comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Extimatio aũt ꝑemptino̾ eadem inu¬
au̾it tantum pr̾abit qͣnti in anno ꝓxi¬
mo homo psimm fu̾at. Repetitis ex die
terit. in anno ꝓrimo quo uitani exces¬
eiuisc̾ gͦ fui cccisi nõie alius maiorom
alius minere extimai̾tem pr̃abit. nec
mirum cimmi utq eorum exdiu̾sa c̾a ⁊
dn̾isis tp̃rib eccidisse hõiem intlligat᷑.
¶Q siꝗs absur de atł hec ꝯstitui puta¬
ĩnt. cogitet longe absurdiꝯꝯstitui
neutrum lege aglia ten̾. aut alt̾m
pocins. cum neq impunita maleficia
esse eporteat. nec facile ꝯsticui ꝑossit.
nͣt pocius lege tencatur. ¶ Mistta aͥt
litate c̾ei recerta esse mnimerabilib
reb ꝓbari pͣ. unͣuim int̾ini ꝓposuisse
tentus ere. ¶ Cum plints trabem ali¬
tnam furandi causa sustissint ꝙͣ singłi
ferre no pessent. furti accone ommes
ten̾i existimantur. ꝙͣuis subtilir̾ene
dici possit. nemine̾ eoꝵ ten̾i. qr nemĩẽ.
grentia accidiss recte de inmri᷑ actiso
et ag̾¶ tabnanus insemita noctu

Expanded text:
estimatio autem perempti non eadem in urauit, tantum praestabit, quanto in anno proximo homo plurimi fuerit repetitis ex die terit in anno proximo, quo uita exceseiusdem ergo serui occisi nomine alius maiorem, alius minorem aestimationem praestabit, nec mirum, cum uterque eorum ex diuersa causa et diuersis temporibus occidisse hominem intellegatur. quod si quis absurde a nobis haec constitui putauerit, cogitet longe absurdius constitui neutrum lege Aquilia teneri aut alterum potius, cum neque impunita maleficia esse oporteat nec facile constitui possit, uter potius lege teneatur. multa autem tate communi recepta esse innumerabilibus rebus probari potest: unum interim posuisse contentus ero. cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamuis subtili ratione dici possit neminem eorum teneri, quia neminem gentia accidisset, recte de iniuria occiso eo agitur.Tabernarius in semita noctu
Abbreviated transcription (Latin):
hes in factum accio in eimm datur gin
habitas. cum ad deiceretui. uł esfude̾¬
tin:. no in dñm ediumi. sulpa cĩ penes
enin est. nec adicitur cube mentie. uł
inficiat̾ois. ut induplimmi daret᷑ accie
ꝙͣnis damipni minrie utrumq erigͣt¬

Expanded text:
Haec in factum actio in eum datur, qui inhabitat, cum quid de‹i›ceretur uel effunderetur, non in dominum aedium: culpa enim penes eum est. nec adicitur culpae mentio uel infitiationis, ut in duplum detur actio, quamuis damni iniuriae utrumque exiget
Abbreviated transcription (Latin):
łit. nisi magna ui cogente fu̾it factu̾
ut celsꝰ scrib. area eum quicendu ar¬
cendi iuicinas gra etes mnitidit. slam u̾
scrib cessare legis aqlie acciend. iuste
eni metu ductus ne ad se ignis ꝑueni¬
ret. iucinasedes int̾cidit. ⁊ sii ꝑuenit
dignis. sius ante ex cuctus est ex istimat
legis aꝗlie accionẽ cessare

Expanded text:
e fuerit factum, ut Celsus scribit circa eum, qui incendii arcendi gratia uicinas aedes intercidit: nam hic scribit cessare legis Aquiliae actionem: iusto enim metu ductus, ne ad se ignis perueniret, uicinas aedes intercidit: et siue peruenit ignis siue ante extinctus est, existimat legis Aquiliae actionem cessare
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙ̃ uicam exccisurumeise. Igͥ siquis
alius ex int̾uallo ita ⁊cusẜit ut matiꝰ
inc̾ficeretur. ꝙͣ ex priore uiln̾s mori¬
turus fu̾at. statuend̾ est utrumꝓ eoꝵ le¬
ge aꝗlia tenen. Ipͣ estose qus auctati

Expanded text:
aliquem uita excessurum. igitur si quis alius ex interuallo ita percusserit, ut maturius interficeretur, quam ex priore uulnere moriturus fuerat, statuendum est utrumque eorum lege Aquilia teneri.Idque est consequens auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑiti licet nisi si coi iege ¶adiqna acu¬
sandi publico udicio no esi potestas. ¶¬
Si aua calumpnia inuidicio dampna¬
ta sit ex causa publici iudicii ⁊ que p̾ua¬
ricatois causa dampnata est pralico indi¬

Expanded text:
eriri licet, nisi si cui lege aliqua accusandi publico iudicio non est potestas. Si qua calumniae iudicio damnata sit ex causa publici iudicii et quae praeuaricationis damnata est, publico iudi
Abbreviated transcription (Latin):
so nũtui remit̾e pot̾ et sponsalia dissol¬
uere cĩ uero siemancipata est noͥ pet̾ noꝙ
nunciũ remit̾e n que docis c̾a data sũt
ꝯdic̾e̾ ipsa eĩ filia nubendo efficiet docem
esse ꝯdit̾cẽn q ex tinguet que causa nõ
secuita nasci pon̾it. nisiforte quis ꝓponat
ita detem pr̾em ꝓ emancipata filia dodis¬
habebit repetitionem.
salib filiam .f. ꝯsentire eportet.¬

Expanded text:
so nuntium remittere potest et sponsalia dissoluere. enimuero si emancipata est, non potest neque nuntium remittere neque quae dotis causa data sunt condicere: ipsa enim filia nubendo efficiet doteionemque extinguet, quae causa non secuta nasci poterit. nisi forte quis proponat ita dotem patrem pro emancipata filia dedishabebit repetitionem. salibus filiam familias consentire oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitut̾des. nec patri eius hoc ins ꝯpenit. ¶¬
hec aipnd ad miptam t̾m lib̾tam ꝑtinet.
ad sponsam no ꝑtim. ⁊ ides inuitõ patrene
nũcũ sponsa lib̾ta simiẜit ãi alio ꝯuubi¬
um hc teinde ait lex inuice patrono. In¬
nicum acciꝑt debenius eum ꝗno̾ ꝯsensit
ad diuertiũid cuto nec afuriose di u̾tẽdo¬
se soli̾nt. ss huiꝯ legis neccͣitate nec sibiꝰ
ab ignorante du̾terit. Rectius hic in uitꝰ
captus esse ꝓponatur. uereor ne peisit ista

Expanded text:
constitutiones nec patri eius hoc ius competit. constitutiones nec patri eius hoc ius competit. Hoc caput ad nuptam tantum libertam pertinet, ad sponsam non pertinet: et ideo inuito patrono nuntium sponsa liberta si miserit, cum alio conubium habet. Deinde ait lex 'inuito patrono': inuitum accipere debemus eum, qui non consentit ad diuortium: idcirco nec a furioso diuertendo soluit se huius legis necessitate nec si ab ignorante diuorterit: rectius enim hic inucaptus esse proponatur, uereor ne possit ista
Abbreviated transcription (Latin):
refert naturał sit pat̾ an optuuis. an
⁊ is noceat ꝗ ante ꝙͣ adoptaret arte̾ lu¬
dicram fac̾et atꝙ sinaturał pat̾ añ qũa
filia nasc̾etur fec̾it. ⁊ si hinꝰ nocte᷑ homo
ad optau̾it de inde emancipau̾it an ne̾ pꝰ¬
te putat ut eis nõ ꝯnu̾etur. si postea inge¬
nue uxoris pat̾ mat̾ ue ai tem iudicram
fac̾e ceꝑit. miꝗssimũ est diite̾ eam de be
Cum miptie honeste ccͣte sint. ⁊ fortasse
iam lib̾i ꝓcreati sint plane si ipsami
artem ludicram fac̾e ceꝑit utiq dimit¬
tendam eritꝰ cas qͣi ingenui ce̾ti ꝓ hibent᷑:
ducere uyores se natores non duccre.
ub̾tara que einupta est anii nub̾e nõ penie.
patronu accipimꝰ ut rescripto imꝑatoris
nr̃i ⁊ diuipr̃is eius ꝯtinetur et eum ꝗhac
lege enut ut manumitat qr manumis¬
sa lix̾ta emptoris habetur ꝗ au̾t irauit
si filius .f. nules esse ꝑponatur nõ dubita¬
mus si castrensis peculii ancillam manum¬
iẜit apet̾e ei hoc ius est ei patrons scd̃m

Expanded text:
tem nihil refert, naturalis sit pater an adoptiuus. An et is noceat, qui antequam adoptaret artem ludicram fecerit? atque si naturalis pater antequafilia nasceretur fecerit? et si huius notae homo adoptaverit, deinde emancipaverit, an non poste putat, ut eis non connumerentur. Si postea ingenuae uxoris pater materve artem ludicram facere coeperit, iniquissimum est dimittere eam debere, cum nuptiae honeste contractae sint et fortasse iam liberi procreati sint. Plane si ipsa artem ludicram facere coeperit, utique dimittenda erit. Eas, quas ingenui ceteri prohibentur ducere uxores, senatores non ducent. libertam, quae ei nupta est, alii nubere non posse, patronum accipimus ut rescripto imperatoris nostri et diui patris eius continetur et eum qui hac lege emit, ut manumittat, quia manumissa liberta emptoris habetur. Qui autem iurauit si filius familias miles esse proponatur, non dubitamus, si castrensis peculii ancillam manumiserit, competere ei hoc ius: est enim patronus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tor est que filius nepos ne ex slio natꝰ.
cuiꝯ eoꝵ est erit ne ꝗs eoꝵ sponsam ux¬
oremne sciens dolo malo haceto lib̃tina
aut etiam que ipsa cuiusue pat̾ mat̾¬
ue artem ludicram facit fec̾it᷑ ne ue
senatoris filia neptis ne ex silio ꝓneptis.¬
ne ex nepete filio nato nata lib̾tino ei¬
ue qui ipse cuiꝰ ue pat̾ mat̾ ue aitẽ
ludiciam fecit. fec̾it. sponsã nuptã ue
sciens delo male esto ne ue ꝗs eoꝵ dolo
malo sciens sponsam uxore ne eam h̾ete
¶hoc capite ꝑhibetur senater lib̾rina¬
uxore ducere camue cuiꝰ pat̾ mat̃ ue
aitem ludicram fec̾it. it̾ lib̾tinis sena¬
toras filiam dacere nc otest auum et
auiam artemͣ ludiciam fecisse. Nec dis
ñ ustum pẽemi intelli gnd actauenꝰ¬

Expanded text:
io nato cuius eorum est erit, ne quis eorum sponsam uxoremue sciens dolo malo habeto libertinam aut eam, quae ipsa cuiusue pater materue artem ludicram facit fecerit. neue senatoris filia neptisue ex filio proneptisue ex nepote filio nato nata libertino eiue, qui ipse cuiusue pater materue artem ludicram facit fecerit, sponsa nuptaue sciens dolo malo esto neue quis eorum dolo malo sciens sponsam uxoremue eam habeto'. Hoc capite prohibetur senator libertinam ducere eamue, cuius pater materue artem ludicram fecerit: item libertinus senatoris filiam ducere. Non obest auum et auiam artem ludicram fecisse. Nec disttamen iustum patrem intellegendum Octauen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ face desut lege notatur. n ei aboleuir
turpitudo que postea int̾missa est A sio
est ignoscend̾ ei que obtentu pauꝑtatis
turpissimã uitam egit. ¶Lenocinium
lenas añt eas dicimus que młres q̃stuan¬
as psticuunt. Tenam accipiemꝰ ⁊ ea que
aln̾ꝰ nõĩe hoc uite gemis ex̾cet. ¶ Si qͣ¬

Expanded text:
e desiit, lege notatur: neque enim aboletur turpitudo, quae postea intermissa est. Non est ignoscendum ei, quae obtentu paupertatis turpissimam uitam egit. Lenocinium Lenas autem eas dicimus, quae mulieres quaestuarias prostituunt. Lenam accipiemus et eam, quae alterius nomine hoc uitae ge
Abbreviated transcription (Latin):
no̾ t̾m qr dep̾ensa est erit notata ĩ qr
⁊ publico indicio dampnata estꝰ ꝙ si noͦ
sit deprehensa tampnata est au̾t idcͥco
notetur qr pubheo iudicio dampnata ẽ
si depͥhensa ꝗd̾ sit dampnata aũc nͥ sit
notata erit egoputo ⁊ si absoluta sis post
dep̃hensione̾ ad huc t̾n notam illi ob esse
dẽ b ꝗr uer̃ est cam in adultio dep̾hensã

Expanded text:
ntum quia deprehensa est erit notata, sed quia et publico iudicio damnata est. quod si non sit deprehensa, damnata autem, idcirco notetur, quia publico iudicio damnata est. at si deprehensa quidem sit, damnata autem non sit, notata erit? ego puto, etsi absoluta sit post deprehensionem, adhuc tamen notam illi obesse debere, quia uerum est eam in ad
Abbreviated transcription (Latin):
here nocat ei hec facere artis tñimodo
redditis qͣs acceꝑat. ¶ Uet̾em sponsã
duc̾e pocest. ⁊ dos data no sit caduca.¶
Qͥ inꝑuincia aliꝗd ad munstrat inea
ꝓuincia filias suas in m̾m collocare
et dotem ꝯsticu̾e non ꝓhitetur.

Expanded text:
here, liceat ei hoc facere arris tantummodo redditis quas acceperat. Veterem sponsam ducere potest, et dos data non fit caduca. Qui in prouincia aliquid administrat, in ea prouincia filias suas in matrimonium collocare et dotem constituere non prohibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ianr. Sntor uł curater adultam uio¬
rem ducere nõ potest nͥ apatre sponsa
destinata ne testam̾to ne noĩata ꝯdit̾s¬
ne nuptias secuta fuerit.
deri epertet uxorem eandem duccre.
nistrat ince orumdã ł ibi demicilium
hutem uxore dncere nc̃ potest ꝙͣnis sp̃o¬
sare nõ ꝓhibeatur. ita scib ut sipest of

Expanded text:
dultam uxorem ducere non potest, nisi a patre desponsa destinataue testamentoue nominata condicione nuptiis secuta fuerit. beri oportet uxorem eandem ducere. nistrat, inde oriundam uel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamuis sponsare non prohibeatur, i
Abbreviated transcription (Latin):
mꝯ. Peradopt̾dem quesita fr̾nicas eo¬
usq impediat nuptias donec manes
ad optio ideoq eam qͣm pacer m̃s adop¬
cauit et emancipauit pot̾o uxore dnc̾e
eq ⁊ si me emancipato illam in p̾tate re¬
tinu̾ut pot̾imus uingi mrimonio. Ita
uolenti g̾nm adoptare suadetur ut fili¬
am emanciparet siłr suadetur ei ꝗ nur
ulit ad optare ut emancipet filium. ¶
bi uxorem duc̾e̾ qͣiis magna amicta ⁊
matertera qͣrto gradi sint. nciq aut̾e
mat̾terã amitã magna ꝓhibemur uxo¬
rem duc̾e ⁊ siꝑ adopt̾dem nł ꝯuincte stĩc.

