comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tace papae illius turonis redire disponit : Veniens
sexto aburbe miliario mansionem accepit :
Armentius uero febre corripitur. media autem
nocte spm exa lauit : quod protinus briccio ep̃o
peruisure ueuelatum ẽ quiait suis : surgite
uelocius ut ad tum ulandum fratrem nr̃m turomi¬
cum pontificem occurramus : Cumq: illiueni¬
entes portam ciui tatis in grederentur ecce istum
peraliam portam mortuum efferebant : Quose¬
septem postea felicicer uiuens annos : Cui post qua
dra gesimum septimum episcopatus annum defuncto
sc̃s eusto cbius successit magnificȩ scitatis pruesitioa¬

Expanded text:
tate papae illius Toronus redire disponit; et veniens tate papae illius Toronus redire disponit; et veniens sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum pontificem, occurramus'. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederent, per aliam portam mortuum efferebant. Quo sesdragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitatis vir. II
Abbreviated transcription (Latin):
patu multa aduersa passurum. Quociecto iusti
nianũ in epis copatu constituunt: Deniq briccius
rom eurbis papam expetut flenset heuilans atq:
dicens merito ha ecpatior quia peccaui in scõdĩ
et eum delerum et amentem uocaui. cuius uidens
uirtutes non credidi. Post cuius abscessum aiunt
turonicisacerdotisuo. Vade post eum et exere
negotium tuum. quisi eum prosecutus non fueris.
a nostro omnium contemptu humiliaberis. Iustini¬
anus uero egressus aturonis uercellis itali e ciuitate
ad gressus iudiciodĩ percussus obiit peregrinus :
Turonici eius obitum audientes. et in sua malitia
perdurantes. armentium in eius loco constituunt :
Atbriccius ep̃s romam ueniens cuncta quae per¬
tulerat pape refert : Qui ad sedem a postolicam
residens plerumq missarum sollemnia celebra¬
uit ibi quicquid inscõdĩ deliquerat deflens:
Septimoigitur regressus annoroma cum auctori¬

Expanded text:
patu multa adversa passurum'. Hunc enim eipatu multa adversa passurum'. Hunc enim einianum in episcopatu constituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Toronici sacerdoti suo: 'Vade post eum et exere negotium tuum, quia, si eum prosecutus non fueris, a nostro omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio Dei percussus, obiit peregrinus. Toronici eius obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in eius loco constituunt. At Brictius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctori
Abbreviated transcription (Latin):
autem rogantibus ut quis esset pater in t̃rogaret :
Ait scs briccius ep̃s : Non est hocineum. quod ad
me pertinuit. sollicitus fui : Vobis sialiquid sup¬
petit. peruos rescite : Tunc illimagicis h. ec artib:
faccum ad scuerantes insurgant contraeum inuna
conspiratione trahentes scmbriccium epm dice¬
bant : Non diutius nobis falso pastoris nomine
dominaberis : Sc̃s briccius ep̃s ad satis faciendũ
adbucpopulo prunas ardentes in brrrosuo posuit
et adses tringens usq ad scm̃ sepul chrumbeati
martini unacum populorum turbis uadit :
Proiectisq: ante scm̃ sepulchrum prunas. uestim̃tũ
inustum apparuit : Illi quoq sic prosequentes sicut
istud uestm̃tum ab his ignibus uidetis inlesum
ita et corpus ineum a tactumulieris cute pollutum :
Illis uero non credentibus sed contradicentibus¬
sc̃s briccius trabitur : Calumniatur eicitur. ut ser¬
moscimartini adimpleretur. Noueriste in episco¬

