comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ica testari ut patro¬
no ꝑtem diuudiã lonoꝵ
suoꝵ Relma̾ret Et si
aut nich̾ aut minus
ꝑtis dunidie reliquerat
bulas testam̃ti ꝑtis di¬
midiebonoꝵ possõ siue

Expanded text:
batur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, bulas testamenti partis dimidiae bon
Abbreviated transcription (Latin):
Unc delibõꝵbonis
uideamus olmi ita
licebat lib̾to patmĩ
suũ inpune testam̃tom
p̾t̾ire Nam Itademum
lex xii tab̾laꝵ adhẽdita¬
tem lib̾ti uocabat sinĩ¬
patͦnũ sinitestatus mor¬
tuus eẽt silib̾tus nlłohẽ¬
testatotͦq mortuolib̾to
si Is suũ hẽdem religͥset
nich mboris eiꝰ pat̾no
Iuris erat G ⁊ sicͥd̾ ex
natͤalib lib̾is aliceͣ suũ
hẽdem reliqͥsset ullã ui¬

Expanded text:
unc de libertorum bonis uideamus. Olim itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire; nam ita demum lex XII tabularum ad hereditatem liberti uocabat patronum, si intestatus mortuus esset libertus nullontestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliquerat, nihil in bonis eius patrono iuris erat; et si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquisset, nulla ui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯunum filium filiã ue
osduas ue hẽdes relique¬
rat t̾ciaꝑs debebat᷑ patro¬
uosi tres reliquerat Re¬
pellebat᷑ patronus ¶ed

Expanded text:
unum filium filiamve hos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur patronus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
hebat s x emancipati
Mͦ exaliqͣ ꝑte hẽdes scrip¬
bant patronũ Postea
legepapia ad aucta st̃
plecores lib̾tos hẽbant¬
Ta cantum: enĩ ut ex
bonis eius qͥ sext̾cioꝵ sex
centum Milia ipatͦuũ
tres libos hẽbat siueis.
testam̃tofc̃osiueĩtestatꝰ

Expanded text:
etiam emancipati modo ex aliqua parte heredes scripbant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt pletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium tres liberos habebat, sive is testa
Abbreviated transcription (Latin):
rgo ut suspertꝰ re¬
moueri pot̾it ͥ non
p̾stat alim̃ta S si qͥ
p̾sens uegat pp̃ ino¬
piã alim̾ta posse dec¬
dicat remictẽd̾ cũ
ẽẽ ad p̃fect᷑ urbis pu¬
niendũ placuit sic̃
ille remictit᷑ qͥ data
pecuuia ministͣiũ
tu tele redemit. L¬

Expanded text:
rgo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decdicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. L
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙͣ excusare se posfũt
ut dinꝰ maroꝰ restripsit
s receptam tutelam.
de omnib bonis uł de
he̾di hẽditate cõtͦusia
honera tutele non affec¬
tate uel cure p̾stant ⁊¬

Expanded text:
nt, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam dde omnibus bonis vel hereditate controversia onera tutelae non affectat
Abbreviated transcription (Latin):
u filio mortuo nepotes
¶Itapͥntipalis disposicõ¬
sto in locũsue matus uel
auieeos ⁊ Iaidesignata¬
bat uiteragnatos ⁊ me¬
moratos nepotes qͣitã
ꝑtem defuncti sustãcie
aguatis sibi uandicãtib
excuiua d̾ ꝯstitucõis auͣ¬
siano codice In eodsensi
gandum: Et sanctimꝰ
calib nepotib exfilia uel
ꝓuepotib exnepte ⁊ dem¬
ceps suꝑstitibo agnatos¬

Expanded text:
 filio mortuo nepotes et principalis dispositio in locum matris suae vel aviae eos cum iam designatbat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis ausiano codice in eo concesgatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitib
Abbreviated transcription (Latin):
tus Is ꝙͣ parens nat᷑ał
adoptamd̾ suscepit in
Ecro enim iurecam
nat᷑ ali ꝙͣ legitimo ĩ hãc
ꝑsonã dcurrente pͥstina
familias sese dederit ar¬
rogamdr̃. Qoe sp̃ali¬
ter ⁊ sigillatime expre¬
exp̾facte ⁊stitucõius teno¬
reposanit colligi It̃ uetu¬
tas exinascłis pgenitos
pldiligeus solos nepoteᷤ
lneptes qͥ exunili sexu
descendunt adsuoꝵ uo¬
cabat successõneui ⁊ ui
tes exneptib cognatoꝵ
toꝵ lineam eos uocabat

Expanded text:
ens naturalis adoptandum susceperit: utroque enim iure tam naturali quam legitimo in hanc personam concurrente, pristina familias sese dederit adrogandum. quae specialiter et singillatim ex praefatae constitutionis tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iutes ex neptibus cognatorum torum lineam eos vocabat,
Abbreviated transcription (Latin):
lio anticͥitas statiit ñ
incapitas instupes di¬
uidi bẽditatem similr̃
nos Iut̾ filios ⁊uepoteᷤᷤ
exfilia distͥbuc̃onẽ fieri
Iubemus ł int̾ om̃es ne¬
potesł intꝓnepotes et
as deinceps ꝑsonas ut
sue ł patris auieł aui l̾
ꝓaui porcõnem sũullas

Expanded text:
lio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distributionem fieri iubemus, vel inter omnes nepotes et as deinceps personas, ut suae vel patris, aviae vel avi portionem sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
disposinio data erat oni seruo.
liberta tem dare nõ peonuttebat . qͣro
non siłiter ei ꝙadmodĩ alias roe
rta et seruos suos in ultuna uolũtate
disponere quẽ admodũ uoluerũt per/¬
muttimꝰ ut et liuertatem pessit cie
prestare. ¶ Sed cũ libertas est res¬
mestumabilis. et pp̃ hoc aute uicesim¬
um etatis ãnui autiqͥtas libertatem
Diam quodamodo uiam eligentes.
nõ alũ minori .xx. an. libertatem
in testõ. dare s̾o suo ꝯcedimꝰ. uisi
septimũ et decimũ ãnẽ impleu̾it. et
octauũ decimũ tengerit. Cũn. an¬
tiquitas hꝰ mõi etati et pro. aliis
postulare ꝯcessit. cur nõ ⁊ sui Indi¬
cii stabilitas Ita cos adiuuare cͤdat᷑.
utad libertates daudãs seruis suis

