comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unise ex sabinis fors dare uisa ẽ. priuato con-¬
silio imꝑii recuꝑandi. Bosinsabinis nata cui¬
dam patrifamiliȩ d̃r miranda magnitudĩe
acspecie: fixa ꝑ multas etates corma ĩ uesti¬
bulo templi diane moni: m̃tum ei fuere
miraculo habita ut erat. Resꝑdigii loco ẽ
⁊cecinere uates cuius ciuitatis eam ciues dia-¬
ne immolassent aibi fore imꝑium. idq carm̃
ꝑuenerat ad antistitem fani diane. Sabi̾q
ut pͥmum apta diessacrifitio ẽ. uisa bouem
romam actam deducit ad fanumdiane ⁊
añstatuit. Ibi antistesromanꝰ cũ eũ magni-¬
tudo uictune et celebrata fama mouisset:
memor responsisabinum ita alloqͣr. Quid¬
namtu hospesparas inquit inceste sacrifi-¬
cium diane facere: quin tu añ uiuo ꝑfun¬
deris flumine: Infima ualle p̾fluit tyb̃is.
Religione tactus hospes. qui omnna ut ꝓdi¬
gio respondet euentus cuꝑet rite facta: ex¬
templo descendit ad tib̃im. Int̾ea romanꝰ

Expanded text:
uni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato conuni se ex Sabinis fors dare uisa est priuato consilio imperii reciperandi. bos in Sabinis nata cuidam patri familiae dicitur miranda magnitudine ac specie; fixa per multas aetates cornua in uestibulo templi Dianae monumentum ei fuere miraculo. habita, ut erat, res prodigii loco est, et cecinere uates cuius ciuitatis eam ciuis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen peruenerat ad antistitem fani Dianae Sabinusque ut prima apta dies sacrificio uisa est, bouem Romam actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. ibi antistes Romanus, cum eum magnitudo uictimae celebrata fama mouisset, memor responsi Sabinum ita adloquitur: 'quidnam tu, hospes, paras?' inquit, 'inceste sacrificium Dianae facere? quin tu ante uiuo perfunderis flumine? infima ualle praefluit Tiberis.' religione tactus hospes, qui omnia, ut prodigio responderet euentus, cuperet rite facta, extemplo descendit ad Tiberim; interea Romanus
Abbreviated transcription (Latin):
quod murꝰ post id pomerium romaniappel-¬
larunt. Et mnurbisincrem̃to semꝑ qͣntũ me-¬
nia ꝓcessura erant. Tantum t̾mini hii consecra¬
tipferebantur. Aucta ciuitate magnitudine
urbis formatis omnib domi ⁊ ad belli & pacis
usꝰ ne semꝑ armis opes adquirerentur: consi¬
lio augere imꝑium conatus ẽ. simul ⁊ aliquod
addere urbi decus. uł̃ tantum. Erat inclitum
diane ephesiȩ fanum: id ꝯmunit̾ aciuitatib
asie factum fama ferebat. Cum consensum
deosq consotiatos laudaret mire seruiꝰ int̾
ꝓceres latinorum: cum quib publice pͥuatĩq
hospitia amicitasq de industria iunxerat.
sepe iterando eadem pepulit tandem ut rome
fanumdiane ppͥ latini cum ppͦ. r̃. fac̾ent. Cã
erat confessio caput rerum romam eẽ: de qͦ
totiens armis certatum fu̾at. id qmqm omiᷤ¬
sum iam ex omniũ cura latinorũ obrem toti-¬
ens infeliciter temptatamarmis uidebatur.:

Expanded text:
quod murus post id, pomerium Romani appelquod murus post id, pomerium Romani appellarunt; et in urbis incremento semper quantum moenia processura erant tantum termini hi consecrati proferebantur. aucta ciuitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et ad pacis usus, ne semper armis opes adquirerentur, consilio augere imperium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a ciuitatibus Asiae factum fama ferebat. eum consensum deosque consociatos laudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat. saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Romano facerent. ea erat confessio caput rerum Romam esse, de quo totiens armis certatum fuerat. id quamquam omissum iam ex omnium cura Latinorum ob rem totiens infeliciter temptatam armis uidebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
omnem suco ł traulib lustrauit. Idq condi¬
tum lustrum appellatum: qua incensendo fi¬
nis factus ẽ. Milia. lxxx. eolustro ciuiun censa
dicuntur. Adicit scͥptorum antiquissimꝰ fabiꝰ
pictor eorum qui arma ferre possent eum nu-¬
merum fuisse. Ad eam multitudinẽ urbs qͦ
amplificanda uisa ẽ. Addit duos colles quiri¬
lias. Ibiq ip̃e ut loco dignitas fieret habitat.
Aggere ⁊ fossis ⁊ muro circumdat urbem. Item
pomerium ꝓfert. Pomerium u̾bi uim solam
intuentes: post merium int̾pretantur eẽ. Est
aũ magiscura murum locus: quem inconden-¬
disurbib qnͦdam etrusci qua murũ ducturi
erant certis circa t̾minis maugurato conserra¬
bant ut neq int̾iore parte edificia menib con¬
tinuarentur. q̃ nunc uulgo etiam coniungunt.
⁊extͥnsecus puri aliquid ab humano cultu pa¬
teret soli. hoc spacium ꝙ. neq habitari neq ara-¬
rifaserat. Non magisꝙ post murum eẽt: qmͣ

Expanded text:
omnem suouetaurilibus lustrauit, idque condiomnem suouetaurilibus lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est. milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum qui arma ferre possent eum numerum fuisse. ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est. addit duos colles, Quiriliis; ibique ipse, ut loco dignitas fieret, habitat; aggere et fossis et muro circumdat urbem; ita pomerium profert. pomerium uerbi uim solam intuentes postmoerium interpretantur esse; est autem magis circamoerium, locus quem in condendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatium quod neque habitari neque arari fas erat, non magis quod post murum esset quam
Abbreviated transcription (Latin):
ges: uiritim suffragium eadem ui eodẽq
iure ꝓmiscue omnib datum ẽ. S gradꝰ
factiut neq exclusus qͥsqͣm suffragio
uideretur iuis omnispenes pri¬
mores ciuitatis ẽet. equites enim uocaban
infra ita descendent: ut adinfimosꝑuenirȩtur.
Nec mirari oportet hunc ordinem qui nũc est
nũo centuriis iunioꝵ seniorumq se adinstitu-¬
tam abseruio tullo summam ñ conuenire. Qaͣ¬
rifariam enim urbe diuisa regionib collibq
qui habitabantur: partes eas trib appellauit.
ut ego arbitror ab tributo. Nam eiꝰ qͦ equalit̃
ex censu conferendi ab eod̃ inita ratio ẽ. Neq hee
trib ad centuriaꝵ distributionem numerũq
qͥcqm ꝑtinuere. Censu ꝑfecto quem maturaue¬
rat metulegis de incensis late: cum uinculorũ
minis mortsq edixit. ut õs ciues romani eqͥtes
peditesq in suis quisq centuriis incampo mar-¬
tio prima luce adeẽnt. Ibi instructum exercitũ

Expanded text:
ges, uiritim suffragium eadem ui eodemque ges, uiritim suffragium eadem ui eodemque iure promisce omnibus datum est; sed gradus facti, ut neque exclusus quisquam suffragio uideretur et uis omnis penes primores ciuitatis esset; equites enim uocabantinfra ita descenderunt ut ad infimos peruenirent. nec mirari oportet hunc ordinem qui nunc est  earum numero centuriis iuniorum seniorumque, ad institutam ab Ser. Tullio summam non conuenire. quadrifariam enim urbe diuisa regionibus collibus qui habitabantur, partes eas tribus appellauit, ut ego arbitror, ab tributo; nam eius quoque aequaliter ex censu conferendi ab eodem inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. censu perfecto quem maturauerat metu legis de incensis latae cum uinculorum minis mortisque, edixit ut omnes ciues Romani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio prima luce adessent. ibi instructum exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit: totidemcenturie ⁊ ħ eodemq discrimi¬
ne etatum facte. Nec de armis qͥcqͣm muta-¬
tum: ocree tantum adempte. Inquarta clas-¬
se census quinq. ⁊ .xx. milium totidem centie
facte. Arma mutata nichil preter hastam ⁊
ueriitum datum. Quinta classis centurie
gerebant. In his accensi cornicines tibicinẽq
intres centurias distributi : xi. milib hec
classis censebatur. Hoc miror census reliqmͣ
multitudinem habuit: in una centuria fac¬
ta ẽ. inmunis militia. Ita pedestri exercitu
ordinato distributoq equitum. expͥmorib
ciuitatis .xii. sqͥpsit centurias. Sexitem alias
centurias trib ab romulo institutis. subisdẽ
quib inaugurate erant nominib fecit ad
equos emendos denamilia eris expublico
data. ex quib equos alerent: udue attribu¬
te que bina milia erisin annos singulos
penderent. Hec omma indites apauꝑib in¬
clinata onera: demn ẽ. honos additꝰ. Non enĩ
ut ab romulo traditum ceñ seruauerant re-¬

Expanded text:
uoluit; totidem centuriae et hae eodemque discrimine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe census quinque et uiginti milium, totidem centuriae factae, arma mutata: nihil praeter hastam et uerutum datum. quinta classis aucta; cegerebant; in his accensi cornicines tubicinesque in duas centurias distributi; undecim milibus haec classis censebatur. hoc minor census reliquam multitudinem habuit; inde una centuria facta est, immunis militia. ita pedestri exercitu ornato distributoque, equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias; sex item alias centurias, tribus ab Romulo institutis, sub iisdem quibus inauguratae erant nominibus fecit. ad equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, uiduae attributae quae bina milia aeris in annos singulos penderent. haec omnia in dites a pauperibus inclinata onera. deinde est honos additus. non enim, ut ab Romulo traditum ceteri seruauerant re
Abbreviated transcription (Latin):
lictores comp̃hendunt. Clamor in concursꝰ¬
q ppͥ mirantium qͥd res ẽẽt. Tanaquil int̾
tumultum claudiregiam iubet: arbitros
tuat spes. alia presidia molitur. Seruio pꝑe
accito cum pene exanguem uirum ostendifs.
dextram tenens orat. ne multam mortẽ so-¬

Expanded text:
lictores comprehendunt. clamor inde concursulictores comprehendunt. clamor inde concursusque populi, mirantium quid rei esset. Tanaquil inter tumultum claudi regiam iubet, arbitros tuat spes, alia praesidia molitur. Seruio propere accito cum paene exsanguem uirum ostendisset, dextram tenens orat ne inultam mortem so
Abbreviated transcription (Latin):
stimulabat: ⁊ quia grauior ultor cedis si suꝑ¬
ẽẽt rex futurus erat quam pͥuatꝰ. tum seruio
occiso q̃icumq alium generum delegiss:¬
⁊ eundem regiii heredem fasturꝰ uidebatur.
obħ ipsiregimsidie parantur. ex pastorib
duo ferocissimi delecti ad facinus. quib consue-¬
tierant. ut̾q agrestib ferram̃ts inuestibulo
regie qmpotuere tumultuosissime. specie rice
in se omnes apparitores regios conũtunt. Inde
cum ambo regem appellarent. clamorq eoꝵ
penitus in regiam ꝑuenisset: uocati adregẽ
ꝑgunt. Primo uterq uociferari: ⁊ certatĩ alt̃
alteri obstreꝑe. Coherciti ab lictore ⁊ iussimni
cem dicere: tandem obloqui desistunt. unꝰ
rem ex composito orditur. dũ intentꝰ in eũ
serex totus aduert̾et: alt̾ elatam securim ĩ
caput deiecit. Relictoq inuulñe telo:am¬
bo seforaseiciunt. Tarqͥnum moribundũ
cum qͥ cica erant excepissent: illos fugienteᷤ

Expanded text:
stimulabat, et quia grauior ultor caedis, si supstimulabat, et quia grauior ultor caedis, si superesset, rex futurus erat quam priuatus; tum Seruio occiso, quemcumque alium generum delegisset, eundem regni heredem facturus uidebatur; ob haec ipsi regi insidiae parantur. ex pastoribus duo ferocissimi delecti ad facinus, quibus consueti erant uterque agrestibus ferramentis, in uestibulo regiae quam potuere tumultuosissime specie rixae in se omnes apparitores regios conuertunt; inde, cum ambo regem appellarent clamorque eorum penitus in regiam peruenisset, uocati ad regem pergunt. primo uterque uociferari et certatim alter alteri obstrepere; coerciti ab lictore et iussi in uicem dicere tandem obloqui desistunt; unus rem ex composito orditur. cum intentus in eum se rex totus auerteret, alter elatam securim in caput deiecit, relictoque in uolnere telo ambo se foras eiciunt. Tarquinium moribundum cum qui circa erant excepissent, illos fugientes
Abbreviated transcription (Latin):
manus uenit. ut seruo natus crederetur.
fecisse. Duo dequadragesimo ferme an¬
no ex quo regnare ceꝑat tarquimꝰ: ñ apd̾
regem mͦ. s apud patresplebemq longe
maximo bonore seruiꝰ tulluserat. Tũ anci
filii duo. ⁊ si antea semꝑ pro indignissimo
habuerant se patrio regno tutoris fraude
pulsos. regnare rome aduenam. ñ mͦ ciuẽ
s ne italice quidem styipis. Tum inpensiꝰ
his indignitas crescere. sine abtarquinio
quidem ad se rediret regnum. seu preceps
inporro ad seruitia cadet. ut ĩ ead ciuita¬
te post centesimum fere annum qm ro-¬
mulus deo prognatꝰ. ds̃ ip̃e tenuerit reg-¬
num. donec interris fu̾it. idseruus ser-¬
uanatuspossideat. cum ꝯmune romami nõĩs:
tum precipue id domus suȩ dedecus fore: si an¬
ciregis irili styrpe salua. ñmͦ aduenis s ser¬
uis ĩ regnum romanum ꝓateret. ferro gͥ eã
arcere contumeliam statuunt. d iniuriȩ do¬
lor intarquiniũ ip̃m magisqm in seruiũ eos

Expanded text:
manus uenerit, ut serua natus crederetur manus uenerit, ut serua natus crederetur fecisse. duodequadragesimo ferme anno ex quo regnare coeperat Tarquinius, non apud regem modo sed apud patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat. tum Anci filii duo etsi antea semper pro indignissimo habuerant se patrio regno tutoris fraude pulsos, regnare Romae aduenam non modo uicinae sed ne Italicae quidem stirpis, tum impensius iis indignitas crescere si ne ab Tarquinio quidem ad se rediret regnum, sed praeceps inde porro ad seruitia caderet, ut in eadem ciuitate post centesimum fere annum quam Romulus deo prognatus deus ipse tenuerit regnum donec in terris fuerit, id seruus serua natus possideat. cum commune Romani nominis tum praecipue id domus suae dedecus fore, si Anci regis uirili stirpe salua non modo aduenis sed seruis etiam regnum Romae pateret. ferro igitur eam arcere contumeliam statuunt; sed et iniuriae dolor in Tarquinium ipsum magis quam in Seruium eos
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a nutriamꝰ. Iñ puerum lib̃m loco ceptũ
haberi: erudiriq artib quib ingenia ad
magne fortune cultum excita Itur. Euenit
facile quod diis cordi eẽt: iuuenis euasit
uere indolisregie. Nec cum quereretur ge¬
ner tarquinio: quisqͣm romane iuuen¬
tutis ulla arte conferri potuit. filiamq
suam ei rex despondit. Hic quacumq de
causa tantus illi honos habitus credere ꝓ¬
hibet: seruanatum eum paruumq ip̃m
seruisse. Eorum magis sententie sum: qui
corniculo capto seruii tullii. qui princeps ĩ
illa urbe fuerat. grauidam uiro occisoux¬
orem. cuminter teliquas captiuas cognita
ẽẽt. obunicam nobilitatem ab regia roma-¬
na ꝓhibitam ferunt seruitio partũ romȩ
edidisse prisci tarquinii domo. iñ tanto
benefitio ⁊ int̾ mulieres familiaritate ac-¬
ta. ⁊ puerum ut indomo a paruo educa¬
tum in caritate atq honore fuisse: fortu¬
nam matris quod capta patria in hostiũ

Expanded text:
nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum haberi erudirique artibus quibus ingenia ad magnae fortunae cultum excitantur. euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, cum quaereretur gener Tarquinio, quisquam Romanae iuuentutis ulla arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus illi honos habitus credere prohibet serua natum eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui princeps in illa urbe fuerat, grauidam uiro occiso uxorem, cum inter reliquas captiuas cognita esset, ob unicam nobilitatem ab regina Romana prohibitam ferunt seruitio partum Romae edidisse Prisci Tarquini <in> domo; inde tanto beneficio et inter mulieres familiaritatem auctam et puerum, ut in domo a paruo eductum, in caritate atque honore fuisse; fortunam matris, quod capta patria in hostium
Abbreviated transcription (Latin):
lapideo cuiꝰ exordium oꝑis sabino bello tur-¬
batum erat. urbem qͣm nondum munierat
cing̃e parat: ⁊infima urbis loca circa forũ
aliasq int̾iectas collib conualles. qr ex pla-¬
nis locis haud facile euehebant aquas. eclo¬
acis fastigio intib̃im ductis ficcat: ⁊ aream
ad edem in capitolio iouis qm uouerat bel¬
lo sabino iam p̃sagiente animo futuram
olum amplitudinem loci occupat fundam̃¬
tis. Eo temꝑe in regia ꝓdigium uisũ euen-
conspectu. Plurimo gͥ clamore in ad tante
rei miraculum orto. excitum regẽ. ⁊ cum qͥ¬
dam familiarium aqm ad restinguendũ
ferret. ab regina retentum: sedatoq iã tu-¬
multu moueriuetuisse puerum. donec sua
sponte exꝑrectus ẽẽt. mox cum sompno &
flaminam abisse. tum abducto insecretũ
uiro tanaquil: uides ne puerum inquit hc̃¬
quem tam humili cultueducam᷑: Scire li¬
cet hunc lum̃ qndam reb nr̃is dubiis futu
tispͭ priuatimq decorisoĩ indulgentia

Expanded text:
lapideo, cuius exordium operis Sabino bello turlapideo, cuius exordium operis Sabino bello turbatum erat, urbem qua nondum munierat cingere parat, et infima urbis loca circa forum aliasque interiectas collibus conualles, quia ex planis locis haud facile euehebant aquas, cloacis fastigio in Tiberim ductis siccat, et aream ad aedem in Capitolio Iouis quam uouerat bello Sabino, iam praesagiente animo futuram olim amplitudinem loci, occupat fundamentis. eo tempore in regia prodigium uisu euentuqconspectu; plurimo igitur clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret, ab regina retentum, sedatoque eam tumultu moueri uetuisse puerum donec sua sponte experrectus esset; mox cum somno et flammam abisse. tum abducto in secretum uiro Tanaquil 'uiden tu puerum hunc' inquit, 'quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurtis publice priuatimque decoris omni indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
ita accipio eamq deditionis formãlam esse.
Rex int̾rogauit. Estisne uos legati oratores
missi appło collatino. ut uospopłmq col-¬
latinum dederitis: Sumꝰ. Est ne populus-
collatinus in sua potestate: Est. Dedistis ne
uosppłmq collatinum. urbem. agros. aqm.
t̾minos. delubra. utensilia diuina humana-¬
q omnia in meam popłiq romani ditionẽ:¬
Dedimꝰ. At ego recipio. Bello sabino ꝑfecto
tarqͥniꝰ triumphans romam redit. in pris¬
cis latinis bellum fecit. u nusqͣm ad uniu̾se
rei dimicationẽ uentum ẽ: ad singula op¬
pida circumferendo arma. omne nom̃ lati¬
num domuit: cõniculũ ficuleam uetꝰ. came-¬
riam. crustumerium. ameriola. medulla no-¬
mentum. ħ de priscis latinis. aut qui ad lati-¬
nos defecerant capta oppida. Pax in ẽ. facta.
Maiore iñ animo pacisoꝑa inchoataqm qnͣ¬
ta mole gesserat bella: ut non quiecior ppls
domiẽet. qmmilitiȩ fuiss. Nam ⁊ muro

Expanded text:
ita accipio eamque deditionis formulam esse: ita accipio eamque deditionis formulam esse: rex interrogauit: 'estisne uos legati oratoresque missi a populo Collatino ut uos populumque Collatinum dederetis?'—'sumus.'—'estne populus Collatinus in sua potestate?'—'est.'—'deditisne uos populumque Collatinum, urbem, agros, aquam, terminos, delubra, utensilia, diuina humanaque omnia, in meam populique Romani dicionem?'—'dedimus.'—'at ego recipio.' bello Sabino perfecto Tarquinius triumphans Romam redit. inde Priscis Latinis bellum fecit; ubi nusquam ad uniuersae rei dimicationem uentum est, ad singula oppida circumferendo arma omne nomen Latinum domuit. Corniculum, Ficulea uetus, Cameria, Crustumerium, Ameriola, Medullia, Nomentum, haec de Priscis Latinis aut qui ad Latinos defecerant, capta oppida. pax deinde est facta. maiore inde animo pacis opera incohata quam quanta mole gesserat bella, ut non quietior populus domi esset quam militiae fuisset. nam et muro
Abbreviated transcription (Latin):
fecere. Eo prelio precipua equitum gła fuit.¬
Utrimq ab cornib positos. cum iam pelleretur
media peditum suorum acies. itaincurrisse
ablaterib ferunt: ut ñsist̾e̾nt mͦsabinas le-¬
giones ferocit̃ instantescedentib. s subito in
fugam auert̾ent. Montes effuso cursu sabini
petebant.:⁊ pauci tenuere. Saxima pars ut
ante dictum ẽ. ab equitib influmen acti st̃.
Tarquinius instandum ꝑt̾ritisratus. p̃da
captiuisq romam missis. spolus hostium.¬
id uotum uulcano erat. ingenti cumulo ac-¬
censis. ꝑgit porro in agrum sabinum exer-¬
citum inducere. Et qͣmqͣm male gesta reserat:
nec gesturos melius sꝑare poterant: tam̃ qr
consulendires ñ dabat spatium. iere obniã
sabini tumultuario milite: it̾mq fusi. ꝑdi
quid citra collatiam agri erat sabinis ademp-¬
tum. Egerius fratris hic filiuserat regis. colla¬
tie inpresidio relictus: deditosq collatinos

Expanded text:
fecere. eo proelio praecipua equitum glofecere. eo proelio praecipua equitum gloutrimque ab cornibus positos, cum iam pelleretur media peditum suorum acies, ita incurrisse ab lateribus ferunt, ut non sisterent modo Sabinas legiones ferociter instantes cedentibus, sed subito in fugam auerterent. montes effuso cursu Sabini petebant, et pauci tenuere: maxima pars, ut ante dictum est, ab equitibus in flumen acti sunt. Tarquinius, instandum perterritis ratus, praeda captiuisque Romam missis, spoliis hostium—id uotum Uolcano erat—ingenti cumulo accensis, pergit porro in agrum Sabinum exercitum inducere; et quamquam male gesta res erat nec gesturos melius sperare poterant, tamen, quia consulendi res non dabat spatium, ire obuiam Sabini tumultuario milite; iterumque ibi fusquid citra Collatiam agri erat Sabinis ademptum; Egerius—fratris hic filius erat regis—Collatiae in praesidio relictus. deditosque Collatinos
Abbreviated transcription (Latin):
tus uocati. sũma rerum ubi aues ñ admi-¬
sissent dirimerentur. Neq tum tarquiniꝰ
de equitum centuriis quicqͣm mutauit.
num̃o tantum alt̾m adiecit. ut mille t̾m¬
i. ccc. equites intrib centuriis eẽnt. Postĩores
mͦ subhisdem nominib qui additi erant ap¬
pellatisunt. Quasnunc qi geminate sunt:
sex uocant centurias: Acparte copiarũ auc¬
ta. it̾mcumsabinis confugitur. s pret̃ qmͣ
ꝙ. uirib creauerat romanꝰ exercitꝰ: ex occulto
etiam additus dolꝰ. Missis quimagnãuim
lignorum in anienis ripaiacentem arden¬
teminflum̃ conicerent: uentoq iuuante
accensa ligna &e pleraq inratib inpacta sub¬
liciis cum hererent: pontemincendunt. Ca
qͦ res inpugna t̾rorem attulit. sabinis effusis
eademfugamimpedit. Nultiq mortaleᷤ cũ
hostem effugissent: influmine ip̃oꝑiere. Quoꝵ
fluitantia arma adurbem cognitaintibim:
pꝰpene qm nuntiari poss insignẽ uictoriã

Expanded text:
tus uocati, summa rerum, ubi aues non admitus uocati, summa rerum, ubi aues non admisissent, dirimerentur. neque tum Tarquinius de equitum centuriis quicquam mutauit; numero alterum tantum adiecit, ut mille et octingenti equites in tribus centuriis essent. posteriores modo sub iisdem nominibus qui additi erant appellati sunt; quas nunc quia geminatae sunt sex uocant centurias. hac parte copiarum aucta iterum cum Sabinis confligitur. sed praeterquam quod uiribus creuerat Romanus exercitus, ex occulto etiam additur dolus, missis qui magnam uim lignorum, in Anienis ripa iacentem, ardentem in flumen conicerent; uentoque iuuante accensa ligna et pleraque in ratibus impacta sublicis<que> cum haererent, pontem incendunt. ea quoque res in pugna terrorem attulit Sabinis, et fusis eadem fugam impedit; multique mortales cum hostem effugissent in flumine ipso periere, quorum fluitantia arma ad urbem cognita in Tiberi prius paene quam nuntiari posset insignem uictoriam
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpserat: addere alias constituit. suoq in¬
signes relinquere noĩe. Idqr maugurato
romulus fecerat: negare attus auius incli-¬
tus ea tempestate augur. neq mutari ne¬
q nouum constitui. nisi aues addixissent
posse. Exeo ira regimota. ludensq artem
ut ferunt: agedum anquit diuine tu in¬
augura fieri ne possit ꝙ nũc ego mente
concipio. Cumille in augurio rẽ exꝑtus
ꝓfecto futuram dixiss. atqui hoc animo agi¬
taui inquit. te nouacula cotem discissurum.
Capeħ: ⁊ ꝑage quod aues tue fieri posse por¬
tendunt. Tum illum haud cunctant̃ disci-¬
disse cotem ferunt. Statua atticapite ue-¬
lato quo in locores acta ẽ: incomitio ĩ gra-¬
dib ipsis ad leuam curiȩ fuit. Cotem qͦq
eodem loco sitam fuisse memorant: ut eẽt
ad posterosmiraculi eius monim̃tum.
Auguriis certe sacerdotioq augurum tantꝰ
honosaccessit: ut nichil belli domiq pꝰea
nisi auspicato gereretur: concilia ppͥ. exerci¬

Expanded text:
scripserat, addere alias constituit suoque inscripserat, addere alias constituit suoque insignes relinquere nomine. id quia inaugurato Romulus fecerat, negare Attus Nauius , inclitus ea tempestate augur, neque mutari neque nouum constitui nisi aues addixissent posse. ex eo ira regi mota; eludensque artem ut ferunt, 'age dum' inquit, 'diuine tu, inaugura fierine possit quod nunc ego mente concipio.' cum ille augurio rem expertus profecto futuram dixisset, 'atqui hoc animo agitaui' inquit, 'te nouacula cotem discissurum. cape haec et perage quod aues tuae fieri posse portendunt.' tum illum haud cunctanter discidisse cotem ferunt. statua Atti capite uelato, quo in loco res acta est in comitio in gradibus ipsis ad laeuam curiae fuit; cotem quoque eodem loco sitam fuisse memorant ut esset ad posteros miraculi eius monumentum. auguriis certe sacerdotioque augurum tantus honos accessit ut nihil belli domique postea nisi auspicato gereretur, concilia populi, exerci
Abbreviated transcription (Latin):
mafu̾it reuecta: ludos oppulentius instruc-¬
tiusq quam priores reges fecit. Ium pͥmũ
diuisa patrib equitibq ubispectacula sͥ
quisq facerent fori appellati. Spectauere
furcis duodenos ab terra spectacula alta
sustinentib pedes. ludicrum fuit. eqͥ pu¬
gilesq ex etruria maxime acciti. Sollẽp¬
nes deinde annuimansere ludi romani
magniq uarie appellatiab eodem rege.
Et circa forum priuatis edificanda diui-¬
sa sunt loca: porticus tab̃neq facte: muro
qͦ lapideo circumdare urbem parat: cũ
sabinumbellum ceptisint̾uenit. Ad eoq
ea subdita. res fuit: ut pꝰ anienem tnͣsirent
hostes qm obuiam ire ac ꝓhibere exercitꝰ
bia uictoria. magna utrimq cede pugna-¬
tumẽ. Reductis dem̃ in castra hostium co-¬
piis: datoq spacio romanis ad comparan-¬
dum deintegro bellum: tarquinis equitẽ
maxime suis deeẽ. uirib ratus: ad ramneᷤᷤ
tatienses luceres quas centurias romulus

Expanded text:
ma fuerat reuecta ludos opulentius instrucma fuerat reuecta ludos opulentius instructiusque quam priores reges fecit. tum primum diuisa patribus equitibusque ubi spectacula sibi quisque facerent; fori appellati; spectauere furcis duodenos ab terra spectacula alta sustinentibus pedes. ludicrum fuit equi pugilesque ex Etruria maxime acciti. sollemnes deinde annui mansere ludi, Romani magnique uarie appellati. ab eodem rege et circa forum priuatis aedificanda diuisa sunt loca; porticus tabernaeque factae. muro quoque lapideo circumdare urbem parabat cum Sabinum bellum coeptis interuenit. adeoque ea subita res fuit ut prius Anienem transirent hostes quam obuiam ire ac prohibere exercitusbia uictoria, magna utrimque caede pugnatum est. reductis deinde in castra hostium copiis datoque spatio Romanis ad comparandum de integro bellum, Tarquinius equitem maxime suis deesse uiribus ratus ad Ramnes, Titienses, Luceres, quas centurias Romulus
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoste regem factum. numam ignarũ
urbis non petentem in regnum ułtro acci-¬
tum. se ex quo sui potens fũit: romã cum
coniuge ac fortuns omnib cõmigrasse:
maiorem partem etatiser qua ciuilib of¬
fitiis fungant᷑ homines rome se qm in ue-¬
tere patria uixisse. domimilicieq subhaud
penitendo magistro ip̃o anco rege roma¬
na se iura. romanosxitꝰ didicisse obsequio
& obseruantia in regem cum omnib: be-¬
nignitate erga alios cum rege ipso certasse.
hec eum haud falsa memorantem: ingenti
consensu ppłs romanus regnare iussit. Ergo
uirum cetera egregium secuta qm in peten-¬
do habuerat. ĩ regnantẽ ambitio ẽ. Nec
minꝰ regni sui firmandi. qm augende rei
p̃. memor: centum patres legit. qui dem̃
minoꝵ gentium sunt appellati. factio
haud dubia regis cuiꝰ benefitio incuriam
uenerant. Bellum pͥmum cum latinis
gessit: ioppidum ibi appiolas uicepit.
Predaq inde maiore qm quanta belli fa-¬

Expanded text:
ex hoste regem factum, et Numam ignarum ex hoste regem factum, et Numam ignarum urbis, non petentem, in regnum ultro accitum: se ex quo sui potens fuerit Romam cum coniuge ac fortunis omnibus commigrasse; maiorem partem aetatis eius qua ciuilibus officiis fungantur homines, Romae se quam in uetere patria uixisse; domi militiaeque sub haud paenitendo magistro, ipso Anco rege, Romana se iura, Romanos ritus didicisse; obsequio et obseruantia in regem cum omnibus, benignitate erga alios cum rege ipso certasse. haec eum haud falsa memorantem ingenti consensu populus Romanus regnare iussit. ergo uirum cetera egregium secuta, quam in petendo habuerat, etiam regnantem ambitio est; nec minus regni sui firmandi quam augendae rei publicae memor centum minorum gentium sunt appellati, factio haud dubia regis cuius beneficio in curiam uenerant. bellum primum cum Latinis gessit et oppidum ibi Apiolas ui cepit; edaque inde maiore quam quanta belli fa
Abbreviated transcription (Latin):
Romanis conspicuum eum nouitas diui-¬
tieq faciebant: np̃e fortunam benigno
alloquio comitante inuitando beneficiisq
quospoterat sibi conciliando adiuuabat.
donec in regiamqͦ de eo fama ꝑlata ẽ. noti¬
ciamq eam breui apud regem liberaliter
dext̾eq obeundo offitia familiaris amici-¬
ciȩ adduxerat iura. ut publicis pariter
ac priuatis consiliis belli domiq intereẽt.⁊
ꝑomnia exꝑtus. postremo. tutor ⁊̃ lib̃is regiᷤ
testam̃to institueretur. Regnauit ancꝰ an-
pacisq ⁊artib & gla par. Iam filuppe pu-¬
berem etatemerant. Eo magis tarquiniꝰ
instare. ut qmprimum comitia regi crean¬
do fierent. Quib indictis: sub tempꝰ pueros
uenatum ablegauit. Isq pͥmꝰ & petisse am¬
bitiose regnum: & orationem dr hũisse.
ad conciliandos plebis animosꝯpositam.
tum se non rem nouam petere: Quippe qͥ
s s tercius rome ꝑegrinꝰ regnum affectet.
Et tatium non ex ꝑegrino solum: s etiã

Expanded text:
Romanis conspicuum eum nouitas diuiRomanis conspicuum eum nouitas diuitiaeque faciebant; et ipse fortunam benigno adloquio, comitate inuitandi beneficiisque quos poterat sibi conciliando adiuuabat, donec in regiam quoque de eo fama perlata est. notitiamque eam breui apud regem liberaliter dextereque obeundo officia in familiaris amicitiae adduxerat iura, ut publicis pariter ac priuatis consiliis bello domique interesset et per omnia expertus postremo tutor etiam liberis regis testamento institueretur. regnauit Ancus annpacisque et artibus et gloria par. iam filii prope puberem aetatem erant. eo magis Tarquinius instare ut quam primum comitia regi creando fierent. quibus indictis sub tempus pueros uenatum ablegauit. isque primus et petisse ambitiose regnum et orationem dicitur habuisse ad conciliandos plebis animos compositam: cum se non rem nouam petere, quippe quiset, sed tertius Romae peregrinus regnum adfectet; et Tatium non ex peregrino solum sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cessitum in regnum numam acurib. ⁊ ancũ
sabina matre ortum nobilemq unaimagi-¬
ne nume ẽẽ. facile suadet ut cupido honorũ.
icuitarquinii mat̾ia tm̃ patria ẽẽt. Subla-¬
tisitaq reb: amigrant romam. ad ianicu-¬
lum forte uentumerat: ibi ei carpento sedñ-¬
ti cumuxore. aquila suspenses demissa leuit̃
alis pilleum aufert. suꝑq carpentũ cũ mag¬
no clangore uolitans rursus uelut ministĩo
diuinit᷑ misso capiti apte reponit. Iñ subli¬
mis abiit. accepisse id augurium leta dicit᷑
tanaquil ꝑita ut uulgo etrusci cȩlestium ꝓ-¬
digiorum mulier: excelsa & alta sꝑare cõplexa
uirum iubet. eam alitem ea regione celi. &
er dĩnuntiam uenisse cuca summũ culm̃
hominis auspitium fecisse. leuasse humano
suꝑpositũ capitidecus. ut diuinitꝰ eidem red¬
deret. Has spescogitationesq secum portantes
urbem ingressi sunt. domicilioq ibi compa-¬
rato: L. tarquinium pͥscum edidere nom̃.

Expanded text:
cessitum in regnum Numam a Curibus, et Ancum cessitum in regnum Numam a Curibus, et Ancum Sabina matre ortum nobilemque una imagine Numae esse. facile persuadet ut cupido honorum et cui Tarquinii materna tantum patria esset. sublatis itaque rebus amigrant Romam. ad Ianiculum forte uentum erat; ibi ei carpento sedenti cum uxore aquila suspensis demissa leuiter alis pilleum aufert, superque carpentum cum magno clangore uolitans rursus uelut ministerio diuinitus missa capiti apte reponit; inde sublimis abiit. accepisse id augurium laeta dicitur Tanaquil, perita ut uolgo Etrusci caelestium prodigiorum mulier. excelsa et alta sperare complexa uirum iubet: eam alitem ea regione caeli et eius dei nuntiam uenisse; circa summum culmen hominis auspicium fecisse; leuasse humano superpositum capiti decus ut diuinitus eidem redderet. has spes cogitationesque secum portantes urbem ingressi sunt, domicilioque ibi comparato L. Tarquinium Priscum edidere nomen.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuerat. is enimibi qͦq ꝑegͥna stirpe oriundꝰ
domo ꝓfugus: cum tarquinins forte consedis¬
set axore ibiducta duos filios genuit. Nomi¬
nahis lucumo atq arruns fuerunt. Lucumo
suꝑfuit patribonorũ omniũ heres. arruns
priusqͣm pat̾ moritur uxore grauida relicta.
Nec diumanet suꝑstes filiop̃r. Quicum igno¬
ransnurꝰ uentrem. inmemor ĩ testandonepo¬
tis decessiss: puero pꝰ ami mortem in nullã sor¬
tem bonorum nato ab inopia egerio inditũ
nom̃. lucumoni cont᷑ omnium heredibonoꝵ
cum diuitie iam animos fac̾ent: auxit ducta
inmat̾monium tanaquil: sũmo loco nata ⁊ qͣ bu¬
sꝑnentib etruscis lucumonem exule aduena¬
ortum. ferre indignitatem ñ potuit. oblitaq
ingenite erga patriam caritatis: dum mͦui¬
rum honoratum uideret. consilium migͣndi
ab tarqͥnio cepit. Romaẽ. adid potissimũ¬
isa in nouo pͦ: ubi omnisrepentina atos
ex uirtute nobilitassit. futurum locum forti
acstrenuo uiro regnasse tatium sabinum ar-¬

Expanded text:
niis—nam ibi quoque peregrina stirpe oriundusdomo profugus cum Tarquiniis forte consedisset, uxore ibi ducta duos filios genuit. nomina his Lucumo atque Arruns fuerunt. Lucumo superfuit patri bonorum omnium heres: Arruns prior quam pater moritur uxore grauida relicta. nec diu manet superstes filio pater; qui cum, ignorans nurum uentrem ferre, immemor in testando nepotis decessisset, puero post aui mortem in nullam sortem bonorum nato ab inopia Egerio inditum nomen. Lucumoni contra, omnium heredi bonorum, cum diuitiae iam animos facerent, auxit ducta in matrimonium Tanaquil, suspernentibus Etruscis Lucumonemortum, ferre indignitatem non potuit, oblitaque ingenitae erga patriam caritatis dummodo uirum honoratum uideret, consilium migrandi ab Tarquiniis cepit. Roma est ad id potissima uisa: in nouo populo, ubi omnis repentina atque ex uirtute nobilitas sit, futurum locum forti ac strenuo uiro; regnasse Tatium Sabinum, ar
Abbreviated transcription (Latin):
Arma hisimꝑata: galea. clipeꝰ. ocree. lo-¬
rica. omnia ex ere. hec ut tegum̃ta corꝑis
ẽẽnt. Tela in hostem hasta &e gladiꝰ.
addite: huic dassi due fabrum
centuriȩ: que sine armis stipendia fa-¬
cerent: datum munusut machinas in bello

Expanded text:
arma his imperata galea, clipeum, ocreae, loarma his imperata galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere; haec ut tegumenta corporis essent: tela in hostem hastaque et gladius. additae huic classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent; datum munus ut machinas in bello
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑoportune ad p̃sentis quietem status bellũ
cumueientib. iam enim indutiȩ exierant.¬
aliisq ecruscis sumptum. In eobello ⁊ urtꝰ
i fortuna enituit tulli. fusoq ingenti hosti¬
um ex̃citu: haud dubius rex seupatrũ seu
plebis animꝰ ꝑiclitaretur. romam rediit.
Aggrediturq iñ pacis longe maximum
opus: ut quemadmodum numa diuini
auctor iuris fuiss. ita se conditorem oĩs in
ciuitate discriminis ordinũq quib inter
gradꝰ dignitatis fortuneq aliquid int̃ lu¬
cet. postĩ fama ferrent. Censum eniminsti-¬
tuit rem salub̃rimam tanto futuro ĩꝑio:
ex quo belli pacisq munia non uiriti n
ut ante. s ꝓhabitu pecuniarum fierent.
Tum classes centurias ⁊ hunc ordinem ex
censu descͥpsit. uel paci decoꝵ uł bello: ex
his quicentum miliũ eris. aut maiorem
ragenas senioꝵ ac iunioꝵ. Prima classis õs
appellati. Seniores adurbis custodiam ut
p̃sto eẽnt: iuuenes ut foris bella gererent.

Expanded text:
peropportune ad praesentis quietem status bellum peropportune ad praesentis quietem status bellum cum Ueientibus—iam enim indutiae exierant—aliisque Etruscis sumptum. in eo bello et uirtus et fortuna enituit Tulli; fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex, seu patrum seu plebis animos periclitaretur, Romam rediit. adgrediturque inde ad pacis longe maximum opus, ut quemadmodum Numa diuini auctor iuris fuisset, ita Seruium conditorem omnis in ciuitate discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque aliquid interlucet posteri fama ferrent. censum enim instituit, rem saluberrimam tanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniarum fierent; tum classes centuriasque et hunc ordinem ex censu discripsit, uel paci decorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem ragenas seniorum ac iuniorum; prima classis omnes appellati; seniores ad urbis custodiam ut praesto essent, iuuenes ut foris bella gererent;
Abbreviated transcription (Latin):
trabea i lictorib ꝓdit: ac sede regia sedens alia
decernit. de aliis consultur̃ se regem ẽẽ simu-¬
lat. Itaq ꝑ aliquot diescum iam exspirasset
tarquiniꝰ: celata morte ꝑspeciem aliene fun-¬
gende uicis suas opes firmauit. Tum demum
palam factum ⁊ comploratione in regia orta:
seruius p̃sidio firmo munitꝰ pͥms in iussu pp
uoluntate patrum regnauit. Anci lib̃nam
tunc cum comp̃ssis scełis ministris ut uiũe
regem ⁊ tantas eẽ. opesseruii nuntiatum ẽ:
suessam pometiam exulatumierant. Nec iã
publicismagis consiliis seruiꝰ qmpriuatis
muire opes: & ne qualis anci lib̾m animꝰ
aduersus tarquinium fuerat. Ialis adũsꝰ
se tarquinii lib̃m ẽẽt: duas filias iuuenib
regiis lucio atq arunti. tarquiniis iungit.
Nec rupit tam̃ fati necessitatẽ humanis coi¬
siliis. suicum inuidia regnietiam int̾ do-¬
mesticos infida omnia atq infesta faceret:

Expanded text:
trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia decernit, de aliis consulturum se regem esse simulat. itaque per aliquot dies cum iam exspirasset Tarquinius celata morte per speciem alienae fungendae uicis suas opes firmauit; tum demum palam factum est comploratione in regia orta. Seruius praesidio firmo munitus, primus iniussu populi, uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam tum comprensis sceleris ministris ut uiuere regem et tantas esse opes Serui nuntiatum est, Suessam Pometiam exsulatum ierant. nec iam publicis magis consiliis Seruius quam priuatis munire opes, et ne, qualis Anci liberum animus aduersus Tarquinium fuerat, talis aduersus se Tarquini liberum esset, duas filias iuuenibus regiis, Lucio atque Arrunti Tarquiniis iungit; nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret.
Abbreviated transcription (Latin):
ceri ne socruminimitis ludibrio eẽ sinat. Inũ
ẽ. inquit seruisiuir esregnum: ñ eorum qͥ alie¬
nismanib pessimum facin fecere. Erige te de¬
osq duces sequere. quiclarum hocfore caput.
diuino qͦndam cirtumfuso igni portenderũt.
Nunc te illa celestis excitet flamma: nũc exꝑgis¬
cere. u̾e & nosꝑegrini regnauim: Qm sis non
uñnatus sisreputa. Si tua re subita consilia
torpent: at tu mea consilia sequere. Cum cla-¬
mor impetusq multitudinis uix sustiñi pos-¬
set. ut suꝑiore parte edium ꝑ fenestras in no-¬
uam uiam uers habitabat enim rex ad tem-¬
plum ioius statoris. ppłm tanaqͥl alloquitur.
ibet bono animo eẽ sopitum fuisse regẽ subi-¬
to ictuferrum haud alte incorpus descendisse.
iam ad se redisse inconspectum uulnus abter-¬
so cruore. omma salubria eẽ. confidere ꝓpedi¬
em ip̃m eosinsuros. int̾im seruio tullo inbere
ppłmdicto. audientẽ eẽ. Eum uira reddit᷑m
obiturumq alia regis munia eẽ. Seruiꝰ cum

Expanded text:
ceri, ne socrum inimicis ludibrio esse sinat. 'tuum est' inquit, 'Serui, si uir es, regnum, non eorum qui alienis manibus pessimum facinus fecere. erige te deosque duces sequere qui clarum hoc fore caput diuino quondam circumfuso igni portenderunt. nunc te illa caelestis excitet flamma; nunc expergiscere uere. et nos peregrini regnauimus; qui sis, non unde natus sis reputa. si tua re subita consilia torpent, at tu mea consilia sequere.' cum clamor impetusque multitudinis uix sustineri posset, ex superiore parte aedium per fenestras in Nouam uiam uersas—habitabat enim rex ad Iouis Statoris—populum Tanaquil adloquitur. iubet bono animo esse; sopitum fuisse regem subito ictu; ferrum haud alte in corpus descendisse; iam ad se redisse; inspectum uolnus absterso cruore; omnia salubria esse; confidere propediem ipsum eos uisuros; interim Ser. Tullio iubere populum dicto audientem esse; eum iura redditurum obiturumque alia regis munia esse. Seruius cum
Abbreviated transcription (Latin):
tarquiniꝰ gabios tanqͣm in suum regnũ ꝓfec-¬
tus ab ultorib uet̾m simultatum quas sibi
ipse cedib rapinisq concitauerat ẽ. int̾fectꝰ.
.L. tarquinius suꝑb regnauit annos .u.⁊.xl.
Regnatum rome ab condita urbe adlibe-¬
tiis centuriatis a p̃fecto urbis excõm̃tariis
seruii tulli creati sunt. L. iuniꝰ brutꝰ. ⁊ luciꝰ
tarquinius cõllatinꝰ.¬

Expanded text:
Tarquinius Gabios tamquam in suum regnum profecTarquinius Gabios tamquam in suum regnum profectus ab ultoribus ueterum simultatium, quas sibi ipse caedibus rapinisque concierat, est interfectus. L. Tarquinius Superbus regnauit annos quinque regnatum Romae ab condita urbe ad libetiis centuriatis a praefecto urbis ex commentariis Ser. Tulli creati sunt, L. Iunius Brutus et L. Tarquinius Collatin
Abbreviated transcription (Latin):
titudinemꝑculit. ut imꝑium regi abro-¬
garet. exulesq ẽẽ iuberet. L. tarqͥnium cũ
coniuge ac lib̃is. Ipse iuniorib qui ultrono-¬
mina dabant lectis armatisq adconcitan-¬
dum. in adu̾sus regem ex̾citum ardeamã
castra ẽ ꝓfectus. Impiuminurbe lucretio
p̃fecto urbis iam ante ab rege instituto re-¬
linquit. Inter hunc tumultum: tullia do-¬
mo ꝓfugit. Execrantib quacumq incede¬
bat. Inuocantibq parentum furias ui-¬
ris mulieribq. Haꝵ rerum nuntiis in ca-¬
stra ꝑlatis cum re noua trepidꝰ rex ꝑg̾et.
romam ad compͥmendos motꝰ. flexit uiã
brutus. senserat enĩ aduentum ne obuiꝰ
fieret eodemq fere tempore diũsis itiñib
brutus ardeam. tarquiniꝰ romamuene¬
runt. Tarqͥnio clause porte exiliumq in¬
dictum. liberatorem urbis leta castra acce-¬
ꝑe. exactiq inde lib̃i regis duo patrẽ secuti
sunt. qui exulatũ cere inetruscosiert̃. Sextꝰ

Expanded text:
titudinem perpulit ut imperium regi abrotitudinem perpulit ut imperium regi abrogaret exsulesque esse iuberet L. Tarquinium cum coniuge ac liberis. ipse iunioribus qui ultro nomina dabant lectis armatisque, ad concitandum inde aduersus regem exercitum Ardeam in castra est profectus: imperium in urbe Lucretio, praefecto urbis iam ante ab rege instituto, relinquit. inter hunc tumultum Tullia domo profugit exsecrantibus quacumque incedebat inuocantibusque parentum furias uiris mulieribusque. harum rerum nuntiis in castra perlatis cum re noua trepidus rex pergeret Romam ad comprimendos motus, flexit uiam Brutus—senserat enim aduentum—ne obuius fieret; eodemque fere tempore, diuersis itineribus, Brutus Ardeam, Tarquinius Romam uenerunt. Tarquinio clausae portae exsiliumque indictum: liberatorem urbis laeta castra accepere, exactique inde liberi regis. duo patrem secuti sunt qui exsulatum Caere in Etruscos ierunt. Sex.
Abbreviated transcription (Latin):
tie fecerat. Ergo ex omnib locisurbis in fo¬
rum curritur. quo simul uentum ẽ: p̃co
ad tribunum celeriũ in quo tum magistra¬
tu forte brutuserat. ppłm aduocauit. Ibi
oratio habita nequaqm er pectoris inge¬
niiq ꝙ simulatũ ad eam diem fuerat. de
ui ac libidine sexti tarquinii de stupro in¬
fando lucretiȩ. ⁊ miserabili cede. de orbita¬
te tricipitini. cui morte filiȩ causa mortis
indignior at miserabilior ẽẽt addita suꝑ-¬
bia ipsius regis miserieq i labores plebisin
fossas cloacasq exhauriendas demerse. ro¬
manos homines uictores omnium circa po¬
pulorum opifices ac lapicidas ꝓbellatorib
factos. indigna seruii tulli regis memorata
cedes ⁊ inuecta corpore patris nefando ue¬
hiculo filia. inuocatiq ultores parentũ dii.
hisatrociorib credo aliis que presens rerũ
indignitas haud quaqͣm relatu scͥptorib
facilia subicit memoratis. incensam mul¬

Expanded text:
tiae fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in fotiae fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in forum curritur. quo simul uentum est, praeco ad tribunum celerum, in quo tum magistratu forte Brutus erat, populum aduocauit. ibi oratio habita nequaquam eius pectoris ingeniique quod simulatum ad eam diem fuerat, de ui ac libidine Sex. Tarquini , de stupro infando Lucretiae et miserabili caede, de orbitate Tricipitini cui morte filiae causa mortis indignior ac miserabilior esset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in fossas cloacasque exhauriendas demersae; Romanos homines, uictores omnium circa populorum, opifices ac lapicidas pro bellatoribus factos. indigna Ser. Tulli regis memorata caedes et inuecta corpori patris nefando uehiculo filia, inuocatique ultores parentum di. his atrocioribusque, credo, aliis, quae praesens rerum indignitas haudquaquam relatu scriptoribus facilia subicit, memoratis incensam mul
Abbreviated transcription (Latin):
ingenium: ut p̃ceptum erat iurant. totiq
abluctu ũsiiiram. brutum iam iñ adex¬
pugnandum regnum uocantem secuntur
ducem. Platum domo lucretie corpus in fo¬
rum deferunt. coniciuntq miraculo. ut fit
re in noua atq indignitate homines. ꝓ se
quisq scelus regium acuim queruntur.
Mouet cum patres mesticia: tum brutꝰ casti¬
gator lacͥmaꝵ atq inertium querelaꝵ: auc¬
torq qͦd uiros quod romanos deceret arma
capiendi adũsus hostilia ausos. ferocissimꝰ
quisq iuuenum cum armis uoluntariꝰ ad ẽ.
sequit᷑ ⁊ cet̾a iuuentus. Iñ patri pari p̃sidio
relicto collatiȩ ad portas. custodibq datis.
ne quis eum motum regib nuntiaret. ceti
armati duce bruto romam ꝓfecti. uͥ eouen
uorem actumultum facit. Rursus uͥ ante¬
ire pͥmores ciuitatis uident: quicqͥd sit haud
temere ẽẽ. rentur. nec minorem motũ ani¬
morum romȩ tã atrox res facit: qm colla¬

Expanded text:
ingenium. ut praeceptum erat iurant; totique ingenium. ut praeceptum erat iurant; totique ab luctu uersi in iram, Brutum iam inde ad expugnandum regnum uocantem sequuntur ducem. elatum domo Lucretiae corpus in forum deferunt, concientque miraculo, ut fit, rei nouae atque indignitate homines. pro se quisque scelus regium ac uim queruntur. mouet cum patris maestitia, tum Brutus castigator lacrimarum atque inertium querellarum auctorque quod uiros, quod Romanos deceret, arma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisque iuuenum cum armis uoluntarius adest; sequitur et cetera iuuentus. inde patre praeside relicto Collatiae ad portas custodibusque datis ne quis eum motum regibus nuntiaret, ceteri armati duce Bruto Romam profecti. ubi eo uorem ac tumultum facit; rursus ubi anteire primores ciuitatis uident, quidquid sit haud temere esse rentur. nec minorem motum animorum Romae tam atrox res facit quam Colla
Abbreviated transcription (Latin):
lit gaudium. Dant ordine omnes fidem. cõ-¬
solantur egram animi. aũtendo noxam
ab coacta. in auctorem delicti. mentẽ pec-¬
care ñ corpꝰ ⁊ ũn consiliũ affuerit: culpã
abẽẽ. uos inquid uideritis quidilli debe-¬
atur. egome ⁊ sipeccato absoluo: supplicio
non libero. nec ulla dem̃ inpudica lucre-¬
tiȩ exemplo uiuet. Cultrum quem sub
ueste abditum habebat: eum incorde de-¬
figit. ꝓlapsaq inuulnus moribunda ce-¬
cidit. Conclamat uir pat̾q. Srutus illic
tum manante cruore p̃ se tenens: ꝑ hc̃
inquit castissimum ante regiam iniu¬
riam sanguinem iuro. uosq dii testes
facio. me .l. tarquiniũ suꝑbum cũ sce¬
lerata coniuge ⁊ omni liberoꝵ styrpe.
ferro igni quacumq dehinc ui possim
exsecuturum. nec illos nec alium quemqͣm
regnare rome passurum. sultrum deinde
cõllatino tradit. Iñ lucretio ac ualerio stupen-¬
tib miraculo rei. uñ nouum in brutipectore

Expanded text:
lit gaudium.' dant ordine omnes fidem; conlit gaudium.' dant ordine omnes fidem; consolantur aegram animi auertendo noxam ab coacta in auctorem delicti: mentem peccare, non corpus, et unde consilium afuerit culpam abesse. 'uos' inquit 'uideritis quid illi debeatur: ego me etsi peccato absoluo, supplicio non libero; nec ulla deinde impudica Lucretiae exemplo uiuet.' cultrum, quem sub ueste abditum habebat, eum in corde defigit, prolapsaque in uolnus moribunda cecidit. conclamat uir paterque; Brutus illis tum, manantem cruore prae se tenens, 'per hunc' inquit 'castissimum ante regiam iniuriam sanguinem iuro, uosque, di, testes facio me L. Tarquinium Superbum cum scelerata coniuge et omni liberorum stirpe ferro igni quacumque dehinc ui possim exsecuturum, nec illos nec alium quemquam regnare Romae passurum.' cultrum deinde Collatino tradit, inde Lucretio ac Ualerio, stupentibus miraculo rei, unde nouum in Bruti pectore