Expanded text:
autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magicis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiratione, et trahentes eum, dicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episco
Abbreviated transcription (Latin):
Briccius hec audiens in ridebat eũ dicerson
Nonne uerum dixi istum delora uerba pro¬
ferre & sed ad pres biteru hon orem oreditis
scpius beatũ martinum conuitiis lacessiui t̃¬
Adeptum ergo consentientibus ciuib: pontifi¬
catus officium. orationi uacabat. qui a
quã quã eẽt superbus et uanus. castus tamen
habebatur in corpore: Tricesimoordinationis
deferebant ad abluendum quae subspeciereli¬
gionis erat ueste mutata. concepit et peperit.
Quadere surrexit om̃is populus turonorum
inira et totum crimen super epm. referunt.
uolentes eum unanimiter lapidare : Aiebant
enim. Diupietas scĩtuam celauit luxuriam.
nec nos diutius ds̃ sinet manustuas indignas oscu¬
lando pollui. Illo quoq: econtrario uiriliter
haec negante adferte inquit infantẽ ad me
Cumq: oblatus fuis set infans triginta dies ab ortu
habens ait ad cum briccius ep̃s : Adiurote per ilm̃
xpm̃ filium dĩ omnipotentis ut siego te generaui¬

Expanded text:
Brictius haec audiens inridebat, dicens: Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivitAdeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad eum episcopus: 'Adiuro te per Iesum Christum, filium Dei omnipotentis, ut, si ego te genera
Abbreviated transcription (Latin):
BEATI MARTIXITURO¬
NICIECIUITATIS EP̃I. Sũm
ET IN COM PARABILIURI
decuius uirtutibus magna apud nos
uolumina retinentur. ses briccius
adepis copatum succedit: At uero hic¬
briccius cumes set primeu. e etatis
iuuenis. scõ martino adhucuiuente.
in corpore. multas ferebat insidias.
teret. briccius adhucdiaconus. in
platea conuenit. Cuisimplicit̃ait
Ecce ego pr estolor becitum uirũ
uł nesciõ ubisst: diel quidoperis agat : Cuibriccus
Suinquit delerum illum queris prospieemi¬
uinus eotẽ eelũs olito sicut amei srespicit. Cula t
pauper ille occursoreddito quod petierat
impetrasset briccio diacono uirbeatus martinꝰ¬
allo quitur : Enego briccio delerus tibi uigeor
cumq: ille confusus hiecaudiens dixisseses
denegaret : Ait uo sc̃s martinus : Nonne auo¬
resmene ado stumerant cumb: ec eminus loquȩ au¬
baris  Amendi cotibi quia obtinui apud dm̃
ut postme ad pontificatus honorem accederes
sed noueriste in epis copatu multa aduersa passurũ:

Expanded text:
beati 41 Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et incomparabilis viri, de cujus virtutibus, magna apud nos volumina retinentur, Briccius ad episcopatum succedit. At vero Briccius iste, cum esset primaevae aetatis juvenis, sancto adhuc Martino viventi in corpore multas tendebat insidias, teret, Briccium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebabaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum, ut post me ad pontificatus honorem accedas, sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum'.
Abbreviated transcription (Latin):
apud me ipse didici ut sollicissimis Noneru¬
bescerem : quia nec manam istarum
um quam rerum scientiam contig issem:
Et siquid ex his studiis olimfortasse libas sem
totum id dissitudineintitemporis perdi¬
dissem: Sed tamen nenos maneait tam
molesta defensio: subpresso si tibi uidetur
nomine libellus edatur:. Quod ut fieri
ualeat titulum frontis erade ut mutasit
pagiua. Et quod sufficit loquatur
matema. Non loquaduir auctorem

Expanded text:
apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
ragae montalium. st udio
etgloria seeculariin aniter
dediti. ex inde per hennem ut puta¬
bant memoriam nominis suiquaesi uerurit
siuitas clarorum uirorum stilo inlus tras seũ:
Quaeres utiq uon perherinem quidem. sed
aliquant : lum tamen concepti e spei fruc¬
tum ad ferebat: Quia et sui memoriam
licet in cassum propagabant. Et propo¬
sitis mag norum uirorum exemplis: Noti
parua cemulatio legentib excitabatur :
Sed tameri Nichil adbectum illam ueterua¬
q uitam. huec eorum cura pertirauit:
Quiderum cut ipsis occasura cum sẽ eculo

Expanded text:
rique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
mus : ut noninanem ab hominib: memoria
sed aeternium ado pruemium ex pectemus :
Quia et si ipsi nonita uiximus. ut exemplo
aliis ee possimus dedimus tamen operam
ne is lateret : quies set imitanidus: Igitur
sci martini uitam scribere exordiar. ut
qui e uel ante episcopatum. uel inepiscopa¬
tug es serit quamuis nequa quam adom̃a¬

Expanded text:
mus, ut non inanem ab hominibus memoriam, mus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad om
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorum suorum loria profuit. &ut
quid posteritas  emolumenti tulit legea¬
do Haectorem pug uantem. aut socra¬
tem philosopharitem: Cum eos nor solum
imitaristultitia sit : sed non acerrime etiã
inpug uare dementia : quippe quihu¬
manam uitam preesentib tauitum actib
aestimanites: spessuas fabulis: Qnimas
sepulchris dederit: Si quidem ad solam
hominuum memoriam se perpetuardos cre¬
diderunt: Cum hominuis officium sit per¬
hennem potius uitam quam perheuriem
memoriam qurerere. Nonscribendo cut
pug naudo. uel philosopharido: sed pie
sc̃e religioseq uiuendo: Qui qui demerror
humanis litteris traditus. in taritũ ualuit:
ut multos tamennemulos. uel inanes phi¬
losophi e. uel stultae illius uirtutes inuene¬
rit. Vnde facturus michi opere praetium
uideor : siuitam scis simiuiri. exemplo alus
mox futuram. per scripsero: Quo utique
aduertm sapientiam et cuelestem militia
diuinamq uirtutem. legentes incitabunt᷑:
In quo ita nri quoq: rationem commode duci¬

Expanded text:
scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi duci
Abbreviated transcription (Latin):
sistere autem ibi homines non alia ratio facit : quã
quod omnes tributo liberi sunt : Extrema si quidẽ
crrenorum ora est deserto illi contigua. quod in¬
tes aegyptum et a fricam interiacet : Perquod
olim catocuesarem fugiens duxit exercitum:
Ereo ad tugurium illud quodeminas conspexerã
pertendi inuenio senem in ueste pellicia : molam
manu uertentem: Consalutatus. accepit nos benis¬
ne : Eiectos nos in illud litus exponimus : et nestatĩ
repetere cursum possimus. maris mollicia ad teneri:
Eges sas incerram. ut est mos humani ingenitNa¬
turam locorum. cultumq habitantium uoluis se
cognoscere : X p̃ianos noses seud pr ecipuequie¬
fere an essent aliqui inter illas solitudines xp̃iani
Tum uero ille flens gaudio ad genua nr̃a prouol¬
uitur : Iterum nos ac si epius exosculatosainutue

Expanded text:
sistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam sistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalutatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac saepius exosculatus inu
Abbreviated transcription (Latin):
quasi carina nauis erat contiguum terrie. satis
firmis tabulatis constratum : Non quo dibiuis
hrmbrium ulla timeatur. fuisse autẽ illic pluuia
Nequando quidem auditum est : sed quoduentorũ
auis est ut siquando uel : ementiore celo ali¬
quantulum spirare flatusc eperit : maius in illis
terris quam in ullo marinau fragium sit : Nulla
ibi germinã sata nulla proueniunt : quippe insta¬
bililoco arentib: harenis ad omnem motum uentorũ
cedentib: : Verum ubi auersa quaedam a maripro¬
muntoria uentis resistunt : terra aliquantulum
solidior herbam raram atq: ispidam gignit : ea
ouib: est pabulum satis utile : Incolie. lacte uiuunt:
Qui sollertiores sunt uelutita dixerim ditiores :
hordeaceo pane utunur : Eaibi sola messis est ÷
quae celeritate prouentis pernaturam solis siue¬
aeris uentorum casus euadere solet : quippe fertur
adie iacti seminis. tricesi modie maturescere : Con¬

