comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sciens. omnẽq uirtutẽ habens & p̃cipue pieta¬
tem quam pͥncipem esse sapientie sermo diui¬
nus docet. Suscipe a me hanc scripturã. & li¬
benter examina. tueq ĩtegritatis adiectiones
& detractiones adhibens tuis laborib eam pur¬
ga: ĩdubitanter eĩ qđcunq tibi placuerit uti¬
le legentib clerumq uidebif᷑. Nec quilibet x¬
reprehendet quod tu quoq probaberis. s roce¬
dit autẽ mea conscriptio a tertio consulatut
crispi & constantini cesarum: usq ad septi¬
mũ decimũ tuũ. Uisumq inihi est: bene se
hr̃e: in nouem decisiones opus omne diuidẽ.
Continebit aute primus. & secũdus tomus.
ea que sub pͥncipe constantino ecłie prouene¬
runt. Tertius añt & quartus que sub eius filiis.
Quintus & sextus que sub uiliano cõsobrino
filiorũ maximi constantini & iouiano. nec nõ
ualentinano & ualente gesta noscunt᷑. Septi¬
mus aũt & octauus nobis aꝑiet tomus que sb̃

Expanded text:
sciens, omnemque virtutem habens, et praecipue pietasciens, omnemque virtutem habens, et praecipue pietatem, quam principem esse sapientiae sermo divinus docet. Suscipe a me hanc scripturam, et libenter examina; tuaeque integritatis adjectiones et detractiones adhibens, tuis laboribus eam purga. Indubitanter enim quodcunque tibi placuerit, utile legentibus clarumque videbitur; nec quilibet reprehendet quod tu quoque probaveris. Procedit autem mea conscriptio a tertio consulatu Crispi et Constantini Caesarum usque ad septimum decimum tuum; visumque est mihi bene se habere in novem decisiones opus omne divisere. Continebit autem primus et secundus tomus ea quae sub principe Constantino Ecclesiae provenerunt. Tertius autem et quartus quae sub ejus filiis. Quintus et sextus quae sub Juliano consobrino filiorum maximi Constantini, et Joviniano, nec non Valentiniano et Valente gesta noscuntur. Septimus et octavus nobis aperiet tomus quae sub
Abbreviated transcription (Latin):
reges nihil dignũ habusse comperimus. Alios
au̾t ornasse una aut duab rebus imperiu.
su autẽ o serenissime ommes simul uirtutes ꝑ¬
amplectens. uniuersos dinosceris euicisse picta¬
te cleientia. fortitudine. castitate. iustitia lar¬
gitate atq magnanimitate. dignitati imperiali
conueniente. Sine sanguine aũt & purum a
cede super oĩum priscoꝵ. tuũ cuncti głiantur ĩ¬
perium. Res studiosas cũ delectitione st̃iectos
precipis edoceri: fanoremq & reuerentiã cir¬
ca tuũ amorẽ & comunẽ utilitatem cunctos
ostendere. Qua propt omniũ horũ causa
necessariũ iudctur mihi ecelesiasticã historia
conscribenti te primitus alloqui. cui namq i
potius hoc ad scribam multorũ ac uencrabiliũ
uirtutes utiq narraturus. & ea que circa ca¬
tholicam eccłiam prouenerũt uel per quantas
ipsa transiens tempestates. ad tuos parentũq
tuorũ portus accesserit. Age nũc omnia

Expanded text:
reges nihil dignum habuisse comperimus; alios reges nihil dignum habuisse comperimus; alios autem ornasse una aut duabus rebus imperium. Tu autem, o serenissime, omnes simul virtutes amplectens, universos dignosceris evicisse pietate, clementia, fortitudine, castitate, justitia, largitate, atque magnanimitate dignitati imperiali conveniente. Sine sanguine autem et purum a caede, super omnium priscorum, tuum cuncti gloriantur imperium. Res studiosas cum delectatione subjectos praecipis edoceri; favoremque et reverentiam circa tuum amorem et communem utilitatem cunctis ostendere. Quapropter omnium horum causa necessarium videtur mihi ecclesiasticam historiam conscribenti, te primitus alloqui. Cui namque potius hoc ascribam, multorum ac venerabilium virtutes utique narraturus, et ea quae circa catholicam Ecclesiam provenerunt, vel per quantas ipsa transiens tempestates, ad tuos parentumque tuorum portus accesserit? Age nunc omnia
Abbreviated transcription (Latin):
iter agentium sudore multo simul & puluẽ
squalentem quasi p̾staturus occurrens. obtulit
tibi poculum ualde perspicuũ & uelut radiis
emicantem. suaiussimũ quendã potum ĩ eum
uõ o potentissime sumens laudasti quidẽ pro
sua magninimitate uirũ. & largitate pͥncipali
post paululũ cumulasti. Sed cunctis militi¬
bus ad illius poculi claritatem nimis inhiantib
& bt̃ificantib qui esset bibiturus eũ. rursus ei
poculũ reddidisti. p̃cipiens ut quo uellet ute¬
retur eo. Unde mihi uste uidetur tuis uir¬
tutibus superatũ ctiam alexandrum. de quo nar¬
ratur ab eis qui opera illius ammirant᷑. qr ei
dum per ĩ aquosa loca properaret cũ macedo¬
mbus diligens quidam miles aquam ĩueniẽs
hausit & obtulit. Ille uero nõ bibit: s corpus
ĩfudit. Ut ergo absolute dicatur omniũ prio¬
rum principum principiorem si dici fas est. te
uocare debemus secundũ homerũ. Alios & eĩ

Expanded text:
iter agentium sudore multo simul et pulvere iter agentium sudore multo simul et pulvere squalentem, quasi praestaturus occurrens, obtulit tibi poculum valde perspicuum, et velut radiis emicantem, suavissimum quemdam in eum potum vero, o potentissime, sumens, laudasti quidem pro sua magnanimitate virum, et largitate principali post paululum cumulasti; sed cunctis militibus ad illius poculi claritatem nimis inhiantibus, et beatificantibus qui esset bibiturus eum, rursus ei poculum reddidisti, praecipiens ut quo vellet uteretur eo. Unde mihi juste videtur tuis virtutibus superatum etiam Alexandrum, de quo narratur ab eis qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens quidam miles aquam inveniens, hausit et obtulit ei; ille vero non bibit, sed corpus infudit. Ut ergo absolute dicatur, omnium priorum principum principiorem, si dici fas est, te vocare debemus secundum Homerum. Alios etenim
Abbreviated transcription (Latin):
scire naturas. potestatesq radicũ. effectusq
curarũ nõ minus salomone dauid filio. ma¬
gis aũt potiore uirtutib. Ille si quidem factus
libidinis seruus pietatem nõ custodiuit ad
terminũ. que illi causa fuerat bonorũ. & sa¬
pientie. Tu uõ potentissime. negligentie obi¬
tiens rationem uideris nõ solũ hominib iuste.
sed etiam corpori & anime passionib ĩperare.
Si aũt oportet & hoc dici: audio te etiã totiꝰ
cibi uel poculi desideria suꝑare. & neq pom
dultia neq aliud quicꝙͣ spetiosũ appetere. nisi
quantũ ad tactum conuenit & solum modo
sapori congruerit. Primo tamẽ benedicere
omniũ creatorẽ. Sitim uõ. estum & frigus
ferre consuctus quottidianis exertitationibus:
iani ip̃am cõtinentie putaris hr̃c naturã. Du¬
dum siquidem in ponto ciuitatem heradiã ab
hercule nominatã uidere festinans. & laborã¬
medium uchement̾ urente uidens te quidã

Expanded text:
scire naturas potestatesque radicum, effectusque scire naturas potestatesque radicum, effectusque curarum non minus Salomone David filio; magis autem potior es virtutibus. Ille siquidem factus libidinis servus, pietatem non custodivit ad terminum, quae illi causa fuerat bonorum et sapientiae. Tu vero, o potentissime, negligentiae objiciens rationem, videris non solum hominibus juste, sed etiam corporis et animae passionibus imperare. Si autem oportet et hoc dici, audio te etiam totius cibi vel poculi desideria superare; et neque poma dulcia, neque aliud quidquam speciosum appetere, nisi quantum ad tactum convenit, et solummodo sapori congruerit; primo tamen benedicere omnium Creatorem. Sitim vero, aestum et frigus ferre consuetus, quotidianis exercitationibus jam ipsam continentiae putaris habere naturam. Dudum siquidem in Ponto civitatem Heracleam ab Hercule nominatam videre festinans, et laboranmedium vehementer urente, videns te quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tibus tuis circa dictiones exhibitis. sed mihi
uideris nõ incongrue talia facere. Nam cum
omnes uirtutibus euiceris: studiose ad cremẽ¬
tum semper que tua sunt euehis. Quoniam
grecos ĩ tegerrime cognouisti. Aiunt & eniz
te per diem quidem exerceri armis & corpoe̾.
subiectorũq negotia disceptare. uidicare simul
& agere. modo seorsum. modo comunit̾ que
sunt agenda considerare. noctib libris ĩcum¬
bere. Fertur aũt tibi ad corũ scientiã ministra¬
re candelabrũ arte mechanica factũ. & sponte
fundens olcum in lucernã ut nullus circa
regalia constitutus in laborib tus cogatur
affligi. & nature uim faciat somno repugnãs.
Sicꝰ equidem elemens & mansuctus circa
proximos & circa om̃s existis. celestem regẽ
tuũ imitando patronũ. cui gratum est sũp
iustos & ĩiustos pluere. & solem face̾ oriri
& alia simul ĩuidia recedente largiri. Per
multam uõ doctrinã audio te etiam lapidũ

Expanded text:
tibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi tibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi videris non incongrue talia facere. Nam cum omnes virtutibus 205 eviceris, studiose ad crementum semper quae tua sunt evehis, quoniam eritatem integerrime cognovisti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri armis et corpore, subjectorumque negotia disceptare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerare; noctibus divinis libris incumbere. Fertur autem tibi ad eorum scientiam ministrare candelabrum arte mechanica factum, et sponte fundens oleum in lucernam, ut nullus circa regalia constitutus in laboribus tuis cogatur affligi, et naturae vim faciat somno repugnans. Sic equidem clemens et mansuetus circa proximos, et maxime circa omnes existis, coelestem Regem tuum imitando patronum, cui gratum est super justos et injustos pluere, et solem facere oriri ; et alia simul invidia recedente largiri. Per multam vero doctrinam audio te etiam lapidum
Abbreviated transcription (Latin):
nisius sicilie tyrannus circa platonẽ focratis
discipulum aut philippus macedo circa theo¬
pompũ historiographũ. aut seuerus cedar cir¬
ca opianũ. qui metris piscium genera & na¬
turas. captionemq narrauit. Crete si quide
mille numismnata carmini compensantes ho¬
merico. & tamꝙͣ de excellentissima largitate
gloriantes. in publica statua munera conscri¬
ꝑserunt: Aleuas aũt. & dionisius. & philippus
nequaquam animo partiores fuere cretensib
de superba sere publica philo sophiaq iactã¬
tibus. qui uelociter illoꝵ statuã imitari potue¬
rant. nisi opere fuissent minores in muncre
Seuerus aũt pro metrico poemate peruersum
uno aureo donans appianũ. tantũ prebuit
de largitate miraculũ ut aurea carmina ap¬
piani. actenus apud plurimos nominentur.
Hec dona fuerunt olini: amantiũ litteras &
doctrinam. Tu u̾o potentissime principũ nul¬
lo priorũ excellentia minor inueniris largita¬

Expanded text:
nysius Siciliae tyrannus circa Platonem Socratis nysius Siciliae tyrannus circa Platonem Socratis discipulum; aut Philippus Macedo circa Theopompum historiographum; aut Severus Caesar circa Oppianum, qui metris genera piscium et naturas, captionemque narravit. Cretae siquidem mille numismata carmini compensantes Homerico, et tanquam de excellentissima largitate gloriantes, in publica statua munera conscripserunt. Alevadae autem, et Dionysius, et Philippus nequaquam animo parciores fuere Cretensibus, de superba se republica philosophiaque jactantibus; qui velociter illorum statuam imitari potuerant, nisi opere fuissent minores in munere. Severus autem pro metrico poemate per versum uno aureo donans Oppianum, tantum praebuit de largitate miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos nominentur. Haec dona fuerunt olim amantium litteras et doctrinam. Tu vero, potentissime principum, nullo priorum excellentia minor inveniris, largita
Abbreviated transcription (Latin):
imperii. nulli studiose quod ãmodo sermo fuit.
Sed tu potentissime theodosi ut complexiue di¬
cam cũctam superasti deo iuuante uirtutẽ. Pur¬
pura si quidem & corona qua uideris propt̾
ĩspitientes qr est maicstatis signum circũdari:
pietatem tibi & clementiã intrinsecus semꝑ enu¬
triunt. Unde conscriptores & prefecti. ac re¬
liqui subiectorũ circa te tuosq laborãt actus:
decertator aũt positus iudexq librorũ nõ came¬
rato eloquio caperis. aut qualibet figura furtuz
pateris ueritatis. sed perfecte metirĩs utrũq ẜ
monem propriũ aptans cause. figuram quoq
dictionis & partes. & ordinẽ. & congruentiã.
& eloquium. & compositionẽ. & collectiones.
& sensum. & historiam profunde discutiens:
Compensas aũt recitantib. & tuo iuditio & fa¬
uorib opportunis. nec nõ aureis ymaginib.
& positione simulacroꝵ. & donis & honorib
uniuersis. Qualem u̾o te circa recitantes p̃¬

Expanded text:
ornatus, nulli studiose quodammodo sermo fuit. ornatus, nulli studiose quodammodo sermo fuit. Sed tu, o potentissime Theodosi, ut complexive dicam, cunctam superasti, Deo juvante, virtutem. Purpura siquidem et corona qua videris propter inspicientes quia est majestatis signum circumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptores, et praefecti, ac reliqui subjectorum circa te tuosque laborant actus. Disceptator autem positus judexque librorum, non camerato eloquio caperis, aut qualibet figura furtum pateris veritatis; sed perfecte metiris utrumque, sermonem proprium aptans causae: figuram quoque dictionis, et partes, et ordinem, et congruentiam, et eloquium, et compositionem, et collectiones, et sensum, et historiam profunde discutiens. Compensas autem recitantibus et tuo judicio, et favoribus opportunis, nec non aureis imaginibus, et positione simulacrorum, et donis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitantes prae
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio allocutoria sozomeni in theo¬
dosium imperatorem: Aiunt antiq
principibus diligentie studiũ fuisse:
ut cis amatores quidem ornamẽto¬
rum purpuram atq coronam. & his similia p̃pa¬
rarent. Librorũ uero habentes intentionẽ circa
quasdam fabulas occupati conscriptiones agerẽt.
que audientium corda mulcerent. Porro bella se¬
ctantes ut sagittam opportune dirigerẽt bestiã
prosternerẽt. lanceam bene iacularentur. aut equũ
decenter ascenderent. Prestabant᷑ enim singuli re¬
galibus corum studentes rebus. illis que forent gra¬
tissima dominanti. Alius itaq lapides pretiosos
difficile compertos offerebat. Alter tincturam pur¬
pure clariorem plurimi poemata aut diuersas t¬
conscriptiones insinuabant. Alius bona cingula.
aut optimũ armorũ pandebat usum. maxima
uero & imperialis putabatur huius ppłaris uir¬
tutis pars illa: ad quam tunc amantis intentio
declinabat. De pietate aũt que est uerus ornatꝰ

Expanded text:
ratio allocutoria Sozomeni ad Theodosium imperatorem. Aiunt antiquis principibus diligentiam studiumque fuisse ut eis amatores quidem ornamentum, purpuram atque coronam, et his similia praepararent; librorum vero habentes intentionem, circa quasdam fabulas occupati, conscriptiones agerent, quae audientium corda mulcerent: porro bella sectantes, ut sagittam opportune dirigerent, bestiam prosternerent, lanceam bene jacularentur, aut equum decenter ascenderent. Praesentabant enim singuli regalibus eorum, studentes rebus illis quae forent gratissima dominanti. Alius itaque lapides pretiosos difficile compertos offerebat; alter tincturam purpuream; clariora plurimi poemata aut diversas conscriptiones insinuabant; alius bona cingula, aut optimum armorum pendebat  ed., pandebat usum. Maxima vero et imperialis putabatur hujus popularis virtutis pars illa ad quam tunc amantis intentio declinabat. De pietate autem, quae est verus imperii
Abbreviated transcription (Latin):
tilium. futuro namq licinio perscqui ecclesias
ĩ suo imperio constitutas. bellũ ĩ bithinia fem̃
est quo nouissime pugnauerũt ĩter alterutros
ip̃e & constantinus. tantoq diuino suffragio
aduitus ẽ. constantimis. ut & per terrã & per
mare uinceret inimicos. & amissis licinius
pedestrib & nauilib. semetip̃m innicomedia
traderet. pͥuatusq thesalonice aliquanto tpre
imperii sui preliis aliisq rebus ualde proue¬
ctus. & sororis constantini nuptus honoratꝰ
huiusmodi fine defunctus est.

Expanded text:
tilium futuro. Namque Licinio persequente Ecclesias tilium futuro. Namque Licinio persequente Ecclesias in suo imperio constitutas, bellum in Bithynia factum est, quo novissime pugnaverunt inter alterutros ipse et Constantinus. Tantoque divino suffragio adjutus est Constantinus, ut per terram et per mare vinceret inimicos; et amissis Licinius pedestribus et navalibus, semetipsum in Nicomediam transtulit, privatusque Thessalonicae aliquanto tempore imperii sui, praeliis aliisque rebus valde provectus, et sororis Constantini nuptiis honoratus, hujusmodi fine defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽ de collegio militari. Nimis cñ xp̃ianis
erat infensus propt̾ constantini bellum. esti¬
mans eum posse contristari propter calamita¬
tem sue religionis. Simul etiam arbitratus. qr
orarent & studerent redigi sub illius solius im¬
pcrio. Super hec aũt pugnaturus denuo contra
constantinũ spem uictoris habebat per diuina¬
tiones & sacrifitia. & seductus ab aliquib pro¬
mittentib qr bello uinceret constantinũ: ĩ paga¬
nitatem conuersus ẽ. Deniq etiã greci dicũt.
tunt cum expertũ diuinationẽ mileti. geminiq
apollinis ciq consulenti de bello respondisse
demoniũ per hos homeri uersus. O senex: ual¬
de te iuuenes pugnatores obseruant tuaq uita
soluta ẽ. seuaq te senectus excipiet: ex plurimis
ergo rebus uisum mͥ est dogina xp̃ianoꝵ diui¬
nã prouidentia constitisse. tantoq processisse
cremento. maxime tamen ex ꝑsecutione ge̾¬

Expanded text:
tamen de collegio militari. Nimis enim Christianis tamen de collegio militari. Nimis enim Christianis erat infensus propter Constantini bellum, aestimans eum posse contristari propter calamitatem suae religionis: simul etiam arbitratus, quia orarent et studerent redigi sub illius solius imperio. Super haec autem pugnaturus denuo contra Constantinum, spem victoriae habebat per divinationes et sacrificia, et seductus ab aliquibus promittentibus quia bello vinceret Constantinum, in paganitatem conversus est . Denique etiam Graeci dicunt tunc eum expertum divinationem Mileti Geminique Apollinis, eique consulenti de bello, respondisse daemonium per hos Homeri versus: O senex, valde te juvenes pugnatores observant, Tuaque vita soluta est, saevaque te senectus excipiet. Ex plurimis ergo rebus visum mihi est dogma Christianorum divina providentia constitisse, tantoque processisse cremento, maxime tamen ex persecutione gen
Abbreviated transcription (Latin):
uium & eridanum quem padum prouintia¬
les appellant cõmorabant᷑. & qui circa aꝗlem
cõmanebant. ĩ queni sermo fertur aduectam
nauigio argo & ad tyrrencum pelagiis fuisse
ꝑductam. naute enĩ uentũ ualidum declinãtes
nõ eodem nauigio ĩ regressione sunt usi sed
transcuntes mare qđ suꝑschitas ẽ per hec flu¬
mina uenerunt ad terminos italoꝵ. & hic
hyemantes condiderunt ciutatẽ que nũcupat᷑
chanica trahentes argo per terrã ad fluuium
aquilem deduxerunt qui permiscet᷑ heridano.
Heridanus aũt fauces habet ĩ italicum mare.
Post prelium itaq ciuile. dardanii. & macedo¬
nes & qui circa histrum tunc morabant᷑ nec
nõ & hellas & hilliriorum gens om̃is: sub
constantinum redacta est.
Orro licinius hinc fugatus. cum prius se¬
ctator fuisser dogmatis xp̃iani: mutata
uoluntate plurimos sacerdonũ ĩ sue partes affli¬
xit impcrio: Multos quidem & aliorũ p̾cipue

Expanded text:
vium et Eridanum quem Padum provinciavium et Eridanum quem Padum provinciales appellant commorantur, et qui circa Aquilam commanebant; in quem locum sermo fertur advectam navigio Argo, et ad Tyrrhenum pelagus fuisse perductam. Argonautae enim ventum validum declinantes, non eodem 209 navigio in regressione sunt usi; sed transeuntes mare quod super Scythas est, per haec flumina venerunt ad terminos Italorum; et hic hiemantes condiderunt civitatem quae nuncupatur chanica trahentes Argo per terram ad fluvium Aquilam deduxerunt, qui permiscetur Eridano. Eridanus autem fauces habet in Italicum mare. Post praelium itaque, Cibalae, Dardanii, et Macedones, et qui circa Istrum tunc morabantur, nec non et Hellas, et Illyriorum gens omnis sub Constantino redacta est. orro Licinius hinc fugatus, cum prius sectator fuisset dogmatis Christiani, mutata voluntate, plurimos sacerdotum in suae partis afflixit imperio, multos quidem et aliorum, praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
circa eum ẽẽnt & ĩ suo cingulo ꝑmanerent.
Si uõ refugerent egrederentur de palatio
gr̃as agentes quod minime punirent᷑. Cũq
In utroq apparuissent: alii quidem religio¬
nentes: deliberauit eos amicos & consiliari¬
os uti qui ĩ meliorib fideles constantesq ꝑ¬
manserant. Alios aũt uelut effeminatos au̾¬
satus expulit a suo colloquio credens nunꝙͣ̃
cos circa pͥncipem deuotos fore: qui fuerint
dei sui sic paratissime proditores. Et ideo ad¬
huc suꝑstite constantio nõ uidebat᷑ contra le¬
gem quempiam esse xp̃ianum. idest apud eos
qui ultra ĩ italiam galliasq & brittaniã. & qui
circa pyrineum habitabant montẽ usq ad occia¬
num hesperium. Cum uõ constantinus in euis
successisset imperium. potuis res ecclesie deflo¬
ruerunt. Maxentio enĩ herculii filio ꝑempto ẜ
cum eius pars constantino cessisset. iam licent̾
in religione ugebant qui circa tyberim flu¬

Expanded text:
circa eum essent, et in suo cingulo permanerent; circa eum essent, et in suo cingulo permanerent; si vero refugerent, egrederentur de palatio gratias agentes quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem desertonentes, deliberavit eis amicis et consiliariis uti qui in melioribus fideles constanter permanserant; alios autem velut effeminatos aversatus, expulit a suo colloquio: credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi proditores. Et ideo adhuc superstite Constantio non videbatur contra legem, quempiam esse Christianum apud eos qui ultra Italiam, Galliasque, et Britanniam, et qui circa Pyrenaeum habitabant montem usque ad Oceanum Hesperium. Cum vero Constantinus in ejus successisset imperium, potius res Ecclesiae effloruerunt. Maxentio enim Herculii filio perempto, cum ejus pars Constantino cessisset, jam licenter in religione vigebant qui circa Tiberim flu
Abbreviated transcription (Latin):
num & amicũ iniuste peremit. Cum igit᷑
greci in huiusmodi delictis purgationes annũ¬
tient suffitiant que dicta sunt. & accusent de
mendatio eos qui sopatrum contraria constã¬
tino respondisse finxerũt: nõ enĩ credo hec
ignorasse tunc nobilissimũ apud grecos eru¬
ditione litterarum.
Gitur ecclie sub regimine cõstantini
alacriter agebant & quottidianis dieb
augebant̃᷑ fauente & unanime principe mł
concussas dñs a periculis turbisq seruauit.
Nam cum ꝑsecutiones diuersas eccł̃ie ĩ alio
terrarũ orbe paterent᷑: solus constantius cõ
stantini pater litenter xpianis ĩ sua cõsistere
religione concessit. Deniq tale aliquod eum
in iraculum & memoria dignũ egisse cogno¬
ui. H enĩ probare uolens quoslam ĩ suo p̃a¬
latio xp̃ianos si boni & solidi eẽnt uiri. euo¬
cans uniuersos p̾cepit dicens. ut si quidem ue¬
nirent ad sacrificandũ & eius colerẽt deos.

Expanded text:
num et amicum injuste peremit. Cum igitur num et amicum injuste peremit. Cum igitur Graeci in hujusmodi delictis purgationem annuntient, sufficiant quae dicta sunt, et accusent de mendacio eos qui Sopatrum contraria Constantino respondisse finxerunt. Non enim credo haec ignorasse tunc nobilissimum apud Graecos eruditione litterarum.gitur Ecclesiae sub regimine Constantini alacriter agebant, et quotidianis diebus augebantur, favente et unanime principe, etconcussas Dominus a periculis turbisque servavit. Nam cum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum stantini pater, licenter Christianis in sua consistere religione concessit. Denique tale aliquod eum miraculum et memoria dignum egisse cognovi. Is enim probare volens quosdam in suo palatio Christianos, si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut si quidem venirent ad sacrificandum et ejus colerent deos,
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo pro xp̃ianis posuit leges. scđo quip¬
pe loco honoratus imperii. & cesar existens.
sic̃ etiã nũc pͥncipum noĩa & tempora le¬
gibus sb̾iecta testantur. Sopatrum uõ nõ ẽ
credibile ad colloquium constantini uenire
potusse in sola occeani circa renũ parte re¬
gnantis. ꝓꝑter ĩtentionẽ uõ contra maxen¬
tium habitam degebat: In italia: tunc ro¬
mana res publica turbabat᷑ & nõ erat fa¬
cile ut britanii & gallii conuenirent cum
illis tunc: apud quos constat xp̃iana ostan
maxentium castra metaret & transiret ad
romani: testes aũt sunt rursus horũ tẽpora
nec nõ & leges quas pro religione sanxit.x
Ut aũt concedamus facile potuisse pͥncipem
loqui sopatro. aut per epłam suam consuluis¬
se pro quib uellet. nõ est tam̃ uerisimile igͦ¬
rasse philosophum qr hercules alcmene pur¬
gatus athenis est. post filii necem in cereris
sacris. Et quia post hiphiti necem peregri¬

Expanded text:
cum eo pro Christianis posuit leges; secundo quipcum eo pro Christianis posuit leges; secundo quippe loco honoratus imperii, et Caesar existens; sicut etiam nunc principum nomina et tempora legibus subjecta testantur. Sopatrum vero non est credibile ad colloquium Constantini venire potuisse, in sola Oceani circa Rhenum parte regnantis: propter intentionem vero contra Maxentium habitam degebat in Italia. Tunc Romana respublica turbabatur; et non erat facile ut Britanni et Galli convenirent cum illis tunc, apud quos constat Christiana reltra Maxentium castrametaretur, et transiret ad Romam. Testes autem sunt rursus horum tempora, nec non et leges quas pro religione sanxit. Ut autem concedamus facile potuisse principem loqui Sopatro, aut per epistolam suam consuluisse pro quibus vellet, non est tamen verisimile ignorasse philosophum quia Hercules Alcmenae purgatus Athenis est post filii necem in Cereris sacris; et quia post Hyphiti necem peregri
Abbreviated transcription (Latin):
hec dioclitianus salone defunctus ẽ. Sozomenꝰ. ui
On aũt ignoro qi greci referunt constã¬
tinum eo qđ aliquos genere proximos oe¬
cidisset. & cooperator extitisset ĩ nece filii sui
crispi. penitentia ductũ de purificatione cõ¬
suluisse philosophum sopatrum. qui tẽpore
illo preerat in sede plotini. illumq respõdis¬
se. nullam esse ĩ hinusmodi delictis purgatio¬
nem. Constantinũ uero hac ĩterdictione tur¬
batum ĩuenisse ep̃os qui penitẽtia seu baptis¬
mate promitterent eum ab uniuerso posse pur¬
gari delicto. Tunc gauisum ĩ illis qui dixerãt
qđ uolebat. ãmiratumq dogina factũ deĩde
xp̃ianum. & ad sui similitudinẽ deduxisse ss̃¬
iectos mihi aũt uident᷑ hec ficta ab his qui
student religioni xp̾iane detrahere. Crispus
& enĩ propter quẽ dicunt constantinũ eguis¬
sc purgationẽ uicesimo anno imperii paf̾ni
defunctus est. qui cũ adhuc uiueret multas

Expanded text:
haec Diocletianus Salonae defunctus est . SOCRATES, lihaec Diocletianus Salonae defunctus est . SOCRATES, lion autem ignoro quia Graeci referunt Constantinum, eo quod aliquos genere proximos occidisset , et cooperator exstitisset in nece filii sui Crispi, poenitentia ductum, de purificatione consuluisse philosophum Sopatrum, qui tempore illo praeerat in sede Plotini; illumque respondisse nullam esse in hujusmodi delictis purgationem; Constantinum vero hac interdictione turbatum, invenisse episcopos qui poenitentia seu baptismate promitterent eum ab universo posse purgari delicto: tunc gavisum in illis qui dixerant quod volebat, admiratumque dogma, factum deinde Christianum, et ad sui similitudinem deduxisse subjectos. Mihi autem videntur haec ficta ab eis qui student religioni Christianae detrahere. Crispus etenim, propter quem dicunt Constantinum eguisse purgatione, anno 20 imperii paterni defunctus est . Qui cum adhuc viveret, multas
Abbreviated transcription (Latin):
coleret imperator nel quo duce atq auxilia¬
tore uterctur aduersus hostes. Semper eĩ hoc
signum proponebat᷑ ante ordines uniuersos
quod maxime laborantib acieb ĩ preliis ad¬
esse p̾cipiebat: constituit itaq certos signife¬
ros qui ĩ eo laborarent quoꝵ opus erat᷑ ut
uicibus humcris eum ueherent. & om̃s aties
ferens hoc signũ repente hostib ĩuadentib ex¬
pauissit. Dedissetq illud alteri deuehendu.
Cumq se de prelio subtraxisset & iacula de¬
cdinasset subito ꝑcussus interiit. Ille uõ qui
sacrum suscepit tropheum multis se iaculanti¬
bus ꝑmansit illesus: mirabilit̾ enĩ diuina re¬
gente uirtute sagitte hõstium figebant᷑ ĩ signo.
a signifero aũt ĩter perieula protinus euola¬
bant. Dicit᷑ autẽ neq alium umꝙͣ huius signi
ministrũ ut solet ĩ bello uulnere mortuũ: aut
cladem captiuitatis perpessum. Socrates.
O
enim annus septimus imperii constantini: ĩter

Expanded text:
coleret imperator, vel quo duce atque auxiliacoleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore uteretur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et omnes acies quando ferens hoc signum, repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum; cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant. Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. SOZOMEN., o enim annus septimus imperii Constantini. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
cionemq peccati nũdum initiatis quidem bap¬
tismatis adeptione secundũ eccłiasticam lege:
initiatis aũt custodiam ne delinquant. Seđ qr
hoc agere omnino paueorũ sc̃orumq uiroru
ẽ: docebant: Purificationẽ quoq secundum ex
penitentia constitutã. elementem enĩ esse dm̃
& ueniam tribuere delinquẽtib: si penitentiã
agentes studeant eam operibus roborare. hec
sacerdotib explanantib ammiratus imꝑator
prophetias de xp̃o ita promissas. inssit uiros
eruditos ex auro & lapidib p̃tiosis ĩ uexillu
crncis transformare signũ: quod labarũ uo¬
cabatur. Hoc enĩ signum bellicũ ĩter alia p̃tio¬
tiosius erat. eo ꝙ imꝑatorẽ p̃cedere & adora¬
ri eum a militib moris ẽet. Unde precipue
constantinũ reor nobilissimũ decus imperii
romani in signũ mnutasse crucis: ut frequenti
uisione atq cura desuescerent. a priore mo¬
re subiecti & eum solum arbitrarent᷑ deũ quẽ

Expanded text:
tionemque peccati: nondum initiatis quidem baptionemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiasticam legem, 208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere omnino paucorum sanctorumque virorum est, docebant quoque purificationem secundam ex poenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus imperator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis; ut frequenti visione atque cura desuescerent a priori more subjecti; et eum solum arbitrarentur Deum quem
Abbreviated transcription (Latin):
quod iudit ĩ celo. uussitq ut ficret cius signi fi¬
guratio que foret auxilium ĩ congressiõib plioꝵ.¬
Uniq iam opus nõ esset ĩterprete. sed .u.¬
aperte monstratũ imꝑatori fuisset quid de
deo credere conueniret: mox die facta sacdotes
xp̃i conuocans de dogmate consulebat. At illi
sacros libros offerentes de xp̃o loquebant᷑. suaq
dicta ex propheticis comprobabant. signum uõ¬
quod apparuerat ei dicebant tropheum esse ui-¬
ctorie aduersus ĩfernũ: quan uictoriam ascen-¬
dens ĩ celos egit xp̃s crucifixus. & mortuus. &
tertia die resurgens secundũꝙ sperandum ẽẽ
dixerũt. qr post huius uite terminũ circa fine
seculi p̾sentis omnes homines resurgant & im¬
mortales existant. Alii quidem ad p̾mia reꝵ
quib bene uixerunt. Alii ad supplitia eo ꝙ ab
eis mala sint gesta. ẽẽ tamen etiã ĩ delictis q̃
cõmittuntur: Hic: occasionem salutis purifica¬

Expanded text:
quod vidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi fiquod vidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio quae foret auxilium congressibus pue jam opus non esset interprete, sed aperte imperatori monstratum fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur, suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum verquod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos egit Christus, crucifixus et mortuus, et tertia die resurgens, secundum quod sperandum esse dixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purifica
Abbreviated transcription (Latin):
sciens nihil prodesse deos quos dioclitianus ue¬
nerabat᷑. & qr potius eius pat̾ paganoꝵ cõtem¬
ꝑta religione: feliciter aduixisset. Sozomenus
N his igitur sollicitudinib constitutus: ĩ
somino uidit crucis signum celo splendide
collocatũ. mirantiq usionẽ astiterũt angeli di¬
centes. O constantine in hoc uinces. fertur aũt
crucis. ac p̾ccpisse ut figuram simiłe faceret. &
ĩ preliis auxilium hoc hret. quo uictorie uira
conquireret. Eusebius itaq pamphili cũ iure¬
uirando ipso imꝑatore dicente audisse se refert.
qi circa meridiem declinante iam sole crucis
signum ex lumine factũ & scripturã consertam
eiꝰ dicentem ĩ hoc uince uidisset ipse: & milites
qui cum co tunc essent. Pergenti namq aliquo
cũ exercitu ꝑiter: hoc inquit ei miraculũ est
ostensum. Dumq cogitaret: quid esset: nox su¬
peruenit & dormienti xp̃s apparuit cũ signo

Expanded text:
sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus vesciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater, paganorum contempta religione, feliciter advixisset. SOCRATES his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno vidit signum crucis coelo splendide collocatum, mirantique visionem astiterunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autemcrucis, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse refert, quia circa meridiem declinante jam sole, crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem: In hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquando cum exercitu per iter: hoc, inquit, ei miraculum est ostensum. Dumque cogitaret quid esset, nox supervenit, et dormienti Christus apparuit cum signo
Abbreviated transcription (Latin):
signum quod ei diuinit᷑ ẽ ostensum. Socrates.¬
I quoniã ad hec uenimus paulo latius ali¬
quid referamus: cum dioclitianus & ma¬
xinniauus herculius pͥuatam elegissent uitam.
& maximianus galerius qui cũ eis impuerat
tenens italiam duos cesares fecisset. maximinum
ĩ oriente. & in italia seuerum: tunc constanti¬
nus ĩ britania patre mortuo ordinatus ĩꝑator.
me u̾o a pretorianis militib maxentius maxi¬
miani herculii filius: instituit᷑ impator. Hinc
& pater imperandi cupidine uoluit filiũ regno
priuare quod facere ne quiuit. Post hec aũt thar
so cilitic mortuus ẽ. Porro scuerus rome otra
maxentiũ ueniens: nulitũ proditione ꝑemptus
ẽMaximinus aũt galerius ĩstituens liciniu
angustũ. morit᷑. Proinde maxentius rome ue¬
lut tyrannus habebatur. ad ulteria ĩpudenter
exercens. & carũ uiros occidens.Quem uolẽs
constantinus opprimere & romanos agladib
liberare cogitabat. quem ĩ bello dm̃ hr̃et auxilio.

Expanded text:
signum quod ei divinitus est ostensum. Et quoniam ad haec venimus, paulo latius aliquid referamus. Cum Diocletianus et Maximianus Herculius, privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Severum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator ae vero a praetorianis militibus Maxentius, Maximiani Herculii filius, instituitur imperator. Hic ejus pater imperandi cupiditate noluit filium regno privare, quod facere nequivit. Porro Severus Rso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere, et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio:
Abbreviated transcription (Latin):
Taq persecutionib iam cessantib adhuc
multi ꝯfessorum superstites eccłias exorna¬
bant Ut fuit osius. cordube pontifex. & am¬
phion epiphanie cilitie maximus. qui post ma¬
charium ĩhrłimoꝵ tenuit p̾sulatũ. & pafnutius
egiptius per quem aumt plurima miracula
operatũ dm̃. demonesq sub iecisse. uariarũq
passionũ condonasse ei sanitates. fuerũt aũt
paphnutius & maximus ex illis cõfessorib¬
quos maximus ĩperator ĩ metallis oꝑa exer¬
cere damnauit. oculos eor dextros euellens.
fuisse percepimus spiridionẽ tremithuntis cipo¬
rum cp̃m. ad cuuis uirtutẽ de monstranda
sufficere puto que hactenus de eo seruat᷑ opinio.
quanta per cum diuino p̾sidio gesta sunt. Plu¬
ra quidem nouere prouintiales ego aũt que
ad nos ualuerunt ꝑuenire non taceam.

Expanded text:
taque persecutionibus jam cessantibus, adhuc multi confessorum superstites Ecclesias exornabant; ut fuit Osius Cordubae pontifex, et Amphion Epiphaneiae Ciliciae, et Maximus, qui post Macarium Hierosolymorum tenuit praesulatum, et Paphnutius Aegyptius, per quem aiunt plurima miracula operatum Deum, daemonesque subjecisse, variarumque passionum condonasse ei sanitates. Ferunt autem quod Paphnutius et Maximus ex illis confessoribquos Maximinus imperator in metallis ad opera exercenda damnavit, oculos eorum dextros evellens, fuisse percepimus Spiridionem Tremithuntis Cypriorum episcopum, ad cujus virtutem demonstrandam sufficere puto quae hactenus de eo servatur opinio. Quanta per eum divino praesidio gesta sint, plura quidem novere provinciales; ego autem quae ad nos valuerunt pervenire non tacebo.
Abbreviated transcription (Latin):
nem fuit.qr ubiq administrantiũ sententias
ĩperfectas ẽc̃ uoluit. & ad ep̃os per appellatio¬
nem refugiendum esse sancunit: Si qui uellẽt
ab imperatore prolatam ab hominib obseruã¬
dam: & ĩ conuertibiles ẽc terminos synodales.
Illud quoq nos relinquere dignũ nõ est qđ
pro utilitate sancitũ est coꝵ qui ĩ eccłiis manu¬
mittunt᷑. Cum propter subtilitatẽ legum etiã
in uiti possessores difficultatem paterent᷑ circa
dationem melioris libertatis: quani ciuilitatẽ
romanã uocant. Tres posuit leges. decernẽs
omines ĩ eccłiis inanu missos sub testimonio
sacerdotũ per hanc piam adinuentionẽ roma¬
na ciuilitate frui. cuius inditiũ presens etia
tempus seruat. Nam moris erat de libertate
leges scriptas ĩ manu missionib anteponi. Cõ¬
stantinus igitur hec: sane studens in omnib
honorare religionẽ. Erat quippe & per semet¬
ipsam gloriosa & propter uirtutẽ plurimoꝵ

Expanded text:
nem fuit: quia ubique administrantium sententias nem fuit: quia ubique administrantium sententias imperfectas esse voluit, et ad episcopos per appellationem refugiendum esse sancivit, si qui vellent ab imperatore prolatam, ab omnibus observandam, et inconvertibiles esse terminos synodales. Illud quoque nos relinquere dignum non est, quod pro utilitate sancitum est eorum qui in Ecclesiis manumittuntur. Cum propter subtilitatem legum etiam inviti possessores difficultatem paterentur circa dationem melioris libertatis, quam civilitatem Romanam vocant, tres posuit leges: decernens omnes in ecclesiis manumissos sub testimonio sacerdotum, per hanc piam adinventionem Romana civilitate frui; cujus indicium praesens etiam tempus servat. Nam moris erat de libertate leges scriptas in manumissionibus anteponi. Constantinus igitur hanc studens sane in omnibus honorabat religionem; erat quippe et per semetipsam gloriosa propter virtutem plurimorum
Abbreviated transcription (Latin):
dens igitur imperator id circo male tractari cos
qui propt̃ deũ iurginitati & sine liberis esse
studebant. fatuum iudicauit diligentia &
studio hominũ uideri eoꝵ augeri genus: cũ
natura semꝑ superna distributione̾ deminu¬
tionem suscipiant & augmentũ. Et legem
populo proposuit uniuerso. quatenus equalib
priuilegiis fruerent᷑ qui sine ꝯiugib & liberis
erant quib illi qui hec se hr̃c gaudebant. sed
etiam amplius hr̃e sanaiuit eos qui ĩcontine¬
tie uirginitate degebant. licentiã eis prebens
masculis feminisq licet etate minoribus. te¬
stamentũ facere contra comunẽ legeni. Om̃s
enĩ bene cogitare iudicauit. quoꝵ opus esset
deum placare semꝑ & philosophie ueraci ua¬
care. Huius enĩ rei causa & antiqui roma¬
norum licenter testari uirgines uestales etiã
sexto otatis curriculo decreuerũt. Inditiũ itaq
maximũ reuerentie pii pͥncipis circa religio¬

Expanded text:
dens igitur imperator idcirco male tractari eos dens igitur imperator idcirco male tractari eos qui propter Deum virginitati et sine liberis esse studebant, fatuum judicavit diligentia et studio hominum videri eorum augeri genus; cum natura semper superna distributione diminutionem suscipiat et augmentum. Et legem populo proposuit universo, quatenus aequalibus privilegiis fruerentur qui sine conjugibus et liberis erant, quibus illi qui haec se habere gaudebant. Sed etiam amplius habere sancivit eos qui in continentiae virginitate degebant, licentiam eis praebens masculis feminisque, licet aetate minoribus, testamentum facere contra communem legem. Omnes enim bene cogitare judicavit, quorum opus esset Deum placare semper et philosophiae veraci vacare. Hujus enim rei causa et antiqui Romanorum licenter testati virgines Vestales etiam sexto aetatis curriculo decreverunt. Judicium itaque maximum reverentiae pii principis circa religio
Abbreviated transcription (Latin):
ginib hoc signum iussit inscribi semꝑ & sigu¬
rari. & testantur actenus eius y magĩnes hõc
scemate decorate. In omnib siquidem rebus
p̃cipue tamẽ ĩ legis lationib studeat placare
diuinitatẽ. pparet enim luxuriosas & ualde
fatuas ꝑmixtiones ante eũ nõ prohibitas tũc
fusse correctas sicut ex ipsis quas posuit legi¬
bus ĩuenit᷑. Sed nũc que ad honorem & statũ
religionis ab eo sancita sunt. Pandere necessa¬
rium: cum partes cius eccłiastice uideant᷑ hi¬
storie. Apud romanos dudũ fuit lex auicesiõ¬
quinto anno nõ hñts uxores prohibens a pͥui¬
legiis habentiũ conuiges. sed & alia multa ui¬
bens ut nihil de testamento lucrarent̾: licet¬
generis proximitate consisterent. Qui uero
filios nõ habussent medietatẽ relictoꝵ sibi¬
met amittebant. Posuerunt aut has leges anti¬
qui uolentes romam esse populosam omnẽ
leges plurimos in ciulib bellis amiserant. Ui¬

Expanded text:
ginibus hoc signum jussit inscribi semper et figuginibus hoc signum jussit inscribi semper et figurari, ut testantur hactenus ejus imagines hoc schemate decoratae. In omnibus siquidem rebus, praecipue tamen in legislationibus, studebat placare Divinitatem. Apparet enim luxuriosas et valde fatuas permixtiones ante eum non prohibitas, tunc fuisse correctas, sicut ex ipsis quas posuit legibus invenitur. Sed nunc quae ad honorem et statum religionis ab eo sancita sunt pandere necessarium est, cum partes esse ecclesiasticae videantur historiae. quinto anno non habentes uxores prohibens a privilegiis habentium conjuges; sed et alia multa jubens, ut nihil de testamento lucrarentur, licet proximitate generis consisterent: qui vero filios non habuissent, medietatem relictorum sibimet amittebant. Posuerunt autem has leges antiqui, volentes Romam esse populosam, omnemleges plurimos in civilibus bellis amiserant. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
uersus hostes castra metaret᷑. quatenus nec ĩ
itinere degens. ipse nel exercitus sacro lumiẽ
pͥuarentur: quo deceret laudari deũ & or̃o
bant. Ex illo aũt romanoꝵ cohortes que nũc
numeri nuncupant᷑. singule fecerũt taber nacu¬
lum propriũ & sacerdõtes atq diacħos distri¬
butos habebant. Sie uõ qui dñicus uocitatur
quem hebrei pͥmũ uocant. greti aũt soli distri¬
ĩ eo tantũ or̃onib occupari. Honorabat aũt
dominicũ diem: qi ĩ eo xp̃s resurrexisset a
mortius. llium uero qr in eo fuenit crucifixus
maximã nainq culturam sacratissime crucis ha¬
bebat. tam pro his que ei prospere prouenem̃t
cius auxilio in preliis contra aduersarios ĩsti¬
tutis: quam pro inditio qđ ei duunitus ꝓ ca
uidebatur ostensum. Deniq supplitium crucis
qd pͥmitus apud romanos erat ĩ usu: lege pro¬
hibuit. In figurationib aũt solidorũ & in yma¬

Expanded text:
versus hostes castrametaretur; quatenus nec in versus hostes castrametaretur; quatenus nec in itinere degens ipse, vel exercitus sacro lumine privarentur, quo deceret laudari Deum, et orabant. Ex illo autem Romanorum cohortes, quae nunc Numeri nuncupantur, singulae fecerunt tabernaculum proprium, et sacerdotes atque diaconos distributos habebant. Die vero qui dominicus vocatur, quem Hebraei primum vocant, Graeci autem soli distriin eo tantum orationibus occupari. Honorabat autem dominicum diem, quia in eo Christus resurrexit a mortuis; alium vero, quia in eo fuerat crucifixus. Maximam namque culturam sacratissimae crucis habebat, tam pro iis quae ei prospere provenerant ejus auxilio in praeliis contra adversarios institutis, quam pro indicio quod ei divinitus pro ea videbatur ostensum. Denique supplicium crucis, quod primitus apud Romanos erat in usu, lege prohibuit. In figurationibus autem solidorum et in ima
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam sarmatas uinceret & qui uocant᷑ gothi
tune nouissime causa gr̃e apud eum federa
celebrarent. Hec aũt gens habitabat quidem
tunc trausfluuium histrum. Cumq esset ĩ
bellis prona & multitudine atq inagnitudĩẽ
corpor armis semper exercitata. aliis quidem
barbaris preualebat. solos aũt romanos habe
bat sibi met repugnantes. fertur enĩ etiã & hoc
prelio demonstratũ constantino per signa
uel somnia quanta dei prouidentia regeretur.
Qui cum superasset omnia bella que sub eo
sunt gesta. ueluti repensans xp̃o ĩ eius religio¬
nis studio magis magisq feruebat. Hanc solã
bens. Terra uero ex subdita sibi ex una quaq
clesiis prouintialib cleroq distribuit. & dona¬
tionem ualidam ĩperpctuum esse sanciuit. As¬
suescens aũt milites ut sicut ip̃e dm̃ colerent:
signo crucis eorũ arma signabat. In regalibus
quoq oratorium fabricatus. etiam tabernacu¬
lum ad instar ecclesic arcum ferebat. dum ad¬

Expanded text:
etiam Sarmatas vinceret, et qui vocantur Gothi, etiam Sarmatas vinceret, et qui vocantur Gothi, tunc novissime causa gratiae apud eum foedera celebrarent. Haec autem gens habitabat tunc quidem trans fluvium Istrum. Cumque esset in bellis prona, et multitudine atque magnitudine corporum armis semper exercitata, aliis quidem barbaris praevalebat; solos autem habebat Romanos sibimet repugnantes. Fertur enim etiam et hoc praelio demonstratum Constantino per signa atque somnia quanta Dei providentia regeretur. Qui cum superasset omnia bella quae sub eo sunt gesta , veluti repensans Christo, in ejus religionis studio magis magisque fervebat: hanc solam bens. Ex terra vero subdita sibi, ex unaquaque clesiis provincialibus cleroque distribuit, et donationem validam in perpetuum esse sancivit. Assuescens autem milites, ut, sicut ipse, Deum colerent, signo crucis eorum arma signabat. In regalibus quoque oratorium fabricatus, etiam tabernaculum ad instar ecclesiae circumferebat dum ad