comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb cum qͥ¬
dam pro solũ¬
do debito qd̃ in neciᷤ¬
sitatib suis ꝯtraxe¬
rat int̾pellaretur
nec ẽẽt uirtus at¬
q facultas ad red¬
dendũ que mutu¬
auerat incarcert
coartatur. Deniq
cum uideret creditor
qd̃ ei nich extorq̃ri
nec ẽẽt qui ei man̾
artuis eum ĩ uinda
ꝯstringit. Negato¬
q cibo potuq diceba.
Ego te faciam ad oĩ¬
um docum̃tũ fame
tabescere donec omĩa
reddas. Hec autẽ cũ
agerentur scĩ arctis¬
titis reliquie que
suessioni cum ĩ pa¬
gum ferebantur ꝑ
plateam pret̾ibant.
auditisq uinctus
psallentium uocib
orauit ut eum uir¬
tus sancti antistis
isitaret. Statimq
dissolutis ligami¬
nib nullo retinẽ¬
te basilicã scãm ĩ¬
greditur. De hinca
deuotis redemptus
a nexu debiti abso¬
actum est nato.¬
autẽ iniuna fes¬
tiuitatũ ut mulier
que perdito lumĩe
in cecitate durabat
Auditis sc̃i uiri mi¬
racłis a lacri deuoti¬
one basilicã eiꝰ ex pecteret
prostrata autẽ suꝑ a¬

Expanded text:
 diebus cum quidam pro dissolvendo debito, quod in necessitatibus suis contraxerat, interpellaretur, nec esset virtus atque facultas ad reddendum quae mutuaverat, in carcere coarctatur. Denique cum videret creditor quod ei nihil extorquere nec esset qui ei manum arctius eum in vincula constringit, negatoque cibo ac potu dicebat: Ego te faciam ad omnium documentum fame tabescere, donec omnia reddas. Haec autem cum agerentur, sancti Antistitis reliquiae, quae in Suessionicum pagum ferebantur, per plateam praeteribant. Auditis itaque vinctus psallentium vocibus, oravit ut eum virtus Antistitis sancti visitaret: statimque dissolutis ligaminibus, nullo retinente, basilicam sanctam ingreditur. Dehinc a devotis redemptus, a nexu debiti absoactum est autem in una festivitatum, ut mulier, quae perdito lumine in caecitate durabat, audita sancti viri miracula, alacri devotione basilicam eius expeteret. Prostrata autem super a
Abbreviated transcription (Latin):
te cecidiss. Si uero
gentiũ doctoris ex¬
emplo gladio depu¬
tatus inter alias
ut sepe prouenit ui¬
ctimas duceretur
primus omnium
carnifice ꝯpulso pal¬
mam sanguinis oc¬
cupass. Iam uero ad¬
uersus omnes penaᷤ
atq supplicia qui¬
b płmq humana
cessit infirmitas ita
a ꝯfessione dñi nec
recedens immobił
obstitiss ut letus
ulcerib ꝯgaudensq
cruciatib quelibet
inter torm̾̃ta risiss
S quã qͣm ista non
tulerit: impleuit
re martyrium. Nã
quas ille pro spe et̾
giliis. nuditate.ie¬
iuniis. obꝓbriis ĩ¬
uidoꝵ. ĩ sectatiõĩb
improboꝵ cura ꝓ
infirmantib. sol¬
licitudine pro peri¬
clitantib. Quo enĩ
ille dolente ñ doluit:
Quo scandalizante
ñ ustus est: Quope¬
reunte ñ gemuit:
Preter illa cotidia¬
na illius aduersum
humanae spiritaliᷤ¬
q nequicie diuersa
certamina. dum ĩ
eouariis temptati¬
onib appetito sem¬
per exuperat fortitu¬
do iuncendi. pacĩa

Expanded text:
te cecidisset. si uero te cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit re martyrium. nam quas ille pro spe aetegiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia
Abbreviated transcription (Latin):
ullã dolor admit¬
teret: gaudere debe¬
rem.Est enĩ ille¬
scd̃s ut spero. credo.
ꝯfido. Illis potissim̃
qui stolas suas ĩ
sanguine lauerũt
agregatus: agnũ dy¬
cem abonĩ integer
labe comitatur. Nam
licet ei ratio temporiᷤ
non potuerit presta¬
re martyriũ: głia
tñ martyris nõ ca¬
rebit. q uoto atq
uirtute et potuit
eẽ martyt et uo¬
luit. Qd̾ si ei nero¬
nianis decianisq tem¬
porib in illa que tũc
extitit dimicare ꝯgres¬
sione licuiss: testor
dm celi atq terre spon¬
te eculeũ ascendiss ul¬
tro se ignib intuliss.
hebreisq pueris eqͣndꝰ
int̾ flãmaꝵ globos me¬
dia luce hymnũ dñi
ĩfornace cantass. Ꝙ¬
si ysaianũ illud suꝑ¬
pliciu ꝓsecutori for¬
te placuisset nunꝙͣ
profecto impar. ꝓph̾e:
serris ⁊ laminis dese¬
cari m̃bra timuiss.
Aut si precisis rupib
abruptisq montib
agere felicem furor
impiꝰ maluiss: per¬
hibeo ꝯfiersus testi¬
moniũ ueritati spõ¬

Expanded text:
ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim illesecundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, spon
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Cibum una ca¬
perent. hic sepius mi¬
nstraret. Trienniũ
fere ante baptisma
ĩ armis fuit. Inte¬
ger tamen ab hiis
uiciis quib illud
hominũ genus im¬
plicari solet. Multa
illi citta ꝯmilito¬
nes benignitas. mi¬
ra caritas. Pacientia
uero atq humili¬
tas ultra humañ
modũ. Nam fruga¬
litatem in eo lau¬
dari ñ est necesse. Q
ita usus est ut iam
illo tempore. ñ mi¬
les. sed monachus
putaretur. Quib
reb ita sibi omnes
ꝯmilitones suos de¬
uinxerat. ut eum mi

Expanded text:
ret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum mi
Abbreviated transcription (Latin):
quartan arius effici¬
tur. Atqz efferuescẽ¬
te humore: ita om̃e
corpus eius minutĩ
pustulis coartatur:
ut a quibdam lepsꝰ
putaretur. S per oĩ¬
a membra dolores
pessimos sustinebat.
Amboꝵ ocłoꝵ lucei
multatus. Igitur au¬
dita bi antistitis fa¬
ma et uirtutes ubi¬
q uulgatas turo¬
nicam expetit ciui¬
tatem. Accedenꝰq ad
basilicã sancti per
dies multos ieiunãs
et orans recepto lu¬
mine pristine resti¬
tuitur sanitati. E¬
rat enim ingenuꝰ
genere. Audiens au¬
tem leodastis qui
tc̃ curonicũ regebat
comitatũ qd talis
artifex ẽẽt calump¬
miari cepit dicens. Re¬
fuga es tu dñoꝵ nec
tibi licebit ultra ꝑ
diuersa uagari. Et
custodiendum diri¬
git. S nec ibidem de¬
fuit uirtus angłi
ꝯfessoris. Nam cum
apprehensus fuissit
statim abinfirmi¬
tate qua caruerat
coartatur. Et cum pes¬
sime ageret uidẽs co¬
mes nich̾ se meum
p̃ualere posse relaxa¬
tum auinculis: lili¬
rum abscedere iubet.

Expanded text:
quartanarius efficiquartanarius efficitur, atque effervescente humore, ita omne corpus ejus minutis pustulis coarctabatur, ut a quibusdam leprosus putaretur. Sed et per omnia membra dolores pessimos sustinebat, amborum oculorum luce mulctatus. Igitur auditam beati Antistitis famam, et virtutes ubique vulgatas, Turonicam expetivit civitatem; accedensque ad basilicam Sancti, per dies multos jejunans et orans, recepto lumine, pristinae restituitur sospitati. Erat enim ingenuus genere. Audiens autem Leodastis, qui tum Turonicum gerebat comitatum, quod talis esset artifex, calumniari coepit, dicens: Refuga es tu dominorum, nec tibi licebit ultra per diversa vagari. Et custodiendum dirigit. Sed nec ibidem defuit virtus angelici Confessoris. Nam cum apprehensus fuisset, statim ab infirmitate qua caruerat coarctatur; et cum pessime ageret, videns comes nihil se in eum praevalere posse, relaxatum a vinculis liberum abscedere jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
tur debilitata est.
N festiuitate uero bĩ
ioh̾is cum ppls ad
missaꝵ sollempni
a ꝯueniret mulier
quedam accepto sar¬
culo agram adiit
ut scilicet euulsa
mali seminis zizã¬
nia messem sola p᷑¬
garet. Nec enĩ pote-¬
rat esse uallata di¬
iuino solatio obreue¬
rentiam dñici pre¬
cursoris. Cumq o¬
perati cepiss protin᷑
manus eius diui¬
no igne sunt app̾¬
hense. Facies quoq
euis quasi emittes
flaminas tota ue¬
sicis ac pustulis e¬
bullinit. uerelut᷑
misera ñ minus
pudoris dolore quam
corporis quando ea que
clam gesserat ĩuita
ꝓdebat. De hint uoct¬
ferando ac eiulando
beati martini basili¬
cam uelociter expetiũ.
Ante cuius sepulchrũ
ĩ hoc tormento per qͣ¬
tuor mensium spaci¬
ium prostrata restĩc¬
to omni uapore in ĩ¬
tegritatẽ corporis soli¬
data ẽ. Erat enĩ antil¬
la cuiusdam turoni
ci qui medietate pre¬
cii concessa aliam re
ẽrat uestim̃ta com¬
ponere in crescente ⁊¬
melancolia idest de¬
cocti sanguinis fece

Expanded text:
tur, debilitata est. In festivitate vero beati Joannis cum populus ad missarum solemnia conveniret, mulier quaedam accepto sarculo, agrum adiit, ut scilicet evulsa mali seminis zizania, messem sola purgaret; nec enim poterat esse vallata divino solatio ob reverentiam dominici Praecursoris. Cumque operari coepisset, protinus manus ejus divino igne sunt apprehensae, facies quoque ejus quasi emittens flammas, tota vesicis ac pusbullivit. Urebatur misera non minus pudoris dolore quam corporis, quando ea quae clam gesserat invita prodebat. Dehinc vociferando atque heiulando beati Martini basilicam velociter expetivit; ante cuius sepulchrum in hoc tormento per quattuor mensuum spatio prostrata, restincto omni vapore, in integritate corporis solidata est. Erat enim ancilla cuiusdam ci, qui medietate pretii concessa, aliam reqerat vestimenta componere, increscente melancholia, id est decocti sanguinis fece,
Abbreviated transcription (Latin):
orem miserendi af¬
fectũ. S quid debilit¬
tis animalib dicimꝰ
cum abip̃is quoq he¬
reticis maximi gla¬
dium summouerit¬
et insuꝑ ip̃i demonio
si ab hominũ infesta¬
tione cessaret ueniã
pollicitus sit: Ꝙ eqͥ¬
dem idcirco dixit ut
quosdam fratres qͦꝵ
uitia demon ille ex¬
ponebat a desperatio¬
ne retraheret. Itaq ħ
et huiusmodi aliare¬
colenteᷤ incunctant̃
credimus qd̃ domũ
suam non ꝓ inopia
uirtutis s pie dispẽ¬
sationis causa ꝑmi¬
serit aduri. Si queri¬
tur que sit ista dis¬
pensatio: hoc iterũ
menti occurrit. qd̾
illi qui in eiusdem
domus ꝯstructione
pridem laborau̾ant
nich̾ de sua mercede

Expanded text:
orem miserendi aforem miserendi affectum. Sed quid debilitatis animalibus dicimus, cum ab ipsis quoque hæreticis Maximi gladium summouerit? Insuper ipsi dæmonio, si ab hominum infestatione cessaret, veniam pollicitus sit? Quod equidem idcirco dixit, vt quosdam fratres, quorum vicia dæmon ille exponebat, a desperatione retraheret. Itaque hæc & huiusmodi alia recolentes, incunctanter credimus, quod domum suam non pro inopia virtutis, sed piæ dispensationis causa serit aduri. Si quaeritur quae sit ista dispensatio, hoc iterum menti occurrit, quod illi, qui in ejusdem domus constructione pridem laboraverant, nihil de sua mercede
Abbreviated transcription (Latin):
quã primũ flagra¬
bat: cum sciret ꝙ
ante diem mortis
ñ posset reuerti:pro
pace tamen in ter cli¬
cos restituenda profi¬
cisci longus non
dubitauit. Et tũc
quilibet alius etiã
presentes poterat ob¬
luusci. Nam cadem
caritas in fine qd̃ ẽ
decentissimũ precipu¬
e feruebat: cum cele¬
ste regnũ qd̃ abinfã¬
tia suspirauerat et ĩ¬
sentiam quo adip¬
se uellet differri sibi
pro amore discipłoꝵ
non recusabat.Anmo¬
dica est illa caritas
aut hoĩem quando
negligeret que bru¬
tis etiam animalib
compatiendi affectũ
frequent indulsit.
Unde quidã qui gra¬
maticus cognomi¬
nabatur nuꝑ gar¬
riebat. qd̃ in eius iu¬
ta suꝑfluo posttum
sit de lepore quem a
canib exemit. Sed
quic̃q tales sumus
qui nullum genus
ꝯmẽdationis apd̃ il¬
lum ex nr̃a iusticia
habemus. si plus nob̾
aliud mirałm quã¬
uis grande placitu¬
ri iuidetur. qm̃ si in
aliis maiorem potẽ¬
ciam inisto tamen
monstrat propensi¬

Expanded text:
qua plurimum flagraqua plurimum flagrabat, cum sciret, quod ante diem mortis non posset reuerti, pro pace tamen inter clericos restituenda proficisci longius non dubitauit. Et tunc quilibet alius etiam præsentes poterat obliuisci. Nam eadem caritas in fine, quod est decentissimum, præcipue feruebat, cum cœleste regnum quod ab infantia suspirauerat, & insentiam, quoad ipse vellet, differri sibi pro amore discipulorum non recusabat. An modica est illa caritas? aut hominem quando negligeret, qui brutis etiam animalibus compatiendi affectum frequenter indulsit? Vnde quidam, qui Gramaticus cognominabatur, nuper garriebat, quod in eius vita superfluo positum sit de Lepore, quem a canibus exemit. Sed quicumque tales sumus, qui nullum genus commendationis apud illum ex nostra iustitia habemus, non plus nobis aliud miraculum, quamuis grande, placituri videtur: quoniam si in aliis maiorem potentiam, in isto tamen monstrat propensi
Abbreviated transcription (Latin):
seruis dicimꝰ quãdo¬
quidẽ ip̃e dñs oĩm
ꝓimpiis ut ait apl̃s
mortius ẽ: unde et
ꝓph̃a dicit: qd̃ alieñ
opus susceperit ut fa¬
ceret opus suũ. Pati
ciũ et irridi ⁊ moria¬
lienum est adeo. Sal¬
uare autem opus eiꝰ
est. S illud qd̾ alie¬
num ẽ a deo peccãti
honũ debebatur. Q
tamen alienũ opuꝰ
suscepit ut opussu¬
um faceret:qr mori
dignatus ẽ ut mor¬
te dignos saluaret.
uideamus aut an ĩ
martino tale aliq̃d¬
fuerit. Anñ ista cari¬
tas hũc urgebat qñ
clamidẽ pauperidi¬
uisit: De duabz qͥp¬
pe tunicis preceptũ
est. ut haꝵ alt̾a non
habenti donetur. S
iste non solum pha¬
riseacã iusticiam s
etiam xp̃ianã lon¬
ge suꝑgressus ip̃am
unam cũ sua nudi¬
tate partitus ẽ. Nã
a latrone uincłatꝰ
se ẽẽ prorsus assere¬
bat secuꝵ illiq ma¬
gis dolere qui latͦ¬
cinia exercẽs xpisti
miscd̾ia ẽẽt indig¬
nus. Tũ nich̾omi¬
nus hac dilectioẽ

Expanded text:
servis dicimus, quandoservis dicimus, quandoquidem ipse Dominus omnium pro impiis, ut ait Apostolus, mortuus est. Unde et propheta dicit quod alienum opus susceperit, ut faceret opus suum. Pati enim, et irrideri, et mori alienum est a Deo: salvare autem, ejus opus est. Sed illud quod alienum est a Deo, peccanti homini debebatur. Et tamen alienum opus suscepit, ut opus suum faceret, quia mori dignatus est, ut morte dignos salvaret. Videamus autem an in Martino tale aliqfuerit. An non ista caritas hunc vrgebat, quando chlamydem pauperi diuisit? De duabus quippe tunicis præceptum est, vt harum altera non habenti donetur. Sed iste non solum Phariseacam iustitiam, sed etiam Christianam longe supergressus, ipsam vnam cum sua nuditate partitus est. Nam a latrone vinculatus, se esse prorsus asserebat securum, illique magis dolere, qui latrocinia exercens, Christi misericordia esset indignus. Tunc nihilominus hac dilectione,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam erga eius emy¬
los propensa ⁊bene¬
fica fuit. ita illum
ad egerit: ut hoc ado¬
mino impetraret. Nã
quoꝵdã scõꝵ qui cau¬
sa alioꝵ in iuiriari
maluerunt facta ꝯ¬
sid̾antes: ĩ hanc oppi¬
nionem ñ absre ue¬
nimꝰ. Si quidẽ mo¬
yses rogabat dñm
deum. suum ut no¬
xam ppło dimitt̾et
Sin alias deleret e¬
um de libro uite.
Dauid quoq uidẽs
angłm cedentẽ po¬
pulum postulat¬
ut suꝑ se ⁊ domũ
patris sui gladius
uertatur. Qui eti¬
am interfecto parii¬
cida filio. lugebat
dicẽs. Quis michidit
ut ego moriar ꝓte
fili: S et ieremiaᷤᷤ
cum ex ore dei pploꝯ
ĩ egyptum descen¬
dere prohiberet. et
ille ꝯtempn̾et. nec
sic eum deserere po¬
tuit. S cũ ip̃o po¬
pulo descendit. aqͦ
et interfectus est.
Paulus etiã apls
uas electionis. ob¬
tat anathema ẽẽ
stephanus orare ñ
poterat ut ꝓ lapi¬
datorib moreret᷑
tem urgebant: u
statuas inquit illis
hoc pecc̃m. S quid de

Expanded text:
etiam erga ejus aemuetiam erga ejus aemulos propensa et benefica fuit, ita illum adegerit, ut hoc a Domino impetraret. Nam quorumdam sanctorum, qui causa aliorum injuriari maluerunt, facta considerantes; in hanc opinionem non abs re venimus. Siquidem Moyses rogabat Dominum Deum suum, ut noxam populo dimitteret; sin alias, deleret eum de libro vitae. David quoque videns angelum caedentem populum, postulatu super se et domum patris sui gladius vertatur. Qui et interfecto patricida filio lugebat, dicens: Quis mihi det, ut ego moriar pro te, fili? Sed et Jeremias cum ex ore Dei populum in Aegyptum descendere prohiberet, et ille contemneret, nec sic eum deserere potuit, sed cum ipso populo descendit, a quo et interfectus est. Paulus etiam apostolus vas electionis optat anathema esse Stephanus orare non poterat, ut pro lapidatoribus moreretur, tem urgebant: unstatuas, inquit, illis hoc peccatum . Sed quid de
Abbreviated transcription (Latin):
poris frustra diumo
quisquis se illuc in¬
clinasset ydolũ ado¬
rasse uideretur. Ip̃a
crux dñi diu uideoꝵ
celata fraude tandẽ
mirabilit̾ reꝑta: p̾t¬
modũ a profano re¬
ge asportari ꝑmissa
est. uid̾int isti secre¬
toꝵ discussores qua
dñi dispensatione
uł talia uł hoꝵ simi¬
lia fieri sinantur.
Nobis hoc unũ ꝯue¬
nire uidetur:ut a
diuinis iudiciis ti¬
meamꝰ. et uidentes
hoc qd̃ accidit quis¬
diui auditũ tuũ et ti¬
pera tua et expaui. Et
item. Confitebor tibi
teriale templum de¬
dit sp̃ualib signifi¬
cationem ut fugiãt
a facie arcus id qd̃ il¬
lic promittitur sup¬
plicemus. ut qm̃ ira¬
tus est sit etiam mi¬
sertus: dicentes. In¬
crepationẽ dñi susti¬
nebo qr peccaui ei.
Tunc preterea ñ inci¬
dat nob̾ illud dyabo¬
licum suspicari qd̵
illa uirtus domnimͣr¬
tini defecerit. illa pro
sui magnitudine to¬
to orbe mirabił. illa
ut ita dicam probata
signis quin potius
credendumẽqd̃ illa
eius caritas que sẽꝑ

Expanded text:
poris frustra divinoquisquis se illuc inclinasset, idolum adorasse videretur. Ipsa crux Domini diu Judaeorum celata fraude, tandem mirabiliter reperta postmodum a profano rege asportari permissa est. Viderint isti secretorum discussores, qua Domini dispensatione et talia, et his similia fieri sinantur. Nobis hoc unum convenire videtur, ut a divinis judiciis timeamus, et videntes hoc quod accidit, quisdivi auditum tuum, et tipera tua, et expavi . Et item: Confitebor tibi,teriale templum dedit spiritualibus significationem, ut fugiant a facie arcus, id quod illic praemittitur, supplicemus, ut quoniam iratus est, sit etiam misertus, dicentes: Increpationem Domini sustinebo, quia peccavi ei. Tunc praeterea non incidat nobis illud diabolicum suspicari, quod illa virtus domni Martini defecerit. Illa pro sui magnitudine toto orbe mirabilis; illa, ut ita dicam, probata signis. Quin potius credendum est, quod illa ejus charitas, quae semper
Abbreviated transcription (Latin):
retur: cogi ñ potuit
ut eum a presb̾rio
sũmoueret ne suã
ꝓsequi uideretur ĩ¬
iurram illd̾ sepe cõ¬
istud exemplũ nr̃i¬
ste de proximo qui cũ
fuerit offensus insa¬
nit in sua se ñ habẽs
potestate. Seuit in
cl̾icos. crassatur in
laicos. totũq t̾rai
orbem ĩ suam ꝯmouet
ultionem. In qua
ꝑ triennium iugit̾
duicatõe ꝯsistens nͨ
tempore nec ratione
sedatur: Dolenda ho¬
minis et miserenda
ꝯditio etiã si hac sola
insanabił mali peste
prem̾etur. U̾m ista ei
pacientie et tranqͥlli¬
tatis exempla referre
sepius galle debue¬
ras ut sciret irasci ⁊ sci¬
ret ignoscere. Qui si
istũ ip̃m breuiter ĩ¬
sertum sermonẽ me¬
umi ĩse ꝓlatũ forte co¬
gnouerit sciat ma
gis non ore inimici
quam amici aĩome
locutũ qr si fieri pos¬
set optarẽ ut marti¬
no pocius ep̃o quã
fallari tyranno simi¬
lis dr̃etur. S istum
cuius ꝯmemoratõ
paꝵ suauis ẽ. transe¬
amus. ⁊ ad martiñ
mus. Tam̃ ego cum

Expanded text:
retur, cogi non potuit retur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe comistud exemplum noster iste de proximo. qui cumfuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum mus. Tum ego, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri non poss milicie
auctib sordiusse. ⁊ ñc
per manes suꝑstitões
et fantasmata uisio¬
num rudicula. pror¬
sus int̾ deliram̃ta se¬
nuisse. Hec cũ multa
atq alia etiã que re¬
ticere meliuis est ac̾¬
biora uomuisset eg̾s¬
sus tandẽ furore saci¬
ato quasi qui se pe¬
nitus uinditass ra¬
pidis ea parte qua ue¬
nerat gressib recur¬
rebat cum interea cͤ¬
do ꝑ martini orones
fugatis ab illiꝰ corde
demonib reductus
ĩpenitentiã mox re¬
uertitur atq admͣr¬
tini se ienua ꝓster¬
nit ueniam poscẽs.
fatet᷑ errorẽ nec sñ de¬
mone se fuisse tandẽ
sanior fatebatur. Nõ
erat ap̃ martinũ la¬
bor iste difficilis ut
ignosceret supplicãti.
ẽtinc ⁊ ip̃i et nob̃ oĩ¬
b sc̃s exposuit qua¬
liter illum ademoĩ¬
b uidiss agitari se
ꝯuiciis ñ mou̾i que
magis illi aquo es¬
sent effusa nocuis¬
sent. Ex inde cũ i dẽ
brictio multis apd̃
eum magnisq cri¬
minib per sepe p̾me¬

Expanded text:
fiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe preme
Abbreviated transcription (Latin):
pue demonũ illor a
gitatꝰ instinctu marti¬
nũ ita agressus est ut
uix manib tempera¬
ret. Tum quidẽ scũs
uultu placido men¬
te trãquilla. ĩfelicis
amenciã per micia
uerba cohib̾et. S ita
ĩ conequã sp̃c redunda¬
bat. ut ne sua quidẽ
illi quã iux uana ad¬
modũ mens sub eẽt tre¬
mẽtib labiis inc̾coq
uultu decolor ꝑre fu¬
rore rotabat uerba pͦ¬
cati. se asserens sanc¬
tiorẽ. Quippe qui a
primis annis ĩ mo¬
nast̾io urt̃ sacras ec¬
cl̾ie disciplinas ip̃o
martino educante
.crreuiss. martinũ uͦ¬

Expanded text:
pue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum u
Abbreviated transcription (Latin):
stringere. Intelligẽs q
bat abiecit. S nich̾o¬
minus ñ effug̾e potu¬
it penam. Nam ita ⁊¬
manus eius cum gra¬
ui dolore ꝯtracte sunt
ut ungule ĩ ip̃a defige¬
rẽtur palma. Ex hoc
nullus medici se credẽs
posse fomento sanari
beati basilicam expeti¬
uit. Ibiq fideliter o¬
rans directis manib
sanata discessit. uoint¬
q ut persingłos men¬
ses una ebdomada ad
scm̃ templũ debeat de¬
seriure. Qd̃ per unũ
annũ eam obseruasse
manifestissime cogni¬
tum ẽ. pͥost annũ io
int̾missa uniuis mẽ¬
sis ebdomada ñ acces¬
sit ad basilicam sanc¬
tam. Sedenti uero ĩ
hospitiolo suo: ocłs
ei a dolore transfigit᷑.
Illum quoq compri¬
mẽs et aluis dolerece¬
pit. Ex timplo ĩ uniꝰ
hore momento ceca
abocłis ambob efficit᷑
presidia nota confu¬
git. Ibiq orationẽ
suppliciter fundens
ac penitentiam pro
negligentia compũ¬
cta agens die octaua
sanguine ab oculis
pro fluente illumi¬

Expanded text:
stringere; intellegensque bat abiecit; nihilhominus non effugire potuit poenam. Nam ita manus eius cum gravi dolore contractae sunt, ut ungulae in ipsa difigerentur palma. Ex hoc nullus medici se credens posse fomento sanari, beati basilicam expetivit, ibique fideliter orans, directis manibus sanata discessit, vovitque, ut per singulos menses una ebdomada ad sanctum templum debeat deservire. Quod per unum annum eam observasse, manifestissime cognitum est. Post annum vero, intermissa unius mensis ebdomada, non accessit ad basilicam sanctam. Sedenti vero in hospitiolo suo, oculus ei a dolore transfigitur. Illum quoque conpremens et alius dolere coepit extemplo. In unius horae momento caeca ab oculis apraesidia nota confugit; ibique orationem suppliciter fundens, ac poenitentiam pro negligentia compuncte agens, die octava, sanguine ab oculis profluente, illumi
Abbreviated transcription (Latin):
ominis cuiusdã
ocłi crassa caliginis
nube ꝯtecti quodã
glutino ꝯiunctis pal¬
pebris fuerãt obsera¬
ti. Et qd̃ suꝑ erat ui¬
ro magnis dolorib
tenebatur. Quid pła
festiuitatẽ sc̃i cumi
liquis: deuotus ex¬
peciit attente orans
ut aurtute bĩ anti¬
stitis uisitari mere¬
retur in die sollemp¬
nitatis. S sacra sol¬
lempnia preuenit
potentia confessoris
ostendẽs se ad ẽẽ ppłis
cum tenebras pepu¬
lit lumenq refudit
Igitur ante diemi
cium festiuitatis
hoc in atrio qd ab¬
sidam corporis am¬
bit orante: subiti¬
aperci sunt ocłieius

Expanded text:
ominis cujusdam oculi crassa caliginis nube contecti, quodam glutino conjunctis palpebris fuerant obserati, et quod supererat viro, magnis doloribus tenebatur. Quid plura? Festivitatem Sancti cum reliquis devotus expetiit, attente exorans ut a virtute beati Antistitis visitari mereretur in die solemnitatis. Sed sacra solemnia praevenit potentia confessoris, ostendens se adesse populis, cum tenebras pepulit lumenque refudit. Igitur ante diem tertium festivitatis hoc in atrio, quod absidam corporis ambit, orante, subitaperti sunt oculi eius
Abbreviated transcription (Latin):
sum aũ uob̾ qualit̾
gestum sit explicabo.
fuerat causa nescio
qͣ carnotũ opidum
petebamus. Int̾ea dũ
uicum quendã ha¬
bitantiũ multitu¬
dine frequẽtissimũ
preterimus obuiũ
nobis inmanis tur¬
ba processit q̃ erat
tota gentilium. Nã
nemo ĩ illo iuico no
pos om̃is late patẽtes.
ꝯfluentiũ multitu¬
do contexat. Sensit¬
hic martinus ope¬
randũ ⁊ annũcian¬
te sibi sp̃u totus in¬
fremuit. Net morta¬
le sonans uerbũ dei

Expanded text:
sum autem uobis, qualiter sum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico noupos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
aũ aĩaduerti sepe
sulpici martinũ di
cere solitũ neqͣqͣm si¬
bi inep̃atu eam uir¬
tutũ grãm suppetis¬
se quã prius se habu¬
isse meminisset. Q
si uerx ẽ immo qr ue¬
rũ est cognic̾e possu¬
mus quanta fu̾nt
illa que monachꝰ o¬
peratus ẽ. ⁊ q̃ teste nł¬
lo solus exercuit cũ
tanta illũ in ep̃atu
signa fecisse sub ocu¬
lis oĩum uiderimꝰ
Multa quide illius
priꝰ gesta innotuere
mundo. Neq potue¬
re celari. sed innu¬
merabilia ẽẽ dicunt᷑
q̃ dum iactanciã uita
occultauit neq in
hominũ noticia pas¬
sus est ꝑuenire. Qͥp¬
pe qui humanã sub¬
stanciã suꝑgressus
uirtutis sue ꝯscien¬
tia mũdi gl̾am cal¬
cans celo teste fruere
bis sunt nec latere
potuerunt possumꝰ
estimare. Siquidem
ante ep̾atum duos
mortuos urte resti¬
tuerit qđ lib̾ tuus
plenius est locutus.
In ep̃atu uero qd̃ p̃¬
temisisse te miror
unt̃ tm̃modo susci¬
tau̾it. Cuius rei e¬
go testis sum si tsi
teste dubitatis. Idip¬

Expanded text:
animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretnperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen teste dubitatis. id ip
Abbreviated transcription (Latin):
uit. aut ocl̾oꝵ aciem ca¬
ligo suffudit. aut aliis
membris dolor insedit
statim ut locum dolẽ¬
tem uł tumulo uel
protinus sanitatem
recepi. Mirãs tacitus
in ipso tactu dolorẽ
recessisse cũ cursu. De
dolore fauciũ meaix.
uid autẽ nuꝑ ꝑtu¬
lerim. primum ĩ¬
seram huic libellomi¬
resedentes post ieii¬
lum ederemus piscis
infertur ĩfertulo q̃
dñica cruce signatũ
dũ edimus una mi¬
chi ex aristis ip̃ius
piscis iniuriosissĩe
adhesit ĩgutture. ẽ
dolores ⁊mouẽs graueᷤ.
incidebat fauces acu¬
mine et ip̃am gulã
longitudine obsera¬
bat. Impediebat uociꝰ
sonum: et neq sali¬
ue liquorẽ qui sepe
a palato defluit tnͣ¬
sire sinebat. Tercia ã
die cũ neq tussiẽs
neq excreans eã ua¬
lerem proicere retur¬
ri ad nota presidia.
Accedo ad tumulum
prouoluor ĩ paiim̃¬
to. ꝓfusisq cũ gemi¬
tu lacrimis auxili¬
um deprecor ꝯfesso¬
ris. De hinc erectus ue¬
lo qui dependebat gu¬
lam faucesq et reli¬

Expanded text:
 aut oculorum aciem caligo suffudit, aut aliis membris dolor insedit, statim ut locum dolentem, vel tumulo vel protinus sanitatem recepi, mirans tacitus in ipso tactu dolorem recessisse cum cursu. CAPUT PRIMUM De dolore faucium mearum. Quid autem nuper pertulerim, primum iseram huic libello miresedentes post ieiunium aederemus, piscis infertur in ferculo, quem dominica cruce signatum dum aedimus, una mihi ex aristis ipsius piscis iniuriosissime adhaesit in gutture. Quae dolores commovens graves, incidebat fauces acumine et ipsam gulam longitudine obserabat; impediebat vocis sonum et neque ipsum salibae liquorem, qui saepe a palato defluit, transire sinebat. Tertia autem die cum neque tussiens neque excreans eam valerem proicere, recurri ad nota praesidia. Accedo ad tumulum, provolvor in pavimento, profusisque cum gemitu lacrimis, auxilium deprecor confessoris. Dehinc erectus, velo, qui dependebat, gulam faucesque et reli
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad equalitatẽ głe
quã ego habeo per na¬
turam̃. perueniant
et ministri per gr̃ã.
Inde scriptum est. Cũ
apparuerit. similes ei
erimus qr uidebimꝰ
eum sicuti est. Qͥd
igitur: Ansoli apłi
ministri xp̃i sunt:
martinus et ip̃e in¬
ter ꝑfectos ꝑfectissi¬
mus: Si ergo mini
miles. ⁊ per hoc pares st̃
quo pacto inter xp̃i
ministros paritas ẽẽ
non potest:Quodsi
aliquis ex inuidia.⁊
martini tituł deroga
corrigatur. alioquĩ
potens est martini d̾s.
in martino mirabi¬
lia faciens ulcisci sã¬
ctum suum et teme¬
rarie presumptioni
finem imponere. p̾¬
sertim cum sit du¬
bitatio pia melior
de occultis quam li¬
tigiosa ꝯtentio de in¬
certis: Uen̾are itaq
de cetero martinũ
qui ei actenus aut
ignorando aut in¬
uidendo detraxeras
⁊ ne diffitearis apo¬
stolis parem: quen

Expanded text:
vt ad æqualitatem gloriæ, quam ego habeo per naturam, perueniant & ministri per gratiam. Inde scriptum est. Cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est. Quid igitur? An soli Apostoli ministri Christi sunt? Martinus, & ipse inter perfectos perfectissimus? Si ergo minismiles, & per hoc pares sunt: quo pacto inter Christi ministros paritas esse non potest? Quod si aliquis ex inuidia Martini titulis derogat, corrigatur: alioquin potens est Martini Deus in Martino mirabilia faciens, vlcisci Sanctum suum, & temerariæ præsumptioni finem imponere: pręsertim cum sit dubitatio pia melior de occultis, quam litigiosa contentio de incertis. Venerare itaque de cætero Martinum, qui ei hactenus, aut ignorando, aut inuidendo, detraxeras: & ne diffitearis Apostolis parem, que
Abbreviated transcription (Latin):
unũ locum e¬
go et gallus
nr ꝯuenissemus uir
michi et ꝓp̃ martini
memoriam ex illuiꝰ
enim discipuł̃ erat
et ꝓpter sua merita
postumianus m̃s no¬
stri causa aboriente

Expanded text:
unum locum ego et Gallus conuenissemus, uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita Postumianus meus, nostri causa ab Oriente
Abbreviated transcription (Latin):
cia et ieiuniis. potẽ¬
tiam ĩuigiliis⁊ o
ratioĩb noctesq ab
eo ꝑinde ac dies actaᷤ
nullumq uacuũ
abopere dei tempuᷤ
quo uł ocio indul¬
serit: uł negotio. S
nec cibo aut somp
tum nature necessi¬
tas cogebat. Uiere fa¬
teor nam si ip̃eut
aiunt ab inferis o¬
merꝰ emngeret expo¬
omnia maiora in
martino sũt: qͣm
ut uerb̾ ꝯcipi q̃ant.
Nunꝙͣ hora ulla
mom̃tumq p̾teri¬
it.quo ñ aut orõi
incumb̾et: aut in¬
sisteret lectõi. Qͣm¬
quã etiã int̾ legẽ¬
dum. aut si quid
forte agebat: nũquã
animũ aboratione
laxabat. Nimux ut
fabri ferrarii moris ẽ
qui int̾ operand̃ pro
quodã laboris leua¬
mine ĩcudem suam
ferumt. ita martinꝰ¬
dũ etiã aliud agere
uideretur semꝑ ora¬
bat. Ouere beatus in
quo dolus ñ fuit. ne¬
minẽ iudicãs. nemi¬
nem dampnãs. nlli
malũ ꝓ malo reddẽs.
tantã quippe aduersũ
õs inuirias pacienti¬
am assumpserat. ut
cũ ẽẽt sũmus sacer¬

Expanded text:
tia et in ieiuniis, potentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, poomnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
sentenciã dñi diues
⁊ possidens multa uẽ¬
dendo omĩa .⁊ dando
pauperib qd̃ erat
factum impossibile¬
possibile feciss exẽplo.
Iam u̾o in uerb̾ ⁊ ꝯfabr¬
latiõe eius qͣnta gra¬
uitas quãta digni
uendis scripturarũ
q̃stionib promptꝰ et
facił. Et qr multos
ad hanc partẽ incre¬
dulos scio quippe qͦs
uiderim meip̃o etiã
referente ñ credere. Ihe¬
sum testor. spẽq cõ¬
munẽ me ex nulliuᷤ
nis audisse: quã ĩ
martini uirtuti¬
b. Quantula est
ifta laudatio nisiq
mue est hoĩ illitera¬
to nec hanc quidã
gr̃am defuisse. S iã
finẽ lib̾ postulat ẜ¬
mo claudendꝰ est. Nõ
tino fuerant dicen¬
da defecerint. s quia
nos ut m̾ces poete
extremo in oꝑe ne¬
gligẽtes iucti ma¬
terie mole suctum¬
bimꝰ. Nam et si fc̃a
illiꝰ explicari uerb̾
Nulla unquã u̾e pro¬
fiteor nulla explicat
oratio. Illam .s. per¬
seuerentiã et tempe¬
ram̃tum ĩ abstinẽ¬

Expanded text:
sententiam Domini diues sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibilepossibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignituendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius nis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non tino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbisnulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinen
Abbreviated transcription (Latin):
pimus. Simul qͥa
iam ardebat animꝰ
urtã illius scrib̾e.
partim ab illo ĩ qͣn¬
tum ille interroga¬
ri potuit sciscitati
sumus. Partĩ ab eis
qui interfuerant ł
sciebant cegnouimꝰ
Quo quidem tẽpore
gauisus in dño. qd̃
tanti ẽẽt hĩtus ĩno¬
bis ꝙ̃ peregrinatiõe
suscepta expetissemꝰ.
Miseꝵ me pene nõ
audeo ꝯfiteri. cũ me
scõ quiuio suo dig¬
natus est ad hiberi.
Aquã manib nr̃is
ipse obtulit. ad ues
abluit. nec reniti
aut contra ire ꝯstã¬
cia furt. Ita auctori¬
tate illius oppressus
sum ut nefas puta¬
rem si ñ acquieuis¬
sem. Sermo aũ illiꝰ
ñ alius apd̃ nos fu
peditiq sequeremur.
prestãtissimũq nob̃
presentiũ tempoꝵ il¬
listris uiri paulini
cuiꝰ supra mentionẽ
ingerebat. Qui sum¬
nis oꝑib abiectis
xp̃m secutus solus
pene hiis temporib
euanglica precepta
ꝯplesset. Illum nob̾
sequend̃. illũ clama¬
bat imitand̃. Beatũ¬
te fidei uircutisq do¬
cum̃to. Cum scd̃m

Expanded text:
m: simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uespnobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuipeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumtae fidei uirtutisque documento, cum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑi. Sed cum presb̾r
ille nescio quid ru¬
stice festiua uerba
depromeret. multi
Melius fuiss tac̾e
quam sic inculte
loqui. Nocte anteĩ¬
secuta. uidi uux
dicentem michi. de
mist̾iis dei nequa¬
quam disputand̃.
Testor deum qr hoc
ame non est compo¬
situm. S ip̃a uer¬
ba que audiui uo¬
bis exposui. Uñ dilec
pura. quam philo¬
sophoꝵ ualet argu¬

Expanded text:
i. Sed cum presbyter i. Sed cum presbyter ille nescio quae rustice festiva verba depromeret, multi Melius fuisset tacere, quam sic inculte loqui. Nocte autem insecuta, vidi virum dicentem mihi: De mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor enim Deum, quia hoc a me non est compositum, sed ipsa verba quae audivi, vobis exposui. Unde, dilepura quam philosophorum valet argu
Abbreviated transcription (Latin):
mentarium archia¬
trum et dico ei. om̃e
ingenium artificii
tui impendisti.pig¬
perituro res scł̃i. Unũ
restat. qd̃ faciam.⁊
Magnam tibi tiria¬
cam ostendam pul¬
uerem de sacratissimi
diũ martini sepul-¬
chro exhibeto et exĩ¬
de michi facito poti¬
onem qd̃ si hoc ñ ua¬
lucrit:amissa sũt
omnia euadendi ꝓ¬
fugia. Tunc misso
diacono ad ante dic¬
tum bĩ presulis tu¬
mulum de sacro scõ
puluere exibuit.Di¬
lutumq michi por¬
rigũt ad bibendum.
Quo hausto: mox oĩ
dolore sedato: sanita¬
tem recepi de tumu¬
lo. In quo tã presẽs
fuit bñficium ut c̃
id actũ fuerit hora
tercia incolumis ꝓ¬
ced̾em ad ꝯuiuium
isum est et hoc in¬
serere lectõni qͣ¬
liter me deus arguer
ne ante me ꝑm̾itte¬
rem stultos ⁊ mer¬
tes de beatis sollemp¬
nib obtrectare. In
crastino aũ postꝙͣ
conualui. die dñi¬
co ad missam ueni¬
ens nollens me fa¬
tigare. uni presbi¬
tẽroꝵ głosa sollẽ¬
puia celebrare prece-¬

Expanded text:
mentarium archiamentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingenium artificii tui impendisti, pigperituro res saeculi. Unum restat quod faciam, magnam tibi theriacam ostendam. Pulverem de sacratissimo domni Martini sepulcro exhibe, et exinde mihi facito potionem. Quod si hoc non valuerit, amissa sunt omnia evadendi perfugia. Tunc misso diacono ad antedictum beati Praesulis tumulum, de sacrosancto pulvere exhibuit, dilutumque mihi porrigunt ad bibendum. Quo hausto, mox omni dolore sedato, sanitatem recepi de tumulo. In quo tam praesens fuit beneficium, ut cum id actum fuerit hora tertia, incolumis procederem ad convivium isum est et hoc insererelectioni, qualiter me Deus arguerit, ne ante me permitterem stultos et faciles de beatis solemnibus obtrectare. In crastino autem postquam convalui, die Dominico ad missam veniens, nolensque me fatigare, uni presbyterorum gloriosa solemnia celebrare praecep
Abbreviated transcription (Latin):
simo scd̾o post transi¬
tum beati martini
antistitis. Sigiberto
głosissimo rege duo
post excessum scĩ eu
merito cum sim ꝯsciẽ¬
cia teterrimis et pecc̃is
obuolutus. S tribu¬
ente fideli deo qui uo¬
cat ea que ñ sunt tã¬
quam ea que sunt.
lyonus episcopatus
indignus accepi.mẽ¬
se autẽ scd̃o ordina¬
tionis mee cum ẽẽm
ĩuilla incurri dissẽ¬
teriam cũ febre ua-¬
lida. Et taliter agi
cepi ut imminente
morte iiuere oĩmo¬
dis despecarẽ. Emitte¬
bam aũ assidue dis¬
gestionũ officia que¬
non accipere poteram
ĩ expensa. Et erat hor¬
ror cibi cum ab in¬
edia deficeret iuitꝰ
stomachi. febris tã¬
tum erat iuictus cor¬
pori. Nam nullatenꝰ
accedebat ꝯfortatõ
sumptuosa. Erat ã
et dolor grauis totũ
aluum penetrãs et
descendens ad ilia ni
me minus cõsum̃s
tortura sua: ꝙͣ febͥ.
exigerat. Cumq sic
ageretur metum ut
non remansisset spes
tur infunere. nec ua¬
leret penitus medici
dendum. Ego ip̃e de me
desperans uocaui ar¬

Expanded text:
Anno 572 post transitum beati Martini 1038 antistitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodpost excessum sancti Emerito, cum sim conscientia teterrimus, et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, onus episcopatus indignus accepi. Mense autem secundo ordinationis meae, cum essem in villa, incurri dysenteriam cum febre valida, et taliter agi coepi, ut imminente morte vivere omnimodis desperarem. Emittebam autem assidue digestionum officia, quae accipere non poterant inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus stomachi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remansisset spes tur in funere, nec valeret penitus medici dendum, ego ipse de me desperans, vocavi Ar
Abbreviated transcription (Latin):
edocti qd̃ dani ad gal¬
lie supperiora ꝓcessis¬
sent cum thesauro
suo adscm̃ transme¬
ant bñdc̃m. Paucis
uero elapsis diebus
fama ꝑuigłi rursũ
prenunciante ꝙ iam
rollo aurelianis adre¬
nisset scaꝵ bauilire¬
liquiaꝵ chableiam
empore ã ꝑmodi¬
co ibidem ꝯmo¬
ranti metu ꝯuales¬
cente itiuꝵ cũ thesar¬
ro illo in ꝯparabili an¬
tissiodoꝵ usq perueni¬
unt. Ep̃c uero fama p̾¬
ambula premonit᷑.
et tota ciuitas obui
am ruunt. et tantũ
hospitẽ cũ honore ẽ¬
honore ñ indebito dedu

Expanded text:
edocti, quod Dani ad Galliæ superiora processissent, cum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama peruigili rursum prænunciante, quod iam Rollo Aurelianis aduenisset, sanctarum baiuli reliquiarum Chableiam empore autem permodico ibidem commorati, metu conualescente iterum, cum thesauro illo incomparabili Antissiodorum vsque perueniunt. Episcopus vero fama perambula præmonitus, & tota ciuitas, obuam ruunt, et tantum hospitem cum honore non indebito dedu
Abbreviated transcription (Latin):
yses ignẽ: defecerũt
ei uerba nec audebat
respicere. Et certe ⁊¬
mator maiestas hic
quam illic: cum ibi¬
dem sit habitatio dĩ
et paradisus ubi ay¬
diantut archanau
ba que ñ licet hoĩ lo¬
qui id est illis qui¬
b dicitur. cum sĩt
inter uos zelus. et
ꝯtentio nonne ho¬
mines estis: ul qui
non refrenat lin¬
guam suam sedse¬
dens loquitur ad¬
uersus fr̃em suũ. Ui¬
demus quosdam qͥ
diuinũ mist̾ium fre¬
quentãt s sicut or¬
do diuine seruitu¬
tis exigit prius ip̃i
deberẽt fieri sacrificiũ
per cor scilicet ꝯtrictũ
⁊ humiliatũ. Alioqͥn
cauendũ est. ne tali
culibet dicatur. Dilec¬
tus meus ĩ domo mea
malum operatus est.
Nunquid carnes sc̃e
mundabũt eũ: Et
item. In t̾ra sc̃oꝵ ini¬
que gessit:non uide¬
bit głam dñi. Etr
rursus. Quare calce
abicitis uictunam
meam: Qd̾ tũc fit:
cum negligenter
dominice mensemi¬
nistratur. Unde ꝑ
alium ꝓph̾am que¬
ritur: dicens ministͣs.
uos ꝯtempnitis mẽ¬
sam meam:et ego

Expanded text:
yses ignem, defecerunt ei verba, nec audebat respicere. Et certe major majestas hic, quam illic; cum ibidem sit habitatio Dei et paradisus ubi audiantur arcana verba, quae non licet homini loqui, id est, illis quibus dicitur: Cum sint inter vos zelus et contentio, nonne homines estis? Vel qui non refrenat linguam suam, sed sedens loquitur adversus fratrem suum. Videmus quosdam qui divinum mysterium frequentant, sed sicut ordo divinae servitutis exigit, prius ipsi deberent fieri sacrificium, per cor scilicet contritum et humiliatum. Alioquin cavendum est, ne tali cuilibet dicatur: Dilectus meus in domo mea malum operatus est: nunquid carnes sanctae mundabunt eum? Et item: In terra sanctorum inique gessit, non videbit gloriam Domini . Et rursus: Quare calce abjicitis victimam meam? Quod tunc fit cum negligenter Dominicae mensae ministratur. Unde per alium prophetam queritur, dicens ministris: Vos contemnitis mensam meam, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis sapientib
Qui impares se mͣr¬
tin meritis sentiũt
Ham febres sedat
demonesq fugat
paralitica membra
glitinat.
Et mortuoꝵ sua p̾¬
ce trium reddit cor¬
pora uite pristine.
Hic ritus sacrilegoᷤ
descruit et ad xp̃i
gl̾am dat igiubus
ydola.
Hic nudis mist̾i̾a
brachiis ꝯficiens p̃¬
ditus est celesti lu¬
mine.
Hic ocłis ac manl¬
b ĩ celum et totis
iurib suspensus
t̾rena cuncta respũ
Igitur te cuncti pos¬
cimus o martineut

Expanded text:
cunctis sapientibus, Qui impares se Martini meritis Sentiunt Nam febres sedat, daemonesque fugat; Paralytica membra glutinat; Et mortuorum sua prece trium Reddit corpora vitae pristinae. Hic ritus sacrilegos destruit, Et ad Christi gloriam Dat ignibus idola. Hic nudis mysteria brachiis Conficiens praeditus et coelesti lumine. Hic oculis ac manibus in coelum Et totis viribus suspensus, Terrena cuncta respuitIgitur te cuncti poscimus O Martine
Abbreviated transcription (Latin):
mum illam seruito¬
res eus exosam fe¬
cerint. unde et euis
concrematio ul ste¬
phani abbatis int̾¬
ritus mox eẽt adĩ¬
plendus. Nam et
priusquam illam
predicti domni mͣr¬
tini basilicam rog̾
absumeret quib dã
fidelib uisum est ꝙ
ĩ tutelensi eccłia is¬
dem sc̃s martinus
cum sc̃o michaele
staret. eumiq de cu¬
ra ip̃uis cenobii p̾¬
cando monuerit ⁊
quasi sub tristis
ad iungeret qr ser¬
uitores eius ñ sine¬
rent eum apd̃ turo¬
num quietem ha¬
bere. Uerum sisom

Expanded text:
mum illam servitores ejus exosam fecerint, unde et ejus concrematio, et Stephani abbatis interitus mox esset adimplendus. Nam et priusquam illam praedicti domni Martini basilicam rogus absumeret, quibusdam fidelibus visum est, quod in Tutelensi ecclesia isdem sanctus Martinus cum sancto Michaele staret, eumque de cura ipsius coenobii precando monuerit, et quasi subtristis adjungeret: quia servitores ejus non sinerent eum apud Turonum quietem habere. Verum si som