comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem duxit uxorem. qui aruba cum perhoc quod
socieratem inacedonum affinitate regis pacisce¬
batur. imꝑium suum se dilaturum putaret. ꝑ
hoc deceptus amisit. pͥuatꝰq in exilio consenu¬
it. Deinde philippus cum mothonam urbẽ
oppugnaret. ictu sagittȩ oculum perdidit.
Ipsam uͦ urbem mor expugnauit et xpit
Ex in greciam prope totam consiliis p̃uen¬
tam. uirib edomuit. Quippe grecie ciui¬
tates dum imꝑare singulȩ cupiunt. imꝑiũ
om̃s perdiderunt. Et dum in mutuũ exi¬
cium sine modo ruunt. om̃ib ꝑire quod
singule amiterent. oppresse demum seruien¬
tes q senserunt. Quarum dum iusanas con¬
uersationes philippus ueluti specła obser¬
uat. auxiliumq semper infirmiorib suq¬
gerendo contentiones belloꝵq fomites calui¬
dꝰ doli artifex fouet. uictos sibi pariter uic¬
toresq subiecit. Huic autem ad optinendã
torius greciȩ dominationem. immoderata
thebanoꝵ dominatio facultatem dedit. Qui

Expanded text:
rem, duxit uxorem. Qui Aruba, cum per hoc quod rem, duxit uxorem. Qui Aruba, cum per hoc quod societatem Macedonum affinitate regis paciscebatur, imperium suum se dilataturum putaret, per hoc deceptus amisit, privatusque in exsilio consenuit. Deinde Philippus, cum Methonam urbem oppugnaret, ictu sagittae oculum perdidit. Ipsam vero urbem mox expugnavit, et cepit. Exin Graeciam prope totam, consiliis praeventam, viribus domuit. Quippe Graeciae civitates, dum imperare singulae cupiunt, imperium omnes perdiderunt: et dum in mutuum exitium sine modo ruunt, omnibus perire, quod singulae amitterent, oppressae demum servientesque senserunt: quarum dum insanas concertationes Philippus, veluti e specula 170 observat, auxiliumque semper inferioribus suggerendo, contentiones, bellorum fomites, callidus doli artifex fovet, victos sibi pariter victoresque subjecit. Huic autem ad obtinendam totius Graeciae dominationem, immoderata Thebanorum dominatio facultatem dedit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pso autem alȩxandro scelere euridicismatris
occiso. quamius ẽdim iam comamisso adulterio
⁊ altero prinium filio interfecto filiaq iidua¬
taegeneri nuptias mariti morte pepigisset.
compulsus apopulo regnum quod paruo occisi
patris filio tuebatur suscepit. Qui cũ foris cõ¬
cursu exurgentium undiq hostium domi
autem dep̃hensarum sepe infidiarum metufa¬
tigaretur.. Primum bellum cum athemensi¬
 gessit: Quib uictis. armadillarios trãs¬
tulit. multisq milib hostium truçidatis
arissam urbem nobilissimam cepit. Inde
hesaliam non magis more uictorie quam
mbitione habendoꝵ equitum thessaloꝵ qͦꝵ
tibur. ut exerciti suo admisceret inuasit::¬
a thessalis ex itꝓuiso p̃ocrupatis. atq in po¬
estatem msactis. ungendo equitum peditũq
etaisimas turmas. ⁊ copias tnuicussimimstr̃
exeteltiun. Igitur uictis athemensib subiectisꝙ
thessalis ofimpiadem arub ȩ regis molosoꝵ soro¬

Expanded text:
Ipso autem Alexandro scelere Eurydices matris Ipso autem Alexandro scelere Eurydices matris occiso, quamvis ea, jam commisso adulterio, et altero primum filio interfecto, filiaque viduata, generi nuptias mariti morte pepigisset, compulsus a populo regnum, quod parvo occisi fratris filio tuebatur, suscepit, qui cum foris concursu exsurgentium undique hostium, domi autem deprehensarum saepe insidiarum metu fatigaretur, primum bellum cum Atheniensibus gessit. Quibus victis, arma ad Illyrios transtulit, multisque millibus hostium trucidatis, Larissam urbem nobilissimam cepit. Inde Thessaliam non magis amore victoriae, quam ambitione habendorum equitum Thessalorum, quorum robur ut exercitui suo admisceret, invasit. Ita Thessalis ex improviso praeoccupatis atque in potestatem redactis, jungendo equitum peditumque fortissimas turmas et copias, invictissimum exercitum. Igitur victis Atheniensibus, subjectisque Thessalis, Olympiadem, Arubae regis Molossorum 169 soro
Abbreviated transcription (Latin):
aerandri illius magni auuncis¬
traictis in italiam copiis. cum bellum aduers us
tomanos pararet. et cirea finitimas romȩ urbes
firmare uires exercitus sui. auxiliaq uel fibiad¬
quirere. uel hostib subtrahere studens beltis
exerceretur. asanmtib qui lucane genti suffra¬
gabantur maximo bello in lucania uictus atq
arisus. ẽ. S qm̃ aliquantum romanas clades
raensendo progressus sum. uel alexandri istiꝰ
mentione commonitꝰ. de philippo macedonitin
rege. qui olimpiadem huius alexandri epuotȩ
serorem itxorem habuit. in qua alexandrum
magnum genuit. paucissimis annis retro re¬
pecitis. magna paruis in quantum potero cos
filius. ale̾xandri pater. regnum ma
cedonum adeptꝰ .xxͦ. quinq annis
Stenuit. Quib hos om̃s acerbitatum
acerbas cũnctasq maloꝵ moles strigrit. Hic pͥ¬
mum ab alexandro frẽ obses thebanis datꝰ per tri¬
ennium apud epaminondam strenussimum ĩ¬
patorem et summum philosophum traditus :

Expanded text:
Alexandri illius Magni avunctransjectis in Italiam copiis, cum bellum adversus Romanos pararet, et circa finitimas Romfirmare uires exercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est. Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex qua Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna paruis in quantum potero colligam. filius Alcedonum adeptus, viginti quinque annis tenuit: quibus hos omnes acerbitatum acervos cunctasque malorum moles struxit. Hic primum ab Alexandro fratre obses Thebanis datus, 168 per triennium apud Epaminondam, strenuissimum imperatorem et summum philosophum, eruditus est.
Abbreviated transcription (Latin):
gallor iundatio uirta amenem
fluuium ad quartum ab urbe lapi¬
dem consedit. facide sine dubio põ¬
pere multi tudinis : alacritate uirtutis per¬
urbatum occupaturam ciuitatẽ. nisi otio &
entitutine torpiusset. Ubi atrocissimam pug¬
am manlius torquatꝰ singulariter inchoa
eit. fugati ex hoc p̃lio plurimi galli. iustaura¬
s iterum copiis inbellum ruentes agaio
ilpicio dictatoresuꝑati sunt. Post paululium
uoq tuscoꝵ pugna sub gaio marcio conse¬
uta. ẽ. ubi conici dat᷑. quantum hominum
sum sit. quando .uiii.milia sunt capta tus¬
R Tercio autem hisdem dieb galli se in pre¬
un per maritima loca. subiectosq campos.
b albanis montib diffuderunt. Aduersum
uos nouo militum delecto habitu. conscrip¬
q lagionib decem. sexaginta milia roma¬
Ꝙꝵ negatis sibi latinoꝵ auxiliis processert̃.
onfecit hanc pugnam marcus ualeruis ai¬
iliante cor uo alite. unde postea coruinus
dictus. O ceiso enĩ ꝓuocatore gallo hostester¬

Expanded text:
Gallorum inundatio iuxta Anienem Gallorum inundatio iuxta Anienem fluuium ad quartum ab Vrbe lapidem consedit, facile sine dubio pondere multitudinis et alacritate uirtutis perturbatam occupatura ciuitatem, nisi otio et lentitudine torpuisset. ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus singulariter inchoaune confecit. fugati ex hoc proelio plurimi Galli, instauratis iterum copiis in bellum ruentes a C. Sulpicio dictatore superati sunt. post paululum quoque Tuscorum pugna sub C. Marcio consecuta est: ubi conici datur quantum. hominum caesum sit, quando octo milia sunt capta Tuscorum. Tertio antem in isdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subiectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt; aduersum quos, nouo militum dilectu habito conscriptisque legionibus decem, LX milia Romanorum, negatis sibi Latinorum auxiliis, processerunt. confecit hanc pugnam M. Valerius, auxiliante coruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes ter
Abbreviated transcription (Latin):
Ubernunc michi quidem istius doloris
atq increpationis locꝰ. ẽ. s in quo iamre¬
uerentia tua studio sapientiȩ ⁊ ueritatis
exereuit michi supereo audere fas non ẽ
cõmonuisse me satissit᷑ .  ex qualib intem¬
one loctorẽ ad illiꝰ lectionis plenitudinẽ
serioremq eius expiationem proxi¬
mo anno satis triste prodigium. Re¬
pente siquidem medio urbis terra
dissluit. uastoq p̃rupto hiantia subito in¬
ferna patuerunt. Manebat dui ad spoctacu¬
um terroremq eunctoꝵ patenti uoragine unpu¬
dens specis. nefariamq uia hominis sepultu¬
am diis interp̃tib expetebat. Satisfecit imꝓ¬
Su facicib p̃cipitio sui marcus crcius uir
eques armatꝰ. mniccitq crudeli terre. mopina¬
tai sacictatem. ciii parum cẽt quodde tanta
pestilentia mortuos per sepulchra susciperet.
isi itiam uiuos seissa sorberet. Capitulũ. ui.¬
nno ab ukbe condita trecentesimo¬
occogesimo .uiii. iterum terribił

Expanded text:
Uber nunc quidem 158 mihi iste doloris Uber nunc quidem 158 mihi iste doloris atque increpationis locus est, sed, in quo jam Reverentia tua studium sapientiae et veritatis exercuit, mihi super eo audere fas non est. Commonuisse me satis sit, et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem serioremque ejus expiationem proximo anno satis triste prodigium. Repente siquidem medio Urbis terra dissiluit, vastoque praeruptu hiantia subito inferna patuerunt. Manebat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti voragine impudens specus, nefariamque vivi hominis sepulturam diis interpretibus 159 expetebat. Satisfecit improbis faucibus praecipitio sui Marcus Ceques armatus, iniecitque crudeli terrae inopimam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mortuos per sepulchra susciperet, nisi etiam uiuos scissa sorberet. Anno ab urbe condita CCCLXXXVIII iterum terribilis
Abbreviated transcription (Latin):
Ingens uniuersam romam pestilẽ¬
tia dorripuit. Nam̃ ut assolet plus minus¬
ue sotito temporum turbata temꝑies. hoc
ẽ aut intẽpestiua siccitashiemis. aut repen¬
tinus calor ueris. aut incongruus huanor
estatis. uel autumni diutius indigesta inle¬
ens cebra. insuper eciam expirata de calabriis
saltib aura corrumpens. repentinos acutarũ
infirmitatum. afferret transcursus. S. gra¬
uis duiturnaq in nullo dispar sexu. in nul¬
la etate dissimilis generali cunctos perbien¬
nium iugiter tabe confecit. ut eciam quos
non egit in mortem. turpi maci& exinant¬
tos affactosq dimiserit. Conquerent᷑ hoc
ut arbitror loco obtrectatores temporis ap̃¬
ani. si forte filentio p̃terierim quib tunc
cerimoniis romani placauerint deos. et
sedauerint morbos. cum pestilentia indies
crudesceret. auctores suasere pontifices. i
ludiscenici diis expetentib ederent᷑. Itaꝑ
depeslenda temporali peste corporum
accersitꝰ.ẽ. perpetius morb animoꝵ:

Expanded text:
ingens universam Romam pestilentia corripuit: non, ut assolet, plus minusve solito tempore turbata temperies, hoc est, aut intempestiva hiemis siccitas, aut repentinus calor veris, aut incongruus humor aestatis, vel autumni divitis pinguis et indigesta illecebra, insuper etiam expirata de Calabriae saltibus aura corrumpens, et repentinos acutarum infirmitatum afferre solita transcursus; sed gravis diuturnaque, et in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis, generali cunctos per biennium jugiter tabe confecit: ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos afflictosque dimiserit. Conquerentur hoc ut arbitror loco obtrectatores temporis Christiani, si forte silentio praeterierim, quibus tunc caerimoniis Romani placaverint deos, et sedaverint morbos. Cum pestilentia in lies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur: ita pro depellenda temporali peste corporum, arcessitus est perpetuus morbus animorum.
Abbreviated transcription (Latin):
airutȩ.P anteum romȩ fulmine concrematũ.
trremotus inantiochiã pęne totã sub ruit ci-¬
uitatem. incredibili de inde motu mentis sub
uno tempore iudȩi quasi rabiȩ efferati. ꝑ diuer¬
sis terrarum partes exarserunt. Nam & per
disolata est: ut nisi postea adrianus imperator
ollectas illuc aliunde colonias deduxisset. ua¬
cua penitus terra abraso inhabitatore remansis.¬
lt: Argiptum uero totã & cyrenen. & thebaidẽ
cruentis sedicionib turbauerunt. I nalexandria
autẽ commisso prelio uicti & ad triti sunt: In
me sopotamia uicti quoq rebellantib iussũ
nam urbẽ cypri interfectis omnib acolis de
leuerunt. Traianus ut quidã ferunt apud
seleucrã isauriae urbem pro fluuio uentris ex

Expanded text:
dirutae; Pantheum Romae fulmine concrematum; dirutae; Pantheum Romae fulmine concrematum; terrae motus in Antiochia paene totam subruit ciuitatem. incruno tempore Judaei quasi rabie efferati per diversas terrarum partes exarsere. Nam per totadesolata est, ut nisi postea Adrianus imperator collectas undique aliunde colonias deduxisset, vacua penitus terra, abraso habitatore mansisset. Aegyptum vero totam, et Cyrenen, et Thebaidam, cruentis seditionibus turbaverunt. In Alexandria tunc commisso praelio victi et attriti sunt. In Mesopotamia quoque rebellantibus jussu nam urbem leuerunt. Traianus, ut quidam ferunt, apud Seleuciam Isauriae urbem profluuio uentris ex
Abbreviated transcription (Latin):
nem occupauit in ꝑsequendis sal
xpͥianis errore deceptus. tertuisi
nerone cum pasim teꝑtos. cogih
ugisicandum idolis ac detractantes interfi-¬
a piucpissec. plurimiq interficetentur. plinũ
scuidi qui intercȩteros iuidices ꝑsecutor datꝰ
s adatu admonitus. eos homines preter con¬
sesonem xp̃i. honestaq conuenticula nichil
astarium tomanis legib facere. Fiducia sanc
qocentis confessionis. nemini mortẽ grauẽ
e bomidolosã uideri rescriptis. ilico leniorib
tuperauit edicͥtum. Nerumtamen continuo io¬
a autta domus anerone. totis priuatis pu.¬
Nucisq rebus impensis condita. repentino con-¬
sagauit incendio. Ut intellegeritur missa
lia ab alio ꝑsecutio in ipsius potissimũ mo¬
nimentis aquo pͥmum exorta e̾et. atq in ip.¬
h auctore puniri. Terremotu quattuor ur¬
N asiȩ sub uersȩ. elea. miri napirinae. cime.
igreciȩ ciuitates duȩ: O pyntiorum & orito¬
nm tres galatiȩ ciuitates. eodem terremotu

Expanded text:
nem occupauit in persequendis sane Christianis errore deceptus tertius a Nerone, cum passim repertos cogi crificandum idolis ac detrectantes interfici praecepisset plurimique interficerentur, Plinii Secundi, qui inter ceteros iudices persecutor datus fuerat, relatu admonitus, eos homines praeter confessionem Christi honestaque conuenticula nihil contrarium Romanis legibus facere, fiducia sane innocentis confessionis nemini mortem grauem ac formidulosam uideri, rescriptis ilico lenioribus temperauit edictum. uerumtamen continuo Romae aurea domus, a Nerone totis priuatis publicisque rebus inpensis condita, repentino conflagrauit incendio, ut intellegeretur missa etiam ab alio persecutio in ipsius potissime monumentis, a quo primum exorta esset, atque in ipso auctore puniri. terrae motu quattuor urbes Asiae subuersae, Elea Myrina Pitane Cyme, et Graeciae ciuitates duae, Opuntiorum et Oritorum; tres Galatiae ciuitates eodem terrae motu
Abbreviated transcription (Latin):
celo maloꝵ. feruor incanduit. Capłm .uiii.
orro uchoato semel bello punico. u¬
trum asiquando bessa cedes. rui

Expanded text:
elo malorum feruor incanduit. porro autem, inchoato semel bello Punico utrum aliquando bella caedes rui
Abbreviated transcription (Latin):
asia. Secundo prȩlio. quinquaginta milta ex
his inter fecta sunt: ibiq diegenes archelai
filius trucidatus est. Tertio bello omnes co¬
pis quas archelaus habebat extincte sunt.¬
Nam uiginti milia militũ eius in paludea
pulsa cum syllȩ fidem implorarent. in saciabi¬
li uictoris ira interfecta sunt totidemq lin
in flumen coacta ac necata reliqui miserorũ
passim trucidati sunt. Porro autẽ mitrib¬
tes inasia nobilissimarũ urbium princips
occidere. bonaq eoꝵ publicare animo in¬
tenderat. Cumq iam ille. dcͣ. ita inter fecis¬
set. cphesũ exemplũ uerentes excluso presi¬
dio cius portas obiecerunt. Simuliter siur¬
nei sardii colofini trallianiq fecerunt.
turbatus mitridates ꝑ archelaũ ducẽ si

Expanded text:
Asia. secundo proelio quinquaginta milia ex Asia. secundo proelio quinquaginta milia ex his interfecta sunt ibique Diogenes Archelai filius trucidatus est. tertio bello omnes copiae, quas Archelaus habebat, extinctae suntnam uiginti milia militum eius in paludem pulsa cum Sullae fidem inplorarent, insatiabili uictoris ira interfecta sunt totidemque alia in flumen coacta ac necata, reliqui miserorum passim trucidati sunt. porro autem Mithridates in Asia nobilissimarum urbium principes occidere bonaque eorum publicare animo intenderat. cumque iam mille sescentos ita interfecisset, Ephesii exemplum uerentes excluso praesidio. eius portas obiecerunt; similiter Smyrnaei Sardi Colophonii Trallianique fecerunt. perturbatus Mithridates per Archelaum ducem s
Abbreviated transcription (Latin):
e̾ent. ciues romani. sub una die omnes necaren¬
tur. Et factum est nec explicari. aut com
prehendi ullomodo uerbis potest. quȩ tc̃
multitudo romanorũ ciuium cę̧sa sit. Quis
meror plurimarũ prouintiarũ. quis gemitꝰ
occidendorũ pariter atq occidentiũ fuerit.
cum singuli quiq. aut ꝓdere innocentes hos¬
pites & amicos aut ipsi periclitari pena hos.¬
pitum cogerentur: Archelaus quoq dux mi¬
tridatis cum centum uiginti milib peditum
atq cquitũ inachaiã premissus. athenas cuncͤ¬
tamq grȩtiã partim ui partim deditione op¬
tinuit. Sylla cui post consulatũ mitridaticũ
bellũ obuenerat. archelaũ apud pyrreum
atheniensiũ portũ septẽplici muro commu.¬
nicum: diu obsedit. Ipsã atheniensiũ urbẽ
ui cȩpit. Postea iusdo prelio cum archelao
terfecta. uix .x. milia suꝑ fuisse referunt᷑.
Comꝑta clade mitridates lectissima. Lxx.
milia militũ archelao insubsidiũ misit ex

Expanded text:
essent cives Romani, sub una die omnes necarenessent cives Romani, sub una die omnes necarentur. Et factum est. Nec explicari aut comprehendi ullo modo verbis potest, quae tunc multitudo Romanorum civium caesa sit, quis moeror plurimarum provinciarum, quis gemitus occidendorum pariter atque occidentium fuerit, cum singuli quique aut prodere innocentes hospites et amicos, aut ipsi periclitari poena hospitum cogerentur. Archelaus quoque, dux Mithridatis, cum centum viginti millibus peditum atque equitum in Achaiam praemissus, Athenas cunctamque Graeciam, partim vi, partim deditione obtinuit. Sylla, cui post consulatum Mithridaticum bellum obvenerat, Archelaum 371 apud Piraeeum, Atheniensium portum, septemplici muro communitum, diu obsedit, ipsam Atheniensium urbem vi cepit, ac postea justo praelio cum Archelao terfecta, vix decem millia superfuisse referuntur. Comperta clade Mithridates lectissima septuaginta millia militum Archelao in subsidium
Abbreviated transcription (Latin):
be condita. quo ȩtrã primũ ciuile bellũ cȩpe¬
rat in ardescens consulatu uero ciceronis & anto¬
niĩ. ut uerbis poete optimi loquar barbarico
uix consumata ueneno est. S in his temporib¬
triginta gerendi belli inueniuntur anni. Qua¬
liter autẽ quadraguta aplerisq distincti sunt
non facile discernitur. Capitulũ .ii.¬
GIIUR mitridates rex ponti atq armeniȩ
postquã Nichomedẽ bithinie regẽ amicũ po¬
puli romani regno priuare molitus c̃. atq a
senatu monitus si facere: temptaret sͥ bellũ
apopło romano inferendũ fore. iratus capa¬
dotiam continuo ꝑuasit. atq expulso abea
ario bar tane rege cunctã ꝓuintiam igni fer¬
roq uastauit. Bithiniã deinde pari cdade
corripuit. paflagoniã simili exitu afflixit.
pulsis exea phylimene & Nichomede regib¬
Post cum uenisset effesũ. crudeli precepit
edicto. ut ꝑtotã asiam quicumnq inuenti

Expanded text:
be condita, quo etiam primum civile bellum coepebe condita, quo etiam primum civile bellum coeperat, inardescens, consulatu Ciceronis vero et Antonii, ut verbis poetae optimi loquar, Barbarico uix consummata ueneno est. sed in his temportriginta gerendi belli inueniuntur anni. qualiter autem quadraginta a plerisque dicti sint non facile discernitur. Igitur Migitur Mitridates, rex Ponti atque Armeniae, postquam Nicomedem Bithyniae regem amicum populi Romani regno privare molitus est, atque a senatu monitus, si id facere tentaret, bellum sibi a populo Romano inferendum fore: iratus, Cappadociam continuo pervasit, atque expulso ab ea Ariobarzane rege cunctam provinciam igni ferroque vastavit. Bithyniam deinde pari clade corripuit. Paflagoniam simili exitu afflixit, pulsis ex ea Philomene et Nicomede regibus. Cum venisset Ephesum, crudeli praecepit edicto ut per totam Asiam quicunque inventi
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerat in hesisse. Non gͥ mirũ est. si in mag-¬
na familia inueniuntur aliqui serui. qui con-¬
suetudine lasciuiaq seductorũ assue facti. pa-¬
tientia dñi sui ad contemptũ ipsius ab utantur.
Unde & merito ds̃ uel ingratas uel incredulos
uel ȩtiã contumaces uariis correptionib arguit.
Qđ semꝑ utiq quod faciendũ est. tunc tamen
precipuȩ quando adhuc ꝑ uniuersũ mundũ
nulla erat ȩccłia. quȩ interuentu fideliũ prȩcũ
meritas mundi penas. iustumq iudiciũ dei exo.¬
rata ipsius clementia temperaret. Unde ȩtiam
hȩc mala quȩ hominib uidentur qualiacumq
sunt grauiora. sine dubio omnia fuerunt sicut
ipso cȩpta sunt ordine ꝓbabuntur. Bellũ mi¬
tridaticum uel ut uerius dicam belli mitrida¬
tici clades multas simul in uoluens ꝓuintias.
tracta & ꝓtenta ꝑquadraginta annos fuit.
Nam sexcentesimo primo ut dixi anno abur¬

Expanded text:
dilexerat, inhaesisse? nec igitur mirum est, si in magdilexerat, inhaesisse? nec igitur mirum est, si in magna familia inueniuntur aliqui serui, qui consuetudine lasciuiaque seductorum adsuefacti patientia domini sui ad contemptum ipsius abutantur: unde et merito Deus uel ingratos uel incredulos uel etiam contumaces uariis correptionibus arguit; quod semper utique confitendum est, tunc tamen praecipue, quando adhuc per uniuersum mundum nulla erat ecclesia, quae interuentu fidelium precum meritas mundi poenas iustumque iudicium Dei exorata ipsius clementia temperaret: unde etiam haec, quae mala hominibus uidentur, qualiacumque sunt, grauiora sine dubio omnia fuerunipso, quo coepta sunt, ordine probabuntur. Bellum Mithridaticum, vel, ut verius dicam, belli Mithridatici clades, multas simul involvens provincias, tracta et protenta per quadraginta annos fuit. Nam sexcentesimo sexagesimo secundo ut dixi anno ab Ur
Abbreviated transcription (Latin):
& quid postea consecutum est: Imperatores
inquiunt xp̃iani cessari sacra & claudi templa
iusserunt. adque ideo. & cessere om̃s additis arisq
relictis dĩ quib imperiũ hoc steterat. O quan¬
ta & quã in offensa lux ueritatis est. si non ad¬
uersus eam ultro sese offerentẽ in becilli infeli¬
citer oculi clauderentur. Xpiana fides ꝑ multa
retro tempora seuientib undiq aduersũ segen¬
tibus. regib. legib. cȩdibus. crucib ac morib re¬
primi nullomodo potuit: Immo ut dixi uiter
hȩc & ꝑ hȩc creuit cultus autẽ idolorũ iam quo¬
dammodo ex se deficiens. ac sͥ erubescens. ad unã
clementissimã. iussionẽ sine ullo penaliter rore
cessauit. Cui dubiũ est hoc ꝑ istius intelligentiȩ
demonstrationẽ decreatore suo tandẽ in notuisse
creaturȩ. Quod illa eatenus ꝑ uarias ratiocinationes
mentis intentȩ quãlibet aliis obfuscata quesierit.
Hac ꝑ hoc statim amori eius quẽ ȩtiã ignorans

Expanded text:
et quid postea consecutum est ? imperatores, et quid postea consecutum est ? imperatores, inquiunt, Christiani cessare sacra et claudi templa iusserunt atque ideo Excessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat. o quanta et quam inoffensa lux ueritatis est, si non aduersus eam ultro sese offerentem inbecilli infeliciter oculi clauderentur! si Christiana fides per multa retro tempora saeuientibus undique aduersum se gentibus regibus legibus caedibus crucibus ac mortibus reprimi nullo modo potuit, immo, ut dixi, inter haec et per haec creuit, cultus autem idolorum iam quodammodo ex se deficiens ac sibi erubescens ad unam clementissimam iussionem sine ullo poenali terrore cessauit: cui dubium. est hoc per istius intellegentiae demonstrationem de creatore suo tandem innotuisse creaturae, quod illa eatenus per uarias ratiocinationes mentis, intentae quamlibet, aliis offuscata quaesierit ac per hoc statim amori eius, quem etiam ignorans
Abbreviated transcription (Latin):
di ratiocinationẽ transtulerit ad credendi fi¬
dem: Ueruntamen breuiter discutio. Dũ isti
quos tantos ferunt ut romanã rem publicã
e propitui ꝓuexisse & auersi afflxisse uide¬
antur. Eo certe tempore quod palã constat.
quo nasci xp̃c uoluit. & annuntiari gentib
tpit. deuotissimȩ. atq uitentissimȩ colebant᷑.¬
a illi consulentes & sͥ & cultorib Suis non po¬
tuerunt. uel reprimere uel repellere super.¬
uonem eius. ꝓpter quã spernendos se cul-¬
dresq suos descituendos uiderent. quãquam
labinuidis danda uenia nec deserendi fue-¬
tunt. si auoluntariis seruanda prescientia.
a prius fuerant adiuuandi. Hoc factum ẽ.
inquiunt. Nam excitauimus gentes. accendi.¬
nus reges. instituimus leges. disposuimus iu-¬
lces. preparauimus penas suppliciis & crucia.¬
abus. orbem totũ scrutati sumus. si quomodo
tianum nomen & cultus uniuerso mundo
posset ab radi. Hoc eatenus factum est donec

Expanded text:
di ratiocinationem transtulerit ad credendi fidi ratiocinationem transtulerit ad credendi fidem. uerumtamen breuiter discutio: di isti, quos tantos ferunt, ut Romanam rempublicam et propitii prouexisse et auersi adflixisse uideantur, eo certe tempore, quod palam constat, quo nasci Christus uoluit et adnuntiari gentibus coepit deuotissime atque intentissime colebantur. ita illi consulentes et sibi et cultoribus suis non potuerunt uel reprimere uel repellere superstitionem eius, propter quam spernendos se cultoresque suos destituendos uiderent? quamquam si ab inuitis, danda uenia nec deserendi fuerunt; si a uoluntariis, seruanda praescientia nec prius fuerant adiuuandi. hoc factum est, inquiunt: nam excitauimus gentes, accendimus reges, instituimus leges, disposuimus iudices, praeparauimus poenas suppliciis et crucibus, Orbem totum scrutati sumus, siquo modo Christianum nomen et cultus uniuerso mundo posset abradi. hoc eatenus factum est, donec
Abbreviated transcription (Latin):
custodiere cultores. E roo prescii sunt. I
scii sunt. cur hoc imperiũ inter tos all¬
tum sscula eo potissimũ temport. a sas¬
potentis artem ꝑduxerunt. Quo ille nasci inter
homines. atq cognosci ut homo uoluit. Post
cuius nomen. & ipsi ꝓ nichilo contempti sunt.
& cum uniuerso mundo. ȩtiã illi quos ipsi pro¬
uexerant cucurrerunt. S humiliter obrep¬
sic inquiunt. & latenter intrauit. Latentis
ꝓ humilis. unde tam celebris fama tam in-¬
lubitata fides. tam manifesta potentia signis
ubdam & uirtutib mentes hominũ suꝑsti.¬
nne sollicitas cȩpit & tenuit: Adhec si homo
patuit. dũ magis posse debuerunt. Anquia
ile banc potentiã apatre. sͥ traditã predica¬
bit. Peruentũ est aliquando ad intelligen¬
tum illius noti & ignoti dei quã apprehen-¬
dere. ut. dixi. nemo nisi ꝑ ipsum potest. nec
quisquã potest. nisi qui toto se ꝑspecto. ac dĩl¬
pesto conuersus ad sapientiã dei omnẽ queren¬

Expanded text:
custodiere cultores. ergo praescii sunt. si custodiere cultores. ergo praescii sunt. si praescii sunt, cnr hoc imperium inter tot annorum saecula eo potissimum tempore ad sumpotentiae arcem perduxerunt, quo ille nasci inter homines atque adgnosci ut homo uoluit, post cuius nomen et ipsi pro nihilo contempti sunt et cum uniuerso mundo etiam illi, quos ipsi prouexerant, cucurrerunt? sed humiliter obrepsit, inquiunt, et latenter intrauit. latentis et humilis unde tam celebris fama, tam indubitata fides, tam manifesta potentia? signis quibusdam et uirtutibus mentes hominum superstitione sollicitas cepit et tenuit. at haec si homo potuit, di magis posse debuerunt. an quia ille hanc potentiam a Patre sibi traditam praedicabat, peruentum est aliquando ad intellegentiam illius noti et ignoti Dei, quam adprehendere, ut dixi, nemo nisi per ipsum potest? nec quisquam potest, nisi qui toto se perspecto ac despecto conuersus ad sapientiam Dei omnem quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
Sͥ ꝑ eos amplissimũ hoc pulcherrimũq iu¬
rium conderetur. Sic eñi iactitant. Quia plia
timo genere sacrorum emeruerint. ptrrine
deorũ fauorẽ quib ademptis uel pietern¬
sis discesserint. om̃s aditis arisq relietis d
quib imperiũ hoc steterat. U nde. quans
reuerentia sc̃itatis tuȩ multa fortissimȩ
tissimeq disseruerit. tamen & michi locil
git. ut pauca subiciã. Si romani colendo s
emeruerunt fauorẽ deorũ. & non colendi.
miserunt. ut ipse romulus parens roms.
inter tot mala ab ipso ortu suo ingruena
saluus eẽt colendo quis meruit: An amulis
auus qui ex posuit ad necẽ. An pater qui
incertus fuit: Anrhea mater stuprite: l
albani parentes. ipsa quoq ab initio poul¬
in nominis germina ꝑsequentes: Antosa se¬
lia quȩ ꝑquadringentos annos dum al
potuit excidio eius inhiauit:. non inquiull
se dñ ipsi quia se colendos sciebant fuculs

Expanded text:
sibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque impesibi per eos amplissimum hoc pulcherrimumque imperium conderetur — sic enim iactitant, quia ipsi optimo genere sacrorum emeruerint praecipuum deorum fauorem, quibus ademptis uel praetermissis discesserint omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat — unde, quamuis reuerentia sanctitatis tuae multa fortissime uerissimeque disseruerit, tamen et mihi locus exigit, ut pauca subiciam. si Romani colendo deos emeruerunt fauorem deorum et non colendo amiserunt: ut ipse Romulus, parens Romae, inter tot mala ab ipso ortu suo ingruentia saluus esset, colendo quis meruit ? an Amulius auns, qui exposuit ad necem? an pater, qui incertus fuit? an Rhea mater stupri rea? an Albani parentes, ipsa quoque ab initio Romani nominis germina persequentes ? an tota Italia, quae per quadringentos annos, dum audere potuit, excidio eius inhiauit ? non, inquiunt, sed di ipsi, quia se colendos sciebant, futuros
Abbreviated transcription (Latin):
hoc imperatore quẽ om̃s fere gentes amort &
timore ꝑmixto iustȩ honorarent. ds uerus qͥ
suꝑstitione sollicita ab ignorantib colebatur.
mnagnũ illum intelligentiȩ sus fontẽ aperuit.
ꝓmtiusq ꝑhomine docturus homines. filiũ
suum misit operantẽ uirtutes quȩ prrcell¬
tent hominẽ. Marguentemq demonas qus
aliqui deos putauissent ut qui ipsi tanquã h¬
mini non credidissent operib tanqua deo er¬
derent. Deinde ut in magno silentio hac pit
latissima uoffense & celeriter noui nominis
gła. es annuntiate salutis uelox fama ꝑcur¬
reret uel ȩtrã ut discipulis cius ꝑdiuersis ga¬
tes euntib ultroq ꝑcunctos salutis dom
offerentib abeundi acͥ disserendi quippe roin¬
nis ciuib interciues romanos eẽt tuta liber.¬
tas. Q uod ideo commemorandũ putaui. qui
hic sextus libellus usq ad cęsarẽ. augustũ d
rint. deinde precipuo cultu inuitauerint. it

Expanded text:
hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et hoc imperatore, quem omnes fere gentes amore et timore permixto iuste honorarent, Deus uerus, qui superstitione sollicita ab ignorantibus colebatur, magnum illum intellegentiae suae fontem aperuit promptiusque per hominem docturus homines filium suum misit operantem uirtutes, quae praecellerent hominem, coarguentemque daemonas, quos aliqui deos putauissent, ut qui ipsi tamquam homini non credidissent, operibus tamquam Dei crederent; deinde ut m magno silentio ac pace latissima inoffense et celeriter noui nominis gloria et adnuntiatae salutis uelox fama percurreret uel etiam ut discipulis eius per diuersas gentes euntibus ultroque per cunctos salutis dona offerentibus obeundi ac disserendi quippe Romanis ciuibus inter ciues Romanos esset tuta libertas. quod ideo commemorandum putaui, quia hio sextus libellus usque ad Caesarem Augustum, de rint deinde praecipuo cultu inuitarint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
despiciuntur. Non se plures deos sequi sed sub
uno deo magno: plures ministros uenerari faten¬
tur. Restat gͥ ne intelligentia ueri dei ꝑ multas
intelligendi suspiciones confusa dissensio. quia
de uno deo omniũ pęne una opinio est. Iuc usq
humana scrutatio. & si cum labore deliberare
potuit. At ubi ratiocinatio defecit fides subue.¬
nit. Nisi enim crediderimus. non intelligimus.
ab ipso audias ipsiq deo credas quod uerũ uł:
scire de deo. Itaq idem unus & uerus ds. inquẽ
omnes ut diximus. & si ex diuersis opinionib
sec̾ta concurrit mutans regna & disponens tẽ¬
pora. peccata quoq puniens. quȩ in firma st̃
mundi elegit ut confundat fortia. Romanũq
imperiũ assumpto pauperrimi status pastore
fundauit. Hoc ꝑ reges & consules dii ꝓuectũ.
postquã asia africȩ atq europe potitũ est ad
unum imperatorẽ eundemq fortissimũ & de:¬
mentissimũ cuncta sui ordinatione concessit. Sub

Expanded text:
discutiuntur, non se plures deos sequi sed sub discutiuntur, non se plures deos sequi sed sub uno deo magno plures ministros uenerari fatentur. restat igitur de intellegentia ueri Dei per multas intellegendi suspiciones confusa dissensio, quia de uno deo omnium paene una opinio est. hucusque humana scrutatio, etsi cum labore, potuit. at ubi ratiocinatio deficit, fides subuenit. nisi enim crediderimus, non intellegemus: ab ipso audias ipsique Deo credas, quod uerum uelis scire de Deo. itaque idem unus et uerus Deus, in quem omnis, ut diximus, etsi ex diuersis opinionibus secta concurrit, mutans regna et disponens tempora, peccata quoque puniens, quae infirma sunt mundi elegit, ut confundat fortia, Romanumque imperium adsumpto pauperrimi status pastore fundauit. hoc per reges et consules din prouectum postquam Asiae Africae atque Europae potitum est, ad unum imperatorem eundemque fortissimum et clementissimum cuncta sui ordinatione congessit sub
Abbreviated transcription (Latin):
oras ho¬
MiNEs cuiꝰ¬
libet secͦtȩ ue
uitȩ uel pa¬
triȩ. ita semꝑ
ad ꝓspectum
prudentiȩ
naturali bo¬
no erigunt᷑.
ut oblectam̃¬
to corporis racionale mentis & si non actu pre¬
ferant. iudicio tamen preferendũ sciant. Quȩ
mens ratione duce illustrata in medio uirtutũ
quib genuino fauore quamuis uitũs inclinetur
assurgit scientiã dei quasi ar̃cem ꝓspicit. Om̃
eni quilibet hominũ contempnere ad dempus
potest. nescire intotũ non potest. U nde quidã
dum inmultis dm̃ credunt. multos deos indis¬
creto timore finxerunt. S hinc iam uel maxi¬
me tum auctoritate ueritatis operante. tum
ipsa ȩciã ratione discutiente discessum est. Quip-¬
pe cum ꝙ philosophi eoꝵ ut de nr̃is scĩs sileã
dum intento mentis studio querunt scrutant᷑q:
omnia. unũ dm̃ auctorẽ omniũ reppererunt.
adquẽ unũ omnia referuntur. Unde ȩtiã nunc
pagani quos iam declarata ueritas decontumatia
magisquã de ignorantia conuincit cura anobis

Expanded text:
Omnes homines cuiuslibet uel sectae uel uitae uel patriae ita semper ad prospectum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu prferant, indicio tamen praeferendum sciant. quae mens, ratione duce inlustrata, in medio uirtutum, quibus genuino fauore, quamuis uitiis inclinetur, adsurgit, scientiam Dei quasi arcem. porospicit. Deum enim quilibet hominum contemnere. ad tempus potest,. nescire in totum non potest. unde quidam dum in multis Deum credunt, multos deos indiscreto timore finxerunt. sed hinc iam uel maxime cum auctoritate ueritatis operante tum ipsa etiam ratione discutiente discessum est. quippe cum et philosophi eorum, ut de nostris sanctis sileam, dum intento mentis studio quaerunt sorutanturque omnia, unum Deum auctorem omnium reppererunt, ad quem unum omnia referrentur; unde etiam nunc pagani, quos iam declarata ueritas de contumacia magis quam de ignorantia conuincit, cum a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mibus frustra iunctis: ambo consules uic¬
isunt. Plurimiq nobiles trucidati. ipsi au-¬
en fugitiui plusquã .c. mił fuere qui cȩsi
lunt. Ex quo ad monemus: ut ipsa se conso¬
letur italia de uexatione externorũ presen¬
dum. ꝑ recordationem preceritorũ. ex se adq:
iis ꝙ ipsã se incomparabiliter crudelius
alacerantũ suorum. Quã obrem huic nunc
quinto uolumini iamꝰ finẽ fecerim ut bella
cuilia externis ubiq ꝑmuxta: uel quȩ dic¬
la sunt. ud etiã que secuntur. quia sic sͥ
lȩ temporũ ꝙ malis sequacib cohesert̃
ati saldem termino separentur. Explicit¬

Expanded text:
minibus frustra iunctis ambo consules uicminibus frustra iunctis ambo consules uicti sunt plurimique nobiles trucidati; ipsi autem fugitiui plus quam centum milia fuere, qui caesi sunt. ei quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de uexatione externorum praesentium per recordationem praeteritorum ex se atque in se et ipsam se incon parabiliter crudelius dilacerantum suorum. Quamobrem huic nunc quinto uolnmini iam finem fecerim, ut bella ciuilia externis ubique permixta, uel quae dicta sunt uel etiam quae sequuntur, quia sio sibi serie temporum et malis sequacibus cohaeserunt, libri saltem. termino separentur. PAVLI
Abbreviated transcription (Latin):
diffuderunt. Nam lepidus & scipio initalia.
brutus ingallia. domitius cinnȩ gener in afrie¬
ii. carbo incossura & sicilia. ꝑ penua in liguria.
ꝓ post cum sertorio in hispania. omniũq atro¬
issimus sertorius mneadem hispania hȩc tc̃
uuilia uel quo alio dicenda sunt. nomine bel¬
li excitantes. de. uno multa. de paruo magna
sitirunt. absq illis tribus uastissimis bellis
quȩ tunc externa uocabantur. hoc est pam
philico. macedonico. atq: dalmatico. dissimu¬
lado ȩtiam magno illo mitridatico longe om¬
nium diuturno in festissimo ac formi dolo.¬
sissimo. Deinde ad huc hispaniensi sertoria¬
no non dum finito. immo ad huc ipso uuen¬
te sertorio hoc fugitiuorũ. & ut uerius di¬
cam gladiatoriũ bellũ in horruit. Notandũ¬
udicandũ. iam non spectandũ paucis sed uͥq
metuendũ. Qđ quia fugitiuorũ bellũ dici¬
ur. nemini uile habeatur ex nomine. Se¬
n ineo singuli & aliquando simul cum ag¬

Expanded text:
diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenda. sunt nomine, bella excitantes, de uno multa, de magno magna fecerunt; absque illis tribus uastissimis bellis, quphylico, Macedonico atque Dalmatico, dissimulato etiam magno illo Mithridatico, longe omnium diuturnissimo, infestissimo, ac formidolosissimo: deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum finito, immo ipso adhuc vivente Sertorio, hoc fugitivorum, et ut verius dicam, gladiatorium bellum inhorruit, jauit, iam non spectandum paucis sed ubique metuendum. quod quia fugitiuarum bellum dicitur, nemini uile habeatur ex nomine: saepe in eo singuli et aliquando simul cum ag
Abbreviated transcription (Latin):
currunt ut eproximo repetam. & in fane
illud seruile pretereã iugurthinũ belui
non dum adhuc ab africo ꝑdetonuerat
cimbricũ acircio fulminabat. Decimbris
illis nubib. ad huc fedi uastiq corrent
effusi sanguinis agebantur. Iam socalist
li nebulas in magna continuo malorũ n¬
bila coituras mnisera exhalabat italia. Ad¬
huc uero post in finitã crebramq staliti
belli tempestatem discurrituto ꝑ italiã il¬
nime poterat. Ita om̃s absq illis persi¬
losissimis inimicarũ urbium uoraginibis
dissoluta ac lubrica pace titubabans. Ias
sibi marianũ atq cinnanũ roma parcus¬
bat excidium. aliudq ediuerso oriens alis
aquilo hoc est mitridaticũ minabatus.
quidẽ mitridaticũ asuperiorib ceptum.
porro mnulteriora porrigitur. De qals¬
na face. togus syllans cladis aceisil
Pcisto rogo funestissimo syllani & ciuilis bellĩ
ꝯplurimas terr arum partes ardentes sudes
sarsi sunt. multaq incendia exuno fomite

Expanded text:
currunt. ut e proximo repetam et infame currunt. ut e proximo repetam et infame illud seruile praeteream, Iugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo perdetonuerat, iam Cimbricum a circio fulminabat. de Cimbricis illis nubibus adhuo foedi uastique torrentes effusi sanguinis agebantur, iam socialis belli nebulas in magna continuo malorum nubila coituras misera exhalabat Italia. adhuc uero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat, ita omnes absque illis periculosissimis inimicarum urbium uoraginibus dissoluta ac lubrica pace titubabant; iam sibi Marianum atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite
Abbreviated transcription (Latin):
milia corum interfecit. Nongentos uero oep
Inde priusquã ipsũ sparthacum adcapͥ
sylari fluminis castra metantẽ bello aggr.¬
deretur. gallos auxiliatores eius germanoss
superauit: E quib .xxx. milia hominũ
cum ipsis ducib occidit. Nouissime ipsũ
sparthacũ disposita aciȩ congressum maxime
cum eo fugitiuorum copias ꝑtulit. Nam lx
milia eorũ cȩsa .Ui. milia capta referunt᷑
tria milia ciuium romanorũ recepta suno
Cȩceri qui ex hoc bello lapsi oberrabant ꝓ
complures duces frequenti indagine atdri¬
ti sunt. At ego iterum ac sepius repeco N
quid nam ꝙ hic comparatione aliqua ȩga
tempora : Quis rogo audire non horreat. i
dicam bella talia. sed uel nomina tanta bellis¬
rum externa. seruilia. socialia. cuulia. fugi¬
tiuorum. quȩ nec sic saltem sese ut commos
maris fluctus quamuis molib magnis se¬
cuntur. sed undiq diuersis causis uocabis¬
lis. formis. malisq excitata coaceruataq u¬

Expanded text:
milla eorum interfecit, nongentos uero cepit. milla eorum interfecit, nongentos uero cepit. inde priusquam ipsum Spartaoum ad caput Silari fluminis castra metantem bello adgrederetur, Gallos auxiliatores eius Germanosque superauit, e quibus xxx milia hominum cum ipsis ducibus occidit. nouissime ipsum Spartacum disposita acie congressum maximasque cum eo fugitiuorum copias perculit. nam sexaginta milia eorum caesa, sex milia capta referuntur, tria milia ciuium Romanorum recepta sunt. ceteri, qui ex hoc bello lapsi oberrabant, per conplures duces frequenti indagine attriti sunt. At ego iterum ac saepius repeto: num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella talia, sed uel nomina tanta bellorum, externa, seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum? quae ne sic saltem sese, ut commoti maris fluctus quamuis molibus magnis sequuntur, sed undique diuersis causis uocabulis formis malisque excitata coaceruataque con
Abbreviated transcription (Latin):
in superiort bello fuerat occisus. Itaq cum
cȩdibus. incendiis. rapinis. stuprisq omia mis¬
cerent in exequiis captiuȩ matronequ se do-¬
lore uiolati pudoris necauerat. munus gla¬
diatorium exquadringentis captiuis scilicet
qd spectandi fuerant spectaturi ut potȩ la¬
nistȩ gladiatorũ potius quã militũ princi¬
pes ediderunt. Deuide consules gelius & len-¬
tulus aduersum eos cum exercitu missi. Quo¬
rum gelius crixum acerrimȩ pugnancẽ prȩ¬
lio oppressit: lentulus absparthaco superat᷑
aufugit. Post ȩciã collatis frustra ambo con-¬
sules copis. accepta graui dade fugerunt. De¬
hinc gaium cassium ꝓconsulẽ. idem spartha¬
cus oppressum bello interfecit. Itaq exterri¬
ta ciuitate non minore prope modũ metu
quã sub hannibale cirta portas fremente tre-¬
pidauerat senatus. Crassum cum legionib
consulẽ. nouoq supplemento militũ misit.
His mox ut fugitiuorũ pugnã inut. sex

Expanded text:
in superiore bello fuerat occisus. itaque cum in superiore bello fuerat occisus. itaque cum caedibus incendiis rapinis stuprisque omnia miscerent, in exsequiis captiuae matronae, quae se dolore uiolati pudoris necauerat, munus gladiatorium ex quadringentis captiuis scilicet qui spectandi fuerant spectaturi, utpote lanistae gladiatorum potius quam militum principes, ediderunt. deinde consnles Gellius et Lentulus aduersum eos cum exercitu missi, quorum Gellius Crixum acerrime pugnantem proelio oppressit, Lentulus a Spartaco superatus aufugit. post etiam conlatis frustra ambo consules copiis, accepta graui clade, fugerunt. dehinc C. Cassium proconsulem idem Spartacus oppressum bello interfecit. itaque exterrita Ciuitate non minore propemodum metu, quam sub Hannibale circa portas fremente trepidauerat, senatus Crassum cum legionibus consulum nouoque supplemen to militum misit. is mox ut fugitiuorum pugnam iniit, sex
Abbreviated transcription (Latin):
mnas ho¬
MINEs cuiꝰ¬
libet sectȩ ue
uitȩ uel pa.¬
triȩ. ita semꝑ
ad ꝓspectum
prudentiȩ
naturali bo¬
no erigunt᷑:
ut oblectam̃¬
to corporis racionale mentis & si non actu pre¬
ꝑtaurum duxit exercitum. ac limitẽ itineris
fecit. triennio emenso quo bellum gestum est
isaurici nomen assumpsit. Cosconius procon¬
sule sortitus illyricum protrita sub iectaq
dalmatia Salonas urbem fforentissimã post
bienniũ tandẽ expugnauit & cepit. Cap̃ .xxx. iiii.
NNO ab urbe condita sexcentesimo
gcrunt. Qui continuo ducib crixo.
& ynomao gallis ꝙ sparthaco thracȩ uesuuiũ
montẽ occupauerunt. U nde erumpentes clo-¬
di pretores qui eos obsidione cinxerat castra
expugnarunt. ipsoq in fugã acto cuncta
in predã uerterunt. Inde ꝑ consentiã & me¬
ta pontum cirtumducti. ingentia breui ag¬
nina collegerunt. Nam crixo decem mi¬
lium multitudo. sparthaco autẽ triplex tc̃
numerus fuisse fertur. Yncimaus enĩ iam

Expanded text:
mnes homines cuiuslibet uel sectae uel uitae uel patriae ita semper ad prospectum prudentiae naturali bono eriguntur, ut oblectamento corporis rationale mentis etsi non actu prTaurum duxit exercitum, ac limitem itineris fecit. Triennio emenso, quo bellum gestum est, Isaurici nomen assumpsit. Cosconius proconsule sortitus Illyricum, protrita subactaque Dalmatia, Salonas, urbem florentissimam, post biennium tandem expugnavit et cepit. CAPUT XXIV.nno ab Urbe condita sexcentesimo gerunt: qui continuo, ducibus Crixo et Oenomao Gallis, et Spartaco Thrace, Vesuvium montem occupaverunt; unde erumpentes, Clodii praetoris, qui eos obsidione cinxerat, castra expugnarunt: ipsoque in fugam acto, cuncta in praedam verterunt. Inde per Consentiam et Metapontum cirmina collegerunt. nam Crixo decem milium multitudo, Spartaco autem triplex tunc numerus fuisse refertur. Oenomaus enim iam
Abbreviated transcription (Latin):
tia ingenioꝵ. & obletamenta fabularum.
quaquam si quis intentius adhibeait ammum
seseq toto m̃tis affectu ipsispene causis belis¬
q permisceat. acrursus ueluti in arce spec¬
taculi constitutꝰ. utrunq iu siuis qualitati¬
b tempus permetiat᷑. facile dixerim eũ
indicaturum. neq illa nisiraro atq aduer¬
sato deo posse tam infeliciter perturbariac
permisteri. ueq ista sic nfi propicio et
miserante componi. Hisdeinde tempori¬
b grauissimo motu terrȩ concussa sicitia
insuper ⁊ estuantib ehtnȩ montis ignib.
fauillisq calidis eum detrim̃to pluruno agroꝵ¬
conis uillariumq uastata ẽ. Tune eciam athlan¬
ce ciuitas locis adherens terre contigua re¬
pentino maris impetu abscisa. atq in in¬
sula desolata. ẽ. Athenensium quoq mise¬
rabiles reliquias pestis muasit. diuq po¬

Expanded text:
tia ingeniorum et oblectamenta fabularum. tia ingeniorum et oblectamenta fabularum. quamquam si quis intentius adhibeat animum seseque toto mentis adfectu ipsis paene causis bellisque permisceat ac rursus uelut in arce spectaculi constitutus utrumque in suis qualitatibus tempus permetiatur, facile dixerim eum iudicaturum, neque illa nisi irato atque auersato Deo posse tam infeliciter perturbari ac permisceri neque ista sic nisi propitio et miserante conponi. His deimde temporibus graoissimo motu terrae conomsa Sicilia, insuper exaestuantibus Aethnae montis ignibus fanillisque calidis cum detrimento plurimo agrorum uillarumque uastata est. Tnnc etiam Atalaote ciuitas, Locris adhaorens terrae contigua, repentino maris impetu abscissa atque ia insulam desolata est. Atheniensium quoque miserabiles reliquias pestis innasit diuque po