comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius. aurit ꝯneut̃ cor stipuia¬
tꝰ ẽ dotẽ mormũ filius ⁊ fiulia
brdes ertiterũt deinde mim̃m¬
omo filia decessit marito b̾rde
relicto. quesitũ est cũpuellan
er calegati pecumam indotez
ab h̾rdib pris acccꝑat s mor¬

Expanded text:
 et neuter eorum stipulati sunt dotem: mox matri filius et filia heredes exstiterunt: deinde in matrimonio filia decessit marito herede relicto. quaesitum est, cum puella non ex causa legati pecuniam in dotem ab heredibus patris acceperat, sed mor
Abbreviated transcription (Latin):
u indiẽ uite testatoris mũbria
in piscenoactũ admĩstͣuint sunt
aut dãme que testatorumusi
manumrat filii naturales utr
eidem dame eru̾bis codicilli. ab
hroib pr̃andisũt.an u̾o ad sei¬
amurorem erubis eple ꝑtinc¬

Expanded text:
 in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumiserat, filii naturales, utrum eidem Damae ex uerbis codicilli ab heredibus praestandi sint, an uero ad Seiam uxorem ex uerbis epi
Abbreviated transcription (Latin):
sionc ubtatis pumetur. non
aut nccͣie hebit pr̃ire eciamsi
pot. ¶mpͣris cõmodi consto
taus p̾rofertur cõprobatum
sit contumelus pr̃onos alib̾¬
tis c̃c molatos. uł ulata manu
cos in potestate pronorũ redi¬

Expanded text:
 punietur: non autem necesse habebit praestare, etiamsi potest. Imperatoris Commodi constitutio talis profertur: 'Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse uiolatos uel illata manu eos in potestate patronorum redi
Abbreviated transcription (Latin):
let dari arbitracturus quan¬
tum sit in facuitatibrut per¬
urde possit alim̾ti modari que
tandiu pr̃abuntur quam diu
tes ip̃i libci si ydonci facultati¬
bus sunt coguncur. ¶ Uodes¬
tiuus.s singłis de manumissi

Expanded text:
let dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu tes, ipsi si idonei facultatibus sunt, coguntur. 6 Modestinus libro singulari de manumissi
Abbreviated transcription (Latin):
I quis euum hrdis ur. iuemim
legauit ⁊is fugiss cauciones ĩt̾¬
ponẽde sut dcaucendo eo. S siqs̃
iuuotestatore fuge̾t erpensis ie¬
gatarii reducet᷑ si post mortem
sũptubrdis. ¶ Suta legetur sẽ¬
promo.i.aut si uoluit hominez
stichum dolegos casu duolega¬
ta sunt. s uuocontetus ee debebit

Expanded text:
uum heredis uel alienum legauerit et is fugisset, cautiones interponendae sunt de reducendo eo: sed si quidem uiuo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem sumptibus heredis. Si ita legetur: 'Sempronio decem aut, si noluerit, hominem Stichum lego', hoc casu duo legata sunt, sed uni contentus esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
est ppca a ceteris pene deͣpre¬
catio quod ab uno exacta
est. S cutores pp̃ admissam
.amistronem non. tam ĩui¬
co dño cctare e cam uidentũ
quim ꝑfroc age̾ nemo deni
dicet unũ cutorem et du¬
plum accione prare et qua¬
si sp̃e condcõis aut ip̃am reir
aut er estimationem nõ sol¬
um eec gessisse tucela is cre

Expanded text:
est propterea ceteris poenae deprecatio, quod ab uno iam exacta est. sed tutores propter admissam administrationem non tam invito domino contrectare eam videntur quam perfide agere: nemo denique dicet unum tutorem et duplum hac actione praestare et quasi specie condictionis aut ipsam rem aut eius aestimationem. Non solum ergo ges
Abbreviated transcription (Latin):
nec tñ qͣrtam retin̾e frdicõmissa¬
rio remictitur. ¶Inrde nericius
scͥbit. si ħrs rogatur restitu̾e totã
h̾rditatem non deducta falcidia
rogituro et ip̃out alii restituat
non utiq debere cum detraħe
frõĩcõmissario ẜo qͣrtam nisi li¬
btatem tm̃ ad priorem uoluiit¬
fideicõmissarium hr̃s ꝑtinere.¬

Expanded text:
nec tamen quartam retinere fideicommissario permittitur. Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituere totam hereditatem non deducta Falcidia rogato et ipsi, ut alii restituat, non utique debere eum detrahere fideicommissario secundo quartam, nisi liberalitatem tantum ad priorem fideicommissarium here
Abbreviated transcription (Latin):
ins co tempore nascitur quo
adẜrdes primo grrou scrip
ptermittentib institutis
iox hrs eristat ĩmo⁊ si defu¬
stituti omiẜit hrditatem.
non posse substitutos xoire

Expanded text:
vis eo tempore nascatur, quo ad heredes primo gradu scriptpraetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defustituti omiserint hereditatem, non pos
Abbreviated transcription (Latin):
tor retined qͣm ou debitor ħret ro¬
nis nõ uenditis post mortem elus
tur. ¶ Mater filio impube insti¬
tuto tutorem eidem ascripsit cinc¬
q fidiconmisit ut si fuius eius ĩt̾¬

Expanded text:
t, quamdiu debitor haberet bonis non uenditis, post mortem eius tur.Mater filio impubere herede instituto tutorem eidem adscripsit eiusque fidei commissit, ut, si filius suus int
Abbreviated transcription (Latin):
tutom locus q̃ cauet nõ cogendu
ystart legatum ħrdem nam succ̃¬
sum est ħrcubus ne cogẽantͤ redi¬
mere qd testator suum INstimãs
reliquent sunt ei magis inlegan¬
dis siuis rebus quim.aliems cõ¬
pandis et inhonandis b̾rdibus
faciliores uoluntates qd̾ i hac
spẽ nõ euenit cum dinũ reisit ap̃
⁊minus scriptum eremplo insti¬
tutonis legator q intelligetur ꝙ̃
uerus secutus est. ¶ Item machꝰ
impr nrscripsit u̾ba quib testator
ita cau̾eat nõdubitare q̃ or uror¬

Expanded text:
tutioni locus, qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suis rebus quam in alienis comparandis et onerandis heredibus faciliores uoluntates: quod in hac specie non euenit, cum dominium rei sit apud minus scriptum exemplo institutionis legatorumque intellegetur: quam uerus secutus est.Item Marcus imperator rescripsit uerba, quibus testator ita cauerat 'non dubitare se, quo
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ eum eam ne fc̃m crit. quo
quid ex ea hrditate ãmou̾etu ͬ¬
Ci quis suus si quis se dicit pe¬
tine hrditatem noue asiquid
autem ex hrditate amouerit¬
et abstinenoi bñficium nõ
hẽbit non dixit p̾tor si quio
ctum eric quo quid ex ea am¬
mou̾etur siue ⁊ ergo ip̃e am¬
mou̾it siũ ãminouenõ cura¬
uit edictum locum ħ̾ebit. a¬
mouisse eum aũt accipimus
quicquro celau̾it aut ĩterũ¬
terit aut consumpyit. ¶Ait
p̾tor qui quid ex ea amor̾ie

Expanded text:
rit, quo quid ex ea hereditate amoueretur'.Si quis suus se dicit retinere hereditatem nolle, aliquid autem ex hereditate amouerit, abstinendi beneficium non habebit.Non dixit praetor 'si quid ctum erit, quo quid ex ea amoueretur': siue ergo ipse amouerit siue amouendum curauerit, edictum locum habebit.Amouisse eum accipimus, qui quid cel‹a›uerit aut interuerterit aut consumpserit.Ait praetor 'quo quid ex ea amoue
Abbreviated transcription (Latin):
¶Prourde si alt ex proms fuium
ait̃ nepotem reliquerit utrũ ad
solum filium. in u̾o ad nepotem
tuceli ptincat ptineat qr nepos
ĩ familia sui pris proximus est.
ħ appurbit ex limis hrdititib¬
sima suc ẜ̾rditis ad solum filiũ
ptinet ergo et tutcla ad solũ fui¬
um descendit post filium cũci
ad nepotem. ¶ Queri pot si pr̃o¬
ni filius sit remotus ui excusat̃
an nepoti tucela deferatur⁊ mar¬

Expanded text:
Proinde si alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium an uero et ad nepotem tutela pertineat, quia et nepos in familia patris sui proximus est? hoc apparebit ex legitimis hereditatibima autem hereditas ad solum filium pertinet. ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem. Quaeri potest, si patroni filius sit remotus uel excusatus, an nepoti tutela deferatur. et Mar
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut̾q fariano uroicio cõuenie¬
tur et qui uilius emit et qui pe¬
cuniam accepit minus. Is tñ qui
emit et si malit rem restitũe nõ
alias restituet quam si p̾cium qd̃

Expanded text:
erque Fauiano iudicio conuenietur et qui uili emit et qui pecuniam accepit muneri. is tamen qui emit si malit rem restituere, non alias restituet, quam si pretium quod
Abbreviated transcription (Latin):
fauiana locũ hãt uidcamus q re
meoium in ħ est qui accepit mu¬
tuam pecuniam si qõ accepit co¬
nauit conueniet cum pr̃onus
cuiconauit lib̾tus. s⁊ accepit⁊
prodegit. non or ydere qui mu¬
tuũ oedit. nec ei ĩputari curoe¬
dit. planc si nõ accepit s popon¬
dit stipulmti erit fianc locus
¶Si frocissit apiro me libtus
rem suam pro alio pignori ocd̃
in necem pr̃imomii. an fiuana
locum hãt urocamus et nunqͥd
cum dampno meo nõ debat pa¬
trono subucmri. n cĩ conauita¬
liquro michi si pro alio nõ ĩter¬
uenit qui non fint soluẽoo co

Expanded text:
Fauiana locum habeat, uideamus. et quod remedium in hoc est? accepit mutuam: si quod accepit donauit, conuenit eum patronus cui donauit libertus: sed accepit et prodegit: non debet perdere qui mutuum dedit, nec ei imputari, cur dedit. Plane si non accepit et spopondit stipulanti, erit Fauianae locus. Si fideiussit apalio pignori dedit in necem patroni, an Fauiana locum habeat, uideamus et numquid cum damno meo non debeat patrono subueniri: neque enim donauit aliquid mihi, si pro aliquo interuenit, qui non fuit soluendo: eo
Abbreviated transcription (Latin):
lalu extransũso siñ alatere
suꝑioris ordĩs sunt. pentes ĩfioris
libi ex tnͣsũso sũ alatere fr̃es et so¬
rores libiqr cor s supior quid in
fĩor cognatio a primo gradu in¬
cipit. ex tnͣsũso sinc a latẽ mulꝰ
ex tnͣsuerso. nõ nũquã cod̃ gra¬
ou quisquam concurre potest
ac in ẜo et t̾cio et ocinceps ĩce¬
teris possunt. eciam ex transuer¬
so quidam concurrere et cũ su¬
pioris orois cognatis. S⁊ admo¬
semp cos qui inciusõ gradu st̃
concurrẽ. ¶ ꝓrimo gradu sunt
supͣ pater ni infra filius filia
ẜo gradu sunt sup̃ auus auia.
infra nepos neptis. extñsũso
frat̾ soror. t̾cio graou sint sup̃
proauus proaua. infra prone¬
pos. proneptis. Extranũso i¬

Expanded text:
 ex transuerso siue a latere. superioris ordinis sunt parentes. inferioris liberi. ex transuerso siue a latere fratres et sorores liberique eorum. Sed superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit, ex transuerso siue a latere nullus ex transuerso uero numquam eo gradu quisquam concurrere potest. at in secundo et tertio et deinceps in ceteris possunt etiam ex transuerso quidam concurrere et cum superioris ordinis cognatis. Sed admosemper eos, qui eiusdem gradus sint, concurrere. Primo gradu sunt supra pater mater. infra filius filia. Secundo gradu sunt supra auus auia. infra nepos neptis. ex transuerso frater soror. Tertio gradu sunt supra proauus proauia. infra pronepos proneptis. ex transuerso
Abbreviated transcription (Latin):
cum sobrinam nram duxit¬
uxorem ex dodrante qui nõ
duxit ex quadrante ħrs esto¬
aut nubit alti aui non nult¬
nube. ¶Consobrina autez

Expanded text:
consobrinam nostram duxuxorem, ex dodrante, qui non it, ex quadrante heresaut nubi‹t› alteri aut non uulre. consobrinam qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
opas nulle daturum se iuira¬
uerit. aut cõmuni corũ ẜuo ꝓ¬
miserat quingentas pocius de¬
beri quam singulaꝵ opir dini.¬
ius artificu qo post. Caur¬
manumissionem droic̾it lib̾t
minumissionis tempore pͥs¬
tiri debu̾nt. s si turpes opas
postea ex̾cere cepit pͥstare cebe
cas quas manumissionis ter¬
pore prestabat. ¶Tales prono
ope dantur quales ex etate di¬
posito cet̾is q ciusõ gn̾is ĩut¬
qr psona estimari oebñt. Io¬

Expanded text:
as mille daturum se iurauerit aut communi eorum seruo promiserit, quingenas potius deberi, quam singularum operius artificii, quod post manumissionem didicerit libertus, manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat.Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dioposito ceterisque eius generis in utraque persona aestimari
Abbreviated transcription (Latin):
se non possit pͬ̾standa ei a pa¬
trono alimenta. Cauis.
co ope ut hus quocum die¬
dus quib opas edat satis te¬
poris ad questum facienoũ
urroc ali possit hãt. Panlus

