comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam trucem dictatoris iram timer & Itaq frumentatores cũ cirũ uenti exinsidiis caesi loco iniquo essent creditũ
uulgo ÷ subueniri eis ablegato patuisse nitristitia edicta ex orruiss& ea qq̃ ira aliena uita dictatore militum
postquã dictator p̃posito inurbe l. papirio crasso magistro equitum q̃ fabio uettti quic quã ꝓmagis tratu
agere in castrax rediit nar ciuib: satis lȩtus aduentus eius fuit. nec hostib: quicquã at tulit terroris ñãq posteo
die seulgnari uenisse dictatorem suadess& anabe& parui facientes instructa acie ad castra accesserunt ceterũ
tantũ momenti in uno uiro l. papirio fuit utsiducis ꝯsilia fauor subseutus nilitũ for& debellari edie cũ antib¬
potuisse ꝓhaud dubio habitum sit Ita instruxit aciem loco acsubsidiis it a omni arte bellica firmauit

Expanded text:
quam trucem dictatoris iram timeret. itaque frumentatores cum circumuenti ex insidiis caesi loco iniquo essent, creditum quam trucem dictatoris iram timeret. itaque frumentatores cum circumuenti ex insidiis caesi loco iniquo essent, creditum uolgo est subueniri eis ab legato potuisse, ni tristia edicta exhorruisset. ea quoque ira alienauit a dictatore militum eniam dedisset. postquam dictator praeposito in urbe L. Papirio Crasso , magistro equitum Q. Fabio uetito quicquam pro magistratu agere, in castra rediit, neque ciuibus satis laetus aduentus eius fuit nec hostibus quicquam attulit terroris. namque postero die, seu ignari uenisse dictatorem seu adesset an abesset parui facientes, instructa acie ad castra accesserunt. ceterum tantum momenti in uno uiro L. Papirio fuit ut, si ducis consilia fauor subsecutus militum foret, debellari eo die cum Samnitibpotuisse pro haud dubio habitum sit; ita instruxit aciem loco ac subsidiis, ita omni arte bellica firmauit;
Abbreviated transcription (Latin):
tibi neparens quidem sieodem loco fuiss& quo fuit .l. papirius ueniã dediss&: mecũ ut uoles reuerte es ingratiam
pr̃ cuiuitam debes nihilmaius pͥestiteris quamsi hictibi diessatis docimenti dederit
ut bello
acpace patilegitima in peria possis cum seni hil morarima gistrum euitũ pnunti¬
digressum cum templo lȩcussenatus lȩtor populus cirtũ fusi ac gratu lantes hinc magistro equitũ hinc dic¬
tatori ꝓsecutai sunt firmatumq imperium militare haudminus periculo q̃ fabii quam supplicio misetrabili
adulescentis manilii uidebat᷑ : forte ita eo anno euenit ut quoties cũq dictator ab exeruitu recessit hostes in sãnio
mouerentur ceterũ inoculis exemplum erat q̃ fabius m̃ ualeriolegato qui castris p̃erat neuãuim hostiũ magis

Expanded text:
tibi ne parens quidem, si eodem loco fuisset quo fuit L. Papirius , ueniam dedisset. mecum, ut uoles, reuerteris in gratiatibi ne parens quidem, si eodem loco fuisset quo fuit L. Papirius , ueniam dedisset. mecum, ut uoles, reuerteris in gratiam; populo Romano, cui uitam debes, nihil maius praestiteris quam si hic tibi dies satis documenti dederit ut bello ac pace pati legitima imperia possis.' cum se nihil morari magistrum equitum pronuntidegressum eum templo laetus senatus, laetior populus, circumfusi ac gratulantes hinc magistro equitum, hinc dictatori, prosecuti sunt, firmatumque imperium militare haud minus periculo Q. Fabi quam supplicio miserabili adulescentis Manli uidebatur. forte ita eo anno euenit ut, quotienscumque dictator ab exercitu recessisset, hostes in Samnio mouerentur. ceterum in oculis exemplum erat Q. Fabius M. Ualerio legato, qui castris praeerat, ne quam uim hostium magis
Abbreviated transcription (Latin):
plebiunt obnoxia capita: ꝓlicentia.q fabii obicite stupentes tribunos & suam iamuicem magis anxios quam
magistri equitum dictator remit ter& tribuni quoq inlinatãrem in p̃ces subsecuti orare dictatorẽ insistuNt
utueniam errori humano ueniam adulescentaeq fabud ar&. satis eum poenarũ dedisse : Iamipse ad ules¬
cens iam paterm̃ fabius ⁊tentionis obliꝓcũbere ad genua &irã dep̃cari dictatoris tũ dictator silentio
facto benehab& inquit quirites uicit disciplina militaris uicit imperii maiestasq̃ indiscrimine fueruNT
anulla posthanc diem essent non noxiȩ eximit᷑q fabius qui contraedictũ imperatoris pugnauit sed noxae
dam natus donatur ꝑ.r̃. donat᷑ tribuniciae potestatis p̃carium non iustũ auxilium feent ȩ̃ uiuȩ quinte
fabi felicior hocisensu ciuitatis adtuendum tequã paulo ante exsultabas uictoria uiue id facnus aususcuius

Expanded text:
plebi; uestra obnoxia capita pro licentia Q. Fabi obicite.' stupentes tribunos et suam iam uicem magis anxios quam magistri equitum dictator remitteret. tribuni quoque inclinatam rem in preces subsecuti orare dictatorem insistunt ut ueniam errori humano, ueniam adulescentiae Q. Fabi daret; satis eum poenarum dedisse. iam ipse adulescens, iam pater M. Fabius contentionis obliti procumbere ad genua et iram deprecari dictatoris. tum dictator silentio facto 'bene habet' inquit, 'Quirites; uicit disciplina militaris, uicit imperii maiestas, quae in discrimine fuerunt an ulla post hanc diem essent. non noxae eximitur Q. Fabius , qui contra edictum imperatoris pugnauit, sed noxae damnatus donatur populo Romano, donatur tribuniciae potestati precarium non iustum auxilium ferenti. uiue, Q. Fabi , felicior hoc consensu ciuitatis ad tuendum te quam qua paulo ante insultabas uictoria; uiue, id facinus ausus, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
dinem uenti gboment tam internas agunt crebricecidere caelo lapides uisi &iam audire uocem
ingentem exsummi cacuminis luco ut patrioritusacrx albani facerent : quaȩ uelut diis q̃q̃simul
cumpatria relictis obliuioni dedenant. & aut romana sacra suscepenent. aut fortunȩ ut fit obi¬
niti cultum reliquerant deum romanis quoque abeodem ꝓdigio nouendiale sacrum publice sus¬
ceptumest: seu uoce caelesti ex albano monte missa : namid quoque traditur. seu aruspicum m¬
nitum ansit certesollemne ut quando queldem ꝓdigium nuntiaretur feriae pernouem dies
a gerentur: hauditamulto postpestilentia labonatum est : unde cumpigritia militandi oreretur
nulla tamen ab armis quies dabatur abelli cosorege salubriona &iam credente militae quam
domi iuuenem corpontẽe de nec ipse quoque longinquo morbo est inplictus : tuncadõ fracti

Expanded text:
dinem uenti glomeratam in terras agunt crebri cecidere caelo lapides. uisi etiam audire uocem dinem uenti glomeratam in terras agunt crebri cecidere caelo lapides. uisi etiam audire uocem ingentem ex summi cacuminis luco ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae uelut dis quoque simul cum patria relictis obliuioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum. Romanis quoque ab eodem prodigio nouendiale sacrum publice susceptum est, seu uoce caelesti ex Albano monte missa—nam id quoque traditur—seu haruspicum monitu; mansit certe sollemne ut quandoque idem prodigium nuntiaretur feriae per nouem dies agerentur. haud ita multo post pestilentia laboratum est. unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuuenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est implicitus. tunc adeo fracti
Abbreviated transcription (Latin):
apuduagos quosdam ex inopi plebe &iã merces ualuit publico auxilio nullo ad uiti sunt ualu¬
que apudueientes: nam decȩteris minus mirũest pacta cũ romulo induciarum fides cumbellũ
utrimque summa ope pararent uertique in eores uideretur. utri prius arma inferrent. occu¬
pat tullus in agrum sabinum transire pugna a trox ad siluam malitiosã fuit ubi & peditum
quidem robore ceterum equitatu auctonuꝑ plurimum romana acies ualuit ab equitibus
repente inuectis turbati ordines sunt sabinorum nec pugna deinde illis constare nec fuga expli¬
cari sine magnacede potuit : deuictis sabinis cum in magna gloria magnis que opibus regnum
tulli actotares romana e& nuntiatum regi patribusq est inmonte albano lapidibus pluisse:
quodcum credi uix poss& missis adiduisendum ꝓdigium in conspectu haudaliter quam cum gra¬

Expanded text:
apud uagos quosdam ex inopi plebe etiam merces ualuit: publico auxilio nullo adiuti sunt ualuitapud uagos quosdam ex inopi plebe etiam merces ualuit: publico auxilio nullo adiuti sunt ualuitque apud Ueientes—nam de ceteris minus mirum est—pacta cum Romulo indutiarum fides. cum bellum utrimque summa ope pararent uertique in eo res uideretur utri prius arma inferrent, occupat Tullus in agrum Sabinum transire. pugna atrox ad siluam Malitiosam fuit, ubi et peditum quidem robore, ceterum equitatu aucto nuper plurimum Romana acies ualuit. ab equitibus repente inuectis turbati ordines sunt Sabinorum, nec pugna deinde illis constare nec fuga explicari sine magna caede potuit. deuictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluuisse. quod cum credi uix posset, missis ad id uisendum prodigium in conspectu haud aliter quam cum gran
Abbreviated transcription (Latin):
& ut omnium ordinum uiribus aliquid ex nouo populo adiceretur equitum decem turmas
ealbanis logtt legiones & ueteres eodem supplemento expleuit & nouas scripsit: hac fiducia
uirium tullus sabinis bellumindi cit gentiea tempestate . secundum & ruscos opulentissime uiris
aris que utrumnque iniuriȩ factȩ acres nequiquam enent repetitȩ tullus adferoniae fanum
mercatu fequenti negotiatores romanos conprehensos querebatar sabinis suos prius inlucum
confugisse acromae retentos haȩ causȩ belli ferebantur sabini hautparum memores & suarum
uirium partem romae abtatio locatam & romanam rem nuꝑ &iam adiectione populi albani auc¬
tam cirtum inspicere &ipsi externa auxilia &ruria quae enet uicinia ꝓximi etris corum ueientes
inde obresiduas bellorum inesmaxime sollictatis ad defectionem animis uoluntarios traxere &

Expanded text:
et ut omnium ordinum uiribus aliquid ex nouo populo adiceretur equitum decem turmas et ut omnium ordinum uiribus aliquid ex nouo populo adiceretur equitum decem turmas ex Albanis legit, legiones et ueteres eodem supplemento expleuit et nouas scripsit. hac fiducia uirium Tullus Sabinis bellum indicit, genti ea tempestate secundum Etruscos opulentissimae uiris armisque. utrimque iniuriae factae ac res nequiquam erant repetitae. Tullus ad Feroniae fanum mercatu frequenti negotiatores Romanos comprehensos querebatur, Sabini suos prius in lucum confugisse ac Romae retentos. hae causae belli ferebantur. Sabini haud parum memores et suarum uirium partem Romae ab Tatio locatam et Romanam rem nuper etiam adiectione populi Albani auctam, circumspicere et ipsi externa auxilia. Etruria erat uicina, proximi Etruscorum Ueientes. inde ob residuas bellorum iras maxime sollicitatis ad defectionem animis uoluntarios traxere, et
Abbreviated transcription (Latin):
que e&̃ relinquentes exirent iam continens agmen mignintium inpleuerat uias & conspectus
aliorum mutua misentione
Cum obsessa ab armatis templa augusta praeterirent
acuelut captus relinquerent deos: egressis urbem albanis romanus passimpublica priuataque
omnia tecta ad equat solounaque hone qua dringentorum annorum opus quibus albastete¬
net ex cidio a cruinis dedit: templis tamendeum itaenim edictum abrege fuenit tẽperatum est:
romam interim crescit albȩruinis duplicatur ciuium numerus caelius ad ditur urbimons & quo
frequentius habitaretur eam sedem tullus regiȩ capit ibiq habitauit principes albanorum in
patres ut ea quoq pars rei publiȩ crescer& legit tullios seruilios quintios geganios curiatios doe¬
lios templumq or dimi abse aucto curiam fecit quae hostilia usq ad atrumntũm ȩtatẽ appella¬

Expanded text:
que esset relinquentes exirent, iam continens agmen migrantium impleuerat uias, et conspectus que esset relinquentes exirent, iam continens agmen migrantium impleuerat uias, et conspectus aliorum mutua miseratione audiebantur, mulierum praecipue, cum obsessa ab armatis templa augusta praeterirent ac uelut captos relinquerent deos. egressis urbe Albanis Romanus passim publica priuataque omnia tecta adaequat solo, unaque hora quadringentorum annorum opus quibus Alba steterat excidio ac ruinis dedit. templis tamen deum—ita enim edictum ab rege fuerat—temperatum est. Roma interim crescit Albae ruinis. duplicatur ciuium numerus; Caelius additur urbi mons, et quo frequentius habitaretur eam sedem Tullus regiae capit ibique habitauit. principes Albanorum in patres ut ea quoque pars rei publicae cresceret legit, Iulios, Seruilios, Quinctios, Geganios, Curiatios, Cloelios; templumque ordini ab se aucto curiam fecit quae Hostilia usque ad patrum nostrorum aetatem appella
Abbreviated transcription (Latin):
cerent romam: legiones deinde ductae ad dirudendam urbem q̃ ubi intrauere portas : non quidẽ
fuit tumultus ille nec pauor qualis captarum eẽ urbium sol& cũ effractis portis stratis ue ariete
muris aut arce ui capta clamor hostilis &cursus ꝑurbem armatorum omnia ferro flammaque
misc& sedsilentium triste actacita maestitia it a defixit omnium animos ut p̃metu obliti quid
relinquerent quid secum ferrentꝰ deficiente consilio rogitantes que alii alios nunc in liminib:
starent : nuncerrabundi domossuas ultimum illud uisuri ꝑuagarentur : ut uero iam equi tum
clamor exire iubentium instabatiam fragor tectorum quaȩ diruebantur ultimis partib: urbis
audiebatur puluis que exdistantibus locis ortus uelut nube inducta omnia impleuenit rap¬
tim quibus quisq potenet elatis cum larem acpenates tectaq in quibus natus quisq educatus¬

Expanded text:
cerent Romam. legiones deinde ductae ad diruendam urbem. quae ubi intrauere portas, non quidem cerent Romam. legiones deinde ductae ad diruendam urbem. quae ubi intrauere portas, non quidem fuit tumultus ille nec pauor qualis captarum esse urbium solet, cum effractis portis stratisue ariete muris aut arce ui capta clamor hostilis et cursus per urbem armatorum omnia ferro flammaque miscet; sed silentium triste ac tacita maestitia ita defixit omnium animos, ut prae metu obliti quid relinquerent, quid secum ferrent deficiente consilio rogitantesque alii alios, nunc in liminibus starent, nunc errabundi domos suas ultimum illud uisuri peruagarentur. ut uero iam equitum clamor exire iubentium instabat, iam fragor tectorum quae diruebantur ultimis urbis partibus audiebatur puluisque ex distantibus locis ortus uelut nube inducta omnia impleuerat, raptim quibus quisque poterat elatis, cum larem ac penates tectaque in quibus natus quisque educatus
Abbreviated transcription (Latin):
tium ten& tumtullus m&ti fufet in quit supse discere posses fidem ac foedera seruare uiuo
tibi eadisciplina ameathibita e&̃ nc̃ qm̃ intuum in sanabile ingenium estattutuo sepplicio doce
humanumgenus eascã credere que ate uiolata sunt ut igitur paulo ante animum interfide¬
natem romanam que remancipitem gessisti. ita iam corpus passim distrahendum dabis
exinde duabus ad motis quadrigis incurrus earumdistantium in ligat m&tium deinde in di¬
uersum itere qui conutati. lacerum in utroq curru corpus qua in esenant uinuilis membra por¬
tantes a uertere om̃s abtanta foeditate spectaculi oculos primum ultimumq illud supplicũ
apud romanos exempli parum memoris legum hunarum fuit in aliis gloriari lic& nulligentiũ
mitiores placuisse poenas. Inter hec iam p̃missi albamerant equites qui multitudinem tradu¬

Expanded text:
tium tenet. tum Tullus 'Metti Fufeti' inquit, 'si ipse discere posses fidem ac foedera seruare, uiuo tium tenet. tum Tullus 'Metti Fufeti' inquit, 'si ipse discere posses fidem ac foedera seruare, uiuo tibi ea disciplina a me adhibita esset; nunc quoniam tuum insanabile ingenium est, at tu tuo supplicio doce humanum genus ea sancta credere quae a te uiolata sunt. ut igitur paulo ante animum inter Fidenatem Romanamque rem ancipitem gessisti, ita iam corpus passim distrahendum dabis.' exinde duabus admotis quadrigis, in currus earum distentum inligat Mettium; deinde in diuersum iter equi concitati, lacerum in utroque curru corpus, qua inhaeserant uinculis membra, portantes. auertere omnes ab tanta foeditate spectaculi oculos. primum ultimumque illud supplicium apud Romanos exempli parum memoris legum humanarum fuit: in aliis gloriari licet nulli gentium mitiores placuisse poenas. inter haec iam praemissi Albam erant equites qui multitudinem tradu
Abbreviated transcription (Latin):
a hostibus crcumuenire seabtergo natis terror ac fuga iniceretur neceaculpa quam arguomomin¬
num alba norumest ducem secutisunt ut &uos si quo ego inde agmendeclinare uoluissem fecissetis
ai&tus illeet ductor itineris huius m &tius idem huius machinator bellim &tius foederis ro¬
mani albanique ruptor audeat deinde talia alius nisi in hunc insigne iam do cumentũ mortalib
dedero: centuriones armati m&tium crcum sistunt rexcetenr ut orsusentt pagit qđ bonũ¬
st factũ solix quesit sopulorom acmihiuobisque albani populum omnem albanũ romam traeducen
inanimoest ciuitatem dare plebi primores in patres legere unamurbem un am rempfacere
utexuno quondam induos populos diuisa albana resest sic nunc inunum redeat adhȩ albana
pubes inermis ab armatis septa in uariis uoluntatib: communi tamen metu cogentes silen¬

Expanded text:
et hostibus, circumueniri se ab tergo ratis, terror ac fuga iniceretur. nec ea culpa quam arguo omnet hostibus, circumueniri se ab tergo ratis, terror ac fuga iniceretur. nec ea culpa quam arguo omnium Albanorum est: ducem secuti sunt, ut et uos, si quo ego inde agmen declinare uoluissem, fecissetis. Mettius ille est ductor itineris huius, Mettius idem huius machinator belli, Mettius foederis Romani Albanique ruptor. audeat deinde talia alius, nisi in hunc insigne iam documentum mortalibus dedero.' centuriones armati Mettium circumsistunt; rex cetera ut orsus erat peragit: 'quod bonum faustum felixque sit populo Romano ac mihi uobisque, Albani, populum omnem Albanum Romam traducere in animo est, ciuitatem dare plebi, primores in patres legere, unam urbem, unam rem publicam facere; ut ex uno quondam in duos populos diuisa Albana res est, sic nunc in unum redeat.' ad haec Albana pubes, inermis ab armatis saepta, in uariis uoluntatibus communi tamen metu cogente, silen
Abbreviated transcription (Latin):
panit ubi inluxit paratis omnibus ut adsol&uocari ad contionem utrumq exercitũ iub& p̃co¬
nes abextremo orsiprimos exciuere albanos hu nouitate &iam reimoti ut regem romanum conti¬
onantem audirent proximi constitere ex conposito armata circumdatur romana lego centi¬
nonibus datum negotium erat ut si nemone imperia exequerentur tũ itatullus infit romani
sumquam ante alias ullo inbello fuit quod primum dus in mortalibus gnaetias ageretis. deinde
une ipsorũ uircuti externum id p̃roelium fuit dimi catũ estenim non magis cum hostibus quam q̃:
dimi catio maior atꝙ periculosiorest cumꝓditione acꝑfidia sociorum nam neuos falsa opinio teneat
inius su meo albani subiere ad montes necimperium illud
meum sed consilium & inperi
simulatio fuit ut necuobis ignonintibus deseriuos aduer¬
teretur acertamine animus.

