comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egatum sub condicõe
datum cum cransfert̾
sub eatem ouditione transfer¬
ruindetur si non conditio pͥori
ꝑ sone coħret. nam si quiduso
ireori sublatis lib̾is legaint
repecita condicio nõ undebitᷤ
que fint in ysona milieris
necessaria. pat̾ ortos instruc¬
tos filie legauit postea que¬
dam exmancions ortorum
urori donauent siue donicio¬
lie legato pocior ent. S et si
uonualeat donacio tñ mñu¬
sse filie legatum pat̾ intelłr
dit mox alteri prestari adu̾so
debitorem.acciones ad eumi
finem mandant quo p̾clu
fuerat cõpatum cum po stea
precliodistracto citͣ ullam of¬
ffenssam eius preceptione
qmaccipat preciu incorpͦ
patrimoni rediiss non esse
prestandas acciones co b̾rdi .R.
lib̾tate dato legato et
alienato adietur lib̾tas q̃¬
uis alieno mucilit adimicur
tñ legatumademptorem:
non puentuim et merito
constitit emmademptioq
possit redum sic̃ datio cum
meum confert᷑ quitestam̃ti
faciendi tempore fint testa¬

Expanded text:
egatum sub condicione datum cum transfertur, sub eadem condicione transferri videtur, si non condicio priori personae cohaereat: nam si quis uxori sublatis liberis legaverit, repetita condicio non videbitur, quae fuit in persona mulieris necessaria. Pater hortos instructos filiae legavit: postea quaedam ex mancipiis hortorum uxori donavit. sive donatioliae legato potior erit: sed etsi non ualeat donatio, tamen minuisse filiae legatum pater intelledit: mox alteri praestari aduersus debitorem actiones ad eum finem mandavit, quo praedium fuerat comparatum. cum postea praedio distracto citra ullam offensam eius, qui praeceptionem acceperat, pretium in corpus patrimonii redisset, non esse praestandlibertate dato legato, et alienato adimatur libertas, quamvis alieno inutiliter adimatur, tamen legatum ad emptorem non perventurum: et merito: constitit enim ademptio, quia possit redimi, sicut datio, cum in eum confertur, qui testamenti faciendi tempore fuit testa
Abbreviated transcription (Latin):
puero p̾tor dare solitus ẽ
ex hisdem causis uentri qͦ
subuenire pretorem debe
non dubitamus eo faciliꝰ
quia fauorabilior est causa
partus qm pueri partui
enim in hoc fauetur ut in
lucem producatur puero
ut infamiliam deducat᷑¬
partus enim iste alendꝰe
qui et si non cm̃ parenti e¬
dicetur. uerum etiam. rei

Expanded text:
puero praetor dare solitus est, ex hisdem causis uentri quoque subuenire praetorem debere non dubitamus, eo facilius, quod fauorabilior est causa partus quam pueri: partui enim in hoc fauetur, ut in lucem producatur, puero, ut in familiam inducatpartus enim iste alendus est, qui et si non tantum parenti,dicitur, verum etiam rei
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ticius cum in asiam
uenisset sempronius prius¬
quam legatum accipiat de¬
cesserit heredi eius deberet᷑
quod defimetus petere potu

Expanded text:
tamen, Titius cum ‹in› Asiam uenisset, Sempronius, priusquam legatum accipiat, decesserit, heredi eius deberetur, quod defunctus petere potu
Abbreviated transcription (Latin):
repto diui marci cõtinetui hi¬
i cõseq̃ns ẽ. ut et siꝓdigo cato¬
iem dedit pat̾ uoluntatẽ en
scqui debeat p̾tor. eumq dair
curatorẽ.s⁊ utrũ omĩmodo an
ita si futurũ ec̃t. ut nisi pater
aliquid testõ cauiss. p̾tor ci
si filios hat iste ꝓodigus. po¬
tuit tñ ꝑat ci alias ꝓrouidere
nepotieN sius sieos iunssiss eẽ¬
hrdes. et ex h̃dass  firium eiq
ꝙysufficet alim̃toꝵ noĩe abcis
tatemq iudicii sui. aut si nõ
hũit in potestate nepotes qm̃
cmãcipato iam filio nati fiis¬
sẽt subodicione cos br̃des ĩsti¬
tũc ut emãciparentur apr̃e ꝓ¬
digo. s quid since adħ con¬
dicium test̾atoris seq̃nd̾ ẽ n¬

Expanded text:
ripto diui Marci continetur. His consequens est, ut et si prodigo curatorem dederit pater, uoluntatem eius sequi debeat praetor eumque dare curatorem. sed utrum omnimodo, an ita, si futurum esset, ut, nisi pater aliquid testamento cauisset, praetor ei si filios habeat iste prodigus? Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis tateque iudicii sui: aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur a patre prodigo. Sed quid si nec ad hoc condicium testatoris sequen
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitum est an qnod pã¬
philum nomine prestitũ
sit ex pecculio uł ipius pã¬
phili ur stici deducendim.
sit .R2. pamphili quidem cx
pectulio utiq deducendum
quantacumq ea fũma ẽẽt¬
idem ẽ. Idem est etum s̃i eũ
noce ded̾e expediss. quicod
cum pro cipite ẜm pstitũ¬

Expanded text:
n quod Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio uel ipsius Pamphili uel Stichi deducendum sit. respondit Pamphili quidem de peculio utique deducendum, quantacumque ea summa esse‹t›, id est etiam si eum noxae dedere expedisset: quidquid enim pro capite
Abbreviated transcription (Latin):
quos paterfam. entum se ipse
sin cultus ciusam haberet ¶ꝑ
¶lana lmo pinpura irori legati
que eius cansa ꝑata eẽnt cum
multam lanam. et omnis ge¬
querebatur an omnis deberet᷑.R.
si nics erei destinass ad isũ irco¬
ris. s omins murta eẽt non dis¬
similem ẽẽ libationem cum pe¬
mis legati etiam et multas res
que pems eciam reliquiss ex
quibus pat̾fam̃. uendere solit̾
eciam.nam si unia difudisset.
habiturus usiom ip̃. ⁊ hr seuis ta¬
men omme inpenum eristimãi
Secum ꝓbaretur enn qui testa¬
mentum feciss portem penis
uendere solutum ẽẽ. Constitutũ
des legatirio darent si mich pla¬
cet et mulana fierin exei quid
Adusum annũia imilieris satis

Expanded text:
as circum se ipse sui cultus causa haberet. Lana lino purpura uxori legatis, quae eius causa parata essent, cum multam lanam et omnis geaerebatur, an omnis deberetur.si nihil ex ea destinasset ad usum uxoris, sed omnis commixta esset, non dissimilem esse deliberationem, cum penus legata esset et multas res quae penus essent reliquisset, ex quibus pater familias uendere solitus esset. nam si uina diffudisset habiturus usioni ipse et heres eius, tamen omne in penu existimari. sed cum probaretur eum qui testamentum fecisset partem penus uendere solitum esse, constitutum heredes legatario darent. sic mihi placet et in lana fieri, ut ex ea quod ad usum annuum mulieri satis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃um hr̃dicariam ius crans¬
eundi prestari uoluit. si fi¬
lia domum suam habitet ui¬
tabitur. Alio quin filie p̾sta¬
ri non indebitur.quod si qs
non usum cranseundi per¬
sonedatum s legatum ẜin¬
tutis eẽ. plenum intelligat
tantumdem uiris ad hr̃dem
quoq transmmictatur. Quod
hic nequaquam ad mutend̾
ẽ. ne quod affectu filie datu
ẽ. ħ ad exteros eius hr̃des tñs¬

Expanded text:
mus hereditarias ius transeundi praestari uoluit. si filia domum suam habitet, uitabitur: alioquin filiae praestari non uidebitur. quod si quis non usum transeundi personae datum, sed legatum seruitutis esse plenum intellegat, tantundem iuris ad heredem quoque transmittetur: quod hic nequaquam admittendum est, ne, quod affectu filiae datum est, hoc et ad exteros eius heredes trans
Abbreviated transcription (Latin):
debi siuc prudens muuer plo
cet stipuiata cẽtsiũ in prudẽs
babeonis snĩam probo. ¶ux¬
or diuorcio fc̃o ꝑtemdotis i¬
cẽꝑat ꝑtem apud uirum reli¬
cionem foc̾at diuorcio fco re¬
li qͣu expriore dote hisdem di¬
ebuii rediturum.ait laboo
dotis obligonemẽẽt traslatã.
et hec uerum puro ¶Si uirso.¬
co ĩnissu uxoris manente i

Expanded text:
eri, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum relitionem fecerat. diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo,dotis obligationem esset translata: et hoc uerum puto. Si uir socero iniussu uxoris manente
Abbreviated transcription (Latin):
oportebit. Set hoc ita demuz
si iam nata est quarte peticio.
Cet̾um si adhuc pater ad op¬
tuis uiuat qui eum emanci¬
pauit. dicendum est cautionẽ
quoq cessare. p̾matura ẽ enu¬
spes collationis. cum ad huc
uiuat is cuius de bonis qͣrtã
debetur. ¶Si is qui bona coll¬
aturus est. H̾eat filium peccu¬
num castrense hñtem non co¬
getur utiq peccunum euis ꝯ¬
ferre. S si iam mortuus tuc¬
erat filius euis. et castrense
pecculium habuerit cum mo¬
rietur is cuius. bonorũ. pos.
petenda erat. an conferre coga¬
tur. cum aũt uendicare io pa¬
tri uon sit necͣce. dici oporteb̾
conferrendum non eium ne¬
etiam ad quiritur. set non
adimitur. amplius dico. ⁊ si
institutus fuerit a filio hr̃s¬
⁊ nec dum adierit hatq sub¬
stitutum quia non magis
minc queritur pecculium ꝙͣ
non auienatur conferri deb̾e¬
¶Confertur aũt etiam fi
quid eius non fuerit dolo¬

Expanded text:
oportebit, sed hoc ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adoptivus vivat, qui eum emancipavit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enspes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur.Si is qui bona collaturus est habeat filium peculium castrense habentem, non cogetur utique peculium eius conferre. sed si iam tunc mortuus erat filius eius et castrense peculium hab‹eb›it, cum morietur is cuius bonorum possessio petenda est: an conferre cogatur? cum autem uindicari id patri non sit necesse, dici oportebit conferendum: non enim nunc adquiritur, sed non adimitur. amplius dico, et si institutus fuerit a filio heres nec dum adierit habeatque substitutum, quia non magis nunc quaeritur peculium quam nunc non alienatur, conferri debere.Confertur autem etiam si quid eius non fuerit, dolo
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ leget legatu ꝓpt istas cãs
nõ ualebit. ¶Municipibꝯ.
h̃rdibꝯ scriptis detracto usu
fructu legari ꝓprietas pot̃. qr
nõ utendo possunt uium .f.
amittere.¶Dem

Expanded text:
mihi, legatum propter istas causas non ualebit. A municipibus heredibus scriptis detracto usu fructu legari proprietas potest, quia non utendo possunt usum fructum amittere.
Abbreviated transcription (Latin):
narie quidem ex quo pr̃em
suum decessisse scit. et facu¬
itatem bonorum possõniᷤ
petende hũit carbomane
uero ex eo tp̃r ex quo con¬
trou̾siam sibi fieri con¬

Expanded text:
nariae quidem, ex quo patrem suum decessisse scit et facultatem bonorum possessionis petendae habuit, Carbonianae uero ex eo tempore, ex quo controuersiam sibi fieri cog
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis intestamento
dampnatus ẽ.neaticio
nam neq ħrdis hr̃s agere.
ueq ab hrdis herede pot̾ peci
hrclis antem hr̃s potest d¬
damynari neerigat debitorẽ¬

Expanded text:
quis in testamento damnatus est, ne a Titio nam neque heredis heres agere neque ab heredis herede potest peti. heredis autem heres potest damnari, ne exigat debitore
Abbreviated transcription (Latin):
rio nõ nocebit eo qd̃ dies le¬
gati cessit. Idem dicum et
s a sõstituto legatũ sit relic¬
tum ꝙͣ diu institutꝰ delib̾at.
defuncto legatano nõ noce¬
bit. si pra pr̃s institutꝰ rep¬
udiauit. Ra adhr̃de suñ
est si ab impubis sb̃stituto le¬
getur. na ad hr̃de suũ legatũ
puberi substitutꝰ dãpnato sit.
scio.c. dar aniuuo pupillo de¬
functo seio adhrde trãsferat. qͣi
ea cõdiciosit exp̾ssa que ĩerat ⁊
mag̾ ẽ ad hr̃de legataru trãsi¬
re. ¶Int̾dum adicio hr̃dis lega¬
tis mora facit. ut puta si for
licti añ aditam hr̃ditatẽ dies
non cedit. ¶ Dem.¬
petat qͣ adita hr̃ditate. equis¬
simũ uissũ ẽ nec legati diem
añ cedere. alioquĩ mutile fle¬
sb̃ꝯdicione uibeatur et pendẽs
codicio inuematur p aditã
Dem.¬

Expanded text:
d dies legati cessit. Inde dicimus et si a substituto legatum sit relictum, quamdiu institutus deliberat defuncto legatario non nocebit, si postea heres institutus repudiauit: nam ad heredem suum et si ab impuberis substituto legetur: nam ad heredem suum legatum puberi substitutus damnatus sit, Seio centum dare, an uiuo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea condicio sit expressa, quae inerat. et magis est ad heredem legatarii transire. Interdum aditio heredis legatis moram facit, ut puta si fortlicti ante aditam hereditatem dies non cedit. 8 Idempetat quam adita hereditate, aequissimum uisum est nec legati diem ante cedere: alioquin inutile fiesub condicione iubeatur et pendens condicio inueniatur et pos‹t› dem
Abbreviated transcription (Latin):
cestĩ eius ualet. et lac gnͣa¬
liter de omiubus huius¬
modi dicitur qui auitũt
mortis tp̃r testĩ factionẽ.
set ante factum eorum.
testam̃tum ualet ¶Si
linum quo ligate sunt ta¬
bule incisum sit.si quid

Expanded text:
et: et hoc generaliter de omnibus huiusmodi dicitur, qui amittant mortis tempore testamenti factionem, sed ante factum eorum testamentum ualet. Si linum, quo l‹i›gatae sunt tabulae, incisum sit, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
ueheretur qua causa esfec¬
tum est. ut quibusdam ro¬
me relictis proficisceretur
et apud castra de fimetus
est quesitum est. an ab he¬
redibus eius alimenta de

Expanded text:
ueretur: qua causa effectum est, ut quibusdam Romae relictis proficisceretur, et apud castra defunctus est: quaesitum est, an ab heredibus eius alimenta de
Abbreviated transcription (Latin):
s omnium fructuum qͦꝵ
p̾ci .a ꝑcepta fuerant qd̃ si
fructus in usu habuit. eo¬
rum p̾ci a tm̃ restitui satis
erit. S diuus seuerus. bo¬
norum tacite relictor. ci¬
tra distinctionem tempõ¬
ris fructus dum taxat
deberi. non etiam usu¬
ras eorum. benigne dec̃¬
uit. quo iure utimui.
¶Bonis uniu̾sis ex ca
taciti fidei.cõ. fi sco restitu¬
tis. heredem bonus eris
alieni non spectare conu¬
enit. nec aliid ẜuatur
morte non defensa. Si qͥd
tñ ob aditam hereditatẽ

Expanded text:
 omnium fructuum quorum pretia percepta fuerant: quod si fructus in usu habuit, eorum pretia tantum restitui satis erit. sed divus Severus bonorum tacite relictorum citra distinctionem temporis fructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decrevit: quo iure utimur. Bonis universis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
tente repudiaũit. incħ egit qͣ¬
lis qͣlis fuit cõdicio et si ĩ arbitͥ¬
um collataẽ. ¶Si qͥs dubitet
uiuat testator nec ne repudiã¬
do nicħ agit. sb̃stitutꝰ quoq
simiłr si ante repudiet ꝙ̃ hrs
ĩstitutꝯ dec̾nat debr̃ditate n¬
cħ ualebit repudiatio /n filiꝰ
famił. repudiando sine patre
neq pat̾ sine filio alt̾i noces.u¬
triq aũt possũt repudiare. a

Expanded text:
tentem repudiauit, nihil egit, qualisqualis fuit condicio, etsi in arbitrium collata est.Si quis dubitet, uiuat testator nec ne, repudiando nihil agit.Substitutus quoque similiter si ante repudiat, quam heres institutus decernat de hereditate, nihil ualebit repudiatio.Neque filius familias repudiando sine patre neque pater sine filio alteri nocet: utrique autem possunt repudiare.
Abbreviated transcription (Latin):
te pupilli. uł ꝯmodatar nõ red¬
dat nõ tm̃ cõmodati uł depoĩ¬
ti utrũ tutele quoq tenet̾ et si
acceꝑit peccumarut reddat
plensq placuit eam peccum¬
amuł depositi. uł ꝯmodati ac¬
cione repeti uł ꝯdici posse. ꝙ hĩ¬

Expanded text:
modatam non reddat, non tantum commodati uel depositi, uerum tutelae quoque tenetur. et si acceperit pecuniam, ut reddat, plerisque placuit eam pecuniam uel depositi uel commodati actione repeti uel condici posse:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filiꝯ famał. tutela ammĩs¬
trau̾it et ub̃ato patria potes¬
tate dolo aliquid fec̾it anac¬
cio tuele patrem quoq hoc n¬
est. ut cum dum caxat dolur
pret pat̾ qui cõmissus ẽ añ

Expanded text:
 filius familias tutelam administrauerit et liberatus patria potestate dolo aliquid fecerit, an actio tutelae patrem quoque hoc nest, ut eum dumtaxat dolum pater praestet, qui commissus est an
Abbreviated transcription (Latin):
a ppria cã uł ex hr̃ditana leg¬
tum repudiau̾o magis plã¬
c̾e uideo ꝑtẽ defecisse. ¶Si co
nob̾ decapacitate uidendum
⁊ utrũbrdis an defuncti ꝑ sõa
an neritrius spectan debeat et
pꝰ multas uanetates plac

Expanded text:
a propria causa uel ex hereditari‹a› legatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse. Si eo nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post mult
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula senas denas continẽt
personas. u̾bi gratia enm patrin
ab nepos si enumerabitur ut
bifariam patruo accepto quat᷑
pronepos tociens proneptis du

Expanded text:
ocabula senas denas continent personas: verbi enim gratia patrui abnepos sic enumerabitur, ut bifariam patruo accepto quater pronepos, totiens proneptis du
Abbreviated transcription (Latin):
ue sunt aui. auieq eiusdem.
ꝓprior sobrinus sobrina. Sin¬
gule appellationes continet
ꝑsonas .xui. quia cum patruu̾
eandem h̃t enumerationem
totidemq filie et sit omnibus¬
ex his quas apatrin maximi
filio comprehendimus ductiꝰ
ue proncpos et cum ab auus
octies numeretur nepotes hiͦ
oeties computatis supra scrip¬
tum uumerum efficiunt. pa¬
trin inaioris neptis. Item auũ¬
culi maioris nepos neptis ea¬
dem ratione ꝑsonas comple¬
nepos neptis e.adem ratione.
Item matertere maioris nepoᷤ
nepos neptis. Item sic ex omin¬
bus colliguntur. xxxx. ab hi
ꝑsoms auus. ama eus deciuꝰ
cognatione queritur ppriores
sobrim sunt pater mater sobͥ¬
nus sobrina. is decinus cogna¬
cione queritur. sobrmo natus
est hic proximo nomine defunt
parenti suo sobrimis ut treba¬
tus ait. rationemq nominis
hãc reddit. quod ultum cogna¬
tionum gradus sobrinorum
patrin magin pronepos pronep¬
cis. auunculi magi pronepos
proneptis.Annte magne pro¬
nepos proneptis matertere mag¬

Expanded text:
e sunt, avi aviaeque eiusdem propius sobrinis. Singulae appellationes continent personas sedecim, quia, cum patruus eandem habet enumerationem totidemque filia: et fit ex omnibus his, quas a patrui maximi filio comprehendimus, ductisve pronepos et cum abavus octies numeretur, nepotes bis octies computati supra scriptum numerum efficiunt. Patrui maioris neptis item. Avunculi maioris nepos neptis eadem ratione personas complenepos neptis eadem ratione item. Materterae maioris nepos neptis item. Et sic ex omnibus colliguntur centum virsonis auus auia eius, de cuius cognatione quaeritur, propius sobrinis sunt, pater mater sobrinus sobrina: is de cuius cognatione quaeritur, sobrino natus est: hic proximo nomine definitur parentis sui sobrinus, ut Trebatius ait, rationemque nominis hanc reddit, quod ultimi cognationum gradus sobrinorum patrui magni pronepos proneptis. auunculi magni pronepos proneptis. amitae magnae pronepos proneptis. materterae mag
Abbreviated transcription (Latin):
de cinus cognatione queritur.
sobrim sobrineq sunt ip̃e uero
hisdem. so hic. no sobrine natuᷤ
patrin ab nepos ab neptis auũ¬
uorabula.¬

Expanded text:
gnatione quaeritur, sobrini sobrinaeque sunt, ipse autem isdem sobrino sobrinaue natus. patrui abnepos abneptis. auunuocabula
Abbreviated transcription (Latin):
ueri.⁊ ant̾. rescripserũt eos ꝙ
tore dispositum e nullh ẽt
momĩti scripturam. qĩ nuc
pceptum reliquerĩt qr cal
iegem intestõ nõ possũt dicr
¶ Qd si lib̾is aut pot̾is aut li¬
ũtis aut hr̃dib autaluis ꝙ¬
busdam ꝑsonis cõsulentos

Expanded text:
inus rescripserunt eos, qui tore dispositum est, nullius esse momenti scripturam, quasi nudum praeceptum rel‹i›querint, quia talem legem testamento non possunt dicere: quod si liberis aut posteris aut libertis aut heredibus aut aliis quibusdam personis consulentes
Abbreviated transcription (Latin):
extraneo legauit ut putat.
Marcellus posse ex prdatos
pere fideiꝯ. fidei comissũ. d̃
euenit et si uiu filios emaci¬
passet. et postea funduz alie¬
nass. ¶Gr si om̃s filu br̃des in¬
stituti sint exdisparib ꝑtibo
nõ possunt pet̾e fidei comis

Expanded text:
extraneo legavit, ut putat Marcellus posse exheredatos petere fideicommissum. quod evenit et si vivus filios emancipasset et postea fundum alienasset. Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
erit. an etiam eam b̾rditatem
que ꝑ ẜuum acquisita ẽẽ resti¬
cuere deberent qͣitum est dixi
non mag̾ bane br̃ditacem in
resticutione uenire quam qd̃
ẜuus hr̾ditarius post aditã
brditatem stipulatus finss
aut ꝑtradictionem accepiss
aut fructus qui ex rebus hr¬
dicarus ꝑcepti fuissent utiq
si uulla mora fidĩs misso fc̃a
suiss. ¶ S siquid ant̾ adi¬
tam hr̃dicatem ẜuus stipula¬
cus funss: aut ꝑtraditio nẽ¬

Expanded text:
erit, an etiam eam hereditatem, quae per servum adquisita esset, restituere deberet, quaesitum est. dixi non magis hanc hereditatem in restitutionem venire, quam quod servus hereditarius post aditam hereditatem stipulatus fuisset aut per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus hereditariis percepti fuissent, utique si nulla mora fideicommisso facta fuisset. sed si quid ante aditam hereditatem servus stipulatus fuisset aut per traditio
Abbreviated transcription (Latin):
ti pris detur. ut tamen bona
sorori que necẽia hr̃s patri
exticit. conferre cogetur. au
qui per eum bonorum. pos
est. uisi forte. auus iste nul¬
lum ał de̾ ex his fructũ acqͥ¬
rere uult ꝑatus ꝙ est ne po¬
ut ademancipatum emol
poterit. qd̾ eo fcõ a collatioĩs
ꝯ mõ excluditur cum auo

Expanded text:
tris detur, ut tamen bona sorori, quae necessaria heres patri extitit, conferre cog‹a›tur auus, qui per eum bonorum posseest: nisi forte auus iste nullum ex his fructum adquirere uult paratusque est de pout ad emancipatum emolupoterit, quod eo facto a collationis commodo excluditur, cum auo
Abbreviated transcription (Latin):
cipes ẜuum in anumi serĩt ad¬
mictencur ad legictimam hrdi¬
tatem in bonis liberti uł lib̾te ĩ¬
testacorum. ¶oiles manu¬
mittendo ẜuum pecculiarem
suum faciet lib̾tum et ad legit

Expanded text:
cipes seruum manumiserint, admittentur ad legitimam hereditatem in bonis liberti uel libertae intestatorum.Miles manumittendo seruum peculiarem suum faciet libertum et ad legit
Abbreviated transcription (Latin):
gealiam dunsionem bonor
suorum int̾casdem. int̾qͣs
testamento dinserat q̃dã
tũ nulli noĩatim dedit. Q̃
que nommatĩ muilli relicta

Expanded text:
ge aliam diuisionem fecit bonorum inter easdem, inter quas et testamento diuiserat, quaedam tamen nulli nominatim dedit. quaquae nominatim nulli relicta
Abbreviated transcription (Latin):
ut is corpus eius curaret ĩ
ita scriyserat peto anobis ut
siuem promucia siue unma
aliquid michi humanitus
accident corpus meumcure¬
tur et incapama et monu¬
mentum filiorum meorũ
reportare. Questum ẽ an
lias exdis paribus portiomibꝰ
testamento hrdes instituerat
peneoninin bonorum suor
eodem testamento dinisic̃er
fecit deinde ħ uiba adiecit gcͣ.

Expanded text:
ut is corpus eius curaret in ita scripserat: 'peto a uobis, ut, siue in prouincia siue in uia aliquid mihi humanitus acciderit, corpus meum curetis et in Campania et in monumentum filiorum meorum reportare". quaesitum est, an lias ex disparibus portionibus testamento heredes instituerat, paene omnium bonorum suorum eodem testamento divisionem fecit, dein
Abbreviated transcription (Latin):
principis cu quida br̃dum
noĩa induxisse. et bonaen ur
caduca afisco iũdicarẽtur diu
delegatis dubitatũ ẽ. et maxĩe
dehus legatis que ascipta er¬
ant. pus quoꝵ institudo fũat
inducta płiq eciã legatanos
excludendos existimabant. si
iure ip̃o ꝑimi. ꝙ inductum sit.
cet᷑a oĩa nalitura. quid ergo ⁊
hrdum noĩa ĩ dux̃at statius
se ꝯsecuturũ putasse. ut intes¬
tatiexitum fac̾et s in redubia¶
beniginorẽ int̾pretatõe sequi
ĩpatoris antomini angusti pu¬
lerius nepos mutata uolunta¬
te. et inciderit testm̃ siĩ. et brd¬

Expanded text:
principis cum quidam heredum nomina induxisset et bona eius ut caduca a fisco vindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios excludendos existimabant. quoiure ipso peremi quod inductum sit, cetera omnia valitura. quid ergo? heredum nomina induxerat, satis se consecuturum putasse, ut intestati exitum faceret? sed in re dubia benigniorem interpretationem sequi peratoris Antonini Augusti Pulerius Nepos mutata uoluntate et inciderit testamentum suum et
Abbreviated transcription (Latin):
mancipus nec possitutile fi¬
dei comissimi putari ꝙ datũ
nõ sit cum legasse sedixit nec
adiecerit legati sp̃em nec ab
hrdem uti praretur mãçipiũ

Expanded text:
mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec adiecerit legati speciem nec ab herede uti praestarentur mancipia
Abbreviated transcription (Latin):
tur peti ex eode testo nõ possũt.¬
¶Infidci comisso ꝙ familie re¬
linquitur huad peticionẽ co
admitti possut qui noĩati
sunt. aut post eos c̃es extine¬
tos qui ex noĩe defucti fũit co
tp̃r quo testator morartur ⁊
qui ex his ꝓximo gradui ꝓc̃¬
atisunt misi sp̃ałr defunctus
adultiores noluntatẽ suam

Expanded text:
to non possunt.In fideicommisso quod familiae relinquitur hi ad petitionem eius admitti possunt, qui nominati sunt, aut post omnes eos exstinctos qui ex nomine defuncti fuerint eo tempore, quo testator moreretur, et qui ex his primo gradu procreati sint, nisi specialiter defunctus ad ulteriores uoluntatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
mã peto ut ẜuũ tuu sticum
manumittas. cum mĩst̾io tu¬
quidhis ubis nuctui uideat.
cum iit supͣ cautu est duob.
hrdib institutis defuncta te¬
tatrice et macipia brditana

Expanded text:
ma, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuquid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam test‹at›ricem et mancipi
Abbreviated transcription (Latin):
arcell̾. Qui filium eman¬
ci pauerat et nepotem exeo
retinuerat in potestate tes¬
tam̃to filium ex hrdauit
nepotem ex aliqua parte
instituit b̾rdem et alium
filium emancipatũ p̾tut
pot̾ defendi nepotem quo¬

Expanded text:
rum.Qui filium emancipauerat et nepotem ex eo retinuerat in potestate, testamento filium exheredauit, nepotem ex aliqua parte instituit heredem et alium filium emancipatum praeteriit. potest defendi nepotem quo
Abbreviated transcription (Latin):
clem testamento lib̾tatem et
fid̃ĩ ꝯmissariam hrditatem ac¬
ceꝑat hor̃s suspectam a diit mox
stichus ancequam moram in
capienda brditate faceret de¬
cessit: relicto hr̾de ticio quero an
inicicium si nolit reciꝑe fidĩ ꝯmiꝰ¬
sariam br̃ditatem actiones. ex
compuisus est adire br̃dita¬
tem confestim ei restituet dema¬
mencio pot tamen euenire. ut
restitucionem distulerit. hrs
uł uci si peccumam ei debuerit
defunctus quam retinere ma¬
luerit. quam petere. Ceterum
existimo idem in hr̾dem eñis ꝯs¬
ticuendum quod in illo consti¬
tucum est. cur enim recusat: qͥ
recusare non potuit: is. cuius
hr̾ditatem sus ceꝑit quod si for¬
te ante hr̾ditatis resticutionẽ
sine hr̃dem decesserit lib̾tus.¬
S inhinusmodi qõne. rogo res¬
pondeas. an recte senserim rega¬
ta est filia exasse hr̃s: restituere

Expanded text:
testamento libertatem et fideicommissam hereditatem acceperat, heres suspectam adiit: mox Stichus, antequam mor‹a›m in recipienda hereditate faceret, decessit relicto herede Titio. quaero, an in Titium, si nolit recipere fideicommissam hereditatem, actiones excompulsus est adire hereditatem, confestim ei restituet, de mamentio. potest tamen euenire, ut restitutionem distulerit heres, ueluti si pecuniam ei debuerit defunctus, quam retinere maluit quam petere. ceterum existimo idem in herede eius constituendum, quod in illo constitutum est: cur enim recusaret, quam recusare non potuit is, cuius hereditatem suscepit? quod si forte ante hereditatis restitutionem sine herede decesserit libertusin huiusmodi quaestione rogo respondeas, an recte senserim. rogata est filia ex asse heres restituere
Abbreviated transcription (Latin):
Sĩ cui legatum fuerit
elictum. isq rogatus sit li¬
beros suos em aucipare. an
cogi debeat inanumitte et
retineo me dixisse. defici eo
a peticione fidei comissi. Ne¬
q enim pretor fidei comis¬
sarius eos ad libertatem ti¬

Expanded text:
Si cui legatum fuerit relictum isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideicommissi: neque enim praetor fideicommissarius eos ad libertatem t
Abbreviated transcription (Latin):
anuru acceptam ex¬
patris opposita doli excep¬
tione non añ soluere lega¬
tum cogendus ẽ.qua m̾ ei
cantum fuerit deindemꝓ¬
intate soluto matrimo ĩo¬
o si prns quam legatum
filio solueretur.mulier do¬
tem suam recuperaunt frus¬
tra filius de legato agit¶s
siler falcidia lccum miega¬
to dotis adusus filium ex¬
hrdatũ habuert et muuer

Expanded text:
nuru acceptam fipatris opposita doli exceptione non ante soluere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio.Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget.Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas. etiam pendente
condictionem. nec dum ĩ¬
pleta petere possunt qui u¬
tiliter sunt instituti qd̾ fi
in utiliter. quis sit insti¬
tutus nec ad bonorum.
pos. in utilis institutio ꝓ¬
ficit.

Expanded text:
tabulas etiam pendente condicione necdum impleta petere possunt, qui utiliter sunt instituti: quod si inutiliter quis sit institutus, nec ad bonorum possessionem inutilis institut‹i›o proficit.
Abbreviated transcription (Latin):
se mota cã ne mesas pon¬
dera ferramentaq laniã¬
Item trutinas cultros do¬
labra instrumento relin¬
quimus ¶ Instrumento

Expanded text:
semota carne mensas pondera ferramentaque lanianitem trutinas cultros dolabras instrumento relinquimus. Instrumento
Abbreviated transcription (Latin):
tis. s⁊ magectis adiectis
agellis et quos sumur
testa mento comparont
nec si nec his fundis coli
to quod ubis cõp̾bendis¬

Expanded text:
tis, sed in adiectis agellis et quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli to, quod uerbis comprehendis
Abbreviated transcription (Latin):
tutor hr̃ditatem adire iusẜit.
postea pupillũ hrditaiAffric̃.
um qui duolꝯ testĩseuisdẽ testͣ¬
oris hr̃s scribitur cũ dubitet nũ
postiꝯ falsum fit exne utro coꝵ
posse adur hr̃ditatẽ placet. ¶Fili¬
us famił. hr̃s scripto patit suũ
ccitiorẽ fecerat uid̾i sibi soluẽ¬
do eẽ hr̃ditate pat̾ rescripsat
sibi par ydoncam renũciari ita¬
q dekẽ eum diuigẽtius ex plo

Expanded text:
tutor hereditatem adire iusseritpostea pupillum hereditati.um, qui duobus testamentis eiusdem testatoris heres scribitur, cum dubitet, num posterius falsum sit, ex neutro eorum posse adire hereditatem placet.Filius familias heres scriptus patrem suum certiorem fecerat uideri sibi soluendo esse hereditatem: pater rescripserat sibi parum idoneam renuntiari itaque debere eum diligentius expl
Abbreviated transcription (Latin):
quã du ꝑsuasũ ei nõ sit soluc̃¬
do ẽc̃ hr̃ditatẽ patre nõ obliga¬
se. ¶ Sret si quis itadixit si sol¬
uendo hr̃ditas cad co hr̃ditatẽ
nulla aditio est. Maitꝯ.
Habebat patre funosũ incuiꝰ
erat potestate int̾pon̾e suam be.¬
niuolentia diuus piꝰ Rpsit
ut si filiꝯ fa. adienit pinde ha¬
beat᷑ atq si pat fam̃. ad us ꝑmi

Expanded text:
quamdiu persuasum ei non sit soluendo esse hereditatem, patrem non obligasse.Sed et si quis ita dixerit: 'si soluendo hereditas est, adeo hereditatem', nulla aditio est. 52 Marchabebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam beniuolentiam diuus Pius re‹s›cripsit, ut, si filius familias adierit, perinde habeatur atque si pater familias adi
Abbreviated transcription (Latin):
instipłatone delucitur. ul¬
uti pictorie et fabriles peti
quidem no possint nisi pret̾i¬
te quia et si non u̾bis at re
ip̃a m est obligatomis ĩtras¬
tum̃ hodie dare spondes ced̃s
tñ oꝑe ex die intposite stipu¬
lat̃onis. s oꝑe quas patron
a lib̾to postulat confestunce
dunt. qr id agunt̾ eos uidet

Expanded text:
in stipulationem deducitur, veluti pictoriae fabriles, peti quidem non possunt nisi praeteritae, quia etsi non verbis, at re ipsa inest obligationi tractum hodie dare spondes?" cedunt tamen operae ex die interpositae stipulationis. sed operae, quas patronus a liberto postulat, confestim non cedunt, quia id agi inter eos videt
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis est. ¶Iungitur
aũt nepos patri suo emanci¬
pato. siue pater p̾titus sit si¬
ue institutus. Et hec erit dif¬
⁊ in adoptionem datum ⁊
emancipatum. quod ĩ ad¬
optionem quidem dato non
ał uingitur nisi insticuto. ⁊
alio comittente edictum.
E mancipato auten siue
sit institutus emancipatus
patruo sextantem. patri un¬
ciam ablaturum ¶Si pat̾
emancipatus ex hr̃datus
sit. nepotibus ex eo pret̾itu
qui erant in potestate reten

Expanded text:
ate est. iungitur autem nepos patri suo emancipato, siue pater praeteritus sit siue institutus. et haec erit difin adoptionem datum et emancipatum, quod in adoptionem quidem dato non alias iungitur nisi instituto et alio committente edictum, emancipato autem, siue sit institutus emancipatus ssione patruo sextantem, patri unciam ablaturum. Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate reten
Abbreviated transcription (Latin):
moriente pr̃e hẽret .⁊ si ab
hostibus captus non fuiss
s et si redemptus ab hostib
mortis tp̃r patris inueniati
eque coulatio erit facienda

Expanded text:
moriente patre haberet, si ab hostibus captus non fuisset. sed et si redemptus ab hostibus mortis tempore patris inueniatur, aeque collatio erit facienda
Abbreviated transcription (Latin):
tre datus est testõ tutor cu
putaret securatore ẽẽ distra¬
xit bona pat̾na et mat̾na ꝑ¬
upillorum et decessit. no sol¬
uendoqueritur anpupillꝰ
res possit uendicare. re.si ma¬
ñet res pupilli uendicar ab
eo posse. ¶ prefecti legionis
ita testõ cauit uolo ut sit in
arbitrio tutorum filii mei
inferre usuraru noĩe. ita ne
nũmidispargantur:q̾ro fi
appariit peccuma fenerata
atutorib iudicio tutele un¬
cias nsuras an ũo eas qua
stipiuati sũt prãrc debeant.
R. si ẜ̃m uoluntate defunc¬
ti clegissent usuraꝵ pratio¬
nem. et n pupilli noĩe ĩ fe¬
nus dedissent. id ꝙ pratur
tutore accepit.⁊ em hr̃oita¬
nampignori ei dedit prtr
na defuncti adiudicata fũt
qr morte en hr̃s nõ estulto¬
tus queritur an id nom pu¬
pill recusare possit .R. ẜm
adhom tutorum nõ ꝑtin̾e.
bonoꝵet negociationis ⁊ de¬
sibi iedemptis negociñ suo
noĩe exercint. quesitũ ẽ uti
ꝯpenclium negocii. an usu

Expanded text:
tre datus testamento tutor cum putaret se tutorem esse, distraxit bona materna et paterna pupillorum et decessit non soluendo: quaeritur, an pupillus res possit uindicare. respondi, si manent res pupilli, uindicari ab eo posse. Praefectus legionis ita testamento cauit: 'uolo, ut sit in arbitrio tutorum filii mei, inferre usurarum nomine ita, ne nummi dispargantur'; quaero, si apparuerit pecunia faenerata a tutoribus, iudicio tutelae uncias usuras an uero eas quas stipulati sunt praestare debeant.m voluntatem defuncti elegissent usurarum praestationem neque pupilli nomine in faenus dedissent, id praestatututore accepit et rem hereditariam pignori ei dedit: post na defuncti adiudicata sunt, quia mortem eius heres non est ultus: quaeritur, an id nomen pupillus recusare possit. responad onus tutorum non pertinere. bonorum et negotiationis deedemptis negotium suo nomine exercuit: quaesitum est, utrum compendium negotii an usur
Abbreviated transcription (Latin):
anda est. s etiam etas pupilloꝵ
cõsid̾anda est. Ram si prioruz
pupillorum etas prope pus¬
tatem sit ita ut tm modo sem¬
estre tp̃s reliquñ fu̾it. aut coꝵ
quoꝵ suscipe tutelam cogitur
nõdabitur extusacio. ioq pri¬
cipalib cõstitucoib cauetur¬
tatem cruitatis. et ꝓpt̾ cõuine¬
tionẽ origims romanciaman¬
ciquitꝰ et senatus et senatus
cõsultis. et cõstitucionib pri¬
cipum plenissima inmunitas
tributa est. ut etiam tutele ex¬
cusatcem hant scilis et corim
pupillorum q yuensos non
siit. idq dinus pius. repsit.¬

Expanded text:
nda est, sed etiam aetas pupillorum consideranda est: nam si priorum pupillorum aetas prope pubertatem sit, ita ut tantummodo semenstre tempus reliquum fuerit, aut eorum quorum suscipere tutelam cogitur, non dabitur excusatio: idque principalibus constitutionibus caueturtatem ciuitatis et propter coniunctionem originis Romanae iam antiquitus et senatus consultis et constitutionibus principum plenissima immunitas tributa est, ut etiam tutelae excusationem habeant, scilicet eorum pupillorum, qui Ilienses non sint: idque diuus Pius re
Abbreviated transcription (Latin):
dem Qulieri et ticio u
fuf .f. si non impserit muli¬
er relictus est. Si mulier
nupserit. quam diu ticiꝰ
et iuuit et in eodem statu
erit. partem usus .f. habe

Expanded text:
m Mulieri et Titio usus fructus, si non nubserit mulier, relictus est. si mulier nubserit, quamdiu Titius et vivit et in eodem statu erit, partem usus f
Abbreviated transcription (Latin):
i uł curie uł hr̃s instituto ma¬
numiss uł alicuatꝰ adibit h̃¬
ditatẽ. ¶Si fici ẜuus sit institu¬
to nissuꝓcuratoris cesaris adi¬
bit hr̃ditatẽ ut ẽ sepe Rptum.¬
effectus ad gladium uł ad bes¬
tias uł inmetallum dãpnatus
si fũit hr̃s iustituto ꝓnõ scrip¬

Expanded text:
s institutus manumissus uel alienatus adibit hereditatem. Si fisci seruus sit, iussu procuratoris Caesaris adibit hereditatem, ut est saepe rescriptum.effectus ad gladium uel ad bestias uel in metallum damnatus, si fuerit heres institutus, pro non scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tui aliqui exlibertis sint an
pars eorum ad fideicõmissa¬
rios suꝑstites ꝑtinet ⁊ an
sdie cedente fideicõ. moriẽ¬
cium libertorum portiones
ad heredes eorum antestato¬

Expanded text:
tui aliqui ex libertis sint, an pars eorum ad fideicommissarios superstites pertinet? et an die cedente fideicommissi morientium libertorum portiones ad heredes eorum an testato
Abbreviated transcription (Latin):
cuit cuilibet eorum si
nupserit : amissuram
legatum nec uideri tali
conditione uiduitatem
in uuctam. cum alii cu

Expanded text:
cuit, cuilibet eorum si nubserit, amissuram legatum, nec uideri tali condicione uiduitatem iniunctam, cum alii cu
Abbreviated transcription (Latin):
stitint. et ei qui nouissuis
mortuus fũit ticuim Rendẽdũ
ẽ solos firs uonor possc̃em ac¬
cepturos et quodam modo du¬
os grad hi institucionis fcõs
ut primo fros ĩuicer sb̾stitũen¬

Expanded text:
stituerit et ei, qui nouissimus mortuus fuerit, Titium, respondendum est solos fratres bonorum possessionem accepturos et quodammodo duos gradus huius institutionis factos, ut primo fratres inuicem substitue
Abbreviated transcription (Latin):
.cc̃. in qua sp̃e. et iul. pro¬
culo ad sensit. quam sen¬
tenciam probabi liorem
esse puto. s et diuus an¬
toninus uidicasse dicit᷑.
comiscendas esse utrasz
partes in computatio¬
ne legis falcidie. ¶Si
coheredem ineum post ⁊¬
aditam hr̃ditatem ad ro¬
gauero non dubitabitur

Expanded text:
 in qua specie et Iulianus Proculo adsensit, quam sententiam probabiliorem esse puto. sed et divus Antoninus iudicasse dicitur commiscendas esse utrasque partes in computatione legis Falcidiae. Si coheredem meum post aditam hereditatem adrogavero, non dubitabitur
Abbreviated transcription (Latin):
dolus.pondus argentiqd̃
in illis horieis habeo sine
culpa hr̃dis deꝑierunt. uł
deteriora sunt fc̃a. ꝓculdu¬
bio. aut nicħ debebitur aut

Expanded text:
doleis', 'pondus argenti, quod in illis horreis habeo', ‹si› sine culpa heredis deperierunt uel deteriora sunt facta, procul dubio aut nihil debebitur aut
Abbreviated transcription (Latin):
ap̾. Mater mibenti filie qͣs¬
dam res p̾ter dotem dedit eã¬
q un familia retimut ac fri¬
bus sub condictione si dote
et cet̾a que nubenti tradidi
ꝯtuliss. cohr̃dem ascripfit
cum fitia se bonis abstinui¬
sset fratribus res non ĩ do¬
tem datas uendicantious ex¬
ceptionem doli pͥlacuit obsta¬
re.qm̃ pater filiam al t̾utru
hr̃e uoluit.

Expanded text:
.Pater nubenti filiae quasdam res praeter dotem dedit eamque in familia retinuit ac fratribus sub condicione, si dotem et cetera quae nubenti tradidit contulisset, coheredem adscripsit. cum filia se bonis abstinuisset, fratribus res non in dotem datas uindicantibus exceptionem doli placuit obstare, quoniam pater filiam alterutrum habere uoluit.
Abbreviated transcription (Latin):
numphidio. Quesisti. Sii¬
ta intestam̃to cantum ẽẽt
stichus si rationes reddid̾¬
it. cum contubernali sua
liber esto eisq heres .x.da¬
to. an sticho mortuo ante¬
quam rationes redderet. ł
pariat omne. uł reliqua
hũte. li bera esse mulier ⁊ an
de legato idem accipiamus.
libertate data sirationes
reddiderit. Hane conditionẽ
rationum reddendarum
ut uissus uideatur reliq̃
reddeie si qua ut cum fide
actus sui. que si nulla sũt.
purx accepisset ubtatem
uidebuntur si post aditam
urditatem decessit competeᷤ

Expanded text:
o. quaesisti, si ita in testamento cautum esset: "Stichus si rationes reddiderit, cum contubernali sua liber esto eisque decem heres dato", an Sticho mortuo antequam rationes redderet, vel pariatore vel reliqua habente, libera esset mulier? et an de legato idem accipiamus. libertate data, si rationes reddiderit, hanc condicionem rationum reddendarum, ut iussus videatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui. quae si nulla sunt, pure accepisse libertatem videbuntur: et si post aditam hereditatem decessit, com
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ¶ Principem lib̾torum
plus maifestum est. ¶Uti
q ex lege .xii. tabulaꝵ ad le¬
gittimam brditatem is qui
inutero est ad mictitur si fue¬
ric editus iñ solet remotari
insequentes sibi agnatos qui¬
bus prefertur si fuerit editus
m̾ et partem fac̾. isqui pari gͣ¬
du sunt ut puta fr̃ unus est
et ucerus uł patrin alius unꝰ
nacus est. et qui in utero est.
¶Est aut tractatum pro qua
ꝑte faciat. quia ex uno utero
plures n. asci possunt et placu¬
it si in rerum nacura c̾tum sit
hane que dicit pͥgnantem nõ

Expanded text:
m quam manifestum est. Vtique et ex lege duodecim tabularum ad legitimam hereditatem is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, vel patrui filius unus natus et qui in utero est. Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerum natura certum sit hanc, quae se dicit praegnatem,
Abbreviated transcription (Latin):
cesserint nichil ad brdes tran¬
mittant et mag̾ est ut subue¬
niatur ut in inultis caĩbus
placiit set et uulgo quesiti
admittuntur ad mris legitti¬
mam porditatem. ¶ Interdũ
et ineintute quesito erit conce¬
luti si p̾moram fidei cõmissa¬
rie libertatis matris sue fac¬
cam natus sit¶Certe si post
manumissionem matris sue¬
fuerit natus. licet in ẜuitu¬
te conceptus adlegictimam
eius h̾rditatem admittecur.
¶ S et si ap̃ hostes conceptus
captnia proc̾atus. Cum ea
redut. sci. rescriptum impera¬
toris nr̃i. et dun patris ad oim̃s
natus consulto admitti qua¬
si inilgo quesitus. ¶ flus
qui mortis tempore matris.
cuius romanus fuit. si ante
aditam br̾ditatem in ẜui tu¬
tem deoueatur legittima hr¬
ditas non differtur nec si pos¬
tea liber factus sit. insi forte
ẜuus pene effectus bñfitio
principis sit restitutus set si
mr̃is ex sexto uentre alius e

Expanded text:
cesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueni‹a›tur, ut in multis casibus placuit.Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem.Interdum et in seruitute quaesito erit conceluti si post moram fideicommissariae libertati matri‹s› suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in seruitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem admittetur. sed et si apud hostes conceptus a captiua procreatus cum ea rediit, secundum rescriptum imperatoris nostri et diui patris eius natus consulto admitti quasi uulgo quaesitus.Filio, qui mortis tempore matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.Sed si matris exsecto uen
Abbreviated transcription (Latin):
Eres liberti om̃ia uirã integͣ
extranel homims adusus
Iberto et filio semper hones¬
ta et sancra ꝑsona pris ac
patrom uideri deb. Tripħ.¬
sitorum kt memancipato fi¬
lio qr nicħ imponi liberis so¬
let nec quisꝙͣ dixit iureu¬
rando obligari filium mãu
missori patri ut lib̾tum pa¬
trono.nam pietatem liberi
parentibus non operas de¬

Expanded text:
eres liberti omnia iura integra extranei hominis aduersus iberto et filio semper honesta et sancta persona patris ac patroni uideri debet. 10 Trypsitorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono: nam pietatem liberi parentibus, non operas de
Abbreviated transcription (Latin):
ilea instituti sũt nõ numuunt.
cestã sub omi ꝯdicione institin
possunt. et si redigantu ad fiui
ꝯdicionẽ. Solem dice media
tprno noce ut puta ciuiᷤ roman
scriptꝰ hr̃s. uiuo testatore fõs ẽ

Expanded text:
llea instituti non rumpunt testamenta, sub omni condicione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore
Abbreviated transcription (Latin):
arcelbnotat. siciꝰ modi fit con¬
dicio subqua filio hr̃s institutꝰ
sit ut ultimo uite en tp̃r c̾tum
sit eam exist̾e nõ posse. et pendẽ¬
teea decedat intestato patri hr̃s
erit ueluti si alcrãdriam pne¬
u̾it hr̃s esto:. ꝙ si et̃a nouissimo

Expanded text:
arcellus notat. Si eiusmodi sit condicio, sub qua filius heres institutus sit, ut ultimo uitae eius tempore certum sit eam existere non posse et pendente ea decedat, intestato patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam peruenerit, heres esto': quod si etiam nouissimo
Abbreviated transcription (Latin):
nussum est. ut accepta pec¬
tituat a uoluntate eius qͥ¬
testam̃tum fecit discedat.⁊¬
post ea legis falcidie bñfi¬
cio uti uolet. et si non det᷑¬

Expanded text:
ssum est, ut accepta ctituat, a uoluntate eius qtestamentum fecit discedpostea legis Falcidiacio uti uolet: etsi non det
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec contra tabulas
donũ munus operas ub̾¬
to reuendidit plane si pͣ¬
tromi filius libertatis cã
imposita reuendi derat
iuchominus familiam.
reuendendo libertatis cã
impoĩta frẽm suum non
summouet ¶Si libert̾
isꝙ prius quam defam¬
ilia q̃onem he̾ret adierit
hĩditatem patronum ad
contra tabulas. bonoꝵ¬

Expanded text:
quia nec contra tabulas donum munus operas liberto reuendiderit. plane si patroni filius libertatis causa imposita revendiderit, nihilo minus familiam brevendendo libertatis causa imposita fratrem suum non summovet. Si libertus isque prius, quam de familia quaestionem haberet, adierit hereditatem, patronum ad contra tabulas bono
Abbreviated transcription (Latin):
ulus. Lucius ticius ita
cestam̃tum fecit aurelius
claudius natus ex illa muli¬
ere. si filium meum esse se ui¬
dici probauerit. heres mͥ es¬
to. paulus.R. filium d quo
quereretur. non sub ea condi¬
tione institutum uideri. qͥ
inpotestate eius ess ⁊ideo
testam̃tum millius esse mon̾i¬

Expanded text:
um.Lucius Titius ita testamentum fecit: 'Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se esse iudici probauerit, heres mihi esto'.Paulus respondit filium de quo quaereretur non sub ea condicione institutum uideri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius esse mo
Abbreviated transcription (Latin):
to bonorum posẜonẽ¬
parte edc̃i agnita est. impedi
istam bonoꝵ posẜonem. cum
tem. hinc non petit s m̃ tum
quem ei hrdem ee̾ oportet qͥp¬
pe cum non alias hinc compe¬

Expanded text:
quam bonorum posseparte edicti adgnita est, impedit istam bonorum possessionem. Cum tem, hinc non petit, sed inde "tum quem ei heredem esse oportet", quippe cum non alias hinc compe
Abbreviated transcription (Latin):
funosꝰ ineader cõdicicẽ
est neq ĩstituto n substituto
ceditnec sicurator furiosi nõ
co spacium tp̃ris ꝙ scientiba
p̃finitum c̃ uidebitur cede/nã
et p̃r infanti filio posẜõma
accipit quo tñ cessante infa¬
ns nõ excluclitur. Quid er¬
go si curator acciꝑe nolit. nõ¬
ne iustiꝯ atq utilius erit ad
cund̃ mod̾ ꝓximo cuiq pos¬
sessionẽ da̾ri nebõa iaceant
quo ad misso sb̃stitutꝰ cau¬
tõe pr̃aie cogitur omĩbo hi¬
is quib bõa restitui debẽt si
forte instituto ĩ code furore
decesẜit aut̃ cõpos mẽtis effec

Expanded text:
furiosus in eadem condicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si curator furiosi nomico spatium temporis, quod scientibus praefinitum est, uidebitur cedere: nam et pater infanti filio possessionem accipit, quo tamen cessante infans non excluditur. quid ergo, si curator accipere nolit? nonne iustius atque utilius erit ad eundem modum proximo cuique possessionem dari, ne bona iaceant? quo admisso substitutus cautionem praestare cogitur omnibus his, quibus bona restitui debent, si forte institutus in eodem furore decesserit aut compos menti