comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut id agerent ne ciues tum ciuibus armis decertarent. Mul-¬
ta suppliciter locutus ut de sua atq omnium salute debebat.
silentioq ab utrisq militibus facto: auditum responsum est
ab altera parte. Aulum Uarronem profiteri se altera die
ad colloquium uenturum: atq una ius etiam utrunq admo-¬
net tuto legati uenire: & quȩ uellent exponere possent. cer¬
tumq ei rei tempus constituitur. Quo cum ess& postero die uẽ¬
tum magna utrinq multitudo conuenit: magnaq erat
eius rei expectatio: atq omnium animi intenti esse ad pacem
uidebantur. Quã frequentia. T. Labienus prodit sum ma ora¬
tione loqui de pace atq altercari cum Uatinio incipit. Quo¬
rum mediam orationem interrumpunt Undiq subito tela ĩmis¬
sa: quȩ ille obtectus armis militum uitauit. Uulnerantur aũt
complures. in his Cornelius Balbus. Mar. Plotius . L. siburtiꝰ.

Expanded text:
cum id agerent, ne cives cum civibus armis decertarent. mulcum id agerent, ne cives cum civibus armis decertarent. multa suppliciter locutus, ut de sua atque omnium salute debebat, silentioque ab utrisque militibus auditus. responsum est ab altera parte Aulum Varronem profiteri se altera die ad colloquium venturum atque una visurum, quemadmodum tuto legati venire et quae vellent exponere possent; certumque ei rei tempus constituitur. quo cum esset postero die ventum, magna utrimque multitudo convenit, magnaque erat expectatio eius rei atque omnium animi intenti esse ad pacem videbantur. qua ex frequentia T. Labienus prodit, summissa oratione loqui de pace atque altercari cum Vatinio incipit. quorum mediam orationem interrumpunt subito undique tela immissa; quae ille obtectus armis militum vitavit; vulnerantur tamen complures, in his Cornelius Balbus, M. Plotius L. Tiburtius
Abbreviated transcription (Latin):
ingressum in sermonem pompeius interpellauit. & loqui plu¬
ra prohibuit. Quid mihi inquit aut uita: aut ciuitate opus
est: quam beneficio cȩsaris habere uidebor: Cuius rei opinio
tolli non poterat: nisi cum in italiam ex qua profectus sum re¬
ductus existimaborbello perfecto. Ab his Cȩsar hȩc dicta co-¬
gnouit. qui sermoni interfuerunt. Conatus tamen nihilominꝰ
est aliis rationibus per colloquia de pace agere: ut inter
bina castra sompeii atq Cȩsaris unum flumen tantum inte¬
rerat tapsus. crebraq inter se colloquia milites habebant.
neq ullum interim telum per pactiones loquentium traii¬
ciebatur. Mittit .P. Uatinium legatum ad ripam ipsam flu-¬
minis qui ea quȩ maxime ad pacem pertinere uiderentur
ageret: & crebro magna uoce pronuntiar&. Liceret ne
ciuibus ad ciues de pace duos legatos mittere: qđ etiam
fugitiuis a saltu pyreneo predonibusq lituisset. presertim

Expanded text:
ingressum in sermonem Pompeius interpellavit et loqui pluingressum in sermonem Pompeius interpellavit et loqui plura prohibuit. quid mihi, inquit aut vita aut civitate opus est, quam beneficio Caesaris habere videbor? cuius rei opinio tolli non poterit, cum in Italiam, ex qua profectus sum reductus existimabor. bello perfecto ab iis Caesar haec facta cognovit, qui sermoni interfuerunt. conatus tamen nihilominus est aliis rationibus per colloquia de pace agere. Inter bina castra Pompei atque Caesaris unum flumen tantum intererat Apsus, crebraque inter se colloquia milites habebant, neque ullum interim telum per pactiones loquentium traiciebatur. mittit P. Vatinium legatum ad ripam ipsam fluminis, qui ea quae maxime ad pacem pertinere viderentur ageret, et crebro magna voce pronuntiaret, liceretne civibus ad cives de pace duos legatos mittere, quod etiam fugitivis ab saltu Pyrenaeo praedonibusque licuisset, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
recipere: neq periculu p̃stare eoꝵ. sed totam rem ad Pompeium
reicere. unum instare de indutiis uehementissimeq contende¬
re. Quȩ ubi cȩsar intellexit presentis periculi atq inopiȩ uitã¬
de causa orationem instituisse: neq ullam spem aut condicionẽ
pacis afferre.: ad reliquam cogitationem belli se se recipit. Bibu¬
lus multos dies terra prohibitus & grauiore morho & frigore
ac labore implicitus. cum neq curari poss&: neq susceptum offi¬
cium deserere vell&. uim morhi substinere non potuit. Eo
mortuo ad neminem unum summa imperii rediit. sed separatĩ
suam quisq classem ad arbitrium suum administrabat. Sibul¬
iubulius sedato tumultu. quem repentinus aduentus Cȩsarie
concitauerat. ubi primum rursus adhibito Libone. &.L. Luce¬
lio & Theofane. quibuscũ cõmunicare de maximis rebus fom¬
peius consueuerat: de mandatis cesaris agere instituit. Fum

Expanded text:
recipere neque periculum praestare eorum, sed totam rem ad Pompeium recipere neque periculum praestare eorum, sed totam rem ad Pompeium reicere; unum instare de indutiis vehementissimeque contendere. quem ubi Caesar intellexit praesentis periculi atque inopiae vitandae causa omnem orationem instituisse, neque ullam spem aut condicionem pacis adferre, ad reliquam cogitationem belli sese recepit. Bibulus multos dies terra prohibitus et graviore morbo ex frigore ac labore inplicitus, cum neque curari posset neque susceptum officium deserere vellet, vim morbi sustinere non potuit. eo mortuo ad neminem unum summa imperii redit, sed separatim suam quisque classem ad arbitrium suum administrabat. Vibullius sedato tumultu, quem repentinus Caesaris adventus concitaverat, ubi primum reversus est, adhibito Libone et L. Lucceio et Theophane, quibuscum communicare de maximis rebus Pompeius consueverat, de mandatis Caesaris agere instituit. quem
Abbreviated transcription (Latin):
Sed postulatis Cęsaris cognitis: missuros ad sompeium: atq illũ
reliqua per se acturum. Hortantibus ipsis interea manerent
indutiȩ. dum ab illo rediri poss&. ne ue alter alteri noceret.
Huc addit paucã de copiis auxiliisq sius. Quibus rebus neq tũ
respondendum Cesar existimauit. neq nunc ut memoriȩ proda¬
tur satis esse putamus. Postulabat Cesar ut legatos sibi ad
Pompeium sine periculo mittere liceret idq ipsi fore reciperent.
aut acceptos per se ad eum perducerent. Qđ ad indutias per¬
tiner&. sic helli rationem esse diuisam ut illi classem & naues
auxiliaq sua impedirent: ipse ut aqua terraq prohiberet eoᷤ.¬
& si hoc sibi remitti uellent. remitterent ipsi de maritimis cu¬
stoduis. Si illud tenerent. se quoq il id retenturum: nihilominꝰ
tamen agi posse de compositione: ut hȩc non remitterentur.
neq hanc rem illis esse impedimenti loco: neq legatos Cȩsaris