Expanded text:
se non possit, praestanda ei a patrono alimenta: 19 Gaiueo operae, ut his quoque diebus, quibus operas edat, satis tempus ad quaestum faciendum, unde ali possit, habeat: 20 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ce dotis actionem competere
ex quo euroentissime apparuit
mariti facuitates ad uotis ex¬
actionem non suffice̾. ¶Si ex¬
agat magis est i ex die adite
p̾ras hroitatis incipiat ci docis
ex actio. ¶ Quoc̾ mulicri satis¬
drnoum est. de souitione dotis
post c̾tum tempus si maritus
sicisdare non possit t̾c deducto
cõiodo tp̃ris condempnatio
resroui representatur. s si cũ
maritus sacisdare poss nouci

Expanded text:
de dotis exactionem competere, ex quo euidentissime apparuerit mariti facultates ad dotis exactionem non sufficere.Si exagat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio.Quotiens mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit, tunc deducto commodo temporis condemnatio residui repraes‹en›tatur: sed si, cum maritus satisdare posset, no
Abbreviated transcription (Latin):
missaria lib̾tas pure debet᷑ exst
at. R ꝑtum diui pii. rdo iubenci¬
um sab̃. quo ostenditur nõ c̾e fe¬
stinandum ad cormenta ciusi
cin fro̾icõmissaria lib̾tas debet᷑
et magis est nẽ pimiatur ob s
qd sub codem tecto fuit nͥ ꝑti¬
ceps socłis fuit. ¶ Dñi appllone
ecim pro ꝑte onm cotineri est.¬

Expanded text:
missa libertas pure debetur, exstat rescriptum diui Pii ad Iuuentium Sabinum, quo ostenditur non esse festinandum ad tormenta eius, cui fideicommissa libertas debetur: et magis est, ne puniatur ob hoc quod sub eodem tecto fuit, nisi particeps sceleris fuerit. Domini appellatione etiam pro parte dominum contineri
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit acc̃om habet ancũti¬
cio qui fuiroum retinet. an cũ qͦ
natio quesita est cum si ad illũ.
res ꝑuenit actio datur. ¶Cum
om̃e negõm ꝙ cius nouintate
gestum sit in condempnatione
cius conferatur. nec potest urõi
to p̾statutus ꝙ alius possid. cum
actio manoati rem consequi p᷑sit
itaut aut ip̃c p̃rono restituat aut
cum cum quo manoatu contra¬
xit resticũe cogat. quio.n. dice¬
mus si is qui iure int̾positus est
nicħ dolo fecit. Si oubitamusi
quin õĩno cum ciagi nõ possit
quis .n. non põt uroi colo fecisse
quifiocm suã amico accõmoda¬
uit. qm̃ tam aui qmͣ sibi ex lib̾ti

Expanded text:
mandauit actionem habet, an cum Titio qui fundum retinet, an cum quonatio quaesita est, ita tamen si ad illum res peruenerit, actio datur, cum omne negotium, quod eius uoluntate gestum sit, in condemnationem eius conferatur. nec potest uideri id praestaturus quod alius possidet, cum actione mandati consequi rem possit, ita ut aut ipse patrono restituat aut eum cum quo mandatum contraxit restituere cogat. quid enim dicemus, ‹si› is, qui in re interpositus est, nihil dolo fecit? non dubitabimus, quin omnimodo cum eo agi non possit. quid enim non potest uideri dolo fecisse, qui fidem suam amico commodauit quam alii quam sibi ex liberti
Abbreviated transcription (Latin):
acoptunt ps quarta ad cum p¬
tincit qui acoptatus ẽ. S et boa
cius que acquisunt pr̃ restitin iꝰ¬
sit. si causa cognita cmancipatꝰ
fłiit quartam p̾stat. si quid itaq
in fraitoem cius alicnatum fu̾nt.
qͣi ꝑ caluisianã. ⁊ fainanã actonẽ
reuocaroum est. Si tapule testi

Expanded text:
unt, pars quarta ad eum pertineat qui adoptatus est: sed et bona ei, quae adquisiit patri, restitui iussit: si causa cognita emancipatus fuerit, quartam perdit. si quid itaque in fraudem eius alienatum fuerit, quasi per Caluisianam uel Fauianam actionem reuocandum est. SI TA
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ q̃m testator obligare cogitat
faciat si uelit dare an post necce¬
sitatem dandi solius distribuẽ¬
dilib̾um arbitriũ cõcedit. ¶ Q¬
disparib ptib scripti utrum utr̃
ptem suam ĩuiriles ꝑtes restico¬
ere singuus debeat an ꝓ portõi¬
b hrditarus ex quib hroes scri¬
pti sunt et placuit si testator ita
restitui uississ ꝑtem si aliquam
pccuniam dediss si quidcm eq̃s
ptes iussi fu̾int dare. conueni¬
ens urõi ẽe eciam ex fid̃ĩa. eq̃s¬

Expanded text:
em testator obligari cogitat, faciat, si uelit dare, an post necessitatem dandi solius distribuendi liberum arbitrium concedat. Quadisparibus partibus scripti sint, uuiriles partes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit, si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conueniens uideri esse etiam ex fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nam huic dies non añ ce¬
oit. ut puta si ususfructus
sit post innum relictus bnͣc
.n. sñiam probamus. S si sub
conoc̃one sit legatum relictũ
conoco fu̾ic impleti ne quid
sici sit coirocõ que ĩ potestate
sit legitarn. s si ca condco fu¬
erit quam p̾tor remittit. sta¬
cun dies cedit. Ioem qr et ĩ
possibłi conocõne qr pro pu¬
rohoc legitum hetur.⁊õ si qͣ
condc̃o sit qͥ ꝑ legatarium ñ
stit quominus ĩpicatur.si

Expanded text:
sit: nam huius dies non ante cedit, ut puta si usus fructus sit post annum relictus: hanc enim sententiam probamus. Sed si sub condicione sit legatum relictum, condicio fuerit impleta, ne qsi ea sit condicio, quae in potestate sit legatarii.Sed si ea condicio fuit, quam praetor remittit, statim dies cedit: Idemque et in impossibili condicione, quia pro puro hoc legatum habetur.Item si qua condicio sit, quae per legatarium non stat quo minus impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
Aptatorias institutiones nõ
cas senatus ĩprobauit q̃ nui¬
tius affectionib urdicia pro¬
uociunt. s qͣr conoco confert
ad sccretum auiene uoũtatis.

Expanded text:
aptatorias institutiones non eas senatus improbauit, quae mutuis affectionibus iudicia prouocauerunt, sed quarum condicio confertur ad secretum alienae uoluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
aufcrri q p̾rono ꝗd modicũ
uendicatus est multi .n. casus
interuenire possunt quibus
gnitudo quam libtus reliq̾rit.
facultates primonii eius exce¬
dat. ueluti si p̾oia sunt aliqua
exboni lib̃ti in quib maiorũ
pr̃omi sepulta sinc et magnic

Expanded text:
auferrique patrono, quod modicum uindicaturus est. multi enim casus interuenire possunt, quibus gnitudo, quam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius exced‹a›t, ueluti si praedia sunt aliqua ex bonis liberti, in quibus maiorum patroni sepulchra sint et magni
Abbreviated transcription (Latin):
mini eoꝵ sint. ¶ Ius scribit su
res pignori dati legetur debi¬
tori acreditore uasc legatum et¬
hre cum actom ut pignus re¬
cipiat priusquam pecumam so¬
uiat sic autem loquitur uilia¬
mis quas oebitum non debe¬
tas fuit xo hoc puemetur exeir¬
plo luncionis. UIpimus.
creoem dampnatum ⁊ fideuis¬
sore non pet̾e areo pete posse. s
a reo pet̾e uetitum si a fiociusso¬
re petat eͦx testõ teni celsus pu¬
tat. ioem celsus muiam dubita¬
tionem here quin ħroc pet̾e a de¬
pitore netito nec ħrs hr̃dis pe

Expanded text:
 sint.Iulianus scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loquitur Iulianus, quasi debitum non debet, et ad hoc peruenietur exemplo luitionredem, damnatum a fideiussore non petere, a reo petere posse, sed a reo petere uetitum, si a fideiussoreo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore vetito nec heres heredis pet
Abbreviated transcription (Latin):
missarius in possõne ex hoc
cui cau̾i oportebat non ficri
quo minus caueatur nõ tm̃
et sacisoatio deb offerri leg̃¬
tario. S sufficit si non desroc¬
rauit et non caueatuz seu ñ
habet a quo satis desroet. ¶Si
debitori libatio sit relicti ño
est exigenda cautio.q habr
penes se legatum. qui si con¬
ueniatur exceptione doli.i
mali ut possit. ¶Si cui le¬
gatum solutum est cum cõ¬
stet legitum non deb̾i ouiꝰ
pius ad emulum cquestrez
Repsit non deb̾e pciorem satis¬
dationem admitt̾e. ¶ Tunc
añ aditam hr̃ditatem satisdĩ¬
oum de legatis est.cum ad¬
huc dubium est an hroitas
adeatur. ceterum si c̾tum sit
reditatem uel abstentos nͨ¬
cessarios hr̃des frustra coic¬
tum ĩploratur cum certur
sit legatũ ł frocicõmissum

Expanded text:
missarius in possessionem ex hoc cui caueri oportebit, non fieri, quo minus caueatur. non tamen et satisdatio debet offerri legatario, sed sufficit, siue desiderauit e‹t› non cauetur, siue non habeat, a quo satis desideret.Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quippe, si conueniatur, exceptione doli mali uti possit ei cui legatum solutum est. Cum constet legatum non deberi, divus Pius ad Aemilium Equestrem rescripsit non debere praetorem satisdationem admittere. Tunc ante aditam hereditatem satisdandum de legatis est, cum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum sit reditatem uel ‹a›bstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum uel fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
at ũm est oeb̾e eum non solũ
cut eum quoq lib̾tum qui me¬
dicinam ex̃cet. u̾m est uolunta¬
te promi curaturũ gratis amicoᷤ
cius. n .n. oportet pronum ut
opis lib̾ti ntatur. aut lucos sẽ¬
per fic̾e aut egrotire. Nlulus

Expanded text:
um est debere eum non solum cut eum quoque libertum, qui medicinam exercet, verum est voluntate patroni curaturum gratis amicos eius. neque enim oportet patronum, ut operis liberti sui utatur, aut ludos semper facere aut aegrotare. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
penum. quantitatẽ u̾o et peti
posse. ħebituu igitur optione
tandiu quanidui lis cum eo
de non nuaci pecunia contes¬
tetur. nisi forte aluro tempus
uł m̃te us ubis testator p̾stitirt
ꝙ si ĩ annos singuios penus
legata sit ꝑ singłos. lim̾ios penus

Expanded text:
 quantitatem uero et peti posse. habebit igitur heres oblationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pecunia contestetur, nisi forte aliud tempus uel mente uel uerbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos annos penus
Abbreviated transcription (Latin):
annos singłos peno¬
ris auquro hr̃s dareiꝰ¬
sus est et si non dediss nũmos
dare dampnatus est. queritur
anpenus legata peti possit. in
u̾o solum modo sit in p̾statiõe
et si non pͥstetur cunc quantitaᷤᷤ
petatiu et si quid̃ semei penus
sit legati non ꝑ singnios an

Expanded text:
annos singulos penoris aliquid heres dare iussus est, si non dedisset, nummos dare damnatus est: quaeritur, an penus legata peti possit an uero solummodo sit in praestatione et, si non praestetur, tunc quantitas petatur. et si quidem semel penus sit legata, non per sin
Abbreviated transcription (Latin):
g. si tutor pupilio autem
ad mortis cam donationẽ
accõmodau̾it. antutele ue¬
ditio tencatur. et ait tem eũ

Expanded text:
 si tutor pupillo auctoritatem ad mortis causa donationem accommodaverit, an tutelae iudicio teneatur. et ait tene
Abbreviated transcription (Latin):
luit recipi fidĩcõmissarium et
hr̃i ħrois loco proqua ꝑte resti¬
tuta cet ħrditas. s cum hr̃oi¬
tirios nunimos fencrauit aut
ex fiurois fructus ꝑceꝑit nich
co nomine p̾stat ci cui hrditas
pftoĩcõmissum relicta est. si

Expanded text:
luit fideicommissarium et haberi heredis loco, pro qua parte ei restituta esset hereditas. sed cum hereditarios nummos faen‹e›rauit aut ex fundis fructus percepit, nihil eo nomine praestat ei, cui hereditas per fideicommissum relicta est, si
Abbreviated transcription (Latin):
.ib instituto nõ reliqueratie nõ
Qdsic̾ta causa fuit cur abistituto
reliq̃rat que ab sostituto cessat.
ul qͥd si sostituat erpte fidicõmis¬
sanum cui ab ĩstituto reliq̃rat

Expanded text:
b instituto non rel‹i›querat? uel quid si certa causa fuit, cur ab instituto relinquer‹e›t, quae in substituto cessaret? uel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat
Abbreviated transcription (Latin):
qm̾ qͣuiro pocius bono ei cõmissu
est nõ ĩmera uolũtate prdis col¬
latum. ¶Sim q ticius debet
fuit legatumn: ticius debeat sci¬
si ꝙͣ̃titas nosit. adiecta eiucenti

Expanded text:
 uiro potius bono ei commissum est, non in meram uoluntatem heredis collatum. Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, scisi quantitas n
Abbreviated transcription (Latin):
inde lic̾e care. itq ciuitatib sꝑ¬
uidi uoũtatem testatoris repetita
a substituto que. ab instituto fũãt
relicta tñ hoc itactit. accipiedum
si nõ fuit euidens diu̾sa uolũtas
que ermultis colligetur an quic
abhrde legatum ul fideicõmissũ¬

Expanded text:
inde licere capere atque ciuitatibusestatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum uel fideicommissu
Abbreviated transcription (Latin):
pos seu emancipatus est. puto
¶filium hu̾̃it ex eo nepotem e
mancipatus uł in potestate ma¬
nens oeportatus est. queritur
casu nepotem aomittendum.
deportato᷑ .n. mortuorum loco
hñdos. ¶ Si pater et filius oc¬
portati sunt. et ambo restituti.
dicemus ad bonor possõneir
admitti filium. ¶ S et si fuur
in ro metallum dampnatus ẽ¬
ui alia pena que ẜuum efficit
restitutus sit nichom aomit¬

Expanded text:
pos siue emancipatus est: puto Filium habuit et ex eo nepotem: filius emancipatus uel in potestate manens deportatus est: quaeritur, utroque casu nepotem admittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos.Si et pater et filius deportati sint et ambo restituti, dicemus ad bonorum possessionem admitti filium. sed et si filius in metallum damnatus uel alia poena, quae seruum efficit, restitutus sit, nihilo mi
Abbreviated transcription (Latin):
ita causa nc̃citate q uroien
suiaut si non hũit in pote¬
state nepoti qm̃ iam eman¬
cipato fllio nati fuissent sb̾
condictione eos hroes isti¬
tucre ut emanciparentur

Expanded text:
ita causa necessitateque iudicii sui: aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur
Abbreviated transcription (Latin):
tam ptem hr̃oitatis p̾senti di¬
e et reuquam ꝑtem post tp̃c
alii rogata atestatore fuiss re¬
stitu̾e an ro qd̾ ħrs ei cetraxis¬
set quarte nomine in resticu¬
endo frd̃ĩcõmisso ĩputari poss¬
it. Renõ quatenus cepiss froĩ¬
cõmisso obstrictam. ¶ꝥrou
frocicõmisit ut quicquid ex
pte t̾cia hr̃oitatis puen̾it ad
cos ro redoent gaio meuio a¬
tis qui ao uos puenit alatas
ex usuris pro quantitate nun¬
morum reddactis hoc ampliꝰ

Expanded text:
tam partem hereditatis praesenti die et reliquam post tempus alii rogata a testatore fuisset restituere, an id, quod heres ei detraxisset quartae nomine, in restituendo fideicommisso imputare possit. respondit, quatenus cepisset, fideicommisso obstrictam. Hered‹u›m fidei commisit, ut, quidquid ex parte tertia hereditatis peruenerit ad eos, id redderent Gaio Maeuio atis, qui ad uos peruenerit, alatis eum ex usuris pro quantitate nummorum redactis. hoc ampli
Abbreviated transcription (Latin):
incipalib d̾roi nẽcitas ĩningitur.
quid ergo si pecut.s an̾ monita uł
alib̾tis ĩ cognatis. an ĩcidit ĩsenat
telam admñistrat.ꝙ si penitꝰ ege¬
nis filus ñ pctit ignoscẽoũ ẽ ei.
s si forte absens alibtis pͥuenta
c̃. i. ab aliis dicend̃ c̃ cam ñ exclu¬
oi nͥ forte cũ frustraret᷑ is cõtin¬
git. filus. aũt ñ petẽoo punitu..¬

Expanded text:
nicipalibus dandi necessitas iniungitur. Quid ergo, si petiit, sed admonita uel a libertis uel a cognatis, an incidat in senattelam administrat. Quod si penitus egenis filiis non petit, ignoscendum est ei. Sed si forte absens a libertis praeuenta est uel ab aliis, dicendum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretur, id contigit. Fil
Abbreviated transcription (Latin):
data fuent eam referre debemꝰ
ad cum duntaxat gradum
quo hec psone institute fu̾nt.¬
Cum ita testo scriptum erat
appareat quro mortuus sensit
ĩ eius municipn foro faciertõ
ĩ quo is qui testm̃n fec̾it oomici¬
lium huit quami sinam ego qͦ

Expanded text:
ata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt.Cum ita in testamento scriptum erat appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habuerit: quam sente
Abbreviated transcription (Latin):
rere. ¶Niesicum est an p̾cumi¬
debet statuarum falcroiam parroe
redes mͥ sumpto quos ĩuicem
substituto ꝙ si uolumtati. mee ñ
consenfit ex lrdes sumpto que¬
situm est a hroes instituti h̃dita¬
et agerium primo loco institutoᷤ
pinde roire posse ac si ea condco
que frairois causa est ascripta nõ¬

Expanded text:
nere. Quaesitum est, an pretium statuarum Falcidiam pati deredes mihi sunto. quos invicem substituto. quod si voluntati meae non consenserint, exheredes sunto". quaesitum estspondit Seium et Agerium primo loco institutos perinde adire posse, ac si ea condicio, quae fraudis causa adscripta
Abbreviated transcription (Latin):
testate c̾et filius nichi ua
to is qui ĩpotestate est p̾teri¬
tus sit ip̃e quroci emancip¬
atus si ccͣ tabulas petat ni¬
chii agit ab intestato aut
et suus et emancipatus ue
non iure fc̾m dici Ulp̃ .ł.¬
tur lubi sollempnia iuris
defuint sauc mulius et mo¬
menti cum filius qui fue¬
pituralio testõ ex qͦto ⁊ utio
natione sui hrdis rumtesto

Expanded text:
testate esset filius, nihil uato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et emancipatus venon iure factum dicitur, ubi sollemnia iuris defuerunt: aut nullius esse momenti, cum filius qui fupitur alio testamento, ex quo natione sui heredis: aut
Abbreviated transcription (Latin):
ditorẽ acta fc̃a sunt ap̃.ꝓcura¬
tore cesais ifra scripta. pͥsoꝰ
pcurator cesras dixit facus
iudicata nouelius procura¬
pillus agendo suũ tutore
ub̾aturus est id ip̃o tutore
auctore agurecte non potes¬

Expanded text:
editorem acta facta sunt apud procuratorem Caesaris infra scripta. Priscus procurator Caesaris dixit: 'faciat iudicata'. Nouellius curapillus agendo tutorem suum liberaturus est, id ipso tutore auctore agi recte non potes
Abbreviated transcription (Latin):
cutor ł curator peeĩne cuis
cuius negõa aministrec i
mutua data ip̃e stipuatus
fu̾it uel p̾dia noĩc suo eme¬
rit utilis actio ei cuius pe¬
ci̾na fit eatur ad remuen¬
dicandam uł mutuam pe

Expanded text:
utor uel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipse stipulatus fuerit uel praedia in nomen suum emerit, utilis actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad rem uindicandam uel mutuam pe
Abbreviated transcription (Latin):
Iita exp̃ssum erit ticio si uolu¬
erit do lego apiro ubconẽ procu¬
lus notat non aliter. ad hroem
legatimi ptin̾e quam si ip̃e lega¬
tarius uolu̾it ad se ꝑtin̾e.qr ꝯ

Expanded text:
ita expressum erit: "Titio, si voluerit, do lego", apud Labeonem Proculus notat non aliter ad heredem legatarii pertinere, quam si ipse legatarius voluerit ad se pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝓtinebit si prior eciam lib¬
titem accepit ut ei pccuniam ĩ
nec lib̾tatem ad cogendum ĩsti¬
tutum accepisse satis est. Q si pͥo
recusau̾nt placuit ut recta uia
es possit postuiare ut h̾rs adeat
et sibi restituat. ¶ Quio ergo si
non aui s ip̃i ħroi rogatus sit re¬
stitu̾e ꝙ non debet erocm qñq
portionis retentionem erit auo¬
iendus s nec illuo trinslatiue
omittendum est instituto qui co¬
actus est aoire frõicõmissum pe¬
ticionem denegandam eẽ. cur
enim non uroctur roignus ut
qui restituit sub primas defũc¬
ti p̾ces conse quatur aliquro ex
uoluntate gõ fortius probabit
si post impletam condc̃om coa¬
ctus est adire. nam si pencente
coiroconc ourum est ci ro pro¬
bare. cum et falctoum penitẽdo
potuit mouc̾e nec ignoro posse
dici nullo modo froicomissi pe¬
titionem dencgandam ei qui in¬
ra sepulcor adquiri in sequitur
aoco senatus nichil apird cum
ex ca pte qua reliquro uolint
relinqu̾e ut nec falcroiam ex̃¬

Expanded text:
rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› adeat et sibi restituat.Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non debet eidem quandoque portionis retentionem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non videatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex voluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui, iura sepulchrorum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum ex ea parte, quam derelinquit, voluit relinquere, ut nec Falcidiam exe
Abbreviated transcription (Latin):
Um post mortem pupilli dest¬
nit c̾e nõm ydoneum tutor ex¬
fr̃ĩs sui filie curator quidrin¬
genta dotis nõie marito eius
se daturum promisit quero
an succurrendum si ei cum pꝰ¬
ca ere alieno em̃gente supra
iuires pr̃imonu eiꝰ dos pro
tum sit. ille pitruus et cura¬
tor stipulanti spospondit. mo¬
uet questionem qd̾ non ut de
suo dotem daret s cum c̾d̾et
rõnem pupillarem sufficere
promisit. pͥteͣrea eͣc iuud hic
põt tractari ut si sciens curator
non suffice̾ promisit.us dõa¬
sse uideatur. uł qm̃ dolo fecit
non illi succurratur. Re. cura¬
tor cum officium suu eg̾ssus
sponte se obligau̾it non pu¬
to ei ap̾tore subuenin debere
non magis quam si c̃ditori
pupille pecuniam se daturũ
spopondiss. Si is de quo trac¬
tamus si non dadonandi aĩo
si negõn ge̾ndi c̃a dotem pro¬
misit hab mulierẽ obligra¬
tam et pot̾it dici eciam manẽ¬
te. m̃rimonio camten̾i. qm̃

Expanded text:
um post mortem pupilli desinit esse nomen idoneum, tutor pfratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit: quaero, an succurrendum sit ei, cum postea aere alieno emergente supra vires patrimonii eius dos promtum sit "ille patruus et curator stipulanti spopondit". movet quaestionem, quod non ut de suo dotem daret, sed cum crederet rationem pupillarem sufficere, promisit. praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere promiserit, vel donasse videatur vel, quoniam dolo fecit, non illi succurratur. respondi: curator cum officium suum egressus sponte se obligaverit, non puto ei a praetore subveniri debere, non magis quam si creditori puellae pecuniam se daturum spopondisset: sed is de quo tractamus si non donandi animo, sed negotii gerendi causa dotem promisit, habet mulierem obligatam et poterit dici etiam manente matrimonio eam teneri quia
Abbreviated transcription (Latin):
net. an dotem h̾at uirce sustẽ¬
tare se possit.qr uicentur que
ita p̾stantur rp̃i p̾stari qui in
utero est curator uentri oatus
soluendi debiti rõm hr̃e deb
utiq cius qui sub pena aut
pignorib preciosis debetuꝵ.

Expanded text:
net, an dotem habeat, unde sustentare se possit, quia uidentur quae ita praestantur ipsi praestari qui in utero est. Curator uentri datus soluendi debiti rationem habere debet, utique eius, quod sub poena aut pignoribus pretiosis debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
milu hitam suppliciumqr sũꝑ¬
tum adusse ħroititem. ¶ ybi
quis incuria neccatus c̃us me¬
dici inscons adiri quid̃ hrditis
pocest siħ⁊ di tefensio mortis ĩ¬
currit. Paulus.¬

Expanded text:
milia habitam suppliciumque sumptum adisse hereditatem. Ubi quis incuria necatus est uel medici insidiis, adiri quidem hereditas potest, sed heredi defensio mortis incumbit. 6 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
recte tñfiet questio eciam si hr¬
dem accuset siuc exͣneiis hrs
siuc ex sius sit. ¶ Si unus ex
munes hucrunt magis enĩi
de salute aut uitione dñi nõ
compentis quam ĩ capiro pre¬
sentis torquebuntur. ¶Si. ap̃¬
petitus sit occisus dñs nichil¬

Expanded text:
en fiet quaestio, etiamsi heredem accuse‹n›t, siue extraneus heres siue ex suis sit. Si unus ex munes habuerunt: magis enim de salute aut ultione domini non comparentis quam in caput praesentis torquebuntur. Si appetitus sit nec occisus d
Abbreviated transcription (Latin):
euum quem ipe nouut dareius¬
sus sciens furem dedĩs.asq fur¬
tum legatario fecit de doiomalo
agiposse ait. s qm illud uerũ est
brdem in s̾ teniut nopessimum
det. adb̾ tenet᷑ ut ⁊ aliu p̾stet ho¬

Expanded text:
um quem ipse voluerit dare iussus sciens furem dederit isque furtum legatario fecerit, de dolo malo agi posse ait. sed quoniam illud verum est heredem in hoc teneri, ut non pessimum det, ad hoc tenetur, ut et alium ho
Abbreviated transcription (Latin):
uementem restitui prditatẽ ma¬
teram nc̃ce no esse si p̾stare hrde
posse uuigarem cautom. aut si
p̾stareeam nõ potit mittilioos in.
possessionem fidicõmissi seruan¬
di causant propignore nont pro
dins possideant urãlienanouus
s ut pignus heant ut filius per
prem fructus cõseꝗtur et suus ꝑ
dum. ¶Cu quis fu̾it rogatus si
sine lib̾is decessit ꝓ fidicomissu
restitue condõ de fecisse indebitur
si prisupenurint lib̃inec quent̃
an brdes ertitint. ¶Duius seuus
ectu ħa testatore dispoitũ est nuls¬
lius ec mopenti scͥipturam qu
nudũ pccptu relinquennt quia
taiẽ. legẽ inteͣsto nõ possunt dre
qͦd si ub̾is. ut posteris autuber¬
tis. int brdibus aut. auus quibꝰ¬
dam ꝑsonis consulentes eni modi

Expanded text:
venientem restitui hereditatem maternam necesse non esse, sed praestare heredem posse volgarem cautionem aut, si praestare eam non poterit, mitti liberos in possessionem fideicommissi servandi causa, ut pro pignore, non ut pro dominis possideant vel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem fructus consequatur et servus per dominum. Cum erit rogatus, si sine liberis decesserit, per fideicommissum restituere, condi superuixerint liberi, nec quaeritur, an heredes exstiterint.Diui Seuerus ectu hoc a testatore dispositum est, nullius esse momenti scripturam, quasi nudum praeceptum reliquerint, quia talem legem testamento non possunt dicere: quod si liberis aut posteris aut libertis aut heredibus aut aliis quibusdam personis consulentes eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
turũsi postacceptum legatum o¬
festi deceisisset legat arius ticu
fidicomissu ertiguiquia placet
nõ pius posse rogare q̃iqm resti¬
tuc quam qͣntu ei relictu ẽ. Gr si
ticu fidicon. nõ est intpe mortis le¬
gatarncollatũ marc. ut ꝯfestim̃

Expanded text:
turum: si post acceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii coll
Abbreviated transcription (Latin):
dubio soubrdi depenbit. ¶Si
suus legattis sit ⁊ moram hrs fece¬
rit periculo eius et nunt ⁊ det̾ior
sit ut si debilem forte tradat i¬
crominus teneatur. Cum quid
tibi legatum fid̃iq tuc ꝯmissum
sit ut mͥ restituas si quid̃ nich̾ pre¬
terea ertesto capias dolũ malu¬

Expanded text:
dubio soli heredi deperit. Si servus legatus sit et moram heres fecerit, periculo eius et vivit et deterior fit, ut, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur. Cum quid tibi legatum fideive tuae commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil praeterea ex testamento capias, dolum malu
Abbreviated transcription (Latin):
et tignum cius rei causa ꝑa¬
tum instrumento cõtin̾i si
ro huuimooi cam hat tin¬
gna pata ad alios usus non
cunta si qua hãt hiꝰ rei nec¬
cessaria eciam ca istrum̃to
domus continebuntur. de

Expanded text:
et tignum eius rei causa paratum instrumento contineri, si ad huiusmodi causam habeat tigna parata ad alios usus non lcimenta si qua habebat huic re necessaria, etiam ea instrumento domus continebuntur. De
Abbreviated transcription (Latin):
fendatur./ sineutus maĩfesta ca¬
lupma uide it᷑ ei pocius soruẽdũ
cui primũ legatu est. Si cuictã
partem hraitatis legauo diuuc
ucantur. MOd̾.

Expanded text:
neutrius manifesta calumnia uideatur, ei potius soluendum, cui primum legatum est. Si cui certam partem hereditatis legauero, diuuceretur. 9 Mod
Abbreviated transcription (Latin):
tum urocri si ei prolcula uefuc¬
ti fiua nube uoluiss qͣre cũ capͥ
quam urripotens fiet ita tem¬
um uita doecesẜit condcom ex¬
titisse non urderi. ¶Ita fideicõ.
dato uolo ut resticuas si sinc li¬
b̃is oeceoas conditio deficit ex
noluntate uł uno filio supstite¬
⁊ relcto. ¶Conoitionum uer¬
ba que testo p̃scribuntur ꝓuo
curatores ip̃i constituentur cõ¬
crus nuruui. fid̾iar. iti reliquer¬
at sicum filio meo ĩ m̾amoio
ꝓseuauerit diuortio sinc cui¬
pa niri post mortem socrus fc̃o
defecisse condcõnem. Re. nec ã¬
te diem frõiar. ced̾e quam mo¬
ricepit nupta uł maritus. et
ioco nec mucianã cantionenilo

Expanded text:
tum videri, si ei Procula defuncti filia nubere noluisset: quare cum ea prius, quam viripotens fieret, vita decesserit, condicionem exstitisse non videri. Ita fideicommisso dato: "volo restituas, si sine liberis decedas" condicio deficit ex voluntate vel uno filio superstite relicto. Condicionum verba, quae testamento praescribuntur, pro curatores ipsi constituerentur, concrus nurui fideicommissum ita reliquerat: 'si cum filio meo in matrimonio perseuerauerit': diuortio sine culpa uiri post mortem socrus facto defecisse condicionem respondi. nec ante diem fideicommissi cedere, quam mori coeperit nupta uel maritus, et ideo nec Mucianam cautionem lo
Abbreviated transcription (Latin):
tarum iudicium sing¬
ulare introductum est¬
et aouersus eamque uror fint
qr non plicuit cum eam furti
age̾ posse. quibdam eciam esti¬
mantib nec furtum quidem
cim face̾ ut ñua cassiusq soci¬
etas inte quodammodo dñam
eam ficet. alus ret sab̾ et procu¬
lo furtum quidem cam facere.
sicuti filia p̾ri facit. si furti no
ẽe accom constituto iure iqua
Am in honore minu. turpis.
actio aduersus uxorem negit᷑.
cas res contractat eciam furti
tenebitu. Gtem sisuus cuy
furtum fec̾it furti cum cõagẽ
possumus. s et cum urore fui¬
ti ag̾e possibile est. Si ci cuius
hroes sumus furtum fecit.s

Expanded text:
tarum iudicium singulare introductum est adversus eam quae uxor fuit, quia non placuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum am facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitae quodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino et Proculo, furto quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iure, in qua am in honorem matrimonii turpis actio aduersus uxorem negatur:dem res contrectat, etiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, u
Abbreviated transcription (Latin):
c. incipient aũt ceoe cum c̾tio¬
res fi potu̾int. p̾teritis autem
c. dicb frustra ratũ habebit. q̾
c̃ciorare cum non possit. us ecũ
furente petẽ negierunt. an pe¬
ti amplius non possit. si quro
noccat non petitam bonor poc
reretur quam pr comꝓbasset.
¶ Sisuus alienus hr̃s institutꝰ
ueniss queritur an postĩori co¬
mno dies bonor. pos. petende¬

Expanded text:
centum: incipient autem cedere, cum certior fieri potuit. praeteritis autem centum diebus frustra ratum habebit. Quacertiorare eum non possit, uel etiam furente, petere neglexerit, an peti amplius non possit. sed quid noceat non petitam bonorum pouireretur, quam pater comprobasset? Si seruus alienus heres institutus uenisset, quaeritur, an posteriori domino dies bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
hiis qui adlimam heditatem
admitti possunt hec sũma pro¬
uidencia ut qui sparent hanc¬
hre successionem. Idem tueren¬
tuz bona ne dilapidarentur.
Intoum aubi est ẜrditas aubi
cutela ut puta si sit consangui¬
nei pupillo nam hrditis quid¬
ao ad agnatam ptinet tutcia
autem ad agnatĩm. ¶ Item in
ub̾cinis si sit pr̃ona et p̾roni fi¬
uus. nam tucelam proni filu
hrditatem p̃rona obtinebit. tã¬
tum teniq erit et si sit proni
fiua et nepos. ¶Siapue. hos¬
tes sit frater infi̾oris gradus
agnato tutela non defertur.
nam et si pronus apiro hosteᷤᷤ
u defertur. int̾dum hreditas si¬
ne tutela ut puta icum qui bi

Expanded text:
his qui ad legitimam hereditatem admitti possint: hoc summa prouidentia, ut qui sperarent hanc successionem, idem tuerentur bona, ne dilapidarentur. Interdum alibi est hereditas, alibi tutela, ut puta si sit consanguinea pupillo: nam hereditas quidem ad adgnatam pertinet, tutela autem ad adgnatum. item in libertinis, si sit patrona et patroni filius: nam tutelam patroni filius, hereditatem patrona optinebit: tantundemque erit et si sit patroni filia et nepos. Si apud hostes sit frater, inferioris gradus adgnato tutela non defertur: nam et si patronus apud hostes la defertur, interdum hereditas sine tutela, ut puta in eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
stabuntur que mortis tempo¬
re p̾stare solicus erat q̃r si forte
uatie p̾stit̾it eius tantum tpris
p̾statiospectibitur ꝙ proxim¬
um mortis morti cr fuit. quid
ergo sicũ testaretur minus
p̾stabat pius mortis tp̃r uelã
ad huc erit dicendum eam pre¬
stationem seq̃ndam n ouissima
fuit. ¶Quidam ub̾tis suis ut
alimentaita aquam quo pfi
reliquerat consulebat de fidci¬
comisso cum ĩ ea regione affri¬
cc uł forte ep. egipti res agio¬
ponebatur ubi aqua uenalis
est dicebam igitur ẽe cmolu¬
m̃tũ fidicomissi siue quis ha¬

Expanded text:
stabuntur, quae mortis tempore praestare solitus erat: quare si forte uarie praestiterit, eius tamen temporis praestatio spectabitur, quod proximum mortis eius fuit. quid ergo, si, cum testaretur, minus praestabat, plus mortis tempore, ueladhuc erit dicendum eam praestationem sequendam, quae nouissima fuit.Quidam libertis suis ut alimenta, ita aquam quoque per l‹i›querat: consul‹e›bar de fideicommisso. cum in ea regione Africae uel forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua uenalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, siue quiscendum eam prae
Abbreviated transcription (Latin):
ator uoluit ansi non appareat
quid senciat. ꝑ totum tp̃c inite
debebuntur. c̾te si us ad pub̾¬
tatem alim̾ta relinquantur.
¶Si quis ad exemplum alimẽ¬
taorum que diroum pu̾is et
puelle dabantur uel ip̃e qui sci¬
at ro adrianũ constituisse ut

Expanded text:
si non paret quid sentiat, per totum tempus uitae debebuntur.Certe si usque ad pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis dabantur, uelit sequi, sciat Hadrianum constituisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
non fuiss. szsi redemptus ab
hostibus mortis tempore pr̃is
inueniatur cque collatio erit
ficierroa. ¶Sie mancipato leg̃¬
cum fu̾it cum pater morictur
eciam ħ conferre dcb. ¶Siab
ip̃o pr̃e hroc instituto filio eis
frõicõmissum fu̾it relictum
cum morietur.an ro confẽnõ
est qm̃ utile est frocicõmissũ.¬

Expanded text:
non fuisset. sed et si redemptus ab hostibus mortis tempore patris inueniatur, aeque collatio erit facienda, Si emancipato legatum fuerit, cum pater morietur, etiam hoc conferre debet.Si ab ipso patre herede instituto filio eius fideicommissum fuerit relictum, cum morietur, an id conferendum est, quoniam utile est hoc fideicommissu
Abbreviated transcription (Latin):
testate est qui cotem uxoriᷤ
precepit ita emancipatus
quoq quasi precipuam re¬
cinet. ẜm emancipatus pre¬
t̾itus sroum lib̾at cau̾nit de
latu iure tutus erit. s et si
pecuniam contulit conc̃o¬
ne cam repetet omissa .n.¬

Expanded text:
testate est, dotem uxoris praecipit, ita emancipatus quoque, quasi praecipiat, retinere debet. Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, cauerit de latu ipso iure tutus erit. sed et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissa en
Abbreviated transcription (Latin):
ocõnis u̾bi non admitti uroe¬
batur. s cum in frocicõmissis
uoluntatem spectrra cõuenut
ab suroum ec̃.R. cessante pri¬
ma substitutione ꝑtis nepti pe¬
cionem denegari qm̃ totum
hre uoluit auus si nouissim
fr̃is quoq portionem suscepis¬
set. ¶Peco oe te uyor clanssĩa

Expanded text:
onis uerba non admitti uidebatur: sed cum in fideicommissis uoluntatem spectari conueniat, absurdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti petitionem denegari, quam totum habere uoluit auus, si nouissimus fratris quoque portionem suscepisset. 'Peto de te, uxor ‹ca›rissima
Abbreviated transcription (Latin):
c. s militari iure uiient. Si eis¬
uo qui test̾o legatum accepit
ub̾tis cotoicilus detur utue le¬
gatum cẽ dicemus quasi ab in¬
itio constic̾it legitum. sSi quis
certo gn̾is codiciuos cõfurma¬
u̾it puti quos nouissimos fe

Expanded text:
litari ualent.Si ei seruo, qui testamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, utile legatum esse dicemus, quasi ab initio constiterit legatum.Si quis certi generis codicillos confirmauerit, puta 'quos nouissimos fe