comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia a ꝓuacio eit ⁊ patre ꝯgnatio. ꝯgnatos tũ
dant ꝑ ncitii. dnm ce̾sunt fulii. Qui ĩo prius
nigente agnoscũtur: quia uenũt ꝑ mrilis
serus p̃s. nt̃ frater eodem patce natus uł tus
tiluic uł ce eo item paternus. Quatuor aũ
modis inscupturu dininis fres dicisolent. Ra¬
tum gente ꝯgenatione. iffcitu. Germana i
mtlligitur. ut germanus eadem genitrite ma¬

Expanded text:
us dant pro natis dum desunt filii. Qui ideo prius in agente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas ut frater eodem patre natus vel nepos ex eodem; item patruus. Quatuor autem modis in scripturis divinis fratres dici solent: natura, gente, cognatione, affectu. Germana ita intelligitur ut germanus, eadem ex genitrice ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ibertimi sunt qui ex iusta fintute
manimissi sut. manumissio aut̾ est
dacio lib̾tatis. R ani qm̃dui quis in ser¬
uitute est manui ⁊ põtati in ppõitus est i ina¬
do. fiõi tue ꝯmitto. que pude singuia firma
sunt. ac si omĩa in unii ꝯ gesta eẽnt. Extodice
tlrodosiano .ii.uii. S̾mit᷑ quedam species relc¬
toꝵ que puiliis gaudent. ut ubtas. luxuas
eiũ omib reb fauorabilior ẽ. lib̾tati taui¬

Expanded text:
bertini sunt qui ex iusta servitute manumissi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et mado, fidei tue committo, que perinde singula firma sunt ac si omnia in unum congesta essent. Codex Theodosianus Sunt quedam species relictorum, que privilegiis gaudent, ut libertas. Libertas enim omnibus rebus favorabilior est: Libertati fa
Abbreviated transcription (Latin):
a doptator adoptiuo nicħ tenr uelinquer in¬
si ueuit speties idopionis funt ites. una quasi
desccucentiũ. ilia quasi ex latere uemenciũ
optare non põt. acoptio enm naturam mni¬
catur ⁊ ꝑmonstio eit ut maior sit fuius ꝙy pr.¬

Expanded text:
sed adoptator adoptivo nihil tenetur relinquere, nisi velit. Species adoptionis sunt tres, una quasi descendentium, alia quasi ex latere venientiumoptare non potest. Adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est, ut maior sit filius
Abbreviated transcription (Latin):
non. Eoꝵ u̾o qui alien mr sunt. quid̾ sunt ĩ
potate cominoꝵ. ut fuiqui quicauid acuñt
dñis acquuũt. Quid̾ uo in potate patris ut
in potate nra sunt iii. quos infilios adoptan
ut dum tarat. si tempore adoptacionis sui in¬
ris sunt: Qm siu mr̃ sunt. aui funt in iutela
aui maua. auii neutro mĩ tenentur / ⁊ ẽ tute¬

Expanded text:
 sunt. Quidam sunt in potestate dominorum ut servi qui, quicquid acquirunt, dominis acquirunt. Quidam vero in potestate patris, utin potestate nostra sunt illi quos in filios adoptamus, ut duntaxat si tempore adoptationis sui iuris sunt. Qui sui iuris sunt, alii sunt in tutela, alii in cura, alii neutro iure tenentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mitantur. ang. ad iamnanũ. Qnrot fide
ituter est hndnm ⁊ pro eoꝵ inter quoe uiut
societate. suandum est. Matermea medioca¬
mim me sccuta iueuit ecc̃am salbato nõ ien¬
nantem. Cepat fluctuare quid agent. tre
ego consuiui. deuac re hate menlorie amibre¬
sumi ep̃m at ille ait. cum romam uemo
satbuto icumo. cum mediolam sur noiei¬
no sit itu adquam forteectam uõms eius¬

Expanded text:
e renter est habendum et pro eorum inter quos vivitur societate servandum est. Mater mea Mediolanum me secuta invenit ecclesiam sabbato non ieiunantem; ceperat fluctuare quid ageret. Tunc ego consului de hac re beate memorie Ambrosium episcopum. At ille ait: cum Romam venio, sabbato ieiuno, cum Mediolani sum, non ieiuno. Sic et tu ad quam forte ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
se uicti ant unicendi hostes nictorib tradũt
Quib su origo nomis fuit. dum quonau
adu̾sus pꝑłui romanũ sui amus sinupts
dunicassent. icti se cederunt ꝯp̃uenu arua
na traꝑituoine affecti sunt. Ex huis qu icen
sos hr̃des facere poterat. emes iomani postea
esfrĩ suut. iis pͥmũ additus eut in oro na.

Expanded text:
se, victi aut vincendi hostes, victoribus tradunt. Quibus hec origo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam nec suos heredes facere poterant, cives romani postea ecti sunt. His primum aditus erat in urbe
Abbreviated transcription (Latin):
paupib nt̾atn s si hñt᷑ sufficientem titulu
no tebent agere ꝓsalanio. possimt tamen s¬
⁊̃ ħeat unticium. msi funt prelati. fuletñ p¬
litis imponatur ncc̃itas m̃ti adueratuni
incausa ecc̃e sue multofortius in auena cuu
fames ẽe nõ possunt ꝓuratores. ie patrour
t᷑aꝵ. Siuit au̾tem tres oromes corum ciui pꝰ¬
tiuare ꝓlintur. Est antem postiuare deside¬
num slum uł amuci sui mnur. ipud ceno

Expanded text:
icta. Sed si habent sufficientem titulum non debent agere pro salario; possunt tamen shabeant beneficium, nisi sint prelati. Cum enim prelatis imponatur necessitas habendi advocatum in causa ecclesie sue, multo fortius in aliena caufames esse non possunt procuratores, vel patroni causarum. Sunt autem tres ordines eorum qui postulare prohibentur. Est autem postulare, desiderium suum, vel amici sui, in iure apud e
Abbreviated transcription (Latin):
ns iea que sunt impii non delegantur. It
cui data est iuditandi sorib..Nomi¬
ꝓot̾as irgatur ut in ꝯgrcoe cause
siui assideat. ut eum debitofine ca̾m dendere
inarat. Nonꝰ metu tercibui. ur necessitar¬
at̃
incongnia ubatati ad hoc d assessor cõpsii¬
Ee digest . ł .i. paulus .si. singui.ani. omne
officium.issessoris quo nuni sudiosi parcib
suis finigũtur. Inhus fere tausir constat in
blicis. ilberti assidere possunt. Infames ant

Expanded text:
 ea que sunt imperii non delegantur. Itecui data est iudicandi potestas rogatur, ut in cognitione cause sibi assideat ut cum debito fine causam decidere instruat. Non autem metu terribili vel necessitate incongrua libertati ad hoc debet assessor compelli. Digesta Paulus libro singulari: Omne officium assessoris quo viri studiosi partibus suis finguntur, in his fere causis constat, in iciis publicis: Liberti assidere possunt. Infames aut
Abbreviated transcription (Latin):
nouieret demi tañ delegatus sollitite pi¬
dere. ut i pionis inpioriu trigente nccaitate
negnaũ dntit delegandum. incohconibm
terendis digium dterat ⁊ ploue ⁊tem cũ
it ac piũte mito ꝯtemptorem. idam. onõ

Expanded text:
non haberet. Debet tamem delegatus solicite providere, ut, si personis superioribus, exigente necessitate, negotium duxerit delegandum, in coertionibus inferendis dignitati deferat et persone. Item: cum re ac punire merito contemptorem. Idem: Uno d
Abbreviated transcription (Latin):
tabinitur egisse. cum sicut canones actestã¬
collega deiegata co uuuiente ua non ceꝑit/ qr
mandatum hiꝰ re. integra morte mandato¬
uis expirauit nõ ht̃ sollis officium iuditandi.
siu̾o. inte mortem illuis mrisdãone uti ceꝑ¬
it talr demandata inces suas ⁊ illius poterit

Expanded text:
 nihil reputabuntur egisse, cum, sicut canones attestancollega delata eo vivente uti non coepit, quia mandatum hujusmodi re integra morte mandatarii exspiravit, non habet solus officium judicandi. Si vero ante mortem illius jurisdictione uti coeperit taliter demandata, vices suas et illius poterit
Abbreviated transcription (Latin):
ita granes sint. cr sine ꝑ̾sencia tua nõ post̃
cõmode tͥmĩari. Idem. si uidex ad mandatur
uditis. del. anobic nõ uult aut nõ p̃t . iiiis
resistentib. smn̾am ab eolatam effectiu man¬
ꝯmissa pt̃ c̾cetucioni mandare ⁊ si qui sibi res
tas ⁊ Iurisdõ tessat. quia semel eit officio suo
functus. Idem. Index a nobis delegatus iites
nr̃as gent. unde n causa ula suꝑide est ⁊ ma¬
ior ii quoꝵ tãm suscipit t̾mĩancan. soq si¬

Expanded text:
ita graves sint, quod sine presentia tua non possunt commode terminari. Idem: Si iudex ad mandatum iudicis delegati a nobis non vult aut non potest, aliis resistentibus, sententiam ab eo latam effectui manmissa, potest executioni mandare et, si qui sibi restritas et iurisdictio cessat, quia semel est officio suo functus. Idem: Iudex a nobis delegatus, vices nostras gerit, unde in causa illa superior est et maior illis quorum causam suscipit terminandam.
Abbreviated transcription (Latin):
re preententes compelle. delegatus ad a eso
mĩme. Item quͣ delegatus a principe causa
delcgrat .i. iliquid siui de innicone ieseruat᷑
ad ipm appłłatur. alioqiũ ad ip̃m. In cetis
anteri non sic est. ĩmo semp. ad delegantem
tppssatur nisi forte caꝵ umilsitas delegaretur¬
et tunc eiũ ⁊ delegato ad illum applłatur. id
quem.ide legante applłaretur. et tunc delego¬
tus ct indicem poss care. i no css delegatus
cirm citationis demandare ⁊ ꝯtumaces ꝓure
tem telegatus. a pͥncipe mittit in possõm ex
setimido dearto tausa rei suandecen no nõ¬

Expanded text:
re et renitentes compellere, delegatus ab alio minime. Item quando delegatus a principe causam delegat et aliquid sibi de iurisdictione reservat, ad ipsum appellatur, alioquin ad papam. In ceteris autem non sic est, immo semper ad delegantem appellatur, nisi forte causarum universitas delegaretur. Tunc enim a delegato ad illum appellatur, ad quem a delegante appellaretur et tunc delegatus iudicem posset dare, licet non esset delegatus onis demandare et contumaces punire. Item delegatus a principe mittit in possessionem ex secundo decreto, causa rei servande,
Abbreviated transcription (Latin):
nam hregun᷑ sinat. Idemi i .iii. oppimonun
preses ꝓuinnie inspectis edificiis dominos co
causa ognita ieficete ca compellat ⁊ aduer¬
sus detraltantes competenti remedio deforu¬
Non tam spectandum est quid rome fc̃m est
uisato continetur nequis presidimiminꝰ do¬
mini ne capet uͥ esculentum pouent nequod
ordman sunt ordinariis.
iudices ⁊ dico oromanũ tẽ illum qͥ
co ip̃o qd cugitia ⁊ confirmatur asupiore uł
co ip̃o ꝙ princeps sibi dat maliquo terntorio
scu ꝓuicia dignitatem. ux inꝑ collegio prima¬
tutis. In qualtate iudicis ordinarii ꝯsidant᷑
indiscretus inindicio. fama quoq ne sit i¬
famus. s l infamia faciat ne possit ordinariꝰ
de inte m̾ico sb̃ditos suos iudicaresm̃.i tamen
infamis uł crmminosi iudicis ten. uec ꝓpt̾ tłia
replłi p̃t ordinartus. ⁊ iudicando ꝙͣdiu susti¬
netur in officio suo. s delegatus replłi p̃t. om¬
nem. autem prelatum eccãscitum. ordinariũ

Expanded text:
nam irrogari sinat. Idem libro III opinionum: Preses provincie inspectis edificiis dominos eorum, causa cognita, reficere ea compellat et adversus detractantes competenti remedio deformNon tam spectandum est, quid Rome factum est, biscito continetur, ne quis praesidum munus donumve caperet, nisi esculentum poculentumve, omnes ordinarii sunt iudices. Et dico ordinarium esse illum qui eo ipso quod eligitur et confirmatur a superiore vel eo ipso quod princeps sibi dat in aliquo territorio vel provincia dignitatem vel super collegio primatutus. In qualitate iudicis ordinarii consideraindiscretus in iudicio. Fama quoque, ne sit infamis. Sed licet infamia faciat ne possit ordinarius de iure et merito subditos suos iudicare, sententia tamen infamis vel criminosi iudicis tenet nec propter talia repelli potest ordinarie iudicando quamdiu sustinetur in officio suo, sed delegatus repelli potest. Omnem autem prelatum ecclesiasticum ordinarium
Abbreviated transcription (Latin):
ad exennna ꝑtin audi quid sentimꝰ. uetus
inhumanum est ml accipere. s passim uilil
nũ uł mimꝰ ip̃e ꝓconsul. ⁊ qui ii.aliquo ot¬
ficio erit accipiat emat ne quid. insi niitus
sunt ad minium ciualitatem. Regła mus
porro ft̃m a iuredice. ꝙ ad officiniu eius no
ꝑtin ratum non est. de iudicibꝰ Ex sũmã
cui A principe in secularb uł cro.¬
no cã ꝯmititur. huiꝰ oftm̃ est mandatifi¬
nes obluare cũ exatta dilũcia ⁊ apartibue
ꝯuocatis quentriq ꝓponentur audire. Et si
mandati fines extedat nichil aget. In dnob̾
tamen casib recedere d a form̾a mandati.
ꝓͥmus est si racionales exceꝑtiones oppona¬
lir .&. grã. si mandetur ut tido restiaiatur etdd
onem de spontaneanea renũciacione fc̃a ĩ ma¬
i p̃lati su. d absouiere reum ⁊ sic aforma re¬
cedere mandati. Secimous est si impetrate sunt
lr̃e tan citate suggesta. qua nõ suggesta ire
nich̾ominiꝰ darendit. in quo tasu si fuus uł colꝰ¬

Expanded text:
ad xenia pertinet, audi quid sentimus: uetusinhumanum est a nemine accipere, sed passim uilissnum uel munus ipse proconsul uel qui in alio officio erit accipiat ematue quid nisi uictus sunt ad munerum qualitatem. Digesta Porro factum a iudice, quod ad officium eius non pertinet, ratum non est. DE IUDICIBUS DELEGATISt, cui a principe in secularibus  committitur. Huius officium est mandati fines observare cum exacta diligentia et a partibus convocatis que utrinque proponentur audire: Et si mandati fines excedat, nihil agere. In duobus tamen casibus recedere debet a forma mandati. Primus est si rationabiles exceptiones opponantur, verbi gratia si mandetur ut cito restituatur eccleonem de spontanea renunciatione facta in manu prelati sui, debet absolvere reum et sic a forma recedere mandati. Secundus est si impetrate sint litere tali falsitate suggesta, qua non suggesta litere nullatenus darentur. In quo casu si f
Abbreviated transcription (Latin):
reali nui stacm a tcus est presens .ulꝰ. auit̾
illa lex nł deccetalis indesluetudiem auiit
qm̃ usus cam nõ approbauit ur isla loquit᷑
canonut lex indistĩcte loquanur. incex tame
uł adnocatus distinguere d ⁊ suppse quod
apte. ⁊ obhec standum est ei. quia lex ⁊ ifi¬
non debent ẽe manitesti. uł heca ilła leqũ¬
tur in diuersis cafib aug matcrieb aut le¬
cis aut temporib aut cais. ut illa deccetar
que dicit pacteroum ẽe delunquenti ꝓꝑter
scandalum uitandum intlłigitur. Inau̾o

Expanded text:
in reali, ubi statim, si reus est presens; vel aliter, illa lex vel decretalis in desuetudinem abiit, quoniam usus eam non approbavit; vel illa loquitur icet canon vel lex indistincte loquatur, iudex tamen vel advocatus distinguere debet et supplere quod aperte et ob hoc standum einon debent esse manifesti. Vel hec et illa loquitur in diversis casibus aut materiebus aut locis aut temporibus vel causis, ut illa decretalis que dicit parcendum esse delinquenti, propter scandalum vitandum intelligitur. Illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
oncui sibi dairt posulauit. il enii iiiisom
arbitratu defendat ⁊eũ quo nomiue agit id
ratum ħre ad quem res ꝑtiu com umi aͥbi¬
tintu satiscare equũ p̃cori uisum est cum qͥ
alicusꝰ nonime ꝓnirator exꝑitur. emidem ⁊

Expanded text:
onem sibi dari postulavit, is eum viri boni arbitratu defendat et eum quo nomine agit, id ratum habere, ad quem res pertinet boni viri arbitratu satisdare. Equum pretori visum est eum qui alicuius nomine procurator experitur
Abbreviated transcription (Latin):
detur eius ꝓpͥo nomĩe no cxp̾ad eo mortuo ma¬
dutum ad succ̾orem ertendetur. So mo de ie ad
rem. s hoc ex conssu partium. Nam si datus sit
maiorem ⁊ sic a qnͣtitate ad qnͣtitatem. Qñq
etiam a geñc tause ĩ auud genꝰ c̃e. terio in
de tempe ad tempus ⁊ ħ idem deꝯssu partium¬

Expanded text:
detur, eius proprio nomine non expresso, eo mortuo mandatum ad successorem extendetur. Secundo modo de re ad rem, sed hoc ex consensu partium. Nam si datus sit maiorem et sic a quantitate ad quantitatem. Quandoque etiam a genere cause, in aliud genus cause. Tertio modo de tempore ad tempus et hoc itidem e
Abbreviated transcription (Latin):
siuo ante. litem .s. decessit nou est indicib qͦ s
lice non post mortem ꝯtcitata inchommus
imaxime si delegatils non sit certus deobi¬
duret post tumnũ pemptorium an exꝑuet
nullo si duret in diem alteram cquit. Ate su¬
adente pt̾ is expectare. nec ent pars ꝯtumax

Expanded text:
s contestationem decesserit, non est a iudicibus quos lite vero post mortem contestata, nihilominus t quasi ceptum et maxime si delegatus non sit certus de obiduret post terminum peremptorium, an expiret in illo. Si duret, in diem alterum equitate suadente poteris expectare nec erit pars contumax
Abbreviated transcription (Latin):
n opulentiuit. Qiui singula sou pecaur .s
compeni icione mertuim iussit ꝓueros pube
ño mt̃orum s in agrum deduci uillit. ut pri
agerent. Nachileos sompm caua sosterue
⁊iutam sine puuniento dege. Neq puꝰ i ue¬

Expanded text:
 opulentius. Emi singula non pecunia, sed compensatione mercium iussit. Pueros puberes non in forum, sed in agrum deduci iussit, ut primagerent. Nil eos somni causa substernere et vitam sine pulmento degere, neque prius in ur
Abbreviated transcription (Latin):
redigenda. cum ⁊ ip̃a ꝯsuctudo dicatur ns
non scriptum. Inep̃tatur etiam Iudex in tã
sibi ꝯmisla sine de nerbis legis dubitetur. qͣ¬
liter intlligentu sint. sie de conssu tasu
aliis ⁊ ħ tamen redigenda est in scriptis. p̃t
etami intei ptan dcctor. sine maguter legis
S ista n gen̾alis u inscaptis nctͣio redigẽda¬

Expanded text:
 cum et ipsa consuetudo dicatur ius non scriptum. Interpretatur et iudex, in causa sibi commissa, sive de verbis legis dubitetur, qualiter intelligenda sint sive de casu aliis et hec tamen redigenda est in scriptis. Potest etiam interpretari doctor, sive magister legis, sed ista neque generalis, nec i
Abbreviated transcription (Latin):
ħula postior est. ⁊oblre ad se ad se trahit uła
agitur posscliorio. ur ista corngit illam.
dita lit prius ponatut in compnacione. qm̃
ioi meluis a daptatur matene. ur ilia lcx¬
tur dengore mi. ista u̾o de mĩa robt esteru¬

Expanded text:
illa posterior est et ob hoc ad se trahit illam. agitur possessorio; vel ista corrigit illam adita, licet prior ponatur in compilatione, quoniam ibi melius adaptatur materie; vel illa loquitur de rigore iuris, ista vero de miser
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̾. huic liquido constat ꝙ mau pastores dñ
sifĩa iusti cxaminis alioꝵ crim̃ia feriunt s
ip̃is necent. dum sine erempio spie emendaci¬
onis alioꝵ uicia corrigereanant. sb̃ditis nerg
ꝑsuit si eoꝵ increpacione correcti uł suĩa coh

Expanded text:
. Hinc liquido constat, quod mali pastores, dum sententia iusti examinis aliorum crimina feriunt, sibi ipsis nocent, dum sine exemplo sue emendationis, aliorum vitia corrigere curant. Subditis vero prosunt, si eorum increpatione co
Abbreviated transcription (Latin):
questionum. In p̾uatis negnus pat̃ filiũ
⁊ finus patrem uidicem hr̃e pt̃. paulus.
.iui. ad plantinũ. Iudicare publicum mmi¬
undo facilem se preleat. s ꝯtemp¬
in nõ paciatur. unde mandatis adicitur ne
presides ꝓuĩciarum madultiorem famitia¬
nitatem ꝓuĩciales admictant. N.mmi excõne¬
lacione cquali ꝯtemptus dignitatis nascit᷑
s in ꝯgnostendo n ercandesdere aduersus
cos quor malos putatiu p̾cib calamitosoꝵ¬

Expanded text:
pater filium vel filius patrem iudicem habere potest. Paulus VI libro ad Plantium: Iudicare publicum muundo facilem se prebeat, sed contemni non patiatur. Unde mandatis adiicitur, ne presides provinciarum in ulteriorem familiaritatem provinciales admittant. Nam ex conversatione equali, contemptus dignitatis nascitur. Sed in cognoscendo neque excandescere adversus eos quos malos putat, neque precibus calamitoso
Abbreviated transcription (Latin):
quarum cãm statutum est ignorent. Ex sũ¬
quedam sunt publice quedam prinate. qued
cctastite. quedam scciuares. seculauum ꝓsoᷤ
Quedam minores ut clarissime. quedam
iimmantes sut ut Imꝑator. Idcue crẽ¬
do ee te rege in regnosuo. Item consines si¬
illustres d̾itũtur. l meluis nustres dic uꝰ¬
huit. menores ꝑsone illustres sunt urettr

Expanded text:
quarum causa statutum est, ignorentur. Sumquedam sunt publice, quedam private, quedam ecclesiastice, quedam seculares. Secularium publquedam minores, ut clarissime, quedam illuminantes, sunt imperator et idem credo de rege in regno suo. Item consules superillustres dicuntur, sed melius illustres dici possunt. Maiores persone illustres s
Abbreviated transcription (Latin):
nus publice ꝓfessus est. fuit autem in p¬
mis pͥitus plipuius publus qui leges
dius enusdem genus ꝯgnomento continuani
quiuiam appiam strauit ⁊ aquĩ dandiam
ĩ duxit ⁊ de puto ĩ urlem nõ recipiendo sia

Expanded text:
nus publice professus est. Fuit autem in primis peritus Papirius Publius qui leges regias ius eiusdem generis cognomento Centumanus, qui viam Appiam stravit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbem non recipiendo sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmenfitatem aue uel iegi uix pot̾at ue tenem
memoria cegitau̾nt quidam dectores prudenti
intlletu salubri ꝯsiuo prouida cautela. hoꝵõi¬
um luculentam fac̾e albremacom. Ee amib
gliose memorie uen̾abilis mo tamotensis
regur quedam capitua oromanit. ⁊ ad numm
matus. ut recte euchidion possit nominanꝰ i

Expanded text:
immensitatem, que vel legi vix poterant vel teneri memoria, cogitaverunt quidam doctores prudenti intellectu, salubri consilio, provida cautela, horum omnium luculentam facere abbreviationem. Ex quibus gloriose memorie venerabilis Ivo Carnotensium regulis, quedam capitula ordinavit et ad numerum d hoc breviatus ut recte enchiridion possit nominari
Abbreviated transcription (Latin):
ficors. ysid̾.ł.ix. Indices dc̃ sunt qiͣius dicente ᷤ
ppło. sue ꝙ uire disceptent .i. inste iudicent. no
est enim uidex. insi sit in eo iustĩa. Graciamis
cã .iii. q.uii. Qantem index ẽe non possit: ꝙ̃
tum reo par.aut maior maciia inficit. nui¬
tis. anctoritatib ꝓbatur. Sicut enĩ scã roni
synodus dixitiintamis ꝑsona. nec ꝓcuracor
Iudicet ille de altius errore. qui non ħt. ꝙ in
seip̃o ꝯdempn. necum de alio iudicat. in se
sauiem̃ cum a domino ess reꝓbatus ppłm dei
iudicabat. multi ant̾.aiii. tam in uet̾i .ł. ꝙͣ in

Expanded text:
idorus Hispalensis Iudices dicti sunt quasi ius dicentes populo sive quod iure disceptent, id est iuste iudicent. Non est enim iudex nisi sit in eo iustitia. Gratianuscanonum Quod autem iudex esse non possit, quem cum reo par aut maior macula inficit, multis auctoritatibus probatur. Sicut enim sancta romana synodus dixit: infamis persona nec procuratoriudicet ille de alterius errore, qui non habet quod in seipso condemnet, ne, cum de alio iudicet, in se enim cum a Domino esset reprobatus populum dei iudicabat: Multi etiam alii tam in veteri testamen
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾ib ꝯstituciones eliceiet ncnores inꝯlonan¬
fiam tum puis ẽent .u. nolumina. inquib.ueb.
disticcões hebantur. hodie ꝑ g̾gorianam pm¬
denciam ad nolumen unicum sinit redacta
in quo soluno .u. disticciones repm̃tur. deci¬
tauit intitulis. Nam tum ĩuct̾ib. quiquios .s.
⁊ .xx.tituli ꝯp̃hendentur.aduonies .xx. hodie
fut redatt. Item in capituł. s nõ multun
fiam cum ĩ antiquisbismille. ct.lx. duo eent
admille. et. ditit. reducutir. euia no tot a¬

Expanded text:
us, constitutiones eliceret meliores, in consonanNam cum prius essent V volumina, in quibus XXV distinctiones habebantur, hodie per gregorianam providentiam ad volumen unicum sunt redacta, in quo solummodo quinque distinctiones reperiuntur. Decurtavit in titulis, nam cum in veteribus quinquies centum et XX tituli comprehenderentur, ad nonies XX hodie sunt redacti. Item in capitulis, sed non multum: Nam cum in antiquis bis mille et LXII essent, ad mille et DCCCC reducuntur. Quia vero tot c
Abbreviated transcription (Latin):
deccctorum ꝯp̃nendi. post⁊. upmacione
decretases eple a romana curia emanonu̾t.
Quatum tempe aix.adu. primus fuitanctor
o. rapicis. ⁊positus ⁊ ⁊̃ so̾ciussimus ordinator
que prna ꝯpiso appeuan solebrt. Secundo
tempore celestim ⁊ lirban. Iohẽs gaieisis
quicam edidit ꝯpuonem. que sosebat ꝯpi¬

Expanded text:
decretorum comprehendi, post compilationem decretales epistole a romana curia emanaverunt, quarum tempore Alexandri, primus fuit B. Papiensis prepositus et etiam subtilissimus ordinator, que prima compilatio appellari solebat. Secundo tempore Celestini et Urbani, Iohannes Galensis quandam edidit compilationem, que solebat
Abbreviated transcription (Latin):
tientes cellante necatate uñficiis remĩciare
cigritur. que cis miseronis mouisit iniuitꝰ.
Sic religios enmentes. cum areligione celsa¬
unit primlegiis exmĩtur. que iengiosa ⁊¬
uersaciomuit. prmiłia ergo que religiosic
rrocatur. uidel. ut ex nonalib tuoꝵ decima¬
ista prulegio ꝵauct̃as indetur ẽe suanda:

Expanded text:
cessante necessitate, beneficiis renunciare coguntur que eis miserationis indulsit intuitus, sic religiosem viventes, cum a religione cessaverint, privilegiis exuuntur que religiosa conversatio meruit. Privilegia ergo que religiosis rogatur, videlicet ut ex novalibus, quorum decimaista privilegiorum auctoritas videtur esse servanda,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ad dr̃iam aliorum questorum. quicu
plures funt questores .s. prctor ⁊ alii. qui
huius oromis non cxistirit. magni l
spectabiles. qiͣ ex dignitate ⁊ honorẽ inspecc
tes ⁊ ai dicũtur carstum ⁊ defensorce tui¬
tatunisalu sunt ñimi sicut pedanci. ob hre
forte cũ sinit sit. quia ultimum ⁊ intnirr
loun optinent. sicut pes in corpore. Ram
isti onnes magistratus. qĩ membra sunt
nt lex dicit. dant ⁊ aui in dcĩs ordimb sed
li racione officui nommanti. s quia non
ponutur auir in ordine ꝓsequi non curaniꝰ
Ectłiastice nero publice psone sunt. dorrrar

Expanded text:
sic ad differentiam aliorum questorum quia plures sunt questores, scilicet pretor et alii, qui huius ordinis non existunt. Magni sunt spectabiles, quasi ex dignitate et honore inspectiotes. Et hi dicuntur clarissimi et defensores civitatum. Alii sunt minimi, sicut pedanei, ab hoc forte dicti sic, quia ultimum et infimum locum obtinent, sicut pes in corpore. Nam isti omnes magistratus quasi membra sunt, ut lex dicit. Sunt et alii in dictis ordinibus, sed aliquo ratione officii nominantur, sed quia non ponuntur a iure in ordine prosequi non curamus. Ecclesiastice vero publice persone sunt dominus
Abbreviated transcription (Latin):
cium. qo nes noius crigunt decisionib cctim¬
nan. ut singulis morbis ꝯpetentib reme¬
duis deputatis. Ius suũ uincnq salubnt tubi¬
anii. hugo cattalensi. hoꝵ autem canomimi
tanta mienium cceuere uoluĩa. ut uł ꝯpara

Expanded text:
tium questiones novis exigunt decisionibus termtium questiones novis exigunt decisionibus terminari, ut singulis morbis, competentibus remediis deputatis, ius suum unicuique salubriter tribuatur. Hugo Catalaunensis Horum autem canonum tanta in immensum crevere volumina, u
Abbreviated transcription (Latin):
canon idem ꝙ pensio. sicut ubi dr̃. qui nonso¬
int canonem ꝑ biẽmũ iepellatur a possessio
sue nune urefragabili dissolitꝰ. agu¬
menta satagit inuenire. ut ex ꝓpõib pcc̃oꝵ¬
ꝯclusiõm młerat inferualem ⁊ ꝯm̃em utili¬
tatem ꝓcurat penitus dissipare. quͣ nonus
oriens homo xp̃s iht medicinau huminta¬
te sua turbĩe pcc̃oꝵ primmi parentis dissipa¬
ta adam. ante sui sangiũs firmit᷑ solidauit
ab ista uitate duo in infemales uellatores
fortusum crerunt quoꝵ unus meũ ⁊ alter
suũ in suo clipeo ceferebant. que li ẜ senecami
de medio eẽnt sblata pax ess in celo ⁊ in t̾ra
phenint᷑ formata. fuit eigo nccͣm ut ita
dissencio sedaretur. et pp̾ hoc indicioꝵ inrisq
canonici doctima publica in mediao ꝯstituta
uidetur. nequis sibi ꝓmitt̾e uale. it uiciõm.
Qud autem moiit lumũ pontificem ad ue
tetum canonũ decisionem. ħ possit euidens
racio assiguari. quia none causaꝵ em̃gen¬

Expanded text:
canon idem quod pensio, sicut ubi dicitur: qui non solverit canonem per biennium, repellatur a possessionsue ruine irrefragabili dissolutus argumenta satagit invenire, ut ex propoclusionem inferat infernalem et communem utilitatem procuret penitus dissipare, quam novus oriens homo Christus Iesus, medicinali humilitate sua, turbine peccatorum primi parentis dissipatam, adamante sui sanguinis firmiter solidavit. Ab ista veritate duo veri infernales bellatores fortissimi exierunt, quorum unus meum, alter suum, in suo clipeo deferebant, que, si secundum Senecam de medio essent sublata, pax esset in celo et in terra perenniter reformata. Fuit ergo necessarium ut ista dissensio sedaretur. Et propter hoc iudiciorum iurisque canonici doctrina publica in medio constituta videtur, ne quis sibi promittere valeat ultionem. Quid autem movit summum pontificem ad veterem veterum canonum decisionem, hec posset evidens ratio assignari quia nove causarum emergen
Abbreviated transcription (Latin):
aiam fenit ꝯpiłom. Dehus quea principie
sue ꝓniationis. us ad .xii. annũ. in suo ꝯtine¬
uantur registro ⁊ questiones quas in genera
dine ĩ se iamnitis qonib cauillacionib ĩmus¬
cente tempore honorii pape facta fuit aueda
ꝯpuacio. que quita fiue honoriana dicelat
¶Eum cum nõ debeat rephensibile iudior¬

Expanded text:
m de his que a principio sue promotionis usque ad XII annum in suo continebantur registro et questiones quas in generaldine et se infinitis questionibus cavillationibusque immiscente, tempore Honorii Pape facta fuit quedam compilatio que quinta seu Honoriana dicebatur. Verum cum non debeat reprehensibile iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ue.t. nõmilla mutauit ĩ nouo adueniente
nouo romine . i.ggorio signa ⁊ ꝓdigia ĩme¬
dio inindi emuttente ⁊ ꝓduxit lientos de ae¬
sauris suis hec est uris sciam uento ꝯpabiem
que inflatum ⁊ tumidum reddit scientem ure
iłud. sc̃ia inflati⁊ detotales a p̾decessorib suis
ꝯpilatas remouendo suꝑflua ⁊ membrana

Expanded text:
ento nonnulla mutavit in novo, adveniente novo homine, id est Gregorio, signa et prodigia in medio mundi emittente et produxit ventos de thesauris suis, hoc est iuris scientiam vento comparabilem, que inflatum et tumidum reddit scientem, iuxta illud: scientia inflat, et decretales a predecessoribus suis compilatas removendo superflua et membra
Abbreviated transcription (Latin):
gent ⁊si opus ess int̾ptarentur. ne qua ꝓ¬
liccatio abeis sicut a cetis magistratib fie
r em ⁊ ip̃i aladutetunt. aliquid de esse u¬
lis prinus legib. Ioq sequenti aimio alicit
duas eidem fabulas adiecennt ⁊ita apple

Expanded text:
et, si opus esset, interpretarentur; nequa provocatio ab eis, sicut a ceteris magistratibus fieet ipsi animadverterunt aliquid deesse illis primis legibus, ideoque sequenti anno alias duas eisdem tabulas adiecerunt et ita ex
Abbreviated transcription (Latin):
coruelie rappia. pomp. falcioia acqulia
Satum u̾o lex ẽ que de plurib simł reb elo¬
quit᷑ dc̃a a copia ieum ⁊ qiͣ a satiuitate.
unͣ ⁊satyram scrib̾e ẽ poemata uana cõdere
ut oracii iuuenlis ⁊ ꝑsu lex nouella. hodie
leges noualiũ ꝯm̃cioꝵ lunt ab insula ndo
ꝯgnommate. in qua intiquitus mercatoꝵ

Expanded text:
lia. Satyra vero lex est que de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate: Unde et satyram scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis et Persii; lex novella. Rhodie leges navalium commerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominate, in qua antiquitus mercatorum
Abbreviated transcription (Latin):
gissime lr̃ mathm. c nõ est sicitum. in leg
ncãtas uatum facit. Nam isalbatum tĩs¬
todu ꝓceꝑtum est. Mathabei tamen miai¬
uato sine fulꝑa pͥugnant. sic ⁊ hodie siciͥs
icumiũ freg̾it egronis reus uoti nõ het̃᷑. Exͣ.i¬

Expanded text:
super Mattheum: Quod non est licitum in lege, necessitas licitum facit. Nam et sabbatum custodiri preceptum est; Machabei tamen in sabbato sine culpa pugnant. Sic et hodie si quis ieiunium fregerit egrotus, reus voti non habetur. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
te di. Emib deficientib. iudicet fuileges.
dititenim lutuis. sicut enĩ leges non dedi¬
qnanur satros cauones muitar. ita ⁊ sacio¬
tum sttituta canonum principum ꝯstitu¬
tiomb adunantur. deficiente. autem om
uire ad esuetudiem gen̾alem ꝓredat. uł
dicat. idromanam ⁊suetudinem reciure¬
dum. deficiente uero utraꝵ .s. Iure ⁊ ꝯsuctu¬

Expanded text:
s. Dicit enim Lucius: sicut enim leges non dedignantur sacros canones imitari, ita et sacrorum statuta canonum, principum constitutionibus adiuvantur. Deficiente autem omni iure, ad consuetudinem generalem procedat vel dicant ad romanam consuetudinem recurrendum. Deficiente vero utroque, sc
Abbreviated transcription (Latin):
ones quasdam. ic p̾ceptiones inctr̃as ad publi¬
cam ecc̃e bibliotecam appomi meruerunt ⁊ ĩ¬
t auttẽcica scuipta ⁊iimeran. ac sp̃ali hoc
nomine intitulari. decrcta pontifitum. ⁊ ex hic
tanꝙͣ ecc̃astice leges ug̾e ceꝑunt. Ex sũma

Expanded text:
ones quasdam, ad preceptiones necessarias, ad publicam ecclesie bibliothecam apponi meruerunt et inter authentica scripta connumerari, ac spirituali hoc nomine intitulari decreta pontificum. Et exhinc tamquam ecclesiastice leges vigere ceperunt. Summa
Abbreviated transcription (Latin):
oruod pͥncipi pͥlacuit legis ht uigorem. c¬
sũma uuis. dicit canon qꝯ suetuco ꝓ lege
sulcipitur. cum deficit lex. u iudetur mͥuncre
dimm. s tunc demũ ad ꝯsuetudiem recuẽo
sit anandolee deficit. unde no ꝙ inder nẽ¬

Expanded text:
uod principi placuit, legis habet vigorem. Summa iuris Dicit canon quod consuetudo pro lege suscipitur cum deficit lex. Ubi videtur innuerdini, sed tunc demum ad consuetudinem recurrendum sit, quando lex deficit. Unde nota quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicait in tanone. quem stunit seꝯdiuo incsudo
onem reuorari possunt et ad ordinem sstie
si post suam ordinacionem. deince pe iamde¬
positi crant ⁊ millum gradun sacendis pote¬
tunt. adipisci sputas. nẽ he suut ꝯria mdetur ft̃¬

Expanded text:
dicit in canone quem scribit Secundino incluso: ionem revocari possunt et ad ordinem suum rsi post suam ordinationem, deinceps iam depositi erunt et nullum gradum sacerdotii poterunt adipisci. Et putasne hec sunt cont
Abbreviated transcription (Latin):
tã ab ombus iudicio precipi resuta
n.msi forte aliquod ꝙ nonlceat ledat᷑ alii
i prosit petenti. uł cameu smplicantibu
ita scuꝑtit. nec ad ꝯsequatiam trahi nõlue¬
rit.iiii uoluntas eius ꝯtrana. uł p aniqua

Expanded text:
ta ab omnibus iudicibus precipimus refutari, nisi forte aliquod quod non ledat alium et prosit petenti vel crimen supplicantibus ita scripserit, nec ad consequentiam trahi voluerit, nisi voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
.s. si ceo com̃com faciat. Item si primu er¬
nenile sit. et em speciaie. Item siquis prins
licteras impetrauit. nõ sicusus eis ꝑ animi
auas autcm rłare est. ꝙ sem ꝑualent litere
pnores siucro dubitetur. que sre priores¬
sunt que postenores ad arbittium catur.e
sulatur. Si antem impettetur reptum p tͣu

Expanded text:
de eo mentionem faciat. Item si primum generale sit et secundum speciale. Item si quis priusliteras impetravit, non sit usus eis per annum. Alias autem regulare est, quod semper valent litere priores. Si vero dubitetur, que litere sint priores, que posteriores ad arbitrum eatur. Quod sulatur. Si autem impetretur rescriptu
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sas sectas fecerunt. antheiꝰ copito ihus
qiue ei tradite fuant ꝑseũabat lastonigeii
qualitate ⁊ fiducia doctime plura monate
detutelis. de usucapionib. Constat autẽ p̾¬
aimuiciũ ex legib explebiscitis ꝯstonib ꝑn¬

Expanded text:
diversas sectas fecerunt. Nam Atheius Capito in his que ei tradite fuerant perseverabat. Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrine, plura innovare de curationibus, de tutelis, de usucapionibus. Constat autem ius Quiritum ex legibus, ex plebiscitis, cons
Abbreviated transcription (Latin):
ferendũ ad illa sca sede imponatur ilipu
tamen feramꝰ ĩ pia deucrione feiemsie.
re ꝓstratũ quisquis aꝑsicir uolu̾it ꝯtraire
canonum sen ꝓh̃iciones. que. ib apłicis nĩris
romanis pontificib sen ceteris ortodoxis prib
spnitali regimur. ac gub̾namur ip̃is canõib

Expanded text:
ferendum ab illa sancta sede imponatur iugum, tamen feramus et pia devotione toleremus. re prostratus, quisquis apostolicis voluerit contraire canonum seu prohibitiones, que ab apostolicis viris Romanis pontificibus seu ceteris orthodoxis patribus uam regimine spiritali regimur ac gubernamur. Ipsis canonibus
Abbreviated transcription (Latin):
cxuliũ petuo egit. moriensq iditi ollama
ĩmorx uissit ueforte lacedemonem referreu
⁊ sit seputarent lacedonomis solutos mrn
indo. Excronitis. porro regnante se dechna
ens que ad sanguiem p̃tinelant noigenti
c perat iura ꝯ posuit. Ex cunit ⁊ ubre
in latinũ tñslate leges rome exposite sunt.

Expanded text:
xilium perpetuo egit: moriensque abiici ossa sua in mare iussit, ne forte Lacedemonem referrentur et sic se putarent Lacedemonii solutos a iureiurando. Porro regnante Sedechia, eas que ad sanguinem pertinebant, nova genti cui preerat iura composuit. Ex cuius etiam libris in latinum translate leges Rome exposite sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
igorem. uenła prudentum est st̃. sũe ⁊ opi¬
fam antiquitꝰ mstitutum erat. ut essent q
una publite int̾pretarentur. quib a cesane
tur. a quoꝵ renso: indici recedere no . xliiii.¬
⁊ emanauit atheis ⁊ lacedemone. iace¬
demonii. ea que ꝓlegib obluabant
memorie mandabant. athemenses ea quem
legib sccipta erant. custodiebant. helynand
sauett. ciuꝰ nõ tempꝰ exemplum in le pͥm
daret auri argentiq usum. ut oͣlm steseni
matiam sustulit. tudosq õmi equaliter
int om̃s diuisit. ut equata patinnona ne¬
nũem potenciorem alto reoderent. eq̃mia¬
ri omnes publice inssit. ne cuius duicie uł
luturia in crctulto essent. Inuenb nõ am¬
puus imnauertenti toto. aimo pmilit nec¬

Expanded text:
gorem. Responsa prudentum sunt sententie et opiNam antiquitus constitutum erat, ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a cesare ntur, a quorum responso iudici recedere non li emanavit, Athenis et Lacedemonia. Lacedemonii ea, que pro legibus observabant, memorie mandabant. Athenienses ea, que in legibus scripta erant, custodiebant. Chroniconsanxit, cuius non ipse exemplum in se primus daret. Auri argentique usum, ut omnium scelerum materiam, sustulit fundos omnium equaliter inter omnes divisit, ut equata patrimonia, neminem potentiorem altero redderent. Convivari omnes publice iussit, ne alicuius divitie vel luxuria in occulto essent. Iuvenibus non amplius una veste uti toto a
Abbreviated transcription (Latin):
niusa .in .c.xl. libros. S̾ius ueliquit ꝓpe caxxx.
libros. acheius ꝯsu fuit ialeo eẽ uoluit cũ
offerretur ei ꝯsiuatus ab augusto quo suffec¬
tꝰ ficret ⁊ honorem susciperet. s pliũ studiiᷤ
oꝑam dedit ⁊ totũ annũ ita diuiscrat ut rõ¬

Expanded text:
aginta libros. Servius reliquit prope CLXXX libros. Atheius consul fuit, Labeo esse noluit, cum offerretur ei consulatus ab Augusto, quo suffectus fieret et honorem susciperet, sed plurimum studiis operam dedit et totum annum ita diviserat ut Ro
Abbreviated transcription (Latin):
romulum diuisisse ppłmi. in .xcx. ꝑtes nos
tulit ad ppłm. leges curiatas tissut ⁊ set¬
tes ieges. que omnes conscripte sunt qur.
no applłatiur ius papirian. non qd ipe pa¬
pirius desuo quicꝙ iͥ adiec̾it. s ꝙ leg̾es sũ
ordine latas in uiiis ꝯposuit. Eractis densee

Expanded text:
Romulum divisisse populum in XXX partes, tulit ad populum leges curiatas. Tulerunt et sequentes reges que omnes conscripte sunt in  appellatur ius papirianum, non quod ipse Papirius de suo quicquam ibi adiecerit, sed quod leges sine ordine latas, in unum composuit. Exactis deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. int̾ onĩs homiea stituit id apud õs
ppłos ꝑ eque custoditur. uccatur qr mͥi genci¬
um. nił quo mie om̃s gentes ucultur. Ic t¬
ie ꝯstat aut ce scripto ant ceno scupto icp¬
tum is est lex plebiscita. senatus consuia.
magisticitu int̾rogante ueluti tubimo con¬
stituebat. plebs a ppło differt. ut sp̃os a genere
Nam applsone ppłi uniusi tiues sigułficant᷑
plebis. uitem applłone sũ patriciis ⁊ senato¬

Expanded text:
ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes peraeque custoditur uocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur. Ius civile constat aut ex scripto aut ex non scripto. Scriptum ius est lex, plebiscita, senatusconsulta, magistratu interrogante veluti tribunitio constituebat. Plebs a populo differt, ut species a genere. Nam appellatione populi universi cives significantur. Plebis autem appellatione, sine patritiis et senato
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.xiĩ. Ex concił. colet̾. platuit sco ꝯtilio. ut
metro pontane sedis. iictẽ coacti unus tuius
ꝓm̃cie. tines rectores q ecc̃arum. unũeũdem
t psasiendo teneant modum quem in met¬
politana sede ognouĩt institutum. officia pͣ
cipali ecc̃a celebrare non liceat. Aitor. Qma¬

Expanded text:
 Ex concilio Toletano: Placuit sancto concilio, ut metropolitane sedis auctoritate coacti uniuscuiusque provincie cives rectoresque ecclesiarum, unum eundemque in psallendo teneant modum quem in metropolitana sede cognoverint institutum. Officia pubcipali ecclesia celebrare non liceat. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
reb .i. in ꝯcordia õmi renim. ⁊ de cali iusticia
Et h mõ de natunan ine est maris ⁊ femĩei¬
tat. ⁊ tale ius est in solis utentib racione.
uñ detali Inre est fidelitas qmͣ mr d urori
sue. Est it aq deire naturak sp̃an unicami
oniusẽe. umptanien tum antiquis patrib
dispensanit deus. qnͣtum ad eẽnciani iurtu

Expanded text:
est in concordia omnium rerum et de tali iustitia Et hoc modo de naturali iure est coniunctictat et tale ius est in solis utentibus ratione, unde de tali iure est fidelitas quam vir debet uxori sue. Est itaque de iure naturali speciali, unicam unius esse, veruntamen cum antiquis patribus dispensavit deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
de dnodetm tabuł exposunt. fu̾t autem iii.
a ppuus. Clandius. Gemitiꝵ ueterius. Iunus
Manilius. suspicius. sextuis. curatuis. Roni¬
uiius. posthumus. hii decem uui legum consc̃¬
cendarm elccifunt. leges autem redig̾e inub̾s
primis ⁊ sul pompeius mstitue uobut. s non
ꝑseu̾ auit. obtrectatoꝵ nctu. Demde cesar tepi
id fatere. s ante int̾fcitus est. paulatim auter

Expanded text:
s, de XII tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi, s, de XII tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi, Apius Claudius, GenutiuManlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus
Abbreviated transcription (Latin):
nir tum morib utenciumi appsantur. Situt
eni moribi utenciũ mõrium nõnulle leges he¬
die abrogate sunt.ĩ morib utenciũ leger con¬
cupratum nõ est aut̾ agentes tnͣsgressionis
ieos no arguit. Nasi forte quis dicat hec non
dccetuendo ẽẽ statuta. s cehortando conscupta
ceartum uonc̃itatem fatit. exhortacio. iutcni
ubim nolũtatem extitat. De p¬
leges uit diuine sunt aut humane.
placent. fas lex diuina est. mnc lex human ai
fransire ꝑ alienum agrum fas̾. ius nõ est. mo¬
yses genti hebree primus diumas leges sacris
lñs tłplicauit. foroiens rex gretis primꝰ leges
idicia q ꝯstituit. Meiturius trimegistus egi
primus lacedemoniis iura ex. apolmũ aucto ͭ
confixit. Numa pompiuus qui romulo succes¬
sit in reguũ pͥmus leges romanis edidit. deus
cum ppłs sediciosos magistroratus ferre nõ pos¬
s decem niros legib scriendis decrenit. qui l
ex libris solonis. mlatinum smonem transiat.¬

Expanded text:
tur, quum moribus utentium approbantur. Sicut enim moribus utentium in contrarium nonnullae leges hodie abrogatae sunt, ita moribus utentium ipsae leges conapprobatum non est, aliter agentes trangressionis reos non arguit. Nisi forte quis dicat, hec non decernendo esse statuta, sed exhortando conscripta: decretum vero necessitatem facit, exhortatio autem liberam voluntatem excitat. DE Psunt divine, aut humane. placent. Fas lex divina est, ius lex humana. Transire per alienum agrum fas est, ius non est. Moyses, genti Hebree, primus omnium divinas leges sacris literis explicavit. Phoroneus rex, Grecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primprimus Lacedemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, primus leges Romanis edidit. Deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, decem viros legibus scribendis decrevit, qui leges ex libris Solonis in latinum sermonem translata
Abbreviated transcription (Latin):
tał ꝯstituco nõ sit ꝑ qmiͣ omis aliii inferat
⁊ ad ostitu entes non extendam tunc enĩ
nõ uałet. ꝯstituendi causa est. malicie col¬
cio. uł qdnis none iuidicialis diffinicio. Of¬
ficiũ ꝯstonis unico dsiculo sic ꝯp̾hendu¬
ẽmanaunt Impante. Si auten adussi: qtia pͥ¬
indicat que facta est. ab illo ciui ẽ i.noris. uit¬
tis. Item. no. ꝙ cecausa statuitur anguondo
dispensacio. et tunc cessante causa ceslare dr ꝯ¬
stinicio quia cum dispensatio mti ꝯmumi det¬
ratnon est detrahenda ad ꝯsequenciam ende

Expanded text:
stitutio non sit per quam onus aliis inferatur et ad constituentes non extendatur: tunc enim non valeret. Constituendi causa est malitie coertio vel questionis nove iudicialis diffinitio. Officium constitutionis unico versiculo sic comprehendemanaverit imperante. Si autem a diiudicat que facta est ab illo qui est maioris auctoritatis. Item nota, quod ex causa statuitur aliquando dispensatio et tunc cessante causa debet cessare constitutio: quia cum dispensatio iuri communi detrahat, non est trahenda ad consequentiam. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tutur. Ius muitate est. belsi ĩferrud̃i sollemp¬
uncas frdis taciendi ne eus signo asto egłi
in hostem ur ꝯmislio. Icemsigno atõ rcgp̃¬
tio. Item flagitu militaris discipiina. succ
deseratur. Item iti pendioꝵ modus dig̾nita¬
dm guidus premioꝵ honor. ułnti cum cõio¬
na ui corquesdentur. Iteu prete de cuuo cor¬

Expanded text:
erendi sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ natu sanctũtur a principib ⁊ mducsitur
cunb. Ex sia aoni. lex alũ strcte ponitur
ut ꝑ scatuto ppłi romam tum dr̃. lex est id qd
młs senatorioma gitratu int̾ogante ueluti
consiue consticuebant. Consul enim qui senator
erat płm tonsulebat anei placeret ista statui
ppłs qua rendebat ita. porro qnͣtum. id sen¬
tenciam. l aua uerba sint. eadem est diffucio

Expanded text:
 principibus et indicuntur civibus. Summa Azonis Lex aliquando stricte ponitur, ut pro statuto populi romani, cum dicitur: lex est id quod populus, senatorio magistratu interrogante veluti consule, constituebat. Consul enim, qui senator erat, populum consulebat, an ei placeret ita statui populusque respondebat ita. Porro quantum ad sententiam, licet alia verba sint, eadem est diffinitio
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ui erant ⁊ dicebantur pr̃es. ur ctate uł ture soll¬
citudine fonscupti uero: qm̃ eoꝵ nomia imꝑa¬
tor hebat scripta in suo dyadem̃ate. delegatura
lex urmo alicui dictanda dictata quoꝵ recensi
dem om̃s ꝯsenciant᷑. in sacio ꝯsistorio retitabitur
ut ꝑ pͥncipem fumetur. eiusq uissu in ppłos di¬
uiugetur. maleat post duos meuses atempore

Expanded text:
nt et dicebantur patres, vel etate vel cure similitudine. Conscripti vero, quoniam eorum nomina imperator habebat scripta in suo diademate. Delegatur autem lex, primo alicui dictanda, dictata quoque recensdem omnes consentiant, in sacro consistorio recitabitur, ut per principem firmetur eiusque iussu in populos divulgetur et valeat post duos menses a tempore
Abbreviated transcription (Latin):
stitucionib no p̾eminent. s ccc̃asticis legib
post ponende sut. Ut aut̃ emĩgłicis atq ta¬
nonicis deccetis nõ obiuaiint oftuã reu̾entia
ti t̾pant.alioqui filu eit ꝙ in lege scaptũ est¬
oꝵ principi plac legis h̃c ugorem. Nutias
leges ccedunt. quidam ciulib p̾ferendas.
S lus. matharsis secauł arance ꝯparauit.
ci prinçipe lata suꝑ eccastico negocio non ua¬
l eo ip̃o tra princpe lata est. ili forte priul¬

Expanded text:
stitutionibus non preeminent, sed ecclesiasticis legibus postponende sunt. Ubi autem evangelicis atque canonicis decretis non obviaverint, omni reverentia crepant. Alioquin falsum est quod in lege scriptum est, quod placet legis habet vigorem. Nullas leges credunt quidam civilibus preferendas, sed has Anatharsis telis Aranee comparavit, itutio a principe lata super ecclesiastico negotio non valet, eo quod a principe lata est, nisi forte pri
Abbreviated transcription (Latin):
cutũsceptũ custodib. Ꝙ tancum malã inqͥt
cipem sic o ꝑrm uincere obsequiis ołim
affectus ut quisq sb̃ditus ꝓ eoꝑicur ĩm¬
nencib capud opponat. sicut urgente nũ
ꝑ capite cet̾a se solent membra opponere
bndedandianus. Nonsic ertubie non cir¬
cunstancia tela tutatur. amor nõ extorc̃¬
bis amari. l alt̾ua fides hoc simplẽ gr̃a do¬
nat. huc usq dcm sit de institucione begu

Expanded text:
rcumseptum custodibus: « Quod tantum malum, inquit,cipem enim sic oportet vincere obsequiis omnium affectus, ut quisque subditus pro eo periculis imminentibus caput opponat. Sic etiam urgente natura pro capite caetera se solent membra opponere. Unde Claudianus: Non sic excubiae, non circumstantia tela, Quam tutatur amor: non extorquebis amari. Haec alterna fides, haec simplex gratia donat. Hucusque dictum sit de institutione regum