Expanded text:
quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. con
Abbreviated transcription (Latin):
ut dudem spoponderas audiamus : Ita inquit fiat
postumianus : Quod cum dixis set paululum om̃s
conticuimus : De incilicium cuiinsederat ad me
propius admouit : atq ita exorsus est. Ante hoc
triennium quo tempore tibi sulpici hincabiens
ualedixi : ubi narbonte nauens soluimus: quinto
die portũa fricȩ in trauimus : adeo prospera dĩnu¬
tunauigatio fuit : Libuitanimo a dire Kartaginẽ :
locqũisitare sc̃orum : et pr ecipue ad sepulchrum
crpriani martyris ad orare : Quinto decimo die
ad portum regressi : prouectiq: in altum alex andriã
petentes : reluctante austro pene insyrtes in latii
sumus : Quod prouidinaute cauentes: iactis nauẽ
anchoris sistunt : suboculis autem terra continens
erat: in qua scaphis egressicumuacua ab huma no
cultu omnia cerneremus:
GO STUDIOSIUS EXPLORANDORU
locorum gratia longius processi : tribus fere
alitore milibus paruum tugurium inter hare¬
nas conspicio : Cuius tectum sicut salustius ait

Expanded text:
ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus; quod cum dconticuimus: dein cilicium, cui insederat, ad me propius admouit adque ita exorsus est. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens ualedixi, ubi Narbone nauem soluimus, quinto die portum Africae intrauimus: adeo prospera Dei nutu nauigatio fuit. libuit animo adire Carthaginem, loca uisitare sanctorum et praecipue ad sepulchrum Cypriani martyris adorare. quinto decimo die ad portum regressi prouectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro paene in Syrten inlati sumus: quod prouidi nautae cauentes iactis nauem anchoris sistunt. sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum uacua humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait,
Abbreviated transcription (Latin):
postumianus : Faciam inquit ut desiderare teuideo
sed qu eso prius exte audiam : anistiomnes quos hic
reliqueram sacerdotes tales sint : quales eos ante quã
proficiscerer noueramus : Tumego : Absit te inquã
ista qu erereique aut una mecum ut puto nosti:
aut sugnoras non audire sit melius : Illud reticere
non possum : Non solum illos dequib: interrogas
Nichil meliores quam inoueras factos: sed unũ m illũ
nr̃i quondam a mantem in quo respirare abistorum
in sectationib: solebamus : Asperiorem nobis fuis se
quam debuit: Nec uero quicquam in illum inclemen¬
tius dicam : quia et amicum colui et tunc etiam a maui.
cum putabatur inimicus : Meautem heoe tacitis
cogitationib: reuoluentem: at modum doloria te
conpungit pene nos sapientis et religiosiuirilami¬
citia destitutos: Illum quondam tamla micum obis.
tamamarum in nos esse potuisse : Verum h. ec
quie meroris plena sunt relinquamus tepotius

Expanded text:
Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non nihil meliores quam noveras factos; sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. Nec vero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius,
Abbreviated transcription (Latin):
rus maxime cumex martinisit disciplina: Neque
grauabor quam libet conserte uobiscumut poscitis
fabulari : quippecum propter hoc uenerim ut mebui
sulpiciimei Meautim utraq manu complectebatus
desiderio etiam uerbosus impenderem : Enim uero
in quam. Satis probasti quantum pius amorpossit:
quinostricaus a totmaria tantumq terrarumemen¬
sus : a summo ut itadicam solis egressus qineisꝰ oc¬
cidua uenisti: A geergo q̃uis et secreti internos nec
occupatisumus et sermonituo uacare debemus :
edisseras nobis uelim omnem tue peregrinationis
historiam : qualiter in oriente fides xỹifloreat
quiesit scõrum quies qu e in stituta monachoru n
quantisq signis acuirtutib: inseruis suis xp̃soperetur :
Nam certe quia in his regionib: inter ista que iuiui¬
mus ipsa nobis uita fastidio est : Libenter exte audie¬
mus si uel inberemo uiuere xp̃ianis licet: Adhec

Expanded text:
rus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque rus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
pulsus Inde huc decimo peruenerim :adeo prospera
nauigatio pile ad fuit uoluntati : Tumodo propter
quem tot maria trans nauigauimꝰ tantũ terrie trans¬
currimus : conplectendum perfruendumque tere-¬
motis omnib: trade : Ego uero inquam : etiã cumtu
inegrpto morareris. tocus tecum semper animo
et cogitatione uersabar : meque dete dies ac noctes
cogitantem totumtua caritas possidebat : Nedum
modo metibi estimes puncto temporis defuturum:
quominus amore tuopendens teintuear : te audiã :
tecum loquar : Nullo penitus in secretum nostrum
quod nobis haec remotior cellula praestat ad mis so:
Nam huius nr̃i ut arbitror gallipriesentiã non
mol uferas : quia hoc aduentutuo ut uides per¬
inde q ego ipse trium phat gaudio: Recte plane
in quit postumianus in societate nr̃a gallus iste retine¬
bitur : quia et simichi parum cognitus est. pro eotam̃
quod tibiest carissimus: Non potest michi nones eca¬

Expanded text:
pulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera pulsus, inde huc decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse ca
Abbreviated transcription (Latin):
çallus
NISSEMUS:¬
uir mihi ETProt MARTIN
MEMORIÃ EXILLIUS ENĨDISO¬
PULIS ERAT ET PROPTER SUA
Merita caris simus
Interuenit nobis postumianus meus mostri causa
ab oriente quo seante triennium patriam relinquens
contulerat regres sus : Cõmplexi bominemaman¬
tis simum exasculatiq genuã ex pedes eius. cumuno
atq altero spatio obstupe facti inuicem flentes p̃
gaudio deambulas semusleetis interram cilicus
consedimus : Tumprior postumianus me intuens:
Cumessom inquit in remotis egrpti. libuit utad
mare usq procederem : Nauemillibonerariam
offendi: que cummer cibus narbonam pecens soł¬
uere parabat: E adem nocte michiinsominis adst̃a¬
re uisus es: et iniecta me manutrabere ut nauem
ullam conscenderem: Mex tenebras rum pente
diluculo. cum eo loco inquo quieueram surrexis sem:
somnium meum ipse mecum reputans. ⁊ anto tui
desiderio subito correptussum. ult nichil cunctatus
nauem conscenderem tricesimodie massiliam ad¬

Expanded text:
allus nissemus,uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus, interuenit nobis Postumianus meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. conplexi hominem amantissimum exosculatique genua et pedes eius, cum uno adque altero spatio quasi obstupefacti, inuicem flentes prae gaudio, deambulassemus, expansis in terram ciliciis consedimus. tum prior Postumianus me intuens ait: cum essem in remotis Aegypti locis, libuit ad mare usque procedere. nauem ibi onerariam inueni, quae cum mercibus Narbonam petens soluere parabat. eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam ad
Abbreviated transcription (Latin):
bit orantibus : Quodq: iam hodie pr estare dignatꝰ
est uidendum se ingloria sua s epepr ebebit : et as¬
sidua sicut ante paululum fecit. Benediccione nos
proteget : Inde secundum ordinem uisionis quacelũ
sequentibus sepatere monstrauit : quo sequendus
es sec edocuit : quo spes nr̃atendenda : quo animus
dirigendus instruxit : Quid tamenfiet frater quod
michupsẽ sum conscius conscendere arduum illudd
acpenetrare non potero: Ita sarcina molesta me p̃¬
grauat . et peccatimole depr esum negato in as tra
conscensu : saeua miserabilem ducit in tartara : spes
tamen super est illa sola : illa postrema : ut quod per
nos obtinere non possumus : saltem pro nobis orante
martino mereamur : Sed quidte frater diutius oc¬
cupo epistolatam loquacĩ demoro q uenturum :
simuliam pagina impleta non recipit : Michitam̃
h ec fuitratio sermonem istum longius proferendi:
Vt quia doloris nuntium epistola deferebat : Eadem

Expanded text:
bit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus bit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cordia : caritate : Qu e cotidie etiã in scĩs uiriss eculo
frigente frigescit : in illo tamen usque ad finem auc¬
ta in dies perseuerauit : Quo ego illius bono uelspe¬
cialiter fruitus sum : Cum me indignum et non me¬
rentem unice diligebat : En rursus lacrim efluuNt
immoq depectore gemitus erumpit: In quo michi
posth ec homine similis requies incuius erit carita¬
te solatium: me miserum me infelicem: potero neum¬
quam sidiutius uixero non dolere quod martino
superstissum: Erit posth ecuita iocunda : erit dies
aut hora sine lacrimis : Aut tecumfrater dilectissime
potero illius mentionem habere sine fletu: Aut
umquam loquens apud te aliud quam deillo loqui
potero : sed quidte in lacrimas fletusq commoueo:
ecce nunc consolatum esse tecupio: quime solariipse
nom possum : Non deerit nobis ille. michi crede :
non deerit: Intererit dese sermocinantibus ad sta¬

Expanded text:
cordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo cordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adsta
Abbreviated transcription (Latin):
fice conpulso. Palmam sanguinis occupasser:
Iamuero aduersus omnes penas atq supplicia qui¬
bus plerumq: humana cessit infirmitas ita a con¬
fessione domini non recedens immobilis obsteas¬
set : ut l. etus ulcerib: congaudensq cruciatibus
qu elibet intertormenta risissec : Sed quã quã
ista non tulerit: impleuit tamen etiam sine cruore
martrrium : Nam quas ille prospe e ternitatis
humanorum dolorum non pertulit passiones ⁊
fame : uigiliis . Nuditate leiunus opprobris inui¬
dorum : insectationib: in proborum : cura pro in¬
firmantib: sollicitudine propericlitantibus:
Quoenim ille dolente non doluit: Quo scandalitan¬
te non ustus est : Quo pereunte nongemuit : Pr e¬
ter illa cotidiana illius aduersum humanae spirita¬
lisq: nequiti e. diuersa certamina. Dum in eo uariis
temptationib: ad pecito. semper ex superat fortitudo
uincendi patientia expectandi equanimitas susti¬
nendi : Ouere in effabilem uirum : pietate miseri¬

Expanded text:
fice conpulso, palmam sanguinis occupasset. fice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ab omni integer labe comitatur : Nam licet eiratio
temporis non potuerit prestare martrrium.
gloria tamen martrris non carebit : quia uoto
atq uirtute et potuitesse martyr et uoluit : Quod¬
si ei neronianis decianisq temporib: in illa quie
tunc extitit dimicare congressione licuis set : testor
dm̃ creliatq terr .e. sponte eculeum ascendisset:
ultro se ignibus intulis set : Hebreisq pueris e¬
quandus inter flammarum globos. media licet
hrmnum dñi infornace cantas set : Quod si es ia¬
num illud suppicium persecutori placuis sec. nũ . fora¬
quam profecto inpar prophetȩ serris et laminis
desecari membra timuisset: Acsipr ecisis rupib:
abruptisq montib: agere felicem furor impius
maluisset : perhibeo confisus testimonium uerita¬
tis sponte cecidis set : Siuere gentium doctoris ex¬
emplo gladio deputatus inter alias ut s. epe pro¬
uenit uictimas duceretur : primus omnium carni¬

Expanded text:
ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carni
Abbreviated transcription (Latin):
obis senuntiant : Concidi fateor: obortisq lacrimis
fleui uberrime : Quinetiam dumh ec adte frat̃
scribimus fluunt lacrime : Nec ullum in patientis¬
sim÷ doloris admitto solatium : Teuero ubi hoc
nuntiatumẽ participem esse uolui luctus mei qui
eras socius amoris : Veniergo ad me statim ut pa¬
riter iugeamus quem pariter amamus : Quam quã
sciam uirum illum nonesse iugendum. cui post
euictum triumphatumq sieculum: Nunc demum
reddita est corona iustiti .e: Sed tamen ego non
possum michi imperare quindoleam : Pr emisi
quidem patronum : sed solatiumuit e praesentis
amisio : Et si rationem ullam dolor ad mitteret:
gaudere deberem: Est enim ille ut est consertus
a postolis ac prophetis : et quod pace sc̃orumomniũ
dixerim in illo iustorum grege nulli secundus ut
spero : credo confido illis potissimum quistolas suas
in sanguine lauerint. ad gregatus : a gnum ducem

Expanded text:
obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem
Abbreviated transcription (Latin):
Ego scã genua eius complexus. benedictionem
pro consuetudine flagitabam : Superpositamq
capitimeo manum tactublandisissimo sentiebam
Cum interbenedictionis uerba solemnia familiare
illud orisuo crucis nomen iteraret : mox in eum lu¬
minib: intentis. Cum ex satiari uultu illius conspec¬
tuq non possem subito michi in sublime sublatus
eripitur : Donec in mensa aeris istius uastitate oꝑit̃ :¬
cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremꝰ
oculorum : Patentic elo receptus uideri ultra ñ
pulum illius. quinuper excesserat. uideo eandem
quam magistrũ uiam scandere: ego inpudens seqͥ
cupiens dum altos gressus molior et conitor eui¬
gilo somnoq: excitus. Congratularic eperam uisi
oni : Cum ad me puer familiaris ingreditur. soli¬
to tristior uultu loquentis pariter et dolentis.
qQuid tuitam tristis loquigestis : Duo in quit mo¬
nachi aturonis ad fuerunt : domnum martinum

Expanded text:
ego sancta genua eius conplexus benedictionem ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non pulum illius, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisioni, quam uideram, cum ad me puer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
OSTEA QUAMAME
mane digressus es: eram re¬
sidens solus incellula : subieratq meilla
quie siepius occupat cogitatio: spes futurorum ÷¬
priesentiumq fastidium : iudicii metus: formido
penarum : Et quod consequens erat atque unde
cogitatio tota descenderat. Peccatorum meorum
recordatio t ristem me confectum que reddiderat :
Deinde cum fatigata angore animi in lectulo mem¬
bra posuissem : ut plerumq ex mȩstitudine solet
somnus obrepsit : Quiut semper matutinis horis
leuior incertusq: ita suspensus ac dubis permembra
diffunditur : ut quod in alio sopore non euenit : pȩ¬
ne uigilans dormire tesentias : Cum repente scm̃
martinum ep̃m uidere michi uideor. pr etextum
coga candida uultu igneo stellantibus oculis: crine
purpureo atq ita michi in ea habitudine corporis
formas qua noueram uidebatur : Vt quod eloqui
nobis pene difficile est nom possit aspici. cimpossit
agnosci : Arridensq: michi paululum libellum
quem deuita illius scripseram dextera pr eferebat:

Expanded text:
osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Obeatum uirum incuius transitu sc̃orum canit
numerus : angelorum exultat chorus : omniũq:
celestium uirtutum occurrit exercitus : Diabolis
prie sumptione confunditur . Ecclesian uirtute
roboratur. sacerdotes reuelatione glorificant᷑
Quem michabel as sumpsit cum angelis. Maria
suscepit cum uirginum choris : para drsus retiner
l etum cumscĩs : Sed quid nos in laudem eius temp¬
tamus qued non sufficimus ad implere : Ipse est
enim laus illius . cuius laus ab eius ore numquã
recessit. Nam nos utinam uel simplicem possimꝰ
bistoriam explicare¬

