comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus ꝓ lapiam idomini p̾celli
regis magn̾i caroli quem đs amau̾it
⁊ exaltaint ⁊ magnũ principem ⁊
amabilem a cuncto ppło xp̃iano ꝑ uni¬
uersum mundum fec̃. Igitur in tempore ualenti¬
niam impris. qui septimus augustus fuir acõstã¬
tino magno diuo augusto quem sc̃s papa siluest̃
baptrzauit. sub quo tempr sc̃s hieronimꝰ claruit
franci ad huc pagani pͥmum reges habe ceper̃
de seciptis. Primꝰ irãq tex francõꝵ fuit nomĩe
faromund. filius marcomiris eiusdem gentis
in lustris uiri. Post farumundum regnauit elo¬
dio filius eiꝰ. Post clodionem regii meroueus fi¬
lius eiꝰ. Post meroueum regnauit childericꝰ filiꝰ
eiꝰ. Iuo tempore exortus est beatꝰ eparchius
ex ciuitate petrueorica patre felice auieolo conite
eius dem ciuitatis. Post childicum regnauit li¬
doueus filius eiꝰ qui pͥmus de regib francoꝵ
credidit in xp̃m .⁊ baptizatus ẽ a sc̃o remigio
ep̃o cum om̃i exercitu suo ⁊ uniuerso ppło fran¬

Expanded text:
cemus prosapiam domni precelsi regis Magni Karoli, quem Deus amavit et exaltavit et magnum principem et amabilem a cuncto populo Christiano per universum mundum fecit. Igitur in tempore Valentiniani imperatoris, qui septimus Augustus fuit a Constantino Magno divo Augusto, quem sanctus papa Silvester baptizavit, sub quo tempore sanctus Hieronimus claruit, Franci adhuc pagam primum reges habere coeperunt de semet ipsis. Primus itaque rex Francorum fuit nomine Faramundus, filius Marcomiris ejusdem gentis inlustris viri. Post Faramundum regnavit Clodio filius ejus. Post Clodionem regnavit Meroveus filius ejus. Post Meroveum regnavit Childericus filius ejus. Quo tempore exortus est beatus Eparchius ex civitate Petrugorica, patre Felice Aureolo, comite ejusdem civitatis. Post Childericum regnavit Clodoveus filius ejus, qui primus de regibus Francorum credidit in Christum, et baptizatus est a sancto Remigio episcopo cum omni exercitu suo et universo populo Fran
Abbreviated transcription (Latin):
egolisinam. ubi postulante launo ep̃o fecit
inmoncisterio seĩ eparchii auctoritatem pre¬
cepti det̾ris quȩ ibi sine cõtentione eƿant io
ẽ suꝑ fluuium tolueram magnacum. uiue¬
nacum. uasnacum. monterionem. uisacum.
rolicicum. suꝑ fluuium nõtram. baudidanẽ uil¬
lcm. camilon. cauannacũ.ulciaeũ.policicum
minorem. toreicicũ. sertis. tymolatũ suꝑ fluuiũ
dorniniã. montẽ uillam. baiciacũ. triacum.
marleua. Iđ p̾ceptum bartolomeus cancella¬
rius eiꝰ scripsit ⁊ ipse domnus rex manu sua
firmauit ⁊ de anulo suo sigillauit. E rat eo
tempore in ipso monaisterio scĩ epirchi i cano¬
nicalis habitus. Inde głosus rex eirplus ieuer¬

Expanded text:
Egolisman, ubi postulante Launo episcopo fecit in monasterio sancti Eparchii auctoritatem praecepti de terris quae ibi sine contentione erant, id est super fluvium Tolveram Magnacum, Vivenacum, Vasnacum, Monterionem, Visacum, Roliacum, super fluvium Notram Baudidanem villam, Camilon, Cavannacum, Ulciacum, Roliacum minorem, Torciacum, Sertis, Tomolatum, super fluvium Dornoniam Montemvillam, Baciacum, Triacum, Marlevam. Quod preceptum Bartolomeus cancellarius ejus scripsit, et ipse domnus rex manu sua firmavit et de annulo suo sigillavit. Erat eo tempore in ipso monasterio sancti Eparchii canonicalis habitus. Inde gloriosus rex Carolus rever
Abbreviated transcription (Latin):
nus rex in saxoniam ater fec̃ ⁊ hildegariꝰ ep̃s
occisus ẽ asaxonibꝰ in castio qͥ dicitur iuberg.⁊
⁊ ꝑuenit usq ad locum qui dicitur rimiȩ. Un
dum ꝓsꝑe reuersus ẽẽt. de ipso itinero: nuntia¬
tum est ei q̃d grifo qui in wascoma fugituuiꝰ
erat. a germano suo occisus fuiss. Eodem anno
stepħs papa uenit in franciã. ad iutorium ⁊

Expanded text:
nus rex in Saxonia iter fecit, et Hildegarius episcopus occisus est a Saxonibus in castro, quod dicitur Iuberg; pervenit usque ad locum, qui dicitur Rimie. Et dum reversus est de ipso itinere, nuntiatum est ei, quod Grifo, qui in Wasconiam fugitus est, germanus eius, occisus fuisset. Eodemque anno Stephanus papa venit in Franciam, adiuto
Abbreviated transcription (Latin):
corbaria. Illisq mutuo cõ fligentib sarraceni
deuicti atq ꝓstrati sũt : ⁊ cernentes regem suũ
ut̃ fectum in fugam lapsi terga uerterunt.¬
Et qui euade cupiẽrũtes nauali euectiõe fugere
tes de hostibꝰ p̃dã magnam ⁊ spolici capiunt.¬
regionem gothicam de populat ⁊ ciuitates famo¬
sissimas narbonam ⁊ nemausum. agatem ⁊ be¬

Expanded text:
Corbaria Palatio; illisque mutuo confligentibus, Sarraceni devicti atque prostrati, cernentes regem eorum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt. Qui evaserant cupientes navali evectione evadere, tes de hostibus praedam magnam et spolia capiuntre regionem Gotthicam depopulantur: urbes famosissimas 680 Nemausum, Agatem, ac Bi
Abbreviated transcription (Latin):
febre coreptus obi it in pace septingentesimo quadra¬
gesimo primo ab in carnatione dm̃i. Et reto in abio
anno dum turbatio fuit de pascha: debuit ẽẽ domi
fuit in ultimo anno ci clidecenno uenalis fu¬
itq t̃minus pasche domina osanna.xyͦ.beł mai.¬
sed nõ uocatꝰ rex qr ipse nõ¬
ꝑ mutebat se regrm uoca¬
ri nisi ducem fracorum.
qr pueris regibꝰ de fere¬
bat honorem nominis
regalis. theodico uidelic
⁊ childerico quam uis inep¬
tis prudentia ⁊ sensu arentibꝰ. Obi it .xx. beł no¬
uimb̾. cunctis ingiro regnis ad quisitis. sepultusq
est in basił scĩ dionisi i martiris. Pipinus aũt se¬
pultus pat̾ eiꝰ regnauit.xuii. annis in pueroꝵ re¬
gum fidelitate .m.¬

Expanded text:
. . Carolus . . . obiit in pace anno septingentesimo quadragesimo primo ab incarnatione Domini. Et retro in alio anno dum turbatio fuit de pascha, debuit esse Dominaii, quod fuit in ultimo anno cicli decemnovenalis, fuitque terminus paschae dominica Osanna 15 Kal. Maised non est vocatus rex, quia ipse nomittebat se regem vocari, nisi ducem Francorum, ia pueris regibus deferebat honorem nominis regalis, Theoderico videlicet et Childerico, quamvis ineptis, prudentia et sensu carentibus. Obiit 11 Kal. Novemb., cunctis in gyro regnis adquisitis, sepultusque est in basilica sancti Dionisii martiris. Pipinus autem Vetulus pater ejus regnavit 17 annis in puerorum regum fidelitate.
Abbreviated transcription (Latin):
.iusticiam scõ petro. pollicitus ẽ se facere. U
rex pipinus obsides.xl. recepit. ⁊ cũ sacram̃to
firmatiꝰ est reuersus in franciam. Carlomani¬
aut monacꝰ uienna ciuitate remansit. una cũ
ꝓspexisset ab aistulfo langobardoꝵ rege ea nõ ẽẽ
uera q̃ antea ꝓmiserat de iusticiis sͥ Petri.ite¬
rum ꝑ agens in italiam papiam obsedit.⁊ aistul¬
fum in clusit.⁊ magis magisq de iustici is scĩ

Expanded text:
itus est faciendi, unde rex Pippinus, obsides 40 receptos, et cum sacramenta firmata reversus est in Frantiam. Carlomannus monachus Vienna civitate remansit una cum Binus rex, ab Haistulfo Langobardorum rege ea non esse vera, quod antea promiserat de iustitiis sancti Petri, iterum iter peragens in Italiam, Papiam obsedit, Haistulfum inclusit, magis magisque de iustitiis sancti
Abbreviated transcription (Latin):
redlidit cum multis muneribus. ⁊ carolus
inartellus chil perico recepto regẽ cũ cõsti¬
tuit oblitꝰ cunctoꝵ que ineo fecerat maloꝵ
seo cum raen fredo amincias facere noluit.
Rex chil pericus urbe noui omo ugniẽs moi¬
bo obiit. ⁊ regnauit annos. yi. ⁊ranci uero
theodericum filiũ da grb̾ti uiuenioris inmi¬
nasterio cala enutritum super se rege statu¬
unt cõsensu caroli martelli. Carolus uero
princebs raenfredum in secutꝰ andegauis ciuita¬
tem obsedit ⁊ uastata regione eadem cũ pluri¬
mis spoli is iemeauit & maior domus effectꝰ ẽ.
ipse casł martellus in regno francoꝵ. Sequenti
anno andegauis ciuitatem fortissime debellans
cepit. ⁊ raenfredo ut fecto reuersus est.
er ideor tempus rebellauerũt saxones.⁊ capo¬
culo co acto agminum multitudine capoł mar
danubio fines baugarenses occupauit. Et sub¬
acta regione illa cum multas thesauris ⁊ uxo¬

Expanded text:
reddidit cum multis muneribus; et Karolus Martellus, Chilperico recepto, regem eum constituit, oblitus cunctorum quae in eo fecerat malorum, sed cum Raenfredo amicitias facere noluit. Rex Chilpericus, urbe Noviomo veniens, morbo obiit, et regnavit annis sex. Franci vero Theodericum, filium Dagoberti junioris, in monasterio Cala enutritum, super se regem statuunt, consensu Karoli Martelli. Karolus vero princeps Raenfredum insecutus, Andegavis civitatem obsedit, et vastata regione eadem, cum plurimis spoliis reversus est, et major domus effectus est ipse Karolus Martellus in regno Francorum. Sequenti anno Andegavis civitatem fortissime debellans coepit, et, Raenfredo interfecto, reversus est.er idem tempus rebellantibus Saxonibus, Caculo, coadunata agminum multitudine, Rhenum ransmeato, fines Baioarenses occupavit. Subacta regione illa, thesauris mu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uictor franciam redi it.⁊ ex tunc omẽs ceper̃
eum cognomindre martellum qr sic̃ martellus
cunctum ferrum subigit: sic ipse đo ad iuuante
cuncta plia frangebat᷑.
egyeriti anno idem egregius bellator caroł
regionem burgundiȩ sagacit̾ penetrauit. Ei¬
nes regni illius leudibꝰ sus ꝓbatissimis uiris in¬
lustribꝰ. ad cõ terendas gentes rebelles in fide sta¬
tuit. Et pace patrata. Iugdunum ciuitatem suis
fidelibꝰ tradidit. Et firmatis federibꝰ iudiciari is
reuersus est: uictor fiducialit agẽs. In illis quip¬
pe diebꝰ. eudo dux mortuus ẽ. Suod audiẽs capoł
run transiit usq garonnam ⁊ burdegalam c̃iui¬

Expanded text:
 victor Franciam rediit add.: et extunc omnes coeperunt eum cognominare Martellum, quia sicut martellus cunctum ferrum subigit, sic ipse Deo adjuvante cuncta praelia frangebat.equente, egregius bellator Carlus princeps regionem Burgundie sagaciter penetravit, fines regni illius leudibus suis probatissimis, viris industriis ad resistendas gentes rebelles et infideles statuit, pace patrata, Lugdono Gallia suis fidelibus tradidit. Firmata foedera iudiciaria, reversus est victor fiducialiter agens. 15. In illis quippe diebus fluvium transiit, usque Garonnam vel urbem Burde
Abbreviated transcription (Latin):
o tcorrore pipinus bieuis supra dietꝰ pat̃ drrgo¬
nis. ⁊ grimaldi ⁊ bearoli martelli. correptus febre
scriptis regibꝰ annis. xxuii.⁊ dimdio. Plectrudis
quoq cum no potbbbꝰ sins uł rege cuncta gub̾nabat
dictus pipmꝰ uetulus uł breuis qui fuit pauus dom¬
in caroli impris magni: franci in francos in incem
nruunt incõsia silua. ⁊ sese mutuo durissima cedi
b̾to carbonaritm siluam transeuntes: usq mosam¬
fluuium t̃ras illas uastauerũt. ⁊ succenderũt
um ratbodo duce gentili amiticias feriunt. T¬
plectrudis uxor pipini uetuli. cepit ꝑ ingenium
lxarolum martellum filium pipini uetuli supra¬
dicti de alia uxore capiade. qui dum sub custodia
egreriti tempore dagrbtus rex egiotans mor¬
tuus ẽ regnauitq annis .u. Franci uero dame¬
lem quondam clericum cȩsarię capitis crescent
ingressus usq hrenum fluuium uł coloniam eiui¬
tate ꝑuenerũt uastantes t̾ram. Et thesauis mul

Expanded text:
o tempore Pipinus Brevis supradictus, pater Drogonis et Grimaldi et Caroli Martelli, correptus febre ascriptis regibus annos 27. Plectrudis quoque cum nepotibus suis, vel rege, cuncta gubernabat dictus Pipinus Vetulus vel Brevis, qui fuit proavus domni Karoli imperatoris magni, Franci inruunt ac sese mutuo dirissima cede  Carbonaria silvafluvium terras illas vastantes succenderunt. Cumque Radbodo duce gentili amicitias feriunt. Plectrudis, uxor Pipini Vetuli, coepit per ingenium Karolum Martellum, filium Pipini supradicti de alia uxore Calpiade, qui, dum sub custodia 52. Sequenti tempore Dagobertus rex A. egrotans mortuus est regnavitque annis 5. Franci nimirum Danielem quondam clericum, cesarie capitis crescenteingressus, usque Renum fluvium vel Colonia civitate pervenerunt, vastantes terram
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Tunc dolentes franci qr nõ habebant pru¬
dentem regem sed iam ꝑ multos annos sustinci¬
erant de segali ꝓle insipientes uiros. uoluerũt
eleuare in regem pipinum pium. Qui noluit ad¬
quiescere. s. ad unatis cunctis primoribꝰ francoꝵ

Expanded text:
. . Tunc dolentes Franci, quia non habebant prudentem regem, sed jam per multos annos sustinuerant de regali prole insipientes viros, voluerunt elevare in regem Pipinum Pium. Qui nolit adquiescere, sed, adunatis cunctis primoribus Francorum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sepultus est eciuciaco monasterio in basilica scĩ
stepħ ꝓtomartiris. regnauitq annis dagrbtus filius
eius ꝓ eo. Habebat gͥ grimalđ uxorem in matrimo¬
Eratq ipse grimald̾ maior domus. pius. modestus.
grnitor eius.⁊ dum ad eum uisirandũ accessisset.

Expanded text:
 Al., Causiaco monasterio in basilica sancti Stephani martyris. Regnavitque Dagobertus filius ejus pro eo. Habebat tum Grimoaldus uxorem in matrimoEratque ipse Grimoaldus major domus pius, modestus duce genitore suo, dum ad eum visitandum accessisset,
Abbreviated transcription (Latin):
trucidant ⁊ in sucm ditionem cũcta restituunt.
bonam celebetrimam ⁊ megopolim urbem eoꝵ¬
obsedit: suꝑ adice fluuium. Et muitionẽ ingi¬
ro in modum arietum cõstruxit. ⁊ regẽ sarracenoꝵ
nomine atimot cum satellitibꝰ suis ibidem reclu

Expanded text:
ternunt, et in suam ditionem efficaciter restituunt. bem celeberrimam atque metropolim eorum obsedit, super Adice fluvio munitionem in girum in modum arietum instruxit, regem Sarracinorum nomine Athima cum satellitibus suis ibidem reclus
Abbreviated transcription (Latin):
usq massiliensem urbem ł aplatum cuncta in suã
potestatẽ sub egit.⁊ cum magnis thesauris ⁊ mu¬
bellantes saxones paganissimos qui renum flu¬
uium cõsistunt strenuus uir caroł hostem cõmo¬
uit francoꝵ. in loco ubi lippia fluuius renum

Expanded text:
usque Massiliensem urbem, vel Arelatum suis judicibus constituit; cum magnis thesauris et mubellantibus Saxonis paganissimos, qui ultra Renum fluvium consistunt, strenuus vir Carlus, hoste commoto Francorum, in loco ubi Lippia fluviuss Renum
Abbreviated transcription (Latin):
fessus est pipino germano suo qͥo uoluisset scłm
selinqueret ⁊ in eodem anno nullum fecerũt exer¬
citum s pͥ parauerut se urq carlomannus ad ite
suum. ⁊ pipinus quomodo germanum suum. ho¬
norifice direxisset cum muneribꝰ. T̃ unc carloman

Expanded text:
fessus est Pippino germano suo, quod voluisset seculum relinquere; et in eodem anno nullum fecerunt exercitum, sed praeparaverunt se uterque, Carlomannus ad iter suum et Pippinus, quomodo germanum suum honorifice direxisset cum muneribus. regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ imp̃r aquis grani palatio natł domini
çelebrauir.
tinopolr legatum spatarium nomine
misit iesse ep̃m ambianensem ⁊ elingaudiũ
quȩ arege ꝑscrum missa sunt.⁊ aquis gͣni¬
om̃a imp̃ri detulit. Nomen elefantis erat
quenti obsidione fatigata ⁊ ipsa inoeditio¬
albicinos saxones uastauit. Tũc grimaldꝰ
bene. uentanoꝵ dux inluceria uiunigisũ
comitem spoleti ĩ qui p̃sidio p̾erat. aduer¬
sa ualitudine fatigatum ob sedit ⁊ inde¬
ditionem accepit. captumq honorifice
um ⁊ finitinas regiones t̃remotus factus
⁊ mortalitas sub secuta ẽ.Uiunigisus agr¬
maldo redlitus ẽ.⁊ missi domni imp̃ris
deconstantinopoli reuersi sunt. Et uener̃
cum eis legati nicheforis impr̃is qui tunc
rem publicam regebat. Nam helenam pꝰ
aduentum legationis frcincie de posuer̃.¬
quorum nomina fuerunt. Oꝯ ichael ep̃s.
petrus albas.calistus abbas. candidatus abb¬
uiuenerunt ad imprem ingermania suꝑ
faciende pacis inscripto susceperunt. Et

Expanded text:
. Imperator Aquisgrani palatio natalem Domini celebravit. tinopoli misit legatum suum nomine misit Iesse episcopum Ambianensem et Helgaudum cquae a rege omnia imperatori detulit. Nomen elefanto elefaquenti obsidione fatigata et ipsa in deditioalbianos Saxones vastavit. Grimaldus, Beneventanorum dux, in Luceria Winigisum comitem Spoletii, qui praesidio praeerat, adversa valitudine fatigatum obsedit, et in deditionem accepit, captumque honorifice um et finitimas regiones terrae motus factus, et mortalitas subsequuta est. Winigisus a Grimoldo redditus est, et missi imperatoris de Constantinopoli reversi sunt, et venerunt cum eis legati Nicifori imperatoris, qui tunc rempublicam regebat--nam Herenam post adventum legationis Francicae deposuerunt--quorum nomina fuerunt Michahel episcopus, Petrus abbas et Calistus candidatus. Qui venerunt ad imperatorem in Germania supefaciendae pacis in scripto susceperunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
cum magnis munerib nuntiauer̃. Nam
lanfredus ac sigunund̃ ambo de functierãt.
deferebantur subueherentur. Ipse uͦ celeb̾to
gressus ingalliam reuersꝰ ẽ. Ipsa estate cap
niȩ iam biennio obsessa.⁊ zatus ꝑfretus
eius ⁊ alii cõ plures sairacem cõpͣhensi. &¬

Expanded text:
cum magnis muneribus nuntiaverunt; nam cum magnis muneribus nuntiaverunt; nam Lantfridus ac Sigimundus ambo defuncti erant. deferebantur, subveherentur. Ipse vero celebragminus plus biennio obsessa; Zatun prefectus eius et alii quam plures Sarraceni comprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt.⁊ ꝓfacinoris magnitudine exilio de
campulus sacellarius ⁊ multi ali i romane
bis ⁊ apłici tyciusq ytalie nõ tantum ꝓub¬
licis s. ętiam ecclicisticis ⁊ pͥuatis rebus. nã
rum in beneuentanos expeditionem cum
pipino filio suo ipse post pascha . Uii beł
incu aronia ꝓfeetus spoletum uenit. Et dũ
eẽt ibi .ii. Iuł mai. hora noctis scda tremo¬
tus maximus factus est quo tota italia gͣ¬
uiter cõ cussc ẽ.Quomotu tectum basilicȩ
i pauli apłi magna ex parte cum sus
trabibꝰ deciđ.⁊ in quibꝰdam locis urbes mõ¬
dam loca circa hrenum fluuium ⁊ ingal¬
liai ⁊ germania. ⁊ facta est pestilentia¬
ies ibi moratus papiam ꝑrexit. Ibi
eos sibi fecit p̃ sentari. Unus enĩ exeis e¬
rat ꝑsa de oriente legatus regis ꝑsarũ.
Alt̃ sciiracenus de africa legatus ammirati
abraham qui in cõfimo africe infossato
p̃sidebat.Qui ysaac uideum quem impr
ante quadriennuum ad regem ꝑ sarum
cum lanfredo ⁊ sigimundo miserãt. reuersi

Expanded text:
acinoris magnitudine exilio depCampulus sacellarius et multi alii Romanae bis et apostolici totiusque Italiae non tantum publicis, sed etiam ecclesiasticis et privatis rebus – nam rum in Beneventanos expeditione cum Pippino filio suo ipse post pascha VII. Kal. Mai. Roma profectus Spoletium venit. Ibi dum esset, II. Kal. Mai. hora noctis secunda terrae motus maximus factus est, quo tota Italia graviter concussa est. Quo motu tectum basilicae beati Pauli apostoli magna ex parte cum suis trabibus decidit et in quibusdam locis urbes mona quaedam circa Renum fluvium et in Gallia et in Germania veniens aliquot dies ibi moratus Papiam perrexit. Ibi eos sibi fecit presentari. Unus enim ex eis erat Persa de oriente, legatus regis Persarum, alter Sarracenus de Africa, legatus Admirati Abraham, qui in confinio Africpraesidebat. Qui Isaac Iudeum, quem imperator ante quadriennium ad regem Persarum cum Lantfrido et Sigimundo miserat, reversum
Abbreviated transcription (Latin):
uentanos expeditione post septem dierum
inducias ipine iter cõuertit. ⁊ exercitum cũ
pipino filio suo in beneuentanoꝵ t̾ras p̃da¬
um ire iussit. Romam ueniens oceuirit e
pridie leo pcipa ⁊ romaini cum eo nom̃tum
duodecimo ab urbe lapide.⁊ summa eum
humilitate summoq honore suscepit. Pycin¬
densq cum eo in loco predicto. statim eum ab
ne usbis uexillis. ordincitis ⁊ iã itq dispo¬
sitis ꝑ cõgrua locc tam ꝑegrinoꝵ quam ci¬
uiun turinis qui uenti laudes dicerent. ipse
cum cieio ⁊ epĩs equo descendentem gradꝰͦq
ascõdentem susepit. Dataq oratione in basili

Expanded text:
ventanos expeditione, post septem dierum inducias Romam iter convertit, et exercitum cum Pippino filio suo in Beneventanorum terras praedatum ire iussit. Romam vero cum venisset, occurrit ei pridie Leo papa et Romani cum eo apud Nomentum, duodecimo ab urbe lapide, et summa eum humilitate summoque honore suscepit, prandensque cum eo in loco praedicto, statim eum ad nae urbis vexillis, ordinatis etiam atque dispositis per congrua loca tam peregrinorum quam civium turmis qui venienti laudes dicerent, ipse cum clero et episcopis equo descendentem gradusque ter suscepit dataque benedictione in basilic
Abbreviated transcription (Latin):
eũgłm portans ambonem cõscendit ⁊ inuo¬
cato sc̃ę trinitatis nomine iure iurando ab
te oliuen. altero de scõ saiba de oriente reusꝰ
ui benedictionis cuifu claues sẽpulchri
dominici ac loci calucriȩ. elaues ⁊ iã ciuita¬
tis i montis oliueti cũ uexillo detulerunt.
yos iex benigne suscipiens
aliquot dies secum detinsut. ⁊ aprili
mense remuneratos ab soluit. celebrauitq
dominus leo papa coroncim capiti euis im¬
posuit acuncto ppło romanoꝵ ad clam. a¬
tum est. learolo aroysto a deo corotia¬
to orasrio et raeitico iooperatori Ro¬
pum ad oratus ÷. atq ab laro patrieii no¬
mine. imp̃r ⁊ augustus ẽ appaellatus. Post
paueos aũt dies iuissit eos qui papam an¬
no suꝑiori de honestaueriuit exhiberi.⁊ habi¬
ta de eis questione seđm legem romanam

Expanded text:
um portans ambonem conscendit, invocatoque sanctae trinitatis nomine iureiurando ab te Oliveti, altero de sancto Saba, de oriente reversus Qui benedictionis causa claves sepulcri dominici ac loci Calvariae, claves etiam civitatis et montis Sion cum vexillo detulerunt. Quod rex benigne suscipiens, aliquot diebus secum detinuit et Aprili mense remuneratos absolvit. Celebravitque oratione, Leo papa coronam capiti ejus imposuit: et a cuncto populo Romanorum acclamatum est: Carolo Augusto a Deo coronato, magno et pacifico imperatori Ropum adoratus est atque ablato patricii nomine imperator et augustus est appellatus. Post paucos autem dies iussit eos, qui pontificem anno superiore deposuerunt, exhiberi; et habita de eis quaestione secundum legem Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾atus est. Iui post ea relictum regnum t̾renum
ipse se ꝓpͥa manu totondit. Clerieus aũt factus
ac bonis oꝑibꝰ preditꝰ presbit̃q ordinatus. plenus
uirtutibꝰ migrauit ad d̾um. Nouilitoq uilla¬
sub parisiȩ urbane depositus requiescit. Cħlotildi
aũt regina melemosinis ꝑ fluens: cum sum¬
ma abstinentia & sobrietate uitam deguit.
est theodericus tex. Regncunt aũt annis¬

Expanded text:
liberatus est. A. Qui postea, relictum regnum terrenum, liberatus est. A. Qui postea, relictum regnum terrenum, ipse propria manu se totundit. Clericus factus est, bonis operibus praeditus, presbiter ordinatus, plenus virtutibus migravit ad Dominum, Noviente villa Parisiace suburbane depositus requiescit. Chrodchildis autem regina in elimosinis profluens, cum summa abstinentia et subrietate vitam degens. est Theudericus rex; regnavit aut
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudine cordis cum lcierimis ait. Satis
undiq me angustię cõ primunt. Si regnare nõ
debent quid mͥ eos enutr isse. Tuit eis melius
mori quam toudere. Atillesnuntiauit eds dolo¬
se falsum dicens. Sic mandat regina. incll &
occidere eos quam tandere. tiee mora appre¬
hendit chlotarius puerum seniorem. ꝓiecito
Fr̃t quoq eiꝰ uinior cum hoc uidiss piecit se
ad pedes hildeb̾ti dicens & flens. Suecurre m
pisssme pat̾. ne & ego peream sic̃ fr̃t meus.
unc hildeb̾tus comotus lacrimis ait. Ob seen
eicies eum ate: aut certe ꝓ eo morieris. Tues
qui hoc malũ cõsilium ꝑ petrasti & modo uis
lib̾are eum. hec audies hildeb̾tꝰ ꝓiecit eũ adse
Chlotarius quoq elisit eũ intra & fexio in ascel
ginci quoq hec aucdiens nimio merore atrita.
compositis corpuscłis eoꝵ cũ magno psallenti¬
um coro & in menso luctu. parisius ad basilica
chlodoaldꝰ effugit ⁊ ꝑ auxilium puerorum fortiũ

Expanded text:
amaritudine cordis cum lacrymis ait: Satis amaritudine cordis cum lacrymis ait: Satis undique me angustiae comprimunt. Si regnare non debent, quid mihi eos prodest nutrisse? Melius est illis mori quam tonderi. At ille renuntiavit eis dolose falsum, dicens: Sic dicit regina, Magis volo eos occidere, quam tondere. Nec mora etiam, apprehendit Chlotharius puerum seniorem, projecitFrater quoque junior cum hoc vidisset, projecit se ad pedes Childeberti, dicens flendo: Succurre mihi, piissime pater, ne et ego peream sicut frater meus. Tunc Childebertus commotus lacrymis, ait: Obsecroeice eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu es qui hoc malum consilium perpetrasti, et modo tu vis liberare eum?' Haec audiens Childebertus, proiecit eum a se. Chlotharius quogina quoque haec audiens, cum nimio moerore attrita, compositis corpusculis eorum, cum magno psallentio et immenso luctu Parisius ad basilicamChlodoaldus effugit, et per auxilium puerorum fortium
Abbreviated transcription (Latin):
bildeb̾tus rex qđ filios fr̃i sui seniores chlodo¬
mire. p̃fata reginai mater ipsius enutriet &¬
nimis eos diligeret cogitans qđ reges eos fa¬
cere ullet dix chlotario frĩ suo. odater nr̃a fi¬
lios frĩs nr̃i secum ietinet.⁊ tenere diligit
eosq in regno fris nr̃i uult eleuari. Cõsilio
accepto. ꝑ tractare debemus quid de eis facia¬
mus. A ut tundamꝰ eos. aut intficiamus reg¬
numq frĩs nr̃i patris eoꝵ inter nos duudamꝰ.
iserunt aũt ad reginam parisius archadium
nobilem uirum industrium dolose dicentes.
Dic matri nr̃e. ut mitat ad nos filios frĩs uri ne¬
potes nĩs ut eos reges cõstituamus. Atilla ere¬
dens hoc uerum eẽ. gaudens iplos eis trans¬
misit. Atilli statum remiserũt archadium ad
reginam dicentes. Hee sunt forpices: ⁊ecee gla¬
dius. Sic mandant fili i tui siuis eos tondese
aut gladio ꝑuneir. Illa uero p̃nimio dolore &

Expanded text:
Childebertus rex, quod filios fratris sui senioris ChlodoChildebertus rex, quod filios fratris sui senioris Chlodomire prefata regina, mater ipsius, A. enutriret et nimis eos diligeret, cogitans, quod reges eos facere cogitaret, dixit Chlothario, fratri suo: 'Mater nostra filios fratris nostri secum retinet et tenere diligit eosque in regno fratris nostri vult elevare. Consilio accepto, pertractare debemus, quid de eis faciamus, aut totundamus eos aut interficiamus regnumque fratris nostri, patris eorum, inter nos dividamus'. Miserunt autem ad reginam Parisius Archadium nobilem virum, industrium, dolose dicentes: 'Die matri nostrae, ut mittat ad nos filios fratris nostri, nepotes nostros, ut eos reges constituamus'. At illa credens, hoc verum esse, gaudens ipmisit. Illi vero statim remiserunt Arcadium ad reginam, dicentes: Hic sunt forfices, et ecce gladius. Sic mandant filii tui: Si vis eos tondere aut gladio perimere. Illa vero prae nimio dolore et
Abbreviated transcription (Latin):
ter ficere rogauit.
iLxebertys quoq cum eẽt aruernis cii¬
tare : misit soror eius uxor amalrici regis
quanta mala supra ipsam insidiaret᷑ ꝓpt̾ cha
ipse supͣ eam ꝓiciebat. atq intantum enrim
uerberabat ut sanguine illitum sudarium
suum fr̃i suo transinttrit dicens. In dignare
rer mira magna cõ motus. hostem maximam
uertut. tiaues parat ad fugiendum. Cumq nã
ercuuis hideb̾ti. Atille uinctum decernens: ad
eclicim xp̃icinoꝵ fugere intebat᷑. S ante quã
ad inrtoitum ecclȩ ꝑ uenisset qui dam francꝰ
laincea eum ꝑ cussit.⁊ mortuus ẽ.ibi. ⁊ unc bil¬
una cũ forore sua reuersus ẽ .S. nescio quoꝑi¬
culo imminente langore in ipso itinere mor.¬
tuci ẽ. ac parisius de portata.⁊ in basylica scĩ
petri iuxta patem suum sepulta. Ildebtus
ex auio purissuma gemenario oꝑe celatas pul¬
chre ornatas. Ille uero noluit eã cõ fringere .s¬
ta ꝑ eccłics dispensauit distribuens cuncta

Expanded text:
terficere rogavit. 23. terficere rogavit. 23. Childebertus quoque cum esset Arvernus civitate, misit soror eius, uxor Amalrici regis quanta mala super ipsam insidiaretur propter ipse super eam proiciebat atque eam in tantum verberabat, ut sanguinem inlitum sudarium suum frex, in ira magna commotus, hostem maximum vertit, naves parat ad fugiendum. Cumque attercitus Childeberti. At ille victum se cernens, ad ecclesiam Christianorum fugere nitebatur. Sed antequam ad introitum ecclesiae pervenisset, quidam Francus eum lancea percussit, mortuusque est ibi. Tunc Chiluna cum sorore sua reversus est. Sed nescio quo periculo imminente languore in ipso itinere mortua est. Parisius quoque deportata, in basilica sancti Petri juxta patrem suum sepulta est. Childex auro purissimo gemmario opere celatas, pulchre ornatas. Ille vero noluit ea confringere totaque per ecclesias dispensavit, distribuens cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
lo collectis de suꝑ cespitibꝰ. Cumq ad bellũ
ibidem cõuenissent. intelligentes qđ equi
oꝵ ibidem coiruissent. in dignati sũt ualde
Fugit aũt ermnen fredis cum trringis usq ones¬
trudem fluinum. Illic enĩ ꝑ sequentes fran¬
ci ibiq reparatis uiribꝰ cõtra francos. tanta
cedis ibi fuit detorigis. ut ipse fluuus
ex eoꝵ ecidaueribꝰ repletus. franci supra eos
tanquam ꝑ pontem transiebant ⁊ eõ culca¬
ant. to tamq regionem illam uastantes ato
captiuantes de populãtur. E rm̃ fredꝰ uero ꝑ fu¬
gam lapsꝰ ẽuasit. Frangi aũt cum multa p̃¬
da ⁊ spolici ieuersi sunt. Tuerũt aũt erm̃fre¬
do duo fr̃s: balderieus & bertecarius. Post hec
iterum theodericꝰ data fide ermenfredo regi.
tubiaco ciuitate ad se eum uenire fecit. Cumq
upra murum ipsius ciuitatis cõ loquerẽtur
cõpulsus de muro urbis ipsius coiruit adt̾rã.
⁊ mortuus ẽ.suosq infantes theodericus in¬

Expanded text:
Cumque ad bellum Cumque ad bellum ibidem pervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indignati sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi reparatis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos tamquam per pontem transiebant et conculcabant. Totamque regionem illam vastantes atque captivantes, depopulant. Ermenfredus per fugam vix lapsus, evasit. Franci autem cum multa preda et spolia reversi sunt. Fuerunt enim Ermenfredo duo fratres A. Baldericus et Bertecharius. Post haec iterum Theudericus, data fide Ermenfredo rege, Tulbiaco civitate ad se eum venire fecit. Cumque super murum ipsius civitatis conloquerentur, conpulsus de muro urbis ipsius, corruit ad terram et mortuus est; suosque infantes Theudericus in
Abbreviated transcription (Latin):
filios eoꝵ captosq ad duxit inpagr aurelianensi
atq in carcerem retrudi uissit. B eatus aũr auit̾¬
eos. Sed ille nolebat audiie eum. Tune int̾fecit
gentibꝰ cũ chlodomire pͣliatur. At uero burgun¬
diones ualde cesi : cũ godomaro fuger. Cumq eos
ꝑ sequeretur chlodomiris : nimis ualde cucuirit.¬
I ui ante cedens eos cum equo ueloci in medio
eoꝵ in gressus : ex ad uersa parte ꝑcussus: corru¬
it ⁊ mortuus ẽ. Qđ uidentes franci. nimio dolo¬
ie ⁊ ira cõmoti: grdomarum ꝑ sequntur. ex t̃mi¬
nant burgundiones ac ꝑimunt. cunctasq regio¬
reuersi sunt.Chlotarius aũt hec audiens: uxorẽ
frĩs sui accepit incouigium gundeocam nomi¬
ne. Cilios quoq chlodomire orfanos. theudoual¬
dum ac guntariũ: & ehlodoaldum. chlotildi
senum transeuntes: intor ingam dirigũt:
cõtra erm̃ fredum regem toringorum. Hec
audientes toringi. fossatos fecerunt sub do

Expanded text:
filiis ejus: captosque in pago Aurilianifiliis ejus: captosque in pago Aurilianiatque in carcerem retrudi jussit. Beatus autem Avitt non occideret eos. Sed ille nolebat audire eum. Tunc interfecit gentibus cum Chlodomiro praeliaretur, Burgundiones valde collaesi cum Godomaro fugerunt. Cumque eos persequeretur Chlodomirus, nimis valde praecucurrit, antecedensque eos cum equo valde veloci, in medio eorum ingressus est. Sed ex adversa parte percussus corruit, et mortuus est. Quod videntes Franci, nimio dolore et ira commoti, Godomarum persequentes exterminant, Burgundiones perimunt, cunctasque regioremerunt, et ita reversi sunt. Chlotarius haec audiens, uxorem fratris sui accepit in conjugium, Gundeucam nomine. Filios quoque Chlodomiri orphanos, Theudoaldum, Guntharium, et Chlodoaldum, ChrothildiRenum transeuntes, in Toringam dirigunt contra Ermenfredum regem Toringorum. Haec audientes Toringi, fossatos fecerunt sub do
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: & in blauia castello in salica sc̃i romani sepult̃
Erat eñ puella elegans oꝑe. ⁊ pulchra atq inge¬
mosci. Quam pat̾ ei nõ de negans eum magnis
thesauris ante dicto regi trans misit. Ille uero
cum magno apparatu.⁊ in menso gaudio eam
accepit irorem. Et qr airiana lege sub iecta erat
eam sigibtus rex in nomine scẽ tͥnitatis baptisa¬

Expanded text:
est, et in Blavia castello in basilica sancti Romani sepultusErat enim puella elegans opere, et pulchra, et ingeniosa. Quam pater ejus non denegans, cum magnis thesauris antedicto regi transmisit. Ille vero cum magno apparatu et immenso gaudio eam accepit uxorem. Et quia Arianae legi subjecta erat, eam Sigibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptisa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ collegit. a tille lesum cernens ppłm suum. dixu
ad puerum ipsum. Ege uelocit festinꝰ cum crine
capitis mei nũc ad patrem meũ : succuiratq nob̃ añꝗͣ
cum strepini tubarum de nocte cõ surgens cũ exer¬
citu renum transi it. ⁊ in aurilium fili ĩ sui festinꝰ
ꝑ uenit. Cumq simul cõ uincti in unum hilari cor¬
de manib plauderẽt. suꝑ uiscera fluuium tenden
firerut tentoria. Bertalđ dux saxonoꝵ ex alici par¬
te ripe huius fluminis stabat. paratus ad placitũ
ut ad pugnam ꝓcederet. Audiens aũt hunc tumul¬
tum ppłi in t̾rogat qͥd hoc ẽẽt. Atilli responderũt
dicentes. Domnus chlotarius iex uenit. ⁊ ob hoc
betant᷑ franci. Iui respondit cum cachinno dicẽs.

Expanded text:
eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit eius collegit A. eam. At ille lesum cernens populum suum, dixit ad ipsum puerum: 'Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, succurratque nobis, antequam cum strepitu tubarum de nocte consurgens, cum exercitu suo Renum transiit et in auxilium filii sui festinus pervenit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fixerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia parte ripae huius fluminis stans, paratus ad placitum, ut ad pugnam procederet, audiens hunc tumultum populi, interrogat, quid hoc esset. At illi responderunt, dicentes: 'Domnus Chlotharius rex venit, et ob hoc letantur Franci'. Qui respondit cum cacinno, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Tune eo ad unato exercitu francoꝵ ⁊ burgundio¬
nũ in unum.cunctis uociferantibꝰ brunichil¬
dem morte turpissima ẽẽ dignissunã. iubente
clotario rege in camelo leuata.⁊ tota hoste girat
de inde equoꝵ in domitoꝵ pedibꝰ ligata dissipa¬
tis m̃bris obi it. Ad extremum eiꝰ sepulerũ ignis
demus. in aula regis uir egregius atq industri
tunc filius nomine dagobtus. puer efficax
atq strenuus. ad om̃ia sollers ⁊ uer sutissimus.
cõgregati in unum. dagobtum suꝑ se regem statu
In iłł quoq diebꝰ saxones iebelles nimis. cõ i¬
uerũt ex ercitum gentium plurimarũ cõtra dagrb¬
tum regẽ uł clotarium. Dagob̾tus uero collecto hoste
plurimo renum transi it ⁊ cõtra saxones ad pugnã
iix nõ dubitauit. Illisq ualide pugnantibꝰ dagobtꝰ
suꝑ galeam capitis sui suꝑ cussus ẽ:⁊ ab scisa est¬
particula decapillis eiꝰ. quam a rego stans ariniger

Expanded text:
Tunc coadunato exercitu Francorum et BurgundioTunc coadunato exercitu Francorum et Burgundionum in unum, cunctis vociferantibus, Brunchilde morte turpissima esse dignissima, tunc, iubente Chlothario rege, in camelo levata, A. toto hoste gyrata, deinde equorum indomitum pedibus legata, dissipatis membris, obiit. Ad extremum sepulchrum eius ignis domus in aula regis, vir egregius atque industrio rege tunc filius nomine Dagobertus, puer efficax atque strenuus, ad omnia solers, versutissimus. es congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque valide pugnantibus, Dagobertus super galea capitis sui percussus, abscisa particola de capillis eius ad terram, a retro stans armiger
Abbreviated transcription (Latin):
prehensosq. pueros filios theodeb̾ti int̾ frc̾. ⁊ mi
minorẽ in albis ad petram ꝑ cusso cerebi elifit.
heodicus itaq uidens
inmiea mala. Et euaginato gladio. uoluit eam
occidere . Illa uero auiris nobilibꝰ qui cireum sta¬
bant erepta. uix eucisit inccimeram domus elapsa
In odium itaq nimium habita. potionem uenena¬
tam ꝑ manus ministroꝵ maleficoꝵ regi porexit.
Theodicus uero rex hec ignoransnbibit. languensq
iniquo sp̃u in peceatis de ficiens mortuus est. &¬
lios eius par uulos. ipsa bruniehildis occidir.
is regibꝰ mortuus. burgundioẽs
ae austrasii cum reliquis francis pace facta
chlotariumꝰ regem intostis tribꝰ regnis in monas¬
chiam eleuauerũt. R ex mamq clotarius cõ moto
exercitu in burgundia dirigit. brunichildem
ad castrum uł fluuium tipoa. Iui cum eã uidissec
dix. lnimica di. cur tanta mala ꝑ petrasti.⁊ tan¬
tã genealogiam regalem ut ficere ausa fuisti.

Expanded text:
prehensosque pueros filios Theudoberti interfeciprehensosque pueros filios Theudoberti interfecinorem enim in albis, ad petram percussum cerebrum, elisit. 39. Theudericus itaque videns inimica mala?'. Et evaginato gladio voluit eam occidere. Illa vero a viris nobilibus, qui circumstabant, erepta, vix evasit, in camara domus elapsa. In odium nimium habita, pocionem venenatam, per A. manus ministrorum maleficium ei porrigens. Theudericus rex haec ignorans, bibit, elanguensque, inicum spiritum in peccatis deficiens, mortuus est. Filios eius parvulos ipsa Brunchildis occidit. 40. His regibus mortuis, Burgundiones et Austrasii, cum reliquis Francis pace facta, Chlotharium regem in totis tribus regnis in monarchiam elevaverunt. Rex namque Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam dirigit, Brunchilde, ad castrum vel fluvium Tiroa venit. Qui cum eam vidisset, dixit: ' Inimica Domini, quur tanta mala perpetrasti et tanta genealogia regale interficere ausa fuisti?'
Abbreviated transcription (Latin):
tis ut uob parcam. Illi in gressi in illam ciuita¬
tem. alia ꝓ aliis menti entes theo deb̾to dixerũt.
Sic mandat fr̃ tuus. Redle thesaiurũ patris tui
qđ aput te ietines ⁊ sic postea ille reuertetu
cũ ppło suo. Cum hec ementiti dixissent ille cͥ
eis in palatium thesauri sui intrauit. Cumq a
ꝑtas aquas thesciuroꝵ ornam̃ta requireret unꝰ
exeis astracto gladio irgo eum in ceruice ꝑcus¬
sit ⁊ acceptum caput eiꝰ sustulerũt ꝑ murum ci
tatem ad p̃hendit thesauris magnis acceptis.
Cumq ei ipsi franci seniores sacramenta urarẽt
in basiliea seĩ grixonis martiris. uisum ei fuit
ur ꝑcussus fuisset in latere dolose & dix̃. Ob¬
seruate ad hostia. nescio quis me de istis riboariis
ussit. Cumq iruoluissent uestim̃ta eius. nõ al¬
ud in uenerũt nisi signũ paruulũ purpuseum.
Inde enĩ cũ multis spoli is. reuersus ẽ urbem me
tensem : ibiq bi unichildis irgina ad uenerat. ap¬

Expanded text:
tis, ut vobis parcam'. Illi enim ingressi in illa civitatis, ut vobis parcam'. Illi enim ingressi in illa civitate, alia pro aliis mentientes, Theudoberto dixerunt: 'Sic mandat frater tuus: Redde thesaurum patris tui, quod apud te retenes, et sic postea ille revertetur cum populo suo'. Cum haec ei mentiti dixissent, ille cum eis in palacium thesauris sui intravit. Cumque, apertas arcas thesaurorum, ornamenta requireret, unus ex eis, abstracto gladio, a retro eum in cervice percussit, et accepto caput eius sustullerunt per murum civitatem adprehendens, thesauris magnis acceptis. A. Cum ei ipsi Franci seniores sacramenta iurarent in basilica sancti Gereonis martyris, visum ei fuit, ut percussus fuisset in latere dolose. Et Mixit: 'Observate ad hostia; nescio, quis me de istis periuratis Riboariis percussit'. Cumque revolvissent vestimenta eius, non aliud invenerunt, nisi signum parvolum purporeum. Inde enim cum multa spolia reversus, tensem, ibique Brunhildis regina advenerat. Ap
Abbreviated transcription (Latin):
lotarius namq aparisuis exi it. ⁊ aureltiuno
siluam ingressus ẽ. Brunichildis enĩ cotidie
peiora cõ filici ipsi theodĩco ministrabat dicens.
Quare negligis ⁊ nõ requiris thesciurũ patris tui.
ao regnum eiꝰ de manu theodeb̾ti cum sc̃ias eum
nõ eẽ frẽm tuum qr in ad ultĩo ex cõ cubina
patris tui ꝓ ereatus fuit. Hec audiens theodicꝰ
fer ut erat corde hostem plurimum cõ mouit¬
⁊ cõtra thedeb̾tum gełnanum suum: disexit. &e¬
tulbiam ecistrum ad pugnam egressi sunt. Illis
fortiter pugnãtibꝰ theodeb̾tꝰ lesum uidens ȩxerci¬
tum suum. in fugam uersus coloniam ciuitatẽ
in greditur. Theodicas itaq t̾̃ram riboariensẽ
succendente ac de uastante. ppłs ille sub eu
manibꝰ se tradidit dicens. Parce dñe rex: nos &
t̃ra nr̃a iam tui sumus. noli amplius delere ppłm.
Et ille dixit. Aut ad ducite michi uium theode¬
b̾tum. aut abscisum caput eiꝰ mͥ afferte. si uul¬

Expanded text:
Chlotharius nainque a Parisius exiit et Arelauno Chlotharius nainque a Parisius exiit et Arelauno silva ingressus est. Brunchildis enim cotidie peiora consilia ipsius Theuderico ministrabat, dicens: 'Quare neglegis et non requiris thesaurum patris tui ac regnum eius de manu Theudoberti, cum scias, eum non esse fratrem tuum, quia in adulterio in conA. cubina patris tui procreatus fuit?' Haec audiens Theudericus, fero ut erat corde, hostem plurimum commovit, contra Theudobertum, germanum suum, direxit. Tulbiecum castrum ad pugnam egressi sunt. Illis fortiter pugnantibus, Theudobertus lesum videns exercitum suum, in fuga versus, Colonia civitate ingreditur. Theudericus itaque terra Riboariense succendens ac devastans, populus ille sub eius manibus se tradedit, dicens: 'Parce, domine rex, nos et terra nostra, – iam tui sumus, – noli amplius delere populum'. Et ille dixit: 'Aut adducite mihi vivo Theudoberto aut absciso caput eius mihi adferte, si vul
Abbreviated transcription (Latin):
tempore mortuus ẽ frrde gundis regana  sepul¬
Thodicus itaq rex burgundie erat ipuleher &
strenuus ac callidus nimif. hĩc ꝑ eõ filium auiȩ
suȩ brunichildis hostem inariũ inburguit¬
dici cõ glegans: cõtra clotharium patruelem suũ.
direx̃. Eħlotarius hȩc liudiẽs. cõ moto. franeoꝵ
exercitu eõtra cum festinus ꝑ ierit. Cõuenientibq̃
simul cum hostibꝰ in pago senonico suꝑ fluuumi
tantus ibidem cecidit ut ipse. fluuitus de corpo¬
ribꝰ mortuoꝵ repleret᷑. illaq aqua currere nõ ua
p̃scinguine coagulato. In ipsa pugna fuit angłs
diũ gladio euaginato suꝑ ipsum ppłm. Chlorari¬
um Iex lesum cernens exercitum suum in fugã
dilcipsus ẽ setꝰ fluuium sequana. ⁊ malitonense.
castrum ingressus: postea parisius peneirauit.
Theodicus. uero regionem illam deuastans atq suc¬
cendens usq siseionem uicum eũ multis spoli is
reuersus est.

Expanded text:
tempore mortua est Fredegundis regina setempore mortua est Fredegundis regina seicus vero rex Burgundiae erat pulcher et strenuus atque callidus nimis. Qui per consilium aviae suae Brunhildae hostem maximum ex Burgundia congregans, contra Chlotharium patruelem suum direxit. Chlotharius haec audiens, commoto Francorum exercitu, contra eum festinus perrexit. Convenientesque simul cum hostibus, in paygo Sennonico super fluvium populus ibidem caecidit, ut ipse fluvius de corporibus mortuorum repletus, illa aqua currere non valeret pre sanguine coacolato. In ipsa pugna fuit angelus Domini gladio evaginato super ipso populo. Chlotharius rex lesum cernens exercitum suum, in fugam dilapsus, secus fluvium Sequana Malitonensem castrum ingressus, postea Parisius penetravit. Theudericus vero regionem illam devastans atque succendens usque Iscionam vicum, cum multa spolia reversus est.
Abbreviated transcription (Latin):
centium: Cũ hec agerene ⁊ auiora die initium da¬
ret. truerũt franci cũ strepitu tubarũ sup austra¬
sios ⁊ burgundiones dormientes cũ fredegunde
ł clotario paruulo: int̾ fecer̃q maximã partem
e hoste illo ⁊ minumerabilis multitudo maxin
ualde exercitus: cecidit amoͣre usq ad minorem.
bundo alđ quoq ⁊ uinnio ꝑ fugam dilapsi. uix e¬
uaserut. Landricꝰ uero insecutꝰ ẽ. uuinqrnem.
ille uero ꝑ auxilium equi uelocissum euafit. Fre¬
degundis ũ cũ reliquo ȩxercitu usq iemis atces¬
sit. campaniam successit atq uastauit. ⁊ cum
multa p̃ dai ⁊ spoliis reuersa ẽ suessionis ciuita¬
te cum exercitu suo.
o temp̃r childeb̾tus pex auster habeat filias
duas. seniorem ex cõ cubina nomine theode¬
btum. iumorẽ ũ ex regina nomine theodicum.
I psumq cum uia sua brutuchilde inburgundiam
in regnum guntranni rex magni direxit.ẜo em̃

Expanded text:
centium? Cum haec agerentur, et aurora diei initium dacentium? Cum haec agerentur, et aurora diei initium daret, irruerunt Franci cum strepitu tubarum super Austrasios et Burgvel Chlothario parvolo interfeceruntque maxima parte de hoste illo, innumerabilis multitudo, maximus valde exercitus, a maiore usque ad minorem. Gundoaldus quoque et Wintrio per fugam dilapsi, vix evaserunt. Landericus vero insequutus Wintrione, ille per auxilium equi velocissimi evasit. Fredegundis vero cum reliquo exercitu usque Remus accessit, Campaniam succendit atque vastavit. Cum multa preda atque spolia reversa est Suessionis civitate cum exercitu suo. 37. Eo tempore Childebertus rex Auster habebat filios duos, seniorem ex concubina nomine Theudeberte, iuniorem vero ex regina nomine Theudericum; ipsumque cum ava sua Brunchilde in Burgundiam in regno Guntramni regis magni direxit. Eo enim
Abbreviated transcription (Latin):
in manibꝰ. tintinnaibulis suꝑ equos ligatis. ut nos
cognoscere ipsoꝵ uigiles custodes nõ queant. Inlus¬
cescente initio diei irruaimꝰ suꝑ eos.⁊ forsitam eos
deuincimus. Hlacuitq hoc cõsilium. Cum aũt
denunciatum fuisser placitum qua die ad plicin¬
dum in loco nuncupante. trucia: in pago suessio¬
nico cõ uenire debent. illa sic̃ cõ silium dederat
denocte cõ surgens: cũ armoꝵ apparatu cum ra¬
mis in manibꝰ uł reliqͥs quȩ suꝑiꝰ diximus. ascensis
equitibꝰ dotarium paruulum regẽ in brachi is
uehitãt. usq truciam ꝑuener̃. Cum aũt custodes
hostium austrasioꝵ ramos filuarũ quasi in mor¬
tibꝰ in agmine francoꝵ cernerẽt.⁊ tintutũ tinm¬
nabuloꝵ audiiet. dix̃ uirad sotium suum. Nõne
hestna die in illo.⁊ in illo loco capestria erant.
erte in ebriatus fuisti. modo deluas. Nõ audis
tintinnabula equoꝵ nĩ̃ꝵ uixta ipsã siluam pas¬

Expanded text:
in manibus, tintinnabulis supra equos ligatis, ut nos in manibus, tintinnabulis supra equos ligatis, ut nos cognoscere ipsorum vigiles custodes hostium non queant. Illucescente initio diei irruamus super eos, et forsitan eos devincemus. Placuitque hoc consilium. Cum autem denuntiatum fuisset placitum, qua die ad pdum in loco nuncupante Trucia in paygo Suessionico convenire deberent, illa, sicut consilium dederat, de nocte consurgens, cum armorum apparatu, cum ramis in manibus vel reliqua quae superius diximus, ascensis equitibus, Chlothario parvolo rege in brachia vehitans, usque Trucia pervenerunt. Cum autem custodes hostium Austrasiorum ramis silvarum quasi in montibus in agmine Francorum cernerent et tinnitum tinodes, dixit vir ad socium suum: Nonne hesterna die in illo et illo loco campestria erant? Certe inebriatus fuisti, modo deliras. Non audis tintinnabula equorum nostrorum juxta ipsam silvam pas
Abbreviated transcription (Latin):
innaui leuatum cum himnis psallentium cũ fre¬
parisius ciuitate basilica scĩ uincenti i martiris
sepelierũt. Regncuuit aũt annis .xx.iii. Frede¬
gundis aut cum clotario rege paruulo filio suo
⁊ landrico quem maiorẽ domus plilaci i eleger̃.
in regno resedit. Eranciquoq p dirtum clotariũ
udietis aut̃ chilcdeb̾tꝰ rex auster de de te u¬
filius sogib̃ti nepos chilꝑci auueulum suum
mortuũ ⁊ maleficia fredegundis. hostem collegit.
Nam de functo patruele suo. regnum burgundie
ipse acceꝑat. Burgundiones.⁊ austrasi i suꝑioresꝙ
franci simul cõmori cũ grandi exercitu ualde ꝑ¬
campanicis digressi. pagum suestionieu. cum
gundo aldo ⁊ uuentrione patriam uastantes in¬
grediunt᷑. Hec audiens fredegundis eum landri¬
co ⁊ ieliqͥs francoꝵ ducibꝰ hostem cõgirgat brina¬
ea erãt dicens. De nocte cõ surgamꝰ ad eos eum lu¬
cernis. Portẽt soci i qui nos p̾cedãt namos siluarũ

Expanded text:
in nave levato, cum hymnis et psallentio cum Frein nave levato, cum hymnis et psallentio cum FreParisius civitate in basilica beati Vincenti martyris eum sepelierunt. Regnavit enim annis 23. Fredegundis autem cum Chlothario rege parvolo, filio suo, et Landerico, quem maiorum domo palacii elegerunt, in regno resedit. Franci quoque predicto Chlothario Audiens autem Childebertus rex Austrasiorum filius Sigiberti, nepos Chilperici, avunculo suo mortuo maleficia Fredegundis reginae, hostem collegit. Nam defuncto Guntramno patruele suo, regnum Burgundiae ipse acceperat. Burgundiones et Austrasii superiores Franci simul commoti grande exercitu, valde Campanias digressi, paygo Suessionico cum Gundoaldo et Wintrione patriciis vastantes ingrediuntur. Haec audiens Fredegundis, cum Landerico et reliquos Francorum duces hostem congregat. Brinnaea erant, dicens: De nocte consurgamus contra eos cum lucernis, portantes socii qui nos praecedunt ramos silvarum