comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fudum eẽ siuendiditibi in suꝰ¬
dico ut reficias: siautems souĩ
tut reficias eam conueniss nõ in¬
celligiꝰ emptõ quenditio facta. uit
neritius scripsit. di si aream tibi
uendidi certo pretio ⁊ tradidi ita
ut in sula edificata ꝑtem dimidi¬
am michi retradas: u̾umẽ. ut
edifices ag̾e me posse. exuendito
qut edifuatam michiretradas.
quamdiu enimaliquid ex re
uendita aput te suꝑeẽt. eruen¬
ditome hrẽ actionẽ constat ¶ Si
icrcum sepulcri emi̾is. ⁊ ꝓpriuo eũ
loum antequam mortuus ibi
inferatur. edificatum auendito¬
re fu̾it poͣtis᷑ ad cum irũti. ¶ Si
uas aliquod michi uendideris
⁊ dix̾is certam m̃suram capere¬

Expanded text:
dum esse.Si uendidi tibi insuldito, ut reficias: si autem hoc solum, ut reficeres eam, conuenisset, non intellegitur emptio et uenditio facta, ut et Neratius scripsit.Sed si aream tibi uendidi certo pretio et tradidi, ita ut insula aedificata partem dimidiam mihi retradas, uerum aedifices agere me posse ex uendito et ut aedificatam mihi ‹r›etrad‹a›s: quamdiu enim aliquid ex re uendita apud te superesset, ex uendito me habere actionem constat.Si locum sepulchri emeris et propius eum locum, antequam mortuus ibi inferatur, aedificatum a uenditore fuerit, poteris ad eum reuerti.Si uas aliquod mihi uendideris et dixeris certam mensuram capere
Abbreviated transcription (Latin):
non sit. etiam sud qd̾ eo nomine ÷¬
ꝑdid̾im: p̾stabis michissi ueronꝰ
ĩdactunsit. ut ĩtegrum prestes.
dolum malum dumtaxat pre¬
starẽ telẽ iabeo coͣutra putat. sẽt
suiud solum obseruandum ut
nisi incontrarium idactum sitͤ
oninimodo integrum prari dee¬
beat. et ẽu̾um. quodiulcratis dõ¬
liis prãndin: sabinum respon¬
disse mutius refert. ¶ Sitibut̾
uenditõ ita demii auctorem
me laudare potĩs sicuus fuerit
fuudus cui ad quire̾ seruitutemie
uolũio⁊ ĩiquumẽ enimteñ me si¬

Expanded text:
non sit, etiam id, quod eo nomine perdiderim, praestabis mihi: si vero non id actum sit, ut integrum praestes, dolum malum dumtaxat praestare te debere. Labeo contra putat et illud solum observandum, ut, nisi in contrarium id actum sit, omnimodo integrum praestari debeat: et est verum. quod et in locatis doliis praestandum Sabinum respondisse Minicius refert. Si tibi iter vendidero, ita demum me laudare poteris, si tuus fuerit fundus, cui adquirere seruitutem uolueris: iniquum est enim me
Abbreviated transcription (Latin):
ssiuatommus uicinifundi non
c̃ fiuo ss si sundimitibiuenditero
n q̃ei fundo iter accessurum diẽo¬
ien oninimoto ceneboritinio nom̃e.
quia utriusq rei quast imus uẽ¬
litorobligatus sum. ¶ Si fuius
familias remu eudid̾it michi et
cradid̾it. sicut pr̃ famir teͦnebitur
Iorcolomalo aliquit fecit uendi¬
torĩre ⁊ uendita: exempto eono¬
mine acc̃o emptori competat nam
et tolum malum couiditio esti¬
marioportet. ut id quod pr̃atur¬
se eẽ poslicituo sit uenditor: ep̃tori
pran ꝯporteat. ¶Siuenditor sci¬
euo obligatum aut alienumuẽ¬
didiss aad iectum sit neue eana¬
mine quid pstaret. estimarioror¬
tet dolum malum eius quẽ sem¬
per ab eẽ oportet. inuditio empti
res deductonsu fruitudixisti eũ¬
eum usum fructum ticii eẽ. cu
is aput te remansurꝰ eet siceperis
eu usum fructum uendicare. et¬
reu̾ti adũsus te noͣn poto donecͣn¬
tius uinat. nee iͣ eacã ex̃ cept ut

Expanded text:
ia dominus uicini fundi non fueris. Sed si fundum tibi uendidero et ei fundo iter accessurum dixero, omnimodo tenebor itineris nomine, quia utriusque rei quasi unus uenditor obligatus sum. Si filius familias rem uendiderit mihi et tradiderit, sic ut pater familias tenebitur. Si dolo malo aliquid fecit uenditor in re uendita, ex empto eo nomine actio emptori competit: nam et dolum malum eo iudicio aestimarise esse pollicitus sit uenditor emptori, praestari oporteat.Si uenditor sciens obligatum aut alienum uendidisset et adiectum sit 'neue eo nomine quid praestaret', aestimari oportet dolum malum eius, quem semper abesse oportet in iudicio empti,res deducto usu fructu, dixisti eum usum fructum Titii esse, cum is apud te remansurus esset. si coeperis eum usum fructum uindicare, reuerti aduersus te non potero, donec Titius uiuat nec in ea causa esse coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
promisis. cen̾is michi exempto ñ
quanti meaint̾erit scisse quia ex¬
stipulatu eo nomine age̾ tecum¬
ñ possum aꝑte quom michi quid
abeẽt. ¶ Si modus agriminor ĩ¬
ueniatur. ꝓ num̾io iugerum auc¬
corobligatuse quia ubi minormn¬
uenitur. non por estinaribonitas
loci: qui non extat Mñsolum simo

Expanded text:
promiseris, teneris mihi ex empto, quanti mea intererit scisse, quia exstipulatu eo nomine agere tecumn possum antequam mihi quid sset. Si modus agri minor ieniatur, pro numero iugerum auctor obligatus est, quia, ubi mouenitur, non potest aestimari bonitas loci qui non exstat. sed non solum si mo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satus sit incelanda seruinite: de¬
bere cum teneri: non securitati sue
ꝓspectum uoluit. hec ita uerͣa sunt
si emptorignor auit seruitutes :
quia nonuidetur eẽ celatus qui
scit neq certioraridebuit. qui no

Expanded text:
satus sit in celanda servitute, debere eum teneri, non si securitati suae prospectum voluit. haec ita vera sunt, si emptor ignoravit servitutes, quia non videtur esse celatus qui scit neque certiorari debuit qui non
Abbreviated transcription (Latin):
dus agri torius minor ẽ agicum¬
uenditore pot᷑: s etiam de ꝑtibus¬
eius ut puta sidictum e᷑ uinee¬
ĩuematur. ideoq uiis casio proto¬
nitate loi fier estimatio. .s ec¬

Expanded text:
dus agri totius minor est, agivenditore potest, sed etiam de pareius, ut puta si dictum est vineinveniatur: ideoque his casibus pro bonitate loci fiet aestimatio.nditore potest, sed etiam de par
Abbreviated transcription (Latin):
omp. Batio possionis que auendĩ¬
tore fieridebeat talis ẽ ut siquis eã
rossiõnem iure auccauit traclita st¬
possid non intelligatur si enptoꝵ
uacuam possiõnemͣ tracsistipuiat᷑
sit. et ex stipuiatu agat: fructus.
nouuẽĩt ĩ eam actionemiquia
et qui fundum daristipularetur
iuacuam quoq possionẽ tradi opor¬
tere. stipularuintelligitur. uec tamẽ¬
pulatione continetur. neq rursus

Expanded text:
m.Ratio possessionis, quae e uenditore fieri debeat, talis est, ut, si quis eam possessionem iure auocauerit, tradita possessio non intellegatur. Si emptor vacuam possessionem tradi stipulatus sit et ex stipulatu agat, fructus non venient in eam actionem, quia et qui fundum dari stipularetur, vacuam quoque possessionem tradi oportere stipulari intellegitur nec tampulatione continetur, n
Abbreviated transcription (Latin):
pretium quod sit cum agatur. et
quoloco minoris sit.mora autem
uitetur eẽ. similla difficultas ue̾¬
ditorem impediat quominus tra¬
deret presertim si omni tempore ñ¬
paratus sit. fuit trade̾. ¶ itẽm non .t¬
oportet cius loci precla spectari in
quoagatur. s eius ubi uinatradi¬
oportet nam quod abrundisioui¬
num uenit. ꝯ si uenditio alibifrã¬
sit: brundiui tradi oporten ⁊u ¬

Expanded text:
pretium quod sit cum agatur, et quo loco minoris sit. mora autem uidetur esse, si nulla difficultas uenditorem impediat, quo minus traderet, praesertim si omni tempore paratus fuit tradere. item non oportet eius loci pretia spectari, inquo agatur, sed eius, ubi uina tradoportet: nam quod a Brund‹i›num uenit, etsi uenditio alibsit, Brund‹i›si tradi oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Cd irs quoq donatas ur
ammotas uł impensas factas :¬
tunc facta pactio ualebit idẽ post
diuortium si extraneus de suo Q̃¬
daturus sit dotem: quicquid nõs¬
uuit paciscugnorante muliere
sicut stipulan pot̾ legem enim
sue reidicispost quamũo ded̾ita
pacisci consentiente mulr̾e debetꝰ
Si couuen̾it ne amuliere. neue
Apr̃e dos petatur hr̃s non habeb̾
exceptioneni s si conuenĩt ne
manẽte m̃io: uiuo pre petat.
mortuo pr̃e statime c ig itii. q si¬
non pecierit maritus tenebitur
huiusmoĩ ciap nomine sidos ex¬
igi potiut uisi forte ante direptũ
sit matrimonium: quam facui
mancipia ĩ dotemded̾it. ea conclic¬
tione. ut piculo eius eẽnt. et si ꝗd
ex hiis natum eẽt. ad eam ꝑtine¬
at statim pacto conuento oporte¬
bit namconstat posse iut uxore
quirum conuenir i cos quempe
ab uxore łbceperat. intq eos con¬
uenerat. ut mercideᷤ eius funidiuir
uxori: anniuinomine daret. de.¬
inde cum fĩnidum: uir matriũ

Expanded text:
um. Ob res quoque donatas uel amotas uel impensas factas tunc facta pactio ualebit, id est post diuortium. Si extraneus de suo daturus sit dotem, quidquid uult pacisci et ignorante muliere, sicut et stipulari potest: legem enim suae rei dicit: postquam uero dederit, pSi convenerit, ne a muliere neve a patre dos petatur, heres non habebit exceptionem. sed si convenerit, ne manente matrimonio vivo patre petatur, mortuo patre statim non petierit maritus, tenebitur huius culpae nomine, si dos exigi potuerit: nisi forte ante diremptum sit matrimonium, quam facultmancipia in dotem dederit ea condicione, ut periculo eius essent et si quid ex his natum esset ad eam pertineat, stari pacto conuento oportebit: nam constat posse inter uxorem et uirum conueniri, ut dos, quae ab uxore sua acceperat interque eos conuenerat, ut mercedes eius fundi uir uxori annui nomine daret: deinde eum fundum uir matri
Abbreviated transcription (Latin):
bat amuuere m̾cetes eius quas
mat̾ debu̾at placuit exceptionẽ
mulicridanũ debs̃ ac sunt᷑ se et̃
iurum non conueniss ut merceeeᷤ
sibi aum̃torum nomine darẽtur:

Expanded text:
bat a muliere mercedes, quas mater debuerat. placuit exceptionem mulieri dari non debere 'ac si inter se et uirum non conuenisset, ut hae mercedes sibi alimentorum nomine darentur',
Abbreviated transcription (Latin):
tionis.¬
ffric. Pat̾ cum filie sue nomie
daret dõtem pactus e. ut mortua
filia uno plurib ueliberis super¬
stitibus delucta ꝑte tr̾ia reliqua
tos sibi aut post mortem su ã ui
aut ulis fuus quos ĩpotestate ha¬
bebat reddatur demĩħ itafieri stip¬
pulatus ẽ. postmortẽ eius nuutr
ium̃m̃io decessãt relictis fuiis/ q̃¬
situmẽ.an ex cipusone duas par

Expanded text:
tionum.ter cum filiae suae nomine dotem daret, pactus est, ut mortua filia uno pluribusue liberis superstitibus deducta parte tertia reliqua dos sibi aut post mortem suam illi aut illi filiis quos in potestate habebat reddatur: deinde haec ita fieri stipulatus est: post mortem eius mulier in matrimonio decesser‹a›t relictis filiis: quaesitum est, an ex stipulatione dua
Abbreviated transcription (Latin):
aiius A xorem quondã priui¬
ei qui priuigne maritus fuit.
iupssiss. nec nuptie eẽnt. quã et
senatus cõsuicum secutumẽ. ¶ ne¬
poti uxorẽ deducẽtĩ filius cõsentire

Expanded text:
Uxorem quondam priuieius qui priuignae maritus fuit. upsisset, nec nuptiae essent: quam et senatus consultum secutum est. Nepote
Abbreviated transcription (Latin):
quod dies eius exierit cum ab¬
sens non defenderetur ux ĩ ui¬
culis ec̃t secum ue agñdi potesta¬
tem non facet. aut cum eum in¬
nitum imus uocare non liceret.
neq deffenderetur cumuenia¬
gistratus de eare appelatus eẽte
siue cui ꝑ m agntratum sinẽ do¬
lo malo ip̃ius acco cxempta ẽẽ
dicetur. carum irrum accc̃em.

Expanded text:
es eius exierit, cum absens non defenderetur, inve vinculis esset, secumve agendi potestatem non faceret, aut cum eum invitum in ius vocari non liceret neque defenderetur: cumve magistratus de ea re appellatus esset sive cui pro magistratu sine dolo ipsius actio exempta esse dicetur: earum r
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola Tutorurguentibus ar¬
ditorib rem pupillarem bona fide
uendiclit. demintiante taman
matre cͣmptorib quero cũ urg¬
uentib creditorib distracta sit.
nec de sordib cutoris m̾ito quic¬
restitui pot᷑. respondi cognita cã
extimandum nec id cito suustũ
sit restitui. denegandum id auxi¬
num quod tutor delicto caret ¶cu¬
rator adolescentium p̾dia cõ¬
inumia sibi. ⁊ hiis quorum cu¬
ram aministrabat uendidit q̃¬
ro si decreto p̃toris ad olescentes
ñnũ restituti fui̾nt an catenus
uenditio rescidenda sit. quate¬
nus ad olescentium pro ꝑte fun¬
dus cominiinis fut irspondi. ca¬
tenis rescindi ansiemptor a coto
contractu nelit discedi. quod ꝑtẽ
empturus ñ eẽt item quero emp¬
tor utrum a scio: ⁊ sinfromo pͥupͤ¬
uł is p̾tiumcumusuris recipere
deb̾eranu̾o ab hr̾de curatoris. respõ¬

Expanded text:
um. Tutor urguentibus creditoribus rem pupillarem bona fide uendidit, denuntiante tamen matr‹e› emptoribus: quaero, cum urguentibus creditoribus distracta sit nec de sordibus tutoris merito quiprestitui potest. respondi cognita causa aestimandum, nec idcirco, si iustum sit restitui, denegandum id auxilium, quod tutor delicto uacaret. Curator adulescentium praedia communia sibi et his, quorum curam administrabat, uendidit: qro, si decreto praetoris adulescentes in integrum restituti fuerint, an eatenus venditio rescindenda sit, quatenus adulescentium pro parte fundus communis fuit? respondi eatenus rescindi, nisi si emptor a toto contractu velit discedi, quod partem empturus non esset. item quaero, emptor utrum a Seio et Sempronio pupillis pretium cum usuris recipere deberet an vero ab herede curatoris? respon
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. uuanus ub̾ .iiii. scribit nõ
sorum adu̾sus possõrem hrdita¬
adu̾sus es quoq qui a possessore
emerunt ut uenclicarires possit
simuileo bẽ clitatem agnou̾it qd̾
sinon᷑ agnouit ex post̾ usucapio¬
nem processisse manifestatur⁊¬
¶ eumͣ quoq cuilegatum sit sicꝰ
l annos singulos quib iuitalia
ẽ ec̃t restituendumut capiat᷑ fuis¬
ut .iiii. ⁊ pompomius lib̾ triscesimo
iͣl. probantiũ emm dies acctiõiꝰ
exut ubipretoris auxilium ue¬
cessanunierat s condictio in
causa es
rib dains. ĩ quib reidũ taxat
cri faciendi ex alt̾ius pena uel

Expanded text:
 scribit non solum adversus possessorem hereditaadversus eos quoque, qui a possessore emerunt, ut vindicari res possint, si miles hereditatem adgnoverit: quod si non adgnoverit, ex post facto usucapionem processisse manifestatur. Eum quoque cui sic legatum sit: "vel in annos singulos, quibus in Italia esset", restituendum, ut capiat, trigensimo primo probant: non enim dies actionis exit, ubi praetoris auxilium necessarium erat, sed condicio in causa estribus damus in quibus rei dumtaxat cri faciendi ex alterius poena
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. A b hostib autem captis pos¬
lumimo reu̾sis sucturritur aut
niri ꝓret̾ eos quuĩ seruitute detinc̃t᷑
egoͣ antem ⁊ nomine eius quiin¬
hostium potestate ẽ. si curatorut
auxilium competẽ existimor ¶ n
aninus aũt ab hostib capto quar ͭ¬
ibi nato qui post limimum ħt suc̃¬
currsimiuidetur. ¶ Si dampmĩ¬
fecti missus sit ĩ edes militis si qui¬
cd̾ presente eo iussit p̃torpossroi. nõ
restituitim. sinu̾o absente eor dicẽ¬
dum subuem̃r eideb ¶ S qs̃ simp᷑¬

Expanded text:
um. Ab hostibus autem captis postliminio reuersis succurritur aut ri praeter eos, qui in seruitute detinentur. ego autem etiam nomine eius,hostium potitus est, si curator ut auxilium competere existimo. Non minus autem ab hostibus capto quam ibi nato, qui postliminium habet, succursum uidetur. Si damni infecti missus sit in aedes militis, si quidem praesente eo iussit praetor possideri, non restituitur, sin uero absente eo, dicendum subueniri ei debere. Sed quod simp
Abbreviated transcription (Latin):
incipiorum suceurritur. ex prin¬
ĩuinculis fuissꝰ quod ñ solũ ad cũ
ꝑtinet qui puplica custirlia co-¬
ł̾retur s ad eum quoq a qui aꝑ
latronib aut a precombus uł ac
potentiore .ui. opp̾sus uinculis co¬
hercebatur. ¶ uinculorum aũt
applłolaicus accipitur. uamã
ĩ clusos ueluti lautims uinc¬
corum mum̾obri placet. quiani

Expanded text:
icipiorum succurritur ex prinin uinculis fuisset. quod non solum ad eum pertinet, qui publica custodia coercetur, sed ad eum quoque, qui a latronibus aut praedonibus uel p‹o›tentiore ui oppressus uinculis coercebatur. uinculorum autem appellatio latius accipitur: nam etiam inclusos ueluti lautumiis uinctorum numero haberi placet, quia ni
Abbreviated transcription (Latin):
sessioneiuͦ bost mmmon restitui
quia hͣsinie possiõne non consistit
¶possĩo autem plurumum factiha

Expanded text:
sessionem postliminio non restitui, quia haec sine possessione non constitit, possessio autem plurimum facti ha
Abbreviated transcription (Latin):
alst̃. Item ei succurritur. quuĩ¬
hostium potestate fuit .i. ab hosti
bus captus. nam transfugio n¬
ifum credendumẽ bñficium tri¬
bui quib negatumẽ post lumi¬

Expanded text:
orii. Item ei succurritur, quihostium p‹o›testate fuit, id est bus captus. nam transfugis nullum credendum est beneficium tribus negatum est postlimi
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝑtiunet qui eis continctmo ͤ
unius ĩusu frequẽtatur. huius¬
modi enim ꝑ soĩs extra ordinẽ
uis dicitur. ex senatus cõsultis ĩ¬
¶ꝰ principalib constitutõib ¶ ł
autem capite adiuuantur ĩ pri¬
mis bii qui metus cã ab fussẽt
scilicet siñ suꝑ uacuo timore

Expanded text:
tinet, qui ei continentur, minus in usu frequentatur: huiusmodi enim personis extra ordinem ius dicitur ex senatus consultis et principalibus constitutionibus. Hoc autem capite adiuvantur in primis hi, qui metus causa afuissent: scilicet si non supervacuo timore
Abbreviated transcription (Latin):
iimimalum eo ꝑtineaccipi ut quita.
ad tempus adu̾sus eum factum
ẽ. non adiuuetur ueluti si alt̾ius õ¬
⁊ͣ grandis cominodi captantligrã ͭ⁊
id egit ut rei publice cã ab eẽt. ix.i.¬
ulp̃. Et quidata opera ⁊sine luc¬
cro ħ affectau̾it uł qui maturiusn
cã reipublice ab sentes iefertur
nonetiam ad eum: qui metus cã.
qͣm nullus metus ẽ si dolus ĩter:¬
cedit s qui rome iripubuce cã

Expanded text:
m malum eo pertinere accepi, ut qui id tempus aduersus eum factum est, non adiuuetur: ueluti si alterius grandis commodi captandi gratia id egerit, ut rei publicae causa abesset, et reum. et qui data opera et sine lucro hoc affectauerit: uel qui maturius pad rei publicae causa absentes refertur, non etiam ad eum, qui metus causa: quoniam nullus metus est, si dolus intercedit. Sed qui Romae rei publicae causa
Abbreviated transcription (Latin):
signẽturut ecce defcrupt br̃diͭ¬
tatem senatus conulta matri
a filiõ ¶ ĩ uiriarum acc̃om
ex delicto uemientium obli¬
gationes cum capite am̃b̾lãt¬
¶ Silib̾tate ad emꝑta capitis
diminutio sub se̾cuta sit nulli
restitutiom ad u̾sus seriuim:
locus ẽ quia nec p̾toria uirisclic᷑¬
tione ita seruus obligatur. ut
cum eo acc̃o sitss utilis accõ adu̾¬
sus toͣnmm dandaẽ. ut iu.¬
lionus scribit ⁊ nisũ solidum¬

Expanded text:
signentur: ut ecce deferunt hereditatem senatus consulta matri et filio. Iniuriarum et actionum ex delicto uenientium obligationes cum capite ambulant. Si libertate adempta capitis deminutio subsecuta sit, nulli restitutioni aduersus seruum locus est, quia nec praetoria iurisdictione ita seruus obligatur, ut cum eo actio sit: sed utilis actio aduersus dominum danda est, ut Iulianus scribit et nis
Abbreviated transcription (Latin):
ea. iiiiputare sibi quis debebit
cur contrax̾it quantum adũ¬
bahuuismoĩ edicti ꝑtinet s
nłi ẜiis po it capitis dimunitõnẽ¬
soris danda ẽ accõ ⁊ quid̾ si ad roga¬
cͣfus sit. nullus labor᷑ namꝑinde
pͣbuigabitur ut filius famlia ᷤ.
nemo delictis exintͣmr. quãnis
capite mnimitus sit ¶ ei q̃ui debi¬
to rem suum arrogauit. nõ re¬
suiuins fiat ħ iudmtiumͣ ppetũ¬

Expanded text:
 sibi debebit cur contraxerit, quantum ad uerba huius edicti pertinet.  his post capitis deminutionem, danda est actio: et quidem si adrogatus sit, nullus labor: nam perinde obligabitur ut filius familias. Nemo delictis exuitur, quamuis capite minutus sit. Ei, qui debitorem suum adrogauit, non resui iuris fiat. Hoc iudicium pe
Abbreviated transcription (Latin):
ex tutela deb̾e repͣutatis: ꝯcum
quantitate fructuum percepto
ceptionemutilẽ adu̾sus petentẽ
p̾tium quasi ex cã iudicati: ad o¬
lescens ur̃e potest ¶ quia nuicuiq
lcet contempu̾e ħ que pro se ĩtroꝰ¬
ducta sunt. nec queriꝰ pot̾ĩt uẽditor
sirestitutus fu̾it ĩ eamcãm: ĩ quas
se cã ip̃e constituit a qmͣ mutare ñ
potuiss siminor auxiliũ pretoris

Expanded text:
ex tutela deberi, reputatis et cum quantitate fructuum perceptoceptionem utilem aduersus petentem pretium quasi ex causa iudicati adulescens habere poterit, quia unicuique licet contemnere haec, quae pro se introducta sunt. nec queri poterit uenditor, si restitutus fuerit in eam causam, in qua se ipse constituit et quam mutare non potuisset, si minor auxilium praetoris
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Hm et ortã officiaque ꝑu¬
blica sunt idcoñ suiumtur capi¬
tis enm cdinuutio priuata ho¬
minis a fdmiłieͣ eius iura: nõ
ciuitatis ãmittit
tit capitis dnuinuto exceptis ma¬
hiis: queuure a lieno ꝑsonis po. Pe¬
sitis de feruuturs igitur testaine fe¬
todatiur exlogeuł seuatus connaton

Expanded text:
um. Nam et cetera officia quae publica sunt, in eo non finiuntur: capitis enim minutio priuata hominis et familiae eius iura, non ciuitatis amittit. tit capitis minutio exceptis his, quae in iure alieno personis positis deferuntur. igitur testament
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tatis ãmisione᷑ contingat. et¬
ꝑitis dimunitio: cessabit᷑ hoc.¬
edictum neq possunt hii penit᷑
conueniri dabitur plane acc̃o
ĩes ad quos bona ꝑuenerunt
corum. ¶ait precor quique ue
postea quam quid cum hiis
actum cͣcͣtum ne sit capite di¬
muniti diminutene cẽ diecu¬
facͥtiui nonsit iuditiumda¬

Expanded text:
tatis amissione contingat capitis deminutio, cessabit edictum ‹n›eque possunt hi penitus conueniri: dabitur plane actio in eos, ad quos bona peruenerunt eorum. Ait praetor: 'Qui quaeue, posteaquam quid ‹c›um his actum contractumue sit, capit‹e› deminuti deminutae esse dicenfac
Abbreviated transcription (Latin):
Iodest̃. ¶egatum ĩ aunos sin¬
gulos uł m̃ses suigulos reuic¬
timiuł sihĩtatio legetur mor¬
te quid̃ iegatarii legatũ iuter¬
cidit capitis teͥ munitione tm̃¬
a int̾ueĩente ꝑ seu̾at iudelicet qͥ a
tale legatum infacto potius qͣm
iminastria em̃ sunt q̃ habe

Expanded text:
iarum. Legatum in annos singulos uel menses si‹n›gulos relictum, uel si habitatio legetur, morte quidem legatarii legatum intercidit, cap‹i›tis deminutione tamen interueniente perseuerat: uidelicet quia tale legatum in facto potius quam minima: tria enim sunt quae habe
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Liberos q qui ad rogatũ
pentem sccuntur placet minun
Ecapite cuminaliena potestate ⁊¬
nor   sint. ⁊ tͥuͣm familiam mnutaue¬
runit. ¶ emancipato filio ⁊ cet̾is
ꝑsonuis: capitis dimmutio ma¬
infeste accidit tͣuͣm emanci¬
pͣari uemo possit. uisuĩ ymagiͣ¬
nariam seruilem cãm deduc̃¬
tus alit̾ atq cumscruus manu¬
mittetur quia seruile caput
otest᷑. Hodie enim incipit sta
capitis dimimtio ut ĩ aque et ñ¬
igis in f̾̃ictione. ¶ qui deficiũt.
capite mimiuntur. defice̾ aũ
dicuntur qui abhus quorum᷑¬
¶ sub imperio sunt. desistunt. et.
ĩ hostim mĩo se conferunt. s
ĩ hui quos senatus hostes uidi¬
eo ut ciitatem amittant᷑¬

Expanded text:
um. Liberos qui adrogatum parentem sequuntur placet minui caput, cum in aliena potestate sint et cum familiam mutauerint. ‹E›mancipato filio et ceteris personis capitis minutio manifesto accidit, cum emancipari nemo possit nisi in imaginariam seruilem causam deductus: aliter atque cum seruus manumittitur, quia seruile caput otest: capitis minutio, ut in aqua et igni interdictione. Qui deficiunt, capite minuuntur deficere autem dicuntur, qui ab his, quorum sub imperio sunt, desistunt et in hostium numerum se conferunt: sed et hi, quos senatus hostes iudieo, ut ciuitatem amittant
Abbreviated transcription (Latin):
amius nouandi animo iut̾ces¬
sit. qui pro eo temporali accõneͤ
tenebatur. cunc. cum ad huc sp̃¬
creditori adu̾sus priorem debit¬
rem datur.x dierum sit an ple¬
nior. ego didici ex cempe m̃ni
p̾standum quantũ suꝑerat.⁊
tũ quid de eo putas: uelim rescr̃¬
ibas resp̃. sine dubio ꝙ de tempotĩ¬
rali accõe ĩ qua int̾cessit minor

Expanded text:
is nouandi animo intercessit pro eo, qui temporali actione tenebatur, tunc cum adhuc supecreditori aduersus priorem debitorem datur, decem dierum sit an plenior? ego didici ex tempore in praestandum, quantum supererat: tu quid de eo putas uelim rescribas. respondit: sine dubio quod de temporali actione, in qua intercessit minor
Abbreviated transcription (Latin):
quoduenditor i eͣnuntiando post
quod clies postea transsiss non
magis quam si creditor pignus¬
⁊ distraxiss post mortem debitoris
die solutiomo tiita quia cñ lex
comuissoria displicebat eł pro¬
nuntiauit mm̃ restituᷤ e n dami.
mouit etiam illud imperatorẽ
quod priores tutores qui non re¬
stui desid̃ assent. suspecti ꝓ nutitr¬
ati erant. ¶ id quod dicitur nõ
cipationem ad huc ininorib suc

Expanded text:
quod uenditor denuntiando post quod dies postea transisset, non magis quam si creditor pignus distraxisset, post mortem debitoris die solutionis finita. quia tamen lex commissoria displicebat ei, pronuntiauit in integrum restituendam. mouit etiam illud imperatorem, quod priores tutores, qui non restitui desiderassent, suspecti pronuntiati erant. Quod dicitur non cipationem adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
aistracta fũit quam lex distrahi
non probibet. uenditio quid̾ ua¬
let uerumptamen si grante dã¬
puum pupilliur ad olescẽtis ũͣ¬
satur etiam si collusio ñ int̾cessit

Expanded text:
istracta fuerit, quam lex distrahi non prohibet, venditio quidem valet, verumtamen si grande damnum pupilli vel adulescentis versatur, etiam si collusio non intercessit,
Abbreviated transcription (Latin):
aude adu̾sarium suum dic̾e̾t¬
ab solutum⁊ age̾ cum eͣoͣ ex ĩ¬
tẽgro uellet. licentiam hr̃e pru¬
c̾us cum tutore agere.d
tate minorem anins ĩiuditio
defenͣdit. a condempnatus est.
ex cã iudicati posse conueniri.
nec eus qui defendit etatem ad
restitutionem ĩpetrandã: eiͣ
ꝓdẽẽ cum cãm iudicati recusa¬
re non possit ex qo uparee
eum cuius nomine condẽpna¬
tus ẽ auxilium restitutiõis p̃ꝑ
cam sententiam impͣlorare posi¬

Expanded text:
 aduersarium suum diceabsolutum et agere cum eo ex itegro uellet, licentiam haberrius cum tutore agere. 4tate minorem annis in iudicio defendit et condemnatus est, sa iudicati posse conveniri nec eius quem defendit aetatem ad restitutionem impetrandam ei prodesse, cum causam iudicati recusare non possit. ex quo apparet nec eum, cuius nomine condemnatus est, auxilium restitutionis propter eam sententiam implorare pos
Abbreviated transcription (Latin):
possit. respondi ex omnib que
ꝓponẽntur. uix eẽ eum restituẽ¬
dum uisi malu̾it omnes ex pen¬
sas quas bona fide emptor fecis¬
se approbau̾it ei pr̃are marime
cumsit ei preꝑaratum proiitũ
auxilium: curatorib eius ydo¬
neis constitutis.
erat. cau̾at iꝑ se accepisse. a caitͦ¬
tionem ei debitor quasi crediteᷤ
ꝑ secutionem nouo contractu
ad iuitium al t̾ĩus petitionis re

Expanded text:
possit. respondi ex omnibus quae proponerentur uix esse eum restituendum, nisi si maluerit omnes expensas, quas bona fide emptor fecisse adprobauerit, ei praestare, maxime cum sit ei paratum promptum auxilium curatoribus eius idoneis constitutis. erat, cauerat id se accepisse et cautionem eidem debitor quasi creditae ersecutionem nouo contractu ad initium alterius petitionis re
Abbreviated transcription (Latin):
olumentum potu̾unt. omise¬
runt aut se honen quod ñ sus¬
cipere utuit obligauerunt.
nascẽtur. usum captun amsit.
resfituendam accionem lalpo

Expanded text:
olumentum potuerunt omiserint, aut se oneri quod non suscipere licuit obligauerunt. nasceretur usucaptum amisit, restituendam actionem Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
principalẽ ñ lib̾at. ¶mnor aricił¬
lamuendidit. si eam emptor ita
xxu. annis. si pactione dotis deti̾¬
or condictõ eius fiat atale pactũ
ĩerit ꝙ ñ quã maioris etatis cõ¬
stituta pascisce̾tur. atq ideo reuo

Expanded text:
principalem non liberat. Minor ancillam vendidit: si eam emptor manuginti quinque annis si pactione dotis deterior condicio eius fiat et tale pactum inierit, quod numquam maioris aetatis constitutae paciscerentur, a
Abbreviated transcription (Latin):
rit teneri pr̃emꝰ uersous quan¬
titatem pecuui ciuus sentẽtie¬
id ert emolum̃tum ut si fini¬
ta sit accio ce petulio te ĩ rem
uerso conuenatur ego ⁊ ante
cõdẽpntionem post uicditum

Expanded text:
rem uerso usqutitatem: cuius sententiid erit emolumentum, ut, si finita sit actio de peculio, de in rem uerso conueniatur. ego et ante condemnationem post iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
perit ⁊ sit rondempnatus: de in
irmuerso teueri prem namq
filius eum indicio susccpto lib¬
auit ̾ tractat pap̃. et si quod
prẽm dare oport̾et a filio sim
scipu ꝯtus aua conuen̾im fili¬
inn̾a hic de mirm uerso fore¬
actionem nisi donare pr̃i filius
uoluit aumse obligat quare¬
potest dici. et si te peculio actio

Expanded text:
perit et sit condemnatus, de in rem uerso teneri patrem: namque filius eum iudicio suscepto liberauit.Idem tractat Papinianus et si, quod patrem dare oporteret, a filio sim stipulatus et ita conuenerim filit hic de in rem uerso foreactionem: nisi si donare patri filius uoluit, dum se obligat.Quarepotest dici et si de peculio actio
Abbreviated transcription (Latin):
ditorib pecum om soluero deinde
banc hr̃ditatem ab stulĩs michi
exempto actione me ad ip̃m
cõsecuturumquidi enim ĩ reni
tuamu̾summ suamͣ ⁊ sihr̃ditatẽ
a seruo cinerout quod michi al
tr̃o seruo uelebatur compensarẽ.
licet nichł solui tamen consequi
me exempto qd̾ ad dominum ꝑ¬
uenit. ego autem non puto deĩ

Expanded text:
ditoribus pecuniam soluer‹o›, deinde ditoribus pecuniam soluer‹o›, deinde hanc hereditatem abstuleris mihi, ex emptoconsecuturum: videri enim in rem tuam versum: nam et si hereditatem a servo emero, ut quod mihi ab ipso servo debebatur compensarem, licet nihil solvi, tamen consequi me ex empto quod ad dominum pervenit. ego autem non puto de
Abbreviated transcription (Latin):
minus adumat. uł siuendat.
cum cum peculiouł remeius
peculiarem: a preciu exigat
antequam uende̾t rem peculi¬
arem: deinremuerso cenetur
q̃maħ ip̃o quod seruus remĩ
peculio brẽt. lccuplectior fieret
quod aperte falsumi ẽ.¬
lp̃ Et ideo si donau̾it seruus
domino remipecusiarem: actio
de iurem uerso cessabit ã sum
ista uera ⁊plane si mutuums̃¬
uus accepit. et donandi anime
soluat. dumitaxat ñ uult eu
debitorem facẽ peculi arem. de
in remuerso actio ẽ. ¶ ulud ue¬
rum nonẽ quod mela scribit.
si seruo meo argentum ded̾is:
ut pocula tibi facẽt ex quolibet
argento: moꝵ factis porulis se¬
ius decessĩt: eẽ tibi adu̾sus me
tein remuerso actionem. qĩn
possum porula uendicare. ¶ ills̾
plane u̾umẽ quodͥ abeo scrib̾.
si odores qunguenta. sernus
emerit. et ad fumus erogau̾ir
qd̾ ad dñm suum ꝑtinebat.iu¬
deri ĩ rem domini uersum. ¶ id̾
ait. ⁊ si hr̃clitatem a seruotuo
emero que ad te ꝑtiuebat. et cre¬

Expanded text:
minus adimat uel si uendat eum cum peculio uel rem eius peculiarem et pretium exigat, antequam uenderet rem peculiarem ‹de in rem› uerso teneretur, quia hoc ipso, quod seruus rem in peculio haberet, locupletior fieret, quod aperte falsum eEt ideo et si donauerit seruus domino rem peculiarem, actio de in rem uerso cessabit, et sunt ista uera.Plane si mutuum seruus accepit et donandi animo soluit, dum non uult eum debitorem facere peculiarem, de in rem uerso actio est.Illud uerum non est, quod Mela scribit, si seruo meo argentum dederis, ut pocula tibi faceret ex quolibet argento, mox factis poculis seruus decesserit, esse tibi aduersus me de in rem uerso actionem, quoniam possum pocula uindicare. Illud plane uerum est, quod Labeo scribit, si odores et unguenta seruus emerit et ad funus erogauerit quod ad dominum suum pertinebat, uideri in rem domini uersum. Idem ait et si hereditatem a seruo tuo emero quae ad te pertinebat et cre
Abbreviated transcription (Latin):
tori fieri: nisi lz animo gessĩt sex¬
uus ut inrem dominiuertẽt.
¶Si filius familias pecuniam in¬
utuatus pro filia sua dotem de¬
d̾it. in remuersum pris uidea¬
tur quatemis auus pronepte
daturus fuit que sententia: ita

Expanded text:
tori, nisi hoc animo gesserit seruus, ut in rem domini uerteret. Si filius familias pecuniam mutuatus pro filia sua dotem dederit, in rem uersum patris uidetur, quatenus auus pro nepte daturus fuit. quae sente
Abbreviated transcription (Latin):
filie sue nomine in sororis in¬
tytemur neptis ex altõ filiona
te ced̾it. id̾ ergodicemus et si
seruus mutuatus fu̾it. a dñi¬
sui filie nonine in dotem dedit¬
ab Siuero pr̃ dotem daturus¬
non fuit. ĩ tem prĩs uersum esse
nuidetur.

Expanded text:
filiae suae nomine an sororis uel neptis ex altero filio dederit. idem ergo dicemus et si seruus mutuatus fuerit et dui filiae nomine in dotem ded uero pater dotem daturusnon fuit, in rem patris uersum esse uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi dominice rationis eẽt ex qͣͥ
causa bactenus erit dominus ob¬
ligatus: ut si non putat sibi expe¬
drie nomen debitoris hr̃e. cedat
creditori actionib. ꝓcuratorem¬
q euͣm tͣaciat nec ñ illud quoq
inrem dominiũsimilabeo ait. ꝙ
mutuatus seruus domino emnt

Expanded text:
quasi dominicae rationis. ex qua causa hactenus erit dominus obligatus, ut, si non putat sibi expedire nomen debitoris habere, cedat creditori actionibus procuratoremque eum faciat.Nec non illud quoque in rem domini uersum Labeo ait, quod mutuatus seruus dom
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem habuit nec debẽ exeo
honerari dñm quod ip̃e facturꝰ
noneẽt. quid ergo ẽpati debet do¬
minus creditoremłz auferre. si¬
ne domus sue iudelicet ĩ iuria:
ne cogendus sit dominus uẽde̾
domum idͣ quanti preciosior fc̃i
ẽ id prestet. ¶ et id̾ labro ait. si ser¬
nus mutnatus mĩmos ame alii
eos credid̾it. tr ĩ remu̾so dominy
si non pecuuare nomen facit. ser¬

Expanded text:
luntatem habuit: nec debere ex eo luntatem habuit: nec debere ex eo onerari dominum, quod ipse facturus non esset. quid ergo est? pati debet dominus creditorem haec auferre, sine domu‹s ui›delicet iniuria, ne cogendus sit dominus uendere domum, ut quanti ‹pretio›sior facta est, id praestet.Idem Labeo ait, si seruus mutuatus nummos a me alii eos crediderit, de in rem uerso dominum si non peculiare nomen fecit, se
Abbreviated transcription (Latin):
gessit. ueluti simutuatus sit pecu¬
niam ut frumentum comꝑaret.
ad familiam aliendam. ub ad
uestiendam siue prculiarit᷑. mu¬
tuatus: postea ĩ rem dñi u̾tit. hoe
eminiure utimur ut etiam sipͥ¬
us ĩpetulumerit. u̾nt pecumã
mox ĩ remdomini de inremũso
eẽ accõ possit et regularit̾ dicimꝰ
tiriens de in remuerso eẽ actio¬
nem quib casibus procuratoꝵ:
mandati. ur quinegocium gessis
negitiorum gestorum brẽt acti¬
onem quociens q aliquid cons¬
umpsit seruus ut aut meliorẽ
rem dominus hr̃et: aut non de¬
S teriorem proinde si seruus sũp¬
sit pecuniam ut st aleret. questir¬
et. secundum cõsuetudinẽ dñi
idẽ us ad eum modum q̃m ei do¬
dominiũtisse iabeo scribit. ergo
id̾ erit ⁊ infilio. ¶ S si mutua pe¬
cuma ⁊ accepta doinum domi¬
nicam exornauit cectoriis qqui¬
bus dam aliis: que magis aduo¬
luptatem pͣtimnet quam ad̾ utili¬
tatem nonuidenir u̾sumis quia
nec procurator ħ imputaret insi
forte mondatum domini aut uo¬

Expanded text:
gessit ueluti si mut‹u›atus sit pecuniam, ut frumentum compararet ad familiam alendam uel si ad uestiendam siue peculiariter mutuatus postea in rem domini uertit: hoc enim iure utimur, ut, etiamsi prius in peculium uertit pecuniam, mox in rem domini, esse de in rem uerso actio possit.Et regulariter dicimus totiens de in rem uerso esse actionem, quibus casibus procurator mandati uel qui negotia gessit negotiorum gestorum haberet actionem quotiensque aliquid consumpsit seruus, ut aut meliorem rem dominus habuerit aut non deteriorem.Proinde si seruus sumpsit pecuniam, ut se aleret et uestiret secundum consuetudinem domini, id est usque ad eum modum, quem dodomini uertisse Labeo scribit. ergo idem erit et in filio.Sed si mutua pecunia accepta domum dominicam exornauit tectoriis et quibusdam aliis, quae magis ad uoluptatem pertinent quam ad utilitatem, non uidetur uersum, quia nec procurator haec imputaret, nisi forte mandatum domini aut uo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ rem domini com̃tit / ueuĩti sitri¬
ticum acceꝑit. ⁊̃ id ip̃mĩ familiam
domini: cibariorimꝑ nomine cõ¬
sumpsĩt. aut si pecuniam ã cieli¬
tore acceptam donmico creditori
solu̾it s ꝯsi ermuit in souiendo et
purauit creditorẽ eum qui non
erat.⁊ que ĩ irinuersum ẽe pom¬

Expanded text:
in rem domini conuertit ueluti si triin rem domini conuertit ueluti si triticum acceperit et id ipsum in familiam domini cibariorum nomine consumpserit aut si pecuniam a creditore acceptam dominico creditori soluerit sed et si errauit in soluendo et putauit creditorem eum qui non erat, aeque in rem uersum e
Abbreviated transcription (Latin):
siue actio de petulio anno fuita ẽ ¶it
si plures agant de peculio: ꝓ fice̾ ħ
ei cuius pecunia ĩ remuersa ẽ de¬
bet. ut ip̃e ub̃iorem actionem bãt.
scerte si p̾uentum sit ab aliquo: et
actum de peculio. de ĩ remu̾so acc̃õ
ancess udendum ẽ. ⁊ iefert pom¬
ponius uiliamimestimnare de pẽ
culio actͣione. perimi te ĩ remũsor
actrẽm. quia ĩ petulium cõu̾sum
ẽ. quod ĩ domini rem u̾sumerat.
q pro seruo solutumẽ q̃madino¬
dum sup̃i seruo a domino fiuiss
solutum: s ita demum sip̾stitĩt
ex actione de peculio dominus
quod seruus in remeius u̾terat.
cet̾um sinon p̾stitĩt manet actio
mamimisit.agi c̃ eo de ĩrẽuer soñ
titatem ded̃it ut manumittatur
quam a me mutuam accepert. in
peculium quid̃ banc quantitatẽ
non computari. inrem aũt iud̾i
u̾simi: siquid plus sit ĩ eo quod
seruus dedit. quam non ĩscriu p̃¬
cio. ¶ inrem autemũsumuitet᷑.
siuc id ip̃m quod seriuis accepit

Expanded text:
siue actio de peculio anno finita est.Item si plures agant de peculio, proficere hoc ei, cuius pecunia in rem uersa est, debet, ut ipse uberiorem actionem habeat. certe si praeuentum sit ab aliquo et actum de peculio, de in rem uerso actio an cesset, uidendum. et refert Pomponius Iulianum existimare de pe culio actione peremi de in rem uerso actionem quia in peculium conuersum est quod in domini rem erat uersum et pro seruo solutum est, quemadmodum si ipsi seruo a domino fuisset solutum, sed ita demum, si praestiterit ex actione de peculio dominus quod seruus in rem eius uerterat: ceterum si non praestiterit, manet actio manumissit, agi cum eo de in rem uerso non titatem dederit, ut manumittatur, quam a me mutuam accepit, in peculium quidem hanc quantitatem non computari, in rem autem uideri uersum, si quid plus sit in eo quod seruus dedit quam est in serui pretio.In rem autem uersum uidetur, siue id ipsum quod seruus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
bãnt in solidum tamen tenentꝰ
qui eg bñt ĩ pote state siiu rem
corum quod acceptumẽ conu̾¬
quasi sussicẽt de peculio: rectissĩe
enim labeo dicit fi̾ posse ut ł rem
ñsumsit: et cess acco de peculio.
quid enim si dominus paulium
ad emit. sine dolomalo ⁊ quid siñ
morte seru extinctuẽ reculiũ:
et amnis utilis pretiit. dein rem
uerso namq accõ ꝑpetua ẽ ⁊ locum
ht̃ siue ad emnit sine dolo malo.¬

Expanded text:
non in solidum tamen, tenentur qui eos habent in potestate, si in rem eorum quod acceptum est conuerquasi sufficeret de peculio: rectissime enim Labeo dicit fieri posse, ut et in rem ersum sit et cesset de peculio actio. quid enim si dominus peculium ademit sine dolo malo? qui‹d› si morte serui exstinctum est peculium et annus utilis praeteriit? de in rem uerso namque actio perpetua est et locum habet, siue ademit sine dolo malo
Abbreviated transcription (Latin):
ditor hr̃et actionem: quia res ei
ꝑuen̾unt ĩ rem domini ratio
ħ facit. ut teneatur ude incipiet
cominus teneri. ex ua cã duob.
sproinde. q⁊ sitam pecuna quam
uestis periit. dicendumerit utriq
dominum teneri: q̃m ambo ĩ rẽ
dñi uertere uoluimt.¬
aius S et diccendum ẽ accupan¬
tis meliorem condictõem ẽẽ tebe̾.
namutriq cõdempnari dominũ
de in rem u̾so iniquumẽ.
emerit seruus quasi dño neces¬
sarias: uelur seruos hactenus
uidi iuremeius u̾sum pomp̃lib̾
scribit. quatenus seruorum
uiump̾tium facit. cum siueces¬
sarias emiss in solidum quãto
uenissent ceneretur id̾ ait. siue
ratum hat serui cõtractum dũs.
seruus domino emit. si quid uo

Expanded text:
or habeat, quia res eius peruenerunt in rem domini? ratio hoc facit, ut teneatur: unde incipit dominus teneri ex una causa duobus. proinde et si tam pecunia quam uestis periit, dicendum erit utrique dominum teneri, quoniam ambo in rem domini uertere uoluale.Sed dicendum est occupantis meliorem condicionem esse debere: nam utrisque condemnari dominum de in rem uerso iniquum estemerit seruus quasi domino necessaria‹s›, ueluti seruos, hactenus uideri in rem eius uersum Pomponius scribit, quatenus seruorum uerum pretium facit, cum, si necessarias emisset, in solidum quanto uenissent teneretur.Idem ait, siue ratum habeat serui contractum dominus seruus domino emit, si quidem uo
Abbreviated transcription (Latin):
uerso acc̃o erit. siu̾o nicl eorum
ẽ de peculio erit acc̃o. ¶ placet nõ
solum eam pecunam inrẽ uertr.
que statim acreditore ad dñmͣ
ꝑuen̾it. s et que prius fu̾it ĩ peło
ħ autem tiriẽs uerumẽ quoriẽs
seruus rem dominige̾ns lauplec¬
tiorem cũ facit mĩmio peculiari¬
bus alicrum si seruo peculiũ do

Expanded text:
o erit: si uero nihil eorum est, de peculio erit actio.Placet non solum, eam pecuniam in rem uerti, quae statim a creditore ad dominum peruenerit, sed et quae prius fuerit in peculio. hoc autem totiens uerum est, quotiens seruus rem domini gerens locupletiorem eum facit nummis peculiaribus. alioquin si seruo peculium do
Abbreviated transcription (Latin):
anbono crͣssit quod consumptũ¬
domiui est. s an ĩ negicium do¬
̃ñini ũnde recte dicitur et si fru¬
mentum comparauit seruus
ad alendas domini familias: et
ĩ horiro dominico se poͣsuit. q hoc
periit. uł corrumptumẽ. uł ar¬
sit. uid̃i in remũsum ti si seruũ
domino necessarum emiss is¬
ꝙͣͣ decessiss ur insuam fuisissẽ
de iurem uerso ¶ si sic accepit. qꝰ¬
si in rem domini uertẽt. necũtit.
et decepit creditoremñ iudetur
uersum nec tenetur. dominus.
nec credulitas creditoris domĩo
obeẽt. uł calliditas serui ¶ noce¬
ret quid tñ sus fuit seruus qui
solitus erat accipiẽs uertere: ad¬
huc non puto nocẽ domino. si alia
hac mente accepiss postea alio.
uerut curiosus igitur debet eẽ
creditor quouertatur. ¶ Simu¬
atuatus sit pocuniam seruus ad
uestem comparandam et numi¬
mi perierint. quis de iureni age̾
uerso possit. utrumere ditor. an
uenditor puto aũt si quid̃ pren¬
um nimi̾atum sit. creditorẽ deĩ

Expanded text:
domini cesserit quod consumptum est, sed an in negotium domini.Unde recte dicitur et si frumentum comparauit seruus ad alendam domini familiam et in horreo dominico reposuit et hoc periit uel corruptum est uel arsit, uideri uersum.Sed et si seruum domino necessarium emisset isque decessisset uel insulam fulsisset de in rem uerso.Sed si sic accepit quasi in rem domini uerteret nec uertit et decepit creditorem, non uidetur uersum nec tenetur dominus, ne credulitas creditoris domino obesset uel calliditas serui noceret. quid tamen, si is fuit seruus, qui solitus erat accipiens uertere? adhuc non puto nocere domino, si alia hac mente accepisset, postea alio uertit: curiosus igitur debet esse creditor, quo uertatur. Si mutuatus sit pecuniam seruus ad uestem comparandam et nummi perierint, quis de in rem uerso agere possit, utrum creditor an uenditor? puto autem, si quidem pretium numeratum sit, creditorem de in
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Si serua seruo quasi dotem
ded̾ĩt. demñum constante coniu¬
ctione adlib̾t̾atem ambo ꝑuen¬
erint. peculio eis nõ ad empto et
inead̾ coniunctione ꝑmansĩnt.
itares mod̾etur. ut si qua ex reb¬
corporalib uelut ĩ dotem temꝑe
seruitutis datis extit̾int. uideã¬
tur ea tacite ĩ dotem conu̾sa ut
earum estimatio mulieri debea¬
tur. ¶ Sispadoni mulier nipsĩt
distinguendũ arbitroꝵ: castra¬
tus fu̾it nec ne. ut ĩ castrato dicã

Expanded text:
 Si serua seruo quasi dotem dederit, deinde constante coniunctione ad libertatem ambo peruenerint peculio eis non adempto et in eadem coniunctione permanserint, ita res modecorporalibus uelut in dotem tempore seruitutis datis exstiterint, uideantur ea tacite in dotem conuersa, ut earum aestimatio mulieri debeatur. Si spadoni mulier nubserit, distinguendum arbitror, castratus fuerit necne, ut in castrato dica
Abbreviated transcription (Latin):
scripsu̾nt. ¶quod ex fidei causagom¬
iudebitum datume. si nonpa¬
errorem facti solutue. iepeti
nou potꝰ quam obrem garga¬
liamhr̃des qui cum ex cestamẽ¬
to pecuniam eius ad opus aque¬
ductus rei .p. arcensium relic

Expanded text:
scripserunt: 'quod ex causa fiindebitum datum est, si non perrorem solutum est, repeti non potest. quamobrem ‹G›argiliani heredes, qui, cum ex testams pecuniam ad opus aquductu
Abbreviated transcription (Latin):
nicipes quam ꝑlegem falcicli¬
am licusset. reddent. u̾imnetiã¬
stipulatisunt. ne ea suñmna in
alios usus conut̾entur a sciẽtes¬
prudentesq passi sunt eam pe¬
cuniaminopus aqueductus ĩ¬
debitoded̾int cumsit utrumq ñ¬
quum pecumam que adopus
aqueductus data er̃epetr. nẽ.p̃.¬
ex corpore patrimoniisui imꝑẽ
dere. iiidopus quod totum alt¬
ene lib̾tatis gloriã rep̾sentet ¶ꝙ
si ideo repetitionem eius pecunie
hr̃e credunt quod impͣtitia lapt¬
si legis falcidie bũficiousi non
sumit. sciant ignorantiam facti
non iuris prodeẽ nec stultis so¬
lere succurri. s errantibs: et licet

Expanded text:
quam per legem Falciam licuisset redderent, uestipulati sunt, ne ea summa in alios usus conuerteretur et scienteprudentesque passi sunt eam pecuniam in opus aquae ductus imdebito dederint, cum sit utrumque iniquum pecuniam, quae ad opus aquae ductus data est, repedere in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam repraesentet. quod si ideo repetitionem eius pecuniae habere credunt, quod imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant ignorantiam facti, non iuris prodesse nec stultis solere succurri, sed errantibus'. Et licet
Abbreviated transcription (Latin):
decemiilium quanti crcisus¬
fuit: quanti anẽ quem necẽe ha¬
bro dare .i. quant ica iterest
quid dicoius si et pamphilris de¬
cessĩ sine mora: iam pretiũ sti¬
chi minuctur. qui lib̾atus est
promissor ⁊ sufficiet fuisse plu¬
ris cum occidereturut intra
annum: hac quid̾ rõne etia
si post mortem paraphili ĩ tre
atinm cccidatur. pluris uite
quilie conuenitur:
modaui ĩ cocucum equitares
aun a cum plures equitarent.
unus ex biis irruit ĩ equum. te¬
q̃ triecit. q ħ cãu crura equi fra¬
ctasunt labeo negat tecum ui¬
lam actioncm eẽ . s si equitis
cuipa factum cẽt. cum equite
sanc non cumequi domino
agi posse u̾um puto. De husꝗ

Expanded text:
decem milium, quanti fuit occisus, an quanti est, quem necesse habeo dare, id est quanti mea interest? et quid dicemus, si et Pamphilus decesserit sine mora? iam pretium Stichi minuetur, quoniam liberatus est promissor? et sufficiet fuisse pluris cum occideretur uel intra annum. hac quidem ratione etiam si post mortem Pamphili intra annum occidatur, pluris uidebuiliae conuenitur. modaui: in eo tu cum equitares et una complures equitarent, unus ex his irruit in equum teque deiecit et eo casu crura equi fracta sunt. Labeo negat tecum ullam actionem esse, sed si equitis culpa factum esset, cum equite: sane non cum equi domino agi posse. uerum puto. DE HIS
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ Negis aquilie debitori cõ¬
petit acc̃o: cum reus stipulandi
ante moram promissũ animal
uulu̾au̾it. idemẽ ꝯsicccid̾it am¬
mai quod si post moram ꝓnuis.¬
soris qui scipulatus sũat cccid̾it
debitor quide i luzabitur lege
autem aquilia ħ cãu nõ recte
expcrietur. namcreditor ip̃ẽ sibi
eẽt decemuuliu pamphilus
iunginti mulium stipinator stic¬
humi añ moram crcidit. qsitu
ẽ. de actione legis aquilie. R. cũ
uiliorem occiłũ e ꝓpom̃tur. in
hunc tractiatu nihilum dli¬
ffert abexifancoͤ creclitoꝵ. quã¬
tugitur. fiet estiinatio: utrum¬

Expanded text:
um. Legis Aquiliae debitori competit actio, cum reus stipulandi ante moram promissum animal uulnerauit: idem est et si occiderit animal. quod si post moram promissoris qui stipulatus fuerat occidit, debitor quidem liberatur, lege autem Aquilia hoc casu non recte experietur: nam creditor ipse sibi esset decem milium, Pamphilus uiginti: stipulator Stichum ante moram occidit: quaesitum est de actione legis Aquiliae. respondi: cum uiliorem occidisse proponitur, in hunc tractatum nihilum differt ab extraneo creditor. quanti igitur fiet aestimatio, utrum