Expanded text:
O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare
Abbreviated transcription (Latin):
Factum est autem ut illa die dominica prophetica
lectione iam lecta : ante altare stante quilectionẽ
beati pauli proferret. beatissimus antistes ambro¬
sius super sc̃maltare obdormiret : Quod uidentes
multicum nullus eum penitus excitare priȩsu¬
meret : trans actis fere duarum auttrium hora¬
rum spaciis excitauerunt dicentes: lam hora prȩ¬
terit iubeat domnus lectori lectionem legere :
expectat enim populus ualde iam lassus : Respon¬
dens autem beatus ambrosius . Nolite inquit tur¬
bari : Multum enim michiualet sicobdormisse
cuitale miraculum dñsostendisse dignatus sit :
Namno ueritis fratremineum martinum sacer¬
dotem egressum decorpore fuisse : me autem eiuf
funeri obsequium pr. ebuisse: Per actoq ex more
seruitio : capitellum tantum uobis excitantibus
non expleui : Tunc illi stupe facti pariter et ad¬
mirantes : diem et tempus notant sollicite requirentes.
confessor dixerat se eius ex sequiis de seruis se:

Expanded text:
Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectioexspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. rerunt, quod beatus Confessor dixerat se ejus exsequiis deservisse.
Abbreviated transcription (Latin):
et nunc angelicanendo eum deferunt in excelsum :
Et ut parum permora es sec ut ħ sec audirentur
diabolus eum cuminiquis angelis retinere tẽptauit :
Nichilq suum in eundem repperiens : confusus abs¬
cessit: Quid ergo denobis peccatorib: erit sitantum
sacerdotem uoluit parsiniqua nocere : Hec sacer¬
dote loquente . Notatum tempus archidia conus
turonus misit uelociter quih iec diligenter in qui¬
reret : Qui uenienf eo die horaq manifestis si me
cognouit transisse beatum uirum. quõ sc̃s seuerinꝰ
audiuit psallentium chorum : Sed et si ad seueri
recurramus historiam : ipsa hora eum sibi scripsit
cum libro uit. esu.e. fuisse reuelatum:
ambrosius cuius hodie flores eloquu
pertotam ecclesiam redolent: medio¬
lanensi ciuitati pre erat eps.
Cuicelebranti festa dominic ediei . Istaerat
consuetudo : ut ueniens lector cumlibro. non an¬
tea legere priesumeret : quam sc̃s nutuius sis sec

Expanded text:
et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum. Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset.
Abbreviated transcription (Latin):
eotus autem seuerinus colonen¬
sis ciuitatis ep̃s. uir honest euit.e. et percunc¬
ta laudabilis. Dumdie dominico loca scã
ex consuetudine postmatuti noscum suis cleri
cis circuiret: illa hora qua uirbeatus obiit᷑ audiuit
chorum canentium in sublimi : Vocatoq archidia¬
conõ interrogat si aures eius percuterent uoces quas
ille adtentius audiret : Res pondit nequaquam :
Tuncille : Diligenter inquit ausculta: Archidia¬
conus autem cepit sursum collum extendere au¬
reserigere et super summis articulis baculo susten¬
tante scare Sed eredo eum nonfuisse e qualis menti
a quoh ec non merebantur audiri : Tunc prostrati
terrie ipse pariter etbeatus ep̃s : dñm depr ecant:
ut hoc ei diuina pietas audire permitteret : Erectis
autemr sursum in terrogat senes : quid audis : quiait:
Voces psallentium tamquam incelo audio : sed quid
sit prorsus ignoro. Cuiille : Ego tibi quid sit narrabo:
Domnus meus martinus ep̃s migrauit ex hoc mundo ÷

Expanded text:
eatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cum suis ccis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus episcopus, Dominum deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
fluuium descendunt : Ingressiq ligeris alueum:
adurbem turonicam cum magnis laudib psallentiũ
dirigant copiosum : De quorum uocib piẽta uito¬
perge facti: nichil dethesauro quem custodiebant
babentes : cum magna confusione ad propria sunt
reuersi : Quod siquis requirit cur post transitum
gatianie p̃iunus tantum idest lidorius usq ad sc̃mmar
diuciuitas turonica sine benedictione sacerdot ali fuit
Nam xp̃iani qui eo tempore uidebantur. õecult e
per latebras diuinum officium cuelebrabant:
Namsiqui a paganis reperti fuissent xp̃iani: Aut
afficiebantur uerberib: aut gladio truncabantur
Apisione ergodñ usq adtransitum sc̃ martini

Expanded text:
fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martdiu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini,