comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝯsũptꝰ suĩt ꝯit᷑ iestitue¬
ere ¶Is a queni usustruc¬
tuis fũd ꝑtinet. ñ alit̾ fruc¬
tũ dominus esficit᷑. quam
si eos ipse ꝑceperit ⁊ ido̾ li¬
cet maturis fructibus nũ¬
dũ tũ ꝑceptis decesserit ad
heredes eius ñ ꝑtinet. sed
dño ꝓprietatis ad ꝗnitur.
eadẽ fere ⁊ de colono clicũ¬
tur. ¶Inpecudũ fructu.⁊.
fetus. C̃ situti lac. pili ⁊ la¬
na. itaqagni ⁊ edi⁊ uitu
li ⁊ suculi ⁊ equuli. statũ
naturali iure dñii sũt f¬
fructuarii ꝑtus uero. an¬
cille in fructu ñ ẽ Itaꝙ
ad dmm̃ ꝓprietatis ꝑtinet.
ab surdũ enĩ uidebatur
srudus rerũ natura homi¬
nũ grã ꝯpararit. Sed sig
gregis usus fructus quĩt
habeat ĩ locũ demortuoꝵ ca¬
pitũ ex fetu fructuarius
simitere delet. ut ⁊ iniu¬
liano uisũ ẽ ⁊ ĩuinearũ
demortuarũ. uel arborũ
locũ alias debet sustĩuere.
recte eiũ colere debet qua¬
si bonus pat̾ samilias uti¬
debet. ¶Tlecauros quos ꝗs

Expanded text:
sint, cogitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceperit. et ideo licet maturis fructibus, nondum tamen perceptis, decesserit, ad heredem eius non pertinent, sed domino proprietatis adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituli et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero ancillae in fructu non est, itaque ad dominum proprietatis pertinet: absurdum enim videbatur fructus rerum natura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus paterfamilias uti. Thesauros, quos quis
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ in suo fũdo quisque
capiat auĩ alieno ¶plane
qui in alienũ fũciũ ingre¬
dit᷑ uenãdi. aut aucupã¬
ti gr̾a potest adño si is ꝓui¬
derit ꝓhideri ũ ingrecua¬
tur. ¶ Quicquid aut̃e eoꝵ
ceperis eo usꝙ tuũ ẽe. in¬
telligitur donec tua custo¬
dĩa coercet᷑. ¶ cũ uero ena¬
serit custodiã tuã. ⁊ inna¬
turalẽ libeitut̃ se recepent
tuũ c̃ẽ. desinit ⁊ ruisus oc¬
cupantis sic uaturalẽ aũ

Expanded text:
utrum in suo fundo quisque utrum in suo fundo quisque capiat, in alieno. Plane qui alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia potest a Domino, si is providerit, prohiberi ne ingrediatur. Quidquid autem ceperis eousque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum autem evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis sit. Natur
Abbreviated transcription (Latin):
pena capitis cõstituta sit in
eos. qui aliquid in murq
deliq̃rũt. Ido̾ ⁊ logũ eas ꝑtes
Qbus penã ꝯftitiumus adu̾¬
sus eosꝙ ꝯtra leges fecem̃t
sancciones uocamꝰ ¶ Sin¬
gulorũ aũ hominũ multis
modis res fiũt. quarũdã
enĩ rerũ dm̃ium uãciscim᷑.
iure nataurali quod sĩcut di¬
ximus appellatur ius gẽtiũ
quarũdã inre ciuili cõmo¬
dius. ẽ itaq auecustiore in
cipere iure. palam ẽ. autẽ
uetutius eẽ. natule ius qd̾
cum ip̃o gn̾e humano re¬
rũ natura ꝓlidit Ciuilia
enim iura tunc ceperũt ẽẽ.
cũ ⁊ ciuitates condi ⁊ ma¬
gistratus ciran. ⁊ leges scri¬
bi ceperũt. ¶ Fire igiturb̃¬
ectie ⁊ uolucres. ⁊ ꝑisces. id
om̃nria aĩalia.que ĩ celo.¬
cũtur. simul atꝙ ab ali¬
quo capta fuerint ĩure
genciũ statim illius esse
incipiũt᷑ quod aũ nulli¬
us ẽ. id naturali rõne occu.¬
panti ꝯcedit᷑. ¶ Nec int̾ est
feras bestias an uolucres

Expanded text:
poena capitis constituta sit in poena capitis constituta sit in eos qui aliquid in muros deliquerint. ideo et legum eas partes quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam est autem, vetustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum natura prodidit: civilia enim iura tunc coeperunt esse, cum et civitates condi et magistratus creari et leges scribi coeperunt. Ferae igitur bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in tecuntur, simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias et volucres
Abbreviated transcription (Latin):
.rite ꝓpontifices deo ꝯsa¬
crata sũt. ueluti edessacie.
et dona querite ad miuis¬
teriũ di dedicatasũt. que
alienari ⁊ obligariꝓhibu¬
imus. excepta causa redẽp̃¬
cionis captiuorũ ¶ Sigis
uero audoritate sua qi
sacrũ sibi ꝯstituerit. sa¬
añ inquo sacre edes edifi¬
cate sũt. iam diruto edi¬
ficio ad huc sacer mauet
ut papiuiailus sciͥpsit
religiosũ locũ inusgis¬
que sua uolũtate facit.
dũ mortuũ infeit in lo¬
locũ purũ ĩuito socio in¬
fere ñ licet In ꝯmune
uero sepulchrũ ⁊̃ in ui¬
tis cetĩs licet ĩferre. Item
si alienus usus fructus
est ꝓprietariũ placet ni¬
si ꝯsenciẽte usn fructua¬
no locũ religiosũ ñ face¬
re. In alienũ locũ ꝯcedẽte
dño licet inferre ⁊ licet
post ea ratũ ñ habuerit
qua illatus est morturis¬
locus fit. ¶ Sc̃s quoq res. ue¬
luti muri. ⁊ porte quodã mͦ
diuini iuris sũt ⁊ ido̾ mil¬
liuc in bonis sũt. Idro autẽ
iuros scõs dicimus ꝗa

Expanded text:
rite per pontifices deo consecrate sunt, ut edes sacre et dona que rite ad ministerium Dei dedicata sunt, quae alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, saautem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in lolocum purum invito socio inferre non licet: in commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuulocus fit. Sanctae quoque res, veluti muri et portae, quodammodo divini iuris sunt et ideo nullius in bonis sunt. ideo autem muros sanctos dicimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
de seuit. ¶ltere quoꝙ licet
auree sit ꝑi̾nde cartis mẽ¬
branis ue cecdũt. ac si solo
cedere solẽt. ea que solo iue¬
dificat᷑ aut in serũt᷑. ¶ Ideo¬
que si in cartis membranis¬
ue tuis carm̃ uel hystoriã.
uel orõnẽ ticius scripserit
huius coporis ñ. ticius. sed
tu dominus uideris. sco sia
ticio petas tuos libros tuas¬
ue mebr mas eẽ. nec inpon¬
sa scripture soluere paratus
sis pocerir se ticius defendere
ꝑ exceptõne doli mali utice
sibona side earũ cartarũ
membranarũ ne possessio¬
nẽ nactus est ¶Siquis in
alieĩ tabulam pinexerit.
cessiouẽ uilissimetabule
ꝗ pinexit eam petat necs
soluat p̾ciũ tabule. poterit
ꝑ ex ceptõnẽ doli mali sum¬
moueri. At si is qui pinc¬
xit possideat. ꝯseqũs est ut
utilis accio dño tabule
ad u̾sus eũ detur. quo casu
si ñ soluat inpansan ꝑictu¬
re. poterit ꝑ exceptõm doli
mali repelli. utiꝙ si bone
sides possessor fuit ille. ꝙ pic¬

Expanded text:
de consevit. Litterae quoque, licet de consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula picessionem vilissimae tabulae s qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui pic
Abbreviated transcription (Latin):
bici quod trinere edificaue¬
rit. in eo solo ꝗd̾ ĩtelleg̾erat
alier̃i esse. ¶ Si ticius ali¬
enam pħitã ĩ suo solo posu¬
erit ipssus erit. ex diũso siti¬
cũus suã płãtã in euii solo po¬
suerit in enũ planta ent.
si modo utroque easu radices
¶ Adeo aũ exeo ex quo radicas
egit planta ꝓprietas eius cõ¬
mutatur ut si uicini arbor¬
ita t̾rãticui p̃serit ut in eũis
sũdũ radices ogerit. ticũ essi¬
cł arborẽ dicum ¶racio eiũ¬
ĩtelligat᷑. quam cuius in fñ¬
dũ radices egisiet. ⁊ idũ ꝓpe
oui tũdũ radices egerit cõ¬
munis sit. qua rõue autẽ
pla̾te que t̾ram  alescũt solo
cedũt ¶ eadẽ aũ rõne frum̃ta
quoq̃ que sata sũt. solo cede¬
re intelligũtur. ceterũ sĩcut
is ꝙ ĩ alieno solo eclislerue¬
rit. si ab eo dñs petat edifici¬
um defendi pot̾ ꝑ exeptõnẽ
doli mali. scdm ea q̃ diximꝰ.
ita ciusdẽ exceptõis auxilio
dũ suam in pensam bona fi¬

Expanded text:
bici, quod temere aedificavebici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices  adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arborem dicamus: rationeintellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope cini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio dum sua impensa bona fi
Abbreviated transcription (Latin):
tet. ꝑaccione que uocatur
de cinguo inuincto ¶Aꝑ¬
peslatoe.anĩ tĩgni om̃is ma¬
teria significatur. ex qua
eclificia fiũt qd̃ ideo ꝓuisũ
cst. ne edificia res ciudi noces¬
se sit ¶sod si aliqua causa di¬
ntũ sit adisiciũ. poterit mate¬
ne dñs si ñ fuerit duplũ ia
ꝑsecutus. tunc eam uiudica¬
re ⁊ ad exhibendũ de eare age¬
re ¶ et cliulo siquis in alie¬
no solo sua matrria domũ
edificauerit. illius fit domꝰ
cuius ⁊ solũ ẽ. sed hoc casu r¬
materie dñs ꝓprietat̾ẽ eius. a¬
mittit. quiauolũtate eius
alienata ĩ telligitur utiqui
si. ñ ignorabat iualieno so¬
lo se edificare. ⁊ ido̾ licet dir¬
ruta sit domus dominus ue¬
dieure materiã ñ potest.
certe illud ꝯstat. simposessĩ¬
ne ꝯstituto edisicatore. solido¬
minus petat domũ suã ẽe.
nec sõluat p̃ciũ materie. et
mercedes fabrorũ post eñ
ꝑ excepcionẽ dolimali repal¬
li. intique si bone fidei fuĩt¬
tĩ alienũ. eẽ solũ pot̃ cilpio¬

