comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Er idem tempus chilpe¬
ricus rex sabellianan
uolens ꝓmulgare heresem
uel spũs sanctus est. et eudem
filiũ ac spm̃ scm qui pat̾ est.
Nec diuisionẽ ꝑsonarũ in deũ
ullom ͦ cadere. quod cũ gregorio
turonensi qui tũt ceteros ep̃os¬
in sanctitate p̃ibat suadere co¬
naret᷑. et tamen in hac ratione
hylariũ atq augustinũ sͥ ꝯͣrios
fateret᷑ ait ad eũ beatus ãtistes
Cauendũ est dñe mirex ne
et ille irascat᷑ tibi cuiꝰ illi fue¬
rũt famuli. qui ut tu ip̃e fa¬
teris in ista credulitate sunt
grii. Porro rege cũ fastu re¬
pondente quod sapientiores eo
ex hoc forent interrogandi.
Sacerdos dixit. Non ẽe sapien¬
tem quicũq aliter ex fide ac
ip̃e sentiret. Saliuo aũt albi¬
gensi epo ad palaciũ uementi
existeret lecta ii auribus eiꝰ¬
cartula in qua memoratã he¬
resim constͥpserat. Quã ille
si in eius forte manibz deuẽisset
in partes scissam minaret᷑ igne
cremare. Demqz cernẽs rex
om̃s sibi qͣria sentire ab illa

Expanded text:
er idem tempus Chilpericus rex Sabellianam volens promulgare haeresim, vel Spiritus sanctus est, et eumdem Filium ac Spiritum sanctum qui Pater est, nec divisionem personarum in Deum ullo modo cadere. » Quod cum Gregorio Turonensi, qui tunc caeteros episcopos sanctitate praeibat, suadere conaretur, et tamen in hac ratione Hilarium atque Augustinum sibi contrarios fateretur, ait ad eum beatus antistes: « Cavendum est, domine mi rex, ne et ille irascatur tibi cujus illi fuerunt famuli, qui, ut tu ipse fateris, in ista credulitate sunt contrarii. » Porro rege cum festu respondente quod sapientiores eo ex hoc forent interrogandi, sacerdos dixit: « Non esse sapientem quicunque aliter ex fide ac ipse sentiret. » Salvio autem Albigensi episcopo ad palatium venienti existeret, lecta in auribus eartula, in qua memoratam haeresim conscripserat. Quam ille si in ejus forte manibus devenisset, in partes scissam minaretur igne cremare. Denique cernens rex omnes sibi contraria sentire, ab illa
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. Beatus quem elegisti
et assumpsisti dñe habitabit
in atruis tius. hec uir ille ue¬
nerablis ioħes ansoaldo retulit
se uidisse que in gallias reusꝯ
sancto audoeno narrauit. qui
ea in una conscripta cartula
posteris reliquit in ordinem
liistorie dirigenda. Ex qua
re dat᷑ intellige nillo m ͦ a
sanctis ornatũ contemptui
quem ad eorũ memorias de¬
uoti conferũt uiri. Qͣꝙͣ eñ
quorũdã calũpinatoꝵ et
cũcta deuorare cupientiũ̃. hec
uox sit. nil aiũt deo uel sc̃ĩs
eius prosũt aurũ siue argẽtũ
ligno affixũ siue parietibus
dependentia pallia. nõ tñ
sine causa ultione puniti sũt

Expanded text:
mum: Beatus quem elegisti et assumpsisti, Domine; habitabit in atriis tuis . » Haec vir ille venerabilis Joannes Ansoaldo retulit se vidisse. Quae ille, in Gallias reversus, sancto Audoeno narravit, qui ea in una conscripta chartula posteris reliquit in ordinem historiae digerenda. Ex qua re datur intelligi nullo modo a sanctis ornatum contemni, quem ad eorum memorias devoti conferunt viri. Quanquam enim quorumdam calumniatorum, et cuncta devorare cupientium haec vox sit: « Nil, aiunt, Deo vel sanctis ejus prosunt aurum, sive argentum ligno affixum, seu parietibus dependentia pallia; non tamen sine causa ultione puniti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qr insuper ꝟberibus ad uul¬
cama loca trahentes. Qui
distentus cruciatibus inter
agitationes et uerbera. qrũdã
sanctorũ audiebat᷑ postulare
suffragia. Cum repente aꝑto
celo int̾ fulmĩa in fluctus cũ
fragore ruentia uisi sũt destẽ¬
disse iuri decore intentes im¬
rabili. Require cepi ab eis qui
essent. Qui dixerũt se ẽẽ illos
quos dagobertus ad suui uoca¬
et mauriciũ martires. nec nõ
martimũ confessor̃e. hi ereptã

Expanded text:
que insuper verberibus ad Vulque insuper verberibus ad Vulcania loca trahentes. Qui distentus cruciatibus, inter agitationes et verbera, quorumdam sanctorum audiebatur postulare suffragia. Cum repente aperto coelo, inter fulmina in fluctus cum fragore ruentia, visi sunt descendisse viri decore nitentes mirabili. Requirere coepi ab eis qui essent. Qui dixerunt se esse illos quos Dagobertus ad suum vocaac Mauritium martyres, necnon Martinum confessorem. Hi ere
Abbreviated transcription (Latin):
Eterũ eo tp̃e quo ter¬
minũ sortitus est iute
quidam illustris ansdaldus
noĩẽ defensor pictauensis
eccliẽ partes peragrabat sicilie
Qiu dũ euectu reuerteret᷑
nauali appulit ad quanidam
breuem insulã p̃sentia ac me¬
ritis cuiusdam solitarii qui
iohãnes dicebat᷑ redunitam
A quo dũ de salute aĩe cum eo
ẜmocinaret᷑ int̾rogatus utrũ
regem dagobertũ cognonisset
Illeq se eũ optime nosse re¬
pondisset. Rursus a sene ro¬
gratus mores iutam q regis
exposuit. Cui senex. Eũ ait
multa uigiliarũ ac ienimoꝵ
mulq senectutis fatigationẽ
depressus paululũ mẽbra so¬
pori dedissem: astitit in quidã
ueneranda decorus cancie
monẽs ut propere surgerẽ
et pro dagoberti regis aia
que eadem a corpore exierat
hora dñi exorarẽ clemenciã
Quod cũ facere maturato cu¬
rassem apparuerũt subito haud
procul in pelago de formes
truculenta facie demones.
uinctũ regem dagobertũ per
spacia maris agitantes. ⁊̃flitis¬

Expanded text:
eterum eo tempore quo terminum sortitus est vitae, quidam illustris Ansoaldus nomine, defensor Pictaviensis Ecclesiae, partes peragrabat Siciliae. Qui dum evectu reverteretur navali, appulit ad quamdam brevem insulam, praesentia ac meritis cujusdam solitarii qui Joannes dicebatur redimitam. A quo, dum de salute animae cum eo sermocinaretur, interrogatus utrum regem Dagobertum cognovisset, illeque se cum optime nosse respondisset, rursum a sene rogatus mores vitamque regis exposuit. Cui senex: « Cum, ait, multa vigiliarum ac jejuniorum, simulque senectutis fatigatione depressus, paululum membra sopori dedissem, astitit mihi quidam, veneranda decorus canitie, monens ut propere surgerem, et pro Dagoberti regis anima, quae eadem a corpore exierat hora, Domini exorarem clementiam. Quod cum facere maturato curassem, apparuerunt subito haud procul in pelago deformes truculenta facie daemones, vinctum regem Dagobertum per spatia maris agitantes, inflictis
Abbreviated transcription (Latin):
celebrare ualeret iter accele¬
rauit. Quod audiens richildis
degens apud siluacũ .ii. non.
marcii mox illi obuiã mouit
et cũ sũma festinatione per
rhemis cathalanuis et lingonas
ultra uesontiũ in loco qui dr̃¬
uuarnarii fontana .ii. ydus
marcii uenit cũ qua impe¬
rator per uesontiũ ac lingo¬
nas cathalauins et remis
ciuitates. et per compendiũ
palaciũ transiens ad mona¬
steriũ sancti dyonisii ꝑueĩt.
Ibi q pascha dm̃ celebrauit.
Quo accersiens legatos apłici¬
ioħem tuscauensem et iõħem
arhetinũ atq ansegisũ sen¬
nensem illorũ consilio medio¬
gonem indixit. quo per
remis et cathalaunis ciuitates
Oso uero postꝙͣ impera¬
tor ab ytalia in fran¬
ciam redit Berengarii enrardi
filii factione filiam ludouici
imperatoris yrmẽgardẽ que

Expanded text:
celebrare valeret, iter accelecelebrare valeret, iter acceleravit. Quod audiens Richildis degens apud Silvacum, 2. Nonas Mart. mox illi obviam movit, et cum summa festinatione per Remis, Catalaunis et Lingonas ultra Vesontium, in loco qui dicitur Warnarii – Fontana 2. Idus Martii venit. Cum qua imperator per Vesontium ac Lingonas Catalaunis et Remis civitates et per Compendium palatium transiens, ad monasterium Sancti Dyonisii pervenit, ibique pascha Domini celebravit. Quo accersiens legatos apnnem Tuschanensem et Iohannem Aritinum atque Ansigisum Senensemgonem. Quo per Remis et Catalaunis civitates Boso, postquam imperator ab Italia in Franciam rediit, Berengarii, Everardi filii, factione, filiam Hludowici imperatoris Hyrmengardem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suo exercitu idem regm̃̃
pessũdedit. Sicq natiuitatẽ
dñi in actimaco agens ꝑ pla¬
citamentũ p̾morũ regni karoli
et per treuerorũ cĩuitatem
transiens ad palaciũ ultra
regnũ franconofurch ꝑue¬
uit. ubi et terto ñcio enunã
uxorẽ suã apud reginisburch
palaciũ obisse nuper post
natiuitatem dñi comperit.
Karolus aũt quibusdam de
pͥmoribus ex ytalia ad se nõ
uementibus plurib uero
receptis romã ĩuitante p̃p̃a
ab eo cũ gloria magna in
multa et p̃ciosa munera offe¬
rens in imperatorem est unctꝰ
et coronatus. atq imperator
romanorũ est appellatus. Et
nõñ. Iañ. roma exiens papiã
redit. uibi et placitũ suum
habuit. et bosone uxoris sue
fratre duce ip̃ius terre cõsti¬
tuto et corona ducali ornato
cũ collegis eius quos idem
dux expetiit in eodem regno
relictis per montem ioius. et
per monasteriũ sancti mauri¬
cii rediens ut pascha dñ
apud monasteriũ scc̃i dyonisii

Expanded text:
cum suo exercitu idem regnum cum suo exercitu idem regnum pessumdedit; sicque nativitatem Domini in Attiniaco agens, per placitamenta primorum, regni Karoli et per Treverorum civitatem transiens, ad palatium ultra Rhenum Franconofurth perit. Ubi et certo nuncio, Emmam, uxorem suam apud Reginisburg palatium obiisse nuper post nativitatem Domini, comperit. Carolus autem, quibusdam de primoribus ex Italia ad se non venientibus, pluribus autem receptis, Romam invitante Papa ab eo cum gloria magna in multa et pretiosa munera offerens, in imperatorem unctus et coronatus atque imperator Romanorum appellatus est. Et Nonas Ianuarii Roma exiens, Papiam rediit. Ubi et placitum suum habuit, et Bosone; uxoris suae fratre, duce ipsius terrae constituto et corona ducali ornato, cum collegis eius, quos idem dux expetiit, in eodem regno relictis, per montem lovis et per monasterium Sancti Mauricii rediens, ut pascha Domini apud monasterium Sancti Dyonisii
Abbreviated transcription (Latin):
douicus rex germanie¬
frater eius filiũ suũ
harolũ in ytaliam ut frĩ suo
aduersaret᷑ transinisit. Queni
lrarolus rex fugam arripere.
et inde abscedere coegit. Ludoui¬
cus aũt rex germanie iterũ
aliũ filiũ suũ karlomãnũ cũ
quibus potuit in adũsitatem
frĩs sui in ytaliam direxit.
Quod prenostens harolus rex
obiuam ei cũ ualidiori manu
ꝑrexit. Et qr karlomãnꝰ pre¬
nouit se patruo suo non posse
resistere pacem petens cũ eo
locutus fuit. et sacramẽtis utno
firmatis ad ꝓpria redũt. Ludo¬
dente engilrãno quondam
haroli regis camerario et
domesticissimo suasione richil¬
dis regie ab honoribus deiet
et a sua familiaritate abiecto cũ
hoste et filio a equiuoco suo
ludonico usq actimacũ uenit
Ad quem obsistendũ p̾mores
regni karoli iubente richilde
regina sacramẽto se confirma¬
uerũt. quod nõ ẜuauerũt. s
ex sua parte regnũ karoli
pessundantes hostili more deua¬
stauerũt. Siiliter et ludonicꝰ

Expanded text:
dowicus rex Germaniaefrater eius, filium suum Karolum in Italiam, ut fratri suo adversaretur, transmisit. Quem Karolus rex fugam arripere et inde abscedere coegit. Hludowicus autem rex Germaniae alium filium suum Karlomannum cum quibus potuit in adversitatem fratris sui in Italiam direxit. Quod praenoscens Karolus rex, obviam ei cum validiori manum perrexit. Et quia Karlomannus praenovit, se patruo suo non posse resistere, pacem petens cum eo locutus fuit, et sacramentis utrimque confirmatis, ad propria rediit. Hludodente Engilramno, quondam Karoli regis camerario et domestico, suasione Richildis reginae ab honoribus deiecto et a sua familiaritate abiecto, cum hoste et filio ac aequivoco suo Hludowico usque ad Attiniacum venit. Ad quem obsistendum primores regni Karoli, iubente Richilde regina, sacramento se confirmaverunt. Quod non adtenderunt, sed ex sua parte regnum Karoli pessumdantes, hostili more devastaverunt. Similiter et Hludowicus
Abbreviated transcription (Latin):
ytaliam intrare contendit. Su¬
perato q alpiũ iugo desideriũ
regem frustra sibi resistere cõ¬
nantem citra cõgressionẽ fu¬
gauit. ticmo q inclusũ obsedit
et in oppugnatõe ciuitatis qr
dificilis erat totũ hiberni tpĩs
spaciũ multa moliendo cõsũpsit
m hec in ytalia gerũt᷑
saxones uelut ꝑ oportu¬
nam absenciam regis nacti octa¬
sionem cõtiguos sibi assoꝵ ter¬
minos ferro et igni populat
Eũ q in eo loco qui nũt frides lat
ab nicolis nõiat᷑ basilicã a bt̃o
bonefacio martire dedicatam
incendẽ molirent᷑. atq hoc
efficere casso labore conarent᷑
ĩmisso s diuinitus pauore subi¬
taneo turpi trepidatõe confusi
domũ fugiendo reuertũt᷑. At rex
dimisso ad obsidionẽ atq oppu¬
gnationẽ ticim exercitũ orãdi
gracia Romã proficistit᷑. et cũ
ꝑactis uotis inde ad exercitũ
fusset reuersus. fatigatã lõga
obsidione ciuitatẽ ad deditionẽ
compulit. Quam cet̾e cĩtates

Expanded text:
Italiam intrare contendit. SuItaliam intrare contendit. Superatoque Alpium iugo, Desiderium regem frustra sibi resistere conantem citra congressionem fugavit, Ticenoque inclusum obsedit, et in obpugnatione civitatis, quia difficilis erat, totum hiberni temporis spacium multa moliendo consumpsitm haec in Italia geruntur, Saxones velut peroportunam de absentia regis nancti occasionem, contiguos sibi Hassorum terminos ferro et igni populantur. Cumque in eo loco qui nunc Frideslar ab incolis nominatur, basilicam a beato Bonifatio martire dedicatam incendere molirentur, atque hoc efficere casso labore conarentur, inmisso sibi divinitus pavore subitaneo, turpi trepidatione confusi, domum fugiendo revertuntur. At rex, dimisso ad obsidionem atque expugnationem Ticeni exercitu, orandi gratia Romam proficiscitur. Et cum, peractis votis, inde ad exercitum fuisset reversus, fatigatam longa obsidione civitatem ad deditionem compulit; quam caeterae civitates
Abbreviated transcription (Latin):
posset decreuit ut legationẽ
ad karolũ regemi francorũ
mitteret. eũq sibi atq roma¬
nos aduersus longobardos opẽ
ferre rogaret. Et quia id ter¬
reno itinere ꝑ ytaliam fieri
nõ poterat. eũ quẽ miserat
legatũ noĩe petrũ rome
nauim conscendere. et massiliã
usq per mare ire. atq inde
terreno itmere in franciam
fecit ꝑuenire. Qui cũ ad regẽ
in theodone uilla ubi tũt hyema¬
uerat ꝑuenisset. et ei legatoĩs
sue causam apperuisset eadem
qua uenerat uia Romã regres¬
sus est. Rex uero rebus que
inter romanos ac longobardos
gerebant᷑ diligenti cura ꝑtra¬
ctatis bellũ sibi cõtra longobar¬
dos pro defensione romanor
suscipiendũ ratus. cõmoto frã¬
corũ exercitu genuã burgũ¬
die ciuitatẽ iuxta rhodamim
sitam uenit. Ibiq de bello sus¬
cipiendo deliberans copias qͣs
secũ adduxerat diuisit. et unã
partem cũ bernardo patruo suo
ꝑ montẽ iouis ire iussit. alterã
ip̃e ducens per montẽ cinisiũ

Expanded text:
et, decrevit ut legationem ad Karlum regem Francorum mitteret, eumque sibi atque Romanis adversus Langobardos opem ferre rogaret. Et quia id terreno itinere per Italiam fieri non poterat, eum quem miserat legatum, nomine Petrum, Romae navem conscendere et Massiliam usque per mare ire, atque inde terreno itinere in Franciam fecit pervenire. Qui cum ad regem in Theodone villa, ubi tunc hiemaverat, pervenisset, et ei legationis suae causam aperuisset, eadem, qua venerat, via Romam regressus est. Rex vero rebus, quae inter Romanos ac Langobardos gerebantur, diligenti cura pertractatis, bellum sibi contra Langobardos pro defensione Romanorum suscipiendum ratus, cum toto Francorum exercitu Genuam , Burgundiae civitatem iuxta Rhodanum sitam venit. Ibique de bello suscipiendo deliberans, copias quas secum adduxerat divisit, et unam partem cum Bernhardo patruo suo per montem Iovis ire iussit; alteram ipse ducens, per montem Cinisium
Abbreviated transcription (Latin):
Uordis futurus forte ꝓperto
est. facta cõgressione uoinidi
hunos superãt. In hoc c̾tamne
samo cũ suis pclarũ milicie
Documentũ dedit. Prerupto
nempe sese ꝑiculo dãs plurĩos
hostiũ destruxit. hoc suctessu
samo a sclauis ad regnandũ
expetitus eo ꝙ egregia eius
delectarent᷑ fortudine. de nepo¬
datore rex constitutus per
tumultus cũ auaris gessit
ex quib.xxxxii. filios ac xi
genuit filias

Expanded text:
Winidis futurus, forte profectus Winidis futurus, forte profectus est. Factaque congressione, Winidi Hunnos superant. In hoc certamine Samo cum suis praeclarum militiae documentum dedit. Praerupto namque sese periculo dans, plurimos hostium destruxit. Hoc successu Samo a Sclavis ad regnandum expetitus, eo quod egregia ejus delectarentur fortitudine, de negotiatore rex constitutus, pertumultus, quae cum Avaris gessit. ex quibus XXII filios ac XV genuit filias
Abbreviated transcription (Latin):
mno xlͦ pͥncipatus cdo¬
tarn homo quidã noie
samo natione francus de page
senonico multos negaciatorũ
mercandi causa in sclauorũ
patriã qui etiam uiumdi di¬
cũt᷑ secũ deduxit. Sclaui iam
detrectare temptabãt. Si quidẽ
cũ pͥmũ uectigalia eis uti
dmñs dependerent p̾liantiũ castra
tutarent᷑ fugientib auxilia ad
resistendũ subm̃istrarẽt tantas
ab ip̃is sibi illatas tollerabat᷑
cõtumelias ut nõ hõies hõib
s feras crederes quibus libet
iulibus imperitare iumẽtis
Nan inter cetera q̃ crudeliter
dictu quoq horrendũ in eos
ex̃cebãt unũ illud nefandũ
cũctis q antea seculis ĩaudi¬
tũ erat scelus. ꝙ qĩ hiemat̃i
eorũ adentes domicilia uxores
ip̃o ⁊ suis assumebãt socias stra¬
tis. Uerũ illi qui de cõrugib
stlauorũ et hunis enĩt gerti
hoc malũ quod iutrici eorũ
diu fuerãt ꝓpessi nolentes
ꝓpeti ĩmane cõtra dñõs et
patreo suos excitauere bellũ.
Uquod samo cũ socus adiumẽto

Expanded text:
no XI principatus Clorii, homo quidam nomine Samo, natione Francus, de pago Senonico, multos negotiatorum mercandi causa in Sclavorum patriam, qui etiam Winidi dicuntur, secum deduxit. Sclavi jamd jugum detrectare tentabant. Siquidem cum primum vectigalia eis, uti dominis, dependerent, praeliantium castra tutarentur, fugientibus auxilia ad resistendum subministrarent, tantas ab ipsis sibi illatas tolerabant contumelias ut non homines hominibus, sed feras crederes quibuslibet vilibus imperitare jumentis. Nam inter caetera quae crudeliter, dictu quoque horrendum, in eos exercebant, unum illud nefandum, cunctisque antea saeculis inauditum erat scelus, quod quasi hiematuri, eorum adeuntes domicilia, uxores ipsorum suis assumebant socias stratis. Verum illi, qui de conjugibus Sclavorum et Hunnis erant geniti, hoc malum, quod vitrici eorum diu fuerant perpessi, nolentes perpeti, immane contra dominos et patres suos excitavere bellum. Ad quod Samo cum sociis, adjumento
Abbreviated transcription (Latin):
temut. fusi urit᷑ fugatiq
et multis suorũ amissis cũ ma¬
gna calamitate ad loca sua reusi
sũt. At rex in franciã regressꝙ
cũ aquisgraui uenisset pͥmo
legatos herene imperatricis
a sede constantiopoli missos
audiunt. Nain constantinus
filius eius pp̃ morũ insolẽciã
a suis comphensus et exortatꝰ
est. Quibus petentib sisimnũ
frem̃ talasii constantmopolitam
ep̃i olim in plio captũ domũ
redire ꝑmisit. Legati fuerũt
michael cognomento ganglianꝰ
et theophilus pb̃r de lacherns
Post quorũ absolutionẽ uenerũt
de hispama legati hadefonsi
regis. basilicus scilz et froia
munera deferentes. Que ille
de manib quas uittor apud
oliseponã ciuitatẽ a se expugna¬
tam ceperat regi miltere cu¬
rauit. mauros uidelz septe
cũ totidem mulis atq loricis
que licet pro dono mitterent
magis tñ insignia uictorie ui¬
debant᷑. Quos et benigne sus¬
cepit. et remuneratos honori¬
fice dimisit. Insule beleares

Expanded text:
tenuit. Fusi igitur fugatique tenuit. Fusi igitur fugatique et multis suorum amissis cum magna calamitate ad loca sua reversi sunt. At rex in Franciam regressus, cum Aquasgrani venisset, primo legatos Herenae imperatricis ad se de Constantinopoli missos audivit, – nam Constantinus filius eius propter morum insolentiam a suis comprehensus et excaecatus est, – quibus petentibus Sisinnium fratrem Tarasii Constantinopolitani episcopi olim in proelio captum domum redire permisit. Legati fuere Michahel cognomento Ganglianos et Theophilus presbyter de Blachernis. Post quorum absolutionem venerunt de Hispania legati Hadefonsi regis, Basiliscus et Froia, munera deferentes, quae ille de manubiis, quas victor apud Olisiponam civitatem a se expugnatam ceperat, regi mittere curavit, Mauros videlicet septem cum totidem mulis atque loricis, quae, licet pro dono mitterentur, magis tamen insignia victoriae videbantur. Quos et benigne suscepit et remuneratos honorifice dimisit. Insulae Baleares,
Abbreviated transcription (Latin):
regem danorũ miserat. Is cũ
eodem tp̃e reuerteret᷑ ab hum
seditionis auctorib interceptꝰ
atq occisus est. Quib acceptis
rex grauiter cõmotus cõgre¬
gato exercitu in loco cui itidã
nomen suꝑ uiusurã castra
posuit. atq in fidefragos ac
deẜtores arma corripuit. et
ultor necis legatorũ suorũ
quidquid saxome inter albiã
et uuisurã interiacet totum
ferro et igni deuastauit. Tns¬
albiam aũt suꝑbia elati eo
ꝙ regis legatos impune octi¬
dere potuerũt arreptis armis
contra abodritos proficiscũt᷑
Nã abodriti auxiliares francoꝵ
semꝑ fuerũt ex quo semel ab
eis in societatẽ excepti ssit. Ex
dux tascho coginto tnsalbianoꝵ
motu eis cũ om̃ib copus suis
ini loco qui suentana uocatur
occurrit. cõmisso q plio ĩgeti
eos cede prostrauit. Nam in
pͥma congressione gͦͬ milia
eorũ cecidisse narrauit. Lega¬
tus regis eburis noĩe qui
in eodem plio fuit et in abo¬
dritorũ acie dextrũ cormi

Expanded text:
regem Danorum miserat. Is cum regem Danorum miserat. Is cum eodem tempore reverteretur, ab hujus seditionis auctoribus interceptus atque occisus est. Quibus acceptis, rex graviter commotus, congregato exercitu, in loco, cui Mimda. nomen, super Wisuram castra posuit, atque in foedifragos ac desertores arma corripuit, et ultor necis legatorum suorum, quicquid Saxoniae inter Albiam ac Wisuram interiacet, totum ferro et igni vastavit. Transalbiani autem, superbia elati, eo d regis legatos inpune occidere potuerunt, arreptis armis contra Abodritos proficiscuntur. Nam Abodriti auxiliares Francorum semper fuerunt, ex quo semel ab eis in societatem recepti sunt. Quorum dux Thrasco cognito Transalbianorum motu eis cum omnibus copiis suis in loco, qumissoque proelio. ingenti eos caede prostravit. Nam in prima congressione quattuor milia eorum cecidisse narravit legatus regis Eburis nomine, qui in eodem proelio fuit et in Abodritorum acie dextrum cornu
Abbreviated transcription (Latin):
ab incolis usq in pñs ita noiat᷑
Exertitũ uero quẽ secũ addu¬
xit ꝑ totã saxomã in hib̾na
diuisit. Illuc pipinũ de ytalia
et ludonicũ de hispanica expe¬
ditõe regressũ ad se uenire
iussit. Ibi legatos hunorum
cũ magnis munerib ad se
missos audiuit et absoluit. Ibi
legatũ hadefonsi regis austrie
atq gallicie dona sibi deferen¬
ten suscepit. Inde iterũ pipi¬
nũ ad italiam: ludouicũ ad
aquitamã remisit. cũ quo
et abdellam sarracemĩ ire iussit.
Qui postea ut ip̃e uoluit ĩ
hispamã ductus et illorũ fi¬
Dei quib se crede nõ dubitauit
cõmissus est. Rex aũt in sa¬
hibernis ꝓduci potuisset sa¬
xones tnsalbiam occasionem
nacti legatos regis qui ad eos
ob iusticias faciendas missi erãt
comphensos int̾ficiũt. Paucis
eorũ qiͣ ad redimendũ ẜuatis
trucidãtes cũ ceteris et godes¬
calcũ regis legatũ quẽ ille
ante paucos dies ad sigifridũ

Expanded text:
ab incolis usque in praesens ita nominatur. ab incolis usque in praesens ita nominatur. Exercitum vero, quem secum adduxit, per totam Saxoniam in hiberna divisit. Illuc Pippinum de Italia et Hludewicum de Hispanica expeditione regressos ad se venire iussit, ibi legatos Hunorum cum magnis muneribus ad se missos audivit et absolvit, ibi legatum Hadefonsi, regis Asturiae atque Galleciae, dona sibi deferentem suscepit. Inde iterum Pippinum ad Italiam, Hludewicum ad Aquitaniam remisit, cum quo et Abdellam Sarracenum ire iussit, qui postea, ut ipse voluit, in Hispaniam ductus, et illorum fidei, quibus se credere non dubitavit, commissus est. Rex autem in Sahibernis produci potuisset, Saxones transalbiani occasionem nancti, legatos regis qui ad eos ob iustitias faciendas missi erant, conprehensos interficiunt, paucis eorum quasi ad redimendum reservatis, trucidantes cum ceteris et Godescalcum, regis legatum, quem ille ante paucos dies ad Sigifridum
Abbreviated transcription (Latin):
euentu ñt francorũ nũt
sarracenorũ ditiomi subicie¬
bat. Tandem per ⁊atũ arra¬
cenũ qui tũt eam euasertt
regi reddita est. Nam is esta¬
tis inicio aquis graut ad regem
uent. seq cũ memorata ciui¬
tate spontanea deditione illiꝯ
potestati ꝑmisit. Qua re¬
cepta rex filiũ suũ ludoncũ
cõtumaciam saxomam uasta¬
turus intrauit. nec p̾us de¬
sticit ꝙͣ om̃s t̾mĩos eiꝰ pagras¬
set. Nam usq ad ultimos fi¬
nes eius quã albim intͤ et
iusurã oceano alluit᷑ accessit.
Inde regressus cũ aqiusgrau
uenisset Ibiq abdellam sarra¬
cem̃̃ filiũ ibunmange regis
de mauritama ad se uementẽ
suscepisset legatũq incete pa¬
tricii qui tũc sciciliã ꝓcura¬
bat noĩe theoctistũ lr̃as impe¬
ratoris de constãtinopoli missas
hiemaret. Sũpto igit᷑ secum
comitatu suo saxomã petiit.
castrisq suꝑ uiusurã positis
consedit. et locũ castrorũ heri¬
stalli uocari iussit. qui locus

Expanded text:
 Francorum nunc Sarracenorum dicioni subiciebatur, tandem per Zatum Sarracenum, qui tunc eam invaserat, regi reddita est. Nam is aestatis initio Aquisgrani ad regem venit, seque cum memorata civitate spontanea deditione illius potestati permisit. Qua recepta, rex filium suum Hludewicum contumaciam Saxoniam vastaturus intravit. Nec prius destitit, quam omnes terminos eius peragrasset. Nam usque ad ultimos fines eius, qua inter Albim et Wisuram oceano alluitur, accessit. Inde regressus, cum Aquasgrani venisset, ibique Abdellam Sarram, filium Ibin-Mauge regis, de Mauritania ad se venientem suscepisset, legatumque Nicetae patricii qui tunc Siciliam procurabat, nomine Theoctistum, litteras imperatoris de Constantinopoli missas hiemaret. Sumpto igitur secum comitatu suo, Saxoniam petiit, castrisque super Wisuram positis consedit, et locum castrorum Heristelli vocari iussit, qui locus
Abbreviated transcription (Latin):
tuntate dispositis rex in
franciam reuersus est. Et
cũ aquisgraui hiemaret
uuido comes atq p̃fectus
britanci limitis qui eodem
ano cũ socus comitib totã
britonũ prõiũciam ꝑlustra¬
uerat. arma ducũ qui se
dediderũt ĩscriptis singuloꝵ
nõ ibus detulit. Uidebatur
em ꝙ ea prõuĩcia tũ esset
ex toto subacta et ẽẽt insi
perfide gentis instabilitas
cito id aliorsũ more solito
cõmutasset Fellata sũt et
signa que occisis ĩ maiorita
mauris predonib erepta
fuerũt. Et azan sarratems
prefectus oste claues urbis
cũ aliis donis regi misit.
promittens eũ se dediturũ
si oportiũtas eueniret. S et
monachus quidam de reroso¬
lima ueniens bñdictionem
et reliquias de loto resurre¬
ctionis dm̃te que patriarcha
regi miserat detulit. Et rex
natalem dñ i eodem palacio
residens celebrauit. ac mona¬
chũt reuerti uolentẽ absoluẽs
z achariam quẽdam pb̃rm de
palacio suo cũ eodem ire iussit

Expanded text:
tunitate dispositis, rex in tunitate dispositis, rex in Franciam revertitur. Et cum Aquisgrani hiemaret, Wido comes ac praefectus Brittanici limitis, qui eodem anno cum sotiis comitibus totam Brittonum provinciam perlustraverat, arma ducum qui se dediderunt, inscriptis singulorum nominibus, detulit. Videbatur enim, quod ea provincia tum esset ex toto subacta, et esset, nisi perfidae gentis instabilitas cito id aliorsum more solito commutasset. Allata sunt et signa, quae occisis in Maiorica Mauris praedonibus erepta fuerunt. Et Azan Sarracenus, praefectus Oscae, claves urbis cum aliis donis regi misit, promittens eam se dediturum, si oportunitas eveniret. Sed et monachus quidam de Hierosolima veniens, benedictionem et reliquias de loco resurrectionis dominicae, quae patriarcha regi miserat, detulit. Et rex natalem Domini in eodem palatio residens celebravit, ac monachum reverti volentem absolvens, Zachariam quendam, presbiterum de palatio suo, cum eodem ire iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
karolũ filiũ suũ ad albin
cũ parte exercitus ꝓpter¬
quedam negocia cũ uultis
et abodritis disponenda. et
quos dam saxones de nordlin¬
dis recipiendos. Cuius reũ¬
sionem cũ expectat uenit
pontifex. et ualde honorifice
ab eo susceptus est. Mãsit q
apud eũ dies aliquot᷑. et cũ
ei cũcta p̃p̃ que uenerat inti¬
masset Iterũ rom̃a cũ magno
honore ꝑ legatos regis qui
cũ eo missi sũt reductus. atq
in locũ suũ restitutus est
Quo dimisso rex paucos ibidẽ
dies moratus legatũ michae¬
lis patricii de sicilia noĩe da¬
meleni ad semissũ absoluit.
Actepit etiam tristem nuĩciũ
de geroldi et erici interitu.
Quorũ alter geroldus uidelz
baioarie prefectus cõmisso cũ
hums p̃lio occidit. alter uõ
ĩdẽ ericus post multa plia
et insignes uictorias apud
tarsatictt̃ liburmẽ tiuitatẽ
insidus opĩdanorũ int̾ceptꝰ
atq interfectus est. Rebus
itaq saxonũ pro rerũ opor¬

Expanded text:
Karlum filium suum ad Albim Karlum filium suum ad Albim cum parte exercitus pquaedam negotia cum Wilcis et Abodritis disponenda, et quosdam Saxones de Nordliudis recipiendos. Cuius reversionem cum expectat, venit pontifex, et valde honorifice ab illo susceptus est, mansitque apud eum dies aliquot. Et cum ei cuncta, propter quae venerat intimasset, iterum Romam cum magno honore per legatos regis qui cum eo missi sunt, reductus, atque in locum suum restitutus est. Quo dimisso, rex paucos dies ibidem moratus, legatum Michaelis patricii de Sicilia, nomine Danihelem, ad se missum absolvit. Accepit etiam tristem nuntium de Geroldi et Erici interitu, quorum alter, Geroldus videlicet Baioariae praefectus, commisso cum Hunis proelio cecidit, alter vero, id est Ericus, post multa proelia et insignes victorias apud Tharsaticam , Liburniae civitatem, insidiis oppidanorum interceptus atque interfectus est. Rebus itaque Saxonum pro rerum opor
Abbreviated transcription (Latin):
DOme leo papa cũ leta¬
Oma processurus de
atendm̃s ad eitliam bti lauretii
que ad craticulã uoccit᷑ equo
sedens pergẽt insidias a lio¬
manis dispositas iuxta ẽãdem
basilicã insedit. ubi equo deie¬
ctus et erutis oculis ut aliqͣ¬
bus uisũ est. lingua quoq
amputata.midus ac semĩ¬
Uiiuuis in platea relictus est
Demde iussu eorũ qui huius
facti auctores fuere in mõste¬
riũ sancti herasim martiris
uelut ad curandũ missus albim
cuiũsdam cubicularii sui curai
noctu ꝑ murũ dimissus a
uiungiso duce spolitino qui
audito hui modi facmore
romã festinꝰ aduenerat sus¬
ceptus. ac spoletũ deductus
est. Cuiꝰ rei nuĩciũ cũ rex
accepisset ip̃m quidem ut
uicariũ sancti petri et roͣmĩ
pontificẽ cũ sũmo honore
ad se p̾cepit adduci. Iter tñ
suũ quod in saxomã facere
cõstituerat nõ omisit. Habito
itaq generali cõuentu suꝑ
rhenũ in loco qui lippiam uo
pontificis ad se ꝓperãtis p̃sto¬
latur aduentũ. misit int̾ea

Expanded text:
omae Leo papa, cum letaniam processurus de Lateranis ad ecclesiam beati Laurentii, quae ad Craticulam vocatur, equo sedens pergeret, in insidias a Romanis dispositas iuxta eandem basilicam incidit. Ubi equo deiectus et erutis oculis, ut aliquibus visum est, lingua quoque amputata, nudus ac semivivus in platea relictus est. Deinde iussu eorum, qui huius facti auctores fuere, in monasterium sancti Herasmi martyris velut ad curandum missus Albini cuiusdam cubicularii sui cura noctu per murum dimissus a Winigiso duce Spolitino, qui audito huiusmodi facinore Romam festinus advenerat, susceptus ac Spoletium deductus est. Cuius rei nuntium cum rex accepisset, ipsum quidem ut vicarium sancti Petri et Romanum pontificem cum summo honore ad se praecepit adduci, iter tamen suum, quod in Saxoniam facere constituerat, non omisit. Habito itaque generali conventu super Rhenum in loco, qui Lippe ham vocpontificis ad se properantis praestolatur adventum. Misit interea
Abbreviated transcription (Latin):
Uulneratũ dũ adhuc uiueret
suspendi ac ad confessionem
cͥm̃s cogi uissit. Qui diu
reiictis post terga manibus
pendens fluente e patenti
uulnere sangiĩe ĩnocenteni
reddidit spm̃. Pro tantis igit᷑
steleribus nantinꝰ abheraclio
excõĩcatus cõuemẽtes apud
xanctonas urbem quosdam
sacerdotũ rogauit ut pro se
antistitem interpellarent.
policitus se res eccłie reddi¬
turũ et mala que cõmiserat
emendaturũ. Antistes uero
rogantibus ãmiens fratrib
eũ cõmunioni restituit. Bed
comes ad engolismã reuersꝰ
domos quas peruasert de¬
struxit dicens. Si hec ecclia
cõione eũ pͥuans iuta decessit
Nantmnꝰ quoq a quibus dam
epĩs peciũa corruptis cõiom
redditus in morbũ incidit.
Cum uero ualida cruciaretur
febre clamat. heu heu. que
tormẽta ab eraclio illata pa¬
tior. Ipẽ me nĩt cruciat. ip̃iꝰ
igne cõsumor. mortẽ peto. ne
duu male uiuã. In his uocib
cõftitutus interut. Audiant

Expanded text:
vulneratum, dum adhuc viveret, vulneratum, dum adhuc viveret, suspendi ac ad confessionem criminis cogi jussit. Qui diu revinctis post terga manibus pendens, fluente e patenti vulnere sanguine innocentem reddidit spiritum. Pro tantis igitur sceleribus Nantinus ab Heraclio excommunitatus, convenientes apud Sanctonas urbem quosdam sacerdotum rogavit ut pro se antistitem interpellarent, pollicitus se res ecclesiae redditurum et mala quae commiserat emendaturum. Antistes vero, rogantibus annuens fratribus, eum communioni restituit. Sed comes ad Engolismam reversus, domos quas pervaserat destruxit, dicens: « Si haec ecclesia communione eum privans vita decessit. Nantinus quoque a buibusdam episcopis pecunia corruptis communioni redditus, in morbum incidit. Cum vero valida cruciaretur febre, clamabat: « Heu! heu! quae tormenta ab Heraclio illata patior! Ipse me nunc cruciat, ipsius igne consumor. Mortem peto, ne diu male vivam. » In his vocibus constitutus interiit. Audiant
Abbreviated transcription (Latin):
Unc tp̃is nantimis
Lengolismensis comes
huiꝰ exmodi ex causa grauẽ
diuinitus est passus mortis
peñã. Maracharius auuculꝰ
eius comitatu p̃dicte urbis
diu potitus ad clericatuns
accedens post nõmultũ tpũs
epũs est factus. Quem cũ
aduersarus eius ĩmisso in ca¬
pite pissos ueneno nefan¬
dissime necassent nõ diu
letati sũt. Nami frontinꝰ cuis
concilio hoc ꝓpetratũ est stelꝯ
Uno tantũ ano post eũ fũcta
est episcopatu. Cũq ei hera¬
lius burdegalensis p̃br suctes¬
sisset anantino qui os ulciscen¬
dam auũculi mortem comitatũ
a rege emerat grauissime ĩcre¬
Pabat᷑ ꝙ aĩũculi sui int̾fectores
secũ retmeret. Qua re ni ma¬
iori crescente cõtrouersia comes
uillas ecclie ab auũculo per
testamentũ relictas ꝑuasit.
asserens ꝙ nõ deberet ea tenẽ
testamẽta quorũ testator ab
eius fuerat clericis int̾emptus
Post hec crudeliori exardescẽs
iracũdia int̾fectis etiã quibus¬
dam laicis Unũ e pbr̃is lãcea

Expanded text:
unc temporis Nantinus Engolismensis comes hujusmodi ex causa gravem divinitus est passus mortis poenam: Maracharius avunculus ejus comitatu praedictae urbis diu potitus, ad clericatum accedens, post non multum tempus episcopus est factus. Quem cum adversarii ejus, immisso in capite piscis veneno, nefandissime necassent, non diu laetati sunt. Nam Frontonius, cujus consilio hoc perpetratum est scelus, uno tantum anno post eum functus est episcopatu. Cumque ei Heraclius Burdegalensis presbyter successisset, a Nantino, qui ob ulciscendam avunculi mortem comitatum a rege emerat, gravissime increpabatur, quod avunculi sui interfectores secum retineret. Quare in majus crescente controversia, comes villas ecclesiae ab avunculo per testamentum relictas pervasit, asserens quod non deberet ea tenere testamenta, quorum testator ab ejus fuerat clericis interemptus. Post haec crudeliori exardescens iracundia, interfectis etiam quibusdam laicis, unum ex presbyteris lancea
Abbreviated transcription (Latin):
Ritani eo tp̃e grauiter
regioneni uastando redo¬
aduenerũt. Contra quos bibo¬
lenꝰ dux missus rededentes
insecutus est. britaniã q ferro
et igne depopulat᷑. Hoc adeo
britanos in maiorẽ cõmouit
rracũdiam ut sequẽti ãno nõ
solũ redonicã uerũ etĩa nãme¬
ticam infestarẽt prouinciam
Qui tñ legatis felicis nãme¬
tici ep̃i emendationem policiti
mendaces fuerũt.
adulãte iuro apud pari¬
sus ꝙ adultera esset impetita
dũ opem petiisset a suis parẽ¬
tibus. et illi ĩnocenten eam
urdentes sacramentũ pro ea
uiro uel eius parẽtib super
sepulchru scti dionisn fecisset
ab eis ꝙ ꝑiurassent redarguti
sũt. Et causa usq ad iurgiũ
prorũpente cũ pp̃ eorũ nobi¬
litatem. erãt eñ̃ pͥmi in pala¬
cio regis chilperici gladus se
ĩuicem ꝑcutientes sacra basi¬
licani sangiuĩẽ poluerũt. Intea
ecclia sine officus manente
diuinis dũ hec ad reg̃ẽ delata
fuissent int̾minatus est milli
eorũ prorsus fore beniuolũ

Expanded text:
ritanni, eo tempore, graviter regionem vastando Redoadvenerunt. Contra quos Bibolenus dux missus recedentes insecutus est; Britanniamque ferro et igne depopulatur. Hoc adeo Britannos in majorem commovit iracundiam ut sequenti anno non solum Redonicam, verum et Nanneticam infestarent provinciam. Qui tamen, legatis Felicis Nannetici episcopi emendationem polliciti, mendaces fuerunt. a zelante viro apud Parisius quod adultera esset impetita, dum opem petisset a suis parentibus, et illi, eam innocentem credentes, sacramentum pro ea viro vel ejus parentibus super sepulcrum sancti Dionysii fecissent, ab eis quod perjurassent redarguti sunt. Et causa usque ad jurgium prorumpente, cum propter nobilitatem eorum erant enim primi in palatio regis Chilperici neinvicem percutientes sacram basilicam sanguine polluerunt. Interea ecclesia sine officiis manente divinis, dum haec ad regem delata fuissent, interminatus est nullis eorum prorsus fore benevolum,
Abbreviated transcription (Latin):
So quoqz rex longobar¬
⁊ dorũ causa eõri qui
ex castellis tridentims captiui
a francis ducti fuerãt agnellũ
tridentmũ epm in franciam
misit. Qui exide rediens
aliquãtos secũ captiuos quos
orunichildis ex ꝓpͥo redeme¬
rat. reuocauit. Tuum etiam
Dux tridentmorũ a prefato
pncipe missus pro obtinẽda
pace ad gallias prexit. erua
impetrata ad italiam reuersus.¬

Expanded text:
o quoque rex Longobardorum, causa eorum qui ex castellis Tridentinis captivi a Francis ducti fuerant, Agnellum Tridentinum episcopum in Franciam misit. Qui exinde rediens, aliquantos secum captivos, quos Brunechildis ex proprio redemerat, revocavit. Evuin etiam dux Tridentinorum a praefato principe missus, pro obtinenda pace ad Gallias perrexit. Qua impetrata, ad Italiam reversus
Abbreviated transcription (Latin):
munire parabat.
eo ꝙ sine liberis esset childeb̾tũ
regni sui facturũ se heredem.
Cuiꝰ promissionis ut in ceteris
solitus erat mendax apparuit.
upus dux campamẽsis
ab ursione et bertefrido
in fugã actus cũ iãiamqz aut
capiendus aut int̾ficiendus
cũ suo ẽxcitu foret brunichilde
pro eo int̾cedente ab ĩminẽti
ꝑiculo eripitur. presidiũ tñ
eius supͣmemorati duces direp¬
tioni tradiderũt
Tlpericus desideriũ du

Expanded text:
munire parabat. eo quod sine liberis esset, Childebertum regni sui facturum se haeredem. Cujus promissionis, ut in caeteris solitus erat, mendax apparuit. upus dux Campaniensis ab Ursione et Bertefrido in fugam actus, cum jam jamque aut capiendus aut interficiendus cum suo exercitu foret, Brunichilde pro eo intercedente, ab imminenti periculo eripitur. Praesidium tamen ejus supra memorati duces direptioni tradiderunt. Chilpericus Desiderium du
Abbreviated transcription (Latin):
sequente.
Ost hec octo imperator
suũ uenit parisuis
ubi int̾fectus est nepos ip̃iꝰ
occonis cũ aliis pluribus ad
portã cĩuitatis incenso subur¬
bio illius. Iactauerat nãq se
extollendo dicens ꝙ lancẽa
suam infigeret in portã pari
rex hugonẽ ducẽ francorũ
et henricũ ducem burgũdionũ
irruens q in eos fugientib
illis ꝑsecutus est usq suessio¬
nis ciuitatẽ. Illi aũt Ingressi
flumĩs alueũ. quod dr̃ axona
nescientes q uadũ plurimi
ib perierũt. et multo plures
consũpsit aqua ꝙͣ gladius
uorasset. et tanti ibi perierũt
ut etiã aqua rẽdũdaret ca¬
dauerũ mortuorũ. aqua em̃
impleuerat ripas suas. Lotha¬
rius uo rex constanter ꝑse¬
quens illos tribus diebus
et tribus noctibus usq ad
fliuiũ qui fluit iuxta ar¬
demiã siue argonã. int̾fectis
ex hostib maxĩa multitudĩe.
Desmes aũt ꝑsequi illos lo¬
tharius rex reuersus est in
franciam cũ magna uictoria.¬

Expanded text:
sequente. Post haec, Otto imperator suum, venit Parisius, ubi interfectus est nepos ipsius Ottonis, cum aliis pluribus, ad portam civitatis, incenso suburbio illius. Jactaverat namque se extollendo, dicens quod lanceasuam infigere in porta Parisi Hugone duce Francorum et Heinricum ducem Burgundionum, inruit in eos, fugientibusque illis persecutus est usque Suessionis civitatem. Illi autem ingressi fluminis alveum quod dicitur Axona, nescientes vadum, plurimi ibi perierunt, et multo plures consumpsit aqua quam gladius vorasset, et tanti ibi perierunt, ut etiam aqua redundaret cadaveribus mortuorum, aqua enim impleverat ripas suas. Hlotharius vero rex constanter persequens illos tribus diebus et tribus noctibus usque ad fluvium quod fluit juxta Ardennam sive Argonam, interfectis ex hostibus maxima multitudine. Desinens autem persequi illos Hlotharius rex, reversus est in Frantiam cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
diuina inspiratione ab
ecclĩa beati martini de campis
clericos deo et altari mims
honeste ibi ẜuientes remouit
et eũdem locũ iurisdictõi mona¬
sterii sancti petri clumacensis
tribuens ibidem monachos
instituit. sc̃o hugone prefatũ
mõsteriũ clumacense iudelicet

Expanded text:
diuina inspiratione, ab Ecclesia beati Martini de Campis Clericos Deo & altari minus honeste ibi seruientes remouit: & eundem locum iurisdictioni Monasterij S. Petri Cluniacensis tribuens, ibidem Monachos instituit, S. HVGONE præfatum Monasterium, Cluniacense videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
On multo post capcanꝰ¬
pͥnceps hunorũ pp̃
necessitatem ppłi sui impera¬
torem adiit. postulãs s̃ locũ
dari ad hĩtandũ int̾ sabariã
et carnuntũ quia p̃p̃ infesta¬
tionẽ sclauorũ in pristinis
sedibus esse nõ poterat. quẽ
imperator benigne suscepit.
Erat eñĩ capcanꝰ xpĩanus
nõie theodorus et precibus
euis ãnuens munerib dona¬
tum redire ꝑmisit. Qui rediẽs
ad ppłm suũ pauco tp̃e tͣnsacto
diem obiit. et misit captanꝰ
unũ de optimatib suis. petẽs
sibi honorẽ antiquũ quen
caipcanꝰ apud hunos habẽ
ritũ caganũ habere p̾cepit
Eo ãno misit ex̾citũ suũ cũ
filio suo harolo in terrã stlauoꝵ
qui uocãt᷑ behenu. qui omñe
illorũ patriam depopulatus
ducem eorũ noĩe bechonẽ occi¬
dit. et inde regressus in uosego
silua ad patrem uenit. in loco
qui dr̃ camp. Nã imperator
uilio mense de aquisgraui ꝓfe¬
ctus per theodonis iullã atq
mettis transiens nosegũ petiũt

Expanded text:
on multo post capcanuprinceps Hunorum, propter necessitatem populi sui imperatorem adiit, postulans sibi locum dari ad habitandum inter Sabariam et Carnuntum, quia propter infestationem Sclavorum in pristinis sedibus esse non poterat. Quem imperator benigne suscepit – erat enim capcanus christianus nomine Theodorus – et precibus eius annuens muneribus donatum redire permisit. Qui rediens ad populum suum pauco tempore transacto diem obiit. Et misit caganus unum de optimatibus suis, petens sibi honorem antiquum, quem caganus apud Hunos habereritum caganum habere praecepit. Eodem anno misit exercitum suum cum filio suo Carlo in terram Sclavorum, qui vocantur Beheimi. Qui omnem illorum patriam depopulatus ducem eorum nomine Lechonem occidit; et inde regressus in Vosego silva ad imperatorem venit in loco, qui dicitur Camp. Nam imperator Iulio mense de Aquisgrani profectus Theodonis villam atque per Mettis transiens Vosegum petiit.
Abbreviated transcription (Latin):
putat᷑. qr nec ille ãbbis sui
iussa contempñe. n ͨ abbas ille
preceptis regis longobardoꝵ
qui ei hoc imperauit audebat
resistere

Expanded text:
putatur, quia nec ille abbatis sui iussa contempnere, nec abbas ille praeceptis regis Langobardorum, qui ei hoc imperavit, audebat resistere
Abbreviated transcription (Latin):
cias que post mortẽ patris a
francorũ societate desciuerant
recuperandas / aĩos intendũt.e
et ut in externa profecti domi
omña tuta dimitterent harlo¬

Expanded text:
cias, quae post mortem patris a Francorum societate desciverant, recuperandas animos intendunt, et ut in externa profecti domi omnia tuta dimitterent, Karlo
Abbreviated transcription (Latin):
necessariorũ sũmã. ut om̃s tã
uiri ꝙͣ sanctemomales sub hoc
ordine xp̃o ẜuuentes nullis p̃pe¬
diti nccitatib liberas ẜuitute
dñõ om̃i militare mem̃issent.
Quem librũ ꝑ om̃s ciuitates
et monastĩa canoici ordinis
sui misit imperii per manꝯ
missorũ prudentiũ qui illũ
in om̃ib sup̃dictis facerent
transcribi locis debitaq atq
constripta exigerent stipeñ¬
did ũnstrari. Que res magm̃i
etclie contribuit exultatõis
tripudiũ et piissimo imperai¬
todi debita cũ laude ⁊̃ mortale
monimẽtũ. Itidem q costitut
isdem deo amabilisꝰ imperator
bũdutũ ãbbem et cũ eoftrenue
monachos ꝑ omia Uite. qui
per dĩa monachorũ eutes
redeutes q monasteria. umi¬
teiẽ cũctis traderẽt mona

Expanded text:
necessariorum summam, ut omnes tam necessariorum summam, ut omnes tam viri quam sanctimoniales sub hoc ordine Christo servientes nullis praepediti necessitatibus libera servitute Domino omnium militare meminissent. Quem librum per omnes civitates et monasteria canonici ordinis sui misit imperii per manus missorum prudentium, qui illum in omnibus supradictis facerent transcribi locis, debitaque atque conscripta exigerent stipendia ministrari. Que res magnum ecclesię contribuit exultationis tripudium et piissimo imperatori debita cum laude inmortale monimentum. Itidemque constituit isdem Deo amabilis imperator Benedictum abbatem et cum eo strenue monachos per omnia vitae, qui per omnia monachorum euntes redeuntesque monasteria, uniformem cunctis traderent mo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc etiã tp̃e saxonib atq fri¬
somb uis pat̾ne hereditatis
quod sub patre ob ꝑfidiami lega¬
liter ꝑdiderãt imperatoria resti¬
tuit clemẽcia. Quod alii libe¬
ralitati. alii assignabãt impro¬
uidencie. eo ꝙ he gentes na¬
turali assuefacte feritati talib
deberent habenis toherteri
ne scilz effrenes in ꝑduelliomis
ferrent᷑ procacitatem. Imꝑator
aũt eos sͥ arctius uinciri
ratus quo eis bñficia largi¬
ret᷑ potiora nõ est spe sua
deceptus. Nam post hec easdẽ
gentes semꝑ sibi deuotissiãs
quani. Amꝑator generalem
habuit cõuentũ aquisgram
In quo quatũ feruoris cͥat
diuinuĩ cultũ pectoris gestar
in archa toto declarauit adnisu
Congregatis eñ epĩs nobilis¬
simo q sancte eccũe clero fecit
componi ordinariq libr̃u ta¬
nomce uite normã gestantẽ
In quo totiꝰ illius ordinis ꝑ¬
ꝑfectio continet᷑. sicut recultꝰ
ip̃e fatet᷑ In quo etiam inseri
iussit cibi potus q atq omi

Expanded text:
o etiam tempore Saxonibus atque Frisonibus ius paterne hereditatis, quod sub patre ob perfidiam legaliter perdiderant, imperatoria restituit clementia. Quod alii liberalitati, alii adsignabant inprovidentiae, eo quod hae gentes, naturali adsuaefactę feritati, talibus deberent habenis coherceri, ne scilicet effrenes in perduellionis ferrentur procacitatem. Imperator autem eo sibi artius eos vinciri ratus, quo eis benefitia largiretur potiora, non est spe sua deceptus: nam post haec easdem gentes semper sibi devotissimas imperator generalem habuit conventum Aquisgrani, in quo, quantum fervoris circa divinum cultum pectoris gestaret in arca, toto declaravit adnisu. Congregatis enim episcopis nobilissimoque sanctę ecclesię clero, fecit componi ordinarique librum canonicę vitae normam gestantem, in quo totius illius ordinis perfectio continetur, sicut recultus ipse fatetur. In quo etiam inseri iussit cibi potusque atque omnium