comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bellum apud pictonas inuenit. ubi ma¬
gna hostiũ multitudo impeditã itinere
legionẽ circum dedit. atq ad extremũ
discrimen addux̃. Porro autẽ fabius le¬
gatus accepti: s canninii litteris inpecto¬
nas proficiscitur. ibiq: captiuis deoppor¬
tunitate locoꝵ certior factus. in opinan¬
tes hostes opprimit. magnisq stragib
factis plurimas prȩdas agit: deinde cum
canniniosignũ aduentus sui dedisset. can¬
ninius totis castris subito exiluit. seseq
iniecit hosti. ita fabio exalia parte et
caninio exaltera insistente . maximo et
diutur no bello innumerȩ galloꝵ copiȩ
trucidatȩ sunt nde fabius in carnutes
ꝓfectus est: sciebat enim domna cũducẽ
antiquissimũ rebellionis totius incento¬
rem abhoc bello elapsum. siaremori¬
cis gentib: adiunctus esset. maximos
iterum ingallia tumultus eẽ moturum:
sed eas adhuc ipsa nouitate trepidantes.
mira uirtute & celeritate ꝑdomuit In¬

Expanded text:
bellum apud Pictonas inuenit: ubi mabellum apud Pictonas inuenit: ubi magna hostium multitudo impeditam itinere legionem circumdedit atque ad extremum diserimen adduxit. porro antem Fabius legatus acceptis Caninii litteris in Pictonas proficiscitur ibique a. captiuis de opportunitate locorum certior factus inopinantes hostes opprimit magnisque stragibus factis plurimas praedas agit. deinde cum Caninio signum aduentus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsiluit seseque iniecit hosti. ita Fabio ex alia parte et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. inde Fabius in Carnutes profectus est; sciebat enim Domnacum ducem antiquissimum rebellionis totius incentorem ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus adiunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. sed eas adhuc ipsa nouitate trepidantes mira uirtute et celeritate perdomuit. in
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc suscepti bellisocietatẽ. ambinos.
aulercos. saletos uel io casses atrebat᷑q
coniungunt: et locũ quendam cinctũ
atq impeditũ undiq paludibus capiunt :
cõmissoq prȩlio magnã remoꝵ manũquȩ
auxilio romanis erat trucidant: de inde
cũ opportunũ ipsi locũ insidiis ꝓuisum
occupauissent. atq hoc cõꝑto romani
ad insidiarũ locũ instructi ordinatiq
uenissent. cõmisso proelio romanigallos
fugientes hisdem locoꝵ munitionib
quibus clausi fuerant incluser̃. Cunc¬
tosq ad int̃ netionẽ caecider̃. Ibischor¬
reus uel fugam uel deditionẽ detrectans.
romanos ut uiuus caperetur instantes.
occidendo occideretur coegit: Igitur
cum pacatã eẽ uniuersam galliã cȩsar.
neq ausurã fore ad aliquosa spirare motꝰ
arbitraretur. legiones inhiberna dimi¬
sit. ipse tamen ab origis fines quitot bella
excitauerat horrenda hominũ stage
uastauit. At uõ gaius cãninius legatus.

Expanded text:
in hanc suscepti belli societatem Ambianos in hanc suscepti belli societatem Ambianos Aulercos Caletos Velocasses Atrebatasque coniungunt et locum quendam cinctum atque impeditum undique paludibus capiunt, commissoque proelio magnam Remorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. deinde cum opportunum ipsi locum insidiis prouisum occupauissent atque hoc conperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatique uenissent, commisso proelio Romani Gallos fugientes isdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt cunctosque ad internecionem ceciderunt. ibi Correus vel fugam vel deditionem detraotans Romanos, ut uiuus caperetur, instantes occidendo, ut occideretur, coegit. igitur cum pacatam esse uniuersam Galliam Caesar neque ausuram fore ad aliquos adspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit, ipse tamen Ambiorigis fines, qui tot bella excitauerat, horrenda hominum strage uastauit. at uero C. Caninius legatus
Abbreviated transcription (Latin):
infinitũ ante contra xerat. equitũ circi¬
ter octo milia. peditũ ducenta & quinqua¬
ginta milia contractas: dehinc duo colles
sibi inuicẽ obuersos romani galliq coe¬
perunt. unde multis sepȩ eruptionibus
et uariis prouentibus proeliantes tandẽ
romani prȩcipua germanoꝵ equitum
quossibi iam dudum amicos nunc inau¬
xilium acciuerant. uirtute uicerunt:
uergingetorix alia die con gregatis om¬
nib qui fugȩ euaserant. dix̃ se auctorem
bona fide defendendae libertatis atq in¬
rũpendifoederi fuisse: & nunc siue roma¬
nis sese a mortẽ om̃s offerant. siuese solũ
ꝓ om̃ib dedant paratũ animofore. Itaq
galli uoluntatẽ quam pudorẽ aliquã diutexe¬
rant. quasi ex consilio regis assumerent.
ilico sibi ueniã prȩcantes. eum solum uel¬
ut auctorem magni sceleris dediderunt :
bello uagui om̃ib galloꝵ gentib ipsoꝵ
opinione fortiores habebantur. Hi
chorreo duce bellum instaurant. sibiq

Expanded text:
infinitum ante contraxerat, equitum circiinfinitum ante contraxerat, equitum circiter octo milia, peditum ducenta et quinquaginta milia contracta sunt. dehinc duo colles sibi inuicem obuersos Romani Gallique ceperunt. unde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntatem, quam pudore aliquamdiu texerant; quasi ex consilio regis adsumerent, ilico sibi ueniam precantes, eum solum uelut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellouagui omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. hi Correo duce bellum instaurant sibique
Abbreviated transcription (Latin):
tandem post multas romanoꝵ claudes
citis turribus captũ atq deletũ est: qua¬
draginta milia ibi hominũ fuisse re¬
feruntur. equibus uix octoginta ꝑ
fugam lapsi ad proxima galloꝵ castra
uener̃ prȩterea aruer nicȩteriq confi¬
nes sollicitatis etiam ad se aeduis multis
aduersus caesarẽ proeliis bellauerunt :
quicum sepugnando fatigati in quoddã
castellũ recepissent. milites prȩde in¬
hiantes ad expugnationẽ oppidi ani¬
mũ intendunt. frustra caesare deloci
iniquitate causante. Itaq ibi caesar
erum pentibus de suꝑ hostibus pressus.
multa exercitus sui parte ꝑdita uictꝰ
aufugit ꝑdum haec ad halestam gerun¬
tur: uergin gentorix quẽ om̃s consen¬
su pariregem p̃ optauerant. suadetuti
extota gallia om̃s qui arma ferre pos¬
sunt huic bello prȩstosint: hoc enĩ esse
unũ bellum aut perpetua libertas aut
aeterna seruitus. aut mors om̃iũ con¬
sequatur. Itaq absq eo numero quem

Expanded text:
tandem ptandem pcitis turribus captum atque deletum est. Quadraginta millia hominum ibi fuisse referuntur, ex quibus vix octoginta per fugam lapsi, ad proxima Gallorum castra venerunt. Praeterea Arveni caeterique confines, sollicitatis etiam ad se Ediis, multis adversum Caesarem praeliis bellaverunt. Qui cum se pugnando fatigati, in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes, ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitate causante. Itaque ibi Caesar, erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita, victus aufugit. Dum haec ad Halestam Alesiam geruntur, Vergingitorix, quem omnes consensu pari regem praeopta verant, suadet ut ex tota Gallia omnes qui arma ferre possent, huic bello praesto sint. Hoc enim esse unum bellum, quo ut perpetua libertas, aut aeterna seruitus aut mors omnium consequatur. itaque absque eo numero, quem
Abbreviated transcription (Latin):
plus quam quinquaginta milibus pas¬
suum patet. ꝑmetiens rem suis maximi
periculi fore. siper obstructas spatio¬
sasq siluas ignoti diuiderentur: hostẽ¬
q locis notissimũ quȩrerent. õmnẽ gal¬
liam ꝑnuntios inuitat ut quiq scđm
placitũ suũ reconditas in arduenna silua
prȩdas quȩrant. diripiantq quo facto
gallis utrimq morientibus. maximas
romanoꝵ iniurias sine cuiusquã romani
discrimine uindicauit. Ita hocxutissimo
uincendi genere securus in italiã rediit̃.
Igitur caesare initaliam reuerso gallia
rursus in arma conurat. multiq simul
ppłi coeunt. dux his uer gingetorix fuit
cuus consiliostatim om̃sꝰ galliciuitates
suas ultra incenderunt. prima a suis
incensabitorigo inde ad caesarem
qui magnis itineribus ꝑ narbonen¬
sem ꝓuinciam clam adexercitum¬
returrerat. impetum faciunt. Caesar tc̃
oppidum nominȩ caenapum. obsidio¬
ne concluserat: quod diu oppugnatum.

Expanded text:
plus quam quinquaginta milibus pasplus quam quinquaginta milibus passuum patet — permetiens rem suis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reuerso Gallia. rursus in arma coniurat multique simul populi coeunt. dux his Vercingetorix fuit, cuius consilio statim omnes Galli ciuitates suas ultro incenderunt: prima a suis incensa Biturigo. inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem prouinciam clam ad exercitumucurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat: quod diu oppugnatum,
Abbreviated transcription (Latin):
hiemem tres adeum legiones incastra
uener̃: Igitur caesar priusquã inunum
hostium copiae coirent ineunte uere
aggredi trepidos et opprimeres parsos
in suis finib parat: primũ itaq nerui¬
orum fines diripit. prȩdam uero quȩ
copiosissime erat exerci tui ꝑmittit.
deinde menapos qui sibi propt̃ imm̃¬
sas paludes atq impeditissimas siluas
munitissimi uidebantur trib agmini¬
bus inuadit. nimiaq: caede uulgo agi¬
tata residuos supplices indeditionem
recipit. Tabienus sequenti proelio
om̃s treueroꝵ copias int̃ ficit arte in
bellum ꝓuocatas. priusquã germanis
aduentantibus uingerentur: et conti¬
nuo ipsam ciuitatem capitscaesar ulci¬
sci mortẽ sabim et cotta elegatorum
uolens ambiorigemȩ teburones de¬
lecta elegionis auctores post quã inar
duennam siluã refugisse cõperti. quȩ
silua totius galliae maxima est atq
aripis reni finibusq triuerorũ ad nerui¬
osusq pertingit. & in longitudine

Expanded text:
hiemem tres ad eum legiones in castra hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus agminibus inuadit nimiaque caede uulgo agitata residuos sapplices in deditionem recepit. Labienus sequenti proelio omnes Тreuerorum copias interfecit arte in bellum prouocatas, priusquam Germanis aduentantibus iungerentur, et continuo ipsam ciuitatem capit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum nolens, Ambiorigem et Eburones deletaeduennam silvam refugisse comperit, qusilua totius Galliae maxima est atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitudine
Abbreviated transcription (Latin):
pauciperpaludes inuia seuaserunt ¶Iñ¬
dutio maurus tre uerorum princeps.
magna sarmatoꝵ copias habens. post quã
deconsensu totius galliȩ certior redditus
est. labieni castra legionẽq cui is prȩerat
quod facile factu arbitrabatur delere
statuit. ac deinde eburonibus nerui isq
con iunctus ad opprimendum caesarem
ꝑgere. Labienus quibus potest artibus
simulattimorem atq in dutioma̾rum
neglegentiorem cum in sultantibus copi¬
is prouallo oberrantem repentinaerup¬
tione ꝓstrauit:hac uictoria labieni reli¬
qui galloꝵ conatus repressisunt. & cȩ¬
sar paulo quietior reliqua parte hiemis
fuit CSed intellegenssibi maiora belli
suꝑ esse negotiamaxime quia plurima
parte exercitus amissa. aliisq grauit᷑
sauciisne aduersustinendum quidẽ sibi
idoneus ñdicã ad cõprim̃dum gallorũ
impetũ uideretur. agneo pompeio pro¬
consule conscribi legionessibiq mitti
in auxilium petit. Itaq ante exactam

Expanded text:
pauci per paludes inuias euaserunt. Inpauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique mitti in auxilium petit: itaque ante exactam
Abbreviated transcription (Latin):
culmin a raptĩ uentus in sistens. spar sum
animauit incendiũ. Sed nesic ꝗdẽ romã ni
Cum undiq obruerentur uulnerib laborib
uigilis. ieiuniis incendii suȩ cesser̃. Tandem
cesarinuntiatũ ẽ. unã deletã esse legio¬
nẽ alteram iam paene confectã: aduen¬
tan le cũduabus legionib caesare: dese¬
runt hostes obsidionẽ atq in eũ cuncti
raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis
se castris consulto condidit. equitibus.¬
q prȩmissis ut fugam fingerent impe¬
rauit. ut ad transitũ uallis quȩ mediaerat
sibiq periculosa uidebatur. hostes con¬
tẽptii sui inuitaret: quibus aduentanti¬
bus in suꝑ obstrui portas praecepit. Quo
uiso galli quasi iam uicissent. ad obducen¬
dum ex trin secus uallum conuersi sunt:
cae sartotis repente portis paratum effu¬
dit exercitum. uersosq infugam gallos.
uastissima caede confecit. Nam sexagin¬
ta milia tunc fuisse referuntur. equibus

Expanded text:
culmina raptim uentus insistens, sparsum culmina raptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique ovigiliis, jejuniis, incendiisve cesserunt. Tandem esari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram jam pene confectam. Adventante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem, atque in eum raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tos apud eburonas cũ tota funditus legione.
insidiis circum uentos interfecit. Ambiorix
hac uictoriaelatus. atuati cos et neruios flu¬
rimosq alios raptim in arma contrahit.
atq adciceronem legatum quisimiliter
tunc legioni inhibernis prȩ erat cõtendit.
multitudoͭ ostium exhoc colligi potuit.
quia cum in obsidio ne castrorũ uallum
circũ dandum esse acaptiuis romanis do¬
cerentur et instrumenta ruralia non ha¬
berent: gladiis concidendo terrã. et sagu¬
lis ex portando uix tribus horis ballum
pedum decem. et fossam pedum quin decĩ.
ꝑmilia passuum quindecim in circuitu per¬
fecerunt: prȩterea centũ uiginti turres
mirȩ altitudinis extruxer̃: & cũ iã septẽ
dies noctesq succidui hostium cunei pugna¬
rent: Acuentus subito plurimꝰ exortus eẽt.
testas feruentes intorse re fundis. flãmataq
focistela. ac mox concepto igne rutilantia
intro castra iecerunt. Quo facto ꝑculmea

Expanded text:
tos apud Eburonas cum tota funditus legione tos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum quindecim per milia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. praeterea centum uiginti turres mirae altitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea
Abbreviated transcription (Latin):
do consederat. Ripamq fluminis ac pene
totum sub aqua uadum acutissimis sudib
prȩstruxerat. Quod ubi aromanis dep̃hen¬
sum acuitatũ est. barbari legionum ñ ferentes
siluissese ab didere. unde crebris eruptio¬
nibus romanos grauiter ac sȩpe lacerabant
Interea trino uantum firmissima ciuitas
cũ androgio duce. datis quadraginta obsi¬
dibus caesari sesededidit: quod exemplũ
saecutȩ urbes aliae complures. in foedus
romanorum uenerunt. Hsdemq: demon¬
stantibus. caesar oppidum casso liella uni
inter duas paludes situm. optentu in super
siluarum munitũ. om̃ibq rebus confertis¬
simũ tandem graui pugna cepit: exin cȩsar
abrittanis reuersus ingalliam. post quam
legiones in hibernamisit: repentinis bel¬
lorum tu multibus undiq circũ uentus.
et con flictatus est. Namq ambiorix cũ
eburonatib & atuaticis conspirans. anima¬
tus treueroꝵ consilio. cot tamet sauinũ lega¬

Expanded text:
do consederat ripamque fluminis ac paene do consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum lega
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. inbrittaniã trans uegitur. Vbi acer¬
ba primũ pugna fatigatus. deinde aduer¬
sa tempestate correptus. plurimã classis par¬
tem & non paruum numerũ militũ eꝗtũ
uero paene omnẽ disꝑdidit. Regressus
ingalliam. legiones inhiberna dimisit. Ac
sescentas naues utriusq: cõmodi fieri impera¬
uit: quibus igitur inbrittaniã primo uero
trans uectum dũ ipse in hostem cũ exercitu
ꝑgit. naues in ancoris stantes tẽpestate cor¬
reptȩ uel conlisȩ int̃se. uel arenis inlisȩ acdis¬
solutȩ s. ex quib quadraginta perier̃. Cȩterȩ
cũ magna difficultate reparatȩ s: cȩsaris eꝗ¬
tatus primo congressu abrittanis uictus. ibi¬
q labienus tribunus occisus est. Scđo plio
cũ magno suoꝵ discrimine uictus brittanos
infugam uertit : Inde ad flumen tamensim
ꝓfectus. quẽ unotantũ locouadis trans mea¬
bilem ferunt. in huius ulteriore ripacasso¬
bella uno duce in mensa hostium multitu¬

Expanded text:
ratis in Britanniam transuehitur. ubi acerratis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitu
Abbreviated transcription (Latin):
his pania auxilia accersunt. Duces bello
maxime eos prȩficiunt: Quicũ sestorio
militauer̃: hi om̃s. cũ obsidionẽ crasso pareos¬
in castrissuis crasso obruente deleti sunt.
Nam ex aqui tanis et cantabris quorũ. L.
milia tunc in auxiliũ uenerant. xXX.
et octomilia caesa referuntur ¶Caesar ger¬
manos quirenum cũ immensis copis trans¬
miserant. simul & totas gallias subicere sibi
parabant bello adortus usq ad int̃netionẽ
caecidit: quoꝵ fuisse numerũ ad quadrin¬
genti qua draginta milia fer̃ Cunc caesar
ingermaniã facto ponte trans greditur.
Sugrambos & utubios obsidione liberat: sue¬
uos maximã et fero cissimã gentem. quoꝵ
esse centũ pagos et ppłos multi ꝓdidere .to¬
tamq germaniã aduentu suo terret. Mox
ingalliã rescisso ponte concedit. Inde ad mo¬
rinos uenit. unde inbrittania ꝓximus
et breuissim̾ transitus est. Nauib circiter
onerariis atq gͣctuariis octoginta prȩpa¬

Expanded text:
Hispania auxilia accersunt; duces bello Hispania auxilia accersunt; duces bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militauerant. ii omnes dum obsidionem Crasso parin castris suis Crasso obruente deleti sunt nam ex Aquitanis et Cantabris, quorum quinquaginta milia tunc in auxilium uenerant, triginta et octo milia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subicere sibi parabant, bello adortus usque ad internecionem cecidit. quorum fuisse numerum ad quadringenta quadraginta milia ferunt. Tunc Caesar in Germaniam facto ponte transgreditur, Sugambros et Vbios obsidione liberat; Suebos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praepa
Abbreviated transcription (Latin):
brio fuere romanis. Itaq incensis om̃ib
nauib ĩnt̃ fectisq his quipugnauerant
gallis. reliqui se se om̃s dedider̃. Sed caesar
maxi me obiniuriã lȩgatoꝵ. et ut genti
adomĩa consilia mobili terribilis exẽpli
notam inureret: Cunctis principib ꝑtor¬
m̃ta inter fectis. reliquos sub corona uendi¬
ditHis dieb titurius. sauin aluer cos eburo¬
uices. lixouiosq qui primates suos cur auc¬
tores belli resuscitandiesse nolent int̾¬
fecerant: Eruptione facta in credibili cȩde
deleuit: pũplius uero crassus cum inaquita¬
nicam ꝑ uenisset. bello exceptus est. Nam
q sociates magno aequitatu pedestribusq
copiis p̃ualidis. romanos adorti diu grauit̃
turbauer̃ . post uicti. atq in oppidum so
ciatum coacti obsessiq cum se expugnari¬
uiderent. armis traditis indeditionẽ recep¬
tisunt. aquitani clade ꝑmotiundiq exer¬
citum contrahunt. deceteri orequoq

Expanded text:
brio fuere Romanis; itaque incensis omnibus brio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub corona uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptiondelevit. Publius vero Crassus cum in Aquitaniam perveniret, bello exceptus est. Namque Societates Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praevalidis Romanos adorti, diu graviter turbaverunt. Post victi atque in oppidum Sociatum Sontiatum coacti obsessiquiderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani clade permoti undique exercitum contrahunt; de citeriore quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quem in oceanũ deductȩ. mox ut hostib
uisȩs continuo ducente uiginti naues eoꝵ
paratȩ atq om̃i genere armorũ instruc¬
tissimȩ . progressae portu ex aduerso
constit er̃. Bruto circum spiciente im¬
parem longe nauium esse conflictũ. ꝗa
barbarorum naues solido robore intex¬
tae. cauernisq praeualidis obduratȩ. sa¬
xorum modo ad actos rostratarum ictus
retundebant: hoc primũ auxilio fuit. qđ
falces acutissimas non ꝑtinaciter contis
p̃fixas. funibus autem subnexas parauerat.
quib cum opus esset ad prȩhenso seminus
rudentes sub ductis hastilib ꝑfunẽ falcẽ
retrahendo succiderent. Hisceleriter
expeditis. disrumpi hostilium antẽ narũ
armamenta p̾cepit: Ita antemnis ruentib
complures ilico naues uel ut captas immo¬
biles reddidit. Alii hoc periculo territi sus¬
pensis uelis quauentus intenderet fugere
conati. Cessante mox uento destituti. ludi¬

Expanded text:
quem in Oceanum deductae mox ut hostibus quem in Oceanum deductae mox ut hostibus uisae sunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludi
Abbreviated transcription (Latin):
putaret. ad nouum et maximũ bellũ re¬
tractus est. Namq dum publius crassus
adulescens cum legioneseptima oceano
tenus apud andicauos hiemat. ueneti
ceteriq confines repente inarma coniu¬
rant. legatos romanorum uinciunt. eosq
ita demũ se red dituros. si obsidessuos recipi¬
ant romanis indicant: sociossibi ad idbel¬
lum osismos. lex ouios. nam nete sambiba¬
ritos. morinos. di ablintes et menapios. ad¬
scis cunt. auxilia quoq abrittania arces¬
sunt CCaesar percrassum derebellione dedi¬
titiarum gentium certior factus. quãuis
intellegeret quanta in eundi belli difficul¬
tas esset: tamenrem tanti negotii nonne¬
glegendam ratus. necȩterise xemplo eius.¬
modi audendi licentia laxaretur. terres¬
tri proelio ꝑsequi hostes frustra ad gres¬
sus. quippe cum hostes per interfusa ex
oceano aestuaria. atq: in ac cessos recessus
tutis terrarum sinibus munirentur. naues
longas aedificari inligero fluuio iubet. ꝑ

Expanded text:
putaret, ad nouum et maximum bellum reputaret, ad nouum et maximum bellum retractus est. namque dum P. Crassus adulescens cum legione septima Oceano tenus apud Andicauos hiemat, Veneti ceterique confines repente in arma coniurant, legatos Romanorum uinciunt eosque ita demum se reddituros, si obsides suos recipiant, Romanis indicant. socios sibi ad id bellum Osismos Lexouios Namnetes Ambiuaritos Morinos Diablintes et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione dediticiarum gentium certior factus, quamuis intellegeret ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non neglegendam ratus, ne ceteris exemplo eiusmodi audendi licentia laxaretur, itaque terrestri proelio persequi hostes frustra adgressus — quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria atque inaccessos recessus tutis terrarum sinibus munirentur — naues longas aedificari in Ligeri fluuio iubet: per
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ quȩ torrente distinguebatur accolis
concessisset: quadam die eosdem dis¬
cessisse ꝑ noctem ac proximo in sedisse
colli uidet. quippe illi paucitatẽ uix mediae
legionis despectti habentes. ultroneã sibi
praedam nullo cessurã negotio arbi traban¬
tur. finitimosq suos in hanccȩdis ac prȩdȩ
societatem uocauerant. Igitur galbatam
prȩsentibus periculis circũ septo ac trepido.
atq interuarias consulationes. certi con¬
silii incerto: Repente gallide censumon¬
tis effusi. castran imperfecta circumdant.
raros peruallum propugnatores saxis telis¬
q: onerant. Cũq iam castra in rũperentur.
pacuuii primi laris. et uolu seni tribuni ẽ¬
silio romani portis eruperunt. In cautosq
subito agressi hostes primum ꝑturbauer̃.
deinde infugam uersos miserabilistrage
fuderunt: nam amplius triginta milia bar¬
barorum tunccȩsa referuntur Vgitur cesar
cum iam pacatas uniuersas galliarum gs¬

Expanded text:
tem, quae torrente distinguebatur, accolis tem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli uidet. quippe illi paucitatem uix mediae legionis despectui habentes ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem uocauerant. igitur Galba tam praesentibus periculis circumsaepto ac trepido atque inter uanas consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi castra inperfecta circumdant, raros per uallum propugnatores saxis telisque onerant. cumque iam castra inrumperentur, Pacuuii primipilaris et Voluseni tribuni consilio cuncti Romani portis eruperunt incautosque subito adgressi hostes primum perturbauerunt, deinde in fugam uersos miserabili stragfuderunt. Nam amplius triginta millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum g
Abbreviated transcription (Latin):
quibus inducta iucunditas torporẽ
uirtutis afferret: Habuerunt simili¬
ter quin quaginta milia: atrebates etiã
et ambiani decẽ milia: morini uiginti
quinq milia: menapi nouẽ milia: caleti
decẽ milia: uelo casses : Et uero mandi
ȩquedecẽ milia: atuatuti decẽ et octo
milia: condurses. eborrones. caerosi.
caemani: quiuno nomine germani
uocantur: quad raginta milia. Ita fu¬
isse referuntur. ducenta septuaginta
duo milia armatoꝵ lectissima. his
repente siluaerũpentibus. exercitus
caesaris ꝑturbatus atq infugam actꝰ.
plurimis suoꝵ amissis tandem horta
tu ducisrestitit. uictoresq ad gressus
usq ad int̃ necionẽ paene deleuit Vgit᷑
caesar magnis ingallia rebus gestis. cũ
initaliã proficisci decreuisset galbam
cum legione duo decima adueragros¬
sed unosq misit. Qui cũ hie mandicau¬
sa inuico ueragroꝵ cui nom̃ erat octo¬
durus consedisset. mediãq oppidi par¬

Expanded text:
quibus inducta iucunditas torporem quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuerunt similiter quinquaginta milia; Atrebates etiam et Ambiani decem milia, Morini uiginti quinque milia, Menapii nouem milia, Caleti decem milia, Velocasses et Veromandi aeque decem milia, Aduatuci decem et octo milia; Condurses Eborones Caerosi Caemani, qui uno nomine Germani uocantur, quadraginta milia. ita fuisse refet duo millia armatorum lectissima. His repente silva erumpentibus, exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem tu ducis restitit, victoresque agressus, usque ad internecionem pene delevit. Igitur Caesar, magnis in Gallia rebus gestis, cum in Italiam proficisci decrevisset, Galbam cum legione duodecima adSedunosque misit. qui cum hiemandi causa in uico Veragrorum, cui nomen erat Octodurus, consedisset mediamque oppidi par
Abbreviated transcription (Latin):
tuti undiq ꝑstruxerant: sed post¬
quã aliqui romanoꝵ militũ agilitate
audaciaq in signes supra obductam
soluere testudinẽ scutisq singillatim
uel ut squamis reuulsis. desuꝑ nudos
de prensoꝵ detectoꝵq: umeros ꝑfode¬
runt: territi hostes nouo mortis pe¬
riculo terribilẽ dissoluere cõpagẽ:
ex inde infugam uersi ꝑ quin quaginta
milia passuum insatiabiliter caesis:
neq conici numerus potuit germa¬
norum uel quantus pugnȩ affuerit.
uel quantus fuit occisoꝵ  post haec
belgarum gens: quȩ t̃tia pars galli¬
arum est aduersus caesarem exarsit.
Quoꝵ distributim copia haec fuit :
bellouagui. qui cȩteris numero et uir¬
tute pręstare uiderentur. habue relle¬
tissima sexaginta milia armatorum :
suessones ex duo decim oppidis. quin¬
quaginta milia: neruii quoꝵ adeo in¬
domita feritas prȩdicabatur ut nũquã
inid temporis mercatores adse ammi¬
serint Uina cȩteraq uenali adeferre.

Expanded text:
tuti undique praestruxerant. sed posttuti undique praestruxerant. sed postquam aliqui Romanorum militum agilitate audaciaque insignes supra obductam saliere testudinem scutisque singillatim uelut squamis reuulsis desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes nouo mortis periculo terribilem dissoluere conpagem. exinde in fugam uersi per quinquaginta milia passuum insatiabiliter caesi sunt neque conici numerus potuit Germanorum uel quantus pugnae adfuerit uel quantus fuerit occisorum. Post haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, aduersus Caesarem exarsit: quorum distributim copia haec fuit. Bellouagui, qui ceteris numero et uirtute praestare uiderentur, habuere lectissima sexaginta milia armatorum; Suessones ex duodecim oppidis quinquaginta milia; Neruii, quorum adeo indomita feritas praedicabatur, ut numquam in id temporis mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre,
Abbreviated transcription (Latin):
cum primũ pro gressa ẽ om̃is multitu¬
do helutioꝵ. tulingorum. latobogi¬
oꝵ rauracoꝵ. et boiorum utriusq
sexus ad centũ quinquaginta et sep¬
tem milia hominũ: exhis quadragin¬
ta et septẽ milia in bello cecider̃. et cȩ¬
tera interras ꝓprias remissas Postea
caesar contra ariobistum regẽ excitan¬
tem inuehentẽq secũ incredibiles
germanoꝵ copias. quibus nuꝑ uniuer¬
sos galliarum ppłos se subegisse iae¬
tabat. apud sequanos uicit: cũdiu exer¬
citus caesaris germanorũ multitu¬
dine et uirtute ꝑterritus pugnam
detrectasset :ario bistus ingermaniã
arreptana uicula renũ trans uectus
effugit. Uxores eius duae totidemq
filiae captae sunt: fuer̃ autẽ in exerci¬
tuario bistiarudȩ. marco mones tribo¬
ci. uangiones. nemetes eduses. et sueui:
pugna maxime grauisex falange ger¬
manorũ fuit: quam co acto inunũ ag¬
mine. scutisq supra capita contextis.
ad inrumpendam romanor aciem

Expanded text:
cum primum progressa est, omnis multitucum primum progressa est, omnis multitudo Heluetiorum Tulingorum Latobogiorum Rauracorum et Boiorum utriusque sexus ad centum quinquaginta et septem milia hominum. ex his quadraginta et septem milia in bello ceciderunt, cetera in terras proprias remissa sunt. Postea Caesar contra Ariouistum regem excitantem inuehentemque secum incredibiles Germanorum copias, quibus nuper uniuersos Galliarum populos se subegisse iactabat, apud Sequanos uicit, cum diu exercitus Caesaris Germanorum multitudine et uirtute perterritus pugnam detrectasset. statim Ariouistus in Germaniam, arrepta nauicula Rhenum transuectus, effugit, uxores eius duae totidemque filiae captae sunt. fuerunt autem in exercitu Ariouisti Arudes Marcomanes Triboci Vangiones Nemetes Eduses et Suebi. pugna maxime grauis ex phalange Germanorum fuit, quam coacto in unum agmine scutisque supra capita contextis ad inrumpendam Romanorum aciem
Abbreviated transcription (Latin):
bibulo consulibus. lege uatinia
caesari tres prouinciae cũ legionib septẽ
inquinquenniũ datę gallia transalpi¬
naet cisalpina: et illyricus galliam co-¬
matam postea senatus adiecit: hanc
historiam sẽ tonius tran quillus plenis¬
sime ex plicuit. cuius nos conpeten¬
tes portiunculas decerpsimus Hel¬
uitioꝵ animos fortissime gallorum
om̃ium gentis ea uel maxima causa
quod ꝑpetuo paenae cũ germanis
bello alter cabantur. a quibus renotin.¬
tum flumine dirimuntur: Orgeto¬
rix quidam princeps gentis. spetoras
inuadendi gallias m arma accender
quo cȩteri optimates correpto et ad
mortẽ coacto: cohibere tamen semel
animatas im praedam plebes nequi ue¬
runt: Qui con iuratione facta acdie
dicta. exustis uicis ac domibus suis.
nequod desideriũ exspere uertendi
foret: ꝓfectisunt: quos cum apud roda¬
num flumen obuios caesar habuisset.
magno difficiliq bellobis uicit. uictos¬
q ad deditionẽ coegit. Horum fuit

Expanded text:
Bibulo consulibus lege Vatinia Caesari tres prouinciae cum legionibus septem in quinquennium datae Gallia Transalpina et Cisalpina et Illyricus; Galliam Comatam postea senatus adiecit. Hanc historiam\' Suetonius Tranquillus plenissime explicuit, cuius nos conpetentes portiunculas decerpsimus. Heluetiorum animos, fortissimae Gallorum omnium gentis ea uel maxime causa quod perpetuo paene cum Germanis bello altercabantur a quibus Rheno tantum flumine dirimuntur, Orgetorix quidam princeps gentis spe totas inuadendi Gallias in arma accenderat. quo ceteri optimates correpto et ad mortem coacto cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiuerunt. qui coniuratione facta ac die dicta, exustis uicis ac domibus suis, ne quod desiderium ex spe reuertendi foret, profecti sunt. quos cum apud Rhodanum lumen obuios Caesar habuisset, magno difficilique bello bis uicit uictosque ad deditionem coegit. horum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
luptates. et inpediri parum ꝑ libidines
non sustinetur. Quã quam inter illius
temporis homines. atq istius hoc in¬
ter est: quod illi aequo animo hȩc into¬
lerando tolerabant. quia in hifnati.
uel enutriti erant: et meliora non no¬
uerant. Isti autem perpecuo. inuita
sua tranquillitatum. et deliciarum
sereno assue facti. ad omẽ uel modicũ
obductȩ sollicitudinis nubi lũ conmo¬
uentur: atq utinã ipsum depulsorẽ
huius. uel modice in quietudinis. p̃
carentur. cuius munere hanc ignora¬
tam aliis temporibus iugitatẽ pacis
habuerunt. et qm̃ spospondisse me¬
memini. cum ueluti arculis quib dã
dicendi ordinem. definirem. dictu¬
rum mȩ esse ab arbe condito. usq
adurbem conditam. huic uolumini
qu̾em ab orbe condito explicui mus.
finis hic sit. Ut aburbe condita.
sequens libellus incipiat. contex¬
tiora illoꝵ temporũ mala . exercita¬
tiorib quippe adnequitiam: atq

Expanded text:
luptates et impediri parumper libidines luptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius temporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae sollicitudinis nubilum commouentur. atque utinam ipsum depulsorem huius uel modicae inquecarentur, cujus munere hanc ignoratam aliis temporibus jugitatem pacis habuerunt! Et quoniam spopondisse memini, cum veluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Urbem conditam, huic volumini, quod ab orbe condito explicuimus, finis hic sit, ut ab Urbe condita sequens libellus incipiat, qui contextiora illorum temporum mala, exercitatioribus quippe ad nequitiam atque
Abbreviated transcription (Latin):
senioꝵ bellum. nemediũ tempus otiosũ
atheniensibus relinquerent: cũthe¬
banis paciscuntur. ut boeotiorũ im¬
perium ei s restituerent. quod tẽporib
belli persici amiserant. si illi atheni¬
ensium bella susciperent: tantus furor
spartanorum erat. ut duob bellis in¬
pliciti suscipere tertium non recusa¬
rent. dũ modo in imicissuis hostes ad¬
quirerent: athenienses tantabelloꝵ
tempestate ꝑ moti : duo duces deligunt.
periclen. spectatȩ uirtutis uirum. et
sofoclen scriptorem tragoediarum
qui diuiso exercitu. et spartanoꝵ fines
late populatisunt. & multas asiȩ ciui¬
tates atheniensium imperio adiecerunt.
hinc porro per annos quinquaginta in¬
certa semꝑ uictoria. terra mariq pugna¬
tum est. Donec spartani. et opib in mi¬
nuti. et fide ꝓfligata. sociis. quoq ꝓbro.
fuere. sed hȩc pertot aetatum uolumi¬
na. incubuisse grȩciȩ: parui penditur
Nunc autem inter pellari interdum uo¬

Expanded text:
seniorum bellum, ne medium tempus otiosum seniorum bellum, ne medium tempus otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis paciscuntur, ut Boeotiorum imperium eis restituerent, quod temporibus belli Persici amiserant, si illi Atheniensium bella susciperent. tantus furor Spartanorum erat, ut duobus bellis inpliciti suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis suis hostes adquirerent. Athenienses tanta bellorum tempestate permoti duo duces deligunt Periclen spectatae uirtutis uirum et Sophoclen scriptorem tragoediarum: qui diuiso exercitu et Spartanorum fines late populati sunt et multas Asiae ciuitates Atheniensium imperio adiecerunt. hinc porro per annos quinquaginta incerta semper uictoria terra marique pugnatum est, donec Spartani, et opibus inminutis et fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uo
Abbreviated transcription (Latin):
iii. animoꝵ concursũs est. utrarũ quã
cruentius proelium exarserit. ad pos¬
tremũ tamen: uictoria lace dȩmoni¬
orum. fuit. tertio: messenii repara¬
uere certamen. nec lace demonii mora
multas in auxilium copias utrũq: duxer̃
Athenienses uõ lace dȩmonios alibi inten¬
tos. ediuerso aggredi. reparant nec lace¬
dȩmonii qui euere. nam ipsi in mese ni¬
os occupati pelo ponnenses inmiserunt.
quiathenienses proelio exciperent.
Athenienses autem. missa inegyptum
parua classe : in pares uirib nauali con¬
gressu facile uincuntur. Dehinc recepta
classe: aueti etiam militũ robore: urc¬
tores inp̃lium uocant: lace de monii
quoq omissis mesennis. inathenien¬
ses arma conuertunt. diu pariter.
et graues pugne. et anceps uictori ȩ
status ac postremũ. pendente euentu.
utrimq discessum est. Sciendũ tam̃
est maxime ipsã eẽ spartam. quã et
inde reuocati lace dȩmonii. ad mes¬

Expanded text:
ui animorum concursum est, ut raro umquam ui animorum concursum est, ut raro umquam cruentius proelium exarserit; ad postremum tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tertio Messenii reparauere certamen, nec Lacedaemoniis mora, multas in auxilium copias utrimque duxerunt. Athenienses uero Lacedaemonios alibi intentos e diuerso adgredi parant. nec Lacedaemonii quieuere: nam ipsi in Messenios occupati Peloponnenses inmiserunt, qui Athenienses proelio exciperent. Athenienses autem, missa in Aegyptum parua classe inpares uiribus, nauali congressu facile uincuntur. dehinc recepta classe, aucti etiam militum robore, uictores in proelium uocant. Lacedaemonii quoque omissis Messeniis in Athenienses arma conuertunt. diu uariae et graues pugnae et anceps uictoriae status ac postremum pendente euentu utrimque discessum est. Sciendum tamen est maxime, ipsam esse Spartam quam et Linde reuocati Lacedaemonii ad Mes
Abbreviated transcription (Latin):
consultationẽ habitauerit intercepta
spe sobolis sibi. magis hȩc ꝑseuerantiã
quã messenis ꝑditio nutriretur. se lec¬
ios in exercitu eos qui post iurandum
insuplementum militiȩ uenerant.
spartam remit tunt. quibus ꝓmiscuos
om̃ium feminarũ concubitus ꝑmisere
in fami satis nec tamen utili licentia.
ipsi autẽ ꝓposito insistentes. expugnant
fraudem messe nios. uictos. seruitio:
premunt. Atilli diucruentã domina¬
tionem inter uerbera & uincła ꝑpessi.
iugum excutiunt. arma sumunt. bel¬
lum instaurant: lace dȩmonii thyr¬
reum atheniensem poetã ducẽ p̃lio¬
legunt. quitrib conflictibus fusi amis¬
sum exercitũ uocata in libertate ser¬
uorum manu:rᵐ pleuerunt. sed cũsic
quoq desistendũ certamine. ꝓpter
metũ periculi arbi trarentur : thyrra¬
ei poetȩ & ducis. cõ posito carmine. et
ꝓcontione recitatoꝵ rursum accensi.
mox incertamen ruunt. Tanta autem

