comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enienit ut excep b¬
cio que pͥma facieus¬
ta uideatur: inique
noceat ¶ Ꝙ cũ accide¬
rit: alia allegatõne opꝰ
÷ adiuuandi actoris g¬
ratia. q̃ replic̃o uocat᷑.
eꝵ per eam replicat᷑. atq
resoluit᷑ ius exceptionis.
ueluti cũ partus ÷ aliqͥs
creditor ⁊ excipiat debi¬
niam c̾ditor petat: noc
ei exceptõ. ꝯuenit .N. ita.
rum man licet pꝰtea in
ẽ creditorẽ excludi. repli¬
caco ei dabitur ex pꝰgexi¬
ore pacto ꝯuento. ¶Eur¬
sus ĩterdũ euenit u̾re¬
plicatio que pͥma facie
iusta sit: ii q̃ noce̾t.Ꝙ
cũ accidit: alia allegatõe
opus÷ adiuuandi rei gͣ
tia q̃ duplicõ uocatur.
& si rursus ea pͥma fa
opus ÷ qͣ actor adiuuet᷑.
q̃ dicitur tͥplic̃õ. ¶E¬
rũ õium except̃onum
usũ int̾dũ ulterius ꝙ̃
diximus. uarietas mag¬
om̃s aꝑius ex latiori di¬
g̃ uolumĩe facile ẽ ꝯgnos¬
cere. ¶ Exceptõnes Aut̃
quib debitor defendit᷑.
plerũq actõi nodari so¬
lent ⁊̃ fideiussorib eiꝰ ⁊

Expanded text:
evenit ut exceptio quae prima facie iusta videatur, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis creditor et excipiat debiniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita, rum manet, licet postea in est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus atia, quae duplicatio uocatur. Et si rursus ea prima faest, qua actor adiuuetur, quae dicitur triplicatio. Quarum omnium adiectionum usum interdum etiam ulterius, diximus, uarietas negomnes apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et
Abbreviated transcription (Latin):
ilł qͦr qui pro eo obliga¬
ti ẽẽt ac si ħ c̃ ip̃is pactꝰ
ẽẽt: ne ab eis ꝑecunia
peteretur ¶Sane q̃dã
exceptõnes ñ solent his
accomodari. ¶Ecte .N.
debitor si bonis suis ces¬
serit u c̃ eo creditor ex¬
ꝑiatur. defenditur ꝑ ex
tatib sius lapsus fu̾i̾t
debitor: possit ab his qͥs
ꝓ eꝯ obligaũ suũ ꝯsequi
quitur N Interdi

Expanded text:
quoque qui pro eo obligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce enim debitor si bonis suis cesserit et cum eo creditor experiatur, defenditur per etatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi. TIT. 15 DE INTERDI
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it ut ecce. uas ꝯfla¬
tũ pͭ. ad rudem massam
ti nõ possunt. ac nͨ mul¬
sum quid̾ ad uinum ⁊ mel.
resolui potest. ¶Quod¬
si partim ex sua mat̾ia
bartin ex aliena spẽm
aliquam feci̾t qͥsqͣm ue¬
luti ex suo uino et alie¬
no melle mulsum mis¬
cu̾it. aut ex suis et ali¬
enis medicamẽtis em¬
plaustrũ. aut colliriũ
aut ex sua et asiena la¬
na uestumtũ fecĩt. du¬
bitandũ nõ ÷ hoc casu
cũ nõ solum oꝑam su¬
ã dedit: s partem eiꝰd̾
mat̾ie prestauit. ¶Si
tñ alieña purpuram
qͥs intexuit suo uesti¬
pura accessionis mncece

Expanded text:
cuit. ut ecce uas conflatum ad rudem massam ti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestipura, accessionis vice ce
Abbreviated transcription (Latin):
cis proponemus ¶Sed
ius quidem ex unaqua¬
q ciuitate applłatuꝵ ue¬
luti acheniensium Nã
siquis uelit salomonis
uel traconis leges appel¬
lare ius cuule acheni¬
ensium. sio errau̾it.S¬
ic.N. et ius quo pplus
romanus utitur. ius ci¬
uile romanoꝵ appellamꝰ.
uelut ius quiritium qͦ
quirites utuntur. ¶ Ro¬
quirio quirites dn̾r.
Sed quotiens nõ adclici¬
uitatis: nr̃um ius sign¬
ificamus. sicut cũ poe¬
tã dm̃s. nec addimus¬
eius nomen subaudit᷑
apio grecos eg̾giꝰ hom¬
erus. apud nos uirgiliꝰ.
Ius autem gentiũ oĩ
humano gñi conmu¬
ne est. Nam usu exig¬
ente. et hũanis neces¬
sitatib gentes huma¬
ne quedam uira sibi
constituerunt. bella et¬
.N. orta sũt et captiui¬
tates secute. et serui¬
tutes. q̃ st̾ uiri natur¬
ali ꝯtrarie. ¶Iure .N.¬

Expanded text:
cis proponemus. Sed cis proponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; RoQuirino Quirites appellantur. sed quotiens non addivitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure en
Abbreviated transcription (Latin):
De uire naturali gẽ¬
tium  ciuili. E.¬
Os naturale est ꝙ natu¬
ra om̃ia animalia docu¬
it. nam ius istud ño solũ
humani generis propri¬
um est. sed om̃ium ani¬
malium que ĩ ceso q̃ in
terra q̃ in mari nascũt᷑.
hinc descendit maris a¬
mat̾ͥmonium appellamꝰ.
hinc lib̾oꝵ procreat̃o et
eductio ¶ Uidemus . N.
cetera queq animalia
istius iuris ꝑitia cẽseri.
Ius autem cuule uele
gentirm ita diuiditur.
Om̃s płi qui legib et mo¬
ribus regunt᷑. partim.
suo peopͥo partim cõi õi¬
um hom̃ium iure utũt᷑.
Nam ꝙ quisq ppłs ipse
sibi ius ꝯstiit io ip̃ius
peopͥum ciuitatis ẽ uo¬
caturꝙ ius ciuile qua¬
si ius peopͥum ip̃ius ci¬
uitatis. ¶Quod uero
naturalis ratio inter õs
hõmes ꝯstituit. Id ap̃
õs populos ꝑeque custo¬
ditur. uocat᷑ꝙ ius gen¬
tium quasi quo iure
omnes gs̃ utuntur. Et
popłus itacs romanus
partim suo proprio pa
rtim cõi om̃ium homin¬
um iure utuntur. ¶ E
singła qualia st̾ suis lo¬

Expanded text:
DE IURE NATURALI GENTIUM ET CIVILI Ius naturale est quod natura omnia animalia docuit. nam ius istud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris amatrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium civitatis est vocaturque ius civile, quasi ius proprium ipsius civitatis: quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur vocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur. et populus itaque Romanus prtim communi omnium hominum iure utuntur. nam singula qualia sunt, suis lo
Abbreviated transcription (Latin):
ũ solo cedẽ inteligunt᷑.
Tet̾m si cũ i qui ĩ alie
no edificat solo si ab eo
dñs petat edificiũ def¬
endi pocest. per excep¬
tione doli mali scd̃me¬
a q̃ diximus. ita eiusd̃
exceptionis auxilio tutꝰ
esse potest. is qui ĩ alie¬
nũ fundũ sua ĩpensa
bona fide conseuit.

Expanded text:
intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit.
Abbreviated transcription (Latin):
bis uocant᷑ ex substitu¬
tione in pub̾re filio mos¬
tuo. qui 3ͣ scͥpsi sunt
he̾des et extit̾int. ꝯpro
qua parte h̾e̾des factis̃.
Masculus gͥ usq ad qͣ¬
tuordecim annos substi
Q lio pub̾ri heredi ĩstitu¬
do ita sb̾stituere nomo
pͣ. ut si heres extit̾it. uł¬
et intͣ aliqu. tp̃s deces¬
serit: Alius ei sit heres.
Sed ħ solum permissũ÷
ut eũ ꝑfid̾i ꝯmissum tẽs¬
tator obliget. alii h̾edita¬
tem eius uł totam uel
pro parte resticuere.
Qd ius quale sit: suo
loco trademus. Qͥb mo

Expanded text:
rbis vocantur ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo igitur usque ad quattuordecim annos substitfilio puberi heredi instituto, ita substituere nemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc solum permissum est, ut eum per fideicommissum testator obliget, alii hereditatem eius vel totam vel pro parte restituere: quod ius quale sit, suo loco trademus. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
Singłis quidem si nemi¬
nem eoꝵ ĩtestat̃ decede̾
uosuit. Nouissimo: si ius
legitimarũ h̾editatũ ĩ¬
tegr̃u ĩter eos custodiri
uelit. ¶ Substituitur ã
ĩpub̾ri. aut nõiatim ue¬
luti ticius. Aut gen̾alit̾
quis qͥs m̾ heres erit. sic

Expanded text:
singulis quidem, si neminem eorum intestato decedere voluit: novissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri velit. Substituitur autem impuberi aut nominatim, veluti ‘ Titius ’, aut generaliter ‘ quisquis mihi heres erit ’:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuit de peculi¬
o seruoꝵ filiore
familias ⁊ ex q̃
q̃rit᷑ an actor ui¬
rauit  alias qͣm¬
ples. ¶ De pecu
luturũ se ꝯstitu¬
erit. nulla silicet
stipulatione int̾¬
posita. ¶Nam
alioqͥn si scipu¬
lanti ꝓmiserit
iure ciili ten̾en¬
tur. ¶Actõnes
aut̃ de peculio i¬
deo adu̾sus pr̃em
p̃to quia licet ex
ꝯtractu filiorũ
seruoꝵ ne ip̃o iu¬
re ñ teneantur

Expanded text:
proposuit de peculio servorum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures. De pecunluturos se constituerint, nulla scilicet stipulatione interposita. nam alioquin si stipulanti promiserint, iure civili tenentur. Actionem autem de peculio ideo adversus patrem praetor, quia licet ex contractu filiorum servorumve ipso iure non teneantur,
Abbreviated transcription (Latin):
St aut̃ capitis dimu¬
nito prioris status ꝯ¬
mutat̃o. eaꝙ trib
modis accidit. ¶Nama¬
ut maxima est capitis
dimunidõ aut minoe
qͣm quidã mediam uo¬
cant. Aut minuna.
Maxima est capitis
dimunic̃o cũ aliquis
simł et ciuitatem et li¬
bertatem amittit ꝙ
accidit ĩhis qui serui¬
pene esficiunt᷑ atrocita¬
te sñie uł libertatis ut
ĩgͣtis circa patronos ꝯ¬
dempnatis. uł qui se ad
p̃cium participandum
uenũdari passi sunt
Miior siuie media est
capitis diminuto: cumi
ciuitas quid̃ amittitur.
lib̾tas uͦ retinetur. ¶Q
accidit ei cui aqua et ig¬
ĩ insulam deportatꝰ est.
Minima capitis diu¬

Expanded text:
st autem kapitis diminutio prioris status permutatio: Eaque tribus modis accidit: Nam aut maxima est kapitis diminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est kapitis diminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit; quae accidit incensis, qui epoenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igin insulam deportatus est. Minima est capitis de
Abbreviated transcription (Latin):
rum lib̾i. uel fr̃is uł soro¬
ris u̾igi possunt ¶Itẽ ami¬
tam licet adoptiuam ux¬
orem duce̾ nõ licet. ¶tẽ¬
nec mat̾teram. q parent̃
loco habetur. Qua rõne
uerum est. magnam qͦr
amitam et mat̾teramm¬
agnam peohiberi uxorem
ducere ¶ Affinitatis qͦ
ueneratione quarumdã
nuptiis abstin̾e necesse ẽ
ut ecce priuigña aut nu
i̾t nurus aut priuigna¬
tua. ¶am si adhuc nurꝰ
filio tuo. alia r̃one uxor̃e
eam duce̾ nõ possis. q ea

Expanded text:
rum liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione verum est, magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tio ad uerec̃diã nature
cũq pars he̾ditatis uł
res eis fuerunt relic̾te
de ĩ officioso q̃rela qui¬
escente id ꝙ eis deest us¬
q ad quartã legitime ꝑ¬
tis repleatur. licet nõ
fuit adiectũ boni uiri
arbittu deb̾i eam repłi
Si tutor nõie pupilli
cuiꝰ tutelam gerebat
ex testameto patris su¬
i legatũ acceꝑit. cũ ni¬
chu erat ip̃i tutorire¬
lictũ a pr̃e suo nichil¬
ominus possit nõie su¬
o de ĩ offitioso sui pr̃is
testamento agere. ¶S
si eꝯtrario pupilli nõie
cui nichil relictũ fue¬
rat de in offitioso egi̾t.
eodem testamento lega

Expanded text:
tio ad verecundiam naturae cumque pars hereditatis vel res eis fuerit relicta, de inofficioso querela quiescente, id quod eis deest, usque ad quartam legitimae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine suo de inofficioso patris testamento agere. Sed et si e contrario pupilli nomine, cui nihil relictum fuerit, de inofficioso egerit eodem testamento
Abbreviated transcription (Latin):
Q aut̃ de qͣta diximꝰ.
ita ĩtelligendũ ut si¬
ue unus fu̾it. siue plu¬
res quib agere de inof¬
fitioso testam̃to permi¬
ꝑtitur: una quarta eis
dari possit. ut pro inta
distͥbuatur eis .u ꝓ uiri¬
li portione quarta.

Expanded text:
Quod autem de quarta diximus, ita intellegendum est, ut, sive unus fuerit sive plures quibus agere de inofficioso testamento permittitur, una quarta eis dari possit, ut pro rata distribuatur eis, id est pro virili portione, quarta.
Abbreviated transcription (Latin):
agñtes uincere. ¶ Tam
aut̃ẽ naturales lib̾i qͣm
diuisionẽ adoptati. ita
demũ de ĩ offĩcioso testa¬
mento agere possũt si
nullo alio iure ad bona
defuncti peruenire post̾.
Nam qui alio iure ue¬
niunt ad totam h̾edita¬
tem. uł partem eiꝰ de ĩ¬
officioso ag̾e̾ nõ possũt.
Posthumi quoq qui nł¬
io alio iure uenire pꝰg̃

Expanded text:
agentes vincere. Tam autem naturales liberi, quam divisionem adoptati, ita demum de inofficioso testamento agere possunt si nullo alio iure ad bona defuncti venire possunt. nam qui alio iure veniunt ad totam hereditatem vel partem eius, de inofficioso agere non possunt. postumi quoque, qui nullo alio iure ve
Abbreviated transcription (Latin):
curatores deinde cã reĩ
pupplice abẽe ceperũt.
a tutela uł cura excusã¬
tur ¶ Quatenꝰ rei puꝑ¬
plice c̃a absunt ¶Int̾ea
curator loco eoꝵ datur.
Qͥ si reu̾si fui̾nt: recipi¬
unt onꝰ tutele ¶Nam
nec anni hñt uacat̃o¬
nem. ut papinianus.
scrͥpsit ¶Nam hoc spa¬
cium hñt ad nouas tu¬
telas uocati ¶Et qui.
potestatem aliquam
bñt: excusare se posr̃
ut diuus martus resc̃p¬
sit. s receptam tutelã
deserere nõ possũt ¶Itẽ
rator ht̃ excusare se nõ
pͭ. nisi forte om̃ils bonis
uel h̾editate cõtrou̾sia
sit ¶ Itẽ tria on̾a tute

Expanded text:
rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut Papinianus ro scripsit: nam hoc spatium habent ad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item rator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item t
Abbreviated transcription (Latin):
pluriũ pupilloꝵ tute¬
bonoꝵ ueluti fr̃m pro
pt̾ pauꝑtatem ercusa¬
tõnẽ tribui tam diufr¬
atres qm ter se. diuus
marcus rescripsit ¶Si
qͥs in parem se oneri ĩ¬
iuncto possit doc̾e̾ ¶Itẽ
propt̾ qm nec suis qui¬
dem negociis interẽe pͭ.
excusatio locum ħt ¶Si¬
milit̾ eũ qui lit̾tas nes¬
cit excusand̾ ẽẽ diuus
pͥus rescripsit. qmuis
⁊imperiti lit̾tarum pos¬
st̾ ad ãmuustratõnem
negotioꝵ suffic̾e ¶ Itẽ
si propt̾ inimicicias aliꝙ̃
testam̃to tutorem pater
dederit: hoc ipsum pr̃at
ei excusatõñe sic̃ per ꝯtͣ¬
rium ñ excusant᷑. qͥ se
tutelam patͥ pupilloꝵ
ãminiscuros ꝓmiserũt.
¶Nõ ẽẽ ã admictendam
excusatõnẽ eius qͥ hocso¬
lo utitꝰ. ꝙ ignotꝰ patri.
diui fr̃s rescripserunt.¬
qͣs quis cum pr̃e pupil¬
si capitales fuint. nec
reꝯciliatõ int̾uenit a
tutela uł cura solent ex¬
cusari. ¶Item is quist¬
atus ꝯtͦuersiam a pr̃e

Expanded text:
tutebonorum, veluti fratrum, pro pter paupertatem excusationem tribui tam divi fratres quam per se divus Marcus rescripsit, si quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter quam nec suis quidem negotiis interesse potest, excusatio locum habet. Similiter eum qui litteras nesciret excusandum esse divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri divi fratres rescripserunt.quas quis cum patre pupilsi capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a p
Abbreviated transcription (Latin):
am. an hominẽ solu̾e ma¬
lit. ¶Qigitur pecuniã
re oport̾e intenderit: eri¬
ꝑit elect̃onẽ adu̾sario.
cã talis in ea re prodita ẽ
actõ. ut siqͥs intendit ho¬
minem stitũ aut aureos
x. sibi dare oporte̾ .i. ut eo¬

Expanded text:
am an hominem solvere malit: qui igitur pecuniam ri oportere intendit, eripit electionem adversario ecausa talis in ea re prodita est actio, ut quis intendat, hominem Stichum aut aureos decem sibi dari oportere, id e
Abbreviated transcription (Latin):
peculioum ĩtelligi debeat:
suo ordine ꝓponetur. ¶tẽ
si de dote mulier iudio a¬
gat: plac eatenus marit̃
ꝯdẽpnari deb̾e̾: quatenꝰ fa¬
cere possit .i. quatenus fa¬
cultates eius patiunt᷑.
Itaq si dotis qnͣtitati cõ¬
currant facultates eiꝰ. in
solid̃u dãpnat᷑ ¶Si minꝰ
ĩ tm̃ in qͣnt̃ facere potest.
petit̃o minuit᷑. ¶Sam
ob in pensas ĩ res dotales
fc̃as marito retentio re¬
missa÷ qr ⁊ ip̃o iure neces¬
sariis sũptib dos minuit᷑.
sicut ex latiorib digesto¬
rũ libris ꝯgnosce̾ licet.
Sed si quis cũ parente su¬
o patͦno ue agat ¶tẽ si
socius cũ socio iudicio so¬
cietatis agat. nõ pł ac¬
tor ꝯsequit᷑ qm adu̾sariꝰ
eius facere potest¶Idẽ:
siquis ex donatone que
niatur. ¶Conpensatio¬
nes quoq opposite płm¬
ꝙ efficiunt: ut minus
rem ex eadem cã pr̃are
oportet ¶In reliquũ eũ
cũ quo actũ est ꝯdẽpna¬
xi placet: sicut iã dc̃m

Expanded text:
peculium intellegi debeat, peculium intellegi debeat, suo ordine proponemus. Item si de dote iudicio mulier agat, placet, eatenus maritum condemnari debere quatenus facere possit, id est quatenus facultates eius patiuntur. itaque si dotis quantitati concurrant facultates eius, in solidum damnatur: si minus, in tantum quantum facere potest. petitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente suo patronove agat, item si socius cum socio iudicio societatis agat, non plus actor consequitur quam adversarius eius facere potest. idem est, si quis ex donatione sua conveniatur. Compensationes quoque oppositae plerumque efficiunt, ut minus rem ex eadem causa praestare oporteret, in reliquum eum cum quo actum est condemnare licet, sicut iam d
Abbreviated transcription (Latin):
ac cã acciderit ei cͣt qũe pł
petit̃ fuerit: comissa tͥpli
ꝯdempnatone sicut sup
diximus puniat᷑ ¶Sim¬
nus intentõne ꝯplexus
fu̾it actor qͣm ad eũ ꝑti¬
ne̾t: ueluti sicut ei .x. de
bent᷑ .u. sibi dari oportere
intenderit. aut fu totus
fundus eiꝰ eẽt. partẽ dimi¬
diam suã ẽẽ petierit: sine
periculo agit. In religuũ
riũ in eodem iudicio ei ꝯ¬
memorie Zenonis ¶Si
qͥs aliud ꝓ alio intendit ni¬
cħ̾ eũ ꝑiclitari placet. S
ĩ eodem iudicio cognita ue
ritate errorẽ suũ corrige
re permittimꝰ ei. ueluti si
is qui hõiem sticũ petere
deb̾et herotem petierit.
aut si qͥs ex testam̃to sibi
dari oportere intend̾it.
ꝙ ex scipulatu debetur.
¶Sunt p̃terea quedam
actõnes quibe ñ solidũ
ꝙ debet᷑ nobis persequimͦ
sed mͦ solid̾ perseqͥm᷑: modo
minus. ut ecte si ĩ peculiũ
filii serui ue agamus.
¶Nam si ñ minus ĩ peculio
sit qm persequim᷑. in soli¬
peculio sit. ¶ Qm̃ad̾m ã

Expanded text:
ac causa acciderit ei contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemnatione, sicut supra diximus, puniatur. Si minus in intentione complexus fuerit actor, quam ad eum pertineret, veluti si, cum ei denque sibi dari oportere intenderit, aut cum totus fundus eius esset, partem dimidiam suam esse petierit, sine periculo agit. In reliquum rium in eodem iudicio conone Zenonis: Si autem aliud pro alio intendit, nihil eum periclitari placet, sed in eodem iudicio, cognita veritate errorem suum corrigere ei permittimus, veluti, si is qui hominem Stichum petere deberet Erotem petierit, aut si quis ex testamento sibi dari oportere intenderit, quod ex stipulatu debetur. Sunt praeterea quaedam actiones, quibus non solidum quod debetur nobis persequimur, sed modo solidum consequimur, modo minus. ut ecce si in peculium filii servive agamus: nam, si non minus in peculio sit quam persequimur, in solipeculio sit. quemadmodum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tialit̾ sticũ petat. aut gn̾a¬
liter umũ stipulatꝰ sit de¬
in sp̃ałr cãpanũ petat. aut
gn̾alit̾ pir pͦram stipulat᷑
pł pet̾e intelligit᷑. qr electio¬
nem adu̾sario tollit. cui sti¬
pulatõnis iure liberũ fu¬
it aliud soluere: qͣm ꝙ pe¬
teret. ¶Quin ⁊̃ licet ui¬
lissimũ sit. ꝙ quisq petat
nichilominꝰ tñ plꝰ petere¬

Expanded text:
iter Stichum petat, aut generaliter vinum stipulatus, specialiter Campanum petat, aut generaliter purpuram stipulatusplus petere intellegitur, quia electionem adversario tollit, cui stipulationis iure liberum fuit aliud solvere quam quod peteretur. quin etiam licet vilissimum sit quod quis petat, nihilo min
Abbreviated transcription (Latin):
Ecest autem quis
intestam̃to suo plu¬
res gͣdus h̾edũ fac̾e
lit puta si ille h̃es non
erit: ille h̾es esto ÷ de
ĩceps ĩqũat uelit tes¬
tator substitu̾e̾ p̃. ¶No
stituti s̃. ⁊ si ex dispa¬
rib partib h̾edes scrip¬
tos in uicem substitu̾it
et nullã m̃tionẽ ĩ sub¬
stitutõnẽ hui̾t parti¬
tes insubstitutõnem
dedisse. qͣs ĩ substituti¬
one exp̾ssit ⁊ ita diuuꝰ
pius rescripsit ¶Sedͥ ĩ¬
stituto h̾edi ⁊ cohedisu¬
o substituto daro: alius
substitutꝰ fu̾i̾t: diuus se¬
uerus.⁊antonius sine
distintone rescͥpserũt

Expanded text:
est autem quis in testamento suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, ille heres esto ’; et deinceps, in quantum velit, testator substituere potest estituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substituerit et nullam mentionem in substitutione habuerit partites in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita divus Pius rescripsit. Sed si instituto heredi et coheredi suo substituto dato alius substitutus fuerit, divi Severus et Antoninus sine distinctione rescripserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tib̾iũ ꝙͣ is g̾manicũ ado¬
ptauit. ut ꝓtinꝰ adoptiõe
fc̃a ĩcipiat g̾manicꝰ aug¬
usti nepos ẽẽ ¶Apud ca¬
tonem bñ scriptũ refert
antiqͥtas. Serui si a dño
adoptati st̃. ex hoc ip̃o u¬
re possũt liberari. ¶Unde
et nos eruditi in nr̃a ꝯsti¬
tut̃one ⁊̃ eum serũu qũe
dñs actis ĩteruenientib
filiũ suũ nõiauit. lib̾um

Expanded text:
t, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nominaverit liberum
Abbreviated transcription (Latin):
erint perfecte: tenere
ciuntur autẽ cũ dona¬
tor suã uoluntatem sc¬
ripsit aut sine scriptis
manifestau̾it. ¶ Et ad

Expanded text:
erint perfectae, temere ciuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad
Abbreviated transcription (Latin):
fisci ad ministrat a tu¬
tela uł cura ꝙͣ du ad¬
ministrat excusaripos¬
se ¶Item qui rei puppli¬
ce causa absũt. a tutela

Expanded text:
fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ res in furtiuã cãm ca¬
dit. n ob id ab ullo usu¬
capi potest añqͣm ĩ dñi
ꝑotestat̃e reu̾tatur.
Sed furti actõ noscit᷑
causa potest ĩt̾ eos nas
silio alterius furtũ fact̃.
ꝯmittit᷑. ꝯuenienter
ille furti tenet᷑. Quia
uerũ ÷ ope ⁊ cõsilio eius
furtũ factũ ẽẽ. ¶ Furti
autẽ actio ei cõpetit cꝰ
inter est. rem saluam¬

Expanded text:
 res in furtivam causam ca res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam in domini potestatem revertatur, sed furti actio non nascitur, causa potest inter eos actope consilio alterius furtum factum committitur, convenienter ille furti tenetur, quia verum est, ope consilio eius furtum factum esse. 13 15. Furti autem actio ei competit, cuius inter
Abbreviated transcription (Latin):
furtũ ꝯmittit. ueluti
si dedito rem qm cre¬
ditori pignoris dederit
subtraxit. ¶Interdũ
furti tenet ͤ: qui ipse
furtũ nõ fec̾it: qualis
est cuiꝰ ope ⁊ consilio fur¬
tũ factũs ¶n qͦ nũo est.
qͥ tibi nũmos excussit.
ut eos alius raperet au
obstit̾i̾t tibi: ut aliꝰ rem
tuã exciperet. aut oues
ut aliꝰ eas exciperet Et
hoc uer̾es scripserũt de
eo qui panno rubeo fu¬
gauit arm̃t. ¶Sed si qͥd
eorũ per lasciuiã ⁊ ñ da¬
ta oꝑa ut furtũ admit¬
t̾etur. factũ ẽ: in fc̃m ac¬
tõ dari deb: ac ubi si ope
Rmenii ticius furtũ fe¬
cĩt ambo furti tenẽtur.
ope et ꝯsilio eius furtũ
admuti uidetur qͥ sca¬
tris. aut ip̃as fenestras
uel hostium effringit
ut alius furtũ faceret¬
¶ Qui ut ferram̃ta ad
affringendũ. aut sca¬
las ut fenestris suppo
ad furtũ fatiendum
nõ tenet᷑ furti. ¶ Sed
hii qui ĩ parentũ ł do¬
minoꝵ potestate sũt
si rem eis surripiant
furtũ quidẽ uł faciũt¬

Expanded text:
mittit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. Interdum furti tenetur, qui ipse furtum non fecerit: qualis est cuius ope et consilio furtum factum est. in quo numero est qui tibi nummos excussit, ut alius eos raperet, aut obstitit tibi, ut alius rem tuam surriperet, vel oves ut alius eas exciperet: et hoc veteres scripserunt de eo qui panno rubro fugavit armentum. sed si quid eorum per lasciviam, et non data opera ut furtum admitteretur, factum est, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scaonit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponad furtum faciendum, non tenetur furti. 12 13. Hi, qui in parentium vel dominorum potestate sunt, si rem eis subripiant, furtum quidem illis faciunt et
Abbreviated transcription (Latin):
dentium suꝑ hoc alt̾ca¬
tiones ꝓ speximus qͥls¬
dam n furti n serui
corrupti actõnẽ prãn¬
til quibdam furtitã¬
tũmͦ ¶Nos huiꝰmodi
calliditati obiuam eũ¬
tes ꝑ nr̃am decisionẽ
sc̃imus nõ solũ furti
actõnẽ s ⁊̃ serui corru¬
pti ccͣ eũ dari. ¶Lacer
.N. seruuꝰ det̾ior a sollici
regłe. q̃ serui corrupti
actõnẽ ĩcroducerẽt. tñ
cõsiliũ corruptoris ad ꝑ¬
tis serui ĩtroductũ ẽ.
ut sic ei penalis actio
sa fuisset seruuꝰ corru¬
ptus Ne huiꝰmõi in¬
punitate ⁊ ĩ aliũ ser¬
sit cozrũpi. tale faciꝰ
a quibdam perpet᷑tur.
nr̃oꝵ hõiũ furtũ fit.
ueluti si quis lib̾oꝵ nr̃o

Expanded text:
ntium super hoc altereationes perspeximus, quibusdam neque furti neque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummodo, nos hujusmodi calliditati obviam euntes, per nostram decisionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servi corrupti contra eum dari: licet enim is servus deterior a sollicitregulae quae servi corrupti actionem introducerent, tamen consilium corruptoris ad tis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio sa fuisset servus corruptus, ne ex huiusmodi impunitate et in alium sersit corrumpi, tale facinus a quibusdam pertentetur. rum hominum furtum fit, veluti si q
Abbreviated transcription (Latin):
Nñ ꝯstat creditorem
de pignore subrepto
fuxti ag̾e posse. ⁊̃ si
idoneũ debitorẽ habe¬
at. qr expedit ei pig¬
nori potius in cũbe̾ ꝙẜ
ĩ ꝑsonã age̾. adeo quid̃
ut qmuis ip̃e debitor
eã rem subripu̾it. ni¬
chominꝰ creditori cõpe¬
fullo pollienda curã¬
da ue. aut sartinatoz
sarciñada uestimenta
eaq furto amiserit
ip̃e furti ht̃ actõñe ñ
int̾ est eam rem ñ pe¬
rire cũ iuditõ locati a
fullone. aut a sarcina
tore rem suã ꝑ seqͥ pot̃.
Sed ⁊̃ bone fidei emp¬
tori subrepta re qͣm
emerit qͣmius dñs
ñõ sit oĩo ei conpetit
furti actõ. qũeadmod̾.
et credicori ¶fulloni
nͦ ⁊ sarcinatori nõ ali¬
ter furti actionẽ ꝯpe¬
t̾e platuit qmͣ si sol¬
uendo sũt. ħ est si do¬
mino rei restiturio¬
nẽ solu̾e pꝰsũt na si sol

Expanded text:
nstat, creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem t ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus creditori conpefullo polienda curandaue aut sarcinator sarcienda uestimenta eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, non interest ea non periisse, cum iudicio locati a fullone aut satore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem solvere possint: nam si sol
Abbreviated transcription (Latin):
rem utendam accip̃.
ĩ alienũ usũ eam tp̃as¬
ferat qm cuiꝰ gr̃a ei da
ta furtum ꝯmittit.¬
¶ Neluti siquis argen¬
tum utendũ accepe¬
rit. qi amicos ad ce¬
nã ĩuitaturus: et id
peregre secũ tułit. au
siquis equũ gestan¬
di cã accõmodatirm
sibi longius alicuo
dux̾it. ꝙ uet̾es scrip¬
serũt de eo qui ĩ aciẽ
equũ ꝑduxit. ¶ꝑla¬
cuit tñ eos qui rebus
cõmodatis aliter ute¬
rentꝰ qm utendas ac¬
ceperũt: ita furtũ ꝯ¬
mitt̾e. si se ĩtelligebãt
id inuito dño facere.
eumcꝑ si ĩtellexisset.
nõ permissurũ. ac si
permissirrũ credãt
extra coim̃ iuderi. op¬
tuma sane distinctõne.
s q furtũ siue affectu
furandi ñ cõmititire.
S et si credat aliquis
ĩuito dño se rem ꝯmo¬
datam sibi ꝯtractare.
dño aut̃ uolente id fi¬
at: dr̃ furtũ nõ fieri.
Unde illud q̃sicum est:
cum eicius seruum
menii sollicitaui̾t ut
quasdã res dño suryi¬
piat et ad eũ perfeãt
et seruus id ad meiiũ

Expanded text:
rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxerit, quod veteres scripserunt de eo qui in aciem equum perduxisset. Placuit tamen eos, qui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas acceperint, ita furtum committere, si se intellegant id invito domino facere eumque, si intellexisset, non permissurum, ac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis invito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur furtum non fieri. unde illud quaesitum est, cum Titius seruum meum sollicitauerit, ut quasdam res mihi subriperet et ad eum perferret, et seruus id ad me pert
Abbreviated transcription (Latin):
tum quer̾e testil p̃sẽ¬
tĩb uolentẽ ꝓhibuit.
Preterea pena ꝯstitui¬
tur: edicto p̃toris. per
actonẽ furti nõ ex hi¬
biti adu̾sus eũ qͥ furti¬
uam rem ap̃ se q̃sitã
et in uentã nõ exhibu¬
it ¶Sed hee actõnes
.ł. concepti ÷ oblati et
furti prohibiti n nõ
furti exhibiti ĩ desuetu¬
dinẽ habierũt. ¶Cũ
.N. requisito rei furti¬
ue hodie scd̾m uet̾em
obseruatõnẽ non sit
p̃fate actõnes ab usu
cõmuni recesserunt.
susceꝑint ⁊ celauerint.
furti n manifesti ob¬
noxii sũt. ¶Pena ma¬
nifesti furti quadru¬
pli est: tam ex serui
persona qm ex liberi
n manifesti du pli
furtũ aut̃ẽ fit nõ so¬
lum cum qͥs ĩterci¬
piendi causa rem ali¬
enam ãmouet ¶Sed
gn̾alit̾ cum qͥs alie¬
nã rem ĩ uito dño ꝯ
tractat ¶Itaq si credi¬
toe pignore. siue is ap̃

Expanded text:
tum quaerere testibus praesentibus volentem prohibuerit. praeterea poena constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum qui furtivam rem apud se quaesitam et inventam non exhibuit. sed hae actiones, id est concepti et oblati et furti prohibiti nec non furti non exhibiti in desuetudinem abi requisitio rei furtivae hodie secundum veterem observationem non fit: praefatae actiones ab usu communi recesserunt, susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis intercipiendi causa rem alienam amovet, sed generaliter cum quis alienam rem invito domino contrectat. itaque sive creditor pign
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dr̃. cum res furti¬
ua ab aliquo tibi ob¬
lata sit. ea q̃ ap̃ te cõ¬
cepta sit. Utiq si ea
mente tͥ data fuerit¬
nõ apud te pocius qͣm
ap̃ eum qui dedi̾t con¬
ciperet᷑. ¶Nam tibi
apud qũe cyncepta sit
propia adu̾sus eum
qui obtulit qmius fur
nõ sit ꝯstituta ẽ actio
que oblati appellatur.¬

Expanded text:
tur, cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fueritt apud te potius quam apud eum qui dederit, conciperetur: nam tibi, apud quem concepta sit, propria adversus eum qui obtulit, quamvis fur non sit, constituta est actio, quae appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
stras decisiones per qͥs
suggente nobis tribu¬
niano iuro excelso q̃s¬
tore antiqͥ iuris alt̾ca

Expanded text:
stras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris alterca
Abbreviated transcription (Latin):
lia retinuerit: furtum
cõmittere intelligitur.
Item ea q̃ ex ostib nr̃is
capimus. uire gñtiũ
statim nr̃a fiunt adeo
quidẽ utͣ lib̾i hoĩes in
seruitutẽ nr̃am dedu¬
cant᷑. ¶Qui tñ si euase¬
rĩt nr̃am potestatem.
et ad suos reu̾si fui̾nt
pͥstinũ stat᷑ recipiunt.
Item lapilli et gemine ⁊
cetera q̃ in litore ma¬
ris ĩueniuntͦ. iure na¬
turali statim ĩuentoris
fiunt ¶ Item ea que ex
aĩalib dñio tuo subiec

Expanded text:
lia retinet, furtum lia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiec
Abbreviated transcription (Latin):
uĩt. eo usq tuũ ẽe in¬
telligit᷑. donec ĩ ospec¬
tu tuo ẽ. nec deficilis
eiꝰ persecutõ est. ¶Alioq¬
uin occupantis fit.
Pauonũ et columbaꝵ
fera natura est: nec ad
rem pertinẽt᷑ ex ꝯsue¬
tudine auolare ÷ reuo¬
lare solent. ¶Nam ⁊
apes idẽ faciunt. qua¬
naturam. ¶Leruos
tos hñt ut ĩ siluas ire
et redire soleant. qͦrũ¬
ram nemo ambigit.
In his ã animalib q̃ ex
ꝯsuetudĩe abire ⁊ redi¬
re solent. talis regula
cũ probata estͥ eo usq
tua ẽẽ ĩtelligant᷑. donͦ
animũ reu̾tendi hñãt.
Nam si reuertendi ani¬
mum hab̾e desierint et
tua ẽẽ desinũt et fiũt
occupantiũ. ¶Reu̾ten¬
di aut̃e anim̃u idñt᷑
desin̾e̾ hr̃e: cũ reu̾tendi
ꝯsuetudinem deseruer̃t.
¶Gauinarum et anserũ
nõ ÷ fera natura. Id ꝙ
alii anseres quos fero:
appellamꝰ. ¶Ideoq si an¬
seres tui ł galline tue
aliquo casu turbati tͤ¬
uerĩt ¶acet ꝯspectum
in loca sint. tui uł tue
di animo qui ea aĩa¬

Expanded text:
verit , eo usque tuum esse intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis eius persecutio est. Alioquin occupantis fit. Pavonum et palumbarum fera natura est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent. Nam et apes idem faciunt, quanaturam. Cervos tos habent, ut in silvas ire et redire soleant eturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse intellegantur, donec animum revertendi habeant: nam si revertendi animum habere desierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. revertendi autem animum videntur desinere habere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idque alii anseres quos feros appellamus. ideoque si anseres tui aut gallinae tuae aliquo casu turbati tuverint, licet conspectum en loco sint, tui tuaeve di animo ea anima
Abbreviated transcription (Latin):
siũ ipsiuo siue aliena sit
Hoc solũ obseruandũ:
quod amplius ẽ inuti¬
liter relinquit᷑ ¶Cum
autẽ res aliena per fidei¬
cõmissũ relinquit᷑: neces¬
se est ei qui rogatus ẽ.
aut ip̃am redimere et
prestare. aut estimatõ¬
nem eiuis solu̾e ¶Libꝰ¬
tas quoq seruo per fi¬
dei cõmissũ dari põt.
ut heres eum rogetur
mamumitt̾e̾. uł legata

Expanded text:
sive ipsius sive aliena sit. hoc solum observandum est, quod amplius est inutiliter relinquitur. cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est ei qui rogatus est aut ipsam redimere et praestare aut aestimationem eius solvere. Libtas quoque servo per fideicommissum dari potest, ut heres eum rogetur manumittere vel legata
Abbreviated transcription (Latin):
tempora constat.
uis codicilloꝵ non
fuisse in usu. sed primꝰ
lucius lentulus ex cuiꝰ
persona ⁊̃ fidei ꝯmissa
ceperũt: codicillos ĩtro¬
duxit. ¶Nam cũ decede¬
ret in affrica: scripsit co¬
dicillo s bestam̃to firm¬
atos. quibus ab augus¬
to peciit: per fidei ꝯmis¬
sum: ut face̾t aliquid.
tũ diuus angustus no

Expanded text:
tempora constat ius codicillorum non fuisse, sed primus Lucius Lentulus, ex cuius persona etiam fideicommissa coeperunt, codicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus vo
Abbreviated transcription (Latin):
pe ripam eiꝰ p̃dia possi¬
dent. ¶Alia sane cã
si cuiꝰ totꝰ ager munda¬
tus fuerit: noqr .N. in

Expanded text:
pe ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim in
Abbreviated transcription (Latin):
sua auctoritate
ꝓposuit de peculi¬
o seruoꝵ filioꝵce
familias ⁊ ex qͣ
q̃rit᷑ an actor ui¬
rauit  alias qͣm¬
ples. ¶De pecu
luturũ se ꝯstitu¬
erit. nulla silicet
stipulatione int̾¬
posita. ¶Nam
alioqͥn si scipu¬
lanti ꝓmiserit
iure ciuili ten̾en¬
tur. ¶Actõnes
aut̃ de peculio ⁊¬
deo adu̾sus pr̃em
p̃to quia licet ex
ꝯtractu filiorũ
Item siquis pos¬
tulante adu̾sario
iurau̾it deberi
sibi pecuniã qͣm
peteret n ei sol¬
uat᷑ iustissime
accõmodat ei ta¬
lem actonem. ꝑ
qͣm nõ illud q̃ri¬
tur an ei pecuĩa
deb̾atur. sed an iu¬
les quoq actio¬
nes p̃tor bñ mu¬
ltas ex sua iuris¬
dictione ĩtrodux¬
it. ueluti adn̾sus
eũ qͥ aliquid ex
albo eius corru¬
pisset.  in eum
qui patronum
ł parentẽ inius
uocasset. cum id
ñ impetrasset.
It̃e adu̾sus eũ qͥ
ui exemerit eñ
qui ĩ ius uocare¬
tͦ. cuius ue dolo
alus exemĩt. Na
lias ĩnumeraliles
p̃iudiciales actõn¬
quales st̃ quas
q̃ritur an auqͥs

Expanded text:
sua auctoritate or proposuit de peculio servorum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures. De pecunluturos se constituerint, nulla scilicet stipulatione interposita. nam alioquin si stipulanti promiserint, iure civili tenentur. Actionem autem de peculio ideo adversus patrem praetor, quia licet ex contractu filiorum Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iules quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti adversus eum qui quid ex albo eius corrupisset: et in eum qui patronum vel parentem in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi exemerit eum qui in ius vocaretur, cuiusve dolo alius exemerit: et alias innumerabiles. Praeiudiciales actionquales sunt, per quas quaeritur, an aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem ob nullũ łmi
ninũ lucrum recusab¬
ant. atq ob id extingu¬
ebantur fidei cõmissa.
Postea uespaniani au¬
gusti temporib regaso
et pusione ꝯsulib sena¬
tus sensuit. ut ei qui

Expanded text:
ditatem ob nullum vel minimum lucrum recusaban, atque ob id extinguebantur fideicommissa; postea Vespasiani Augusti temporibus Pegaso et Pusione consulibus senatus censuit, ut ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
gatis colũpnas ⁊mar¬
mora q̃ pꝰ testam̃tũ fac¬
tũ adiecta s̃. legato ce¬
dere. ¶Si peculium
legatũ fu̾i̾t. sine dubio
qͥcqͥd peculio accedit ł
decedit uiuo testatore.
legatarii lucͦ ł dãpnor

Expanded text:
gatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nouissime sciendũ est
ees qui fraudulenter
tutelam uł curam ã¬
ministr̃at ⁊̃ si satis
offerant remouendos
a tutela¶ Ca satiz¬
dat̃o propositũ tutoris
maliuolum nõ mirtat.
sed diucius grassandi
in refamiliari faculta¬
tem pr̃at ¶ Suspectũ
N. eũ putamꝰ qui mo

Expanded text:
Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
lio postumo et i quolibet
ex cet̾s lib̾is sũ feminei se¬
xus sũ mascułĩ p̾tĩto ual
quid̃ test̾m. s postea agna¬
tione postuim sũ postume
rumpitur et ea ratione to
ma sꝑabatur. abortũ fec̾it.
nich impedim̃to est scͥtis
ħ̾roib ad hrditatẽ adeunda
¶ D feminei quid̃ sexus:
pͤ ł nõĩatĩ uł int̾ ceters ex¬
h̾rdari solebant dũ tñ sunt̃
cetõs ex h̾identur aliqd eis
legetut ne uideant᷑ ꝑ obliui¬
uero postumos .i. filios et mͣ¬
m̾ filius genitꝰ fin̾t exhrs
esto. ¶Postumoꝵ aut loco
sunt et hu qui ĩ sui h̾rois
loco funt fuccedendo quast
agnascendo funt parenti¬
quis fllium et ex eo nepot̾e
nept̾e ue in potestate h̾eat
qr filuis gradu ꝓcedit is so

Expanded text:
lio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, sed postea adgnatione postumi siue postumae rumpitur, et ea ratione totma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. . Sed feminini quidem sexus  nominatim vel inter ceteros exheredari solebant, dum tamen, si inter ceteros exheredentur, aliquid eis legetur, ne videantur per oblivivero postumos, id est filium et demihi filius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentiquis filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeat, q
Abbreviated transcription (Latin):
uel aliis ꝑ uiilẽ sexum ⁊¬
descendentib lib̾is utnsq se¬
xuis fu̾at antiqtati obẜna¬
tum ¶ S si ñ fu̾ant hdes
scripti scripte ue uel exłit
ã actrescendi eis ad ctã por¬
tionem pr̾abatur. S nec
nomĩatĩ eas ꝑsonas exhr¬
dare parentib nect̾e etat
s licebat et int̾ cet̾os ñ fa¬
cere ¶ foĩati aũt exħidare
quis indetur su ita ex ħ̾io¬

Expanded text:
ilem sexum descendentibus liberis utriusque sexus fuerat antiquitati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exhereautem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter ceteros hoc facere. Nominatim autem exheredari quis videtur sive ita exherede
Abbreviated transcription (Latin):
actissima int̾pretatõne
singła tradantur. ¶Alio¬
quin si statim ab inici¬
o rudem et adhuc infir¬
mum animum studio¬
si multitudine ac uari¬
etate rerum hon̾auimus:

Expanded text:
actissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus
Abbreviated transcription (Latin):
ut dispiciamꝰ tis
de int̾dictis seude
actõnib q̃ pro his ex̾cen¬
tur. ¶ Erant aut̃e inter¬
dc̃a forme atq ꝯceptioẽs
uerboꝵ quib p̃tor aut
aut qĩ de possessioẽ inter
alqͥs ꝯtendebat᷑. ¶ Sũ¬
Aut ex hibitoria. ¶Pro¬
hibitoria s̃. quib uetat
aliqͥd fĩ ueluti iũ siñ ui¬
cio possidenti. uł mortu¬
ũ inferenti quo lus erit
inferendi. ł in loco sacro
edificari aut ĩ flumĩe
publico. ripa ue eius a

Expanded text:
ut dispiciamus de interdictis seu actionibus quae pro his exercentur. erant autem interdicta formae atque conceptiones verborum, quibus praetor aut aut quasi possessione inter aliquos contendebatur. Sumaut exhibitoria. prohibitoria sunt quibus vetat aliquid fieri, veluti vim sine vitio possidenti, vel mortuum inferenti quo ei ius erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius a
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. ꝙ ex cenaculo eiꝰ
deiectũ effusum ue sit
siũ ꝙ positũ suspensum¬
ue habui̾t cuiꝰ causus
periculosus÷. Iuliano
placuit ĩ prẽm nullam
ẽẽ actionẽ. s cũ ip̃o filio
filio familias uidige ob¬
seruandũ: qui litem fe¬
I nauis. aut caupone. Au
stabuli de dolo. aut fur¬
to ꝙ in naue. aut cau¬
pona. aut stabulo fc̃m
erit: qͣi ex malefitõ te¬
neri uidetur. si mͦ ip̃ius
nullum ÷ malefitiũ. sed
alicꝰ eoꝵ quoꝵ opera na¬
uim. uł caupoña. aut
stabulũ exercent.¶Cũ¬
tractu sit: aduersus eũ
tenus culpe reus.⁊ qͦd
opera maloꝵ hõinum
uteretͦ. Iõ qͣi ex male¬

Expanded text:
uid ex cenaculo eius deiectum effusumue sit siue quid positum suspensumue habuerit, cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio filiofamilias iudice observandum est, qui litem sr navis aut cauponae aut stabuli de dolo aut furto, quod in nave aut in caupona aut in stabulo factum erit, quasi ex maleficio teneri videtur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius eorum, quorum opera nauem aut cauponam aut stabulum exerceret: cutractu sit aduersus eum atenus culpae reus est, quod opera malorum hominum uteretur, ideo quasi ex male
Abbreviated transcription (Latin):
stitutoria. aut exhibi¬
toria. ¶Namq actor
ẽ qui desiderat. aut ex¬
hib̾i. aut restitui¶ Reuꝰ
ẽ a qͥ desiderat᷑. ut resti¬
tuat. aut exhibeat.¬
¶ Prohibitorioꝵ ã int̾tc̃o¬
rũ. alia sĩplicia s̃. alia
duplicia ¶Sĩpliçia s̃ ne
luti c̃ ꝓhib p̃to ĩ loco sa

Expanded text:
stitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sa
Abbreviated transcription (Latin):
gatoris ĩ his ꝯdicio ẽ. n
qͥsqmͣ p̃cipue reus ł acto
ĩtelligit᷑. s unꝰqͥsq tam
rei qmͣ actoris partem
sustinz. ¶De ordiẽ q̃ ue¬
teri exitu inter dc̃oꝵ ser¬
quociens eytra ordinẽ
ius dr̃. qͣlia s̃ hodie om¬
nia iudicia. ñ ẽ necẽe
reddi interdcm̃ s ꝑ iñ
iudicat᷑ sñ ĩterdc̃is at¬
ꝙ si utilis actõ ex cã ĩ¬
terdc̃i reddita fuisset.

Expanded text:
gatoris in his condicio est nec quisquam praecipue reus vel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictorum superquotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuisset.