comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidem fecissoꝵ: ea conditione que a cesare ferretur se usuros os¬
tendebant. Adhas res conficiendas. sibi tridius spatium darx
Hec om̃ia cȩsar eodem illo ꝑtinere arbitrabat᷑ at tridui mora
interposita equites eoꝵ qui ab eẽnt reuercerentur. Tam̃
sese non longis milib passium quattuor. aquationis cau¬
sa ꝓcessurum eo die dixit. Huc postero die qͣm frequentissi¬
mi conuenirent: ut de eoꝵ. postulatis cognoscer&. Interim
ad p̃fectos qui cum om̃i equitatu antecesserant mittit qr
nunciarent ne hostes p̃lio lacesserant: & si ipsi lacescerentui
sustinerent. quo adipse cum exercitu ꝓpius accessisse. At hos¬
tes ubi pͥmũ nds equites conspexerunt. quoꝵ erat .i. numer
cũ ipsi non ampliꝰ octingentos equites haberant. qd̃ ii qui
frumentandi causa ierant transmosa nondũ redierant.
nicħ timentib nr̃is qd̾ legati eoꝵ paulo ame a cesare disces¬

Expanded text:
fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros osfidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare disces
Abbreviated transcription (Latin):
mnoceanum influit neque longius ab oceano milib passuum.
lxxx. inrhenum influit. Rhenus aut̃e oritur ex sepontꝰ quial¬
pes incolunt: & longo spatio ꝑfines nantuatium. heluetioꝵ se¬
occano Ad ꝑpinqͣuit: in plures deflinit partes multis ingentib¬
q insulis effectis. Quarum pars magna aferis barbarisq natio¬
nib incolit᷑ ex quib st̃: qui piscib atq oiuisauium uiuere exis¬
ninantur. multisq capitib in oceanũ influit. Cȩsar cũ ab ho¬
ste non ampliꝰ passuum xii milib abeẽt. ut erat constitutum
adeum legati reu̾tunt᷑. Qui in itinere congressi: magnopere ne
longius ꝓgrederet᷑ orabant. Cum id non impetrassent. pete¬
bañt uti ad eos equites qui agm̃ antecessissent p̃mitterae eos¬
quȩ pugna ꝓhib̾et: sibi que ut potestatem facer& inubios
legatos mittendi. Q uor. si pͥncipes ac senatus sibi ure iurãdo

Expanded text:
in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando
Abbreviated transcription (Latin):
qui suos fines tueri ñ potuerint. alienos occupare: neq ullos ĩ
gallia uacare agros qui dari tantȩ p̃sertim multitudini sine in¬
uuiria possint. S licere si uelint inubioꝵ. finib conside quoꝵ sint
legati apud se & de suenoꝵ iniuriis querant᷑ & a se auxiliũ pecant
hoc suebis imꝑaturum. Legati hȩc se aosuos relaturos dixerc̃
& re delibata post diem t̃cium ad cęsarem reu̾suros. Intẽa ne
ꝓpius se castra mouerae petierunt: Ne id quidẽ gesar. apse im¬
pari possẽ dixit. Coguouerait em̃ magnã parte egͥ̃tatus ab his
aliqd dieb ante prȩdandi frumentandiq causa ad ambiua¬
ritos trans mosam missam. Hos expectari equites atq euis
rei causa moram int̾poni arbitrabatur. Mosa ꝓfluit exmon¬
te uosego qui ẽ in finib lingonum. &parte quadam &rhe¬
no recep̾ta quȩ appellat᷑ uacalus insulam que efficit uatauorum

Expanded text:
qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum,
Abbreviated transcription (Latin):
taria cõparata equitibq delectis: iter in ea loca facere cepit quib
in locis et̃ gerinanos andiebat. A quib cũ paucoꝵ dierum iter
abeĩt: segãti abhis uenert. Quoꝵ hȩc fuit orõ. Germanos neq pͥo
res pr̃ bellum inferre: neq tam̃ recusare si lacessant᷑ qui armis
contendant qd̾ germanoꝵ. consuetudo ũt a maiorib tradita qͥ¬
cumq bellum inferant resistere: neq dep̃cari. Hec tam̃ dicere
uenisse: iniitos eiȩctos domo. Si suam grãm romani uelint
posse unis utiles ẽẽ amicos: uel sibi agros adtribuant. uł paciant᷑
eos tene quos armis possederint. Sese unis sueuis concełe
quib nedii quidẽ. ĩmortales pares eẽ possent. Ei eliquũ qͥdẽ
int̾ris eẽ neminẽ: qu̾e non suꝑare possint.Ao hec quȩ uisũ¬
ins amiticiam eẽ posse sim gallia remanerent: neq uerẽi eẽ

Expanded text:
ntaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus ntaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quaiis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ant quasq ibi res cognouerint ꝓnuntiare eogant: His reb
atq auditionib ꝑ mõti. de sũmis sepe reb consilia ineunt.
quoꝵ. eos in uestigio penitere necesse ẽ. cũ incertis morib serui¬
ant: & pleriq ad uoluntatẽ eoꝵ. ficta respondeant. Qua con¬
suetudine cognita cesar: ne grauiori bello occurrer& maturius
qͣm consuerat ad exercitum ꝓficiscit᷑. Eo cum uenisset: ea q̃
tore siispicatꝰ erat facta cognouit. Missas legationes ab ñ
nust ciitatib ad germanos: inuitatosq eos ut ab rheno
disceerent: om̃ia quęq postulassent abse fore parata. Qua
spe adelucti germani latius uagabantur: & infines eburo¬
nũ & condrũsonũ qui sunt treueroꝵ dientes ꝑuenerant.
Princ̾ib galliȩ uocatis cȩsar ea quȩ eognouerat dissimulanda
sibi existimauit. Eorumq animis ꝑmulsis & confirmatis eqͥta¬
tuq imꝑato: bellum cum germanis gerere constituit. Refruũ¬

Expanded text:
niant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus niant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frume
Abbreviated transcription (Latin):
q simulauert. & tridi uiã ꝓgressi: rursus reu̾terunt.
Atq om̃i hoc itinere una nocte equitatu confecto: inscios in¬
opinantes que menapios oppresserunt: qui de germanor
discessu ꝑ exploratores cerciores facti si ne meti transrhenũ
in suos uicos remigauerant. His int̾fectis nauibq eoꝵ occu¬
patis: priusꝗͣm ea pars menapioꝵ que citra rhenum erat
certior. fierde flumen transiert̾. atq om̃ib eoꝵ edificiis occu¬
patis. reliqͣm partem hiemis se eoꝵ copiis aluerunt. His de
reb cesar certior. factus. ⁊ infirmitatẽ galloꝵ ueritus qd sunt
niconsiliis capiendis mobiles & nouis plerũq reb student: n¬
cħ his cominittendum existimauit. Est em̃ hoc galice consi¬
etudinis. uti & uiatores etram inuitos consistere cogant. ⁊ qd
quisq eoꝵ de quaq re audierit aut cognou̾it quęrant. & mer¬
catores in oppidis uulgus circumsistat. quibq exregionib ue¬

Expanded text:
sque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt sque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus ve
Abbreviated transcription (Latin):
ad sue facti. Hos cumsueui muitis sepe bellis experti. ꝓpter ampli¬
tudinẽ grauitatẽq ciuitatis finib expellere nõ potuissent.
tam̃ uec̃ ligales sibi fecerunt: ac muito humiliores infirmi¬
cesq redegerunt. In eadem causa fuerunt usipetes & tenc¬
theri quos supra diximꝰ. Qui cum plures annos sueuoꝵ
ium sustinuerunt: ad extremũ tam̃ agris expulsi & mui¬
tis locis germanie trienniũ uagati. ad renũ ꝑuenerunt.
uas regĩones menapii incolebant. & adutram̃q ripam
fluminis agros edincia uicosq habebant. Sed tante mus¬
aitudinis aditii ꝑterriti. ex his edificiis que transflumen
habuerant deinrgrauer̃t: & cis rhenum dispositis presidii
germanos transire ꝓhibebant. Illi omĩa exꝑti cumneq ui
contendẽ ꝓp̃t mnopiam nauium neq clam transire ꝓpter
custodias menapioꝵ. possent: reu̾ti se in suas sedes regione¬

Expanded text:
adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter ampliadsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regione
Abbreviated transcription (Latin):
at quos se cȩlerit̃ cum usus ẽ recipiunt. Neque eoꝵ morib tie¬
puis quicqm aut mercius habetur qmͣ & płiapiis uti. Itaq
ad quem uis niunerũ ephiappiatoꝵ equitum ꝗͣmuis pauci adire
audent. Uinum ad se om̃ino in portari non sinunt: quod ea re
ad alaborẽ ferendũ remollescere homines atq effaminari arbi¬
trant᷑. Publice maximam putant ẽẽ laudem quam latissime. i
sius finib uacare agros. Hac re significari magnũ numerũ cui¬
tatitim: suam uim sustine ñõ posse. Itaq inia ex parte asue¬
uis circiter milia passuum sexcenta agri uacare dĩcunt᷑. Ad alte¬
ram partẽ succedunt ubii. quoꝵ fuit eiuitas ampla atq florens
ut est captus germanoꝵ. & paulo ꝙm sunt eiusdem generis & cȩt̾is
humaniores. ꝓpt̾ea qd̃ rhenũ adtingunt. multumq ad eos merta¬
tores uentitant: & ipsi ꝓpt̾ ꝓpinquitatẽ qd̾ gallicis sunt morib

Expanded text:
ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulo, quamquam sunt eiusdem generis, sunt ceteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus
Abbreviated transcription (Latin):
Multumq sunt inuenationib. Quȩ res & cibi genere & cotidia¬
na exercitatione & libtatȩ uite qd̃ apueris nullo officio aut
disciplina at sue fact nicħ om̃ino contra uoluntatẽ faciunt
& uires alit. & in mani corꝑum magnitudine homines efficte.
Atq in eam se consuetudinẽ ad duxert̾: ut locis frigidissimis neq
uestitꝰ prȩt̾ peltis haberent quicqͣm. Quarum ꝓpt exiguitatẽ:
magna ẽ corpis pars aꝑta:N lauant᷑ influminib. Mercatorib est
aditus: magis eo ut quȩ bello cȩperint quib uendant habeant:
qͣm quo ullam rem adse inportari desiderant. Quin etiã ium̃tis
quib maxime galli delectant᷑ quęq inpenso parant p̃cio. ger¬
mani in portatis his non utuntur. s quȩ sunt apud eos nãta
praua atq deformia. ħ cotidiana exercitatione siñi ut sint
laboris efficiunt. Equestrib p̃liissepe ex eqͥs desiliunt: ac pe¬
dib preliantur. equosq eodem remanere uestigio ad sue fecer᷑

Expanded text:
multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Percepta oratione eoꝵ. cȩsar obsides ĩꝑat: eosq ad cer¬
tam diem xdduci iubet. Nisi ita fecerint: sese bello ciuitate
ꝑsecuturum demonstrat. Hiis ad diem adductis ut ĩꝑau̾at.
arbitros int̃ cuiitatẽ dat quilitẽ estument penam̃q con

Expanded text:
facere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad cerfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque con
Abbreviated transcription (Latin):
strat. Ad celeritatẽ onerandi sub ductionesq paulo facit hu¬
miliores qm quib in nr̃o mari uti consueuiti atq icleo
magis quod ꝓpt̃ crebras cõmutationes estiuum: minus mag¬
nos ibi fluctus fieri cognouerat. Ad honera admutitudĩnẽ
iumentoꝵ. transportandam paulo latiores quͣa quib in re¬
liquis utimͣ marib. Has om̃s actuarias imꝑat fieri. Quam
adrem multum humilitas adiuuat. Ea quȩ sunt usui ad
armandas naues: exhispuma ad portari iuib&. Ipse conuen¬
tib galliȩ citerioris ꝑactis inylliricũ ꝓficistit᷑. qd̃ apirustis
finitimam partem ꝓuinciȩ incursionib uastari audiebat.
Eo cumuenisset ciuitatib milites imꝑat: certumq ĩ locum con¬
uenire iub&. Quare nuntiata pirustȩ legatos ad eũ mnittunt
qͥ doceant nicħ carum rerum pubsico factum consilio. sese¬
q paratos ẽẽ demonstrant om̃ib rationib de iniuriis setciᷤ¬

Expanded text:
strat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit hustrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satis
Abbreviated transcription (Latin):
paucis uuln̾ib acceptis complures ex his occidert᷑. Postea uͦ
qm equitatus nr̃ in conspectu uenit: Hostes abiectis armi ᷤ
derga uerter̾t: magniq eoꝵ. num̃us ẽ occisus. Cȩsar poste¬
ro die titũ labienum legatũ cũ hiis legionib qͣs exbrittania
reduxerat. inmorinos qui rebellionẽ fecerant misit. Iui q̃
ꝑuenerunt. Atq titurius & lucius cocta legati qͥ in
menapioꝵ. sineᷤ legioẽs auxerãt: õĩb eoꝵ agͥs uastatiᷤᷤ frum̃¬
¶ tis succisis.
legionum hiberna constituit. Eo due om̃ino ciuitates ex
brittania obsides miserunt: reliquȩ neglexerunt. His reb
gestis ex iitteris cȩsaris dierum uiginti supplicatio a sena
cęsar in itaniam ut quot annis facere consuerat.
legatis imꝑat qͦs legionib p̃fecerat: uti ꝙͣm plu¬
rimas possent hiem̃e naues edificandas uetereᷤᷤ¬
q reficiendas curarent. Earum modum formamq demon¬

Expanded text:
paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatCaesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demon
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝓpinqua die equi. noc tu infirmis nauib hiemi naui¬
gationem subiciendam ñ existimabat. Ipse idonea ĩ tem¬
pestatẽ nautus. paulo post mediam noc tem naues soluit:
que om̃s incolumes ad continentẽ ꝑuener̾t. Sed exhiis ho¬
nerariȩ duȩ eosdem duos qͦs reliqͥ p̾ortus capere ñ potuer̾t:
& paulo infra delate st̃. Qͥb ex nauib cum eẽnt expositi mi¬
htes circiter trecenti atq in castra contenderent: morini qͦs
cesar inbritaniam ꝓficiscens pacatos reliq̃rat spe p̾de adduc¬
ti. pͥmo non ita magno suoꝵ. num̾o circumsteterunt: ac si
sese int̾fici nollent arma pon̾e uisser̾t. Cum illi orbe fac to
sese defenderent. celeriter ad clamorẽ hoĩum circit᷑ milia sex
conuenert̃. Qua renuntiata: cȩsar omem ex castris eqͥtatum
suis Auxilium misit. Interim nr̃i milites impecum hostiun
sustinuert̃: atq Ampliꝰ horis .iiͦiͦi. fortissime pugnau̾unt et

Expanded text:
quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi naviquod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et
Abbreviated transcription (Latin):
tas ddaretur si romanos castris expulissent demonstrauert̃.
His reb clerit̾ magna multitudo peditatꝰ equitatꝰq coac ta
ad castra uener̾t. Cesar & si idem qd suꝑiorib dieb acciderat
fore uidebat. & si ẽẽnt hostes pulsi cȩleritate ꝑiculũ effuge¬
rent: tam̃ nactus equites circiter. xxx. qͦs comimius ad rebas
de quo ante dictum ẽ. secum transportau̾at. legiones matiȩ
ꝓ castris constituit. Cõmisso p̃lio diutius nr̃oꝵ. militum ĩpetũ
hostes ferre non potuer̃t: ac terga u̾tert̃. Quos tanto syatio se¬
cuti quantum cursu & uirib effic̾e potuer̾t. complures ex hiis
occider̃t̃. Deinde om̃ib longe lateq edificiis incensis: se in
castra receper̾t. Eodem die legati ab hostib missi ad cęsa¬
rem de ꝑace uenert. His cesar numerum obsidum qͣm an¬
te imꝑau̾at duplicaũ: eosq incontinentem ad duci iussit

Expanded text:
ltas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. ltas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
ui ac p̃cipiti loco incitatos eqͦs sustin̾e & breui moderari ac
flec tere & ꝑtemonẽ ꝑcurre̾. & miugo insistere & se inde i
curruscitissime reciꝑe consuerint. Quib reb ꝑturbatis nr̃i
nouitate ꝓugne tyr oportunissimo cȩsar auxinum tulit.
Nam que eus aduentu hostes constitert̃. nr̃i se ex timore rece¬
pert. Q ͦ facto adlacessendum & ad cõmittendum p̃lium alie¬
num eẽ tempꝰ arbitratus suos eloco continuit: & breui tꝑr̾
int̾misso in castra legiones redux̃. Dum hȩc gerint᷑ nr̃is om̃ib
occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secute sunt
continuos cõplures dies tempestateꝰ. quȩ & nr̃os in castris con¬
tinerent. & hostem apugna ꝓhiberent. Interim barbari nũtioᷤ
in om̃s partes dimisert̃: paucitatẽq nr̃oꝵ. militũ suis p̃chica¬
uert: & quanta p̃de faciende atq ĩꝑpetuũ sui liberandi faci¬

Expanded text:
vi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac vi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facu
Abbreviated transcription (Latin):
ei animauertit. Nã qd̃ om̃i ex reliqͥs partib demesso frum̃to
pars una erat reliꝗͣ: suspicati hostes huc nr̃os eẽ uenturos: noctu
infilius delituerant: Tũ dispsos depositis armis in metendo ocu¬
patos subito adhorti: paucis int̾fectis reliqͦs incertis ordini
i ꝑturbauerant. simus eqͥtatu: atq es sedis circumdaue¬
rant. Genui hoc ẽ. ex essedis pugnȩ. Primo ꝑ om̃s parteᷤᷤ
ꝑ equitant & tela conniciunt: atq ĩpso derrore equoꝵ
& strepitu rotarum ordines plerumq ꝑturbant. & cum
se inter equitum turmas insinuauert̃. ex essedis desiliunt:
⁊ pedib pręliant᷑. Aurtge interim paulatim exp̃lio exee¬
aunt: atq ita currꝰ collocant: ut si illi a muititudine ho¬
stium p̃munt᷑ ex peditum ad suos receptum habeant. Ita
mobilitatem equitum: stabilitatẽ peditum ĩ prȩliis prestañ.
c tantum usu cotidiano ⁊ exercitatione efficiunt: uti indecli¬

Expanded text:
ci animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento ci animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in decli
Abbreviated transcription (Latin):
iubebat. Itaq cõsũmo studio amilitib administraret᷑:. xii
nauib amissis reliqͥs ut nauigari cõmode possoe effecit. Dũ
ea geruntur legione ex consuetudine una frum̃tatũ mis¬
sa qͦuȩ appellabatur sep̃tima neq ulla adid tempꝰ belli suspi¬
cione interposita cum pars hominũ in agris remaner& pars
etiam in castra uentitara: hii qui ꝓportis castroꝵ. instatione
erant cȩsari nuntiauer̃t. puluerem maiorem qm consuetudo
ferr& in ea parte uideri qmͣ in partẽ legio int̾feciss&. Cesar id
qd erat suspicatus aliqͥd noui a barbaris initũ consilii cohortes
que instationib erant secum in eam partẽ ꝓficisci: ex reliqͥs duaᷤᷤ
instationẽ cohortes succełe: reliqͣs armari. & confestim sese suo¬
sequi iussit. Cum paulo longiꝰ a castris ꝓcessiss&. suos ab hosti
p̃ini atq egre sustine ⁊ conserta legione ex om̃ib partib tela com¬

Expanded text:
iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coi
Abbreviated transcription (Latin):
cerent: quȩ hoc erant etiam angustiora. qd̾ sine ĩpedi¬
mentis cx̧sar legiones transportau̾at. optimũ factu eẽ
duxert̃. Eiebellione facta frum̃to cõineatu que nr̃os pro¬
hibere. & rem in hiemẽ ꝓduc̾e qd̾ hiis suꝑatis aut reditu
uit̃clusis. neminẽ postea belli inferendi causa inbritaniã
transiturum confilebant. Itaq rursus comuratiõe fac¬
ta paulatim ex castris discedere: aut suos clam exagris de¬
ducere cȩperunt. At cesar & si nondum eoꝵ consilia cogno¬
uerat. tam̃ & ex euentu nauium suarũ & ex eo qd obs̃des
dare int̾miserant: fore id qd̾ accidit suspicabat᷑. Itaq ad om̃s
casus subsidia comparabat. Nã ⁊ frumentũ exagris cotti¬
die in castra conferebat: & quȩ grauissime ad flicte erant
naues. carum materia atq aere ad reliqͣs reficiendas ute¬
batur: & quȩ ad eas res erant usui excontinenti conportari

Expanded text:
scerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impediscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari
Abbreviated transcription (Latin):
naues quib cȩsar exercitum transportandũ curauerat qͣsq in
aridum subrouxerat ȩstus compleuerat & onerarͥas quȩ ad anco¬
ras erant tempestas diligate adflictabat: neq ulla nr̃is facui¬
tas aut administrand aut auxiliandi dabat᷑. Cũplurib nauib
fractis reliq cũ ee̾nt finib ancoris reliqͥsq armam̃tis amissis
ad nauigandum inutiles. magna id qd̃ necesse erat accidẽ tociꝰ
exercitũs ꝑturbatio facta ẽ. Neq eñi naues erant alie quib
reportari possent & om̃na deerant quȩ ad reficiendas naues
erant usui. & qd̾ om̃ib constabat hiemare ĩgallia oportere:
frum̃tum his in locis in hiemẽ ꝓuisum ñ erat᷑. Quib reb cogni¬
tis principes brittanniȩ qui post p̃lium ao cȩsarẽ comienerant.
interse conlocuti cũ equites & naues ⁊ frumentũ romanis dee̾e̾
intelsegerent: ⁊ paucitatẽ militũ excastroꝵ. exiguitate cogno¬

Expanded text:
naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cogno
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipesq undiq conuenire: & se ciuitatesq suas cȩłar cõmenda¬
re cȩpert᷑. His reb pace confirmata: post diem quartũ quam ẽ
in brittaniã uentum: naues xuuii de quib demonstiatum ẽ. quȩ
equites sustuler̾t ex suꝑiore portu lem uento soluert̃. Quȩ cum ad¬
ꝓpinquarent brittanie & ex castris uiderent᷑. tanta tempestas su¬
bito cohorta ẽ ut nulla earum cursum tenere posset. s alie eodẽ
unde erant ꝓfecte referent᷑: aliȩ ad inferiorem partem insulȩ
quȩ ẽ ꝓprie solis occasum magnõ sui cũ pericło deicerent᷑. Iuȩ
tamen ancoris iactis cum fluctib complerent᷑: necessario adu̾sa
nocte inaltum ꝓuecte continentẽ petierunt. Eadẽ nocte acci¬
dit ut eẽt luna plena: qui dies maritimos ȩstus maximos inoceano
efficere consueuit nr̃isq iderat incognitũ. Ita uno tp̃r & longas

Expanded text:
principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendaprincipesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subitunde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas
Abbreviated transcription (Latin):
ri defuit. Hostes p̾lio superati simul atq se ex fuga receꝑ unt:
statim ad cęsarem legatos de pace misert̃ obsides daturos quȩq
imperassẽt facturos ẽẽ polliciti st̃. Una cum his legatis com¬
mius atrebas uenit: quẽ supͣ demonstrauerã a cȩsare inbrita¬
niam p̃missum. Hunc illi enaui egressum cuni ad eos oratoris
mͦ cȩsaris mandata deferr& comphenderant atq incuncula
coniecerant: tum p̃lio facto remiserunt. In petenda pace eui ᷤ
ra culpani ĩmultitudinẽ coniecert. & ꝓpt̃ inprudentiã ut
ignosceretur petiuer̾t. Cȩsar quȩstus qd̾ cum ultro incontinẽtem
legatis missis pac̃ẽ ab se petissent. bellum sine causa uitislissent.
ignoscere inprudentie oix̃. obsidesq imꝑauit. Quoꝵ illi partẽ sta¬
tim deder̃t: partẽ ex longinquioꝵ. locis accersitam paucis diebus
sese daturos uixerunt. Intẽa suos remigrare & in agros iussert᷑

Expanded text:
ri defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, ri defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Pugnatum ẽ. ab utrisq acrit̾. Nr̃i tam̃ qđ neq ordi¬
nes seruare neq firmit̃ insistere. neq signa subseqͥ poterant
atq alius alia exnaui quib eumq signis occurrerat se ad grega¬
bat. magnoꝑe ꝑturbant᷑. Hostis uͦ notis om̃ib uadis ubi ex
litcore aliqͦs singulares ex naui egredientes conspexerant: inci¬
tatis eqͥs impeditos adoriebant᷑. plures paucos circumsistebant.
Alii ablatere aꝑto inuniu̾sos tela coniciebant. Qđ cum animadũ¬
tisset cęsar scaphas iongarũ nauium itẽ speculatoria nauigia
militib compleri uissit: & quos laborantes conspexerat his sub¬
sidia summitebat. HIr̃i simul in arido constitert̃ suis om̃ib con¬
secutis in hostes impetum fecer̾t: atq eos infugã dedert̃. Neqꝙ
longiꝰ ꝓsequi potuert̃: quod equites cursum tenere atq ĩsulã
capere non potuert᷑. Hoc unum ad pͥstinam fortunam cęsa¬

Expanded text:
averunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordiaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
paulũ remoueri ab honerariis nauib & remis incitari & ad latus
aꝑtum hostium constitui. atq inde fundis sagittis torm̃tis hostis ꝓ¬
pelli ac sũmoueri ussit. Quȩ res magno usui nr̃is fuit. Nam etꝰ
nauium figura & remoꝵ motu & inusitato genere torm̃torum
ꝑmoti barbari constiterunt: ac paulum mͦ pedem reculer̃t.
Itq nr̃is militib cunctantib maxime ꝓp̃t altitudinẽ mariᷤ
qui decimȩ legiones aquilã ferebat contestatꝰ deos ut ea res le¬
gioni felicit̃ euenir&: desilite inqͥt milites nisi uultis aquilã
hostib ꝓdere. Ego certe meum reipublice atq imꝑatori offici¬
um p̃stitero. Hoc cum uoce magna dixiss se ex naui ꝓiec̃. Atq
in hostes Aqͥlam ferre cepit. Tum nr̃i hortati int̾se ne tantum
dedecꝰ Adinitteret᷑ uniu̾si ex natu desiluert. Hos item ex ꝓai¬
mis pͥmis nauib concõpexissent subsecuti: hostib ad ꝓpinqͣ¬

Expanded text:
paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinqu
Abbreviated transcription (Latin):
cognito p̃misso eqͥtatu & ẽẽ daruis qͦ plerũq gen̾e inp̃liis ut
consuer̾t. reliquis copiis subsecuti nr̃os nauib egredi ꝓhibebãt.
Erat ob has causas sũma difficultas. qd naues ꝓpter magnitudinẽ
nis̃ in alto constitui ñ poterant militib aũt ignotis locis inpedi¬
tis manib. magno & graui honere armoꝵ. õppressis: simul &
de nauib desiliendũ: & influctib consistendũ. & cũ hostib erat
pugnandũ. cũ illi aut exarido aut paulũ in aqm ꝓgressi om̃ib
menbris expeditis notissimis locis audacter dela conicerent. & eqͦs
in sue fac̾tos incitarent. Iuib reb nr̃i ꝑterriti atq huiꝰ om̃ino ge¬
neris pugne imꝑiti ñ eadẽ alacritate ac studio quo in pedestrib uti
p̃tiis consuerant utebant᷑. Qd̃ ubi cȩsar animadu̾tit. naues longas
quarũ & speties barbaris inusitatior. & motꝰ adusum expeditior.

Expanded text:
cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior,
Abbreviated transcription (Latin):
A quib cum paulo tardius oet aoministratũ: ipse hor a
circiter diei qͣrta cum primiᷤᷤ nauib brittaniam attigit. Atq ibi
in om̃ib collib expositas hostium copias armatas conspexit.
Cuiꝰ loci hȩc erat natura atq ita montib angustis mare con¬
tinebatur: uti ex locis suꝑiorib inlitus delum adigi posset.
Hunc ad egrediendũ nequaꝗͣm idoneum locũ arbitratus:
dũ relique naues eo conuenirent adhoram uonam inancoriᷤ
expectauit. Interim legatis tribunisq militum cõuocatis.
& quȩ ex uoluseno cognosset & quȩ fieri uelloe ostendit.
mionuitq ut rei militaris ratio mnaxime ut maritime res
postularent. ut qͣm celerem atq instabilẽ motũ haberent.
ad nutũ & ad tempꝰ om̃s res ab hiis administrarent᷑. His di¬
missis ⁊ uentũ & estũ uno tꝑ̃r nactus scđm: dato signo & sub¬
latis ancoris. circit̾ milia passuũ septẽ ab eoloco ꝓgressus ac
plano littore naues constituit. At barbari consilio romanoꝵ.

Expanded text:
quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
lacte & carne uiuunt. pellibq st̃ uestiti. Om̃s uͦ se briitanni
ultro inficiunt. qd cęruleum efficit colorem: atq hoc orridio¬
res st̃ in pigna. Aspectu capillo quȩ st̃ ꝓmisso: atq om̃i parde
corꝑis rasa. p̃ter capd̃ & labrum suꝑiꝰ. Uxores habent dem dei¬
odeni. que int̾se cõmunes & maxime frẽs cũ fr̃ib parentesq¬

Expanded text:
lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodeni
Abbreviated transcription (Latin):
spatio tnsmissuis. atq ex gallia ẽ in brittanniã. In hoc medio cur¬
su ẽ insula quȩ appellat᷑ mona: complures p̃terea minores subiec¬
te insule existimant᷑: de quib insulis non nuit scͥpserunt. dies
continuos. xxx subbruma cẽ noctem. Hos uicħ de eo ꝑcontati¬
onib repperiebamꝰ nisi certis ex aqua iñsuris breuiores ẽe qͣm
incontinenti noctes uidebamꝰ. Huiꝰ ẽ longitudo lateris ut fert
illoꝵ oppinio septigentoꝵ milium. Tercium ẽ contͣ septẽtriões.
cui parti nunla ẽ obiecta t̃ra. s eiꝰ. Ingulꝰ lateris maxime ad ger¬
maniam spectat. Hoc milia passuum octingenta ĩ longitudinẽ
eẽ existimat᷑ ita om̃is insula ẽ incircuitu uicies centũ milium
passuũ. Ex hiis om̃ib longe sunt humanissimi qui cantium
incolunt: quȩ regio ẽ maritima om̃is: neq muttum gallica
differt̃ consuetudine. Interiores pleriq frumenta ñ serunt: sed

Expanded text:
spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio curspatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nus numerꝰ. Utuntur aut ere. aut nummo aureo. aut aliis fer¬
reis ad certum pondus examinatis ꝓ nummo. Nascit᷑ ibi plũ¬
bum album in medi terraneis regionib: in maricumis
ferrũ. S eiꝰ exigua ẽ copia. Aere utunt᷑ inportato. Mat̾ia cuiꝰ¬
q gñis ut ingan̾ia ẽ. pret̃ fagum atq abietem. Leporem et
gallinam & anserem gustare fas non putant. Hȩc tam̃ alunt
animi uoluptatisq causa. Loca st̃ temꝑatiora qͣm in gallia:
remissiorib frigorib. Insula natura u̾triq cuiꝰ unũ latus est
cont̃ galliam. Huiꝰ lateris alt̾ angulꝰ qui ẽ Ad cantium quo
fere om̃s ex gallia naues adpellunt᷑ adorientem solem. inferior.
ad meridiem spectat. Hoc ꝑtinet cucit̃ milia passuum qͥngenta
Aiterum uergit ad hispaniam atq occidentem solem. Qua ex par¬
de ẽ. hibnia dimidio minor. ut existimat᷑ qm brittania: s pari

Expanded text:
nus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis fernus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari