comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uilla agente uoluisse testatorẽ legato ꝯtim̃. neq
enĩ durã seꝑationẽ inumxisse credendũ ẽ. Si
aliq̃ parte anminfundo pascuntur pecora aliq̃
parte his pabulũ ꝯducitur.ł ẜui si aliqͣ parte
anni ꝑ eos ager colit᷑ aliqͣ in parte imn̾cedem
mittunt᷑. nichominus instrum̃to ꝯtinent᷑: cella¬
itẽ ostiariũ mulionẽ qͦ instrum̃ti eẽ ꝯstat i mo¬
las ⁊ machinas. fenũ. stipłas. asmũ machina¬
riũ. machinã stram̃tariam. uas ceneũ. in quo
sapa coqueret᷑ i de fructũ fiat. ⁊ aqua ad bibñ¬
dũ lauandãq familiã ꝑatur instrum̃ti ẽẽ. et
cribra⁊i plaustra quib stercus eueat᷑. ea uero
que solo ꝯtinentur instrumĩti fundi ñ eẽ casuᷤ
scribit ułita arundineta.⁊ salicta anteꝗͣ cesa
sint. qr fundus fundi instrum̃tũ ẽẽ ñ potest S
sicesa sunt puto ꝯtiñi.q querendo fructu id ser¬
uiunt. Id ⁊ in pał erit dicendũ. Simagrou
uenationes suit puto uenatores quoq ⁊ uestiga¬

Expanded text:
uisse testatorem legato contineri: neque enim duram separationem iniunxisse credendus est.Si aliqua parte an‹ni› in fundo pascantur pecora, aliqua parte his pabulum conducitur, uel serui, si aliqua parte anni per eos ager colitur, aliqua parte in mercedem mittuntur, nihilo minus instrumento continentur.Cellaitem ostiarium mulionemque instrumenti esse constat.Et molas et machinas, fenum stipulas, asinum machinarium, machinam frumentariam, uas aeneum, in quo sapa coqueretur et defrutum fiat et aqua ad bibendum lauandamque familiam paratur, instrumenti esse, et cribra, et plaustra quibus stercus euehatur.Ea uero, quae solo continentur, instrumenti fundi non esse Cassius scribit, ueluti harundineta et salicta, antequam caesa sint, quia fundus fundi instrumentum esse non potest: sed si caesa sint, puto contineri, quia quaerendo fructui deseruiunt. idem et in palis erit dicendum.Si in agro uenationes sint, puto uenatores quoque et uestiga
Abbreviated transcription (Latin):
gauer̃. qr non ꝓinstrum̃to in fundo fuerat ⁊̃ si
solitus fuerat ⁊ familie imꝑare. Saltuariũ aut
lab̃o quidem putat eũ demũ ꝯtineri qui fruc¬
tuum seruandoꝵ grã paratus sit. eũ non qui
sinunt eustodiendoꝵ causa. Neratius ⁊̃ hune.
⁊ si uire utimur. ut om̃s saltuari ꝯtineant᷑.¬
Trebatuis ⁊̃ amplius pistorẽ ⁊ consorẽ qui fami¬
lie rustice causa ꝑati sunt putat ꝯtim̃. Item
fabrum qui uille resiciende cã ꝑatus sit. ⁊ nulli¬
cã ⁊⁊ mulieres que panem coquunt. queq uil¬
lam seruent. Item molitores si adusum rusti¬
cum parati sunt. Itẽ focariam ⁊ nulli cã si mõ
aliquo offõ uirũ aduuuet. Itẽ lanificas que fa¬
miliam rusticam uestiunt. ⁊ que pulmĩtaria ru¬
sticis quoquant. s an instrum̃ti instrum̃ttum
legato instrum̃to ꝯtineatur: queritur: hoc enĩ
qua rusticoꝵ causa parantur. lanifice i lane e.¬

Expanded text:
gauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi gauerunt, quia non pro instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat et familiae imperare.Saltuarium autem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum seruandorum gratia paratus sit, eum non, qui finium custodiendorum causa: sed Neratius etiam hunc, et hoc iure utimur, ut omnes saltuarii contineantur.Trebatius amplius etiam pisto rem et tonsorem, qui familiae rusticae causa parati sunt, putat contineri, item fabrum, qui uillae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant.Sed an instrumenti instrumentum legato instrumento continetur, quaeritur: haec enim, quae rusticorum causa parantur, lanificae et lanae e
Abbreviated transcription (Latin):
si fundus pastiones saltusq ht̃ greges pecorũ
pastores saltuari.
debeatur. Si uͦ ĩõ qd ñ alit̾ ex saltu fructis ꝑcipi po¬
t̃it contͣ erit: qr ꝑ gegres fructus ex saltu ꝑcipiunt᷑.
ñ placet. qr ꝯsum̃etur. ꝗppe instrum̃tum ẽ apa¬
ratus reꝵ dumnus mansuraꝵ sine quib exerceri
nequiret possessio. accedit eo qͥ cibaria uictus
magis quã colendi cã pararentur. s ego puto in
Itẽ ñnullis uisũ est frum̃tum qͥ serendi causa
sepositũ est instrum̃to ꝯtiñi puto. qr ⁊ instar
culturae eẽt. ⁊ ita ꝯsumitur. ut semꝑ repone¬
tur. S cã seminis nicħ acibariis differt ꝯser¬
uandi fructus. cã łatigͣnaria. qr in his fruetus
custo diuntur. urceos capsellas in quib fructuĩ
ꝯtiñ instrum̃to ait. qr nicħ animal instrum̃ti
an seruus qui quasi colonus in agro erat instru¬
m̃to legato ꝯtineatur. ⁊ labeo npegasus recte ne¬

Expanded text:
si fundus saltus pastionesque habet, greges pecorum si fundus saltus pastionesque habet, greges pecorum pastores saltuarii. debeatur: si uero ideo, quia non aliter ex saltu fructus percipi poterit, contra erit, quia per greges fructus ex saltu percipiuntunon placet, quia consumeretur: quippe instrumentum est apparatus rerum diutius mansurarum, sine quibus exerceri nequiret possessio: accedit eo, quod cibaria uictus magis quam colendi causa pararentur. sed ego puto et item nonnullis uisum est frumentum, quod serendi causa sepositum est, instrumento contineri, puto quia et instar culturae esset et ita consumitur, ut semper reponeretur: sed causa seminis nihil a cibariis differt.Conseruandi fructus causa, ueluti granaria, quia in his fructus custodiuntur, urceos capsellas, in quibus fructus contineri instrumento ait, quia nihil animalis instrumenti an seruus, qui quasi colonus in agro erat, instrumento legato contineatur. et Labeo et Pegasus recte ne
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subpellectili que ibi eẽt. Itẽ orreũ unarium
cũ uino iuasis: ⁊istrum̃tis. ⁊ instrorib quos
secũ habe ꝯsueu̾at. Quesitũ ÷ cũ uino testato¬
re insula in qua cenacłm fuĩt qđ ei legatũ eãt
exusta sit. ⁊ post bieniũ eod loco ꝯstituta noua
iorreũ q̃ eidem legatũ erat a testatore uenie¬
rit. uini aũt uenditio dilata sit. ut ex eo cõmo¬
da uenirent. an unuĩsa legata pãdula ꝯsequi
Sab.ł .ii. ad uitelliũ eudent̃ enum̃at. querendi
ułuti hoĩes qui colunt agrum: ⁊ qui eos exercent
ꝑata uasa que utilia culture. que sunt aratra.
ligones. sartuli. falces. putatorie. bidentes. ⁊
si qua simili a dici possunt. Cogendi: quẽ ad mo¬
dũ torcularia. corbes. falcesq messione fena
rie. cali. undemiatori exceptoriiq in quib
uue ꝯp̃tant᷑. Conseruandi: quasi dolia licet
deffossa ñ sint ⁊ cuppe quib dam regionibus
accedunt instrum̃to si uilla cultior ẽ ułuti
atenses. scoparii siet uiridi aiã sint. topiarii

Expanded text:
narium cum uino et uasis et instrumento et institoribus, quos secum habere consueuerat. quaesitum ‹est›, cum uiuo testatore insula, in qua caenaculum fuit quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta noua, et horreum, quod eidem legatum erat, a testatore uenierit, uini autem uenditio dilata sit, ut ex eo commodo uenirent, an uniuersa legata Pardula consequi bris ad Uitellium euidenter enumerat. quaerendi, ueluti homines qui agrum colunt, et qui eos exercent parata, uasaque utilia culturae, quae sunt aratra ligones sarculi falces putatoriae bidentes et si qua similia dici possunt. cogendi, quemadmodum torcularia corbes falcesque messoriae fariae quali uindemiatorii exceptoriique, in quibus uuae comportantur. conseruandi, quasi dolia, licet defossa non sint, et cuppae.Quibusdam in regionibus accedunt instrumento, si uilla cultior est, ueluti atrienses scoparii, si etiam uirdiaria sint, topiarii,
Abbreviated transcription (Latin):
strum̃to fundi ñ ꝯtinetur. idomus sit instru¬
m̃tum legatum uidñdũ quid ꝯtineat᷑. i pegasus
ait instrum̃tũ. domus id eẽ qđ tẽpestatis arcende.
aut incendii cã patur. non ꝙ uoluptatis gr̃a. Itaq
neq specularia. neq uela que frigoris c ausa ł
umbra in domo sunt debi. que sentñtia cassi
fuit qui dicebat. int̾ instrum̃tum ⁊ ornam̃tum
multum intereẽ. Instrum̃ti enim ea ẽẽ que ad tu¬
telam domus ꝑtinent. Ornam̃ti q̃q ad uolupta¬
tem sicuti tabulas pictas uela aut̃ cilicia instru¬
m̃ti eẽ cassius ait que iõ ꝑatur. needificia uen¬
to uł pliuua laborent. acetũ qͦ qđ extinguendi
incendi causa ꝑatur. Itẽ centones sisiones. ꝑtice
⁊ tignum eius rei causa paratum instrumentoꝯ
tineri. si adhiuꝰmodi causam tigna parata ha¬
beas. ad alios usus non quidem seruientia ꝓinde
ifultim̃ta si qua hab eat huie rei necessaria: ĩ ea

Expanded text:
strumento fundi non continentur.Si domus sit instrum legatum, uidendum quid contineatur. et Pegasus ait instrumentum domus id esse, quod tempestatis arcendae aut incendii causa paratur, non quod uoluptatis gratia: itaque neque specularia neque uela quae frigoris causa uel umbrae in domo sunt deberi. quae sententia Cassii fuit, qui dicebat inter instrumentum et ornamentum multum interesse: instrumenti enim ea esse, quae ad tutelam domus pertinent, ornamenti, quae ad uoluptatem, sicuti tabulas pictas.Uela autem Cilicia instrumenti esse Cassius, quae ideo parantur, ne aedificia uento uel pluuia laborent.Acetum quoque, quod exstinguendi incendii causa paratur, item centones sifones, pertica tignum eius rei causa paratum instrumento contineri, si ad huiusmodi causam habeat tigna parata ad alios usus non deseruientia. proinde et fulcimenta si qua
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt. Id uiris ẽ cũ ex qua uis alia cã lib̾tas nõ
hreti ex alt̾o boues cũ opus fecissent. in ałm reuer¬
tent᷑. utrũq fundũ cũ instrum̃to legau̾at. lab̾o.
trebatius. boues ei fundo cessuros putant. uibi
opus fecissent. ñ ubi mañe ꝯsueuissent. ca sellius
contra: labeonis sent̃ntiam probo.
aboł.ł.. Sicui fundũ ⁊ cũ instrum̃tum eiꝰ lega¬
re uis nicħ int̃ est quomͦ leges fundũ cũ instrum̃to
anfundũ ⁊istrum̃tum anfundũ instructũ. Paulꝰ
immo ccͣ. Nã intẽa legata hoc int̾ ÷ qđ si fundo alie¬
nato mortuus fuit qđ ita legau̾it. ex hac scͥptura
fundũ cum instrum̃to. nicħ erit legatũ. ex ceas
potit instrum̃tum eẽ legatum.

Expanded text:
non possunt. idem iuris est, cum non possunt. idem iuris est, cum et ex altero boues, cum opus fecissent, in alterum reuerterentur, utrumque fundum cum instrumento legauerat.Labeo Trebatius boues ei fundo cessuros putant, ubi opus fecissent, non ubi manere consueuissent: Cascellius contra.Labeonis sententiam probo.atorum.Si cui fundum et instrumentum eius legare uis, nihil interest, quomodo leges 'fundum cum instrumento' an 'fundum et instrumentum' an 'fundum instructum'.Paulus. immo contra: nam inter ea legata hoc interest, quod, si fundo alienato mortuus fuerit qui ita legauit, ex hac scriptura 'fundum cum instrumento' nihil erit legatum, ex ceteris poterit instrumentum esse legatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uie cũ instrum̃to fundus
legatus ẽ. siue instructus duole¬
gata intelligunt᷑. Fundo cum in¬
strum̃to legato ⁊ alienato. instrum̃tum not
uendicabitur ex sentntia defucti.
ap̃.ł. Cũ pat̾ plurib filiis hr̃dib scͥptis
duob p̃ceptione bonoꝵ auie p̃ter partes hr̃dita¬
rias dedisset ꝓ partib cohr̃dũ uiriles habituros
legatarios placuit. Potes p̃dioꝵ que greco
uocabło .g̃. appellat᷑. cũ ñ instructa legant᷑ lega¬
gauit. pꝰea codicillꝰ petit. ut morientes partes suaᷤ
fundi suꝑstitib restitueret. nec instructi m̃tionẽ
habuit. talem in cã fidĩ ꝯmissi deductũ uid̾ĩ pla¬
cuit quał fuerat legatuis. s medi tp̃is augm̃ta
fetuũ ⁊ partuũ. itẽ detͥm̃ta fataliũ fidĩ ꝯmisso ꝯtim̃.
Amor .xx. annis instructa p̃dia ꝯsobrine sue
dari uoluit. ⁊ quosdã seruos p̃dioꝵ uius ma-¬
numisit. ñ id circo serui manumissi cũ p̃dus ex¬

Expanded text:
ue cum instrumento fundus legatus est siue instructus, duo legata intelleguntur.Fundo cum instrumento legato et alienato instrumentum non uindicabitur ex sententia defuncti.sorum.Cum pater pluribus filiis heredibus scriptis duobus praeceptionem bonorum auiae praeter partes hereditarias dedisset, pro partibus coheredum uiriles habituros legatarios placuit.Dotes praediorum, quae Graeco uocabulo ἐνθῆκαι appellantur, cum non instructa legantur, legagauit: postea codicillis petit, ut morientes partes suas fundi superstitibus restituerent, nec instructi mentionem habuit. talem in causam fideicommissi deductum uideri placuit, qualis fuerat legatus, sed medii temporis augmenta fetuum et partuum, item detrimenta fata annis instructa praedia consobrinae suae dari uoluit et quosdam seruos praediorum uiuus manumisit. non idcirco serui manumissi praes
Abbreviated transcription (Latin):
epoti legau̾at que certa regione
p̃dia habierant ut i instructa s̃ cũ umo grano
calẽgͥdario ⁊ adiecta sunt ħ uerba. quicꝗd erit
cũ moriar in illa regione. ⁊ ꝗcꝗͥ in quacũq specie
erit in illa regione. uł qđ mm erit uiua testatrice
unus ex debitorib ꝯdẽpnatus. uiuente testatrice
satis ñ fecit. quesitũ est ant qđ ex sentñtia uidicis

Expanded text:
epoti legauerat quae certa regione praedia habuerat ut instructa sunt, cum uino grano calendario, et adiecerat haec uerba: 'quidquid erit cum moriar in illa regione, et quidquid in quacumque specie erit in illa regione, uel quod meum erit'. uiua testatrice unus ex debitoribus condemnatus uiuente testatrice satis non fecit: quaesitum est, an quod ex sententia iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃des: si modo eorum scilicet serui sint. qͦs
ipsos hr̃des instituere possumus cũ testam̃¬
ti factio cõnserius ex ꝑsona dñorum intro¬
ducta est.Peredatarium seruum añ
aditam hr̃ditatem idõ placuit hr̃dem ins¬
titui posse. quia creditũ ẽ hr̃ditatem dñam

Expanded text:
 possumus, si modo eorum scilicet serui sint, quos ipsos heredes instituere possumus, cum testamenti factio cum seruis ex persona dominorum introducta est. Hereditarium seruum ante aditam hereditatem ideo placuit heredem institui posse, quia cre
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset. Sed si plures institutiones ex eadem
parte sub diu̾sis conditionib fuerint facte
utrũ pͥor conditio extitĩt. id faciet qđ supͣ
esto. si sod̾s hr̃s non erit. deinde scd̃s herẽ
esto. placet pͥmo gͣdu scd̾m eẽ institutum.
ap̃. ł. Hoc articło quisq om̃s signifi¬
cantur. ⁊ idõ labeo scribit si ita scͥptum sit.
titius. ⁊ seius qͣnta quisq eoꝵ ex parte h¬
eredem me habuerit scriptum mͥ hr̃s
esto nsi om̃s habeant scͥptum hr̃dem
destatorem. neutrum hr̃dem eẽ posse:
qm̃i ad om̃ium factum sermo refertur. in
quo puto testatoris m̃tem respiciendam.
S humanus ẽ eum quidem testatorem
suum hr̃dem scͥpserit in tantam partem
eius hr̃dem fore. Quod aut̃ non ascͥpserit

Expanded text:
plures institutiones ex eadem parte sub diversis condicionibus fuerint factae, utra prior condicio exstiterit, id faciet quod supra esto, si Secundus heres non erit", deinde: "Secundus heres esto": placet primo gradu Secundum esse instits significantur: et ideo Labeo scribit, si ita scriptum sit: 'Titius et Seius quanta quisque eorum ex parte heredem me habuerit scriptum, heres mihi esto', nisi omnes habeant scriptum heredem testatorem, neutrum heredem esse posse, quoniam ad omnium factum sermo refertur: in quo puto testatoris mente‹m› respiciendam. sed humanius est eum quidem, qui testatorem suum heredem scripserit, in tantam partem ei heredem fore, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut imitetur edictũ suum. Illud quod p̃finitũ
tẽpus intra qđ ad eatur hr̃ditas. Item sicut¬
dicioĩ hr̃s parere non potuit: qũt̃ qnasi u¬
sua potestate non habebit. ułuti institutione
collata in altum factum. aut quẽdam casũ
si ille puta consul factus fuerit. tunc postu¬
lantib creditorib constituet p̃tor. nisi intra
fuerit. se bona defuncti creditorib posside
iussurũ ⁊ int̃im que urgebunt ꝑ ꝓcurator¬
es distrahi uissurum. Sed si sub conditione

Expanded text:
ut imitetur edictum suum illud, quo praefinit ut imitetur edictum suum illud, quo praefinit tempus, intra quod adeatur hereditas. Item si condicioni heres parere non poterit, quam in sua potestate non habebit, ueluti institutione collata in alterius factum aut quendam casum, 'si ille' puta 'consul factus fuerit', tunc postulantibus creditoribus constituet praetor, nisi intra fuerit, se bona defuncti creditoribus possidere iussurum et interim quae urguebunt per procuratores distrahi iussurum. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
tur hr̃s sine parte. utrum pͥmo an medio ł
nouissimo nichil inter est.
i iam mortuo
quadrans. ali dodrans datũs sit: i alius sine
parte scͥptus sit. labeo eum qui sine parte
institutus hr̃s sit alt̾um assem habiturum.
te dimidia conuineti hr̃des instituti sunt.
ex alt̃a alius ȩquas partes eos habituros ait.
recte scribi quisquis mͥ hr̃s erit. stichus
lib. i hr̃s esto. lib̾um tantum futurum la¬
beo: ⁊ hr̃dem eũ futurum recte putat.
eruo lib̃tatem pure. hr̃ditatem sub con¬
ditione dari posse uerissimum puto. ut cam̃
conditione lib̾ hr̃sq erit quocũq modo lib̾¬
tas data fuerit. deficiente aũt conditione ꝑ¬
inde habetur. ac si lib̾tas sine hr̃ditate da
potest possessionem agnoscere: ⁊ tanquam
hr̃s distraere hr̃ditatem. Sed sibonorum
possessionent non adnuitat. s conditionẽ
trahat cui facile parere possit. ułuti si ser¬
uum quẽ in potestate habet manumiserit.
nec manumittat. hic p̃toris erunt partes

Expanded text:
tur heres sine parte, utrum primo an medio uel nouissimo, nihil interest. Si iam mortuo quadrans, alii do‹d›rans datus sit parte scriptus sit, Labeo eum, qui sine parte heres institutus sit, alterum assem habiturum te dimidia coniunctim heredes instituti sunt, ex altera alius, aequrecte scribi: 'quisquis mihi heres erit, Stichus liber et heres esto', liberum tamen futurum. Labeo et heredem eum futurum recte putat. Seruo libertatem pure, hereditatem sub condicione dari posse uerissimum puto, ut tamencondicione liber heresque erit, quocumque loco libertas data fuerit: deficiente autem condicione perinde habetur, ac si libertas sine hereditate datorum possessionem agnoscere potest et tamquam heres distrahere hereditatem. Sed si bonorum possessionem non admittat, sed condicionem trahat, cui facile parere possit, ueluti 'si seruum quem in potestate habeat manumiserit' nec manumittat, hic praetoris erunt partes,
Abbreviated transcription (Latin):
ex die uł ad diem non recte datur. s
uicio tpris sublato: manet institutio.
dam duos hr̃des scripsisset. unum rerum
ꝓiuncialium. alt̾um rerum italicarum. ⁊
cum merces initalia de uehere soleret. pecu¬
niam dimifisset in ꝓuinciam ad merces com

Expanded text:
ex die uel ad diem non recte datur, sed ex die uel ad diem non recte datur, sed uitio temporis sublato manet institutio. dam duos here‹de›s scripsisset, unum rerum prouincialium, alterum rerum Italicarum, et, cum merces in Italia‹m› deuehere soleret, pecuniam misisset in prouinciam ad
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł .i. de testam̃tis adedicit. p̃toris urbani.
lla institutio quos titius uolũit idõ uiciosa
est. quod alieno arbitͥo ꝑmissa ẽ. Nam satis
constant̃ uet̾es decreuerunt cestam̃torum
uira ꝑse firma ẽẽ oportere. non ex alieno
arbitrio pendẽ. squi apud hostes ẽ rec¬
de hr̃s institurair. quam uire post liminis
om̃ia uira ciuitatis in ꝑsonam eius in suspe¬
nso retinentur : abrumpuntur. Itaq si
reũsus fuerit ab hostib adire hr̃ditatem
Et si reũsus fuerit ab hostib potest eum
iub̃e adire hr̃ditatem. Si uero decesserit
ex parte dimidia hr̃s esto. Idem atuis ex
alt̾a parte dimidia. si nauis ex asia uen̾it
hr̃s esto. cum expura institutione adierit
hr̃s. Quãuis conditio alt̾uis institutioniᷤ
pendeat. exasse fit hr̃s scilicet ⁊̃ conditio¬
ne deficiente cum non ꝓsit ei conditio
qui cqͣm existens. quippe cũ non dubite¬
tur quin si quis ex parte dimidia heres in¬
stitutus sit. nec p̃t̾ẽa quisquã altus ipse

Expanded text:
 de testamentis ad edictum praetoris urbani. illa institutio 'quos Titius uoluerit' ideo uitiosa est, quod alieno arbitrio permissa est: nam satis constanter ueteres decreuerunt testamentorum iura ipsa per se firma esse oportere, non ex alieno arbitrio pendere. Is qui apud hostes est recte heres instituitur, quia iure postliminii omnia iura ciuitatis in personam eius in suspenso retinentur, non abrumpuntur: itaque si reuersus fuerit ab hostibus, adire hereditatem et, si reuersus sit ab hostibus, potest eum iubere adire hereditatem: si uero ibi decesserit, ex parte dimidia heres esto: idem Titius ex altera parte dimidia, si nauis ex Asia uenerit, heres esto', cum ex pura institutione adierit heres, quamuis condicio alterius institutionis pendeat, ex asse fit heres, scilicet etiam condicione deficiente, cum non prosit ei condicio quicquam existens: quippe cum non dubitetur, quin, si quis ex parte dimidia heres institutus sit nec praeterea quisquam alius, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
inpossessionẽ: aut pupillus hr̃s tutorẽ non
habeat. Q idõ ait. Cause cognitionẽ agen¬
dam adiectam ꝓpt̾ eos qui sine dilatione ꝑe¬
gre eẽnt uł egritudine uł ualitudine ita im¬
pedirentur ut iniu̾̃is ꝑduci non possunt. Nec
tamen defenderent.
eoꝵ inuet hr̃s mͥ esto. Geistimo siutq uiuat
ambo hr̃s eẽ. altero mortuo: eum qui suꝑ eĩt
tio in eẽ uidetr institutioni
modo relicto senatus censit.
stitutum ex eadem parte hr̃dem fore celsuᷤ
ait. Sed si hr̃dem te instituero.⁊ deinde eñ¬
dem de sub conditione instituam. nichil ua¬

Expanded text:
sione sit aut pupillus heres tutorem non habeat. Et ideo ait causae cognitionem adiectam propter eos, qui sine dilatione peregre essent uel aegritudine uel ualitudine ita impedirentur, ut in ius produci non possint, nec tamen defenderentureorum uiuet heres mihi esto.' existimo, si uterque uiuat, ambo hetio inesse videtur institutioni:modo relicto senatus censuit.stitutum ex ea parte heredem fore Celsus ait: Sed si te heredem instituero et deinde eundem te sub condicione instituam, nihil va
Abbreviated transcription (Latin):
licarum hr̃s scͥptus erat. anuero ad eum qui
ꝓuincialium. dicebam receptum eẽ rerum
hr̃dem institui posse: nec esse inutlem insticu¬
tionem. Sedita ut officio uidicis familie hr̃ciꝰ¬
cunde cognoscentis contineatur. ut nicħ
amplius eum qui ex re instiatus ẽ quãrem
ex qua hr̃s scͥpͥtus ẽ consequitur. Ita igitur
res accipietur. Uerbi gr̃a. Pone duos hr̃ des
institutos unum exfundo corneliano. alte¬
rum exfundo libiano:⁊ fundoꝵ alt̾um qui

Expanded text:
licarum heres scriptus erat an uero ad eum, qui prouincialium. dicebam receptum esse rerum heredem institui posse nec esse inutilem institutionem, sed ita, ut officio iudicis familiae herciscundae cognoscentis contineatur nihil amplius eum, qui ex re institutus est, quam rem, ex qua heres scriptus est, consequi. ita igitur res accipietur. uerbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex fundo Corneliano, alterum ex fundo Liuiano, et fundorum alterum qui
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł septum eẽt stichũ. ẜuũ hr̃ditãtum
testam̃to suo libum eẽ iussit. hẽdes fili p̃ciũ
euis serui sorori defuncti pr̃are debent. lib̾ta¬
tem fauore sui seruata. ħ ampliꝰ ⁊ si ignorass
filius codicillos apatre factos nicħ ominus
hr̃des eius p̃cium pr̃are debebunt. ne factũ
eiꝰ alti dãnũ offerat. s et si seruus iste a sẽꝑ¬
nio hr̃s institutus sit. eamq hr̃ditatẽ postea¬
qͣm ex testam̃to fr̃is ad libtatẽ ꝑuen̾iãt adie¬
rit hrditatis quoq estimationẽ hr̃s fr̃is so¬
roris eiꝰ prãre debẽt.  Quia si manumissus
ñ eẽt. uissu muliẽis adire eã potuisset. Si uͦ
uiuente filio semꝓnius decesseit hr̃ditas in

Expanded text:
ptum esset, Stichum servum hereditarium testamento suo liberum esse iussit: heredes filii pretium eius servi sorori defuncti praestare debent libertate favore sui servata. hoc amplius et si ignorasset filius codicillos a patre factos, nihilo minus heredes eius pretium praestare debebunt, ne factum cuiusquam alteri damnum adferat. Sed et si servus iste a Sempronio heres institutus sit eamque hereditatem, posteaquam ex testamento fratris ad libertatem pervenerat, adierit, hereditatis quoque aestimationem heredes fratris sorori eius praestare debent, quia, si manumissus non esset, iussu mulieris adire eam potuisset. si vero vivente filio Sempronius decesserit, heredita
Abbreviated transcription (Latin):
sedo loco factũ licet in eo certaꝵ reꝵ hr̃s
sibi datis. aut suppleta quarta ex lege falei¬
dia hr̃ditatẽ restituat. is qui inpͥori testa¬
m̃to scͥpti fuãnt. ꝑꝑ inserta fidĩ ꝯmissi u̾ba
quib ut uab̃ pͥus testam̃tũ exp̃ssũ ẽ du¬
bitaĩ ñ oportet ⁊ ħ ita intelligñdꝰ ẽ si noi¬

Expanded text:
secundo loco factum, licet in eo certarum rerum hptum, ut contentus rebus sibi datis aut suppleta quarta ex lege Falcidia hereditatem restituat his, qui priore testamento scripti fuerant, propter inserta fideicommissaria uerba, quibus ut ualeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet.' et hoc ita intellegend
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dato filio substitutus. si rogatus fũit hr̃di¬
tatẽ: q̃ ad eũ ex substitutione ꝑueñit titio
restituere cogendus ñẽ uiio pupillo patris
hr̃ditatẽ adire. Primũ quia sub ꝯditione fi¬
dĩ cõmissũ datũ ẽ. Dem̃ quia ñ ꝓbe de hr̃dita¬
te iuuenis pueĩ aget. Mortuo aut pupillo.
cõpelli debet hr̃ditatẽ patͥs adse. Iđ siduo hr̃¬
des apatre instituti fuũit. ⁊ utusq fidĩ cõmissũ¬

Expanded text:
si rogatus fuerit hereditatem, quae ad eum ex substitutione pervenerit, Titio restituere, cogendus non est vivo pupillo patris hereditatem adire, primum quia sub condicione fideicommissum datum est, deinde quia non probe de hereditate viventis pueri aget: mortuo autem pupillo compelli debet hereditatem patris adire. Quod si duo heredes a patre instituti fuerint et ut
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ adire quã ut legata que sub condi¬
tione.si hr̃s non eẽ. data erãt restituant᷑.
Non quid a cohr̃dib ne honorent᷑. s ab eo
cui restituta fuĩt hr̃ditas. Nam sic̃ exẽ¬
plende sidigrã cogendis ẽ adire hr̃dita¬
tem. ita obid ipsũ damno effici ñ debet¬
r̃s exasse erat instituta consobrinam̃.¬
eã. Nereiꝰ fidi cõmissũ. ut partẽ dimidiam
hr̃ditatis statim publio meuio restitueret.
alt̾am partẽ eũ ip̃a moreretur eid̃ publio
meuio pret̾a alia aliis legata data sunt
ta solida acceꝑant. ⁊ similit̾ de restituendoq̃
ampliꝰ ꝑcepissent cauer̃. mortua ꝯsobrina
mea publiꝰ meuius desidat sibi alteram
partẽ hr̃ditatis cũ fructib restitui. Iuẽo
itaq qͣntũ ei restituẽ debeant utrũ qđ supͣ

Expanded text:
quae sub condicione 'si heres non esset' data erant, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non de‹beb›it.Heres ex asse erat instituta consobrina mea et eius fidei commissum, ut partem dimidiam hereditatis statim Publio Maeuio restitueret, alter‹am› partem, cum ipsa moreretur, eidem Publio Maeuio: praeterea alia aliis legata d‹a›ta sunteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra
Abbreviated transcription (Latin):
dĩcõmissũ peteturac si fundũ qui tibi atitolega¬
tus eẽt restituere rogatus fuisset. Idõq ⁊ si sus¬
pectã meui hr̃ditatẽ dix̃is. cogi te ñ oport̾et
eam adire. Quod si meuius te rogaũit.⁊ suã
hr̃ditatẽ. ⁊ titianã restituere. tuq sponte a die¬
ris hr̃ditatẽ. meris legis falcidie c̃m̃o ⁊i partẽ
quartã meiuane hr̃ditatis retinebis dimidiam.
iqrͣtam exfidĩ cõmisso restitues. Nec int̾erit
eid utͣmq hr̃ditatẽ. an alii meuianã. alii ti¬
tianã rogatus fuĩs restituere. S si suspectom
meuianã hr̃ditatẽ dix̃is. cogeris eã adire ⁊⁊
restituere ei cui rogatus fuĩs. Is aũt cui hr̃

Expanded text:
deicommissum petetur, ac si fundum, qui tibi a Titio legatus esset, restituere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maevii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire. Quod si Maevius te rogaverit et suam hereditatem et Titianam restituere tuque sponte adieris hereditatem, uteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maevianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam, alii Titianam rogatus fueris restituere. sed si suspectam Maevianam hereditatem dixeris, cogeris eam adire et resti
Abbreviated transcription (Latin):
actionẽ adũsus eũ fidĩ cõmissaĩo dãĩ. Mar¬
celliis ħ id necessaĩo faciendũ ẽ cum parte
hr̃ditatis restituta. familie hercis cunde uidi¬
tuĩ int̾ eum qui restituit hr̃ditatẽ.⁊ ꝗ receꝑit
accipietur. Qui rogatus ẽ emancipato fi¬
lio restituẽ hr̃ditatẽ. cogi debet adire ⁊ res¬
tituẽ. qͣuis filius contͣ tabulas bonoꝵ posses¬
sionẽ acciꝑe possit. ¶ Si patͦmis ex parte de
bita hẽs insticutus ⁊ rogatus restituẽ hr̃di¬
tatẽ: suspectã sibi ẽẽ dicat: puto rectius fac¬
turũ p̃torem. si coeg̾it es̃ adire hr̃ditatem
⁊ restituẽ quãuis possit mutata uoluntate
eã partẽ hr̃ditatis restituere.¬
i p̃ceptis quibꝰdam reb hr̃s rogatus
sit restituere hr̃ditatẽ: ⁊ coactus eã odiẽĩt.¬

Expanded text:
aduersus eum fideicommissario dari.Marcellus: hoc idem, necessario faciendum est, cum parte hereditatis restituta familiae erc‹isc›undae iudicium inter eum qui restituit hereditatem et qui receperit accipietur.Qui rogatus est emancipato filio restituere hereditatem, cogi debet adire et restituere, quamuis filius contra tabulas bonorum possessionem abita heres institutus et rogatus restituere hereditatem suspectam sibi esse dicat, puto rectius facturum praetorem, si coegerit eum adire hereditatem et restituere, quamuis possit mutata uoluntate eam partem hereditatis retinere.Si praeceptis quibusdam rebus heres rogatus sit restituere h
Abbreviated transcription (Latin):
reppeti quisꝗͣ pot̾. Si uõ fructus partis¬
qͣntitatẽ dimidiã exib̾ant. qͣdranti tuo.
⁊ fructus eiꝰ accedit. Si uo fructus eius
partis que supͣ qͣdrantẽ apđ ꝯsobrinam
tuam remanserat ñ implẽt̃ qͣntitatẽ partiᷤ
dinidie bonoꝵ exstipłatione agi poterit.
In sũma ratio ita ponenda ẽ. tuoĩmͦ qua¬

Expanded text:
. si uero fructus quantitatem partis dimidiae exuberant, quadranti tuo et fructibus eius accedet. si uero fructus eius partis, quae supra quadrantem apud consobrinam tuam remanserat, non implent quantitatem partis dimidiae bonorum, ex stipulatione agi poterit. in summa ratio ita ponenda est, u
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdrantẽ remanserat. ñ efficiat partẽ dimi¬
diam hr̃ditatis. an ex increm̃to. ⁊ fructib
taxat ne partẽ dimidiam hr̃ditatis qͣnti¬
tas que restitueret᷑ excedatan u̾o sicut
publius meuius desid̾at. quic quid sipoĩ¬
to qͣ drante bonoꝵ eiꝰq qͣdrantis fructi¬
b p̃ceptũ ẽ restitui ei debet. Rq supra
adiectis fructib qͣnͣtitatẽ partis dimidie
hr̃ditatis que mortis tp̃r fuit ñ mimiet.
totũ publio meuio restituẽdũ. nec exsti

Expanded text:
quadrantem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructibutaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicut Publius Maeuius desiderat, quidquid seposito quadrante bonorum eius‹que› quadrantis fructibus perceptum est restitui ei debet? respondi, adiectis fructibus quantitatem partis dimidiae hereditatis, quae mortis tempore fuit, non minuet, totum Publio Maeuio resti
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditaĩis. siũ ab eo petatur. exceptione resti¬
cute hr̃ditatis adiuuaĩ uł submoũi potest.
actiones aut fidĩcõmissaĩo cõpetunt. quas
habuit hr̃s eo tp̃r quo fidĩ cõmissũ resticuebat.¬
Marcell. S eas quoq actiones que sub ꝯditi¬
one erant. ⁊ quaꝵ dies eo tp̃r ñ cessaret sidĩ¬
cõmissaĩo cõpet̾e placet. S añꝗͣ restituẽtur

Expanded text:
reditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat.Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cess‹e›r‹a›t, fideicommissario
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ñ adit. filii hr̃ditatẽ adiẽ ⁊ restituẽ coget᷑:¬
Notiens filiꝰ emancipatus bonoꝵ possessionẽ
ce̾ tabulas accipit. nulla ratio ẽ cõpellendi
hr̃dis ad restituendã hr̃ditatẽ. ⁊ sic̃ neq lega¬
ta neq fidĩcõmissa cet̾a pr̃are cogitur. ita na¬
nec adrestitutionẽ quid̃ hr̃ditatis cõpelli d̾et.¬
Ma̾cellꝰ plane non ẽ cõpellendus adiẽ filiꝰ suã

Expanded text:
t, filii hereditatem adire et restituere cogetur.Quotiens filius emancipatus bonorum possessionem contra tabulas accipit, nulla ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet.Marcellus: plane non est compellendus adire, si
Abbreviated transcription (Latin):
Uotiens pat̃familias unũ uł
duos hr̃des cohr̃dib suis restituere hr̃dita¬
tem iubet intelligͥ easdẽ partes infidĩ com¬
missis fac̃e quas inhr̃ditate distribuenda
fec̃it. s si uibeant᷑. his quib fidĩ cõmissum
datur. pecuniã nuãre. atq ita fidĩ cõmissũ
reciꝑe ex qͣntitate pecunie qͣm dare uibñtur
uoluntas colligenda ẽ pat̾s. f. Nam si ex dis

Expanded text:
uotiens pater familias unum uel duos heredes coheredibus suis restituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fideicommissis facere, quas in hereditate distribuenda fecerit. sed si iubeantur hi, quibus fideicommissum datur, pecuniam numerare atque ita fideicommissa recipere, ex quantitate pecuniae, quam dare iubentur, uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
uł .ł. QQuidã ita testam̃to scͥpserat ate hẽs
peto fidiq tue cõmitto: ut quicꝗͥ ex hr̃di¬
tate mea ad te ꝑuenĩt. filio mõ pͥma quaq
die uł si pͥus quid ei accidit matͥ eiusdem
reddat. querit᷑ cũ anteꝗͣ adeat᷑ hr̃ditas pu¬
er decesserit. an si fidĩ cõmissũ matͥ debeat᷑.
Rx. Si puer anteꝗͥ dies fidĩcõmissũ cedat de¬
cessisset. fidĩcõmissũ tͣnclatũ ẽẽ ad matrem.
postea aut quã dies fidĩ cõmissi cessit. side¬
cesserit ad hr̃dẽ pueri fidĩ cõmissũ ꝑtinere.
potiꝰ qͣm hr̃dib pr̃aret᷑. p̃tor estimabit ex ꝑ¬
sona matͥs. ⁊ exꝑsona hr̃dis pueĩ. Marcellũ
s testatoris uoluntati congruũ est qͣndoc̃q
puer decesseit. siũ anteꝗͣ dies fidĩ cõmissũ

Expanded text:
um.Quidam ita testamento scripserat: 'a te, heres, peto fideique tuae committo, ut quidquid ex hereditate mea ad te peruenerit, filio meo prima quaque die aut, si prius quid ei acciderit, matri eius des reddas'. quaeritur, cum antequam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur. respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cedat, decessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris et ex persona heredis pueri. Marcellus: sed testatoris voluntati congruum est, quandocumque pue
Abbreviated transcription (Latin):
hĩs esto. tũ si soł pats hr̃s extrt̃it. nichominꝰ
cogendus eit hr̃ditatẽ pupilli restituẽ. Si uõ
cohr̃dẽ hũit. retinebit pupilli hr̃ditatẽ. quia
potuit cohẽde adeunte ꝗͣuis ip̃e patͥs omisisset
hr̃ditatẽ ex substitutione adire.¬
Si pat̾ filiũ quẽ inpotestatẽ habebat hr̃dẽ
scͥpserit. i ab eo petieĩt ut hr̃ditatẽ semꝑnio
restitueret. hisq suspectã sibi eẽ dicet pot̾it.

Expanded text:
 patri heres extiterit, nihilo minus cogendus erit hereditatem pupilli restituere, si uero coheredem habuerit, retinebit pupilli hereditatem, quia potuit coherede adeunte, quamuis ipse patris omisisset hereditatem, ex substitutione adire.Si p‹a›ter filium, quem in potestate habebat, heredem scripserit et ab eo petierit, ut hereditatem Sempronio restitueret, isque suspectam sibi esse dic
Abbreviated transcription (Latin):
tem dicat. ⁊ legationis tp̃r ꝯpellendus est
tur. ⁊ licet delib̾are se dicat. anadeat cogñ¬
dꝰ ẽ adire. s ñ ut statĩ restituat. s ut reũsꝰ
domũ. si putaũit s expediẽ quomͦ falcidie
uł testam̃tũ utat᷑. uł si ñ putaũit restituat totã
hr̃ditatẽ.: ne onera patiatur¬
Si quis bona sua ł oĩa sua rogauerit
restituẽ sidĩcõmissaĩã restitutionẽ ẽẽ intelli¬
gñdũ ẽ. Nã meoꝵ ⁊ tuoꝵ appellatio ẽ ⁊̃ acti

Expanded text:
tem dicat, et legationis tempore compellendus est tur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reuersus domum, si putauerit sibi expedire, commodo Falcidiae uel testamenti utatur uel, si non putauerit, restituat totam hereditatem, ne onera patiatur.Si quis 'bona sua' uel 'omnia sua' rogauerit restituere, fideicommissariam restitutionem esse intellegendum est: nam meorum et tuorum appellatio
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ in restitutionẽ uenire. ꝗͣ qđ seruus
hr̃ditãius post aditã hr̃ditatẽ stipłatus fuiꝰ¬
set aut ꝑ tͣditionẽ accepisset. aut fructus qͥ
ex reb hr̃ditaris ꝑcepti fuissent utiq simil¬
la mora fidĩ cõmisso facto fuisset S siquidẽ
ante aditã hr̃ditatẽ seruus stipłatus fuiss.

Expanded text:
nem uenire, quam quod seruus hereditarius post aditam hereditatem stipulatus fuisset ‹aut› per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus hereditariis percepti fuissent, utique si nulla mora fideicommisso facta fuisset. sed si quid ante aditam hereditatem seruus stipulatus fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
quis potest. ⁊iuis pignoris contrahitur. siuele¬
gatorum seruandorum causa. siue dampni
infecti ut ꝓcedat uberi ⁊̃ possidi poterit. he
enĩ obligationes siue alienationes locũ hñt.
quia non ex tutoris uł curatioris uoluntate
idfit.S ex magistratuũ auctoritate. It queri
potest si fundus a tutore pecitus sit pupillaĩs.
nec restituiatur. anlitis estimatio oblata alie¬
nationem pariat. & magis ẽ ut pariat. hec
enim alienatio: non sponte tutorum sit. Idẽ
erit dicendum.⁊ si fundis petitas sit qui pu¬
pilli fuit. ⁊ contͣ pupillũ ꝓnunciatũ tutores¬
q restituerunt. Nam ⁊ hic ualebit alienatio.

Expanded text:
quis potest et ius pignoris contrahitur, siue lequis potest et ius pignoris contrahitur, siue legatorum seruandorum causa siue damni infecti, ut procedat, iuberi etiam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum auctoritate. Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienatio non sponte tutorum fit. Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio
Abbreviated transcription (Latin):
uende idem ⁊̃ postea distrahenda putauit.
adp̃cium solueret eẽnt pignori obligata uen¬
ditori: non puto pignus ualere. Nam ubi do¬
minum quesitum ẽ minori: cepit non posse
obligari.
mis quesitum est.⁊ ab inicio obligatio inesit. qd̾
si affisco emerit. nec dubitatione qͥnius pigno¬
ris saluum sit. Sigͥ calis species in pͥuato uen¬
ditore incidit. imꝑali bñficio opus ẽ ut ex re¬
scͥpto pignus confirmetur.
li. alt̃i pupillo fundus comꝑatus sit. is quae
pupillo uł imoĩ traditus. anpignoris obli¬
gationem possit habe .is cuius pecunia fũ¬
dus sit emptus. ⁊ magis ẽ ut saluum sit ius
pignoris scđ̾m constitutionẽ imꝑatoris nr̃i.
idimi patri eius ei pupillo. cuius pecimia
comꝑatus ẽ fundus. Pignori tm̃ capi ius¬
su magistratus uł p̃sidis uł alt̾ius potestatis
⁊distribui fundus pupillayis potest. Sed in
possessione muti rerum pupillariũ ap̃tore

Expanded text:
uendere, idem etiam postea distrahenda putauit. uendere, idem etiam postea distrahenda putauit. ad pretium solueret, essent pignori obligata uenditori, non puto pignus ualere: nam ubi dominium quaesitum est minori, coepit non posse obligari. nus quaesitum est et ab initio obligatio inhaesit. quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris saluum sit. si igitur talis species in priuato uenditore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignus confirmetur. li alteri pupillo fundus sit comparatus isque pupillo uel minori traditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pignoris secundum constitutionem imperatoris nostri et diui patris eius ei pupillo, cuius pecunia comparatus est fundus. Pignori tamen capi iussu magistratus uel praesidis uel alterius potestatis et distrahi fundus pupillaris potest. sed et in possessionem mitti rerum pupillarium a praetore
Abbreviated transcription (Latin):
MPATORIS SEUERTOR¬
atione ꝓhibiti sunt tutores ⁊ curatores p̃¬
dia rustica ł suburbana distrahere. Quor
oratio in senatu recitata ẽ. deophilo t̃tillo¬
⁊ dem̃te consulib idibus nimis ⁊ sunt
uerba huiusmodi. Pretẽa patres conscͥp¬
ti int̾dieam tutorib ⁊curatorib ne p̃dia rustica
siue urbana distrahant. nisi ut id fieret paren¬
tes testam̃to uł codicilł cauerint. quod si forte
es alienum cantum erit ut exreb cetĩs noni
possit exolui. tunc p̃tor urbanus uir clarissimꝰ
aderat qui ꝓsua religione estimet que possũt
alienari obligariue debeant. Manente pupil¬
lo accõne. Si postea potuerit ꝓbari obreptũ
eẽ pretori. Sic ominus reserit.: ⁊ socius addi¬
uisionem ꝓuocet. aut si creditor qui pignori
agrum apparente pupilli acceꝑit. uis exeq̃tur
nichil nouandum censeo. Li defunctus dũ
uiueret res uenales habuerit. tantum testam̃
to cauerit ut distraħentur abstinendum erit
uenditioni. Non enim utiq qui ipse uolũit

Expanded text:
atoris Seueri oratione prohibiti sunt tutores et curatores praedia rustica uel suburbana distrahere. Quae oratio in senatu recitata est Tertullo et Clemente consulibus idibus Iuniis et sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo'. Si defunctus dum uiueret res uenales habuerit, testamento tamen non cauerit, uti distraherentur, abstinendum erit uendition‹e›: non enim utique qui ipse uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
pulatum fortius dicetur sine p̃toris auctori¬
tate posse eum redđe. Idemq isi uire he¬
reditario ali successerit qui erat obligatꝰ
eademq ratione. ⁊ si parens fundum uen¬
didit. uł quis alius eiu pupillus successe¬
rit. potest dici pupillus ceta uenditionis
inconsulto p̃tore posse ꝑficere. fu̾ndũ aũt
legatum repudiare pupillus sine p̃toris
auetoritate non potest. Esse enimꝰ hanc
alienationem cum res sit pupilli nemo du¬
bitat. Non passim tutorib subobtentu
aeris alieni ꝑmitti debuit uenditio. Namq
non eẽ uia eis distractionis tributam. ⁊ iõ
p̃tori arbitͥum huius rei senatus dedit. Cu¬
ius officio in pͥmis hoc conuenit exeut̾e.
an alum de possit pecuma ad extenuan¬
dum aes alienuĩ expediri. querere gͦ debet
anpecuniam pupillus habeat. ł in numera¬
to. uł in om̃ib que conueniri possunt. ut
infructib conditis. uł ĩ in redituum spe
atq obuenditionum. Item requnrt nũ¬

Expanded text:
pulatum, fortius dicetur sine praetoris auctoripulatum, fortius dicetur sine praetoris auctoritate posse eum reddere. idemque et si iure hereditario alii successerit, qui erat obligatus. Eadem ratione et si parens fundum uendidit uel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera uenditionis inconsulto praetore ‹po›sse perficere. Fundum autem legatum repudiare pupillus sine praetoris auctoritate non potest: esse enim et hanc alienationem, cum res sit pupilli, nemo dubitat. Non passim tutoribus sub optentu aeris alieni permitti debuit uenditio: namque non esse uiam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, cuius officio in primis hoc conuenit excutere, an aliunde possit pecunia ad extenuandum aes alienum expediri. quaerere ergo debet, an pecuniam pupillus habeat uel in numerato uel in nominibus, quae conueniri possunt, uel in fructibus conditis uel etiam in redituum spe atque obue‹nti
Abbreviated transcription (Latin):
quasi pupillaris distractus ẽ uenditio ualet.
Si fundus pupillo pignoratus sit anuen¬
dere tutores possunt. hunc enim quasi de
bitoris: hoc ẽ alienum uendunt. Si tantũ
impetrauerat pupillus ułpater eius ut
uire dñi p̃sideant. consequens erit dicere
non posse distrahi. ꝗͣsi p̃dium pupillare
Idemq i si fuer̃it ex causa clampni infecti
uissus possidere. Si fundus legatus ul ꝑ
fidĩ cõmissum fuerit relictus seu apupillo
hr̃de instituto. an tutores restituere hunc
fundum possint. sine auctoritate p̃toris: ⁊ pu¬
to si quidem rem suam legauit. cessare orati¬
onem. Sin uero de re pupilli dicendus eritlo¬
cum eẽ orationi. nec in consulto p̃tore posse
alienare. Si pupillus stipulanti spopoi¬
dit an soluere possit sine p̃toris auctorita¬
te: ⁊ magis ẽ ne possit. alio qͥn. munta erit
alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fun¬
dum spopondit successeritq prpillus insti¬

Expanded text:
quasi pupillaris uero distractus est, uenditio ualet. quasi pupillaris uero distractus est, uenditio ualet. Si fundus pupillo pigneratus sit, an uendere tutores? hunc bitoris, hoc est alienum vendunt. si tamen impetraverat pupillus vel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens erit dicere non posse distrahi quasi praedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere. Si fundus legatus uel per fideicommissum fuerit relictus Seio a pupillo herede instituto, an tutores restituere hunc fundum possint sine auctoritate praetoris? et putem, si quidem rem suam legauit, cessare orationem, sin uero de re pupilli, dicendum erit locum esse orationi nec inconsulto praetore posse alienare. Si pupillus stipulanti spoponderit, an soluere possit sine praetoris auctoritate? et magis est, ne possit: alioquin inuenta erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spoponderit successeritque pupillus in sti
Abbreviated transcription (Latin):
aut distrahi hoc a tutorib possit. ⁊ magis
ẽ non posse quaius uis p̃dii potuis sit.
Nec usus fructus alienari potest. Si solus fue¬
uit usus fructus pupilli. angͦ hic neq non
utene o ammittatur. si tutor cãm p̃buerit
huius rei. ⁊ manifestum ẽ restaurari debe
sed ꝓprietatem habeat hanc pupillus non
potest usum frũtũ.ł. usum alienare. quam¬
uisor̃o niehil de uisi fructi loquatur. Sini¬
li modo dici potest nec seruitutem imponi
posse fundo pupilli. uł adolescentis. nec ser¬
uitutẽ remitti. quod ⁊ infundo dotalipla¬
cur. D lapicidinas uł que ilia metl¬
la pupillus habuit stipiterie ułetisꝰ alt̾ius
matã. uł sicredi fodmas argenti fodinas t¬
quid aliud huic simile.
aulus .i. sig̃.  dõ rationẽ diui seueri
od cantum pͥuatis licet posside
Sed si salias habeat pupalus. i demerit
dicendum. S¬
ipupillus alienũ fundum
bona fide ẽ emptum possideat dicendũ puto.
ne hunc alienare tutores posse. Ea enim qua

Expanded text:
an distrahi hoc a tutoribus possit. et magis est non posse, quamuis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi solus fuit usus fructus pupilli. an ergo hic nec non utendo amittatur, si tutor causam praebuerit huius rei? et manifestum est restaurari debere. sed si proprietatem habeat pupillus, non potest usum fructum uel usum alienare, quamuis oratio nihil de usu fructu loquatur. simili modo dici potest nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruitutem remitti, quod et in fundo dotali placuit. Si lapidicinas uel quae alia metalla pupillus habuit stypteriae uel cuius alterius materiae, uel si cretifodquid aliud huic simile, Paulus libro singulari ad orationem divi Severi quod tamen privatis licet possiderSed et si salinas habeat pupillus, idem erit dicendum. Si pupillus alienum fundum bona fide emptum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores posse: ea enim, quae