Expanded text:
tat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibendum agere. Ex diverso si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. sed hoc casu materiae dominus proprietatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei ti, alienum esse solum, potest culpa o
Abbreviated transcription (Latin):
uẽdident ⁊ t̾aiderit facie eĩ
accipientis ¶Int̾cdũ ⁊. line
traditõe unda uolũtas susfĩ¬
cit dñi ad rem trasferẽdã. ne¬
luti sirẽ quã tibi aliquis acco¬
modauit. aut locunt aut a¬
pud te deposuit. uẽciderit. tibi.
aut donauerit quamuis e¬
nim ex ea cã tibi eã ñ tradi¬
derit. eotñ ip̃o qd̃ patitur tu¬
am eẽ. statĩ adꝗrit᷑ tibi ꝓpri¬
etas ꝑ inde ac si eo nõis tradi¬
ta fuissee. Itẽ siquis merces
in orro deposĩtas uẽdicerit
simul atꝙ claues orrei tra¬

Expanded text:
vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tra
Abbreviated transcription (Latin):
quedã incorporales.
ueluti fũdus. lpuo. uestis. au¬
rũ. argr̃tũ. ⁊ deuique alie resin¬
numerabiles. Incorporales. iñ¬
sũt. que tãgi ũ. possũt. quali¬
a sũt ea que iure ꝯsistũt siẽ
hereditas. usus fructus ususo.¬
bligatõnes quoquo modo ꝯtr̃¬
acte nec ad rem ꝑtinet. qd̾ in
hereditate res corporiles ꝯtinẽ¬
tur. Nam ⁊ fructus ꝙ ex fim¬
do ꝑcipiũt᷑ corporales sũt. ⁊ id¬
qd̃ ex aliꝰqua obligatõe nobis de

Expanded text:
quaedam incorporales. uelut fundus, homo, uestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales sunt, quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae in iure consistunt, sicut hereditas, ususfructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertinet, quod in hereditate res corporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et quod ex aliqua obli
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ. tuo frum̃to mixtũ
fuerit. si ꝗdẽ ex uolũtite u¬
ur̃a ꝯmune erte. quia sĩngu¬
la corpori. id singula grã¬
na que cuiusꝙ ꝓpria fue¬
cita sũtQuod si casu id mi¬
stũ fuerit uł ticius. id mis¬
cuerit sine uolũtatt tua .ũ
uidet᷑ ꝯinune. ẽe. quia sin¬
la corpora in sua suftancia
cdurit sco uoc magis istis
casibus ꝯmunc fit frurũe¬
telligit᷑ Si peccora titut
tuis peccoribus iuista fue¬
riut. sid si ab alt̾utro ur̃m
id totũ fimũtũ retineatur.
in rem qdẽ actõ ꝓmodo fru¬
mẽti cuiusꝙ ꝯpetit. ¶ Arbi¬
trio uaũ iudicis ꝯtiuetur.
ut is estimet quale frum̃ẽ
tũ cuiusꝙ fuerit. ¶cum in
suo solo aliquis aliena ma¬
teria edificauerit. ip̃e dñs
intelligitur edificii. quia
om̃e qd medificitur solo
cedit. nec tñ ideo is ꝙ mate¬
rie dñs duerat. eius &sinat

Expanded text:
i tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quae cuiusque propria fuecata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuerat desinit
Abbreviated transcription (Latin):
aluen̾ reusũ suerit fumĩe.
rusuus nouus alueus eorũ
esse incipit. qui ꝓpe ripã ei
p̾dia possidẽt. ¶ Alia sanecã
c̃ si cuius ager totus ĩ u̾dctꝰ¬
fuent noꝙ: ciũ in ũdacio speci¬
em fũdioinntat. ⁊ ob iã sire¬
cessent aqua. palã .c̃. eũ fũdũ
cius maere cuius ⁊ fuerit.
¶Tõ ex aliena matera spocies
Aliqua factasĩt. ab aliquo q̃ri
solẽt quis coꝵ naturali iuras¬
rõne dñs sit. utrũ isꝙ. fecerit.
an ille pociusqͥ matrrie cdñsf
suerit. ut ecre siquis ex. ilie¬
spicis. nim̃i ant oleũ. intf¬

Expanded text:
alveum reversum fuerit flumen, rursus novus alveus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatufuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex aliespicis vi
Abbreviated transcription (Latin):
crediderit. Bona fide fũdũ
tmerit. uel ex donatõne a¬
lia ue iusta cã eque bonas
de acceperũt. naturali rõne
placuit fructus quos ꝑce¬
pit eĩusẽẽ ꝓ cultura ⁊ cura
⁊ ideo si postea domiuus siꝑꝑ¬
uenerit. ⁊ fũdũ uẽdicet de
siuctibus ab eo dsũptis agł
ñ pot̾ eiuero ꝗ sciens alieñ
suĩdũ possederit. ñ. idẽ.ẽ. ces

Expanded text:
bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem conces
Abbreviated transcription (Latin):
us int̾dũ. ⁊ ĩcortã ꝑsonam
conata uolũtas clñi trãsfert
reippriẽtatẽ. ut ecce p̃tores uł
ꝯsules. qui missułꝰ iactat in
uulgus ignorãt qd̾ eorũ ꝗs¬
ꝙ excepturus sit. ⁊. tñ quia
uolũt quod quisque excepe¬
rit eius. ẽẽ. stañ eũ dñm esfi¬
ciũt. ¶qui rõne uerius. eẽ.
uidetun Et si rẽ ꝓderelicto a
dño habitã occupaneñt ꝗis

Expanded text:
us interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habi
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ que ĩtempestate ma¬
ris. leuãde nanis causa eici¬
ũtur. hee eĩ dominorũ
ꝓmanẽt quia palam .ẽ. eal
ñ. co animo eici quo quis
cas habere . ñ. uult. sed quo
magis ꝯ ip̃a naui pericul¬
lũ maris effugiat. qua dẽ
cõ siquis eas fiuctibus expi¬
ulsas uel ⁊ ĩ ip̃o mari nactus
lucrãdi animo.abstulerit
furtũ ꝯmittit. Necluge dis¬
cedere uidẽtur ab his. que
de reda currẽte. ⁊ ñ. ĩ telli gẽ¬
tibus dominis cacluntꝰ.

Expanded text:
rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae enim dominorum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt.
Abbreviated transcription (Latin):
artores ꝙ quas secũ traxtrit
in cũ sũdũ ridices egerĩt.
ex eo tp̃r uidẽt᷑ uicimi fũdo
ad quisite. cẽ Insula q̃ in
mari nati ẽ. qd̾ iaro acci¬
dit occupãtis sit nullius
mine nata ẽẽ qd freqñt̃
acridit. siquidẽ mediã ꝓ
dẽ fluminis teneit. um¬
sluminis prope ripã p̾dĩa
possidẽt ꝓ modo latitudin¬
nis cuiuscũꝙ fũdi que lati¬
tudo ꝓpe ripã fit. qd̾ si alte
riꝑti ꝓximior sit eorũ est
cłia possident. ¶ quod si ali
de infra uiutũ. agrñ alie¬
ou̾is in formã insułe nd¬
dierit. eiusdẽ ꝑmanes is
agex cuius ⁊ fuerat. ¶ qd¬
si naturali alueo ĩ uniu̾¬
sũ derelicto . alia ꝑte de flu¬
ere ceperit prior qmde̾ alu¬
ueus corũ. est qͥ ꝓpe riꝑã ciꝰ
p̃dra possidẽt ꝓmodo scdicet
latitudinis cuiliccũꝙ agn
que laritudo ꝓpe rip̃i .ẽ. ¶Nlõ¬
nus aũ aluens eius uis
ẽẽ incipie. cuius ⁊ ip̃m sin

Expanded text:
arboresque quas secum traxerit arboresque quas secum traxerit in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius mine nata, quod frequenter accidit, si quidem meartem fluminis tenet, comfluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque praedii, quae latitudo prope ripam sit: quod si alteri parti proximior sit, eorum est aedia possident.Quod si uno nfra unitum agrum alicuius in formam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quidem alveus eorum est qui prope ripam eius praedia possident, pro modo scilicet latitudinis cuiusque agri, quae latitudo prope ripam sit; novus autem alveus eius iuris esse incipit, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
auro .uł. argẽto uł eie. uasa¬
liquad fecerit. uel ex aliaeno
uino. ⁊ melle mullũ miscue¬
iit. uel ex alienis medicam̾¬
tis emplastiũ aut cossirii
ꝯposuerit. uł ex aliena lana
uestim̾tũ fecerit. uł ex alienis
tabulis naue̾ uł armanũ
uel sub selliũ fabricauerit.
Et post multas sabinianoꝵ.
⁊ ꝓculianorũ anbiguitates.
placuit media sc̃tencia esti¬
mãciũ si ea species ad mate¬
riã rocigi possit. eum uideri
diñu. ec̃ qui materie dñs
suerat. siñ. possit recluci. eũ
rocius inteligi dominũ ꝙ

Expanded text:
auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius
Abbreviated transcription (Latin):
ad uuas ⁊ oliuas ⁊ spicas re¬
uerti ñ potest. acni mulsũ
ꝗdẽ ad uinũ ⁊ mel rosolui¬
non potest.¶ quod si ꝑtĩ ex
sua materiã.ꝑtĩ ex aliena
speciem aliquam fecerit. quis¬
que ueluti ex uino suo. ⁊ale¬
no messe mulsũ aut suis ⁊
alicnis medicam̃tis empla¬
strũ aut colliriũ fecerit. aut

Expanded text:
ivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum a
Abbreviated transcription (Latin):
uedam enĩ naturali iure
quedũ nulius. pleraq sin¬
guloꝵ. que uariis ex cansis
auique aquirũt᷑ sicut ex sub¬
iectis apiraebat. ¶ Et qdem
naturali iure ꝯmunia ft̃
omuiũ hec aer⁊ aqua ꝓpro¬
srus iare ⁊ ꝑ hec lit̾ra
mris Nemo igitur ad
litora maris accedere ꝓhi¬
betur dum tñ iullis ⁊
monimñtis. ⁊ edificiis ab¬
stineat. qui a .ñ sũt iuris
genciũ sicut ⁊ marr ¶ fin¬
mina aũ omnia ⁊ portus
publica sũt I do̾ꝙ iuspis
piscãdi om̃ibus inuie
est iuportu flumimbris¬
ꝙ ¶Est aũ litus maris qͥ¬
tenus inberms fluctus
maximus ex curit ¶ripa¬
rũ quoꝙ uss publicum est
iuris graciũ sicut ipsius
nes arborib ibi natis re¬
ligare. honus aliquod in¬
his reponere cuibet liberũ
.est. sicuti ꝑ ip̃mi flumẽ
uanigare. sed ꝓpietas ea.¬
rũ illoꝵ est. quorũ p̃diis
ad herẽt. qua de causa ar¬
bores quoꝙ iu hisdẽ nate
eorũdẽ sñt. ¶ litorũ quo¬
que usus publicũ ẽ. iuris
genciũ sicut ipsius ma¬

Expanded text:
ali iure quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua proet mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius nes ex arboribus ibi natis religare, his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navigare, sed proprietas earum illorum est quorum prediis adherent. Qua de causa arbores in iisdem nate eorundem sunt. Littorum quoque usus publicus iure gentium est, sicuti ipsius ma
Abbreviated transcription (Latin):
ciis sũt. Int̾ꝗ̃ nec nõ italica
disferẽcia ẽ sed siquidẽ ex cã
donarõnis. aut dotis aut qui¬
libet alia ex causa tradãtur.
sine dubio trãsterũtur. ¶uẽ¬
clite uero ⁊ tradite. ñ. alit̾ ẽꝑ¬
cori. adquirũtur. quam sĩ
is uẽditori p̾ciũ soluerit. uł
alio modo eis satis fecerte. ue¬
luti ex ꝓmissore aut pigno¬
re dato. qd̾ cauet᷑ ꝗdẽ legei

Expanded text:
 nec non Italica differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod cavetur quidem eti
Abbreviated transcription (Latin):
que iure aꝑto nitut. liciut
incrodixxit ut actõnes ip̃o mi
nuant. siue in rem. Que in ꝑso¬
nam. sie alias quas cũq̃ exc¬
cepta soladebet actõne cui ali¬
quid complisatonis noĩe ap¬
sitarũ terũ quis ex adẏnede¬
fraueet pretea quasomi
actõneo arbitrarias id exar¬
bicrio iudicis plidenter ap¬
trio iudicis. is c̾ quo agit᷑ ac¬
corisacis facue. ueluti remi
restiturt. uł. exbibeit . uł. sol¬
uat. uł. exnoxali canta seru

Expanded text:
quae iure aperto nituntur latius introduxit, ut actiones ipso iure minuant, sive in rem sive personales sive alias quascumque, excepta sola depositi actione, cui aliquid compensationis nomine opsitarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes apsi iudicis is cum quo agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex noxali c
Abbreviated transcription (Latin):
necnũt. penã legis cornelie de sica¬
rus sustinebit. Etem lex corne¬
lia de falsis que ⁊̃ testam̃tana uo¬
cat᷑: penam irrogat ei qui cestam̃¬
cũ uł. aliud iustrum̃tũ falsũ sc̾p¬
sit. signaui̾t. recitaui̾t. subiecerit.
ul. signũ adult̾inũ fecerit. sculp¬
serit. exp̃ierit. sciens dolo malo. eiq
legis pena in seruos ultinũ sup¬
pliciũ.ẽ. ꝙ ⁊ in lege de sicarus. ⁊ ue¬
uesicis seruat᷑. In lib̾is uo deporta¬
cio. ¶Itẽ lex iulia de ii. publicas
sen priuata adu̾sus eos exorit᷑ qͥ
serit.s: si quidẽ armatauis argu¬
atͣ. deportacio ei ex lege iulu de ni
publica irrogat᷑. si uo sũ armis ĩ
cͥciam ꝑtẽ bonorũ publicacio im¬
ponit᷑. Sin. iñ ꝑnĩ raptus iͥginis

Expanded text:
verit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud instrumentum falsum scripserit, signaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qui serint. sed si quidem armata vis arguatur, deportatio ei ex lege Iulia de vi publica irrogatur: si vero sine armis, in tertiam partem bonorum publicatio imponitur. sin autem per vim raptus virginis
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciorũ queda capitilia sũt.
quedã nõ capitalia sũt. capitalia
ddicinius. q̃ ultimo suplicio affi¬
ciũt ueł aque ⁊ ignis int̾dicione.
uł. deporti tõne . uł. metallo. ceta
si quã in faã inrogãt cõdãpno
peccumario. hec publica quidẽ
sũt. nõ cũ capitalia.  publicaa
aũ iulicia hec sũt. lex iulia ma
lici sũt. suũ ugorẽ extũdit cuius
pena anime amissionẽ sustiuet. et
memoria rei. ⁊ post mortẽ dãpna¬
t᷑ ¶ Itxm lex uilia de aclulteriis co¬
hercũdis. q̃ nõ solũ temeritores
alienarũ nupciarũ gladio punit.
q ⁊̃ eos qui cõ masculis nefandã
libidinem exece̾ audent. sed eadẽ
lege uilia ⁊̃ stupri flagiciũ puni¬
t᷑. cũ quis sine. ii. uł. uirginẽ uł.
iduam. honeste uiuentẽ stru¬
prauit. penã aũ eidẽ lex irrogat
peccatorib si honesti sinc. publi¬
catõm ꝑtis climiclie eorũ bono¬
rũ. si humiles corꝑis coheicionẽ
cũ relegatõne. ¶ Item lex corneli¬

Expanded text:
ur. Horum quedam capitalia sunt, quedam non capitalia. Capitalia que ultimo supplicio afficiunt, vel aque et ignis interdictione vel deportatione vel metallo. Cetsi qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt haec. lex Iulia mailiti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem damnatur. Item lex Iulia de adulteriis coercendis, quae non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis infandam libidinem exercere audent. sed eadem lege Iulia etiam stupri flagitium punitur, cum quis sine vi vel virginem vel viduam honeste viventem stupraverit. poenam autem eadem lex irrogat peccatoribus, si honesti sunt, publicationem partis dimidiae, bonorum, si humiles, corporis coercitionem cum relegatione. Item lex Corneli
Abbreviated transcription (Latin):
quicquã exegerini. s furtiꝙ
dem noc in anifesti actõ ⁊ ser¬
uicorrupti acetis de quibus
simul locurti slius eo clis¬
dupli sũtꝭ at ille id dãpnũ
iurie gylege agułlia ⁊ doto
incͥclum depõitiinaiciactõne

Expanded text:
quidquam exegerint. Sed furti quidem nec manifesti actio et servi corrupti a ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo difdupli sunt: at illae, id est damni iniuriae ex lege Aquilia et interdum depositi, infitiatione
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ q̃ chxinius int̾uenire de singła¬
rũ reruĩ pericione. Illorũ añ fructu¬
ñ quos dulpo sua ꝑossessor ñ ꝑcepe¬
rit. inutꝙ hac Acto ne eadem rõ pe¬
ne habet᷑. si p̃do fuent. Si ũo bona
fide possessor fuerit ñ babet᷑ rõ cõ¬
sũptorũ. neq ñ ꝑceptorũ. post ĩ cho¬
bet᷑. ꝙ culpa possessoris. ꝑcepti nõ
sut . uł. ꝑcepti cõsũpti sũt. ¶Si ad ex¬
hibendũ actũ suit nõ sufficit. si ex¬
hibeat rem is cõ quo actũ ẽ. s opus
ẽ. ut eciam cam̃ rei debeat ey hibe ił
eẽt si cõ prinũ ad exhibñdum egis
exhibita res fuisret. Pdo̾q sunt̾ mo¬
ris usu capta sit res. ipossessore ni¬
cuum medii tpris id. eius ꝙ post
accptũ ad erhibũdũ iudiciũ añ

Expanded text:
us intervenire in singularum rerum petitione. illorum autem fructuum quos culpa sua possessor non perceperit, in utraque actione eadem ratio paene habetur, si praedo fuerit. si vero bona fide possessor fuerit, non habetur ratio consumptorum neque non perceptorum: post inchobetur qui culpa possessoris percepti non sunt vel percepti consumpti sunt. Si ad exhibendum actum fuerit, non sufficit, si exhibeat rem is cum quo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei debeat exhibere, iesset, si, cum primum ad exhibendum egisset, exhibita res fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nituum medii temporis, id est eius quod post acceptum ad exhibendum iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
raĩt sine. clam. sine palã. id. ausus
fui̾t. nec nõ is quus dolo malo fac¬
cum ẽ . uł. cõscius criminis existit.
licet extͣneus sit. P̾ena parriciclu
puniet᷑. ⁊ neq gladio. neq ignib.
neq ulli alu solemni pene subi¬
ciet᷑. s insucus euleo. cõ emne. ⁊ gal

Expanded text:
rit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licet extraneus sit, poena parricidii puniatur, et neque gladio neque ignibus neque ulli alii solemni poenae subiugetur, sed insutus culleo c
Abbreviated transcription (Latin):
ius qd res uxoua antea habe¬
bat cõmultis diinibis ex
stipulatu actõmq̃ de docibus
cyigñdis ꝓponit tm̃stulimus.
merito reiuxore actõne sup̃¬
blata exstipulatu q̃ ꝓro ea in¬
troluctaẽ. Nam naturabone
ficui iudicũ cm̃ exactõne docis
meruit ut bone ficł̃i sic. s ⁊ cĩ¬
citam ei decdimus hipotheca.
p̃ferri aũ aliis crecuitoro ĩn
hipothecis cunc censiuinus cõ¬

Expanded text:
d res uxoria ante habebat cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis
Abbreviated transcription (Latin):
renerbilib locis relictũẽ.
sccłm ea que supei cliximꝰ.
et ipliuero conquidim
muorem uere estumacio¬
ni quincitatem in libello
muencõis inferũt ut ex ls
cium ampliorem sũmam
sportulirũ noĩe exegeriut.
sunc enĩ id qd ꝓpt̾ corum
cam̃ dip̃num pasus fuerit
reus. id eriplũ ab auctoru.
eꝯsequaturut in hoecrip̃
lo słmpłꝯ in quo dãꝑnum
passus ẽ co̾muueret & nr̃a¬

Expanded text:
enerabilibus locis relictum est, secundum ea quae supra diximus. Tripli vero, cum quidam maiorem verae aestimationis quantitatem in libello conventionis inseruit, ut ex hac tium, ampliorem summam sportularum nomine exigerent: tunc enim quod propter eorum causam damnum passus fuerit reus id triplum ab actore consequetur, ut in hoc triplo et simplum, in quo damnum passus est, connumeretur
Abbreviated transcription (Latin):
magnam curam egisse: eos qui iu¬
ra sustinebãt. ue facile homines ad
o ẽ. idq eo maxiie fieri pot̃. ꝙ te¬
mitas tam agñciũ ꝙͣ eorũ cõ quib
age̾t᷑. mnõdo pectimiarri pena. mo
iurisiurãdi religione. modo inea¬
mie cohercet᷑. metu ecce enim ius¬
iurandũ om̃ib quioueniunt᷑.
A nr̃a ꝯsticutõne desert᷑. Nam reus
nõ alit̾er suis allegatõib utit᷑. ni¬
si prius iuirauit ꝙ pucãc se se bona
instancia uti ad cõtͣclicendũ ꝑue¬
nĩt. at ad u̾sus inficiances. ex quib¬
sricuit᷑. ueluci si dãpni iuiurie. aut
legatorũ locis uenerabil ib relictoꝵ
nomine agit᷑ statim aũ abinicio
pluris. quam simpli ẽ. actõ. ueluti
furti manifesti quadrupli. nec ma¬
nifesti dupli. Nam ex hic causis. ⁊
alus quibdam. sine quis neget. sine
eaceat᷑. pluris quam simpli c̃. acte
Item actoris quoq̃ eilĩ̾ua cohercet᷑
slam ⁊̃ actor ꝓcalũpma iurare cogit᷑

Expanded text:
magnam curam egisse eos qui iumagnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad o est. idque eo maxime fieri potest, quod temeritas tam agentium quam eorum cum quibus agitur, modo pecuniaria poena, modo iurisiurandi religione, modo metu infamiae coercetur. Ecce enim iusiurandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibustituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est actio veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur
Abbreviated transcription (Latin):
lu sũ omua resfitutoru. aut
exhibitoria. suamq actorem ꝙ
desiderat aut exhiben. aue res¬
titui. Eeus ẽ is aquo desiderat᷑.¬
u.
ut ne restituat aut exhibert. ¶px¬
hibitorioꝵ aũ int̾cdc̃orũ. alia simpli¬
cia sũt. alia cluplicia. simplicia sũt
ueluti cõ p̃cor ꝓhibet in loco sacro.
uł. in flumine publico ripa ne eius
aliquicd fieri. siam actor qui desid̾it.
nequid fiat. Rens ẽ. qui aliquid fice̾
conat᷑ Duplicia sũt ueluti utipossi¬
detis. int̾clẽm ⁊ utrobi. Ideo añ clu¬
plicia uocant᷑. quia par utrinsliti¬
gatoris inhis ꝯclicio ẽ. nec quisqũa
p̾cipue reus uł. actor incelligit᷑. sed
inuis quisq̃ tani rei ꝙͣ actoris ꝑtem
sustinet. De orcline ⁊ ueteri ex itu
Nam quociens extra ordinem ius
iclicit᷑ qualia sũt hodie om̃ia iudi¬
cia nõ. ẽ. necesse reddi int̾lictũ. sed
ꝑinde iudicit᷑. sine int̾clictis. atq
sutilis adõ ex cã. inc̾dicti redlici
fuisret. De pena temere litigi
unc amonendi sumus. cium&¬

Expanded text:
lia sunt omnia restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, velutivel in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autem duplicia vocantur quia par utriusque litigatoris in his condicio est nec quisquam praecipue reus vel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuisset. TIT. 16 DE POENA TEMERE LITIGANTIUM Nunc admonendi sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
dorũ actũ fui̾t. clispice deb iudexan
necessana ẽ. ad iuclicatõ. q̃ sane u¬
no casu necessana ẽ. si eidenciori¬
b finb clistingni agros ꝯmocli¬
us sit. ꝙͣ olim fuissent elistincti.
Nam tẽ necesse ẽ ex alt̾ius. agro
ꝑtem aliqͣ. ait̾ius agri domino
ẽ. ur is alt̾i cta peccuma debebat
cõdẽpnari. co quoq noĩe ꝯdẽpiũ¬
clus ẽ quisq̃ hoc iudicio. ꝙ forte
cirea sines in alisiase aliquid cõ¬
misit. Ubigra quia lapides fina¬
les furitus ẽ .ul. arbores fiuales
cecidit. ⁊ Cõcumacie quoq nõie.
quisq̃ eo iudicio ddc̃pnat᷑. ueluti
si quis uidente iuclice metin a¬
diciis alicui. adiucueatũ ẽ at id
stacim eius fir cui adiuclicatũ ẽ.

Expanded text:
dorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnandus est quisque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quis iubente iudice metiri adiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
liberciscy eos in iuis uocare. ꝙͥ si id
ab ip̃o p̃tore postusauerint ⁊ in¬
amus. Ecundem in primis illud ob¬
seruare dehet indey. ne alit̾ iudicet.
at cõdẽpnare. publiũ menio lucio
ticio .u. anreis cõdep̃no. aut nox am
dedere ¶ Et sunrem actũ sit si cõ¬
tra petitore ineicauit. ab solue deb
possesdrẽ. Sine cõt pe ssesidrẽ. ibe̾
enui debet ut rem ipsom resticuat
cõ fructib sed sim p̾senti ueget
se possessor restituere tesre. ⁊ s̾me f¬
frustratõne uideb it᷑ tẽpus restitu¬
encdi eaĩ pete inclulgũdũ ẽ. ei. ut

Expanded text:
s vocare quam si id ab ipso praetore postulaverint et imamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet qat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iudicavit, absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat cum fructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere posse et sine frustratione videbitur tempus restituendi causa petere, indulgendum est ei, u
Abbreviated transcription (Latin):
suntõm. exqui hec aꝑcins possibile
ẽ. scire. lex ¶Rex nilia pecculatꝰ. eos
siquidẽ ip̃i indices tp̃r ad minist̾o¬
ons ꝑublicas peccunias subtxerĩt
capitali aĩau̾sione puniũt᷑ et non
solũ hus ⁊̃ qui ninust̾iũ eis ad hoc
adhibuerũt. uł. qui subtͣctas ab his
scientes susceperũt: Alu uo̾ qui ni
hanc legẽ in ciderint. pene deporta¬
indicia ley fama de plagiarus que
nnic̾lũ capitis penam exsacris ꝯsti¬
dirõib irrogat. int̾dũ lemiorẽ. sũt
p̃cer publica inclicia lex inliade
ambitu. ley uilia repetindarum
⁊ lex uilia de anona. ⁊ lex uilia de

Expanded text:
nitionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et non solum hi, sed etiam qui ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportaiudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. Sunt praeterea publica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
corrupit. aut cõsũpsit. ¶ que qͥdẽ
similit̾ inc̾ plures quoq quã duo
coħrdes subsccũt᷑. cem int̾ueniũt
et si cõmum clmiciñdo. de pluri¬
bus reb actũ fuit. Qd̾ si de unare.
ueluti fũdo siq̾dẽ iste fundus con¬
mode regionib diitõnem recipi¬
deb̾et ⁊ siunius ꝑs p̃gͣuare iudebi¬
t᷑ is inuicẽ certa peccuma alti ꝯ dẽp

Expanded text:
e quidem similiter inter plures quoque quam duos coheredes subsequuntur. Eadem interveniunt et si communi dividundo de pluribus rebus actum fuerit. quod si de una re, veluti de fundo, si quidem iste fundus commode regionibus divisionem recipidebet et, si unius pars praegravare videbitur, is invi
Abbreviated transcription (Latin):
pecat. idq sñ fruit uõne. postulue
uideat᷑. dariei debet ut cm̃ cancat.
ss resticurũ. ꝙ si neq statum iussu
iudicis rem exhibeat. ueq post eaex¬
hibiturun se cxeat. cõdẽpñaclus
sit iuid ꝙ actoris int̾erat si ab ini¬
cio res exlubita. eẽt. gi familie her

Expanded text:
 idque sine frustratione postulare videatur, dari et debet, ut tamen caveat, se restituturum: quod si neque statim iussu iudicis rem exhibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem exhibitam esse. Si famil
Abbreviated transcription (Latin):
iner̃ sicaru aũ appella̾t᷑ asica. coc
significat ferrũ id. cultrũ. c̾adẽ lege
⁊ uenefici capite dãpnãt᷑. qui artib
odiosis. tam uenenis. uł su furris
magicis hoẽs occiderit. uł. mala me¬
dicimenta publice uendiderĩt. A¬
lia demde lexasperimũ crim̃ noua
uocat᷑. qua caut᷑ ut siquis parñtis. ant
filii: aut om̃o asfinititis. eiusq nũ

Expanded text:
ides. sicarii autem appellantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut f
Abbreviated transcription (Latin):
quilibet exsocns ed indicio d ĩpuat᷑
ignominia notat᷑. sed ẜurti qidẽ aut
i bonorũ raptorũ. aut iniuriarum.
ẽ. utrũ ex delicto aliquis. in ex acͣctu
debitorsie.⁊ om̃iũ aũ actõnũ institu¬
endarũ pincipiũ. ab ea ꝑte ecucti pro

Expanded text:
quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum est, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum institue
Abbreviated transcription (Latin):
cusare. si plures habet excu¬
uerit. aliis uti intra tempo¬
ra ñ ꝓhilet᷑. ¶ qui exusare
se uolũt ũ appellãt. sod ĩtra
dies quinquagĩta ꝯtiiuq
ꝯxusare se debẽt ¶ eniuscũꝙ
giũs sũt. id est qualit̾cũꝙ
dati fuerĩt tutores si nitra
centesimũ lapidẽ sĩt ab eo
loco ubi tutores aati sũt. sĩ
uero ultra cẽcesim̃i habi¬
tãt. cenumeratõne facta
ut scenola dicebat. sic deber
ꝯputari ne minus sĩt quã
quiquagĩta dies. ¶Datus
aũ tutor ad unuũsũ patrim¬
oniũ datus ẽẽ crcditur ꝙ
tutelã alicuius gessit. in¬
uitus curator eiusdẽ fieri
ũ cũpellitur. in tm̃ ut licet
pat̾ ꝙ testam̃to cutorẽ dede¬
rit. adiecerit se eũdẽ curato¬
rem dare tñ ĩuitũ eñ curã
suscipere: nõ cogẽdũ diui

Expanded text:
cusare, si plures habeat excucusare, si plures habeat excuverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, cusare se debent cuiuscumque generis sunt, id est qualitercumque dati fuerint tutores, si intra centesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt: si vero ultra centesimum habitant, dinumeratione facta ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. Datus autem tutor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam susciper
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. qd̾ ignotus pat pupilloꝵ
sit. diui fr̃s rescrpserũt
Inimicicie quas ꝗs cõ patie
pupilloꝵ. uł adultoꝵ exercuit
si capitales fuerĩt. nec recũci¬
liatõ int̾uenit. atutela uel¬
cura solent excusart ¶Itẽ isꝙ
status ꝯtrouersiã. a patre pu
pilloꝵ passus ẽ. excusant᷑. atu¬
tela ¶tem uaior septuagĩta
ãnis atutcla uel cura pocest
excusare ¶Minores aũ .xxy.
adtutelã uel curã aspirare.
adeo. ut uec excusat̃oni opus
fiat. qua ꝯstitutõne cauctur
ut nec pupillus ad legitim̃ã
cutelã uocetur. nec adultus
ꝯerat inciuile cos ꝙ. alieno
auxilio in rebus suis ãmi¬
nistr̾adis agere noscũtur⁊
sub aliis regũt᷑ aliq tuttlã.
uel curã subire ¶Idẽ ⁊ in mi¬
lite obseniãdũ.ẽ. ut nec uo¬
lens ad tutele honus admĩt¬
tatur. ¶tem iome grama¬
tici rechores ⁊ medici ⁊ ꝙ
inpatria sua id exercẽt⁊
intra numerũ sũt atute¬
la uel cura halẽt excusatõ¬
nem ¶Qui aũ se nult ex¬

Expanded text:
ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. minores autem vigiad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsũt sco si inbelio amissi
sũt. quesitũ ẽ anprosũt. et
ostat cos solos ꝓdeẽe ꝙ in ac¬
ciem mittũt᷑. hii enĩ ꝙ. pro
ro publica ceciderũt. in ꝑꝑe
cus in semectrib rescripsit.
uni qui resfisci aministr¬
at. atutela uel cura quam¬
diu aministrat exusari
posse ¶tẽ ꝙ rei publice cã
absũt. atutela et cura extu¬
sant᷑. sod ⁊ si fuerĩt tutores.
nel curatores. deinde rei pu¬
blice causa abeẽ ceperũt a
tutela ⁊ cum excusant᷑. qua¬
tĩnus reipublice ciusa abst.
⁊ interea curator loco eorñ
datur. ¶ quod si reu̾si fue¬
rĩt recipiũt homis tutele.¬
Nam nec anni habẽt uaca¬
cõn̾e. ut papinianus respõ¬
sorũ libro quinto scipsit.
samihoc spaciũ habent ad
nouas tutelas uocati. sed
ꝙ. potestatẽ aliquan ha¬
bent. excusait se possũt
ut diuus marcus rescrip¬
sĩt. sod ceptã tutelam de¬
serere ñ possũt ¶ Item ꝓp¬
ter litẽ quam cũ pillo uł
adulto sutor ua curator
habet excusart ñ se potest.

Expanded text:
si sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: hi enim, quia pro re publica ceciderunt, in perpcus in semestribus rescripsit um, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut Papinianus responsorum libro quinto scripsit: nam hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: