comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Itreris a fabio .c. cẜsaris consulibus redditis.
egre ab iis impetratum est summa tribimno¬
rum plebis contentione ut in senatu reci¬
rarentur. Ut uero ex liutteris ad senatum
referretur. imperrari non potuit. Referũt
consules de rep in ciuirate. L. Lentulus
consuil senatui reiqp se non defuturum
pollicetur si audacter ac fortiter sententias diccre uelint. Sin
resarem respiciant. atq eius gratiam sequantur. ut supiorib
fecerir tem poribus: se sibi consilium capturum. neq senatꝯ
auctoritati obtemperaturum habere sc quoq ad cęsaris grati¬
am atq arulcitiam receptum. In eandem sentantiam loquitur
Scipio esse in animo rer p. non deesse si senatus sequatur. Si cũ¬
aetir aut agat lenius. ne quicꝗ̃ eius auxilium si postea ue¬
lir senatum imploraturum. Hȩe scipionis oratio qđ senatus
in urbe habebatur: pompeiusq aderat: ex ip̃ius ore pompeii
muti uidebatur. Dixerat aliquis leniorem sententiam. Ut pri¬

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut pri
Abbreviated transcription (Latin):
de compositione mitti oportere: neq se reformidare quod in sc¬
natu pompeius paulo ante dixisser: ad quos legan mitirrent.
tiis aucroritatem attribu timoremq eoꝵ qui mitterent signi

Expanded text:
de compositione mitti oportere, neque se reformidare, quod in sede compositione mitti oportere, neque se reformidare, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timoremque eorum qui mitterent signi
Abbreviated transcription (Latin):
stina consuerudine dicendi mora dies extrahentem. ut sua ratio
ab sentis haberetur. ip̃o consule pompcio qui si improbasser cur
ferri passus esset: si probasset cur suo utippło beneficio probibuiss&
facientiam ꝓponit suam: cum de exercitibus dimitrendis ultro
postulauisset in quo iacturam dignitatis atq honoris ip̃e facturo
esser: acerbitatem inimicoꝵ docetꝰ. quicquid ab altero postularent
in serecusarent: atq onnia ꝑmisceri mallent ꝗͣ imꝑium exer¬
citusq dimittere. Iniuriam in eripiendis legibus predicat. Ene¬
delitatem & insolentiam in circum scribendis. tr .pl. conditiones
a se laras & expetita colloquia & denegata commemorat. Fro
quuibus rebus orat ac postulat: ut rempꝰu. suscipiant. arq una se¬
cum administrent. Sin timore defugiant: illis se oneri non futu¬
rum & per se remp. administraturum. Legatos ad pompeuum

Expanded text:
stina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio stina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur ferri passus esset? si probasset, ur se uti populi beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri mallent quam imperium exercitusque dimittere. iniuriam in eripiendis legionibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscribendis tribunis plebis; condiciones a se latas, expetita colloquia et denegata commemorat. pro quibus rebus hortatur ac postulat, ut rem publicam suscipiant atque una secum administrent. sin timore defugiant, illis se oneri non futurum et per se rem publicam administraturum. legatos ad Pompeium
Abbreviated transcription (Latin):
Aemonstrauimus amissis cohortibus protinus ex fuga i africã
peruenit: atq eam sua sponte yacuam occupauerat. deleitu q
habito duas legiones effecerat. hominum & locoꝵ notuia & usꝙ
eius prouintiȩ nactus aditus ad ca conanda. quod paucs ante
annis ex pretura eam prouintiam obtinuerat. Nic uenientem
uticam cum nauibus tuberonem portu atq oppido prohibet. nc¬
q affecrum ualitudine filium exponere in terra patitur. sed sub¬
latis ancoris excedere eo loco cogit. Nis rebus confectis cesar ut reli¬
quum tempus ab labore intermitteret milires in proxima muni¬
cipia deduicit. sp̃e ad urbem proficiscitut. Coacro senatu i niuria
inimicoꝵ commemorat: docet senullum exordinarium honotẽ
apperisse. Sed expectaro simo tempore consulatus eo fuisse conten¬
tum quod ommibus ciuibus pateret. latum a.x.tr pl contradi
centibus inimicis. catonem uero acexrime repugnantem & pri¬

Expanded text:
demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. latum ab x tribunis plebis contradicentibus inimicis, Catone vero acerrime repugnante et pri
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. Ille perterritus apud omnem prouintiam consentire in¬
telligebat: ex sardinia in africam profugit. Cato in sicilia naues lõ¬
gas ueteres reficiebat: nouas ciuitatibus imperabat. Hec magno
studio peragebat in lucanis brutiisq per legatos suos ciuium ro.
delectus habebat equitum peditumq certum numerum a ciuita¬
tibus in sicilia exigebat. Quibus rebus pene perfectis aduentu Cu¬
rionis cognito queritur incontione sese proiectum ac proditu
a .cN. pompeio: qui omnibus rebus imparatissimis non necessa¬
rium bellum suscepisser: & a se reliquisq in senatu interroga¬
nis omui a sibi esse ad bellum acra ac parata confirmauissct.
Nȩc in contione questus ex prouintia fugit. Hacti uacuas proum¬
tias ab imperiis sardiniam ualerius curius siciliam cum exerci¬
ribus eo perueniunt. Tubero cum africam uenisset. inuenit in pro¬
uintia cum impio actium uatum qui ad auxinum ut supra

Expanded text:
ciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire inciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire intellegebat, ex Sardinia in Africam profugit. Cato in Sicilia naves longas veteres reficiebat, novas civitatibus imperabat. haec magno studio agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae exigebat. quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimis non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum in Africam venisset, invenit in provincia cum imperio Attium Varum; qui ad Auximum, ut supra
Abbreviated transcription (Latin):
onibus galliȩ piceniq & a freto naues essent expectande. Sed id¬
ꝑꝑ anni tempus longum atq impeditum uidebatur. Interea uece¬
rem exercitum duas hispanias confirmari: quarum altera erat
maximis benesiciis pompeii deuincta auxilia equitatuum parari
galliam italiamq temptari se absente nolebat. Itaq in pñtia pompeii
sequendi rationem omittit. in hispania proficisci constituit. Duum¬
uiris numicipiorum omnium imperat ut naues conquirant brũ¬
dusiumq deducendas curent. Mittit in sardiniam cum legione
una ualerium legatum. in siciliam curionem. ꝓpr.ro. cum legio¬
nibiis tribus eiuidem sicilia recepisser. protinus in africam traducẽ
exercitum iubet. Sardiniam obtinebat.M. cato. Africam sorte tube¬
ro obtinere debebat. Caragilitani simul ad se ualerium mitti audie¬
runt. Nondum profectum ex italia sua sponte ex oppido Cottam ei¬

Expanded text:
onibus Galliae Picenique et a freto naves essent exspectandae. id pronibus Galliae Picenique et a freto naves essent exspectandae. id propter anni tempus longum atque impeditum videbatur. interea veterem exercitum, duas Hispanias confirmari, quarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituit, duumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cum legione una Valerium legatum, in Siciliam Curionem pro praetore cum legionibus iiii; eundem, cum Siciliam recepisset, protinus in Africam traducere exercitum iubet. Sardiniam obtinebat M. Cotta, Siciliam M. Cato; Africam sorte Tubero obtinere debebat. Caralitani, simul ad se Valerium mitti audierunt, nondum profecto ex Italia sua sponte Cottam ex oppido ei
Abbreviated transcription (Latin):
uber. ieq rei gerendȩ facultatem dimitrat. Atq pompeius sb̃
nocrem naues soluit. qui erant in muro custodiȩ causa collati¬
co signo quod conuenerant reuocantur. Noctisq itineribus ad
naues decurrunt. Militis positis scalis muros ascendunt. Sed moni¬
ta brundusinis vallum cę̧cum fossasq caueant subsistunt. ex
longo itinere ab his circum ducti ad portum perueniunt: duas¬
q naues cum militibus: quȩ ad moles cȩsaris adheserant scaphis lin¬
tribusq deprehendunt. deprehensas excipiunt.Cesar et si ad spem cõ¬
ficiendi negocii maxime probabat: coactis nauibus mare transire
& pompeium sequi prius ꝗ̃ ille sese transmatinis auxiliis confirma¬
ret:tamen eius rei moram temporisq longinquiratem timebat qd
omnibus coactis nauibus pompeius presentem facultatem insequẽ¬
di sui ademerat. Relinquebatur ergo ut ex longinquioribus regi¬

Expanded text:
iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in muro custodiae causa coeo signo, quod convenerat, revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his circumducti ad portum perveniunt duasque naves cum militibus, quae ad moles Caesaris adhaeserant, scaphis lintribusque reprehendunt, reprehensas excipiunt. Caesar etsi ad spem conficiendi negoti maxime probabat coactis navibus mare transire et Pompeium sequi, priusquam ille sese transmarinis auxiliis confirmaret, tamen eius rei moram temporisque longinquitatem timebat, quod omnibus coactis navibus Pompeius praesentem facultatem insequendi sui ademerat. relinquebatur, ut ex longinquioribus regi
Abbreviated transcription (Latin):
saris tardarer. ue sub ipa profectione milites ospidum ircum¬
peret portas obitriur. uicos plartisq inedificat. ac fossas crans¬
urrias uiis pandet latqr ibi sudes stipitesq preacutos defigit. hec
lecribus et atibus terraq inequat. aditus aut atq itinera luo
qure ertea q̃ uarui ad portum ferebant maxiinis defixis trabib
atq cis preacutis presepit. Nis paratis rebus milites silentio naues
conscendert niber expeditos aut ex uoeatis sagutariis fundico¬
ribusq raros in nuiro turribusq disponit. Nos certo signo reuo¬
cate constituit. Cum omnes milites naues conscendissent. atq
hus expedito loco actuaria nauigia relinquit. Brundusini pompeia¬
noꝵ imilitum iniuriis atq ipius pompeii contumeliis permoti
cesaris rebus fauebant. Itaq cognita pompeii profectione concur¬
suitibus ulis atq in ca re occupatis uulgo ex tectis ignibus signifi¬
cabant per quos recoguita cȩsar scalas parari militesq armara

Expanded text:
m inrumperent, portas obstruit, vicos plateasque inaedificat, fossas transversas viis praeducit atque ibi sudes stipitesque praeacutos defigit. haec levibus cratibus terraque inaequat; aditus autem atque itinera duo, quae extra murum ad portum ferebant, maximis defixis trabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites silentio naves conscendere iubet, expeditos autem ex evocatis, sagittariis funditoribusque raros in muro turribusque disponit. hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit. Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti Caesaris rebus favebant. itaque cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armari
Abbreviated transcription (Latin):
ac lapidibis corrumpantur: centonibus conteguntu. Nloc opus
omne uincis ad ip̃am turrim perficiunt. subitoq inopinã¬
tibuis hostibus machinatione nauali phalangis subiectis adl
turtim hostium admouent: ut edificio iungatur. Quomodo
pettenin subito oppidani sara q̃ maxima possunt uecribus ꝓ¬
mouent. precipitatoq muro in musculum de uoluunr. litũ
firmitas marerit sustinet: & quicquid incidit fastigio mus¬
culi delabitut. Id ubi uident mutant consilium. cupas teda
acpice restreras incendunt: easq de muto inmusculum de¬
uoliumt. Inuolute labuntur. delapsȩ a lateribus longuriis
firccisq ab opere remouentur. Intexim sub musculo milites
uettibus infima saxa tucris hostium: quibus fundamenta cõ¬
tinebantur conuellunt: Musculus ex tutri lateritia a nr̃is
relis cormentisq defenditur. hostes ex muro ac turribus
submouentur: non datur libera muri defendendi facultas

Expanded text:
ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯum ex materia bipedali. quem ip̃i turri latetitia a hostium
tutrim murumq perducerent. facete instituerunne. Culus nus¬
culi hec erat forma. Suȩ primum trabes in solo eque longe disa¬
tes inter se pedes.iiii. collocantur: inq eis columelle pedumn
in altitudinem .u. defiguntur. has inter se capreolis in ollifastigio
conuingunt ubi tigna que musculi tegtndi causa ponant collo¬
centur: Co super tigna bipedalia iniciunt: eaq laminis clauisq
religant. Ad exiremumq musculi tittum trabesq extremas
quadratas tegulas quatuor patentes diligito defigant. que lat¬
ces qui super rausculum statuantur contineant. ta fastigia to
arq orinatim structo ut trabes quȩ erant in capreolis collocate
lateribus & luto musculus aut ab igne qui ex muro iaceretur
tutus esset contegitur. Super lateres cotia inducuntir. nc cana¬
libus aqua immissa laccres diluere posset: coria aũt ne rursus igni

Expanded text:
gum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium gum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni
Abbreviated transcription (Latin):
rum tormento trauici posse. Ubi uero eapaes turris quȩ erat perfe
cta tota munita est ab omni ictu hostium. plutros ad alia opa
obduxerunt. turris tectum per se ip̃m prehensionibus ex con¬
tignatione prima suspendere ac tollere cȩperunt. ubi quan¬
nim scoriarum demisso patiebatur. tantum eleuabant. Intra
hȩc regimenta abditi atq muniti parietes lateribus extruebãt.
rursusq aliam prehensionem ad edificandum sibi locum expe¬
diebant. ubi tempus alterius contabulationis uidebatur. tigna itẽ
ut primo tecta extremis lateribus instruebant. ex q eacontigna¬
tione rursus summa contabulatione scorias eleuabaut. Ita tuto
acsine ullo uulnere ac periculo sex rabulata extruxerunt. Fe¬
uestrasq quibus in locis iusum est ad cormenta mittenda in
struendo reliquerunt. Ubi ex ea tum quȩ crcura essent opa
tueri se posse sunt confisi musculum pedum seraginta lom¬

Expanded text:
neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx lon
Abbreviated transcription (Latin):
hanc insuper contignationem quantum tectum plutei ac uine¬
arum passum est: latericulo adscruxerant. supraq eum locum
duo tigna transuersa iniecerunt. ut non longe ab extremis parie¬
tibus: quibuis suppenderent eam contignationem quȩ turri te¬
gumento esset futura. supraq ea tigna directo transuersas trabes
iniecerunt. eaq asseribus religauerunt. Has trabes paulo longio¬
res atq eminentiores ꝗͥ extremi parietes extruerentur: eamq con¬
ionis hostium nocere posset. Centonesq insuper iniecerunt
ne aut tela tormentis missa tabulationem perstringerent. aut
saxa ex catapultis lateritium discuterent. scorias aut ex funib
ancorariis.iii. in lougitudinem parietum turris latis quatuor pe¬
des fecerunt. Easq tribus ex partibus quȩ ad hostes uergebant
ciniuentibus trabibus circum turrim p̃pendentes religauerũt
Quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti. uullo telo

Expanded text:
hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinehanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo
Abbreviated transcription (Latin):
bis recliqua apparate cȩperunt. Est autem animaduersi mobole¬
gonariis qui ad dextram partem oꝑis administrabant: obalõ¬
uras hostium eruptiones magno sibi esse presidio. si pro castello
Ac receptaculo turrium ex latere sub muro fecissent. Quam p̾mo
ad repentmos incutsus humilem paruamq feterant. hue site¬
rebant hinc si qua maior oppresserat uis ꝓpugnabant. & hine ad
⁊ cpalicundum a piosequendum hostem procẽurrebant. Farebit
hȩc quaq uersus pedes.xxx. sed parietum crassitudo pedes .v.
Postea uero ut est rerum omnium ingister casus hominum ad¬
hibita solertia inuentum est magno esse usui posse. si bec esset
in altitudinem turris elata. In hac rationc profectum est. Ibi tur¬
ris altitudo perducra est. id contabulationis causa in parietes
instruxerunt: ita ut capita tignoꝵ extrema parictum structu¬
ra tegerentur ne quid emineret ubi ignis hostium adheresceret.

Expanded text:
bis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab lebis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret.
Abbreviated transcription (Latin):
urpatuo momento antccederct. Ille adeo grautter anter se borit.¬
n ponssicerunt ut uehementissime urroqͦ ex concutsu l abo ora¬
rcnt Altera uero perfacto rostro rota collabesieret: Quare ani¬
aduersa quȩ prorime ci loco ex bruti classe maues eramiune de
impeditas impetum faciunt. celetiterq anibas deprumuent eu
traspdiant noiies nulli usui fuerunt: celetiterq pugna eocesserut
Non enira has aut respectus patriȩ aut ppinquort orupedrad
exrrcinum uitȩ periculum adire cogebant ltaq ex eo nima cro uo¬
uiun ea desiderata est. Ex massilitasium x sunt acpressc qͥtoi
capit una cum nasidianis prosugit. Que omnes cinasilm
hispaniam periuitrunt. At ex reliquis ura ꝑremissa massiliam
huius nuntii prostrendi gratia cumiam appropinquanit iubi
oumis se multitudo add cognoscendu effudit. Atre cogniratauae
auctus excepit. ut uibs ab hostibus capta eodem uestigio uide¬
retur a assilienses ramen nihilo segnius ad defeasionem ur¬

Expanded text:
nter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem ur
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Cesar una ȩstate duobus maximis bellis confectis matu¬
rius paulo q̃ tempus anni postulabat in hiberna in sequanos
exercitum deduxit. hibernis labienum p̃posuit. ip̃e in citeriorẽ
gailliam ad conuentus agendos profectus est:

Expanded text:
runt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. duȩ filiȩ harum altera occisa alter capta est. C.ualerius
procilluscum a custodibus in fuga tribus catenis traheretur:
in ip̃m cȩsarem equitatum persequentem incidit.Que quide
res cȩsari non minorem ꝗ̃ ipsa uictoria uoluptatem attulit. ꝙ
hominem honestissimum prouintiȩ galliȩ suum familiarem
& hospitem exeptum e manibus hostium sibi restitutum ui¬
debar. neq eius calamitate de tanta uoluptate & gratulatione
quicq̃ fortuna diminuerat. Is se presente de se ter sortib con¬
sultum dicebat: utrum igitur statim necaretur: an in aliud
rempis reseruaretur: sortium beneficio se esse incolumem
Item .M. metius repertus & ad eum reductus est. Hoc prelio trans
rhenum nuntiato: sueui qui ad ripas rheni uenerant: domũ
reuerti cȩperunt. Quos ubi qui proximi rhenum incolunt: ꝑ¬
territos senserunt: in securi magnum ex his numerum occide¬

Expanded text:
it; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius it; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occide
Abbreviated transcription (Latin):
pulsa atq in fugam conuersa esser: a dextro coru uehemẽ¬
ter multitudine suoꝵ nostram aciem premebant. Id cum aĩ¬
aduertisset.P. crassus adolescens. qui equitatui preerat. quod
expeditior erat ꝗ̃ hi qui intra aciem uersabantur tertiam aciẽ
laborantibus nostris subsidio misit. Ita prelium restitutum
est. arq omnes hostes terga uerterunt. nec prius fugere desti¬
terunr ꝗ̃ ad flumen rhenum milia passuum ex eoloco circiter
qnq peruenerunt. Ibi perpauci aut uiribus confisi transnare
contenderunt: aut lintribus inuentis sibi salutem reperererũt
in his fuit Ariouistus.: qui nauiculam deligatam ad ripam na¬
ctus ea perfugit. reliquos omnes equitatu consecuti nostri inter¬
fecerunt. Duę fuerunt ariouisti uxores.una sueua natione:
quam a domo secum abduxerat: altera norica regis legionis soror:
quam ingallia duxerat a fratre missam.Utrȩq in ea fuga peri¬

Expanded text:
pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehemenpulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga peri
Abbreviated transcription (Latin):
yagiones nometos seclusios sueuos omnemq aciem suam
rhedis & carris circumdederunt: nequa spes in fuga relinq¬
retur eo mulieres imposuerunt. quȩ in prelium proficiscen¬
tes milites passis manibus flentes implorabant ne se in serui¬
tutem romanis traderent. Cęsar singulis legionibus singulos
legatos & questorem prefecit: ut eos testes suȩ quisq uirtutis
haberet: Ap̃e a dextro cornu quod eam partem minime firmã
esse animaduerterat: prelium commisit. Ita nostri acriter in ho¬
stes signo dato impetum fecerunt.Itaq hostes repente celeriter¬
q procurrerunt: ut spacium pila in hostes coniiciendi non dare¬
tur.Reiectis pilis cominus gladiis pugnatum est.At germani
celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetum gladio¬
rum exceperunt. Reperti sunt ꝗ plures nostri milites qui in
phalangem insilirent:& scuta in manibus reuellerent et
desuper uulnerarent.Cum hostium acies a sinistro cornu

Expanded text:
Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu
Abbreviated transcription (Latin):
est Solis occasu suas copias Anouistus multis et illatis & ac¬
ceptis uulneribus in castra reduxit. Cum ex captiuis querer&
cesar quamobrem Ariouistus prelio non decertaret: hanc re¬
periebat causam: quod apud gcmanos ea consuetudo esset
ut matres familie earum sortibus & uaticinationibus decla¬
marent utrum prelium committi ex usu esset necne. Eas i¬
ta dicere non esse fas germanos suꝑare: si ante nouam lunã
prelium commisissent. Fostridie eius diei cȩsar presidio utris¬
q castris quod satis uisum est reliquit. omnis abarios in con¬
spectu hostium pro castris minoribus constituit quo mino
multitudinem militum legionarioꝵ pro hostium numero
ualebat: ut ad speciem alariis uteretur. Item triplici instructa
acie usq ad castra hostium accessit. Tum demum necessario
germani suas copias e castris eduxerunt generatimq institue¬
runt: paribusq interuallis harudes marcomannos tribocos

Expanded text:
est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acest. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos,
Abbreviated transcription (Latin):
cundam aciem in armis esse: tertiam castra inunire iussit. hic lo¬
cus ab hoste circiter passus.ui. uti dictum est aberat: eo circiter
hominum numero xũi. expedita cum omni equitatu Arioui¬
stus misit: quȩ copiȩ et nostros perterterent & munitione prohi¬
bererit. Nihilo segnius cȩsar ut ante constituerat: duas acies ho¬
stem ꝓpulsare tertiam opus perficere iussit. munitis castris
duas ibi legiones reliquit. & partem auxilioꝵ iiiiͦͬ reliquas li¬
giones in castra maiora reduxit. froximo die instituto suo
cesar e castris utrisq copias suas edicit. paulumq a maiorib
castris progressus aciem instruxit hostibusq pugnandi po-¬
testatem fecit. ubi ne tum quidem eos prodire intellexit: cir¬
citer meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum a¬
riouistus patem suarum copiarum. quȩ castra minora op¬
puignarer misit. Acriter uttimq usq ad uesperam pugnatũ

Expanded text:
cundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum
Abbreviated transcription (Latin):
ouistus prclio contendere ei potestas non deesser. Ariouistus his
omnibus diebus exercitum castris continuit. equestri prelio qͦ¬
tidic contendit. Senus hoc erat pugne quo se germani exercue¬
rant. Cquitum miliaerant sex totidem numero pedites uelo¬
cissimi ac fortissimi: quos ex omni copia singuli singulos suȩ salu¬
tis causa delegerant cum his inpreliis uersabantur.ad eos se eꝗ¬
res recipiebant: hi si quid erat durius concurrebant.siqui graui¬
ori uulnere accepto equo deciderant: circumsistebant. si quo erat
longius prodeundum aut celerius recipiendum tanta erat ho¬
rum exercitatione celeritas: ut iubis equoꝵ subleuati cursum
adequarent. Ubi eum castris sese tenere Cęsar intellexit. ne diuri¬
us commeatu prohiberetur ultraeum locum quo in loco germa¬
ni consederant circiter passus.xi. ab his castris idoneum locum de¬
legit: acieq triplici instructa ad eum locum uenit primam & sc¬

Expanded text:
ovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his ovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et se
Abbreviated transcription (Latin):
manitate adolescentem: cuius pater a C ualerio flacco ciuitate
ta iam ariouistus longinqua consuetudine utebatur & quod in
co peccandi germanis causa non esset ad cum mittere. &. M.Ti
tum qui hospitio Arouisti utebatur. his mandauit ut que di¬
ceret Ariouistus cognoscerent: & ad se referrent.Quos cum apd
se in castris ariouistus conspexisset: exercitu suo presente concla¬
mauit quid ad se uenirer: an speculandicausa: conantes dicẽ
prohibuit & in cathenas coniecit. Eodem die castra promouit
& milibus passuum sex a cesaris castris in monte consedit. Postri¬
die eius dici preter castra cęsaris suas copias traduxit & milibus pas¬
suum duobus ultra eum castra fecit. eo consilio ut frumento
comineatuq qui ex sequanis & heduis supportaretur cȩsarem
intercluderet. Ex eo dic dies continuos quinq cęsar pro castris
suas copias produxit & aciem instrueram habuit: ut si uellet ari¬

Expanded text:
manitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate manitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate iam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ari
Abbreviated transcription (Latin):
se perfide in colloquio circumuentos. fostea q̃ in uulgus militũ
delatum est: qua arrogantia in colloquio ariouistus usus esset. om¬
uem galliam romanis interdixisset: impctumq in uostros eius e¬
quites fecissent: eaq res colloquium diremisset. multo maior ala¬
critas studiumq pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo
post Ariouistus ad cesarem legaros mittit: uelle sede his rebus quȩ
untereos agi cepte neq perfecte essent agere cum eo. uti aut ittru¬
colloquio diem constitueret: aut si id minus uellet: e suis lega¬
tum aliquem ad se mitterer Colloquendi cesari causa uisa nõ
est: & eo magis quod pridie eius diei germani retineri non po¬
tuerint:quin in nostros tela conuicerent legatumq e suis sese
magno cum periculo ad eum missurum & hominibus feris
obiecturum existimabat cominodissimum uisum est .C. uale¬
rium procillum C.ualerii caburi filium summa iurtute & hu¬

Expanded text:
se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut itconloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et hu
Abbreviated transcription (Latin):
qi suam ueq ppłi ro. consuctudinem pati: uti optime meritos so¬
cios qr descreret neq iudicare galliam potius esse Ariouisti q̃ po
pplus ro. ignouisser neq in prouintiam redegisset neq stipendium
imposiusset. Quod si autiquissimum quodq tempus spectari &¬
porterer: ppłi ro iustissimum esse in gallia impium: si uidicium se¬
natus obseruari oporteret: liberam debere esse galliam: quam bello
uictam suis legibis uti uoluisset. Dum hȩc in colloquio geruntur:
Cesati nuntiatum est equites Ariouisti ꝓpius tumulum accedere
& ad nr̃os adequitare lapides telaq in nostros conuicere. Cesar loquẽ¬
difinem fecit. scq ad suos recepir: suisq imperauit ne quod omni¬
no telum in hostes reucerent. Nam &si sine periculo ullo legiois
delectȩ commissum cum equitatii prelium fore uidebat: tamen
committendum non putabat: ut pulsis hostibus dici posset eos a

Expanded text:
que suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos soque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti quam ppopulus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab
Abbreviated transcription (Latin):
terum ut non sciret: neq ꝓ bellum allobrogum ip̃os heduos au¬
xilium romanis tulisse: ncq ip̃os in his contentionibus. quas
heduii secum & cum sequanis habuissent: auxilioppli ro. usos cẽ.
debere se suspicari simulata cęsarem amicitia quod exercitum
ingallia habeat sui causa opprimendi habere. qui nisi decedat
atq exercitum deducat ex his regionibus sese illum non pro ami¬
co sed pro hoste habiturum. quod si eum interfecerit multis sese
nobilibus principibusq ppłi ro. gratum esse facturum. id se ab
ip̃is per corum nutios compertum habcre: quoꝵ omnium gra¬
tiam atq amicitiam eius morte redimere posset. Quod si reces¬
sisser & liberam poisessionem gallic sibi tradidisset: magno se il¬
lum prenrio remuneraturum: et quȩcunq bellageri uellet sine
ullo cius labore & periculo confecturum. Multa a cęsare in cam
senteutiam dicca siuit: quare negocio desisttre non posset. et ne¬

Expanded text:
rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Rorerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: ne
Abbreviated transcription (Latin):
luntate ad id tempus pependerint.Amicitiam ppłiro.sibi or¬
namento & presidio non detrimento esse oportere. idq se ea spe
petisse.Siper ppłum.ro.id stipendium remittatur & dedititii
subtrahantur: non minus libenter sese recusaturum ppłi ro.ami
citiam ꝗͣ appetiuerir. Quod multitudinem germanoꝵ in gal¬
liam traducar: id sesui muniendi non galliȩ impugnande
causa facere:eius rei testimonio esse:quod nisi rogatus non ue¬
nerit: & quod bellum non intulerit sed defenderit.Se prius in
ppliro. galliȩ proiuntiȩ fines ingressum.Quid sibi uellet cur
in suas possessiones ueniret & prouintiam suam hanc galliã
sicut illam nostram ut sibi concedi non oporterer.Si in nostros
fines impetum faceret sicitem nos esse iniquos quod in suo iu¬
re se interpellaremus. Quod fratres & se er amicos heduos appel¬
latos diceret: non se tam barbarum neq tam imperitum esse

Expanded text:
luntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi orluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in populi Romani Galliae provinciae finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse
Abbreviated transcription (Latin):
gnitate honore auctores uelint esse.Q uero ad amicitiam
eoꝵ sociis bellum inferrer obsides redderet.Si nullam partem
germanoꝵ domum remittere posser. Atne quos amplius rhe-¬
num transire pateretur. Ariouistus ad postulata cęsaris respon¬
dit de suis uirtutibus multa predicauit: Transisse rhenum sese
non sua sponte sed rogatum &arcessitum a gallis non sine ma¬
gna spe magnisq premiis domum ꝓpinquosq reliquisse. Sedes
habere ingallia ab ip̃is concessas. obsides ip̃orum uoluntate datos
stipendium capere iure belli:quod uictores uictis imponere con¬
sueuerunt. Hon sese gallis sed gallos sibi bellum intulisse. omẽs
galliȩ ciuitates ad se oppugnandum uenisse: ac contrase castra
habuisse. Eas omnes copias a se uno prelio pulsas ac suꝑatas esse.
Si ittrum experiri uelint se iterum paratum esse decertare. Si
paceuti uelint iniquum esse destipendio recusare quod sua uo¬

Expanded text:
gnitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam gnitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua vo