comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ ꝑicło sic om̃s copiȩ sunt ꝑturbate. ut uix iudicari poss& utrũ
secundis minimisq reb insolentiores an adu̾so mediocri casu timi¬
diores ee̾nt. Complurib dieb hisdẽ castris consũptis cũ ꝓpius acces¬
sisse legiones & gaium trebonium legatum cognossent duces bello¬
uacorum. uerta similẽ obsessionẽ alesie. noctu dimittunt eos quos
aut ecate aut uirib inferiores aut mermes habebant. una quȩ reli¬
qua impedimenta. Quoꝵ. ꝑturbatum & confusum dũ explicant
agmen. magna eñi multitudo carrorũ etiã expeditos sequi gallos cõ¬
sueuit: opp̾ssi luce copias armatoꝵ. insius instruunt castris ne priu
romani ꝑsequis ei inciꝑent. qm longius agmen ĩpedimentoꝵ. suoꝵ
ꝓcessiss&. Cęsar neq resistentes agrediundos tanto collis ascensu ui¬
dicabat. neq non usq eo legiones ad mouendas: ut discedere ex eo

Expanded text:
Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
citantur hostium anim Sedo p̃lio pͥncipe & p̃fecto remorũ
int̾fecto nr̃iq aetrim̃to ad monentur diligentius exploratis lo¬
cis stationes disponere. ac moderatius cedentem insequi hostẽ. Hõ
int̾ mittit interim cotidiana p̃lia inconspectu uitroꝵq castroꝵ. q̃
ad uada transitusq fiebant paludis. Qua contentione germani qͦs
ꝓptẽa cęsar transdixerat rhenũ ut equitib int̾positis preliarentur
cum constantius uniu̾si paludẽ transissent paucisq resistentib
int̾fectis ꝑtinatius reliqũa multitudinẽ ẽẽnt insecuti ꝑt̾riti non
solũ hii qui aut cõminꝰ oppͥmebant᷑ aut eminꝰ uulnerabant᷑ sed
etiam qͥ longius subsichiari consueuerant turyt t̃ręfugert̃. nec pͥus
finem fuge fecerunt sepe amissis suꝑiorib locis. quam se aut in
castra suoꝵ. reciꝑent aut non nulli pudore coacti longius ꝓfugerẽt.

Expanded text:
citantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum citantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent.
Abbreviated transcription (Latin):
qũe ꝓfectũ ad auxilia germanoꝵ arcessenda docui: cũ equitib ue¬
nerar. Qui tã & si numero ñ ampliꝰ erant quingenti tam̃ germanoꝵ.
aduentu barbari intebant᷑. Cȩsar cũ animaduerter& hostem cõplures
dies castris palude & locis natura munitis se tenere neq oppugnare
castra coꝵ. sine dimicatione ꝑnitiosa nec locũ inunicionib claudi. cui
namq hi cũ repente hostium equites animadu̾tissent. ac numero
superiores paucitatem contempsissent cupidius insecuti peditib
undiq st̃ circumdati. Quo facto ꝑturbati: celerius ꝗͣm consuetudo
fert equestris p̃lu se receꝑunt amisso u̾tisco principe ciuitatis pre¬
fecto equitum. Qui cũ uix equo ꝓpt̾e tatẽ poss& uti. dam̃ cõsue¬
tudine galloꝵ. neq etatis excusatione insuscipiendã pfec tura
usus erat. neq dimicari sine se uoluerat. Inflãmantur atq in¬