Expanded text:
sed postulatis Caesaris cognitis missuros ad Pompeium, atque illum sed postulatis Caesaris cognitis missuros ad Pompeium, atque illum reliqua per se acturum hortantibus ipsis. interea manerent indutiae, dum ab illo rediri posset, neve alter alteri noceret. huc addit pauca de causa et de copiis auxiliisque suis. Quibus rebus neque tum respondendum Caesar existimavit, neque nunc, ut memoriae prodatur, satis causae putamus. postulabat Caesar, ut legatos sibi ad Pompeium sine periculo mittere liceret idque ipsi fore reciperent aut acceptos per se ad eum perducerent. quod ad indutias pertineret, sic belli rationem esse divisam, ut illi classe naves auxiliaque sua impedirent, ipse ut aqua terraque eos prohiberet. si hoc sibi remitti vellent, remitterent ipsi de maritimis custodiis; si illud tenerent, se quoque id retenturum. nihilominus tamen agi posse de compositione, ut haec non remitterentur, neque hanc rem illi esse impedimento. Libo neque legatos Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur. & Cesarem id summe sciebant cupere: & perfecturũ
aliquid de Bibuli mandatis existimabatur. Cęsar eo tempore
cum legione una profectus ad recipiendas ulteriores ciuitates &
rem Frumentariam expediendam. qua anguste urebatur: Frat
per litteras factus. de postulatis libonis & Bibuli: legionem re¬
linquit: ipse Oricu reuertitur. Eõ cum ueniss& euocantur
illi ad colloquium. Prodit libo neq excusat Bibulum: qđ is ira¬
cundia summa erat: inimicicias habebat etiam priuatas ex he
aeditate cum Cesare & prętura conceptas. ob eam causam col¬
loquium uitasse ne res maximȩ spei maximȩq utilitatis eius
ira cundia impedirentur. Pompeii summam esse ac fuisse semp
uoluntatem ut componerentur atq ab armis discederetur. Sed
potestatem huius rei nullam se habere propterea qđ de consilii
sententia summã belli rerumq omnium Pompeio permiserint.

Expanded text:
videbatur, et Caesarem id summe sciebant cupere, et profectum videbatur, et Caesarem id summe sciebant cupere, et profectum aliquid Vibulli mandatis existimabatur. Caesar eo tempore cum legione una profectus ad recipiendas ulteriores civitates et rem frumentariam expediendam, qua anguste utebatur, erat per litteras factus de postulatis Libonis et Bibuli legionem relinquit; ipse Oricum revertitur. eo cum venisset, evocantur illi ad colloquium. prodit Libo atque excusat Bibulum, quod is iracundia summa erat inimicitiasque habebat etiam privatas cum Caesare ex aedilitate et praetura conceptas; ob eam causam colloquium vitasse, ne res maximae spei maximaeque utilitatis eius iracundia impedirentur. Pompei summam esse ac fuisse semper voluntatem, ut componeretur atque ab armis discederetur, sed potestatem eius rei nullam habere, propterea quod de consilii sententia summam belli rerumque omnium Pompeio permiserint.
Abbreviated transcription (Latin):
ficultate: summisq angustiis rerum necessariarum premebat᷑
adeo ut cogerentur sicuti reliquum commeatum ita ligna atq
aquam corcira nauibus onerariis supportare. Atq etiam uno
tempore accidit ut difficilioribus usi tempestatibus ex pellibꝰ
quibus erant tecte naues nocturnum excipere rorem cogerent᷑.
quas tam̃ difficultates patienter atq ęquo animo ferebant. neq
sibi nudanda lutora & relinquendos portus existimabant. Sed
cum essent in quibus demonstraui angustiis ac se Libo cum Bi¬
bulo coniunxiss&. loquuntur ambo ex nauibus cum. Mar. attilio
& Statio murco legatis: quorum alter oppidi muris. alter presidi¬
is terrestribus preerat. velle  de maximis rebus cum Cȩsare loꝗ si
sibi eius facultas detur. Huc addunt pauca rei confirm ande cã
ut de compositione acturi uiderentur. interim postulant ut
sint induciȩ atq ab his impetrant. Magnum .Ni. quod afferebãt

Expanded text:
ficultate, summisque angustiis rerum necessariarum premebantur, ficultate, summisque angustiis rerum necessariarum premebantur, adeo ut cogerentur sicuti reliquum commeatum ita ligna atque aquam Corcyra navibus onerariis supportare, atque etiam uno tempore accidit, ut difficilioribus usi tempestatibus ex pellibus, quibus erant tectae naves, nocturnum excipere rorem cogerentur. quas tamen difficultates patienter atque aequo animo ferebant, neque sibi nudanda litora et relinquendos portus existimabant. sed cum essent in quibus demonstravi angustiis ac se Libo cum Bibulo coniunxisset, loquuntur ambo ex navibus cum M'. Acilio et Statio Murco legatis, quorum alter oppidi muris, alter praesidiis terrestribus praeerat: velle se de maximis rebus cum Caesare loqui, si sibi eius facultas detur. huc addunt pauca rei confirmandae causa, ut de compositione acturi viderentur. interim postulant, ut sint indutiae, atque ab iis impetrant. magnum enim, quod adferebant,
Abbreviated transcription (Latin):
naues soluit. paulumq progressus a portu luteras a cesare
accepit. quibus est certior factus portus littoraq omnia ⁊¬
classibus aduersariorum teneri. Quo cognito se in portum
recepit: naursq omnes reuocat. Una ex iis quȩ perseuerauit
neq imperio caleni ohtemperauit. qđ erat sine militibus pri¬
uatoq consilio administrabatur. delata oricum. atq a Bibu¬
lo expugnata est: qui de seruis liberisq omnibus ad impn¬
beres supplicium sumit: & ad unum interficit. Ita exiguo
tempore magnoq casu totius exercitus salus constitit. Bibu¬
lus ut supra demonstratum est erat cum classe ad oricum. &
sicuti mari portibusq cesarem prohibebat. ita ipse omni terra
earum regionum prohibebatur. Presidiis enim dispositis oĩa
littora a Cȩsare tenebantur. neq lignãdi neq aquandi. neq na¬
ues ad terram religandi potestas fiebat. Erat res in magna dif-¬

Expanded text:
naves solvit, paulumque a portu progressus litteras a Caesare naves solvit, paulumque a portu progressus litteras a Caesare accepit, quibus est certior factus portus litoraque omnia classibus adversariorum teneri. quo cognito se in portum recipit navesque omnes revocat. una ex his quae perseveravit neque imperio Caleni obtemperavit, quod erat sine militibus privatoque consilio administrabatur, delata Oricum atque a Bibulo expugnata est; qui de servis liberisque omnibus ad inpuberes supplicium sumit et ad unum interficit. ita exiguo tempore magnoque casu totius exercitus salus constitit. Bibulus, ut supra demonstratum est, erat in classe ad Oricum, et sicuti mari portibusque Caesarem prohibebat, ita ipse omni terra earum regionum prohibebatur. praesidiis enim dispositis omnia litora a Caesare tenebantur, neque lignandi atque aquandi neque naves ad terram religandi potestas fiebat. erat res in magna dif
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Sed cum prope dirachium Pompeius constitisset.
castraq metari iussiss&: perterrito etiam tum exercitu pri¬
ceps Labienus procedit: iurauitq se eum non deserturum:
eundemq casum subiturum quentunqͦ fortuna tribuisset. hoc
idem reliqui iurant legati. hos tribuni militum centurionesq
sequuntur. atq idem omnis exertitus iurat. Cęsar profecto¬
occupato itinere ad dirachium finem properandi facit. castraq
ad flumen habus supponit in finibus appolloniatum ut ca-¬¬
stellis uigiliisq bene meritȩ ciuitates tutȩ essent prȩsidio: ibiq
reliquarum ex italia legionum aduentum expectare. & sub pelli¬
bus hiemare constituit. Hoc idem Pompeius fecit & trans flumẽ¬
NT
thapsũ positis castris eo copias omnes auxiliaq conduxit. Ca¬
lenus legionibus equitibusq brundusii in naues impositis ut
erat preceptum a Cȩsare quatũ nauium facultatem habebat.

Expanded text:
retur. sed cum prope Dyrrachium Pompeius constitisset retur. sed cum prope Dyrrachium Pompeius constitisset castraque metari iussisset, perterrito etiam tum exercitu princeps Labienus procedit iuratque se eum non deserturum eundemque casum subiturum, quemcumque ei fortuna tribuisset. hoc idem reliqui iurant legati; hos tribuni militum centurionesque sequuntur, atque idem omnis exercitus iurat. Caesar praeoccupato itinere ad Dyrrachium finem properandi facit castraque ad flumen Apsum ponit in finibus Apolloniatium, ut castellis vigiliisque bene meritae civitates tutae essent praesidio, ibique reliquarum ex Italia legionum adventum expectare et sub pellibus hiemare constituit. hoc idem Pompeius fecit et trans flumen Apsum positis castris eo copias omnes auxiliaque conduxit. Calenus legionibus equitibusque Brundisii in naves inpositis, ut erat praeceptum a Caesare, quantam navium facultatem habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
mora apolloniam proficiscitur. Fius aduentu audito .l. stra¬
honius qui ibi preerat: aquam comportare in arcem atq eã
munire. obsidesq ab apolloniatibus exigere cepit. Illi da¬
turos se negare: neq portas consuli preclusuras: neq sibi iu
honius. Illi ad Cȩsarem legatos mittunt. oppidoq recipiũt.
Hos sequuntur bilidenses: amathini & reliquȩ finitimȩ ciuitates.
totaq epyrus: & legatis ad cȩsarem missis que imperaret fa¬
cturos se pollitentur. At Pompeius cognitis his rebus quȩ
erant orici atq apolloniȩ gestȩ: dirachio timens diurnis eo
nocturnisq itineribus contendit. simul ac Cȩsarem appropin¬
quare dicebatur. tantus terror intidit eius exercitui: qdđ
properans noctem diei coniunxerat. neq iter intermiserat ut
pene omnes in epiro finitimisq regionibus signa relinque¬
rent complures arma proiicerent. ac fugȩ simile iter uide¬

Expanded text:
mora Apolloniam proficiscitur. eius adventu audito L. Stamora Apolloniam proficiscitur. eius adventu audito L. Staberius, qui ibi praeerat, aquam comportare in arcem atque eam munire obsidesque ab Apolloniatibus exigere coepit. illi vero daturos se negare neque portas consuli praeclusuros neque sibi iuberius. illi ad Caesarem legatos mittunt oppidoque recipiunt. hos sequuntur Byllidenses Amantini et reliquae finitimae civitates totaque Epirus et legatis ad Caesarem missis, quae imperaret, facturos pollicentur. At Pompeius cognitis his rebus, quae erant Orici atque Apolloniae gestae, Dyrrachio timens diurnis eo nocturnisque itineribus contendit. simul Caesar adpropinquare dicebatur; tantusque terror incidit eius exercitu, quod properans noctem die coniunxerat neque iter intermiserat, ut paene omnes ex Epiro finitimisque regionibus signa relinquerent, complures arma proicerent, ac fugae simile iter vide
Abbreviated transcription (Latin):
tinuato nocte atq die itinere ac omnibus copiis mutatis ad
celeritatem iumentis ad pompeium contendit: ut adesse cȩ¬
sarem nuntiar&. Pompeius erat eo tempore in candauia:
iterq ex macedonia in hiberna apolloniam dirachiumq
habebat. sed re noua perturbatus maioribus itineribus apol-¬
loniam petere cepit: ne Cȩsar orȩ maritimȩ ciuitates oc¬
cuparet. At ille expositis militibus eodem die Oricum pro¬
ficiscitur. Iuo cum uenisset. L. Torquatus qui iussu sempeu
oppido preerat. presidiumq ibi partinorum habebat: conatꝰ
clausis portis oppidum defendere: grȩcos murum ascendere
atq arma capere iussit. Illi autem cum contra imperium po¬
puli .ro. pugnaturos se esse negarent. oppidani & sua spõte
Cesarem recipere conarentur: desperatis omnibus auxiliis por¬
tas aperuit.: & se atq oppidum Cȩsari dedit: incolumisq ab
eo conseruatus est. Recepto Cȩsar orico nulla interposita

