comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inunire obsidesq ab apolonatib exigere cepit. Illi uõ datiuos se negare neq portas
oppido q tecipiũt. Ioc secuit᷑ bislidẽ ses ainathini ⁊ telique finitĩe ciuitates. totaq epo¬
rus et legatis ad cesare missis que imꝑaret facturos pollicent᷑. At Põpeĩ cognitis
hiis reb que erãt orici atq apollonie geste. dĩcachio trinẽs diurins eo nocturnis

Expanded text:
munire obsidesque ab Apolloniatibus exigere coepit. illi vero daturos se negare neque portas munire obsidesque ab Apolloniatibus exigere coepit. illi vero daturos se negare neque portas oppidoque recipiunt. hos sequuntur Byllidenses Amantini et reliquae finitimae civitates totaque Epirus et legatis ad Caesarem missis, quae imperaret, facturos pollicentur. At Pompeius cognitis his rebus, quae erant Oric
Abbreviated transcription (Latin):
capere posset. ante ꝙ̃ demãdatis agere ĩcipẽt atq eiꝰde cõtinuato ⁊ die itiriẽ atq omũb
copiis mutatis ad celeritatẽ umctis ad põpenĩ ꝯtẽdit. Ut ad eẽ cesare nũtiaret. Pon¬
xius erat eo tp̃e incadania it̾q exmacedonia ĩ hyb̾na apollonia dirrachiũq hebat.
S re noua ꝑturbatus maiorib itinerib a pollonia petere cepit ne cesarore mariti¬
itie cruitates occuparet. At ille expoĩtis militib eode die oricu ꝓficiscit᷑. Quocu ne¬
russet .l. torquatus qui iussu põpei oppido p̾erat p̾siduĩq ibi partinoꝵ hebat. conat
rent᷑. desꝑatis omĩu auxiliis portas aperuit. ⁊ se atq oppidu Cesari dedit ĩcolumis¬
q abeo cõẜuatus est. ¶ Recepto Cesar orico nulla intpoĩta mora apolloniã ꝓfici¬
scitur. Eius aduẽtu audito .l. straberĩ qui ibi p̾erat aquã ꝯportare ĩ arce atq eam

Expanded text:
pere posset, ante quam de mandatis agi inciperetur, atque ideo continuato nocte ac die itinere atque omnibus oppidis mutatis ad celeritatem iumentis ad Pompeium contendit, ut adesse Caesarem nuntiaret. Pompeius erat eo tempore in Candavia iterque ex Macedonia in hiberna Apolloniam Dyrrachiumque habebat. sed re nova perturbatus maioribus itineribus Apolloniam petere coepit, ne Caesar orae maritimae civitates occuparet. at ille expositis militibus eodem die Oricum proficiscitur. quo cum venisset, L. Torquatus, qui iussu Pompei oppido praeerat praesidiumque ibi Parthinorum habebat, conatus rentur, desperatis omnibus auxiliis portas aperuit et se atque oppidum Caesari dedidit incolumisque ab eo conservatus est. Recepto Caesar Orico nulla interposita mora Apolloniam proficiscitur. eius adventu audito L. Staberius, qui ibi praeerat, aquam comportare in arcem atque eam
Abbreviated transcription (Latin):
atq occasionẽ frandis ac doli querũt. Int̾iectisq aliquot diebꝰ nr̃is laguẽtibus
atq aĩo remissis subito meridiano tp̃e cu aliꝰ discessisset aliꝰ exdintino labore ĩ
scdo magnoq uento ignẽ oꝑib ĩ ferũt. Hũc sidistulit uẽtus uti uno tp̃e agger
Alii excastris sese ĩcitant. fit ĩhostes impetꝰ eoꝵ. s muro sagictis torm̃tisq fugiẽ¬
tes. ꝑsequi ꝓhibent᷑. illi sẜmurũ se recipiũt. ibiq inusculũ turtĩq lat̾itiãliber̃

Expanded text:
atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se reci
Abbreviated transcription (Latin):
nutu euestigio diapent᷑. docẽt si omĩo tutris ꝯcidisset rio posse milites ꝯfineri. q
se p̾de ĩurbe irruꝑẽt urbẽq delexẽt. Hec atq ei̾de gnus ꝙͣ plura ut abhom̾ibus
deducũt oppũgnatõe desistũt oꝑib custodias rełiquũt. Indutiaꝵ quodã gn̾e mĩa¬
ftõ aduẽtus Cesaris expectat. Nullu ex muro nullu ant̾is mictet᷑ bela. ut recõ¬
fecta oñs cura et diligẽtia remictũt. Cesar eni ꝑlrãs trebonio magno oꝑe man¬
dauerat ne ꝑuĩ oppiou exprignari pater c̃. ueg̃itĩ ꝑ moti milites ⁊ de fectõnis odio
et ꝯtentiõ̾e sui et diutino labore om̃s puberes int̾ficerẽt. Quod se facturos ini¬
nabant᷑. egreq tũc sũt retenti quĩ oppidu itrũperẽt. grauit̾q eã re tulerũt qd̃
stetisse ꝑcceboniũ quo miñ oppido potuẽtur uidebat᷑. ¶At hostes sine fide tp̃s

Expanded text:
nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere mix muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ri latitia anĩis telis tormẽtis defendit. Hostes exinum ac turrib sb̾mouent᷑ nõ
dat᷑ liba mur hefẽdendi facultas. Conpłib iam lapidib ex illa que sberat turn¬
sb̾ductis repẽtina runa ꝑs turis ꝯcidit. ꝑs reliqua ꝯseq̃ns ꝓcũbebat / cu hostes
turis diceptiõe ꝑt̾citi ĩ hermes cu ĩfulsisse porta foras uniu̾si ꝓm̃pũt. Aolegatos
atq extitu supplices marius tendũt. qua nouare oblata om̃is ad ministratõ bel¬
li cõsistit. militesq adisi apͥlio adstudiũ audiẽdi et cõgnoscẽdi ferunt. ubiboste
adlegatos ex̾citũq puenenĩt uniu̾si se ad pedes ꝓitui̾t. Orãt ut aduentu Ce¬
saris expectet᷑ capta suã urbe uide̾ oꝑa ꝑfc̾ã. turre sẜruptã. itaq ab defersice
desistere. nulli exorin morã posse. quomuiꝰ cu uenisset si imꝑata nõ facerẽt ad

Expanded text:
ri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non ri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes urbis direptione perterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad
Abbreviated transcription (Latin):
diluere posset. Cona aut ne rursus igneaut lapidib cõrũpant᷑ centonib ꝯtegũ¬
tur. ¶ Hoc opus om̃e tectũ uineis ad ip̃a turre ꝑfitiũt. subitoq ĩopinãtib ho¬
stib iachinatõe nauali phalãgis sb̾iectis adturtẽ hostiũ admouẽt ut edifitio
iungãt. Q uomalo ꝑtẽtiti subito oppidani saxa ꝙͣ maxina possũt uectib pro¬
moue̾t p̾cipitataq muro ĩ musculu de uoluu̾t. ictũ ĩfirmitas mat̾ie sb̾stinet
et qcqo ĩcidit fastigio musculi delabit. Idubi uioẽt mutãt ꝯfiliũ cupas teda ac pice
refertas ĩcendũt. eas q de muro ĩ musculu deuoluũt. ĩuolute laburit᷑. delapse ab
laterib lõguriis furtisq aboꝑe remouẽtur. Inteã sb̾itiusculo milites nectib in¬
fina saxa turris hostĩ quib fimdam̃ta cõtinebãtur cõuellũt. nusculus extur¬

Expanded text:
diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus contegundiluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex tur
Abbreviated transcription (Latin):
do reliquenĩt. libi exea turri que curũ ẽe̾nt oꝑa turri se posse cõfisi musculu. iu¬
sculus pedũ .lx. longũ exmat̾ia bipedali. que tũri lati̾a ad hostiũ trirrẽ mutũq ꝑdu¬
cerẽt. facẽ instuerunt. Cuiꝰ musculi ħ erat forma dire pͥntũ trabes ĩ solo eque longi
distãtes int̾se pedes . iiii. Collocant᷑ inq eis cotũnelle pedu ĩaltitudĩe.U. defigunt᷑.
has int̾se cap̾olis molli fastigio ꝯiuĩgũt. ubitigna que musculi tegendicã ponant.
collocent᷑ eo suꝑtĩgna bipedalia initiuĩt eaq lãminis clauisq religãt. ad ex̾mũ¬
q musculi tectũ trabesq ext̾ias quadratas tegulas . iiii. patẽtis digito defigũt.
que lat̾es qui suꝑ musculos struant᷑ ꝯtineãt. Ita fastigiato atq ordinati structo
Orabes que erãt ĩ cap̾olis collocate latĩb luto musculus ut abignigui exmuro ia

Expanded text:
do reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, mudo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro ia
Abbreviated transcription (Latin):
dẽtes peligauetãt qõ unũ geñ tegimẽti aliis locis erãt exꝑti nullo telo neq toru̾ito
traici posse. Ubi uõ ea ꝑs turris que erat ꝑfc̾a tecta atq munita ẽ ab õi ictu
hostium pluteos adalia oꝑa abduxetũt. tutris tectũ ꝑ se ip̃m pensionib exc̃o¬
tĩgnatõe pͥma suspẽdẽ ac tollere ceperũt. dbi ꝙ̃tu stonaꝵ demissio patiebat᷑ tãtũ
ełeuabãt. Intrah tegim̃ta abditi atq munii parietes lat̾ib extrueba̾t. rutsus ꝙ
alia pensione ad hedificãdũ sibi locu expediebãt: ubitp̃s alt̾ius ꝯtabulatõnis¬
uidebat᷑. tigna ut pͥmo tecta ext̾inis latib ĩstruebãt. exq ea ꝯtĩgnatõe uuirsus
sũma ꝯtabulatõe storiasq eleuabãt. ita tuto ac sine ullo uuliere ac periculo
sex tabulata extruxerũt. fenestrasq quib ĩlocis uisu est adtormẽda mictẽda ĩstruẽ¬

Expanded text:
dentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento dentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius ecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struen
Abbreviated transcription (Latin):
q eu locũ tĩgna trãsu̾sa ĩ iecerũt nõ longe abextoenus parietib quib suspẽderent
ea ꝯtĩgnatioe q̃ tnͣti tegnit̾ito ẽet futura supͣq ea tĩgna directo trãsu̾sas trabes ĩiece¬
rũt. eaq axib religanerũt. Has trabes panlo lõgniores atq eminẽtiores ꝙͣ extremi
parietes erãt effecerũt. ut ẽet ib tͥegĩta ĩpendẽ possẽt ad defẽdos ictus ac repellẽdos
Cu ĩtegra ꝯtĩgnatõe parietes extruerẽtur. Samq cõtabulatõne sũma lat̾ib lu¬
toq cõstrauerũt. neqd ignis hostiũ nocẽ posset. Centonesq ĩsuꝑ ĩ iecerũt ne aut
tela tormẽtis nuissa tabulatõe ꝑfrĩgẽnt. aut saxa excatapultis lat̾iciu discurẽnt
storias aũt ex funib anchorariis .iii. ĩlõgnitudĩe panetũ tutris latas .iiii. pedes
fecerũt. eas q extrib ꝑtib que adhostes uergebãt emiẽtib trabib circũ turre pẽ¬

Expanded text:
quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praepen
Abbreviated transcription (Latin):
tatu cricũuenit arbitrabant᷑. Itaq pͥusꝙͣ telum abici posset aut nr̃i. ꝓpĩ acocberẽt oĩs
uari aties egꝗ u̾tit seq ĩcastra recepit. ¶ Tua ĩfuga fabius peligñ qua exĩfimus
ordinib de excit curionis pͥm̃ agm̃ fugiẽtiu ꝯsecutus magna uoce uatu noĩe ap¬
pellans requirebat. utrutiꝰ ẽẽ exctus militib ⁊ mouẽ aliqo uelle ac dicere uidẽtur.
Ubi ille sepius appllatur. aspexit ac restitit. ⁊ quis ẽet aut qu uellet quesiunt. humoꝵ
aꝑtinti gladio appetit. panlumq affuit qu uarũ int̾fice̾t. O. d̾ ille piculum sb̾lato
ad eiꝰ conatũ scuto uitauit. fabuis aproxinus militib arcũuentus intͤficit᷑. Hac fugi

Expanded text:
lum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabi
Abbreviated transcription (Latin):
leuis armature equitũq ꝑtẽ flum̾trahicit. crebrasq inripis custodias disponit.
Gande omĩb reb obsessi quãto iam die sine pabulo recentis iumẽtis atꝙ ligui⁊
frumẽtiq ĩopia colloquiũ petũt. Et si fieri possit se moto amilitib loco ubiro asesar
negatu ⁊ pala si colloqui uellẽt ꝯcessum ẽ. dat obsidis loco cesan filius Afrani. ue¬
nitur ĩ eu locu quẽ cesar delegit. Audiente utroq ex̾citu loquit Aftaniꝰ nõ ẽẽ aut

Expanded text:
levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afran
Abbreviated transcription (Latin):
stroꝵ celerẽ suꝑatis exfuga receptu dabat. hac decã cõstituerat signa ĩ ferẽtibus
desistere pͥor p̃liis nõ lacescere. Acies erat afranii duples leg̃. u: t̾c̾ia ĩ sb̃sidiis
locu alane cohortis obtinebat. Cesaris triplex. S pͥmã atie quatne cobortes exquĩ
q legionib tenebãt. Has sbsidiarie tẽre ⁊ rursus alie totide sue cuiꝰq legionis su
sequebant᷑. Sagictarii funditoresq media ꝯtinebãtur atiȩ. Equitat latera cĩge¬
bat. Tali ĩ structa acie teriẽ ut̾q ꝓpoĩtu idebat᷑. Cesar nisi coactii p̾liu nõ ꝯm¬
ctere. Ie ut oꝑa cesaris impediret. ꝓducit᷑ tñ tes atiesq ad solis occasu ꝯtinẽtur.
Inde utaq ĩcastra discedũt. Postero die munitõnes ĩstitutas cesar parat ꝑfice̾.
illi uadũ flumĩs sicoris tẽptare poscũt si possẽt. Q. ua re adu̾sa cesar germanos

Expanded text:
strorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus strorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenbsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos
Abbreviated transcription (Latin):
rat illi impediẽde rei que nunitoĩs cã fiebat. hora ctrriter unnii. Signodato legiones
ducũt aciẽq sb̾castas instriuĩt. Cesaraboꝑe legiones ẽuocat equitatũ om̃e curu¬
uenire iubet. atie ĩstruit. C o̾tra opiniõe eĩmilitu famãq omĩu iuderi p̾lio uł¬
prelii diffugisse magnũ detrimẽtu afferebat. s eisde decaĩs que sũt cognite quot¬
niꝰ diinicare uellet mouebat᷑. atq hoc etiã magis ꝙ spatiibititas ⁊̃ tn fuga ꝯie
ctis adu̾satiis nõ młtu ad sr̃ma uictorie iuuare poterat. Nõ en̾i amplĩ pedu ii¬
lib duob abcastrs castra distabãt. Hinc duas ꝑtes acies occupabãt due. t̾cia ua¬
gabat᷑ ad ĩcursũ atq impetũ militũ relicta si p̾liu cõmictẽtur. Propĩquitas ca¬

Expanded text:
rat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones rat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atqadversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas ca
Abbreviated transcription (Latin):
ydoneu locumcastris neq ad ꝓgoediẽdu data facultate ꝯsistũt nectio ⁊ ꝓcul
abaqua ⁊ nã iniquo loco castra ponũt. S isoe decaĩs Cesar que sup̃ sũt demostra¬
te amplius nõlacescit. Et eo die tab̾nacula statui passus nõ est. quo parat̾ores eẽne
ad ĩ sequẽdu om̃s siue noctu siue int̾dui eruꝑent. Illi aĩadu̾so uitõ castroꝵ tota no¬
cte munitões ꝓ feru̾t castraq castris cõnexerũt. Hoc ide postero die apͥma luce
bulatu emictit᷑ nemo hiis eos supplices malle haben cesan ⁊ neccĩa sb̾ire dedictiõe
ꝙͣ p̾lio decertare malebat. Conatur tr̃ eos uallo fossaq cirũmnire. ut quã maxi¬
me repẽtinas eoꝵ eruptones demoret᷑. quo neccio descẽsuros existimabat. Illi ⁊ĩopia
pabuli adducti ⁊ quo e̾ent ad id expeditõres omĩa sarcinaria ium̾ta intͥfici iubẽt. In

Expanded text:
idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima lucbulatum emittitur nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. I
Abbreviated transcription (Latin):
cos tuerent᷑ quoꝵ nussi exitinẽ excedere licebat quĩ equitatu cesaris exapetust. pabit
du pugnat mio lente atq paulati ꝓcedit᷑. crebroq ut sint auxilio suis sb̃sistũt.pittũ
q una fronte ꝯ̃t hoste castramunũt neq urmẽtis onera deporũt. ubicesars castit
poita tabnaculaq costituta ⁊ dimissos equites pabulãdi c̾a eu̾inu adu̾terũt. sese subite
prori puũt horacutit sexta eide diei et sp̃e nacti more discessii nr̾̃oꝵ equitũ itͥ facere⁊ mei
puit. U laream adisa cesarcu relictis legionib sb̾sequit p̾sidio imnpedimẽtis.
paucas cohortis resiꝗd. hota .x. sb sequi pabulatores equites reuocan iubet. Celeriter
equitatus aocotidianĩ itmens offitiũ reutit. Pugnatir accit̾ ad nouissimuĩ agm̃ ab¬
eo nt pene tͥga uterãt. cõpluresq milites etiã nõ nulli centuiones int̾fitiuit᷑.
instabatagm̃ Cesaris atq unu̾su ĩminebat. Gu ũo neq ad explorandu

Expanded text:
licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tuque una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere mum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ deditionẽ mafrici belli p̃iubitia sequimimi. E quid̾o me Cesaris iilitẽ diciuo¬
lui uos me imꝑatoris noĩe appellanistis. Cuĩsiuos penitet irr̃m uob bñfitiu uerue

Expanded text:
niarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici voniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. c
Abbreviated transcription (Latin):
clam sibi uob salute fuga petiuis nõ ꝓdsti illu. Cesaris bñifitio estis cõẜuati. Sa¬
cramẽto quide uos tenere potuit. cu proiectis fascib ⁊ deposito imꝑio pͥuatus
et captus ip̃e ĩ alierã uenisset potestate. rełiquit᷑ noua religio: ut eo neglecto sa¬
⁊ antẽto quo terienm respitiatis illud qõ deditione duicis et capitis dimimitõne
boris: milites semꝑ euẽtu belli p̃rua petinerũt. qui qualis sit futurus neuos qdẽ
dubitatis. diligentiã quid̾e̾ nr̃a aut quẽ adfinẽ adhue res ꝓcessit fortunã cur p̾ter¬
eã anpenitẽt uos ꝙ saluũ atq ĩ colunten ex̾citu nulla oĩo naue desiterata trãson
plio suꝑanerĩ. QŨ exportu simiq apu̾satioꝵ .cc. naues oneratas abduxeñ. eoq
illos cõpuler̃. ut neq pedestri itinere. neq nauib cõmeatu uiuari possint. Hat nos
fortuna atq hiis ducib repridiatis corfimẽse ignominã uutade fuga an hyspa¬

Expanded text:
etivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione boris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
petio aut gc̃a cõꝑatos. Itez macedones thessasos ac reliquaꝵ gentiũ ⁊ciuitatũ ad¬
iecerat. atq eu quẽ demostrauim sup̃ numeꝵ expleuerat frum̾ti uim maximã
exthesalia. Asia egypto. creta cirenis. deliquisq regionibꝰ cõꝑauerat. hiemare du¬
rachis apollonie. omũbq oppidis maritinus ꝯstituerat ut mare trãsire Cesarez
phiberet. eius q rei cã onuĩ hora maritima classem disposuerat. p̾erat egyptiis
nauib Põpeius filius. asiatics detius lelĩ ⁊celiꝰ arians. Syriacis celiꝰ. cassius rho¬
dius .c. marcellus cu .c. põpeĩo. libunce atq achaice classi criboniꝰ libo. ⁊ mãtus

Expanded text:
atum adiecerat atque eum quem supra demonstravimus numerum expleverat. Frumenti vim maximam ex Thessalia Asia Aegypto Creta Cyrenis reliquisque regionibus comparaverat. hiemare Dyrrachii Apolloniae omnibusque oppidis maritimis constituerat, ut mare transire Caesarem prohiberet, eiusque rei causa omni ora maritima classem disposuerat. praeerat Aegyptiis navibus Pompeius filius, Asiaticis D. Laelius et C. Triarius, Syriacis C. Cassius, Rhodiis C. Marcellus cum C. Coponio, Liburnicae atque Achaicae classi Scribonius Libo et M.
Abbreviated transcription (Latin):
obiecit ⁊ huic alt̾a ꝯuu̾rit suꝑ quas turrẽ effc̃a adip̃m ĩtroytu portus opposuit. et
militib cõplerut. tuẽdaq adoñs repentinos casus tradidit. quibꝰ cogtis reb . G. n.
Popei filius qui classi egyptiace p̾erat adoricu uenit sb̾mersaq nauẽ demulco mul¬
tisq ꝯtendẽs funib adduxit. atq alterã naue que erat ad custodiã ab acilio poĩta płi¬
adu̾sarioꝵ manus diducẽt labore et multitudĩe teloꝵ nr̃os uicit. defectisq defensori¬
b qui omes scaphis excepti refugerãt q̃ naue expugnauit. eodeq tp̃e exalt̾a ꝑte mo¬
le teruit nraturale obrectãq pene ĩsula oppiditi effecerat. imͣ biremes sb̾iectis sen¬

Expanded text:
obiecit et huic alteram coniunxit; super quam turrim effectam ad ipsum introitum portus opposuit et obiecit et huic alteram coniunxit; super quam turrim effectam ad ipsum introitum portus opposuit et militibus conplevit tuendamque ad omnis repentinos casus tradidit. Quibus cognitis rebus Cn. Pompeius filius, qui classi Aegyptiae praeerat, ad Oricum venit submersamque navem remulco multisque contendens funibus abduxit atque alteram navem, quae erat ad custodiam ab Acilio posita, pluriadversariorum manus diduceret, labore et multitudine telorum nostros vicit deiectisque defensoribus, qui omnes scaphis excepti refugerunt, eam navem expugnavit. eodemque tempore ex altera parte molem tenuit naturalem obiectam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
neo a cctultõ om̃e excitũ equitatuz: q collocauit. Scipio ad sequedu ꝑatus equitatũ ma¬
gnaq ꝑtem ad explorq̃du it̾ domitui et cognosce̾̃du p̾misit. Quicu cent ꝓgcessi:
pͥmeq turme ĩsidias ĩtranissẽt exfcemitu equoꝵ illata suspitione ad suos se ircipere¬
ceperunt. Duiq hos seq̾bant᷑ celerẽ eoꝵ teceptũ cõspicati restiterũt. Nr̃i cõgnitis ho¬
stiu ĩ sidiis ne finstra reliquos expectarẽt duas nacti turittas exceperũt. In fuit.m. o
deduxerũt. ¶ Deducuis ore maritime Cesar p̾sidiis ut s̃ demostratu ẽ. tres cohortes
orici oppidi tuerdi cã teliꝗo. hisdẽq custodia nauiũ longaꝵ tradidit. quas ex ytalia
trãsduxerat. hiic offõ oppitoq canimari legatus p̾erat. Is naues nt̃as ĩtioꝵe̾ ĩ ꝑter¬
post oppiou reduxit. ⁊ adt̾ca deliganit. faucibq portus nauẽ oneranã sb̾m̾sa

Expanded text:
neo et occulto omnem exercitum equitatumque collocavit. Scipio ad sequendum paratus equitatus magnam partem ad explorandum iter Domiti et cognoscendum praemisit. qui cum essent progressi primaeque turmae insidias intravissecoeperunt, quique hos sequebantur, celerem eorum receptum conspicati restiterunt. nostri cognitis hostium insidiis, ne frustra reliquos expectarent, duas nacti turmas exceperunt. in his fuit M. Opdeduxerunt. Deductis orae maritimae Caesar praesidiis, ut supra demonstratum est, iii cohortes Orici oppidi tuendi causa reliquit isdemque custodiam navium longarum tradidit, quas ex Italia traduxerat. huic officio oppidoque M'. Acilius legatus praeerat. is naves nostras interiorem in rtus navem onerariam submersam
Abbreviated transcription (Latin):
ceret excedẽ gadib sud nõ fecisset sibi ꝯsiliũ capturos hoc timore abductũ galloniu.
gadib excessisse. Hiis cõgnitis reb alt̾a exduab legionib. que unacula applłabat
excastris naccorus astãte ⁊ ĩspectãte ip̃o signa sbstulit seseq ĩ sp̾ali recepitatq ĩ foro
se se ytalia uentuꝵ ꝓmisiss certior asius fc̃s est p̾clusas ẽẽ portas. Gu uoomĩin¬
t̾ clusus itinẽ ad Cesare mictit. paratũ se ẽe legionẽ curuisserit tradẽ. ille ad eũ sextũ
Cesare mictit. atq huic tradi iubet. Gradita legione uarro cordubã ad cesarẽ uenit
Relatis adeũ publicis cũ fide rõnib ꝙ penes eu ẽ. pccunie tradit. aꝙ ubiq habcat
frumẽti ac nauiũ ostendit. ¶ Cesar ꝯtione hita cordube om̃ib gn̾atim gc̃as agit.

Expanded text:
ceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium ceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, oste
Abbreviated transcription (Latin):
uigilias q ĩturrib muroq disposint. Cohortes duas que colonice appellabant᷑
cu eo casu uenissẽt tuẽdi oppidi causa apud se retimut. Isdem dieb carmonẽse̾
que ẽ longe firmissima tocius ꝓuintie cirritas deductis trib ĩ arce oppidi cohortibus
auarrone p̾sidio ꝑ se cohortes eiecit portasq p̾clusit. Hoc uõ magis ꝓperare uarro ut
cu legionib ꝙͣ pͥmũ gades ꝯtẽderet. neitinẽ aut traiectu int̾cluderet᷑. Ganta aut
ta secũda ĩ cesare uolũtas ꝓuintie reꝑiebat᷑. Pgresso ⁊ paulo lõgniꝰ licte̾ gr̃adibus
redunt᷑ simł atq fit cõgnitu dedcõ Cesaris cõsensisse gadiatanos pͥncipes cu tubu¬
ius cobortiũ que cẽt ibi ip̾sidio ut gallotuũ exoppido expellrẽt  urbe ĩsulaq
Cesari ẜuarẽt. Hoc ituto cõsilio demĩtiauisse gallonio ut sua spoͣtedu sm̃ ꝑiculo li¬

Expanded text:
vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo li
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio au̾t ħ erat bellint secu .ii. legionib gades cõferret. naues frrmẽtuq om
ibi ꝯtinẽt. ꝓuintiã eiũ om̃e Cesar̾is reb fauere cõgnouerat. ĩ insula frumẽto
nauibꝰq cõꝑatis hellu ducinõ diffĩcile existimab̾at. Cesar ⁊simłtis necessariĩ¬
q reb ĩ ytalia reuocabat᷑. tñ cõstituerat nulla ꝑte belli ĩ hyspaniis relinquẽ. qd
magna e̾ẽ Põpei bñfitia ⁊ magnas clientelas ĩcitiore ꝓuintia sciebat. Itaq duab
legionib missis ĩ ult̾iore hyspaniã cũ.Q.. cassio Ari pl. cu de equitib magnis
itmerib p̾gredit edictũq p̾mictit. Ad quãdie magr̾atus pͥticipesq omĩu ciuita
tu sibi ẽe p̾sto cordube nellet. Quo edicto tota ꝓuiritia ꝑuulgato nulla fuit cim¬
diez cõueniret. Simł ip̃e corduhe ꝯuentus ꝑse portas uãroni clausit custodias.

Expanded text:
ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, itum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civdiem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias
Abbreviated transcription (Latin):
x. gaditanus ut facerẽt imꝑauit. Cõplures p̃tc̃a in hispali fatiẽdas curauit.
Pecuniã onĩe omĩaq ornam̃ta ex fano herculis ĩ oppidum gades ꝯtulit. eo sex
ma omĩa pͥuata ⁊ publica ĩ domũ galloni cõtulit. Ip̃e hũit graues ĩ cesarẽ cõtio¬
nes. sepe extribuniali p̾dicauit aduersa cesare p̾lia fecisse. magnũ nũm ab eo mili¬
tum ad Afcaniũ ꝑfugisse. Hec secretis nuititus certis auctoril coꝑisse. quihꝰ reb
ꝑterritos ciues rom̃ eiꝰ ꝓuintie sibi adrẽ.p̃. administrãtã.ch .c.lxxxx. ⁊argẽti pͣado
xx. mił. tritici modios.c.xx. mił polliceri coegit. Quas Cesari ẽe amicas ciuitates
buissẽt eoꝵ bona in publicu ad dicebat. ꝓunitiã om̃e ĩsua ⁊ popeiu̾ba ius iuran¬
du adigebat. Cognitis huis reb que sũt geste ĩcit̾iore hispania bellu parabat.

Expanded text:
x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex ma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates habuissent; eorum bona in publicum addicebat. provinciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat.
Abbreviated transcription (Latin):
data se uirtute nt̃is adequare nõ posse ĩtellignt adeasde deditoĩs ꝯdc̃ones recũrũt
¶Duarro ĩ ultiore yspania initio cõgnitis huis reb que sũs ĩ ytalia geste diffi¬
Dens põpeianis reb anucissime desesare loquebat᷑. p̃occupatũ se se legatõe. ab. cñ.
b. neq se ĩullam ꝑtẽ mouebat. Postea uo cu Cesare admassilia detinen ogno¬
uut copias petreicu ex̾citu Afranii ẽẽ ꝯiũctas. magna auxilia ꝯuenisse. magn̾a eẽ
ĩspe atq expectari: ⁊co̾sentire om̃e cit̾iore ꝓuititia queq postea accioerãt de an
gustiis ad ilerda rei frum̾tarie accepit. Atq ad eu latĩ atq ĩ flatus afranius pre¬
scribebat. se quoq admotus fortune mouere cepit. dilectum huĩt tota ꝓuintia
legionib cõpletis duab cohortes curit᷑.xxx. Alarias addidit. frumẽti magnum
numeꝵ coegit qd massiliẽsib ite. ifranio põpeioq micteret. Naues longas

Expanded text:
rtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. bus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque posteagustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas
Abbreviated transcription (Latin):
rim acerbissime imꝑate pecume tota ꝓuintia exigebarit. Multa p̾tea generati ab
auaritia excogitabant᷑. Incapite singła ẜuoꝵ ac lib̾oꝵ tabutu ĩ ponebatur. Colu̾ p¬
naria. Ostiaria frum̾̃tu. milites arina remiges tormẽta uecture imꝑabant᷑. qĩmo¬
di rei nom̾ reꝑirpotat hoc satis ẽẽ adcogendas pecii̾as uidebat᷑. Non solu urbibus.
s pene uicis castellisq singłis cu imꝑio prefitieba̾tur. Q ui hoꝵ ꝗd ac̾ime crubelissĩe
preceptis: atq exactorib qui p̾ter imꝑatas pecuĩas suo etiã pͥuato imꝑio ꝯpẽdio ẜuiebãt.
dictitabãt enĩ se domo patriaq expulsos omĩb necessariis egere reb. ut honesta pre¬
scriptiõe ue tupissima regẽrit. Accedebãt abħ granissime usure qd̃ inbello pleruq

Expanded text:
rim acerbissime imperatae pecuniae tota provincia exigebantur. multa praeterea generatim ad rim acerbissime imperatae pecuniae tota provincia exigebantur. multa praeterea generatim ad avaritiam excogitabantur. in capita singula servorum ac liberorum tributum imponebatur; columnaria ostiaria frumentum milites arma remiges tormenta vecturae imperabantur; cuius modo rei nomen reperiri poterat, hoc satis esse ad cogendas pecunias videbatur. non solum urbibus, sed paene vicis castellisque singuli cum imperio praeficiebantur. qui horum quid acerbissimepraefectis atque exactoribus, qui praeter imperatas pecunias suo etiam privato conpendio serviebant; dictitabant enim se domo patriaque expulsos omnibus necessariis egere rebus, ut honesta praescriptione rem turpissimam tegerent. accedebant ad haec gravissimae usurae, quod in bello plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
atq ibi ydoneo loco castra porrit. ¶ Hiis tp̃ibꝰ scipio detrimẽtis ꝗbrda cura mon-¬
te auianu acceptis imꝑatorẽ sese appellauerat. quo fco ciuitatib tycãnis q magnã
imꝑauerat pecunias. Itẽ apublicanis sue ꝓuintie debita pecuniã biẽnii exegerat
et ab eisde inseq̃ntis anni mutuã ꝑceꝑat. equitesq toti ꝓuintie ĩpauerat. quib
int̾fecerãt . ii. ĩobsidione habuerãt. legiones equitesq exsiria deduxerat sum¬
nia ĩ sollicitudĩe ac timore parthici belli ꝓuintia cu uenisset. ac nõ nulle militu.
uoces cu audirent᷑ sese ꝯ̃t hoste si ducent̃ ituros ꝯ̃t ciue et cõsule arma non
laturos. deductis ꝑgamu atq ĩlocupletissimas urbes ĩ hyb̾na legionibo maxi¬
mas largitoes fecit ⁊cõfirmãdoꝵ militu cã diripiẽdas hiis ciuitades dedit. Inte¬

Expanded text:
atque ibi idoneo loco castra ponit. His temporibus Scipio detrimentis quibusdam circa monatque ibi idoneo loco castra ponit. His temporibus Scipio detrimentis quibusdam circa montem Amanum acceptis imperatorem se appellaverat. quo facto civitatibus tyrannisque magnas imperaverat pecunias, item a publicanis suae provinciae debitam biennii pecuniam exegerat et ab isdem insequentis anni mutuam praeceperat equitesque toti provinciae imperaverat. quibus interfecerant et M. Bibulum in obsidione habuerant, legiones equitesque ex Syria deduxerat. summamque in sollicitudinem ac timorem Parthici belli provincia cum venisset, ac nonnullae militum voces cum audirentur sese, contra hostem si ducerentur, ituros, contra civem et consulem arma non laturos, deductis Pergamum atque in locupletissimas urbes in hiberna legionibus maximas largitiones fecit et confirmandorum militum causa diripiendas his civitates dedit. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
bi amtbo cõsilia capiũt. Cesar ut ꝙͣ pͥmũ se u Antono ꝯm̃geret. Põpeꝰ ut ueni¬
etitib ĩitinẽ seopponẽt. ꝯ sic ĩprudẽtes exĩsidiis aborni posses. Eodeq die ut̾q
eoꝵ excastris statutis aflumĩe thapso excitũ educũt. Põpeius cler qurctu Cesar
palam atq int̾dui. S Cesari cirtu maiore it erat lõs uł adu̾so flumine nt uadotrã¬
sire posser. Põpeiꝰ qr expedito itinẽ flumeneitrãsemdũ nõ erat itinerb at anto¬
niu ꝯtendit. atq ubi appĩquare cõgnouit ooneũ locũ nactus ibi copias collocauit.
suos q om̃s castus cõtinuit ignesq sieri ꝓhibuit quo occultor eẽt eiꝰ aduentus. Hec
ad Antoniũ stat̾i ꝑgrecos defetunt᷑. Ille missis ad Cesaxe trũtiis unũ die se se castaᷤ
tenuit. alcõ die adeu ꝑuenit Cesar. Cuiꝰ aduentu co̾gnito põpeĩ neduoin cittu¬
dudẽtur ex̾citib exeo loco discedit. omũbq copiis ad sparagiu dirachiũ q ꝑueĩt

Expanded text:
enientibus in itinere se opponeret, et si imprudentes ex insidiis adoriri posset; eodemque die uterque eorum ex castris stativis a flumine Apso exercitum educunt, Pompeius clam et noctu, Caesar palam atque interdiu. sed Caesari circuitu maiore iter erat longius, adverso flumine, ut vado transire posset. Pompeius, quia expedito itinere flumen ei transeundum non erat, magnis itini eum adpropinquare cognovit, idoneum locum nactus ibi copias collocavit, suosque omnes castris continuit, ignesque fieri prohibuit, quo occultior esset eius adventus. haec ad Antonium statim per Graecos deferuntur. ille missis ad Caesarem nuntiis unum diem sese castris tenuit, altero die ad eum pervenit Caesar. cuius adventu cognito Pompeius, ne duobus circumcluderetur exercitibus, ex eo loco discedit omnibusque copiis ad Asparagium Dyrrachinorum pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
ta classe omĩu semoꝵ matrũ familie uirginũ precib et fletu excitati e ͣ xͨ tremo tp̃e ciui¬
tati sb̃uenirẽt nõ minore aĩo ac fidutia. qua añdimicauerãt naues cõscendũt. Cõmu

Expanded text:
ta classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civita classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ fecerãt ĩoppidu reiciebãt. ¶ Intẽrĩ .l. nasiduis. ab . cn. põpeio cũ classe nauiũ
xui. ĩquib pance erãt erate.L. domitio massiliẽsibq sb̾sidio missus freto sycilie in¬
prudente atq ĩ opinãte curione ꝑuehit᷑. Appulsisq messaria nauib atq inde
mitiu massiliẽsesq de suo aduẽtu certiores facit. eosq magno oꝑe hortat᷑. ut rũsus
cu bruti classe aditis suis auxilus cõfaingãt. Massiliẽses post suꝑius ĩcomodũ defẽs
ad eundẽ nũm exnaualib ꝓductas nanes refecerãt: sũmaq ĩdustria armauerãt re¬
migu gub̾natoꝵ magna copia subpetebat. piscatoriasq adiecerãt atq ꝯtexerãt ut
ẽẽnt ab ictu teloꝵ remiges tuti. has sagictariis tormẽtisq cõpleuerãt. Talimodo ĩ stru¬

Expanded text:
tionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium tionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde mitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instruc
Abbreviated transcription (Latin):
adaire ꝑtinet locinatura et ualle altissima inimita longã ⁊ difficile ħt oppug̃¬
tionẽ/ Adea ꝑficiẽda oꝑa .C. trebonius magnã iumẽtoꝵ atq hoĩum multitudine
exom̃i ꝓuintia nocat. Uimina mat̾iaq cõportari iubet. Duib cõꝑatis reb ag¬
gere ĩ altitudĩe pedũ. lxxx. exstruxit. S tantierãt antiquit̾ inoppido omĩn roꝵ
tiu int̾ra defigebant᷑. Itaq pedalib lĩgnis ꝯũctis int̾ se porticus ĩtegebant᷑. atq
lignis euoluta omĩb reb quib ignis iactus ⁊ lapides defendi possẽt s magͥtudo
opũ altitudonun. atq turriũ multitudotorm̾toꝵ om̃e administtatõe tardaba
crebre tam̃ ꝑ albicos eruptõnes fiebãt exoppidoignesq aggeri et turrib ĩ ferebant᷑.
que facile nr̃i milites repellebãt. magnis q ultro illatis detrimẽtis eos qui erup¬

Expanded text:
ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum tium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atqulignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui erup
Abbreviated transcription (Latin):
sponte adcesarẽ int̾duxeꝵ. Petrei atq afraniꝰ u stipẽdiũ ablegionib pene
sedictone fc̃a flagitaret᷑. cuiꝰ illi die nõdu uenisse dic̾ent. Cesar ut cognosceret
postulatu est. eoq utaq qd̃ statuit ꝯtenti fuerũt. Pte crcit᷑ t̾tia excitus eo bi¬
duodimissa duas legiones suas an̾cedẽ reliquas sb sequi iussit. ut no longo int
spania aduaru flum̾ est it̾ factũ atq ibi reliqua pars ex̾citus dimissa est.
Uin hec inhispania grrunt᷑.C. trebonus legͥ qui adoppugnatõ¬
ne oꝰassilie uelictus erat duab exꝑtib agge̾re uineas turres q
adoppidũ agere ĩstituit. Una erat ꝓxiitia portui naualibq alt̾a
adꝑtez qua est aditus exgallia atq hyspania adidinare qd̃ est a¬
digit adhostiũ thodam. Massilia enĩ fere trib exoppidi ꝑtib alii
tur. reliqua qrͣta est q̃ aditũ ħ̾eat at̾ra. hui quoq spatii ꝑs ea que

Expanded text:
um stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter spania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. um haec in Hispania geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae