comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scilicae ordine. ut si quo tẽpore langobardis necesse
ẽet reuera. sua rursus arua repeterent. Igitur
langobardi relicta pannonia cũ .t uroribus
& natis. om̃ĩq suꝑlectili italiã properant posseffuri.
de qua egressi sunt mense aprili ꝑ in dictionem
primã. Alio die post scm pascha cuiꝰ festuutaseo
anno iuixta calculi ratione ipsius rd aprilis fuit
cĩ iã adiũ incarnatione anni quingenti seragin
octo e̾ent euoluti.¶Ui
ꝯitur cũ rer albom cũ om̃i suo eiercitu uulgiq pro¬
miscui multitudline. ad extremos italiȩ fines ꝑueniss&.¬
montẽ qui in cisdẽ locis p̃minoeꝰ ascendit. Indeq pro¬
ut conspicere potuit. partẽ italię comtẽplatus est.
Qui mons propt̃ hanc ut fertur causã mo ex eo tẽpr̃
mons regis appellatus ẽ. Ferunt in hoc monte
bisontes feras enutriri. nec mirũ cũ usq huc pan¬
nonia ꝑtingat. que horũ animantiũ ferax est.

Expanded text:
scilicet ordine, ut, si quo tempore Langobardis necesse scilicet ordine, ut, si quo tempore Langobardis necesse sset reverti, sua rursus arva repeterent. Igitur Langobardi, relicta Pannonia, cum uxoribus et natis omnique supellectili Italiam properant possessuri. De qua egressi sunt mense Aprili, per indictionem primam, alio die post sanctum pascha, cuius festivitas eo anno iuxta calculi rationem ipsis kalendis Aprilibus fuit, cum iam a Domini incarnatione anni quingenti sexaginta octo essent evoluti. 8. Igitur cum rex Alboin cum omni suo exercitu vulgique promiscui multitudmontem qui in eisdem locis prominet ascendit, indeque, prout conspicere potuit, partem Italiae contemplatus est. Qui mons propter hanc, ut fertur, causam ex eo tempore mons Regis appellatus est. Ferunt, in hoc monte bisontes feras enutriri. Nec mirum , cum usque huc Pannoniam pertingat, quae horum animantium ferax est.
Abbreviated transcription (Latin):
speties quarũ italia feraxꝰ ẽ. mitit quatinus corũ
aduemiendũ animos possit inlicere. Langobardi leta
nuntia & q̃ ipsi p̃optabant. gratant suscipiunt. deq
futuris cõmodis ammos ad tollunt. Continuo apud
italia terribilia noctu uisa sunt. hocẽ igneȩ aues
in celo apparuerunt. eũ scłico qui postea effusus est
sanguinẽ coruscantesUi.
iboin uͦ italia cũ langobardis profecturus. ab a¬
micis suis uetulis saxonib auriliũ petit quatinus
spauosã italiã cũ plurib possessurus intrarce.
Adquẽ sarones plusquã uinginti milia uirorũ. cũ
uxorib simul & paruulis: ut cũ eo ad italiã ꝑ ge¬
rent. uirta eiꝰ uoluntatẽ uenert̃. Hoc audientes
dotharius & sigisbertus reges francoꝵ. sueuos alias¬
q gentes in locis de quib idẽ saponcs erierant posuesi
unc albom fides sedes ꝓprias. Uii.¬
Moc ẽ pannoniã amicis suis hunis continbuit. eo

Expanded text:
species, quarum Italia ferax est, mittit, quatenus eorum species, quarum Italia ferax est, mittit, quatenus eorum ad veniendum animos possit inlicere. Langobardi laeta nuntia et quae ipsi praeoptabant gratanter suscipiunt deque futuris commodis animos adtollunt. Continuo apud Italiam terribilia noctu signa visa sunt, hoc est igneae acies in caelo apparuerunt, eum scilicet qui postea effusus est sanguinem coruscantes. 6. Alboin vero ad Italiam cum Langobardis profecturus ab amicis suis vetulis Saxonibus auxilium petiit, quatenus spatiosam Italiam cum pluribus possessurus intraret. Ad quem Saxones plus quam viginti milia virorum cum uxoribus simul et parvulis, ut cum eo ad Italiam pergerent, iuxta eius voluntatem venerunt. Hoc audientes Chlotarius et Sigibertus, reges Francorum, Suavos aliasque gentes in locis de quibus idem Saxones exierant posuerunt. 7. Tunc Alboin sedes proprias, hoc est Pannoniam, amicis suis Hunnis contribuit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
utio p̃mit. & hec nr̃ pussimꝰ princeps ignorat
ut libera nos de manu eiꝰ. aut certe & cuutatem
romanã. & nos m& ipsos gentib tradimus. Cũ q hoc
narsis audiss&e. hec breuit̃ retulit uba di male fe¬
longinũ p̃fectũ miter&. qui narsetis locũ obti¬
nerae. Narsis uͦ his cognitis. ualde. ꝑtimuit.
& in tantũ ab eadẽ sophya augusta territus ẽ.
ut regredi ultra constantinopolĩ ñ auderae.
ui illa int̾ cetera quia euniichus erat. hec fertur
mandasse. ut eũ cũ puellis in genecio lanarũ facer&e
disse. talẽ se eidẽ telã orditurũ. qualẽ ipsa dum
uuerae: deponere ñ possit. Itaq odio metuq era¬
gitatus. in neapolitauã ciuitatẽ secedens. legatos mox
ad langobardorũ gentẽ dirigit. mandans ut pau¬
ꝑtina pannonie rura descrerent. & ad italiam re¬
fertã cunctis diuitus possidendã uenirent. Simul¬
q multimoda pomorum genera. aliarũq rerum

Expanded text:
vitio premit; et haec noster piissimus princeps ignorat. vitio premit; et haec noster piissimus princeps ignorat. Aut libera nos de manu eius, aut certe et civitatem Romanam et nosmet ipsos gentibus tradimus'. Cumque hoc Narsis audisset, haec breviter retulit verba: 'Si male feLonginum praefectum mitteret, qui Narsetis locum obtineret. Narsis vero, his cognitis, valde pertimuit; et in tantum maxime ab eadem Sophia augusta territus est, ut regredi ultra Constantinopolim non auderet. Cui illa inter cetera, quia eunuchus erat, haec fertur mandasse, ut eum puellis in genicio lanarum faceret  talem se eidem telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non possit. Itaque odio metuque exagitatus in Neapolim Campaniae civitatem secedens, legatos mox ad Langobardorum gentem dirigit, mandans, ut paupertina Pannoniae rura desererent et ad Italiam cunctis refertam divitiis possidendam venirent. Simulque multimoda pomorum genera aliarumque rerum
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙ ad fines gentiũ alamannoꝵ. & baioariorum
solis romanis acciderant. Int̾ hec ustiniano prin¬
cipe uita decedente. iustinis minor rẽ pullicam
apud constantinopolĩ regendã suscepit. Dis quoꝙ
tẽporib narsis patricius qui ad omĩa studia iugi¬
tabat uitalẽ epm altine ciuitatis. qui ante annos
plurimos ad francoꝵ regnii confugerat hoc ad
agothiensem ciuitatẽ. tandẽ cõprehensũ apud siciliã
exilio dãpnauit:
gitur deleta ut dictũ ẽ. uel suꝑata narsis omĩ go¬
thorũ gente. his quoꝙ de quib diximus pari modo de¬
uictis dũ multũ auri atq argenti. seu ceterarum
spetierũ diuitias ad quisiss&e. magnã aromanis pro
quib multa contra eoꝵ hostes laborauerat inui¬
diã ꝑtulit. qui contra eũ iustinano augusto
eiꝰ coniugi sopͥgȩ in hec ũba suggesserunt dicenteᷤᷤ
Quia expedierat romanis. gothis potuis seruire
quã grecis. ubi narsis eunuchus imꝑat. & nos ser¬

Expanded text:
usque ad fines gentium Alamannorum et Baioariorum usque ad fines gentium Alamannorum et Baioariorum solis Romanis acciderunt. Inter haec Iustiniano principe vita decidente, Iustinus minor rem publicam apud Constantinopolim regendam suscepit. His quoque temporibus Narsis patricius, cuius ad omnia studium vigilabat, Vitalem episcopum Altinae civitatis, qui ante annos plurimos ad Francorum regnum confugerat, hoc est ad Agonthiensem civitatem, tandem conprehensum aput Siciliam exilio damnavit. Igitur deleta, ut dictum est, vel superata Narsis omni Gothorum gente, his quoque de quibus diximus pari modo devictis, dum multum auri sive argenti seu ceterarum specierum divitias adquisisset, magnam a Romanis, pro quibus multa contra eorum hostes laboraverat, invidiam pertulit. Qui contra eum Iustiniano augusto et eius coniugi Sophiae in haec verba suggesserunt, dicentes quia: 'Expedierat Romanis, Gothis potius servire quam Grecis, ubi Narsis eunuchus imperat et nos ser
Abbreviated transcription (Latin):
estuantes. Si quẽ forte antiqua pietas ꝑ stringebat.
ut uell&ꝵ sepelire ꝓximũ. restabat ipse insepultus.
& dũ obsequebatur perimebatur. Dũ funeri obsequi¬
ũ p̃bebat. ipsius funus sine obsequio manebat.
Uideres scł̃m in antiquũ redactũ silentiũ. Nulla uo
inruere. nullus pastorũ sibilus. nullȩ̨ insidiȩ bestiarũ.
in pecudib. nulla dãpna in domesticis uolucrib. Sa¬
ta transgressa metendi tempus. intacta expectabant
messorẽ. Uineȩ amissis folus. radiantib uius inlesȩ
manebant. hieme ꝓpinquante. nocturnis seu dur¬
ius horis ꝑsonabat tuba bellantiũ. audiebatur qua¬
si murmur aplurib exercitus. Nulla erant uestigia
cõmeantiũ. nullus cernebatur ꝑcussor. & tamen
usũ oculoꝵ suꝑabant cadauera mortuorũ.
Pastoralia loca uersa fuerant in sepulturã hominũ.
& habitacula humana. facta fuerant confugia bes¬
tiarũ. Et hȩc quidẽ mala intra italiã tantum

Expanded text:
aestuantes. Si quem forte antiqua pietas perstringebat, aestuantes. Si quem forte antiqua pietas perstringebat, ut vellit sepelire proximum, restabat ipse insepultus; et dum obsequebatur, perimebatur, dum funeri obsequium praebebat, ipsius funus sine obsequio manebat. Videres seculum in antiquum redactum silentium: nulla vox in rure, nullus pastorum sibilus, nullae insidiae bestiarum in pecudibus, nulla damna in domesticis volucribus. Sata transgressa metendi tempus intacta expectabant messorem; vinea amissis foliis radiantibus uvis inlaesa manebat hieme propinquante. Nocturnis seu diurnis horis personabat tuba bellantium, audiebatur a pluribus quasi murmur exercitus. Nulla erant vestigia commeantium, nullus cernebatur percussor, et tamen visum oculorum superabant cadavera mortuorum. Pastoralia loca versa fuerant in sepulturam hominum, et habitacula humana facta fuerant confugia bestiarum. Et haec quidem mala intra Italiam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
pestilentia ethorta ẽ. Subito enĩ apparebant quedã
signacula ꝑ domos. hostia. uasa. ł uestimenta. que siquis
uoluissae abluere. magis magisq apparebant. Post
annũ uͦ eipletũ. ceperunt nasci in inguinib hominũ
łm aliis delicatiorib locis glandulȩ. in modũ nucis
seu dactyli quas mox subsequebatur febriũ intole¬
rabilis estus. ita ut in triduo homo ertingueretur:
Sin uͦ aliquis triduũ transegisset habebat spẽ uiuendi
Erat aut̃ ubiq luctus. ubiq lacrimȩ. Nã ut rumor
uulgihabebat fugientes. cladẽ uitt̾arẽ uolentes. re¬
linquebantur domus desertȩ habitatorib. solis catu¬
lis domũ seruantib. peculia sola remanebant in pas¬
cius : nullo adstante pastore. Cerneres quidẽ uillas
seu castra repleta agminib hominũ. postera uͦ die
uniũsis fugientib cũta e̾e̾ in sũmo silentio. Fugie¬
arentes uͦ obliti pietatis uiscera. natos relinquebant

Expanded text:
pestilentia exorta est. Subito enim apparebant quaedam pestilentia exorta est. Subito enim apparebant quaedam signacula per domos, hostia, vasa vel vestimenta, quae si quis voluisset abluere, magis magisque apparebant. Post annum vero expletum coeperunt nasci in inguinibus hominum vel in aliis deligatioribus locis glandulae in modum nucis seu dactuli, quas mox subsequebatur febrium intolerabilis aestus, ita ut in triduo homo extingueretur. Sin vero aliquis triduum transegisset, habebat spem vivendi. Erat autem ubique luctus, ubique lacrimae. Nam, ut vulgi rumor habebat, fugientes cladem vitare, relinquebantur domus desertae habitatoribus, solis catulis domum servantibus. Peculia sola remanebant in pascuis, nullo adstante pastore. Cerneres pridem villas seu castra repleta agminibus hominum, postera vero die universis fugientibus cuncta esse in summo silentio. Fugieinquentes , parentes obliti pietatis viscera natos relinquebant
Abbreviated transcription (Latin):
abuit nichilominus tarsis certam̃ aduersus
iduald. brebtorũ regẽ qui adhuc de herulorũ stir¬
pe remanserat. quos secũ in italia ueniens simili
modo achar adduxerat. Huic narsis fidelit̃ sibi pri¬
mũ adherenti multa beneficia contulit. sed nouissime
suꝑbe rebellem & regnare cupientẽ. bello suꝑatum
& captũ. alta de trabe suspendit. Eo quoq tempre
narsis patricius. ꝑ dagisteũ magistrũ militũ. uirum
bellicosũ & fortẽ. uniũsos italie fines obtinuit Nic nar¬
sis prius quidẽ cartularius fuit. deinde ꝓpt̃ uirtutũ
merita: patriciatus honorẽ ꝓ meruit. Erat autem.
uir pissimꝰ. in religione catholicus. in pauperes
munificus. in recuperandis basilicis. satis studiosus.
uigilus & oracionibus in tantũ studens ut plus suꝑ¬
plicationib ad dm̃ ꝓfusis. quã armis bellicis uictoriã¬
obtineret Niiii
uiꝰ temporib in prouincia p̃cipuȩ ligurie. maniia

Expanded text:
Habuit nihilominus Narsis certamen adversus Habuit nihilominus Narsis certamen adversus Sinduald Brentorum regem, qui adhuc de Herulorum stirpe remanserat, quos secum in Italiam veniens olim Odoacar adduxerat. Huic Narsis fideliter sibi primum adhaerenti multa beneficia contulit; sed novissime superbe rebellantem et regnare cupientem, bello superatum et captum celsa de trabe suspendit. Eo quoque tempore Narsis patricius per Dagisteum magistrum militum, virum bellicosum et fortem, universos Italiae fines obtinuit. Hic Narsis prius quidem chartularius fuit, deinde propter virtutum merita patriciatus honorem promeruit. Erat autem vir piissimus, in religione catholicus, in pauperes munificus, in recuperandis basilicis satis studiosus, vigiliis et orationibus in tantum studens, ut plus supplicationibus ad Deum profusis quam armis bellicis victoriaobtineret. 4. us temporibus in provincia praecipue Liguriae maxima
Abbreviated transcription (Latin):
is tẽporibus narsis ecia bucellino duci bellũ in
tulit. quẽ theudebertus rex francorũ cũ in ita¬
liã introisset reuersus ad gallias. cũ amingo alio
duce ad subiciendã italiã dereliquerat. qui bucellinꝰ
cũ pene totã italiã direptionib uastaret. & theo¬
deberto suo regi de p̃da italie munera copiosa cõ¬
ferret. cũ in campania hiemare disposuit. tandẽ in
loco tanetũ nomen ẽ graui bello a narsete suꝑatus¬
& extinctus ẽ. Amingus uͦ dũ guidin gothorũ
comiti. contra narsetẽ rebellanti. auxiliũ ferre co¬
natus fuisset. utriq a narsete superati sunt:
Uidin captus constantinopolĩ exiliatur. Amingus
uꝰ qui ei auriliũ prebuerat. narsetis gladio ꝑimit
Tercius quoq dur francorũ nomine leuthardus.
bulliceni germanus. dii multa p̃da onustus ad pa¬
triã cuperꝙ reu̾ti. uit̾ ueronã & tridentũ uirta la¬
cũ benacũ ꝓpria morte de functus ẽ. ¶ iII.

Expanded text:
His temporibus Narsis etiam BuHis temporibus Narsis etiam Butulit. Quem Theudepertus rex Francorum, cum in Italia introisset, reversus ad Gallias, cum Amingo alio duce ad subiciendam Italiam dereliquerat. Qui Buccellinus cum pene totam Italiam direptionibus vastaret et Theudeperto suo regi de praeda Italiae munera copiosa conferret, cum in Campania hiemare disponeret, tandem in loco cui Tannetum nomen est gravi bello a Narsete superatus, extinctus est. Amingus vero dum Windin Gothorum comiti contra Narsetem rebellanti auxilium ferre conatus fuisset, utrique a Narsete superati sunt. Widin captus Constantinopolim exiliatur. Amingus vero, qui ei auxilium praebuerat, Narsetis gladio perimitur. Tertius quoque Francorum dux nomine Leutharius, Buccellini germanus, dum multa praeda onustus ad patriam cuperet reverti, inter Veronam et Tridentum iuxta lacum Benacum propria morte defunctus est. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ alboin tycinum ingresius es⁊¬
.XXUIII Quomͦ albom postquã trib regnauerat annis consilio sue¬
conuigis ab helmechis interfectus ẽ¬
xX UIII Quia helmechis regnare uoͣaa sed ñ potuit.
uomodo longinus post eoꝵ mortẽ abisiunda cũ lau¬
gobardorũ thesauro mꝑatori direrit & de peredeo
quomodo in constantinopolim leonẽ occidit¬
nomodo auces iangobardorũ ꝑ decẽ annos sine re¬
ge suert ꝑ quos italia subiugata est. ExplaCi¬
gitur cũ curtũquaque frequentes langobardorũ
uictoriȩ ꝑsonarent. narsis cargularius impialis
que te preerat italie belliĩ aduersus torilam̃ gochoꝵ
rege p̃parans. cũ tã pridẽ langobardos federatos ha
cũ gothis auriliũ ministraret Te alboin electã esuis
manũ direrit. qui romanis aduersus gothas auxiliũ
ferrent. que ꝑ maris adriati sinũ italia transuecti
socuti romanis. pugnã inierunt cũ gothis. Quib
romane rei pullice aduersii emulos adiutore ᷤᷤ fuerunt

Expanded text:
Quomodo Alboin Ticinum ingressus est. 28. Quomodo Alboin, postquam tribus regnaverat annis, consilio suconiugis ab Helmechis interfectus est. 29. Quia Helmechis regnare voluit, sed non potuit, uomodo Longinus post eorum mortem Alpsuindam cum Langobardorum thesauro imperatori direxit, et de Peredeo, quomodo in Constantinopolim leonem occiditomodo duces Langobardorum per decem annos sine rege fuerunt, per quos Italia subiugata est. EXPLICIgitur cum circumquaque frequentes Langobardorum victoriae personarent, Narsis chartolarius imperialis, qui tunc prrum praeparans, cum jam pridem Longobardos confoederatos habcum Gothis auxilium ministraret. Tunc Alboin electam e suis manum direxit, qui Romanis adversum Gothos suffragium ferrent, qui per maris Adriatici sinum in Italiam transvecti, sociatique Romanis, pugnam inierunt cum Gothis. QuibusRomanae reipublicae adversus aemulos adjutores fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ut er ilo tepr̃ ultra ñ habuerint regẽ. sed unuer si
qu suꝑ ẽe bello poterant. aut langobardis subiecti sunt.
aut usq hodie hunis eoꝵ patriã possidentib duro imꝑio
subiecti gemunt. Albom uͦ ita p̃clarũ longe lateq no¬
m̃ ꝑcrebuit. ut actenꝰ &iam apud baioariorũ genten
quãq &e saronũ sed & alios eiusdẽ lingue homines
a liberalitas ce gła belloꝵq felicitas &e untus in eorum
camunib celebretur. Arma quoq p̃cipua subeo fabr¬
cata fuisse. amultis huc usq narratur Ex placit
eidẽ contra gothos auxilium prestiterunt:
Q uom narsis bucillinũ & amingũ francoꝵ suꝑauit &e demor¬
lorum regulũ sibi rebellantẽ extinxit̃. Iam uastauit.

Expanded text:
ut ex illo iam tempore ultra non habuerint regem. Sed universi ut ex illo iam tempore ultra non habuerint regem. Sed universi qui superesse bello poterant aut Langobardis subiecti sunt, aut usque hodie Hunnis eorum patriam possidentibus duro imperio subiecti gemunt. Alboin vero ita praeclarum longe lateque nomen percrebuit, ut hactenus etiam tam apud Baioariorum gentem quamque et Saxonum, sed et alios eiusdem linguae homines eius liberalitas et gloria bellorumque felicitas et virtus in eorum carminibus celebretur. Arma quoque praecipua sub eo fabricata fuisse, a multis hucusque narratur. EXPLICIT eidem contra Gothos auxilium praestiterunt. 2. Quomodo Narsis Buccellinum et Amingum Francorum dlorum regulum sibi rebellantem extinxit. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
prostratus animo. & utrisq in angustũs positus. horta¬
tur tamen suos primũ cs̃ langobardis confligerc.
quos si suꝑare ualerent. demũ hunoꝵ exereitum
e patria pellerent Cõmittitur gͥ p̃liũ. pugnatũ ẽ
totis uirib langobardi uictores effectisunt. tanta
ingepidos ira seiuentes. ut eos usq ad internitionem
delerent atq ex copiosa multitu dine uix nuntius
suꝑ ec̾t. In eop̃lio albom cunimundũ occidit caput¬
qi illius sublatũ. ad bibendũ ex eo pocul ũ fecit. qđ
genus poculi apud eos scala dr̃. lingua uͦ latina pate¬
ra uocitatur. Cuiꝰ filiã nomine rosilmundã cum
magna siniul multitudine diũsis exuse ex tasis duit
captiuã. Quã quia dot sunda obierat. in suam
ut post patuit ꝑ niciẽ duxit uxorẽ. Tunc
langobardi tantã adepti sunt p̃clã ut iã ad amplissimas
puerturent diutias Gepidorũ uͦ ita genꝰ ẽ diminitum

Expanded text:
prostratus animo et utrimque in angustiis positus, hortaprostratus animo et utrimque in angustiis positus, hortatur tamen suos primum cum Langobardis confligere; quos si superare valerent, demum Hunnorum exercitum e patria pellerent. Committitur ergo proelium. Pugnatum est totis viribus. Langobardi victores effecti sunt, tanta in Gepidos ira saevientes, ut eos ad internitionem usque delerent atque ex copiosa multitudine vix nuntius superesset. In eo proelio Alboin Cunimundum occidit, caputque illius sublatum, ad bibendum ex eo poculum fecit. Quod genus poculi apud eos "scala" dicitur, lingua vero Latina patera vocitatur. Cuius filiam nomine Rosimundam cum magna simul multitudine diversi sexus et aetatis duxit captivam; quam, quia Chlotsuinda obierat, in suam, ut post patuit, perniciem, duxit uxorem. Tunc Langobardi tantam adepti sunt praedam, ut iam ad amplissimas pervenirent divitias. Gepidorum vero ita genus est deminutum,
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ monachoꝵ. sic̃ & nc̃ dõ p̃sule facta ẽ. congregatio
fieret. His cursi que omitenda ñ erant narratis: ad
gitur audo in de quo p̃mi seramꝰ langobardoꝵ
rex. rodelindã in matrimonio habuit. quȩ ei albo¬
in uirũ bellis aptũ & ꝑ omĩa strenuũ peperit. Mor¬
tuus itaq ẽ audomn. ac deinde regũ iã decimus al¬
bom ad regendã patriã cunctoꝵ uotis accessit. Qui
cũ famosisissimũ & uirib clarũ ubiq nom̃ haberoe:
dotharius rex francoꝵ. dot suindã ei suã filiam
in tiatr moniũ sotiauit. Dequa unã tantũ filiã alpsi¬
indã nomine genuit Obut interea turisendus rex os
bellũ potius quã pacẽ elegit elbons uł cũ aufribus
qui primũ huni postea de regis ꝓpru nomine auares
appellati sunt. fedus ꝑpetuũ inut Dehinc ad p̃pa¬
ratũ a gepidis bellũ ꝓfectus ẽ. Qui cũ ediuers¬
eorũ patriã inuaserunt. tristis ad cuni mũdũ nun

Expanded text:
torum monachorum, sicut et nunc Deo praesule facta est, congregatio torum monachorum, sicut et nunc Deo praesule facta est, congregatio fieret. His cursim, quae omittenda non erant, narratis, ad gitur Audoin, de quo praemiseramus, Langobardorum rex, Rodelindam in matrimonio habuit; quae ei Alboin, virum bellis aptum et per omnia strenuum, peperit. Mortuus itaque est Audoin, ac deinde regum iam decimus Alboin ad regendam patriam cunctorum votis accessit. Qui cum famosissimum et viribus clarum ubique nomen haberet, Chlotharius rex Francorum Chlotsuindam ein matrimonio sociavit. De qua unam tantum filiam Alpsuindam nomine genuit. Obiit interea Turisindus rex Gepbellum potius quam pacem elegit. Alboin vero cum Avaribus, qui primum Hunni, postea de regis proprii nomine Avares appellati sunt, foedus perpetuum iniit. Dehinc ad praeparatum a Gepidis bellum profectus est. Qui cum eorum patriam invaserunt. Tristis ad Cunimundum nunti
Abbreviated transcription (Latin):
sibet me breuit̃ referre. qd beatꝰ gregorius papa mi¬
nie. huiꝰ in scissimi patris uita descripsit: deniq
cũ diuina ãmonitione a sub lacu in hc̃ ubi requiesce¬
ret locũ. ꝑ quinquaginta fere milia aduentaret.
tres eũ corui quos alere solitus erata hẽ cutũ uo¬
usꝙ dũ huc ueniret duo angłi infigura unienã
upparentes ostenderunt ei uiã quã arripere debera
nloco aut̃ isto quidã di seruus habttacul ĩ babebat
aste ꝑueniens. in magna se abstinentia coartautt:
scd p̃cipue quadragesimȩ tẽpr. inclausus & remotus
a mundi strepitu mansit Hȩc om̃ia ex marci poete
carmine sũsi. qui ad eundẽ patrẽ huc ueniens. aliquot
uersus m eiꝰ laude conposuit. quos inhis libelliscauens
nimiã longitudinẽ minime descripsi. Cortũ tamen
ẽ hc̃ egregiũ patiẽ uocatũ celitꝰ obhoc ad hc̃ fertilẽ
locũ. & cui opima uallis subiacet ad uenisse. ut hic mul¬

Expanded text:
Libet me breviter referre, quod beatus Gregorius papa miLibet me breviter referre, quod beatus Gregorius papa minime in huius sanctissimi patris vita descripsit. Denique cum divina ammonitione a Sublacu in hunc, ubi requiescit, locum per quinquaginta ferme milia adventaret, tres eum corvi, quos alere solitus erat, sunt circumvousque dum huc veniret, duo angeli in figura iuvenum apparentes, ostenderunt ei, quam viam arripere deberet. In loco autem isto quidam Dei servus tunc habitaculum habebat, arcem, perveniens, in magna se semper abstinentia coartavit. Sed praecipue quadragesimae tempore inclausus et remotus a mundi strepitu mansit. Haec omnia ex Marci poetae carmine sumpsi, qui ad eundem patrem huc veniens, aliquod versus in eius laudem composuit, quos in his libellis cavens nimiam longitudinem minime descripsi. Certum tamen est, hunc egregium patrem vocatum caelitus olocum et cui opima vallis subiacet advenisse, ut hic mul
Abbreviated transcription (Latin):
undas obsequens peplo puer uittat necẽ. Uiru
patescit ab ditũ mandata prepes esficit. Hostem
riuna conterit. cedit leo fremens graue. I mmo
fit moles leuis. rogus migrat fantasticus. Fac¬
tũ rernsit sospitas excessus absentũ patet Recto
ua fer de prenderis mique possessor fugis. Fti¬
tura pre noscemini archana. cor ñ contigit fim¬
dantur edes. somniis tellus uomit cadauera Pra¬
conesrenatu rugar ether pluit nomismata. U¬
trũ resistit cautib manant oleo dolia. U inctum
resoluit uisio uitã receptant funera. Pantipo¬
testas luminis uoto sororis uncitur. Quoplus
amat qui plus ualet enare quã cernit polum.
N on ante seclis uisũ noctu iubar effulgorat. Quo
totus orbis cernitur. flãmisq sub uehi inpius.
Hec inter instar nectaris miranda pletro claruit
N ã pirit apte linca uitȩ sacre sequacib I adin
alumnis at potens adsis gregis suspirus. Glscat
bonis ydrum cauens sit callis ut sequartui cat

Expanded text:
undas obsequens. Peplo puer vitat necem. Virus undas obsequens. Peplo puer vitat necem. Virus patescit abditum. Mandata praepes efficit. Hostem ruina conterit. Cedit fremens leo grave. Immota fit moles levis. Rogus migrat fantasticus. Fractum revisit sospitas. Excessus absentum patet. Rector vafer, deprenderis. Inique possessor, fugis. Futura praenoscimini; Arcana, cor, non contegis. Fundantur aedes somniis. Tellus vomit cadavera. Dracone frenatur fugax. Aether pluit nomismata. Vitrum resistit cautibus. Manant olivo dolia. Vinctum resolvit visio. Vitam receptant funera. Tanti potestas luminis Voto sororis vincitur Quo plus amat quis, plus valet Enare quam cernit polum. Non ante seclis cognitum Noctu iubar effulgurat, Quo totus orbis cernitur Flammisque subvehi pius. Haec inter instar nectaris Miranda plectro claruit. Nam pinxit apte lineam Vitae sacrae sequacibus. Iam dux alumnis at potens, Adsis gregis suspiriis, Gliscat bonis ydrum cavens, Sit callis ut sequax tui!
Abbreviated transcription (Latin):
petens. Poemata parua dedit famulus ꝓmunere
supplex. Exui inops tenuis poemata paruadedit
int p̃cor apta tͥ celestis tramitis index. O benedicte
pat̃ sint p̃cor apta tibi. I mnũ quoq singula e¬
uisdẽ patris miracula continentẽ. Aletro iãbico
archiloico ita teruimus. Fr̃s a lacri pectore ue¬
nite concentu pari fruannur Cuiꝰ inditae festi¬
uitatis gaudiis Hac benedictus aurea ostensor
atri tramitis ad regna. Conscendit pat̾ captans
laborũ p̃mia. Effulsit ut sidus nouũ munda¬
na pellens nubila. Atatis ipso limine desperit
eui florida Miraculorũ p̃potens affiatus alti fla¬
mine resplenduit. Prodigus uentura sedo pre¬
cinens. Laturus esũ. plurib panis reformat uascu¬
lũ artũ. Pepens ergastulũ. exturcit ignes ignib
Fregit ueneni bauilã crucis ꝑ arma cĩbiã coercuit.
entẽ uagã leni flagello corporis. Fonduntur.
anines rupib redit calibs egurgite Currit ꝑ

Expanded text:
petens. Poemata parva dedit famulus pro munere petens. Poemata parva dedit famulus pro munere supplex; Exul, inops, tenuis poemata parva dedit. Sint, precor, apta tibi, caelestis tramitis index; O Benedicte pater, sint, precor, apta tibi! Ymnum quoque singula eiusdem patris miracula continentem metro iambico archiloico ita texuimus. Fratres, alacri pectore Venite concentu pari, Fruamur huius inclitae Festivitatis gaudiis. Hac Benedictus aurea Ostensor arti tramitis Ad regna conscendit pater, Captans laborum praemia. Effulsit ut sidus novum, Mundana pellens nubila. Aetatis ipso limine Despexit aevi florida. Miraculorum praepotens, Afflatus Alti flamine, Resplenduit prodigiis Ventura seclo praecinens. Laturus esum pluribus, Panis reformat vasculum; Artum petens ergastulum, Extinxit ignes ignibus. Fregit veneni baiulam Crucis per arma cymbiam. Coercuit mentem vagam Leni flagello corporis. Funduntur amnes rupibus. Redit calybs e gurgite, Currit per
Abbreviated transcription (Latin):
natũ colla paterna ferunt. Omĩa uinait amor uin¬
cit soror inibre beatũ. Somnus abẽ oculis omĩaum¬
ett amor Simplicitate placens instar petit alta
colũbȩ. Regna poli penetrat sĩ plicitate placens.
Om̃is apte dõ mundus cui panditur om̃is. Abdita
qui lustras om̃is apte dõ. Flã meus orbis habet iustũ
suꝑ ethera nantẽ. Quẽ pius ussit amor fiãmeus or¬
bis hab&. Ter uocitatus adẽ testis nouitatis habendus
Carus amore patris ter uocitatus adẽ. Nur bone bel¬
Ia uo mouens etẽplis pectora firmans. Primus in
arma ruis dur bone bella mouens. Congrua signa
dedit uite consortia linquens. Ad uitã properans
congrua signa dedit. ꝑ salmicen assiduus nũquã
adabat otia plectro. Sacra canens obut psalmicen
assiduus Mens quib una fuit tumulo retinentur
piscendis splendida iusa niaẽ. Rupea septa perens
mnacta ẽ errore salutẽ. Crrorẽ euasit rupea septa

Expanded text:
natum colla paterna ferunt. Omnia vincit amor, vinnatum colla paterna ferunt. Omnia vincit amor, vinxit soror imbre beatum; Somnus abest oculis; omnia vincit amor. Simplicitate placens instar petit alta columbae; Regna poli penetrat simplicitate placens. O nimis apte Deo, mundus cui panditur omnis, Abdita qui lustras, o nimis apte Deo! Flammeus orbis habet iustum super aethera nantem; Quem pius ussit amor, flammeus orbis habet. Ter vocitatus adest testis novitatis habendus; Carus amore patris ter vocitatus adest. Dux bone, bella monens exemplis pectora firmas, Primus in arma ruis, dux bone, bella monens. Congrua signa dedit vitae consortia linquens Ad vitam properans congrua signa dedit. Psalmicen assiduus numquam dabat otia plectro; Sacra canens obiit psalmicen assiduus. Mens quibus una fuit, tumulo retinentur ascendit splendida visa via est. Rupea septa petens nancta est errore salutem; Errorem evasit rupea septa
Abbreviated transcription (Latin):
hul casinu Pfidus ille draco mulco properare fucacẽ.
Sistit iter uetitũ ꝑsidus ille draco Exiciale malũ capi¬
tis decussit honore. Id procul imꝑiis. exictale malum
Fulua metalla pius nec habet ꝓmittit egenti. Celitꝰ
excepit fulua metalla pius Cu miserande cutẽ
uaria cui fella colubre. Incolumen recipis tumi¬
serande cutẽ. Aspera sata uitrũ rapiunt nec fran¬
gere possunt. Inicsũ seruant asꝑa sara uitrũ. Cur
proconde times. stillã p̃bere lechiti Dolia cerne
fluunt. cur proconde times. Unde medela tibi spes
ẽ cui nulla salutis. Qui semꝑ times unde modela tͥ
Ma lacrimande sener. hostili concidis ictu. Ictus ses re¬
siꝑis ha miserande senex. Barbara lora manus igna¬
ras criminis arcent. Sponte sua fuguint barbara
lora manus. Ille suꝑbus equo reboans clamore
minaci Stratũ humĩ recubat ille suꝑbus equo:
Colla paterna ferunt extincti uiscera nati. Uiuentẽ

Expanded text:
hiulca sinu. Perfidus ille draco mulcet properare fugacem; hiulca sinu. Perfidus ille draco mulcet properare fugacem; Sistit iter vetitum perfidus ille draco. Exitiale malum capitis decussit honorem; It procul imperiis exitiale malum. Fulva metalla pius, nec habet, promittit egenti; Caelitus excepit fulva metalla pius. Tu miserande, cutem variant cui fella colubrae, Incolumem recipis, tu miserande, cutem. Aspera saxa vitrum rapiunt, nec frangere possunt; Inlaesum servant aspera saxa vitrum. Cur, promoconde, times stillam praebere lechithi? Dolia, cerne, fluunt; cur, promoconde, times? Unde medela tibi, spes est cui nulla salutis? Qui semper perimis, unde medela tibi? Ah lacrimande senex, hostili concidis ictu; Ictu sed resipis, ah lacrimande senex. Barbara lora manus ignaras criminis arcent; Sponte sua fugiunt barbara lora manus. Ille superbus equo reboans clamore minaci, Stratus humi recubat ille superbus equo. Colla paterna ferunt extincti viscera nati; Viventem
Abbreviated transcription (Latin):
fraudis. Frana capis uitȩ. seue tiranne tue.
enia celsa numę. nullo subruentur ab hoste. Tur¬
bo ait euertet. menia celsa nume. P lecteris hoste
graui. ne lites munus ad arã. M unera fers aris plec¬
teris hoste graui. O mĩa septa gregis. p̃scitũ ẽ tra¬
dita genti. A ens eadẽ reparat. omĩa septa gregis.
raudis amice puer suado captaris ab idro.Idro ñ
caperis fraudis amice puer. M ens tumefacta sile ta¬
cita & ne carpe uidentẽ. Cunc tapatent uati. mens
tumefacta sile. Pellitur atra fames. delatis celitus
escis. N il hominus mentis pellitur atra fames. ꝑ ec¬
tora cuncta stupent. qd eras sine corpore presens.
uod ꝑ uisa mones pectora cuncta stupent. Uocis ad im¬
periũ tẽpnunt dare frena loquelis. Ebustis fugi¬
unt uocis ad imꝑiũ. Uocis ad imꝑiũ sacris ñ e̾e̾ sinut᷑.
Intersunt sacris. uocis ad imꝑiũ. Tellus huiͥ casimi
corpus: ꝓpellit humatũ. Iussatenent corpus tellus

Expanded text:
fraudis; Frena capis vitae, saeve tyranne, tuae. fraudis; Frena capis vitae, saeve tyranne, tuae. Moenia celsa Numae nullo subruentur ab hoste; Turbo, ait, evertet moenia celsa Numae. Plecteris hoste gravi, ne lites munus ad aram; Munera fers aris; plecteris hoste gravi. Omnia septa gregis praescitum est tradita genti; Gens eadem reparat omnia septa gregis. Fraudis amice puer, suado captaris ab ydro; Ydro non caperis, fraudis amice puer. Mens tumefacta, sile, tacita et ne carpe videntem! Cuncta patent vati; mens tumefacta, sile! Pellitur atra fames delatis caelitus escis; Nilominus mentis pellitur atra fames. Pectora cuncta stupent, quod eras sine corpore praesens; Quod per visa mones, pectora cuncta stupent. Vocis ad imperium tempnunt dare frena loquelis; E bustis fugiunt vocis ad imperium. Vocis ad imperium sacris non esse sinuntur; Intersunt sacris vocis ad imperium. Tellus hiulca sinu corpus propellit humatum; Iussa tenet corpus tellus
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃cepta magistri. Cursori ignaro. p̃buit unda iuam.
Cu quoq parue puer. raperis nec occidis undis. Testis ade
uerar. tuquoq parue puer. ꝑ fida corda gemunt stimu¬
lis agitata malignis. Tartharti flãmis ꝑfida corda ge¬
munt. Fert alimenta corã digitis oblata berugnis.
ira pidcul iussus. fert alimenta corar Pectora sacra dole
liris amena petens. Liris amena petens ducib comuta¬
ris opimis. Celitus ad traheris liris amena petens An¬
gius inique furs. luco spoliatus & aris. Amissis populis
anguis imque peris. In probe sessor abi. sine dentu m
ris. Cogeris imꝑio imꝓbe seffor abi Cernitur ignis e¬
dai. fassis insurgere flãmis. Nec t gẽma micans cernit᷑
ignis edar. Dũ struitur paries. laceranturbis gena fr̃is.
Sospes adc̃ frater. dũ structur paries. Abdita facta patent
patulo produntur edaces. Mraieris icepti abdita
facta patent. Seue tiranne tu& traistrantur. ꝑtia

Expanded text:
ad praecepta magistri; Cursori ignaro praebuit unda viam. ad praecepta magistri; Cursori ignaro praebuit unda viam. Tu quoque, parve puer, raperis, nec occidis, undis; Testis ades verax tu quoque, parve pucr. Perfida corda gemunt stimulis agitata malignis; Tartareis flammis perfida corda gemunt. Fert alimenta corax digitis oblata benignis; Dira procul iussus fert alimenta corax. Pectora sacra dolent. Lyris amoena petens ducibus comitaris opimis; Caelitus adtraheris Lyris amoena petens. Anguis inique, furis, luco spoliatus et aris; Amissis populis, anguis inique, furis. Improbe sessor, abi, sine dentur marmora muris! Cogeris imperio; improbe sessor, abi! Cernitur ignis edax falsis insurgere flammis, Nec tibi, gemma micans, cernitur ignis edax. Dum struitur paries, lacerantur viscera fratris; Sospes adest frater, dum struitur paries. Abdita facta patent, patulo produntur edaces; Muneris accepti abdita facta patent. Saeve tyranne, tuae frustrantur retia
Abbreviated transcription (Latin):
raus ueneranda plac&. pietatis furta ꝓbantur. Qua sa¬
cer altus erat. fraus ueneranda placet. Signat adesse
dapes. agapes sed libidus obstat N il minus alma fides
signat ad essedapes. O rgia rite colit. xp̃o qui accõmo¬
dat aure. Abistemiũ pascens orgia rite colit. Papula
grata ferunt. auidi adspelea subulci. P ectorib letis pa¬
Qy. dila grata ferint
Igtu ab igne peri Iao dant dũ iuscera sentes. Carneus
at end ĩgnis ab igueperit. Pestis iniqua latens ꝓcii
ẽdepnsa sagait N on tulit alma crucis pestis mi¬
qua latens. Lenia flagra uagã sistunt moderamine
mentẽ. Excludunt pestẽ irnia flagra nagã. Unda ꝑ¬
hennis aquę. natiuo e marmore manat. Arida corda ri¬
gatunai ꝑhennis aquȩ. Gurgitis ima calybs capudo
diuuilse petisti. Pe seris alma petens gurgitis ima calips
Iussa paterna gerens. de lapsus currit in equor. Currit uec¬
tus aquis iussa paterna gerens ꝑ rebuit unda uiã prõpto

Expanded text:
Fraus veneranda placet, pietatis furta probantur. Qua saFraus veneranda placet, pietatis furta probantur. Qua sacer altus erat, fraus veneranda placet. Signat adesse dapes agapes, sed lividus obstat; Nil minus alma fides signat adesse dapes. Orgia rite colit, Christo qui accommodat aurem; Abstemium pascens, orgia rite colit. Pabula grata ferunt avidi ad spelea subulci; Pectoribus laetis pabula grata ferunt. Ignis ab igne perit, lacerant dum viscera sentes; Carneus aethereo ignis ab igne perit. Pestis iniqua latens procul est deprensa sagaci; Non tulit arma crucis pestis iniqua latens. Lenia flagra vagam sistunt moderamine mentem; Excludunt pestem lenia flagra vagam. Unda perennis aquae nativo e marmore manat; Arida corda rigat unda perennis aquae. Gurgitis ima, calybs capulo divulse, petisti; Deseris alta petens gurgitis ima, calybs. Iussa paterna gerens dilapsus vivit in aequor; Currit vectus aquis iussa paterna gerens. Praebuit unda viam prumpto
Abbreviated transcription (Latin):
tate mei igenu ad honorẽ tanti patris. singula eius mi¬
racula ꝑ singula distica. elegiaco metro hoc mͦ contexui.
rdiar unde tuos sacer obenedicte triumphos. Uirtutũ
cumulos tͦrdiar unde tuos. Cuge beate pat̾ meritum
qui nomine prodis. Fulgida lux secli euge beate pat̾.
ursia plaude satis tanto sublimis alũno. Astra ferens
mundo nursia plaude satis Opuerile decus transcenden
morib annos. s. xuperansq senes opuerile decus. Elos
paradise tuus desperit florida mundi. S preuit opes
rome flosparadise tuus. U aspeda goga tulit direp¬
tũ pectore tristi. Leta reformatũ uas peda goga tulit
rbe uocamen habens tironẽ cautib abdit F ert pieta¬
tis opẽ urbe uocamen habens. Laudib antra sonant
mortalibus abdita cunctis. Cognita xp̃e tibi laudib
antra sonant. Frigora flabra niues ꝑfers trib inpi¬
ger annis. Tempnis amore cłĩ frigora flabra niues.

Expanded text:
tate ingenii mei ad honorem tanti patris singula eius mitate ingenii mei ad honorem tanti patris singula eius miracula per singula distica elegiaco metro hoc modo contexui: Ordiar unde tuos, sacer o Benedicte, triumphos, Virtutum cumulos ordiar unde tuos? Euge, beate pater, meritum qui nomine prodis, Fulgida lux secli, euge, beate pater! Nursia, plaude satis tanto sublimis alumno; Astra ferens mundo, Nursia, plaude satis! O puerile decus, transcendens moribus annos Exuperansque senes, o puerile decus! Flos, paradise, tuus despexit florida mundi; Sprevit opes Romae flos, paradise, tuus. Vas pedagoga tulit diremptum pectore tristi; Laeta reformatum vas pedagoga tulit. Urbe vocamen habens tyronem cautibus abdit; Fert pietatis opem Urbe vocamen habens. Laudibus antra sonant mortalibus abdita cunctis; Cognita, Christe, tibi laudibus antra sonant. Frigora, flabra, nives perfers tribus impiger annis; Tempnis amore Dei frigora, flabra, nives.
Abbreviated transcription (Latin):
que nobisit̾ scripsit spalmorũ p̃cpue occulta. poten¬
tissime reserauit. hic primitus consuil. deinde senator:
ad postremũ uͦ monachus effectus ẽ: Hoc oiã tẽpore dioni¬
sius abba inurbe roma constitutus. paschale calculũ mi¬
randa argumentatione composuit. Tunc quoq apud
constantinopolĩ priscianis cesariensis grãmaticȩ artis
ut ita direrĩ ꝓfunda rimatus ẽ. Tc nichil ominus a¬
rator romanȩ eccłȩ subdiaconꝰ poeta mirabilis apłorũ
actus ũsib erametris etarauit.e  x  Ui aro¬
Iis quoq dieb beatissimꝰ bene  dictus pat̃ & pͥus
in loco qui sub lacu dr̃. qui ab urbe roma quadragii¬
tamilib abẽ. & postea in castro cassini qd̾ barũ appel¬
larur ꝙ magne uitȩ meritis & apłicis uirtutib effulsit
unꝰ uitã sicut notũ ẽ beatus papa gregorius. insius
dialogis sua u sermone cõposuit. Ego quoq ꝓ ꝓ parui¬

Expanded text:
quae nobiliter scripsit psalmorum praecipue occulta potenquae nobiliter scripsit psalmorum praecipue occulta potentissime reseravit. Hic primitus consul, deinde Senator, ad postremum vero monachus exstitit. Hoc etiam tempore Dionisius abba in urbe Roma constitutus pascale calculum miranda argumentatione conposuit. Tunc quoque aput Constantinopolim Priscianus Caesariensis gramaticae artis, ut ita dixcrim, profunda rimatus est. Tuncque nihilominus Arator, Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, apostolorum actus versibus exametris exaravit. 26. His quoque diebus beatissimus Benedictus pater et prius in loco qui Sublacus dicitur, qui ab urbe Roma quadraginta milibus abest, et postea in castro Cassini, quod Arx appellatur, et magnae vitae meritis et apostolicis virtutibus effulsit. Cuius vitam, sicut notum est? beatus papa Gregorius in suis dialogis suavi sermone conposuit. Ego quoque pro parvi
Abbreviated transcription (Latin):
pene libros erant extense. intra quinquaginta libroꝵ
numerũ redegit. eũq codicẽ digestorũ siue pandec¬
tarũ uocabulo noncupauit. Quatuor & iã instituti¬
onũ libros in quib breuit̾ uniuersarũ logũ textus
conp̃henditur nouit conposuit. nouasq leges quas ipse
statuerat in unũ uolumen redactas. eundẽ codicẽ noue¬
la tiuncupare sanctuiit. Extrurit quoq idẽ pͥnceps
intra urbẽ constantinopolĩ xp̃o dnõ qui ẽ sapientia dĩ pa¬
tris tẽplũ. qd greco uocabulo agiã sopbiã idẽ scãm sapi¬
entiã nominauit. Cuiꝰ opus ad eo cuncta edificia ex cel¬
lit. ut in totis terrarũ spatus huic sumle ñ posit inue¬
niri. Erat enĩ hic prĩceps fide catholicus: in operibus
rectus. in iuditus iustus. ideo ei om̃ia concurrebant in
bonũ. Histẽporib cassiodorus apudurbẽ romã tã se¬
culari quã diuina scientia claruit. Qui int̾ cetera

Expanded text:
pene libros erant extensae, intra quinquaginta librorum pene libros erant extensae, intra quinquaginta librorum numerum redegit, eumque codicem digestorum sive pandectarum vocabulo nuncupavit. Quattuor etiam institutionum libros, in quibus breviter universarum legum textus conprehenditur, noviter conposuit. Novas quoque leges, quas ipse statuerat, in unum volumen redactas, eodem codicem novellam nuncupari sancivit. Extruxit quoque idem princeps intra urbem Constantinopolim Christo domino, qui est sapientia Dei patris, templum, quod Graeco vocabulo Agian Sophian, id est sanctam sapientiam, nominavit. Cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrarum spatiis huic simile non possit inveniri. Erat enim hic princeps fide catholicus, in operibus rectus, in iudiciis iustus; ideoque ei omnia concurrebant in bonum. Huius temporibus Cassiodorus aput urbem Romam tam seculari quam divina scientia claruit Qui inter cetera
Abbreviated transcription (Latin):
psas fortit̃ deuicit. ꝑq ipsũ belisariũ uuandalorũ gen¬
tẽ capto eoꝵ rege gelismero. usq ad internitionẽ dele¬
uit. affricãq totã post annos nonaginta & sex romano
imꝑio restituit. Rursũq belisarii uirib gotorũ in ita¬
lia gente capta. uuitichis eorũ regẽ suꝑauit. Alauros
quoq posthec affricã infestantes. corũ q regẽ amtalan
ꝑ iohem ex consulẽ mirabili uirtute protriuit. Pari
e iã modo & alias gentes belli uire conpressit. Quã ob
causã propt̃ horũ om̃iũ uictorias ut alamannicus an
bere agnomina meruit. Loges quoq romanorũ quarũ
prolixitas nimia erat & in utilis dissonantia. mirabili bre¬
uitate correxit. Nã om̃s constitutiones principum.
quȩ utiq multis in uoluminib habebantur. intra
duodecĩ libros coartauit. Ipsũq uolumen codicem
iustimanũ appellare p̃cepit. Rursũq singuloꝵ
magistratuũ siue uidicũ leges que usq ad duo milia

Expanded text:
sas fortiter devicit, perque ipsum Belisarium Wandalorum gentem, capto eorum rege Gelismero, usque ad internitionem delevit Africamque totam post annos nonaginta et sex Romano imperio restituit. Rursumque Belisarii viribus Gothorum in Italia gentem, capto Witichis eorum rege, superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes eorumque regem Amtalan per Iohannem exconsule mirabili virtute protrivit. Pari etiam modo et alias gentes belli iure conpressit. Quam ob causam propter horum omnium victorias, ut Alamannicus, Gobere agnomina meruit. Leges quoque Romanorum, quarum prolixitas nimia erat et inutilis dissonantia, mirabili brevitate correxit. Nam omnes constitutiones principum, quae utique multis in voluminibus habebantur, intra duodecim libros coartavit eodemque volumen codicem Iustinianum appellari praecepit. Rursumque singulorum magistratuum sive iudicum leges, quae usque ad duo milia
Abbreviated transcription (Latin):
di regia contigissent. Mirantur qͥ ad erant. & laudant
audaciã alboin. nec minus ad tollunt laudib turi¬
sencli marimam fidẽ.
ac tẽpestate uistinianus augussus. humanũ imꝑiũ fe

Expanded text:
di regia contigissent. Mirantur qui aderant et laudant di regia contigissent. Mirantur qui aderant et laudant audaciam Alboin, nec minus adtollunt laudibus Turisindi maximam fidem. 25. Hac tempestate Iustinianus augustus Romanum imperium fe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ossa germani. quẽ ad modũ uilis inmenti in medus
pratis. His auditis gepidi confusionẽ ferre ñ ualentes.
ue hement̃ in ira cõmotisunt. manifestasq inuirias iun¬
dicare nitientur. Langobardi e contra parati ad bellũ
ꝯm̃s ad gladiorũ capulas manus iniciunt. łc̃ rex a
mensa prosiliens. sese in mediũ obiecit. suosq ab ira.
belloꝙ conpescuit interminans primitus cũ puniri.
qui primus pugnã cõmisissꝙ. ñ ẽẽ uictoriã dõ płacitã
dicens. cũ quis in domo propria hospitẽ ꝑimit. Sic
deniq uirgio conpresso. iã de inceps letis animis cõunuũ
ꝑagunt. Sumensq turisendus arma turis modi filis
sui. alboin ea tradidit. eũq cũ pace in columem ad patris
regnũ remisit. Reuersus ad pattẽ albom ei dehinc com¬
uiua effectus. qui cũ patre letus regias delicias caperet:
ordine cuncta retulit. quȩ illi apud gepidos in turisen¬

Expanded text:
sunt ossa germani quemadmodum vilis iumenti in mediis sunt ossa germani quemadmodum vilis iumenti in mediis pratis". His auditis, Gepidi confusionem ferre non valentes, vehementer in ira commoti sunt manifestasque iniurias vindicare nituntur; Langobardi econtra parati ad bellum, omnes ad gladiorum capulos manus iniciunt. Tunc rex a mensa prosiliens, sese in medium obiecit suosque ab ira belloque conpescuit, interminans primitus eum puniri, qui primus pugnam commisisset; non esse victoriam Deo placitam, dicens, cum quis in domo propria hospitem perimit. Sic denique iurgio conpresso, iam deinceps laetis animis convivium peragunt. Sumensque Turisindus arma Turismodi filii sui, ea Alboin tradidit, eumque cum pace incolumem ad patris regnum remisit. Reversus ad patrem Alboin, eius dehinc conviva effectus est. Qui dum cum patre laetus regias delicias caperet, ordine cuncta retulit, quae illi aput Gepidos in Turisimo
Abbreviated transcription (Latin):
dus eiꝰ quondã filius sedere consueuerat collocauit.
nter hȩx dĩ uaru apparatus epulas caperent. turis¬
sendus iã dudũ sessionẽ filii mente reuoluens. nati¬
q funus ad animũ reducens. p̃sentẽq ꝑempterẽ eius
locũ residere conspitiens. alta trahens suspiria. sese
continere ñ potuit. sed tandẽ dolor in uocẽ erupit.
mabilis inquit mͥ locus iste ẽ. sed ꝑsona quę in eo
residet satis ad uidendũ grauis. Tunc regis abter
qui aderat filius. patris sermone stimulatus. lan¬
gobardos in iurus lacessere cepit asserens eoco
nin asuris inforiuis c̃ idis itebantur fasccolis equab
uib cruienus pedes aibi sant. similes ẽe dicens fer¬
tulei sunt equȩ quas simulatis. Tunc unus elangobar¬
dis ad hȩc ita respondit. Perge inquit in cãpũ hasfelt
ibiq procul dubio poteris experiri. quã ualide isti qͦs
equas nominas p̃ualent calatrare. ubi sic tia dispersa

Expanded text:
dus, eius quondam filius, sedere consueverat, collocavit. dus, eius quondam filius, sedere consueverat, collocavit. Inter haec dum varii apparatus epulas caperent, Turisindus iam dudum sessionem filii mente revolvens natique funus ad animum reducens praesentemque peremptorem eius loco resedere conspiciens, alta trahens suspiria, sese continere non potuit, sed tandem dolor in vocem erupit: "Amabilis", inquit, "mihi locus iste est, sed persona quae in eo residet satis ad videndum gravis". Tunc regis alter qui aderat filius, patris sermone stimulatus, Langobardos iniuriis lacessere coepit, asserens eos, quia a suris inferius candidis utebantur fasceolis, equabus quibus crure tenus pedes albi sunt similes esse, dicens: "Fetilae sunt equae, quas similatis". Tunc unus e Langobardis ad haec ita respondit: "Perge", ait, "in campum Asfeld, ibique procul dubio poteris experiri, quam valide istae quas equas nominas praevalent calcitrare; ubi sic tui dispersa