comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ abinitio duob fundas debitasit.
ł ũ utendo deꝑdit nẽc ampluis in
eare cãe coꝵ funlor iniscentur nec
fit uila ĩ uiria ei c̃ functus s̃uit ĩ¬
sus sit pꝰeculium e ubitatõis ea res
ht̃. Nam si certus ac finit᷑ uie lot
ẽ tunc si ꝑ longitudinẽ eius fundꝰ.
ouusus ẽ ead̾ omnia seruanda erũt
qͣi constituende eĩtis seruitutes si¬
milit̾ hii duo fundi fuissent/ si
ũo ꝑ latrttidinẽ me fundus diuiꝰs
ẽ nce iultum refert. aneqͥlit̾ id fa¬
atuin e  an meqͥłit᷑ timc manet idẽ
ius suitutis ꝙ fuudo indiuso fũat

Expanded text:
 ab initio duobus fundis debita sit: ibi non utendo deperdit nec amplius in ea re causae eorum fundorum miscentur: nec fit ulla iniuria ei cuius fundus servit, imsus est, plusculum dubitationis ea res habet: nam si certus ac finitus viae locus est, tunc, si per longitudinem eius fundus divisus est, eadem omnia servanda erunt constituendae eius seruitutis similiter hic duo fundi fuissent: si uero per latitudinem uiae fundus diuisus est nec multum refert, aequaliter id factum est an inaequaliter, tunc manet idem ius seruitutis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bonc fide i possorem nob̾ retinct᷑¬
am satis ẽ fucli nomine itumẽ e.¬
Si ego uia qͣ nob̾ ꝑuicii fundũ
debebatux usus fũo. tu ã coͣnstituto
tpͣr tessauis anius tuũ amiseris
contͣrio si iucius cuiuia ꝑim¬

Expanded text:
ssorem nobis retinetunam satis est fundi nomine itum esse.Si ego uia, quae nobis per uicini fundum debebatur, usus fuero, tu autem constituto tempore cessaueris, an ius tuum amiseris? et e contrario, si uicinus, cui uia
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ qͣnlib eius ꝑtẽ eque ire atte
agi possit tunc ꝑinde obs̃uabim᷑
tutes iniuncte fuissent ut alt̾a
retiñi alt̾am tl utendo possit᷑ dẽꝑ¬
ire. nec me failit aliend fc̃o uis al¬
t̾ius ĩmutand̾ iri qm̃ añ satis
fuerat ꝑ alt̾am ꝑtẽ ire ag̾e ut id̾
uis ei iͨn alt̾am ꝑtẽ fundi retine᷑.
coctͣ illud cõm d̾ accessisse ei cui uia
debelatur. qui ꝑduas parĩt uas
ire ag̾e possit. bisq octo nos ĩ por¬
rectum: ⁊ bis se nos denos in am

Expanded text:
si per quamlibet eius partem aeque ire atque agi possit, tunc perinde obseruabimus tutes iniunctae fuissent, ut altera retineri, altera non utendo possit deperire.Nec me fallit alieno facto ius alterius immutatu iri, quoniam ante satius fuerat per alteram partem ire agere, ut idem ius ei in altera parte fundi retine‹re›tur: contra illud commodum accessisse ei cui uia debebatur, quod per duas pariter uias ire agere possit bisque octonos in porrectum et senos denos in anf
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ si tp̃r finitũ ẽ pignus idẽ dĩce
debenius ł siqͣ rõne obligatio eius c¬
finita ẽ. ¶ Or parat᷑ ẽ solu̾e m̃i¬
to pignus uidetur libasse quiuo
ñi solucre s satis fac̾e ꝑatus ẽ ind̾iũ¬
sa cã c̃. Ergo satisfecisse ꝓdẽ qr sibi
imputare debet creditor quisatis
fcõne admisit. uice solutlonis
at qui ñ ad irtcit satis faccõẽ s
souit̃em desiderat culpandus ũ ẽ.
¶Insatis datiõe aũ ñ utimur at illici¬
ui sña qui putalat si satis detur
alicui certe pccume recet̾e eñ apig¬
cõsensit uendicõi c̃ditor lib̾atur
hipotħ. s iuhis pupilli ꝯsensus
ñ deb aliter rat᷑ hri qͣmsi p̃sẽte tu¬
tore auctore consens̾it aut ÷ ip̃e¬
tutor scilicet si commnos aliꝙ ł sa¬
tis ei fieri ex eo uider estimau̾it.
Uidebim̃ si ꝓcurator omniũ bonoꝵ
consensit xͦ seruns ⁊ auctor cri⁊ sol¬
ui pot̾ ⁊ inid p̃positus antencat cõ¬
sensus eoꝵ ⁊ dicenclum ẽ ñ pͣse nisi

Expanded text:
itum pignus est, idem dicere debemus, uel si qua ratione obligatio eius finita est. Qui paratus est soluere, merito pignus uidetur liberasse: qui uero non soluere, sed satisfacere paratus est, in diuersa causa est. ergo satisfecisse prodest, quia sibi imputare debet crefactionem admisit vice solutionis: at qui non admittit satisfactionem, sed solutionem desiderat, culpandus non est. In satisdatione autem non utimur Atilicini sententia, qui putabat, si satisdetur alicui certae pecuniae, recedere eum a pigconsensit uenditioni creditor, liberatur, hypotheca: sed in his pupilli consensus non debet aliter ratus haberi, quam si praesente tutore auctore consenserit aut etitutor, scilicet si commodum aliquid vel satis ei fieri ex eo iudex aestimaverit. Videbimus, si procurator omnium bonorum consensit vel servus actor, cui et solvi potest et in id praepositus est, an teneat consensus eorum. et dicendum est non posse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hỹ porecama possedelat: S c̃ pactũ ꝯ¬
uentum exceptionẽ ꝑpetuam pa¬
riat cad̾ ⁊ in hoc casu posit̃ dici uͥ
⁊ abhipotecadiscedat᷑. ¶. Si pel¬
ciscat᷑ c̃ditor ne int᷑ annũ pecuni¬
ã petat intelligit᷑ de hipoteca qͦ
idem pactus eẽ. ¶ Si oueñit ut
ꝓ hypoteca fideuissor daret᷑ ⁊ dat᷑
sit satis fcĩn uidebitur ut hipote¬
ca lib̾ctur aliud ẽ siius obligatõis
uendicłit creditor hic pecumã ac¬
cepit. tc̃ enĩ mañet om̃s obliga¬
tiones integre quia p̾cii loco id ac¬
cipitur ñ solutõis noĩe. ¶: Satis ħ h¬
factũ ẽẽ creditori intelligit᷑ ⁊ si ius¬
uirand̾ delatũ datum ẽ ħypotece rẽ

Expanded text:
hypothecam possidebit? sed cum pactum conuentum exceptionem perpetuam pariat, eadem et in hoc casu possunt dici, ut et ab hypotheca discedatur. Si paciscatur creditor, ne intra annum pecuniam petat, intellegitur de hypotheca quoque idem pactus esse. Si conuenerit, ut pro hypotheca fideiussor daretur, et datus sit, satisfactum uidebitur, ut hypotheca liberetur. aliud est, si ius obligationis uendiderit creditor et pecuniam acceperit: tunc enim manent omnes obligationes integrae, quia pcipitur, non solutionis nomine. Satisfactum esse creditori intellegitur et si iusiurandum delatum datum est hypothecae non
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ¶ Res q̃ sub condicõe ẽ lega
nit infamilie herciscunde uidi¬
cium ⁊ ad iudicari pot᷑. c̃ sua
scił causa u textente conlicõe
eximatur ab eo cui adindicataẽ
aut deficiente condicõe ad eos re¬
u̾tatur aquib relitae᷑. Idem ⁊ ĩ
statu lib̾o d̾r qui int̾imi ẽ heredi

Expanded text:
sit. Res, quae sub condicione legata nit in familiae erciscundae iudicium et adiudicari potest cum sua scilicet causa, ut existente condicione eximatur ab eo cui adiudicata est aut deficiente condicione ad eos reuertatur a quibus relicta est. idem et in statulibero d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ idõsi ususf. legetur. nec tẽ ẽ tñ ut se¬
qͣtur cum adit᷑ usq ad co ut siquis
utił ẽ ademptio. qr semꝑ sequitur
testam̃to utiq agendo fructuarĩ
cõsequit᷑ ũ cũ aditu sibi pͣrẽt usũ
ũ. Et puto eas solas pr̃aꝑe ꝯpłend̾¬

Expanded text:
 ideo si usus fructus legetur, necesse est tamen ut sequatur eum aditus, usque adeo, ut, si quis utilis est ademptio, quia semper sequitur testamento utique agendo fructuarius consequetur, ut cum aditu sibi praestetur u uero non? et puto eas solas praestare
Abbreviated transcription (Latin):
feciss aut seruitutes imponendo aũ
uicinoꝵ p̃dia lib̾ando adiudicis re¬
ligionẽ ꝑtinet ut inspiciat qͣs ante
uidicium acceptũ fundus fu̾it ñ usu¬
fructuario hoc ꝙ int̾ ẽ ab eo suet.¬

Expanded text:
fecisset aut seruitutes imponendo aut uicinorum praedia liberando, ad iudicis religionem pertinet, ut inspiciat, qualis ante iudicium acceptum fundus fuerit, ut usufructuario hoc quod interest ab eo seruet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siqui sius nuiminis redemptos
se ⁊ ñ manumissos ot placiti s̃¬
fidem alicꝰ eleg̾it ut miminis
eius redimatur: ãq his solutis
p̃manumitt atur nec ile obla¬
tam pecuniã susciꝑe uelledicat:
testas tributa ẽ. ꝑ auł .ł.¬
er minorẽ cãm maiori cognicõi
p̃ iudiciũ fĩ ñ oꝑtet maior enun
qo minorẽ cãm ad se trahit.
datum ẽ mnu̾o rriũ edictor ⁊ co¬
numerari deb. licet plane oĩs
ab añcessore num̾us finit᷑ sits so¬
let successor unũ edictum dare.

Expanded text:
et si qui suis nummis redemptos se et non manumissos contra placiti fifidem alicuius elegerit, ut nummis eius redimatur atque his solutis manumittatur, nec ille oblatam pecuniam suscipere uelle dicat, testas tributa est. 54 Pauler minorem causam maiori cognitioni praeiudicium fieri non oportet: maior enim quaestio minorem causam ad se trahit.datum est, in numero trium edictorum connumerari debet. plane licet omnis ab antecessore numerus finitus sit, solet successor unum edictum dare.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ut coheres soluat effici posse
cassius ait ⁊ nerum ẽ. ¶. Si duo
coheredes dampnati sunt statu¬
am ponere ⁊ alt̾o cess ante alter
cam fẽcit non ẽẽ iniquun iuł.
ait. Familiertiscunde iudicium
ex hereditate mͥtecum cõmime
dico. ifamilierciscunde uidicium
ñuenit. Dolus quẽ seruus
heredis admisit in iudicium fa¬
nulierciscunde ñ uenit nisi dñi
culpa in hoc erat. ꝙ ñ idoneũ ser¬
uum rei cominum applicu̾it.
sub condicõe a pr̃e heres institut᷑
sit int̾imuxoris de dote accõẽ
pendere plane si p̾mortem soce¬
ri diuortium fc̃m sit qͣmius pẽ¬
dente condicione institucõ inf di¬
cendum ẽ p̾ceptõni dotis locum
ẽe quia mortuo patre q̃dam filios
secunt᷑ ⁊̃ añ qͣm fiant heredes ut
lmatrimoniun. ut lib̾i. ut tũ¬
tele. Igitur ⁊ dotem p̃ciꝑe deb̾⁊ ꝙͣ
uis matrimoniũ post mortem

Expanded text:
m ut coheres solvat effici posse Cassius ait: et verum est. Si duo coheredes damnati sint statuam ponere et altero cessante alter eam fecerit, non esse iniquum Iulianus ait familiae erciscundae iudicium ex hereditate mihi tecum commune dico, id in familiae erciscundae iudicium non uenit.Dolus, quem seruus heredis admisit, in iudicium familiae erciscundae non uenit, nisi si domini culpa in hoc erat, quod non idoneum seruum rei communi applicuerit. sub condicione a patre heres institutus sit, interim uxoris de dote actionem pendere. plane si post mortem soceri diuortium factum sit, quamuis pe‹nd›ente condicione institutionis dicendum est praeceptioni dotis locum esse, quia mortuo patre quaedam filios sequuntur etiam antequam fiant heredes, ut matrimonium, ut liberi, ut tutela. igitur et dotem praecipere debet qui onus matrimonii post mo
Abbreviated transcription (Latin):
n uidicio infamuie herciscunde s
cominum diudundo si dumi res
inarbitrio sit de iure p̃dii contro¬
u̾si a sit. placet omnes cos int̃ qͦs
arbiter sumptus sit ⁊ agere ropͦ¬

Expanded text:
n iudicio familiae erciscundae vel communi dividundo si, dum res in arbitrio sit, de iure praedii controversia sit, placet omnes eos, inter quos arbiter sumptus sit, et agere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibeant imꝑator antoninus c̃
pre rescͥpsit if ad sepulchrũ peti
p̃cario ⁊ cõcedi sołe ut quociens tĩ
debetur impetret᷑ ab eo qui funcłũ
aduictum habeat. Nõ tñ hoc re¬
scͥptum ꝙ impetͣndi dat faculta¬
tem ⁊̃ accionẽ ciuilẽ induc̃. S
exͣ ordinem int̃pelletur. Pres es
⁊̃ compelłe deb iusto p̃tio rem ei
p̃stari ita tm̃ ut uidex ⁊̃ de oꝑtu¬
nitate loci ꝓspiciat ne uicinus
magũum p̾atiatur detͥm̃tum.¬
Senat᷑ consulto cauetur ne usus
sepulchroꝵ ꝑmutatiõib pollua¬
tur id̾ ne sepulchr alt̾iꝰ conu̾sa¬
tionis usum accipiat.: Pretoe
ait ꝙ fim̃is causa sumpt᷑ factus
erit eius recuꝑandi nomine me
um ad quẽ ea res ꝑtinet indiciũ¬
dabo. ¶ Hoc elitt̾um iusta er
cã ꝓpositum ẽ. Ut qui fim̃auit ꝑ¬
sequatur id ꝙ impendit. Sic enĩ
sĩ ne insepulta corꝑa lac̾ent ne ue
quis de alieno fuñetur. Funꝰ ã
S si ñ ille ñ fet̃ nullã ẽẽ huius rei
litur. Sin ãde hac re de functus

Expanded text:
 imperator Antoninus cum patre rescripsit iter ad sepulchrum peti precario et concedi solere, ut quotiens non debetur, impetretur ab eo, qui fundum adiunctum habeat. non tamen hoc rescriptum, quod impe trandi dat facultatem, etiam actionem ciuilem inducit, sed extra ordinem interpelletur praeses et iam compellere debet iusto pretio iter ei praestari, ita tamen, ut iudex etiam de oportunitate loci prospiciat, ne uicinus magnum patiatur detrimentum.Senatus consulto cauetur, ne usus sepulchrorum permutationibus polluatur, id est ne sepulchrum aliae conuersationis usum accipiat.Praetor ait: 'Quod funeris causa sumptus factus erit, eius reciperandi nomine in eum, ad quem ea res dabo.' Hoc edictum iusta ex causa propositum est, ut qui funerauit persequatur id quod impendit: sic enim fieri, ne insepulta corpora iacerent neue quis de alieno funeretur.Funus aused si non ille fecit, nullam esse huius rei llitur. sin autem de hac re defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
oͣc eclicto p̃tor adu̾sus uarios ⁊ do¬
losos qui aliis offũunt callidita¬
te quadam subuenit neuł illis
malicia sua sit lucrosa. uł istis
simplicitas dampnosa u̾ba ã
edicti talia sunt que᷑ dolom a¬
lo fc̃a eẽ d̾icentur si dehis reb¬
alia actio ñerit ⁊ iuista causa cẽ
udebitur uiticium dabo. ¶ Do¬
łum ału seri̾s qurdem ita dif¬
finit. machinatõem qͣndam al¬
t̾ius decipiendi causa cum aliud
simulatur. ⁊ aluto agitur. lab̾o
antẽ posse ⁊ sine simulatioue io
agi ut quis circuueniat᷑ possez
sine doso malo aluid agi ⁊ aliud
simulari sicuti fatruit qui ꝑ hꝰ
inodi simulationem desmant᷑
⁊ tuentur uł su a ł aliena. Itaqͣf
ip̃e sic diffimuit uolum in alũ
eẽ omnem calliditatem fallati¬
am machinationem adcirts̃¬
ueniendin fallendũ decipiendũ¬

Expanded text:
oc edicto praetor aduersus uarios et dolosos, qui aliis offuerunt calliditate quadam, subuenit, ne uel illis malitia sua sit lucrosa uel istis simplicitas damnosa. Uerba autem edicti talia sunt: 'Quae dolo malo facta esse dicentur, si de his rebalia actio non erit et iusta causa esse uidebitur iudicium dabo.' Dolum malum Seruius quidem ita definiit machinationem quandam alterius decipiendi causa, cum aliud simulatur et aliud agitur. Labeo autem posse et sine simulatione id agi, ut quis circumueniatur: posse et sine dolo malo aliud agi, aliud simulari, sicuti faciunt, qui per eiusmodi dissimulationem deseruiant et tuentur uel sua uel aliena: itaque ipse sic definiit dolum malum esse omnem calliditatem fallaciam machinationem ad circumueniendum fallendum decipiendu
Abbreviated transcription (Latin):
tu quid de co putas uelim s cͥbas
tione inqͣ int̾cessit intuor sen¬
sisti. puto uerus ec̃. Ideoq ⁊ pig¬
nus quod decłat prior debitor in¬
anet obligatum.

Expanded text:
tu quid de eo putas uelim rescribatione, in qua intercessit minor, sensisti, puto uerius esse: ideoque et pignus, quod dederat prior debitor, manet obligatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ integrim restituendo reum
principalẽ ñ lib̾at.: Minor an¬
cillam uendidit. siemptor ma¬
numiserit. ob hoc in̾m̃t resti¬
tui ñ pot̾it. s adu̾sus empͣtorẽ
qͣnti sua int̾ ẽ hẽbit᷑ actoem.
pactõe dotis deterior ddicio eius fi¬
at. ⁊ tale pactum interit. ꝙ ñ qͣn
maioris etatis ꝯstituta pacisc̾etur
atq i deo renocare uelit. audic̃daẽ.
distracta fu̾it qͣm lex distrahi nõ
ꝓ hib uendicio quidẽ ualet. u̾m¬
ptñ si grande dampnum pupilli
ł adolescentis uersatur. eciã si col¬
lusio ñ intcessit distractio ꝑ m̾in̾t
restitutõem reuocatur. omp̃.¬

Expanded text:
uit, in integrum restituendo reum principalem non liberat.Minor ancillam uendidit: si eam emptor manumiserit, ob hoc in integrum restitui non poterit, sed aduersus emptorem quanti sua inpactione dotis deterior condicio eius fiat et tale pactum inierit, quod numquam maioris aetatis constitutae paciscerentur, atque ideo reuocare uelit, audienda distracta fuerit, quam lex distrahi non prohibet, uenditio quidem ualet, uerumtamen si grande damnum pupilli uel adulescentis uersatur, etiam si collusio non intercessit, distractio per in integrum restitutionem reuocatur.
Abbreviated transcription (Latin):
an ea tenus uendicio rescinden¬
da sit. qͣtenus adolescentium ꝓ
parte fundus omunis fuit. Re.
eatenus rescindi. nisi emptor a
toto ccͣtu uelit discedi. ꝙ ꝑtem
p̃cium cũ usuris reciꝑe deb an u̾o
ab hr̃de curatoͬis. R. hr̃des quidem
curatoris ten̾i. uerũ iuscium ⁊
fint alcones dandas utiq si ad eos
accepta pecunia ꝓcadem ꝑte ꝑu̾e

Expanded text:
an eatenus uenditio rescindenda sit, quatenus adulescentium pro parte fundus communis fuit? respondi eatenus rescindi, ntoto contractu uelit discedi, quod papretium cum usuris recipere deberet an uero ab herede curatoris? respondi heredes quidem curatoris teneri, uerum in Seium et fuit, actiones dandas: utique si ad eos accepta pecunia pro eadem parte pe
Abbreviated transcription (Latin):
ł ab aliis circumuenti.ł sua facili¬
tate deceptrant ꝙ hu̾unt amise¬
runt: aut quod᷑ eqnirere emolu¬
m̃tũ potu̾unt omiserunt aut
seͥ honi quod ñ susciꝑe liciut ob¬
ligau̾unt. Calistratus .ł .i. e¬
dicti monitorii.¬
tlamꝰ ei qui priusqͣm nasteretur
adu̾sarium dic̾et absolutum ⁊
agere cumeo ex integro uellet
licentiã hr̃e prius c̃ tutore agere.
rẽ annis iniudicio defendit ⁊ ꝯdẽp¬
natus ẽ ex t̃ã iuidicati pꝰse oueni¬
rinec eius q̃m defendit etatem
ad restitutionem impetrandam
ei ꝓdẽe cum cansã iudicati recur¬
sate ñ possit. Ex quo apparet nec
eum cuius nomine dempnatus ẽ
auxiliũ restitutõis ꝑꝑ eam fñam

Expanded text:
nsa sunt, uel ab aliis circumuenti uel sua facilitate decepti aut quod habuerunt amiserunt, aut quod adquirere emolumentum potuerunt omiserint, aut se oneri quod non suscipere licuit obligauerunt. 45 Callistratus libro primo edicti monitorii.Etiam ei, qui prius quam nasceretur adversarium suum diceret absolutum et agere cum eo ex integro vellet, licentiam habere prius cum tutore agere. rem annis in iudicio defendit et condemnatus est, ex causa iudicati posse conveniri nec eius quem defendit aetatem ad restitutionem impetrandam ei prodesse, cum causam iudicati recusare non possit. ex quo apparet nec eum, cuius nomine condemnatus est, auxilium restitutionis propter eam
Abbreviated transcription (Latin):
utor urguentib creditorib rem
pupillarem bona fide uendidit
denunti te tñ mr̃e emptorib
Quero c̃ urguẽtib creditorib di¬
stracta sit. nec desordib tutoris
merito quicqͣm dici potest:. an
pupillus mintegrũ restitui pot̃..

