comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piendum aliquid/ rõe ad disponendum arte ad
efficiendum. Uutute ad conseruandum ptãte ad
regendum et continendum. Cur nã potiꝰ qͣ deꝯ
nominetur. Aut si conarsus athamorũ ul ca¬
rẽs mente natura: ea que iudemus effict. quẽo
cur celũ facere potuerit. urbem aut domũ non po¬
tuerit. lir montes marmoris fecerit. colũnas et
simulachra non fecerit. Atqui non debuerant
atbami ad hec efficienda concurrere. Si quiden
nullam poĩcionem relinquũt. quam non experiãt
Nam de natura que menten non hẽat non ẽ
mirandum ꝙ hec tacere oblitasit. Quid ergo ẽ
utiq deus. cũ nchoaret hoc opus mũdi quo n
potest ẽẽ nec dispoĩcionis ad ordinẽ. nec apcus
adutilitatem. nec ornaciꝯ ad pulchritudmem
nec mauis ad molem. que fieri ab honne non
poterant. fecit ip̃e. In quibus eciam hominem
ipiũ cui ꝑticulam de sua sapiã dedit. et instrixxit

Expanded text:
ipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad ipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, virtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum; cur natura potius quam Deus nominetur? Aut si concursus atomorum, vel carens mente natura, ea, quae videmus, effecit, quaero cur facere coelum potuerit, urbem aut domum non potuerit? cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit? Atqui non debuerant atomi etiam ad haec efficienda concurrere; siquidem nullam positionem relinquunt, quam non experiantur. Nam de natura, quae mentem non habeat, non est mirandum, quod haec facere oblita sit. Quid ergo est? Utique Deus, cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem, nec aptius ad utilitatem, nec ornatius ad pulchritudinem, nec majus ad molem, quae fieri ab homine non poterant, fecit ipse; in quibus etiam hominem ipsum, cui particulam de sua sapientia dedit; et instruxit
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus effectus ẽ qui sensu et figura caret. hoc
uero multo ẽ absurdiꝯ. Si natura mũdum fecit
consilio et rõe fecerit noce ẽ. Is enĩ facit aliquid.
qui aut uoluntatem faciendi h aut sciam si caret
sensu aut figura non potest ab eo fieri quod et sẽ¬
sum h habẽat auͣt figurand inisi forte quis ar¬
bitretur naturam. aiałiũ fabricatam tam sub tilẽ¬
a non sonciente formari aiãriq potusse/ aut istam
celi spem̃ tam ꝓuidenter adutilitates iuencium
temꝑatam. Nescio quo casu sine conditore sine artifĩ¬
ce subito extitisse. S quid inquit ẽ Crisippus qdͦ
possit. ia ꝓ sc̃o ẽ maiꝰ ⁊ forciꝰ et lapienciꝰ homne.
homo aũt non põt facere telestia. ergo illud qd ͦ
efficiat ul effecerit superat homm̃e arte. pruden
Si mentem uero non h nichil efficiet unꝙͣ nichil
molietur. U bi enĩ non ẽ cogitacio nec motꝰ est
ullus nec efficatia. Si aũt consilio utitur ad inc¬

Expanded text:
mundus effectus est, quae sensu et figura caret. Hoc mundus effectus est, quae sensu et figura caret. Hoc vero multo est absurdius. Si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit, necesse est; is enim facit aliquid, qui aut voluntatem faciendi habet, aut scientiam. Si caret sensu ac figura, quomodo potest ab ea fieri, quod et sensum habeat et figuram? nisi forte quis arbitretur, animalium fabricam tam subtilea non sentiente formari animarique potuisse; aut istam coeli speciem, tam providenter ad utilitates viventium temperatam, nescio quo casu, sine conditore, sine artifice, subito extitisse. « Si quid est, inquit Chrysippus, quod possit, id profecto est majus, et fortius, et sapientius homine. » Homo autem non potest facere coelestia; ergo illud, quod haec efficiet vel effecerit, superat hominem arte, consilsi mentem non habet, nihil efficiet unquam, nihil molietur. Ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus, nec efficacia. Si autem consilio utitur ad inc
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Ergo si ẽ aliquid quod athami non effecerĩt
curnon cetera eodem modo intelligamꝰ ħ S q̃ro
habitaculũ non edificauerint. Ui delicet. insi atha¬
um coissent celũq feçissent. Ad huc dii ꝑ mediũ
mane penderent.Quo igitur consilio qua rõe
de contuso aceͬuo se athaan congregauerunt. ut
ex aliis inferius terre conglobarentur. Celum
desuꝑ tenderetur. Tanta̾ siderũ narietate dis¬
Emc̾tũ ut nichil unꝯͣ excogitari possit ornacius
Tanta ergo qui udeat. et tłia potest existimare¬
millo effecta eẽ consilio. milla ꝓuidençia. milla
rõe diuã. E xe athainis subtilibus exigius cõ¬
creta eẽ tanta miaͬ cula. Nonne ꝓdigio simile
est. aut natũ ẽẽ hominem qui hoc diceret. aut
extitisse qui crederet. ut democritũ qui auditor.
eiꝯ fuit. Uel epycurum in quẽ uanitas om̃is de leu¬
cippi fonte ꝓflurit. At enĩ sicut alii dicũt. natura

Expanded text:
bus. ergo si est aliquid quod atomi non effecerint, bus. ergo si est aliquid quod atomi non effecerint, cur non et cetera eodem modo intellegamus ? sed quahabitaculum non aedificauerint ? uidelicet nisi atomi coissent caelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. quo igitur consilio, qua pactione de confuso aceruo se atomi congregauerunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, caelum desuper tenderetur tanta siderum uarietate distinctum, ut nihil umquam excogitari possit ornatius? tanta ergo qui uideat et tnullo effecta esse consilio, nulla providentia, nulla ratione divina; sed ex atomis subtilibus, exiguis concreta esse tanta miracula? Nonne prodigio simile est aut natum esse hominem, qui haec diceret, aut extitisse, qui crederet? ut Democritum, qui auditor ejus fuit, vel Epicurum, in quem vanitas omnis de Leucippi fonte profluxit. At enim sicut alii dicunt natura
Abbreviated transcription (Latin):
umbram. Et extrema corporis luamẽta possit imi¬
tari Non potit huãna solercia dare opeti suo
aut motum aliquem aut sensum. Omitto usum iudẽ¬
di audiendi odorandi ceterorũ qr membrorũ uł appa¬
renciũ uł latenciuĩ mirabiles utilitates. Qiis acti¬
fex potut aut cor homĩs aut uocem aut ipatã la¬
piençiam tabricare Quisꝗͣ ne. igitur sanus existimat
quod homo roe ⁊ consilio facere non possit. id cõ¬
cursu a thamorũ passim coherenciũ ꝑ fĩci potusse.
Uides ne que liramenta maderint dum nolunt
effectionem curamq reꝵ deo dare. Con ced amus
tñ his ut ex athamnis fiant que terrena st̾ Quon
eciam celestiasdeos auĩt incorruptos eternos btõs
esse solus q dant ĩmunitaten ne concursu atha¬
morum concreta eẽ iudeatur. Si enĩ deoe quoq
ex illis constituisset dissipabiles fierent semĩbus
alũ resolutis. atq in naturam suam reuertentĩ¬

Expanded text:
umbram et extrema corporis liniamenta possit imiumbram et extrema corporis liniamenta possit imitari ? num potuit humana sollertia dare operi suo aut motum aliquem aut sensum ? mitto usum uidendi audiendi odorandi ceterorumque membrorum uel apparentium uel latentium mirabiles utilitates: quis artifex potuit aut cor hominis aut uocem aut ipsam sapientiam fabricare? quisquamne igitur sanus existimat, quod homo ratione et consilio facere non possit, id concursu atomorum passim cohaerentium perfici potuisse? uides in quae deliramenta inciderint, dum nolunt effectionem curamque rerum deo dare. concedamus tamen his ut ex atomis fiant quae terrena sunt: num etiam caelestia? deos aiunt incorruptos aeternos beatos esse solisque dant inmunitatem, ne concursu atomorum concreti esse uideantur. si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent seminibus aliquando resolutis atque in naturam suam recurrenti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ciũ membrorũ q descripcio. Casum ac fortuna
repellat. S putemus artus et ossa et neruos et
saguinem de athomis posse concrescere. Sud sen¬
sus cogitacio memoria ingeniũ quib ominibus
coaugmentari possit ĩmitissimus inquit. Sũt er¬
go alia memoria. Quõ igitur in secabilia. dem̃
nemo iudet. S siuue sint inuisibilia que sunt que
sunt in homĩe ꝯsideret. siue tac tabilra que ueĩ¬
unt sub aspectum rõe utraq constare quis nõ
efficere rõuale. Uidemus em̃ nichil ẽẽ in omni
mundo quod non habeat in se maximam iirabil¬
q rõnem. Que. et super homĩs sensum et inge¬
mum ẽ Cui rec̾tius ꝗͣ diuie ꝓ iudencie tribuenda
est in simulachrũ hõmĩs et statuam rõ et ars
fingit ipmĩ hominem de frust̾is temere concurrẽ¬
tibus fieri pictabimius. Et quid simile ueritatis ĩ
ficto cũ sũmũ et excellens artificiũ nichil aliud nͥ

Expanded text:
partium membrorumque descriptio, casum ac fortunam partium membrorumque descriptio, casum ac fortunam repellat. Sed putemus artus et ossa et nervos et sanguinem de atomis posse concrescere. Quid sensus, cogitatio, memoria, mens, ingenium, quibus seminibus coagmentari possunt? minutissimis, inquit. Sunt ergo alia majora. Quomodo igitur insecabilia? Deinde, nemo uidet? sed siue inuisibilia quae sunt in homine consideres siue tactilia quae ueniunt sub aspectum, ratione utraque constare quis non efficere rationale? uidemus enim nihil esse in omni mundo quod non habeat in se maximam mirabilemque rationem. quae quia supra hominis sensum et ingenium est, cui rectius quam diuinae prouidentiae tribuenda est? an simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit, ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri putabimus ? et quid simile ueritatis in ficto, cum summum et excellens artificium nihil aliud nisi
Abbreviated transcription (Latin):
in materia frigidissima ꝑmanere potuerunt. Outto
silicem ac ferrum orbem iutreium plenĩ aque siue
tenueris in sole de liue quod ab aqua refulgit
ignis accenditur eciam indurissimo frigore. Tũ
etiam in aqua ignem ẽẽ credendum ẽi Atqui de
sole ignis nec est̾ate quidem accendi potest. Si çer¬
te mnhalaueris. Uel si napor leius aliquid attigeit
aut crustam marmoris aut la minam p aulatĩ
ꝑ minutissimos rores aquas concressit. Item de
alitu terre aut maris nebula existit que aut dis¬
persa humescit quidquid tererit i aut collecta ĩ
arduos montes in sublime uento rapta stipat ur
innubem/ atq mbres maximos deicit. ł bi ergo
dicimus liquores maximoł natos ẽẽ. Num inua¬
pore. mĩ in alitũ in uento/ atq nchil põtest con¬
sistere in eo quod nec tangitur nec uidetur. Qud
ergo de aiãlib loquar in quoꝵ corporib nichil sme
rõne/ sine ordine sine utilitate sine spẽ figuratũ
iudenns adeo ut solertissima et diligentissima omĩ

Expanded text:
in materia frigidissima permanere potuerunt? Omitto silicem ac ferrum. Orbem vitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine, quod ab aqua refulget, ignis accenditur etiam in durissimo frigore. Num etiam in aqua ignem esse credendum est? atqui de sole ignis ne aestate quidem accendi potest. Si cerae inhalaveris, vel si vapor levis aliquid attigerit, aut crustam marmoris, aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. Item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa humefacit quidquid texerit; aut collecta, in arduos montes in sublime vento rapta, stipatur in nubem, atque imbres maximos dejicit. Ubi ergo dicimus liquores natos esse? Num in vapore? Num in halitu? Num in vento? Atqui nihil potest consistere in eo, quod nec tangitur, nec videtur. Quid ego de animalibus loquar, in quorum corporibus nihil sine ratione, sine ordine, sine utilitate, sine specie figuratum videmus; adeo ut solertissima, et diligentissima omnium
Abbreviated transcription (Latin):
turum horribile atq tetrum Et qr ipiũ ꝓfusis deu¬
tibus sici armauerat ut ec̃ si contingeret pascẽ
di facultatem dentes adimerent. ꝓduxit inter
eos a sũma fronte molle et flexibile membrum
quo comp̃h endereiquo tenere quod libet possit
nec rõe luc̾tus capiendi nec uł denciũ ꝓminẽs
magnitudo uel ternitis breuitas impediret.
non possum hoc loco tueri quonimꝰ epocuri stul
ticiam coarguam. illiꝯ enĩ st̃ oiã que delirat
lucreciꝰ qui ut ostenderet aiãlia non artificio
aliquo duñe mentis s ut solet fortuito esse
nata eẽ dixit in p̾rincipio mũdi aut quasda¬
iiiabiles aminam miranda spẽ ac magnitu¬
dine eeͬ natas fuisse. s eas ꝑmanere nõn potu¬
isse qr illas aut sumẽdi cibi facultas aut coeũ¬
di guãndi q rõ defecisset iudelicet ut athoĩs
sius locum faceret diuinam ꝓuidenciam uo¬
luit excludere. S cum iuderent in om̃ibus que.

Expanded text:
turum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis denturum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus capiendi uel dentium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non titiam rursum coarguam; illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius: qui, ut ostenderet animalia non artificio aliquo divinae mentis, sed, ut solet, fortuito esse natainnumerabiles animantes miranda specie ac magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas aut coeundi generandique ratio defecisset. uidelicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
tundos et inhis dũtaxat arueulis in quibus
moueri niembramomẽs ꝑtes oportebat
ut in scapulis qm̃ manus utrũlibet agitari
et contorqueri necessariũ est. alios autem
latos et equales et unaru ꝑtem iocũdos. et
m his utiq locis obi tm̃modo curuari niẽ¬
bra oportebat ut in genib et in cubicis
et in manib ipĩs. Naui sicut manꝯ ex eo
loco unde oriũtur ubiq uersus moueri spa¬
ciosum sił et utile fuit. sic ꝓfec̾to si hec idẽ
eciam cubitis acaderet et suꝑuacuus esset
hinoĩ motus et turpis. iam em̃ manꝯ anussa
dignitate quam mĩc h mobilitate inmia. ꝓ¬
mestidis silis iuderetur. eet ꝙ homo plans
angumatius quod genus milla ĩmamssĩma
belua mrabiliter effectum est . Deus enĩ
qui ꝓuidenciam et ꝑtãtem suam multarũ
rerum mirabili uarietate uoluit ostende̾
quĩ caput eiꝯ aiãlis non tam longe bexs con¬
texerat interra possit ore continge̾ quod fuit fu¬

Expanded text:
tundos, in iis dumtaxat articulis in quibus tundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales et in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo curuari membra oportebat, ut in genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat fu
Abbreviated transcription (Latin):
nauis carmei diemiis caput collocauit in qͦ
esset reginẽ. tociꝯ animantis. datũq illi hõ
nomen est ut quidam uarro ad Cyeronem sẽ¬
bit ꝙ hic capiant micium sensus et nerui Ca
uero que diximns de corpore uel ambulau¬
di ut fatrenda uł uolandu cã ẽẽ producta ne¬
qr nimium longis ꝓpter celerem in obilitatẽ
neq mimium bteuib ꝓpter firmitatem .S
et paucis. et magnis ossibus constare uoluit
aut enĩ bina st̾ ut nn homne aut trina ut
in quadrupede que tũ non fect solidaꝵ ne
ingradiendo pigricia et grauitas retardaẽt
S cauata et ad̾ iugorem corporis conseruã¬
cliury mecdullis intrm fecus. plena. ea q rur¬
ab stringi nerius facilius. sũb uerti tuaus pos¬
sent bnde st̾ uertibilia nomimat actos no¬
dos firunter solidatos leui quoq oꝑculo texit
quodidicitur cartilago ita ut sine actͥtu et
consensu doloris aliquo. flecter entur. eosdẽ
tamen non in unũ modum reformauit. Alios

Expanded text:
navis carinae diximus, caput collocavit, in quo navis carinae diximus, caput collocavit, in quo esset regimen totius animantis; datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursubstringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios
Abbreviated transcription (Latin):
que pedes nõcantur ut alterius motibuẽ sol
fyxa ꝓducerent al quoq mens tulisset. aut
quo petendi cibum necessitas ꝓuocasset. Ex ipõ
quoq uasculo corpgris quatnor fecit ex̾citancia
bina posteriꝰ que st̃̾ in omnib pedes. Item bina
capiti et collo penmo que nariis uarios aunnã¬
endum tẽperandumq sunt nate. Est et t̾ciũ
genus in quo prioraiuta neq pedes neq manꝯ
landi exhibent usum ita una fittio diuersas
spẽs et usus h at ut ipã corporis crassitudi¬
nen firuter comp̃hendẽt. maiorib et bre¬
nib ossibus ad inuicem colligatis quas carmã
compegit quani uos sꝑinam dicimus. eam¬
q uoluit ex uuo ꝑpetuoq alse formare ne
uersa et plena ossa ꝓtexit in diu̾sum. quib
clementer curuatis et inseuelut in circulũ
pens conduc̾tis mtrrna uiscera certeganttor.
lit ea que mollia nuĩꝯ ualida fieri ops eratiꝯ
sũma uero constructionis eiꝯ quam silem̾

Expanded text:
us, quae vocantur pedes, ut alternis motibus solo us, quae vocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa producerent animal, quo mens tulisset, aut quo petendi cibi necessitas provocasset. Ex ipso autem vasculo corporis quatuor fecit extantia: bina posterius, quae sunt in omnibus pedes; item bina capiti et collo proxima, quae varios animanendum temperandumque sunt natae. Est et tertium genus, in quo priora illa, neque pedes, neque manus landi exhibent usum. Ita una fictio diversas species et usus habet. Atque ut ipsam corporis crassitudinem firmiter comprehenderet, majoribus et brevibus ossibus invicem colligatis, quasi carinam compegit, quam nos spinam dicimus, eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne versa et plana ossa porrexit in diversum, quibus clementer curvatis, et in se velut in circulum pene conductis, interna viscera contegantur, ut ea, quae mollia et minus valida fieri opus erat, summa vero constructionis ejus, quam similem
Abbreviated transcription (Latin):
qui undus tragilisq nasctur. ꝙ morbues aste¬
atur ꝙ mimatura morte mulc̾ tatur. Que si
homimi detrahantur rõ quoq et sapiã detra¬
hi nocẽ ẽ. S nimis dui de reb aꝑtis disputo
cũ sit liquidũ nchil sine prũdenca nec fciñ
eẽ unꝗͣ nec fieri potuisse. De quib operibus
infinita materia est. Sed ego tm̃ de uno corpore
hom̃s institut dicere ut in eo diuĩe prouidencie
potestatem quanta fuerit ostendam. his dũ¬
taxat in rebus que sunt comp̃hensibiles et aꝑte
Nan illa que sunt aĩẽ nec subici oculis uet
comp̃hendi quent. Nũc de ip̃o uase homĩs lo¬
quanuur quod iudemus. In principio eimi deus
fingeret aiãliao uoluit ea in rotũdam forma
spẽm̃q globare atq colligere. ut ea monerẽ
ad ambulandum et flectere se in quãlibet ꝑtẽ
facile possent. S ex ipa corporis sũina ꝓdur
caput. Item ꝓdux it membra quedam longiꝯ¬

Expanded text:
quod nudus fragilisque nascitur, quod morbis affiquod nudus fragilisque nascitur, quod morbis afficitur, quod immatura morte multatur. Quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi, necesse est. Sed nimis diu de rebus apertis disputo, cum sit liquidum, nihil sine providentia, nec factum esse unquam, nec fieri potuisse. De cujus operibus infinita materia est. sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus. In principio cum deus fingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque coad ambulandum, et flectere se in quamlibet partem facile possent: sed ex ipsa corporis summa produxit caput; item produxit membra quaedam longi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e cerebrũ. cum hec diceret nec uderet sibi ẽẽ
contraria Nichil eni ꝑ athamos fieri gxinde appa¬
ret quoed lem̃ẽ cuiꝯcũq rei sertum ẽ. insi forte
ignis et aque naturam ex athanus eẽ credemus ⁊
Quicquid durissum rigoris maberie li ic tu uehemẽ¬
ciore collidantur ignis exentitur. Non inferro
aut silice athami latent.: Quis melusit aut cur
sua sponte non enuttat . aut quo semina ignis

Expanded text:
habuisse cerebrum, cum haec diceret, nec videret sibi esse habuisse cerebrum, cum haec diceret, nec videret sibi esse contraria? Nihil enim per atomos fieri exinde apparet, quod semen cujusque rei certum est; nisi forte et ignis, et aquae naturam ex atomis esse credemus. Quid, quod durissimi rigoris materiae, si ictu vehementiore collidantur, ignis excutitur? Num in ferro aut silice atomi latent? Quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant; aut quomodo semina ignis
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. Si hoc ita esset nulla res unꝗͣ sui generis
sennẽ indigeret: sine ouis alites nascerentur.
aut oua sine partu. Item cetar iuuentia sine
mus. Cur ex frumento seges nascitur: et rursꝯ
ex segete frumentum. Deniq si a thamorũ coicio
et conglobaçio efficeret oia et in aero omuersa
concrescerent. Si quidem ꝑmane athana uoli¬
tant cũ sine terra sine radicibi sine humore sine
semine non herba non arbor non fruges oriri
aut generari pñt. Unde apparet nichił ex atha¬
mis neri qñ quidem una queq res h ꝓpriam tertã¬
q naturam suum semen suam legem ab ex ordio
datam. demq lucrecius qiͣ oblitus athamorum qoͦ
asserebat ut redargueret eos qui dicut ex nnchilo
fieri omma. his argumentis usus ẽ que contra ip̃
ualerent . Sic enĩ dixit. Nam si de iebilo fierẽt
ex omib rebus om̃e genus nasci posset. nil senu̾e
ageret Item postea ml igitur fieri de millo posse

Expanded text:
fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis semine indigeret, sine ouis alites nascerentur aut oua sine partu, + item cetera uiuentia sine mus. cur ex frumento seges nascitur et rursum ex segete frumentum? denique si atomorum coitio et conglobatio efficeret omnia, in aere uniuersa concrescerent, siquidem per inane atomi uolitant. cur semine, non herba, non arbor, non fruges oriri augerique possunt? Unde apparet, nihil ex atomis fieri; quandoquidem unaquaeque res habet propriam certamque naturam, suum semen, suam legem ab exordio datam. Denique Lucretius, quasi oblitus atomorum, quas asserebat, ut redargueret eos, qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argumentis usus est, quae contra ipsum valerent. Sic enim dixit: Nam si de nihilo fierent, ex omnibu rebus Omne genus nasci posset nil semine egeret. Item postea, Nil igitur fieri de nilo posse
Abbreviated transcription (Latin):
secabilia st̾ hames eñ ucc̃e ẽ et angulos emiueͣ
ut possint amputar ac diuellisita ꝙ amputari
at diuidi põt et iuderi poterit et teneri He mit
luc feruntur sicut pulueres ninutias indenus
in sole eum ꝑ fenestram radios ac lumen iumiseit
Ex his arbores et herbe et fruges omẽs oriunt᷑
ex his aiãlia et aqua et ignis et uniuersa giguũ᷑
et rursus in eadem resoluũtur . ferri hoc p̾otest
quõciens de reb ꝑius agitur x his eciam mũ¬
uacare/ necesse ẽ ergo minimerabiles eẽ mũdos. que
tanta iuis fuerat athamorũ ut moles tam mexti¬
mabiles ex tam mnimitis conglobarentur. Ad p̾mũ
requiro que sit istorũ semin̾ũ ut rõ uł origo. Si
tantam copiam ad efficiendos ĩ munerabiles mũ¬
dos subimstrauit. S contedam ut ipune de mũ¬
dis delirauerit de hoc loquamur in quo sumus
et que iudemqe. Ait oiã ex indundius corpuscuł

Expanded text:
secabilia sunt; hamos enim necesse est et angulos eminere, secabilia sunt; hamos enim necesse est et angulos eminere, ut possint amputari. ita quod amputari ac diuelli potest, et uideri poterit et teneri. \'haecluc feruntur, sicut pulueris minutias uidemus in sole, cum per fenestram radios ac lumen inmiserit. ex his arbores et herbae et fruges omnes oriuntur, ex his animalia et aqua et ignis et uniuersa gignuntur et rursum in eadem resoluuntur\'. ferri hoc potest, quamdiu de rebus paruis agitur. \'ex his etiam mun potest quicquam uacare, necesse est ergo innumerabiles esse mundos\'. quae tanta uis fuerat atomorum, ut moles tam inaestimabiles ex tam minutis conglobarentur ? ac primum requiro quae sit istorum seminum uel ratio uel origo. si tantam copiam ad efficiendos et innumerabiles mundos subministrauit ? sed concedamus ut inpune de mundis delirauerit, de hoc loquamur in quo sumus et quem uidemus. ait omnia ex indiuiduis corpusculis
Abbreviated transcription (Latin):
stare ph̃r ueteres disserebant. ille noluit nec
aliens uestigus in deretur insistere. S ipõrum
elementorum᷑ alia uoluit ẽẽ p̾mordia. que nec u¬
deri possint nec tangi: nec ulla corporis parte
sentiri: tam minuta st̃ in quit. ut nulla sit acies
ferri tam subtilis qua secari aut duudi possint.
Unde illis nomen imposuit athamoruni. S occur
quãta iudeius in esse mũdo. Dieit ergo lema
esse et aspera et rotunda et hamatha. quanto me¬
liꝯ fuerat tacere. ꝙ̃ niusus tam miserabiles tã
manes hre liguas. Equidem uereor ne non in¬
tis delirare iudeatur qui hec putet retellenda
Respondemus tamen uelut aliqua dicenti. Si le¬
uia st̾ et rotunda utiq non possunt se inuice
apprehendere : ut aliquod corpus efficiant. Ut̃
si quis miliũ uelit mnunam coagmẽtacionem
constringere. leuitudo ipã granoru in massa
coire non smat. Aspera inquit et angulata st̾
et hamata ut possint coherere. Diuidua ergo et

Expanded text:
 omnia philosophi ueteres disserebant. ille noluit, ne  omnia philosophi ueteres disserebant. ille noluit, ne alienis uestigiis uideretur insistere, sed ipsorum elementorum alia uoluit esse primordia quae nec uideri possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam minuta sunt\' inquit \'ut nulla sit acies ferri tam subtilis qua secari ac diuidi possint\'. unde illis nomen inposuit atomorum. sed occurrquantam uidemus inesse mundo. dixit ergo esse leuia et aspera et rotunda et angulata et hamata. quanto melius fuerat tacere quam in usus tam miserabiles, tam inanes habere linguam! equidem uereor ne non minus delirare uideatur qui haec putet refellenda, respondeamus tamen uelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuicem se adprehendere, ut aliquod corpus efficiant, ut si quis milium uelit in unam coagmentationem constringere, lenitudo ipsa granorum in massam coire non sinat. sin aspera et angulata sunt et hamata, ut possint cohaerescere, diuidua ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
atq defensam ꝓuidenciam calumiati st̃̾. Qiuel
materia dirigatur. orõ
Ri uolũt᷑ diuina ꝓudencia fcm̃ ẽẽ mũdũ
aut principiis inter se teniere coeuntibus
dicũt eẽ contrectum s aut repente natuaͣ
extitisse. Natura uero ut Stacio ait hr̃e in se uĩ¬
et gignendi ⁊ biuendi . R eam nec sensum hr̃e
ullum nec. figurã ut intelligamꝰ oĩã. qrͣ sua
sponte ẽẽ gnͣata nullo artifid̾e nec auc̾tore. utrũ¬
q uanũ ẽ et impossibile. Sed hoc euenit igno¬
rantib ueritatem. ut quid sit pociꝰ ex cogi̾tent
qͣ id senciant quod rõ deposcit. Primũ iimta¬
illa semina quorũ concursu totum coisse mũdũ
loquũtur bbi aut unde fuit quero. Quis illa ui¬
dit unꝗͣ: quis sensit. quis audiuit. an solus
reuappus oculos habuit solus mentem qui ꝓfee¬
to solus omĩ cecus et ercors fuit qui ea loque¬
retur qui nec eger quisq delirare. nec dormi¬

Expanded text:
atque defensam prouidentiam calumniati sunt. quid atque defensam prouidentiam calumniati sunt. quid materia deuagetur oratio. Qui nolunt diuina prouidentia factum esse mundum. aut principiis inter se temere coeuntibus dicunt esse concretum aut repente natura extitisse, naturam uero, ut Straton ait, habere in se uim gignendi et minuendi, sed eam nec sensum habere ullum nec figuram, ut intellegamus omnia quasi sua sponte esse generata, nullo artifice nec auctore. utrumque uanum et inpossibile. sed hoc euenit ignorantibus ueritatem, ut quiduis potius excogitent quam id sentiant quod ratio deposcit. primum minilla semina, quorum concursu fortuito cohaesisse mundum locuntur, ubi aut unde sint quaero. quis illa uidit umquam? quis sensit? quis audiuit? an solus Leucippus oculos habuit? solus mentem? qui profecto solus omnium caecus et excors fuit, qui ea loqueretur quae nec aeger quisquam delirare nec dormi
Abbreviated transcription (Latin):
s naturam rerum quibusdam mui̾nutis seminib
et in secabilib conglobatam. Quo quid repugnã¬
cius dici possẽt nõn iudeo. Etem̃. si est deus utiq
ꝓuidens est ut est deus. Nec aliter potest ei di¬
iunitas tribiu. msi et p̾terita teneat et pñcia sci¬
at et futura ꝓspiciat. Cum igitur ꝓiuidenciam
subtulit ꝓuidenciam negauit ẽẽ. Cum aũt deũ
esse ꝓfessus est. et puidenciam simul ẽẽ concessit
alteꝵ sine altero nec ẽẽ ꝓrsus: nec nitelligi põt
Uerum his postea temporib quib iam pliyã deflo¬
ruerat extitit aliꝯ quidẽ diagoras qui millum
ẽẽ oĩo deuni diceret. O beam q sina nominatus
ẽatheus. Item Syreneus theodorus amboq qr
pichil poterant reperire omĩbus iam dictis et
inuentis maluerũt conͣ ueritatem id negare in
quo priores umuersi sine ambiguitate consen¬
serant. Hi st̾ qui tot soculis tot̾ iugemis assertã

Expanded text:
sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus sed naturam rerum quibusdam minutis seminibus et insecabilibus conglobatam. Quo quid repugnantius dici possit, non video. Etenim si est Deus, utique providens est, ut Deus; nec aliter ei potest divinitas attribui, nisi et praeterita teneat, et praesentia sciat, et futura prospiciat. Cum igitur providentiam sustulit, etiam 15 deum negauit esse. cum autem deum esse professus est, et prouidentiam simul esse concessit: alterum enim sine altero nec esse prorsus nec intellegi potest. uerum us postea temporibus quibus iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item Cyrenaeus Theodorus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam dictis et inuentis, maluerunt contra ueritatem id negare in quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. hi sunt qui tot saeculis, tot ingeniis adsertam
Abbreviated transcription (Latin):
religionem. Si enĩ deus nehil cuiꝗͣ unꝗͣ bom
tribuit. si colentis obsequio nillam gram̃ refert:
Siud tam uanũ tam stultum. ꝙͣ templa edifĩcaẽ
rem familiarem mimiere ut niehil asse quanui
rẽgeretur. Primꝰ om̃i pithagoras extitit tem¬
poribꝰ socratis qui si bi diceret non liquere utꝵ
eẽt aliqua diuinitas. nec nẽ: Que disput acio
eiꝯ adeo impia et contra ueritatem et religĩõ
iudicata ẽ ut et ipm̃ themens es expuleriñt¬
fi. sius fiib et libros eiꝰ in concione quib hᵒ
continebantur exusserint. De ciuꝰ smã non ẽ
opus disput are. qr nichil corti ꝓ nũciauit. Iost hec
Socrates. et auditor eius pło/. et qui de scola platoĩs
ea nõ epyturus/. deum quidem ẽẽ dixit. qr nõce sit
eẽ. aliquod in mũdo prestans et exmuũ et beatum
ꝓuidenciam tamen millam. Itaq mũdum ipm̃
nec rõe ulla nec arte nec fabrica instructum.

Expanded text:
religionem? si enim deus nihil cuiquam boni religionem? si enim deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam gratiam refert, quid tam uanum, tam stultum quam templa aedificarem familiarem minuere, ut nihil adsequamur? regeretur: primus omnium Protagoras extitit temporibus Socratis, qui sibi diceret non liquere, utrum esset aliqua divinitas, necne. Quae disputatio ejus adeo impia, et contra veritatem et religionem judicata est, ut et ipsum Athenienses expulerint suis finibus, et libros ejus in concione, quibus haec continebantur, exusserint. De cujus sententia non est opus disputare, quia nihil certi pronuntiavit. Post haec Socrates, et auditor ejus Plato, et qui de schola Platonis,ea vero Epicurus Deum quidem esse dixit, quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans, et eximium, et beatum; providentiam tamen nullam: itaque mundum ipsum nec ratione ulla, nec arte, nec fabrica instructum,
Abbreviated transcription (Latin):
uita pecudũ sub huãna spẽ biuet. Cum uero a
ceteril ammalibus hoc pene solo differamus ꝙ
soli omĩ diuinam onni potestatẽ sentimꝰ. In illis
aut̃ nullꝰ sit intellectus dei cer te illud fieri non
pot̃ ut in hoc uł mrta plus sapiant ul huãna
natura desipiat. Cum hom̃i obsapiençiãt et cũcta
que spirant et oĩs rerũ natura subiecta sit. Quae
si rõ si iuis homis hoc p̾cellit et superat ceteras
ammantes ꝙ solus noticia dei capit: apparet
religionem nullo mõ posse dissolui
Issoluitur aũt religio si credanus epycuro
illa dicenti. Om̃s̃ enĩ ꝑ se diuã natura ne¬
cesse ẽ nuimorli eno sũma cũ pace fruatur.
demota aurĩs oculis seuĩc̾ta q longe. Iam pri¬
uata dolore omñ p̾uata ꝑiculis ipã sius pollens
opibus. nil indigna uri nec bñ ꝓ meritis capitur
nec tangitur irã. Que cum dicit utrum aliquẽ
cultum deo putat ẽẽ tribuendum/ at euertit õe

Expanded text:
uitam pecudum sub humana specie uiuet. cum uero a uitam pecudum sub humana specie uiuet. cum uero a ceteris animalibus hoc paene solo differamus, quod soli omnium diuinam uim potestatemque sentimus, in illis autem nullus sit intellectus dei, certe illud fieri non potest ut in hoc uel muta plus sapiant uel humana natura desipiat, cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant et omnis rerum natura subiecta sit. quare si ratio, si uis hominis hoc praecellit et superat ceteras animantes, quod solus notitiam dei capit, apparet religionem nullo modo posse dissolui. Dissoluitur autem religio, si credamus Epicuro illa dicenti: omnis enim per se diuum natura necesse est inmortali aeuo summa cum pace fruatur semota a nostris rebus seiunctaque longe., nam priuata dolore omni, priuata periclis, ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, nec bene promeritis capitur neque tangitur ira. quae cum dicit, utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendum an euertit omnem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculũ inciderut fuga pateat obsessis quod non
facerent nisi messest illis intelligencia et cogita¬
cio. Alia ꝓuident infutarũ ut ĩugentẽ et for¬
mite farris aceruũ comportant hienis memo¬
res tec̾tos q repomĩt. et apesq que prͣiam sole
et certos nouere penates. Ientureq hremis mẽo¬
resi estate laborem excipiũt et inmediũ quesita re¬
pom̃it Longum ẽ si exequi uelim que a singulis
gn̾bus aiãluĩ fieri soleant humane solercie smni
lnna. Quod si horum om̃i que asscribi hom so¬
lent in multis quoq dep̾henditur sumlitudo. appa¬
ret solam ẽẽ religionem. Ciuꝰ in nuitis et bruitis
nec uestigiũ aliquod nec ulla suspicio inueniri põt
Religionĩs ẽ ꝓpriũ iusticia que millum aliud ammal
attin̾git. Homo enĩ solus impedat. cetã sibi con¬
siliata sunt. Iusticie aũt dei cultus ascribitur
quẽ qui non suscipit. hic a natura homĩs alies

Expanded text:
periculum inciderit, fuga pateat obsessis; quod non periculum inciderit, fuga pateat obsessis; quod non facerent, nisi inesset illis intelligentia et cogitatio. Alia provident in futurum; ut Ingentem formicae farris acervum Cum populant, hyemis memores, tectoque reponunt; ut apes, quae Patriam solae, et certos novere penates. Venturaeque hyemis memores, aestate laborem Experiuntur, et in medium quaesita reponunt. Longum est, si exequi velim, quae a singulis generibus animalium fieri soleant humanae solertiae sillima. quod si horum omnium quae adscribi homini solent, in mutis quoque deprehenditur similitudo, apparet solam esse religionem cuius in mutis nec uestigium aliquod nec ulla suspicio inueniri potest. religionis est propria iustitia, quae nullum aliud animal attingit. homo enim solus inpertit, cetera sibi conciliata sunt. iustitiae autem dei cultus adscribitur: quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ex̾citatꝰ confert cum deo et uult et rõnem
homĩnem quod hẽat aliquã noticiam dei. Solꝯ
enĩ sapiã instruc̾tus ẽ.ut Religionem solus in¬
telligat. Et hec ẽ homĩs atq mutorum ur p̾cipua
uel ĩola distancia. Nam cetera que udentur
silia iuderi possunt. Prop̾us hoĩ sermo est. ⁊ amẽ
et in illis quedam similitudo sermonis. Nam
gra tulanti officiũ uoce declarant. Nobis equidẽ
uoces eorum iudentur incõdite st̾ illis fortassis
nr̃e. S ipĩs qui se intelligũt uerba st̾. Demq
in oĩ affcũ tertas uocis notas ex̾mũt quib hĩtũ
mentis ostendũt. Risus quoq ẽ hõi ꝓprius
et tũ iudemus in aliis aiãlib quedam signale¬
ticie cũ ad ludum gestiũt aures de mulcẽnt ritũ
contrahũt Frontem serenant. oailos in lassuua
cia futuri. At que sunt aiãlia que latibulis suis
diuersos et plures exitus pandant: ut si quod

Expanded text:
ndi excitatus confert cum deo uultum et rationem ndi excitatus confert cum deo uultum et rationem hominem quod habeat notitiam aliquam dei. solus enim sapientia instructus est, ut religionem solus intellegat, et haec est hominis atque mutorum uel praecipua uel sola distantia. nam cetera quae uidentusimilia uideri possunt. proprius est homini sermo, est tamen et in illis quaedam similitudo sermonis. nam gratulandi officium voce declarant. Nobis quidem voces eorum videntur inconditae, sicut illis fortasse nostrae: sed ipsis, quae se intelligunt, verba sunt; denique in omni affectu certas vocis notas exprimunt, quibus habitum mentis ostendant. Risus quoque est homini proprius; et tamen videmus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciviam providentia futuri? Atqui sunt animalia, quae latibulis suis diversos et plures exitus pandant, ut si quod
Abbreviated transcription (Latin):
enda nobis et asserenda smã ẽ. In ea em̃ sũ ma oĩs
et cardo religionis pietatiiq uersatur. Neq hõr
ullus deberi pot̾ deo si niehil prestat colenti nec
ullus metus si non irascatur non colenti
Ai sepe phy ꝑ ignoranciam ueritatis arõe de¬
sauerint . atq merrores iciderint mestiãbi¬
les. Id enĩ solet his eueni̾e quod iuatori uiam
nescienti et non fatenti se ignorare ut uagetur
faciũt quidam imperiti atq ipĩs pecudibus similes
qui uentri ac noluptati le uelint tradere auurrt¬
se eadem rõe se natos qua bmu̾si qui spirant. quod
dici ab homĩe netas ẽ. Qiuis enĩ tam indoctus
ut nesciat. Quis tam imprudens sit ut non sen
declarat non ẽe cũ mutis pecudibus equales. Illa
natura ⁊ in humũ pabulumq ꝓstrata ẽ. nec ht̃
quicꝗͣ cõe cũ celo quod non intuentur. Homo
aut̃ rcõ statu ore sublimi ad contemplacionẽ nou¬

Expanded text:
enda nobis et asserenda sententia est. In eo enim summa omnis, enda nobis et asserenda sententia est. In eo enim summa omnis, et cardo religionis pietatisque versatur. Nam neque honos ullus deberi potest Deo, si nihil praestat colenti, nec ullus metus, si non irascitur non colentii per ignorantiam veritatis a ratione desciverint, atque in errores inciderint inextricabiles id enim solet his evenire, quod viatori viam nescienti et non fatenti se ignorare, ut vageturfaciunt quidam imperiti, atque ipsis pqui cum uentri ac uoluptati se uelint tradere, aiunt eadem ratione se natos qua uniuersa quae spirant; quod dici ab homine fas non est. quis enim tam indoctus ut nesciat, quis tam inprudens ut non sentiat declarat non esse nos cum mutis pecudibus aequales? illarum natura in humum pabulumque prostrata est nec habet quicquam commune cum caelo, quod non intuetur. homo autem recto statu, ore sublimi ad contemplationem mu
Abbreviated transcription (Latin):
qui odio hr̃i Et sierit iis qui diligit confert bo
in eos quos diligit. Ita qui odit irrogat mala his
quos odio h. Suod argunientũ qͣr uerum est
dissolui nullo pacto potest. Uana ergo et falsaẽ
rendimus ee ꝑte non errant: s id quol melius
est ex duob retinent. Hi uo quos rõ ⁊ ueritas
mũ errorem cadũt . non enĩ sic oportebit eos ar¬
gumentari. qr deus non irascitur ergo nec grã cõ
irasatur.Si enĩ certũ et indubitatũ fuisset non iras¬
ci deum tũc ad illud alteꝵ uenire eẽt ncce. Cum ãt
magis sit ambiguũ de ira pene mamfestũ de grã¬
ab s Absurdunt ẽ ex incerto certum uelle suburer¬
tere cũ sit ꝓmpciꝰ de certis incerta firmare
ꝙ dixit. Suod si hec que dicta st̃̾ falsa esse
dep̾hendimꝰ . ł mĩ illud ex cremũ suꝑ ẽ in quo
solo possit ueritas mueniri. quod a phis neq sus¬
ceptum ẽ unꝗͣ nec onꝗͣ alũ defensum Consequẽs

Expanded text:
qui odio haberi. et sicut is qui diligit, confert bona qui odio haberi. et sicut is qui diligit, confert bona in eos quos diligit, ita qui odit, inrogat mala iis quos odio habet: quod argumentum quia uerum est, dissolui nullo pacto potest. uana ergo et falsa estendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est e duobus retinent, hi uero, quos ratio et ueritas epta in maximum errorem cadunt. non » enim sic oportebat eos argumentari: quia deus non irascitur, ergo nec gratia coirascitur. si enim certum et indubitatum fuisset non irasci deum, tunc ad illud alterum ueniri esset necesse. cum autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est ex incerto certum uelle subuertere, cum sit promptius de certis incerta firmarequam dixit. Quod si haec, quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest, in quo solo possit veritas inveniri, quod a philosophis nec susceptum est unquam, nec aliquando defensum; consequens
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ diuersis aut in utranq ꝑtem moueri ncc̃e ẽ
aut in nentram. Ita qui bonos diligit et malos
non odit. nec bonos diligit qr et diłigere bonos
ex odio malorũ uenit. Et malos odisse ex bonoꝵ
caritate descendit. Nemo ẽ qui amet uit.ami sũ
odio mortis. nec appetat lucem nisi qui tenebras
fugit. Adeo natura ista ꝯnexa ẽ.ut alterũ sine
astero fieri nequeat. Si quis donunꝯ hũs uifa¬
milia seruos bonũ et malum non utiq aut am¬
bos odit. aut ambos bñ ficiis et honore ꝓse quit᷑.
Quod si facit et imiquus et stultus ẽ. S bonũ
alloqui tur amice et ornat et domui ac familie
siusq omnibusq rebus p̃ficit alum uero mna¬
ledictis uerberibus nuditate fame siti compedib
punit.t et hic exemplo ceteris sit ad non peccã¬
dum et ille ad ꝓmerendum. ut alios metus coherte¬
at: Alios hõr ꝓuocet. Qui ergo diligit et odit. qui
odit et diligit. Sunt enĩ qui diligi debeant. et

Expanded text:
enim diversis, aut in utramque partem moveri necesse est, enim diversis, aut in utramque partem moveri necesse est, aut in neutram. Ita qui bonos diligit, et malos odit, et qui malos non odit, nec bonos diligit: quia et diligere bonos, ex odio malorum caritate descendit. nemo est qui amet uitam sine odio mortis, nec adpetit lucem nisi qui tenebras fugit: adeo natura ista conexa sunt, ut alterum sine altero fieri nequeat. si quis dominus habet in familia seruos bonum ac malum, utique non aut ambos odit aut ambos beneficiis et honore prosequitur — quod si faciat, et iniquus et stultus est —, sed bonum et adloquitur amice et ornat et domui ac familiae suisque rebus omnibus praeficit, malum uero maledictis uerberibus nuditate fame siti conpedibus punit, ut et hic exemplo ceteris sit ad non peccandum et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor prouocet. qui ergo diligit. et odit, qui odit, et diligit: sunt enim qui diligi debeant. sunt
Abbreviated transcription (Latin):
seruator. Ita enĩ demũ et coĩs om̃i pr̃ et optimus
maximꝰ clici poterit. quod expetit diuiã celestisq
natura. Nam si inter homĩes laudabile udetur
ꝓdesse pocuis ꝗͣ nocere. Uiuificare ꝗͣ ocadere. sal¬
liare ꝗͣ perdere. Unde merito innõcencia niter iur¬
tutes numeratur. Et qui hec fecerit diligitur p̾¬
fertui. ornatur benedictis om̃bus uotisq̃ d̾elebrã¬
Deinde q ob merita et bñficencia deo sinulilinꝰ
iudicatur qnͣto magis ipm̃ deũ parem dns ꝑ fãsq¬
motũ diuĩs et celestibus beneficus om̃e genus
humanũ ꝓmereri speciosa ista popularite̾r dicũ¬
tur et multos ulict ad crecdendum. Sed qui hec
senciũt adueritatem quidem ꝓpuis accedũt. S in
ꝑte labuntur naturamrẽrũ parum considerantes. r¬
Nam si deus non irascitur impiis et imustis. nec
pios et iustosq diligit. Ergo constanaor ẽ error
illorum qui et iramꝰ sił et gram̃ tollũt. In rebus:

Expanded text:
seruator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus seruator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus maximus dici poterit, quod expetit diuina caelestisque natura. nam si inter homines laudabile uidetur prodesse potius quam nocere, uiuificare quam occidere, saluare quam perdere nec inmerito innocentia inter uirtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur praefertur ornatur benedictis omnibus uotisque celebratur. denique ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur, quanto magis ipsum deum par est disummotum, divinis et coelestibus beneficiis omne genus hominum promereri? Speciose ista, populariterque dicuntur, et multos illiciunt ad credendum: sed qui haec sentiunt, ad veritatem quidem propius accedunt; sed in rte labuntur, naturam rei parum considerantes. Nam si Deus non irascitur impiis et injustis, nec pios utique justosque diligit. Ergo constantior est error illorum, qui et iram simul, et gratiam tollunt. In rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmocionem mentis ed aĩ ac ꝑturbacionemꝰ que
sit adeo aliena. & si hominem quoq qui mõ sapi¬
ens sit et grauis ira non deceat. Si quidem cũi
in aĩ cuusꝙͣ incidit uelut seua tempestas tanto ex¬
citet fluc̾tus ut statim mẽtes ĩmutet. ardescãt
oculi os trematit ligua titubet dentes concrepẽt
alterius uultũ maculet. nũc suffusus rubor/ nt̃
pallet albescens / quanto magis deũ nõ deceat tã¬
feda mutacio Et si homo qui hẽ at imperiũ ac ptã¬
tem late noceat ꝑ iram. saguinem fundat. Urbes
subuertat .populos deleat᷑ ꝓĩcias ad solitudine
redigat. quanto magis deum qui hẽat tociꝰ geni̾s
uersa credibile sit si irascetur. Ab esse igitur ab eo
tam malum tam ꝑniciosum malũ oportere.Et si
ab sit ab eo ira et concitacio qr et chefornus et nox¬
ia est nec cuiꝗͣ malefaciat nchil aliud super est.
msĩ ꝙ sit lenis tranquillus ꝓpicius beneficus cõ¬

Expanded text:
commotionem mentis esse ac perturbationem, quae commotionem mentis esse ac perturbationem, quae sit a deo aliena. quod si hominem quoque, qui modo sit sapiens et grauis, ira non deceat, siquidem cum in animum cuiusque incidit, uelut saeua tempestas tantos excitet fluctus, ut statum mentis inmutet, ardescant oculi, tremat os, lingua titubet, dentes concrepent, alternis uultum maculet nunc suffusus rubor nunc pallor albescens, quanto magis deum non deceat taoeda mutatio ? et si homo qui habeat imperium ac potestatem, late noceat per iram, sanguinem fundat, urbes subuertat, populos deleat, prouincias ad solitudinem redigat, quanto magis deum qui habeat totius generuersa credibile sit, si irasceretur? abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. et si absit ab eo ira et concitatio, quia et deformis et noxia est, nec cuiquam male faciat, nihil aliud superesse nisi ut sit lenis tranquillus propitius beneficus con