Expanded text:
consultatione habita ueriti, ne intercepta consultatione habita ueriti, ne intercepta spe subolis sibi magis hac perseuerantia quam Messeniis perditio nutriretur, selectos in exercitu eos qui post iusiurandum in supplementum militiae uenerant Spartam remittunt, quibus promiscuos omnium feminarum concubitus permisere, infami satis nec tamen utili licentia. ipsi autem proposito insistentes expugnant fraude Messenios, uictos seruitio premunt. at illi, diu cruentam dominationem inter uerbera et uincla perpessi, iugum excutiunt, arma sumunt, bellum instaurant. Lacedaemonii Tyrreum, Atheniensem poetam, ducem plegunt: qui tribus conflictibus fusi, amissum exercitum, vocata in libertatem servorum manu, suppleverunt. Sed cum sic quoque desistendum certamine propter metum periculi arbitrarentur, Tyrtaei poetae et ducis composito carmine et pro concione 83 recitato, rursus accensi, mox in certamen ruunt: tantaque
Abbreviated transcription (Latin):
A uxo ante urbem conditam tricesimo.
pelo pennensium. atheniensiumq ma¬
ximũ bellum totis uiribus. animisq
cõnmissum est. in quo mutuis cędibus
adhoc coactisunt: ut uel ut uictise ab
alterutro subtraherent. bellũq desererem.
Tunc etiã amalonum genus. & cĩmerior
inasiam. repentinus incursus. plurimã
diulatę uastationẽ stragemq edidit.
Anno uicesimo. ante urbem conditam.
lace dȩ monii contramessenios. ꝓpter
spretas uirginessuas: in sollene senioꝵ
sacrificio. ꝑ annos uiginti. in de fesso
furore bellantes. ruine suȩ totas greciȩ
uires inplicuerunt: quicũ se magnis exe¬
crationib deuouissent: sacram̃tisq ob¬
strinxissent domũ nisimessena ex pu¬
gnatu num quam ẽẽ redituros. ac ꝑdecẽ
annos. longo fatigatiobsidio. nec tamen
aliquem uincendi fructum adepti.
Porro autem & quȩ rellis uxorũ. super
longauiduitate. & periculo sterilitatis
contestantium ꝑ moti reuocarentur :

Expanded text:
Anno ante Vrbem conditam xxx Anno ante Vrbem conditam xxx Peloponnensium Atheniensiumque maximum bellum totis uiribus animisque commissum est: in quo mutuis caedibus ad hoc coacti sunt, ut uelut uicti se ab alterutro subtraherent bellumque desererent. tunc etiam Amazonum gentis et Cimmeriorum in Asiam repentinus incursus plurimam late diu uastationem stragemque edidit. Anno xx ante Vrbem conditam Lacedaemonii contra Messenios propter spretas uirgines suas in sollemni Messeniorum sacrificio, per annos uiginti indefesso furore bellantes, ruinae suae totas Graeciae uires inplicuerunt. qui cum se magnis exsecrationibus deuouissent sacramentisque obstrinxissent domum nisi Messena expugnata numquam esse redituros, ac per decem annos longa fatigati obsidione nec tamen aliquem uincendi fructum adepti, porro autem et querellis uxorum super longa uiduitate et periculo sterilitatis contestantium permoti reuocarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
iectis ignib: torreretur. sonũ uocis extort
capacitas con caui aens augeret. pul¬
sũq ferali conpetens imagini. murmur
emitteret.ne farioq: spectaculo : mugitꝰ
pecudis. ñ hominis gemitus uideretur
Sed falaris factum amplexus. factorem
ex secratus. & ultioni materiã prȩbuit.
et crudelitati. Nam ipsum opificem.
sua inuentione puniuit. Fuerat etiam
paulo. superiore tempore. apud lati¬
nos rex aremulus. quiꝑ annos decẽ¬
et octo. flagitiis. inpietatibq crescens.
adpostremũ diuino iudicio. fulmine
interceptus. matura supplicia. in matura
aetate dissoluit. Eligant nunc siui¬
detur latimi & siculi. utrũ in dieb aremub
et falaridis esse maluissent. innocentũ
uitas poenis extor quentium. an histem¬
poribus xp̃ianis. cum imperatores ro-¬
mani. ipsa inprimis religionẽ. cõpositi
post comminutas rei publicȩ bono tiran¬
nides. neipsorum quidem in iurias exi¬
gunt tyrannorum.

Expanded text:
iectis ignibus torreretur, sonum uocis extortae iectis ignibus torreretur, sonum uocis extortae capacitas concaui aeris augeret pulsuque ferali conpetens imagini murmur emitteret, nefarioque spectaculo mugitus pecudis, non hominis gemitus uideretur. sed Phalaris, factum amplexus factorem exsecratus, et ultioni materiam praebuit et crudelitati: nam ipsum opificem sua inuentione puniuit. Fuerat etiam paulo superiore tempore apud Latinos rex Aremulus, qui per annos XVIII flagitiis inpietatibusque crescens, ad postremum diuino iudicio fulmine interceptus matura supplicia inmatura aetate dissoluit. Eligant nunc, si uidetur, Latini et Siculi, utrum in diebus Aremuli et Phalaridis esse maluissent innocentum uitas poenis extorquentium, an his temporibus Christianis, cum imperatores Romani, ipsa in primis religione conpositi, post comminutas reipublicae bono tyrannides ne ipsorum quidem iniurias exigunt tyrannorum.