comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnant quo legionarus militib pͥferiẽt. At hostes ⁊ iex
itema spe salucis tantã uirture p̾stit̾unt ut cũ pͥmi coꝵ
ceridissent ꝓximi iacentib ĩ sisterent atq ex eoꝵ corporib
pugnarent. Hus deiettis ⁊ coacerbatis cadaĩnib qui suꝑ¬
essent ut ex tumulo tela ĩ om̃s coniterẽt & pila int̾ceptri
temitt̾ent ut nõ nec qͥcquã tante u̾tutis homines iudica¬
ri deberent ausos ee̾ transsire latissimũ flum̃ ascende altis¬
simas ripas subire ĩ quissimũ locũ que facilia exdiffiali¬
mus animi magnitudo redegerat. Hec p̾lo fc̃o ⁊ ꝓpe ad ĩ¬
t̾niconẽ gente ao noĩe nerinoꝵ redacto maiores natu qͥs
una cũ pueris mulierib q ĩ estuaria ac paludes cossttos
Dixamꝰ ac pugna nũciata cum uittoribꝰ nͥ impeditũ uictis
nͥ tutũ arbitrarent᷑ oĩum qui sperãt ocensir legatos ad ce

Expanded text:
ferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui
Abbreviated transcription (Latin):
suis ap̾sidia sex milia hoĩm una reliqͥrũt. Hui pꝰcoꝵ obi¬
tum multos aimos ac finitimis ex agitati cũalias belli
ĩferrent allas ĩ latum defend̾ent concersu cor ꝯmium
pacr fc̾a hunc sͥ domicilio locum de legerũt. c pͥmo ad¬
uentu ex̾citus nr̃ crebra sex oppido excurc̾ones fatiebãt.
paruulisq pͥlus cũ nr̃is contendebãt. Pustea uallo pe¬
dum ĩ circuitii quindetem miliũ crebris q castellis tͥtum¬
muniti oppido se continebant. Ubi uincis actis agg̾e
ex structo turrim ꝓcul constitui uid̾unt pͥmũ inridere
ex muro atq ĩ crepitare uocib ꝙ ta̾ta machinac̾o ab tã̾ta̾
spac̾o instrueret᷑. quib nã manib aut quib uirib p̾scr.

Expanded text:
suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obisuis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quib
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa uideret᷑ dilige̾rissime ꝯẜuauit. sius qr sinib acqi op¬
pidis uti iussit ⁊ sinitimis impauit ut ab ĩ iuria ⁊ male¬
fico se suosq ꝑiberent. Aut uatuci de quib supͣ scͥosi¬
mꝰ tũ om̃ib copus auxilioneriuns uenirẽt. Hit piigna
nũciata ex irne domũ rruterũt. Cũctis oppidis castellis¬
q desertio sua om̃iꝯ ĩ unũ oꝑpidũ eͥs grgie nature mimitĩ t̃ qi¬
lerunt. Qd̾ cum ex om̃ib ĩ cirautu parrib altissimas ru¬
pes despettus q aberet: una ex parte lenit̾ addius ad dito
ĩ altitudĩem no̾ ampliꝰ ducentoꝵ pedum relinqͥtat᷑. Que̾
locum duplici altissimo iuro mumerãt. Tum magni po̾ᷤ¬
deris sara ⁊ p̾atuttas trabes ĩ muro conlocabant. Ip̃i erĩt
ercimbris trutonis qr pͥgnati. Qui cum int̾ ĩꝓuinciã nos¬
iruĩ atq italiã fuc̾ent ut impedim̾tisq secũ agere at por
tare nõ pot̾ant citua fluinẽ rhenũ depositis. aistodiã ex

Expanded text:
ia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, itra flumen Rhenum depositis custodiae ex
Abbreviated transcription (Latin):
piquitatẽ ⁊ cełicate hostiũ nͥ iam cesaris ĩꝑiũ cept̃tibant
s ꝑ se q̃ uidebant᷑ admi̾scralũt. Cesar netessarus reb imꝑ¬
atis ad cohortandos milites ꝙͣ ĩ parte̾ fors obtulit decucur¬
rit. ⁊ ad legionẽ decumã deuenit. Milites no̾ longiore or̾ce
cchortoto ꝙͣ uti sue pstine uͥtutis memoriã tetin̾ent. ncu ꝑ¬
tarbarent᷑ aĩo hostium qi impetũ fortit̾ sustin̾ent ꝙꝓ no̾ lon¬
gius hostes aberant quã ꝙ telum adici poss pͥlu ꝯmittendi
signũ dedit atq ĩ alt̾ca partẽ ite̾ cohortandi ca̾ ꝓfecta pugnã¬
tib oct᷑rit. Temporis taara fuit crigintas hostiũ q tam ꝑa¬
ta ad dimicand̾ u̾ͥmus. ut nõ mͦ ad ĩsigma ad cõmodanda s ⁊̃¬

Expanded text:
il iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare ceꝑunt. Int̾im milites legionũ duaꝵ q̃ in nouis¬
simo agrame p̾sidio ĩpedim̾tis fu̾ant pͥlio nũciato cͣsuĩcitti¬
to ĩ su̾mo colle ab hostib conspinebant᷑. Et labienꝰ titus
castͥs hostium potitꝰ  ce loco suꝑiore.ꝙ. pos ĩ nr̃is cast̾s⁊
gererent᷑ conspitatꝰ decimã legione̾ subfidio nr̃is misit.

Expanded text:
egionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris mis
Abbreviated transcription (Latin):
alii q aham ĩ parte ꝑterriti ferebant᷑. Quib oĩb rebꝰ ꝑ¬
moti equites creueri quoꝵ ĩter gallos u̾tutiꝰ oppinio e̾ singn¬
multitudine hostium castra compłi nr̃as legiones pͥmi ⁊ pene
cͥcumuentas ren̾i calones equitos funditores numidas diuer¬
sos dissipatos q ĩ om̃s partes fug̾e̾ ifidissent. desputis nr̃is
rebꝰ domu̾ contend̾i̾nt romanos pulsos suꝑatos qr canst̾s
impedim̃tis q leoꝵ hostes potixos ciuitati renũciau̾unt.
Cesar ab detime legionis cohortac̾one ad dextrũ cormi ꝓ¬
fecta. uͥ suos urgeri signis qr̃uni locu̾ cõllatis duodetum
legionis confertos milites sͥ ip̃os ad pugnã et ĩpedim̃to ui¬
dit quarte cohortis omib cent̾ionib occisis signifo̾q ĩt̾fet¬
to signo am isso reliquaꝵ cohorciũ om̃ib cent̾ionib aut uil¬
n̾atis aut occisis ĩ hus pͥmis pilo .p. sexcio batulo fortissimo

Expanded text:
aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus peraliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singumultitudine hostium compleri, legiones premi et pene circumventas teneri, calones, equites, funditores Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere virebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo
Abbreviated transcription (Latin):
p̾liis ercrcitat quid si̾ oport̾et. nõ minꝰ comode ip̾i sͥ pͥ̾scͥbere
quã ab alus doc̾e̾ pot̾ant. & ꝙ ab oꝑe singułq legionib singulos

Expanded text:
proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab al
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt ĩterim legiones sex que pͥme uen̾ant oꝑe dim̾so cast᷑
munire cepunt. uͥ pͥma impedim̾ta nr̃i ex̾c̾itꝰ ab hus qui
ĩ sisuis abditi latebat uisa sunt ꝙ tp̃t ĩter eos ꝯmittendi
pͥlu ꝯuen̾at. ut ĩtea siluas aciem ordines q ita ꝯstitu̾ant
atq ip̃i seso consir mau̾ant subito omĩb copus ꝓuolau̾nt
impetum qs ĩ nr̃os equites fet̾unt. Hus facile pulsis ac pro¬
nirbatis ĩ credibili crlecitate ad flumen deturreru̾̃t. ut pene
⁊tupati erant contend̾unt. Cesari om̃ia uno ip̃r erãt age̾¬
do uexillũ ꝓponend̾ ꝙ erat ĩ signe cũ ad arma concurii opor¬
teret. signũ tuba dandu̾ ab oꝑe reuocandi. militos qui paulo
longius aggeris perendi ca̾ ꝓcesẜant arcessendi acios ĩstͥenda
militos cohortandi signũ dand̾. Quaꝵ r̾i̾. magnã ꝑter tem¬
poris breuitas et successus hostiũ impediebat. His difficulta¬
tib due reserant subsidio scĩa atq usus militũ. eid̃ suꝑioribꝰ

Expanded text:
quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene unt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
bus singule naues erãt attͥbute ostribat. quid ag̾ent uut
quã ronem pugne ĩ sist̾ent. Rostro eĩ noc̾e nõ posse cogno¬
u̾ant. Turribꝰ aut̃ exitatis tñ has altitudo pupiũ ex bar¬
baris naubꝰ superabat. ut i ex ĩfiore loco satis cõmode tela
adici possent x missa ab gallis grauius acad̾ent. Unaerat n¬
magno usui res pͥparata anr̾is falces pͥacute ĩcerte adfireq lõ¬
guris. nõ ab siłi forma muraliu̾ falaũ. Hus cũ fines qui aut̃¬
antemnas ad malos destinebãt. comp̾hensi adducti q erãt
nauigio rhemis ĩcitato prerũpebant᷑. Quibꝰ abscisis antem¬
ne netessario concidebãt. Ut cũ om̃is gallicis nauib spos
ĩuelis armam̃tis qi consist̾et. hiis creptis om̃is us naui

Expanded text:
ibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus na
Abbreviated transcription (Latin):
ducebat. ꝑxi. cas̾ reciꝰ ex̾ato ĩ pedim̾ta colletaret. Inde d¬
due legiones qs ꝓxime oscͥpte erãt totil agm̾ dar eba̾t. p̾si¬
dio qr ĩpedimͣtis erĩt. Equites nr̃i confimditorib sagicta¬
rus qr flumͣ transgressi cũ hostiũ equitatu peluim comise¬
rũt. Cum se illi identidem ĩsiluas ad suos reciꝑent. ac
rursus ex silua ĩ nr̃os impetũ fac̾e̾nt. n nr̾i longiꝰ ꝙͣ ꝙ̃ ad¬

Expanded text:
ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde dducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius qua
Abbreviated transcription (Latin):
tu nich possont. Neq eni ad hoc tp̾̃t ei rei student. si qͥcꝙ pos¬
sunt pedescͥb ualent copns. quo faciliꝰ finitimoꝵ cquitatũ
effet̾ant. ut instar murs hesepes̃ munimcis pͥberẽt. quo nõ
m̃ nõ intratis ⁊ ne ꝑspici quide̾ possit. hiis rebꝰ tu̾int̾ ag¬
minis nti impediret᷑ nõ omittend̾ consiliu̾ nerui exiseina¬
u̾unt. Loci naturaerat hec que locũ nr̃is castͥ̾s deleg̾ãt
Collis ab sũmo equałi de diuis ad flumͣ sabita ꝙ supͣ no¬
minauimꝰ uergebat. Ab eo flui̾e pari adduntate cõllis ⁊¬
nascebat᷑ adu̾sus hnic & contrariꝰ possus circit̾ ducc̾tos
Insimꝰis aꝑto ab suꝑiore parte siluest̾s ut nõ faciłe ĩtor¬
sus ꝑspici possit. Incraras siluas hostes ĩ ecculto sese con
quitatu pͥmisso subseq̾bat᷑ om̃ib copus. E ro̾ ordo qr agmĩs
ałr se habebat ac belge ad ierios detuletant. Na̾ ꝙ hostis
aꝓpinquabat consurtudine fua cesar sex legiones expeditas

Expanded text:
tu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese contquitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas
Abbreviated transcription (Latin):
nati et oppido egressi man̾ ad cesarem tende̾ ⁊ uoce sigͥfi¬
care cepunt sese ĩ eiꝰ fidem at pot̾ate uenite i at᷑.ꝑ .ĩ.¬
armis contende̾. Item cum ad oppidu̾ accessiss castraqr iͥ
pon̾et pucri mulietesq ex muro passis manib suo more
pacem ab romanis petietũt. Pro hus diuiciato nã post
discessum belgai dimissis heduoꝵ copus ad eũ reu̾ituit
facit u̾lni. bello uacos. o̾i tp̾r ĩ fide atq anncicia ciutatis he

Expanded text:
natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce signifinatu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia c
Abbreviated transcription (Latin):
uacuũ ab defensorib ec̾ audicbat. ꝑꝑ laticudine̾ fosse mu¬
riq altitudine̾ pautis defendentib cepugnare nõ potuit.
Cast̾s munins uineas agere.queq ad oppugnand̾ usin
erant comparare cepit: Int̾ii om̃is ex fuga suessi onu̾
multitudo ĩ oppidũ ꝓxima note ꝯuenit. Celerit uncis
ad oppidum attis aggeie iacto t̾ib q conscitutis mag̾
tudine oꝑm qi n tud̾ant an̾ galli nr audierant ⁊ cełitate
romanoꝵ ꝑmoti legatos ad cesare dededitõne mittunt
ã petentib remis ut ꝯfuarent᷑ impetrĩt. Ces.ar obsidibꝰ
acceptis pͥmis auitatis atq ip̃ius galbe regis duob filus
armis q om̃ib ce oppido traditis ĩ dedico̾nẽ suessionis ac¬
crpit estitum q ĩ bello nacos ducit. Qui cu̾se suaq onn̾a
ĩ oppidũ bractus panciũ contulissent atq ab eo oppido ce¬
sat cum cẽcitu circiter passuti quinq ab efsi om̃s maioes

Expanded text:
vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae muvacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusqte Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores
Abbreviated transcription (Latin):
ratet᷑ pͥmisit. Hus qͥntũ pedium & lucnim aurũculcũ cet¬
tam legatos p̾fecit. Ditum labienũ legatum cũ legionibꝰ
tͥb subsequi uissit. Innouissimos ad orti & multa milia
passuui ꝓsetuti magnã multoudi̾e eoꝵ fugienciũ cenade¬
rũt. cum ab extremo agmine ad quos uentũ erat. siste¬
rent. forcit̾ q iropetu nr̃oꝵ militũ sustin̾ent. Priores :¬
ꝙ ab ee̾ a piculo uident᷑. n ulla neccͣitate n imꝑio con¬
tiu̾ent᷑. exaudito clamore ꝑturbatis ordinib om̃s ĩ fuga
sͥ p̾sidium pon̾ent. Ita sine ullo ꝑiculo tantã illoꝵ mula¬
tudine̾ nr̃i int̾fec̾unt quãtum fuit diei spaciũ. sub ata¬
sum que solis destit̾unt sequi ĩ castea ut erat ĩꝑatũ re¬
cepunt.Postridie eiꝰ diei cesar pͥus quã se hostes ext̾r¬
rore ac fugt̃i retiꝑent ĩ fines suessionũ qui ꝓxͥnui temis e¬
rant excitũ deduxit & magno itin̾e confecto ad oppidum
nomodimũ conrendit. Id ex itnic oppiignare conato qd̾

Expanded text:
unculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
men om̃s neruios consedisie: aduentũq i romanoꝵ ex sp̃¬
tare. una cũ atrebatis. ⁊ uͦ mandius sinitimis suis. na̾his
ut̾sq ꝑ suaserent uti candem belli fortunã experitent᷑. ex¬
pectaui ĩ ab hiis aduatucoꝵ copias atq c̾c̾ mitin̾e. Mulie¬
res quiq ꝑ etate ad pugnã mutiles uid̾ent᷑ in cu̾ locũ cõ¬
ietisse quo ꝓpt̾ paludis exatui aditꝯ nõ ess. Hiis reb ad¬
itis cxploratores cogͥtis centuriones q p̾mictit qui locu n
ỹdoneu̾ cast̾s deligant. Cum ex dediricus belgis reliquis¬
q gallis complures cesarem setuti una iter fac̾e̾nt quida
ex hiis ut postea excaptiuis cognitu̾ est eoꝵ dieꝵ cõsuetu¬
dine itn̾is nu̾ ce̾citus ꝑspecta nocte ad neriuos puenunt:
atq huis demonscrarũt inter singulas legiones ĩ pedimẽ¬
toꝵ magnũ num̾u int̾cedere n ee̾ quicꝙͣꝓ negocu cũ pͥma le¬

Expanded text:
men omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expecmen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima le
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solum beslouatos s ⁊̃ ꝓ hus eduos ut suicem̃cia ac mi¬
suctudine ĩ cos uent᷑ ꝙ si fec̾it heduoꝵ auitoritatẽ apd̾
atq heduoꝵ c̾a̾ sese cod ĩfide recepturũ ⁊ ꝯẜuaturu̾ dieit. N¬
erat ciuitas magnac ĩtra belgas auitoritate atq hoĩm młti¬
uidine pstabat sexsentos obsides poposcit. hiis traditis ũtbꝰ¬
q armis ex oppido collatis ab eo loco ĩ fine ambianoꝵ ꝑuei̾t
qui se suaq omĩa sine mora dedid̾unt. Eorũ fines neriui
attingebant. Quoꝵ de n̾ã morib q cesar cũ quexeret sic
repiebat. mullu̾ aditum ce̾ ad eos m̾catoribꝰ nͥ. paciũ reliqͣx¬
q rr̃ inferri. ꝙ hus reb telanguesc̾e animos eoꝵ et remͣti
uirtutẽ cxistimarẽt. Esse homines feros magneq uͥtutis
missuros mullã condic̾one pacis acceptõs.cũ ꝑ eoꝵ sines
tridiũ it̾ fetiss ĩueniebra cecaptiius sabim flumen ab
cast̾s sius nõ ampliꝰ mił passiuu̾i.x.ab essa. Transit flu¬

Expanded text:
 his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpinquare cognou̾ant inis ꝑsuaderi ut diuciꝰ mora¬
tent᷑. n suis auxilium ferrent. nõ pot̾at. Eate ꝯstiui¬
ta. scd̾a ingilla magno cum strepicu at scumultu cast̾s e¬
gressi nullo c̾ro ordine ni imꝑio cum s quisq pͥmũ ion̾s
locum pet̾et ⁊ domũ pucnire ꝑpetratet. fet̾unt ut cõfiłis
fuge ꝓfecr̾e udet᷑. hac re statim cesar ꝓspiculatores cogͥta
ĩsidias uetitus ꝙ qua deca disced̾e̾nt nõdum ꝑspeꝑ̾at exatũ
equitatũq castͥs continuit. Prima lute̾ confirmita re

Expanded text:
is persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ qr reu̾ci & quoꝵ ĩ fines pͥmũ romam ex̾ctum ĩ troduxiis¬
sent ad eos defendendos undiq comuienirẽt ut pociꝰ In su¬
is quã alienis finib dec̾tarent. ⁊ domesticis copus tei ftu¬
mtarie ut̾ent᷑ ad eã sin̾a cũ reliquid causis. Het qͦ ro̾¬

Expanded text:
quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxisquemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec q
Abbreviated transcription (Latin):
conati sunt. eo consilo ut si possent castellũ cui pͥccat
quintꝰ tituriꝰ legata expugnarẽt. pontemq intande¬
tent. Si minus potuisent agros remoꝵ ppłarent᷑ qui
magnõ nob usui adbeslum getendũ erant ꝯmeatu qri
nr̃os ꝓhiberent. Cerc̾o factus abtitutio om̃em eqͥtatũ
a lenis armature mumidas funditores sagitarios ꝙ po̾¬
tem traducit atq ad eos contendit. Aorit̾ in eo lato
pugnatũ ẽ. hostes ĩpeditos ñi ĩ flũe adgressi ignũ eor
num̾u atiderũt. Per coꝵ corpora teliquos audacissic
tunssite conãtes multitudie celoꝵ ixpulerũt. Pri¬
mo qui tumssierant equitatii cͥtiuuentos ĩ terfet̾unt
Lostes l ⁊ de cepugnaido appido ⁊ defũic crãseundo sit̃
se fefellisse ĩ tellex̾unt. Neq nr̃os ĩ lacum ĩ quiorem ꝓgrẽ¬
di pugnandi cã ind̾unt. atq ip̃os te frum̃tatia defici cepͣ.
consilio conuocato constituerunt optimũ et̾ domũ suam

Expanded text:
eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ patebat quantũ loci acies ĩ structa atupute
pot̾at atq ee utraq parte lat̾is deietto habebat. &ĩ fis¬
tem lenit̾ castigatt paulatim ad planiciem rediebat
Ib uttoq latere eiꝰ collis transu̾san fossam obdirxit ar¬
titti passim̾ quadringentor. &ad extremas fossas cas¬
ei quas ꝓtime constpfrt ĩ cast̾s relitas ut si qło epꝰ
ess subsidio duci possent. reliquas see legiones ꝓ tas¬
te i acie constituit. Hostes item suas copias cr castͥs
edut. s ĩstruxant. Palus erat nõ magna ĩtet nr̃m atq
hostium erlatum. Hant si mã trassirent ixstes eep̾ta¬
bant. Nostti aut̃ si ab illis ñcium transscund ficret ut
Impeditos ad grederent᷑ parati ĩ arimis eũt. Int̾im pac¬
lo equestri ĩ ter diuas acies contendebat᷑. Ubi nent̾ ttꝰ¬
sscundi ĩicium faciunt sccundiore equitũ plio nr̃is cesat
suos ĩ castra reduxit. Hostes ꝓtimus ex eo loco ad flu¬
t est. Ibi uadis reꝑtis partem sua cepiar tradute̾

Expanded text:
structa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas casbus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flutum est. Ibi vadis repertis partem suarum copia
Abbreviated transcription (Latin):
res ad ferebant᷑. Lrĩsq Item labieni conc̾o
gallia ad eos excta m̾. ad duce̾t᷑. Neinde ꝙ ab nonullis
gallis sollicitarent᷑ partim qui ut germanos diuciꝰ u̾sari
cere ĩ gallia moleste ferebant partim qui mobilitate &
leuitate animi nouis imperus scudebant. Ab nõ nlłis
etiam ꝙ ĩ gallia apotenc̾orib atq hus qui ad conducẽdos
hominos facultates habelunt. uulgo regna cccupabant᷑
qui minus facile camrem ũmꝑio nr̃o consequi pot̾ant.

Expanded text:
ores adferebantur litterisque item Labieni certior ores adferebantur litterisque item Labieni certior Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius cere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro cons
Abbreviated transcription (Latin):
dem res cesari nõ minorem quã ip̾a uittoria uoluptatẽ at¬
tulit ꝙ homĩem honestissimũ ꝓuincie gallie suũ familia¬
rem & hospitem ereptũ emanib hostium sͥ restitutũ iude¬
rat n eiꝰ calamitate de tanta uoluptate & gratulacone
quicquam fertima denum̾at. Is se p̾sente de se tergorib. sultũ
dicebat. ultum igni statim necaret᷑ an maluit tp̃tis reẜua¬
ret᷑. Soccium bĩfico se esse ĩ columem. Item marto mequis
repertt. & ad eum reducto est. Lt p̾lio transebenuĩ nu̾cia¬
to suebi qui ad ripas rheniuen̾ant domũ teu̾ti cepurt.i
Quos ubi qui ꝓximi thenu̾ incolunt ꝑterritos senẜunt
ĩsccuni mignũ ex hus numiu ocad̾unt. Desar una estate
duobꝰ maeimis beslis confertis maturi paulo quã tempus
anm postulat ĩhibr̾ius ĩ sequanos ee̾citum deducit. Hib¬
ius labienũ p̾posuit ip̃e ĩ at̾iorem galliam ad cõuenta age̾
uti supra demonstrauimꝰ. caebri ad eum rix¬

Expanded text:
em quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agenuti supra demonstravimus, crebri ad eum rum
Abbreviated transcription (Latin):
neq colloquiũ int̾positꝰ t̾a̾ tolli uolebat. n salute̾ suã gal
loꝵ equitatiu co̾mittere audebat. co̾modissimu̾ statuit oibꝰ
equis grillis equitib detrattis.& legionarios milites legio¬
nis decime. cui ꝙ maxime confidebat impon̾e ut opsidiu̾
ꝙͣ amicissimũ siquid opus ft̾o ess haberet. Qd̾ cum ficr
nõ inridicule quidam exmilitib decime legionis dixit plꝰ
ꝙͣ sollicito ess cesarem ei fat̾e̾ pollicitũ se ĩ cohortis p̾torie
loco decimã legionẽ hi̾turũ ad equũ rescͥbere. ꝑlamci¬
es erat magna ⁊ ĩ ea timuł terreuꝰ satis grandis. Hic
locus emio fere spaco.ab tastͥ̾s arionisti et cesaris aberat
Go ut erat dẽm ad conloquiu̾ uen̾unt. Legione̾ cesat
quã equis uercrat passib. cͥt. ab eo cumulo constiut.

Expanded text:
neque conloquium neque conloquium lorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumul
Abbreviated transcription (Latin):
ci maximã fidem habebat. ut milium ampliꝰ qͥnqͣgintac
circuiti locis aꝑtis ex̾citum ducet. De quarta ugilia
ut dixat ꝓfectus ẽ. Septimo die cũ it̾ nõ int̾mittet ab
exploratorib cerc̾or fc̃us ẽ. arioiusti copias a nr̃is milib
passuũ.iiii.⁊.xx. ab ee̾.Cognito cesaris aduentu atioui¬
stꝰ legatos ad eum mitit ꝙ antea de conloquio postu¬
lass. Id ꝑ se fieri lic̾e̾ qm̃ ꝓpius actesissi. seq id sine pici¬
lo fac̾e posse cxistimare.nõ respuit condicone̾ cesar. ⁊ia̾¬
qr cum ad sanitate reu̾ti arbitrabat᷑. cum id ꝙ antea pe¬
tenti denegass ultro pollic̾et᷑. Magna̾q ĩ spem ueĩebat
fore uti ꝑtinacia desisteret. Dies conloquio dcũs c̃. ex eo die
adduc̾e̾t uereri se ne ꝑ insidias ab eo cͥtmueniret᷑. ut̾q
cũ equitatu uei̾ret alia ro̾ne sese nõ e̾e̾ uent᷑m. Cesar ꝙ

Expanded text:
ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo dieadduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fore dc̃os audientes n signa laturi dicant᷑. uͦ se ea ir amo¬
uͥI. p̾cire enim quibuscuͣq ex̾cita dc̾o audiens̃ nõ fu̾it aut
male res gesta fortimã defiuisse aut aliqͦ. facinore cõꝑto
tra moturu.ut quã pͥmũ intellige̾ poss utrũ apud eos pu¬
dor atqr officium antimor ualeret. Qd̾ si pͥterea nemo
scquat᷑ tũ se cum sola decima legione it᷑m de qua nõ du¬
bitaret sͥq eam p̾toriam cohoeti futurã. Huic legioni
cepsq decima legio ꝑ tͥbiios militum ei gr̾as egit ꝙ dese
optimũ iudiciũ fetiss. seq ce̾ ad bellum gerend̾ paratissi¬
mã confirmauit. Deinde relique legiones cumtͥbunis
militum & pͥmoꝵ ordinum cent̾ionib egeru̾t uti tesari
satiffac̾ent se nec uinquã dubitasse ni tumusse n de sum¬
ma belli suu̾ iidiciũ s imꝑatoris cristimmsse. Eoꝵ sacis¬
fact̾one accepta. & iti nere exquisito ꝑ deuiciatũ ꝙ ex aliis

Expanded text:
fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commofore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto tra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni cepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
cum sepe num̾o heluicu congressi no̾ solum ĩ suis s it ĩ illoꝵ
finib plerumq suꝑarint. qui tñ pares ee̾ nr̃o cx̾citus nõ
potu̾int. Si quos adu̾sum plium & fuga galloꝵ ꝯmou̾et.
Huc si q̃repent repiri posse diut̾ntate belli. De fatigatis
bgallis arionistum cũ multos menses castͥs se ac paludi¬
b tenuiss n sui pot̾ater feciss desperantes iam depugna
ꝙ disꝑsos subito. d ortum magis r̾one a consilio ꝙͣ u̾tute
unicisse. Cui roni contra homines barbaros atq imꝑitos
locus fuiss. ac ne ip̃m quidem sperare nr̃os ex̾cita capi pos¬
se qui sui timore ĩ rei frum̾tarie siła̾cione angustiasq
ltn̾is conferret. fac̾e̾ ad rogant̾ cum aut de offo̾ imꝑatoris
desperare aut p̾sc̾bere uid̾e̾nt᷑. H̾ sͥ c̾e cure frumͣtu sequa¬
nos leucos lingones sumministrare iam qr e̾e̾ ĩ agͥs frum¬
ta matura. De inn̾e ip̃os breui tp̃r uidicaturos. Qd̾ nõ

Expanded text:
non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ egregia uirtute erant cogniti. ut ĩfinib sius collocarẽ
concessit. quib illi agros ded̾unt. qͦsq postea in partẽ uiris
libr̾tatis q condicone atq ip̃i erant receꝑunt. In castͥs heli¬
uc̾oꝵ tabule repte sunt Nr̃is gretis confette ꝙ ad cesare̾ rela¬
te quib ĩ tabulis noĩatim rõ confecta erat. qui num̾us do¬
mocxiss eoꝵ qui arma fetre possent. &item separari pu̾i.
senos mulieresqr. Quaꝵ oĩum r̾r̾. su̾macrat capitum
rum.xiiii. Rauracoꝵ .xxiii. Boioꝵ.xxxii. Ex hus qui
arma ferre possent admilia nonaginta duo. su̾ma o̾ium
su̾unt admilia.ctclxuiii. Eoꝵ qui domo redierũt cen¬
su hĩto ut cesar imperau̾at. reꝑtꝰ ẽ numus mihũ. e.tx.
Bello helincoꝵ confecto tocus fere gallie legati pͥncipes

Expanded text:
quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum rum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bel
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑e e cast̾s heliucioꝵ egressi adrhenu̾ finesq germa¬
noꝵ contend̾unt. Ud̾ ubi cesar rescut quoꝵ ꝑfines ie¬
rant usuti conquirerent. et reduc̾e̾nt sis purgati ẽc
uellent imperauit. Reductos ĩ hostiũ nu̾o hu̾it. reli¬
quos om̃s obsidib. armis. ꝑ fugis traditis ĩ dediconẽ
accepͬ. Heliucios tulingos. latobriges ĩ fioies suos unde
erant ꝓfecto reu̾ti iussit. & ꝙ om̃ib fructib amissis
domi nicł erat quo famen tolcrurent. allobrogib impe¬
rauit ut his frumͣti copiã fac̾e̾nt. Ip̃os oppida uicos qr qͦs
Iucend̾ant restituere iussit. Id ea maxime rõne fet̾ qd̾
noluit eum locum unde heliuicii dicesẜant uacare. ne ⁊¬
ꝓpt̾ bonitatẽ agroꝵ germani qui transrhenũ ĩcolunt
siuis sinib ĩ beliuc̾oꝵ fines transirent. & finitum gallie
ꝓuuncie allobrogib.q. essent. Boios petentib heduis

Expanded text:
nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis,
Abbreviated transcription (Latin):
ad lingonas lr̃as nũciosq misit ne eos frum̃to neue alia
re inuarent. Qui si uiuissent se codem loco quo heluicios
hĩturum. ip̃o teiduo int̾misso cum omĩb copiis eos sequi
cepit. Heluicii om̃ĩumãs̾. in opia adduct legatos dede¬
dicõne ad cum miẜunt. Quicum eum ĩ itin̾e ꝯuei̾ssent
se qr ad pedes ꝓiecissent suppłrq locuti flentes pacei pesis¬
sent. atq eos ĩ eo loco quotum esseat suu̾ aduentũ cepet¬
tare ussiss paruerũt. Eo postꝙͣ cesar puenit. obsides
arma ẜuos qr ad eos ꝑfugissent poposcit. Dum ea con¬
quirunt᷑ ⁊ conf̾u̾nt᷑ nocte int̾missa catit̾ homiũ milia
sex eiꝰ pagi qui uerbigenꝰ appellat᷑. suic timore ꝑ t̾rriti
ne armis traditis supplicio adsic̾e̾nt᷑. siue spe salutis ĩ¬
ducti ꝙ in tanta multitudi̾e dedic̾oꝵ sua̾ fugam aut
occultari. aut om̾mo ignorari posse eeistimarẽt. Pͥdina

Expanded text:
ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima
Abbreviated transcription (Latin):
ancipiti prelio duu atq atͥter pugnatũ est. Dicius cũ
sustin̾e nroꝵ impeta nõ possent alt̾i se ut ceꝑant ĩ mo̾¬
tem ixcepunt. alteri ad impedimenta ⁊ carros suos se contu¬
lerunt. Nam hec toto prelio gum ab hora septima ad uespoꝵ
pugnatum sit adu̾sum hostem nemo uide potuit. Ad mł¬
tam noctem ⁊̃ ad impedimenta pugnatũ est ꝓpt̾ea ꝙ ꝓ ual¬
lo carros obiet̾ant. et eloco supiore ĩ nr̃os uenientes te la
conicietunt. & nõnulli inrer carros totas q mataras. attͣ¬
gulas subiciebant mr̃sq nuln̾abãt. Quicum ess pugna¬
tũ impedimentis castͥs qr nr̃is potiti sunt. Ibi orgetorigis
filia atq unus efilus captus est. Ee eo p̾lio circit̾ hoĩm i
milia. cxex. suꝑfucrunt eaq tota nocte continent̾ ieru̾̃t
Nullã partem noctis inn̾e int̾misso ĩtinos lingonũ dic qͣr¬
actisoꝵ nr̃i tͥduum morati eos sequi nõ potuissent. Cesar

Expanded text:
ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quaroccisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
equis ut̃ eqnato oĩum ꝑicubꝰ spem fuge tolleret. corbortatꝰ su¬
os p̾lium cõmisit. Milites e loco suꝑiore pilis missis. fucile
hostium phalangem ꝑfregerũt. Ea disiecta gladus destt¬
tis ĩ eos impetum frc̾unt. Gallis magno erat ad pugnã inpe
ligatis cum ferrũ se inflixiss. n euellere.n sinistra ĩpe¬
dita satis comode pugnare pot̾ant. multi ut diu iactato
brachio p̾optarent scuta emanu emitt̾e. & mudo corpore pu
monte & succedentib nr̃is. bou a tulingi ꝗgi hoĩm milibꝰ
circit᷑. xu. agmen hostium claudebant. & nouissimis pre¬
sidio erant. ex itin̾e nr̃os latere apto ad gressi tͥtuueie.
Et id conspicati heluicu qui ĩ monte sese receꝑant rur¬
sus ĩstare et p̾lium reintegire ceꝑunt. Romani au̾sa
signa biptito intulerũt. Prima & scd̃a acies ut uitis
ac summotis resist̾et. tercia ut ueĩentes sustin̾et. Ita

Expanded text:
equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suequis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugmonte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ cast̾s castra ponit. Dost cridie eiꝰ diei ꝙ omĩo biduu
fares ꝑ fugitiuos. L. emili decurionis edicũ equitũ galloꝵ
bostib nũciat᷑. Heliucu s scu ꝙ timore ꝑterritos romanos
disced̾e̾ a se cristimarẽt. comagis eop̾die suꝑiorib locis octu¬
patis p̾lium nõ cõmisissent. suic eo ꝙ re frum̾taria ĩtrr
cit. equitatum q qui sustin̾et hostium impetũ misit. Ip¬
se int̾im ĩ colle medio tͥplicem aciem ĩstruxit legionũ.iiͦiͦi.¬
ĩgallia ci teriore ꝓxime constͥpẜat. et omĩa aueslia colloca
locũ conferri. et eũ qui ab hus qui ĩ suꝑiore acie ostit̾ant
muniri ĩussit. Heliucii cum om̃ib suis carris setnti ĩpe¬
dim̃ta ĩ unũ locum contuletũt. Ip̾i cũ fortism a acie re¬
ictto nr̃o equitatu. phlange fc̃a sub pͥmã nr̃u ie̾ suctes¬
ẜunt. Cesar pͥmum sus deinde oĩum ex consp̃tu temotis

Expanded text:
eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, xit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum qin Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocalocum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis