comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donator repmitrit qñ nullũ p̃¬
tiũ int̾uenit quid ergosires ab co
cuidouata ẽ melior fc̃a sit nũqͥt
qͣnti eius qui meliorẽ fecit int̃ ẽ
douator ꝯueniat᷑ ꝙ minime dicẽ¬
d̾ ẽ ne hoc casu lib̾tatis sue doua¬
tor penam patiat᷑ itaq siqͣ res
donetͣͫ necẽe ñ erit ea res ꝓmitt̃e
q̃ ui reb uenalib ediles reꝑinit¬
t̾e iubent. Saue de dolo donator
obligare se ⁊ deb ⁊ solet nz benig¬
ne ꝯtul̾it fraudis ꝯstilio reuocet.

Expanded text:
donator repromittit, quando nullum pretium interveniat? quid ergo si res ab eo cui donata est melior facta sit, numquid quanti eius qui meliorem fecit interest donator conveniatur? quod minime dicendum est, ne eo casu liberalitatis suae donator poenam pdonetur, necesse non erit ea repromittere, quae in rebus uenalibus aediles repromitti iubent. sane de dolo donator obligare se et debet et solet, ne quod benigne contulerit fraudis consilio reuocet.
Abbreviated transcription (Latin):
nes i nop̃tioem̃nt ⁊ alt̾ inea cã
sit ut redibeat᷑ deiĩ petat᷑ p̃tiũ to¬
tũ exceptõ erit obitienda. Si tũ
pars p̃tii petatur mag̃ dicct᷑ ũ uo¬
cere exceptõem nisi forte ea sit tã¬

Expanded text:
alter in ea causa est, ut redhibeatur, deinde petatur pretium totum, exceptio erit obicienda: si tamen pars pretii petatur, magis dicetur non nocere exceptionem, nisi forte ea sit ca
Abbreviated transcription (Latin):
uliañ. scb̾. Si quis hoĩem ꝙ̃. possi¬
debat occid̾it siue ad alumi trã¬
stułit possõnem siue ita rem cor¬
re tua in fundum meum cecidit
ego ã eam inmisso pecore de pasco
compet̃e ad exhibendum si dolo¬
malo petꝰ inmisi ut glandẽ com¬
mederet. Nam ⁊ si gl ans extaret
nec patieris me tolłe ad exhiben¬
dum teneb̾is q̃ madmod̾ sim̃riam
meã delatam in agrum suũ quis
auferre ñ pat̾et᷑ ⁊ placet nb̾ põp̃n.
sñ am siue glans ex tet siue con¬
sumpta sit. s⁊ si ex tet ⁊̃ int̃dicto
de glande legenda ut mͥ tercio qͦ
die legende glandis facultas cẽt
uti pot̾o si dampni infecti cau̾o.
¶Si quis rem fẽc̾it ad alium ꝑueĩe
uidetur dolo fecisse quo minus p̾¬
sideat si modo hoc dolo se fecisset.
S si quis reni cet̾iorẽ exchibuit aq̃
adexhibendum eum teñi sab̾ a

Expanded text:
ulianus scribit: si quis hominem quem possidebat occiderit siue ad alium transtulerit possessionem siue ita rem corre tua in fundum meum decidit, eam ego immisso pecore depasco: competere alo pecus immissi, ut glandem comederet: nam et si glans extaret nec patieris me tollere, ad exhibendum teneberis, quemadmodum si materiam meam delatam in agrum suum quis auferre non pateretur. et placet nobis Pomponii sententia, siue glans extet siue consumpta sit. sed si extet, etiam interdicto de glande legenda, ut mihi tertio quoque die legendae glandis facultas esset, uti potero, si damni infecti cauero. Si quis rem fecit ad alium peruenire, uidetur dolo fecisse quo minus possideat, si modo hoc dolose fecerit. Sed si quis rem deteriorem exhibuerit, aeque ad exhibendum eum teneri Sab
Abbreviated transcription (Latin):
ui ut ĩmathina oꝑaret᷑. Cet̾m
si ut de plano opus fac̾et tu eũ
imposiusti machine aut si machi¬
ne clilpa fc̃m ẽ m̃itius diligent᷑
ñ ab ip̃o ligate ł fumũ partitaꝵ¬
q uetustaredico ꝑitulũ ꝙ cul
pa ꝯtigit rogantis cõmodatũ
ip̃m p̾stare deb̾e. Nam ⁊ mela
scrib̾. si suus lapidaño ꝯmoda¬
tur sub mathina ꝑiit teneri
fabrum ꝯmodatiqui negligen¬
tius machinam colligauit.¬
¶Qͥn inmo ⁊ qui alias re cõmo¬
data utitur ñ solum ꝯmodati.

Expanded text:
ut et in machina operaretur: ceterum si ut de plano opus faceret, tu eum inposuisti ‹i›n machina, aut si machinae culpa factum minus diligenter non ab ipso ligatae uel funium perticarumque uetustate, dico periculum, ogantis commodatum, ipsum praestare debere: nam et Mela scripsit, si seruus lapidario commodatus sub machina perierit, teneri fabrum commodati, qui neglegentius machinam colligauit.Quin immo et qui alias re commodata utitur, non solum commodati,
Abbreviated transcription (Latin):
to alit quãꝯmodatũ ẽ utit᷑. fur
tur. ⁊̃ pulli te custediam pr̃a¬
re deb̾e. net̃es respond̾unt. ¶ In¬
t̃dum plane dolum solum nire
commodata qui rogaint pr̃ab̾
taxat causa cõmodauit sponse
forte sue łuxori quo onesttus cul¬
ta ad se dednc̾etur ł siquis ludo¬
sedens pretor. senicu cominodaũ
ł ip̃i p̃tori quis ultro comodaũ.¬
Nunc uidend̾ in quib spẽb cõ¬

Expanded text:
furttur: etiam pulli te custodiam praestare debere ueteres responderunt.Interdum plane dolum solum in re commodata qui rogauit praestataxat causa commodauit, sponsae forte suae uel uxori, quo honestius culta ad se deduceretur, uel si quis ludos edens praetor scaenicis commodauit, uel ipsi praetori quis ultro commodauit.Nunc uidendum, in quibus spec
Abbreviated transcription (Latin):
um indices ł furẽ rerũ meaꝵ ñ
pot̾̃it rẽpeti ꝙ damimẽ. Nec e¬
nĩ turpĩt accepisti. ꝙsi a sugi¬
tuio meo acceꝑis ne eum acce¬
indicares conlic̾e tibi hoc qͣ si
furi posfum. s si ip̃ fur inli¬

Expanded text:
n poterit repeti quod datum est: nec enim turpiter accepisti. quod si a fugitiuo meo acceperis ne eum indicares, condicere tibi hoc quasi furi possim: sed si ipse fur indi
Abbreviated transcription (Latin):
oluit p̃tor astringere cum qui
conuenitur ex sua inuidic̃õ re¬
spõsione ut ł confirendo ł m̃tiẽdo
se se oneret. Si milit̾ ⁊̃ portõnis
ꝓqiua quisq hr̃s extit̾it ex ĩt̾¬
regacõe certioretur.: Qd̃ ait
p̃tor qui iniuire iit̾rogatus R

Expanded text:
oluit praetor adstringere eum qui conuenitur ex sua in iudicio responsione, ut uel confitendo uel mentiendo sese on‹e›ret, simul etiam portionis, pro qua quisque heres extitit, ex interrogatione certioretur. Quod ait praetor: 'qui in iure interrogatus r
Abbreviated transcription (Latin):
Qui int̾ regatus an hr̃s sit ł qͦta
ex ꝑte sit. uel an inpotestate
hãt eum cuius nomine noxali
iudicio agitur ad delib̾andum
tempus impetrare debet. quia
si ꝑ peram confessus fu̾it ĩ co
hãnt successores. inter ẽ ⁊ inuẽ¬
turm ne p̃cipitentur qͣm dui
iuste delib̾ant. Int̾clũ
int̾rogatus quis au hr̃s sit ñ
cogetur responde ut pura si cõt᷑¬
usiam herectitatis ab alio pa¬
titur. ⁊ ita dunuis adriams cõ¬
stituit ne aut negando se here¬
dem p̃iudicet sibi ant dicendo
heredem illigetur ⁊̃ ablata sͥ
hereditate.d̾ .l. xix.¬

Expanded text:
Qui interrogatur, an heres uel quota ex parte sit uel an in potestate habeat eum, cuius nomine noxali iudicio agitur, ad deliberandum tempus impetrare debet, quia, si perperam confessus fuerit, incohabeant successores, interest et uiuentium, ne praecipitentur, quamdiu iuste deliberant. Interdum interrogatus quis, an heres sit, non cogitur respondere, ut puta si controuersiam hereditatis ab alio patiatur: et ita diuus Hadrianus constituit, ne aut negando se heredem praeiudicet sibi aut dicendo heredem illigetur etiam ablata sibi hereditate. 7 I
Abbreviated transcription (Latin):
ait ꝙͣ uistt̃ tecũ depositi actũ sit
cum restituendi facultatẽ nõ
hãs horreis forte tlausist᷑m si
ante condempnatt̃e restituencli
facuitatẽ hãs condempnand̾ te.
nisi restituas qr res ap̃ te ẽ. Dunc
tum eum quirem depofuit statĩ
p̾se depositi accõeag̾e. hoc enĩ ip̃o
dolofat̃e enmqui susceꝑit. ꝙ re¬
poscentires np̃ redd it. Quitd enĩ

Expanded text:
ait, quamuis tunc tecum depositi actum sit, cum restituendi facultatem non habeas horreis forte clusis, tamen si ante condemnationem restituendi facultatem habeas, condemnandum te nisi restituas, quia res apud te est: tunc tum eum qui rem deposuit statim posse depositi actione agere: hoc enim ipso dolo facere eum qui suscepit, quod reposce
Abbreviated transcription (Latin):
cumuend̾es in depositi quoq ac¬
cõe ⁊litem iuratur.: Nõ solũ
si seruũ mens s si is quibona fide
mͥ s̾uit rem deposu̾it equissimũ
crit dari mͥ accõe si rẽ ad me ꝑti¬
nentẽ depofe deposũit simili uiͦ ⁊
siusum fructum ĩ s̃uo hãm si iqd ꝙ
tinebat ł resmea fuit ead̾. actõe
ag̃e pot̾o. Itẽ si s̃ius hereditariꝰ
ceposu̾it. heredi pꝰea adͤuti. ꝯpetit

Expanded text:
es. In depositi quoque actione in litem iuratur. Non solum si seruus meus, sed et si is qui bona fide mihi seruiat rem deposuerit, aequissimum erit dari mihi actionem, si rem ad me pertinentem deposuit. Simili modo et si usum fructum in seruo habeam, si id quod tinebat uel res mea fuit, eadem actione agere potero. Item si seruus hereditarius deposuerit, heredi postea adeunti competit
Abbreviated transcription (Latin):
simp̃ris o̾b̾tentũ c̃ nec hoc ualebit:
enum pupillare ualet. ¶: Siquis
stari. ¶ Siquis inpub̾i filio substi¬
tũit sccłas tabulas testĩ faciendo¬
ñ ob hoc admĩttimuis uõm inpub̾ẽ
debite portionis sufficit ad excludẽ¬
dam querelã. uidend̾ erit au ex h̾e¬
datus partẽ faciat qui ũ q̃ritur.
ut puta sumus filii duo ex heredati.
ficiosum nõ totã heditatẽ debco
s dimidiã ꝑtẽ pet̾e ꝓ̃inde si sunit ex
duob filiis nepotes ex uno plures.¬

Expanded text:
si in patris obtentum est, nec hoc ualebit: enim pupillare ualet.Si quis stari. Si quis impuberi filio substituit secundas tabulas faciendo, non ob hoc admittemus ipsum impuberem debitae portionis sufficit ad excludendam querellam, videndum erit an exheredatus partem faciat qui non queritur: ut puta sumus duo filii exheredati. ficiosum, non totam hereditatem debeo, sed dimidiam petere. proinde si sint ex duobus filiis nepotes, ex uno plures
Abbreviated transcription (Latin):
niat᷑ equitate ꝯpensatõis uter.
c̃ cditor ꝯpensare ñ cogitur ꝙ alii
ꝙͣ. debitori suo det᷑ qͣmius cͥtlitor
smeius ꝓ eo qui quenitur ob debitũ
co citra uoluntatẽ eoꝵ soluit qͥli
debitũ recte solui potuit. obliga¬
tõ pͥstina manebit s dabitur ei

Expanded text:
s utetur. Creditor compensare non cogitur quod alii quam debitori suo debet, quamuis creditor eius pro eo, qui conuenitur ob debitum co citra uoluntatem eorum soluit, quibus debitum recte solui potuit: obligatio pristina manebit, sed dabitur ei
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ maliti castrensium bonoꝵ a
luis cetorũ alius hrͣsextitit. ⁊ debi¬
tor alt̾i hredũ obligatus uult
ꝯpensare ꝙ ab alio debet᷑ ñ audi¬
ctur. ¶ Cum intͣ annũ cliem
ad iudicati executõe datũ iudica¬
tus ticio agit c̃ eod̾ ticio qui ⁊ ip̃e
pridem illi uidicatus ẽ. ꝯpẽsatp̃
ad mittet᷑ quud ẽ enĩ diẽ obli¬

Expanded text:
 militi castrensium bonorum alius, ceterorum alius heres exstitit et debitor alteri heredum obligatus uult compensare quod ab alio debetur, non audietur. Cum intra diem ad iudicati exsecutionem datum iudicatus Titio agit cum eodem Titio, qui et ipse pridem illi iudicatus est, compensatio admittetur: aliud est enim die
Abbreviated transcription (Latin):
etͣ ꝯdicõe ꝯsecut᷑ c̃. s ꝙ ip̃e debitor fur¬
łl accõe p̃stitit᷑ c̾ditoreͥ scondicõe
au debito sit imputand̾ ideam᷑
⁊ quid̃ ñ oport̾e idei testitui ꝙ ip̃e
ex furti accõe p̃stitit ꝑeque relata
ait. ⁊ si met᷑ cã s̃ uũ pigñatũ debi¬
tori tracdicłit quẽ bonͣa fide pig¬
ĩi acceperat. Nam si eg̾it ꝙ metꝰ
cã fc̃m ẽ. ⁊ q̃druplũ sit consecut᷑
nec debito im̃putab̾ : Si p̃dorẽ
fuit. ¶ Si pꝰ distractũ pignus debi¬
tor qui p̃cio rqͣgauit. ł cõduxit
pign᷑ possõem ñ restituat cͣtͣrio ui¬
dicio tenet᷑.  Si c̃ditor c̃ uẽd̾et¬

Expanded text:
e consecutus est. sed quod ipse debitor furti actione praestitit creditori vel condictione, an debito sit imputandum videamus: et quidem non oportere id ei restitui, quod ipse ex furti actione praestitit, peraeque relatum ait et si metus causa servum pigneratum debitori tradiderit, quem bona fide pignori acceperat: nam si egerit quod metus causa factum est et quadruplum sit consecutus, cutus est nec debito imputabit. Si praedo rem fuit. Si post distractum pignus debitor, qui precario rogavit vel conduxit pignus, possessionem non restituat, contrario iudicio tenetur. Si creditor, cu
Abbreviated transcription (Latin):
quid abstułit. s ⁊ si ag̾ terre mo¬
tu ita corru̾it. ut nusqͣm sit dap¬
no dñi eẽ. Oportet enĩ agrũ pr̃a¬
ri oductor uͦt frui possit. Cũ
quidã incendiu fundi allegaret
dii repentini ñ ĩm̾ito subuend̾t᷑¬

Expanded text:
quid abstulit. sed et si ager te‹r›rae moquid abstulit. sed et si ager te‹r›rae motu ita corruerit, ut nusquam sit, damno domini esse: oportere enim agrum praestari conductori, ut frui possit. Cum quidam incendium fundi allegaret  casum incendii repentini non immerito subuen
Abbreviated transcription (Latin):
possõ ei aut tocus agri aut ꝑtis
ñ pr̃atur aut uilla ñ reficit᷑ ł sta¬
bulum subigreges eiꝰ stare opor¬
teat ł siquid uilege ꝯductõis ouc¬
uit si hoc ñ pr̃atur exlucdo agct᷑.
Si uis tempestatis calamitose.
tig̾it anlocator ꝯductori aliꝙ
p̃stare debcat uidoamꝰ. Serisiꝰ omẽ
uim cui resisti ñ pot̾ dñm colono
pr̃are deb̾e ait. ut puta flmimũ¬
d̾it aut si ĩcurs hostiũ fuit. Siqͣ
tñ uicia ex ipͣ re oriant᷑ ħ damp
no coloni eẽ łuti siuinũ coacu̾it¬
ornsi raucis ã herb̾ segetes corrupte
sint. S ⁊ si labes facta sit omnẽ¬
q fructum tuł̾it dampnũ colo¬
ni ñ ẽẽ ne supͣ dampnũ seminis
amissi merceres agri pr̃are cogat᷑.
S ⁊ si i neco fuictũ olec corruꝑit.
aut solis feruore ñ adsueto idac¬
cidit dampnũ dñi fut᷑m. Si u̾o
nichil extra ꝯsuctudinẽ accid̾it
dampnũ coloni eẽ. Id̾q dicend̾
si ex̃titus p̾t̾iens ꝑ lasciui am ali¬

Expanded text:
sio ei aut totius agri aut partis non praestatur, aut uilla non reficitur uel stabulum uel ubi greges eius stare oporteat uel si quid in lege conductionis conuenit, si hoc non praestatur, ex conducto agetur. Si uis tempestatis calamitosae contigerit, an locator conductori aliquid praestare debeat, uideamus. Seruius omnem uim, cui resisti non potest, dominum colono praestare debere ait, ut puta fluminuderit, aut si incursus hostium fiat: si qua tamen uitia ex idamno coloni esse, veluti si vinum coacuerit, si raucis aut herbis segetes corruptae sint. sed et si labes facta sit omnemque fructum tulerit, damnum coloni non esse, ne supra damnum seminis amissi mercedes agri praestare cogatur. sed et si uredo fructum oleae corruperit aut solis fervore non adsueto id acciderit, damnum domini futurum: si vero nihil extra consuetudinem acciderit, damnum coloni esse. idemque dicendum, si exercitus praeteriens per lasciuiam ali
Abbreviated transcription (Latin):
ue malo fec̾it quo ninus ha¬
b̾r. ¶ Eos quoꝵ nomine noxa¬
li uiditio agrͦ ⁊̃ ab sentes defẽ¬
di posse placuit. s hoc ita de¬
uum si ꝓprii suit serui. Nã
si alieui pͣsentẽ eẽ oꝑtet aut si
dubitetur utrum ꝓprii sint
analieni. Ꝙ itaplito accipien¬
dum ut si constet ł bon afide
seruire eciam absentes possĩt
defencli. Pretor ait. si is
incuius potestate eẽ dicetur ne¬
gauit se insra potestate s̾uum
hr̃e utram actor uolet ł iuirare
iubebo inpotestate suañ eẽ neq
se dolo inalo fecisse quominus
eẽt ł iudicum dabo sine nõxe de¬
clitõe. In potestate sic accipere ũ
facultatem ⁊ potestatẽ exhibẽdi

Expanded text:
ue malo fecerit, quo minus haberet.Eos, quorum nomine noxali iudicio agitur, etiam absentes defendi posse placuit, sed hoc ita demum, si proprii sint serui: nam si alieni, praesentes esse oportet, aut si dubitetur, utrum proprii sint an alieni. quod ita puto accipiendum, ut si constet uel bona fid‹e› seruire, etiam absentes possint defendi.Praetor ait: 'Si is in cuius potestate esse dicetur negabit se in sua potestate seruum habere: utrum actor uolet, uel deierare iubebo in potestate sua non esse neque se dolo malo fecisse, quo minus esset, uel iudicium dabo sine noxae deditione'. 'In potestate' sic accipere debemus, ut facultatem et potestatem exhibendi
Abbreviated transcription (Latin):
exteptõe ascquentib sũmouebit᷑
his consequens ẽ ut si plures dolo
fec̃int quo minus inpotestate ha¬
berent eligere debeat actor quẽ
uelit conuenire. It̃ si ex płib do¬
iminiss quidẽ dolo malo ꝑtes suas
deserint possidere electio erit acto¬
us uirum directo agere uelit cũ
eo qui possidet anp̃toria cum eo
qui desiit posside. ¶Si seruum
alienum alius iniure suũ c̃ẽ re¬
spontłit altõ soluente alt̾ lib̾at᷑.
it priusqͣm accõe conuenireris lib
cedit diu̾stis dicemus. si moram

Expanded text:
exceptione a sequenti summovebitur. His consequens est, ut, si plures dolo fecerint, quo minus in potestate haberent, eligere debeat actor, quem velit convenire. Item si ex pluribus dominis quidam dolo malo partes suas desierint possidere, electio erit actoris, utrum directo agere velit cum eo qui possidet, an praetoria cum eo qui desiit possidere. Si servum alienum alius in iure suum esse responderit, altero solvente alter liberatur. rit, priusquam hac actione conuenireris, libcedit: diuersum dicemus, si moram
Abbreviated transcription (Latin):
existent ip̃i urare debeñt inpote¬
state dñi ũ eo. Si aut̃ ꝓcurator
sit utcominus ip̃e niret:
necẽe est. ¶: Si iusiurandum
exigit actor reus q uirau̾it de¬
inde pꝰea norali uelit actor ex ꝑ¬
ri uidendum ẽ an exceptio iuris¬
uirandi debeat adu̾sus actorẽ
uari ⁊ sabinus putat noncẽ dã¬
dam qͣi dealia re sit uiratumhẽ
dicebat p exastum uisuirandũ
posse actorem detracta noxe de di¬
tione exꝑiri si modo hoc cõtendat
et ꝙ ad hoc edictum attinet in po¬
testate eius ẽ maxime si copiã
Is qui pignori accepit ł qui pre¬
cario rogauit ñ tenet᷑ noxali ac¬
tione. Licet enim uiste posside¬
ant ñ tñ opinione domini pꝰ¬
sident s hoc quoq in potestate
domini intelligi. Si facultatem
repetendi cos domunus hãt. Qͥ d
ẽ hr̃c facultatem repetendi si hãt
pecuniã ex qua lib̾ari pot̃ nam ñ
deb cogi uend̾e ressuas ut soluat
petuniam ⁊ reꝑat ser̃ium.: do¬
minus qui ĩuuim in sua potesta¬

Expanded text:
xtent, ipsi iurare debent in potestate domini non esse: si autem procurator sit, dominus ipse iuret necesse est. Si iusiurandum exegit actor reusque ‹iu›rauit, deinde postea noxali uelit actor experiri, uidendum est, an exceptio iurisiurandi debeat aduersus actorem dari. et Sabinus putat non esse dandam, quasi de alia re sit iuratum, diceb‹a›t post exactum iusiurandum posse actorem detracta noxae deditione experiri, si modo hoc contendat,et, quod ad hoc edictum attinet, in potestate eius est, maxime si copiam Is qui pignori accepit uel qui precario rogauit non tenetur noxali actione: licet enim iuste possideant, non tamen opinione domini poss‹i›dent: sed hos quoque in potestate domini intellegi, si facultatem repetendi eos dominus habeat.Quid est habere facultatem repetendi? habeat pecuniam, ex qua liberari potest: nam non debet cogi uendere res suas, ut soluat pecuniam et repetat seruum.Dominus, qui seruum in sua potesta
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ m̃titus ÷ accio danda ẽ nec
inqͦlib ip̃o qͣuolib tempore. Nã¬
uam lib̾mieẽ deb defendenti ab¬
senteni seruum huius edicti pe¬
nam cuitare. Idẽ nͣt sine noxe
declicõe conueniat᷑. ideo ⁊ si nega¬
ũis seruũ in tua potestate ẽẽ poͣ¬
ea fat̾i pot̾is uisi iam lis adu̾sus
te contestata ẽ. nanit unc au¬
diri ñ debeb̾ ut lab̾o ait. Octa¬
uenus ex causa ⁊̃ lite contestata
tibi succurrendum ait utiq si
etas tua si casit ut ignosci tibi.
ulebeat. ¶: Si absente domĩo
ouctussit seruus tibi ⁊̃ p̾sente ⁊¬

Expanded text:
st, actio danda est, nec in ipsum quolibet tempore: nam liberum esse debet defendenti absentem seruum huius edicti poenam euitare, id est ut sine noxae deditione conueniatur. et ideo si negaueris seruum in tua potestate esse, postea fateri poteris, nisi si iam lis aduersus te contestata est: nam tunc audiri non debebis, ut Labeo ait: Octauenus ex causa etiam lite contestata tibi succurrendum, utique si aetas tua ea sit, ut ignosci tibi debeat.Si absente domino ductus sit seruus uel etiam praesente
Abbreviated transcription (Latin):
duige p̾tor deb. idem concedẽd̾
ẽ fructuario scui pigñis nomĩe
obligatusẽ. si p̃sens donniuis de¬
fendere nolũit. ne altius dolus
aut desidia aliis uocẽat. Id̃ p̃ran¬
dum c̃ẽ in suo cominum quẽ al¬
t ex domrus p̾sens nolu̾it de fẽ¬
dere. s ⁊ accõi his casib succurrẽ¬
dum ẽ quia placet dominii ad¬
quisitione extingui accõem. ius¬
su enim p̃toris cluctus inbonis
sit euis qui duxit. Oaius ł .iii.
di sumus si creditor ł usufructu¬
aruis p̃sens defensiouem susciꝑe
nolu̾it ꝓconsulem iut̾uentuꝵ. ꝯ¬
⁊ pigñis ꝑsecutiõe ł usus fruttꝰ
accõuem negatoͥꝵ. Quo casudi¬
ci pot̾ ip̃o uire pignũs liberari.
Nullum enimpignus ẽ cuius ꝑ¬
secutio uegatur. Ususfructus
ãetiamꝰ ꝑsecutio enuis le negetur:
ip̃o iure durat: eo usq donec ñ
utendo constititto tpr̃ pereat:¬

Expanded text:
cedendum est fructuario uel cui pignoris nomine obligatus est, si praesens dominus defendere noluerit, ne alterius dolus aut desidia aliis noceat. idem praestandum est in seruo communi, quem alter ex dominis praesens noluit defendere. sed et actori his casibus succurrendum est, quia placet dominii adquisitione extingui actionem: iussu enim praetoris ductus in bonis fit eius qui duxit. 27 Gaius libro  admonendi sumus, si creditor uel usufructuarius praesens defensionem suscipere noluerit, proconsulem interuenturum et pignoris persecutionem uel fructus actionem negaturum. quo casu dici potes‹t› ipso iure pignus liberari nullum enim pignus est, cuius persecutio negatur: usus fructus autem, etiamsi persecutio eius denegetur, ipso iure durat eo usque, donec non utendo constituto tempore pereat
Abbreviated transcription (Latin):
atq si quilib alius ẽẽt᷑ s c̃ ei
minus dampnatus fructuario
noxe dedens lib̾atur. Pauł .ł.¬
mea ⁊ tua dampnum nob̾ decłit
titii seruus sicum eo agenius
erit noxali aquilie accõi locꝰ
ue dampnatus in solidum sin¬
gulis uoxe dedere cogatur s pot̃
dici quasi unum dampnum sit¬
⁊ una obligatio aut utrisq pecũ¬
niani offerendam aut offõ iudi¬
cis simul utrisq noxe dedendum.
si ⁊ si alterut̾ nr̃m in solicti noxe
deditus fu̾it ⁊ obid ab utroq do¬
minus sit absolutus recte dicit᷑
eum cui noxe declitus sit alt̾i te¬
ñi commum diuidundo uidi¬
cio ut cominumicet seruum no¬
xe sibi deditum cum ob rem cõ¬
munem aliquid ad socium ꝑue¬
alienus ẽ dominus ꝓprietatis o¬
ꝑas condiix̃it u̾ba efficiunt ut
cum noxẽ dedicõe damꝓnetur.¬
Si seruus tuus nauẽ exercũit eiꝰ¬
q uicarius ⁊ idem uatura nauta
in ead̾ naue campnũ decłit. ꝑ iñ¬

Expanded text:
atque si quilibet alius esset: sed cum eo minus damnatus fructuario noxae dedens liberatur. 19 mea et tua damnum nobis dederit Titii seruus, si cum eo agemus, erit noxali Aquiliae actioni locus, ne damnatus in solidum singulis noxae dedere cogatur. sed potest dici, quasi unius damnum sit et una obligatio, aut utrisque pecuniam sufferendam aut officio iudicis simul utrisque noxae dedendum: sed et si alterutri nostrum in solidum noxae deditus fuerit et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri teneri communi diuidundo iudicio, ut communicet seruum noxae sibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium peruealienus est, dominus proprietatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur.Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perin
Abbreviated transcription (Latin):
iciꝰ seii ꝓcurator de functo seio au¬
eo scͥptus beres cũ ignoraret. fun¬
dum uendente seruo hereditario
qͣi ꝓcurator subscpsit. qͣsitũ ẽ an¬
r Nognito co pri qͣm emptio ꝑficct᷑ a
uenditione discecłe possit. R ticiũ¬
si m̃ip̃e uendidit. ñ idcirto accõib
c uilib teneri quod seruo uendẽte
rei publice uenit s c̃ lunius ticius
debitor ꝓfessus ẽẽt paratũ se ẽẽ uec¬
tigal er soluere solidum c̃ minore

Expanded text:
ius Seii procurator defuncto Seio aiptus heres, cum ignoraret, fundum vendente servo hereditario, quasi procurator subscripsit: quaesitum est, an cognito eo, priusquam emptio perficeretur, a venditione discedere possit. rsi non ipse uendidit, non idcirco actionibus ciuilibus teneri, quod seruo uendente rei publicae ueniit: sed cum Lucius Titius debitor professus esset paratum se esse uectigal exsoluere
Abbreviated transcription (Latin):
Ieius alutio ticio erut fundũ lege
licta ut si cid dic̃ petuniã ñ soluiss.
res mempta fieret. scuis ꝑte p̾tii
p̃sente die soluta defuncto uendi¬
tore filiis eius pupillaris etatis ip̃e
itutor cũ aliis datus neq cum tutori¬
b p̾tium scamlegẽ nu̾auit. nec rõ¬
nib tutele retulit: quesitũ ẽ. an
empͤtor p̾dior cum sinpicaretur
numeriam ⁊ symꝑniam ei ꝯtro¬
u̾siã moturas. pactus ẽ c̃ uenditore
ut exp̾tio aliqua sũma apd̾ se re¬
maneret. donec emptori fi deuissor
daretur auenditore. p̾ca uenditor
eam legem inseruit ut siex die
petunia omnis soluta ñ c̃et ⁊ uẽ¬
dicor ea p̃clia uenisse noͣllet muẽ¬
dita ẽẽnt. interea de adu̾sariis alt̾ã
mulicrẽ uenditor suꝑauit c̃ alt̾a¬