Expanded text:
quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus vequem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque in
Abbreviated transcription (Latin):
duplex erat consilium. Namq & operum magnitudinẽ & timorẽ
suũ sperabat fiduciam barbaris allaturum: & cũ pabulatum frimen¬
tatumq longius ẽẽt. ꝓficiscendum paruis copiis castra municione ip¬
sa indebat posse defendi. Interim crebro paucis utrimq ꝓcurrentib
int̃ bina castra plaude intiecta cortendebatur. Qũa tamen plaudem
non nũꝗm aut nr̃a auxilia. aut galloꝵ. germanoꝵq transibant.
acriusq hostes insequebatur: aut uicissim. hostes eodem transgressi
nr̃os ionguis submouebant. Accidebat autẽ cotidianis pabulationib
id qd̾ accidere erat necesse cũ raris disiectisq ex edificiis pabulũ con¬
quireret᷑ ut in peditis locis disꝑsis pabulatoriis circũuenirentur.
Iue res & si mediocre decrim̃tum ium̃toꝵ ac seruoꝵ. nr̃is ad ferebat.
tam̃ stuttas cogitationes incitabat barbaroꝵ: atq eo magis qd cõmius

Expanded text:
duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius,
Abbreviated transcription (Latin):
as instruunt ꝑꝓ castris. nec loco suꝑiore decedunt. Cȩsar & si dumicare
optauerat. tamen admiratus tantam multitudinẽ hostium ualle
int̾inissa. magis inaltitudinẽ dep̃ssa quam late patente castra castris
hostium confert. Hec imꝑat uallo pedum auodecim mmunire. Loricu¬
lam ꝓhec ratione eius altitudins medificar: fossam duplicẽ pedũ
denum quinũ laterib depͥmi derectis. Iurris excitari crebras in al¬
titudinem trium tabulatorum pontib traiectis constratisq conum¬
gi quoꝵ. frontes iuim in ea luricula munirentur ut abhostib duplici
fossa. duplici ꝓpirgnatoꝵ. ordine defenderentur. Quoꝵ. alter ex pontib
quo tucior. altitudine eẽt hoc audatius longiusq ꝑmitter&. tala:. alt̃
quo ꝓprior. hostem in ipso ullo collocatus eẽt ponte.& incidentib teli ᷤ
tegeretur. Portis fores altioresq turres imposuit. Huiꝰ monicionis:

Expanded text:
as instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare as instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝓdir& in aciem. Singularis eñi uirtutis ueterrimas legiones.uii.
uui.uiiii. Habebat sũmȩ spei delecteq uuentutis .xi. que octauo iã
stipendio tam̃ in consolatione reliquarũ nondũ eandẽ uetustatis
ac uirtutis cęperat opinionẽ. Itaq consilio aduocato reb hiisq ad se
essent delata om̃ib expositis: animos multitudinis confirmat: si forte
hostes trium legionum numero posset elicere addimicandũ. Agminis
nib ee̾t consueuit coger&e. xͣiͣ ne maioris multitudinis speties accidere
hostib poss& qͣm ipsi de poposcissent. Hac ratione pene quadrato agmi¬
ne instructo inconspectũ hostium celeriꝰ oppinione eorum exercitũ ad¬
ducit. Cum repente instructas uelut inacie certo gradu legiones accedere
galli iudert̃ quoꝵ. erant ad cȩsarem plena fiduciȩ consilia ꝑlata: siue cer¬
tamins ꝑiculo. siue subito aduentu. siue expectatione nr̃ consilii copi¬

Expanded text:
tate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, tate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis nibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copi
Abbreviated transcription (Latin):
belli auctores s multitudinẽ maxime correo optemꝑare: qd̾ ei sũ
batem commium discessisse ad auxilia g̾manoꝵ adducenda quoꝵ.
& uicinitas ꝓpinqua. & multitudo ess& infinita. Constituisse aute bel¬
louacos om̃iun pͥncipum consensu. sũma pleb̃ cupiditate si ut diceret᷑
cȩsar cumtrib legionib uenir& offerrent se ad dimicandũ ne miseri¬
ore ac duriore postea conditione cum toto exercitu decertare cogerent᷑.
Si maiores copias adducer& & in eoloco ꝑmaner& que delegissent: pabu¬
latione autẽ quȩ ꝓpter anni tẽpꝰ cũ exiguatum disiecta ẽet. & frumen¬
tacione & reliquo cõmeatu. ex insidiis ꝓhib̃e romanos. Quȩ cęsar con¬
sentientib plurib cumcognoss& atq eaq ꝓponerent᷑ consilia plena
prudentie longeq s temeritate barbaroꝵ. remota ẽẽ iudicarae: om̃i¬
b reb inseruiendum statuit quo celerius hostis contẽpta suoꝵ pauci¬

Expanded text:
belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei sbelli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei sbatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua pauci
Abbreviated transcription (Latin):
ercitus comparare atq inunũ locũ cogere ut om̃i multitudine
infines suessonũ qui remiserant attribitti facerent inp̾ssionem
ꝑtinere aut̃e non tantũ ad dignitati ẽ s etiam ad salutẽ suam
iudicar& nullam calamitatem socios optime dere republica me¬
ritos accipere legionẽ exhib̃nis euocat rursus undecimã. litc̾as
aut̾e ad gauim fabium mitcit ut infines suessonũ legiones duã
quas habebat adducer&. alt̾amq ex duab ablitio labieno ar¬
cessit. Ita qͣntum hib̃norũ oportunitas uelliq ratio postulabat.
ꝑpetuo suo labore inuicẽ legionib expeditionũ onus inungebat.
His copiis coactis adbellouacos ꝓficiscitur. Castrisq in eoꝵ. finibus
positis. equitũ turmas dimittit ĩ om̃s partes ad aliqͦs excipiendos.
exquib hostium consiliũ cognoscerae. Equites officio functi. re¬
nuntiant
menta om̃ia inulteriores siliias contulisse. Complures ẽe̾ pͥncipes

Expanded text:
ercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine ercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant menta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes
Abbreviated transcription (Latin):
pedites in om̃s partes mittit quascumq petisse dicebant᷑ hosteᷤ.
Nec frustra. Nam plerumq magna prȩda potiti nr̃i reu̾tunt᷑.
Oppressi carnites hiemis difficuitate terrore ꝑiculi cumtectis ex¬
pulsi nullo loco dutius consistere auderent nec siluarũ p̃sidio
tempestatib durissimis degi possent: disꝑsi magna parte amis¬
sa suoꝵ dissipantur infinitimas ciuitates. Cesar tꝑ̃re anni diffi¬
cillimo cũ satis haber& conuenientes manus dissipare ne qd̃ mi¬
cium belli nasceretur quantumq in ratione ẽe̾t exploratum
haber&e sub tempꝰ estiuoꝵ. nullũ sũmũ bonũ posse conflari ga¬
ium trebonium cũ duab legionib qͣs secum habebat in hib̃nis
cenabi collocauit. Ipse cum crebris legationib remoꝵ cercior. fie¬
r& bellouacos qui belli gloria gallos om̃s belgasq p̃stabant fuitti¬
masq his ciuitates duce corbeo. bellouaco. & cõmio. atrebate. ex¬

Expanded text:
pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate ex
Abbreviated transcription (Latin):
eũ legatos mittunt auxiliũ petitũ contra carnotes qͦs intulisse bel¬
ee̾t moratus legiones. xiiiiͦ. & sextam ex hib̃nis ab arare ducit. quas
ibi collocatas explicande rei frumentariȩ causa suꝑiore cõmentario
demonstratũ est. lta cũ duab legionib ad ꝑsequendos carnotes pro¬
ficiscitur. Cũ fama exercitus ad hostes ẽẽt ꝑlata: calamitate cȩteroꝵ
ducti carnotes desertis uicis oppidisq quȩ tolerande hicmis causa
constitutii repente exiguis ad necessitatẽ edificiis incolebant nuꝑ
eñi deuicti conplura oppida dimiserant disꝑt̃i ꝓfugiant. Cęsar erũ¬
pentes eo maxime t̃re accerrumnas tẽpestates cũ subire milites
noll&: in oppido carnotũ cenabo castra ponit: atq intecta parcim
galloꝵ partiq coniectis celerit stramentis tentorioꝵ. integendoꝵ
grã erant ĩȩdificata milites contegit. Equites tam̃ & auxliarios

Expanded text:
eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse beleum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse belin hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios
Abbreviated transcription (Latin):
confisi aut societate consilioꝵ. confugerant frustra. Nã cesar ma¬
gnis itinerib om̃ib locis occurrit: nec dati illi ciuitati spatium
de aliena potius quã dedomestica salute cogitandi. Qua cȩlerita¬
te & fideles Amicos retinebat & dubitantes terrore ad conditiões
pacis adducebat. Iali conditione ꝓposita bituriges cũ sibi uide¬
rent dementia cȩsaris reditũ patere in eius amiticiã finitimas q̃
ciuitates sine ulla pena dedisse obsides atq in fidẽ receptas ẽẽ idẽ
fecert. Cȩsar mulitib ꝓ tanto labore ac patientia qui brumalib
dieh itinerib difficuilimis frigorib intollerandis studiosissime
ꝑmanserant ĩ labore ducenos septios centurionib tot milia nũ¬
nũ p̃de nomine condonata pollicet᷑. Legionibq in hib̾na remis¬
sis: ipse se recipit die xxxx bibracte. Ibi cũ ius dicer& bituriges ad

Expanded text:
confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar maconfisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad
Abbreviated transcription (Latin):
rigum eiq adiungit legionẽ undecimã quȩ ꝓxima fuerat binis co¬
hortib ad impedim̃ta tuenda relictis. Reliqua exercitum incopiosis¬
simos agros biturigum inducit. Qui cũ latos fines & complura oppi¬
da haberent unuis legionis hib̃nis ñ potuerint contineri. quin
bellum pararent comurationesq facerent. Repentino aduentu g¬
saris accidit qd in paraus deiectisq accede fuit necesse: ut sine timore
ullo rura colentes prius ib equitatu oppͥmerent᷑: ꝙmnͣ confugere in oy¬
pida possent. Namq etiam anud uistgare incursionis hostiũ sgnũ
qđ incendiis edificioꝵ intelligi consueuit. Cęsaris erat inter¬
aicto sublatum ne Aut copia pabuli frum̃tiq si longuis ꝓgredi
uell&r. deficeretur: aut hostes incendiis terrerent᷑. ihultis homi¬
num milib captis ꝑterritiituriges qui pͥmũ aduentũ potuert
effugere romanoꝵ: infinitimas ciuitates aut pͥuatis ospiciis

Expanded text:
rigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis corigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis
Abbreviated transcription (Latin):
bellandi tempꝰ int̃mississ&. militesq hib̾noꝵ. quiete reficere. itantis
laborib uell&. conplures eodẽ tp̃re ciuitates renouare belli consilia
nuntiabantur coniurauonesq facere. Cuius rei ueri simił causa
adferebatur: qd̾ gallis em̃ib cognitum ẽe̾t. Neq ulla multitudine
in unũ locum coacta resisti posse .i romanis nec si diu̾sa bella conplu¬
res eodẽ t̾ꝑre intulissent ciitates satis auxilii aut spatii aut copiarũ
habiturũ exercitum popłi romani ad om̃ia ꝑsequenda. Non ẽẽ autẽ
alicui ciuitati sortem in commodi recusandam. si tali mora reliquę
possent uindicare ĩlibtatem. Que ne oppino galloꝵ confirmaretur
cȩsar marcũ Antonium questorem suis p̃fecit hib̃nis ipse eqͥtum pre¬
sidio pͥdie leał Ianuarras ab oppido bribracte ꝓficiscitur ad legionẽ
auodecimã qͣm non Ionge afinib heduoꝵ. collocau̾at infinib bitu¬

Expanded text:
intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Bitu
Abbreviated transcription (Latin):
indicio ut prerepta ñ ꝓbita facultas scriptorib uideatur. Cuius
tam̃ rei maior. nr̃a quam reliquoꝵ ẽ admiratio. Ceter eñ qͣm̃
bone atq eiuendate nos etiam quam facile atq celeriter eos ꝑ¬
fecerit scimꝰ. Erat autẽ in cesare cum facultas atq eligantia sũia
scribendi. tum uerissima scientia suoꝵ. consilioꝵ explicandoꝵ.
Michi ne illud quidem accidit ut alexandrino atq affricano bello
int̾eem. Quȩ bella ꝗuaqͣm ex parte nob̾ cesaris sermone ĩ nota. tam̃
aliter auudimus ea quȩ rerum nouitate aut admiratione nos capi¬
unt: alitq ꝓ testimonio sumꝰ dicturi. Sed egonimirũ dũ om̃s ex¬
cusationis causas colligo ne cum cesare conferar hoc ipsum crim̃
adrogantiȩ subeo qd̾ me uidicio cuiꝰꝗͣm existimẽ posse cũ gsare
cõparari. Tlale. Om̃i gallia deuicta cȩsar cũ asuꝑiore estate. Nullũ

Expanded text:
iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
locat. lpse bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis ro
balbe cum cotidiana mea recusatio non difficulta¬
tis excusationẽ s in erciȩ uideret᷑ adep̃cationẽ hab̾e.
difficillimã suscepi cȩsaris nr̃i cõmentarios rerũ ges¬
tarum galliȩ ñ comparentib suꝑiorib atq insequentib eius
scͥptis contexui: nouissimũ quȩ mꝑfectu ab reb gestis alexan¬
drie confeci utq adexitum. ñ quidem ciuilis uissensionis cuius
finem nullũ uidemꝰ s uite cęsaris. Quos utinã qͥ legerent scire
possent qͣm inuitus susceperim scribendos qͦ facilius caream stulti¬
cie atq arrogantiȩ crimine: qui me mediis int̾posuerim cȩsaris
scͥptis. Constat enim iit̾ om̃s nicli tam oꝑose ab aliis eẽ ꝑfectũ
qd̃ ñ horum eligantia cõmentarioꝵ. suꝑetur. Qui sunt editi nesci¬
entia tantarum rerũ scͥptorib desit. Adeoq ꝓbantur om̃im

Expanded text:
locat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romlocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis RomBalbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Neseruatis hȩcdius atq aruernis si ꝑ eos ciuitates reciꝑare possa
ex reliquis captiuuis toto exercitii capita singula prȩ de nomi¬
Colegati ab aruernis missi: que imperar& se facturos poi¬
licentur. Imꝑat magnum numiũ obsidum. Legiones in
hiberna mittit. Cartiuoꝵ. circiter. xxmilia heduis aruer¬
ni qui reddit. Titum labienũ auab cum legionib & eqͥta¬
tu inseqͣnos ꝓficisci ub&. Huic marcum semꝑnium ruti¬
lium attribuit. Gauim fabium legatum & luciũ minuti¬
um basilum cũ legionib duab in remiscũlocat neqũa afini¬
timis bellouacis calamitatẽ accipiant garum. antistium re¬
ginum inambibardo Titum sextium: inbiturtges. Gaium ca¬
ninium rebilum: in rittenos cũ singulis legionib mitait.
Quintum tullium ciceronẽ & pullium sulpiciũ. cabillonn
& matiscone inheduis ad adararim rei frumentariȩ causa con¬

Expanded text:
Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomim recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa col
Abbreviated transcription (Latin):
columes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido cȩdem et
fugam suoꝵ desꝑata salute copias amunicionib reducunt
F it ꝓtinꝰ hac re audiat ex castris galloꝵ. fuga. Qđ nisi crebris
subsiiis ac tociꝰ diei labore. milites eẽnt defessi. om̃s hostium
copiȩ deleri potuissent. De media nocte missus eqͥtatus nouis¬
simũ Aginen consequit᷑. Magnꝰ num̾us capit᷑ atq int̾ficit᷑. Beliqͥ
ex fuga anciuitates discedunt. Postero die uercingetorix consilio
conuocato id bellum esus cepisse. nõ suarum necessitatũ sed cõuni¬
nis lib̾tatis causa demonstrat. & qm̃ sit fortunȩ cetlendũ ad utrã¬
q rem se illis offerre: seu morte sua romanis satiffac̾e: seu uiuũ
tradere ueluit. Mittunt᷑ de his reb ad cesarem legati. Lub& ar¬
ma tradi: principes ꝓduci. Ipse inmiinitione ꝓcastris cõsedit.
Eo duces ꝓducuntur. Mercingetorix deditur. Arma ꝓiciunt᷑.

Expanded text:
columes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et columes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ores munttiones. & ab tergo hostes ad orriri iub&e. Labienus postqͣm
neq aggeres neq fossȩ uim hostium sustinere poterant coae¬
tis una de xi cohortib quas ex ꝓriiis presidiis eductas fors ob¬
tlit: cesarem ꝑ nuncios facit certionẽ quid faciendum existim&
Adcelerat cesar ut pręlio int̾sit. Eius aduentu ex colore uestitus
cognito quo insigni in p̃liis uti consuerat turmisq equitũ & co¬
hõrtib uisis quaĩ sese qui uisserat ut de locis suꝑiorib hec decli¬
uia & deuexa cernebantur hostes p̃lium cõmitcunt. Utrim¬
q clamore sublato excipit rursus exuallo atq om̃ib munitio¬
nib clamor. Nr̃i omissis pilis. gladiis rẽ gerunt. Repente
post tg̃um equitatus cernitur cohortes aliȩ ad ꝓpinquabãt.
Hostes gꝰ terga uerter̾t fitgientib equites occurrunt fit magna
celes. Asedullus dux & princeps remustũ occiditur. Uercassi¬

Expanded text:
ores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam ores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassi
Abbreviated transcription (Latin):
nutat. Imꝑat si sustinere ñ possit: deductis cohortib eruptione
pugnaret. Id nisi necessarione faciat. Ipse adit reliqͦs cohortat᷑
ne labori succumbant. Om̃ium suꝑioꝵ dimicationũ fructum ĩ
eo ddie atq ora docce consistere. Interiores desꝑatis campestrib locis.
ꝓpter magnitudinẽ munitionũ. loca prerupta ex ascensu temp¬
tant. huc eaq parau̾ant confert̾. Multitudine telorum exturrib
ꝓpugnantes deturbant. aggere & cratib fossas explent: falcib ual¬
lum ad or. icã rescendunt. Mittit pͥmũ brutum adulescentem cũ
cohortib cesar: post cũ aliis gaum fabium legatum: postremo ipse
cũ uehementius pugnaretur integros subsidio adducit. Restituto p̃¬
lio ac repulsis hostib eo qd̃ labienũ miserat contendit. Cohortes .iiii.
ex ꝓximo castello deducit: equitũ partẽ sequi. partẽ enrtũ ire exderi¬

Expanded text:
mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteri
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ia enim plerumq quȩ ab sunt uehementus hominum
mentes ꝓturbant. Cȩsar idoneum locũ nactus. quid qͣ
ex parte geratur cognoseit laborantib sũmittit. Utrisq
ad aminiĩ occurrit: unũ eẽ illud tempꝰ quo maxime cõ¬
tendi conueniat. Galli nisi ꝑfregerint munitiones. de om̃i
salute ddesꝑant: romani si rem optinuerint: finem laborum
oñuiũ expectant. Maxime ad suꝑiores municiones laboratur
quo uertassi uellaunum missum demonstrauimꝰ. Iniquum
loci ad decliuitatẽ fastigium: magnũ hab& momentũ. Alii
tela coniciunt. alii testudne facta subeunt. De fatigatis in in¬
cẽ. integris accedunt. Agger ab umu̾sis ĩmunitionẽ coniec¬
tus. & ascensum dat gallis: & ea quȩ in t̾ra occultau̾ant ro¬
mani contegit. Nec iam arma nr̃is. nec uires suppetunt. His re¬
uꝰ cognitis cesar: labienũ cum cohortib sex subsidio laborantib

Expanded text:
omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus
Abbreviated transcription (Latin):
torigis prȩficiunt. Ille ex castris pͥma uigilia egressus ꝓpe
confecto sublucẽ itinere post montẽ se occultauit miltesq
ex noc turno labore sese refic̾e ussit. Cũ iam meridies ad ꝓpĩ¬
quare uideretur: ad ea castra q̃ supra demonstrauimꝰ con¬
tendit. Codẽ q ꝙ̃r equitatus ad campestres municiones ac¬
cedere: & reliq copiȩ ꝓ castris sese ostendẽ ceꝑunt. Uercinge¬
toris exarce alesiȩ suos conspicatus ex oppido egredicur ca¬
stris: lungurios musculos falces reliqua quȩq eruptionis
causa parauerant ꝓfert. Pugnatur uno temꝑe om̃ib lo¬
cis: atq om̃ia temptant᷑. Quẽ minime uisa pars firma ẽ:
huc concurritur. Eomanoꝵ manus tantis munitionibus
destinetur: nec facile plurib locis occurrit. Multum ad ter¬
rendos nr̃os ual& clamor. qui post dergum pugnantibus
extitit: qd suum ꝑiculum in aliena uident. salute constare.

Expanded text:
torigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope torigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare:
Abbreviated transcription (Latin):
ministrandis morati prius suos discessisse cognouert: qͣm
municionib ad ꝓpinquarent. Ita re infecta in oppidum re¬
uerterunt. Bis magno cũ decrimento repulsi galli. qͥd agãt
consulunt: locoꝵ. peritos adhibent ex his suꝑioꝵ. castrorum
situs munitionesq cognoscunt. Erat a septẽ trionib collis: quẽ
ꝓpter magnitudinẽ circuitus oꝑe circũpleti ñ potuerant nr̃i
necessario pene iniqͦ loco & leuit declimi castra fȩcert. Hec
gaus Antistius reginus & lucius caninius reiulus legãti
cũ duab legionib optinebant. Cognitis ꝑ exploratores leg¬
onib duces hostium .lx. ex om̃i num̾̃o diligunt earũ ciuĩ¬
tatũ quȩ maximã uirtitis oppinionẽ habebant: quid que¬
quo pacto agi placeat occulte it̾ se consticuunt addeundi tẽ¬
pus definunt. Cũ meridie ẽẽ uideatur. his copiis uertassi¬
uellaunũ aru̾nũ unũ ex quattuor. ducib ꝓpinquũ uertige¬

Expanded text:
ministrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam ministrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercinge
Abbreviated transcription (Latin):
orpido educit. Nr̃i ut suꝑiorib dieb ut cuiq erat locus atrbittus
utrimq uulnera accipiunt᷑. cõplura tormentis tela coieiunt᷑. At martꝰ
antomꝰ & gaius trebonius legat. quibꝰ hiȩ partes ad defendendũ ue¬
nerant: qua ex parte nr̃os p̃mi incellexerant. hiis auxilio ex iaterio¬
rib castellis deductos sũmictebant. Dũ longius ad monitionẽ ie¬
rant galli. plus ultitudine teloꝵ ꝓficiebant. Postea gmͣ rues uc¬
cessert̾. aut se stimuł inoppinantes induebant: aut inscrobes uelno
transtodiebant᷑: aut uaro  tarrib traeeti pilis i ird mo
riebant. Multis undiq uulnerib acceptis nulla mutatiõe
ꝑrupta cum lux adpeter&: ueriti ne ablat̾e aꝑto ex suꝑiori¬
bus castris eruptione circũuenirent᷑: s ad suos receꝑunt. At
interiores dum eaq auercingetorige ad eruytionem prx̧para
uerant ꝓferunt priores fossas explent auitius in his ieb ad¬

Expanded text:
oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus ad
Abbreviated transcription (Latin):
& hii qui auxilium conuenerant clamore uulatusuoꝵ. auz¬
mos confirmabant qd in couspectu om̃ium res germat᷑ neq rec¬
bia uictoria pugnaretur: germani una ui parte confiros nermiᷤ
inhostes impecum fecerunc: cosq ꝓrulere. Qussi: in fergam conec¬
tis sagritarii circumuent int̾fectiq sintt lĩ yeraiquis partibris¬
At hii qui ab elesia ꝓcesserant męsti ꝓpe NTeria desꝑaca se in orpigdũ
receꝑunt. Qno die uic̃misso galli atq hoc spacio magnũ eratrrn sca¬
larũm arpagonum num̾o effecto: media nocte silentio excastris
egressi adcam̃ pestres municiones acceunt. Subito clamore fusblaio.
qua significatiõe qui in oppido obsidebantur de suo aduentu cognos¬
cere possent. crates ꝓicere. fundis sagictis iapidib nr̃os de uallo ꝓtur¬
bare. reliqͣ quęq ad oppugnationẽ ꝑtinent parant ad ministrare. Cõ¬
dem tꝑͣr clamore exaudito dat tuba signũ suis uercingecorix atq ex

Expanded text:
et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum aniet hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recbia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagAt ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex
Abbreviated transcription (Latin):
currunt his auxiliis uisis fit gratulatio int̾ eos atq om̃iũ
animi ad leticiam excitantur atq ꝓductis copiis ante op¬
pidum considunt & ꝓximũ fossam gratib integunt atq
aggere explent seque aderuptionẽ atq om̃s casũs cõparat
esar om̃i exercitu ad utramq partẽ munitionũ disposito
ut siusus ueniat suũ quisq Io cũ teneat & nouerit: eqͥta¬
tũ ex castris educi & p̃lium cõmitti uib&. Erat ex om̃ubu
castris quȩ sũmũ undiq ugũ tenebant despectus atq
om̃s mlttes intenti pugnę ꝓuentũ expectabant. Galli int̃
equites raros sagitarios expeditosq leuis armaturȩ inter¬
gererant quis iũs cedentib anxilio succurrerent & nr̃orum¬
equitum impecus sustinerent. Abhis complures de inꝓiiio
uuln̾ati: p̃lio excedebant. Cũ suos pugna sumores et gisi
derent: ex om̃b pastib & hii qui municionib cotqrhuitur

Expanded text:
currunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium currunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorumequitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli derent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur
Abbreviated transcription (Latin):
uo tamen tꝑ̃re pocius utendum consilio si res cogat atq au¬
xilia morentur qm aut deditionis aut pacis sub eundã condi¬
tionẽ. Mandubii qui eos oppido receꝑant: cũ libis atq uxori¬
b exire coguntur. Hi cum admuniones romanoꝵ. accessissent.
flentes om̃ib p̃cib orant: ut se inseruitutẽ receptos cibo ui¬
uarent. At cȩsar dispositis in uallo custodib: recipi ꝓhibe¬
bat. Int̾ea comius reliqui quȩ auces quib summa imꝑii ꝑ¬
inissa erat cũ om̃ib copiis adalesiam ꝓueniunt: & colle
exteriore occupato: non longe mille passib ab nr̃is moni¬
rionib considunt. Postero die equitatu ex castris educto:
omem eam planiciem. quam in lorgitudinẽ quattuor.
milia passuum patere demonstrauuimꝰ cumplent pedes treᷤᷤ¬
quȩ copias paulo ab eoloco abditas in locis suꝑiorib con¬
stituunt. Erat exoppido alesia despectus incampũ Con¬

Expanded text:
illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auillo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Con