comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paucitas tum ad hostem silentio fallendũ
aptior tum ad euadendum ꝑ artas semi¬
tas ac difficilis eẽt. Uentum in sequenti die
ad conloquium ẽ. s loquendo pła scriben¬
ooq dedita operaq̃ in rem ñ eẽnt. die con¬
sumpto. in posterum dilatum ẽ. Addita
insequens nox spacium dedit ⁊ alios emit¬
tendi. Nec postero die resfinem inuenit.
Ita aliquot dies disceptando palam de
legib noctesq emittendis clam ecastris
carthagimensib absumpte. Et postqͣm
pars maior emissa exercitus erat. iam ne
his quidem que ultro dicta erant. stabat᷑.
minusq ac minus cum timore simulfi¬
de decrescente conueniebat. Iam ferme
pedestres om̃s copie euaserant e saltucũ
pͥm luce densa nebula saltum omnem
campos cp cirea interit. Quod ubi sensit heas¬
drubal mutit adneronem qui in posterũ
diem colloquium disferret. Illum diem
religiosum carthaginiensib ad agendũ
quicqmͣ reiseriae eẽ. Netum quidem sus¬

Expanded text:
paucitas cum ad hostem silentio fallendum paucitas cum ad hostem silentio fallendum aptior, tum ad euadendum per artas semitas ac difficiles esset. uentum insequenti die ad conloquium est; sed loquendo plura scribendoque dedita opera quae in rem non essent die consumpto, in posterum dilatum est. addita insequens nox spatium dedit et alios emittendi; nec postero die res finem inuenit. ita aliquot dies disceptando palam de legibus noctesque emittendis clam e castris Carthaginiensibus absumptae. et postquam pars maior emissa exercitus erat, iam ne iis quidem quae ultro dicta erant stabatur; minusque ac minus, cum timore simul fide decrescente, conueniebat. iam ferme pedestres omnes copiae euaserant e saltu cum prima luce densa nebula saltum omnem camposque circa intexit. quod ubi sensit Hasdrubal, mittit ad Neronem qui in posterum diem conloquium differret: illum diem religiosum Carthaginiensibus ad agendum quicquam rei seriae esse. ne tum quidem sus
Abbreviated transcription (Latin):
expositisq ibi copiis .⁊ nauib subductis
Lociosch naualesmultituamis augende cau¬
sa armasset. profectus ad hib̃m flum̃ exerci¬
tum ab. ti fonteio ⁊ marcio accepit. Inde ꝑ¬
git ad hostesire. Hasdrubal hamilcaris ad
lapides atros castra habebat. in ausetanis.
Is locusẽ. inter oppida iliturgim ⁊ m̃tissam.
huius saltus fauces nero obsederat inarto reᷤ
sundemissus foret. se omnẽ exercitum exhiᷤ¬
pania deportaturũ. Quam rem cũ leto aĩo
romanus accepisset. diem posterum has¬
drubal colloquio petiuit. ut romam leges
conscrib̾entur de reddendis arcib urbium
dieq statuenda ad quam presidia dedu¬
cerentur. suaq omnia sine fraude peni
deportarent. Quodubi ĩpetrauit: extimplo
pͥmis tenebris. atq iñ tota nocte qđ gra¬
uissimũ exercitus erat. hasdrubal quatumq
posset euadere esaltu iussit. Data sedulo
oꝑera est. ne multi ea nocte exirent. ut ip̃a.

Expanded text:
expositisque ibi copiis et nauibus subductis expositisque ibi copiis et nauibus subductis socios quoque nauales multitudinis augendae causa armasset, profectus ad Hiberum flumen exercitum ab Ti. Fonteio et L. Marcio accepit. inde pergit ad hostes ire. Hasdrubal Hamilcaris ad Lapides Atros castra habebat; in Ausetanis is locus est inter oppida Iliturgim et Mentissam. huius saltus fauces Nero occupauit. Hasdrubal,si inde missus foret se omnem exercitum ex Hispania deportaturum. quam rem cum laeto animo Romanus accepisset, diem posterum Hasdrubal conloquio petiuit ut coram leges conscriberentur de tradendis arcibus urbium dieque statuenda ad quam praesidia deducerentur suaque omnia sine fraude Poeni deportarent. quod ubi impetrauit, extemplo primis tenebris atque inde tota nocte quod grauissimum exercitus erat Hasdrubal quacunque posset euadere e saltu iussit. data sedulo opera est ne multi ea nocte exirent, ut ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
laudabili seuere ⁊ celeriter. in maxime nox¬
ios animadu̾sum. Multitudo ciuium dis-¬
sipata in nullam spem reditus ñ seuitũ
incendiis rumisq in tect᷑a innoxia muroᷤ¬
q ⁊ cum emolum̃to quesita etiam apud
socios lenitatis sp̃es. incolumitate urbis
nobilissime opulentissime q cuiꝰ ruinis.
omnis campania om̃s qui campaniam
circa accolunt ppłi ingemuissent. Confessi-¬
o expressa hosti qͣnta us in romanis adex¬
petendas penas ab infidelib sociis.⁊ quã
nicħ in hannibale auxilii ad receptos infi¬
dem tuendos ẽẽ. Romani patres ꝑfuncti
quod ad capuam attinebat cura: c. neroni
ex his duab legionib quas ad capuam ha¬
buerat sex milia peditum .i. ccc. equites
quos ip̃e legisset. ⁊ socium latini nominiᷤ
peditum numerũ parem. decc. equites
decernunt. Eum exercitum puteoł in na¬
ues impositum. nero in hispaniam tranᷤ¬
portauit. Cum tarraconẽ nauib uenisset.

Expanded text:
laudabili. seuere et celeriter in maxime noxlaudabili. seuere et celeriter in maxime noxios animaduersum; multitudo ciuium dissipata in nullam spem reditus; non saeuitum incendiis ruinisque in tecta innoxia murosque, et cum emolumento quaesita etiam apud socios lenitatis species incolumitate urbis nobilissimae opulentissimaeque, cuius ruinis omnis Campania, omnes qui Campaniam circa accolunt populi ingemuissent; confessio expressa hosti quanta uis in Romanis ad expetendas poenas ab infidelibus sociis et quam nihil in Hannibale auxilii ad receptos in fidem tuendos esset. Romani patres perfuncti quod ad Capuam attinebat cura, C. Neroni ex iis duabus legionibus quas ad Capuam habuerat sex milia peditum et trecentos equites quos ipse legisset et socium Latini nominis peditum numerum parem et octingentos equites decernunt. eum exercitum Puteolis in naues impositum Nero in Hispaniam transportauit. cum Tarraconem nauibus uenisset,
Abbreviated transcription (Latin):
latini nominis urbes. in custodias datiua¬
riis casib interierunt. Multitudo alia ci¬
uium campanoꝵ uenundata. De urbe
agro q reliqua consultatio fuit. quibdã
delendam censentib urbem p̃ualidam
ꝓpinqͣm inimicam. Ceterum presens uti¬
litas uict. Nam ꝓpter agrum quẽ omni
fertilitate terre satis constabat. primũ in
italia ẽẽ: urbs seruata ẽ. Ut eẽt aliqua ara¬
toꝵ sedes urbĩ frequentande multitudo
incolarum lib̃tinoꝵ q ⁊ institoꝵ opificũ¬
q retenta. ager omnis ⁊ tecta publica . p .r.
facta. Ceterum habitari tantũ tamqͣm ur¬
bem capuam srequentariq placuit. Corpꝰ
nullum ciuitatis. nec senatus. nec plebis
concilium nec magistratus ẽẽ. Sĩne consi-¬
lio publico. sine imꝑio multitudinem nul¬
lius rei inter se sociam ad consensum in ha-¬
bilem fore. Prefectum ad iura reddenda.
ab roma quot annis missuros. Ita ad capu¬
am res composite consilio ab omni parte

Expanded text:
Latini nominis urbes in custodias dati, uaLatini nominis urbes in custodias dati, uariis casibus interierunt: multitudo alia ciuium Campanorum uenum data. de urbe agroque reliqua consultatio fuit, quibusdam delendam censentibus urbem praeualidam propinquam inimicam. ceterum praesens utlitas uicit; nam propter agrum, quem omni fertilitate terrae satis constabat primum in Italia esse, urbs seruata est ut esset aliqua aratorum sedes. urbi frequentandae multitudo incolarum libertinorumque et institorum opificumque retenta: ager omnis et tecta publica populi Romani facta. ceterum habitari tantum tamquam urbem Capuam frequentarique placuit, corpus nullum ciuitatis nec senatum nec plebis concilium nec magistratus esse: sine consilio publico, sine imperio multitudinem nullius rei inter se sociam ad consensum inhabilem fore; praefectum ad iura reddenda ab Roma quotannis missuros. ita ad Capuam res compositae consilio ab omni parte
Abbreviated transcription (Latin):
tium attinet ⁊ campanoꝵ ⁊ pleraq alia
de flacci unius sententia acta erant mor¬
tuum apud claudium. sub deditionem
capue quidam tradunt. hunc qͦ ipsum
tauream: neq sua sponte uenisse cales ne-¬
q sua manu interfectum. S cum inter ce¬
teros ad palum deligatus quia parũ inter
strepitus exaudiri possent que uociferarẽt᷑
silentiũ fi flaccũiusisse. Tum tauream illa
que ante memorata sunt dixisse. uirum
se fortissimũ ab nequaqͣm pari ad uirtu¬
tem occidi. S̾ub hec dicta ussu ꝓ consulis
preconẽ ita pronunciaᷤse. Lictor uiro forti
adde uirgasi in eum p̾mum lege age. Lec
siei uideretur integram rem ad senatum
reiceret. interp̃tatum eẽ quid magis .e.r.p.
duceret estimationẽ sibi ꝑ missam capuã
acalib reditum ẽ. telaq ⁊ calatia in dediti¬
onem accepte. Ibi quoq in eos qui capita
cipes senatus interfecti.cct. serme nobiles
campani in carcerem conditi. alii ꝑsocioꝵ

Expanded text:
cium attinet Campanorum et pleraque alia cium attinet Campanorum et pleraque alia de Flacci unius sententia acta erant, mortuum Ap. Claudium sub deditionem Capuae quidam tradunt; hunc quoque ipsum Tauream neque sua sponte uenisse Cales neque sua manu interfectum, sed dum inter ceteros ad palum deligatur, quia parum inter strepitus exaudiri possent quae uociferaretur silentium fieri Flaccum iussisse; tum Tauream illa quae ante memorata sunt dixisse, uirum se fortissimum ab nequaquam pari ad uirtutem occidi; sub haec dicta iussu proconsulis praeconem ita pronuntiasse: 'lictor, uiro forti adde uirgas et in eum primum lege age.' lecsi ei uideretur integram rem ad senatum reiceret, interpretatum esse quid magis e re publica duceret aestimationem sibi permissam. Capuam a Calibus reditum est, Atellaque et Calatia in deditionem acceptae; ibi quoque in eos qui capita cipes senatus interfecti, trecenti ferme nobiles Campani in carcerem conditi, alii per sociorum
Abbreviated transcription (Latin):
dehis qͦ qui calib erant sumptũ supplitiũ.
Tum littere lecte: senatusq ꝯsultũ serum
ad impediendam rem actam que sũma
ope ad ꝓpata erat. ne impediri posset. sõ¬
surgentem iam suluium taurea uibeliꝰ
campanus per mediam uadens turbam
nomine inclamauit. Et cum mirabundꝰ
quidiram seseuellet residisset flaccus: me
quoq inquit iuibe occidi. ut głari posus
multo fortiorem qͣm ip̃e es uirum abste
occisum eẽ. Cum flaccus negaret profecꝰto
satis compotem mentis ẽẽ. mͦ prohiberi
luis. Quandoquidem inquit capta pat̾a
ꝓpinquis amicisq amissis cumip̃ẽ manl
mea coningem liberos qꝑ interfecerim ne
quid indigni paterentur: mͥ ne mortis qui¬
dem copia eadem ẽ que hisciuib meis: pe¬
tatur a uirtute inuise huiꝰ uite iundicta.
Atq itagladuis quem ueste texerat ꝑ adũ¬
sum pectus transfixus añ pedes impatoris
moribundus ꝓcubut: quia ⁊ qd̃ ad suppli¬

Expanded text:
de iis quoque qui Calibus erant sumptum supplicium. de iis quoque qui Calibus erant sumptum supplicium. tum litterae lectae senatusque consultum, serum ad impediendam rem actam quae summa ope approperata erat ne impediri posset. consurgentem iam Fuluium Taurea Uibellius Campanus per mediam uadens turbam nomine inclamauit, et cum mirabundus quidnam sese uellet resedisset Flaccus, 'me quoque' inquit 'iube occidi ut gloriari possis multo fortiorem quam ipse es uirum abs te occisum esse.' cum Flaccus negaret profecto satis compotem mentis esse, modo prohiberi llius 'quando quidem' inquit 'capta patria propinquis amicisque amissis, cum ipse manu mea coniugem liberosque interfecerim ne quid indigni paterentur, mihi ne mortis quidem copia eadem est quae his ciuibus meis, petatur a uirtute inuisae huius uitae uindicta.' atque ita gladio quem ueste texerat per aduersum pectus transfixus, ante pedes imperatoris moribundus procubuit. quia et quod ad suppli
Abbreviated transcription (Latin):
bitaret tam̃ literas suꝑ tanta re ab roma
expectaturum. fuluius ne id ip̃m impedim̃¬
tum incepto foret. dimittens pretorium tri-¬
bunis. mił̃. ac prefectis socium imꝑauit. ut
ducẽtis equitib delectis denunciarent. ut
ad terciam bucinam presto eẽnt. Cum hoc
equitatu nocte teanum profectus pͥma luce
portam intrauit. atq infoꝵ ꝑrexit. Concur¬
suq ad pͥmum equitum ingressum facto.
magistratum si dicinum citari uisit. impe¬
rauit q ut produceret campanos quosin
custodia haberet. Producti om̃s uirgisq
cesi ac securi ꝑcussi In citato equo cales ꝑcur¬
rit ubi cum in tͥbunali consedisset. ꝓduc̾ti¬
q campam deligarent᷑ ad palum equescitꝰ
totam contionẽ ꝑuasit. differri rem inte¬
gram ad patres de campanis. Et fuluius id
ita eẽ ratus acceptas litteras neq resolutas
cum ingremio reposuisset. preconi impe¬
rauit ut lictorem lege agere iuberet. Ita

Expanded text:
bitaret tamen litteras super tanta re ab Roma bitaret tamen litteras super tanta re ab Roma exspectaturum, Fuluius, ne id ipsum impedimentum incepto foret, dimittens praetorium tribunis militum ac praefectis socium imperauit uti duobus milibus equitum delectis denuntiarent ut ad tertiam bucinam praesto essent. cum hoc equitatu nocte Teanum profectus, prima luce portam intrauit atque in forum perrexit; concursuque ad primum equitum ingressum facto magistratum Sidicinum citari iussit imperauitque ut produceret Campanos quos in custodia haberet. producti omnes uirgisque caesi ac securi percussi. inde citato equo Cales percurrit; ubi cum in tribunali consedisset productique Campani deligarentur ad palum, eques citus totam contionem peruasit differri rem integram ad patres de Campanis; et Fuluius, id ita esse ratus acceptas litteras neque resolutas cum in gremio reposuisset, praeconi imperauit ut lictorem lege agere iuberet. ita
Abbreviated transcription (Latin):
emitti posset: presidium punicum comp̃¬
hendit. senatum campanum ire in castra
ad imꝑtores romanos iussit. Quo cum ue¬
nissent extimplo his omnib cathene iniec¬
te. iussiq ad questores deferre quod auri
atq argenti haberent. Auripondo.lxx.
misit: quoꝵ de sententia maxime descitũ
ab romanis constabat. De supplicio campa¬
ni senatus haud quamqͣm inter fuluium.
claudiumq conueniebat. fãcilis impetrã¬
de uenie claudius. fuluio durior sententi¬
aerat. Itaq appius romam ad senatum
arbitrium eius rei totum reiciebat. per¬
cunctandi etiam equum ẽẽ potestatem
fieri patrib: ñ cõmunicassent consilia cũ
aliquis socioꝵ latini nominis municipioꝵ
pioꝵ aduiti. Id uo̾ minime cõmutendumẽẽ
fuluius dicere. ut sollicitarentur criminib
nem oppressurum extincturum q Ab ħ
sermone cum digressi ẽẽnt. ⁊ appius qͣm¬
uis ferociter loquentem collegam. ñ du¬

Expanded text:
emitti posset, praesidium Punicum compreemitti posset, praesidium Punicum comprehendit, senatum Campanum ire in castra ad imperatores Romanos iussit. quo cum uenissent, extemplo iis omnibus catenae iniectae, iussique ad quaestores deferre quod auri atque argenti haberent. auri pondo duo missi, quorum de sententia maxime descitum ab Romanis constabat. de supplicio Campani senatus haudquaquam inter Fuluium Claudiumque conueniebat. facilis impetrandae ueniae Claudius, Fului durior sententia erat. itaque Appius Romam ad senatum arbitrium eius rei totum reiciebat: percontandi etiam aequum esse potestatem fieri patribus, num communicassent consilia cum aliquis sociorum Latini nominis municipiorum iuti. id uero minime committendum esse Fuluius dicere ut sollicitarentur criminibus nem oppressurum exstincturumque. ab hoc sermone cum digressi essent, et Appius quamuis ferociter loquentem collegam non d
Abbreviated transcription (Latin):
romanis capuam decreuerunt. miserunt¬
q Uibium uirrium septem ⁊ xx. ferme
senatores domum secuti sunt. epulatiq
cum co. Et qͣntum facere potuerant alie¬
natis mentib uino. abĩminentis sensu ma¬
li: uenenum om̃s sumpserunt. Inde mis¬
so comuiio dextris inter se datis ultimoq
complexui. conlacrimantes suũ patrieq
casum alii ut eodem rogo cremarentur
manserunt: alii domos digressi sunt. Im¬
plete cibiᷤiuino ꝙ uene minus effica cẽ in
maturanda morte ium uenem fecerunt.
Itaq nocꝰtem totam pleriq eoꝵ ⁊ dieun seq̃n¬
tis partem is cum animã egissent: om̃s tam̃
priusqͣm aꝑirentur hostib porte expirarunt.
Postero die porta ioui que aduersus castra ro¬
mana erat: iussu ꝓ cõs aꝑta est. La intromis¬
sa legio una.⁊ due ale cum .c. fuluio legato.
Is cum omniũ pͥmũ arma telaq que capu¬
e erant. ad se conferenda curasset. custodiis
ad om̃s portas dispositis nequis exire aut

Expanded text:
Romanis Capuam decreuerunt miseruntRomanis Capuam decreuerunt miseruntque. Uibium Uirrium septem et uiginti ferme senatores domum secuti sunt, epulatique cum eo et quantum facere potuerant alienatis mentibus uino ab imminentis sensu mali, uenenum omnes sumpserunt; inde misso conuiuio dextris inter se datis ultimoque complexu conlacrimantes suum patriaeque casum, alii ut eodem rogo cremarentur manserunt, alii domos digressi sunt. impletae cibis uinoque uenae minus efficacem in maturanda morte uim ueneni fecerunt; itaque noctem totam plerique eorum et diei insequentis partem cum animam egissent, omnes tamen prius quam aperirentur hostibus portae exspirarunt. postero die porta Iouis, quae aduersus castra Romana erat, iussu proconsulum aperta est. ea intromissa legio una et duae alae cum C. Fuluio legato. is cum omnium primum arma telaque quae Capuae erant ad se conferenda curasset, custodiis ad omnes portas dispositis ne quis exire aut
Abbreviated transcription (Latin):
extaret. nedum eos capue passuros credam.
cui infestiores qͣm carthagini sunt: itaq qͥ¬
b ur̃m ante facto cedere. quam hec tota
acerba uideant in animo ẽ: hisapud me.
hodie epule instructe parateq sunt. saciatiᷤᷤ
uino ciboq poculum idem qđ mͥ datum
fũit circũferet᷑. Ea potio corpus acruciatu
animũ acontumeliis ocłos aures auidendiᷤ
audiendisq omnib acerbis indignisq q̃
manent uictos iundicabit. Parati erunt
qui magno rogo in propatulo edium accẽ¬
so corpora ex anima inliciant. Hec una uia. ⁊
honesta ⁊ libera ad mortẽ. Et ip̃i urtutem
mirabunt᷑ hostes: ⁊hannibal fortes socios
sciet abse desertos ac proditos ẽẽ. hanc or̃onẽ
uiri ples cum assensu audierunt. qͣm forti
animo id qđ probabant. exequi potuerunt.
Maior pars senatus. multis sepe bellis exper¬
tam ppłi .r. clementiam. haud disfidenteᷤᷤ
sibi qͦ placabilem fore: legatos ad dedendã

Expanded text:
exstaret: nedum eos Capuae parsuros credam, exstaret: nedum eos Capuae parsuros credam, cui infestiores quam Carthagini sunt. itaque quibus uestrum ante fato cedere quam haec tot tam acerba uideant in animo est, iis apud me hodie epulae instructae parataeque sunt. satiatis uino ciboque poculum idem quod mihi datum fuerit circumferetur; ea potio corpus a cruciatu, animum a contumeliis, oculos aures a uidendis audiendisque omnibus acerbis indignisque quae manent uictos uindicabit. parati erunt qui magno rogo in propatulo aedium accenso corpora exanima iniciant. haec una uia et honesta et libera ad mortem. et ipsi uirtutem mirabuntur hostes et Hannibal fortes socios sciet ab se desertos ac proditos esse.' hanc orationem Uirri plures cum adsensu audierunt quam forti animo id quod probabant exsequi potuerunt. maior pars senatus, multis saepe bellis expertam populi Romani clementiam haud diffidentes sibi quoque placabilem fore, legatos ad dedendam
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ꝓpe exaudiebant᷑ are focidm delubra se¬
pulchra maioꝵ temerata iuolata. a capua
ñ aũterunt. Tanta auiditas supplicii expe¬
tendi tanta sanguinis ñr̃i hauriendi ẽ si¬
tis. Nec inuiria forsitan. nos qͦ idem fecisle¬
mus. si data fortuna eẽt. Itaq qm̃ aliter
diis imortalib ẽ. uisum cum mortẽ nec
recusare quidem debeam cruciatus contu¬
meliasq quias sꝑat hostis.dum liber dum
mei potens sum. esfugere morte pret̃qͣm
honesta. etiam leni possum. Non uidebor
apud claudium et .q. fuluium uictoria
insolenti sub nixos. neq uinctus ꝑ urbem
romanã triumphi spectaculũ trahar. ut
deiñ in carterem aut paulũ deligatus. la¬
cerato uirgis tergo cerincem securi romane
subiciam. nec diriu incendiq patriam uide-¬
bo nec rapi ad stuprum matres campanas
uirginesq uingenuos pueros. Albam un
ip̃i orundli erant. afundam̃tis ꝓruerunt.
ne stirpis ne memoria originum suarum

Expanded text:
hinc prope exaudiebantur, arae foci deum delubra sehinc prope exaudiebantur, arae foci deum delubra sepulcra maiorum temerata ac uiolata a Capua non auerterunt; tanta auiditas supplicii expetendi, tanta sanguinis nostri hauriendi est sitis. nec iniuria forsitan; nos quoque idem fecissemus, si data fortuna esset. itaque quoniam aliter dis immortalibus est uisum, cum mortem ne recusare quidem debeam, cruciatus contumeliasque quas parat hostis dum liber, dum mei potens sum, effugere morte praeterquam honesta, etiam leni possum. non uidebo Ap. Claudium et Q. Fuluium uictoria insolenti subnixos, neque uinctus per urbem Romanam triumphi spectaculum trahar, ut deinde †in carcerem† aut ad palum deligatus, lacerato uirgis tergo, ceruicem securi Romanae subiciam; nec dirui incendique patriam uidebo, nec rapi ad stuprum matres Campanas uirginesque et ingenuos pueros. Albam unde ipsi oriundi erant a fundamentis proruerunt, ne stirpis, ne memoria originum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
clusos q uos fame macerant ⁊ ipli nobil¬
cum ultima ꝑicl̃a. grauissimos labores ꝑpes¬
si. sirca uallum acfossam sepe trucidati.i
ꝓpe adextremum castris exuti. S omitto hec.¬
uetus atq usitata res est in oppugnanda hosti¬
gentib copiis peditum equitumq castra op¬
pugnauit.⁊ ex parte cepit. Tanto ꝑicl̃o nich
motisunt ab obsidione. Profectus transuul¬
turnũ ꝑussit calenum agrum. nicħ tanta
socioꝵ clade auocati sunt. Ad ipsam urbem
romam infesta signa ferriuissit. eam quoq
tempestatẽ ĩminentẽ sp̃uerunt. Transgressuᷤ
anienem. iii.passuũ ab urbe castra posuit.
postremo ad menia ip̃a ⁊ ad portas accessit
romam se ad empturum eis. nͥ obmitterent
capuam ostendit ñ obmiserunt. feras be¬
stias ceco impetu ac rabie concitatas. si ad
cubilia ⁊ catulos earum ire pergas. ad opẽ
suis ferendam auertas: romanos. roma
circum sessa coniuges liberi. quoꝵ ploratuᷤ

Expanded text:
clusosque nos fame macerant, et ipsi nobisclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula et grauissimos labores perpessi, circa uallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti. sed omitto haec—uetus atque usitata res est in oppugnanda hostigentibus copiis peditum equitumque castra oppugnauit et ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum perussit Calenum agrum: nihil tanta sociorum clade auocati sunt. ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreuerunt. transgressus Anienem tria milia passuum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit; Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit: non omiserunt. feras bestias caeco impetu ac rabie concitatas, si ad cubilia et catulos earum ire pergas, ad opem suis ferendam auertas: Romanos Roma circumsessa coniuges, liberi, quorum ploratus
Abbreviated transcription (Latin):
siromanos inpotestate habuissent. nequid
ip̃is paciendum sit. Quid uos inquit eam de¬
ditionem fore censetis. qua qͦndam ut aduer¬
sus samnites auxiliũ impetraremus. nos nr̃a¬
q omnia romanis dedimus: iam ememo¬
ria excessit quo temꝑe ⁊ inqua fortuna ap.r.
defecerimus. iam quem admodum in defec¬
tione p̃sidium qd̃ poterat emitti. ꝑ cruciatũ
⁊ ad contumeliam necaremus. quotiẽs in
obsidentis qͣm inimici eruꝑimus: castra op¬
pugnaremus. hannibalem uocaui̾mus ad
oppͥm̃dos eos hoc qił recentissimũ ẽ. ad oppuig¬
nandam romam hinc eum miserimus ge
contra q̃ illi infeste in nos fecerint repetite.
ut exeo quid speretis habeatĩs um hostis alie¬
nugena ĩ italia ẽẽt. ⁊ hannibal hostis ⁊ cunc¬
tabello arderent: omissis omnib: omisso
ip̃o hanmbale ambo consules ⁊ duo consu¬
lares exercitus ad capuam oppugnandã mi¬
serunt. Alterum annũ circumuallatos in¬

Expanded text:
si Romanos in potestate habuissent nec quid si Romanos in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum sit. 'quid? uos' inquit 'eam deditionem fore censetis qua quondam, ut aduersus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraque omnia Romanis dedidimus? iam e memoria excessit, quo tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quemadmodum in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus? quotiens in obsidentes, quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem uocauerimus ad opprimendos eos? hoc quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus? age contra, quae illi infeste in nos fecerint repetite, ut ex eo quid speretis habeatis. cum hostis alienigena in Italia esset et Hannibal hostis et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale, ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam miserunt. alterum annum circumuallatos in
Abbreviated transcription (Latin):
primo satis constanter ignorare se mulie¬
rem simulabat. Paulatim dem conuictus
ĩs cum torm̃ta poscri parari uideret: fas¬
sus id ita eẽ. littere q prolate.⁊ ad ditum
etiam inditio quod edlabat᷑. ⁊ alios spetie
transfugarum numidas uagari in castrisro
fugis nouis multati uirgis. manib q preci¬
sis capuam rediguntur. Conspectum tam
triste supplicium fregit animos campanoꝵ.
Concursus ad curiam ppłi factus. coegit le¬
sium senatum uocare. ⁊ pͥmoribꝰ qͥ iã dui pu¬
blicisꝯ siliis aberãt ꝓpalã minabãt᷑ nͥuenirẽt
ĩsenatũ cͥca domoseoꝵ itosse. ⁊ ĩpublic̃ om̃s ui
extracturos esse. Is timor frequentem sena¬
tum magistratui prebuit. Ibi cum ceteri
delegatis muttendis ad imꝑatores romanos
agerent. uilnꝰ uirrius qui defectionis auctor
ab romanis fuerat. interrogatus sententiam
negat eos qui delegatis ⁊ de pace ac deditiõe
loquantur meminisse. ne quid facturi fũint

Expanded text:
primo satis constanter ignorare se mulieprimo satis constanter ignorare se mulierem simulabat: paulatim dein conuictus ueris cum tormenta posci et parari uideret, fassus id ita esse litteraeque prolatae. additum etiam indicio quod celabatur et alios specie transfugarum Numidas uagari in castris Rofugis nouis mulcati uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium fregit animos Campanorum. concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum uocare; et primoribus qui iam diu publicis consiliis aberant propalam minabantur nisi uenirent in senatum circa domos eorum ituros se et in publicum omnes ui extracturos esse. is timor frequentem senatum magistratui praebuit. ibi cum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Uibius Uirrius , qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam, negat eos qui de legatis et de pace ac deditione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
to constantiorem inimicum romanũ qͣm
amicum penum eẽ. Siredeat capuam bel¬
lumq omne eo uertat: ⁊ se⁊ campanos pa¬
ratos eruptioni fore. Noncum reginis neq
tarentins bellum gesturu transisse alpesubi
romane legiones sint ibri carchaginiensiũ
exercitus debere ẽẽ. Sic ad cannas. sic ad trasi¬
m̃num rem bene gestam. coeundo confe¬
rundoq cum hoste castra fortunam temp¬
tando. In hanc sententiam littẽ conscͥpte.
numidis ꝓposita mercede iam professis ope¬
ram dantur. hi spetie transfugarum cum
ad flaccum in castra uenissent. Ut in temꝑe
capto abirent. famesq que tam du capu¬
e erat. nulli ñ ꝓbabilem causam transiti¬
onis faceret: mulier repente campana. in
castra uenit. scortum transfugarum unuiꝰ.
indicatq imꝑatori romano numidam
fraude composita transisse. litterasq ad hã¬
nibalem ferre. Id unum ex his qui sibi rem
apuisset arguere sese paratam eẽ. Pxoductuᷤ.

Expanded text:
to constantiorem inimicum Romanum quam to constantiorem inimicum Romanum quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, et se et Campanos paratos eruptioni fore. non cum Reginis neque Tarentinis bellum gesturos transisse Alpes: ubi Romanae legiones sint, ibi et Carthaginiensium exercitus debere esse. sic ad Cannas, sic ad Trasumennum rem bene gestam, coeundo conferundoque cum hoste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proposita mercede eam professis operam, dantur. ii specie transfugarum cum ad Flaccum in castra uenissent ut inde tempore capto abirent, famesque quae tam diu Capuae erat nulli non probabilem causam transitionis faceret, mulier repente Campana in castra uenit, scortum transfugarum unius, indicatque imperatori Romano Numidas fraude composita transisse litterasque ad Hannibalem ferre: id unum ex iis qui sibi rem aperuisset arguere sese paratam esse. productus
Abbreviated transcription (Latin):
ne deliquerant. quam quib ignosciposs.
seterum quemadmodũ nemo pͥuato con¬
silio ad hostem transibat. ita nichil saluta.¬
re in medium constit̾ebat᷑. Nobilitas rem
.p. deseruerant neq in senatum cogipo¬
terant. In magistratu erat qui ñ sibi ho¬
norem adiecisset. s indignitate sua ium
acius magistratui quem gerebat dẽpsis¬
set. Iam ne in foro quidem aut publico
loco pͥncipum quisqͣm apparebat domibꝰ
melisi patne octasum cũ suo eritio in dies
expectabant. Sũma cure omnis in bostarem
hannonemq prefecꝰtos presidii punici u̾sa
erat. suo ñ socioꝵ pericło sollicitos. hii conscͥp¬
tis ad hannibalem lutis. ñ libere mͦ s etiam.
aspere. quib ñ capuam solam traditam in
cruciatus proditos incusabant. abisse eum
in brutios uelut au̾tentẽ sese ne capua in
ocłis euis capetur. At hercule romanos ne
oppugnatione quidem urbis romane ab¬
strahi & capua obsidenda potuisse. Tan¬

Expanded text:
ne deliquerant quam quibus ignosci posset. ne deliquerant quam quibus ignosci posset. ceterum quemadmodum nemo priuato consilio ad hostem transibat, ita nihil salutare in medium consulebatur. nobilitas rem publicam deseruerat, neque in senatum cogi poterant; in magistratu erat qui non sibi honorem adiecisset, sed indignitate sua uim ac ius magistratui quem gerebat dempsisset. iam ne in foro quidem aut publico loco principum quisquam apparebat; domibus inclusi patriae occasum cum suo exitio in dies expectabant. summa curae omnis in Bostarem Hannonemque, praefectos praesidii Punici, uersa erat, suo non sociorum periculo sollicitos. ii conscriptis ad Hannibalem litteris non libere modo, sed etiam aspere, quibus non Capuam solam traditam in cruciatus proditos incusabant: abisse eum in Bruttios uelut auertentem sese ne Capua in oculis eius caperetur. at hercule Romanos ne oppugnatione quidem urbis Romanae abstrahi a Capua obsidenda potuisse; tan
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse. preterq oppidum sulmonẽ in mar¬
rucinos transisse. in dealbensi agro in mar¬
uestigia. intra tam breuis eii memoriam.
potiu̾nt confundi. Isse eni ea constat. Tan¬
tum id inter est uenerit neeo itinere ad ur¬
bem an ab urbe in campaniam redierit. Ce¬
terum ñ qͣntum romanis ꝑtinatie ad pre¬
m̃dam obsidio ne capuam fuit. tm̃ ad de¬
inbrutium agrum ad fretum ac regiis eo
cursu contendit. ut ꝓpe repentino aduentu
incantos oppresserit. Capua. ⁊ sinicħo segniꝰ
oppressa ꝑ eosdie fũat tñ aduentum flacei
sensit: ⁊ admiratio orta est. non simul regieᷤ¬
sum hannibalẽ. In de ꝑ colloquia intellexe¬
runt. relictos se desertosq ⁊ spem capue ret¬
nende deploratam apud penos ẽẽ. Accessit
apud hostes ut qui cuis campanus ante
certam diem transisset: sine fraude eẽt. Nec
ulla facta ẽ. transitio metu magis eos qͣm
fidde continente: quia maiora in defectio¬

Expanded text:
eruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in Mareruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in Marrucinos transisse; inde Albensi agro in Maruestigia intra tam breuis aeui memoriam potuerint confundi — isse enim ea constat—: tantum id interest ueneritne eo itinere ad urbem an ab urbe in Campaniam redierit. ceterum non quantum Romanis pertinaciae ad premendam obsidione Capuam fuit, tantum ad dein Bruttium agrum ad fretum ac Regium eo cursu contendit ut prope repentino aduentu incautos oppresserit. Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen aduentum Flacci sensit, et admiratio orta est non simul regressum Hannibalem. inde per conloquia intellexerunt relictos se desertosque et spem Capuae retinendae deploratam apud Poenos esse. accessit situm uolgatumque apud hostes ut qui ciuis Campanus ante certam diem transisset sine fraude esset. nec ulla facta est transitio, metu magis eos quam fide continente quia maiora in defectio
Abbreviated transcription (Latin):
to p̃tio cognitum ex quodam captiuo ẽ.
Id uõ ad eo suꝑbum atq indignum uisum
eius soli quod ip̃e bello captum possideret.
haberetq inuentum rome emptorem: ut
extimplo uocato precone tab̃nas argentariaᷤ
que circa forum romanũeẽnt uisserit ueni¬
re. his motus ad tuticam fluuium castra re¬
tulit. sexmilia passuum aburbe. Iñ ad lu¬
cum ferome ꝑgit ire. Templum ea tẽpestate
inclitum duiitiis. Capenates alique accole
eiꝰ erant. Primitias frugum eo. donaq ali¬
a pro copia portantes multo auro argento¬
q id exornatum habebant. His omnib
donis tum spoliatum templum: eris a¬
cerin cum rudera milites religione induc¬
ti iacerent. post profectionem hannibalis
magni inuenti. Hꝰppłatõ tẽpli haud dubia
inter scriptores est. Celius romam euntem
ae freto deitisse eo hanmibalem trait.itee¬
q eius ab reate cupiliisq ⁊ ab amit̾no ordit᷑.
ex campania in samnium iñ impelignos ꝑ¬

Expanded text:
to pretio cognitum ex quodam captiuo est. to pretio cognitum ex quodam captiuo est. id uero adeo superbum atque indignum uisum eius soli quod ipse bello captum possideret haberetque inuentum Romae emptorem ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias quae circa forum Romanum essent iusserit uenire. his motus ad Tutiam fluuium castra rettulit sex milia passuum ab urbe. inde ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate inclutum diuitiis. Capenates aliique qui accolae eius erant primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo auro argentoque id exornatum habebant. iis omnibus donis tum spoliatum templum; aeris acerui cum rudera milites religione inducti iacerent post profectionem Hannibalis magni inuenti. —huius populatio templi haud dubia inter scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto deuertisse eo Hannibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in Paelignos p
Abbreviated transcription (Latin):
noctrm sequenti multi temere excitatitu¬
multus sunt compressiq. Postero die trans¬
gressus amenem hannibal in aciem om̃s
eduxt. Nec flaccus consulesq ceitam̃ de¬
tractauere. Instructis utrimq exercitib in eiꝰ
pugne casum in qua urbs roma uictori pre¬
mium ẽẽt. imber ingens grandine mixtus.
ita utramq aciem turbauit: ut uix armis
retentis in castra sese receꝑint nullius rei
minore quam hostium metu. Et posterodie
eodem loco acies instructas eadem tempestaᷤ
diremit. Ubi recepissent se in castra mirase¬
renitas cum tramquillitate oriebantur.
In religionẽ ea res apud penos uersa ẽ: audi¬
taq nox hannibał fertur potunde sibi urb̃
rome. mͦ m̃tem ñ dari. mͦ fortunam. minue
illa quod cum ip̃e ad menia urbis rome ar¬
matus sederet. milites sub uexilł in supple¬
m̃tum hispanie profectos audiit. Parua aũt
quod eos dies eum forte agrum in quo ipse
castra haberet uenisse. nichil ob id de minu¬

Expanded text:
nocte insequenti multi temere excitati tunocte insequenti multi temere excitati tumultus sunt compressique. postero die transgressus Anienem Hannibal in aciem omnes copias eduxit; nec Flaccus consulesque certamen detractauere. instructis utrimque exercitibus in eius pugnae casum in qua urbs Roma uictori praemium esset, imber ingens grandine mixtus ita utramque aciem turbauit ut uix armis retentis in castra sese receperint, nullius rei minore quam hostium metu. et postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit; ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur. in religionem ea res apud Poenos uersa est, auditaque uox Hannibalis fertur potiundae sibi urbis Romae modo mentem non dari, modo fortunam. minuerilla quod cum ipse ad moenia urbis Romae armatus sederet milites sub uexillis in supplementum Hispaniae profectos audiit, parua autem quod per eos dies eum forte agrum in quo ipse castra haberet uenisse nihil ob id deminu
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. nullos aptiores inter conualles tecta¬
q hortoꝵ ⁊ sepulchra ⁊ cauasundiq uias
ad pugnandũ futuros rati. Quoscum exarce
capitolioq cliuo publitõ in equis decurren¬
tes quidam uidissent: captum auentinũ
conclamauerunt. Pares tantũ tumultum
acfugam prebuit. ut nisi castra punica ex¬
tra urbem fuissent. effusa se omnis pauida
multitudo fuerit tunc in domos atq in
tecta resugiebant. uagosq in uiis suoshosti¬
lib lapidib telisq incensebant. nec compͥ¬
mi tumultus aꝑiriꝙ error poterat refertis
itinerib agrestium turba pecoꝵq que re¬
pentinus pauor in urbe compulerat. que¬
stre prelium scđm fuit. sũmotiq hostes st̾.
Et qui a multis locis comprimendi tumil¬
tus erant. qui temere oriebant᷑: placuit
om̃s qui dictatores consules. censores ue
fuissent. cum impio ẽẽ. donec recessisset a
muris hostis. Et diei qd̃ reliquum fuit et

Expanded text:
serunt, nullos aptiores inter conualles tectaserunt, nullos aptiores inter conualles tectaque hortorum et sepulcra et cauas undique uias ad pugnandum futuros rati. quos cum ex arce Capitolioque cliuo Publicio in equis decurrentes quidam uidissent, captum Auentinum conclamauerunt. ea res tantum tumultum ac fugam praebuit ut nisi castra Punica extra urbem fuissent, effusura se omnis pauida multitudo fuerit: tunc in domos atque in tecta refugiebant, uagosque in uiis suos pro hostibus lapidibus telisque incessebant. nec comprimi tumultus aperirique error poterat refertis itineribus agrestium turba pecorumque quae repentinus pauor in urbem compulerat. equestre proelium secundum fuit summotique hostes sunt. et quia multis locis comprimendi tumultus erant qui temere oriebantur, placuit omnes qui dictatores consules censoresue fuissent cum imperio esse, donec recessisset a muris hostis. et diei quod reliquum fuit et
Abbreviated transcription (Latin):
plebis cõmeatum eo comportarunt consu¬
les senatusq in castra uenerunt. Ibi de sum¬
ma re .p. consultatum. Placuit consules cir¬
caportas collinam esquilinamq ponere
castra .c. calpurnium. pr̃ urbanum capi¬
tolio atq arci preeẽ ⁊ senatum frequentẽ
i foro contineri. siqud in tam subitis rteb
consulto opus eẽt. Inter hec hannibal ad a¬
nienem fluuiũ. iũ. passuum ab urbe castra
admouit. Ibi status positis ipẽ cum duob
milib equitum ad portam collinam usq
ad heruł templum ẽ ꝓgressus. atq unde
proxime poterat menia situmq urbis obe¬
quitans contemplabat᷑. Id eum tam licent᷑
atq ociose facere flacco indignum uisumẽ.
Itaq inmisit equites sũmoueriq atq in ca¬
stra redigi equitatũ hostium uissit. Cum cõ¬
missum preliũ eẽt consules transfugas nu¬
midarum qui tum inauentino ad mille
⁊ .cc. erant. media urbe transire esquilia uis¬

Expanded text:
plebis commeatum eo comportarunt; consuplebis commeatum eo comportarunt; consules senatusque in castra uenerunt; ibi de summa republica consultatum. placuit consules circa portas Collinam Esquilinamque ponere castra; C. Calpurnium praetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse, et senatum frequentem in foro contineri si quid in tam subitis rebus consulto opus esset. inter haec Hannibal ad Anienem fluuium tria milia passuum ab urbe castra admouit. ibi statiuis positis ipse cum duobus milibus equitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque unde proxime poterat moenia situmque urbis obequitans contemplabatur. id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum uisum est; itaque immisit equites summouerique atque in castra redigi hostium equitatum iussit. cum commissum proelium esset, consules transfugas Numidarum, qui tum in Auentino ad mille et ducenti erant, media urbe transire Esquilias ius
Abbreviated transcription (Latin):
no. atq arche hefulana ponuntur. Inter
hec tumultũ .Q. suluium ꝓ. cons. profecꝰtũ
cum exercitu capuaq adfercur. cuine minu¬
eretur imꝑium si in urbem uenisset decer¬
nit senatus. ut .q. suluio parcum consulib
imꝑium ẽẽt. Hannibal infestius ꝓ ppłato
agro fregellano ꝓpter intercisospontes. ꝑ fru¬
sinatem ferentinatemq ⁊ agnaninũ agrũ
in labicanum uenit. Inde algido tusculum
petiit. ne receptus menib infra tusculum
dextrorsus gabios descendit. Inde inpupini¬
am exercitu dimisso. octo milia passuum ab
roma posuit castra. Quo ꝓprius hostis acce¬
debat. eo maior cedes fiebat fugientium p̃ce¬
dentib numidis. płesq omniũ generum
atq etatium capiebant᷑. In hoc tumultu
fuluius flaccus porta capena cum exercttu
romam ingressus. media urbe ꝑ carinasesqͥ¬
linas contendit. Inde egressus inter esquili¬
nam collinamq portã posuit castra. Edilas

Expanded text:
no atque arce Aefulana ponuntur. inter no atque arce Aefulana ponuntur. inter hunc tumultum Q. Fuluium proconsulem profectum cum exercitu Capua adfertur; cui ne minueretur imperium si in urbem uenisset, decernit senatus ut Q. Fuluio par cum consulibus imperium esset. Hannibal, infestius perpopulato agro Fregellano propter intercisos pontes, per Frusinatem Ferentinatemque et Anagninum agrum in Labicanum uenit, inde Algido Tusculum petiit, nec receptus moenibus infra Tusculum dextrorsus Gabios descendit. inde in Pupiniam exercitu demisso octo milia passuum ab Roma posuit castra. quo propius hostis accedebat, eo maior caedes fiebat fugientium praecedentibus Numidis, pluresque omnium generum atque aetatium capiebantur. in hoc tumultu Fuluius Flaccus porta Capena cum exercitu Romam ingressus, media urbe per Carinas Esquilias contendit; inde egressus inter Esquilinam Collinamque portam posuit castra. aediles
Abbreviated transcription (Latin):
Traiecto ratib exercitu reliquum fuluio
expeditum iter. ñ ꝑ urbes mͦ s circa uam
expositis benigne cõmeatib erat alacres¬
q milites alius alium ut adderet gradum
memor ad defendendam ire patͥam horta¬
bantur. Romam fregellanus nũtiꝰ diem
noctemq itinere continuato ingentẽ attu¬
auditis totam urbem conciliat. ploratus
mulierum ñ expriuatis solum domib
exaudiebatur. s undiq matrone in pu¬
blcum estise cirea deum delubra discurt̃
crinib passis aras uerrentes. nixe genib. supi¬
nas manus. ad celum ac dõscendentes. oran¬
tesq ut urbem romanã emanib hostiũ
eriperent. matresq romanas ⁊ liberos paruoᷤ
inuiolatos seruarent. Senatus magistratib
inforo presto est. siquid consules uelint. Alii
accipiunt imꝑia. disceduntq ad suas quisq
officioꝵ partes. alii offerunt se siquo usus
opere sit. presidiai arche in capitolio in
muris. circa urbem. in monte etiam alba¬

Expanded text:
traiecto ratibus exercitu, reliquum Fuluio traiecto ratibus exercitu, reliquum Fuluio expeditum iter, non per urbes modo sed circa uiam expositis benigne commeatibus, erat; alacresque milites alius alium ut adderet gradum memor ad defendendam iri patriam hortabantur. Romam Fregellanus nuntius diem noctemque itinere continuato ingentem attuauditis totam urbem concitat. ploratus mulierum non ex priuatis solum domibus exaudiebatur, sed undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt crinibus passis aras uerrentes, nixae genibus, supinas manus ad caelum ac deos tendentes orantesque ut urbem Romanam e manibus hostium eriperent matresque Romanas et liberos paruos inuiolatos seruarent. senatus magistratibus in foro praesto est si quid consulere uelint. alii accipiunt imperia disceduntque ad suas quisque officiorum partes: alii offerunt se si quo usus operae sit. praesidia in arce, in Capitolio, in muris, circa urbem, in monte etiam Alba
Abbreviated transcription (Latin):
cit uulturnũ. Inde cum hannibalẽ latina
uia iturum satis comꝑisset. ip̃e ꝑ appie
municipia queq ꝓꝓtereãuiã sunt. s etiã
coram lauiniũ p̃misit. ut cõmeatus ꝑatos.
⁊ in urbib haberent.⁊ ex agris deuiis in
uiam ꝓferrent. presidiaq in urbes contra¬
herent ut sua cuiq res. p̃ in manu eẽt.
Hannibalqͦ die uulturno ẽ trangressus
haud procul aflumine castra posuit. Po¬
stero die preter cales inagrum sidicinũ ꝑue¬
nit. Ibi diem unum populando moratus
ꝑsuessulam allifanũ q ⁊ casinatem agrũ.
iua latina ducit. Sub casinum buluo stati¬
ua habita. ⁊ passim popłationes facte. Iñ
preter integramnam. aquinumq in fre¬
gellanum agrum ad lirim fluniũ uentũ.
ubi intercisum pontem afregellans morã¬
dittimũs causa inuenit. Et fuluium uultur¬
nus tenuerat annis. nauib ab hannibale
incensis rates ad traiciendum exercitum in
magna inopia materie egre comꝑantem.

Expanded text:
rnum traducit. inde cum Hannibalem Latina rnum traducit. inde cum Hannibalem Latina uia iturum satis comperisset, ipse per Appiae municipia quaeque propter eam uiam sunt, Setiam, Coram, Lauinium praemisit ut commeatus paratos et in urbibus haberent et ex agris deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contraherent ut sua cuique res publica in manu esset. Hannibal quo die Uolturnum est transgressus, haud procul a flumine castra posuit: postero die praeter Cales in agrum Sidicinum peruenit. ibi diem unum populando moratus per Suessanum Allifanumque et Casinatem agrum uia Latina ducit. sub Casino biduo statiua habita et passim populationes factae. inde praeter Interamnam Aquinumque in Fregellanum agrum ad Lirim fluuium uentum, ubi intercisum pontem a Fregellanis morandi itineris causa inuenit. et Fuluium Uolturnus tenuerat amnis, nauibus ab Hannibale incensis, rates ad traiciendum exercitum in magna inopia materiae aegre comparantem.
Abbreviated transcription (Latin):
uicꝰtor: ire tñ ad urbem ausus ñ eẽt. eum a
capua repulsum: spem potiunde urbis rome
cepisse: ñ ad romam obsidendam s ad capu¬
eliberandam obsidionẽ ire romã. Cum eo
exercitu qui ad urbem ẽẽt iouem federũ
ruptoꝵ ab hannibale testem. deosq alios
defensuros eẽ. hasdiu̾sas sententias. media
sententia .p. ualerii. flacci uicit. quiq utͥus¬
q rei menior imꝑatorib qui ad capuã eẽnt.
scribendum censuit. quid ad urbem presidii
ẽẽt. quantas aũt hannibal copias duceret
aut qͣnto exercitu ad capuam obsidendã
opus ẽẽt. ip̃os scire. Sri romã educib alter
⁊ exercitus pars mittiposset. ut ab reliquo
⁊ duce. ⁊ exercitu capua recte obsideret᷑ int̾
se compararent claudius fuluiꝰq: utri ob¬
sidenda capua utri ad ꝓhibendam obsi¬
dione patriam romã ueniundum eẽt.
romam erat. etrib execitib milite electo
ad quindecim milia peditũ. m̃. eqͥtes tradu¬

Expanded text:
uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a Capua repulsum spem potiundae urbis Romae cepisse. non ad Romam obsidendam, sed ad Capuae liberandam obsidionem ire. Romam cum eo exercitu qui ad urbem esset Iouem foederum ruptorum ab Hannibale testem deosque alios defensuros esse. has diuersas sententias media sententia P. Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor imperatoribus qui ad Capuam essent scribendum censuit quid ad urbem praesidii esset; quantas autem Hannibal copias duceret aut quanto exercitu ad Capuam obsidendam opus esset, ipsos scire. si ita Romam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo et duce et exercitu Capua recte obsideretur, inter se compararent Claudius Fuluiusque utri obsidenda Capua, utri ad prohibendam obsidione patriam Romam ueniundum esset.o redeundum Romam erat, e tribus exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum mille equites Uoltu
Abbreviated transcription (Latin):
nanda capua duces atq exercitus roma¬
nos ne desponderent ammos. tolerando
paucos dies totam so luturos obfidionẽ.
Inde naues in flumine uulturno comp̾hen¬
sã duci gladio qͦd ia ante presidii causa fe¬
cerat castellum iuslit. quarum ubi tantã
copiam ẽẽ. ut una nocꝰte ⁊ traici posset exer¬
citus allatum ẽ. cibariis decem dierum p̃¬
paratis deducꝰtas nocte ad fluuium legio-¬
nes antelucem traiecit. Id priusqͣm fieret
ita futurum comꝑtum ex transfugis. ful¬
uius. flaccus. senatui romam cum scripsis¬
set. uarie animi hominum ꝓcuiꝰq ingeni¬
o ad fecti sunt. Ut in re tam trepida sena¬
tu ex timplo uocato .p. cornelius cui asine
cognomen erat. om̃s duces exercitusq exto¬
ta italia neq capue neq ullius alt̾ius rei
memor ad urbis presidium reuocabat. fã¬
bius maximus abscedi a capua terreriq ⁊
circumagi adnutus cõminationesq han¬
nibalis flagitiosum ducebat. Qui ad cannaᷤ

Expanded text:
nanda Capua duces atque exercitus Romananda Capua duces atque exercitus Romanos; ne desponderent animos; tolerando paucos dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas subigi ad id quod iam ante praesidii causa fecerat castellum iussit. quarum ubi tantam copiam esse ut una nocte traici posset exercitus allatum est, cibariis decem dierum praeparatis deductas nocte ad fluuium legiones ante lucem traiecit. id priusquam fieret ita futurum compertum ex transfugis Fuluius Flaccus senatui Romam cum scripsisset, uarie animi hominum pro cuiusque ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida senatu extemplo uocato, P. Cornelius cui Asinae cognomen erat omnes duces exercitusque ex tota Italia, neque Capuae neque ullius alterius rei memor, ad urbis praesidium reuocabat. Fabius Maximus abscedi a Capua terrerique et circumagi ad nutus comminationesque Hannibalis flagitiosum ducebat: qui ad Cannas