Expanded text:
. Per adoptionem quaesita fraternitas eousque impedit nuptias, donec manet adoptio: ideoque eam, quam pater meus adoptauit et emancipauit, potero uxorem ducere. aeque et si me emancipato illam in potestatem retinuerit, poterimus iungi matrimonio. Itaque uolenti generum adoptare suadetur, ut filiam emanciparet: similiter suadetur ei, qui nurum uelit adoptare, ut emancipet filium. Ambemur uxorem ducere, quamuis magna amita et matertera quarto gradu sint. utique autem amitam et amitam magnam prohibemur uxorem ducere, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ neptis ꝗneptis ut ulłam eat ducere
possim. ¶ It̾ eius matre ꝙͣ sponsam hu̾it
noͥpesse me uxorẽ ducere. augustus int̾¬
matrimoio uitrici no oportet nec ĩma¬
trimom ꝯuenire noñcam eiꝯ qui prini¬
gne maricus fuit.
Ians. Mranone diui marci cauet᷑ ut si se
pote uxorem ducence ⁊ filiꝰ ꝯsencire deb
sieptis uero si mibat uoluntas ⁊ auctorit¬
as am sufficiat. ¶ Furor cchi m̾m no si¬

Expanded text:
 et proneptis, ut nullam earum ducere possim. item eius matrem, quam sponsam habui, non posse me uxorem ducere. Augustus intematrimonio uitrici non oportet nec in matrimonium conuenire nouercam eius qui priuignae maritus fuit.. Oratione diui Marci cauetur, ut, si sepote uxorem ducente et filius consentire debet: neptis uero si nubat, uoluntas et auctoritas aui sufficiet. Furor c
Abbreviated transcription (Latin):
ip. Si nepos nror̾e neht dnc̾e. auo fure¬
furiat amis sapiat sufficiat am uolum¬
tas. ¶ Isciuo pr ab hostib captus est. sinõ
infra triennũ reu̾tatur uxore duce pet̾.
sit. ⁊ absit ꝗd faciend̾ est m̾ito duditatur
Et si trienmũ asftux̾it pestꝙͣ aꝑcissime fu¬
erit pat̾ iguotꝰ ubi degit et ante suꝑstes
sit nõ ꝓhident᷑ ub̾i eius utriaq sexꝯ ma¬
trimom uł miptias legitimas celebrare.
tie pr̾is uxorem duxit. uł sifilia mmꝑfit
puto recte matrimo̾m uł nuptias cchi
dum mͦ eam alius ducat uxore uł filia
tali nubat cuiꝯ ⁊dic̾ce e̾tum sit patrem
no repudiaturum.
diata mipsit seio q̃m ego pestea arroga¬
ui ut nõ sint nptie inceste int̾me et
uortium alii impẜit. ⁊ filiam suscepit.
purat iuł. hanc ꝗdem priungnam nõ ẽẽ
uer̾ nuptus eius abstimend̾ est. ¶ ad

Expanded text:
. Si nepos uxorem uelit ducere auo furefurit, auus sapiat, sufficit aui uoluntas. Is cuius pater ab hostibus captus est, si non intra triennium reuertatur, uxorem ducere sit et an sit, quid faciendum est, merito dubitatur. et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit et an superstes sit, non prohibentur liberi eius utriusque sexus matrimonium uel nuptias legitimas contrahere. tiae patris uxorem duxit uel si filia nupserit, puto recte matrimonium uel nuptias contrahi, dummodo eam filius ducat uxorem uel filia tali nuba‹t›, cuius condicionem certum sit patrem non repudiaturum. diata nupsit Seio, quem ego postea adrogaui, non sunt nuptiae incestae. Inter me et uortium alii nupserit et filiam susceperit, putat Iulianus hanc quidem priuignam non esse, uerum n
Abbreviated transcription (Latin):
adult̾ qͣm uir une mariti postislauit
nẽ ꝓhietur. post abolitoem uxore denu¬
e duc̾e̾ s ⁊sind̾ uire mariti ream pestu
¶ filiam senatoris nuptias ubsccutam pͣ¬
cris casꝰ nõ faciat uxorem nã q̃sita dis¬

Expanded text:
adulterii, quam vir iure mariti postulavit, non prohibetur post abolitionem uxorem denuo ducere: sed et si non iure mariti ream postul. Filiam senatoris nuptias libertini secutam patris casus non faciat uxorem: nam quaesita dig
Abbreviated transcription (Latin):
cͣcio dicend̾ est nt pat̾ filiam nõ possit du¬
c̾e si et ẜuitute manumissꝰ sit et dubi¬
tetuir prem nim esseu̾n ⁊ nec uulgo q̃¬
uis ⁊ pudor inspiciendꝰ est cẽ pudorem
Est aũt filiam uxor̾e suam duc̾e id est¬

Expanded text:
filiam non possit ducere, si ex seruitute manumissi sint, etsi dubitetur patrem eum esse. unde nec uolgo quaeius et pudor inspiciendus est: contra pudorem est autem filiam uxorem suam ducere. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ au ouai possel duas gͦ uł płes non̾cas
duce nõ pot̾it non mn̾. slam ⁊is ꝗ ad op¬
tinꝰ est nec naturał pr̾is nẽc ad obtini u¬
xorem duce̾ potest. S ⁊ sipses uxores patͥ
habu̾it nlłani eaꝵ duce̾ possum. Itaq so¬

Expanded text:
aui duci posse. duas ergo uel plures nouercas ducere non poterit: non mirum, nam et is qui adoptiuus est nec naturalis patris nec adoptiui uxorem ducere potest: sed et si plures uxores pater habuerit, nullam earum ducere possum. itaque so
Abbreviated transcription (Latin):
salia nuncĩ miser nc̃ putarem suffec¬
tur ad dissoluendam nuptiaꝵ spem hũ
minciũ nõ magis ꝙͣ sponsalia posse cos
solos ꝯstruere nisi forte omnia ista ex
um testatio int̾ponatur an aliꝗs sine
sid̾atur. intelligi ta semꝑ filie pre̾m ꝯsen¬
tire nisi euicent̾ dissentiacnt .auł. scribit.

Expanded text:
salia nuntium miserunt, non putarem suffecturum ad dissoluendam nuptiarum spem hunc nuntium, non magis quam sponsalia posse eos solos constituere, nisi forte omnia ista ex um testatio interponatur an aliquis sine sideratur. intellegi tamen semper filiae patrem consentire, nisi euidenter dissentiat, Iulianus scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
ocest̃. Inspensalib ccͣhendis ctas cͣche̾¬
tium diffinita ne̾ est ut inmatrimoniĩs qͣ¬
p̃pea ĩ primordio etatis sponsalia esficipes¬
d̾.Tuter fc̃am pupillam suam nec ipͥe
uxciem ducͥe nec filio suo inmr̃ĩo adiun¬
gere potest.õcias t̾a ꝙ de nuptus tracta¬
mꝯ et spensa pertinere.
que q̃stamnuptias in ꝑsonara senatoꝵ
mbibuit. de spensalib nicħ locuta est. Rec

Expanded text:
em. In sponsalibus contrahendis aetas contrahentium definita non est ut in matrimoniis. Quapropter a primordio aetatis sponsalia effici posTutor factam pupillam suam nec ipse uxorem ducere nec filio suo in matrimonio adiungere potest. scias tamen, quod de nuptiis tractamus, et ad sponsalia pertinere.quae quasdam nuptias in personam senatorum inhibuit, de sponsalibus nihil locuta est. rect
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ .ł.uii.iz. Uuciꝰ ticiꝰ cum infalsi testa¬
an nõ tenire fc̃o nec signato testamento
tatis ita uenit p̾cium uendite h̾rditatis
ut id qͦ accedat ꝙ pluis fuir in h̾rditate si
eanegeciatois cansa uenit.sinau̾t eyfid̾i¬

Expanded text:
sorum.Lucius Titius cum in falsi testaan de non iure facto nec signato testamento imationibus hereditatis ita uenit pretium uenditae hereditatis, ut id quoque accedat, quod plus fuit in hereditate, si ea negotiationis causa ueniit: sin autem ex fidei
Abbreviated transcription (Latin):
elcꝰ. Si defensor inuidicio int̾ Iniatur¬
rogatus an is ꝙ̃ defendit hrs sit. uł queta
ex ꝑte fit falso respond̾it. ipse ꝗd detẽ sor
adu̾sario teneb̾r apsi au̾t ꝙ̃ defendit
ulłm facit puidiciu̾̃. ueram itaq esse cel¬
si smn̾am dubiũ ne̾ eit. angͦ ne̾ uidetur
q ꝯseqns erit dice̾ qr noͣ plene defendit.
¶Q int̾rogatur h̾ demse respordit. nec
adiec̾it erqua ꝑte. ex asse respendise dicẽ¬
dum est. ansi forte int̾rogetutan ex di¬

Expanded text:
 si defensor in iudicio interrogatus, an is quem defendit heres uel quota ex parte sit, falso responderit, ipse quidem defensor aduersario tenebitur, ipsi autem quem defendit nullum facit praeiudicium. ueram itaque esse Celsi sententiam dubium non est. an ergo non uideatur quens erit dicere, quia non plene defendit. Qui interrogatus heredem se responderit nec adiecerit ex qua parte, ex asse respondisse dicendum est, nisi forte ita interrogetur, an ex di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ diu uiste delib̾ant ¶ Int̾d̾ int̾ragitus
ꝗͥs anhrs̃sit no cogitur rend̾e̾ ut puita. si
treu̾siam h̾rditatis ab alio paciat᷑.⁊ ita
diuo adriano ꝯsticuit. ne aut negands
se hrdem preuidiaet sibi aut dicendo hr̃e

Expanded text:
diu iuste deliberant. Interdum interrogatus quis, an heres sit, non cogitur respondere, ut puta si controuersiam hereditatis ab alio patiatur: et ita diuus Hadrianus constituit, ne aut negando se heredem praeiudicet sibi aut dicendo he
Abbreviated transcription (Latin):
arił. Cum f uus ten aliꝗd dñs ad exib̃nd̾
suo nõie tenet᷑.si au̾c ẜuis citra scientiam
dm̃ delo fecis quo m̃ĩꝰ hat. uł furti acc̾o uł
colo malo noxał ẜui noĩe̾ tanda est. Ad cyi¬
bendum au̾t. utił nlła ꝯstituenda eit.

Expanded text:
. Cum seruus tenet aliquid, dominus ad exhibendum suo nomine tenetur: si autem seruus citra scientiam domini dolo fecit quo minus habeat, uel furti actio uel de dolo malo noxalis serui nomine danda est, ad exhibendum autem utilis nulla constituenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
accie.⁊ ita sic̾tum petet. necum ignoret
actor q̃ exꝑte adu̾sano de functo e ᷤ titis. in¬
t̃ dũ plus petende aliꝗd aa̾pni sentiat.¶
Int̾rogatorus au̾t accoib hodie no utim
qr nemo cogit᷑ anͥ uidiciu̾ de sus unt aliꝗd¬

Expanded text:
actio et ita, si certum petetur, ne, dum ignoret actor, qua ex parte aduersarius defuncto heres exstiterit, interdum plus petendo aliquid damni sentiat. Interrogatoriis autem actionibus hodie non utimur, quia nemo cogitur ante iudicium de suo iure ali
Abbreviated transcription (Latin):
afructuario. ¶Siꝗs ẜnimmi occid̾it. uailẽ¬
accione̾ exemplo leg̾ aqhe ⁊isu fructu¬
aric dandam nunquam dubitaui.
auł. Agri usn .f. legato in loco demor¬
tuaꝵ artoꝵ alie sr̃sticuence sunt. etͥ
priores ad fructuarium ꝑtinent.
legari ut ei ẜuitꝰ ĩponat᷑. Que alt̾i msu¬
le hrditarie debeatur. hoc m̾e sulle hr c
alno ꝙͣ uci nũt sunt edisicate non
erunt. illi usum.f.do. legõ ¶ Siar¬

Expanded text:
a fructuario.Si quis seruum occiderit, utileactionem exemplo Aquiliae fructuario dandam numquam dum.Agri usu fructu legato in locum demortuarum arborum aliae substituendae sunt et priores ad fructuarium pertinentlegari, ut ei seruitus imponatur, quae alteri insulae hereditariae debeatur, hoc modo: 'Si ille am uti nunc sunt, aedificatae non erunt, illi usum fructum do lego". Si ar
Abbreviated transcription (Latin):
Lente usufructuatio. ⁊ hoc u̾m est. s. fauoe
religionis. S int̾d̾ ⁊ solus ꝓprietatis dñs
locum religiosu fac̾e potest. finge ẽi
eũ testatorem in ferre cũ non esset tam
oportime ibi sepelietur.  ex co ne
det̾iorem ⁊ ditoem faciat fructuarii ꝓ¬

Expanded text:
uctuario: et hoc uerum est fauore religionis. sed interdum et solus proprietatis dominus locum religiosum facere potest: finge enim eum testatorem inferre, cum non esset tam oportune, ubi sepeliretur.Ex eo, ne deteriorem condicionem fructuarii
Abbreviated transcription (Latin):
cuaris c̾am ꝓprictatis det̾iorem fac̾e̾ nͥ
feras excid̾e̾. n uillam diru̾e.n ꝗcqͣm
fac̾e inꝑniciem ꝓprietatis ⁊ si forte uo¬
iuptariũ fuit prediũ iridaria. ułges
ne debebit ceic̾e. ut forte ertos oleari¬
os faciat. uł aliud ꝗd ꝙ ad redditũ spec¬
tat. ¶Id̾ est q̃sicum an lapidicinas. uł
crecifedinas. uł arenifodinas ipse insti¬
cuere possit.ego pute ipͥm instituere¬

Expanded text:
tuarius causam proprietatis deteriorem facere non feras excidere neque uillam diruere nec quicquam facere in perniciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectat.Inde est quaesitum, an lapidicinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse instituere possit: et ego puto etiam ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵnti. Nlam si librariũ rꝰ mitat ⁊ calii
et calcem portare cogat. uł istrionẽ
balne. atorẽ faciat. uł de sum phõia coa¬
strilxẽ uł depalestra st̃corandis latͥnis
p̃ponat ab utuncet᷑ ꝓprietate sufficient᷑
aũt ałe ⁊ uestire d.⁊ scd̾ ordinẽ ⁊ digni¬
tatẽ mancipioꝵ. ¶ Gn̾ałr labeo ait. in
ne sua feritate uł senicia corrũpãt aliꝰꝙ¬

Expanded text:
ti: nam si librarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, uel de symphonia atriensem, uel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti uidebitur proprietate.Sufficienter autem alere et uestire debet secundum ordinem et dignitatem mancipiorum.Et generaliter Labeo ait in ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: ali
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝯ uł siluc tilaiͣs uł arundinetiusa.
et trebacius scribit filuam ceduam ⁊ arũ¬
dinetũ posse fructuariũ cede sic pat̾ .f.¬
solebat.s ipse uti ad mod̾ .n. aeferend̾ ẽ
non ad qualitatem utendi.
arbore utũ frugtuariũ suscept᷑m. Sxno ce¬
dua ĩ iuncam sũpturũ dum ne fund̾
tcrierem faciat.

