comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utica Cartaginem crederent extemplo Scipione opp̃ssurum. Senatum itaq
sipetes qd̾ uelut consulare imperium apud ees erat uatauerunt. Ibi
una de pace legatos ad scipionez deternebat. Altera hamubalez ad tuendam
ab exitiabili bello patriam reuctabat. textia romane ĩ aduersis reb ꝯstãtie
erat. reparandum ex̾citum siphacẽq orandu/ ne bello absisfet censebat.
Hec sententia quia hasdrubal p̃sens barchineq omẽs factionis bellum in alebãt
uicit. Inde delectus ĩ urbe agrisq habẽ ceptus. Ad Siphacem legati missi
suma ope. et ip̃m reparante bellum: cum uxoꝵ nõ iam ut ante blanditii
satis potentib ad animu amãtis s p̃cib et miẜicordia ualuisset plena
icrimaꝵ obtestans ne patrem suum patriamq ꝓdet. iisdemq fla
Cartagine quib castra conflagrassent / absumi sinet. Spem quoq op̃otune

Expanded text:
Utica Carthaginem crederent extemplo Scipionem obsessurum. senatum itaque Utica Carthaginem crederent extemplo Scipionem obsessurum. senatum itaque sufetes, quod uelut consulare imperium apud eos erat, uocauerunt. ibi tribus <sententiis certatum>; una de pace legatos ad Scipionem decernebat, altera Hannibalem ad tuendam ab exitiabili bello patriam reuocabat, tertia Romanae in aduersis rebus constantiae erat; reparandum exercitum Syphacemque hortandum ne bello absisteret censebat. haec sententia quia Hasdrubal praesens Barcinaeque omnes factionis bellum malebant uicit. inde dilectus in urbe agrisque haberi coeptus, et ad Syphacem legati missi, summa ope et ipsum reparantem bellum cum uxor non iam ut ante blanditiis, satis potentibus ad animum amantis, sed precibus et misericordia ualuisset, plena lacrimarum obtestans ne patrem suum patriamque proderet iisdemque flammis Carthaginem quibus castra conflagrassent absumi sineret. spem quoque opportune
Abbreviated transcription (Latin):
nobiles. undecim̃ senatores. signa militaĩa.Clxxiiis. Equi numidici supͣ
.xx. muillia septingenti. elephanti sex capti. ato ferro flamãq absup̃ti.
magnaq uis armoꝵ capta. Ea omĩa imperator uulcano sacrata
Hasdrubal ex fuga cum pautis affror urbem ꝓximã petierat. eo q õs
qui suꝑerant uestigia ducis sequentes se contulerant. Metu domide
dederet᷑ scipioni urbe excessit. mox eodem patentib portis/ romar
accepti. Nec quicꝙͣ hostile quia uoluntate concesẜ̾ant ĩ deditionẽ factu.
due subinde urbes cupte direpteq. Ea p̃da et que castris incensis ex
exigni rapta erat. militi concessa est. Siphax ato miliu ferme inde spatio loco
munito concedit. hasdrubal cartaginem contendit. nequid ꝑ metũ ex recenti
nollius consuleretur. qͣuo tantus pͥmo terror est allatus: ut omissa

Expanded text:
nobiles, undecim senatores; signa militaria centum septuaginta quattuor, equi Numidici supra nobiles, undecim senatores; signa militaria centum septuaginta quattuor, equi Numidici supra duo milia septingentos; elephanti sex capti, octo ferro flammaque absumpti. magna uis armorum capta; ea omnia imperator Uolcano sacrata incendit. Hasdrubal ex fuga cum paucis Afrorum urbem proximam petierat, eoque omnes qui supererant uestigia ducis sequentes se contulerant; metu deinde ne dederetur Scipioni urbe excessit. mox eodem patentibus portis Romani accepti, nec quicquam hostile, quia uoluntate concesserant in dicionem, factum. duae subinde urbes captae direptaeque. ea praeda et quae castris incensis ex igne rapta erat militi concessa est. Syphax octo milium ferme inde spatio loco munito consedit; Hasdrubal Carthaginem contendit ne quid per metum ex recenti clade mollius consuleretur. quo tantus primo terror est allatus ut omissa
Abbreviated transcription (Latin):
adimebat. Igitur ꝓse quisq inerines ut quib nichil hostile suspectu eẽt
om̃ib portis qua cuiq ꝓxiinu erat/ ea modo que restinguẽdo igni forent
portantes  ĩ aginen romanũ ruebant. Quib cesis om̃ib p̃t̾ ꝙͣ hostili odio
am nequis nũtius effuge̾t / ex templo Scipio neglectas ut ĩ talii
portas iñuadit. ignibq ĩ proxima tecta coniectis/ effusa flam̃a pͥmo
uelut sparsa plurib lccis reluxit: deinde ꝑ contigua serpens uno repente
ũa incendio hausit: Ambusti homines iumentaq feda pͥmu fuga
strage obruerant itinera portaꝵ. quos non opp̃sserat iguis fero absumpti.
biñaq castra clade uua deleta. Duces tameñ ambo. et ex tot millib
atoꝵ . xx. millia peditum et quingenti equites semiermes/ magna
pars sauciĩ afflatiq incendio effugerunt. Cesa aut hausta flam̃is .xl.

Expanded text:
adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, adimebat. igitur pro se quisque inermes, ut quibus nihil hostile suspectum esset, omnibus portis, qua cuique proximum erat, ea modo quae restinguendo igni forent portantes in agmen Romanum ruebant. quibus caesis omnibus praeterquam hostili odio etiam ne quis nuntius refugeret, extemplo Scipio neglectas ut in tali tumultu portas inuadit; ignibusque in proxima tecta coniectis effusa flamma primo uelut sparsa pluribus locis reluxit, dein per continua serpens uno repente omnia incendio hausit. ambusti homines iumentaque foeda primum fuga, dein strage obruebant itinera portarum. quos non oppresserat ignis ferro absumpti, binaque castra clade una deleta. duces tamen ambo et ex tot milibus armatorum duo milia peditum et quingenti equites semermes, magna pars saucii adflatique incendio, effugerunt. caesa aut hausta flammis ad qu
Abbreviated transcription (Latin):
ierunt. media nocte septem eni milia itineris erãt. modico gradu a
midas attribuit. castra Siphacis inuade̾ ignesq coniicere iubet. siñ
castra aggressurum. ceterum non ante cepturum ꝙͣ ignem ĩ rggĩis castris ꝯste¬
xisset. Neq ea res morata diu ẽ. Nam et ꝓximis castris ĩiectus ignis hesit:
templo ꝓxima queq/ deinceps contigua amplexus totis se passim di
castris. et trepidatio quidem quanta netre erat ĩ naturno effuso tã late ĩ cedio
orta est. Ceterum fortuitu nõ hostilem ac bellicu igne rati ẽẽ sine armis
id restinguendum incendium effusi/ ĩ armatos incidẽ hostes maxime
suꝑ alii aliss ĩ angustis portaꝵ obtriti sunt. Relucentem flam̾a pͥmo uigiles
cartaginensium deiade excitati alii nocturno tumultu cũ ꝯspexissent. ab
eodem er̃õre credere et ip̃i sua sponte incendiu ortu et clamor int̾
et uulnera sublatus/ an ex trepidatione nacturna ẽet tonfusus. sensum ueri

Expanded text:
erunt; media nocte—septem enim milia itineris erant —modico gradu amidas attribuit et castra Syphacis inuadere ignesque conicere iubet. singucastra adgressurum; ceterum non ante coepturum quam ignem in regiis castris conspexisset. neque ea res morata diu est; nam ut primis casis iniectus ignis haesit, extemplo proxima quaeque et deinceps continua amplexus totis se passim dissipauit castris. et trepidatio quidem quantam necesse erat in nocturno effuso tam late incendio orta est; ceterum fortuitum non hostilem ac bellicum ignem rati esse, sine armis ad restinguendum incendium effusi in armatos incidere hostes, maxime super alios alii in angustiis portarum obtriti sunt. relucentem flammam primo uigiles Carthaginiensium, deinde excitati alii nocturno tumultu cum conspexissent, ab eodem errore credere et ipsi sua sponte incendium ortum; et clamor inter caedem et uolnera sublatus an ex trepidatione nocturna esset confusis sensum ueri
Abbreviated transcription (Latin):
um magni portus. Id ut scirent romani fecit. Itaq m arcellus nate n
onerariam cum armatis remulco quadriremis trahi ad Achradine iussit expõi¬
q milites regione porte que ꝓse fontem ercetusam est. Hoc cu quarta iugilia
factum esret. expositosq milites porta ut conuenerat recepisset Mericus luce
prima Marcellui onũb copiis menia Achradine aggredit᷑. ita ut non eos sołu

Expanded text:
ostium magni portus: id ut scirent Romani fecit. itaque Marcellus nocte nauem ostium magni portus: id ut scirent Romani fecit. itaque Marcellus nocte nauem onerariam cum armatis remulco quadriremis trahi ad Achradinam iussit exponique milites regione portae quae prope fontem Arethusam est. hoc cum quarta uigilia factum esset expositosque milites porta, ut conuenerat, recepisset Moericus, luce prima Marcellus omnibus copiis moenia Achradinae adgreditur ita ut non eos solum
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum int comites legatoꝵ de industria umis ex hispanoꝵ auxiliarib
est missus. qui sine arbitris mericu nactus pͥmu quo instatu reliꝗsser
hisbamam. et nuper inde uenerat ex pouit. omĩa romanis ib obtmueri
armis. posse cuni si opere p̃tiu faciat pͥntipem populariũ esse seu militat
cũ romanis seu ĩ patria reuerti libeat. Contra si malle obsideri ꝑgat quã
spem esse terca mariq clauso: Motus his meritus cu legatos ad mãtellu
ti placiusset : fratrem int̾ eos mictit. qui ꝑ eiunde illum hispat
secretum ab aliis ad marcellum deductꝰ. cum fidem accepisset composuissetq
ncq recipiendum quemꝙͣ neq mictendũ. Et quo intentius custodie seruẽtur
oportuna leta p̃fectis diuidenda esse ut sue quisq partis tutande reus sit. Om̃s
assensi sunt partib duudendis. sp̃i regio euenit ab Arechusa fonte usq ad

Expanded text:
ad eum inter comites legatorum de industria unus ex Hispanorum auxiliaribus ad eum inter comites legatorum de industria unus ex Hispanorum auxiliaribus est missus, qui sine arbitris Moericum nanctus primum, quo in statu reliquisset Hispaniam—et nuper inde uenerat—exponit: omnia Romanis ibi obtineri armis. posse eum, si operae pretium faciat, principem popularium esse, seu militare cum Romanis seu in patriam reuerti libeat: contra, si malle obsideri pergat, quam spem esse terra marique clauso? motus his Moericus, cum legatos ad Marcellum mitti placuisset, fratrem inter eos mittit, qui per eundem illum Hispanum secretus ab aliis ad Marcellum deductus, cum fidem accepisset composuissetqueneque recipiendum quemquam neque mittendum et, quo intentius custodiae seruentur, opportuna diuidenda praefectis esse, ut suae quisque partis tutandae reus sit. omnes adsensi sunt. partibus diuidendis ipsi regio euenit ab Arethusa fonte usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Diutans ille multo amicus fuit ꝙ̃ hic hostis. et illius benefacta etiã p̃sensistn
huiꝰ amentia ad ꝑuitiem tantũ ipiũs ualuit. Sim̃a ⁊ impeteabilia et tusa
erant apud romanes int̾ ips plus belli ac ꝑiculi er̃ãt. Nrmqͣ transtuge
tradi se romanis rati mercennarioꝵ quoq auxilia nulitum ĩ eunide ꝓpule
nctum. arreptis q armis p̃tores pͥmũ obtrunchant Inde ad cẽde siratus ãoꝵ
discurunt. quosq fors obtulit irati int̾fetere : atq omĩa que ĩ ꝓmp
Achradiue ⁊ nasso p̃essent. Sedato tande tumultu ex cquentib sciscitado
acta cum romanis essent. dilucere id qd̾ erat cepit. alia sua.
transfugoꝵ caũa esse . In tre legati ab marcello redierũt. falsa cos
suspitione incitatos memorantes / nec cauã expetende pene eoꝵ nullam
romanis esse. Erat ctrib Achradine p̃fectis hispanus Mericus nomĩc

Expanded text:
diutius ille multo amicus fuit quam hic hostis, et illius benefacta etiam re sensistis, diutius ille multo amicus fuit quam hic hostis, et illius benefacta etiam re sensistis, huius amentia ad perniciem tantum ipsius ualuit.' omnia et impetrabilia et tuta erant apud Romanos: inter ipsos plus belli ac periculi erat. namque transfugae, tradi se Romanis rati, mercennariorum quoque militum auxilia in eundem compulere metum; arreptisque armis praetores primum obtruncant, inde ad caedem Syracusanorum discurrunt quosque fors obtulit irati interfecere atque omnia quae in proAchradinae ac Nasso praeessent. sedato tandem tumultu exsequentibus sciscitando quae acta cum Romanis essent, dilucere id quod erat coepit aliam suam ac perfugarum causam esse. in tempore legati a Marcello redierunt, falsa eos suspicione incitatos memorantes nec causam expetendae poenae eorum ullam Romanis esse. erat e tribus Achradinae praefectis Hispanus Moericus nomine.
Abbreviated transcription (Latin):
turb auerunt. nec quis ꝙͣ dice põt aliquando nõb libertatis hs̃ fiusse s pacit
uobuscum nõ fuerit Nlunc certe cede coꝵ qui opp̃ssas tenebat siretusas cũ
pͥmũ nẽi arburii esse copimus extimplo uenimus ad tradenda arob a peato
nos urtem menia/ nullam recusanda fortunã que imposita auob fueret
Gloriam capte nobilissime pulcerrim̃eq urbis grechaꝵ dor tibi dederunto n¬
marcełle: quicquid umꝙ̃ terra mariq memorandũ gessim id tui triũpba
titulo acredit. fame ne aredi uelis ꝙ̃ta urbs ate capta sit. qũã posteris cã¬
qua spectaculo esse : quo quisq terra / quisq mari ueneit. nunc nostra
cartaginensib Atheni ensibq trophea nũc tua de nobis ostendat. incolumesq
siratusas familie ur̃e sub cdientela nomiuis Harcelloꝵ d titelaq hãbedas
tradast ne plus apud uos hieronimiꝙͣ hieronis memoria momenti faciat.

Expanded text:
turbauerunt. nec quisquam dicere potest aliquando nobis libertatis tempus fuisse quod pacis turbauerunt. nec quisquam dicere potest aliquando nobis libertatis tempus fuisse quod pacis uobiscum non fuerit. nunc certe caede eorum qui oppressas tenebant Syracusas cum primum nostri arbitrii esse coepimus, extemplo uenimus ad tradenda arma, dedendos nos, urbem, moenia, nullam recusandam fortunam quae imposita a uobis fuerit. gloriam captae nobilissimae pulcherrimaeque urbis Graecarum dei tibi dederunt, Marcelle. quidquid unquam terra marique memorandum gessimus, id tui triumphi titulo accedit. famaene credi uelis quanta urbs a te capta sit quam posteris quoque eam spectaculo esse, quo quisquis terra, quisquis mari uenerit nunc nostra de Atheniensibus Carthaginiensibusque tropaea, nunc tua de nobis ostendat incolumesque Syracusas familiae uestrae sub clientela nominis Marcellorum tutelaque habendas tradas? ne plus apud uos Hieronymi quam Hieronis memoria momenti faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
ent. Hipparate uõ int̾empto. epicide int̾cluso ab siracusis/ et p̃fe
accisis Cartaginẽsib om̃i possessione sitilie terra mariq pulsis quã suꝑesst
causam romanis. cur nõ ꝑ inde ac si hiero ip̃e uiueret unicus romanor
itie tultor si incolumes siracusas esse ueliit. Itaq nec uebi nec h
p̃termisissent. eam aut̃ qualis illo momento hore sit: nũłłã deinde fore
si simł ⁊ libertas ab inpotẽtib tiramiis appariuss et. Ouĩm ingenti assensu
audita or̃o ẽ. pretorestam̃ prius creari ꝙ̃ legatos nominãi placuit. Ex
ipoꝵ deinde p̃toꝵ nũo missi oratores ad marcellum. Quoꝵ ynceps. Neq
pͥmo inquit sitacusani a uobis defẽcimus ut hieronimus nequãq tam ase
impius ꝙ̃ ĩ nos nec postea pacem tiranni oede ꝯpositam siracus quiu
sid satellites regui hurcrases atq t̃picides oppressis nob̾ hint mctua hĩ feaude

Expanded text:
narent. Hippocrate uero interempto, Epicyde intercluso ab Syracusis et praefenarent. Hippocrate uero interempto, Epicyde intercluso ab Syracusis et praefectis eius occisis, Carthaginiensibus omni possessione Siciliae terra marique pulsis quam superesse causam Romanis cur non, perinde ac si Hiero ipse uiueret unicus Romanae amicitiae cultor, incolumes Syracusas esse uelint? itaque nec urbi nec hpraetermisissent; eam autem, qualis illo momento horae sit, nullam deinde fore, si simul liberatas †ab impotentibus tyrannis apparuisset†. omnium ingenti adsensu audita ea oratio est. praetores tamen prius creari quam legatos nominari placuit; ex ipsorum deinde praetorum numero missi oratores ad Marcellum, quorum princeps 'neque primo' inquit 'Syracusani a uobis defecimus sed Hieronymus, nequaquam tam in uos impius quam in nos, nec postea pacem tyranni caede compositam Syracusanus quisquam sed satellites regii Hippocrates atque Epicydes oppressis nobis hinc metu hinc fraude
Abbreviated transcription (Latin):
essent fortuna esset. neue alteri ꝓprie sibi paciscerent᷑ quicꝙͣ. Recepti
deiide abiis ut necessario hospitesq allqquerent᷑. expositis que pacta iã
cum marcello haberent. oblata spe salutis perpulere eos ut secũ p̃fectos
dis ad poliditum et philistionem et Epidem tui sidon ognome
aggrederent᷑. Int̾fectis iis ⁊ multudinẽ ad contione uocata et in opiam
quam ip̃i int̾se fremere aculte soliti erant/ conquesti/ quãꝙͣ tot mala
urgerent : negarent fortunã accusanda esse. ꝙ ĩ ip̃oꝵ esset potestate ꝙͣ diu
ea paterentur. Romanis causam oppugnandi siracusas fuisse caritate
isanoꝵ nõ odium. Nam ut caupatas res ab satellitib hanubalis
deinde hycronimi hupocrate atq Epicide audierint tum bellum mouisse
et obsidere urbem cepisse ut crudeles tirannos cius nõ ut ip̃am urbe expug¬

Expanded text:
fuissent fortuna esset neue alteri proprie sibi paciscerentur quicquam. recepti fuissent fortuna esset neue alteri proprie sibi paciscerentur quicquam. recepti deinde ab iis, ut necessarios hospitesque adloquerentur, expositis quae pacta iam cum Marcello haberent, oblata spe salutis perpulere eos ut secum praefectos Epicydis Polyclitum et Philistionem et Epicyden, cui Sindon cognomen erat, adgrederentur. interfectis iis et multitudine ad contionem uocata inopiam quaeque ipsi inter se fremere occulte soliti erant conquesti, quamquam tot mala urgerent, negarunt fortunam accusandam esse quod in ipsorum esset potestate quam diu ea paterentur; Romanis causam oppugnandi Syracusas fuisse caritatem Syracusanorum, non odium; nam ut occupatas res ab satellitibus Hannibalis, deinde Hieronymi, Hippocrate atque Epicyde, audierint, tum bellum mouisse et obsidere urbem coepisse, ut crudeles tyrannos eius, non ut ipsam urbem expug
Abbreviated transcription (Latin):
circa ꝓmontoriũ pachiuũ stabant ubi primu tranquillitas maris ĩ altum
ꝓmõtoriũ. Ceteri postqͣ tendere ad se romanas naues uidit incertu qua
subita territus re bomilgar uelum ĩ altum dedit. missisq nũtuis heradeam
qui onerarias naues retͦ ĩ africam referri iuberent: ip̃e siciliam p̃tuectus¬
inde quicꝰ moturꝰ. Que ubi ĩ castra siculoꝵ sunt nũtiata/. Epicide
siracusis excessisse/ ab cartaginensib oclictam insulã/ et ꝓpe iteꝵ romanis
traditam. legatos de con ditionib dedende urbis. ex plorata prius ꝑ collaꝑa
liuitate coꝵ qui obsidebant᷑. ad marcełlũ mictunt. Cum haud fren
discceparet. queq̃ ubiq regum fuissent rom anorꝑ essẽt. siculis tetera cũ
libertate ac legib suis seruarentur. Euocatis ad collaquiũ iis quibus
ab Epicide credita res erat / missos se simul ad marcellum simul ab eo ad
ex̃citum siculoꝵ a iunt. ut una omiu qui obsiderent᷑ quiq ex̃ obsidiaem

Expanded text:
circa promunturium Pachynum stabant, ubi prima tranquillitas maris in altum promunturium; ceterum postquam tendere ad se Romanas naves vidit, incertum qua subita territus re, Bomilcar vela in altum dedit missisque nuntiis Heracleam qui onerarias retro inde Africam repetere iuberent, ipse Siciliam praetinde quicquam moturus. quae ubi in castra Siculorum sunt nuntiata Epicyden Syracusis excessisse, a Carthaginiensibus relictam insulam et prope iterum traditam Romanis, legatos de condicionibus dedendae urbis explorata prius per conloquia uoluntate eorum qui obsidebantur ad Marcellum mittunt. cum haud ferme discreparet, quin quae ubique regum fuissent Romanorum essent, Siculis cetera cum libertate ac legibus suis seruarentur, euocatis ad conloquium iis quibus ab Epicyde creditae res erant, missos se simul ad Marcellum, simul ad eos ab exercitu Siculorum aiunt, ut una omnium qui obsiderentur quique extra obsidionem
Abbreviated transcription (Latin):
orta est/ non simul regressum hannibalem. Inde ꝑ colloquia intellexẽrt
relictos se deserctosq et spem capue retinende deploratam ẽt apud penos.
Acressit edictum ꝓcisulis ex senatus consulto propositum uulgatũq apud
hostes. ut qui cuus campanus ante certum diem transisset sine fraude ẽẽt.
Nec ulla facta ẽ transitio. metu magis eos ꝙ̃ fide ꝯtinente. qr maiora ĩ
de fectione deliquerant ꝙͣ quib ignosti posset. Cetori quẽ admodũ nemo pͥuato¬

Expanded text:
orta est non simul regressum Hannibalem. inde per conloquia intellexerunt orta est non simul regressum Hannibalem. inde per conloquia intellexerunt relictos se desertosque et spem Capuae retinendae deploratam apud Poenos esse. accessit edictum proconsulum ex senatus consulto propositum uolgatumque apud hostes ut qui ciuis Campanus ante certam diem transisset sine fraude esset. nec ulla facta est transitio, metu magis eos quam fide continente quia maiora in defectione deliquerant quam quibus ignosci posset. ceterum quemadmodum nemo priuato
Abbreviated transcription (Latin):
id exornatum habebant. his om̃ib donis tum spoliatum templum eris accrui
cum rudera milites religione m̃duti iacerent . post ꝓfectione magni hannibalis
inuenti. huius popul atio templi haud dubia int̾ scͥtoẽs est. Celius romã
euntem ac freto diuertisse hannibalem tradit. iterq eius ab reate cupiliisq
et ab Ami terno orditur ex campania ĩ sanuiu inde ĩ pelignos ꝑuenisse. p̃tq
opidum sulmonem mnstituit ĩ martianos tratisisse. Inde albensi agro ĩ marses.
hinc amiternu forulosq uicum uenisse. Neq ibi error est ꝙ tanti eyercitus
uestigia intra tam breuis eui memoriam potuerint confundi. isse enim ea
constat. Tantum id int̾est uenerit ne eo itinẽ adurbem/ an ab urte in
it ꝓpe repentiño aduentu ĩ cauta opp̃sserit Capua et suchilo seg
opp̃ssa ꝑ eos dies fuerat . tamen aduentum flacti sensit. ⁊ admirctio

Expanded text:
id exornatum habebant. iis omnibus donis tum spoliatum templum; aeris acerui id exornatum habebant. iis omnibus donis tum spoliatum templum; aeris acerui cum rudera milites religione inducti iacerent post profectionem Hannibalis magni inuenti. —huius populatio templi haud dubia inter scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto deuertisse eo Hannibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in Paelignos peruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in Marrucinos transisse; inde Albensi agro in Marsos, hinc Amiternum Forulosque uicum uenisse. neque ibi error est quod tanti <ducis i>que exercitus uestigia intra tam breuis aeui memoriam potuerint confundi — isse enim ea constat—: tantum id interest ueneritne eo itinere ad urbem an ab urbe in ut prope repentino aduentu incautos oppresserit. Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen aduentum Flacci sensit, et admiratio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ castra mira serenitas cun tranquillitate oriebatur. In religionem ea res
apud penos uersa ẽ. auditaq uox hamubalis fertur potiunde sibi urbis
me modo mentem nõ dari modo fortuna minuere/ etiã ꝑ melius
sederet: milites sub uexillis ĩ supplementu hispanie ꝓfectosaudiuit. Parua
 ꝙ eos dies eum forte agrum ĩ quo ip̃e haberet castra uenisse. nic
ob id diminuto p̃tio cognitu a quodam captiuo ẽ. Id uero adeo suꝑbum atq
gnum uisur eius soli qd ip̃e bello captum possideret haberetq ĩ uen
rome emptorẽ : ut extemplo uctato p̃tone tabernas argentarias que circa
forum romanu nõ essent uisserit uenirͣe.his motus ad Tuciam fluuiũ
ra rettulit. sex millia passuum ab urbe. Inde ad lucum feronie ꝑgit
templum ea tempestate inditum diuitiis. Capenates aliqui accole eiꝰ erant.
ias frugum eo donaq alia ꝓ copia portantes. multo auro argẽta

Expanded text:
in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur. in religionem ea res in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur. in religionem ea res apud Poenos uersa est, auditaque uox Hannibalis fertur potiundae sibi urbis Romae modo mentem non dari, modo fortunam. minuere etiam spem eius sederet milites sub uexillis in supplementum Hispaniae profectos audiit, parua autem quod per eos dies eum forte agrum in quo ipse castra haberet uenisse nihil ob id deminuto pretio cognitum ex quodam captiuo est. id uero adeo superbum atque indignum uisum eius soli quod ipse bello captum possideret haberetque inuentum Romae emptorem ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias quae circa forum Romanum essent iusserit uenire. his motus ad Tutiam fluuium castra rettulit sex milia passuum ab urbe. inde ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate inclutum diuitiis. Capenates aliique qui accolae eius erant primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo auro argentoque
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib telisq in cessebant. Net comprimi tumultus aperiri ꝙ erroꝵ pofat
refertis itinerib agrestium turba pecoꝵq que repentinus pauor cõpulerat.
Equestre p̃lum seaindum fuit. sum̃otiq hostes sunt. Et qr multis lotis ꝯpͥm ẽdi¬
erant tumultus qui temere oriebantur. placuit oms qui dictutoẽs consules
nsores ue fuissent: cu imperio esse. donet recessisset amuris hostis
diei qd̾ reliqum fuit et nacte insequenti multi terere excitati tumultus
sunt comp̃ssiq. Postero die tran sgressus haniene hanibal ĩ acie om̃s
copias eduxit. Nec flactus cunsulesq certamen detrectauẽ. Instructis
ns grandine mixtus ita utramq atiem turbauit ut uix armis retẽti
iñ castrã se se receperint. nullius rei minore ꝙͣ hostium metu. Et postero
die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit. ubi recepissent se

Expanded text:
lapidibus telisque incessebant. nec comprimi tumultus aperirique error poterat lapidibus telisque incessebant. nec comprimi tumultus aperirique error poterat refertis itineribus agrestium turba pecorumque quae repentinus pauor in urbem compulerat. equestre proelium secundum fuit summotique hostes sunt. et quia multis locis comprimendi tumultus erant qui temere oriebantur, placuit omnes qui dictatores consules censoresue fuissent cum imperio esse, donec recessisset a muris hostis. et diei quod reliquum fuit et nocte insequenti multi temere excitati tumultus sunt compressique. postero die transgressus Anienem Hannibal in aciem omnes copias eduxit; nec Flaccus consulesque certamen detractauere. instructis r ingens grandine mixtus ita utramque aciem turbauit ut uix armis retentis in castra sese receperint, nullius rei minore quam hostium metu. et postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit; ubi recepissent se
Abbreviated transcription (Latin):
equitum a porta collina usq ad hertulis temybum ẽ progiessus. at q andeq¬
ꝓxime poterat menia situmq urbis obequitans contemplabatur. No qui te
licenter atq cciose facere flacco iñ dignum uisum est. Itaq ũmisit esua tlsũ
sumoueriq atq ĩ castra redigi hostium equitatu iussit. Cum co manscor ebũ
esset consules transsugas numidar qui tum ĩ auentno ad mille ⁊ ducen tod
erant media urte transire exquilias uisserunt. Nullos aptiores int conualles
testaq ortor et sepulera ⁊ uacuas undiq uias ad pugnandis futuros rati.⁊
quas cum ex arce capitolioq cliuo publico ĩ equis decũrentes quidã uidissent.
coptum auentinũ conclamauert. Ea res tantu turaultu ac fugam pbuit.
ut nisi castra punica ex̃ urbem fuissent effusura se om̃is multitudo pauida¬
fuerit. Tunc ĩ domos atq ĩ tecta refugiebant: uagosq ĩ uiis suos hostibus

Expanded text:
equitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque unde pequitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque unde proxime poterat moenia situmque urbis obequitans contemplabatur. id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum uisum est; itaque immisit equites summouerique atque in castra redigi hostium equitatum iussit. cum commissum proelium esset, consules transfugas Numidarum, qui tum in Auentino ad mille et ducenti erant, media urbe transire Esquilias iusserunt, nullos aptiores inter conualles tectaque hortorum et sepulcra et cauas undique uias ad pugnandum futuros rati. quos cum ex arce Capitolioque cliuo Publicio in equis decurrentes quidam uidissent, captum Auentinum conclamauerunt. ea res tantum tumultum ac fugam praebuit ut nisi castra Punica extra urbem fuissent, effusura se omnis pauida multitudo fuerit: tunc in domos atque in tecta refugiebant, uagosque in uiis suos pro hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
tasculum dextrorsum Gabios descendit. Inde ĩ pupinã excitu dimĩsso ato
millia passuum ab roma posuit castra. Quo ꝓpius hostis accedebat co
maior cedes ficbat fugientiũ p̃cedentib numidis.pluresq oiũ geneꝵ
atq etatum capiebant᷑. In ha tumultũ fuluius flams porta capena cum
e̾xcctu romam ingressus/ media urbe ꝑ carinas exquilias contendit. Inde
egressus int̾ exquilinam collinamq portam posuit castra. Ediles plobis
ncatum eo comportart. Consules senatusq ĩ castra uenẽrt. Ibi
sum̃a Rei publice consultatum. Placuit consules tirca portas collinam
exquilinamq ponẽ castra. E. Calphurniũ p̃tore urbanũ capitolio atq
arti p̃esse/ et senatum frequente ĩ foro continẽi. siquid ĩ tam subitis rob
consulto opus esset. Inter hec hannibal ad Amene fluuiu tria millia
passuum ab urbe castra admouit. ibi statuus positis ip̃e cunꝰ duobmillib

Expanded text:
Tusculum dextrorsus Gabios descendit. inde in Pupiniam exercitu demisso octo Tusculum dextrorsus Gabios descendit. inde in Pupiniam exercitu demisso octo milia passuum ab Roma posuit castra. quo propius hostis accedebat, eo maior caedes fiebat fugientium praecedentibus Numidis, pluresque omnium generum atque aetatium capiebantur. in hoc tumultu Fuluius Flaccus porta Capena cum exercitu Romam ingressus, media urbe per Carinas Esquilias contendit; inde egressus inter Esquilinam Collinamque portam posuit castra. aediles plebis commeatum eo comportarunt; consules senatusque in castra uenerunt; ibi de summa republica consultatum. placuit consules circa portas Collinam Esquilinamque ponere castra; C. Calpurnium praetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse, et senatum frequentem in foro contineri si quid in tam subitis rebus consulto opus esset. inter haec Hannibal ad Anienem fluuium tria milia passuum ab urbe castra admouit. ibi statiuis positis ipse cum duobus milibus
Abbreviated transcription (Latin):
sed undiq matrone ĩ publicum effuse circa deum delubra discurunt. crinib¬
sparsis atas uerentes/ nixe genib supinas manus ad celum ac deqs tẽdentes
orantesq ut urbem romanam em auib hostium eriperent matresq roãnas
et liberos paruos inuiolatis seruarent. Senatus magrãtib ĩ foro p̃sto est:
siquid consules uelint : alii accipiunt imperia: disceduntq ad suas quisq
officioꝵ partes. alii offeruut se si quo usus opere sit. p̃sidia ĩ arce ĩ capitolis
ĩmuris circa urbeni ĩ monte ctĩa albano atq arce esculana ponũtur. Inter
ne mi nueret imꝑiu si in uebem uenisset. deceruit senatꝰ ut. Q. Fuluo
par cum consulib imperium esset. Hannibal infestius ꝑpopulata agro fre¬
ellano ꝑꝑ intisos pontes ꝑ frusinatem ferentinatemq et Anagniu
ĩ lauicanum uenit. Inde algido tusculum petiit. Nec receptus menib infra

Expanded text:
sed undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt crinibused undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt crinibus passis aras uerrentes, nixae genibus, supinas manus ad caelum ac deos tendentes orantesque ut urbem Romanam e manibus hostium eriperent matresque Romanas et liberos paruos inuiolatos seruarent. senatus magistratibus in foro praesto est si quid consulere uelint. alii accipiunt imperia disceduntque ad suas quisque officiorum partes: alii offerunt se si quo usus operae sit. praesidia in arce, in Capitolio, in muris, circa urbem, in monte etiam Albano atque arce Aefulana ponuntur. inter ne minueretur imperium si in urbem uenisset, decernit senatus ut Q. Fuluio par cum consulibus imperium esset. Hannibal, infestius perpopulato agro Fregellano propter intercisos pontes, per Frusinatem Ferentinatemque et Anagninum agrum in Labicanum uenit, inde Algido Tusculum petiit, nec receptus moenibus infra
Abbreviated transcription (Latin):
de uiis ĩ uiam ꝓferrent. p̃sidiaq in urbes contraherent. ut sua cuiq respublica
ĩ manu eẽt. Hannubal quo de uolturno ẽ trausgressus Haud proul aflũe
astra posuit. Postero die p̃ter cales in agrum sedicinum ꝓuenit. Il
unu populando moratus ꝑ suessula alifanuitq et casinatem agrũ uia
atina ducit. Sub casinu biduo statiua hĩta / et passim populatioẽ
ubi int̾cisum pontem afregellas morandi itineris caũa inuenit. Et fuliuu¬
olturnus tenuerat amnus nauib ab hamubale incensis rates ad
reliquũ fuluio expeditum iter nõ ꝑ urbes modo s circha uiam expositis ben¬
igne cõmeatib crat. Alacres q milites alius alium ut adderet gradum
memor ad defendendam ire patriam hortabantur. Romam feegellanus
itius diem uatemq itiuere cõtinuato ingente attulit terrore. tu
conciliat. Ploratus mulierum nõ expriuatis solum domib exaudiebat᷑

Expanded text:
deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contraherent ut sua cuique res publica deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contraherent ut sua cuique res publica in manu esset. Hannibal quo die Uolturnum est transgressus, haud procul a flumine castra posuit: postero die praeter Cales in agrum Sidicinum peruenit. ibi diem unum populando moratus per Suessanum Allifanumque et Casinatem agrum uia Latina ducit. sub Casino biduo statiua habita et passim populationesubi intercisum pontem a Fregellanis morandi itineris causa inuenit. et Fuluium Uolturnus tenuerat amnis, nauibus ab Hannibale incensis, rates adreliquum Fuluio expeditum iter, non per urbes modo sed circa uiam expositis benigne commeatibus, erat; alacresque milites alius alium ut adderet gradum memor ad defendendam iri patriam hortabantur. Romam Fregellanus nuntius diem noctemque itinere continuato ingentem attulit terrorem. tumconcitat. ploratus mulierum non ex priuatis solum domibus exaudiebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ualerii flac uitit qui utriusq rei memor. Imꝑatõib qui ad Capuã eẽnt
scͥbendum censuit: quid adurbem p̃sidii esset. quãtas hanubal copias ducẽt
aut quanto excitu ad capuam obsidendam opus eẽt/ ipos scire. Si et romã
eductib alter et excitus pars micti posset ut ardiquo ⁊ duce ⁊ẽxtitu capua
recte obsidere̾t int̾ se computarent. Claudius fuluiusq utri obsidenda capua
utri ad ꝓhibendam obsidione capet̃am patriam romam ueniendum esset.
Hor senatus consulto Capuam ꝑlato. Q. fuluuis ꝓconsul tui college ex uulnẽ
egrediundum romam erat etrib gecitib milite clecto/ ad quindetim nullia
peditum mille equites uolturnum traducit. Inde cum hamubale latina uia.
ituꝵ satis ꝯperisset: ip̃e ꝑ appie muinicipia queque ꝑ eam uiam sunt. Redicaa
oram lauiniu p̃misit. ut cõmeatus paratos et ĩ urbib haberent. et ex agris

Expanded text:
Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor imperatoribus qui ad Capuam essent Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor imperatoribus qui ad Capuam essent scribendum censuit quid ad urbem praesidii esset; quantas autem Hannibal copias duceret aut quanto exercitu ad Capuam obsidendam opus esset, ipsos scire. si ita Romam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo et duce et exercitu Capua recte obsideretur, inter se compararent Claudius Fuluiusque utri obsidenda Capua, utri ad prohibendam obsidione patriam Romam ueniundum esset. hoc senatus consulto Capuam perlato Q. Fuluius proconsul, cui collega ex uolnere aegro redeundum Romam erat, e tribus exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum mille equites Uolturnum traducit. inde cum Hannibalem Latina uia iturum satis comperisset, ipse per Appiae municipia quaeque propter eam uiam sunt, Setiam, Coram, Lauinium praemisit ut commeatus paratos et in urbibus haberent et ex agris
Abbreviated transcription (Latin):
dies totam solutures obsidione. Inde naues ĩ flumine uolturno ꝯphensas.
duci Glaudio ꝙ iam ante p̃sidii cauã fecerat castellũ uissit. quaꝵ ubitantã
p̃paratis/ deductas ad fluuũ legiones ante lucem traiecit. Id prius ꝙ̃ fieret
ita futuri comꝑtum ex Rł transsugis fuliuũs flacchus Sen atui romam cum
stͥpsisset: uarie hoiui anim ꝓ cuiusq ingenio affecti sunt. Ut ĩ re tã trepida
reuctabat. fabius maxmiꝰ abscedi ab capua terreriq ⁊ cirtumagi ad nutus
cõminationesq hannibalis flagitiosum dicebat: qui ad cannas uictor ire
men adurbem ausus non esset. eum acapua repulsum spem potiuñ
rome cepisse: Non ad romam obsidenda s ad capuã liberandã obsidione
ire roma cum eo ex̾iitu qui ad urbem ẽẽt. Iouem federi ruptoꝵ ab hanuibale
tescem deosq alios afensuros ẽẽ. has diuersas smnĩas media sententia p

Expanded text:
dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas subigi ad id quod iam ante praesidii causa fecerat castellum iussit. quarum ubi tantpraeparatis deductas nocte ad fluuium legiones ante lucem traiecit. id priusquam fieret ita futurum compertum ex transfugis Fuluius Flaccus senatui Romam cum scripsisset, uarie animi hominum pro cuiusque ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida  praesidium reuocabat. Fabius Maximus abscedi a Capua terrerique et circumagi ad nutus comminationesque Hannibalis flagitiosum ducebat: qui ad Cannas uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a Capua repulsum spem potiundae urbis Romae cepisse. non ad Romam obsidendam, sed ad Capuae liberandam obsidionem ire. Romam cum eo exercitu qui ad urbem esset Iouem foederum ruptorum ab Hannibale testem deosque alios defensuros esse. has diuersas sententias media sententia P.
Abbreviated transcription (Latin):
impetus. caput ip̃m belli romam petendi. Cuiũs rei semꝑ cupite ptmissã atasiõe
post canensem pugnam et alii uulgo frembant et ip̃c nõ dissimulabat. nec¬
opi ato pauore ac tumultu non esse desperanduum aliquam partem urbis atupai¬
posse. et si roma ĩ discruine esset capuam extemplo omissures aut ambos ĩꝑatcer
rom anos aut alt̾um exiis. Et si diuisissent copias utrũq infirmioe factu: aut
sibi aut campanis benegerende rei fortunã daturos es. una ea aura angebat nes
ubi ascessisset ex templo dederentur campani. Numidam ꝓmptũ ad omĩa auded̃a
donis plicit ut utteris acceptis spetie trausfuge castra romana ingressus alteram
partr capũa clam ꝑuadat. littere aũt erãt adhortatione plene: ꝓfectionem
suari que salutaris illis fore abstracturam ad afendendã remã ab oppugnãda
capua duces atq excitus romanos ne despondent animos tolerando tam paucos

Expanded text:
impetus caput ipsum belli Romam petendi, cuius rei semper cupitae praetermissam occasionem impetus caput ipsum belli Romam petendi, cuius rei semper cupitae praetermissam occasionem post Cannensem pugnam et alii volgo fremebant et ipse non dissimulabat: necopiposse, et si Roma in discrimine esset, Capuam extemplo omissuros aut ambo imperatores Romanos aut alterum ex iis; et si diuisissent copias, utrumque infirmiorem factum aut sibi aut Campanis bene gerendae rei fortunam daturos esse. una ea cura angebat ne ubi abscessisset extemplo dederentur Campani. Numidam promptum ad omnia audenda donis pellicit ut litteris acceptis specie transfugae castra Romana ingressus, altera parte clam Capuam peruadat. litterae autem erant adhortatione plenae: profectionem suam quae salutaris illis foret abstracturam ad defendendam Romam ab oppugnanda Capua duces atque exercitus Romanos; ne desponderent animos; tolerando paucos
Abbreviated transcription (Latin):
s. hoc ultimu uttumq initum fuitumq ẽ ante doditione capi
p̃lium fuit.Nediatuticus qui sũmus magr̃atus apud campanos õ/ eo
anno Seppius lesuis erat loco obscuro tenuiq fortuna ortus. M
aruspex sumu qd̃ esset im̃periũ capue ꝑuentuꝵ ad eum pueꝵ: nichil ad
eam spem id agnoscentem dixisse ferunt: natu ꝑditas. res campanoꝵ ubi sũmᷤ
honcs ad filium meum ꝑuenit. Ea ludificatio ueri et ip̃a ĩuerum uertet. Na
cum fame ferroq urgerent nec spes ulla suꝑesset sisti i spem honoꝵ euat sun
magratum uiltimus om̃iu campanoꝵ cepit. Cetert hannibalute net hostro elici
amplius ad pugnam iuidit. nec ꝑ castra cori prumpi ad capuam possernesueeua¬
quaꝵ cõmeatus int̾ cluderent consules abscedere irrito mcepto et mouẽ ab capua
statuit castra. Multa secum quo iam ire ꝑgeret inde uoluenti subut amimu

Expanded text:
exactos. hoc ultimum, utcumque initum finitumque est, ante deditionem Capuae exactos. hoc ultimum, utcumque initum finitumque est, ante deditionem Capuae proelium fuit. medix tuticus, qui summus magistratus apud Campanos est, eo anno Seppius Loesius erat, loco obscuro tenuique fortuna ortus. maharuspex summum quod esset imperium Capuae perventurum ad eum puerum, nihil ad eam spem adgnoscentem dixisse ferunt: ne tu perditas res Campanorum narras, ubi summus honos ad filium meum perveniet. ea ludificatio veri et ipsa in verum vertit; nam cum fame ferroque urgerentur nec spes ulla superesset sisti posse, iis qui nati inmagistratum ultimus omnium Campanorum cepit. ceterum Hannibal, ut nec hostis elici amplius ad pugnam vidit neque per castra eorum perrumpi ad Capuam posse, ne suos quoque commeatus intercluderent novi consules, abscedere inrito incepto et movere a Capua statuit castra. multa secum quonam inde ire pergeret volventi subiit animum
Abbreviated transcription (Latin):
Cesa eo die qui huiꝰ pugne autores sunt ato millia hominu de haimibalis
ex̾citu tria ex campanis tradunt. signaq cartaginẽsib quideci adempta
duo deiuginti campanis. Apud alios nequaꝙͣ tantam molem pugne ĩuenio.
plusq pauoris ꝙͣ cẽtaminis fuisse. cum ĩopinato ĩ castra romana numide
hispaniq cum elephantis irxupissent. elephanti ꝑ media castra uadentes
niq cum clephantis ircupissent. elephanti ꝑ media castra uaden
stragem tabernatuloꝵ ingenti sonitu ac fuga abrumpentiũ uincula iuusetor
facerent. fraudem quoq suꝑ tuultum adiectam ĩ uisis ab hannibale qui
hũit aliquem gnarum latine lingue iubere consulum uerbis qm̃
castra essent. ꝓ se quemq nulitum ĩ ꝓximos mõtes fugere. S eam celeitatt
cognitam fraude opp̃ssamq magna cede hostium clephantos igni e castris

Expanded text:
caesa eo die, qui huius pugnae auctores sunt, octo milia hominum de Hannibalis caesa eo die, qui huius pugnae auctores sunt, octo milia hominum de Hannibalis exercitu, tria ex Campanis tradunt, signaque Carthaginiensibus quindecim adempta, duodeuiginti Campanis. apud alios nequaquam tantam molem pugnae inueni plusque pauoris quam certaminis fuisse, cum inopinato in castra Romana Numidae Hispanique cum elephantis inrupissent, elephanti per media castra uadentesnique cum elephantis inrupissent, elephanti per media castra uadentes stragem tabernaculorum ingenti sonitu ac fugam abrumpentium uincula iumentorum facerent; fraudem quoque super tumultum adiectam, immissis ab Hannibale qui habitu Italico gnari Latinae linguae iuberent consulum uerbis quoniam amissa castra essent pro se quemque militum in proximos montes fugere; sed eam celeriter cognitam fraudem oppressamque magna caede hostium; elephantos igni e castris
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidium et sub ip̃a porta capue que uolturtium fert pugnabat᷑. Neq iam
armati irrumpentib romanis resistebant.ꝙͣ quo porta balistis scorpioͬb ꝙ
ĩstructa missilib ꝓcul hostes arcebat. Et suppressit impetu roma¬
nuiluus imꝑatoris appii laudii cui suos ante signa adhortanti sub leuo
humero sumũ pectus ceso ictum ẽ. Magna tam̃ uis hostium ante portã
st cesa. ceteri trepidi ĩ urbem compulsi. Et hannibal postꝙ coho
stragem uidit: sum̃aq ui castra hostium defendi. omissa oppugnatione
recipere signa et conuertere agmen peditum. obiecto ab tergo equitatu
ne hostis m̃staret cepit. Legionum ardor ingens ad hostem insequendũ
fuit. sed flactus receptui cani iussit. satis ad utrũq ꝓfectum ratꝰ ut et
campani ꝙͣ haud multum ĩ haniubale p̃sidii esset: et ip̃e hannbal sentiret

Expanded text:
praesidium et sub ipsa porta Capuae quae Uolturnum fert pugnabatur; neque tam praesidium et sub ipsa porta Capuae quae Uolturnum fert pugnabatur; neque tam armati inrumpentibus Romanis resistebant quam porta ballistis scorpionibusque instructa missilibus procul hostes arcebat. et suppressit impetum Romanorum uolnus imperatoris Ap. Claudi , cui suos ante prima signa adhortanti sub laeuo umero summum pectus gaeso ictum est. magna uis tamen hostium ante portam est caesa, ceteri trepidi in urbem compulsi. et Hannibal postquam cohortis Hispanorum stragem uidit summaque ui castra hostium defendi, omissa oppugnatione recipere signa et conuertere agmen peditum obiecto ab tergo equitatu ne hostis instaret coepit. legionum ardor ingens ad hostem insequendum fuit: Flaccus receptui cani iussit, satis ad utrumque profectum ratus ut et Campani quam haud multum in Hannibale praesidii esset, et ipse Hannibal sentiret.
Abbreviated transcription (Latin):
hastati hastati signum ademptum signifero in hostes infert: iacturum ĩ medios
os minitans nisi ꝓpere sequant᷑ milites et partem capessant pugno
corpus erat. et artria honestabant. et sublatum alte signum conũterat
ad speculum ciues hostesq. Ceter postꝙͣ iam ad id signa ꝑuenerat hisẜaoꝵe
tum undiq ĩ eum tragule coniecte.et ꝓpe ĩ unum tota acies uersa. sed x
M̾ atilius legatus primi pͥncipis ex eadem legione signum ĩ ferri ĩ hispaoꝵ
cohortem cohegit. et qui castris p̃erant .l. portius liciniũs et. Titus popilius
legati ꝓ uallo acriter pugnabant. elephantosq transgredientes in ip̃o
lo conficunt. Quori corporib cum oppleta esset fossa uelut agg
aut ponte ĩiecto transitum hostib dedit. Ibi ꝑ stragem iacentiũ lepħatoꝵ
atrox edita cedes. Altera in parte castroꝵ iam pulsi erant campani punitũq

Expanded text:
ndi hastati signum ademptum signifero in hostes infert, iacturum in medios ndi hastati signum ademptum signifero in hostes infert, iacturum in medios eos minitans ni se propere sequantur milites et partem capessant pugnae. ingens corpus erat et arma honestabant; et sublatum alte signum conuerterat ad spectaculum ciues hostesque. ceterum postquam iam ad signa peruenerat Hispanorum, tum undique in eum tragulae coniectae et prope tota in unum acies uersa; sed neM. Atilius legatus primi principis ex eadem legione signum inferre in cohortem Hispanorum coepit; et qui castris praeerant, L. Porcius Licinus et T. Popillius legati, pro uallo acriter propugnant elephantosque transgredientes in ipso uallo conficiunt. quorum corporibus cum oppleta fossa esset, uelut aggere aut ponte iniecto transitum hostibus dedit; ibi per stragem iacentium elephantorum atrox edita caedes. altera in parte castrorum iam impulsi erant Campani Punicumque
Abbreviated transcription (Latin):
altera parte/ fuluiu hannibal ⁊ peni urgebant. legio ibi sexta loco secessit.
qua pulsa cohors hispanoꝵ cum trib elephantis usq ad uallum ꝑuasit. inꝑa
mediam aciem romanoꝵ et ĩ ancipiti spe ac ꝑiculo erat utrũ ĩ castra ꝓ¬
ꝑrumperet: an includeret ab suis. Quem pauorẽ legionis ꝑicułũ q castroꝵꝵ
fuluius ubi uidit. Q. Nauium prunoresq alios centurionum hortatur
ut cohortem hostium in uallo pugnantem inuadant. In sum̃o discrimine
rem uertit. aut uiam danda iis esse ⁊ minore conatu ꝙͣ ꝯdẽpsam aciem¬
aciem ĩrupissent ĩ castra ĩrupturos: aut conficiendos sub uallo eẽ. Net magni
certaminis rem fore pauca ẽẽ et ab sius int̾ lusos. et que dum paueat. rom¬
anis int̾rupta acies iudeatur. etiam si se ĩ utrumq hostem uertat ancipiti
pugna medios circũuenturam. Nauius ubi her unꝑatoris dicta accipit: secudi¬

Expanded text:
altera parte Fuluium Hannibal et Poeni urgebant. legio ibi sexta loco cessit; altera parte Fuluium Hannibal et Poeni urgebant. legio ibi sexta loco cessit; qua pulsa, cohors Hispanorum cum tribus elephantis usque ad uallum peruasit; ruperatque mediam aciem Romanorum et in ancipiti spe ac periculo erat utrum in castra perrumperet an intercluderetur a suis. quem pauorem legionis periculumque castrorum Fuluius ubi uidit, Q. Nauium primoresque alios centurionum hortatur ut cohortem hostium sub uallo pugnantem inuadant: in summo discrimine rem uerti; aut uiam dandam iis esse—et minore conatu quam condenaciem rupissent in castra inrupturos—aut conficiendos sub uallo esse; nec magni certaminis rem fore; paucos esse et ab suis interclusos; et quae dum paueat Romanus interrupta acies uideatur, eam si se utrimque in hostem uertat ancipiti pugna medios circumuenturam. Nauius ubi haec imperatoris dicta accepit, secu