comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fugitiũn eẽ. ¶It nec eum quidem
qui ap̃ceptoie cui indisiplimus ĩdit᷑
erat fugiss eẽ fugituũ. sirorte iõ
fugit quia inmoderate eo utebãt.
itemq ꝓbat. ⁊ si abeo fugeret cui
erat ꝯmodat᷑. si ꝓpt̾ eandẽ cam̃ fugõt
niss Cet̃m sitĩo ad dñii ñ ueniss
sine ulla dubitatõe fugituũ urõi
ait. ¶Id̾ ait int̃ogatus ꝓcutus de
eo qui domi latuiss quo in hoc scło
ut fuge nactus occasic̃e subiraheret
ait. tñ ⁊ si fugere nõ poss uid̾i qui do¬
mi m̾asisi tñ eũ fugitiuũ fuisse. Sĩ
aũt inhoc tm̃ latinss quo adiracũdiũ
amicũ quẽ id prãndũ ꝑducẽt. ¶ nec
eͥ quid̾ fugituũ ẽẽ qui in hoc ꝓgressus
ẽ. ut se p̃cipitaret. cẽt̃m q̃ eũ quis fu¬
giuũ eẽ diceret qui domi in altũ locũ
cẽ d p̃cipitandũ se ascendiss maguq
nẽ mortẽ sibi ꝯscire uoluise. Illud eͥ¬
ꝙ płmq abinprudentib inquid dici
solet cum fugitiuũ eẽ. qui nocte. aliqͣ

Expanded text:
e. item ne eum quidem, qui a praeceptore cui in disciplinam traditus erat aufugit, esse fugitiuum, si forte ideo fugit, quia immoderate eo utebatur. idemque probat et si ab eo fugerit cui erat commodatus, si propter eandem causam fugerit.  ceterum si ad dominum non uenisset, sine ulla dubitatione fugitiuum uideri ait.Idem ait interrogatus Proculus de eo, qui domi latuisset in hoc scilicet, ut fugae nactus occasionem se subtraheret: ait, tametsi fugere non posset uideri, qui domi mansisset, tamen eum fugitiuum fuisse: sin autem in hoc tantum latuisset, quoad iracundia amicum, quem ad precandum perduceret. ne eum quidem fugitiuum esse, qui in hoc progressus est, ut se praecipitaret ceterum etiam eum quis fugitiuum diceret, qui domi in altum locum ad praecipitandum se ascendisset, magisque hunc mortem sibi consciscere uoluisse. illud e ab imprudentibus, inquit, dici solet, eum esse fugitiuum, qui nocte aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsecutus qd̾ tardns ei hoĩem reditu¬
it. si cisi aquo ins auo possõte fiuct᷑
iccepit ẽptor restituere eos debebit.
s ⁊ siquid fnictũ noĩe ꝯsecutus est
id p̾r̃et. Item silegnum uł m̃ditas
suo obueni̾t neꝙ refert potuei̾t
ñ ꝯsequi uenditor in nõ potuent.
si siuu nõ uendidis. ponamꝰ enĩ
talem ẽẽ qui caꝑe aliquit extestõ

Expanded text:
nsecutus, quod tardius ei hominem restituit: sed et si a quouis alio possessore fructus accepit emptor, restituere eos debebit: sed et si quid fructuum nomine consecutus est, id praestet: item si legatum uel hereditas seruo obuenerit. neque refert, potuerit haec consequi uenditor an non potuerit, si seruum non uendidisset: ponamus enim talem esse, qui capere aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
quacũꝙ cã det̃ius factũ sit. id ar¬
bittio iudicis estimẽt quẽditori
prẽtur. Ꝙsi sine iudice hõ redibi¬
litus sit. reuqͣua aũt ꝙ diximus
nolit ep̃tor redd̾e. suffitiat uẽditoĩ
exuendito accõ. ¶Iubent ediles
restitui ꝯ id qd̾ uẽditõi accessit. ⁊
siquas accessioẽs ip̃e p̃stinĩt qi ut

Expanded text:
quacumque causa deterius factum sit, id arbitrio iudicis aestimetur et uenditori praestetur. quod si sine iudice homo redhibitus sit, reliqua autem quae diximus nolit emptor reddere, sufficiat uenditori ex uendito actio.Iubent aediles restitui et quod uenditioni accessit et si quas accessiones ipse praestiterit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ .ł. Siquid uenditor demanci¬
pio affirmauerit. ioqꝑ nõ ita eẽ ep̃¬
tor queratur. aut redibitotio aut
estimatorio.i. quanto minoris
iuditõ agere põt. U̾bi grã. si con¬
stantem aut laboriosũ aut cura¬
tem aut ingilacẽ eẽ. aut exfngi¬
litate sua peculnim acquirentem
ꝓtͣuus. desidiosus. soỹniculosus
piget tarous. ꝯmensor inueniatur
affirntauit uenditõ amare abeo exi¬
gatur. S cũ quodam rẽꝑam̃to ut si
forte ꝯstantem dẽ affirmauiͣt. ñ ex¬
acta grauitas ⁊ ꝯstantia. qi aphi¬
losopho desid̾etur ꝗsi laboriosuo

Expanded text:
lium.Si quid uenditor de mancipio adfirmauerit idque non ita esse emptor queratur, aut redhibitorio aut aestimatorio id est quanto minoris iudicio agere potest: uerbi gratia si constantem aut laboriosum aut curracem vigilacem esse, aut ex frugalitate sua peculium adquirentem protervus desidiosus somniculosus piger tardus comesor inveniatur. adfirmaverit venditor amare ab eo exigatur, sed cum quodam temperamento, ut si forte constantem esse adfirmaverit, non exacta gravitas et constantia quasi a philosopho desideretur, et si laboriosum
Abbreviated transcription (Latin):
ił .ł. Quitens abst nõ est mor¬
bosus magna enĩ pars nomi nuor
sliquo dente carer. noꝙ iõ morbo¬
si suit. p̃sertĩ cũ sinedentib na¬
scanur. nec iõ minꝰ sam sumus
donec tentes abeimꝰ alioquin nł¬
lus senes sanꝰ eẽt.

Expanded text:
inum.Cui dens abest, non est morbosus: magna enim pars hominum aliquo dente caret neque ideo morbosi sunt: praesertim cum sine dentibus nascimur nec ideo minus sani sumus donec dentes habeamus: alioquin nul
Abbreviated transcription (Latin):
anu̾o se p̃staturum se ꝓmisent qd̾
dixĩt. plane s sibixĩt alen̾torẽ ñ eẽ.
furẽ nõ eẽ ad statuã nũquã ꝯfu¬
gise oportet eum id pr̃are. ¶ dic̃¬
tum apromisso sic discernitur dic¬
tum accipimus. qd̾ u̾bo temis pro¬
nũtiatũ est nudoꝙ ẜmone funt᷑.
ꝓnissũ aũt põt referri. ⁊ ad nũdãp

Expanded text:
an uero praestaturum se promiserit quod dixit.Plane si dixerit aleatorem non esse, furem non esse, ad statuam numquam confugisse, oportet eum id praestare.Dictum a promisso sic discernitur: dictum accipimus, quod uerbo tenus pronuntiatum est nudoque sermone finitur: promissum autem potest referri et ad nud
Abbreviated transcription (Latin):
malo uł culpa eius factũnt. quo
minꝰ ꝑuemͣt hisdem dĩeb redoi¬
Id̾ ait futuri tp̃is noĩe cautõnem
ei qui sciens nendidit fieri solere.
¶Si intuga est homo sine cuipa
nẽ ꝑsequatur ⁊ insua potestate re¬
dactũ uẽditoĩ reddat.¬

Expanded text:
malo uel culpa eius factum sit, quo minus perueniret isdem diebus, reddi.Idem ait futuri temporis nomine cautionem ei, qui sciens uendidit, fieri solere, si in fuga est homo sine culpa nem persequatur et in sua potestate redactum uenditori reddat
Abbreviated transcription (Latin):
si assignenir quid̃ pignꝰ imiexc̾dito¬
rib licentia tñ nõdenegẽt. debitori
matõnẽ pignorãticiam inrẽ agñti
offerãt. ¶ Si debitor coñ p̃du yar¬
tem pignon deditia ad ño alt̾ius pa¬
drealter ꝰ tebitõris licento suꝑauit ⁊
debitot᷑ eiꝰ cui re fuit aonidicata uelit
partẽ suã p̃dii recuꝑare soluto eoꝙ ip̃e
debuit eleg̃it d̾r nõ ẽẽ iudiẽaũm ⁊ cã¬

Expanded text:
et adsignetur quidem pignus uni ex creditoet adsignetur quidem pignus uni ex creditoribus, licentia tamen non denegetur debitori mationem pigneraticiam in rem agenti offerat. Si debitor communis praedii partem pignori dedit et a domino alterius patore alterius debitoris licendo superauit et debitor eius cui res fuit adiudicata uelit partem suam praedii reciperare soluto eo quod ipse debuit: eleganter dicitur non esse audiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
duos ꝯtrou̾sia dan debet ¶rẽ siduo
ap̃tore missi sũt inpossessoẽ legatoꝵ
Estenĩ iustacã pꝰsidendi custodie
gr̃a gͥ ⁊ siduo uentres id̾ erit dicend̃.
qd̾ ht̃ ratõnẽ plane suã tãpni ĩfecti
missus uissus sit possidere. nõerit
huic utili iuditõ locus. cũ iũdic̃atõe
hr̃e possit. ¶Cum deusufructu cõi
diiuidũdo iiditiũ ag iidex offitiũ
suũ ita ditiget. uł regionib ei uti fr¬
ui ꝑmittat. uił locet usũfructũ imni
exillis uł t̃tie ꝑsone ut hu pensio¬
nes sine ulla ꝯtrou̾si ꝑciprant. ł
sires mobiles sit q̃ sic potit ut int̃
eos ꝯueniãt.caueant ꝑ tpa se usu¬
ros ⁊ fiuituros ⁊⁊ hoc est ntaput sin¬
gulos mutua uice c̾ro tp̃t sit usus
fructus. ¶ neque colonis neque
eis qui depõitũ sunsceꝑũt. hoc iui¬
ant. ¶ qnt̃ eos qui pignoͬi accepe¬
rũt talis diuisio fieri debet ut non
mi̾o p̃tio extimetur. pars s ĩtantũ
dum taxat quãtũ xparte debetur. ⁊¬

Expanded text:
duos controuersia, dari debet. Item si duo a praetore missi sint in possessionem legatorum: est enim iusta causa possidendi custodiae gratia. ergo et si duo uentres, idem erit dicendum: quod habet rationem. Plane si iam damni infecti missus iussus sit possidere, non erit huic utili iudicio locus, cum uindicationem habere possit. Cum de usu fructu communi diuidundo iudicium agitur, iudex officium suum ita diriget, ut uel regionibus eis uti frui permittat: uel locet usum fructum uni ex illis: uel tertiae personae, ut hi pensiones sine ulla controuersia percipiant: uel si res mobiles sint, etiam sic poterit, ut inter eos conueniat caueantque per tempora se usuros et fruituros, hoc est ut apud singulos mutua uice certo tempore sit usus fructus. Neque colonis neque eis qui depositum susceperunt hoc iuant. Inter eos, qui pignori acceperunt, talis diuisio fieri debet, ut non uero pretio aestimetur pars, sed in tantum dumtaxat, quantum pro ea parte debetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ãm̃i meũ qui deiecit int̾oictũ rẽtoi.
Et si p̃cario inquit eũ dicat possite
ad huc cessabit hoc uiditiũ ꝯp̃cario
sidere qui ꝓuocat dicẽdũ ẽẽ ait ces¬
sare iuditiumthoc. Nam declant᷑ estina

Expanded text:
m qui ui deiecit interdictum reddi. et si precario, inquit, dicat eum possidere, adhuc cessabit hoc iudicium, quia et ssidere qui prouocat, dicendum esse ait cessare hoc iudicium: nam de clandestina
Abbreviated transcription (Latin):
tñ iudex iuiditu bone fid̃i recte
pendantur usure cũ in potẽstate
sit actoris iudicatũ exigere. paul

Expanded text:
n iudex iudicii bonae fidei recte pendantur usurae, cum in potestate sit actoris iudicatum exigere.Paul
Abbreviated transcription (Latin):
deoiss ⁊pꝰmortẽ parentis eiꝰ cuiꝰm
potestate finss. actõ petõ qͣue daret
nt scuent qui pͥessimo exemplo fe¬
nerarẽt. nulliꝰ posse filii familias
bonũ nͥ exspeta  pat̾s sui morte ficĩ.
Si penteat an inpotestat  filius. ut
puta qm̃ patrẽ aput hostes hr̃. ĩpen¬
denti est. an uisenatꝰ ꝯsultũ sit con¬
misiũ. nam siredierit in potestate.
senatus ꝯsulto locus est. siminꝰ cosłat
interĩ gͥ deneganda ett actõ. ¶ cer¬
te si arrogatus mituã pecuniã ac¬
ceꝑit.deinde sit restitutꝰ ut emãcipẽt.
senatꝰ ꝯsultũ locũ habebit. fuit enĩ
filiꝰ famił. ¶ Infilio familias nicͥ
digͥtas facit quo minꝰ senatꝰ ꝯsultũ
macedonianũ locũ hãt. Nam q̃ sicõ¬
ful sit uł cuiꝰ digratis senatꝰ ꝯsulto
locus est. nͥ forte castrẽse peculium

Expanded text:
post mortem parentis eius, cuius in potestate fuisset, actio petitioque daretur, ut scirent, qui pessimo exemplo faene rarent, nullius posse filii familias bonum nomen exspectata patris morte fieri.' Si pendeat, an sit in potestate filius, ut puta quoniam patrem apud hostes habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si minus, cessat: interim igitur deneganda est actio.Certe si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, senatus consultum locum habebit: fuit enim filius familias.In filio familias nihil dignitas facit, quo minus senatus consultum Macedonianum locum habeat: nam etiamsi consul sit uel cuiusuis dignitatis, senatus consulto locu
Abbreviated transcription (Latin):
d .ł. xxuii. adeõ. Siquis patrẽ fam¬
ilias eẽ c̾oioit nõ uana simplicitate
deceptꝰ. nec uiris ignorantia.S quia
p̃ublice pat̃ fanuł plerisque indebãt
sic igebat. sic ꝯͣhebat. sic mumͣbꝰ fũge¬
batur. ce̾ssabit senatus confultum.¬
roncta habebit scͥb̾ eẽ sepe ꝯstitutum
succurendum. In pupillo at q̃ aliam
ratõne debm̃t dicere. cessare senatus
ꝯsultũ qd̃ mutua pecuma nõ sit quã
sme tutoris auctoritate pupillus

Expanded text:
.Si quis patrem familias esse credidit non uana simplicitate deceptus nec iuris ignorantia, sed quia publice pater familias plerisque uidebatur, sic agebat, sic contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit senatus consultum.conducta habebat, scribit et est saepe constitutumsuccurrendum: in pupillo autem etiam alia ratione debuit dicere cessare senatus consultum, quod mutua pecunia non fit, quam sine tutori
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾imi ⁊ soluere. cũ fugiss suus⁊
is cũi teleganus fuãt d̾are p̃tiũ otti
ꝯueniret dnm̃ noĩe institõis. nͣegabat
eo nõie se ꝯueniri posse. qr ñ ineam rẽ
p̃põitus fuiss. Cum ãt ⁊ alia q̃dam ges¬
sisse ci orrei. duxisse ⁊ multis soluisse

Expanded text:
soluere. cum fugisset seruus et is, cui delegatus fuerat dare pretium hordei, conueniret dominum nomine institoris, negabat eo nomine se conueniri posse, quia non in eam rem praepositus fuisset. cum autem et alia quaedam gessisse et horrea conduxisse et multis soluisse
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ¶ISat solus senatus ꝯsultuo
offendit. qui mutuã pecumã filio
familias dedit. ñ qr alias ꝯͣxit. puta
uendidit. locauit. uł alio modo ꝯͣxit.
nã pecinie datõ. ꝑnitiosa parentib
iuisa est¶ Et iõ si inc̾ditum alni filio
familias uł excã ep̃toĩs uł exalio ꝯ¬
tcͣtu in quo pecuniã nõ mia̾ui. asi
stipulatus sim. licet ceꝑit ẽẽ mutua
currit. cessat senatus ꝯsułtũ Qita de¬
mũ erit dicendũ. siñ finus senatus
ꝯsulto sit cogͥta. ut qui c̾dere ñ potuit.
mag̃ ei uenderet ut ille rei p̃niũ ha¬
beret in mutui uice. ¶ Sĩ afilio fam¬
ilias stipulatus sim. cipat familias
facto. c̾diderĩ. siue capite diminutꝰ sit.
siue morte patris. uł alias sui iuris.
smne capitis dimimitõne fuĩt effectus.
tebet dici cessare. senatꝰ ꝯlultũ qr mui¬
tua iã patri famił data est.¬

Expanded text:
ait.Is autem solus senatus consultum offendit, qui mutuam pecuniam filio familias dedit, non qui alias contraxit, puta uendidit locauit uel ali‹o› modo contraxit: nam pecuniae datio perniciosa parentibus eorum uisa est. et ideo etsi in creditum abi‹i› filio familias uel ex causa emptionis uel ex alio contractu, in quo pecuniam non numeraui, etsi stipulatus sim: licet coeperit esse mutua concurrit, cessat senatus consultum. quod ita demum erit dicendum, si non fraus senatus consulto sit cogitata, ut qui credere non potuit magis ei uendere‹t›, ut ille rei pretium haberet in mutui uicem. Si a filio familias stipulatus sim et patri familias facto crediderim, siue capite deminutus sit siue morte patris uel alias sui iuris sine capitis deminutione fuerit effectus, debet dici cessare senatus consultum, quia mutua iam patri familias data est
Abbreviated transcription (Latin):
mĩdis m̃tio nõ fiat. q̃r an idfactũ
sit uͥ ĩ ip̃iꝰ dũ taxat ꝑsona coarta¬
ret. s quãuis um̃ est. qd̾ qui exõip̃
ꝓbare debe̾at qd̾ excipitur. at tñ
qͦ ꝯuenisse petitor. nõ qui excipit

Expanded text:
ctum sit, ut ipsius dumtaxat persona eo statueretur. sed quamvis verum est, quod qui excipit probare debeat quod excipitur, attamens quoque convenisse petitor, non qui excipit
Abbreviated transcription (Latin):
ut quã min̾ime tet̾m̃to stt ea res
ẽpton. ¶ Si toliare uiñ eneris
iudi actũ. ut añ euacuarentur quã
adiũdemiã oꝑa eoꝵ futura sĩt ne¬
cessaria sꝙ sinõ sint euacuta fati¬

Expanded text:
sit ea res emptori. Si doliare uinum emeris uideri actum, ut ante euacuarentur quam ad uindemiam opera eorum futura sit necessaria: quod si non sint euacuata, faci
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uicu sustimu̾t ep̃to̾is erit t̃p¬
ñrꝗ̃ ad mod̾ si uiñ eẽt effusum uel
uasis cõcũsis. uł qua alia excã ¶S si
uenditor se ꝑiculo subiecĩt. in id
ip̃s ꝑiculũ sustinebit. quo adse
subiecit. ꝙ̃ si nõ designauit ut ip̃s
eatenꝰ ꝑiculũ sustinere debet quo¬
ad degistetur uinũ. uidelicet qiͣ
ic̃ plenissime ueneat. cũ fuĩt de¬
gustatũ. aut gͥ ꝯuenit quo ad ꝑicu¬
lũ uini sustineat ⁊ eatenꝰ sustine¬
bit aut ñ ꝯuenit ⁊ usq ad degusta¬
tõnẽ sustinebit s si ñ sũt degiistata
sigͣnata tñ abẽptore uasa uł uolia.
ꝯsequẽt dicemꝰ. ad huc ꝑiculũ rẽ
uẽditõis. nͥ aliud ꝯuenit. ¶S et
custoriã ad diẽ m̃sure uenditor p̃¬

Expanded text:
aliud uitii sustinuerit, emptoris erit damnum, quemadmodum si uinum esset effusum uel uasis contusis uel qua alia ex causa. sed si uenditor se periculo subiecit, in id tempus periculum sustinebit, quoad se subiecit: quod si non designauit tempus, eatenus periculum sustinere debet, quoad degustetur uinum, uidelicet quasi tunc plenissime ueneat, cum fuerit degustatum. aut igitur conuenit, quoad periculum uini sustineat, et eatenus sustinebit, aut non conuenit et usque ad degustationem sustinebit. sed si nondum sunt degustata, signata tamen ab emptore uasa uel dolia, consequenter dicemus adhuc periculum esse uenditoris, nisi si aliud conuenit. Sed et custodiam ad die
Abbreviated transcription (Latin):
Poc ita uerum est sus uẽditõ
cui sñ noua uindemia nõ fuit ista
uina cuẽde solet. is dies spectantꝰ
est qͥ exꝯmoto uẽditoris tolli possũt̃.
¶Eistodiã aũ añt admetiẽdi diẽ qͣlẽ
p̃stare uenonorẽ oportent. utr pleñ¬

Expanded text:
Hoc ita uerum est, si is est uenditor, cui sine noua uindemia non sint ista uina et uendere solet, is dies spectandus est, quo ex commodo uenditoris tolli possint. Custodiam autem ante admetiendi diem qualem praestare uen
Abbreviated transcription (Latin):
ulim. Si iudex cͥcũim̃to ĩm̃ditiõẽ
ad holescenti. iussit funtoũ restitui. eũq
p̃tiũ ep̃tori redo᷑ere. ⁊ħ nolituti hac in
mnͥ restitutõe penitentia acta. exceptõẽ
utuẽ. adu̾sus petentẽ p̃tiũ qi excã iudica¬
tare ñ potuiss simi nor auxiliũ p̃toris
ñ implotasset.

Expanded text:
um. Si iudex circumuento in uenditione adulescenti iussit fundum restitui eumque pretium emptori reddere, et hic nolit ‹uti› hac in integrum restitutione paenitentia acta, exceptionem utilem aduersus petentem pretium quasi ex causa iudicatare non potuisset, si minor auxilium praetoris non implorasset.
Abbreviated transcription (Latin):
mandati agi posse dicimꝰ. fatiẽoi
cã nõ dandi tenebitur reus ⁊ est
eqũ. sicut mandante aliqͣ actõnẽ
nacti cogimur eam p̃stare iuditõ
mandati. ita exead̾ cã oblsgͣatos.
hr̃e mandati accõnẽ ut lib̾emur.
Si fideuissor multiplicau̾it sũm̃a
inqu̾a fidenisserit. sup̃tib exiusta
ratõẽ facris. totam eam p̃stabit
is ꝓquo fidenisserit. ¶eu mͥ de¬
bebas ad̾bͥtõe tuo stipulatus sũ
ꝑiculo tuo. posse me agere tecum
mandati mnid qd̃ mninꝰ abillo ser¬
nare pot̃o. n̾ua atiliciꝰ. auĩt. qͣuis
id mandatum ad tuã rẽ ꝑtiueat.
⁊ mlito tc̃ enĩ ub̾atur ⁊qui debi¬
iorẽ delogat. si nom̃ eiꝰ e̾ditor se¬
cutꝰ est. ñ cũꝑiculo debitoris ab eo
stipulatur. Id̾ uiris est simãdato
fideuissoris cũ reo egissem. qr se

Expanded text:
mandati agi posse diximus, faciendi causa, non dandi tenebitur reus: et est aequum, sicut mandante aliquo actionem nacti cogimur eam praestare iudicio mandati, ita ex eadem causa obligatos habere mandati actionem, ut liberemur. Si fideiussor multiplicauerit summam, in quam fideiussit, sumptibus ex iusta ratione factis, totam eam praestabit is pro quo fideiussit. Quod mihi debebas a debitore ‹tuo› stipulatus sum periculo tuo: posse me agere tecum mandati in id, quod minus ab illo seruare potero, Nerua Atilicinus aiunt, quamuis id mandatum ad tuam rem pertineat, et merito: tunc enim liberatur is qui debitorem delegat, si nomen eius creditor secutus est, stipulatur.Idem iuris est, si mandatu fideiussoris cum reo egissem, quia se
Abbreviated transcription (Latin):
.nuił. Harum actiom̃ euent᷑. icẽ
ut iuctori osto̾ u̾coicis aut res p̃ster᷑a
ut cautõ. res ip̃a hoc est ut iubeat adu̾sa
neq successores suos ꝓhibuturos
altiꝰ tollere sublatũq hr̃e ⁊ sicauiͣt
absoluitur. siu̾o neꝙ rẽ prãt neque
cautõe tanti ꝯtẽpnet quãti actor in
litem uirauerit.
ip̃. S icurãt refectõ pariens adiu¬
cimuĩ ꝑtinet. ita fultura edifitõꝵ uici¬
nicui ẜunꝰ debetur. Qũa diu paries
reficitut adinfetiorẽ uicuũi ñ deb
ꝑtinere. Nã si nõ uint suꝑior sulciẽ
deponait. ⁊ restituet i pͣanes fuit resti¬
me cog̾ere. ¶conpent mͥ actõ ad¬
u̾sus eum qui cessit mͥ talẽ ẜuitutẽ
ut inparietẽ eiꝰ tignũ in mittẽ liceat
supque ea tigna u̾bi gr̃a porticũ am¬
bulatoriã facere. suꝑq eũ parietem
colũonat structiles inpon̾e. q̃ tectũ
porticus atabulatorie sustineant.
distãt at hee actões int̃ se ꝯsuꝑior¬

Expanded text:
um. Harum actionum euentus hic est, ut uictori officio iudicis aut res praestetur aut cautio. res ipsa haec est, ut iubeat aduersaneque successores suos prohibituros altius tollere sublatumque habere: et si cauerit, absoluetur. si uero neque rem praestat neque cautionem, tanti condemnet, quanti actor in litem iurauerit.. Sicut autem refectio parietis ad uicinum pertinet, ita fultura aedificiorum uicini cui seruitus debetur, quamdiu paries reficitur, ad inferiorem uicinum non debet pertinere: nam si non uult superior fulcire, deponat, et restituet, me cogere. Competit mihi actio aduersus eum, qui cessit mihi talem seruitutem, ut in parietem eius tigna inmittere mihi liceat supraque ea tigna uerbi gratia porticum ambulatoriam facere superque eum parietem columnas structiles imponere, quae tectum porticus ambulatoriae sustineant. Distant autem hae actiones inter se, quo
Abbreviated transcription (Latin):
substanͣtiã tã necessarie q̃ utilit᷑ fac¬
re sũt ¶ S cisiquid cͥta furiosum neces¬
sarie fiñt exispñsũ. ⁊ hoc excipiatur.
nͥ alia sufitiens subitantiaẽ furioso
ex qua sibstẽrati põt. ¶ Fructuũ p̾hr̃¬
dititẽ pettam ꝑcepͣtoꝵ usure ñ p̃stãt᷑
diu̾sa ratõẽ. eoꝵqui ant̃ actõẽ hr̃tita

Expanded text:
substantiam tam necessarie quam utiliter factae sunt. sed et si quid circa furiosum necessarie fuerit expensum, et hoc ex‹ci›piatur, nisi alia sufficiens substantia est furioso, ex qua sustentari potest.Fructuum post hereditatem petitam perceptorum usurae non praestantur: diuersa ratio est eoru
Abbreviated transcription (Latin):
tatis petit/qui hr̃oitatẽ ł parte hr̃dita¬
tis penit. iuis nõ exeo meriturqd̾ pꝰsessor
occupauit. s exsuo iure a iõ siue exasse
hĩs sit. totãhĩditatẽ uẽdicabit. licet tu
unã rẽ possit̾as. Siũ exparte.partelici
tu totã hĩditatẽ possid̾as. ¶qnĩmo siouo
pꝰsiderãt hĩditatẽ ⁊ duo sint qui ad se pa¬
tes ꝑtinere dͣnicãt. ñ singłi asingłis petẽ

Expanded text:
tatis petit.Qui hereditatem uel partem hereditatis petit, is non ex eo metitur quod possessor occupauit, sed ex suo iure: et ideo siue ex asse heres sit, totam hereditatem uindicabit, licet tu unam rem possideas, siue ex parte, partem, licet tu totam hereditatem possideas.Quin immo si duo possideant hereditatem et duo sint, qui ad se partes pertinere dicant, non singuli a singulis petere
Abbreviated transcription (Latin):
Iap̃. Si bone fid̃i poisessorhĩtita¬
tis uelit cũ debitorib hr̃ditarus.
aut qui res hr̃oitarias occupauũnt.
at hr̃ditaris cit᷑ inpedim̃tũ excẽpti¬
onis mrẽ agẽ poͣtĩt. Qund̾e̾ sipossessor
nr̃ditans negligat. ꝗd sinicͥ iuris
habere se sciat᷑.
ĩuris intellectũ it. ¶ Si defucto
mõum̃tũ ꝯtitiois implende grã bõe
fiõi possessor fecĩt. põt dici q uolũtas
tefũcti. in hoc ẜuãtaẽ. utiq sipro¬
babilẽ modũ fatiendi monum̃ti
sũpt᷑. ł qũ itũi testatoriussit ñ exce̾tat.
eũ o aufẽt᷑ hr̃otas ĩpẽsas ratõe toli et¬
ceptõis aut retentuꝵ au̾ actõe neg̃. gͥ

Expanded text:
.Si bonae fidei possessor hereditatis uelit cum debitoribus hereditariis aut qui res hereditarias occupauerint etum exceptionis in rem agere poterit: quid enim si possessor hereditatis neglegat? quid si nihil iuris habere se sciat? 5iuris intellectum habet.Si defuncto monumentum condicionis implendae gratia bonae fidei possessor fecerit, potest dici, quia uoluntas defuncti uel in hoc seruanda est, utique si probabilem modum faciendi monumenti sumptus, uel quantum testator iusserit, non excedat, eum, cui aufertur hereditas, impensas ratione doli exc
Abbreviated transcription (Latin):
onis tñ honere. p̃toris auxilio ñ rele¬
culum obligationis suscepit. honus
eius. frustra recusat.
mͦ mandato nõ refragante stipu¬
latur: iniito ꝓcuratore pecẽ oñt põt

Expanded text:
onere praetoris auxilio non leculum obligationis suscepit, onus eius frustra recusat. ni mandato non refragante stipulatur, invito procuratore dominus pet
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola .l. Pat filio suo pupillo tu¬
torẽ dedit semproniũ c̃o̾itorẽ suuo.
is  ronii instrata titela reliquid fiẽm
ꝯmissũ nom̃ debitoris ntio reliꝗo.
eͣi qͣue mandare sũt actiones abñt

Expanded text:
um Pater filio suo pupillo tutorem dedit Sempronium creditorem suum: is administrata tutela reliquit fratrem commissum nomen debitoris Titio reliquit eique man
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Antiqui lib̾oue̾ti ita ꝓspe¬
xert̃. ut intp̃s nascẽdi oĩaei iurainte¬
gra reẜuarẽt. sic̃ apparet ĩiure m̃dita¬
quo ẽ is qui inutero ẽ. ñ admutunt᷑
dũ mnc̾tũẽ. annasci possitlubiãt ec dẽ
ta tehuiꝰ mooi reuara ⁊ inc̾oibilia ẽ¬
dũt᷑. ita ut fabulis adnumetrẽtur.
Nã traditũ est ⁊i qͣtuor parit ꝑuellas
amatie familias natas eẽ Aliqui¬
tragid̾e nõ leues auctores. qnͥquies
qͣtertios emxam pelop̃onesẽ. multas
egipti imo ut̃ro septenos. simes ge¬

Expanded text:
um. Antiqui libero uentri ita prospexerunt, ut in tempus nascendi omnia ei iura integra reseruarent: sicut apparet in iure hereditaquo est id quod in utero est, non admittuntur, dum incertum est, an nasci possit. ubi autem eodem ta de huiusmodi re tam uaria et incredibilia creduntur, ut fabulis adnumerentur. nam traditum est et quattuor pariter puellas a matre familias natas esse: alire non leues auctores quinquies quaternos enixam Peloponensi, multas Aegypti uno utero septenos. sed e
Abbreviated transcription (Latin):
tem̃ resiouũ sextãtẽ uelĩ ꝑ seqͣui. qͣliter
agã indeamꝰ ⁊ labeo scribit utiq partẽ
dimidiã me petere teberea singuͣlis.
sic fier᷑i ut asingłis sextãtẽ ꝯsequar
ciꝰabebo bessẽ. qd̃ ueꝵ puto. S ip̃e te¬
nebor adrestitutõnẽ sextãtis extͥen¬
te quẽ possicebã. Et iõ offõ iudicis in¬
uicẽ ꝯpemiatõ eĩt aomittñda eiꝰ ꝙ possi¬
teo si forte conĩdes sĩt aquib hr̃oitatẽ
peto. ¶ Intoũ p̃tor inc̾te partis ñti¬

Expanded text:
uum sextantem uelim persequi, qualiter agam uideamus. et Labeo scribit u‹t›ique partem dimidiam me petere debere a singulis: sic fieri ut a singulis sextantem consequar, et habebo bessem: quod uerum puto: sed ipse tenebor ad restitutionem sextantis ex triente quem possidebam. et ideo officio iudicis inuicem compensatio erit admittenda eius quod possideo, si forte coheredes sint a quibus hereditatem peto. Int
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Et sipniciores fuĩnt nati. re¬
sicũ enprata acrescere. sipłei qͣtres
decrescere d̾caparte exq̃ here̾ factusẽ.
gͣns ñsit. existimẽt aut ỹgñas eẽ ĩterĩ
filiũ hr̃dem eẽ exasse. quã q̃ ignoret
postiurtmi siforte ia ĩstitatõ factaẽ¬

Expanded text:
. et si pauciores fuerint nati, residuum ei pro rata adcrescere, si plures quam tres, decrescere de ea parte ex qua heres factus est. gnans non sit, existimetur autem praegnans esse, interim filium heredem esse ex asse, quamquam ignoret postumi. quod si forte ita institutio facta
Abbreviated transcription (Latin):
cũqͥnq libicex quib quatuor eoteni
tp̃re anixa inquit dicebat. Qũtũ pꝰ
oiẽ quadraçie simĩi ꝯuidẽ. Ergoptu¬
tentissime iuiris auctores medieta¬
te q̃stam seruti sũt ait qd̾ fieri ñ rato
admodũ põt. inntuerentur. itẽqr fieri
potãt ut rres gemini nascerent qͣrtã

Expanded text:
cum quinque liberis, ex quibus quattuor eodem tempore enixa, inquit, dicebatur, quintum post diem quadragensimum. quid est ergo? prudentissime iuris auctores medietatem quandam secuti sunt, ut quod fieri non rarum admodum potest, intuerentur, id est quia fieri poterat, ut tr
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt restimoniũ dicant. It̃ serat᷑
censint p̃torẽ testimoniũ tare deb̾e
ꝯditõ sit. ubi harenariũ testem uł si¬
milem ꝑ sonã admitrere cogĩmur¬
s sine tormentis restimonio eius e¬
tendũ nõ est. ¶ Si testes os esꝰde
honestatis. ⁊ estimationis sint. ꝯnego¬
tũ qualitas ac uidicis motus. cũ hi
ꝯcurnit. sequenda sũt oĩa testñoĩa.
Siũo exhis quidã eoꝵ aliuo dix̃int.
licet inmpari nũo c̾dendũ est .s. qd̃
citie aut gͣrie suspitõe caret. ꝯfirm¬
abit ꝙ uidex motũ. aĩ sui exargum̃¬
lis ci festimoniis ⁊ que rei aptiora
multitudinẽ respici oportet. s ad
sincerã restimomoꝵ fid̾ ⁊ testimoĩa
quib potiꝰ iux u̾itatis assistit.
enuł .ł. Curent magitiatꝰ cuiꝰꝙ
loci testim uolentib. ⁊ se ip̃os ⁊ alios
testes. ł signatores p̃bẽ. qͦ facilius

Expanded text:
um dicant. item senatus censuit praetorem testimonium dare debere ndicio sit, ubi harenarium testem uel similem personam admittere cogimur, sine tormentis testimonio eius credendum non est.Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint et negotii qualitas ac iudicis motus cum his concurrit, sequenda sunt omnia testimonia: si uero ex his quidam eorum aliud dixerint, licet impari numero, credendum est ‹i›d quod citiae aut gratiae suspicione caret, confirmabitque judex motum animi sui ex argumentis et testimoniis, quae rei aptiora multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoniorum fidem, et testimonia, quibus potius lux veritatis assistit.ulis.Curent magistratus cuiusque loci testari uolentibus et se ipsos et alios testes uel signatores praebere, quo facilius
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł.idem offilius ait. Si hõi
digitũs sit abscissus. menbruo¬
ue quid laceratum quãnis ꝯsam¬
uerit. Si m̃ obeam rem eo minꝰ
uti possit. nõ uid̾i sanũ eẽ catonẽ
qͦ scnb̾e lego. cuiꝰ digitus demanu
stinctõnẽ. ¶ S siquis płes digi¬
tos hãt siue in manib suie inpe¬
dib simc̾ inpeditur. nũo eorũ
ñ illut specrandũ est. quis nus
sit digatoꝵ s an sine impedñ
an sanus eẽt. ⁊puto eum redib̾i

Expanded text:
 Idem Ofilius ait, si homini digitus sit abscisus membriue quid laceratum, quamuis consanauerit, si tamen ob eam rem eo minus uti possit, non uideri sanum esse. Catonem quoque scribere lego, cui digitus de manu stinctionem. Sed si quis plures digitos habeat siue in manibus siue in pedibus, si nihil impeditur numero eorum, non illud spectasit digitorum, sed an sine impedimean sanus esset: et puto eum redhiberi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾enĩt ne pars dimidia ꝓ indi¬
uiso sit pignori. quetũq eiꝰ fun
di pars aquolibet possõre petatuꝵ¬
nõ recte petetur diudia. ¶ Si
so. ⁊ cũ uno c̾ditor paciscatur.
ne ypothece sit. dem̃ ab eo petat.
̃ si hͥ cũquo pactus est. solidũ fũdũ
possid̾at ꝓ indiuiso . qr departe cõ¬
ueniss nõ repellit eũ atoto. ¶Añ
pignori sit. quã peculiarit̃ ypote¬
cam acceꝑuit. q hñt libam ami¬
nistrationẽ. uideamꝰ anꝗ̃ ad̾o
donare nõ p̃ossunt. Ita nec pacisci

Expanded text:
venerit, ne pars dimidia pro indivenerit, ne pars dimidia pro indiviso pignori sit, quaecumque fundi eius pars a quolibet possessore petatunon recte petetur. Si so et cum uno creditor paciscatur, ne hypothecae sit, deinde ab eo petat, etiamsi hic cum quo pactus est solidum fundum possideat, pro indiviso quia de parte convenisset, non repellit eum a toto. An pignori sit, quam peculiariter hypothecam acceperint et habent liberam administrationem, videamus, an quemadmodum don
Abbreviated transcription (Latin):
uemĩt de parte ꝓindiuiso alienã¬
da. Sicũta res est que uenit põt
dici dereliqua parte abinitõ agi
oportere nec obstat excẽptõ. ¶ I¬
lud tenẽdum est. Siquis coĩs rei
partẽ ꝓ indiuiso ded̾it ypothece.
diuisione facta cũ sotio. nõ utiꝙ
eam partem c̾ditori obligatam
ẽẽ que ei obtingit qui pignori
dedit. S utriusꝙ pars ꝓ indiui¬
so ꝓparte dimidia manebit ob
tincta ita  ⁊ imusufrũctu extĩcto
pignus ypotheca ypotheca ue¬
ꝑĩt. ¶Creditor nepignori ypo¬
thece ue sit res. pacissci põt. qiõ
si hͣredi: pactus finͣt. ei quoꝙ pro¬
derit pactum. cui restituͣt hr̃dit᷑a¬
tem exsenatus ꝯsulto nebelliano
di ꝓcurator debitoris inre sũa sit.
nõ puto dubitari deb̾e. quin pac¬
num noceat c̾ditori. ⁊dẽq s iparte c̾¬
ditoris ꝓcurator iure sua exftitiͣt
paciscendo. inutilem sibi faciet y¬
pothecariam actõne. in tm ut pu¬
tem recte dici. ⁊ dño litis hoc caũ
nocere hanc excẽptõnẽ. ¶ Si cõ¬

Expanded text:
t de parte pro indiuiso alienanda, si certa res est quae uenit, potest dici de reliqua parte ab initio agi oportere nec obstat exceptio. Illud tenendum est, si quis communis rei partem pro indiuiso dederit hypothecae, diuisione facta cum socio non utique eam partem creditori obligatam esse, quae ei obtingit qui pignori dedit, sed utriusque pars pro indiuiso pro parte dimidia manebit obltincta, ita et usu fructu exstincto pignus hypothecaue perit. Creditor, ne pignori hypothecaeue sit res, pacisci potest: et ideo si heredi pactus fuerit, ei quoque proderit pactum, cui restituit hereditatem ex senatus consulto Trebelliano. Si procurator debitoris in rem suam sit, non puto dubitari debere, quin pactum noceat creditori. itemque si a parte creditoris procurator in rem suam exstiterit, paciscendo inutilem sibi faciet hypothecariam actionem, in tantum, ut putem recte dici et dominis litis hoc canocere hanc exceptionem. Si con
Abbreviated transcription (Latin):
possessor litis estimationẽ obtu¬
lerit. ⁊ abeo debitot rem uẽdicet.
nõ alit̃ facere ꝯceditur. nͥ pͥus ei
debitum offen᷑at.
tionẽ inueniss. fiñtꝙ iradita
ci forte emptor añ quam melior
ꝯditõ offeratur. hanc rẽ pignori

Expanded text:
possessor litis aestimationem obtulerit et ab eo debitor rem vindicet, non aliter hoc facere concedetur, nisi prius ei debitum offerat. Vcionem invenisset, fueritque tradita et forte emptor, antequam melior condicio offeretur, hanc rem pignori
Abbreviated transcription (Latin):
cͣditorułut debitor hanc rem
det. dicendũ eiͣt pignꝰ lit̾ari. nͥ salua
uẽdidĩt c̾litor. sic tñ ũnditionẽ fec̃.
ne disced̾et apignore. nͥ ei satis¬
faciũ fia̾t. dicendũ erit exceptõẽ
ei nõ nocere. S qii nõ ꝯsẽsernt
pignus uenũdari. s ratã huit
uenditõnẽ. Idem ent ꝓbandũ¬
uelle. ¶Queritur si forte uen¬
ditõ rei specialit̃ obligate ñ ua¬
ratio uiris uenditionẽ impediat.
c̾oitor ne peciiã petat. nͥ siꝗs
dicat pactũ int̃ poĩtũ eẽ ũ aꝑsoũ
ñ petatur. ⁊ quidẽ si hoc actum
ut cũ fortealliꝰ ypothecã possi¬
deat. S cũ pactum ꝯuentum ex

Expanded text:
creditor vel ut debitor hanc rem det, dicendum erit pignus liberari, nisi salva uendiderit creditor, sic tamen uenditionem fecit, ne discederet a pignore, nisi ei satisfiat, dicendum erit exceptionem ei non nocere. sed et si non concesserat pignus uenumdari, sed ratam habuit uenditionem, idem erit probandum.Belle quaeritur, si forte uenditio rei specialiter obligatae non uaratio iuris uenditionem impediat? creditor, ne pecuniam petat: nisi si quis dicat pactum interpositum esse, ut a persona non petatur. et quid si hoc actum sit, cum forte alius hypothecam posside
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ a̾ctõe accipiant qiͣ uẽtãt. ¶ Si
uolũtate c̾ditons fundus est alie¬
natus. inuereconde applicari
sibi eũ c̾ditor desid̾at. Si rñ effoctꝰ
sit secutus uenditois. Nam si nõ
uenierit nõ est satis ad repellen¬
dũ c̾oitorẽ qd uoluit uenire.
Suꝑ uacuũ est c̾d̾e̾ agrũ spoci

Expanded text:
actione accipiant, quasi uendant. Si uoluntate creditoris fundus alienatus est, inuerecunde applicari sibi eum creditor desiderat, si tamen effectus sit secutus uenditionis: nam si non uenierit, non est satis ad repellendum creditorem, quod uoluit uenire. Superuacuum est quaerere agrum speci
Abbreviated transcription (Latin):
ca fid̾isor tuẽt᷑. ⁊ dat̾ sit satis factũ uid¬
bat᷑. ũ ypofheca litet᷑. aliud ẽ. siius obli¬
gaiõnis uendid̾it c̃oitor ⁊pecuniã
accepit tũc enĩ manẽt orũ obli¬
gationes integre. qr p̃ti loco id
accipitur nõ solutionis nomine.
¶Satis factum eẽ c̾ditori intelliga᷑
lp̃ ..tem ub̾atut pignus siue
solutum eͣit debitum siue eo noĩe
satis factũ est. S q łi tp̃t finitum
pignus est. Idem dicere debennis.
uł siqua roẽ obugatõ eiꝰ finita est.
Qui ꝑanis est soluere merio rignꝰ
iutetat liberinse. qui uo nõ soluẽ.
d satis facere ꝑatus est. indiu̾sa cã
est gͣ satis fecisse ꝓdest quia sun
impntare debet creditor qui satis¬
factionem admisit uice solutioĩs
at qui nõ aomittit satis factionẽ
s solutionem desiterat. culpandꝰ
putabat sisatis detur alicui cetre
pecume recedere eum apignoib
c̃oitor ubatur ypotheta. S inhis
pupilli ꝯsensus nõ debet alĩt ratu
hr̃i. quam sip̃sente tutore aucto¬

Expanded text:
ca fideiussor daretur, et datus sit, satisfactum videbitur, ut hypotheca liberetur. aliud est, si ius obligationis vendiderit creditor et pecuniam acceperit: tunc enim manent omnes obligationes integrae, quia pretii loco id accipitur, non solutionis nomine. Satisfactum esse creditori intellegitur  Item liberatur pignus, siue solutum est debitum siue eo nomine satisfactum est. sed et si tempore finitum pignus est, idem dicere debemus, uel si qua ratione obligatio eius finita est. Qui paratus est soluere, merito pignus uidetur liberasse: qui uero non soluere, sed satisfacere paratus est, in diuersa causa est. ergo satisfecisse prodest, quia sibi imputare debet creditor, qui satisfactionem admisit uice solutionis: at qui non admittit satisfactionem, sed solutionem desiderat, culpandus a, qui putabat, si satisdetur alicui certae pecuniae, recedere eum a pignoribcreditor, liberatur, hypotheca: sed in his pupilli consensus non debet aliter ratus haberi, quam si praesente tutore aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Item ciͣcilia uela etiũ ñ sũt. Item
qd̾ insule cã ꝑatum est. si nõduo.
ꝑ fectũ est. ꝗͣuit põĩtum in hedisitio
sit. nõ m̃ uidetur ediũ eẽ. ¶ Sinita
cesa excipiantur inuenditione. ea
placuit ẽẽ ruta. que eruta sũt. ut
arena creta q⁊ his similia. cesa ea ẽẽ.
ut arbores  carbones ⁊ hissimi¬
lia ¶gallus aquilius cuius mela re
fert oppinionẽ recte ait. frustra in
lege uenditionis derutis qicesis ꝯtͣi¬
neri. qr si ñ sp̃alit̃ ueniennt. ad ex¬
hibendum de his agi põt. neq enĩ
mag̃ demateria cesa ant decem̃tis
aut de arena cauendum est uẽditoiͬ.
ꝗͣ deceñs que sunt p̃tiosiora. ¶La¬
beo generaliter scnb̾. eaq̃ ꝑpetui
usus cã inhedifitus sunt. edifitu
ẽẽ. que uero ad p̃sens nõ eẽ edifitu.
fuerint põite. edium sunt. ¶ castella
plumbea putea oꝑcula puteoꝵ epi¬
tonẽa fistulis aplumbata aut que
terra ꝯtinentur qͣuis nõ suit adfi¬

Expanded text:
item cilicia uela aedium non sunt. Item item cilicia uela aedium non sunt. Item quod insulae causa paratum est, si nondum perfectum est, quamuis positum in aedificio sit, non tamen uidetur aedium esse. Si ruta et caesa excipiantur in uenditione, ea placuit esse ruta, quae eruta sunt, ut harena creta et similia: caesa ea esse, ut arbores caesas et carbones et his similia. Gallus fert opinionem, recte ait frustra in lege uenditionis de rutis et caesis contineri, quia, si non specialiter uenierunt, ad exhibendum de his agi potest neque enim magis de materia caesa aut de caementis aut de harena cauendum est uenditori quam de ceteris quae sunt pretiosiora. Labeo generaliter scribit ea, quae perpetui usus causa in aedificiis sunt, aedificii esse, quae uero ad praesens, non esse aedificii, fuerint positae, aedium sunt. Castella plumbea, putea, opercula puteorum, epitonia fistulis adplumbata aut quae terra continentur quamuis non sint adfi
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃ . .mẽs i libr̃ ĩ alien̾tes fistule
quoq que salicmis iũguntur. ꝗͣuis
lõge excurant extra hedifitiũ ediuoi
sunt. It̃ canales. pisces aũt ꝗ sunt
cetera m̃alia que infundo sunt. E¬
net. ediũaũt multa ẽẽ que edibus
affixa nõ sunt. ignorari nõ oportet.
ut puta seras claues. claustra. multa
q̃ de fossa eẽ. neq m̃ fimoi aut uil¬
le nr̃i. ut puta uasa uĩnaia torcu
ꝯstat. ¶fundo uendito uł legato
sterquiliniũ cistram̃ta emptoris
⁊ legatani sunt. ligna aũt uednõit
l he̾redis. qr nõ sunt fundi. tã ꝯsi¬
⁊ adeam rem ꝯꝑata sunt. insterꝗli¬
nio aũt diffinctio trebatii ꝓban¬
da est. ut siquidẽ stercorandi agri
cã ꝯꝑatũ sit. emptorẽ sequatur. siuẽ¬
dendi uenditorem. nͥ aliud actũ est.
nec ut est iustabulo iaceat an acer¬
uus sit. ¶ Que rabule pincre pro
tectorio includuntur. Itemq cruste
marmorce edium sunt reticuli
eͥca colũpn as. plutei cnta parietes

Expanded text:
ntes. fistulae quoque, quae salientibus iunguntur, quamuis longe excurrant extra aedificium, aedium sunt: item canales: pisces autem qui sunt cetera animalia, quae in fundo sunt. net: aedium autem multa esse, quae aedibus adfixa non sunt, ignorari non oportet, ut puta seras claues claustra: multa etiam defossa esse neque tamen fundi aut uillae haberi, ut puta uasa uinaria torculconstat. Fundo uendito uel legato sterculinum et stramenta emptoris et legatarii sunt, ligna autem uenditoris uel heredis, quia non sunt fundi, tametsi ad eam rem comparata sunt. in sterculino autem distinctio Trebatii probanda est, ut, si quidem stercorandi agri causa comparatum sit, emptorem sequatur, si uendendi, uenditorem, nisi si aliud actum est: nec interest, in stabulo iaceat an aceruus sit. Quae tabulae pictae pro tectorio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt. Reticuli circa columnas, plutei circa parietes,
Abbreviated transcription (Latin):
imilitorie actõis si modo rẽ uendẽ¬
dam mandauit. ergo ⁊ ꝑ contrariũ
dicendum est. ut̃ilem exemp̃to acrõẽ
fert. si ꝯuenit ut id diem p̃tio nõ so¬
luto uenditori duplũ pr̃aretur. ĩ fra¬
udẽ ꝯstitutionũ uderi adiectũ.
qd̃ usuram legitim̃ excc̃oit diu̾¬
samq cãm ꝯmissoĩe ẽẽ ait. cũ meã
spẽm inquid nõ femis inlicitũ ꝯtra¬
natur. s lex ꝯtractui nõ inprobata¬
ad dicatur. ¶ Siquis colludente pro¬
curatore mõ abeo em̃it. an possit a¬
gere exempto. ⁊ puto actenus ut aut
stetur aut discedatur emptioĩ E cisi
⁊ huic actemis d̾abimꝰ ictõñe exẽpto.
ut diximꝰ insuꝑiore casu. ¶ Siqmi
apupillo sine tutoris auctoritate
em̃it. ex uno latere ꝯstat ꝯtractus.
Nam qui emuit obligatus est pupillo.
pupillũ sibi nõ oblig̾at. ¶ Siuendi¬
tor habitatõnẽ exciꝑit. ut inꝗlino
liceat habitare. uł colono ut ꝑfrui
liceat ad certũ tp̃s. Seruius magis

Expanded text:
institoriae actionis, si modo rem uendendam mandauit: ‹er›go et per contrarium dicendum est utilem ex empto actionem fert, si conuenerit, ut ad diem pretio non soluto uenditori duplum praestaretur, in fraudem constitutionum uideri adiectum, quod usuram legitimam excedit: diuersamque causam commissoriae esse ait, cum ea specie, inquit, non faenus illicitum contrahatur, sed lex contractui non improbata dicatur. Si quis colludente procuratore meo ab eo emerit, an possit agere ex empto? et puto hactenus, ut aut stetur emptioni aut discedatur. Sed et si s dabimus actionem ex empto, ut diximus in superiore casu. Si quis a pupillo sine tutoris auctoritate emerit, ex uno latere constat contractus: nam qui emit, obligatus est pupillo, pupillum sibi non obligat. Si uenditor habitationem exceperit, ut inquilino liceat habitare, uel colono ut perfrui liceat ad certum tempus, magis
Abbreviated transcription (Latin):
placet mͥ neratu sententia exstimã¬
Itis. ut siquidẽ sciẽns uendidit exẽp¬
to ictõ ꝯpetat adu̾sus eum quãuis
x. iugera ad creuerĩt. qr dolo fecit
noc dolus purgatur. Si ueroi¬
gnorans uendidit exempto. Icr̃onẽ
nõ ꝯpetere. ¶Si mͥ fundũ alienũ
uenditens cihic excã lucratiua m̃s
fact̾ sit. nicͥominꝰ exemͣpto mͥ adu̾¬
sus te accõ ꝯpetit. ¶ Inhis autem
que cũ re empta prãri solent: sołũ
dolum s culpãm pr̃andam arbi¬
ut uenditor p̃teritam exige̾t mer¬
s culpam cũ prãre debere. ¶Idem
celus lib̾ eotem scnb̾. fũdi quẽ cum
ticio coem habebas partẽ tuã uendi¬
dnti. qañt quã traderes: coactuses
atitio ꝯsecutus es. id tm̃ emptori
iudicatus est. totum inquid eum
ep̃tori trades. s ita utille soluatꝙ
eam quidem partẽ ꝗͣ uendiditi ꝓe
uicrõe cauere debes. ob altam aũt
mĩ d̾tolo malo ꝓmutẽ. equũ est eͥ
eandem ẽẽ ꝯditionẽ emptori que
fraura eẽt. sicũ ip̃o actum eẽt coĩ

Expanded text:
sententia existimantis, ut, si quidem sciens uendidit, ex empto actio competat aduersus eum, quamuis decem iugera ad‹c›reuerint, quia dolo fecit nec dolus purgatur: si uero ignorans uendidit, ex empto actionem non competere. Si fundum mihi alienum uendideris et hic ex causa lucratiua meus factus sit, nihilo minus ex empto mihi aduersus te actio competit. In his autem, quae cum re empt‹a› praestari solent, non solum dolum, sed et culpam praestandam arbiut venditor praeteritam mercedem exsed et culpam eum praestare debere. Idem Celsus libro eodem scribit: fundi, quem cum Titio communem habebas, partem tuam vendidisti et antequam traderes, coactus esa Titio consecutus es, id tantum emptori iudicatus est, totum, inquit, eum emptori trades, sed ita, ut ille soluat, quod eam quidem partem, quam uendidisti, pro euictione cauere debes, ob alteram autequum est enim eandem esse condicionem emptoris, quae futura esset, si cum ipso actum esset communi
Abbreviated transcription (Latin):
inquas uerissimile erat q̃ emptorẽ
uelleĩpẽdit oc ãpliꝰ libeo ait. ⁊ siꝗo
infimius mortui ẜui inpensũ sit.
exuendito ꝯsequi oportere. simode
sine culpa uenditonc mortẽ obierit.
¶Item si ꝯuenient cũ res ueniret ut
iocuplee ibeptote reus detur. exuẽ¬
dito agi posse ut id fiat. Si m̃t ep̃toĩt
emptor heres ue eiuis plic uendions
eiꝰ partem dinudiam uenditori pt̃i¬
ret.⁊ hr̃s emptoric płis ei p̃du uen¬
didiss. uenditorẽ exuendito igñdo.¬

Expanded text:
torem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait et si quid in funus mortui serui impensum sit, ex uendito consequi oportere, si modo sine culpa uenditoris mortem obierit. Item si conuenerit, cum res ueniret, ut locuples ab emptore reus detur, ex uendito agi posse, ut id fiat. Si inter emptoreemptor heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidiam uenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidiss
Abbreviated transcription (Latin):
nomin añ ꝯueniste ꝓponatur s
⁊ siquid p̃ta rei uendite nocitũ est.
ictio emptori prandã est. dãpni fo¬
te infecti uł aque pluiue arcendẽ .ꝓ
iquilie uł int̾oicti qd̃ ui aut clam
qtem siquid exoꝑis ẜuoꝵ uł uectu¬

Expanded text:
nominatim conuenisse proponatur. Sed et si quid praeterea rei uenditae nocitum est, actio emptor‹i› praestanda est, damni forte infecti uel aquae pluuiae arcendae uel Aquiliae uel interdicti quod ui aut clam. Item si quid ex operis seruorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio partem que adiudica¬
ta est emptori tradere debes. ¶Si
quid ruo distracto uenditor dona
leg̾ata oĩa. nec distinguentũ cuiꝰ re¬
s̃poctu ista sint relicta ¶ Iter qd̾ ex
oꝑis ẜuus pr̃itit uenditori. emptori
restatuendum est Enͣ iõ dies traditi¬
onis expacto ꝓrogatus est ut ad
uenditorem oꝑe ꝑtinerẽt. ¶ ex uẽ.¬
dito actõ uenditori ꝯpetit ad eacõ¬
sequenda que ei aibemptore pr̃ari
oporcẽt. uẽniũt aũt in hoc iuditiũ
infrascͥpta. inpͥmis p̃tiũ quãtieares

Expanded text:
sine dubio partem, quae adiudicata est, emptori tradere debes. Si quid seruo distracto ulegata omnia, nec distinguendum, cuius respectu ista sint relicta. item quod ex operis servus praestitit venditori, emptori restituendum est, nisi ideo dies traditionis ex pacto prorogatus est, ut ad venditorem operae pertinerent. Ex vendito actio venditori competit ad ea consequenda, quae ei ab emptore praestari oportet. Veniunt autem in hoc iudicium infra scripta. in primis p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hic ꝓdnab domib accipideb ¶ Itẽ
siduo hoĩnes binas epes coẽs habeamꝰ
snł tradẽro id̾ effic̾e possumꝰ. ac siego
solus qͥait binas hedes haberẽ s asi seꝑ¬
atĩ t̃ diterimꝰ fiet id̾. sic mñ ut nouissimi
t̃ditõ esticiat ĩ p̃cetentẽ traditõnẽ esfi¬

Expanded text:
 domibus accipi debet. Item si duo homines binas aedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas aedes haberem. sed et si separatim tradiderimus, idem fiet, sic tamen, ut nouissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem effi
Abbreviated transcription (Latin):
.l. ui. Re. Debitor ac̾oitore pi¬
gnꝰ qd̃ deoit. fnistra emit. cũ rei sue
nilla ẽp̃t̾o s. noc simĩnoris emerit.
⁊pignꝰ petat. aut dñiũ uendicet. ei
non totũ debitum offerenti. ẽditor
possessionẽ restituere cõgẽt. ¶de¬
uitoris filius qui manet ĩpotestate¬
patris. fiustra pignꝰ ac̾ditore patris
pecͣuliarib m̃mis ꝯparat. qiõ sipa¬
tronꝰ debitoris ꝯͣ tabulas eiꝰ possessio¬
nẽ acceꝑit. dm̃i partẽ obrinebit. nã¬
⁊ peciia quã filius exre patris mp̃tiũ
deoit. pignꝰ lib̾atur. ¶ Soluta pocu¬
na. cͥoitor possessionẽ pigm̃s que cor¬
porał aput enm fuiͣt. restitue̾ debet.
nec quicꝗ̃ am̃pliꝰ pr̃e cogit. tr̃aq si

Expanded text:
um Debitor a creditore pignus quod dedit frustra emit, cum rei suae nulla emptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium vindicet, ei non totum debitum offerenti creditor possessionem restituere cogetur. Debitoris filius, qui manet in patris potestate, frustra pignus a creditore patris peculiaribus nummis comparat: et ideo si patronus debitoris contra tabulas eius possessionem acceperit, dominii partem om pecunia, quam filius ex re patris in pretium dedit, pignus liberatur.Soluta pecunia creditor possessionem pignoris, quae corporalis apud eum fuit, restituere debet nec quicqua