Expanded text:
utor urguentibus creditoribus rem pupillarem bona fide uendidit, denuntiante tamen matr‹e› emptoribus: quaero, cum urguentibus creditoribus distracta sit nec de sordibus tutoris merito quippiam dici potest, an pupillus in integrum restitui potest.
Abbreviated transcription (Latin):
os olcat ansanꝰ sit. q̃sitũ ẽ crebati
ait ñ eẽ morbosũ os alicm ołe ue¬
luti ircossi sr̃bonẽ hoc enĩ ex iuu¬
uie oris accide sose si tm̃ ex corꝑis
uitio id actidit uelutiꝙ. ietur qd̾
ꝓulmo antaluidq simile colet
ueritur de ea nuiliere q̃ sẽꝑ mor¬
tuos parit an morbose sit zait
sab̾. si urulue uitio hoc ꝯtigit mor¬
bosã ẽt̃. Simłr p̃gnans uenit¬
erit int̾ oms ꝯuenit sanã eẽ eã
maximũ enĩ ac p̃cipnũ munꝰ feN¬
muraꝵ ẽ cõcipere ac tueri cõcep

Expanded text:
anus sit quaesitum est: Trebatius ait non esse morbosum os alicui olere, ueluti hircosum, strabonem: hoc enim ex illuuie oris accidere solere. si tamen ex corporis uitio id accidit, ueluti quod iecur, quod pulmo aut aliud quid similiter dolet,eritur de ea muliere, quae semper mortuos parit, an morbosa sit: et ait Sabinus, si vulvae vitio hoc contingit, morbosam esse. Si mulier praegnas venierit, inter omnes convenit sanam eam esse: maximum enim ac praecipuum munus fem
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum ꝑtinuit usuras ad ip̃m¬
di dn ꝑtinere oportet. ¶ Siquid unꝰ
ex sociis neccͣio de suo impend̾it ĩ
ꝯmune negociũ. iudicio societatis
seruabif. ⁊ usuras siforte mum¬
atus sub usuris declit. s ⁊ si suã pe¬
cuniã dedit. ñ sine cã dicet᷑ quod
usuras quoq ꝑciꝑe debcat: quas p᷑¬
sit hr̃e si alii mutuũ decliss Nõ
alias socius inid quod fat̃e possit
pot̃ ꝯdempnatur. Qem si ꝯfitetur

Expanded text:
ad eum pertinuerit, usuras ipsum retinere oportet. Si quid unus ex sociis necessario de suo impendit in communi negotio: iudicio societatis seruabit et usuras, si forte mutuatus sub usuris dedit: sed et si suam pecuniam dedit, non sine causa dicetur, quod usuras quoque percipere debeat, quas possit habere, si alii mutuum dedisset. Non alias socius in id quod facere potest condemnatur, quam si confitetur
Abbreviated transcription (Latin):
stipuler c̃ si nulla sit stipulatio
manebit condicioss ⁊ si ei nũiauo
cui pꝰea bonis int̾lictũ ẽ mox ab
tuos absente te ⁊ ignorante ari¬
dubitari quin si meã pecuniã
tuo nõicꝰ uolitutate tua dederoͣ
ad quirit᷑ obligatio c̃ cotidie
c̃dituri pecuniã mutuã ab ali¬
o poscamus ut nr̃o nomine cre¬
ditor nũet fut᷑o debitor nr̃o.
Deͣposui aput te decẽ. p᷑ea ꝑmi

Expanded text:
stipuler: cum enim nulla sit stipulatio, manebit condictio. Sed et si ei numerauero, cui postea bonis interdictum est, mox ab tuos absente te et ignorante, Aridubitari, quin, si meam pecuniam tuo nomine uoluntate tua dedero, tibi adquiritur obligatio, cum cottidie credituri pecuniam mutuam ab alio poscamus, ut nostro nomine creditor ‹numer›et futuro debitori nostro. Deposui apud te decem, postea permisi
Abbreviated transcription (Latin):
sine t̾ua culpa ꝑcucłis prius qͣm
uend̾es utrũ m antibi ꝑierit q̃¬
stioĩsẽ michi uidetur ñue distͥc¬
cio u̾issima existimãtis multũ
int̃ c̃ẽ uenalem hũi hãc lauc̃e
łmassã nec ne ut si uenalẽ hũi¬
admos̾ si alii declisse uendendã ꝙ
siũ fuit ꝓpositũ hec nt uendere
s hec cã fuit uendentli uͥ tu ut̾e¬
ris tibieam ꝑisse ⁊ maxime si
sine usuris credii.  Siͨ tibide¬
deoͥ decem sic uͥ nouẽ debeas ꝓiuł
ait te recte ñ ãꝑliꝰ ip̃o ie debe qͣm
nouẽs ⁊ si dedee ut undecim ha¬
beas putat ꝓcuł ãpliꝰ ꝙͣ decẽ ctliti

Expanded text:
ulpa perdideris prius quam uenderes, utrum mihi an tibi perierit, quaestionis est. mihi uidetur Neruae distinctio uerissima existimantis multum interesse, uenalem habui hanc lancem uel massam nec ne, ut, si uenalem admodum si alii dedissem uendendam: quod si non fui proposito hoc ut uenderem, sed haec causa fuit uendendi, ut tu utereris, tibi eam perisse, et maxime si sine usuris credidi. Si tibi dedero decem sic, ut nouem debeas, Proculus ait, et recte, non amplius te ipso iure debere quam nouem. sed si dedero, ut undecim debea
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit qm̃ debitũ iriũ ẽ c̾tum.
tibi pecuni ã crederẽ ego cũ ñ ha¬
b̾em. lancẽ tibi delił massam
auri ut eam uenderes ⁊ nũmis
utereris sĩ uendidis puto mu

Expanded text:
edictum. tibi pecuniam crederem: ego cum non haberem, lancem tibi dedi uel massam auri, ut eam uenderes et nummis utereris. si uendideris, puto mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsult̃ fc̃e siũo isign̾ass. ego aut̃ scis¬
sẽ tc̃ mandati meagẽte cũ muliere
excludend̾ ẽẽ meã cͣclitoriteñi.⁊ Si
mnulier ꝓ eo ꝓ quo ĩ t̾tessit. uidiciũ
parata sit accipere ut ñ it uet̾em

Expanded text:
sulti factae: si uero is ignorasset, ego autem scissem, tunc mandati me agentem cum muliere excludendum esse, me autem creditori teneri.Si mulier pro eo, pro quo intercesserit, iudicium parata sit accipere, ut non in ueterem
Abbreviated transcription (Latin):
bone fidei emptorẽ ne melioris u¬
ꝯclicõis emꝑtor fit ꝙͣ fu̾it uendi¬
torfitẽ si mulier c̃ditori uiri sui¬
fundũ uendidit ⁊ tͣdictit ea cõ¬
dicõe ut emptor acceptã pccũi¬
ã niro referret ⁊ hunc funlũ uẽ¬
licat exceptio quid̃ opponit᷑ eide

Expanded text:
bonae fidei emptorem, ne melioris condicionis emptor sit, quam fuerit uenditor.Item si mulier creditori uiri fundum uendidit et tradidit ea condicione, ut emptor acceptam pecuniam uiro referret, et hunc fundum uindicat, exceptio quidem opp‹o›nitur ei de
Abbreviated transcription (Latin):
X. q uod ĩtliẽ debet᷑ ñ cõpẽsabit᷑ añqͣm
dief ueniat qͣmqͣm darioporteat:¬
Si rõem cõpensatõis uicex ñ hũit
salua manet peticio euĩ rei uidica¬
te exeptõ obici pot̃ aluid dicã si re¬
ꝓbauit᷑ cũ p̾ensatõe qͣi ñ existente

Expanded text:
.Quod in diem debetur, non compensabitur, antequam dies uenit, quamquam dari oporteat.Si rationem compensationis iudex non habuerit, salua manet petitio: nec enim rei iudicatae exceptio obici potest. aliud dicam, si reprobauit pensationem quasi non existent
Abbreviated transcription (Latin):
ens se ingratam. cũ de suo statu ꝑi¬
clitabatur aliquid patrono decłit
ł ꝓmis̾it ue ĩ suitutẽ recligatur:
Icessat edictum quia hunc sibi met̃
ip̃a inferti ꝙ mẽtus cã gestum est:¬
possõnẽ ñ sui fuudi tradictit ñ qn.¬
druplum ł simplum cum fructiͣ¬
b conseq̃tur. estimatur enim qͥd
rissimũ nec talem ꝑmissionẽ
dotis ullam eẽ ¶ si metu coac᷑¬
tus sum ab emptõe locatione dis¬
ced̾e iudend̾ ẽ an nichil sit actũ
antiqͣ obligatio maneat. an hoc
siłe sit acceptilatõni quia nilla
ex bone fidei obligatione possu¬
m uti cum frita fit dum ãiͤuit¬
ticur ⁊ magis c̃ sumilis spẽs accep¬
tilationis sit. ⁊ ideo p̃toria accionaᷤ¬
citur. ¶ Si metu coactus adu he¬
reditatẽ puto me hr̃dem efficiqr
qͣmuis silib̾m cẽ noluissem tñ
coattus uolui s ꝑ p̃torem restitu¬
lendus sum ut austinendi michi
p̾tas tribuat᷑ si coactus hr̃ditatẽ
repudiem duplici uia mͥ p̃tor
hr̃di dando aut accõem netus cã¬

Expanded text:
ens se ingratam, cum de suo statu periclitabatur, aliquid patrono dederit uel promiserit, ne in seruitutem redigatur: cessat edictum, quia hunc sibi metum ipsa infertpossessionem non sui fundi tradidit, non quandruplum uel simplum cum fructibus consequetur: aestimatur enim quodrissimum nec talem promissionem dotis ullam esse.Si metu coactus sim ab emptione locatione discedere, uidendum est, an nihil sit acti et antiqua, obligatio remaneat, an hoc simile sit acceptilationi, quia nulla ex bonae fidei obligatione posniti, cum finita sit dum amittitur: et magis est ut similis species acceptilationis sit, et ideo praetoria actio nascitur.Si metu coactus adii hereditatem, puto me heredem effici, uamuis si liberum esset noluissem, coactus uolui: sed per praetorem restituendus sum, ut abstinendi mihi potestas tribuatur.Si coactus hereditatem repudiem, duplici uia praetor redi dando aut actionem metus ca
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ inferre uult. Nam ꝓpt̃
publicã utilitatẽ ĩ sepultacadau̾a
ñ unqͣm ĩ ãbiguis religionũ q̃sti s

Expanded text:
mortuum inferre uult. nam propter publicam utilitatem, ne insepulta cadauera nonnumquam in ambiguis religionum quaes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si hereditatẽ adire nolui ł nõ
potui Idem ñ pot̾ dici si s̾urs mẽ
sub condicõe hr̃s iustitutus sit
⁊ ego ded̾o dem̃ manumiss̃ adie¬
rit. Nam hoc casu secuta res ẽ.
¶Ꝙ ob rem datur ex bono ⁊equo
dai hr̃e r᷑epeticõem ueluti si dem
tͥ ut aliquid facias nec fec̾is.
ei qui inidebitum repetit ⁊ fructꝰ¬
⁊ repeti ꝑtus restitui deb debet
deducta impensa.: Infrum̃tols
indebito soluto ⁊ bonitas ẽ ⁊ su
osũpsit frum̃tũ pretiũ repetit ⁊
sic hĩtatõe data pecuniã conlicã
Nõ quidẽ qͣnti locare potui s qͣnl¬
ti tunc clucturꝰ fuisses. ¶Si ĩiũt
indebitũ tibi dedi. eũq manu¬
misisti si sciens hoc fecistrtene¬
b̾is aͣdp̃tium eiꝰ. si nesciens nͣ te

Expanded text:
non potui. non idem potest dici, si servus meus sub condicione heres institutus sit et ego dedero, deinde manumissus adierit: nam hoc casu secuta res est. Quod ob rem datur, ex bono et aequo habet repetitionem: ueluti si dem tibi, ut aliquid facias, nec feceris. Ei, qui indebitum repetit, et fructus et partus restitui debet deducta impensa. In frumento indebito soluto et bonitas est et, si consumpsit frumentum, pretium repetet. Sic habitatione data pecuniam condicam, non quidem quanti locar‹i› potuit, sed quanti tu conducturus fuisses. Si seruum indebitum tibi dedi eumque manumisisti, si sciens hoc fecisti, teneberis ad pretium eius, si nesciens, non t
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Sin aut̃ euidẽs cͤalũpnia detegͦ
et tnͣsact̃o inꝑfecta ẽ ⁊ repeticio
dabitur. ¶ Id qͣq ꝙ obcausã dat᷑
puta ꝙ nogotia mea adinta ad eopu¬
taui licet ñ sit fc̃m qr donare no¬
lui qͣmuis falso mͥ ꝓsuasim repeti ñ
posse. ¶ Si ag̃e ꝑͥ condicõem pꝑ¬

Expanded text:
esse. sin autem euidens calumnia detegitur et transactio imperfecta est, repetitio dabitur. Id quoque, quod ob causam datur, puta quod negotia mea adiuta ab eo putaui, licet non sit factum, quia donari uolui, quamuis falso mihi persuaserim, repeti non posse. Sed agere per condictionem p
Abbreviated transcription (Latin):
istimãs ei aliqͣ teni accõe tñ repet̾eñ
ut lib̾tas naturale agnouit debitũ
tio ex gentiũ uire iutͦtlucta ẽ. Ita
tͣctemus. Sciendũ ẽ dariant᷑ ob
tnͣsactionem aut obcãm aut p̃p cõ¬
dicõe. aut ob rẽ aͣnt indebitum. In
quib omib q̃ritur dere petitõe ⁊ qͥ¬

Expanded text:
stimans ei aliqua teneri actione, tamen repetere quia naturale adgnouit debitum:tio ex gentium iure introducta est, ita tractemus, sciendum est dari aut ob transactionem aut ob causam aut propter condicionem aut ob rem aut indebitum: in quibus omnibus quaeritur de repetitione.
Abbreviated transcription (Latin):
itores pupilli quibdam c̃clitorib
pr̃is ex p̃rimonio prno soluer̃. s p̾ea
ñ sufficientib bonis pupillũ absti
tã ⁊ siñ debitũ fuiss qr tñ asciente fi¬
dei ex pleudecã ꝓmissũ eẽt debet᷑.¬

Expanded text:
tores pupilli quibusdam creditoribus patris ex patrimonio paterno soluerunt, sed postea non sufficientibus bonis pupillum abstintametsi non debitum fuisset, quia tamen a sciente fidei explendae causa promissum esset, debet
Abbreviated transcription (Latin):
mortis annos .x. hr̃clib p̃stitisset
ꝑ octo anunos p̃fiuitam qͣntitatẽ ũ
issus erat᷑ dectit. p᷑mod̾ se ingeni¬
ũ comꝑit nec reliquoꝵ annoꝵ de¬
ẽ anpecumã qͣm hr̃edib dedit ut
indebitã dacam repet̾e ⁊ qͣ accõe pꝰ¬
sit. E di si eam pecuniã dedit q̃¬

Expanded text:
ibus praestitisset, per octo annos praefinitam quantitatem ut iussus erat dedit, postmodum se ingenuum comperit nec reliquorum annorum deest, an pecuniam, quam heredibus dedit, ut indebitam datam repetere et qua actione possit. respondit, si eam pecuniam dedit, q
Abbreviated transcription (Latin):
tur ł ccͣ tradite retentis edib serui¬
ant. ꝑuiq refert uicine suit am¬
be enis edes an ñ. It̃ erit ⁊ inp̾diis
rusticis. Nam ⁊ siquis duos fundos
hãt alium alii pot̾ sium fac̃e tͣ¬
dendo duas aut̃ edes simul tradẽ¬
do nͣ pot̾ effic̾e alteras alt̾is seruas
qr neq acquitere alienis edib s̃¬
uitutẽ neq impon̾e potest.: Si

Expanded text:
t traditae retentis aedibus seruiant: paruique refert, uicinae sint ambae aedes an non. idem erit et in praediis rusticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest seruum facedendo. duas autem aedes simul tradendo non potest efficere alteras alteris seruas, quia neque adquirere alienis aedibus seruitutem neque imponere potest. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsonis causisq dͣstruet finge
dat impensã ut fundũ recipiat
risq eo dum taxat quo p̃tiosior ftĩ
ẽ ⁊ si płuiꝰ p̃tio fundo accessit. so¬
lum ꝗ impñsũ ẽ finge pauꝑem.
qui si recdcłe id cogatur laribus
sepulcͥc auitis surenctũ hãt. Suf¬
ficit tͥ ꝑmitti tolłe ex his reb q̃¬

Expanded text:
usisque constituet. finge dat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est, et si plus pretio fundi accessit, solum quod impensum est. finge pauperem, qui, si reddere id cogatur, laribus sepulchris auitis carendum habeat: sufficit tibi permitti tollere ex his rebus q
Abbreviated transcription (Latin):
quibc̃am suã tueri p̾sit id ip̃m
quod ita ꝑdid̾it hac actõe ꝯseqͣt᷑.
s an hoc pcedat uideamꝰ. Namm
si ap̃ hunc iudicẽ quiint̾eum zar¬
gentari indicat pot᷑ ꝓbate
se illo idicio quo uictus ẽ iũce
potuisse. pot̾at ⁊ tunc ꝓbare ⁊ si ñ
ꝓbauit. aut si ꝓbantem uidex ñ cu¬
ruit de se ip̃o aut dẽ iudice q̃ri
deb. S ñ ita ẽ fĩ enim pot̾. ut ñc
aut aliis instrum̃tis ł testib. qͥb
illo tempore aliqua ex cã uti ñ po¬
tuit. possit ꝓbare potiusse se uinc̾e.
Sic enun ⁊ de cautõe sub repta aut
corrupta opetit odiao ⁊ dampni

Expanded text:
suam tueri possit, id ipsum, quod ita perdiderit, hac actione consequatur. sed an hoc procedat uideamus: nam si apud hunc iudicem, qui inter eum et argentarium iudicat, potest probare se illo iudicio, quo uictus est, uincere potuisse, poter‹a›t et tunc probare: et si non probauit aut probantem iudex non curauit, de s‹e› ipso aut de iudice queri debet. sed non ita est. fieri enim potest, ut nunc, aillo tempore aliqua ex causa uti non potuit, possit probare potuisse se uincere. sic enim et de cautione subrepta aut corrupta competit condictio et damni
Abbreviated transcription (Latin):
rgentarius rõnes ed̾e iubetur.
nec int̾ ẽ c̃ ip̃o argẽtario ꝯtrou̾sia
sit. an cum alio. Ideo aut̃ argen¬
tariostm̃. n alios ullos absiłes
eis edere ratões cogit. qr offm̃ eoꝵ
atq minist̾ium publicam ht ca
⁊ hec principalis eorum opera est
ut actus sui rationes diligent᷑ ꝯfi¬
ciant.¶ Edi aũ ratio ita intł¬
ligitur. si a capĩte edat᷑. Nanir̃õ uͥ
acapite inspiciat᷑ intelligi nõ
pot̾. scilic̃ ut ñ totum cuiq codi¬
cẽ rationum totasq m̃bͣnas in¬
spiciendi destͥbendiq p̾tas fiat. s
ut ea sola pars rõuum que ad in¬
struend̃ aliq̃ui ꝑtincat inspitia¬
tur.⁊ descͥbat᷑. ¶ Cum aũ inidac¬
tio ꝯpetit. qͣnti a geutis int̾sit eli

Expanded text:
rgentarius rationes edere iubetur: nec interest cum ipso argentario controversia sit an cum alio. Ideo autem argentarios tantum neque alios ullos absimiles eis edere rationes cogit, quia officium eorum atque ministerium publicam habet causam et haec principalis eorum opera est, ut actus sui rationes diligenter conficiant. Edi autem ratio ita intellegitur, si a capite edatur, nam ratio nisi a capite inspiciatur, intellegi non potest: scilicet ut non totum cuique codicem rationum totasque membranas inspiciendi describendique potestas fiat, sed ut ea sola pars rationum, quae ad instruendum aliquem pertineat, inspiciatur et describatur. Cum autem in id actio competit, q
Abbreviated transcription (Latin):
debũit solutur um mandatiatti¬
one tenetur: Siscruũ ealege tͥ
tradiło. ut eump᷑ mortẽ meã ma¬
numitr̾es ꝯstitit obligatio. pot̃
aũ ⁊ inmea quoq ꝑsona agendi
cã int̾uenire ueluri si pentẽtia acta
seruum recuperare uelim. Qͥ
ficium ñ p᷑se idip̃m c̃ primũ pot̃¬
it deb mandatoi renunciare. ut is
si uelit alt̾uiᷤ opera utatur qiod
sicũ possit renunciare cessantͥ qͣn¬
ti mandatois intersit tenebitur.
si aliqͣ ex causa ñ pot̾it renũtiare.
sccurus erit.: Morte qͦq einscui
mandatum ẽ sus integro adhuc
mandato decessit: soluitur manda¬
tum. ⁊ obid ht̃s eus licet executus
fu̾it mandatum ñ ht̃ mandati ac

Expanded text:
um, mandati actione tenetur.Si seruum ea lege tibi tradidero, ut eum post mortem meam manumitteres, constitit obligatio: potest autem et in mea quoque persona agendi causa interuenire, ueluti si paenitentia act‹a› seruum reciperare uelim.Qui ficium non posse, id ipsum cum primum potit debet mandatori nuntiare, ut is si uelit alterius opera utatur: quod si, c‹um› possit nuntiare, cessauerit, quanti mandatoris intersit tenebitur: si aliqua ex causa non poterit nuntiare, securus erit.Morte quoque eius cui mandatum e‹s›t, si is integro adhuc mandato decesserit, soluitur mandatum et ob id heres eius, licet exsecutus fuerit mandatum, non habet mandati ac
Abbreviated transcription (Latin):
q op̃pssus q̃ damerogau̾it. nam h̾
magiscasib qͣm mandato imputa¬
ri oꝑtet s cũ ẜ nus qͣm mandato
meo emeras furtũ tibi fecisset. ne¬
ratius ait mandati accõnc tõsecu¬
turũ ut serus tibi noxe dedatur
si tñ sine culpatua idaccidit. quod
si egoscissem talemẽe seruũ noc
p̃cheissem. ut possis p̾cau̾e. tunc qͣn¬
ti tuaitersit tm̃tibi p̾stare oꝑt.¬
fab̾ mandato ainici sui enut ser¬
uum .x. ⁊ fabricã docuit. de inde
uend̾idit eũ iugniti quos manda¬
ti iudicio coact̾us ẽ solu̾e. mox q̃i
homo ñ erat sauus emptori dãpͦ¬
natus ẽ. mel a ait ñ p̃stiturum id
ei mandatorẽ mandatõe nisi p̾ ta¬
qͣm emiss sine colomalo enis ħ
uiciũ hab̾e ceꝑit seruuss si iussu
mandatoris euni docu̾it. ot fore. tc̃¬
⁊ enĩ mercedẽ. ⁊ tibaria osecuturũ.
nisi si ut gratis doc̾et rogatus sit.

Expanded text:
sus quaedam erogauerit: nam haec magis casibus quam mandato imputari oportet.Sed cum seruus, quem mandatu meo emeras, furtum tibi fecisset, Neratius ait mandati actione te consecuturum, ut seruus tibi noxae dedatur, si tamen sine culpa tua id acciderit: quod si ego scissem talem esse seruum nec praedixissem, ut possis praecauere, tunc quanti tua intersit, tantum tibi praestari oportet.Faber mandatu amici sui emit seruum decem et fabricam docuit, deinde uendidit eum uiginti, quos mandati iudicio coactus est soluere: mox quasi homo non erat sanus, emptori damnatus est: Mela ait non praestaturum id ei mandatorem, nisi posteaquam emisset, sine dolo malo eius hoc uitium habere coeperit seruus. sed si iussu mandatoris eum docuerit, contra fore: tunc enim et mercedem et cibaria consecuturum, nisi si ut gratis doceret rogatus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ si ꝓcurator ñ ẽ ⁊reuetau ab co¬
ñ oĩa q̃ ĩpensurꝰ ñfunit mandato.¬
ri imputabit. nelutiꝰ quidẽ spoli¬
atus sit a latronib. aut naufragiᷤ.¬
o res amiserit. s languore suo suoꝵ¬

Expanded text:
curator non est, repetam ab eo.Non omnia, quae inpensurus non fuit mandator, imputabit, ueluti quod spoliatus sit a latronibus aut naufragio res amiserit uel languore suo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Den aliam iustam cãm extus atõis
ã mors mandatoriᷤᷤ ẽ. Nam mã¬
datũ soluitur morte si tñ ꝑig
mandatum. S obligatiõemaͣ¬
liqũduraress iquis debitori suo
mandau̾it ut ticio solu̾et. ⁊ debnt¬
tor mortuo eo c̃ id ignor aret sol
u̾it. lib̾ari cum oꝑtet.: Ab ẽe
intlligit᷑ pecunia fidenissori. ⁊̃.
si debitor abco delegatꝰ sit credito¬
ri. licet᷑ soluendo ñ fu̾it quia bo¬
num nom̃ fac̃ treditor qui adꝰ¬
mittit debitorẽ delegatum. ¶Si
is qui fideussori don are nult cre¬
clitorem eus habeat debitorẽ suñ:
cumq lib̾a̾u̾̃t ꝯtinuo aget fide¬
iussor mandati qͣtnus nichil
int̾sit utrũ nniminos solu̾it c¬
ditori. ancum lib̾au̾it.: P̃t̾ea
sciendum ẽ ñ plus fidenissorẽ.o seͥ

Expanded text:
 aliam iustam causam excusationes am mors mandatoris est: nam mandatum soluitur morte. si tamen per mandatum, sed obligationem aliquando durare.Si quis debitori suo mandauerit, ut Titio solueret, et debitor uerit, liberari eum oportet.Abesse intellegitur pecunia fideiussori etiam si debitor ab eo delegatus sit creditori, licet is soluendo non fuerit, quia bonum nomen facit creditor, qui admittit debitorem delegatum.Si is, qui fideiussori donare uult, creditorem eius habeat debitorem suum eumque liberauerit, continuo aget fideiussor mandati, quatenus nihil intersit, utrum nummos soluerit creditori an eum liberauerit.Praeterea sciendum est non plus
Abbreviated transcription (Latin):
norem annis decem ⁊ septẽ qui
postulare. qr mod̾atam hanc e¬
tatẽ rãtus ẽ ad ꝓcedendum in
publicum. Q etate aut parilo
maiore. fertur nerua filius ⁊
publice de uire respondisse ꝑꝑ
casum surdum qui ꝓrsus nõ
audit. ꝓhib apud se p᷑tulare.
Nec eniͣm erat ꝑmittendum ei
postulare qui decretum p̃toris
ꝑiculosum futurum. Nam ñ
ex audito decreto p̃toris qͣsi ñ
optẽꝑass pena ut ꝯtumax
plecteretur. ¶ Ait p̃tor si ñ ħe¬
biuit aduocatum ego dabo.
Nec solum his ꝑsonis hanc
certis ^ causis ł amibitõe adu̾sa¬
rii ł metu patronum ñ inue¬
uit. ¶ Scdo̾ loco edictum ꝓpo¬
netur in eos qui ꝓ aliisꝓ hibent᷑¬
ne pͣtulent inquo edicto excep̃
ptor. sexum. ⁊ casum. It̃ nõta¬
uit ꝑsonas turpitudine no¬
tabales. Seximi dum ꝓhib fe¬
quidẽ ꝓͣhibendi ne cͣcͣ pudici¬
cam serui ogruentẽ alienis cãis
se inmisceant nec uirilib offici¬
is fungantur mulieres. ¶ Ori¬
go uero introducta ẽ acalph¬

Expanded text:
ecem et septem, qui postulare, quia moderatam hanc aetatem ratus est ad procedendum in publicum, qua aetate aut paulo maiore fertur Nerua filius et publice de iure responsitasse. propter casum surdum qui prorsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris si erat periculosum futurum: nam exaudito decreto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur. Ait praetor: "Si non habebunt advocatum, ego dabo". nec solum his personis hanc certis ex causis vel ambitione adversarii vel metu patronum non invenit. Secundo loco edictum proponitur in eos, qui pro aliis ne postulent: in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notavit personas in turpitudine notabiles. sexum: dum fequidem prohibendi, ‹ne› contra pudicitiam sexui congruentem alienis causis se immisceant, ne uirilibus officiis fungantur mulieres: origo uero introducta est a Carfa
Abbreviated transcription (Latin):
taq si acceptolata sit tibi pecum
mortuo te ea res extitit agerur
cumhr̃de tuo. simimus. ñ agetur.
s utiq in heretẽ ꝑ petuo dabit᷑
quia ñ deb lucrari ex alieno dãp¬
no. cui ꝯueniens ẽ ut et in ipsũ
qͥ dolum cõmisĩt inid quod lecu¬
plectior eẽt ꝑpetuo danda sit in
qͣm mialeficii hr̃dem ꝯuen iri de¬
niq famosum ñ fieri. ideoq in ꝑ¬
petuum teneri oportere. ¶lp̃. łxi.
um quis ꝑsuasit familie meẽ ut
de possõne retedat possõ quidẽ
si amittitur. s de dolo malo uicli¬
cium ineum competit siquid dãp
tionem rogatus manumicte p

Expanded text:
taque si accepto lata sit tibi pecunimortuo te ea res extitit, agetur cum herede tuo, si minus, non agetur. sed utique in heredem perpetuo dabitur, quia non debet lucrari ex alieno damno. cui conueniens est, ut et in ipso, qui dolo commiserit, in id quod locupletior esset perpetuo danda sit in quam maleficii heredem conueniri, denique famosum non fieri: ideoque in perpetuum teneri oportere. 30 Ulpianusmiliae meae, ut de possessione decedat, possessio quidem non ‹a›mittitur, sed de dolo malo iudicium in eum competit, si quid damtionem rogatus manumittere post
Abbreviated transcription (Latin):
Uotior ẽ inpignore qui prius cre¬
dicłit pecuniã ⁊ accep̃ hypothecã
qͣmuis c̃ alio añ ouen̾at ut si ab
copeciuuã acceꝑit. sit res obliga¬
ta licetab hoc p̾ca acceꝑit poterat
enĩ licetantea cõreñ ñ actipere
ab eo peciuiã. uideam᷑ anid̾ dicẽ¬
d̾ sit si sub cõclicõe stipłone fc̃a hỹ¬
poteca data sit qͣ pendente alus c̃di¬
dit pure. ⁊ accep̃ eand̾ hs pothecã
tc̃ ce iñ prioris stipłonis eristat cõ¬
ditio ut priorsit qui p̾ca credidis¬
s s uertor uũ hic aliud sit di¬
cendum c̃ enĩ semel condicio ex¬
titit ꝑ inde habetur ac si illotẽ ꝑe
quo stipulatio ĩt̾posita ẽ sine cõ¬
ditione facta eẽt ꝙ ⁊ melius q̃ssi
illata ibinata pignori eẽnt ⁊ aũ¬
qͣm inducat alii rem hi pothete
noĩe obligau̾it ninc de iñ infun
dũ eam induxerit potior trit qͥ
sp̃alit̾ pure acceꝑit qr ñex cõnẽ¬
tione priore obligat᷑. S ẽx eo qd̾
cõuentõis temꝑe mbonis fuit debi¬

Expanded text:
i prius credidit pecuniam et accepit hypothecam, quamuis cum alio ante conuenerat, ut, si ab eo pecuniam acceperit, sit res obligata, licet ab hoc postea accepit: poterat enim, licet ante conuenit, non accipere ab eo pecuniam. Uideamus, an idem dicendum sit, si sub condicione stipulatione facta hypotheca data sit, qua pendente alius credidit pure et accepit eandem hypothecam, tunc deinde priori‹s› stipulationis exsistat condicio, ut potior sit qui postea credidisset. sed uereor, num hic aliud sit dicendum: cum enim semel condicio exstitit, perinde habetur, ac si illo tempore, quo stipulatio interposita est, sine condicione facta esset. quod et melius est. Si illata ibi nata pignori essent, et antequam inducat, alii rem hypothecae nomine obligaverit, tunc deinde eam in fundum induxerit, potior erit, qui specialiter pure accepit, quia non ex conventione priori obligatur, sed ex eo quod conuentionis tempore in bonis fuit debi
Abbreviated transcription (Latin):
thecaria accio nolente priore credis¬
pore pecuniã acciꝑe⁊dicim᷑ priori
creditori unitilẽ ẽẽ accõnem c̃ ꝑe
deat eam ⁊ alius uenicet lyy pothe¬
caria accõe exceptiopriori utius ẽ

Expanded text:
olente priore creditore pecuniam accipere. et dicimus priori creditori inutilem esse actionem, cum per deat eam et alius vindicet hypothecaria actione, exceptio priori utilis est
Abbreviated transcription (Latin):
iate emno nͭ michi liceat ex
edib meis medes tuas stillici¬
auim iumitt̾e ⁊ p᷑ea te sciente
ex cã emptõirs inmissum h̾am
quero au ex hat c̃ã accõ e qͣdãn
ł exceptõe tuendꝰ sim. R utroq¬

Expanded text:
a te emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere et postea te sciente ex causa emptionis immissum habeam, quaero, an ex hac causa actione quadam uel exceptione tuendus sim. respo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ita uentrẽ faciat ut ĩ uicini
domũ semipedẽ aũ aimplius ꝓcũ¬
b̾ agi oꝑtet uis ñ cẽ illũ parietẽ
ita ꝑictt̾um in suũ inuito se.
Cum in domo agi seiͥlocns qui¬
dani edib annii ita seruiret ut co
loco po sitũ hr̃e uis seio ñ eẽt
seius meo siluam seuiss in qͣ labͣ
⁊teneas cucumellas positas hr̃et.
annio consilium omnes iuris ꝑi¬
ti ded̾unt ut c̃ eo ãgeret ins ei ñ
ẽẽ inco loco ea posita hr̃e inuto
se. Sitłmꝰ tuins parietẽ uicin᷑
st̃quiliniũ fecerat ex quo paries
inadescebat consulebatur q̃ mad̾n
id feciss ꝑ int̾dictum cogi posse
S si iupͥnato de suitute age̾re oꝑ¬
tere uͥ si dampni infecti stiptilat᷑¬

Expanded text:
cini domum semipedem aut amplius procumberet, agi oportet ius non esse illum parietem ita proiectum in suum esse inuito se. Cum in domo Gaii Sei locus quidam aedibus Anni ita seruiret, ut in eo loco positum habere ius Seio non esset, et Seius in eo siluam seuisset, in qua labra et tenes cucumellas positas haberet, Annio consilium omnes iuris periti dederunt, ut cum eo ageret ius ei non esse in eo loco ea posita habere inuito se. Secundum cuius parietem uicinus sterculinum fecerat, ex quo paries madesc‹eb›at, consulebatur, quemadmodum id fecisset, per interdictum cogi posse, sed si in priuato, de seruitute agere oportere: si damni infecti stipulat
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitum ẽ si hec fundo legato¬
ñ cederent eũm ꝙ legatarins uẽ¬
tutem casis deb̾ aũt si ex fidei cõ¬
musi caus a cũ sibi dari legara¬
ex municipib qͥ diũsa p̾dia p̾si¬
debant saltum cõmuñe uͥ uis cõ¬
pascendi hr̃ent m̃cati sunt idq¬
S ñ nulli exhis qui hoc uis hr̃bãt¬
p̃dia sua illa ꝓprra uenũdederũt.¬
secutum sit p̾dia c̃ enis uolunta¬
tis uenditores fu̾unt uͥ ⁊ hec ali¬
enarent. R. id obseruand̾ ꝙ ac¬
tum int̾ ctͣ hñtes ẽĩt. S si uolũtas

Expanded text:
esitum est, si hae fundo legaton cederent eumque legatarius ututem casis deberet aut, si ex fideicosi causa cum sibi dari legataex municipibus, qui diuersa praedidebant, saltum communem, ut pascendi haberent, mercati sunt idqsed nonnulli ex his, qui hoc ius hedia sua illa propria uenum dederunt.secutum sit praedia, cum eius uolunttis uenditores fuerint, ut et hoc aliondit id obseruandum, quod actum inter contrahentes esset: s
Abbreviated transcription (Latin):
¶et̃m sine eo nec hos quid hĩtare pͣ
seacnlus aũ de ĩquiliuo nõt᷑at nd̃
uelle inquiliurm dici cͥiuĩ c eohitãt¬
⁊ sccłm boc ⁊ si pen sionem ꝑcipiat
dum ip̃e quoq inhabitat ñ erit
co ĩ uidendũ ei. Quid em̃ sitã spacio¬
se domus usus sit relictus homini
medioc̾ ut portuntula orentus
serui alieni.: M ulieri ã si usus
relictus sit posse eam ⁊ c̃ marito
admisit. ne ei mrimonio suo ca¬
uendũ foret c̃ uti uult domo. Nã
ꝑ cͣcrium qͣn uxor c̃ marito possit
h̃tare nec fuit d̾ubitatum. or d
ergo si duc legatus sit animptiis
cͣctis p̾ constitiitum usũ mulier
hĩtare c̃ marito possit ⁊ ẽ ueꝵ nͥ

Expanded text:
erum sine eo ne hos quidem habitare posse. Proculus autem de inquilino notat non belle inquilinum dici, qui cum eo habitet. secundum haec et si pensionem percipiat, dum ipse quoque inhabitat, non erit ei invidendum: quid enim si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut portiuncula contentus servi alieni. Mulieri autem si usus relictus sit, posse eam et cum marito admisit, ne ei matrimonio carendum foret, cum uti vult domo. nam per contrarium quin uxor cum marito possit habitare, nec fuit dubitatum. quid ergo si viduae legatus sit, an nuptiis contractis post constitutum usum mulier habitare cum marito
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe licet mediocͥs p̃dii eo modo frus¬
tus cõsum aut᷑ ꝙ ⁊ domo ⁊ suo ita u¬
tetur ut nichilalii fructꝰ nomine sr̃¬
ẽẽt. Sicuti is cuiusus fundi le¬
gatus ẽ quo minꝰ dñs agricolendicã
ibi uersetur ꝓhib̾e ñ pot᷑ aͣlioquin
⁊ frui dñm ꝓhibebit ita nec hẽs quic¬
qͣm fãce deb quominus is cui logat᷑¬
usus ẽ utatur ut bouus p̃r familias
tus c̃ẽt eaꝵ reꝵ q̃ cum ĩ strum̃to fundi

Expanded text:
capere, licet mediocris praedii eo modo fruccapere, licet mediocris praedii eo modo fructus consumantur: quia et domo et seruo ita uteretur, ut nihil alii fructuum nomine superesset. Sicuti is, cui usus fundi legatus est, quo minus dominus agri colendi causa ibi uersetur, prohibere non potest alioquin et frui dominum prohibebit, ita nec heres quicquam facere debet, quo minus is cui usus legatus est utatur, ut bonus pater familias tus esset, earum rerum, quae instrumento fundi