium u̾m uniuis amiserit:

Expanded text:
ad naturales liberos attinet, uoltate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit. Ex facto tractatum memini: rogauerat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset, restituereigitur, an fideicommissi condicio defecisset. nos igitur hoc dicemus conceptos quidem ante deportationem, licet postea edantur, efficere, ut condicio deficiat, post deportationem vero susceptos quasi ab alio non prodesse, maxime cum etiam bona cum sua quodommodo causa fisco sint vindicanda. Si quis rogatus fuerit filiis suis vel cui ex his voluerit restituere hereditaeligendi facultatem, cui liber factus fideicommissum restitui velit. sed si servus poenae fuerit constitutus, nullo ante concepto filio iam parere condiseque sine liberis uidetur. sed cum decedit, el‹e›ctione‹m› illam, quam Papinianus deportato dedit, huic dari non oportet. Si quis autem susceperit quidem filium, uerum uiuus amiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
ditione capiam legatum extestam̃to sẽ
rit. testam̃to idq legatum repudiau¬
ero u̾ind̾ ꝓlͣtis codicillis apparunit sli
cẽ nichilominus cumdem uendicare
possum. ¶Si ciqui in hostium potesta¬

Expanded text:
dicione capiam legatum ex testamento Serit testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis apparuerit mihi se, nihilo minus eundem uindicare possum. Si ei qui in hostium potesta
Abbreviated transcription (Latin):
eum quoq lib̾tum qui medicinamexercet.
u̾mẽ uoluntate patronicuraturum gratisa¬
miooseuis: neq emmoportet patronum ut
oꝑis lib̾tis suis utatur. aut ludos semꝑ facẽ d e
lp̃.ł. Sioꝑarum udicioactum fułt cum
ub̾to ⁊ parronus decefsit conuen̾it transla¬
lonem hrdi extraneo non eẽ dandam:
Filio aut̃ ⁊ siħrs nõ exstat. ⁊ filis contestati
non fu̾at. tamen onñmoto cõpetit nisiex
elsus .l. Silib̾tus ita uirau̾it dare se quot
oꝑas patronus arbitratus sit. nõ alit̾ forẽr̃a
tum arbitium ratromquam siequum
arbifratus sit. fere eamens ẽ ꝑsonam ar¬
bitrio substituendum. ut qui a sꝑent eum¬
recte arbitraturum to faciant nõ q uł in¬
modice obligariuelint. ¶Inuib̾tam que
uoluntate patroninipẜ it prĩu̾tarum añ
nuptias oꝑarum accõdatur

Expanded text:
eum quoque libertum, qui medicinam exercet, uerum est uoluntate patroni curaturum gratis amicos eius. neque enim oportet patronum, ut operis liberti sui utatur, aut ludos semper facere aum Si operarum iudicio actum fuerit cum liberto et patronus decesserit, convenit translationem heredi extraneo non esse dandam: filio autem et si heres non extat et si lis contestata non fuerat, tamen omnimodo competit, nisi exestorum Si libertus ita iuraverit dare se, quot operas patronus arbitratus sit, non aliter ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia srecte arbitraturum, id faciant, non quia uel immodice obligari uelint.In libertam, quae uoluntate patroni nupsit, praeteritarum ante nuptias operarum actio datur
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł. Qui hoñande lib̾tatis cã pecuniam
patrono repmifẜit. nõ tenetur. uł patronui
sipecumam exeg̃it. bonorum possõnẽ cõt
tabulas eius non pot̾ petẽ
nõ possunt.
Dop̃.l.nt̾dum ⁊ diminutionem ⁊ augm̃¬
tum ⁊ mũtationem reciꝑe obligationes oꝑa¬
rum. sciendum ẽ. namdim languet lib̾tus
patrono oꝑe que iam cedẽ ceꝑint. peunt s si
lib̾ta que oꝑas ꝓmisit ad eam dignitatemꝑ.¬
ueniat: ut in conueniens sit pr̃are patrono
oꝑas pr̃tre patrono nõ cogitur.
ip̃.x. Lalro ait. lib̾tatiscaũsa societatẽ mt̃
lib̾tum. ⁊ patronum factam ip̃o iure nicħ ua
tos. natasue insua potestate habebit pret̾eũ.
qui artem ludic̃m fec̾it. qui ueoꝑas ut eum
restiis pugnaret locau̾it. nequis eorumoꝑaᷤᷤ¬

Expanded text:
 Is qui onerandae libertatis causa pecuniam patrono repromiserit, non tenetur: vel patronus, si pecuniam exegerit, bonorum possessionem contra tabulas eius non potest petenon possunt.nterdum et deminutionem et augmentum et mutationem recipere obligationes operarum sciendum est. nam dum languet libertus, patrono operae, quae iam cedere coeperunt, pereunt. sed si liberta, quae operas promisit, ad eam dignitatem perveniat, ut inconveniens sit praestare patrono operas praestare patrono non cogitur.iam Labeo ait libertatis causa societatem inter libertum et patronum factam ipso iure nihil valitos natasve in sua potestate habebit praeter eum, qui artem ludicram fecerit quive operas suas ut cum bestiis pugnaret locaverit: ne quis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
arcelł. QQui filiu emancipaũat.⁊ nepo¬
temex eo retinuat inpotestate testõ filium:
ex heretlauit: nepotem ex aliqua partem¬
heredem instituit. ⁊ alium filium emanci¬
patum pret̾ut: pot̃ defendi. nepotem quoq¬
Is cuius filuis in adoptionẽ erat qłiem
mancipatum filium p̃teruit non habeat
nepos ex eclicto bo. possõnem tuendus tnẽ
exemplo parentum ⁊ liboꝵ quib legata
pr̃are coguntur. qui bonoꝵ possonẽcẽ ta¬
ea parte tuendus ẽ. ꝓqua parte tuetur.
siex filia nepos aut mat̾ defumcu hrdes

Expanded text:
 Qui filium emancipaverat et nepotem ex eo retinuerat in potestate, testamento filium exheredavit, nepotem ex aliqua parte instituit heredem et alium filium emancipatum praeteriit. potest defendi nepotem quoqIs, cuius filius in adoptione erat, nepotemancipatum filium praeteriit: num habet nepos ex edicto bonorum possessionem? tuendus tamen exemplo parentium et liberorum, quibus legata praestare coguntur qui bonorum possepro ea parte tuendus est, pro qua parte tueretur, si ex filia nepos aut mater defuncti heredes
Abbreviated transcription (Latin):
bo.possõnem petierit. tuendos quidem li¬
beros parentes constat.s: ⁊ siuarie dõã¬
tum fuñt exceptis ꝑ sonis atestatoris mor¬
tis ca ꝓbata conferent᷑. ad uinlememanci¬
paro sicut acdicit accidit inportionib here¬
ditanis ⁊ legatis. ¶Inrestato autem mor
ap̃.i. Si portioherditatis quam excep¬
accepit. non aliis quam exceptis ꝑsonisle¬
gata pr̃abit

Expanded text:
em liberos et parentes constat. sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis.Intestato autem mornum Si portio hereditatis, quam excepaccepit, non aliis quam exceptis personis legata praest
Abbreviated transcription (Latin):
culo rescp sit. eumcuis uorplegata sit e¬
lectio. ties posse eligere. sat uierdisaro
dlibro iuccsimo ad sabinuiisq uoties
ẜui electio ił optiodatur. legatarius
optabit quamuelit. Sed ⁊ homine
gencraliter legato arbitrurmeligen¬
di quem ac riꝑet adlegatariũꝑtinet
data igitur optione siquiᷤ oprauerit
alienun suum uł homincm lib̾um. ⁊¬
uidendum est ancõsũpsit ꝯꝑtionem
phorarum ellectiodata. Tit acetũeli¬
gci ł  nonconsumcreoptionem. sud
ã acctũ cligerit quoduini micropat̃
familias nõ habũt.¬
ñ omnib soephis ex hibitis legatarius
cligiffi. integram cioptioncin manẽ
placet hsiexhis oũ taxat eligere uolu t¬
onponusrͤ. Mantipioꝵpeloctiolega¬
taest ituenditio quandoq eligentẽ
legatario iter pͥeletur. decciere debet p̃¬
tor. inisi intra tempus ab ipso ꝑfinitũ

Expanded text:
roculo rescripsit eum, cui seruorum legata sit electio, tres posse eligere. 2 Idem libro uicesimo ad Sabinum. Quotiens serui electio uel optio datur, legatarius optabit quem uelit: Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet. Data igitur optione si quis optauerit alienum seruum uel hominem liberum, uidendum est, an consumpserit optionem: amphorarum electio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum elegerit, quod uini numero pater familias non habuitnon omnibus scyphis exhibitis legatarius elegisset, integram ei optionem manere placet nisi ex his dumtaxat eligere voluSabinum. Mancipiorum electio legata est. ne uenditio, quandoque eligente legatario, interpelletur, decernere debet praetor, nisi intra tempus ab ipso praefinit
Abbreviated transcription (Latin):
homins m⁊tibi optio daraest.cum tͥo
gooptasem sinõ mut᷑assem uolunta ꝙ io¬
uum futurũ . quod si ante occessis.
⁊ sccna furiosusn factus cẽm. nõ fu¬
iturũ comunem. quianõ uideo rcõ¬
qͥsentire qui sentux non possĩhumati¬
iilas aũt erit. et utͥ h ea su qͣlisrit semel l¬
electionc facta fiat cõmunis.
¶Sirerum depositarũ elocci omicħ relic¬
ta sit et adexhibñdum cum eo apud xe
posire sint agere poͣpo ⁊cum hĩde. u̾tris¬

Expanded text:
tibi optio data est: cum ego optassem, si non mutassem uoluntaruum futurum: quod si sem vel furiosus factus essem, non futurum communem, quia non videor consentire, qui sentire non possim: humanius autem erit, ut et in hoc casu quasi semel electione facta fiat communis. Si rerum depositarum electio mihi relicta sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum here
Abbreviated transcription (Latin):
buit quintum mutumm quinicio
merauit scd dotem stiplatus est. simior¬
te mulicris souitum fucrit matronio¬
uium. Seia moriens test̾o suo ita caũ.
lutio titio marito meo cusmadurias
grioagos daruolo sugdotem quamu
et uutiunaiium cõuenire quentus¬

Expanded text:
ibuit Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium. Seia moriens testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam it Lucium Titium co
Abbreviated transcription (Latin):
it prelegare. nullius mom̃ti ee lega¬
tum. quippe nuptaest. set siuolurt
eamreciꝑe dotalem pecuniam. inoo
utile erit legatum sitam̃ hec dotem
arece᷑ꝑit. nichominꝰ marituᷤ dotisꝑ secu¬
cionem habebit. siuchr̃s tustitutus ¬
cẽt familie hefciscĩtot iuditio. siue
nõ. utiliactione. Ego puto qm̃ nõ s b
uoluit soccrurbis dotem hr̃s p̃stcͣt. s
malierem agentem extest̾o cauere d̾¬
bere defensum ni mr̃der aduersus
maritũ. Ergo ⁊ maritus iocm debebꝰ
cauere aduersus mulierem defensu
iri. sipͥoragat: ꝑcontrarium aũt̃.¬
aput uili anum libro tricesimo .uii.
queritur. si socer filio ex hr̃clato do¬
qagiquitem cum marito ex hr̃clatoi
oedote nõ ponquerum tam̃ iꝑsurm
dotem ꝑsccuturũ excausa legata sit ꝰ¬
non alias cum legatum consecutu:
rũ quam sicauĩt hrdes aduersus nu¬
lierem defensum iri ⁊i diferentiam fa¬
eit intereum cuidos prelegata est.⁊
orcinum libtum cipeculium legatũ:
qus cnt de petiuo pͥosie conueniri ait¬

Expanded text:
it relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, nihilo minus maritus dotis persecutionem habebit, siue heres institutus esset, familiae herciscundae iudicio, siue non, utili actione. ego puto, quoniam non hoc uoluit socer, ut bis dotem heres praestet, mulierem agentem ex testamento cauere debere defensu iri heredem aduersus maritum. ergo et maritus idem debebit cauere aduersus mulierem defensu iri, si prior agat. Per contrarium apud Iulianum libro trigesimo septimo quaeritur, si socer filio suo exheredato doagi quidem cum marito exheredato de dote non posse, uerumtamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati: sed non alias eum legam si cauerit heredes aduersus mulierem defensu iri. et differentiam facit inter eum, cui dos relegata est, et orcinum libertum, cui peculium legatum um de peculio posse conueniri ait
Abbreviated transcription (Latin):
dt ¶Mela seͥpsit. si funous inootemdat
sit ispecialiter sit legatus. moxge¬
neralit̃ dos pͣ fegata. nõbis set mel
ocbi fundum. Ibtorm melacõ iunc¬
xit. si fuirous inoot̃e. fuit locatus a
mnarito adcertum tp̃s. uxorem ña
as fundum exrclegatione conseq. Q
sicauerit sepasuram colonũ frui dũ¬
mipsa pensionei ꝑcipiat.

Expanded text:
 Mela scripsit, si fundus in dote sit et specialiter sit legatus, mox generaliter dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum. Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione consequi, quam si cauerit se passuram colonum frui, dummodo ipsa pensiones percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
restituere: mox morte uxoris dotem fuĩt lu¬
cratus. non restituet id quod exdote ꝑcepit. ꝙ¬
a matrimoniicã id lucratꝰ ẽ non expatris ui¬
ditio.E Mulier dotem promisit quadr̃i¬
gentorum et dedit fundos duos indu¬
denta. et preterea nomina debitorum in
acceperat: reliquid.I. preterea duos alios
dotales. quos estimatos acceperat. reli¬
i cõnusit. ut quic quid ad se cxhĩdi¬
tate uꝰuenisset. idreititueret scior
Acum mortrctur. Querebatur quã¬
tum esset. infioci comisso mulie¬
re defuncta : dicebam uxorem hanc

Expanded text:
uxoris dotem fuerit lucratus, id non restit‹ue›t quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio. Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reli commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum moreretur: quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta. dicebam uxorem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
s. ubro a cer filie domĩrm legai
unedi prãri uoluit. si filia dontũ su¬
am habitet. uiro quoq tanscundi
pͣrestabitur. alioquin filie pr̃ariñu
debebitur quod siquis nonusũ tran¬
gatum ẜuituͭ ᷤ eẽ plenĩtmintelleg̃¬
at tanocundem uiris adhr̃dem qͦq
tãns mitetur. quod ħ nequa quaor
admitẽndum est. neqd̾ affectuo
filie datum est. hoc ⁊ adexteros. caiꝰ
tem nõrecipit singuli hrcles insoli¬
dum conueniuntur. quia & imo
ex hr̃lib adcunte uendicarqͥ pot᷑.¬

Expanded text:
. Pater filiae domum legauit undi praestari uoluit. si filia domum suam habitet, uiro quoque ius transeundi praestabitur: alioquin filiae praestari non uidebitur. quod si quis non usum trangatum seruitutis esse plenum intellegat, tantundem iuris ad heredem quoque transmittetur: quod hic nequaquam admittendum est, ne, quod affectu filiae datum est, hoc et ad exteros eius tem non recipit, singuli heredes in solidum conueniuntur, quia et uno ex heredibus adeunte uindicari pot
Abbreviated transcription (Latin):
sent. tam̃ quin quaginta debe alfenꝰ
uaruiᷤᷤ suus responda ⁊ ẜ scribit. qui a
p posita summa qrarlquaginta nõ¬
qͣoiecta sit T̃tan cique ddotem. nulla
habtat uir sic legauãt. quanta pẽcii¬
dua dotis nomine ⁊ reliquapea quin¬
ͣuaginta hĩs dato debi eilegatũ aphili¬
is cascellius. Item⁊ seueru autortores

Expanded text:
ssent, tamen quinquaginta debere Alfenus Uarus Seruium respondisse scribit, quia proposita summa quinquaginta adiecta sit. Item ei, quae dotem nullam habebat, uir sic legauerat: 'quanta pecunia dotis nomine' et reliqua, 'pro ea quinquaginta heres dato'. deberi ei legatum Ofilius
Abbreviated transcription (Latin):
dum diuuspius rescripsit. ex quorescripto
etiam illud accipiamus. quod etiam post so
luta uelit stipulationem int̃poni. ¶Si legã¬
rarus heredi qui controu̾siam herelit.itis
pritur iamus spat. derestituendo legato sibi
cia uł dolo euis qui legatum pricir dicemuis
non cõmitu stipulationem ꝓpt̃ bomiuri boĩ
arbitrium. ꝙ mẽ huic stipulationi ¶Item si
ipẽ qui pritit legatum ex alia casibieuic̃it
dicemus cõmuti stipulationem ꝓpt̾ iuribo¬
iarbitrium ⁊ genałr ubicumq ħrdita
temuł quantitatem. ul emolumentum.
pr̃itit isqui hac stipulatiõe sibi ꝓspexerat.
dicendumẽtͥ cõmutieam. si mõ culpani ab¬
ẽ. ab eoqui stipłatus. ¶ Quessrumẽ. an se¬
pius cõmntantum⁊ plas etiam sepius eam
cõmuti. si ꝑ partos ablata ẽ ⁊ ħrditas. ¶ Si
legatum fuit p̃stitum añ int̾positam hanc
stipłationem: anꝯoitio possit: ut cautioista
qͣiplus solutum uidetur. ex eoq eautiomt̾¬

Expanded text:
dum divus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata voluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato sibi s qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi euicerit, dicemus committi stipulationem propter uiri boni arbitrium. Et generaliter ubicumque hereditantum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. Quaesitum est, an saepius committatur. et placet etiam saepius eam committi, si per partes ablata est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio istaquasi plus solutum videtur ex eo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł. Sinõ incontrou̾sia sit ꝓpͥetas. set usuᷤ
fructus potest enim reicuius propriecas ci¬
tiolegata est. ususfructus. alii legari. Tunc
de eorestituendo non heredi. sed titio eauere
debeat. Interdum et si ab herde legetur u¬
sus fructus titio cauendum est. ueluti si de¬
tracto usu fructupropͥeras ei legetur usus .f. se¬
io. Quidenim attinebit hoc casu heredicaueri
ad quememolumentum intercidentis lisũ.
.f. non sit spectandum. u̾in siusu. f. sciolega¬
to: proprietas citio ita legetur. cum ad seuim
pertinere desierit. habeat proprietatem tunc
heredi caueri oportebit. a fruetuario. ab hered̃
autemtinio qui non sit certum usiifructu
inter cepto ad titium proprietatem reu̾surã.

Expanded text:
. Si non in controuersia sit proprietas, sed usus fructus potest enim rei, cuius proprietas Titio legata est, usus fructus alii legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caueri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cauendum est: ueluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caueri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? uerum si usu fructu Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinerheredi caveri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum usu fructu intercepto ad Titium proprietatem reversuram.
Abbreviated transcription (Latin):
iusta ea eẽ iudebitur: nam iniquumerat oĩ¬
mõ cau̾inõdum illata controu̾sia luicum
possint elusorie  ͥ ͤ fieruid̃oq eam rem p̃¬
tor ad cognitionem suam reuocat.  Sidu¬
o extestam̃to ħrlitatem in solidum sibiuẽ¬
dicent. forteq eiusd̃ nominissint cam in
possessionem possõrem quam mpetitorẽ
competunt. aocõnos. ⁊c̃clitorib ⁊i legatani
hec cautio necessaria ẽ. Siquis pecumam
suam soluat uł rem suam tradat. siu̾o pecu¬
niam soluat hereditariam. uł rem tradat.
quidam non putant cauendum. qr nec teñi
pot̾̃ eo nomine uictus. cum nõ possideat.
uł dolo focĩt quommus possideat. hõe si
añ moram controu̾siam soluat qd̾ si postea.
tenebitur culpe noĩe. s: cum de noĩe it̾duoᷤ
questioẽ. numꝗd nõ sit eauendum ei qͥ rẽ
hereclitariam tradat. qr oĩmõ unus lib̾atur

Expanded text:
usa esse uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribaria est, si quis pecuniam suam solvat vel rem tradat: si vero pecuniam hereditariam solvat vel rem tradat, quidam non putant cavendum, quia nec teneri potest eo nomine victus, cum non possideat vel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controversiam solvat: quod si postea, tenebitur culpae nomine. Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cavendum ei, qui hereditariam rem tradat,
Abbreviated transcription (Latin):
soluatur: s si pecitor suam pecuniam soluat.
necessaria ẽ ei cautio : insh aͦdcgatat¬
urolł .i.ꝰ ¶ideamus anstipło quam ampluᷤ
ꝑ falcidiam cepis licuit dari adu̾sus eum non
sufficiat. quilegatum alii restituere ex fid̾icom¬
smissicadeb sufficiet autemdici. nichil eiussi¬
del comissumeẽ cauebit sciłz legatarioa is qui
ficei cõmissum accipiet. nisi fortem. alet legata o¬
suffice possit. ad prm̃dum fid̾icõmissum.

Expanded text:
solvatur? sed si petitor suam pecuniam solvet anecessaria est ei cautio. Marcorum Videamus, an stipulatio "qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari" adversus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cavebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatasufficere possit ad praestandum fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
passuum fc̃a nec enimex pectare debe¬
mus. ut p̃ses ꝓuincie ueniat ad eum
quibonorum possõnem peciturus est.
¶ Suent̾ in possonem missus sit. bõrum
possõnis cp̃s noncedẽ sequentib nequi¬
quam ambigendum ẽ. nec tantum
intra tẽcessimum diem u̾metiam q̃n¬
diun asci possit.iam ⁊ sinatus nõus¬
fui̾t ante ei deferri bonorum possõm.
Sciendumẽ scientiam eamobs uãdã
eẽ. põp. ait. nõ que cadit iniuris prudẽ¬
tos. s quamquis aut ꝑse aut ꝑalio:
assequi potuit. scil conssilendo pru

Expanded text:
passuum facta: nec enim exspectare debepassuum facta: nec enim exspectare debemus, ut praeses provinciae veniat ad eum, qui bonorum possessionem petiturus est. Si venter in possessionem missus sit, bonorum possessionis tempus non cedere sequentibus nequaquam ambigendum est, nec tantum intra cediu nasci possit: nam et si natus fuerit, ante ei deferri bonorum possessionem sciendum est.Scientiam eam obseruandam Pomponius ait, non quae cadit in iuris prudentes, sed quam quis aut per se aut per alios adsequi potuit, scilicet consulendo pru
Abbreviated transcription (Latin):
gnouiss. cumintestatum decessisse. po¬
steaqĩ certiore nuncio allato dubitare
cepit numquid intestarus decessit. t̃
minquid uiuat. qr hic rumor poste
a ꝑrepserat. Id̾ ⁊ incontrarium accipi
pot̾. ut qui ignorauit minitio postea
scire merpiat. ¶ dies bonorum possõe
utiles ẽẽ palamẽ. s nõ sessionum nu¬
m̾abuntur. si mõsit ea bonorum. po̾sõ
que deplano petipotuit. Qd̾ si eaque eĩe
cognitionem ꝓtribunali desid̾at. uł que
decretum exposcit. sessiones erunt. nob̾
computande quib dedit his quibãp
ꝑ ip̃m p̃torem factum nonẽ. quomi¬
nus daret bonorum possõm. ¶In bo
illudq̃r. si sedit quidem precorꝑ tribu¬
nali. s postulantinon dedit: pot̾ dici ad
bonorum possõnem cp̃s non cede eum
p̃ses aliis reb aut militarib custodiis.
aut cognationib fuĩt occupatus. Si p̃¬
ses ꝓuintie inproxima fu̾it cuuitate
accerłe debr adutilitatem tpr̃is spatioi¬
tim̃s. scilicet num̾̃atione .xx. millum

Expanded text:
tum decessisse, postea quasi certiore nuntio allato dubitare coeperit, numquid testatus decesserit uel numquid uiuat, quia hic rumor postea perrepserat. idem et in contrarium accipi potest, ut qui ignorauit iscire incipiat. Dies bonorum possessionis utiles esse palam est: sed non sessionum numerabuntur, si modo ea sit bonorum possessio, quae de plano peti potuit. quod si ea, quae causae cognitionem pro tribunali desiderat vel quae decretum exposcit, sessiones erunt nobis computandae, quibus sedit is quibusque per ipsum praetorem factum non est, quo minus daret bonorum possessionem. Inillud quaeritur, si sedit quidem praetor pro tribunali, sed postulationibus non dedit: potest dici tempus ad bonorum possessionem non cedere, cum praeses aliis rebus aut militaribus aut custodiis aut cognitionibus fuerit occupatus. Si praeses provinciae in proxima fuit civitate, accedere debet ad utilitatem temporis ratio itineris, scilicet numeratione viginti milium
Abbreviated transcription (Latin):
me diotp̃r alius tutor tandus ẽ. quãuis le¬
gitimũ tutorẽ pupillus hãt Sciẽdũ ẽ . it.
quã diutestam̃taria tutelasꝑatur. legitimã
cefsare: ⁊ sisemel adtestaria d̃uoluta sit tute¬
la. d̾iñ excusatus sit. tutor testam̃tarius.
adhuc diñs ĩ locũ excusati  ͣ nõ ad legiti¬
mũ tutorẽ redire tutelã. ¶Io̾dicimꝰ ⁊ sisui̾t
remotus. nã nͥ  ocͥco habrut ut ali usd̾t᷑
quodsitutor testam̃to dutus d̾cessit. ad
legiitimũ turela redit. quia hic senatus
ꝯsultũ ceffits plane siduo płes ue fuerĩt
tutores testam̃taruim locũ eiꝰ quidecefit.
ł ĩciuitate eẽ d̃siit. potł cani alius ceteꝵ

Expanded text:
alius tutor dandus est, quamvis legitimum tutorem pupillus habeat: sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare. Et si semel ad testamentarium devoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam. Idem dicimus et si fuerit remotus: nam et hic idcirco abit, ut alius detur. Quod si tutor testamento datus decesserit, ad legitimum tutela redit, quia hic senatus consultum cessat. Plane si duo pluresve fuerint tutores testamentarii, in locum eius, qui decessit vel in civitate esse desiit, poterit dari aliu
Abbreviated transcription (Latin):
cipatum conferre nõ oportet. setiam iudici¬
um patris meruit nec quicquam ampluis
cepta decessĩt. isqͦuim pocestateẽ ad collatioe¬
ͣ bonorum cogendum emancipatum ut cm̃
hrdieus conferat quantum conferret ip̃i
si uiũet. ꝙ̃. si añ acceptambo. possõnem de¬
inpotestate erat. nõ cũ utexa uirilem. ad col¬
lationem autem nõ admutit eum in hũe.
autem p̃ocor tra fien collationem. ut recte
caueatur. Cat̾̃ aurem ꝑsatis dationemo¬
portere. ait põp. anpignorib eau̾i possit̃

Expanded text:
cipatum conferre non oportet, si etiam iudicicipatum conferre non oportet, si etiam iudicium patris meruit nec quicquam amplius cepta decesserit is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si viveret. quod si ante acceptam bonorum possessionem dein potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collationem autem non admittit eum in hunc cautem praetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius ait. an pignoribus caueri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
tos ad mittat participosq faciat cumbis
qui sunt in potestate bonorum pat̾norum
consequens ẽẽ credidit. ut sua quo   ioa m
medium conferant qui appetunt paĩna.¬
Int̾ eos dabitur collatio quib possd̾data est.¬
plane siminorem uł alium quem restuuẽ¬
collatioñs commodumei restitueret. ¶ Siex
dodrante fui̾t institutus filius quierat in
potestate extraneits ex quadrante emancipa
quadrantem frĩ abstulit. argumentum ꝓ
potib ex senatis solus conferre cogitur. ¶pa¬
t̾ filium quem inpotestate habebat. ⁊ extrane¬
ferre fr̃ĩ suo deb̾e. si aliquidei exc̃ã hereditaria
abstułit. ⁊iam si Minore quam ex parte di
midia is quim potestate erat ħrs scriptus fũit.
inique uidebitur collationem postulare ab eo.
ꝓpt̾ quem amplius ex ħrditate pat̾na habi¬
timis. Cotiens gͥ collatoĩlocus ẽquotiensa¬
liquo in cõmmodo assecutus is quiin potes¬
fate ẽ. Int̾uentu emancipati. ceĩm si nonẽ:
collatio cessabit. uł maxĩe autem tuncemã¬

Expanded text:
tos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit, ut sua quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna.Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est.Plane si minorem uel alium, quem restituecollationis commodum ei restituit. Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus ex quadrante, emancipaquadrantem fratri abstulit: argumentum prpotibus ex se natis solis conferre cogitur. Pater filium quem in potestate habebat et extraneonferre fratri suo debere, si aliquid ei ex causa hereditaria abstulerit: nam si minore ex parte midia is qui in potestate erat heres scriptus fuerit, inique uidebitur collationem postulare ab eo, propter quem amplius hereditate paterna habiturus est.Totiens igitur collationi locus est, quotiens aliquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interuentu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit.Uel maxime autem tunc eman
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ ĩcept̾ cetilib̾i ꝗ exlege uellei instituti. nõrũ di¬
pũt tefaĩta. sub oĩ ꝯditiõe institui pꝰsũt.⁊¬
siredigant᷑ ad filii ꝯditioẽm ¶Solemꝰ dicẽ m¬
edia tꝑa nõ noc̃e. utputa ciuis romanus hic
seͥptus. uiuo tesatõe ficiusẽ pegrimis. moxad
ciurtatẽ romanã ꝑuenit media tp̃ͣi ũ nocẽt.
¶eruus alienus stibꝯditiõe bst scͥptus triditus ẽ
suohrditario moxusu ciptus abextraneo no
ẽ uitiata ĩ stitutio. ¶ Sisũi cõmimẽ cũlib̾ta¬
te tẽ dñs hrd̃e scͥpserit. ⁊ eũ redemerit. necessiruꝰ
effinet᷑. S si subsatutus sit. ĩpuben. ⁊ partẽ
redemerit. ĩ pubes necesfirius nõesitiets¬

Expanded text:
ceps ceteri, qui ex lege Uellea instituti non rumpunt testamenta, sub omni condicione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem.Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio.Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi et partem redemerit impubes, necessarius non efficiet
Abbreviated transcription (Latin):
assem dirt̃ clũ. oc tolat᷑ũ exdimidia ⁊ sex¬
ta scͥptũ. illosduos duocci. Ap̃ent refertur
titiꝰ exparte t̾cia. d̾m̃ asse expleto id expãte
sexta. inquattuort̾cĩ uncias heditatẽ cliuiͣ¬
t̃dã trebatiꝰait.
bũt. ꝗa testator appellatiõe numeris. scͥp¬
t̾e magis ordinẽ. quã modũ partib ĩ posuiᷤ¬

Expanded text:
assem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexassem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexta scriptum illos duos duodecim.Apud eundem refertur: 'Titius ex parte tertia', deinde asse expleto 'idem ex parte sexta': in quattuordecim uncias hereditatem diuidendam Trebatius ait. bunt, quia testator appellatione numeris scripturae magis ordinem, quam modum partibus imposui
Abbreviated transcription (Latin):
institutos. ⁊ ut labeoscripsit. Quadetracta ad o¬
assis distributio inducdo̾i unciasfit. Deniq re
siminus clistribuit potestate iuris inħre
uoluit᷑. Ut puta. Siduos hedes exqͣ diato
scripserit. nãħeditas eius residua accedit.
ut exsemissib uid̾ant᷑ scͥpti ss sialt̃ exqua:¬
drante. alt̾ ex semisse ħedes scͥptist̃ qui acoees¬
dit quadrans. ꝓpartib heditariis eis acre s¬
sit. Eg si extesserit inliuisic̃e ducdeci unci¬
as. eq̃ prata d̾crescet ut puta. opeꝓducc̾tĩ un¬
ciis hed. reex sex scͥpsit. ego heditatis habeobes¬
sem. tutrientẽ: S siduos exasse hedes scͥpse¬
rit. alios duos excluct̾cĩ unciis. aneque distri¬
butiofiat. ap̃labeonẽ lib̾q uarto. posterioꝵ
q̃rit᷑: ⁊ putat labeo. ⁊ illos exsemisse. ⁊ hos
qui excluodetĩ uncias scͥpti sunt. ex se hedes
fore cuiꝰ sentẽtie adsertiẽdũ puto. s siduos
exasse ħedẽ ĩnstituci̾t. t̾uũ aut̃ exlimrdia
⁊ sexta. ẽco lib̾labeo ait. inuigintiuncias

Expanded text:
institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc revolvitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus videantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro partibus hereditariis eis adcrescit. Sed si excesserit in divisione duodecim uncias, aeque pro rata decrescet: ut puta me ex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes scripserit, alios ex duodecim unciis, an aeque distributio fiatquaeritur. et putat Labeo et illos ex semisse et hos, qui ex duodecim unciis scripti sunt, ex semisse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eodem libro Labeo ait in uiginti uncias
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculo placet. Quidtibiid̾t᷑ : Respõdit. ue¬
aułꝰ. lib̾. Siinequalib partibdatis ita ad¬
iciat᷑. quos exdisparibꝰ pãtib fedes insti¬
tui. eq̃ ħe des sũpto existimãdũ ẽ exequari
eos. scilici sihec aũ ꝑactũ testam̃tũ scͥptũ¬
h̾edes sunto testatois nolũtatẽ ex pͥmit. Ut
hec adieccio declarat om̃es exuirilib pãtib¬

Expanded text:
respondit: ueabinum.Si inaequalibus partibus datis ita adiciatur: 'quos ex disparibus partibus heredes institui, aeque heredes sunto', existimandum est exaequari eos, scilicet si hoc ante peractum testamentum scriptueredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partib
Abbreviated transcription (Latin):
legatum an aĩtutrum q̃ elegĩt ⁊ magisẽ uͭ
trumꝙ consuetur. s sic neamplius inutro¬
ꝙ quam uirilemhãt si adierit hereditatẽ

Expanded text:
legatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut utrumque conseruetur, sed sic, ne amplius in utroque quam uirilem habeat. Si adierit hereditalegatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
accepit cc̃ tabłas bonorum pofsõnem:
płes sint qui ex liberis parentib o logaia
acceꝑunt. Sicħ accipiendum ẽ ut fuius
pͣtitus semissem haterat. cet̾r om̃s quis
exlibis parendue semissem. ¶ Siquis

Expanded text:
accepit contra tabulas bonorum possessionem, plures sint, qui ex liberis parentibusque legata acceperunt, sic hoc accipiendum est, ut filius praeteritus semissem habeat, ceteri omnes, qui sunt ex liberis parentibusue, semissem. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
nõualet. Neq em̃p̃sentia cõporis sufici᷑ ad
auctõitatẽ ut si sõno aut morbo cõniͥnali
occupatus tacuiss:
at. ualet auctoritas escũ seplare dicit idꝙ
agit᷑. boc ẽ eñi aͣuctõe fieri

Expanded text:
neque enim praesentia corpori‹s› sufficit ad auctoritatem, ut si somno aut morbo comitiali occupatus tacuissetat, ualet auctoritas eius, cum se probare dicit id quod agitur: hoc est enim auctorem fieri
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰeffitiatur pͥma eñirino auetoritatis ea ẽ.
uthĩs frat. ꝑ ꝯsequentias cõtingit. ut d̾bi¬
tũ subcat. sed tñ auctõc abeostipular ᷤ põt.
ĩ cũ ꝗdã auctõitatẽ aocomodaret. pupillesu :̃¬
e. ut ẜuosuo stꝑulan spondr ouuspius
antonius uiripupilla s inquantũ locu

Expanded text:
eius efficiatur: prima enim ratio auctoritatis ea est, ut heres fiat, per consequentias contingit, ut debitum subeat. se tamen auctore ab eo stipulari non potest. et cum quidam auctoritatem accommodaret pupillae suae, ut servo suo stipulanti sponderet, divus Pius Ant
Abbreviated transcription (Latin):
rum aiubonorum possonem petẽ possit.¬
¶Quero. an sititia patronifilia iactat titium pa¬
trem suum pͥusquam moreretur litt̃as ad se
fecisse quib adicẽt ꝑlib̾tos suos maleficiis.
appetitum. easq lit̾as secutam post mortem
patris libp̃s accusare. an aliquid eis ꝓdeẽ põ
tate patris accusauit non debe repelli abõrũ
alienum ex secutaẽ. ¶Patrom filius eplã
talem lib̾to emisit. Senpnius oilo lib̾to suo
salutem. obmerita tua. fidemq tuam quam
mͥ semꝑ exhibiusti: concedo tͥ lib̾am testi fac¬
tionem quero anpatroni filio nicħ relinq̃re

Expanded text:
onorum possessionem petere possit.Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litteras ad se fecisse, quibus adiceret per libertos suos maleficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos accusare, an aliquid ei prodesse po ex uoluntate patris accusauit, non debalienum exsecuta est. Patroni filius epistulam talem liberto emisit: "Sempronius Zoilo liberto suo salutem. ob merita tua fidemque tuam, quam mihi semper exhibuisti, concedo tibi liberam testamenti factionem". quaero, an patroni filio nihil relinquere
Abbreviated transcription (Latin):
adbonorum possõnem accipit. quotiẽ paĩ
euis donum munus oꝑas lib̾to reuendid̾¬
it plane si patroni filius libtic̃ã impõĩta¬
cã reuendid̾it. nichominus familiambo.

Expanded text:
bonorum possessionem accipiat, quotiens pater eius donum munus operas liberto reuendiderit. plane si patroni filius libertatis causa imposita reuendiderit, nihilo minus familiam bo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam extransũsoquidam concurrere. ⁊
cum suꝑioris ordinis cognatis. ¶ S ad¬
mouendi sumus si quando deħrditate

Expanded text:
etiam ex transverso quidam concurrere et cum superioris ordinis cognatis. Sed admonendi sumus, si quando de hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ partem facit his quipa rigradusunt
ut puta sr̃ unusẽ. ⁊ ut̾us uł patruiuel
filius unus natus ẽ. qui mut̾oẽ: ¶ est
autem tractatum ꝓ qua parte faciatq
oc uno ut̃o płes nasci possunt. ⁊ placuit
siinrerum natura certum sit haneq̃
ad herecdem suum transmutit. ¶post
.x. menses mortis natus nõ admitet̃
ad legnimam hereditatem. ¶ Deoeo
tificib rescripsit. uꝑsto ip̃r iuid̃i natum
nec uid̾i inseruitutem conceptum cũ
nutus ẽ. legitime hereditatis iusurin
ceu̾s ꝑsonis ⁊ int̾ se retinent. ⁊ alii adu̾¬
suseos.

Expanded text:
et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, uel patrui filius unus natus et qui in utero est.Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerum natura certum sit hanc, qad heredem suum transmittit.Post decem menses mortis natus non admittetur ad legitimam hereditatem. De eo tificibus rescripsit iusto tempore videri natum, nec videri in servitutem conceptum, cum nutus est, legitimae hereditatis ius et in ceteris personis et inter se retinent et alii adversus eos.
Abbreviated transcription (Latin):
Bita scͥptum fucrit. Titius hes esto.
Sititius hes crit. meuuis hos esto. Sititius
supectã adierit helitatẽ. põt
ieuius suoar ͤ ᷤs uitrio adire. ⁊ quarta.
dote ꝓmissam pecuniam debebat. uirũͥ
hedẽ mͣstituerat. si eã uetuniam quã do¬
ti ꝓmississ. neq petiss neꝙe exegss
ta accipiẽdaẽ Si quis heclitariũ ẜuu
simanumiserit richil agat. tñ ħos e
rit. uerũẽ enũ eũ rriarui mifsisse. s post
aclitionẽ lib̃tas ẜuo dała. sccłm uolũta¬
tẽ testatoris cõualescit.: ¶Siquis te
łedẽ ita instituss. si ħedẽ eũ mstitui¬
ses. aut quid sibi legasses. Hicħ int̾ẽ¬

Expanded text:
it 'Titius heres esto: si Titius heres erit, Maeuius heres esto': si Titius suspectam adierit hereditatem, potest Maeuius suo arbitrio adire et quartam dote promissam pecuniam debebat, uirum heredem ita instituerat, si eam pecuniam, quam doti promisisset, neque petisset neque exegisset. ta accipienda est. Si quis hereditarium seruum si manumiserit, nihil agat,  enim eum manumississe: sed post aditionem libertas seruo data secundum uoluntatem testatoris conualescit. Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil inte
Abbreviated transcription (Latin):
qui.xł.ibonis habebat. petit ab herede ⁊¬
suo. ut si sineliberis moreretur quanta
pecunia exhereditate sua ad eum ꝑuenis¬
set meuio restitueretur. si ex fructib medi¬
cum diu multumq tractauit. ancumal¬
gumentum heres sensit.⁊ ꝑiculum susti¬
neat. anꝑcontrarium nouissime ait ini¬
quumeẽ ad fideicõmissarium dampnum
ꝑtiñe ad quem augm̃tum non ꝑtinetꝰ. ⁊̃
ꝑtinebit. hoc ẽ. ut usq ad sũmum quadñ¬
gentorum dampni ⁊ fructus computent᷑.
tuus ẽ partem hereditas ꝓpinquo uolu¬
it pater restituere. si simul fr̃s diem suũ
obissent ꝓpinquum sine ostend̾it
quis nouissimus obisset ad partem hereᷤ¬
ditatis non admuti s matrem exͣ trebesni¬
anosenatus consuito ad utrius ꝙ heredi¬
tatem aimuiticonstat.
lp̃x. Cum heros instituta furiosahere¬
ditatemeẽt rogata restituere: curatoremꝰ
sod̾ tabulas bonorum possessione accep¬
taposset tranfferre accoẽs duꝰpius det̾ũ¬

Expanded text:
in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum peruenisset, Maeuio restitueretur: si ex fructibus medicum diu multumque tractauit, an, cum augmentum heres sensit, et periculum sustineat an per contrarium, nouissime ait iniquum esse ad fideicommissarium damnum pertinere, ad quem augmentum non pertinet: et pertinebit, hoc est ut usque ad summam quadringentorum damni et fructus computentur:tuus est, partem hereditatis propinquo uoluit pater restitui et simul fratres diem suum obissent: ‹pr›opinquum, si non ostenderit quis nouissimus obisset, ‹ad› partem hereditatis non admitti, sed matrem ex Tertulliano senatus consulto ad utriusque hereditatem admitti constat.lis. Cum heres instituta furiosa hereditatem esset rogata restituere, curatorem eius secundum tabulas bonorum possessione accepta posse transferre actiones diuus Pius de
Abbreviated transcription (Latin):
torib ut de here alieno ꝓbẽt. hãt tñ rationem
ilegatariis. item in fidei comissarus. ut siof¬
ferat in tegrum ꝙ relictum ẽ. ħros desid̾as cau̾e
sibi hac stipulatioe: audiatur. ¶Si legata q̃dã
p̾sentidie relicta sit: quedam sub ꝯditiõe i¬
ponenda erit ista stipulatio ꝓpt̾ legata ꝯditio¬
naliadum mõ ea legaroa que p̃sentia sint: in¬
sub conditioẽ legata fiu̾int ne existente ꝯ ditioẽ
lex falc̃. locumhabeat. nõ alit̾ legatoꝵ que pu¬
rans sub conditioẽ ⁊ dodians pure legatus ẽ.
cau̾e deb̾e. quanto ampliusquam ꝑlegem fa¬
cidiamliceat ceꝑit. rectli. ¶ heç stipulatio id¬
olocum hãt. qr ⁊ sirepeti pot idꝗ solutumẽ. as¬
phoc tñ fieri pot̾. ut nõ sit soluendo is cui solutũ

Expanded text:
toribus, ut de aere alieno probent. habet tamen rationem toribus, ut de aere alieno probent. habet tamen rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, insub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, non aliter legatorans sub condicione et dodrans pure legatus est, cavere debere "quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi". Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi repeti potest id quod solutum est, tamen fieri potest, ut non sit solvendo is cui solutum
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃are. nͣich uidetur ueruis. nõ ampliuseum
parte suaerogare compelle. certe nec minus.
scd̃ ꝙ eueniret. ut nõ solicominittatur stipu¬
iatio. s oĩb hereclib mtponenda ẽ s cã cognita
falcidiam locum hr̃e. ⁊ legatorum modus fac̃.
et eris aliemonus. ⁊ siquidem eiudens os alienũ
c̃. uł certum: facilis ẽ computatio. Siautem
ad huc inc̃tum ẽ. qr forteuł conditio euis pẽ¬
det uł c̃clitor litem contestatusẽ ⁊ nec dumlis
finita ẽ. dubitabitur. quantum legatariis de¬
beatur ꝓpt̃ mc̃tum. ¶ Hodie tñ sũbsimile ali¬
quid sit in fideicomssis cum dicitur lex fal¬
cidia locum hr̃e. arbit̃ dar solz ad meu̾ndam
quantitatem bonoꝵ tam ⁊ sumus aliquid
modicum fideicomissum ꝑ sequatur. quecõ¬
putatio p̃iudicare nõ debrcet̾is: qui ad arbit̾ũ
dimissinon sunt. solec tũ ab ħrede etiam cet̾is:
denuntiari fidei cõmissarus ut ueniãt̃ ad arbi¬
tͣrum. ibiq cam suamagãt. Płmq etiam c̃cdi¬

Expanded text:
praestare. mihi uidetur uerius non amplius eum parte sua erogare compelli, certe nec minus: secundum quod eueniret, ut non soli committatur stipulatio, sed omnibus heredibus interponenda est, sed causa cognita. Falcidiam locum habere et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem euidens aes alienum est uel certum, facilis est computatio: si autem adhuc incertum est, quia forte uel condicio eius pendet uel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fideicommissum persequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam ceteris denuntiari fideicommissariis, ut ueniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumque et credi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis ꝑ sona patris sit. ut uerendum sit.S
sie acceptam dotem consumat. Ideoꝙoffi¬
cium uidicis int̃po dum ẽ. quatenus ⁊ fi¬
lie ⁊ patri ꝯpetent̾ꝰ sulatur. s si latitet fi¬
lia ne talipatri ꝯsentire cogatur. puto daĩ
quidem parri actionen. s cã cognita. Quid
enim si filia ueretunde ꝑ absenciã patri ccͣ¬
dicat.cur non clicamus patri non eẽ dan¬
damꝰacticem ꝙ siis ꝑarersit. cui õino con

Expanded text:
rpis persona patris sit, ut uerendum sit, rpis persona patris sit, ut uerendum sit, ne acceptam dotem consumat: ideoque officium iudicis interponendum est, quatenus et filiae et patri competenter consuletur. sed si latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari quidem patri actionem, sed causa cognita. quid enim, si filia uerecunde per absentiam patri contradicat? cur non dicamus patri non esse dandam actionem? quod si is pater sit, cui omnimodo con
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑditurt ⁊ cͫ stis eusis solutasit. nõsipꝑ¬
erit accio. set mortuo patre nec eciamꝰerẽ¬
Sage t. nec mulier. ¶ Simulier solutoma¬
trimonio egentem reum dotis ꝑnouacio¬
nem decepta accipiat. nich̾lominus accio
dotis eimanebit ¶Sipater filia absente deꝰ
dote egerit. isi omissa sit derato satis daci
isterit. siue in legato tñsius acceꝑ̾it᷑ quan¬
tum dotis satis erit.⁊ itauilianus plurie¬
b locis scribit. Conpensindum ei in dotemi
quod aꝑatre datur lucnoq eius cedit. sitm̃ꝰ
ab eo consecutasit quantum cidotis nomi¬
ne debeatur amarito quipatri solucrit.¬
¶Si patri ꝑꝑcondepnacionem ꝑome ubidos aͥ¬
petatur eẽ nõliccat. filie satis dote ficriopor¬
ter. ita tñ ut caucat ratamrem patremhabi¬
curum ¶Eotempore  coͣnsentire filiam patriͥ
oportet: quoli̾ contestatur: ẜ hec si filiadicat
se patriconsentire. ⁊ añlitis contestacionem.
mutauerit uoluntͣat᷑em ureciam eman ⁊ͣd¬
patri denegandam. actionemi. sitamtu¬

Expanded text:
non perditurae et ex iustis causis soluta sit, non supererit actio. Sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier. Si mulier soluto matrimonio egentem reum dotis per novationem decepta accipiat, nihilo minus actio dotis ei manebit. Si pater filia absente de dote egerit, etsi omissa sit de rato satisdatioeres exstiterit, siue in legato tantum acceperit, quantum dotis satis esset. et ita Iulianus pluribus loci‹s› scribit compensandum ei in dotem quod a patre datur lucroque eius cedit, si tantum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit.Si patri propter condemnationem Romae, ubi dos petatur, esse non liceat, filiae satis dotis fieri oportet, ita tamen, ut caueat ratam rem patrem habiturum.Eo autem tempore consentire filiam patri oportet, quo lis contestatur. secundum haec si filia dicat se patri consentire et ante litis contestationem mutauerit uoluntatem uel etiam emanpatri denegandam actionem, si tam tu
Abbreviated transcription (Latin):
inrate sobolis cupidine tenta sit Aicenciaeris¬
t conpoti mentis ꝑsone furenti. num¬
nium mittere. ut nullius culpauideat᷑.
eẽ matrimonium dissolunim. neꝙ in
daptium alterutra pars nicidatur. Sin
qutem inseiissimo furore: muliere con¬
stituta. maritus dirimere. quidem ma¬
trimonium caliditate nonuult. sper¬
frut aũt̃ infelicitatem uxoris: ⁊ non a¬
dote. tunc licenciam habet. uł cura¬
tor furiose. uł cognati ad urt iudicem
conpetemtem quatinus nessitas in

Expanded text:
ndae subolis cupidine tenta est: licentia erindae subolis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat.Sin autem in saeuissimo furore muliere constituta maritus dirimere quidem matrimonium calliditate non uult, spernit autem infelicitatem uxoris et non adotem: tunc licentiam habeat uel curator furiosae uel cognati adire iudicem competentem, quatenus necessita