Expanded text:
t fundum lege dicta, ut, si ad diem pecuniam non solvisset, res inempta fieret. Seius parte pretii praesenti die soluta, defuncto venditore, filiis eius pupillaris aetatis et ipse tutor cum aliis datus, neque contutoribus pretium secundum legem numeravit nec rationibus tutelae rettulit: quaesitum est, an Emptor praediorum cum suspicaretur Numeriam et Semproniam controversiam moturas, pactus est cum venditore, ut exmaneret, donec emptori fideiussor daretur a uenditore: postea uenditor eam legem inseruit, ut, si ex die pecunia omnis soluta non esset et uenditor ea praedia uenisse nollet, inuendita essent: interea de aduersariis alteram mulierem uenditor superauit, cum alt
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ titius su̾um uendidit ea lege
ut si rome morat᷑ cẽt mauus ini¬
cere licẽt. emptor alii eadẽ lege
uendidit: ⁊ scruus fugit asccło
emptore ⁊ rome moratur: quero
ausit manus inect̾io ⁊ cui. respõ¬
di. iufugitiuo ũ eẽ clubitantlũ. ni¬
nec domino auferre se pot̾: nec qui
in fuga ẽ ibi molatur. Quod siex
uoluntate socõchemptoris otͣ ie¬
gem moratus sit: potior habẽdꝰ
ẽ qui auctor fuit logis ⁊ pͥostioꝵ
magis amonendĩ emptoris ⁊ lib̾¬
ancłi se eandẽ legẽ repetierit nec
pot̾it aliquo modo auferre legẽs¬
⁊ sui uenclitoris cuius ꝯdicio extrtit
Nam ⁊ si penani ꝓnusiss tene¬
retur licet ip̃e quoq stipulatus
eẽt s inpena ꝑmissa dͦueͫ acc̃oes
sunt. manus aũ mieictio in ser¬
uũ opetit. Ꝙ siprior ita nendid̾
ut ꝓstituta lib̾a eẽt post̾ior ut
uanũ lic̾et inicere. Potior ẽ lib̾¬

Expanded text:
 Titius servum vendidit ea lege, ut, si Romae moratus esset, manus inicere liceret: emptor alii eadem lege vendidit: servus fugit a secundo emptore et Romae moratur: quaero, an sit manus iniectio et cui. respondi: in fugitivo non est dubitandum ninec domino auferre se potest nec qui in fuga est ibi moratur. quod si ex uoluntate secundi emptoris contra legem moratus sit, potior habendus est qui auctor fuit legis, et posterior magis admonendi emptoris et liberandi se eandem legem repetierit nec poterit aliquo modo a‹u›ferre legem sui uenditoris cuius condicio exstitit: nam et si poenam promisisset, tenetur, licet ipse quoque stipulatus esset: sed in poena promissa duae actiones sunt, manus autem iniectio in seruum competit. quod si prior ita uendidit, ut prostituta libera esset, posterior, ut manus inicere liceret, potior est lib
Abbreviated transcription (Latin):
super hoc prolatam pamphilam
⁊ stichũ de quib quereret᷑ si ma¬
uumuissi ñ sit lib̾os ñ cẽ claudiq¬
. diuũ marc̃. ex lege dicta lib̾ta¬
tis iuendendo ꝙͣ uis m anunus¬
sos fore lib̾os iuscm̃strib ostituit
licet in mortis tp̃s emptoris distu¬
lit uenlitori ubertatẽ. Incipit.
emptoris. hoc aũ int̾dum p̃cium
egredietur si pluris int̾ẽ ꝙͣ res ua¬
let ł empta ẽ. uẽditor sicũ
scrret deb̾i seruitutẽ celauit: nõ
euadet exempto acb̃õemi simo do
eam reni emptor ignorauit. oĩa¬
ꝗ p enĩ q̃ ccͣ bonã fidẽ fuint: ueniunt

Expanded text:
amphilam et Stichum, de quibus quaereretur, si manumissi non sint, liberos non esse.Claudius: Diuus Marcus ex lege dicta libertatis in uendendo quamuis non manumissos fore liberos in semenstribus constituit, licet in mortis tempus emptoris distulit uenditor libertatem. LIBER emptoris: hoc autem interdum pretium egreditur, si pluris interest, quam res ualet uel empta est.Uenditor si, cum sciret deberi, seruitutem celauit, non euadet ex empto actionem, si modo eam rem emptor ignorauit: omnia enim quae contra bonam fidem fiunt ueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
um uend̾et pamphilã ⁊ sticum
uenditioni inseruit pactũ ouẽ¬
tum ut ne ead mancipia paphi¬
la ⁊ stichus quos num̾ato p̾tio uẽ¬
didit alt̾us seruitutẽ qͣm scupa¬
terentur pꝰmortẽ q eius in lib̾ta¬
te morarentur q̃ situm ẽ an hec oo:¬
mancipia de quib int̾remptorẽ
⁊ uenditorẽ ouenit p᷑ mortẽ emp¬
toris ip̃o iurc lib̾ ta suit respondi

Expanded text:
um uenderet Pamphilam et Stichum, uenditioni inseruit pactum conuentum, uti ne eadem mancipia Pamphila et Stichus, quos minorato pretio uendidit, alterius seruitutem quam Seii paterentur post mortemque eius in libertate morarentur: quaesitum est, an haec mancipia, de quibus inter emptorem et uenditorem conuenit, post mortem emptoris iure
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm alii ꝓmisit incid̾it. huic d¬
seciuẽs erit ut actemis ag̃e possit:
qͣtenus alii p̾stare cͥgitur. qͥctͥid
enĩ excedit pena ñ reiꝰ ꝑfecutio c̃.¬
ne cã exportaret ᷑ ꝯuenit: etiã af̃¬
frctõis rõne recte aget᷑. Nec uidẽ¬
tur hcł int̾se ꝯtraria ẽẽ c̃ bene¬
ficio affici hominẽ int̾sit hõis.
Ienĩuero pene ñ inrogate ĩdigna¬
tio solaniduriciam otinet.d̾.¬

Expanded text:
m alii promisit inciderit. huic consequens erit, ut hactenus agere possit, quatenus alii praestare cogitur: quidquid enim excedit, poena, non rei persecutio estcausa exportaretur, conuenit, etiam affectionis ratione recte agetur. nec uidentur haec inter se contraria esse, cum beneficio adfici hominem intersit hominis: enimuero poenae non inrogatae indignatio solam duritiam continet.
Abbreviated transcription (Latin):
uoles c̃ sticho s̾uo meo negotiũ t.¬
gerepe ꝑiculo meo uidet᷑. ad oĩa
uississe. nisi c̾ta lex aliud ꝓhib. s
egoq̃ro an reuocare hoc ĩ sum
añ ꝙͣ c̾datur possit ⁊ puto posse.
tũ reuocass ⁊ me c̃ciorass ss⁊ si
mandau̾it pr̃ cdñs ue uide᷑ iuississe.¬
S ⁊si sui eẜrographo subscͥpsit do¬
minꝰ tenet᷑ ꝙ uissu quid ergo si fi¬
fideii̾soris. sed qr aliud est iube¬
re. aliud fidemb̾e. deniq id̾ sẽb̾.

Expanded text:
uoles cum Sticho seruo meo negotium ge‹re› periculo meo', uidetur ad omnia iussisse, nisi certa lex aliquid prohibet.Sed ego quaero, an reuocare hoc iussum antequam credatur possit: et puto posse, tum reuocasset et me certiorasset.Sed et si mandauerit pater dominusue, uidetur iussisse.Sed et si serui chirographo subscripserit dominus, tenetur quod iussu.Quid ergo si fifideiussionis, sed quia aliud est iubere, ‹aliud fideiubere›: denique idem
Abbreviated transcription (Latin):
lariũ qͣntũ dare filie sue institũ¬
at eos nũmos illa ĩusus neccͣos
sibi ⁊ inseruos quos sec̃ hẽbat ꝯsũp¬
sit aliqͣntũ ⁊ c̃ ei res familiaris
cdita eẽt ex pocrunua mariti ĩ cas¬

Expanded text:
larium, quantum dare filiae suae instituerat: eos nummos illa in usus necessarios sibi et in seruos quos secum habebat consumpsit, aliquantum et cum ei res familiares creditae essent ex pecunia mariti in eas
Abbreviated transcription (Latin):
lane incet̾is necͣciis ⁊ utilib inpẽ¬
sis posse seꝑari. ut bone fidei aui¬
dẽ possõres has quoq impntent.
p̃do aũt de se queri debeat: qui
sciens inrem alienam impendit.
Reri racõem impensaꝵ. Nõ enĩ
deb petitor ex aliena iactura lu
mali desid̾atur. plane sic potest
inco diffr̃a cẽ: ut bonefidei quidẽ
possõr oĩmͦ impensas delucat. licet

Expanded text:
lane in ceteris necessariis et utilibus impensis posse separari, ut bonae fidei quidem possessores has quoque imputent, praedo autem de se queri debeat, qui sciens in rem alienam impendit. haberi rationem impensarum non enim debet petitor ex aliena iactura lucmali desideratur. plane potest in eo differentia esse, ut bonae fidei quidem possessor omnimodo impensas deduc‹a›t, lice
Abbreviated transcription (Latin):
quo petiit restituta eẽt hereclitas:
int̾cdum durumẽ. quid enim si
p᷑ litem ꝯtestatam mancipia an̾
nim̃ta aut pecora deͣꝑicrint: dãp¬
nari debeb scism u̾ba or̃onis quia
potuit petitor restituta heredita¬
te distraxisse ca. Et hoc iustum
ẽẽ inspecialib p̾eticõib ꝓculopla¬
cet. cassius ccͣ seͣnsit. In p̾donis ꝑso¬
na ꝓculus recte existim auit. ĩ
bone fidei possõrib cassiuis. Nec

Expanded text:
etit restituta esset hereditas, interdum durum est. quid enim, si post litem contestatam mancipia aut iumenta aut pecora deperierint? damnari debebit secundum uerba orationis, quia potuit petitor restituta hereditate distraxisse ea. et hoc iustum esse in specialibus petitionibus Proculo placet: Cassius contra sensit. in praedonis persona Proculus recte existimat, in bonae fidei possessoribus Cassius. nec
Abbreviated transcription (Latin):
cianus ait: cciã si pocuniã ex p̃ci
oreceptã seruꝰ aũ filius ꝯ sumpt̃¬
it. si alias ex peculio euis solui pot
¶Sed afilio familias peti heredi¬
tatẽ posse ñ cẽ dubiĩ quia restitu¬
encli facultatẽ st̃. sicut adħchibẽ¬
dum. multo mag̃ dicum᷑ posse peti
hereditatẽ a filio fumilias qui cũ
pat̃ familias eẽt possid̾ heditatẽ. ⁊¬
ad arrogand̾ se pr̃auit.. Si p̾so̾r
hereditariũ seruũ occid̾it: id qͦq
inhereditatis peticõe ueniet. s põ¬
p̃ ait actorem deb̾e eligere utrũ
uelit sibi cõdempnari ut caueat
se ñ acturũ lege aquilia: an malit¬
sibi integrã eẽ accõem legis aqui¬
lie: omissa euis rei estimatõue a
iudice. que electõ locũ ht̃: si ance

Expanded text:
 ex pretio perceptam seruus uel filius consumpserit, sed alias ex peculio eius solui potest. Sed et a filio familias peti hereditatem posse non est dubium, quia restituendi facultatem habet, sicut ad exhibendum. multo magis dicimus posse peti hereditatem a filio familias, qui, cum pater familias esset et possideret hereditatem, auit. Si possessor hereditarium seruum occiderit, id quoque in hereditatis petitione ueniet: sed Pomponius ait actorem debere eligere, utrum uelit sibi eum condemnari, ut caueat se non acturum lege Aquilia, an malit integram sibi esse actionem legis Aquiliae omissa eius rei aestimatione a iudice. quae electio locu
Abbreviated transcription (Latin):
possid̾e. res aut̃ eo mͦ int̾ierit quo
eẽt int̾itura ⁊ si ead̾ cã possõ nis
mãsiss qͣntum adu̾ba senatus o¬
sulti meliorẽ cã p̃donis quã bo¬
ne fidei pͥossoris qr p̾do si dolo desie¬
rit possid̾e. ita ꝯdempnat᷑ atq
si pͥossideret. nec adicctum ẽẽt si
res int̾ierit. s ñ ẽ dubium qͦuin
ñ debeat melioris cẽ oclicõis quã
bone fidei possor. iͤtãq si pluris ue¬
merit: electio debeb̾ ẽẽ actoris ut
gꝯp̃cium eseqͣtur alioquin lucͣret᷑
aliquid p̃do. ¶ Qs tp̃r lucuple¬
ctior ẽẽ debcat bone fidei possõꝵ du¬
bitabatur. s mag̃ ẽ rei ĩudicate

Expanded text:
s autem eo modo interierit, quo esset interitura et si eadem causa possessionis mansisset: quantum ad uerba senatus consulti melior est causa praedonis quam bonae fidei possessoris, quia praedo, si dolo desierit possidere, ita condemnatur atque si possideret, nec adiectum esset, si res interierit. sed non est dubium, quin non debeat melioris esse condicionis quam bonae fidei possessor. itaque et si pluris uenierit res, electio debebit esse actoris, ut pretium consequatur: alioquin lucretur aliquid praedo. Quo tempore locupletior esse debeat bonae fidei possessor, dubitatur: sed magis est re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciũ fu̾ĩt expense quodsires ñ in
totũ ex uummis cuĩdam ꝯparata
ẽ erit cõcursus utͥ qͦ creditoris. l.⁊
autiquioris ⁊ eius ciuꝰ nĩtmis cõꝑ¬
ataẽ.. Si tibi q̃ hĩtur᷑ sum obli¬
gai̾ ⁊ ticio sp̃alit̾ fundum si
ad quiciero putat marcellꝰ ꝯcur¬
rere utrumq creditorẽ ⁊ ĩpignorẽ
NNõ enĩ multum facit ꝙ de suo
nũmos debitor decłit quippe c̃ res
ex nũmis pigneratis empta ñ sit ꝑ¬
pigt̃ata obhoc solũ ꝙy pecuma¬

Expanded text:
um rei fuerint expensae. quod si re‹s› non in totum ex nummis cuiusdam comparata est, erit concursus utriusque creditoris, id est et antiquioris et eius cuius nummis comparata est.Si tibi quae habiturus sum obligauerim et Titio specialiter fundum, si adquisiero, putat Marcellus concurrere utrumque creditorem et in pignore: non enim multum facit, quod de suo nummos debitor dederit, quippe cum res ex nummis pigneratis empta non sit pignerata ob hoc solum, quod pecu
Abbreviated transcription (Latin):
Ui cnim pecuuia saluã fẽc̃ ton
creditĩ sine quib nauis salua
ꝑuenire ñ pot̾at. it̃ siquis ĩ mer¬
ces sibi obligatas c̾dieit ł ut sal¬
ue fi ant ł ut nauiũ eͦxsolnat᷑
potinr erit licet posior sit nã
⁊ ip̃m naulã potentius ẽ tm̃ dom

Expanded text:
us enim pecunia saluam fecit toticreditum, sine quibus nauis salua peruenire non poterat.Item si quis in merces sibi obligatas crediderit, uel ut saluae fiant uel ut naulum exsoluatur, potentior erit, licet posterior sit: nam et ipsum na
Abbreviated transcription (Latin):
potiorẽ priore ut puta si in rẽ
istam conseruandã inpensun ẽ
qd̾ seciuens c̃didit uelutiꝰ fuit naui
obligata ⁊ ad armandã eam uł
reficiendam ego cͤced̃ido. A dem

Expanded text:
potior est priori, ut puta si in rem istam conseruandam impensum est quod sequens credidit: ueluti si nauis fuit obligata et ad armandam eam uel reficiendam ego credidero: 6 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
uͣr ut soluat c̾ditori neq ẜea ex pec¬
tandũerit utratũ hãt.: Id̾ lab̾o
ait siꝑcuratori in debitũ solutũ sit
⁊ dñs rͣatũ ñ hãt posse repeti. ¶ celdͦ
ait eũ qui ꝓcuratori debitũ soluit ꝯ¬
tinuo lib̾ari neq rati hĩtiõe cõside¬
rari or si ĩ debitĩ acceꝑit idõ exxigi

Expanded text:
uidetur, ut soluat creditori, neque postea exspectandum sit, ut ratum habeat. Idem Labeo ait, si procuratori indebitum solutum sit et dominus ratum non habeat, posse repeti. Celsus ait eum, qui procuratori debitum soluit, continuo liberari neque ratihabitionem considerari: quod si indebitum acceperit, ideo exigi
Abbreviated transcription (Latin):
usũf. tibi dedero falso existinãs
me eũ tͥ deb̾e ⁊ añ qͣm repetã decesse¬
rim concticõenis ad hedẽ qͣq meũ
transibit. R̾.ł .x.¬
⁊ ob id fideifid̾iufior ꝓsuo accept᷑¬
⁊ teuet᷑ ⁊ pignus ꝓ eodatum tenebit

Expanded text:
uctum tibi dedero falso existimans me eum tibi debere et antequam repetam decesserim, condictio eius ad heredem quoque meum transibit. 13 et ob id et fideiussor pro seruo acceptus tenetur et pignus pro eo datum tenebit
Abbreviated transcription (Latin):
uͣc uidẽcdẽ de indebito: soluto. et qͥd
siqͥs ĩ debitũ igñãs soluit ꝑhãc accõẽ
debitũ ł falcidia em̃serat reddat᷑ re¬
petitio loc̃ hẽb̾ negotiũ eiuĩ cͣcctũ ẽ
tt̃ eos. Sidͥsex testam̃tosolutũ

Expanded text:
unc uidendum de indebito soluto. Et quidem si quis indebitum ignorans soluit, per hanc actionem debitum uel Falcidia emerserit, reddatur, repetitio locum habebit: negotium enim contractum est inter eos. Si quid ex testamento solutum
Abbreviated transcription (Latin):
deẽ.Pat̃ seii emantipa¬
to fllio facile ꝑsuasit. ut qr mii¬
tuam qͣntitatẽ acciperet a sep¬
ticio c̃tlitore cyrog̃phũ ꝑscͥb̾et
sua manufilius enis quod ip̃e ͦ¬
ꝯmune cõmemoratõe domiis
ad filiũ ꝑtiñti s pigñi dande q̃¬
hanc donũ uire optimo possi¬
de possit cum patrisse heredi¬
tate abstinu̾it nec meruere
ex hoc solo ꝙ mandãte pr̃e ma¬
nu sua ꝑscͥpsit instrum̃tũ cꝑio¬
graphi c̃ neq ⁊sensum suũ acͥo¬
modam̾t᷑ pri aut signdͥ suo au̾
sua manu pignori domi suã
fut᷑am seiꝰ scͥpserat consensum
Sei obligõm dedisse małufestumẽ.¬
Luti titiꝰ p̾dia ⁊ inancipia ciue ĩ
p̃duserant obligau̾it ħetes eiꝰ p̃¬
diis int̾ se diuisis ilł mancipiis de¬
functis alia substitĩnuit c̃t̾ator
pͣea p̃dia c̃ mancipus distrax̃ q̃ri¬
tur anip̃a mancipia q̃ st modõi

Expanded text:
e.Pater Seio emancipato filio facile persuasit, ut, quia mutuam quantitatem acciperet a Septicio creditore, chirographum perscriberet sua manu filius eius, quod ipse ub commemoratione domus ad filium pertinentis pignori dandae: quhanc domum iure optimo possidere possit, cum patris se hereditate abstinuerit, nec metuiri ex hoc solo, quod mandante patre manu sua perscripsit instrumentum chirographi, cum neque consensum suum accommodauerat patri aut signo suo aut dit: cum sua manu pignori domum suam futuram Seius scripserat, consensum ei obligationi dedisse manifestum est.Lucius Titius praedia et mancipia quae in praediis erant obligauit: heredes eius praediis inter se diuisis illis mancipiis defunctis alia substituerunt: creditor postea praedia cum mancipiis distraxit. quaeritur, an ipsa mancipia, quae sunt modo i
Abbreviated transcription (Latin):
iticio qui rẽ meami ignorante
me c̃ditori suopignori obligaũ¬
it hr̃sextit̾o ex p᷑ fc̃o pignus di¬
recto quidem ñ dualescit. S utił
reditor p̃dia sibi obligata ex c̃ã¬
pigñis locare recte pot̾it. Pigꝰ¬
norisobligatio ⁊ int̾ absentes rec¬
te ex ccctu obligatur.d̾ .ł.u.¬

Expanded text:
itio, qui rem meam ignorante me creditori suo pignori obligauerit, heres exstitero, ex postfacto pignus directo quidem non conualescit, sed utilis reditorpignoris locare recte poterit.Pignoris obligatio etiam inter absentes recte ex contractu obligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
L abeo qui publicia .xuiiii.¬
yna uti potuit qr dñiũ ñ hũit pig¬
ñi accepi sic tuet᷑ me ꝑseruanã
p̃tor ꝙ̃ ad modũ debitorẽ ꝑ publi¬
edificii c̃didit de pensiõib iure
pigñis ip̃e c̾ditũ recipiat ⁊̃ acci¬
ones uͭtiles adi̾sũ inquilĩos acci¬
debitor cditori dedit. d̾ .ł.¬

Expanded text:
 ab eo, qui Publiciana uti potuit quia dominium non habuit, pignori accepi, sic tuetur me per Seruianam praetor, quemadmodum debitorem per Publiaedificii credidit, de pensionibus iure pignoris ipse creditum recipiat, etiam actiones utiles aduersus inquilinos accidebitor creditori pignori
Abbreviated transcription (Latin):
meũ oueñit᷑ de pigñr. uł raram
hñte me ouentoe ł inandante
qͣsi int̾ me ⁊ colonũ meũ ꝯuenis¬
se iderur.: Si debitor sermii
quẽ a nõ qño bonafide emerat
⁊ pigñau̾it tencat seruianelocor
c̃ ẽ ⁊ si adu̾sus eum agat c̃ditor
fortuito. accessit id ad debitorẽ
ꝑtim.: Sires pigñata ñ resti¬
tuatiir lis adu̾sus ip̃m possõrem
erit estimanda s utiꝙ alit̾ adũ¬
sus ip̃m debitorẽ. alit̾ adu̾sus quẽ¬
lib possorẽ. Nã adn̾sus eñ debi¬
torem ñ pluris qͣm qͣntĩ deb qr
ñ pluris int̾ ẽ adn̾sus cet̾os pos¬
sõres ⁊̃ pluris ẽ qr ꝙ amplus debi¬
to cõsecut᷑ treclitor fu̾it restitue
deb debitori pignoratitia accõe.

Expanded text:
t de pignore uel ratam habente me conuentionem uel mandante, quasi inter me et colonum meum conuenisse uideatur.Si debitor seruum, quem a non domino bona fide emerat et pignerauit, teneat, Seruianae locus est et, si aduersus eum agat creditor,fortuito accessit, id ad debitorem pertinet.Si res pignerata non restituatur, lis aduersus possessorem erit aestimanda, sed utique aliter aduersus ipsum debitorem, aliter aduersus quemuis possessorem: nam aduersus orem non pluris quam quanti debet, quia non pluris interest, aduersus ceteros possessores etiam pluris, et quod amplius debito consecutus creditor fuerit, restituere debet debitori pigneraticia actione.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ire zagere ꝑ tuũ locum ⁊ uti frui
eo uis ẽẽ de iñ ego tibi concefseroiꝰ
michi ritifrui ñ ẽẽ ñ aliter colo¬
to nt̃is frueris. qͣm ut rre agere mͥ
recte liceat. It si duc̃e ꝑ tuum
funclũ aqͣm uire potu̾o ⁊ ĩ eo tͥ
eclificare iniuto me uis ñ fu̾it
Si tͥ concessero uis cẽ edificare ⁊
nich̾ominus hanc seruitutẽ
michi pr̃are debeb̾ nealit̾ ediff¬
ces qͣm ut aq̃ ductus mens ma¬
neat. totius q eius rei ꝯdicõ tals
ẽẽ deb qͣł eẽt siuna dum taxat
pot̃ fund̾ s̃iuentẽ quẽ. id̾m si

Expanded text:
t ire agere per tuum locum et uti frui eo ius esse, deinde ego tibi concessero ius mihi uti frui non esse: non aliter eo loco uteris frueris, quam ut ire agere mihi recte liceat. item si et ducere per tuum fundum aquam iure potuero et in eo tibi aedificare inuito me ius non fuerit: si tibi concessero ius esse aedificare, nihilo minus hanc seruitutem mihi praestare debebis, ne aliter aedifices, quam ut ductus aquae meus maneat, totiusque eius rei condicio talis esse debet, qualis esset, si una dumtaxat potest fundum seruientem: que
Abbreviated transcription (Latin):
ex agris meum confluat aut ac̃
fons sccłm riuũ łͣ ineo ip̃o inuent᷑
p̾eaifu̾it.¶ Si fũdo seiano cõ
num aꝗͣ iuire ducebam ineofc̃ofũ¬
do selano maneat suirus.Hau¬
i nuchi concesseris iter aq̃ ꝑ fund̾
it concessio eclificiis arboribi⁊ ui¬
neis uacua fu̾int ea sola eo nõie
gustior pot̃ ut tñ eam latitudinẽ
h̾at qͣ uehiculum ire pot̾ alioquĩ
ita erit ñuia.  Si lac̾ ꝑpetuuꝰ
suitus ut ꝑueniat᷑ ad fundũ ni¬
curũ imponi pot̃. : Si fundus
seruiens ł cui suit᷑ debet᷑ publica¬
retur utroq casu durãtur sintu¬
tes qr c̃ sua cõdicõe quisq fundus
publicatur. Quecumq s̃ uitus fũ¬
om̃is ꝑtes s̾uitus sequit᷑ ĩ ut singłi
recte agant ĩ sibi cẽ funcli. si tñ fũ¬
dus cui seruitus debetur ceͬtis rogi¬
ẽ qͣmiuis omnib ꝑtib suitui debe¬
atur tñ opus ẽ uͭ hii qͥ ñ ꝓximas¬

Expanded text:
ex agris in eum confluat aut aquae fons secundum riuum uel in eo ipso inuentus postea fuerit.Si fundo Seiano confnum aquam iure ducebam, meo facto fundo Seiano manet seruitus.Haui mihi concesseris iter aquae per fundum ieret cessio, aedificiis arboribuneis uacua fuerint, ea sola eo nominegustior potest, ut tamen eam latitudinem habeat, qua uehiculum ire potest: alioquin iter erit, non uia.Si lacus perpetuus seruitus, ut perueniatur ad fundum uicinum, imponi potest.Si fundus seruiens uel is cui seruitus debetur publicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua condicione quisque fundus publicaretur.Quaecumque seruitus funomnes partes seruitus sequitur et ita, ut singuli recte agant ius sibi esse eundi. si tamen fundus, cui seruitus debetur, certis regiest, quamuis omnibus partibus seruitus debeatur, tamen opus e
Abbreviated transcription (Latin):
iudioꝑtere nisi ꝓprio uire quis
derit. It rescͥpsunt aqͣm ita deĩde¬
tat᷑ an retineã s̾uitutẽ ⁊ magisẽ
ut aut tota amittat᷑ aut tota re¬
tincat᷑. Idõꝙ si nullo usus sit to¬
ta amittit᷑ si ł uuo tota seruat᷑.¬

Expanded text:
tere, nisi proprio iure quis derit. item rescripserunt aquam ita demum petitur, an retineam seruitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus sum, tota amittitur, si uel uno, tota seruat
Abbreviated transcription (Latin):
labeo stͥbit. cuulib posse me uici¬
no moo dare ꝓculus ccͣut ne in
ucam ꝑtemꝰ fundi adaliam ꝙͣ x
ad qͣm sutus adquisita sit uti ea
d̾o a que cductus eius ⁊ si alt̾ius ꝑ¬
tis causa płmq ducantur te qͦq
sequetur neq ibi aut bonitas a¬
gri aut eius lisus aque ratio ha

Expanded text:
Labeo scribit cuilibet posse me uicino commodare: Proculus contra, ut ne in meam partem fundi aliam, quam ad quam seruitus adquisita sit, uti eadero, aquae ductus ius, etiamsi alterius partis causa plerumque ducatur, te quoque sequetur: neque ibi aut bonitatis agri aut usus eius aquae ratio ‹ha
Abbreviated transcription (Latin):
colono dr̃e qui ad pecuniã miatã
odux̃. Alioquiir partiariꝰ colo nus
qͣi sõcict᷑atis uire dampnũ ⁊ lucrii
ẽ dño fundi parciat᷑.: Qui colũp¬
nam transportandã ꝯdux̃ si ca dñ
tolit᷑ aut portat᷑. aut reponit᷑ fra¬
c̃tasit ĩ ⁊ his ꝑiculum pr̃at siqͣ ip̃iꝰs
eoꝵ q quoꝵ opera ut̾ct᷑ culpa ac¬
cidit. Culpa aut̃ ab ẽ si omnna
fc̃a sunt que diligentissimꝰ quis¬
q obseruaturꝰ fuiss. Illud scilicet
intelligemus ⁊ sidolia łtignum
trans portand̾ aliquis ꝯduxerit. Id̾¬
q ⁊̃ aͦd cet᷑as res transferri pot̃. : Si
fullo aut sacinator uestim̃ta ꝑdi¬
tłit eoq noĩe dño satisfeãit necẽe ẽ
domino uendicatõe eoꝵ ⁊ cõdictõe

Expanded text:
i ad pecuniam numeratam conduxit: alioquin partiarius colonus quasi societatis iure et damnum et lucrum cum domino fundi partitur. Qui columnam transportandam conduxit, si ea, dum tollitur aut portatur aut reponitur, fracta sit, ita id periculum praestat, si qua ipsius eorumque, quorum opera uteretur, culpa acciderit: culpa autem abest, si omnia facta sunt, quae diligentissimus quisque obseruaturus fuisset. idem scilicet intellegemus et si dolia uel tignum transportandum aliquis conduxerit: idemque etiam ad ceteras res transferri potest. Si fullo aut sarcinator uestimenta perdiderit eoque nomine domino satisfecerit, necesse est domino uindicatione‹em› eorum et condictionem