Expanded text:
ei uel siluae palaris uel harundineti ususet Trebatius scribit siluam caeduam et harundinetum posse fructuarium caedere, sicut pater fsed ipse uti: ad modum enim referendum est, non ad qualitatem utendi. arbore usufructuarium sumpturum: ex non caedua in uineam sumpturum, dum ne fundum deteriorem faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
lp ¶sufructu legato ois fruc nꝑt̃.¬
tus rei ad frucinanũ ꝑtret. et aut rẽi
soli. aut iei metił. ususfructus legat᷑.¬
rei sollait puta ediumaisu fructulega¬
te ꝯcũq redditus est. adnsus fructuar᷑

Expanded text:
um.Usu fructu legato omnis fructus rei ad fructuarium pertinet. et aut rei soli aut rei mobilis usus fructus legatur.Rei soli, ut puta aedium, usu fructu legato quicumque reditus est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
atur. umo ex socus defendentis fiet resti
deducte nsu fructu legati potest. ut apͥ
hidem maneat us fructo. Constitunt᷑
ad huc usꝯ fructꝰ.⁊ inuidicio familie
hrciscunde.⁊ comum diuidundo. si ui¬
dex alui ꝓprietate̾ adindicau̾it. alii usũ

Expanded text:
te pro parte defendentis fiet restitdeducto usu fructu legari potest, ut apud heredem maneat usus fructus.Constituitur adhuc usus fructus et in iudicio familiae herciscundae et communi diuidundo, si iudex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tͥ traditus sit p̾cio soluto. deinde tiosꝰ
sẽꝑnio h̾rs extit̾it. et ennd̾ a lu uendi¬
derit. et tradid̾it. equs est ut tu pocior
sis. Nam ⁊ si ipͥe uenditor eam re̾ ate
pet̾et exceptõne cum st̃ moues. s si
ipse possid̾es. et tupet̾es aduersus excep¬
tioneni di̾ii. replicatõne ut teneris.¬

Expanded text:
us sit pretio soluto, deinde Titius Sempronio heres extiterit et eundem alii uendiderit et tradiderit, aequius est, ut tu potior sis. nam et si ipse uenditor eam rem a te peteret, exceptione eum summoueres. sed et si ipse possideret et tu peteres, aduersus exceptionem d
Abbreviated transcription (Latin):
domis acoͥnlocare pot.ñec balneu̾ ibi fa¬
ciend̾ est.ꝙ au̾̃t dicit m̾itorianũ fac¬
curũ acciꝑe ita que uulgo diu̾soria ul
fullonica applłant. sitto ꝗd̾ ⁊ sibalneu̾
sit indomo usib dm̃cis solitu᷑ ĩnultim¬
ꝑte domꝰ. uł int̾ dietas amenas nõ rec¬
te neq boni uiri arbittatu facturũ
si locare ceꝑit. ut publice iauer. non
mag̾ ꝙͣ si domꝰ ad stat̾d̾em ium̾toꝵ. lo¬
cau̾it. aut si stabłmq erat domquim̃¬
tis ⁊ carruchis uacans pistrino locau̾it

Expanded text:
nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae uolgo deuersoria uel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum ute domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et carruchis vacans, pistrino locaverit
Abbreviated transcription (Latin):
fideremptori ꝯpetit publiciana. s alns
ut puta ei cui dotis noĩe tradita res est.
nec dumusucapta est. est ẽnustissima
ca siucestimata res in dotẽ tata sit. siue
nõ It sues ex ca iidicati sit tradita.

Expanded text:
fidei competit Publiciana, sed et aliis, ut puta ei cui dotis nomine tradita res est necdum usucapta: est enim iustissima causa, siue aestimata res in dotem data sit siue non. item si res ex causa iudicati sit tradita 4
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potest restitu̾e.siꝗdem dolo fecit.
quo minꝰ possit is tam̾ qͣntum adu̾¬
sarins in licem sinc ulla taxatione ĩ
infinitũ uirau̾it dampnando est. Si
uͦ nõ potest restitu̾e nec dolo fec̃ dmĩꝰ¬

Expanded text:
non potest restituere, si quidem dolo fecit quo minus possit, is quantum aduersarius in litem sine ulla taxatione in infinitum iurauerit, damnandus est. si uero nec potest restituere nec dolo feci
Abbreviated transcription (Latin):
cractꝰ est ꝗsol in eo ꝙ accessit tracrari. ⁊
placuit alumionis quoq usum .f. ad tr¬
uctuariũ ꝑtin̾e.& si insula uixͣ fudum
inauinine nata sit. ei ꝯnsum f. ad frue¬
mariũ nõ ꝑtin̾e regas scrib. licet ꝓpͥeta¬

Expanded text:
t tractari: et placuit alluuionis quoque usum fructum ad fructuarium pertinere. sed si insula iuxta fundum in flumine nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pertinere Pegasus scribit, licet proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aut ui aut clamait uił ait. Nam
frnctuariũ teneͣ quaq tñ his accoib
nec nõ furti certum est sicuti ꝙ̃ libet¬
⁊ aliũ ꝗin alienare tale ꝗd ⁊miserit.
Demiq ꝯsultus ꝙ bonu̾ fuit acc̾oem pol¬
liceri p̾torem cum ꝯpetat legis aꝗlie
accio respondeo. qr sunt caso ꝗb ces¬
sat aqlie accio ⁊ ĩo udice̾ dari ait ut ciꝯ
arbitratu utat᷑. ⁊ fruat᷑. nã ꝗ agros no

Expanded text:
o quod ui aut clam, ut Iulianus ait: nam fructuarium quoque teneri his actionibus nec non furti certum est, sicut quemlibet alium, qui in aliena re tale quid commiserit. denique consultus, quo bonum fuit actionem polliceri praetorem, cum competat legis Aquiliae actio, respondit, quia sunt casus, quibus cessat Aquiliae actio, ideo iudicem dari, ut eius arbitratu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾t. scil siminus infructib mn̾litem
ꝑceptis fuit. Nam cosusuris nouis dn̾¬
tarat conpensarisũptun̾ inpredium
factorum exemplo equum est. ¶an¬
cilla n q̃nõ est indotem data s in pecu¬
liũ filie xessa est. peculio filie nõ le¬
gato mancipuii ħ̾rditaniũ esseguent.
Si m̾ pat̾ dotis ac peculii ꝯtempłone
filiam ex ħrdauis. ⁊ ea rõne reddita nͥ
ei testam̃to reliꝗd ant eomino legauit
filiam defensio tuebitur uoluntatis.

Expanded text:
t si minus in fructibus ante litem perceptis fuit: nam eos usuris nouis dumtaxat compensari sumptuum in praedium factorum exemplo aequum est.Ancillam, quae non in dotem data, sed in peculium filiae concessa est, peculio filiae non legato mancipium hereditarium esse conuenit. si tamen pater dotis ac peculii contemplatione filiam exheredauit et ea ratione reddita nihil ei testamento reliquit aut eo minus legauit, filiam defensio tuebitur uoluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
cenoł. Oestatrix fundo que̾ leganerat
casas unictas hũit. quefitum est si hec
fundo legato no cederent. eumq lega¬
tarius uendicass an iste fundꝰ aliquã
fuitutem casis deb̾et. aut si eyficei ꝯmis¬
si cansa eum sibi dan legatarius ceside̾t¬

Expanded text:
storum Testatrix fundo, quem legaverat, casas iunctas habuit: quaesitum est, si hae fundo legato non cederent eumque legatarius vindicasset, an iste fundus aliquam servitutem casis deberet aut, si ex fideicommissi causa cum sibi dari legatarius deside
Abbreviated transcription (Latin):
qr agi possit. tunc ꝑuide obẜuabimus
atq si ab itucio ducb fundis due fuicu¬
tes inincem fuiss ut alt̾a retineri alt̾a
no utendo possit deꝑire nec fallit alie¬
tra id ĩ ꝯmod̾ accessisse ei cui uia de
nõ sit usi. Iraq ⁊ si alt̾m amtus uł mẽ¬

Expanded text:
que agi possit, tunc perinde obseruabimus atque si ab initio duobus fundis duae seruitutes iniunctae fuissent, ut altera retineri, altera non utendo possit deperire. Nec me fallit alientra illud commodum accessisse ei cui uia debnon sit usus. itaque et si alternis annis uel men
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗẜiuebat ita diuisꝯ plusculum dudita¬
tionis ea res ħt. nam si c̾tus ac finitꝯ
ie locus est tunc si ꝑ lengitudinẽ me
sundus diuisꝯ est eat̾ oĩa ⁊ ẜnanda er̃t
mi duo fundi fuissent. Siuero ꝑlacicu¬
dinem ine findꝰ diuisꝰ est nec młtum
refert equałi id fc̃m est an inequalit᷑
tunc man̾et id us ẜuitutis ꝙ in tũdo
indiuiso fu̾at. nec aut usi detim̾ aut
no utendo deꝑire. nisi toca nia pocis
si forte inciderit ut semita que ꝑ alt̾¬
um dum taxat fund̾ ierit uteretur.

Expanded text:
ierit ita divisus est, plusculum dubitationis ea res habet: nam si certus ac finitus viae locus est, tunc, si per longitudinem eius fundus divisus est, eadem omnia servanda erunt, issent: si vero per latitudinem viae fundus divisus est nec multum refert, aequaliter id factum est an inaequaliter, tunc manet idem ius servitutis, quod fundo indiviso fuerat, nec aut usu detineri aut non utendo deperire nisi tota via poterit: nec si forte inciderit, ut semita, quae per alterum dumtaxat fundum erit, uteretur,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ plines ex minucipib ꝗ dñsa predia
possidebant saltum co̾em ut uis pasce̾¬
uenum dederunt. quero an in ueneiãe
ne ⁊ ius illud sic secutum  predia.
cum eiꝰ uolnntatis uenditores si̾nt

Expanded text:
 Plures ex municipibus, qui diuersa praedia possidebant, saltum communem, ut ius compascenuenum dederunt. quaero, an in uenditione etiam ius illud secutum sit praedia, cum eius uoluntatis uenditores fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Si ate emero ut mͥ liceas ex edibus
meis medes tuas stillicidium in nutt̾e
⁊ postea ate sciente erca emptois ĩmissũ
ham quere an ex haccausa acciene q̃dĩ
uł except̾̃de tuendꝰ sum. redi. autrap au¬
rilio me usurum.
ess ꝗita uentre̾ fac̾et. ut inuicini to¬
mũ semi pedem ant amplia ꝓeumbet
agi oꝑtet uis ñc esse illum parietẽ ita
incmo gan seu locus ꝗdam edst annntuã¬
is ita ẜuiret. ut ineo loce positum hre
inq̃ labra ⁊ teneras cuannellas posicas h¬
aberet. annio ꝯsilium omnes utrisꝑici
dederunt ut cum es ageretur insei nõ
esse meo loco posita hr̃e inuito se. Ecd̾
anꝰ parietem uicitiꝰ stꝗlintũ focerat.
ex quo paries macescebat⁊ sulelncur q̃¬
ad mod̾ possi incinũ cegere ut st̃ꝗliũ¬

Expanded text:
um Si a te emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere et postea te sciente ex causa emptionis immissum habeam, quaero, an ex hac causa actione quadam vel exceptione tuendus sim. respondi utroque auxilio me usurum. qui ita ventrem faceret, ut in vicini domum semipedem aut amplius procumberet, agi oportet ius non esse illum parietem ita in domo Gaii Sei locus quidam aedibus anni ita serviret, ut in eo loco positum habere in qua labra et tenes cucumellas positas haberet, Annio consilium omnes iuris periti dederunt, ut cum eo ageret ius ei non esse in eo loco ea posita habere inuito se. Secundum cuius parietem uicinus sterculinum fecerat, ex quo paries madesc‹eb›at, consulebatur, quemadmodum posset uicinum cogere, ut stercu
Abbreviated transcription (Latin):
aquã ducere impediat. ac actione cũ
eo experiri potero.
hibeatur a socuis possit cum hus itaq ex¬
ꝑiri nis sibi esse edificaref an socu cum¬
eo ita ag̾e possuit iis sibi esse ꝓlubẽ di
uł illi ins edificandi no esse.⁊ si edifica¬
tum iam sit an pessint cum eo exꝑi
qr̃ tinag̾ dici pot̾ ꝓhibendi pocio qnã
taciendi uis esse socie qr mag̾ ille qui
ad suum arbitrium coi uire uti uelis.
etem nieũ in missa ħ̾re an ⁊ defuturis

Expanded text:
aquam ducere impediat, hac actione cum eo experiri potero. an, si prohibeatur a sociis, possit cum his ita experiri ius sibi esse aedificare, et an soceo ita agere possint ius sibi prohibendi esse vel illi ius aedificandi non esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo iet magis dici potest prohibendi potius quam faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui ad suum arbitrium uti iure communi veletem meum immissa habere: an et de futuris
Abbreviated transcription (Latin):
tre. ¶ hs cum legatus ess fundus sub
⁊ditone amposint ei fuitutes. eytingue¬
tur.si legati ⁊dicio existat. uideamns
an acꝗnte seqͣnt᷑ legatariũ t⁊ mag̾ dict¬
it. itineꝙ ei fundo debe cur uso est aeti¬

Expanded text:
re. Heres, cum legatus esset fundus sub condicione, imposuit ei seruitutes: extinguentur, si legati condicio existat. uideamus, an adquisitae sequantur legatarium: et magis diceit, itinere quod ei fundo debetur usus est: reti
Abbreviated transcription (Latin):
abeł. Si locus ꝑqnem nia aut it̃ aut
actus deleb iuir. impetu fluminis occu¬
patus ess ⁊ intra tr̃s ꝙ ad amitendam
ẜuitut̾e sufficiat alliuuone facta restiti¬
us est. ẜuitus quaes in pristinu̾ stacum
restituetur. qd̾ si id tͦps p̾fierit ut ẜui¬
tus amitatur renouar eam cogerido est
¶Cum uia publica uł flum̾is impetu ł
ruiua amissa est uicinꝰ ꝓximo uiam

