comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tib dr̃. ħ impensionibris urbanorum e¬
eͥ cdificiorum intelligendum erit musu¬
erarum aũt quãtitatt mosregionis se
quendus crit. Iudex igitur usurarũ
moclum estimabit. ⁊ statuet ip̃iꝰq
tumł qd ꝑ eum aoquisitum sit. hr̃o prãẽdͦ
b. Eititius ame rẽ emisset ⁊ exindem
michi legas ⁊: ante qũaetrad̾rem. ⁊ noxtis
tradido. ⁊ pretium recepero. uid̾tur qͥdispͥ¬
ina facie remmeam michi legas se.⁊ ideo le
gatum nonconsistere. S exͦ ep̃to actiõe li¬
Seratus utiq p̾erlegatũ remuendicãe: pote¬
tro quam tradidusem : sinondum erat mͥ¬
to ueo utrem quam̾ uendidi ⁊ tͣdidireti¬
spiam. Id̾ subiungit. Sip̃tuumm ma¬

Expanded text:
rum aedificiorum intellegendum erit. in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus: iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. ipsius quid per eum adquisitum sit heres praestare debet. Si Titius a me rem emisset et eandem mihi legasset antequam ei traderem, mox ei tradidero et pretium rec‹e-› pero, uidetur quidem is prima facie rem mihi meam legasse et idgatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero quam tradidi. sed si nondum erat to vero, ut rem quam vendidi et tradidi recipiam. idem subiungit, si pretium
Abbreviated transcription (Latin):
pͣt. quos hoctestam̃to alii legaui. legoplo¬
tie irnas meos õs preter quos hoctestam̃¬
to alii legaui: lego. cum eẽt ꝗdam ⁊ urne.
eidꝰ: ⁊ t̾estoẽs. labeo ait. qm̃ nec quoᷤtiti¬
etestoẽs non legauĩt: aliter apparere pꝰsit¬

Expanded text:
 quos hoc testamento alii legaui, lego. Plotiae uernas meos omnes, praeterquam quos alii legaui, lego.' Cum essent quidam et uernae idem et textores, Labeo ait, quoniam nec quos Titiae textores non legauerit, aliter apparere possit
Abbreviated transcription (Latin):
tura quas pecuniꝰ segami. ꝗb dies apositus
nonẽ. anua. bina. trmna die hĩs m̃s daredas¬
nas estos non enimhoc eguse testatorem.¬
datal ut c̃ firmaret: que inutilia st̃. S ug̾ diem¬
pł hꝯ utilib proͣgaret ¶̃ in eod̾e loco ⁊ insubstitu¬
susti .to. pubiscrpsit ut si fueĩt ab inpud̾e in.

Expanded text:
ra: "quas pecunias legavi, quibus dies adpositus non est, annua bima trima die heres meus dare damnas esto": non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret. Idem eodem loco et in substituto impuberis scribsit, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
eno siplus legare uoluĩt. ⁊ minꝰ scͥpsit. uale¬
bit legatum. ¶Siquis imãsũma¬
sibdfiliab legaũt. ut ⁊ depostuma sentiret᷑.
agsieanon eit nata superstiti solidũ deb̾bit
dialt̃i debi solam partem. ⁊ hoc puto uerũ
cuꝰẽe. ¶ hr̃s ad iecto einomine cuis dam
Iredͥ nonsit. dare dapnatꝰ totum legatũ¬
s̾ deb. nã ⁊ siduoꝰ exħrdib sius noĩatim qͥ dã¬

Expanded text:
us legare voluit et minus scripsit, valebit legatum. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitu, alteri solam partem deberi puto verum esse. Heres adiecto ei nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis da
Abbreviated transcription (Latin):
Domp̃.. Siertoto fimdolegato testator
ei fundo augm̃tum legatario acced̾et.
¶Suta scͥptum sit luciꝰ tetus hr̃s m̃s. autm¬
enius hr̃s m̃s .x. sei odaro. cumutro uelit
seius aget. ut sicumuno ac tumsit ⁊ĩ

Expanded text:
m. Si ex toto fundo legato testator ei fundo, augmentum legatario cederet. Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et
Abbreviated transcription (Latin):
autꝰ Eerui electione legata. semel clũ¬
taxat obtͣre possumus.labo ait cum certa
res aut persona legatur ita qui m̃s erit cuor
moriar hr̃s dato. ⁊ coĩs sit. totum deberi. tie¬
batium uo respondisse partem dcb̃i cassius
scribit. quod uerius ẽ. ¶ en fundus cõis
legatus sit non adiecta porcioẽ s meum no

Expanded text:
um Servi electione legata semel dumtaxat optare possumus. Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: "qui meus erit cum moriar, heres dato" et communis sit, totum deberi. Trebatium vero respondisse partem deberi Cassius scripsit, quod et verius est. Cum fundus communis legatus
Abbreviated transcription (Latin):
partempẽcierat: Idem ent ⁊ sialter par.¬
tem soluisset. ¶ Sutalegatum sit lecti᷑
põt legatarius partem ẜuoꝵ uendicare:
pͣroparte num mos petere.qr unumin al¬
terutra cã legatum sit. q̃ admodum si o
homine legato. cliuisioͥ ꝯ cedatur nec int̃ ẽ
diusa easumma aniũcta ponatur.¬

Expanded text:
petere. idem erit et si alter partem soluisset. Si ita legatum sit: 'lectipotest legatarius partem seruorum uindicare, pro parte nummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, quemadmodum si olhomine legato diuisio concedatur. nec interest, diuisa ea summa an iuncta ponatur
Abbreviated transcription (Latin):
S mori sepiꝰ sit relictũ. utputa .c. que in archa
re ht̃ sepiꝰ legauit. tc̃ eĩ finidolegato.: eẽ conpa¬
randum credo. S sipondus auil. Pargeuti. sepi
ꝰ dicendũ. idẽ sepĩdebã. si hoctestatoruolu¬
erit ¶quod sirem euiͥssem michi legatanuᷤ.¬
stam̃to acͤtio er multo magis hocot

Expanded text:
orum saepius sit relictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legavit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo. Sed si pondus auri vel argenti saepius  dicendum, id est saepius deberi, si hoc testator voluerit. Quod si rem emissem mihi legatam, ustamento actio. Et multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
isi sub alia ⁊ alia condͥitiõe legatum ab ẽp̃tũ
est. noiussima ad ep̃tiospectandae̾ sinter¬
dum tm̃ legatis non postenor s ⁊ p̾cedẽns i¬
scrpta ual ꝰ namsuta scripsero. ꝙ titioinea¬
frilegauero idneq do neq lego qd̾ infrale nua¬
gatum eĩt nonualebit. nã ⁊eum ẜmonẽ i

Expanded text:
sub alia et alia condicione legatum ademptum est, nouissima ademptio spectanda est. interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura ualet: nam si ita scripsero: 'quod Titio infra legauero, id neque do neque lego', quod infra legatum erit, non ualebit. nam et eum sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
cornesianumꝑsempmiano nõĩau̾it. debebit᷑
semprianus s suncopore erai̾nt non debebi¬
tur ꝙ siquis cum uł let uestem legare supcco
appelłone electrũ uł auricalcum contiue
ri. qͣuod escsticͥtius uestis appellatiõe ⁊̃ argẽ¬
Ctum contnũ. rerum enim uocabula iniu¬
tabilia s̃. hominũ mutabilia ¶Siquis¬
use heredes instituit. ⁊ ita legaui̾t quis quis mͥ

Expanded text:
Cornelianum pro Semproniano nominauit, debebitur Sempronianus: sed si in corpore errauit, non debebitur. quod si quis, cum uellet uestem legare, suppelappellatione electrum uel aurichalcum contineri uel, quod est ‹st›ultius, uestis appellatione etiam argentum contineri. rerum enim uocabula immutabilia sunt, hominum mutabilia. Si quis heredes instituerit et ita legauerit: 'quisquis m
Abbreviated transcription (Latin):
cius his nominib .i. cognatorum ⁊
insuis. Itaq parentes ⁊ filios fiyq euã
seruorum dm̃s. s: ad leges seruiles cogͣ¬
tiones nõ ꝑtinent. C ognatioĩs origo.
⁊ ꝑfeminas solas contigit. Frat̾ enimẽ.
⁊quiex ead̾ matre tantum natus ẽ. nã
qui eundem patrem hñt. lier diu̾sas u¬
matres etiam agnatisunt. ¶Parẽtes
usꝙ ad tritauum apd̃ romanos ꝓpͥouo¬
cabło nominantur. Ut̾ioros qui non
hñt spetialenomen. maiores appłantir:
Item libi usq adtrinepotem. ultra hos
postiores uocantur. Sunt ex latib co¬
Item patrui. amite. aulinguli. ⁊ mat̾¬
teres i am quotiens q̾r. quanto gradu
quaq ꝑsdã sit: abeo incipiendum ẽ cuiꝰ
decognatione querimus. ⁊ siex inferio¬
nb aut suꝑiorib gradib. rectalinea
sursum ũsum. uł seorsum tendentiũ

Expanded text:
us his nominibus, id est cognatorum, etiam in seruis: itaque parentes et filios fratresque etiam seruorum dicimus: sed ad leges seruiles cognationes non pertinent.Cognationis erigo et per feminas solas contingit: frater enim est et qui ex eadem matre tantum natus est: nam qui eundem patrem habent, licet diuersas matres, etiam adgnati sunt.Parentes usque ad tritauum apud Romanos proprio uocabulo nominantur: ulte riores qui non habent speciale nomen maiores appellantur: item liberi usque ad trinep‹o›tem: ultra hos posteriores uocantur.Sunt et ex lateribus coitem patrui amitae et auunculi et materterae.Nam quotiens quaeritur, quanto gradu quaeque persona sit, ab eo incipiendum est cuius de cognatione quaerimus: et si ex inferioribus aut superioribus gradibus, est, recta linea susum uersu
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ .ł. Iuris consultus cognatorum gͣ¬
dus ⁊ affinnium nossedebet. quia legib
hereditatos ⁊ tutele ad ꝓximum qũeq a¬
gnatum adire coͣnsueuerunt. s ⁊ edieto
inuin dr̃e noncogimur. ¶Nom̃cogͣti¬
onis ageca uoce dictum uidetur eypher:¬
Sic enim illi uocant. quos nos cognatos
¶ Qui aut feminas. comunguntur: oogͣ
titm̃ nominantur ꝓximiores exag̃tis
sui dñ. Int̾ agnatos igitur ⁊ cognatos¬

Expanded text:
.Iuris consultus cognatorum gradus et adfinium nosse debet, quia legibus hereditates et tutelae ad proximum quemque adgnatum redire consuerunt: sed et edicto inuiti dicere non cogimur.Nomen cognationis a Graeca uoce dictum uidetur: συγγενεῖς enim illi uocant, quos nos cognatos : qui autem per feminas coniunguntur, cognati tantum nominantur.Proximiores ex adgnatis sui dicuntur.Inter adgnatos igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sit. eiq peceulium legatum sit uica¬
riorum eius uicarii legato continent᷑.
ꝓito sumito tibiq habcto domũilla
Item aureos .c. alio deinde capite. pͥea¬
culia filiis p̃legauit. Quesitum est an¬
c ͣ  ꝓcculium pre legata ⁊ centũ aurci.

Expanded text:
sit eique peculium legatum sit, uicasit eique peculium legatum sit, uicariorum eius uicarii legato continentur.pito sumito tibique habeto domum illam, item aureos centum': alio deinde capite peculia filiis praelegauit. quaesitum est, an peculio praelegato et centum aurei
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i peculia legauit. ⁊ desticho itaeauit
stichum suum meum lib̾m ẽt uolo.
eiq uolo darr oecem aureos ⁊ quie quit
exratione loculoꝵ ineoꝵ habet ratio¬
nes aũt hr̃dibꝰ i eis dari uolo hisom̃i¬
b quos hoc testõ manu missꝯͥ pecuiliã
suã concediuolo. Quesitum est anꝙ
ãplis racioni loculorũ indiẽ mortis.
erogauit stichus apeculiosuo abhrdib.
reciꝑe d̾beat cũ ex consuetudine domus:
eẽt ꝙͣc qd amplius exsuo inracionelocu¬
lorum erogasset ddñica ratio etoeberet.
H consuctudinem ꝓponerẽtur. Id quo¬
q pecculio legato contineri quod ⁊ do¬
minica ratio deberet.⁊ solita erat recłe.¬
ͥ ¶ Seruis lib̾tates leg̾ata.q decłat.
situm est anpecgulia quoq legata.
his uidebuntur. Respõdit scđm
ea que proponerentur. nõ uroerile¬
gata. Item quesirum est. anex his¬
dem uerbis reliqua rationumqua¬
si legata retinere possint: aut sires
dominicas aput se habueñt aũsiꝗ
ones R supra responsum.¬

Expanded text:
auit et de Sticho ita cauit: 'Stichum seruum meum liberum esse uolo eique uolo dari decem aureos et quidquid ex ratione loculorum meorum habet: rationes autem heredibus meis dari uolo. his omnibus, quos hoc testamento manumisi, peculia sua concedi uolo'. quaesitum est, an, quod amplius rationi loculorum in diem mortis erogauit Stichus ex peculio suo, ab heredibus recipere debeat, cum ex consuetudine domus esset, ut quidquid amplius ex suo in ratione loculorum erogasset, dominica ratio ei deberet  consuetudinem proponerentur, id quoque peculio legato contineri, quod et dominica ratio deberet et solita erat reddere. Servis libertates legataque dederat situm est, an peculia quoque legata his uidebuntur. respondit secundum ea quae proponerentur non uideri legata.Item quaesitum est, an ex isdem uerbis reliqua rationum quasi legata retinere possint, aut si res dominicas apud se habuerint, aut, ones. respondit supra responsum.
Abbreviated transcription (Latin):
lsenus᷑ ł.ͤ Quidam intest̾o ita scp¬
serat. panphillus ẜuus meus peculiũ
cum moriar sibi habeto lib̾que esto cõ¬
sulebatur recte nepanphillo pecculi¬
um legatũ uideretur. ꝙ pͥus quã lib̾ eẽt
nullum ⁊ peculium sibi habere iussisᷤ
ect Rosponditinconiunctionib or
tur. aut scrib̾etur Quare recte peculiũ¬
sibi hab̾e legatum uideri. ac siprius u
beẽ ocurde pecculium s̃ibi hab̾e iu̾suᷤ¬
d.ub. Souomanumisso pecculi¬
um legatum erat aliocipite om̃s an¬
cillas suas uxori legauerat. In peculio
ẜuiancilla fuit. ẜuieam eẽ respõdit.
neq referrt utri pͥus legatum eẽt. auc

Expanded text:
estorum Quidam in testamento ita scripserat: "Pamphilus servus meus peculium suum cum moriar sibi habeto liberque esto". consulebatur, rectene Pamphilo peculium legatum videretur, quod prius quam liber esset peculium sibi habere iussus esset. respondit in coniunctionibus ordtur aut scriberetur: quare recte peculium legatum videri, ac si prius liber esse, deinde peculium sibi habere iussuum.Seruo manumisso peculium legatum erat: alio capite omnes ancillas suas uxori legauerat: in peculio serui ancilla fuit. serui eam esse respondit neque referre, utri prius legatum esset. 16
Abbreviated transcription (Latin):
dere ex peclisset. Quic quio enĩ ꝓ capite
domini constituit. ꝙ si panphillipce¬
cunia non sufficiat. tunc expeculio stͥ¬
chi nõ ultra p̃tium panphilli deduci
deb̾e. Quesitum est. si exaliqua caus¬
sapanphillus pecuniam dominod¬
buisset: nec ea expeculio eiusẜuuari
possit anusq ad p̃tium cius expecu¬
uo stichi possit deducere nẽgauit:
neq enĩ simile rosuꝑiorieẽt. Ibi cnun io¬
ꝓptereap̃tium uicarii deducendum ꝙ n
eo nomine ppse sticus ob defen sioneor
uicaru surdomino debitor constitua¬
tur. At mnpro posito qua stichus uicͥ
deb̾at exeiꝰ pecłio nicͥẽẽ deducẽd̾. s expanphili
dũ taxat ꝙcte ip̃e ĩsuopetulioẽe intelligi ñ põt¬
ab. Qui petulioͣẜ uolegauerat uroici¬
um conde acceꝑat d̾ in de decesserat pla¬
cuit non alit̾ pecculiũ ex causalegatip̃¬
peculiarib acciones non conpetunt. sed
non alias hr᷑ peculiũ p̾stire debet nisi ei

Expanded text:
enim pro capite domini constitui. quod si Pamphili peculium non sufficiat, tunc ex peculio Stichi non ultra pretium Pamphili deduci debere.Quaesitum est, si ex alia qua causa Pamphilus pecuniam domino debuisset nec ea ex peculio eius seruari posset, an usque ad pretium eius ex peculio Stichi possit deducere. negauit: neque enim simile id superiori esse. ibi enim propterea pretium uicarii deducendum, quod eo nomine ipse Stichus ob defensionem uicarii sui domino debitor constituatur, at in proposito quia Stichus nihil debeat, ex eius peculio nihil esse deducendum, sed ex Pamphili dumtaxaticium eo nomine acceperat, deinde decesserat. placuit non aliter peculium ex causa legati prpeculiariis actiones non competunt: sed non alias heres peculium praestare debet, nisi ei
Abbreviated transcription (Latin):
s quam ceduob separatisq petuliis te¬
tmstatore locuto. ⁊ sccłm hec uieaius ui¬
porcani nõ comunicabitur. nͥ hec mens
fuit iestañtis: ¶ Sicũt aũt esalieᷤ¬
num hoc est ꝙͦ debetur domino mĩni¬
it legatũ peculium. Ita ꝑcontranum
id quod dominisdebet ẜuo. au gere¬
debet secł. hulc sentencie aduersa᷑¬
quod ita est cumpettulim ẜuole¬
gatur. nõ etiam id conoeclitur ut ꝑe¬
titionem habeat pecunie quanise
inrationem domini inpendisse dic̃
Qid tam̃ si hec uoluntas sit. testatoᷤ¬
ris. cur nõ possit consoꝗ certe cõpen¬
sari debet hoc ꝙͦ inpendit. cion eo.
quoddomino debetur ¶Anq
dominus scripsis s ẜuo debere p̾et¬
culio legato cederet. pegasus negat
Idem nerua. Et com gncus comi¬
cĩꝯ filie sue peculium quodcius
oẽt legasset ⁊ annuũ quod ei solituᷤᷤ
erat oarc bicnnio non dedisset. scct᷑
inrationib suñ retulisset filie se hͥ
debere quin quagunta atilicinus exi¬
stimauit legato non cecłe ꝙuerũ ẽ

Expanded text:
mquam de duobus separatisque peculiis testatore locuto: et secundum haec uicarius uicarii non communicabitur, nisi haec mens fuit testantis. Sicut autem aes alienum, hoc est quod debetur domino, minuit legatum peculium, ita per contrarium id quod dominus debet debet. sed huic sententiae aduersaquod ita est: 'Cum peculium seruo legatur, non etiam id conceditur, ut petitionem habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit'. id tamen si haec voluntas fuit testatoris? cur non possit consequi? certe compensari debet hoc quod impendit cum eo quod domino debetur. an et quod dominus scripsisset se servo debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerva: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis redebere quinquaginta, Atilicinus existimauit legato non cedere, quod uer
Abbreviated transcription (Latin):
culii sibiiussit atq ita ẜuus lib̾tatem
accepit. Res peculii ꝑfessioni sub tracta
non uioen manumisso tacite concessas
culio legauerat. eurtoemq postea ma¬
numisat. lib̾tus ut et nominaton pccꝰ.¬
culii acciones cip̃starentur extest̾o conse¬
utur. ¶Filius familias cuipater
pecculium legauit. suum pecculi iuuo
patre manumisit. seruus cominiis om¬
nu hrdũ est exeptus. ꝓeculio ꝓͦpt̃ filii. de

Expanded text:
culii iussit atque ita seruus libertatem accepit. res peculii professioni subtractas non uideri manumisso tacite concessas peculium legauerat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testamento consequetur.Filius familias, cui pater peculium legauit, seruum peculii uiuo patre manumisit: seruus communis omnium heredum est exemptus peculio
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum ꝑueniant utputa partus an
¶quam ipñ legetur. pecculium non de¬
bebitur. hocuterumq ulianus sat̾u
uoluntatum tem testatoris scribit cũ
Denim ipsi suum pecculiũ legatur. ueri¬
simile est eum om̃e augm̃tum ad ip¬
sum ꝑtiner uoluisse. dupatnmonu¬
eam manumisso futuruin est cum a
peculio est. debeturmon
tandum deduciex peculio ꝙ domino
uulneret: ansindat aliquio. frangͣi
an surripiat: quo casu sine dubio ini¬
nuitur pecculium s non ultra simplũ¬
S si se uulnerauĩt uł etiam occidit. nic
est d̾dudicendum hoc nomine: alioꝗn
dicemꝰ et si fugĩt. deducendum hoc ite¬
emine id quantor uilior sit factus ppt̃
ꝙ tibi debebitur. specialiter aque inpe¬
culio habet erũt leganda sũt.
tantum p̃sens sec etiã futuram peculiũ¬
uuanoubunc inutile legatum
peculii sit. ciłm ẜuus uid testatore de¬
cedit/ Ceterũ simortis tp̃e ẜuusui xit rd
peculium legato ceder.¬

Expanded text:
ad eum perueniant, ut puta partus ancquam ipsi legetur peculium, non debebitur. hoc utrumque Iulianus secundum uoluntate‹m› testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum apeculio est, debetur, non tandum deduci ex peculio, quod domino uulneret an scindat aliquid uel frangat an subripiat? quo casu sine dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum.Sed si se uulnerauit uel etiam occidit, nihil est deducendum hoc nomine: alioquin dicemus et si fugerit, deducendum id, quanto uilior sit factus proptd tibi debebitur, specialiter ea quae in peculio erunt leganda sunt. tantum praesens, sed etiam futurum peculiuum Tunc inutile legatum peculii fit, cum servus vivo testatore decedit: ceterum si mortis tempore servus vixerit, peculium legato cede
Abbreviated transcription (Latin):
Mue lib ͤ Et uin sancilla cum susna¬
tis legara sit eciãm mortua ea ułalien¬
natał manumissa.nati adiegatariũ ꝑti¬
uebũt. qui  loggat sũt separata st
Iaiisl. Eedet si cumuicariis leg atꝰ¬
de sit ẜuus Ourat uicanerm legatum.¬
n ͨ ⁊ mortuo eo.aut alienato aut manumiᷤ

Expanded text:
um.At si ancilla cum suis natis legata sit, etiam mortua ea uel alienata uel manumissa nati ad legatarium pertinebunt, quia duo legata sunt separata. 4 iale Sed et si cum vicariis suis legatus sit servus, durat vicariorum legatum et mortuo eo aut alienato aut manumiss
Abbreviated transcription (Latin):
uen: maxime inquit inpposita spcue
ꝓponebanr eni qui legauerat argentũ
eirationes excepisse. Na qui bec ĩqͥrex
ea eẽnt sensisses set ⁊ ipse papinanũ
eodem librorespõ sorpait patiem mer¬
catorem ac feneratorem ꝗ duos filiosto¬
udemq filias hr̃des insticuerat ita lega¬
sctfiluis marib domũ meam instiue¬
tam dolego darq iubeo mertes. ⁊ pig¬
ra an cõtineãtur queri posse Ra
facilem uidiciᷤ uolun tatis comet turã
foreceñ s patris facultatib extimatis.¬
¶Celsus scribit. suis ꝗ infundo m¬
iurẽtur legatis uicarios eoꝵ nõ cõtuũ
nisi appareat ⁊ deuicatiis eum stu sifse¬

Expanded text:
neri: maxime, inquit, in proposita specie: neri: maxime, inquit, in proposita specie: proponebatur enim, qui legaverat, argentum et rationes excepisse: nam qui haec, inquit, ea essent, sensisse. sed et ipse Papinianus eodem libro responsorum ait patrem mercatorem ac faeneratorem, qui duos filios totidemque filias heredes instituerat, ita legasse: "filiis maribus domum meam instructam do lego darique iubeo", merces et pignora an contineantur, quaeri posse: sed facilem iudici voluntatis coniecturam fore ceteris patris facultatibus examinatis.Celsus scribit seruis qui in fundo morarentur legatis, uicarios eorum non contineri, nisi appareat et de uicariis eum sensisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfec lurus contulsẽerat. ut tuitior ͤ loco
ec̃t contineri. Iocm respõ dit tyriacani
quoq ⁊ cet̃a medicim̃ta q̃ se cessus
causa dommꝰ ibi habuit ⁊ uestẽppt̃
sccessum ibidepositam instiuc to fundoi
legato ineẽt. Idem respõdit. demoita m
stnic la est. cumoñiiiuit suo legatãur¬
banam familcam. Idem artisioes quoꝵ
oꝑt cetis quoq fͤoiis exhibebãtim. lega¬
to nõ cõtinenᷤ. O stiarii aũt inquit uł
copiani dietani. aquarii doniui tantuz
der iuentes continebuntur sed quodde
artificibiait falsum est. si et̾oomi causa pã¬
rati sunt. licgaliis quoq p̾diis como¬
doabuntiu I demiti pondit domo inu¬
struc ta logata m̃sas eborcas ⁊ libros non
contincri. sed hoc falsum est. nani omei
quic quid indomo fuit ut instructiu
ibi ec̃t put familas continebitur Supel¬
lec tile̾ aũt patris familias instrum̃tumi
cẽ. nemodubitat de niq neratius libit
iiii. epistolnp marello fri suo respõdit
qiuestem donuis instine be logato conti¬

Expanded text:
tulerat, ut tutiore loco essent, contineri. Idem respondit theriacam quoque et cetera medicamenta, quae secessus causa dominus ibi habuit, et vestem propter secessum ibi depositam instructo fundo legato inesse. Idem respondit domo ita, ut instructa est, cum omni iure suo legata urbanam familiam, item artifices, quorum operae ceteris quoque praediis exhibebantur, legato non contineri: ostiarii autem, inquit, vel topiarii diaetarii aquarii domui tantum deservientes continebuntur. sed quod de artificibus ait, falsum est, si eius domus causa parati sunt, licet aliis quoque praediis commodabantur. Idem respondit domo instructa legata mensas eboreas et libros non contineri: sed et hoc falsum est: nam omne, quidquid in domo fuit, quo instructior ibi esset pater familias, continebitur, suppellectilem autem patris familiae instrumentum esse nemo dubitat. denique Neratius libro quarto epistularum Marcello fratri suo respondit et vestem domus instructae legato conti
Abbreviated transcription (Latin):
tam danuoluerit. Respõł. sccłmea ͥ
que ꝓponer̃tur ita uideri tedisse. nisaq̃
pͥcteretur aliuit testatorem sensisse ma¬
nifeste doceret. At sihabitationis ide tͥ
edifitii instrum̃tum legasset. noncełe
ẜuos oꝑe aluiue rciparatos. ¶dias
ut instruc ta sunt cum dotib ⁊ eliꝗs¬
rum qui finitam cõoicionem in c̃positat
cau̾tiõe deco lonia dicisẜant exuerbis su¬
pra scriptis legato cedunt: Respõdi ũ
uiden dehis reliquis ee cogitatum. Ioẽ
quesud mactore legato. anuxor⁊ fili
legato ceclant cum auctor nõmp̃diis s
in ciuitate moratur. Respõ de nicħp.

Expanded text:
tam dari uoluerit. respondit secundum ea tam dari uoluerit. respondit secundum ea quae proponerentur ita uidere dedisse, nisi is, a quo peteretur, aliud testatorem sensisse manifeste doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentum legasset, non cedere seruos operae aliiue rei paratos.Praedia ut instructa sunt cum dotibus et relirum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex verbis supra scriptis legato cedant. respondit non videri de his reliquis esse cogitatum. Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in civitate moratus sit. respondit nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ilias usus cotidianum causa in fundo¬
uo fuenint. legato cõtinerentur. respõdit
ͣ testo qui dem ut proponertur. seĩe in¬
suꝑ fun dũ legatum. uer̃mõ ampliuᷤ
deberi quã incodicilł quossane post ob¬
liuionẽ testam̃tarie senptiue fccisset
instrue ti appellatione contirũ uelle se
mani feste hostenͣdisset. ¶Libto suo
quidam p̃dia logauit. hisubis seio lib̾¬
utdo mco fũ doᷤ illum ⁊ illum dolego ita
reliquis colonorꝑ ⁊ saltuariis. cũ contu
unabi suis ⁊ filiis ⁊ filiab sues. Que¬
situm est ansti chus ẜuus qui p̃dium
unũ ex hiscoluit. et reliquatus est an¬
ͣ plam sũma ex causa fidei comissum se¬
io debeatur. Respõuit et sinõ fide do¬
munica set mentde ut cect᷑anei colõircͣs
solent fun dũ coluisser nõ deb̾i
¶Gaio scio alupno meo fundosm¬
osillum ⁊ illum itautin strueti sunt
et doinum suꝑioit̃ locum dan uolo.
Quesitum est an etiam domũ instrue¬

Expanded text:
ilias usus cottidiani causa in fundilias usus cottidiani causa in fundis fuerunt, legato continere‹n›tur. respondit testamento quidem ut proponeretur Seiae, insuper fundum, legatum, uerum non amplius deberi, quam in codicillis quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset. Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita reliquis colonorum bernalibus suis et filiis et filiabus'. quaesitum est, an Stichus seruus, qui praedium unum ex his coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur. respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi. 'Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et domum superiorem dari uolo': quaesitum est, an etiam domum instruc
Abbreviated transcription (Latin):
factum infundũ seie relic tũ atestato¬
re in dueta fundi colendi gra in eodeo
fundo sunt. quoq eaustium̃to fund
contuũ. respõdi Quãuis enĩ eanianci ͭ¬
pia testator demõ strasset.queteri
bieẽnt cumhis legͣnt. tam̃ nõ minuen¬
ꝑilegatiser augendi causa mancipioꝵ
quo q fecit m̃tionẽ ceter̃ instrum̃to
fundi mancipia quoq colendi agnicã ⁊ itiha
einduc ta contini nõ ambigitur Nͦ¬
¶Paulus repondit uille instruit ug
neque fructus repositos neq equiciũ
contineri supellec tilẽ autem legatace¬
dere. ¶Seruũ uero arte frabrica peri¬
tum qui annuam arge mercodẽ p̃sta¬
bat instrum̃to uille nõ cõtinctri lce¬
stitute sihr̃s erit fundos ꝑ p̃cionẽ ded¬
lat instructos cum suis uilͥcis. ⁊ reliqͥs
colonoꝵp. ⁊ codicillis itascripsit. poste¬
amichiuenit inmẽte seie fundos qs
reliꝗita ut sunt in structi rustico ĩstõ¬
d dolonorp ⁊ apotheci habe uolo. Quesi¬
tum est anctiam ea quesitum patris fa¬

Expanded text:
factum in fundum Seiae relictum a testatore inducta, fundi colendi gratia in eodem fundo fuerint, ea quoque instrumento fundi contineri respondi: quamvis enim ea mancipia testator demonstrasset, quae tunc ibi essent cum legaret, tamen non minuendi legati, sed augendi causa mancipiorum quoque fecit mentionem. ceterum instrumento fundi mancipia quoque colendi agri causa inducta contineri non ambigitur. Paulus respondit villae instrumento neque fructus repositos neque equitium contineri, suppellectile autem legato cedere: servum vero arte fabrica peritum, qui annuam mercedem praestabat, instrumento villae non contineri. Scnstitutae, si heres erit, fundos per praeceptionem dederat instructos cum suis uilicis et reliquis colonorum et codicillis ita scripsit: 'postea mihi uenit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico inst colonorum et apotheca habere uolo'. quaesitum est, an etiam ea, quae patris fam
Abbreviated transcription (Latin):
fundo oc̃t instructus: omnes legate iuix
rum legato cedunt. Ittm peniculi et
cauteria ⁊ conche. ¶nstru m̃topit¬
scatorio contineri ansto ait. nauceuas
que pq̃ssiũ capiendoꝵ causa conpara¬
tesunt: Sed etpiscatores cõtineri ulid
est. ¶ Instrum̃tobalneatano lega¬
to dic limͤ balncatorẽ sic instrum̃torp
contiñi balneatorio quo mõ instru¬
m̃to fũoi salcuariumꝰ copĩanos ⁊m
strum̃to cauponio insticutorẽ: c̾rmi
balnee sinc balneatorib usũ suũ p̾¬
⁊derã fcram̃ta que laniã tecaris cau
saparata/ Idem trutinas cultõs dolabs
se est inspici. ut ecce. pistoro instru¬
rp̃ m̃to legato  ipsipistores mec̃ uderi poᷤᷤ¬
sunt. si pͣater familias pistrinum ex¬
ercuit nam plunmũ inter est. instuͬ¬
m̃tũ pistonb anpͥstinum paratũ sit¬
asmam molendinam ⁊ molam neg¬
at neratius instrum̃to fundi coñtgi¬
Item cacabos. ⁊ patinas instrum̃to  dͣ¬

Expanded text:
fundo esset instructus, omnes legatae viderum legato cedunt, item peniculi et cauteria et conchae. Instrumento piscatorio contineri Aristo ait naucellas, quae piscium capiendorum causa comparatae sunt: sed et piscatores contineri verius est. Instrumento balneatorio legato dictum est balneatorem sic instrumento contineri balneario, quomodo instrumento fundi saltuarium et topiarios, et instrumento cauponio institorem, cum balneae sine balneatoribus usum suum prndera farramentaque laniandae carnis causa praeparata, item trutinas cultos dolabrasse est inspici. ut ecce pistorio instrumento legato ita ipsi pistores inesse uideri possunt, si pater familias pistrinum exercuit: nam plurimum interest, instrumentum pistoribus an pistrino paratum sit.Asinam molendariam et molam negat Neratius instrumento fundi contineri.Item caccabos et patinas in instrumento fun
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. ¶Si domus sit. in strum̃¬
tum legatum. ludendum quid con¬
tineatir. sipegasus ait insbrum̃tũ
domus et quod tempestaus arcente.
aut incendiicansa paratur. nõcꝑuolipp¬
tatis gratia Itaq neq peculi neque
la que figrons causaut am¬
bnc ndomo sũt. debi. que scutentia ca¬

Expanded text:
nentur.Si domus sit instrumenentur.Si domus sit instrumentum legatum, videndum quid contineatur. et Pegasus ait instrumentum domus id esse, quod tempestatis arcendae aut incendii causa paratur, non quod voluptatis gratia: itaque neque specularia neque vela quae frigoris causa vel umbrae in domo sunt deberi. quae sententia Ca
Abbreviated transcription (Latin):
test S Nocssa sunt. puto continĩqa
que rendo fructir desmingit. Idem nn
palis erit dicertoum. ¶Simagrone¬
nationes sint puto uenatores quoq ⁊
uestigatores ⁊ canes ⁊ cetera que aduena¬
tionem sũt nescessariã. instrum̃to cõ¬
tincri inꝓcon ⁊ siager ex hoc reciditũ
habuit ¶ Et n ab aucupio reddit᷑
fuit. au cupes ⁊ plage : huius iesiii.¬
strum̃tum agn instrumto cõtinebitur
nec mirpo. cͦum ⁊ ques instrum̃to exẽ¬
plo api um contineri. sabmus ⁊ cassuiᷤ
putauenint. ¶Siquis eodem in¬
strumto inpłimis agri uftur. cuiusa
gninstrum̃tum su. Quentur.: o. ego
arbitor. si quioem apparet uoluntaᷤ
patris familias empotius agro destinat¬
uerait. eiuseẽ instrum̃tum cct̃ienint
agri abhoc agto ueluti mutuantur. Si
non apparcatꝰ nullius instram̃to ced
neq cnim ꝑłarit diuidimus instrim̃¬
tum. ¶Sup̃ pelles cct̃aq siquama
gro fuerent quo instructior eẽt pat̃¬
e familias. instrum̃to fundinõ conti¬

Expanded text:
ed si caesa sint, puto contineri, quia quaerendo fructui deseruiunt. idem et in palis erit dicendum.Si in agro uenationes sint, puto uenatores quoque et uestigatores et canes et cetera quae ad uenationem sunt necessaria instrumento contineri, maxime si ager et ex hoc reditum habuit. Et si ab aucupio reditus fuit, aucupes et plagae et huius rei instrumentum agri instrumento continebitur: nec mirum, cum et aues instrumento exemplo apium contineri Sabinus et Cassius putauerunt. Si quis eodem instrumento in plurimis agris utatur, cuius agri sit instrumentum, quaeritur. et ego arbitror, si quidem apparet uoluntas patris familiaeuerat, eius esse instrumentum: ceteri enim agri ab hoc agro ueluti mutuantur: si non appareat, nullius instrumento cedet: neque enim pro parte diuidemus instrumentum.Supellex ceteraque, si qua in agro fuerunt, quo instructior esset pater familias, instrumento fundi non conti
Abbreviated transcription (Latin):
debet uł nicħꝰ sibi ẜuum deb̾e siguifi¬
cauĩt. ualet hec ad iecniõ qanuda uo¬
luntate põt dominus ẜuoremitere
quodei debet Goicano aũt meo nuch
legato anetui carii mei peculiũ adme

Expanded text:
 nihil sibi seruum debere significauerit, ualet haec adiectio, quia nuda uoluntate potest dominus seruo remittere quod ei debet.Uicario autem meo mihi legato an et uicarii mei peculium ad me
Abbreviated transcription (Latin):
sus resporoit. Sistatu libo aut pe¬
culium legatum sit hrs interim credi o¬
eoerit idipꝰsouire dẽtiai ⁊ copora sin¬
gula etiam ꝑhoc es alienum dimn¬
⁊uui ꝓ urde siꝓure lb̾tatem accipe¬
ditatem hr̃ditatem ẜuo crediderit.
legatum peculium minuetur. secũ¬
dum uiliani sententiam. licet domi¬
ionus ẜui nũquam fuerit. ¶Qui
stichũ ⁊ panphillum ẜuos habebat
testo eomanu manumisit.⁊iunicu¬
iq pecculium suum legauit. placet ꝙ
alteralteri debet depeculio eius decgđ
et aliernis accecłe legato ¶ temquen  q¬
tur sifuo lib̾tas datasit sidetem dedis. płs¬
set hĩcdi pgculiũq eilegatõ sit. Ande uto¬
oem que disset hr̃didebeat oepeculio ca¬

Expanded text:
sus respondit, si statulibero, cui peculium legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui. Proinde si pure libertatem accipieditam hlegatum peculii minuetur secundum Iuliani sententiam, licet dominus serui numquam fuerit.Qui Stichum et Pamphilum seruos habebat, testamento eos manumisit et unicuique peculium suum legauit. placet, quod ‹alter› alteri debet, de peculio eius decedere et alterius accedere legato.Item quaeritur, si seruo libertas data sit, si decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum sit, an decem, quae dedisset heredi, debeant de peculio
Abbreviated transcription (Latin):
neretur. set causa seminis nich acibariꝰ
difert eõ ẜuandi fructus cauia. ueluti
mtutur Sreaque ex portandorꝑ froc¬
tuum causa parantur. instrum̃ti ẽẽ con¬
astat ueluti ium̃ta. ⁊ueicula ⁊ naue icup¬
eppe. ⁊ culei ¶Al fenus autem siquos dãĩ
ex hominib aliis legauerit ⁊ ceterosqui in
fudo fuer̃ nõ contineri inscrum̃toait ꝙ¬
nõ est uerum constat enĩcosquiagngrat
ẜuusqui quas colonus in agroetat. initrũ¬
meñto legato cõtinearur. Elabo/⁊pegasus
rec te negaucrunt quia uir̃pinstrumcn¬
to infuidoo fucrãt. etiam sisolitus fuerat
⁊ famile inperare. Salturariũ autem lab¬
p̃ quidem putat cum d̾mum continensi
qui fructuum s uandory gratiaparatus
sgsit. eurg non qui finium custodiendoꝵ
causa  neratius etiam hunc ⁊ hoc iure uti¬
murut om̃s saliuarii contineant᷑ Ir ebati¬
usamplius etiampistorem. ⁊ tonsorem qͥfa
rmilie rustice causa parati sunt. putat con¬
uneri. Item frabrũ quille ie ficiende c̃a

Expanded text:
neretur: sed causa seminis nihil a cibariis differt.Conseruandi fructus causa, ueluti nuntur: sed et ea, quae exportandorum fructuum causa parantur, instrumenti esse constat, ueluti iumenta et uehicula et naues et cuppae et culei.Alfenus autem, si quosdam ex hominibus aliis legauerit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non contineri instrumento ait, qnon est uerum: constat enim eos, qui agri gratia ur, an seruus, qui quasi colonus in agro erat, instrumento legato contineatur. et Labeo et Pegasus recte negauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat et familiae imperare.Saltuarium autem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum servandorum gratia paratus sit, eum non, qui finium custodiendorum causa: sed Neratius etiam hunc, et hoc iure utimur, ut omnes saltuarii contineantur. Trebatius amplius etiam pistorem et tonsorem, qui familiae rusticae causa parati sunt, putat contineri, item fabrum, qui villae reficiend
Abbreviated transcription (Latin):
lanes ⁊ crateres. ⁊ eg qu a sunt alia ad aqͣs
salientes noces saria. Itẽ stie ouelauesma¬
gisdomꝰ portio quã domꝰo istrum̃ta st̃¬
Specun a quoq ad fixa magis putodo.¬
musec̃ partm: nam ⁊ inẽptionem doi¬
musᷤ speculana. ⁊ peginata codere. siue ĩ
hedifitia sunt posita siue ad tempus de¬
tracta. S sinon sint reposita ad hoc tar¬
m̃ fĩt ut supleantur siquadesintꝰ. inscũ¬
m̃to potius contincbuntur. Cancellos
quoq instrum̃to contineriputo. pltu¬
¶S si fim̾oꝰ nonsit cuminstrum̃to.
alegatus. sec ita ut instͣc tussit. que
situmest. an amplius contineaturqͣ
sicum instrum̃to legatus eẽt. ⁊ sabtruꝰ
lbris aduiteliũ seribit fatentrĩ cẽ plus
cẽ. cum mstiuc tus fundꝰ legatius. qͣũa si
cum instrum̃to. Quã scntentiam cotidi¬
e in serc sceret intͣalesceret uitemꝰ. Quior¬
tumigitur ħ legatũ ub̃ius est. ui dentoũ

Expanded text:
les et crateres et si qua sunt alia ad aquas salientes necessaria, item serae et claues magis domus portio quam domus instrumentum sunt.Specularia quoque adfixa magis puto domus esse partem: nam et in emptione domus et specularia et pegmata cedere, siue in aedificio sunt posita siue ad tempus detracta. sed sien sint, ut suppleantur, si qua desint: instrumento potius continebuntur. Cancellos quoque instrumento contineri puto. Sed si fundus non sit cum instrumento legatus, sed ita ut instructusitum est, an plus contineatur, quam si cum instrumento legatus esset. et Sabinus libris ad Vitellium scribit fatendum esse plus esse, cum instructus fundus legetur, quam si cum instrumento: quam sententiam cottidie increscere et invalescere videmus. quanto igitur hoc legatum uberius est, videndum
Abbreviated transcription (Latin):
de quo quenitur dariuoluisse.¬
¶Ub̃to quem hr̃dem exparte scripsit
fuldũ ꝑ p̃ceptionem dedit in hec ũ¬
ba. pan phille lib̾tep̃cipito tibiq
habcto fundum meum titianum
et agellum sinpnianum cuminstõ
familiamq que in eo fundo morat᷑
exceptis quos tanumiscro. Que¬
sicum est cum testator ineum sunde
aliquãtum uiniindolꝑis habuent ñt
quod uinus totumuendi derat ⁊ paͦ cn¬
tem tertiam p̃tiipeo acceꝑat. anuinũ os
indolcis irmanens adlibertum ex cã
p̃ceptionis ꝑtineat. Respõ sum est
uerbis que ꝓͥ ponerentur contineri.
nisi manifestr contranam uolunta

Expanded text:
se.Liberto, quem heredem in parte rescripsit, fundum per praeceptionem dedit in haec uerba: 'Pamphile liberte, praecipito tibique habeto fundum meum Titianum et agellum Sempronianum cum instrufamiliaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manumisero'. quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquantum uini in doliis habuerit, quod uiuus totum uendiderat et partem tertiam pretii pro eo acceperat, an uinum in doliis remanens ad libertum ex causa praeceptionis pertineat. respondit uerbis quae proponerentur contineri, nisi manifeste contrariam
Abbreviated transcription (Latin):
mancipus que ibi sunt. & quereret᷑
ret . Idem respõoit defrum̃to reposito
ad mancipioꝵ exhibitionem Instru¬
m̃to mediciee collq̾ria et emplastriior
tera eius generas. cassius seribit.
¶Cui fun dus istrumentum legaue¬
rat. nominatim mancipia segauit.
Que situm est an reliqua mancipia q̃ expit
nõ nominass i. in strum̃to cederent.
cassius ait respõ sum eẽ. tam̃ ⁊ siman spali¬
cipia instructi fundi sint. tam̃uidi
os solos legatos et̃ qui nominatimes¬
ssent ꝙ appareret nõ intellexisse patieor
familias Instrum̃to quoq suos ao¬
numeratos ẽẽ. ¶Sabinus cui funõ
que q ibi m uorem sint legata sunt: t¬
ei fundus ⁊ omiua que ineo solitasunt
ẽẽ que q ibima iorera partem ãnimoraaͣ
et hi qui ineum manẽ dicausareciper: ͣ¬
se: consueuerunt. legatiuioentur: aAt
siqua consulto infundo congesta con p¬
trec taue sunt. qͥuo legats cumularet᷑
ea non iudẽtur logata eẽ. ¶Quitã
cum ita logass uillam ineamita ut ip¬

Expanded text:
mancipiis quae ibi sunt" et quaereretur, ret. idem respondit de frumento reposito ad mancipiorum exhibitionem. In instrumento medici esse collyria et emplastra et cetera eius generis Cassius scribit. Cui fundum instructum legaverat, nominatim mancipia legavit: quaesitum est, an reliqua mancipia, quae non nominasset, instrumento cederent. Cassius ait responsum esse, tametsi mancipia instructi fundi sint, tamen videri eos solos legatos esse, qui nominati essent, quod appareret non intellexisse patrem familias instrumento quoque servos adnumeratos esse. Sabinus: cui fundus quaeque ibi sint legata sunt, ei fundus et omnia, quesse quaeque ibi maiore parte anni morari et hi, qui in eum manendi causa recipere se consueuerunt, legati uidentur: at si qua consulto in fundo congesta contr‹a›ctaue sunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse.Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ip
Abbreviated transcription (Latin):
legato cederent : Respõ cł si prata fũ¬
ñ dogretiano ita conuinxisset. ut subu¬
na fundi apellatione etamꝑaseua ha¬
berẽtur eaquoq debi. ¶In structi¬
fundomib legatis gratbatuf argẽ¬
to ⁊ auro texstus  mortis titie tp̃c
in domib non est reꝑ tus sed in orreõ
tantis ꝑconditus. Quero anis quoq
soleret. ⁊ quo tuciore loco hab̾etur in¬
ominus pistandum : quod adiecit te¬
stator utipossecdi anhoc significet. si¬
cutiinstructa ioie idie mortis ha¬
buit ^ idonicum mancipiis pecorb
instrum̃to legatus sit: dolia mole oli¬
uarie ⁊ p̃lum ⁊ que cumq in fixa ine¬
dificataq sint fundo legato continẽt᷑
Nullaaut ex his reb que mouen pos¬
sunt paucis excep̃tis  fundi appella¬
tione continentur.: demolis ⁊ aũt q̃¬
x solet. cͦuita ad fixe itaue in elificate
sint. ut partes hedificiorum esse uid̾
maxitiꝯ q est. retia capraria ⁊ çe¬
teras uenationes in st̾o continebunt᷑.
quetiam ad instrum̃taꝑtinentsique¬

Expanded text:
legato cederent. respondit, si prata fundo Graeciano ita coniunxisset, uti sub una fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi. Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus mortis Titiae tempore in domibus non est repertus, sed in horreis tantisper conditus: quaero, an is quoque soleret et quo tutiore loco haberetur, inilo minus praestandum. Quod adiecit testator "uti possedi" an hoc significet "sicut instructa in diem mortis habuit", id est cum mancipiis pecoribus instrumento legatus sit, dolia molae oliuariae et praelum et quaecumque infixa inaedificataque sunt fundo legato continentur, nulla autem ex his rebus quae moueri possunt paucis exceptis fundi appellatione continentur. de molis tum quaeri solet, cum ita adfixae itaue inaedificatae sint, ut partes aedificiorum esse uideamaximusque est' retia apraria et cetera uenationis instrumenta continebuntur: quod etiam ad instrumenta pertinet, si quae
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ iulianus iclsus putant¶ Et si
fuit logatum peculium nd declucto sa¬
ere alieno. uerendum ne inutilega
rusga tum̃ sit. quĩa quodadicitur contra¬
in sut naturam legati fit. set putauerunt¬
lõ de hanc adiccuonem nõ uitiare legatũ
s sinicħ ei adicere Nec eñĩpot chesce¬
re uendiͣto pecculuꝑhanc ad ictio¬

Expanded text:
ita et Iulianus et Celsus putant.Et si fuerit legatum peculium non deducto aere alieno, uerendum, ne inutile legatum sit, quia quod adicitur contra naturam legati ‹s›it. sed puto uerum ‹hanc› adiectionem non uitiare legatum, sed nihil ei adicere: nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectio
Abbreviated transcription (Latin):
africa ueniens mancipia que dam er
fundo supra scrpto qͦ titius ꝑieme o¬
ꝑamelĩgẽt sccũ adux̃. Quesitum est ͥ
an ea mancipia fidei comisso cedant cũ
que dam erhis iusticisoffitiis adtem¬
pus peregrinationis ab ducta sũt. relic¬
tis conẜab ⁊ filiissuis: que dam matri¬
b apatrib. Respõ dit mancipia deꝗ
b quereretur sed̾m eaque ꝓponeren¬
tur. er causa froei cõmissi deberi Idem
que suͭ anfruc tus cius demfundiꝗ  n
diẽ mortis coacti manẜunt fideicomus¬
so cedant cum plenissima testatoris
erga affinem uoluntas ab eo quoq ma¬
nifestatur. quod reliqua colonoꝵꝑ eiusdẽ
possessionis ad cum ꝑtinere uoluent:
Respõ dit in huius modi soriptura poꝰ

Expanded text:
 litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conseruabus et filiis suis et quaedam matribus et patribus. respondit mancipia, de quibus quaereretur, secundum ea quae proponerentur ex causa fideicommissi deberi.Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possessionis ad eum pertinere uoluerit. r
Abbreviated transcription (Latin):
auł uib. F Fundus qui locituserat.
eo fuios habuit legatis ⁊ cedit. Pauł
an ꝙ coloni fuit antantum id ꝙͦ testõiᷤ
fuĩt. et hoc magis dicendũ est iusinul¬
ali olenus .ł. F Hundi instrum̃tole¬
gato. id pecus cede putabat tubo ꝙ is
ues fundus sustinere potuliset duoc
nillia ouiun in eo ficitdo fum̃t. quas
q pͣdtisimum logato cessuras existima¬
uimus. nec querendum ẽẽ quid debu¬
isset pararipecoris in strumti fundicã
sedquid partũ eẽt Nocui ulti¬

Expanded text:
atium.Fundus, qui locatus erat, eo habuit, legato cedit.Paulus: an quod coloni fuit an tantum id quod testatoris fuit? et hoc magis dicendum est, nisi nulabeonis.Fundi instrumento legato id pecus cedere putabat Tubero, quues fundus sustinere potuisset, duo milia ouium in eo fundo fuerint? quas oues potissimum legato cessuras existimabimus? nec quaerendum esse, quid debuisset parari pecoris instrumenti fundi causa, sed quid paratum esset: non eni
Abbreviated transcription (Latin):
S i᷑nauez cum instõ e¬
misti. prestari tibi debebit. scaphana¬
uis pauł inimo cõtra /⁊ enim scapha
nauis nõ est instrum̃tum nauis. Ex¬
enum in mediocritate nongenẽ ab ea
difert. Instram̃tum aut̃ euius querei
necesse est alterius gnĩs efĩe atq ea qͣłit
it quod põponio lib̾ru epistolarum
⁊ alienato uł manumisso. uł mortuo
iegatumetiam peculi ꝙ estinguitur.

Expanded text:
Si nauem cum instrumento emisti, praestari tibi debet scapha nauis.Paulus: immo contra. etenim scapha nauis non est instrumentum nauis: etenim mediocritate, non genere ab ea differt, instrumentum autem cuiusque rei necesse est alterius generis esse atque ea quaequae sit: quod Pomponio libro septimo epistularum et alienato uel manumisso uel mortuo legatum etiam peculii exstinguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
̃monar. Quesitum est. siscichus suũ
exco fundo antrannũ mortis testato¬
nsab ductus ⁊ indisciplina traditus
postea meum fundum nonreuer sũ
sit ane de beatur. Respõdt. sistudẽ ꝓͥ¬
di causa mi sifsi.ñquo a. fundo e
aliorsum trans strrat deben.¶
ranne soronmee. fundũ meum fun¬
dum gretianũ cum stabulo⁊ instru¬
m̃to rustico om̃inelin quo. Queritur
an fundi apellatione.etiar pascua q̃

Expanded text:
us seruus, ex eo fundo ante annum mortis testatoris abductus et in disciplinam traditus, postea in eum fundum non reuersus sit, an debeatur. respondit, si studendi causa misisset, non quo a fundo eum aliorsum transferat, deberi. "Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo". quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
idalios u sus non deẜuientia ꝓuide ⁊ ful¬
cimĩta siqua habeba huiciei necessan¬
a. ctam ea instrumtor domusçonti¬
tendicntar. Item dehis que sudit cucace¬
lumpnas ccłius scribit magũ supciles¬
tili ad numerandam ⁊ ĩta sabimĩicassi¬
um ꝓutare canale̾ autem et arpagones¬

Expanded text:
alios usus non deseruientia. proinde et fulcimenta si qua habebat huic re necessaria, etiam ea instrumento domus contitenduntur, item de his, quae sunt circa columnas, Celsus scribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium
Abbreviated transcription (Latin):
d.e ͭ ẜ undum instructũ ubti
patronius testo legauit. posttacodicitł
petͥi utmonentes partes suas fundisu¬
ꝑst̾itib restituerent. noc istru mno¬
nem habuit. taicm incasã fida comissid
dric tumutẽt placiit. qualis fucrat ioga¬
tusset meddu tmporis augm̃ta tetur̃e ipã¬

Expanded text:
.Fundum instructum libertis patronus testamento legauit: postea codicillis petit, ut morientes partes suas fundi superstitibus restituerent, nec instructi mentionem habuit. talem in causam fideicommissi deductum uideri placuit, qualis fuerat legatus, sed medii temporis augmenta fetuum et par
Abbreviated transcription (Latin):
caricas. ꝙ sutaeẽt legatũ: uinũ ampho¬
rariũ. amincũ gracum. ⁊ oulciaomĩa. nͥ¬
ch̾interdulcia nisi ꝙͦ pouoĩs fuisfi. leg¬
atum putat lab̾o excolat̾iõe uini ampho
legnusẽ. easiue instructus. duolegata
intelliguntu fundocumnsttum̃tole¬
gito ialicnato instrumuno uenoicabr¬

Expanded text:
caricas.Quod si ita esset legatum: 'uinum amphorarium Aminaeum Graecum et dulcia omnia', nihil inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, legatum putat Labeo ex collatione uini amphorlegatus est siue instructus, duo legata intelleguntur.Fundo cum instrumento legato et alienato instrumentum non uindicab