Expanded text:
parat. ubi inluxit, paratis omnibus ut adsolet, uocari ad contionem utrumque exercitum iubet. praecoparat. ubi inluxit, paratis omnibus ut adsolet, uocari ad contionem utrumque exercitum iubet. praecones ab extremo orsi primos exciuere Albanos. hi nouitate etiam rei moti ut regem Romanum contionantem audirent proximi constitere. ex composito armata circumdatur Romana legio; centurionibus datum negotium erat ut sine mora imperia exsequerentur. tum ita Tullus infit: 'Romani, si unquam ante alias ullo in bello fuit quod primum dis immortalibus gratias ageretis, deinde uestrae ipsorum uirtuti, hesternum id proelium fuit. dimicatum est enim non magis cum hostibus quam, quae dimicatio maior atque periculosior est, cum proditione ac perfidia sociorum. nam ne uos falsa opinio teneat, iniussu meo Albani subiere ad montes, nec imperium illud meum sed consilium et imperii simulatio fuit, ut nec uobis, ignorantibus deseri uos, auerteretur a certamine animus,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ suo uissu dirtumduuialbanum exerctum ir ideratiun ouedurom a norana conbarũ aiet. et¬
pumastate ror adhostes ꝑtntnsit & audierant clar auoce ditum aenagnapars fidenatium ut
exeratus inter sepsit quiuidenant id quod abrege auditumenrt naetieo acrius
pondu derentur ab oppido tergauertunt instat tullus. fusoq fidenatium cornuanuenientẽ
alieno pauore ꝑculsum ferocior redit necillitulere impetum sed ab effusa fuga. flumen ob¬
iectum ab tergo arcebat. quo postquam fuga inclinauit alu arma foede iactantes in a quã caecci
ruebant aliidum cunctantur in ripis interfuge pugnaeque consilium oppressi non alia antero¬
manapugna a trocior fuit tum albanus exeratus spectator certaminis deductus in campos
m&tius tullo deuictos hostes gnatulatur contratullus m&ium benigne adloquitur. quod be¬
ne uertat castuit albanos romanis castris iugere iub& sacrificium lustrele indiem posterum

Expanded text:
esse; suo iussu circumduci Albanum exercitum ut Fidenatium nuda terga inuadant; esse; suo iussu circumduci Albanum exercitum ut Fidenatium nuda terga inuadant; pugnant. terror ad hostes transit; et audiuerant clara uoce dictum, et magna pars Fidenatium, utexercitus intersaepsit; qui uiderant, id quod ab rege auditum erat rati, eo acrius ntercluderentur ab oppido, terga uertunt. instat Tullus fusoque Fidenatium cornu in Ueientem alieno pauore perculsum ferocior redit. nec illi tulere impetum, sed ab effusa fuga flumen obiectum ab tergo arcebat. quo postquam fuga inclinauit, alii arma foede iactantes in aquam caeci ruebant, alii dum cunctantur in ripis inter fugae pugnaeque consilium oppressi. non alia ante Romana pugna atrocior fuit. tum Albanus exercitus, spectator certaminis, deductus in campos. Mettius Tullo deuictos hostes gratulatur; contra Tullus Mettium benigne adloquitur. quod bene uertat, castra Albanos Romanis castris iungere iubet; sacrificium lustrale in diem posterum
Abbreviated transcription (Latin):
ad confluentis collocat castrax inter eum locum & fidenas ueentium exercitus tiberim transierat
hu&ina cie propeflumen tenuere dextrum cornuinsinis tro fidenates ꝓpius montes consistunt.
tullus aduesus ueentem hostem derigit suos albanos contrelegionem fidenatium conlocat alba¬
no non plus animierat quãfidei ne manere ergo nec transire a ꝑte ausus sensim ad montes succedit
in de ubisatis subisse sesentus est eigit totã acem fluctuans queanimo ut ter& tẽpus ordines expli¬
cat consilium erat quafortuna remdar& ea inclinare uires minaculo primo eẽ romanis qui pximi
stetentit ut nudari. latene sua sociorum digressu senserunt inde equesatato e quonuntiat rogi
abire alba nostullius in re trepida duo decim uo uit saluos sanao n uallori adpauori eqͥtẽ
dant in crepans uoce ut hostes ex audir& sedire in proelium ĩub & nihul i upidatione opus

Expanded text:
ad confluentes conlocat castra. inter eum locum et Fidenas Ueientium exercitus Tiberim transierat. ad confluentes conlocat castra. inter eum locum et Fidenas Ueientium exercitus Tiberim transierat. hi et in acie prope flumen tenuere dextrum cornu; in sinistro Fidenates propius montes consistunt. Tullus aduersus Ueientem hostem derigit suos, Albanos contra legionem Fidenatium conlocat. Albano non plus animi erat quam fidei. nec manere ergo nec transire aperte ausus sensim ad montes succedit; inde ubi satis subisse sese ratus est, erigit totam aciem, fluctuansque animo ut tereret tempus ordines explicat. consilium erat qua fortuna rem daret, ea inclinare uires. miraculo primo esse Romanis qui proximi steterant ut nudari latera sua sociorum digressu senserunt; inde eques citato equo nuntiat regi abire Albanos. Tullus in re trepida duodecim uouit Salios fanaque Pallori ac Pauori. equitem clara increpans uoce ut hostes exaudirent, redire in proelium iubet: nihil trepidatione opus
Abbreviated transcription (Latin):
uelut subiugum misit iuuenem id hodie quoq publice semꝑrefectum man& sororium tigillum
uocant honctiae sepul chrum quo loco corruerat icta constructũ est saxo quadncto nec diupax
alban amansit inuidia uulgi quod tribus militibus fortuna publica conmissa fuerit uanum
ingenium dictatoris corrupit & qm̃ recta consilia haudbene euenerant prriuis reconcilia¬
re popularium animos cepit Igitur ut prius inbello pacẽ sic in pace bellum quȩrens quia suae
ciuitati animorũ plus quã uiriũ cernebat eẽ adbellum palamatq exedicto gerundum alios conci¬
tatpopulos suis ꝑspeciẽ societatis ꝓditionem reseruat fidenates colonia romana ueientibus sociis
consilii adsumptis. pacto trensitionis abbanorum adbellum atque arma incitantur cũ fidenae
aꝑtȩdescissent tullus m&tio exercituq eius ab alba accito contrahostes ductubi anienem transit.

Expanded text:
uelut sub iugum misit iuuenem. id hodie quoque publice semper refectum manet; sororium tigillum uelut sub iugum misit iuuenem. id hodie quoque publice semper refectum manet; sororium tigillum uocant. Horatiae sepulcrum, quo loco corruerat icta, constructum est saxo quadrato. nec diu pax Albana mansit. inuidia uolgi quod tribus militibus fortuna publica commissa fuerit, uanum ingenium dictatoris corrupit, et quoniam recta consilia haud bene euenerant, prauis reconciliare popularium animos coepit. igitur ut prius in bello pacem, sic in pace bellum quaerens, quia suae ciuitati animorum plus quam uirium cernebat esse, ad bellum palam atque ex edicto gerundum alios concitat populos, suis per speciem societatis proditionem reseruat. Fidenates, colonia Romana, Ueientibus sociis consilii adsumptis, pacto transitionis Albanorum ad bellum atque arma incitantur. cum Fidenae aperte descissent, Tullus Mettio exercituque eius ab Alba accito contra hostes ducit. ubi Anienem transiit,
Abbreviated transcription (Latin):
potestis quod uix abbanorum oculitam deforme spectaculum ferre possent p̃lictor conliga
manus quȩ paulo ante armatae. imperiũ populo romano pepererunt .ii. caput obnube libe¬
ratoris urbis huns arbore infelic suspende uerbent uel intra pomerium modo inter illa
pila & spolia hostium uel extrapomerium modo intersepulnt curiatiorum quo enim du¬
cere hunciuuenem potestis ubi non sua decora eum atanta foeditate supplicii uindicent
nontulit populus nec patris lacrimas nec ipsius parem in omni periculo animum. absolueruntq
admiratione magis uirtutis quam iure causȩ itaq ut cȩdes manifesta aliquo tamen piaculo
iueretur. impena tũ patri ut filium expiar& pecunia publica is quibusdam piacularibus
sacrificuis factisquȩ deinde genti horatiae traditȩ sunt tnans misso ꝑuiã tigillo capite adoꝑto

Expanded text:
potestis? quod uix Albanorum oculi tam deforme spectaculum ferre possent. i, lictor, colliga potestis? quod uix Albanorum oculi tam deforme spectaculum ferre possent. i, lictor, colliga manus, quae paulo ante armatae imperium populo Romano pepererunt. i, caput obnube liberatoris urbis huius; arbore infelici suspende; uerbera uel intra pomerium, modo inter illa pila et spolia hostium, uel extra pomerium, modo inter sepulcra Curiatiorum; quo enim ducere hunc iuuenem potestis ubi non sua decora eum a tanta foeditate supplicii uindicent?' non tulit populus nec patris lacrimas nec ipsius parem in omni periculo animum, absolueruntque admiratione magis uirtutis quam iure causae. itaque ut caedes manifesta aliquo tamen piaculo lueretur, imperatum patri ut filium expiaret pecunia publica. is quibusdam piacularibus sacrificiis factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per uiam tigillo, capite adoperto
Abbreviated transcription (Latin):
haclege duum uiri creati. quise absoluere non rebantur. ealege nein noxium quide posse cũ con¬
temnass& tum alter exhis publi honati tibi ꝑduellionem iudico inquit lictor conlisa manus
accessenat lictor iniciebat que laqueum tũ horatius auctore tullo clemente legis inter prete
prouot᷑o inquit ita deꝓuocatione certatum ad populũ est moti homines sunt in eo iudicio maxime¬
publio onttio patre proclamantes sefiliam iure caesam iudicare Pita e& patrio iure infiliam
anim aduersurum fuisse onebat deinde nese quem paulo ante cum egregia stirpe conspexissent
orbum liberis facerent interhȩc seners iuuenem amplexus spolia curiatiorum fixa eo loco qui nc̃
pila horatia appellatur ostentans. huncine aebat quem modo de conatum ouantem que
uictoria incedentem uidistis quirites eum subfurca uinctũ inter uerben & cruciatis uidere

Expanded text:
hac lege duumuiri creati, qui se absoluere non rebantur ea lege ne innoxium quidem posse, cum conhac lege duumuiri creati, qui se absoluere non rebantur ea lege ne innoxium quidem posse, cum condemnassent, tum alter ex iis 'Publi Horati, tibi perduellionem iudico' inquit. 'i, lictor, colliga manus.' accesserat lictor iniciebatque laqueum. tum Horatius auctore Tullo, clemente legis interprete, 'prouoco' inquit. itaque prouocatione certatum ad populum est. moti homines sunt in eo iudicio maximeHoratio patre proclamante se filiam iure caesam iudicare; ni ita esset, patrio iure in filium animaduersurum fuisse. orabat deinde ne se quem paulo ante cum egregia stirpe conspexissent orbum liberis facerent. inter haec senex iuuenem amplexus, spolia Curiatiorum fixa eo loco qui nunc Pila Horatia appellatur ostentans, 'huncine' aiebat, 'quem modo decoratum ouantemque uictoria incedentem uidistis, Quirites, eum sub furca uinctum inter uerbera et cruciatus uidere
Abbreviated transcription (Latin):
confecentt soluit crines &flebiliter nomine sponsum mortuũ appellat mou& fero cisu ueni
animum conploratio sororis inuictoria sua tantoq gaudio publico stricto itaq gladiosimul uerbis
increpans trans figit puellam ambihinc cum inmaturo amore adsponsum in quit. oblita fratrũ
mortuorum uiuiq oblita patriae siceat quȩcũque romana iugebit hostem: A trox uisumid facinus
patribus plebiq sed recens meritum facto obstabat tamen raptus intus adregem. tex neipse tãtris¬
tis ingnetiq aduulgus iudiui adsecundum iudiuum suppliui auctor e&. concilio populi aduocato
duum uiros in quit quioratio ꝑduellionem udicent secundum legem facio lexhorrend cartinuns
erat duumuiri ꝑduellionem iudicent siaduum uiris prouocarit. ꝓuocatione certato siuincent
caput obnubito infelici arbori restesus pendito uerbenato uelintrr pomerium uel ex tr pomeriũ

Expanded text:
confecerat, soluit crines et flebiliter nomine sponsum mortuum appellat. mouet feroci iuueni confecerat, soluit crines et flebiliter nomine sponsum mortuum appellat. mouet feroci iuueni animum comploratio sororis in uictoria sua tantoque gaudio publico. stricto itaque gladio simul uerbis increpans transfigit puellam. 'abi hinc cum immaturo amore ad sponsum,' inquit, 'oblita fratrum mortuorum uiuique, oblita patriae. sic eat quaecumque Romana lugebit hostem.' atrox uisum id facinus patribus plebique, sed recens meritum facto obstabat. tamen raptus in ius ad regem. rex ne ipse tam tristis ingratique ad uolgus iudicii ac secundum iudicium supplicii auctor esset, concilio populi aduocato 'duumuiros' inquit, 'qui Horatio perduellionem iudicent, secundum legem facio.' lex horrendi carminis erat: 'duumuiri perduellionem iudicent; si a duumuiris prouocarit, prouocatione certato; si uincent, caput obnubito; infelici arbori reste suspendito; uerberato uel intra pomerium uel extra pomerium.'
Abbreviated transcription (Latin):
r& dabomale sustinenti armagladium suꝑne iugulo defigit iacentem spoliat romani ouantes
acgnatulantes honttium accipiunt. eomaiore cũ gaudio quoꝓpe metum res fuenat ad sepul¬
tunam in desuorum. nequaquam paribus animis uertuntur quippe imperio alteri aucti. al¬
teridicionis alienȩ facti sepulchnt extant quoquisque loco cetidit duo romana uno loco propius
albam tria albana romam uersus. sed distantia locis ut & pugnatum est. prius quam indedi grederent᷑
roganti metio exfoedere icto quidimperr&. impenit tullus uti iuuentutẽ in armis habeat. usu¬
rum seeorum opent sibellum cumueientibus for&ita exerctus indedomos abducti. princeps
honrtius ibat trigemina spolia pntesegerens. cui soror uirgo quam des ponsa uniexcuriatiis fue¬
nit obuia ante portam capenam fuit. cognitoq suꝑ umeros fnitris paludamento sponsi quodipsa

Expanded text:
ret, dabo.' male sustinenti arma gladium superne iugulo defigit, iacentem spoliat. Romani ouantes ret, dabo.' male sustinenti arma gladium superne iugulo defigit, iacentem spoliat. Romani ouantes ac gratulantes Horatium accipiunt, eo maiore cum gaudio, quo prope metum res fuerat. ad sepulturam inde suorum nequaquam paribus animis uertuntur, quippe imperio alteri aucti, alteri dicionis alienae facti. sepulcra exstant quo quisque loco cecidit, duo Romana uno loco propius Albam, tria Albana Romam uersus sed distantia locis ut et pugnatum est. priusquam inde digrederentur, roganti Mettio ex foedere icto quid imperaret, imperat Tullus uti iuuentutem in armis habeat: usurum se eorum opera si bellum cum Ueientibus foret. ita exercitus inde domos abducti. princeps Horatius ibat, trigemina spolia prae se gerens; cui soror uirgo, quae desponsa uni ex Curiatiis fuerat, obuia ante portam Capenam fuit, cognitoque super umeros fratris paludamento sponsi quod ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
interuallis sequentes unum haud procul abseabeẽ ineum magno impeturediit &dum albanus
exercitus inclamat curiatis. utiopem ferent fr̃i: iamonrtius coeio hoste uictor secundã
purnam petebat tt̃ cdamore qualis exinspencto fauentium sol& romani aduuant militẽ
suum &illede fungi proclio festinat : prius itaque quamalter quinec ꝓcul abentt conseqͥ
posr & alterum curiatium conficit iamque equato marte. singuli super ercent sed nec
spe necuiribus pares alterum intactum ferro corpus. & geminata uictoria ferocem incer¬
famenter tium dabat: Alter fessum uulnere fessum cursutnahens corpus uictusq frac¬
trum antesestnarge uictori obiatur hostinec illud proelium fuit. romanus exultans.
duos inquit fratrum manibus dedi tertium causam belli huius ce ut romanus albano impe¬

Expanded text:
interuallis sequentes, unum haud procul ab sese abesse. in eum magno impetu rediit; et dum Albanus interuallis sequentes, unum haud procul ab sese abesse. in eum magno impetu rediit; et dum Albanus exercitus inclamat Curiatiis uti opem ferant fratri, iam Horatius caeso hoste uictor secundam pugnam petebat. tunc clamore qualis ex insperato fauentium solet Romani adiuuant militem suum; et ille defungi proelio festinat. prius itaque quam alter— nec procul aberat—consequi posset, et alterum Curiatium conficit; iamque aequato Marte singuli supererant, sed nec spe nec uiribus pares. alterum intactum ferro corpus et geminata uictoria ferocem in certamen tertium dabat: alter fessum uolnere, fessum cursu trahens corpus uictusque fratrum ante se strage uictori obicitur hosti. nec illud proelium fuit. Romanus exsultans 'duos' inquit, 'fratrum manibus dedi; tertium causae belli huiusce, ut Romanus Albano impe
Abbreviated transcription (Latin):
concursu increpuere amma micantes que fulsere gladii horror ingens spectantes perstringit. & neutro
inclinata s pe torpebat uox sp̃sque consertis deindemanibus cumiam non motus tantum corporum agitatioc
ancepstelorum armorum que seduulnent quoque & sanguis spectaculo essent. duo romani superalium
alius uulneratis tribus albinis exspinentes corruerunt: ad quorum casum cum conclamas s& gaudio albanus
exercitus. romanas legiones iamspestota nondum tamen curt deseruanet ex animes uice unius. quem tres
curiatii circum steterant. forteis in tegerfuit. utuniuersis solus nequaquam parsic aduersus singulos
ferox ergo ut segregar& pugnam eorum. capessit fugam. itanitus secuturos. ut quem que uulnereadfatũ
corpussiner& iamaliquantum spatii ex eo loco ubipugnatum est aͣtfegerat. cumres piciens uid& magnis

Expanded text:
concursu increpuere arma micantesque fulsere gladii, horror ingens spectantes perstringit et neutro concursu increpuere arma micantesque fulsere gladii, horror ingens spectantes perstringit et neutro inclinata spe torpebat uox spiritusque. consertis deinde manibus cum iam non motus tantum corporum agitatioque anceps telorum armorumque sed uolnera quoque et sanguis spectaculo essent, duo Romani super alium alius, uolneratis tribus Albanis, exspirantes corruerunt. ad quorum casum cum conclamasset gaudio Albanus exercitus, Romanas legiones iam spes tota, nondum tamen cura deseruerat, exanimes uice unius quem tres Curiatii circumsteterant. forte is integer fuit, ut uniuersis solus nequaquam par, sic aduersus singulos ferox. ergo ut segregaret pugnam eorum capessit fugam, ita ratus secuturos ut quemque uolnere adfectum corpus sineret. iam aliquantum spatii ex eo loco ubi pugnatum est aufugerat, cum respiciens uidet magnis
Abbreviated transcription (Latin):
percussit sualtem carmina albani suumque iusiunendum persuum dictatorem suosque sacerdotes per¬
egerunt foedere icto trigemini sicut conuenerat armacapiunt armati cumsui utrosque adortarentur
deos patrios patriam acparentes quid quid ciuium domi qui quid in exercitusit. illorum tunc arma illorum
intuerimanus fero ces & suopte ingenio & pleniad hortantum uocibus inmedium interduas acies procedunt
consedenant utrimque procastris duo exercitus. periculi magis p̃sentis quam cunre ex pertes qui ppeimperiũ
a gebatur intam paucorum uirtuteatque fortuna positum Ita queargo ereti suspensique inminime
gratum spectaculum animo incenduntur datur signum. infestisque armis uelut acies terniiuuenes mag¬
norum exercituum animos gerentes concurrunt nechis nec illis periculum suum. publicum imperium
seruitium que obseruatur animo futuntq ea deinde patriȩ fortuna quam ipsi fecissent ut primostatin

Expanded text:
percussit. sua item carmina Albani suumque ius iurandum per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt. foedere icto trigemini, sicut conuenerat, arma capiunt. cum sui utrosque adhortarentur, deos patrios, patriam ac parentes, quidquid ciuium domi, quidquid in exercitu sit, illorum tunc arma, illorum intueri manus, feroces et suopte ingenio et pleni adhortantium uocibus in medium inter duas acies procedunt. consederant utrimque pro castris duo exercitus, periculi magis praesentis quam curae expertes; quippe imperium agebatur in tam paucorum uirtute atque fortuna positum. itaque ergo erecti suspensique in minime gratum spectaculum animo incenduntur. datur signum infestisque armis uelut acies terni iuuenes magnorum exercituum animos gerentes concurrunt. nec his nec illis periculum suum, publicum imperium seruitiumque obuersatur animo futuraque ea deinde patriae fortuna quam ipsi fecissent. ut primo statim
Abbreviated transcription (Latin):
riubus animisque fessos ad ortiexules caedunt: ibiali inter proceres coorta pugna inpenttor lci¬
nus ubi coortem exulum adictatore romano propeartũ uentm uidit : e subsidiarus manipu¬
bas s liquot inpr mam aciem secum nipit hos agmine uenientes t herminius legitas conspi¬
ans uiterqueaos isignemuestem armisq mamilum noscitans tantouimaiore quam plualo srte
magisur eiuatium eiri hustium dice poroelum init ut &uno ictutitns iiuoi ꝑ suaro rauleat

Expanded text:
ribus animisque fessos adorti exsules caedunt. ibi alia inter proceres coorta pugna. imperator Latiribus animisque fessos adorti exsules caedunt. ibi alia inter proceres coorta pugna. imperator Latinus, ubi cohortem exsulum a dictatore Romano prope circumuentam uidit, ex subsidiariis manipulos aliquot in primam aciem secum rapit. hos agmine uenientes T. Herminius legatus conspicatus, interque eos insignem ueste armisque Mamilium noscitans, tanto ui maiore quam paulo ante magister equitum cum hostium duce proelium iniit, ut et uno ictu transfixum per
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ conspicatus ferocem iuuenem tarquinium ostentantem sein prima exulum aue domestica &ciã
gloria accensus ut cuius familiae decus lectireges entnt eiusdem interfecti forent. subdit calia¬
ria equo &tar quinium infesto spiculo petit: tarquinius retro inagmen suorum infenso ces sit hosti
ualerium tenere inuectum in exulum auem extrans uerso quidam adortus trans figit nec quicquã
equitis uolnere equo retardato moribundus romanus labentis suꝑ corpus armis ad ternam defluxit
dutator postumius postquamceci disse talemuirum exules fero citer citato agmine in uehis uos
pertul eois cedete auim aduertt : cohor tisuie quamndo lectamanu presidi causa cir tase habebat
coma grumo st quem suorum fugientem uiderint ꝓ hoste habeant: itametu ancpiti uer siafugi
ronnam in bostem & restituta acies cohors dictatoris tum primum ꝓelium init intagris asroo¬

Expanded text:
frater , conspicatus ferocem iuuenem Tarquinium ostentantem se in prima exsulum acie, domestica etiam frater , conspicatus ferocem iuuenem Tarquinium ostentantem se in prima exsulum acie, domestica etiam gloria accensus ut cuius familiae decus eiecti reges erant, eiusdem interfecti forent, subdit calcaria equo et Tarquinium infesto spiculo petit. Tarquinius retro in agmen suorum infenso cessit hosti: Ualerium temere inuectum in exsulum aciem ex transuerso quidam adortus transfigit, nec quicquam equitis uolnere equo retardato, moribundus Romanus labentibus super corpus armis ad terram defluxit. dictator Postumius postquam cecidisse talem uirum, exsules ferociter citato agmine inuehi, suos perculsos cedere animaduertit, cohorti suae, quam delectam manum praesidii causa circa se habebat, dat signum ut quem suorum fugientem uiderint, pro hoste habeant. ita metu ancipiti uersi a fuga Romani in hostem et restituta acies. cohors dictatoris tum primum proelium iniit; integris corpo
Abbreviated transcription (Latin):
suos adhortantem instuentem que tarquinius superbus quam quamum &ate &uribus ertet gutuior
equium in festus admist: ictusque ab latere. concursu suorum receptus intutum est : &ad alterum
comnuebutius manister equitum moctauium mamilium in petum dedentt: na fefellit ueniens tus¬
col anũm tducem contne quem & ille conctitȩ. quũ: tinta que uis infestis uenientium hastis fut uit
bntchium eb utio tniectum sit mamilio patus ꝑcussum: hunc quidem in secundam aciem latini re¬
cepere ebutius cum saucio brachiotenere telum non poss& pugna excessit : Latinus dux nihil deter¬
ritus uolnerȩ pelium c&: & quia suos ꝑculsos uidebat arcessit cohor temexulum roma norum
uiluaitarguini: f pentt ea quomaiore pugnabat intoberepta bona patriamque adem ptam
pugiam parumꝑ restituit: referentibus iampedem ab eaparte romanis m̃ ualerius publico lae

Expanded text:
suos adhortantem instruentemque Tarquinius Superbus, quamquam iam aetate et uiribus erat grauior, suos adhortantem instruentemque Tarquinius Superbus, quamquam iam aetate et uiribus erat grauior, equum infestus admisit, ictusque ab latere concursu suorum receptus in tutum est. et ad alterum cornu Aebutius magister equitum in Octauium Mamilium impetum dederat; nec fefellit ueniens Tusculanum ducem, contraque et ille concitat equum. tantaque uis infestis uenientium hastis fuit ut brachium Aebutio traiectum sit, Mamilio pectus percussum. hunc quidem in secundam aciem Latini recepere; Aebutius cum saucio brachio tenere telum non posset, pugna excessit. Latinus dux nihil deterritus uolnere proelium ciet et quia suos perculsos uidebat, arcessit cohortem exsulum Romanorum, cui L. Tarquini filius praeerat. ea quo maiore pugnabat ira ob erepta bona patriamque ademptam, pugnam parumper restituit. referentibus iam pedem ab ea parte Romanis, M. Ualerius Publicolae
Abbreviated transcription (Latin):
cuttur tunam tenuere cons secuilius sulpicius m̃ mãlius tullus nihildignum memoria actũ:
trbutius deide & c uetusius his coñs fidaȩn& obsessȩ : crostumeria carta p̃neste ablatinis adro¬
manos descuit necu ltir bellum latinum glis cens. iampor aliquot annos dilaturi aurelius pstu¬
maus dictator titus acbuitius magister equitum magnis copus petditum equitum que profeati
ad lacum regillum in agrotus culano agmini hostium oc currerunt : de quiator quimos es̃ inesecelu
latinorum audtum est: sustineri int non potut quin extemplo conflugereriiEr orcerap soebiũ
ali quanto quam cȩtene gntuius atquȩ atro cius futt nonenum duces a dre gencdam modocon silorẽ
adfuere sed suis m& ipsis corporibus dimicantes miscuere certamina ne quis quar peerun ferme
hac aut illa ex acie sineuulnere prȩter dictatorem .r excessit : Inpostumium orima inaces

Expanded text:
quietum annum tenuere. consules Ser. Sulpicius M'. Tullius ; nihil dignum memoria actum; quietum annum tenuere. consules Ser. Sulpicius M'. Tullius ; nihil dignum memoria actum; T. Aebutius deinde et C. Uetusius . his consulibus Fidenae obsessae, Crustumeria capta; Praeneste ab Latinis ad Romanos desciuit, nec ultra bellum Latinum, gliscens iam per aliquot annos, dilatum. A. Postumius dictator, T. Aebutius magister equitum, magnis copiis peditum equitumque profecti, ad lacum Regillum in agro Tusculano agmini hostium occurrerunt, et quia Tarquinios esse in exercitu Latinorum auditum est, sustineri ira non potuit quin extemplo confligerent. ergo etiam proelium aliquanto quam cetera grauius atque atrocius fuit. non enim duces ad regendam modo consilio rem adfuere, sed suismet ipsi corporibus dimicantes miscuere certamina, nec quisquam procerum ferme hac aut illa ex acie sine uolnere praeter dictatorem Romanum excessit. in Postumium prima in acie
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducor uttredam largium qui consu larisenat potius quam .m̃. ualerium m̃ .f ufium uolesi
nepotem qui nondum cõs fuerat modenitorem & magistrum consulibus appositum. qui sin maxi¬
me exea familia legidictatorem uellent patrem multo potius .m̃. ualelrium spectarȩ uirtutis
& consularem uirum legissent : creato dictatore primum romae postquam prȩferri secures uiderunt.
magnus plebem metus incessit . ut intentiores essent addicto parendum neque enim ut in consulibus
quipari potestate ossent alterius auxilium nequȩ puocatioentt reque ullum us quam nisi incura
mambus adules centtibus darenti res ponsum ignosi adules ceuerous posso fembens uouposre. quibella
eabellus scuuest  dctumtamen est i d epace lmperan inum efore esi quo dimpensa satum mbellũ
exbelbs eteren sabinum idenim petulatumenat hanimur in dupui sentbellum indictor̃ acite induciȩ

Expanded text:
adducor ut credam Largium, qui consularis erat, potius quam M'. Ualerium Marci filium Uolesi adducor ut credam Largium, qui consularis erat, potius quam M'. Ualerium Marci filium Uolesi nepotem , qui nondum consul fuerat, moderatorem et magistrum consulibus appositum; quin si maxime ex ea familia legi dictatorem uellent, patrem multo potius M. Ualerium spectatae uirtutis et consularem uirum legissent. creato dictatore primum Romae, postquam praeferri secures uiderunt, magnus plebem metus incessit, ut intentiores essent ad dicto parendum; neque enim ut in consulibus qui pari potestate essent, alterius auxilium neque prouocatio erat neque ullum usquam nisi in cura ominibus adulescentibus darent, responsum ignosci adulescentibus posse, senibus non posse qui bella ex bellis sererent. actum tamen est de pace, impetrataque foret si, quod impensae factum in bellum erat, praestare Sabini— id enim postulatum erat—in animum induxissent. bellum indictum: tacitae indutiae
Abbreviated transcription (Latin):
nem perfati belli triumpharunt: in seques annus posttumium cominium &t largium cõns
habuit eo anno romae cumperludos ab sabinorum iuuentute perlasciuiam scortamperentur concursu
hominum rixa aꝓpeproelium fuit: paruaque exre ad rebellionem spectare resuidebantur su¬
prae belli latini metumid quoque accesserit . quodm̃nginta iam coniuntsse populos conutante
octauo mamilio satis constabat : in hactantarum exspectatione rerum sollicta ciuitate dictatoris
primum creandi mentio orta: sed nec quo anno nec quibus facti consulibus quia ex factione tarquini¬
ana essent id quo que enim traditur. paruicreditum sit : nec quis primum dictator creatus sit satis
constat: apud ue terrimos tamen auctores .t largium dictatorem primum sp̃ cassium magistrum
equitum creatus inuenio consulares legere ita lexiubebat dedictatore creando latameo magis

Expanded text:
nem perfecti belli triumpharunt. insequens annus Postumum Cominium et T. Largium connem perfecti belli triumpharunt. insequens annus Postumum Cominium et T. Largium conhabuit. eo anno Romae, cum per ludos ab Sabinorum iuuentute per lasciuiam scorta raperentur, concursu hominum rixa ac prope proelium fuit, paruaque ex re ad rebellionem spectare res uidebatur. supra belli Latini metum. id quoque accesserat quod triginta iam coniurasse populos concitante Octauprimum creandi mentio orta. sed nec quo anno, nec quibus consulibus, quia ex factione Tarquiniana essent—id quoque enim traditur—parum creditum sit, nec quis primum dictator creatus sit, satis constat. apud veterrimos tamen auctores T. Largium dictatorem primum, Sp. Cassium magistrequitum creatos inuenio. consulares legere; ita lex iubebat de dictatore creando lata. eo magis