comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qeni mundũ iuste iudicat᷑us ẽ: in iustꝰ ẽẽ ñ potest. Aliud hoc ẽ iustitiȩ
dĩ argum̃tũ. Dem̃ calũnã exaggerat: ut repellat. Dic̃ enĩ. Si ingͥunt u̾itas
Saiunt nos dic̾e. faciamꝰ mala ut ueniant bona: cũ peccanteᷤ. ⁊ id̾o dapuatio¬
eoꝵ iusta ẽ. Qͥd gͥᷤ Precellimꝰ eos: Neqͣꝗͣ: Repulsa calũnia: ad seriẽ cause
reutit᷑. Qͥd in qͥt tenemꝰ ampliꝰ ᷤᷤ Cũ utrãq partẽ sub peccato ẽẽ ꝯstet ante
grãm gr̃a aũ ueniens qͣntũ in ipsa ẽ utrũq coequet. ⁊ã nulla in alt̾utrũ
tentiõis uł elatiõis causa relinqͥt᷑. Causati enĩ sumꝰ. iudeo ᷤ ⁊ greco ᷤᷤ sub
peccato ẽẽ. Qͦd ⁊̃ more suo de scͥpt᷑is ꝯfirmat. ut ⁊ ĩ hoc det exemplũ eccłȩ docto¬
ib ut de scͥpt᷑arũ testimõiis astruant q̃ dicunt ⁊ muniant. Non ẽ iustꝰ qͣsquã

Expanded text:
Qui enim mundum juste judicaturus est, injustus esse non potest. Aliud hoc est justitiae Dei argumentum. Deinde calumniam exaggerat, ut repellat. Dicit enim: VERS. 7.-- « S. VERS. 8.-- « Et aiunt nos dicere; Faciamus mala, ut veniant bona, » cum potius pra Quid ergo? Praecellimus eos? Nequaquam. » Repulsa calumnia ad seriem causae revertitur. Quid, inquit, tenemus amplius? Cum utramque partem sub peccato esse constet ante gratiam, gratia autem veniens, quantum in ipsa est, utrumque coaequet, jam nulla in alterutrum contentionis vel elationis causa relinquitur. « Causati enim sumus Judaeos et Graecos sub peccato esse. » Quod etiam more suo Scripturis confirmat, ut et in hoc det exemplum Ecclesiae Doctoribus, ut de Scripturarum testimoniis astruant quae dicunt, et muniant. « Non est justus quisquam,
Abbreviated transcription (Latin):
spes. qͦd exilii qͣntũ uis ꝓtracti solatiũ: cũ qͦd cõmune uob̾ ẽ sc̃e pat᷑.
sc̃ẽ fili. ꝑ boc nos uultis hab̾e cõmunionẽ. int̾ nos ⁊ uob̾cũ. cũ ꝑ illud
donũ noscolligitis in unũ : qd ambo habetis unũ. In hoc eñi duunita¬
ti reconciliam᷑: in hoc in abscondito faciei tuȩ abscondin᷑ti hoc in
camꝰ: ⁊ beati cognito dultiꝰ ꝑfruam᷑. Ipsa ẽ oratio tua dñe.ꝙͣ. habuisi
ꝓ nob̾ ad patrẽ. Uolo ut sic̃ ego ⁊ tu unũ sumꝰ: ita ⁊ ipsi in nob̾ unũ
sint. his¬

Expanded text:
cte Pater, sancte Fili, per hoc nos vultis habere communionem inter nos et vobiscum, cum per illud donum nos colligitis in unum, quod ambo habetis unum? In hoc enim divinitati reconciliamur, in hoc in abscondito faciei tuae abscondimur, in hoc in camus, et beati cognito dulcius perfruamur. Ipsa est oratio tua, Domine, quam habuisti pro nobis ad Patrem: « Volo ut, sicut ego et tu unum sumus, ita et ipsi in nobis unum sint
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. ⁊ de circucisiois ⁊ p̾putii diu̾sitate dispitatũ sit: nẽ iã qͣlit̾ qͥ ex fide ⁊
ñ ex oꝑͥb iustificati st̃ ab apło inform̃t᷑ ad gr̃am uideamꝰ. Cũ manifeste in¬
qͥt iã pateat qr nec lex moysi gentili. nec uideo p̾iudicet lex fidĩ. ois tã ex
iudeis ꝗͣ ex gentib pacẽ habeamꝰ ad dm̃. frimo gͦ qͥcũq intelligit ⁊ gau¬
det se iustificatũ ꝑ fidẽ: caueat ne gr̃ę ingratꝰ sit id÷ sie habeat suꝑbã fidẽ.
dicat sibi. Si ex fide. qͦmͦ gratis: Scilicet qͦsi ipse det fidẽ. ⁊ accipiat iusti¬
ficationẽ. Non hoc dicat hõ fidel: qr clicet᷑ ei. Qͥd habes qͦd ñ accepistrꝰ Iustisi

Expanded text:
nc jam qualiter, qui ex fide et non ex operibus justificati sunt, ab Apostolo informentur ad gratiam, videamus. Cum manifeste, inquit, jam pateat quia nec lex Moysi gentili, nec Judaeo praejudicet lex fidei, omnes, tam ex Judaeis quam ex gentibus, pacem habeamus ad Deum. Primo ergo quicunque intelligit et gaudet se justificatum per fidem, caveat ne gratiae ingratus sit, id est ne habeat superbam fidem, et dicat sibi: Si ex fide, quomodo gratis? Scilicet quasi ipse det fidem, et accipiat justificationem. Non hoc dicat homo fidelis, quia dicetur ei: « Quid habes quod non accepisti? . »
Abbreviated transcription (Latin):
suit fac̾e q̃ ñ erant. hoc aũ: reparare q̃ ꝑieuant. Illud fuit noua inftituere.
istuo fuit ꝑdita restituere. Cuiꝰ rei mysterũ: iã in fide abrabe p̃cesserat. eũ
uulsius filiũ immolare credid̾it sic̃ dicit scͥpt᷑a. qr: a mortuis potens ẽ suscita¬
re ds. ꝓpt̾ hoc gaudens unicũ offerebat: ꝙ in eo ñ interitũ posteritatis. s re-¬
parationẽ mĩdi ⁊ innouationẽ totiꝰereat᷑ȩ cogitabat. q̃ ꝑ resurrectionẽ
dñi futura erat. hoo gͦ mͦ ꝯpetent̾ uidebit᷑ habita conparatio fidi abrahȩ
noscredimꝰ factũ. Q traditꝰ ẽ ꝓpt̾ peccatant̃a: ⁊ resurręxit ꝓpt̾ iustificatio¬
nẽ nrrãm. Mors xp̃i. ⁊ significat ⁊ exigit mortificationẽ uet̾is hõinis nr̃i.

Expanded text:
fuit facere quae non erant; hoc autem est reparare quae perierant. Illud fuit nova instituere; istud fuit perdita restituere. Cujus rei mysterium jam in fide Abrahae praecesserat, cum jussus filium immolare, credidit, sicut dicit Scriptura, quia et a mortuis potens est suscitare Deus . Propter hoc gaudens unicum offerebat, quia in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et innovationem totius creaturae cogitabat, quae per resurrectionem Domini futura erat. Hoc ergo modo competenter videbitur habita comparatio fidei Abrahaenos credimus factum. « Qui traditus est propter peccata nostra, et surrexit propter justificationem nostram. » Mor
Abbreviated transcription (Latin):
am postꝗͣ scłm supͣ scͥptos differentiarũ statꝰ circa ea q̃ pͥma uł scd̾a st̃ hois
łi. uł ppłi dĩ. duos utcũq libellos digessimꝰ. ad ea q̃ t̾cia eiꝰ st̃ ingredientes.
gr̃ãm dĩ. lum̃q eiꝰ mirificũ salutamꝰ ⁊ adoramꝰ in ipso lumine uñ nob̾ orrriu
cipit : ñ qͦd omñino qͦsi ꝑordinẽ lectiõis differentiarũ harũ fiat ꝓcessus si si
dedignant᷑ ĩ ordine scͥbentis. diu̾sis modis ⁊ locis. sic̃ diu̾sis tẽporib fieri solent
ĩ corde hõis ꝓficientis. Ibi enĩ unuenit qͥsq differentiarũ harũ statꝰ. scđm int̾¬
ioris statꝰ sui defectꝰ uł successus.cũ aliqͣndo hõ tẽptandꝰ ⁊ oftendendꝰ ipse
sibi. ado̾ relĩquit᷑: sicq totꝰ inuenit᷑ exlex ⁊ excors. ut nesciat sic̃ drͣ discer
nere int̾ dextrã ⁊ sinittrã: q̃ st̃ pͥma hõis. Aliqͣndo cecodat᷑ ocłs ut uide¬
lis narratiõis infundit se queda uisus ñ tã nat᷑a ꝗͣ. gra ut ñ tantũ uidens

Expanded text:
am postquam supra scriptos differentiarum status circa ea quae prima vel secunda sunt hominis Dei vel populi Dei, duos utcunque libellos digessimus, ad ea quae tertia ejus sunt ingredientes, gratiam Dei lumenque ejus mirificum salutamus, et adoramus in ipso lumine, unde nobis oriri incipit, non quod omnino quasi per ordinem lectionis differentiarum harum fiat processus;  in ordine scribentis diversis modis et locis, sicut diversis temporibus fieri solent in corde hominis proficientis. Ibi enim invenit quisque differentiarum harum status, secundum interioris status sui defectus vel successus; cum aliquando homo tentandus et ostendendus ipse sibi, sibi a Deo relinquitur; sicque totus invenitur exlex et excortram suam: quae sunt prima hominis. Aliquando caeco datur oculus, ut videlis rationis infundit se quaedam visus non tam natura quam gra
Abbreviated transcription (Latin):
na facta ꝓmisit: cũ infide gentiũ ꝓmisit filios abrahȩ. Qd ẽẽ ñ posst̃. si ñ habe¬
unũ eoꝵ exigit᷑. alt̾m offert᷑. Ed exigit᷑ ab hõie: in hõis potestate ẽ: qͦd offert᷑
potestatis dĩ ẽ. Q cur utrũq ñ erit potestatis di:⁊ qͦd iubet ⁊ qͦd offere ᷤᷤ ĩ mo
roget᷑ qͦd iubet: quẽ rogant discipłi credentes ut eis augeat᷑ fides. Ex side gͦ¬
oĩa. ut scd̾m gr̃am firma sit ꝓmissio õi semini. ñ ei tantũ qͥ ex lege ẽ. id ÷ qͥ ex
uet̾i testam̃to uenit ad nouũ: s ⁊ ei qͥ ex fide ÷ abrahe. id ÷ imitator fidi abra¬
hȩ. nil arrogans sibi de ꝓmissa lege. s simplex eiꝰ filiꝰ ẽ: qͥ qͣntũ ad fidẽ pat̃¬

Expanded text:
na facta promisit, cum in fide gentium promisit filios Abrahae: quod esse non possunt, si non habena facta promisit, cum in fide gentium promisit filios Abrahae: quod esse non possunt, si non habem offertur. Quod exigitur ab homine, in hominis potestate est; quod offertur, potestatis Dei est. Et cur utrumque non erit potestatis Dei, et quod jubet et quod offert? Imo rogetur quod jubet, quem rogant discipuli credentes, ut eis augeatur fides . « antum qui ex lege est, » id est qui ex Veteri Testamento venit ad Novum; « sed et ei, qui ex fide est Abrahae, » id est imitator fidei Abrahae, nil arrogans sibi de promissa lege, sed simplex ejus filius est, qui, quantum ad fidem, « Pat
Abbreviated transcription (Latin):
cis exigit᷑. Si enĩqͥ exlege ĩ tantũ hedes st̃. exinanta ẽ fides abrale. qualus¬
ficari meruit.⁊ nullꝰ m̾iti effecta: abolita ẽ ꝓmissio. ut iã nulli sint herabes
Si enĩ ita ẽẽe oportuerat pͥmũ abrahã legẽ implere: cui implende frustra
Qͦa sine lege simplicit᷑ ẽ peccatũ: in lege ⁊ peccatũ. ⁊ mandati p̾uaricatio ẽ. u
qr lex irã oꝑat᷑. Ido ex reꝓmissiõe: qr ds qͦd ꝓmisit ipse facit. Q enĩ p̾cep¬
ta legis implere se putat. ꝑ arbitriũ ꝓprię uoluntatis sine sp̃u gr̃ȩ suã
iusticiã uult ꝯstituere: ñ iusticiã di sumere. Non hoc ꝓmisit ds abrahe. Noneñ
de nr̃e uoluntatis potestate: s de gr̃a p̾destinationis suȩ ꝓmisit. qͦd ꝓmisit
faciunt ut ip̃se faciat qͦd ꝓmisit. Alioqͥn ut di ꝓmissa impleant᷑: ñ in di̾ s i
hõis potestate ẽ: 3ꝰ a dño ꝓmissũ ẽ. ab hõine readit᷑ abralȩ. Non aũ sic credidit

Expanded text:
 Si enim qui ex lege, hi tantum haeredes sunt, exinanita est fides » Abrahae, qua justificari meruit, et nullius meriti effecta, « abolita est promissio, » ut jam nulli sint haeredes. Si enim ita esset, oportuerat primum Abraham legem implere: cui implendae frustra Quod sine lege simpliciter est peccatum; in lege et peccatum et mandati praevaricatio est. Ubi quia lex iram operatur. Ideo ex repromissione, quia Deus quod promisit, ipse facit. Qui enim praecepta legis implere se putat per arbitrium propriae voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere. Non hoc promisit Deus Abrahae. Non enim de nostrae voluntatis potestate, sed de gratia praedestinationis suae promisit qfaciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed i est; et quod a Domino promissum est, ab homine redditur Abrahae. Non autem sic credidit
Abbreviated transcription (Latin):
coarguit. s parit̃ cũ aliis. Nc̃ uͦ post cõmunẽ admonitionẽ. iã libiorẽ sibi accessũ ad
egrũ suũ aucupans. ualidis ratiõe umculis pͥmũ aggedit᷑ ligare freneticũ: ut
q gentes facile seqͥces habebat. ⁊ uideoꝵ duritiã gr̃e coaptare. Uterq enĩ
scd̃m p̃dictas differentias sublege. seu scͥpta seu nat᷑ali reꝑtꝰ ẽ. Si aũ tu¬

Expanded text:
coarguit, sed pariter cum aliis. Nunc vero post communem admonitionem, jam liberiorem sibi accessum ad coarguit, sed pariter cum aliis. Nunc vero post communem admonitionem, jam liberiorem sibi accessum ad aegrum suum aucupans, validis rationum vinculis primum aggreditur ligare phreneticum, ut quia gentes facile sequaces habebat, etiam Judaeorum duritiam gratiae coaptaret. Uterque enim secundum praedictas differentias sub lege, seu scripta, seu naturali, repertus est
Abbreviated transcription (Latin):
carnis implebit᷑. Harũ qͥtuor differentiarũ. pͥma ẽ añ legẽ. scdã sub lege. tertia
sub gr̃a. qͣrta in pace plena atq ꝑfecta Gr̃a tam̃ nec añ defuit. qͥb eã oportuit
imꝑtiri. qͣmus ꝑ tẽporis : dispensatiõe uelata ⁊ occultata. Seđmhas quatuor
gen̾alit̾. Si inqͥt tu iudeus cognominaris. Peritꝰ animarũ medieꝰ. de duob
egrotis alt̾ũ id genꝰ suũ ꝑiculosiꝰ uidens egrotare. ĩfirmat᷑ cũ infirmis. gentiles
durꝰ redarguens nec parcenᷤ. eadẽ uͦ in iudeis cͥmina denotans. ⁊ lentt᷑ ꝑstringen ᷤ.
ut ꝑ gentiũ obedientiã istos ꝓuocet ad patientiã. doneo more medicoꝵ causã morbi
mitiget. id÷ suꝓbiã: ut sic̃ medioi solent dic̾e causa mitigata. securi curã ad¬
hibeat circa causatiuũ. Uñ ⁊ ad solatiũ infirmitatiꝰ neqͦqͣ. singłarit᷑ adhuc eos

Expanded text:
rrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima et ante legem, secunda sub lege: tertia rrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima et ante legem, secunda sub lege: tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Gratia tamen nec ante defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Secundum has quatuor inquit, « tu Judaeus cognominaris. » Peritus animarum medicus, de duobus aegrotis alterum, id est genus suum, periculosius videns aegrotare, infirmatur cum infirmis, gentiles durius redarguens, nec parcens; eadem vero in Judaeis crimina denotans, et leniter perstringens, ut per gentium obedientiam istos provocet ad patientiam, donec more medicorum causam morbi mitiget, id est superbiam, ut, sicut medici solent dicere, causa mitigata, securius curam adhibeat circa causativum. Unde et ad solatium infirmitatis nequaquam singulariter adhuc eos
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Ingredit᷑ hic apłs ualidã necessariã disputationẽ de lege: ñ tantũ ad¬
usus iudeos. s ⁊ contͣ iniinicos gr̃ȩ: ⁊ eos qͦs paulo supͣ ex contentiõe denotauit.
Inqua plurirũ adiuuabit lectoris studiũ: si qͥtuor differentiaᷤ. uł legis ꝑ
pfectꝰ in lege memoriȩ cõmendatis habuerit Cũ eñi in altissimiᷤᷤ ignorantie
tenebriꝰ nulla resistũte ratioẽ scdm carnẽ uiuit᷑. hec st̃ pͥma hõis. Deinde
uolens uiuere. uincit᷑.⁊ sciens peccat. id agente scientia peccati. ut pecca¬
tũ oꝑet᷑ ĩ hoĩe omnẽ concupiscentia: ⁊ cumulo p̃uaricatioĩs adiecto implea
di spu. cũ conoupisoit᷑ adu̾sus carnẽ. fortiore robore caritatis. ut quãuis ad¬
huc sit qͦd liõi repugn⁊ ex hoĩe nondũ tota infirmitate sanata. ex fide tñ
iustꝰ uiuat. iuste iuuat: in qͥntũ ñ cedit male concupiscentie uincente de¬
lectatiõe iustitie: hec st̃ tertia bone spei hõis. In qͥb si pia ꝑseuerantia qͥsq

Expanded text:
e, non tantum adversus Judaeos, sed et contra inimicos gratiae, et eos quos paulo supra ex contentione denotavit. In qua plurimum adjuvabit lectoris studium, si quatuor differentias vel legis, vel profectus in lege, memoriae commendatas habuerit. Cum enim in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde um legem volens vivere, vincitur, et sciens peccat, id agente scientia peccati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, et cumulo praevaricationis adjecto impleaDei spiritu, cum concupiscitur adversus carnem, fortiore robore charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus si pia perseverantia quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ cȩlo ⁊ siderib s̃ ꝓmitteret exequandã. ñ iã aspexert ad ꝓpriabona
S c̾ontinentiȩ gr̃am. s oĩa arbitrati st̃ detͥm̃ta: ut xp̃m ex semine suo
lucꝰ facerent. Sic eñi dictũ: ei. Sic erit sem̃ tuũ sic̃ stellȩ gli sic̾ arena
maris. Ubi ꝑstellas sp̃uales filii abrahȩ intelligendi st̃. luce uirtutũ ꝯspiciu:
parenã uͦ maris carnał⁊ infructuosȩ gen̾ationis infinita multitudo. In¬

Expanded text:
equandam, non jam aspexerunt ad propria bona, et continentiae gratiam, sed omnia arbitrati sunt detrimenta, ut Christum ex semine suo lucrifacerent. Sic enim dictum est ei: « Sic erit semen tuum, sicut stellae coeli et sicut arena maris. » Ubi per stellas spirituales filii Abrahae intelligendi sunt, luce virtutum conspicui; per arenam vero maris carnalis et infructuosae generations infinita multitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescens in carnali legis intellectu. nil ampliꝰ uidicaᷤᷤ quęretidũ. & gła¬
cadatis in uoueã. lum̃ eoꝵ qͥ ĩ tenebris st̃. qsi ꝑ te illuminandoꝵ. eruditorẽ gentiũ
qͣsi ĩ lege insipientiũ: magistrũ infantiũ ut qͥsi faridiscant de lege nenias fab¬
larũ ur̃arũ: habentẽ formã scientiȩ ⁊ u̾itatis ĩ lege. id: formatã ⁊ uerã legis scien

Expanded text:
requiescens in carnali legis intellectu, nil amplius judicas quaerendum. « Et gloriarequiescens in carnali legis intellectu, nil amplius judicas quaerendum. « Et gloriacadatis in foveam: « lumen eorum qui in tenebris sunt, » quasi per te illuminandorum, « eruditorem » gentium, quasi in lege « insipientium, » magistrum infantium, ut quasi fari discant de lege naenias fabularum vestrarum, « habentem formam scientiae et veritatis in lege, » id est formatam et veram legis
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Seiendũ ẽ oĩa q̃ hic qͣsi in laudẽ falsi iudei ꝓferunt᷑. ꝑ hẏroniã ꝓlata. Qͥcqͥd
eñi hic dic̃. qͣsi emplastrũ ẽ: qua tumorẽ suꝑbię fac̃ ut cõpͥmat uanitaᷤᷤ: ⁊ detu¬
meat inanitas. Qd enĩ tã in ane qͣm iactare qͦd ñ hab. qͦd ñ fac̃ p̃dicareLan¬
guebat qͥppe p̾płs ille circa scdã ppłi di id: circa legẽ. de ꝗͣ accepta suꝑbiebat:
nec tñ implebat eã uł carnalit. ⁊ qͣsi p̃sumenᷤᷤ de se. ad gr̃am tardiꝰ accede¬
bat. Si eñĩ uere reqͥesceret ĩ lege. ⁊ głaret᷑ indo. ñ fac̾et qͦd ñ faciendũ p̃¬
dicaret. Si inqͥt tu iudeus cognominaris qͦd ñ es. uera qͥrpe iudea eccł̃a.¬
cuiiꝰ confessioĩs decorẽ dñs d̾s induit: ⁊ cognom̃ duc̃e iudeis ã patͥb ã qͥb degene¬
ras. qͥ circũcisionẽ carnis habebant. ob signacłm fidei: circũcisionẽ ũ cor¬
ꝑdidistis. Requiescis uͦ ĩ lege. condẽpnans : irridenᷤ uarioᷤ erroreᷤᷤ gentiliũ uł

Expanded text:
ndum est omnia, quae hic quasi in laudem falsi Judaei proferuntur, per ironiam prolata. Quidquid enim hic dicit, quasi emplastrum est; quo tumorem superbiae facit, ut comprimatur vanitas, et detumeat inanitas. Quid enim tam inane quam jactare quod non habet, quod non facit praedicare? Languebat quippe populus ille circa secunda populi Dei, id est circa legem, de qua accepta superbiebat, nec tamen eam implebat vel carnaliter; et quasi praesumens de se, ad gratiam tardius accedebat. Si enim vere requiesceret in lege, et glotiaretur in Deo: non faceret, quod non faciendum praedicaret. « Si, » inquit, « tu Judaeus cognominaris, » quod non es, vera quippe Judaea Ecccujus confessionis decorem Dominus Deus induit, et cognomen ducere videris a Patribus, a quibus degeneras, qui circumcisionem carnis habebant ob signaculum fidei, circumsisionem vero corariter perdidistis. « Requiescis » vero « in lege, » condemnans et irridens varios errores gentilium: vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpanis uł patachis edumbrabant᷑. huiꝰcemodi erãt. q̃⁊ signis idicau
darentut atnalus obseranda In his g asignis indicanda erant hẽs ei
crelebant exat tib: sigmi accepisse dr pat abrahã. ineis a g̃his qete
cuedebane esetibasit ob saretnda eracte ⁊ abtegenda signasłm dicit
arepisle eso te resignabit̃. Cũ sic dictũ ẽ plenccudine ingressaoesr¬

Expanded text:
is vel patriarchis adumbrabantur, hujusmodi erant, quae et signis indicanda essent et signaculis obseranda. In his ergo, quae signis indicanda erant his qui credebant et gentibus, signum accepisse dicitur pater Abraham; in eis vero, quaecrediderant, observanda erant et obtegenda, signaculum dicitur accepisse: quod tunc resignabitur, cum, sicut dictum est, plenitudine ingressa
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ suũ calũnia gen̾alis ꝑditionis: qͣsi inpatient̾ exclamatis. absit in¬
qͥt. Est aũ oĩs hõ mendax̾: d̾s aũ uerax. Et ex occasiõs huiꝰ blasphem
qͣsi collecto sp̃u in blasphemos: sic inqͥt ex hac ipsa sententia dic̃t.¬
Si aũ iniqͥtas nr̃a iustitiã di ꝯm̃dat: qͥd dicemꝰ: Nũqͥd iniquus d̾s
qͥ infert irã  Qđ ut sub uoce blasphemantiũ se dic̾e demon¬
stret. absit inqͥt. Sc dm hominẽ hȩc dico. Uere scđm hominẽ s
nec q̃ st̃ hõis satis sapientẽ. Qͦd eñĩ iustitia di ex nostra iniqͥtate ꝯm̃dat᷑.
neqͥquã hoc fit peccatoꝵ nr̃oꝵ beneficio. s ipsa ratioĩs ꝯseq̃ntia. ut ꝯt̾ria
ex ꝯtͣriis aꝑꝑbent᷑. Cũ oĩ enĩ ꝯseq̃ntia digne m̾itoq inimica ẽ ⁊ adu̾satͥx

Expanded text:
ia generalis perditionis, quasi impatienter exclamans. « Absit, » inquit « est autem omnis homo mendax, Deus autem verax! » Et ex occasione hujus blasphemiae, quasi collecto spiritu in blasphemos, sic, inquit, ex hac ipsa sententia diccommendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus qui infert iram? Quod ut sub voce blesphemantium se dicere demonstret; « absit, inquit! secundum hominem hoc dico. » Vere secundum hominem sed nec quae sunt hominis satis sapientem. Quod enim justitia Dei ex nostra iniquitate commendatur, nequaquam hoc fit peccatorum nostrorum beneficio, sed ipsa rationis consequentia, ut contraria ex contrariis approbentur. Cum omni en
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽ. circũcisio cordis: id ẽ pura ab oĩ concupiscentia uoluntaᷤᷤ: qͦd ñ fit lit̾a do¬
cente ⁊ minante: s sp̃u adiuuante ⁊ sanante. Circũcisio gͦ ꝓdest: si legẽ obser¬

Expanded text:
vera est, circumcisio cordis, id est pura ab omni concupiscentia voluntas: quod non fit littera dovera est, circumcisio cordis, id est pura ab omni concupiscentia voluntas: quod non fit littera docente et minante sed spiritu adjuvante
Abbreviated transcription (Latin):
furari uolebant de lege sanũ intellectũ: de eccła gr̃am. de mundo xꝑi aduẽ¬
tũ. Sic ⁊ carnalit᷑. plus aũ sp̃ualit̃ mechabant᷑ pꝰ concupiscentiaᷤᷤ suas eundo.
Seq̃bant᷑ ⁊̃ idola gentiũ plꝰ aũ idola cordiũ suoꝵ: in utͦq sacͥlegi. ñ sacͣ collo¬
sibi estimabant głandũ. In honorabant uͦ: q nom̃ eiꝰ int̾ gentes blasphemari fa¬
ni nõis erant participes: s q de pͥori statu suo stulte głabant᷑ ⁊ gentilib se
p̃ferebant: de ipso pͥori statu prudent̾ ab apło humiliant᷑. Pppt̾ qͦd ⁊ unde
se magis conspicabiles arbit᷑bant᷑ ⁊ głosos. id inictile iã cõpbabat ẽẽ ⁊ suꝑnia¬
ciũ. legẽ scilic ⁊ circũcisionẽ: q̃ potiꝰ ad confusionẽ eis erant ꝗͣ. ad głam.
utiq circũcisioĩs. Circũcisio enĩ ẽ mala ã se amputare: lex circũcisiois. boni
oꝑib insistere. ut fiat qͦd scͥptũ ẽ. Declina ã malo ⁊ fac bonũ. Circũcisio ⁊ ue

Expanded text:
a gratiam, de mundo Christi adventum. Sic etiam carnaliter, plus autem spiritualiter moechabantur, post concupiscentias suas eundo. Sequebantur etiam idola gentium, plus autem idola cordium suorum; in utroque sacrilegi, non sacra collo in qua sibi aestimabant gloriandum. Inhonorabant vero, quia nomen ejus inter gentes blasphemari fani nominis erant participes, sed quia de priori statu suo stulte gloriabantur, gentibus se praeferebant; de ipso priori statu prudenter ab Apostolo humiliantur. Propter quod etiam unde se magis conspicabiles arbitrabantur, et gloriosos, id inutile jam comprobat esse, et supervacuum, legem scilicet et circumcisionem: quae poutique circumcisionis. Circumcisio enim est mala a se amputare; lex circumcisionis bonis operibus insistere, ut fiat quod scriptum est: « Declina a malo, et fac bonum . » Circumcisio etiam
Abbreviated transcription (Latin):
boni oꝑis. so ẽ qͥ fructũ affert̃ ĩ patientia. głam ⁊ honorẽ. Gła hec: ĩ corruptioĩs ⁊ in¬
mortalitatis erit ĩ resurrectione tã in corꝑe ꝗͣ ĩ anima beata felicitas. honor
aũ ipse erit quẽ habuit hõ pͥiꝰqͣ ꝯpararet᷑ ium̃tis insipientib ⁊ similis eis
efficeret᷑: cũ scilic delitiis paradisi dĩ affluens. uisione di ⁊ locutiõe assidue
fruebat᷑. Reddent᷑ aũ hec ĩ uita ȩt̾na q̃rentib uitã ȩt̾nã: de qͣ ipsa uita diõ.
hec ẽ aũ uita et̾na. ut cognoscant te solũ uerũ dm̃ ⁊ quẽ misisti iħm xꝑm. Dñi gͦ

Expanded text:
am et honorem. » Gloria haec, incorruptionis et immortalitatis erit in resurrectione, tam in corpore quam in anima beata felicitas. Honor autem ipse erit, quem habuit homo, priusquam compararetur jumentis insipientibus, et similis eis efficeretur, cum scilicet deliciis paradisi Dei affluens, visione Dei et collocutione assidue fruebatur. Reddentur autem haec in vita aeterna, quaerentibus vitam aeternam; de qua ipsa vita dicit: « Haec est aut
Abbreviated transcription (Latin):
dã d̃i u̾itatẽ. ut iustificeriᷤᷤ inqͥt ĩ sermonib tuis. ⁊ uincaᷤᷤ cũ iudicari

Expanded text:
dam Dei veritatem; « ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judidam Dei veritatem; « ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judi
Abbreviated transcription (Latin):
sus de psalmo: a suꝑiorib expetendꝰ ẽ. Tibi inqͥt soli peccaui. qr rex sũ ⁊ nulliꝰ
hõis subditꝰ iuditio. Tibi soli peccaui: qr corã te peccare ñ timui. qͥ ubiq
p̃sens es. Miserere mei scd̾m magnã miscdiã tuã. in hoc scilic. ut iustifi¬
ceris. id: iustꝰ appareas ĩ sermonib tuis: qͥb ꝓmisisti domũ mͥ ȩdificandã
⁊ sem̃ meũ pꝰ me futurũ. cuiꝰ regnũ stabiliendũ sit ĩ et̃nũ. In qͥb iustꝰ
uerax apparebis. cũ eos mͥ adimplebis. iudicans me scd̾m ueritatẽ miscd̾iȩ¬
ꝗͣ dilexisti: ⁊ reddens mͥ sꝑm ꝓpħiȩ. in qͦ incerta ⁊ occulta sapientiȩ tuȩ
manifestasti mͥ: uincens iuditia hõinũ temere ⁊ scd̃m faciẽ iudicantiũ
⁊ te indulgentẽ ⁊ me penitentẽ: ⁊ ꝓmissionũ tuarũ bonamͥ abiudic̃¬
tiũ. Ex tota sensus huiꝰ ꝓlixitate apłs usurpans qͦd spectat ad ꝯꝓban¬

Expanded text:
 psalmo, a superioribus expetendus est. « Tibi, inquit, soli peccavi , » quia rex sum, et nullius hominis subditus judicio. Tibi soli peccavi quia coram te peccare non timui, qui ubique praesens es. Miserere mei secundum magnam misericordiam tuam, in hoc scilicet ut justificeris, id est justus appareas in sermonibus tuis, quibus promisisti domum mihi aedificandam, et semen meum post me futurum, cujus regnum stabiliendum sit in aeternum. In quibus justus et verax apparebis cum eos mihi adimplebis, judicans me secundum veritatem misea sapientiae tuae manifestasti mihi, vincens judicia hominum temere et secundum faciem judicantium, et te indulgentem et me poenitentem, et promissionum tuarum bona mihi adjudicantium. Et tota sensus hujus prolixitate Apostolus usurpans, quod spectat ad comproban
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ tantũ uidet᷑ ẽẽ u̾itas: cũ alibi p̃putiũ dicat iustificari ex fide.
eirc̃cisionẽ ꝑfide. Qͦa tam̃ ñ nulli litt̾ȩ inherentes. sic arbitt᷑
eẽ intelligndũ ut ĩ eo qͦd dic̃ cirẽcisionẽ iustificari ex fiae. sicu pͥni¬
cipiũ circcisiõĩ attbuant: p̃pitiũ u qͣsi scoloco iustificat ĩ ꝑ ficẽ
uelint astruere. Ed utrũ satis litt̾e ꝯueniat. lectoris arbitrio
igiam̃. Noc uit̾un stet. sine legis oꝑib hõinẽ iustificari ꝑ suidẽ.Legẽ gͦ¬

Expanded text:
verborum tantum videtur esse varietas, cum alibi praeputium dicat justificari ex fide, et circumcisionem per fidem. Quod tamen nonnulli litterae inhaerentes, sic arbitrantur esse intelligendum, ut in eo quod dicit circumcisionem justificari ex fide, fidei principium circumcisvelint astruere. Quod utrum satis litterae conveniat, lectoris arbitrio relinquamus. Hoc interim stet, sine legis operibus hominem justificari per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
cȩt̾is salutis ⁊ fidĩ ñe sacram̃tis. ꝓpt̾ hoc ⁊ natꝰ ⁊ passus ẽ.: ⁊feat
qͥcqͥd fec̃ in t̾ris factꝰ hõ d̾s: ut ĩꝓuocatiõe nr̃e ĩ se caritatis. carita¬
tẽ suã ꝯm̃daret in nob̃. fortiꝰ eñi amor amore tͥhit᷑. Ipse uͦ mub
uolebat amari ab eis qͦs saluandos susceꝑat: qͦs nͥ amantes se salu¬
tare ñ poterat: ꝙͣ m̃sura salutis in m̃sura ẽ amoris. Ido ꝑ impiis
ꝓ infirmis : ꝓ peccatorib mortuus ẽ. Hec enĩ tͥa prudent᷑ posuit
apłs. ꝑ om̃ia peccantiũ gen̾a de signans. ĩpios appellans in cultũ
di: intirmnos infirmitate uł ignorantia delinquentes : peccatores
qͦs ñ excusat infirmitas siue ignorantia. s agit in peccatũ liben

Expanded text:
fecit quidquid fecit in terris factus homo Deus, ut in provocationem nostrae in se charitatis, charitatem suam commendaret in nobis; fortius enim amor amore trahitur. Ipse vero nullum volebat amari ab eis quos salvandos susceperat, quos nisi amantes se salvare non poterat, quorum mensura salutis in mensura est amoris. Ideo pro impiis, pro infirmis, pro peccatoribus mortuus est. Haec enim tria prudenter poaec omnia peccantium genera designans, impios appellans in cultu Dei, infirmos infirmitate vel ignorantia delinquentes, peccatores quos non excusat infirmitas sive ignorantia, sed agit in peccatum libens
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosa hȩc substantia. ꝗͣ te diligimꝰ: s a spu scõ
tuo quẽ
das nobͣ. Da gͦ cũ nob̃ ⁊ in nob̃ habitans o ds
ama te
de nobͣ: mouendo nos ⁊ accendendo ad amorẽ
tur̃. ⁊ illuminando. ⁊ excitando. & qr ĩ pec¬
catis nr̃is alienabami᷑ a possessione ueroꝵ bonoꝵ:
caritas tua cooꝑiat multitudinẽ peccatoꝵ nr̃oꝵ.
Cũ hoc agis o sũauis ⁊ dulcis filii tui de serins
effecti. dulce ⁊ suaue habent meditari uł ioqͥ de te.
⁊ in loqñdo uł meditando efficit᷑ cor eoꝵ ardens in te: iulto aũ ułiꝰ
cũ sensu illum uiati amoris te uidentes. alloquunt᷑ te: in habundantis¬
sime uͦ. cũ tu loqͥ dignaris ad cor amantis te Dicis enĩ ei qͣsi oleũ ea¬
mino argens. ut qͥ amat plꝰ amet. qͥ ardet plꝰ ardeat. dicis aũ ei utas
in conscientia ex illuminatiõe sc̃ĩ sp̃s tur ittelligenti siẽ in iob dic̃ ueñ

Expanded text:
pretiosa haec substantia qua te diligimus; sed a Spiritu sancto tuo quem das nobis. Da ergo eum nobis, et in nobis habitans, o Deus, ama te de nobis, movendo nos et accendendo ad amorem tuum, illuminando et excitando. Et quia in peccatis nostris alienabamur a possessione verorum bonorum, charitas tua cooperiat multitudinem peccatorum nostrorum. Cum hoc agis, o suavis et dulcis, filii tui de servis effecti, dulce et suave habent meditari vel loqui de te, t in loquendo vel meditando efficitur cor eorum ardens in te; multo autem verius cum sensu illuminati amoris te videntes alloquuntur te; abundantissime vero cum tu loqui dignaris ad cor amantis te. Dicis enim ei, quasi oleum camino addens, ut qui amat, plus amet; qui ardet, plus ardeat; dicis autem ei intus in conscientia, ex illuminatione sancti Spiritus tui, intelligenti sicut in Job dicit, venam
Abbreviated transcription (Latin):
aut grãs egert. ẜ euanuert ĩ cogitatioĩb suis. ⁊ obscuratũ ẽ insipienꝰ cor eoꝵ
Est qͥppe ds sustantia ũnsibilis siue essentia intelligibilis lux illuminans
⁊ ꝑfundens ꝯu̾sos. feriens ⁊ cõfundens au̾sos: splendor p̃sto ei qͥ se q̃rit. calor ã qͦ
nemo se abscondit: species omnẽ animã ratiõe utentẽ rapiens ad ꝯtẽplandũ.
amore u̾itatis. socordẽ ⁊ uanũ redarguens ꝯscientia uanitatis. Citiꝰ cũ legib et̾nis¬

Expanded text:
ibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. » Est quippe Deus substantia invisibilis, sive essentia intelligibilis, lux illuminans et perfundens conversos, feriens et confundens aversos, splendor praesto ei qui se quaerit, calor a quo nemo se abscondit, species omnem animam ratione utentem rapiens ad contemplandum amorem veritatis, socordem et vanum redarguens
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsipiens ñ ẽ ds Adĩuentiones aũ eoꝵ factȩ st̃ scd̃m desidia cordis eoꝵ:
actu humanũ usũ: in tm ut corꝑa sua ipsa inconuenientia nacalere¬
pugnantia ꝯtumeliis nat᷑ȩ afficerent ĩ sem ipsis. ⁊ qͣdã ui applicarent.
ut uicio fac̾ent aptiora. S qr heo ad dec laratdã rei seriẽ ꝑ tͥnscursũ
dicta sẽ: paululũ ad suꝑiora redeundũ ẽ. Reuelat᷑ inqͥt ira di suꝑ omnẽ
notũ ẽ di manifestũ ẽ ĩ illis. Dẽ enĩ illis manifestaũ. agit hic de phi¬
losophis buꝰ mundi magnis siqͥdẽ uiris. magni studii. p̃clari ingenii.
ꝙ̃ potuer̃t estimare ereatam ⁊ de creat᷑a creatorẽ. digni itiq laude enũ
eos iuste ꝑeut̾et sermo ille ꝓpħicus. accmxi te. ⁊ ñ cognouisti me. Rotuert

Expanded text:
 Adinventiones autem eorum factae sunt secundum desideria cordis eorum, actu humanum usum, in tantum ut corpora sua ipsa inconvenientia, naturali repugnantia, contumeliis naturae afficerent in semetipsis, et quadam vi applicarent, ut vitio facerent aptiora. Sed quia haec ad declarandam rei seriem per transcursum dicta sunt, paululum ad superiora redeundum est. « Revelatur, » inquit , notum est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis manifestavit. » Agit hic de philosophis hujus mundi, magnis siquidem viris, magni studii, praeclari ingenii; qui potuerunt aestimare creaturam, et de creatura Creatorem, digni utique laude, si non eos juste percuteret ser
Abbreviated transcription (Latin):
ista us cora s Torica ficdi indice sec urus teptatione ꝑeirrit. ⁊ pat̾m affectꝰ
aut cedinẽ. n tbauit s adauxtt. Mercto g ut sepe dicat᷑ fides ei repittata act
uit anmne uolũtates in ara scẽ ꝓfessiõis dło obtulerit. audiet a dño. ꝑ memet¬
usũ uraus qe fecisti re hano ⁊ ñ peꝑcisti aĩse tue ipt̃ me. benedices s̃udea ł.¬
ysa pirabi⁊ sepsificͥies eiꝰ ad usticiam. Cogunt᷑ gͦ udei fateriabraliã iustifica
qcatosi Qdeñ creiim nos ex perte p̃teritũ. ex parte futirer hec tecĩẽ cu

Expanded text:
curus tentationem percurrit, et paterni affectus dulcedinem non turbavit, sed adauxit. Merito ergo, ut saepe dicatur, fides ei reputata est aet animae voluntates in ara sanctae professionis Deo obtulerit, audiet a Domino; per memetipsum juravi, quia fecisti rem hanc et non pepercisti animae tuae propter me, benedicens  ipsi fides ejus ad justitiam. Coguntur ergo Judaei fateri Abraham justificatficatos. Quod enim credimus nos ex parte praeteritum, ex parte futurum, hoc totum illi
Abbreviated transcription (Latin):
intis. Memoriã ingͥt ur̃i facio ĩ oratioĩb meis semꝑ ⁊ sine int̾missiõe. loc
ẽ ĩ oratioĩb meis qs facio semꝑ ⁊ sine ĩt̾missione. Certũ enĩ ẽ ipsũ
ĩpleuisse. qͦd discipłis p̃cipiebat dicens. Sine int̾missiõe orate. Ob¬
secrans si qͦm᷑ tandẽ aliqñ ꝓsꝑum it̾ habeã ĩ uolũtate di ueniendi
ad uos. Considandũ qͦd ad opꝰ eu̾głi ꝓficiscens opꝰ scm̃: ex pectat tñ

Expanded text:
in orationibus meis semper et sine intermissione; hoc est, in orationibus meis, quas facio semper et sine intermissione. Certum enim est ipsum implevisse quod discipulis praecipiebat dicens: « Sine intermissione orate . Obsecrans, si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. » Considerandum quod ad op
Abbreviated transcription (Latin):
tia sibi ađ uucẽ st̃. Seqͥt᷑. Grecis ac barbaris sapiẽtib⁊ isipientib de¬
bitor sũ. Nescit cogi caritas. nescit coartari. Dĩb se deb. oĩb exib Non
refugit gca sapiẽtiam: ũ barbaroꝵ ĩsipientiã. Nemine estimat deserendũ.
ꝯsilio utit᷑ medicinȩ. t̃phimũ ⁊̃ reliqͥt ĩfirmũ mileti patrẽ uͦ publu
dissenteria ⁊ febrib laborantẽ solo u̾bo ⁊ oratiõe curauit: ⁊ lapsũ de cena¬
culo niteriã i to sanitati restituit. Signa qͥppe ñ fidelib s ifidelib.

Expanded text:
Sequitur: VERS. 14.-- « Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. » Nescit cogi charitas, nescit coarctari. Omnibus se debet, omnibus exhibet. Non refugit Graecam sapientiam; non barbarorum insipientiam. Neminem aestimat deserendum. consilio utitur medicinae ; Trophimum etiam reliquit infirmum Mileti : patrem vero Publii dysenteria et febribus laborantem solo verbo et oratione curavit : et lapsum de coenaculo Eut
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptã soli accepert iudei: legẽ uͦ natalẽ. tã gentiles ꝙͣ iudei . Oꝑa uͭ legis sc̃pte biꝑ¬
tita st̃:⁊ partĩ insacram̃tis. partĩ in marib accipiunt᷑. Ad sacram̃ta ꝑcinet op¬
cũcisio: sabbatũ ⁊ abia hnuꝰ modi. Ad mores uͦ ñ occides. ñ mechaberis : his sim¬
lia. In obseruatiõib si ñ intelligunt᷑. ⁊ obseruat᷑: sola seruitꝰ ẽ. Si in telligint᷑
obseruant᷑ ꝓsunt. s ĩ suo tẽꝑe sic̃ a moyse: ppħis obseruata st̃: cũ adhuc talꝰ ser¬

Expanded text:
s scriptae bipertita sunt; et partim in sacramentis, partim in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinet circumcisio, Sabbatum, et alia hujusmodi. Ad mores vero: « Non occides, Non moechaberis, » et his similia. In observationibus, si non intelliguntur et observantur, sola servitus est. Si intelliguntur et observantur, prosunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
hec d̾o philosophigentiũ ⁊ sapientes huii scłi uidert. ẜ de longinqͦ iuder
Quesiert̃ uiã s eã ꝑdidert̃. qr humiles e̾e̾ noluert. Quesiert dm̃ suꝑba cu¬
riositate. quẽ quer̾e debuert̃ humili pietate. ĩ ueniendũ arbitntes ĩ regiõe
ratioĩs recessu occultioris scientie qͥ ñ inuenit᷑ nͥ ĩ regiõe caritatis : lucias¬
sima sede sapientiȩ. sapientie aũ ñ in loqͣcitate uentosa. s ĩ caritate ꝑfecta a
corde puro ⁊ ꝯscientia bona ⁊ fide ñ ficta. Quãuis fuert̃ int̾ eos qͥuiã ipsã ra
tiõe duce aliqͣtenꝰ ĩuenert: s p̃sum̃tes de sem ipsis ĩ ea defecert. uñ egregiꝰe
classis: Quȩ fuga: Similitudo. In tantũ enĩ ã do longe efficim̃. ĩ qͣntũ dissimiles.
Inqͣntũ ei similes efficim᷑: ĩ tantũ ꝓpinqͣmꝰ. Suꝑ hos gͦ reuelat᷑ iradi. qr sic̃ in sap¬
entia legit᷑ ñ deb ignosci qr si tantũ potuer̃t potuer̾t scire ut possent esti¬

Expanded text:
d de longinquo viderunt. Quaesierunt viam, sed eam perdiderunt, quia humiles esse noluerunt. Quaesierunt Deum superba curiositate, quem quaerere debuerunt humili pietate, inveniendum arbitrantes in regione rationis, et recessu occultioris scientiae, qui non invenitur nisi in regno charitatis et lucidissima sede sapientiae: sapientiae autem, non in loquacitate ventosa, sed in charitate perfecta, « de corde puro et conscientia bonatione duce, aliquatenus invenerunt, sed praesumentes de semetipsis, in ea defecerunt. Unde egregius eorum classis? Quae fuga? Similitudo. In tantum enim a Deo longe efficimur, in quantum dissimiles. In quantum ei similes efficimur, in tantum propinquamus. Super hos igitur revelatur ira Dei, quia sicut in Sapientia legitur, non debet ignosc
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ corde inpenitenti ĩ thesauro irȩ actꝰ suos rec̃dit durꝰ dr᷑: qͥ thesauriat ĩ t̾ra stuli
nõiat᷑. Stulte inqͥt. hac nocte animã tuã repetunt a te. Sapiens aũ ⁊ ĩ dm̃ diues
q̃cũq agit digna fac̃ regno cȩloꝵ. Thesaurirat carnalis ĩ t̾ra. animalis in ua
sp̃ualis ĩ cȩlo. Dies irȩ dies ẽ iudicii: ubi unicuiq fidelit̾ ꝑferet᷑ qͥs. qͥd. uł ubi
thesauruau̾it. Ubi iudex ñ tã adnotabit facultatẽ: ꝙͣ corronabit uolum¬
tatẽ. Uoluisti nec forsitã potuisti. Sic te ad notabit qͥsi feceriᷤᷤ qͦd uoluisti: de

Expanded text:
uos recondit, durus dicitur; qui thesaurizat in terra, stultus nominatur. « Stulte, » inquit, « hac nocte animam tuam repetunt a te . » Sapiens autem et in Deum dives, quaecunque agit, digna facit regno coelorum. Thesaurizat ergo carnalis in terra, animalis in ira, spiritualis in coelo. Dies irae dies judicii, ubi unicuique fideliter proferetur, quis, quid, vel ubi thesaurizaverit. Ubi judex non tam adnotabit facultatem, quam coronabit voluntatem. Voluisti, nec forsitan potuisti, sic te adnotabit, quasi feceris quod voluisti; e
Abbreviated transcription (Latin):
manifestauit. Qͥd notũ ẽ dĩ qͦd de dõ humana potest ratio atung̾e ꝑ nat᷑am. ñ
ad qͥd ꝑuenire caritati dat᷑ ꝑ grãm. ds illis manifestaũ rationẽ sublimioris intel¬
sigentie capacẽ donando eis ex niit̾a: ĩ telligentiã uͦ ipsã ex gr̾a. Ꝙ enĩ ꝑereature
usibilis iusibilia. manifestauit eis ĩuisibilia sua. ꝑ uisibilẽ creat᷑am. ĩuisibilẽ er¬
toris potentiã. ꝑ uisibilẽ ordinẽ rerũ. inisibilẽ sapientiã: ꝑ uisibilia beneficia

Expanded text:
manifestavit . » Quod notum est Dei, quod de Deo humana potest ratio attingere per naturam, non manifestavit . » Quod notum est Dei, quod de Deo humana potest ratio attingere per naturam, non ad quod pervenire charitati datur per gratiam, Deus illis manifestavit, rationem sublimioris intelligentiae capacem donando eis ex natura, intelligentiam vero ipsam ex gratia. Etenim per creaturae visibilis visibilia manifestavit eis invisibilia sua; per visibilem creaturam invisibilem Creatoris potentiam, per visibilem or
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾tert᷑ ĩ ydolũ. similitudinẽ adorantes hõinũ ⁊ uoluerũ ⁊ qͣdrupedũ⁊ serpertiũ
Ahȩc saltẽ inuentia meliꝰ adorarent: nͥ dicentes se e̾e sapientes. nimiũ stulti facti
suissent. Qͥ ueritatẽ di ĩ iniustitiã detinent. Ueritas dĩ ap̃ hoĩes. ueraꝵ nat᷑alis
diuinitatis cognitio ẽ. scilie uere dm̃ eẽ. ⁊ curare res humanas. reg̾e ac disponere
qcũq creaũ. ipsũ qͥ ereauit. qͦd nulli hõi dubiũ ẽẽ potest. penes quẽ ratio huma
Qiuinarũ scientia ẽ. Ueritatẽ aũ hanc detinent ĩ inititiã qͥẽq eã detinent
iydolatͥã. ydolatͥa qͥppe ĩ uistitia ẽ. q̃ iustitiȩ fidi õimodis cont̾ria ẽ. hoĩes gͦ
ydola colentes u̾itatẽ di ĩ iniuistitiã detinent. qͣsi reluctantẽ⁊ inuitã ipsa
humana nat᷑a ĩ humanȩ ratiõis ꝯscientia reclamante ac contͣdicente. ac redar¬
ꝯuente religiõis falsitatẽ. Et eñi qͦd notũ ẽ dĩ manifestũ ẽ illis. Ds̃ enĩ illis

Expanded text:
converterunt in idolum , similitudinem adorantes hominum, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Qui haec saltem viventia melius adorarent, nisi dicentes se esse sapientes, nimium stulti facti fuissent. « Qui veritatem Dei in injustitia detinent. » Veritas Dei apud homines, vera et naturalis Divinitatis cognitio est, scilicet vere Deum esse, et curare res humanas, regere ac disponere quaecunque creavit, ipsum qui creavit, quod nulli homini dubium esse potest, penes quem ratio humandivinarum scientia est. Veritatem autem hanc detinent in injustitia quicunque eam detinent in idololatria. Idololatria quippe injustitia est, quae justitiae fidei omnino discontraria est. Homines ergo idola colentes veritatem Dei in injustitia detinent, quasi reluctantem et invitam; ipsa humana natura in humanae rationis conscientia reclamante ac contradicente, ac redarguente religionis falsitatem; « etenim quod notum est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia ĩ eis qͥ intelligere noluert. sine dubio peccatũ ẽ. in eis aũ qͥ ñ
potuer̃t pena peccati: ꝓpt̾ea õ hõ qͥ ex lege iudicas ĩexcusabilis es. s: tu
oĩs ho. qͥ nec legẽ nosti nec iudicas: nichilominꝰ ĩexcusabilis es. Nõ enĩ aiit¬
tit excusationẽ qͥ seit se hominẽ rectũ fecisse. ⁊ insuꝑ obedientiȩ dedisse
p̃ceptũ: testimoniũ ꝯscientiȩ ĩ lege nat᷑e. In neutro gͦ iusta ẽ excusatios

Expanded text:
e dubio peccatum est; in eis autem qui non potuerunt, poena peccati. Propterea, o homo, qui ex lege judicas, inexcusabilis es, sed et tu omnis homo, qui nec legem nosti, nec judicas, nihilominus inexcusabilis es. Non enim admittit excusationem, qui scit se hominem rectum fecisse, et insuper obedientiae dedisse praeceptum: testimonium conscientiae in lege naturae. In n
Abbreviated transcription (Latin):
spẽm corpis ẽẽ sensibilẽ : ĩ telligibilẽ uite. łiñ ĩcelligibilẽ spẽm. sensibili
p̾tulert. Sensibilia dicimꝰ. q̃uisu. tactu. seu qͣlib corꝑis sensu sentibu
ĩtesligibilia q̃ ꝯspectu m̃tis ĩtelligi queunt. Nulla eni ẽ pulctudo corpa¬
lis. siue ĩ tactu corpis sic̃ ẽ fig̾a siue ĩ motu. sic̃ ẽ cantilena. de qͣ ñ animp
iudic qd ꝑfecto ñ poss nͥ melior illo ẽẽt. animꝰ aũ species e sine tumae
molis. sine strepitu uocis : sine spacio lociuł tẽꝑis. S ⁊ ipse qͦ nͥ muta¬
bilis eẽt: ñ aliꝰ alio meliꝰ. nec ipse mͦ meliꝰ mͦ minꝰ. de sp̃e sẽsibili i udicaret.
Unde uĩ genesi⁊ docti hoĩes facile collegert̃ ñ eẽ ĩ eis reb pͥmã specie. uͥ
ciosa ẽẽnt si aũ õĩ sp̃e carere possent õino nulla essent. uidert exaliqo u
piũ reotissine credidert. qͦd factũ ñ e̾e̾t: ⁊ exqͦ cuncta q̃ facta st̃ ẽent. Ita¬

Expanded text:
ibilem, intelligibilem vitae. Proinde intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu, tactu, seu quolibet corporis sensu sentiri; intelligibilia, quae conspectu mentis intelligi queunt. Nulla enim est pulchritudo corporalis, sive in statu corporis, sicut est figura, sive in motu, sicut est cantilena; de qua non animus judicet: quod profecto non posset, nisi melior illo esset. Animus autem species est sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio loci vel temporis. Sed et ipse quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius, nec ipse modo melius, modo minus, de specie sensibili judicaret. Unde ingeniosi et docti homines facile collegere non esse in eis rebus primam speciem, ubi ciosa essent, et si omni specie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse alipium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta
Abbreviated transcription (Latin):
inde nob̵̾ qliqua. q̃ licuit qde hõi loqͥ. s nulli ad ꝑurũ liqu̾et intellig̾e.
qͥ ñ aliqd plus hõe habuerit. Hebraice dicebat᷑ saul. latine saulus
qͥsi saulus. sic̃ iacob iacobus. ioseph iosephus. ⁊ his similia. assũptꝰ
aũ a te in uas electiõis. ad p̃dicandã gentib grãm tuã: de saulo
maluit uocari paulꝰ qͥsi paululus humilis ac quietꝰ. suꝑ quẽ sꝑs sc̃s
care m̾itis p̃sumebant᷑. Hoc ad humilitatẽ suã. Ad głam uͦ tuam cũ
paulũ ꝑconsulẽ asie sub leue iugũ tuũ misisset. regni tui ꝑuincialẽ ef¬
fectũ ipse qͦ ex saulo paulꝰ uocari maluit ob insigne tã mãgnȩ uictoriȩ.
pͥlus enĩ hostis uincit᷑ ĩ eo quẽ płꝰ tenet. Płꝰ aũ hotis antiquus tenet suꝑboᷤᷤ
nõie nobilitatis: ⁊ de his plures nõie auctoritatis. Seruus xꝑi iħu. Ser¬
uitutis huiꝰ ꝑfessio ⁊ humilitatis ẽ. ⁊ głe ⁊ auctoritatis eximiȩ. cũ se seruũ

Expanded text:
nobis aliqua, quae licuit quidem homini loqui, sed nulli ad purum licet intelligere, qui non aliquid plus homine habuerit. Hebraice dicebatur Saul, Latine Saulus, quasi Saülus; sicut Jacob Jacobus, Joseph Josephus, et his similia. Assumptus autem a te in vas electionis ad praedicandam gentibus gratiam tuam, de Saulo maluit vocari Paulus, quasi Paululus, humilis ac quietus, super quem Spiritcare meritis praesumebant. Hoc ad humilitatem suam. Ad gloriam vero tuam cum Paulum proconsulem Asiae sub leve jugum tuum misisset, regni tui provincialem effectum, ipse quoque ex Saulo Paulus vocari maluit, ob insigne tam magnae victoriae . Plus enim hostis vincitur in eo quem plus tenet. Plus autem hostis antiquus tenet superbos nomine nobilitatis; et de his plures nomine auctoritatis. « Servus Christi Jesu. » Servientis hujus professio et humilitatis est, et gloriae,
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis et̾nitatis qͣntũ ad ꝯditionẽ creat᷑e t̾here nat᷑ale genꝰ orignus.
ubiq ꝯditione tantũ nat᷑e agunt᷑ sic̃ q̃ lib ĩsensibilia siue irrationabilia
ĩ ordine suo disponunt᷑. potentia sapientia ⁊ bonitate ꝯditoris: rationab¬
lis aũ hõdimietit᷑ arbito ꝓpͥe uoluntatis. ⁊ iudicio accepte ratiõis. ut si
p̃ueniente gr̃a uoluerit. qͦ ratiõis qͦ uͥtute ꝑducit᷑. uͥ inhereat amoris af¬
fec̾tu ꝓfectu pietatis ꝯformet᷑ ⁊ pulcͥtudine iustitiȩ ⁊ beatitudinis ꝑ¬
hen tate. ipsiꝰ plenitudine iustitiȩ ad plenitudinẽ ꝑhennis beatitu

Expanded text:
genus originis. Ubi quae conditione tantum naturae aguntur, sicut quaelibet insensibilia sive irrationabilia, in ordine suo disponuntur potentia, sapientia et bonitate Conditoris, rationalis autem homo dimittitur arbitrio propriae voluntatis et judicio acceptae rationis, ut si praeveniente gratia voluerit, quo rationis virtute perducitur, ibi inhaereat amoris affectu, et profectu pietatis conformetur, et pulchritudine justitiae, et beatitudinis perennitate, ipsius plenitud
Abbreviated transcription (Latin):
ntrectiois robiir ĩcitat: eis q̃ sꝑc st̃ ĩꝑtiri p̃optat. Q cũ fit⁊ ipse accipit ꝯsola¬
donẽ opꝰ suii ĩ discipłoꝵ ꝓfectu firmũ uidens ⁊ stabile.⁊ illi ꝯsolant᷑ ꝯ pardici¬
pes funt apsice grx. Nec enĩ deee potest mutua ad altutiũ fidi edificatio.
pei fiiscipłi uident ĩ magist᷑ qͥd imittent᷑. ⁊ magst̾ ex discipłoꝵ ꝓfectu
d maiores ꝑ eugłio labores ammant᷑. Nec suã circa fr̃s sollicitudinẽ uult
cos ignorar e: ut i cordib eoꝵ reb docẽdis locũ p̃par& cognita beniuolen¬

Expanded text:
iritus sunt, impertiri praeoptat. Quod cum fit, et ipse accipit consolationem, opus suum in discipulorum profectu firmum videns et stabile, et illi consolantur qui participes fiunt apostolicae gratiae. Nec enim deesse potest mutua ad alterutrum fidei aedificatio, cum et discipuli vident in magistro quod imitentur, et magister ex discipulorum profectu ad majores pro evangelio labores animatur. Nec suam circa fratres sollicitudinem vult eos ignorare, ut in cordibus eorum rebus docendis locum praeparet cognita benevolen
Abbreviated transcription (Latin):
credẽde st̃ florere eccłȩ. In qͥb aũ inuenit᷑ pax di: ꝓculdubio ẽ ⁊ gr̃a: din aut̃
longe fit ã peccatorib salꝰ gr̃e: ad p̃dicantẽ uͦ reu̾tit᷑ pax sua. sic̃ dñs ĩ eu̾głiodiẽ
ad discipłos. In quãcũq ĩqt domũ intueritis. dicite. Pax huic domui. & si fuerit¬
ago do meo. Optimũ gr̃ȩ p̃dicator ã gr̃a sũpsit exordiũ ut sic̃ pͥmo łs ado¬
p̃dicet᷑. P lac  enĩ sũmo ⁊ bono do̾ ĩ bonũ nr̃m ĩ donissuis sensus accipientis
ñ ing̾tus. ⁊ humił ac piꝰ intellectꝰ. diuinę bonitatis: plac ei multũ de ꝑfecb
peccatũ maiꝰ deputat᷑ qͥ gr̃e eiꝰ ee̾ ĩg̾tũ: sic aĩo fideli ⁊ diuinarũ fidelit̾ assueto
gr̃arũ nil dulciꝰ. nil iocundiꝰ ẽ ĩ ꝑfectu sui. siue ꝓximmi ipsarũ actiõe gr̾arum.

Expanded text:
credendae sunt florere Ecclesiae. In quibus autem invenitur pax Dei; procul dubio est et gratia. Sin autem, longe fit a peccatoribus salus gratiae, ad praedicantem vero revertitur pax sua, sicut Dominus in Evangelio dicit ad discipulos. « In quago Deo meo. » Optimum gratiae praedicator a gratia sumpsit exordium, ut sicut primo Deus adopraedicetur. Placet enim summo et bono Deo in bonum nostrum in donis suis sensus accipientis non ingratus, et humilis ac pius intellectus divinae bonitatis; placet ei multum de profectu putatur quam gratiae ejus esse ingratum, sic animo fideli, et divinarum fideliter assueto gratiarum, nil dulcius, nil jucundius est in profectu sui, sive proximi, ipsarum actione gratiarum.