Expanded text:
assio Si locus, per quem via aut iter aut actus debebatur, impetu fluminis occupatus esset et intra tempus, quod ad amittendam servitutem sufficit, alluvione facta restitutus est, seruitus quoque in pristinum statum restituitur: quod si id tempus praeterierit, ut seruitus amittatur, renouare eam cogendus est. Cum uia publica uel fluminis impetu uel ruina amissa est, uicinus proximus uiam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi impntabit ¶ Epercitore au̾t eum dia¬
mus ad q̃m obuendit̾oes ⁊ redditus oñs
puenunt .sine is dñs nauis sit. siue a
tutoris auͣctatẽ. ¶ Et au̾t niꝰ elccto uir᷑
ex̾citorem annigrin quenire uelimus.
ingro si m̾cede oꝑam ei exibet. aut sigͣ¬
tuitam matati ag̾e potestisolent plane

Expanded text:
ibi imputabit. Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue is dominus nauis sit siue a tutoris auctoritatem. Est autem nobis electio, utrum exercitorem an magistrum conuenire uelimus. magistro, si mercede operam ei exhibet, aut si gratuitam, mandati agere potest. solent plane
Abbreviated transcription (Latin):
erit tampnũ no creditorisss si ab alio
mutuatꝰ liłaut eum ꝙͣ nauis refec¬
tione credid̾at. puco ⁊ nuc tanda̾ accio¬
ne̾ ꝙͣi in naue̾ credid̾it g pͥpositio c̾tam
no ut lecet ꝙ forte ipse lacau̾at n̾o te¬
ut uectorib locet nõ ut m̾cib nauem
prestet. uł cẽ mot̾ egressꝰ nõ obligauit
eycitore s ⁊ si ut c̃tis m̃cib eam locet.
ꝓposicus est. puta leguminib canebe. ⁊¬
ille marmorib uł alii man̾e locauit.
dicend̾ erit no ten̾i. quedã ei nanes
sunt. et plerosq mandare scio ne uacto¬
res recipiant. ⁊ sic ut c̾ta regione ⁊ c̾to:
mari negocietur. ut ecce sunt naues q̃
brũdusium. auił ascapia. uł adurachio.
nectores fhicunt ad hona mabiles. It
qͥdani funui capaces ad mare nd suffĩci¬
entes ¶ Sipłes sint ingri n̾o̾ diuisis ipsis¬
officiis ꝙ cũq cum uno gestum erit obligͣ¬
bit exertitoeem.si diuis ut alt̾ locanco al¬
ter erigendo ꝓcinusq officio obligabit᷑.

Expanded text:
erit damnum, non creditoris.Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in nauis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam actionem, quasi in nauem crediderit.Igitur praepositio certam non ut locet quod forte ipse locauerat, non teut uectoribus locet, non ut mercibus nauem praestet, uel contra, modum egressus non obligabit exercitorem: sed et si ut certis mercibus eam locet, praepositus est, puta legumini, cannabae, ille marmoribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri. quaedam enim naues sunt: et plerosque mandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brundisium a Cassiopa uel a Dyrrachio uectores traiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces ad mare non sufficientes. Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur
Abbreviated transcription (Latin):
recessum. ĩmo utilis accio ex empto accom
eus int̾sit. ⁊ ꝯpñ sat̾cem br̃epetest creditor
si forte ꝑignoraticia uł ex aua ca cum es age¬
tur. ¶ Q reꝓbos numos soluit creditoti an
ħat pignoraticia ac̾coem qͣi soluta pecñia

Expanded text:
recessum. immo utilis ex empto accommeius intersit, et compensationem habere potest creditor, si forte pigneraticia uel ex alia causa cum eo agetur. Qui reprobos nummos soluit creditori, an habet pigneraticiam actionem quasi soluta pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
nic. ⁊ cbcam pignoaccepiss sutmqi esset
u̾ distraẜes id creditor qr peci̾a nõ selu̾e¬
tur.pecit acreditoreut fund̾ c̾to precio
ro an hanc uendit̾oem tebitor reuocate
poisit offerendo sortẽ ⁊ usuras que debe̾t᷑

Expanded text:
nio et ob eam pignus accepisset futurumque esset, ut distraheret eam creditor, quia pecunia non solueretur, petit a creditore, ut fundum certo pretio ro, an hanc uenditionem debitor reuocare possit offerendo sortem et usuras quae debentur.
Abbreviated transcription (Latin):
uł suscipe acc̾des adu̾sꝰ emptorẽ. ⁊ arbitr¬
or no esse urgend̾ ad sołoem creditorem
N aut expectare debitore̾ deb̾e. aut si no
eypectat mandet ei accdes adu̾sꝯ empto¬
rem ꝑiculo tñ uenditoris ꝙ si accepit ia
pecĩnam nec suꝑslu reddidit inpigno¬
raticio inticio uenit ⁊ sires pignori catas
male tractau̾it creditor uł guos debili¬
xit. uł obtulit prefecture ur p̾sidi. dicẽ¬
dum est pignoraticia creditore nõ ten̾i
qͣr si ꝓstituit ancillã nł aliud ĩ ꝑbatum
fuc̾e ccegis ilico pignus ancille soluitm:
credicor siꝗt̾ iam imbutos uł uoluntare
debitoris erit acc̾o qͣia. si u̾o nicħ hoꝵ int̾¬
cesẜit. si ꝗd̾ artisicus necͣtus erit accio ꝯͣia¬

Expanded text:
orem? et arbitror non esse urguendum ad solutionem creditorem, sed aut exspectare debere debitorem aut, si non exspectat, mandandas ei actiones aduersus emptorem periculo tamen uenditoris. quod si accepit iam pecuniam, superfluum reddit. In pigneraticio iudicio uenit et si res pignori datas male tractauit creditor uel seruos debilixit uel optulit praefecturae uel praesidi, dicendum est pigneraticia creditorem non teneri. quare si prostituit ancillam uel aliud improbatum facere coegit, ilico pignus ancillae soluiturcreditor, si quidem iam imbutos uel uoluntate debitoris, erit actio contraria: si uero nihil horum intercessit, si quidem artificiis necessariis, erit actio
Abbreviated transcription (Latin):
uir. Enena res pignori dari uoluntate
dm̃ potest. s ⁊ si ignorante eo data sit.
⁊ ratum hu̾it pignus ualebit. ¶ Si płib
ressimł pignori detur eqͣł o̾ium ca est.
¶ Siꝑ creditoe e stet̾it quo minꝯ eisoluat᷑
recte agͥ pignoraticia. ¶Int̾d̾ ⁊ si soluta
pecuma sis. tñ pignoraticia accio inhibe̾¬
da est. assti sicreditor pignus suũ em̾it a

Expanded text:
um. Aliena res pignori dari uoluntate domini potest: sed et si ignorante eo data sit et ratum habuerit, pignus ualebit. Si pluribus res simul pignori detur, aequalis omnium causa est. Si per creditorem stetit, quo minus ei soluatur, recte agitur pigneraticia. Interdum etsi soluta sit pecunia, tamen pigneraticia actio inhibenda est, ueluti si creditor pignus suum e
Abbreviated transcription (Latin):
distractũ ꝑigiiis debitor ꝗͣ p̾cario roga¬
uit. uł ꝯdirait pignꝰ posso̾em nõ resticu
at ꝯͣio iudicio tenet᷑. ¶ Si cre ditor cum
uend̾et pignꝰ duplam ꝓmisit. nã usu
hoc euen̾at. et ꝯuentus ob euictionem
nim emolum̾ tũ tuł uenoicio acculit. s
tanti uendidit qͣnci uend̾e potu̾it cisih̾¬

Expanded text:
itor, qui precario rogauit uel conduxit pignus, possessionem non restituat, contrario iudicio tenetur. Si creditor, cum uenderet pignus, duplam promisit nam usu hoc euenerat et conuentus ob euictionem llum emolumentum talis uenditio attulit, sed tanti uenderet, quanto uendere potuit, eti
Abbreviated transcription (Latin):
anenũ uł obligatũ uł morbosum ꝯͣium
die utiles acciones suꝑficiano dantur.
ldiminucione m̃cedis soli obligabitur.
pignori cibi sic. tuenda est ap̾tore hec ꝯ¬
uentio. uit et te in exigenda pecu̾a ⁊ debi¬
corem adu̾sꝰ me sicum eo eyꝑiar tueat᷑.
gͦ sut nom pecuniarũi fuit exactã pecu¬
niam tec̾ ꝯpensat᷑. ziuero corpꝰ alicipo
sic. ad ꝙ acceꝑis. erit tibi pignoris loco ¶ Si
nuda ꝓprietas pignori data sit aisus.F.¬

Expanded text:
lienum uel obligatum uel morbosum, contrarium die utiles actiones superficiariis dantur.deminutione mercedis soli obligabitur. pignori tibi sit, tuenda est a praetore haec conuentio, ut et te in exigenda pecunia et debitorem aduersus me, si cum eo experiar, tueatur. ergo si id nomen pecuniarium fuerit, exactam pecuniam tecum pensabis, si uero corporis alicuius, id quod acceperis erit tibi pignoris loco. Si nuda proprietas pignori data sit, usus f
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducenda ucilitatẽ nauigantium
¶Naue̾ acciꝑe tebemꝰ fiue marinꝰa
fiue fimialem siue aliquo stagno na¬
ad homis uchend̾ locatũ fic aut aliqͥs
res em̾it ntiles nauigandi uł sigdre¬
fi ciende nanis causa cͣctum uł imp̾e
sum est. uł s ꝗd naute oꝑaꝵ noĩe pete¬
rent ꝙ simutuã petiu̾am sumpẜit an
eins rei nõie uideatur gestum ⁊ pegasꝰ
nauem instruendam ue. uł nautas ex¬
hibendos mucuato est rn q̃rit offilius
si ad reficiendam naue̾ mutuatꝰ ẽ nu¬
mes in suos usus ꝯu̾terit anin ex̾citore
det᷑ accio ⁊ ait si hac lege accepit qͣi inna¬
uemi impensurꝯ mox mutanit uolim¬
tat̾e̾ t̾en̾i exe̾rcicore̾ ⁊ imputatnr sibi cͣ

Expanded text:
producendam utilitatem nauigantium. Nauem accipere debemus siue marinam siue fluuiatilem siue in aliquo stagno naad onus uehendum locatum sit aut aliquas res emerit utiles nauiganti uel si quid reficiendae nasum est uel si quid nautae operarum nomine petent. Quid si mutuam pecuniam sumpserit, an eius rei nomine uideatur gestum? et Pegasam instruendamue nauem uel nautas exhibendos mutuatus est? Unde quaerit Ofilius, si ad reficiendam nauem mutuatus nummos in suos usus conuerterit, an in exercitorem detur actio. et ait, si hac lege accepit quasi in nauem impensurus, mox mutauit uoluntatem, ten
Abbreviated transcription (Latin):
pigneraticia ag̾e. oꝑa a̾it eo dante tlis
⁊ ante peciu̾iam solutam init ꝙ int̾ est
cum creditore agi. ¶ cicius pecimiam
niutiiam accepit agaio seio suł pigno¬
re cuneorum istes culleos cum seiꝯ in
orroo hiet. misso ex osfo annone cencu¬
rio aulleos as annona słstulit. ⁊ postea
iistantia gai sei creditoris rocuꝑati sũc.
qͣre intricirã que ex epis facta est uttui
ꝙ eo nõie int̾ tricura accidissi nentem̃.¬
excercitoria accione.R

Expanded text:
eo data tunc et ante pecuniam solutam in id quod interest cum creditore agi. Titius cum pecuniam mutuam accepit a Gaio Seio sub pignore culleorum: istos culleos cum Seius in horreo haberet, missus ex officio annonae centurio culleos ad annonam sustulit ac postea instantia Gaii Seii creditoris reciperati sunt: quaero, intertrituram, quae ex operis facta est, utrum quod eo nomine intertrimenti accidisset, non tenEXERCITORIA A
Abbreviated transcription (Latin):
q̃mbenafice pignori accegit.Nam ⁊ si
eg̾it ꝙ metus ca sc̃m est et qͣdruplũ sit ꝯ¬
secucus nicħ ei restituet ex eo ꝙ ꝯsecum
est nec debito imputabit. ¶ Si predo rẽ
pignori dedit. ꝯpetit ei ⁊ defructil pig¬
noraticia accio ꝙͣins ipse fructꝰ suos nͥ
facit apdone ẽi fructo uendicari eytan

Expanded text:
bona fide pignori acceperat: nam si egerit quod metus causa factum est et quadruplum sit consecutus, nihil neque restituet ex eo quod consecutus est nec debito imputabit. Si praedo rem pignori dederit, competit ei et de fructibus pigneraticia actio, quamuis ipse fructus suos non fac
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾it man̾e c̾am pignoris qr cum sua
c̾a fundꝰ transcat. sicuti in ꝑtu ancille.
ꝗ pest uenditoem natus sit. ¶ Si quis
can̾it ut silua sibi pignori ess. Nanem
ex ea mat̾ia fc̃am nõesse pignori cassiꝰ
ais: qr aliud sit mat̾ia. aliud nauis ⁊ ĩo
nõĩatim indando pigaere adiciend̾ esse
seruus rem petanare sipignori ded̾it.
tuend̾ est. silibam pecum administ̃toẽ
hu̾it. nam ⁊ auenare eas respotest.

Expanded text:
ris, quia cum sua causa fundus transeat, sicut in partu ancillae, qui post uenditionem natus sit. Si quis cauerit, ut silua sibi pignori esset, nauem ex ea materia factam non esse pignor‹i› Cassius ait, quia aliud sit materia, aliud nauis: et ideo nominatim in dando pignore adiciendum esse Seruus rem peculiarem si pignori dederit, tuendum est, si liberam peculii administrationem habuit: nam et alienare eas res potes
Abbreviated transcription (Latin):
tas nẽ est. ꝑinde si inꝑite uersatus est sibi
imputare d ꝗeun adhibuit. S si nieg̃¬
ligent̾ eque messor securꝯ crit. Lata
dicti.utiq eni si pretor ⁊ m̾cedẽmͣ eos̃
inc̾tienire. ¶Is au̾t tenet᷑ hac ꝯditono
ꝙrenũciauit ⁊̃ reniniciasse ⁊ eumao¬
ciꝑe cebemus ꝗꝑ alnum renu̾ciauit

Expanded text:
tus non est. proinde si imperite uersatus est, sibi imputare debet qui eum adhibuit: sed et si neglegenter, aeque mensor securus erit: lata dicti: utique enim scit praetor et mercede eos interuenire.Is autem tenetur hac actione qui renuntiauit: sed renuntiasse et eum accipere debemus, qui per alium renuntiauit