comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine auspitio: ueteres eiꝰ belli clades locosꝓri¬
mo anno interfecti terrebant ⁊ ea omnia
accidisse cum unus imꝑator unus ex̾citus
hostium initalia ẽẽt. Et nunc duo bella pu-¬
nica facta. duos ingentes exercitus duosꝓpe
hannibales in italia eẽ. Quippe i hasdruba¬
lem patre eodem hamilcare gentium eq̃
inpigrum ducem. ꝑ tot in hispania roma¬
no exercitatum bello gemina uictoria in¬
signem. duob exercitib cum clarissimis
ducib deletis. Nam itineris quidem celeri¬
tate ex hispania i concitatis ad arma galliciᷤ
gentib multo magis quam hannibalem:
ip̃i głari posse. Quippe in his locis hunc co¬
egisse exercitum quib ille maiorem partẽ
militum fame acfrigore que miserrima
mortis gña sint amisisset. Aditiebant etiã
ꝑiti rerum hispanie. haud cum ignoto duce
.c. nerone congressurum. s quem in alio
impedito deprehensus forte haud secus ꝗͣ

Expanded text:
sine auspicio? ueteres eius belli clades, duo consules proxisine auspicio? ueteres eius belli clades, duo consules proximo anno interfecti terrebant: et ea omnia accidisse cum unus imperator, unus exercitus hostium in Italia esset: nunc duo bella Punica facta, duos ingentes exercitus, duos prope Hannibales in Italia esse. quippe et Hasdrubalem patre eodem Hamilcare genitum, aeque impigrum ducem, per tot annos in Hispania Romano exercitatum bello, gemina uictoria insignem, duobus exercitibus cum clarissimis ducibus deletis. nam itineris quidem celeritate ex Hispania et concitatis ad arma Gallicis gentibus multo magis quam Hannibalem ipsum gloriari posse; quippe in iis locis hunc coegisse exercitum quibus ille maiorem partem militum fame ac frigore, quae miserrima mortis genera sint, amisisset. adiciebant etiam periti rerum Hispaniae haud cum ignoto eum duce C. Nerone congressurum sed quem in saltu impedito deprensus forte haud secus quam
Abbreviated transcription (Latin):
te flexit iter in picenũ. Et. cõs. quidẽ quantis
maximis itinerib poterat. ad collegam du¬
cebat. relicto .. catio legato qui castris p̃eẽt.
Rome haud minus terroris actumultus
erat quam fuerat biennio ante cum castra
punica. obiecta romanis menib portisq
fuerant. neq satis constabat animis tam¬
ut audacter consules laudarent uitupe¬
rarent ne. Apparebat quo nichil iniquiꝰ
ẽ ex euentu famam habiturum. Castraꝓpe
hannibalem hostem relicta. sine duce cũ
exertitu cui detractum foret omne qͦd robo¬
ris quod floris fu̾it. ⁊ consulem in lucanos
ostendisse iter cum picenum ⁊ galliam pe-¬
teret castra relinquentẽ nulla alia retitti¬
ora quam errore hostis qui ducem atq
inde ecertitus partem abẽ ignorart. Nua
futurum si id palam fiat ⁊ aut insequi ne¬
ronem cum sex milib armatoꝵ ꝓfectum
hannibal toto exercitu uelit aut castra in¬
uadere prede relicta. sine uirib sine imꝑio.

Expanded text:
te flexit in Picenum. et consul quidem quantis te flexit in Picenum. et consul quidem quantis maximis itineribus poterat ad collegam ducebat, relicto Q. Catio legato qui castris praeesset. Romae haud minus terroris ac tumultus erat quam fuerat quadriennio ante cum castra Punica obiecta Romanis moenibus portisque fuerant. neque satis constabat animis tam audax iter consulis laudarent uituperarentne; apparebat, quo nihil iniquius est, ex euentu famam habiturum: castra prope Hannibalem hostem relicta sine duce cum exercitu cui detractum foret omne quod roboris, quod floris fuerit; et consulem in Lucanos ostendisse iter cum Picenum et Galliam peteret, castra relinquentem nulla alia re tutiora quam errore hostis qui ducem inde atque exercitus partem abisse ignoraret. quid futurum, si id palam fiat et aut insequi Neronem cum sex milibus armatorum profectum Hannibal toto exercitu uelit aut castra inuadere praedae relicta, sine uiribus, sine imperio,
Abbreviated transcription (Latin):
citussuos cum hoste destinato. ab senatu
rem apud ciuies quam hostes terrorem fa¬
ceret ꝑpetratum in magnam letitiam ex
magno metu ũteret . literis hasdrubalis
romam ad senatum missis simul ⁊ ipse pa¬
tres conscriptos quid pararaet edocet. ut cũ
inumbria se occursurum hasdrubal fr̃ĩ scͥ¬
bat legionẽa capua romam arcessant. dilec¬
tum rome habeant. exercitum urbanum
ad narniam hosti opponant. hec senatui
scripta. Premissi item ꝑ agrum larinatem
marrucinum. ferentanũ. p̃tutilianum qͣ
exercitum ducturus erat. ut om̃s exagris.
urbibq comineatꝰ paratos militi ad ues¬
cendum in uiam deferrent equosium̃ta¬
q alia producerent ut uehicłoꝵ fessis copia
eẽt. Ip̃e de toto exercitu cuium socioꝵq qd̃
roboris erat delegit. sex milia peditum. M.
equites ꝓnuntiat occupare se inlucanis ꝓxi¬
mam urbem punicumq in ea p̃sidium
uelle ut adit̃ ꝑati omnes eẽnt. Profectus noc¬

Expanded text:
citus suos cum hoste destinato ab senatu bcitus suos cum hoste destinato ab senatu brem apud ciues quam hostes terrorem faceret, perpetratum in magnam laetitiam ex magno metu uerteret—, litteris Hasdrubalis Romam ad senatum missis simul et ipse patres conscriptos quid pararet edocet; monet ut cum in Umbria se occursurum Hasdrubal fratri scribat legionem a Capua Romam arcessant, dilectum Romae habeant, exercitum urbanum ad Narniam hosti opponant. haec senatu scripta. praemissi item per agrum Larinatem Marrucinum Frentanum Praetutianum, qua exercitum ducturus erat, ut omnes ex agris urbibusque commeatus paratos militi ad uescendum in uiam deferrent, equos iumentaque alia producerent ut uehiculorum fessis copia esset. ipse de toto exercitu ciuium sociorumque quod roboris erat delegit, sex milia peditum, mille equites; pronuntiat occupare se in Lucanis proximam urbem Punicumque in ea praesidium uelle; ut ad iter parati omnes essent. profectus noc
Abbreviated transcription (Latin):
tapontum ip̃e ꝓficisceret᷑ in lucanos ne regio
ea sine presidio ẽẽt arcessiebat. Inter hec ab
hasdrubale postqͣm aplacentie obsidione
abscessit .iiiiͬ. galli equites. duo mumide. cũ
littĩs missi ad hannibalem cum ꝑmedium
hostem totam ferme longitudinẽ italie em̃¬
siẽẽnt. dum metapontum cedentem hãni¬
balem sequunt᷑. in certis itinĩb tarentum
delati. auagis ꝑ agros pabulatorib romamᷤᷤ.
tis implicantes responsis. ut metus tomtoꝵ
admotus. fateri uera coegit: edocuerunt.
litteras se ab hasdrubale ad hannibalem
ferre. sum his littis sicut erant signatis.l.
uerginio. tr̃ mił. ducendi ad claudium. cõs
tradunt᷑. due simul turme sannitiũ p̃si¬
dii causa misse. Qui ubi ad. cõs. ꝑuenerunt
lutereq lecte ꝑ int̃pretem sunt ⁊ excapti¬
tiuis ꝑcunctatio facta. tum claudius ñ id
tempus. eẽ. rei . p. ratus quo consiliis ordi¬
nariis prouintie sue quisq finib ꝑerer¬

Expanded text:
tapontum ipse proficisceretur, in Lucanos ne regio tapontum ipse proficisceretur, in Lucanos ne regio ea sine praesidio esset arcessierat. inter haec ab Hasdrubale postquam a Placentiae obsidione abscessit quattuor Galli equites, duo Numidae cum litteris missi ad Hannibalem cum per medios hostes totam ferme longitudinem Italiae emensi essent, dum Metapontum cedentem Hannibalem sequuntur incertis itineribus Tarentum delati, a uagis per agros pabulatoribus Romanis primo incertis implicantes responsis ut metus tormentorum admotus fateri uera coegit, edocuerunt litteras se ab Hasdrubale ad Hannibalem ferre. cum iis litteris, sicut erant, signatis L. Uerginio tribuno militum ducendi ad Claudium consulem traduntur; duae simul turmae Samnitium praesidii causa missae. qui ubi ad consulem peruenerunt litteraeque lectae per interpretem sunt et ex captiuis percontatio facta, tum Claudius non id tempus esse rei publicae ratus quo consiliis ordinariis prouinciae suae quisque finibus per exer
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Consul silentiũ in castris:⁊ ne pau¬
cos quidem qui pͥma luce obambulaue¬
rant parte ulla cernebat. duob equitib
speclatum in castra p̃missis. postqͣm satiᷤᷤ
tuta omina eẽ exploratum ẽ inferri signa
iussit. Tantumq ibi moratus. dum mili¬
tes ad p̃dam discurrunt. Receptui dem̃
cecinit multo q ante noetem copias reduixit
Postero die pͥma luce ꝓfectus magnis itin̾b
famamr ⁊ uestigia agminis sequens haudꝓ
cul uenusiam hostem ad sequit᷑. Ibi quoq
tumultuaria pugna fuit. supͣ. ix penorũ
nus ne locum pugnandi daret metapontũ
petiit. hanno iñ is enim presidio eiusloci
prefuerat in brutios cum paucis ad exerei¬
tum nouum comꝑandum missus. hann¬
bal copiis eius ad suas additis. uenusiam
retro quib uenerat itinerib repetiit. atq
inde canusiũ procedit. Numqͣm nero ue¬
stigiis hostis abstiterat.⁊ .q. fuluiũ. cum me¬

Expanded text:
quuntur. consul ubi silentium in castris et ne pauquuntur. consul ubi silentium in castris et ne paucos quidem qui prima luce obambulauerant parte ulla cernebat, duobus equitibus speculatum in castra praemissis postquam satis tuta omnia esse exploratum est, inferri signa iussit; tantumque ibi moratus dum milites ad praedam discurrunt receptui deinde cecinit multoque ante noctem copias reduxit. postero die prima luce profectus magnis itineribus famam et uestigia agminis sequens haud procul Uenusia hostem adsequitur. ibi quoque tumultuaria pugna fuit; supra duo milia Pnus ne locum pugnandi daret Metapontum petiit. Hanno inde—is enim praesidio eius loci praefuerat—in Bruttios cum paucis ad exercitum nouum comparandum missus: Hannibal copiis eius ad suas additis Uenusiam retro quibus uenerat itineribus repetit atque inde Canusium procedit. nunquam Nero uestigiis hostis abstiterat et Q. Fuluium , cum Me
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. E quites enim tergo inherebant intnͣs¬
uersa latera inuaserant cohortes scdis colli¬
militaria. Uiiii. adempta. elephanti etiam
quoꝵ nullus usus in repentina ac tumul¬
tuaaria pugna fuerat. uiuͦ occisi. duo cap
runt. Postero die penus quieuit. Romanꝰ
in aciem copiis ductis. Postquam neminẽ
signa contra efferre uidit spolia legi cesoꝵ
hostium ⁊ suoꝵ corpora collata in unum
sepeliri ussit. Inde in sequentib continuis
dieb aliquot. ita institit portis. ut ꝓpe in¬
ferre signa uideret᷑ donechannibal t̃tia
uigilia crebris ignib tab̾naculisq que
p̾as castroꝵ ad hostes uergebat ⁊ numidiᷤᷤ
paucis qui in uallo portisq se ostendert
relictis ꝓfectus apuliam petere intendit.
ubi illuxit. successit uallo romana acies.
⁊ numide ex composito paulisper in portiᷤᷤ
se ualloq ostentauere. frustratiq aliqͣm¬
du hostes citatis equis agmen suoꝵ ad se¬

Expanded text:
fecit. equites enim tergo inhaerebant; in transfecit. equites enim tergo inhaerebant; in transuersa latera inuaserant cohortes secundis collimilitaria nouem adempta; elephanti etiam, quorum nullus usus in repentina ac tumultuaria pugna fuerat, quattuor occisi, duo captrunt. postero die Poenus quieuit: Romanus, in aciem copiis eductis postquam neminem signa contra efferre uidit, spolia legi caesorum hostium et suorum corpora conlata in unum sepeliri iussit. inde insequentibus continuis diebus aliquot ita institit portis ut prope inferre signa uideretur, donec Hannibal tertia uigilia crebris ignibus tabernaculisque quae pars castrorum ad hostes uergebat et Numidis paucis qui in uallo portisque se ostenderent relictis profectus Apuliam petere intendit. ubi inluxit, successit uallo Romana acies, et Numidae ex composito paulisper in portis se ualloque ostentauere, frustratique aliquamdiu hostes citatis equis agmen suorum adse
Abbreviated transcription (Latin):
petu possit in hostem emittat. Ita pecoꝵ
mͦ incompositos toto passim se campo fu¬
disse. ut sterm obteriq pͥusqͣm instruan¬
tur possint. Nondum hannibal ecastriᷤ
exierat cum pugnantium clamorẽ au¬
diuit. Itaq excitatustumultu raptim
ad hostem copias agit. Iam pͥmos occupa¬
uerat eques. terror peditũ etiam prima
legio ⁊ dextra ala p̃lium inibat. Incom¬
positi hostes ut quemq aut pedit aut
equiti casus obtulit. ita conserunt manꝰ.
srescit pugna subsidiis. ⁊ ꝓcurrentiũ ad
certam̃ numero augetur pugnante q
quod nisi in uetere erercitir⁊ duci ueteri
haud facile est inter tumultũ ac t̾rorem in¬
struxisset hannibal ni cohortium ac mani¬
puloꝵ decursum ꝑ colles clamor abtergo
auditus. metum ne intercluderent᷑ cͤastris
iniecisset. In de pauor incussus.⁊ fuga passĩ
fieri capta ẽ. Minorq cedes fuit. quia ꝓpin¬
quitas castroꝵ breuiorem fugam ꝑcussis.

Expanded text:
petu possit in hostem emittat: ita pecorum petu possit in hostem emittat: ita pecorum modo incompositos toto passim se campo fudisse ut sterni obterique priusquam instruantur possint. nondum Hannibal e castris exierat cum pugnantium clamorem audiuit; itaque excitus tumultu raptim ad hostem copias agit. iam primos occupauerat equestris terror; peditum etiam prima legio et dextra ala proelium inibat. incompositi hostes, ut quemque aut pediti aut equiti casus obtulit, ita conserunt manus. crescit pugna subsidiis et procurrentium ad certamen numero augetur; pugnantesque —quod nisi in uetere exercitu et duce ueteri haud facile est—inter tumultum ac terrorem instruxisset Hannibal, ni cohortium ac manipulorum decurrentium per colles clamor ab tergo auditus metum ne intercluderentur a castris iniecisset. inde pauor incussus et fuga passim fieri coepta est; minorque caedes fuit, quia propinquitas castrorum breuiorem fugam perculsis
Abbreviated transcription (Latin):
ti. quod nichil silue neq ad insidias late¬
brarum habebant. In medio campo ab
stationib ꝓcursantes certamina haud sa¬
tis digna dictu serebant. Id mͦ romanum
querere appetebat. ne abire hostem patere¬
tur hannibalẽ. in de cupiens totis uirib
maciem descendebat. Tum. cõs. ingemo
hostisusus quominus in tam aꝑtis collib
timeri insidie poterant. quinq cohortib
additis quinq manipił nocte ugum su¬
perare ⁊ in adu̾sis collib considere iubet.
Tempus exurgendi ex insidiis ⁊ adgredi
claudium. p̃f. socium edocet. quos cũ hiis
mittebat. Ip̃ẽ luce pͥma copias om̃s peditũ
equitum q in aciem eduxit. Paulopost
⁊ ab hannibale signum pugne ꝓpositum
ẽ. clamorq in castris ad arma discurren¬
tium ẽ. sublatus. Iñ eques pedes q certa¬
tim portis ruere. ac palati ꝑ campum ꝓpe¬
rare ad hostes. Quos ubi effusos. cõs uidet
tr̃. nuł. tercie legionis qͣnto maximo mi¬

Expanded text:
ti, quod nihil silvae neque ad insidias lateti, quod nihil silvae neque ad insidias latebrarum habebant. in medio campo ab stationibus procursantes certamina haud satis digna dictu serebant. id modo Romanum quaerere apparebat, ne abire hostem pateretur: Hannibal indin aciem descendebat. tum consul ingenio hostis usus, quo minus in tam apertis collibus timeri insidiae poterant, quinque cohortes additis quinque manipulis nocte iugum superare et in auersis collibus considere iubet: tempus exsurgendi ex insidiis et adgrediendi Claudium praefectum socium edocet, quos cum iis mittebat. ipse luce prima copias omnes peditum equitumque in aciem eduxit. paulo post et ab Hannibale signum pugnae propositum est clamorque in castris ad arma discurrentium est sublatus; inde eques pedesque certatim portis ruere ac palati per campum properare ad hostes. quos ubi effusos consul uidett ut equites legionis quanto maximo im
Abbreviated transcription (Latin):
cum duob exercitib simul confligeret han¬
nibal nocte castra ex agro tarentino mouit
atq in brutios concessit. Claudius in sallen¬
tinos agm̃ conũtit. hostilius capuam petẽs
obuius ad uenusiam fuit. cõs. claudio. Ibi
ex utroq exercitu electi peditum .xl. milia
gereret reliquas copias hostiluis capuam
ducere ussus. ut .q. fuluio ꝓ. cõs. traderet.
hannibal undiq contracto exercitu quẽ
hib̾nis aut in p̃sidiis agri brutii habuerat.
inlucanos ad grum̃tum uenit spe recipi-¬
endi oppida que ꝑ metum ad romanos de-¬
fecissent. Eodem temꝑe auenusia. cõs roma¬
nus exploratis itin̾ib contendit. ⁊ m̃ fere ⁊
quingentos passus inter erant castra pu
nica ac romana inter iacebat campꝰ colleᷤ
ĩminebãt. nudi sinistro lateri carthagi
castra locat ab hoste. Grum̃ti menib ꝓpe inunc-¬
tũ uidebat᷑ penoꝵ uallũ qͥngenti passus
mensium. dextro romanoꝵ neutr supee¬

Expanded text:
cum duobus exercitibus simul confligeret Hancum duobus exercitibus simul confligeret Hannibal nocte castra ex agro Tarentino mouit atque in Bruttios concessit. Claudius in Sallentinos agmen conuertit, Hostilius Capuam petens obuius ad Uenusiam fuit consuli Claudio. ibi ex utroque exercitu electa peditum quadragintagereret: reliquas copias Hostilius Capuam ducere iussus, ut Q. Fulvio proconsuli traderet. Hannibal undique contracto exercitu, quem in hibernis aut in praesidiis agri Bruttii habuerat, in Lucanos ad Grumentum venit spe recipiendi oppida quae per metum ad Romanos defecissent. eodem a Venusia consul Romanus exploratis itineribus contendit, et mille fere et quingentos pnica ac Romana interiacebat campus; colles imminebant nudi sinistro lateri Carthagicastra locat ab hoste. Grumenti moenibus prope iniunctum uidebatur Poenorum uallum; quingenti passus ensium, dextro Romanorum, neutris suspec
Abbreviated transcription (Latin):
consulum funib. his anxii curis homines
degredients in prouinciam consules pletu¬
ti sunt memorie proditum. S plenum ad¬
huc ire inciueᷤᷤ in. luuum ad bellum ꝓficis¬
centem monenti .. fabio nepͥusqͣm genus
hostium cognosset temere manũ consere¬
ret respondisse ubi pͥmũ hostium agm̃ cons¬
pexiss pugnaturum. Cum quereretur q̃ cau¬
sa festinandi ẽẽt. aut ex hoste egregiam głam
inquit. aut ex ciuib uictis gaudium meri-¬
tum certe. isiñ honestum capiam. Priꝰquã
claudius consul in prouintiam ueniret. ꝑ
extremum finẽ agͥ larinatis ducentem in
sallentinos exercitum hannibalem expeditiᷤᷤ
cohortib adhortus .c. hostiliꝰ tubulus impo¬
sito agmine terribilem tumultum intulit.
ad tria milia hominũ occidit. nouem sig¬
na militaria cepit. Mouerat ex hibernis ad
famam hostis.q. claudius. qui ꝑ urbes agri
sallentimi castra disposita habebat. Itaq ne

Expanded text:
consulum funeribus. his anxii curis homines consulum funeribus. his anxii curis homines digredientes in prouincias consules prosecuti sunt. memoriae proditum est plenum adhuc irae in ciues M. Liuium ad bellum proficiscentem monenti Q. Fabio ne priusquam genus hostium cognosset temere manum consereret, respondisse ubi primum hostium agmen conspexisset pugnaturum. cum quaereretur quae causa festinandi esset, 'aut ex hoste egregiam gloriam' inquit 'aut ex ciuibus uictis gaudium meritum certe, etsi non honestum, capiam'. priusquam Claudius consul in prouinciam perueniret per extremum finem agri †Larinatis ducentem in Sallentinos exercitum Hannibalem expeditis cohortibus adortus C. Hostilius Tubulus incomposito agmini terribilem tumultum intulit; ad quattuor milia hominum occidit, nouem signa militaria cepit. mouerat ex hibernis ad famam hostis Q. Claudius , qui per urbes agri Sallentini castra disposita habebat. itaque ne
Abbreviated transcription (Latin):
tasset. Consules diũsis itinĩb ꝓfecti aburbe
uelut in duo parit̾ bella distenderant curaᷤ
hominũ. simul recordantiũ quas pͥmusad¬
uentus hannibalis intulisset italie clades.
simul cum illa ãgeret cura quos tam pro¬
pitios urbi atq imꝑio fore dõs. eodem tẽꝑe
ꝯutrobiq res .p. prospere gerẽtur: adhucadũ¬
sa scd̃is pendoꝵ ad id tempꝰ extractam ẽẽ. cũ
initalia ad trasimĩnum ⁊ cannas precipitas¬
set romanas resꝓspera bella inhispania ꝓ¬
lapsam eã erexisse. Postea cum in hispania
alia suꝑ aliam clades duob egregiis duci¬
b amissis duob exercitus ex parte deless.
multa scd̃a in italia siciliaq gesta quas p̃
quod in ultimis terrarum oris alterum
bellum gerexetur spatium dedisse ad respi¬
randum nunc duo bella in italiam accep¬
ta. duo celeb̾rimi nominis duces circumsta-¬
re urbem romanã ⁊ unum in locum totã
ꝑicłi molem omne opus incubuisse. Qiue

Expanded text:
tasset. consules diuersis itineribus profecti ab urbe tasset. consules diuersis itineribus profecti ab urbe uelut in duo pariter bella distenderant curas hominum, simul recordantium quas primus aduentus Hannibalis intulisset Italiae clades, simul cum illa angeret cura, quos tam propitios urbi atque imperio fore deos ut eodem tempore utrobique res publica prospere gereretur? adhuc aduersa secundis pensando rem ad id tempus extractam esse. cum in Italia ad Trasumennum et Cannas praecipitasset Romana res, prospera bella in Hispania prolapsam eam erexisse; postea, cum in Hispania alia super aliam clades duobus egregiis ducibus amissis duos exercitus ex parte delesset, multa secunda in Italia Siciliaque gesta quassatquod in ultimis terrarum oris alterum bellum gereretur, spatium dedisse ad respirandum. nunc duo bella in Italiam accepta, duo celeberrimi nominis duces circumstare urbem Romanam, et unum in locum totam periculi molem, omne onus incubuisse. qui e
Abbreviated transcription (Latin):
geñ humano in sociales erant. Et pͥmo ig¬
nari quo penus ꝑgeret. suas rupes. suaq
castella ⁊ perorum hominũq p̃dam peti
crediderant. fãma demñ punici belli quod
tm̃ alpeᷤᷤ eẽ. Duas p̃ualidas urbes magno
inter se maris terrarumq spatio discretaᷤ.
de imꝑio ⁊ opib certare. he cause aꝑuerãt
alpe hasdrubali. Ceterum quod celerita¬
te itineris ꝓfectum erat id mora acl placn¬
tiam dum frustra obsidet magis quam op¬
pugna corrupit. Crediderat campestris op¬
pidi facilem expugnationẽ ẽẽ: inobilitas
colonie indurerat. eum. magnũ se excidio
eiꝰ urbis terrorem ceteris ratum iniecturũ.
Non ip̃m solum ea oppugnatio impedit.
s hannibalem post famam transitus euis
tanto spe sua celeriorem. iam mouentem
ex hib̃nis continuerat. Quippe reputantem
ñ solum quam lenta urbiũ oppugnatio as̃t.
s etiam qͣm ip̃e frustra eandem illam co-¬
loniam. ab trebia uictor regressus temp¬

Expanded text:
generi humano insociabiles erant; et primo iggeneri humano insociabiles erant; et primo ignari quo Poenus pergeret suas rupes suaque castella et pecorum hominumque praedam peti crediderant; fama deinde Punici belli quo dtantum Alpes esse; duas praeualidas urbes magno inter se maris terrarumque spatio discretas de imperio et opibus certare. hae causae aperuerant Alpes Hasdrubali. ceterum quod celeritate itineris profectum erat, id mora ad Placentiam dum frustra obsidet magis quam oppugnat corrupit. crediderat campestris oppidi facilem expugnationem esse, et nobilitas coloniae induxerat eum, magnum se excidio eius urbis terrorem ceteris ratum iniecturum. non ipse se solum ea oppugnatione impediit, sed Hannibalem post famam transitus eius tanto spe sua celeriorem iam mouentem ex hibernis continuerat, quippe reputantem non solum quam lenta urbium oppugnatio esset sed etiam quam ipse frustra eandem illam coloniam ab Trebia uictor regressus temp
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Camente utriq ut hostẽ in sua ꝓuintiã
contineret. neq conungi aut conferre in
unum uires pateret᷑. Plurimũ in eam rem
adiuuit oppinio hannibał quod ⁊ siea esta¬
te transiturum in italiam frẽm crediderat
recordando que ip̃e intransitu nunc roda¬
ni. nunc alpium cum hominib locisq
pugnando ꝑ quinq menses exhausisiet:
haud quaqͣm. tam facilem atrum q tran¬
situm expectabat ea tardius mouendi ex
hib̃nis causa fuit. Ceterum hasdrubalri sua
⁊ alioꝵ spe omnia celeriora atq expeditio¬
ra fuere. Non enim receperunt mͦ arĩni
eum deincepsq alie gallice atq alpinie
gentes s etiam secute sunt ad bellunri cũ
ꝑmunita pleraq transitu fr̃ĩs que antea in¬
uia fuerant ducebant: tum etiam .xii. an¬
noꝵ ad suetudine ꝑuiis alpib factis inter
mitiora iam transibant hominũ ingenia.
Inusitati namq antea alienigenis. nec ui¬
dere ip̃i aduenam in sua terra ad sueti. oi

Expanded text:
runt ea mente ut uterque hostem in sua prouincia runt ea mente ut uterque hostem in sua prouincia contineret neque coniungi aut conferre in unum uires pateretur. plurimum in eam rem adiuuit opinio Hannibalis quod, etsi ea aestate transiturum in Italiam fratrem crediderat, recordando quae ipse in transitu nunc Rhodani nunc Alpium cum hominibus locisque pugnando per quinque menses exhausisset, haudquaquam tam facilem maturumque transitum exspectabat; ea tardius mouendi ex hibernis causa fuit. ceterum Hasdrubali et sua et aliorum spe omnia celeriora atque expeditiora fuere. non enim receperunt modo Aruerni eum deincepsque aliae Gallicae atque Alpinae gentes, sed etiam secutae sunt ad bellum; et cum per munita pleraque transitu fratris quae antea inuia fuerant ducebat, tum etiam duodecim annorum adsuetudine peruiis Alpibus factis inter mitiora iam transibant hominum ingenia. inuisitati namque antea alienigenis nec uidere ipsi aduenam in sua terra adsueti, omni
Abbreviated transcription (Latin):
disad signa senatus liberam potestatem
consulib fecit. Et supplendi uñ uellent. ⁊
eligendi de omnibꝰ exercitib quos uellent.
ꝑmutandiq ex prouintiis quose rep̃. cen¬
serent ẽẽ traducendi omnia consũma cõ¬
boris auxilia ex hispania qͦ a .p. scipione
luuo missa quidam ad idbellum aucto¬
res sunt. ocꝰto milia hispanoy galloꝵq ⁊
duo milia de legione militum equitum
q mixtos. numidas hispanosq . M. lucreti¬
manliũ misisse. Auxerunt rome tumul¬
tum littere ex gallia ablate. ab .i. portio. p̃r.
hasdrubalem mouisse ex hib̾nis. etiam al-¬
pestransire Pso milia ligurum conscripta
armataq coniunctura se transgresso in ita¬
liam ẽẽ. Nisi mitteretur in ligures qui eosbel¬
lo occuparet. secum in ualido exercitu. quo¬
ad tutum putaret progressurum. he littere
consules raptim confecto delectu maturnis
quam constituerant exire ĩ ꝓuintias coege¬

Expanded text:
dis ad signa. senatus liberam potestatem dis ad signa. senatus liberam potestatem consulibus fecit et supplendi unde uellent et eligendi de omnibus exercitibus quos uellent permutandique ex prouinciis quos e re publica censerent esse traducendos. ea omnia cum summa conboris auxilia ex Hispania quoque a P. Scipione M. Liuio missa quidam ad id bellum auctores sunt, octo milia Hispanorum Gallorumque et duo milia de legione militum, equitum mille octingentos mixtos Numidas Hispanosque; M. Lucretimilium misisse. auxerunt Romae tumultum litterae ex Gallia allatae ab L. Porcio praetore: Hasdrubalem mouisse ex hibernis et iam Alpes transire; octo milia Ligurum conscripta armataque coniunctura se transgresso in Italiam esse nisi mitteretur in Ligures qui eos bello occuparet; se cum inualido exercitu quoad tutum putaret progressurum. hae litterae consules raptim confecto dilectu maturius quam constituerant exire in prouincias coege
Abbreviated transcription (Latin):
adsiensis. antias. ayruras minturnensis¬
albensis. sinue̾sanus.⁊ ab suꝑo mari senensiᷤ.
Cum uacationes suas quisq recitaret. nulliꝰ
cum initalia hostis ẽẽt. p̃ter antiatẽ ostien-¬
sem q uocatio obseruata ẽ ⁊ earum coloni¬
arum uniores iure urando ad actis supra
dies .xxx. ñ ꝑ noctaturos se extra menia colo¬
nie sue donec hostis in italia eẽnt. cũ om̃s
censerent pͥmo qͦ temꝑe consulib eundũ
ad bellum nanr ⁊ hasdrubali occurrendũ
ẽẽ descendenti ab alpib negallos ois alpi-¬
nos neue etruriam erectam in spem rerũ
nouarum sollicitaret: ⁊ hannibalem suo
ꝓprio occupandum bello ne emergere ex
brutiis atq obuiam ire fr̃i posset: liuius
cunctabatur parum fidens suarum pro-¬
uintiarum exercitib. Collegam ex duob
consularib egregiis exercitib ⁊ tertio cui .q.
claudius tarenti preẽet electionẽ haberet:
intulerat q m̃tionẽ deuolonib reuocan¬

Expanded text:
Alsiensis Antias Anxurnas MinturnAlsiensis Antias Anxurnas Minturnensis Sinuessanus, et ab supero mari Senensis. cum uacationes suas quisque populus recitaret, nullius cum in Italia hostis esset praeter Antiatem Ostiensemque uacatio obseruata est; et earum coloniarum iuniores iure iurando adacti supra dies triginta non pernoctaturos se extra moenia coloniae suae donec hostis in Italia esset. cum omnes censerent primo quoque tempore consulibus eundum ad bellum—nam et Hasdrubali occurrendum esse descendenti ab Alpibus ne Gallos Cisalpinos neue Etruriam erectam in spem rerum nouarum sollicitaret, et Hannibalem suo proprio occupandum bello ne emergere ex Bruttiis atque obuiam ire fratri posset—, Liuius cunctabatur parum fidens suarum prouinciarum exercitibus: collegam ex duobus consularibus egregiis exercitibus et tertio cui Q. Claudius Tarenti praeesset electionem habere; intuleratque mentionem de uolonibus reuocan
Abbreviated transcription (Latin):
ferat᷑. Uirginum ordinẽ sequebant᷑ decemui¬
ri coronati laurea p̃textatiq aporta iuga¬
rio uico inforum uenere. Inforo pompa cõ¬
siste̾t ꝑ manus rete data. Uirgines sonum
uocis pulsu pedum modulantes intercesse¬
runt iñ uico tusco uelabroq ꝑ bouarium
forum incliuũ publicͥum atq edemui¬
nonis regine ꝑrectum. Ibi due hostie ab
decemuiris ĩmolate ⁊ simulacra cupressea
in edem illata. Deic nte placatis daectũ
consules habebant acrius intentiusq qͣ
priorib annis quisquam meminerat. ha¬
bitum. Nanri belli terror dupplicatus no¬
ui hostis in italiam aduentu⁊ minus u¬
uentutis erat uñ scriberent. milites. Itaq
colonos etiam maritimos qui sacro scãm
uacationẽ dicebant᷑ habere dare milites
cogebant. Quib recusantib edixere indi¬
em certam ut quo qͥsq uire uacationẽ ha¬
beret: ad senatũ deferret. Eadie ad senatũ hi pͥ
Quenerũt. hostiensie:

Expanded text:
feratur; uirginum ordinem sequebantur decemuiferatur; uirginum ordinem sequebantur decemuiri coronati laurea praetextatique. a porta Iugario uico in forum uenere; in foro pompa constitit et per manus reste data uirgines sonum uocis pulsu pedum modulantes incesserunt. inde uico Tusco Uelabroque per bouarium forum in cliuum Publicium atque aedem Iunonis reginae perrectum. ibi duae hostiae ab decemuiris immolatae et simulacra cupressea in aedem inlata. deis rite placatis dilectum consules habebant acrius intentiusque quam prioribus annis quisquam meminerat habitum; nam et belli terror duplicatus noui hostis in Italiam aduentu et minus iuuentutis erat unde scriberent milites. itaque colonos etiam maritimos, qui sacrosanctam uacationem dicebantur habere, dare milites cogebant. quibus recusantibus edixere in diem certam ut quo quisque iure uacationem haberet ad senatum deferret. ea die ad senatum hi populi uenerunt, Ostiensis
Abbreviated transcription (Latin):
statoris ede discederent. conditũ ab luuo
poeta carm̃ tacta de celo edis in auenti¬
no uinonis regie. Prodigiumq id mat̃
nas prinere halrupicescum tespondissẽt
dono q: diuã placandam ẽẽ. edilium. cur.
edicto in capitolium conuocate quib in
urbe romana intraq decimum lapidẽ
aburbe domicilia ẽẽnt. ipse inter se qͥnq
⁊ .xx. delegerunt ad quas ex dotib stirpẽ
conferrent. Inde donum pelius aurea fac¬
ta. lataq inauentinũ. pure casteq ama¬
tronis sacrificatum. Confestim ad aliud sa¬
crificiũ eidem diue ab decemuiris edicta
dies. cuiꝰ ordo talis fuit. Ab ede appollinis bo¬
ues femine albe due porta carmentali in
urbem ducte. Post eas duo signa cupressa¬
ea uinonis regine portabantur. Tum septẽ
⁊ .xx. uirgines. longam inducte uestem car¬
men in uinonẽ reginam canentes ibant.
Illa tempestate forsitan laudabile rudibus
ingeniis nune abhorrens ⁊ inconditum si re¬

Expanded text:
Statoris aede discerent conditum ab Liuio Statoris aede discerent conditum ab Liuio poeta carmen, tacta de caelo aedis in Auentino Iunonis reginae; prodigiumque id ad onas pertinere haruspices cum respondissent donoque diuam placandam esse, aedilium curulium edicto in Capitolium conuocatae quibus in urbe Romana intraque decimum lapidem ab urbe domicilia essent, ipsae inter se quinque et uiginti delegerunt ad quas ex dotibus stipem conferrent; inde donum peluis aurea facta lataque in Auentinum, pureque et caste a matronis sacrificatum. confestim ad aliud sacrificium eidem diuae ab decemuiris edicta dies, cuius ordo talis fuit. ab aede Apollinis boues feminae albae duae porta Carmentali in urbem ductae; post eas duo signa cupressea Iunonis reginae portabantur; tum septem et uiginti uirgines, longam indutae uestem, carmen in Iunonem reginam canentes ibant, illa tempestate forsitan laudabile rudibus ingeniis, nunc abhorrens et inconditum si re
Abbreviated transcription (Latin):
digii ut fit m̃tionẽ alia quoq nuntiata.
Mint᷑ni. sedem iouis ⁊ lucum ariceitem
atelle murunriportam decelo tacta.
Minturnensses terribilius quod ẽẽt adici¬
ebãt. sanguinis riuum in porta fluxisse
⁊ capue luppus nocte portam ingressus.
uigilem laniauerat. Hec ꝓcurata hostiiꝰ
maiorib ꝓdigia ⁊ supplicatio diem unũ
fuit. ut ex decreto pontificũ. Inde iterũ
nouendiale instauratum quod inar-¬
milustro lapidib uisum pluere. lib̾atas
religione mentes turbauit. Riursus nũ
nec magitudine tam mirandum quã
quod isquoq ut sinuesse biennio ante
incertus masan femina ẽẽt natuserat.
Id uõ aruspices ex etruria deiti fedum
ac turpe prodigium dicere extorre agro
romano procul terre cum tactu alto mer¬
gendum uuũ in arcam condidẽ ꝓuectũ¬
q in mare ꝓiecerunt. Decreuere itẽ pon-¬
tifices ut uirgines ter nouene ꝑurbem
euntes carmen canerent. Id cum in iouis

Expanded text:
digii, ut fit, mentionem alia quoque nuntiata: digii, ut fit, mentionem alia quoque nuntiata: Minturnis aedem Iouis et lucum Maricae, item Atellae murum et portam de caelo tactam; Minturnenses, terribilius quod esset, adiciebant sanguinis riuum in porta fluxisse; et Capuae lupus nocte portam ingressus uigilem laniauerat. haec procurata hostiis maioribus prodigia et supplicatio diem unum fuit ex decreto pontificum. inde iterum nouendiale instauratum quod in Armilustro lapidibus uisum pluere. liberatas religione mentes turbauit rursus nuntianec magnitudine tam mirandum quam quod is quoque, ut Sinuessae biennio ante, incertus mas an femina esset natus erat. id uero haruspices ex Etruria acciti foedum ac turpe prodigium dicere: extorrem agro Romano, procul terrae contactu, alto mergendum. uiuum in arcam condidere prouectumque in mare proiecerunt. decreuere item pontifices ut uirgines ter nouenae per urbem euntes carmen canerent. id cum in Iouis
Abbreviated transcription (Latin):
lum suerat. Eo anno pͥmum ex quo han¬
nibal in italiam uenisset. comitium tec¬
tum ẽẽ memorie proditum ẽ: ludos ro¬
manos semel instauratos ab edilib curu¬
lib .q. metello. et .G. seruilio ⁊ plebeis lu¬
dis biduum instauratum a .G. mãlio ⁊
ad cereris fidem dederunt. ⁊ iouis epulũ
fuit ludoꝵ causa Consulatum iñ ineunt.
.c. claudius nero .⁊ .in. liuius iterũ. Qui q
designati prouintias sortiti erant p̃toreᷤᷤ
nit addita ⁊ pegrina ut tres in ꝓuintias
exire possent. a. hostilio sardinia .c. ma¬
malio. sicilia .l. portio gallia᷑ uenit. Sũ¬
hispania haberet binas tres p̃tores in sicili¬
a in sardinia ⁊ gallia duas . s. terentiꝰ me¬
due urbane ut scriberent᷑ pͥmis .iiii. legio¬
nib ppłs tribunos creauit. ut in ceteras
consules miserunt. Priusqͣm consules ꝓfi¬
ciscerentur nouendiale sacrum fuit. qr
ue his de celo lapidauerat. Sub unius pr¬

Expanded text:
lum fuerat. eo anno primum ex quo Hanlum fuerat. eo anno primum ex quo Hannibal in Italiam uenisset comitium tectum esse memoriae proditum est, et ludos Romanos semel instauratos ab aedilibus curulibus Q. Metello et C. Seruilio . et plebeiis ludis biduum instauratum a C. Mamilio etad Cereris iidem dederunt; et Iouis epulum fuit ludorum causa. consulatum inde ineunt C. Claudius Nero et M. Liuius iterum, qui quia iam designati prouincias sortiti erant, praetores nit; addita et peregrina, ut tres in prouincias exire possent. A. Hostilio Sardinia , C. Mamilio Sicilia , L. Porcio Gallia euenit. sumHispania haberet, binas tres praetores, in Sicilia et Sardinia et Gallia, duas C. Terentius in Eduae urbanae ut scriberentur. primis quattuor legionibus populus tribunos creauit: in ceteras consules miserunt. priusquam consules proficiscerentur nouendiale sacrum fuit quia Ueiis de caelo lapidauerat. sub unius pro
Abbreviated transcription (Latin):
descresebat  assilliensum p̾mum legas
nuntiauerunt. eum in galliam transgressũ
erectosq aduentu eius quia magnum pon¬
dus auri attulisse diceret᷑ ad mercedem auri¬
lia conducenda galloꝵ animos. Missi dem̃
cum hiis legati ab roma sextꝰ ãtistus. ⁊ .m.
retius ad rem inspiciendam retulerant mi¬
sisse cum massiliensib ducib qui ꝑ hospi¬
tes eoꝵ pͥncipes galloꝵ omnia explorata re¬
ferrent ꝓ comꝑto habere hasdrubalem in¬
genti iam coacto exercitu proximo uẽ alpeᷤᷤ
traiecturum. Nectum eum quicqͣm ali¬
ud morari. nisi quod clause hieme alpes
ẽẽnt. In locum .in. marcelli .l. aquilius pe¬
tus augur creatus in auguratusq .⁊. cñ
cornelius dolabella rex sacroꝵ maugura.¬
tus ẽ in locum .in. martii qui biennio añ
mortuus erat. Hoc eodem anno ⁊ lustrum
conditum ẽ accensorib .p. sempronio tu¬
oitano . i. in. cornelio cethego. Censa ciui
aliquanto numerus quam qui ante bel¬

Expanded text:
dies crescebat. Massiliensium primum legati dies crescebat. Massiliensium primum legati nuntiauerant eum in Galliam transgressum erectosque aduentu eius, quia magnum pondus auri attulisse diceretur ad mercede auxilia conducenda, Gallorum animos. missi deinde cum iis legati ab Roma Sex. Antistius et M. Raecius ad rem inspiciendam rettulerant misisse se cum Massiliensibus ducibus qui per hospites eorum principes Gallorum omnia explorata referrent; pro comperto habere Hasdrubalem ingenti iam coacto exercitu proximo uere Alpes traiecturum, nec tum eum quicquam aliud morari nisi quod clausae hieme Alpes essent. in locum M. Marcelli P. Aelius Paetus augur creatus inauguratusque, et Cn. Cornelius Dolabella rex sacrorum inauguratus est in locum M. Marci qui biennio ante mortuus erat. hoc eodem anno et lustrum conditum est a censoribus P. Sempronio Tuditano et M. Cornelio Cethego . censa ciuiualiquanto numerus quam qui ante bel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ reconciliatione aiebat. Acruis ⁊ intentiꝰ
omnia gesturos. tim̃tes ne crescendi ex se mi¬
nime college potestas fieret. Uicit tñ aucto¬
ritas senatus. ut positis simuatatib cõmu
ni consilio administrarent. rẽ. p̃. ꝓuintie¬
hiis ñ ꝑmixte regionib sicut supiorib an¬
uersus hasdrubalẽ q̃uem iam alpib adp-¬
pinquare fama erat decreta. Exercitum edu¬
ob quim gallia quiq in etruria eẽt ad di¬
to urbano eligeret quem mallet. qui gal¬
liam ẽẽt sortitus cinbruiti proiuntia eue¬
nisset nouis legionib urbanis scriptis u¬
trius mallet consulũ pͥoris anni exercitũ
sumeret. Relictum a. cõs. exercitum .&. ful¬
uius ꝓ. cõs acciperet eiq in annum impe¬
rium ẽẽt. Et .c. hostilio cui ꝓ etruria ta¬
rentum mutauerant ꝓuintiam ꝓ tarẽ¬
to capuam mutauerunt legio una da¬
ta ẽ. cui fuluiꝰ ꝓximo anno p̃fuerat. De
hasdrubalis aduentu italiam cura in.

Expanded text:
esse reconciliatione aiebat: acrius et intentius esse reconciliatione aiebat: acrius et intentius omnia gesturos timentes ne crescendi ex se inimico collegae potestas fieret. uicit tamen auctoritas senatus ut positis simultatibus communi animo consilioque administrarent rem publiiis non permixtae regionibus, sicut superioribus anuersus Hasdrubalem quem iam Alpibus adpropinquare fama erat, decreta; exercitum e duobus qui in Gallia quique in Etruria esset addito urbano eligeret quem mallet, qui Galliam esset sortitus: cui Bruttii prouincia euenisset, nouis legionibus urbanis scriptis utrius mallet consulum prioris anni exercitum sumeret; relictum a consule exercitum Q. Fuluius proconsul acciperet eique in annum imperium esset. et C. Hostilio , cui pro Etruria Tarentum mutauerant prouinciam, pro Tarento Capuam mutauerunt; legio una data cui Fuluius proximo anno praefuerat. de Hasdrubalis aduentu in Italiam cura in
Abbreviated transcription (Latin):
claudio . in. liuium. cõs. fecerunt. Post
diem t̾tium eiꝰ diei. p̃toꝵ comitia habita.
Uretores creati .I. portius licimꝰ .t. manliuiᷤ
.T .⁊.a. hostilii catones. Comitiis ꝑfecꝰtis lu¬
diꝰq factis dictator ⁊ magister equitũ ma¬
gistratu abierunt .C. terentius uarro in
etruriam ꝓ. p̃r. missus. ut ex ea prouintia
hostilius tarentũ ad eum exercitum iret.
uiseret q que ibigererentur simul qd̃
hostem posset. adiret id conciliũ ut qui sicłi
bello ibi ꝓfugi ut tarentini ciues relegati
ab hannibale eẽnt: domos redirent scirẽt¬
q sua omnia hiis que ante bellum habuiᷤ
minere uidebatur. neq consules in. re.p.
erant. in consules designatos om̃s u̾si qͣm
ẽ. principio facto a. Q. fabio maximo. Ini¬
mititie autem nobiles inter eos erant.⁊ acer¬
biores eas indigniores Enuo sua calamitas
fecerat. quod sp̃tum se in ea fortuna credebał.
Itaq is magis implacabilis erat. ⁊ nichil opꝰ

Expanded text:
Claudio M. Liuium consulem fecerunt. post Claudio M. Liuium consulem fecerunt. post diem tertium eius diei praetorum comitia habita. praetores creati L. Porcius Licinus C. Mamilius C. et A. Hostilii Catones . comitiis perfectis ludisque factis dictator et magister equitum magistratu abierunt. C. Terentius Uarro in Etruriam pro praetore missus ut ex ea prouincia C. Hostilius Tarentum ad eum exercitum iret quiseretque quae res ibi gererentur; simul quod t si tuto per hostem posset adiret id concilium ut qui Siculi bello ibi profugi aut Tarentini ciues relegati ab Hannibale essent, domos redirent scirentque sua omnia iis quae ante bellum habuissminere uidebatur neque consules in re publica erant, in consules designatos omnes uersi quam u actum est principio facto a Q. Fabio Maximo ; inimicitiae autem nobiles inter eos erant et acerbiores eas indignioresque Liuio sua calamitas fecerat quod spretum se in ea fortuna credebat. itaque is magis implacabilis erat et nihil opus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tam graui bello nec oꝑa nec consilio ta¬
lis uiri ussa. res .p. ẽẽt .c. neroni. neq .q. fa¬
bium. neq in ualeriũ leuinum dari. Col¬
legasposse: quia duos patritios creari ñ li¬
ceret. Candem causam. in .t. manlio ẽẽ p̃t̾¬
qͣm quod recusasset delatum consulatũ
recurraturusq ẽet egregium par consulũ
foresi .m. liuium. cum claudio collegam
adiunxissent. Nec ppłs mentionẽ eiꝰ rei or-¬
tam apatrib ẽ asꝑnatus. Unus eam rem
in ciuitate is cui deferebatur honos ãnu-¬
ebat. Leuitatem ciuitatis accusans. sordida¬
ti rei ñ misertos candidam togam inuito
offerre eosdem honores penasq congeri
lectu alterum crederent. Hec taliaq ar¬
guentem ⁊ querentẽ: castigabant patreᷤᷤ
⁊ .in. furium memorantes reuocatum de
exilio patria pulsum se de sua restituisse¬
ut parentiũ seuitiam sic patrie patiendo
ac ferendo leniendam ẽẽ ad nisiom̃s cũ

Expanded text:
quod tam graui bello nec opera nec consilio taquod tam graui bello nec opera nec consilio talis uiri usa res publica esset: C. Neroni neque Q. Fabium neque M. Ualerium Laeuinum dari collegam posse quia duos patricios creari non liceret; eandem causam in T. Manlio esse praeterquam quod recusasset delatum consulatum recusaturusque esset; egregium par consulum fore, si M. Liuium C. Claudio collegam adiunxissent. nec populus mentionem eius rei ortam a patribus est aspernatus. unus eam rem in ciuitate is cui deferebatur honos abnuebat, leuitatem ciuitatis accusans: sordidati rei non miseritos candidam togam inuito offerre; eodem honores poenasque congeri. latu alterum crederent? haec taliaque arguentem et querentem castigabant patres, et M. Furium memorantes reuocatum de exsilio patriam pulsam sede sua restituisse—ut parentium saeuitiam, sic patriae patiendo ac ferendo leniendam esse—, adnisi omnes cum <C.>
Abbreviated transcription (Latin):
prudenti uiro adiuncto collega censebant¬
.M. liuius erat multis annis ante ex con¬
sulatu ppłi uiditio dampnatus. Quam
ignominiã adeo egre tulerat. utxus migͣ¬
ret:⁊ ꝑ multos annos: ⁊ urbe ⁊ omni cetu
caret hominũ. Octauo ferme post damp¬
nationẽ anno . i. clauduis. marcellus: ⁊¬
.ii. ualerius leuinus. cõs. reduxerant eũ
in urbem. S erat ueste obsoleta cappillo¬
q ⁊ barba ꝓmissa p̃se referens inuultu
habituq insignẽ memoriam ignomime
accepte .L. ueturius. ⁊ .p. liciniꝰ censores eũ
tonderri squalorem deponere:⁊ in senatũ
uenire fungiq alii publicis munĩb coe¬
gerunt. S tum qͦ aut u̾bo adsentiebat᷑
aut pedib in sententiam ibat. donec cog¬
nati hoĩes eum causa marci liuii macati
cum fama eius ageret᷑. stantẽ cisgit. in se¬
natus sententiam dicere. Tunc ex tanto in¬
teruallo auditus conũtit hora hominũ
appło factam. magnoq id dampno fuisse

Expanded text:
prudenti uiro adiuncto collega censebantprudenti uiro adiuncto collega censebant. M. Liuius erat, multis ante annis ex consulatu populi iudicio damnatus, quam ignominiam adeo aegre tulerat ut rus migrarit et per multos annos et urbe et omni coetu careret hominum. octauo ferme post damnationem anno M. Claudius Marcellus et M. Ualerius Laeuinus consules reduxerant eum in urbem; sed erat ueste obsoleta capilloque et barba promissa, prae se ferens in uoltu habituque insignem memoriam ignominiae acceptae. L. Ueturius et P. Licinius censores eum tonderi et squalorem deponere et in senatum uenire fungique aliis publicis muneribus coegerunt; sed tum quoque aut uerbo adsentiebatur aut pedibus in sententiam ibat donec cognati hominis eum causa M. Liuii Macati , cum fama eius ageretur, stantem coegit in senatu sententiam dicere. tunc ex tanto interuallo auditus conuertit ora hominum a populo factam magnoque id damno fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
quinquennium uouerat. Tum dictator
rum cum duo consulares exercitus tam
ape hosten sine ducib cẽnt ommib aliis
omissis una p̃cipua cura patres ppłmq inces-¬
sit: consules pͥmo quoq temꝑe creandi. ut
eoscrearent potissimum quoꝵ uirtus satis
tuta a fraude punica ẽẽt. cum toto eo bello
dampnosa. pre ꝓpere ac feruida ingenia
imꝑatoꝵ suissent. tum eo ip̃o consules nimi¬
acupiditate conserendi cum hoste manũ
sine copia natam fraudem lapsos ẽẽ. sete¬
rum dõs ĩmortales miseritos nominis ro¬
mani ꝑeꝑcisse. in noxiis exercitib. temeri¬
tatem consulũ ipsorum capitib dampnaᷤᷤ¬
se. Cum circumspicerent patres quos nam
consules facerent. longe ante alios emine¬
bat .c. claudius nero S collega querebatur.
Et uirum quidẽ eũ egregium ducebant.
s promptiorem acriorẽq quam tempora
belli postularent aut hostis hannibal tẽ¬
perandum acreingeniũ eius mod̾ato et

Expanded text:
quinquennium uouerat; tum dictator quinquennium uouerat; tum dictator rum cum duo consulares exercitus tam prope hostem sine ducibus essent, omnibus aliis omissis una praecipua cura patres populumque incessit consules primo quoque tempore creandi et ut eos crearent potissimum quorum uirtus satis tuta a fraude Punica esset: cum toto eo bello damnosa praepropera ac feruida ingenia imperatorum fuissent, tum eo ipso anno consules nimia cupiditate conserendi cum hoste manum in necopinatam fraudem lapsos esse; ceterum deos immortales, miseritos nominis Romani, pepercisse innoxiis exercitibus, temeritatem consulum ipsorum capitibus damnasse. cum circumspicerent patres quosnam consules facerent, longe ante alios eminebat C. Claudius Nero . ei collega quaerebatur; et uirum quidem eum egregium ducebant, sed promptiorem acrioremque quam tempora belli postularent aut hostis Hannibal; temperandum acre ingenium eius moderato et
Abbreviated transcription (Latin):
gri ad sitionẽ pugnauit. in arborem illa¬
tus impetu equi ad eminentẽ ramum cor¬
nu altm̃ galee p̃fregit. idinuentũ ab echo¬
lo quodam platumq in echoliam ad
scerdileum cui notum erat insigne galee.
samam interfecti regis uulgauit. Post ꝓ¬
fectionem ex achaia regis sulpitiꝰ eginam
classe ꝓfectus cum atthalo sese conumxit.¬
Achei cum etholis eleisq haud ꝓcul messe¬
ne ꝓsperam pugnam fecerunt. Atthalus
rex ⁊ .p. sulpitius egine hib̾narunt. Exitu
huiꝰ anni.t. quintius. cõs. dictatore comi¬
tioꝵ ludoꝵ q faciendoꝵ causa dicto.L.
Alii in campania mortuum tradunt. Id
quod nullo ante bello acciderat duo con¬
sules sine memorando prelio interfecti ue¬
lut orbam rem. pͣ. relinquerant. Dictator
manlius magistrũ equitũ .s. seruilium. qͥ¬
tum. edi. cũr erat dixit. Senatus quo die
dictatorem uissit quos . m. emiliꝰ. p̃r. urb
.c. flaminio. cñ. seruilio. cõs. fecerat.⁊ in

Expanded text:
gri ad Sicyonem pugnauit, in arborem inlagri ad Sicyonem pugnauit, in arborem inlatus impetu equi ad eminentem ramum cornu alterum galeae praefregit; id inuentum ab Aetolo quodam perlatumque in Aetoliam ad Scerdilaedum, cui notum erat insigne galeae, famam interfecti regis uolgauit. post profectionem ex Achaia regis Sulpicius Aeginam classe profectus cum AttAchaei cum Aetolis Eleisque haud procul Messene prosperam pugnam fecerunt. Attalus rex et P. Sulpicius Aeginae hibernarunt. exitu huius anni T. Quinctius consul, dictatore comitiorum ludorumque faciendorum causa dicto T.  alii Tarenti, alii in Campania mortuum tradunt. ita , quod nullo ante bello acciderat, duo consules sine memorando proelio interfecti velut orbam rem publicam reliquerant. dictator Manlius magistrum equitum C. Servilium—tum aedilis curulis erat—dixit. senatus quo die dictatorem iussit, quos M. Aemilius praetor urbanus C. Flaminio , Cn. Seruilio consulibus fecerat et in