comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tri possit. Ui pater a filiofamilias milite
ex castrensi peculio est hr̃s institutus omissa cau¬
sa testam̃ti aliquid ex peculio possidebit. dolo¬
ue malo fecerit. quominus possidet datur ineũ
legatorum actio. Simile¬
militia fec̃it: codicillos post militiam ipsemet intra
annum missionis moriatur. plerisq placet in codi¬
cist uiris ciuilis regulas spectari debe. quia nora
sunt amilite facti. nec adrem ꝑtinere: quia testam̃
to confirmati sunt. Ideoq in his legatis que incesta¬
m̃to date sunt. legi falcidiȩ: locum non ẽẽ. In his
que codicilł scripta sunt locum eẽ.
legata tam que testam̃to quam que codicilł data
sunt ultra dodrantẽ sint. queritur. quatenus mi¬
nuantur. ea in quib falcidia locum habet. Cõ¬
modissime aũt id statuetur ex uniũsitate bo¬
norum insolidum solutis legatis. que testam̃to
miles dedit. id quod suꝑ erit ꝓ dodrante ⁊ qͣdran.¬

Expanded text:
non possit. Si pater a filio familias milite non possit. Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio. Si mileilitia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris ciuilis regulam spectari debere, quia non sunt a milite facti, nec ad remnto confirmati sunt. ideoque in his legatis, quae testamento data sunt, legi Falcidiae locum non esse, at in his, quae codicillis scripta sunt, locum esselegata, tam quae testamento quam quae codicillis data sunt, ultra dodrantem sint, quaeritur, quatenus minuantur ea, in quibus Falcidia locum habet. commodissime autem id statuetur, ut ex universitate bonorum in solidum solutis legatis quae testamento miles dederat id quod supererit pro dodrante et quadran
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃ceptionem cuiq legando distribuisset.
Uł etiam ait. Si quis alium castrensium rerum.¬
noꝵ p̃diorum. alium rusticoꝵ. alium ceterarum
rerum. ualebit institutio. ꝑ indeq habebitur: atq
sisme partibrs hr̃des eos instituisset. resq om̃s sua̾¬
alium certarum scͥꝑsisset. quasi duoꝵ hõium
due hr̃ditates intelligi. ut etiam in aes alienum
qđ in castris cͣctum ẽẽt. solus is teneatur. qui ca-
rerum hr̃s scͥptus eẽt. Cui scilicet conueniens
uidetur respondisse. Ut ex qua causa debeat᷑
militi. uł huic hr̃di uł illi. ipso uire debeatur qͥ
si alt̾utra pars bonorum aere alieno qđ ex causa¬
ea pendebit nonsufficiat: ⁊ ꝓpter hoc is qui ex
ea parte hr̃s institutus ẽ non adierit. alterum
qui adisset compellendum eẽ aut defendere totã
hr̃cditatem: aut totam creditoribus soluere.
i eodem testam̃to miles eundem hr̃dem demñ
ex hr̃dem scͥpsit. adempta uidetur hr̃ditas. cum in
paganorum testam̃to sola hr̃ditas exhr̃datione ad

Expanded text:
eceptionem cuique legando distribuisset. Iulianus etiam ait, si quis alium castrensium rerumpraediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suaalium ceterarum scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrerum heres scriptus esset. cui scilicet conveniens videtur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, vel huic heredi vel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aer‹i› alieno, quod ex ea causa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere. Si eodem testamento miles eundem heredem, deinde exheredem scripserit, adempta uidetur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi
Abbreviated transcription (Latin):
sponte achierit hr̃ditatem. i rogatus totam hr̃¬
ditatem restituerit: ex trebelliano transeunt
acc̃ones. Uiles testam̃to suo manu mitt̃n¬
do. nichil efficit in eo cuius lib̾tas lege elise sen¬
scia uł aliqua impeditur.
dictum p̃toris
quo uisiurandum hr̃dib institutis. legatariisq
remittitur: locum habet etiam inmlitum testa¬
m̃tis: sicut ⁊̃ infidi̾ cõmissis. Idemq si turpĩ
ẽẽt conditio. Patri enis qui mnemancipa¬
tione ipse manumissor extitisset: contra ta¬
bulas testam̃ti dandam bonoꝵ post partis
debite placet. exceptis his rebus quas incast̾s
eẽ dandam contra tabulas fili militis bonorũ.
seio seruum legauerit ⁊ eum titius manumi¬
sisset. delib̾ante seio. moxq id legatum o¬
misisset. lib̾andum fore dico. quia ⁊ si hr̃s ser¬
uum alicui legatum interim manuinisisset:
deinde legatarius repudiasset lib̃erit.
lem uoluntatem nulitis hr̃ditas euis non ade¬

Expanded text:
sponte adierit hereditatem et rogatus totam heresponte adierit hereditatem et rogatus totam hereditatem restituerit, ex Trebelliano transeunt actiones. Miles testamento suo manumittendo nihil efficit in eo, cuius libertas lege Aelia Sentia vel alia qua impeditur. Edictum praetoris, quo iusiurandum heredibus institutis legatariisque remittitur, locum habet etiam in militum testamentis, sicut etiam in fideicommissis: idemque si turpis esset condicio. Patri eius, qui in emancipatione ipse manumissor exstitisset, contra tabulas testamenti dandam bonorum possessionem partis debitae placet exceptis his rebus, quas in castris esse danda‹m› contra tabulas filii militis bo‹no›rumSeio seruum legauerit et eum Titius manumisisset deliberante Seio moxque is legatum omisisset, liberandum fore dico, quia et si heres seruum alicui legatum interim manumisisset, deinde legatarius repudiasset, liber esslem uoluntatem militis hereditas eius non ade
Abbreviated transcription (Latin):
Iarcus .ł. Iestam̃ta eorum qui igno¬
minie causa missi sunt statim desinant. mi¬
litum uire uale. qđ quia anni spatium testa¬
m̃tis eoꝵ qui honestam uł causariam missio¬
nem meruerunt tribuitur. Ius testandi de
castrensi peculio qđ filius familias mlitantib
concessum ẽ ad eos qui ignominie causa mis¬
si sunt non ꝑtinet. quod hoc p̃mi loco meren
tibus tributum est.
to postumos hr̃des instituit. neq substitutos
dedit. quibus non additis ad suꝑiꝰ testam̃tũ
se redire testatus ẽ. Cetera que scd̾o testam̃to scͥp¬
sit. ẽẽ irrita placuit. nisi nominatim ea consir¬
masset: ad pͥorem uoluntatem reuersus.
miles decessisset. filio inpube hr̃de instituto eiq
substituisset in aui potestate manenti tutoresq
dedisset diui fr̃s reseripserunt. substitutionem
quidem uałe. tutoris autem donationẽ non ua¬
le. quia hr̃ditati quidem sue miles qualẽ uellet¬
subfitutionem facere potest. Ueruntam̃ alienũ
us minuere non potest.

Expanded text:
arium. Testamenta eorum, qui ignominiae causa missi sunt, statim desin‹u›nt militari iure ualere, quod anni spatium testamentis eorum, qui honestam uel causariam missionem meruerunt, tribuitur. ius testandi de castrensi, quod filiis familias militantibus concessum est, ad eos, qui ignominiae causa missi sunt, non tibus tributum est. turio secundo testamento postumos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non editis ad superius testamentum se redire testatus est. cetera, quae secundo testamento scripsit, esse irrita placuit, nisi nominatim ea confirmasset ad priorem voluntatem reversus.miles decessisset filio impubere herede instituto eique substituisset in aui potestate manenti tutoresque dedisset, diui fratres rescripserunt substitutionem quidem ualere, tutoris autem dationem non ualere, quia hsubstitutionem facere potest, verum tamen alienum ius minuere non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
suam testaretur ita locutis ẽ. ut declararet
quẽ uellet sibi hr̃dem ẽẽ ⁊ cui lib̾tatemtri¬
bueret. potest uidi. sine scͥpto hoc modo eẽ tes¬
tatus: ⁊ uoluntas eus ita habenda est̾rata. Cet̃m
suii plerumq sermonib fieri solet. dixit alicui
ego te hr̃dem facio. aut tibi bona mea relinquo.
non oportet hoc ꝓ testam̃to obseruari. Nec ul¬
lorum magis int̾̃ est quam ipsoꝵ quib id pͥui
legium datum ẽ. huiusinodi exẽplum non ad¬
mitti. Alioquin: non difficult̃ postmoitem
alicuis militis testes existerẽt: qui affirmarent
se audisse dicentem aliquem se bona relinq̃re.
cui uisum sit. i ꝑ hoc uidicia uera subu̾tuntur
gionis factus eẽt testam̃tum fecit. ⁊ postea cinctũ
quod ante tribunatum fecisset. nisi postea ab
eo factum dictum ẽẽ ꝓbaretur. qđ uale uellet:
ad cõmune uis ꝑtinet. Constianionibus enim
pͥncipum non militum testam̃ta. sed quȩ a

Expanded text:
suam testaretur, ita locutus est ut declararet suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis intelegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturgionis factus esset, testamentum fecit et postea cinctus  testamentum quod ante tribunatum fecisset, nisi postea ab eo factum dictum esse probaretur quod ualere uellet, ad commune ius pertinet: constitutionibus enim principum non militum testamenta, sed quae a
Abbreviated transcription (Latin):
ffricamis.ł. un. ¶ QUod constitutum ẽ ut
testam̃tum militie tp̃r factum. etiã intra annum
postmissionem ualet: quantum ad uerba eius ad
eos dum taxat qui mitti solent hoc beneficium
ꝑtinere estimauit. sed quod neq p̃fectos. neq
tribunos. aut ceteros qui successorib acceptis
militare desinunt. hoc pͥuilegium habituros.
arcus . ł.iiii. inst. Piles filius familiã
si capite minutus fuerit. uł emancipatus. ułin
adoptionem datus apatre suo. testam̃tum eius
ualet. quasi ex noua uoluntate.
andum se dedit. si uero ꝓnussus iam hoc fec̃at.
non ualet testam̃tum.
iuus traianus¬
statilio seciero itarescͥpsit. Id p̾ͥuilegium quod
militantibus datum ẽ. ut quo quomodo facta
abħis testam̃ta rata sint. sic intelligi debet. ut¬
utiq constare pͥis debeat testam̃tum factum
eẽ. qd ⁊ sine sc̃ptã ⁊ a nommnilitantib fieripo¬
test. Si gͦ miles de ciuus bonis apud te querit᷑
conuocatis adhoc hominib ut uoluntatem

Expanded text:
aestionum Quod constitutum est, ut testamentum militiae tempore factum etiam intra annum post missionem valeret, quantum ad verba eius ad eos dumtaxat qui mitti solent id beneficium pertinere existimavit: secundum quod neque praefectos neque tribunos aut ceteros, qui successoribus acceptis militare desinunt, hoc privilegium habituros.arto institutionum. Miles filius familias si capite minutus fuerit, uel emancipatus uel in adoptionem datus a patre suo, testamentum eius ualet quasi ex noua uoluntate. andum se dederit: si uero missus iam hoc fecerat, non ualet testamentum. 24 ivus TraianusStatilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellutique prius constare debeat testamentum factum esse, quod et sine scriptura et a non militantibus fieri potest. si ergo miles, de cuius bonis apud te quaeritur, convocatis ad hoc hominibus, ut volunta
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to comp̃hensum sit ille
seruus si m̃s erit. aut quis m̃s erit cũ moriar:
hr̃s esto. Quatenus accipiatur m̃s queritur.
Et si quidem alienauit in eo usum.f. nichilo.
minus ipsius ẽ. Si uero partem in eo alienaũ:
andeficiat conditio institutionis queritur &
uerius ẽ non defecisse conditionem: nisi eui¬
dentissimis ꝓbationib testatorem uoliusse ap¬
paruerit. ꝓhac conditione hec uerba inseruisse.
si totus seruus in dñio eius remanserit. tunc
enĩ parte alienata conditio deficit. Sed si duo .s.¬
ui ita sint hr̃des instituti. pͥmus ⁊ scd̾s si mei er̃
cũ moriar lib̃i ⁊ hr̃des sunto ⁊ alt̃ ex his sit alie
natus: celsus recte putat sic accipiendũ. atq si
singłos separatim sub eadem conditione hr̃
des instituisset.
sim. si decẽ dedero. ⁊ acciꝑe nolit cui dare uissus
si sociz una uniũsoꝵ bonorum meoꝵ ꝑmanserĩt
usq ad annos.xui. hr̃des sunto. mutilem ẽẽ in¬
stitutionem. scđ̾m uerboꝵ significationem: inar¬

Expanded text:
testamento comprehensum sit: 'ille seruus, si meus erit' aut 'qui meus erit' 'cum moriar, heres esto', quatenus accipiatur 'meus', quaeritur. et si quidem alienauit in eo usum fructum, nihilo minus ipsius est: si uero partem in eo alienauit, an deficiat condicio institutionis, quaeritur. et uerius est non defecisse condicionem, nisi euidentissimis probationibus testatorem uoluisse apparuerit pro hac condicione haec uerba inseruisse 'si totus seruus in dominio eius remanserit': tunc enim parte alienata condicio deficit. Sed si duo serui ita sint here‹de›s instituti: 'Primus et Secundus, si mei erunt cum moriar, liberi et heredes sunto' et natus, Celsus recte putat sic accipiendum, atque si singulos separatim sub eadem condicione heredes instituisset. sim, si decem dedero, et accipere nolit cui dare iussus 'si socii una bonorum meorum permanserint usque ad annos sedecim, heredes sunto', inutilem esse institutionem secundum uerborum significationem Mar
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾is diem suũ obierit. om̃em hr̃ditatẽ ad
neptẽ in eam daudiam ꝑuenire uolo. defun¬
cto uero alt̃o suꝑstite filio. nouissimo autem
surdũ ẽẽ.R. cessante pͥma substitutione par-¬
tis nepti petitionẽ denegare quã tatũ habe
uoluit auus si nouissimus fr̃is quoq por¬
cionem suscep
Peto de te uxor clarissima. uti cũ morieris
Srditatẽ meã restituos filus meis. uł uni eorũ
inł nepotib in eis. uł cui uoluis. uł cognatis
meis. sicui uoles extota cognatione mea ut̃
filios drdi. substitutionẽ fidi cõmissi factã ui¬
deri circa nepotes aũt icetos cognatos facu¬
ltatẽ eligendi datam. E cet̾is aũt cognatin
si nepotos suꝑeẽnt ñ recte muliere electurã
suꝑ gradus fidĩcõmissi p̃scͥptos. Deficiente
si gradi nepotum: ex cognatis quã uelit ꝑ¬
sonam eligi posse.

Expanded text:
liberis diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam peruenire uolo': defuncto altero superstite filio, nouissimo autem surdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti petitionem denegari, quam totum habere uoluit auus, si nouissimus fratris quoque portionem suscepisset. 'Peto de te, uxor ‹ca›rissima, uti cum morieris hereditatem meam restituas filiis meis uel uni eorum uel nepotibus meis uel cui uolueris umeis si cui voles ex tota cognatione mea". inter filios respondi substitutionem fideicommissi factam videri, circa nepotes autem et ceteros cognatos facultatem eligendi datam: ex ceteris autem cognatis, si nepotes superessent, non recte mulierem electuram propter gradus fideicommissi praescriptos: deficiente vero gradu nepotem ex cognatis quam velit personam eligi posse.
Abbreviated transcription (Latin):
ditus rogatus fuĩt eã libis exhr̃datis de fun
&ti lib̾ti restituere. si sua sponte acdierit. falci¬
die erit locus. si coactus in solidũ transibt̃¬
in eum actiones ex hoc senatus consulto.
non recte restituitur hr̃ditas. sed si postea
ratum habũit confirmabitur restitutio.
Uerum ipsi dño ad quirentur actiones.:
nec quia hr̃ditatis ad quisitionis similis ẽ
ħrestitutiouissũ p̃cede oportet. sed ut dic¬
tum ẽ ĩ rati habitio subsequi pot̾ĩt. exẽplo
bonoꝵ possessionis neq int̃ est quod ad ꝓ¬
positũ attinet ip̃idño anseruo quis rogetur
restituere hr̃ditatem. nec meare consensu
aut oꝑe serui opus ẽ. at quin in bonorum
possessione uł in adeunda hr̃ditate consen¬
sus enis necessaĩus est. Itaq siqui suspedã
dicent hr̃ditatem postulante dño cõpellẽdi
eꝑunt adire. ⁊ resaituere hr̃ditatem.
i testator rogasset hr̃dem ut restituat h̃

Expanded text:
tutus rogatus fuerit eam litutus rogatus fuerit eam lii restituere, si sua sponte adierit, erit Falcidiae locus, si coactus, in solidum transibun‹t› actiones ex hoc senatus consulto. non recte restituetur hereditas: sed ‹si› postea ratum habuerit, confirmabitur restitutio, uerum ipsi domino adquirentur actiones. nec quia hereditatis adquisitionis similis est haec restitutio, iussum praecedere oportet, sed ut dictum est, etiam ratihabitio subsequi poterit exemplo bonorum possessionis. neque interest, quod ad propositum attinet, ipsi domino an seruo quis rogetur restituere hereditatem, nec in ea re consensu aut oper‹a› serui opus est: atquin in bonorum possessione uel in adeunda hereditate consensus eius necessarius est. itaque si qui suspectam dicent hereditatem, postulante domino compellendi erunt adire e‹t› restituere hereditatem. Si testator
Abbreviated transcription (Latin):
leuissima hr̃des sint instituti. qui parere
solent. dicendũ est cogi restituere. hr̃dita¬
tem desid̾antib his quib restituere cͣogati
sunt. quia ⁊̃ necessari hr̃des fidĩ cõmisse
hr̃ditatis restituende grã conditioni pare¬
re erunt compellendi.
iquis rogatus restituere hr̃ditatẽ decessit.
anteꝗͣ eam restituat hr̃s eius pot̃t hr̃ditatẽ
restituere: ⁊ ex trebelliano senatus consulto
transeunt actiones. Sed si duoei hr̃des ex¬
titissent. uti unus quisq restituisseo ꝓ ea
parte transituras actiones. Nam ⁊ si ipse eã¬
partẽ restituisset ꝓ parte mt̃m tͣnsituras
uerius est. Sed ⁊ si plures hr̃des extitert̃.
ei qui rogatus est restituere hr̃ditatem. si qui¬
dam int̾im restituerint. uł cũ ei cui restitui
debuit. plures hr̃des extit̾int ut cui restituĩt
is ꝓea parte ex hoc senatus consulto habe¬
bit actiones.
i patronus ex parte debita hr̃s insti¬

Expanded text:
levissima heredes sint instituti, cui parere levissima heredes sint instituti, cui parere solent, dicendum est cogi restituere hereditatem desiderantibus his, quibus restituere rogati sunt, quia etiam necessari heredes fideicommissae hereditatis restituendae gratia condicioni parere erunt compellendi. Si quis rogatus restituere hereditatem decessit, antequam eam restituat, heres eius poterit hereditatem restituere et ex Trebelliano senatus consulto transeunt actiones. sed si duo ei heredes extitissent, ut‹i› quisque restituisset, pro ea parte transituras actiones: nam et si ipse partem restituisset, pro parte interim transituras uerius est. sed et si plures heredes extiterunt ei, qui rogatus est restituere hereditatem, si quidam interim restituerint, uel cum ei, cui restitui debuit, plures heredes extiterint: ut cui restituta erit, is pro ea parte ex hoc senatus consulto habebit actiones. Si patronus ex parte debita heres insti
Abbreviated transcription (Latin):
do non sit. titio hr̃ de instituto seruũ libũ
eẽ ussit: ⁊ rogaũit titiũ hr̃ditatẽ eidem
resticuere. uix eẽ ut titus hr̃ditatẽ recu
seruo titius adierit hr̃ditatẽ. non tmpo
test lib̾tas seruo cõpetere. quasi in fraude
creditoꝵ data. licet titius locuplex sit. qua
de causa nec hr̃ditas ei restitui potest. sed
ex sententia legis dicendẽ ꝑiñ hñdũ. ac¬
sine tutaris auctoritate pecunia credita
erat restituta mͥ exeo senatus consulto fu
erit hr̃ditas. si soluam creditori ñ repetã.
at ꝗn sihr̃s post restitutionẽ soluat. repe¬
tet non obaluid quã qđ ab eo ime natu¬
ralis obligatio tͣndata intelligitur. ⁊ si eiꝰ
michi restituta sit hr̃ditas. qui pupillo siñ¬
tutoris auctoritate credidit. si solũit michi
pupilł non repetet. at si hr̃di soluit repete:
non repetiturus si ante restitutionẽ soluiss
i necessari hr̃des sub ꝯditione ꝙͣuis

Expanded text:
do non sit, Titio herede instituto servum liberum do non sit, Titio herede instituto servum liberum esse iusserit et rogauerit Titium hereditatem eidem restituere, uix esse, ut Titius recusseruo Titius adierit hereditatem, non tamen potest libertas seruo competere quasi in fraudem creditorum data, licet Titius locuples sit: qua de causa nec hereditas ei restitui potest. sed ex sententia legis dicendum est perinde sine tutoris auctoritate pecunia credita erat, restituta ex eo senatus consulto mihi fuerit hereditas, si soluam creditori, non repetam: adquin heres si post restitutionem soluat, repetet: non ob aliud, quam quod ab eo in me naturalis obligatio translata intellegitur. et si eius mihi restituta sit htutoris auctoritate crediderit, si solverit mihi pupillus, non repetet: at si heredi solverit, repetet, non repetiturus, si ante restitutionem solvisset. Si necessarii heredes sub condicione quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
lantem uide uissu p̃toris adieris legis¬
pot̾as. ⁊ quatenus uti pot̾as. Nam si quid
p̃tea a me alicui ꝑ fidĩ cõmissũ relictũ
sit. id quasi a legatãio relic̾tum nori
uenit in cõputationẽ eius legis. s extͥn¬
secus nũatur.
i titius rogatus sit hr̃ditatẽ me¬
uio restituere. meuius seio certã pecu¬
ipse de suo dannũ sentiat.
uł ait si hr̃s institutus titio rogatus sit
restituere substitutus meuio ⁊ institutus su¬
spectam sibi hr̃ditatem ẽẽ dicat. desidãte
titio uibendũ eũ adire. restituere.
i quis bonoꝵ possessor fidĩ cõmise¬
rit de hr̃ditate restituenda .iis passus
fũt diẽ bonoꝵ possessionis agnoscende
tͣnsire. aut ꝑ hoc tꝑs quo is cui restituid̃¬
bebit hr̃ditas aliqua ex causa ñ potuit.
adire p̃toẽ. ⁊ postulare. ut petita bonoꝵ
possessione restituatur tp̃s bonoꝵ possessi
onis admittende exhibendi fidĩ cõmissi grã
dinonendi aũt sumꝰ si is qui soluen¬

Expanded text:
lante me iussu praetoris adieris poteras et quatenus uti poteras: nam si quid praeterea a me alicui per fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non venit in computationem eius legis, sed extrinsecus numeratur. Si Titius rogatus sit hereditatem Maevio restituere, Maevius Seio certam pecuipse de suo damnum sentiat. Iulianus ait, si heres institutus Titio rogatus sit restituere, substitutus Maevio et institutus suspectam sibi hereditatem esse dicat, desiderante Titio iubendum eum adire et restituere. Si quis bonorum possessoris fidei commiserit de hereditate restituenda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut per hoc tempus, quo is, cui restitui debebit hereditas, aliqua ex causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi heredionis admittendae exhibendi fideicommissi gratia. Admonendi autem sumus, si is, qui solven
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ restituere. quod si ꝯditio ad scͥpta est ⁊ ea
ẽ quamp̃tor remitit. sufficit edictũ ut ⁊ ui
łait. hactenus iubendus ẽ ut constituat
p̃toriis actionib uti. aut petat bonorum
possessionẽ scd tabulas ut ita nactus actio¬
nes. unc restituta hr̃ditate tͣnsferat eas ex
senatus consulto. Siuͦ noĩs feñdi conditio
est quam p̃tor exigit. recte quidem factus
uidetur sieã expleĩt. Nichil enĩ male ẽ
honesti hominis nom̃ assum̃e. Nec enĩ
infamosis ⁊ turpib nominib hanc coi.¬
ditionẽ exigit p̃tori. s tm̃ si recuseo nom̃

Expanded text:
et restituere. Quod si condicio adscripta est et ea et restituere. Quod si condicio adscripta est et ea est, quam praetor remittit, sufficit edictum, ut Iulianus ait: hactenus iubendus est, ut constituat praetoris actionibus uti aut petat bonorum possessionem secundum tabulas, ut ita nanctus actiones tunc restituta hereditate transferat eas ex senatus consulto. Si vero nominis ferendi condicio est, quam praetor exigit, recte quidem facturus videtur, si eam expleverit: nihil enim male est honesti hominis nomen adsumere, nec enim in famosis et turpibus nominibus hanc condicionem exigit praetor. sed tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si quis ita ẽ hr̃di fidĩ cõmisit̃. rogo si traus
tibi .c. dedit. restituas ei hr̃ditatẽ meam.
⁊ sub ꝯditione hr̃s institutus sit ꝗ sus¬
pectam sibi hr̃ditatem ẽẽ dicit. si neq dif̃¬
ficultatẽ neq turpitudinẽ ullã habet coi¬
ditio nec impẽũ aliquod ubendis ẽ pare¬
re conditioni ⁊ adire. ⁊ ita restituere. Si uͦ
turpis aut difficilis sit ꝯditio. aꝑte iniqũ
est cogi eã explere alt̾ius grã. s iremitti
eam ab inicio uisum est. Plus enĩ tribui
a p̃taore ei qui fidĩcõmissũ petit ꝗͣ cestator
uoluit absurdũ est utiq aũt destator nͥ
expleta sit conditio. neq scͥptum hr̃dem
ad hr̃ditatẽ uocauit. neq ꝑ hunc illi uolu¬
it restitui hr̃ditatem. Si indanda pecu¬
nia conditio ad scͥpta ẽ hr̃di debet ei of¬
ferre pecumiã isqui possit fidĩcõmissum
ut hr̃ditatem impleta ꝯditione possit adĩe

Expanded text:
et si quis ita heredis fidei commisserit: "rogo, si Titius et si quis ita heredis fidei commisserit: "rogo, si Titius tibi centum dederit, restituas ei hereditatem meam". Si sub condicione heres institutus sit qui suspectam sibi hereditatem esse dicit, si neque difficultatem neque turpitudinem ullam habet condicio nec impendium aliquid, iubendus est parere condicioni et adire et ita restituere: si uero turpis aut difficilis sit condicio, aperte iniquum est cogi eum explere eam alterius gratia. sed et remitti eam ab initio uisum est: plus enim tribui a praetore ei qui fideicommissum petit, quam testator uoluit, a‹b›surdum est: utique autem testator, nisi expleta sit condicio, neque scriptum heredem ad hereditatem uocauit neque per hunc illi uoluit restitui hereditatem. Si dandae pecunia‹e› condicio adscripta est hferre pecuniam is qui poscit fideicommissum, ut hereditatem impleta condicione possit adire
Abbreviated transcription (Latin):
tͣns ferri actiones. ¶ Sih̃s ante restitutã
hr̃ditatẽ sũit. seruũ hr̃ditaĩum hr̃dem a¬
baliquo institutũ uisserit adire hr̃ditatẽ.
negat iuł deb̾e hanc hr̃ditatẽ restitui quia
de ea rogatus non eẽt ⁊ hoc ẽ fatendum.
Requirendũ tm̃ ⁊ illud est nũ cũ merem̃to
restituere ur̃s rogatus sit hr̃ditatẽ. Si enum¬
⁊ hoc fũit subsecutũ ̃ hr̃ditatẽ restituere¬
cogitur. nisi eiudentissimis ꝓbationib fũit
ab hr̃de apꝓbatũ contẽplatione sui sertũ
ẽẽ hr̃dem institutũ. ¶ Rto diui autem
significatur. ut siquis accepta atitio pecri¬
nia que quartã hr̃ditatis continet. rogatũ
sit eirestituere hr̃ditatẽ. licet tardius det᷑
pecunia. sine usuris eam dari deb̾e. quia
qͣnto tardius quisq pecuniã dat. tanto tar¬
fructus ꝑdit. quam obrem si ante datam
pecuniam teniũt hr̃ditatẽ. fructus quoq̃¬
ꝑcepit restituere hr̃di eũ oport̾e. Idem est

Expanded text:
transferri actiones. Si heres ante restitutam transferri actiones. Si heres ante restitutam hereditatem servum hereditarium heredem ab aliquo institutum iusserit adire hereditatem, negat Iulianus debere hanc hereditatem restitui, quia de ea rogatus non esset: et hoc est fatendum. requirendum tamen et illud est, num cum incremento restituere heres rogatus sit hereditatem: si enim hoc fuerit subsecutum, etiacogitur, nisi evidentissimis probationibus fuerit ab herede adprobatum contemplatione sui servum esse heredem institutum. Rescripto divi Antonini significatur, ut, si quis accepta a Titio pecunia, quae quartam hereditatis continet, rogatus sit ei restituere hereditatem, licet tardius detur pecunia, sine usuris eam dari debere, quia quanto tardius quisque pecuniam dat, tanto tarfructus perdit. quamobrem si ante datam pecuniam tenuerit hereditatem, fructus quos percepit restituere heredi eum oportere. Idem iuris est
Abbreviated transcription (Latin):
restitutio ẽ statim̃ om̃s res in bonis fuit eiũ
cui restituta ẽ hr̃ditas. ⁊ siũdũ eaꝵ natus fu¬
erit possessio ẽ. Si his qui hr̃ditatẽ sibi reddi
ab hrde stipłatus sit. eiq ex stipłatu agenti
restituta fuĩt hr̃ditas. constat nichilominũ
tͣnsferri actones. hoc ita ẽ si is cũ quo actũ
sit restituat hr̃ditatẽ. Si uͦ ob id quod non
restituitur estimatione hr̃ditatis condemna
tus fũit. remanent actiones hr̃ditarie apđ̃
eum qui condẽnatus sit. S auctor autem
qͣntitatem consequitur.¬
i hr̃s scͥptus restituĩt hr̃ditatẽ ⁊ post¬
ea de hr̃ditate controu̾siam passus uictus
sit. aut lite cesseĩt durare actiones ꝯstrat.
infidĩ cõmissaĩum semel tͣnlatas.  Si qͥs
maiorẽ partem restituerit qͣm rogatus ẽ in
eam partẽ que excedit non tͣncferuntur
actiones. s cũ ꝑcepta aliquare aut sũma
rogatus fit. hr̃s restituere. i omissa retenti¬
one totam hr̃ditatem restituit. recte dicit᷑

Expanded text:
unt eius, cui restituta est hereditas, etsi nondum earum nactus fuerit possessionem. Si is qui hereditatem sibi reddi ab herede stipulatus sit eique ex stipulatu agenti restituta fuerit hereditas, constat nihilo minus transferri actiones. hoc ita est, si is cum quo actum sit restituat hereditatem: si vero ob id quod non restituerit aestimatione heredtus fuerit, remanent actiones hereditariae apud eum qui condemnatus sit, actor autem quantitatem consequitur.Si heres scriptus restituerit hereditatem et postea de hereditate controuersiam passus uictus sit aut lite cesserit, durare actiones constitit in fideicommissarium semel translatas.Si quis maiorem partem restituerit quam rogatus est, in eam partem quae excedit non transferuntur actiones. sed cum praecepta aliqua re aut summa rogatus sit heres restituere et omissa retentione totam hereditatem restituerit, recte dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ri.s q̃ pot̾ dici non eẽ pͥorẽ tantũ desidante
cogñdũ institutũ adire. uͥ nulla porcio re¬
mansura sit apud eũ utiq si ꝯfestim uł pꝰ
tp̃s cũ fructib rogatus ẽ redde. sisi sine
fructib rogatus ẽ redde. ñerit idonea qͣn¬
titas adinferendã ad eundi necessitatem
recusauit. placuit ut recta uia scd̾a possit
postulare. ut hr̃s adeat ut sibi restituat. qͥ d
gͦ si ñ ali s ip̃i hr̃di rogatus sitrestituere qr¬
non debet eid qñq quarta reddi ꝗͣ ꝑdidit

Expanded text:
st dici non esse priore tantum desiderante cogendum institutum adire, ubi nulla portio remansura sit apud eum, utique si confestim uel post tempus cum fructibus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus rogatus est reddere, non erit idonea quantitas ad inferendam adeundi necessitatem. recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› adeat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi hnon debet eidem quandoque quarta reddi quam perdidit
Abbreviated transcription (Latin):
cohr̃de qui dõiũ habeat accipitur. Cũ aũt
p̃dia maioris p̃cii qͣm porcio hr̃ditatis eẽnt
in suꝑfluo p̃dioꝵ petenti fidĩ cõmissario fal¬
cidiam int̾uenire uisũ ẽ. Concurrentẽ ri
pecinuam compensari placuit.
r̃ditatem post mortẽ suam exceptis re¬
ditib restituere rogatus. ancillaꝵ partus
non retinebit. nec fetus pecoꝵ qui sũmissi
gregẽ retinetur ante diẽ fidĩ cõmissi ceden¬
tem. fructus: usure. quas debitores hr̃di¬
tarii cũ postea accessisset dies soluerunt.
Item merces p̃dioꝵ ab hr̃de ꝑeepte porcioĩ
qͣdrantis imputabuntur. Cum autẽ post
mortẽ suam rogatus hr̃ditatẽ restituere re̾
hnr̃ditarias distrahere non cogatur. hr̃s soy¬
tiũ que p̃dizs earũ redigi potuer̃ usure pp
Uod ex hr̃ditate suꝑfuisset cum mo¬
reretur. restituere rogatus fructus suꝑflu¬
os restituere non uidetur rogatus. cũea
uerba deminutionẽ quid hr̃ditatis ad¬

Expanded text:
coherede, qui dominium habet, accipitur. cum autem coherede, qui dominium habet, accipitur. cum autem praedia maioris pretii quam portio hereditatis essent, in superfluo praediorum petenti fideicommissario Falcidiam interuenire uisum est: c‹on›currentem enim pecuniam conpensari placuit. Hereditatem post mortem suam exceptis reditibus restituere rogatus ancillarum partus non retinebit nec fetus pecorum, qui summissi gregem retinent. Ante diem fideicommissi cedentem fructus et usurae, quas debitores hereditarii cum postea accesset dies soluerunt, item mercedes praediorum a‹b› herede perceptae portioni quadrantis imputabuntur. Cum autem post mortem suam rogatus hereditatem restituere res hereditarias distrahere non cogatur heres, sortium, quae de pretiis earum redigi potuerunt, usurae propter uod ex hereditate superfuisset, cum mor‹e›retur, restituere rogatus fructus superfluos restituere non uidetur rogatus, cum ea uerba deminutionem quidem hereditatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
exeg̾it. ¶Ui post tp̃s hr̃ditatem restituere
rogatus usuras adebitorib hr̃dariis ꝑcepta ⁊
quarũ dies post mortẽ creditoris cessit resti¬
tuere non cogitur. quib non exactis oĩum
usuraꝵ actio. Nam hr̃ditario stiplatio fuit ex
trebelliano tnsferetur. ⁊ idõ nec indebiti repe
titio erit ac similit̾ hr̃ditaĩo creditori. si mediz
tp̃is non soluantur usure fidĩ cõmissaĩum in
his quoq trebellianũ tenebit. nec idõ querele
locus erit. qđ de fructib hr̃s quos uire suo ꝑ¬
cipiebat fenus ñ solũit qd si fenus hr̃s medi
i tp̃is solũit. eo noĩe non eĩt retentio. cũ ꝓpͥũ
negotiũ gessit. quippe sortẽ redde creditõĩ
tanꝗͣ si ex bonis nũmo retenturus fuisset.
qđ tunc quoq Redendũ est cũ ꝓparte hr̃¬
ditatẽ cohrdi suo restituere rogatur. diũsa
causa ẽ p̃diorum ꝓhr̃ditaria parce reten¬
toꝵ quippe pecunia omnis de porcione re¬
tiñi potest. Predioꝵ aũt alia porcio ñ nisi a

Expanded text:
pus hereditatem restituere rogatur, usuras a debitoribus hereditariis perceptas, quarum dies post mortem creditoris cessit, restituere non cogitur: quibus non exactis omnium usurarum actio nam hereditaria stipulatio fuit ex Trebelliano transferetur, et idtitio erit. ac similiter hereditario creditori si medii temporis non soluantur usurae, fideicommissarium in his quoque Trebellianum tenebit nec ideo querellae locus erit, quod de fructibus heres, quos iure suo perci‹pi›ebat, faenus non soluerit. quod si faenus i temporis solverit, eo nomine non erit retentio, cum proprium negotium gessit, quippe sortem reddere creditori tamquam si ex bonis nummos retenturus fuisset. quod tunc quoque respondendum est, cum pro parte hereditatem coheredi suo restituere rogatur. diversa causa est praediorum pro hereditaria parte retentorum: quippe pecunia omnis de portione retineri potest, praediorum autem alia portio non nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
coactus ex trebelliano senatus consulto restiau¬
ere possit. Sed ⁊ si sua sponte adierit. ex eo¬
dem senatus consulto.p̃. restituturus est
quãuis cum sũma aut certũ corpus ꝑfidĩ¬
cõmissum ab eo qui soluendo non fuit
datum ẽ. ꝑm̃ non debeatur atque si legatũ
eẽt. Eo enĩ casu legatarii suꝑiores hr̃dis ui¬
ce fundi eũ cui fidĩcõmissum relictum est
si totam hr̃ditatem rogatus restituẽ spõte
adieris. ⁊ si siñ deductione quarte partis
restitũs. difficile quidem credidis ꝑigno¬
rantiam magis non explendi fidĩ cõmissi
causa hoc fecisse. Sed si ꝓbaũis ꝑerrorem
te quartã non restitusse. recuꝑare eã pot̾is.

Expanded text:
coactus ex Trebelliano senatus consulto restitucoactus ex Trebelliano senatus consulto restituere possit. sed et si sua sponte adierit, ex eodem senatus consulto restituturus est, quamuis, cum summa aut certum corpus per fideicommissum ab eo qui soluendo non fuit datum est, perinde non debeatur atque si legatum esset: eo enim casu legatarii, superior‹e› heredis uice fungi eum, cui fideicommissum relictum est. Si totam hereditatem rogatus restituere tu sponte adieris et, sine deductione quartae partis restitueris, difficile quidem crederis per ignorantiam magis, non explendi fideicommissi causa hoc fecisse: sed si probaueris per errorem te quartam non retinuisse, reciperare eam poteris.
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditatem creditores tuos tali cominodo
fraudare. ⁊ egonichil turpit̃ faciam reci¬
piendo eam hr̃ditatem quã remota pos¬
tulatione a me creditore compellere te ut ad¬
ires non potiũnt. sed ⁊ si filius siuis hr̃s pa¬
tri rogatus sit a patre hr̃ditatem mͥrestituẽ
cum suoꝵ creditoꝵ fraudandoꝵ consilium
inisset. tanquã suspectã decreto p̃toris resti¬
tuĩt michi uix fraudatorio int̾dicto locus
erit. quia bonis patris eius uenditis. nicħ
ꝓpͥum eius creditores ex ea hr̃ditate ferre
potiũnt. nisi forte ꝓpriz filii creditores au
diri debeant. si postuler ut indimissis pa¬
tris eius bona uende sibi ꝑmittant. Si
donationis causa suspectam hr̃ditatem sͥ
hr̃s dix̃it. ⁊ ei restitiũt qui solidũ caꝑe ñ
ei id quod caꝑe non potest. Idõ dicendũẽ
i si citra consilium donandi fiduciarius ħ
uendo non suit rogatus hr̃ditatem restitũe
suspectã sibidicit. dubium non ẽ quin hodie

Expanded text:
hereditatem creditores tuos tali commodo hereditatem creditores tuos tali commodo fraudare, et ego nihil turpiter faciam recipiendo eam hereditatem, quam remota postulatione mea creditores compellere te ut adires non potuerint. Sed et filius suus htri rogatus sit a patre hereditatem mihi restituere, cum suorum creditorum fraudandorum consilium inisset, tamquam suspectam ex decreto praetoris restituerit mihi, uix fraudatorio interdicto locus erit, quia bonis patris eius uenditis nihil proprium creditores eius ex ea hereditate ferre potuerint: nisi forte proprii creditores filii audiri debeant, si postulent, ut dimissis patris eius bona uendere sibi permitt‹a›tur. Si donationis causa suspectam hereditatem sibi heres dixerit et restituerit ei, qui solidei id quod capere non potest. idem dicendum est et si citra consilium donandi fiduciarius hevendo non fuit rogatus hereditatem restituere, suspectam sibi dicit, dubium non est, quin hodie
Abbreviated transcription (Latin):
idãnum in seruo hr̃ditario datũ sit
licet ꝑseruum hr̃ditaĩum hẽdi competere
fidĩ cõmissaĩum tͥnsit. hee enĩ actiones tͣn¬
seunt: que exbonis defunca pendent.
i legatus rome compulsus adierit hr̃¬
ditatem ⁊ restituerit cogetur rome actioẽs
fidĩ cõmissaius pati. quãuis hr̃s non coget᷑
an ubi defunctus canueniri debuit. ⁊ fidei¬
cõmissaĩus debeat uidendũ. Si sua sponte
hr̃s adiit. ⁊ restituit hr̃ditatem an tribus
locis fidĩ cõmissaĩus defendi debeat. ubi de¬
functus. ⁊ ubi hr̃s. iubi ipse domicilium hãt
oportet itaq ibi fidĩ cõmissaĩum conueniri.
ubi ł domicilium ht̃. uł maior pars restitu
tam hr̃ditatem. ex decreto p̃toris adieris.⁊¬
non ego postea eũ michi restitin uelim. nec
bonis me inmiscere hoc fieri debet ut quod
re ꝑm̃ actiones in medentur. ac si hr̃ditatẽ
tam adibis. ⁊ restitues michi. quia ⁊ remoto
fidĩ cõmisso libum tͥ fuerat uolenti a dire

Expanded text:
Si damnum in seruo hereditario datum sit, Si damnum in seruo hereditario datum sit, licet per seruum hereditarium heredi competere fideicommissarium: hae enim actiones transeunt, quae ex bonis defuncti pendent. Si legatus Romae compulsus adierit hereditatem et restituerit, cogetur Romae actiones pati fideicommissarius, quamvis heres non cogetur. An ubi defunctus conueniri debuit, et fideicommissarius debeat? uidendum, si sua sponte heres adit et restituit hereditatem, an tribus locis fideicommissarius defendi debeat: ubi defunctus et ubi heres et ubi ipse domicilium habeat. oportet itaque ibi fideicommissarium conueniri, ubi uel domicilium habet uel maior pars restituttam hereditatem ex decreto praetoris adieris ‹nec› ego postea e‹a›m mihi restitui ubonis me immiscere, hoc fieri debet, ut quodaetore perinde actiones in me dentur, ac si hereditatem tam adibis et restitues mihi, quia et remoto fideicommisso liberum tibi fuerat nolenti adire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tutorẽ ei posset. idõq ⁊ hr̃s cõpelli per
titorẽ potest adire ⁊ restituere hr̃ditatem.
quo exemplo. ⁊ mutus qui nichil intelligẽ
potest ꝑ ꝓcuratorẽ adiuuatur. Si singłae
res ab hr̃de tradite sunt uissu meo ei cuieã
uendidim non dubitamus. nichil intelligi
factam restitutionem: Iđ erit ⁊ si uissu
meo tradantur cui ego exfidĩ commisso
eres euis adisset. uti p̃otest lege falcidia. ⁊ si
cohr̃s eius coactus adisset. modo supͣ nori
coactis adierit hr̃ditatem.
resticuui hr̃ditatem ex hoc senatus consulto
uł scͥpsit. si tm̃ caueat derato hũdo. si non
euidens absentis uoluntas ẽet. sed dicendũ
est ut hr̃s qui suspectã dicat. nonsit cõpel¬
lendus adire. sicertũ sit anmandaĩt. qͣuis
ei caueatur ꝓpt̾ fragilitatẽ cautionis. Iuod
si sponte adierit hrditatem non magna
captioẽ s actiones. si non mandauit tran¬
sibunt eo tp̃re quoratum habĩt.

Expanded text:
per tutorem posset. ideoque et heres compelli per per tutorem posset. ideoque et heres compelli per tutorem potest adire et restituere herediquo exemplo et mutus, qui nihil intellegere potest, per curatorem adiuvatur. Si singulae res ab herede traditae sunt iussu meo ei cui eas vendiderim, non dubitabimus mihi intellegi factam restitutionem. idem erit, et si iussu meo tradantur, cui ego ex fideicommisso eres eius adisset', uti potest lege Falcidia, etsi coheres eius coactus adisset, modo si ipse non coactus adierit hereditaterestitui hereditatem ex hoc senatus consulto Iulianus scripsit, si tamen caueat de rato habendo, si non euidens absentis ‹uo›luntas esset. sed dicendum est, ut heres, qui suspectam dicat, non sit compellendus adire, si incertum sit, an mandauerit, quamuis ei caueatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandauit, transibunt eo tempore, quo ratum habuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
rõgatus sit. si sponte adierit etiã seruo eius
⁊ ipsi pupillo tutore auctore restituetur hr̃di¬
tas. si quid eo quot fari non potest. non magĩ
ea res impedietur. quã inmuto pube uolen¬
tis. sibi restitui hr̃ditatem. Si aũt hũs recuset
adire hr̃ditatem quẽ admodũ resexpediri
possit difficił est. quia neq tutore desidante
ꝑicło pupilli adire hr̃ditatem. trebellia¬
no senatus consulto locus sit. futurus. ueq
pupilł ipse id desidare possit. cũ fari non
possit quod aliquatenus circa mutos expe¬
diri potest. Nam si auditus capaces sunt
uł int̾rogati muti possint significare uelle
se ꝑicło suo hr̃ditatem adire quomͦ absen¬
tes ꝑm̃itum. sed iinfantis non dubito om̃i¬
modo subueniendũ id quod ex similitu¬
dine uiris cuulis uł honorari ꝯstituendũ
est. Siue enĩ hr̃s institutus eẽt non dubie
ꝓ hr̃de tutore auctore gerere posse uidecur.
siue de bonoꝵ possessione agitaretur peti

Expanded text:
ius et ipsi pupillo tutore auctore restituetur hereditas: si quidem eo, quod fari non potest, non magis ea res impedietur, quam in muto pubere volente sibi restitui hereditatem. si autem heres recuset adire hereditatem, quemadmodum res expediri possit, difficile est, quia neque tutore desiderante periculo pupilli adiri hereditatem Trebelliano senatus consulto locus sit futurus neque pupillus ipse id desiderare possit, cum fari non possit. quod aliquatenus circa mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt vel interrogati nutu possint significare velle se periculo suo hereditatem adire, quomodo absentes per nuntium. sed et infanti non dubito omnimodo subveniendum idque ex similitudine iuriest: siue enim heres institutus esset, non dubie pro herede tutor‹e› auctore gerere posse uidetur, siue de bonorum possessione agitaretur, peti ei
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ cogendus hr̃s suspec¬
tam adire hrditatẽ. ab eo cui lib̾tas ale¬
gatario hr̃ditas ab hr̃de relicta ẽ cum
statiis hominis ex legato pendeat. ⁊ ne¬
mo secogatur astringere hr̃ditariis acti¬
onib ꝓpter legatũ. Qiuid n si int̾ morã
non manumittente legataĩo seruus de¬
cesserit. Si aut uino testatore legatariũ
decesserit benigne Rdetur cogendũ adire.
cũ in ipsius sit potestate manuisso resti¬
tuere hr̃ditatem

Expanded text:
on est cogendus heres suspectam adire hereditatem ab eo, cui libertas a legatario, hereditas ab herede relicta est, cum status hominis ex legato pendeat et nemo se cogatur adstringere hereditariis actionibus propter legatum. quid enim, si inter moras non manumittente legatario seruus decesserit? si autem uiuo testatore legatarius decesserit, benigne respondetur cogendum adire, cum in ipsius sit potestate manumisso restituere hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
fonte legarũ accepit. si hr̃s non extitiss:
Rsum ẽ non ẽẽ cogendũ adire. nͥ legato
p̃stito. ubi quid̃ potuit dici nec cogndũ
eẽ hr̃dem adire quodãmͦ contͣ uolunta¬
tem defuncti. qui legando hẽdi siñ adiss
in ipsius uoluntate posuit aditionẽ. s cũ
testator altutrum dedit. nos utrumq
ei prãmus.
a que dotẽ dabit pacta erat cum
maĩto. ut mortua se in matͥmonio dotis
pars matͥ eius reddetur. nec eo nomine
stipłatio a matre int̾posita ẽ. Moriens
deinde matrẽ ⁊ maĩtum suũ hr̃dem fece¬
rat. ⁊ matre petierat. ut hr̃ditatem titio
restitueret. uidex adiectus de hr̃ditate di¬
uidenda parte dotis quasi exutili pacto ꝓ
parte matri adiudicaũat. Querebatur
an ⁊ ei porcio excausa fidĩ cõmissi pranda
sit. qͣm non eẽ restituendã puto. quia ñ
quasi hr̃s s quasi mat̾ ex pacto accepit.
nec occasione hr̃ditatis. s exrore expacto

Expanded text:
forte legatum accepit, si heres non extitisset, forte legatum accepit, si heres non extitisset, responsum est non esse cogendum adire nisi legato praestito. ubi quidem potuit dici nec cogendum esse heredem adire quodammodo contra uoluntatem defuncti, qui legando heredi, si non adisset, in ipsius uoluntate posuit aditionem: sed cum testator alterutrum dederit, nos utrumque ei praestamus. Ea quae dotem dabat pacta erat cum marito, ut mortua se in matrimonio dotis pars matri eius reddstipulatio a matre interposita est: moriens deinde matrem et maritum suum heredem fecerat et a matre petierat, ut hereditatem Titio restitueret: iudex addictus de hereditate diuidenda partem dotis quasi ex utili pacto pro parte matri adiudicauerat: quaerebatur, an et ea portio ex causa fideicommissi praestanda sit. quam non esse restituendam puto, quasi heres, sed quasi mater ex pacto accepit nec occasione hereditatis, sed errore ex pacto
Abbreviated transcription (Latin):
dem hr̃ditatis confusa obligatione. Uide¬
amus aũt nepignus libatumsit sublata
naturali obligatione. atqͥnsiuie possidet
creditor. idẽq actor hr̃s rem siue non
possidet. uideamus de effactu rei.⁊ si pos¬
sidet uideamꝰ nulla actione afidĩ cõmis¬
sario ꝯueniri potest. neq pignoratitia.
qm̃ hr̃ditaria ẽ actio. neq fidĩcõmissum
quaĩ nimis restitũt. recte petet᷑. qđ eueni-¬
ret sinullũ pignus int̾̃cessisset. Possidet u
eam rem quasi creditor. s isi fidĩ cõmissa¬
rius rem teneat. ih.ẜuiana actio tenebit.
Uũm est ⁊i non eẽ solutam pecuniam quẽ¬
ad modũ dicimus cũ amissa ẽ actio propt̃
exceptione. Igͥ non tm̃ retentio. sed. ĩ peti¬
tio pignoris noĩe competit. ⁊ solutũ nori
repetetur. Remanet gͦ ꝑꝑ pignus naturał
obligatio inre aũt integra non putarẽcõ¬
pellendũ adire. nisi pͥus de in demuntate
eẽt ei cautũ uł soluta pecunia eẽt. Nanri
cũ de lucro hr̃s scͥptus assit qđ quo de¬

Expanded text:
dem hereditatis confusa obligatio est: uideamus autem, ne et pignus liberatum sit sublata naturali obligatione. atquin siue possidet creditor actor idemque heres rem siue non possidet, uideamus de effectu rei. et si possidet, nulla actione a fideicommissario conueniri potest, neque pigneraticiquoniam hereditaria est actio, neque fideicommissum, quasi minus restituerit, recte petetur: quod eveniret, si nullum pignus intercessisset: possidet enim eam rem quasi creditor. sed et si fideicommissarius rem teneat, et hic Serviana actio tenebit: verum est enim non esse solutam pecuniam, quemadmodum dicimus, cum amissa est actio propter exceptionem. igitur non tantum retentio, sed etiam petitio pignoris nomine competit et solutum non repetetur. remanet ergo propter pignus naturalis obligatio. in re autem integra non putarem compellendum adire, nisi prius de indemnitate esset ei cautum vel soluta pecunia esset: nam et cum de lucro heres scriptus a sit
Abbreviated transcription (Latin):
quã sententiã cautione p̃stita. bis quoꝵ int̾ ẽ
abhis quib restitui subhis de conditionibrs
hĩs rogatus eẽt restituet hr̃ditatem.
Um p̃tor cognita causa ꝑerrorem. aił etiã
ambitiose iub̾et hr̃ditatẽ. ut ex fidĩ cõmisso

Expanded text:
quam sententiam cautione praestita his, quorum interest, ab his, quibus restitui sub isdem condicionibus heres rogatus esset, restituet hereditatem. Cum praetor cognita causa per errorem vel etiam ambitiose iuberet hereditatem ut ex fideicommisso
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ hr̃ditatis filiã quoq mitti placuuit:
Cũ aũt int̾ea fili res bonoꝵ in solidũ distra¬
xissent. itẽ alias pignori dedissent. hr̃ditate
postea restituta ꝯstitit exeo facto oeterarum
quoq porcionũ uenditiones itẽ pignora ꝯ¬

Expanded text:
ossessionem hereditatis filiam quoque mitti placuit. cum autem interea filii res bonorum in solidum distraxissent, item alias pignori dedissent, hereditate postea restituta constitit ex eo facto ceterarum quoque portionum uenditiones, item pignora