comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mile est: ut iam hispanos omnis inflati
trauexerint ut res. s multoꝵ dierum
circuitu padi uada petenda fuerint.
quia exercitus grauis impedimentis
traduci posset. P osteriores apud me
auctores sunt : qui biduo uix locum
ratem iungendo flumini inuentum
tradunt: Ea cum in agone equites his¬
panoꝵ expeditos p̃missos: dum han¬
nibal circa flumen legationib galloꝵ
audiendis moratus traicit grauius
peditum agmen: Inter imago ȩqui¬
tesq ab transitu fluminis die iunius
itinere placentiam. ad hostes contend̃t:
Hannibal paucis post dieb. sex milia
a placentia castra communiuit: et
postero die in conspectu hostium acie
directa potestatem pugne fecit. In¬
sequenti nocte cedes incastris roma¬
nis. tumultu tamen quam rem.
maior ab auxiliarib gallis facta est:
Ad duo milia peditum. & ducenti eqͥ¬
tes. uigilib ad portas trucidatis:
ad hannibalem transfugiunt: Qͦs
penus benigne alloquutus.⁊ spe in¬

Expanded text:
mile est—ut iam Hispanos omnes inflati mile est—ut iam Hispanos omnes inflati trauexerint utres—, et multorum dierum circuitu Padi uada petenda fuerunt qua exercitus grauis impedimentis traduci posset. potiores apud me auctores sunt qui biduo uix locum rate iungendo flumini inuentum tradunt; ea cum Magone equites <et> Hispanorum expeditos praemissos. dum Hannibal, circa flumen legationibus Gallorum audiendis moratus, traicit grauius peditum agmen, interim Mago equie ab transitu fluminis diei unius itinere Placentiam ad hostes contendunt. Hannibal paucis post diebus sex milia a Placentia castra communiuit et postero die in conspectu hostium acie directa potestatem pugnae fecit. insequenti nocte caedes in castris Romanis, tumultu tamen quam re maior, ab auxiliaribus Gallis facta est. ad duo milia peditum et ducenti equites uigilibus ad portas trucidatis ad Hannibalem transfugiunt; quos Poenus benigne adlocutus et spe in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. & ob to campos patentis quales st̃
inter padum alpesq bello gerendo ro¬
manis aptos non ẽẽ: Itaq proxima
nocte iussis militib uasa silentio colli¬
gere. castra ab ticino mota. festinatũq
ad padum ẽ. ut ratib quib iuncerat
flumen. nundum resolutis sine tumul¬
tu. atq insectatione hostis copias tra¬
iceret: Priusplacent iam ꝑuenere qͣ
satis sciret hannibal ab ticino ꝓfectos:
Tamen ad hȩc moratorum in citoriore ri
pa segniter ratem soluentes: cepit tͣn¬
sire pontem non potuit: ut extrema
resoluta erant tota rate in sccl̃am aquã
labentem: Celius auctor ẽ magoriem
cum equitatu. & hispanis peditibus
flumen extemplo tranasse: ipsum han¬
nibalem ꝑ suꝑiora padi uada exercitũ
traduxisse: elefantis in ordinem ad su-¬
stinendum impetum fluminis opposi¬
tis ea ꝑitis amnis eius uix fidem fecerint:
Namq equites armis equissq saluis
tantum uim fluminis suꝑasse uerisi¬

Expanded text:
esse et ob id campos patentes, quales sunt esse et ob id campos patentes, quales sunt inter Padum Alpesque, bello gerendo Romanis aptos non esse. itaque proxima nocte iussis militibus uasa silentio colligere castra ab Ticino mota festinatumque ad Padum est ut ratibus, quibus iunxerat flumen, nondum resolutis sine tumultu atque insectatione hostis copias traiceret. prius Placentiam peruenere quam satis sciret Hannibal ab Ticino profectos; tamen ad sescentos moratorum in citeriore ripa Padi segniter ratem soluentes cepit. transire pontem non potuit, ut extrema resoluta erant tota rate in secundam aquam labente. Coelius auctor est Magonem cum equitatu et Hispanis peditibus flumen extemplo tranasse, ipsum Hannibalem per superiora Padi uada exercitum traduxisse, elephantis in ordinem ad sustinendum impetum fluminis oppositis. ea peritis amnis eius uix fidem fecerint; nam neque equites armis equisque saluis tantam uim fluminis superasse ueri si
Abbreviated transcription (Latin):
desilientib. ubi suos premi cursum¬
uentos uidissent: iam magna ex par¬
te anceps pugnauerat : donec numide
qui in cornib erant circumuecti pau¬
lulum ab tergo se ostenderunt: Is pa¬
uior: ꝑculit romanos: Auxit pauorem
consulis uulnus: ꝑiculumq inter cur¬
su. tum primum pubescentis fili pulsa-¬
tum: Hic erit iuuenis penes quem per¬
fecti huiusce belli laus est: affricanus
ob egregiam uictoriam de hannibale
penisq appellatus: Fuga tamen effusa
iaculatoꝵ maxime fuit : quos pͥmos
numides inuaserunt: Alius confertꝰ
equitatus consulem in medium accep¬
tum. non armismͦ. s etiam corporib
suis ꝓtegens in castra nusꝗͣ trepide ne-¬
q effuse cede reduxit. Seruat consuł
decus: celius ad seruum natione lu¬
gurem delegat: Malimus equidem
de filio uerum ẽẽ qd̃ et plures tradidere
s fama optinuit: Hoc primum: cum
hannibale prelium fuit: Qõ facile ap¬
paruit. et equitatu meliorem penum

Expanded text:
desilientibus ubi suos premi circumdesilientibus ubi suos premi circumuentos uidissent, iam magna ex parte ad pedes pugna abierat, donec Numidae qui in cornibus erant circumuecti paulum ab tergo se ostenderunt. is pauor perculit Romanos, auxitque pauorem consulis uolnus periculumque intercursu tum primum pubescentis filii propulsatum. hic erit iuuenis penes quem perfecti huiusce belli laus est, Africanus ob egregiam uictoriam de Hannibale Poenisque appellatus. fuga tamen effusa iaculatorum maxime fuit quos primos Numidae inuaserunt; alius confertus equitatus consulem in medium acceptum, non armis modo sed etiam corporibus suis protegens, in castra nusquam trepide neque effuse cedendo reduxit. seruati consulis decus Coelius ad seruum natione Ligurem delegat; malim equidem de filio uerum esse, quod et plures tradidere auctores et fama obtinuit. hoc primum cum Hannibale proelium fuit; quo facile apparuit et equitatu meliorem Poenum
Abbreviated transcription (Latin):
uerat castra. leuatisq obuiis: ipse in¬
tactus euaserat: Examen appium in
arbore pretorio imminente consederat:
Quib procuratis. scipio cum equitatu
iaculatoribusq expeditis. profectus ad
castra hostum. ex quo propinquo
as quante et cuius generis eent specu-¬
landas obuius fit hannibali: & ipsi cum
equitib ad exploranda circa loca ꝓgres¬
so: Neutri: alteros primo cernebant:
Densior deinde incessu tot hominum equo¬
rumq orienspuluis: signum ꝓpinquan¬
tium hostium fuit: Consistit utrumq
agmen: & prelio sese expediebant:
Scipio iaculatores et gallos equites in fron¬
te locat : romanos sotiorumq qd̃ roboris
fuit in subsidiis. Hannibal frenatos
equites in medium accipit: cornua
numtois firmat: Uix dum clamore
sublato: iaculatores fugerunt inter
subsidia ad scdm aciem: Inde equitum
certamen erat: aliquandui anceps:
Dein quia turbabant equos pedites inter.¬
mixti: multis labentib ex equis. aut

Expanded text:
uerat castra laniatisque obuiis ipse inuerat castra laniatisque obuiis ipse intactus euaserat, <et> examen apum in arbore praetorio imminente consederat. quibus procuratis Scipio cum equitatu iaculatoribusque expeditis profectus ad castra hostium exque propinquo copias, quantae et cuius generis essent, speculandas obuius fit Hannibali et ipsi cum equitibus ad exploranda circa loca progresso. neutri alteros primo cernebant; densior deinde incessu tot hominum <et> equorum oriens puluis signum propinquantium hostium fuit. consistit utrumque agmen et ad proelium sese expediebant. Scipio iaculatores et Gallos equites in fronte locat, Romanos sociorumque quod roboris fuit in subsidiis; Hannibal frenatos equites in medium accipit, cornua Numidis firmat. uixdum clamore sublato iaculatores fugerunt inter subsidia ac secundam aciem. inde equitum certamen erat aliquamdiu anceps; dein quia turbabant equos pedites intermixti, multis labentibus ex equis aut
Abbreviated transcription (Latin):
hispania. ubi quisq uelit: immunem
ipsi qui accepisset liberisq Qui pecuniã
quam agrum maluisset: ei se argento
satis facturum. Qui sotioꝵ ciues cartha¬
ginenses fieri uellent: potestatem factu¬
rum: Qui domos redire mallent: da¬
turum se oꝑam ne cuius suoꝵ popłariũ
mutatam secum fortunam ẽẽ uellet:
Seruis quoq dño ꝓsequutis: libertatem
ꝓponit. binaq pro his mancipia dñis
se redditurum: Eaq ut rata scirent fore.
agnum leua manu. dextra silicem reti¬
uens: si falleret iouem ceterosq p̾catus
deos. ita se mactarent: que madmodũ
ipse agnum mactasset: Ꝙ scłm precatio¬
nem: caput pecudis saxo elisit: Tum
uͦ om̃s uelut cdiis auctorib in spem suã
quisq acceptis. to more quod nundum
pugnarent ad potienda sꝑata rati: pre¬
lium uno animo & uoce una poscunt.
Apuo romanos haud quamꝗͣ tanta ala¬
critas erat suꝑ cetera recentib etiam
territos prodigiis: Nam et lupris int᷑ͦ¬

Expanded text:
Hispania, ubi quisque uelit, immunem Hispania, ubi quisque uelit, immunem ipsi qui accepisset liberisque; qui pecuniam quam agrum maluisset, ei se argento satisfacturum; qui sociorum ciues Carthaginienses fieri uellent, potestatem facturum; qui domos redire mallent, daturum se operam ne cuius suorum popularium mutatum secum fortunam esse uellent. seruis quoque dominos prosecutis libertatem proponit binaque pro his mancipia dominis se redditurum. eaque ut rata scirent fore, agnum laeua manu, dextra silicem retinens, si falleret, Iouem ceterosque precatur deos ita se mactarent quemadmodum ipse agnum mactasset, et secundum precationem caput pecudis saxo elisit. tum uero omnes, uelut dis auctoribus in spem suam quisque acceptis, id morae quod nondum pugnarent ad potienda sperata rati, proelium uno animo et uoce una poscunt. apud Romanos haudquaquam tanta alacritas erat, super cetera recentibus etiam territos prodigiis; nam et lupus intra
Abbreviated transcription (Latin):
re. Si hoc bene fixum omnib destina¬
tum in animo est: iterum dicam ui¬
cendum homini: ab diis immortalibꝰ
acrius datum est. His adhortationi¬
bus. cum utrimq ad certamen accen¬
si militum animi eent: romani pon¬
tem ticinum iungunt. tutandiq
pontis causa castellum insuꝑ impo¬
nunt. P enus hostib oꝑe occupatis.
maharbalem. cum alanumidarum
equitib quingentis ad depopulan¬
dos sotiorum . p.R. agros mittit.
gallis parci quam maxime iubet:
principumq animos ad defectionẽ
sollicitare: Ponte ꝑfecto traductus
romanus exercitus in agrum insubri¬
um quinq milia passuum: a uico¬
tumulis consedit: Ibi hannibal castra
habebat: Reuocatoq proꝑe maharba¬
li atq equitib. cum inspectare certam̃
cerneret. nichil unꝗͣ satis dictum p̃mo¬
nitumq ad cohortandos milites ratus:
uocatis ad contionem certa premia pre¬
nuntiat: In quoꝵ spem: pugnarent:
Agrum sese claturum ẽẽ in italia. affrica.

Expanded text:
re. si hoc bene fixum omnibus destinare. si hoc bene fixum omnibus destinatum in animo est, iterum dicam, uicendum homini ab dis immortalibus acrius datum est.' his adhortationibus cum utrimque ad certamen accensi militum animi essent, Romani ponte Ticinum iungunt tutandique pontis causa castellum insuper imponunt: Poenus hostibus opere occupatis Maharbalem cum ala Numidarum, equitibus quingentis, ad depopulandos sociorum populi Romani agros mittit; Gallis parci quam maxime iubet principumque animos ad defectionem sollicitari. ponte perfecto traductus Romanus exercitus in agrum Insubrium quinque milia passuum ab Uictumulis consedit. ibi Hannibal castra habebat; reuocatoque propere Maharbale atque equitibus cum instare certamen cerneret, nihil unquam satis dictum praemonitumque ad cohortandos milites ratus, uocatis ad contionem certa praemia pronuntiat in quorum spem pugnarent: agrum sese daturum esse in Italia, Africa,
Abbreviated transcription (Latin):
crudelissima ac suꝑbissima gens sua
omnia suiq arbitrii facit: Cum
quib bellum. quib pacem habea¬
mus. se modum imponere equum
censet: Circunseribit includitq
quos non excedamus. neq eos quos statu¬
it terminos obseruat: ne transiretis hibe¬
rim: ne quid rei tibi sit cum saguntiius.
Ad hiberim ẽ saguntum nuisꝗͣ te uesti¬
gio moueris: parum ẽ qd̃ ueterrimas
prouintias meas siciliam ac sardiniam
in affrica. transcendes. transcendisse au
tem dico duos consules huius anni:
unum in affricam. alterum in hispani¬
am miserunt: Nichil umꝗͣ uobis reli¬
ctum est: nisi qd̃ armis uindicaremus:
Illis timidis et ignatus ẽẽ. licet qui res¬
pectum habet. qd̃ sua terra. suus ager
ꝑ tota ac pacata itinera fugientes acci¬
pient:. ¶ obis necesse ẽ fortib uiris esse
& omnib inter uictoriam mortemue
certa desꝑatione abruptis: aut uince¬
re. aut si fortuna dubitabit. in prelio
potus quam in fuga mortem oppete¬

Expanded text:
crudelissima ac superbissima gens sua crudelissima ac superbissima gens sua omnia suique arbitrii facit; cum quibus bellum, cum quibus pacem habeamus, se modum imponere aequum censet. circumscribit includitquequos non excedamus, neque eos, quos statuit, terminos obseruat: "ne transieris Hiberum; ne quid rei tibi sit cum Saguntinis." ad Hiberum est Saguntum? "nusquam te uestigio moueris. " parum est quod ueterrimas prouincias meas, Siciliam ac Sardiniam,in Africam transcendes. <transcendes> autem? transcendisse dico. duos consules huius anni, unum in Africam, alterum in Hispaniam miserunt. nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis uindicarimus. illis timidis et ignauis esse licet, qui respectum habent, quos sua terra, suus ager per tuta ac pacata itinera fugientes accipient: uobis necesse est fortibus uiris esse et, omnibus inter uictoriam mortemue certa desperatione abruptis, aut uincere aut, si fortuna dubitabit, in proelio potius quam in fuga mortem oppete
Abbreviated transcription (Latin):
nemo ẽ ur̃m cuius non ante oculos ip¬
se sepe militare aliquod ediderim fa¬
cinus: cui ñ idem ego uirtutis specta¬
tor ac testis notata temporib locisq
referre sua possim decora. tum lauda¬
stis me miliens. donastis alumnum.
prius omnium ur̃m quam imꝑator
ꝓcedam acie aduersus ignotos inter
se. ignorantesq quocumq circumtuli
oculos plena omnia uideo animorũ
ac roboris. ueteranum peditem gene¬
rosissimarum gentium. equites frena¬
tos. infrenatosq uos socios. fidelissi
triam. tum ob iram iustissimam pug¬
naturos. inferimus bellum. infestisq
signis descendimus in italiam: tam¬
to audacius fortiusq pugnaturi ꝗͣ
hostis: quanto maior spes. maior ẽ
animus inferentis uim quam ar-¬
gentis: Accendit preterea & stimu¬
lat animos dolor iniuria indignitas:
Ad supplicium depoposcerunt me du¬
cem primum: deinde uos om̃s qui
saguntum oppugnassetis: Deditos
ultimis cruciatib asfecturi fueruÑ

Expanded text:
nemo est uestrum cuius non ante oculos ipnemo est uestrum cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim facinus, cui non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora. cum laudatis a me miliens donatisque, alumnus prius omnium uestrum quam imperator, procedam in aciem aduersus ignotos inter se ignorantesque. quocumque circumtuli oculos, plena omnia uideo animorum ac roboris, ueteranum peditem, generosissimarum gentium equites frenatos infrenatosque, uos socios fidelissimotriam, tum ob iram iustissimam pugnaturos. inferimus bellum infestisque signis descendimus in Italiam, tanto audacius fortiusque pugnaturi quam hostis, quanto maior spes, maior est animus inferentis uim quam arcentis. accendit praeterea et stimulat animos dolor, iniuria, indignitas. ad supplicium depoposcerunt me ducem primum, deinde uos omnes qui Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis cruciatibus adfecturi fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
edidit. & incliti populi regesq ꝑ leui
momento uicti sunt : unam dempto
hoc uno fulgore nominis romani qͥd
est cur illi uobis comꝑandi funt : ut
uiginti annoꝵ militiam ur̃am cũ illa
uirtute. cum illa fortuna. taceam ab
herculis columnis. ab occeano terminis¬
q ultimis terrarum ꝑ tot ferocissi¬
mos hispanie et gallie populos. um¬
centes huc ꝑuenistis: Pugnabitis cum
exercitu tirone hacipsa estate ceso uicto
circumsesso agallis. ignoto adhuc duci
suo. ignorantiq ducem: Amne in p̃to¬
rio patris clarissimi imꝑatoris probe
notum certe eductum domitorem his¬
panie. gallieq uictorem: eundem ñ
alpinarum mͦ gengum. s ipsoꝵ qd̃ multo
maius est alpium. cum se menstri hoc
conferam duce desertore exercitus sui.
cui si quis demptis signis penos roma¬
nosq hodie ostendat ignoraturum cerꝰ¬
tum habet utriusq exercitus sit consul:
Non ego illud parui estimo milites. qd̃

Expanded text:
edidit et incliti populi regesque perleui edidit et incliti populi regesque perleui momento uicti sunt. nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani, quid est cur illi uobis comparandi sint? ut uiginti annorum militiam uestram cum illa uirtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos uincentes huc peruenistis; pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso, uicto, circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem. an me in praetorio patris, clarissimi imperatoris, prope natum, certe eductum, domitorem Hispaniae Galliaeque, uictorem eundem non Alpinarum modo gentium sed ipsarum, quod multo maius est, Alpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui? cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie ostendat, ignoraturum certum habeo utrius exercitus sit consul. non ego illud parui aestimo, milites, quod
Abbreviated transcription (Latin):
it. p̾mia uobis ea uictorib ꝓponit:
quib ampliora homines. ne ab diis
quidem immortalib optare solent: Siciliã
tamen ac sardiniam parentib nrĩs erep¬
tas nr̃a uirtute recuꝑaturi ẽẽmus: satis
tamen ampla precia ẽẽnt: Quicquid ro¬
mani tot triumphis partum congestũq
possioent : to om̃s ur̃m cum ipsis dñis
futurum ẽ: In hac tam opinam merce¬
dem agite cum diis bene iuuantibus:
arma capite. satis adhuc inuastis lusita¬
nie celtiber ieq montib pecora consec¬
tando nullum emolumentum tot la¬
borum. ꝑiculorumq eorum uidistis:
empus est iam opulenta uos addicia
stipendia facere & magna oꝑe p̾cia
mereri: Tantum itineris ꝑ tot mon¬
tes fluminaq. & tot armatas gentes
emensos. hic uobis terminum laboꝵ
fortuna dedit: hic dignam mercedẽ
emeritis stipendiis dabit: Nec quam
magni nominis bellum ẽ: tam diffici¬
le existimaritis uictoriam fore. ⁊ con¬
temptum hostis cruentum certamen

Expanded text:
it, praemia uobis ea uictoribus proponit it, praemia uobis ea uictoribus proponit quibus ampliora homines ne ab dis quidem immortalibus optare solent. si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra uirtute reciperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne uestrum cum ipsis dominis futurum est; in hanc tam opimam mercedem, agite dum, dis bene iuuantibus arma capite. satis adhuc in uastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentum tot laborum periculorumque uestrorum uidistis; tempus est iam opulenta uos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. hic uobis terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit. nec, quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis uictoriam fore; saepe et contemptus hostis cruentum certamen
Abbreviated transcription (Latin):
his habitus animorum. ñ inter eiusdẽ
modo conditionis homines erant: s
etiam inter spectantes uulgo. ut non
uincentrum magis quam bene mori¬
entum fortuna laudareturꝰ. Dum
sic aliquot spectatis parib affectos di¬
misisset: contione inde aduocata. ita
apid eos loquutus fertur.: Si quem
anium aliene sortis exemplo paulo
ante habiustis: eumdem mox inestimã¬
Da fortuna ur̃a habuerttis Gicimus
milites: Neq enim spectaculum mͦ
illud. s quedam ueluti imago ur̃e con¬
ditionis erat. ac nescio an maiora uincu¬
la. maiores q necessitates uobis quam
captiuis ur̃is fortuna circundederit:
Dextra leuaq duo maria claitorint.
nullamne ad effugium quidem nauẽ
habentib circa padus amnis maior
padus ac iuiolentior rodano: Ab ter¬
go alpe surgent uix integris uobis
ac uigentib transite: Hic uincendũ
aut moriendis milites ẽ. ubi prinum
hosti occurristis. & eadem fortuna
que necessitatem pugnandi imposu¬

Expanded text:
is habitus animorum non inter eiusdem is habitus animorum non inter eiusdem modo condicionis homines erat sed etiam inter spectantes uolgo, ut non uincentium magis quam bene morientium fortuna laudaretur. cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde aduocata ita apud eos locutus fertur. 'si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna uestra habueritis, uicimus, milites; neque enim spectaculum modo illud sed quaedam ueluti imago uestrae condicionis erat. ac nescio an maiora uincula maioresque necessitates uobis quam captiuis uestris fortuna circumdederit. dextra laeuaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem nauem habentes; circa Padus amnis, maior Padus ac uiolentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, uix integris uobis ac uigentibus transitae. hic uincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis. et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposu
Abbreviated transcription (Latin):
nia pugnemus Unusquisq se ñ corpꝰ
suum. s coniugem acliberos paruos.
armis protegere putet: Nec domesti¬
cas solum agitet curas: s toemtidem
hoc animo repitet nr̃as ne nunc intue¬
ri manus senatum popłmq romantĩ
qualis nr̃a uis uirtusq fuerit : talem
deinde fortunam illius urbis. ac ro¬
mani imꝑii fore: Hȩc apud romanos
consul: Hannibal reb priusꝗͣ rebi
adhortandos milites ratus: circunda¬
to ad spectaculum exercitu: captuos
montanos cunctos in medio statuit. ⁊¬
armisq gallicis ante pedes eoꝵ ꝓiectis.
interrogare interp̃tem iussisfet. quis
iunculis leuaretur arma. que et equũ
uictor acciꝑet. decertare ferro uellet.
cum ad unum om̃s ferrum pugnãq
poscerent: & delecta in id sors ẽẽt. se qͥsq
eum optabat. quem fortuna inio certa¬
men legeret: Ꝙ cuiusq sors exciderat
alacer inter gratulantes gaudio exul¬
tans cum sui moris tripudiis arma rap¬
tum capiebat: Vbi uͦ dimicarent.

Expanded text:
nia pugnemus. unusquisque se non corpus nia pugnemus. unusquisque se non corpus suum sed coniugem ac liberos paruos armis protegere putet; nec domesticas solum agitet curas sed identidem hoc animo reputet nostras nunc intueri manus senatum populumque Romanum: qualis nostra uis uirtusque fuerit, talem deinde fortunam illius urbis ac Romani imperii fore.' haec apud Romanos consul. Hannibal rebus prius quam uerbis adhortandos milites ratus, circumdato ad spectaculum exercitu captiuos montanos uinctos in medio statuit armisque Gallicis ante pedes eorum proiectis interrogare interpretem iussit, ecquis, si uinculis leuaretur armaque et equum uictor acciperet, decertare ferro uellet. cum ad unum omnes ferrum pugnamque poscerent et deiecta in id sors esset, se quisque eum optabat quem fortuna in id certamen legeret, et, <ut> cuiusque sors exciderat, alacer, inter gratulantes gaudio exsultans, cum sui moris tripudiis arma raptim capiebat. ubi uero dimicarent,
Abbreviated transcription (Latin):
merensq accepit: Qui decedens sicilia:¬
Qui strpendium populo romano: dare
pactus est. Itaq uos ego milites ñ eo so¬
lum animo qd̃ aduersus alius hostes
soletis pugnare uelim: s cum incdigna¬
tione quadam atq ura. uelut si seruos
uideatis ur̃os arma repente contra uos
afficam trahicere. atq intra paucosdies
sine ullo certamine carthaginẽ delere:
Ieniam dedimus p̃cantib emisimus
ex obsidione pacem cum uinctis fecimꝰ
tutele deinde nr̃e duximus. cum affrico
bello urgerentur: ꝑro his imꝑtitis
furiosum iuuenem sequentes: oppug¬
natum patriam nr̃am ueniunt:
Atq utinam ꝓ decore tantum hoc uob̃
& ñ ꝓ salute eẽt certamen. ñ de posses¬
sione sicilie. ac sardine. de quib quon¬
dam agebatur: s pro italia uobi pug¬
nandis. nec ẽ alius ab tergo exercitus.
qui nͥ nos uincimus hosti obsistat. nec
alpes alie sunt quas dum suꝑant con¬
pari noua possint p̃sioia: Hic ẽ obstan¬
dum milites. uelut si ante romana me¬

Expanded text:
maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium populo Romano dare pactus est. itaque uos ego, milites, non eo solum animo quo aduersus alios hostes soletis, pugnare uelim, sed cum indignatione quadam atque ira, uelut si seruos uideatis uestros arma repente contra uos Africam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere; ueniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum uictis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus, cum Africo bello urgerentur. pro his impertitis furiosum iuuenem sequentes oppugnatum patriam nostram ueniunt. atque utinam pro decore tantum hoc uobis et non pro salute esset certamen. non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam agebatur, sed pro Italia uobis est pugnandum. nec est alius ab tergo exercitus qui, nisi nos uincimus, hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant, comparari noua possint praesidia; hic est obstandum, milites, uelut si ante Romana moe
Abbreviated transcription (Latin):
citum & in ꝓuntiam iret: In eam le¬
gationẽ. legatos enim mitti placuit
.Q. terrentius.⁊. m. antistius ꝓfecti
nich̾o magis eum mouerunt. quam
priore consulatu littere mouerant
ab senatu misse. Paucos post dies:
magistratum iniit: Immolantiq ei.
uitulus iam ictus emanib sacͥficium
sese eum ꝓripisset: multos circũstan¬
tes cruore resꝑsit: Fuga ꝓcul etiã ma¬
ior apuo ignaros: quid trepidaretur
& concusatio fuit. Id aplerisq: in om̃
magni terroris acceptũ: Legionib in¬
de duab a semꝑnio pͥoris anni consu-¬
sule. duab. a .c. attilio p̃tore accep¬
tis. & inetruriam ꝑ appennini tra¬
mites. exercitus duci est ceptu:¬

Expanded text:
citum et in prouinciam iret. in eam lecitum et in prouinciam iret. in eam legationem—legatos enim mitti placuit— Q. Terentius et M. Antistius profecti nihilo magis eum mouerunt quam priore consulatu litterae mouerant ab senatu missae. paucos post dies magisvitulus iam ictus e manibus sacrificantium sese cum proripuisset, multos circumstantes cruore respersit; fuga procul etiam maior apud ignaros quid trepidaretur et concursatio fuit. id a plerisque in omen magni terroris acceptum. legionibus inde duabus a Sempronio, prioris anni consule, duabus a C. Atilio praetore acceptis in Etruriam per Appennini tramites exercitus duci est coeptu
Abbreviated transcription (Latin):
immortalib .c. flaminiũ bellum
gerere: Consulem ante in auspicato
factum reuocantib. & ipsa acie diis
atq hominib ñ paruisse. ne nẽ con¬
scientias p̃toꝵ et capitoliũ. & sollem¬
nem uotoꝵ nc̃ capationẽ fugisse: ne
die mit magistratus ioius omen
templum adiret. ne senatum inuisus
ipsi et sibi uni inusum idet consułetq
ne latinas indiceret iouiq latiari sollẽ¬
ne sacrum in monte faceret: ne auspica¬
to ꝓfectus in capitolio ad uota nuncu¬
panda paludatus inde cum lictorib
in prouuntiam iret: Lixe mͦ sine insig.¬
nib. sine lictorib ꝓfectus: clam. furtim:
hauo aliter quã si exilii causa solum
uertisset magis ꝓ maiestate uidelicet
imꝑii arimini quã rome magistratũ
inturum. & in diuersorio hospitali
ꝗͣ apud penates suos p̃texta tam sũp¬
turum: Reuocandum uniuersi re¬
trahendumq censuerunt. ⁊ cogen¬
dum omnib pͥus presentẽ in deos
hominesq fungi officiis: quã ad exer¬

Expanded text:
immortalibus C. Flaminium bellum immortalibus C. Flaminium bellum gerere. consulem ante inauspicato factum reuocantibus ex ipsa acie dis atque hominibus non paruisse; nunc conscientia spretorum et Capitolium et sollemnem uotorum nuncupationem fugisse, ne die initi magistratus Iouis optimi maximi templum adiret, ne senatum inuisus ipse et sibi uni inuisum uideret consuleretque, ne Latinas indiceret Iouique Latiari sollemne sacrum in monte faceret, ne auspicato profectus in Capitolium ad uota nuncupanda, paludatus inde cum lictoribus in prouinciam iret. lixae modo sine insignibus, sine lictoribus profectum clam, furtim, haud aliter quam si exsilii causa solum uertisset. magis pro maiestate uidelicet imperii Arimini quam Romae magistratum initurum et in deuersorio hospitali quam apud penates suos praetextam sumpturum. reuocandum uniuersi retrahendumque censuerunt et cogendum omnibus prius praesentem in deos hominesque fungi officiis quam ad exer
Abbreviated transcription (Latin):
citus idib martis arimini adeẽt in ca¬
stris. Hic in ꝓuinciam consulatum
inire consilium erat memori ueterũ
que postea consul prius de consulatu
qui abrogabatur: dein de triumpho
habuerat: Inuisus etiam patrib ob
nouam legem. quemq clauoius. tr.
pl̃. aduersus se natam. atq uno patrũ
adiuuante .c. flaminio tulerat. ne
quis senator quiue senatoris pater
fuisset maritimã nauem que plusꝗͣ
tum ad fructus ex agris uectandos
questus om̃ĩs patrib. indecorus
uisus res ꝑ summã contentionem
acta inuidiam apud nobilitatẽ su¬
asori legis flaminio fauorẽ apud ple¬
uem alterũq inde consulatũ peꝑit:
Obhec ratus auspicii sem̃tiendis lati¬
narumq feriarum moraret consula¬
rib aliis impedimentis retenturos¬
se se inurbe simulato itinere. pͥuatꝰ
clam in ꝓuinciam abiit. Eares uͥ
palam facta ẽ: nouam insuꝑ iram
infestis iam ante patrib mouit. ñ
cum senatum mͦ: s iam cum diis

Expanded text:
citus idibus Martiis Arimini adesset in cacitus idibus Martiis Arimini adesset in castris. hic in prouincia consulatum inire consilium erat memori ueterum  plebis et quae postea consul prius de consulatu qui abrogabatur, dein de triumpho habuerat, inuisus etiam patribus ob nouam legem, quam Q. Claudius tribunus plebis aduersus senatum atque uno patrum adiuuante C. Flaminio tulerat, ne quis senator cuiue senator pater fuisset maritimam nauem, quae plus tum ad fructus ex agris uectandos; quaestus omnis patribus indecorus uisus. res per summam contentionem acta inuidiam apud nobilitatem suasori legis Flaminio, fauorem apud plebem alterumque inde consulatum peperit. ob haec ratus auspiciis ementiendis Latinarumque feriarum mora et consularibus aliis impedimentis retenturos se in urbe, simulato itinere priuatus clam in prouinciam abiit. ea res ubi palam facta est, nouam insuper iram infestis iam ante patribus mouit: non cum senatu modo sed iam cum dis
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib pluuisset in piceno. nouendi¬
ale sacrum edictum. & subinde aliis
ꝓcurandis ꝓpe tota ciuitas oꝑata fu¬
it: Iam primum omniũ: ursis lustra¬
ta est: Hostieq maiores quib editũ
est diis cesse. & donum ex auri pon¬
do. quadraginta lanunium & iu¬
noni portatum ẽ. & signum eneum
matrone iunoni in aduentino ȩdifi¬
cauert : & lectis ternium cere ubi
sorte attenuate erat imꝑatum. et
supplicatio fortune in algido: Romȩ
quoq & lectis ternum iuuentati:
et supplicatio ad edem herculis no¬
minatim: Deinde uniuerso ppło
circa omnia puluinaria inlicta. et
lius serranus pretor uota susciꝑe ius¬
sus: si in decem annos res puplica
eodem stetisset statu. hec ꝓcurata uota¬
que ex libris sibillinis magna ex par¬
te leuauerant religione animos:
Consilium designatoꝵ alter flaminius.
cui he relegiones quȩ placentie hiber¬
nabant sorte euenerant: edictum et
litteras ad consulem misit : ut is exer¬

Expanded text:
lapidibus pluuisset in Piceno, nouendilapidibus pluuisset in Piceno, nouendiale sacrum edictum; et subinde aliis procurandis prope tota ciuitas operata fuit. iam primum omnium urbs lustrata est hostiaeque maiores quibus editum est dis caesae, et donum ex auri pondo quadraginta Lanuuium Iunoni portatum est et signum aeneum matronae Iunoni in Auentino dedicauerunt, et lectisternium Caere, ubi sortes attenuatae erant, imperatum, et supplicatio Fortunae in Algido; Romae quoque et lectisternium Iuuentati et supplicatio ad aedem Herculis nominatim, deinde uniuerso populo circa omnia puluinaria indicta, et  C. Atilius Serranus praetor uota suscipere iussus, si in decem annos res publica eodem stetisset statu. haec procurata uotaque ex libris Sibyllinis magna ex parte leuauerant religione animos. consulum designatorum alter Flaminius, cui eae legiones quae Placentiae hibernabant sorte euenerant, edictum et litteras ad consulem misit ut is exer
Abbreviated transcription (Latin):
tremo cum amusitiis pͥnceps eoꝵ ad
hasdrubalem ꝓfugisset. uiginti argẽ¬
t talentis pacti deducunt᷑ tharraco¬
nem. in hiberna reditum ẽ: Rome
aut circa urbem: multa ea hieme ꝓ¬
digia facta: Aut qd̾ euenire solet.
motis semel in religionẽ animis mul¬
ta nuntiata: & temere credita sunt.
Inquis ingenuum infantẽ semestrem
in foro olitorio triumphum clamasse.
et foro boariobobem in terciã contig¬
nationẽ sua sponte scandisse: atq
inde tumultu habitatoꝵ territum.
sese deiecisse: E nauium speciem de ce¬
lo aofulsisse: & edem spei quȩ ẽ in foro
bolitorio fulmine ictam: Lanuui ho¬
stium: se cõmouisse: & in agro amit̾
nino multis locis hominũ specie pro¬
cul candida ueste uisos: nec cũ illos
congressos: & in piceno lapidib plu¬
uisse: et cere fortes extenuate. ⁊ ingal¬
lia lupum uigili. gladium ex uagina
raptum abstulisse: Ob cetera ꝓdigia
libros adire decem uiri iussi: Q̃ aũ

Expanded text:
tremo cum Amusicus princeps eorum ad tremo cum Amusicus princeps eorum ad Hasdrubalem profugisset, uiginti argenti talentis pacti deduntur. Tarraconem in hiberna reditum est. Romae aut circa urbem multa ea hieme prodigia facta aut, quod euenire solet motis semel in religionem animis, multa nuntiata et temere credita sunt, in quis ingenuum infantem semenstrem in foro holitorio triumphum clamasse, et <in> foro boario bouem in tertiam contignationem sua sponte escendisse atque inde tumultu habitatorum territum sese deiecisse, et nauium speciem de caelo adfulsisse, et aedem Spei, quae est in foro holitorio, fulmine ictam, et Lanuui hastam se commouisse nino multis locis hominum specie procul candida ueste uisos nec cum ullo congressos, et in Piceno lapidibus pluuisse, et Caere sortes extenuatas, et in Gallia lupum uigili gladium ex uagina raptum abstulisse. ob cetera prodigia libros adire decemuiri iussi; quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
sidelium romanis sotioꝵ uastat. Excito
deinde scipione hib̃nis stoicosis hiberũ
rursus cedit: agros scipio relictam ab
auctore defectionis ⁊lergetum cũ infesto
exercitu inuasisset: compulsis omnib
athanagrum urbemq caput eius po¬
puli erat circumsedit: Intraq dies
paucos plurib ꝗͣ ante obsidib imꝑatͤ
ilergetis pecunia etiam multos in ius
editionẽ recepit : Inde in auseranos
ꝓpe hib̾m sotios. et ipsos penoꝵ ꝓcedit.
atq urbem eoꝵ obires salacertanos
auxilium finitimis ferentes. nocte
halo ꝓcul iam urbem cum intrare
uellent excepit insidiis. cesa an .xii.
exuti prope om̃s armis. domospas¬
sim palantes. ꝑ agros diffugere:
Hec obsessos alia tilla res. qͣ miqua op¬
pugnantib hiems tutabatur: Tri¬
ginta dies obsidio fuit: ꝑ qͦs raro unꝗͣ
uix minus quatuor pedes alta iacuit.
Adeoq pluteos ac uneas romanoꝵ oꝑue¬
rat: ut ea sola ignib aliqͦtiens comectis
abhoste etiam tutam̃tum fuerit. P os¬

Expanded text:
fidelium Romanis sociorum uastat; excito deinde Scipione hibernis toto cis Hiberum rursus cedit agro. Scipio relictam ab auctore defectionis Ilergetum gentem cum infesto exercitu inuasisset, compulsis omnibus Atanagrum urbem, quae caput eius populi erat, circumsedit, intraque dies paucos pluribus quam ante obsidibus imperatis Ilergetes pecunia etiam multatos in ius dicionemque recepit. inde in Ausetanos prope Hiberum, socios et ipsos Poenorum, procedit atque urbe eorum obsessa Lacetanos auxilium finitimis ferentes nocte haud procul iam urbe, cum intrare uellent, excepit insidiis. caesa ad duodecim milia; exuti prope omnes armis domos passim palantes per agros diffugere; nec obsessos alia ulla res quam iniqua oppugnantibus hiemps tutabatur. triginta dies obsidio fuit, per quos raro unquam nix minus quattuor pedes alta iacuit adeoque pluteos ac uineas Romanorum operuerat ut ea sola ignibus aliquotiens coniectis ab hoste etiam tutamentum fuerit. pos
Abbreviated transcription (Latin):
gula grauiter ictus cecioit. tanta circa
fuga ac trepidatio fuit : ut ñ multum
abesset quinoꝑa ac uinee desererent᷑
obsidio. deinde ꝑ paucos dies magis
quam oppugnatio fuit. dum uulnꝰ
ducis curaretur: ꝑ quod tempus qͥ
es certaminum erat. ita ab apparatu
oꝑm ac munitionum nichil cessatũ.
itaq acrius de integro cohortum est
bellum pluribusq partib uix acci¬
pientib. quib dam oꝑa locis uineȩ
cepte agi ad moueriq aries. abunda¬
bat multitudine hominum. penus.¬
uam pe

Expanded text:
gula grauiter ictus cecidit, tanta circa gula grauiter ictus cecidit, tanta circa fuga ac trepidatio fuit ut non multum abesset quin opera ac uineae desererentur. obsidio deinde per paucos dies magis quam oppugnatio fuit dum uolnus ducis curaretur; per quod tempus ut quies certaminum erat ita ab apparatu operum ac munitionum nihil cessatum. itaque acrius de integro coortum est bellum pluribusque partibus, uix accipientibus quibusdam opera locis, uineae coeptae agi admouerique aries. abundabat multitudine hominum Poenus—um e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuastatis passim agris: urbem triꝑtito
aggreditur: Angulus muri erat in pla¬
niorem patentioremq quam cetera:
circa uallem uergens: Aduersus eum
uineas agere instituit: ꝑ quas aries me¬
nib admoueri posset: s ut locus pro¬
cul muros satis equus agendis uneis
fuit ita haud quamqͣ prosꝑe. postquam
ad effectum oꝑis uentum ẽ ceptis succe¬
debat. et turris ingens imminebat. et
murus: ut in suspecto loco supra cetere
modis altitudinis emunitus erat et iu¬
uentus. delecta ubi plurimum ꝑiculi
ac tmoris ostendebatur. ibi ui maiore
obsistebant: Ac primo missilib submo¬
uere hostem. nec quicꝗͣ satis tutum mu-¬
nientib pati: deinde iam ñ pro meni¬
bus modo atq turri tela micare. s
ad erumpendum etam instatones
oꝑaq hostrum animus erat. quib tu¬
multuariis certaminib haito ferme
plures saguntini cadebant. quam pe¬
ni: ut uͦ hannibal ipse dum murum
incautus subit aduersum femurꝰ tra¬

Expanded text:
peruastatis passim agris urbem tripertito peruastatis passim agris urbem tripertito adgreditur. angulus muri erat in planiorem patentioremque quam cetera circa uallem uergens; aduersus eum uineas agere instituit per quas aries moenibus admoueri posset. sed ut locus procul muro satis aequus agendis uineis fuit, ita haudquaquam prospere, postquam ad effectum operis uentum est, coeptis succedebat. et turris ingens imminebat et murus, ut in suspecto loco, supra ceterae modum altitudinis emunitus erat, et iuuentus delecta ubi plurimum periculi ac timoris ostendebatur ibi ui maiore obsistebant. ac primo missilibus summouere hostem nec quicquam satis tutum munientibus pati; deinde iam non pro moenibus modo atque turri tela micare, sed ad erumpendum etiam in stationes operaque hostium animus erat; quibus tumultuariis certaminibus haud ferme plures Saguntini cadebant quam Poeni. ut uero Hannibal ipse, dum murum incautius subit, aduersum femur tra
Abbreviated transcription (Latin):
decernentes terra mariq rem gerenclam
censebant: alii totum in hispaniam han¬
nibalemq intenderant bellum: erant
qui non temere mouendam rem tantã
expectandosq ex hispania legatos cen¬
serent: Hȩc sententia quȩ tutissima ui¬
debatur incit. legatiq eo maturius mis¬
si. p. ualerius flaccus. et quintus fabius
panphilus saguntum ad hannibalem.
atq inde carthaginem si non absisteretur
bello ad ducem ipsum in penam federis
rupt deposcendum: Dum ea romani
parant confultantq ĩam sagũtum sum¬
ma ui oppugnabatur: ¶ iuitas ea lon¬
ge opulentissima ultra hiberum fuit
sita. passus mille ferme a mari: Oriun¬
da sagunto insula dicuntur. mixtiq
etiam ab ardea rutuloꝵ quidã generis.
ceterum in tantas breui creuerant opes.
seu maritimis. seu terrestrib fructib.
seu multituoinis incremento. seu disci¬
pline scĩtate. qua fidem socialem usq
ad ꝑnitiem suam coluerunt:
Hannibal infesto exercitu. ingressus fines

Expanded text:
decernentes terra marique rem gerendam decernentes terra marique rem gerendam censebant, alii totum in Hispaniam Hannibalemque intenderant bellum; erant qui non temere mouendam rem tantam exspectandosque ex Hispania legatos censerent. haec sententia, quae tutissima uidebatur, uicit legatique eo maturius missi, P. Ualerius Flaccus et Q. Baebius Tampilus , Saguntum ad Hannibalem atque inde Carthaginem si non absisteretur bello ad ducem ipsum in poenam foederis rupti deposcendum. dum ea Romani parant consultantque, iam Saguntum summa ui oppugnabatur. ciuitas ea longe opulentissima ultra Hiberum fuit, sita passus mille ferme a mari. oriundi a Zacyntho insula dicuntur mixtique etiam ab Ardea Rutulorum quidam generis; ceterum in tantas breui creuerant opes seu maritimis seu terrestribus fructibus seu multitudinis incremento seu disciplinae sanctitate qua fidem socialem usque ad perniciem suam coluerunt. Hannibal infesto exercitu ingressus fines,
Abbreviated transcription (Latin):
in deditionem acceꝑit: Et iam omĩa
trans hyberum preter saguntinos car¬
thaginenssum erant: cum saguntinis
bellum nundum erat: Cȩterum iam
belli causa: certamina cum finitimis
serebantur. maxime turdetanis:
Quib cum adeẽt idem qui litis erat
sator. nec certamen iuris. s uim que¬
ri appareret: legati a saguntnis ro¬
Iam haud dubie imininens orantes:
Consuleꝰ tunc rome erant.ꝑ. cornehus.
scipio: et ttus simpronius longus: Qͥ
cum legatis in senatum introducts de
re publica retulissent. placuissetq mit¬
t legatos in hispaniam ad res sogorum
inspiciendas. quib si uideretur digna
causa ⁊ hannibali denuntiarent: ut
a saguntinis sociis populus romanus
abstineret. & carthaginem in affricam
nias deferrent: hac legatione decreta
nec dum missa. omnium spe celerius sa¬
guntum oppugnari allatum ẽ: Tunc
relata de integro res ad senatum. et alii ꝓ¬
uintias consulib hispaniam atq affricã

Expanded text:
in deditionem accepit; et iam omnia in deditionem accepit; et iam omnia trans Hiberum praeter Saguntinos Carthaginiensium erant. cum Saguntinis bellum nondum erat; ceterum iam belli causa certamina cum finitimis serebantur, maxime Turdetanis. quibus cum adesset idem qui litis erat sator, nec certamen iuris sed uim quaeri appareret, legati a Saguntinis iam haud dubie imminens orantes. consules tunc tune Romae erant P. Cornelius Scipio et Ti. Sempronius Longus. qui cum legatis in senatum introductis de re publica rettulissent placuissetque mitti legatos in Hispaniam ad res sociorum inspiciendas, quibus si videretur digna causa, et Hannibali denuntiarent ut ab Saguntiabstineret et Carthaginem in Africam nias deferrent—hac legatione decreta necdum missa, omnium spe celerius Saguntum oppugnari allatum est. tunc relata de integro res ad senatum est; alii prouincias consulibus Hispaniam atque Africam
Abbreviated transcription (Latin):
uicta acies: si equo dimicaretur campo:
Itaq & ingenio feroces. et multitudine
rari uictoriam rati qd̃ interesset amnis
clamore sublato. passim sine ullius im¬
perio qua cuiq proximum ẽ in amnem
ruunt: E ex parte altera ripȩ. uis ingers
ȩquitum in flumen immissa: medioq al¬
ueo haud quamꝗͣ pari certamine con¬
cursum: Quippe ubi pedes instabilis
ac iux uado fidens. uel ab inhermi eqͥ¬
te equo temere acto ꝑuerti posset: Eques
corpore armisq liber. uel ꝑ medios gur¬
gites stabili comininus eminusq rem
gereret: Pars magna flumine assumꝑ-¬
ta: quidam uerticoso amni delati in
hostes: ab elefantis obtriti sunt: ꝑ o¬
stremi quib regressus in suam ripam.
tugor fuit : ex uaria trepidatione cum
in unum colligerenturꝰ : priusꝗͣ tanto
pauore recipent animos. hannibal ag¬
mine quadrato amnem ingressus. fu¬
gam ex ripa fecit: Uastatisq agris.
intra paucos dies carpetanos quoq

Expanded text:
uicta acies si aequo dimicaretur campo. uicta acies si aequo dimicaretur campo. itaque et ingenio feroces et multitudine rari uictoriam rati quod interesset amnis, clamore sublato passim sine ullius imperio qua cuique proximum est in amnem ruunt. et ex parte altera ripae uis ingens equitum in flumen immissa, medioque alueo haudquaquam pari certamine concursum, quippe ubi pedes instabilis ac uix uado fidens uel ab inermi equite, equo temere acto, peruerti posset, eques corpore armisque liber, equo uel per medios gurgites stabili, comminus eminusque rem gereret. pars magna flumine absumpta; quidam uerticoso amni delati in hostes ab elephantis obtriti sunt. postremi, quibus regressus in suam ripam tutior fuit, ex uaria trepidatione cum in unum colligerentur, priusquam in tanto pauore reciperent animos, Hannibal agmine quadrato amnem ingressus fugam ex ripa fecit uastatisque agris intra paucos dies Carpetanos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ge parciendo predam stipendioq
preterito cum fide exoluendo cun-¬
cts quium sociorumq animis in
se firmatis: uere primo in uaceos ꝓ¬
motum bellum: Hermandica ⁊ ar¬
bochala cartoꝵ urbes ui capte: Ar¬
bochala ⁊ uirtute ⁊ multitudine op¬
pidanorum diu defensa: Ab hermã¬
dica profugi exulib olchadum pͥore
estate domite gentis cum se uinxissẽt
concitant charpetanos adhortiq hã¬
nibalem regressum ex uacceis haud
ꝓcul tago flumine agnen graue p̃¬
da turbauere: N annibal prelio
abstinuit. castrisq suꝑ ripam posi¬
ts. cum prima quies silentiumq
ab hostib fuit: amnem uado traiecit:
Ualloq tta producto ut locum ad
trangrediendis hostes haberent.
inuadere eos transeuntes statuit:
Equitib p̃cepit: ut cum ingressos
aquam uiderent adorirentur:
Peditum agmen in ripa: elesantos¬
quadraginta autem erant disponit:
Carpetanoꝵ cum appendicib olchaoũ
uacceorumq : centum milia fuere. In¬

Expanded text:
ge partiendo praedam stipendioque ge partiendo praedam stipendioque praeterito cum fide exsoluendo cunctis ciuium sociorumque animis in se firmatis uere primo in Uaccaeos promotum bellum. Hermandica et Arbocala, eorum urbes, ui captae. Arbocala et uirtute et multitudine oppidanorum diu defensa; ab Hermandica profugi exsulibus Olcadum, priore aestate domitae gentis, cum se iunxissent, concitant Carpetanos adortique Hannibalem regressum ex Uaccaeis haud procul Tago flumine agmen graue praeda turbauere. Hannibal proelio abstinuit castrisque super ripam positis, cum prima quies silentiumque ab hostibus fuit, amnem uado traiecit ualloque ita praeducto ut locum ad transgrediendum hostes haberent inuadere eos transeuntes statuit. equitibus praecepit ut, cum ingressos aquam uiderent, adorirentur impeditum agmen; in ripa elephantos—quadraginta autem erant—disponit. Carpetanorum cum appendicibus Olcadum Uaccaeorumque centum milia fuere, in
Abbreviated transcription (Latin):
triennio cum hasdrubale imꝑatore
meruit nulla re quȩ agenda uidenda¬
q magno futuro duci eẽt pret̾missa:
Ceterum ex quo die dux ẽ declaratus
uelut italia ei prouinta decreta. bellũ¬
q romanum mandatum eẽt. nichil
ꝓlatandum ratus. ne se quoq ut ꝑa¬
trem amilcharem. deinde hasdruba¬
lam cunctantem casus aliquis oppri¬
meret: saguntinis inferre bellum
staturt: Quib oppugnandis quia
haud dubie romana arma mouebant᷑:
molcadum prius fines ultra hiberum
ea gens in parte magis quam inditio¬
ne carthaginensium erat inducit
exercitum: ut ñ petisse saguntinos.
s rerum serie finitimis domitis gen¬
tib iungendaq tractus ad id bellũ
uideri posset. carthaginem urbem
oppulentam caput gentis eius ex¬
pugnat diripitq: Quo metu ꝑcul¬
se minores quitates: stipendio impo¬
sito imꝑium acceꝑe. Uictor exerctꝰ
opulentusq preda carthaginẽ no¬
uam in hiberna ẽ deductus: Ibi lar¬

Expanded text:
triennio sub Hasdrubale imperatore triennio sub Hasdrubale imperatore meruit, nulla re quae agenda uidendaque magno futuro duci esset praetermissa. ceterum ex quo die dux est declaratus, uelut Italia ei prouincia decreta bellumque Romanum mandatum esset, nihil prolatandum ratus ne se quoque, ut patrem Hamilcarem, deinde Hasdrubalem, cunctantem casus aliquis opprimeret, Saguntinis inferre bellum statuit. quibus oppugnandis quia haud dubie Romana arma mouebantur, in Olcadum prius fines—ultra Hiberum ea gens in parte magis quam in dicione Carthaginiensium erat—induxit exercitum, ut non petisse Saguntinos sed rerum serie finitimis domitis gentibus iungendoque tractus ad id bellum uideri posset. Cartalam, urbem opulentam, caput gentis eius, expugnat diripitque; quo metu perculsae minores ciuitates stipendio imposito imperium accepere. uictor exercitus opulentusque praeda Carthaginem Nouam in hiberna est deductus. ibi lar