comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ITTERIS.A. EABIO .C.CE¬
saris consulibus redditis: egre
ab his impetratum est summa
tribunorum plebis contentione:ut
in senatu recitarentur. Ut uero ex
litteris ad senatum referretur im¬
petrari non potuit. Refferunt
consules de re.pu. in ciuitate.L
Lentulus consul senatui reiq pu. se non defuturum pollicetur
si audacter ac fortiter sententias dicere uelint. Sin Cȩsarem
respiciant atq eius gratiam sequantur ut superioribus fece¬
rint temporibus se sibi consilium capturum neq senatus au¬
ctoritati obtemperaturum: habere se quoq ad Cesaris grãm
atq amiciciam receptum. In eandem sententiam loquitur dci
pio: esse in animo rei .pu. non deesse: si senatus sequatur: si
tunctetur aut agat lenius nequicꝗͣ eius auxilium si postea
uelit. senatum imploraturum. Hȩc Scipionis oratio qđ sena¬
tus in urbe habebatur. Pompeiusq aderat: ex ipsius ore põ¬
peii mitti uidebatur. Dixerat aliquis leniorem sententiam
Ut primo. Mar. marcellus ingressus in eam orationem nõ

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, ingressus in eam orationem, non
Abbreviated transcription (Latin):
Fabium cum totidem in heduos deducit. Sic enim existima¬
bat tutissimam fore galliam si belge quorum maxima uir¬
tus.: & hedui quorum auctoritas summa esset exercitibus
continẽntur. ipse in italiam profectus est. Quo cum uenisset
cognoscit per.C. Marcellum consulem legiones duas a se
remissas quȩ ex senatus consulto deberent ad parthicu
bellum duci. CN. Pompeio traditas: atq in italia retentas
esse. Hoc facto ꝗͣꝗͣ nulli erat dubium quin arma contra
Cȩsarem pararentur: tñ eo Cȩsar omnia patienda ẽẽ statuit
quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptã di
ꝗ̃ belli gerendi:¬

Expanded text:
Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimaFabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi
Abbreviated transcription (Latin):
nem faciente marcello: qui sibi omnem dignitatem ex ce¬
saris inuidia querebat. senatus frequens in alia omnia
transit. Quibus non frangebãtur animi inimicorum cesariᷤ
sed admonehantur: quo maiores pararent necessitudines
quibus cogi posset senatus id probare quod ipsi consciuis¬
sent. Fit deinde senatusconsultum ut ad bellum parthicum
legio una. a .CN. Pompeio: & altera aC. Cesare mitteret
neq obscure hȩ duȩ legiones uñi detrahuntur. Nam. CN.
Pompeius legionem primam quata ad Cȩsarem miserat con¬
fectam ex delectu prouinciȩ Cȩsaris: eam tanꝗ̃ e suo numero
dedit. Cȩsar tamen cum de uoluntate aduersariorum se spo-¬
tusconsulto iub& tradi. In eius loco .xii. legionem in ita¬
liam mittit quȩ prȩsidia tueretur: ex quibus prȩsidiis .xu.
deducebatur. Ipse exercitum distribuit per hiberna. C.
Trebonium cum quatuor legionibus in belgio collocat. C

Expanded text:
nem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caenem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate mtus consulto iubet tradi. In eius locum liam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C.
Abbreviated transcription (Latin):
contra senatus auctoritatem ut aliquid facer&. potuit ad¬
duci: iudicabat enim liberis sententiis patrum conscripto¬
rum causam suam facile obtineri. Nam . C. Curio tribunꝰ
plebis tum erat cum Cesaris causam dignitatemq defen¬¬
dendam suscepisset: sepe erat senatui pollicitus. siquem ti¬
mor armorum cesaris lederet: Et quoniam sompei do¬
minatio atq arma non minimum terrorem in foro ferrẽt
discederet uterq ab armis exercitusq dimitterent: fore
eo facto liberam & sui iuris ciuitatem: neq hoc pollicitꝰ
est sed etiam per se discessionem facere cepit. quod ne fier&
omnes amici Pompei suaserunt: atq ita rem moderando
discesserunt. Magnum hiͦc testimonium senatus erat
uniuersi conueniensq superiori facto. Nam Marcellus
proximo anno cum impugnaret cesaris dignitatem con¬
tra legem pompei & Crassi retulerat ante tempus ad se¬
natum de Cesaris prouincus sententiisq dictis: discessio¬

Expanded text:
contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adcontra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tribunus plebis, cum Caesaris causam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessio
Abbreviated transcription (Latin):
imolabantur: tricliniis stratis fora templaq occupabantur:
ut ͣ expectatissimi triumphi lȩtitia percipi possit: tanta erat
m agnificentia apud opulentiores: cupiditas apud humilioreᷤᷤ.
Cum omnes regiones galliȩ togatȩ Cȩsar percurrisset summa cũ¬
celeritate apud exercitum nemetocennam rediit: legionibusq
ex omnibus hibernis ad fines treuerorum euocatis: eo profe¬
ctus est. ibiq exercitum lustrauit. Titum Labienum gal¬
liȩ togatȩ prefecit: quo maiore commendatione concilia¬
retur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum fa¬
ciebat. quantum satis esse ad mutationem locorum propter
salubritatem existimabat. Ibi qͣꝗͣ crebro audiebat Labienũ
ab inimicis suis solicitari: certiorq fiebat id agi paucorum
consiliis: ut interposita senatus auctoritate aliqua parte ⁊¬
exercitus spoliaretur: tamen de Labieno tredidit quicꝗͣ n

Expanded text:
immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque
Abbreviated transcription (Latin):
itinere audierit. tamen non minus iustam sibi causam mu¬
nicipia & colonias adeundi existimauit ut iis gratia age¬
ret qdđ frequentiam atq officium suum antonio prestitissent
simulq se & honorem suum sequentis anni cõmendaret peti-¬
tione: propterea qđ insolenter aduersarũ sui gloriarentur.
Lentulum & .C. Marcellum consules creatos: qui omnem ho¬¬
norem & dignitatem Cesaris spoliarent: ereptum Sergio gal¬
bȩ consulatum: cum hi multo plus gratia suffragiisq ualuis¬
sent. qđ sibi coniunctus & familiaritate & consuetudine le¬
gationis esset. Exceptus est cesaris aduentus ab omnibus mu¬
nicipibus & coloniis intredibili honore atq amore. Tum
enim primo ueniebat ab illo uniuersȩ galliȩ bello. nihil re¬
linquebatur quod ad ornatum portarum itinerum locorumq
omnium qua Cȩsar iturus erat ex cogitari possit. cum li¬
beris omnis multitudo obuiam procedebat. Hostiȩ omnibꝰ locis

Expanded text:
itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam muitinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Nihil enim minus uolebat ꝗͣ sub discessu suo necessita¬¬
tem sibi aliquam imponi belli gerendi: ne cum exercitum de¬
ducturus esset bellum aliquod reliqueretur. quod omnis gallia
libenter sine presenti periculo susciperet. Itaq honorifice ciuita¬¬
tes appellando: principes maximis premiis afficiendo nulla
çendi meliore facile in pate continuit. Ipse hibernis ꝑactis
contra consuetudinem in italiam ꝗͣ maximis itineribus est pro¬
fectus ut municipia & colonias appellar&: Quibus . Mar. an¬
tonii questoris sui commendauerat sacerdotii petitionem. Cõ¬
tendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctis-¬
simo quem paulo ante premiserat ad petitionem: tum acri-¬
ter contra factionem & potentiam paucorum: qui. Mar. an¬
tonii repulsa cesaris recedentis gratiã conuellere cupiebat
Hunc & si augurem prius factum ꝗͣ italiam attinger& in

Expanded text:
rum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitarum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla endi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in
Abbreviated transcription (Latin):
aditurus uideretur refertur in castra. Commius autem
siue expiato dolore suo. siue magna parte amissa suorum:
legatos ad antonium mittit: seq ibi futurum ubi prescri¬
pserit: & ea facturum quȩ imperarit: obsidibus firmat. uñ
orat illud ut timore suo concedatur: ne in conspectum ueniat
cuiusꝗͣ romani. Cuius postulationem antonius cum iudica¬
ret a iusto nasci timore: ueniam petenti dedit: obsides ac¬
cepit. Scio Cęsaremꝰ annorum singulos commentarios con¬
fecisse. quod ego non existimaui mihi esse faciendum: pꝑea
qđ insequens annus. T. Paulo & .C. Marcello consulibus
nullas habet magnopere galliȩ res gestas. Ne quis tamen igͦ¬
raret quibus in locis Cȩsar exercitusq eo tempore fuissẽt. pau¬
ca esse scribenda coniungendaq huic commentario statui. Ce¬
sar cum in belgio hiemaret. unum illud propositum habebat cõ¬
tinere in amicicia ciuitates nulli spem aut causam dare armo¬

Expanded text:
aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armo
Abbreviated transcription (Latin):
N ouissime cum uehementius intenderetur: ac Uolusenus intercipien¬
di Cõmii cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus
esset: ille autem fuga uehementi Uolusenum cũ produxis¬
set longius: tum repente Commius suorum inuocat fidem
atq auxilium ne sua uulnera per fidem interpositam pate¬
rentur impunita. conuersoq ȩquo se a teteris incautius
premittit in prȩfectum. faciunt hoc idem omnes ȩquitees:
paucosq nostros in fugam conuertunt atq insequuntur. Com¬
mius incensum calcaribus ȩquum coniungit ȩquo quadrati
lanceaq infesta magnis uiribus medium femur traiicit
Uoluseno. Prȩfecto uulnerato non dubitant nostri resistere
& conuersis ȩquis hostem pellere. Quod ubi accidit cõplu¬
res hostium magno nostrorum impetu perculsi uulnerant᷑
ac partim in fuga proteruntur. partim intercipiuntur. Quod¬
grauiter ab eo uulneratus prȩfectus esset. ut uitȩ periculu

Expanded text:
Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipienNovissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quodgraviter adeo vulneratus praefectus, ut vitae periculum
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit Cõmium attrebatem prelio cum equitatu suo contẽ¬
disse. Nam cum antonius in hiberna ueniss&: ciuitasq attre¬
batum in officio ess&. Cõmius qui post illam uulnerationem
quam supra commemoraui semper ad omnes motus paratus
suis ciuibus esse consuesset: ne consilia belli querentibus: au¬
ctor armorum duxq deesset: parente roianis ciuitate cũ
suis equitibus se suosq latrociniis alebat: infestisq itineribus
commeatus complures qui comportabantur in hiberna roma¬
norum intercipiebat. Erat aitributus antonio prefectus equitũ
C. Uolusenus quadratus qui cum eo hibernar&. hunc antonius
ad persequendum equitatum hostium mittit. Uolusenus ad eã
uirtutem: quȩ singularis erat in eo magnum odium Cõmii adiũ¬
gehat. quo libentius id facer& quod imperabatur. Itaq dispo¬
sitis insidiis sepius ȩquites eius aggressus secunda prelia faciebat.

Expanded text:
cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contencognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Quibus rebus gestis ipse equitum presidio narbonã
profectus est. exercitum per legatos in hiberna deduxit. qua¬
tuor legiones in belgio collocauit cum. Mar. Antonio & C. Tre¬
bonio: & .P. uatinio legatis. duas legiones in heduos dedu¬¬
xit: quorum in omni gallia summam esse auctoritatem
sciebat. Duas in turones ad fines carnutum posuit: quae
omnem illam regionem coniunctam occeano continerent: duaᷤᷤ
reliquas in lemonicum finibus non longe ab aruernis ne qua¬
pars galliȩ uacua ab exercitu ess&. Paucos dies ipse in proui¬
cia moratus cum teleriter omnes conuentus percurrisset publi¬
cas controuersias cognouisset: benemeritis premia tribuisset.
Cognostendi enim magnam facultatem habebat quali quisq
fuisset animo in totius galliȩ defectione: quam substinuerat
fidelitatem atq auxiliu̾m prouinciȩ illius: Confectis rebus ad
legiones in belgium se recipit. hibernatq nemotocenȩ. Ibi

Expanded text:
derunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem derunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne quapars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nus amicissimus populi romani sine dubitatione ulla uinctũ
ad cesarem deduxit. Labienus interim in treueris ȩquestre
prelium secundum fecit: compluribus treueris interfecties
& germanis: qui nullis aduersus Romanos auxilia denega¬
bant. principes eorum uiuos redegit in suam potestatem:
atq in iis Curum heduum. qui & uirtutẽ & generis sũma
nobilitatem habebat: solusq ex heduis ad id tempus permã¬
serat in armis. Fa re cognita cesar cum in omnibus partibuᷤᷤ
galliȩ bene res geri uider&: iudicaretq superioribus esti¬
uis galliam deuictam subactamq esse: in aquitaniam: quã¬
nunꝗͣ adisset: per .P. Crassum quadam ex parte deuicisset: cũ
duabus legionibus in eam partem galliȩ est profectus. ut ibi
extremum tempus consumeret ȩstiuorum: quam rem sicut
cetera celeriter, feliciterq confecit. Namq omnes aquita¬
niȩ ciuitates legatos ad Cesarem miserunt: obsidesq ei de¬

Expanded text:
nus, amicissimus populi Romani, sine dubitatione ulla vinctum nus, amicissimus populi Romani, sine dubitatione ulla vinctum ad Caesarem deduxit. Labienus interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei de
Abbreviated transcription (Latin):
tate coacti tradiderunt. Cȩsar cum suam lenitatem co¬
gnitam omnibus sciret: neq uereretur ne quid crudeli-¬
tate naturȩ uideretur asperius fecisse: neq exitum consi-¬
liorum suorum animaduerteret. si tali ratione diuersis in
locis plures consilia inissent. exemplo supplicii deterrendos
reliquos existimauit. Itaq omnibus qui arma tulerant. ma¬
nus precidit uitamq concessit: quo testatio esset pena impro¬
horum. Drappes quem captum esse a Caninio docui. siue indi¬
gnitate & dolore uinculorum. siue timore grauioris supplicii
pautis diebus cibo  abstinuit. atq ita interũt. Eodem tempo¬
re Lucterius quem profugisse ex prelio scripsi: cum in pote¬
statem uenisset epas nacti aruerni crebro enim mutandis lo¬
cis multorum fidei se commendabat: quod nusꝗͣ diutius sine
periculo commoraturus uidebatur: cum sibi conscius esset ꝗͣ
inimicum deber& Cȩsarem haberez Hunc epasnactus aruer-¬

Expanded text:
tate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cotate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem habere, hunc Epasnactus Arver
Abbreviated transcription (Latin):
xime insignis: quo notior testatiorq uirtus esset eius. telis
hostium flammȩq se offerebat. Cesar cum complures
suos uulnerari uider& ex omnibus oppidi partibus co¬
hortes montem ascendere & simulatione menium occu¬
pandorum clamorem undiq iub& tollere. Quo facto ꝑ¬
territi oppidani cum quid ageretur in locis reliquis essẽt¬
ignari: suspensi reuocant ab impugnandis operibus ar¬
matos murisq disponunt. Ita nostri fine prelii facto cele¬
riter opera flamma comprehensa partim restingunnt. par¬
tim rescindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani ma-¬
gna etiam parte amissa siti suorum in sententia ꝑmanebãt.
ad postremum cuniculis uenȩ fontis intercisȩ sunt atq auer¬
sȩ. Quo facto repente perẽnis exaruit fons: tantamq attu¬
lit oppidanis salutis desperationem: ut non hominum con¬
silio: sed deorum uoluntate factum putarent. Itaq se necessi¬

Expanded text:
xime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis xime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessi
Abbreviated transcription (Latin):
decem tabulatorum : quȩ menibus ut ȩquaretur nullis operibꝰ
effici poterat: sed quȩ superare fontis fastigium posset. Ex
ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum: nec si¬
ne periculo possent aquari oppidani: non tantum pecora
atq iumenta. sed etiam magna hostium multitudo siti cõ¬
sumebatur. Quo malo perterriti oppidani cuppas seuo pi¬
ce scindulisq complent: eas ardentes in opere prouoluunt.
Eodem tempore acerrime preliantur ut ab incendio restinguẽ¬
do dimicationis periculo deterreant romanos. Magna repẽ¬
te in his operibus flamma extitit. Quȩcunq enim per locũ
precipitem missa erant: Uineis & aggere suppressa comprehẽ¬
debant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri
ꝗͣqͣ periculoso genere prelũ locoq iniquo premebantur: tñ
omnia fortissimo substinebant animo. Res enim gereban¬
tur & excelso loto & in conspectu exercitus nostri: ma¬
gnusq utrinq clamor oriebatur: Ita ut quisq poterat ma¬

Expanded text:
dem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam periculoso genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat ma
Abbreviated transcription (Latin):
pyram intendere. Oppidani aũt simul ac Cȩsar castra
contra id oppidum posuit: discordare ceperunt. Usq eo ut
clamor in castra nostra ꝑuenir&. quȩ fere inter cȩsaria¬
nos & pompeianos erant. Hic legiones ex perfugis cõ¬
scriptȩ partim oppidanorum serui qui erant a pom
peio sexto manumissi: tunc in cesaris. aduentum descẽ¬
dere ceperunt. Legio .xiii. oppidum defendere cepit.
Cum non iam repugnarẽt turres ex parte & murum oc¬
cupauerunt. Denuo legatos ad cęsarem mittunt ut sibi
legiones subsidio intromittir&. Hoc cum aĩaduerterent:
hõies fugitiui oppidum incendere ceperunt. qui suꝑati
hic detinetur ex p̃lio. quos circũ munitos superius de-¬
monstrauimus eruptionẽ fecerũt. & hñ multis inter¬
fectis in oppidum sunt redacti. Cȩsar hispalim cum cõ¬
tendisset. legati dep̃catum venerunt. oppidum se se tuẽdũ
stra ad oppidum ponit. Erat bñ magnum inter pompe

Expanded text:
pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt usque eo ut clamor in castra nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui superati hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum essstra ad oppidum ponit. Erat bene magna manus intra Pompe
Abbreviated transcription (Latin):
sit. litteris missis pompeius carteiam defertur. Iui illaꝵ
partium fautores erant conueniunt in domum ĩ qua erat
delatus. Qui arbitrati sunt clanculum uenisse ut ab eo
que uellẽt de bello requirerẽt. Cum frequentia con¬
uenisset de letica pompeius eorum in fidem confu¬¬
git. Cęsar ex prelio munitione circũdatã cordubam
Uenit. Qui ex cede eo refugerant pontem occupaue¬
runt. cum eo conuentum ẽẽt: conuitiari ceperunt: no
ex prelio paucos superesse quo fugeremus. Ita pugna¬
re ceperunt de ponte. Cȩsar flumen traiecit & castra
bertos conuocauit. pyrram sibi extruxit: cenam affer-¬
ri ꝗͣ optimam imꝑauit: item optimis instẽnitur uestimẽ¬
tis: petuniam & argentum in p̃sentia. familiae donauit.
Ipse de tp̃r cenauit: uinum & nardum identidem sibi in¬
fudit: ita nouissimo tp̃r seruum iussit & libertu. qui
fusset eius concubinus: alteꝵ cito se iugulare: alterum

Expanded text:
set. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum set. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra bertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
sariorum aquilȩ sunt ablatę .xiii. & signa & fasces. Preterea
dã sibi constituissent presidium: nostri cogebant᷑ necessa¬
gladii. & mucrones & capita hoium ordinata ad oppidu
conuersa uniuersa: hostium timorem uirtutisq insignia pro¬
posita uiderent: & uallo circũcluderent᷑ aduersarii. Ita galli
tragulis iatulisq oppidum ex hostium cadaueribus cõmple¬
xi oppugnare cepunt. Ex hoc p̃lio Phalerius adolestens
cordubam cum paucis ȩquitibus fugit. Sexto Pomprio qui
curdube fuisset rem gestam refert. Cognito hoc negocio qͦs
dixit. se de pace ad cȩsarem proficisci: & .iiͣ. uigilia ab oppi¬
do discessit. CN. Pompeius cum xquitibus paucis: non nul
luod oppidum ab est a corduba passuũ. Clxx. mił. Quo cũ
ad octauũ mił uenisset . P. Caluitius. qui castris antea pompeii
prepositus eẽt: eius uerbis nuntium mittit: cum munus
belli hr̃et ut mittat lecticam. qua in oppidum deferri pos¬

Expanded text:
sariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praeterea sariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praeterea dam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur necessagladiorum mucrone capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et ad hostium timorem virtutisque insignia proposita viderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc negotio, quodixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nulli contendit, quod oppidum abest ab Corduba milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri pos
Abbreviated transcription (Latin):
re eorum oꝑa afficiebant. qđ a suo loco uehementer hostes p̃¬
mere ceperunt: ut ad subsidium: ne ab latere nr̃i occuparent᷑.
legio aduersariorum traduci cepta sit Ad dextrum. simul
est mota: ȩquitatus cęlaris sinistrum cornu p̃mere cepit. At
hi eximia uirtute p̃lium fatere incipiunt: utq locus int
acie ad subsidium ueniendi cumͦ daretur. in celum clamor
intermixtus. & gemitus: gladiorumq crepitus: auribus obla¬
tus impatorum mentes timore p̃pediebat. Hic ut ait Enniꝰ
ses pede p̃mitur: armis terunt᷑ arma: aduersariosq uehemẽ¬
tissime pugnantes nr̃i agere ceꝑunt: quibus oppidum fuit sb̃¬
cõfugissent. ex quo erant egressi. in quo prelio conciderunt milia
occisis utrisq funus est factum. Itemq equites .roͥ. partim ex
urbe. partim ex prouincia ad milia tria. Nostri desiderati ad
hoium mille partim ȩꝗtum peditum. saucũq ad .d. Aduer¬

Expanded text:
re eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer prre eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; quibus oppidum fuit subconfugissent ex quo erant egressi. In quo proelio ceciderunt milia occisis utrisque funus est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum mille partim equitum partim peditum; saucii ad D. Adver
Abbreviated transcription (Latin):
hant se impediri: quo minus p̃lium conficere possent. Haec
mora aduersarios alacriores faciebat cęsaris copias timo-¬
re impediri ad cõmittendum prelium. Ita se offerentes ini-¬
quo loco sui potestatem faciebant: ut magno tñ periculo acces¬
sus eorum haberetur. Nic decumani suum locum cornu de-¬
& si uirtute nr̃i antecedebant. aduersarii loco suꝑiore defen-¬
debant acerrime: & uehemens fiebat ab utrisq clamor. te-¬
lorumq missu concursus: sic ut ꝓpe nr̃i diffideͥ ẽt uictorie.
C ongressus .Nt. & clamor: quibus  maxime hostes conterrent᷑:
incolatu pari erant condicione. Ita ex utroq gn̾e pugnȩ cũ
parem uirtutem ad bellandum contulissent. pillorum missus¬
fixorum cumulatur. & concidit aduersariorum multitudo. De¬
xtrum demonstrauimus decumanos cornu tenuisse. Qui & si
erant pauci: tñ propter uirtutem magno aduersarios timo¬

Expanded text:
bant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec bant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum locum, cornum de1 Hic etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missfixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timo
Abbreviated transcription (Latin):
micandum procedunt: id quod aduersarios existimabamꝰ
esse facturos. Iui tñ mile passus a munitione oppidi longi
non audebant ꝓcedere. in quo sibi prope murũ aduersarii cõ¬
stituebant. Itaq nr̃i ꝑcedunt. Interdum aeꝗtas loci aduer¬
sarios efflagitabat ne tali condicione contenderent ad uicto¬
riam. Neq tñ illi a sua consuetudine distedebant. ut aut
ab excelso loco: autͣ  oppido discederent. Nostri pede p̃sso
propiꝰ riuum tum appropinquassent aduersarii patrocinari lo¬
co iniquo non desecerunt. Firat acies xui. aquilis constitu¬
ta. quę lateribus eꝗtatus tegebatur cum leui armatura millih
iniquum in locum nr̃i cum appropinquassent caratus hosties
erat suꝑior ut transeundi superius iter uehementer esset pi¬
culosum. Quod cum a Cęsare tẽt aiãduersum ne quid teme¬
re culpa sua admitteretur. eum locum diffinire cepit. Quod
cum hominum auribꝰ esset obiectum moleste & acerbe accipie¬

Expanded text:
micandum procedunt, id quod adversarios existimabamus micandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipie
Abbreviated transcription (Latin):
nitione: ubi castra huit constituta. Namq ut supra demon¬
strauimus loca excellentia tumuliͥs continet: Sed rõe nulla
peii duabus defenderent᷑ rehus: oppidi excelsi & loci nã. hinc
dirigenus proxima planities ȩruabatur. tuius decursũs añ¬
cedebat riuus: qui ad eorum accessum summam efficiebat
loci iniꝗtatem. Nam palustri & uoraginoso solo currens erat¬
erant aũt ad deytrum. idꝰ quod cȩ̨lar: cum aciem directã
uidisset: non hũit dubium: quin media planitie in xquu
ad dimitandum aduersarii ꝓtederent. Hec erãt in oium cõ¬
spectu. Huc accedebat ut locus illa planicie ȩquitatum orna
ret. & diei solisq serenitas. ut mirificum ut optancho tempꝰ
prope a diis immortalibus ad istud tributum esset p̃lium
cõmittendum. Nostri letari. non nulli Etimere qđ in eu
lucum res fortunęq oĩum ducerentur: ut quicquid post
horam cãstris fier& in dubio poneret᷑. Itaq nr̃i ad di¬

Expanded text:
nitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonnitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca excellentia tumulis contineri intervallo pei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio poneretur. Itaque nostri ad di
Abbreviated transcription (Latin):
re cepisset deditione facta interfecit carrucam. contraq Põ¬
peium castra posuit. Pom peius oppidum quod contra sua pre-¬
sidia portas clausiss& incendit. Milesq qui fratrem suum
in castris iugulauerat interceptus est a nr̃is & fustibus ꝑculsu.
H inc itinere facto in campum mundensem cum esset uentum
castra contra Pampeiu constituit. Sequenti die cum iterfa.¬
cere Cȩsar cum copiis uellet: renuntiatum est a speculatoribꝰ
Pompeium de tertia uigilia in acie stetisse. hoc nuntio allato
Uexillum proposuit. Idcirco .x. copias eduxerat qđ uersao¬
nensium ciuitati fuissẽt fautores. antea lr̃ãs miserat: ad¬
Cȩsarem nolle in conuallem descendere. qđ maiorem partẽ
exercitus tironum hẽr&. Hȩ lr̃ȩ uehementer confirmabãt
mentem oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se posse facere
existimabat. Et .n. & nã loci defendebat᷑. & ipsius oppidi mu¬

Expanded text:
re coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pomre coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum, quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idcirco enim copias eduxerat, quod Ursaonensium civitati, qui sui fuissent fautores, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi mu
Abbreviated transcription (Latin):
audẽt in campum deducere: nr̃isq adhuc freti p̃sidiis bellũ
ducunt. Nam singulas ciuitates circũ sedent. inde sibi commea¬
tus capiunt. Iuare ciuitates nr̃arum partium conseruabo: &
bellum primo qͦ tp̃r conficiam. cohortes in aĩo habeo ad uoᷤ
mittere. Profecto nr̃o commeatu priuati necessario ad dimi¬
candum descendent. In sequenti tp̃r cum nr̃i in ope temere
distenti eent ȩquites in oliueto dum lignantur interfecti
prelium afforeꝰ. quod factum est. Ex eo tp̃r metum esse
magnum: & Actium uarum circũ castella preesse. Eo die¬
Pompeius castra mouit & circa hispalim in oliueto constitit.
Cȩsar priusꝗͣ eodem est ꝓfectus. Luna hora tirciter sexta uisa
est. Ita castris motis ucubim: sompeius p̃sidium quod re¬
liquit. iussit incendi: ut deusto oppido in castra maiora se
reciperẽt. In sequenti tp̃r uetisponte oppidum cum oppugna-¬

Expanded text:
audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto, dum lignantur, interfecti proelium ad Soricariam quod factum est, ex eo tempore metum esse magnum, et Attium Varum circum castella praeesse. Eo diePompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugna
Abbreviated transcription (Latin):
sarii sunt cupidius insecuti: uniuersi clamore facto impetũ
dederunt. Ita metu ꝑterriti: cum in fuga essent multis amis-¬
sis in castra se receperunt. Cęsar ob uirtutem turmȩ cas¬
sianę donauit mił.xiii. & prefecto torques aureos .U: & le¬
ui armaturȩ. mil . xx. hoc die. A. bebius. &.C. Flauius &
trebellius ęquites.ro. astenses argento ꝓpe tecti x̧quites ad
Cȩsarem transfugerunt. qui nuntiauerunt ȩquites.roꝰ. coniuras¬
se omnes: qui in castris pompeii essent: ut transitionem facer&:
serui indicio oẽs in custodiam esse comiectos. Ex quibus occa¬
sione capta se transfugisse. Item hoc die lr̃ȩ sunt dep̃hensȩ
quas mittebat saonẽ .CN. Pompeius .s.u. 0. ẜ .U. & si ꝓut
nr̃a felicitas ex sententia aduersarios adhuc pro pulsos habe¬
mus: tñ si ȩquo loco sui potestatem facerent. celerius qͣ ur̃a
opinio est hellum conferissem: sed exercitum tyronum nõ

Expanded text:
sarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum sarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto torques aureos V et levi armaturae milia ·X·II.75 Hoc die A. Baebius et C. Flavius et A. Trebellius, equites Romani Astenses, argento prope tectis equis ad Caesarem transfugerunt; qui nuntiaverunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio omnis in custodiam esse coniectos, e quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non
Abbreviated transcription (Latin):
neminem cogitare cepit. Hicͣ fertur achillis mennonisq con¬
gressus: Pompeius niger ȩques .ro. italicẽsis ex acie nr̃a ad cõ¬
grediendum est progressus. Quoniam ferocitas antistii oium
mentes conuertebat: ab opere ad spectandum acies sunt dispo¬
sitȩ. Nam inter bellatores principesq dubia posita erat ui¬
ctoria: ut prope uideretur finem bellandi horum dirimere pu¬
gna. Ita auidi cupidiq suarum quisq partium: exptorum
Uirorum. fautorumq uoluntas hẽbatur. Quorum uirtute
alatri cum ad dimicandum in planiciem se contulissent: scu-¬
torumq laudis insignis prefulgens opus celatum oppone
rent. quorum pugna esset prope ꝓfecto dirempta: nisi ꝑp
ęquitum concessum iut supra demonstrauimus leuem ar¬
maturam p̃sidii causa non longe ab opere castrorum consti¬¬
tuissent. ut nr̃o ęquites ĩ receptu dum ad castra redeunt aduer-¬

Expanded text:
neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque conneminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . . . quorum certamine pugna esset prope profecto dirempta, nisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adver