Expanded text:
tinuato nocte ac die itinere atque omnibus oppidis mutatis ad tinuato nocte ac die itinere atque omnibus oppidis mutatis ad celeritatem iumentis ad Pompeium contendit, ut adesse Caesarem nuntiaret. Pompeius erat eo tempore in Candavia iterque ex Macedonia in hiberna Apolloniam Dyrrachiumque habebat. sed re nova perturbatus maioribus itineribus Apolloniam petere coepit, ne Caesar orae maritimae civitates occuparet. at ille expositis militibus eodem die Oricum proficiscitur. quo cum venisset, L. Torquatus, qui iussu Pompei oppido praeerat praesidiumque ibi Parthinorum habebat, conatus portis clausis oppidum defendere, cum Graecos murum ascendere atque arma capere iuberet, illi autem se contra imperium populi Romani pugnaturos negarent, oppidani autem etiam sua sponte Caesarem recipere conarentur, desperatis omnibus auxiliis portas aperuit et se atque oppidum Caesari dedidit incolumisque ab eo conservatus est. Recepto Caesar Orico nulla interposita
Abbreviated transcription (Latin):
Uterq confider&. et pares ambo uiderentur. Si uero alte¬
ri paululum modo tribuiss& fortuna: non esse usurum cõ¬
dicionibus pacis eum qui superior uideretur: neq fore equa
parte contentum: qui se omnia habiturum confideret. Con¬
ditiones pacis.: quoniam antea conuenire non potuissent.ro¬
mȩ a senatu & a populo peti debere. Interea & rei .pu.
& ipsis platere oportere si uterq in contione statim iura¬
uisset se triduo proximo exercitum dimissurum: depositisq
armis: auxiliisq quibus nunc confiderent: neressario po¬
puli senatusq uidicio fore utrunq contentum. Hȩc quoq¬
ut facilius pompeio probari possent omnes suas terrestres
urbiumq cõpias dimissurum. Bibulus his expositis cor¬
cirȩ non minus necessarium esse existimauit de repentino
aduentu Cȩsaris sompeium fieri certiorem uti ad id consiliũ
capere poss&. anteꝗͣ de mandatis agi inciper&. atq eidem cõ¬

Expanded text:
uterque confideret et pares ambo viderentur; si vero alteuterque confideret et pares ambo viderentur; si vero alteri paulum modo tribuisset fortuna, non esse usurum condicionibus pacis eum, qui superior videretur, neque fore aequa parte contentum, qui se omnia habiturum confideret. condiciones pacis quoniam antea convenire non potuissent, Romae ab senatu et a populo peti debere. interesse id rei publicae et ipsis placere oportere, si uterque in contione statim iuravisset se triduo proximo exercitum dimissurum. depositis armis auxiliisque, quibus nunc confiderent, necessario populi senatusque iudicio fore utrumque contentum. haec quo facilius Pompeio probari possent, omnes suas terrestris urbiumque copias dimissurum. Vibullius expositus Corcyrae non minus necessarium esse existimavit de repentino adventu Caesaris Pompeium fieri certiorem, uti ad id consilium capere posset, ante quam de mandatis agi inciperetur, atque ideo con
Abbreviated transcription (Latin):
Sibulum ruffum pompeii prefectum bis in potestatem perue¬
nisse Cęsaris atq ab eo esse dimissum: semel ad Corfinium. iteꝵ
in hispania. hunc pro sius beneficus Cesar idoneũ iuidicauerat¬
quem cum mandatis ad. CN. Pompeium mitter&: eundemq
apud. CNi. Pompeium auctoritatem habere intelligebat. Erat
autem hȩc summa mandatorum. Debere utrunq pertinaciȩ
finem fatere & ab armis discedere: neq amplius fortunam
periclitari. Satis esse magna utrinq incommoda accepta.
quę pro disciplina & prȩceptis hahere possent ut reliquos ca¬
sus timerent. Illum ab italia expulsum amissa sicilia &
sardinia duabusq hispaniis & cohortibus italia atq hispa¬
nia ciuium romanorum centum atq xxx. morte curionis
& detrimento a franiani exercitus tanto: militũq deditione
lo fortuna posset. Iam ipsi in commodis suis satis essent do¬
cumento. hoc unum esse tempus de pace agendi dum sibi

Expanded text:
Vibullium Rufum, Pompei praefectum, bis in potestatem perveVibullium Rufum, Pompei praefectum, bis in potestatem pervenisse Caesaris atque ab eo esse dimissum, semel ad Corfinium, iterum in Hispania. hunc pro suis beneficiis Caesar idoneum iudicaveratquem cum mandatis ad Cn. Pompeium mitteret, eundemque apud Cn. Pompeium auctoritatem habere intellegebat. erat autem haec summa mandatorum: debere utrumque pertinaciae finem facere et ab armis discedere neque amplius fortunam periclitari. satis esse magna utrimque incommoda accepta, quae pro disciplina et praeceptis habere possent, ut reliquos casus timerent: illum Italia expulsum amissa Sicilia et Sardinia duabusque Hispaniis et cohortibus in; Italia atque Hispania civium Romanorum c atque xxx; se morte Curionis et detrimento Africani exercitus et Antoni militumque deditione lo fortuna posset, iam ipsi incommodis suis satis essent documento. hoc unum esse tempus de pace agendi, dum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
circundedit. atq uno tempore obsidione & oppugnationibus
eos premere cepit. Illi omnia perpeti parati maxime re
frumentaria laborabant. Iui remissis ad Cȩsarem nuntiis
auxilium ab eo petebant. reliqua ut poterant per se incõ-¬
moda sustinebant. Et longo interposito spatio cum diu¬
turnitas oppugnationis negligentiores octauianos effe¬
cisset. nacti occasionem meridiani temporis: discessu eo¬
rum pueris mulieribusq in muro dispositis: ne quid quoti¬
diane consuetudinis desideraretur: ipsi manu facta: cum
iis quos nuper manumissos liberauerãt: in proxima octauii
castra irrumpunt. His expugnatis eodem impetu altera sũt
castris expulerunt: & magno numero interfecto reliquos atq
ipsum Octauium in naues confugere coegerunt. Hic fuit op¬
pugnationis exitus. lamq hiems appropinquabat. & tantis
detrimentis receptis Octauius desperata oppugnatione oppidi
dirachium se se ad pompeium recepit. De monstrauimus. L

Expanded text:
circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus eos premere coepit. illi omnia perpeti parati maxime a re frumentaria laborabant. cui re missis ad Caesarem legatis auxilium ab eo petebant; reliqua, ut poterant, incommoda per se sustinebant. et longo interposito spatio cum diuturnitas oppugnationis neglegentiores Octavianos effecisset, nacti occasionem meridiani temporis discessu eorum pueris mulieribusque in muro dispositis, nequid cotidianae consuetudinis desideraretur, ipsi manu facta cum iis quos nuper maxime liberaverant, in proxima Octavi castra inruperunt. his expugnatis eodem impetu altera sunt castris expulerunt et magno numero interfecto reliquos atque ipsum Octavium in naves confugere coegerunt. hic fuit oppugnationis exitus. iamque hiems adpropinquabat, et tantis detrimentis acceptis Octavius desperata oppugnatione oppidi Dyrrachium sese ad Pompeium recepit. Demonstravimus L.
Abbreviated transcription (Latin):
uium interficit: magnitudine penȩ reliquos deterrere sperans.
N oc confecto negocio a salonis ad orici portum stationes lit¬
toraq omnia longe lateq classibus occupauit. Custodus
diligentius dispositis. ipse grauissima hieme in nauibus
excubabat. neq ullum laborem aut munus despiciens. neq
subsidium expectans si in Cȩsaris complexum uenir&: sed
post discessum liburnarum ex ilirico: Mar. Octauius cum his
quas habebat nauibus salonas peruenit. ibiq concitatie
dalmaticis. reliquisq barharis hissam a Cęsaris amicicia
auertit. Conuentum salonis cum neq pollicitationibus neq
denuntiatione periculi ꝑmouere poss& oppidum oppugnare
instituit. Est autem oppidum & loci natura & colle muni¬
tum. Sed celeriter ciues romani ligneis effectis turribus: his¬
se muniuerunt. et cum essent infirmi ad resistendum: crebriᷤᷤ
Quorum cognita sententia Octauius quinis castris oppidum

Expanded text:
vium interfecit, magnitudine poenae reliquos terreri sperans. vium interfecit, magnitudine poenae reliquos terreri sperans. hoc confecto negotio a Sasonis ad Orici portum stationes litoraque omnia longe lateque classibus occupavit, custodiisque diligentius dispositis, ipse gravissima hieme in navibus excubans neque ullum laborem aut munus despiciens neque subsidium exspectans, si in Caesaris complexum venire posset. Discessu Liburnarum ex Illyrico M. Octavius cum iis quas habebat navibus Salonas pervenit. ibi concitatis Dalmatis reliquisque barbaris Issam a Caesaris amicitia avertit. conventum Salonis cum neque pollicitationibus neque denuntiatione periculi permovere posset, oppidum oppugnare instituit. est autem oppidum et loci natura et colle munitum. sed celeriter cives Romani ligneis effectis turribus sese munierunt, et cum essent infirmi ad resistendum propter paquorum cognita sententia Octavius quinis castris oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ausi: cum Cȩsar omnino .xii. naues longas presidio
duxiss& in quibus erat etiam ipse. Illi neq Bihulus impeditr
nauibus dispersisq remigibus satis mature occurrit: qđ pri
ad continentem uisus est Cesar: ꝗͣ de eius aduentu fama omni¬
no in eas regiones ꝓferretur. Expositis militibus naues eadem
nocte bruncdusium a Cęsare remittuntur: ut reliquȩ legiones
equitatusq transportari possent. Huic officio prepositus erat
Ruffus calenus legatus: qui celeritatem in transportandis legioni¬
bus adhiber&. Sed serius a terra prouectȩ naues neq usȩ no¬
cturna aura in redeundo offenderunt. Bibulus enim corcy¬
rȩ certior factus de aduentu cȩsaris. sperans alicui se parti⁊
onustarum nauium occurrere posse nauibus occurrit. & na¬
ctus circiter .xxx. in eas diligentiȩ suȩ ac doloris iracundia
erupit: omnesq incendit. eodemq igne nautas: dominosq na-¬

Expanded text:
sunt ausi, cum Caesar omnino xii naves longas praesidio sunt ausi, cum Caesar omnino xii naves longas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus impeditis navibus dispersisque remigibus satis mature occurrit, quod prius ad continentem visus est Caesar, quam de eius adventu fama omnino in eas regiones perferretur. Expositis militibus naves eadem nocte Brundisium a Caesare remittuntur, ut reliquae legiones equitatusque transportari possent. huic officio praepositus erat Fufius Calenus legatus, qui celeritatem in transportandis legionibus adhiberet. sed serius a terra provectae naves neque usae nocturna aura in redeundo ffenderunt. oBibulus enim Corcyrae certior factus de adventu Caesaris, sperans alicui se parti onustarum navium occurrere posse inanibus occurrit, et nactus circiter xxx in eas indiligentiae suae ac doloris iracundiam erupit, omnesque incendit eodemque igne nautas dominosque na
Abbreviated transcription (Latin):
borum ac periculorum esset peruentum. ęquo ut animo mã¬
cipia atq impedimenta in italia relinquerent: ipsi expediti
naues conscenderent: quo maior numerus militum posset impo¬
ni: omniaq ex uictoria & ex sua liberalitate sperarent: con¬
clamantibus omnibus imperar& quod uellet: quodcunq im¬
perauiss& se ȩquo animo esse facturos: pͥdie nonas ianua.¬
rias naues soluit impositis ut supra demonstratum est legioni¬
bus .uii. Postridie terram attigit grȩcorum: saxa inter &
alia loca periculosa quietam nactus stationem: & portus
omnes timens: quos teneri ab aduersariis arbitrabatur: ad
eum locum: qui appellatur pharsalia: omnibus nauibue
ad unam incolumibus milites exposuit. Erat orici lucretiꝰ
hispillo: & Minutius ruffus cum asiaticis nauibus .xuiii.
quibus iussu. D. Lelĩ preerat. Mar. Bibulus cum nauibꝰ
cx. corcyrȩ. Sed nequaꝗͣ hi sibi confisi ex portu prodire

Expanded text:
borum ac periculorum esset perventum, aequo animo manborum ac periculorum esset perventum, aequo animo mancipia atque inpedimenta in Italia relinquerent, ipsi expediti naves conscenderent, quo maior numerus militum posset inponi, omniaque ex victoria et ex sua liberalitate sperarent, conclamantibus omnibus, imperaret quod vellet, quodcumque imperavisset, se aequo animo esse facturos, ii Nonas Ianuarias naves solvit. impositae, ut supra demonstratum est, legiones vii. postridie terram attigit. Cerauniorum saxa inter et alia loca periculosa quietam nanctus stationem et portus omnes timens, quod teneri ab adversariis arbitrabantur, ad eum locum qui appellabatur Palaeste, omnibus navibus ad unam incolumibus milites exposuit. Erat Orici Lucretius Vespillo et Minucius Rufus cum Asiaticis navibus xviii, quibus iussu D. Laelii praeerant, M. Bibulus cum navibus cx Corcyrae. sed neque hi sibi confisi ex portu prodire
Abbreviated transcription (Latin):
erant. in his pleriq hippotoxotȩ: Etiam dardanos bessos:
partim mertenarios: partim imperio aut gratia compara¬
tos: Item macedones thesalos: atq reliquarum gentium
& ciuitatum adieterat. atq eum quem supra demonstraui¬
mus numerum expleuerat. Frumenti uim maximam⁊
ex thesalia asia egipto. creta cyrenis reliquisq regioni¬
bus comparauerat. Hiemare dirachio appolonȩ: omnibusq
oppidis maritimis constituerat: ut mare transire Cȩsarẽ
prohiber&. eiusq rei causa  ora maritima classem dispo¬
suerat. Preerat egiptiis nauibus fompeũ filius. asiati¬¬
cis .d. Lelius. &. C. Triarius. syriacis. c. cassius. rhodiis
C aarcelluꝰ cum .C. Pompeio. lburnicȩ atq athicȩ classi¬
classi lrebonius libo. & Mar. Octauius. Toti tamen officio
maritimo. Mar. Bibulus prepositus cuncta administrabat
Ad hunc summa imperii respiciebat. Cesar ut brundusiũ
uenit. contionatus apud milites quoniam prope finem la¬

Expanded text:
erant, in his plerique hippotoxotae. huc Dardanos, Bessos erant, in his plerique hippotoxotae. huc Dardanos, Bessos partim mercennarios, partim imperio aut gratia comparatos, item Macedones, Thessalos ac reliquarum gentium et civitatum adiecerat atque eum quem supra demonstravimus numerum expleverat. Frumenti vim maximam ex Thessalia Asia Aegypto Creta Cyrenis reliquisque regionibus comparaverat. hiemare Dyrrachii Apolloniae omnibusque oppidis maritimis constituerat, ut mare transire Caesarem prohiberet, eiusque rei causa omni ora maritima classem disposuerat. praeerat Aegyptiis navibus Pompeius filius, Asiaticis D. Laelius et C. Triarius, Syriacis C. Cassius, Rhodiis C. Marcellus cum C. Coponio, Liburnicae atque Achaiclassi Scribonius Libo et M. Octavius. toti tamen officio maritimo M. Bibulus praepositus cuncta administrabat; ad hunc summa imperii respiciebat. Caesar ut Brundisium venit, contionatus apud milites, quoniam prope ad finem la
Abbreviated transcription (Latin):
tonianos milites admiscuerat. Freter has expectabat cum
Scipione ex syria legiones duas. sagutariorum ex creta lace¬
demone ex ponto atq syria reliquisq ciuitatibus tres nu-¬
mero habebat: atq etiam funditorum cohortes sex. & dele
ctorum ȩquitum .uii. milia. ex quibus. dcͦ. Deiotarues
adduxerat: dͫ Ariobarçanes ex capadocia: ad eũdem nu¬
merum Cottus ex tracia dederat & sasalam filium miserat
Ex maredonia. ccͣ. erant quibus rasipolis preerat excellenti
uirtute: dtͫex gabinianis alex andria gallos germanosq
quos ihi Gabinius prȩsidii causa apud regem Ptholomeu
reliquerat. Pompeius filius cum classe adduxerat. dccc: qͦs¬
ex seruis suis pastorumq suorum coegerat: ctͣc. Taraconda¬
rius castor: & domnilaus ex gallogretia tantundem. Florũ
alter una uenerat: alter filium miserat: ceͣ. ex siria a Cõm̃a¬
geno anthioco: rui magna Pompeius premia tribuit: missi

Expanded text:
tonianos milites admiscuerat. praeter has expectabat cum tonianos milites admiscuerat. praeter has expectabat cum Scipione ex Syria legiones ii. sagittarios Creta, Lacedaemone, ex Ponto atque Syria reliquisque civitatibus iii milia numero habebat, funditorum cohortes sexcenarias ii, equites vii milia. ex quibus dc Gallos Deiotarus adduxerat, d Ariobarzanes ex Cappadocia; ad eundem numerum Cotus ex Thracia dederat et Sadalam filium miserat; ex Macedonia cc erant, quibus Rhascypolis praeerat, excellenti virtute; d ex Gabinianis Alexandria, Gallos Germanosque, quos ibi A. Gabinius praesidii causa apud regem Ptolomaeum reliquerat, Pompeius filius cum classe adduxerat; dccc ex servis suis pastorumque suorum numero coegerat; ccc Tarcondarius Castor et Domnilaus ex Gallograecia dederant — horum alter una venerat, alter filium miserat — ; cc ex Syria a Commageno Antiocho, cui magna Pompeius praemia tribuit, missi
Abbreviated transcription (Latin):
anni spatium ad comparandas copias nactus: quod uatuñ
a bello atq ab hoste ociosum fuerat: magnam ex asia: cicla¬
dibusq insulis corcyra athenis ponto bithinia syria cy¬
licia phenice : egipto classem coegerat. magnam qͣmnibꝰ
loris edificandam curauerat. magnam imperatam asiesy¬
riȩ regibusq omnibus & dinasthis & tetranchis: & libe¬
ris achaiȩ populis. pecuniam exegerat. magnas societates
earum prouinclarum quas ipse obtinebat sibi numerare coe-¬
gerat. legiones effecerat ciuiũ m romanorum nouem:u.
ex italia quas traduxerat. unam ex si tilia ueterana quã
factam ex duabus gemellam appellabat. unam ex cre¬
ta & macedonia ex ueteranis militibus: qui dimissi a supe¬
rioribus imperatoribus in his prouincus consederant: duas
ex asia quas lentulus consul conscribendas curauerat. Pre¬
terea magnum numerum ex thesalia. boetia. achaia epy¬
roq supplementi nomine in legiones distribuerat: his an-¬

Expanded text:
annuum spatium ad conparandas copias nactus, quod vacuum annuum spatium ad conparandas copias nactus, quod vacuum a bello atque ab hoste otiosum fuerat, magnam ex Asia Cycladibusque insulis Corcyra Athenis Ponto Bithynia Syria Cilicia Phoenice Aegypto classem coegerat, magnam omnibus locis aedificandam curaverat, magnam imperatam Asiae Syriae regibusque omnibus et dynastis et tetrarchis et liberis Achaiae populis pecuniam exegerat, magnam societates earum provinciarum, quas ipse obtinebat, sibi numerare coegerat. Legiones effecerat civium Romanorum viiii: v ex Italia quas traduxerat; unam ex Cilicia veteranam, quam factam ex duabus gemellam appellabat; unam ex Creta et Macedonia ex veteranis militibus, qui dimissi a superioribus imperatoribus in his provinciis consederant; duas ex Asia, quas Lentulus consul conscribendas curaverat. praeterea magnum numerum ex Thessalia Boeotia Achaia Epiroque supplementi nomine in legiones distribuerat; his An
Abbreviated transcription (Latin):
suf fecissent potestatem. Statuerat enim prius hoc iudicio
populi debere constitui. ꝗͣ suo beneficio uideri receptos: ne
aut ingratus in referenda gratia: aut arrogans in ꝑcipiẽdo
populi beneficio uideretur. His rebus & feriis latinis comi¬
tusq omnibus perficiendis .xi. dies trihuit. dictaturaq se
abdicat: & ab urbe proficiscitur: brundusiumq peruenit.
Eo legiones .xii. equitatũq omnem uenire iusserat. sed tantũ
nauium reperit ut anguste .xu. milia legionariorum militũ. &¬
dͫ equites transportare posset. Hoc unum inopia nauium
Cȩsari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atq hȩ ipsȩ co¬
pie hoc infrequentiores quoq imponuntur qđ multi gallicis tot
bellis defecerant. longumq iter ex hispania magnum nu¬
merum diminuerat. & grauis antumnus in apulia: circũq
brundusium ex saluberrimis galliȩ & hispaniȩ regionibus
omnem exercitum ualitudine temptauerat. Pompeiue

Expanded text:
sui fecissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio sui fecissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio populi debere restitui quam suo beneficio videri receptos, ne aut ingratus in referenda gratia aut arrogans in praeripiendo populi beneficio videretur. His rebus et feriis Latinis comitiisque omnibus perficiendis xi dies tribuit dictaturaque se abdicat et ab urbe proficiscitur Brundisiumque pervenit. eo legiones xii, equitatum omnem venire iusserat. sed tantum navium repperit ut anguste xv milia legionariorum militum, d equites transportari possent. hoc unum inopia navium Caesari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atque eae ipsae copiae hoc infrequentiores inponuntur, quod multi Gallia tot bellis defecerant longumque iter ex Hispania magnum numerum deminuerat, et gravis autumnus in Apulia circumque Brundisium ex saluberrimis Galliae et Hispaniae regionibus omnem exercitum valetudine temptaverat. Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
ICTATORE. HABENTE. COMITIA.
Cȩsare. consules creantur.Iulius cȩsar
& .P. Seruilius. Is enim erat annus
quo per leges ei consulem fieri liter&
His rebus cõfectis cum fides tota italia
ess& angustior: neq creditȩ pecuniȩ
soluerentur. constituit ut arbitri darẽt᷑.¬
Per eos fierent extimationes & possessionum & rerum quanti
quȩq earum ante hellum fuiss&. atq ea creditoribus trade¬
rentur. Hoc & ad timorem nouarum tabularum tollendum
minuendumq: qui fere bellum & ciuiles dissensiones sequi
consueuit: & ad debitorum tuendam existimationem ẽẽ aptis.¬
lum ferentibus/ non nullos ambitus pompeia lege damnatos
illis temporibus: quibus in urbe pręsidia legionum Pompeius
habuerat: Quȩ udicia aliis audientibus iudicibus: aliis sen¬
tentiam ferentibus singulis diebus erant perfecta. in integrũ
restituit. Qui se illi odio ciuilis belli cobtulerant. si sua opa
in bello uti uell&. ꝑroinde existimans ac si usus esset. q̃m̃

Expanded text:
ictatore habente comitia Caesare consules creantur Iulius Caesar et P. Servilius; is enim erat annus, quo per leges ei consulem fieri liceret. his rebus confectis, cum fides tota Italia esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, constituit ut arbitri dareper eos fierent aestimationes possessionum et rerum, quanti quaeque earum ante bellum fuisset, atque eae creditoribus traderentur. hoc et ad timorem novarum tabularum tollendum minuendumque, qui fere bella et civiles dissensiones sequi consuevit, et ad debitorum tuendam existimationem esse aptislum ferentibus nonnullos ambitus Pompeia lege damnatos illis temporibus, quibus in urbe praesidia legionum Pompeius habuerat, quae iudicia aliis audientibus iudicibus, aliis sententiam ferentibus singulis diebus erant perfecta, in integrum restituit, qui se illi initio civilis belli obtulerant, si sua opera in bello uti vellet, proinde aestimans ac si usus esset, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
frenatis. deceͣ. numidis sine frenis: peditibusq eius armature
grandi numero. elefantis. xxx. egressus e regno ad scipionẽ
est profectus. Postꝗͣ ad eum peruenit castris reguis seorsum po¬
sitis: cum eis copiis quas commemoraui haud ita longe a sci¬¬
pione consedit. Frat in castris scipionis superiore tempore t¬
magnus terror & expectatio copiarum regiarum. Exercitꝰ
eius magis suspensione aĩ ante aduentum commouebatur.

Expanded text:
frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaris superiore tempore magnus terror, et exspectatione copiarum regiarum exercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ma: neq uas: neq mancipium. neq ullam rem quȩ usui mi-¬¬
liti esse consueuit in naues imponi pateretur. In africa autẽ
non modo sibi quicꝗͣ non acꝗsierant aut parauerant. sed
& ꝑꝑ ãnonȩ̨ caritatem ante parata consumpserãt. Quibus
rebus attenuati: oppido per ꝗͣ panci suh pellibus acquiescebãt.
reliqui ex uestimentis tentoriolis factis. atq harundinibus
coriisq tontextis ꝑmanebant. Itaq subito nimbo grandineq
consetuta: grauati pondere. tenebrarum: aquaomnes sub¬¬
ruti. disiectiq nocte intempesta. ignibus extindis. rebusq ad
uictum pertinentibus omnibus corruptis. per castra passim
uagabantur. scutisq capita contegebant. Fadem nocte qntȩ
legionis pilorum cacumina sua sponte anserunt. Rex inte¬
tio relicto. ut secum ipse aliquid auctoritatis hẽret exercitꝰ
Scipionis ac terrore Cȩsaris: cum tribus legionibus equitibusq

Expanded text:
ma nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui mima nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui militi esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adquisierant aut paraverant sed etiam propter annonae caritatem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstinctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex inte contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque
Abbreviated transcription (Latin):
& Cominium cum licida in conspectum suum ꝓhibet adduci.
Qua ex re Cȩsar cõmotus: eos quos in stationibus cum longis nauibꝰ
apud tapsum custodię causa iusserat esse: ut suis onerariis lon¬
gisq nauibus presidio essent ob negligentiam ignominiȩ causa
dimittendas ab exercitu. grauissimumq in eos edictum ꝓponen¬
dum curauit. Per id tp̃s fere Cesaris exercitui res accidit incre¬
dibilis auditu. Namq uigiliarum signo confecto: circiter uigilia
secunda noctis: nimbus cum saxorum grandine subito est exortus
ingens. Ad hoc autem incõmodum accesserat: qđ Cȩsar non
more superiorum imꝑatorum in hibernis exercitum cantinebat:
Sed in tertio quarto ue die procedendo: propiusq hostem acce¬
dendo: castra communiebat. opereq fatiendo milites se cir¬
cunspiciendi non habebat fatultatem. Preterea ita ex sicilia
exercitum transportauerat. ut preter ipsum militem & ar-¬

Expanded text:
et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiae causa in salo esse iusserat ut suis onerariis longisque navibus praesidio essent, ob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 47 Per id tempus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens. Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar non more superiorum temporum in hibernis exercitum continebat, sed in tertio quartoque die procedendo propiusque hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et ar
Abbreviated transcription (Latin):
gnaui. aduersus armatusq consistam: Neq ego istud factu¬
rus sum: & te magnopere ut de negocio desistas adhortoR.
Contra cuius enim copias contendas. si minus antea expertus es
lic& nunc cognoscas. Flige ex tius cohortem unam quam putaᷤᷤ
esse firmissimam & constitue contra me: Ego autem ex meis
cõmilitonibus: quos nunc in tua tenes potestate non amplius
decem sumam. tunc ex uirtute nr̃a intelliges. quid ex tius copiis
sperare debeas. Postꝗͣ hȩc centurio prȩstanti animo aduersus
opinionem eius est lotutus: ira perculsus Scipio atq omni do¬
Lore incensus: innuit tenturionibus quid fieri uellet: atq añ
pedes centurionem interficit: reliquosq ueteranos a tironibus
iubet secerni. Abducite istos inꝗt nefario scelere contaminatoᷤ
& cȩde ciuium saginatos. Sic extra uallum deducti sunt. & cru-¬
ciabiliter interfecti. Tirones autem iub& inter legiones disꝑtiri

Expanded text:
gnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud factugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperare debeas.' § 46 Postquam haec centurio praesenti animo adversus opinionem eius est locutus, ira percitus Scipio atque animi dolore incensus innuit suis centurionibus quid fieri vellet, atque ante pedes centurionem interfecit reliquosque veteranos a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri
Abbreviated transcription (Latin):
inquit sponte uos certe scio sed illius scęlerati uri impatoris
impulsu & imperio coactos ciues & optimum quenq nefarie
consectari: quos q̃m fortuna in nr̃am detulit potestatem sȩd
id. quod fatere debetis: rem .pi. tum optimo quoq defende¬
tis: certum est uobis uitam & prouinciam donare. quaꝓpter
quid sentiatis proloquamini. Hac habita oratione scipio
cum extimasset pro suo bñficio sine dubio ab his grãs sibi
actũ iri potestatem his dicendi fecit. Ex eis centurio legio¬
nis .xiiiiͣ. pro tuo inꝗt summo bñficio scipio tibi gr̃as ago
non .N. imꝑatorem te appello: qđ mihi uitam in columitatẽꝙ
belli iure capto polliceris. & forsitan isto uterer beneficio si nõ
ei summum scelus adiungeretur. Ego ne contra Cȩ̨sarẽ im¬
peratorem meum apud quem ordinem duxi. eiusq exercitũ:
pro cuius dignitate uictoriaq amplius. xxxui. annis depu¬

Expanded text:
inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloquimini.' § 45 Hac habita oratione Scipio cum existimasset pro suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depu