Expanded text:
dispositio data erat, uni servo dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima voluntate disponere, quemadmodum voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit praestare. sed cum libertas inaestimabilis est et propter hoc ante vicesimum aetatis annum antiquitas libertatem iam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti annis libertatem in testamento dare servo suo concedimus, nisi septimum et decimum annum impleverit et octavum decimum tetigerit. cum enim antiquitas huiusmodi aetati et pro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates dandas servis suis
Abbreviated transcription (Latin):
treditoree: et ex ꝯ̃silio manuiuttẽ¬
tie et ipãre eo ꝙ ip̃a upua fusfectu¬
ra nõ sũt creditorib ¶ Badem .l.
cliassencia dño minori ãnis .xx.
nõ aliter manumitte ꝑmittit᷑ qm̃.
si uindicta / apud ꝯciliũ Iusta cã
manumissioma aꝑprobata fuint ma¬
auimissi ¶ Iuste aũt cause ma¬
nuimissiois sunt hec. uelut si quis¬
patren. aut matre. aut filuim.
siliamue. aut fratees. aut sorrores
naturales: aut pedagogũ. aut nu¬
aut alumpñã. aut collactanẽũ. ma¬
numttat. aut seruum procuato̾is
hũdi grã. aut aucillam mat̾moni¬
hñdi causa. Dĩ tñ intra sepmẽses
upor ducat᷑. nisi iusta cansa nupe¬
manumittat᷑ ¶ demel aũt causi
approbata. siue uerae sine falsa: sit
nõ retactat᷑ ¶ Guin ergo certus
modꝰ mannuttendi ninorib px
ꝯstitutꝰ sit. eueniebat. ut qui xiiii
etatis amnos ꝯpleueãt: licet testa¬
mẽtũ facere possit. et heredem sibi
rat. quod nõ erar ferendum /¬
¶ Sun is cui totorũ bonoꝵ in testõ

Expanded text:
o manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino minori annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumissionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum, nutum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impemanumittatur. Semel autem causa adprobata, sive vera sive falsa sit, non retractatur. Cum modus manumittendi minoribus XX constitutus sit, euenit, ut qui XIIII etatis expleverit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi rat. quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nuptie añt sine mat̾monium
est uiri et mulieris quĩctiõ indiuĩ¬
duam uite ꝯsuetudinẽ ꝯtinens
Ius aũt potestatis quod in liberos
habemius propriũ est ciuium rõa¬
qui talem in liberod heãnt p̃tãtem
qualem nos hẽmus/. ¶Qui Igitur
epte et upore tua mascit᷑ in tua
porstate est ¶Item qui ex filio tro
sct᷑. in tua ptãte non est uẽd

Expanded text:
Nuptiae autem sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romaqui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo scitur, in tua potestate non est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
niũ est: nam apud omes ꝑeq q̃r
tes anmãdũtere possumꝰ dominis
in seruos uite necis q potestatem
et̃. Et quodc̃ũq per seruũ acqͥrit᷑
id dño acquirit᷑ ¶ Ded hoc tẽpoe¬
tors nullis hominibus qui sub npcrio
nostro sũt licet sine causa legibus
roguita supra modr̃e in suos suoi
seruire sam ex ꝯstitutiõe diuipn
autonim. qui sine causa seruum
suũ occiderit nõ miuꝰ pniuri iube᷑
ꝙͣ qui seruũ alienũ occiderit¬
¶ Sed et maiõr asperitas dñop
enisd̃ pͥncipis ꝯstitutiõe coherci
Nam autouus ꝯsultꝰ aqͥbrdam

Expanded text:
est: nam apud omnes peraeque gentes animaduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem fuisse et quodcumque per seruum adquiritur, id domino adquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
suos illibatam eẽ d opporet Aiec
cuiꝙͣ hõmi Ius suũ deͬhere ¶ Sed
dñorĩ quidẽ int̾est ne auxiliũ
ccͣ. seuicram. Uel famem. uel intol¬
lerabilem inuuriã deueget. h̃s qui
Inste de pretaut᷑ /sdeoq coguoste de
querelis eorũ serorũ qui es familia
nlii sabini ad statuã ꝯfugĩt. et si
uel duriꝰ hĩtos qm̃ equũ est uel
infami iniuria eẽ affectos erquouis

Expanded text:
seruos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi: sed dominorum interest, ne auxilium contra saeuitiam uel famem uel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si uel durius habitos quam aequum est uel infami iniuria affectos cognoueris,
Abbreviated transcription (Latin):
lege modus ꝯstitutꝰ erat¬
In sermis testõ manumttendis. quã
quasi libertatẽ impedientem quo¬
dammõ inuidam tollendam ẽẽ sen¬
semus. cĩ satiffuãt in humanim¬
int uiuos quidam la licenciã here
totam suam familiam liuertati
donare. ansi alia causa impediat

Expanded text:
modus constitutus eratin servis testamento manumittendis. quem quasi libertatibus impedientem et quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat
Abbreviated transcription (Latin):
tnĩ cuiq nolenti mamimute
li cet ne nam is qui in frau¬
semi creditorũ manumttit. iichil
agit quial. eliestencia impedit. le¬
bertatem ¶ Licẽt aũt dño qui sil¬
liber. he̾sq. ei solus et nccͣiꝰ mo
sit. aut qui scͥptus est qualib ex
causa quita. heres nõ epstiterit dd¬
et recte. et ualde prospiciendũ eat.
ut egentes hoies quibus alius hẽs
esset creditrubus. Authᵒ eo non
faciene creditores. res he̾ditarias
serus nouoins uendant ne miuria
deffuncti afficiatur ¶ Idemq
quus est et si suie libertate seruus
he̾s institutꝰ est. Euod nr̃a ꝯstitu ͦ
non solum in dño. qui soluẽdonon
esset est si gu̾aliter ꝯstituit. noua
humanitatis ratione ut ex ipsa
sc̾ptura institutionis tũt libertas ei
eũ qͣm̃ heredem sibi elegit. Ri. p̃r¬
misent libertatis donationẽ. ser¬
iuĩ remauere uoluisse. et nemine
sibi heredem fore ¶ In frande ad
creditorũ manumttẽ uide᷑ qui uł
Iam eo tp̃re quo manuunttit soluẽdo

Expanded text:
icunque volenti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit libertatem. Licet autem domino, qui solliber heresque ei solus et necessariusit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idet recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius herestisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris est et si sine libertate servus heres institutus est. quod nostra constitutio non solum in domino qui solvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratione, ut ex ipsa scriptura institutionis etiam libertas ei eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo
Abbreviated transcription (Latin):
ius incorꝑe quo sub¬
lato ⁊ ip̃m tolli ne¬
cesse ẽ Esuffructus
uem recipit id q płi¬
bus modis accidit.
ut ecce Siquis usũ
cui nam heres nu¬
dam h̃t ꝓpͥetatem le¬
gatariꝰ usum fructũ
uꝯtͣ si fundum le¬
gau̾it deducto usu.
fructulegatarius
heres uͦ usum fruc¬
tum It̃ alii usũ fruc¬
tum aliideducto eo

Expanded text:
ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus ionem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum t; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius heres vero usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo
Abbreviated transcription (Latin):
qui aute tp̃s pactõi n̾¬
uł obligaconis litem.
inferre ausus ẽ ĩ ze¬
nomane ꝯstitugõni
tissimꝰ legis lator de
his qͥ tp̃s plus pecie¬
runt ꝓtulit nͨ indu¬
cias quas pp̃e actor.¬
ĩ sponte indusserit
uł natura actõnis
duplũ bant hii qui
talem iniuriam pas¬
aliter litẽ suscipiant
nͥom̃s expensas litis
adña susceperunt u̾
actõnes talipena p̾t̾i¬

Expanded text:
qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni atissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis in duplum habeant hi qui talem iniuriam pasaliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea acceperint, ut actores, tali poena p
Abbreviated transcription (Latin):
moriat᷑ Incapiendistͥbu¬
ad mod̾ nos matrib ꝓspe¬
rnmis Ita eas oꝑtet᷑ sue
soboli ꝯsulẽ scituris eis ꝙ
situtoreslib̾is ñ peciert̃
ł nlccũ remotił excusati
Infͣ annũpet̾e negle¬
xenit abeoꝵ inpubum
morienciũ successisse
repellentꝰ ¶Icetaut̃
uulgo qͦ sitłis sit filius

Expanded text:
capita distribuemadmodum nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione merito repellentur. Licet autem vulgo quaesitus
Abbreviated transcription (Latin):
Sstitucões Iura legi¬
tantes ꝑtimmyatrem
adiũalunt ꝑtim eamp̾¬
gͣuabant x non Insolidũ
eam uocabanto Inqͥb¬
dam das̃b t̾ͥciam ꝑtem
ei adstentes cͥ c̾et̾is le¬
legitinus eam dabant

Expanded text:
tutiones iura legitantes partim matrem adiuvabant, partim eam praegravabant et non in solidum eam vocabant, sed in quibusdam casibus tertiam partem ei abstrahentes certis legitimis dabant
Abbreviated transcription (Latin):
fũs ⁊ sororis ꝑsona sũ
⁊ sagͥueisint siue solo
cognacõis Iura hũces
alii or diui legitimopt¬
posuimus Itaõs frẽs
sorores siuelegitumsĩt
siue nõ ad capiendas
h̃ditates simł uocemus
Ta tñ ut siqͥdẽ solesoro¬

Expanded text:
sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, alio ordini legitimo praeposuimus, ita omnes fratres et sorores, sive legitimi sint sive non, ad capiendas ereditates simul vocemus, ita tamen ut, si quidem solae soro
Abbreviated transcription (Latin):
nimaliũ nomine
equie zone carent si qui¬
dem lacuua aut fer¬
uore aut feritate pau¬
ꝑinu fecͣrt noxalis
acto ex lege duodeci¬

Expanded text:
nimalium nomine, quae ratione carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodeci
Abbreviated transcription (Latin):
excusacõe tribui tam.
m maichiᷤ rescͥpsit
si quis impareni hone¬
ri nuunctose possit do¬
cere ¶Tem ꝓp̾ ad uer¬
sam ꝑ ualitudinem

Expanded text:
excusationem tribui tam s Marcus rescripsit, si quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter adversam valetudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ꝓinicus aut̃ psideᷤ
Incͥisicione tutores
carent uel magistrat
nssup̃sidũ si nõ sint
magne pupilli facul¬
difficultates hmimũ
resecantes nͨ expectata
Iussione ꝑ̃sidũ disposu¬
imus ¶Hed sifacultaᷤᷤ
pupilli uel ad ultius
ad qiuingẽtos solidos
ualãt de fenssores ciui¬
tatis religiosissimo
uł curatores cͥare legi¬
tuciones normã p̃stã

Expanded text:
iis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli faculdifficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatis religiosissimo vel curatores creare, legitutionis normam pra
Abbreviated transcription (Latin):
postumo¬
tutores dari posse simõ in ea tã
sunt. Ut si uiuis parentibz nase¬
rent᷑. sui et in p̃tãte eorũ fierẽt
ded si emancipato filio tutor
est ex sentencia presidis om̃inõ
⁊ sine inquisitione Qui dami tuboes
Qui dami tuloes

Expanded text:
postumtutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor est ex sententia praesidis omnimodo, id est sine inquisitione. TIT. 14 QUI DARI TUTORES
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d nentro iure tenent uideamꝰ
igiur de hus que in tutila uelin cũa¬
tione sunt. Ita enĩ intelligunꝰ ce¬
teras persenas que nentro iure
cenentur Ac primo Dispiciamꝰ.
de hus que in tutela sunt Estañt
tutella utseruius Diffimuit uiẜãt
potestas in crapite libero ad tuendũ
enu qui p̃p̃ etatem se deffendere
nequit iure cuuli data at ꝑmissa
Tutores aũt sunt qui eã uini at
ptatem hrñt ex qua re ip̃i noren
repe iñe Itaq appellant᷑ tutaree .q.
tictores at defensores/ dicᵗ editi
dicunt᷑ qui edes tuent᷑ Permis¬
sum est ita qr parentib liberis impua
qr omi modo proredit Neporibus
aũt et neptibus Ita demũ parent
possunt testõ tutores darei di por
mortem eorũ in pñs sue ptãtem
non sunt recasuri Itaq si filu
tuus tempore tue mortie. in ptãt
tua sit. nepotes epeo non poterũt
testamẽto tuo tutorem hẽre. ꝙͣnis h
¶ Cuin aut̃ in ꝯpluribus alũs can¬
sis poscumi pro Iam natis hent᷑ in

Expanded text:
dam neutro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impubeue omnimodo procedit; nepotibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tutorem habere, quamvis . Cum autem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m actis int̾nementib apud qꝵe¬
tent in iudicem magnifestauit p̃¬
sũte eo qui adoptat᷑. et nõ contra¬
dicente. nec non eo qui adoptat
Solui᷑ quid ius ptãtis prĩs natu̾at.
transit autem in huiꝰ ꝑentem adop¬
tuiũ in cuiꝰ ꝑsona ado tr̃m plenis¬
simam ẽẽ a natua diximꝰ Illud
aũt scire opportet quod si muiꝰ tua

Expanded text:
ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nu
Abbreviated transcription (Latin):
sua manu dimittant. Et tũt ex
edc̃o pretais in hꝰ fun filie ue.
A parente manmissus uel manu¬
iuissa fuerent cad Ina prestautur
parenti que tribiuẽt᷑ patronoin
bois liberti. E Et preterea si
nupul es sit filius uel filia uelce¬
teni ip̃e parens ex mamimissione
di ẜ aũt sumꝰ liberũ eẽ arbit̾um
ei qui filium epeo neꝵ otẽ uel neptẽ
in ptãte hẽuit filiũ quid̃ depiã¬
te dimitte nepotem uo̾ uel nepte

Expanded text:
a manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione ndi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepotem vero vel nepte
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas. a prĩs ptãt filium
non liberat d̃ ex ꝯstitutione nr̃a
sũma pat̾atꝰ dignitas illiconuꝑe¬
rialibus codicillis prestitis. filiũ¬
a prĩa ptãte liberat/ Euisli.
paciat patrẽ qͥdem posse ꝑ emĩa¬
colsi fudilie non ualese eñ quem
sꝰ patie clegit ab alieua ptãte
capti sunt si reuersi fuerut. oĩa
pstina iura recipiũt id cirto reid¬
suo garore ut liberos habebit
funcgit oum qui captuie ei
Iemper in ciuitate fuisse / di uero
ibi decesserit epm ex quo captꝰ
est pater filius sui iuris esse
uide᷑.c Ip̃s quo filius nepos ue
si ab hostilz captus fuit. sumiliter
captus est si in fines nostros posteai
dicimꝰ ci seam limina ficut iñ
domibus fine quãd faciũt dic et
liberi in ptãto parentte
antiquam legis olseruationen pro¬
cedebat que ꝑ imaginarias uõditõea
nt̾tedente mua nutiussioue celebra¬
bant᷑ uel ep imperiali resepto..
Nostia aũt prouidentia hoc in ne¬

Expanded text:
dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emanccelsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximereibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter captus in fines nostros postea dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et liberi in potestate parentum antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem providentia et hoc in me
Abbreviated transcription (Latin):
pariratiõe et Siie iui inptãte
parentis est inuisulam deportatꝰ
fuĩt desmit in ptãt parẽtis esse
Et si ex indul gencia pͥncipali
restituti fueruit. ꝑ oĩa p̃stinũ
statum recipunnt Relegati aũt
et chͣro. liberi relegati in p̃tar
parentum remanent ¶ Peur
seruus effectꝰ filios in ptãte hr̃e

Expanded text:
atione et si is qui in potestate parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autemet e contario liberi relegate in postestate parentum remanent. Poenae servus effectus filios in potestate habere
Abbreviated transcription (Latin):
est / Suod si pꝰe nãcipationẽ uel.
adoptoem suerit ꝯcept. patris sui
emancipan uel aui adoptiu ptãt
subicit᷑ Et quod nec naturales lilqͤ
nec adoptiui nullo pene modo pos¬
sut rocire parẽte de ptãte eos deula

Expanded text:
itur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptivi ullo paene modo possunt cogere parentum de potestate sua
Abbreviated transcription (Latin):
tinet De ordiuerete¬
riexitu iutdc̃oꝵ super¬
uacuum ẽ hodie dr̃e.
Nam qͦcieus exͣ ordi¬
nem ius dicit᷑ qualia
st̃ hodie oĩa ⁊ udicia ũ
est necoe reddi ĩt̾ dcm
s ꝑuide indicat᷑ siue
int̾dc̃is ac sintił acto¬

Expanded text:
tinet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ necessaria ut si quid
dari sibi scipisslaretur
nõ ẽ necessaria tutori ᷤ
actoritas ꝙ sialiis pu¬
pilli pmictant necessa¬
it meliorem quidem
suam cõdicõm lice eͥ eĩ
face̾ ⁊̃ sñ tutoris acto¬
ritate deteriorẽ uͦ non
alit̾ qmͣ tutoris actori¬
tate Unde In his caĩs

Expanded text:
st necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli promittant, necessait, meliorem quidem suam condicionem licere eis facere etiam sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his caus
Abbreviated transcription (Latin):
simũ ⁊ ꝑfectũ Robur
icuibat tonatori
¶t ꝯ retio pͥucspium
dispõnes iisiuari
eas actis int̾uinentib
uolebant ¶Si ma¬
iores duceutoꝵ fue¬
pliauit ꝙͣ stare ⁊ siue
insi macõe statuit ⁊
ueint q̃ penitus insi¬

Expanded text:
simum et perfectum robur incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuepliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et venit quae penitus insi
Abbreviated transcription (Latin):
uam nõfaciunt accipi¬
possunt Simala fide
adexibendum dehis agi
soluat necessaria ẽ debi¬
tori cutoris auctorites

Expanded text:
niam non facit accipici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi solvat, necessaria est tutoris auctoritas:
Abbreviated transcription (Latin):
ad uocatos exsugges¬
enirdencissimiques
pislarem Reui solue̾
ut pͥus sũia iudiciał.
sũ omni dampnocelebͣ¬
subsequto si ⁊ Iudex

Expanded text:
advocatos ex suggeseminentissimi, quaestpillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrsubsecuto, si et i
Abbreviated transcription (Latin):
suspecti cͥm̃ ex
Lege duodectina
tabulaꝵ descẽde
Datũ est̾aut᷑
Ius remouendi suspecto ᷤ
tutores rome p̃tori ⁊ ĩ
legato ꝓcõsut Oten¬
dimus possunt qui de
suspecto cognoc̾e ininc
udeamus cruisuspec¬
ti fieripossunt ⁊ qͥd̾
oiues tuoresr
siũ testam̃tarii st̃ suĩ

Expanded text:
suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori et in legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores sive testamentarii sint si
Abbreviated transcription (Latin):
remedio illumiatĩe este . Quas
ep omib anti quoꝵ istitutrĩbꝰ
et precipue ex quientarnẽ gaꝵ nr̃i
tam instittionũ ꝙͣ rer̃ condi¬
auarũ aliis q multis qmiẽtariis
ꝯpositas grum tres predicti iri
prudentes nobis sblulerũt et
ligĩmꝰ et cognoimꝰ et pleuis¬
simarũ nr̃aꝵ ꝯstrtutionũ robur
q ope attenti et alacri studio
has leges nrãs ita acipite et
uosinetipõs sic eruditos ostedite
uesyes uos pulcheruna foueat
toto legitiuo opere ꝑfecto posse
sr̃ et ur̃am rem publicam in ꝑtibꝰ
eꝰ uobis q credendam gibernõi¬

Expanded text:
remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudenteimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur que ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius vobis credendis gubern
Abbreviated transcription (Latin):
exqͥuestor sacii pallacii nostoinecnõ
cheophuo et dorothes &us illu¬
stribus et auteressoribus ⁊ r¬
quoꝵ om̃iũ solercialiĩ et legum
scientiam. et circa nras iussõnes
fidem iam ex młtis redũ argu¬
nr̃a auctoritate nr̃is q suasiõm¬
abus ꝯponant institutiones ⁊og¬
tinon liceãt nobis pͥma legum clmabͣ.¬
la non ab autiquis fabulis disẽ¬
uei si ⁊ ab ipeuiali splendore apesrit¬
ł arguũtis accipiant ¶ Et qd
inprion tp̃te uix post quadrit¬
mu prioribꝰ ꝯtingebat. Ut tñt
ꝯstit anes imperatorias legerent
hoc uos a primordio ingredia¬
mui digui santo honore tãta

Expanded text:
x quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argunostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appeter argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaq
Abbreviated transcription (Latin):
pͥureps romanꝰ uictor existataõ
olũ pn hostilibus plũs. sedetia
der legitimos tramites calũp̃ni¬
aucĩa Iniquitates expͣełlat. Et
fiat tam qnris᷑ religiosissinus ꝙͣ
uictis hostuns cnuphãtor ¶C¬

Expanded text:
eps Romanus victor existat, non solum in hostilibus preliis, sed eciam per ultimos tramites calumpniancium iniquitates expellat et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator
Abbreviated transcription (Latin):
sumplicrma post deind dieg¬
ussima at epactissima ner᷑pẽ¬
tatione singula tradant᷑. Ailioqn
si statiur ab micio rudem ad hus
infirmũ animum studios mnłr¬
tudine acuaretate rerid. ho. ⁊a¬

Expanded text:
simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum onera
Abbreviated transcription (Latin):
mentum S nos ple¬
nssimo fini tͣtere sãc¬
tõnes cupientes ⁊
ꝯseqͣcia uoĩa Reb esse
studentes ⁊ꝯ stituimius
uttales douacões nõ.

Expanded text:
mentum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non
Abbreviated transcription (Latin):
dou̾tua custodia coħee¬
coheatꝰ Qum utro cus¬
todiam tiram euaserit
Criusum ocupantis fit.
Aturalem aut̾ lib̾ta¬
teni recipere intlłigitur
cum noculos tuos effu¬
g̾it ł Itasit incõspͤtu
tuo ut difficił sit eius.
si ferabestia ita niln̾ata
s it capi possit statim tua
placuit statuntuam eẽ¬

Expanded text:
ostra custodia coerceatur; cum uero custodiam nostram euaserit rursus occupantis fit, Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit ejus si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit, statim tua placuit tuam e
Abbreviated transcription (Latin):
Itastricto Iure
Dotebatꝰ ⁊ ꝓponebat
cessitudinem sͥ fngebã¬
tur ad eo ad expellenuᷤ¬
bat ut nec qͥdẽ int̾ iurẽm
⁊ filiũ filiam ue ultͦcito

Expanded text:
ita stricto iure utebatur et praeponebat cessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro cit
Abbreviated transcription (Latin):
me sciendum: ⁊ illos
lib̃̾os qͥ milgo q̃sici sũt
hẽ ditatem ex hoc at sul
Sexpłib legitunis lẽdi¬
bus quidã omiseriithẽ¬
ditatenuł morteł alia
cã impediti fu̾ut ⁊ uo¬
Mmis adeant Reliqui
qui adierunt acc̾sit illo¬

Expanded text:
me sciendum est etiam illos liberos, qui vulgo quaesiti sunt, reditatem ex hoc senatus ex pluribus legitimis heredibus quidam omiserint hereditatem vel morte vel alia causa impediti fuerint quominus adeant, reliquis qui adierint adcrescit illo
Abbreviated transcription (Latin):
neis ⁊ agnatis de functe
matͥs SEd d exhoc sena¬
tus ⁊ sulco nepotes ada¬
ines uccessõnẽ legitimo
hure nõ uocabantꝰ postea
hoc dstitucõnib pͥncipa¬
lib emendatũ ÷ ut adsi¬

Expanded text:
neis et adgnatis defunctae matris. Sed cum ex hoc senatus consulto nepotes ad aviae successionem legitimo iure non vocabantur, postea hoc constitutionibus principalibus emendatum est
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ ut si rem ꝓcerelicto
a dño habitã occupa¬
uent quis statim eũ
relicto aut̃ ħabet᷑ qd̾
dũs ea meute abiec¬
cerit ut id rerũ esse.
nollet ⁊ deo statnu

Expanded text:
tur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum relicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim
Abbreviated transcription (Latin):
tereares
corꝑales.
les Corporales res
possent ¶Auti fũduᷤ
homo uestis aur̃ argẽ¬
tum ⁊ demcs alie res
muuiabiles Incorꝑa

Expanded text:
terea res corporales les. Corporales hae possunt, uelut fundus, homo, uestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incor
Abbreviated transcription (Latin):
ttus tutor ꝙ̾ adu
inuersum pat̾moni¬
telam alicinus gessit
inuitus curator eius
torem dederit ad iecerit
se cumdam curatorẽ

Expanded text:
tem tutor ad universum patrimonitelam alicuius gessit, invitus curator eiusdtorem dederit adiecit, se eundem curatore
Abbreviated transcription (Latin):
popło exçecucõ eoꝵ
plerum datur ¶U¬
capitali a sc̾ q̃dam no
capitalia Capitalia
dicimus q̃ ultimo su¬
plicõ afficiunt homũe
łaque ⁊ Ignis inter¬
dictõnel deportacõne
uł mnetasso ¶Etera
siqͣ in faiain irrogãt
⁊campno pecimiariõ
ħ publica ⁊ uidã non¬
st̃ nõ ⁊ capitalia Pu¬
blica aut Iudicia cc̃
ħ lex iulia mas maieᷤᷤ¬
publicam aliqͥd io¬
liti sunt suñ uigorẽ
extendit Cuiꝰ pena
uet ⁊ iuemioria Rei
ꝓost Mortẽ dẽpnatͫ

Expanded text:
populo exsecutio eorum plerumque datur. Pucapitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adficiunt vel aquae et ignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniario, haec publica quidem sunt, non tamen capitalia. Publica autem iudicia sunt haec. lex Iulia maiespublicam aliquid moliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena net, et memoria rei et post morte
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitates placu¬
it uiedia ceitencia
estimancium si eas
ppẽs ad mat̾iã reduci
possit eũ uideri dũm
I aut̾ non possit re:¬
diici eũ pocius intłłi¬
flatum pot̾ ad rudem
massam eris uł ar¬
reduci Winũ aut̃ ole
iu aut fur̃tũ ad
Q si partim ex sua
iuat̾ͥia partim ex ali¬
quis. ueluti ex suo
unio ⁊ alieuo młle
mł̾su aut ex suis et
aliens medicaniẽ¬
tis emplactrũ aut.
tum fec̾is dubitendũ
nõ÷ Nħ cau eiundomi

Expanded text:
ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum ; si non possit reduci, eum potius intellflatum potest ad rudem massam aeris vel arreduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad quodsi partim ex sua materia, partim ex aliquisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut tum fecerit, dubitandum n
Abbreviated transcription (Latin):
Nã actor ꝓcalũpina
iurare cogͣit᷑ ex nr̃a
cõst̃one u triusq.
⁊̃ paitis aduocati ius¬
niramd̾ subeunt quod
hensumẽ Hec autẽ
om̃a puecteris calup¬
nie actõne introduc¬
ta st̃ q̃ indefuetudine

Expanded text:
iam actor pro calumnia iurare cogitur ex nostra constitutione. utriusque etiam partis advocati iusiurandum subeunt, quod ehensum est. haec autem omnia pro veteris calumniae actione introducta sunt, quae in desu
Abbreviated transcription (Latin):
do qͥi agͦasteno fu̾t pa¬
rẽtibus suii. heredee nt
ecce si filiũ qͥs ⁊ ex eo ne¬
potẽ neptẽ ne ĩ podena¬
te habeat qꝑ filius gradu
p̾cedit ic solus ira im he

Expanded text:
do quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui he
Abbreviated transcription (Latin):
Ne gͦ eo mͦ rupatur
lũ uł heredẽ ĩstituere
ł nõiatĩ exheredare deb
tertaitor ne ĩ une faciat
dest̾m ita ⁊ nepotẽ nep¬
tem be ex filio neteise
eił heredẽ ĩstituerat uł
ex heredare ne forte eo
uio filio mortuo succedẽ¬
do ĩ loc̾ eiꝰ nepos neptis¬
ue qͣi agnatõnẽ rupat

Expanded text:
ne ergo eo modo rumpatur lium vel heredem instituere vel nominatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptemve ex filio necesse est ei vel heredem instituere vel exheredare, ne forte, vivo eo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant
Abbreviated transcription (Latin):
upillaꝵ ue
ue incuratõne sunt.
negocia atutorib cura¬
toribus ueꝯsum̃tur
aut dimumunt᷑ curet
p̃tor ut ⁊ tutores ⁊ cu¬
ratores eo nõĩe satis¬
nam tutores testõ da¬
ti satis dare nõ cogũ¬

Expanded text:
upillorum ui in curatione sunt, negotia a tutoribus curatoribusque consumantur aut deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisnam et tutores testamento dati satisdare non cogun
Abbreviated transcription (Latin):
osa÷ oꝑa ĩsonetate ut e¬
os uistũ fit meliore ꝯdic̃o¬
ne ĩ sotietate amitti.
am ⁊ ita coiri pone so¬
tietatẽ ñ dubitat᷑ ut ałte p̃¬

Expanded text:
opera in societate, ut eos iustum sit meliore condicione in societatem admitti: nam et ita coiri posse societatem non dubitatur, ut alter pe
Abbreviated transcription (Latin):
io debebas atitio dari
lit᷑ tmͣlata ĩ post̾iore¬
ꝙ a dõ ut ĩterdni licet po¬
si id ꝙ tit̾o de bebas a pupi
⁊ pͥor debitor lib̾at᷑ ⁊ poct̾i¬
nã tu̾e pͥor ꝑ iie obliga¬
tꝰ manet ac si post ea ultͥ
ris ita demũ nouatõ fit
es an fidemnisor aditiat᷑¬

Expanded text:
io debeas, a Titio dari litur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posi id quod Titio tu debebas a pupilet prior debitor liberatur et posterinam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullusris, ita demum novatio fit, es aut fideiussor adiciat
Abbreviated transcription (Latin):
cii puplicẽtꝰ nã ꝯ ĩ̾eiꝰ locũ
aliꝰ fucedit ꝓ mortuo h̾et᷑
Itẽ si qͥrex sotus mole de
debita sub̾a eiꝰ uẽiat soluit᷑
sotietos s ħ casu si adhue
ꝯsẽtia ut sotietatẽ nona
sotio utrũ eo nõie tm deue

Expanded text:
cii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debdebita substantia eius veneat, solvitur societas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova socio utrum eo nomine tantum
Abbreviated transcription (Latin):
stũ. ¶Duire ita
esta fiu̾nt ⁊̾ ignorãtes
obligãtur id utilitas cã
receptũ ÷ ue abiẽtiũ qͥ
iubita festinadõe coatti
i̾ti dem̾data negotiorũ¬

Expanded text:
ta esta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotioru
Abbreviated transcription (Latin):
sunt autẽ excepciones
deffendẽdoꝵ eoꝵ gr̃a cũ
quibus agitꝰ᷑ sepe em̃.
accidit ut licet ⁊p̃a ꝑse¬
cucõ ana actor exꝑitur
iustasit ꝯ iniqua sit ad¬
uersus eum cum quo
agitu uerbi gr̃a sime¬
tu coactus aut dolo in¬
ductus aut errore lap¬
sus stipulanti ticioꝓ
li teobligatũ eẽ ⁊ actõ qͣ
intenditin dare te opt̾e
efficax ẽ sed inicĩ ẽte ꝯ
dempnari ¶Ideoc da¬
tur tibi excepcio metus
cã aut doli mali aut in

Expanded text:
sunt autem exceptiones defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio li te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in
Abbreviated transcription (Latin):
Redi̾cus dei gr̃a roma¬
Augustus. pera¬
lem decet sollertiaiu rei
publice ita curaige¬
rere ⁊ sub iectoꝵ como¬
da in ue stigare ut
regui utilitas incoru¬
pta ꝑsistat ⁊ siuglõꝵ
status iugiterẜuetͦ
illesus ¶apꝑ.

Expanded text:
ericvs dei gratia Romaaugustus. Imperialem decet sollertiam ita rei publice curam gerere et subiectorum commoda investigare, ut regni utilitas incorrupta persistat et singulorum status iugiter servetur illesus.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum ẽ agere pit ẜerit
stultissism si omissa accde
qu a facillune solidum.
ad disficultatem ꝑducat
de in rem u̾so agene
potest. E sane hinc mͦ
tributoria expedit
agere mͦ de pͥ ͦ ⁊ in rẽ

Expanded text:
versum est agere possit: sed erit stultissimus, si omissa actione qua facillime solidum ad difficultatem perducat et in rem verso agere potest: sed sane huic modo tributoria expedit agere, modo de peculio et in rem
Abbreviated transcription (Latin):
nou pot̾ tutor pet̾e
satis ac̾tutore suo uel
re deb ut electõi det
tori suo utrũ uelit sa¬
satis acciꝑe añ sadi
satis dare ¶Nuod¬
siuemo eoꝵ satis os¬
ferat si qͥd̾. ad scr̃ip¬
tum fu̾at atestatore
qͥs gerat ille gerere
debet ⁊ si nõ fuit ass¬
criptũ ꝙ ꝙͣ maior¬
prpars elegerit ip̃e
ger̾e deb ut e dicto p̃¬
dissenserint c̾ica eligẽ¬
dumeum uł eos qui
S
suas in t̾pon̾e deb idẽ
et inplib ex inquifi¬
pars elig̾e̾ possit ꝑ ꝙͣ
ad ministtͣiofieret
¶s ciendum aũẽ nõso¬
lum tutores uł cura¬
tores pupillio ⁊ ad¬
ultis ceteris cs so
tis daciones accipĩt
s̾ sidiariua actõm ẽẽ
q̃ uitimũ eis p̾si diũ
possit o affere¶÷ asb¬
in eos qui ułõmo a
tutorib uel curatorib
catis dari nõ curau̾ĩt¬
u ãtem nõ ⁊ donee pas¬

Expanded text:
petere satis a contutore vel rre debet, ut electionem tori suo, utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto prdissenserint circa eligendum eum vel eos qui s suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquipars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque pertisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subin eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee pas
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ plcbis .it. aũt appellacõe siue
patricus et senatorib teni ciucs
sitifigant᷑ ¶ Red et pleuistita
lege ortensia lata. nõ nunus ua¬
lere ꝙ̃ leges seperũt ¶ Sẽnatũs
ꝯsultum ẽ quod senatꝰ Iubet at
ꝯstituit. nam cũ auctꝰ est populꝰ
roãnꝰ i eum modũ ut sit difficile
enũ mͣ unũ quocasi legie sanciẽde
causa equixm uisum est senatum

Expanded text:
s autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa
Abbreviated transcription (Latin):
uel roguoscens de crent uel edito
precepit legrm ẽẽ ꝯstat. ħee̾ sũt
que ꝯstitutiones appellatit᷑ .
¶polane ex hiis quedã sũt ꝑsonales
que uec ad exemplũ trahuntur.

Expanded text:
vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
erat ut ceũt qui iura ꝑ ublice iupponer¬
p̃tarent᷑ quib a cesare ius iupptã¬
dii datũ est. Qui iuris ꝯsulti ap¬
pellabant᷑ quorũ odum sinẽ et
oppunones eam auctoritar̃ tene¬
bant. Ut et iudici recede̾ a ipũss
ror nõ liceret i ut est ꝯstitutũ
non scpto ius uent̃ nõ e.¬
quod ł sue ꝯ probat
liam diuidit᷑iii mores ꝯsensu utẽtiũ
qprban legem imitant ¶Et uo¬
melegant᷑ in diã speeins ciuile
distributũ uide. iuam origo eꝰib
agi solitũ erat. Ut la cedemonei.
quidem magis ea q̃ ꝓ legibuzob¬
suareut. mimone mandarent
acthemenses ues ea q̃ ĩ̾legibus
septa mueĩssent custodirent/.

Expanded text:
ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitanturneleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custodirent.
Abbreviated transcription (French):
plebiscita senatꝰ ꝯsulta. p̃ncipum
oltã. responsa prudentũ ¶ Lepẽ
quod populꝰ rõanꝰ senatorio magist¬
sctuebat ¶ plebiscitũ est quod
plebe pleblero magistratu iuiro pãte
ueluti gribuno ꝯstituelat

Expanded text:
plebiscita, senatus consulta, principum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistonstituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat.
Abbreviated transcription (Latin):
labore euis sepe et cũ diffidenia q̃
sermst᷑ ad id ꝑducemꝰ ad quod len̾o¬
ki uia ductus sine eꝰ magno laboe
et sine ulla diffidencia maturius
ꝑ duci potuisset ¶Iuris ꝑceptasat
hec honeste uiuere. Alterũ non.
ledere. Ius siuẽ cuiq tribuere¬
¶ nuiͫ studniᵒ due sũt positiones. pu¬
quod ad statum rei Romanespectat
¶ormatũ quod ad singulorĩ utili¬
tatem ꝑtinet ⁊ dicend̃ est igit᷑ de
est em̃ colles ͤ ex nafurãlibꝰ p̃cept

Expanded text:
 diffidentia, quae serius ad id perducemus ad quod lene via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, puquod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem pertinet. dicendum est igitur de est; colle
Abbreviated transcription (Latin):
ri. solent. uel ta̾tĩto ꝯ̃seusu ⁊ oꝑuli
uel alia postea lege data/ ¶Om̃e
aũt ius quo utinr᷑ uel ad ꝑsonas
pertinet. uel adres. uel ad acti¬
ones. ac prius do ꝑsons uideans
nam parum est ius nosse si ꝑsone¬
ͣ quarũ causa statutũ est⁊ ignorẽt᷑.
de Iure personarum.
Itaqz diuisio de iure
omnes hoĩẽs. aut liberi sunt aut
serui, ¶ Et lib ertas quidem est n
lis fatultas cic quod cuiꝙ fareꝰ lib

Expanded text:
ri solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad personas pertinet vel ad res vel ad actiones. ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae, quarum causa statutum est, ignorentur. TIT. 3 DE IURE PERSONARUM Summa itaque divisio de iure omnes homines aut liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex alis facultas eius quod cuique facere libet,
Abbreviated transcription (Latin):
plim cõi õdum hoĩm̃ iure utit᷑. Que
Angula qualia suit suis locis pro¬
ponemꝰ ¶ Sed ius quid cuule ex
unaquaq cuntate appella᷑. ueluti
atthenensium Rain si quis uelit
saloms uel draconis leges appel¬
Kre ¶sus cuule atthemensium.
nõ eiiauit Sic em̃ et ius quo 2.¬
populꝰ rõamꝰ utit᷑ Ius cuule rõa¬

Expanded text:
im communi omnium hominum iure utitur. quae singula qualia sunt, suis locis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Ro
Abbreviated transcription (Latin):
tri pupilloꝵ sit diui
frẽs rescͥpserunt spp¬
niunicicias quas qͥ
ꝯpatre pupilloꝵ ł ad¬
ultoꝵ exercint si ca¬
pitales fuerĩt nec re¬
ociliacõ interueit a
tutela ułeura solent
excusari¶ITem si
quis status controu̾
atutela uel cura se pͥ
excusare minores aũ¬

Expanded text:
tri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controvera tutela vel cura se potest excusare. minores au